recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Беляжэнка.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Беліжэнка.
**Барыс Паўлавіч Беляжэнка** (**Беліжэнка**; нар. 5 чэрвеня 1937, в. Промыслы, Бешанковіцкі раён, Віцебская вобласць — 14 ліпеня 2016) — беларускі паэт, журналіст.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1965 годзе БДУ, у 1970 годзе Мінскую ВПШ. Настаўнічаў, працаваў у прэсе, на партыйнай рабоце. Друкаваўся з 1958 года.

Творчасць
---------

Выдаў зборнікі вершаў «Крыгалом» (1973), «Жытнёвае поле» (1977). Асноўныя тэмы твораў — любоў да роднага краю, праблемы грамадскага жыцця сучаснікаў, мужнасць народных мсціўцаў у Вялікую Айчынную вайну. Аўтар аповесці-дэтэктыва «Каляровыя фотакарткі» (1988), вянка санетаў «Вышыня» (1974), паэмы «Свята пумы» (1977), гумарэсак, песень, тэксту кантаты «Памяць роднага горада» (1974, музыка Я. Касалапава) і інш.

Літаратура
----------

* Беляжэнка Барыс Паўлавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
Гісторыя фарміравання цяперашняга адміністрацыйнага падзелу Канады
**Канада** складаецца з дзесяці правінцый і трох тэрыторый.

**Правінцыі** — гэта штаты, якія існуюць на падставе канадскай канстытуцыі і якія валодаюць вышэйшай уладай у рамках сваёй кампетэнцыі, незалежна ад федэральнага ўрада.

**Канадскія тэрыторыі** — гэта адміністрацыйныя адзінкі, якія знаходзяцца ў падпарадкаванні канадскага федэральнага Парламента, звычайным законам прадастаўляе некаторыя паўнамоцтвы іх мясцовым адміністрацыям.

**Дзесяць сучасных правінцый**: Альберта, Брытанская Калумбія, Квебек, Манітоба, Новая Шатландыя, Нью-Брансуік, Ньюфаўндленд і Лабрадор, Антарыа, Востраў Прынца Эдуарда і Саскачэван. **Тры тэрыторыі**: Нунавут, Паўночна-заходнія тэрыторыі і Юкан.

| ⛭Сцяг Канады Спіс правінцый і тэрыторый Канады |
| --- |
| Правінцыі | Альберта · Антарыа · Брытанская Калумбія · Квебек · Манітоба · Новая Шатландыя · Нью-Брансуік · Ньюфаўндленд і Лабрадор · Востраў Прынца Эдуарда · Саскачэван |
| Тэрыторыі | Нунавут · Паўночна-Заходнія тэрыторыі · Юкан |

| ⛭Канада паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Канада»**
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Казлоў.
**Гео́ргій Кіры́лавіч Казло́ў** (19 снежня 1902 (1 студзеня 1903), с. Селяхі, Гродзенская губерня Расійская імперыя — 21 снежня 1970, Ленінград) — савецкі военачальнік, генерал-лейтэнант (1944).

Біяграфія
---------

Магіла Казлова на Багаслоўскіх могілках Санкт-Пецярбурга.
У Чырвонай Арміі — з 1918 года. З 1920 года — член УКП(б) / КПСС.

У час Грамадзянскай вайны ваяваў на Заходнім фронце.

У 1921 скончыў пяхотныя камандныя курсы (1921). Удзельнік падаўлення Кранштацкага мецяжу.

Пасля Грамадзянскай вайны — камандзір узвода, камандзір роты.

У 1924 скончыў Ваенна-пяхотную школу, у 1933 годзе — Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ.

З 1933 года — начальнік аператыўнага аддзялення штаба дывізіі.

З 1934 года — камандзір стралковага палка.

З 1938 года — выкладчык Ваенна-транспартнай акадэміі.

З 1940 года — начальнік аддзела баявой падрыхтоўкі арміі.

У перыяд Вялікай Айчыннай вайны — начальнік аператыўнага аддзела штаба арміі, камандзір 27-й стралковай дывізіі (24.09.1941 — 08 жніўня 1942) — начальнік штаба 26-й арміі.

3 мая 1942 года прысвоена званне генерал-маёр.

З 23 мая 1944 па 6 сакавіка 1945 г. — камандуючы 19-й арміяй на Карэльскім і 2-м Беларускім франтах. Вёў баявыя дзеянні ў Карэліі, у 1944 — пераслед праціўніка на Кандалакшскім кірунку, прымаў удзел у Усходне-Памеранскай аперацыі.

У лютым 1944 года прысвоена званне генерал-лейтэнант.

На пасадзе намесніка камандуючага 39-й арміяй, удзельнічаў у вайне з Японіяй.

У 1948 годзе скончыў Вышэйшыя акадэмічныя курсы пры Ваеннай акадэміі Генштаба.

Займаў пасады намесніка камандуючага арміяй, начальніка штаба Прыморскай, Беламорскай (лістапад 1948 — чэрвень 1951) і Паўночнай (чэрвень 1951 — красавік 1952) ваенных акруг.

З 1952 года — начальнік кафедры, з сакавіка 1953 года — намеснік начальніка Ваеннай акадэміі тылу і транспарту.

З 1965 года — у запасе.

Сачыненні
---------

Крыніца — электронныя каталогі РНБ

* *Козлов Г. К.* В лесах Карелии: [Воен.-ист. очерк боевых действий войск 7-й армии Сев. фронта]. — М.: Воениздат, 1963. — 128 с. — 22 000 экз.

Узнагароды
----------

* Ордэн Леніна
* 4 ордэна Чырвонага Сцяга
* ордэна Кутузава 1-й і 2-й ступені
* медалі.

Зноскі
------

1. ↑  цяпер у Брэсцкім раёне
2. ↑  День рожденья звёзд Архівавана 27 лістапада 2011.
3. ↑  Военная академия тыла и транспорта имени А. В. Хрулёва
4. ↑  Карельский фронт
5. ↑  Наградной лист **(нявызн.)**.  Подвиг народа. Праверана 27 снежня 2013.

Літаратура
----------

* Народные избранники Карелии: Депутаты высших представительных органов власти СССР, РСФСР, РФ от Карелии и высших представительных органов власти Карелии, 1923—2006: справочник / авт.-сост. А. И. Бутвило. — Петрозаводск, 2006. — 320 с.

Спасылкі
--------

* Біяграфія на сайце «Хронаса»
* *Антоненко С. В.* Великая Отечественная: Командармы: Военно-биографический словарь. — М.: Кучково поле, 2005. — 408 с. — ISBN 5-86090-113-5.
* *Бойко В. Р.* Большой Хинган — Порт-Артур.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сент-Хеленс (значэнні).
**Сент-Хеленс** (**гара Святой Алены**) — актыўны стратавулкан, размешчаны ў акрузе Скаманія штата Вашынгтон, ЗША, за 154 кіламетры на поўдзень ад Сіэтла і за 85 кіламетраў ад горада Портленд (штат Арэгон). Названы ў гонар брытанскага дыпламата лорда Сент-Хеленс, сябра даследчыка Джорджа Ванкувера, які праводзіў тапаграфічныя работы ў гэтым раёне ў канцы XVIII стагоддзя. Размешчаны ў Каскадных гарах і з’яўляецца адным з вулканаў «Ціхаакіянскага вогненнага кальца», якое ўключае ў сябе 160 актыўных вулканаў.

