recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Глушчанка.

**Галіна Еўдакімаўна Глушчанка** (17 лістапада 1930, сяло Кашарынцы, Бершадскі раён, Вінніцкая вобласць — 14 красавіка 2014, Кіеў) — выкладчык і дырэктар школы, Герой Сацыялістычнай Працы (1982). Народны настаўнік Украіны (2009).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 17 лістапада 1930 года ў сяле Кашарынцы Бершадскага раёна Вінніцкай вобласці.

Да пачатку Вялікай Айчыннай вайны скончыла тры класы школы. З маці перажыла ў родным сяле акупацыю.

Скончыўшы школу, Глушчанка паступіла ў Бершадскае педагагічнае вучылішча, а ў 1955 годзе — на філалагічны факультэт Кіеўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Т. Г. Шаўчэнкі, пасля заканчэння (з адзнакай) якога была накіравана на працу настаўнікам у Кагарлык (Кіеўская вобласць).

У 1959 годзе пераехала ў Кіеў і паступіла на працу ў школу № 77 настаўнікам украінскай мовы і літаратуры, а ў 1968 годзе была прызначаная на пасаду дырэктара той жа школы, пераўтворанай у 1995 годзе ў Клоўскі ліцэй. За час працы на пасадзе дырэктара Галіна Еўдакімаўна Глушчанка стварыла добры педагагічны калектыў, а таксама — школа адной з першых была ўдастоена звання «Узорнай» і неаднаразова пацвярджала гэтае званне. У школе былі створаны музей гісторыі школы і музей Януша Корчака. За дасягнутыя поспехі ў 1977 годзе школа была ўзнагароджана Граматай Вярхоўнага Савета УССР.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 22 ліпеня 1982 года за дасягненне выбітных поспехаў, выяўленую працоўную доблесць у выкананні заданняў першага года адзінаццатай пяцігодкі і ў сувязі з 1500-годдзем Кіева Галіне Еўдакімаўне Глушчанка прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы.

Да 2010 года працавала дырэктарам Клоўскага ліцэя (Пячэрскі раён Кіева).

На працягу 25 гадоў абіралася дэпутатам Кіеўскай гарадской рады народных дэпутатаў, некалькі гадоў узначальвала ў гарсавеце камісію па народнай адукацыі.

Памерла 14 красавіка 2014 года ў Кіеве. Пахаваная на Байкавых могілках.
**Хелмі Лідзія Ліндэлёф** (народжаная — **Хеленіус**) (фінск.: Helmi Lindelöf; 25 кастрычніка 1884, Гельсінгфорс, Вялікае княства Фінляндскае, Расійская імперыя — 10 верасня 1966, Хельсінкі, Фінляндыя) — фінская актрыса.

Біяграфія
---------

З юнацтва захаплялася тэатрам, у 16-гадовым узросце вырашыла стаць актрысай, брала ўрокі драматычнага майстэрства ў Вольгі Сала і Каролы Авелан. Здзейсніла некалькі паездак за мяжу, дзе стажыравалася ў Тэрэзы Колб у Парыжы і Поля Брунэ ў Жэневе. У 1901 годзе дэбютавала на сцэне Фінскага нацыянальнага тэатра, на сцэне якога грала да 1946 года. Сыграла больш за 240 роляў.

У 1906 годзе выйшла замуж за канцэртмайстра Карла Ліндэлёфа. У 1946 годзе ўзнагароджана медалём Pro Finlandia.

Зноскі
------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990. Праверана 12 ліпеня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Нацыянальная біяграфія Фінляндыя |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 16996490r · ISNI: 0000 0004 5684 4667 · VIAF: 423144783183700340008 |
**Турмантас** (літ.: Turmantas, традыцыйная беларуская назва — **Турмонт**) — мястэчка ў Зарасайскім раёне Уцянскага павета Літвы, сядзіба сянюніі. Чыгуначная станцыя на мяжы з Латвіяй.

Вёска і сядзіба ўпершыню ўзгадваюцца ў 1789 годзе. У 1862 годзе праз мястэчка прайшла чыгунка і была пабудавана станцыя Варшаўска-Пецярбургскай чыгункі.

У міжваенны час, у 1919—1939 гадах, мястэчкі знаходзіліся ў межах Другой Польскай Рэспублікі. На польска-латвійскай мяжы была чыгуначная станцыя, дзе ажыццяўляўся памежны і мытны кантроль. У мястэчку была школа, суд, сядзіба гміны, рыначная плошча і сінагога. У 1927 годзе тут пачалося будаўніцтва мураванай капліцы, а ў 1933 годзе — касцёла. Пасля вайны большасць палякаў былі прымусова выселены адсюль у Польшчу.

Паводле перапісу насельніцтва 1921 года тут пражывала 18 чалавек, з іх 4 праваслаўныя і 14 старавераў. Пры гэтым усе жыхары дэкларавалі польскую нацыянальнасць. Меліся 2 жылыя будынкі. У 1931 годзе ў мястэчку пражываў ужо 621 чалавек, было 93 жылыя дамы, у 5 будынках у засценку пражываў яшчэ 31 чалавек.

Мястэчка адносілася да праваслаўнай парафіі ў Дрысвятах. Яно падпарадкоўвалася мясцоваму гарадскому і земскаму суду ў Вільні. Тут размяшчалася паштовая станцыя, якая абслугоўвала значную частку гміны.

У 1958 годзе паселішчу быў нададзены статус гарадскога пасёлка, у 1999 годзе — мястэчка.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 187-2009 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Літоўскай Рэспублікі на беларускую мову»

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Турмантас
**Царква ў імя Усіх Святых** — праваслаўны храм у г. Тураў Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці.

Гісторыя
--------

Тураўская царква Усіх Святых. Фотаздымак І. Сербава, 1912 год.
На вуліцы Леніна, на могілках. Пабудавана ў 1810 г. (па іншых звестках — у 1870) з дрэва на месцы храма 1801 г. Адкрыта ў 1980 г. ў час святкавання 1000-годдзя горада.

Архітэктура
-----------

Помнік народнага дойлідства. Трохзрубны храм складаецца з прамавугольнага аб’ёму, у якім аб’яднаны прытвор і бабінец, квадратная ў плане малітоўная зала і апсіда. Першапачаткова зрубы завяршаліся шатровымі дахамі з галоўкамі і крыжамі. У пачатку 20 ст. шатры заменены двухсхільнымі дахамі, над прытворам надбудавана васьмерыковая шатровая званіца. Вертыкальна ашаляваныя фасады прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі, уваход вылучаны двухслуповым ганкам пад двухсхільнай навіссю.

Інтэр’ер
--------

Іканапісны складзень «Наталля. Маці Божая Адзігітрыя. Рафаіл». 1760. НММ РБ
У малітоўную залу шырокім прамавугольным прасветам адкрываецца бабінец. Апсіда вылучана прасветам са зрэзанымі вугламі і двух’ярусным разным іканастасам, царскія вароты якога выкананы ў стылі ракако.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Усехсвяцкая царква (Тураў)
* Усехсвяцкая царква (Тураў) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Усехсвяцкая царква (Тураў) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Усехсвяцкая царква (Тураў) на сайце Radzima.org
* Усехсвяцкая царква (Тураў) на сайце «Архіварта»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Яблонская.

