recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Чылійскі архіпелаг
**Чылійскі архіпелаг** — агульная назва некалькіх груп астравоў у Ціхім акіяне каля паўднёва-заходніх берагоў Чылі. Найбуйнейшыя астравы: Чылаэ, Уэлінгтан, Санта-Інес. Астравы мацерыковага паходжання (пераважна ўчасткі Берагавых Кардыльераў Андаў). Берагі моцна парэзаныя залівамі і пралівамі. Паверхня гарыстая, вышыня да 1341 м. Частыя землетрасенні (найбуйнейшае ў 1960 годзе). Лясы з нізкарослых паўднёвых букаў, балотная і лугавая расліннасць. Лесараспрацоўкі і рыбалоўства. Галоўны горад і порт - Анкуд (на востраве Чылаэ). Нацыянальны парк Эрнанда-Магальянес.

Літаратура
----------

* Чылійскі архіпелаг // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8 (т. 17)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бекіш.
**Мікалай Іосіфавіч Бекіш** (нар. 25 мая 1955, Шчучынскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Член Аграрнай партыі.

Біяграфія
---------

Працаваў дырэктарам Шчучынскага хлебапрыёмнага прадпрыемства, галоўным эканамістам Аб’яднання «Беларуская чыгунка».

У 1995 годзе ў другім туры галасавання выбіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь ад Шчучынскай выбарчай акругі № 144 Гродзенскай вобласці

Зноскі
------

1. ↑  НИКОЛАЙ БЕКИШ: «ВСЕ ПРОЕКТЫ БЕЛОРУССКОЙ ЖЕЛЕЗНОЙ ДОРОГИ С „БЕЛАРУСБАНКОМ" — МАСШТАБНЫЕ И ЗНАЧИМЫЕ»
2. ↑  СПІС дэпутатаў Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь, выбраных у другім туры галасавання 28 мая 1995 года Архівавана 28 верасня 2021.
**Паляванне на тура** — шпалера ў калекцыі Мірскага замка, створаная ў канцы XVI – пачатку XVII стагоддзя на ткацкай мануфактуры Аўдэнардзэ.

Гісторыя
--------

Літоўскія спецыялісты па мастацкім тэкстылі, лічаць, што шпалера была зроблена ў канцы XVI — пачатку XVII стагоддзя фламандскімі майстрамі ў шпалерных майстэрнях горада Аўдэнардзэ — другім вядомым нароўні з Бруселем цэнтрам ткацтва Фландрыі.

Апісанне
--------

На шпалеры ўвасоблена кульмінацыя дзеяння — момант адзінаборства князя з турам. На звера наступаюць пешыя і конныя паляўнічыя з дзідамі і сабакамі. Менавіта князю-гаспадару належала права забіць загнанага ў пастку дзікага звера. Сцэна разгортваецца на фоне пейзажу з замкам з высокай дазорнай вежай, што бачны ўдалечыні. Шпалера дэкаравана па перыметры шырокай аблямоўкай з малюнкам пладоў, кветак, дзіўных звяроў, жаночых і мужчынскіх постацей.

Спасылкі
--------

* Рарытэты музейнай калекцыі
Карта гравітацыйнай анамаліі вобласці чыксулубскага кратэра. Зацененая вобласць - паўвостраў Юкатан
**Чыксулу́б** (на мове мая: **Чыкшулу́б**, *Chicxulub*, [tʃikʃu'lub] — «дэман кляшчоў», назва паказвае на спрадвеку высокую распаўсюджанасць паразітаморфных кляшчоў  (руск.) (бел. ў гэтай мясцовасці) — старажытны метэарытны кратар дыяметрам каля 180 км і першапачатковай глыбінёй да 17—20 км, які знаходзіцца на паўвостраве Юкатан у Мексіцы. Мяркуецца, што кратэр утварыўся каля 65 млн гадоў таму ў канцы мелавога перыяду у выніку ўдару астэроіда дыяметрам каля 10 км. 

Анімацыя, якая паказвае ўдар, і наступнае фарміраванне кратэра (University of Arizona, Space Imagery Center).

Зноскі
------

1. ↑  *Nicholas M. Short*. Crater Morphology; Some Major Impact Structures (англ.)(недаступная спасылка). *The Remote Sensing Tutorial*.  Federation of American Scientists (16 ліпеня 2005). Архівавана з першакрыніцы 28 кастрычніка 2012. Праверана 15 верасня 2013.
2. ↑  Kring, David A. «The dimensions of the Chicxulub impact crater and impact melt sheet.» // Journal of Geophysical Research: Planets (1991—2012) 100.E8 (1995): 16979-16986. doi:10.1029/95JE01768: «the Chicxulub impact crater is inferred to be ∼180 km in diameter and to contain a ∼3 to 7 km thick melt sheet and breccia»
3. ↑  Sharpton, V. L. Burke, K. Camargo-Zanoguera, A. Hall, S. A. Lee, D. S. Marin, L. E. … & Urrutia-Fucugauchi, J. (1993). Chicxulub multiring impact basin: Size and other characteristics derived from gravity analysis. // Science, 261.5128 (1993), pp. 1564—1567: «the Chicxulub-forming impact event excavated to a depth of ~17 to 20 km deep.»
4. ↑  Dinosaur extinction: Scientists estimate 'most accurate' date **(нявызн.)**.  bbc.com (8 лютага 2013).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мельнік.
**Мікалай Ільіч Мельнік** (28 красавіка 1911, с. Сарока, цяпер Іллінецкі раён, Вінніцкая вобласць — 4 верасня 1979) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Адэскі інстытут інжынераў грамадзянскага і камунальнага будаўніцтва ў 1936 годзе. Працаваў архітэктарам у Віцебску, Маладзечне, з 1960 па 1971 г. — выкладчыкам у Маладзечанскім палітэхнікуме.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1940 года.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: праекты малакватэрных жылых дамоў (1936—1940), тыпавы праект 8-кватэрнага жылога дому (1947), адміністрацыйны будынак у Маладзечне (1948, у аўтарскім калектыве).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Мельник Николай Ильич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Cara al Sol. Іспанская фаланга, 1935. Кампазітар: Хуан Тэльерыя. Словы: Хасэ Антоніа Прыма дэ Рывэра, Дыанісіа Рыдруэха, Рафаэль Санчэс Масас.
**Cara al Sol** (ісп.: Тварам да Сонца) — гімн Іспанскай фалангі, напісаны ў 1935 годзе. Аўтар мелодыі — Хуан Тэльерыя, слоў — Хасэ Антоніа Прыма дэ Рывэра, часткова Дыанісіа Рыдруэха і Рафаэль Санчэс Масас.

Шырока ўжываўся ў Іспаніі падчас улады Франсіска Франка.

