**Бэла Фокс** (нар. 3 мая 1987, Мінск, БССР, СССР) — беларуская вядоўца, грамадская актывістка і міграцыйны эксперт.

У 2006 і 2020 годзе ўдзельнічала ў пратэстах пасля прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі[*крыніца?*]. У 2014 годзе — кандыдат у дэпутаты на мясцовых выбарах[*крыніца?*].

У 2020 годзе схоплена, потым з’ехала з краіны[*крыніца?*]. У эміграцыі удзельнічала ў пратэстных акцыях, падтрымлівала стварэнне руху «Супраціў», Штаба аб’яднаных сіл, палка Каліноўскага і радыкальныя метады барацьбы з рэжымам[*крыніца?*]. У Беларусі знаходзіцца ў крымінальным вышуку, а яе асабісты тэлеграм-канал прызнаны экстрэмісцкім матэр’ялам[*крыніца?*].

Біяграфія
---------

Нарадзілася 3 мая 1987 года ў Мінску ў сям’і марскога капітана і інжынера Міністэрства абароны.

Вучылася ў школе № 134 г. Мінска з музычным ухілам, адкуль пазней пераходзіла ў іншыя школы. У 2003 годзе скончыла гімназію № 75 з архітэктурна-мастацкім ухілам. У 2006 годзе скончыла сярэднюю школу № 15 экстэрнам і паступіла ў Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт у Літве на факультэт паліталогіі і еўрапейскіх даследаванняў. З 2013 па 2014 год вучылася на завочным аддзяленні Еўрапейскага Дыстанцыйнага Універсітэта ў Латвіі на факультэце кіравання прадпрымальніцкай дзейнасцю. У 2017 годзе скончыла факультэт міжнародных адносін Будапешцкага ўніверсітэта Корвіна, дзе спецыялізавалася на еўраінтэграцыі. У 2019 годзе скончыла Школу публічнай палітыкі Цэнтральна-Еўрапейскага ўніверсітэта. У сферы дзяржаўнага кіравання спецыялізавалася на вывучэнні міграцыі і міграцыйнага заканадаўства, а таксама — усходне-еўрапейскай палітыкі. Распрацавала мабільны дадатак і камунікацыйную інфраструктуру ў сувязі з пераходам універсітэта на двухкампусную мадэль падчас пераезду ў Вену.

Грамадская і палітычная актыўнасць
----------------------------------

У 2006 годзе актыўна ўдзельнічала ў пратэстах Плошчы ў цэнтры Мінска, падверглася гвалту з боку АМАП падчас затрымання. З 2008 года стала актыўным сябрам Аб’яднанай Грамадзянскай Партыі, дзе была сакратаром мінскай моладзевай арганізацыі з 2012 па 2014 год. У партыі ўдзельнічала ў правядзенні партыйных кангрэсаў і была спікеркай кампаніі па вызваленні палітвязняў «Сумленная гульня» падчас міжнароднага чэмпіянату па хакеі ў Беларусі у 2014 годзе. Таксама стала кандыдатам у дэпутаты на мясцовых выбарах у тым жа годзе, але перад асноўным днём галасавання ўсе кандыдаты ад партыі знялі свае кандыдатуры ў сувязі з недаверам да ЦВК. Фотаздымак Бэлы з плакатам «Расія — гэта вайна» падчас пікету ля Камароўскага рынку ў Мінску зрабіўся вірусным і трапіў на старонкі Еўрамайдана.

У 2008 і 2010 годзе садзейнічала каардынацыі па назіранні за выбарамі. У 2010 годзе ўдзельнічала ў масавым пратэсце ў асноўны дзень галасавання разам з кандыдатам у прэзідэнты Яраславам Раманчуком. Ад затрымання ля гасцініцы «Мінск» была выратавана дэлегацыяй ПА АБСЕ.

У 2017 годзе Бэла стала адным з арганізатараў руху за свабоду адукацыі[fr] ў Венгрыі[*крыніца?*], у сувязі з рашэннем улад аб закрыцці шэрагу СМІ і адукацыйных праграм, у тым ліку ЦЕУ. Пратэсты працягваліся два гады і аказалі сур’ёзны ўплыў на папулярнасць партыі Маментум і прыходу да ўлады мэра Будапешта Гергеля Карачоня[uk].

