recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Залатая була.
**Залатая була Рыміні** (26 сакавіка 1226) — дазвол, які імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі Фрыдрых II выдаў Тэўтонскаму ордэну для свабоды дзеянняў у Прусіі, куды накіраваліся крыжовыя паходы нямецкіх рыцараў. Була падала аўтаномію (фактычна незалежнасць) рыцарам Ордэна, перадаўшы ім ва ўласнасць усе здзесненныя і патэнцыйныя заваяванні на землях прусаў. «Залатая була» імператара была падпісана ў італьянскім горадзе Рыміні і была змацавана залатой пячаткай, ад чаго і атрымала сваю назву.

Імператар Фрыдрых II. Мастак І.-П. Тэадор Янсен

Гісторыя
--------

Залатая була была свайго роду гарантыяй далейшай свабоды дзеянняў ордэна ў Прыбалтыцы, дзе ўжо разгарнуў актыўныя дзеянні Лівонскі ордэн, з'яўляючыся своеасаблівай падстрахоўкай навучанаму горкім вопытам Тэўтонскаму ордэну. Ордэн аднойчы ўжо неасцярожна ўзмацніўся ў самым пачатку XIII стагоддзя ў венгерскім Сяміграддзі (Трансільванія), куды нямецкія рыцары былі запрошаны венгерскім каралём Андрашам II на пасяленне для абароны краіны ад набегаў полаўцаў і стрымлівання ўплыву праваслаўных валахаў. Але нямецкія рыцары хутка адкрылі свае сапраўдныя захопніцкія намеры, звярнуўшыся з просьбай аб прызнанні сваіх правоў да Папы Ганорыя III, які неадкладна абвясціў каланізаваныя Ордэнам тэрыторыі ўласнасцю Святога Прастола, які фактычна кантраляваўся Свяшчэннай Рымскай імперыяй. Венгерскі кароль не помніў сябе ад такой дзерзкасці і ў 1225 годзе ўсе рыцары Ордэны былі выгнаны з краіны з наступнай канфіскацыяй маёмасці.

Сітуацыя ва Усходняй Прусіі была больш спрыяльнай для дзеянняў ордэна. У адрозненне ад венграў, адносна малалікія прусы яшчэ не паспелі ўтварыць сваю нацыянальную дзяржаву, пражываючы на тэрыторыі нізкай шчыльнасці насельніцтва. Блізкасць Германіі, а таксама паспяховы прыклад дзейнасці Лівонскага ордэна на поўначы спрыялі рыцарам у гэтым рэгіёне Еўропы. Пасля выгнання з Венгрыі, Тэўтонскі Ордэн імкнуўся максімальна ўзаконіць сваю дзейнасць у рэгіёне, абапіраючыся на дапамогу і прызнанне Заходняй Прусіі. У Залатой Буле самым падрабязным чынам вызначаліся дэталі канстытуцыі будучай рыцарскай дзяржавы, якая пакуль ўяўляла сабой невялікі імперскі лен, паколькі большая частка прускіх земляў была яшчэ не заваявана.

Зноскі
------

1. ↑  XIII стагоддзе. Палітычная і ваенная гісторыя. Прускае пытанне. Ч. I.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Шыцікі.

**Ручайнікі**, **шыцікі**, **валасакрылыя** (*Trichoptera*) — атрад насякомых.

Апісанне
--------

«Хатка» лічынкі віду *Limnephilus flavicornis* з дробных ракавінак
Даўжыня да 3 см. Цела бурае ці шэрае. Дзве пары перапончатых крылаў укрыты валаскамі. Дарослыя не кормяцца.

Лічынкі (ротавы апарат грызучы) кормяцца рэшткамі раслін, ёсць драпежнікі; маюць тры пары ног. У большасці відаў растуць і развіваюцца ў трубках-чахольчыках («хатках») з пясчынак, ракавінак, частак раслін, склееных павуціннем, што выдзяляецца спецыяльнымі залозамі. Дыхаюць паверхняй цела і трахейнымі шчэлепамі. Рухаюцца разам з «хаткай». Кукалкі таксама рухомыя.

Арэал і экалогія
----------------

Пашыраны паўсюдна. Дарослыя жывуць на сушы каля вады, лічынкі і кукалкі — пераважна ў вадзе. Водныя лічынкі — індыкатары добрай якасці вады і высокай прадукцыйнасці вадаёма. На Беларусі найбольш трапляюцца ручайнік вялікі (*Phryganea grandis*), ручайнік сеткаваты (*Oligostomis reticulata*) і іншыя віды з родаў лімнафілюс (*Limnephilus*), маланна (*Molanna*), стэнафілакс (*Stenophylax*) і інш.; водныя лічынкі ручайнікаў называюцца шыцікамі.

Класіфікацыя
------------

Падзяляецца на 3 падатрады, да 45 сямействаў, больш за 10 тысяч відаў.

Значэнне і выкарыстанне
-----------------------

Лічынкі і кукалкі — корм для рыб.

Літаратура
----------

* Ручайнікі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 478. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12007865x · LCCN: sh85018616 · LNB: 000130282 · Microsoft: 2779446833 · NDL: 00573141 · NKC: ph114249 |

 |
Злата улочка
**Залатая вулачка** (чэшск.: Zlatá ulička) — старажытная вуліца Прагі, размешчаная ў Пражскім Градзе. Характэрнай асаблівасцю вулачкі з'яўляюцца карлікавыя двухпавярховыя домікі, убудаваныя ў аркі былой крапасной сцяны. Вулачка з'яўляецца адным з сімвалаў горада.

Гісторыя
--------

Вулачка ўзнікла ў выніку стыхійнай забудовы тэрыторыі Пражскага Граду і першапачаткова яна называлася Златніцка вулачка (гэта значыць Ювелірная вуліца). Гэта назва паходзіць ад чаканшчыкаў па золату, якія жылі і працавалі на гэтым месцы. У 1597 годзе, па ўказе імператара Рудольфа II, прастора пад аркамі Владзіслаўскай крапасной сцяны была аддадзена ў распараджэнне 24-м стральцам Граду, якія неслі вартаўнічую службу каля брамы, а таксама пільнавалі зняволеных. Неўзабаве вулачка стала цалкам рамеснай, і на ёй асталявалася пражская бедната.

Існуе легенда, што на гэтай вуліцы жылі алхімікі, але гэта не так. Дзякуючы гэтай легендзе залатую вулачку яшчэ называюць вуліцай алхімікаў.

Аж да Другой сусветнай вайны домікі выкарыстоўваліся пад жыллё, у адным з такіх домікаў (дом № 22) з 1916 па 1917 гады працаваў Франц Кафка.

Залатая вулачка ў нашы дні
--------------------------

У нашы дні вулачка з'яўляецца папулярным турыстычным месцам, карлікавыя домікі пераабсталяваны ў сувенірныя крамы з разнастайнымі галерэямі і экспазіцыямі.
У дадзены момант за прагулку па Залатой вулачцы спаганяецца плата ў памеры 250 чэшскіх крон. Пасля 18-00 уваход вольны, аднак большасць сувенірных магазінаў да гэтага часу закрываецца.

