recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Беларускі саюз музычных дзеячаў** (**БСМД**) — грамадскае аб’яднанне, творчы саюз прафесійных дзеячаў музычнага, харэаграфічнага і эстраднага мастацтва, майстроў музычных інструментаў. Размяшчаецца ў Мінску па адрасе вуліцы Я. Купалы, 17/30

Створаны ў 1991 годзе як *Саюз музычных дзеячаў Беларусі* на базе Музычнага таварыства Беларусі, якое дзейнічала з 1987 года, з 1995 года сучасная назва. Станам на 1 студзеня 2010 — каля 1200 членаў.

Асноўныя мэты дзейнасці — адраджэнне беларускай нацыянальнай музычнай культуры, каардынацыя дзейнасці аб’яднанняў у вырашэнні праблем развіцця нацыянальнай культуры і мастацтва, удзел у абароне прафесійных правоў сваіх членаў, павышэнне кваліфікацыі і выканальніцкага майстэрства музыкантаў. Вышэйшы кіруючы орган — з’езд (адбыліся ў 1996, 2001, 2006). Старшыня М. П. Дрынеўскі. Саюз праводзіць майстар-класы, выстаўкі музычных інструментаў, канферэнцыі, арганізуе ўдзел выканаўцаў у міжнародных музычных конкурсах, фестывалях. Заснавальнік 7 прафесійнай асацыяцый: майстроў музычных інструментаў, цымбалістаў, дамрыстаў, мандаліністаў, перкусіі, кіраўнікоў хароў хлопчыкаў і юнакоў, баяністаў і акардэаністаў, оперна-сімфанічных дырыжораў. Пры саюзе дзейнічаюць 6 творчых калектываў. Адзін з заснавальнікаў фестываляў «Срэбраны звон цымбалаў» (г. Маладзечна, 1998), «Студзеньскія музычныя вечары» (г. Брэст, з 1989), «Нараджэнне капэлы» (Мінск, 1991—1992), памяці Г. Жыхарава (Мінск), дэкад народна-інструментальнага мастацтва «Славянскі вянок» (г. Брэст, 1998, 2008), цыкла канцэртаў «Музычнае прынашэнне».

У складзе саюза працуе вытворча-рамонтнае УП «Музрэм».

Падтрымлівае сувязі з Сусветнай цымбальнай асацыяцыяй, член Міжнароднага саюза музычных дзеячаў, Беларускай канфедэрацыі творчых саюзаў.

Узнагароджвае нагрудным знакам «За ўклад у развіццё музычнага мастацтва».

Эмблема
-------

Эмблема БСМД мае наступны выгляд: У стылізаванай валошцы чырвонага (зялёнага) колеру размешчаны белыя клавішы і залатая ліра. Эмблема зарэгістравана ў Дзяржаўным геральдычным рэгістры 13.12.2007. Нумар рэгістрацыі В-656.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  *Н. В. Вітчанка.* Беларускі саюз музычных дзеячаў // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2. — 544 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0570-6.
2. ↑  Беларускі саюз музычных дзеячоў на сайце «Афіцыйныя геральдычныя сімвалы Рэспублікі Беларусь»

Літаратура
----------

* *Н. В. Вітчанка.* Беларускі саюз музычных дзеячаў // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2. — 544 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0570-6.

Спасылкі
--------

* Грамадскае аб’яднанне «Беларускі саюз музычных дзеячаў» (БСМД)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 146806 |
**Трэк-бэк** (['trækbæk]) — сеціўная тэхналогія арганізацыі аднарангавай сувязі і апавяшчэння між сеціўнымі пляцоўкамі (веб-сайтамі). Адна з адменаў лінк-бэкаў (*Гл. таксама*: рэф-бэк, пінг-бэк).

Узаемна ўзгодненае выкарыстанне такой тэхналогіі ў Сеціве як аўтарам апублікаванага тэксту, так і тым, хто спасылаецца на гэты тэкст, дазваляе аўтару ведаць, адкуль у Сеціве (адрасы—URL-і) спасылаюцца на гэты тэкст.

Тэхналогія была распрацаваная кампаніяй «Сікс-Апарт» (2002), і ўпершыню была ўвасобленая ў іх праграмным пакеце для блогінгу «Му́вабл-Тайп» («Moveable Type»), і сучасна выкарыстоўваецца пераважна ў гэтым і іншых пакетах для блогінгу.

Спасылкі
--------

* Адкрытыя матэрыялы кампаніі «Сікс-Апарт». — На афіцыйнай пляцоўцы кампаніі
**Царква Святой Ефрасінні** — былы мураваны праваслаўны храм у вёсцы Росіца Верхнядзвінскага раёна Віцебскай вобласці.

Гісторыя
--------

Сродкі на будаўніцтва храма ахвяраваў перад смерцю, у 1778 годзе, уласнік маёнтка Мікалай Лапацінскі. Першапачаткова гэта была драўляная ўніяцкая царква. У 1866 годзе на яе месцы пабудавалі мураваны будынак і зрабілі святыню праваслаўнай.

Царква была знішчана ў 1930-х гадах, знаходзіцца ў руінах.

Архітэктура
-----------

Твор архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю.

* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  РУИНЫ СВЯТО-ЕВФРОСИНИЕВСКОЙ ЦЕРКВИ В РОСИЦЕ

Літаратура
----------

* Кулагін, А.М. Праваслаўныя храмы на Беларусі: энцыкл. давед. – Мн. 2001.

Спасылкі
--------

*
Вадародны мазер
**Мазер** (англ.: MASER, maser — скарачэнне ад англ.: Microwave Amplification by Stimulated Emission of Radiation «узмацненне мікрахваляў з дапамогай індуцыраванага выпрамяне́ння») — агульная назва квантавых узмацняльнікаў і квантавых генератараў сантыметровага дыяпазону радыёхваляў.

Ужываецца ў радыёсувязі, радыёастраноміі, радыёлакацыі і інш.

Таксама: сінонім малекулярных генератараў.

Літаратура
----------

* Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 6. Кішынёў — Манцэвічы / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1972. — 624 с.: іл. карты. С.534.
* Военный энциклопедический словарь, 1983. — 863 с. : 30 л. ил.. С.415.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119830189 · GND: 4129501-8 · LCCN: sh85081801 · Microsoft: 46061668 · NKC: ph249430 |
**Сядзіба Талочкаў** — колішняя сядзіба ў в. Вялікая Ракавіца Брэсцкага раёна.

Гісторыя
--------

План сядзібы. 1927—1930 гг.
Упамінаецца ў пісьмовых крыніцах з 1524 года. Размешчана на поўдзень ад в. Малыя Шчытнікі. У актах рэвізій Ракавіца пазначана як каралеўская ўласнасць, але пазней у «Акце рэвізіі Берасцейскага староства» ўжо ўпамінаецца як сядзіба Раманаўскіх-Сакаловых. Пасля Раманаўскіх, сядзібу набыў род князёў Шуйскіх. Верагодна, пры Шуйскіх у Церабуні, што непадалёку ад Ракавіцы, была пабудавана ўніяцкая царква, у падзямеллях якой навечна спачылі продкі Шуйскіх. У 1740 годзе адна з дачок князя Шуйскага выйшла замуж за стольніка Пятра Талочку, і з той пары да Другой сусветнай вайны сядзіба належала па спадчыне заможнаму роду Талочкаў.

