**Прабалты́йская мова** — гіпатэтычная, пісьмова незасведчаная і рэканструяваная мова індаеўрапейскай сям'і моў, якая з'яўлялася продкам моў балтыйскае групы індаеўрапейскай моўнай сям'і. Як і большая частка прамоваў (моў-продкаў), прабалтыйская мова не пакінула па сабе пісьмовых помнікаў, што зводзіць звесткі аб ёй у галіну лінгвістычных рэканструкцыяў.

Лінгвістычная характарыстыка
----------------------------

### Фанетыка, фаналогія

У гавым ладзе прабалтыйскай мовы рэканструююцца пяць доўгіх (\*i, \*e, \*a, \*o, \*u) і чатыры кароткіх (\*i, \*e, \*a, \*u) галосных. У параўнанні з праіндаеўрапейскай мовай прабалтыйская сістэма галосных змянілася нязначна: галосныя \*a, \*o зліліся ў \*a, шва прымум перайшло ў \*a ў пачатковым складзе, але знікла ў астатніх пазіцыях.

### Марфалогія

Назоўнік у прабалтыйскай мове рэканструюецца як часціна мовы, якая характарызавалася катэгорыямі роду (мужчынскі, жаночы, ніякі), ліку (адзіночны, множны, парны) і склону (назоўны, родны, давальны, вінавальны, мясцовы, творны, клічны). Па распадзе прабалтыйскай мовы ніякі род захаваўся толькі ў прускай мове, у літоўскай і латышскай ён быў страчаны, аднак у літоўскай захоўваюцца рэлікты прыметнікаў ніякага роду.

На падставе літ.: àš, ст.-лет. *eš*, лат.: es, пруск. *as*, *es* для прабалтыйскай мовы рэканструюецца займеннік першай асобы адзіночнага ліку \*ež «я». Грунтуючыся на лет. *tù*, латышск. *tu*, пруск. *tū* таксама рэканструюецца займеннік другой асобы адзіночнага ліку \*tū/\*tu «ты».

Для дзеяслова рэканструююцца тры асновы: цяперашняга, мінулага і будучага часоў.

### Сінтаксіс

У дачыненні сінтаксісу лічыцца, што пры будове сказу пераважала схема SOV — дзейнік-дапаўненне-выказнік.

Класіфікацыя
------------

Па развіцці індаеўрапеістыкі, а таксама даследаванняў у галіне балтыйскага мовазнаўства практычна агульнапрынята, што балтыйскія мовы ўяўляюць сабою таксон роднасных моў, што паходзіць ад агульнай мовы-продку — прабалтыйскай, і ўваходзяць у вышэйшае генетычнае аб'яднанне, індаеўрапейскую сям'ю моў. Лічыцца, што прабалтыйская мова развілася як адзін з дыялектаў па распадзе праіндаеўрапейскай мовы.

Шэрагам мовазнаўцаў ставіліся спробы па выяўленні асабліва блізкіх сувязяў балтыйскіх моў (і, адпаведна, прабалтыйскай) з іншымі асобнымі мовамі індаеўрапейскай сям'і.

Упершыню гіпотэза на дадзеным грунце была сфармулявана ў ХІХ ст. А. Шляйхерам, на думку якога балтыйскія і славянскія мовы мелі агульны продак, які з'яўляўся прамежкавай стадыяй між распадам праіндаеўрапейскай мовы і вылучэннем прабалтыйскай і праславянскай моў (гл. *прабалта-славянская мова*). Прыхільнікі дадзенага падыходу звярталі ўвагу на набор лексічных, марфалагічных і сінтаксічных сыходжанняў між балтыйскімі і славянскімі мовамі, але іх праціўнікі, следуючы за індаеўрапеістам А. Мее, разглядалі дадзенае збліжэнне як вынік узаемных кантактаў (моўны саюз), агульнага субстрату і сэрві ўзаемных запазычванняў. У прыватнасці, лексічныя балта-славянскія сыходжанні могуць апынуцца вынікам узаемных запазычванняў, захавання індаеўрапейскага лексічнага фонду, некаторыя лексемы, што ўказваюцца як эксклюзіўныя балта-славянскія, таксама прасочваюцца і ў іншых індаеўрапейскіх. Акрамя таго, у якасці контрааргументаў гіпотэзы балта-славянскага адзінства заўважаўся цэлы набор адрозненняў у фаналогіі (напрыклад, захаванне ў балтыйскіх праіндаеўрапейскага сцячэння \*sr, у праславянскай не захаванага; адсутнасць захавання палатальных зычных у балтыйскіх, калі ў корані існаваў \*s, што, аднак назіралася ў праславянскай) і марфалогіі (напрыклад, існаванне ў балтыйскіх інфіксу *-sto-*, адсутнага ў праславянскай, адсутнасць суфіксу дзеепрыметнікаў *-lo*, прысутнага ў праславянскай).

