recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Дыптэрыцын** — антымікробны пептыд масай 9 кДа, актыўны супраць грамадмоўных бактэрый, пашкоджвае клеткі бактэрыяльнай мембраны. Упершыню быў вылучаны з гемалімфы сіняй мясной мухі *Phormia terranova* (Protophormia terraenovae). У сваёй структуры дыптэрыцын змяшчае дамен, багаты на амінакіслату пралін, як антымікробныя пептыды дразацын, піракарыцын і абаецын, і дамен, багаты на амінакіслату гліцын, падобны да атацыну. Д. з’яўляецца маркерам актыўнасці імуннай сістэмы насякомага і паўсюдна выкарыстоўваецца ў даследаванні імунітэту дразафіл.

Зноскі
------

1. ↑  Dimarcq J.L. Insect immunity. Purification and characterization of a family of novel inducible antibacterial proteins from immunized larvae of the dipteran Phormia terranovae and complete amino-acid sequence of the predominant member, diptericin A//European Journal of Biochemistry/1989. — 171 (1-2): 17-22, doi:10.1111/j.1432-1033.1988.tb13752.x
**Шарнірны робат** (англ.: Articulated robot) — гэта робат, які мае некалькі змацаваных паміж сабой звёнаў, якія могуць вольна круціцца ў кропках мацавання. Шарнірныя робаты могуць быць рознымі па складанасці: ад аднашарнірных да 10-ці і больш. Яны механізаваны з дапамогай розных сродкаў, у тым ліку электрычных матораў. Некаторыя звёны такога робата (напрыклад, робатарукі) могуць быць безшарнірнымі.

Шарнірныя робаты ў дзеянні
--------------------------

* Апрацоўка ежы ў пякарніАпрацоўка ежы ў пякарні
* Выраб сталёвых мастоў, абрэзка сталіВыраб сталёвых мастоў, абрэзка сталі
* Праца з плоскім шкломПраца з плоскім шклом
* Аўтаматызацыя у плавільнай прамысловасці, тэрмаўстойлівы робатАўтаматызацыя у плавільнай прамысловасці, тэрмаўстойлівы робат
* Кропкавы робат-зваршчыкКропкавы робат-зваршчык

Зноскі
------

1. ↑  OSHA TECHNICAL MANUAL — SECTION IV: CHAPTER 4
2. ↑   Архівавана 16 лістапада 2017. pg 9
**Дыпло́м** (фр.: diplôme, ад стар.-грэч.: δίπλωμα — складзены ўдвая ліст або дакумент) — афіцыйны дакумент пра сканчэнне пачатковай прафесійнай, сярэдняй прафесійнай (спецыяльнай) або вышэйшай навучальнай установы і прысваенні адпаведнай кваліфікацыі; афіцыйны дакумент пра прысваенне вучонай ступені або вучонага звання.

Вокладка дыплома лаўрэата Дзяржаўнай прэміі СССР (1962)
У Старажытным Рыме дыпломам называлі дзве бронзавыя шыльды, якія выдаваліся пры звальненні адслужыўшаму ў дапаможных частках салдату, дзе падаваліся звесткі пра яго службу, удзел ў бітвах і г.д. Гэтыя шыльды былі падставай для прадастаўлення пэўных прывілеяў, у тым ліку рымскага грамадзянства.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4012398-4 · NKC: ph319006 |
Аўтафеляцыя
**Аўтафеляцыя** (ад стар.-грэч.: αὐτός — *сам* і лац.: fello — *смакчу*) — феляцыя, пры якой палавы член лашчыцца ўласным ротам і языком.

Паводле «Справаздач Кінсі», значная частка мужчын хоць бы раз у жыцці спрабавала здзейсніць аўтафеляцыю, прынамсі, у раннім падлеткавым узросце. Аднак ажыццявіць гэта здольныя толькі 2—3 мужчыны з тысячы (гэта значыць 0,2—0,3 працэнта). Гэта звязана з тым, што аральныя ласкі ўласнага палавога члена патрабуюць ад мужчыны значнай даўжыні пеніса і/ці вялікай гнуткасці пазваночніка.

Гл. таксама
-----------

* Мінет
* Мастурбацыя

Зноскі
------

1. 1 2  *Robert Jean Campbell.* Autofellatio // Campbell’s Psychiatric Dictionary. — Oxford University Press, 2009. — С. 104. — 1051 с.  (англ.)
2. ↑  *Frank Spitzer.* Pimp Up Your Sex. — BoD – Books on Demand, 2009. — С. 36. — 142 с.  (ням.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аўтафеляцыя
**Помнік вызвалення** — помнік помнік у Гарадку (Беларусь), знаходзіцца на перакрыжаванні вуліцы К. Маркса з вуліцай Пралетарскай.

Гісторыя
--------

Камандаванне нямецкіх войск надавала вялікае значэнне Гарадку як важнаму апорнаму пункту на Віцебскім напрамку. На подступах да горада былі створаны 4 лініі ўмацаванняў, сцягнуты буйныя сілы. Да войск 3-й танкавай і паўднёвага крыла 16-й армій, якія абаранялі гарадоцкі выступ, гітлераўцы перакінулі 2 пяхотныя дывізіі з-пад Ленінграда, 5 пяхотных і 1 танкавую дывізію з паўднёвага крыла групы армій «Цэнтр». Горад вызвалены ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў у ходзе Гарадоцкай наступальнай аперацыі (13—31 снежня 1943 года) войскамі правага крыла 1-га Прыбалтыйскага фронту. Да 21 снежня 1943 года савецкія войскі авалодалі 2 знешнімі лініямі абароны нямецкіх войск і выйшлі на рубеж возера Кашо, рэк Гаражанка і Пальмінка. 23 снежня была прарвана і 3-я лінія абароны. У ноч на 24 снежня 83-я гвардзейская і 26-я гвардзейская стралковыя дывізіі з захаду, 11-я гвардзейская з усходу і 5-я гвардзейская стралковыя дывізіі з поўначы пайшлі на штурм Гарадка. У выніку цяжкіх баёў апоўдні 24 снежня горад быў вызвалены.

Часцям і злучэнням, якія вызначыліся ў баях за Гарадок: 5-й, 11-й, 26-й Усходне-Сібірскай, 83-й гвардзейскім Чырванасцяжным стралковым дывізіям, 10-й гвардзейскай танкавай брыгадзе, 545-у мінамётнаму, 523-у карпусному артылерыйскаму, 488-у гарматна-артылерыйскаму палкам, 2-й гвардзейскай Чырванасцяжнай мінамётнай дывізіі, 259-й знішчальнай авіядывізіі, 17-й знішчальнай процітанкавай артылерыйскай брыгадзе, 6-му гвардзейскаму інжынернаму батальёну — нададзены ганаровыя найменні «Гарадоцкіх».

Помнік
------

У 1975 годзе у гонар вызвалення горада ад нямецкіх войскаў пастаўлены помнік — V-падобная двухгранная стэла. У цэнтры яе аб’ёмная выява пяціканцовай зоркі, у завяршэнні — 12 пліт з назвамі часцей і злучэнняў, якія вызвалялі горад. Абапал стэлы — 2 гарызантальныя бетонныя блокі з надпісамі-інфармацыяй.

Літаратура
----------

* Помнік Вызвалення // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал. С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мн. 1985. — С. 204.
**Гарадзе́йка** — рака ў Стаўбцоўскім і Нясвіжскім раёнах Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Уша (басейн Нёмана).

Назва
-----

Назва балцкага паходжання, адпачатная форма — \**Gardēja*.

Канчатак *-ейка* часта прысутны на месцы ранейшага балцкага *-ēja* (як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — *Vedēja,* Мярэйка *— Merēja,* Рыпейка — *Rupēja*).

