recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Эдвін Ёханес Хільдэгард Лінкаміес** (фінск.: Edwin Johannes Hildegard Linkomies, да 1928 - Эдвін Флінк, 22 снежня 1894-8 верасня 1963) - фінскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, старшыня Нацыянальнай кааліцыйнага партыі, прэм’ер-міністр Фінляндыі ў 1943 -1944.

Нарадзіўся ў Выбарзе, імя пры нараджэнні - Эдвін Флінк. У 19 гадоў скончыў Хельсінкскі ўніверсітэт, у 22 абараніў дысертацыю, а сем гадоў пазней быў прызначаны прафесарам і загадчыкам кафедры лацінскай літаратуры. У 1920-х і 1930-х працягваў даследаванні ў Германіі, ва ўніверсітэтах Лейпцыга і Гале, цесныя кантакты з нямецкімі ўніверсітэтамі падтрымліваў ўсё жыццё. У 1932-1943 быў прарэктарам Хельсінкскага ўніверсітэта, пасля чаго заняўся палітычнай дзейнасцю. Яго дзейнасць на пасадзе прэм'ера цесна звязана з намаганнямі Фінляндыі па выхадзе з Другой сусветнай вайны і, у першую чаргу, вайны з СССР.

5 сакавіка 1943 г прэзідэнт Р.Руці адправіў у адстаўку кабінет Ё. Ранглла і прызначыў Лінкаміеса новым прэм'ер-міністрам Фінляндыі. Сам факт яго прызначэння стаў для заходніх краін жэстам, які паказваў, што Фінляндыя імкнулася да выхаду з вайны. У лютым 1944 Лінкаміес накіраваў Ю. Паасіківі ў Швецыю, дзе той пачаў перамовы з савецкімі дыпламатамі аб магчымасці падпісання сепаратнага міру з СССР. Атрыманыя ад савецкага боку ўмовы выхаду Фінляндыі з вайны (СССР, у прыватнасці, патрабаваў інтэрнаваць германскія войскі ў Фінляндыі, вярнуцца да межаў 1940 і аднавіць арэнду паўвострава Ханка і г. д.) Лінкаміес палічыў непрымальнымі. 28 лютага 1944 года ён выступіў на закрытым пасяджэнні Эдускунты, дзе адзначыў, што атрыманыя прапановы СССР «ухваліць немагчыма». 19 красавіка ўрад Фінляндыі апавясціў СССР (праз міністэрства замежных спраў Швецыі) аб адхіленні савецкіх прапаноў.

Перамовы з СССР былі адноўленыя толькі ў чэрвені 1944 года, пасля шэрагу паразаў фінскіх і гітлераўскіх войскаў. Урад Лінкаміеса 22 чэрвеня запытаў у СССР праз намесніка міністра замежных спраў Швецыі Бухемана ўмовы выхаду Фінляндыі з вайны.

Пасля вайны Лінкаміес быў прысуджаны да 5 з паловай гадоў турэмнага зняволення па абвінавачванні ў ваенных злачынствах. У 1956-1962 быў рэктарам Хельсінкскага ўніверсітэта, і канцлерам універсітэта з 1962 да сваёй смерці.


| ⛭Фінляндыя Прэм’ер-міністры Фінляндыі |
| --- |
| 
* Свінхувуд
* Паасіківі
* Інгман
* К.Кастрэн
* Венала
* Эрых
* Венала
* Каяндэр
* Каліа
* Каяндэр
* Інгман
* Туленхейма
* Каліа
* Танер
* Суніла
* Мантэрэ
* Каліа
* Свінхувуд
* Суніла
* Ківімякі
* Каліа
* Каяндэр
* Руці
* Рангел
* Лінкаміес
* Хакцэль
* У. Кастрэн
* Паасіківі
* Пекала
* Фагерхольм
* Кеканен
* Туаміая
* Цёрнгрэн
* Кеканен
* Фагерхольм
* Сукселайнен
* фон Фіеант
* Куўскаскі
* Фагерхольм
* Сукселайнен
* Міетунен
* Кар’ялайнен
* Лехта
* Віралайнен
* Паасіа
* Койвіста
* Аўра
* Кар’ялайнен
* Аўра
* Паасіа
* Сорса
* Лійнамаа
* Міетунен
* Сорса
* Койвіста
* Сорса
* Холкеры
* Аха
* Ліпанен
* Яатээнмякі
* Ванханен
* Ківініемі
* Катайнен
* Стуб
* Сіпіля
* Рынэ
* Марын
* Орпа

 |
Прэзідэнт Паўднёвай Карэі Но Му Хён з жонкай Квон Ян Сук падчас візіту ў Індыі з Манмаханам Сінгхам і Абдул Каламам. 2004 г.
**Квон Ян Сук** (кар.: 권양숙; нар. 23 снежня 1947, Масан, правінцыя Кёнсан-Намда, Паўднёвая Карэя) — першая лэдзі Паўдёнвай Карэі (25 лютага 2003 — 25 лютага 2008).

Біяграфія
---------

Будыстка. Скончыла Вышэйшую жаночую камерцыйную школу ў Пусане. У студзені 1973 года выйшла замуж за палітыка Но Му Хёна, які стаў у 2003 годзе Прэзідэнтам Паўднёвай Карэі.

Падчас выбарчай кампаніі свайго мужа дзейнічала, каб заручыцца падтрымкай Но Му Хёна ў будыйскіх колах.

23 мая 2009 года яе муж Но Му Хён, у сувязі з абвінавачваннем у атрыманні 6 млн долараў у якасці хабару ад тэкстыльнай фірмы ў Пусане «Taekwang Ind Co. Ltd.» (кар. 태광실업, 泰光實業), скончыў жыццё самагубствам.

Цяпер удава.

Зноскі
------

1. ↑  Карэйская Вікіпедыя — 2002.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17985'></a>

Літаратура
----------

* Kwon Yang-suk (Mrs. Roh Moo-hyun), First Lady of the Republic of Korea. Korean Overseas Information Service, 2004
**Людміла Ягораўна Совік** (нар. 5 мая 1953, в. Рагінь, Буда-Кашалёўскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (2014, Расія; 2015, Беларусь), дацэнт (1989), прафесар.

Біяграфія
---------

Скончыла Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Арганізацыя механізаванай апрацоўкі эканамічнай інфармацыі», кваліфікацыя «Інжынер-эканаміст», 1975), Маскоўскі фінансавы інстытут (аспірантура, 1980), Паўднёва-Заходні дзяржаўны ўніверсітэт (Курск, Расія; дактарантура, 2014).

Працавала на Беларускім металургічным заводзе (Жлобін; 1994—1999, дырэктар па эканоміцы і фінансах); у кампаніі «Стройфлотинвест» і прадпрыемстве «Воронежрыба-Комплекс» (1999—2004, дырэктар па фінансах, генеральны дырэктар); Варонежскім дзяржаўным універсітэце інжынерных тэхналогій (2004—2015, кафедра эканамічнай бяспекі і фінансавага маніторынгу, прафесар); Палескім дзяржаўным універсітэце (з 2015, факультэт эканомікі і фінансаў, у 2015—2018 — загадчык кафедры эканомікі і арганізацыі вытворчасці, прафесар кафедры эканомікі і бізнесу).

Навуковыя інтарэсы: фінансавы менеджмент; кіраванне праектамі; эканоміка прадпрыемства; кіраванне інавацыямі.

Бібліяграфія
------------

* Бизнес-мониторинг деятельности промышленной организации: концепция, методология, моделирование процессов : диссертация … доктора экономических наук : 08.00.05 : защищена 11.04.2014 : утверждена 13.11.2014 / Совик Людмила Егоровна. ― Воронеж, 2013.
* Бизнес-мониторинг в промышленных организациях : монография / Л. Е. Совик. — Воронеж, 2013.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Совик Людмила Егоровна
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Старынкаўскі сельсавет.
**Стары́нкаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Слаўгарадскага раёна Магілёўскай вобласці Беларусі. Цэнтр — вёска Старынка.