Словы
-----

| Тэкст па-іспанску |
| --- |
| Cara al sol con la camisa nueva
que tú bordaste en rojo ayer,
me hallará la muerte si me lleva
y no te vuelvo a ver.
Formaré junto a mis compañeros
que hacen guardia sobre los luceros,
impasible el ademán, y están
presentes en nuestro afán.
Si te dicen que caí, me fui
al puesto que tengo allí.
Volverán banderas victoriosas
al paso alegre de la paz
y traerán prendidas cinco rosas
las flechas de mi haz.
Volverá a reír la primavera,
que por cielo, tierra y mar se espera.
¡Arriba, escuadras, a vencer,
que en España empieza a amanecer! |

Часта пасля выканання гучаць лозунгі ўзору:

¡España — una! ¡España — grande! ¡España — libre! (бел.: Іспанія — адзіная! Іспанія — вялікая! Іспанія — свабодная!), таксама могуць:

¡José Antonio Primo de Rivera — presente! ¡Arriba España! ¡Viva España!

Цяперашні час
-------------

Падчас дыктатуры Франка песня актыўна ўжывалася роўна з гімнам Іспаніі. Цяпер ужываецца рознымі правымі ў Іспаніі.

У фільме Los girasoles ciegos (2008) ёсць сцэна спявання Cara al Sol дзецьмі ў школе.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
«Мадонна з дзіцем». Эрмітаж. 1496-99
**Чыма да Канелья́на** (Чыма з Канельяна, італ.: Cima da Conegliano, імя пры нараджэнні — Джаванні Батыста Чыма, італ.: Giovanni Batista Cima; нар. каля 1459 у Канельяна; памёр там жа ў 1517 ці 1518 годзе) — італьянскі мастак венецыянскай школы жывапісу эпохі Рэнесанса.

Празваны па назве роднага горада, мастак Чыма ды Канельяна пісаў пераважна алтарныя абразы і карціны рэлігійнага зместу з абавязковым пейзажам на заднім плане. Працаваў у ваколіцах Венецыі і верагодна ў атэлье Джавані Беліні, чый ўплыў прасочваецца ў яго творчасці. Меў мянушку «бедны чалавек Беліні». Таксама выпрабаваў ўплыў Антанела да Месіна, Джарджоне і ранняга Тыцыяна.

Творчасць
---------

Карціны да Канельяна адрознівае лірычнасць, высакародная прастата вобразаў, залацісты каларыт, сіла і гарманічнасць фарбаў, характарнасць і выразнасць прадстаўленых нерухома ў паслухмянай пакоры асоб, класічная прыгажосць персанажаў, іх засяроджаная малітва, бачная сувязь чалавека з навакольнай прыродай, дбайнасць дэталяў, шырокая і прыгожая кладка драпіровак і празрыстасць святла. Многія з карцін Чымы да Канельяна адрозніваюцца ад пісаных падобнымі з ім майстрамі тым, што на заднім плане яго карцін намаляваны пейзаж з матывам, узятым з гарыстых мясцовасцяў радзімы мастака — Фрыўлі  (руск.) (бел.. Пейзаж уяўляе невысокія пагоркі з замкамі і гарадскімі сценамі, палі і адзінокія дрэвы, а на першым плане — скала з багатай расліннасцю або выдатны порцік.

Зноскі
------

1. 1 2 3
2. ↑
3. ↑  Art UK — 2003. Праверана 12 жніўня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q7257339'></a>
4. ↑  *Swartz A.* Cima da Conegliano — 2007.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q461'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1201876'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q302817'></a>

Літаратура
----------

* Пры напісанні артыкула выкарыстаны матэрыял з Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона (1890—1907).
* Популярная художественная энциклопедия. Под ред. Полевого В. М.; М.: Издательство «Советская энциклопедия», 1986
* Coletti L. Cima da Conegliano, Venezia, 1959;
* Menegazzi L. Cima da Conegliano. Catalogo Mostra di Treviso, Venezia, 1962.

Спасылкі
--------

* Чыма да Канельяна на artcyclopedia.com  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX5270332 · BNF: 149655572 · GND: 118638394 · ICCU: RAVV025624 · ISNI: 0000 0001 1772 007X · LCCN: n79142642 · NKC: xx0300847 · NLA: 36473131 · NLP: A35895482 · NTA: 073217581 · NUKAT: n2009131322 · SUDOC: 069706360 · VIAF: 79202559 · ULAN: 500012627 |

 |
Турысцка-аздараўленчы комплекс «Лосвіда» да перабудовы
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лосвіда (значэнні).
**«Лосвіда»** — турысцка-аздараўленчы комплекс у Гарадоцкім раёне. Размешчаны за 10 км ад г. Гарадок, у лясным масіве, на беразе возера Лосвіда. Адкрыты ў 1976 годзе як турбаза «Віцебская». З 1996 года турысцка-аздараўленчы комплекс «Лосвіда», з 2001 года турысцка-аздараўленчае даччынае ПУП «Лосвіда». Працуе цэлы год. Пражыванне ў 5-павярховым корпусе (254 месцы) і кемпінгу. Праводзіцца фізіятэрапеўтычнае лячэнне (водныя працэдуры, інгаляцыі, масаж), амбулаторны прыём тэрапеўта, педыятра; ёсць стаматалагічны кабінет. Маюцца кінаканцэртны і 2 більярдавыя залы, бібліятэка, сталовая, саўна з басейнам, лазня, абсталяваны пляж, спартыўныя пляцоўкі, пункт праката спартыўнага інвентара. Для аматараў актыўнага адпачынку распрацаваны прыродазнаўчыя экскурсіі і турысцкія маршруты (пешыя, водныя, камбінаваныя на 1—2 дня); створана турысцкая паласа перашкод.

Літаратура
----------

* «Лосвида» // Рэгіёны Беларусі: энцыклапедыя. У 7 т. = Регионы Беларуси: энциклопедия. В 7 т. (руск.) / Т. В. Белова (гл. ред.). — Мн.: БелЭн, 2011. — Т. 2. Витебская область. В 2 кн. Книга 2. Кривоблоцкий — Яцкевич. — 636 с. — 2 500 экз. — ISBN 978-985-11-0562-1.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Серабранка.

| Чацвёртая лінія |
| --- |
| умоўныя абазначэнні |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  |  |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Цівалі |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Альшэўская |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Вяснянка |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Старавіленскі шлях |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Кіеўскі сквер |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Максіма Багдановіча |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Політэхнічная |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Друкарская |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Батанічны сад |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Сляпянка |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Даўгабродская |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Серабранка |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Козырава |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Праспект Міру |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Лакаматыўная |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Берасцейская |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Тучынка |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |

 |

**«Серабра́нка»** (трансліт.: *Sierabranka*, руск.: Серебрянка) — запланаваная станцыя чацвёртай лініі Мінскага метрапалітэна, якая будзе размешчана на скрыжаванні вуліц Ванеева, Алега Кашавога, Трасцянецкай і праспекта Ракасоўскага, паміж станцыямі «Даўгабродская» і «Козырава».

Насіла працоўную назву «Усходні» (руск.: Восточный). У 2016 годзе была зацверджана назва «Серабранка», па назве жылога раёна. Меркавалася, што станцыя размясціцца паміж станцыямі «Даўгабродская» і «Шэйпічы», але пазней схема Чацвёртай лініі была зменена на кальцавую.

