**Адміралце́йства** — комплекс пабудоў на беразе ракі Нявы, у якіх раней размяшчалася Галоўнае адміралцейства Расійскай імперыі, а з 2012 г знаходзіцца Галоўны штаб ВМФ Расіі. Размешчана на 2-м Адміралцейскім востраве ў Санкт-Пецярбургу. Значны помнік архітэктуры рускага ампіра.

Карабель на шпілі Адміралцейства — адзін з сімвалаў горада побач з Медным коннікам і відарысамі разведзенага Палацавага моста на фоне Петрапаўлаўскага Сабора.

Адміралцейская крэпасць, пабудаваная па чарцяжах Пятра I
--------------------------------------------------------

Першапачаткова Санкт-Пецярбургскае адміралцейства будавалася як верф па чарцяжах, падпісаным самім Пятром I.

Падрыхтоўчыя працы былі скончаныя ў рэкордна кароткі тэрмін, і ў пачатку 1705 года на верфі былі пабудаваныя асноўныя пабудовы і на элінгах  (руск.) (бел. былі закладзеныя першыя караблі.

Адміралцейства на гравюры 1716 года
Ва ўмовах вайны неабходна было абараняць верф, таму ў 1706 годзе адміралцейства ўяўляла сабой крэпасць. Яно было агароджанае земляным валам з пяццю землянымі бастыёнамі. Па перыметры былі пракапаныя равы, запоўненыя вадой, насып гласіса і эспланада  (руск.) (бел. — шырокі луг для агляду мясцовасці абстрэлу ў выпадку раптоўнага нападу праціўніка.

У першай пабудове была рэалізаваная вертыкальная дамінанта з металічным шпілем. Вольная ад пабудоў прастора распасціралася да сучаснай Малой Марской вуліцы  (руск.) (бел..

10 мая (29 красавіка) 1706 года адбыўся першы спуск карабля на ваду  (руск.) (бел. — быў пабудаваны прам  (руск.) (бел. з 18 гарматамі.

Да 1715 года ў гэтым падраздзяленні Адміралцейскага прыказу  (руск.) (бел. працавала каля дзесяці тысяч чалавек.

У той час адміралцейства ўяўляла сабой аднапавярховы мазанкавы будынак, размешчанае ў выглядзе моцна расцягнутай літары «П», раскрытай у бок ракі Нявы. У будынку размяшчаліся склады, майстэрні, кузні, а таксама службы марскога ведамства. Двор быў заняты элінгамі для будаўніцтва парусных караблёў, па перыметры двара быў унутраны канал.

Канал вакол адміралцейства  (руск.) (бел. насіў не толькі абарончую функцыю, але і транспартную — па ім дастаўляўся страявы лес з Новай Галандыі  (руск.) (бел. і іншыя будматэрыялы. Ён быў інтэграваны ў сетку гарадскіх каналаў, злучаючыся з Адміралцейскім каналам. Канал быў засыпаны ў 1817 годзе.

Архітэктура
-----------

### Будынак 1711 года

Караблік на шпілі Адміралцейства
У 1711 годзе была праведзена першая перабудова Адміралцейства. У ходзе работ над варотамі быў усталяваны шпіль з караблікам, узняты галандскім майстрам Х. ван Боласам  (руск.) (бел..

Арыгінальны караблік прастаяў на шпілі да 1815 года, і падчас рамонту быў заменены на другі караблік. Пры гэтым арыгінальны караблік Фон Боласа быў згублены. Другі караблік прастаяў 71 год, і ў 1886 годзе пры чарговым рамонце шпіля быў ​​зняты і заменены на дакладную копію. Другі караблік змешчаны ў экспазіцыю Ваенна-марскога музея. Вага карабліка — 65 кг, даўжыня — 192 см, вышыня — 158 см.