Утвораны 20 жніўня 1924 года як Старынкаўскі (Старынскі) сельсавет у складзе Прапойскага раёна Магілёўскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Прапойскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 23 мая 1945 года Прапойскі раён быў перайменаваны ў Слаўгарадскі. З 25 снежня 1962 года ў складзе Краснапольскага раёна, з 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Слаўгарадскага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Старынкаўскага сельсавета было 9 населеных пунктаў. 30 студзеня 1992 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Каменкаўскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Белорусская ССР. Административно-территориальное деление. На 1 января 1974 года. (руск.). — Выданне 5-е. — Мн.: Беларусь, 1974. — С. 185. — 248 с. — 10 000 экз.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С. Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.
**Ε, ε** (назва: **Э псілон**, грэч. Έψιλον) — 5-я літара грэчэскага алфавіту. У сістэме грэчаскага алфавітнага запісу лікаў мае лікавае значэнне 5. Паходзіць ад фінікійскай літары — hé. Ад літары «Э псілон» паходзяць лацінская E і кірылічная Е.

Традыцыйны сродак транслітарацыі у старабеларускіх пісьмовых крыніцах — літара *Є є* (*Есть*), якая перадавала неётызаваны гук.

У позні перыяд развіцця старабеларускай мовы сродкам транслітарацыі «Э псілон» стала літара Э. Напрыклад, грэчаскае слова Ετυμολογία перадавалася, як *этѷмоло́гїа* у выданні «Грамматикі» М. Сматрыцкага 1648 г..

Зноскі
------

1. ↑  У адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.5. Мн. 1997, С.510: *Грэчаскае пісьмо*
2. ↑  «Грамматика» Милетія Смотрицкаго. Московское изданіе 1648 г.
**Парасельскія астравыа** (кіт. трад. 西沙羣島, спр. 西沙群岛, піньінь *Xīshā Qúndǎo*, пал. *Сіша цюньдаа*, в’етн.: Quần Đảo Hoàng Sa) — незаселены архіпелаг у Паўднёва-Кітайскім моры, які складаецца з маленькіх астраўкоў і рыфаў. Знаходзіцца ў 230 км на поўдзень ад КНР (ад вострава Хайнань) і ў 200 км на ўсход В’етнама (ад вострава Лішон).

Архіпелаг з 1974 года быў захоплены КНР, але прэтэнзіі на яго прад'яўляюць таксама В'етнам і Кітайская Рэспубліка (Тайвань). В'етнам адміністрацыйна адносіць астравы да горада правінцыйнага ўзроўня Дананга, Кітай — да вострава-правінцыі Хайнань, Тайвань — да Гаасюна.

Астравы размешчаны на тэрыторыі прыкладна 250 на 100 км. Найбуйнейшыя Парасельскія астравы: в. Патл, в. Трайтан, а-вы Крэсент, в. Лінкальн.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Парасельскія астравы**
* Слоўнік сучасных геаграфічных назваў — Парасельскія астравы(недаступная спасылка)
* CIA — The World Factbook — Paracel Islands Архівавана 24 верасня 2014.  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119938777 · GND: 4044584-7 · LCCN: sh85097727 · SUDOC: 028018869 · VIAF: 245637225 |
| **Кірылічны алфавіт** |
| --- |
|  |
| **Кірыліца** |
| А | Б | В | Г | Ґ | Д | Ђ |
| Ѓ | Е | (Ѐ) | Ё | Є | Ж | З |
| Ѕ | И | (Ѝ) | І | Ї | Й | Ј |
| К | Л | Љ | М | Н | Њ | О |
| П | Р | С | Т | Ћ | Ќ | У |
| Ў | Ф | Х | Ц | Ч | Џ | Ш |
| Щ | Ъ | Ы | Ь | Э | Ю | Я |
| Гістарычныя літары |
| (Ҁ) | (Ѹ) | Ѡ | (Ѿ) | (Ѻ) | Ѣ | Ꙗ |
| Ѥ | Ꙉ | ІѢ | Ѧ | Ѫ | Ѩ | Ѭ |
| Ѯ | Ѱ | Ѳ | Ѵ | (Ѷ) | Ын | Ꚉ |  |
| Літары неславянскіх моў |
| Ӑ | Ӓ | Ә | Ӛ | Ӕ | Ғ | Ӷ |
| Ҕ | Ӗ | Ҽ | Ҿ | Ӂ | Җ | Ӝ |
| Ҙ | Ӟ | Ӡ | Ӥ | Ӣ | Ӏ | Ҋ |
| Қ | Ҟ | Ҡ | Ӄ | Ҝ | Ԟ | Ӆ |
| Ӎ | Ҥ | Ң | Ӊ | Ӈ | Ӧ | Ө |
| Ӫ | Ҩ | Ҧ | Ҏ | Ҫ | Ҭ | Ӳ |
| Ӱ | Ӯ | Ү | Ұ | Ҳ | Һ | Ҵ |
| Ӵ | Ҷ | Ӌ | Ҹ | Ӹ | Ҍ | Ӭ |  |
| **Заўвага.** Знакі у дужках не маюць статусу (самастойных) літар. |

**Э, э** — 30-я літара беларускага і 31-я літара рускага кірылічных алфавітаў; у іншых сучасных славянскіх кірылічных алфавітах не выкарыстоўваецца (ва ўкраінскім ролю пары Э/Е выконвае Е/Є). Выкарыстоўваецца таксама ў некаторых алфавітах неславянскіх моў. Ёсць меркаванне, што яна паходзіць ад глаголічнай формы літары «есть», якая выглядае як  і абазначае неётаваны гук.

Першыя ўжыванні ў кірыліцы вядомы са старабеларускіх пісьмовых крыніц, дзе літара выкарыстоўвалася пры транслітарацыі лацінскай літары *Е, e* і грэчаскай *Ε, ε* у запазычаных словах.

Літара «э» ў беларускай пісьменнасці
------------------------------------

У беларускай пісьменнасці адрозненне паміж **Э** і **Е** праведзена больш паслядоўна, чым у рускай мове. У словах славянскага паходжання **Э** заўсёды знаходзіцца пад націскам (Брэст, старэйшы, грэшнік, Яшчэ і інш.).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Настольны |
**Лорэнс Гонзі** (англ.: Lawrence Gonzi; нар. 22 красавіка 1948 года) — мальтыйскі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў юрыдычны факультэт Мальтыйскага ўніверсітэта ў 1975 годзе. Працаваў у прыватнай юрыдычнай фірме. Актыўна ўдзельнічаў у руху ў абарону правоў інвалідаў. Быў старшынёй Нацыянальнай камісіі па справах асоб з абмежаванымі магчымасцямі ў 1987—1994 гадах.

Палітычная кар’ера
------------------

З 1988 году дэпутат парламента ад Нацыяналістычнай партыі. Быў старшынёй Палаты прадстаўнікоў Мальты ў 1988—1996 гадах. Пасля паразы нацыяналістычнай партыі на выбарах 1996 года быў абраны парламенцкім сакратаром фракцыі, а ў наступным годзе — генеральным сакратаром партыі. Пасля таго, як у 1998 годзе яго партыя вярнулася да ўлады, атрымаў ва ўрадзе Эдварда Фенек Адамі партфель міністра сацыяльнай палітыкі. У 2003 годзе яго абавязкі былі пашыраны і да партфеля міністра ён атрымаў пасаду намесніка прэм’ер-міністра.