Зноскі
------

1. 1 2  В Минске появятся станции метро «Переспа», «Друкарская» и «Ивана Мележа»(недаступная спасылка)
**Дэвід Гарык** (англ.: David Garrick, 19 лютага 1717, Херэфард, Херэфардшыр — 20 студзеня 1779, Лондан) — англійскі акцёр, драматург, дырэктар тэатра Друры-Лейн.

Нашчадак гугенотаў (яго дзед Давід Гарыга збег з Францыі пасля адмены Нанцкага эдыкта). Вучыўся ў Лічфілдскай граматычнай школе ў Сэмюэла Джонсана, які ў 1737 годзе разам з настаўнікам пераехаў у Лондан. Дэбютаваў на сцэне ў 1741 годзе, выканаўшы загалоўную ролю ў «Рычардзе III» Шэкспіра. Стаўшы ў 1747 дырэктарам каралеўскага тэатра Друры Лейн, займаў гэтую пасаду на працягу 30 гадоў.

Сябра Таварыства дылетантаў, створанага з мэтай вывучэння антычнага мастацтва. У сяброўскае кола Гарыка ўваходзілі буйныя інтэлектуалы эпохі: Эдмунд Бёрк, Олівер Голдсміт, Сэмюэл Джонсан, Дэні Дзідро, Джошуа Рэйналдс, Джэймс Босуэл, Жан-Жорж Навер. Па словах Сэмюэла Джонсана, «прафесія зрабіла Гарыка багатым, ён зрабіў прафесію паважанай у грамадстве». Пахаваны ў Вэстмінстэрскім абацтве, у так званым Кутку паэтаў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Kendall A.* David Garrick: A Biography. — New York: St. Martin’s Press, 1985.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дэвід Гарык
**Акадэмічны драматычны тэатр імя В. Ф. Камісаржэўскай** — драматычны тэатр у Санкт-Пецярбургу, размешчаны на Італьянскай вуліцы, дом 19, у гандлёвым доме «Пасаж».

Быў утвораны 18 кастрычніка 1942 года ў блакадным Ленінградзе як «Гарадскі тэатр». З восені 1944 года называўся Ленінградскім драматычным тэатрам. У 1959 годзе тэатр атрымаў імя актрысы Веры Фёдараўны Камісаржэўскай. Цяперашні мастацкі кіраўнік тэатра — Віктар Абрамавіч Новікаў.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  European Theatre Architecture — Arts and Theatre Institute. Праверана 18 лютага 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12021673'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q43003820'></a>
**Сера-ду-Мар** (парт.: Serra do Mar) — горная сістэма ў паўднёва-ўсходняй частцы Бразіліі.

Даўжыня — 1500 км, а вышыня — да 1889 м.

Уяўляе сабой прыўзняты край крышталічнага Атлантычнага шчыта, рэзка абрываецца да Атлантычнага акіяна, што надае усходнім схілам выгляд горных хрыбтоў. Пры гэтым геалагічны ўзрост нагор’я роўны 60 млн гадоў.

З-за шматлікіх высечак лесу і ўрбанізацыі, экасістэма Сера-ду-Мар зведала значныя змены. Знішчана частка падлеску, зніклі некаторыя каштоўныя віды жывёл і раслін. Сёння функцыі захавання біялагічнай разнастайнасці ўскладзены на нацыянальныя прыродныя паркі экалагічныя станцыі і рэзерваты, аднак па-ранейшаму актуальныя праблемы лясных пажараў, кіслотных дажджоў і браканьераў.

На тэрыторыі нагор’я знаходзяцца такія гарады, як Сан-Паўлу і Рыа-дэ-Жанэйра.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | SUDOC: 144827468 · VIAF: 134146153131905251851 |
**Ру́дня-Стаўбу́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Свяцілавіцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Рудня Стаўбунская.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Свяцілавіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Веткаўскага раёна. 30 снежня 1927 года рэарганізаваны ў **Рудня-Стаўбунскі нацыянальны польскі сельсавет**. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Веткаўскім раёне БССР. У 1935 годзе сельсавет рэарганізаваны ў беларускі. З 12 лютага 1935 года ў складзе адноўленага Свяцілавіцкага раёна, з 20 лютага 1938 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Стаўбунскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Ягор Клімянчук** (нар. 11 лістапада 1997, Запарожжа, Украіна) — украінскі футбаліст, паўабаронца харкаўскага «Металіста».

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец ДЮСШ запарожскага «Металурга», першы трэнер — Андрэй Юр’евіч Максіменка. Пасля завяршэння навучання папоўніў шэрагі клубнай каманды «Металурга» да 19 гадоў.

7 лістапада 2014 года ў выязным матчы супраць луганскай «Зары» дэбютаваў у моладзевай камандзе «металургаў». 30 мая 2015 года, у апошнім туры чэмпіянату Украіны 2014/15, дэбютаваў у асноўнай камандзе ў матчы Прэм’ер-лігі супраць кіеўскага «Дынама», замяніўшы ў другім тайме яшчэ аднаго дэбютанта Рамана Папова.

У снежні 2015 года Ягор разам з іншымі ігракамі пакінуў «Металург» у сувязі з пачаткам працэсу ліквідацыі клуба. У студзені 2016 года разам з таварышам па «Металургу» Сяргеем Кулінічам прыбыў на прагляд у беларускі клуб «Мінск», з якім у лютым падпісаў двухгадовы кантракт. Правёў за асноўны склад «Мінска» 4 матчы ў чэмпіянаце і 1 у Кубку Беларусі, з чэрвеня стаў у асноўным гуляць за дубль. 7 ліпеня 2016 года кантракт з беларускім клубам па пагадненні бакоў быў разарваны, і неўзабаве Ягор далучыўся да наваполацкага «Нафтана», дзе таксама не здолеў замацавацца ў аснове і стаў выступаць за дубль. Па заканчэнні сезона 2016 пакінуў «Нафтан».

У лютым 2017 года стаў іграком клуба «Колас» (Каваліўка) з Першай лігі Украіны. У сезоне 2017/18 не з’яўляўся на полі за «Колас», і ў лютым 2018 года перайшоў у «Авангард» з Краматорска. Па заканчэнні сезона 2017/18 пакінуў краматорскі клуб.

У студзені 2019 года перайшоў у данецкі «Алімпік», які пакінуў у снежні таго ж года. У лютым 2020 года далучыўся да «Львова», а ў студзені 2021 года перабраўся ў армянскі клуб «Арарат-Арменія». Пакінуў каманду ў чэрвені 2022 года. У верасні 2022 года стаў іграком харкаўскага «Металіста».

