**TempleOS** (раней **Аперацыйная сістэма «J»** або **J Operating System**, **LoseThos** і **SparrowOS**)—- гэта легкаважная аперацыйная сістэма (АС) на біблейскую тэматыку, распрацаваная як Трэці храм, прадказаны ў Бібліі. Яна была створана амерыканскім праграмістам Тэры А. Дэвісам, які распрацоўваў яе ў адзіночку на працягу дзесяцігоддзя пасля серыі маніякальных эпізодаў, якія ён пазней апісаў як адкрыццё ад Бога.

Сістэма характарызавалася як сучасная АС для x86-64 Commodore 64 з выкарыстаннем інтэрфейсу, падобнага на сумесь DOS і Turbo C. Дэвіс абвясціў, што такія функцыі сістэмы, як раздзяляльнасць 640x480, 16-каляровы дысплей і аднагаласавы гук, былі распрацаваны ў адпаведнасці з прамымі інструкцыямі Бога. АС была запраграмавана на арыгінальнай разнавіднасці C (пад назвай HolyC, літ.: «*святы C*») замест BASIC і ўключала арыгінальны сімулятар палёту, кампілятар і ядро.

Упершыню выпушчаная ў 2005 годзе як Аперацыйная сістэма «J», TempleOS была перайменавана ў 2013 годзе і апошні раз абнаўлялася ў 2017 годзе.

Гісторыя
--------

Асноўны артыкул: **Тэры А. Дэвіс**
 Тэры А. Дэвіс
Тэры А. Дэвіс (1969–2018) пачаў адчуваць рэгулярныя маніякальныя эпізоды ў 1996 годзе, што прывяло яго да шматлікіх знаходжанняў у псіхіятрычных бальніцах. Першапачаткова ў яго быў дыягнаставаны біпалярны разлад, а потым ён быў прызнаны шызафрэнікам і да канца жыцця заставаўся беспрацоўным. Ён пакутаваў ад ілюзій касмічных прышэльцаў і ўрадавых агентаў, якія прымусілі яго ненадоўга шпіталізаваць з-за праблем з псіхічным здароўем. Пасля таго, як ён сам апісаў «адкрыццё», ён абвясціў, што знаходзіцца ў непасрэднай сувязі з Богам, і што Бог сказаў яму, што аперацыйная сістэма прызначана для трэцяга Божага храма.

Дэвіс пачаў распрацоўку TempleOS прыкладна ў 2003 годзе. Адной з ранніх назваў была «Аперацыйная сістэма „J"», перш чым яна была перайменавана ў «LoseThos», спасылка на сцэну з фільма «*Узвод*» 1986 года. У 2008 годзе Дэвіс напісаў, што LoseThos *«перш за ўсё прызначана для стварэння відэагульняў.* *Яна не мае падтрымкі сеткі або Інтэрнэту. На мой погляд, гэта было б вынаходства ровара нанова»*. Іншая назва, якую ён выкарыстаў, была «SparrowOS», перш чым спыніцца на «TempleOS». У сярэдзіне 2013 года на яго сайце было абвешчана: *«Храм Божы скончаны.* *Цяпер Бог забівае ЦРУ, каб яно не распаўсюджвалася [*sic*]**»*. Дэвіс памёр пасля збіцця цягніком 11 жніўня 2018 года.

Агляд сістэмы
-------------

TempleOS — гэта 64-разрадная аперацыйная сістэма ПК, якая з’яўляецца: шматзадачнай без выцяснення, шмат’ядравай, агульнадаступнай, з адкрытым зыходным кодам, толькі з кольцамі 0, з адзінай адраснай прасторай, несеткавай і прызначанай для рэкрэацыйнага праграмавання. АС працуе з 8-бітным ASCII з графікай у зыходным кодзе і мае бібліятэку 2D і 3D графікі, якая працуе ў 640x480 VGA з 16 колерамі. Як і большасць сучасных аперацыйных сістэм, яна падтрымлівае клавіятуру і мыш. Таксама яна падтрымлівае файлавыя сістэмы ISO 9660, FAT32 і RedSea (апошняя створана Дэвісам) з падтрымкай сціскання файлаў. Па словах Дэвіса, многія з гэтых спецыфікацый, такія як раздзяляльнасць 640x480, 16-каляровы дысплей і адзіны гукавы голас, былі даручаны яму Богам. Ён патлумачыў, што абмежаваная раздзяляльнасць павінна была палегчыць дзецям маляванне ілюстрацый да Бога.

