**Тульская вобласць** (руск.: Тульская область) — суб’ект Расійскай Федэрацыі, які размешчаны ў цэнтры еўрапейскай часткі краіны. Адміністрацыйны цэнтр — Тула. Утворана 26 верасня 1937 года. Вобласць падзяляецца на 23 раёны, буйнейшый гарады — Тула, Новамаскоўск, Данскі, Алексін.

Геаграфія
---------

Вобласць размешчана ў цэнтры Усходне-Еўрапейскай (Рускай) раўніны, займаючы паўночна-усходнюю частку Сярэднярускага ўзвышшы (вышыні да 293 м), у межах стэпавай і лесастэпавы зон і мяжуе на поўначы і паўночным усходзе — з Маскоўскай, на ўсходзе — з Разанскай, на паўднёвым усходзе і поўдні — з Ліпецкай, на поўдні і паўднёвым захадзе — з Арлоўскай, на захадзе і поўнача-захадзе — з Калужскай абласцямі. Працягласць тэрыторыі вобласці з поўначы на поўдзень — 200 км, з захаду на ўсход — 190 км. Тульская вобласць займае плошчу 25,7 тыс. км² (0,15 % тэрыторыі Расіі).

### Карысныя выкапні

У межах вобласці засяроджана каля паловы радовішчаў падмаскоўнага вугальнага басейна, якія ацэньваюцца ў 1,5 млрд тон. Выяўлена звыш за 20 радовішчаў стронцавых рудаў з агульнымі прагнознымі рэсурсамі каля 200 млн тон.

На паўднёвым захадзе — буйныя радовішчы торфу. Значныя адклады розных будаўнічых матэрыялаў, асабліва вапнякоў, распрацоўкі якіх вядуцца з XIV—XV стагоддзяў, а таксама глін, пяскоў і гіпсу. Ёсць прамысловыя запасы жалезнай руды, вядомыя некалькі крыніц мінеральных вод.

### Клімат

Клімат умерана кантынентальны, характарызуецца ўмерана халоднай зімой і цёплым летам. Сярэднегадавая тэмпература складае 5 °C, сярэдняя тэмпература студзеня —10 °C, ліпеня — +20 °C. Працягласць перыяду са станоўчымі тэмпературамі складае 220—225 дзён. Гадавая колькасць ападкаў змяняецца ад 575 мм на паўночным захадзе да 470 мм на паўднёвым усходзе. У безмарозны перыяд выпадае 70 % ападкаў, максімум якіх назіраецца ў ліпені.

### Гідраграфія

Большасць рэк (80 %) ставіцца да басейна Акі — самай буйной і адзінай суднаходнай ракой вобласці, невялікая частка (20 %) — да басейна Дона.

Гісторыя
--------

Да прыходу славян племені вяцічаў у VIII стагоддзі рэгіён насялялі балты. Як і балты, вяцічы былі нядрэннымі металургамі і кавалямі. Археолагамі былі адкрыты пункты, дзе колькасць печаў дасягала 25—30 асобнікаў. Вяцічы ўвайшлі ў склад Старажытнарускай дзяржавы. У пачатку Х стагоддзя яны ўдзельнічалі ў паходзе князя Алега на Царград. У 981 і 982 годзе ваяваў з вяцічамі князь Уладзімір Святаславіч. Праз стагоддзе ў 1082—1083 гадах хадзіў «у вяцічы» Уладзімір Манамах, аб чым ён сам згадаў у павучаннях сваім сынам.

Асаблівае месца ў гісторыі Тульскай вобласці займае Кулікоўская бітва. Сучасны горад Вянёў згадваецца пад імем вёскі ў XIV стагоддзі, а як горад упершыню аб ім гаворыцца ў летапісу ў 1494 годзе. У 1571 годзе было складзена найстаражытнае апісанне крэпасці, што сведчыла аб ваенным прызначэнні ўмацаванага паселішча.

У XVI—XVII стагоддзях Тула ​​была важным умацаваным пунктам на паўднёвай ускраіне Маскоўскай дзяржавы. На тульскай зямлі праходзіла памежная засечная рыса і знаходзіліся гарады-крэпасці.

Насельніцтва
------------

Насельніцтва вобласці паводле вынікаў Усерасійскага перапісу насельніцтва 2010 года складала 1 553 874 чалавек. Шчыльнасць насельніцтва — 60,5 чал/км². Большасць насельніцтва складаюць рускія (95,3 %), другой паводле колькасці нацыянальнай групай з’яўляюцца ўкраінцы (1,0 %).

Насельніцтва вобласці скарачаецца з 1970-х гадоў. Асноўнай прычынай з’яўляецца дэпрэсіўны стан прамысловасці і эканомікі вобласці, напружаная сітуацыя на рынку працы і выезд моладзі за межы рэгіёна, алкагалізм, вельмі нізкая нараджальнасць, вялікая колькасць абортаў. Сярэднегадавое змяншэнне насельніцтва больш за 1 % у год. Адмоўны баланс нараджальнасці назіраўся яшчэ ў пачатку 1970-х гадоў.

Эканоміка
---------

Найбольш яркім прадстаўніком вытворчасці з’яўляецца вытворца знакамітых пернікаў кандытарская фабрыка «Ясная Паляна». Таксама ў вобласці пашырана вытворчасць чорных металаў поўнага цыклу, даменная, парашковая і каляровая металургія.