Дасягненні
----------

* 02Сярэбраны прызёр Срэбраны прызёр чэмпіянату Арменіі: 2021/22

Зноскі
------

1. ↑  Egor Klymenchuk // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Yehor Klymenchuk // FBref.com<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56239490'></a>
3. ↑  В добрый путь, выпускники! (руск.).  «Металург» Запорожжа (5 чэрвеня 2014). Архівавана з першакрыніцы 12 чэрвеня 2015. Праверана 27 лютага 2016.
4. ↑  «Динамо» 2:2 «Металург» З (укр.)(недаступная спасылка).  УПЛ (30 мая 2015). Архівавана з першакрыніцы 3 чэрвеня 2015. Праверана 27 лютага 2016.
5. ↑  Украинцы Егор Клименчук и Сергей Кулинич подписали контракты с "Минском". football.by.
6. ↑  Клименчук покинул «Минск». by.tribuna.com.
7. ↑  Степанов, Клименчук и еще два футболиста покинут «Нафтан». by.tribuna.com.
8. ↑  Колос вернул из Беларуси воспитанника запорожского Металлурга. ua-football.com.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FBref.com · FootballFacts.ru · Soccerway · Sportbox.ru · teams.by · playmarkerstats.com (ігрок) · Transfermarkt (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) · Прэсбол · УАФ |
**Calliteara pudibunda** — начны матылёк падсямейства ваўнянак. Можа пашкоджваць лісцяныя, у тым ліку пладовыя дрэвы.

Апісанне
--------

Даўжыня пярэдняга крыла — 22-32 мм. Размах крылаў складае ад 37 да 67 мм, пры гэтым самкі значна буйней самцоў. Пярэднія крылы самак пафарбаваны ў жаўтлява-шэрыя колеры з бурым апыленнем і двума-трыма хвалістымі больш цёмна афарбаванымі папярочнымі палоскамі. Заднія крылы светла-шэрага колеру, з невыразнай размытай цёмнай папярочнай палоскай і цёмным плямай па пярэднім краі. Афарбоўка самцоў папяльцовая або цёмна-шэрая. На пярэдніх крылах самцоў маецца кантрасная, адносна асноўнага фону крыла, перавязь. Вусікі самцоў выразна грабеньчатыя. У самак вусікі з кароткімі грабеньчыкамі. Матылёк, які сядзіць, выцягвае наперад сябе ногі, пакрытыя мноствам валасінак. Такая пастава характэрная для многіх відаў сямейства ваўнянак. Ад блізкіх відаў адрозніваецца светлым апушэннем усяго цела.

Распаўсюджанне
--------------

Распаўсюджаны ў лясной зоне Еўразіі, выключаючы Крайнюю Поўнач. Сустракаецца ў Афганістане, Малой Азіі, па ўсёй еўрапейскай частцы былога СССР, у Прыуралллі, Паволжы, Заходняй Сібіры, на Далёкім Усходзе, Беларусі, Украіне, Малдове, Паўночным Каўказе, у Закаўказзі, Казахстане, Сярэдняй Азіі.

Біялогія і цыкл развіцця
------------------------

Лёт матылькоў адзначаецца з мая па чэрвень. Самкі пасля спарвання адкладаюць яйкі купкамі па 10-400 штук (звычайна каля 100 штук) на кару дрэў на вышыні 3-4 метраў. Пладавітасць самак у цэлым складае да 1000 яек. Пры масавым размнажэнні у сярэднім колькасць яек можа дасягае 10 000 на адно дрэва. Яйкі светла-шэрага колеру з блакітнаватым адценнем.

Вусень даўжынёй да 50 мм, лімонна-жоўтага колеру, часам ружовага, шэрага або цёмна-карычневага, густа пакрыта валасінкам. На целе маюцца пэндзлікі з валасоў на спіне. На канцы цела маецца малінава-чырвоны або пунцовы пэндзаль доўгіх тырчастых валасінак — своеасаблівы хвосцік. Валасінкі гусеніц пры кантакце з скурай чалавека выклікаюць з’яўленне алергічнай рэакцыі ў выглядзе балючага сыпу. Паміж пэндзлікамі знаходзяцца чорныя папярочныя палоскі.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779084453 |
**Індастан**, паўвостраў на поўдні Азіі, пераважна ў Індыі, часткова ў Пакістане і Бангладэш. Плошча каля 2 млн км². На захадзе абмываецца Аравійскім морам, на ўсходзе — Бенгальскім залівам Індыйскага акіяна. Паўночная мяжа ўмоўна праводзіцца ад дэльты Інда да дэльты Ганга—Брахмапутры. Паўднёвая — па мысу Каніякумары.

Берагі нізкія, слаба парэзаныя. Асноўную частку Індастана займае пласкагор’е Дэкан (сярэдняя вышыня каля 800 м), заходні край якога (Заходнія Гаты) крутымі ступенямі абрываецца да пясчанай вузкай прыбрэжнай нізіны з бухтамі і скалістымі мысамі (Малабарскі бераг). На ўсходзе Дэканскага пласкагор’я знаходзяцца Усходнія Гаты — сістэма невысокіх горных ланцугоў і глыбавых масіваў. На поўдні паўвострава размяшчаецца горны масіў Анаймалай з найвысшым пунктам Індастана — гарой Анаймуды (2698 м), а таксама горы Нілгіры, Палні, Кардамонавы.

Клімат субэкватэрыяльны мусонны з вільготным летам (да 90 % ападкаў падчас летняга мусону з мая па кастрычнік) і сухой зімой. Мусонныя лістападныя лясы захаваліся пераважна ў горных раёнах на поўдні па схілах Заходніх і Усходніх Гатаў. На ўнутраных плато, міжгорных паніжэннях — сухія рэдкалессі. У вусцях рэк — мангравыя зараснікі. Асноўныя рэкі — Нармада (Нарбада), Тапты, Маханады, Гадавары, Крышна — маюць дажджавое жыўленне і разліваюцца летам; выкарыстоўваюцца для арашэння. Ворывам (рыс, пшаніца, бабовыя, бавоўна, чай, кава, інш.) занятыя вялікія плошчы. Багаты жывёльны свет (сланы, насарогі, тыгры, ваўкі, малпы, шмат паўзуноў, птушак).

Гл. таксама
-----------

* Індыйскі субкантынент


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
**Серабактэ́рыі** — бактэрыі, акісляючыя неарганічныя злучэнні серы і малекулярную серу (звычайна, серавадарод і іншыя злучэнні серы да сернай кіслаты).

Да серабактэрый адносяць шэраг фотатрофных пурпуровых і зялёных серабактэрый, тыёнавыя бактэрыі. Часцей за ўсё сустракаюцца нітчатыя серабактэрыі(*Beggiatoa*, *Thiothrix*) і аднаклетачныя (*Thiospira*, *Thiovulum*, *Macromonas*).

Сустракаюцца у вадзе і грунце вадаёмаў, глебе, радовішчах серы і сульфідных мінералаў.

Карысныя ўласцівасці
--------------------

Серабактэрыі ўдзельнічаюць у кругавароце серы ў прыродзе і паніжаюць утрыманне серы ў вадзе. Некаторыя з іх выкарыстоўваюцца ў працэсе вышчалочвання металаў з руды (гідраметалургія).

Шкоднае ўздзеянне
-----------------

Некаторыя серабактэрыі могуць з'яўляцца прычынай разбурэння бетонных і мураваных збудаванняў і абсталявання ў шахтах, карозіі металаў.