**Галіна Гіляраўна Яблонская** (укр.: Галина Гілярівна Яблонська; нар. 2 студзеня 1928) — украінская актрыса і грамадскі дзеяч.

Народная артыстка УССР (1982). Член Нацыянальнага саюза тэатральных дзеячаў Украіны, уладальніца тэатральнай прэміі сям’і А. М. Бучмы «Бранек», прэзідэнт Міжнароднай Лігі «Маці і сёстры — моладзі Украіны», мастацкі кіраўнік гераічнага тэатра «Памяць».

Біяграфія
---------

Дэбютавала ў 1936 годзе на сцэне Вінніцкага дзяржаўнага тэатра ў ролі Топс у п’есе «Хаціна дзядзькі Тома». Выступала ў абласных тэатрах Магілёва-Падольскага, Вінніцы, Днепрапятроўска, а з 1951 года служыць у Кіеўскім тэатры імя Івана Франко. Найбольш яркія ролі: Сафія («Няшчасная» Карпенка-Карага), Маруся, Каця («Маруся Багуслаўка», «Не судзілася» Міхаіла Старыцкага), Галя («Назар Стадоля» Тараса Шаўчэнкі), Ліда («Платон Крэчат» Карнейчука), Кацярына («Фараоны» Аляксея Каламійца), Лэдзі Макдуф («Макбет» Уільяма Шэкспіра), Алеся Багданаўна («Самотная лэдзі» Ігара Афанасьева).

Узнагароды
----------

* Ганаровая грамата Прэзідыума Вярхоўнай Савета УССР (1970)
* Ордэн княгіні Вольгі III, II і I ступеняў (2005, 2008, 2013)
* Тэатральная прэмія сям’і А. М. Бучмы «Бранек» (2009)
* Ордэн Святой Вялікапакутніцы Барбары (2012)
* «Жанчына года» ў намінацыі «Жанчына-мастак» (2012)

Зноскі
------
**Хельгэ Лёўланд** (11 мая 1890 — 26 красавіка 1984) — нарвежскі лёгкаатлет. На Алімпійскіх гульнях 1920 года выйграў залаты медаль у дзесяцібор’і з вынікам 6803,355 ачкі (5803 ачкі па сучаснай табліцы) і заняў 5-е месца ў пяцібор’і. 11 разоў станавіўся чэмпіёнам Нарвегіі; 5 разоў у бегу на 110 метраў з бар’ерамі, па 2 разы ў пяцібор’і і дзесяцібор’і, таксама па разу ў кіданні дыска і скачках у даўжыню. На цырымоніі адкрыцця Алімпіяды 1920 года быў сцяганосцам зборнай Нарвегіі.

Нарадзіўся ў сям’і лесаўладальніка Андэрса Лёўланла і настаўніцы Хельгі Лінграт. Падчас спартовай кар’еры выступаў за спартыўны клуб IF Ørnulf з Осла. Пасля завяршэння кар’еры быў спартыўным інспектарам з 1921 па 1930 гады. З 1930 года да 1940 года быў генеральным сакратаром Алімпійскага камітэта Нарвегіі. З 1948 па 1953 гады быў старшынёй спартыўнага савета Узброеных сіл Нарвегіі.

Зноскі
------

1. 1 2  Helge Andreas Løvland // Norsk biografisk leksikon — Kunnskapsforlaget. — ISSN 2464-1502 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q746368'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1563206'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q266603'></a>
2. ↑  Helge Andreas Løvland // Store norske leksikon — 1978. — ISSN 2464-1480<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q746368'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · Track and Field Statistics · МАК |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 166295589 · ISNI: 0000 0004 5098 524X · VIAF: 316737883 |
**Капліца ў памяць цудоўнага выратавання Імператарскага сямейства** — колішняя праваслаўная капліца ў Мінску, якая размяшчалася на цяперашняй плошчы Мяснікова.

Гісторыя
--------

Капліца і драўляная Казанская царква ў пачатку XX ст.
Пабудавана ў 1898 годзе ў неарускім стылі ў памяць пра выратаванне Імператарскага сямейства ў чыгуначнай катастрофе[ru], якая адбылася 17 (29) кастрычніка 1888 года з імператарскім цягніком на ўчастку Курска-Харкава-Азоўскай чыгункі пад Харкавам. Нягледзячы на шматлікія чалавечыя ахвяры і моцныя пашкоджанні рухомага саставу, у тым ліку царскага вагона, сам імператар Аляксандр III і члены яго сям’і засталіся жывымі. Выратаванне імператарскай сям’і ў афіцыйным друку і ў царкоўнай традыцыі інтэрпрэтавалася як цудоўнае.

Капліца перад мураванай Казанскай царквой. 1918
Капліца размяшчалася насупраць дома купца X. М. Пераца, за 5 сажняў ад мураванай Казанскай чыгуначнай царквы ў бок Заходняга моста. Яе плошча складала 9 кв. аршынаў.

Разбурана ў час «бязбожнай пяцігодкі» ў 1935—1936 гадах.

Архітэктура
-----------

Мураваная капліца была выканана ў неарускім стылі ў выглядзе цэнтрычнай 8-граннай ратонды, завершанай цыбулепадобным лускаватым купалам. Архітэктура была насычана цагляным узароччам.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Галоўная вуліца Мінска, 1880—1940 гг. / Леанід Маракоў. — Мінск: Мастацкая літаратура, 2012. — Т. Кн. 1. — 259 с. — ISBN 978-985-02-1426-3.
2. ↑  Царква ў гонар Казанскай і іконы Маці Божай (Чыгуначная) // Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; маст.: З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — С. 541—542. — 653 с. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-11-0389-4.

Літаратура
----------

* Галоўная вуліца Мінска, 1880—1940 гг. / Леанід Маракоў. — Мінск: Мастацкая літаратура, 2012. — Т. Кн. 1. — 259 с. — ISBN 978-985-02-1426-3.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Капрыз.
«Ластаўчына гняздо », Крым
**Капрыз**, ці  **фолі** (ад англ.: folly — дзівацтва, капрыз), — невялікі будынак ці іншы архітэктурны аб'ект, які ўжываецца звычайна ў палацавых і паркавых ансамблях, а таксама ў сучасным гарадскім асяроддзі. Звычайна гэта пацешны або экстравагантны будынак, альбо будынак, прызначаны для іншых патрэб, чым тыя, на якія паказваюць яго канструкцыя ці вонкавы выгляд.