Корань той жа, што і ў літоўскіх гідронімах *Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis*, латышскіх *Gard-upe, Gardena, Gardauņa*. На Верхнім Павоччы той жа корань *Gard*- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам *-at-*). На Панёманні той жа корань *Gard*- у гідроніме Горадзен (> Гараднічанка), ад якога назва Гродна.

Балцкі гідранімічны корань *Gard-* звязаны з індаеўрапейскім \**gherd*- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага \**gher*- «хапаць, абдымаць»). Ад яго таксама і праславянскае \**gordъ* «горад (агароджанае месца)», літоўскае *gardas* «загарода (для свойскай жывёлы)».

Назвы Гарадзея, Горадзен з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія гідронімы тыпу Жлобін, Гамея (> Гамяюк), якія ўрэшце ўзыходзяць да каранёў *\*gleb(h)-* «сціскаць», *\*gem-* «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера.

Гідраграфія
-----------

Даўжыня ракі 10 км. Плошча вадазбору 53 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,9 ‰.

Пачынаецца на ўсходзе ад вёскі Новая Вёска Стаўбцоўскага раёна, цячэ праз гарадскі пасёлак Гарадзея, упадае ва Ушу на ўсходзе ад вёскі Студзёнкі Нясвіжскага раёна.

Ад вусця на працягу 1 км каналізаваная. Паміж вёскамі Новая Вёска і Вялікі Двор Стаўбцоўскага раёна на рацэ сажалка.

Зноскі
------

1. ↑  *В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев*. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.
2. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.
3. ↑  Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.
4. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.
5. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Гарадзейка // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — С. 557. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Минская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2009. — С. 24. — 60 с. — 20 000 экз. — ISBN 978-985-508-174-7. (руск.)
* Ліст карты N-35-90. Выданне 1986 г. Стан мясцовасці на 1983 г. (руск.)
**Помнік Анры Дзюнану** — помнік у цэнтры Мінска, размешчаны на бульвары на рагу вуліц Леніна і Карла Маркса непадалёку ад галоўнага офіса Чырвонага Крыжа ў Беларусі. Прысвечаны швейцарскаму гуманісту і грамадскаму дзеячу Анры Дзюнану, які заснаваў Чырвоны Крыж.

Адкрыты 7 мая 2010 года, у сотую гадавіну смерці Дзюнана напярэдадні дня яго нараджэння. У цырымоніі адкрыцця ўзялі ўдзел прадстаўнікі Міжнароднага руху Чырвонага Крыжа, розных міжнародных арганізацый, прадстаўнікі дыпламатычнага корпуса, дзяржаўныя дзеячы Беларусі.

Аўтар — скульптар Алег Купрыянаў, які адмовіўся ад узнагароды ў знак павагі да гуманістычнай дзейнасці Анры Дюнана; архітэктурная прывязка — ТМ-7. Помнік уяўляе сабой бронзавы бюст гуманіста на пастаменце з чырвонага і белага граніту.

Гл. таксама
-----------

* Помнік Грыцаўцу — помнік на іншым канцы бульвара

Зноскі
------

1. 1 2  Памятник Анри Дюнану в Минске
2. ↑  Вклад белорусских скульпторов в создание памятников Минска

Спасылкі
--------

* Памятник Анри Дюнану Архівавана 7 сакавіка 2018.
**Помнік Ізяславу** — помнік у Заслаўі на Цэнтральнай плошчы, прысвечаны заснавальніку горада князю Ізяславу Уладзіміравічу.

Гісторыя
--------

Створаны мінскім скульптарам Аляксандрам Прохаравым, вучнем Анатоля Арцімовіча, які ў 1993 годзе стварыў для Заслаўя помнік Рагнедзе і Ізяславу. Помнік Ізяславу ўрачыста адкрылі падчас святкавання ў горадзе XXI Дня беларускага пісьменства. Падчас цырымоніі адкрыцця манумента міністр культуры Беларусі Барыс Святлоў адзначыў, што «сёння мы аддаём даніну памяці не толькі Ізяславу, але і ўсім нашых слаўным землякам, нястомным служкам духоўнасці, дзякуючы якім на працягу стагоддзяў створаны багаты духоўны свет беларускай культуры».

Апісанне
--------

Новая кампазіцыя паказвае Ізяслава дарослым і мужным. Бронзавая фігура князя ў вышыню дасягае пяці метраў. Узвышаецца Ізяслаў над некалі сваімі ўладаннямі на гранітным пастаменце, сімвалічна трымаючы ў руках кнігу. Адзенне князя дапаўняюць нармандскі пас, меч, бранзалет і фамільны пярсцёнак.

Гістарычны нарыс
----------------

Ізяслаў Уладзіміравіч (пад 978/979 — 1001), сын кіеўскага князя Уладзіміра і полацкай князёўны Рагнеды, быў першым з усходнеславянскіх кіраўнікоў, хто ўвёў у Полацкім княстве пісьменства і навучанне пісьму. За ягоны родавы знак уважаецца трызубец з маленькім крыжыкам на сярэднім зубцы. У 1950-х гадах у Ноўгарадзе была знойдзеная пячатка Ізяслава, надпіс на якой з'яўляецца адным з самых старажытных помнікаў пісьменства ва Усходняй Еўропе.

Гл. таксама
-----------

* Помнік Рагнедзе і Ізяславу

Спасылкі
--------

* На цэнтральнай плошчы Заслаўя адкрылі помнік князю Ізяславу // Хартыя'97
**Мбунда** (саманазва: *Wambúùnda*, літаральна "людзі чырвонай глебы") — народ на поўдні Афрыкі. Жывуць пераважна ў Анголе і Замбіі. Агульная колькасць (2017 г.) — 407 000 чалавек.

Гісторыя
--------

Мбунда лічаць сябе старажытным народам, які ў даўнія часы перасяліўся на поўдзень Афрыкі з Паўднёвага Судана ў пошуках тэрыторый з чырвонай глебай. Яны таксама прызнаюць блізкасць іх традыцый з народамі дзяржаў Лунда і Луба, але мяркуюць, што гэтыя гістарычныя дзяржавы былі толькі прамежкавымі землямі для спынення падчас доўгай міграцыі. 

У XVII - XVIII стст. мбунда сфарміравалі сваю манархічную дзяржаву на тэрыторыі сучаснай Анголы. Прыкладна тады ж яны прасунуліся на захад Замбіі. Усталяванне дзяржавы і далейшае перасяленне суправаджаліся войнамі з суседнімі народамі, асабліва з чоквэ. Разам з гэтым, блізкасць культуры і мовы садзейнічала з'яўленню сваяцкіх сувязяў з чоквэ. Мбунда, што перасяляліся ў Замбію, падтрымлівалі саюзніцкія адносіны з лозі. Яны ўдзельнічалі ў міжнародным гандлі рабамі і слановай косцю. 

У 1914 г. партугальцы далучылі дзяржаву мбунда да сваіх калоній. Пазней яе тэрыторыя ўвайшла ў склад незалежнай Анголы. Пасля набыцця незалежнасці Замбіі мясцовыя мбунда імкнуліся да аўтаноміі. Гэта выклікала непаразуменні з традыцыйным кіраўніцтвам лозі, але ў выніку ў 2015 г. было абвешчана аб усталяванні самастойнай аўтаномнай манархіі мбунда.

Плямёны мбунда
--------------

Мбунда падзяляюцца на 8 буйных сваяцка-тэрытарыяльных груп, кожная з якіх размаўляе на асабістым дыялекце. Вылучаюць наступныя плямёны мбунда:

* *Матзі*
* *Машака*
* *Мбаланга*
* *Нбунду*
* *Нкангала*
* *Танга*
* *Шамука*
* *Яума*

Культура
--------

Хаця мбунда здаўна займаліся ручным земляробствам і жывёлагадоўляй, іх асноўнай спецыялізацыяй былі рамесная вытворчасць, камерцыйнае паляванне і гандаль. Так, у XIX ст. найбольш важным заняткам стала здабыча слановай косці, якую абменьвалі на рабоў, а рабоў — на еўрапейскія тавары. Сучасныя мбунда вядомы як выдатныя разьбяры і будаўнікі. 

