recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Першая бітва за Себху** — адна з бітваў грамадзянскай вайны ў Лівіі 2011 года.

Ход бітвы
---------

19 верасня з’явіліся паведамленні, што войскі арміі ПНС, якія наступалі з усходняга боку да Себхі, захапілі аэрапорт, крэпасць і раён Манш у паўднёвай частцы горада.

20 верасня войскі ПНС працягвалі весці баі за Себху. Прадстаўнік «Брыгады Шчыта пустыні» Мухамед Вардугу паведаміў, што быў узяты ў палон кіраўнік разведкі ўрада Кадафі раёна Эль-Хофра генерал Бельгасім Эль-Абаадж, які, па словах Вардугу, адказны за многія «злачынствы». Таксама, па словах Вардугу, каля 300 наймітаў з атрадаў Кадафі беглі з Себхі.

Увечары таго жа дня камандуючы войскамі ПНС Башыр Альхваз паведаміў, што за час кароткатэрміновых баёў за Себху страты іх арміі склалі 3 чалавекі забітымі, страты войскаў Кадафі склалі 19 чалавек забітымі. Таксама, як ён казаў, войскі ПНС кантралююць большую частку горада, заявіўшы, што для ўзяцця пад поўны кантроль паўднёвых межаў Лівіі спатрэбіцца тыдзень.

21 верасня прадстаўнік Пераходнага Нацыянальнага Савета Лівіі ў Себха паведаміў, што іх армія «цалкам кантралююць Себху, і ўсё, уключаючы [тых, хто быў] за Кадафі, цяпер на баку рэвалюцыі». Як ён дадаў, супраціў Пераходнага Нацыянальнаму Савету ў горадзе быў нязначным. Пазней, са спасылкай на камандаванне войскаў паўднёвага фронту, крыніцы паведамілі, што з 300 адступаючых салдат Кадафі, 150 было ўзята ў палон.

Значэнне бітвы
--------------

Себха з’яўляецца найбуйнейшым і стратэгічна важным горадам (11-ы горад Лівіі па насельніцтву, да 130 тысяч жыхароў) на поўдні Лівіі. Праз яе праходзяць аўтамагістралі, якія злучаюць паўночнае ўзбярэжжа Лівіі і паўднёвую частку краіны, а таксама суседнія з Лівіяй дзяржавы (Алжыр, Нігер і Чад). Таму ўзяцце Себхі з аднаго боку адкрыла шлях прыхільнікам Пераходнага Нацыянальнага Савета Лівіі да ўсталявання кантролю над паўднёвымі і паўднёва-заходнімі межамі дзяржавы, а з другога — адрэзала лаяльным Кадафі войскам, якія заставаліся ў Бені-Валідзе і Сірце, да адыходу на поўдзень Лівіі, альбо да сумежным дзяржавам рэгіёну Субсахары (Алжыр, Нігер, Чад, Малі і інш.).

Гл. таксама
-----------

* Другая бітва за Себху

Зноскі
------

1. 1 2  Henchman Belgacem al Abaaj captured, but no sign of Gaddafi Архівавана 3 кастрычніка 2012.
2. ↑  Henchman Belgacem al Abaaj captured, but no sign of Gaddafi **(нявызн.)**.  Telegraph (20 верасня 2011). Архівавана з першакрыніцы 3 кастрычніка 2012. Праверана 20 верасня 2011.
3. ↑  Libyan fighters claim victory in key city
4. ↑  *Symonds, Peter*. NATO’s client regime in Libya confronts divisions as military offensives stall **(нявызн.)**.  World Socialist Web Site (15 верасня 2011). Архівавана з першакрыніцы 29 жніўня 2012. Праверана 15 верасня 2011.
5. ↑  Lucas, Ryan.  Libyans flee Sirte as Khadafy foes close in **(нявызн.)** (20 September 2011). Праверана 21 September 2011.
6. ↑  Libya conflict: Anti-Gaddafi fighters take Sabha
7. ↑  Libyans flee siege in Gadhafi’s hometown Sirte
8. ↑  Wed, 21 Sep 2011, 09:17 GMT+3 Архівавана 12 студзеня 2012.
9. ↑  Libya’s NTC declares victory in battle for Sabha Архівавана 22 верасня 2011.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Паўлава.
**Ніна Міхайлаўна Паўлава** (9 жніўня 1947, х. Красненскі, Сямікаракорскі раён  (руск.) (бел. Растоўская вобласць) — беларуская балерына. Народная артыстка БССР (1980).

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускае харэаграфічнае вучылішча ў 1966 годзе. З 1966 года салістка балета Дзяржаўнага тэатра оперы і балета БССР.

Гастралявала ў ВНР, ПНР, Турцыі, Кувейце.

Творчасць
---------

Мастацтва Паўлавай прыцягвае лёгкасцю выканання складанейшых тэхнічных элементаў. Сярод партый: Зарэма («Бахчысарайскі фантан  (руск.) (бел.» Б. Асаф’ева), Эгіна («Спартак  (руск.) (бел.» А. Хачатурана), Ева («Стварэнне свету» А. Пятрова), Кармэн («Кармэн-сюіта  (руск.) (бел.» Ж. Біжэ — Р. Шчадрына), Адэта-Адылія, Аўрора («Лебядзінае возера  (руск.) (бел.» і «Спячая прыгажуня  (руск.) (бел.» П. Чайкоўскага), Кітры («Дон Кіхот» Л. Мінкуса), Жызель («Жызель  (руск.) (бел.» А. Адана), Доўрская дзева («Пер Гюнт» на музыку Э. Грыга).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Павлова Нина Михайловна // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 475. — 737 с.

Літаратура
----------

* Республика Беларусь : энциклопедия. [В 7 т.] Т. 5. — Минск, 2007.
* Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя. У 2 т. Т. 2. — Мінск, 2003.
* Па́ўлава Ніна Міхайлаўна // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 568. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 135937 |
**Фронт тубу для выратавання Лівіі** (ФТВЛ; араб. جبهة التبو لإنقاذ ليبيا‎‎; фр.: Front Toubou pour la Salut de la Libye) — групоўка, створаная на чале з Іса Абдэлем Маджыдам Мансурам у сярэдзіне 2007 года для абароны правоў і інтарэсаў народа тубу ў Лівіі. Штаб-кватэра знаходзіцца ў Осла (Нарвегія). 

ФТВЛ быў заснаваны ў 2007 годзе для абараны правоў тубу ў Лівіі, дзе яны не займалі якую-небудзь пасаду ні ў урадзе, ні ў арміі. У 2008 годзе Фронт падымае бунт ў Куфры, але паўстанне было задушана ўрадавымі войскамі. ФТВЛ прымаў удзел у лівійскай грамадзянскай вайне на баку ПНС. Ён быў распушчаны ў жніўні 2011 года, пасля захопу Трыпалі. Нягледзячы на ​​гэта, групоўка, пасля пачатку сутыкненняў паміж тубу і арабскімі апалчэнцамі на поўдні Лівіі, актывізавана ў сакавіку 2012 года з мэтай «абароны тубу ад этнічнай чысткі». Узімку 2019 года групоўка ўдзельнічала ў бітве за Себху супраць арміі Халіфа Хафтара.