Зноскі
------

1. ↑  GLOBAL VOLCANISM PROGRAM

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX5585592 · BNF: 166405278 · GND: 4285733-8 · LCCN: no2012025424, sh85116572 · NDL: 00628671 · SUDOC: 158753771 · VIAF: 231861699 |

 |
**Георгій Цігіеў** (нар. 26 мая 1995, Уладзікаўказ) — расійскі футбаліст, абаронца.

Клубная кар’ера
---------------

Нарадзіўся ва Уладзікаўказе, аднак з малых гадоў жыў у Беслане, дзе і пачаў займацца футболам. Знаходзіўся ў юнацкіх камандах кастрамскога «Дынама» і «Каламягаў», з 2013 года выступаў за дубліруючыя склады краснадарскай «Кубані» і маскоўскага «Тарпеда». 3 мая 2015 года ў складзе «Тарпеда» дэбютаваў у Прэм’ер-лізе, выйшаўшы на замену ў матчы супраць казанскага «Рубіна» (2:2).

У ліпені 2015 года падпісаў чатырохгадовы кантракт з махачкалінскім «Анжы». У лютым 2017 года быў арандаваны маскоўскім «Спартаком» да канца сезона 2016/17, разам з камандай стаў чэмпіёнам Расіі. У чэрвені таго ж года быў выкуплены сталічным клубам і падпісаў чатырохгадовы кантракт. У сезоне 2017/18 згуляў усяго ў трох матчах за асноўную каманду «Спартака», таксама прыцягваўся да «Спартака-2», які выступаў у ФНЛ. У жніўні 2018 года быў аддадзены ў арэнду ў самарскія «Крылаў Саветаў», за паўгады прыняў удзел у двух матчах.

У сакавіку 2019 года быў арандаваны беларускім клубам «Дынама» з Мінска. Пачынаў сезон 2019 у стартавым складзе, аднак з чэрвеня, пасля вяртання на пасаду галоўнага трэнера Сяргея Гурэнкі, стаў радзей з’яўляцца на полі, а са жніўня гуляў пераважна за дубль. У снежні 2019 года па заканчэнні арэнды вярнуўся ў «Спартак».

У лютым 2020 года быў заяўлены за «Спартак-2» у ФНЛ, а таксама за асноўную каманду «Спартака» ў Прэм’ер-лізе. Большую частку сезона 2020/21 прапусціў з-за траўмы. У чэрвені 2021 года пакінуў «Спартак».

З 2022 года пачаў выступаць у медыяфутболе.

Міжнародная кар’ера
-------------------

У 2015 годзе прыняў удзел у двух таварыскіх матчах моладзевай зборнай Расіі — супраць моладзевых каманд Беларусі (3:0) і Харватыі (5:0).

Дасягненні
----------

* Расія 01Чэмпіён Чэмпіён Расіі: 2016/17
* Расія 03Бронзавы прызёр Бронзавы прызёр чэмпіянату Расіі: 2017/18
* Расія Уладальнік Суперкубка Расіі: 2017

Заўвагі
-------

1. ↑  Georgi Tigiev // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Georgi Tigiyev // FBref.com<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56239490'></a>
3. ↑  Минское "Динамо" объявило об аренде у московского "Спартака" Тигиева
4. ↑  Галович, Яхая, Ятченко и еще три игрока покинули минское "Динамо"
5. ↑  «Спартак-2» внес в заявку Дьякова и Тигиева

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FBref.com · FootballFacts.ru · Soccerway · Sportbox.ru · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол · РПЛ (ігрок) |
**Дзіцячая літаратура** — творы мастацкай літаратуры для дзяцей і юнацтва. У шырокім сэнсе ўключае і многія «дарослыя» творы сучаснай сусветнай класікі, якія ўвайшлі ў кола дзіцячага чытання («Рабінзон Круза» Д. Дэфо, «Падарожжа Гулівера» Дж. Свіфта, «Спартак» Р. Джаваньёлі, «Хаціна дзядзькі Тома» Г. Бічэр-Стоу, раманы Ж. Верна, «Авадзень» Э. Л. Войніч і інш.), а таксама казкі (Ш. Перо, братоў Я. і В. Грым, Х. К. Андэрсена, А. Пушкіна і інш.), творы народнага эпасу («Слова пра паход Ігаравы», «Давід Сасунцы» і інш.). Папулярнасцю сярод дзяцей карыстаюцца раманы Дж. Ф. Купера, творы К. Чукоўскага, «Курган», «Бандароўна» Я. Купалы, «Новая зямля» і «Сымон-музыка» Я. Коласа і інш.

Першымі кнігамі для дзіцячага чытання былі азбукі, буквары, што паявіліся ў Еўропе ў 15-16 ст. Першай спецыяльнай дзіцячай кнігаю лічацца «Свет пачуццёвых рэчаў у малюнках» чэшскага педагога Яна Амоса Каменскага (1658). У Расіі дзіцячая літаратура ўзнікла ў 18 стагоддзі. Найбольш значныя творы 19 — пачатка 20 стагоддзя — байкі І. Крылова, «Канёк-Гарбунок» П. Яршова, многія творы М. Лермантава, М. Някрасава, М. Гогаля, У. Караленкі, А. Чэхава, Л. Талстога і інш. Папулярныя творы для дзяцей італьянскага пісьменніка Дж. Радары, польскага педагога Я. Корчака і інш.

Прэміі
------

### Міжнародныя прэміі

* Прэмія імя Ханса Крысціяна Андэрсена
* Прэмія памяці Астрыд Ліндгрэн

Гл. таксама
-----------

Беларуская дзіцячая літаратура

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
**Калінкі**, або **салодкая гарэлка** — абрад у традыцыйным беларускім вяселлі, непасрэдна звязаны з першай шлюбнай ноччу маладых.

У ХІХ і пачатку ХХ ст. гэтым абрадам правяралі маладую, ці захавала яна цноту да вяселля. Калі захавала, дык праводзілася ўрачыстае распіванне салодкай гарэлкі з галінкай каліны. А прыданкі мелі права скакаць на лавах і паламаць іх. Калі яна не захавала цноту, то галоўнаму свату альбо маці нявесты вешалі на шыю хамут і частавалі горкай гарэлкай. Спявалі і адпаведныя песні нецэнзурнага зместу.

Літаратура
----------

* *Семен Борис*. Калинки // Неман № 4, 1976.
Пячатка Бафамета — адзін сімвалаў тэістычнага сатанізма
**Сатанізм**, **д’яблапаклонства** — вера ў тое, што Д'ябал (Сатана) з’яўляецца бажаством, годным пакланення ў форме малітвы альбо ахвярапрынашэнняў. Нярэдка памылкова прыроўніваецца да сатанізму наогул і сатанізму Ла-Вея ў прыватнасці.

