recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шэрман.

**Карлас Шэрман** (25 кастрычніка 1934, Мантэвідэа, Уругвай — 4 сакавіка 2005) — беларуска-іспанскі перакладчык, літаратар і праваабаронца.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і рабочага — выхадца з Заходняй Беларусі. Вучыўся ў Нацыянальным інстытуце імя М. Марэна (Буэнас-Айрэс, Аргенціна, 1951—1956) па спецыяльнасці філалогія. Працаваў у аргенцінскіх газетах. У 1956 годзе прыехаў на Беларусь. У 1964—1980 гг. — загадчык рэдакцыйна-выдавецкага сектара Фундаментальнай бібліятэкі імя Якуба Коласа АН БССР. З 1989 года — віцэ-прэзідэнт Беларускага ПЭН-цэнтра. Член СП СССР (з 1979).

Творчасць
---------

Дэбютаваў у аргенцінскім перыядычным друку ў 1952 годзе, у рускай перыёдыцы Беларусі — з 1964 года, на беларускай мове — з 1975. З іспанскай мовы на рускую пераклаў раман М. Сапата Алівельі  (ісп.) (бел. «Чорны загон» (часопіс «Неман», 1967), раман Г. Гарсія Маркеса «Восень патрыярха» (з В. Тарасам, Масква, 1978), на беларускую мову пераклаў паасобныя творы Н. Гільена  (руск.) (бел. Г. Гарсія Маркеса, Ф. Піта Радрыгеса  (ісп.) (бел. О. Фернандэса, У. Дзітаранта, С. Ібаргоена, К. Кастэльотэ, Э. Кардэналя, Д. Алонса  (руск.) (бел. і інш. а таксама выбраную лірыку А. Тэхада Гомеса  (ісп.) (бел. (1987). У перакладзе з беларускай на іспанскую выйшлі «Мая Бесядзь» А. Куляшова, «Конь і леў» М. Танка, «Чырвоны мак» В. Хомчанкі, народныя казкі ў апрацоўцы А. Якімовіча (усе ў 1976), «Шлюбная ноч» І. Шамякіна (1980), «Дажыць да світання» (1980), «Абеліск» (1984) і «У тумане» (1989) В. Быкава, выбранае Я. Купалы і Я. Коласа «Папараць-кветка» (1982), выбранае Р. Барадуліна «Чорны вол маёй трывогі» (1985), «Плач перапёлкі» І. Чыгрынава (1988), «Загад № 1» М. Чаргінца (1990).

Аўтар кніг паэзіі «Дождж у Каралішчавічах» (на іспанскай мове, у перакладзе на беларускую Р. Барадуліна, 1984) і «Сны» (у перакладзе з іспанскай Р. Барадуліна і В. Сёмухі, 1989).

Склаў зборнікі выбранай лірыкі Федэрыка Гарсія-Лоркі (1975), П. Неруды (1976), Н. Гільена (1977), Габрыелы Містраль (1984), а таксама анталогію сучаснай кубінскай паэзіі «Тытунёвая кветка» (1986).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Шэрман Карлас // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — ISBN 5-340-00709-X.
* Шэрман Карлас // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.

Спасылкі
--------

 У Вікіцытатніку ёсць старонка па тэме **Карласа Шэрмана**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1158573073 · ISNI: 0000 0001 1668 3422 · LCCN: nr93029053 · NUKAT: n97024298 · VIAF: 71265029 |
**Герб Сінт-Мартэна** быў зацверджаны ў 1985 годзе.

Сіні колер гербавага шчыта сімвалізуе Карыбскае мора, а яго аранжавая аблямоўка — кіруючую ў Нідэрландах каралеўскую Аранскую дынастыю. На шчыце намаляваны будынак мясцовага суда — сімвал улады і справядлівасці, букет з галінак квітнеючага шалфею, які вырошчваецца тут на экспарт, і манумент нідэрландска-французскай дружбы, усталяваны на мяжы паміж дзвюма часткамі вострава, што сімвалізуе сувязь і супрацоўніцтва паміж імі. Вянчае герб сілуэт характэрнага для мясцовай фаўны бурага пелікана, які ляціць на фоне ўзыходнага сонца і ўвасабляе прыроду вострава і надзею на яго светлую будучыню. Лацінскі дэвіз азначае «Тыя, што заўсёды ідуць наперад». Герб Сінт-Мартэна намаляваны і на яго сцягу, малюнак якога падобны на сцяг Філіпінаў, а колеры падкрэсліваюць гістарычныя і палітычныя сувязі з Нідэрландамі.

