**Іл-10** (паводле кадыфікацыі НАТА: **Beast** — *«Звер»*) — савецкі штурмавік канструкцыі КБ Ільюшына апошняга перыяду Вялікай Айчыннай вайны, створаны ў 1944 годзе шляхам глыбокай мадэрнізацыі самалёта Іл-2.

Першы палёт адбыўся 18 красавіка 1944 года (лётчык выпрабавальнік В. К. Какінакі).

Гісторыя распрацоўкі
--------------------

Паспяховыя дзеянні Іл-2 на франтах Вялікай Айчыннай вайны далі магутны імпульс далейшаму пашырэнню дасведчана- канструктарскіх прац па самалётах гэтага класа. Вялікіх поспехаў у гэтай справе дамаглося КБ П.О.Сухога, дзе былі створаны такія выдатныя браніраваныя штурмавікі як Су-6 і Су-8. Аднак іх масавую вытворчасць так і не наладзілі, бо маторы М-71, пад якія праектаваліся гэтыя самалёты, серыйна не выпускаліся.

Асабліва востра праблема «лепшай матчасткі для штурмавых дзеянняў» устала пасля бітвы на Курскай дузе, калі досвед баёў, апроч сур'ёзных нястач у пытаннях кіравання і арганізацыі баявых дзеянняў ВПС, а таксама падрыхтоўкі лётнага складу, выявіў выяўную неадпаведнасць лётна-баявых якасцей Іл-2 вымогам баявога ўжывання ва ўмовах, што характарызуюцца найвысокай дынамікай і масіраваным ужываннем супернікам агнявых сродкаў ваеннага СПА і знішчальнай авіяцыі.

У 1943 г. у ДКБ С.В. Ільюшына амаль адначасна з праектаваннем браніраванага знішчальніка Іл-1 пачалося праектаванне яго двухмеснага варыянту — браніраванага штурмавіка з такім жа пазначэннем. Стралкова-гарматнае і бомбавае ўзбраенне ў яго было такім жа, як у Іл-2. Стварэнне двухмеснага варыянту Іл-1 вялося вельмі хуткімі тэмпамі, апераджаючы ход прац па знішчальніку. Пры яго праектаванні вельмі вялікая ўвага надавалася аэрадынамічнай дасканаласці кампаноўкі.

Пабудова новай машыны Іл-10 вялася на заводзе № 18, які выпускаў Іл-2. Першы даследчы штурмавік, што атрымаў да таго часу пазначэнне Іл-10, быў гатоў увесну 1944 г. 18 красавіка лётчык-выпрабавальнік В.К. Какінакі выканаў на ім першы палёт. Завадскія выпрабаванні прайшлі хутка, і ўжо 13 мая тры даследчых Іл-10 паступілі на дзяржвыпрабаванні ў НДІ ВПС. Выпрабаванні паказалі выдатныя лётныя дадзеныя, максімальная хуткасць апынулася роўнай 551 км/г — амаль на 150 км/г больш, чым у яго папярэдніка Іл-2. У параўнанні з выпрабаваннямі штурмавікоў (Су-6, Іл-8), Іл-10 была аддадзена перавага. В жніўні 1944 г. адразу на двух авіязаводах пачаўся серыйны выпуск Іл-10.

Вытворчасць
-----------

Серыйная вытворчасць Іл-10 была арганізавана на трох авіязаводах: № 1, № 18, № 64 і доўжылася пяць гадоў. У 1945 годзе была выпушчана 2 556 машын гэтага тыпу. Усяго была выпушчана 4 475 баявых Іл-10 і 280 навучальна-трэнавальных УІл-10.

З канца снежня 1951 па 1955 годы Іл-10 вырабляўся па ліцэнзіі на заводзе «Авіа» ў Сакавіцэ (Чэхаславакія) пад назвай В-33. У 1953—1954 гадах чэшскія штурмавікі пастаўляліся ў Польшчу, Венгрыю, Румынію і Балгарыю. В-33 былі ўзброены чатырма гарматамі НС-23РМ з боекамплектам 150 снарадаў на гармату. Усяго ў Чэхаславакіі пабудавана 1 200 самалётаў В-33.