Ад ансамбля засталіся рэшткі парку, уязная алея і капліца-пахавальня роду Талочкаў. Пасля вайны капліца была занядбана, у пачатку 1990-х гадоў адноўлена і асвячона.

* Капліца-пахавальня роду ТалочкаўКапліца-пахавальня роду Талочкаў
* Сядзіба. 1930 г.Сядзіба. 1930 г.
* Сядзіба. 1930 г.Сядзіба. 1930 г.
* Сядзіба. 1930 г.Сядзіба. 1930 г.

Літаратура
----------

* Ракавіца // Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны Х — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы) / Л. М. Несцярчук. — Мн.: БЕЛТА, 2002. — 336 с. — ISBN 985-6302-37-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сядзіба Талочкаў (Вялікая Ракавіца)
* Сядзіба Талочкаў (Вялікая Ракавіца) на сайце Глобус Беларусі (руск.)

*
**Сядзіба Талочкаў** — колішняя сядзіба ў в. Сычы Брэсцкага раёна.

Гісторыя
--------

У пачатку XIX ст. сядзіба належала роду Высоцкіх, затым маёнтак выкупіў яе новы гаспадар Малахоўскі. У канцы XIX ст. Сычы перайшлі ва ўласнасць заможнага роду на Берасцейшчыне Фёдара Талочкі. На мяжы XIX—XX ст. Фёдар Талочка пабудаваў у Сычах драўляны дом (не збярогся) і заклаў пейзажны парк (захаваўся часткова).

Апошнім уладальнікам сядзібы ў канцы 1930-х гадоў з’яўляўся род Сушкаў.

Рэшткі падмурка сядзібы Талочкаў
У 1992 г. знішчаны сядзібны дом.

Архітэктура
-----------

### Сядзібны дом

Дом уяўляў сабой двухпавярховы аб’ём, пабудаваны з дрэва. Меў нерэгулярную асіметрычную кампазіцыю, быў накрыты вальмавым дахам з паўвальмамі на тарцах. Цэнтральная частка галоўнага фасада вылучана двухпавярховым рызалітам, завершаным трохвугольным франтонам. На другім паверсе рызаліта з боку дваровага фасада існаваў балкон на чатырох слупах. Планіроўка ўнутры палаца мела анфіладны тып. На першым паверсе былі размешчаны гасціная і дзве парадныя залы.

### Парк

Парк захаваўся ў выглядзе невялікіх фрагментаў. У ім засталіся падмуркі сядзібнага дома, студні, шлюза і шэрагу гаспадарчых аб’ектаў. Тут растуць у асноўным дрэвы мясцовых парод.
  

* Сядзбны дом у пачатку XX ст.Сядзбны дом у пачатку XX ст.
* Сядзбны дом у пачатку XX ст.Сядзбны дом у пачатку XX ст.
* Сядзбны дом у 1916 годзеСядзбны дом у 1916 годзе

Літаратура
----------

* Сычы // Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны Х — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы) / Л. М. Несцярчук. — Мн.: БЕЛТА, 2002. — 336 с. — ISBN 985-6302-37-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сядзіба Талочкаў (Сычы)
* Сядзіба Талочкаў (Сычы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Сядзіба Талочкаў (Сычы) на сайце Radzima.org

*
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сміт.

**Джэні Сміт** (англ.: Janae Louise Smith; нар. 25 жніўня 1992) — амерыканская баскетбалістка.

Кар’ера
-------

Гуляў у Грэцыі, Славакіі, Ізраілі, Польшчы, Германіі, Венгрыі і Беларусі. Дэбютаваў у сезоне 2010/2011 у амерыканскай універсітэцкай лізе ў складзе «Чарльстана», потым два сезоны ў Ілінойс Стэйт і адзін у UAB. У 2015 года прыбыла ў Грэцыю ў «Нікі Лефкас», дзе правёла 9 матчаў.

У студзені 2016 года перабраўся ў Ізраіль, у «Хапаэль». У пачатку наступнага сезона перайшоў у «Панацінаікас», затым у лютым 2017 года апынуўся ў славацкім «Ружамбераку». У 2017 годзе іграла ў Польшчы ў «АЗС Познань», затым перабраўся ў суседнюю Германію, дзе гуляў спачатку за «Васэрбург», затым са снежня 2018 года выступаў за «Айнтрахт Браўншвайг». У наступным годзе была у мінскім «Гарызонце». У 2020 годзе ён перайшоў у Венгрыю ў «Беак Уйбуда». У тым жа сезоне гуляў спачатку ў Егіпце за каірскую «Аль-Гезіра», потым зноў за «Панацінаікас».

Зноскі
------

1. ↑  Benvenuta, Janae Smith!

Спасылкі
--------

* WOMEN’S NATIONAL CHAMPIONSHIP OF BELARUS. REGULAR SEASON MVP TITLE RACE

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Sports-Reference.com (каледж) |
**Сядзіба Грабоўскіх** — колішняя сядзіба ў в. Церабунь Брэсцкага раёна.

Гісторыя
--------

Паводле пісьмовых крыніц, першае ўпамінанне пра Церабунскі двор як каралеўскую ўласнасць сустракаецца ў дакументах канца XIV ст. Да 1430 г. в. Церабунь належала роду Кучукаў, а неўзабаве Церабунскі маёнтак зноў апынуўся ў ліку каралеўскіх ўладанняў. У 1483 г. кароль Казімір сваім указам перадаў «пруд» на р. Лясная, што пад Церабунем, Солтану Аляксандравічу, а ў пачатку XVI ст. Церабунскі двор перайшоў да наступнага гаспадара — Яўстафія Дашковіча.

Пасля яго смерці каралеўскім указам Церабунь перададзены князю Івану Дзмітрыевічу Шуйскаму. Удава Івана Шуйскага Марына Багданаўна выйшла замуж за Пятра Гнаенскага, але маёнтак застаўся ў сыноў Шуйскіх: Мануіла і Івана. З 1580 г. маёнтак знаходзіўся ва ўласнасці Мануіла, а з 1609 г. Яна Шуйскіх. У гэты час Ян Шуйскі пабудаваў у сваім маёнтку ўніяцкую царкву (захавалася як праваслаўная і размешчана ў в. Кацельня-Баярская) і мураваны замак, які быў узведзены каля месца ўпадзення р. Лясной у р. Буг.

Пасля Шуйскіх у Церабуні гаспадарылі Грабоўскія, якія пабудавалі тут невялікі дом (часткова захаваўся). Напярэдадні Першай сусветнай вайны маёнтак нядоўгі час належаў Нямцэвічам.

Пасля Другой сусветнай вайны палац быў значна перабудаваны і прыстасаваны пад школу. Цяпер у ім размешчаны сельскі клуб.

Архітэктура
-----------

Дом графаў Грабоўскіх уяўляў сабой аднапавярховы мураваны мансардавы будынак з нізкім чатырохсхільным дахам. Ад старога парку, што абкружаў палац, засталася толькі вузкая алея, абсаджаная ліпамі 150-гадовага ўзросту.

Літаратура
----------

* Церабунь // Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны Х — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы) / Л. М. Несцярчук. — Мн.: БЕЛТА, 2002. — 336 с. — ISBN 985-6302-37-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Сядзіба Грабоўскіх (Церабунь) на сайце Глобус Беларусі (руск.)