Зноскі
------

1. ↑  Christophe Boisbouvier, Libye : quand les Toubous se réveillent, *Jeune Afrique*, 6 mai 2012.
2. ↑  François de Labarre, "Nous combattons Al Qaïda", *Paris Match*, 20 janvier 2014.
**Катастрофа A330 над Атлантыкай** — цяжкая авіяцыйная катастрофа, якая адбылася 1 чэрвеня 2009 года. Авіялайнер Airbus A330-203 авіякампаніі Air France, які выконваў рэйс AF447 па маршруце Рыа-дэ-Жанэйра — Парыж, зваліўся ў воды Атлантычнага акіяна. Загінулі ўсе 228 чалавек, што знаходзіліся на яго борце — 12 членаў экіпажа і 216 пасажыраў. Гэта найбуйнейшая катастрофа ў гісторыі авіякампаніі Air France.

Падзеі
------

Прыкладная схема палёту рэйса 447. Суцэльная чырвоная лінія — пройдзены маршрут, пункцірная — меркаваны маршрут пасля апошняга радыёкантакту
Рэйс AF447 выляцеў з Рыа-дэ-Жанэйра ў Парыж у 23:29 UTC. Праз 2,5 гадзіны пілоты паведамілі пра турбулентнасць, затым бартавы камп'ютар самалёта перадаў некалькі сэрвісных паведамленняў, пасля чаго сувязь з самалётам была страчана.

Прадстаўнікі Air France днём заявілі, што шанцаў знайсці самалёт цэлым практычна не засталося, да зыходу дня было абвешчана, што самалёт разбіўся. На борце лайнера знаходзілася 228 чалавек (у тым ліку 12 членаў экіпажа). Гэта найбуйнейшая авіякатастрофа ў гісторыі Air France і найбуйнейшая катастрофа пасажырскага самалёта з 2001 года да катастрофы Boeing 777 пад Данецкам (298 загінулых).

У бразільскім штаце Рыа-дэ-Жанэйра 1 чэрвеня была абвешчаны трохдзённая жалоба. 3 чэрвеня ў Францыі ў саборы Нотр-Дам-дэ-Пары прайшло жалобнае набажэнства, на якім прысутнічаў прэзідэнт Нікаля Сарказі.

Канчатковая справаздача расследавання прычын катастрофы была апублікавана на прэс-канферэнцыі 5 ліпеня 2012 года. У якасці прычын катастрофы ў ім называюцца абмярзанне трубак Піто, наступнае адключэнне аўтапілота і няўзгодненыя дзеянні экіпажа, якія прывялі да звальвання, вывесці самалёт з якога экіпажу не ўдалося.

Зноскі
------

1. ↑  у катастрофе рэйса 587 у Нью-Ёрку 12 лістапада 2001 года загінула 265 чалавек
2. ↑  В Рио объявили траур в связи с исчезновением A330 до его обнаружения // РИА Новости, 1.06.2009]
3. ↑  Во Франции объявлен траур по пассажирам пропавшего лайнера Архівавана 25 снежня 2013. // FranceNews.ru, 4.06.2009

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Катастрофа A330 над Атлантыкай
* Апісанне катастрофы на Aviation Safety Network Архівавана 16 кастрычніка 2011. (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2014000021 |
**Барыс Абрамавіч Брэслаў** (10 кастрычніка 1882, в. Мікуліна, Талачынскі раён, Віцебская вобласць — 20 красавіка 1943) — удзельнік рэвалюцыйнага руху, публіцыст.

Біаграфія
---------

Член РСДРП з 1899 года. У 1901 годзе за кіраўніцтва забастоўкай у Віцебску сасланы ва Усходнюю Сібір.

З 1904 года вёў партыйную работу ў Пецярбургу, Мікалаеве, Днепрапятроўску, Маскве, Екацярынбургу. У 1909—1911 гадах быў слухачом партыйнай школы ў Ланжумо (Францыя).

Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года — супрацоўнік газеты «Праўда» (1917), рэдактар газеты «Голас праўды» ў Кранштаце. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года — дэлегат I Віцебскага губернскага з’езда Саветаў, член Віцебскага губвыканкама. З 1918 года — сакратар Віцебскага губкама РСДРП(б) — РКП(б). З чэрвеня 1918 года — на партыйнай і савецкай рабоце ў Віцебску, Маскве.

У 1924—1925 гадах — на савецкай, гаспадарчай і дыпламатычнай рабоце. Член ВЦВК у 1918—1919 гадах. З 1930 года працаваў намеснікам паўпрэда ў Францыі.

Рэпрэсаваны ў 1937 годзе. Памёр 20 красавіка 1943 года ў турме. Рэабілітаваны ў 1956 годзе.

Творчасць
---------

Барыс Брэслаў пісаў успаміны пра У. І. Леніна, збіраў звесткі пра яго жыццё і дзейнасць.

З’яўляецца аўтарам брашур: «Характар і этапы рускай рэвалюцыі», «Тры дні лютага 1917 года», «Напярэдадні Кастрычніка 1917 года» і артыкулаў пра жыццё і дзейнасць рэвалюцыянераў Сярго Арджанікідзе, Рыгора Пятроўскага, Канкордыі Самойлавай, Сямёна Сямкова. Больш за ўсё друкаваўся ў часопісе «Каторга і ссылка».

Удзельнічаў у распрацоўцы дакументальнай гісторыі палітычнай турмы, ссылкі і эміграцыі.

Зноскі
------

1. ↑  БРЭСЛАЎ Барыс Абрамавіч
2. ↑  Брэслаў Барыс Абрамавіч

Літаратура
----------

* Бреслав Борис Абрамавич // Витебская губерния: политические портреты в документах и материалах. 1917—1924 гг. / сост.: Н. В. Воронова [и др.]. — Витебск : Витебская областная типография, 2016. — С. 207—208.
* *Карніловіч, Э. А.* Брэслаў Барыс Абрамавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — С. 284. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
* Карніловіч, Э. А. Слухач школы ў Ланжумо / Э. А. Карніловіч // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Талачынскага раёна / рэдкал.: І. П. Шамякін [і інш.]; мастак А. М. Хількевіч. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 1988. — С. 76-80.
**Мікалай Аляксеевіч Атрыганьеў** (1823, Чарнігаўшчына — 2 чэрвеня 1892) — расійскі мастак-пейзажыст, ганаровы вольны супольнік Імператарскай Акадэмія мастацтваў.

Біяграфія
---------

Правучыўшыся некаторы час у Інстытуце інжынераў шляхоў зносін, дзе выхоўваліся яго браты, Атрыганьеў паступіў на ваенную службу, дзе ў вольным казачым палку на Каўказе даслужыўся да пасады ад’ютанта пры наказным атамане (1845—1848 гг.).

Выйшаўшы ў адстаўку па стане здароўя, Мікалай Аляксеевіч Атрыганьеў цалкам аддаўся жывапісу, якім захапляўся з юных гадоў. Навучаючыся пад кіраўніцтвам прафесара Мікалая Ягоравіча Свярчкова і акадэміка Ягора Ягоравіча Меера (да 1855 года), а па вяртанні са свайго чарнігаўскага маёнтка, дзе ён павінен быў правесці некалькі гадоў для папраўкі дрэннага здароўя, у прафесара Арсенія Іванавіча Мяшчэрскага (з 1872).

У 1860-е прыязджаў у Беларусь, з пачатку 1880-х жыў у Магілёўскай губерні. У пейзажах, выкананых у рэалістычнай манеры, перадаў прыгажосць беларускай прыроды. Сярод работ «Вечар у Мінскай губерні» (1854), «Пейзаж у Магілёўскай губерні», «Восень», «Вечар» (усе 1886), «Перад заходам», «Рашчэплены дуб» (абедзве 1889), «Дубовы гай» (1890).

Робячы немалыя поспехі, Атрыганьеў стаў выстаўляць свае зімовыя, вячэрнія, восеньскія і іншыя віды, часта з Магілёўскай губерні або наваколляў Санкт-Пецярбурга, у Акадэміі Майстэрстваў з 1882 года. За некаторыя з іх у 1886 годзе атрымаў званне ганаровага вольнага супольніка.

