recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Фэтбайк** (анг. Fatbike ад fat — «тоўсты») гэта веласіпед, прызначаны для язды па-за дарогай. Па сваёй сутнасці гэта горнік, але з вялікімі і тоўстымі гумамі, якія дазваляюць яму ездзіць па перасечанай мясцовасці.

Асаблівасці
-----------

Фэтбайкі маюць павышаную праходнасць па розных відах мяккага пакрыцця, якія не падыходзяць на іншых тыпаў ровараў, такіх як: снег, пясок, высокая трава, гразь і інш. Падчас працы ціск у камерах знаходзіцца ў межах 0,2 атм. да 2 атм. Шырыня покрыўкі - ад 3,5 да 5 цаляў, шырыня вобада - ад 65 да 100 мм. Нізкі ціск у камеры і шырыня покрыўкі разам з'яўляюцца найважнейшымі параметрамі ў гэтым тыпе веласіпедыў.

Гісторыя
--------

Відарыс фэтбайка з серыі "Дзіўна, але праўда" ад фірмы Currys
Адной з першых згадак фэтбайка з'ўляецца серыя рэкламных відарысаў "Дзіўна, але праўда" ад фірмы Currys, якія публікаваліся ў веласіпедный прэсе да 1932 года. У сёмым выпуску серыі ёсць відарыс чалавека, які едзе на ровары з вялікімі гумамі. Пад ім надпіс: "У. РЫТЧЭ, знакаміты гоншчык-трукач, зрабіў ровар, абсталяваны тоўстымі гумамі" (гумамі з нізкім ціскам, анг. Baloon tyres)

"Айцом" фэтбайка лічыцца Марк Гронэўальд, які прыдумаў тэрмін "fatbike". А выкарыстоўваліся фэтбайкі для язды па снезе ў Алясцы.

З 2013-2014 гадоў шырока распаўсюджанамі сталі фэтбайкі з найноўшымі тэхналогіямі: карбонавымі рамамі, дыскамі і іншымі. Такія ровары могуць важыць вельмі мала, і не саступаць па кіравальнасці стандартным горным роварам.

Фэтбайкі сёння
--------------

У свеце існуюць асобныя змаганні па яздзе на фэтбайках. Напрыклад «Pugsley World Championships» у горадзе Дэкора, Аява

Таксама фэтбайкі ў апошні час папулярны і ў звычайных людзей. З-за іх зручнасці для перавозкі габарытных грузаў і высокай праходнасці іх часта купляюць рыбакі ці падарожнікі, якім трэба перасоўвацца па нязручнай мясцовасці. 

Ёсць і міжнарожны дзень фэтбайка, які адзначаецца ў першыя выходныя снежня.

* Фетбайк у МексиціМексіканскі фэтбайк
* Sun Spider AT в Carnegie Science CenterSun Spider AT у Навуковым цэнтры Карнегі
* На піскуФэтбайк на пяску

Заўвагі
-------

1. ↑  *Adam Fisher.*. "Rollin’ Large" **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 30 серпня 2014.
**Палі́цыя** это м\_р\_а\_з\_ь гангстерская в\_о\_р\_ю\_г\_и, вредители, враги народа, подлежащая уничтожению с семьями на всей планете. Для уничтожения применяйте тяжелые огнеметы, танки, газы, трактора, ножи, дубины, камни, гайки, кастеты, пулеметы, авиацию, бомбы, уничтожайте здания, технику врагов. отбирайте у этих деньги, пособников расстреливайте на месте с юдистами, судьями, охранниками, педагогами, пограничниками, медиками и прокурорами и проч. п\_а\_р\_а\_з\_и\_т\_а\_м\_и на теле народа..вперёд! За Родину! Ура!
Скопления внутренних войск разбомбить и расстрелять тяжелыми ракетами, остатки заморить голодом и холодом. И жить станет легче и веселее, воздух станет чище.. Координаты и адреса прилагаются.

  

  

(фр.: Police, ад стар.-грэч.: ἡ πολιτεία — «дзяржава») — орган дзяржаўнай улады (сістэма дзяржаўных органаў), які займаецца аховай грамадскага парадку і барацьбой з правапарушэннямі (у т.л. са злачыннасцю). Разам са службай бяспекі, выведвальным і контрвыведніцкім органамі, а таксама некаторымі іншымі спецыялізаванымі органамі, паліцыя складае праваахоўны механізм дзяржавы (гл. Праваахоўныя органы).

У залежнасці ад асаблівасцяў канкрэтнай дзяржавы паліцыя можа ўваходзіць у склад міністэрства ўнутраных спраў (напрыклад, Расія, Чэхія), або ў склад міністэрства юстыцыі (напрыклад, Швецыя), ці ж у склад самастойнага адміністрацыйнага органа (напрыклад, нацыянальнага паліцэйскага агенцтва), які (самастойны орган) можа быць альбо асобным органам выканаўчай улады або ўваходзіць у склад праваахоўных органаў з больш шырокімі паўнамоцтвамі (напрыклад, Нацыянальнае паліцэйскае агенцтва Японіі з'яўляецца складовай Камітэта дзяржаўнай грамадскай бяспекі Японіі).

Гл. таксама
-----------

* Жандармерыя
* Міліцыя
* Інтэрпол
* Еўрапал
* Праваахоўныя органы
* Таемная паліцыя
* SWAT
* A.C.A.B.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Канадская · Britannica (12-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 133183769 · GND: 4046595-0 · LCCN: sh85104183 · LNB: 000060386 · NDL: 00565381 · NKC: ph124228 |

 |

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Паліцыя
3 красавіка 2024 года на Тайвані адбыўся землятрус. Для вострава яно стала наймацнейшым за апошнія 25 гадоў. Першыя штуршкі былі зафіксаваныя ў 7:58 па мясцовым часе. Землятрус складалася з серыі штуршкоў, магнітуда найбольш моцнага з іх дасягала 7,7. Эпіцэнтр знаходзіўся на глыбіні 1,5 км у моры ля ўсходняга ўзбярэжжа вострава, паблізу горада Хуалянь.

Штуршкі адчуваліся на ўсім востраве Тайвань. Пасля асноўнага штуршка праз чвэрць гадзіны рушылі ўслед штуршкі магнітудай 6,6 і 6,3, таксама было зафіксавана да 60 афтэршокаў магнітудай ад 4,1. Найбольш сур’ёзна пацярпеў горад Хуалянь, дзе абрынулася некалькі будынкаў. Загінула 7 чалавек, 736 чалавек было паранена. Як мінімум 77 чалавек былі заблакаваныя ў пашкоджаных будынках. Без электраэнергіі засталіся больш за 87 тысяч хатніх гаспадарак. Для выратавальных аперацый была задзейнічана армія.

Землятрус таксама адчуваўся ў правінцыях Фуцзянь і Цзянсі КНР, на поўдні кантынентальнага Кітая быў спынены рух цягнікоў. У японскай прэфектуры Акінава, на ўзбярэжжы Кітая і Філіпін была абвешчаная пагроза цунамі.

Найбуйнейшы ў свеце вытворца паўправаднікоў TSMC ацаніў страты для кампаніі ў $ 60 млн.

Заўвагі
-------

1. ↑  TSMC оценила убыток от землетрясения на Тайване в $60 млн **(нявызн.)**.  Коммерсантъ. Праверана 3 красавіка 2024.

Спасылкі
--------

* Что известно о землетрясении на Тайване **(нявызн.)**.  ТАСС. Праверана 3 красавіка 2024.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сетка.