Формы пакланення ў традыцыйным сатанізме вельмі разнастайныя. Гэтыя вераванні і выкарыстоўваемы ў іх вобраз Д’ябла не звязаны з работамі Ла-Вея, аўтара «сатанінскай Бібліі». Сатанізм Лавея з’яўляецца не працягам тэістычнага сатанізму, а формай індывідуалізму. Вобраз Сатаны прымяняўся Ла-Веем толькі як сімвал прытрымлівання чалавекам сваёй прыродзе.

З пункту гледжання сучаснага Ла-Вееўскага сатанізму, д’яблапаклонства да сатанізму адносінаў не мае. Хоць у абедзвюх разнавіднасцях сатанізму (тэістычны і лавееўскі) можа прысутнічаць вера ў магію і рытуалы, традыцыйны тэістычны сатанізм прытрымліваецца думкі, што д’ябал з’яўляецца сутнасцю, да якой варта звяртаць малітвы, што чужа філасофіі Лавея.

Спасылкі
--------

* TheisticSatanism.com (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119371609 · GND: 4051735-4 · LCCN: sh85117624 · NKC: ph125425 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Андрэеў.

**Барыс Паўлавіч Андрэеў** (13 снежня 1938, Ленінград, Расія — 28 жніўня 2001) — беларускі эканаміст (эканоміка лёгкай прамысловасці і энергетыкі). Доктар тэхнічных навук (1994), кандыдат эканамічных навук (1969), старшы навуковы супрацоўнік (спецыяльнасць «Агульная энергетыка», 1979), прафесар (спецыяльнасць «Эканоміка», 1997).

Біяграфія
---------

Скончыў Ленінградскі інжынерна-эканамічны інстытут (спецыяльнасць «Эканоміка і арганізацыя энергетыкі», кваліфікацыя «Інжынер-эканаміст», 1962), Сібірскі энергетычны інстытут (аспірантура, спецыяльнасць «Агульная энергетыка»).

Працаваў у Сібірскім энергетычным інстытуце СА АН СССР (г. Іркуцк; 1962—1970, лабарант, інжынер, малодшы навукоы супрацоўнік), Сібірскам аддзяленні Усесаюзнага дзяржаўнага праектна-вышукальнага і навукова-даследчага інстытута «Энергосетьпроект» (Іркуцкі аддзел комплекснага праектавання, НДЛ аптымізацыі паліўна-энергетычнага баланса Сібіры і Далёкага Усходу, 1970—1979, начальнік лабараторыі), Віцебскім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (1979—2001, дацэнт кафедр «Эканоміка, арганізацыя і планаванне вытворчасці», «Кіраванне і арганізацыя вытворчасці», прафесар кафедр «Эканоміка, арганізацыя і планаванне прадпрыемстваў», «Эканоміка»).

Навуковыя інтарэсы: арганізацыя вытворчасці ў лёгкай прамысловасці; эканоміка энергетыкі.

Бібліяграфія
------------

* Организационно-экономические проблемы повышения эффективности системы технического обслуживания производства промышленных предприятий и методы их решения (на материалах легкой и текстильной промышленности Республики Беларусь) : диссертация [автореферат дисcертации!] … доктора технических наук : 08.00.28 / Андреев Борис Павлович. — Санкт-Петербург, 1994.
* Исследование энергоэкономической сущности и свойств замыкающих затрат на топливо и электроэнергию : автореферат диссертации … кандидата экономических наук : 594 / Андреев Б. П. — Ленинград, 1968.

Зноскі
------
**Георгій Кузьміч Мітраховіч** (9 сакавіка 1930, в. Прудок, Парыцкі раён — 2001) — беларускі будаўнік, Заслужаны будаўнік БССР (1965).

Біяграфія
---------

У Светлагорску з 1955 года. У 1965 годзе ўзначаліў комплексную брыгаду СУОР-150, якая працавала на будаўніцтве завода штучнага валакна, будавала жылыя дамы маладога горада, прамысловыя аб’екты. Брыгада пад кіраўніцтвам Г. К. Мітраховіча штомесяц выконвала вытворчыя заданні на 120—125 % пры выдатнай якасці работ. З мая 1979 года да выхаду на пенсію працаваў майстрам вытворчага навучання навучальнага пункта будтрэста № 20.

Узнагароды
----------

За дасягнутыя поспехі ў будаўніцтве завода штучнага валакна прысвоена званне «Заслужаны будаўнік БССР». Узнагароджаны ордэнам Леніна (1966). Пастановай Светлагорскага гарвыканкама № 240 ад 16 ліпеня 1986 года яму прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін г. Светлагорска».

Зноскі
------

1. ↑  Ці пагодзіцца райвыканкам даць школам імёны замест лічбаў? Архівавана 11 мая 2021.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Якаўлеў.
**Георгій Міхайлавіч Якаўлеў** (23 красавіка 1909, г. Кіеў — 1983) — беларускі вучоны ў вобласці металаапрацоўкі. Доктар тэхнічных навук, прафесар (1960). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР (1975).

Біяграфія
---------

Скончыў Уральскі індустрыяльны інстытут  (руск.) (бел. у 1937 годзе.

З 1937 года на заводах станкабудаўнічай прамысловасці СССР  (руск.) (бел. з 1947 года на Мінскім аўтамабільным заводзе, з 1950 года ў БПІ, дзе з 1951 года загадчык кафедры тэхналогіі машынабудавання. Адначасова ў 1957-58 старшыня Дзяржаўнага навукова-тэхніічнага камітэта пры СМ БССР.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Працы па тэхналагічных асновах аптымальнай надзейнасці  (руск.) (бел. і даўгавечнасці дэталяў, машын і абсталявання.

### Навуковыя працы

* Технологические основы надёжности и долговечности машин. — Мн. 1964.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Яковлев Георгий Михайлович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 716. — 737 с.

Спасылкі
--------

* Яковлев, Георгий Михайлович (доктор технических наук) Архівавана 30 лістапада 2020. (руск.) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
**Георгій Мяфодзьевіч Надтачэеў** (1916—1944) — малодшы лейтэнант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Георгій Надточеев нарадзіўся ў лістападзе 1916 года ў вёсцы Красніца (цяпер — Быхаўскі раён Магілёўскай вобласці Беларусі). Пасля заканчэння васьмі класаў школы і школы фабрычна-заводскага вучнёўства  (руск.) (бел. працаваў электраманцёрам у Магілёўскім чыгуначным дэпо. Вучыўся на рабфаку. У чэрвені 1941 года быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію і накіраваны на фронт. У 1942 годзе ён скончыў Чкалаўскай ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў.

Да студзеня 1944 года гвардыі малодшы лейтэнант Георгій Надтачэеў быў лётчыкам 76-га гвардзейскага штурмавога авіяпалка 206-й штурмавой авіядывізіі 8-й паветранай арміі  (руск.) (бел. 4-га Украінскага фронту. 31 студзеня 1944 года падчас баявога вылету яго камандзір быў збіты і сеў на вымушаную пасадку. Ратуючы яго, Надтачэеў рассеяў агнём са свайго самалёта варожых салдат, а затым прыняў свой борт камандзіра з яго экіпажам і даставіў іх на свой аэрадром.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 13 красавіка 1944 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання, мужнасць, адвагу і геройства, праяўленыя ў барацьбе з нямецкімі захопнікамі» гвардыі малодшы лейтэнант Георгій Надтачэеў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Ордэн Леніна і медаль «Залатая Зорка» ён атрымаць не паспеў, так як 25 красавіка 1944 года загінуў у баі падчас штурмоўкі нямецкіх пазіцый на Сапун-гары.

