recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Крук.
**Іван Іванавіч Крук** (15 чэрвеня 1954, в. Згурск, Чэрвеньскі раён, Мінская вобласць) — беларускі фалькларыст. Кандыдат філалагічных навук (1985), рэктар Інстытута культуры Беларусі.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі педагагічны інстытут (1975). Працаваў настаўнікам. 3 1979 у Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН Беларусі, з'яўляўся вучоным сакратаром. З 1992 у Акадэміі паслядыпломнай адукацыі, загадчык кафедры. З 1998 прарэктар Беларускай акадэміі мастацтваў, пасля загадчык кафедры, дацэнт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў. У 2011 прызначаны рэктарам Інстытута культуры Беларусі (былы БелДІПК, 1991–2011).

Даследуе беларускі фальклор, народную культуру, беларускі народны каляндар і інш. Аўтар манаграфій «Усходнеславянскія казкі пра жывёл» (1992), «Следам за сонцам: Беларускі народны каляндар: свята, абрады, паэзія» (1994), сааўтар прац «Магія слова чароўнага», «Беларускі фальклор у сучасных запісах: Традыцыйныя жанры: Мінская вобласць» (абедзве 1995), «Народная культура і сучасная школа» (1996) і інш. Завяршае работу над доктарскай дысертацыяй «Лікавы код у міфапаэтычнай спадчыне Беларусі».

Зноскі
------

1. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>

Літаратура
----------

* *Саламевіч І.* Крук // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| CiNii: DA06223121 · GND: 103319662 · ISNI: 0000 0001 1584 8301 · LCCN: n90704782 · LNB: 000093576 · NKC: js2013798901 · NLP: A16472536 · NTA: 075262592 · NUKAT: n98081340 · SUDOC: 117547158 · VIAF: 420471 · БАП: 138300 |

 |
**Іспанская сацыяльная рэвалюцыя 1936 года** (ісп.: Revolución social española de 1936) — тэрмін, які выкарыстоўваецца для апісання падзей у першыя месяцы грамадзянскай вайны ў Іспаніі на тэрыторыі, падкантрольнай рэспубліканцам.

Рэвалюцыя прывяла да шырокага ўкаранення анархісцкіх і агульнасацыялістычных арганізацыйных прынцыпаў у розных частках краіны: перш за ўсё ў Каталоніі, Арагоне, Андалусіі. Значная частка рэспубліканскай эканомікі апынулася пад рабочым кантролем. У раёнах, якія кантраляваліся анарха-сіндыкалістамі, такіх, як Каталонія, гэты паказчык перавышаў 75%; у той жа час там, дзе карысталася уплывам Кампартыя Іспаніі, дадзены працэнт быў ніжэй, паколькі ўрад СССР і кіраўніцтва Камінтэрна актыўна перашкаджалі працэсу развіцця калектывізацыі (і іншых сацыялістычных і камуністычных пераўтварэнняў), лічачы, што Іспанія не гатова да падобных пераменаў. Заводы і фабрыкі знаходзіліся пад кіраваннем рабочых камітэтаў, а ў сельскай мясцовасці ствараліся калектыўныя (калектывізаваныя) сельскагаспадарчыя лібертарныя камуны. Калектывізаваліся ў тым ліку гатэлі, цырульні і рэстараны, і кіраваліся самімі працаўнікамі дадзеных устаноў. Паводле ацэнак даследчыка Сэма Долгоффа прама ці ўскосна ў рэвалюцыйных пераўтварэннях ўдзельнічала да 8 мільёнаў чалавек.

Калектывізацыя праводзілася ў першую чаргу радавымі членамі Нацыянальнай канфедэрацыі працы і Федэрацыі анархістаў Іберыі. Акрамя таго ў працэсе калектывізацыі прымалі ўдзел і члены сацыялістычнага Усеагульнага саюза працоўных (УСП), хоць і далёка не ўсе.

Літаратура
----------

* Dolgoff, S. (1974). *The Anarchist Collectives: Workers' Self-Management in the Spanish Revolution*. ISBN 978-0914156031.

| ⛭Грамадзянская вайна ў Іспаніі |
| --- |
| гл. Інтэрбелум і Гісторыя Іспаніі |
| Вехі | 
* **Перадваенныя падзеі**
	+ Санхурхада
	+ Забастоўка шахцёраў у Астурыі
	+ Рэвалюцыя 1934 года
	+ Парламенцкія выбары
* **Перыяд канфлікту**
	+ Ліпеньскі путч
	+ Іспанская рэвалюцыя
	+ Бітвы і аперацыі
	+ Сакавіцкі пераварот
	+ Чырвоны тэрор
	+ Белы тэрор
	+ Эвакуацыя дзяцей
* **Пасляваенныя падзеі**
	+ Франкісцкая Іспанія
	+ Іспанія ў Другой сусветнай вайне

 |
| Бакі | 

|  |  |
| --- | --- |
| Рэспубліканцы | 
* **Узброеныя сілы Іспанскай Рэспублікі**
	+ Армія
	+ Флот
	+ Авіяцыя
* **Народны фронт**
	+ РЛ
	+ РС
	+ ІСРП
	+ КПІ
	+ ЛРПК
	+ НКП/ФАІ
* **Баявыя фарміраванні**
	+ Пяты полк
	+ Калона Дуруці
	+ Змешаныя брыгады
* **Іншыя**
	+ УСП
	+ БНП
	+ РМА

 |
| Нацыяналісты | 
* **Фалангісты**
	+ ІФ
	+ ФСНСН
	+ ТІФСНСН
* **ІКАП**
	+ МНД
* **Манархісты**
	+ Карлісты
	+ Альфансісты
	+ ІА
* **ІВС**
	+ Афрыканская армія
	+ Рэгуларэс
	+ Грамадзянская гвардыя
	+ Іспанскі легіён

 |

 |
| Замежнаяінтэрвенцыя | 
* **Інтэрбрыгады**
* **Савецкія ваенспецы**
* **Германія**
	+ Легіён «Кондар»
* **Італія**
	+ Італьянскі экспедыцыйны корпус
	+ Легіянерская авіяцыя
	+ Акупацыя Мальёркі
* **Іншыя**
	+ Беларусь
	+ Ірландыя
	+ Югаславія
	+ Легіён «Вірыятас»

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Касцюк.
**Мечыслаў Браніслававіч Касцюк** (нар. 9 жніўня 1952, в. Саваздзякі Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Стаўрапольскі сельскагаспадарчы інстытут (вучоны аграномэканаміст), Мінскую вышэйшую партыйную школу (партыйнае і савецкае будаўніцтва), Акадэмію кіравання пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь (менеджар-эканаміст).

Працоўную дзейнасць пачаў мадэльшчыкам на заводзе «Чырвоны металіст» у горадзе Стаўрапалі. Працаваў аграномам калгаса «Чырвоны Кастрычнік» Дзятлаўскага раёна. Служыў у радах Узброеных Сіл. Быў другім і першым сакратаром Дзятлаўскага райкама ЛКСМБ, загадчыкам сельскагаспадарчага аддзела, другім сакратаром Дзятлаўскага райкама КПБ. Займаў пасады старшыні Дзятлаўскага райвыканкама, старшыні камітэта па сельскай гаспадарцы і харчаванню Гродзенскага аблвыканкама, старшыні Слонімскага райвыканкама.

