| Расійска-ўкраінская вайна |
| --- |
| 
Гістарычныя перадумовы |
| * Канфлікт вакол вострава Тузла
* Еўрамайдан
* Прарасійскія выступы
* Расійская дыверсійная дзейнасць
 |
| 
Асноўныя тэмы |
| * Анексія Крыма Расіяй
* Вайна на ўсходзе Украіны
* Інцыдэнт у Керчанскім праліве
* Расійска-ўкраінская эканамічная вайна
* Расійска-ўкраінская інфармацыйная вайна
* Расійска-ўкраінская кібервайна
	+ Хакерскія атакі на Украіну (2017)
	+ Хакерскія атакі на Украіну (2022)
* Расійска-ўкраінская царкоўная вайна
	+ Анэксія Кіеўскай мітраполіі
	+ Мінская схізма
* Расійска-ўкраінская культурная вайна
* Расійска-ўкраінская юрыдычная вайна
	+ Справа «Украіна супраць Расійскай Федэрацыі»
* Расійска-ўкраінскі крызіс (2021—2022)
	+ Уварванне Расіі ва Украіну (2022)
 |
| * Г
* Р
* П
 |

У канцы лютага 2022 года ў СМІ з’явіліся першыя паведамленні пра дыверсіі на беларускіх чыгунках з мэтай вываду з ладу жывой сілы, тэхнікі і матэрыяльных сродкаў ваеннага прызначэння, якія перавозіліся па чыгунцы і прызначаліся для расійскай ваеннай агрэсіі супраць Украіны. У трох беларускіх абласцях было знішчана сігнальнае абсталяванне, а чыгуначныя пуці былі заблакіраваны. У выніку гэтых аперацый была парушана праца некалькіх аддзяленняў беларускай чыгункі. З гэтых дзён дыверсіі набылі масавыя маштабы, і дыверсіі былі здзейснены на шматлікіх чыгуначных шляхах у паўднёвых абласцях Беларусі.

Гісторыя
--------

Гл. таксама: Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022), Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну і Рэйкавая вайна
24 лютага 2022 года а 05:30 па маскоўскім часе расійскія дзяржаўныя тэлеканалы пачалі трансліраваць зварот прэзідэнта Расійскай Федэрацыі Уладзіміра Пуціна. Саюз беларускай апазіцыі BYPOL распачаў шэраг акцый прамога дзеяння, накіраваных супраць тылага забеспячэння расійскіх войскаў з выкарыстаннем беларускай інфраструктуры. Асобныя ячэйкі прыхільнікаў BYPOL атрымалі інструкцыі па знішчэнні транспартнай інфраструктуры на беларускай чыгунцы. У Брэсцкай, Гомельскай і Магілёўскай вобласці было знішчана сігнальнае абсталяванне, а чыгуначныя пуці былі заблакіраваны. За частку рэалізаваных акцый адказнасць узяў BYPOL. Паводле іх даных, у выніку гэтай аперацыі была парушана праца некалькіх аддзяленняў беларускай чыгункі. РЧ забараніла рух сваіх рухомых саставаў, у тым ліку ваенных эшалонаў, па тэрыторыі Беларусі ў начны час, а беларускія машыністы масава адмаўляюцца ад кіравання лакаматывамі і выезду на перагоны. Па заяве BYPOL:

> Наш абавязак — і ў нашых сілах — рабіць рэальныя рэчы, каб спыніць [вайну], вызваліцца ад акупацыі расійскіх войскаў і аднавіць добрае імя нашых продкаў. «Рэйкавая вайна» — гэта веды, якія нам дасталіся ў спадчыну, гэта тое, што мы ўмеем і што пад сілу кожнаму з нас.
> 
> 

Аб неабходнасці «рэйкавай вайны» казаў і дарадца кіраўніка Офіса прэзідэнта Украіны Аляксей Арастовіч, які звяртаўся да беларусаў. Паводле яго слоў, самымі важнымі напрамкамі, на якія трэба звяртаць увагу, з’яўляюцца Крым — Мелітопаль, Крым — Херсон, Валуйкі — Купянск, Гомель — Кіеў (агульны напрамак). Ён адзначаў, што зрыў забеспячэння расійскіх войскаў па чыгунках можа радыкальна змяніць сітуацыю, асабліва на напрамку Крым — Мелітопаль, па якім Расія забяспечвае групоўку, што штурмуе Марыупаль.