Прэм’ер-міністр
---------------

Стаў прэм’ер-міністрам Мальты ў сакавіку 2004 года, пасля таго, як шматгадовы кіраўнік ўрада Фенек Адамі быў абраны прэзідэнтам краіны. У гады кіраўніцтва Гонзі ўрадам Мальта ўвайшла ў красавіку 2004 года ў склад Еўрасаюза, і паспяхова далучылася да еўразоны 1 студзеня 2008 года.

У 2008 годзе Гонзі прывеў партыю да перамогі на чарговых парламенцкіх выбарах і зноў сфарміраваў кабінет. Другі ўрад Гонзі паў 10 снежня 2012 года пасля таго, як у ходзе галасавання ў парламенце за бюджэт краіны страціў большасць. Лорэнс Гонзі вымушаны быў абвясціць аб роспуску палаты дэпутатаў і правядзенні ў сакавіку 2013 года новых выбараў.

Выбары 9 сакавіка 2013 года прынеслі паразу і пасля 15 гадоў знаходжання ва ўладзе Нацыяналістычная партыя сышла ў апазіцыю. На пасадзе прэм’ер-міністра краіны яго змяніў адзін з самых маладых кіраўнікоў дзяржаў і ўрадаў у свеце Джозеф Мускат.

Зноскі
------

1. ↑  Lawrence Gonzi // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
2. ↑  Lawrence Gonzi // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лорэнс Гонзі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1202836747 · LCCN: nb2014026177 · VIAF: 311774563 |
| **Кірылічны алфавіт** |
| --- |
|  |
| **Кірыліца** |
| А | Б | В | Г | Ґ | Д | Ђ |
| Ѓ | Е | (Ѐ) | Ё | Є | Ж | З |
| Ѕ | И | (Ѝ) | І | Ї | Й | Ј |
| К | Л | Љ | М | Н | Њ | О |
| П | Р | С | Т | Ћ | Ќ | У |
| Ў | Ф | Х | Ц | Ч | Џ | Ш |
| Щ | Ъ | Ы | Ь | Э | Ю | Я |
| Гістарычныя літары |
| (Ҁ) | (Ѹ) | Ѡ | (Ѿ) | (Ѻ) | Ѣ | Ꙗ |
| Ѥ | Ꙉ | ІѢ | Ѧ | Ѫ | Ѩ | Ѭ |
| Ѯ | Ѱ | Ѳ | Ѵ | (Ѷ) | Ын | Ꚉ |  |
| Літары неславянскіх моў |
| Ӑ | Ӓ | Ә | Ӛ | Ӕ | Ғ | Ӷ |
| Ҕ | Ӗ | Ҽ | Ҿ | Ӂ | Җ | Ӝ |
| Ҙ | Ӟ | Ӡ | Ӥ | Ӣ | Ӏ | Ҋ |
| Қ | Ҟ | Ҡ | Ӄ | Ҝ | Ԟ | Ӆ |
| Ӎ | Ҥ | Ң | Ӊ | Ӈ | Ӧ | Ө |
| Ӫ | Ҩ | Ҧ | Ҏ | Ҫ | Ҭ | Ӳ |
| Ӱ | Ӯ | Ү | Ұ | Ҳ | Һ | Ҵ |
| Ӵ | Ҷ | Ӌ | Ҹ | Ӹ | Ҍ | Ӭ |  |
| **Заўвага.** Знакі у дужках не маюць статусу (самастойных) літар. |

**Ь, Ь** (*мяккі знак*) — літара кірыліцы. Выкарыстоўваецца ў большасці славянскіх кірылічных алфавітаў (28-я ў балгарскай, дзе называецца **«ер малък»**, бел.: маленькі ер), 29-я ў беларускай, 30-я ў рускай і 31-я ва ўкраінскай (перамешчаная на цяперашняе месца ў 1990 г. а была апошняй). Самастойнага гуку не абазначае, можа разглядацца як дыякрытычны знак, які мадыфікуе значэнне папярэдняй літары. Ва ўкраінскім таксама выкарыстоўваецца ў спалучэнні **ьо**, які адпавядае рускай і беларускай літары **Ё** пасля зычных; у сучаснай балгарскай арфаграфіі толькі так і выкарыстоўваецца.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Настольны |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777693075 |
**Серафім**, свецкае імя **Юджын Роўз** (англ.: Eugene Dennis Rose, англ.: Seraphim Rose; 12 жніўня 1934, Сан-Дыега, Каліфорнія — 2 верасня 1982, Плаціна, Каліфорнія) — дзеяч Рускай праваслаўнай царквы за мяжой, духоўны пісьменнік, іераманах.

Біяграфія
---------

Амерыканец. Нарадзіўся ў пратэстанцкай сям’і. У 1956 годзе, скончыўшы каледж, паступіў у Акадэмію ўсходазнаўства ў Сан-Францыска. Захапляўся будызмам, працамі Лаа Цзы, вывучаў старажытнакітайскую мову, займаўся вывучэннем параўнальнага аналізу рэлігій.

Пасля наведвання рускага праваслаўнага сабора Усіх пакутуючых Радасці ў Сан-Францыска парваў з будызмам і пачаткаў наведваць праваслаўныя богаслужэнні, вучыць рускую мову, вывучаць кнігі аб Праваслаўі. У лютым 1962 годзе хрысціўся ў праваслаўе. У гэты час ён знаёміцца з нашчадкам рускіх эмігрантаў выпускніком праваслаўнай семінарыі ў Джорданвіле Глебам Падмашэнскім. Разам яны пачалі выдаваць бюлетэнь «Праваслаўны веснік», затым адкрылі пры храме краму «Праваслаўныя абразы і кнігі» — адну з першых у ЗША, якая стала адным з духоўных цэнтраў рускага праваслаўя ў Амерыцы. Юджын інтэнсіўна вывучаў рускую і царкоўнаславянскую мовы, быў чытальнікам у храме, скончыў тэалагічную школу ў Сан-Францыска.

У сярэдзіне 1960-х гадоў Юджын і Глеб вырашылі заснаваць праваслаўнае брацтва. У 1967 годзе на поўначы Каліфорніі ў лесе недалёка ад гарадка Плаціна быў набыты ўчастак зямлі, на якім быў збудаваны скіт. У 1969 годзе яны пераязджаюць у скіт, а ў 1970 годзе пастрыгаюцца ў манахі: Юджын пад імем Серафім (у гонар Серафіма Сароўскага), а Глеб пад імем Германа (у гонар Германа Аляскінскага). У манастыры яны працягваюць выдаваць «Праваслаўны веснік», пішуць і выдаюць працы духоўна-асветніцкага і багаслоўскага зместу, вядуць актыўную місіянерскую дзейнасць.

У 1977 году айцец Серафім пасвечаны ў святары. Памёр у 1982 годзе ва ўзросце 48 гадоў ад хваробы. Серафім (Роўз) — аўтар шматлікіх прац, якія аказалі вялікі ўплыў на праваслаўнае жыццё ў Амерыцы, выклікалі вялікую цікавасць у Расіі і актыўна перавыдаюцца і цяпер.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12505575s · GND: 119306662 · ISNI: 0000 0001 0774 3710 · LCCN: n83127805 · NKC: jo2012685525 · NLG: 179002 · NTA: 098400746 · NUKAT: n94209431 · LIBRIS: 313280 · SUDOC: 19429773X · VIAF: 76421800 |

 |
**Серафім Уладзіміравіч Сабко** (нар. 14 верасня 1958, Кіеў — 3 лютага 2011) — украінскі каскадзёр, трэнер гістарычнага фехтавання.

Заснавальнік гістарычнай рэканструкцыі і ролевага руху ў Украіне. Займаўся некалькімі кірункамі гістарычнай рэканструкцыі, у т.л. сярэднявеччам, казацтвам, наполеонікам. Быў трэнерам гістарычнага фехтавання ў спорт-клубе «Арэна». Памёр на 52-м годзе жыцця, ад інсульту. Пахаваны на Лясных могілках у Кіеве, недалёка ад цэнтральнага ўваходу, у каралеўскім касцюме, даспехах, з мячом і пад гукі валынкі.