Зноскі
------

1. 1 2  **Заварзин Г. А.* Серобактерии (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

Літаратура
----------

* Серабактэрыі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 340. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* **Заварзин Г. А.* Серобактерии (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph991565 |
Жанчына з карнавальнай маскай
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Маска (значэнні).
**Маска** — прадмет, накладка на твар, які апранаецца, каб не быць распазнаным, альбо для абароны твару. Маска сваёй формай звычайна паўтарае чалавечы твар і мае прарэзы для вачэй і (радзей) рота і носа. Маскі выкарыстоўваліся са старажытнасці ў цырыманіяльных, эстэтычных, і практычных мэтах. Слова «маска» паходзіць праз французскае masque ад італьянскага maschera або іспанскага máscara. Магчымымі продкамі з’яўляюцца лацінскія (не класічныя) mascus, masca = «здань», і арабскае maskharah = «блазен», «чалавек на маскарадзе». 5000-гадовая Маска Warka, як мяркуюць, з’яўляецца самай старой, што дайшлі да нашых дзён масак.

Маскі могуць вырабляцца з разнастайных матэрыялаў: дрэва, металу, гіпсу, тканіны, скуры, пап’е-машэ і многіх іншых.
Прыпыначны пункт Анусіна, Мінская вобласць
**Прыпы́начны пункт** — месца прыпынку пасажырскіх цягнікоў, на якім абсталяваныя платформы ці пасадачныя пляцоўкі для пасажыраў. Звычайна прыпыначны пункт размяшчаецца ўздоўж галоўных пуцей прыгарадных участкаў чыгункі і служыць для пасадкі і высадкі пасажыраў. 

На прыпыначных пунктах могуць знаходзіцца касы і білетныя аўтаматы; пуці прыпыначных пунктаў абсталяваныя выходнымі светафорамі.

Літаратура
----------

* ОСТАНОВОЧНЫЙ ПУНКТ // Железнодорожный транспорт: Энциклопедия / Гл. ред. Н. С. Конарев. — «Большая Российская энциклопедия», 1994. — С. 283. — 559 с. — ISBN 5-85270-115-7. (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Прыпыначны пункт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
**Аляксей Арсенавіч Томскі** (нар. 28 сакавіка 1924, в. Савацьева, Цвярскі раён, Цвярская вобласць — 3 сакавіка 1944, Віцебскі раён) — Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Член КПСС з 1943 года. На фронце з 1942 года. Камандзір узвода аўтаматчыкаў сяржант А. А. Томскі вызначыўся ў баях за вызваленне Лёзненскага раёна. 3 сакавіка 1944 года ўзводу сяржанта А. А. Томскага была пастаўлена задача атакаваць праціўніка на вышыні «Жоўтая». Гэта быў важны, добра падрыхтаваны да абароны апорны пункт праціўніка. У баі за апорны пункт загінуў у рукапашнай схватцы. Пахаваны ў в. Войтава Віцебскага раёна на Вайсковых могілках.

Памяць
------

Імем героя названы вуліцы ў Лёзне і Цвяры, яго імя прысвоена 8-гадовай школе ў в. Войтава.

Зноскі
------

1. ↑  Яны вызвалялі Лёзненшчыну

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Cannibal Corpse** (з англ. — «Труп-канібал») — амерыканскі дэз-метал гурт, заснаваны ў 1988 годзе ў Бафала, штат Нью-Ёрк. Гурт быў заснаваны ў 1988 годзе шляхам аб’яднання музыкантаў з двух гуртоў: *Tirant Sin* і *Beyond Death*. У першым раней гралі гітарыст Джэк Оўэн і бубнач Пол Мазуркевіч, у другой — гітарыст Боб Русей і бас-гітарыст Алекс Уэбстэр. Вакаліста Крыса Барнса знайшлі крыху пазней у гурце пад назвай Leviathan, пасля запісу альбома The Bleeding на змену Крысу Барнсу, які пайшоў у Six Feet Under, у гурт прыйшоў Джордж Фішэр.

Першапачаткова Cannibal Corpse былі натхнёныя такімі трэш-метал-гуртамі, як Slayer, Kreator і Sodom, гэтак жа як і іншыя вядомыя выканаўцы дэз-метала: Morbid Angel, Death і г. д. Вокладкі альбомаў і тэксты песень гурта звязаныя са смерцю, гвалтам, згвалтаваннем, скрыўленнямі, некрафіліяй, фільмамі жахаў, зомбі і людаедствам, за што гурт вельмі жорстка крытыкавалі. Па тых жа прычынах выпуск альбомаў Cannibal Corpse затрымліваўся, а іх продаж забараняўся ў многіх краінах свету.

За сваю кар’еру Cannibal Corpse выпусціла пятнаццаць студыйных альбомаў, адзін бокс-сэт, два EP і тры канцэртныя альбомы. Колькасць продажаў гурта ва ўсім свеце ў 2015 годзе склала больш за два мільёны копій, уключаючы 558 929 у Злучаных Штатах, што зрабіла іх самым прадаваным дэз-метал-гуртом.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Myspace · Myspace · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Apple Music · Bandcamp · Deezer · Instagram · Last.fm · SoundCloud · Spotify · Tidal · YouTube · YouTube |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · Encyclopaedia Metallum · MusicBrainz · Rate Your Music |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 13942893g · GND: 10314837-1 · ISNI: 0000 0001 2369 6715 · LCCN: no98028617 · NKC: mzk2004218288 · SUDOC: 163074798 · VIAF: 155563642 |

 |
Інда-Гангская раўніна
Схематычная карта Інда-Ганскай раўніны
**Інда-Гангская раўніна** (бенг.: সিন্ধু - গাঙ্গেয় সমভূমি, хіндзі: गंगा और सिन्धु के मैदान) — раўніна, размешчаная на тэрыторыі Індыі, Пакістана і Бангладэш, паміж Гімалаямі на поўначы і Дэканскім пласкагор'ем на поўдні. Раўніна, даўжыня якой складае каля 3 тысяч кіламетраў, а шырыня — 250—350 кіламетраў, з'яўлялася адным з самых старажытных цэнтраў сусветнай цывілізацыі.

Рэльеф і гідраграфія
--------------------

Паверхня раўніны плоская, спадзіста апускаецца на ўсход і захад ад водападзелу, размешчанага на вышыні 270 м, да дэльтаў Інда і Ганга. У рэльефе назіраюцца выступы крышталічных парод і раздзеленыя ярамі ўступы рачных тэрас вышынёй да 60 м.

Рэкі, якія праходзяць па раўніне, даволі шматлікі, і паўнаводныя, асабліва ва ўсходняй частцы. Характэрныя вялікія сезонныя ваганні расходу вады. Мусоны і раставанне горных снягоў павялічваюць сцёк летам, часцяком прыводзячы да разбуральным паводак. Пры руху з усходу на захад клімат становіцца сушэйшы.