На востраве папулярны і яшчэ адзін напаўафіцыйны герб, які сімвалізуе адзінства вострава Святога Марціна, нягледзячы на яго прыналежнасць дзвюм каланіяльным дзяржавам. На яго чорным шчыце намаляваны спараваныя сцягі Нідэрландскіх Антыльскіх астравоў і Францыі, над якімі чырвонымі літарамі напісана галандская назва вострава.

| Краіны Паўночнай Амерыкі: Гербы |
| --- |
| 
* Антыгуа і Барбуда
* Багамы
* Барбадас
* Беліз
* Гаіці
* Гватэмала
* Гандурас
* Грэнада
* Дамініка
* Дамініканская Рэспубліка
* Канада
* Коста-Рыка
* Куба
* Мексіка
* Нікарагуа
* Панама
* Сальвадор
* Сент-Люсія
* Сент-Вінсент і Грэнадзіны
* Сент-Кітс і Невіс
* ЗША
* Трынідад і Табага
* Ямайка

 |
| 
* Амерыканскія Віргінскія астравы
* Ангілья
* Аруба
* Бермуды
* Банайрэ
* Брытанскія Віргінскія астравы
* Гвадэлупа
* Грэнландыя
* Кайманавы астравы
* Кліпертан
* Кюрасаа
* Марцініка
* Мантсерат
* Наваса
* Пуэрта-Рыка
* Сен-Бартэльмі
* Сен-Мартэн
* Сен-П’ер і Мікелон
* Сінт-Мартэн
* Цёркс і Кайкас

 |

| ⛭Сінт-Мартэн паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Сінт-Мартэн»**
 |
**Герб Сурынама** — адзін з дзяржаўных сімвалаў Сурынама, прыняты 25 лістапада 1975. Надпіс на гербе абвяшчае «Justitia-Pietas-Fides», што ў перакладзе з латыні азначае Справядлівасць, Праведнасць і Вернасць. На гербе намаляваныя два карэнныя жыхары краіны, якія трымаюць цэнтральны шчыт. Яго левая палова сімвалізуе мінулае, у якім у Сурынам на караблях прывозілі рабоў з Афрыкі. Правая палова ўвасабляе сучаснасць у выглядзе пальмы, якая з'яўляецца таксама сімвалам праведнага чалавека. Ромб ў цэнтры шчыта — стылізаваная форма сэрца — орган любові. Кропкі ромба паказваюць чатыры бакі свету. Жоўтая зорка ў ромбе з'яўляецца сімвалам даверу, а яе пяць канцавін ўвасабляюць 5 кантынентаў і пяць буйных этнічных груп, з якіх складаецца насельніцтва Сурынама.

Глядзі таксама
--------------

Сцяг Сурынама

| ⛭Сурынам паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Сурынам»**
 |

| Краіны Паўднёвай Амерыкі: Гербы |
| --- |
| 
Аргенціна ·  Балівія ·  Бразілія ·  Венесуэла ·  Гаяна ·  Калумбія ·  Парагвай ·  Перу ·  Сурынам ·  Уругвай ·  Чылі ·  Эквадор
 |
| 
Фалклендскія астравы ·  Французская Гвіяна ·  Паўднёвая Георгія і Паўднёвыя Сандвічавы астравы
 |
Будынкі ў горадзе Шыбам, з традыцыйнымі дзвярамі і вокнамі
**Шыбам** (араб. شبام) — горад у Хадрамауце, Емен, насельніцтва 13.316 жыхароў (2004). Шыбам быў сталіцай царства Хадрамаут некалькі разоў.