У гонар Надтачэева названыя вуліцы ў Магілёве і Быхаве.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Георгій Мяфодзьевіч Надтачэеў на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11). — С. 123.
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Герои боёв за Крым. — Симферополь: Таврия, 1972.
* Герои Советского Союза — могилевчане. — Минск, 1965.
* Герои твои, Херсонщина. — Симферополь, 1980.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Калач (значэнні).

**Барыс Піліпавіч Калач** (1923—2001) — партызан Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Барыс Калач нарадзіўся 11 жніўня 1923 года ў пасёлку Гародня (цяпер — горад у Чарнігаўскай вобласці Украіны). У 1939 годзе ён скончыў сямігадовую школу, у 1940 году — школу фабрычна-заводскага вучнёўства пры Гомельскім паравозарамонтным заводзе па спецыяльнасці токара па металу, пасля чаго застаўся працаваць на гэтым заводзе. З красавіка 1940 года працаваў токарам-інструментальшчыкам Чарнігаўскай машынна-трактарнай станцыі.

У пачатку Вялікай Айчыннай вайны Калач апынуўся ў акупацыі. У сакавіку 1942 года ён здолеў усталяваць сувязь з партызанскім атрадам Аляксея Фёдарава. Неўзабаве ён быў прыняты ў гэты атрад і прызначаны другім нумарам кулямётнага разліку. Удзельнічаў у рэйдах злучэння Фёдарава па Жытомірскай і Ровенскай абласцям. З красавіка 1943 года Калач займаў пасаду камандзіра аддзялення, а пасля стаў камандзірам дыверсійнага ўзвода. Летам-восенню 1943 года партызаны Калача падарвалі 54 эшалоны з важнымі грузамі, тэхнікай і жывою сілай праціўніка, 12 з якіх знішчыў асабіста Калач. Узвод паспяхова действовал да злучэння са савецкімі часцямі. У ліпені 1942 года Калач па заданню камандавання быў адпраўлены ў нямецкі тыл і развярнуў там актыўную падрыўную дзейнасць. У лістападзе таго ж гады ён атрымаў раненне і да канца вайны знаходзіўся у шпіталі.

Указам Прэзідыума Вярхоўнай Савета СССР ад 2 мая 1945 года за «ўзорнае выкананне заданняў камандавання ў барацьбе супраць нямецкіх захопнікаў, праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм і за асаблівыя заслугі ў развіцці партызанскага руху» Барыс Калач быў удостоены высокага звання Героя Савецкага Саюзу з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка».

Пасля заканчэння вайны Калач вярнуўся ў Гомель. У 1950 годзе ён скончыў Гомельскі педагагічны інстытут, пасля чаго працаваў дырэктарам сярэдняй школы. Памер 18 снежня 2001 года.

Ганаровы грамадзянін славацкого горада Медзілаборцэ. Быў таксама награждён ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені, Чырвонай Зоркі і беларускім ордэнам «За службу Радзіме» 3-й ступені, шэрагам медалёў і замежных узнагарод.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Барыс Піліпавіч Калач на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Подвигом прославленные. Киев, 1985.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
Эмбрыянальныястваловыя клеткі чалавека пад мікраскопам.
**Ствало́выя кле́ткі**, **камбіяльныя клеткі** — недыферэнцаваныя (няспелыя) клеткі, ёсць ва ўсіх мнагаклетачных арганізмах. Стваловыя клеткі здольныя самаабнаўляцца, утвараючы новыя стваловыя клеткі, дзяліцца з дапамогай мітозу і дыферэнцавацца ў спецыялізаваныя клеткі, гэта значыць ператварацца ў клеткі розных органаў і тканак.

Развіццё мнагаклетачных арганізмаў пачынаецца з адной стваловай клеткі — зіготы. У выніку шматлікіх цыклаў дзялення і працэсу дыферэнцыявання ўтвараюцца ўсе віды клетак, характэрныя для дадзенага біялагічнага віду. У чалавечым арганізме такіх відаў клетак больш за 220. Стваловыя клеткі захоўваюцца і функцыянуюць і ў дарослым арганізме, дзякуючы ім можа ажыццяўляцца абнаўленне і аднаўленне тканак і органаў. Тым не менш, у працэсе старэння арганізма іх колькасць змяншаецца.

Зноскі
------

1. 1 2  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* *Леанцюк А. С.* Ствало́выя кле́ткі, камбіяльныя клеткі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 184. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Мезен, Н. И.* Стволовые клетки: учеб.-метод. пособие / Н. И. Мезен, З. Б. Квачева, Л. М. Сычик. — 2-е изд. доп. — Мн.: БГМУ, 2014. — 62 с. — 99 экз. — ISBN 978-985-528-982-2. (руск.)
* *Ястребов А. П. Гребнев Д. Ю. Маклакова И. Ю.* Стволовые клетки, их свойства, источники получения и роль в регенеративной медицине. — Екатеринбург, 2016. — 282 с.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Стваловыя клеткі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11964831j · GND: 4665329-6 · LCCN: sh85127923 · Microsoft: 28328180 · NDL: 01143628 · NKC: ph325855 |

 |
**Торфін Карлсефні** (стар.-сканд.: Þorfinnr Karlsefni; каля 980, Ісландыя — пасля 1007), таксама Карлсэбні — ісландскі мараплавец.

Біяграфія
---------

Паводле «Сагі пра Эрыка Рудага», Торфін прыплыў з Грэнландыі ў 1004 ці 1005 гадах на трох суднах, якія мелі на борце 160 чалавек, і дасягнуў Вінланда, які быў адкрыты некалькімі гадамі раней Лейфам Эрыксанам. Дакладнае месцазнаходжанне паселішчаў невядома, нягледзячы на знаходкі рунічных надпісаў, скандынаўскай зброі, пабудоў і суднаў. З дзікім вінаградам, якія згадваюцца ў сазе, пасяленцы маглі сустрэцца толькі на шыраце паўднёвага Масачусетса.

Сын Торфіна Сноры, які нарадзіўся ўвосень у Вінландзе, быў, відаць, першым дзіцем, якое з'явілася на свет у Амерыцы ў белых бацькоў. Правёўшы шырокія даследаванні на працягу трох гадоў і змяніўшы месцы трох зімовак з-за варожага стаўлення туземцаў — «скрэлінгаў», Торфін вярнуўся ў Грэнландыю, верагодна ў 1006 ці 1007, а затым у Ісландыю. З ім прыбылі сын Сноры і два «скрэлінгі». Памёр Торфін пасля 1007 года.

Памяць
------

У Філадэльфіі стаіць помнік Торфіну працы ісландскага скульптара Эйнара Ёнсана.

