recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Русалачка»** (дацк.: Den lille havfrue) — вядомая казка дацкага пісьменніка Ханса Крысціяна Андэрсена пра маладую русалку, якая гатова адмовіцца ад свайго жыцця ў моры і сваёй ідэнтычнасці як русалкі, каб атрымаць чалавечую душу і каханне прынца-чалавека. 

Першапачаткова была напісана як балет. Упершыню апублікавана ў 1837 годзе і адаптавана для розных форм мастацтва, у тым ліку для музычнага тэатра і анімацыйных фільмаў.

Публікацыя
----------

«Русалачка» была напісана ў 1836 годзе і ўпершыню апублікавана С.А.Райцэлам (*C.A. Reitzel*) у Капенгагене 7 красавіка 1837 года ў «Казках» (*Fairy Tales Told for Children. First Collection. Third Booklet. 1837. (Eventyr, fortalte for Børn. Første Samling. Tredie Hefte. 1837.)).* Была перавыдадзена 18 снежня 1849 года як частка «Казак» (*Fairy Tales. 1850. (Eventyr. 1850)),* і зноў 15 снежня 1862 года як частка «Казак і апавяданняў» *(Fairy Tales and Stories. First Volume. 1862. (Eventyr og Historier. Første Bind. 1862.)).*

Помнік Русалачцы
----------------

Асноўны артыкул: **Русалачка, статуя**
Статуя Русалачкі звычайна сядзіць на скале ў порце Капенгагена ў *Langelinie*. Гэта маленькая статуя — знак Капенгагена і галоўная турыстычная славутасць горада.

Статуя была заказана ў 1909 годзе Карлам Якабсенам, сынам заснавальніка кампаніі *Carlsberg*, пасля таго як ён быў ачараваны балетам па матывах казкі. Скульптар Эдвард Эрыксен стварыў помнік, які быў адкрыты 23 жніўня 1913 года. Яго жонка, Элін Эрыксен, была мадэллю. Некалькі разоў помнік быў моцна разбураны. 

У маі 2010 года статуя ўпершыню была перамешчана са свайго размяшчэння ў порце Капенгагена для транспарціроўкі на ЭКСПА-2010 у Шанхай, дзе яна заставалася да 20 кастрычніка 2010 года. 

У версіі Дыснея Русалачка Арыэль, калі сядзіць на вяршыні скалы, гледзячы з сумам на прынца Эрыка, яна знаходзіцца ў дакладна такім жа становішчы, што і статуя.

Зноскі
------

1. ↑  Hans Christian Andersen Center: Hans Christian Andersen: The Little Mermaid Архівавана 30 красавіка 2016.
2. ↑  Feminists claim responsibility for statue attack **(нявызн.)**, *BBC News*. Праверана 25 May 2010.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Русалачка на Вікісховішчы |

* Ханс Крысціян Андэрсэн. Русалачка // пераклад Алеся Башарымава, 2012
* The Little Mermaid SHORT STORY  (англ.)
* Фота русалачкі Архівавана 29 ліпеня 2010.
* *Den lille Havfrue* Арыгінальны тэкст казкі на дацкай мове з *Danish Royal Library*
* *Den lille havfrue* Архівавана 13 чэрвеня 2007. Арыгінальная рукапісь *(Odense City Museum)*
* Surlalune: Annotated "The Little Mermaid" Архівавана 23 кастрычніка 2018.  (англ.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Масая.
**Масая** (ісп.: Masaya) — дэпартамент у Нікарагуа.

Знаходзіцца ў цэнтральнай частцы Нікарагуа і з плошчай у 590 км ² з'яўляецца самым маленькім дэпартаментам краіны. Колькасць насельніцтва яго складае 325 тыс. чалавек (адзнака на 2006 год). Шчыльнасць насельніцтва роўная 550 чал./км ². Галоўны горад дэпартамента - горад Масая.

Асновай эканомікі дэпартамента Масая з'яўляецца сельская гаспадарка. На плантацыях выгадоўваюцца тытунь, маіс, цукровы трыснёг, джут.

У адміністрацыйным плане тэрыторыя дэпартамента Масая падзелена на 9 муніцыпій:

* Катарына
* Ла-Кансепсьён
* Масатэпэ
* Масая
* Нандасма
* Ніндыры
* Нікінаамо
* Сан-Хуан-дэ-Ар'ентэ (Сан-Хуан-дэ-Арыентэ)
* Тысма
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Калыханка (значэнні).
А. Бугро. Калыханка
**Калыха́нка** — адзін з жанраў дзіцячай літаратуры; простая паводле зместу і выяўленчых сродкаў пяшчотная песенька, пад якую маці закалыхваюць сваіх дзяцей. Дзякуючы калыханцы дзіця хутчэй i лягчэй авалодвае роднай мовай, атрымлівае першыя ўяўленні пра навакольны свет, развівае пачуццё моўнага i музычнага рытму, знаёміцца з асновамі паэтычнай творчасці (рытм, рыфма, гукапіс).

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Калыханка
* Калыханка Дзеда-Барадзеда. Музыка Леаніда Захлеўнага, словы Артура Вольскага
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Попа.
**Попа фон Остэрна** (ням.: Poppo von Osterna, каля 1200, Франконія — 1267, Рэгенсбург) — вялікі магістр Тэўтонскага ордэна 1252—1256.

Уступіў у Тэўтонскі ордэн у сярэдзіне 1228, яго рэпутацыя расла хуткімі тэмпамі, пра што сведчыць запіс у летапісах, калі ён прысутнічаў у Прусіі ў 1233 ў якасці пасла вялікага магістра. Верагодна, затым тут жа і пасяліўся, магчыма, у якасці аднаго з першых манахаў.

Затым жыў у Вюрцбурге, што ў Германіі. Праз некаторы час зноў быў вымушаны вярнуцца ў Прусію. Ваяваў за Прымор’е з Святаполкам Памеранскім. Здолеў узмацніць тэўтонскае войска з дапамогай наёмнікаў з Аўстрыі. У 1247 сышоў у адстаўку, як пераможца пакінуў Прусію.

У 1248—1253 жыў у Германіі. У 1253 пры падтрымцы праімператарскай партыі быў абраны Вялікім магістрам Ордэна. Аднак прапапская партыя не прызнала валадарства Остэрна і выбрала свайго магістра Вільгельма фон Урэнбаха, які пратрымаўся ў апазіцыі 3 гады.

Падчас кіравання залучыўся падтрымкай чэшскага караля Атакара II, з дапамогай якога здзейсніў шэраг ваенных паходаў супраць язычнікаў у самбійскія землі. Вайна аказалася паспяховай і каб захаваць ужо дасягнутыя землі ў 1255, вялікі магістр пабудаваў замак Кёнігсберг.

У 1256 нягледзячы на супраціў з боку старэйшых братоў сышоў у адстаўку. Памёр у 1267.

Зноскі
------



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Гюнтэр фон Вюлерслебен** | **Вялікі магістр Тэўтонскага ордэна**1252—1256 | Пераемнік**Ано фон Зангерсхаўзен** |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 12173496X · VIAF: 74716514 |
**«КальЯн»** — беларускі панк-гурт з Гродна.