Выбіраўся дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Пашаны, Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  ПАРЛАМЕНТ. Национальное собрание Республики Беларусь четвертого созыва
**Гумаральная рэгуляцыя** фізіялагічных працэсаў адбываецца з дапамогай гармонаў і іншых хімічных рэчываў, якія паступаюць у кроў і разносяцца ёю па ўсім арганізме.

Асноўная ўмова выжывання мнагаклетачнага арганізма — падтрыманне пастаянства яго ўнутранага асяроддзя ў камфортных для жыццядзейнасці клетак межах. Гэта робіцца магчымым дзякуючы наяўнасці спецыяльных нервовых і гумаральных механізмаў кіравання функцыямі. Нервовыя ўздзеянні прызначаюцца пэўным органам і тканкам і распаўсюджваюцца значна хутчэй, чым хімічныя рэчывы. Гумаральны і нервовы механізмы рэгуляцыі функцый цесна звязаны паміж сабой, што дазваляе разглядаць іх як адзіны нейрагумаральны спосаб рэгуляцыі.

Асобныя органы і сістэмы органаў узаемна ўздзейнічаюць адзін на аднаго. Гэтым яны забяспечваюць важнейшую ўласцівасць арганізма — самарэгуляцыю. Яна выражаецца ў здольнасці арганізма захоўваць пастаянства свайго ўнутранага становішча праз скаардынаванасць яго рэакцый. Надзейнасць працэсаў самарэгуляцыі — абавязковая ўмова нармальнага існавання арганізма. Такім чынам, самарэгуляцыя — гэта ўніверсальны механізм узаемадзеяння органаў і сістэм арганізма, дзякуючы якому аўтаматычна ўзнікаюць рэакцыі ў адказ на ўздзеянні знешняга асяроддзя.

Гл. таксама
-----------

* Гамеастаз
* Нервовая сістэма

Літаратура
----------

* Машчанка М. Біялогія: вучэб. дапам. для 9-га кл. устаноў агульн. сярэдн. адукацыі з бел. мовай навучання / М.В.Машчанка, А.Л.Барысаў; пер. з рус. мовы В.У.Клімко. — 3-е выд. — Мн.: Нар. асвета, 2011. ISBN 978-985-03-1531-1.
**Вулічныя Байцы (vuličnyja bajcy)** — другі альбом гурту Чырвоным па Белым (2005).

Гісторыя
--------

Альбом атрымаўся значна лепшай якасці, бо пісаўся ўжо на студыі, у больш-менш прафесійных умовах.

Апісанне
--------

Мінуса пісаў часткова Slavko, часткова іншыя прадуцэнты. Тэксты пісаў Кроў і трэці ўдзельнік ЧпБ – Палкоўнік.

Запіс распаўсюджваецца толькі праз Інтэрнэт.

Змест
-----

1. Hodnaść (z symfaničnym arkestram)
2. Być Abo Nie Być
3. Nia Žadaju
4. Chvilina Cišyni (feat. UMR)
5. Diss na Pih’a
6. Sumlennie Kata
7. Palavannie
8. Kaktejl Mołotoff
9. Litannie (mix)
10. Nie Žadaju (mix by Mlody Grzech)
11. Hodnaść (zloy mix)
12. Сhvilina Сisyni

Спасылкі
--------

Афіцыйная хатняя старон Архівавана 17 снежня 2014.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Свянціцкі.
**Мечыслаў Карлавіч Свянціцкі** (1833—1887) — расійскі ўрач і арганізатар аховы здароўя. Доктар медыцыны (1861). Старэйшы брат беларускага ўрача С. К. Свянціцкага.

Біяграфія
---------

### Дзяцінства і адукацыя

Нарадзіўся ў сям’і небагатага шляхціца ў маёнтку Красцінава Кобрынскага павета Гродзенскай губерні.

Скончыў Мінскую гімназію ў 1853 годзе і Пецярбургскую медыка-хірургічную акадэмію з адзнакай у 1858 годзе. Пры той самай акадэміі абараніў дысертацыю пра адзёр на званне доктара медыцыны ў 1861 годзе.

### Прафесійная дзейнасць

Спачатку служыў у арміі, у ваенных шпіталях, у Пецярбургу. З 1867 года служыў у правінцыі, спачатку ў у Казанскім земстве, дзе ён займаў пасаду старэйшага лекара губернскай земскай бальніцы, дзе па яго ініцыятыве быў праведзены з’езд земскіх лекараў Казанскай губерні. З 1872 года — у Сімбірскай губерні, спачатку земскім урачом Буінскага павета  (руск.) (бел. а з 1876 года старшым Сімбірскай губернскай земскай бальніцы да сваёй смерці ў 1887 годзе.

На гэтай пасадзе М. Свянціцкі паказаў сябе выдатным арганізатарам: была перабудавана праца хірургічнага аддзялення бальніцы, фельчарскай школы, якая знаходзілася на базе бальніцы, па становішчы таго часу, як у пытаннях выкладання, так і бытавых умоў навучэнцаў. Быў актыўным удзельнікам Сімбірскага таварыства ўрачоў, выступаў на яго пасяджэннях з дакладамі па пытаннях арганізацыі аховы здароўя, галоўным чынам правядзення бальнічнымі ўстановамі прафілактычных мерапрыемстваў у дачыненні да інфекцыйных захворванняў.

На працягу сямі гадоў ён абіраўся старшынёй таварыства ўрачоў, змяніўшы на гэтай пасадзе даволі вядомага доктара М. Гласана ў 1880 годзе.

Памёр М. Свянціцкі ў Сімбірску ў ліпені 1887 года.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Свенцицкий М. К.  (руск.)

Літаратура
----------

* ГАУО. Ф. 81
**Канстытуцыя Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі** — асноўны закон непрызнанай Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі. Мае вышэйшую юрыдычную сілу і прамое дзеянне на тэрыторыі рэспублікі.

Змест
-----

Канстытуцыя складаецца з прэамбулы, 5 раздзелаў, 106 артыкулаў асноўнай часткі і 7 артыкулаў пераходных нормаў і палажэнняў. Уключае раздзелы і главы:

* **Раздзел I. Асновы канстытуцыйнага ладу**
* **Раздзел II. Правы, свабоды, абавязкі і гарантыі чалавека і грамадзяніна**
* **Раздзел III. Асновы дзяржаўнага кіравання**

Глава 1. Развіццё асноў канстытуцыйнага ладу.

Глава 2. Прэзідэнт Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі (да паправак 2011 года — «Вярхоўны Савет Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі»).

Глава 3. Вярхоўны Савет Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі (да паправак 2011 года — «Прэзідэнт Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі. Выканаўчая ўлада»).

Глава 3-1. Урад Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі (глава ўведзена папраўкамі 2011 года).

Глава 4. Мясцовае дзяржаўнае кіраванне і мясцовае самакіраванне.

Глава 5. Судовая ўлада.

Глава 6. Нагляд за дакладным i аднолькавым выкананнем Канстытуцыі і законаў Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі (да паправак 2011 года — «Пракуратура»).

Глава 7. Абарона, бяспека і праваахоўная дзейнасць.

Глава 8. Фінансавая і бюджэтная сістэма.