Будынак Адміралцейства вырабляў сур’ёзнае ўражанне на жыхароў той эпохі. Захавалася апісанне гэтай алеі камер-юнкера ў свіце герцага Карла Фрыдрыха Гальштэйн-Готарпскага  (руск.) (бел.:

> 
> На Адміралцействе, прыгожым і вялізным будынку, што знаходзіцца ў канцы гэтай дарогі, зладжаны выдатны і даволі высокі шпіц, які выходзіць прама супраць праспекта
> 

Ёсць меркаванне, што правобразам карабліка Адміралцейства стаў першы рускі ваенны карабель — фрэгат "Арол"  (руск.) (бел. пабудаваны ў 1667—1669 ах па ўказе Аляксея Міхайлавіча. Гэта зацвярджэнне грунтуецца на тым, што ні адзін з пабудаваных Пятром да 1719 караблёў нічога агульнага з караблікам на шпілі Адміралцейства не меў.

Існуе легенда, што тры сцягі на мачтах карабліка былі выкананы з чыстага чырвонага золата, а ў насавой частцы захоўвалася асабістая бусоль Пятра I. Таксама існуе легенда, што караблік паўтарае сілуэт першага карабля які ўвайшоў у толькі што пабудаваны порт Санкт-Пецярбурга.

### Будынак 1738 года

Вежа адміралцейства. Архіт. І. Корабаў. 1730-я гг. Рэканструкцыя.
Адміралцейства на карціне Бенжамен Патэрсэн  (руск.) (бел.. 1803
У 1732—1738 гадах архітэктар І. Корабаў пабудаваў каменны будынак Адміралцейства. У дойліда атрымалася, захаваўшы ранейшы план, надаць збудаванню манументальнасць, якая адпавядала яго градаўтваральнай функцыі. У цэнтры, над варотамі, была пабудавана стройная цэнтральная вежа з пазалочаным шпілем, часам званым «Адміралцейская іголка».

На 72-метровую вышыню быў узнесены караблік-флюгер, і на гэтай пазіцыі ён знаходзіцца да нашых дзён.

У 1740-х гадах гэта прастора вакол Адміралцейства выкарыстоўвалася для ваенных вучэнняў і як паша для жывёлы. Па святах Адміралцейскі луг станавіўся месцам агульнагарадскіх гулянняў, кірмашоў; тут усталёўвалі каруселі, балаганы, катальныя горкі.

Таксама была упарадкавана прастора вакол адміралцейства: у 1760-х гадах архітэктарам А. В. Квасавым  (руск.) (бел. былі вызначаны межы цэнтральных плошчаў, якія абрамлялі Адміралцейства.

Да сярэдзіны XVIII стагоддзя прастора на поўдзень ад адміралцейства называлася Адміралцейскім лугам.

У другой палове XVIII стагоддзя крэпасны канал моцна абмялеў і стаў назапашваць сцёкавую брудную ваду. Імператрыца Лізавета Пятроўна ў сярэдзіне XVIII стагоддзя загадала канал рэгулярна чысціць, а луг забрукаваць. Цалкам Адміралцейскім луг быў забрукаваны толькі да канца царавання Кацярыны II (у апошняй чвэрці XVIII стагоддзя).

Да гэтага часу паўднёвая частка луга была забудавана, і вызначыліся межы Адміралцейскай плошчы  (руск.) (бел. перад галоўным фасадам Адміралцейства.

### Будынак 1823 года

Адміралцейства ў 1810-х, з літаграфіі Барта
Да пачатку XIX стагоддзя ўтылітарная архітэктура адміралцейства ўжо не адпавядала яго становішчу «цэнтральнага» будынка ў горадзе: тры галоўныя магістралі (Неўскі праспект, Гарохавая вуліца і Вазнясенскі праспект) — сыходзяцца да яго прамянямі. На ўсход ад адміралцейства незастроеная прастора даходзіла да ракі Мойкі, уздоўж якой ішла Вялікая Лугавая вуліца. Паўстала неабходнасць змяніць аблічча будынка такім чынам, каб ён гарманаваў з блізкім Зімнім палацам і іншымі велічнымі архітэктурнымі ансамблямі, размешчанымі побач з адміралцействам.