*
**Тармазно́е выпрамяне́нне** — электрамагнітнае выпрамяненне, якое ўзнікае пры рассеянні (тармажэнні) зараджаных часціц у электрычным полі.

Інтэнсіўнасць тармазнога выпрамянення паводле класічнай электрадынамікі прапарцыянальная квадрату паскарэння часціцы, якое адваротна прапарцыянальнае яе масе. Таму інтэнсіўнасць тармазнога выпрамянення электронаў у мільёны разоў большая за інтэнсіўнасць тармазнога выпрамянення пратонаў.

Спектр тармазнога выпрамянення неперарыўны і абрываецца пры найбольшай магчымай энергіі, роўнай пачатковай энергіі электрона.

Тармазное рэнтгенаўскае і гама-выпрамяненне, вылучаныя хуткімі электронамі пры іх рассеянні ў электрычным полі атамных ядраў і электронаў у рэчыве, выкарыстоўваюцца ў тэхніцы, медыцыне, у даследаваннях па біялогіі, хіміі і фізіцы.

Часам да тармазнога выпрамянення адносяць магнітатармазное выпрамяненне рэлятывісцкіх зараджаных часціц, якія рухаюцца ў макраскапічных магнітных палях паскаральнікаў (гл. сінхратроннае выпрамяненне).

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* *Богуш А. А.* Тармазно́е выпрамяне́нне // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 441. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Тормозное излучение // Физическая энциклопедия.
* Тормозное излучение // Частицы и атомные ядра. Основные понятия.

| ⛭Квантавая электрадынаміка |
| --- |
| Тэорыя | 
* Вакуум КЭД
* Уласная энергія
* Палярызацыя вакууму
* Пастаянная тонкай структуры
* Вяршынная функцыя
* Тоеснасць Уорда — Такахашы
* ξ-каліброўка
* Фармалізм Гупты — Блойлера

 |
| З’явы | 
* Комптанаўскае рассеянне
* Мёлераўскае рассеянне
* Рассеянне Бабы
* Тармазное выпрамяненне
* Анамальны магнітны момант
* Лэмбаўскі зрух

 |
| Часціцы | 

|  |  |
| --- | --- |
| элементарныя | 
* Фатон
* Электрон
* Пазітрон
* Віртуальныя часціцы

 |
| састаўныя | 
* Пазітроній
* Малекулярны пазітроній

 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 122681514 · GND: 4142023-8 · LCCN: sh85016730 · Microsoft: 81302155 · NDL: 00570284 · SUDOC: 031472036 |

 |
**Герб Крэва** — геральдычны сімвал Крэва, выкарыстоўваецца з XVII в.: *«у сінім полі шасціканцовая зорка над залатым паўмесяцам»*.

14 мая 2007 года герб Крэва быў унесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцяў Рэспублікі Беларусь.

Гісторыя
--------

Даследчык даўніны Рамуальд Зянькевіч у 1843 годзе звярнуў увагу на пячатку, якая захоўвалася ў Крэве ў мясцовага ксяндза. На ёй была выява герба Ляліва – шчыт з паўмесяцам і шасціканцовай зоркай, а таксама надпіс на польскай мове «Пячатка места Рэчы Паспалітай Крэва». На той час мястэчка ўжо страціла статус і правы горада, аднак пячатка сведчыла, што яно імі калісьці валодала і мела свой гарадскі герб.

Лялівай валодала каля паўтысячы шляхецкіх радоў на землях Польшчы, Вялікага Княства Літоўскага і Русі. У часы распаўсюджвання магдэбургскага права выява Лялівы ці поўнасцю, ці ў якасці дэталі трапляла на гербы і пячаткі гарадоў з прыватных гербаў іх уладальнікаў. Гораду Цярнопалю, да прыкладу, яна дасталася ад роду Тарноўскіх, Сяняве – ад Сяняўскіх. Тое ж самае правіла маглі прымяніць і ў адносінах да герба Крэва. З усіх вядомых крэўскіх старостаў у якасці радавога сімвала Лялівай валодаў толькі Пётр Глябовіч. Ён быў тут на чале староства з 1511 па 1522 год. Так што Крэву герб мог дастацца ад яго.

Пасля страты ў канцы XVIII стагоддзя правоў на самакіраванне і іншых гарадскіх выгод Крэва пакрысе пачало забывацца і пра свой гарадскі сімвал. Толькі ў канцы 1980-ых гадоў крэўскі герб набыў другое жыццё. Адбылося гэта дзякуючы Анатолю Цітову, вядомаму спецыялісту па геральдыцы і сфрагістыцы. Інфармацыя пра герб Крэва і рэканструяваная аўтарам выява ўпершыню з’явіліся ў кнізе "Гарадская геральдыка Беларусі" ў 1989 годзе. Праўда, Анатоль Цітоў чамусьці палічыў, што зорка на блакітным шчыце крэўскай Лялівы павінна быць срэбнай, а не залатой, як маладзік.

Гэтая выява крэўскага герба палюбілася жыхарам і пачала выкарыстоўвацца ў якасці сімвала мястэчка на афішах разнастайных культурных мерапрыемстваў, календарах, паштоўках ды іншых сувенірах. Але Ляліва да гэтага часу не з’яўляецца афіцыйным гербам Крэва з-за разыходжання бачання герба паміж мясцовымі ўладамі і актывістамі, якія хочуць зрабіць герб бліжэй да арыгінальная пячаткі.

Зноскі
------

1. ↑  герб крево **(нявызн.)**. *www.heraldicum.ru*. Праверана 14 кастрычніка 2023.
2. ↑  *Аляксандр Камінскі*. Чаму Крэву дастаўся герб Ляліва?  (бел.). *kreva.travel* (29 мая 2023). Праверана 14.10.2023.

Літаратура
----------

* *Цітоў А.* Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998. — 287 с. — ISBN 985-07-0131-5.

  


| ⛭Гербы адзінак Гродзенскай вобласці |
| --- |
| Гарады | Астравец ·  Ашмяны ·  Бярозаўка ·  Ваўкавыск ·  Гродна ·  Дзятлава ·  Іўе ·  Ліда ·  Масты ·  Навагрудак ·  Свіслач ·  Скідзель ·  Слонім ·  Смаргонь ·  Шчучын |  |
| Гарадскія пасёлкі | Астрына ·  Воранава ·  Вялікая Бераставіца ·  Жалудок ·  Зэльва ·  Карэлічы ·  Краснасельскі ·  Любча ·  Мір ·  Поразава ·  Радунь |
| Вёскі/Аграгарадкі | Адэльск ·  Гальшаны ·  Ліпнішкі ·  Цырын |
| Раёны | Гродзенскі |
**Зборная Літвы па баскетболе** — нацыянальная баскетбольная каманда, якая прадстаўляе Літву на міжнароднай баскетбольнай арэне. Адна з самых паспяховых зборных у свеце: Літва прымала ўдзел у пяці Алімпійскіх гульнях і заваявала тры бронзавыя медалі. Кіраўнічым органам зборнай выступае Літоўская федэрацыя баскетбола.

Зборная Літвы выйграла два перадваенныя чэмпіянаты Еўропы: 1937 і 1939 гадоў. Да гэтых перамог зборную прывёў Пранас Лубінас (Фрэнк Любін), які дапамог папулярызаваць баскетбол у краіне. Лубінаса называюць «дзедам літоўскага баскетбола».