Найбольш буйныя рэкі — Інд з прытокам Панджнад, у які ўпадаюць рэкі Джэлам, Чынаб, Біяс і Раві, а таксама Брахмапутра і Ганг з Джамнай і буйнымі прытокамі Гамаці, Гхагхра і Гандак.

Клімат і расліннасць
--------------------

У басейне Ганга і Брахмапутры (усходняя частка раўніны) пераважае субэкватарыяльны мусонны клімат, у басейне Інда (заходняя частка) — трапічны. На большай частцы раўніны сярэдняя тэмпература ліпеня складае ад 30 да 36 °C, студзеня каля 20 °C, у паўночна-заходняй частцы апускаецца да 12 °C. Зрэдку тэмпература зніжаецца да 0 °C.

У межах раўніны вылучаюцца 2 прыродных раёна — засушлівая даліна Інда і больш ўвільгатнёная Гангская раўніна. Натуральная расліннасць, асабліва ў цэнтральнай і ўсходняй частках, амаль не захавалася. Дэльта Ганга і Брахмапутры парасла густымі мангравымі і вечназялёнымі лясамі, у той час як заходняя частка пакрыта саланчакамі і пясчанымі пустынямі. Пераважае ландшафт культурнай саваны (палі рыса, пшаніцы, проса, кукурузы, бавоўны і іншых культур) з асобнымі гаямі пальмаў і фруктовых дрэў.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Ларуса · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ge134214 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лызікаў.

**Аляксей Анатолевіч Лызікаў** (нар. 11 верасня 1975, Віцебск) — беларускі ўрач-хірург. Доктар медыцынскіх навук (2014), прафесар (2016).

Біяграфія
---------

Скончыў Віцебскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (спецыяльнасць «Лячэбная справа», 1998), Гомельскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (аспірантура, 2002).

Працуе ў Гомельскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце (з 2002, факультэт павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі, кафедра хірургічных хвароб № 1 з курсам сардэчна-сасудзістай хірургіі, прафесар, з 2014 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: трансплантацыя астраўковых клетак падстраўнікавай залозы; інфекцыя сасудзістых пратэзаў; рэканструкцыйная хірургія аорты.

Узнагароды
----------

Прэмія Гомельскага абласнога выканаўчага камітэта (2004), стыпендыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2010), Ганаровая грамата Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь (2013), нагрудны знак «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь» (2014) і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Аутовенозные реконструкции аорто-подвздошного сегмента у пациентов с высоким риском инфекционных осложнений : диссертация … доктора медицинских наук : 14.01.17 : защищена 14.01.2014 : утверждена 28.05.2014 / Лызиков Алексей Анатольевич. — Гомель, 2013.
* Хирургия сосудов : учебное пособие / А. А. Лызиков. — Гомель, 2016.


| ?Аляксей Анатолевіч Лызікаў — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Аляксей Анатолевіч Лызікаў |  | Анатоль Мікалаевіч Лызікаў |  | Мікалай Фядосавіч Лызікаў |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |
**«Беларускі фронт»** — незалежная народна-радыкальная газета. Выдавалася на беларускай мове ў Вільні (май 1936—1939), штомесячна, у 1939 — 2 разы ў месяц. Асобныя нумары былі канфіскаваны польскімі ўладамі. Адказны рэдактар В. Гадлеўскі. У складзе рэдкалегіі В. Гадлеўскі, Л. Дубейкаўскі, В. Пануцэвіч, М. Шкялёнак. Друкаваліся матэрыялы ў падтрымку ідэй БНР, незалежнай ад чужых уплываў беларускай палітычнай лініі. За рэдакцыйны артыкул «Залежнасць ці незалежнасць» у № 3 (1936) Пануцэвіч быў асуджаны.

У яго першых нумарах (1937—1938) журналісты за ворагаў Беларусі лічылі як камунізм, так і фашызм, то пачынаючы з канца 1938 у газеце прасочваецца тэндэнцыя арыентацыі на Трэці Рэйх ня толькі як гаранта перадзелу свету, але і дзяржаву — узор новага парадку. Яскравым сведчаннем гэтага быў «Ідэалягічны статут Беларускага Нацыянальнага Фронту», вытрыманы ў духу ідэй Новай Германіі.

Зноскі
------

1. ↑  Селяменеў В. Дз. Беларускі фронт // ЭГБ, Т.1. — С. 456.
2. ↑  Гардзіенка, А. Бэрлін як асяродак беларускага жыцьця першай паловы 40-х гг. XX стагодзьдзя / Алег Гардзіенка // Запісы = Zapisy. — 2003. — № 26. — С. 90—91.
**Аляксей Андрэевіч Арцецкі** (21 жніўня 1984) — беларускі палітвязень, абвінавачаны і асуджаны пад час пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе.

Храналогія пераследу
--------------------

Аляксей Арцецкі — жыхар Брэста, фігурант «справы карагодаў», ўзбуджанай пасля акцыі 13 верасня 2020 года.

Аляксей знаходзіўся на волі ў статусе падазраванага па гэтай справе (па арт. 342 КК — Актыўны ўдзел у групавых дзеяннях, якія груба парушаюць грамадскі парадак) да суда. 15 сакавіка 2021 года ў судзе Ленінскага раёна Брэста быў вынесены прысуд: 1 год і 6 месяцаў пазбаўлення волі ў калоніі агульнага рэжыму.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
**Генадзь Серафімавіч Шупенька** (6 красавіка 1936, Падбярэззе, цяпер Мядзельскі раён, Мінская вобласць — 9 жніўня 2010) — беларускі літаратар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. За Польшчай яго бацька сядзеў у Картуз-Бярозе, пасля Другой сусветнай вайны яго забілі лясныя бандыты.

У 1955 годзе паступіў на філалагічны факультэт БДУ, аддзяленне беларускай мовы і літаратуры — навучаўся разам са шмат кім з паваеннай літаратурнай генерацыі. Падчас вучобы цяжка захварэў, некалькі гадоў вымушаны быў увогуле не рухацца, перанёс вялізную колькасць аперацый. Універсітэт скончыў толькі ў 1965 годзе. Пасля быў аспірантам пры кафедры беларускай літаратуры. У 1969—1979 гадах — старшы навуковы супрацоўнік Навукова-даследчага інстытута педагогікі Міністэрства асветы Беларусі, у 1979 годзе — стаў рэдактарам, з 1982 года — загадчыкам рэдакцыі серыйных выданняў выдавецтва «Мастацкая літаратура». Асабіста прымаў удзел у вяртанні ў беларускі культурны працэс такіх імёнаў як Алесь Гарун, Кастусь Акула. Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1975 года.

Творчасць
---------

Друкаваўся з 1969 г. як крытык і літаратуразнавец. Выдаў кнігі крытычных нарысаў, літаратурных партрэтаў і артыкулаў «Цеплыня чалавечнасці» (1977), «Галоўнае — талент» (1987), «Прага мастацкасці» (1996). Галоўны інтарэс яго крытычнага слова — Іван Мележ.

Таксама працаваў перакладчыкам: на беларускую былі перакладзены «Мілы ба-пэр!..» Ц. Дзеры (Венгрыя) (1983), аповесць «Кат» П. Лагерквіста (Швецыя) (1986), паасобныя апавяданні пісьменнікаў народаў СССР.