Аперацыйная сістэма ўключае арыгінальны сімулятар палёту, кампілятар і ядро. Адна праграма ў камплекце, «Пасля Егіпта» — гэта гульня, у якой гулец едзе да біблейскага палаючага куста, каб выкарыстаць «высакаскорасны секундамер». Секундамер павінен дзейнічаць як аракул, які генеруе псеўдавыпадковы тэкст, што Дэвіс параўнаў з дошкай Уіджа і гласалаліяй. Прыклад згенераванага тэксту наступны:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | «сярод даручанага ў пакаранне рэзультату распуснасць праверыла паведаміла пастанавіла пачуццё думак нягоды нябёс Дакоты край Пакуты наблізіў прыманне перамяшчаюшчагася банкету Канста жэмчуг робіць міласціну ўцямляючы нікчэмнасць». 
*Арыгінальны тэкст* (англ.)  

*«among consigned penally result perverseness checked stated held sensation reasonings skies adversity Dakota lip Suffer approached enact displacing feast Canst pearl doing alms comprehendeth nought».*
 | » |

TempleOS была напісана на мове праграмавання, распрацаванай Дэвісам у якасці сярэдзіны паміж C і C++, першапачаткова называлася «C+» (C Plus), пазней перайменаваная ў «HolyC». Ён выконвае функцыю мовы абалонкі, дазваляючы пісаць і выконваць цэлыя праграмы знутры абалонкі. IDE, якая пастаўляецца з TempleOS, падтрымлівае некалькі функцый, такіх як убудаванне відарысаў у код. Ён выкарыстоўвае нестандартны тэкставы фармат (вядомы як DolDoc), які падтрымлівае гіпертэкставыя спасылкі, відарысы і 3D-сеткі для ўбудавання ў стандартныя файлы ASCII; напрыклад, файл можа мець трохмерную мадэль танка, якая круціцца, як каментарый у зыходным кодзе. Большасць кода ў АС кампілюецца з дапамогай JIT, і звычайна рэкамендуецца выкарыстоўваць кампіляцыю JIT у адрозненне ад стварэння двайковых файлаў. У рэшце рэшт, Дэвіс напісаў больш за 100 000 радкоў кода для АС.

Крытычнае ўспрыняцце
--------------------

TempleOS атрымала ў асноўным «спачувальныя» водгукі. Тэхналагічны журналіст Дэвід Кассель выказаў меркаванне, што *«вэб-сайты аб праграмаванні спрабавалі знайсці неабходнае цярпенне і разуменне, каб задаволіць Дэвіса»*. TechRepublic і OSNews апублікавалі пазітыўныя артыкулы аб працы Дэвіса, нават калі Дэвіс быў забаронены ў апошнім за варожыя каментарыі, накіраваныя на чытачоў і супрацоўнікаў. У сваім аглядзе для TechRepublic Джэймс Сандэрс прыйшоў да высновы, што *«TempleOS з'яўляецца сведчаннем адданасці і страсці аднаго чалавека, які дэманструе сваю тэхналагічную здольнасць.* *Ёй не патрэбна быць чымсьці большым»*. Рэдактар OSNews Крок Камен пісаў, што АС *«паказвае, што вылічальная тэхніка ўсё яшчэ можа быць хобі; чаму ўсе так сур'ёзна ў нашы дні?* *Калі я хачу закадзіраваць АС, якая выкарыстоўвае інтэрпрэтацыйны танец у якасці метаду ўводу, мне трэба дазволіць гэта зрабіць, няхай такія кампаніі, як Apple, будуць праклятыя».* У 2017 годзе АС была паказана як частка мастацкай выставы аўтсайдэраў у Буроні, Францыя.

Спадчына
--------

Пасля смерці Дэвіса рэдактар OSNews Том Хольверда напісаў: *«Дэвіс відавочна быў таленавітым праграмістам: напісаць усю аперацыйную сістэму — гэта не дробязь, і было сумна бачыць, што яго псіхічнае захворванне паўплывала на яго»*. Адзін фанат назваў Дэвіса *«легендай праграмавання»*, а іншы, камп’ютарны інжынер, параўнаў распрацоўку TempleOS з хмарачосам, пабудаваным адным чалавекам. Ён дадаў, што *«насамрэч мяне ашаламляе, што ўсё гэта напісаў адзін чалавек»* і што *«неадмыслоўцу цяжка зразумець, якое фенаменальнае дасягненне»* — напісаць у адзіночку цэлую аперацыйную сістэму.

TempleOS знаходзіцца ў адкрытым доступе. Сям'я Дэвіса пажадала, каб фанаты рабілі ахвяраванні Нацыянальнаму альянсу псіхічных захворванняў і іншым арганізацыям, якія «працуюць над тым, каб палегчыць боль і пакуты, выкліканыя псіхічнымі захворваннямі».