* **Раздзел IV. Змяненне Канстытуцыі**
* **Раздзел V. Пераходныя нормы і палажэнні**
Царква ў горадзе Сан-Рафаэль
**Сан-Рафаэль** (ісп.: Cantón de San Rafael) — кантон №5 у правінцыі Эрэдзія ў Коста-Рыцы. Адміністрацыйны цэнтр — горад Сан-Рафаэль. Плошча кантона складае 48,39 км². Насельніцтва паводле перапісу 2011 года — 45 965 чал.

Кантон мяжуе на поўначы і поўдні — з кантонам Эрэдзія, на захадзе — з кантонам Барва, на паўднёвым усходзе — з кантонамі Сан-Пабла і Сан-Ісідра.

  

Дыстрыкты кантона Сан-Рафаэль
У склад кантона ўваходзяць 5 дыстрыктаў (раёнаў):

* Кансепсьён
* Лос-Анджэлес
* Сан-Рафаэль
* Сан-Хасесіта
* Сант'яга

Кантон Сан-Рафаэль быў створаны 28 мая 1885 года.

Галоўнай сельскагаспадарчай культурай кантона з'яўляецца кава, у высакагорных раёнах развіта малочная жывёлагадоўля. Працуе ГЭС Ла Хоя. На поўначы кантона знаходзіцца нацыянальны парк Браульё-Карыльё. Маецца шмат лясных троп для турыстаў, шмат гасцініц і пляцовак для актыўнага адпачынку. Актыўна развіваецца турызм.

Зноскі
------

1. ↑  Вынікі перапісу насельніцтва (2011)

Спасылкі
--------

Афіцыйны сайт кантона Сан-Рафаэль
**Вуліца Яронькі** (трансліт.: *vulica Jarońki*, руск.: улица Еронько) — вуліца ў Наваполацку, названая ў гонар Віктара Яронькі.

Апісанне
--------

Размешчана ў паўднёва-ўсходняй частцы горада (10-ы мікрараён) і цягнецца з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход ад вуліцы Нафтавікоў да вуліцы Дзянісава. Працягласць вуліцы складае 450 метраў. Вуліца ўзнікла ў выніку будаўніцтва шматкватэрных дамоў у 2010-х гадах. Забудова вуліцы — тыповая, панэльная з пераменнай этажнасцю да 9 паверхаў. Рэгулярны рух грамадскага транспарту па вуліцы адсутнічае. Актыўнае будаўніцтва новых шматкватэрных жылых дамоў на гэтай вуліцы працягваецца і сёння.

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Наваполацка

Зноскі
------
Руская праваслаўная царква ў Сітцы.
**Сітка** (англ.: Sitka) — горад у штаце Аляска (ЗША). Заснаваны рускімі каланістамі Аляcкі і да 1867 года называўся *Новаархангельск* (руск.: Новоархангельск). Размешчаны на востраве Баранава (Архіпелаг Аляксандра).

Гісторыя
--------

Першапачаткова заснаваны Аляксандрам Баранавым, з дазволу старэйшын племя індзейцаў-тлінкітаў, у 1799 годзе як форт Архістраціга Міхаіла ля вусця ручая, які зараз носіць назву Старыгавань. У 1802 годзе форт разбураны індзейцамі, а яго жыхары перабіты. У 1804 годзе рускія ізноў занялі гэту тэрыторыю пры дапамозе алеутаў і гармат карабля «Нява». Паселішча было перанесена на стратэгічна зручнейшае месца, на стромкі ўзгорак, побач з бухтай. Новае паселішча атрымала назву Новаархангельск. З 1808 года Новаархангельск стаў сталіцай Рускай Амерыкі.

У 1848 годзе пабудаваны праваслаўны сабор Святога Міхаіла. З 1867 года ў складзе ЗША.

Дэмаграфія
----------

Паводле дадзеных перапісу 2010 года насельніцтва горада складае 8 881 жыхароў (2 219 сем’яў). Яны пражываюць у 3 278 хатах. Шчыльнасць насельніцтва 1,2 чал/км². 68,5 % насельніцтва складаюць белыя, 18,57 % — нашчадкі карэнных жыхароў, 3,79 % — азіяты, 0,35 % — выхадцы з ціхаакіянскіх астравоў, 0,32 % — негры, 0,94 % — прадстаўнікі іншых расаў, 7,53 % — дзеці змяшаных шлюбаў. 27,2 % насельніцтва — дзеці і падлеткі да 18 гадоў, 8,4 % старэй 65 гадоў. На 100 жанчын прыходзіцца 104,8 мужчын. Медыянны штогадовы прыбытак адной сям’і складае $62 361, прыбытак на душу насельніцтва — 23 622 $. 7,8 % насельніцтва знаходзіцца за рысай беднаты.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 136140928 · GND: 4248987-8 · ISNI: 0000 0004 0396 8711 · LCCN: n82032214 · NKC: ge581755 · VIAF: 128449370 |

 |
Трыгліф на фрызе дарычнага ордэра
Трыгліф і метопа
**Трыгліф** (τρίγλυφος, ад tri-, у складаных словах — тры і glуphō — рэжу) — ў архітэктуры элемент фрыза дарычнага ордэра, які ўяўляе сабой вертыкальную каменную пліту з трохвугольнымі ў плане падоўжнымі жолабамі. Трыгліфы чаргуюцца з метопамі, якія маглі упрыгожвацца рэльефамі або жывапісам. Трыгліфы звычайна размяшчаюцца па восях калон і інтэркалумніяў і на канцах фрыза ў вуглах будынка.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).
| Цеплавыя працэсы |
| --- |
|  |
| Артыкул з'яўляецца часткай аднайменнай серыі. |
| Адыябатны працэс |
| Ізахорны працэс |
| Ізабарны працэс |
| Ізатэрмічны працэс |
| Ізаэнтрапійны працэс |
| Ізаэнтальпійны працэс |
| Палітропны працэс |
| кіраваць  |
| Гл. таксама **«Фізічны партал»** |

**Ізахорны працэс** (ад стар.-грэч.: ἴσος — «роўны» і χώρος — «месца») — тэрмадынамічны працэс, які адбываецца пры сталым аб'ёме. Для ажыццяўлення ізахорнага працэсу ў газе або вадкасці дастаткова награваць (астуджаць) рэчыва ў сасудзе, які не змяняе свайго аб'ёму.

Пры ізахорным працэсе ціск ідэальнага газу прама прапарцыйны яго тэмпературы (гл. Закон Шарля). У рэальных газах закон Шарля не выконваецца.

На графіках малюецца лініямі, якія называюцца ізахоры.

Гл. таксама
-----------

* Ізахора

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
Трыбунальская кніга, 1586 г.  
 Друкарня Мамонічаў.
**Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага**, **Літоўскі Трыбунал** — вышэйшы апеляцыйны суд ВКЛ, пастановы якога мелі сілу пастановаў сойма. Быў створаны ў 1581 г. з сядзібаю ў Вільні, пачаў працаваць у 1582 г. Складаўся з 46 суддзяў-дэпутатаў, якія выбіраліся на сойміках са шляхты па два ад кожнага павету тэрмінам на адзін год (з 1588 г. яшчэ выбіраліся тры дэпутаты ад зямлі Жамойцкай).

