Герб «Ястрабец»
**Ястрабе́ц** (польск.: Jastrzębiec) — герб польскай і вялікалітоўскай шляхты.
Адзін з найбольш распаўсюджаных гербаў, яго ўжывалі да 1740 шляхецкіх родаў.

Найранейшая выява — 1319 год, пячатка Адама з Каменя.
Першая вядомая пісьмовая ўзгадка — 1335 год.
Спачатку быў распаўсюджаны ў Малапольшчы і Мазовіі.
На шляхту ВКЛ быў распаўсюджаны згодна з Гарадзельскім прывілеем 1413 года.
Пры заключэнні уніі гэты герб прыняў полацкі намеснік Ян Няміра ад кракаўскага біскупа Войцеха Ястрабца  (польск.) (бел.. Апрача біскупа Войцеха, род Ястрабцоў прадстаўляў таксама Марцін з Любеніцы, які
выступаў у ролі сведкі.
Найстарэйшыя вядомыя вялікалітоўскія пячаці з выявай «Ястрабца» належаць Андрэю Няміровічу, выявы 1431 і 1434 гадоў.

Апісанне
--------

На шчыце на блакітным полі залатая падкова, павернутая канцамі ўверх, у яенай сярэдзіне залаты (часам срэбны) Крыж. Шчыт увянчаны шляхецкім шоламам са шляхецкаю каронай. Над Каронай Ястраб з прыўзнятымі крыламі, які глядзіць направа ад шчыта. На лапах — бразготкі, у кіпцюрах правай лапы трымае такую ж падкову з Крыжом, як і на шчыце. Часам тая ж падкова змяшчаецца на грудзях арла. Герб мае адзінаццаць адменнікаў, апісаных у Гербоўніку шляхецкіх родаў Царства Польскага.

Легенда пра паходжанне герба
----------------------------

Герб Ястрабец абавязаны назваю рыцару Ястрэбчыку. Існуе легенда (па Б. Папроцкаму). У адным з набегаў паганцаў (каля 999 года) была захоплена Лысая гара, названая пазней гарой Святога Крыжа. Гара была ператворана ў выдатна ахаваную крэпасць дзякуючы таму, што яе крутыя ледзяныя схілы былі неадольнымі для конніцы. Язычнікі, ведаючы сваю непаражальнасць і бачачы разгубленасць праціўніка, пагардліва насміхаліся над ляшскімі ваярамі, запрашаючы на паядынак за Хрыста любога з іх. Выклік прыняў рыцар Ястрэбчык, «натхнёны верай і славай Божай». Ён, як сцвярджае аўтар, прыдумаў падковы на конскія капыты, падкаваў свойго боявога каня і, дзякуючы гэтаму вынаходніцтву, пераадолеў непрыступныя схілы гары, сышоўся ў паядынкў з пагардлівым асілкам-паганцам і ўзяў яго ў палон. А пасля доставіў няўдачлівага супраціўніка каралю Баляславу Харобраму. Тым самым, рыцарь Ястрэбчык падаў прыклад іншым ваярам польскай конніцы, якія, падкаваўшы коней, імкліва адолелі слізкую гару і выбілі ворага. Перамога была поўнай. У якасці ўзнагароды за свой гераічны ўчынак рыцар атрымаў ад караля змену ў гербе. На яго щыт дадалі падкову з Крыжом, а на шолам быў змешчаны ястраб.

З легендай наконт вынаходніцтва падковы не згаджаецца К. Нясецкі. Ён піша, што не можа згадзіцца з гэтымі аўтарамі наконт таго, што Ястрэбчык першы тут, у Польшчы, толькі ў 999 годзе вынайшаў падкову і мастацтва каваць коней. Нясецкі прыводзіць і іншыя неадпаведнасці, але пры гэтым падкрэслівае, што ўсе гісторыкі згодныя з тым, што род гэты старажытны і квітнеў у Польшчы яшчэ ў часы язычніцтва.

Пячатка Адама з Каменя, 1319 г.
Пячатка Войцеха Ястрабца  (польск.) (бел. (найстаражытнейшая выява з навершам), 1436 г.

Зноскі
------

1. ↑  *Władysław Semkowicz* *O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle r. 1413.* // '**Miesięcznik Heraldyczny. Organ Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie'**. — Lwów — Т. 7. — № 5-6. — С. 96-97.
2. ↑  D. Zincavage. Union of Horodle Roll Архівавана 22 чэрвеня 2009.
3. ↑  Bartosz Paprocki: Gniazdo cnoty : zkąd herby rycerstwa sławnego Krolestwa Polskiego, Wielkiego Księstwa Litewskiego, Ruskiego, Pruskiego, Mazowieckiego, Zmudzkiego y inszych Państw do tego Krolestwa nalezacych Książąt y Panow poczatek swoy maią. Kraków: 1578, s. 36.  (польск.)

Літаратура
----------

* Ястрабец // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. С. 312.
* Herbarz polski K. Niesieckiego … Т. 4. С. 462.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ястрабец (герб)
* *Лычкоўскі Ю.*. Гербы беларускай шляхты **(нявызн.)**. (бел.)
* Гербоўнік беларускай шляхты **(нявызн.)**. (бел.)
* Апісанне герба на рускай мове Архівавана 4 чэрвеня 2009.
* Выявы гербоў

| ⛭Гербы Гарадзельскай уніі |
| --- |
| 
* Абданк
* Агоньчык
* Адрованж
* Асорыя
* Багорыя
* Быхава
* Вадвіч
* Вонж
* Гадземба
* Геральт
* Гржымала
* Грыф
* Даленга
* Даліва
* Дзялоша
* Дрыя
* Дэмбна
* Задора
* Зарэмба
* Корчак
* Ладдзя
* Лебедзь
* Ліс
* Ляліва
* Марскі кот
* Навіна
* Налэнч
* Окша
* Першхала
* Побуг
* Помян
* Порай
* Пулкозіц
* Равіч
* Роля
* Свінка
* Суліма
* Сыракомля
* Сякера
* Топач
* Трубы
* Тшаска
* Цёлек
* Шранява
* Яліта
* Яніна
* Ястрабец

 |