Большасць сем'яў манагамныя. На чале сям'і стаіць мужчына, аднак адлік сваяцтва і перадача спадчыны адбываюцца па жаночай лініі. 

Захоўваюцца шматлікія абрады, у тым ліку мужчынскай ініцыяцыі *муканда* і жаночай ініцыяцыі *бвалі*. Яны суправаджаюцца барабаннай музыкай *мвая* і традыцыйнымі танцамі *мунда*.

Мова
----

Мова чымбунда адносіцца да групы моў банту. Выкарыстоўваецца пісьмовасць на аснове лацінкі. У 2009 г. у Замбіі адбылося першае выданне Бібліі на чымбунда.

Рэлігія
-------

Традыцыйныя рэлігійныя вераванні заснаваны на шанаванне шматлікіх духаў, асабліва духаў продкаў. Сучасныя вернікі таксама спавядаюць хрысціянства.

Гл. таксама
-----------

* Амбунду
* Авімбунду

Зноскі
------

1. ↑  Mbunda
2. ↑  Mbunda Ethnologue
3. ↑  Mbunda speaking people get Bible in their own language

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мбунда
* Art Afrika - MBUNDA
* THE MBUNDA ROYAL ESTABLISHMENT ZAMBIA
* Mbunda activists write to Lungu over ‘intimidation’ Архівавана 15 красавіка 2016.
**Гарадавікоўскі раён** (руск.: Городовико́вский район, калм. Башнтан район; у 1930—1960 гадах — *Заходні раён*) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэспублікі Калмыкія Расійскай Федэрацыі, у межах якой утвораны муніцыпальны раён Гарадавікоўскае раённае муніцыпальнае ўтварэнне.

Адміністрацыйны цэнтр — горад Гарадавікоўск.

Геаграфія
---------

Плошча тэрыторыі раёна — 1099 км². Адлегласць ад раённага цэнтра да г. Эліста — 251 км. У раёне — развітая сетка аўтадарог. Асноўныя аўтадарогі — Сальск — Гарадавікоўск, Гарадавікоўск — Тахта (на Іпатава), Гарадавікоўск — Яшалта, Гарадавікоўск — Родыкі (на Стаўрапаль і Краснагвардзейскае).

Раён мяжуе на паўночным усходзе з Яшалцінскім раёнам, на паўднёвым усходзе і поўдні — са Стаўрапольскім краем, на захадзе і поўначы — з Растоўскай вобласцю.

Асноўныя рэкі — Егарлык, Башанта, Вялікі Гок. У паўднёва-ўсходняй частцы раёна размешчана Гарадавікоўскае вадасховішча.

Заўвагі
-------

1. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Federal State Statistics Service. Праверана 23 студзеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680'></a>

| ⛭Калмыкія |
| --- |
| Раёны | 
* Акцябрскі
* Гарадавікоўскі
* Ікі-Бурульскі
* Кетчэнераўскі
* Лаганскі
* Маладэрбетаўскі
* Прыютненскі
* Сарпінскі
* Цалінны
* Чорназямельскі
* Юсцінскі
* Яшалцінскі
* Яшкульскі

 |  |
| Гарады | 
* Гарадавікоўск
* Лагань
* **Эліста**

 |
| Сёлы — цэнтры раёнаў | 
* Вялікі Царын
* Ікі-Бурул
* Камсамольскі
* Кетчэнеры
* Малыя Дэрбеты
* Прыютнае
* Садовае
* Троіцкае
* Цаган Аман
* Яшалта
* Яшкуль

 |
**Помнік «У памяць аб рэвалюцыі 1905 года»** — помнік у Таганрогу. Знаходзіцца на скрыжаванні Завадской вуліцы і вуліцы імя П. Я. Асіпенкі. Помнік гісторыі, занесены ў рэестр «Аб'екты культурнай спадчыны РФ».

Помнік
------

Помнік уяўляе сабою ўсталяваную на невысокім каменным пастаменце клець даўнейшага трубапракатнага агрэгата. На гэтай клеці размешчана мемарыяльная дошка з надпісам: «Тут 17 снежня 1905 года адбылося ўзброенае сутыкненне працоўных металургічнага і кацельнага заводаў з паліцыяй».

Гісторыя
--------

Адкрыццё ў 1926 г.
Помнік быў урачыста адкрыты 30 снежня 1926 года. На ім была размешчана мемарыяльная дошка з тэкстам: «Мемарыяльная дошка ў памяць баёў таганрогскага пралетарыяту з контррэвалюцыяй у Таганрогу 30 (17) студзеня 1918 года». Гэта дошка была знята ў перыяд акупацыі Таганрога (1941-1943). Пасля вызвалення горада была ўсталявана новая дошка, але ўжо з тэкстам пра падзеі 1905 года.

Рашэннем Малога Савета аблсавета № 301 ад 18 лістапада 1992 года помніку «У памяць аб рэвалюцыі 1905 года» быў прысвоены статус Помніка гісторыі пад назвай «Месца сутыкнення працоўных металургічнага і кацельнага заводаў з паліцыяй». У рэестры аб'ектаў культурнай спадчыны РФ помнік зарэгістраваны пад нумарам 6101167000.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  *Киричек М. С.* Музей под открытым небом. — Таганрог: ИП Стадников, 2010. — С. 61. — ISBN 978-5-9901455-3-5.
2. ↑  Герб Расіі Аб’ект культурнай спадчыны РФ № 6101167000№ 6101167000
3. ↑  И дольше века льётся сталь / *Под ред. Н. И. Фартушного*. — Ростов-на-Дону: Принт-Сервис, 2006. — С. 16.
**«Алёша»** — помнік савецкаму салдату-вызваліцелю ў балгарскім горадзе Плоўдзіў на холме Бунарджык («Холм Вызваліцеляў»).

Апісанне
--------

Помнік уяўляе сабой 11,5-метровую жалезабетонную скульптуру савецкага салдата, які глядзіць на ўсход. У яго руцэ — ПКШ, накіраваны да зямлі.

Скульптары: Васіл Радославаў, Любамір Далчаў, Тодар Босілкаў і Аляксандр Ковач; архітэктары М. Марангозаў і іншыя. Помнік устаноўлены ў 1954 годзе, адкрыты 5 лістапада 1957 года.

Скульптура пастаўлена на 6-метровы пастамент, абліцаваны сіенітам і гранітам. Пастамент упрыгожаны барэльефамі «Савецкая армія б'е ворага» (аўтар Георгій Коцаў) і «Народ сустракае савецкіх воінаў» (аўтар Аляксандр Занкоў).

Да манумента, які стаіць пасярод вялікай назіральнай пляцоўкі, вядзе шырокая лесвіца са ста прыступак (аўтары архітэктурна-планіровачнага рашэння — Барыс Маркаў, Мікалай Марангозаў, Пётр Цвяткоў). Помнік можна ўбачыць практычна з любой кропкі горада.

Гісторыя стварэння
------------------

Ідэя пабудаваць на ўзгорку Бунарджык манумент у гонар савецкіх воінаў-вызваліцеляў нарадзілася ў жыхароў Плоўдзіва яшчэ ў 1948 годзе. Ініцыятыва цалкам зыходзіла «знізу», ад народа, без усялякай рэкамендацыі «зверху». 9 мая 1948 года быў створаны Агульнагарадскі ініцыятыўны камітэт па будаўніцтве помніка савецкім салдатам, у склад якога ўвайшлі грамадскія дзеячы, архітэктары, мастакі, пісьменнікі і выкладчыкі. Узначаліў яго начальнік Плоўдзіўскага ваеннага гарнізона, генерал Асен Грэкаў. У той жа дзень быў зроблены сімвалічны мур падножжа помніка.