Торфін Карлсефні ў культуры
---------------------------

* Падарожжа Торфіна Карлсефні ў Амерыку лягло ў аснову рамана Гары Гарысана Фантастычная сага.
* Торфін Карлсефні з'яўляецца галоўным героем мангі Юкімуры Макота (яп.: 幸村誠) «Сага пра Вінланд».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Wahlgren, Erik*. Los Vikingos y América. Barcelona: Destino (1990). 84-233-1915-6.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Торфін Карлсефні
* Біяграфія ў *Dictionary of Canadian Biography Online*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BIBSYS: 7028451 · LCCN: n2007021915 · VIAF: 19128291, 138149106003668490440 |
Шкатулка
**Дэкупаж** (фр.: decouper — выразаць ) — тэхніка дэкарыравання розных прадметаў, заснаваная на далучэнні малюнка, карціны або арнаменту (звычайнага выразанага) да прадмета, і пакрыцці лакам дзеля эфектнасці, захаванасці і даўгавечнасці.

Як від мастацтва дэкупаж першы раз згадваецца ў канцы XV стагоддзя ў Германіі, дзе выразаныя карцінкі пачалі выкарыстоўвацца для ўпрыгожвання мэблі. Пік захаплення гэтай тэхнікай наступіў у XVII стагоддзі ў Венецыі, калі ў моду ўвайшла мэбля, упрыгожаная інкрустацыямі ў кітайскім або японскім стылі. Венецыянскія майстры выразалі выявы, наклейвалі іх на паверхню мэблі і пакрывалі для абароны пластамі лаку. Шляхам такой аплікацыі мэбельшчыкі імітавалі дарагія ўсходнія інкрустацыі.

Дэкупаж быў вельмі модны пры двары французскага караля Людовіка XVI. 

У Англіі дэкупаж увайшоў ва ўжытак шырокіх слаёў насельніцтва ў віктарыянскую эпоху, калі ў вялікай колькасці з'явіліся даступныя лісты з надрукаванымі калекцыямі для выразання. Да сярэдзіны XIX стагоддзя гэта захапленне стала масавым. У асноўным для работ выкарыстоўваліся сентыментальныя матывы кветак, пастаральнага сцэнак, фігурак і анёлка. З Англіі дэкупаж ў якасці хобі пранік у Амерыку, дзе быў шырока вядомы паміж Першай і Другой сусветнымі войнамі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дэкупаж
11. Пярэдні карэньчык адказвае за правядзенне рухальных сігналаў 12. Задні карэньчык адказвае за сэнсарную інфармацыю
Франсуа Мажандзі  (руск.) (бел.
Чарлз Бэл
**Закон Бэла-Мажандзі** абвяшчае: уся аферэнтная інервацыя, то ёсць цэнтраімклівыя (адчувальныя) нервовыя валокны, уваходзіць у спінны мозг праз заднія (дарзальныя) карэньчыкі, а праз пярэднія (вентральныя) карэньчыкі выходзяць рухальныя (эферэнтныя) валокны  (укр.) (бел. што прадстаўляюць сабой аксоны мотанейронаў  (руск.) (бел.. Так, пасля перарэзвання пярэдніх карэньчыкаў надыходзіць параліч мускулаў, а пасля перарэзвання задніх карэньчыкаў губляецца адчувальнасць адпаведных участкаў цела.

Закон Бэла — Мажандзі ўсталяваны ў 1822 годзе французьким фізіёлагам Франсуа Мажандзі  (руск.) (бел.. У яго аснову пакладзены апублікаваныя ў 1811 годзе назіранні шатландскага анатама Чарлза Бэла. Закон быў пацверджаны ў доследах на жабах фізіёлага Іагана Мюлера.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Українська радянська енциклопедія : у 12 томах / за ред. М. Бажана. — 2-ге вид. — К.: Головна редакція УРЕ, 1974–1985.
* Haberling, W (1924). Johannes Müller. Leipzig, Germany: Akademische Verlagsgesellschaft. с. 118-9.
* Cranefield, Paul Frederic (1974). The Way in and the way out: François Magendie, Charles Bell, and the roots of the spinal nerves. Mt. Kisco, NY: Futura Pub. Co. с. 2,30,87.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 174668708 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Урэцкі сельсавет (значэнні).
**Ржа́ўкаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Слаўгарадскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Ржаўка.

Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Урэцкі сельсавет** у складзе Прапойскага раёна Магілёўскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Урэчча. 21 кастрычніка 1924 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Ржаўка, сельсавет перайменаваны ў Ржаўкаўскі (Ржаўскі) сельсавет. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Прапойскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 23 мая 1945 года Прапойскі раён быў перайменаваны ў Слаўгарадскі. 30 лістапада 1961 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Кульшыцкага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 лістапада 1961 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 2 (961).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Дэ́ла Ро́верэ** (італ.: della Rovere) — сямейства з Савоны, з якога паходзілі Папы Рымскія Сікст IV (будаўнік Сіксцінскай капэлы) і Юлій II (заступнік Мікеланджэла). Іх сямейным магільным склепам служыла рымская царква Сан-П'етра-ін-Вінколі.

Ад даўно згаслай герцагскай дынастыі варта адрозніваць іх цёзак, дэла Роверэ з П’емонта (*rovere* па-італьянску — «дуб», прозвішча вельмі распаўсюджанае).

Гісторыя
--------

Асноўны артыкул: **Герцагства Урбіна**
Папа Сікст перадаў сваім сваякам кіраванне Сенігаліяй, герцагствамі Арчэ і Сора і шэрагам іншых гарадоў. Прытрымліваючыся ватыканскай практыкі непатызму, Папа Юлій пасадзіў сваіх пляменнікаў на лепшыя біскупскія кафедры Італіі. Адзін з гэтых пляменнікаў, Франчэска Марыя, з падачы Папы быў усыноўлены сваім дзядзькам, бяздзетным герцагам Урбінскім Гвідабальда з роду Монтэфельтра. У 1513 годзе да ўладанняў дэла Роверэ дадаўся горад Пезара.

Нягледзячы на супраціўленне тасканскіх Медычы, валадарства дэла Роверэ ва Урбіна працягвалася з 1508 да 1626 года, калі іх зрынуў з прастола Папа Урбан VIII. Кніжныя скарбы герцагаў былі вывезены ў Ватыкан, а апошняя прадстаўніца роду ў 1633 узяла шлюб з тасканскім герцагам Фердынанда II Медычы.

Уплывовы кардынал дэла Роверэ (1533—1598) меў незаконнанароджанага сына Іпаліта. Яго дачка Лукрэцыя дэла Роверэ (1589—1652) у 1609 годзе ўзяла шлюб з Маркантаніа Лантэ, даўшы пачатак княжацкай і герцагскай фаміліі Лантэ дэла Роверэ. Адным з уладанняў гэтага сямейства была знакамітая віла Лантэ пад Вітэрба.