Творчасць
---------

М. А. Атрыганьеў кіраваўся ў сваёй творчасці прынцыпамі рэалістычнага жывапісу. Яго творы вылучаюць мяккая гармонія перададзеных відаў, шматзначнасць імгненна спыненага стану прыроды, як, напрыклад, у палотнах «Вечар у Мінскай губерні» (1854), «Пейзаж з капліцай» (1870-я), «Зімовы пейзаж» (1882), што ў многім яднае майстра з традыцыямі рускага пейзажнага жанру, з работамі Ф. А. Васільева  (руск.) (бел. і А. К. Саўрасава  (руск.) (бел..

Галерэя
-------

* Від на раку Асцёр у Магілёўскай губерні. 1884Від на раку Асцёр у Магілёўскай губерні. 1884
* Дубовы гай у Сестрарэцку. 1889Дубовы гай у Сестрарэцку. 1889
* Расшчэплены дуб. 1889Расшчэплены дуб. 1889

Зноскі
------

1. ↑  Атрыганьев // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
2. ↑  Атрыганьев Николай Алексеевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 34. — 737 с.
3. ↑  Русский биографический словарь: В 25 т. / под наблюдением А. А. Половцова. 1896—1918.
4. 1 2  *Лазука Б.А.* Беларуская архітэктура XIX - пачатку XX стагоддзя // Гісторыя сусветнага мастацтва. Рускае і беларускае мастацтва XIX - пачатку XX стагоддзя. — Беларусь, 2011. — С. 337. — 431 с. — ISBN 978-985-01-0880-7.

Спасылкі
--------

* Біяграфія, што складаецца з «белых плям» — пачатак
* Біяграфія, што складаецца з «белых плям» — працяг

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лебедзева.

**Жанна Віктараўна Лебедзева** (8 жніўня 1965, Светлагорск) — артыстка балета. Заслужаная артыстка Беларусі (2001).

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускае харэаграфічнае вучылішча ў 1983 годзе (клас К. Малышавай).

З 1983 года артыстка Нацыянальнага акадэмічнага тэатра балета Беларусі. Выконвала вядучыя партыі ў балетах сучаснага, у тым ліку нацыянальнага, а таксама класічнага рэпертуару. Яе мастацтва больш поўна выявілася ў спектаклях, пастаўленых В. Елізар’евым.

Творчасць
---------

Найбольш блізкія індывідуальнасці Лебедзевай партыі лірычнага плана, аснову якіх складала сучасная харэаграфічная лексіка. Сярод іх: Рагнеда («Страсці» А. Мдывані), Раўнівая жонка («Кругаверць» А. Залётнева), Маша, Адэта, Блакітная птушка, Дзяўчына («Шчаўкунок», «Лебядзінае возера», «Спячая прыгажуня», «Серэнада[ru]» на музыку П. Чайкоўскага), Джульета («Рамэа і Джульета» С. Пракоф’ева), Фрыгія («Спартак[ru]» А. Хачатурана), Дзева-выбранніца, Нявеста («Вясна свяшчэнная[ru]», «Пацалунак феі» І. Стравінскага), Каханая («Карміна Бурана[ru]» на музыку К. Орфа), Кармэн («Кармэн-сюіта[ru]» Ж. Бізэ — Р. Шчадрына), Дзяўчына («Балеро[ru]» на музыку М. Равеля), Ева («Стварэнне свету» А. Пятрова), Медора і Гюльнара («Карсар[ru]» А. Адана), Марыя («Бахчысарайскі фантан[ru]» Б. Асаф’ева і «Прывал кавалерыі» І. Армсгеймера[ru]), Вакханка («Вальпургіева ноч» з оперы «Фаўст» Ш. Гуно), Іпаліта («Сон у летнюю ноч» на музыку Ф. Мендэльсона), мазурка («Шапеніяна[ru]» на музыку Ф. Шапена), Радысачка («Чыпаліна[ru]» К. Хачатурана).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Лебедзева Жанна Віктараўна // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2. — 571 с. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0259-8.
**Літарна-гукавое пісьмо**, або **фанаграфічнае пісьмо** — разнавіднасць пісьма, у якой знак (літара) прадстаўляе асобны гук. Ідэальна збудаванае фанаграфічнае пісьмо ўлучае столькі літар, колькі гукаў у мове, і дакладна перадае ў напісаным гукавы склад кожнага слова. Трыма асноўнымі бакамі літарна-гукавога пісьма з’яўляюцца графіка, арфаграфія і алфавіт.

Літарна-гукавое пісьмо мае вялікія перавагі над усімі іншымі адменамі з прычыны ўласнай прастаты, меншай колькасці знакаў і лёгкасці перадачы граматычных форм словаў. Пры выкарыстанні такога пісьма спрашчаецца працэс авалодання чытаннем і пісаннем.

Найстарэйшае вядомае літарна-гукавое пісьмо ўзнікла на ўзбярэжжы Міжземнага мора ў Фінікіі каля 1600 г. да н.э. У сучасным свеце найбольш распаўсюджаныя сістэмы пісьма, заснаваныя на лацінскім, арабскім і кірылаўскім алфавітах.

Гл. таксама
-----------

* Піктаграфічнае пісьмо
* Ідэаграфічнае пісьмо
* Складовае пісьмо

Літаратура
----------

* Сучасная беларуская мова: Вучэб. дапам.. — Мн. : Выш. школа, 2006. — 559 с. ISBN 985-06-1140-5. С.60—63.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фадзеева.

**Кацярына Юр’еўна Фадзеева** (нар.24 жніўня 1968, Цюмень, РСФСР) — артыстка балета. Народная артыстка Беларусі (1999).

Біяграфія
---------

Скончыла Маскоўскае харэаграфічнае вучылішча ў 1986 годзе.

З 1986 года салістка Нацыянальнага акадэмічнага тэатра балета Беларусі. Валодае неардынарнымі сцэнічнымі дадзенымі, тэхнічным майстэрствам. Для яе танца ўласцівы выразная пластыка, шчырасць, лірычнасць, жаноцкасць.

Сярод партый: Рагнеда («Страсці», А. Мдывані), лэдзі Макбет («Макбет» В. Кузняцова), Адэта — Адылія, Аўрора і фея Безу, Маша («Лебядзінае возера», «Спячая прыгажуня», «Шчаўкунок» П. Чайкоўскага), Ева («Стварэнне свету» А. Пятрова), Нікія, Кітры і Мерседэс («Баядэрка», «Дон Кіхот» Л. Мінкуса), Мірта, Медора («Жызэль», «Карсар[ru]» А. Адана), Дзяўчына («Балеро[ru]» на музыку М. Равеля), Блудніца («Карміна Бурана» на музыку К. Орфа), Эсмеральда («Эсмеральда[ru]» Ц. Пуні).

Узнагароды
----------

* Лаўрэат 1-га Міжнароднага конкурсу артыстаў балета імя С. Дзягілева (прэмія імя І. Рубінштэйн; Масква, 1992)
* Дыпламант Усерасійскага конкурсу «Арабеск-1992» (Перм, прыз глядацкіх сімпатый)
* Прэмія Александроўскай (1996)

Літаратура
----------

* Фадзеева Кацярына Юр'еўна // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2. — 571 с. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0259-8.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вугал (значэнні).

«∠», абазначэнне вугла ў геаметрыі
**Вугал** (**кут**) плоскі — геаметрычная фігура, якая складаецца з пункта — пунтка вугла і двух розных промняў, што выходзяць з гэтага пунтка.