Праз год быў абвешчаны агульнабалгарскі конкурс праектаў помніка, у якім прынялі ўдзел дзесяць творчых калектываў. Камісія спынілася на двух варыянтах: «Чырвоны волат» і «Перамога», аўтарам якіх быў дадзены год на дапрацоўку. У 1950 годзе камісія спыніла свой выбар на праекце «Чырвоны волат», створаным калектывам пад кіраўніцтвам Васіла Радославава. Пры ўзвядзенні макета на месцы будучага помніка, выявіліся пэўныя недахопы. Паводле задумы аўтараў манумент павінен быў складацца з трох элементаў, аднак на фоне неба яны зліваліся і кампазіцыя губляла сваю прыгажосць. Таму было вырашана пакінуць толькі воіна. У чэрвені 1950 года дадзены варыянт быў зацверджаны.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Помнік Алёша (Плоўдзіў)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Германавічы (значэнні).
**Гміна Германавічы** (польск.: Gmina Hermanowicze) — колішняя вясковая гміна, якая існавала да 1939 года ў Навагрудскім ваяводстве, Віленскай зямлі, Віленскім ваяводстве Польскай Рэспублікі (цяпер тэрыторыя Беларусі). Сядзіба размяшчалася ў мястэчку Германавічы (593 жых. у 1921 годзе). Гміна ахоплівала сельскую мясцовасць вакол Дзісны.

У самым пачатку міжваеннага перыяду гміна Германавічы ўваходзіла ў склад Дзісенскага павета Навагрудскага ваяводства. 13 красавіка 1922 года гміна разам з астатнім Дзісенскім паветам была ўключана ў склад Віленскай зямлі, ператворанай 20 студзеня 1926 года ў Віленскае ваяводства.

11 красавіка 1929 года ў склад гміны Германавічы перададзена частка тэрыторыі скасаванай гміны Сцяфанпаль, у той час як частка тэрыторыі гміны Германавічы уключана ў склад гміны Шаркаўшчына.

У лістападзе 1939 года павет уключаны ў склад БССР, скасаваны 15 студзеня 1940 года разам з гмінамі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej — Tom VII — Część II — Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923
2. ↑  Główny Urząd Statystyczny w Warszawie: Województwa centralne i wschodnie Rzeczypospolitej Polskiej — *podział na gminy według stanu z dnia 1.IV 1933 roku*, Książnica-Atlas, Lwów 1933
3. ↑  Dz. U. z 1922 r. Nr 26, poz. 213 — Art. 8.
4. ↑  Dz. U. z 1929 r. Nr 22, poz. 224

| ⛭Дзісенскі павет (1919—1939) |
| --- |
| Гарады | 
* Глыбокае
* Дзісна
* Докшыцы (з 1926)
* Друя (да 1925)

 |
| Вясковыя гміны | 
* Арэхава (да 1923)
* Богіна (да 1925)
* Верхняе (да 1929)
* Галубічы (з 1929)
* Германавічы
* Глыбокае
* Докшыцы (з 1926)
* Друя (да 1925)
* Ёды (да 1925)
* Залессе
* Ігуменава (да 1920)
* Лужкі
* Луцк (да 1920)
* Лявонпаль (да 1925)
* Мёры (да 1925)
* Мікалаева
* Новы Пагост (да 1925)
* Параф’янава (з 1926)
* Паставы (да 1920)
* Пераброддзе (да 1925)
* Пліса
* Порплішча (з 1926)
* Празарокі
* Стэфанпаль (да 1929)
* Тумілавічы (1926—1929)
* Чарасы (да 1925)
* Чарневічы (да 1929)
* Шаркаўшчына
* Язна

 |
**Хусінскае паўстанне** — супрацьстаянне шахцёраў рудніка «Крэка» і ўзброеных сіл Югаславіі падчас усеагульнай забастоўкі гарнякоў Босніі і Герцагавіны ў перыяд з 21 па 28 снежня 1928 года. Названа ў гонар шахцёрскага пасёлка Хусіна каля Тузлы.

Страйк пачаўся з-за таго, што ўрад парушыў пагадненьне аб узроўні заробкаў шахцёраў. У ім удзельнічала каля 7 тысяч працоўных, а кіравала стачкай Камуністычная партыя Югаславіі. У ходзе забастоўкі сем'і шахцёраў былі выселены з дзяржаўнага жылля, а самі шахцёры мабілізаваны. Большасць шахцёраў, якія былі выселены, з'яўляліся этнічнымі славенцамі. Страйк скончыўся растрэлам паўстанцаў, падчас якога загінула 7 гарнякоў і мясцовых сялян, больш за 10 шахцёраў былі параненыя, яшчэ 400 былі арыштаваныя. Расстрэл паўстанцаў выклікаў акцыі пратэсту шахцёраў па ўсёй тэрыторыі Босніі і Герцагавіны.

Праз трынаццаць месяцаў пасля паўстання, арыштаваным шахцёрам вынеслі прысуды. 10 шахцёраў атрымалі розныя турэмныя тэрміны - ад аднаго да пятнаццаці месяцаў зняволення. Гарняк Юры Керашэвіч, абвінавачаны ў забойстве жандарма, быў прысуджаны да смяротнага пакарання. Прысуд Керашэвічу выклікаў акцыі пратэста ў Югаславіі і за мяжой, у выніку чаго прысуд быў заменены на 20 гадоў пазбаўлення волі.

Літаратура
----------

* Dr. Boža Madžar. 1988. Husinska buna. U: *Enciklopedija Jugoslavije*. Jugoslovenski leksikografski institut u Zagrebu (5 tom JANj-HRV).
| * Г
* Р
* П
*Першая лінія* |
| --- |
|  умоўныя абазначэнні

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Алабінская  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Расійская  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Маскоўская  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Гагарынская  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Спартыўная  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Савецкая  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Пабеда  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Безымянка  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Кіраўская  |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |

 |  | ЦЧ-1 «Кіраўскае»  |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |

 |  | Юнгарадок  |

 |

**«Савецкая»** (руск.: Советская) — станцыя Самарскага метрапалітэна. Размешчана на 1-й лініі паміж станцыямі «Перамога» і «Спартыўная». Станцыя размешчана на вуліцы Юрыя Гагарына, недалёка ад скрыжавання з вуліцай Савецкай Арміі. Станцыя адкрыта 31 снежня 1992 года ў складзе пускавога ўчастка Самарскага метрапалітэна «Перамога» - «Савецкая».

Архітэктура
-----------

Пуцявыя сцены абліцаваныя ружова-чырвоным мармурам, падлога - светла-шэрым гранітам. Плафоны размешчаны ў паглыбленнях на столі.

Зноскі
------
**Герма́нскі рэ́йх** (ням.: Deutsches Reich) — афіцыйная назва нямецкай дзяржавы ў 1871—1945 гадах. Слова «рэйх» мае некалькі перакладаў, у прыватнасці, «дзяржава» і «імперыя».

