recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чуркін.
**Мікалай Мікалаевіч Чуркін** (21 мая 1869, Сцепанаван, Арменія — 27 снежня 1964) — беларускі кампазітар і фалькларыст, адзін з заснавальнікаў беларускай прафесійнай музыкі. Народны артыст Беларусі (1949).

Біяграфія
---------

Скончыў музычнае вучылішча Рускага музычнага таварыства ў Тыфлісе (1892, клас М. Іпалітава-Іванава), Пецярбургскую АМ (1899). Настаўнічаў, выкладаў музыку і маляванне, кіраваў аматарскімі харавымі калектывамі ў Баку, Коўне (з 1903), Вільні (з 1905). На Беларусі з 1914, педагог настаўніцкай семінарыі і агульнаадукацыйных школ, загадчык музычнай падсекцыі павятовага выканкома, арганізатар мастацкай самадзейнасці ў г. Мсціслаў, з 1924 выкладчык педагагічнага тэхнікума ў Магілёве, з 1935 у Менску.

Дзейнасць
---------

Сабраў больш за 3 тыс. мелодый песень і танцаў розных народаў (беларускіх, грузінскіх, армянскіх, азербайджанскіх, польскіх, літоўскіх, таджыкскіх). 53 беларускія мелодыі ў яго запісе і апрацоўцы змешчаны ў «Беларускім зборніку» Е. Раманава (вып. 7, 1910); склаў зборнікі «Беларускія народныя песні і танцы» (1949) і «Беларускія народныя песні» (1959).

Адзін з заснавальнікаў беларускай прафесійнай музыкі, пачынальнік нацыянальнага жанравага сімфанізму, музыкі для дзяцей. Яго музыка адметная аптымізмам, строгай класічнай формай, меладычнасцю, апорай на беларускі музычны фальклор. Сярод твораў: оперы «Вызваленне працы» (паст. 1922), «Раскіданае гняздо» паводле Я. Купалы (клавір, 1959—64), радыёопера для дзяцей «Рукавічка» (паст. 1948); музычныя камедыі «Кок-сагыз» (паст. 1939), «Песня Бярэзіны» (паст. 1947); 3 сімфаньеты (1925, «Беларускія карцінкі»; 1949, 1955), 4 сімфанічныя сюіты; 4 сюіты і уверцюра «Памяці Янкі Купалы» (1952) для аркестра беларускіх народных інструментаў; 11 струнных квартэтаў, хары, рамансы; музыка для драматычных спектакляў; апрацоўкі народных песень і танцаў, песні для дзяцей на словы беларускіх паэтаў.

Творы
-----

### Оперы

* Вызваленне працы (паст.1922)
* Раскіданае гняздо (клавір, 1959-64)
* радыёопера для дзяцей «Рукавічка» (паст.1948)

### Уверцюры

* Памяці Янкі Купалы (1952)

Ушанаванне памяці
-----------------

Мемарыяльная дошка
На доме па вуліцы Кісялёва, 3 у Мінску, дзе Мікалай Чуркін пражываў у 1957—1964 гадах, устаноўлена мемарыяльная дошка.

Зноскі
------

1. ↑  Чуркин Николай Николаевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 25 лютага 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

Літаратура
----------

* Жураўлёў Дз. Чуркін // БЭ ў 18 тамах. Т. 17. Мн. 2003. С. 291.
* Журавлев Д. Большая дорога: Народный артист БССР Н.Н. Чуркин. Мн. 1964.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n93121045 · VIAF: 1690818 |
**Бург** (*Burg*, стараангл. *burh*) — тып умацавання, распаўсюджаны ў германскіх народаў (франкі і інш.) у раннім Сярэднявеччы. З'яўляў сабою *участак паселішча* з драўлянай вежай на натуральным або насыпным пагорку, акружаны равамі і тынамі. Таксама так называўся умацаваны горад у Англіі 9 – 11 ст (імаверна, што англа-саксонскія бургі існавалі яшчэ раней, у сяр. 8 ст.); назва і наогул ужывалася ў дачыненні да ўмацаваных гарадоў (між іншым, у Нямецкай Прыбалтыцы). Часам так магло называцца прыватнае ўмацаванне (фактычна, ранні замак) або проста агароджанае месца.

Бургі, якія мелі вежу, спалучаную з забудаваным гаспадарчым дваром і абкружаную равамі і палісадамі, сталіся фактычнымі прататыпамі сярэднявечных замкаў. Слова «бург» («бур», «берк» і пад.) увайшло ў назвы шматлікіх гарадоў і населеных пунктаў Еўропы.

Адрозніваліся бургі такія, што служылі для абароны насельніцтва паселішчаў, і такія, што былі толькі апорнымі пунктамі для войска. Пазней выдзяліліся і бургі — феадальныя рэзідэнцыі.

З'яўленне бургаў было абумоўлена тым, што германцы, якія ў эпоху бронзы наогул не ведалі ўмацаванняў, непрыязна ставіліся, як паведамляў Тацыт, да таго, каб агароджваць свае паселішчы цалкам, бо гэта, дзей, ператварала б паселішчы ў «магілы волі». На выпадак небяспекі сховішчам для жыхароў і служыў «бург» («бурх»). Самі канструкцыі ўмацаванняў былі запазычаныя германцамі ў славянаў на усходзе, у кельтаў і рымлянаў — на захадзе.

Ранейшыя бургі, без сталай забудовы, прадстаўленыя руінамі на гары Хайлігенберг. Пазней бургі набывалі больш сталы характар забудовы; дадаткова ўмацоўваліся, у т.л. з выкарыстаннем каменных муроў, дапаўняліся гаспадарчымі пабудовамі. Такімі былі бург Альтэнбург (Гесен) і Альтэнбург (Цюрынгія). Бургамі—апорнымі пунктамі былі, напрыклад, бургі Піпінсбург, Штэцінгаўзен, Дольберг, Бумансбург; бургамі-рэзідэнцыямі — Хюненбург, Дрыбург, Пірмонт.

Зноскі
------

1. ↑  Або, напрыклад, драўлянай фахверкавай на каменным цокалі — Дрыбург, Пірмонт.
2. ↑  УГА, С.50.

Літаратура
----------

* Всеобщая история архитектуры. Т.4. — Л.-М. 1966. — 693 с. С.48—51.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Плошча Паўстання.

**Плошча Паўстання** — размешчана ў цэнтры горада на скрыжаванні вуліцы Савецкай і праспекта Перамогі.

Гісторыя
--------

У пачатку мінулага стагоддзя тут размяшчаўся плац для вайсковых маршаў. За плошчай знаходзіўся вялізны па тым часам комплекс спартыўных і культурных устаноў, арганізаваных вольным пажарным таварыствам. У раёне плошчы 22—26 кастрычніка 1916 года пад кіраўніцтвам Палескага камітэта РСДРП праходзіла Паўстанне гомельскага перасыльнага пункта. У час Вялікай Айчыннай вайны немцы заснавалі ў наваколлях плошчы, на месцы фабрыкі «Труд» лагер для ваеннапалонных «Дулаг 121», дзе было забіта каля ста тысячаў чалавек. Плошча атрымала назву ў 1967 годзе (ранейшыя назвы — *Ваенны плац*, *Спартыўная*). Была сфармавана ў пасляваенныя гады ў сувязі з аднаўленнем і рэканструкцыяй цэнтра горада. Цяпер плошча звычайна выкарыстоўваецца ў якасці стаянкі, тут адбываюцца «кірмашы», міні-выступленні артыстаў.