Прадстаўнікі
------------

Замак дэла Роверэ ў Сенігаліі, Марке
### Папы рымскія

* Франчэска дэла Роверэ (1414—1484)
* Джуліяна дэла Роверэ (1443—1513)

### Герцагі Арчэ (1472—1580) і Соры з 1474

* 1472—1475 Леанарда дэла Роверэ (нар. 1445; брат Папы Юлія II)
* 1475—1501 Джавані дэла Роверэ (нар. 1457; брат папы Юлія II)

### Герцагі Урбінскія (1508—1626)

*(спадчыннікі дынастыі Монтэфельтра)*

* 1508—1516; 1521—1538: Франчэска Марыя I дэла Роверэ (на некалькі гадоў зрынуць Медычы)
* 1539—1574: Гвідабальда II дэла Роверэ
* 1574—1621; 1623—1631: Франчэска Марыя II дэла Роверэ (ненадоўга адмовіўся ад улады на карысць сына)
* 1621—1623: Федэрыка Убальда дэла Роверэ (памёр ад эпілепсіі)

### Іншыя

* Фелічэ дэла Роверэ, пабочная дачка Папы Юлія II
* Віторыя дэла Роверэ, дачка Федэрыка Убальда, жонка Фердынанда II Медычы

Гл. таксама
-----------

* Генерал дэла Роверэ — фільм Раберта Раселіні (1959)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Дэла Роверэ на Вікісховішчы |

* Радаслоўе роду дэла Роверэ Архівавана 29 жніўня 2012.

| ⛭Рэнесансныя дынастыі Італіі |
| --- |
| 
* Борджыя
* Вісконці
* Ганзага
* Малатэста
* Медычы
* Мантэфельтра
* Дэла Роверэ
* Сфорца
* Фарнезэ
* д’Эстэ

 |

| ⛭«Чорная арыстакратыя» |
| --- |
| Папскі гербПапскі герб | 
* Тэафілакты
* Крэсчэнці
* Арсіні
* Калона
* Масіма
* Каэтані
* Русполі
* Матэі
* Борджыя
* Пікаламіні
* Дэла Роверэ (Лантэ)
* Кіджы
* Банкампаньі
* Альдабрандзіні
* Баргезэ
* Людавізі
* Барберыні
* Памфілі
* Распільёзі
* Адэскалькі
* Тарлонія

 |
**Паганскае свяцілішча** перыяду Сярэднявечча размяшчаецца ў 150 м на паўднёвы захад ад вёскі Верхаўляны.

Свяцілішча занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь і мае статус гісторыка-культурнай каштоўнасці рэгіянальнага значэння.

Апісанне
--------

Адносіцца да IX—XII стагоддзяў. Паганскае капішча размешчана на марэнным узгорку. Помнік згадваўся яшчэ ў 1895 годзе ў «Археалагічнай карце Гродзенскай губерні» Ф. Пакроўскага. Даследаванні капішча праводзіліся ў 1973, 1986 і 1996 гадах. Пры раскопках былі знойдзеныя абломкі ганчарскай керамікі, крэмені, дзве ножападобныя пласцінкі, сярэднявечны чаранковы нож даўжынёй 13,9 см. Таксама былі выяўленыя абломкі касцей, якія належалі буйной і дробнай рагатай жывёле.

Зноскі
------

1. ↑  Постановление Министерства культуры Республики Беларусь от 10 апреля 2003 г. № 11 «Об утверждении Государственного списка историко-культурных ценностей Республики Беларусь» (руск.)
2. ↑  Эдвард Зайкоўскі, Язычніцтва на сумежжы Панямоння і Падляшша ў cярэднявеччы

Спасылкі
--------

* Эдвард Зайкоўскі, Язычніцтва на сумежжы Панямоння і Падляшша ў сярэднявеччы
* Паганскае свяцілішча (Верхаўляны) на сайце «Архіварта»
*Закліканне дванаццаці апосталаў* , Даменіка Гірландая, 1481г.
**Закліканне дванаццаці апосталаў** — эпізод з жыцця Ісуса Хрыста, які з'яўляецца ва ўсіх трох сінаптычных Евангеллях: ад Матфея 10:1-4, Марка 3:13-19 і Лукі 6:12-16, але адсутнічае ў Евангеллі ад Яна. У гэтых тэкстах апісаны пачатковы выбар Дванаццаці апосталаў сярод вучняў Ісуса.

Згодна Евангелля ад Лукі:

*У тыя дні ўзыйшоў Ён на гару памаліцца і прабыў усю ноч, молячыся Богу. А як развіднела, паклікаў вучняў Сваіх і выбраў зь іх дванаццаць, якіх і назваў апосталамі: Сымона, якога назваў Пятром, і Андрэя, брата ягонага, Якава і Яна, Філіпа і Варталамея, Мацвея і Фаму, Якава Алфеевага і Сымона, называнага Зілотам, Іуду Якаўлевага і Іуду Іскарыёта, які потым стаўся прадажнікам.*

У Евангеллі ад Матфея, гэты эпізод адбываецца незадоўга перад цудам чалавека з высахлай рукой. У Евангеллях ад Марка і Лукі падзея запісана неўзабаве пасля гэтага цуду. 

Закліканне дванаццаці апосталаў адбываецца да распяцця Ісуса, у той час як Вялікае Даручэнне ў Евангеллі ад Матфея 28: 16-20 адбываецца пасля Уваскрэсення Ісуса.
**Малто**, таксама **мал-то**, **малер** (англ.: malto, maler) — дравідамоўныя этнічныя групы на паўночным усходзе Індыі і ў Бангладэш. Агульная колькасць (2019) — 227 000 чалавек.

Малто — прадстаўнікі трох этналінгвістычных груп, якія размаўляюць на блізкіх дравідыйскіх мовах *сурыя*, *кумарбаг* і *мал*. Агульная назва **малто** была дадзена брытанскімі місіянерамі. У якасці саманазвы яе выкарыстоўваюць толькі хрысціяне. Аднак большасць малто спавядаюць індуізм.

Традыцыйныя заняткі — паляванне і збіральніцтва. У нашы дні распаўсюджаны адыходніцтва, дробныя сельскія рамёствы. Характэрны пашыраныя сем’і і родавыя аб’яднанні.

Зноскі
------

1. ↑  Malto
2. ↑  MALTO PEOPLE

Літаратура
----------

* *Hedlund, R.* Christianity Made in India: From Apostle Thomas to Mother Teresa / *Roger E. Hedlund*. — [n.p.], 2017 ISBN 978-1-5064-3032-4
**ААТ «Малочны Мір»** (руск.: Моло́чный мир) — беларуская кампанія па вытворчасці малака, якая размешчана ў Гродна.

Апісанне
--------

Спецыялізуецца на вытворчасці натуральнамалочнай прадукцыі, марожанага, масла, сыроў цвёрдых, мяккіх, плаўленых. Акрамя таго, у аб’ёме вытворчасці маецца немалая доля прадукцыі, што выпрацоўваецца не з малака: вада, напоі, маянэз. З’яўляючыся прадпрыемствам бесперапыннага цыкла вытворчасці, перапрацоўвае парадку 730 т малака ў суткі, налічваючы ў сваім асартыменце больш за 200 відаў прадукцыі.

Гісторыя
--------

У 1938 створаны Гродзенскі гарадскі малочны камбінат. Вытворчыя магутнасці камбіната складалі да 10 тон у змену. У мэтах пашырэння і павелічэння аб’ёмаў вытворчасці ў 1967 годзе была праведзена першая рэканструкцыя, якая дазволіла павялічыць вытворчую магутнасць да 50 тон малака ў змену. У 1993 годзе была праведзена другая значная рэканструкцыя, якая дазваляе прадпрыемству вырабляць да 240 тон у суткі. У лістападзе 1996 года Гродзенскі малочны камбінат быў ператвораны ў ААТ «Гродна Малкамбінат». Згодна рашэння Адміністрацыі СЭЗ «Гроднаінвест» ад 22 мая 2007 года № 30 ААТ «Гродна Малкамбінат» перайменаваны ў ААТ «Малочны Мір».