Біяграфія
---------

Гурт «КальЯн» створаны ў верасні 1996 года вакалістам Аляксандрам Дзянісавым і гітарыстам Змітром Антаневічам. У гэты перыяд былі запісаны 2 акустычныя і 2 электрычныя альбомы «У краіне цудаў» (выдадзены ў Польшчы сумесна з гуртом Deviation, 1997), «Б. Н.» (1999). У 1998 годзе музыкі ўзялі гран-пры на фестывалі «Басовішча». У 2000—2001 гадах каманда прыпыніла актыўную дзейнасць, яна знаходзілася ў стане паўраспаду. Музыкі спрабавалі ўдзельнічаць у шматлікіх праектах («С. М. Родин», «С. Р.К.» і іншых), аднак яны не ўвянчаліся поспехам. З красавіка 2001 года «КальЯн» у абноўленым складзе пачаў працаваць над новай праграмай, якая была запісана ў Гродна ў пачатку снежня 2001 («Ноўбадзі»).

У 2008 годзе гурт зняў два кліпа на песні «Барацьба» і «Радыёактыўны сьнег».

Апошняя на дадзены момант праца гурта мае назву «Антыпазітыў» (2011). Зараз гурт адышоў ад фолк-панка і эксперыментуе з гукам, не змяняючы, аднак, сваёй сутнасці і тэкставай сацыяльнай скіраванасці.

Погляды
-------

На працягу ўсяго часу існавання гурт не з’яўляўся прыхільнікам (а яе музыкі чальцамі) якой-небудзь партыі або афіцыйнага палітычнага руху. Асноўнай сацыяльнай праблемай сучаснага грамадства гурт «КальЯн» лічыць наяўнасць фізічнага і духоўна-маральнага гвалту над асобна ўзятым чалавекам з боку дзяржавы і яго інстытутаў улады, мульцінацыянальных карпарацый, тэлебачання, цэркваў, рэлігійных сектаў і г.д. пра што гурт і спявае.

Дыскаграфія
-----------

### Альбомы

* *У краіне цудаў* (1997)
* *Б.Н.* (1999)
* *Ноўбадзі* (2001)
* *Голая правда* (2005)
* *Антыпазітыў* (2011)

### Сінглы

* «Hate» (2005)

### Удзел у зборніках

* «Сэрца Эўропы in rock» (2001) — «Przemoc»
* «Прэм’ер Тузін 2006» (2006) — «Радыёактыўны сьнег»

Удзельнікі
----------

* Аляксандар «Міхалыч» Дзянісаў: вакал
* Ілля «Ільябл»: гітара, вакал
* Кастусь «Кот»: бас-гітара, бэк-вакал
* Лізавета: скрыпка, флейта
* Аляксандр «Сыр»: ударныя

Зноскі
------

1. 1 2  АЛЕСЮ ДЗЯНІСАВУ — 39! (ВІДЭА) Архівавана 11 верасня 2016. / Tuzin.fm
2. 1 2  Кальян «Антыпазітыў» (+аўдыё) / Experty.by

Спасылкі
--------

* КальЯн на Last.fm
* КальЯн: Чудесное воскрешение группы // Музыкальная Газета, 2007  (руск.)
* Гурт «Кальян»: «Апалітычнасць — гэта такі хітрык, магчымасць адседзецца ў хмызах.» (+ mp3) / Будзьма беларусамі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Last.fm · Last.fm |
«**Oracle**» (*Oracle Corporation*) — амерыканская карпарацыя, другі па велічыні даходаў вытворца праграмнага забеспячэння (пасля «Microsoft»), найбуйнейшы вытворца праграмнага забеспячэння для арганізацый, буйны пастаўшчык сервернага абсталявання.

Апісанне
--------

Кампанія спецыялізуецца на выпуску сістэм кіравання базамі даных, звязанага праграмнага забеспячэння і бізнес-дадаткаў (ERP- і CRM-сістэм, спецыялізаваных галінавых дадаткаў). Найбольш вядомы прадукт кампаніі — «Oracle Database», які кампанія выпускае з моманту свайго заснавання. З 2008 года карпарацыя засвоіла выпуск інтэграваных апаратна-праграмных комплексаў, а з 2009 года ў выніку паглынання «Sun Microsystems» стала вытворцам сервернага абсталявання, да гэтага кампанія выпускала выключна праграмнае забеспячэнне.

Кампанія была заснавана ў 1977 годзе. Лары Элісан — сузаснавальнік, генеральны дырэктар у перыяд з 1977 года па 2014 год, найбуйнейшы акцыянер (25 % станам на 2014 год). Падраздзяленні карпарацыі размешчаны больш чым у 145 краінах. Станам на 2019 год налічвае 136 тыс. супрацоўнікаў. Штаб-кватэра карпарацыі размешчана ў ЗША, у штаце Каліфорнія, побач з Сан-Францыска.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 1 снежня 2014.
2. ↑  National Software Reference Library<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6978597'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q176691'></a>
3. 1 2 3  Oracle Annual Report 2021 SEC 10-K
4. 1 2 3  Form 10-K — 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5469880'></a>
5. ↑  Forbes Oracle (ORCL) Stock Key Data

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · LinkedIn · Sina Weibo · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Тэматычныя сайты | GitHub |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 5108943-9 · ISNI: 0000 0004 4662 4679 · LCCN: nr94009943 · NDL: 00876920 · NKC: xx0064795 · NLA: 36021387 · SUDOC: 120239205 · VIAF: 125944013 |

 |
**Orthriophis taeniurus** — неядавітая змяя сямейства вужовыя.

Біялагічнае апісанне
--------------------

Агульная даўжыня дасягае 195 см. Галава слаба адмежавана ад шыі. Хвост кароткі. Зверху светла-бэзавага колеру з двума тонкімі чорнымі падоўжнымі лініямі, якія злучаюцца адна з адной папярочнымі палосамі, аддзеленымі адзін ад аднаго аднолькавымі прамежкамі. Гэта спалучэнне ліній утварае характэрны малюнак у выглядзе лесвіцы, які знікае ў задняй частцы спіны. Па баках тулава праходзяць 2-3 шэрагі чорных плям, пераходзячых у поласы ў задняй часткі тулава. Хвост чорны, з чатырма бялёсымі або жаўтлявымі палосамі: адна пасярэдзіне зверху, іншая па сярэдняй лініі знізу і па адной паласе размешчана на бакавой паверхні. Жывот жоўтага колеру з цёмнымі плямамі.

Арэал
-----

Жыве ў паўднёва-ўсходняй Азіі, Кітаі, Карэі, Японіі, Прыморскім краі Расіі.

Спосаб жыцця
------------

Малады асобнік
Любіць горныя і нізінныя лясы, адкрытыя ўчасткі з травяністай расліннасцю, сядзібы, агароды паблізу чалавечага жылля. Актыўны ўдзень. Сілкуецца грызунамі памерам менш пацука, птушкамі.

