recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ваенны камунізм** — назва ўнутранай палітыкі Савецкай дзяржавы, якая праводзілася ў 1918 - 1921 гг. ва ўмовах Грамадзянскай вайны. Яе характэрнымі рысамі былі крайняя цэнтралізацыя кіравання эканомікай, нацыяналізацыя буйной, сярэдняй і нават дробнай прамысловасці (часткова), дзяржаўная манаполія на многія прадукты сельскай гаспадаркі, харчразвёрстка, забарона прыватнага гандлю, згортванне таварна-грашовых адносін, раўнаванне ў размеркаванні матэрыяльных даброт, выкарыстанне арміі міліцыі ў народнай гаспадарцы. Такая палітыка засноўвалася на камуністычнай ідэалогіі, у якой ідэал планавай гаспадаркі бачыўся ў ператварэнні краіны ў адзіную фабрыку, галаўная «кантора» якой непасрэдна кіруе ўсімі гаспадарчымі працэсамі . Ідэя аб неадкладнай пабудове беставарнага сацыялізму шляхам замены гандлю планамерным, арганізаваным у агульнадзяржаўным маштабе размеркаваннем прадуктаў была зафіксавана ў якасці партыйнай устаноўкі ва II Праграме на VIII з'ездзе РКП(б) у сакавіку 1919 года .

У гістарыяграфіі маюцца розныя меркаванні па пытанні аб прычынах пераходу да такой палітыкі — хтосьці з гісторыкаў лічыў, што гэта была спроба камандным метадам "увесці камунізм" і бальшавікі адмовіліся ад гэтай ідэі толькі пасля яе правалу, іншыя падавалі яе як часовую меру, як рэакцыю бальшавіцкага кіраўніцтва на рэаліі Грамадзянскай вайны [⇨]. Такія ж супярэчлівыя ацэнкі давалі гэтай палітыцы і самі правадыры бальшавіцкай партыі, якія ўзначальвалі краіну ў гады Грамадзянскай вайны. Рашэнне аб спыненні ваеннага камунізму і пераходзе да НЭП было прынята 14 сакавіка 1921 года на X з'ездзе РКП(б).

Зноскі
------

1. ↑  История экономических учений / Под ред. В. Автономова, О. Ананьина, Н. Макашевой: Учеб. пособие. — М.: ИНФРА-М, 2000. — С. 421.
2. ↑  Мау 2013, с. 256. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFМау2013 (даведка)
3. ↑  История мировой экономики: Учебник для вузов / Под ред. Г. Б. Поляка, А. Н. Марковой. — М.: ЮНИТИ, 2002. — 727 с.
4. ↑  Володихин, Волков 2010. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFВолодихин,\_Волков2010 (даведка)
5. ↑  Кондратов 2008, с. 301. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFКондратов2008 (даведка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776578811 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жудро.
**Васіль Сцяпанавіч Жудро́** (1917, Карані, Рэчыцкі павет, Мінская губерня, Расійская імперыя — 20 красавіка 1942, Мінск, БССР) — кіраўнік падпольнага руху на тэрыторыі Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

У 1938 годзе быў прызваны ў Чырвоную Армію. У 1941 годзе быў датэрмінова дэмабілізаваны і накіраваны на працу ў пракуратуру горада Пінск. Вайна заспела Жудро ў Мінску, дзе ён вучыўся на юрыдычных курсах. З першых дзён акупацыі Васіль Жудро ўступіў у групу гарадскіх падпольшчыкаў, а таксама ўсталяваў сувязь з падпольшчыкамі групы Камарова (псеўданім В. З. Каржа), якая дзейнічала ў Пінскай, Баранавіцкай і Мінскай абласцях. Спачатку Жудро быў сувязным і агітатарам, наладзіў цеснае ўзаемадзеянне Мінскага падполля з партызанскімі атрадамі Каржа і Варанянскага. Падпольшчыкі забяспечвалі партызанаў зброяй і медыкаментамі, а таксама перапраўлялі жыхароў Мінска ў атрады.

У снежні 1941 гады Жудро абралі кіраўніком аднаго з райкамаў Мінскага падпольнага гаркама. Пад яго кіраўніцтвам быў здзейснены шэраг буйных дыверсій на прадпрыемствах Мінска, пушчана пад адхон мноства эшалонаў ворага, знішчаліся дробныя групы нямецкіх салдатаў шляхам арганізацыі засад у ваколіцах горада.

17 красавіка 1942 года Васіль Жудро атрымаў агнястрэльнае раненне ў жывот пры спробе затрымання ў прыгарадзе Мінска, аднак здолеў схавацца ад пераследу і дабрацца да явачнай кватэры. Падпольшчыкі падманным шляхам арганізавалі яго шпіталізацыю ў 1-ю клінічную бальніцу, але лекарам не ўдалося паспяхова зрабіць Жудро аперацыю і 20 мая ён памёр.

Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны I ступені пасмяротна. Імем Васіля Жудро названа вуліца ў Фрунзенскім раёне Мінска.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн 2002. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFБелЭн2002 (даведка)

Літаратура
----------

* Жудро́ Васіль Сцяпанавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — С. 442. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

Спасылкі
--------

* Жудро Васіль Сцяпанавіч (1917—1942) // Сайт Адміністрацыі Фрунзенскага раёна горада Мінска
* УЛИЦА ИМЕНИ… Жудро // Агенцтва «Минск-Новости» Архівавана 2 кастрычніка 2021.  (руск.)
* Фактаграфічная база даных «ІХ ІМЁНАМІ НАЗВАНЫ ВУЛІЦЫ МІНСКА» Архівавана 8 снежня 2021. // Цэнтральная бібліятэка імя Янкі Купалы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
**Дэндробіум адзіны** (*Dendrobium unicum*) — від шматгадовых травяністых раслін роду *Dendrobium* сямейства Архідныя.

Батанічнае апісанне
-------------------

|  |
| --- |
|  |
| Паштовая марка Беларусі |

Мініяцюрныя сімпадыяльныя лістападныя расліны.

Псеўдабульбы верацёнападобныя, каля 25 см даўжынёй.

Лісце даўгаватае, даўжынёй каля 6 см.

Кветканосы з'яўляюцца з верхніх вузлоў псеўдабульб.

Кветкі каля 3-5 см у дыяметры, шчыльныя, аранжавыя, губа светла-аранжавая з добра прыкметнымі цёмна-аранжавымі жылкамі. Інфармацыя аб водары кветак супярэчлівая, згодна з аднымі крыніцамі нагадвае пах дзіцячых васковых крэйд, згодна з іншым мандарына.

Арэал і экалогія
----------------

Натуральныя вобласці распаўсюджання — В’етнам, Лаос, Бірма і Тайланд.

Эпіфіт (на дрэвах і хмызняках), радзей літафіт у вечназялёных, паўлістападных і лістападных лясах, на вышынях ад 800 да 1550 метраў над узроўнем мора.

Культываванне
-------------

Тэмпературная група — цёплая.

Пасадка на блок пры наяўнасці высокай адноснай вільготнасці паветра і штодзённага паліву, а таксама ў гаршчок або кошык для эпіфітаў. Субстрат не павінен перашкаджаць руху паветра. Склад субстрата — хваёвая кара сярэдняй і буйной фракцыі. Паліў па меры высыхання субстрата.

Падчас вегетацыі паліў багаты. Перыяд супакою з восені па вясну. У гэты час скарачаюць паліў і зніжаюць тэмпературу паветра.

