recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Кідонія (Марс) (планета Марс)  
Кідонія (Марс)Кідонія на карце Марса.
«The Face» — «Твар»: Фатаграфія, зробленая станцыяй Вікінг-1 у 1976 годзе
*Каардынаты аб'екта*: 37° 0′ N, 12° 48′ W
**Кідонія** — рэгіён у паўночным паўшар'і Марса, дзе знаходзіцца шэраг «сталовых гор» (узгоркаў з плоскім верхам і стромкімі схіламі). Быў названы ў гонар старажытнагрэчаскага поліса Кідонія, які размяшчаўся на паўночна-заходнім узбярэжжы Крыта.

Твар Марса
----------

У Кідоніі знаходзіцца **«Марсіянскі сфінкс»** — утварэнне на паверхні Марса, выветраны ўзгорак, які на першых фатаграфіях са станцыі «Вікінг-1» выглядала падобным на велізарную каменную статую чалавекападобнага твару. Нярэдка ўказвалі і на нейкія «піраміды», размешчаныя недалёка ад «сфінкса». Гэтыя фатаграфіі прывялі да нараджэння вялізнай колькасці газетных «качак», фантастычных і псеўданавуковых плётак.

Пазней, пры больш дэталёвым фатаграфаванні, праведзеным станцыяй «Mars Global Surveyor», выявілася, што чалавекападобенства было ілюзіяй, выкліканай гульнёй святла і ценю, а таксама нізкім распазнаваннем здымачнай камеры апарата. «Піраміды» ж з'яўляюцца звычайнымі скаламі.

Кідонія ў культуры
------------------

Тэма «твару на Марсе» і магчымага паслання ад пазаземных цывілізацый абыгрываецца ў навуковай фантастыцы, напрыклад у фільме «Місія на Марс» (2000); тэлесерыяле Сакрэтныя матэрыялы; мультсерыялах Футурама і Захопнік Зім; відэагульнях Zak McKracken and the Alien Mindbenders (1988), X-COM: UFO Defense (1993).

Фатаграфія «твару», зробленая ў 2001 годзе станцыяй «Mars Global Surveyor»
Раён Кідонія. «Твар на Марсе» (справа ўверсе) і «піраміды».

Гл. таксама
-----------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кідонія (Марс)
* Марсіянскія каналы
* кратар Гале
* Касмічны апарат «Вікінг»
* Knights of Cydonia
* UFO: Enemy Unknown

Спасылкі
--------

* Вобласць Сідонія і «Сфінкс» на APOD
* Іншыя здымкі з еўрапейскага спадарожніка «Марс Экспрэс»
* Камп'юстужка: Трохмерная выява «Твары на Марсе» Архівавана 12 сакавіка 2007.

| ⛭Марс |
| --- |
| Геаграфія | 

|  |
| --- |
| Атмасфера ·  Іанасфера ·  Гідрасфера ·  Каналы ·  Клімат ·  Жыццё |
| Рэгіёны: | Кідонія ·  Фарсіда ·  Даліны Марынер ·  Ацыдалійская раўніна ·  Даліна Маадзім ·  Возера Эрыданія ·  Раўніна Утопія ·  Раўніна Хрыса ·  Раўніна Элада ·  Паўночны разлом |
| Вулканы: | Гара Алімп ·  Гара Арсія ·  Гара Паўліна ·  Гара Аскрыйская ·  Вялікі Сырт **·**  Купал Гекаты |
| Кратары: | Вікторыя **·**  Гале **·**  Гейла **·**  Гусева **·**  Ібрагімаў **·**  Хайнлайн **·**  Холдэн **·**  Эберсвальдэ |

 | Mars as seen by the Hubble Space TelescopeMars as seen by the Hubble Space Telescope |
| Спадарожнікі: | Дэймас · Фобас |
| Даследванне | Марынер-4 · Марынер-6 · Марынер-7 · Марынер-9 · Марс-2 · Марс-4 · Марс-5 · Марс-6 · Марс-7 · Фобас-2 · Mars Global Surveyor · Марс Адысей · Mars Express · Mars Reconnaissance Orbiter |
| Спускаемыя апараты | Марс-3 · Вікінг-1 · Вікінг-2 · Фенікс |
| Марсаходы | Mars Pathfinder · Spirit · Opportunity |
| Мімапралётныя | Разета · Dawn |
| **Category Катэгорыя:Марс •  Вікісховішча:Марс** |
**Іўдзейскія горы** (іўр.: הרי יהודה, *Harei Yehuda*; араб. جبال الخليل‎‎, *Jibal al-Khalil*) — горы на ўсходзе Ізраіля, размешчаны вакол Іерусаліма да Іўдзейскай пустыні, якая спускаецца да Мёртвага мора. Вышыня гор складае 800-900 м над узроўнем мора

Іўдзейскія горы, від пры пад'ездзе да Іерусаліма з Тэль-Авіва
Іўдзейскія горы і Іўдзейская пустыня, від з боку Мёртвага мора.
Назва Іўдзейскія горы паходзіць ад калена Іуды, аднаго з дванаццаці каленаў Ізраілевых, якое атрымала гэтыя землі пры заваяванні Ханаанскай зямлі яўрэямі пасля выхаду з Егіпта. 

Праз Іўдзейскія горы праходзіць лінія ізраільскай чыгункі, якая з Бейт-Шэмеша праз раку Сарэк і даліну Рэфаім ідзе да Іерусалімскай паўднёвай чыгуначнай станцыі Малха. У наш час распрацоўваецца план развіцця рэгіёна Іўдзейскіх гор.

З палітычнага пункта гледжання, у наш час тэрыторыя, на якой размешчаны Іўдзейскія горы, кіруецца часткова дзяржавай Ізраіль і адміністрацыяй Заходняга берага ракі Іардан.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Іўдзейскія горы
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гейніке.

**Самуэль Гейніке** (10 красавіка 1727, Шкёлен, Свяшчэнная Рымская імперыя — 30 красавіка 1790), Лейпцыг, Свяшчэнная Рымская імперыя) — нямецкі педагог, вынаходнік спосабу навучання глуханямых.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 10 красавіка 1727 года ў Шкёлене. Першапачаткова працаваў ахоўнікам у Дрэздэне, але пасля вырашыў займацца выкладаннем, узяўшы сабе першага глуханямога вучня ў 1754 годзе. Яго поспехі былі такія вялікія, што Гейніке вырашыў цалкам прысвяціць сябе гэтай працы. Лічыў гукавы метад і гутарковую мову неабходнымі для паўнавартаснай адукацыі, але выкарыстаў таксама і некаторыя формы пальцавага алфавіту. Яго заняткі і даследаванні былі перапыненыя Сямігадовай вайной, калі ён быў узяты ў палон у Пірне і дастаўлены ў Дрэздэн, але здолеў збегчы. У 1768 годзе ён жыў у Гамбургу і зноў паспяхова навучыў глухога хлопчыка здольнасці гаварыць. У 1778 годзе заснаваў з дапамогай курфюрста Саксоніі ў Лейпцыгу для глуханямых першую школу ў Германіі. Кіраваў гэтай школай да самай смерці, але памёр яшчэ да шырокага ўкаранення яго метадаў у сурдапедагогіцы. У сваіх даследаваннях карыстаўся працамі галандскага ўрача Іагана Амана.