Гэта яйцакладная змяя. Самка адкладае ў чэрвені-ліпені 10-13 яек.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Словник-довідник із зоології. — К. 2002.
* Akeret, B. 2003. Terrarienbepflanzung. Reptilia (Münster) 8 (2): 22-29
* Barone, S. 2003. Beauty snakes like to bathe in pools not soup. Reptilia (GB) (31): 34-38.
A gold bracelet with a pattern and writing created by making holes in the braceletСтаражытны рымскі залаты бранзалет з Хоксненскага скарбу  (руск.) (бел. знойдзены ў Брытаніі і пахаваны пасля 407 года нашай эры. Прапісана Імя *ЮЛІЯНА*.
**Opus interrasile**, *літ*. «праца, паголеная або саскрабаная прамежкава» — гэта тэхніка ажурнай апрацоўкі металу з праколамі, вынайдзеная ў III стагоддзі нашай эры, якая засталася папулярнай у візантыйскіх ювелірных вырабах. Спосаб быў распрацаваны і папулярызаваўся ў Рыме, дзе металапрацоўшчыкі выкарыстоўвалі яго для вырабу арабескаў і іншых падобных канструкцый. Тэхніка прадугледжвае прабіванне адтулін у метале для імітацыі рашэцістых узораў, ажурных залатых упрыгажэнняў і гэтак далей. На метале часта малявалі ўзоры, а затым рознымі інструментамі здымалі патрэбныя кавалкі.

Тэхніку ўмоўна можна назваць ажурнай або праколатай працай. Эквівалентная тэхніка ў Японіі называецца сукасіборы  (англ.) (бел. і сустракаецца ў будыйскім мастацтве  (укр.) (бел..

Зноскі
------

1. ↑  Lewis & Short: A Latin Dictionary - *Rasilis* **(нявызн.)**.  Perseus Project. Праверана 12 March 2012.

Спасылкі
--------

* Openwork Gold Jewelry - The Process of Making Jewelry **(нявызн.)**. Праверана 24 лістапада 2007.
* Jewellery-making Techniques from Antiquity to Recent Times (NB spells technique incorrectly) **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 27 жніўня 2006. Праверана 13 ліпеня 2006.
* Idiomatic and Mainstream: the Technical Vocabulary of a Late Roman Crossbow Fibula **(нявызн.)**. Праверана 12 сакавіка 2012.
**Уладзімір Іванавіч Ягоўдзік (Ягаўдзік)** (14 лютага 1956, вёска Кастровічы, Слонімскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі празаік, драматург. Лаўрэат Літаратурнай прэміі Янкі Маўра (1994).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Вучыўся ў Дзятлаўскай, Слонімскай, Зэльвенскай школах-інтэрнатах, у 1978 г. скончыў філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1978—1982 гг. працаваў карэспандэнтам Брэсцкай абласной газеты «Заря», рэдактарам Брэсцкай абласной студыі тэлебачання. У 1982—1990 гг. — супрацоўнік штотыднёвіка «Літаратура і мастацтва». У 1990—2010 рэдактар галоўны рэдактар часопіса «Дзеці і мы». Адначасова ў 1997—2003 гадах — галоўны рэдактар часопіса «Бярозка».

Творчасць
---------

Дэбютаваў у друку вершамі ў 1972 г. (газета «Гродзенская праўда»). Выдаў кнігі прозы «Стронга» (1984), «Вочы Начніцы» (бібліятэка часопіса «Маладосць», 1989), «Прыручэнне птушкі» (1989), зборнік казак «Сонейка, свяці!» (1988). Аўтар мастацкага альбома «Алена Кіш» (1990).

Напісаў для дзяцей п'есы, што ставіліся ў лялечных і драматычных тэатрах краіны, на Беларускім радыё і тэлебачанні, «Залатое зярнятка» (пастаўлена ў 1983), «Сонейка, свяці!» (надрукавана і пастаўлена ў 1985), «Пякла баба калачы» (з А.Шкілёнкам, пастаўлена ў 1987), «Сакрэты Вогніка» (пастаўлена ў 1987), «Усміхніся, прынцэса…» (надрукавана і пастаўлена ў 1990).

Выступае ў перыядычным друку як літаратурны крытык, а таксама з мастацтвазнаўчымі артыкуламі пра самадзейных і прафесійных мастакоў рэспублікі. Пераклаў з рускай і ўкраінскай моў асобныя творы Л. Лявонава, В. Астаф'ева, Ю. Бондарава, М. Віграноўскага.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Уладзімір Іванавіч Ягоўдзік // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.
Табака
**Таба́ка** альбо **ню́хальны тыту́нь** (англ.: snuff) — тытунь бяздымнага спосабу ўжывання. Уяўляе сабой раздроблены да стану буйной пудры тытунёвы ліст, высушаны на агні і пастэрызаваны. Бывае розных відаў: для нюхання і для жавання.

Вытворчасць
-----------

Вырабляецца з лістоў і сцябла тытуню, якія мелюць у буйную пудру. У старажытныя часы існавалі маленькія ручныя млынкі для прыгатавання табакі ў хатніх умовах. Парашок доўгі час сушаць, а потым араматызуюць. Палітра араматаў на сёння проста вялізная — ад персіка і апельсіна, да ванілі, бергамоту і лаванды, язміну, лімону, мёду, сандалавага дрэва. У Мінску можна набыць табаку з вішняю, абрыкосам, эўкаліптам, малінаю і іншымі. Араматызаваная табака пакуецца ў вакуумныя каробачкі для захавання смаку і патрэбнага ўзроўню вільготнасці.

Гісторыя
--------

Нюханне табакі
Найбольшую папулярнасць табака набыла ў 18 стагоддзі. Каралеўскія дамы і хаткі Еўропы, а таксама вышэйшая шляхта з задавальненнем аддавалася новай забаве. Кароль Людовік XIII, які ўпадабаў табаку, скасаваў у Францыі на яе ўсе забароны, а жонку іншага караля — Георга III — нават празвалі *Snuffy Charlotte* (Шарлота-табанюшка). Пасля Французскай рэвалюцыі табака стала даступнай і звычайным абывацелям, якія з энтузіязмам перанялі гэту звычку ў шляхты.

У той самы час амерыканскія каўбоі таксама прасоўвалі табаку ў масы — нюхаць было зручней, чым распальваць цыгару ці цыгарэту, седзячы на кані. Па той самай прычыне «не маючы магчымасці паліць тытунь з камфортам у часе хуткай язды» табаку сталі нюхаць многія аўтааматары Вялікабрытаніі. Гэтыя спадары ў 1912 годзе адчынілі нават «Клуб табакі». Як лічылі яны, табака — «гэта яшчэ і цудоўны сродак для ачышчэння носу ад дарожнага пылу».

Здароўе
-------

Выгоды і прыемнасці ад табакі, штопраўда, могуць негатыўна адбіцца на здароўі.

Навукоўцы сцвярджаюць, што табака амаль не павышае рызыку інсульту (на 5% больш выпадкаў, чым у тых, хто ніколі яе не ўжываў), у той час, як цыгарэты павышаюць такую рызыку на 121% (у 2,21 разы). Рызыка ад палення цыгарэт увасабляецца ў страту прыблізна 8 гадоў жыцця, а табакі — толькі 0,04 гады (14,6 дзён) (высновы тых самых вучоных). Пры спажыванні табакі няма гарэння, значыць, і няма спажывання смолаў, якія нясуць асноўную шкоду арганізму.

Праціўнікі табакі кажуць пра непрыемны пах з роту, налёт на зубах, рак слізістай абалонкі рота і горла, залежнасць ад нікаціну, парадантоз. Акрамя таго, даследчыкі знайшлі ў табацы шмат натрыю, які павышае крывяны ціск, а адзін шведскі доктар (Боліндэр) устанавіў, што тыя, хто нюхае табаку, у 3 разы часцей пакутуюць ад гіпертаніі.