Асвятленне: яркае рассеянае (FC = 1500—2000).

Цвіце ў лютым-кастрычніку.

Ахова
-----

Адносіцца да ліку ахоўных відаў (II прыкладанне CITES).

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».
3. 1 2  *Dendrobium unicum* відавы нарыс на сайце Internet Orchid Species Photo Encyclopedia
4. ↑  *Dendrobium unicum* Архівавана 20 ліпеня 2011. на сайте Orchidweb.com
5. ↑  *Dendrobium unicum* на сайте Tropicos.org. Missouri Botanical Garden.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Дэндробіум адзіны на Вікісховішчы |

* Фатаграфіі *Dendrobium unicum* на сайце flickr.com  (англ.)
* *Dendrobium unicum* 'Weimin' AM/RHS Архівавана 14 кастрычніка 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
***Charlie Hebdo*** (вымаўляецца: [ʃaʁli ɛbdo], Шарлі-Эбдо) — французскі сатырычны штотыднёвік, выходзіць па серадах. Публікуе карыкатуры, рэпартажы, дыскусіі і анекдоты, якія часта маюць непачцівы і нон-канфармісцкі тон. Займаючы левыя і свецкія пазіцыі, высмейвае палітыкаў, ультраправых і разнастайныя цэрквы. Штотыднёвік з’явіўся ў 1969 годзе і выходзіў па 1981 год, затым перастаў выпускацца, але быў адроджаны ў 1992. З 1960 года выдаваўся яго папярэднік, штомесячны часопіс «Хара-Кіры».

У наш час галоўны рэдактар *Charlie Hebdo* — Стэфан Шарбанье (Шарб), яго папярэднікамі былі Франсуа Кавана (1969—1981) і Філіп Валь (1992—2009).

Часопіс некалькі разоў публікаваў карыкатуры на іслам і асабіста прарока Мухамеда. Апошняй такой публікацыяй, у верасні 2012 года, стаў водгук на аматарскі фільм «Нявіннасць мусульман» і беспарадкі у арабскіх краінах з амерыканскай прысутнасцю, якія рушылі за ім.

1 сакавіка 2006 года часопіс апублікаваў «Маніфест дванаццаці» (фр.: Manifeste des douze) супраць новага таталітарызму — ісламізму, новай сусветнай пагрозы для дэмакратыі пасля фашызму, нацызму і сталінізму.

Напад 7 студзеня 2015 года
--------------------------

Асноўны артыкул: **Стральба ў рэдакцыі газеты «Charlie Hebdo»**
7 студзеня 2015 года падчас узброенага нападу на офіс рэдакцыі ў Парыжы былі забіты 12 чалавек. Двое нападнікаў зрабілі каля трыццаці выстралаў з аўтаматычнай зброі.

Зноскі
------

1. ↑  The ISSN portal — Paris: ISSN International Centre, 2005. — ISSN 1240-0068<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12131129'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q70460099'></a>
2. ↑  Charlie Hebdo publie des caricatures de Mahomet (фр.).  BMFTV. Архівавана з першакрыніцы 31 кастрычніка 2012. Праверана 7 студзеня 2015.
3. ↑  EN DIRECT. "Charlie Hebdo" : 10 morts suite à une attaque d'hommes armés(фр.), *pure médias* (7 студзеня 2015). Праверана 7 студзеня 2015.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Charlie Hebdo
* Charlie Hebdo (фр.)
* Гісторыя Charlie Hebdo Архівавана 21 лістапада 2005.

Гл. таксама
-----------

* Le Canard enchaîné

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · OCLC |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Ларуса · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 1450443203921 · BNF: 12577286j · GND: 7861213-5 · LCCN: n2009063303 · NKC: unn2016900339 · SUDOC: 027510328, 152045120 · VIAF: 180811030, 97145970042432250676 |

 |
**Косцевічы**, **Касцевічы** — вялікалітоўскі шляхецкі род. Родапачынальнік Станіслаў у канцы XV стагоддзя быў намеснікам ковенскім. Значнымі асобамі былі яго сыны: Януш (каля 1460 — 1527), маршалак дворны з 1510 года, ваявода віцебскі і падляшскі; Венцлаў (каля 1470 — 1532), намеснік дарсунішскі, маршалак дворны з 1511 года. Венцлаў у 1519 годзе атрымаў прывілей на пажыццёвае валоданне Кобрынскім княствам. Яго адзіны сын Пётр памёр маладым, на ім род Касцевічаў скончыўся.

Літаратура
----------

* *Насевіч В.* Косцевічы // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 139. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
«**Вось што адбываецца са мной**» (руск.: Со мною вот что происходит) — мастацкі фільм 2012 года рэжысёра Віктара Шамірава[ru].

Фільм быў прадстаўлены ў пазаконкурснай праграме ігравога кіно 19-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».

Сюжэт
-----

31 снежня. Маскоўскі невыносны трафік. Спешка без вынікаў, дапамога, ад якой нікому не становіцца лягчэй. Размовы аб бясконцых дробязях, у якіх праходзіць жыццё — а можа, ужо і прайшло. Пра бацьку, якому засталося ўсяго нічога, і нічога не зробіш. Аб планах пятнаццацігадовай дзяўчынкі на жыццё: можна стаць анколагам, можна — дызайнерам ежы. Пра тое, што было і што ёсць цяпер.

Гэта не сюжэтны фільм, гэта лірыка мітусні пад музыку Тарывердзіева і ўспамін пра шчасце, пра час, калі «Іронія лёсу» на самой справе магла суцешыць, падараваць надзею і паабяцаць у Новым годзе новае жыццё.

Узнагароды
----------

Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 1 кінаўзнагародай і яшчэ 1 намінацыяй.

Зноскі
------

1. ↑  So mnoyu vot chto proiskhodit (2012) — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 3 сакавіка 2022.
2. 1 2  Вось што адбываецца са мной  (бел.).  Сайт кінафестывалю «*Лістапад*». Праверана 3 сакавіка 2022.
3. ↑  So mnoyu vot chto proiskhodit — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 3 сакавіка 2022.

Спасылкі
--------

* Вось што адбываецца са мной на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database |
**«Чарговы дзень пад акупацыяй»** ― чацвёрты студыйны альбом гурта «Deviation», выдадзены ў 2009 годзе.

Спіс песень
-----------


| № | Назва | Музыка | Працягласць |
| --- | --- | --- | --- |
| 1. | «Пад акупацыяй»  |   |   |
| 2. | «Будучым ворагам дзяржавы»  |   |   |
| 3. | «Забі мяне мент»  |   |   |
| 4. | «Пяшчота»  |   |   |
| 5. | «БМА» («Sex Pistols») |   |   |
| 6. | «Заябала»  |   |   |
| 7. | «Сэкс з прэзідэнтам»  | «Down Set[en]» |   |
| 8. | «Восень. Верасень.» (feat. Филя) |   |   |
| 9. | «Твой бацька фашыст» («Телевизор[en]») |   |   |
| 10. | «Целепузік Лу-лу» (папа Коли) |   |   |
| 11. | «День победы» («АукцЫон[en]») |   |   |
| 12. | «Памятай свае карані»  |   |   |
| 13. | «Калі Лука здохне»  |   |   |

Крытыка
-------

Музычны журналіст Сяргей Будкін з партала Experty.by адзначыў, што *«вельмі няроўны, правакацыйны, душэўны, грубы і шчыры альбом падарылі нам гарадзенцы»*. Музычны крытык Дзмітрый Безкаравайны з партала Experty.by мяркуе, што *«у цэлым альбом вельмі прамалінейны і брудны па гуку, але ёсць у ім нешта такое першабытна-сапраўднае. Вядома, гэта жудасна скрыўленае люстэрка рэчаіснасці, але якое з’яўляецца адказам на іншыя скрыўленні»*. Музычны журналіст Зміцер Падбярэзскі з партала Experty.by лічыць, што *«галоўны й неаспрэчны плюс гэтай праграмы ― гранічная шчырасьць. Тая шчырасьць, ад адсутнасьці якой церпяць многія з тых, хто называе сваю музыку рокам, якой часьцей за ўсё й блізка няма ў тых, хто называе сваю музыку рэпам, якая цалкам адсутнічае ў тых, хто выконвае сіроцкія плачы пад назвай „папулярная беларуская песьня"…»*. Музычны крытык Алег Клімаў з партала Experty.by выказаў меркаванне, што *«каштоўнасць альбома ў тым, што тут сабрана шмат з аўдыё-прыколаў, звязаных ясна з кім»*.