Інакш кажучы, **вугал** — фігура, утвораная двума прамянямі з агульнай вяршыняй.

Шэраг практычных задачаў вядзе да мэтазгоднасці разглядаць вугал як фігуру, што атрымліваецца пры вярчэнні фіксаванага прамяня вакол пункта О (з якой зыходзіць прамень) да зададзенага становішча. У гэтым выпадку вугал з’яўляецца мерай павароту прамяня. Такое азначэнне дазваляе абагульніць паняцце вугла: у залежнасці ад кірунку вярчэння адрозніваюць дадатныя і адмоўныя вуглы, разглядаюць вуглы, большыя за 360°, вуглы, роўныя 0°, і г. д. У трыганаметрыі падобны разгляд дазваляе вывучаць трыганаметрычныя функцыі для любых значэнняў аргумента.

Паняцце вугла таксама абагульняецца на розныя аб’екты, што разглядаюцца ў стэрэаметрыі (двухгранны вугал, шматгранны вугал, целавы кут).

Велічыня вугла
--------------

Вуглы звычайна вымяраюць у градуснай меры, радзей — у радыяннай. Градус (1°) — частка разгорнутага вугла {\displaystyle 1 \over 180}. Радыян — вугал, у якога адпаведная дуга акружнасці паводле даўжыні роўная радыусу.

Сувязь паміж градуснай і радыяннай мерай вугла: калі кут змяшчае {\displaystyle \ x}° радыянаў, тады {\displaystyle x={\alpha \over \pi }\cdot 180}; {\displaystyle \alpha ={\pi x \over 180}}

Класіфікацыя вуглоў
-------------------

Паводле велічыні вылучаюць:

* Вострыя вуглы (ад 0 да 90°)
* Просты вугал (90°)
* Тупыя вуглы (ад 90° да 180°)
* Разгорнуты вугал (180°)
* Непукаты вугал (ад 180° да 360°)
* Поўны вугал (360°)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Просты вугал | Непукаты вугал | Камплементарныя вуглы a і b (b з’яўляецца дапаўненнем a, і a — дапаўненне b). | Сумежныя вуглы, востры a і тупы b, кут c — разгорнуты |

Зноскі
------

1. ↑  Вугал // Матэматычная энцыклапедыя / Гал. рэд. В. Бернік. — Мн.: Тэхналогія, 2001. — С. 68. — 496 с.: іл. — ISBN 985-458-059-8.
2. ↑  **Вугал** у адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.4. Мн. 1997, С.284.
3. ↑  Тэрміналагічны слоўнік па вышэйшай матэматыцы для ВНУ / Т. Сухая, Р. Еўдакіменка, В. Траццякевіч, Н. Гудзень. — Мн.: Навука і тэхніка, 1993. — С. 82, 122. — 183 с. — 7 400 экз. — ISBN 5-343-01310-4.
4. ↑  *Самайлюковіч У. Пазняк У. Сабалеўскі А.* Руска-беларускі фізічны слоўнік / Прадмова В. Вячоркі. — Мн.: Навука і тэхніка, 1994. — С. 253. — 302 с. — ISBN 5-343-01641-3.

Літаратура
----------

* Суме́жныя вуглы́ // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 266. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вугал

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 14519948f · GND: 4189964-7 · LCCN: sh85005042 |
**«Полёт на дельтаплане»** (бел.: Палёт на дэльтаплане) — песня з рэпертуару Валерыя Лявонцьева на вершы паэта Мікалая Зіноўева  (руск.) (бел. і музыку кампазітара Эдуарда Арцем’ева. упершыню выдадзена ў альбоме Муза  (руск.) (бел. ў 1983 годзе.

Гісторыя напісання
------------------

Мелодыю песні «Полёт на дельтаплане», Эдуард Арцем’еў напісаў першапачаткова для фільма «Сваякі  (руск.) (бел.» Мікіты Міхалкова. Пазней паэт Мікалай Зіноўеў напісаў вершы да мелодыі і атрымалася песня, якая трапіла ў рэпертуар Валерыя Лявонцьева. У 1981 годзе Лявонцьеў зняў кліп на песню ў перадгор’ях Алматы, на пагорках.

Зноскі
------

1. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 24 верасня 2015. Праверана 22 чэрвеня 2015.
Boeing 747-300SF авіякампаніі Трансавіяэкспарт
 Іл-76 авіякампаніі Трансавіяэкспарт
**ААТ «ТАЕ Авія»** — беларуская грузавая авіякампанія. 99,8 % акцый кампаніі належыць дзяржаве, астатнія 0,2 % акцый — акцыянерам. На рынку грузавых перавозак працуе з 1992 года. Авіякампанія зарэгістраваная ў ІКАО, рашэнне ад 8 чэрвеня 1993 года, Doc AN 2/16, з прысваеннем трохлітарнага кода ТХС. Зарэгістраваная ў ІАТА з прысваеннем двухлітарнага кода AL і трохлічбавага прэфікса кода 221. Паветраны флот — 13 Іл-76 і адзін Boeing 747.

2 снежня 2021 года Міністэрства фінансаў ЗША ўключыла ТрансАвіяЭкспарт і два самалёты авіякампаніі ў амерыканскі санкцыйны спіс.

22 снежня 2021 года дзяржаўная кампанія «Трансавіяэкспарт» змяніла назву на «ТАЕ Авія».

У 2022 годзе авіякампанія трапіла пад санкцыі Вялікабрытаніі, Еўрапейскага Саюза, Швейцарыі і Японіі.

Здарэнні
--------

9 сакавіка 2007 года самалёт Іл-76ТД (EW-78826) пры заходзе на пасадку ў Магадыша (Самалі) быў абстраляны меркавана з пераноснага зенітна-ракетнага комплексу або ручнога гранатамёта. У гэты час самалёт знаходзіўся на вышыні 250 м. Нягледзячы на моцны пажар на борце, экіпажу ўдалося здзейсніць пасадку, пацярпелых у выніку інцыдэнту не было .

23 сакавіка 2007 года пры ўзлёце з аэрадрома сталіцы Самалі Магадыша быў збіты самалёт Іл-76ТД (EW-78849), на борце якога знаходзілася 11 чалавек. Гэты самалёт вылецеў у Магадыша, каб даставіць тэхнічных спецыялістаў да пацярпелага за 2 тыдні да гэтага самалёта кампаніі.

Зноскі
------

1. ↑  Общая информация о компании «Трансавиаэкспорт»
2. ↑
3. ↑  Адзіным фронтам. Што трэба ведаць пра новыя санкцыі супраць рэжыму Лукашэнкі **(нявызн.)**. *Белсат* (3 снежня 2021). Праверана 8 снежня 2021.
4. ↑  Belarus Designations; Publication of Belarus Directive 1 and related Frequently Asked Questions; Issuance of Belarus General License 5 (англ.).  United States Department of the Treasury (10 снежня 2021).
5. ↑  Авіякампанія з "чорнага спісу" ЗША змяніла назву (бел.)  **(нявызн.)**?.  Еўрарадыё (10 студзеня 2022).
6. ↑  Відкрите акціонерне товариство "Авіакомпанія Трансавіаекспорт"
7. ↑  В Сомали подбили белорусский самолет **(нявызн.)**.  Lenta.ru (12 сакавіка 2007). Праверана 14 жніўня 2010.
8. ↑  В столице Сомали на вылете был сбит белорусский Ил-76 с 11 человеками на борту **(нявызн.)**.  NEWSru (24 сакавіка 2007). Праверана 14 жніўня 2010.