У цэлым лічыцца, што табака нясе куды менш шкоды арганізму, гэта больш бяспечная альтэрнатыва цыгарэтам. Між іншым, табака, якая таксама ўтрымлівае нікацін, можа быць даволі карысным крокам на шляху да таго, каб спачатку кінуць паліць, а потым і зусім развітацца з нікацінам.

Гл. таксама
-----------

* Тытунь

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Табака

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4270950-7 · LCCN: sh85123810 · Microsoft: 95044740 |
**Таба́га-Кіс** (англ.: Tobago Cays) — група малых астравоў і скал у складзе архіпелага Грэнадзіны. Агульная плошча — 0,25 км². На астравах створаны аднайменны марскі запаведнік. Яго тэрыторыя ахоплівае 5,7 км².

Табага-Кіс утвораны на вулканічным падняцці эпохі міяцэна. Паверхня астравоў сфарміравана асадкавымі пародамі. У наваколлях месціцца доўгі каралавы рыф Падкова. 

Клімат трапічны, вельмі засушлівы. 

Флора прадстаўлена ксерафітамі. Фаўна — пераважна марскімі птушкамі і яшчаркамі. Сезонна на астравах размножваюцца марскія чарапахі. Марскія воды каля Табага-Кіс населены рэдкімі відамі каралаў.

Спасылкі
--------

* Сайт запаведніка
Дэвіз на дзяржаўнай пячатцы Бразіліі
**Ordem e Progresso** (парт.: «Парадак і прагрэс») — нацыянальны дэвіз Бразіліі, які выкарыстоўваецца з моманту яе ўтварэння. Дэвіз з'яўляецца выразам палітычных ідэй пазітывізму ў скарочанай форме ад выказвання Агюста Конта "любоў як прынцып, парадак як аснова, прагрэс як мэта» (фр. L'amour pour principe et l'ordre pour base; le progrès pour but). Дэвіз размешчаны на дзяржаўным сцягу краіны.

Сэнс выраза — дзяржава імкнецца да рэспубліканскіх ідэалаў: забеспячэння роўнасці грамадзян перад законам, сацыяльнай адказнасці, а таксама да развіцця маральных і інтэлектуальных якасцей народа і дзяржавы.

Спасылкі
--------

* BRAZIL: Order and Progress, Ronald Hilton, World Association of International Studies Forum Q&A (англ.)
* Нацыянальная пячатка Бразіліі
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Масачусетс (значэнні).
**Заліў Масачусетс** (англ.: Massachusetts Bay) — заліў Атлантычнага акіяна ля паўночна-ўсходняга ўзбярэжжа Паўночнай Амерыкі. Абмывае штат Масачусетс, ЗША. Заліў Масачусетс лічыцца часткай заліва Мэн, мае даўжыню 55 км, і глыбіню да 93 м. Прылівы ў заліве паўсутачныя, да 1,8 м.

На поўначы заліў абмежаваны паўвостравам Кейп-Эн, у паўднёвай частцы размешчаны заліў Кейп-Код, абмежаваны аднайменным паўвостравам. Заходняя частка заліва носіць назву Бостанская бухта, у ёй размяшчаецца горад-порт Бостан.

Заліў даў назву аднаму з першых паселішчаў у Новай Англіі — калоніі Масачусецкага заліва. Вялікая колькасць заліваў на ўзбярэжжы штата Масачусетс далі яму мянушку «Штат Заліваў».

Спасылкі
--------

* Массачусетс // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh89002518 · SUDOC: 027490556 · VIAF: 316432330 |
**Лядовы Палац спорту Мінскай вобласці** (поўная назва — *Дзяржаўная ўстанова «Лядовы Палац спорту Мінскай вобласці»*; раней быў вядомы як **Мінскі лядовы палац спорту**) — спорткомплекс у горадзе Мінску, Беларусь.

Аўтары праекта архітэктары інстытута «Белпрампраект» Ю. Ф. Патапаў, І. І. Боўт, А. С. Шафрановіч. Узвядзенне арэны пачыналі ўладальнікі хакейнага клуба «Цівалі», аднак не зладзіліся з фінансаваннем і будоўля спынілася на ўзроўні падмурка. Завяршалася будаўніцтва палаца ў 1997—1999 гадах ужо за дзяржаўныя сродкі. Аб'ект быў уведзены ў эксплуатацыю ў лютым 1999 года.

Арэна лядовага палаца з'яўлялася хатняй пляцоўкай хакейнага клуба «Керамін», які выступаў у беларускай экстралізе, а таксама базай для хакейных секцый. У красавіку 2004 года Мінскі лядовы палац спорту прымаў матчы чэмпіянату свету сярод юніёраў у вышэйшым дывізіёне.

У сезоне 2012/13 у палацы праходзілі матчы хакейнага клуба «Юнацтва-Мінск» у Вышэйшай хакейнай лізе. Пасля клуб пераехаў на «Чыжоўка-Арэну».

Апісанне
--------

Асноўнае прызначэнне — правядзенне матчаў па хакею з шайбай, спаборніцтваў па фігурнаму катанню, шорт-трэку і іншым лядовым відам спорту. Трыбуны размешчаны Г-падобна, ёмістасць палаца складае 1823 гледачоў. Прадугледжана магчымасць трансфармавання хакейнай каробкі ў пляцоўку для гульнявых відаў спорту, спартыўных адзінаборстваў, тэніса, цяжкай атлетыкі, гімнастыкі, бокса, а таксама ў сцэну для правядзення канцэртаў і іншых відовішчных мерапрыемстваў. У свабоднае ад спартыўных мерапрыемстваў час лядовая пляцоўка задзейнічана для правядзення масавых катанняў на каньках.

Канцэрты і музычныя мерапрыемствы
---------------------------------

### Адбыліся

* Nazareth — (22 кастрычніка 2007 года).

### Адменены

* Cradle of Filth, Moonspell, Turisas — (20 красавіка 2009 года). У рамках еўрапейскага тура Filth Fest Tour гурты павінны былі наведаць Беларусь, але ў дзень канцэрту гурты не змагла даехаць да Мінска 150 кіламетраў з-за праблем з пропускам грузавіка з рэквізітам на мытні..

Гл. таксама
-----------

* ХК Цівалі
* ХК Керамін
* Палац спорту, Мінск

Зноскі
------

1. ↑  *Степан Воронков.*. Пионеры отечественного хоккея **(нявызн.)**.  Страница хоккея Беларуси (28 апреля 2006). Архівавана з першакрыніцы 19 красавіка 2012. Праверана 15 лютага 2010.
2. ↑  *Владимир Бережков.*. Система энергоВЫНОСителей, или АссигНАЦИЯ хоккейного займа **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Прессбол (17 мая 2007). Архівавана з першакрыніцы 15 чэрвеня 2022. Праверана 15 лютага 2010.
3. ↑  Хакей. Мінскае «Юнацтва» прынята ў ВХЛ
4. ↑  Cradle of Filth, Moonspell, Turisas у Мінску 20 красавіка 2009 года. **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  tut.by. Архівавана з першакрыніцы 19 красавіка 2012. Праверана 30 ліпеня 2010.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт «Лядовага Палаца спорту Мінскай вобласці»
* «Мінскі лядовы палац спорту» на сайце «НаКатку — усе каткі Беларусі» Архівавана 27 лістапада 2011.
Масверк
**Ма́сверк** (ням.: Maßwerk — чарцёжная праца) — гатычны дэкаратыўны каркасны арнамент, усе элементы якога пабудаваны пры дапамозе цыркуля. Складаецца са стылізаваных трыліснікаў або чатырохліснікаў, кругоў і іх фрагментаў. Выконваецца глыбокім рэльефам на драўляных або каменных канструкцыях.