Архітэктура
-----------

Шыбам славіцца сваёй архітэктурай, якая ўключана ў праграму Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Усе дамы ў Шыбаме пабудаваны з глінянай цэглы, прыкладна 500 дамоў маюць 5-11 паверхаў, кожны паверх ўяўляе сабой кватэру, якую займае адна сям’я. Такога тыпу будынкі былі закліканы абараняць жыхароў горада ад набегаў бедуінаў. Хоць Шыбам існуе ўжо каля 2000 гадоў, большасць гарадскіх дамоў былі пабудаваныя ў XVI ст. Многія з іх неаднаразова перабудоўваліся за апошнія стагоддзі.

Шыбам часта называюць «найстарэйшым горадам небаскробаў у свеце» або «пустынях Манхэтанам», гэта таксама найстаражытны прыклад гарадскога планавання, заснаванага на прынцыпе вертыкальнага будаўніцтва. У Шыбаме знаходзяцца самыя высокія гліняныя будынкі ў свеце, некаторыя з іх ўзвышаюцца на 30 м і больш.

Шыбамскія небаскробы звужаюцца да верху. Яны ўяўляюць сабой вежы, якія вельмі шчыльна стаяць адна да адной, і злучаюцца з дапамогай балконаў-пераходаў. Матэрыялам для будаўніцтва паслужыў мадар — гліняна-саламяная цэгла-сырэц. Самы стары дом у Шыбаме, які дайшоў да нашых дзён, датуецца 1609 г. Да таго ж, Шыбам — верагодна, першы ў горадабудаўнічай гісторыі прыклад планавай забудовы, заснаванай на прынцыпе вертыкальнасці. Размяшчэнне будынкаў, іх вышыні рэгламентаваны такім чынам, каб кожны дом-вежа атрымліваў прыкладна аднолькавую колькасць сонечнага святла. Праз увесь горад праходзіць даволі шырокі праспект, ад якога адыходзяць шматлікія вуліцы і завулкі. Самыя вузкія з іх маюць у шырыню не больш за 2 метры.

Зноскі
------

1. ↑  Helfritz, Hans (April 1937). *Land without shade*. **24**. 201-16.



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n87898044 · VIAF: 154868327 |
**Свяцільнасць** — шчыльнасць патоку светлавой энергіі у гэтым напрамку.

Свяцільнасць — стаўленне светлавога патоку, выходнага ад разгляданага малога ўчастка паверхні, да плошчы гэтага ўчастка:

{\displaystyle M={\frac {\mathrm {d} \Phi }{\mathrm {d} S}}},
дзе dΦ — светлавы паток, які выпускаецца участкам паверхні плошчай d*S*.

Свяцільнасць вымяраецца ў Лм/м². 1 Лм/м² — гэта свяцільнасць светлавога патоку ў 1 Лм, выпусканага з 1 м².

У эксперыментальнай фізіцы элементарных часціц **свяцільнасцю** называюць параметр паскаральніка або калайдэра, які характарызуе інтэнсіўнасць сутыкнення сустрэчных пучкоў.

У астраноміі *Свяцільнасць зоркі* — сапраўднае агульнае выпрамяненне (магутнасць выпрамянення) зоркі. Вымяраецца звычайна ў абсалютных адзінках (СІ, СГС), альбо ў адносных (напрыклад, адзінках свяцільнасці Сонца, якая лічыцца за 1, а таксама ў абсалютных зорных велічынях).

Адрозніваюць **поўную свяцільнасць** і свяцільнасць у пэўным спектральным інтэрвале, напр. **візуальную свяцільнасць** (святлоаддача ў бачнай частцы спектру), **фатаграфічную свяцільнасць** (у інтэрвале 0,33 — 0,49 мкм) і інш.

Звычайна значэнне свяцільнасці зоркі азначаюць ***L***, а свяцільнасць Сонца — ***L***☉. 