Зноскі
------

1. 1 2  Samuel Heinicke // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. 1 2  Samuel Heinicke // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. 1 2  Гейнике Самуэль // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 118548131 · ISNI: 0000 0000 7258 8895 · LCCN: nr2002027818 · NKC: jx20091125003 · NTA: 180436325 · SUDOC: 184024145 · VIAF: 9240149198276674940001 |

 |
**Самуэль Дзіркс ван Хохстратэн** (нідэрл. Samuel Dirksz van Hoogstraten; 2 жніўня 1627, Дордрэхт — 19 кастрычніка 1678, там жа) — галандскі жывапісец, графік, літаратар і тэарэтык мастацтва.

Біяграфія
---------

Хогстратэн быў старэйшым з семярых дзяцей у сям’і. Першыя ўрокі жывапісу атрымаў у бацькі. Калі Дзірк ван Хогстратэн памёр у 1640 годзе, Самуэьл пераехаў з Дордрэхта ў Амстэрдам, дзе да 1642 г. стаў вучнем Рэмбранта. Пад кіраўніцтвам настаўніка Самуэль пісаў біблейскія і жанравыя сцэны, партрэты і нацюрморты ў рэмбрантаўскім стылі; шэраг работ Хогстратэна блізкі да манеры Пітэра дэ Хоха і Габрыэля Метсю; на пазнейшых адбілася манера Яна ван Баана. Апроч Рэмбранта, Самуэль вучыўся ў Хіеранімуса Вірыкса.

Разам з Самуэлем у майстэрні Рэмбранта вучыўся і Карэл Фабрыцыус, дзякуючы зносінам з якім Хогстратэн захапіўся перспектывай і эфектамі падману зроку. У гэтай галіне ён пазней праславіўся. Знакамітай зрабілася яго «перспектыўная скрыначка», усярэдзіне якой можна праз назіральную адтуліну ўбачыць мініятурны малюнак інтэр’еру тыповага галандскага дома (каля 1655—1660). Ды і традыцыйныя жывапісныя творы, напрыклад, «Выгляд уздоўж калідора», часта пабудаваны на эфектах, што ствараюцца перспектывай.

Хутка мастак стаў майстрам і пачаў самастойную творчую дзейнасць як партрэтыст. У 1648 годзе ён вяртаецца ў Дордрэхт, але ненадоўга: у 1651 годзе Самуэль адпраўляецца ў падарожжа па Еўропе. Наведаўшы ў 1651—1653 гг. Вену (дзе ён некаторы час правёў пры каралеўскім двары і дзе напісаў выгляд Бургплаца, які адкрываецца са Швайцэргофа) і Рым, мастак пазнаёміўся з мастацтвам Адраджэння і з тым, як у ім выкарыстоўваюцца прасторавыя ілюзіі. У Рыме Хогстратэн пад мянушкай «Батаўер» уступіў у свайго роду клуб фламандскіх і галандскіх мастакоў «Шыльдэрсбент». У дваццаць чатыры гады Самуэль атрымаў імператарскі медальён і залаты ланцуг ад імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Фердынанда III.

Пасля вяртання на радзіму мастак у 1656 годзе ажаніўся і быў прызначаны дырэктарам манетнага двара. У 1662—1666 гг. адбылося падарожжа ў Лондан. Пражыўшы яшчэ некалькі гадоў у Гаазе, Хогстратэн у 1673 г. канчаткова асеў у Дордрэхце.

Пры жыцці Хогстратэн атрымаў прызнанне як жывапісец, графік, гравёр (прыкладам можа служыць аўтапартрэт, гравіраваны Самюэлам ва ўзросце пяцідзесяці гадоў), пісьменнік, паэт і вучоны. У сваім горадзе ён лічыўся адным з самых ганаровых грамадзян.

Зноскі
------

1. ↑  Samuel van Hoogstraten<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Samuel van Hoogstraten — 2009.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1868372'></a>
3. ↑  Samuel Hoogstraten // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
4. ↑  artist list of the National Museum of Sweden — 2016. Праверана 27 лютага 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22681075'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Філонаў.
**Юрый Іванавіч Філонаў** (10 снежня 1942, г. Бердск, Новасібірская вобласць) — беларускі і расійскі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Новасібірскі інжынерна-будаўнічы інстытут у 1969 годзе. Працаваў у праектных арганізацыях Барнаула, з 1978 года — галоўны архітэктар будаўнічага аддзела ў Гродзенскім філіяле НДІП азотнай прамысловасці і прадуктаў арганічнага сінтэзу.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1976 г. Пражывае ў Гродне.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: кантора Дзяржбанка СССР (1978), адміністрацыйна-бытавы корпус камбіната жалезабетонных вырабаў (1979) у Барнауле, адміністрацыйны будынак аўтабазы ў Рубцоўску (1979), аўтабаза коксахімічнага камбіната на ст. Зарынская Алтайскага края (1973), упраўленне трэста «Гроднапрамбуд» у Гродне (1982, у аўтарскім калектыве).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Филонов Юрий Иванович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Малі́сіт** (англ.: Maliseet; фр.: Malécites, Etchemins; саманазва: *Wəlastəkwiyik*, літаральна "народ прыгожай ракі") — алганкінскі народ, карэнныя жыхары ўсходу Канады і ЗША. Агульная колькасць - каля 4 000 чал.

Да прыходу еўрапейцаў малісіт насялялі землі ўздоўж ракі Сент-Джон. Уваходзілі ў склад канфедэрацыі Вабанакі, якая супрацьстаяла іракезам. Малісіт вялі вандроўны лад жыцця. Займаліся паляваннем, збіральніцтвам і рыбалоўствам. Назва народа паходзіць з мовы суседзяў-мікмак і значыць "павольная гаворка".

Першым еўрапейцам, які ўсталяваў кантакт з малісіт у 1604 г. быў французскі падарожнік Самюэль дэ Шамплейн. З 1677 г. сярод малісіт вялі місіянерскую дзейнасць французскія езуіты. У першай палове XVIII ст. падтрымлівалі французаў у ваенных дзеяннях супраць брытанскіх каланістаў. У 1763 г. Вялікабрытанія ўсталявала кантроль над тэрыторыямі малісіт, аднак у 1776 г. прызнала іх маёмасныя правы на зямлю. У 1812 г. гэтыя тэрыторыі былі падзелены паміж ЗША і Канадай.