Храналогія падзей
-----------------

### 26 лютага

На перагоне Талька-Вярэйцы выведзены з ладу прылада аўтаматыкі і тэлемеханікі СЦБ.

### 27 лютага

Былі выведзены з ладу прылада аўтаматыкі і тэлемеханікі СЦБ паблізу станцыі Барысаў.

### 28 лютага

На перагоне Талька-Вярэйцы выведзена прылада аўтаматыкі і тэлемеханікі СЦБ.

### 1 сакавіка

На перагоне Астанковічы-Жэрдзь знішчана рэлейная шафа кіравання СЦБ. Таксама былі знішчаны шляхам падпалу дзве шафы ўпраўлення СЦБ (прылада сігналізацыі, цэнтралізацыі і блакіроўкі) на ўчастках абслугоўвання Баранавіцкага і Гомельскага аддзяленняў БЧ, чым была парушана работа святлафораў і стрэлачных пераводаў і заблакіраваны рух на гэтых участках чыгункі. Таксама на ўчастку абслугоўвання Магілёўскага аддзялення БЧ праведзена закарочванне рэйкавага ланцуга дротам.

У ноч з 1 на 2 сакавіка ў Стоўбцах затрымалі мужа з жонкай, якія на чыгуначных пуцях падпалілі бярвенні. Як стала вядома праваабаронцам «Вясны», гэта Сяргей і Кацярына Глебка. У іх трое непаўналетніх дзяцей. На «пакаяным» відэа заўважна, што Сяргей збіты.

«Мужчына ўсё здымаў на мабільны з адпаведным каментаром, дзе адкрыта выказваў свае тэрарыстычныя намеры. Яму пагражае да 20 гадоў пазбаўлення волі», — піша МУС. «Паклаў два палены на шляху, бо наглядзеўся тэлеграм-каналаў і быў не згодны, хацеў як бы выказаць сваю падтрымку і падпаліў гэтыя палены», — кажа мужчына на відэа і раскайваецца ў зробленым.

Супраць Сяргея Глебкі ўзбуджана крымінальная справа па арт. 289 КК (акт тэрарызму).

### 2 сакавіка

2 сакавіка супрацоўнікі ГУБАЗіку ў Асіповічах затрымалі 43-гадовага мясцовага жыхара. Па звестках праваабаронцаў, гэта Аляксей Шышкавец. Цяпер ён знаходзіцца ў магілёўскім СІЗА № 4.

Паводле інфармацыі МУС, у пачатку 2022 года мужчына «увайшоў у склад экстрэмісцкага фарміравання BYPOL, аўтарызаваўшыся ў мабілізацыйным чат-боте для здзяйснення супрацьпраўных дзеянняў у Беларусі». 1 сакавіка ён нібыта атрымаў указанні па блакіроўцы чыгуначных пуцей, а таксама па вырабе і выкарыстанні «кактэйляў Молатава».

У адносінах да фігуранта ўзбуджана крымінальная справа за ўдзел у экстрэмісцкім фарміраванні з мэтай учынення злачынстваў экстрэмісцкай накіраванасці.

«Ён выказаў актыўную гатоўнасць садзейнічаць акцыям прамога дзеяння на аб’ектах чыгункі ў раёне горада Асіповічы з мэтай правядзення дыверсій і недапушчэння прасоўванняў эшалонаў з ваеннай тэхнікай», — кажа начальнік магілёўскага абласнога ўпраўлення ГУБАЗіК МУС Міхаіл Сухачоў.

Супраць Аляксея распачалі крымінальную справу за ўдзел у экстрэмісцкім фарміраванні з мэтай здзяйснення злачынстваў экстрэмісцкай накіраванасці (арт. 361-1 КК).

Таксама 2 сакавіка ў Жодзіне затрымалі яшчэ аднаго «рэйкавага партызана» — мужчыну 35 гадоў.

### 4 сакавіка

4 сакавіка ў Светлагорску затрымалі трох мясцовых жыхароў. Як сцвярджае прэс-служба МУС, 29-гадовы жыхар Светлагорска разам з двума знаёмымі вечарам 28 лютага прыйшлі на чыгуначны перагон за горадам, двое з іх аблілі гаручай сумессю рэлейную шафу сігнальнай устаноўкі і падпалілі яе — абсталяванне выгарэла. На іх завялі крымінальную справу за ўчыненне акта тэрарызму.