Прымаў удзел у здымках многіх гістарычных фільмаў, у тым ліку: «Рычард Ільвінае Сэрца», «Чорная страла», «Цяжка быць богам», «Легенда аб княгіні Вользе», «Яраслаў Мудры», «Мамай», «Квенцін Дорвард — каралеўскі стралок».

Зноскі
------

1. ↑  Помер один із засновників руху історичної реконструкції в Україні  (укр.)
2. ↑  Сегодня умер замечательный человек Архівавана 27 студзеня 2021.  (руск.)
3. ↑  Умер Серафим Собко — идеолог и родоначальник рыцарского движения Киева  (руск.)
4. ↑  Сегодня умер замечательный человек Архівавана 5 сакавіка 2016.  (руск.)

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка памяці
* Фотаздымкі з пахавання Архівавана 28 кастрычніка 2012.
* Відэа памяці Серафіма
**Архіепіскап Серафім**  (свецкае імя *Сяргей Дзмітровіч Вярзун*;8 кастрычніка 1949, Кіеў, Украіна — 7 красавіка 2012) — украінскі архірэй Украінскай праваслаўнай царквы Кіеўскага патрыярхата, архіепіскап Кіраваградцкі.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Адэскай семінарыі. Служыў у РПЦ, перайшоў у УПЦ КП. 25 чэрвеня 1992 года стаў епіскапам Вышгарадскім, вікарыя Кіеўскай епархіі. У 1995 годзе прызначаны архіепіскапам Равенскім і Астрожскім. У 2000 годзе пашоў на супакой. У тым жа году прызначаны архіепіскапам Кіраваградскім і Галаваніўскім.

Зноскі
------

1. ↑  Упокоївся владика Серафим (Верзун) - Українська Православна Церква Київський Патріархат (УПЦ КП) Праверана 28 чэрвеня 2012.

Спасылкі
--------

* СЕРАФИМ (Верзун) (1949—2012)
Георгіеўскі сабор Юр'ева манастыра, першая палавіна XII ст.
**Наўгаро́дская шко́ла до́йлідства** — адна з найбольш значных школ старажытнарускага дойлідства 12—15 стагоддзяў.

Гісторыя
--------

Царква Спаса на Ільіне вуліцы ў Ноўгарадзе, XIV ст.
Георгіеўская царква ў Старой Ладазе, другая палавіна XII ст.
Склалася ў г. Ноўгарадзе і яго ўладаннях у феадальны перыяд. Самыя раннія яе помнікі (Наўгародскі Сафійскі сабор, 1045—1050; Георгіеўскі сабор Юр'ева манастыра[ru], 1119) па тэхніцы ўзвядзення і кампазіцыі набліжаліся да кіеўскіх храмаў з уласцівымі ім манументальнай прастатой і кампактнасцю аб'ёмаў.

З сярэдзіны 12 ст. будавалі пераважна невялікія чатырохстаўповыя храмы, якія служылі прыходскай царквой вуліцы або дамавой заможнага баярына. На іх хорах звычайна размяшчалі маленькія прыдзелы, прысвечаныя патрону заказчыка. У якасці будаўнічых матэрыялаў выкарыстоўвалі вапняковыя пліты з цаглянымі праслойкамі, якія звонку заставаліся незацертымі. Гэта абмяжоўвала разнастайнасць дэкаратыўнага аздаблення пабудоў. Да помнікаў гэтага перыяду належаць цэрквы Георгіеўская[ru] і Успенская[ru] ў Старой Ладазе (2-я пал. 12 ст.), Спаса на Нярэдзіцы ў Ноўгарадзе (1198) і інш.

З канца 13 ст. дойліды імкнуліся ўзмацніць выразнасць архітэктурнай кампазіцыі (цэрквы Міколы на Ліпне[ru], 1292; Успення на Волатавым полі[ru], 1352).

У 14—15 стст. склаўся класічны тып багата дэкарыраванага наўгародскага храма. У ліку дэкаратыўных элементаў пераважалі лапаткі, шматлопасцевыя абрысы асноўных аб'ёмаў, разнастайныя нішы, броўкі, паўвалікі, дэкаратыўныя крыжы і іншае. (цэрквы Фёдара Страцілата на Ручаі[ru], 1360—1361; Спаса на Ільіне вуліцы[ru] ў Ноўгарадзе, 1374; Пятра і Паўла ў Кажэўніках[ru], 1406).

З 2-й палавіны 15 ст. ў архітэктуры Наўгародскай школы дойлідства праявіліся кансерватыўныя тэндэнцыі, звязаныя з адмаўленнем наўгародскіх баяр уключэння Ноўгарада ў Рускую цэнтралізаваную дзяржаву. З канца 15 ст. школа страціла сваю адметнасць і развівалася ў агульным рэчышчы рускай культуры.

Літаратура
----------

* Наўгародская школа дойлідства // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. С. 212.
* История русского искусства. Т. 1. 2 изд. М. 1979.
* Попова О. С. Искусство Новгорода и Москвы первой половины XIV в. М. 1982.
**Таксаметр** (ад фр. Taximètre "лічыльнік цаны") -- прыбор, устанаўліваемы ў аўтамабілях таксі для падліку кошту праезду.

Прынцып працы таксаметра заключваецца ў вымярэнні пройдзенай аўтамабілем адлегласці і памнажэння яе на пастаяную велічыню, задаваемую пры праграмаванні таксаметра (звычайна гэта кошт аднаго кіламетра шляху). Пры хуткасці ніжэй парогавай (звычайна гэта 5-20 км/гадз. у кожнай краіне па-свойму) таксаметр пераключваецца ў рэжым уліку часа прастою. Акрамя таго, таксометры звычайна могуць улічваць стартавы тарыф "за пасадку"

Гісторыя
--------

Першыя матарызаваныя наёмныя экіпажы — фіякры (фр. fiacre) з’явіліся ва Францыі ў 1896 годзе, але асобым поспехам не карысталіся. Бедным яны былі не па кішэні, у багатых мелісь свае асабістыя экіпажы, а сярэдній клас рызыкаваў карыстацца іх паслугамі толькі ў выключных выпадках. Прычынай таму была адсутнасць строгага адзінага тарыфу на перавозкі. У 1891 годзе нямецкі вучоны Вільгельм Брун прыдумаў першы таксаметр, і сітуацыя пачала хутка змяняцца. У 1907 годзе першыя таксаматоры з’явіліся на вуліцах Лондана.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4369943-1 · LCCN: sh85132891 · Microsoft: 105683467 |
Каска Бродзі M1917. Каска 5-га палка корпуса марской пяхоты ЗША, часоў Першай сусветнай вайны, аналагічная брытанскай  Спадчыннік Бродзі шлем Mk III (Mk III helmet)
**Каска Бродзі** (англ.: Brodie helmet) - брытанскі сталёвы шлем, распрацаваны і запатэнтаваны ў 1915 годзе. Яго стваральнікам быў лонданец Джон Леапольд Бродзі.