Перасякае вуліцы
----------------

* Савецкую
* Праспект Перамогі

Забудова
--------

Прамавугольная ў плане плошча, кампазіцыйна замыкае перспектыву праспекта Перамогі. Забудова плошчы ўключае грамадскія, жылыя і вытворчыя будынкі. Кампазіцыйны цэнтр — помнік Вызвалення. Паўночны бок фармуюць вытворчыя карпусы панчошна-трыкатажнай фабрыкі імя 8 сакавіка з вежай-дамінантай адміністрацыйнага будынка, якая акцэнтуе вугал плошчы, і будынак былой ланкастарскай школы, які цяпер належыць абуткавай фабрыцы «Труд». Заходні бок прадстаўлены фронтам жылой забудовы вул. Савецкай з убудаванымі ўстановамі гандлю ў першых паверхах. З паўднёвага боку да плошчы прымыкае будынак цырка, з усходняй — Цэнтральны стадыён. Маецца зялёная зона для адпачынку. На будынку абутковай фабрыкі «Труд» усталяваны мемарыяльныя дошкі ў памяць аб паўстанні гомельскага перасыльнага пункта і аб існаванні лагера для ваеннапалонных.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Площадь Восстания в Гомеле Архівавана 16 кастрычніка 2017.

Літаратура
----------

* Гомель. Энциклопедический справочник. Мн. БелСэ, 1991. — 527 с.

| Плошчы Гомеля |
| --- |
| 
Леніна · 
Паўстання · 
Перамогі · 
Пляханава · 
Працы · 
Прывакзальная
 |
**Малодшы Бургундскі дом** ці **Бургундская галіна дынастыі Валуа** — галіна французскага каралеўскага роду Валуа, якая кіравала ў герцагстве Бургундыя і шэрагу іншых уладанняў з 1363 года.

Гісторыя
--------

Родапачынальнікам яе быў сын караля Францыі Іаана II Добрага — Філіп II Смелы (пам. 1404), які атрымаў у 1363 годзе герцагства Бургундыя. Пасродкам удалага шлюбу Філіп далучыў да сваіх уладанняў графствы Фландрыя, Артуа, Невер, Рэтэль і Бургундыя (Франш Кантэ). Ад яго сыноў пайшлі некалькі галін роду.

### Старэйшая галіна

Герб герцагаў Бургундыі дынастыі Валуа
Родапачынальнікам яе быў старэйшы сын Філіпа Смелага — Іаан (Жан) Бясстрашны, які пасля смерці бацькі атрымаў у спадчыну яго асноўныя ўладанні, уключаючы Бургундыю. Сын і пераемнік Жана, Філіп III Добры, яшчэ больш павялічыў уладанні роду. У 1429 годзе ён далучыў маркграфства Намюр, а ў 1432 годзе яшчэ шэраг уладанняў у Нідэрландах, у тым ліку Фрысландыю, Галандыю, Зеландыю і Эно. Пасля смерці свайго кузена Філіпа дэ Сен-Поля ў 1430 годзе ён атрымаў у спадчыну герцагствы Брабант, Лімбург і маркграфства Антверпен. А ў 1443 годзе купіў герцагства Люксембург у сваёй цёткі Елізаветы фон Гёрліц. Нядзіўна, што пасля ўсяго гэтага Філіп стаў зваць сябе «Вялікім герцагам Захаду».

Па мужчынскай лініі галіна загасла ў 1477 годзе пасля смерці сына Філіпа Добрага, Карла Смелага. Адзіная дачка Карла, Марыя Бургундская атрымала ў спадчыну яго шырокія ўладанні, але неўзабаве незалежная Бургундская дзяржава, знясіленае войнамі, дэ-факта спыніла існаванне як суверэнная дзяржава пасля падзелу яе паміж Людовікам XI, які атрымаў герцагства Бургундыя, і мужам Марыі, імператарам Максіміліянам I, які атрымаў Нідэрланды і Франш-Кантэ.

### Брабанцкая галіна

Родапачынальнікам галіны быў другі сын Філіпа Смелага — Антуан, які першапачаткова кіраваў у графстве Рэтэль, аднак пазней ён пасродкам шлюбу атрымаў у спадчыну герцагствы Брабант і Лімбург. Галіна загасла ў 1430 годзе пасля смерці Філіпа Брабанцкага, малодшага сына Антуана, які пакінуў толькі незаконных дзяцей, нашчадства якіх загасла ў 1498 годзе.

### Неверская галіна

Родапачынальнікам галіны быў трэці сын Філіпа Смелага — Філіп II, якому старэйшы брат, Жан, пасля смерці бацькі ў 1404 годзе перадаў графства Невер, а ў 1406 годзе ён атрымаў яшчэ і Рэтэль. Па мужчынскай лініі галіна загасла пасля смерці ў 1491 годзе графа Жана II (1415—1491). Яго перажылі толькі дзве дочкі, якія падзялілі спадчыну бацькі. Елізавета (1439—1483) атрымала Невер, перадаўшы яго пасродкам шлюбу ў Клеўскі дом, а Шарлота (1472—1500) — Рэтэль, які праз шлюб яе дачкі таксама перайшоў да граф Невера з Клеўскага дому.

Гл. таксама
-----------

* Анжуйская галіна дому Валуа

Спасылкі
--------

* DUKES of BURGUNDY (VALOIS) (англ.). *Foundation for Medieval Genealogy*. Архівавана з першакрыніцы 26 жніўня 2011. Праверана 22 студзеня 2010.
**Беластоцкае партызанскае злучэнне** — было створана ў жніўні 1943 года паводле рашэння ЦК КП(б)Б і Беларускага штаба партызанскага руху. Злучэнне было сфарміравана на тэрыторыі Мінскай вобласці з атрадаў і груп, што ўваходзілі ў склад партызанскага злучэння Слуцкай зоны, агульная колькасць 744 (па іншых дадзеных 809 чалавек). На час злучэння з Чырвонай Арміяй (ліпень 1944 года; асобныя злучэнні выйшлі ў савецкі тыл у жніўні 1944) налічвала 4165 партызан.

Камандаванне
------------

Партызанскае злучэнне ўзначальвалі 1-ы сакратар Беластоцкага падпольнага абкома КП(б)Б Васіль Емяльянавіч Самуцін (жнівень 1943 — ліпень 1944); начальнік штаба Піліп Піліпавіч Капуста (жнівень 1943 — ліпень 1944), І. А. Сянькевіч (выконваў абавязкі, люты — красавік 1944).

Структура
---------

Партызанскае злучэнне яднала брыгады:

* Партызанская брыгада імя Аляксандра Неўскага;
* Партызанская брыгада імя Кастуся Каліноўскага;
* Партызанская брыгада імя П. К. Панамарэнкі;
* Партызанская брыгада імя В. І. Чапаева;
* Партызанская брыгада «У імя Радзімы»,

асобна дзеючыя партызанскія атрады:

* 550-ы партызанскі атрад;
* Партызанскі атрад «Баявы»;
* Партызанскі атрад «Баявы» імя Дунаева;
* Партызанскі атрад імя С. М. Будзённага;
* Партызанскі атрад імя Багдана Хмяльніцкага;
* Партызанскі атрад імя Ф. Э. Дзяржынскага;
* Партызанскі атрад імя Г. К. Жукава;
* Партызанскі атрад імя М. І. Калініна.

Дзейнасць
---------

У верасні — лістападзе 1943 года злучэнне зрабіла 1000-кіламетровы баявы рэйд па тылу ворага з Капыльскага раёна Мінскай вобласці ў Беластоцкую вобласць. Брыгады і атрады базіраваліся галоўным чынам у Ліпічанскай і Ружанскай пушчах Баранавіцкай і Брэсцкай абласцей, дзейнічалі дробнымі падраздзяленнямі на тэрыторыі Беластоцкай вобласці.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Плошча Леніна.
Спаса-Праабражэнская царква — адно з галоўных збудаванняў Моталя
**Плошча Леніна** (руск.: Площадь Ленина) — плошча, якая з'яўляецца цэнтрам аграгарадка Моталь.