Трыбунал разглядаў апеляцыі на рашэні земскіх, замкавых і падкаморскіх судоў, а таксама скаргі на рашэні павятовай адміністрацыі. Па першай інстанцыі ён разглядаў справы пра неналежнае выкананне старостамі і замкавымі ўраднікамі сваіх абавязкаў пры судаводстве. Да юрысдыкцыі трыбуналу адносіліся таксама справы духоўных асоб; пры разглядзе такіх спраў удзельнічалі дэпутаты ад духавенства.

Сесіі трыбуналу праходзілі пад старшынствам выбранага ім маршалка, пастановы прымаліся большасцю галасоў на аснове Статутаў Вялікага Княства Літоўскага, соймавых канстытуцыяў і звычаёвага права. Месцам сесіяў трыбуналу былі Вільня, Менск і Наваградак. Да 1588 г. сесіі праходзілі і ў Троках. З 1599 г. сесіі Трыбуналу ВКЛ адбываліся кожныя два гады і кожная сесія цягнулася больш за пяць месяцаў (на год). З 1775 г. сесіі праводзіліся таксама і ў Гродне.

Зноскі
------

1. ↑  Raudeliūnas et al, 1986

Глядзіце таксама
----------------

* Статуты ВКЛ

Літаратура
----------

* Юрыдычны энцыклапедычны слоўнік / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: С.В. Кузьмін і інш. — Мн.:БелЭн, 1992. — 636 с.
* (польск.) *Raudeliūnas, V. Wisner, H.* Z dziejów Trybunału Wielkiego Księstwa Litewskiego 1581—1648. — LXXXIII, 1986, Z. 4.
**Ёсеф Манес** (чэшск.: Josef Mánes; 12 мая 1820, Прага — 9 снежня 1871, Прага) — чэшскі мастак, прадстаўнік рамантычнай плыні ў жывапісе.

Жыццё і творчасць
-----------------

Ёсеф Манес нарадзіўся ў вядомай сям’і мастакоў. Жывапісцамі былі бацька Ёсефа, Антанін Манес, яго брат Гвіда Манес і сястра Амалія Манесава; дзядзька мастака, Вацлаў Манес, быў дырэктарам пражскай Мастацкай акадэміі. Першыя ўрокі жывапісу Ёсеф браў у свайго бацькі. З 1835 па 1844 гады ён вучыцца ў пражскай Мастацкай акадэміі, пад кіраўніцтвам прафесараў Францішка Ткадліка і Хрысціяна Рубена. Затым з’яжджае на два гады для працягу сваёй адукацыі ў Мюнхен. Пасля вяртання з Германіі Ёсеф Манес каля 20 гадоў жыве ў маёнтку графа Фрыдрыха Сільфа-Тарука, у яго палацы ў Чэхах пад Касыржам. Адсюль мастак здзяйсняе паездкі па Маравіі, Славакіі і Польшчы.

Ёсеф Манес прымаў актыўны ўдзел у культурным жыцці сваёй краіны. Ён быў чальцом мастацкага саюза Umělecká beseda, з’яўляўся аўтарам формы і сцягоў для розных грамадска-патрыятычных арганізацый Чэхіі. У 1857 годзе ён здзяйсняе паездку ў Расію, у 1860 годзе — у Італію, адкуль мастак вярнуўся душэўна хворым.

Ёсеф Манес лічыцца адным з найбуйнейшых чэшскіх нацыянальных мастакоў XIX стагоддзя. Да яго шматлікіх палотнаў адносяцца пейзажы, партрэты, гістарычны карціны, жанравыя сцэны, выявы кветак і раслін. Вядомыя яго творы, прысвечаныя вясковаму жыццю, а таксама Пражскага арлоя.

Зноскі
------

1. 1 2  Joseph Manes<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Josef Manes // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  Union List of Artist Names — 2017. Праверана 11 кастрычніка 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
4. ↑  Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
5. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
6. ↑  BillionGraves — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37774202'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Allgemeine Deutsche Biographie · Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 121382659 · GND: 11927034X · ISNI: 0000 0001 0903 7764 · LCCN: n82052891 · NKC: jk01080037 · NTA: 13148253X · NUKAT: n2004073262 · LIBRIS: 238794 · SUDOC: 029840279 · VIAF: 56645278 · ULAN: 500018281 |

 |
**Працэс 72-х** — судовы працэс над удзельнікамі рэвалюцыйнага і нацыянальна-вызваленчага руху ў Заходняй Беларусі ў Польскай Рэспубліцы.

Суд над беларускімі партызанамі адбыўся ў красавіку 1925 г. ў Гродне ў будынку акруговага суда. Партызаны, сярод якіх былі сяляне, рамеснікі і рабочыя, у 1922—1923 гг. дзейнічалі ва ўсходніх паветах Беластоцкага ваяводства і ў раёне Белавежскай пушчы. У 1922 г. яны разбурылі маёнтак князя Яна Друцкага-Любецкага ў Шчучыне і сядзібу асадніка каля Скідаля, узарвалі чыгуначны мост на р. Котра і інш. Суд прыгаварыў партызан да турэмнага зняволення.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Гродзенская вобласць. — 371 с. іл.
**Замкі Эдуарда I ва Уэльсе** — фартыфікацыйныя збудаванні эпохі праўлення Эдуарда I (1272—1307 гады), размешчаныя ў паўночным Уэльсе.

Замкі Боўмаріс, Харлек, Карнарвон і Конві знаходзяцца на тэрыторыі старажытнага каралеўства Гвінед. Гэты комплекс умацаванняў вядомы як «Жалезнае кальцо Караля Эдуарда». Замкі з’яўляюцца выдатным прыкладам горадабудаўніцтва, ваеннай архітэктуры, напамінаюць пра імперскія амбіцыі караля Англіі Эдуарда I і пра абарончыя работы, якія праводзіліся падчас яго праўлення.

Праект быў пабудаваны пад кіраўніцтвам самага вядомага ваеннага інжынера таго часу — Джэймса з Сент-Джорджа.

Найболей тэхнічна дасканалым лічыцца замак Боўмаріс, які ўзвышаецца на востраве Англсі сярод раскошнай зеляніны. Замак Конві ўтульна размясціўся ў вусці горнай ракі. Замак Харлех знаходзіцца ў самым сэрцы Уэльса, на вяршыні высокага ўцёса. Кэрнарфон быў распрацаваны і як крэпасць, і як палац, і як адміністрацыйны цэнтр. У ім праходзіла каранацыя прынца Чарльза Уэльскага.

Пабудовы добра захаваліся да нашых дзён, што пацвярджае найвышэйшы ўзровень тэхналогій сярэднявечнага будаўніцтва. З 1986 года замкі і крэпасці караля Эдуарда I у старажытным княстве Гвінед з’яўляюцца аб’ектам са спіса Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Вялікабрытаніі.