Стварэнне шлема
---------------

У пачатку Першай сусветнай вайны, калі ваенныя дзеянні перайшлі ў пазіцыйную стадыю, аказалася, што існуючыя галаўныя ўборы, зробленыя са скуры або тканіны, не забяспечваюць дастатковай абароны салдат ад аскепкаў. Пасля ўвядзення французамі вельмі паспяховай каскі Адрыяна англічане вырашылі стварыць такую ​​ж каску для абароны сваіх салдат. Шлем (**Helmet, steel, Mark I**) быў створаны на ўзор сярэднявечнай капеліны. Вытворчасць ажыццяўлялі з ліставога металу шляхам экструзіі, такім чынам, каб атрымаць каску высокай трываласці. Іншай важнай перавагай каскі нескладанай канструкцыі з'яўляўся нізкі кошт вытворчасці. Мэтай шлема была абарона галавы і плячэй салдата ад паражэння свінцовымі фрагментамі боепрыпасаў. Шлем такой формы мог добра выканаць гэтую задачу, калі салдаты знаходзіліся ў акопах. Пасля выхаду з іх ён выяўляў свой асноўны недахоп - шлем практычна не абараняў боку галавы. Шлем першапачаткова быў забяспечаны скураным падтулейнікам і скураным раменьчыкам для падбародка. У 1936 годзе падтулейная прылада была заменена на новую, больш зручную версію (версія Мк.1 H2).

Каскі былі выраблены з ліставай сталі Гадфільда і прыняты на ўзбраенне брытанскай арміі ў 1915 годзе, і амерыканскай арміі ў 1917 годзе пад пазначэннем М1917, і шырока ўжываліся названымі бакамі ў гады  Першай сусветнай вайны - агульная колькасць шлемаў гэтага тыпу перавысіла 7,5 млн асобнікаў. Вага шлема (Mark I), па словах вытворцы, складала прыкладна 1,2 фунта (0,5 кг) (па іншых дадзеных каля двух фунтаў). Таўшчыня сталі 0,9 мм.

У брытанскай арміі ён быў заменены на шлем Mk.II у 1939 годзе і шлем MK.III у 1943 годзе. У войску ЗША шлем Бродзі з нязначнымі зменамі выкарыстоўваўся да 1942 года, калі ён быў заменены шлемам M1.

Каска Бродзі ў параўнанні з Германскім штальхельмам і французскай каскай Адрыяна

Выявы
-----

* Шматлікія каскі Бродзі на фабрыцы ў ТаронтаШматлікія каскі Бродзі на фабрыцы ў Таронта
* 19421942
* Каска Mk IIКаска Mk II
* Салдаты НРА падчас япона-кітайскай вайныСалдаты НРА падчас япона-кітайскай вайны
**Рэвізіянізм** (*revisio* - перагляд, ад лац. *re* - пера і *visio* - глядзець) - ідэйныя напрамкі, якія абвяшчаюць неабходнасць перагляду (рэвізіі) якой-небудзь устоянай тэорыі або дактрыны. Тэрмін упершыню быў ужыты ў нямецкай сацыял-дэмакратыі ў адносінах да канцэпцыі Эдуарда Бернштэйна, які абвясціў аб неабходнасці «рэвізіі» марксізму ў новых гістарычных умовах.

Вядомыя самастойныя з'явы, якія пазначаюцца гэтым тэрмінам:

* Рэвізіянізм (у марксізме)
* Гістарычны рэвізіянізм
* Рэвізіянізм (у сіянісцкім руху) у 20-30-х гадах XX стагоддзя.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Спіс значэнняў слова або словазлучэння са спасылкамі на адпаведныя артыкулы.Калі вы трапілі сюды з іншага артыкула Вікіпедыі, можаце вярнуцца і ўдакладніць спасылку, каб яна вяла да пэўнага артыкула. |
Астранаўт Пірс Джон Селерс у адкрытым космасе падчас касмічнага палёту STS-121.**Касманаўт**, ці **астранаўт**, — чалавек, які праводзіць выпрабаванні і эксплуатацыю касмічнай тэхнікі ў касмічным палёце.

Паняцце касмічнага палёту ў розных краінах рознае. Паводле класіфікацыі Міжнароднай федэрацыі аэранаўтыкі (ФАІ), касмічным лічыцца палёт, вышыня якога перавышае 100 км. Паводле класіфікацыі Ваенна-паветраных сіл ЗША (ВПС ЗША, United State Air Forces, USAF), касмічным палётам лічыцца палёт, вышыня якога перавышае 50 міль (80 км 467 м). У Расіі ж касмічным палётам завецца арбітальны палёт, — гэта значыць апарат павінен зрабіць хоць бы адзін віток вакол Землі. Менавіта таму агульная колькасць касманаўтаў адрозніваецца ад крыніцы да крыніцы.

Касманаўт на МКС
На 31 снежня 2010 года налічвалася 517 чалавек, якія здзейснілі арбітальны касмічны палёт; 7 чалавек, якія здзейснілі касмічны палёт па балістычнай траекторыі вышынёй больш 100 км (класіфікацыя ФАІ); 6 чалавек, якія здзейснілі касмічны палёт па балістычнай траекторыі вышынёй больш 50 міль, але ніжэй 100 км (класіфікацыя ВПС ЗША).

Сярод касманаўтаў 56 жанчын.

Па даных на 1 мая 2009 года, касманаўты планеты правялі за межамі Землі звыш 10 000 чалавека-дзён , уключаючы больш 100 чалавека-дзён выхадаў у адкрыты космас. Прадстаўнікі 36 краін пабывалі на арбіце Зямлі (Гл. Першыя палёты касманаўтаў розных краін свету, табліца).

Дзяржавы, грамадзяне якіх упершыню пабывалі ў космасе.

Зноскі
------

1. ↑  Космонавт(недаступная спасылка) *(БСЭ)*
2. ↑  Алан Шэпард пазней здзейсніў арбітальны касмічны палёт, аблёт Месяцы і пасадку на яго ў рамках місіі «Апалон-14» (камандзір экіпажа)
3. ↑  Вірджыл Грысам таксама пазней здзейсніў арбітальны касмічны палёт, «Джэміні-3»
4. ↑  Васіль Лазараў і Алег Макараў здзейснілі незапланаваны субарбітальны палёт, карабель не выйшаў на арбіту па прычыне аварыі носьбіта
5. ↑  Тры чалавека са згаданых сямі ляталі не на касмічных караблях, а на самалётах-ракетапланах North American X-15 (1963) і SpaceShipOne (2004)
6. ↑  Сумарны налёт касманаўтаў на КК розных тыпаў. — з сайта Аляксандра Анікеева: Пілатуемая касманаўтыка ў лічбах і фактах Архівавана 30 снежня 2006..  (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Касманаўт
* Пілатуемыя касмічныя палёты ў 1961—1972 гг.
* Encyclopedia Astronautica (англ.)
Касмадром Байканур
**Касмадро́м** (ад стар.-грэч.: κόσμος «космас» і стар.-грэч.: δρόμος «шлях») — гэта тэрыторыя, на якой размяшчаецца комплекс збудаванняў, якія служаць для запуску касмічных апаратаў у сусвет. Звычайна касмадромы займаюць вялікую плошчу і находзяцца далёка ад густанаселеных месцаў, каб ступені ракет, якія аддзяляюцца падчас палёту, не нашкодзілі жылым тэрыторыям ці суседнім стартавым пляцоўкам.

Найбольш выгаднае размяшчэнне касмадрома — на экватары, каб у момант старту носьбіт як мага паўней выкарыстоўваў энергію кручэння Зямлі. Ракета-носьбіт пры запуску з экватара можа зэканоміць каля 10 % паліва ў параўнанні з тымі, што стартуюць з касмадромаў, размешчаных у сярэдніх шыротах. Таму гэты ж носьбіт можа вывесці на арбіту большую карысную вагу. Паколькі на экватары не шмат краін, здольных запускаць ракеты ў космас, з’явіліся праекты касмадромаў марскога базіравання.