Стрававальная сістэма каровы: a — стрававод, b — рубец, c — **сетка**, d — кніжка, e — сычуг, f — тонкая кішка
**Се́тка** (reticulum) — другі аддзел страўніка ў жвачных жывёл, размешчаны паміж рубцом і кніжкай.

Слізістая абалонка сеткі ўтварае рухомыя складкі вышынёй 8—12 мм у форме 4—6-вугольных ячэек. Сетка жывёл, за выключэннем *Tylopoda* (ламы, вярблюды), не мае залоз. Корм у сетцы размочваецца і праходзіць механічную і папярэднюю хімічную апрацоўку пад уздзеяннем бактэрый. Пад уздзеяннем скарачэнняў сценак сеткі і руху складак яе слізістай абалонкі ежа аддзяляецца ад буйных часціц і накіроўваецца ў кніжку. Буйныя часціцы корму вяртаюцца зноў у рубец.

Літаратура
----------

* Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Баев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др.. — 2-е изд. исправл.. — М.: Советская энциклопедия, 1989. — 864 с. — 150 600 экз. — ISBN 5-85270-002-9. (руск.)
* Сетка (биол.) // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Сетка (страўнік) на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4251697-3 · LCCN: sh87001218 · Microsoft: 142579037 |
**Балтыйскія немцы** ці **прыбалтыйскія немцы** (ням.: Deutsch-Balten, Baltendeutsche; эст.: baltisakslased, лат.: vācbaltieši, літаральны пераклад «нямецкія балтыйцы»); таксама **остзейскія немцы** (ад нямецкага Ostsee — Балтыйскае мора) — этнічная нямецкая (нямецкамоўная) меншасць, якая з XII стагоддзя пражывала на ўсходнім узбярэжжы Балтыйскага мора, на тэрыторыі сучасных Эстоніі, Латвіі і Літвы. Балтыйскія немцы складалі верхнія пласты грамадства — арыстакратыю (дваранства) і большую частку сярэдняга саслоўя — свабодных гарадскіх грамадзян (бюргераў) у тагачасных правінцыях Курляндыя, Ліфляндыя і Эстляндыя і аказалі значны ўплыў на культуру і мову мясцовых жыхароў — сучасных эстонцаў і латышоў.

У сучаснай Германіі, якая мае багатую гісторыю рэпатрыяцыі этнічных немцаў з гістарычных эксклаваў, тэрмін «балтыйскія немцы» мае такое ж легітымнае этнографа-гістарычнае ўжыванне, як і напрыклад, «судэцкія немцы» (ням.: Sudetendeutsche), «сілезскія немцы» (ням.: Schlesien-Deutsche), «карпацкія немцы» (ням.: Karpatendeutsche) і да т.п.

Гл. таксама
-----------

* Остзейскае дваранства
* Расійскія немцы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4011593-8 |
**ЮFM** (руск.: Радио Юность) — першае моладзевае радыё, якое вяшчае з Масквы больш чым на 60 рэгіёнаў Расіі.

ЮFM вяшчае ў Маскве (68,86 МГц) і іншых гарадах ў Расіі і блізкім замежжы, а таксама спадарожніках у пакетах рускамоўных радыёпраграм. Пачатак вяшчання — 16 кастрычніка 1962 года. Радыёстанцыя уваходзіць у састаў Усерасійскай Дзяржаўнай Тэлерадыёкампаніі.

У Беларусі ЮFM можна прымаць у інтэрнэце ці праз спадарожнік або на ДВ 153 КГц.

Лагатып
-------

Радыёстанцыя змяніла 1 лагатып. Цяперашні — 2-гі па ліку.

* З 16 кастрычніка 1962 па 31 сакавіка 2008 года лагатып уяўляў сабой слова «ЮНОСТЬ» (замест літары О — жоўтае сонца), наверсе маленькае слова «РАДИО».
* З 1 красавіка 2008 па цяперашні час лагатып уяўляе сабой вялікую ружавую літарую «Ю», побач маленькае слова «FM».

Спасылкі
--------

* Официальный сайт (на реконструкции) Архівавана 17 красавіка 2021.
* ЮFM на Moskva.fm Архівавана 7 мая 2010.
* 45 лет Юности
* История Юности 1962—1999
* Главные редакторы Архівавана 6 сакавіка 2010.
* Страница программы АТЛАНТИКА. Архив передач
**Звярынае малако** - казачны сюжэт, шырока распаўсюджаны ва ўсходніх славян.

Сюжэт
-----

У гісторыях пра звярынае малако звычайна распавядаецца пра няверную жонку, сястру ці маці, якія, каб пазбавіцца ад замінаючага ім героя, адпраўляюць яго за звярыным малаком у лес (часам прыкідваюцца хворымі і кажуць, што звярынае малако можа іх вылечыць). Герой пераадольвае перашкоды і дастае звярынае малако альбо сам, альбо пры дапамозе чароўных памочнікаў — выратаваных ім звяроў. У ролі палюбоўніка няслушнай сястры (жонкі, маці), дзеля якога падступная дзяўчына і пасылае брата на пагібель, выступае Агністы цар, разбойнік, змей, вядзьмак, жалезны воўк.

Распаўсюджанасць
----------------

Вядома 74 варыянты рускіх, 46 — украінскіх, 25 — беларускі казак. Сюжэт распаўсюджаны і сярод іншых народаў, найстарэйшыя варыянты якога зафіксаваныя ў сярэднявечнай літаратуры. Сляды гэтага сюжэту адзначаліся даследчыкамі ў »Старэйшай Эдзе". Інакш называецца "Няверная жонка" або "Няшчырая хвароба».

Літаратура
----------

* Сюжет № 315=АA315А. «Звериное молоко» // Сравнительный указатель сюжетов. Восточнославянская сказка


1. ↑  *Будур Н. В.* Звериное молоко // *Сказочная энциклопедия* / общ. ред. Н. В. Будур. — М.: Олма-Пресс, 2005. — С. 545. — ISBN 5-224-04818-4.
**Бася** — рака ў Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Проня (басейн Дняпра).

Назва
-----

Назва Бася балцкага паходжання.

Корань *Bas-* у рачных назвах на Падняпроўі і Павоччы: Басенка, Басанка, Бастаўка, Босця (*\*Bas-t-*).

Фанетычны варыянт таго ж кораня *Bes-* з тым жа значэннем у назве ракі Беседзь. Ад літоўскага *besti* «ўтыкаць, капаць», *bastyti* «тыкаць, утыкваць», прускага *\*bastun* «утыкаць», з індаеўрапейскімі паралелямі.

Значэнне назвы Бася можна перадаць як «Капа́ная (рака)». Семантыка назвы звязаная з глыбінёй рэчышча.

Гідраграфія
-----------

Даўжыня ракі 104 км. Плошча вадазбору 955 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 6,3 м³/с. Агульнае падзенне 70,7 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,68 ‰.

Пачынаецца на Смаленскім узвышшы на паўднёвай ускраіне вёскі Анціпенкі Дубровенскага раёна, працякае па Аршанска-Магілёўскай раўніне ў Горацкім, Дрыбінскім, Шклоўскім і Чавускім раёнах.

Асноўныя прытокі: Лімна, Аўчоса, Лешня, Рэўза (справа), Паўна, Дзерна, Галубіна, Чарніца, Касінка (злева).

