Закон Малайзіі 1963 года (дакумент).
Пагадненні, што тычацца Малайзіі на англійскай мове (дакумент).
**Сабах** (малайск.: Sabah, negeiri di bawah bayu, джаві:سابه; код: **SBH**) — штат, знаходзіцца ва Усходняй Малайзіі і з'яўляецца другім па велічыні штатам Малайзіі, завецца таксама *Negeri di bawah bayu*, што азначае «Краіна ніжэй вятроў». Раней, быўшы брытанскай калоніяй, зваўся Брытанскае Паўночнае Барнэа, пазней атрымаў статус штата Малайскай федэрацыі. На захадзе мяжуе з іншым малайзійскім штатам на востраве Калімантан — Саравакам. На поўдні мае граніцу з Інданезіяй. Адміністрацыйны цэнтр — горад Кота-Кінабалу.

Геаграфія
---------

Паўночна-заходнія берагі Сабаха абмывае шырокае Паўднёва-Кітайскае мора, паўночна-усходнія і паўднёва-усходнія берагі абмываюць невялікія міжастравыя моры — Сулу і Сулавесі. Берагавая лінія Сабаха зрэзана і ўтварае шэраг закрытых плыткіх, зручных для плавання бухт. Сярод іх бухты Бруней — на захадзе, Муруд — на поўначы, Лабук і Дарвел — на ўсходзе. Месцамі берагавая лінія прымае шхерны характар. Ва ўзбярэжжы мораў Сулу і Сулавесі шмат водмеляў, невялікіх астраўкоў і каралавых рыфаў, што абцяжарваюць суднаходства. Найболей значнымі астравамі з'яўляюцца Себатык, які Сабах палавініць з Інданезіяй, а таксама Бангі, Джамбанган, Малавалі, Тымбун-Мата, Бум-Бум.

Амаль уся прастора Сабаха, з выняткам вузкага берагавога беражка, займае невысокае пласкагор'е, што пераходзіць на захадзе ў горны хрыбет Крокер. У паўночнай частцы гэтага хрыбта знаходзіцца найвышэйшая вяршыня Малайзіі і ўсёй Паўднёва-Усходняй Азіі — гара Кінабалу (4 095 м).

Самая працяглая і паўнаводная рака Сабаха — Кінабатанган (560 км). У сваёй верхняй і сярэдняй плыні яна працякае па вузкай даліне, пераразаючы цэнтральную частку пласкагор'я. Кінабатанган, а таксама Сегама, Лабук і Сугут цякуць з захаду на ўсход і ўпадаюць ў мора Сулу. У Паўднёва-Кітайскае мора пускаецца толькі адна больш-менш значная рака — Падас. У раёне дэльты, пры ўпадзенні ў заліў Бруней, ад яе адлучаецца правае рукаво Кліяс, утвараючы нізінную забагненую востраў.

Клімат Сабаха экватарны, увесь час гарачы і вільготны. У горах клімат робіцца больш умераным, а на вялікай вышыні нават халаднаватым. Ападкаў у год вывальваецца ад 3750 мм на раўнінах да 5000 мм у горах.

Гісторыя
--------

Сабах быў заняты англічанамі ў 1881 і стаў пратэктаратам. У 1946 была ўтворана брытанская каронная калонія **Брытанскае Паўночнае Барнэа**, а ў 1963 Сабах увайшоў у склад Малайскай Федэрацыі.

Адміністрацыйнае дзяленне
-------------------------

Штат падзяляецца на 5 раёнаў:

| № | Акруг | Адміністрацыйны цэнтр | Плошча,км² | Насельніцта,чал. (2006) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Заходні бераг | Кота-Кінабалу | 7 588 | 954 000 |
| 2 | Унутраная вобласць | Бофарт | 18 298 | 421 000 |
| 3 | Кудат | Кудат | 4 623 | 190 000 |
| 4 | Сандакан | Сандакан | 28 205 | 676 000 |
| 5 | Тавау | Тавау | 14 905 | 757 000 |
|

Насельніцтва і этнічны склад
----------------------------

Многія жыхары Сабаха маюць часткова партугальскае паходжанне. Пашыраны імёны Фернанда, Гомес, Радрыгес. Сабахские фестывалі часам напамінаюць бразільскія.

Насельніцтва Сабаха складае каля дзвюх з паловай мільёнаў, афіцыйна прынята вылучаць 32 этнічныя групы. Найбольшая не-тубыльная этнічная група — кітайцы, складае 20 % насельніцтва. З мясцовых этнічных груп найбольшая — кадазан-дусун  (англ.) (бел. (каля 25 % насельніцтва); далей ідуць баджа (15 %) і мурут  (англ.) (бел. (3 %).

Каля 700 тыс. чалавек на Сабаху — філіпінцы, якія пракраліся сюды за кошт адсутнасці строгага кантролю за іміграцыяй і аховы мяжы. Паколькі мясцовы ўрад не прызнае наяўнасць у Сабаху нелегальных імігрантаў, філіпінцы ўжо ўкараніліся, займаючы працоўныя месцы ў будаванні і беручы ўдзел у камерцыйнай дзейнасці.

Малайская мова — агульная для ўсіх этнічных груп, у Сабаху прыняты сабахскі дыялект, што адрозніваецца інтанацыямі, і падобны па вымаўленні на інданезійскую мову. Шырока пашыраны англійская, кітайская (паўночнакітайская і хаку). Кадазан-дусун, баджа, мурут і малыя народы гавораць на сваіх мовах.

Спрэчка з Філіпінамі
--------------------

Філіпіны прэтэндуюць на ўсю тэрыторыю Сабаха, абяцаную султанам Барнэа султанату Сулу ў 1703 за вайсковую падтрымку

Зноскі
------

1. ↑  Организации Объединенных Наций список неправительственных организаций, несамоуправляющихся территорий, **Северное Борнео и Саравака**
2. ↑  Членов Организации Объединенных Наций
3. ↑  Договоров Организации Объединенных Наций No. 8029 между Филиппины, Федерация Малайи и Индонезии (31 Июнь 1963)
4. ↑  Договоров Организации Объединенных Наций No. 8809, Соглашение об осуществлении соглашения Маниле
5. ↑  No.10760: Соглашение об Малайзии **(нявызн.)** (pdf)(недаступная спасылка). *Договоров Организации Объединенных Наций коллекция*.  Организации Объединенных Наций (Июль 1963). Архівавана з першакрыніцы 14 мая 2011. Праверана 29 ліпеня 2010.
6. ↑  «Monthly Statistical Bulletin, January 2007: Sabah», *Department of Statistics Malaysia, Sabah*.

Спасылкі
--------

* Sabah’s Tourism Board
* Daily Express, the local newspaper with the largest circulation in Sabah
* New Sabah Times, Sabah’s first newspaper Архівавана 10 лютага 2021.

| Адміністрацыйны падзел Малайзіі |
| --- |
| 
**Штаты**: Джахор · Кедах · Малака · Келантан · Негры-Сембелан · Паханг · Перак · Перліс · Пінанг · Сабах · Саравак · Селангор · Трэнгану
**Федэральныя тэрыторыі**: Куала-Лумпур · Лабуан · Путраджая
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 118833346 · GND: 4042495-9 · ISNI: 0000 0001 0666 9205 · LCCN: n80061078, n2014030258 · NDL: 01099071 · NKC: ge818749 · SUDOC: 026620928 · VIAF: 141493496 |

 |