Асноўны артыкул: **Тыграйскі канфлікт**
Адно са шматлікіх масавых пахаванняў грамадзянскіх асоб у Тыграі, забітых федэральнай арміяй і саюзнікамі, 11 чэрвеня 2021.
У лістападзе 2020 года ў рэгіёне Тыграй на поўначы Эфіопіі ўспыхнуў узброены канфлікт паміж мясцовай партыяй Народны фронт вызвалення Тыграя на чале з Дэбрэцыанам Гебрэмікаэлем і федэральным урадам прэм’ер-міністра Абія Ахмеда Алі. У канфлікт у той ці іншай ступені былі ўцягнуты суседнія Эрытрэя, якая наўпрост падтрымала цэнтральныя ўлады і ўварвалася ў Тыграй, і Судан, якога Эфіопія абвінавачвала ў супрацоўніцтве з НФВТ, што прывяло да ўзброеных сутыкненняў на мяжы дзвюх краін.

У ходзе баявых дзеянняў неаднаразова фіксаваліся ваенныя злачынствы.

Выпадкі
-------

### Масавыя забойствы

#### Апалчэннем Фано

У пачатку лістапада 2020 года ў горадзе Хамера рэгіёна Тыграй на паўночным захадзе Эфіопіі адбылася масавая расправа.

Бежанцы, што далі інтэрв’ю Daily Telegraph, прыпісвалі адказнасць за разню амхарскім апалчэнцам, у тым ліку байцам Фано і ўрадавай арміі. Уцекачы заявілі, што на іх напалі жыхары суседняга рэгіёну Амхара, якія аб’ядналіся з федэральнымі войскамі, забіваючы тых, хто спрабаваў уцячы з краіны. Зэнебэ, этнічны тыграец, што стаў відавочцам разні, нават параўнаў тое, што адбылося з генацыдам. Гідзі, таксама сведак, распавядаў як ваенныя спынілі таксі, збілі кіроўцу і двух пасажыраў. Па паведамленні іншага сведкі, забойствы адбываліся як пры дапамозе агнястрэльнай, так і пры дапамозе халоднай зброі. 54-гадовы бежанец, з якім гутарыў The Guardian, Гуш Тэла заявіў, што яго збілі федэральныя сілы бяспекі. Ён заявіў, што лаялісты перадалі яго моладзевай групоўцы з Фано, якая вызваліла яго. Іншыя ўцекачы паказалі раны, якія яны атрымалі ад байцоў Фано. Жыхар Хамеры Мелес, апытаны газетай The New York Times у лагеры для бежанцаў, заявіў, што амахарскія апалчэнцы нават адрэзалі галовы.

Пазней Эфіопская вяшчальная карпарацыя заявіла, што недалёка ад аэрапорта Хамера было знойдзена 70 пахавальных ям. У тэлерэпартажы ананімны ваенны чыноўнік прыпісаў забойствы НФВТ.

У той месяц апалчэнцы атакавалі таксама населены пункт Даншы, забіўшы 25 чалавек.

18 студзеня 2021 года ў Хамера адбылася новая разня, падчас якой апалчэнцы Фано (народнасць амхара) забілі 92 мясцовых жыхароў, разрабавалі дамы, прадпрыемствы і склады для захоўвання прадуктаў.

1 сакавіка, паводле EEPA, апалчэнцы Фано забілі 250 чалавек блізу Хамеры.

У перыяд з 16 ліпеня па 2 жніўня 2021 года апалчэнцы Фано, спецназ Амхара і эрытрэйцамі забілі ад 50 да 95 мірных жыхароў у Хамеры.

#### НФВТ

У перыяд з 9 па 10 лістапада 2020 года ў Май Кадра адбылася масавая разню супраць мясцовага насельніцтва, што пераважна былі з народнасці амхара. Большасць ахвяр з’яўляліся працоўнымі мігрантамі з розных рэгіёнаў. Па даных эфіопскай камісіі па правах чалавека, было забіта па меншай меры 600 чалавек
. Злачынства здзейснена пры дапамозе сякер і мачэтэ. Эфіопская камісія мяркуе, што магло загінуць яшчэ больш мірных жыхароў: некаторыя людзі прапалі без вестак, хтосьці схаваўся за межамі горада. Камісія правяла падлікі пасля наведвання горада Май-Кадра ў рэгіёне Тыграй і шэрагу іншых эфіопскіх гарадоў. Улады абвінавацілі ў падзеях паўстанцаў. Па словах праваабаронцаў, разню зладзіла не сама НФВТ, а саюзная групоўка «Самры». Разам з паўстанцамі і паліцыяй НФВТ нібыта праводзілі рэйды, у выніку якіх забілі сотні людзей за іх паходжанне. Выжылыя таксама расказалі, што некаторыя людзі, якіх не кранула расправа, дапамагалі пацярпелым хавацца і хавалі іх у сваіх дамах, цэрквах і на палях.

19 верасня 2021 года ўлады рэгіёну Амхара паведамілі, што Сілы абароны Тыграя забілі 600 мірных жыхароў у вёсцы Забеле.

1 лістапада ўлады Эфіопіі паведамілі аб тым, што ў горадзе Камбольча прыхільнікамі руху НФВТ было пакарана смерцю больш за сто чалавек.

#### Узброенымі сіламі

У пачатку вайны адбыліся расправы над мясцовым насельніцтвам у раёне горада Адыграт, у чым абвінавацілі ваеннаслужачых эрытрэйскі арміі.

15 снежня, па даных EEPA, 750 чалавек, якія хаваліся ў царкве Марыі Сіёнскай (царква Марыям Цыён) у Аксуме, былі гвалтоўна выгнаны з храмы і расстраляны на суседняй плошчы. У той жа справаздачы па сітуацыі EEPA гаворыцца, што паступалі паведамленні аб цяжкіх баях у Мэкэле і яго ўскраінах, а таксама аб артылерыйскіх абстрэлах.

11 сакавіка адбылася разня ў горадзе Энкікумель, паміж Шырэ і Эндабагунай, дзе больш за 100 маладых людзей былі пакараны смерцю эфіопскімі і эрытрэйскімі войскамі. 14 сакавіка салдаты федэральных войск расстралялі 5 грамадзянскіх асоб, забіўшы 3 з іх у горадзе Вукро. Па словах мясцовых жыхароў, гэтыя забойствы былі адказам на нядаўнія напады паўстанцаў. 23 сакавіка заходнія крыніцы паведамлялі аб разні ў вёсцы Тэка-Тэсфай ва Усходнім Тыграі, дзе дзесяткі мірных жыхароў былі нібыта забіты эрытрэйскімі і эфіопскімі салдатамі. 24 сакавіка, паводле EEPA, адбылося забойства ўрадавай арміяй больш за 20 мірных жыхароў недалёка ад горада Фрэвейні. Як сцвярджалася, вайскоўцы выцягнулі мірных жыхароў з грамадскага аўтобуса і пасля пакаралі смерцю.

5 красавіка эрытрэйцы забілі 30 мірных жыхароў у Май Када на Усходзе Тыграя. 8 красавіка паведамілялася аб новай серыі масавых забойстваў, учыненых эрытрэйскімі і эфіопскімі войскамі, падчас якіх загінула больш за 230 мірных жыхароў. 12 красавіка EEPA паведаміла аб серыі масавых забойстваў, за якія, меркавана, стаяць апалчэнцы Фано і федэральная армія. Было забіта больш за 330 мірных жыхароў.

Акрамя вышэй згаданых выпадкаў, у лістападзе 2020 года адбыліся масавыя забойствы мірных жыхароў вайскоўцамі Узброеных Сіл Эфіопіі і саюзнай эрытрэйскай арміі ў вёсках Ады Хагерай (200 загінулых), Беракіт (7), Ігры Каран (24—30), Караро (22), Мілакуа (9), Шэраро (20), Бісабер (27), Ідага Хамус (25—30), мястэчку Мегаб (22). У снежні таго ж адбыліся масавыя забойствы мірных жыхароў вайскоўцамі Узброеных Сіл Эфіопіі і саюзнай эрытрэйскай арміі ў раёне Імбасэнейты (112 загінулых), вёсках Алаіс (50—100), Бегашэка (92), Гульша (27), горадзе Бізэ (8). У студзені 2021 года — у вёсках Бааты Акор (10), Келавло (15), Сімрэтэ (48), Харэка (19), Гуітэло (46), Дэбрэ Абай (24—40); у лютым — вёсках Авуло (24), Ады Габат (29), Ады Геба (14), Ады Хуца (45), Ады Эшэр (20), Май Вэйні (80), Май Кінетал (263); у сакавіку у раёнах Сахарты і Самрэ (234 загінулых), вёсках Ады Берык (10), Грызана (11); у красавіку — Джыджы (20), Дэбрэ Гэнет (13), Май Хайдзі (10—12), Хігумбурда (15).

Некаторыя населеныя пункты пацярпелі ад разні некалькі разоў. Сярод такіх — Вукро Марай (у лістападзе 2020 там загінулі 25 чалавек, а вясной 2021 — 161), Адва (у лістападзе 2020 — 31, у лютым — 20—24, у красавіку — 5-9), Селехлеха (у лістападзе 2020 — 23, вясной 2020 — 39).

### Сексуальны гвалт

Асноўны артыкул: **Сексуальны гвалт падчас Тыграйскага канфлікту**
Упершыню пра згвалтаванні загаварылі 4 студзеня 2021, калі Europe External Programme with Africa (EEPA) паведаміла, што вялікая колькасць жанчын падвергнулася сексуальнаму гвалту як індывідуальна, так і ў групах. Многія жанчыны ў Мэкэле пасля запыталі экстраныя супрацьзачаткавыя таблеткі. Некаторыя былі выкрадзены ўрадавымі сіламі. У злачынствах абвінавачваліся войскі федэральных уладаў. 30 студзеня ў сваёй заяве Дэбрэцыан Гебрэмікаэль пацвердзіў паведамленні аб сексуальным гвалце з боку ўрадавай арміі. 31 студзеня Філсан Абдулахі, федэральны міністр Эфіопіі па справах жанчын, дзяцей і моладзі, заявіў у адказ на згадванне Дэбрэцыана аб згвалтаваннях падчас вайны ў Тыграе, што федэральны ўрад «праводзіць палітыку нулявой цярпімасці да любой формы сексуальнага гвалту», гэта значыць карае злачынцаў. Для раследвання злачынстваў была створана спецыяльная група на чале з былым генеральным пракурорам Аданах Абібі. Мэтавая група, пачынаючы з 1 лютага, апытвала пацярпелых і збірала медыцынскія доказы. Ужо 11 лютага яна ўстанавіла, што згвалтаванні сапраўды мелі месца. Філсан заявіў, што паліцыя апрацоўвала «даныя ў выглядзе лічбаў», не робячы ніякіх заяваў аб усталяванні вінаватых.

### Выгнанне эрытрэйскіх бежанцаў

Асноўны артыкул: **Выгнанне эрытрэйскіх бежанцаў**
19 лістапада, па даных The New York Times, пасля таго, як эрытрэйскія ўзброеныя сілы прыбылі ў лагер бежанцаў «Хітсат», у дадатак да збіцця і пазасудовым пакаранням смерцю, яны гвалтоўна забралі 40 бежанцаў-саайчыннікаў назад у Эрытрэю.

10 студзеня 2021 года Europe External Programme with Africa (EEPA) заявіла, што бежанцы з Хітсата былі вымушаны вярнуцца ў Эрытрэю. EEPA таксама распавяла пра лагер «Шымельба», які быў цалкам знішчаны, а людзі адтуль вярнуліся ў Эрытрэю.

1 лютага «Аль-Джазіра» паведаміла, што сотні бежанцаў з Хітсата прыбылі ў Май-Айні, яшчэ адзін лагер для эрытрэйцаў. Сведка паведаміў AFP, што 26 або 27 бежанцаў былі вывезены ваеннымі ў невядомым кірунку. 2 лютага Вярхоўны камісар Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па справах бежанцаў Філіпа Грандзі заявіў пасля візіту ў Эфіопію, што эрытрэйскія бежанцы «патрапілі пад крыжаваны агонь, былі выкрадзены і вымушаны вярнуцца ў Эрытрэю пад ціскам эрытрэйскі сіл». Паводле афіцыйнай ацэнцы ААН, лік зніклых без вестак бежанцаў складаў 20 000 чалавек. Па стане на 1 лютага ні КПЧ ААН, ні эфіопскае агенцтва па справах бежанцаў і вяртанцаў не мелі доступу ў лагеры Хітсат і Шымельба.

Расследаванні
-------------

### ЭКПЧ і УВКПЧ

Асноўны артыкул: **Расследаванне ЭКПЧ і УВКПЧ па Тыграі**
У сакавіку 2021 года Вярхоўны камісар ААН па правах чалавека Мішэль Бачэлет заявіла, што Упраўленне Вярхоўнага камісара ААН па правах чалавека (УВКПЧ) з Эфіопскай камісіяй па правах чалавека (ЭКПЧ) дамовіліся правесці сумеснае расследаванне парушэнняў правоў чалавека ў зоне Тыграйскага канфлікту. Як адзначалася ў ААН, яны будуць разглядаць *«парушэнні правоў чалавека, учыненыя усімі бакамі ў кантэксце канфлікту ў Тыграі»*. УВКПЧ заявіла, што яно і ЭКПЧ падтрымліваюць пастаяннае партнёрства і падзяляюць мэты адказнасці за выкананне правоў чалавека. Першапачатковы этап расследавання быў запланаваны на трохмесячны перыяд.

У маі УВКПЧ і ЭКПЧ падпісалі пагадненне, у якім падрабязна апісаны *«геаграфічны ахоп, пытанні расследавання і механізмы ўзаемадзеяння»*. Кожная з дзвюх камісій адабрала па шэсць чалавек для стварэння каманды з дванаццаці следчых. Былі таксама прызначаны супрацоўнікі па прававых пытаннях, гендэрных пытаннях, пытаннях бяспекі і перакладчыкі. Даніэль Бекэле, кіраўнік ЭКПЧ, заявіў, што яны не атрымоўвалі паведамленняў ад Афрыканскай камісіі па правах чалавека і народаў (АКПЧН) аб магчымым супрацоўніцтве ў расследаванні.

### АКПЧН

Асноўны артыкул: **Расследаванне АКПЧН па Тыграі**
12 мая 2021 года Афрыканская камісія па правах чалавека і народаў заснавала Камісію па расследаванні сітуацыі ў Тыграйскім рэгіёне (англ.: Commission of Inquiry into the situation in the Tigray Region), у сферу дзейнасці якой увайшло расследаванне выпадкаў парушэнняў правоў чалавека падчас Тыграйскага канфлікту.

### МЭКПЧЭ

Асноўны артыкул: **Міжнародная экспертная камісія па правах чалавека ў Эфіопіі**
У снежні 2021 года Саветам ААН па правах чалавека заснавана камісія ICHREE для расследавання сцвярджэнняў аб парушэннях і злоўжываннях міжнароднага права ў галіне правоў чалавека, гуманітарнага права і правоў бежанцаў у зоне Тыграйскага канфлікту.

19 верасня 2022 г. ICHREE прадставіла справаздачу са сваімі першапачатковымі высновамі ў Савет па правах чалавека. Пацведжана, што падчас баявых дзеянняў здзяйсняліся пазасудовыя забойствы і згвалтаванні, меў месца штучны голад. Многія выпадкі ахарактарызаваны як ваенныя злачынствы і злачынствы супраць чалавечнасці.

Прадстаўнік Эфіопіі ў ААН Тае Атске Селасіе заявіў, што даклад быў «непаслядоўным і схематычным», закліканы ўзмацніць палітычны ціск на ўрад краіны.

На 52-й сесіі Савета па правах чалавека ў сакавіку 2023 г. старшыня ICHREE заявіў, што ён вітае мірнае пагадненне паміж Эфіопіяй і Тыграем. У той жа час камісія працягвала расследаванне ваенных злачынстваў і парушэнняў правоў чалавека ўсімі бакамі.

Зноскі
------

1. ↑  Voice of America – Tigrinya, 11 June 2021: 'ነበርቲ ሓውዜን ግዳያት ኵናት ትግራይ ብጅምላ ይቐብርሉ ኣለው'ፀብፃብ ሄዘር ሞርዶክ
2. ↑  "Ethiopian military seizes airport as fighting rages in Tigray". *Al Jazeera English*. 2020-11-11. Архівавана з арыгінала 2020-12-10. Праверана 2020-12-10.
3. 1 2  Brown, Will (23 November 2020). "After the bombs they attacked with knives, claim Ethiopians fleeing peace prize winner's war". *The Daily Telegraph*. Архівавана з арыгінала 2020-11-24. Праверана 24 November 2020.
4. 1 2  Akinwotu, Emmanuel (2020-12-02). "'I saw people dying on the road': Tigray's traumatised war refugees". *The Guardian*. Архівавана з арыгінала 2020-12-02. Праверана 2020-12-02.
5. ↑  Latif Dahir, Abdi (2020-12-09). "Fleeing Ethiopians Tell of Ethnic Massacres in Tigray War". *The New York Times*. Архівавана з арыгінала 2020-12-09. Праверана 2020-12-09.
6. ↑  "70 clandestine burial pits found in Humera-reports". *Ethiopia Observer*. 2020-11-29. Архівавана з арыгінала 2020-12-09. Праверана 2020-12-10.
7. 1 2 3  
	* Twitter: author @tvbempt; hashtags #NeverForget #SayTheirNames #Sheraro
	* World Peace Foundation: Starving Tigray
	* Tigray: Atlas of the humanitarian situation
	* TGHAT: A compilation of the verified list of civilian victims from different sources
8. ↑  Situation Report EEPA HORN No. 60 - 19 January 2021 (Europe External Programme with Africa)
9. ↑  Situation Report EEPA HORN No. 96 – 03 March 2021 **(нявызн.)**. *Europe External Programme with Africa* (3 сакавіка 2021). Архівавана з першакрыніцы 3 сакавіка 2021. Праверана 4 сакавіка 2021.
10. ↑  Situation Report EEPA HORN No. 195 - 03 August 2021 **(нявызн.)** (3 жніўня 2021).
11. ↑  Ethiopia: Investigation reveals evidence that scores of civilians were killed in massacre in Tigray state **(нявызн.)**. *Amnesty International* (12 лістапада 2020). Архівавана з першакрыніцы 21 лістапада 2020. Праверана 12 November 2020.
12. ↑  "Maikadra massacre is a "crime of atrocity": Human Rights Commission". *Addis Standard*. 24 November 2020. Праверана 24 November 2020.
13. ↑  Множество гражданских убиты в Тыграі
14. ↑  Подсчитано число погибших в результате массовой резни в Эфиопии // Lenta.ru, 24 ноября 2020
15. ↑  Voice of America (Amharic), 20 September 2021: ቆቦ ውስጥ ስድስት መቶ ሰው እንደተገደለ ነዋሪዎች ተናገሩ
16. ↑  В Эфиопии повстанцы убили более ста жителей захваченного города (руск.). *РИА Новости* (1 лістапада 2021). Праверана 2 лістапада 2021.
17. ↑  The situation in Tigray at the beginning of 2021 **(нявызн.)**. *Researchgate* (2021). Архівавана з першакрыніцы 14 студзеня 2021. Праверана 14 студзеня 2021.
18. ↑  Situation Report EEPA HORN No. 31 – 20 December **(нявызн.)**. *Europe External Programme with Africa* (20 снежня 2020). Архівавана з першакрыніцы 14 студзеня 2021. Праверана 14 студзеня 2021.
19. ↑  Situation Report EEPA HORN No. 50 – 09 January 2021 **(нявызн.)**. *Europe External Programme with Africa* (9 студзеня 2021). Архівавана з першакрыніцы 8 студзеня 2021. Праверана 9 студзеня 2021.
20. ↑  Situation Report EEPA Horn No. 102 12 March 2021
21. ↑  Situation Report EEPA Horn No.103 15 March 2021
22. ↑  Situation Report EEPA Horn No. 110 24 March 2021
23. ↑  EEPA No. 111 – 25 March 2021 **(нявызн.)**. *Europe External Programme with Africa* (25 сакавіка 2021). Архівавана з першакрыніцы 24 сакавіка 2021. Праверана 25 сакавіка 2021.
24. ↑  Twitter message by BeniamTewolde, message No. 1381284866273255425. Beniam Tewolde is mechanical engineer and staff of Grand Valley State University in the USA.
25. ↑  EEPA No. 123 – 9 April 2021 **(нявызн.)**. *Europe External Programme with Africa* (9 красавіка 2021). Архівавана з першакрыніцы 9 красавіка 2021. Праверана 9 красавіка 2021.
26. ↑
27. ↑  Situation Report EEPA HORN No. 45 – 4 January 2021 **(нявызн.)**. *Europe External Programme with Africa* (4 студзеня 2021). Архівавана з першакрыніцы 31 студзеня 2021. Праверана 1 лютага 2021.
28. ↑  Georgy, Michael (2021-01-23). "'Choose - I kill you or rape you': abuse accusations surge in Ethiopia's war". *Thomson Reuters*. Архівавана з арыгінала 2021-02-01. Праверана 2021-02-01.
29. ↑  Ethiopia - Tigray Region Humanitarian Update – Situation Report Last updated: 25 Jan 2021 **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs* (25 студзеня 2021). Архівавана з першакрыніцы 1 сакавіка 2021. Праверана 3 лютага 2021.
30. 1 2  "Task force starts investigating alleged sexual violence in Tigray". *Fana Broadcasting Corporate*. 2021-02-03. Архівавана з арыгінала 2021-02-04. Праверана 2021-02-04.
31. ↑  "Ethiopia confirms reports of rape in Tigray war". *The Guardian (Nigeria)*. Agence France Presse. 2020-02-12. Архівавана з арыгінала 2021-02-13. Праверана 2021-02-13.
32. ↑  Marks, Simon; Walsh, Declan (2020-12-28). "Refugees Come Under Fire as Old Foes Fight in Concert in Ethiopia". *The New York Times*. Архівавана з арыгінала 2020-12-28. Праверана 2021-01-12.
33. ↑  Situation Report EEPA HORN No. 51 – 10 January 2021 **(нявызн.)**. *Europe External Programme with Africa* (10 студзеня 2021). Архівавана з першакрыніцы 11 студзеня 2021. Праверана 11 студзеня 2021.
34. 1 2  "In Pictures: Eritrean refugees caught in crossfire in Ethiopia". *Al Jazeera English*. 2021-02-01. Архівавана з арыгінала 2021-02-01. Праверана 2021-02-01.
35. ↑  "Ethiopia: UN says 20,000 refugees missing in Tigray". *Al Jazeera English*. 2020-02-02. Архівавана з арыгінала 2021-02-03. Праверана 2021-02-03.
36. ↑  Nichols, Michelle (2021-03-18). "U.N. rights chief agrees to Ethiopia request for joint Tigray inquiry". *Thomson Reuters*. Архівавана з арыгінала 2021-07-04. Праверана 2021-07-05.
37. ↑  Ethiopia: The Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights and the Ethiopian Human Rights Commission to conduct a joint investigation with a view to a credible accountability process **(нявызн.)** (25 сакавіка 2021). Архівавана з першакрыніцы 4 ліпеня 2021. Праверана 5 ліпеня 2021.
38. ↑  Probe announced into alleged Tigray rights violations: UN rights office **(нявызн.)** (25 сакавіка 2021). Архівавана з першакрыніцы 4 ліпеня 2021. Праверана 5 ліпеня 2021.
39. ↑  Sahlu, Sisay (2021-05-15). "Joint team to start investigation in Tigray". *The Ethiopian Reporter*. Архівавана з арыгінала 2021-07-04. Праверана 2021-07-05.
40. ↑  International Commission of Human Rights Experts on Ethiopia (англ.). *OHCHR*.
41. ↑  Q & A: Renewal of the Mandate of the International Commission of Human Rights Experts on Ethiopia (ICHREE) (англ.). *Human Rights Watch*.
42. ↑  ID: Commission of Human Rights Experts on Ethiopia - 18th Meeting, 51st Regular Session of Human Rights Council | UN Web TV (англ.)(недаступная спасылка). *media.un.org* (22 верасня 2022). Архівавана з першакрыніцы 12 лістапада 2023. Праверана 2 ліпеня 2023.
43. ↑  UN experts warn of potential for further atrocities amid resumption of conflict in Ethiopia (англ.). *OHCHR* (19 верасня 2022).
44. ↑  Oral Statement to the International Commission of Human Rights Experts on Ethiopia (англ.). *Human Rights Watch* (22 верасня 2022).
45. ↑  UN Rights Experts Warn Atrocities Will Grow in Ethiopia's Tigray Without Peace (англ.). *VOA*.
46. ↑  *International Commission of Human Rights Experts on Ethiopia* Statement of the Chairperson and Members of the UN International Commission of Human Rights Experts on Ethiopia, at the 52nd Human Rights Council Session — Office of the High Commissioner for Human Rights, 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q117737293'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q116148332'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q656812'></a>

| ⛭Вайна ў Тыграі |
| --- |
| частка грамадзянскага канфлікту ў Эфіопіі |
| Храналогія | 

|  |  |
| --- | --- |
| 2020 | 
* Напады на базы УС Эфіопіі
* Разня ў Хамеры
* Разня ў Май Кадра
* Баі за Хамеру
* Заламбеская разня
* Ракетны ўдар па Асмэры
* Баі за Мэкэле
* Бамбардзіроўка Вукро
* Разня ў лагеры «Хітсат»
* Масавыя забойствы ў Адыграце
* Масавыя забойствы ў Хаўзэне
* Масавыя забойствы ў Вукро
* Абстрэл Мэкэле
* Разня ў Дэнгелат
* Разня ў Года
* Масавыя забойствы ў Хагерэ Селам
* Масавае забойства ў царкве Марыям Цыён

 |
| 2021 | 
* Разня ў Бора
* Разня ў Дэбано
* Разня ў Махберэ Дэго
* Разня ў Кола Тэмбіен
* Разня ў Замры
* Разня ў Фінарве
* Разня ў Гіра Арас
* Разня ў Гуху
* Аперацыя «Алула»
* Авіяўдар па Тагозе
* «Апошняе наступленне»
* Авіяўдары па Мэкэле
* Авіяўдар па Агбе
* Інцыдэнт у Дэсэ
* Сумеснае наступленне САТ і ВАА

 |
| 2022 | 
* Авіяўдар па Дэдэбіту
* Баі за Шырэ
* Прэторскае мірнае пагадненне

 |
| Іншае | 
* Рэгіянальныя выбары ў Тыграі
* Эфіопа-суданскія сутыкненні
* Мірны працэс
* Удзел Эрытрэі

 |

 |
| Бакі | 
* Узброеныя сілы Эфіопіі
* Узброеныя сілы Эрытрэі
* Пераходны ўрад Тыграя
* Фано
* Народны фронт вызвалення Тыграя
* Сілы абароны Тыграя
* Аб’яднаны фронт эфіопскіх федэралісцкіх і канфедэралісцкіх сіл

 |
| Постаці | 

|  |  |
| --- | --- |
| Урад | 
* Абій Ахмед Алі
* Сахле-Ворк Зеўдэ
* Кенеа Ядэта
* Берхану Джула
* Мулу Нега
* Аданах Абібі
* Абрахам Белай
* Ісаяс Афеворкі
* Філіпас Вальдэяханэс
* Себхат Эфрэм

 |
| Паўстанцы | 
* Дэбрэцыан Гебрэмікаэль
* Фетлворк Гебрэгзіабхер
* Тадэс Верадэ Тэсфай
* Гетачу Рэда
* Себхат Нега
* Абай Велду
* Сеюм Месфін
* Абай Цэхае
* Керыя Ібрагім
* Цадкан Гебрэтэнсэй

 |

 |
| Ваенныя злачынствы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Выпадкі | 
* Масавыя забойствы
* Дэпартацыя эрытрэйцаў
* Сексуальны гвалт

 |
| Праваабаронцы | 
* УВКПЧ
* АКПЧН
* ЭКПЧ
* КРНС
* ЭСПЧ
* АПЧЭ
* Ікана
* Себ Хідры

 |
| Расследаванні | 
* ЭКПЧ і УВКПЧ
* АКПЧН
* МЭКПЧЭ

 |

 |
| Ахвяры | 
* Людскія страты
* Голад
* Цэнтр прыёма бежанцаў «Хамдаят»
* Замежныя наступствы

 |