Удзельнікі
----------

* Стас Пачобут — вакал

Зноскі
------

1. ↑  Deviation "Чарговы дзень пад акупацыяй" (руск.). *Experty.by* (30 ліпеня 2009). Архівавана з першакрыніцы 18 мая 2022. Праверана 15 верасня 2023.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | SoundCloud |
| Тэматычныя сайты | Discogs |
**Блакітны трамвай** (катал.: Tramvia Blau) — трамвайная лінія ў Барселоне.

Лінія Блакітнага трамвая звязвае 7-ю лінію Барселонскага метрапалітэна з фунікулёрам Тыбідаба, з'яўляючыся часткай турыстычнага маршруту з цэнтра горада на яго вышэйшую кропку. Даўжыня лініі складае 1276 м, а перапад вышынь - 93 м.

Лінія пабудавана ў 1901 годзе, у 1922 і 1958 гадах маршрут нязначна мяняўся. У адрозненне ад дзвюх іншых трамвайных сістэм: Trambaix і Trambesòs, Блакітны трамвай выкарыстоўваецца ў асноўным для перавозкі турыстаў, на лініі выкарыстоўваюцца трамваі старога тыпу. Шырыня каляіны - 1 435 мм.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Блакітны трамвай
**Цвентэндорфская атамная электрастанцыя** (ням.: Kernkraftwerk Zwentendorf, таксама *Kernkraftwerk Tullnerfeld*) — першая і адзіная атамная электрастанцыя у Аўстрыі. Знаходзіцца ў камуне Цвентэндорф-ан-дэр-Донау, у зямлі Ніжняя Аўстрыя. Была пабудавана, але ніколі не ўводзілася ў эксплуатацыю.

Цвентэндорфская АЭС была першай з шасці атамных электрастанцый, якія планавалася пабудаваць у Аўстрыі. Яе будаванне пачалося ў красавіку 1972 года. Кіпячы вода-вадзяны рэактар павінен быў забяспечыць магутнасць каля 700 мегават. Работы выконвала нямецкая кампанія *«Kraftwerksunion»* (AEG у супрацы з Siemens). За чатыры гады пабудова была завершана, і неўзабаве павінна было пачацца будаванне другой АЭС, але з 1974 года ў Аўстрыі пачаў набіраць сілу антыядзерны рух. У спробах абяліць ядзерную энергетыку ў вачах насельніцтва, увосень 1976 года аўстрыйскі ўрад запусціў інфармацыйную кампанію. Яе вынікі апынуліся проста процілеглымі: колькасць мірных пратэстаў расла на вачах, у газетах сталі з'яўляцца артыкулы, што крытыкавалі ядзерную праграму. Федэральны канцлер Аўстрыі Бруна Крайскі (СДП), спадзеючыся на паспяховы вынік, вырашыў правесці прапанаванае хрысціянска-сацыяльнай партыяй грамадскае галасаванне па пытанні ўвядзення АЭС у эксплуатацыю, і 5 лістапада 1978 года адбыўся рэферэндум. Пры яўцы ў 64,1 адсотка, 1 576 839 (49,53%) чалавек выказаліся за пачатак эксплуатацыі АЭС, і 1 606 308 (50,47%) прагаласавалі супраць. Розніца ўсяго ў 30 тысяч галасоў вызначыла не толькі лёс Цвентэндорфскай АЭС, але і ўсю ядзерную палітыку краіны: у снежні 1978 года ўрад Аўстрыі наклаў забарону на выкарыстанне ядзернай энергіі да 1998 года, які быў падоўжаны ў 1997 годзе. Да сённяшняга дня ў краіне дзеялі толькі тры невялікія даследчыцкія рэактары, пабудаваных у 1960-х гадах, з якіх адзін усё яшчэ знаходзіцца ў працоўным стане.

Каб папоўніць нястачу электраэнергіі, непадалёк у 1987 годзе была пабудавана Дзюрнрорская ЦЭЦ, якая далучылася да пабудаванай для АЭС лініі электраперадачы. У 2005 годзе электрастанцыю набыў канцэрн EVN Group. Цяпер рэактар АЭС выкарыстоўваецца як крыніца запасных частак для нямецкіх станцый *Isar 1*, *Brunsbuttel* і *Philippsburg 1*. Групы спецыялістаў трэнуюцца праводзіць на ім планавыя аперацыі абслугоўвання, апроч таго, там адпрацоўваецца абсталяванне для атамных электрастанцый. Магчыма наведванне комплексу. C 2009 гады тэрыторыя абсталявана сонечнымі батарэямі.

* Механізм кіравання стрыжнямі на дне рэзервуара высокага ціску ўсярэдзіне рэактараМеханізм кіравання стрыжнямі на дне рэзервуара высокага ціску ўсярэдзіне рэактара
* Рэзервуар высокага ціскуРэзервуар высокага ціску
* Турбіны нізкага ціскуТурбіны нізкага ціску
* Панэль кіравання ў дыспетчарскайПанэль кіравання ў дыспетчарскай

Зноскі
------

1. ↑  Austria's no to nuclear power Peter Weish
2. ↑  Austria‘s Anti-Nuclear Crusade Архівавана 22 красавіка 2016. Euro Nuclear
3. ↑  AKW Zwentendorf Архівавана 6 красавіка 2016.
4. ↑  General Atomics TRIGA Mark-II Даследчыцкі рэактар у Венскім тэхнічным універсітэце
5. ↑  Snakes on a plant **(нявызн.)**, *World Nuclear News* (10 July 2013). Праверана 28.03.2016.
Шэйх **Аус аль-Хафаджы** (араб. أوس الخفاجي‎‎; нар. 1974) — іракскі палітычны і рэлігійны дзеяч, лідар групоўкі «Сілы Абу аль-Фадля аль-Абаса».

Біяграфія
---------

Вышэйшую адукацыю атрымаў ва Універсітэце Басры, скончыўшы яго са ступенню бакалаўра фізічнага выхавання ў 1994 (па іншых даных у 1995) годзе. Пазней атрымаў ступень магістра мастацтваў. Разам з тым вывучаў шарыяцкую юрыспрудэнцыю.

Яшчэ да падзення рэжыму Садама Хусейна стаў адным з давераных лідара шыітаў Ірака Махамеда Садэка ас-Садра, а потым і яго сына Муктада ас-Садра. 