З 1940 па 1990 год Літва ўваходзіла ў склад СССР, вялікая колькасць гульцоў зборнай Савецкага Саюза складалі гульцы літоўскай школы баскетбола. На Алімпійскіх гульнях 1988 года залатыя медалі ў складзе зборнай СССР выйгралі 4 літоўцы: Вальдэмарас Хомічус, Арвідас Сабоніс, Рымас Курцінайціс, Шарунас Марчулёніс.

З 1992 года зборная Літвы выступае самастойна. У 2003 годзе выйграла чэмпіянат Еўропы.

У 2011 годзе Літва прымала чэмпіянат Еўропы па баскетболе.


| ⛭Нацыянальныя баскетбольныя мужчынскія зборныя Еўропы (ФІБА Еўропа) |
| --- |
| 
* Аўстрыя
* Азербайджан
* Албанія
* Андора
* Арменія
* Беларусь
* Бельгія
* Балгарыя
* Боснія і Герцагавіна
* Вялікабрытанія
	+ Англія
	+ Шатландыя
	+ Уэльс
	+ Паўночная Ірландыя
* Венгрыя
* Германія
* Гібралтар
* Грэцыя
* Грузія
* Данія
* Ізраіль
* Ірландыя
* Ісландыя
* Іспанія
* Італія
* Кіпр
* Косава
* Латвія
* Літва
* Люксембург
* Мальта
* Малдова
* Манака
* Нідэрланды
* Нарвегія
* Польшча
* Партугалія
* Расія
* Румынія
* Сан-Марына
* Паўночная Македонія
* Сербія
* Славакія
* Славенія
* Турцыя
* Украіна
* Фінляндыя
* Францыя
* Харватыя
* Чарнагорыя
* Чэхія
* Швейцарыя
* Швецыя
* Эстонія

Колішнія зборныя
ГДР
СР Югаславія/Сербія і Чарнагорыя
СССР
Чэхаславакія
Югаславія
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шылі.

**Джын Шылі** (20 лістапада 1911, Гарысберг, ЗША — 11 сакавіка 1998, Лос-Анджэлес, Каліфорнія, ЗША) — амерыканская лёгкаатлетка. На Алімпіядзе 1928 года заняла 4-е месца. Чэмпіёнка ЗША ў 1929—1932 гадах.

На алімпійскіх гульнях 1932 года разам са сваёй суайчынніцай Бейб Дыдрыксан была асноўнай прэтэндэнткай на залаты медаль. У ходзе спаборніцтваў яна пераадолела вышыню 1,65 м з першай спробы, а Дыдрыксан з другой. Вышыню 1,67 м не пераадолелі абедзве спартсменкі. Такім чынам, па спробах Джын Шылі выйграла з выніковым вынікам 1,65 м, які таксама стаў новым сусветным рэкордам. Таксама гэты вынік быў нацыянальным рэкордам да 1948 года.

Біяграфія
---------

Вучылася ў сярэдняй школе ў Хейверфардзе, у якой займалася баскетболам. Яе здольнасць высока скакаць прыкмеціў мясцовы карэспандэнт, які прапанаваў паспрабаваць свае сілы ў скачках у вышыню. У 16 гадоў яна выступіла на Алімпіядзе ў Амстэрдаме, дзе заняла 4-е месца.

Зноскі
------

1. ↑  Olympedia — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>

| ⛭ Алімпійскія чэмпіёнкі ў скачках у вышыню |
| --- |
| 
* **1928**: Канада Этэль Кэтэрвуд
* **1932**: Злучаныя Штаты Амерыкі Джын Шылі
* **1936**: Венгрыя Ібоя Чак
* **1948**: Злучаныя Штаты Амерыкі Эліс Коўчмэн
* **1952**: Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка Эстэр Бранд
* **1956**: Злучаныя Штаты Амерыкі Мілдрэд Мак-Дэніел
* **1960**: Румынія Іаланда Балаш
* **1964**: Румынія Іаланда Балаш
* **1968**: Чэхаславакія Міласлава Рэзкава
* **1972**: Федэратыўная Рэспубліка Германіі (1949—1990) Ульрыке Мейфарт
* **1976**: Германская Дэмакратычная Рэспубліка Розмары Акерман
* **1980**: Алімпійскі сцяг Сара Сімеоні
* **1984**: Федэратыўная Рэспубліка Германіі (1949—1990) Ульрыке Мейфарт
* **1988**: Злучаныя Штаты Амерыкі Луіза Рытэр
* **1992**: Германія Хайке Хенкель
* **1996**: Балгарыя Стэфка Кастадзінава
* **2000**: Расія Алена Ялесіна
* **2004**: Расія Алена Слесарэнка
* **2008**: Бельгія Тыя Хелебаўт
* **2012**: Расія Ганна Чычарава
* **2016**: Іспанія Рут Бейтыя
* **2020**: Алімпійскі сцяг Марыя Ласіцкенэ

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · Tilastopaja · Track and Field Statistics · World Athletics |
**Сінхратро́ннае выпрамяне́нне** — выпрамяненне электрамагнітных хваль зараджанымі часціцамі, якія рухаюцца ў аднародным магнітным полі з рэлятывісцкімі скарасцямі.

Абумоўлена паскарэннем, звязаным са скрыўленнем траекторыі часціц (гл. сіла Лорэнца). Назіраецца ў сінхратроне (адсюль назва). Характарызуецца шырокім дыяпазонам частот; мае эліптычную палярызацыю (гл. палярызацыя святла) і шырокі неперарыўны спектр (гл. аптычныя спектры) з максімумам у яго доўгахвалевай частцы.

Найбольш істотна для лёгкіх часціц. Страты энергіі электронаў на сінхратроннае выпрамяненне ўлічваюцца пры канструяванні сінхратронаў.

Выпрамяненне звышновых зорак, квазараў, пульсараў і радыёгалактык мае сінхратронную прыроду. Вывучэнне інтэнсіўнасці і палярызацыі касмічнага сінхратроннага выпраменьвання дазваляе атрымаць інфармацыю аб канцэнтрацыі і энергетычным спектры рэлятывісцкіх электронаў, велічыні і напрамку магнітнага поля ў аддаленых абласцях Сусвету.

Сінхратроннае выпрамяненне выкарыстоўваюць таксама пры вывучэнні структуры цвёрдага цела.

Літаратура
----------

* Сінхратроннае выпрамяненне // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. С. 406.

Спасылкі
--------

* Синхротронное излучение // Физическая энциклопедия.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119415369 · GND: 4184235-2 · LCCN: sh85131615 · Microsoft: 16332341 |
«Яўрэйскае вяселле», 1890
«Стары яўрэй», 1902
**Ісаак Львовіч (Лейбавіч) Аскназій** (16 студзеня 1856, Верхнядзвінск, Віцебская губерня — 1902) — гістарычны жывапісец-біблеіст. Бацька Самуіла Аскназія — навукоўцы-цывіліста.

Біяграфія
---------

Ісаак Львовіч Аскназій нарадзіўся ў 1856 годзе ў горадзе Дрыса (цяпер Верхнядзвінск) Віцебскай губерні ў сям'і заможнага купца-хасіда, адбывалага ад старажытнага равінскага роду; таму хлопчык атрымаў рэлігійнае выхаванне.

З чатырнаццаці гадоў навучаўся майстэрству ў Імператарскай акадэміі мастацтваў у горадзе Санкт-Пецярбургу (1874-79). Працаваў у Італіі, Германіі, Польшчы (1880-84).