Спасылкі
--------

* Залатая вулачка Архівавана 21 сакавіка 2011.
**Дэка́н Кале́гіі кардына́лаў**, **Кардына́л-дэка́н** (лац.: Decanus Sacrum Cardinalium Collegium), да 1983 года *Дэкан Свяшчэннай калегіі кардыналаў* — кіраўнік Калегіі кардыналаў Рымска-Каталіцкай Царквы, а таксама — заўсёды кардынал Рымска-Каталіцкай Царквы біскупскага сану. Дэкан калегіі, згодна з кананічным правам, узначальвае калегію, але не мае ўлады кіраваць іншымі кардыналамі і лічыцца «першым сярод роўных» (лац.: primi inter pares). Для дэканаў калегіі не ўстаноўлена абмежаванняў на займанне пасады па ўзросце. З моманту абрання дэкан абавязаны пастаянна пражываць у Рыме.

Дэкан Калегіі кардыналаў удзяляе біскупскае пасвячэнне новаабранаму Пантыфіку, калі той яшчэ не з’яўляецца біскупам. Калі па нейкіх прычынах дэкан не можа гэтага зрабіць, гэтае права пераходзіць на продэкана, а калі і ён мае перашкоду, то на найстарэйшага кардынала-біскупа. Таксама ў выпадку смерці Папы кардынал-дэкан інфармуе аб гэтым іншых кардыналаў і дыпламатычны корпус пры Апостальскім Пасадзе.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Каляда (значэнні).

**Міхаіл Сяргеевіч Каляда** (руск.: Михаи́л Серге́евич Коляда́, нар. 18 лютага 1995, Санкт-Пецярбург, Расія) — расійскі фігурыст, які выступае ў адзіночным катанні. Сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 2018 у камандным спаборніцтве. Двухразовы бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы (2017 і 2018), сярэбраны прызёр сусветнага каманднага чэмпіянату (2017), двухразовы чэмпіён (2017 і 2018) і віцэ-чэмпіён Расіі (2016), чэмпіён Расіі сярод юніёраў (2013). Майстар спорту Расіі міжнароднага класа.



1. ↑  *(unspecified title)* Праверана 27 красавіка 2022.
2. ↑  Olympedia — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>
**Дэканат** (лац.: decanatus) — у Каталіцкай царкве і англіканстве адміністрацыйная акруга ў складзе дыяцэзіі, аб'ядноўвае некалькі побач размешчаных парафій. У Рускай праваслаўнай царкве аналагам дэканату з'яўляецца дабрачынне. У 1983 у Кодэксе кананічнага права Рымска-каталіцкай царквы было прапанавана выкарыстоўваць замест тэрміну «дэканат» тэрмін «акруговы вікарыят»; аднак на практыцы назва «дэканат» працягвае выкарыстоўвацца і застаецца больш распаўсюджаным. Існаванне дэканатаў у дыяцэзіі не з'яўляецца абавязковым. Узначальваюць дэканаты дэканы (акруговыя вікарыі).

Гл. таксама
-----------

* Дэкан, каталіцтва
* Вікарый, каталіцтва
* Епархія
* Благачынне
* Пробства

Літаратура
----------

* Католическая энциклопедия. Издательство францисканцев. М, 2002
* MacMorran K. M. and Briden T. A Handbook for Churchwardens and Parochial Church Councillors, Continuum (2001)
* Coccopamerio F. Decanato e il Decano nei documenti ecclesiali //Rivista Diocesana Milanese. 1980

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4149024-1 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Смірноў.
**Міхаіл Сяргеевіч Смірноў** (нар. 5 чэрвеня 1946, г. Перлеберг, ГДР) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1965 годзе Мінскі архітэктурна-будаўнічы тэхнікум, у 1971 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. Працаваў у Ваенпраекце, Мінскпраекце, з 1980 года — галоўны архітэктар праектаў у БелНДІдзіпрасельбудзе.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1976 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Аўтастанцыя ў раёне вул. Кульман
Мемарыяльны комплекс «Барок» у Глыбокім
Асноўныя працы: жылыя дамы па вул. Гагарына ў Віцебску (1977, у аўтарскім калектыве), мемарыяльныя могілкі «Барок» у Глыбокім (1980, у аўтарскім калектыве), аўтастанцыя ў раёне вул. Кульман у Мінску (1982), Дом культуры з адміністрацыйнымі памяшканнямі ў саўгасе «Прагрэс» Салігорскага раёна Мінскай вобласці (1982).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Смирнов Михаил Сергеевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Не блытаць з Саюз, касмічны карабель.
**«Саю́з»** — савецкія, пазней расійскія 3-ступеньчатыя ракеты-носьбіты (РН) для вывядзення на каляземныя арбіты пілатуемых і аўтаматычных касмічных апаратаў.

Стартавая маса (разам з касмічным караблём) ~310 т, максімальная маса карыснага грузу ~7 т.

Пры дапамозе РН «Саюз» з 1966 года выводзіліся ў космас некаторыя ШСЗ серыі «Космас», цяпер выводзяцца КК «Саюз» і «Прагрэс».

Запускаюцца з касмадромаў Байканур і Плясецк.

РН «Саюз» з дадатковай 4-й ступенню, якая выкарыстоўвалася з 1961 года для запуску ў космас некаторых касмічных апаратаў серый «Венера», «Зонд», «Космас», «Маланка», «Марс», «Месяц», «Прагноз», называлася РН «Маланка».

Літаратура
----------

* «Саюз» // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 219—220. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская |
**Рацыяналізм** (лац.: Ratio) — метад, згодна з якім асновай пазнання і дзеяння людзей з'яўляецца розум. Паколькі інтэлектуальны крытэрый ісціны прымаўся многімі мыслярамі, рацыяналізм не з'яўляецца характэрнай рысай якой-небудзь пэўнай філасофіі; акрамя таго, маюцца адрозненні ў поглядах на месца розуму ў пазнанні ад ўмераных, калі інтэлект прызнаюць галоўным сродкам спасціжэння ісціны нароўні з іншымі, да радыкальных, калі разумнасць лічыцца адзіным істотным крытэрыем. У сучаснай філасофіі ідэі рацыяналізму развівае, напрыклад, Лео Штраўс, які прапануе прымяняць рацыянальны метад мыслення не сам па сабе, а разам з атрыманнем ведаў з дапамогай навадных пытанняў (маеўтыкі). Сярод іншых прадстаўнікоў філасофскага рацыяналізму можна назваць Бенедыкта Спінозу, Готфрыда Лейбніца, Рэнэ Дэкарта, Георга Гегеля і інш. Звычайна рацыяналізм выступае ў якасці супрацьлегласці як ірацыяналізму, так і сенсуализму.

Гл. таксама
-----------

* Гісторыя філасофіі  (руск.) (бел.