Быў выдатным музыкам — вечарыны беларускага пісьменніцтва на працягу некалькіх дзесяцігоддзяў ладзіліся пад акампанемент яго віртуознага баяна.

Узнагароды
----------

Адзін з першых, каго ўшанавалі медалём Францыска Скарыны.

Спасылкі
--------

* Беларускія пісьменнікі (1917—1990). Даведнік. Шупенька Генадзь
**Ака́д, Агадэ** (шум. **KUR URIKI, A.GA.DEKI**) — горад у паўночнай частцы Паўднёвага Двухрэчча. Пазней назва горада перайшла на ўсю паўночную вобласць. Насельніцтва семіцкае. Каля 2360 да н.э. горад стаў сталіцай дзяржавы Саргана Старажытнага (Акадскага). Набыў значэнне як цэнтр перасячэння рачных і караванных гандлёвых шляхоў, спрыяў ранняй семітызацыі шумерыйскага поўдня. Каля 2200 да н.э. страціў сваё значэнне як цэнтр Паўднёвага Двухрэчча на карысць Вавілона.

Літаратура
----------

* Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 1. А — Афіна / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1969. — 624 с.: іл. карты. С.176.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Канзас (значэнні).

**Канзас** (англ.: Kansas River) — рака на паўночным усходзе штата Канзас, ЗША. Правы прыток ракі Місуры. Мае 238 км у даўжыню; плошча басейна — 155 695 км². Сярэдні расход вады — 205 м³/с.

Утвараецца пры зліцці рэк Рэпаблікан і Смокі-Хіл, на ўсход ад горада Джанкшэн-Сіці, акруга Гіры. Цячэ пераважна ва ўсходнім кірунку і ўпадае ў Місуры ў горадзе Канзас-Сіці, на вышыні 219 м над узроўнем мора. 89.160 км² вадазбору ракі Канзас знаходзяцца ў штаце Канзас (амаль уся паўночная палова), 16.916 км² — у Небраска і 8775 км ² — у Каларада. Працягласць Канзаса разам з ракой Рэпаблікан складае 1196 км, што робіць яе 21-й ракой ЗША. Амаль увесь басейн ракі займаюць Вялікія раўніны.

Назва ракі паходзіць ад назвы індзейскага народа канза, які пражываў у гэтых месцах.

Зноскі
------

1. ↑  U.S. Geological Survey Geographic Names Information System: Licking River
**Карычневыя глебы** — тып глеб, што ўтвараюцца ў горных раёнах пад покрывам сухіх вечназялёных лясоў і хмызнякоў ва ўмовах папераменна-вільготнага субтрапічнага клімату. Маюць карычневую афарбоўку, якая ўнізе паступова святлее. Пашыраныя ў Паўднёвай Еўропе, Азіі, Закаўказзі, Паўночнай Афрыцы, Амерыцы.

Уласцівасці
-----------

Магутнасць гумусавага гарызонта 30-40 см.

Характарызуюцца непрамыўным тыпам воднага рэжыму, значным агліненнем (на 30-60 см), насычанасцю кальцыем, нейтральнай рэакцыяй.

Выкарыстоўваюцца пад пасевы збожжавых, сады.

Класіфікацыя
------------

Асноўныя падтыпы:

* вышчалачаныя
* тыповыя
* карычневыя карбанатныя

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Карычневыя глебы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
**Інгібітар** (лац.: inhibere — затрымоўваць) — рэчыва, якое запавольвае або прадухіляе працяканне якой-небудзь хімічнай рэакцыі: карозію металу, старэнне палімераў, акісленне паліва і змазкі, харчовых тлушчаў і інш.

Апісанне
--------

Напрыклад, гідрахінон — інгібітар акіслення бензальдэгіду; злучэнні тэхнецыю — інгібітар карозіі сталей; дыфенілкетон — інгібітар полімерызацыі стыролу.

У дачыненні да карозіі металу інгібітарам завуць рэчыва, якое, адсарбуючыся на паверхні металу, робіць яе патэнцыял больш дадатным, тым самым запавольваючы працэс карозіі.

Гл. таксама
-----------

* Ферментатыўны інгібітар
* Каталізатар

Спасылкі
--------

* Ингибиторы // Химическая энциклопедия ХиМиК.ру  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12082271n · GND: 4027007-5 · LCCN: sh85022915 · Microsoft: 12660134 |
Фасад капітолія штата Аява, ЗША
**Фасад** (фр.: façade) — знешняя вертыкальная паверхня будынка, якая ўтвараецца вонкавай канструкцыяй, гарызантальнымі і вертыкальнымі чляненнямі, рытмам праёмаў (балконаў, лоджый), архітэктурнымі элементамі, фактурай будаўнічых і аддзелачных матэрыялаў, колеравым каларытам.

У залежнасці ад тыпу будынка і формы яго плана, месцазнаходжання адрозніваюць галоўны, бакавы, дваровы фасады.

Літаратура
----------

* *Сергачоў С. А.* Фасад // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 331—332. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0263-6 (Т. 16).
**Аляксандр Ехільевіч Дабравіцкі** (15 лютага 1939, Гомель) — расійскі архітэктар. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі УАССР (1983).

Біяграфія
---------

У 1967 годзе скончыў Уральскі політэхнічны інстытут. Член Саюза архітэктараў Расіі (1970). У 1967—1992 гг. працаваў у інстытуце «Удмуртыя-грамадзянпраект».

Аўтар праектаў забудовы 1970—1980-х гг. мікрараёнаў у горадзе Іжэўску («Поўнач», «Будаўнік», «Металург») і Воткінскі («Прывакзальны», «Бярозаўка»).

Вытворча-манументальнае мастацтва: помнік 174-му артдывізіёну імя Камсамола Удмуртыі (1968), манумент у гонар 30-годдзя Перамогі ў парку імя С. М. Кірава (1975), мемарыял на Нагорх могілках (скульптар В. А. Цыбульнік, 1975) — усё ў Іжэўску.

Асноўныя архітэктурныя творы ў Іжэўску:

* Будынак АК КПСС (1983, цяпер Дзяржсавета УР)
* Рэспубліканскі кардыялагічны цэнтр (1975)
* Аэравакзал (1974)
* Банк па вуліцы Маладзёжнай (1994)
* Партархіў (1988, цяпер Цэнтр дакументацыі найноўшай гісторыі УР)
* Тэатр лялек (разам з В. Ю. Гурэвіч, 1980).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Энциклопедия Удмуртской республики

Спасылкі
--------

* *Элькун У.* Удмурская республика — Удмуртия, 2000. — 802 c. Архівавана 4 красавіка 2016. (руск.)
**2-я Грушавая вуліца** (трансліт.: *2-ja Hrušavaja vulica*, руск.: 2-я Грушевая улица) — вуліца ў Наваполацку.

