**Intel 8080** — 8-бітны мікрапрацэсар, выпушчаны кампаніяй Intel у красавіку 1974года. Уяўляе сабой удасканаленую версію працэсара Intel 8008. Па запэўненні Intel, гэты працэсар забяспечваў дзесяцікратны прырост прадукцыйнасці ў параўнанні з мікрапрацэсарам Intel 8008.

Апісанне
--------

Мікрапрацэсар 580ВМ80, савецкі клон Intel 8080
Новы працэсар вырабляўся па найноўшай у той час 6-мікроннай NMOS тэхналогіі, што дазволіла размясціць на крышталі 6000 транзістараў. Працэсар, хоць і быў збудаваны на архітэктуры Intel 8008, але меў мноства адрозненняў ад свайго папярэдніка, дзякуючы якім і атрымаў вялікую папулярнасць. У новым працэсары ў параўнанні з папярэднікам была вельмі развітая сістэма каманд: 16 каманд перадачы даных, 31 каманда для іх апрацоўкі, 28 каманда для пераходу (з прамой адрасацыяй), 5 каманд кіравання. У мікрапрацэсары Intel 8080 не было каманд множання і дзялення, і звычайна іх рэалізоўвалі з дапамогай падпраграм, хоць Intel прапанаваў і вонкавы сапрацэсар. Дзякуючы 16-бітнай адраснай шыне працэсар дазваляў ажыццяўляць адрасацыю 64 Кбайт памяці, якая не падзялялася на памяць каманд і даных. Хоць працэсар і быў 8-разрадным і змяшчаў сем 8-бітных рэгістраў (A, B, C, D, E, H, L), ён меў абмежаваныя магчымасці апрацоўкі 16-разрадных лікаў, дзеля чаго рэгістры аб’ядноўваліся ў пары BC, DE, HL. У новым працэсары ўжываліся стэк у вонкавай памяці (у Intel 8008 ён быў унутраным).

Існуе невялікая блытаніна ў пазначэнні менавіта гэтага працэсара. Першапачатковы варыянт i8080 меў 48-вывадны планарны корпус з крокам вывадаў 1/20 цалі, максімальную тактавую частату 2 МГц і адну даволі сур'ёзную памылку, якая тэарэтычна магла прывесці працэсар у стан, з якога ён выводзіўся толькі сігналам reset. Палепшаны варыянт 8080А, выпушчаны праз паўгода, меў корпус DIP-40 з крокам вывадаў 1/10 цалі, максімальную тактавую частату 2,5 МГц і гэтая памылка ў ім была выпраўлена. Большасць аўтараў, ужываючы пазначэнне 8080, маюць на ўвазе ў сапраўднасці 8080А.

На базе мікрапрацэсара Intel 8080 фірмай MITS быў выпушчаны «першы ў свеце мінікамп’ютарны камплект, які можа супернічаць з прамысловымі ўзорамі» (персанальны камп’ютар) Altair-8800, які карыстаўся неверагодна вялікай на той час папулярнасцю (MITS не паспявала нават своечасова апрацоўваць заказы).

Апроч Altair-8800, мікрапрацэсар Intel 8080 таксама ўжываўся ў прыладах кіравання вулічным асвятленнем і святлафорамі, а таксама ў іншым абсталяванні.

Спецыялізаваныя мікрасхемы
--------------------------

Апроч самога мікрапрацэсара, Intel стварыла целы шэраг дадатковых мікрасхем, якія палягчаюць яго ўжыванне і спрашчаюць выкарыстанне знешніх прылад, найбольш распаўсюджанымі з якіх былі:

* 8216/8226 — шынныя фармавальнікі (8226 — інвертуючы) з вялікай нагрузачнай здольнасцю;
* 8224 — генератар сінхрасігналаў;
* 8228/8238 — сістэмныя кантролеры, які дэкадуюць слова стану мікрапрацэсара ў сігналы кіравання шынай;
* 8231 — арыфметычны сапрацэсар;
* 8232 — працэсар лікаў з плаваючай коскай (32 і 64 разрады);
* 8251 — мікрасхема паслядоўнага інтэрфейса;
* 8256 — мікрасхема шматфункцыйнага перыферыйнага адаптара: PCI, TIMER, PPA;
* 8253 — 3-канальна таймер/лічыльнік;
* 8255 — мікрасхема трохканальнага паралельнага інтэрфейса;
* 8271 — кантролер накапляльніка на гнуткіх магнітных дысках (НГМД);
* 8275 — кантролер манітора;
* 8355 — мікрасхема інтэрфейсу з перыферыяй (з 16 Кбайт ПЗП).
* 8257 — кантролер прамога доступу ў памяць

Акрамя пералічаных мікрасхем, таксама маглі ўжывацца і мікрасхемы іншых вытворцаў, напрыклад, Texas Instruments. Мікрасхема 8205 на самой справе была копіяй (клонам) дэшыфратара з 3 у 8, вядомага як 74LS138. Мікрасхемы 8205, 8216/8226, 8224, 8228/8238 выпускаліся па біпалярнай Shottky TTL тэхналогіі, астатнія — па n-MOS тэхналогіі, якая забяспечвала максімальную на той час ступень інтэграцыі.

Канкурэнты
----------

Копія, створаная AMD
У другой палове 1970-х і ў пачатку 1980-х на рынку прысутнічала шмат 8-разрадных архітэктур, найбольш значнымі з якіх былі Intel 8080 і MOS Technology 6502. Акрамя таго, целы шэраг фірм стваралі свае клоны папулярных працэсараў. Копіі i8080 выраблялі Mitsubishi, National Semiconductor, NEC, Siemens, AMD і некаторыя іншыя.

Фірма Zilog выйшла на рынак з прапановай цалкам сумяшчальнага на ўзроўні машыннага коду, але адрознага апаратным інтэрфейсам працэсара Zilog Z80, які меў значна большую прадукцыйнасць, пашыраны набор каманд і іншыя паляпшэнні архітэктуры, а таксама абыходзіўся значна меншай колькасцю мікрасхем падтрымкі (у прыватнасці, знікала патрэба ва ўжыванні спецыяльнага тактавага генератара і кантролера шыны). Акрамя таго, Z80 патрабаваў адно напружанне сілкавання +5В замест трох (+5В, −5В і +12В) у Intel 8080. Усё гэта абумовіла вельмі вялікую папулярнасць Z80, які здолеў выціснуць інтэлаўскі прататып нягледзячы на з’яўленне ўдасканаленага крышталя i8085.

Савецкім аналагам быў мікрапрацэсарны камплект серыі КР580, у прыватнасці, мікрапрацэсар КР580ВМ80А.

Тэхнічныя характарыстыкі
------------------------

* Дата анонсу: красавік 1974 года
* Тактавая частата: 2 МГц (пазней 2,5 і 3 МГц)
* Разраднасць рэгістраў: 8 біт
* Разраднасць шыны даных: 8 біт
* Разраднасць шыны адрасу: 16 біт
* Аб'ём адрасаванай памяці: 64 Кбайт
* Колькасць транзістараў: 6000
* Тэхпрацэс (нм): 6000 (6 мкм)
* Патрабаваныя крыніцы сілкавання: +5В, −5В, +12В
* Раздым: няма (мікрасхема прылітоўвалася да платы)
* Корпус: 40-кантактны керамічны DIP
* Падтрымальныя тэхналогіі: 80 інструкцый