Назва
-----

Першапачаткова яна мала назву «Пляц каралевы Боны» ў гонар былой уладальніцы мястэчка каралевы Боны Сфорцы, якая надала яму шмат прывілеяў. Пад Польшчай у 1921—1939 гадах захоўвала назву па-польску «*Plac królowej Bony*». Пасля ўз'яднання Заходняй Беларусі з БССР змяніла назву на «Плошча Леніна». Але сярод мясцовага насельніцтва больш папулярна казаць «Плошча каралевы Боны».

Гл. таксама
-----------

* Мотальскія прысмакі
**Плошча маршала Юзафа Пілсудскага** (польск.: Plac marsz. Józefa Piłsudskiego) — парадная плошча ў цэнтры Варшавы, Польшча. Плошча названа ў гонар маршала Юзафа Пілсудскага, які адыграў важную ролю ў аднаўленні польскай дзяржаўнасці пасля Першай сусветнай вайны. У ансамбль плошчы ўваходзіць магіла Невядомага салдата, помнік Маршалу Пілсудскаму і разваліны Саксонскага палаца.

Магіла Невядомага Салдата, Варшава

Гісторыя
--------

### Назва плошчы

Помнік Маршалу Пілсудскаму
Плошча паслядоўна насіла назвы Саксонская плошча (па імі палаца саксонскіх курфюрстаў, які знаходзіўся тут і быў страчаны падчас Другой сусветнай вайны), плошча Пілсудскага (у гонар маршала Юзафа Пілсудскага), плошча Адольфа Гітлера ў перыяд акупацыі Варшавы фашысцкай Германіяй, плошча Перамогі (польск.: Plac Zwycięstwa) у гонар перамогі ў Другой сусветнай вайне Польшчы і саюзнікаў. Цяпер ізноў называецца Плошча маршала Юзафа Пілсудскага.

### Падзеі

Святая Імша: Папа Ян Павел II, 1979
Плошча была месцам шматлікіх гістарычных падзей. Яшчэ ў XIX стагоддзі плошча стала месцам правядзення ваенных парадаў. Тут жа ўрачыста віталі важных афіцыйных гасцей Варшавы і Польшчы.

На гэтай плошчы (якая тады звалася плошчай Перамогі) у 1979 годзе падчас свайго першага візіту ў Польшчу пасля абрання ў 1978 годзе на папскі прастол Ян Павел II правёў урачыстую імшу перад шматлікімі тысячамі сваіх суайчыннікаў. Тут жа ў красавіку 2005 года, палякі смуткавалі пасля яго смерці.

З 1890-х і па 1920-я гады на плошчы знаходзіўся праваслаўны Аляксандра-Неўскі сабор. Ён быў знесены ў 1920-я гады пасля здабыцця Польшчай незалежнасці.

У наш час плошча стала таксама месцам размяшчэння раскошных крам, такіх, як італьянская Валянціна.

Гл. таксама
-----------

* Магіла Невядомага Салдата, Варшава
* Саксонскі палац, Варшава
* Аляксандра-Неўскі сабор, Варшава

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Плошча Маршала Юзафа Пілсудскага (Варшава)
* Віртуальны тур Архівавана 18 верасня 2007. (польск.)
**Рагачоўская воласць** — буйны маёнтак і адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка XIV—XVI ст. у ВКЛ.

Гісторыя
--------

У канцы XIV ст. воласць належала князю Ю. Талочку, потым — вял.кн. Вітаўту.

У 1397 годзе Вітаўт вылучыў са складу Рагачоўскай воласці «Бярэзінскую зямлю» і перадаў яе ў склад суседняга маёнтка Стрэшын, які належаў Віленскаму капітулу. У 1440-я гады з Рагачоўскай воласці вылучаны маёнткі Плясовічы і Ціхінічы, перададзеныя, адпаведна, панам Доўкшу і Альгішу. У 1465 годзе воласць дадзена ўцекламу з Масквы кн. бароўскаму І. В. Яраславічу, потым пацверджана яго сыну Ф. І. Яраславічу, які ў 1509 годзе завяшчаў яе вял.кн. Жыгімонту Старому. Жыгімонт уступіў ва ўладанне воласцю ў 1519 годзе і падарыў яе сваёй жонцы Боне Сфорцы.

Да 1556 года Рагачоўская воласць кіравалася намеснікамі каралевы Боны. З 1556 года пераўтворана ў дзяржаўнае Рагачоўскае староства.

Намеснікі
---------

* 1534—1539 — Іван Міхайлавіч
* 1545 — Міхно Якубовіч.
* 1549—1552 — Павел Папяльжынскі (арандатар «дзяржаўца» каралевы Боны).
* 1552 — Багдан Долмат
* 1555 — Мацей Вайцяховіч.

Зноскі
------

1. ↑  Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom IX. — Warszawa, 1880—1914. — S. 687—688;

Літаратура
----------

* *Насевіч В.* Рагачоўская воласць // ЭГБ. Т. 6. Кн. 1. — Мн.: БелЭн, 2003. — С. 41;
* *Насевіч В. Л.* Рагачоўская воласць // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13. — С. 197.
Персанажы
**«Пасвячэнне імператара Напалеона I і каранаванне імператрыцы Жазэфіны ў саборы Парыжскай Божай Маці 2 снежня 1804 года»** (фр.: Sacre de l'empereur Napoléon Ier et couronnement de l'impératrice Joséphine dans la cathédrale Notre-Dame de Paris, le 2 décembre 1804) — карціна французскага мастака Жака Луі Давіда.

Карціна была створана Давідам па заказе самога Напалеона I. На ёй намаляваны эпізод каранацыі імператара, які адбыўся 2 снежня 1804 года ў саборы Парыжскай Божай Маці. Давід абраў момант, калі Напалеон карануе Жазэфіну, а Папа Пій VII дае яму сваё блаславенне. Давід стварыў сваё палатно пад уражаннем ад карціны «Каранацыя Марыі Медычы» Рубенса. Давід працаваў над карцінай 3 года і завяршыў працу ў 1807 г. У лютым 1808 года яна была выстаўлена на ўсеагульны агляд. Маці Напалеона не было на яго каранацыі, але калі ён заказваў карціну, папрасіў Давіда намаляваць яе ў самым цэнтры.

У наш час карціна знаходзіцца ў 75-й зале на 1-м паверсе галерэі Дэнон у Луўры. Код: INV. 3699.

Персанажы
---------

1. Напалеон I
2. Жазэфіна Багарнэ
3. Летыцыя Рамаліна — маці Напалеона
4. Людовік I Банапарт
5. Жазеф Банапарт
6. Напалеон-Карл — сын Людовіка Банапарта і Гартэнзіі Багарнэ
7. Сёстры Напалеона
8. Шарль Франсуа дэ Лебрэн
9. Жан Жак Режы дэ Камбасерэс
10. Луі Аляксандр Берцье
11. Шарль Марыс дэ Талейран-Перыгор
12. Іахім Мюрат
13. Папа Пій VII
14. Жак Луі Давід

Літаратура
----------

* *Sylvain Laveissière.* Le Sacre de Napoléon peint par David. — Paris: Musée du Louvre, 2004.
* *Jean Tulard.* Le Sacre de l'empereur Napoléon. Histoire et légende. — Paris, 2004. — ISBN 2-213-62098-9.