Падчас акупацыі Ірака міжнароднай кааліцыяй, калі Хафаджы быў афіцыйным прадстаўніком Садра-малодшага ў горадзе Эн-Насірыя, заклікаў да джыхаду супраць замежных войск.

Па рашэнні Муктады ў перыяд міжканфесійнага канфлікту прызначаны кіраўніком аб’яднанага намаза сунітаў і шыітаў, які прайшоў у Багдадзе. Мэтай мерапрыемства было прымірэнне двух варагуючых галін ісламу.

Крыху пазней с Садрам у яго адбыўся канфлікт, паколькі Хафаджы выступаў супраць іранскага ўплыву ў Іраку.

У 2014 годзе ён засноўвае апалчэнне «Сілы Абу аль-Фадля аль-Абаса», якое далучылася да кааліцыі «Сілы народнай мабілізацыі» ў барацьбе з ІДІЛ. Аднак у лютым 2019 года СНБ здзейснілі налёт на базу, якая належала групоўцы. Падчас рэйду Аус аль-Хафаджы быў арыштаваны. Як заявілі прадстаўнікі кааліцыі, аперацыя была здзейснена з-за таго, што групоўка заяўляла пра членства ў народнай мабілізацыі, хоць яна ніколі афіцыйна не рэгістравалася як частка кааліцыі. Па сцвярджэнні саміх байцоў апалчэння, напад СНБ на лагер быў абумоўлены антыіранскімі настроямі ў іх арганiзацыі.

Абвінавачванні
--------------

У 2016 годзе, будучы на пасадзе кіраўніка ўзброенага фарміравання, Хафаджы абвінавачваўся Іракскім цэнтрам дакументацыі ваенных злачынстваў у парушэннях правоў чалавека ў ходзе Іракскага канфлікту. Цэнтр згадаў, што шэйх лабіраваў папраўкі да крымінальна-працэсуальнага кодэкса, якія далі б апалчэнцам пад падставамі барацьбы з радыкаламі магчымасць тэрарызаваць насельніцтва. Змены ўключалі ў сябе абмежаванне паўторнага судовага разбору толькі адным разам, а таксама паскарэнне выканання смяротных прысудаў (так, напрыклад, асуджаны мог чакаць выканання прысуду не больш за месяц). Аус аль-Хафаджы нібыта хацеў пазбавіцца ад 2500 арыштантаў, асуджаных па справах, звязаных з тэрарызмам. Абвінавачванні супраць некаторых былі спрэчнымі і маглі быць абскарджаны, што было непажаданым для апалчэнцаў.

Зноскі
------

1. ↑  В Ираке обстрелян итальянский патруль // РИА Новости, 15 мая 2004
2. 1 2  The Arrest of Aws al-Khafaji: Looking at the Abu al-Fadl al-Abbas Forces **(нявызн.)**.
3. 1 2  حكم الميليشيات في العراق بالدم
**Гаўрыіл Васільевіч Баішаў**, ён жа **Алтан Сарын** (літаратурны псеўданім, што даслоўна азначае «Залатыя плечы») (1898, Жабыльскі наслег, Якуція — ?) — якуцкі пісьменнік і паэт, лінгвіст-цюрколаг, грамадскі дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1898 годзе ў сяле Жабыльскі наслег Мегінскага ўлуса ў Якуціі, тамсама атрымаў бедную пачатковую адукацыю. У 1917 годзе быў вучнем у паштова-тэлеграфнай канторы Якуцка. З 1918 па 1921 год працаваў пры паштова-тэлеграфным аддзяленні ў сяле Амга. Па нацыяналістычных перакананнях далучыўся да ўдзельнікаў паўстання 1921—1922 гадоў, пазней хаваўся да аб'явы амністыі. У Якуцку быў удзельнікам і сакратаром таварыстваў «Саха Омук» і «Саха Кэскилэ». З 1924 па 1928 год навучаўся ў Ленінградскім інстытуце жывых усходніх моў. Уваходзіў у склад камісіі па распрацоўцы новага якуцкага алфавіта. Быў навуковым сакратаром Камітэта якуцкай пісьмовасці.

Падчас навукі ў ЛІЖУЯ ўжыццявіў пераклад на рускую мову падання-аланхо *«Ала Булкун»*, запісанага В. М. Васільевым у 1906 годзе. Высунуў шэраг прапаноў, датычных рэформаў якуцкай мовы. Так, ён прапанаваў, дзе магчыма, не запазычаць слова з рускай мовы, а ўтвараць новыя ад цюркскіх каранёў — прыкладам, замяніць кальку з рускага *«аэроплан»* (*«дьарапылаан»*) на *«тайаара»*. Гэтыя ідэі сустрэлі крытыку, сярод праціўнікаў такога падыходу быў Платон Аюнскі.

У лісце Эдуарду Пякарскаму ад 1926 года фалькларыст і этнограф Гаўрыіл Ксенафонтаў адклікаўся пра Баішава так: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Сярод сваіх маладых субратаў я рэдка сустракаў людзей, якія так валодаюць мовай для мастацкіх апісанняў. (…) Толькі дарма спрабуе займацца неўласцівым яму справай — напісаннем навуковых артыкулаў. | "|

У ноч з 5 на 6 лістапада 1929 года Гаўрыіл Баішаў быў арыштаваны ў Якуцку падчас рэпрэсій супраць нацыянальнай якуцкай інтэлігенцыі, прысуджаны да трох гадоў канцлагера. У лагеры сканаў. Рэабілітаваны Прэзідыумам Вярхоўнага суда Якуцкай-Саха ССР 20 чэрвеня 1991 года. 1998 годзе У. М. Протадзьяканавым была падрыхтаваная і выдадзеная складанка *«Тоҕус этиҥ тойуга»* (*«Песня дзевяці нябёс»*), куды ўвайшла творчая спадчына Баішава, яго мовазнаўчыя артыкулы і лісты, а таксама ўспаміны пра яго і матэрыялы следства.

Заўвагі
-------

1. ↑  *Я. В. Васильков, М. Ю. Сорокина (составители).* БАИШЕВ (Алтан Сарын) Гавриил Васильевич (1898-?) // Люди и судьбы. Биобиблиографический словарь востоковедов - жертв политического террора в советский период (1917-1991). — СПб, 2003. — 496 с. — (Петербургское востоковедение).
2. 1 2 3 4 5  *В.Н. Протодьяконов (составитель).* Гавриил Васильевич Баишев -- Алтан Сарын. Песнь девяти небес (избранное). = Алтан Сарын -- Тоҕус этиҥ тойуга. — Якутск: НКИ "Бичик", 1998. — 3 000 экз.
3. ↑  Книга памяти: Книга-мемориал о реабилитированных жертвах политических репрессий 1920-1950-х годов / Правительство Респ. Саха (Якутия). — Якутск: Сахаполиграфиздат, 2002. — Т. 1. — 295 с.
4. ↑  Баишев Гавриил Васильевич (он же Алтан Сарын) Архівавана 18 снежня 2018. *gulagmuseum.org*
**Выліча́льны цэнтр** (абр. **ВЦ**) — комплекс памяшканняў, прызначаных для размяшчэння камп’ютарных сістэм і дапаможнага абсталявання.

У шырэйшым сэнсе тэрмін «камп’ютарны цэнтр» складаецца таксама з тэхнікаў, інжынераў, праграмістаў і іншага абслуговага персаналу, якія забяспечваюць функцыянаванне змешчанай тэхнікі і ўзаемадзеянне з карыстачамі.