Канструкцыя
-----------

Іл-10 уяўляў сабой двухмесны суцэльнаметалічны манаплан з ніжнім размяшчэннем крыла. Адрозненне ад Іл-2 складалася, у прыватнасці, у тым, што з улікам рэкамендацый, заснаваных на даследаванні статыстыкі паражальнасці пілота і стралка Іл-2, сабранай спецыялістамі інстытута ЦНДІ-48, у брані адсек (бранякорпус) была цалкам уключана кабіна паветранага стралка. Павялічана таўшчыня броні капота рухавіка знізу і з бакоў да 8 мм замест 4 мм на Іл-2. Павялічаны і калібр абарончага ўзбраення — з 12,7 мм да 20 мм.

Мадыфікацыі
-----------

У 1951 годзе, засноўваючыся на баявым досведзе, набытым у ходзе Карэйскай вайны, была вырашана аднавіць вытворчасць палепшанай мадыфікацыі штурмавіка, што атрымала пазначэнне **Іл-10М**. Першы палёт Іл-10М адбыўся 2 ліпеня 1951 года.

Ад свайго папярэдніка Іл-10М адрозніваўся нязначна павялічанымі даўжынёй фюзеляжа і размахам крыла, большай плошчай кіраваных паверхняў, наяўнасцю кіля ў хваставой частцы фюзеляжа і танчэйшым профілем крыла для паляпшэння пілатажных якасцей машыны. Браняванне захавана як у Іл-10, бранякорпус вырабляўся са стальных бронедэталяў таўшчынёй 4, 5, 6 і 8 мм, таўшчыня браняспінкі 16 мм. Усталявана новае лобавае браняшкло К-5 таўшчынёй 64 мм. У кансолях крыла ўсталявалі чатыры больш дасканалыя гарматы НР-23. Маса карыснай нагрузкі — як у папярэдніка. Усталявана больш дасканалае навігацыйнае абсталяванне.

Агульны лік выпушчаных Іл-10М склала 146 штук. Са студзеня 1955 года спынена вытворчасць, а з вясны 1956 года Іл-10М зняты з узбраення ў сувязі са зменай прыярытэтаў у карысць знішчальнікаў-бамбардзіроўшчыкоў.

Баявое ўжыванне
---------------

Пачатак баявога ўжывання штурмавіка Іл-10 — 15 красавіка 1945 года. В бою бралі ўдзел 15 самалётаў, вядоўца групы — М. І. Бязвухі. Ужываўся на Далёкім Усходзе ў жніўні 1945 года супраць Квантунскай арміі.

Іл-10 ужываўся ў карэйскай вайне на боку Паўночнай Карэі. Да пачатку ўварвання на поўдзень ВПС КНДР мелі 93 штурмавіка, аднак ужо праз два месяца баявых дзеянняў у ладу заставалася ўсяго 20 баяздольных самалётаў. За час вайны авіяцыяй ААН была збіта 11 паўночнакарэйскіх Іл-10. Два штурмавіка былі захоплены наземнымі войскамі ААН і праходзілі лётныя выпрабаванні ў ЗША.

### Тэхнічныя характарыстыкі

Іл-10
* **Экіпаж:** 2 чалавекі
* **Даўжыня:** 11,12 м
* **Размах крыла:** 13,40 м
* **Вышыня:** 4,18 м
* **Плошча крыла:** 30 м²
* **Профіль крыла:** НАСА-0018 корань крыла, НАСА-4410 заканцоўка крыла
* **Нагрузка на крыло:** 211,5 кг/м²
* **Маса пустога:** 4650 кг
* **Маса падрыхтаванага:** 6300 кг
* **Максімальная ўзлётная маса:** 6537 кг
* **Маса брані:** 1014 кг ці 16% нармальнай узлётнай масы
* **Запас паліва:** 730 л
* **Рухавік:** 1 × АМ-42 (поршневы V-12 вадкаснага астуджэння; намінальная магутнасць — 1770 л.с./1320 квт, узлётная магутнасць — 2000 л.с.)
* **Паветраны шруб:** АВ-5л-24 дыяметрам 3,6 м

### Лётныя характарыстыкі

* **Максімальная хуткасць:**
	+ ля зямлі — 507 км/г
	+ на вышыні 2300 м — 551 км/г
* **Крэйсерская хуткасць:** 436 км/г
* **Пасадкавая хуткасць:** 148 км/г
* **Баявы радыус:** 1 520 км
* **Практычная далёкасць:** 800 км
* **Перагоначная далёкасць:** 2 460 км
* **Практычная столь:** 7 250 м
* **Хуткаўздымнасць:** 10,42 м/с
* **Час набору вышыні:** 1000 м за 1,6 хвіліны, 3000 м за 5,0 хвілін, 5000 м за 9,95 хвілін
* **Даўжыня разбегу:** 475 м
* **Даўжыня прабегу:** 460 м
* **Цягаўзброенасць:** 236 ВТ/кг (3,15 кг/л.с.)
* **Максімальная эксплуатацыйная перагрузка:** +8,28