Ісаак Львовіч Аскназій раптоўна памёр у 1902 годзе.

Творчасць
---------

У асноўным пісаў на тэмы біблейскіх сюжэтаў, запазычаных са Старога і Новага Запаветаў. Нярэдка Аскназій абмяжоўваўся чыста фармальным адлюстраваннем галоўных фігур (Ісуса Хрыста, Майсея, Іаана Хрысціцеля, дванаццаці апосталаў), якіх да яго ўжо шмат разоў малявалі іншыя жывапісцы, часам дэманстратыўна ігнараваў галоўны сэнс, цалкам засяроджваючыся на каларытных другарадных персанажах, якія да яго практычна не былі па-сапраўднаму раскрыты ў іншых мастацкіх палотнах.

Падчас знаходжання ў сталіцы Аўстрыі горадзе Вене пачаў, пад кіраўніцтвам Ганса Макарта, карціну «Кат з усечанай галавой Іаана Хрысціцеля», скончаную ім у Рыме. У Бродах рабіў эцюды яўрэйскіх тыпаў. Іншыя выдатныя яго творы: «Майсей у пустыні» (захоўваецца ў Дзяржаўнай Траццякоўскай галерэі ў Маскве); «Гульня ў косці», «Жалобныя весці», «Наступ суботы», «Жаніх-талмудзіст, падыспытны рабінам у прысутнасці бацькоў яго і нявесты», «Бацькі Майсея», «Ранішні візіт».

Таксама пісаў жанравыя сцэны з жыцця гарадоў і мястэчак Беларусі («Яўрэйскае вяселле», 1890, «За ласку», 1892).

Адна карціна захоўваецца ў карпаратыўнай калекцыі Белгазпрамбанка ў Мінску.

Узнагароды
----------

За свае карціны «Аўраам выганяе ад сябе Агар» і «Блудніца перад Хрыстом» І. Л. Аскназій быў узнагароджаны залатымі медалямі.

Зноскі
------

1. ↑  Аскназий Исаак Львович // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
2. 1 2 3  Аскназий Исаак Львович (Лейбович) // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 32. — 737 с..
3. ↑  Аскназий Исаак Львович // Российский гуманитарный энциклопедический словарь(недаступная спасылка)
4. ↑  Аскназий Исаак Архівавана 29 жніўня 2021.
**Крыты́чная тэмперату́ра** — тэмпература, пры якой шчыльнасць і ціск насычанай пары становяцца максімальнымі, а шчыльнасць вадкасці, якая знаходзіцца ў дынамічнай раўнавазе з парай, становіцца мінімальнай.

Пры тэмпературы, вышэйшай за крытычную тэмпературу газа, яго немагчыма скандэнсаваць ні пры якім ціску.

Крытычная тэмпература была адкрыта Дз. І. Мендзялеевым у 1861. Калі ён даследаваў залежнасць паверхневага нацяжэння вадкасці ад тэмпературы, ён выявіў, што існуе такая тэмпература, пры якой знікаюць меніск вадкасці і розніца паміж вадкасцю і яе насычанай парай. Гэту тэмпературу Дз. І. Мендзялееў назваў «абсалютным пунктам кіпення».

| Рэчыва | Крытычная тэмпература (°C) |
| --- | --- |
| Азот | -146.9 |
| Аміяк | 132.3 |
| Аргон | -122.29 |
| Бензол | 288 |
| Бром | 315 |
| Вада | 374.12 |
| Вадарод | -240.17 |
| Вокіс вугляроду | -138.8 |
| Гелій | -267.96 |
| Ёд | 546 |
| Калій | 1497 |
| Кісларод | -118.57 |
| Крыптон | -63.7 |
| Ксенон | 16.58 |
| Літый | 2577 |
| Метан | -82.5 |
| Мыш’як | 1400 |
| Натрый | 1827 |
| Неон | -228.75 |
| Радон | 105 |
| Ртуць | 1477 |
| Рубідый | 1377 |
| Селен | 1493 |
| Сера | 1041 |
| Хлор | 143.8 |
| Фтор | -128.85 |
| Фосфар | 721 |
| Цэзій | 1312 |
| Этан | 32 |
|

Гл. таксама
-----------

* Тэмпература Кюры
* Тэмпература Нееля

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4165782-2 |
**Алег Вікенцьевіч Казачок** (нар. 1940, в. Боркі, Старадарожскі раён — 17 чэрвеня 2006) — Герой Сацыялістычнай Працы (1974).

Біяграфія
---------

Працоўную дзейнасць пачаў у 1957 годзе рабочым саўгаса «Любанскі» Любанскага раёна. Пасля заканчэння Слуцкага СПТВ працаваў трактарыстам, а з 1970 года — звенявым камсамольска-маладзёжнага звяна па вырошчванню бульбы.

Узнагароды
----------

За датэрміновае выкананне плана 10-й пяцігодкі па вытворчасці бульбы, высокае майстэрства і праяўленную пры гэтым працоўную доблесць 10 кастрычніка 1974 года прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы. Узнагароджаны ордэнам Леніна, ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга, залатым і бронзавым медалямі ВДНГ СССР.

Занесены ў Кнігу Народнай Славы раёна.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

Герои Стародорожчины
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Македонія (значэнні).
Македонія
**Македонія** — гістарычная зямля на Балканскім паўвостраве ў басейне р. Вардар і прылеглых тэрыторыях на захад, поўдзень і ўсход. На сённяшні дзень рэгіён уключае часткі шасці балканскіх краін: Грэцыя, Паўночная Македонія, Балгарыя, Албанія, Сербія і Косава. Ён займае прыблізна 67 000 квадратных кіламетраў (25 869 квадратных міль) і мае насельніцтва 4,76 мільёна чалавек.

Гісторыя
--------

Заселена чалавекам з часоў неаліту. Першае гістарычна вядомае насельніцтва — фракійцы і ілірыйцы, з пач. 1 тыс. д.н.э.

У старажытнасці гэтымі землямі валодалі Старажытная Македонія, Рым, Візантыя.

У сярэднявеччы — Балгарыя, Сербія, Турцыя.

Пасля Балканскіх войнаў землі падзелены між Сербіяй (Вардарская Македонія; цяпер Паўночная Македонія), Грэцыяй (Эгейская Македонія; цяпер рэгіён Македонія), Балгарыяй (Пірынская Македонія). Межы Македоніі з цягам часу значна змяніліся, аднак для сучаснай геаграфічнай вобласці іх пачалі вызначаць з сярэдзіны XIX стагоддзя.

Літаратура
----------

* *Афнагель І. Я.* Македонія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 533. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
* **Розинская З. М. Лосева О. В. Чешмеджиев Д. Берсенев К. А. Петрунина О. Е.*.* Македония // Православная энциклопедия. — М.: Церковно-научный центр «Православная энциклопедия», 2016. — Т. XLII. — С. 615-649. — 752 с. — 30 000 экз. — ISBN 978-5-89572-047-9.

  


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119544615 · GND: 4037159-1 · LCCN: sh85079266 · NDL: 00567409 · VIAF: 245633255 |
**Бяржонка** — возера ў Беларусі, у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Акунёўка, за 9 кіламетраў на паўднёвы захад ад горада Браслаў, за 1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Ёдлавічы.