Літаратура
----------

* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.

| ⛭Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Вялікабрытаніі |
| --- |
| Англія | 
* Айран-Брыдж
* Бат
* Бленхеймскі палац
* Вэстмінстэрскі палац, Вэстмінстэрскае абацтва і царква Святой Маргарыты
* Горнапрамысловы ландшафт Корнуала і Заходняга Дэвана
* Дарэмскі замак і Дарэмскі сабор
* Кентэрберыйскі сабор, абацтва Святога Аўгусціна і царква Святога Марціна
* ✰ Каралеўскі батанічны сад у К’ю
* Парк Стадлі і разваліны Фаўнцінскага абацтва
* Ліверпульскі порт
* Лонданскі Таўэр
* Вал Адрыяна
* Прыморскі Грынвіч
* Солтэйр
* Стоўнхендж і Эўбюры
* Комплекс фабрык у даліне ракі Дэруэнт
* Юрскае ўзбярэжжа

 |  |
| Паўночная Ірландыя | Дарога гігантаў |
| Уэльс | 
* Акведук Понткісілтэ
* Горнапрамысловы ландшафт Блэнавана
* Замкі Эдуарда I ва Уэльсе

 |
| Шатландыя | 
* Нью-Ланарк
* Помнікі неаліту на Аркнейскіх астравах
* Вал Антаніна
* Сент-Кілда
* Стары і Новы горад у Эдынбургу

 |
| Брытанскіязаморскіятэрыторыі | 
* Сент-Джордж
* Астравы Гоф і Інасесібл
* Трыстан-да-Кунья
* Хендэрсан

 |
**Працяты Пегас** (ці **Помнік расійскай інтэлігенцыі)** — адна са славутасцей Масквы, усталяваная ў 2004 годзе непадалёк ад Землянога вала, у скверы каля Музея імя Андрэя Сахарава.

Гісторыя
--------

Помнік быў усталяваны 29 чэрвеня 2004 года непадалёк ад Землянога вала, у скверы каля Музея імя Андрэя Сахарава. Ініцыятыва стварэння скульптурнай кампазіцыі была падтрымана Альфа-банкам, Саюзам правых сіл і фондам Андрэя Сахарава. Скульптарамі выступілі Даніэль Мітлянскі і Галіна Шыліна, архітэктарам — Рыгор Саевіч.

Апісанне
--------

«Працяты Пегас» — 6,5-мятровая кампазіцыя, што ўяўляе сабой крылатага каня з перакручанай ад болю, роспачна пакутнай пысай і ў вельмі напружанай паставе, луналага над мноствам вышчэрбленых сталёвых вертыкальных шыпоў, тры з якіх працінаюць жывёлу і адначасна падтрымваюць яго ў лёце.

Значэнне помніка
----------------

З нагоды сэнсавага значэння манумента існуюць некаторыя нязгоды. На думку аўтараў кампазіцыі, «Працяты Пегас» служыць выявай лепшых праяў інтэлігенцыі, а пранізлівыя яго шыпы — гэта штосьці, служылае перашкодай інтэлігенцыі, так бы мовіць, якое мяшае ёй. Пра гэту тэорыю сведчыць і ўсталяваная на помніку таблічка. Можна таксама выказаць здагадку, што скульптура ўвасабляе міф, злучаны з паходжаннем і жыццём Пегаса. Ёсць яшчэ адна версія, што кранае стыляў, у якіх увасоблены манумент: Пегас выкананы ў стылі класіцызму, а ніжняя частка кампазіцыі — у стылі рускага канструктывізму. На гэтай глебе могуць паўстаць спрэчкі пра стасунак двух задзейнічаных у стварэнні помніка архітэктурных стыляў.

Зноскі
------

1. ↑  *Роман Паньков*. Памятник российской интеллигенции **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Узнай Москву. Архівавана з першакрыніцы 19 красавіка 2015. Праверана 27 чэрвеня 2015.
2. ↑  «Пронзённый Пегас» — Москва **(нявызн.)**.  Галерея (1 лістапада 2009). Праверана 27 чэрвеня 2015.
3. ↑  *Сергей Ходнев*. Сын Медузы **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Информагентство Культура (30 чэрвеня 2004). Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2016. Праверана 27 чэрвеня 2015.
**Заморскі дэпартамент** (фр.: département d’outre-mer, скарочана DOM) — дэпартамент Францыі, размешчаны па-за французскай метраполіі. Заморскія дэпартаменты маюць той жа палітычны статус, што і дэпартаменты метраполіі.

Паводле прынятай у 1946 годзе Канстытуцыі Чацвёртай Рэспублікі, французскія калоніі Гвадэлупа і Марцініка ў Карыбскім моры, Французская Гвіяна ў Паўднёвай Амерыцы і Рэюньён у Індыйскім акіяне былі вызначаны як заморскія дэпартаменты. З'яўляючыся неад'емнай часткай Францыі і Еўрапейскага саюза, заморскія дэпартаменты прадстаўлены ў Нацыянальным сходзе, Сенаце, Эканамічным і сацыяльным Савеце, выбіраюць членаў Еўрапейскага Парламента і выкарыстоўваюць еўра ў якасці валюты.

Заморская супольнасць Сен-П’ер і Мікелон была заморскім дэпартаментам з 1976 па 1985 год. Таксама з 1946 па 1962 гады статус заморскага дэпартамента меў Алжыр. Па выніках праведзенага 29 сакавіка 2009 года рэферэндуму, заморская супольнасць Маёта стала заморскім дэпартаментам 31 сакавіка 2011 года.

З 1982 года, у адпаведнасці з палітыкай дэцэнтралізацыі, якая праводзіцца французскім урадам, у заморскіх дэпартаментах выбіраюцца рэгіянальныя саветы, якія маюць паўнамоцтвы, аналагічныя саветам дэпартаментаў метраполіі. У выніку перагляду канстытуцыі, які адбыўся ў 2003 годзе, ў абарот быў уведзены тэрмін «заморскі рэгіён», аднак у рэчаіснасці заканадаўства не аддае перавагі аднаму з найменняў, і новы тэрмін практычна не выкарыстоўваецца ў французскіх СМІ.

Гл. таксама
-----------

* Заморскі рэгіён Францыі
* Адміністрацыйны падзел Францыі
* Дэпартаменты Францыі
**Тагба́нуа** (саманазва: *Tagbanwa*) — карэнны народ вострава Палаван (Філіпіны). Агульная колькасць (2023 г.) — 15 000 чалавек.

Некаторыя архаічныя рысы культуры і даволі цёмны колер скуры тагбануа спарадзіў сярод даследчыкаў гіпотэзу пра тое, што іх непасрэдныя продкі папярэднічалі масавай міграцыі аўстранезійцаў на Філіпіны і такім чынам з'яўляюцца адным з найстаражытнейшых народаў гэтай краіны. Аднак пакуль гэтая здагадка не мае дастаткова пераканаўчых доказаў.

Тагбануа традыцыйна насялялі цэнтральную і паўночную часткі Палавана, а таксама дробныя астравы на паўночны захад ад яго. Яны не мелі адзінай сацыяльнай арганізацыі накшталт племяннога аб'яднання. Агульная назва была дадзена ім звонку і, відавочна, значыць «вясковыя жыхары». Вылучаюцца 3 розныя этнаграфічныя групы. Кожная з іх размаўляе на асабістай мове аўстранезійскага паходжання. Мовы тагбануа вельмі блізкія лексічна, аднак адрозніваюцца танальна, так што носьбіт адной мовы не заўсёды можа зразумець носьбіта іншай. 