У гатычнай архітэктуры сустракаецца пры афармленні вокнаў, балюстрад. Таксама выкарыстоўваецца пры вырабе мэблі. Падобныя арнаменты пазней сустракаюцца ў стылі мадэрн.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Масверк

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4037903-6 · LCCN: sh85136400 · Microsoft: 5437020 · NKC: ph229526 |
GM Electrovan (зправа)
**GM Electrovan** — першы ў свеце аўтамабіль, які працуе на вадародных паліўных элементах. З’явіўся ў 1966 годзе. Праект быў зачынены па прычыне неверагодна высокага кошту вытворчасці і поўнай адсутнасці інфраструктуры для такіх аўтамабіляў.

Канструкцыю аўтамабіля скаладалі дзве крыягенныя ёмістасці — з вадкім вадародам і кіслародам, 32 паліўных элемента, цягавы электраматор на 115 к.с. Каб размясціць на шасі грувасткія агрэгаты, за аснову быў узяты мінівэн *GMC Handivan*. Карыснага грузу аўтамабіль на борт фактычна не браў — амаль ўвесь грузавы адсек займалі балоны з кіслародам і вадародам, а таксама сам электрахімічны генератар.

Адзіны дзейсны асобнік выкарыстоўваўся толькі на тэрыторыі завода GM. У ходзе выпрабаванняў аўтамабіль развіў хуткасць 110 км/г. Да 100 км/г ён разганяўся за 30 секунд і меў запас ходу прыкладна ў 230 кіламетраў.

На працягу многіх гадоў Electrovan знаходзіўся на складзе на халодным захоўванні. Затым ён быў дастаўлены ў цэнтр спадчыны General Motors. У апошні час GM Electrovan знаходзіцца ў Petersen Automotive Museum (Лос-Анджэлес, штат Каліфорнія).

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 4 сакавіка 2016. Вадародны тупік  (руск.)
Прапілон у Афінскім Акропалі
**Акро́паль** (грэч. ákros «верхні» + *pólis* «горад»): узвышаная частка старажытнагрэчаскага горада. У эгейскі перыяд там змяшчаліся гарадскія ўмацаванні, пазней акропалі ператварыліся ў цэнтры рэлігійна-палітычнай забудовы гарадоў.

Найбольш вядомы акропаль у Афінах, забудова якога была пачатая не пазней за 2 тыс. да н.э. (гл.далей: Парфенон, Прапілеі, храм Нікі Аптэрас, Эрэхтэён).

Гл. таксама
-----------

* гіпадамава сістэма
* крэмль.

Літаратура
----------

* Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 1. А — Афіна / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1969. — 624 с.: іл. карты. С.195.
* Всеобщая история архитектуры. Т.1, 1958. — 686 с.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Акропаль
**Руралес** (ісп. *Rurales* — «сельскія») — конная сельская паліцыя, якая дзейнічала ў Мексіцы з 1861 па 1914 год.

Гісторыя
--------

У XIX стагоддзі вялікай праблемай для мексіканскіх уладаў была адсутнасць парадку і бандытызм у сельскай мясцовасці. Спробы арганізаваць фарміраванні, якія маглі б навесці тут парадак, прадпрымаліся з 1855 года. Аднак афіцыйныя часткі сельскай паліцыі, якія пазней атрымалі назву «руралес», былі створаны прэзідэнтам Хуаресам у 1861 годзе. Гэтыя фарміранні былі арганізаваны па прыкладу іспанскай жандармерыі.

Эфектыўнаму ажыццяўленню праграмы па навядзенні парадку ў вёсцы перашкодзіла замежная інтэрвенцыя, вярнуцца да гэтага пытання ўрад Мексікі змог толькі ў 1867 годзе. Беніта Хуарэс вывеў руралес з падпарадкавання ваеннага міністра і перадаў іх пад кантроль міністра ўнутраных спраў. Колькасць атрадаў коннай паліцыі была даведзена да 1500 чалавек, пры гэтым у яе шэрагі трапіла шмат бандытаў. Займаліся руралес у асноўным патруляваннем дарог вакол Мехіка.

Свайго росквіту арганізацыя сельскай паліцыі дасягнула пры прэзідэнце П. Дыясе. Апошні, імкнучыся прыцягнуць у краіну замежныя інвестыцыі, бачыў у руралес важны інструмент для забеспячэння правапарадку ў краіне. Іх колькасць павялічылася да 3000 чалавек, пры гэтым у адрозненне ад арміі руралес камплектаваліся добраахвотнікамі, тэрмін службы якіх складаў 4 гады. Праблема паступлення ў руралес крымінальных элементаў захоўвалася, але большасць членаў фарміраванняў былі звычайнымі сялянамі або рамеснікамі. Новымі праблемамі сталі дэзерцірства і карупцыя — начальнікі руралес прыпісвалі да сваіх частак «мёртвыя душы», павялічваючы фінансаванне, а афіцэры забеспячэння прадавалі зброю і амуніцыю мясцовым жыхарам. Пры Дыясе руралес ахоўвалі жалезныя дарогі, выконвалі інкасатарскія функцыі і падтрымлівалі парадак сярод сельскіх і завадскіх рабочых.

Падчас рэвалюцыйных паўстанняў 1910 і 1911 гадоў руралес захавалі адданасць Парфірыё Дыясу, аднак з прычыны сваёй невялікай колькасці яны не маглі аказаць сур'ёзнага супраціву паўстанцаў. Пасля адстаўкі Дыяса і яго эміграцыі беспарадкі працягваліся, а людзі, якія падтрымалі рэвалюцыю, мелі патрэбу ў працы. Таму новы прэзідэнт Франсіска Мадера не толькі не скасаваў руралес, але і павялічыў іх колькасць. Адным з рэвалюцыянераў, накіраваных у шэрагі руралес, стаў генерал Паскуаль Ароска. Пасля забойства Мадера і ўзурпацыі ўлады контррэвалюцыйным генералам Уэртай руралес былі зноў падпарадкаваны вайсковаму камандаванню. Да ліпеня 1914 года іх колькасць складала 6000 чалавек, але ў абароне рэжыму прэзідэнта Уэрты яны ігралі невялікую ролю. У жніўні таго ж года пасля адстаўкі прэзідэнта рэвалюцыянеры раззброілі і расфармавалі руралес. Хаця пазней некаторыя іншыя фарміравання насілі назву «руралес», з федэральнай сельскай паліцыяй 1861-1914 гадоў яны не звязаны.