У 2008 годзе Расія ажыццявіла 27 запускаў ракет-носьбітаў і такім чынам захавала за сабой першае месца ў свеце па колькасці пускаў. Для параўнання, ЗША ў гэтым годзе выканалі 14 запускаў (у тым ліку чатырох «шатлаў»), Кітай — 11, Еўропа — 6. У 2011 годзе Расія ажыццявіла 35 пускаў ракет-носьбітаў, што склала 40 % ад усіх запускаў у 2011 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Расія апярэдзіла ЗША і Еўропу па колькасці запускаў касмічных ракет у 2008 годзе Архівавана 18 чэрвеня 2013.  (руск.)
2. ↑  40 % запускаў ракет-носьбітаў у свеце ў 2011 годзе ажыццявіла Расія  (руск.)

Літаратура
----------

* *Ларыёнаў У. С.* Стартавы комплекс, касмадром // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 163. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
**Шклоўская парусінавая мануфактура** — мануфактура, заснаваная С. Г. Зорычам, якая працавала ў Шклове ў 1794—1845 гадах.

Гісторыя
--------

Размяшчалася ў мураваным двухпавярховым будынку. Вырабляла тонкае і паруснае палатно з ільняных і пяньковых нітак.

У 1797 годзе працавала 255 чалавек, у тым ліку 130 ткачоў, 125 рознарабочых, мелася 138 ткацкіх станкоў; выпушчана 52 145 аршын палатна, якое пастаўлялася пераважна ў Рыгу.

Зноскі
------

1. 1 2  Лён, 2009, с. 159

Літаратура
----------

* Лён (руск.) / сост. Л. В. Ловчая; под общ. ред. И. А. Голуба; худож. В. В. Котович. — Минск: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2009. — 168 с.: ил..
**Тэарэтычная астраномія** — раздзел нябеснай механікі, які займаецца вылічэннем эфемерыд і вызначэннем арбіт нябесных целаў. У наш час дзеля вылічэння арбіт пераважна выкарыстоўваюцца радыётэхнічныя вымярэнні і лазерную лакацыю.

Астраномы-тэарэтыкі выкарыстоўваюць шырокі спектр інструментаў, якія ўключаюць аналітычныя мадэлі (напрыклад, палітропы для набліжаных паводзін зорак) і разлікі колькаснага мадэлявання. Кожны з метадаў мае свае перавагі. Аналітычная мадэль працэсу, як правіла, лепш дае зразумець сутнасць таго, чаму гэта (нешта) адбываецца. Лікавыя мадэлі могуць сведчыць пра наяўнасць з'яў і эфектаў, якіх, верагодна, інакш не было б відаць.

Тэарэтыкі ў галіне астраноміі імкнуцца ствараць тэарэтычныя мадэлі і высветліць у даследаваннях наступствы гэтых мадэляванняў. Гэта дазваляе назіральнікам шукаць дадзеныя, якія могуць абвергнуць мадэль або дапамагаюць ў выбары паміж некалькімі альтэрнатыўнымі або супярэчлівымі мадэлямі. Тэарэтыкі таксама эксперыментуюць ў стварэнні або перайначванні мадэлі з улікам новых дадзеных. У выпадку неадпаведнасці агульная тэндэнцыя складаецца ў спробе зрабіць мінімальнымі змены ў мадэлі і адкарэктаваць вынік. У некаторых выпадках вялікая колькасць супярэчлівых дадзеных з часам можа прывесці да поўнай адмовы ад мадэлі.

Тэмы, якія вывучаюць тэарэтычныя астраномы: зорная дынаміка і эвалюцыя галактык; буйнамаштабная структура Сусвету; паходжанне касмічных прамянёў, агульная тэорыя адноснасці і фізічная касмалогія, у прыватнасці касмалогіі зорак і астрафізіка. Астрафізічныя адноснасці служаць інструментам для ацэнкі уласцівасцяў буйнамаштабных структур, для якіх гравітацыя адыгрывае значную ролю ў фізічных з'явах і асновай для даследаванняў чорных дзюр, астрафізікі і вывучэння гравітацыйных хваль. Некаторыя шырока прынятыя і вывучаныя тэорыі і мадэлі ў астраноміі, цяпер уключаны ў Lambda-CDM мадэлі, Вялікі выбух, пашырэнне космасу, цёмнай матэрыі і фундаментальныя тэорыі фізікі.

Зноскі
------

1. ↑  Roth, H. (1932). "A Slowly Contracting or Expanding Fluid Sphere and its Stability". *Physical Review* **39** (3): 525–529. doi:10.1103/PhysRev.39.525. Bibcode: 1932PhRv...39..525R.
2. ↑  Eddington, A.S. (1926). *Internal Constitution of the Stars*. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-33708-3. .
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Астравы Дулебы.
**Астравы́ Дуле́бы** — гідралагічны заказнік рэспубліканскага значэння ў Бялыніцкім і Клічаўскім раёнах Магілёўскай вобласці. Заснаваны ў 1998 годзе для аховы каштоўных прыродных комплексаў, што ўключаюць балотны і лясны масівы, якія выконваюць водаакумуляцыйную ролю для вытокаў каскада рэк. Плошча заказніка складае 26 600 га.

Рэльеф — плоская, флювіягляцыяльная раўніна. Глебы дзярнова-падзолістыя (75 %), тарфяністыя і тарфяна-балотныя (25 %). Вярховыя і пераходныя балоты (Дулебскае і Вялікае) займаюць 11 % плошчы, пусткі — 11 %, лясы (хваёвыя, бярозавыя, чорнаальховыя і інш.) — 76 %.

У флоры 705 відаў вышэйшых сасудзістых раслін, з іх 12 у Чырвонай кнізе: цыбуля мядзведжая, купальнік горны, пылкагалоўнік чырвоны, пальчатакарэннік майскі, шпажнік чарапіцавы, касач сібірскі і інш. У фаўне 170 відаў наземных пазваночных, у т.л. 38 — млекакормячых, 118 — птушак, 8 — амфібій, б — рэптылій, з іх 22 віды ў Чырвонай кнізе: барсук, рысь, мядзведзь буры, змеяед, пугач, курапатка белая, журавель шэры, сыч касманогі, рапуха чаротная і інш.

Літаратура
----------

* Астравы Дулебы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).

Спасылкі
--------

* Затерянный рай среди лесов и болот (руск.)(Праверана 16 чэрвеня 2023) // СБ. Беларусь сегодня

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 149030 |
**Сусветны кангрэс эсперантыстаў** ці больш дакладна **Сусветны канргэс эсперанта** (эспер.: Universala Kongreso de Esperanto, UK) — штогадовы кангрэс, праводзіцца Сусветнай асацыяцыяй эсперанта. З'яўляецца самым вялікім эсперантысцкім мерапрыемствам, збірае тысячы эсперантыстаў з усяго свету. Звычайна, кангрэс праходзіць у апошні тыдзень ліпеня, ці першы тыдзень жніўня, пачынаецца ў суботу, заканчваецца ў наступную суботу (усяго 8 дзён).

Першы кангрэс адбыўся у 1905 годзе ў французскім горадзе Булонь-сюр-Мэр, апошні (2013) у Рэйк'явіку. Наступны (2014 год) адбудзецца ў Буэнас-Айрэсе.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Брандэнбург.

**Маркграфства Брандэнбург** (ням.: Markgrafschaft Brandenburg) — адно з найбольш значных княстваў у Свяшчэннай Рымскай імперыі, якое існавала з 1157 года аж да ліквідацыі імперыі ў 1806 годзе. Таксама вядомае як **Марка Брандэнбург** (ням.: Mark Brandenburg), гэта княства сыграла ключавую ролю ў гісторыі Германіі і Цэнтральнай Еўропы.

Брандэнбург развіўся з Паўночнай маркі, заснаванай на тэрыторыі рассялення славянскіх Вендаў. Кіруючыя гэтай дзяржавай маркграфы па Залатой буле 1356 года атрымалі прэстыжны тытул курфюрстаў, які дазваляў ім галасаваць на выбарах імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі. Дзяржава была таксама вядома як **Курфюрства Брандэнбург** (ням.: Kurfürstentum Brandenburg).