У гістарыяграфіі гэты час прынята дзяліць на тры перыяды:

* Германская імперыя або **кайзераўская Германія** (1871—1918)
* Веймарская рэспубліка (1918—1933)
* Трэці рэйх або **нацысцкая Германія** (1933—1945)

Назва Deutsches Reich была афіцыйна абвешчана 18 студзеня 1871 года ў Версалі Ота фон Бісмаркам і Вільгельмам I Гогенцолернам. Пасля далучэння Аўстрыі да Германіі 12—13 сакавіка 1938 года нароўні з афіцыйнай назвай «Германскі рэйх» сталі ўжываць «Вялікі германскі рэйх» ці «Вялікагерманскі рэйх». У адпаведнасці з распараджэннем начальніка Імперскай канцылярыі Ганса Генрыха Ламерса ад 26 чэрвеня 1943 года (*«Der Erlass RK 7669 E des Reichsministers und Chefs der Reichskanzlei»*) назва «Вялікі германскі рэйх» (ням.: Großdeutsches Reich) у афіцыйных дакументах стала абавязковай.

Германскі рэйх спыніў існаванне ў маі 1945 года, пасля паражэння ў Другой сусветнай вайне (арышту рэйхспрэзідэнта Карла Дзёніца і «фленсбургскага ўрада»).

Главы дзяржаў
-------------

| Кіраўнік | Гады жыцця | Тытул | *Кіраваў з* | *па* | Арол (гербавая эмблема) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Германская імперыя (1871–1918) |
| Вільгельм I | 1797–1888 | *Кайзер* (Германскі імператар) | 18 студзеня 1871 | 9 сакавіка 1888 |  |
| Фрыдрых III | 1831–1888 | *Кайзер* | 9 сакавіка 1888 | 15 чэрвеня 1888 |
| Вільгельм II | 1859–1941 | *Кайзер* | 15 чэрвеня 1888 | 18 лістапада 1918 |
| Веймарская рэспубліка (1919–1933) |
| Фрыдрых Эберт | 1871–1925 | *Рэйхспрэзідэнт* | 11 лютага 1919 | 28 лютага 1925 | (-1927)(-1927) |
| Паўль фон Гіндэнбург | 1847–1934 | *Рэйхспрэзідэнт* | 12 мая 1925 | 2 жніўня 1934 |
| Трэці Рэйх (1933–1945) |
| Адольф Гітлер | 1889–1945 | *Фюрар* і *Рэйхсканцлер* | 2 жніўня 1934 | 30 красавіка 1945 |  |
| Карл Дзёніц | 1891–1980 | *Рэйхспрэзідэнт* | 30 красавіка 1945 | 23 мая 1945 |

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Германскі рэйх на Вікісховішчы |

Зноскі
------

1. ↑  Digitale Bibliothek — Münchener Digitalisierungszentrum
2. ↑  Faksimile: Reichsarbeitsblatt Jahrgang 1943, Teil I, Nr. 23 vom 15. August 1943, S. 413.
**Закамянеласці возера Мунг** (англ.: Lake Mungo remains) — астанкі трох вядомых набораў закамянеласцяў: **Lake Mungo 1**, таксама званая *лэдзі Мунга* (а таксама *LM1* і *ANU-618*; англ.: Lady Mungo), **Lake Mungo 3**, таксама званы *мужчынам Мунга* (а таксама *LM3* і *Lake Mungo III*; англ.: Mungo Man), і **Lake Mungo 2** (*LM2*), знойдзеныя ў дзюнах возера Мунга  (руск.) (бел..

Возера Мунга знаходзіцца ў Новым Паўднёвым Уэльсе (Аўстралія) і ўваходзіць у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў складзе азёрнага раёна Уіландра.

Астанкі LM1 былі выяўленыя ў 1969 годзе і з’яўляюцца адной з найстарэйшых крэмацыяў. LM3, выяўлены ў 1974 годзе, быў адным з першых людзей, якія жылі на аўстралійскім кантыненце, які, як мяркуюць навукоўцы, жыў паміж 68 і 40 тысячамі гадоў таму, у эпоху плейстацэну. На сённяшні дзень закамянеласці Мунга з’яўляюцца найстаражытнымі анатамічна сучаснымі парэшткамі чалавека, знойдзенымі ў Аўстраліі. Іх дакладны ўзрост з’яўляецца прадметам працяглай спрэчкі.

У аднаго з узораў навукоўцам атрымалася вызначыць мітахандрыяльную гаплагрупу S (субклада S2)  (руск.) (бел..

Зноскі
------

1. ↑  Bowler JM, Jones R, Allen H, Thorne AG. (1970). "Pleistocene human remains from Australia: a living site and human cremation from Lake Mungo, Western New South Wales.". *World Archaeol.* **2** (1): 39–60. doi:10.1080/00438243.1970.9979463. PMID 16468208.
2. ↑  Barbetti M, Allen H. (1972). "Prehistoric man at Lake Mungo, Australia, by 32,000 years BP.". *Nature* **240** (5375): 46–8. doi:10.1038/240046a0. PMID 4570638.
3. ↑  Bowler, J.M. 1971. Pleistocene salinities and climatic change: Evidence from lakes and lunettes in southeastern Australia. In: Mulvaney, D.J. and Golson, J. (eds), Aboriginal Man and Environment in Australia. Canberra: Australian National University Press, pp. 47-65.
4. ↑  *Tim H. Heupink* et al. Ancient mtDNA sequences from the First Australians revisited, 2016.

Спасылкі
--------

* Anne-Marie, Cantwell, «Who Knows the Power of His Bones»: Reburial Redux, Annals of the New York Academy of Sciences (2000).
* General Anthropology Bulletin of the General Anthropology Division Vol. 10, No.. 1, pp.  1-15, (2003)
* Mungo Man — the missing link?.  *Convict Creations*.  Праверана 11 верасьня 2005.   Архівавана 30 сакавіка 2013. 23 сакавіка 2013 года.
* Cooper A, Poiner HN (2000). "Ancient DNA: Do It Right or Not at All". *Science* **289** (5482): 1139. doi:10.1126/science.289.5482.1139b. PMID 10970224.
* 

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Аўстралійскі біяграфічны |
**Савецкая ваенная дапамога Кітаю** (1946—1950) — асноўны від савецкай дапамогі кітайскаму народу ва ўмовах яго нацыянальна-вызваленчай барацьбы, унутранага супрацьстаяння розных сіл у Кітаі. Уключала ў сябе накіраванне савецкіх ваенных спецыялістаў, пастаўкі ўзбраення і ваенных матэрыялаў. Дапамога пачалася па просьбе кітайскага нацыянальнага ўрада, створанага партыяй Гаміньдан на чале з Сунь Ятсенам. Вялікую дапамогу СССР па лініі Камінтэрна ў гэты час атрымлівала таксама камуністычная партыя Маа Цзэдуна.

Сканчэнне Другой сусветнай вайны і пабудову кітайскай дзяржавы значна паскорыла ўступленне СССР у вайну на Далёкім Усходзе (савецка-японская вайна). Кітайскай кампартыі былі перададзены ўсе трафейныя ўзбраенні і тэхніка разгромленай Савецкім Саюзам Квантунскай арміі.

Пасля вываду войск СССР з тэрыторыі Кітая працягвалася аказанне дапамогі ў пабудове і забеспячэнні кітайскіх рэвалюцыйных сіл. Савецкае камандаванне не дазволіла войскам Гаміньдана высадзіцца з амерыканскіх караблёў у Маньчжурыі, дзе ішло стварэнне стратэгічнай базы Народна-вызваленчай арміі Кітая.

У лютым 1950 года паміж СССР і КНР падпісаны дагавор аб ваеннай дапамозе, створана група савецкіх войск проціпаветранай абароны Шанхая. Савецкія салдаты ўпершыню пасля заканчэння Другой сусветнай вайны прынялі ўдзел у баявых дзеяннях за мяжой. Праводзілася работа па падрыхтоўцы Народна-вызваленчай арміі Кітая (актывізацыя з пачаткам Карэйскай вайны).

