**Еўразійства** — ідэйна-палітычная і гісторыка-культурная канцэпцыя, якая адводзіць Расіі, як адмысловаму этнаграфічнаму свету, «сярэдняе» месца паміж Еўропай і Азіяй. Атрымала назву за шэраг асаблівых палажэнняў, звязаных з гісторыяй Еўразіі — унікальнага кантынента, узніклага на тэрыторыі «цэнтральнага» дамена Еўразійскага кантынента. Еўразійскі рух, які квітнеў у асяродках рускай эміграцыі ў 1920—1930-я гг. перажывае ў наш час як бы другое нараджэнне.

Вытокі еўразійства ляжаць у ідэях позніх славянафілаў, такіх як Канстанцін Лявонцеў, Мікалай Страхаў і Мікалай Данілеўскі. Так, Данілеўскі, супрацьпастаўляючы Расію і Еўропу, увёў паняцце «культурна-гістарычнага тыпу» — як тлумачэння адрознення паміж рускім і еўрапейцам, вылучаючы рамана-германскі і грэка-візантыйскі тыпы як супрацьстаялыя адзін аднаму і абумоўленыя ўсім ходам гістарычнага развіцця.

Пачатак еўразiйству паклаў зборнік артыкулаў М. С. Трубяцкога, П. М. Савіцкага, Г. У. Флароўскага і П. П. Суўчынскага «Сыход да Усходу» (Сафія, 1921). Аўтары зборніка, працягваючы традыцыю позніх славянафілаў, абвяшчалі Расію адмысловым культурна-гістарычным тыпам — «Еўразіяй», акцэнтуючы ўвагу на сувязі яе з азіяцка-цюркскім светам і супрацьпастаўляючы «Еўропе», гэта значыць Захаду. У палітычным дачыненні, гэта прывяло да прызнання заканамернасці Кастрычніцкай рэвалюцыі і Савецкай улады, як арганічнай праявы еўразійскай цывілізацыі (чаму спрыяла і пранікненне ў рух агентуры ГПУ, як Н. Н. Лангавой, С. Я. Эфрон і інш.). У пачатку 1930-х гадоў еўразiйства пайшло на змяншэнне. Па азначэнні Андрэаса Умланда, еўразійцы *«падтрымлівалі антызаходнія, ізаляцыянісцкія, імперыялістычныя і iдэякратычныя аспекты ранняга савецкага рэжыму і бачылі ў ім частковую пераемнасць царскай імперыі»*.

Ідэі еўразiйства, практычна забытыя да другой паловы ХХ стагоддзі, былі шмат у чым уваскрэшаныя Львом Гумілёвым і атрымалі шырокае распаўсюджванне ў пачатку XXI стагоддзя. Гумілёў у шэрагу кніг — «Этнагенез і біясфера Землі», «Тысячагоддзе вакол Каспія» і «Ад Русі да Расіі» — выкарыстаючы еўразійскую канцэпцыю і дапаўняючы яе ўласнымі распрацоўкамі, фармулюе сваю канцэпцыю этнагенезу, якая прыводзіць яго да шэрагу высноў, сярод якіх найбольшую важнасць маюць наступныя:

* па-першае, любы этнас уяўляе сабою супольнасць людзей, аб’яднаную некаторым стэрэатыпам паводзін;
* па-другое, этнас і яго стэрэатып паводзін фармуюцца ў пэўных географа-кліматычных умовах і застаюцца ўстойлівымі працяглы перыяд часу, параўнальны з часам існавання этнаса;
* па-трэцяе, суперэтнічныя цэласнасці фарміруюцца на аснове абагульненага стэрэатыпу паводзін, які падзяляецца прадстаўнікамі розных этнасаў адзінага суперэтнаса;
* па-чацвёртае, стэрэатып паводзін суперэтнічнай цэласнасці ўяўляе сабою некаторы спосаб быцця, што адказвае вызначаным умовам існавання.

Цяпер ёсць і канцэпцыя неаеўразійства, распрацаваная рускім філосафам Аляксандрам Дугіным, у якой сінтэзаваныя класічнае еўразiйства дваццатых гадоў, еўрапейскі традыцыяналізм, а таксама элементы новага левага і новага правага дыскурсаў.

Аляксандр Дугін у сваёй кнізе «Асновы геапалітыкі: Геапалітычная будучыня Расіі», якая значна ўплыла на расійскія эліты і ўласна на знешнюю палітыку Уладзіміра Пуціна, сцвярджаў, што Украіна павінна быць анексавана Расійскай Федэрацыяй, бо нібыта: *«Украіна як дзяржава не мае геапалітычнага значэння, асаблівага культурнага імпарту або агульначалавечага значэння, геаграфічнай унікальнасці, этнічнай выключнасці, яе пэўныя тэрытарыяльныя амбіцыі ўяўляюць велізарную небяспеку для ўсёй Еўразіі і без рашэння праблемы „ўкраінскага пытання", казаць аб кантынентальнай палітыцы наогул бессэнсоўна. Нельга дазволіць Украіне заставацца незалежнай, калі яна не будзе санітарнай мяжой, што таксама было б недапушчальна»*, — што ўрэшце прывяло да расійска-ўкраінскай вайны.

Зноскі
------

1. ↑  Dunlop, John (January 31, 2004). "Aleksandr Dugin's Foundations of Geopolitics". *Demokratizatsiya: The Journal of Post-Soviet Democratization* (Institute for European, Russian and Eurasian Studies (George Washington University)) **12** (1): 41. ISSN 1074-6846. OCLC 222569720. .  Архіўная копія **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 7 чэрвеня 2016. Праверана 12 красавіка 2022.
2. ↑  Farmer, Brit McCandless.  Aleksandr Dugin: The far-right theorist behind Putin's plan **(нявызн.)**, *60 Minutes* (April 12, 2022). Праверана April 12, 2022.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — С. 397. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

Спасылкі
--------

* Евразийство: шанс или тупик?
* Евразийцы и операция «Трест»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Праваслаўная |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 15936138f · GND: 7569002-0 · LCCN: sh85045620 · NKC: ph260648 · SUDOC: 130998796 |