У наш час насяляюць шэраг аўтаномных рэзервацый у штаце Мэн, правінцыях Квебек і Нью-Брансуік. Большасць прадстаўнікоў гэтага народа працуе ў лясной гаспадарцы або абслугоўвае турыстаў. Захаваліся некаторыя традыцыйныя рамёствы, у тым ліку пляценне кошыкаў.

Малісіт знакаміты міфалагічнымі паданнямі пра Вялікага Духа *Gici Niwaskw* і героя Клускапа, што забіў вялізарную жабу Аглебему і дапамагаў духам ствараць сусвет.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Малісіт на Вікісховішчы |

* Maliseet Indians
* Native Peoples in the Upper St.John River valley
* Maliseet History Архівавана 4 сакавіка 2016.
* Houlton Band of Maliseet Indians
* Native Languages of the Americas: Maliseet (Malecite, Malecites, Malisit)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85080131 |
**Калабрыя** (італ.: Calabria, неап.: Calavria, лац.: Brut(t)ium, Calabria) — адміністрацыйны рэгіён у Італіі. Ён падзелены на 5 правінцый, тры — гістарычных, Рэджа-Калабрыя, Казенца і Катандзара, і дзве сучасных, Кратоне і Віба Валенція. Сталіца Калабрыі — Катандзара, адначасова гэта і цэнтр аднайменнай правінцыі. Колькасць насельніцтва — 2.050.478 чал. (2000).

Эканоміка
---------

У рэгіёне вырабляюць пшаніцу, цытрусавыя, алівы, інжыр, бульба, вінаград, што і складае аснову эканомікі. У дадатак да гэтага важную ролю адыгрываюць лесанарыхтоўкі і рыбалоўства. У рэгіёне ёсць заклады мінеральных соляў, і ёсць уласныя гідраэнергарэсурсы. У рэгіёне працуе шэраг гідраэлектрастанцый. У XX стагоддзі шэраг рэформ далі некаторы зрух у развіцці рэгіёну. Развіваецца хімічная прамысловасць, хоць у цэлым характар эканомікі застаецца аграрным. Унутраны валавы прадукт Калабрыі складае 2,2 % ад агульнага прадукту краіны, або 33507 млн. еўра. Валавы даход на душу насельніцтва — 16.244 еўра.

Гл. таксама
-----------

* Кампора-Сан-Джавані
* Мелікука
* Нардадзіпачэ

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 6 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. ↑  ISTAT — 1926.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q214195'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3962258'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q33102669'></a>

| Рэгіёны Італіі |
| --- |
| Сцяг Італіі | 
* Абруцы
* Апулія
* Базіліката
* Вале-д’Аоста
* Венета
* Калабрыя
* Кампанія
* Ламбардыя
* Лацыа
* Лігурыя
* Малізэ
* Марке
* П’емонт
* Сардзінія
* Сіцылія
* Таскана
* Трэнціна — Альта-Адыджэ
* Умбрыя
* Фрыулі-Венецыя-Джулія
* Эмілія-Раманья

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11943238n · GND: 4029278-2 · ISNI: 0000 0004 1760 373X · LCCN: n79033089 · NKC: ge137900 · SUDOC: 076730794 · VIAF: 474145857081722921867, 155870508 |

 |
**Каімбра** (парт.: Coimbra; [kuˈĩbɾɐ]) — горад у Партугаліі, на рацэ Мандэгу, цэнтр аднайменнай акругі і муніцыпалітэта, цэнтр гістарычнай правінцыі Бейра-Літарал.

Горад разам з наваколлем складае агламерацыю Вялікая Каімбра. Колькасць насельніцтва — 101,1 тыс. жыхароў (горад), 101,1 тыс. жыхароў (муніцыпалітэт), 430 тыс.жыхароў (гарадская агламерацыя). Горад і муніцыпалітэт уваходзіць у эканоміка-статыстычны Цэнтральны рэгіён і субрэгіён Байшы-Мандэгу. Па старым адміністрацыйным падзеле ўваходзіў у правінцыю Бейра-Літарал.

Каімбра з'яўляецца першай сталіцай Партугаліі. Зараз вядомы ў асноўным дзякуючы свайму ўніверсітэту, аднаму з самых старых універсітэтаў Еўропы, багатым традыцыям і культурнай спадчыне. Да 1/3 жыхароў горада маюць дачыненне да ўніверсітэту (выкладчыкі, студэнты, абслуговаючы персанал).

У Каімбры ў манастыры Св. Крыжа пахавана першая каралева Партугаліі Мафальда Савойская.

Выбітныя ўраджэнцы і жыхары
---------------------------

* Педру Пасуш Каэлью — прэм'ер-міністр Партугаліі
* Франсішку ды Са ды Міранда (1491—1558) — партугальскі паэт і камедыёграф эпохі Адраджэння

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Pauly-Wissowa · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4010369-9 · LCCN: no99011103 · NKC: ge307221 · SUDOC: 111972876 · VIAF: 155959489 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дарагакупец.
**Юрый Іванавіч Дарагакупец** (6 студзеня 1962, Іванава, Брэсцкая вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V і VI скліканняў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 6 студзеня 1962 года ў г. Іванаве Брэсцкай вобласці.

Скончыў Брэсцкі політэхнічны інстытут, інжынер-механік; Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь, спецыяліст у галіне дзяржаўнага кіравання.

Працаваў слесарам у рамонтна-механічных майстэрнях г. Іванава; майстрам, начальнікам вытворчага ўчастка на заводзе санітарна-тэхнічных нарыхтовак у г. Іванаве; галоўным інжынерам, тэхнічным дырэктарам ААТ «Мекасан»; дырэктарам прадпрыемства жыллёва-камунальнай гаспадаркі г. Іванава.

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання, быў членам Пастаяннай камісіі па жыллёвай палітыцы і будаўніцтве.

З 2016 года — дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.

Асабістае жыццё
---------------

Мае сына і дачку.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі» (2019).

Зноскі
------

1. ↑  Лукашэнка ўзнагародзіў Марзалюка ордэнам Пашаны

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь  (бел.)
**Каёс-Пе́рлас** (ісп.: Cayos Perlas) — архіпелаг на захадзе Карыбскага мора за 5,6 км на ўсход ад паўднёва-ўсходняга ўзбярэжжа Нікарагуа. Уключае 18 рыфаў, раскіданых па плошчы 280 км². Вылучаюцца 7 сталых астравоў, найбуйнейшы з якіх займае 0,44 км². Каёс-Перлас — важнае месца размнажэння марскіх чарапах.