Спасылкі
--------

* «Прысвячэнне імператара Напалеона I…» у базе даных Луўра (фр.)
* Інтэрактыўны ролік, прысвечаны карціне Архівавана 21 красавіка 2007. (фр.)
* Гісторыя стварэння карціны
**Тала́і**, або **куану́а** (саманазвы:  *Tolai* літаральна "сябра", *kuanua* літаральна "сапраўдная зямля") — меланезійскі народ, карэннае насельніцтва часткі архіпелага Бісмарка. Агульная колькасць (2015 г.) - 121 000 чал.

Талаі насяляюць паўночны ўсход вострава Новая Брытанія, а таксама суседнія невялікія астравы. У мінулым не мелі адзінай саманазвы. Сучасныя назвы *tolai* і *kuanua* былі дадзены еўрапейскімі місіянерамі і канчаткова замацаваліся толькі напярэдадні другой сусветнай вайны. 

Асноўны гаспадарчы занятак — земляробства, на марскім узбярэжжы — рыбалоўства. Талаі знаходзіліся под моцным уплывам еўрапейскай культуры з 1870 г. калі на іх землях з'явіліся гандляры і хрысціянскія святары. Пад іх уплывам традыцыйная гаспадарка значна камерцыялізавалася. Доўгі час талаі займаліся вытворчасцю копры. З сярэдзіны XX ст. асноўны прыбытак дае вырошванне какава. Многія талаі жывуць і працуюць у гарадах. Да прыходу еўрапейцаў адзінай палітычнай арганізацыі не мелі. Галоўную ролю ў грамадскім жыцці адыгрывалі вясковыя абшчыны і родавыя правадыры. Адлік сваяцтва вядзецца як па мужчынскай, так і жаночай лініі. Аднак роды фарміруюцца па лініі маці. 

Талаі знакаміты сваімі яркімі і экспрэсіўнымі танцамі, якія раней мелі сакральны характар і арганізоўваліся падчас мужчынскіх святаў *балагуан* або святаў *матаматам*, прысвечаных духам прыроды.

Зноскі
------

1. ↑  Tolai, Kuanua in Papua New Guinea

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Талаі
* Countries and Their Cultures: Tolai
* Tolai – Iatapal Cultural group Архівавана 29 снежня 2014.
* Tolai tubuan and dukduk masks, East New Britain Province
* Tolai Myths of Origin Архівавана 27 лютага 2015.
Каранальныя дзіркі, зафіксаваныя місіяй STEREO 25 мая 2007 года
**Каранальныя дзіркі** (англ.: coronal holes) — вобласці ў сонечнай кароне, дзе паніжаныя шчыльнасць і тэмпература плазмы. Як правіла, шчыльнасць ў такіх раёнах прыкладна ў сто разоў менш, чым у астатніх абласцях кароны. З'яўленне каранальнай дзірак фіксуецца з дапамогай малюнкаў, атрыманых у рэнтгенаўскім дыяпазоне са спадарожнікаў.

З'яўленне каранальных дзірак звязваюць з перыядам рэмісіі — часам мінімальнай сонечнай актыўнасці. Каранальныя дзіркі з'яўляюцца важным элементам сонечна-зямной фізікі, прыводзячы да розных эфектаў касмічнага надвор'я, у прыватнасці да геамагнітнай актыўнасці. Часцяком каранальныя дзіркі з'яўляюцца асноўным фактарам, якія ўплываюць на іанасферы і магнітнае поле Зямлі. Размешчаны яны звычайна ў палярных раёнах Сонца, аднак у перыяд максімуму могуць назірацца на ўсіх шыротах.

| ⛭Сонца |
| --- |
| Структура | 
* Ядро
* Зона прамяністага пераносу
* Канвекцыйная зона

 | Picture of the Sun on June 7, 1992 (NASA) |
| Атмасфера | 
* Фотасфера
* Храмасфера
* Сонечная карона

 |
| Пашыраная структура | 
* Геліясфера
	+ Геліясферны токавы слой
	+ Мяжа ўдарнай хвалі
* Геліясферная мантыя
* Геліяпаўза
* Галоўная ўдарная хваля

 |
| З'явы на Сонцы | 
* Сонечнае зацьменне
* Сонечная актыўнасць
	+ Сонечныя плямы
	+ Сонечныя ўспышкі
	+ Каранальныя выкіды масы
* Сонечная радыяцыя
	+ Варыяцыі сонечнага выпраменьвання
* Каранальныя дзіркі
* Каранальныя петлі
* Факелы
* Гранулы
* Флокулы
* Пратуберанцы і валокны
* Спікулы
* Супергрануляцыя
* Сонечны вецер
* Хваля Мортана

 |
| Звязаныя тэмы | 
* Сонечная сістэма
* Сонечнае дынама

 |
| **Спектральны клас** G2 |
**«Rocznik Literacki»** («Літаратурны штогоднік») — літаратурна-мастацкі альманах XIX ст. Выдаваўся Р. Падбярэскім у Санкт-Пецярбургу ў 1843—1846 гг. (т. 1—3) і Вільні ў 1849 г. (т. 4) на польскай мове.

Тэматыка
--------

Задуманы як навукова-літаратурны, але з-за недазволу цэнзуры друкаваў пераважна літаратурныя творы. Дзякуючы кпопатам выдаўца меў шырокі попыт і вялікі тыраж (да 600 экз.). Арыентаваўся на дэмакратычныя пласты насельніцтва заходніх губерняў Расійскай імперыі, што найбольш выявілася, калі Падбярэскі адышоў ад кансерватыўнай групоўкі літаратараў (Г. Равускі, М. Грабоўскі, І. Галавінскі), таксама ад ліберала Ю. І. Крашэўскага, надрукаваўшы артыкул А. Грыфа, дзе сцвярджалася права літаратуры адлюстроўваць рэальнае жыццё. 3 гістарычных матэрыялаў надрукаваны 2 раздзелы працы «Гісторыя ў легендзе» (пра Ефрасінню Полацкую) М. Борха, «Погляд на першапачатковую гісторыю Літвы» І. Анацэвіча, «Пра спосабы вядзення вайны старажытнымі ліцвінам» А. Падбярэскага і інш. Альманах публікаваў вершы Т. Лады-Заблоцкага, Т. Зана, А. Э. Адынца, І. Кулакоўскага, Ф. Рысінскага і інш. фрагменты з твораў Ю. Крашэўскага, Г. Равуцкага, М. Грабоўскага і інш. вершы і 2 раздзелы «Шляхціца Завальні» Я. Баршчэўскага. Меў высокі ўзровень мастацкага афармлення, змяшчаў ілюстрацыі, партрэты тагачасных літаратараў і навукоўцаў, музычныя творы кампазітараў А. Абрамовіча, С. Манюшкі. У сувязі са зменаю палітычных настрояў у грамадстве («вясна народаў») Падбярэскі ў прадмове да 4 т. адмовіўся ад супрацоўніцтва з кансерватарамі і выклаў новую праграму свайго выдання, ажыццявіць якую здолеў у новым альманаху «Pamiętniki naikowa-literacki».

Літаратура
----------

* Хаўстовіч, М. Рочнік літэрацкі / Мікола Хаўстовіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8. — С. 122.
**Парэла пласкалістая** (*Porella platyphylla*) — від пячоначных імхоў сямейства парэлавых.

Апісанне
--------

Дзярнінкі плоскія, буравата-зялёныя. Сцябло даўжынёй 3-8 см, жорсткае, даволі правільна двойчы-, тройчыперыстаразгалінаванае. Лісце густое, чарапічнае, больш-менш пукатае, двухлопасцевае. Верхняя лопасць яйка-, сэрцападобная з закругленай верхавінкай, ніжняя — яйкападобная, тупазавостраная, з загнутым уніз вонкавым краем. Амфігастрыі акругла-квадратныя з павернутым уніз краем, у 2-3 разы шырэйшыя за сцябло. Клеткі лісця акруглыя. Перыстом буйны, зверху пляскаты. Каробачка шарападобная, на кароткай ножцы, раскрываецца 4 створкамі. Спараносіць летам.