Іншыя лінгвісты прапаноўвалі трохчленную схему балта-славянскага адзінства, паводле якой першапачаткова доўжыўся перыяд балта-славянскага адзінства, на змену якому прыйшоў перыяд распаду, пасля чаго настаў перыяд паўторнага сыходжання (Я. Развадоўскі, пазней падтрымана таксама Х. Бірнбаўмам). Чацверты падыход пастулюе праславянскую мову як даччыную ў дачыненні да балтыйскіх дыялектаў, гэта значыць, праславянская мова згодна з гэтымі палажэннямі паўстала праз вылучэнне з тагачасных балтыйскіх дыялектаў.

Якасна іншы пункт гледжання, які падтрымліваецца некаторымі лінгвістамі, пастулюе існаванне балта-славянскага адзінства і прабалта-славянскай мовы, але адмаўляе ў існаванні прабалтыйскай мовы з прычыны меркаванага распаду прабалта-славянскай мовы адразу на тры галіны — славянскую, заходнебалтыйскую і ўсходнебалтыйскую.

Прадстаўленая гіпотэза аб балта-дакійска-фракійскіх паралелях (даведзены індаеўрапейскі характар дакійскай і фракійскай моў, але не ўсталяваная іх дакладная класіфікацыя ўнутры індаеўрапейскай сям'і), якія прасочваюцца ў першую чаргу дзякуючы дакійскім і фракійскім тапонімам. Увагу на балтыйска-дакійска-фракійскія тапанімічныя сыходжанні звяртаў таксама Э. Палямэ. І. Дурыданаў з сямідзесяці чатырох дакійскіх тапонімаў налічваў 62 дакійска-балтыйскія кагнаты, якія, на думку даследчыка, не з'яўляліся выпадковымі паралелямі.

На карысць цесных генетычных сувязяў між балтыйскімі і ілірыйскімі, фракійскай і некаторымі іншымі старажытнымі мовамі Балканаў выказваўся даследчык балтыйскіх моў У. Тапароў.