Зноскі
------

1. ↑  Lisa Montanarelli (book reviewer).  Spinoza stymies 'God's attorney' -- Stewart argues the secular world was at stake in Leibniz face off **(нявызн.)**, *San Francisco Chronicle* (January 8, 2006). Праверана 8 верасня 2009.

Літаратура
----------

* *Кісэль М. А.* Судьба старой дилеммы (рационализм и эмпиризм в буржуазной философии XX века). — М.: Мысль, 1974. — 279 с. — 21 000 экз.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рацыяналізм (філасофія)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11932724w · GND: 4129164-5 · LCCN: sh85111520 · Microsoft: 180903884, 2777297391 · NKC: ph124964 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Леле (значэнні).
Леле забівае Атона Вялікага. Малюнак 1360 года
**Леле** (Lehel, Lele, Lél; памёр у 955) — венгерскі палкаводзец князя Такшаня, да 955 года — меркаваны кіраўнік Нітранскага княства (на тэрыторыі сучаснай паўднёва-заходняй Славакіі).

Паводле Сімона Кезскага, спачатку Леле жыў у раёне Галгаца (сучасны Глогавец). Насуперак сцвярджэнням некаторых гісторыкаў ён, напэўна, не належаў да дынастыі Арпадаў. У 955 годзе ў бітве на рацэ Лех Леле трапіў у палон і быў пакараны смерцю.

Горн Леле (музей горада Ясберэнь, Венгрыя)
Вядома паданне, што Леле належаў горн, які цяпер экспануецца ў музеі венгерскага горада Ясберэнь. Паводле падання, перад пакараннем смерцю, якое павінна было адбыцца на вачах германскага імператара Атона I, Леле прапанавалі ў апошні раз сыграць на гэтым горне. Сыграўшы, ён, быццам, кінуўся да імператара і паспеў разбіць яму горнам галаву. Аднак, на праўдзе Атон памёр толькі ў 973 годзе, праз 18 гадоў па смерці Леле.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Леле

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 133568881 · VIAF: 15963889 |
**Дзяржаўная ўстанова адукацыі «Сярэдняя школа № 1 г. Докшыцы»** — установа сярэдняй адукацыі ў г. Докшыцы Докшыцкага раёна Віцебскай вобласці.

Гісторыя
--------

Школа з’яўляецца старэйшай у раёне школай. У 1608 годзе біскуп Станіслаў Кішка пабудаваў у Докшыцах касцёл, а пры ім была адкрыта школа.

З 1922 года ў Докшыцах працуе польская агульнаадукацыйная школа ІІІ ступені. У 1939 годзе, пасля аб’яднання Беларусі, была створана сямігодка. Існавала школа і ў гады нямецкай акупацыі з 1941 года па 1943 год.

Першы выпуск пасляваеннай школы адбыўся ў 1948 годзе. Тыпавы будынак васьмігадовай школы быў узведзены ў 1957 годзе. Праз тры гады пабудавана спартыўная зала і цяпліца з пячным ацяпленнем.

У 1964 годзе Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 26 жнiўня школе было прысвоена імя І. С. Палявога. У адпаведнасці з пастановай Савета Міністраў БССР за нумарам 428 ад 21 верасня 1964 года для ўшанавання памяці Героя Савецкага Саюза Івана Сцяпанавіча Палявога ў школе быў створаны мемарыяльны музей.

Будаўніцтва сучаснага будынка школы пачалося, калі дырэктарам школы быў Уладзімір Францавіч Паруль. Будаўніцтва школы было завершана ў лютым 1973 года. І 19 лютага адбылося ўрачыстае адкрыццё школы. У сувязі з адкрыццём у 1991 годзе сярэдняй школы № 2, частка вучняў і настаўнікаў перайшлі ў новую школу. У 1993 годзе ў школе было 870 вучняў, працавала 68 настаўнікаў і выхавацеляў.

У 2018 годзе школа адзначала 410-гадовы юбілей і 70-годдзе першага савецкага выпуску.

Вядомыя выпускнікі
------------------

* Павел Андрэевіч Апанасевіч
* Віктар Сямёнавіч Буракоў
* Віктар Пятровіч Маркавец
* Галіна Пятроўна Крываблоцкая, беларускі мастак
* Маркавец-Бартлава Валянціна Пятроўна, беларускі мастачка
* Сяргей Уладзіміравіч Махонь, беларускі мовазнавец, перакладчык
* Валерый Раманавіч Собаль, беларускі фізік
* Іван Канстанцінавіч Стадольнік, беларускі празаік, паэт
* Яўген Антонавіч Таргонскі, беларускі матэматык

Дырэктары школы
---------------

* Уладзімір Францавіч Паруль
* Н. В. Фурсевіч

Літаратура
----------

* Александров, А. Школе — 395 лет! / А. Александров // Витебский курьер. — 2003. — 7 марта. — С. 2.
* Арцімёнак, У. П. Докшыцкай СШ № 1 — 35 / У. П. Арцімёнак // Родныя вытокi (Докшыцы). — 2008. — 16 лют. — С. 2.
* Гільніч, Л. Значны як настаўнік, цікавы як асоба / Л. Гільніч // Настаўніцкая газета. — 2017. — 21 кастр. — С. 1.
* Юнцэвіч Фаіна Андрэеўна // Роднае слова. — 1994.- № 9.- С. 11.
* Шульга, Г. М. Самоконтроль деятельности СШ № 1 г. Докшицы в 2011/12 году / Г. М. Шульга, М. А. Малаш, С. П. Величко // Народная асвета. — 2012. — № 12. — С. 55-70.
Загорская нізіна
**Нізіна**, **нізінная раўніна** — раўнінны ўчастак сушы, размешчаны не вышэй за 200 м над узроўнем мора

Прыкладамі нізін з’яўляюцца Амазонская, Ла-Плацкая, Інда-Гангская, Прыкаспійская; у Беларусі — Полацкая, Нёманская, Цэнтральна-Бярэзінская, Палеская.

Зноскі
------

1. ↑  *Андрыеўская З. Я. Галай І. П.* Руска-беларускі фізіка-геаграфічны слоўнік — Мн.: Народная асвета, 1994. — 367 с. — ISBN 985-03-0054-X — С. 192.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нізіна

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Новы |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4185433-0 · NKC: ph412839 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вашчынін.
**Міхаіл Сяргеевіч Вашчынін** (1846, Курск — 1894) — грамадзянскі інжынер, архітэктар.

Біяграфія
---------

Паходзіў са старадаўняга роду курскіх дваран, нарадзіўся ў Курску.

### Адукацыя

Нарадзіўся ў 1846 годзе. Пачатковую адукацыю атрымаў у Курскай гімназіі  (руск.) (бел. пасля чаго ў 1867-72 вучыўся ў Пецярбургскім Будаўнічым вучылішчы, якое скончыў па першым разрадзе.

