**Касцёл Св. Яна і кляштар баніфратараў** — рымска-каталіцкі кляштарны комплекс у Мінску. Дзейнічаў у XVIII — 1-й пал. XIX стст. Знаходзіўся на Цёмных Крамах у самым пачатку Казьмадзям'янаўскай вуліцы, непадалёк ад Мінскага Замчышча.

Комплекс складаўся з невялікага мураванага касцёла, мураванага і драўлянага 2-павярховых кляштарных карпусоў, драўлянага 1-павярховага будынка шпіталя, а таксама гаспадарчых пабудоў і саду. Кляштарны комплекс злучаўся з суседнім бернардзінскім кляштарам праз падземны тунэль.

Насупраць таго месца, дзе ў старажытнасці стаяў баніфрацкі кляштар, цяпер знаходзіцца тралейбусна-аўтобусны прыпынак.

Гісторыя
--------

У 1700 годзе стольнік і падстароста менскі Тэадор Антоній Ваньковіч ахвяраваў баніфратам 10 тыс. злотых і вялікая пляцоўка на Старым (Нізкім) Рынку пад узвядзенне касцёла, кляштару, шпіталя і інш. збудаванняў, а таксама фальварак Кальварышкі (за горадам, на беразе ракі Свіслач), які меў 1 валоку і 15 моргаў ворнай зямлі і комплекс жылых і гаспадарчых пабудоў. Адначасова стольнік старадубскі М. Радкевіч падараваў кляштару 2 сенажаці над Свіслаччу. У 1709 годзе А. Т. Ваньковіч ахвяраваў кляштару маёнтак Саковічы, а касцёлу — убранне. У 1750 годзе Аўгусцін Антон Любінецкі адпісаў братам 3 тыс. злотых.

Узведзены ў пач. XVIII ст. мураваны касцёл моцна пацярпеў ад гарадскога пажару 1762 года. З гэтай прычыны ў 1764 годзе прыёр Клеменс Вільчэўскі склаў дагавор з майстрамі менскага мулярскага цэха Антоніем Каплінскім і Пятром Макарэвічам на аднаўленне і разбудову храма.

У 1796 годзе ў кляштары знаходзіліся 4 манахі. Да 1824 года сюды далучылі Мінскі кляштар рохітаў.

Пры кляштары дзейнічаў шпіталь на 18 ложкаў, у якім у пачатку XIX ст. лекаваліся не толькі ўбогія, але і вязні. Браты-баніфратары забяспечвалі пацыентаў лекамі і прадуктамі харчавання. Апроч таго, існавала невялікая бібліятэка, якая мела каля 50 кніжак і рукапісаў на лацінскай мове.

Па задушэнні вызваленчага паўстання 1830—1831 гадоў расійскія ўлады канфіскавалі касцёл і кляштар у манахаў (1836) і прадалі іх з публічнага торгу. У 1860-я гады касцёл зруйнавалі, а кляштарныя збудаванні прыстасавалі пад жыллё.

Архітэктура
-----------

Паводле візіты 1796 года, мураваны прамавугольны ў плане 1-нефны будынак касцёлу Св. Яна Божага галоўным 2-вежавым фасадам выходзіў на рыначную плошчу. У інтэр'еры касцёлу, часткова перакрытага крыжовым скляпеннем, знаходзіліся 3 драўляныя алтары.

У галоўным 2-ярусным алтары, які ўпрыгожвалі 4 ліхтары, знаходзіліся абразы Св. Яна Божага, Аўгусціна і Ісуса Хрыста. У бакавых алтарах — цудатворны абраз Маці Божай, аздоблены срэбнымі шатамі і каронай, а таксама фігура ўкрыжаванага Хрыста.

Драўляны 2-павярховы кляштарны корпус выходзіў на вуліцу Казьмадзям'янаўскую. На першым паверсе знаходзіліся 18 крамаў, якія здаваліся ў арэнду, а на другім жылі манахі. На вуліцу Зыбіцкую выходзіла 2-павярховая камяніца, у якой на першым паверсе было 7 крамаў, на другім — жылыя пакоі і кухня.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  ЭнцВКЛ, 2005, с. 291
2. ↑  Мінскія лёхі // Пазняк З. С. Рэха даўняга часу: Кн. для вучняў. — Мн.: Нар. асвета, 1985. С. 8
3. ↑  Памяць. Мінск, 2001, с. 317
4. ↑  ЭнцВКЛ, 2005
5. ↑  400 гадовы юбілей прысутнасці баніфратаў на ўсходніх землях // Слова Жыцця №10 (279), 17 мая 2009
6. 1 2  Кляштар баніфратаў // *Кулагін А. М.* Каталіцкія храмы на Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; маст. І. І. Бокі. — 2-е выд. — Мн.: БелЭн, 2001. С. 188

Літаратура
----------

* *Дзянісаў У.* Мінскі кляштар баніфратаў // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 291—292. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* В. С. Касмылёў. Дабрачыннасць баніфратаў і рохітаў // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, 2001. — С. 317. — 576 с.: іл. — ISBN 985-6302-33-1.
* *Кулагін А. М.* Каталіцкія храмы на Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; маст. І. І. Бокі. — 2-е выд. — Мн.: БелЭн, 2001.— 216 с.: іл. ISBN 985-11-0199-0.
* Пазняк З. С. Рэха даўняга часу: Кн. для вучняў. — Мн.: Нар. асвета, 1985.— 111 с.: іл.

Спасылкі
--------

* Касцёл Св. Яна і кляштар баніфратаў (Мінск) на Radzima.org

| ⛭Рымска-каталіцкія сакральныя збудаванні Мінска |
| --- |
| Касцёлы | Архікафедральны Найсвяцейшага Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі · Найсвяцейшай Тройцы (Святога Роха) · Святых Сымона і Алены · Узвіжання Святога Крыжа *дагэтуль не вернуты каталікам*: Звеставання Найсвяцейшай Дзевы Марыі · Найсвяцейшай Дзевы Марыі · Святога Іосіфа*страчаныя*: Найсвяцейшай Тройцы і Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі · Святога Антонія · Святой Веранікі · Святога Войцеха · Святой Марыі Магдалены · Святога Міхаіла Арханёла · ✰ Святога Тамаша Аквінскага · Святога Яна |
| Кляштары | *дагэтуль не вернутыя каталікам*: Бернардзінак · Бернардзінаў · Езуітаў*страчаныя*: Баніфратаў · Бенедыкцінак · ✰ Дамініканцаў · Марыявітак · Рохітаў · Францысканцаў |
| Капліцы | Маці Божай Ружанцовай · Святога Яна Хрысціцеля*страчаныя*: Юбілейная |