Узнагароды
----------

* Ордэн Працоўнай Славы (2023)

Зноскі
------

1. ↑  «Молочный мир» слил в канализацию почти 20 тысяч тонн творожной сыворотки. Возбуждено дело (руск.)(недаступная спасылка).  TUT.BY (29 мая 2018). Архівавана з першакрыніцы 29 мая 2018. Праверана 24 верасня 2018.
2. ↑  Прадстаўнікі розных сфер дзейнасці ўдастоены дзяржузнагарод і Падзякі Прэзідэнта

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйны сайт
* Афіцыйная старонка «Малочны Мір» у сацыяльнай сетцы «УКантакце»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
**Барыс Суравы** (15 верасня 1907 — снежань 1998) — беларускі настаўнік і грамадскі дзеяч. Падчас Другой сусветнай вайны быў школьным інспектарам, кіраўніком СБМ па Слонімскай акрузе. Дзеяч беларускай эміграцыі ў Вялікабрытаніі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 15 верасня 1907 г. у Брэсце. Скончыў гімназію, вучыўся ў Віленскім універсітэце.

З восені 1939-га працаваў дырэктарам Дзярэчынскай школы (сёння Зэльвенскі раён).

На пачатку нямецкай акупацыі пераехаў у Слонім, дзе з восені 1941 года арганізаваў 4-класную беларускую прагімназію для амаль 100 вучняў. Быў яе дырэктарам, выкладаў гісторыю Беларусі. Пэўны час быў Слонімскім акруговым школьным інспектарам. Як пісала ў сваіх успамінах Надзея Дземідовіч, Барыс Суравы «быў першым дырэктарам і выкладаў нам гісторыю Беларусі. Гэта быў малады чалавек, меў дзіцятка гадоў чатырох. Спяваў вельмі прыгожа. Было відно, што ён вельмі любіў сваю працу, сваіх вучняў, сваю гісторыю».

З мая 1943 г. актыўна заняўся арганізацыяй Саюза беларускай моладзі ў Слонімскай акрузе. У чэрвені 1943 г. скончыў курс вышэйшых кіраўнікоў СБМ, а ў ліпені 1943 г. быў прызначаны кіраўніком Слонімскай акруговай арганізацыі СБМ. З’яўляўся супрацоўнікам часопіса для кіраўнікоў моладзі СБМ «Жыве Беларусь!». За сваю беларускую дзейнасць атрымліваў пагрозы з боку мясцовых палякаў. Працаваў у Беларускай Народнай Самапомачы, стаў удзельнікам II Усебеларускага Кангрэсу ў Мінску 27 чэрвеня 1944 г.

У ліпені 1944 выехаў з групай слонімскіх беларускіх дзеячаў у горад Бад-Заўльгаў (зямля Бадэн-Вюртэмберг) у Германіі. З 1947 г. жыў у Вялікабрытаніі. 15 сакавіка 1948 г. абраны віцэ-старшынёй у Часовую ўправу Хрысціянскага аб’яднання беларускіх работнікаў (ХАБР), якое згуртавала прыхільнікаў Беларускай Цэнтральнай Рады Радаслава Астроўскага. 26 снежня 1948 г. на 1-ым Агульным з’ездзе ХАБР, абраны старшынёй Галоўнай управы. Быў старшынёй гэтай арганізацыі да яе заняпаду: з канца 1948 г. па 1950 г. ды з чэрвеня 1954 г. па 1966 г. Уваходзіў у рэдакцыйную калегію часопіса «Аб’еднанне», дзе пісаў пад псеўданімам Старшы Праваднік, а таксама ў склад Галоўнай дэлегатуры БЦР у Вялікабрытаніі. У 1948—1953 гг. быў кіраўніком Прадстаўніцтва БЦР у Вялікабрытаніі.

У 1960—1980-ыя гг. Барыс Суравы — актывіст беларускай праваслаўнай парафіі св. Эўфрасінні Полацкай (канстанцінопальскай юрысдыкцыі).

Паводле інфармацыі Юрыя Туронка, меў уласны рэстаран у Лондане. Аднак Барыс Кіт сцвярджаў, што ягоны сябар Барыс Суравы «быў кухарам у польскім рэстаране ў Лондане».

Апошнія гады жыцця быў паралізаваны. Памёр у Лондане, у снежні 1998 г.

Зноскі
------

1. ↑  Надзея Дземідовіч: «Я сябе вінаватай перад Радзімай не лічу». Інтэрв’ю Людмілы Майсені
2. ↑  Другі Усебеларускі Кангрэс. Выданне Беларускай Цэнтральнай Рады, 1954.
3. ↑  Юры Туронак. Людзі СБМ Архівавана 15 верасня 2010.
4. ↑  Цярновы шлях. Аповяды Барыса Кіта, запісаныя Васілём Быкавым улетку 2001 года ў Франкфурце-на-Майне Архівавана 5 сакавіка 2016.

Літаратура
----------

* Юры Туронак. Людзі СБМ Архівавана 15 верасня 2010.
**Малочнакіслыя бактэрыі** — група мікрааэрафільных грамстаноўчых мікраарганізмаў, якія зброджваюць вугляводы з утварэннем малочнай кіслаты як аднаго з асноўных прадуктаў. Малочнакіслае закісанне стала вядома людзям на досвітку развіцця цывілізацыі. З тых часоў ім карыстаюцца ў хатніх умовах і ў харчовай прамысловасці для перапрацоўкі і захавання ежы і напояў. Традыцыйна да малочнакіслых бактэрый адносяць нерухомых, неспораўтваральных кокападобных або палачкадобных прадстаўнікоў атраду *Lactobacillales* (напрыклад, *Lactococcus lactis* або *Lactobacillus acidophilus*). У гэтую групу ўваходзяць бактэрыі, якія выкарыстоўваюцца ў ферментацыі малочных прадуктаў, гародніны. Малочнакіслыя бактэрыі граюць важную ролю ў падрыхтоўцы цеста, какава і сіласу. Нягледзячы на ​​блізкае сваяцтва, патагенныя прадстаўнікі атраду *Lactobacillales* (напрыклад, пнеўмакокі *Streptococcus pneumoniae*) звычайна выключаюцца з групы малочнакіслых бактэрый.

Літаратура
----------

* Малочнакіслыя бактэрыі // Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 10. Мінск, 2000. С. 37

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 165702287 · LCCN: sh85073867 · Microsoft: 2781338269 · NDL: 00568761 · NKC: ph394385 |
Парыжская **царква Сент-Эсташ** (фр.: Église Saint-Eustache) — царква Святога Яўстафія ў 1-й акрузе французскай сталіцы; побач з былым Цэнтральным рынкам, цяпер цэнтрам Ле-Аль. Адна з апошніх гатычных цэркваў Парыжа; спалучае архітэктуру готыкі з рэнесанснымі формамі аб’ёмаў і класічным фасадам. У храме рэгулярна праходзяць арганныя канцэрты.