Назва
-----

Назва балцка-літоўскага паходжання. Ад літоўскага *beržas* «бяроза».

Азёраў з назвай Бяржонка тут два, другое больш на поўдзень, ля Багданаўскага возера.

«Бярозавыя» назвы азёраў і рэк — не рэдкасць у Літве: *Berža, Beržoras, Beržuolis, Beržuvis* (азёры), *Beržas, Beržė, Beržuona* (рэкі).

Яшчэ «дрэвавая» азёрная назва — у возера Опса на захад ад Бяржонкі. Назва звязаная з латышскім *apse* «асіна», прускім *abse*, таксама з фанетычна трохі далейшым літоўскім *apušė, epušė* «асіна».

Балцка-літоўскія «дрэвавыя» назвы таксама недалёка ад Бяржонкі каля Відзаў — тапонімы Ліпалаты і Бержалата. У другі бок, каля возера Вісяты — тапонім Пушалаты. Гэтыя назвы ад літоўскіх зборных назоўнікаў *liepalotas* «ліпняк», *beržalotas* «бярэзнік», *pušalotas* «сасоннік» (ад *liepa* «ліпа», *beržas* «бяроза», *pušis* «сасна»).

Назва возера Бяржонка значыць «Бярозавае (возера)».

Гідраграфія
-----------

Плошча паверхні возера 0,19 км², даўжыня 690 метраў, найбольшая шырыня 390 метраў, найбольшая глыбіня 2,6 м, даўжыня берагавой лініі 1,9 км. Плошча вадазбору 6,56 км². Абкружана забалочанай поймай, парослай хмызняком.

Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй да 2 метраў, пясчаныя, разараныя. Дно выслана сапрапелем. Зарастае. У заходняй частцы ў Бяржонку ўпадае ручай. У паўднёвай частцы выцякае ручай у возера Пагошча.

Заўвагі
-------

1. ↑  Республика Беларусь. Витебская область. Браславский район: карта. Браслав: план. Видзы: план / Ред. Н. М. Шевель. — Мн.: Белкартография, 2013. — 3 000 экз. (руск.)
2. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 62.
3. ↑  K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1958. C. 161.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
* Республика Беларусь. Витебская область. Браславский район: карта. Браслав: план. Видзы: план / Ред. Н. М. Шевель. — Мн.: Белкартография, 2013. — 3 000 экз. (руск.)
* Ліст карты N-35-18. Выданне 1984 г. Стан мясцовасці на 1983 г. (руск.)

Спасылкі
--------

* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» (руск.)
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» (руск.)
«**Басано́гі бягу́н**» (кірг.: Жөө күлүк) — кыргызскі мастацкі фільм рэжысёра Мірлана Абдыкалыкава, які выйшаў на экраны ў 2019 годзе.

Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 26-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».

Сюжэт
-----

12-гадовы Жэкшэн жыве ў маляўнічым гарадку, акружаным гарамі. Бацька-алкаголік, вечная нястача грошай, праблемы ў школе сталі для яго руцінай. Хлопчык марыць толькі пра тое, каб у сям’ю вярнулася мама і яны зноў зажылі б разам. У Жэкшэна ёсць цудоўны талент — у безе яму няма роўных. Ён прымае ўдзел у святочных забегах у спадзяванні, што гэта можа стаць яго білетам у лепшае жыццё…

Акцёрскі склад
--------------

* Тамерлан Асанкадыраў
* Руслан Аразакунаў
* Мээры Атантаева
* Ілімбек Калмуратаў

Зноскі
------

1. ↑  Running to the Sky — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 6 снежня 2019.
2. 1 2  Басаногі бягун  (бел.).  Сайт кінафестывалю «*Лістапад*». Праверана 6 снежня 2019.

Спасылкі
--------

* Басаногі бягун на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)
**Ва́жа** — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 12 кіламетраў на паўднёвы захад ад Мёраў, за 3 кіламетры ад вёскі Пераброддзе. Належыць да групы Абстэрнаўскіх азёр.

Возера знаходзіцца ў басейне ракі Вята. Плошча Важы складае 2,94 км². Найбольшая глыбіня возера — 5,1 м. Даўжыня возера — 2,62 км, найбольшая шырыня — 1,11 км. Аб’ём вады ў возеры складае 6,67 млн м³, плошча вадазбору возера — 24,4 км².

Схілы катлавіны возера на поўдні і на паўднёвым захадзе маюць вышыню 8—10 метраў, месцамі вышыня схілаў складае да 17 метраў. Схілы пакрытыя лесам, на поўначы і паўночным захадзе схілы разараныя.

На ўсходзе да возера прымыкае балота. Берагі возера на поўначы і на захадзе абразіўныя, месцамі берагі сплавінныя і часта зліваюцца з схіламі.

Возера мае 2 вострава, агульная плошча якіх складае 0,01 км².

Шырыня паласы прыбрэжнай расліннасці складае ад 15 да 100 метраў, расліннасць у возеры пашыраная да глыбіні 2 метры.

Возера злучанае з возерам Абстэрна пратокай, шырыня якой складае 200 метраў. У Важу ўпадае рэчка без назвы.

Зноскі
------

1. ↑  Ліст карты N-35-19

Літаратура
----------

* Важа // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — С. 446—447. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
* Блакітная кніга Беларусі. — Мн.: БелЭн, 1994.

| Абстэрнаўскія азёры |
| --- |
| 
* Абстэрна
* Асінаўка
* Важа
* Гарушка
* Грэцкае
* Іказнь
* Інава
* Мёрскае
* Набіста
* Падзявы
* Петкуны
* Укля
* Чэрас

 |
**Міхаіл Іванавіч Дзялец** (1 ліпеня 1918, в. Вуглы, Брагінская воласць, Рэчыцкі павет, Мінская губерня — 29 снежня 1999) — беларускі дзяржаўны і грамадскі дзеяч, заслужаны работнік культуры БССР (1988). Член Беларускага саюза журналістаў.

Біяграфія
---------

У 1939—1946 гадах служыў у Чырвонай арміі. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, на фронце ў 1942 года быў прыняты ў партыю. У 1946—1947 гадах загадваў карэспандэнцкай сеткай БелТА. Скончыў Рэспубліканскую партыйную школу пры ЦК КП(б)Б (1949) і Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1951).

З 1949 года працаваў у рэдакцыі баранавіцкай абласной газеты «Чырвоная звязда», з 1954 года з’яўляўся рэдактарам баранавіцкай аб’яднанай (гарадской і раённай) газеты «Чырвоная звязда».

З пачатку 1957 года знаходіўся на савецкай, партыйнай і прафсаюзнай рабоце. З лютага 1957 года па лістапад 1958 года — старшыня Баранавіцкага гарвыканкама. У 1958—1960 гадах — першы сакратар Гарадзішчанскага райкама КПБ Брэсцкай вобласці. У 1960—1962 гадах — першы сакратар Баранавіцкага гаркама КПБ. З мая па снежань 1962 года — першы сакратар Баранавіцкага райкама КПБ. Са снежня 1962 года — сакратар партыйнага камітэта Баранавіцкага вытворчага калгасна-саўгаснага ўпраўлення. Са студзеня да верасня 1965 года — першы сакратар Баранавіцкага райкама КПБ. У 1965—1969 года — старшыня Брэсцкага абласнога савета прафсаюзаў.