У перыяд з 2016 па 2019 гады Бэла Фокс займалася напісаннем рэкамендацый па інтэграцыі мігрантаў у Венгрыі ў Фондзе суб’ектыўных каштоўнасцяў, цесна супрацоўнічаючы з Грамадзянскім Радыё ў межах кампаніі «Мігранты важныя», якое займалася контрпрапагандай[uk] кіраўніцтву Орбана, якое прасоўвала антымігранцкія настроі ў Венгрыі.

З 2018 года актыўна падтрымлівала незалежнасць Беларусі і Украіны, пратэстуючы ля расійскага пасольства ў Венгрыі супраць захопу караблёў у Керчанскім праліве і супраць інтэграцыі Беларусі і Расіі. Падчас адной са сваіх адзіночных акцый парвала партрэт Пуціна на камеру пасольства, каб выказаць салідарнасць з пратэстоўцамі ў Мінску, а таксама запісала дыялог з сакратаром пасольства, які тлумачыў сутнасць інтэграцыйных працэсаў у Беларусі.

У студзені 2020 года абрана міжнародным сакратаром Усебеларускага кангрэса за незалежнасць, які павінен быў адбыцца ў сакавіку. Яна актыўна прасоўвала ідэю яднання беларускай і расійскай апазіцыі з мэтай звяржэння крамлёўскага рэжыму. Пазней Кангрэс быў перанесены на нявызначаны тэрмін праз пандэмію, а Бэла прыняла ўдзел ва ўсіх пратэстах супраць рэжыму Лукашэнкі з 9 жніўня па 16 кастрычніка. 17 кастрычніка 2020 года была схоплена і дастаўлена ў Фрунзенскае РУУС Мінска. На судовым працэсе суддзя Марына Фёдарава вызначыла дэталі захопу як «затрыманне АМАПам у цывільным» і пакарала Фокс адміністрацыйным арыштам на 10 сутак за выкрыкі лозунгу «Жыве Беларусь!» на жаночым пратэсце «Марш Бліскучых» месячнай даўніны. Доказам абвінавачання паслужыў фотаздымак, на якім Бэлы не было, а паказанні сведак пад змененымі данымі былі прызнаны законнымі, нягледзячы на тое, што такая мера прымяняецца толькі ў крымінальных, а не адміністрацыйных справах. Праз двое сутак пасля вызвалення Бэле прыйшла позва на новы судовы працэс, праз што яна пакінула краіну.

У снежні 2020 года ўвайшла ў ініцыятыўную групу па стварэнні народных пасольстваў Беларусі[ru], а ў лютым 2021 года стала вядоўцай міжнароднай цырымоніі адкрыцця. Пазней сярод актывістаў дыяспары адбыўся раскол на падставе рознага бачання дзеянняў супраць рэжыму Лукашэнкі. У выніку частка актывістаў пакінула праект па ініцыятыве «Беларусаў замежжа». Нягледзячы на гэта, Бэла ўзгадваецца сярод фігурантаў крымінальнай справы аб прысваенні ўлады службовай асобы ў прапагандысцкім матэрыяле Ксеніі Лебедзевай, які дэманстраваўся на дзяржаўным тэлебачанні.

У перыяд 2021—2022 гадоў Бэла была прамоўцам на акцыях пратэсту беларускай дыяспары ў Літве, уключаючы антываенны мітынг 27 лютага 2022 года. Пасля мітынгу група невядомых пранікла на тэрыторыю пасольства Беларусі ў Вільні і сарвала чырвона-зялёны сцяг, замяніўшы яго на бел-чырвона-белы. Пасля гэтага сарваны сцяг быў публічна спалены на тэрыторыі пасольства Украіны. У выніку гэтага інцыдэнту сілавікі прыйшлі з ператрусам на месца прапіскі Бэлы ў Мінску ў сувязі з узбуджэннем крымінальных артыкулаў за распальванне міжнацыянальнай варожасці і здзек з дзяржаўных сімвалаў, хоць сама Бэла ўдзелу ў той акцыі не прымала.