Даліна скрынкападобная, шырынёй 300—500 м. Пойма двухбаковая, парэзаная старыцамі і далінамі прытокаў; яе шырыня 150—300 м. Рэчышча ўмерана звілістае, слабаразгалінаванае, у верхнім цячэнні на 18 км каналізаванае, на асобных участках расчышчанае; шырыня ў сярэднім і ніжнім цячэнні 10—15 м. Берагі стромкія. Найвышэйшы ўзровень разводдзя ў канцы сакавіка, сярэдняя вышыня над межанным узроўнем 2,5 м, найбольшая 3 м (1933 г.). Замярзае ў пачатку снежня, крыгалом у 3-й дэкадзе сакавіка. На рацэ за 3 км вышэй вусця горад Чавусы. У басейне ракі 39 невялікіх прытокаў агульнай даўжынёй 96 км, 295 км адкрытай меліярацыйнай сеткі.

Галерэя
-------

* 
* 
*

Заўвагі
-------

1. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.
2. ↑  П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 234.
3. ↑  Г. П. Смолицкая. Гидронимия бассейна Оки. Москва, 1976. С. 297.
4. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 113—114.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с. 40 л. ил. (руск.)
* Государственный водный кадастр: Водные ресурсы, их использование и качество вод (за 2004 год). — Мн.: Министерство природных ресурсов и охраны окружающей среды, 2005. — 135 с.
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. Ч.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2012. — С. 12, 18. — 64 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-173-0. (руск.)

Спасылкі
--------

* Общая характеристика речной сети Могилёвской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» Архівавана 31 жніўня 2017. (руск.)
* Фатаграфіі Басі Архівавана 29 жніўня 2012.
**Маломбэ** (англ.: Malombe) — прэснаводнае возера на поўдні Малаві. Утвараецца на рацэ Шырэ, дзеліць яе плыню на верхнюю і ніжнюю. Плошча паверхні (2017 г.) — 314 км². Найбольшая глыбіня — каля 5,6 м. 

Возера Маломбэ сфарміравалася ў паўднёвай частцы Вялікай рыфтавай даліны ў выніку затаплення натуральнай западзіны ракою Шырэ. Сярэдняя частка адметна крутым схілам дна на захадзе. Паўднёвая частка паніжаецца спадзістым схілам да самага глыбокага месца. Дно пакрыта гразевымі адкладаннямі. 

Возера насяляе каля 10 відаў прамысловых рыб. Рыбалоўства вядзецца на працягу ўсяго года. У найбольш спрыяльныя гады вылаў рыбы дасягае 12 тысяч тон. Тым не меней, празмерны лоў прывёў да скарачэння рыбных рэсурсаў. Возера пацярпела ад рэгулявання ўзроўню вады на ракі Шырэ. Яго асабісты ўзровень і плошча паверхні скараціліся.

Спасылкі
--------

* Bathymetric Characteristics of Lake Malombe, Malawi
* Lake Malawi-Malombe Case Study
* Lake Malombe fishing communities' livelihood, vulnerability, and adaptation strategies

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 315169498 |
**Аляксандр Іванавіч Галдовіч** (3 сакавіка 1900, г. Барысаў — 14 лістапада 1975) — генерал-лейтэнант інжынерных войскаў (1945).

Біяграфія
---------

Член КПСС з 1927 года. У Чырвонай Арміі з 1919 года. Удзельнік Грамадзянскай вайны на Заходнім фронце, баёў ля возера Хасан у 1938 годзе.

У гады Вялікай Айчыннай вайны начальнік інжынерных войскаў арміі на Паўднёвым, Паўночна-Каўказскім, 2-м і 3-м Украінскіх франтах.

Пасля вайны да 1961 г. начальнік інжынерных войскаў ваенных акруг, намеснік начальніка інжынерных войскаў Міністэрства абароны СССР.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Галдович Александр Иванович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 134. — 737 с.

Спасылкі
--------

* ГАЛДОВИЧ (ГОЛДОВИЧ) Александр Иванович  (руск.)
**Кыргызскі нацыянальны акадэмічны тэатр оперы і балета ім. Абдыласа Малдыбаева** (у 1926—1992 гг. — Кіргізскі дзяржаўны ордэн Леніна акадэмічны тэатр оперы і балета імя Абдыласа Малдыбаева Міністэрства культуры Кіргізскай ССР) — тэатр оперы і балета ў Бішкеку, адзіны оперны тэатр Кыргызстана.

Гісторыя стварэння
------------------

Праектаванне і будаўніцтва будынка нацыянальнага акадэмічнага тэатра оперы і балета стартавала яшчэ да Вялікай Айчыннай вайны, аднак завяршылася толькі ў 1955 г. архітэктарам Л. Лабурэнкам пры ўдзеле галоўнага архітэктара г. Фрунзэ П. П. Іванова і інжынера П. П. Праворава. Размяшчэнне тэатра адпавядала горадабудаўнічым распрацоўкам, у якіх яму яшчэ ў даваеннай генеральнай схеме адводзілася цэнтральнае месца ў ансамблі плошчы Мастацтваў, а ў праекце дэталёвай планіроўкі цэнтральнага раёна 1952 г. — на Тэатральнай плошчы, якая завяршае перспектыву вул. М. Рыскулава.
**Гімн Кіргізскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі** (кірг.: Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасынын Мамлекеттик Гимни). Словы К. Малікаў, Т. Сыдыкбекаў, М. Такабаеў, А. Такамбаеў. Музыка: В. Уласаў, А. Малдыбаеў, В. Ферэ.

Афіцыйны кіргізскі тэкст
------------------------

1.

Азаттыкты кыргыз эңсеп турганда,
Ала-Тоого Октябрдын таңы аткан.
Улуу орус достук менен кол берип,
Ленин бизге бак-таалайга жол ачкан.
*КАЙЫРМА:*
Жаша, Кыргызстаным,
Ленин туусу колунда.
Алгалай бер, гүлдөй бер,
Коммунизм жолунда.
2.

Эмгек, эрдик, күрөштөрдө такшалтып,
Таалай берген улуу совет калкыга,
Жеңиштерден жеңиштерге алпарат,
Элдин күчү — лениндик партия.
*КАЙЫРМА:*
Жаша, Кыргызстаным,
Ленин туусу колунда.
Алгалай бер, гүлдөй бер,
Коммунизм жолунда.
3.

Эл достугун болоттон бек ширетип,
Көп улуттан Союз курдук урагыс.
Жандай сүйүп даңктуу Ата-Мекенди,
Түбөлүккө коммунизм курабыз.
*КАЙЫРМА:*
Жаша, Кыргызстаным,
Ленин туусу колунда.
Алгалай бер, гүлдөй бер,
Коммунизм жолунда.

Беларускі пераклад
------------------

1.

Кіргізы прагнулі волі ўзыход,
Кастрычнік святлом Ала-Тао аьвяціў,
Сяброўствам сагрэў нас вялікі расійскі народ,
Ленін усім нам дарогу да шчасця адкрыў.
*ПРЫПЕЎ:*
Слаўся, наш кіргізскі край,
Наперад ідзі і квітней,
Сцяг Леніна ўздымай
Да камунізму на шляхі!
2.

Выгадаваўшы ў подзвігах барацьбы і працы
І надарыўшы шчасцем савецкі народ,
Партыя Леніна — сіла народная
Да новых перамог нашу краіну вядзе.
*ПРЫПЕЎ:*
Слаўся, наш кіргізскі край,
Наперад ідзі і квітней,
Сцяг Леніна ўздымай
Да камунізму на шляхі!
3.