З 1969 года — рэдактар рэспубліканскай газеты «Звязда». У 1973—1989 гадах — старшыня Дзяржаўнага камітэта Савета Міністраў БССР па друку (з 1978 года — Дзяржкамітэт БССР па справах выдавецтваў, паліграфіі і кніжнага гандлю). Адначасова ў 1979—1989 гадах — старшыня праўлення Добраахвотнага таварыства аматараў кнігі Беларускай ССР.

З’яўляўся кандыдатам у члены ЦК КПБ у 1960—1966, 1976—1986 гадах, членам ЦК КПБ у 1971—1976 гадах, дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР 6-8-га скліканняў (1963—1974).

Творчасць
---------

Працуючы ў сферы журналістыкі і кнігавыдання, М. І. Дзялец унёс вялікі ўклад у развіццё беларускай літаратуры, нацыянальнага друку. Вялікую ўвагу ён надаваў узроўню мастацкага і паліграфічнага афармлення друкаванай прадукцыі.

Міхаіл Іванавіч зрабіў літаратурную апрацоўку кнігі Сяргея Пятровіча Руціча «Навеки юные» (1974), якая апавядае аб партызанскім атрадзе імя Дзімітрава брыгады імя Панамарэнкі. Атрад дзейнічаў на тэрыторыі Бярозаўскага раёна Брэсцкай вобласці ў 1942—1944 гг. Аўтар кнігі апавяданняў «Охотничьими тропами» (1987), якую выдаў пад псеўданімам Міхась Паляшук.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Леніна, Чырвонага Сцяга, Кастрычніцкай рэвалюцыі, медалямі, у т. л. медалём Францыска Скарыны (1998).

Крыніцы
-------

Літаратура
----------

* Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя : у 5 т. — Мінск, 1981. — Т. 5. — С. 205.
* Белорусская ССР : краткая энциклопедия : в 5 т. — Минск, 1982. — Т. 5. — С. 193.
* Делец Михаил Иванович / Е. С. Фалей // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. Минск, 2009. Т. 1, кн. 1. С. 319—320.
* Дзялец Міхаіл Іванавіч // Памяць. Брагінскі раён : гіст.-дакум. хроніка. Мінск, 2003. С. 663.
* Міхаіл Іванавіч Дзялец : [некралог] / П. У. Шыпук, А. А. Малафееў, С. С. Лінг [і інш.] // Звязда. 2000. 1 студзеня. С. 2.
**Эстэр Срулеўна Алексенцава** (27 лютага 1906, с. Голта, зараз раён г. Пэрвамайск, Мікалаеўская вобласць, Украіна — 4 лютага 1967) — урач-фізіёлаг. Доктар медыцынскіх навук (1947), прафесар (1949). Удзельніца Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Скончыла Харкаўскі медыцынскі інстытут (1935).

Працавала ў Харкаўскім фармацэўтычным інстытуце (1938—1941, дырэктар інстытута, адначасова загадчык кафедры фізіялогіі), Віцебскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (у 1949—1964 — загадчык кафедры нармальнай фізіялогіі, з 1964 — прафесар-кансультант).

Навуковыя інтарэсы: змяненні ўзроўню цукру ў крыві пры захворваннях; рэгуляцыя працэсаў знясілення; працэсы знясілення і ўзнаўлення функцый сліннай залозы і шкілетных мышц пры павышаным артэрыяльным ціску.

Узнагароды
----------

Ордэны Чырвонай Зоркі, Айчыннай вайны 2-й ступені і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Колебания уровня сахара крови в норме и при различных воздействиях : диссертация … доктора медицинских наук / Эстер Срулевна Алексенцева. — Харьков, 1946.
* Алексенцава Эстэр Срулеўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — С. 578. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
**Су́слаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дрыбінскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Суслаўка.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Дрыбінскага раёна Аршанскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Дрыбінскім раёне БССР, з 8 ліпеня 1931 года — у Чавускім раёне, з 12 лютага 1935 года — у Дрыбінскім раёне. З 20 лютага 1938 года ў складзе Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Радамльскага сельсавета. 16 верасня 1959 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Первамайскага сельсавета Горацкага раёна (10 населеных пунктаў: вёскі Вялікае Шчокатава, Жакаўка, Засценкі, Каралёўка, Лукаць, Малое Шчокатава, Мокрадзь, Слабодка, Суслаўка і пасёлак Суслаўка) і Пуцькаўскага сельсавета Чавускага раёна (13 населеных пунктаў: вёскі Александроўка, Бародкі, Будзіна, Бялівіца, Заложжа, Калясянка, Радамля, Радучы, Сялец, Чыжы і пасёлкі Будзіна, Радучы, Сялец).

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 23 населеныя пункты.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.
2. ↑  Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб скасаванні Дрыбінскага, Круглянскага і Чэрыкаўскага раёнаў Магілёўскай вобласці ад 16 верасня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 12.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Рыгор Яўхімавіч Парэчын** (8 сакавіка 1894, Задашчэнне, цяпер Пухавіцкі раён — 28 чэрвеня 1938 Мінск) — беларускі правазнавец, эканаміст.

Біяграфія
---------

У 1920 уступіў у ВКП(б). У 1924 г. скончыў 1-ы Маскоўскі ўніверсітэт. З 1921 г. працаваў у Паўнамоцным прадстаўніцтве БССР пры ўрадзе РСФСР. З 1924 г. намеснік старшыні Камісіі заканадаўчых меркаванняў пры СНК БССР. З 1931 г. у Інстытуце Савецкага будаўніцтва і права АН БССР. Працаваў у Інстытуце беларускай культуры, Інстытуце эканомікі АН БССР.

Арыштаваны 24.1.1937 па адрасе: вул. Няміга, д. 16/2, кв. 10. На той момант быў жанаты, гадаваў дзіця. Асуджаны пазасудовым органам НКВД (па іншай інфармацыі — Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР) па артыкулах 68, 69, 70 і 76 за «шкодніцкую работу ў навуковых установах БССР» да вышэйшай меры пакарання з канфіскацыяй маёмасці. Растраляны 28.6.1938 у мінскай турме НКВД. Рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 1.8.1957. Асабовая справа П. № 10776-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследаваў пытанні савецкай федэрацыі нацыянальна-дзяржаўнага будаўніцтва ў БССР. Падчас працы ў Інстытуце эканомікі АН БССР прымаў удзел у складанні першага ў Беларусі падручніка эканамічнай геаграфіі. Прымаў удзел у даследаваннях па праблемам размяшчэння вытворчых сіл (у прыватнасці, далейшага размяшчэння ў Беларусі прамысловасці будаўнічых матэрыялаў). Даследаваў сыравінную базу прамысловасці мінеральных будаўнічых матэрыялаў. Менавіта ён абгрунтаваў мэтазгоднасць будаўніцтва буйных цагельных прадпрыемстваў у Петрыкаўскім, Горацкім і Асвейскім раёнах Беларусі, а таксама пашырэння цагельнай вытворчасці ў Дрысненскім раёне.