Літаратура
----------

Coerver D. M. Pasztor S. B. Buffington R. Mexico: An Encyclopedia of Contemporary Culture and History. — ABC-CLIO, 2004. — P. 455—457. — ISBN 9781576071328.
**Падасо́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чачэрскага раёна БССР. Цэнтр — вёска Падасоўе.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Свяцілавіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Чачэрскага раёна. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Покацкага сельсавета.

Утвораны зноў у 1930 годзе ў складзе Чачэрскага раёна БССР з часткі Покацкага сельсавета. 29 кастрычніка 1934 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Покацкага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**GO-Records** — беларускі музычны лэйбл. Заснаваны ў 2005 годзе ў Гомелі.

Дзейнасць
---------

Кампанія займаецца выпускам і дыстрыб’юцыяй у Беларусі такіх беларускіх выканаўцаў, як Серёга, Rasta, Бьянка, Amatory (альбомы «Неизбежность» 2004 года і «Книга мёртвых» 2006 года), ТТ-34, ST1M, Gods Tower (зборнік «The Greatest Arrows» 2005 года), Дай дарогу!, Саша и Сирожа, Крамбамбуля (альбом «Святочная» 2007 года), Крама (альбом «Усё жыццё — дзіўны сон» 2007 года), Nevma (альбом «Стихия слёз» 2009 года), Termin X (альбом «Што дае нам магчымасць дыхаць» 2010 года), Zet (альбом «Radzima.com» 2006 года), 3t.ON ды іншых. У 2006 годзе на лэйбле GO-Records быў выдадзены зборнік «XLAM: Лучшая беларусская альтернатива». Таксама лэйбл з’яўляецца заснавальнікам і арганізатарам штогадовага фестываля цяжкай музыкі «GO-FEST».

Зноскі
------

1. ↑  *Будкін, Сяргей*. "Go" значыць "наперад"  (бел.). *Белорусская деловая газета*.  Тузін Гітоў (7 верасня 2005). Архівавана з першакрыніцы 8 студзеня 2011. Праверана 24 красавіка 2017.
2. ↑  "Go-Records :: только вперед!" (in ru). *Музыкальная газета* (50). 2005.. Retrieved on 2020-03-20.
3. ↑  *Подберезский, Дмитрий*. Go-Records (руск.).  ej.by. Архівавана з першакрыніцы 16 красавіка 2020. Праверана 16 красавіка 2020.
4. ↑  *Тарналицкий, Максим «Zoom»*. GO-FEST 2007 - отчет (руск.).  LiveSound.by. Архівавана з першакрыніцы 6 студзеня 2008. Праверана 13 ліпеня 2020.

Спасылкі
--------

* Рэцэнзіі на альбомы лэйбла на Experty.by
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Русакова.
**Русако́ва** — археалагічны помнік: стаянка за 1,5 км на поўнач ад вёскі Русакова (Слонімскі раён, Гродзенская вобласць), на левабярэжнай надпоймавай дзюне рака Шчара, ва ўрочышчы Літоўскі Бераг.

Выявіў у 1965 годзе і даследаваў у 1966 годзе В. Р. Супрун, у 1967, 1970, 1977 — М. М. Чарняўскі. Ускрыта 1024 м². Памеры 74х40 м. Культурны пласт да 0,8 м.

Выяўлены рэшткі агнішчаў, у т.л. выкладзеных з камянёў, прылады працы і кераміка пераважна нёманскай культуры: трохвугольныя наканечнікі стрэл, лістападобныя наканечнікі дзід, разнастайныя скрабкі, разцы і іншае; кераміка дубічайскага тыпу (таўстасценная, з грабеньчатым і накольчатым арнаментам), познанеалітычная (дабраборская); невяликая колькасць сярэдненеалітычных (лысагорскіх) матэрыялаў. Да бронзавага веку адносяцца фрагменты пласкадонных гаршкоў са шнуравым, штампаваным і пракрэсленым арнаментам, а таксама крамянёвыя вырабы, каменныя шліфаваныя і свідраваныя сякеры. Выяўлены рэшткі пахаванняў па абраду трупаспалення (бронзавы век), кароткая свідраваная сякера і гаршчок з наразным арнаментам. Дзюна была заселена і ў пазнейшы час. Сустракаюцца фрагменты керамікі і гліняныя прасліцы жалезнага веку, фрагменты ганчарнага посуду і металічныя вырабы (наканечнік дзіды і інш.) познафеадальнага часу.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2001

Літаратура
----------

* *Супрун, В. Г.* Поселение Русаково ІІ (по материалам раскопок 1966 года) / В. Г. Супрун // Вопросы истории: тез. докл. ХІІ конф. молодых учёных БССР. — Минск, 1969. — С. 21—30. (руск.)
* *Чарняўскі , М. М.* Русакова / М. М. Чарняўскі // Археалогія і нумізматыка Беларусі: энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 546. — ISBN 5-85700-077-7.
* *Чарняўскі , М. М.* Русакова / М. М. Чарняўскі // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: У 2 т. / [складальнік Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 2: Л — Я. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2011. — 464 с.: іл. — С. 262. — ISBN 978-985-11-0549-2.
* Русакова // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 454. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

Спасылкі
--------

* Русакова (археалагічны помнік) на сайце «Архіварта»
**Новадзявочыя могілкі Санкт-Пецярбурга** — некропаль па адрасе Маскоўскі праспект, 100 пры Васкрасенскім Новадзявочым манастыры. Пахаванні ахопліваюць перыяд з 1850-х гадоў да цяперашняга часу.

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі, асабліва ў перыяд знішчэння царкоўных і манастырскіх могілак у СССР у 1920—1930-я гады, многія магілы былі знішчаны. Капліцы і цэрквы на могілках былі разбураны.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Акраве́рш** — разлічаны на зрокавае ўспрыманне верш, у якім пачатковыя літары вершаваных радкоў, прачытаныя зверху ўніз, утвараюць якое-небудзь слова: прозвішча або імя паэта ці таго, каму верш адрасуецца, нейкае прызнанне, пажаданне, адказ на пастаўленае пытанне і г. д..

Акраверш ў беларускай літаратуры
--------------------------------

Прынцыпы акраверша ўпершыню ў беларускай і ўсёй усходнеславянскай літаратуры выкарыстаў Ф. Скарына, зашыфраваўшы ў тэкстах «Малой падарожнай кніжыцы» (Вільня, 1522) сваё аўтарства: «Делал доктор Скоринич Францискоус».

Акравершы ёсць у М. Багдановіча, У. Дубоўкі, А. Салаўя, Р. Барадуліна, Н. Гілевіча і некаторых іншых беларускіх паэтаў. Часам у паэзіі сустракаюцца тэлевершы, у якіх пэўнае слова ці выраз утвараюць апошнія літары вершаваных радкоў. У мезавершах слова ці выраз шыфруюцца ў сярэдзіне вершаваных радкоў і складаюцца ці з асобных літар, што чытаюцца па вертыкалі, ці з асобных частак суседніх словаў або аднаго слова. М. Багдановіч напісаў надзвычай арыгінальны, першы ва ўсходнеславянскай паэзіі «Чацвярны акраверш», што аб’ядноўвае прыметы акраверша, тэлеверша і мезаверша:

> 
> 
> *«**А**х, как умеете Вы, **Анна**,*  
> 
> ***Н**е замечать, что я влюбле**н**.*  
> 
> ***Н**о все же шлю я Вам не сто**н**,*  
> 
> ***А** возглас радостный: ос**анна**!»*
> 
> 
> 

У сучаснай беларускай літаратуры ёсць прыклады спалучэння акраверша з іншымі жанрамі. Такім прыкладам міжжанравага сінтэзу з’яўляецца верш Алега Грушэцкага, у якім паэту атрымалася спалучыць прынцыпы акраверша з японскім танку:

> 
> 
> *«**К**арыя вочы!*  
> 
> ***А**д іх не адарвацца.*  
> 
> ***Ц**ешаць і грэюць.*  
> 
> ***Я**к жа шчаслівы штодня*  
> 
> ***Г**этак вось любавацца».*
> 
> 
> 

Калі ўзяць першы вертыкальны радок, то можна заўважыць, што ў гэтым танка-акравершы-прысвячэнні зашыфравана імя і першая літара прозвішча жонкі паэта — Каця Г. (Грушэцкая).