Раней вылічальны цэнтр часта звалі **машыннай залай** (ці сцісла — **машзалай**).

Аналагічная назва — **інфармацыйна-вылічальны цэнтр** (**ІВЦ**)

Гл. таксама
-----------

* Датацэнтр

Спасылкі
--------

* Навукова-даследчы вылічальны цэнтр Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя М. В. Ламаносава (НІВЦ)
* Галоўны Інфармацыйна-вылічальны Цэнтр Федэральнага агенцтва па культуры і кінематаграфіі Архівавана 1 лютага 2009.
* Інтэрнэт-сайт ІВЦ Агульнарасійскай аўтаматызаванай сістэмы ўліку і кантролю за праходжаннем рэгістраваных паштовых адпраўленняў, Пошта Расіі. Архівавана 24 кастрычніка 2006.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 11958807f · LCCN: sh85029471 · NKC: ph127445 |
**Бакасі** (фр.: Bakassi) — паўвостраў у Заходняй Афрыцы, размешчаны паўднёва-заходней Калабара, абмываецца Біяфрскім залівам Гвінейскага заліва Атлантычнага акіяна. Плошча паўвострава складае 665 квадратных кіламетраў. З 14 жніўня 2008 года паўвостраў Бакасі належыць Камеруну, з'яўляючыся крайняй паўднёва-заходняй часткай дэпартамента Ндыяна Паўднёва-заходняга рэгіёна. Да гэтага паўвостраў Бакасі ўваходзіў у склад Нігерыі, але па рашэнні Міжнароднага суда ААН вынесенаму 22 лістапада 2007 года ён павінен быў быць перададзены Камеруну. Не гледзячы на гэта, сенат Нігерыі не прызнаў гэта рашэнне, бо яно супярэчыла канстытуцыі краіны.

Спасылкі
--------

* International Court of Justice, press release on decision Архівавана 11 лютага 2021.
* Nigerian Government official statement in response to the ruling Архівавана 13 жніўня 2009.
* BBC News report on handover, 8 August 2006
* BBC News report on handover, 14 August 2008
* Archive of Articles on the Bakassi conundrum Архівавана 27 снежня 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1027583830 · VIAF: 274659507 |
«**Baskin-Robbins**» — амерыканскі вытворца марожанага, заснаваны ў 1945 годзе ў Глендэйле (штат Каліфорнія). У 1967 годзе «Аб’яднаная фруктовая кампанія»  (англ.) (бел. (Бостан, штат Масачусетс) выкупіла прадпрыемства ў заснавальнікаў. У 1974 годзе англійскі вытворца харчавання «Джозеф Лаянз і кампанія»  (англ.) (бел. (Лондан) перакупіў прадпрыемства. 26 ліпеня 2005 года французскі вытворца напояў «Pernod Ricard»  (фр.) (бел. (Парыж) набыў «Baskin-Robbins» у складзе матчынага прадпрыемства «Dunkin’ Brands» (Кэнтан, шт. Масачусетс), якое 1 сакавіка 2006 года перапрадаў тром амерыканскім прадпрыемствам — «Бэйн-Капітал»  (англ.) (бел. (Бостан), «Карлайл-Груп»  (англ.) (бел. (Вашынгтон) і «Томас Лі»  (англ.) (бел. (Бостан). На 2016 год ад заснавання на прадпрыемстве стварылі больш за 1000 смакаў, з якіх 31 прапануецца штодня і мяняецца кожны дзень месяца. На 26 снежня 2015 года налічвалася 7607 кавярняў пад таварным знакам «Баскін-Робінс», з іх 2503 (32,9 %) у ЗША. На 2016 год 5104 замежныя кавярні знаходзіліся ў 18 дзяржавах Азіі (Аб’яднаныя Арабскія Эміраты, Аман, Бахрэйн, В’етнам, Емен, Інданезія, Індыя, Катар, Кітай, Кувейт, Ліван, Малайзія, Паўднёвая Карэя, Саудаўская Аравія, Сінгапур, Тайвань, Тайланд, Японія), 7 дзяржавах Амерыкі (Гандурас, Дамініканская Рэспубліка, Калумбія, Канада, Мексіка, Панама, Эквадор), 5 дзяржавах Еўропы (Вялікабрытанія, Іспанія, Нідэрланды, Партугалія, Расія), Аўстраліі і Егіпце.

Зноскі
------

1. ↑  Найджэл Трэвіс.  Справаздача «Dunkin’ Brands» за 2015 год(англ.), *«Dunkin’ Brands»* (28 сакавіка 2016). Праверана 4 чэрвеня 2016.
2. ↑  Міжнароднасьць(англ.), *«Баскін-Робінс»* (2016). Праверана 4 чэрвеня 2016.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Baskin-Robbins
* Афіцыйны сайт Baskin-Robbins (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · TikTok · YouTube |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: nr2006023820 · VIAF: 141193635 |
**Народна-вызваленчая армія Югаславіі** (сербахарв.: Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije / Народноослободилачка војска Југославије) — узброеная арганізацыя Руху Супраціву, узначаленая Камуністычнай партыяй Югаславіі (КПЮ). 

Гісторыя НВАЮ пачалася 27 чэрвеня 1941 года, калі ва ўмовах акупацыі Югаславіі і пачатку ўварвання Германіі ў СССР ЦК КПЮ стварыў Галоўны штаб (у верасні перайменаваны ў Вярхоўны штаб) Народна-вызваленчых партызанскіх атрадаў на чале з Іосіпам Броз Ціта. У ліпені гэты рух ахапіў многія раёны Сербіі, Чарнагорыі, Славеніі, Харватыі, Босніі, у кастрычніку — Македоніі. У ходзе паўстання ў розных раёнах краіны ўзнікалі вызваленыя партызанамі тэрыторы, дзе ўтвараліся органы ўлады — Народна-вызваленчыя камітэты. На акупаваных тэрыторыях яны дзейнічалі ў падполлі. Да канца года ў Югаславіі налічвалася каля 80 тыс. партызан. У лістападзе 1942 года Вярхоўны штаб прыступіў да фарміравання першых дывізій і карпусоў. Колькасць НВАЮ, партызанскіх атрадаў і груп дасягнула 150 тыс. чал.; умацаваліся Народна-вызваленчыя камітэты. Да канца 1943 года партызанскія раёны ў розных частках краіны складалі каля паловы югаслаўскай тэрыторыі. У 1944—1945 гадах фарміраванні Ціта сумесна з Чырвонай арміяй вызвалялі югаслаўскую тэрыторыю. У гэты час КПЮ пачынае стварэнне новага ўрада краіны. 

У складзе НВАЮ дзейнічалі савецкія, чэхаславацкія, венгерскія, балгарскія і італьянскія партызанскія батальёны. Часці партызан змагаліся не толькі з замежнымі акупантамі і калабарантамі, але і з рухам чэтнікаў, які імкнуўся да аднаўлення ў Югаславіі даваеннага манархічнага рэжыму.

Югаслаўскі камуністычны рух карыстаўся дыпламатычнай, а з лютага 1944 года таксама і ваеннай падтрымкай СССР. Заходнія дзяржавы, якія падтрымлівалі югаслаўскі эмігранцкі ўрад і чэтнікаў, вымушана былі лічацца з умацаваннем пазіцый НВАЮ, усталяваўшы кантакты з Вярхоўным штабам арганізацыі.