Бэла дала некалькі інтэрв’ю літоўскай прэсе як міграцыйны эксперт.

З 2021 года Бэла — сталы ўдзельнік Форуму свабоднай Расіі[uk].

У 2022 годзе атрымала «грамадзянства» Зарачанскай Рэспублікі.

Кар’ера ў медыя
---------------

У 2005 годзе Бэла стала тэлерэпарцёрам моладзевай праграмы дзяржаўнага тэлебачання «5х5» (праект тэлестудыі «Вока»).

У 2006 годзе прайшла стажыроўку з Вадзімам Савіным на радыёстанцыі «Юністар» у Мінску.

У 2011—2013 гадах працавала журналістам інтэрнэт-выдання «Альтэрнатыўная моладзевая платформа» пры ценевым саюзе беларускай моладзі «РАДА».

У 2016 годзе стала адным з аўтараў на «Грамадзянскім Радыё».

У 2017 годзе стварыла ўніверсітэцкі падкаст у Цэнтральна-Еўрапейскім універсітэце.

У 2019 годзе была дэлегатам на медыяфоруме Еўрапейскага Цэнтра за Свабоду Медыя і Прэсы.

У 2020 годзе пісала пра пратэсты для Белсату.

У 2021 годзе заснавала дзве радыёпраграмы на Радыё Унэт, у якіх інтэрв’юіравала беларусаў Літвы і замежжа на палітычныя тэмы. Пазней стала вядучай ютуб-эфіраў Штаба аб’яднаных сіл, за што была зволена з радыёстанцыі.

У гэтым жа годзе зрабіла рэпартаж для літоўскага офіса Delfi.

У 2022 годзе стала вядучай рускамоўнай праграмы «Доверяй, но проверяй» на дзяржаўным радыё Літвы ЛРТ. Там жа займалася асвятленнем жыцця беларускай дыяспары ў Літве ў праграме «Актуаліі з Бэлай Фокс».

У 2023 годзе была частым госцем студыі тэлеканала Белсат у праграме «План Б».

Тэлеграм-старонка Bella Fox была прызнана экстрэмісцкім матэр’ялам па рашэнні Суда Баранавіцкага раёна і г. Баранавічы ад 6 ліпеня 2023 года.

Асабістыя погляды
-----------------

Бэла шмат разоў заяўляла, што з’яўляецца прыхільніцай лібералізму і падтрымлівае «Фонд адкрытага грамадства[uk]». Таксама ёй блізкая палітыка зялёных і стварэнне разумных гарадоў. Фокс выступае за вызваленне Беларусі ад рэжыму Лукашэнкі, ахову правоў мігрантаў у глабальным кантэксце і стрыманне расійскай ваеннай агрэсіі.

Бэла Фокс — пратэстантка паводле веравызнання.

### Захапленні

У розныя гады была вакалісткай музычных гуртоў.

З 2016 года захапілася гульнёй у шахматы; прыняла ўдзел у сеансе адначасовай гульні з чэмпіёнкай Еўропы — Вікторыяй Чмілітэ-Нільсэн у Міжнародны Дзень Шахмат 20 ліпеня у 2022 і 2023 годзе, а таксама згуляла з чэмпіёнам свету — Гары Каспаравым у 2022 годзе падчас Форуму Свабоднай Расіі. Ва ўсіх выпадках гуляла даўжэй за ўсіх прэтэндэнтаў.

Сям’я і асабістае жыццё
-----------------------

У 2014—2016 гадах была ў шлюбе з грамадзянінам Нідэрландаў, пасля гэтага не мела афіцыйных адносін. Адзін з вядомых каханкаў Фокс — вакаліст беларускага рок-гурта «StillOut» Андрэй Саяпін, які памёр у 2018 годзе.

