recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Саміт (значэнні).

**Самі́т** (*першасны сегмент*, *спінны сегмент*; ад стар.-грэч.: σῶμα — «цела») — парнае метамернае ўтварэнне ў зародкаў, некаторых беспазваночных (кольчатыя чэрві, насякомыя) і ўсіх хордавых жывёл (у тым ліку чалавека).

Саміты хордавых
---------------

Падчас зародкавага развіцця на саміты падзяляецца сярэдні зародкавы лісток — мезадэрма. Саміты размешчаны па падоўжнай восі цела і прылягаюць з бакоў да нервовай трубцы і хордзе. У беспазваночных жывёл сегментуецца ўся мезадэрма, у хордавых — толькі яе спінны (дарсальны) аддзел, астатняя мезадэрма ўтварае бакавыя пласцінкі — спланхнатамы.

Сегментацыя пачынаецца з пярэдняга аддзела цела і паступова распаўсюджваецца да задняга аддзела. Падчас развіцця кожны саміт дыферэнцыюецца на міятом, склератом і дэрматом, з якіх утвараюцца адпаведна: папярочнапаласатая шкілетная мускулатура, косці і храсткі шкілета (у рыб таксама плаўнікі) і злучальнатканкавая частка скуры з яе вытворнымі.

Літаратура
----------

* *Саміт (анатомія) (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі.
* *Саміт (анатомія)* — артыкул з Слоўніка медыцынскіх тэрмінаў.
**Ваш** (фр.: Île à Vache — *Каровін востраў*) — невялікі востраў даўжынёй 13 км, шырынёй 3,2 км і плошчай каля 52 км², які знаходзіцца да паўднёвага захаду ад вострава Гаіці. Уваходзіць у склад Паўднёвага дэпартамента Гаіці (акруга Ле Ке).

Заходняя частка вострава — узвышаная, у той час як усходняя частка з’яўляецца багністай — там знаходзіцца адзін з найбуйнейшых мангравых лясоў у Гаіці. Востраў з’яўляецца адным з самых папулярных турыстычных месцаў у Гаіці, на ім знаходзяцца два турыстычныя курорты: Порт Морган і Абака-Бей.

Зноскі
------

1. ↑  T. Brooks & L.M. Davalos (2001). "The Birds of Île-à-Vache, Haiti" (PDF). Caribbean Journal of Science. Архівавана з арыгінала (PDF) 6 чэрвеня 2003. Праверана 2006-08-30.

Спасылкі
--------

*
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Каско.

**Данііл Ігаравіч Каско** (нар. 21 сакавіка 2004, Ліда, Гродзенская вобласць, Беларусь) — беларускі баскетбаліст. Лёгкі форвард. Выступаў за нацыянальную зборную Беларусі.

Біяграфія
---------

Выхаванец ДзЮСШ №1 г. Ліда. Першы трэнер — Ігар Вадзімавіч Каско (бацька Данііла). Навучаўся ў Мінску ў Рэспубліканскім дзяржаўным вучылішчы алімпійскага рэзерву пад кіраўніцтвам Мікалая Аляксандравіча Аляксеева.

З 2021 года — у сістэме мінскіх «Цмокаў», выступаў за моладзевую каманду (2021/22), з лютага 2022 года — у асноўнай камандзе.

У сезоне 2022/23 прыняў удзел у 22-х гульнях Адзінай Лігі ВТБ за «Мінск». Сярэдні час на пляцоўцы — 19,7 хвілін, сярэдняя статыстыка: 3,9 ачка, 1,9 падбору, 1,4 перадачы. У 7-мі гульнях плэй-оф чэмпіянату Беларусі паказаў сярэднюю статыстыку ў 8,0 ачка, 3,6 падбору, 1,6 перадачы, праводзячы ў сярэднім 22,1 хвіліны на пляцоўцы. Быў прызнаны БФБ лепшым маладым гульцом па выніку Кубка і чэмпіянату Беларусі сезона 2022/23.

Выступаў у складах нацыянальных зборных Беларусі U-16 і U-20. З 2023 года — гулец мужчынскай нацыянальнай зборнай Беларусі. У складзе моладзевай зборнай (U-20) заваяваў сярэбраны медаль Еўрапейскага Кубка Выкліку-2021, у складзе юніёрскай зборнай (U-18) па баскетболе 3х3 — бронзавы медаль Кубка свету-2021. У складзе моладзевай зборнай (U-20) па баскетболе 3х3 стаў чэмпіёнам II гульняў краін СНД-2023 у Мінску.

Кар’ера
-------

* 2018—2021 — РДВАР (Мінск)
* 2021—2022 — Цмокі-Мінск (моладзевая каманда)
* 2022 — Цмокі-Мінск
* з 2022 — Мінск

Дасягненні
----------

* Чэмпіён Беларусі (2): 2021/2022, 2022/2023.
* Уладальнік Кубка Беларусі (1): 2022.

Зноскі
------

1. ↑  Баскетбольный клуб «Цмокі-Мінск» провел мастер-класс для учеников Лидской ДЮСШ №1
2. ↑  СПИСКИ спортсменов, тренеров и иных специалистов, включённых в состав национальной и сборной команд Республики Беларусь по баскетболу (мужчины) на 2021 год. Сборная команда – стажёрский состав (переменный)
3. ↑  «МИНСК» – ОБЛАДАТЕЛЬ XXVI КУБКА БЕЛАРУСИ ПО БАСКЕТБОЛУ
4. ↑  БК «МИНСК» В 15-Й РАЗ СТАНОВИТСЯ ЧЕМПИОНОМ БЕЛАРУСИ
5. ↑  МУЖСКАЯ СБОРНАЯ БЕЛАРУСИ U-20 - СЕРЕБРЯНЫЙ ПРИЗЁР ЕВРОПЕЙСКОГО КУБКА ВЫЗОВА!
6. ↑  МУЖСКАЯ СБОРНАЯ БЕЛАРУСИ - БРОНЗОВЫЙ ПРИЗЁР КУБКА МИРА 3Х3 U-18!
7. ↑  СБОРНЫЕ БЕЛАРУСИ И РОССИИ ПО БАСКЕТБОЛУ 3Х3 – ЧЕМПИОНЫ II ИГР СТРАН СНГ

Спасылкі
--------

* Даниил Коско продолжает карьеру в «МИНСКЕ»!
* Даниил Коско
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Аркуш (значэнні).

**Юзаф Аркуш** (польск.: Józef Arkusz; 18 сакавіка 1921, Праняцін, Польская Рэспубліка (цяпер у складзе г. Цярнопаля, Украіна) — 19 чэрвеня 1995) — польскі рэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар навукова-папулярных і вучэбных грамадска-культурны дзеяч.

Біяграфія
---------

У 1930-х гадах пераехаў у Львоў. Удзельнік Другой сусветнай вайны, быў салдатам падпольнай Арміі Краёвай, якая дзейнічае ў раёне Львова.

Пасля заканчэння вайны скончыў філалагічны факультэт універсітэта ў Познані і Дзяржаўную вышэйшую школу кінематаграфіі і тэатральнага мастацтва ў Лодзі (1953). Вучыўся разам з Кшыштафам Кеслёўскім і Раманам Паланскі.

З 1959 года працаваў на студыі WFO у Лодзі, рэжысёр, галоўным чынам біялагічных і прамысловых фільмаў. Зняў больш за 70 фільмаў на адукацыйныя і навуковыя тэмы. Яго любімымі тэмамі былі сучасных вынаходстваў і супярэчлівых тэорый сучаснага свету.

Атрымаў папулярнасць у 1970-х гадах дзякуючы нетрадыцыйным метадам здымкі біялагічных сюжэтаў — з выкарыстаннем рэзкіх буйных планаў, здымак фільма з выкарыстаннем новай тэхналогіі мініятурных камер. Яго метады былі пазней скарыстаны рэжысёрамі па ўсім свеце.