Заўвагі
-------

1. ↑  *Барысюк, Т.П.* Хоку і танка ў сучаснай беларускай паэзіі // Беларуская літаратура і літаратуразнаўства: зборнік навуковых артыкулаў (да 90-годдзя Інстытута літаратуразнаўства імя Янкі Купалы) / Нац. акад. навук Беларусі [і інш.] / уклад. Н. В. Якавенка; навук. рэд. І. В. Саверчанка. — Мн.: Інстытут літаратуразнаўства НАН Беларусі, ВД «Беларуская навука», 2022. — С. 277. — 507 с. — ISBN 978-985-08-2897-2.

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Catholic (1997—…) · Pauly-Wissowa · Universalis · Гранат |
**5972 Olton Hall** — паравоз тыпу 2-3-0, прадстаўнік класа 4900 сеткі GWR (вядомы таксама як *Hall Class*). Атрымаў вядомасць пасля фільмаў пра Гары Потэра, дзе водзіць «Хогвартс-Экспрэс».

Ранняя эксплуатацыя
-------------------

Паравоз быў пабудаваны Суіндонскім заводам у красавіку 1937 года і паступіў на Great Western Railway дзе пачаў працаваць у дэпо ў Ніце (Паўднёвы Уэльс). У жніўні 1950 года паравоз купіла British Railways, якая перавяла *5972 Olton Hall* ў дэпо ў Кармартэне. Праз некалькі гадоў паравоз накіравалі на Суіндонскі завод для мадэрнізацыі, у ходзе якой ўсталявалі параперагравальнік, для чаго ў катле былі пастаўленыя тры шэрагу жаравых труб. Пасля гэтага паравоз быў накіраваны для працы ў дэпо Лэйра, што размяшчалася ў Плімуце. Апошнім месцам працы «Olton Hall» стаў усходні порт Кардыф. У студзені 1963 года паравоз выключылі з інвентара, а ў сакавіку 1964 года прадалі кампаніі Woodham Brothers на металалом.

Захаванне
---------

Варта адзначыць, што пляцоўка кампаніі Woodham Brothers ўяўляе сабой хутчэй вялікую звалку, на якой паравозы могуць ржавець дзесяцігоддзямі. У сакавіку 1981 года *5972 «Olton Hall»* быў выкуплены Horbury railway works і пасля аднаўлення паступіў у Нацыянальны чыгуначны музей (en) у Шылдане. Перыядычна ён здзяйсняе паездкі па West Coast Railways.

Пасля выхаду фільмаў пра Гары Потэра паравоз стаў папулярным, таму пачынаючы з 2004 года кожнае лета арандуецца прыватнымі тураператарамі для арганізацыі паездак фанатаў.

### Хогвартс-Экспрэс

5972 «Olton Hall» пад цягніком
Першапачаткова на «ролю» паравоза «Хогвартс-Экспрэса» быў абраны «Taw Valley» класа SR West Country (en) таксама тыпу 2-3-0 і пабудаваны ў другой палове 1940-х гг Паравоз ужо быў перафарбаваны і перайменаваны, калі рэжысёр Крыс Каламбус нечакана яго забракаваў, палічыўшы занадта сучасным. Па гэтай прычыне было вырашана задзейнічаць 5972 «Olton Hall».

У фільмах «Olton Hall» водзіць склад з чатырох брытанскіх вагонаў тыпу Mark 1. Для здымак паравоз быў перафарбаваны ў цёмна-бардовы колер, замест стандартнага для пасажырскіх паравозаў зялёнага. Нумар 5972 захавалі, але паставілі таблічкі з новай назвай паравоза — «Hogwarts Castle». Такая назва, з улікам мадэлі (*Hall Class*) і сучаснасці назвы паравоза, стала нават своеасаблівай жартам: *Зала, якая думае, што яна Замак* (англ.  The Hall that thinks it's a Castle).

Спасылкі
--------

* Olton Hall (англ.).  Great Western Society. Архівавана з першакрыніцы 30 снежня 2012. Праверана 7 лістапада 2012.
* Great Western archives - Hall class (англ.). Архівавана з першакрыніцы 30 снежня 2012. Праверана 7 лістапада 2012.
* Friends of Locomotive 4930 Hagley Hall (англ.). Архівавана з першакрыніцы 30 снежня 2012. Праверана 7 лістапада 2012.
**Пятрас Вайвада** (літ.: Petras Vaivada; 29 чэрвеня 1906, Таўрогі — 3 сакавіка 1989, Вільнюс) — літоўскі скульптар

.

Біяграфія
---------

У 1928—1932 гадах вучыўся ў Каўнаскай мастацкай школе. Працаваў у майстэрнях скульптараў Вінцаса Грыбаса, Юозаса Зікараса.

З 1944 года ўдзельнічаў у выстаўках. У 1944—1956 гадах быў адказным сакратаром Саюза мастакоў Літоўскай ССР.

Творчасць
---------

У 1945 годзе прыняў удзел у калектыўнай працы літоўскіх скульптараў над манументам Перамогі ў Калінінградзе. Аўтар скульптурных партрэтаў У. І. Леніна (1946, 1950, 1961), Пранаса Наркунаса (1965), уласнай унучкі, а таксама шэрагу дзеячаў літоўскай культуры. Стварыў статую Вінцаса Міцкявічуса-Капскукаса для помніка ў Вільнюсе (1962), дэмантаванага ў 1990 годзе..

Сумесна з Бярнардасам Бучасам стварыў скульптурную групу «Сельская гаспадарка», якая адлюстроўвала механізатара і дзяўчыну-земляроба са снапом, на Зялёным мосце ў Вільнюсе (1952; у 2015 годзе дэмантаваная).

Для творчасці Вайвады характэрная рэалістычнасць, працы 1970-х — 1980-х гадоў адзначаны рысамі схематызму, сінтэтызму, дэкаратыўнасці.