Спасылкі
--------

* Вялікая база даных працэсараў з фотаздымкамі (англ.)
* *Э. Пройдаков*. Микропроцессор 8080 +(Справочник по системе команд микропроцессора Intel 8080) (руск.)(недаступная спасылка). *Технологии. Микроэлектроника. Восьмиразрядные микропроцессоры*.  Виртуальный компьютерный музей. Архівавана з першакрыніцы 30 кастрычніка 2011. Праверана 17 лютага 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12040115k · GND: 4138567-6 · LCCN: sh85067144 · Microsoft: 81851369 · NKC: ph508940 |

| ⛭Працэсары Intel |
| --- |
| Больш невырабляюцца | 
*4 біта:*
4004 •
4040 •
*8 біт:*
8008 •
8080 •
8085 •
*x86-16 (16 біт):*
8086 •
8088 •
80186 •
80188 •
80286 •
*x86-32/IA-32 (32 біта):*
80386 •
80486 •
Pentium
(OverDrive •
Pro •
II •
II OverDrive •
III •
4 •
M) •
Celeron
(M •
D) •
Core •
Intel A100/A110 •
*x86-64/EM64T (64 біта):*
Pentium 4 (некаторыя) •
Pentium D •
Pentium EE •
Celeron D (некаторыя) •
*IA-64 (64 біта):*
Itanium •
*Іншыя:*
iAPX 432 •
*RISC:*
i860 •
i960 •
StrongARM •
XScale
 |
| Актуальныя | 
*x86-32:*
EP80579 •
Intel CE •
Atom •
*x86-64:*
Atom (некаторыя) •
Celeron •
Pentium Dual-Core •
Core
(2
(Solo •
Duo •
Quad •
Extreme) •
i3 •
i5 •
i7) •
Xeon •
*Іншыя:* Itanium 2/Itanium 9300
 |
| Спісы | 
Раздым працэсара •
Тыпы карпусоў •
Кодавыя імёны •
Чыпсеты •
Будучыя працэсары •
*Па маркам:*
Atom •
Celeron •
Pentium
(II •
III •
M •
4 •
D и EE •
Dual-Core і наступныя) •
Core
(2 •
i3 •
i5 •
i7) •
Xeon •
Itanium
 |
| P5 | 
*0,90 мкм:* P5 •
*0,60 мкм:* P54C •
*0,35 мкм:*
P54CS •
P55C •
*0,25 мкм:* Tillamook
 |
| P6 | 
*0,50 мкм:* P6 •
*0,35 мкм:* Klamath •
*0,25 мкм:*
Mendocino •
Dixon •
Tonga •
Covington •
Deschutes •
Katmai •
Drake •
Tanner •
*180 нм:*
Coppermine •
Coppermine T •
Cascades •
*130 нм:*
Tualatin •
Banias •
*90 нм:*
Dothan •
Stealey •
*65 нм:*
Tolapai •
Yonah •
Sossaman
 |
| NetBurst | 
*180 нм:*
Willamette •
Foster •
*130 нм:*
Northwood •
Gallatin •
Prestonia •
*90 нм:*
Tejas і Jayhawk •
Prescott •
Smithfield •
Nocona •
Irwindale •
Cranford •
Potomac •
Paxville •
*65 нм:*
Cedar Mill •
Presler •
Dempsey •
Tulsa
 |
| Core | 
*65 нм:*
Merom-L •
Merom •
Conroe-L •
Allendale •
Conroe •
Kentsfield •
Woodcrest •
Clovertown •
Tigerton •
*45 нм:*
Penryn •
Penryn-QC •
Wolfdale •
Yorkfield •
Wolfdale-DP •
Harpertown •
Dunnington
 |
| Bonnell | 
*45 нм:*
Silverthorne •
Diamondville •
Pineview •
Lincroft
 |
| Nehalem | 
*45 нм:*
Clarksfield •
Lynnfield •
Jasper Forest •
Bloomfield •
Gainestown (Nehalem-EP) •
Beckton (Nehalem-EX) •
*32 нм (Westmere):*
Arrandale •
Clarkdale •
Gulftown (Westmere-EP)
 |
| Bridge | 
*32 нм:* Sandy Bridge •
*22 нм:* Ivy Bridge
 |
| Будучыя | 
Larrabee •
Haswell •
Broadwell •
Rockwell •
*Atom*
(Saltwell •
Silvermont •
Airmont)
 |