### Прафесійная дзейнасць

Пасля заканчэння вучылішча М. Вашчынін быў прыкамандзіраваны да Тэхніка-Будаўнічага камітэта Міністэрства ўнутраных спраў Расійскай імперыі з адлічэннем у распараджэнне таварыства севастопальскай чыгункі, якая будавалася ў той час, а ў канчы 1873 года пераведзены на растова-ўладзікаўказскую чыгунку, дзе яму даручылі вытворчасць саманных пабудоў. У 1875-78 гадах удзельнічаў у збудаванні станцыённых будынкаў і мастоў на ўральскай горназаводскай чыгункі: тут ім, між іншым, пабудаваны вакзал 1-га класа ў г. Пярмі. У 1878 годзе паступіў на дзяржаўную службу малодшым інжынерам будаўнічага аддзялення ў Магілёве і разам з тым на працягу шасці гадоў выконваў абавязкі гарадскога архітэктара. З 1885 года М. Вашчынін займаў пасаду губернскага інжынера ў Віцебску і прымаў дзейны ўдзел ва ўсіх падуладных будаўнічаму аддзяленню тэхнічных працах.

Творчасць
---------

У 1878 годзе ў Магілёўскай губерні збудаваў пяць мураваных цэркваў, з якіх адна на месцы стаянкі Пятра I у г. Чавусах, у час барацьбы са шведамі. Акрамя гэтага трохпавярховы мураваны будынак для паралельных класаў і кватэры начальніка жаночай гімназіі, двухпавярховы драўляны будынак гарадскога вучылішча і рамеснай школы, з домам пры іх для наглядчыка, гаспадарчыя пабудовы для воінскага абозу і запасныя вайсковыя крамы і парахавы пограб.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Барановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892 с. 69  (руск.)
2. 1 2 3  Вощинин Михаил Сергеевич(недаступная спасылка)  (руск.)

Літаратура
----------

* Е. В. Холодова Лит.: В. Щербаченко. И другие курские зодчие. Городские известия. № 10 — 11 от 23.01.1993

Спасылкі
--------

* Барановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892 с. 69  (руск.)
Археалагічная зона Дэйр эль-Медына з храмам Хатхор.
**Дэйр эль-Медына** (у старажытнасці *Сэт-Маат*, «месца ісціны») — адзін з групы фіванскіх некропаляў, а таксама паселішча рамеснікаў, якія працавалі над стварэннем храмаў Даліны Цароў і Даліны Царыц у «горадзе мёртвых». Размешчаны на заходнім беразе Ніла, насупраць Луксора, на паўдарозе паміж Медынет-Абу і Рамесеумам.

Як вынікае з матэрыялаў раскопак, паселішча ўзнікла пры Тутмосе I і праіснавала па меншай меры да праўлення Рамсеса XI. Пталамеі пабудавалі тут храм багіні Хатхор, які пазней быў пераабсталяваны ў хрысціянскую царкву. Заступніцай гэтага месца лічылася Мерытсегер, багіня рамеснікаў і будаўнікоў.

Археалагічная зона Дэйр эль-Медына ўпершыню была даследавана ў 1905-09 гг. пад кіраўніцтвам Эрнэста Ск'япарэлі  (англ.) (бел.. Пасля раскопкі праводзіліся на гэтым участку рэгулярна.

У Дэйр-эль-Медыне знойдзены тысячы папірусаў і астраканаў, якія адкрываюць карціну паўсядзённага жыцця старажытнаегіпецкага паселішча больш падрабязна, чым якія б то ні было іншыя крыніцы. Вялікая колькасць тэкстаў з «горада майстроў» да гэтага часу чакае свайго апублікавання.

| ⛭Фіванскі некропаль |
| --- |
| Храмы | 
* Дэйр эль-Бахры (храмы Ментухатэпа II[de], Хатшэпсут[ru], Тутмоса III[de])
* Медынет-Абу
* Памінальны храм Сеці I[ru]
* Памінальны храм Аменхатэпа III[ru] (Калосы Мемнана[ru])
* Рамесеум

 | Пік Эль-Курн |
| Царскі некропаль | 
* Даліна Цароў
* Даліна Царыц[en]

 |
| Іншыя пахаванні | 
* Дэйр эль-Медына
* Эль-Асасіф[ru]
* Эль-Хоха[ru]
* Эт-Тарыф[ru]
* Дра Абу эль-Нага[ru]
* Курнет-Мурай[ru]
* Шэйх Абд эль-Курна[ru]

 |
| Гл. таксама | 
* Спіс фіванскіх грабніц[en]
* Прыгожае свята даліны[en]
* Эль-Курн[de]

 |
| Гл. таксама {{Даліна цароў}} |
**Дэйр-эз-Зор** — горад на паўночным усходзе Сірыі, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай мухафазы. Размешчаны на правым беразе ракі Еўфрат. Транспартны вузел на рачным шляху Эр-Рака — Багдад і аўтатрасе Пальміра — Фадгамі. За 432 км ад Дамаска, за 320 км ад Алепа. Да грамадзянскай вайны ў Сірыі горад называлі Жамчужынай пустыні. У ходзе вайны ён цярпеў сур’ёзныя разбурэнні. Паводле дадзеных перапісу 2004 года насельніцтва горада налічвала каля 212 тысяч чалавек. За час баявых дзеянняў значная доля жыхароў пакінула горад. За 85 км на паўднёвы ўсход ад горада знаходзіцца археалагічны помнік Дура-Эўрапос — рымская крэпасць на Еўфраце, за 120 км у тым жа кірунку — рэшткі старажытнага горада Мары. У эпоху Рымскай імперыі быў важным гандлёвым цэнтрам паміж Рымам і Індыяй.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з картай Сірыі — Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

| ⛭Сцяг Сірыі Гарады Сірыі |
| --- |
| Сталіца | Дамаск |  |
| Іншыя гарады | 
Абу-Кемаль • Баніяс • Дума • Дэйр-эз-Зор • Дэр’а • Ідліб • Латакія • Мембідж • Рака • Саламія • Тадмар • Тартус • Халеб • Хама • Хасеке • Хомс • Эль-Камышлы 
 |
**Рацюнкі** — археалагічны помнік — гарадзішча каля вёскі Рацюнкі Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на паўднёвай ускраіне вёскі.

Апісанне
--------

Узвышаецца над наваколлем на 10 м. Пляцоўка круглая, дыяметрам 45 м, земляных умацаванняў не мае. Вядома з 1895 года. Даследавала ў 1976, 1978, 1979, 1981 гадах Л. У. Дучыц. Ускрыта 236 м² плошчы.

Культурны пласт 0,6 м, у ім знойдзены фрагменты ляпной і ганчарнай керамікі, жалезныя нажы, рыбалоўныя кручкі, цыліндрычны замок з каленчатым ключом, броназавая спіральная трубачка, пласціністы бранзалет, шкляны гладкі блакітны бранзалет, гліняныя і шыферныя прасліцы, касцяныя праколкі і каменныя сякеры, касцяныя наканечнікі стрэл і дзідаў. Сярод знаходак вылучаецца фрагмент вырабу з косці з выявамі чалавека з аднаго боку і конніка з другога.

Гарадзішча датуецца VII ст. да н.э. — XIII ст. н.э. Адносіцца да днепра-дзвінскай і штрыхаванай керамікі культур і перыяду Кіеўскай Русі.