Крыніцы
-------

1. ↑  *Bella Fox* Dublin III - what is missing?.
2. ↑  Belarus: Winning Elections, Old-School Style | CMDS **(нявызн.)**. *cmds.ceu.edu*. Праверана 11 жніўня 2023.
3. ↑  myCEU - Apps on Google Play (англ.). *play.google.com*. Праверана 11 жніўня 2023.
4. ↑  Стартовала международная кампания "FAIR PLAY - ЧЕСТНАЯ ИГРА" » Новости Беларуси - последние новости на сегодня - UDF (руск.). *Новости Беларуси - последние новости на сегодня - UDF*. Праверана 11 жніўня 2023.
5. ↑  Девушка вышла к Комаровке с плакатом «Россия — это война» (руск.). *Наша Ніва*. Праверана 11 жніўня 2023.
6. ↑  Пікет на менскай Камароўцы: «Расея — гэта вайна» **(нявызн.)**. *Радыё Свабода* (2 сакавіка 2014). Праверана 11 жніўня 2023.
7. ↑  Што павінен ведаць кожны назіральнік за выбарамі **(нявызн.)**. Праверана 11 жніўня 2023.
8. ↑  Hungary broke EU law by forcing out university, says European Court (англ.). *BBC News* (6 кастрычніка 2020). Праверана 11 жніўня 2023.
9. ↑  *Dániel, Simor*. Mi itt vagyunk, de nem elegen - újra tüntetett a Momentum a CEU mellett (венг.). *index.hu* (16 лістапада 2018). Праверана 11 жніўня 2023.
10. ↑  Subjective Values Foundation (англ.). *home-affairs.ec.europa.eu*. Праверана 11 жніўня 2023.
11. ↑  Migrants Matter **(нявызн.)**. *www.facebook.com*. Праверана 11 жніўня 2023.
12. ↑  Референдум в Венгрии: против квот ЕС на беженцев, но явка ниже минимума (руск.). *BBC News Русская служба*. Праверана 11 жніўня 2023.
13. ↑  Протестующая из Будапешта показала, как проходила акция против агрессии РФ. Участникам мешали и тайно снимали их (руск.). *ТСН.ua* (28 лістапада 2018). Праверана 11 жніўня 2023.
14. ↑  *Свабода, Радыё*. «Каб Беларусь не ператварылаcя ў новы Крым» — пратэст ля амбасады Расеі ў Будапэшце. Фота **(нявызн.)**. *Радыё Свабода* (21 снежня 2019). Праверана 11 жніўня 2023.
15. ↑  Минчанка провела в Будапеште одиночную акцию за независимость Беларуси (руск.). *charter97.org*. Праверана 11 жніўня 2023.
16. ↑  *Дашчынскі, Алесь*. Кангрэс за незалежнасьць Беларусі прызначылі на 15 сакавіка **(нявызн.)**. *Радыё Свабода* (12 студзеня 2020). Праверана 11 жніўня 2023.
17. ↑  *РАЦЫЯ, РАДЫЁ*. Правядзенне Усебеларускага кангрэсу за незалежнасць адклалі (польск.). *БЕЛАРУСКАЕ РАДЫЁ РАЦЫЯ* (13 сакавіка 2020). Праверана 11 жніўня 2023.
18. ↑ . Я не думала, что мне будет настолько тяжело (руск.). *ZUBR* (2 красавіка 2021). Праверана 11 жніўня 2023.
19. ↑  Тихановская открыла Народные посольства в 20 странах – DW – 10.12.2020 (руск.). *dw.com*. Праверана 11 жніўня 2023.
20. ↑  Открытие Народных Посольств - Онлайн трансляция 10 Декабря 2020 **(нявызн.)**. Праверана 11 жніўня 2023.
21. ↑  Народные ли посольства? **(нявызн.)**. Праверана 11 жніўня 2023.
22. ↑  Конференция солидарности. Приветственные слова европейских политиков. Русский перевод **(нявызн.)**. Праверана 11 жніўня 2023.
23. ↑  "Нереальное правительство" Тихановской с реальными сроками. ЭТО ДРУГОЕ **(нявызн.)**. Праверана 11 жніўня 2023.
24. ↑  "Мы можем принести себя в жертву. Но это ничего не изменит". Как белорусы протестуют против войны в Украине (руск.). *BBC News Русская служба*. Праверана 11 жніўня 2023.