З 2 сакавіка ў Светлагорску праходзілі ператрусы ў сувязі са спаленым абсталяваннем. Тады на перагоне Астанковічы — Жэрдзь гомельскага аддзялення Беларускай чыгункі была спалена рэлейная шафа сігналізацыі, цэнтралізацыі і блакавання (СЦБ), і ў выніку святлафоры і стрэлачныя пераводы на гэтым участку былі прыведзены ў непрацоўны стан. Перагон Астанковічы — Жэрдзь знаходзіцца на лініі Жлобін — Калінкавічы, якая затым працягваецца на Оўруч (Жытомірская вобласць Украіны). Лінія была пабудавана як найкарацейшы шлях для воінскіх эшалонаў у бок Украіны падчас Першай сусветнай вайны.

Праваабаронцам вядома, што 4 сакавіка ў Светлагорску былі затрыманыя сужэнцы Зміцер і Наталля Равіч, брат Наталлі Дзяніс Дзікун і яго дзяўчына Аліса Малчанава і яе бацька Алег Малчанаў. На дадзены момант Зміцер Равіч, Дзяніс Дзікун і Алег Малчанаў арыштаваныя, Аліса і Наталлю адпусцілі.

У праўладных тэлеграм-каналах з’явілася «пакаянае» відэа з Дзянісам Дзікуном, на якім ён выглядае збітым. Ён кажа, што па ўказанні BYPOL падпаліў яшчэ з двума людзьмі 28 лютага шафу сігнальнай устаноўкі на станцыі «Жэрдзь-Астанковічы».

Следчы камітэт у гэты ж дзень паведаміў аб затрыманні 30-гадовага жыхара Светлагорска. СК сцвярджае, што ён дзейнічаў у змове са сваім сваяком, які пасля падзей жніўня 2020 года выехаў з Беларусі ў Літву, дзе хаваўся ад крымінальнага пераследу. Ад BYPOL затрыманы нібыта «атрымаў заданне ажыццявіць акты тэрарызму на чыгунцы». СК сцвярджае, што затрыманы меў «падрабязныя інструкцыі і відэаўрокі па вырабе прылад злачынства і ўчыненні тэрактаў на чыгуначных аб’ектах».

### 6 сакавіка

6 сакавіка супрацоўнікі ГУБАЗіКу і АМАПа затрымалі жыхара Віцебска па абвінавачанні ў падрыхтоўцы акта тэрарызму. Па даных МУС, мужчына планаваў вывядзенне са строю сістэм, якія забяспечваюць бяспеку чыгуначнага руху.

Па інфармацыі чыгуначнага тэлеграм-канала @bel\_zhd, затрыманым з’яўляецца супрацоўнік Віцебскай дыстанцыі сігналізацыі і сувязі УП «Віцебскае аддзяленне Беларускай чыгункі» Сяргей Канавалаў. Суполка чыгуначнікаў паведамляе, што затрыманы мужчына быў пасля канфлікту на рабоце: «Накануне задержания Коновалов вступил в конфликт с заместителем начальника дистанции сигнализации и связи по идеологии, бывшим начальником транспортной милиции, Глячковым В. А. (с которым раньше уже конфликтовал). Глячков с ведома начальника дистанции Селионова И. В. сообщил в ГУБОПиК и КГБ о подготовке данным работником диверсии, в результате чего Коновалова и арестовали без каких-либо на то реальных оснований».

Паводле інфармацыі МУС, Канавалаў меў доступ да названага абсталявання, але, як піша «Live. Супольнасць чыгуначнікаў Беларусі», ён працаваў не на перагонах, а толькі ў будынку.

Супраць мужчыны была ўзбуджана крымінальная справа за падрыхтоўку да акту тэрарызму.

### 15 сакавіка

На перагоне Даманава — Лясная выведзены з ладу прылады тэлемеханікі і аўтаматыкі СЦБ.

### 16 сакавіка

На перагоне Фарынава — Загацце (Віцебскае аддзяленне) знішчана рэлейная шафа СЦБ. У выніку быў парушаны графік руху цягнікоў, у тым ліку вайсковага прызначэння.

Адказнасць за акцыі на перагонах Даманава — Лясное і Фарынава — Загацце ўзяў BYPOL.