Матэрыялы даследаванняў захоўваюцца ў Інстытуце гісторыі Нацыянальнай Акадэміі Навук Беларусі.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Віцебская вобласць. — 496 с. іл. — С. 155
* *Егорейченко, А.* Городище Ратюнки / А. Егорейченко // Браслаўскія чытанні : матэрыялы VI-й навукова-краязнаўчай канферэнцыі прысвечанай 150-й гадавіне з дня нараджэння браслаўскага лекара, грамадскага дзеяча Станіслава Нарбута (1853—1926) 7-8 мая 2003 года / К. Шыдлоўскі і інш.]. — Браслаў, 2003. С. 33—35.
* *Дучиц Л. В. Митрофанов А. Г.* 1994. Городище Ратюнки // ГАЗ. № 5. С. 163—182.

Спасылкі
--------

* Рацюнкі (гарадзішча) на сайце «Архіварта»
**Царква ў гонар Раства Прасвятой Багародзіцы** — колішні праваслаўны храм у Друцку. Царква знаходзілася на дзядзінцы старажытнага паселішча мяжы XI—XII стст. Упамінаецца ў XIV ст. ў Друцкім евангеллі, у якім на апошняй старонцы зроблены запіс: *«В лето 6509 [1001 г.] створана бысть церкви сия святая Богородица вь граде во Дрютьсце…»*. Дата 1001 г. відаць, недакладная, аднак не выклікае сумнення, што ў Друцку ўжо ў дамангольскі перыяд меўся праваслаўны храм. Археолагамі знойдзена мноства керамічных паліваных плітак, якімі звычанна масцілася падлога цэркваў. Адсутнасць падмурку можа сведчыць пра тое, што царква была драўляная. Раскопкі старажытнага дзядзінца паказалі, што сярэдняя частка старажытнага горада была адведзена пад плошчу, на якой, верагодна, і стаяў драўляны храм. На 1864 г. адзначаецца Мікалаеўская царква.

Зноскі
------

1. ↑  Аляксееў Л. В. Старажытны Друцк // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. 1973- № 3. С. 19.
**Арлон** (фр.: Arlon, ням.: Arel, нідэрл.: Aarlen) — галоўны горад правінцыі Люксембург на паўднёвым усходзе Бельгіі. Насельніцтва 26,4 тыс. чалавек, пераважна франкамоўнае.

Колькасць і якасць антычных знаходак у Арлоне і ваколіцах дазваляе лічыць яго найстаражытнейшым горадам на тэрыторыі Бельгіі (хоць па дакументах Тонгерэн больш старажытны). Рымскімі тэрмамі арлонцы карысталіся яшчэ нават у сярэднявеччы, калі горадам кіравалі графы і маркграфы Лімбургскага дома. Тытул маркграф меў і Рычард Ільвінае Сэрца, які выступіў з Арлонскага замка ў крыжовы паход.

У XVI—XVIII стст. Арлон знаходзіўся ў цэнтры войнаў французаў з іспанцамі, якія зраўнялі з зямлёй яго багатую некалі архітэктурную спадчыну. Асабліва моцны ўрон нанеслі гораду войскі Франсуа дэ Гіза ў 1558 годзе. Бязлітасная барацьба ішла за Арлон, умацаваны Вабанам, і падчас Рэвалюцыйных войнаў.

Найбуйнейшым прадпрыемствам сучаснага горада з’яўляецца шакаладная фабрыка Ferrero Rocher.

Спасылкі
--------

* Сайт мэрыі горада Арлон
**Рацніча** (літ.: Ratnyčia, традыцыйная беларуская назва — **Ротніца**) — вёска ў Друскінінкайскім самакіраванні Алітускага павета Літвы. Уваходзіць у склад горада Друскінінкая. Размешчана пры ўтоку ракі Рацніча (Ратнічанкі) у Нямунас, ва ўсходняй частцы горада.

Гісторыя
--------

Стары касцёл, 1908 г.
### Вялікае Княства Літоўскае

Упершыню Ротніца ўпамінаецца ў XVII стагоддзі. У гэты час яна ўваходзіла ў склад Троцкага павета Троцкага ваяводства.

У 1762 годзе з фундацыі Лявона Сапегі ў Ротніцы быў пабудаваны касцёл.

### Пад уладай Расійскай імперыі

Магіла Яна Чачота, 1908 г.
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Ротніца апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Троцкім павеце Віленскай губерні.

На 1866 год у Ротніцы было 44 будынкі.

### Найноўшы час

У 1920 годзе Ротніца апынулася ў складзе Сярэдняй Літвы, у 1922 годзе — у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі.

Пасля заняцця тэрыторыі ў выніку паходу ў Заходнюю Беларусь у верасні 1939 года ўлады СССР перадалі мястэчка Літве. У чэрвені 1941—1944 гадах Ротніца знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Рэйха.

* Мястэчка на малюнках Напалеона Орды
* Рака Ратнічанка, 1868 г.Рака Ратнічанка, 1868 г.
* Рака РатнічанкаРака Ратнічанка
* Магіла Яна ЧачотаМагіла Яна Чачота
* Магіла Яна ЧачотаМагіла Яна Чачота

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**: 1866 год — 217 чал. з 46 каталікоў і 171 іўдзей
* **XX стагоддзе**: 1970 год — 560 чал.

Славутасці
----------

* Касцёл Святога Барталамея Апостала (1910)
* Магіла Яна Чачота (1847)
* Могілкі іўдзейскія

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 187-2009 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Літоўскай Рэспублікі на беларускую мову»
2. ↑  Krzywicki J. Rotnica // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom IX: Poźajście — Ruksze (польск.). — Warszawa, 1888. S. 812.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рацніча
* Ротніца на сайце Radzima.org
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Школьная вуліца.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Школьная вуліца (Мінск).
Не блытаць са Школьнай вуліцай — вуліцай ва Фрунзенскім раёне Мінска.
**Школьная вуліца** (з 1931 года — **Вольная вуліца**) — колішняя вуліца ў Мінску.

Вольная вуліца на плане горада 1934 года
Пачатак Школьнай вуліцы з плошчы Свабоды (чэрвень 1918).
Ніжняя частка Школьнай вуліцы ў бок Нямігі (1918), злева брама на школьны (сінагагальны) двор і будынак адной з іўдзейскіх школ на рагу Няміга-Школьнай вуліцы.
Спускалася з Высокага Рынку да Няміга-Школьнай вуліцы і Ніжняга Рынку. Цяпер па трасе вуліцы праходзіць лесвіца паміж будынакам Белпрампраекта (сучасны адрас плошча Свабоды, 17) і насыпам да эстакады праспекта Пераможцаў над вуліцай Нямігай.

Назва паходзіць ад Школьнага (сінагальнага) двара, які размяшчаўся тут.