Савецкі Саюз страціў у Кітаі ў 1946—1950 гадах каля тысячы чалавек. Большасць з іх пахавана ў Паўночна-Усходнім Кітаі.

| СССР у войнах другой паловы XX стагоддзя |
| --- |
| 
* Кітай 1946—1950
* Карэя 1950—1953
* Венгрыя 1956
* Суэцкі крызіс 1956
* Лаос 1960—1970
* Куба 1962
* Алжыр 1962—1964
* Егіпет 1962—1975
* Емен 1962—1969
* В’етнам 1961—1974
* Сірыя 1967—1973
* Мазамбік 1967—1979
* Чэхаславакія 1968
* Даманскі 1969
* Жаланашколь 1969
* Камбоджа 1970
* Бангладэш 1972—1974
* Ангола 1975—1979
* Эфіопія 1977—1979
* Афганістан 1978—1989
* Сірыя і Ліван 1982
* Азербайджан і Арменія 1987—1994

 |
**Германавіцкі музей культуры і побыту** (Германавіцкі музей мастацтва і этнаграфіі імя Язэпа Драздовіча) — музей, створаны ў 1990 годзе ў вёсцы Германавічы Шаркаўшчынскага раёна на грамадскіх пачатках настаўніцай Германавіцкай сярэдняй школы Адай Райчонак. З 1992 года атрымаў статус дзяржаўнага музея. Размяшчаецца ў былым палацы Шырынаў, помніку архітэктуры XVIII ст. Мае 4 экспазіцыйныя залі, больш за 400 экспанатаў, у тым ліку 28 твораў Язэпа Драздовіча — калекцыяй яго маляваных дываноў, карцін, напісаных на гістарычныя і касмічныя тэмы: «Касмічны пейзаж», «Вёска Германавічы», «Друкарня Францыска Скарыны ў Вільні», «Дух цемры», «Успаміны» і інш.

Язэп Драздовіч. Маляваны дыван «Музыкі»
У этнаграфічным аддзеле экспануюцца каменная (5 тыс. да н.э.) і баявая (XI ст.) сякеры, кераміка, драўляныя ступы, лыжкі, дзежкі, каўшы, плеценыя кашы, кублы, лубкі, лапці, разнастайныя бязмены, прасы, шумёлы, цапы для малацьбы і інш. У спецыяльным пакоі экспануюцца прыклады для ручной апрацоўкі лёну (нажы, мяліца, трапло, верацёны, прасніцы, калаўроты, кросны, сукала і інш.) і вырабы з яго (ніткі, узоры тканін, сурвэткі, ручнікі, дываны і інш.). У экспазіцыі «Язэп Драздовіч і яго сябры», творы Драздовіча і матэрыялы пра Янку Пачопку, Міхася Машару, Генадзя Цітовіча, Івана Сікору, П. Ластаўку. У экспазіцыі «Язэп Драздовіч і этнаграфія» музычныя інструменты (цымбалы, скрыпкі, самаробны гармонік, жалейка, балалайка), кнігі з бібліятэкі Драздовіча, скульптура «Вечны вандроўнік» І. Голубева, партрэт Драздовіча мастака Уладзіміра Голубева, жывапісныя пано П. Барадоўскага, «Шлях Язэпа Драздовіча да шчаслівай зоркі», «Фрагменты з работ Язэпа Драздовіча», «Язэп Драздовіч і будучыня», карціна Алеся Марачкіна «Шлях на Ліпляны», рэпрадукцыі з твораў Драздовіча. Пры музеі працуюць гурткі: ткацкі, разьбярны, ганчарны і інкрустацыі.

Галерэя
-------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Спасылкі
--------

* Германовичский музей культуры и быта Я. Дроздовича  (руск.)
* Архівавана 1 чэрвеня 2016.

Літаратура
----------

* А. Э. Райчонак. Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 2. Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка [і інш.]. — Мн.: БелЭн, 1994. — 537 с.; іл.
*
**Германская Усходняя Афрыка** (ням.: Deutsch-Ostafrika) — германская калонія ў Афрыцы, якая існавала ў 1885—1919 гг. на тэрыторыі сучасных Танзаніі (Танганьікі), Бурундзі і Руанды.

Пачатак калоніі пакладзены ў 1885 годзе, калі германскае кіраўніцтва даравала права на засваенне тэрыторыі для абароны германскіх інтарэсаў кампаніі Карла Петэрса, які ўзначальваў «Таварыства германскай каланізацыі». Пры немцах сталі культывавацца землі, былі пракладзены чыгункі, пабудаваны школы для мясцовага насельніцтва, аднак эканамічнай аддачы ад калоніі Германія так ніколі і не атрымала: Усходняя Афрыка працягвала субсідавацца кіраўніцтвам Германіі. У адміністрацыйным стаўленні кіраўніцтва калоніі абапіралася на сувязі з правадырамі плямёнаў (у першыя дваццаць гадоў каланізацыі немцам увесь час прыпадала душыць паўстанні туземных плямёнаў супраць каланізатараў).

Падчас Першай сусветнай вайны ўзброеныя сілы калоніі (якія складаліся з 3 тыс. еўрапейцаў і 11 тыс. туземцаў) узначальваў палкоўнік фон Летаў-Форбек, які з 1914 г. да 1918 г. з поспехам праводзіў бітвы супраць брытанскіх і партугальскіх каланіяльных войскаў. Пазней ён вымушаны быў адступіць з-за наступлення з боку Бельгійскага Конга і недахопу рэсурсаў. З невялікім атрадам фон Летаў-Форбек прасунуўся да тэрыторыі Мазамбіка і паўночнай Радэзіі, дзе даведаўшыся пра падпісанне перамір'я паміж Германіяй і краінамі Антанты, аддаў загад пра спыненне агню. Першая сусветная вайна была скончана (лістапад 1918 года), а ён стаў, такім чынам, камандуючым адзінага ў каланіяльнай Германіі ўзброенага фарміравання, які не здаўся ворагу. Пазней туземныя воіны, якія ўдзельнічалі ў бітвах Германскай Усходняй Афрыкі, атрымлівалі пенсію ад кіраўніцтваў Веймарскай рэспублікі і ФРГ.

Па Версальскаму мірнаму дагавору 1919 года тэрыторыя Германскай Усходняй Афрыкі была падзелена: заходняя частка адышла Бельгіі (Руанда-Урундзі), невялікі ўчастак на поўдні стаў часткай партугальскага Мазамбіка, і астатняя частка была перададзена ва ўладанне Брытаніі, якая пераназвала калонію ў Танганьіку. Апошняя набыла незалежнасць у 1961 годзе.
**Агата Кэндзан** (яп. 尾形 乾山, 1663—1743); імя пры нараджэнні — Агата Сінсэй (яп. 尾形 深省) — японскі мастак і кераміст перыяду Эдо, брат мастака Агаты Карына. Пры жыцці Агата Кэндзан выкарыстоўваў некалькі псеўданімаў — Сісуі, Кэндзан, Тоін, Секасай, Сюсэйда і Сінсё.

Біяграфія
---------

Агата Кэндзан нарадзіўся ў Кіёта ў сям’і багатага купца. Яго старэйшым братам быў мастак Агата Карын (1658—1716), які стаў адным з майстроў школы жывапісу Рымпа. Сям’я знаходзілася пад заступніцтвам жонкі Такугавы Хідэтады Адзаі Го іх дачкі Масака, якая стала другой жонкай Імператара Го-Мідзуноа. Сямейства круцілася ў асяроддзі мастацтва на працягу некалькіх пакаленняў і мела роднасныя сувязі з сем’ямі вядомых мастакоў і керамістаў Хонамі і Раку.