25. ↑  Осквернившие посольство Белоруссии в Литве вандалы пойдут под суд (руск.). *Sputnik Литва* (2 сакавіка 2022). Праверана 11 жніўня 2023.
26. ↑  В Вильнюсе обожжена стена здания посольства Беларуси, на территорию проникли посторонние (руск.). *Delfi-RU*. Праверана 11 жніўня 2023.
27. ↑ . Бежавшая после Окрестина в Литву белоруска: для решения миграционного кризиса нужен диалог, но можно ли его вести с Беларусью? (руск.). *lrt.lt* (17 лістапада 2021). Праверана 11 жніўня 2023.
28. ↑ . Беженка и эксперт по вопросам миграции: «Литовский язык — это слабое место большинства белорусов в Литве» (руск.). *lrt.lt* (17 ліпеня 2023). Праверана 11 жніўня 2023.
29. ↑  *2002-10-30*. "5х5" снова в лидерах **(нявызн.)**.
30. ↑  Частные телекомпании и их продукция **(нявызн.)**. *Studbooks*. Праверана 11 жніўня 2023.
31. ↑  Вадим Савин (руск.). *unistar.by*. Праверана 11 жніўня 2023.
32. ↑  Алесь Крот: «Мы берем на себя ответственность за Концепцию молодежной политики Беларуси, пока государство не примет на себя эту инициативу». - ZHASCAMP **(нявызн.)**. *zhascamp.kz*. Праверана 11 жніўня 2023.
33. ↑  Беларускі нацыянальны моладзевы савет **(нявызн.)**. *РАДА*. Праверана 11 жніўня 2023.
34. ↑  Civil Rádió (венг.). *Civil Rádió*. Праверана 11 жніўня 2023.
35. ↑  CEU Alumni Podcast: More Than A Conversation | Central European University **(нявызн.)**. *www.ceu.edu*. Праверана 11 жніўня 2023.
36. ↑  ECPMF (англ.). *European Centre for Press and Media Freedom*. Праверана 11 жніўня 2023.
37. ↑  Belarusian women: we are the power here (англ.). *belsat.eu*. Праверана 11 жніўня 2023.
38. ↑  Unity March: minskers running in rain (англ.). *belsat.eu*. Праверана 11 жніўня 2023.
39. ↑  Радыё Ўнэт - 19-22 красавіка ў Страсбургу праходзіць... **(нявызн.)**. *www.facebook.com*. Праверана 11 жніўня 2023.
40. ↑  Facebook **(нявызн.)**. *www.facebook.com*. Праверана 11 жніўня 2023.
41. ↑  Политзаключенные: как освобождать будем? **(нявызн.)**. Праверана 11 жніўня 2023.
42. ↑  Наша Ніва: першая беларуская газета **(нявызн.)**. *Наша Ніва*. Праверана 11 жніўня 2023.
43. ↑  Bella Fox — Народное Посольства Беларуси в Литве, ведущая Радыё Ўнэт **(нявызн.)**. Праверана 11 жніўня 2023.
44. ↑  Цветы против пуль: в Вильнюсе прошёл показ коллекции одежды с участницами женских цепей солидарности из Беларуси (руск.). *Delfi RU*. Праверана 11 жніўня 2023.
45. ↑ . Pirmoji tinklalaidė rusų kalba per LRT RADIJĄ laužys dezinformacijos skleidžiamus mitus (літ.). *lrt.lt* (20 студзеня 2022). Праверана 11 жніўня 2023.
46. ↑ . Santara. Праграма для беларусаў. Самагубства супрацоўніку Нафтану: меркаванне былога дыспетчара заводу (літ.). *lrt.lt* (7 чэрвеня 2022). Праверана 11 жніўня 2023.
47. ↑  Неабходна задаць ***title=*** і ***url=*** для шаблона {{cite web}}. 
 **(нявызн.)**. *belsat.eu*. Праверана 11 жніўня 2023.
48. ↑  Ликвидация оппозиционных партий, пополнение в списке "экстремистских" материалов: хроника преследования 11 июля (руск.). *spring96.org* (11 ліпеня 2023). Праверана 11 жніўня 2023.
49. ↑  На "Старт-площадке" победила минская группа Stillout **(нявызн.)**. *bdg.by/* (30 чэрвеня 2003).
50. ↑  Drum Battle 2005 «Битва барабанщиков» **(нявызн.)**. *nestor.minsk.by*. Праверана 11 жніўня 2023.