Харугва ваяводства на паштоўцы 1918 года.Харугва ваяводства на паштоўцы 1918 года.
**Віленская харугва**, або **харугва Віленскага ваяводства** (польск.: Chorągiew wileńska) — геральдычны сцяг паспалітага рушэння Віленскага ваяводства Вялікага княства Літоўскага.

Апісанне
--------

Харугва ўяўляла сабой двухбаковае прамавугольнае палотнішча чырвонага колеру ў «трыццаці і пяці локцяў» з дзвюма касіцамі.

На пярэднім баку выяўлены герб Вялікага княства Літоўскага — «Пагоня» на белым шчыце, на адваротным — «Калюмны».

«Пагоня» ў гербоўніку Каспера Нясецкага (1728) апісана наступным чынам:

> 
> 
> Муж збройны ў шышаку на белым кані, бегам быццам пушчаным, сядло на ім і чапрак чырвоны, аж да капытоў конскіх распасцёрты, з траякімі залатымі махрамі, у полі таксама чырвоным; у правай руцэ меч аголены, узняты ўверх, быццам для ўдару трымае; а злева, дакладней, на плячы яго шчыт, з двума залатымі крыжамі ў адзін злучанымі.
> 
> 
> 
> *Арыгінальны тэкст* (польск.)  
> 
> *Mąż zbrojay w szyszaku na białym koniu, do biegu niby zapędzonym, siodło na nim i czaprak czerwony, aż do kopyt końskich rozwlekły, z trojaką złotą frandzłą, w polu także czerwonym; w prawej ręce miecz goły wyniesiony w górę, jakby do cięcia trzyma; w lewej zaś, czyli raczej na barku jego tarcza, ze dwiema krzyżami złotemi w jeden spojonemi.*
> 
> 
> 
> 

Б. Кёне ўдакладняе, што тым часам шчыт ў вершніка быў чырвонага колеру.

Гісторыя
--------

Паводле адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў ваяводства сталі і ваеннымі акругамі, якія фармавалі тэрытарыяльнае воінскае падраздзяленне — частку войска, *«пры якой ёсць харугва (сцяг) або значок»*.

Для яўнага адрознення ад каронных і пазначэння належнасці ваяводстваў да Вялікага княства Літоўскага, Статутам 1566 года было вызначана, што ўсе ваяводскія харугвы на пярэднім баку маюць выяву вялікакняжацкага герба «Пагоні». У 1564—1566 гадах усе ваяводствы атрымалі харугвы адзінага ўзору з дзяржаўнага скарбу. Вялікая харугва ваяводства ўяўляла сабой аднакаляровае прамавугольнае палотнішча ў «трыццаці і пяці локцяў» даўжынёй з дзвюма касіцамі.

Барташ Папроцкі паведамляе, што ў яго час (1584) Віленскае ваяводства ўжывала тры гербы:

> 
> 
> Віленскае [ваяводства] ўжывае [гербы:] мужа на кані белым у чырвоным полі, мядзведзя чорнага ў полі зялёным, і калюмны на чырвоным.
> 
> 
> 
> *Арыгінальны тэкст* (польск.)  
> 
> *Wileńskie używa męża na koniu białym w czerwonem polu, niedżwiedzia czarnego w polu zielonem, i kolumny na czerwonem.*
> 
> 
> 
> 

Падобныя харугвы мелі ўсе паветы Віленскага ваяводства, толькі павятовыя харугвы былі з адной касіцай.

Характэрнай рысай было выяўленне павятовага або ваяводскага герба разам з надпісам пра тэрытарыяльную належнасць харугвы.

Захавалася цэнтральная частка Троцкай харугвы часоў рэчыпаспалітаўска-маскоўскай вайны 1609—1618 гадоў, на якой пазначана імя караля і вялікага князя Жыгімонта Вазы — *Sigismundus III Dei gratia rex Poloniae magnus dux Lithuaniae*.

Зноскі
------

1. ↑  *Спаткай Л.* Гербы и флаги стран мира. Европа. Часть I. — Litres, 2017. — Т. I. — ISBN 5040336969. — ISBN 9785040336968.
2. ↑  Исторические белорусские флаги (vexillographia.ru)
3. ↑  *Niesiecki K.* Herbarz Polski. Tom 1 — Lipsk: Wydanie Jana Nep. Bobrowicza, 1839 — S. 134
4. ↑  *Niesiecki К.* Korona polska przy złotej wolności…. — Lwów, 1728. t.1. — 692 s.
5. ↑  *Кёне Б. В.* О литовских гербах // Первый отчет археологическо-нумизматического общества в Санкт-Петербурге — СПб.: тип. Экспедиции заготовления Гос. бумаг, 1847 — С. 224
6. ↑  *Левко О. Н.* Средневековые территориально-административные центры северо-восточной Беларуси: Формирование и развитие — Мн.: Беларуская навука, 2004. — C. 87 — ISBN 985-08-0602-8.
7. ↑  Толковый словарь живого великорусского языка Владимира Даля 2-е издание, том 4, 1882 год.
8. ↑  *Дубенецкий Н.* Витебский герб: культурный фетиш или напоминание Архівавана 13 мая 2015. (geraldika.ru)
9. ↑  *Спаткай Л.* Гербы и флаги стран мира. Европа. Часть I. — Litres, 2017. — Т. I. — ISBN 5040336969. — ISBN 9785040336968.
10. ↑  *Bartosz Paprocki*. Herby rycerstwa polskiego. — Kraków, 1584 — S. 917.
11. ↑  *Niesiecki K.* Herbarz Polski. Tom 1 — Lipsk: Wydanie Jana Nep. Bobrowicza, 1839
12. ↑  *Łopatecki K.*[pl] Organizacja, prawo i dyscyplina w polskim i litewskim pospolitym ruszeniu (do połowy XVII wieku), — Białystok 2018 — ISBN 978-83-64103-30-8, pp. 690 — P. 496

Спасылкі
--------