Зноскі
------

1. ↑  *Дини П.* Балтийские языки. — М.: ОГИ, 2002. — С. 81. — ISBN 5-94282-046-5.
2. ↑  *Дини П.* Балтийские языки. — М.: ОГИ, 2002. — С. 102-104. — ISBN 5-94282-046-5.
3. ↑  *Stang Chr.* Vergleichende Grammatik der Baltischen Sprachen. — Oslo-Bergen-Tromsö: Universitetsforlaget, 1966. — С. 179.
4. ↑  *Stang Chr.* Vergleichende Grammatik der Baltischen Sprachen. — Oslo-Bergen-Tromsö: Universitetsforlaget, 1966. — С. 247.
5. ↑  *Stang Chr.* Vergleichende Grammatik der Baltischen Sprachen. — Oslo-Bergen-Tromsö: Universitetsforlaget, 1966. — С. 247-248.
6. ↑  *Дини П.* Балтийские языки. — М.: ОГИ, 2002. — С. 114. — ISBN 5-94282-046-5.
7. ↑  *Дини П.* Балтийские языки. — М.: ОГИ, 2002. — С. 121-122. — ISBN 5-94282-046-5.
8. ↑  *Бернштейн С. Б.* Сравнительная грамматика славянских языков. — М.: Издательство Московского ўниверситета, Издательство «Наука», 2005. — С. 31-36.
9. ↑  *Лаучюте Ю.-С. А.* О методике балто-славянских исследований // Славяне. Этногенез и этническая история. — Л.: Издательство Ленинградского ўниверситета, 1989.
10. ↑  *Дини П. У.* Балтийские языки / Под редакцией В. Н. Топорова. — М.: ОГИ, 2002. — С. 154. — 544 с. — ISBN 5-94282-046-5.
11. ↑  *Бирнбаум Х.* О двух направлениях в языковом развитии // *Вопросы языкознания*. — М.: 1985. — № 2.
12. 1 2  *Топоров В. Н.* Балтийские языки // Лингвистический энциклопедический словарь. — М. 1990. — С. 64.
13. ↑  *Kortlandt, Frederik.* Baltica & Balto-Slavica. — 2009. — С. 5.
14. ↑  *Derksen, Rick.* Etymological Dictionary of the Slavic Inherited Lexicon. — 2008. — С. 20.
15. ↑  *Duridanov, I.* Die Thrakisch- und Dakisch-Baltischen Sprachbeziehungen. — 1969. — С. 9-11.
16. ↑  *Polomé, Edgar Charles.* Balkan Languages (Illyrian, Thracian and Daco-Moesian). — Cambridge Ancient History. — 1982. — Т. III.
17. ↑  *Duridanov, I.* Die Thrakisch- und Dakisch-Baltischen Sprachbeziehungen. — 1969. — С. 95-96.

Літаратура
----------

* *Duridanov, I.* Die Thrakisch- und Dakisch-Baltischen Sprachbeziehungen. — 1969.
* *Fraenkel, Ernst.* Die baltischen Sprachen. — Heidelberg: Carl Winter, 1950.
* *Girininkas, Algirdas.* The monuments of the Stone Age in the historical Baltic region. — Baltų archeologija. — 1994. — Т. 1.
* *Girininkas, Algirdas.* Origin of the Baltic culture. Summary. — Baltų kultūros ištakos. — Vilnius: Savastis, 1994. — ISBN 9986-420-00-8.
* *Remys, Edmund.* 112 // General distinguishing features of various Indo-European languages and their relationship to Lithuanian. — Indogermanische Forschungen. — Berlin, New York: Walter de Gruyter, 2007.
* *Mallory, J. P.* In Search of the Indo-Europeans: language, archaeology and myth. — New York: Thames and Hudson, 1991. — ISBN 0-500-27616-1.
* *Mayer H. E.* 38 // Dacian and Thracian as southern Baltoidic. — Lituanus. — 1992. — Т. 2.
* *Messing, Gordon M.* Thrakisch-dakische Studien, I: Die thrakisch- und dakisch-baltischen Sprachbeziehungen by Ivan Duridanov. — 1972.
* *Дини П. У.* Балтийские языки / Под редакцией В. Н. Топорова. — М.: ОГИ, 2002. — 544 с. — ISBN 5-94282-046-5.
* *Курилович Е.* О балто-славянском языковом единстве.
* *Лер-Сплавинский Т.* Балто-славянская языковая общность и проблема этногенеза славян.
* *Топоров В. Н.* Новейшие работы в области изучения балто-славянских языковых отношений (Библиографический обзор).

Спасылкі
--------

* *Pashka, Joseph.* Proto Baltic and Baltic languages.
* Балто-славянские исследования. — М.: 1972-2009.
* *Топоров В. Н.* Балтийские языки // Лингвистический энциклопедический словарь. — М. 1990.

| Балтыйскія мовы |
| --- |
| прабалтыйская мова † (прамова) |
| Усходнія | вымерлыя і кніжныя: земгальская † · селонская † 
сучасныя: літоўская · жамойцкая · латышская · латгальская · курсеніецкая |
| Заходнія | пруская † · яцвяжская † · куршская † ·  паморска-балтыйская † · галіндская † |
| Днепра-окскія | галядская † |
| † — мовы, якія вымерлі, раздзяліліся ці змянініліся. |