### 17 сакавіка

Уначы па станцыі Орша-Цэнтральная з рэлейнай шафы невядомымі былі дэмантаваныя і выкрадзеныя 6 сігнальных трансфарматараў тыпу СОС2-50. У сувязі з гэтым з 21:36 да 03:00 быў спынены чыгуначны рух у гэтым напрамку.

### 18 сакавіка

18 сакавіка ў Оршы за пашкоджанне чыгуначных пуцей затрыманы мясцовы супрацоўнік чыгункі. На праўладным тэлеграм-канале з ім з’явілася «пакаяльнае» відэа. Аднак твар мужчыны не паказалі, а прозвішча не назвалі. Сам затрыманы на відэа прызнаўся, што скраў цягу ручнога тормазу на грузавым вагоне.

### 25 сакавіка

25 сакавіка на перагоне Барысаў-Навасады (Мінскае аддзяленне Беларускай чыгункі) былі спалены 2 рэлейныя шафы сігналізацыі, цэнтралізацыі і блакіравання (СЦБ).

Telegram-канал суполкі чыгуначнікаў Беларусі паведамляе, што 24 сакавіка Камітэт дзяржаўнай бяспекі РБ меў звесткі пра падрыхтоўку дыверсіі на прыпыначным пункце Гай (перагон Мінск-Сартавальны-Памыслішча). У выніку туды былі накіраваныя сілы для аховы гэтага раёна. Але ў гэты час дыверсанты рыхтаваліся да правядзення дыверсійнай аперацыі паміж прыпыначнымі пунктамі Бярэзіна і Неманіца на перагоне «Навасады-Барысаў», якую ў выніку і правялі.

Вынікі
------

У выніку першай хвалі праведзеных акцый, баючыся дыверсій, РЧ спыніла транзіт ваенных эшалонаў па тэрыторыі Беларусі, а беларускія машыністы масава адмаўляюцца ад кіравання лакаматывамі і выезду на перагоны. Кошт адной рэлейнай шафы складае дзясяткі тысяч долараў ЗША, а «рэмкамплектаў» для замены знішчаных шаф у Беларусі засталося адзінкі.

З’явіліся звесткі аб тым, што расійскія войскі пачалі перавозіць боепрыпасы для большай маскіроўкі ў паўвагонах (паўвагоны ў асноўным едуць накрытыя тэнтамі), якія для гэтага не прадугледжаны, што парушае нормы бяспекі па перавозцы небяспечных грузаў. Абазначэнняў, што ў групе вагонаў перавозіцца груз з 1 класам небяспекі, няма.

19 сакавіка кіраўнік праўлення «Укрзалізніцы» Аляксандр Камышын паведаміў, што чыгуначных зносін паміж Беларуссю і Украінай больш няма, і падзякаваў за гэта сумленным работнікам чыгункі Беларусі:

> Я нядаўна звяртаўся з заклікам да беларускіх чыгуначнікаў не выконваць злачынныя загады і не весці расійскія вайсковыя эшалоны ў бок Украіны. На сённяшні дзень я магу сказаць, што чыгуначных зносін паміж Украінай і Беларуссю няма.
> 
>

Рэакцыя
-------

У беларускім МУС не сталі хаваць, што прычынай гэтых нападзенняў стала вайна Расійскай Федэрацыі супраць Украіны. Пасля першых выпадкаў намеснік міністра ўнутраных спраў Беларусі Казакевіч заявіў:

> Папярэджваем усіх, хто нават падумае рабіць любыя супрацьпраўныя дзеянні на Беларускай чыгунцы: усе яны будуць кваліфікаваны як акт тэрарызму, рэакцыя будзе максімальна жорсткай. Заклікаючы да міру ва Украіне, яны фактычна заклікаюць да вайны і здзяйснення тэрактаў у нашай краіне. Прыведзеныя факты мы расцэньваем як акты тэрарызму. І нясуць яны пагрозу, у першую чаргу, не дзяржаве, а людзям.
> 
> 

У Беларусі масава блакіравалі чыгунку ў 2020 і 2021 гадах пасля апошніх прэзідэнцкіх выбараў. Зрэшты, тады на «рэйкавых партызан» узбуджалася крымінальная справа па мякчэйшых артыкулах, напрыклад, па ст. 309 («Наўмыснае выключэнне транспартнага сродку або шляхоў зносін»).

