**Ордэн Святога Аляксандра** (балг.: Орден «Свети Александър». ) — дзяржаўная ўзнагарода Княства, а з 1908 года — Царства Балгарыі.

Гісторыя
--------

Ордэн быў заснаваны наказам князя Аляксандра Батэнберга ад 25 снежня 1881 (6 студзеня 1882) года і названы ў гонар яго нябеснага заступніка. Прызначаўся для ўзнагароджвання вайсковых і цывільных асоб за паказаную храбрасць, за дзяржаўныя заслугі, а таксама ў знак асабістага блаславення князя, а пазней цара Балгарыі.

Пасля адмены манархіі ў Балгарыі ў 1946 годзе ордэн працягваў існаваць, аднак быў канчаткова скасаваны ў 1948 годзе новым камуністычным урадам Балгарыі разам з іншымі царскімі ўзнагародамі і з тых сітавін больш не аднаўляўся.

Палажэнне аб ўзнагародзе
------------------------

> Ордэн прызначаецца для ўзнагароджвання вайсковых і грамадзянскіх асоб за выяўленую адвагу, за дзяржаўныя заслугі, а таксама ў знак асабістае Божае ласкі князя Балгарыі, які з'яўляецца магістрам ордэна Святога Аляксандра.
> 
>

Апісанне
--------

Першапачаткова ордэн Святога Аляксандра меў пяць асноўных ступеней і адну спецыяльную ступень — ланцуг ордэна Святога Аляксандра:

* **Ланцуг ордэна Святога Аляксандра**;
* **I-я ступень ордэна Святога Аляксандра**;
* **II-я ступень ордэна Святога Аляксандра**;
* **III-я ступень ордэна Святога Аляксандра**;
* **IV-я ступень ордэна Святога Аляксандра**;
* **V-я ступень ордэна Святога Аляксандра**.

У далейшым з'явіліся шостая ступень і Вялікі крыж, а Ланцуг ордэна Святога Аляксандра раздзялілася на Вялікі і Малы ланцуг. Да 1946 года ступені і адрозненні ордэна Святога Аляксандра выглядалі наступным чынам:

* **Вялікі ланцуг ордэна Святога Аляксандра** (балг.: Голямо огърлие на ордена);
* **Малая ланцуг ордэна Святога Аляксандра** (балг.: Малко огърлие на ордена);
* **Великий крыж ордэна Святога Аляксандра** (балг.: Велик кръст на ордена);
* **Вялікі крыж ордэна Святога Аляксандра** (балг.: Голям кръст);
* **Вялікі афіцэрскі крыж Святога Аляксандра** (балг.: Голям офицерски кръст);
* **Командорский крыж ордэна Святога Аляксандра** (балг.: Командирски кръст);
* **Афіцэрскі крыж ордэна Святога Аляксандра** (балг.: Офицерски кръст);
* **Рыцарскі крыж ордэна Святога Аляксандра** (балг.: Кавалерски кръст);
* **Сярэбраны крыж ордэна Святога Аляксандра** (балг.: Сребърен кръст).

Ордэн Святога Аляксандра меў знак ордэна, ланцуг ордэна і зорку ордэна. Пяць старэйшых ступеней мелі знак ордэна і зорку ордэна; чатыры малодшыя — толькі знак ордэна. Дзве найвышэйшыя ступені ордэна Святога Аляксандра мелі спецыяльнае адрозненне — ланцуг ордэна Святога Аляксандра.

Вялікі ланцуг ордэна Святога Аляксандра прызначаўся толькі для манарха, як Магістра ордэна Святога Аляксандра, і яго сыноў. Усяго было уручана пяць Вялікіх ланцугоў ордэна Святога Аляксандра. Малы ланцуг ордэна Святога Аляксандра ўручаўся замежным манархам і кіраўнікам дзяржаў. Вялікія крыжы дараваліся міністрам, дзяржаўным і вайсковым дзеячам найвышэйшага рангу. Другая ступень даравалася генералам, урадавым чыноўнікам і вышэйшаму духавенству, трэцяя — палкоўнікам, чацвёртая — старэйшым афіцэрам. Пятая ступень даравалася малодшым афіцэрам, шостая — унтэр-афіцэрам і жаўнерам, чыноўнікам найніжэйшага рангу.

Знакі ордэна Святога Аляксандра ўсіх ступеней маюць тры віды:

* **Ордэн Святога Аляксандра, без мячоў;**

для цывільных асоб,
* Ордэн Святога Аляксандра, з мячамі над крыжам;

для вайсковых асоб, за заслугі ў мірны час,
* **Ордэн Святога Аляксандра, з мячамі між бакоў крыжа.**

для вайсковых асоб, за заслугі ў вайсковы час.
Зорка ордэна Святога Аляксандра васьміканцовая, срэбнага колеру, у цэнтры мае круглы медальён, пакрыты чырвонай эмаллю, з надпісам славянскай вяззю залатымі літарамі: **«СВ АЛЕКСАНДРЪ»**. Медальён абкружаны шырокім колам белай эмалі, з надпісам уверсе залатымі літарамі: **«СЪ НАМІ БОГЪ»**, і двума залатымі лаўровымі галінамі ўнізе.

Ордэнская стужка ордэна Святога Аляксандра — чырвоная, муаравая.

Знакі ордэна
------------

| Ордэн **Святога Аляксандра** |
| --- |
| Вялікі ланцуг | Малы ланцуг | Вялікі крыж | I-я ступень (Вялікі крыж) | II-я ступень (Вялікі афіцэрскі крыж) |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
| III-я ступень (Камандорскі крыж) | IV-ступень (Афіцэрскі крыж) | V-я ступень (Рыцарскі крыж) | VI-я ступень (Срэбны крыж) |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |

Зноскі
------

1. ↑  *Денков В.* (2001) Български ордени и медали, София: Кибела.
2. ↑  Княства Балгарыя было абвешчанае незалежным царствам 22 верасня 1908 года. Да таго часу, Балгарыя з'яўлялася васальным ад Асманскай Імперыі княствам.
3. ↑  Орден святого Александра **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 20 красавіка 2014. Праверана 12 мая 2014.

Літаратура
----------

* Денков, Ст. (2001) *Български ордени і медаля*, Сафія: Кибела.
* Паўлаў. П. (2003) *Български ордени і медаля*, ????: ????.
* Пётраў, T. (2000) *Ордени і медаля ў България*, Сафія: ????.

Спасылкі
--------

* Kingdom of Bulgaria: Order of Alexander   (англ.)
* Ордэн «Святой Аляксандраў» на старонцы Юрыя Яшнева.