Да прыходу еўрапейцаў тагбануа мелі актыўныя кантакты з дзяржавамі Паўднёва-Усходняй Азіі, ведалі металы, карысталіся асабістым пісьмом на аснове старажытнага індыйскага пісьма. Першы кантакт з еўрапейцамі адбыўся падчас наведвання Палавана экспедыцыяй Магелана. Болей актыўнае ўзаемадзеянне з вонкавым светам пачалося з пачатку XX ст. калі на землях тагбануа была пабудавана выпраўленчая калонія. У 1902 — 1903 гг. тубыльцы моцна пацярпелі ад эпідэмічных захворванняў. Паступова яны выціскаліся з карэнных тэрыторый або былі вымушаны асімілявацца. У 1910 г. для іх былі вылучаны землі ў якасці рэзервацыі. У 1989 г. на востраве Карон была вылучана тэрыторыя (каля 22 тысяч га зямлі і мора), што набыла статус «родавай сядзібы». 

Традыцыйнымі заняткамі тагбануа былі падсечнае земляробства, рыбалоўства, збіральніцтва і паляванне. Такія прадукты збіральніцтва, як мёд, смала і ратанг, звычайна абменьваліся на вонкавыя тавары. Палявалі з дапамогай духавой трубкі і стрэл. Антоніа Пігафета апісаў звычай кроўнага яднання, калі дамова паміж двума бакамі замацоўвалася ўзаемным пацісканнем парэзаных далоней. 

У мінулым тагбануа спавядалі рэлігію, заснаваную на веры ў багоў-заступнікаў, духаў прыроды і памерлых. У нашы дні шырока распаўсюджана хрысціянства.

Зноскі
------

1. ↑  Tagbanwa, Aborlan in Philippines

Спасылкі
--------

* Tagbanwa Tribe of Palawan: History, Culture and Arts, Customs and Traditions
* TRIBAL TAGBANUA: THE GUARDIANS OF CORON
* The Modern World: Exploring the Culture of Tagbanua Tribe in Palawan
* Tagbanua — Encyclopedia.com
Розныя тыпы працяжак
**Праця́жка** — шматлязовы металарэзны інструмент, з дапамогай якога на працяжных станках выконваюць апрацоўку ўнутраных і знешніх паверхняў загатовак.

Працяжка ўяўляе сабой стрыжань з зубамі, памеры якіх паслядоўна павялічваюцца, а форма зменьваецца ад зыходнай да заданай, вызначаючай форму апрацаванай паверхні. 

Існуюць выгладжваючыя працяжкі. Зубы такіх працяжак не маюць вуглоў рэзання. Выгладжваючыя працяжкі выраўноўваюць і ўшчыльняюць апрацоўваемую паверхню.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 15. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0216-4 (Т. 13).

Спасылкі
--------

* *Протяжка (инструмент) (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Працяжка (інструмент)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пастарнак, значэнні.

Пастарнак пасяўны — Pastinaca sativa
**Пастарнак** (*Pastinaca*) — род кветкавых раслін сямейства парасонавых.

Батанічнае апісанне
-------------------

Трапляецца на схілах, каля дарог, жылля. Культывуецца пастарнак пасяўны (*Pastinaca sativa*). Двух- або шматгадовыя травы з перыстым лісцем. Кветкі жоўтыя, у складаных парасоніках. Плод — сямянка. Пастарнак пасяўны здаўна вырошчваюць як прыпраўную, агароднінную і кармавую расліну.

Арэал
-----

Уключае 15 відаў. Пашыраны ў Еўразіі. На Беларусі ў дзікай прыродзе 1 від — пастарнак дзікі або лясны (*Pastinaca sylvestris*).

У культуры
----------

Збіраюць пастарнак позна ўвосені, зразаючы лісце на ўзроўні галоўкі. Захоўваюць пры 0 — 2 °C. Лічыцца, што маразы толькі паляпшаюць салодкі смак пастарнаку, таму нярэдка яго пакідаюць зімаваць.

Значэнне і выкарыстанне
-----------------------

### Гісторыя

Вядомы з часоў антычнасці, доўгія стагоддзі пастарнак быў адной з найбольш папулярных культур у Еўропе, у тым ліку ў Беларусі, выконваючы ў cярэднявечча і ранні Новы час прыкладна тую ж ролю, якую сёння бульба. Здаўнa вядомая народная прыпеўка:

Танцавала рыба з ракам,
А пятрушка з пастарнакам,
А цыбуля дзівавала,
Што пятрушка танцавала.
З XVIII — XIX ст. паступова выходзіў з моды, у сучаснай беларускай кулінарыі фактычна не ўжываецца.

### У кулінарыі

Спажываюць пераважна мясістыя карняплоды з белай або светла-крэмавай мякаццю, з інтэнсіўным водарам пятрушкі) і салодкім смакам (падобным на смак аніса, кмену і фенхелю), якія ўтрымліваюць бялкі, вугляводы, пектынавыя і мінеральныя рэчывы, вітаміны В1, В2, РР, да 3,5 % эфірных алеяў. У адрозненне аб блізкага сваяка, морквы, маюць менш бэта-каратыну, але больш (20 мг%) вітаміна С. Дастаткова каларыйны — 70 ккал (?) на 100 г. З маладога лісця пастарнаку гатуюць салаты, дадаюць у марынады, выкарыстоўваюць пры кансерваванні гародніны.

Спосабы прыгатавання пастарнаку блізкія да морквы: найбольш вараць або тушаць, робяць свежыя салаты і пюрэ (найчасцей з дадаткам цыбулі), смажаць, запякаюць. Выкарыстоўваюць як гарнір да тушанага мяса, як прыправу ў першыя стравы. Вараны пастарнак, паліты растопленым маслам і пасыпаны зелянінай — выдатная гарачая закуска. Чысціць старыя карняплоды належыць нажом з нержавеючай сталі, затым прамыць халоднай вадой і да апрацоўкі трымаць у падкісленай вадзе; маладыя часам дастаткова толькі нацерці соллю.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 93. — 160 с. — 2 350 экз.
4. ↑  База Растения Беларуси

Літаратура
----------

* *Белы А.* Пастарнак // Праект «Наша ежа»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776207153 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ждановіч.
**Валянцін Піліпавіч Ждановіч** (10 чэрвеня 1907, г. Кумайры, Армянская ССР — 17 снежня 1975, Гомель) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1934 годзе Інстытут інжынераў прамысловага будаўніцтва ў Ленінградзе. З 1934 па 1940 г. працаваў у Горлаўцы Данецкай вобласці, Куйбышаве. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Да 1946 года працаваў у будаўнічых і праектных арганізацыях гарадоў Пугачова, Днепрапятроўска, Запарожжа.

3 1946 года ў Гомелі: старшы прараб, начальнік участка будаўнічага ўпраўлення № 19 міністэрства шляхоў зносін, з 1949 года галоўны інжынер Гомельскага філіяла інстытута «Белдзяржпраект», з 1957 па 1975 г. дацэнт кафедры прамысловых і грамадзянскіх збудаванняў Беларускага інстытута інжынераў чыгуначнага транспарту.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1935 года.

Творчасць
---------

Запраектаваў будынкі гасцініцы ў Горлаўцы і лабараторыі гідравузла ў Куйбышаве.

Асноўныя работы на Беларусі: рэканструкцыя і надбудова чыгуначнага вакзала (1941, у сааўт.), праект прыбудовы да гасцініцы «Сож» (1948), 21-кватэрны жылы дом Беларускага рачнога параходства (1949), 4-павярховы жылы дом па вуліцы Савецкай і 36-кватэрны па Леніна (1951), 70-кватэрны па вул. Леніна і Савецкай (1952) - усе ў Гомелі), кінатэатр у Рагачове (1951), комплекс дзіцячай бальніцы ў Маладзечне (1952).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалямі.