Літаратура
----------

* Народно-освободительная война в Югославии 1941-45 // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)
**Інстытут сарабістыкі** (в.-луж.: Institut za sorabistiku) — назва вышэйшай навучальнай установы, якая дзейнічае ў межах філалагічнага факультэта Лейпцыгскага ўніверсітэта. Мэтай інстытута сарабістыкі з’яўляецца вывучэнне навуковай дысцыпліны, прысвечанай заходнеславянскаму народу лужычанаў, яго культуры, літаратуры, мастацкіх, гістарычных, этналагічных і грамадскіх пытанняў, верхнялужыцкай і ніжнялужыцкай моў і іх дыялектаў.

Інстытут быў заснаваны ў верасні 1951 года па ініцыятыве лужыцкага пісьменніка Міхала Наўкі. Першапачаткова называўся «Сербскім інстытутам». У інстытуце дзейнічала дзве секцыі: гісторыі, мовы і літаратуры. Да 1964 года першым дырэктарам інстытута быў лужыцкі фалькларыст і грамадскі дзеяч Павал Неда. У наступныя 30 гадоў да 1992 года дырэктарам інстытута быў лужыцкі прафесар і славіст Гінц Шустэр-Шэўц. З 1967 года па 1982 год Інстытут сарабістыкі штогод арганізоўваў міжнародныя летнія Вышэйшыя курсы лужыцкіх моў і культуры Лужыцы. Пасля рэформы вышэйшай адукацыі ў ГДР 1968 года Сербскі інстытут быў пераіменаваны ў Інстытут сарабістыкі.

На гэты момант Інстытут сарабістыкі з’яўляецца адзінай універсітэтскай установай, дзе рыхтуюць сарабістаў з вышэйшай адукацыяй. Выпускнікі Інстытута сарабістыкі атрымліваюць навуковыя ступені бакалаўра мастацтваў, бакалаўра педагогікі, магістра мастацтваў і магістра педагогікі. Выкладанне ў інстытуце вядзецца на лужыцкіх мовах.

У сваёй дзейнасці Інстытут сарабістыкі супрацоўнчае з Сербалужыцкім інстытутам, заснаваным у 1992 годзе.

На гэты момант дырэктарам інстытута з’яўляецца Эдвард Ворнар.

Зноскі
------

1. ↑  Dietrich Šołta, Sonja Wölkowa, Prof. dr. dr. h.c. Hinc Schuster-Šewc 80 lět Архівавана 9 мая 2019. Lětopis 54 (2007) 1, 131—133

Літаратура
----------

* Гугнин А. А. Введение в историю серболужицкой словесности и литературы от истоков до наших дней, Российская академия наук, Институт славяноведения и балканистики, научный центр славяно-германских отношений, М. 1997, стр. 158, ISBN 5-7576-0063-2

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка Інстытута сарабістыкі (верхнялуж.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 2047849-5 · ISNI: 0000 0001 2201 3548 · LCCN: n88217078 · VIAF: 168032511 |
**Асі аль-Кавалі** — лідар іракска-курдскіх паўстанцаў і былы добраахвотнік апалчэння «Пешмерга». Як мяркуецца, з’яўляецца адным з кіраўнікоў групоўкі «Белыя сцягі».

Біяграфія
---------

Кавалі родам з горада Туз-Хурмату мухафазы Салах-эд-Дзін. Жыў у беднай сям’і. Зарабляў за кошт паставак вады, якую чэрпаў з ракі каля дома і развозіў на сваім трактары. Знаёмыя апісвалі як спакойнага чалавека. У нейкі момант звязаўся з мулой Крэкарам, мусульманскім святаром і заснавальнікам «Ансар аль-Іслам». Меркавана таксама займеў сувязі з членамі ІДІЛ.

Некаторы час Кавалі быў членам Дэмакратычнай партыі Курдыстана і прыхільнікам Масуда Барзані, а таксама добраахвотнікам «Пешмергі». Разам са сваімі аднадумцамі здзяйсняў напады на сілы бяспекі і праўрадавыя ваенізаваныя фарміраванні. 

У красавіку 2016 года атрымаў вядомасць пасля распаўсюджвання курдскімі СМІ фотаздымкаў, дзе Кавалі зрывае сцяг апалчэння «Катаіб Хезбала», якое ваявала на баку ўладаў у складзе кааліцыі «Сілы народнай мабілізацыі».

У кастрычніку 2017 года на фоне ўзброенага канфлікту паміж цэнтральным урадам Ірака і ўладамі Курдскай аўтаноміі ўзначаліў напад на штаб Сіл народнай мабілізацыі ў Туз-Хурмату.

У снежні таго ж года далучыўся да арганізацыі «Белыя сцягі», стаўшы адным з яе кіраўнікоў. Ужо 28 снежня ён быў арыштаваны іракскімі сіламі бяспекі разам з некаторымі іншымі членамі групоўкі па падазрэнні ў адказнасці за абстрэл камандных пунктаў туркменскіх атрадаў Сіл народнага мабілізацыі ў Кіркуку.

Зноскі
------

1. ↑  *Akgungor, Ilker*. Barzani’nin ‘Beyaz bayraklısı’ yakalandı! **(нявызн.)**. *Medium* (17 снежня 2017).
2. ↑  'الشرق الأوسط': خلفاء داعش الإرهابية في العراق **(нявызн.)**. *صدى البلد* (18 снежня 2017).
3. ↑  *Marc Simms*. Potential threat to Oil facilities and transports by the white flags **(нявызн.)**.  Proeliumlaw.com (24 красавіка 2018). Праверана 2 лістапада 2019.
4. ↑  *Berkel, Pieter Van*. [DIEPGAAND Nieuwe gewapende groep verschijnt in Irak] **(нявызн.)**(недаступная спасылка) (16 снежня 2017). Архівавана з першакрыніцы 19 жніўня 2019. Праверана 4 жніўня 2022.
5. ↑  Info **(нявызн.)**.  rudaw.net. Праверана 2 лістапада 2019.
6. ↑  الرايات البيضاء تشعل التوتر بين البيشمركة والحشد الشيعي **(нявызн.)**. *أورينت نت*.
7. ↑  White Flag group no cause for alarm, Iraq says **(нявызн.)**. *Diyaruna*.
8. ↑  "عاصي قوالي" | شبكة عراق الخير **(нявызн.)**.
9. ↑  القوات الأمنية تعتقل احد قيادات تنظيم "الرايات البيضاء" **(нявызн.)**. *الموقف العراقي* (15 снежня 2017).
**Сота**, таксама **сесота**, **сесута** (саманазва: *Sesotho*) — мова, распаўсюджаная ў Паўднёвай Афрыцы, пераважна ў Лесота і ПАР. Родная мова народа басута. Належыць да моўнай групы банту. Агульная колькасць носьбітаў (2016 г.) - каля 5,7 млн.

Гісторыя
--------

Мова сота сфарміравалася ў XIX ст. на аснове дыялекта *секвена* моў тсвана-сота, распаўсюджанага ў дзяржаве Машвешвэ I. Па яго прапанове місіянеры Парыжскай евангелічнай місіі склалі алфавіт на аснове лацінкі і пачалі друкаваць тэксты на прывезенай імі друкавальнай машыне. У 1842 г. імі была выдадзена арфаграфія і слоўнік сота. З 1966 г. сота з'яўляецца дзяржаўнай мовай Лесота. 

У 1951 г. у ПАР для стандартызацыі мовы сота быў створаны камітэт мовы сота, які працаваў да 1957 г. З 1960 г. мова сота выкарыстоўваецца на радыё, з 1982 г. — на тэлебачанні. У 1994 г. набыла афіцыйны характар у ПАР.

Дыялекты
--------

Мова сота мае лакальныя гутарковыя дыялекты, аднак іх колькасць з'яўляецца спрэчнай, паколькі некаторыя дыялекты адносяць да другіх моў групы тсвана-сота. 

У нашы дні існуюць дыялектныя адрозненні ў пісьмовых мовах Лесота і ПАР. Прыклады гэтых адрозненняў:

| Сота Лесота | Сота ПАР | Пераклад |
| --- | --- | --- |
| E | Ee | Так |
| E-e | Tjhee | Не |
| Kea leboha | Ke a leboha | Дзякуй |
| Lebitso la hau u mang? | Lebitso la hao ke mang? | Якое ваша імя? |
| U lula kae? | O dula kae? | Дзе вы жывяце? |
| U lilemo tse kae? | O dilemo tse kae? | Колькі вам гадоў? |

Спасылкі
--------

* Cultures and Languages - Sesotho
* Sesotho Online

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119812547 · GND: 4238910-0 · Microsoft: 2778052178 · NDL: 00571484 · SUDOC: 027612260 |
Deep Blue ў Музеі камп’ютарнай гісторыі.
**Deep Blue** (літаральна *цёмна-сіні*) — шахматны суперкамп’ютар, распрацаваны IBM, які 11 мая 1997 года перамог чэмпіёна свету Гары Каспарава ў 6-партыйным матчы (дзве перамогі супраць адной паразы, тры нічыі). Каспараў абвінаваціў IBM у махлярстве і патрабаваў перагуляць матч, але IBM адмовіла Каспараву і дэмантавала суперкамп’ютар. У першым матчы, які прайшоў у 1996 годзе, Каспараў перамог папярэднюю версію Deep Blue.

Распрацоўка
-----------

Праект шахматнага суперкамп’ютара быў пачаты пад назвай ChipTest ва Універсітэце Карнегі — Мелан, спадкаемцам якога стаў камп’ютар Deep Thought. Пасля атрымання ступені ва ўніверсітэце стваральнік ChipTest Фэн Сун Сю  (англ.) (бел. і ўдзельнікі праекту Deep Thought Томас Анантараман і Мюрэй Кэмпбел перайшлі ў IBM Research, каб працягнуць працу над стварэннем шахматнага кампутура, які б мог перамагчы чэмпіёна свету. Сю і Кэмпбел далучыліся да IBM восенню 1989 года, Анантараман далучыўся пазней. Пазней ён канчаткова пакінуў працоўную групу, яго месца для распрацоўкі праграмнага складніка заняў Артур Джозеф Хоўн (па-англійску: Arthur Joseph Hoane.

Пасля матчу Каспарава з Deep Thought у 1989 годзе IBM зладзіла конкурс на найлешую назву новага камп’ютара — камп’ютар быў названы *Deep Blue*, што ёсць спасылкай на мянушку IBM — *Big Blue*. Пасля сканчэння працы над паменшанай версіяй Deep Blue, Deep Blue Jr. (*Deep Blue малодшы*), з якой згуляў гросмайстар Джоэл Бенджамін, Сю і Кэмпбел вырашылі наняць апошняга для распрацоўкі дэбютнай кнігі для суперкамп’ютара.

У 1995 годзе прататып Deep Blue (названы Deep Thought II з маркетынгавых прычын) браў удзел у 8-м чэмпіянаце свету па камп’ютарных шахматах. Deep Blue згуляў з праграмай Wchess, прызначанай для персанальных камп’ютараў, унічыю. У 5-м раўндзе Deep Blue, гуляючы белымі, прайграў камп’ютарнай праграме Fritz 3 у 39 хадоў, пры гэтым Fritz працаваў на звычайным камп’ютары з працэсарам Intel Pentium 90 МГц. У выніку прататып Deep Blue атрымаў другое месца разам з праграмай *Junior* (Junior таксама быў праграмай для персанальных камп’ютараў).

Гл. таксама
-----------

* Deep Blue супраць Гары Каспарава
* Штучны інтэлект

Крыніцы
-------

1. ↑  *William Saletan*. The triumphant teamwork of humans and computers (англ.).
2. ↑  Hsu 2002, с. 265.
3. ↑  Hsu 2002, с. 92-95.
4. ↑  Hsu 2002, с. 107.
5. ↑  Hsu 2002, с. 132.
6. 1 2  Hsu 2002, с. 126—127.
7. ↑  Архіўная копія (англ.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 7 кастрычніка 2008. Праверана 1 студзеня 2014.

Літаратура
----------

* *Hsu, Feng-hsiung.* Behind Deep Blue: Building the Computer that Defeated the World Chess Champion. — Princeton University Press, 2002. — ISBN 0-691-09065-3.

Спасылкі
--------

* Матч Каспараў — Deep Blue на сайце IBM  (англ.) — запісы партый, стэнаграмы каментарыяў, log-выявы Deep Blue
* Фрэдэрык Фрыдэль на матчы Каспараў — Deep Blue  (англ.) — рэпартаж камп’ютарнага кансультанта Каспарава
* Стэнаграма каментарыяў і прэс-канферэнцыі  (англ.) — стэнаграма прэс-канферэнцыі якая адбылася па заканчэнні заключнай партыі матчу 1997 года
* Старонка Deep Blue у энцыклапедыі камп’ютарных шахмат  (англ.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Міхайлаўская царква.
**Свята-Міхайлаўская царква** — драўляны праваслаўны храм у горадзе Орша Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на вуліцы Савецкай, 4.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1994 годзе з дрэва. З 14 лістапада 1994 года афіцыйна мае статус кафедральнага сабора Оршы.

Архітэктура
-----------

Вырашана ў стылізаваных формах драўлянага дойлідства Рускай Поўначы XVII стагоддзя. Уяўляе сабой квадратны ў плане 2-ярусны зруб, 4-схільны пакаты дах якога завершаны цыбулепадобнай галоўкай з лемехавым пакрыццём на цыліндрычным барабане. Уздоўж фасада створана слупавая паперць-гульбішча з разной балюстрадай. Сцены зруба прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі.

Зноскі
------

1. ↑  Храм святого Архангела Михаила г. Орши
2. ↑  Міхайлаўская царква Архівавана 31 снежня 2022.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4
**Rosa persica** — від раслін, якія адносяцца да роду ружа (лац.: Rósa) сямейства Ружавыя.

Нізкі куст, або кусцік, які расце ў пустынях Цэнтральнай Азіі і Ірана. Выкарыстоўваецца ў садаводстве для атрымання гібрыдных сартоў руж.

Па дадзеных сайта The Plant List таксанамічны статус дадзенай расліны з'яўляецца нявызначаным.

Класіфікацыя
------------

*Hulthemia* раней разглядалася ў якасці самастойнага роду, у цяперашні час — у якасці падроду роду *Rosa*.

У складзе адзінага ў падрозе віду *Rosa (Hulthemia) persica* вылучаюцца дзве формы *R. persica var. persica* і *R. persica var. berberifolia*. Апошняя форма, распаўсюджаная на паўночным усходзе арэала, часам разглядаецца ў якасці самастойнага віду *Rosa (Hulthemia) berberifolia*.