Апісанне
--------

* Даўжыня: 105 м.
* Шырыня (макс.): 43,5 м.
* Вышыня скляпення: 33,46 м.

Гісторыя
--------

Будаўніцтва пачалося ў 1532 годзе паводле плана архітэктара Лемерсье, які ўзяў за прыклад Сабор Парыжскай Божай Маці. Былі ўзведзены неф, паўночныя капэлы і паўднёвы фасад. У XVII стагоддзі дабудаваны паўднёвыя капэлы і скляпенні нефа, — але ўжо пад уплывам стылю рэнесанс. У XVIII стагоддзі фасад быў перабудаваны па новай модзе ў стылі класіцызма, дзеля чаго быў разбураны першы пралёт царквы з двума капэламі.

Арган
-----

Знакаміты арган царквы Сент-Эсташ лічыцца найбуйнейшым па колькасці труб арганам Францыі, пераўзыходзячым памеры арганаў царквы Сен-Сюльпіс і Нотр-Дам-дэ-Пары (найбуйнейшы па колькасці рэгістраў). Арган налічвае каля 8000 труб. Сучасны варыянт аргана быў зманціраваны ў 1989 годзе, пры мантажы выкарыстоўвалася частка труб старога інструмента.

Гл. таксама
-----------

* Вялікапакутнік Яўстафій
* Сен-Жэрмэн-л’Аксеруа
* Ле-Аль

Зноскі
------

1. ↑  base Mérimée — ministère de la Culture, 1978.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q384602'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q68471231'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q809830'></a>
2. 1 2  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сент-Эсташ
* Афіцыйны сайт
* Выгляд з вышыні птушынага палёту на Вікімапіі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4531324-6 · Mérimée: PA00085795 · SUDOC: 120820471 · VIAF: 146613322 |
**Барыс Саламонавіч Мейлах** (26 чэрвеня (9 ліпеня) 1909, Лепель — 4 чэрвеня 1987, Ленінград) — літаратуразнавец, доктар філалагічных навук, пушкініст.

Біяграфія
---------

У Туле скончыў сярэднюю школу. Вучыўся ва ўніверсітэце, і ўжо у 1930-х гадах стаў маладым супрацоўнікам Інстытута рускай літаратуры. У 1935 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Пушкін і рускі рамантызм», праз два гады на яе аснове выдаў грунтоўную кнігу.

Перад Вялікай Айчыннай вайной быў прызначаны выконваючым абавязкі дырэктара Інстытута рускай літаратуры. З блакаднага Ленінграда быў выпраўлены ў эвакуацыю ў Сярэднюю Азію. У Ташкенце абараніў доктарскую дысертацыю.

Навуковая дзейнасць
-------------------

У 1958 годзе — манаграфія «Пушкін і яго эпоха», у 1962 годзе — «Мастацкае мысленне Пушкіна як творчы працэс», у 1969 годзе «Талент пісьменніка і праблемы творчасці». У сааўтарстве з Б. Гарадзецкім і М. Ізмайлавым падрыхтаваў важную для настаўнікаў кнігу «Пушкін. Вынікі і праблемы вывучэння» (1966).

Шырокі розгалас выклікала кніга «Сыход і смерць Льва Талстога» (1960, 2-е выданне — 1979).

Зноскі
------

1. ↑  Мейлах Борис Соломонович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. ↑  Знiчкi Айчыны
**Сенусія** (або Сенусі) — мусульманскі суфійскі рэлігійна-палітычны ордэн (братэрства, тарыкат) у Лівіі і Судане, заснаваны ў Мецы у 1837 годзе Вялікім Сенусі, Мухамедам ібн Алі ас-Сенусі, і нацэлены на пераадоленне заняпаду ісламскай думкі і духоўнасці і паслаблення мусульманскага палітычнага адзінства. Ён апынуўся пад уплывам руху Салафія, да якога ён далучыў вучэнні з розных суфійскай ордэнаў. З 1902 па 1913 ордэн змагаўся супраць французскай экспансіі ў Сахары, і італьянскай каланізацыяй Лівіі, распачатай ў 1911 годзе. Унук Вялікага Сенусі, Ідрыс I, стаў каралём Лівіі ў 1951 годзе. У 1969 кароль Ідрыс I быў зрынуты падчас ваеннага перавароту на чале з палкоўнікам Муамарам Кадафі. Па некаторых дадзеных трэць насельніцтва Лівіі звязана з ордэнам Сенусі.

Літаратура
----------

* Сенусіты // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 337—338. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12066435w · GND: 4388010-1 · LCCN: sh85120071 · SUDOC: 028930789 |
**Ржып** (чэшск.: hora Říp, /ˈɦora ˈr̝iːp/ вымаўленне (i)) — гара ў Чэхіі. Вышыня 459 метраў. Размешчана пасярод раўніны, дзякуючы чаму бачна з вялікай адлегласці. Геалагічна ўяўляе сабой рэшткі старажытнага вулкана.

Ратонда Св. Георгія.
Па легендзе, менавіта на гэтай гары Чэх (прабацька ўсіх чэхаў) пасяліў сваё племя пасля доўгіх падарожжаў. Гара з'яўляецца нацыянальным сімвалам Чэхіі.

На вяршыні стаіць ратонда Св. Георгія (Йіржы), пабудаваная ў 1126 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  *(unspecified title)* Праверана 21 лістапада 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q109657438'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ржып
* virtual show

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4086696-8 · NKC: ge160459 |
Венскія сасіскі
**Сасіска** (ад фр.: saucisse) — каўбасны выраб, вырабляецца са здробненага (пракручанага) варанага мяса жывёл або птушкі (або яго заменнікаў). Па сутнасці, уяўляе сабой маленькую каўбаску, аднак у адрозненне ад звычайнай каўбасы звычайна ўжываецца ў ежу пасля тэрмічнай апрацоўкі (варэння, смажання). Блізкімі да такіх разнавіднасцяў каўбасных вырабаў з'яўляюцца шпікачкі. Тоўстая кароткая сасіска вядомая як сардэлька.

Сучасныя сасіскі вынайшаў мяснік Іаган Ланер (1772-1845), які пераехаў з Франкфурта ў Вену, 13 лістапада 1805 года. Пытанне аб тым, хто менавіта вынайшаў сасіскі, з'яўляецца старой спрэчкай паміж гарадамі Франкфурт і Вена. У Франкфурце сасіскі вырабляліся са сярэднявечча, але ў венскіх сасісках ўпершыню выкарысталі сумесь ялавічыны і свініны - рэцэптура, па якой вырабляюцца сучасныя сасіскі. Сасіскі сталі асноўным інгрэдыентам венскай і нямецкай кухні.

Гл.таксама
----------

* Хот-дог

Літаратура
----------

* Heinz Dieter Pohl: Die österreichische Küchensprache. Ein Lexikon der typisch österreichischen kulinarischen Besonderheiten (mit sprachwissenschaftlichen Erläuterungen). Praesens-Verlag, Wien 2007, ISBN 3-7069-0452-7, (Studia interdisciplinaria Ænipontana 11), Artikel Frankfurter Würstel, S. 64