Літаратура
----------

* Ждановіч Валянцін Піліпавіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Жданович Валентин Филиппович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-364773 |
**Канстытуцыя Рэспублікі Сербскай** — галоўны закон і праўны акт у сістэме праўных актаў Рэспублікі Сербскай. Канстытуцыя рэгулюе стасункі ў грамадстве, рэспубліканскую арганізацыю і паўнамоцтвы рэспубліканскіх органаў улады.

Першая Канстытуцыя была прынята 28 лютага 1992 года. Тады яна звалася Канстытуцыя Сербскай Рэспублікі Босніі і Герцагавіны. Галоўны закон РС быў прыняты ў гады распаду Югаславіі. З моманту прыняцці Канстытуцыя неаднаразова змянялася і дапаўнялася. Галоўным чынам, гэта было звязана з яе рэдакцыяй пасля Дэйтанскага мірнага пагаднення і рашэннямі Канстытуцыйнага суда Босніі і Герцагавіны. Таксама Канстытуцыя неаднаразова змянялася падчас мандата Высокага прадстаўніка ў БіГ Пэдзі Эшдаўна. Былі агучаны і вымогі прыняцця новай канстытуцыі.

Структура
---------

Структура Канстытуцыі РС складаецца з 12 раздзелаў і 140 артыкулаў.

1. Асноўныя палажэнні
2. Правы і свабоды чалавека
3. Эканамічны і сацыяльны лад
4. Правы і абавязкі Рэспублікі
5. Арганізацыя Рэспублікі
6. Тэрытарыяльная арганізацыя
7. Абарона Рэспублікі
8. Канстытуцыйнасць і законнасць
9. Канстытуцыйны суд
10. Суды і пракуратура
11. Змена Канстытуцыі
12. Апошнія палажэнні

Зноскі
------

1. ↑  Конституционный суд РС (серб.). Архівавана з першакрыніцы 9 студзеня 2013. Праверана 20 лістапада 2012.

Спасылкі
--------

* Конституция РС (серб.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 9 студзеня 2013. Праверана 20 лістапада 2012.
**Працэс 75-ці** — судовы працэс над членамі КПЗБ у Польскай Рэспубліцы.

Закрыты судовы працэс над членамі КПЗБ, арыштаванымі ў Косаўскім павеце Палескага ваяводства, праходзіў 9—21 чэрвеня 1929 г. ў Гродне ў будынку акруговага суда. Галоўныя абвінавачаныя — М. Л. Перавалоцкі, П. М. Уласавец, А. Р. Свяргун — былі прыгавораны адпаведна да 15, 12 і 10 гадоў турэмнага зняволення, 3 падсудныя — да 8, 7 — да 6, 9 — да 5, 24 — да 4, 10 — да 2 гадоў катаржнай турмы. Прыгавор падсудныя сустрэлі воклічамі: «Прэч крывавую дыктатуру Пілсудскага!», «Няхай жыве сацыялістычная рэвалюцыя!».

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Гродзенская вобласць. — 371 с. іл.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Грыцкевіч.
**Валянцін Пятровіч Грыцкевіч** (30 сакавіка 1933, Мінск — 5 сакавіка 2013, Санкт-Пецярбург) — беларускі ўрач, гісторык, грамадскі дзеяч беларускага згуртавання ў Санкт-Пецярбургу.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і настаўніка і медыка. Скончыў у Мінску сярэднюю школу (1950), Інстытут замежных моў (1955), медыцынскі інстытут (1956), гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1957).

Працаваў урачом ва Узлянах Рудзенскага раёна Мінскай вобласці (1956—1957), у Мінску (1957—1969), Ленінградзе (1969—1971), старшым навуковым супрацоўнікам Ваенна‑медыцынскага музея (1971—1995). Кандыдат медыцынскіх навук (1963). Доктар культуралогіі (2003).

Адначасова выкладаў гісторыю ў Ленінградскім універсітэце культуры (з 1980), з 1988 года — дацэнт, затым прафесар кафедры музеязнаўства гэтага ж інстытута.

Пахаваны ў Мінску на Усходніх (Маскоўскіх) могілках.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя даследаванні В. Грыцкевіча прысвечаны гісторыі беларускай медыцыны (кандыдацкая дысертацыя была абароненая ў 1963 г.) — кнігі «З факелам Гіпакрата», «Адысея наваградскай лекаркі: Саламея Русецкая», а таксама біяграфістыцы, у першую чаргу беларускай інтэлігенцыі ў замежжы — «Падарожжы нашых землякоў», «Дзесяць шляхоў з Вільні», «Нашы славутыя землякі», «Ад Нёмана да берагоў Ціхага акіяна», «Эдуард Пякарскі», у тым ліку біяграфістыцы медыкаў — «Успаміны і дзённікі ў фондах ваенна‑медыцынскага музея: Анатаваны каталог», «Ваенныя медыкі — кавалеры ордэна Славы трох ступеняў»; апісанням падарожжаў як гістарычнай крыніцы — «Шляхі вялі праз Беларусь». Працы ў галіне крыніцазнаўства, музеязнаўства і гісторыі турызму (доктарская дысертацыя на тэму «История музейного дела в мире: До конца XVIII в.» абаронена ў 2003 г.): «История туризма в древности», М.-СПб, 2005; «История музейного дела конца XVIII — начала ХХ вв.», СПб, 2007; «История и теория источниковедения», Мн.: БГУ, 2008 (у сааўтарстве).

Грамадская дзейнасць
--------------------

В. Грыцкевіч — адзін з арганізатараў і неадменны старшыня Беларускага грамадска‑культурнага таварыства ў Пецярбургу (з 1989), член Саюза пісьменнікаў Беларусі, Міжнароднага ПЭН‑цэнтра, ганаровы член Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў, член Рускага геаграфічнага таварыства, Пецярбургскага таварыства гісторыкаў медыцыны, замежны член Беларускага таварыства гісторыкаў медыцыны, член Вялікай Рады Згуртавання беларусаў свету «Бацькаўшчына».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
* Грыцке́віч Валянцін Пятровіч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 254. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Грыцкевіч Валянцін Пятровіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 129725 |
**Анатомія раслін** — раздзел батанікі, які вывучае ўнутраную будову органаў і тканак раслін.

Гісторыя
--------

Узнікненне і развіццё анатоміі раслін звязана з вынаходствам мікраскопа і працамі італьянскага біёлага М. Мальпігі і англійскага батаніка Н. Гру  (руск.) (бел. (мікраскапічнае вывучэнне раслінных аб’ектаў; 2-я палова XVII стагоддзя), стварэннем клетачнай тэорыі (нямецкі біёлаг Т. Шван, 1839), даследаваннем раслінных тканак, клетак і іх арганоідаў (2-я палова XIX ст. — пач. XX ст.) паралельна з вывучэннем іх росту, развіцця і дыферэнцыроўкі ў працэсе антагенезу.