Шырока вядомыя капрызы
----------------------

* «Ластаўчына гняздо»
* Замак Нойшванштайн
* Вялікая пагада ў Лондане
* Кітайская вёска ў Царскім Сяле.
* Брадвейская вежа

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85050155 |
**Канфедэрацкі суд** - суд у Рэчы Паспалітай у XVII – XVIII стагоддзі, які ствараўся канфедэрацыямі замест дзяржаўных судоў як сродак у барацьбе з палітычнымі праціўнікамі. На Беларусі Канфедэрацкі суд былі створаны Таргавіцкай канфедэрацыяй. Дзейнічалі ў Браславе, Віцебску, Ваўкавыску, Лідзе, Мінску, Оршы, Полацку, Рэчыцы, Слоніме, Слуцку і іншых. Разглядалі справы аб крымінальных злачынствах супраць дзяржавы і дзеяннях асоб супраць канфедэрацыі, а таксама справы аб даўгах, зборах дзяржаўнага чыншу. Суддзі (консулы) выбіраліся канфедэратамі, старшынёй суда, як правіла, быў маршалак канфедэрацыі ў адпаведным павеце. Канфедэрацкія суды прымалі да разгляду справы ў тым выпадку, калі хоць бы адным з бакоў выступаў шляхціц. Працэдура суда была аналагічная працэдуры тайным галасаваннем. Апеляцыі маглі падавацца ў суд Генеральнай канфедэрацыі. Канфедэрацкі суд меў права ажыццяўляць прыгавор з дапамогай войска. Скасаваны разам з Генеральнай канфедэрацыяй Гродзенскім сеймам 15 верасня 1793.
**Капліца ў гонар абраза Божай Маці «Ціхвінскі»** — драўляная праваслаўная капліца ў горадзе Гродна. Знаходзіцца на вуліцы Курчатава, 19.

Гісторыя
--------

Абшчына зарэгістравана ў 1997 годзе. У 1998 годзе была пабудавана драўляная капліца ў гонар абраза Божай Маці «Ціхвінскі».

Архітэктура
-----------

Твор архітэктуры, вырашаны ў стылізаваных формах драўлянага царкоўнага дойлідства рускай Поўначы XVI-XVII стагоддзяў. Нарастаючую да цэнтра кампазіцыю фарміруюць прамавугольныя зрубы прытвора і малітоўнай залы, гранёнай апсіды. Двухсхільны дах асноўнага зруба завершаны па цэнтры цыбулепадобным купалам на цыліндрычным барабане. Над 2-схільным дахам прытвора ўзведзена 8-гранная каркасная шатровая званіца з макаўкай. Уваход вылучаны 2-слуповым ганкам пад 2-схільным пакрыццём. Зрубленыя «ў вугал з астаткам» фасады прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі.

Зноскі
------

1. ↑  Капліца ў гонар абраза Божай Маці «Ціхвінскі»

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4
**Фёдар Мацвеевіч Хлуднеў** (1917—1944) — чырвонаармеец Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

Біяграфія
---------

Фёдар Хлуднеў нарадзіўся 5 чэрвеня 1917 года ў вёсцы Жында 2-е (цяпер — Красначыкойскі раён Забайкальскага края). Пасля заканчэння трох класаў школы пражываў і працаваў на станцыі Хілок ў Чыцінскай вобласці. У маі 1941 года Хлуднеў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З 1943 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны.

Да лістапада 1943 года чырвонаармеец Фёдар Хлуднеў быў гарматным нумарам 89-й цяжкай гаўбічнай артылерыйскай брыгады разбурэння 12-й артылерыйскай дывізіі 4-га артылерыйскага корпуса прарыву 65-й арміі Беларускага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро. 18-19 лістапада 1943 года Хлуднеў, знаходзячыся на наглядальным пункце, кулямётным агнём адбіў тры нямецкія контратакі, сам два разы быў паранены, але працягваў змагацца.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 снежня 1943 года чырвонаармеец Фёдар Хлуднеў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Ордэн Леніна і медаль «Залатая Зорка» ён атрымаць не паспеў, бо памёр ад атрыманых раненняў 5 студзеня 1944 года. Пахаваны на вайсковых могілках горада Добруш Гомельскай вобласці Беларусі.

У гонар Хлуднева названы вуліцы ў Добрушы, Лінёвым Возеры і Хілку, усталяваны бюст у пасёлку Лінёва Возера Хілокскага раёна.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Хлуднев Фёдор Матвеевич (руск.).  AZ Library. Праверана 2014-9-16.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

Спасылкі
--------

* Фёдар Мацвеевіч Хлуднеў на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Капліца ў імя святога дабравернага князя Аляксандра Неўскага** — праваслаўная капліца ў Гомелі, якая размяшчаецца на рагу вуліц Савецкай і Кірава. Прысвечана воінам-вызваліцелям у Вялікай Айчыннай вайне. Адкрыта 11 жніўня 2022 г. З’яўляецца сучаснай архітэктурнай рэплікай капліцы канца ХІХ ст. у памяць расійскага імператара Аляксандра ІІ,  збудаванай у псеўдарускім стылі на колішняй Саборнай плошчы Гомеля.

Унутры капліцы размяшчаюцца тры ківоты з іконамі святога Аляксандра Неўскага (як «абронцы Святой Русі і заступніка воінаў»), свяціцеля Іаана Златавуста (у дзень яго памяці 26 лістапада 1943 г. Гомель быў вызвалены ад нямецка-фашысцкай акупацыі), святога Георгія Пераможцы (як сімвал перамогі у Вялікай Айчыннай вайне).

Апроч таго ў капліцы сабрана 990 капсул з зямлёй з брацкіх магіл і воінскіх пахаванняў з усіх раёнаў Гомельскай вобласці і дзве капсулы з зямлёй з мемарыяльнага комплекса «Азарыцкі лагер смерці» (г. п. Азарычы, Калінкавіцкі раён) і мемарыяла «Помнік дзецям — ахвярам Вялікай Айчыннай вайны» (в. Красны Бераг, Жлобінскі раён).

Аб планах узвядзення капліцы было заяўлена ўлетку 2020 г. Абвяшчалася, што будаўніцтва будзе ажыццяўляцца прыходам гомельскага Петра-Паўлаўскага кафедральнага сабора. Першы камень пры будаўніцтве быў урачыста закладзены 31 мая 2021 г.