Пашырэнне
---------

Від з цыркумпалярным арэалам у Галарктыцы: ад Субарктыкі да стэпавай зоны; больш на поўдзень, пераважна па гарах, дасягае Міжземнамор'я, Малой Азіі, Кітая, Гімалаяў. У Беларусі за апошняе стагоддзе гэты від з даволі звычайнага на паўднёвым захадзе краіны ператварыўся ў рэдкі. Месцы росту: цяністыя лясы, старыя паркі і аблесеныя яры — на ствалах, на выступаючых з зямлі каранях шыракалістых дрэў.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Двухдомны. Размнажаецца вегетатыўна — вывадковымі лісцікамі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · The Plant List · Tropicos · WFO |
Пачатак вайны асаў і ванаў.
**Вайна асаў і ванаў** — адна з ключавых падзей у скандынаўскай міфалогіі, узброены канфлікт паміж групамі багоў асаў і ванаў.

Вайна пачалася з-за забойства асамі вядзьмаркі Гульвейг, створанай ванамі з золата і пасланай у Мідгард (землі, населеныя людзьмі), каб сапсаваць норавы яго жыхароў (паколькі ваны былі незадаволены тым, што людзі шануюць толькі асаў). Ваны аблажылі Асгард, а бітву пачаў кароль асаў Одзін, які кінуў у ванаў сваю дзіду. Падчас вайны ваны разбурылі сцены Асгарда, аднак у вулічных баях асы сталі атрымліваць верх. У выніку паміж асамі і ванамі быў заключаны мірны дагавор і адбыўся абмен закладнікамі: да ванаў пайшоў ас Хёнір, а да асаў — ван Ньёрд, за якім рушылі ўслед яго дзеці, Фрэйр і Фрэя. Гэта вайна, паводле скандынаўскай міфалогіі, адзначыла сабой канец Залатога веку.

Магчымая сувязь гэтай вайны з рэальнымі гістарычнымі падзеямі старажытнасці дагэтуль з'яўляецца прадметам навуковых дыскусій. У прыватнасці, шэраг даследчыкаў праводзіць паралелі паміж гэтай вайной і матывам выкрадання сабінянак у старажытнарымскай міфалогіі.

Бібліяграфія
------------

* Lindow, John (2001). *Norse Mythology: A Guide to the Gods, Heroes, Rituals, and Beliefs*. Oxford University Press. ISBN 0-19-515382-0

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вайна асаў і ванаў
| Зеленалужская лінія |
| --- |
| умоўныя абазначэнні |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | *Лагойская (праект)* |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | *Зялёны Луг (праект)* |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | *Івана Мележа (праект)* |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | *Парк Дружбы Народаў (праект)* |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | *Камароўская (праект)* |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | *Пярэспа (праект)* |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | *Прафсаюзная (праект)* |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 | Доступ для людзей з абмежаванымі магчымасцямі | Юбілейная плошча |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 | Доступ для людзей з абмежаванымі магчымасцямі | Плошча Францішка Багушэвіча |
|  |  | 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |

 | Доступ для людзей з абмежаванымі магчымасцямі | Вакзальная |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 | Доступ для людзей з абмежаванымі магчымасцямі | Кавальская Слабада |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Аэрадромная |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Немаршанскі Сад |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | ЦЧ-3 «Слуцкае» |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Слуцкі Гасцінец |
|  |  |  |  |  |  |  |

 |

**Пярэспа** (трансліт.: *Piarespa*) — запраектаваная станцыя трэцяй чаргі Зеленалужскай лініі Мінскага метрапалітэна. Станцыю плануецца размясціць на скрыжаванні праспекта Машэрава і вуліцы Крапоткіна.

Перспектывы будаўніцтва
Назва бярэ пачатак ад аднаймённай гістарычнай мясцовасці і ракі Пярэспа. Першапачатковая праектная назва — Праспект Машэрава. Увогуле трэцяя чарга Зеленалужскай лініі будзе складацца з 4 станцый: «Прафсаюзная», «*Пярэспа*», «Камароўская» і «Парк Дружбы Народаў». Паводле планаў, будаўніцтва павінна быць скончана да 2028-2029 года.

Праект
------

Праект «Пярэспы» будзе нагадваць станцыі «Міхалова» і «Немаршанскі Сад», а таксама падобны на праекты «Прафсаюзнай» і «Камароўскай». Шматпавярховая, кампактная, эскалатары па цэнтры станцыі. Вестыбюль будзе таксама адзін. Праект спадабаўся метрабудаўнікам за сваю кампактнасць, адносную таннасць і хуткасць будаўніцтва. Глыбіня — таксама каля 12 метраў. Выхадаў з падземнага пераходу будзе чатыры — па два на кожны бок праспекту Машэрава.

Зноскі
------

1. ↑  Мінгарвыканкам прысвоіў назвы станцыям трэцяй і чацвёртай ліній Мінскага метрапалітэна
2. ↑
3. ↑
4. ↑
**Рагачоўская правінцыя** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на Беларусі ў складзе Магілёўскай губерні ў 1772—1776 гг. Цэнтр — г. Рагачоў. Паводле ўказа ад 2 жніўня 1773 г. падзялялася на Рагачоўскі, Гомельскі і Чачэрскі паветы. Плошча каля 1426 тыс. дзесяцін, 105 сёл, 473 вёскі (у 1774 г. — 114 420 чалавек), 11 мястэчак (4 747 чалавек). На тэрыторыі правінцыі былі 23 староствы з 50 547 сялянамі мужчынскага полу, буйнейшыя з іх — Гомельскае (2553 дымы, 23 504 чалавек, 250 982 дзесяцін зямлі) і Чачэрскае (1057 дымоў, 9181 чалавек, 96 535 дзесяцін зямлі). З Чачэрскага староства, падараванага беларускаму генера-губернатару З. П. Чарнышову, 5 лютага 1774 г. утвораны першы ў Расійскай імперыі маярат.

Гл. таксама
-----------

* Рагачоўскі павет
* Рагачоўскае староства
* Рагачоўскі раён

Літаратура
----------

* Анішчанка, Я. Рагачоўская правінцыя / Яўген Анішчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 41. — ISBN 985-11-0214-8.

Спасылкі
--------

* ХРАНАЛОГІЯ РАГАЧОЎСКАГА КРАЮ Ў ЧАСЫ ВКЛ І РЭЧЫ ПАСПАЛІТАЙ
* Рагачоўскі павет. Адміністрацыйная мапа. **(нявызн.)**.
* Малы гербоўнік рагачоўскай шляхты **(нявызн.)**.
**Вайна 1349—1356 гадоў** вялася Польшчай і Вялікім Княствам Літоўскім за ўладу над аслабелым Галіцка-Валынскім княствам. Адзін з шэрагу збройных канфліктаў Польшчы і ВКЛ 14 ст. на землях Валыні і Галічыны. Адбывалася адначасна з вайной ВКЛ з Тэўтонскім ордэнам.

Польскага караля Казіміра не задавальнялі ўмовы перамір'я 1347 года, таму ён пачаў ваенныя дзеянні (1349). У выніку імклівых дзеянняў Казімір захапіў Холмскую і Бельскую землі, усю Валынь, а таксама Берасцейскую зямлю. Валынскаму князю Любарту была прапанавана толькі Луцкая зямля, у якасці леннага валодання.

Любарт з дапамогай Кейстута адваяваў Валынь (1350), выгнаў польскія гарнізоны і разбурыў пачатыя будовай польскія крэпасці. Перайшоўшы ў наступ, ён заваяваў Львоўшчыну, а таксама прылеглыя польскія землі — Сандамірскую, Радамскую, Лукаўскую.