Пасля аднаўлення дыверсій на інфраструктуры Беларускай чыгункі па начах на некаторых перагонах і станцыях сталі дзяжурыць патрулі, якія складаюцца з вайскоўцаў унутраных войскаў. На некаторых участках чыгункі паставілі па 2-3 сілавікі да кожнай рэлейнай шафы.

Пасля пачатку спецаперацыі затрымалі мінімум восем беларусаў за падазрэнне ў зрыве графіка руху расійскіх цягнікоў са зброяй і датычных да фізічнага пашкоджання інфраструктуры чыгункі ў Беларусі.

Стала вядома, што з 19 сакавіка спецназ унутраных войскаў будзе задзейнічаны для аказання дапамогі па кантролі за чыгуначнымі шляхамі і інфраструктурай БЧ на поўдні Рэспублікі Беларусь (Гомельская і Брэсцкая вобласць). Патрулі ходзяць у цывільным адзенні, пры сабе маюць зброю і рацыі з GPS-трэкерамі, пражываюць у палатках недалёка ад чыгуначнай інфраструктуры.

Гл. таксама
-----------

* Расійска-ўкраінская вайна
* Анексія Крыма Расіяй
* Вайна на ўсходзе Украіны
* Інцыдэнт у Керчанскім праліве
* Расійска-ўкраінскі крызіс (2021—2022)
* Уварванне Расіі ва Украіну (2022)

Крыніцы
-------

1. ↑  В Беларуси началась «рельсовая война» против России (видео) (руск.)(недаступная спасылка). *ukrainenews.fakty.ua*. Архівавана з першакрыніцы 3 мая 2022. Праверана 18 сакавіка 2022.
2. 1 2  BYPOL. План Перамога. Рельсовая война (руск.)  **(нявызн.)**?. Праверана 19 сакавіка 2022.
3. ↑  «Я готов сражаться чем угодно»: почему все больше белорусов едут воевать за Украину, BBC, 03.03. 2022
4. ↑  Рельсовая война в Беларуси: против партизан бросили вооруженных карателей (руск.). *glavred.info*. Праверана 19 сакавіка 2022.
5. 1 2 3 4 5  Хроніка рэйкавай вайны ў Беларусі-2022. Што вядома на сёння  (бел.). *Наша Ніва*. Праверана 19 сакавіка 2022.
6. 1 2  Рэйкавая вайна ў Беларусі-2022. Што вядома на сёння  (бел.). *Новы Час*. Праверана 19 сакавіка 2022.
7. ↑  BYPOL **(нявызн.)**. *Telegram*. Праверана 19 сакавіка 2022.
8. ↑  *Sputnik Беларусь*. Рельсовая война: СК рассказал о ходе расследования дела о терроризме (руск.). *Sputnik Беларусь* (3 сакавіка 2022). Праверана 19 сакавіка 2022.
9. 1 2 3 4  С начала войны задержали минимум 8 «рельсовых партизан». Что известно о «рельсовой войне» в Беларуси (руск.). *Наша Ніва*. Праверана 19 сакавіка 2022.
10. ↑  В Беларуси вновь стали блокировать железную дорогу. МВД пригрозило всех найти и наказать (руск.). *ZERKALO.IO* (2 сакавіка 2022). Праверана 18 сакавіка 2022.
11. 1 2 3  Белорусский спецназ в штатском будет охранять железнодорожные пути передвижения российской военной техники (руск.). *Наша Ніва*. Праверана 19 сакавіка 2022.
12. ↑  Произошла очередная диверсия на железной дороге (руск.). *Новости Беларуси - последние новости на сегодня - UDF*. Праверана 25 сакавіка 2022.
13. ↑  Live. Сообщество железнодорожников Беларуси **(нявызн.)**. *Telegram*. Праверана 25 сакавіка 2022.
14. ↑  Рельсовая война в Беларуси: партизаны мешают военным эшелонам ехать в Украину (руск.). *Новости Беларуси | euroradio.fm*. Праверана 19 сакавіка 2022.
15. ↑  BYPOL **(нявызн.)**. *Telegram*. Праверана 19 сакавіка 2022.
16. ↑  Глава правления «Укрзалізниця»: Железнодорожного сообщения между Беларусью и Украиной больше нет (руск.). *ZERKALO.IO* (19 сакавіка 2022). Праверана 20 сакавіка 2022.
17. ↑  В Беларуси идет "рельсовая война" против войны с Украиной (руск.). *www.eurointegration.com.ua*. Праверана 19 сакавіка 2022.
18. ↑  МВД Белоруссии предупредило об ответственности виновных в блокировании железной дороги (руск.). *tass.ru*.  ТАСС. Праверана 20 сакавіка 2022.
19. ↑  В Беларуси спецназовцы будут охранять железнодорожные пути из-за диверсий (руск.)(недаступная спасылка). *www.ukrinform.ru*. Архівавана з першакрыніцы 3 красавіка 2022. Праверана 20 сакавіка 2022.

