У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Трыпалі (значэнні).

**Трыпалі** (араб. **طرابلس** **Ṭrāblos**) — другі па велічыні горад у Ліване.

Гісторыя
--------

З часоў фінікійцаў у Трыпалі было шмат назваў. У 14 ст. да н.э. ён згадваецца ў Амарнскіх пісьмёнах як *Ахлія* ці *Вахлія*. У таблічцы, прысвечанай захопу Трыпалі асірыйскім царом Ашурнасірпалам II (888—859 да н.э.), горад завецца *Махалата* ці *Махлата*, *Майза* і *Кайза*. Фінікійцы звычайна звалі Трыпалі *Атар*. Калі грэкі пасяліліся ў горадзе, яны звычайна называлі яго *Трыпаліс*.

Заснаваны каля 700 г. да н.э. У старажытныя часы тут быў цэнтр Фінікійскай канфедэрацыі, у якую ўваходзілі Цір, Сідон і Арвад, менавіта таму Трыпалі з грэчаскай перакладаецца як «патройны горад».

Пазней Трыпалі кантраляваўся Селеўкідамі, потым рымлянамі, а прыкладна з 638 года нашай эры — мусульманамі. Трыпалі славіўся сваімі шырокімі апельсінавымі садамі. Падчас квітнення пылок апельсінавых дрэў распаўсюджваў па ўсім горадзе і наваколлям прыемны пах, таму арабы часта завуць Трыпалі словам *Аль-Файха*, ад дзеяслова «фаха» — «пахнуць».

Абложаны і часткова разбураны падчас Першага крыжовага паходу ў пачатку ХІІ стагоддзя Раймундам Сен-Жылем (графам Тулузы), горад быў адноўлены пазнейшымі крыжакамі і некаторы час квітнеў як рэзідэнцыя лацінскага біскупства і як камерцыйна-адукацыйны цэнтр. У 1289 годзе Трыпалі быў разбураны мамлюкамі, мусульманскай дынастыяй Егіпта і Сірыі, якая кантралявала горад да 1516 года, калі ён перайшоў пад уладу Асманскай імперыі.

Новае паселішча, якое ўзнікла пазней, было пабудавана ўзнікла каля перабудаванага крыжацкага замка і злучана шырокімі праспектамі з партовым раёнам. Доўгі час аспрэчваўся сірыйскімі князямі-супернікамі, быў акупаваны егіпцянамі пад кіраўніцтвам Ібрагіма-пашы ў 1830-я гады і захоплены брытанцамі ў Першую сусветную вайну. Уключаны ў Дзяржаву Вялікі Ліван (Вялікі Ліван) у 1920 годзе. Падчас Другой сусветнай вайны горад быў акупаваны брытанцамі і свабоднымі французамі, а ў 1946 годзе стаў часткай незалежнай Ліванскай Рэспублікі. У асноўным мусульманскі Трыпалі быў цэнтрам паўстання супраць цэнтральнага ўрада, у якім дамінавалі хрысціяне, у 1958 годзе і зноў у 1975—1976 гадах. У 1982—1983 гадах Трыпалі ненадоўга быў штаб-кватэрай Арганізацыі вызвалення Палесціны (ААП). Сірыйскія салдаты акупавалі горад з 1985 года. Эканоміка горада, якая была сур’ёзна парушана грамадзянскай вайной з 1975 года, пачала аднаўляцца з канца 1980-х гадоў.

Сучасны горад
-------------

Сёння гэта другі па велічыні горад і порт у Ліване з насельніцтвам каля 500 000 жыхароў. Мусульмане-суніты складаюць 80 % насельніцтва. Горад падзелены на раён порта Эль-Мінья і ўласна горад Трыпалі.

Эканоміка
---------

Жылы квартал ва ўсходнім Трыпалі
Буйны порт[en] на Міжземным моры. Канцавы пункт нафтаправода з Ірака. Вузел аўтадарог. Аэрапорт. Раней фунцыянавала чыгуначная станцыя[en].

Гандлёвы і прамысловы цэнтр і папулярны пляжны курорт. Важны цэнтрам захоўвання і перапрацоўкі нафты. Іншыя галіны прамысловасці — вытворчасць мыла і баваўняных вырабаў, лоўля губкі, апрацоўка тытуню і садавіны. Прыбярэжная чыгунка, закрытая ў сярэдзіне 1970-х гадоў праз грамадзянскую вайну, звязвала горад з Бейрутам.

Славутасці
----------

* замак крыжаносцаў Сен-Жыль  (руск.) (бел. (пачатак XII ст. перабудаваны ў асноўным у 1307—1308)
* Вялікая мячэць  (англ.) (бел. (перабудавана ў 1294 з хрысціянскай царквы)
* мячэць-маўзалей Сакракія (1359)
* мячэць-медрэсэ Буртасія  (англ.) (бел. (каля 1324)
* мячэць Тэйлан  (англ.) (бел. (Тэйналь, 1336)
* ханы (караван-сараі), рынкі і інш.

* Замак крыжаносцаўЗамак крыжаносцаў
* Вялікая мячэць ТрыпаліВялікая мячэць Трыпалі
* Мячэць ТэйнальМячэць Тэйналь

Гл. таксама
-----------

* Баламандскі манастыр

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).
* Густерин П. В. Города Арабского Востока. — М.: Восток—Запад, 2007. — 352 с. — (Энциклопедический справочник). — 2000 экз. — ISBN 978-5-478-00729-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Трыпалі (Ліван)

| ⛭Крэпасці, замкі і ўмацаваныя гарады крыжакоў на Блізкім Усходзе |
| --- |
| 
* Ака
* Алепа
* Антыёхія
* Апалонія
* Аскалон
* Афек
* Бельвуар
* Газа
* Грот Тырона
* Дор
* Ехіям
* Ібелін
* Іерусалім
* Эль-Карак
* Кастэль
* Кейсарыя
* Крак дэ Шэвалье
* Ламброн
* Манрэаль
* Манфор
* Сідон
* Тарон
* Тыверыя
* Трыпалі
* Турбесель
* Тыр
* Хайфа
* Эдэса
* Яфа

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12379303f · GND: 4262763-1 · LCCN: n83022065 · VIAF: 146613966 |