У XIX — пачатку XX стагоддзяў астравы архіпелага выкарыстоўваліся міскіта, кайманцамі і гарыфунамі для лову чарапах. Пазней тут рыбачылі жыхары суседняга ўзбярэжжа. У 1997 годзе некалькі астравоў былі прададзены ў прыватную маёмасць, на іх пачала развівацца турыстычная інфраструктура. Аднак у 2007 годзе ўлады Аўтаномнага рэгіёна паўднёва-карыбскага ўзбярэжжа прынялі рашэнне аб пераўтварэнні архіпелага ў запаведнік. У 2008 годзе турызм і рыбалоўства былі паралізаваны, але ў нашы дні адроджаны.

Спасылкі
--------

* Regional Study on Social Dimensions of MPA Practice in Central America: Cases Studies from Honduras, Nicaragua, Costa Rica and Panamá
* Cayos Perla: un paraíso caribeño Архівавана 29 жніўня 2019.
**Каітаія**  — горад на востраве Паўночны (Новая Зеландыя), у рэгіёне Нортленд, прыкладна за 160 км на паўночны захад ад горада Фангарэі. Самы паўночны горад Новай Зеландыі. Клімат субтрапічны. Першы місіянерскі цэнтр у Каітаія з’явіўся ў 1834 годзе. Па дадзеных 2001 года колькасць насельніцтва горада складала 5151 чалавек. Галоўныя галіны гаспадаркі — турызм, лясная гаспадарка, сельская гаспадарка (вырошчванне авакада, вінаграду). У горадзе дзейнічае аэрапорт.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11). — карта Новай Зеландыі
**«Whiskas»** (бел.: Віскас) — міжнародны брэнд кармоў для котак, бізнес-падраздзялення Petcare амерыканскага вытворцы прадуктаў харчавання і кармоў для хатніх жывёл Mars, Incorporated. У асартымент кампаніі ўваходзяць розныя сухія і вільготныя кармы для котак.

Гатункі кармоў
--------------

«Whiskas» выпускаецца як у выглядзе сухога корму, так і ў выглядзе кансерваў з жэле, з рознымі смакамі і дадаткамі. Акрамя таго, кармы падпадзяляюцца для харчавання як дарослых асобін, так і кацянят.

Параўнальная табліца, паказвае адрозненні ў асноўных выглядах «мокрых» кармоў Whiskas (пакаванне 100г)

| Назва | Бялкі | Тлушч | Клятчатка | Попел | Вітамін А | Вітамін E | Вітамін D | Вільгаць |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| корм для дарослых котак | 8g | 4g | 0.3 | 2g | 70ME | 0.8 mg | 5ME | 82g |
| корм для кацянят | 9g | 8g | 0.3 | 2.5g | 140ME | 2.5 mg | 10ME | 80g |
| Purrfect fish | 8g | 2g | 1g | 3g | 70ME | 0.8 mg | 5ME | 78g |

(дадзеныя вытворцы)

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Whiskas (англ.)
Webb's First Deep Field
**«Першае глыбокае поле Уэба»** (англ.: Webb’s First Deep Field) — першая выява, зробленая касмічным тэлескопам «Джэймс Уэб» і апублікаваная 11 ліпеня 2022 года. На ёй бачна скопішча галактык SMACS J0723.3-7327, размешчанае на адлегласці 4,6 млрд светлавых гадоў. На складзенай выяве, зробленай камерай блізкага інфрачырвонага дыяпазону NIRCam «Джэймса Уэба», бачны ўчастак неба Паўднёвага паўшар'я. Яго вуглавыя памеры прыкладна з пясчынку, якую трымаюць на адлегласці выцягнутай рукі. Бачны тысячы галактык, ранні Сусвет з самым высокім разрозненнем з калі-небудзь атрыманых.

Зноскі
------

1. ↑  Webb's First Deep Field (NIRSpec MSA Emission Spectra) (англ.). *WebbTelescope.org* (14 ліпеня 2022). Праверана 19 ліпеня 2022.
2. ↑  *Ashley Strickland*. President Biden reveals the James Webb Space Telescope's stunning first image (англ.). *CNN*. Архівавана з першакрыніцы 12 ліпеня 2022.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кан (значэнні).
**Кан** (груз. ქან, мрглавані: Ⴕ, нусхуры: ⴝ, мхедрулі: ქ, МФА: [kʰan]) — дваццаць другая літара грузінскага алфавіту. У ізапсефіі мае значэнне «600». Беларускі адпаведнік — літара к ([kʰ]). Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае k'.

* Кан мхедруліКан мхедрулі
* Кан мрглаваніКан мрглавані
* Кан нусхурыКан нусхуры

Юнікод
------

У Юнікодзе:

* Ⴕ : U+10B5
* ქ : U+10E5
* ⴝ : U+2D05

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кан (літара)

| ⛭Грузінскае пісьмо |
| --- |
| Графіка | ა · ბ · გ · დ · ე · ვ · ზ · თ · ი · კ · ლ · მ · ნ · ო · პ · ჟ · რ · ს · ტ · უ · ფ · ქ · ღ · ყ · შ · ჩ · ც · ძ · წ · ჭ · ხ · ჯ · ჰ |
| Дадатковыя літары | ჶ · ჷ · ჸ · ჹ · ჺ |
| Архаічныя літары | ჱ · ჲ · ჳ · ჴ · ჵ |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Куль.
**Куль** — археалагічны помнік: стаянкі каля в. Свяціца (Ляхавіцкі раён, Брэсцкая вобласць). Знаходзяцца ва ўрочышчы Куль. У 2002 г. выявілі і даследавалі А. Г. Калечыц, В. Л. Лакіза, М. М. Чарняўскі.

Стаянка—1
---------

Знаходзіцца на ўсходнім краі ўрочышча. Памеры пляцоўкі 40х80 м. Даследавана 78 м2. Культурны пласт таўшчынёй да 0,45 м. Знойдзены адшчэпы, у т.л. пласціністыя, і іх фрагменты, пласціны, у т.л. рабрыстыя, і іх фрагменты, сколы падпраўкі нуклеусаў, лусачкі, пласціны са скошаным рэтушшу канцом, адшчэпы з рэтушшу, разцы розных тыпаў, скрабкі канцавыя на пласцінах, цёслы, вастрыё з рэтушаванай асновай. Стаянка датуецца VII—VI тыс. да н.э. і належыць кудлаеўскай культуры.