Гісторыя
--------

Асноўны артыкул: **Гісторыя Брандэнбурга**
Гогенцолерны ўзышлі на трон Брандэнбурга ў 1415 годзе. Пад кіраваннем Гогенцолернаў Брандэнбург імкліва развіваўся і ў XVII стагоддзі атрымаў у спадчыну герцагства Прусія. Утвараная дзяржава Брандэнбург-Прусія была ў XVIII стагоддзі ператворана ў каралеўства Прусія, якое нароўні з Аўстрыяй стала вядучай дзяржавай у Германіі на працягу XVIII стагоддзя. Нягледзячы на тое, што тытулам кіраўнікоў гэтай дзяржавы быў «кароль Прусіі», цэнтрам аб'яднанай дзяржавы працягвала заставацца сталіца Брандэнбурга — Берлін.

Маркграфства Брандэнбург было ліквідавана сумесна з архаічнай Свяшчэннай Рымскай імперыяй у 1806 годзе, аднак у 1815 годзе яно было заменена Прускай правінцыяй Брандэнбург. Кіруемая дынастыяй Гогенцолернаў, Прусія дамаглася аб'яднання Германіі ў 1871. Назва «марка Брандэнбург» сёння выкарыстоўваецца для неафіцыйнага абазначэння федэральнай зямлі Брандэнбург у Германіі.

Гл. таксама
-----------

* Спіс кіраўнікоў Брандэнбурга

| Курфюрсты |
| --- |
| 
* Архібіскуп Майнца
* Архібіскуп Трыра
* Архібіскуп Кёльна

* Кароль Багеміі
* Пфальцграф Рэйнскі
* Герцаг Саксоніі
* Маркграф Брандэнбурга

* Герцаг Баварыі (з 1623)
* Герцаг Браўншвайг-Люнебурга (з 1692)

 |  |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мыс (значэнні).
Мыс Дзяжнёва (Расійская Федэрацыя) і мыс Прынца Уэльскага (ЗША)
**Мыс** — участак сушы, які ўдаецца ў мора, возера, раку. Можа быць складзены як карэннымі пародамі, так і наносамі.

Фарміраванне
------------

Сваім існаваннем мысы, як правіла, абавязаны працэсам эрозіі. Перадумовай для з'яўлення мыса служыць наяўнасць на берагавой лініі адначасова мяккіх і цвёрдых парод. Мяккія пароды, такія як пясок, разбурацца пад уздзеяннем хваль істотна хутчэй, чым цвёрдыя. У выніку ўтвараецца мыс.

Геалогія і геаграфія
--------------------

Фарміраванне мысаў, як правіла, адбываецца на перасечаных участках берагавой лініі, дзе мяккія і цвёрдыя пароды размяшчаюцца па чарзе шэрагамі перпендыкулярна фронту хваль прыбоя. З’яўленне мыса прыводзіць да таго, што большая частка энергіі хвалі пераносіцца на яго. У выніку энергія хвалі не дасягае берагавой лініі, а ўздзейнічае на мыс, што часам выклікае змена формы мыса, ператвараючы яго ў пячору ці прыродную арку.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы · У. Даля |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 121317592 · LCCN: sh85019906 · NDL: 00567716 |
**Маркус Айзенбіхлер** (ням.: Markus Eisenbichler; нар. 3 красавіка 1991 года, Зігсдорф) — нямецкі скакун з трампліна, чатырохразовы чэмпіён свету, прызёр этапаў Кубка свету.

Біяграфія
---------

У міжнародных стартах пад эгідай FIS дэбютаваў летам 2006 года, у 2009 годзе трапіў у склад зборнай Германіі, якая выступала ў кантынентальным кубку.

У Кубку свету дэбютаваў у канцы 2011 года на этапе Турнэ чатырох трамплінаў у Оберстдорфе. Там немец прайшоў кваліфікацыю і прабіўся ў фінальны раўнд дзякуючы дуэльнай сістэме (у двубоі ён перамог Марціна Шміта, які праваліў свой скачок). Па выніках турніру заняў 30-е месца, набраўшы першае ачко ў Кубку свету, аднак у зборнай не замацаваўся.

Удалым для нямецкага скакуна стаў посталімпійскі сезон 2014/15. У дэбютным старце сезона ён трапіў у склад зборнай Германіі і разам з Рыхардам Фрайтагам, Андрэасам Велінгерам і Зеверынам Фройндам атрымаў першую ў кар'еры камандную перамогу ў Кубку свету. На працягу сезона Айзенбіхлер некалькі разоў трапляў у дзясятку лепшых і дэбютаваў на чэмпіянаце свету, дзе застаўся без медалёў як у камандным (5-е месца), так і ў асабістым турніры на вялікім трампліне, замкнуўшы там дзясятку лепшых. Па выніках сезона немец заняў 15-е месца ў агульным заліку.

Сезон 2015/16 для Айзенбіхлера выдаўся не занадта ўдалым, ён выпаў з асноўнага складу нямецкай зборнай, выступаў на Кубку свету нерэгулярна. Затое ў сезоне 2016/17 вярнуўся на вышэйшы ўзровень. На трэцім этапе ў Лілехамеры ўпершыню ў кар'еры падняўся ў тройку лепшых у індывідуальных спаборніцтвах, стаўшы трэцім. Па выніках двух этапаў Турнэ чатырох трамплінаў прэтэндаваў на трапленне ў тройку лепшых турніру, але праваліў этап у Інсбруку і стаў сёмым у выніковым заліку. Таксама разам з таварышамі па камандзе атрымаў другую ў кар'еры камандную перамогу на этапе ў польскім Закапанэ.

Зноскі
------

1. ↑  FIS database Праверана 26 красавіка 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q212928'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105753098'></a>
2. ↑  Markus Eisenbichler //
3. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIS (скачкі з трампліна) · Olympedia |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Munzinger |
**Астравы Гі́лберта** (англ.: Gilbert Islands) — архіпелаг у Ціхім акіяне з 16 атолаў. Уваходзіць у склад Кірыбаці. Агульная плошча - 281,1 км². Насельніцтва (2005 г.) - 83382 чал. пераважна тунгару.

Ад назвы астравоў паходзіць назва Кірыбаці. На атоле Тарава знаходзіцца сталіца гэтай дзяржавы.

Геаграфія
---------

Карта
Астравы Гілберта — ланцуг з 16 атолаў, які цягнецца на 799 км з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход праз лінію экватара. Найбуйнейшы атол Табітэўэа займае плошчу 38 км². Бліжэйшы кантынент Аўстралія знаходзіцца ў 3603 км. Астравы месцяцца на вяршыні падводнага вулканічнага хрыбта. Узвышаюцца ўсяго на некалькі метраў над воднай паверхняй. Складзены пераважна вапнякамі.

Клімат экватарыяльны. Сярэдняя тэмпература на працягу года трымаецца каля +25°C —+31°C. Штогадовы ўзровень ападкаў на атоле Тарава — 2020 мм. На поўначы ўзровень ападкаў падвышаецца да 3000 мм, на поўдні паніжаецца да 500 мм. З-за нізкай вышыні астравы Гілберта пакутваюць ад сталых паводак падчас трапічных цыклонаў, асабліва ў перыяд Эль-Ніньё. Астравам пагражае затапленне ў сувязі з сусветным пацяпленнем.

Прырода
-------

З-за ізаляванасці і засоленых глебаў прырода астравоў Гілберта не адрозніваецца разнастайнасцю. Налічваецца каля 80 мясцовых відаў раслін. Найбольш распаўсюджана какосавая пальма. Фаўна прадстаўлена птушкамі, казуркамі, крабамі, марскімі чарапахамі і малюскамі. Значна больш уражвае фаўна навакольных каралавых рыфаў, населенных больш за 600 відамі рыб.