З 27 гадоў Агата Кэндзан навучаўся кераміцы ў майстра Нінсэя і пасля стварыў сваю майстэрню ў Нарутакі. Менавіта тады, у гонар месца на паўночным захадзе Кіёта ён узяў сабе імя Кэндзан. З-за фінансавых цяжкасцяў, у 1712 годзе ён пераехаў у Нідзё, дзе атрымаў заступніцтва ад прадстаўніка шляхты. У 1731 годзе ён пакінуў майстэрню на апеку свайго прыёмнага сына Інаці, які паспяхова працягнуў вытворчасць бацькі, і пераехаў у горад Эдо, дзе правёў рэшту жыцця.

Зноскі
------

1. 1 2  Ogata Kenzan // Union List of Artist Names Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
2. 1 2  Ogata Kenzan (????) // British Museum person-institution thesaurus Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18785969'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q34753751'></a>
3. ↑  Union List of Artist Names — 2018. Праверана 5 кастрычніка 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
**Дыпламатычная служба** — від дзяржаўнай службы, якая ажыццяўляецца ў мэтах забеспячэння знешнепалітычнай і знешнеэканамічнай дзейнасці дзяржавы, прадстаўлення і абароны за мяжой правоў і інтарэсаў дзяржавы, яе грамадзян і юрыдычных асоб.

Дыпламатычная служба Рэспублікі Беларусь
----------------------------------------

Прававую аснову беларускай дыпламатычнай службы складаюць Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь, Закон «Аб дзяржаўнай службе», Палажэнне аб дыпламатычнай службе Рэспублікі Беларусь, Венская канвенцыя аб дыпламатычных зносінах 1961, Венская канвенцыя аб консульскіх зносінах 1963 і іншыя акты заканадаўства. 

Сістэма органаў дыпламатычнай службы складаецца з Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь, дыпламатычных прадстаўніцтваў і консульскіх устаноў Рэспублікі Беларусь. 

Для дыпламатычных работнікаў у сістэме органаў дыпламатычнай службы ўстанаўліваюцца дыпламатычныя пасады і адпаведныя ім дыпламатычныя рангі.
Не блытаць з рускамоўнай газетай «Советская Белоруссия» — газетай, якая паходзіць ад расійскамоўнай газеты «Рабочий», у наш час з’яўляецца прапагандысцкім выданнем адміністрацыі прэзідэнта Беларусі.

**«Савецкая Беларусь»** — штодзённая грамадска-палітычная газета, заснаваная ЦК Камуністычнай партыі (бальшавікоў) Літвы і Беларусі. У розны час орган Рэўкома, ЦВК, СНК БССР. Выходзіла на беларускай мове, у Смаленску (1.2.1920 — 15.8.1920), у Менску (15.8.1920 — 21.3.1933). Адказныя рэдактары ў розныя гады: Сцяпан Булат, Зміцер Жылуновіч, Усевалад Ігнатоўскі (1921), Ігнат Шыпіла (1924), Міхась Чарот (1925—1928), Павел Шастакоў (1929—1931) і інш. Выдавала літаратурныя дадаткі-часопісы «Радавая рунь» (1924), «Чырвоная краіна (1927)» і інш.

Зноскі
------

1. ↑  ЭнГістБел, Т.5. с.198. Конан У.
**«Агата Кристи»** — расійскі рок-гурт, існаваў у 1988—2010 гадах. Заснаваны Вадзімам Самойлавым, Аляксандрам Казловым і Пятром Маем у 1988 годзе ў Свярдлоўску (цяпер Екацярынбург). Непасрэдным папярэднікам «Агаты Кристи» быў ВІА «УПИ-РТФ». Падчас запісу альбому «Второй фронт» да групы далычыўся Глеб Самойлаў.

На працягу свайго існавання творчасць групы перасякаецца са шматлікімі накірункамі рок-музыкі, аднак з усіх прыкметна пераважае пост-панк. Склад таксама некалькі разоў змяняўся, але творчым касцяком групы ўвесь час заставаліся браты Самойловы. Візітнай карткай групы з’яўляецца нейкая містычнасць, асуджанасць, дэпрэсіўная атмасфера, экспрэсіўная манера выканання і прасякнутыя «магіяй» тэксты песень. Такія кампазіцыі як «Как на войне», «Опиум для никого», «Сказочная тайга» і «Ковёр-вертолёт» сталі прызнанымі хітамі.

Усяго група выпусціла дзесяць студыйных альбомаў, пяць сборникаў, два альбома з рэміксамі, тры макси-сінгла, васямнаццаць відэакліпаў. Альбомы:

* «Второй фронт» (1988)
* «Коварство и любовь» (1989)
* «Декаданс» (1990)
* «Позорная звезда» (1993)
* «Опиум» (1995)
* «Ураган» (1997)
* «Чудеса» (1998)
* «Майн Кайф?» (2000)
* «Триллер. Часть 1» (2004)
* «Эпилог» (2010).

У 2009 годзе было аб’яўлена аб спыненні існаванні гурта пасля выхаду апошняга альбому «Эпилог» і заключнага канцэрнага тура, што і адбылося з 2010 годзе. Сёння Глеб Самойлаў з’яўляецца лідарам гурта «Глеб Самойлоff & The Matrixx». Вадзім займаецца прадзюсарскай дзейнасцю, барацьбой з пірацтвам, а таксама абяцае па хуткім часе стварыць сваю групу.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Myspace |
| Фота, відэа і аўдыё | Last.fm · Яндэкс Музыка · YouTube |
| Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz · Rate Your Music |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: nr2006015425 · VIAF: 145884620 |
**Тама Яі Боні** (фр.: Thomas Yayi Boni; 1 ліпеня 1952, Чаўру, Боргу, Бенін) — бенінскі дзяржаўны дзеяч. Прэзідэнт Беніна з 6 красавіка 2006, старшыня Афрыканскага саюза з 29 студзеня 2012 па 27 студзеня 2013.

Біяграфія
---------

Атрымаў адукацыю ў абласным цэнтры Параку, а затым вучыўся на эканамічным факультэце Нацыянальнага ўніверсітэта Беніна. Вывучаў банкаўскую справу ў Дакары (Сенегал), а затым эканоміку і палітыку ў Арлеанскім універсітэце ў Францыі і ва ўніверсітэце Парыжа, дзе ён атрымаў доктарскую ступень па эканоміцы ў 1976.

З 1980 па 1988 працаваў у Цэнтральным банку дзяржаў Заходняй Афрыкі, стаўшы намеснікам дырэктара. У 1988 стаў намеснікам дырэктара Цэнтра банкаўскіх даследаванняў па прафесійнаму развіццю ў Заходняй Афрыцы (Дакар). З 1992 па 1994 працаваў у кабінеце прэзідэнта Беніна Нісефора Сагло, адказны за грашова-крэдытную і банкаўскую палітыку. Нарэшце, у 1994 ён быў прызначаны старшынём Заходне-Афрыканскага банка развіцця (ЗАБР). За працу ў банку развіцця Заходняй Афрыкі ён быў узнагароджаны нацыянальным ордэнам за заслугі Французскай Рэспублікай.

У першым туры прэзідэнцкіх выбараў Беніна (5 сакавіка), за Боні было аддадзена 32 % галасоў. Яго бліжэйшы супернік, Андрыен Хунгбеджы з Партыі за дэмакратычнае абнаўленне, атрымаў 25 %. Астатнія 26 кандыдатаў, якія прынялі ўдзел у выбарах, атрымалі меншую колькасць галасоў. У другім туры выбараў (19 сакавіка), Боні перамог, набраўшы 75 % галасоў выбаршчыкаў.

У верасні 2021 года Патрыс Талон і Томас Боні Яі, палітычныя саюзнікі, якія сталі інтымнымі ворагамі, сустрэліся ў палацы Марына ў Котану. Падчас гэтага тэт-а-тэт Томас Боні Яі прадставіў Патрысу Талону шэраг прапаноў і просьбаў, якія датычацца, у прыватнасці, вызвалення «палітычных затрыманых».