Стаянка—2
---------

Знаходзіцца за 0,2 км на паўночны захад ад стаянкі—1. Памеры пляцоўкі 40х60 м. Узвышаецца над балотам на 1,5 м. Даследавана 108 м2. Культурны пласт таўшчынёй да 0,5 м. Выяўлены 2 акруглыя ямы дыяметрам 1,46 м і 1,2 м, глыбінёй 0,3 і 0,36 м. Знойдзены крамянёвыя і каменныя вырабы, фрагменты ганчарнага посуду, астэалагічныя рэшткі; мезалітычныя прылады працы: скрабкі, разцы, праколкі, скрэблы, цёслы, нажы, геаметрычныя мікраліты, вастрыі, пласціны-ўкладышы. Датуецца VI—V тыс. да н.э. і належыць яніславіцкай культуры.

Стаянка—3
---------

Знаходзіцца на поўдні урочышча. Памеры пляцоўкі 50х90 м. Вышыня над балотам 1 м. Даследавана 118 м2. Культурны пласт таўшчынёй да 0,5 м. Знойдзены крамянёвыя і каменныя вырабы, фрагменты ганчарнага посуду, астэалагічныя рэшткі; прылады працы фінальнага палеаліту і мезаліту: наканечнікі стрэл, разцы, скрабкі, праколкі, рубячыя прылады, цёслы і інш. Склад знаходак дазваляе зрабіць выснову аб тым, што месца стаянкі было заселена двойчы. Першы раз стаянка засялялася фінальнапалеалітычным насельніцтвам свідэрскай культуры (канец IX — пачатак VIII-га тыс. да н.э.), другі раз — мезалітычным насельніцтвам яніславіцкай культуры (VI—V-га тыс. да н.э.).

Літаратура
----------

* Калечыц, А. Г. Лакіза, В. Л. Чарняўскі, М. М. Куль / А. Г. Калечыц, В. Л. Лакіза, М. М. Чарняўскі // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 481—482. — ISBN 978-985-11-0353-5.
**Канага** (англ.: Kanaga) — востраў у групе Алеуцкіх астравоў. Уваходзіць у склад амерыканскага штата Аляска. Плошча — 480 км². У нашы дні незаселены.

Геаграфія
---------

Месціцца ў 1938 км на паўднёвы захад ад Анкарыджа, найбуйнейшага горада Аляскі. На ўсходзе аддзелены пралівам (11,43 км) ад вострава Адак, на ўсходзе — пралівам (7,75 км) ад вострава Танага. Абрысамі нагадвае серп, павернуты на паўночны захад. Даўжыня з поўначы на поўдзень — 28 км, з захаду на ўсход — 38 км.

На поўначным усходзе вылучаецца актыўны вулкан Канага (1307 м), які налічвае ў дыяметры 4,8 км, з кальдэрай прыблізна 200 м у шырыню і 60 м у глыбіню. Схілы пакрыты попелам і пемзай таўшчынёй да 7 м. На ўзбярэжжы вылучаецца шэраг лагун, замкнёных ад мора пясчанымі наносамі. На поўдні ландшафты вызначаны невысокімі пагоркамі, нізіннымі тарфянікамі, скальнымі фарміраваннямі і вузкай паласой пляжаў.

Клімат вільготны, пераходны ад умеранага да арктычнага.

Прырода
-------

Флора характэрная для тундры. На сушы гняздуюць шматлікія птушкі, на берагу спыняюцца ластаногія і каланы. Воды вакол вострава маюць багатыя рыбныя рэсурсы.

Гісторыя
--------

Востраў Канага быў здаўна населены алеутамі. На іх мове назва вострава значыць «жоўтая зямля». Археолагамі знойдзены рэшткі старажытных паселішчаў і пахаванне эпохі сярэднявечча. У 1867 г. калі востраў быў перададзены Руска-амерыканскай кампаніяй у склад ЗША, карэннае насельніцтва на ім ужо адсутнічала. З пачатку XX ст. мае запаведны статус.

Спасылкі
--------

* Geology of Northern Kanaga Island: Alaska
* Kanaga Volcano description and information
* The Aleuts

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Канада (значэнні).
**Канада** (санскр.: कणाद) — індускі мысляр, заснавальнік філасофскай школы вайшэшыка. Паводле розных звестак, жыў у II або VI стагоддзі да н.э. Месцам нараджэння лічыцца Прабхас Кшэтра каля Дваркі (цяпер у індыйскім штаце Гуджарат).

Займаўся найперш вывучэннем расавадаму, нешта кшталту алхіміі. Лічыў, што ўсе жывыя істоты складаюцца з пяці элементаў: вады, агню, зямлі, паветра, эфіру. Гародніна складаецца толькі з вады, насякомыя — з вады і агню, птушкі — з вады, агню, зямлі і паветра, а на вяршыні стварэння знаходзяцца людзі, якія маюць разумовыя здольнасці дзякуючы эфіру.

Зноскі
------

1. ↑  Oliver Leaman, *Key Concepts in Eastern Philosophy.* Routledge, 1999, page 269.
2. ↑  Anu and Parmanu—Indian ideas about Atomic physics,
3. ↑  "Kanada, "Dilip M. Salwi,  Архівавана 16 лістапада 2007.

Спасылкі
--------

* Early Atomism // Resonance magazine
* The Development of the Concept of Atoms and Molecules // Resonance magazine
**Юрый Іванавіч Лазарчык** (нар. 28 снежня 1961, Баранавічы) — беларускі дыпламат. Надзвычайны і Паўнамочны Пасол рэспублікі Беларусь у Іране.

Біяграфія
---------

У 1989 годзе скончыў Ваенны інстытут замежных моў па спецыяльнасці «замежная мова»: англійская, фарсі. У 2004 годзе — Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (спецыяльнасць «знешняя палітыка і дыпламатыя»). У 1980—1999 гадах — служба ва Узброеных сілах. У 2000—2002 гадах — першы сакратар, саветнік упраўлення кадраў Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. У 2002—2003 гадах — саветнік аддзела кадраў замежных устаноў ўпраўлення кадраў Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. У 2003—2004 гадах — начальнік аддзела арганізацыйна-штатнай работы ўпраўлення кадраў Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. У 2004—2005 гадах — пагранічны назіральнік Місіі АБСЕ ў Грузіі. У 2005—2007 гадах — палявы афіцэр-кіраўнік палявога офіса Цэнтра АБСЕ ў Таджыкістане. У 2007—2009 гадах — начальнік аддзела падрыхтоўкі кадраў упраўлення кадраў Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. У 2009—2015 гадах — намеснік начальніка ўпраўлення — начальнік аддзела падрыхтоўкі кадраў Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. У 2015—2016 гадах — старшы саветнік Пасольства Рэспублікі Беларусь у Ісламскай Рэспубліцы Іран. З 2016 года — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Ісламскай Рэспубліцы Іран

Узнагароджаны медалём «За баявыя заслугі»

Валодае англійскай мовай, фарсі, дары.