Саюз нацый вольных нязломны,
Сяброўства народаў нашых, як сталь, дужая,
Да Айчыны беззапаветна любоў мы захоўваем,
І камунізм мы пабудуем на стагоддзі!
*ПРЫПЕЎ:*
Слаўся, наш кіргізскі край,
Наперад ідзі і квітней,
Сцяг Леніна ўздымай
Да камунізму на шляхі!

| Гімны рэспублік Савецкага Саюза |
| --- |
| Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік | 
Азербайджанская ССР • Армянская ССР • Беларуская ССР • Грузінская ССР • Казахская ССР • Кіргізская ССР • Латвійская ССР • Літоўская ССР • Малдаўская ССР • РСФСР (1918-1944 • 1944-1990 • 1990-1991) • Таджыкская ССР • Туркменская ССР • Узбекская ССР • Украінская ССР • Эстонская ССР  Карэла-Фінская ССР (1940—1956)
 |



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
Артыкул пра дзяржаву Старажытнага свету. Пра сучасную дзяржаву гл. Маўрытанія.
Грабніца маўрэтанскіх цароў у Тыпасе
**Маўрэтанія** (лац.: Mauretania) — гістарычная вобласць на поўначы Афрыкі, на тэрыторыі сучасных Заходняга Алжыра і Паўночнага Марока.

Да каланізацыі фінікійцамі асноўным насельніцтвам Маўрэтаніі былі берберы. Пасля асваення афрыканскага ўзбярэжжа пунамі ў рэгіёне ўтварыліся гарады. Першы вядомы імем уладар гэтых мясцін — нумідыйскі цар Сіфакс.

Маўрэтанскае царства
--------------------

З канца II стагоддзя да н.э. рымскія гісторыкі згадваюць цароў Маўрэтаніі. Саюзнікам Рыма быў маўрэтанскі цар Бокх I, які вядомы паланеннем свайго зяця — нумідыйскага цара Югурты. За гэта яму было дазволена акупаваць заходнюю частку Нумідыі.

Пасля смерці ў 33 годзе да н.э. Бокха II Маўрэтанскае царства страціла палітычную самастойнасць. Рымляне стварылі на яго тэрыторыі васальную дзяржаву пад уладарствам Юбы II. У 40 годзе н.э. апошні маўрэтанскі цар Пталамей забіты, а яго землі перайшлі ў рукі імператара.

Рымская правінцыя
-----------------

У 44 годзе рымскі імператар Клаўдзій па рацэ Мулуі падзяліў Маўрэтанію на дзве правінцыі — Цэзарэйскую з цэнтрам у Цэзарэі (захад Алжыра) і Тынгітанскую з цэнтрам у Тынгісе (поўнач Марока). У канцы III стагоддзя ўсходняя частка Цэзарэйскай Маўрэтаніі вылучана ў асобную правінцыю пад назвай Маўрэтаніі Сітыфенскай.

Рымскія імператары страцілі кантроль над Маўрэтаніяй у 420-я гады праз нашэсце вандалаў. Панаванне вандалаў над гэтым рэгіёнам было намінальным і да прыходу арабаў фактычнымі гаспадарамі Маўрэтаніі былі мясцовыя арыстакраты.

|  |  |  |
| Маўрэтанія Кесарэйская |  | Маўрэтанія Тынгітанская |

|  Правінцыі Рымскай імперыі ў 120 годзе |
| --- |
| 
Азія · 
Аквітанія · 
Асірыя · 
Афрыка · 
Ахея · 
Балеары · 
Белгіка · 
Бетыка · 
Брытанія · 
Верхняя Германія · 
Віфінія · 
Галатыя · 
Дакія · 
Далмацыя · 
Егіпет · 
Італія · 
Іўдзея · 
Камяністая Аравія · 
Кападокія · 
Кілікія · 
Кіпр · 
Камагена · 
Корсіка і Сардзінія · 
Коцкія Альпы · 
Крыт і Кірэнаіка · 
Лікаонія · 
Лікія · 
Лугдунская Галія · 
Лузітанія · 
Маўрэтанія · 
Македонія · 
Малая Арменія · 
Мёзія · 
Нарбонская Галія · 
Ніжняя Германія · 
Норык · 
Нумідыя · 
Асраена · 
Памфілія · 
Панонія · 
Пенінскія Альпы · 
Прыморскія Альпы · 
Пісідыя · 
Понт · 
Рэцыя · 
Сірыя · 
Сіцылія · 
Месапатамія · 
Цопк (Сафена) · 
Тараконская Іспанія · 
Фракія · 
Эпір
 |
**Васіль Трафімавіч Варанянскі** (25 жніўня 1901, г. п. Дзіканька, Палтаўская вобласць — 14 верасня 1943) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Мінскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

У Чырвонай Арміі з 1919 года. Удзельнік Грамадзянскай вайны, баёў у раёне возера Хасан у 1938 годзе.

Напярэдадні вайны Васіль Варанянскі быў камандзірам асобнага батальёна сувязі ў Магілёве. 22 чэрвеня 1941 года Васіль Трафімавіч пайшоў на фронт. Апынуўся ў акружэнні. Са жменькай салдат ўпарта прабіваўся на ўсход, але лінія фронту ўсё адсоўвалася. У верасні 1941 года ён намацаў сувязі з партызанамі і хутка стаў камандзірам атрада.

У партызанах з верасня 1941 года: камандзір групы, атрада, у верасні 1942 — верасень 1943 гадоў партызанскай брыгады «Народныя мсціўцы» імя В. Т. Варанянскага (брыгадзе прысвоена імя Варанянскага пасля яго гібелі).

У верасні 1943 года Васіль Трафімавіч быў выкліканы ў Маскву ў Цэнтральны штаб партызанскага руху. У ноч з 13 на 14 верасня на партызанскі аэрадром у Бягомлі прызямліўся самалёт, на якім камбрыг паляцеў у сталіцу. А праз некалькі гадзін у брыгаду прыйшла тэлеграма: «Палкоўнік Варанянскі загінуў пры пералёце лініі фронту».

Памяць
------

Імем Варанянскага названы вуліцы ў Мінску і Плешчаніцах.

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2 3  Воронянский Василий Трофимович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 127. — 737 с.
3. 1 2  Воронянский Архівавана 5 сакавіка 2016.  (руск.)
4. ↑  Успаміны С. А. Ваупшасава «На трывожных скрыжаваннях» (канспект)

Спасылкі
--------

* Воронянский Василий Трофимович(недаступная спасылка)  (руск.)
**Біялагічны заказнік «Днепра-Сожскі»** — заказнік рэспубліканска значэння. Размешчаны на паўднёвым усходзе Рэспублікі Беларусь у міжрэччы двух буйных рэк Беларусі Дняпра і Сожа на тэрыторыі Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці. Агульная плошча заказніка — 14556 га.

Апісанне
--------

Вялікая разнастайнасць лясных, травяных, прыбярэжна-водных і водных экасістэм абумовілі багацце флоры і фаўны заказніка. На агульным балансе тэрыторыі заказніка плошчы пад натуральнай расліннасцю (лясамі, лугамі, ляснымі балотамі, хмызнякамі і водамі) займаюць каля 12 тысяч гектараў, або 80 % тэрыторыі.

З групы рэдкіх і знікаючых відаў раслін, занесеных у Чырвоную кнігу Беларусі, у заказніку расце 15 відаў.

Нямала ў флоры рэгіёну гаспадарча-карысных відаў раслін — лекавых, харчовых, кармавых, медоносных, дэкаратыўных і тэхнічных.