Зноскі
------

1. 1 2 3  VLE
2. ↑  Žemaitija

Спасылкі
--------

* Petras Vaivada (літ.). *Visuotinė lietuvių enciklopedija*.  Mokslo ir enciklopedijų leidybos centras (16 снежня 2013). Праверана 12 лютага 2019.
* Petras Vaivada (літ.)(недаступная спасылка). *Kultūros, meno, mokslo, visuomenės veikėjai*.  Regionų kultūrinių iniciatyvų centras (18 жніўня 2006). Архівавана з першакрыніцы 6 сакавіка 2016. Праверана 12 лютага 2019.
* ОЗП

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 133652289 · ISNI: 0000 0000 2788 6690 · VIAF: 1207729 |
**«Гісторыя пра Апалона Цірскага»** — помнік перакладной беларускай літаратуры, свецкая аповесць блізкаўсходняга паходжання. Карысталася папулярнасцю на Беларусі ў XVII—XVIII стст. У цэнтры ўвагі твора — апісанне прыгод знатнага чалавека з грэчаскага г. Ціра, які шмат гадоў вандруе па розных краінах, шмат чаго бачыць, трапляе ў самыя нечаканыя сітуацыі, але шчасліва вяртаецца на радзіму і становіцца яе ўладаром.

На Беларусі твор меў абыходак у складзе вядомага зборніка навел «Рымскія дзяянні». Адзін з яго рукапісаў быў перапісаны ў Магілёве ў 1688 годзе. Мова магілёўскага спісу — сумесь старабеларускай і стараславянскай моў XVII ст.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
«Гуральскае вяселле»
**Гуральскі народны касцюм** — традыцыйны касцюм гуралей (этнакультурнай групы палякаў-горцаў).

Апісанне
--------

Багата дэкараваныя вышыўкай і ўзорамі народныя касцюмы гуралей з'явіліся адносна нядаўна — у канцы XIX стагоддзя. Да гэтага іх адзенне не мела падобных упрыгожванняў. Так, паводле звестак 1870-х гадоў, новатаргскія гуралі насілі штаны з белага сукна. Па швах яны абшываліся чорна-белымі ваўнянымі ніткамі. Паміж двума кавалкамі сукна ўшываўся шляк, каб не рваліся краі.

«Гуральскае вяселле»
Па ўспамінах старажылаў, упершыню ўпрыгожаныя шнурамі штаны прывёз з Венгрыі бацька селяніна Юзэка Вальцака з Скібувек. Гэтыя шнуры з белай і чорнай скручанай воўны нашываліся ўздоўж швоў. Гуральскія майстры сталі ўскладняць узоры, замянялі шнуры каляровай вышыўкай. Спераду на штанах сталі вышываць складаныя арнаментальныя кампазіцыі, якія атрымалі назву пажаніц. Арнамент пажаніцы мае форму сэрца. У цэнтры размяшчаецца цыркульная разетка, зорка або раслінны матыў у крузе. Старадаўнія пажаніцы мелі больш сціплы дэкор: арнамент у выглядзе крэсіва або петлепадобных абцугоў. Узор пажаніц можа адрознівацца ў залежнасці ад рэгіёна, аднак іх агульны стыль застаецца нязменным. Падобны стыль упрыгожванняў характэрны для традыцыйнага адзення і астатняга насельніцтва Карпацкай вобласці (венграў, румыны, славакаў, прыкарпацкіх украінцаў).

Важнай часткай гуральского касцюма з'яўляюцца цухі — мужчынскія кароткія курткі з белага сукна, упрыгожаныя рознакаляровай вышыўкай. Па традыцыі, вышыўкай у гуралей займаліся мужчыны. Цухі і вышытыя штаны (порткі) уваходзяць у склад святочнага касцюма. Цухі і порткі пажылых гуралаў, як правіла, маюць больш сціплую вышыўку.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Народное искусство Польши. Наука, 1970. С. 84-85.
**Пісталет узору 1933 г.** (*ТТ, Тульскі, Токарава*) — першы армейскі самазарадны пісталет СССР, распрацаваны ў 1930 годзе савецкім канструктарам Фёдарам Васільевічам Токаравым.

Гісторыя стварэння
------------------

У 1929 г. Ф. Токараў прадставіў для выпрабаванняў створаную ім мадэль «аўтамата». Яна мела запорную сістэму ствала, як у «Браўнінга», і была разлічана для стральбы савецкім патронам 7,62 х 25 мм. Памеры патрона былі практычна ідэнтычныя па памерах з адным з найбольш папулярным у Еўропе маўзэраўскім патронам калібра 7,63 мм, які падыходзіў пісталету Токарава, што з'яўлялася дадатковым плюсам пры вядзенні баявых дзеянняў на «варожай» тэрыторыі. Пісталет быў разлічаны на вядзенне прыцэльнай адзіночнай стральбы, але мог весці агонь і чэргамі. Для гэтага, акрамя абоймы, да яго прыкладаўся магазін на 20 патронаў. Што ж тычылася недахопаў, то іх было значна больш. І хоць на выпрабаваннях пісталет паказаў цалкам здавальняючую балістыку і кучнасць бою, за масіўнасць і габарыты, якія не адпавядаюць паняццю «асабістай зброі», ад яго адмовіліся.
Улічваючы зробленыя памылкі і недахопы папярэдняй канструкцыі, ужо ў сярэдзіне 1930 г. Токараў прадставіў для выпрабаванняў мадэль новага кампактнага аўтаматычнага пісталета. Ён уяўляў сабой самазарадную кароткаствольную зброю, у якой падача і дасыланне патрона ў патроннік, замыканне і адмыканне канала ствала, выкід стрэлянай гільзы ажыццяўляліся аўтаматычна. Практычна адначасова па адзіных праграмах выпрабаванняў «прыстрэльваліся» ўзоры пісталетаў, распрацаваныя савецкімі канструктарамі Каровіным і Прылуцкім, а таксама пісталеты замежных сістэм: нямецкія «Вальтэр», «Парабелум» і бельгійскі «Браўнінг». Па выніках выпрабаванняў лепшым быў прызнаны надзейны, лёгкі, кампактны і больш тэхналагічны пісталет, створаны Токаравым. У той жа час у заключэнні дзяржаўнай камісіі гаварылася, што дадзеная мадэль пісталета можа быць прынятая на ўзбраенне толькі пры наступных умовах: «павелічэнне трапнасці, павелічэнне бяспекі, а таксама ўстараненне астатніх недахопаў».
У лютым 1931 г. Рэўваенсавет СССР прыняў рашэнне аб замове першай партыі пісталетаў сістэмы Токарава ў колькасці 1000 штук для ўсебаковых выпрабаванняў у войсках. Новаму пісталету было прысвоена афіцыйнае найменне «7,62-мм самазарадны пісталет узору 1930 г.». Імя яго канструктара ня згадвалася і прысутнічала толькі ў неафіцыйныай назве — **ТТ** *(«Тульскі, Токарава»)*.
Масавае вытворчасць ТТ пачалося толькі ў 1933 г. пасля таго як у канструкцыю пісталета быў унесены шэраг змяненняў, якія закранулі практычна ўсіх яго механізмаў (адсюль пайшла назва «**ТТ узору 1933 г**.»).

Тактыка-тэхнічныя характарыстыкі
--------------------------------

|  |  |
| --- | --- |
| Калібр, мм | 7,62 |
| Маса з патронамі, кг | 0,94 |
| Даўжыня, мм | 195 |
| Даўжыня ствала, мм | 116 |
| Пачатковая хуткасць кулі, м / с | 420 |
| Хуткастрэльнасць, стр / хв | 30 |
| Ёмістасць магазіна, патронаў | 8 |
| Прыцэльная далёкасць, м | 50 |