Жанаты. Мае дваіх дзяцей.

| ⛭Надзвычайныя і Паўнамоцныя Паслы Беларусі ў Ісламскай Рэспубліцы Іран |
| --- |
| Пачатак дыпадносін  Адкрыццё пасольства | сакавік 1993  6-8 сакавіка 1998 |
| Паслы | 
* Леанід Рачкоў (1998—2008)
* Віктар Рыбак (2008—2016)
* Юрый Лазарчык (2016—2021)
* Дзмітрый Кальцоў (з 2021)

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сердзюкоў.
**Юрый Іванавіч Сердзюкоў** (нар. 3 кастрычніка 1930, Ірбіт, Свярдлоўская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Уральскі політэхнічны інстытут у 1954 годзе. Працаваў у праектных арганізацыях Свярдлоўска, у Мінскграмадзянпраекце, з 1980 года — галоўны спецыяліст аддзела экспертызы ў Белдзяржпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1972 года. Пражываў у Мінску.

Творчасць
---------

18-павярховы інжынерны корпус ВА «Беларуськалій»
Рэстаран «Заслаўе»
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): Дом праектных арганізацый Дзяржбуда СССР у Свярдлоўску (1960-я гады), праект забудовы Жодзіна, Маладзечна, Салігорска (1970-я гады), рэстаран «Заслаўе» на Заслаўскім вадасховішчы (1974), 18-павярховы інжынерны корпус[d] ВА «Беларуськалій» у Салігорску (1980—1986).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны сярэбраным медалём ВДНГ СССР.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Сердюков Юрий Иванович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хілько.

**Юрый Іванавіч Хілько** (нар.(13 лютага 1960, Баранавічы) — беларускі мастак, педагог.

Біяграфія
---------

З 1993 года выкладае ў Беларускай акадэміі мастацтваў. Загадчык кафедры графікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў, член Беларускага саюза мастакоў. Лаўрэат прэміі Міжнароднага фонду славянскага пісьменства імя Кірыла і Мяфодзія (1990). Працуе ў станковай і кніжнай графіцы. Стварыў ілюстрацыі да кніг Багдановіча, Лойкі, Гарэцкага. Работы Юрыя Хілько знаходзяцца ў зборах Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь, Музея сучаснага выяўленчага мастацтва, у графічных і мастацкіх цэнтрах Берліна, Швецыі, ЗША. Выкладае жывапіс, кампазіцыю, фармальную кампазіцыю, працу ў матэрыяле, прыкладную графіку.

Прэміі і ўзнагароды
-------------------

Дзяржаўная стыпендыя імя Ф. Скарыны (1990); лаўрэат Міжнароднага фонду славянскага пісьменства імя Св. Кірылы і Мяфодзія (1990); дыплом конкурсу «Лепшае выданне года» (за афармленне кнігі М. Багдановіч «Вянок», 1995); дыплом Беларускага саюза мастакоў «За актыўную творчую дзейнасць» (1998); дыплом выстаўкі-конкурсу «Мастак і кніга» (за афармленне зборніка вершаў А. Бокач «Агледзіны», 1999); медаль Беларускага саюза мастакоў «За дасягненні ў выяўленчым Святочныя мерапрыемствы» (2002); дыплом Рэспубліканскага конкурсу кніжнага мастацтва (за афармленне кнігі Е. Сцяпанава «Мара», 2003); дыплом удзельніка міжнароднага пленэру «Белавежа-2009» (2009); Ганаровая грамата БДАМ (2010); Ганаровая грамата Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь (2010).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Казакоў.
**Юрый Іванавіч Казакоў** (нар. 27 чэрвеня 1940, г. Шуя, Іванаўская вобласць, РСФСР) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1964 годзе Беларускі політэхнічны інстытут, вучыўся ў А. Воінава, В. Гусева, Г. Заборскага. З 1964 года выкладаў у Беларускай політэхнічнай акадэміі, аспірант, асістэнт, старшы выкладчык, дацэнт. Удзельнік мастацкіх выставак з 1966 года. Дацэнт (1980).

Член Беларускага саюза архітэктараў з 1966 года, Беларускага саюза мастакоў з 1993 года.

Жыве ў Мінску.

Творчасць
---------

Помнік Сымону Буднаму ў Нясвіжы
Працуе ў мемарыяльнай архітэктуры. Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): помнікі партызанам у в. Іканы Барысаўскага раёна (1965), У. І. Леніну ў Лепелі (1970), Століне (1980), В. З. Каржу ў в. Хорастаў Салігорскага раёна (1975), У. М. Азіну ў Полацку (1976), ахвярам фашызму ў Чэрвені (1976), С. І. Вавілаву (1978), М. Багдановічу (1981) у Мінску, С. Буднаму ў Нясвіжы (1982), Ф. Скарыну ў Празе (Чэхія), В. Каржу ў в. Хорастава Мінскай вобласці, А. Багдановічу ў гарадскім пасёлку Халопенічы Мінскай вобласці, Пятру Мсціслаўцу на плошчы Пятра Мсціслаўца ў Мсціславе.

Мемарыяльныя комплексы «Брэсцкая крэпасць-герой» (1971), «Дзяржынава» (1977), воінам Савецкай Арміі і партызанам у Маладзечне (1982), «Драмлёва» (1982), «Курган Славы» ў вёсцы Сычкава Магілёўскай вобласці; загінулым воінам і партызанам у г. Свіслач Гродзенскай вобласці.

Бюсты К. Маркса і У. І. Леніна каля будынка ЦК КПБ у Мінску (1980), бюст Пятра Машэрава ў Віцебску (1980, скульптар З. Азгур), скульптурная кампазіцыя «Раніца мастака», прысвечаная мастаку Валенцію Ваньковічу, у Мінску, шмат помнікаў-бюстаў і мемарыяльных дошак у гарадах Беларусі і Расіі (усё ў суаўтарстве).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны бронзавымі медалямі ВДНГ СССР (1966, 1970, 1983), Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1972).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Казаков Юрий Иванович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
2. 1 2 3 4  Казаков Юрий Иванович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
3. ↑  Скульптар Аляксандр Батвінёнак: Людзі спакон вякоў жылі паводле законаў міфаў Архівавана 1 мая 2019. // БелаПАН
4. ↑  Аб адкрыцці помніка Валенцію Ваньковічу(недаступная спасылка)
5. ↑  Блукаючы рамантык Валенцій Ваньковіч

Літаратура
----------

* Казаков Юрий Иванович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Казаков Юрий Иванович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Э́йндхавен** (нідэрл.: Eindhoven) — горад на поўдні Нідэрландаў, найбуйны горад правінцыі Паўночны Брабант. У горадзе знаходзіцца вялікі лік прадпрыемстваў, звязаных з высокімі тэхналогіямі і інфарматыкай, напрыклад Philips. Горад таксама вядомы футбольнай камандай ПСВ — шматразовым чэмпіёнам Нідэрландаў.