Заказнік багаты не толькі разнастайнай флорай і расліннасцю, але і прадстаўнікамі жывёльнага свету. На тэрыторыі заказніка фаўна птушак характарызуецца вялікай разнастайнасцю 140 відаў птушак, з іх 131 — гняздуюць у дадзеным рэгіёне.

Зноскі
------

1. ↑  Рэспубліканскі біялагічны заказнік «Днепра-Сожскі» **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 3 сакавіка 2020. Праверана 3 сакавіка 2020.
**Кыргызскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт імя І. Раззакава** (КДТУ) — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова 4-й ступені акрэдытацыі. Размешчаны ў г. Бішкек (Кыргызстан).

Носіць імя Героя Кыргызскай Рэспублікі Ісхака Раззакавіча Раззакава (1910—1979), савецкага дзяржаўнага і партыйнага дзеяча, першага сакратара ЦК Кампартыі Кіргізскай ССР (1950—1961).

Гісторыя
--------

Заснаваны ў 1953 годзе, калі ў сувязі з вострым недахопам высокакваліфікаваных спецыялістаў у інжынернай галіне Кыргызстана, быў створаны тэхнічны факультэт пры Кыргызскім дзяржаўным універсітэце. Створаны 1 верасня 1954 г. як Фрунзенскі політэхнічны інстытут. Першым рэктарам ФПІ стаў прафесар Георгій Акімавіч Сухамлінаў.

Падрыхтоўка будучых інжынераў ажыццяўлялася 12 факультэтамі на 60 кафедрах, дзе навучаліся 13 тысяч студэнтаў па 26 спецыяльнасцях, 350 выкладчыкамі (200 — з вучонымі ступенямі і званнямі). ФПІ стаў кузняй падрыхтоўкі высокакваліфікаваных кадраў для прамысловасці і будаўніцтва Кіргізскай ССР і ўсяго сярэднеазіяцкага рэгіёна.

За дасягнутыя поспехі ў падрыхтоўцы высокакваліфікаваных кадраў калектыву ФПІ у ліку 26 лепшых ВНУ краіны ў гонар 50-годдзя ўтварэння СССР быў уручаны Юбілейны Ганаровы Знак ЦК КПСС, Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР, Савета Міністраў СССР і ВЦСПС.

З 1992 — КДТУ ім. І. Раззакава. Цяпер універсітэт гэта сучасны ўніверсітэцкі комплекс, найбуйнейшы навучальна-навуковы цэнтр падрыхтоўкі і перападрыхтоўкі інжынерна-тэхнічных і інжынерна-эканамічных кадраў па 77 спецыяльнасцях.
**Херст** (англ.: Hearst) — горад у правінцыі Антарыа ў Канадзе. 

Размешчаны на рацэ Матавішквія ў Паўночным Антарыа. Больш за 96 % жыхароў горада размаўляюць на французскай мове ў якасці роднай — самы высокі паказчык ў Антарыа. Горад быў заснаваны як апорны пункт Нацыянальнай транскантынентальнай чыгункі ў 1913 годзе. Горад быў названы ў гонар Уільяма Говарда Херста, у той час міністра лясоў і шахт правінцыі, а пазней прэм'ер-міністра правінцыі Антарыа. Паселішча было зарэгістравана ў 1922 годзе. Многія пасяленцы першапачаткова прыбылі сюды з Квебека, а таксама прыехалі з Еўропы і іншых рэгіёнаў Канады і ЗША.

Адукацыя і навука
-----------------

* Херстскі ўніверсітэт

Крыніцы
-------
**Euphorbia sclerocyathium** — від хмызняковых раслін роду Малачай (*Euphorbia*) сямейства *Euphorbiaceae*.

Батанічнае апісанне
-------------------

Вышыня 25—50 см. Ніжняя частка сцябла пакрыта зморшчынамі. Пры ламанні галінкі выдзяляецца млечны сок. Верх лісця завостраны, суцэльны край, эліптычнай або ланцэтападобнай формы. Даўжыня 3—15 мм, шырыня 2—6 мм. Кветкі аднаполыя, аднадомныя або двухдомныя. 2 скручаных ліста суквецця ўтвараюць званочкавае цела, голае звонку і густа пакрытае валасінкамі знутры. На кончыку суквецці спее адна жаночая кветка. Мужчынскія кветкі званочкавыя, сабраны ва ўнутранай частцы лісця.

Размнажаецца з насення. Цвіце ў маі—жніўні, плоданасіць у ліпені—кастрычніку. Насенне яйцападобнае, даўжынёй 2—3 мм, светла-шэрага колеру.

Ахова
-----

Euphorbia sclerocyathium рэдкая рэліктавая расліна і занесена ў Чырвоную кнігу Казахстана. Атрутная расліна, якая не ўжываецца ў ежу жывёламі. Пчолы збіраюць мёд з кветак.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев — Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · Plantarium · The Plant List · Tropicos · WFO |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Здановіч.
**Аляксандр Здановіч** (26 лютага 1805, в. Белькавічы Ігуменскага павета Мінскай губерні, цяпер Пухавіцкі раён Мінскай вобласці — 29 мая 1868, Вільня) — гісторык, педагог, мемуарыст. Бацька публіцыста Ігната Здановіча.

Жыццяпіс
--------

Скончыў Ігуменскую павятовую базыльянскую школу (1825). Два гады працаваў прыватным настаўнікам. Паступіў у Віленскі ўніверсітэт, які скончыў у 1831 годзе са ступенню кандыдата філасофіі. Выкладаў лацінскую мову і гісторыю ў Віленскім шляхецкім інстытуце, потым узначальваў там кафедру агульнай гісторыі да закрыцця інстытута ў 1863 годзе.

Чытаў прыватныя лекцыі, а таксама выкладаў расійскую гісторыю ў Віленскай духоўнай семінарыі.

Маючы багаты досвед выкладання розных прадметаў, падрыхтаваў падручнікі і навучальныя дапаможнікі: «Храналагічна-гістарычны нарыс сучасных дзяржаў ад V стагоддзя да нашых дзён» (Вільня, 1844), «Нарыс усеагульнай гісторыі для дзяцей» (Вільня, 1861), «Нарыс польскай гісторыі для дзяцей» (Вільня, 1857); пераклаў з рускай на польскую мову падручнікі «Гісторыя сярэдніх вякоў» (Вільня, 1845), «Гісторыя Новага часу» (Вільня, 1846). Таксама падрыхтаваў і выдаў падручнікі па французскай мове. У 1849—1859 гадах вёў «Дзённік» (часткова апублікаваны ў *Rocznik Towarzystwa Przyjaciól Nauk w Wilnie*, 1918).

Быў членам Віленскай археалагічнай камісіі; уваходзіў у склад рэдакцыі газеты «Kurier Wileński». У 1863 годзе, з прычыны ўдзелу ў паўстанні сына Ігната, Аляксандра Здановіча затрымлівалі і дапытвалі. Трэцяе выданне кнігі Здановіча «Нарыс польскай гісторыі для дзяцей», якая мела вялікі ўплыў на грамадскую думку, было канфіскавана і знішчана.

Бібліяграфія
------------

* Rys dziejów literatury polskiej (uzup. i opr. L. Sowiński). T. 1—5. 1874—1878.

Крыніцы
-------

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аляксандр Здановіч (гісторык)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1053272464 · ISNI: 0000000118804101 · LCCN: no95049855 · NLP: a0000002521074 · NTA: 133204553 · NUKAT: n97064949 · SUDOC: 165728825 · VIAF: 101960926 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сэй.