Месца ўзвядзення капліцы з’яўляецца крайнім пунктам паўночнай ускраіны колішняга рабочага пасёлка Чырвоны Кастрычнік.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Часовню во имя князя Александра Невского в память о воинах-освободителях открыли в Гомеле // БелТА. 11 августа 2022.
2. ↑  Митрополит Вениамин совершил чин освящения часовни-памятника в честь святого благоверного князя Александра Невского в городе Гомеле // Официальный портал Белорусской Православной Церкви. 11 августа 2022.
3. ↑  У Гомелі плануецца будаўніцтва капліцы-помніка ў гонар святога Аляксандра Неўскага // Афіцыйны партал Беларускай Праваслаўнай Царквы. 18 чэрвеня 2020.
4. ↑  У Гомелі заклалі першы камень пры будаўніцтве капліцы ў гонар воінаў-вызваліцеляў // БелТА. 1 чэрвеня 2021.
**Бурымэ́** (фр.: bouts-rimes — рыфмаваныя канцы) — верш, напісаны на загадзя вядомыя рыфмы. Бурымэ ўзнікла ў Францыі ў першай палове XVII ст. як чыста літаратурная забава. Часам нават аб'яўляліся спецыяльныя конкурсы на напісанне вершаў на зададзеныя рыфмы. Так, А. Дзюма правёў у Францыі спаборніцтва на лепшае бурымэ і апублікаваў у 1864 г. кнігу, у якую ўвайшлі вершы 350 удзельнікаў спаборніцтва. У 1914 г. падобны конкурс арганізаваў пецярбургскі часопіс «Весна». З XX стагоддзя бурымэ становіцца пераважна эстрадным жанрам: гледачы называюць рыфмы, а артыст-вершаскладальнік экспромтам прыдумвае на гэтыя рыфмы вершаваны тэкст. У наш час бурымэ — жартоўны, пацяшальны верш. Такім, у прыватнасці, з'яўляецца верш Н. Гілевіча «Кулінарна-музычная залежнасць (Парада для музыкантаў)», у якім зарыфмаваныя назвы асобных музычных інструментаў. У беларускай народнай паэзіі бурымэ вядома з самых даўніх часоў, і тут яно, у адрозненне ад літаратурнага бурымэ, не з'яўляецца вершам-забаўкай. Словы, да якіх падбіраюцца рыфмы, не выпадковыя, яны арганізаваныя ў пэўную сістэму, «вядуць» за сабой змест.

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.

Спасылкі
--------

* Бурымэ
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Паўлоўскі.

**Фёдар Кірылавіч Паўлоўскі** (2 сакавіка 1921 года, Сасноўка, Алэксандрыўскага раёна Кіраваградскай вобласці — 6 кастрычніка 1943 года, вёска Піркі, Брагінскага раёна Гомельскай вобласці) — Герой Савецкага Саюза, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў вёсцы Сасноўка, цяпер Алэксандрыўскага раёна Кіраваградскай вобласці. Украінец.

У 1940 скончыў Чаркаскі сельскагаспадарчы тэхнікум, пачаў працаваць аграномам у калгасе. У тым жа годзе прызваны ў Рабоча-Сялянскую Чырвоную Армію.

На фронце з 1941 года. Камсорг 2-га стралковага батальёна 1181-га стралковага палка 356-й стралковай дывізіі лейтэнант Ф. К. Паўлоўскі асабліва вызначыўся пры вызваленні Камарынскага (цяпер Брагінскага) раёна Беларусі.

6 кастрычніка 1943 г. з групай байцоў заняў стратэгічна важную вышыню на правым беразе ракі Дняпро каля вёскі Піркі. Пры адбіванні шматлікіх контратак праціўніка усе байцы групы загінулі. Застаўшыся на вышыні адзін, камсорг працягваў весці бой з праўзыходнымі сіламі ворага і, знішчыўшы 65 нямецкіх салдат, ўтрымаў важны рубеж. У той жа дзень загінуў пры выкананні баявога задання.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года лейтэнанту Паўлоўскаму Фёдару Канстанцінавічу было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза .

Пахаваны ў гарадскім пасёлку Камарын ў брацкай магіле савецкіх воінаў і партызан.

Памяць
------

Імем Ф. К. Паўлоўскага названая вуліца ў Камарыне, каля Сасноўскай школы, якая носіць яго імя, устаноўлены бюст героя, у пасёлку Аляксандраўка — барэльеф.

Зноскі
------

1. 1 2  Павловский Фёдор Кириллович.
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 января (№ 4 (264)). — С. 1.
3. ↑  Живы, пока о них помнят Архівавана 2 красавіка 2015..

Спасылкі
--------

Фёдар Кірылавіч Паўлоўскі на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Капліца Аляксандра Неўскага.
**Капліца ў імя святога дабравернага князя Аляксандра Неўскага** — колішняя праваслаўная капліца ў Мінску, якая размяшчала ў Аляксандраўскім скверы.

Гісторыя
--------

Капліца з боку Захар'еўскай вуліцы ў 1909 годзе
Пабудавана ў 1869 годзе з цэглы пры ўваходзе ў Аляксандраўскі сквер, на рагу вуліц Захар’еўскай (цяпер пр. Незалежнасці) і Дамініканскай (цяпер вул. Энгельса), у памяць пра цудоўнае выратаванне імператара Аляксандра II ад гібелі ў 1866 годзе, калі на яго здзейсніў замах Дзмітрый Каракозаў. Капліца была асвячона ў маі 1869 года. Ад капліцы сквер стаў называецца *Аляксандраўскім*.

У апошнія гады свайго існавання ўяўляла сабой газетны шапік. Знесена ў 1929 годзе.

Архітэктура
-----------

Твор архітэктуры неарускага стылю. Мела выгляд цэнтрычнай пабудовы, завершанай гранёным шатром з цыбулепадобнай галоўкай. Фасады прарэзваліся 2 бакавымі арачнымі аконнымі праёмамі. Архітэктурная пластыка ўзбагачалася вуглавымі слупамі-бочкамі, гранёнымі франтонамі з какошнікамі па вуглах бачковых дахаў, крыжамі-нішамі, арнаментальнай разьбой парталаў і ліштваў.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Царква ў гонар Казанскай і іконы Маці Божай (Чыгуначная) // Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; маст.: З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — С. 541—542. — 653 с. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-11-0389-4.
2. 1 2 3  Новомейская площадь, Александровский сквер, Паниковка. История культового места Минска. Архівавана 9 лютага 2018.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Статкевіч.
**Фёдар Мікалаевіч Статкевіч** (23 сакавіка 1907, в. Старасек, Любанскі раён, Мінская вобласць — 9 студзеня 1981) — Герой Сацыялістычнай Працы (1950).

Біяграфія
---------

Пасвіў кароў у заможных сялян, хадзіў за плугам, пакуль Статкевічы ў 1930 годзе не ўступілі ў калгас. Фёдар пайшоў на курсы механізатараў і з восені 1931 годзе пачаў працаваць на асушаных тарфяніках.

Трактарыстам ён быў і на вайне, транспарціраваў 52-міліметровую гармату. Удзельнічаў у абароне Масквы, вызваляў Беларусь, Польшчу, цяжкі ваенны шлях адзначаны многімі баявымі ўзнагародамі.

Дэмабілізаваўшыся вярнуўся ў родны саўгас. Гаспадар ка была разбурана, спалена, усё трэба было пачынаць спачатку. У 1949 годзе звяно Ф. М. Статкевіча вырасціла рэкордны ўраджай збожжавых.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Героі Сацыялістычнай працы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Бурырам** (тайск.: บุรีรัมย์) — адна з паўночна-ўсходніх правінцый (จังหวัด, «чангват») Тайланда. Мяжуе з правінцыямі (па гадзіннікавай стрэлцы, пачынаючы з поўдня) Сакэу, Накхонратчасіма, Кхонкэн, Махасаракхам і Сурын. На паўднёвым усходзе мяжуе з правінцыяй Адармеанцьей Камбоджы. Плошча — 103 223,9 км², насельніцтва — 1 559 085 чал. (2011). Шчыльнасць насельніцтва складае 150 чал./км². Адміністрацыйны цэнтр правінцыі — горад Бурырам.

Зноскі
------

1. ↑   — Department of Provincial Administration.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13012489'></a>
2. ↑  ทำเนียบท้องที่ พุทธศักราช 2546 เล่ม 1 — กระทรวงมหาดไทย, 2003. — С. 261.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23793867'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q640365'></a>
Машына для бурэння
**Бурэнне** — стварэнне горнай вырабаткі цыліндрычнай формы (свідравіны, шпура, шахтавага ствала). Адрозніваюць бяскернавае (суцэльнае, разбурэнне горных парод адбываецца па ўсёй плошчы забою) і калонкавае (толькі па кальцавой пляцоўцы каля сцен свідравіны; слупок неразбуранай пароды — керн — дастаюць на паверхню). Кавалкі пароды выдаляюцца са свідравіны шнэкам, жалонкай або прамывачнай вадкасцю.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
**Раман Іосіфавіч Унучка** (нар. 13 мая 1944, в. Буйвічы, Шчучынскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі палітык. Кандыдат эканамічных навук.

Біяграфія
---------

Скончыў Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут (вучоны аграном), Мінскую вышэйшую партыйную школу. Працоўную дзейнасць пачаў аўтаслесарам Шчучынскай аўтабазы № 12 Гродзенскай вобласці. Пасля службы ў радах Узброеных Сіл працаваў старшынёй выканкама Лядскага сельскага Савета дэпутатаў працоўных, старшынёй калгаса імя Дзяржынскага Шчучынскага раёна, намеснікам старшыні выканкама Шчучынскага раённага Савета народных дэпутатаў, старшынёй выканкама Смаргонскага раённага Савета народных дэпутатаў, першым сакратаром Навагрудскага гаркама КПБ. З’яўляўся старшынёй Праўлення Беларускага інвестыцыйнага банка АТ.

Працаваў дацэнтам кафедры фінансаў і крэдыту вышэйшай школы кіравання і бізнесу Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўніверсітэта, памочнікам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — галоўным інспектарам па Віцебскай вобласці. Займаў пасаду намесніка Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь. Быў старшынёй наглядальнага савета адкрытага акцыянернага таварыства «Белаграпрамбанк».

Выбіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь дванаццатага склікання, дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання, быў членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь другога склікання.

Узнагароды
----------

* юбілейны медаль «За доблесную працу» («У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»),
* юбілейны медаль «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»,
* юбілейны медаль «90 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь»,
* ганаровыя граматы.

Зноскі
------

1. ↑  ВНУЧКО РОМАН ИОСИФОВИЧ Архівавана 24 жніўня 2019.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ — Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
**Аменсалізм** (ад лац.: mensa — трапеза) — тып межвідавых узаемаадносін, пры якім адзін від, названы аменсалам, перажывае прыгнёт росту і развіцця, а другі, які называецца інгібітарам, такім выпрабаванняў не схільны.
Антыбіёз і алелапатыя — падобныя віды ўзаемаадносін.

Аменсалізм у раслін
-------------------

Аменсалізм шырока распаўсюджаны ва ўзаемаадносінах відаў раслін і інгібіруючым фактарам з'яўляецца альбо адмоўнае асяроддзеўтварэнне (аднабаковае або, радзей, узаемнае), альбо вылучэнне інгібітарам у навакольнае асяроддзе якіх-небудзь прыжыццёвых вылучэнняў, якія адмоўна ўздзейнічаюць на расліну-аменсал (алелапатыя).

Прыкладам аднабаковага адмоўнага асяроддзеўтварэння можа служыць уплыў дрэваў-дамінантаў на віды мохавага і травянога ярусаў. Пад полагам дрэў памяншаецца асветленасць, павышаецца вільготнасць паветра. Пры раскладанні ападаючых дрэў глеба збядняецца, паколькі пры гэтым утвараюцца кіслоты, якія спрыяюць вымыванню элементаў мінеральнага харчавання ўглыб глебавага пласта. Гэты працэс асабліва актыўны ў тайговым яловым лесе, таму што елка — моцны асяроддзеўтваральны від. Цягавітыя віды, якія ўдзельнічаюць у надглебавым покрыве, кампенсуюць згубнасць гэтага ўплыву і забяспечваюць экалагічную раўнавагу ў такім лесе. Пры гэтым дрэвы (інгібітары) не ўступаюць у канкурэнтныя адносіны з відамі надглебавага покрыва (аменсаламі), таму што канкурэнцыя мае на ўвазе спаборніцтва паміж відамі пры выкарыстанні пэўнага рэсурсу асяроддзя.

Прыклад узаемнага адмоўнага асяроддзеўтварэння — адносіны сфагнавых імхоў і сасудзістых раслін на сфагнавым балоце. Між сфагнавымі мохамі, якія неабмежавана растуць уверх, і судзінкавымі раслінамі — верасовымі (багун, балотны мірт, андрамеда, журавіны), хвояй і некаторымі аокамі — складваюцца адносіны ўзаемнага аменсалізму без канкурэнцыі. Сфагнавыя мохі даволі хутка растуць, павышаюць узровень паверхні балота і паступова хаваюць у сваёй тоўшчы шматгадовыя жывыя органы кветкавых раслін, выступаючы як інгібітары. Гэта прыводзіць да прыгнёту кветкавых раслін, якія вымушаныя перамяшчаць свае карэнішча і карані як уверх, так і да участкаў балота, дзе паверхня нарастае не гэтак хутка. У сваю чаргу кветкавыя расліны зацямняюць мохі ападаючы лісця, што прыводзіць да запаволення іх росту. Такім чынам, паміж сфагнавымі мохамі і кветкавымі раслінамі ўсталёўваецца раўнавага «ўмеранага ўзаемапрыгнятання» без узнікнення канкурэнтных адносін.

Глядзіце таксама
----------------

* Тыпы адносін паміж арганізмамі
* Сімбіёз
* Паразітызм
* Каменсалізм
* Мутуалізм
**«Амерыка́нка. All included»** — беларускі дакументальны фільм, зняты рэжысёрам Віктарам Корзунам на тэлеканале «Белсат» у 2013 годзе. Стужка атрымала ўзнагароду мэра Шчэціна за лепшы фільм у польскім конкурсе Шчэцінскага Еўрапейскага кінафестывалю (2015).

У галоўнай ролі
---------------

| Акцёр | Роля |
| --- | --- |
| Аляксандр Фядута |   |

Сюжэт
-----

Фільм распавядае пра побыт у турме КДБ, у гэтак званай «амерыканцы», вядомага журналіста і пісьменніка Аляксандра Фядуты. Аўтар правёў у зняволенні 110 дзён пасля прэзідэнцкіх выбараў 2010 года і апісаў гэта ў кнізе. Ідэя фільма — перакласці несуцяшальную рэчаіснасць на мову літаратуры, змяніўшы жанр з драмы на камедыю. Тады жудасная дзяржаўная махіна малюецца ў іранічных фарбах, робіцца забаўнаю, ператвараецца ў карыкатуру на самую сябе. У стужцы Аляксандр Фядута паўстае перад гледачом у «амерыканцы», толькі не ў сапраўднай, а ў намаляванай.

Здымачная група
---------------

* рэжысёр — Віктар Корзун
* мастак — Анатоль Тадорскі
* мартаж — Віктар Тумар
* аператары — Наталля Шырко, Яўген Жоўты
* кампазітынг — Віктар Корзун
* гук — Тарас Сенчукоў
* прадзюсар — Кася Камоцкая

Зноскі
------

1. ↑  Амерыканка. All included, д/ф **(нявызн.)**.  Белсат. Праверана 20 чэрвеня 2020.
2. ↑  Дакументальны фільм «Белсату» «Амерыканка. All included» перамог у конкурсе на фестывалі ў Шчэціне **(нявызн.)**, *«Белсат»* (2015.10.27 13:46). Праверана 20 чэрвеня 2020.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* «Амерыканка. All included» на YouTube
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Амерыка (значэнні).
**Амерыка**  — былая вёска ў Ляснянскім сельсавеце Круглянскага раёна. Знаходзілася за 10 км на ўсход ад Круглага.

Гісторыя
--------

У ХІХ ст. тут пасяліліся эмігранты, якія выязджалі ў Злучаныя Штаты Амерыкі ў пошуках лепшага жыцця, але вярнуліся на радзіму. У 1909 г. — 3 двары, 19 жыхароў, у Круглянскай воласці Магілёўскага павета.

Савецкая ўлада ўстаноўлена ў лістападзе 1917 г. З лютага да кастрычніка 1918 г. акупіравана войскамі кайзераўскай Германіі. З 20.8.1924 г. у Круглянскім раёне Аршанскай акругі (да 26.7.1930 г.), з 8.7.1931 г. у Шклоўскім, з 12.2.1935 г. у Круглянскім раёнах, з 20.2.1938 г. Магілёўскай вобласці, з 16.9.1959 г. да 30.7.1966 г. у Бялыніцкім раёне. У 1924 г. створана сельскагаспадарчае крэдытнае таварыства. У 1926 г. — 5 двароў, 29 жыхароў. У 1930-я гг. арганізаваны калгас. У Вялікую Айчынную вайну з ліпеня 1941 г. да 27.6.1944 г. акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі.

У 1993 годзе ў складзе калгаса «Рассвет», 3 гаспадаркі, 4 жыхары. Да пачатку ХХІ ст. вёска апусцела.

Паселішча афіцыйна ліквідавана ў 2004 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Гуд бай, Америка — sb.by

Літаратура
----------

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Круглянскага р-на. — Мн.: БелЭн, 1996. — 586, [2] c. — ISBN 985-11-0054-4.
**Амерыканскае матэматычнае таварыства** (англ.: American Mathematical Society) — асацыяцыя прафесійных матэматыкаў, накіраваная на развіццё матэматычнай навукі і падтрымку матэматычнай адукацыі. Выдае навуковыя часопісы, ладзіць канферэнцыі, штогод прысуджае гранты і прэміі, аплочвае навучанне адоранай моладзі.

Створана ў 1888 годзе ў Нью-Ёрку па ініцыятыве Томаса Фіске. У якасці ўзору паслужыла Лонданскае матэматычнае таварыства, праца якога зрабіла вялікае ўражанне на Фіске. Першым прэзідэнтам быў абраны Джон Ховард Ван Амрындж, а Томас Фіске стаў першым сакратаром таварыства, ён жа стаў рэдактарам часопіса, які выдаецца таварыствам. Да 1894 года таварыства ўжо мела дастаткова членаў за межамі Нью-Ёрка і атрымала сучасную назву — Амерыканскае матэматычнае таварыства.

У 1951 годзе штаб-кватэра таварыства пераведзена ў Провідэнс (штат Род-Айленд).

Зноскі
------

1. ↑  Directory of Open Access Journals — 2003.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1227538'></a>
2. 1 2   Праверана 19 кастрычніка 2021.
3. ↑
4. ↑
5. ↑   Праверана 29 верасня 2022.
6. ↑   Праверана 21 снежня 2022.
7. ↑   Праверана 21 снежня 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | LinkedIn · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90053613 · BNF: 12279178m · CiNii: DA00032889 · GND: 6924-3 · ISNI: 0000 0004 0509 0308 · LCCN: n79060639 · Microsoft: 55545905 · NKC: ko2002160127, ko2002160126 · NLA: 35005300 · NUKAT: n96015726 · PTBNP: 255357 · SUDOC: 03160997X · VIAF: 134278902 |

 |
**Архонтапулы** (стар.-грэч.: Ἀρχοντόπουλοι — сыны архонтаў) — вайскавое элітнае фарміраванне Візантыйская армія, Камнінскі перыяд  (англ.) (бел. падчас праўлення дынастыі Камнінаў  (англ.) (бел. у 11-12 стагоддзях. Архонтапулы былі заснаваныя імператарам Аляксеям I у 1081—1118, як частка яго ваеннай рэформы і былі набраныя сярод сіротаў візантыйскіх афіцэраў, якія былі забітыя ў баі.

Гісторыя
--------

Падчас  сельджукскага ўварвання ў візантыйскую Малую Азію пасля бітвы пад Манцыкертам (1071) павялічылася колькасць дзяцей-сірот, у лёсе якіх імператар Аляксей I Камнін вырашыў прыняць удзелыратавальныя працы. Некаторых з іх, набраных сярод дзяцей-сірот візантыйскіх афіцэраў, якія загінулі ў баі, былі набраныя, навучаны і ўзброены, каб сфармаваць элітны кавалерыйскі атрад колькасцю ў 2000 чалавек, вядомы як *архонтапулы*, што значыла «сыны архонтаў».

Архонтапулы лічацца выключна візантыйскім інстытутам уладкавання сіротаў, створаным пад уплывам старажытнагрэчаскіх парадкаў. Хоць дачка і біёграф Аляксея I Ганна Камніна параўноўвае бацькоўскія архонтапулы са спартанскімі інстытутамі, хутчэй за ўсё крыніцай натхнення для Аляксея былі больш задакументаваныя звесткі пра дапамогу дзецям памерлых воінаў у Афінах.

Згадванні архонтапулаў знікаюць з візантыйскіх крыніц са смерцю Аляксея I у 1118 годзе. Тым не менш, людзі, званыя архонтапуламі, па-ранейшаму рэгіструецца ніжэй у візантыйскай гісторыі. Пазней архонтапулы, здаецца, належалі да двух, магчыма, роднасных груп. Першая група складалася з маладых арыстакратаў  (руск.) (бел. прымацаваных да візантыйскага імператарскага двара, дзе яны, магчыма, мелі ваенную функцыю, а другая група з'яўляецца тыпам правінцыйнай проніі  (руск.) (бел. і складаецца з элітных салдат, якія атрымалі імперскі зямельны грант у абмен на ваенную службу. Апошняя група, магчыма, былі набраныя з адстаўнікоў першай групы пасля іх службы ў імператарскім двары.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Miller 2003, pp. 20, 30.
2. ↑  Heath & McBride 1979, p. 29.
3. 1 2  Bartusis 1997, p. 206.
4. ↑  Birkenmeier 2002, pp. 159, 232.

Літаратура
----------

* Bartusis, Mark C. (1997). *The Late Byzantine Army: Arms and Society 1204–1453*. Philadelphia, Pennsylvania: University of Pennsylvania Press. ISBN 0-8122-1620-2. .
* Birkenmeier, John W. (2002). *The Development of the Komnenian Army: 1081-1180*. Boston, Massachusetts: Brill. ISBN 90-04-11710-5. .
* Heath, Ian; McBride, Angus (1979). *Men-at-Arms: Byzantine Armies 886–1118*. Oxford, United Kingdom: Osprey Publishing. ISBN 0-85045-306-2. . (недаступная спасылка)
* Miller, Timothy S. (2003). *The Orphans of Byzantium: Child Welfare in the Christian Empire*. Washington, District of Columbia: Catholic University of America. ISBN 0-8132-1313-4. .
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Нагаі.

**Кафу Нагаі** (3 снежня 1879 — 30 красавіка 1959) — японскі пісьменнік, драматург і мемуарыст. Прадстаўнік так званай школы эстэтаў у японскай літаратуры. Частку сваіх літаратурных твораў Кафу пісаў на класічнай японскай мове — бунга, а частку на сучаснай.

Стаў знакамітым дзякуючы шэрагу твораў, якія апісваюць жыццё Токіа ў пачатку XX стагоддзя, у прыватнасці жыццё гейш, прастытутак, танцорак і іншых прадстаўніц сталічнага свету забаў. У 1901 годзе стаў працаваць рэпарцёрам у газеце «Ямата сімбун». Там ён прапрацаваў год. У 1903 годзе паехаў у Амерыку. Пазней некаторы час жыў у Францыі. У 1907 годзе вярнуўся ў Токіа. Свае ўражанні ад жыцця ў Амерыцы Нагаі Кафу захаваў у кнізе «Апавяданні аб Амерыцы» («Амерыка моногатари»), апублікаванай у 1908 годзе. Пасля азнаямлення з творчасцю Заля, Мапасана, Ганкура, Кафу вырашыў скласці анталогію французскай літаратуры канца XIX-XX стагоддзяў. У 1913 годзе ён выдаў зборнік «Каралы» («Санг-сю»), які змяшчае ажыццёўленыя ім пераклады Бадлера, Верлена, Рэмбо, Рэнье і іншых французскіх паэтаў і пісьменнікаў. Аўтар аповесці «Кветкі пекла» (1902), рамана «З'едлівая ўсмешка» (1910), апавядання «Вячэрняя чарка» (1958) і шэрагу іншых твораў.

Зноскі
------

1. 1 2  Nagai Kafu // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  Kafū Nagai // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. 1 2 3  Нагаи Кафу // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
Boeing 737 — нізкаплан
Ан-124 — высокаплан
**Манаплан** (ад грэч. *μόνος*, «адзін» і лац.: planum — «плоскасць») — самалёт, які мае адну пад'ёмную паверхню (адно крыло), у адрозненне ад біплана ці трыплана.

Па вышыні ўсталёўкі крыла адносна фюзеляжа манапланы дзеляцца на тыпы:

* Нізкапланы;
* Сярэднепланы;
* Высокапланы;
* Парасоль (ад фр.: parasol — парасолька) — крыло над фюзеляжам.

Калі ў манаплана крыло не падтрымліваецца разчалкамі, стойкамі альбо падкосамі, яго называюць *вольнапад'ёмным*.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Валюшыцкі.
**Віктар Іванавіч Валюшыцкі** (4 лютага 1962, г. Давыд-Гарадок, Столінскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 4 лютага 1962 года ў г. Давыд-Гарадок Столінскага раёна Брэсцкай вобласці.

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут, інжынер па эксплуатацыі аўтатранспарту; Акадэмію кіравання пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь, менеджар-эканаміст.

Працаваў старшым дыспетчарам, інжынерам-тэхнолагам брэсцкай АТЭК-1; інструктарам, другім сакратаром, першым сакратаром Ленінскага раённага камітэта ЛКСМБ г. Брэста; першым сакратаром Брэсцкага гарадскога камітэта ЛКСМБ; намеснікам загадчыка арганізацыйнага аддзела Ленінскага раённага камітэта КПБ г. Брэста; начальнікам аддзела комплекснага эканамічнага і сацыяльнага развіцця, начальнікам аддзела па кіраванні камунальнай маёмасцю і прыватызацыі Брэсцкага гарадскога выканаўчага камітэта; дырэктарам, генеральным дырэктарам ААТ «Брэсцкі цэнтральны ўнівермаг».

Выбіраўся дэпутатам Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў дваццаць пятага і дваццаць шостага скліканняў.

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь і Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае сына.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)  (бел.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сабор Святога Патрыка.

**Сабор Св. Патрыка** (англ.: St. Patrick's Cathedral) — каталіцкі храм у Нью-Ёркк, выбітны помнік неаготыкі. Сабор унесены ў рэгістр нацыянальных гістарычных помнікаў ЗША (англ.: National Historic Landmark). Гэта самы вялікі, пабудаваны ў неагатычным стылі, каталіцкі храм ЗША. Сабор святога Патрыка з'яўляецца кафедральным саборам архідыяцэзіі Нью-Ёрка. Сабор размешчаны на скрыжаванні Пяцідзясятай вуліцы і Пятай авеню, насупраць будынка Ракфелер-цэнтра.

Гісторыя
--------

Будаўніцтва храма пачалося ў 1858 годзе і завяршылася ў 1878 годзе (працы былі прыпынены на час Грамадзянскай вайны). Асвячэнне сабора адбылося 25 мая 1879 года. Вежы былі дабудаваны ў 1888 годзе.

Паміж 1927 і 1931 гадамі сабор быў адрэстаўраваны.

Архітэктура
-----------

Сабор выбудаваны з белага і карычневага мармуру, здабытага ў Нью-Ёрку і Масачусетсе. Даўжыня сабора — 332 фута (101 м), вышыня вежаў — 330 футаў (100 метраў). У мінулым вежы сабора былі адной з архітэктурных дамінант горада, але зараз сабор заціснуты з усіх бакоў больш высокімі небаскробамі. Сабор можа ўмясціць 2 200 чалавек.

Зноскі
------

1. ↑  Афіцыйны сайт Архівавана 23 мая 2007.