Гісторыя
--------

Пісьмовая гісторыя горада пачалася ў 1232 годзе, калі герцаг Хендрык I Брабанцкі дараваў правы горада *Эйндхавена*, невялікаму мястэчку на скрыжаванні рэк Домел і Гендэр. У той час горад складаўся прыкладна з 170 хат, акружаных прыгонным валам. Побач са сценамі горада стаяў невялікі замак. Гораду таксама было дадзена права праводзіць штотыднёвы рынак, і сяляне з суседніх вёсак былі абавязаныя прадаваць на гэтым рынку свае прадукты. Важную ролю ў развіцці горада згуляла тое, што ён знаходзіўся на гандлёвым шляху з Галандыі ў Льеж.

Буйныя бамбаванні падчас Другой Сусветнай вайны разбурылі значную частку горада, уключаючы амаль усе старадаўнія будынкі. Пасля вайны горад быў хутка адноўлены, і ў ім было пабудавана шмат вышынных будынкаў. У пасляваенны перыяд усё больш развіваліся электронныя і інжынерныя індустрыі, у той час як традыцыйная вытворчасць тытуню і тканін усё больш марнела, канчаткова знікшы ў сямідзесятыя гады. У сямідзесятыя, васьмідзесятыя і дзевяностыя гады было пабудавана шмат жылля ў паўночных раёнах горада Woensel-Zuid і Woensel-Noord, і ў выніку Эйндхавен стаў пятым па насельніцтве горадам Нідэрландаў.

Вядомыя асобы
-------------

* Францыска Дандэрс (нар. 1989) — нідэрландская баскетбалістка.

Зноскі
------

1. ↑  Kerncijfers wijken en buurten 2021 — 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q167086'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q33102669'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55555722'></a>
2. ↑  Напісанне **Э́йндхавен** паводле карты да арт. Нідэрланды. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Эйндхавен

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · LinkedIn · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4013831-8 · LCCN: n79023006 · NKC: ge260683 · VIAF: 155923341 |
**Шамот** (фр.: chamotte) — абпаленая (да спякання) вогнетрывалая гліна або каалін. Ступень спякання шамоту характарызуецца водапаглынаннем, якое складае ад 2-3 % да 8-10 %, для нізкавыпаленага шамоту — 20 %. Атрымліваюць шамот абпальваннем (пераважна пры тэмпературы 1300—1500 °C) у барабанных, шахтавых або іншых печах зыходнай сыравіны ў выглядзе натуральных кавалкаў або штучна вырабленых брыкетаў.

Пасля драбнення шамот выкарыстоўваюць у вытворчасці вогнетрывалых матэрыялаў як кампанент для памяншэння пластычнасці і ўсаджвання шамотных мас і як запаўняльнік для цеплатрывалых бетонаў. Шамотныя вогнеўпорныя матэрыялы (высокагліназёмныя і іншыя) выкарыстоўваюць для мураваных сцен і скляпенняў печаў, імі абмуроўваюць топкі, коміны і да таго падобнае.

Літаратура
----------

* Шамот. // Українська радянська енциклопедія : у 12 томах / за ред. М. Бажана. — 2-ге вид. — К.: Головна редакція УРЕ, 1974–1985.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4179397-3 · Microsoft: 109037641 · NKC: ph162648 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мяркулаў.
**Мікалай Дыянісьевіч Мяркулаў** (10 снежня 1869, Благавешчанск — 1945, Цындаа) — рускі прадпрымальнік, грамадскі і палітычны дзеяч Далёкага Усходу.

Біяграфія
---------

Скончыў Благавешчанскую класічную гімназію і Рачное вучылішча. Прадпрымальнік, купец 1-й гільдыі, уладальнік параходства на Амуры і запалкавай фабрыкі ва Уладзівастоку. Шматгадовы чалец Уладзівастоцкага біржавога камітэта і Прыморскай гандлёва-прамысловай палаты.

У 1921 — член прэзідыума Несацыялістычнага з’езда. У маі 1921 — чэрвені 1922 — міністр ваенна-марскіх і замежных спраў Прыамурскага часовага ўрада, кіраўніком якога быў яго брат С. Д. Мяркулаў. Міністр замежных дзеў ва ўрадзе М. К. Дзітэрыхса (да кастрычніка 1922).

Жыў у эміграцыі ў Маньчжурыі, старэйшы дарадца губернатара Шаньдунскай правінцыі Чжан Цзунчана (1923—1931), адзін з арганізатараў рускага ваеннага атрада К. П. Нячаева (1923—1928). З 1932 — у Шанхаі. Віцэ-старшыня Рады з’яднаных рускіх арганізацый. Памёр у Цындаа.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
Барон **Эжэн Ларманс** (фр. Eugène Laermans; 21 кастрычніка 1864, Маланбек-Сен-Жан, цяпер тэрыторыя Бруселя — 22 лютага 1940, Брусель) — бельгійскі мастак, ілюстратар і графік. Член Каралеўскай акадэміі навук, пісьма і прыгожых мастацтваў Бельгіі з 1922 года.

Біяграфія
---------

У адзінаццацігадовым узросце захварэў на менінгіт, з-за якога аглух і стаў амаль нямым, што прымусіла яго засяродзіцца на зроку, і прывяло да рашэння стаць мастаком.

З 1887 па 1889 год Ларманс вучыўся ў Каралеўскай Акадэміі прыгожых мастацтваў у Бруселі, пад кіраўніцтвам Жана-Франсуа Партальса.

Знаходзіўся пад уплывам творчасці Фелісьена Ропса, цесна звязанага з мадэрнісцкім і сімвалісцкім рухамі. Акрамя таго, на мастака зрабілі вялікае ўражанне творы Бадлера, пасля чаго жывапісец стаў вызнаваць дэкадэнцтва. У 1890 годзе ён стварыў ілюстрацыі для кнігі вершаў Бадлера «Кветкі зла» («Fleurs du mal»).

Да 1893 года мастак усё часцей звяртаўся да асобных мастацкіх прыёмаў Брэйгеля Старэйшага. У 1894 годзе ён пачаў выстаўляцца на брусэльскіх Салонах. Праз два гады праілюстраваў раман Георгеса Еэхуда «Новы Карфаген» («La Nouvelle Carthage»), і натхнёны сюжэтам кнігі стварыў трыптых «Landverhuisers» («Эмігранты»), які сам лічыў свае лепшым творам.