Спасылкі
--------

* Сайт ТрансАвіяЭкспарт

| ⛭Авіякампаніі Беларусі |
| --- |
| Дзеючыя | 
* Авіякампанія Гродна
* Белавія
* Belcanto Airlines
* Genex
* Rada Airlines
* РубіСтар
* ТАЕ Авія

 |
| Былыя | 
* Гомельавія

 |
**Ваўжынец Фрыдэрык Ян Путкамер** (польск.: Wawrzyniec Fryderyk Jan Puttkamer; не пазней за 1681 — каля 1742) — ураднік.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Путкамераў.

Стольнік інфлянцкі.

Праз шлюб з Даротай Шротэр Путкамер атрымаў Гайцюнішкі і Бальценікі, па іншай версіі ён купіў гэтыя маёнткі.

Сям’я
-----

Ажаніўся з Ганнай Лівен, меў сына Казіміра.

Пасля смерці Ганны, ад яго другога шлюбу з дачкой інфлянцкага кашталяна Даротай Шротэр нарадзіліся тры сыны Станіслаў, Ежы, Ваўжынец і дачка Яанна Элеанора.

Крыніцы
-------

1. 1 2 3 4 5   Лаўрэш Леанід. Род Путкамераў // Асоба і час. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 5.2013. С. 302—313.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
**Вольга Раманаўна** (? — пасля 1289) — княгіня ўладзімірская.

Біяграфія
---------

Вядома з Галіцка-Валынскага летапісу, як дачка чарнігаўскага князя Рамана і жонка ўладзімірскага князя Уладзіміра Васількавіча.

У 1287 годзе князь Уладзімір Васількавіч, падчас цяжка хваробы напісаў у сваёй рэзідэнцыі ў Камянцы два тастаменты, якія прынамсі часткова захаваліся ў складзе Галіцка-Валынскага летапісу. Адзін з тастаментаў тычыўся яго жонкі Вольгі, ён пакідаў ёй горад Кобрын і сяло Гарадзел (цяпер Гарадзец), апроч гэтага запісаў «*… а княгіня мая оже восхочет у чэрніч поіті поідеть, Аже не восхочет ити, а како ёй любо мне не воставши глядеті, што, хто мае чыніть по моем жывоте*». Таксама Уладзімір узяў цалаванне крыжа са свайго пераемніка луцкага князя Мсціслава Данілавіча, якому запісаў «зямлю сваю ўсю і гарады», што той не аддасць прыёмную дачку Уладзіміра — Ізяславу, замуж супраць яе волі, а толькі са згоды Вольгі.

Уладзімір Васількавіч памёр 10 снежня 1288 года, княгіня Вольга на пахаванні мужа была з Ізяславай і з сястрой мужа манашкай Аленай. Апошні раз згадана Іпацьеўскім летапісам пад сакавіком 1289 года.

Некаторыя даследчыкі, грунтуючыся на асаблівасці напісання часткі Іпацьеўскага летапісу, якая атрымала назву «Аповесці пра Уладзіміра Васількавіча», лічаць яе аўтарам княгіню Вольгу. У гэтай частцы летапісу ёсць і празмернасць пачуццяў у апісанні Уладзіміра Васількавіча, бліжэйшая простая аналогія якому — панегірык растоўскаму князю Васільку, напісаны роднай цёткай Вольгі Раманаўны. Апісанне сітуацый, у якіх былі толькі князь Уладзімір Васількавіч і княгіня Вольга, падрабязнае апісанне іх вяселля, а таксама яго пахавання.

На думку гэтых даследчыкаў, апошнія частка Галіцка-Валынскага летапісу магла пісацца ў Кобрыне, куды пераехала княгіня Вольга пасля смерці мужа, бо запісы пра смерці пінскага і сцяпаньскага трапілі ў летапіс менавіта таму, Сцяпаньскае і Пінскае княствы размешчаны паблізу Кобрына.

Крыж на Княжай Гары
Паводле мясцовага падання, неўзабаве княгіня Вольга загінула і пахавана ў месцы, якое цяпер завецца Княжай гарой паблізу вёскі Ляхчыцы.

Зноскі
------

1. 1 2  ПСРЛ. Т. 2. Іпацьеўскі летапіс. М.: АН СССР, 1952. С. 904—905.

Літаратура
----------

* Памяць: Кобрынскі раён / Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. Мінск: БЕЛТА, 2002.
* 
* 
* 
* Архівавана 29 красавіка 2012.
* Архівавана 1 студзеня 2011.
* , holos.at.ua/publ/1-1-0-10
* Архівавана 2 мая 2018.
Бодэ Мілер на алімпійскай трасе слалама-гіганта, Турын 2006
**Слалам-гігант** — разнавіднасць гарналыжнай дысцыпліны. Спаборніцтвы па слаламе-гіганце праводзяцца ў адпаведнасці з правіламі Міжнароднай лыжнай федэрацыі.

Гісторыя
--------

Упершыню спаборніцтвы па горных лыжах, у тым ліку па відзе, падобным да сучаснага слаламу-гіганта, былі арганізаваны Маціясам Здарскт (Mathias Zdarsky) у Ліліенфельдзе ў 1905 годзе.

ФІС увяла слалам-гігант у якасці чацвёртай дысцыпліны ў праграму чэмпіянату свету па гарналыжным спорце ў 1950 г у Аспене разам з хуткасным спускам, слаламам і камбінацыяй. Першымі чэмпіёнамі свету па слаламе-гіганце былі Дагмар Ром і Зена Кола. Найбольш паспяховымі спартсменамі ў гэтым відзе за ўсю гісторыю Алімпійскіх гульняў былі Дэбора Кампаньёні і Альберта Томба, якія выйгралі двойчы на алімпійскіх гульнях гэты від.

З арганізацыяй шматэтапных спаборніцтваў на Кубак свету па гарналыжным спорце гэтая дысцыпліна стала адным асноўных відаў шматтуравых спаборніцтваў. Спартсмен, які перамагае ў гэтай дысцыпліне больш за іншых на этапах Кубка свету на працягу сезону, узнагароджваўся малым Хрустальным глобусам. Найбольш паспяховымі спартсменамi за ўсю гісторыю Кубкаў свету ў гэтай дысцыпліне былі Фрэні Шнайдэр, які чатыры разы атрымліваў малы Хрустальны глобус і 20 разоў перамагаў на асобных этапах, Інгемар Стэнмарк восем разоў атрымліваў малы Хрустальны глобус і 46 разоў перамагаў у спаборніцтвах па слаламе-гіганце на асобных этапах Кубка свету.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гіганцкі слалам

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4207120-3 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кавалі.

**Кавалі** — вёска ў Княгінінскім сельсавеце Мядзельскага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

У 1770 годзе фальварак Ашмянскага павета, уваходзілі вёскі Ярны, Пруднікі, Русачкі і г.д. У 1857 г. маёнтак Вілейскага павета Віленскай губерні, валоданне Скірмунтава (ўваходзіла вёска Філіпкі). У 1904 г. маёнтак Крывіцкай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні, валоданне Сялевічаў і іншых, 55 жыхароў. У 1921 г. на вёска ў складзе Крывіцкай гміны Вілейскага павета Віленскага ваяводства, 17 двароў, 85 жыхароў. З 12.10.1940 г. у Восаўскім сельсавеце Крывіцкага раёна Вілейскай, з 20.09.1944 г. Маладзечанскай абласцей, з 16.07.1954 г. у Княгінінскім сельсавеце, з 20.01.1960 г. у Мінскай вобласці, з 25.12.1962 г. у Мядзельскім раёне. У 1950 г. сяляне аб’ядналіся ў калгас «Камунар». З 1964 вёска ў складзе саўгаса «Восаўскі» (цэнтр — вёска Восава), з 04.09.1991 г. — калгасу «Восаўскі».