Гісторыя
--------

Паміж 200 г. і 500 г. н. э. астравы Гілберта былі населены продкамі тунгару. У 1892 г. анексаваны Вялікабрытаніяй, якая ў 1916 г. стварыла калонію Астравы Гілберта і Эліс. У час II Сусветнай вайны частка астравоў была акупавана Японіяй. 12 ліпеня 1979 г. увайшлі ў склад Кірыбаці.

Спасылкі
--------

* Ваенная карта
* Bruce Richmond, RECONNAISSANCE GEOLOGY OF THE GILBERT GROUP WESTERN KIRIBATI Архівавана 12 сакавіка 2016.
* Charles Q. Choi, Island Imperiled by Rising Seas Battles Nature and Humans
**Аляксандр Мікалаевіч Шубскі** (нар. 1962, Новыя Дворы Жабінкаўскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Скончыў Гомельскі кааператыўны інстытут (1987), атрымаў дыплом спецыяліста па бухгалтарскім уліку і аналізе гаспадарчай дзейнасці. Па накіраванні прыехаў у Мёрскі раён, дзе адразу ж быў прызначаны намеснікам старшыні праўлення Райспажыўсаюза па гандлі, у 1988—1997 гадах узначальваў арганізацыю. На працягу пяці гадоў працаваў дырэктарам Райпаліўзбыту, двух гадоў — хлебазавода. Да гэтага часу скончыў Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь. У 2008 годзе быў прызначаны на пасаду старшыні Расонскага раённага выканаўчага камітэта.

З 15 чэрвеня 2017 года працаваў начальнікам фінансавага аддзела Мёрскага райвыканкама. 29 ліпеня 2019 года прызначаны на пасаду старшыні Глыбоцкага раённага выканаўчага камітэта.

Жанаты, мае дачку.

Узнагароды
----------

Адзначаны Ганаровай граматай аблвыканкама.

Зноскі
------

1. ↑  Александр Шубский стал председателем Глубокского райисполкома
2. ↑  Что известно об Александре Шубском, который может возглавить Глубокский райисполком
3. 1 2  Аляксандр Шубскі прызначаны начальнікам фінаддзела Архівавана 29 ліпеня 2019.
4. ↑  Лукашэнка разгледзеў кадравыя пытанні Прэзідэнт 29.07.2019 // БелТА

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**Парахрысціянскіе секты** (**псеўдахрысціянскія**, **постхрысціянскія**, **псеўдабіблейскія** і інш.), секты, якія дэкларуюць Біблію асновай свайго веравучэння, але ў той жа час маюць вучэнне іх лідараў, якое аформлена ў выглядзе ператлумачэння Пісання і якое моцна скажае біблейскае вучэнне. Ступень сувязі вучэння гэтых сект з хрысціянствам розная. Да буйнейшых (на тэрыторыі СНД) псеўдахрысціянскіх сектаў адносяць:

* Сусветная царква Бога
* Царква Хрыста (Boston Movement)
* Памесная (Мясцовая) царква Уітнеса Лі («Жывы Паток»)
* Багародзічны цэнтр (Вісарыёнаўцы)
* Дзеці Бога («Сям'я»)
* Сведкі Іеговы
* Мармоны
* Скапцы

У шмат якіх псеўдахрысціянскіх сектах у большай ці меншай ступені праяўляюцца рысы неаязычніцкага акультнага руху Нью эйдж. Шэраг сектаў сувязь з хрысціянствам мае толькі на ўзроўні некалькіх тэрмінаў ці персанажаў (напрыклад, Секта Муна).

Літаратура
----------

* Дворкин А. Л. Сектоведение. Тоталитарные секты. Опыт систематического исследования. — Н.Новгород: Христианская библиотека, 2007. — 814 с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сак.
**Аляксандр Мікалаевіч Сак** (14 жніўня 1890, в. Сёгда, Навагрудскі павет — 26 жніўня 1937(?), НКУС, Мінск) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, паэт, каталіцкі святар. Першы муж пісьменніцы Я. Бяганскай.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і селяніна-каваля. Напачатку вучыўся народным. а потым у гарадскім вучылішчы ў Навагрудку, потым паступіў у Пінскае рэальнае вучылішча, у якім правучыўся 3,5 гады. У 1907 быў арыштаваны і выключаны з вучылішча па падазрэнні ў рэвалюцыйнай дзейнасці. Праз 2 гады быў выпушчаны на волю з-за не адсутнасці доказаў у следства. З 1911 года вучыўся ў Пецярбургу ў Інстытуце лясной гаспадаркі. У 1913 пасля трэцяга курса спыніў вучобу і паступіў у Магілёўскую рымска-каталіцкую духоўную семінарыю ў Пецярбургу, якую скончыў у 1917.

Пасвячоны ў святара ў 1917 годзе. Душпастырскую дзейнасць распачаў у Магілёўскай губерні (мясцовасці Фашчоўка, каля в. Мікуліна, у Аршанскім павеце).

Удзельнік з’езда беларускіх каталіцкіх святароў у Мінску (24—25.5.1917), член саюза ксяндзоў-беларусаў.

З 19.12.1918 жыў у мястэчку Сянно. У 1919—1921 пробашч у Свяцілавіцкім касцёле і адміністратар у Шклове. Духоўныя ўлады Магілёўскай архідыяцэзіі ў 1922 і 1924 мелі намер накіраваць А. Сака для службы ў Петраград, але ён папрасіў пакінуць яго ў Беларусі. Служыў святаром на Міншчыне і Мазыршчыне, у Койданаве і Хойніках.

Прыхільнік беларусізацыі рэлігійнага жыцця беларусаў — каталікоў, шырока выкарыстоўваў беларускую мову ў душпастырскай дзейнасці.

З вясны 1924 жыў у Мінску, дзе часта гасцяваў у Янкі Купалы. Да гэтага перыяду адносяцца многія лірычныя вершы, паэмы і вершаваныя драматургічныя творы.

Пераследаваўся савецкімі ўладамі. 17.12.1929 змушаны быў публічна адмовіцца ад святарскага сану.

Працаваў стыль-рэдактарам у Беларускім дзяржаўным выдавецтве.

24.7.1930 арыштаваны ДПУ БССР па справе «Саюза вызвалення Беларусі». Асуджаны на 5 гадоў працоўна-папраўчых лагераў, да 1934 адбываў тэрмін на будаўніцтве Беламорска-Балтыйскага канала. Зноў арыштаваны 25.8.1937. Расстраляны.

Зноскі
------

1. ↑  Показания арестованного Сака Александра Николаевича от 29 октября 1930 г. // Лебедев А. Пичуков В. Лясковски Сл. (кс.) Костел и власть на Гомельщине (20-30-е годы XX в.). — Варшава-Люблин-Гомель: Instityt Pamieci Narodowei; Instityt Europy Srodkowo-Wschodniej, 2009. — С. 297—299.

Літаратура
----------

* Сак Аляксандр // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. С. 83
* *Лебедев А. Пичуков В. Лясковски Сл.(кс.)* Костел и власть на Гомельщине(20-30-е годы XX в.). — Варшава-Люблин-Гомель: Instityt Pamieci Narodowei; Instityt Europy Srodkowo-Wschodniej, 2009. — 470 с. ISBN 978-83-7629-042-3.
* *Dzwonkowski R.* Losy duchowieсstwa katolickiego w ZSSR, 1917—1937: Martyrologium. — Lublin, 1998.

Спасылкі
--------

* САК Аляксандр Мікалаевіч // Маракоў Л. У. Рэпрэсаваныя лiтаратары, навукоўцы, работнiкi асветы, грамадскiя i культурныя дзеячы Беларусi. 1794—1991. Том II.