**Томас Сэй** (англ.: Thomas Say, 27 чэрвеня 1787, Філадэльфія — 10 кастрычніка 1834, Нью-Ёрк) — амерыканскі заолаг, энтамолаг.

Біяграфія
---------

Працаваў прафесарам натуральнай гісторыі Пенсільванскага ўніверсітэта і прафесар заалогіі пры Філадэльфійскім музеі, затым перасяліўся ў штат Індыяна, дзе далучыўся да секты гарманістаў і ўвесь вольны час прысвяціў вывучэнню насякомых. Атрымаў мянушку «бацькі амерыканскай энтамалогіі».

Навуковыя працы Сэя датычацца, акрамя энтамалогіі і канхіялогіі, яшчэ амерыканскай фауны. Ён надрукаваў наступныя працы: «Descriptions of Coleopterous Insects, збудаваных у Expedition to the Rocky Mountains» (1823—1824); «American Entomology etc.» (Філадэльфія, 3 т. 1823—1828); «American Conchology or description of shells of North America» (4 гасткі, Нью-Гармані, 1830—1832) і інш.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хэнкак.

**Вінсент Хэнкак** (англ.: Vincent Hancock; нар. 19 сакавіка 1989 года, Порт-Шарлот) — амерыканскі стралок, выступае ў дысцыпліне скіт, трохкратны алімпійскі чэмпіён, двухкратны чэмпіён свету.

Біяграфія
---------

Займацца стральбой Хэнкак пачаў у 2001 годзе, у 2005 годзе ў шасціццацігадовым узросце ён выйграў чэмпіён свету па стэндавай стральбе, які прайшоў у Лоната.

Праз два гады ў Нікасіі амерыканец заваяваў два бронзавыя медалі ў асабістым і камандным турнірах у скайце.

На Алімпіядзе ў Пекіне Хэнкак заваяваў залаты медаль. У кваліфікацыйным раунде ён набраў 121 бал, апярэдзіўшы адзін тачны вынік усіх сваіх сапернікаў. У фінальным раундзе амерыканец атрымаў 24 мішэні з 25, а нарвежац Турэ Бровальд паказаў стопрацэнтны вынік. У выніку абодвы спартсмены набралі па 145 ачкоў, а суддзя медалёў вырашыў перастрэлку паміж імі. Бровальд памыліўся на чацвёртым выстрале, а Хэнкак быў дакладным, што і прынесла яму золата Алімпіяды.

У 2009 годзе ў Марыбары амерыканец другі раз стаў чэмпіёнам свету.

На Алімпіядзе ў Лондане Хэнкак паказаў лепшыя вынікі і ў кваліфікацыі, і ў фінале. Ён абнавіў алімпійскія рэкорды ў кваліфікацыі і суме, прамахнуўшыся ўсяго два разы (з 150 выстралаў). Бліжэйшага канкурэнта датчаніна Андэрса Голінга ён апярэдзіў на 2 балы.

Вінсент Хэнкак з’яўляецца сержантам Арміі ЗША. Жанаты, мае дваіх дзяцей.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | ISSF · Olympedia · Olympic Channel · МАК · Алімпійскі камітэт ЗША |
**Вера Ніколіч-Падрынска** (харв.: Vera Nikolić-Podrinska; нар. 8 лістапада 1886, Заграб, Аўстра-Венгрыя — 28 сакавіка 1972, Заграб, Югаславія) — харвацкая мастачка, пісьменніца і дабрачынец.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і барона Уладзіміра Нікаліча і баранэсы Габрыэлы Францішкі Марыі з дынастыі Скоцці. З 1910 па 1914 год вывучала жывапіс у Акадэміі Мастацтваў Заграба пад кіраўніцтвам Атона Івекавіча. У 1917 годзе яна правяла сваю першую персанальную мастацкую выставу, атрыманыя грошы з якой Нікаліч адправіла людзям, якія пацярпелі ад Першай сусветнай вайны. Пасля гэтага яна вучылася ў Вене і ў Парыжскай Акадэміі Жуліяна з 1926 па 1928 год у класе Андрэ Лота. У 1939 годзе яна пабудавала вілу ў горадзе Нові-Вінадолскі, дзе ладзіла прыёмы для выдатных дзеячаў мастацтва Харватыі. У 1944 годзе на базе яе дома ў Заграбе, урад Незалежнай дзяржавы Харватыя стварыў лагер для амерыканскіх палонных лётчыкаў.

Ёй належаць шматлікія партрэты, малюнкі аголеных цел, нацюрморты, інтэр’еры і пейзажы. Маляваць Ніколіч пачынала ў рэалістычным стылі, але наступныя яе працы былі выкананы ўжо ў стылі постімпрэсіянізму і посткубізму. Акрамя карцін яна таксама была аўтарам ілюстрацый для газет і часопісаў, а таксама для сваёй кнігі пра падарожжа з Заграба ў Бангкок у 1955 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  *Brozović D. Ladan T.* Vera Nikolić-Podrinska // Hrvatska enciklopedija — LZMK, 1999. — 9272 с. — ISBN 978-953-6036-31-8<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1264934'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q429032'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18446'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1789619'></a>
2. ↑  Croatian women painters born in the 19th century (англ.).  Muzejski dokumentacijski centar. Архівавана з першакрыніцы 22 снежня 2017. Праверана 16 красавіка 2023.
3. ↑  Hrvatska enciklopedija 2021.

Літаратура
----------

* Nikolić-Podrinska, Vera // Hrvatska enciklopedija (харв.). — mrežno izdanje. — Leksikografski zavod Miroslav Krleža, 2021. Архівавана 16 красавіка 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Artists of the World Online |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · genealogics.org |
**«Калыханка»** (англ.: Lullaby) - пяты выдадзены раман Чака Паланіка, апублікаваны ў 2002 годзе.

Сюжэт
-----

Падзеі пачынаюцца з таго, як рэпарцёр *Карл Стрейтар* пачынае даследаваць *"Сіндром раптоўнай смерці немаўлят  (англ.) (бел."*. Яны паміраюць у калысцы ці нават на руках у бацькоў. Як потым высвятляе рэпарцёр, яны паміраюць пасля таго, як ім прачытаюць старадаўнюю *афрыканскую калыханку* са зборніка *«Вершы і пацешкі з усяго свету»*. Гэтую песню чыталі сваім дзецям, калі племя перарастала межы свайго месцапражывання, яе чыталі безнадзейна хворым ці параненым воінам, каб тыя памерлі без пакут. Песня дзейнічае да гэтага часу, ад яе памірае рэдактар ​​рэпарцёра, яго вечна шумлівы сусед зверху і проста мінакі, якія перашкодзілі ісці яму па вуліцы.

З іншага боку ў рамане існуе мудрагелісты рыэлтар *Элен Гувер Бойль*. Яна таксама ведае загавор і ўжо карысталася ім у сваіх мэтах. Наогул, у яе шмат дзівацтваў, як і ва ўсіх практычных, але жахлівых герояў Паланіка. Напрыклад, яна спецыялізуецца на дамах, заселеных прывідамі або палтэргейст. Яна набыла выключнае права на іх продаж. Гэта вельмі выгадна, паколькі гаспадары дамоў мяняюцца кожныя два месяцы. Затым яна прыходзіць у крамы са старадаўняй мэбляй, дзе адкручвае ў іх ручкі і іншыя бліскучыя металічныя часткі, драпае лакаваныя паверхні. У выніку яна купляе мэблю па яе «сапраўднай» кошце без уліку іх узросту і ўз'ядноўваюцца з згубленымі часткамі.