Насельніцтва
------------

* 108 жыхароў (1960)
* 14 двароў, 15 жыхароў (1997)

Літаратура
----------

* Kowale, wieś, powiat wilejski // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom IV: Kęs — Kutno (польск.). — Warszawa, 1883. — S. 505.

| ⛭**Княгінінскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Княгінін |
| Вёскі | Азяроды† ·  Восава ·  Воткуп ·  Выгалавічы ·  Вытраскі ·  Гарадзішча ·  Дзятлаўшчына ·  Ельніца ·  Зарэчнае ·  Кавалі ·  Кіржына ·  Комсіна ·  Конікі ·  Круглава ·  Лёткі ·  Ліпкі ·  Мацясы ·  Ніўкі ·  Падбярэззе ·  Палавікі ·  Пашкоўшчына ·  Пясечнае ·  Халмоўка ·  Холма ·  Шыманы ·  Янушова ·  Яцкавічы |
Аграмадныя каменныя калоны у выглядзе ваярощ (дах храма знесены).
**Тула** — старажытная сталіца тальтэкаў, адной з галоўных дакалумбавых культур Месаамерыкі. Нярэдка яе атаясняюць з міфічным горадам Таланам. Тула размешчаная ў 65 км на паўночны захад ад Мехіка.

Тальтэкі прыйшлі як вандроўцы з поўначы Мексікі, што ў гісторыі Месаамерыкі здаралася часта. На працягу пэўнага часу яны сталі галоўнай сілай у раёне Тулы, які знаходзіўся раней у сферы ўплыву Тэатыўакана.

Найбольш вядомым з захаваным збудаванняў з’яўляецца Піраміда Ранішняй Зоркі (таксама Храм Кецалькаатля, Храм Тлаўіскальпантэкутлі, або Храм Б), на платформе якой стаіць група з пяціметровых каменных ваяроў, якія неслі калісьці дах храма. Ля ўваходу стаяць велічэзныя статуі змей. Уражлівым з’яўляецца і вялікі фрыз, на якім намаляваныя ягуары і арлы, якія пажыраюць чалавечыя сэрцы. У калонных залах палацавага комплексу захаваліся арыгінальныя малюнкі.

Міфічная гісторыя горада апавядае пра тое, як ў 947 годзе быў народжаны Кецалькаатль («птушыны змей») і ў 980 годзе узышоў на трон. Тэскатліпока («дымлівае люстэрка») арганізаваў мяцеж, і Кецалькаатль з вялікай колькасцю тальтэкаў быў вымушаны пакінуць Тулу. Частка з іх пасялілася на тэрыторыі міштэкаў. Другая частка мігравала ва ўладанні мая на паўвостраў Юкатан, дзе заснавала горад Чычэн-Іца. У архітэктуры далёкіх адзін ад аднаго гарадоў на самай справе прасочваюцца шматлікія паралелі.

У XIII стагоддзі Тула ​​была канчаткова разбурана. Велізарныя постаці воінаў ля падножжа піраміды былі рытуальна закапаныя і дзякуючы гэтаму захаваліся да сённяшняга дня.

Спасылкі
--------

Тула (Мексіка) Архівавана 15 кастрычніка 2010. (руск.)
**Бой на Агінскім канале** паміж савецкім партызанскім атрадам імя М. А. Шчорса і нямецкімі акупацыйнымі войскамі на Агінскім канале ў Целяханскім раёне (Пінская вобласць) адбыўся 13 верасня 1942 года.

Падчас правядзення антыпартызанскай аперацыі «Балотная ліхаманка» праз зону блакады ішоў баявым рэйдам у Пінскую вобласць партызанскі атрад імя М. А. Шчорса, які прыняў на сябе ўдар. Першая сутычка адбылася 10 верасня 1942 года ў в. Дабромысль (Косаўскі раён). 11 верасня партызанскі атрад вёў 10-гадзінны бой у в. Вяда (Целяханскі раён), а затым арганізавана адышоў. Выкарыстоўваючы лясіста-балоцістую мясцовасць і знішчыўшы частку свайго абозу, партызаны адарваліся ад немцаў і вырашылі прабівацца да Агінскага канала, які злучаў Выганаўскае возера з ракой Шчарай.

На досвітку 13 верасня партызанскі атрад выйшаў да 10-га шлюза Агінскага канала, захопленага немецкімі падраздзяленнямі (каля 100 салдат). Група партызан перайшла ўброд р. Шчару, ударыла ў фланг праціўніка і вымусіла яго адысці. Адначасова асноўныя сілы партызан атакавалі немцаў і ў выніку 5-гадзіннага бою знішчылі каля 60 чал. прабіўшы сабе выхад з блакады. Партызаны захапілі 2 кулямёты, 5 аўтаматаў, 15 вінтовак, боепрыпасы.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Шумейка, М. Ф.* Агінскі бой 1942 // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 23. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Carl Walther GmbH Sportwaffen** — нямецкая кампанія, заснованная ў 1886 годзе. Штаб-кватэра кампаніі знаходзіцца ў Ульме і Арнсберге.

Фірма была заснаваная ў 1886 Карлам Вальтарам у горадзе Целла-Мелис, у Цюрынгіі. Кампанія першапачаткова вырабляла вінтоўкі для палявання. У 1908 годзе па ініцыятыве Фрыца Вальтара, старэйшага сына заснавальніка кампаніі, кампанія пачатку выпускаць пісталеты калібраў 6,35 і 7,65 мм. У 1929 кампанія пачала рабіць папулярныя «паліцыянцкія пісталеты» мадэлі PP. Мадэлі PP былі першай масавай серыяй пісталетаў кампаніі Walther. У 1938 Трэці рэйх зрабіў замову на пісталеты PPK, лягчэйшыя (вагой 590 г), чым пісталеты PP.

Пасля Другой сусветнай вайны вялікая частка прадпрыемства патрапіла ў рукі новага ўрада Усходняй Германіі, і на працягу шматлікіх гадоў кампанія не магла вярнуць сваё месца на рынку. Толькі ў канцы 1950-х гадоў кампанія аднавіла сваю працу зараз ужо ў ФРГ, у горадзе Ульм. Кампанія працягнула вытворчасць мадэлі P38 (пераназванай у P1) у 1957 годзе для таго, каб забяспечваць новае заходнегерманскае войска - бундэсвер. Калі Фрыц Вальтар памёр у снежні 1966, яго сын, Карл-Хайнц, адкрыў новы кірунак — спартыўная зброя і спортинвентар. У 1993 годзе, фірма Walther увайшла ў нямецкі холдынг Umarex.
**Парк Авіятараў** (руск.: Парк Авиа́торов) — парк у Маскоўскім раёне Санкт-Пецярбурга. Знаходзіцца ў паўднёвай частцы Санкт-Пецярбурга на захад ад Маскоўскага парку Перамогі паміж Новаізмайлаўскім праспектам, Кубінскай вуліцай, Кузняцоўскай вуліцай і Басейнай вуліцай.

Найбліжэйшая станцыя метро — Парк Перамогі. Плошча парку 35,2 га.

Саступае амаль у два разы Маскоўскаму парку Перамогі, з’яўляецца другім па велічыні паркам Маскоўскага раёна. Парк быў закладзены ў 1966 годзе на паўднёва-заходняй частцы тэрыторыі былога корпуснай аэрадрома, які пасля вайны не выкарыстоўваўся.