### Прамысловасць

Структура прамысловай вытворчасці на 2002 год:

* Хімічная прамысловасць — 23 %,
* Машынабудаванне — 22 %,
* Харчовая прамысловасць — 21 %,
* Чорная металургія — 15 %,
* Электраэнергетыка — 10 %.

Вядомыя асобы
-------------

* Пётр Васілевіч Кірэеўскі.
* Аляксандр Паўлавіч Чэкалін — Героя Савецкага Саюза (1942).
* Аляксей Дзмітрыевіч Вінаградаў (1919—1944) — Герой Савецкага Саюза.

Гл. таксама
-----------

* Вёска Сомава

Зноскі
------

1. ↑  Предварительные итоги Всероссийской переписи населения 2010 года.
2. ↑

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тульская вобласць
* Афіцыйны сайт Архівавана 12 студзеня 2013.

| ⛭Тульская вобласць |
| --- |
| Раёны | 
* Адоеўскі
* Алексінскі
* Арсеньеўскі
* Багародзіцкі
* Бялёўскі
* Валоўскі
* Вянёўскі
* Дубенскі
* Заокскі
* Каменскі
* Кімаўскі
* Кірэеўскі
* Куркінскі
* Ленінскі
* Новамаскоўскі
* Плаўскі
* Сувораўскі
* Узлоўскі
* Цёпла-Агароўскі
* Чэрнскі
* Шчокінскі
* Яснагорскі
* Яфрэмаўскі

 |  |
| Гарады | 
* Алексін
* Багародзіцк
* Бялёў
* Болахава
* Вянёў
* Данскі
* Кімаўск
* Кірэеўск
* Ліпкі
* Новамаскоўск
* Плаўск
* Савецк
* Сувораў
* **Тула**
* Узлавая
* Чакалін
* Шчокіна
* Яснагорск
* Яфрэмаў

 |
| Пгт | 
* Адоеў
* Арсеньева
* Валова
* Дубна
* Заокскі
* Куркіна
* Навагураўскі
* Первамайскі
* Слаўны
* Цёплае
* Чэрнь

 |
| Сёлы — цэнтры раёнаў | 
* Архангельскае

 |

| ⛭Адміністрацыйны падзел Расіі   Сцяг Расіі |
| --- |
| Рэспублікі | 
* Адыгея
* Алтай
* Башкартастан
* Бурація
* Дагестан
* *ДНР*1
* Інгушэція
* Кабардзіна-Балкарыя
* Калмыкія
* Карачаева-Чаркесія
* Карэлія
* Комі
* *Крым*1
* *ЛНР*1
* Мардовія
* Марый Эл
* Паўночная Асеція
* Татарстан
* Тува
* Удмурція
* Хакасія
* Чачня
* Чувашыя
* Якуція

 | Герб Расіі |
| Краі | 
* Алтайскі
* Забайкальскі
* Камчацкі
* Краснадарскі
* Краснаярскі
* Пермскі
* Прыморскі
* Стаўрапольскі
* Хабараўскі

 |
| Вобласці | 
* Амурская
* Арлоўская
* Архангельская
* Арэнбургская
* Астраханская
* Белгародская
* Бранская
* Валагодская
* Валгаградская
* Варонежская
* *Запарожская*1
* Іванаўская
* Іркуцкая
* Калінінградская
* Калужская
* Кастрамская
* Кемераўская
* Кіраўская
* Курганская
* Курская
* Ленінградская
* Ліпецкая
* Магаданская
* Маскоўская
* Мурманская
* Наўгародская
* Ніжагародская
* Новасібірская
* Омская
* Пензенская
* Пскоўская
* Разанская
* Растоўская
* Самарская
* Саратаўская
* Сахалінская
* Смаленская
* Свярдлоўская
* Тамбоўская
* Томская
* Тульская
* Уладзімірская
* Ульянаўская
* *Херсонская*1
* Цвярская
* Цюменская
* Чалябінская
* Яраслаўская

 |
| Гарады федэральнага значэння | 
* Масква
* Санкт-Пецярбург
* *Севастопаль*1

 |
| Аўтаномная вобласць | 
* Яўрэйская

 |
| Аўтаномныя акругі | 
* Ненецкая
* Ханты-Мансійская
* Чукоцкая
* Ямала-Ненецкая

 |
| Скасаваныя | 
* Агінская Бурацкая аўтаномная акруга
* Камчацкая вобласць
* Карацкая аўтаномная акруга
* Комі-Пярмяцкая аўтаномная акруга
* Пермская вобласць
* Таймырская (Далгана-Ненецкая) аўтаномная акруга
* Усць-Ардынская Бурацкая аўтаномная акруга
* Чыцінская вобласць
* Эвенкійская аўтаномная акруга

 |
| **Федэральныя акругі** | 
* Далёкаўсходняя
* Паўднёвая
* Паўночна-Заходняя
* Прыволжская
* Сібірская
* Уральская
* Цэнтральная

 |
| 1 — на міжнародна прызнаных тэрыторыях Украіны, анексаваных Расіяй у 2014 і 2022 гадах. |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ge1131480 |