Спасылкі
--------

* Інфармацыя і фатаграфіі
**Джайсалмер** (англ.: Jaisalmer, раджастхані: जैसलमेर') — горад у індыйскім штаце Раджастхан. У мінулым — сталіца адной з дзяржаў раджпутаў. Насельніцтва (2011 г.) — 65 471 чал.

Гісторыя
--------

Заснаваны ў 1156 г. як сталіца раджпутскай дынастыі Равал. Названы ў гонар заснавальніка, раджы Равала Джайсала. У 1294 г. падчас аблогі дэлійскім султанам Аладзінам 24 тысячы жанчын-жыхароў Джайсалмера скончылі жыццё самагубствам, а 3800 мужчын загінулі пры абароне. Падобныя падзеі ў гісторыі Джайсалмера паўтараліся некалькі разоў, калі абаронцы бачылі сваю паразу. У XVII — XVIII стст. горад знаходзіўся ў залежнасці ад маголаў і маратхаў. У 1818 г. падпарадкаваны Брытанскай Ост-Індскай кампаніяй. З 1947 г. у складзе незалежнай Індыі.

Крэпасць
--------

Крэпасць Джайсалмер — адзін з найбуйнейшых фартыфікацыйных комплексаў у свеце. Пабудавана ў XVI ст. як ваенны і адміністрацыйны цэнтр на месцы старой разбуранай крэпасці XII ст. Сучасныя памеры — 460 м × 230 м. Падвойныя муры дасягаюць 4,6 м. Ахоўваецца 56 бастыёнамі. З-за спецыфічнага колеру муроў у мінулым атрымала мянушку «Залатога горада». Разам з іншымі крэпасцямі Раджастхана ўключана ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Эканоміка
---------

Асноўныя галіны эканомікі — вытворчасць будаўнічых матэрыялаў, дэкаратыўнага каменю, зробленых уручную тканін, скураных вырабаў. Каля Джайсалмера здабываюць нафту, газ, соль. Важную ролю ў развіцці горада традыцыйна адыгрывае турызм.

Галерэя
-------

* Джайсалмер ФортДжайсалмер Форт
* Выгляд з Форта ДжайсалмерВыгляд з Форта Джайсалмер
* Вароты ў Форт ДжайсалмерВароты ў Форт Джайсалмер
* Форт-палацФорт-палац
* Стары горадСтары горад
* ГуруГуру
* Асабняк Патвон-КіАсабняк Патвон-Кі
* Возера ГадзісарВозера Гадзісар

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Джайсалмер online

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 150313325 · GND: 4375378-4 · VIAF: 140829470 |
Манастыр Святога Антонія **Манастыр святога Антонія** (Deir Mar Antonios) — найстаражытны хрысціянскі манастыр Егіпта. Знаходзіцца на поўначы мухафазы (правінцыі) Чырвонае Мора ў Аравійскай пустыні, належыць копцкай праваслаўнай царкве.

Гісторыя
--------

У гэтых месцах у скальным гроце вышэй манастыра вёў аскетычны адасоблены лад жыцця і памёр бацька манаства - святы Антоній Вялікі (251-356 гг.). Стагоддзем пазней грэчаскі вучоны Анастасій напісаў жыццё Святога Антонія. 

Пасля скону святога месца яго адзіноты стала збіраць шматлікіх паломнікаў з Сірыі, Эфіопіі, Егіпта і іншых краін. 

Першыя пабудовы манастыра былі закладзены ў III ст. У VI стагоддзі ў манастыр Святога Антонія з-за пастаянных набегаў бедуінаў пачалі перасяляцца манахі з Вадзі-Натрун. У XI ст. манастыр быў разрабаваны і разбураны арабамі, але быў адноўлены коптамі праз 100 гадоў. У Сярэднія стагоддзі манастыр падоўгу стаяў закінутым, без дзвярэй; насельнікаў было ўсяго некалькі. 

Царква Святога Антонія, якая знаходзіцца ля паўднёвых сцен манастыра, была пабудавана ў XVI стагоддзі. На захад ад яе размешчаны храм Святых Апосталаў. У гэтай царкве захавалася фрэска X ст. з выявай архангелаў Міхаіла і Гаўрыіла, а ў яе невялікі капэле фрэскі XI-XIII стст. з выявамі першых Александрыйскі патрыярхаў: евангеліста Марка, Пятра, Апанаса, Феафіла, Кірылы і інш.

У цяперашні час
---------------

Літургія здзяйсняецца ў храме Святога Марка, пабудаваным у XVIII стагоддзі. Як і ў манастырах Вадзі-Натрун, у манастыры Святога Антонія захоўваюцца старажытныя рукапісы (1700 манускрыптаў) з тэкстамі пераважна на копцкай і арабскай мовах. 

Месцам пастаяннага паломніцтва з'яўляецца пячора святога Антонія, размешчаная вышэй манастыра на вышыні 276 м (680 м над узроўнем Чырвонага мора).

Літаратура
----------

* Ed. Bolman, Elizabeth. 2002. Monastic visions : wall paintings in the Monastery of St. Antony at the Red Sea. Cairo, Egypt: American Research Center in Egypt.
* Meinardus, Otto Friedrich August. 1989. Monks and Monasteries of the Egyptian Deserts. Cairo, Egypt: The American University in Cairo Press.
* Evetts, B.T.A. (Trans.) Abu Salih the Armenian. 2002. The Churches and Monasteries of Egypt and Some Neighboring Countries. Gorgias Press.
* Dalrymple, William. 1998. From the holy mountain : A journey among the Christians of the middle east. New York: H. Holt.
* Dunn, Marilyn. 2000. The emergence of monasticism : From the desert fathers to the early Middle Ages. Oxford, UK; Malden, Mass.: Blackwell Publishers.
* Gabra, Gawdat, Hany N. Takla, Saint Mark Foundation. and Saint Shenouda the Archimandrite Coptic Society. 2008. Christianity and monasticism in upper Egypt.
* McClellan, Michael W. and Otto Friedrich August Meinardus. 1998. Monasticism in Egypt : Images and words of the desert fathers. Cairo, Egypt: American University in Cairo Press.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Праваслаўная · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n2002090700 · SUDOC: 050238892 · VIAF: 156133169 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сабор Святога Разарыя.
**Сабор Святога Разарыя** (фр.: Cathédrale du Saint-Rosaire, англ.: Holy Rosary Cathedral) — каталіцкая царква ў горадзе Ванкувер (Канада). Гарадскі архітэктурны помнік; кафедральны сабор архідыяцэзіі Ванкувера.

Гісторыя
--------

Першы храм прыходу Святога Разарыя быў пабудаваны ў 1885 годзе. У 1899—1900 гадах на месцы старога храма была збудавана новая царква ў стылі французскай готыкі. 8 снежня 1900 года адбылося асвячэнне храма, які стаў кафедральным саборам архідыяцэзіі Ванкувера.

Спасылкі
--------

* Сайт прыходу Святога Разарыя Архівавана 23 верасня 2016.  (англ.)