| ⛭Уварванне Расіі ва Украіну |
| --- |
| 
* Гістарычныя перадумовы прарасійскіх беспарадкаў (2014)  (укр.) (бел.
* Другая халодная вайна
* Рэвалюцыя годнасці
* Анексія Крыма Расіяй
* Расійска-ўкраінская вайна
* Вайна на ўсходзе Украіны
* Расійска-ўкраінскі крызіс (2021—2022)
* Мінскія пагадненні

 |
| Ход канфлікту | 
* Храналогія расійскага ўварвання ва Украіну (2022)  (укр.) (бел.
* Гарады  (англ.) (бел.

 |
| Баявыя дзеянні | 
* Баявыя дзеянні расійскага ўварвання ва Украіну паводле абласцей і населеных пунктаў
* Зброя  (укр.) (бел.

 |
| Гібрыдныя дзеянні | 

|  |  |
| --- | --- |
| Інфармацыйныя | 
* Расійска-ўкраінская інфармацыйная вайна  (укр.) (бел.
* Расійская дэзінфармацыя падчас расійска-ўкраінскай вайны  (укр.) (бел.
* Дзе вы былі восем гадоў?  (руск.) (бел.

 |
| Кібердзеянні | 
* Расійска-ўкраінская кібервайна
* Хакерскія атакі на Украіну
* IT-армія Украіны  (укр.) (бел.
* Task Force KleptoCapture  (англ.) (бел.
* Уцечка даных Раскамнагляду  (англ.) (бел.

 |

 |
| Удзел іншыхкраіні арганізацыйу вядзенні вайны  (англ.) (бел. | 
* Гуманітарная і вайсковая дапамога Украіне  (укр.) (бел.
* Удзел Чачні ў расійскім уварванні ва Украіну  (укр.) (бел.
* Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну
* Інтэрнацыянальны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны
* ПВК «Вагнер»
* ЗША ва ўварванні Расіі ва Украіну  (англ.) (бел.
* Кітай ва ўварванні Расіі ва Украіну  (руск.) (бел.

 |
| Міжнародныя, дыпламатычныя і іншыя мірныя захадыдля прыпыненняканфлікту | 
* Міжнародная рэакцыя на расійскае ўварванне ва Украіну  (укр.) (бел.
* Негвалтоўнае супраціўленне грамадзянскага насельніцтва Украіны ў ходзе ўварвання Расіі  (руск.) (бел.
* Антываенныя пратэсты  (укр.) (бел.
	+ Беларусь
	+ Расія  (руск.) (бел.
* Не вайне!  (руск.) (бел.
* Спіс нобелеўскіх лаўрэатаў, якія падпісалі ліст у падтрымку Украіны  (руск.) (бел.
* Рэзалюцыя Савету Бяспекі ААН 2623  (укр.) (бел.
* Адзінаццатая пазачарговая спецыяльная сесія Генеральнай Асамблеі ААН  (укр.) (бел.
* Перамовы паміж Украінай і Расіяй
* Антываенны камітэт Расіі  (укр.) (бел.
* Трохбаковая сустрэча  (укр.) (бел.

 |
| Санкцыі і байкотыда ўдзельнікаўканфлікту | 
* Байкот Беларусі і Расіі
* Санкцыі супраць Расіі  (укр.) (бел.
	+ Кампаніі  (укр.) (бел.
* Адключэнне Беларусі ад SWIFT  (укр.) (бел.
* Адключэнне Расіі ад SWIFT  (укр.) (бел.
* Спіс грамадзян Расіі і Украіны, падвергнутых санкцыям з боку ЗША і ЕС у сувязі з канфліктам ва Украіне  (руск.) (бел.