Мае звілістую планіроўку дарожак, у цэнтры парку — сажалка. У 1968 годзе на яе беразе адкрыты помнік ваенным лётчыкам — самалёт-знішчальнік МіГ-19, размешчаны на стальной пірамідальнай кансолі з бетоннай асновай. Вышыня помніка складае 12 м.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Красоўская.

**Раіса Ермалаеўна Красоўская** (12 студзеня 1935, г. Мінск — 2015) — беларуская артыстка балета. Заслужаная артыстка Беларусі (1964). Прэмія Ленінскага камсамола Беларусі (1984).

Біяграфія
---------

У 1953 годзе скончыла Беларускае харэаграфічнае вучылішча.

Працавала ў тэатрах оперы і балета Чалябінска  (руск.) (бел. і Баку. З 1960 года — салістка Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі.

З 1975 года — балетмайстар-рэжысёр мінскага народнага эстрадна-харэаграфічнага ансамбля «Чараўніцы» Дома культуры работнікаў гандлю (з 1989 года — прафесійны калектыў). Гэта быў самабытны ансамбль, аналагаў якому на тэрыторыі былога СССР не было. Эстрадныя нумары ствараліся пад музыку розных жанраў, у тым ліку класічную. Калектыў працаваў з такімі вядомымі выканаўцамі, як П. Бурчуладзэ і У. Співакоў. Ансамбль гастраляваў у многіх гарадах СССР, а таксама ў Венгрыі, ГДР, Іспаніі, Галандыі, Італіі, Аўстрыі, Партугаліі, на Канарскіх і Азорскіх астравах, выступаў з сімфанічным аркестрам на лепшых пляцоўках свету. У 1979 годзе ансамбль «Чараўніцы» стаў лаўрэатам Усесаюзнага конкурсу артыстаў эстрады. Калектыў паспяхова супрацоўнічаў з беларускімі кампазітарамі Ю. Семянякам, І. Лучанком. Усесаюзная фірма «Мелодыя» выпусціла некалькі грампластынак з запісамі ансамбля.

Танцоўшчыца пераважна характарнага плана. Яе выкананне адметнае высакароднасцю пластычнай формы, вонкавай стрыманасцю пры ўнутраным тэмпераменце. Стварыла выразныя вобразы ў спектаклях нацыянальнага рэпертуару (Марта і Цыганка ў балетах «Святло і цені» і «Пасля балю» Г. Вагнера, Мадэрнісцкая танцоўшчыца і Карчмарка ў «Мары» і «Выбранніцы» Я. Глебава). Выканала партыі феі Карабос («Спячая прыгажуня» П. Чайкоўскага), Мерседэс («Дон Кіхот» Л. Мінкуса), шмат характарных танцаў у балетных і оперных спектаклях, сярод якіх найбольш вылучаюцца «Панадэрас» у «Раймондзе» А. Глазунова, танцы егіпецкі і этрускі ў «Спартаку» А. Хачатурана, іспанскі ў «Лебядзіным возеры» П. Чайкоўскага, андалузкі ў «Папялушцы» С. Пракоф’ева, персідскі ў оперы «Хаваншчына[ru]» М. Мусаргскага.

### Сям’я

Муж — Мікалай Філіпавіч Красоўскі, артыст балета.

Зноскі
------

1. ↑  Архівы Беларусі — Каляндар знамянальных і памятных дат па гісторыі Беларусі 2020 год
2. ↑  Красоўская Раіса Ермалаеўна на сайце «Беларусь у асобах і падзеях»
3. ↑  40 лет назад Раиса и Николай Красовские придумали знаменитых «Чараўніц»

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
* Раіса Ермалаеўна Красоўская // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2002. — Т. 1. — 565 с. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0255-5.
* Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович.- М.: Советская энциклопедия, 1981.- 623 стр. с илл.

Спасылкі
--------

* Артысты балета Раіса і Мікалай Красоўскія ў аўтарскай праграме «Люблю і памятаю»
* 40 лет назад Раиса и Николай Красовские придумали знаменитых «Чараўніц»
**Вялікі баклан** (*Phalacrocorax carbo*) — марская птушка з роду бакланаў (*Phalacrocorax*).

Знешні выгляд
-------------

Мажная птушка з перапончатымі лапамі, доўгай шыяй, выгнутай дзюбай і вялікім чорным чубком. Афарбаванне чорнае з зеленаватым адценнем, горла і шчокі белыя. Часам у дарослых галава і шыя шэрыя. Маладыя птушкі шэра-бурыя з белым жыватом.

* Даўжыня цела самцоў ад 88 да 91 см, самак — 80 — 90 см.
* Размах крылаў у самцоў 1,27 — 1,56 м, у самак 1,25 — 1,5 м.
* Даўжыня крыла самца 33 — 38 см, самкі — 32,5 — 36,5 см.
* Даўжыня дзюбы у самца 5,9 — 7,5 см, у самкі — 5,2 — 6,2 см
* Вага птушак ад 1,8 да 3,0 кг.

Хвост круглявы, з 14 жорсткіх рулявых пёраў.

Пашырэнне
---------

Паштовая марка Беларусі, 1996.
Арэал: Ісландыя, Фарэрскія астравы, Ірландыя, Брытанскія, Шэтландскія і Аркадскія астравы, паўночная Францыя, Галандыя, Германія, Данія, Скандынавія, Паўднёвая і Цэнтральная Еўропа, Малая Азія, лакальна сутракаецца ў Цэнтральнай, Усходняй і Паўднёвай Азіі, Індыя, Кітай, Японія, Лабрадор, Грэнландыя, Новая Шатландыя, усходняя частка Паўночнай Амерыкі, большая частка Афрыкі, Аўстралія, Тасманія, Новая Зеландыя, астравы Чатэм. У Беларусі з канца 1980-х гадоў адзначаецца гнездаванне і хуткі рост колькасці.

Сустракаецца на азёрах, рыбных сажалках, вялікіх рэках, лагунах, прыбярэжных вадаёмах мораў. Гнездавыя біятопы: старыя дрэвастоі паблізу вялікіх па плошчы вадаёмаў, астравы, парослыя дрэвамі, часам утварае калоніі на зямлі або скалах.

Рэгулярныя пералёты прадпрымаюць толькі цэнтральна-еўрапейскія, амерыканскія, цэнтральна- і ўсходнеазіяцкія папуляцыі. Астатнія аселыя.

Месца зімовак: басейн Міжземнага мора, Францыя, Галандыя, Швейцарыя, Паўднёвая Азія, Малая Азія, Блізкі Усход.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Добра плавае і нырае. Корміцца рыбай, можа шкодзіць рыбнай гаспадарцы.

Гняздуецца ў калоніі. Гняздо з галін, на высокіх дрэвах або на зямлі, выслана зялёными лістамі дрэў або воднымі раслінамі. Часам займаюць гнёзды чапляў.

Яйкі.
Яйкі 3-6, моцна падоўжаныя з тупым вузейшым канцом, бледна-блакітна-зеленаватыя, густа забруджаныя белым вапнавым налётам, а таксама з карычневымі плямкамі ад водных раслін высцілкі. Памеры: 65 х 41 мм.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Avibase · eBird · EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · SeaLifeBase · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4226718-3 · LCCN: sh85056977 · NKC: ph516999 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Блажко.

**Андрэй Агеевіч Блажко** (1895, в. Харэвічы (цяпер у межах в. Дукора), Пухавіцкі раён — 17 мая 1920) — арганізатар і кіраўнік дукорскіх партызан.