Няцотны бок
-----------

* № 1 — Дом Ліўшыца. У доме размяшчаўся рэнскавы склеп[ru] Б. М. Гаркаві, вядомы ў свой час добрым старапольскім пітным мёдам і высокамарачнымі вінамі, а таксама суконна-мануфактурны гандаль А. З. Царфіна. У 1940 годзе ў доме знаходзіўся інтэрнат БДУ.
* № 3 — у 1940 годзе ў доме знаходзіўся інтэрнат БДУ.

Цотны бок
---------

Дом Клябанава (злева) з боку плошчы Свабоды
* № 2 — Дом Клябанава, мураваны трохпавярховы жылы дом, рэканструяваны да 1900 года.
* № 8 — у 1940 годзе ў доме знаходзіўся інтэрнат БДУ.

Літаратура
----------

* *Боровой Р.* Историческая топография древнего Минска. Обзор источников и современное состояние проблемы // Гістарычна-археалагічны зборнік. № 12. — Мінск, 1997.
* *Дзянісаў У.* Плошча Свабоды ў Мінску. — Мінск, 1985.
* *Ягораў Ю.* Да пытання аб горадабудаўнічай гісторыі Мінска ў XVII — першай палове XIX ст. // Весці АН БССР. Серыя грамадскіх навук № 3, 1955.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Школьная вуліца (Мінск, Стары Горад) на Вікісховішчы |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Царква ў гонар Раства Хрыстова.
**Царква ў гонар Раства Хрыстова** — мураваны праваслаўны храм у г. Барысаве Мінскай вобласці. Знаходзіцца на вул. Заслонава ў Нова-Барысаве.

Гісторыя
--------

Ніжні храм быў асвячоны ў 1996 годзе. У 2000 годзе быў асвячоны верхні храм.

Архітэктура
-----------

Вырашана 4-часткавай аб’ёмна-прасторавай кампазіцыяй, якую фарміруюць размешчаныя па падоўжнай планіровачнай восі 2-ярусная 4-гранная шатровая званіца з макаўкай, крыжовая ў плане малітоўная зала, паўкруглая апсіда. Сяродкрыжжа вальмавых дахаў завершана цыбулепадобным купалам на 8- гранным светлавым барабане. Фасады расчлянёны арачнымі аконнымі праёмамі ў руставаных ліштвах. Уваходная паперць накрыта ўвагнута-пукатым казырком. Будынак апярэзаны гарадковым фрызам.

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн. БелЭн, 2007.

Спасылкі
--------

* Царква ў гонар Раства Хрыстова (Барысаў) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Царква ў гонар Раства Хрыстова.

**Царква ў гонар Раства Хрыстова** — мураваны праваслаўны храм у в. Задомля Смалявіцкага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Гісторыя праваслаўнай царквы ў Задомлі сыходзіць каранямі ў канец XIX стагоддзя. Узгадываецца пры перапісе 1897 года.

У 1997 годзе на месцы пачалося ўзвядзенне новага храма ў гонар Раства Хрыстова. Намаганнямі мясцовых жыхароў навакольных вёсак, якія пачалі збіраць сродкі, на працягу 6 гадоў быў узведзены храм.

У 2003 годзе на пасаду настаяцеля храма быў прызначаны іерэй Уладзімір Сташкевіч. Пры настаяцеле храма і вернікаў за некалькі гадоў царква прыкметна змянілася, быў зроблены рамонт унутры і звонку, прыбудаваны падсобныя памяшканні, кацельня, бабінец, панамарка, набыта вялікая колькасць абразоў і царкоўнага начыння.

19 кастрычніка 2013 г. храм быў асвечаны епіскапам Барысаўскім Веніямінам. У перыяд з 2014 па 2016 год была пабудавана званіца. 15 кастрычніка 2016 г. здзейснена асвячэнне званіцы храма ў гонар Раства Хрыстова, чын здзейсніў Праасвяшчэнны Веніямін.

Святыні храма: абраз «Уваскрасенне Хрыстова»; абраз з часціцай Жыватворчага Крыжа Гасподняга, мошчамі прападобнага Амфілохія Пачаеўскага, прападобнай Ефрасінні Полацкай; абраз свяціцеля Спірыдона Трыміфунцкага.

Зноскі
------
**Шкурато́ўскае падня́цце** (ад назвы вёскі Шкураты ў Брагінскім раёне) — тэктанічная структура ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці, ва ўсходняй скляпеністай частцы Хойніцкага пахаванага выступу Прыпяцкага прагіну, на мяжы з Брагінскім выступам. Выяўлена сейсмаразведкай у 1972 годзе і вывучана па паверхні фундамента і падсалявых дэвонскіх адкладах.

Па паверхні фундамента і падсалявых адкладах Шкуратоўскае падняцце — найбольш высокая паўднёва-ўсходняя частка чатырохвугольнага блока (10×6 км), абмежаванага скідамі амплітудай 400—1400 м і апушчанага на 400—500 м адносна Брагінскага выступу, Лубенікоўскага і Мікуліцкага блокаў, якія прылягаюць да яго на ўсходзе, поўначы і захадзе і паднятага на поўдні на 300 м адносна Астраглядскага блока. Скідамі паўночна-заходняга распасцірання Шкуратоўскае падняцце разбіта на паўднёвы і паўночны блокі. Паўднёвы блок апушчаны на 600 м адносна паўночнага, у яго межах паверхня падсалявых адкладаў апускаецца на паўночны захад ад адзнакі -1800 да -2100 м. У межах паўночнага блока паверхня падсалявых адкладаў апускаецца на поўнач ад -1200 да -2400 м. Па міжсалявых адкладах будова падняцця не вывучана, на большай частцы яны размытыя. Па паверхні верхнефаменскай саляноснай тоўшчы вывучаны два структурныя насы, якія прымыкаюць з захаду да зоны выкліньвання саляноснай тоўшчы. Яны раздзелены неглыбокім апусканнем і ўскладнены малаамплітуднымі падняццямі, якія не маюць выразнай сувязі з падсалявымі. Па падэшве каменнавугальных адкладаў падняцце не выражана. Сфарміравалася ў познафранскі і фаменскі час позняга дэвону.

Літаратура
----------

* Шкуратоўскае падняцце // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз.
**Свята-Міхайлаўская царква** — мураваны праваслаўны храм у аграгарадку Засулле Стаўбцоўскага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Першы вядомы храм у Засулле пабудаваны ў 1710 годзе, гэта быў уніяцкі храм Яна Хрысціцеля. У 1784 годзе храм быў перабудаваны ў драўляны праваслаўны на цагляным падмурку. У 1960-я гады савецкай уладай храм быў разабраны.

У 1990-я гады распачалося аднаўленне храма на тым жа падмурку. Новы храм асвячоны ў 2010 годзе.

Архітэктура
-----------

Крыжова-купальны храм, да якога дабудавана званіца-прытвор (васьмярык на чацверыку). Над сяродкрыжжам узведзены 8-гранны светлавы барабан з цыбулепадобнай галоўкай, над прыдзеламі і 5-граннай апсідай — макаўкі. Фасады прарэзаны арачнымі аконнымі праёмамі.