 |
| Страты | Страты падчас расійскага ўварвання ва Украіну паводле напрамкаў |
| Наступствы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Папуляцыйныя | 
* Эвакуацыя насельніцтва Украіны
* Эвакуацыя насельніцтва ДНР і ЛНР  (руск.) (бел.
* Міграцыйны крызіс  (англ.) (бел.
* Жанчыны  (англ.) (бел.
* Аперацыя «Ганга»  (укр.) (бел.

 |
| Экалагічныя | 
* Уплыў расійска-ўкраінскай вайны на атамныя электрастанцыі  (укр.) (бел.
* Пажар на нафтабазе ў Васыльківе  (укр.) (бел.
* Уцечка аміяку на заводзе Сумыхімпрам  (англ.) (бел.

 |
| Эканамічныя  (англ.) (бел. | 
* Валютны крызіс у Расіі  (укр.) (бел.
* Рэпарацыі Расіі пасля ўварвання ва Украіну  (укр.) (бел.

 |
| Юрыдычныя | 
* Законнасць уварвання  (укр.) (бел.
* Расследаванне Міжнароднага крымінальнага суда  (укр.) (бел.
* Судовы працэс  (укр.) (бел.
* Ваенныя злачынствы
* Закон пра фэйкі  (укр.) (бел.

 |
| Культурныя | 
* Украінская культурная спадчына  (укр.) (бел.
* Асвятленне ў Вікіпедыі  (англ.) (бел.
* Слава Украіне!
* Русский военный корабль, иди на хуй
* Прывід Кіева
* Bayraktar (песня)  (укр.) (бел.
* Z (маркіроўка вайсковай тэхнікі УС РФ)  (руск.) (бел.

 |
| Іншае | 
* Ацэнкі ўварвання Расіі  (руск.) (бел.
* Горад-герой Украіны

 |

 |
| Сумежныя тэмы | 
* Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандуючага (Украіна)  (руск.) (бел.
* Міжнародна-прававы статус ДНР і ЛНР
* Пераход царкоўных грамад да ПЦУ

 |

| ⛭Палітычны крызіс у Беларусі (з 2020 года) |
| --- |
| Асноўныя тэмы | 
* Пандэмія COVID-19
* Прэзідэнцкія выбары 2020 года
* Пратэсты (храналогія  (руск.) (бел.)
* Катаванні
* Праблемы правоў чалавека  (англ.) (бел.
* Забойства Рамана Бандарэнкі
* Страйк
* Перанос чэмпіяната свету па хакеі
* VI Усебеларускі народны сход
* Прымусовая пасадка рэйса Ryanair 4978
* Ліквідацыя TUT.BY
* Эміграцыя з Беларусі
* Рэлакацыя з Беларусі
* Пакіданне бізнесам Беларусі
* Пагром незалежных медыя
* Пагром грамадскіх арганізацый
* Міграцыйныя крызісы (Літва
* Латвія)
* Перастрэлка 28 верасня 2021 года
* Скандал на Алімпійскіх гульнях у Токіа
* Канстытуцыйны рэферэндум
* Уварванне ва Украіну (рэйкавая вайна)
* Камісія па разглядзе зваротаў грамадзян Беларусі, якія знаходзяцца за мяжой, па пытаннях здзяйснення імі правапарушэнняў

 |
| Дэмакратычныя сілы | 
* Віктар Бабарыка
* Сяргей і Святлана Ціханоўскія
* Марыя Калеснікава
* Валерый і Вераніка Цапкалы
* Павел Латушка

|  |  |
| --- | --- |
| Арганізацыі | Каардынацыйная рада |
| Ініцыятывы | 
* Кіберпартызаны
* BYPOL
* Беларускі фонд спартыўнай салідарнасці
* Беларуская Рада Культуры
* Народнае антыкрызіснае кіраванне
* Беларускі народны трыбунал  (бел. (тар.)) (бел.
* Адзіная кніга рэгістрацыі злачынстваў
* Народныя амбасады Беларусі
* Свабоднае аб’яднанне спартсменаў Беларусі

 |
| Культурны супраціў | 
* Карціна «Ева»
* трупа Купалаўскага тэатра
* Вольны хор
* Сцягі раёнаў
* Схема БЧБ