### Узбраенне

* **Кулямётна-гарматнае:**
	+ 2 x 23-мм гарматы ВЯ-23 *ці* НС-23КМ усталяваныя на крыле, па 150 снарадаў на гармату
	+ 2 x 7,62-мм кулямёта ШКАС, 1500 патронаў
	+ У стралка: 1 x 20-мм гармата УБ-20 *ці* 12,7-мм кулямёт УБТ, 190 патронаў
* **Баявая нагрузка:** да 600 кг рознага ўзбраення:
	+ **У бомбаадсеку:**
		- 144 x ПТАБ-2,5-1,5 (230 кг) *ці*
		- 136 x АТ-2,5 з.ч. (сталісты чыгун, 400 кг) *ці*
		- 182 x АТ-2,5-2 (з 45-мм снарада, 400 кг) *ці*
		- 56 x АТ-8М4 (кароткія, 400 кг) *ці*
		- 40 x бомбаў тыпу АТ-10 з.ч. (сталісты чыгун, 392 кг) *ці*
		- 2 x ФАБ-100
	+ **Пад крылом:**
		- 2 x ФАБ-250 (500 кг) (у перагрузачным варыянце з 2 x ФАБ-100 у бомбаадсеку)
		- 8 x ракет РС-82 *ці* РС-132

Зноскі
------

1. ↑  Шавров В. Б. История конструкций самолётов в СССР. Машиностроение, 1978, том 2
2. ↑  U.S. Air-to-Air Victories during the Korean War, Part 1
3. ↑  U.S. Air-to-Air Victories during the Korean War, Part 2
4. ↑  U.S. Air-to-Air Victories during the Korean War, Part 3

Спасылкі
--------

* Ил-10 на airwar.ru
* Ил-10 на airpages.ru
* Ил-10 Архівавана 9 верасня 2015. на kollektsiya.ru

| ⛭Самалёты ДКБ Ільюшына |
| --- |
| Бамбавікі | 
* ДБ-3
* Іл-4 (ДБ-3Ф)
* *ДБ-4*
* *Іл-6*
* *Іл-22*
* Іл-28
* *Іл-30*
* *Іл-46*
* *Іл-52*
* *Іл-54*

 |
| Штурмавікі | 
* Іл-2
* *Іл-8*
* Іл-10
* *Іл-16*
* *Іл-20 (1948)*
* *Іл-40*
* *Іл-102*

 |
| Тарпеданосцыі супрацьлодачныя самалёты | 
* *ДБ-3ТП*
* *Іл-6*
* Іл-38

 |
| Транспартныя самалёты ці падвойнага прызначэння | 
* *Іл-32*
* Іл-76
* *Іл-112*
* *Іл-214*

 |
| Спецыяльныя самалёты на базе транспартных | 
* А-50
* Іл-78
* *А-100*

 |
| Пасажырскія самалёты | 
* Іл-12
* Іл-14
* *Іл-18 (1946)*
* Іл-18
* Іл-62
* Іл-86
* Іл-96
* Іл-103
* Іл-114

 |
| Спецыяльныя самалёты на базе пасажырскіх | 
* Іл-20
* Іл-24
* Іл-80

 |
| Бягучыя праекты | 
* *Іл-112В*
* *МТС (Іл-214)*
* *Іл-76МД-90А (Ил-476)*
* *ПТС «Ермак»*

 |
| Нерэалізаваныя / эксперыментальныя | 
* *Іл-26*
* *Іл-36*
* *Іл-42*
* *Іл-52*
* *Іл-56*
* *Іл-64*
* *Іл-66*
* *Іл-66*
* *Іл-70*
* *Іл-72*
* *Іл-72*
* *Іл-74*
* *Іл-84*
* *Іл-90*
* *Іл-106*
* *Іл-118*
* *Іл-196*

 |
| *курсівам* вылучаны перспектыўныя, доследныя або асобныя ўзоры, якія не пайшлі ў серыйную вытворчасць |