У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вільня (значэнні).

**Вільня, Вілейка** (літ.: Vilnia, Vilnelė) — рака ў Гродзенскай вобласці Беларусі і Літве, левы прыток ракі Вілія (Нярыс).

Назва
-----

Рачная назва балцкага паходжання, ад яе бессуфіксальным спосабам (лічыцца за найбольш архаічны) утварылася назва горада Вільня, упершыню ўжытая ў форме *Vilna* ў лісце Гедзіміна 1323 года.

Гідронім найраней засведчаны ў заходнярускіх летапісах разам з назвай ракі Вяллі (Віліі), у якую Вільня ўцякае: «…*подле реки Вели где река Вилнѧ оупадывает оу Велю*», «…*на оусти реки Вилни, где оу Велю оупадывает*».

Корань *Viln-* таксама ў назвах літоўскіх рэк тыпу *Vilnoja, Vilnutis*, балацін *Vilnaujė, Vilnia-raistis*.

Значэнне «хваля» ў літоўскіх слоў *vilnià* [= вільня́], *vilnius* (засведчана ўжо ў XVII стагоддзі), *vilnė, vilnis*. Адсюль *vilnyti* «хвалявацца, ісці хвалямі; наплываць (хвалямі)».

Далей да аднаго са значэнняў шматзначнага індаеўрапейскага \**ṷel-* «круціць, віць, каціць».

Рачная назва Вільня матываваная хуткаплыннасцю ракі, якая хутка «накатвае» хвалямі.

Таго ж паходжання і корань *Val-* са значэннем «валіць, навальвацца, прыбываць», які ў балцкай рачной назве Валажода «Хуткая плынь» (прыток прыпяцкай Пцічы). Яго фанетычны варыянт *Vil-* у балцкай назве Вілія, ад якой праз прамежкавую форму *\*Vъlьja* утвораная пазнейшая форма «Велья». Назву *Vilija* маюць таксама дзве ракі на тэрыторыі Літвы і тры ракі на прыпяцкім правабярэжжы.

Сучасная літоўская назоўная форма *Vilnelė* (< *Vilnia*) перанятая з пазнейшай памяншальнай формы «Віленка», як яна фіксуецца ў летапісным запісе («*рѣка Вильна…* *Сунтоки, гдѣ Кена и Виленка сходятся*»).

Гідраграфія
-----------

Даўжыня ракі 82 км. Плошча вадазбору 633 км². Пачынаецца на паўночны захад ад вёскі Кемяны Ашмянскага раёна, на працягу 13 км у вярхоўі цячэ па мяжы Астравецкага і Ашмянскага раёнаў Беларусі з Літвой, астатнія 69 км па тэрыторыі Літвы. Упадае ў Вілію ў Вільнюсе. Сярэдні расход вады ў межах Вільнюса складае 5,6 м³/с.

У ніжнім цячэнні на берагах Вільні знаходзіцца Бельмонт — вядомы турыстычны цэнтр Усходняй Літвы.

Заўвагі
-------

1. 1 2  ЭПБ, 1983
2. ↑  В. Н. Топоров. Vilnius, Wilno, Вильна: город и миф // Балто-славянские этноязыковые контакты. Москва, 1980. С. 11—15.
3. ↑  В. Н. Топоров. Vilnius, Wilno, Вильна: город и миф // Балто-славянские этноязыковые контакты. Москва, 1980. С. 16, 17.
4. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 384.
5. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1140—1143.
6. ↑  V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 923.
7. ↑  K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1958. C. 519.
8. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 382—384.
9. ↑  О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 645.
10. ↑  K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1958. C. 519.

Літаратура
----------

* Вільня, Вілейка // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — С. 458. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1–2. – Л. 1971.
* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.

| ⛭Вілія (*Нярыс*) |
| --- |
| Левыя прытокі | 
* Ашмянка
* Вільня
* Газоўка
* Дзвінаса
* Дразда
* Ілія
* Кабылянка
* Крайшчанка
* Паўпе
* Смердзія
* Уша
* Кужэц
* Оксна
* Усцізеркі

 |
| Правыя прытокі | 
* Балошынка
* Белавароціца
* Дудка
* Жэймяна
* Кямеліна
* Лонва
* Палавойка
* Пела
* Нарач
* Сарачанка
* Сластаўка
* Спорня
* Страча
* Сэрвач
* Сянканка
* Сярчыстая
* Швянтойі

 |
| Вадасховішча | Вілейскае |
| Гарады на рацэ | 
* Вілейка
* Вільнюс
* Каўнас

 |