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  *Hicks, Jesse*. God's Lonely Programmer. live (англ.). *VICE Motherboard* (25 лістапада 2014). Архівавана з першакрыніцы Май 3, 2015.
2. ↑  *Bruet-Ferréol, Quentin*. Temple OS, un système d'exploitation pour parler à Dieu codé par un fou génial. live (фр.). *Slate.fr* (13 мая 2014). Архівавана з першакрыніцы December 21, 2014.
3. 1 2 3 4 5  *Cassel, David*. The Troubled Legacy of Terry Davis, 'God's Lonely Programmer'. live **(нявызн.)**. *The New Stack* (23 верасня 2018). Архівавана з першакрыніцы September 28, 2018.
4. ↑  *Davis, Terry A.*. The LoseThos IBM PC Operating System. dead **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *LoseThos* (12 жніўня 2008). Архівавана з першакрыніцы 16 снежня 2008. Праверана 1 студзеня 2023.
5. 1 2 3 4 5 6 7  *Sanders, James*. TempleOS: an educational tool for programming experiments. live **(нявызн.)**. *TechRepublic* (21 студзеня 2014). Архівавана з першакрыніцы April 16, 2015.
6. 1 2  *Davis, Terry A.*. The Temple Operating System. live **(нявызн.)**. *TempleOS* (12 жніўня 2013). Архівавана з першакрыніцы July 3, 2013.
7. ↑  Cecil, Neita.  Man killed by train had tech following **(нявызн.)**, *The Dalles Chronicle* (September 7, 2018). (патрэбна падпіска)
8. ↑  *Davis, Terry A.*. Scheduler **(нявызн.)**. *The TempleOS Source Code* (12 жніўня 2023). Архівавана з першакрыніцы June 1, 2016. Праверана June 16, 2018.
9. ↑  *Mathieu, Bruno*. TempleOS : le système d'exploitation qui parle à Dieu (фр.). *Tom's Guide* (28 лістапада 2014). Архівавана з першакрыніцы July 2, 2015. Праверана April 21, 2015.
10. ↑  *Davis, Terry A.*. The Temple Operating System **(нявызн.)**. *www.templeos.org* (12 жніўня 2023). Архівавана з першакрыніцы March 31, 2017. Праверана March 30, 2017.
11. ↑  *Mitton, Richard*. A Constructive Look At TempleOS. live **(нявызн.)**. *www.codersnotes.com* (8 чэрвеня 2015). Архівавана з першакрыніцы March 26, 2017.
12. ↑  *Godin, Philippe*. la Diagonale de l'art - ART BRUT 2.0 (фр.)(недаступная спасылка). *Libération* (13 студзеня 2017). Архівавана з першакрыніцы 19 красавіка 2017. Праверана 1 студзеня 2023.
13. ↑  Creator of TempleOS, Terry Davis, has passed away. live (англ.). Архівавана з першакрыніцы Студзень 17, 2019.
14. 1 2  Cecil, Neita.  Man killed by train had tech following(англ.), *The Dalles Chronicle* (Верасень 7, 2018). (патрэбна падпіска)

Спасылкі
--------

* Вэб-сайт TempleOS
* Поўны архіў матэрыялаў TempleOS і Тэры А. Дэвіса
* Архіў сайта і аперацыйнай сістэмы TempleOS
* Архіў загрузачных ISO-вобразаў TempleOS
* Зыходны код TempleOS

| ⛭Аперацыйныя сістэмы |
| --- |
| Ядро | 
* Гібрыднае
* Мікра
* Модульнае
* Маналітнае
* Нана
* Экза
* Драйвер
* Прастора карыстальніка
* Вобласць карыстальніка

 |
| Кіраванне працэсам | 
* Рэжымы
	+ супервізара
	+ рэальны
	+ абаронены
* Перапыненне
* Кольцы абароны
* Пераключэнне кантэксту
* Шматзадачнасць
	+ выцясняльная
	+ кааператыўная
	+ мультыпраграмаванне
* Працэс
* Кіраванне працэсам
* Планіроўшчык задач
* Шматструменнасць

 |
| Кіраванне памяццю | 
* Абарона памяці
* Сегментнае адрасаванне памяці
* Старонкавая памяць
* Менеджар віртуальнай памяці
* Памылка сегментацыі
* Агульная памылка абароны

 |
| Прыклады | 

|  |  |
| --- | --- |
| Свабодныя АС з адкрытым кодам | *Unix-падобныя*:
* Linux
* Unix
* BSD
* Minix
* GNU
* Plan 9
* OpenSolaris

*Не Unix-падобныя*:
* ReactOS
* FreeDOS
* Haiku
* osFree
* KolibriOS
* Syllable
* AROS
 |
| Прапрыетарныя | *Unix-падобныя*:
* Apple MacOS і MacOS X
* HP-UX
* IBM AIX
* QNX
* SCO OpenServer
* Solaris
* Tru64

*Не Unix-падобныя*:
* AmigaOS
* Microsoft Windows
* MS-DOS
* OS/2

*Убудаваныя*:
* BlackBerry OS
* Apple iOS
* PSP OS
* Symbian OS
* MS Windows (Embedded
* Phone)
 |

 |
| Іншае | 
* Загрузчык аперацыйнай сістэмы
* API
* VFS
* Камп'ютарная сетка
* GUI
* Гісторыя аперацыйных сістэм
* Пласт апаратных абстракцый HAL

 |