Зноскі
------

1. ↑  Thomas Boni Yayi // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
2. ↑  Thomas Boni Yayi // Roglo — 1997. — 8549233 экз.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q83365652'></a>

| ⛭Прэзідэнты Беніна |
| --- |
| Бенін Рэспубліка Дагамея (1960—1975) | 
* Кутуку Мага
* Крыстоф Сагло
* Суру-Міган Апіці
* Жустэн Ахамадэгбэ-Тамецін
* Таіру Кангаку
* Крыстоф Сагло
* Жан-Батыст Ашэмэ
* Марыс Куандэтэ
* Альфонс Амаду Але
* Эміль Зінсу
* Марыс Куандэтэ
* Поль-Эміль ды Соза
* Прэзідэнцкі савет
	+ Кутуку Мага
	+ Жустэн Ахамадэгбэ-Тамецін
* Мацьё Керэку

 |
| Бенін Народная Рэспубліка Бенін (1975—1990) | 
* Мацьё Керэку

 |
| Бенін Рэспубліка Бенін (з 1990) | 
* Мацьё Керэку
* Нісефор Сагло
* Мацьё Керэку
* Яі Боні
* Патрыс Талон

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Brockhaus · OpenSanctions |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 155656224 · GND: 136260411 · ISNI: 0000 0000 7883 6220 · LCCN: no2007094359 · NTA: 300487940 · SUDOC: 098325663 · VIAF: 80636141 |

 |
**«Цэнтр Пяцідзясятніцкага Руху»** — беларуская евангельская арганізацыя, якая дзейнічала ў 1944—1950 гадах.

Дзейнасць
---------

У ліпені 1944 года на Беларусь прыйшлі савецкія войскі, разам з вызваленнем ад немцаў прыйшоў новы рэлігійны прыгнёт.

Разам з найбліжэйшымі памочнікамі (сакратаром духоўнай кансысторыі Сяргеем Вашкевічам і дзяканам Нічыпарам Касніковічам) Іван Панько стварыў Нелегальны кіраўнічы «Цэнтр Пяцідзясятніцкага Руху», які сам і ўзначаліў. Зыходзячы з царкоўных дагматаў, Цэнтр ставіў сваёй мэтай вызваленне прэсвітарскага актыву ад мабілізацыі ў войска. У 1945 г.одзе быў праведзены нелегальны сход прэсвітараў, на якім былі вызначаныя формы дзейнасці і збіраліся грошы на далейшую дзейнасць. За 1945—1947 годы ад мабілізацыі ў войска былі вызваленыя каля 100 чалавек.

Другая палова 1940-х гадоў характарызавалася ростам актыўнасці пратэстанцкіх цэркваў. У кастрычніку 1944 года адбылося аб'яднанне баптыстаў з евангельскімі хрысьціянамі. Аб'яднаннем царквы заняўся «Усесаюзны савет евангельскіх хрысціянаў-баптыстаў» (УСЭХБ), які меў сядзібу ў Маскве. У 1945 годзе кіраўнічы цэнтр баптыстаў стаў выдаваць часопіс «Брацкі веснік».

У жніўні 1945 года кіраўнікі хрысціянаў веры евангельскай з Беларусі Іван Панько і Сяргей Вашкевіч разам з украінскімі пяцідзясятнікамі звярнуліся з просьбай абмеркаваць магчымасці і ўмовы іх уваходжання ў Саюз хрысціянаў веры евангельскай. 29 жніўня 1945 года быў прыняты адпаведны дакумент, вядомы як Жнівеньскае пагадненне. Пасля яго падпісання пачалася кампанія аб’яднання. Аднак незадаволеныя былі як з аднаго, так і з другога боку. Супраць выступалі прэсвітары евангельскіх хрысціянаў-баптыстаў Р. Барушка (в. Глудня Бярозаўскага раёну), І. Саковіч (в. Голкава Антопальскага раёну), І. Кірылюк (в. Матвеевічы Жабінкаўскага раёну). Былі праціўнікі і з боку пяцідзясятнікаў (хрысціяне веры евангельскай). Яны адмовіліся праходзіць перарэгістрацыю, не прызнавалі кіраўніцтва УСЭХБ, абвінавачвалі яго ў тым, што яно прадалося Антыхрысту. Пяцідзясятнікі адмаўляліся падпарадкоўвацца кіраўніцтву, праводзілі «па-старому» абрады.

Увесну 1949 года былі арыштаваныя прэсвітары Паляновіч (кіраўнік вернікаў Лагішынскага раёну), Тур (Любчанскага раёну), Кульбіцкі (Радашкаўскага раёну), Сяргей Вашкевіч, а ў снежні 1950 года быў арыштаваны і Іван Панько. Суд абвінаваціў іх у антысавецкай прапагандзе, распаўсюджванні рэлігійнага «*дурману*» сярод шырокіх масаў насельніцтва, і найперш моладзі.

Спасылкі
--------

* Апазыцыя ў Беларусі (1944—1953)
**Цэнтр імя Людвіга Заменгофа** — гарадская ўстанова культуры, створаная ў Беластоку па прапанове мэра горада з нагоды адбываўшагася ў Беластоку 25 ліпеня — 1 жніўня 2009 года 94-га Сусветнага кангрэса эсперантыстаў. 21 ліпеня 2009 года адбылось афіцыйнае адкрыццё цэнтра для жыхароў Беластока. Спачатку Цэнтр Заменгофа быў аддзелам Беластоцкага Цэнтра Культуры, са студзеня 2011 года стаў самастойнай установай. У студзені 2017 года Цэнтр імя Людвіга Заменгофа зноў увайшоў у склад Беластоцкага Цэнтра Культуры.

Цэнтр Заменгофа прапануе наведвальнікам пастаянную выставу «Беласток часоў маладга Заменгофа», часовыя выставы, канцэтры, паказы фільмаў, тэатральныя прадстаўленні. У Цэнтры таксама арганізуюцца рэгулярныя дыскусіі, лекцыі і літаратурныя акцыі.

Цэнтр Заменгофа арганізуе таксама шэраг адукацыйных семінараў для дзяцей і моладзі, рэалізуе сучаныя грамадска-адукацыйныя праекты, такія як «Жывая бібліятэка» і адкрытая гульня «Пазнай Беласток».

Будынак Цэнтра імя Людвіга Заменгофа, від з боку вуліцы Варшаўскай

Апісанне
--------

Будынак, у якім размешчаны Цэнтр імя Людвіга Заменгофа, быў перададзены заснаванай у чэрвені 2008 года арганізацыі Шлях яўрэйскай спадчыны ў Беластоку, створанай дактарамі істудэнтамі Беластоцкага ўніверсітэта — валанцёрамі Фонда Беластоцкага ўніверсітэта. Будынак таксама належыць створанай у 2009 годзе арганізацыі Шлях эсперанта і яго культуры.

Эсперанта-бібліятэка
--------------------

Пастаянная выстава «Беласток часоў маладога Заменгофа»
12 мая 2010 года ў будынка цэнтра імя Людвіга Заменгофа адкрыта Эсперанта-біябліятэка, філіял Падляшскай бібліятэкі імя Лукаша Гарніцкага ў Беластоку. Гэта першая ў Польшчы публічная бібліятэка са зборамі на мове эсперанта ці прысвечанымі эсперанта.

Гл. таксама
-----------

* Эсперанта-бібліятэка
* Міжнародны эсперанта-музей
* Музей эсперанта ў Світаві

Зноскі
------

1. ↑  BOK/CLZ - Białostocki Ośrodek Kultury (польск.).  centrumzamenhofa.pl.

Спасылкі
--------

* Centrum im. Ludwika Zamenhofa eo
* Szlak Dziedzictwa Żydowskiego w Białymstoku pl