Юзаф Аркуш вядомы як стваральнік першага фільма, знятага ўнутры крывяносных тканін, а таксама першага фільма, які паказвае ўнутраную частку жывога сэрца.

Найбольш значныя фільмы: «Сардэчны кровазварот» (1962; прэмія на Міжнародным кінафестывалі ў Падуі, 1963), «Жыццё глебы» (1964; прэмія на Міжнародным кінафестывалі ў Бялградзе і Бруселі, 1965), «Змены ў сталі» (1964; прэмія на Міжнародным кінафестывалі ў Падуі).

Зноскі
------
У 1067 годзе войскі полацкага князя Усяслава Брачыславіча Чарадзея захапілі і разрабавалі Ноўгарад. Падзея спракавала паход князёў Яраславічаў у Полацкую зямлю і папярэднічала бітве на Нямізе.

Храналогія
----------

З 1044 года Полацкае княства ўзначальваў Усяслаў Брачыслававіч. Першыя два дзесяцігоддзі яго княжэння адзначыліся палітычнай стабільнасцю. З сынамі Яраслава Уладзіміравіча, Яраславічамі, якія кіравалі ў Кіеве і паўднёвых княствах, падтрымліваліся мірныя адносіны. Больш за тое, у 1060 годзе Усяслаў сумесна з імі паспяхова ажыццявіў паход на торкаў.

Аднак з адным з Яраславічам, ноўгарадскім князем Ізаславам і яго сынам Мсціславам, склаліся напружаныя адносіны. Прычынай таму стала суперніцтва за гандлёвы шлях «з варагаў у грэкі». Канкурэнцыя паміж княствамі зарадзілася яшчэ ў сярэдзіне Х стагоддзя. Полацк ляжаў на заходнедзвінскім адгалінаванні гандлёвага шляху, Ноўгарад — волхаўска-неўскім. Княствы не былі задаволены такім становішчам, бо імкнуліся да поўнага кантролю.

У 1065 годзе Усяслаў Чарадзей уварваўся ў Ноўгарадскую зямлю і няўдала атакаваў Пскоў. У адказ князь Мсціслаў Ізяславіч рушыў напярэймы палачанам, але быў разбіты. Пасля паражэння ён накіраваўся ў Кіеў, дзе запытаў дапамогу ў сваякоў. Тым часам палачане, скарыстаўшыся адсутнасцю князя ў Ноўгарадзе, у канцы 1066 і пачатку 1067 арганізавалі новы паход. Войскі Усяслава паспяхова ўзялі і разрабавалі Ноўгарад. Больш за тое, былі знятыя званы з сабора Святой Сафіі.

У гэты момант на Полацкую зямлю накіраваліся войскі князёў Яраславічаў — Ізяслаў Кіеўскі, Святаслаў Чарнігаўскі і Усевалад Пераяслаўскі. 3 сакавіка 1067 года бакі сустрэліся на Нямізе, дзе армія Усяслава была разбіта.

Гл. таксама
-----------

* Аблога Ноўгарада (1170)

Літаратура
----------

* Кежа, Ю.Н. Когда Волхов течёт вспять. Поход князя Всеслава на Новгород 1066 г. / Ю.Н. Кежа //Родина. – 2013 – №5. – С. 76 – 78.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Тэлефільм (значэнні).
**Тэлефільм** (**тэлевізійны фільм**) — гульнявы фільм, зняты адмыслова для трансляцыі па тэлебачанні. Пры стварэнні тэлефільмаў улічваецца тэхнічныя магчымасці тэлебачання і асаблівасці ўспрыняцця тэлегледачамі выявы на экране тэлевізара. Часта тэлефільм складаецца з дзвюх і болей паслядоўных, але трансляваных у розны час, частак — серый. Тэлефільмы з вялікай колькасцю серый прынята называць ***тэлесерыяламі***. У англійскай мове для тэлефільмаў з невялікай колькасцю серый існуе назва міні-серыял?!.

Гл. таксама
-----------

* Кінафільм
* Відэафільм

Зноскі
------

1. ↑  Основы фильмопроизводства, 1975,ст. 2

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тэлевізійны фільм

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4154054-2 · LCCN: sh2002000136 · NKC: ph904222, ph433014 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Брэкенрыдж.

**Брэкенрыдж** (англ.: Breckenridge) — горад у штаце Каларада (ЗША). Адміністрацыйны цэнтр акругі Саміт. Насельніцтва — 4540 чалавек (2010). Заснаваны ў 1859 годзе, падчас Каларадскай залатой ліхаманкі. Першапачатковае насельніцтва мястэчка — старацелі. Назва дадзена ў гонар Джона Брэкенрыджа, віцэ-прэзідэнта ЗША. Усяго за XIX—XX стагоддзі ў раёне Брэкенрыджа здабылі больш за 31 тону золата. Цяпер шахты не працуюць, частка з іх адкрыта для наведвання турыстамі.

Клімат — альпійскі, горад размешчаны на вышыні 2900 метраў над узроўнем мора. Тут размешчаны адзін з папулярных у ЗША ў апошнія гады горналыжных курортаў — Breckenridge Ski Resort.

Зноскі
------
**Эва Кшыжэўская** (польск.: Ewa Krzyżewska; 7 лютага 1939 — 27 ліпеня 2003) — польская актрыса тэатра і кіно.

Біяграфія
---------

Эва Кшыжэўская нарадзілася 7 лютага 1939 года ў Варшаве. З ранняга дзяцінства дзяўчынка валодала асаблівым артыстызмам і цікавасцю да мастацтва. Прымала актыўны ўдзел у самадзейных канцэртах. Акцёрскую адукацыю атрымала ў Дзяржаўнай вышэйшай тэатральнай школе ў Кракаве, якую скончыла ў 1960 годзе. Таксама з’яўлялася актрысай тэатра ў Варшаве.

У 1973 годзе Эва завяршыла сваю акцёрскую кар’еру і з’ехала спачатку ў ЗША, а потым у Іспанію. Там 30 ліпеня 2003 года 64-гадовая Эва памерла ад траўм, атрыманых у выніку аўтакатастрофы, у якую актрыса патрапіла за тры дні да сваёй смерці.

Зноскі
------
**Мікалай Аляксандравіч Карцель** (5 мая 1937, в. Галяшы (зараз — Сасновы Бор), Расонскі раён — 1 красавіка 2013) — беларускі вучоны ў галіне генетыкі. Акадэмік НАН Беларусі (1996); член-карэспандэнт (1986). Доктар біялагічных навук (1984), прафесар (1991). Заслужаны дзеяч навукі Беларусі (1999).

Біяграфія
---------

У 1959 годзе скончыў Беларускі лесатэхнічны інстытут імя С. М. Кірава.

У 1960—1967 гг. — у Беларускім тэхналагічным інстытуце, з 1967 года — у Інстытуце генетыкі і цыталогіі НАН Беларусі. У 1978—1994 гг. — намеснік дырэктара, у 1994—2004 гг. — дырэктар (адначасова з 1985 года — загадчык лабараторыі).

Навуковыя працы па генетыцы, малекулярнай генетыцы і генетычнай інжынерыі раслін.

Правёў сістэматычнае вывучэнне ўзаемадзеяння экзагеннай ДНК з геномам вышэйшых раслін і абгрунтаваў фундаментальныя палажэнні пра фізіялагічнае, біяхімічнае, цыталагічнае і генетычнае дзеянне чужароднай ДНК на раслінны арганізм.

Карцель М. А. распрацаваў тэхналогію стварэння трансгенных раслін шэрагу сельскагаспадарчых культур і стварыў арыгінальныя вектарныя канструкцыі, якія нясуць гаспадарчыя важныя гены.

Атрымаў трансгенныя расліны, якія праяўляюць устойлівасць да фітапатагенаў і насякомых, расліны, якія здольныя паспяхова расці на глебах, забруджаных цяжкімі металамі і нафтапрадуктамі.