У 1806—1823 гадах архітэктар А. Д. Захараў бліскуча вырашыў гэтую задачу. Ідэяй новага аблічча будынка стала тэма марской славы Расіі, магутнасці рускага флоту. Захараў перабудаваў адміралцейства амаль цалкам, пакінуўшы толькі вежу са шпілем. Фартыфікацыйныя будынкі ў верфі былі знішчаныя, на іх месцы разбіты бульвар (цяпер на гэтым месцы размешчаны Аляксандраўскі сад  (руск.) (бел.). Захаваўшы канфігурацыю плана ўжо існага будынка, Захараў стварыў новае, грандыёзнае (працягласць галоўнага фасада 407 м) збудаванне, надаўшы яму велічнае архітэктурнае аблічча і падкрэсліўшы яго цэнтральнае становішча ў горадзе (як ужо гаварылася вышэй, галоўныя магістралі сыходзяцца да яго трыма прамянямі).

Архітэктурны ансамбль Адміралцейства складаецца з двух П-падобных у плане карпусоў (вонкавага і ўнутранага). Паміж імі праходзіў Адміралцейскі роў  (руск.) (бел.. Знешні корпус займалі адміністрацыйныя ўстановы марскога і рачнога флоту Расіі, а ва ўнутраным па-ранейшаму былі вытворчыя майстэрні.

Аляксандраўскі сад і Адміралцейства
У цэнтры будынка — манументальная вежа са шпілем (архітэктар І. К. Корабаў), акружаная каланадай ў сярэдняй частцы, якая стала сімвалам горада.

Аснаванне вежы прарэзана аркай, а на флангах сярэдняй частцы ўстаноўлены 12-ці і 6-калонныя порцікі. Яны паўтараюцца на бакавых фасадах. Павільёны, звернутыя да Няве, пераклікаюцца з аснаваннем цэнтральнай вежы і ўвянчаныя флагштокамі з выявамі дэльфінаў.

Строгі рытм дзяленняў надае кампазіцыі Адміралцейства асаблівую цэласць. Кампазіцыя двух крылаў фасада, сіметрычна размешчаных па баках вежы, пабудавана на складаным рытмічным чаргаванні простых і дакладных аб’ёмаў (гладкія сцены, моцна выступаючыя порцікі, глыбокія лоджыі).

Асаблівае месца ў архітэктурным рашэнні Адміралцейства займае скульптура. У франтонах бакавых порцікаў — рэльефы, якія паказваюць грэчаскую багіню правасуддзя Феміду, якая ўзнагароджвае воінаў і рамеснікаў. У стварэнні скульптур прымалі ўдзел Сцяпан Сцяпанавіч Піменаў, В. І. Дземут-Маліноўскі, А. А. Анісімаў. Цэнтральную арку фланкіруюць стаячыя на высокіх пастаментах статуі німф, якія трымаюць глобусы (скульптар — Ф. Ф. Шчадрын).

Над аркай — лунаючыя Славы і алегарычны барэльеф «Завядзенне флоту ў Расіі» (ск. І. І. Церабянёў}). На вуглах першага яруса — фігуры антычных героеў: Аляксандра Македонскага, Ахіла, Аякса і Піра.

Над каланадай — 28 скульптурных алегорый: агню, вады, зямлі, паветра, чатырох часоў года, чатырох бакоў свету, музы астраноміі — Ураніі і апякункі карабельшчыкаў-егіпецкай багіні Ізіды і іншых.

Дэкаратыўныя рэльефы арганічна суадносяцца з буйнымі архітэктурнымі аб’ёмамі, прысценные скульптурныя групы падкрэсліваюць у грандыёзна разгорнутых фасадах жывую чалавечую меру. Скульптуры Адміралцейства не проста паказваюць на функцыянальнае прызначэнне будынка, яны сцвярджаюць вобраз Расіі як марской дзяржавы.

Унутры, у інтэр’ерах Адміралцейства (захаваліся вестыбюль з параднай лесвіцай, зала сходаў, бібліятэка) суровая строгасць манументальных архітэктурных формаў змякчаецца багаццем святла і выключнай вытанчанасцю аздаблення.

Гісторыя эксплуатацыі
---------------------

Вяселле Г. Я. Седова. Санкт-Пецярбург, 1910 год, каля Адміралцейскага сабора (будынак Галоўнага Адміралцейства). За спіной нявесты — Ф. К. Дрыжэнка  (руск.) (бел.. Злева сзаду за Ф. К. Дрыжэнкам стаіць яго жонка — Наталля Іванаўна Дрыжэнка, а яшчэ лявей — дзве дачкі. Крайні злева — А. І. Варнек  (руск.) (бел.
Будаўніцтва парусных караблёў на Адміралцейскай верфі працягвалася да 1844 года. У далейшым у будынку засталіся толькі ўстановы флоту: Марское міністэрства  (руск.) (бел. Галоўны марскі штаб  (руск.) (бел. Галоўнае гідраграфічнае ўпраўленне  (руск.) (бел. Адміралцейскі сабор. У 1709—1939 гадах у ім размяшчаўся Ваенна-марскі музей.

З чэрвеня 1917 года тут знаходзіўся Цэнтрафлот  (руск.) (бел. — цэнтральны дэмакратычны орган флоту, які падтрымлівае Часовы ўрад. Падчас Вялікай Кастрычніцкай рэвалюцыі ён быў распушчаны, і 26 кастрычніка па ініцыятыве У. І. Леніна быў створаны Ваенна-марскі рэвалюцыйны камітэт (ВМРК), які мабілізаваў сілы флоту на стварэнне і ўмацаванне Савецкай дзяржавы. ВМРК змяшчаўся ў крыле Адміралцейства, звернутым да Меднага конніка.

У 1932—1933 гадах у будынку размяшчалася Газадынамічная лабараторыя  (руск.) (бел. — першае ў СССР канструктарскае бюро па распрацоўцы ракетных рухавікоў.

З 1925 года ў будынку знаходзіцца Вышэйшае ваенна-марское вучылішча імя Ф. Э. Дзяржынскага  (руск.) (бел.. Да канца 2008 года там жа знаходзіўся і штаб Чырванасцяжнай Ленінградскай ваенна-марской базы  (руск.) (бел..

Захаванасць і рэстаўрацыя
-------------------------

Інтэр’ер
Падчас блакады Ленінграда шпіль Адміралцейства быў зачэхлены; маскіроўка была знята 30 красавіка 1945 года.

Рэстаўрацыйныя працы ў будынку праводзіліся ў 1928, 1977 і ў 1997—1998 гг.

Сучаснасць
----------

У пост-савецкі час неаднаразова ўзнікалі розныя праекты па новым выкарыстанні памяшканняў адміралцейства. Так, у 2006 годзе вылучалася прапанова перанесці сюды, на абмежаваную плошчу, Цэнтральны ваенна-марскі музей, у будынку якога ўрад Санкт-Пецярбурга планаваў адкрыць нафтавую біржу. Восенню 2007 года з’явілася прапанова размясціць у Адміралітэце камандаванне Ваенна-марскога флоту. Між тым жыхарамі горада было заўважана, што вежа Адміралцейства дала расколіну. Сітуацыя разбіраецца ў Камітэце па дзяржаўнаму кантролю, выкарыстанні і ахове помнікаў гісторыі і культуры Санкт-Пецярбурга  (руск.) (бел..

У 2009 годзе Ваенна-марское вучылішча і штаб Ленінградскай ваенна-марской базы выехалі з будынка. 31 кастрычніка 2012 года адбыўся афіцыйны пераезд Галоўнага штаба ВМФ ў будынак Адміралцейства, у той жа дзень на будынку быў узняты Андрэеўскі сцяг  (руск.) (бел. афіцыйна сімвалізуе прысутнасць тут вышэйшага ваенна-марскога камандавання.

У канцы студзеня 2014 міністр абароны Сяргей Шайгу ўхваліў канцэпцыю прыстасавання комплексу будынкаў Адміралцейства для патрэб ВМФ: унутраныя двары будынка прапануецца накрыць празрыстым купалам, а паміж гістарычнымі карпусамі перакінуць шкляныя пераходы.

Цікавыя факты
-------------

* Адміралцейская іголка захаваная на медалі «За абарону Ленінграда» і на знаку, які ўручаецца выпускнікам Ленінградскага механічнага інстытута.
* Пры залачэнні Адміралцейскага шпіля ў 1977 годзе ў шар пад караблікам, дзе ўсталяваны адмысловы куфар, паклалі праект Канстытуцыі СССР.

Зноскі
------

1. ↑  *Чеснокова А. Н.* Парадный въезд в новую страницу // Неўскі праспект = Невский проспект. — Л.: Леніздат, 1985. — С. 6—7. — 208 с.
2. ↑  *Неофициальный сайт Александра Розенбаума (руск.)*. Адмиралтейство **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 22 лістапада 2009. Праверана 18 лютага 2008.
3. 1 2 3 4  Путеводитель по Санкт-Петербургу — Ленинграду Архівавана 28 верасня 2007. на сайце Гуманитарного Университета Профсоюзов Архівавана 28 верасня 2007.  (руск.)
4. ↑  Александровский сад. История, фотографии, как добраться, что рядом.  (руск.)
5. 1 2 3  Голландский Петербург: Харман ван Балес **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 18 студзеня 2008. Праверана 16 лютага 2008.
6. ↑  Нужно спасать военно-Морской музей Архівавана 18 лістапада 2009.  (руск.)
7. ↑  «Деловой Петербург»)(недаступная спасылка)// 3 октября 2007 года  (руск.)
8. ↑  Трещина на фасаде Адмиралтейства — первое сообщение в блоге с фотографиями, 13.09.2007 10:10:00  (руск.)
9. ↑  Фасад Адмиралтейства дал трещину Архівавана 7 сакавіка 2008.// НТВ, 28.09.2007, 19:42  (руск.)
10. ↑  Минобороны накроет Адмиралтейство стеклянной крышей.  (руск.)
11. ↑  *Одноралов Н. В.* Декоративная отделка скульптуры и художественных изделий из металла. — М.: Изобразительное искусство, 1989. — ISBN 5-85200-073-6.

Літаратура
----------

* *Сашонко В. Н.* Адмиралтейство. — Л.: Лениздат  (руск.) (бел. 1982. — 126 с. — (Туристу о Ленинграде).
* Памятники архитектуры Ленинграда. — Л.: Стройиздат  (руск.) (бел. 1975.

Спасылкі
--------

* История и фотографии здания Адмиралтейства. Как добраться  (руск.)
* Адмиралтейство со спутника  (руск.)
* История про перенос Адмиралтейства в Кронштадт при Екатерине II Архівавана 3 мая 2017.  (руск.)

| ⛭Славутасці Санкт-Пецярбурга |
| --- |
| Ансамбль Заечага вострава | 
* **Петрапаўлаўская крэпасць**
* **Петрапаўлаўскі сабор**
* Вялікакняжацкі магільны склеп
* Манетны двор
* Гаўпвахта
* Ботны дом
* Інжынерны дом
* Каменданцкі дом
* Турма Трубяцкога бастыёна

 |
| Палацы, сядзібы і асабнякі | 
* Анічкаў палац
* Палац Беласельскіх-Белазерскіх
* **Вялікі Екацярынінскі палац**
* **Вялікі Пецяргофскі палац**
* Варанцоўскі палац
* Ялагін палац
* **Зімні палац**
* Каменнаастроўскі палац
* Канстанцінаўскі палац
* Кікіны палаты
* Летні палац Пятра I
* Марыінскі палац
* **Меншыкаўскі палац**
* **Міхайлаўскі палац**
* **Міхайлаўскі замак**
* Мармуровы палац
* Паўлаўскі палац
* Палац Бобрынскіх
* Палац Нарышкіных-Шувалавых
* Строганаўскі палац
* Таўрыйскі палац
* Чэсменскі палац
* Шарамецеўскі палац («Фантанны дом»)
* Юсупаўскі палац (Мойка)
* Юсупаўскі палац (Фантанка)
* Асабняк Кельха
* Асабняк Кшасінскай
* Дом Галянішчава-Кутузава
* Дом Мятлевых
* Асабняк Румянцава
* Асабняк Юсупавай
* Кір'янава
* Чарнышова дача

 |
| Храмы | 
Праваслаўныя манастыры
**Аляксандра-Неўская лаўра (Дабравешчанская царква Аляксандра-Неўскай лаўры)**
Сергіева Прыморская пустынь
Смольны манастыр
Іаанаўскі манастыр
Праваслаўныя храмы і цэрквы
**Ісакіеўскі сабор**
**Казанскі сабор**
**Храм Спаса-на-Крыві**
Смольны сабор
Уладзімірскі сабор
Траецкі сабор
Сампсоніеўскі сабор
Мікольскі марскі сабор
Андрэеўскі сабор
Храм Святога Іліі Прарока
Дабравешчанская царква (Прыморскі раён)
Дабравешчанская царква (Васільеўскі востраў)
Ісідараўская царква
Царква Святой Кацярыны каля Тучкова моста
Чэсменская царква
Храм Уваскрасення Хрыстова
Уладзімірскі сабор
Панцеляймонаўская царква
Екацярынінскі сабор
Каталіцкія храмы
**Базіліка Святой Кацярыны Александрыйскай**
Касцёл Святога Станіслава
Храм Лурдскай Маці Божай
Пратэстанцкія цэрквы
**Царква Святых Пятра і Паўла**
Пушкінская кірха
Лютэранская царква Святога Міхаіла
Іншыя храмы і цэрквы
Санкт-Пецярбургская саборная мячэць
Вялікая Харальная сінагога
Будыйскі храм
Царква Святой Кацярыны
 |
| Музеі і навукова-асветніцкія ўстановы | 
Музеі
Эрмітаж
Рускі музей
Кунсткамера
Меншыкаўскі палац
Мармуровы палац
Інжынерны (Міхайлаўскі) замак
Строганаўскі палац
Дзяржаўны музей гарадской скульптуры
Музей Расійскай акадэміі мастацтваў
Расійскі дзяржаўны музей Арктыкі і Антарктыкі
Музей Горнага інстытута
Заалагічны музей
Музей-кватэра А. С. Пушкіна
Мемарыяльны Музей-Ліцэй
Ваенна-гістарычны музей артылерыі, інжынерных войскаў і войскаў сувязі
Цэнтральны музей чыгуначнага транспарта
Расійскі этнаграфічны музей
«Сусвет Вады»
Цэнтральны ваенна-марскі музей
Іншыя навукова-асветніцкія ўстановы
Ленінградскі заапарк
Санкт-Пецярбургскі планетарый
 |
| Помнікі і манументы | 
* Растральныя калоны
* Аляксандраўская калона
* Нарвская трыумфальная брама
* Маскоўская трыумфальная брама
* Манумент гераічным абаронцам Ленінграда на плошчы Перамогі
* Абеліск «Гораду-герою Ленінграду»
* Помнік Кацярыне II
* Помнік Аляксандру III
* Медны коннік
* Помнік Пушкіну
* Помнік Рымскаму-Корсакаву
* Помнік на магіле Даргамыжскага
* Помнік Чыжыку-Пыжыку
* Помнік Сувораву
* Помнік Крылову
* Помнік ахвярам палітычных рэпрэсій
* Разарванае кольца
* Ржэўскі калідор