Апісанне
--------

Расліна з няспелымі пладамі
Нізкі раскідзіста-галінасты калючы кусцік вышынёй 15-50 см. Лісце простае (у адрозненне ад большасці відаў *Rosa*), скурыстае, голае, прылісткаў няма. Кветкі адзінкавыя, зверху, дыяметрам 2,5-3,5 см, залаціста-жоўтага колеру з цёмна-пурпуровым аснаваннем пялёсткаў. Плады даўжынёй каля 1 см, густа абсыпаныя шыпікамі, ў спелым стане фіялетавых тонаў, пры высыханні карычневыя. Цвіце ў красавіку — пачатку мая, плады паспяваюць у чэрвені.

Распаўсюджанне
--------------

Від распаўсюджаны ў краінах Сярэдняй Азіі, Казахстане, Іране, Афганістане, на захадзе Кітая. У Расіі — на поўдні Заходняй Сібіры.

Расце на пустынных саланцаватых, шчабеністых або гліністых глебах. Часта сустракаецца ўздоўж дарог.

У культуры
----------

Гібрыд Rosa persica x Rosa clinophylla. Каралеўскі батанічны сад, Мадрыд.
У садках Заходняй Еўропы гэты від разводзіцца з 1836 года. Былі атрыманы шматлікія гібрыды з іншымі відамі шыпшыны ('Eyes For You').

У філатэліі
-----------

У 2006 годзе ва Узбекістане выпушчана паштовая марка з *Rosa persica*.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Rosa persica* Michx.
4. ↑  Jack Harkness "Breeding With Hulthemia Persica (Rosa persica)", American Rose Annual 1977 Архівавана 25 чэрвеня 2010.
5. ↑  Паштовыя маркі(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* Флора Казахстана. Том IV / Н.В. Павлов. — Алма-Ата: Издательство Академии наук Казахской ССР, 1961. — С. 502-503. — 548 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777088699 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Эрэбру (значэнні).

**Эрэбру** (шведск.: Örebro) — горад у Швецыі, прыкладна за 200 км на захад ад Стакгольма, у правінцыі Нерке, адміністрацыйны цэнтр лена Эрэбру і аднайменнай камуны. Насельніцтва — 107 038 чалавек (2010, шостае месца сярод найбуйнейшых гарадоў Швецыі).

Гісторыя
--------

Царква Санкт Нікалаічурка
У XIII стагоддзі Эрэбру атрымаў гарадскія прывілеі. У 1260-х гадах прыкладна на тым месцы, дзе цяпер знаходзіцца замак Эрэбру, была пабудавана фартыфікацыя, якая ў XIV стагоддзі была перабудавана ва ўмацаваны замак. У тым самым стагоддзі пры кляштары Дзевы Марыі ўжо была адчынена школа. У 1434 г. Энгельбрэкт Энгельбрэктсан вызваліў Эрэбру ад датчанаў. У XVI стагоддзі горад становіцца месцам правядзення шэрагу Рыксдагаў, а Карл IX перабудаваў замак у стылі рэнесанс. Два рыксдагі адбыліся ў Эрэбру і ў XIX стагоддзі, а 12 ліпеня 1812 тут быў падпісаны Эрэбрускі мір паміж Англіяй і Расіяй, скіраваны супраць напалеонаўскай Францыі. У 1863 г. была пабудавана новая ратуша. У 1970-х гадах у Эрэбру быў адчынены філіял Упсальскага ўніверсітэта, які ў 1977 г. становіцца Вышэйшай школай, а з 1999 г. — універсітэтам.

Славутасці
----------

Воданапорная вежа «Грыб»
* Замак Эрэбру (XIII стагоддзе)
* Царква Санкт Нікалаічурка (Святога Мікалая, XIII стагоддзе)
* Музей пад адкрытым небам Вадчэпінг (старыя будынкі з Эрэбру)
* Музей лена Эрэбру
* Воданапорная вежа «Грыб» (шведск.: Svampen)
* «Пятнаццаць метраў гісторыі» — пятнаццаціметровая бронзавая і каменная лінія з гістарычнымі датамі, якая размешчана перад статуяй Карла XIV Юхана, вышыня якой таксама 15 метраў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Эрэбру
* Афіцыйны сайт камуны Эрэбру

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Настольны · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4227667-6 · LCCN: n79022965 · NKC: ge394357 · VIAF: 133675120 |
«**Free range: Балада пра ўхваленне свету**» (эст.: Free Range: Ballaad maailma heakskiitmisest) — эстонскі мастацкі фільм 2013 года рэжысёра Вейкі Ыўнпуу[en].

Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 21-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».

Сюжэт
-----

Гісторыя пра пісьменніка-пачаткоўца, які з-за цяжарнасці сваёй дзяўчыны павінен вельмі хутка вызначыцца з месцам у грамадстве. Пра нечаканае бацькоўства робіцца вядома, калі яго звальняюць з газеты, і ён збіраецца цалкам прысвяціць сябе літаратуры. Як жыць так, каб пасля не было пакутліва балюча за бессэнсоўна пражытыя гады, і пры гэтым заставацца прыстойным чалавекам? І ў чым маральны абавязак асобна ўзятага чалавека?

Узнагароды
----------

Паводле рэсурса «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 2 кінаўзнагародамі.

Зноскі
------

1. 1 2   Праверана 20 мая 2016.
2. ↑
3. ↑  Free Range: Ballaad maailma heakskiitmisest (2013) — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 26 студзеня 2023.
4. 1 2  Free range / Балада пра ўхваленне свету  (бел.).  Сайт кінафестывалю «*Лістапад*». Праверана 26 студзеня 2023.
5. ↑  Free Range: Ballaad maailma heakskiitmisest (2013) — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 26 студзеня 2023.

Спасылкі
--------

* Free range: Балада пра ўхваленне свету на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database · Rotten Tomatoes |
**Зубнік валасападобны** (*Crepis capillaris* (L.) Wallr.) — від кветкавых раслін сямейства Астравыя (*Asteraceae*).

Апісанне
--------

Апушаная аднагадовая травяністая расліна. Сцёблы 15-60 (-100) см, простыя ці разгалінаваныя. Расліна ўтрымлівае млечны сок. Зубчастае лісце, лопасцевае або пёрыстае, мае свежы зялёны колер. Галоўкі кветак маюць дыяметр ад 10 да 15 міліметраў. Залацістыя кветкі. Сямянкі карычневыя, 1-2 мм, з 10 падоўжнымі рэбрамі. Кветкі і плады з сакавіка па чэрвень (ліпень-верасень). Апыляльнікі: караткавусыя двухкрылыя, пчолы.

Распаўсюджанне
--------------

Каўказ: Грузія. Еўропа: Расія — еўрапейская частка; Літва; Украіна; Аўстрыя; Бельгія; Чэшская Рэспубліка; Германія; Венгрыя; Нідэрланды; Польшча; Славакія; Швейцарыя; Ірландыя; Швецыя; Вялікабрытанія; Індыя; Боснія і Герцагавіна; Балгарыя; Харватыя; Грэцыя; Італія; Паўночная Македонія; Чарнагорыя, Румынія, Сербія; Славенія; Францыя; Партугалія; Іспанія. Натуралізаваны ў некаторых іншых краінах. Расце ў стэпавых асяроддзях, на пустках. У Альпах падымаецца да вышыні 1300 метраў.

Галерэя
-------

* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 42. — 160 с. — 2 350 экз.
4. ↑  Довідник назв рослин України

Спасылкі
--------

* Flora Vascular
* GRIN-Global Web v 1.9.4.2

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777274751 |