Біяграфія
---------

Дукора. Вуліца Блажко
Член РКП(б). З 1915 года матрос Балтыйскага флоту. Удзельнік Кастрычніцкай рэвалюцыі. Падчас польскай інтэрвенцыі ў 1919 годзе камандзір партызанскага атрада Дукорскай воласці, у яго доме размяшчаўся штаб атрада. 3 мая 1920 года арыштаваны, расстраляны ва ўрочышчы Пушча, разам з 15 іншых партызан.

Памяць
------

Таблічка ў памяць аб загінуўшых дукорскіх партызан.
У вёсцы Дукора яго імем названа вуліца, на магіле помнік. У цэнры вёскі знаходзіцца таблічка ў памяць аб загінуўшых дукорскіх партызан.

Дукорскім партызанам прысвечана п’еса мясцовага настаўніка, аднаго з пачынальнікаў сучаснай беларускай драматургіі Васіля Гарбацэвіча «Чырвоныя кветкі Беларусі». Дзейнасць дукорскіх партызан стала асновай вядомай п’есы Кандрата Крапівы «Партызаны».

На працягу многіх дзесяцігоддзяў мясцовы калгас і школа насілі імя 16 партызан.

Крыніцы
-------

1. 1 2  Блажко Андрей Агеевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 60. — 737 с.
2. ↑
Выснова на экран пры ўзнікненні oops у Fedora Linux.
**Oops** — функцыя ядра аперацыйнай сістэмы Linux, якая выклікаецца пры адхіленні ад звычайнай працы Linux. Пры oops’е ядро ​​стварае запіс у логу з апісаннем памылкі. Нярэдка за выклікам oops выклікаецца kernel panic з наступным прыпынкам або перазапускам сістэмы.

Механізм працы
--------------

Калі ядро ​​заўважае праблему, на экран выводзіцца паведамленне аб памылцы. Гэтае паведамленне выкарыстоўваецца распрацоўшчыкамі для выпраўлення праграмнага кода ядра.

Linux kernel oops у SPARC.
Пасля oops’а некаторыя рэсурсы сістэмы могуць быць недаступныя. Такім чынам, нават калі здаецца, што сістэма працуе правільна, непажаданыя пабочныя эфекты могуць быць вынікам ліквідацыі актыўнай задачы. Памылка ядра часцей за ўсё прыводзіць да панікі ядра, калі сістэма спрабуе выкарыстаць неіснуючыя рэсурсы. Некаторыя ядра настроены на паніку, калі адбываецца шмат праблем (па змаўчанні 10 000). Гэты ліміт oops’а робіцца, напрыклад, з-за таго, што зламыснікі могуць паўторна выклікаць oops і звязаную з ім уцечку рэсурсаў, якая ў канчатковым выніку перавышае колькасць integer  (англ.) (бел. і дазваляе далейшае зламыснае выкарыстанне сістэмы.

Афіцыйная дакументацыя ядра Linux, якая тычыцца паведамленняў oops, знаходзіцца ў файле `Documentation/admin-guide/bug-hunting.rst` у зыходных кодах ядра. Пры высвятленні прычын узнікнення oops таксама можа дапамагчы вывучэнне змесціва файла System.map.

Для чалавека, не знаёмага з тэхнічнымі дэталямі камп'ютараў і аперацыйных сістэм, паведамленне "oops" можа выглядаць незразумелым. У адрозненні ад іншых аперацыйных сістэм, такіх як Windows або macOS, Linux абірае дэталі, якія тлумачаць збой ядра, а не спрошчанае, зручнае паведамленне, як, напрыклад, BSoD у Windows. Некалькі разоў прапаноўваўся спрошчаны экран збояў, аднак зараз ні адзін з іх не распрацоўваецца.

Аўтаматызаваны збор інфармацыі
------------------------------

Для аўтаматычнай адпраўкі інфармацыі існуе праграма kerneloops-daemon, якая рэгіструе ўзнікненні oops і дасылае іх на сайт kerneloops.org. Гэтая праграма ўяўляе сабой праграму-дэман, якая правярае сістэмны лог на прадмет адпаведнай інфармацыі. У выпадку яе выяўлення яна аўтаматычна перадае яе на сайт kerneloops.org.

Зноскі
------

1. ↑  *Horn, Jann*. [PATCH exit: Put an upper limit on how often we can oops] **(нявызн.)**. *lore.kernel.org* (7 лістапада 2022). Праверана 31 January 2023.
2. ↑  Documentation for /proc/sys/kernel/ **(нявызн.)**. *docs.kernel.org*. Праверана 31 January 2023.
3. ↑  *Corbet, Jonathan*. Averting excessive oopses **(нявызн.)**. *LWN.net* (18 лістапада 2022).
4. ↑  *Jenkins, Seth*. Exploiting null-dereferences in the Linux kernel **(нявызн.)**.  Google Project Zero (19 студзеня 2023).
5. ↑  bug-hunting **(нявызн.)**. *kernel.org*.
**Джон Уолтэр Бердслі Цьюксберы** (англ.: John Walter Beardsley Tewksbury; 21 сакавіка 1876, Эшлі, Пенсільванія — 24 красавіка 1968, Танкханак, Пенсільванія) — амерыканскі лёгкаатлет, двухразовы чэмпіён і трохразовы прызёр летніх Алімпійскіх гульняў 1900.

Біяграфія і дасягненні
----------------------

Цьюксберы нарадзіўся ў Эшлі, Пенсільванія. Вучыўся ў Пенсільванскім універсітэце на стаматолага. Бегаючы за ўніверсітэцкую зборную, стаў пераможцам у чэмпіянатах Міжкаледжнай асацыяцыі амерыканскіх лёгкаатлетаў-аматараў у бегу на 100 і 200 метраў у 1898 і 1899 гадах.

Пасля заканчэння ўніверсітэта Цьюксберы прыняў удзел у летніх Алімпійскіх гульнях 1900 у Парыжы. Ён спаборнічаў у пяці відах спаборніцтваў і ў кожным з іх выйграў медаль.

Спачатку 14 ліпеня Цьюксберы спаборнічаў у бегу на 100 м. Ён выйграў першы раўнд і паўфінал, але ў фінале заняў другое месца, саступіўшы свайму суайчынніку Фрэнку Джарвісу і атрымаўшы сярэбраны медаль. У той жа дзень ён пачаў спаборніцтвы ў бегу на 400 м з бар’ерамі. Цьюксберы выйграў паўфінал, а на наступны дзень, 15 ліпеня, выйграў фінал, палепшыўшы пры гэтым алімпійскі рэкорд на 3,4 секунды.

Таксама 15 ліпеня ён змагаўся ў бегу на 60 м. Ён стаў найлепшым у паўфінале, але ў заключнай гонцы саступіў Элвіну Крэнцлайну.

16 ліпеня Цьюксберы пачаў ужо сваё чацвёртае спаборніцтва, на гэты раз у бегу на 200 м з бар’ерамі. Ён заняў другое месца ў паўфінале, саступіўшы індыйцу Норману Прычарду, але прайшоў у фінальны забег, у якім заняў трэцяе месца.

Яго апошняе змаганне — бег на 200 м — прайшло 22 ліпеня. У паўфінальнай гонцы ён стаў другім, саступіўшы аўстралійцу Стэнлі Роўлі, але ў фінале стаў чэмпіёнам з вынікам 22,2 с.

Пасля гэтых Гульняў Цьюксберы адышоў ад спорту і адкрыў прыватную стаматалагічную клініку ў Танкханаку, Пенсільванія. Памёр там жа ва ўзросце 92 гадоў.

У 1996 годзе ён быў уключаны ў Амерыканскую лёгкаатлетычную залу славы.

Зноскі
------

1. ↑


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Track and Field Statistics |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |