Віннае меню — карта вінаў
**Меню** (фр.: le menu) — пералік страў і напояў, якія падаюцца ў кафэ, рэстаране ці бары.
У рэстаране меню ўяўляе сабой пералік з ілюстрацыямі прапанаваных страў і напояў.

Меню ва ўстановах грамадскага харчавання ўяўляе сабой спіс страў і напояў. Іншы сэнс слова «меню»: выраблены (гаспадаром дома або поварам) набор страў, прыгатаваных да абеду ці вячэры, якія падаюць да стала ў пэўным парадку.

Рэстаранныя меню звычайна аформлены як каталогі, у якіх прапановы падзеленыя на групы, напрыклад, аперытывы, апетайзеры, супы, салаты, вегетарыянскія стравы, мясныя, рыбныя стравы, дэсерты, напоі і г. д. Часта аддаюць перавагу падыходу, пры якім інфармацыя размяшчаецца ў меню паводле прынятага парадку падачы страў. Ёсць шмат магчымасцяў для варыяцыі, але яны ў вялікай ступені залежаць ад профілю ўстановы, яе статусу і мэтавага сегмента кліентаў. Акрамя спісу страў, меню павінна ўтрымліваць і інфармацыю пра цэны. Часам меню прапануюць фатаграфіі гатовых страў, дадатковую інфармацыю аб інгрэдыентах, грамажэ і энергетычнай каштоўнасці.

Меню можа прадстаўляцца ў розных відах: у выглядзе стэндаў, каталога, брашур, публікацыі ў Інтэрнэце, можа распаўсюджвацца ў форме рэкламы ў спецыялізаваных выданнях і друкаванай рэкламы.

Існуе некалькі тыпаў меню:

* Меню *A La Carte*: самы распаўсюджаны тып; госць фармуе свой заказ з тых страў, якія прапануюцца ў поўным меню. Для кожнай стравы ў меню паказаны кошт, і госці могуць выбіраць па сваім гусце;

* Меню *Table D'art Hôte*: госць выбірае па адной страве з кожнай прадстаўленай ў меню катэгорыі («Закускі», «Салаты», «Супы», «Гарачыя стравы», «Дэсерты» і г. д.). Пры гэтым кошт заказу адзіны, фіксаваны і не залежыць ад выбару госця.

* Меню *Prix Fixe*: госцю прапануюць канкрэтны набор па ўсталяваным кошце, звычайна без магчымасці выбару.

* Дэгустацыйнае меню: маленькія порцыі розных страў па выбары шэф-кухара, часта падаюцца з вінамі, што падыходзяць да іх, і служаць дадаткам да асноўнага абеду, які складаецца з некалькіх страў.

Гісторыя
--------

Дысплэйнае меню
Першыя меню з'яўляюцца прыкладна тысячу гадоў таму, падчас Дынастыі Сун ў Кітаі — адзіным рэгіёне ў свеце, дзе ўжо існавала папера. У той час гандляры часта збіраліся ў цэнтры горада, і ў іх было мала часу або энергіі на вячэру. З-за вялікай разнастайнасці ў кітайскай кухні розных рэгіёнаў, рэстараны ўжо не маглі задавальняць разнастайным густам, што прывяло да з'яўлення меню.

Слова *меню*, як і мноства кулінарных тэрмінаў, з'яўляецца французскім па паходжанні. Яно паходзіць ад лацінскага *minutus* (*што-небудзь невялікае*); па французскай мове яно ўжываецца для апісання падрабязнага спісу або *рэзюмэ* любога роду. Першыя меню, дзе кліентам прапаноўваўся выбар страў, былі выраблены на невялікай чорнай дошцы (на французскай — carte); такім чынам, прапанаваныя стравы выбіраліся "à la carte, "або «згодна дашчэчцы».

У першых еўрапейскіх рэстаранах не было меню ў сучасным сэнсе слова; пры так званых table d'art hôte, прапаноўваліся стравы, якія выбіраліся шэф-поварам або уладальнікам ўстановы. Кліенты, якія прыходзілі апошнімі, елі тое, што заставалася ў канцы дня, як у сучасных буфетах або закусачных.
У Еўропе сучаснае меню з'явілася падчас другой паловы XVIII стагоддзя. Гэта значыць, замест выбару з агульнага стала, рэстараны дазвалялі кліентам выбіраць з спісу невыставленных страў, якія рыхтаваліся згодна з заказах кліентаў. У выпадку «table d'art hot» кліенты аплачвалі прадусталяваную цану. А меню дазваляла кліенту выдаткаваць столькі грошай, колькі ён хацеў.

Стыль складання
---------------

Меню лічыцца наймацнейшай рэкламай установы. Рэкамендуецца вытрымліваць ў адным стылі дызайн і друкарню меню, цалкам абапіраючыся на атмасферу рэстарана і перавагі яго кліентаў.

Асноўныя раздзелы тыповага меню гэта «Асноўныя стравы», «Дэсерты», «Напоі» і «a la carte». «А la carte» можа ўтрымліваць стравы, як супы, салаты і соўсы. Магчыма, каб былі асобныя невялікія меню для дзяцей і дарослых. Меню для дзяцей можа быць прадстаўлена ў форме гульняў або загадак.

Меню можа прадастаўляць і іншую карысную інфармацыю. Некаторыя меню апісваюць філасофію ежы шэф кухары або ўладальніка, нават і місію рэстарана. Іншыя прадастаўляюць палітыку рэстарана па ўзросту, для якога прадаецца алкаголь, аб страце рэчаў, аб чаявых і г. д.

Тэкст, напісаны ў меню, славіцца высакапышнымі складам, гэта робіцца з мэтай рэкламы. Меню часта апісваюць працэс падрыхтоўкі ежы, прыцягваючы ўвагу да экзатычных спецыям або дадаюць французскія і іншыя замежныя словы, каб стравы выглядалі экзатычныя. Меню высокага класа часта дадаюць прыметнікі да страў, напрыклад «глазураваныя», «тушаныя» і г. д. «Мова меню, з яго працяжнік і цытатамі служыць хутчэй для апраўдання Вашых чаканняў, чым для апісання ежы.». Браян мак Грэгары кажа, што калі ён наведвае рэстараны высокага класа, часам адчувае, што яму патрэбен слоўнік або падручнік па біялогіі, толькі для таго, каб зразумець значэнне марожанага «гіяндуджа», жоўты кавун або печыва «булгура», — гэта толькі частка неразгаданых дэсертаў.

Частка функцый меню гэта вырабіць ўражанне на кліентаў, што стравы, якія падаюцца ў рэстаране, патрабуюць асаблівых уменняў, абсталявання і экзатычных спецый. Паказваючы, такім чынам, што падобныя стравы немагчыма прыгатаваць дома. У некаторых выпадках, самыя звычайныя стравы гучаць цікавей, толькі таму, што частка слоў заменена іх французскім эквівалентам. Напрыклад, замест выразу «свіная адбіўную з яблычным пюрэ», у меню элітнага рэстарана можа быць напісана «Свіная адбіўную з compôte de pommes.»

У фаст-фудах часам кожны элемент з меню мае свой нумар і кліенты заказваюць «па нумары».
Іншы феномен гэта так званае «таемнае меню». Некаторыя рэстараны славяцца сваімі неафіцыйнымі і нерекламируемыми стравамі, якія перадаюцца ад кліента да кліента праз «сарафаннае радыё». Рэстараны такога тыпу часта прапануюць камбінацыю з ужо гатовых страў.

Віды меню
---------

### Папяровае

Меню адрозніваюцца па даўжыні і вычарпальнасці зместу, у залежнасці ад віду рэстарана. Самыя звычайныя меню раздрукаваныя на адным аркушы паперы, але часта сустракаюцца значна больш аб'ёмныя меню. Каб абараніць папяровыя меню ад пралітай вадкасці і іншых забруджванняў, выкарыстоўваецца вінілавае пакрыццё, ламініраванне або подвязывание, а таксама нярэдка папяровы блок меню размяшчаецца ў папках з кожзамяняльніка, скуры, коркі і т. п. Тып установы (элітны рэстаран, ўстановы хуткага харчавання і інш) у большасці выпадкаў прадвызначаюць выгляд і візуальнае ўяўленне выкарыстоўванага меню.
Асноўнае меню можна дапаўняць тэматычнымі:

* Меню з аппетайзерами
* Вінная карта
* Меню напояў
* Піўное меню
* Дэсертнае меню

Некаторыя рэстараны выкарыстоўваюць толькі тэкст у сваіх меню. У іншых выпадках, рэстараны ўключаюць ілюстрацыі і фатаграфіі кожнай стравы або элементаў, з якімі звязана візія[*няпэўнае слова*] і атмасфера рэстарана. Напрыклад, ліванскі рэстаран можа ўключыць у меню здымкі ліванскіх гор і пляжаў. Дадатковыя меню можна прадставіць у альтэрнатыўным фармаце, так як яны, часцей за ўсё, карацей асноўных. Напрыклад, меню з апетайзерами або дэсертамі часта ўяўляюць у выглядзе папяровай «пірамідкі» на стале, пластмасавай падстаўкі, драўлянай стойкі, або ў рэстаранах з абмежаваным выбарам віна, вінная карта можа быць размешчана на пустой бутэльцы з-пад віна.

Ўстановы хуткага харчавання часта пакідаюць свае папяровыя меню ў фае грамадскіх будынкаў, або ў паштовых скрынях суседніх жылых дамоў, выкарыстоўваючы яго ў якасці рэкламы.
У кафэ, установах і сетках рэстарана меню з адной старонкі можна капіяваць на папяровую падстаўку на стале[*праясніць*].

Ядомае меню
Яго друкуюць арганічным чарнілам на кавалачках ядомай паперы, зробленай з соі і кукурузнага крухмалу. Папера можа мець пах, адпаведны малюнку.

### Меню-табло

Часам для меню выкарыстоўваюць вялікія постары, табло або дошку, прымацаваныя высока на сцяне ўстановы, або размешчаныя перад уваходам.
Кліенты бачаць прапанаваны асартымент страў і напояў, няма неабходнасці прадастаўляць ім папяровае меню. Гэты вялікі фармат меню можа паспяхова выкарыстоўвацца і на вуліцы. Больш дарагія версіі такога тыпу меню ўключаюць іх выраб з металічных канструкцый, табло з падсветкай і лёгка змянянай паверхняй, якія дазваляюць рэстаранах дынамічна змяняць цэны і склад прапанаваных артыкулаў, без неабходнасці ствараць меню з нуля.

Установы фаст-фуда, у якіх ёсць вокны на вуліцу, часта размяшчаюць сваё меню на дошцы, асветленым табло або постары, каб кліенты маглі разгледзець і выбраць стравы.

Многія рэстараны таксама выкладваюць адну копію меню на вуліцу з крыніцай асвятлення. Гэтая тэхналогія асабліва папулярная ў турыстычных месцах.
Іншы папулярны від вулічнага меню — гэта размяшчэнне частцы меню, а менавіта — «фірмовыя стравы» — на чорнай дошцы звонку рэстарана. На ёй звычайна прадстаўлены сезонныя стравы або «разыначкі» шэф-кухара, якія ёсць толькі абмежаваны перыяд часу.

### Лічбавыя дысплеі

З укараненнем ВКІ- і плазменных дысплеяў, некаторыя статычныя меню замененыя такімі, якія могуць змяняцца дынамічна. Выкарыстанне плоскага ВКІ-дысплея і камп'ютэрнага сервера дазваляе дадаваць да меню рухаюцца постаці і анімацыйныя эфекты. Таксама, можна ў любы час змяняць кошт і іншыя дэталі. Для фаст-фуда магчымасць змяняць цану і змест так часта, як гэта неабходна, з'яўляецца сур'ёзным перавагай. Лічбавыя меню таксама даюць магчымасць уласнікам рэстаранаў кантраляваць дзённы падзел меню, напрыклад, раніцай аб'яўляць стравы для сняданку. Некаторыя платформы даюць магчымасць мясцовым аператарам кантраляваць цэнаўтварэнне, а эстэтычны дызайн кантралюецца цэнтральнай карпаратыўнай адзінкай.

### Анлайн-меню

Меню ў інтэрнэце і заказ дастаўкі анлайн датуюцца 1997 годам.

### Інтэрактыўнае электроннае меню

Інтэрактыўнае меню, таксама званае *электронным меню* — адно з новаўвядзенняў у рэстаранных меню. Гэта электронная кампутарная сістэма, якая дазваляе кліентам самастойна разглядаць, выбіраць і заказваць стравы і напоі з прапанаваных у рэстаране з дапамогай кампутараў, планшэтаў або манітораў, размешчаных на століках або побач з імі. Сістэма можа стварыць індывідуальнае прапанову або Акцыю любому кліенту ўстановы, адаптавацца да яго патрабаванням, і нават аналізаваць яго густ. Асартымент ўстановы прадстаўлены візуальна, з магчымасцю малюнкаў, тэксту, анімацыі і відэакліпаў, гуку і спадарожнай рэкламы. Выкарыстанне сістэмы такога выгляду дазваляе прыцягнуць кліента, ствараючы ў яго адчуванне ўдзелу, дзякуючы зваротнай сувязі сістэмы. Электроннае меню лёгка змяняецца, паведамляючы кліента аб актуальных цэнах, наяўнасці або адсутнасці таго ці іншага стравы, яго складзе, рэцэпце, па якім яно рыхтуецца і г. д. цалкам замяняючы папяровае меню.

У сучасных інтэрактыўных меню кліенты могуць у рэжыме рэальнага часу зрабіць аўтаматычны заказ, праверыць свой бягучы рахунак, замовіць стравы або напоі, у іншых інтэрактыўных сістэмах цалкам ліквідаваная неабходнасць у афіцыянтамі, сістэма выконвае ўсе іх функцыі. Такія інтэрактыўныя сістэмы электроннага меню істотна павялічваюць хуткасць абслугоўвання, дазваляючы кліенту выбраць і замовіць, не чакаючы ўвагі афіцыянта. Пакуль яшчэ такія меню слаба распаўсюджаныя ў Расіі, так як патрабуюць пэўных інвестыцый у спецыяльнае абсталяванне, але некаторыя элітныя рэстараны іх ужо выкарыстоўваюць.

У асноўным электронныя меню можна падзяліць на два выгляду:

Стацыянарныя электронныя меню
Стацыянарныя электронныя меню размешчаны непасрэдна на сталах і прымацаваныя пры дапамозе кранштэйна. Такія меню маюць значна больш магчымасцяў у сферы рэкламы і значна больш эканомяць час гасцей і афіцыянтаў.
Выносныя электронныя меню
Па сваёй сутнасці не моцна адрозніваюцца ад класічнай друкаванай версіі, хіба што могуць лепш падаваць стравы пры дапамозе маляўнічых фота і відэа плюс эканомяць час на друку.

Гл. таксама
-----------

* Табльдот

Зноскі
------

1. ↑  Gernet (1962), 133—134, 137
2. ↑  Кушать напечатано: съешьте меню и фотографии из принтера Архівавана 4 верасня 2017.