Апісанне
--------

Размешчана ў паўночна-заходняй частцы горада ў раёне прамзоны БВК на тэрыторыі садовага таварыства на поўдзень ад былой вёскі Шніткі, якая ўвайшла ў межы Наваполацка ў 1968 годзе. Працягласць вуліцы складае каля 510 метраў. Рух грамадскага транспарту па вуліцы не ажыццяўляецца. З цэнтральнай часткі горада грамадскім транспартам да вуліцы можна даехаць аўтобусамі № 8 "Падкасцельцы - БВК" і № 12 "Падкасцельцы - Шніткі".

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Наваполацка

Зноскі
------
**2-я Мінская партызанская брыгада** — партызанская брыгада, створаная ў верасні 1942 года на базе атрадаў «Сокал», М. Цярэніка (пазней імя Суворава), імя Чапаева, імя Кутузава. Дзейнічала на тэрыторыі Пухавіцкага, Мінскага, Старадарожскага, Рудзенскага раёнаў. 29 чэрвеня 1944 года брыгада (1341 партызан, 4 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй. На базе атрадаў, вылучаных з брыгады былі створаны партызанская брыгада імя В. І. Чапаева, партызанская брыгада імя П. К. Панамарэнкі, 3-я Мінская партызанская брыгада імя С. М. Будзённага.

Склад
-----

На момант злучэння з Чырвонай Арміяй у склад брыгады ўваходзілі:

* атрад імя Кутузава (створаны ў красавіку 1942 года);
* атрад імя Суворава (арганізаваны на базе партызанскіх груп, якія дзейнічалі з лютага 1942 года, і партызанскага атрада Г. Назарава, што дзейнічаў з ліпеня 1941 года і быў рассеяны ў баях з карнікамі ў Пухавіцкім раёне);
* атрад імя Панамарэнкі;
* атрад імя Молатава.

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* Сяргей Мікалаевіч Іваноў;
* Мікалай Рыгоравіч Андрэеў.

### Камісары

* А. М. Міхайлаў;
* Пётр Паўлавіч Ванкевіч.

### Начальнікі штаба

* І. Н. Цішчанка;
* Ф. А. Раткевіч.

Дзейнасць
---------

Партызаны ў другой палове 1943 года падарвалі 1 тысячу рэек. 10 кастрычніка 1942 года на дарозе Пухавічы — Вомельна знішчылі 9 аўтамашын, больш за 70 нямецкіх салдат. У студзені — лютым 1943 года, чэрвені 1944 года вялі баі з карнікамі. Вялі баі каля вёсак Вомельна Пухавіцкага і Дражна Старадарожскага раёнаў. Вывелі са строю электрастанцыі ў Пухавічах, Седчы. У кастрычніку 1943 — красавіку 1943 года знішчылі 43 масты. 28 чэрвеня 1944 года захапілі пераправу цераз раку Пціч і ўтрымлівалі яе да падыходу Чырвонай Арміі.

Памяць
------

У вёсцы Клятное Пухавіцкага раёна ў памяць брыгады пастаўлены помнік.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Траецкая вуліца** (трансліт.: *Trajeckaja vulica*, руск.: Троецкая улица) — вуліца ў Наваполацку.

Апісанне
--------

Размешчана ў паўднёва-ўсходняй частцы горада ў раёне катэджнай забудовы (т.зв. пасёлак «Паліміраўскі») на поўдзень ад 8-га мікрараёна. Цягнецца з поўначы на поўдзень амаль ад вуліцы Маладзёжнай у бок мясцовай дарогі, якая спалучае Наваполацк з рэспубліканскай аўтадарогай Р45 Полацк — Глыбокае — граніца Літвы. Узнікла ў 1990-х — пачатку 2000-х гадоў у выніку актыўнага будаўніцтва заводам «Палімір» для сваіх супрацоўнікаў двухпавярховых блакаваных панэльных дамоў сядзібнага тыпу на дзве сям’і. Дамы мелі люстэркавае планаванне і ўваходы з процілеглых бакоў дома. Працягласць вуліцы складае каля 1 км. Рух грамадскага транспарту па вуліцы не ажыццяўляецца.

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Наваполацка

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне Наваполацкага гарадскога Савета дэпутатаў ад 22 верасня 2015 г. № 81 «О нормализации наименований элементов улично-дорожной сети города Новополоцка» на Нацыянальным прававым Інтэрнэт-партале Рэспублікі Беларусь (руск.)
**2-я Калінкавіцкая партызанская брыгада імя М. В. Фрунзэ** — партызанская брыгада, створаная ў кастрычніку 1943 года на базе 4-га Калінкавіцкага атрада імя Фрунзэ (арганізаваны ў чэрвені 1943 года), вылучанага 99-й Калінкавіцкай партызанскай брыгадай. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Калінкавіцкага раёна. 24 лістапада 1943 года брыгада (924 партызаны, 6 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* 1-ы атрад;
* 2-і атрад;
* 3-і атрад;
* 4-ы атрад;
* 6-ы атрад імя В. І. Чапаева;

Камандаванне
------------

### Камандзір

* Канстанцін Мікітавіч Марозаў

### Камісар

* Іосіф Мікітавіч Бяляй

### Начальнік штаба

* Андрэй Рыгоравіч Барысенка

Гісторыя
--------

Партызаны праводзілі баявыя аперацыі на чыгунках і шашэйных дарогах. У чэрвені 1943 года ўдзельнічалі ў баях супраць карнай аперацыі, разбілі нямецкі гарнізон у вёсцы Тульгавічы, узарвалі лесапільны завод у Калінкавічах. 4 верасня 1943 года на Прыпяці затапілі нямецкі параход. Абсталявалі аэрадром, на які было прынята 35 самалётаў. Па заданню 61-й арміі, 19 лістапада 1943 года разбілі нямецкі гарнізон, што абараняў чыгуначную станцыю Аўраамаўская. Пабудавалі 2 пераправы. Удзельнічалі ў вызваленні вёсак Глінішча Хойніцкага і Агароднікі Калінкавіцкага раёнаў.

Памяць
------

У 1967 годзе ў вёсцы Моклішча Хойніцкага раёна ў гонар брыгады была ўстаноўлена мемарыяльная дошка.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.

Спасылкі
--------

* 2-я Калинковичская бригада им. М. В. Фрунзе
**Брэбенескуль** — самае высакагорнае возера Украіны, на вышыні 1801 м над узроўнем мора.

Размешчана ў Рахаўскім раёне Закарпацкай вобласці, на тэрыторыі чарнагорскага запаведнага масіва (частка Карпацкага біясфернага запаведніка), на паўднёва-заходнім схіле Чарнагорскага хрыбта, у катлавіне паміж гарамі Брэбенескуль (2035 м) і Гуцін Тамнатэк (2016 м). Ляжыць на дне ледавіковага кара.

Даўжыня 134 м, шырыня 28—44 м, глыбіня да 2,8 м. Плошча 0,61 га.

Літаратура
----------

* Географічна енциклопедія України: в 3-х томах / Редколегія: О. М. Маринич (відпов. ред.) та ін. — К.: «Українська радянська енциклопедія» імені М. П. Бажана, 1989.