Кароль Казімір трапіў у цяжкае становішча і пачаў шукаць падтрымкі за мяжой. Між іншым, ён звярнуўся да Папы рымскага Клімента VI, апісваючы справы так, нібы яго землямі завалодалі язычнікі (між тым, Любарт быў праваслаўным). У выніку, Папа дазволіў польскім біскупам абвясціць крыжовы паход супраць ВКЛ, а каралю дазволіў выкарыстаць царкоўную дзесяціну на барацьбу з язычнікамі. Таксама Казіміру ўдалося заключыць саюз з венгерскім каралём Людовікам. Альгерд, у сваю чаргу, уклаў саюз з татарамі, якія тады жылі на Падоллі.

Па ўзнаўленні ваенных дзеянняў поспех спачатку быў на баку Польшчы, якой удалося захапіць Валынь і ўзяць у палон Кейстута, які, аднак, здолеў уцячы. Любарт быў абложаны ў Луцку, але здолеў вырвацца з акружэння. Пасля таго, як на дапамогу братам прыйшоў Альгерд, поспех ізноў пачаў хіліцца на бок ВКЛ. Войска ВКЛ пачало набегі на Польшчу і Мазовію, выбіла польскія гарнізоны з гарадоў Валыні, і паспрабавала захапіць Галіцкую зямлю. Любарт змог захапіць Галіч, але быў вымушаны адступіць з яго, са здабычай, і разбурыўшы замкі.

Відаць, на гэтым ваенныя дзеянні скончыліся. Умовы міру не захаваліся, вядома толькі, што Берасцейская зямля ізноў перайшла да Кейстута (т.ч. у склад ВКЛ), і мяркуецца, што агульны вынік быў на карысць ВКЛ.

Літаратура
----------

* Мікола Ермаловіч. Старажытная Беларусь: Віленскі перыяд. — Гіст. дасл. — Мн.: Выд. цэнтр "Бацькаўшчына": МП "Бесядзь", 1994. — 91 с. ISBN 985-6026-01-6.

* *Danilowicz I.* Skarbiec dipłomatów… T.1. — S. 196—197.
***Rosa* 'American Pillar'** — сорт руж, адносіцца да класу Гібрыды ружы Вішурана. 

Выкарыстоўваецца ў якасці дэкаратыўнай садовай расліны.

Сорт інтрадукаваны ў ЗША кампаніяй Conard & Jones у 1908 годзе. У Вялікабрытаніі кампаніяй H. Cannell & Sons ў 1909 годзе.

Біялагічнае апісанне
--------------------

Рэпрадукцыя карціны American Pillar rose, Hever Castle. Мастак Эрнест Артур Роў (1863-1922)
Трыплоід, рамблер.

Вышыня куста 350-700 см, шырыня да 300 см. У спрыяльных умовах асобныя парасткі за адно лета даюць прырост да 400 см.

Лісце буйное, бліскучае, цёмна-зялёнае, 14-16 см, аблісцвенасць высокая.

Кветкі адзінкавыя і ў групах, каля 5,7 см у дыяметры, кармінава-ружовыя з белым цэнтрам, выгараюць. Сабраны ў буйныя суквецці (па 3-20 шт.) дыяметрам да 30 см. Водар слабы або адсутнічае.

Пялёсткаў 5.

Пылавікі залацістыя.

Цвіценне аднаразовае, на леташніх парастках.

Паходжанне
----------

Па дадзеных кнігі Stirling Macoboy, The Ultimate Rose Book:

У культуры
----------

Зоны марозаўстойлівасці (USDA-зоны): ад 4b—9b.

Сорт адметны ценетрываласцю.

Хваробы і шкоднікі
------------------

Успрымальны да сопкай расы.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  'American Pillar' rose Апісанне на сайце HelpMeFind.com
2. ↑  *D. Gordon Rowley* Triploid Garden Roses // American Rose Annual. — 1960. — С. 108-113.
3. ↑  *Eric Bois, Anne Marie Trechslin.*
4. ↑   // Journal des Roses. — 1911. — С. 133.
5. 1 2  *Арбацкая Ю.*
6. ↑  *Stirling Macoboy.*
**Пярэ́звы**, або **перазо́вы** — у беларусаў звычай у канцы вяселля, паводле якога сваты, інш. вясельныя чыны або суседзі маладога ці маладой запрашалі маладых і найбольш паважаных удзельнікаў вяселля да сябе ў госці. Наладжваліся з мэтай аказання матэрыяльнай дапамогі бацькам маладых у правядзенні вяселля. У час пярэзваў выконвалі песні, у якіх усхвалялі сватоў, іх хату, гаспадарку, а таксама жартоўныя песні. Пярэзвамі называлі таксама наведванне маладых родзічамі маладой ці наведванне маладымі і родзічамі маладога бацькоў маладой праз тыдзень пасля вяселля. Характэрны для паўднёвых, цэнтральных і ўсходніх раёнаў Беларусі.

Літаратура
----------

* Пярэзвы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Візэ.

**Востраў Візэ**, **Зямля Візэ** (руск.: Остров Визе, Земля Визе) — расійскі востраў плошчай 288 км², размешчаны ў паўночнай частцы Карскага мора.

Рэльеф вострава раўнінны з невялікімі ўзгоркамі, максімальная вышыня 22 м над узроўнем мора. Геалагічна Зямля Візе складзеная глінай і марскім пяском. Клімат вострава суровы, тэмпература самых цёплых месяцаў ледзь перавышае нулявую адзнаку. Востраў уяўляе сабою арктычную пустыню, зрэдку пакрытую тундрай (у асноўным, ягель і лішайнікі). Мінімальная тэмпература за гады назірання складае −52,0 °С, сярэднегадавая колькасць ападкаў — 242 мм, у асноўным у выглядзе снега.

Гісторыя
--------

Востраў адрозніваецца гісторыяй свайго адкрыцця. У 1910-х гадах судна «Святая Анна» пад кіраўніцтвам Г. Л. Брусілава дрэйфавала ў Карскім моры. У 1914 годзе судна загінула, але яго штурман В. І. Альбанаў здолеў выратаваць вахцены журнал.

У 1924 годдзе савецкі акіянограф (а таксама метэаролаг і палярны даследчык) У. Ю. Візэ вывучаў лінію дрэйфу судна, заціснутага ва льдах. Па адхіленні марскога цячэння ён выказаў здагадку, што чыннік гэтага — у існаванні вострава і даў вельмі дакладныя геаграфічныя каардынаты. На ледаколе «Георгій Сядоў» у 1930 годзе Візэ, удзельнік экспедыцыі пад кіраўніцтвам О. Ю. Шміта, першым ступіў на тэарэтычна прадказаны ім самім востраў.