### Працы

* Парэчын Г. Савецкая Беларусь у зносінах з чужаземнымі дзяржавамі // Змаганне. Сш. 1. Мн. 1924.
* Парэчын Г. Пінчук М. Асновы Савецкай Дзяржавы // Маладняк. 1927. № 1, с. 71-84; № 11, с. 79-92.
* Парэчын Г. Наша Канстытуцыя. Мн. 1928.
* Парэчын Г. Ідэя беларускай дзяржаўнасці перад утварэннем Савецкай Беларусі // Запіскі аддзела гуманітарных навук БАН. Працы кафедры сучаснага права. 1929. Т. 1.
* Эканамічная геаграфія БССР. Мн. БАН, 1936. (У сааўтарстве.)
* Парэчын Г. Сыравінная база прамысловасці мінеральных будматэрыялаў // Сацыялістычнае будаўніцтва. № 6-7. 1936. С. 42-51.

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* Возвращенные имена: Сотрудники АН Беларуси, пострадавшие в период сталинских репрессий / сост. и авт. предисл. Н. В. Токарев; под ред. А. С. Махнача. — Мн.: Навука i тэхнiка, 1992. — С. 84. — 120 с. — 1 000 экз. — ISBN 5-343-01246-9.
* Інстытут беларускай культуры. Мн. 1993.
* ЭГБ, т. 5.

Спасылкі
--------

* ПАРЭЧЫН Рыгор Яўхімавіч
* Парэчын, Рыгор Яўхімавіч (юрыст; эканаміст ; 1894—1938)
**Адыпінавая кіслата** (*гександыёвая кіслата*) НООС (СН2)4СООН — двухасноўная лімітавая карбонавая кіслата. Валодае ўсімі хімічнымі ўласцівасцямі, характэрнымі для карбонавых кіслот.

Утварае солі, большасць з якіх растваральнай у вадзе. Лёгка этэрыфікуецца у мона-і дыэфіры. З гліколю ўтварае поліэфіры. Солі адыпінавай кіслаты — *адыпінаты*. Пры ўзаемадзеянні з NH3 і амінамі дае аманійныя солі, пры дэгідратацыі ператвараюцца ў *адыпаміды*. З дыамінамі ўтварае поліаміды, з NH3 у прысутнасці каталізатара пры 300—400 °C — адыпадынітрыл.

Атрыманне
---------

У прамысловасці адыпінавую кіслату атрымліваюць галоўным чынам двухстадыйным акісленнем цыклагексана. На першай стадыі (вадкафазнае акісленне паветрам пры 142—145 °C і 0,7 Мпа) атрымліваюць сумесь цыклагексанона і цыклагексанола, падзяляемую рэктыфікацыяй. Цыклагексанон выкарыстоўваюць для вытворчасці капралактама. Цыклагексанол акісляюць 40-60%-ны HNO 3 пры 55 °C (каталізатар — NH4VO3); выхад адыпінавай кіслаты пры гэтым спосабе вытворчасці складае ~ 95 %.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
* Хімічны слоўнік навучэнца. — Мн.: Народная асвета, 2004 — С. 7. // Адыпінавая кіслата

Гл. таксама
-----------

* Кіслоты
* Харчовыя дабаўкі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4278605-8 · Microsoft: 2776230335 |
Макет Малышкаўскага гарадзішча ў Нацыянальным гістарычным музеі Беларусі
**Малышкаўскае гарадзішча** — гарадзішча культуры штрыхаванай керамікі, размешчанае за 0,1 км на захад ад вёскі Малышкі (Вілейскі раён), на высокім (каля 10 м ад узроўню вады) беразе ракі Сэрвач (правы прыток Віліі).

Апісанне
--------

Малышкаўскае гарадзішча адносіцца да ліку такіх паселішч культуры штрыхаванай керамікі, якія з’явіліся ў першых стагоддзях нашай эры, умацоўваліся з моманту свайго ўзнікнення магутнымі валамі і глыбокімі равамі. Як і раней, на грэбені вала будуюцца сцены з бярвенняў.

У адрозненне ад іншых гарадзішч Верхняга Павілля, яно размешчана не на ўзгорку або мысе, а на роўным месцы. Пляцоўка паўавальнай формы. Яе даўжыня складае 52 м, а шырыня 45,5 м. Пляцоўка гарадзішча з трох бакоў (поўначы, усходу, поўдня) умацавана магутным валам, вышыня якога са знешняга боку дасягае 5 м, з унутранага — 4 м. Прыродным умацаваннем з чацвёртага (заходняга) боку з’яўляўся высокі абрывісты бераг ракі. Даследаваннямі ўстаноўлена, што вал тры разы падсыпаўся. Непасрэдна за валам маецца невялікае паніжэнне. Хутчэй за ўсё, гэта сляды рова, які існаваў у старажытнасці, а цяпер заплыў.

А. Р. Мітрафанаў ускрыў рэшткі пяці вялікіх наземных жытлаў. Сляды іх удалося прасачыць па шматлікіх кавалках глінянай абмазкі пазаў паміж бярвеннямі, якая звалілася са сцен пры пажары. Таму амаль на ўсіх кавалках выразна бачны адбіткі даволі тоўстых (да 20-30 см) бярвенняў і адбіткі пальцаў. Гліняная абмазка, перамешаная з вуглямі і попелам, ляжала радамі таўшчынёй да 20-25 см і выразна абводзіла контуры жытлаў. Іх памеры былі амаль аднолькавыя: даўжыня 17-18 м, шырыня 7,5-8 м.

Жытлы мелі аднолькавую планіроўку: усе былі падзелены на чатыры жылыя памяшканні. Кожнае з іх глухой сцяной адбівалася на дзве паловы, памяшканні ў якіх былі аддзелены адно ад другога вузкім калідорам. Ва ўсіх дамах уваходы знаходзіліся з тарцовых бакоў, якія вялі ў калідоры. Уваходы ў асобныя памяшканні знаходзіліся ўнутры калідораў.

Даследаванне
------------

Гарадзішча адкрылі і абследавалі ў 1938 годзе Х. Цэгак-Галубовіч і У. Галубовіч. У 1955—1957, 1969, 1977—1978 гадах яго даследаваў А. Р. Мітрафанаў, а ў 1990—1994 гг. Э. М. Загарульскі. А. Р. Мітрафанаў ускрыў 930 м² плошчы. Вынікі работ Э. М. Загарульскага застаюцца неапублікаванымі.

Гл. таксама
-----------

* Фібула з Малышкаўскага гарадзішча

Літаратура
----------

* Я. Г. Звяруга. Беларускае Павілле у жалезным веку і раннім сярэднявякоўі / Матэрыялы па археологіі Беларусі, Вып. 10. — Мінск: ДНУ «Інстытут гісторіі НАН Беларусі», 2005. — 174 с. іл. ISBN 985-6769-07-8
**Эдуард Антонавіч Урублеўскі** (1848—1892) — хімік-арганік, педагог.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Гродне. Скончыў Пецярбургскі тэхналагічны інстытут, у якім з 1875 года працаваў прафесарам, выкладаў хімію. Правёў шэраг даследаванняў, якія садзейнічалі ўстанаўленню структуры будовы бензолу. Адзін з заснавальнікаў і актыўных членаў Расійскага фізіка-хімічнага таварыства. Аўтар прац «Гіпотэза Кекуле аб будове духмяных злучэнняў і яе праверка» (1876), «Аб некаторых злучэннях талуолавага рада» (1879) i інш.

Літаратура
----------

* Урублеўскі Эдуард Антонавіч // Мысліцелі і асветнікі Беларусі: Энцыкл. даведнік / Беларус. Энцыкл.; Гал. рэд. «Беларус. Энцыкл.»: Б. І. Сачанка (гал. рэд) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1995.