 |
| Тэатры, кінатэатры, канцэртныя залы, цыркі і стадыёны | 
Тэатры
**Марыінскі тэатр**
**Міхайлаўскі тэатр**
ВДТ імя Г. А. Таўстаногава
Санкт-Пецярбургскі акадэмічны тэатр камедыі
Вялікі тэатр лялек
Тэатр юнага гледача імя А. А. Бранцава
Малы драматычны тэатр
Санкт-Пецярбургскі акадэмічны тэатр імя Ленсавета
Кінатэатры, канцэртныя залы
Кінатэатр «Калізей»
Канцэртная зала Марыінскага тэатра
Канцэртная зала «Кастрычніцкая»
Цыркі
Вялікі Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны цырк
Стадыёны
Стадыён «Пятроўскі»
Футбольны стадыён у заходняй частцы Крастоўскага вострава
СКК «Пецярбургскі»
Лядовы палац
СК «Юбілейны»
Палац спартыўных гульняў «Зеніт»
 |
| Грамадскія і жылыя будынкі, збудаванні | 
Пабудовы XVIII — пачатку XX стагоддзя
Галоўнае адміралцейства
Дванаццаць калегій
Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт
Сенат і Сінод
Бібліятэка Расійскай акадэміі навук
Санкт-Пецярбургская дзяржаўная філармонія
Санкт-Пецярбургскі акадэмічны тэатр імя Ленсавета
Сібірскі гандлёвы банк
Манеж
Талстоўскі дом
Новая Галандыя
Гасціны двор
Мікольскія рады
Дача Гаўсвальд
Дом з чатырма каланадамі
Дом ордэна езуітаў
Дом Мертэнса
Дом Чапліных
Гасцініца «Асторыя»
Круглы рынак
Апраксін двор
Дом Чычэрына
Універмаг «Пасаж»
Гранд Гатэль Еўропа
Дом Бажанава
Расійская нацыянальная бібліятэка
Елісееўскі магазін
Пабудовы савецкага перыяду, сучасныя
Кіраўскі ўнівермаг
Атлантык-Сіці
Дом спецыялістаў
Кузнечны рынак
Дамы Разенштэйна
Марскі Фасад (Марскі пасажырскі тэрмінал)
Дом Саветаў
Санкт-Пецярбургскі марскі вакзал
Дом Бенуа
Вялікі дом
Дом паліткатаржнікаў
Санкт-Пецярбургскі акіянарыум
Ушакоўскія лазні
Пецярбургская тэлевежа
Школа імя 10-годдзя Кастрычніка
Дом-камуна інжынераў і пісьменнікаў
Палац культуры імя Ленсавета
Палац культуры імя І. І. Газа
Палац культуры імя А. М. Горкага
 |
| Славутасці транспарта | 
Пецярбургскі метрапалітэн
Вакзалы
Віцебскі
Маскоўскі
Фінляндскі
Балтыйскі
Масты
Анічкаў мост
Палацавы мост
Ліцейны мост
Троіцкі мост
Вуліцы і праспекты
Ліцейны праспект
Лігаўскі праспект
Неўскі праспект
Садовая вуліца
 |
| Плошчы | 
* Дварцовая
* Астроўскага
* Паўстання
* Сенацкая
* Марсава поле
* Плошча Перамогі

 |
| Сады і паркі | 
* Летні сад
* Аляксандраўскі сад
* Санкт-Пецярбургскі батанічны сад
* ЦПКіА
* Маскоўскі парк перамогі
* Паўднёва-Прыморскі парк
* Піскароўскі парк
* Парк «Сасноўка»
* Парк імя 300-годдзя Санкт-Пецярбурга

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 236432560 |