З 1 лістапада 1945 года на паўднёвым беразе вострава працуе гідраметэаралагічная палярная станцыя, адна з самых паўночных у свеце. Сталага насельніцтва на востраве няма.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — 480 с.: іл.
* Географический энциклопедический словарь: Географические названия / Гл. ред А. Ф. Трёшников; Ред. кол.: Э. Б. Алаев, П. М. Алампиев, А. Г. Воронов и др.. — М.: Сов. энциклопедия, 1983. — С. 91. — 538 с. — 100 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Станцыя на востраве Візэ Архівавана 16 жніўня 2011.  (руск.)

| Найважнейшыя астравы і архіпелагі расійскай Арктыкі |
| --- |
| Расія | 
* Адзіноты
* Аён
* Алені
* **Арктычнага інстытута**
* Белы
* Бялькоўскі
* Вайгач
* **Вароніна**
* **Весцяў ЦВК**
* Візэ
* Вікторыя
* Вількіцкага
* Вялікі Бегічаў
* **Гейберга**
* Геральд
* **Дунай**
* **Зямля Франца-Іосіфа**
* Калгуеў
* Калчака
* Калючын
* **Каменныя**
* **Камсамольскай праўды**
* Кільдзін
* **Мядзвежыя**
* Неўпакоева
* **Новасібірскія**
* **Новая Зямля**
	+ Паўднёвы
	+ Паўночны
* **Нордэншэльда**
* **Паўночная Зямля**
* **Плаўніковыя**
* **Пятра**
* Свердруп
* **Сем астравоў**
* Сібіракова
* **Сяргея Кірава**
* Таймыр
* Урангеля
* Ушакова
* **Фадэя**
* Шакальскага
* **Шхеры Мініна**

Тоўстым выдзелены архіпелагі
 |
**Парэчкавая пупышкавая моль** (*Lampronia capitella*) — від матылёў, небяспечны шкоднік чорных і чырвоных парэчак.

Апісанне
--------

У матылька жоўта-карычневыя пярэднія крылы з белаватымі плямамі, размах крылаў 14-17 мм. Вусені эменьваюць афарбоўку, спачатку яны чырванаватыя, потым становяцца жоўтымі.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Вусені пашкоджваюць ягады і пупышкі парэчак. У першы год матылькі, што вылятаюць у канцы цвіцення парэчак і ўтварэння эавязі, адкладваюць яйцы ў мякаць эялёных ягад. Лічынкі, якія адраджаюцца, жывяцца ўнутры і выядаюць насенне. Ягады заўчасна чырванеюць і добра прыкметны сярод непаспелых (зялёных). Затым вусені адыходзяць на зімоўку.

Ранняй вясной наступнага года ў фазу набракання пупышак вусені выходзяць з месцаў эімоўкі, угрызаюцца ў пупышкі і выядаюць іх змесціва. За перыяд жыўлення кожны вусень пашкоджвае да 7 пупышак. Парасткі з пашкоджанымі пупышкамі маюць выгляд абпаленых.

Меры барацьбы
-------------

Найбольш моцна пашкоджваюцца раннія сарты. Пры моцным размнажэнні молі вусені могуць знішчыць усе пупышкі, што прыводэіць да агалення кустоў і поўнай страты ўраджаю.

Меры барацьбы: выразанне і спальванне восенню сухіх парасткаў і пянькоў, дзе зімуюць вусені; знішчэнне пад кустамі ўсіх раслінных рэшткаў; апырскванне кустоў у фазу набракання пупышак хімікатамі.

Заўвагі
-------

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя сельскага гаспадара / Рэдкал.: Ткачоў М. А. (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1993. — 731,[1]c. — ISBN 5-85700-079-3

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778881962 |
**Дэпо ўзорных мер і ваг** (руск.: Депо образцовых мер и весов) — першая дзяржаўная метралагічная і паверачная ўстанова Расіі. Створана ў 1842 годзе.

У абавязкі Дэпо ўваходзіла захоўванне эталонаў мер і арганізацыя іх паверкі, а таксама выраб новых эталонаў. Першымі навуковымі захавальнікамі Дэпо ўзорных мер і ваг былі акадэмік Адольф Якаўлевіч Купфер і прафесар Уладзімір Сямёнавіч Глухаў.

У 1892 навуковым захавальнікам Дэпо ўзорных мер і ваг быў прызначаны геніяльны рускі хімік Дзмітрый Іванавіч Мендзялееў. Ужо ў пачатку сваёй дзейнасці па кіраўніцтве Дэпо Д. І. Мендзялееў паставіў перад сабою тры задачы, вырашэнне якіх, па яго меркаванню, павінна было карэннаым чынам змяніць наяўнае становішча спраў у вобласці і мер і ваг: аднаўленне рускіх прататыпаў даўжыні і масы; стварэнне цэнтральнай метралагічнай установы з добра абсталяванымі для навуковых прац лабараторыямі; арганізацыя паверачнай справы на новай аснове.

Першым вынікам дзейнасці Д. І. Мендзялеева было ператварэнне Дэпо ўзорных мер і ваг у 1893 у Галоўную палату мер і ваг, кіраўнікам якой ён і быў прызначаны.

Літаратура
----------

* Каменцева Е. Устюгов Н. Русская метрология. М.: Высшая школа, 1975.
**«Rock Around the Clock»**, таксама «(We’re Gonna) Rock Around the Clock» (з англ. — «Рок кругласутачна») — песня, напісаная ў 1952 годзе амерыканскімі музыкантамі Максам Фрыдманам і Джэймсам Маерсам. Песня набыла масавы поспех у 1955 годзе ў запісе Біла Хэйлі і яго гурта «The Comets». Нягледзячы на тое, што «Rock Around the Clock» не лічыцца цалкам адназначна першым запісам рок-н-ролу, менавіта яна адыграла вырашальную ролю ў папулярызацыі дадзенага жанру. Акрамя таго, сінгл з песняй стаў адным з самых папулярных у гісторыі музыкі.

Зноскі
------

1. ↑  *Беговский, Артем*. Мама, это рок-н-ролл! Подборка выступлений легенд самого свободного музыкального направления (руск.). *Onliner.by* (13 красавіка 2022). Праверана 14 ліпеня 2022.

Спасылкі
--------



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMusic · MetroLyrics · MusicBrainz · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**«Rock August»** — беларускі фестываль у фармаце «open air», які адбываецца пад Гродна ў берагоў Нёмана. Пляцоўка фестывалю месціцца побач з Аўгустоўскім каналам.

Гісторыя
--------

19 жніўня 2017 года прайшоў першы міжнародны рок-фестываль «Rock august». Пляцоўка фестывалю размесцілася на тэрыторыі базы адпачынку «Прывал», якая знаходзіцца за некалькі кіламетраў ад горада Гродна. У фестывалі прымалі ўдзел выканаўцы: «Дай Дарогу!», «Дядя Ваня[ru]», «Workplace» (Польшча), «Nikamuza» і Гродзенская капэла, «Bright Ophidia» (Польшча), «The Goonzz!».

Другі фестываль адбыўся 25 і 26 жніўня 2018 года. Падчас фестывалю арганізавана дэгустацыя прадукцыі «Крыніцы». Сярод удзельнікаў былі «Stuff», «SYNAXARIA», «Прощай, привычка», трыб'ют-гурт «LINCOLN PARK», «Neuro Dubel».

Зноскі
------

1. ↑  *Анна ВЛЕЗЬКО*. Rock August на «Привале»: когда и чем удивят. (руск.).  «Вечерний Гродно» (6 жніўня 2018). Праверана 14 жніўня 2019.
2. ↑  Рок Август на Привале (руск.)(недаступная спасылка).  TUT.BY. Архівавана з першакрыніцы 14 жніўня 2019. Праверана 14 жніўня 2019.
3. ↑  Рок-август (руск.)(недаступная спасылка).  NewGrodno.by (1 жніўня 2017). Архівавана з першакрыніцы 14 жніўня 2019. Праверана 14 жніўня 2019.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная старонка «Rock August» у сацыяльнай сетцы «УКантакце»
* «Rock August» на «ГродноИн»
* «Rock August» Архівавана 14 жніўня 2019. на 015.BY

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце |
**Віза́нтый** (грэч. Βυζάντιον, лац.: Byzantium) — старажытны горад, заснаваны каланістамі з грэчаскага горада Мегары ў 661 да н.э. на еўрапейскім беразе паўднёвага канца праліва Басфор, насупраць Халкідона, калоніі мегарцаў на азіяцкім беразе. Назву горад атрымаў ад імя Віза, кіраўніка мегарскіх пасяленцаў.