Зноскі
------

1. ↑  Свята-Іаана-Прадцечанская царква Архівавана 21 кастрычніка 2019.
2. ↑  Царква ў гонар Раства Іаана Прадцечы

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Царква ў гонар Раства Іаана Прадцечы (Засулле) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Гераічны капіталізм**, або **дынамічны капіталізм** — канцэпцыя італьянскага фашызму. У 1933 годзе Беніта Мусаліні заявіў, што капіталізм пачаўся з дынамічнага, або гераічнага капіталізму (1830—1870), затым яго замяніў статычны капіталізм (1870—1914), а затым дасягнуў канчатковай формы, дэкадэнцкі капіталізм, вядомы таксама як суперкапіталізм, які пачаўся ў 1914 годзе. Мусаліні сцвярджаў, што, хоць ён не падтрымлівае гэты тып капіталізму, на яго думку, ён вельмі дынамічны. Фашысты лічаць, што гераічны капіталізм унёс вялікі ўклад у індустрыялізацыю і тэхнічны прагрэс, але сцвярджаў, што сістэма гераічнага капіталізму не можа спалучацца з суперкапіталізмам, бо ён несумяшчальны з сельскай гаспадаркай Італіі.

Мусаліні сцвярджаў, што перарастання гераічнага капіталізму ў статычны можна было б пазбегнуць, калі б канцэпцыя эканамічнага індывідуалізму была закінута, і калі б быў уведзены дзяржаўны нагляд за эканомікай. Італьянскі фашызм прадставіў эканамічную сістэму карпаратывізму як рашэнне, якое дазволіла б захаваць прыватныя ініцыятывы і прыватную ўласнасць, а таксама дазволіла дзяржаве і сіндыкалістам умешвацца ў эканоміку, калі прыватная ініцыятыва правальвалася. Гэта сістэма дазваляла таксама нацыяналізацыю ў выпадку неабходнасці і найбольшым удзеле супрацоўнікаў ва ўсіх аспектах дзейнасці кампаніі, а таксама ў карыснасці дадзенай кампаніі.

Заўвагі
-------

1. ↑  Mussolini, Benito. *Four speeches on the corporate state: with an appendix including the labour charter, the text of laws on syndical and corporate organisations and explanatory notes*. Laboremus, 1935. Pp. 16
2. ↑  Falasca-Zamponi. Pp. 136.
3. ↑  Falasca-Zamponi. 2000. Pp. 136.
4. ↑  Salvemini, Gaetano.Under the Axe of Fascism. READ BOOKS, 2006. Pp. 134.
5. ↑  Salvemini. Pp. 134.
**Царква ў гонар Раства Іаана Прадцечы** — праваслаўны храм у в. Малыя Жухавічы Карэліцкага раёна Гродзенскай вобласці.

Гісторыя
--------

У цэнтры вёскі. Пабудавана ў 1782 годзе з дрэва, перабудавана ў пачатку 20 ст. У 1882 годзе пабудавана драўляная царкоўнапрыходская школа.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры стылю мадэрн. Вырашана працяглым прамавугольным зрубам, які пераходзіць у трохгранную апсіду. З франтальнага боку далучаны вузкі квадратны ў плане прытвор, за якім над галоўным фасадам узвышаецца чатырохгранная шатровая званіца, завершаная макаўкай на гранёным барабане. Такое ж завяршэнне мае апсіда. Гарызантальна ашаляваныя сцены прарэзаны вузкімі прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў фігурных разных ліштвах. У дэкоры фасадаў выкарыстаны вуглавыя лапаткі, трохвугольныя сандрыкі, фрызы геаметрычнага арнаментальнага малюнку.

Інтэр'ер
--------

У малітоўную залу выступаюць хоры на 2 слупах, пад якімі перагародкамі вылучаны бакавыя памяшканні лесвіцы і прасвірні. Апсіда вылучана драўляным іканастасам.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Царква ў гонар Раства Іаана Прадцечы (Малыя Жухавічы)
* Царква ў гонар Раства Іаана Прадцечы (Малыя Жухавічы) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Царква ў гонар Раства Іаана Прадцечы (Малыя Жухавічы) на сайце Radzima.org
* Царква ў гонар Раства Іаана Прадцечы (Малыя Жухавічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Шкурато́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брагінскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Шкураты.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Брагінскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаваных Вуглоўскага, Кавацкага і Такліноўскага сельсаветаў. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года ў складзе Брагінскага раёна БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад утворанага зноў Вуглоўскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай.
**Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай** — мураваны праваслаўны храм у в. Лясная Баранавіцкага раёна Брэсцкай вобласці. Знаходзіцца на вул. Акімава, 30-а.

Гісторыя
--------

Учынена ў рэканструяваным будынку былой гаспадарчай крамы. Пабудавана ў 1997 годзе.

Архітэктура
-----------

Пабудавана з цэглы. Вырашана кубападобным аб’ёмам пад пакатым шатровым дахам, завершаным цыбулепадобным купалам на 8-гранным барабане. Уваход аформлены прамавугольным у плане прытворам пад 2-схільным пакрыццём. Плоскасныя фасады прарэзаны адзінарнымі высока ўзнятымі арачнымі аконнымі праёмамі.

Над прытворам узведзена 2-ярусная чацверыковая шатровая званіца з макаўкай.

Зноскі
------

1. ↑  Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Лясная) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
UTC-10 на карце гадзінных паясоў свету:   
 **cінім** — зона UTC-10 узімку (лістапад-сакавік) у Паўночным паўшар’і — Алеўцкія астравы — (улетку (красавік-кастрычнік) — UTC-9) і зона UTC-10 улетку (лістапад-сакавік) у Паўднёвым паўшар’і — Самоа — (узімку (красавік-кастрычнік) — UTC-11) ;   
 **блакітным** — зона UTC-3 у акіянах;   
 **ярка жоўтым** — зона UTC-10 цэлы год;   
 **аранжавым** — зона UTC-10 улетку (красавік-кастрычнік) у Паўночным паўшар’і і зона UTC-10 узімку (красавік-кастрычнік) у Паўднёвым паўшар’і
**UTC-10** — часавы пояс для:

* Французскай палінезіі
* ЗША
* в. Кука

Спасылкі
--------

* Гарады ў UTC-10

| ⛭Часавыя паясы адносна ўніверсальнага каардынаванага часу (UTC) |
| --- |
| 
* -12
* -11
* -10:30
* -10
* -9:30
* -9
* -8:30
* -8
* -7
* -6
* -5
* -4:30
* -4
* -3:30
* -3
* -2:30
* -2
* -1
* -0:44
* -0:25
* UTC±0
* +0:20
* +0:30
* +1
* +2
* +3
* +3:30
* +4
* +4:30
* +4:51
* +5
* +5:30
* +5:40
* +5:45
* +6
* +6:30
* +7
* +7:20
* +7:30
* +8
* +8:30
* +8:45
* +9
* +9:30
* +9:45
* +10
* +10:30
* +11
* +11:30
* +12
* +12:45
* +13
* +13:45
* +14

 |
| У некаторых краінах паўночнага і паўднёвага паўшар’яў выкарыстоўваецца летні час (DST) |
**Царква ў гонар Раства Іаана Прадцечы** — помнік драўлянага дойлідства. Пабудаваная ў 1720 годзе ў в. Мацеевічы Жабінкаўскага раёна), часткова перабудаваная ў 1860-я гады, тады ж узведзеная і званіца.
Акаймавана бутавай агароджай у 1852 г.
Занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння.