У 1924 годзе зрок Ларманса пачаў пагаршацца. Раней каралева Лізавета прыцягнула да лячэння свайго бацькі, прынца Карла Тэадора, па адукацыі афтальмолага, які кіраваў клінікай у Мюнхене. На час зрок аднавіўся, але мастак быў вымушаны пакінуць жывапіс. У 1927 годзе, за яго заслугі кароль Альберт узвёў яго ў дваранства.

Неўзабаве пасля гэтага ён цалкам аслеп, жыў адасоблена і памёр у 1940 годзе. Быў пахаваны ў Маленбек-Сен-Жан.

Зноскі
------

1. 1 2  RKDartists Праверана 23 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  *Hoozee R.* Eugène Laermans [Laeremans] // Laermans [Laeremans], Eugène // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2018. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T048695<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56691875'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q103946569'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q810196'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21431157'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  Eugène Jules Joseph Laermans // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
4. ↑  RKDartists Праверана 1 чэрвеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
Сухі булгур мае залацістае адценне
**Булгур** (варыянты назвы *bulgur, boulghoul, boulgour, bulghur, burghul, bulghul*) — від крупаў, які вырабляюць найчасцей з цвёрдых сартоў пшаніцы.

У працэсе вырабу зерне пшаніцы тэрмічна-водна апрацоўваюць, потым сушаць (традыцыйна на сонцы) і звычайна ачышчаюць ад вотруб'я. Пасля гэтага зерне дробяць да патрэбнага памеру.

Булгур распаўсюджаны ў міжземнаморскай кухні, у кухні Турцыі, краін Блізкага Усходу і Індыі. Ужываецца для гатавання плову, супоў, салатаў, як гарнір, а таксама для фаршыравання. Высокая энергетычная каштоўнасць булгура робіць яго паўнавартаснай альтэрнатывай рысу і кус-кусу.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Булгур

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4456875-7 · LCCN: sh85017925 |
**Яўгенія Эмануілаўна Азарх** (артыстычны псеўданім **Яўгенія Апалава**; 10 кастрычніка 1900, Рыга — 12 снежня 1985, Кіеў) — украінская актрыса тэатра і кіно. Народная артыстка Украінскай ССР (1969).

Біяграфія
---------

Яўгенія Мендэлеўна (Эмануілаўна) Азарх нарадзілася ў Рызе ў сям'і Эмануіла Барысавіча Азарха (1866 — пасля 1935) і Хаі Рувімаўны Азарх (1868 — пасля 1935). Яе сястра Фані Мендэлеўна (Эмануілаўна) Азарх-Бабіна (1898—?) была асуджана ў 1920 годзе на 5 гадоў ВТЛ, брат Аляксандр (1895—1938) — расстраляны ў Астрахані 29 кастрычніка 1938 года.

У 1921 годзе скончыла акцёрскі факультэт Тэатральнага інстытута ў Петраградзе. У 1920-я гг. грала ў Моладзевым тэатры і Тэатры Кнігі ў Петраградзе. З 1930-х гг. грала ў Кіеўскім тэатры рускай драмы імя Лесі Украінкі, была вядучай актрысай гэтага тэатра. Актрыса Кінастудыі імя А. Даўжэнкі (Кіеў).

Пахаваная актрыса на Байкавых могілках у Кіеве.

Зноскі
------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990. Праверана 12 ліпеня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
**Эзэдын Салім** (عز الدين سليم), таксама вядомы як **Абдэльзахра Асман Махамед** (23 сакавіка 1941 года—17 мая 2004 года, عبد الزهرا عمان محمد) — іракскі палітык, пісьменнік, педагог, ісламісцкі тэарэтык і адзін з вядучых членаў іракскага руху Дава ў перыяд з 1980 па 2004 год. У 2004 годзе займаў пасаду старшыні часовага кіраўнічага савета Ірака.

Аўтар больш за 50 кніг, уключаючы гісторыю, ісламскія падзеі і працы па адукацыі, ён найбольш вядомы ў мусульманскім свеце сваёй працай аб тым, што ён лічыў сацыяльнай і палітычнай роляй ісламу, асабліва ў сваёй кнізе «Палітычная апазіцыя ў вопыце імама Алі».

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Official website
* Memorial website
* Izzedin Salim Politically skilful Shia leader recently appointed president of the Iraqi Governing Council
* Izzedin Salim Moderate Shia leader trying to balance religion and politics in Iraq

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1068634863 · ISNI: 0000 0004 4377 0574 · VIAF: 311789418 |
**Шампіньён**, **Пячурыца** (*Agaricus*) — род шапкавых базідыяльных грыбоў сямейства шампіньёнавых.

Апісанне
--------

Шапка пукатая, потым распасцёртая, шаўкавістая, гладкая або лускаватая, мясістая, дыяметрам ад 3 да 25 см. Пласцінкі свабодныя, напачатку белыя, потым цямнеюць. Паводле гэтай прыкметы шампіньёны адрозніваюць ад смяротна ядавітай бледнай паганкі, у якой споры, а таму і пласцінкі, застаюцца белымі. Мякаць белая, шчыльная, на зломе мяняе колер. Ножка цыліндрычная або булавападобная, шчыльная, рэдка рыхлая або полая, заўжды з кольцам ад пакрывала. Споры акруглыя, гладкія, светла-карычневыя, карычневыя.

Віды і экалогія
---------------

Налічваецца каля 60 відаў. Пашыраны ўсюды; на Беларусі 8 відаў, усе ядомыя. Найбольш вядомыя: шампіньён двухспоравы (*Agaricus bisporus*), шампіньён звычайны (*Agaricus campestris*), шампіньён лясны (*Agaricus silvaticus*), шампіньён палявы, або пячарка (*Agaricus arvensis*), шампіньён ядомы. Трапляюцца пераважна групамі з мая па верасень на ўрадлівай глебе ў лясах, садах, на лугах, палях, агародах.

Выкарыстанне
------------

У прамысловых маштабах вырошчваюць шампіньён двухспоравы (*Agaricus bisporus*), у культуры каля 300 гадоў. 2 віды ядавітыя.

Зноскі
------

1. ↑  Грыбы і грыбная кулінарыя : папулярны энцыклапедычны даведнік / Галіна Сяржаніна, Іван Яшкін. — Мінск : Беларуская асацыяцыя кулінараў, 2005. — 387с. [24] л. каляр. іл. ; 24 см. — На вокладцы аўтары не паказаны. — Бібліяграфія: с. 343—350. — Алфавітныя паказчыкі: с. 351—385. — 1000 экз. — ISBN 985-6081-34-3.

Літаратура
----------

* Шампіньён // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · Mycobank · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4147556-2 · LCCN: sh88022139 · Microsoft: 2781105637 · NKC: ph135141 |