Устанавіў ролю простых і складаных паслядоўнасцей ДНК, якія паўтараюцца ў структурна-функцыянальнай арганізацыі геному раслін. Выдаў і ўкараніў у практыку метадычныя рэкамендацыі па ДНК-паспартызацыі гатункаў і ліній раслін. Стварыў насычаную ДНК-маркерамі генетычную карту геному жыта, якая прадстаўляе высокую генетыка-селекцыйную каштоўнасць.

Праводзіў даследаванні па генетычных выніках Чарнобыльскай катастрофы. Прэмія НАН Беларусі (2001) за кнігу «Генетыка: энцыклапедычны слоўнік».

Узнагароджаны медалём Францыска Скарыны (2009).

Аўтар больш за 470 навуковых прац, у тым ліку 4 манаграфій, 12 аўтарскіх пасведчанняў і патэнтаў.

Памёр 1 красавіка 2013 года.

Літаратура
----------

* Картель Николай Александрович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 1. — С. 480.
* Картель Николай Александрович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.] / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2008. — Т. 7 : Снегирь-Ящерицын. — С. 893—894.
* Картель Николай Александрович // Национальная академия наук Беларуси: персональный состав, 1928—2015 / сост.: Т. С. Буденкова [и др.]; редсов.: В. Г. Гусаков [и др.]. — Минск : Беларуская навука, 2016. — С. 115—116.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Стольберг.

**Карл Эміль Стольберг** (фінск.: Karl Emil Ståhlberg; 30 лістапада 1862, Кухманіемі, Вялікае княства Фінляндскае, Расійская імперыя — 27 чэрвеня 1919, Хельсінкі) — фінскі фатограф, прадпрымальнік, інжынер, рэжысёр, прадзюсар. Бацька фінскага кіно.

Біяграфія
---------

Стрыечны брат Каарла Юха Стольберга, першага прэзідэнта Фінляндыі. Вучыўся ў Оўлу. Атрымаў адукацыю інжынера-геадэзіста ў Гельсінфорсе. Тры гады працаваў інжынерам на будаўніцтве чыгункі Оўлу.

Зацікавіўся фатаграфіяй падчас знаходжання ў Парыжы. Вярнуўшыся на радзіму, у 1889 годзе заснаваў уласную фотастудыю «Атэлье Стольберга» ў Гельсінфорсе. З часам адкрыў філіялы ў Ваасе, Выбарзе, Тамперэ і Іматры. Фотаатэлье было пераўтворана ў акцыянернае таварыства і ў 1899 годзе стала называцца Atelier Apollo. На мяжы стагоддзяў цікавасць Стольберга пераключылася з фатаграфіі на кіно.

У 1904 годзе ён адкрыў першы ў Фінляндыі кінатэатр пад назвай Världen Runt — Maailman Ympäri. Стольберг таксама ў 1907 годзе зняў першы фінскі мастацкі фільм «Таемныя самагоншчыкі» («Salaviinanpolttajat»). Быў першым у краіне кінапрадзюсарам, які першапачаткова спецыялізаваўся на стварэнні кароткаметражных дакументальных фільмаў.

Зрабіў значны ўплыў на развіццё фінскай фатаграфіі.
лагатып
Мастак Пейо і смурфы
**Смурфы** (англ.: The Smurfs), вядомыя таксама пад назвамі **смэрфы**, **штрумфы**, **штрумпфы** (фр.: Les Schtroumpfs) — істоты, прыдуманыя і намаляваныя бельгійскім мастаком П'ерам Кюлліфарам (фр.: Pierre Culliford), што працаваў пад псеўданімам Пейо (Peyo). Упершыню свет пабачыў смурфаў у журнале коміксаў «Le Journal de Spirou» 23 кастрычніка 1958 года, у 1980-х пачаў выпускацца анімацыйны серыял «Smurfs», менавіта тады ў англамоўным свеце адбыўся ўсплёск папулярнасці гэтых маленькіх істот.

Смурфы і кніга рэкордаў Гінэса
------------------------------

Стывен Паркс (з Вялікай Брытаніі) пачаў збіраць смурфаў яшчэ ў дзяцінстве і з тых часоў не спыняўся. На 28 студзеня 2010 яго калекцыя дасягнула 1061 штук, уключаючы фігуркі калядных і велікодных смурфаў, а таксама смурфаў ў гісторычных касцюмах.

На сакавік 2011 года калекцыя Андрэаса Шюссера (Германія) налічвала 3173 розных смурфаў. Збіраць фігуркі смурфаў Андрэас пачаў ў 2000 годзе.

18 ліпня 2008 на вуліцах ірландскага горада Кастлэблэйні сабралася 1253 людзей у касцюмах смурфаў — масавы флэшмаб людзей у вобразе смурфаў.

Сусветны дзень смурфаў
----------------------

25 чэрвеня 2011 адбыўся Сусветны дзень смурфаў. Акцыя была прымеркаваная да дня нараджэння стваральніка казачных герояў, бельгійскага мастака Пейо (25 чэрвеня яму споўнілася б 83 гады), і выхаду фільма «Смурфікі» на вялікім экране 11 жніўня 2011 года.

У рамках «Сусветнага дня смурфаў» ўсіх прыхільнікаў работ Пейо з усяго свету запрасілі на смурфамерапрыемствы, каб, сярод іншага, усталяваць новы сусветны рэкорд у «Кнізе рэкордаў Гінэса»: самая шматлікая група людзей у касцюмах смурфаў за суткі. Мерапрыемства праходзіла адначасова ў дзясятцы краін.

Каб увайсці у «Кнігу рэкордаў Гінэса», неабходна было сабраць не менш 2510 смурфікі у 12 гарадах свету, а каб стаць смурфікам, удзельнікам мерапрыемства неабходна было пераапрануцца ў адпаведны смурфастрой: белую смурфашапачку, белыя штаны і чаравікі, блакітныя футболкі, а таксама папаўняць сінімі.

Гарады-ўдзельнікі акцыі «Сусветнага дня смурфікаў»: Брусель (Бельгія), Афіны (Грэцыя), Гаага (Галандыя), Дублін (Ірландыя), Мехіка (Мексіка), Панама-Сіці (Панама), Варшава (Польшча), Йаганесбург (ПАР).

См. таксама
-----------

* Бельгійскі цэнтр коміксаў

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Смурфы на Вікісховішчы |

* smurfs.com — афіцыйны сайт  (англ.)
**Алег Мікалаевіч Фрэліх** (1887—1953) — савецкі акцёр тэатра і кіно, рэжысёр. Заслужаны артыст РСФСР (1947).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 12 (24) сакавіка 1887 года ў Маскве.

Скончыў юрыдычны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта, а ў 1911 годзе драматычнае аддзяленне Маскоўскага філарманічнага таварыства.

Да і пасля рэвалюцыі працаваў акцёрам тэатра і кіно.

14 сакавіка 1919 года прыгавораны да 1 года ўмоўнага турэмнага зняволення, быў прызнаны вінаватым у ненаўмысным забойстве артысткі Візаравай, які здарыўся 14 сакавіка 1918 года.

З сярэдзіны 20-х гадоў пачаў здымаць. Здымаў у асноўным для нацыянальных студый: «Белдзяржкіно», «Чувашкіно», «Узбекдзяржкіно», «Усходкіно». У 1935 годзе Фрэліх стаў артыстам Тэатра Чырвонай Арміі, а ў 1939 годзе прыйшоў у Тэатр імя Ленінскага камсамола. На сцэне Ленкама выступаў з 1939 па 1941 год, а потым з 1943 па 1951 год. Агулам Алег Мікалаевіч сыграў у больш чым 50 фільмах, у асноўным гэта было нямое кіно. Яго амплуа — спрытныя авантурысты, маладыя і элегантныя персанажы.

Памёр 6 верасня 1953 года.
**Sisu Auto** — фінскі вытворца грузавых аўтамабіляў.

Гісторыя
--------

Тор Неслінг, 1962 год.
Кампанія была заснавана 1 красавіка 1931 года. Дырэктарам кампаніі быў прызначаны Тор Несслінг.

S-321, 1932
У 1932 годзе былі вырабленыя першыя грузавікі Sisu мадэляў «S-321» і «S-322».

У 1944 годзе завод Sisu пераведзены з Хельсінкі ў Кар'яа.

Пасля Другой сусветнай вайны кампанія змяніла спецыялізацыю на вытворчасць транспартных сродкаў для ўнутранага рынку. Асноўныя кірункі -- вываз лесу, будаўніцтва, спецыялізаваная тэхніка, у меншай ступені гарадскія і міжгароднія перавозкі. Арыентацыя на працу ў суровых паўночных умовах з высокай нагрузкай вызначыла шэраг характарыстык машын, такіх як значная маса (з прычыны трывалай рамы з легіраванай сталі) і разнастайнасць колавых формул (ад 4x2 да 10x10) з выкарыстаннем уласных мастоў. Праз кампетэнтнасць і якасць Sisu-мастоў яны і цяпер шырока экспартуюцца.

У чэрвені 1970 годзе Тор Неслінг абвясціў пра зыход з пасады генеральнага дырэктара Suomen Autoteollisuus, пасля амаль чатырох дзесяцігоддзяў працы. Новы кіраўнік дырэктар Эрык Гілберг прызначаны ў лютым 1971 года.

У 1974 годзе акцыі *Oy Suomen Autoteollisuus Ab* пераходзяць у дзяржаўную ўласнасць. 

У 1997 годзе было падпісана партнёрскае пагадненне з французскай кампаніяй Renault V.I.. Пагадненне ўключала набыццё кампанентаў, у тым ліку кабін, рухавікоў і восей, а таксама імпарт і продаж камерцыйных аўтамабіляў Renault у Фінляндыі. У 1997 годзе Partek набыла кантрольны пакет акцый у Sisu.

У ліпені 2010 года Suomen Autoteollisuus Oy пераходзіць ва ўласнасць Олафа Эленіуса і Ціма Кархонена.

Са снежня 2010 года Sisu супрацоўнічае з Daimler AG. Такім чынам, на цяперашніх мадэлях усталёўваюцца перадачы і рухавікі Mercedes-Benz Actros.

Дзейнасць
---------

Sisu спецыялізуецца на вытворчасці цяжкіх грузавых аўтамабіляў.

### Sisu Auto Trucks

Sisu Crane
Аўтамабілі бягучага мадэльнага шэрагу Sisu Polar выпукаюцца з колавымі формуламі 6х2, 6х4, 8х2, 8х4, 10х2 і 10х4 у розных выкананнях:

* *Sisu Crane* — краны
* *Sisu Rock* — самазвалы
* *Sisu Roll* — аўтамабілі са зменнымі кузавамі
* *Sisu Timber* — грузавікі для транспартавання бярвення
* *Sisu Works* — камбінаваныя дарожныя машыны
* *Sisu Carrier* — эвакуатары, аўтамабілі для перавозкі тэхнікі

### Sisu Defence

Sisu E13TP 8×8
* Sisu 4×4
* Sisu 6×6
* Sisu 8×8
* Sisu 10×10

Зноскі
------

1. ↑  *Антон Михайлов*. Грузавікі Sisu. Гісторыя **(нявызн.)**. *ATI.SU* (7 чэрвеня 2021).
2. ↑  *Herranen, Timo*. Biografiakeskus – Vuorineuvos Tor Nessling (1901–1971)(нявызн.). Helsinki, Finnland:  Suomalaisen Kirjallisuuden Seura (5 верасня 2008).
3. ↑  "Näin syntyi Sisu". *Sisuviesti*. Oy Suomen Autoteollisuus Ab (2): 4–11. 1981.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Sisu Auto на Вікісховішчы |

* www.sisuauto.com — афіцыйны сайт
* www.sisudefence.com Архівавана 3 лютага 2014. — даччыная кампанія па вытворчасці тэхнікі вайсковага прызначэння
**«Сёгун»** (англ.: Shōgun) — амерыканскі гістарычна-драматычны міні-серыял 2024 года. З’яўляецца другой экранізацыяй гістарычнага рамана «Сёгун» Джэймса Клавела (першая экранізацыя рамана выйшла ў 1980 годзе). Прэм’ера серыяла адбылася 27 лютага 2024 года на Hulu і FX.

Сюжэт
-----

Японія, пачатак XVII стагоддзя. Англійскі штурман Джон Блэктарн церпіць крушэнне і трапляе ў закрытую для еўрапейцаў Краіну ўзыходзячага сонца, дзе праходзіць шлях ад палоннага на мяжы жыцця і смерці да правай рукі самурая Таранагі, які змагаецца за ўладу.

Успрыманне
----------

*«Сёгун»* атрымаў прызнанне крытыкаў ва ўсім свеце. На сайце-агрэгатары рэцэнзій Rotten Tomatoes рэйтынг міні-серыяла складае 99% на падставе 72 рэцэнзій крытыкаў і валодае сертыфікатам «свежасці». «Кансэнсус крытыкаў» сфармуляваны так: «Візуальна раскошны і ўзбагачаны культурнай праўдападобнасцю, «Сёгун» — гэта эпічная адаптацыя, якая пераўзыходзіць арыгінал». На сайце-агрэгатары Metacritic, які выкарыстоўвае сярэдняе арыфметычнае ўзважанае, рэйтынг міні-серыяла складае 84 балы са 100 магчымых на падставе 38 рэцэнзій крытыкаў, што адпавядае «ўсеагульнаму прызнанню».

Зноскі
------

1. ↑  SHOGUN 将軍 **(нявызн.)**. *Eiga.com*. Праверана March 2, 2024. |language=ja}}
2. ↑  Shōgun (англ.). *Rotten Tomatoes*.
3. ↑  Shogun (2024) **(нявызн.)**. *Metacritic*.  Fandom, Inc.. Праверана 27 лютага 2024.

Спасылкі
--------

* Shōgun на сайце FX  (англ.)
* Shōgun на сайце Hulu  (англ.)
* Shōgun на сайце «Internet Movie Database» (англ.)
**Герман Вартберг** (ням.: von Wartberge) — духоўны брат Тэўтонскага ордэна, капелан лівонскага ландмайстра, храніст.

Напэўна, паходзіў з месцічаў аднаго з гарадоў у Вестфаліі, чые арыстакратыя і бюргерства бралі значны ўдзел у каланізацыі Лівоніі. Прыбыў у Лівонію, ці прынамсі ўвайшоў у блізкія сувязі з дваром лівонскага ландмайстра, напэўна каля 1358 года, бо менавіта з гэтага часу яго хроніка робіцца падрабязней за папярэднія гады. У 1366 годзе Герман Вартберг ужо выконваў важную службу ўпаўнаважанага Лівонскай правінцыі Тэўтонскага ордэна пры заключэнні ў Данцыгу пагаднення паміж Ордэнам і яго сапернікамі, архібіскупам рыжскім і іншымі лівонскімі біскупамі. Гэта дазваляе лічыць, што тым часам Вартберг быў ужо немаладым чалавекам. Захаваўся напісаны ім дакумент супраць дамаганняў духавенства з аспрэчваннем выстаўленых Ордэну абвінавачванняў.

Займаючы пасаду пры лівонскім ландмайстры, Вартберг пры напісанні сваёй хронікі мог карыстацца архіўнымі дакументамі ордэнскага замку ў Рызе; ён не толькі вёў дыпламатычныя перамовы Ордэна з духавенствам, але і сам асабіста ўдзельнічаў у ваенных дзеяннях Ордэна, неаднакроць суправаджаў лівонскага ландмайстра Арнольда Фіцінгофа (кіраваў з 1360 па 1364) і Вільгельма Фрымерсгейма (кіраваў з 1364 па 1385) у іх паходах супраць літоўцаў. Аднойчы, у 1372 годзе, Герман Вартберг з ландмайстрам і атрадам рыцараў вяртаўся ў Лівонію з Марыенбургскага галоўнага капітула ў Прусіі і на дарозе, пры р. Святая Аа, на іх напалі літоўцы, але былі адбітыя рыцарамі. Пад 1380 годам згадваецца ўпаўнаважаны лівонскага ландмайстра Герман, якому было даручана заключыць перамір'е з кн. Ягайлам і палачанамі, верагодна гэта быў Вартберг.

Зноскі
------

1. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 29 сакавіка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>

Літаратура
----------

* Чешихин-Ветринский Е. В. Сборник материалов и статей по истории Прибалтийского края. Том II. Ливонская хроника Германа Вартберга. — Рига, 1879.
* Anti Selart, Die livländische Chronik des Hermann von Wartberge, in: Matthias Thumser (Hg.), Geschichtsschreibung im mittelalterlichen Livland, Berlin 2011, S. 59-86.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Allgemeine Deutsche Biographie |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10282663 · GND: 100946097 · ISNI: 0000 0000 6131 6544 · LCCN: no96042998 · LNB: 000060275 · NTA: 095126120 · NUKAT: n2003040582 · VIAF: 29887061 |

 |
**Прамакрылыя**, ці **прастакрылыя** (*Orthoptera*) — атрад насякомых.

Апісанне
--------

Даўжыня ад некалькіх міліметраў да 10 см. Цела прадаўгаватае, сціснутае з бакоў, зеленаватае, жаўтаватае, шараватае. Ротавыя органы грызучыя. Заднія ногі скакальныя. Пярэднія крылы скурыстыя, заднія перапончатыя, у шэрагу відаў кароткія або рэдукаваныя. Брушка 10-членікавае з нячленістымі прыдаткамі — цэркамі, у самак з яйцакладам. У некаторых відаў ёсць органы слыху і гукавы апарат. Большасць расліннаедныя, ёсць драпежнікі і ўсёедныя.

Развіццё з няпоўным ператварэннем. Характэрна фазавая зменлівасць — полімарфізм. Адно пакаленне за год.

Арэал і экалогія
----------------

Пашыраны амаль усюды, пераважна ў тропіках і субтропіках. Жывуць у траве, на кустах і дрэвах, некаторыя ў глебе і на яе паверхні. На Беларусі каля 70 відаў з надсямействаў конікавых (*Tettigonioidea*), саранчовых (*Acridoidea*), тэтрыгідавых (*Tetrigoidea*) і цвыркуновых (*Gryllidae*).

Сістэматыка
-----------

Вядомы з верхняга карбону (каля 270 млн г. назад). 2 падатрады: даўгавусыя (*Nematocera*) з надсямействамі конікавых (*Tettigonioidea*), цвыркуновых (*Grylloidea*), цвыркунападобных (*Gryllacridoidea*), эдысхідавых (*Oedischioidea*) і караткавусыя (*Caelifera*) з надсямействамі саранчовых (*Acridoidea*), бестымпанальных (*Eumastacidae*), пухірчатых (*Pneumoroidea*), трыперставых (*Tridactyloidea*), тэтрыгідавых (*Tetrigoidea*). Каля 20 тысяч відаў.

Значэнне
--------

Некаторыя віды — шкоднікі сельскагаспадарчых культур.

Літаратура
----------

* *Смірнова Т.* Прамакрылыя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis · Гранат |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4153924-2 · Microsoft: 2778907336, 2909610796 · NDL: 00573651 · NKC: ph165193 |
**Пальма-дэ-Мальёрка** (ісп.: Palma de Mallorca, катал.: Palma) — галоўны горад і порт аўтаномнай супольнасці (правінцыі) Балеарскіх астравоў у Іспаніі. У 2009 годзе насельніцтва горада складала 401 270 жыхароў, а разам з прыгарадамі — 474 035 жыхароў.

Гісторыя
--------

Заснаванне горада адносіцца да рымскага заваявання Балеарскіх астравоў. У 123 годзе да н.э. Квінт Цэцылій Метэл, які пазней атрымаў мянушку Балеарскі, абвінаваціў жыхароў астравоў у дапамозе піратам і заваяваў архіпелаг. Ён жа заклаў Пальму. Горад быў перавалачным портам і ў адміністрацыйным дачыненні ўваходзіў у правінцыю Тараконская Іспанія.

З 902 года горад знаходзіўся пад уладай арабаў. 31 снежня 1229 года горад быў узяты войскамі арагонскага караля Хаймэ Заваёўніка. У 1231—1349 гадах Пальма ўваходзіла ў склад звязанага з Арагонам каралеўства Мальёрка, сталіцай быў размешчаны на кантыненце горад Перпіньян.

У XVI стагоддзі Пальма неаднаразова падвяргалася налётам міжземнаморскіх піратаў, што адмоўна адбілася на развіцці гандлю. Новы ўздым назіраўся пасля таго, як у XVIII стагоддзі былі зняты абмежаванні на гандаль з амерыканскімі калоніямі. У 1833 годзе Пальма стала цэнтрам правінцыі Балеарскія астравы.

Славутасці
----------

Турыстычны бум 1960-х гадоў ператварыў Мальёрку ў адзін з самых развітых міжземнаморскіх цэнтраў турызму. Члены іспанскай каралеўскай сям'і праводзяць канікулы ў Марывенцкім палацы, які размяшчаецца недалёка ад Пальмы.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг Італіі Неапаль, Італія
* Сцяг Туніса Гафса, Туніс

Вядомыя асобы
-------------

* Абрахам Крэскас
* Жаан Алькавер

Гл. таксама
-----------

* Метрапалітэн Пальма-дэ-Малёркі
* Антоніа Марыя Альковер і Сурэда

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пальма-дэ-Мальёрка
* Афіцыйны сайт Архівавана 25 кастрычніка 2013.

| Адміністрацыйныя цэнтры правінцый Іспаніі |
| --- |
| Flag of Spain | 
* Авіла
* Алікантэ
* Альбасетэ
* Альмерыя
* Арэнсэ
* Аўеда
* Бадахос
* Барселона
* Більбаа (Більба)
* Бургас
* Валенсія
* Вальядалід
* Віторыя (Гастэйс)
* Гвадалахара
* Гранада
* Жырона (Херона)
* Кадыс
* Касерэс
* Кастэльён (Кастэльё)
* Кордава
* Куэнка
* Лагронья
* ✰ Ла-Карунья (А-Карунья)
* Лас-Пальмас
* Леон
* Лерыда (Льейда)
* Луга
* Мадрыд
* Малага
* Мурсія
* Паленсія
* Пальма
* Памплона
* Пантэведра
* Саламанка
* Самора
* Сан-Себасцьян (Даностыя)
* Санта-Крус-дэ-Тэнэрыфэ
* Сантандэр
* Сарагоса
* Севілья
* Сеговія
* Сорыя
* Сьюдад-Рэаль
* Таледа
* Тарагона
* Тэруэль
* Уэльва
* Уэска
* Хаэн

 |


1. ↑   Праверана 22 чэрвеня 2023.
**Каталонскія землі** (катал.: Països Catalans) — зона распаўсюджання каталанскай мовы на паўночным усходзе Іспаніі, на поўдні Францыі і на італьянскім востраве Сардзінія, а таксама ў Андоры. Тэрмін увайшоў ва ўжытык у паваенны час, магчыма, па аналогіі з устояным паняццем «баскскія землі». У Іспаніі ён успрымаецца неадназначна з-за пагрозы каталонскага сепаратызму.

Склад
-----

* Іспанія:
	+ Каталонія (за выключэннем Валь-д’Аран)
		- Франха — прылеглая каталонамоўная паласа тэрыторыі Арагона
	+ Балеарскія астравы
	+ Валенсія
		- Эль-Карчэ — прылеглы з поўдня ўчастак Мурсіі
* Андора
* французскі дэпартамент Усходнія Пірэнеі
* горад Альгера на Сардзініі (альгерскі дыялект)

Паўночную мяжу распаўсюджання каталанскай мовы сімвалізуе збудаванне, названае «варотамі каталонскіх земляў».

Гісторыя
--------

У Сярэднявеччы на тэрыторыі каталонскіх земляў існавала некалькі дзяржаўных утварэнняў — графства Барселона, графства Русільён, каралеўства Маёрка, каралеўства Валенсія і іншыя. Пасля няўдалай Каталонскай рэвалюцыі (1640—1652 гг.) каталонскія землі былі па Пірэнейскаму міру падзелены паміж Францыяй і Іспаніяй.

Каб пазбегнуць эскалацыі каталонскага сепаратызму Канстытуцыя Іспаніі ўсталёўвае забарону на палітычныя аб'яднанні аўтаномных супольнасцей. Тым не менш паміж каталонскімі землямі ажыццяўляецца шэраг праектаў міжрэгіянальнага супрацоўніцтва.

Гл. таксама
-----------

* Каталонскія колеры
* Арагонская карона

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Каталонскія землі
**Цзін-цзун** ({{кітайская|敬宗}}; 22 ліпеня 809 - 9 студзеня 827) - 16-ы імператар дынастыі Тан, які кіраваў у 824-827 гадах. Тэставае паведамленне для выдалення пасля захавання

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і імператара Му-цзуна. Пры нараджэнні атрымаў імя Лі Чжань. Не атрымліваў якой-небудзь сістэматычнай адукацыі. У 824 годзе пасля смерці бацькі ўзышоў на прастол пад імем Цзін-цзуна, аднак не праявіў схільнасцей да выканання дзяржаўных абавязкаў і быў заняты толькі оргіямі, забаўкамі і п'янствам. Ва ўрадзе ішлі бясконцыя звады паміж групоўкамі еўнухаў, паміж родамі Ню і Лі, паміж навукоўцамі і еўнухамі. З часам значэнне еўнухаў ўзрастала ўсё мацней, нягледзячы на проціборства з боку шляхты і прадстаўнікоў Акадэміі Ханьлінь. Аднак Цзін-цзун неўзабаве пачаў прыгнятаць таксама і еўнухаў, таму група з іх на чале з Лю Кэмінем у хуткім часе арганізавала яго паспяховае забойства. Тэставае паведамленне для выдалення пасля захавання Тэставае паведамленне для выдалення пасля захавання Тэставае паведамленне для выдалення пасля захавання

Бібліяграфія
------------

* Rainer Hoffmann, Qiuhua Hu: China. Seine Geschichte von den Anfängen bis zum Ende der Kaiserzeit. Rombach, Freiburg 2007, ISBN 978-3793094999.
**Янка Лайкоў**, поўнае імя **Іван Уладзіміравіч Лайкоў** (нар. 10 верасня 1979, в. Новая Мётча, Барысаўскі раён, Мінская вобласць) — беларускі паэт, перакладчык, крытык.

Біяграфія
---------

Сын пісьменніка Уладзіміра Лайкова.

Вучыўся на беларускім аддзяленні філалагічнага факультэта БДУ. Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў па спецыяльнасці «Літаратурная работа» (2006), магістратуру пры Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Францыска Скарыны (2023). Працаваў у штотыднёвіку «Літаратура і мастацтва» (2004—2009), (2018—2021), у часопісе «Маладосць» (2010). Некаторы час працаваў на аўтазаправачнай станцыі.

У 2017 годзе Янка Лайкоў з сям’ёй узяў удзел у XXIV міжнароднай навукова-асветніцкай экспедыцыі «Дарога да святыняў» з Дабратворным агнём ад Гроба Гасподняга.

Жыве ў Барысаве.

Жонка Марына Лайкова, дзеці — Васіль і Вераніка Лайковы.

Творчасць
---------

Піша на беларускай мове. Дэбютаваў у друку вершамі ў 1996 годзе ў барысаўскай раённай газеце «Адзінства». Друкаваўся ў часопісах «Першацвет», «Полымя», «Маладосць», «Нёман», газетах «Літаратура і мастацтва», «Наша Ніва», «Літаратурная Беларусь», у рэспубліканскай перыёдыцы. Выступае ў беларускім перыядычным друку з рэцэнзіямі, водгукамі і эсэ, прысвечанымі сучаснаму літаратурнаму працэсу.

Вершы перакладалі на англійскую (анталогія «Poems of liberty», 2004, перакладчыца Вера Рыч), украінскую (часопіс «Буковиньский журнал», 2019, перакладчыца Марыя Вайна), польскую (анталогія «Jeszcze zmierzch żarzy», Уроцлаў, 2021, перакладчык Казімеж Бурнат) мовы.

Перакладае паэзію з украінскай, польскай і рускай моў.

Бібліяграфія
------------

* «Логіка пасткі» — Мінск, бібліятэка часопіса «Маладосць», 2000,
* «Вогнепаклоннік» — Мінск, «Мастацкая літаратура», 2003.

Спасылкі
--------

* Лайкоў Янка // Творы ў Беларускай Інтэрнэт-бібліятэцы «Камунікат». — Эл. рэсурс:
* Янка Лайкоў у праграме "Кантэкст":
* Янка Лайкоў у праграме "Суразмоўцы":
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 439144647699369130757 |
Кутатэладзэ спявае {{нп3|Хабанера (арыя)|Хабанеру||Habanera (aria)}} з *оперы "Кармэн"* у 2020 годзе.
**Наталля Кутатэладзе** - грузінская {{спявачка|Грузіі|XXI стагоддзя||}}спявачка (меца-сапрана).

Біяграфія
---------

Наталля Кутатэладзэ - унучка грузінскай спявачкі Нані Брэгвадзэ і дачка грузінскай спявачкі {{нп3|Эка Мамаладзэ|Экі Мамаладзэ||Eka Mamaladze}}. Скончыла Джульярдскую школу. Яна атрымала другую прэмію на конкурсе «Тэнар Віньяс» у {{нп3|Лісеа||ru|Лисео}} ў 2020 годзе, для якога выканала «Fia dunque vero; O mio Fernando» з «{{нп3|Фаварытка (опера)|Фаварыткі|ru|Фаворитка (опера)}}» Даніцэці. У 2021 годзе яна спявала «Настаўніцу паслушніц» у оперы «{{нп3|Сястра Анджэліка||ru|Сестра Анджелика}}*»* Пучыні пастаноўкі {{нп3|Баварская дзяржаўная опера||ru|Баварская государственная опера}}.

1. ↑  Nani Bregvadze and Eka Mamaladze with daughter on Russian show (груз.). *Georgian Journal*. Праверана 21 лютага 2021.
2. ↑  *Zachary Woolfe*. Review: France Once Fought Over This Opera. Juilliard Shows Us Why **(нявызн.)**. *The New York Times* (18 мая 2018). Праверана 11 кастрычніка 2012.
3. ↑  *Il trittico* : *Suor Angelica* – Bayerische Staatsoper (2021) **(нявызн.)**. *opera-online.com*. Праверана 7 December 2021.
4. ↑  Natalia Kutateladze, Mezzo-soprano **(нявызн.)**. *Operabase*. Праверана 21 лютага 2021.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шукшын.
**Аляксей Аляксеевіч Шукшын** (1949, Мінск — 2009, Беларусь) — беларускі баскетбаліст, трэнер. Першым сярод беларусаў стаў майстрам спорту міжнароднага класу (1973) і выйграў юніёрскае першынство Еўропы ў складзе зборнай СССР (1968). Заслужаны трэнер БССР (1985).

Кар’ера баскетбаліста
---------------------

Нарадзіўся і вырас у Мінску ў раёне трактарнага завода. Выхаванец мінскага СК «Трактар». Першы трэнер — Яўген Барысавіч Кацман. 

Быў асноўным цэнтравым гульцом у мінскім РТІ (1967—1981, з перапынкамі). Таксама выступаў за маскоўскі ЦСКА (1973), гомельскі «Сож» (1978/79), ташкенцкі «Універсітэт» (1979/80).

У 1965—1968 гадах прыцягваўся ў юніёрскую (U-18) зборную СССР, стаў чэмпіёнам Еўропы сярод юніёраў (1968). У 1973 годзе стаў уладальнікам Кубка СССР у складзе ЦСКА і пераможцам Сусветнага фестываля баскетбола ў Перу ў складзе мужчынскай зборнай СССР.

Кар’ера трэнера
---------------

Быў галоўным трэнерам мінскага РТІ (1981—1987). Пад яго кіраўніцтвам каманда займала пятае (1982/83) і шостае (1984/85) месца ў чэмпіянаце СССР.

З 1985 па 1986 год працаваў другім трэнерам мужчынскай зборнай СССР — чэмпіёна Еўропы-1985, пераможца Сусветнай Універсіяды-1985 і сярэбранага прызёра чэмпіянату свету-1986. 

У 1988—1990 гадах быў галоўным трэнерам балгарскага клуба «Славія» (Сафія), дзе пад яго кіраўніцтвам выступалі беларускія баскетбалісты Аляксандр Папкоў і Аляксандр Сатыраў.

У 1993 годзе стаў першым настаўнікам нацыянальнай каманды суверэннай Беларусі. У апошнія гады жыцця працаваў у заснаванай ім зборнай ветэранаў беларускага баскетбола.

Зноскі
------

1. ↑  Баскетбол. Умер Алексей Шукшин **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 6 мая 2022. Праверана 6 мая 2022.
2. ↑  Утрата. Он не любил, когда наполовину... **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 6 мая 2022. Праверана 6 мая 2022.
3. ↑  Летопись белорусского баскетбола
4. ↑  Умер известный белорусский баскетболист **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 25 кастрычніка 2021. Праверана 25 кастрычніка 2021.
5. ↑  Старая гвардия: Александр Сатыров. Гомельский звал меня Профессором **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 25 сакавіка 2022. Праверана 3 чэрвеня 2022.
6. ↑  ТОЧКА ЗРЕНИЯ. Алексей Шукшин: кто не помнит прошлого, не построит будущего **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 3 чэрвеня 2022. Праверана 3 чэрвеня 2022.

Літаратура
----------

* Бондарь А.И. Летопись белорусского баскетбола. — Мн.: ОО «Белорусская федерация баскетбола», 2005. — С. 26-28, 37-39, 67-68. — 127 с.

Спасылкі
--------

* Загінуў Аляксей Шукшын


| ⛭Галоўныя трэнеры  мужчынскай зборнай Беларусі па баскетболе |
| --- |
| 
* Шукшын (1993—1993)
* Барысаў (1995—1998)
* Якубенка (1998—2001)
* Барысаў (2001—2007)
* Папкоў (2008—2009)
* Фейман (2010—2011)
* Крыванос (2011—2012)
* Байдакоў (2013—2014)
* Гвоздзіч (2014—2014)
* Круцікаў (2015—2019)
* Вяргун (2019 — ц.ч.)

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ляльчук.
**Сямён Абрамавіч Ляльчук** (25 верасня 1918, Калінкавічы — 1941) — яўрэйскі паэт
.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і служачага; бацька сакратар гарсавета, галоўны бухгалтар школы жывёлаводаў. Меў два імені: Шымен (Сімхе). Скончыў яўрэйскую школу, Мінскі педагагічны інстытут у 1939 годзе. Восенню прызваны ў армію, скончыў палкавую школу на Урале, служыў у Рызе. У час Вялікай Айчыннай вайны быў на фронце.

У ліпені 1941 года прапаў без вестак на фронце.

Вершы пачаў друкаваць яшчэ да вучобы ў інстытуце ў газеце «Юнгер ленінец» («Юны ленінец»), у 1938 годзе пачаў друкавацца ў часопісе «Штэрн» («Зорка»). Пісаў на мове ідыш. Разам з маладымі паэтамі І. Баруховічам, Х. Гурэвічам, П. Плоткіным выдаў у 1940 годзе калектыўны «Зборнік вершаў». У перакладзе на беларускую мову асобныя творы апублікаваны ў зборніку «Мы іх не забудзем» (1949). У 1985 годзе на мове ідыш у Маскве выйшаў зборнік «Ліра».

Сямён Ляльчук перадаў сястры папку з рукапісамі, але пры эвакуацыі яны згубіліся. Збераглася толькі паэма «Успаміны. К гадавіне нашай разлукі», прысвечаная студэнцкім сябрам, яна захоўвалася ў А. Фарбера. Матка паэта перажыла яго. Сястра жыла ў Петах-Цікве.

Матэрыялы пра паэта сабраў школьны музей СШ № 150 у Мінску, які дзейнічаў у 1985-93, яны перададзены ў БДАМЛіМ. У яго школе быў мемарыяльны стэнд.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
* Беларускія пісьменнікі: слоўнік. Том 4. 1994. Ст. 145.

Спасылкі
--------

* Сямён Ляльчук
* Shimen (Simkhe) Leltchuk
* Сямён Абрамавіч Ляльчук на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
* lelchukfamily.net
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Віктар Цярэшчанка.

**Віктар Аляксеевіч Цярэшчанка** (8 мая 1938, сяло Тоўста, Білапільскі раён, Сумская вобласць, УССР — 16 студзеня 2021) — беларускі прадпрымальнік.

Біяграфія
---------

У 1956 годзе скончыў Харкаўскае тэхнічнае вучылішча №1, у 1962 годзе — Харкаўскі політэхнічны інстытут імя У. І. Леніна па спецыяльнасці «Тэхналогія машынабудавання, металарэзныя станкі і інструменты».

Працаваў старэйшым інжынерам на Мінскім заводзе «Радыёдэталь», кіраўніком аддзела МКТЭІ аўтапрама, дырэктарам Мінскага вопытна-механічнага завода Мінбыта БССР, затым начальнікам тэхнічнага ўпраўлення Міністэрства бытавога абслугоўвання насельніцтва БССР.

З 1988 года — старшыня праўлення ТАА СП «Беліта», генеральны дырэктар ЗАТ «Вітэкс».

У ТОП 200 паспяховых і ўплывовых бізнесменаў Беларусі 2018 года, падрыхтаваны інтэрнэт-парталам «Ежедневник», заняў 65 месца.

Утрымліваў футбольную каманду «Беліта-Вітэкс».

Памёр 16 студзеня 2021 года ад каранавіруснай інфекцыі.

Актывы
------

Валодае ТАА СП «Беліта», ЗАТ «Вітэкс», Гандлёвым домам Беліта-Вітэкс-З (Расія), Гандлёвым домам Беліта-Вітэкс-Валгавят (Расія), Euro B&V (Латвія), займаецца вытворчасцю і дыстрыбуцыяй касметыкі ў Беларусі, СНД і Цэнтральнай Еўропе. Валодае магазінамі Свет касметыкі Беліта-Вітэкс у Беларусі, а таксама ў Расіі, Украіне, Казахстане, Малдове, Таджыкістане, Латвіі, салонамі прыгажосці Беліта-Вітэкс у Беларусі, сельскагаспадарчым філіялам ва Уздзенскім раёне.

Узнагароды
----------

Заслужаны работнік прамысловасці Рэспублікі Беларусь. Узнагароджаны савецкім медалём «За доблесную працу», медалём «Ветэран працы», залатым і бронзавым медалямі ВДНГ СССР, Ганаровай граматай ВС БССР, Ганаровай граматай Мінскага гарадскога савета дэпутатаў, Ганаровай граматай Савета Міністраў РБ (2007), Ордэнам Айчыны ІІІ ступені.

Як член БСПН імя Куняўскага за арыгінальнае ўключэнне сельскагаспадарчай вытворчасці ў прамысловую ўзнагароджаны Дыпломам Бізнес-саюза.

Сям’я
-----

Жанаты. Мае дачку Ірыну Цярэшчанка, якая ў шлюбе з бізнэсменам Артурам Фенюком нарадзіла дачку. Ірына стварыла сетку салонаў прыгажосці пад назвай «Ітэйра», займаючыся адначасна дыстрыбуцыяй імпартнай касметыкі.

Зноскі
------

1. 1 2  Мужчина, создавший белорусскую косметику(недаступная спасылка)
2. 1 2 3 4  Генеральный директор ЗАО «Витэкс» Виктор ТЕРЕЩЕНКО: «Мы рискнули»
3. 1 2 3 4   Архівавана 11 мая 2021.
4. ↑  Ад каранавірусу памёр генэральны дырэктар «Вітэкс» і заснавальнік «Беліты»
5. ↑  Умер основатель «Белиты» Виктор Терещенко Архівавана 5 сакавіка 2021.
6. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Афіцыйны інтэрнэт-партал Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (26 лістапада 2018). Архівавана з першакрыніцы 22 снежня 2018. Праверана 1 снежня 2018.
7. ↑  Хто суправаджае Мацюшэўскага, Чыжа ды іншых чыноўнікаў і бізнэсменаў ФОТЫ
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Косава (значэнні).
*Артыкул пра гістарычны раёны — Косава (геаграфічны рэгіён).*
**Аўтаномны край Косава і Метохія** (сербск.: Аутономна покрајина Косово и Метохија, скар. сербск.: **Космет**, алб.: Krahina Autonome e Kosovës dhe Metohis) — адзін з двух (разам з Ваяводзінай) аўтаномных краёў Сербіі.

Спрэчны статус рэгіёна
----------------------

### Пазіцыя Сербіі

Паводле сербскай Канстытуцыі, Аўтаномны край Косава і Метохія — неад’емная частка тэрыторыі Сербіі са статусам шырокай аўтаноміі.

### Сапраўднае становішча

Тэрыторыя кантралюецца дзяржавай Рэспубліка Косава. Сербія не прызнае суверэнітэт Рэспублікі Косава.

Абгрунтаванні пазіцый бакоў
---------------------------

### Пазіцыя Сербіі

Дамаганні сербаў на тэрыторыю Косава і Метохіі заснаваны на прынцыпах гістарычнага права.

На гэтай тэрыторыі ў 1389 годзе адбылася бітва на Косавым полі, якая мела вялікае значэнне для фармавання самасвядомасці сербскага народа.

У XIV ст. на тэрыторыі Косава і Метохіі знаходзіўся цэнтр сярэднявечнай сербскай дзяржавы. З канца XIII ст. і да 1767 года тут жа размяшчаўся і пасад Печскага патрыярха, які ў перыяд знаходжання Сербіі пад уладай Асманскай імперыі служыў галоўным цэнтрам сербскай культуры і нацыянальнага руху. У цяперашні час край мае шмат помнікаў праваслаўнай архітэктуры як сярэдніх стагоддзяў, так і новага часу.

### Пазіцыя албанцаў Рэспублікі Косава

Албанцы ў сваю чаргу настойваюць на перавазе этнічнага права, хоць таксама спрабуюць падвесці пад свае дамаганні гістарычную аснову.

У канцы XVII ст. — пачатку XVIII ст. значная колькасць сербаў пакінула тэрыторыю Косава і на гэтыя землі пачалі перасяляцца албанцы. Доля албанскага насельніцтва паступова расла і да сярэдзіны XIX ст. перавысіла 50 %.

У XVIII—XIX стагоддзях цэнтр сербскага нацыянальнага руху перамясціўся ў Паўночную Сербію, дзе ў 1817 г. было створана аўтаномнае, а з 1878 года — незалежнае Сербскае княства, у той час як Косава стала цэнтрам албанскага нацыянальнага руху і ядром барацьбы албанцаў за самакіраванне і незалежнасць ад Асманскай імперыі.

Адміністрацыйны падзел
----------------------

Паводле заканадаўства Рэспублікі Сербія, Косава і Метохія падзелена на 5 раёнаў: Косаўскі, Печскі, Прызрэнскі, Косаўска-Мітравіцкі і Косаўска-Памараўскі.

Зноскі
------

1. 1 2  Kosovo-Metohija (англ.)
2. ↑  Генезіс праблемы Косава і Метохіі: канстытуцыйна прававое даследаванне (руск.)
3. ↑  Большая российская энциклопедия 2004—2017

Гл. таксама
-----------

* Гісторыя Сербіі
* Югаславія
* Гісторыя Албаніі
**Адцягне́нне**, таксама **абстра́кцыя** ці **абстрагава́нне** — (лац. «*abstractio*», ад прыстаўкі «*abs*-» «*ад*-» і дзеяслова «*trachere*» — цягнуць) — акт думкі, якім агульныя або падобныя ў тых ці іншых адносінах прыкметы шматлікіх ўяўленняў адлучаюцца ад іх і разглядаюцца асобна, са значэннем лагічных і граматычных дзейнікаў.

Такія мысленныя прадукты падпадаюць пад далейшыя працэсы адцягнення — і ў выніку атрымліваюцца адцягненыя (абстрактныя) уяўленні і паняцці розных узроўняў. Так, напрыклад, агульная для многіх сініх прадметаў прыкмета ўтварае адцягненае ўяўленне *сіні*, ад якога, у злучэнні з падобнымі ж адцягненымі ўяўленнямі жаўцізны, чырвані і г. д. адцягваецца ўжо на новым узроўні агульнасці ўяўленне колеру, а ад яго, у злучэнні з уяўленнямі абрысу, памеру і пад. новае, больш агульнае ўяўленне бачнай уласцівасці, далей, праз супастаўленне са слыхавым, датыкальным і г. д. — паняцце пачуццёвай уласцівасці, якое, будучы супастаўлена з іншага роду ўласцівасцямі, дае паняцце якасці наогул, а ад яго, у супастаўленні з паняццем колькасці, атрымліваецца адцягненае паняцце быцця.

Хоць усё, што мысліцца намі, можна прадставіць адцягнена альбо ў форме агульнага паняцця, але далёка не ўсё, па паходжанню і свайму значэнню, можна звесці цалкам да адцягнення. Незводнымі да яго варта прызнаць, па-першае, катэгорыі розуму, якія складаюць яго ўласную прыроду, а не прадукты яго дзейнасці, па-другое, ідэі нармальнага характару, не адцягненыя ад таго, што дадзена ў рэчаіснасці, якія выказваюць тое, што павінна быць, што патрабуецца ці мяркуецца нашым духам.

### У мастацтве

Мастацкая абстракцыя, з'яўляючыся спосабам мастацкага мыслення і пабудовы вобразу рэальнасці, прадугледжвае адмаўленне другараднага і акцэнтацыю ўвагі на найбольш значных рысах аб'екта мастацтва, абагульненне іх характарыстык і тыповых якасцей. Фарміруецца з дапамогай такіх мастацкіх сродкаў, як тыпізацыя, індывідуалізацыя, ідэалізацыя і інш.

Літаратура
----------

* *Соловьёв В. С.* Отвлечение // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Культуралогія: Энцыкл. даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Адцягненне на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Catholic (1907—13) · Catholic (1997—…) · Universalis · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119667892 · GND: 4141162-6 · LCCN: sh85000258 · Microsoft: 124304363, 2778791037 · NKC: ph202178 |