 |
| СМІ | 
* NEXTA
* Белсат
* TUT.BY
* Беларуская служба Радыё «Свабода»
* Антон Матолька
* Раман Пратасевіч

 |

 |
| Рэжым Лукашэнкі | 
* Аляксандр Лукашэнка
* Лідзія Ярмошына
* Наталля Качанава
* Уладзімір Макей
* Уладзімір Каранік

|  |  |
| --- | --- |
| Сілавікі | 
* Юрый Караеў
* Іван Кубракоў
* Мікалай Карпянкоў

 |
| Законы | 
* «Дэкрэт аб абароне суверэнітэту і канстытуцыйнага ладу»
* Змены ў заканадаўчых кодэксах Беларусі
* Канстытуцыйная камісія

 |
| СМІ | 
* «расійскі дэсант» (Маргарыта Сіманьян  (руск.) (бел. RT)
* Рыгор Азаронак
* Андрэй Мукавозчык
* Юлія Арцюх
* Наталля Эйсмант
* Забіць прэзідэнта (фільм)

 |
| Культура, рэлігія, спорт | 
* Дзмітрый Баскаў
* Веніямін (Тупека)
* ігумення Гаўрыіла

 |
| Месцы зняволення | 
* «Амерыканка»
* «Акрэсціна»
* «Валадарка»
* Турма №8  (бел. (тар.)) (бел. (Жодзіна)
* Канцлагер пад Слуцкам

 |
| Іншае | 
* Ябацька
* «Любимую не отдают»
* Змагары
* «Sandvine»
* Дзень народнага адзінства
* Патрыёты Беларусі
* Свядомыя

 |

 |
| Сімвалы пратэсту | 
* Бела-чырвона-белы сцяг
* Пагоня
* Саша 3%
* «Верым, можам, пераможам»
* «Магутны Божа»
* «Муры»
* Дыджэі перамен
* Плошча Перамен

 |
| Загінулыя | 
* Аляксандр Тарайкоўскі
* Аляксандр Віхор
* Канстанцін Шышмакоў
* Генадзь Шутаў
* Мікіта Крыўцоў
* Аляксандр Будніцкі
* Раман Бандарэнка
* Вітольд Ашурак

 |
| Ахвяры палітычнага пераследу | 
* Палітвязні
* Тадэвуш Кандрусевіч
* звольненыя (дзеячы культуры
* медыкі
* чыноўнікі)
* адвакаты, пазбаўленыя ліцэнзіі
* закрытыя ўстановы
* вымушаныя з’ехаць

 |
| Палітычныя судовыя працэсы | 
* Пінская справа
* Справа менеджараў Белгазпрамбанка
* Справа «0 праміле»
* Справа «Армія з народам»
* Справа журналістаў Белсата
* Карагодная справа
* Справа Сцяпана Латыпава
* Справы па абвінавачванню ў тэрарызме ў Беларусі ў 2020—2021 гадах
* Справа Ціханоўскага і іншых
* Справа аб змове з мэтай захопу ўлады ў Беларусі (2021)
* Справа студэнтаў і выкладчыкаў ВНУ
* Справа Марыі Калеснікавай і Максіма Знака
* Справа TUT.BY

 |
| Пратэст у культуры | 
* Courage (фільм)
* MINSK (фільм)
* Калі кветкі не маўчаць
* Колеры нацыі
* Не бойся!
* Красная Зелень

 |

| ⛭Беларусь і расійска-ўкраінская вайна |
| --- |
| Роля і ўдзел | 
* Беларусь і канфлікт на ўсходзе Украіны
* Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну

 |
| Падзеі | Мінскі пратакол (2014) • Другое мінскае пагадненне (2015) • Вагнергейт (2020) • Рэйкавая вайна ў Беларусі (2022) • Інцыдэнт у Мачулішчах (2023) |
| Фарміраванні | 

|  |  |
| --- | --- |
| Праўкраінскія | Тактычная група «Беларусь» • Атрад «Пагоня» • Беларускі полк «Пагоня» • Полк Каліноўскага • Батальён «Тэрор» • Беларускі добраахвотніцкі корпус |
| Прарасійскія | Рэгіянальная групоўка войск Беларусі і Расіі |

 |
| Іншае | 
* Спіс беларусаў, якія загінулі падчас расійска-ўкраінскай вайны
* Помнік беларусам, якія загінулі за Украіну

 |