Архітэктура
-----------

Царква ў 1940-я гг.
Будынак складаецца з прамавугольнага асноўнага зрубу і невялікага квадратнага ў плане бабінца аднолькавай з ім вышыні. Над бабінцам — чацвярык званіцы, аддзелены ад яго шырокім гонтавым сцёкам і завершаны шатром з галоўкай. Асноўны зруб накрыты двухсхільным дахам з вільчыкам, над апсідай — невялікая галоўка. Сцены вертыкальна ашаляваныя дошкамі з нашчыльнікамі і ўмацаваны сцяжкамі. Аконныя праёмы з паўцыркульным завяршэннем размешчаныя высока. Зальны інтэр'ер у заходняй частцы падзелены чатырма слупамі.

Званіца
-------

Перад царквой захавалася асобная драўляная двух'ярусная каркасная званіца (чацвярык на чацверыку), першы ярус якой вертыкальна ашалячяны дошкамі з нашчыльнікамі, другі — адкрыты. Для помніка характэрная цэласнасць архітэктарскага аблічча, дасканаласць прапорцый і мастацкая выразнасць форм.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Царква ў гонар Раства Іаана Прадцечы (Мацеевічы)
* Царква ў гонар Раства Іаана Прадцечы (Мацеевічы) на сайце Radzima.org
* Царква ў гонар Раства Іаана Прадцечы (Мацеевічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Царква ў гонар Раства Іаана Прадцечы (Мацеевічы) на сайце «Архіварта»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай.

**Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай** — праваслаўны храм у в. Беражна (Карэліцкі раён). Размешчана на могілках. Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 2-й палове XIX ст. з цэглы і бутавага камяню.

Архітэктура
-----------

Трохчасткавую падоўжна-восевую кампазіцыю складаюць узнятыя на высокі цокаль трох'ярусная (васьмярык на двух чацверыках) званіца, прамавугольная ў плане малітоўная зала і апсіда з бакавымі рызніцамі. Званіца завершана цыбулепадобным купалам, двухсхільны дах асноўнага аб'ёма — паўсферычным купалам на васьмігранным светлавым барабане і вуглавымі меншага памеру. Атынкаваныя пабеленыя фасады і грані званіцы расчлянёны строенымі і адзіночнымі броўкамі нішамі. У дэкоры выкарыстаны крыжыніцы, вуглавыя калонкі, буйнапрафіляваныя карнізы. У інтэр'еры адкрыты васьмігранны барабан, абапёрты праз ветразевыя скляпенні на чатыры слупы.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі / А.М. Кулагін, З.Э. Герасімовіч, У.П. Свентахоўскі. - Мн. БелЭн, 2007.
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, [1984—1988].

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Беражна)
* Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Беражна) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Беражна) на сайце Radzima.org
* Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Беражна) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. вуліца Школьная.

**Школьная вуліца** (трансліт.: *Škoĺnaja vulica*, руск.: Школьная улица) — вуліца ў паўночна-заходняй частцы Наваполацка.

Апісанне
--------

Размешчана ў паўночна-заходняй частцы горада (2-гі мікрараён) і цягнецца з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход ад вуліцы Ктатарава да вуліцы Кірава. Працягласць вуліцы складае 730 метраў. Забудова тыпавая, цагляная і панэльная, з павярховасцю пераважна ў 5 паверхаў.

Сацыяльныя аб’екты
------------------

* Наваполацкі дзяржаўны музычны каледж
* басейн "Ізумруд"
* школа № 2
* яслі-сад № 5, 7, 8

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Наваполацка

Зноскі
------
**«Городняне»** (бел.: гарадзенцы) ― беларускі музычны ансамбль, які быў створаны ў Гродна ў 1964 годзе.

Гісторыя
--------

Стваральнікам гітарнага ансамбля ў Гродна ў 1964 годзе быў Аляксандар Саўчыц. Першымі прыладамі музыкаў былі: акустычная гітара, акардэон, бас-балалайка і піянерскі барабан. Пазней яны сталі рабіць самаробныя элетрагітары, вывучаючы фотаздымкі, што былі ўпотай перавезеныя праз заходнюю мяжу. З складанасцямі быў здабыты трохватны узмацняльнік і вялізныя «*кінапаўскія*» дынамікі.

Створаны ансамбль лічыцца першым у горадзе біт[en]-гуртом. Першапачаткова гурт выступаў пад назвай «Дзеці Элізы». Склад і назва гурта неаднаразова мяняліся, перш чым спыніўся на «Городняне». Месца для рэпетыцый знайсці было не магчыма, таму музыкі рэпетавалі на гарышчах, у падвалах і бомбасховішчы.

«Городняне» былі ўладальнікамі адзінай у Беларусі сапраўднай бас-гітары «Musima[de]», якую атрымалася перавезці праз мяжу з дапамогай знаёмага музыкаў з Акадэміі навук СССР. У адрозненне ад большасці гуртоў таго часу, акрамя кавераў на «The Beatles» стваралі і ўласныя кампазіцыі. Яўген Ваўчковіч і Ўладзімір Волкаў рабілі тэкставыя пераклады і рыфмоўку. Канцэрты гурта праходзілі ў школах і часта сканчаліся скандалам — музыкі паспявалі сыграць адну-дзве песні, пасля чаго адміністрацыя выганяла іх са сцэны. Тым не менш, у 1966 годзе гурт выйграў першы гарадскі конкурс моладзевых ансамбляў, пасля якога з гуртом пачаў супрацоўнічаць Уладзімір Кандрусевіч.

Зноскі
------

1. ↑  *Дзянісаў, Алесь*. Гарадзенскія гіпі: час змаганьня за любоў (частка 1) **(нявызн.)**.  Тузін Гітоў (30 студзеня 2015). Праверана 8 верасня 2021.
2. ↑  *Шаранкевич, Антон*. Рок-н-ролл через железный занавес. Как гродненцы 60-х слушали и играли запрещенную в СССР музыку **(нявызн.)**.  Hrodna.life (13 красавіка 2021). Архівавана з першакрыніцы 30 мая 2021. Праверана 8 верасня 2021.
3. ↑  *Будкін, Сяргей*. 60 год беларускага рок-н-рола. Лекцыя Сяргея Будкіна **(нявызн.)**.  Onliner.by (15 октября 2020 в 8:00). Архівавана з першакрыніцы 27 лютага 2021. Праверана 7 верасня 2021.

Спасылкі
--------



* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Sex, drugs & rock-n-roll. Юрий Григер о музыкальной жизни Гродно в СССР (руск.)