Дзякуючы выгоднаму становішчу горад паспяхова развіваўся, але ў канцы 2 ст. Візантый быў цалкам разбураны імператарам Септыміем Северам (193–211) за падтрымку няўдалага суперніка Септымія, Песцэнія Нігера.

Да 4 ст. Візантый так і не здолеў аднавіцца і быў незначным паселішчам. Пасля сваёй перамогі над імператарам Усходу Ліцыніем і аб'яднання краіны, імператар Канстанцін Вялікі 8.11.324 заснаваў на месцы Візантыя новую сталіцу Рымскай імперыі – Канстанцінопаль.
**Капітан Фантастык** (англ.: Captain Fantastic) — амерыканскі драматычны фільм, зняты Мэтам Росам. У галоўных ролях — Віга Мортэнсен, Джордж Макэй і Саманта Іслер. Фільм атрымаў высокую ацэнку крытыкаў.

Сюжэт
-----

Бэн Кэш, яго жонка Лэслі і іх шасцёра дзяцей жывуць удалечыні ад цывілізацыі ў штаце Вашынгтон. Расчараваўшыся ў капіталізме, яны вырашылі выхоўваць сваіх дзяцей самі, навучаючы іх навыкам выжывання, мовам і навуках. Яны размаўляюць на некалькіх мовах, ведаюць квантавую фізіку і разбіраюцца ў філасофіі. Яны ўмеюць паляваць і абыходзіцца са зброяй. Яны жывуць у лесе ў поўнай гармоніі з прыродай.

Лэслі шпіталізуюць з біпалярным засмучэннем і ў выніку яна канчае жыццё самагубствам. Бэн даведаецца пра гэта ад сваёй сястры, а таксама пра тое, што бацька Лэслі Джэк хоча пахаваць яе, нягледзячы на ​​тое, што яна прасіла яе крэмаваць, паколькі гэта вынікала з будысцкай філасофіі. Спачатку Бэн не хоча ехаць на пахаванне, але затым усё ж такі вырашае адправіцца туды з дзецьмі. Толькі збег абставінаў прымушае іх пакінуць родны дом і адправіцца ў вялікі горад, дзе яны сутыкаюцца з цывілізацыяй, на іх абрушваецца свет гаджэтаў і сацыяльных сетак.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 8 красавіка 2016.
2. 1 2   Праверана 8 красавіка 2016.
3. ↑   Праверана 8 красавіка 2016.
4. ↑  *(unspecified title)* Праверана 17 верасня 2016.
5. ↑  Kinopolis — 1905. Праверана 21 ліпеня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1742261'></a>
6. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 17 жніўня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Box Office Mojo · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database · Metacritic · Rotten Tomatoes |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мараўскі.
**Карл Дзям’янавіч Мараўскі** — ваенны дзеяч.

Біяграфія
---------

Палкоўнік літоўскіх войскаў, генерал-маёр пад час паўстання 1794 года. У 1812 годзе — генерал брыгады галоўнага штаба Напалеона. Каралеўскі шамбялян, камердынер. У 1818—1820 гадах — прыдворны ЯІВ, генерал-маёр былых польскіх войскаў. У 1821—1822 гадах — прысяжны 1-га дэпартамента Віленскага галоўнага суда.

Сябра Нацыянальнага масонства, польскага Патрыятычнага таварыства. Ганаровы сябра масонскай ложы «Сябры чалавецтва» ў Гродне, масон 7-й ст. у 1820—1821 гадах.

Літаратура
----------

* *Швед, В. В.* Мараўскі Карл Дзям’янавіч // Масоны і ложы на землях Беларусі (канец XVIII — першая чвэрць XIX ст.) : біябібліягр. слоўн.. — Гродна: ГрДУ, 2007. — 275 с. — ISBN 978-985-417-866-0.
**Фрыда Хансдотэр** (шведск.: Frida Hansdotter, нар. 13 снежня 1985 года, Вестэрос) — шведская гарналыжніца, алімпійская чэмпіёнка 2018 года ў слаламе, пяціразовы прызёр чэмпіянатаў свету (тройчы ў слаламе і двойчы ў камандным першынстве), шматразовая пераможца этапаў Кубка свету. Спецыялістка слаламных дысцыплін.

6 сакавіка 2019 года заявіла пра заканчэнне кар’еры пасля сезону 2018/19.

Спартыўная біяграфія
--------------------

У Кубку свету дэбютавала ў 2004 годзе, у сакавіку 2009 года першы раз трапіла ў тройку лепшых на этапе Кубка свету, у слаламе. Лепшым дасягненнем Хансдотэр ў агульным заліку Кубка свету з’яўляецца 5-е месца ў сезоне 2015/16.

Да сваёй першай перамогі на этапе Кубка свету 2 лютага 2014 года ў славенскай Краньска-Гора 8 разоў займала другія месцы на этапах Кубка свету ў слаламе. Свой поспех змагла паўтарыць на этапе ў аўстрыйскім Флахаў 13 студзеня 2015 года, зноў выйграўшы этап Кубка свету ў слаламе.

На Алімпіядзе-2010 у Ванкуверы стала 15-й у слаламе.

На Алімпійскіх гульнях 2014 года ў Сочы стала пятай у слаламе і 13-й у гіганцкім слаламе.

16 лютага 2018 года Фрыда стала алімпійскай чэмпіёнкай у слаламе на Гульнях у Пхёнчхане.

За сваю кар’еру ўдзельнічала ў сямі чэмпіянатах свету. У 2013 годзе выйграла срэбра ў складзе зборнай Швецыі ў камандным першынстве, а таксама стала трэцяй у слаламе, саступіўшы Мікаэле Шыфрын і Міхаэле Кірхгасер. У 2015 годзе ў Бівер-Крыку выйграла срэбра ў слаламе, саступіўшы Шыфрын. У 2017 годзе на чэмпіянаце свету ў Санкт-Морыц заваявала два бронзавыя медалі — у слаламе і камандным першынстве.

Зноскі
------

1. ↑


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIS (лыжныя гонкі) · FIS (горналыжны спорт) · Olympedia · Olympic Channel · ski-db.com · МАК · Алімпійскі камітэт Швецыі |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Munzinger |
**Дэ́йле** (нідэрл.: Dijle, фр.: Dyle, валон.: Tîle) — рака ў Бельгіі. Даўжыня — 86 км. Цячэ праз бельгійскія правінцыі: Валонскі Брабант, Брабант, Антверпен. Рака знаходзіцца ў басейне ракі Шэльда, уласны басейн складае 1289 км² .
На рацэ ляжаць такія вядомыя бельгійскія гарады як Лёвен і Мехелен.

Агульныя звесткі
----------------

Афіцыйна рака Дэмер з'яўляецца прытокам ракі Дэйле, аднак фактычна ўсё наадварот. Магчымым тлумачэннем, чаму пасля зьліцця дзвюх рэк засталася назва меншай з іх, з'яўляецца тое, што Дэйле адыграла значную ролю ў гісторыі Мехелена і Лёвена, праз якія працякае. Дэмер жа цячэ толькі праз вёскі і невядомыя мястэчкі. Акрамя таго, адыграла сваю ролю і візуальнае ўспрыняцце галоўнай ракі і прытока: Дэмер пры зліцці мае выгін, у той час як Дэйле цячэ напрасткі.

Фатаграфіі
----------

* Упадзенне Дэмер (злева) у Дэйле (справа).Упадзенне Дэмер (злева) у Дэйле (справа).
* Дэйле каля Сінт-Ёрыс-Верта.Дэйле каля Сінт-Ёрыс-Верта.

Зноскі
------

1. ↑  (Апісанне басейна Шэльды)