| **Кірылічныя алфавіты** |
| --- |
|  |
| **Славянскія:** |
| Беларускі |
| Балгарскі |
| Сербскі |
| Македонскі |
| Рускі |
| Украінскі |
| **Неславянскія:** |
| Казахскі |
| Кыргізскі |
| Малдаўскі |
| Мангольскі |
| Таджыкскі |
| **Гістарычныя:** |
| Стараславянская азбука |
| Румынская кірыліца |
| \* Азначаны толькі афіцыйныя  алфавіты дзяржаў. Падрабязней тут. |

**Балга́рскі алфаві́т** — кірылічны алфавіт балгарскай мовы. Уключае 30 літар — у параўнанні з рускім (самым падобным з балгарскім), у ім няма літар Ы, Э і Ё:

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | Б б | В в | Г г | Д д | Е е | Ж ж |
| З з | И и | Й й | К к | Л л | М м | Н н |
| О о | П п | Р р | С с | Т т | У у | Ф ф |
| Х х | Ц ц | Ч ч | Ш ш | Щ щ | Ъ ъ | Ь ь |
| Ю ю | Я я |  |  |  |  |  |

Найбольш істотныя адрозненні балгарскага алфавіта ад рускага заключаюцца ў тым, што:

* літара **Е** абазначае галосны гук [ɛ];
* літара **Щ** чытаецца як **ШТ**;
* літара **Ъ** абазначае спецыфічны кароткі галосны гук (падобны на шва), які можа быць як ненаціскным [ɐ] (мъжа), так і націскным [ɤ̞] (път).

Гісторыя
--------

Балгарская стала ў VIII стагоддзі першай пісьменнай славянскай мовай, пры гэтым для запісу выкарыстоўвалася глаголіца. Пазней глаголіца была заменена кірыліцаю.

Балгарская клавіятурная раскладка
Уведзены ў Расіі ў 1708 грамадзянскі шрыфт быў прыстасаваны да балгарскай мовы к канцу XVIII стагоддзя. Пазней ужываліся розныя варыянты кірылічнага алфавіта, а к 1870 году найбольш распаўсюджаным стаў алфавіт з 32 літар, прапанаваны Марынам Дрынавым.

Рэформа 1945 года адмяніла дзве літары, яць Ѣ [æː] (т. зв. «Е двойно» — «Е двайное») і юс вялікі Ѫ [ɔ̃] («голям юс»). Яць быў заменен на *я* ці *е*, што стварыла яцеву граніцу, юс вялікі — на *ъ*. Рэформа 1945 года выключыла таксама літары *ъ* і *ь* на канцы слоў (у адрозненне ад рускай дарэформеннай арфаграфіі, дзе нямым быў толькі канцавы *ъ*, у балгарскай пісьменнасці нямым быў і *ь*, бо канцавыя зычныя зацвярдзелі: *градъ* — сучасн. *град*, *царь* — сучасн. *цар*).

Практычная транскрыпцыя на рускую мову
--------------------------------------

Пры перадачы балгарскіх імён уласных (перш за ўсё імён і тапонімаў) на рускую мову выкарыстоўваюцца наступныя правілы.

Усе літары, акрамя «й, щ, ъ, ь» застаюцца без змен: Владая, Ясеновец, Гложене.

* щ → **шт**: Пещера → Пештера
* ъ → **ы**: Търново → Тырново
	+ **Але**:
	+ ъ → **и** у пачатку слоў: **Ъглен** → Иглен
	+ ъ → **о** у словах з коранем «българ-»: **Българско** → Болгарско, **Българово** → Болгарово
	+ ъ → **е** у словах з коранем «първ-»: **Първомай** → Первомай (горад)
	+ ъ → **о, у** у словах з іншымі каранямі: **Гълъб** → Голубь; **Ъгъл** — Угол; **Лъчезар** — Лучезар
	+ ъ → **е** у словах пасля літар ж, ш і ц
	+ ъ у канцы асабістых імён паміж зычнымі — прапускаецца **Александър** — Александр, **Димитър** — Димитр
* **ьо → ё** (у іншых выпадках **ь** не сустракаецца): **Гроздьово** → Гроздёво, **Бельово** → Белёво, **Бракьовци** → Бракёвци
* **й**:
	+ йо → **ё** у сярэдзіне слоў: **Змейово** → Змеёво
		- выключэнні: імя **Панайот** → Панайот
	+ йо → **йо** у пачатку слоў: **Йововци** → Йововци
	+ й → **й** у астатніх выпадках (г. зн. пасля галосных): **Ивайло** → Ивайло

Акрамя таго, пры перадачы геаграфічных назваў, якія складаюцца з некалькіх слоў, усе словы пішуцца з вялікай літары і праз злучок. Напрыклад: **Царев дол** → Царев-Дол.

Заўвага.
Для правільнай транскрыпцыі на беларускую мову неабходна ведаць месца націску. Націск у балгарскай мове рухомы і можа не супадаць з інтуітыўным для носьбітаў беларускай мовы.

Раманізацыя
-----------

Асноўны артыкул: **Транслітарацыя балгарскага алфавіта лацініцай**

Гл. таксама
-----------

* Балгарская дарэформенная арфаграфія
* Яцева граніца

Зноскі
------

1. ↑  Гиляревский Р. С. Старостин Б. А. Иностранные имена и названия в русском тексте: Справочник. — 3-е изд. испр. и доп. — М.: Высшая школа, 1985
2. 1 2 3  Транскрипция с болгарского языка на русский