Значную ролю ў развіцці анатоміі раслін адыгралі працы рускіх батанікаў І. В. Баранецкага, С. П. Костычава, В. Р. Заленскага  (руск.) (бел. У. Ф. Раздорскага, В. Р. Аляксандрава, В. М. Радкевіч, А. А. Яцэнка-Хмялеўскага, В. К. Васілеўскай  (руск.) (бел. М. Ф. Данілавай і інш.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

| Раздзелы батанікі |
| --- |
| 
* Альгалогія
* Анатомія раслін
* Брыялогія
* Геабатаніка
* Геаграфія раслін
* Дэндралогія
* Дыяспаралогія
* Карпалогія
* Ліхеналогія
* Мікагеаграфія
* Мікалогія
* Марфалогія раслін
* Палеабатаніка
* Паліналогія
* Сістэматыка раслін
* Фізіялогія раслін
* Фітапаталогія
* Фларыстыка
* Экалогія раслін
* Этнабатаніка

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Сучаснай Украіны · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85015978 · Microsoft: 24436170 · NDL: 00572144 · NKC: ph118420 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ягораў.

**Валянцін Серафімавіч Ягораў** (30 кастрычніка 1935 года, Ленінград — 17 лістапада 2012, Гомель) — беларускі мастак-графік.

Біяграфія
---------

У 1955 годзе скончыў Мінскае мастацкае вучылішча, у 1961 — Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Дыпломная работа — серыя афортаў «За палярным кругам» — была прадстаўлена на Усесаюзнай выставе лепшых дыпломных работ у Маскве і Кіеве. Працаваў у тэхніцы лінагравюры і афорта.

У 1963 годзе стаў членам Беларускага саюза мастакоў. У 1966—1968 гадах быў абраны першым старшынёй Гомельскай абласной арганізацыі Беларускага саюза мастакоў. Быў узнагароджаны медалём Беларускага саюза мастакоў. Жонка Марыя Карпаўна (1937—2007) таксама была мастаком-акварэлістам. 

30 студзеня 2014 года ў Гомельскай абласной універсальнай бібліятэцы адкрылася Галерэя імя Марыі і Валянціна Ягоравых.

Асноўныя творы:
---------------

* «Каб чыстым быў гарызонт» (1965),
* «Нараджэнне новага»,
* «Узлёт»,
* «Калыханка» (усе 1968),
* «Раніца»,
* «Сон»,
* «Сяброўкі» (усе 1969)

Экспанаваліся на рэспубліканскіх мастацкіх выставах.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* «Очарованные жизнью». Егоровы. Семья художников.
**Валянці́н Пятровіч Ша́еў** (22 кастрычніка 1964, Глыбокае, Віцебская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь, генерал-маёр юстыцыі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 22 кастрычніка 1964 года ў Глыбокім Віцебскай вобласці.

У 1984 годзе скончыў Віцебскі тэхнікум электрасувязі па спецыяльнасці «Тэхнік сувязі», у 1991 годзе — Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Правазнаўства».

З 1991 па 1998 год праходзіў службу ў органах пракуратуры на следчых пасадах.

З 1998 па 2003 год — пракурор Расонскага раёна Віцебскай вобласці.

З 2003 па 2006 год — пракурор Віцебскага раёна.

З 2006 па 2009 год — начальнік упраўлення Генеральнай пракуратуры Рэспублікі Беларусь па нагляду за расследаваннем крымінальных спраў у органах пракуратуры.

З 2009 па 2012 год — пракурор Гомельскай вобласці.

Са студзеня па лістапад 2012 года быў намеснікам старшыні Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь.

З 16 лістапада 2012 года — старшыня Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь.

16 кастрычніка 2015 года пастановай Савета Міністраў № 870 у складзе Урада склаў свае паўнамоцтвы перад нававыбраным Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь..

4 лістапада 2015 года ўказам Прэзідэнта № 451 быў звольнены ў запас па згодзе бакоў.

Узнагароды
----------

* медаль «За бездакорную службу» III ступені (2012)

Зноскі
------

1. ↑  Указ Прэзідэнта РБ 512 ад 16.11.2012 «Аб прызначэнні В. П. Шаева Старшынёй Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь»
2. ↑  Архіўная копія (руск.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2016. Праверана 17 кастрычніка 2015.
3. ↑  Лукашэнка вызваліў Шаева ад пасады старшыні Следчага камітэта (руск.)(недаступная спасылка).   лістапада 2015). Архівавана з першакрыніцы 8 лістапада 2015.
4. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 28 снежня 2012 года № 571 «Аб узнагароджанні медалём „За бездакорную службу" І, ІІ, ІІІ ступені»(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Архівавана 31 кастрычніка 2015.
* Архівавана 4 сакавіка 2016.

| Старшыні Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь |
| --- |
| 
* Валерый Вакульчык (2011—2012)
* Валянцін Шаеў (2012—2015)
* Іван Наскевіч (2015—2021)
* Дзмітрый Гара (з 2021)

 |
Ноздры чалавека
**Наздра** — адзін з двух каналаў носа, ад пункта, дзе яны раздвойваюцца да вонкавай адтуліны. У птушак і млекакормячых яны ўтрымліваюць разгалінаваныя косткі або храсткі пад назвай насавыя ракавіны, чыя функцыя — награваць паветра пры ўдыху і ўцягваць вільгаць пры выдыху. Рыбы не дыхаюць сваімі насамі, але яны маюць два каналы, якія выкарыстоўваюцца для нюху, якія могуць называцца ноздрамі.

Буравеснікападобныя адрозніваюцца ад іншых птушак наяўнасцю трубчастых працягаў ноздраў.

Для каля 80 % людзей насавы цыкл  (укр.) (бел. з'яўляецца звычайным ультрадыянным цыклам  (англ.) (бел. раздзімання і сціскання крывяносных сасудаў кожнай наздры. На працягу дня яны мяняюцца прыкладна кожныя 2,4 гадзіны. Гэта азначае, што ў любы час адна наздра выкарыстоўваецца значна больш другой.
**Зарын** (ас.: зæрин — залаты) — грашовая адзінка Паўднёвай Асеціі. Уведзена ў 2013 годзе. Нягледзячы на стварэнне гэтай грашовай адзінкі, сродкам плацяжу на тэрыторыі Паўднёвай Асеціі дэ-факта з’яўляецца расійскі рубель.

Зарын выпускаецца толькі ў выглядзе памятных і інвестыцыйных манет, якія не могуць быць выкарыстаны як сродак плацяжу. Права эмісіі манет належыць «Нацыянальнаму банку Рэспублікі Паўднёвая Асеція». Манеты адчаканены Маскоўскім манетным дваром.

У Паўднёвай Асеціі ўстаноўлена цвёрдыя суадносіны зарына да расійскага рубля: 1 зарын = 10 рублёў. Але кошт рэалізацыі манет ўключае ў сябе кошт металу, які змяшчаецца ў манетах, з даданнем прэміі, якая пакрывае выдаткі банка на вытворчасць манет, іх дастаўку, захоўванне, выпуск у абарачэнне і эмісійны прыбытак. Цэны на другасным рынку ўсталёўваюцца свабодна.

Зноскі
------

1. ↑  Закон РПО про введення пам'ятних та інвестиційних монет **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 9 сакавіка 2016. Праверана 22 студзеня 2017.

Спасылкі
--------

* Грошы, як сімвал «нацыянальнага суверэнітэту»
* Памятныя манеты сайт «Нацыянальнага банка Паўднёвай Асеціі»