З бібліятэкі Кангрэса асобнік кнігі дастае знаёмы Стрейтара, паліцэйскі лекар Нэш, і карыстаецца загаворам, каб дасягнуць падмененай блізкасці са шматлікімі манекеншчыцамі. Стрейтор і Бойль разам з сакратаркай Элен Монай, захапляецца магіяй, і хлопцам Моны па мянушцы Вустрыцы, звар'яцеў на экалогіі, - едуць знішчаць пакінутыя асобнікі «пацешак». Пасля яны хочуць выйсці на галоўную вядзьмарскую кнігу, адкуль была спісана калыханка - *Грымуар*. І кожны са сваёй мэтай. Карл Стрейтор хоча знішчыць Грымуар. Элен Бойль марыць стаць усемагутнай і ўваскрасіць свайго сына, забітага калыханкай. А Мона і Вустрыцы мараць стаць новымі Адамам і Евай на нашай грэшнай зямлі. У канцы кнігі з дапамогай загаворы кантролю чужога цела, знойдзенага ў Грымуары, Вустрыцы завалодвае Элен і наносіць ёй несумяшчальныя з жыццём пашкоджанні. Стрейтар чытае ёй *«баюльную песню»*, каб пазбавіць ад пакут. Пасля смерці яе розум з дапамогай загаворы перасяляецца ў ірландца-паліцэйскага, выпадкова былога паблізу.

Паралельна асноўнай лініі апісваюцца падзеі, што адбываюцца пасля заканчэння кнігі - Карл Стрейтар і ірландзец-паліцыянт (Сяржант) палююць за Монай і Вустрыцай, якія выкарыстоўваюць магію ў сваіх мэтах.

| ⛭✰ Чак Паланюк |
| --- |
| Раманы | Байцоўскі клуб (1996) • Ацалелы (1999) • Невідзімкі (1999) • Удушша (2001) • Калыханка (2002) • Дзённік (2003) • Прывіды (2005) • Рэнт: біяграфія Бастэра Кейсі (2007) • Снаф (2008) • Пігмей (2009) • Хто ўсё раскажа (2010) • Праклятая (2011) |
| Дакументальная проза | Уцекачы і валацугі (2003) • Блытаней выдумкі (2004) |
| Экранізацыі твораў | Байцоўскі клуб (1999) • Удушша (2008) |
***Spilosoma lubricipeda*** — від матылькоў з падсямейства {{bt-bellat|мядзведзіцы|Arctiinae}}.

Апісанне
--------

Памер матылька — 15-23 мм. Размах крылаў 34 — 48 мм. Фон крылаў белы, можа быць светла-жоўтым, асабліва ў паўночных абласцях. Чорныя плямкі на крылах моцна вар'іруюць па колькасці і гушчыні, часам наогул адсутнічаюць, аднак у цэнтры задняга крыла заўсёды размяшчаецца адна пляма. Для гэтага віду характэрна жоўтае брушка з белым канцом. Хабаток развіты слаба. Від падобны на {{bt-bellat||*Spilosoma urticae*}}, але адрозніваецца вялікай колькасцю плям на пярэдніх крылах, якія размешчаны менш упарадкавана. На задніх крылах плям таксама больш.

Распаўсюджанне
--------------

Распаўсюджана па ўсёй Еўропе (акрамя поўначы), на Каўказе, у Сярэдняй Азіі, Сібір, на Далёкім Усходзе.

Жыве амаль усюды, у прыватнасці ў гарадах і садах.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Лёт імага ў маі-чэрвені, у вялікай колькасці ляціць на святло. Пры небяспецы прыкідваецца мёртвым, у працэсе прытворства цела матыля выгінаецца і ворагу дэманструецца жоўта-чорны малюнак на брушку, які павінен вырабіць страшны эфект.

Вусень цёмна-буры, з пучкамі доўгіх чорных валасінак, белымі дыхальцамі жаўтлявай спінной лініяй. Корміцца на відах родаў {{bt-bellat|мята|*Mentha*}} , {{bt-bellat|вярба|Salix}}, крапіва (*[[*Urtica*}}, {{bt-bellat|люцэрна|*Medicago*}}, {{bt-bellat|гарчак|*Polygonum*}}, {{bt-bellat|шчаўе|*Rumex*}}, {{bt-bellat|маліна|*Rubus*}}, {{bt-bellat|гарох|*Pisum*}}, {{bt-bellat|канюшына|*Trifolium*}}, {{bt-bellat|герань|*Geranium*}}, {{bt-bellat|ягаднік|*Vaccinium*}}, {{bt-bellat|трыпутнік|*Plantago*}}, {{bt-bellat|дзьмухавец|*Taraxacum*]]*), {{bt-bellat|Салата (род раслін){{!}}салата|*Lactuca*}} і іншых травах. Вусені неядомыя, што, зрэшты, характэрна і для лічынак многіх іншых мядзведзіц.

1. ↑  Spilosoma lubricipeda - Медведица крапчатая или мятная **(нявызн.)**. *lepidopterolog.ru*. Архівавана з першакрыніцы 4 березня 2022. Праверана 4 сакавіка 2022.
**Крыжавік звычайны** (*Araneus diadematus*) — від павукоў-кругапрадаў.

Апісанне
--------

Цела складаецца з двух аддзелаў: галавагрудзей, якія ўтварыліся пры зліцці галавы і грудзей, і цэльнага брушка. Галавагрудзі і брушка раздзелены тонкай сцяблінкай — відазмененым сегментам брушка. Вусікаў няма.

На галавагрудзях шэсць пар канечнасцей. Першая пара мае на вяршыні вострыя членістыя кіпцюрыкі з ядавітай залозай каля асновы. Кіпцюрыкі пранізаны каналамі з адтулінай на вяршыні, праз якія змесціва ядавітай залозы ўводзіцца ў цела ахвяры, паралізуючы або забіваючы яе. Другая пара канечнасцей — тонкія членістыя нагашчупальцы. Гэта органы дотыку і смаку, а ў самцоў яны служаць і для апладнення самак. Наступныя чатыры пары канечнасцей галавагрудзей — хадзільныя ногі. Яны членістыя і працуюць, як рычагі, забяспечваючы актыўныя рухі драпежнікаў. Частка канечнасцей ператварылася ў павуцінныя бародаўкі, размешчаныя на ніжнім баку брушка.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Павуцінныя бародаўкі звычайнага крыжавіка пранізаны сотнямі надзвычай тонкіх канальцаў. Праз адтуліны канальцаў выдзяляецца бялковы сакрэт павуцінных залоз, размешчаных у брушку павука. Гэты сакрэт на паветры застывае ў выглядзе соцень танюткіх ніцей. Яны звіваюцца ў больш тоўстую і трывалую павуціну грабеньчатымі капцюрыкамі задняй пары хадзільных ног. Па хімічным саставе павуціна блізкая да шоўку, яна вельмі трывалая і эластычная. З павуціны павук робіць сетку, выдзяляючы спачатку сухі (не ліпкі) сакрэт для яе каркаса, а затым ліпкі сакрэт для кругавых ніцей. Павук бегае па сухіх ніцях, а яго ахвяры прыліпаюць да ліпкіх ніцей і становяцца здабычай драпежніка.

Звычайны крыжавік — раздзельнаполая жывёла. Самкі звычайна буйнейшыя за самцоў. Восенню аплодненая самка адкладвае яйцы, фарміруючы шчыльны павуцінны кокан. Самка падвешвае кокан у зацішных месцах: пад адсталай карой або ў яе трэшчынах на ствалах дрэў, у шчылінах і іншых падобных месцах. Развіццё ў павукоў прамое. Вясной з кокана выходзяць маладыя павучкі. Яны будуюць павуцінныя сеткі, павялічваючы іх па меры росту.

Літаратура
----------

* Біялогія: вучэб. дапам. для 8-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / Л. В. Камлюк, А. С. Шалапёнак; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — 3-е выд. дап. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 222 с. : іл. ISBN 978-985-03-1367-6.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779049886 |
**Наста Ройц** (харв.: Nasta Rojc; нар. 6 лістапада 1883, Б’елавар, Аўстра-Венгрыя — 6 лістапада 1964, Заграб, Югаславія) — харвацкая мастачка.

Біяграфія
---------

Наста Ройц нарадзілася ў сям’і палітыка Мілана Ройца. Пачаўшы захапляцца жывапісам, яна сутыкнулася з непаразуменнем з боку бацькі, якое ёй удалося пераадолець толькі выйшаўшы замуж за мастака з забяспечанай сям’і Браніміра Шэноа.

Свае першыя мастацкія навыкі яна атрымала ў Б’елаварскай гімназіі ў Ёсіпа Хохнеца і ў прыватнай школе Атона Івекавіча ў Заграбе, дзе напісала свае першыя карціны: «*Ulica u snijegu*» (1900–02) і «*Imanje Rojčevo i Snopovi žita*» (1902). Затым яна пераехала ў Вену, дзе з 1902 па 1904 год вучылася ў жаночай мастацкай школе ў Людвіга Міхалека, Ганса Ціхі і Ціны Блаў, з дапамогай якой Ройц ў 1905 годзе стварыла пленэр «*Motiv iz Bistre*». Праз два гады яна пераехала ў Мюнхен для навучання ў жаночай Акадэміі ў Генрыха Кніра і Ангела Янка. Там жа яна завяла знаёмства са скульптарам Міраславам Кралевічам, што заахвоціла яе вярнуцца ў Вену для вывучэння скульптурнага рамяства.

Пад канец першай сусветнай вайны Ройц стала членам суфражысцкай плыні і напісала аўтабіяграфію, у якой апісвала свой шлюб з Бранімірам Шэноа. У 1924 годзе яна адправілася ў падарожжа па Англіі і Шатландыі з двума афіцэрамі брытанскай арміі, падчас якога напісала некалькі карцін з якіх вылучаецца «*Naš auto u Škotsko*» — першы малюнак аўтамабіля, створаны харвацкім мастаком.

Зноскі
------

1. ↑  Nasta Rojc // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
2. ↑  *Brozović D. Ladan T.* Nasta Rojc // Hrvatska enciklopedija — LZMK, 1999. — 9272 с. — ISBN 978-953-6036-31-8<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1264934'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q429032'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18446'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1789619'></a>
3. ↑   Праверана 15 студзеня 2023.
4. ↑  geni.com — 2006. Праверана 15 студзеня 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2621214'></a>
5. 1 2  Hrvatska enciklopedija 2021.

Літаратура
----------

* Hrvatska enciklopedija (харв.). — mrežno izdanje. — Leksikografski zavod Miroslav Krleža, 2021. Архівавана 8 снежня 2022 года.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Artists of the World Online |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 142207276 · ISNI: 0000000080814696 · LCCN: no2008098318 · VIAF: 2284189 |
**Eranthis pinnatifida** — від шматгадовых раслін сямейства {{bt-bellat||Ranunculaceae}}.

Апісанне
--------

Пад зямлёй знаходзіцца шарападобны клубень цёмна-карычневага колеру дыяметрам 0,8-1,5 см, з якога выходзяць карані. Сцябло вышынёй 10-30 см, над ім растуць два сядзячых ліста. Сцябловае лісце 2-2,5 см даўжынёй і 3-5,5 см шырынёй, глыбока пёрыста-рассечанае, долі шырокалінейныя. Прыкаранёвы ліст адзінкавы, хвосцікі даўжынёй 7-15 см, пяцікутныя і 1-5 см даўжынёй і шырынёй, з 3 поўнымі долямі і пёрыстымі выемкамі.

Перыяд цвіцення - з лютага па красавік. Кветкі растуць адзінкава на кончыках сцеблаў, белыя, 2-2,5 см у дыяметры. Кветканос, які выходзіць са сцябла і лісця, мае даўжыню 0,5-1 см і тонкія варсінкі. Пялёсткаў звычайна 5, шырокаавальныя, 1-1,5 см у даўжыню, 1,5-0,8 см у шырыню, з завостраным кончыкам. Ёсць 5-10 вяночкаў, кончыкі двухлопасцевыя, утвараюць нектарнікі ад жоўтага да памяранцава-жоўтага колеру. Тычынак шмат, пылавікі бледна-фіялетавыя. Песцікаў 2-5. Плод — мяшочак, насенне — 2 мм у дыяметры, карычневага колеру і з гладкай паверхняй.

Распаўсюджанне і арэал
----------------------

Від з'яўляецца эндэмікам Японіі. Расце на Хонсю (захад рэгіёна Канто), як правіла, аддаючы перавагу вапняковым глебам. Расце ў рэдкіх умераных зялёных лясах і ў паўценявых раёнах ля падножжа гор .

Ахова віду
----------

Яго прыгожыя кветкі вельмі папулярныя, але цяпер расліна стала рэдкай з-за празмернага збору і разбурэння навакольнага асяроддзя яго роднага асяроддзя пражывання.

Спасылкі
--------

* セツブンソウ
* 総領町・節分草自生地公開 例年2月中旬〜3月中旬（広島県庄原市総領町）

1. 1 2 3 4  『改訂新版 日本の野生植物2』p.152
2. 1 2 3  『新牧野日本植物圖鑑』p.139, p.1341
3. ↑  『日本の固有植物』p.54
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Барташ.

**Святлана Уладзіміраўна Барташ** (нар. 4 мая 1969, Салава, Драгічынскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі эканаміст, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7 і 8 склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 4 мая 1969 года ў вёсцы Салава Драгічынскага раёна Брэсцкай вобласці.

Скончыла Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Эканоміка і кіраванне ў галінах аграпрамысловага комплексу».

Працавала эканамістам па працы, галоўным эканамістам калгаса «Іскра» Драгічынскага раёна; на розных пасадах у эканамічным аддзеле ўпраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання Драгічынскага райвыканкама, намеснікам начальніка, начальнікам эканамічнага аддзела ўпраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання Драгічынскага райвыканкама; старшынёй Драгічынскай раённай прафсаюзнай арганізацыі Беларускага прафесійнага саюза работнікаў аграпрамысловага комплексу; старшынёй Драгічынскага раённага Савета дэпутатаў.

Дэпутат Драгічынскага раённага Савета дэпутатаў дваццаць шостага, дваццаць сёмага і дваццаць восьмага скліканняў; член Пастаяннай камісіі па бюджэце і фінансах.

Сям’я
-----

Мае сына.

Узнагароды
----------

* ганаровыя граматы Драгічынскага раённага выканаўчага камітэта і Драгічынскага раённага Савета дэпутатаў, Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі

Зноскі
------

1. ↑  Сведения о результатах голосования по выборам депутатов Палаты представителей Национального собрания Республики Беларусь седьмого созыва 17 ноября 2019 года по Брестской области Архівавана 2 студзеня 2020.
2. ↑  Барташ Святлана Уладзіміраўна