Свяцільнасць — адна з найважнейшых зорных характарыстык, якая дазваляе параўноўваць паміж сабой розныя тыпы зорак на дыяграмах «спектр — свяцільнасць», «маса — свяцільнасць».

Свяцільнасць зоркі можна разлічыць па формуле:

{\displaystyle L=4\pi R^{2}\sigma T^{4}\,}

Зноскі
------

1. ↑  (**L**☉=1)
**Шызафрэнія** (стар.-грэч.: σχίζω — «раскалываю» + стар.-грэч.: φρήν — «розум, развага», праз ням.: Schizophrenie) — хранічная псіхічная хвароба, якая характарызуецца бесперапынным або прыступападобным цячэннем з парушэннем мыслення, эмоцый і ўспрымання навакольнага свету. Часцей узнікае ва ўзросце да 25 гадоў. Тэрмін *шызафрэнія* ўпершыню прапанаваў швейцарскі псіхіятр Эйген Блейлер (1911).

Вылучаюць 4 асноўныя формы шызафрэніі: параноідная (трызненне, слыхавыя галюцынацыі і інш.), кататанічная (адсутнасць мовы, беспрычыннасць дзеяння, ступар і інш.), гебефрэнічная (пачатак захворвання) і простая (нарастальная страта эмацыянальнасці, жыццёвай актыўнасці і інш.)

Адрозніваюць раннюю стадыю шызафрэніі (дэбют), якая змяняецца актыўнай фразай з характэрнымі сімптомамі (галюцынацыі, трызненне і інш.) і стадыю рэмісіі, у час выяўляюццца змены асобы, аўтызм[ru], зніжэнне псіхічнай актыўнасці і інш.

Лячэнне псіхафармакатэрапеўтычнае, з выкарыстаннем моцных псіхатропных сродкаў.

Карта распраўсюджвання

     no data
     ≤ 185
     185–197
     197–207
     207–218
     218–229
     229–240
     240–251
     251–262
     262–273
     273–284
     284–295
     ≥ 295

Эпідэміялогія
-------------

Хвароба ахоплівае маладых асоб мужскога полу, як правіла 20-28 год і жанчын 26-32 год. У дзяцей прыкметы хваробы праяўляюцца
вельмі рэдка. Справа на карце бачна распраўсюджванне хваробы па свеце.

Вядомыя асобы, якія хварэлі на шызафрэнію
-----------------------------------------

* Джон Форбс Нэш

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18 Кн.1: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. — С. 8. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (Т. 18 Кн. 1).

Спасылкі
--------

* Артыкул пра шызафрэнію ў Merck Manual
* Форум «Шызафрэнія і Я» Архівавана 13 мая 2013. Форум хворых на шызафрэнію, іх лекараў і сваякоў.
* Schizophrenia Research Forum Форум даследаванняў шызафрэніі.

1. 1 2 3  Disease Ontology — 2016. Праверана 15 мая 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4117183'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5282129'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вікторыя.

**Вікторыя** (*Victória*) — род водных кветкавых раслін сямейства Гарлачыкавыя (*Nymphaeaceae*).

Назва
-----

Вікторыя была выяўленая ў 1816 годзе, а затым паўторна ў 1832 годзе ў Паўднёвай Амерыцы нямецкімі падарожнікамі. Назву сваю атрымала ў гонар англійскай каралевы Вікторыі.

Апісанне
--------

Шматгадовыя водныя травяністыя расліны з круглавата-шчытападобным з падагнутымі ўверх у выглядзе борціка краямі, плаваючым на паверхні вады вялікім лісцем дыяметрам да 2 м, падводным сцяблом і магутным карэнішчам, якое прымацоўвае расліну да грунту. Лісце ўнізе ўкрыта сеткай тоўстых жылак, з моцна развітай паветраноснай тканкай, вытрымлівае груз да 50 кг. Чаранкі (ніжняя паверхня лісця), кветаносы і чашалісцікі ўкрыты вострымі шыпамі. Кветкі вялікія (дыяметрам 25—35 см), адзіночныя, пахучыя, са зменлівай ад белай да малінавай на працягу сутак афарбоўкай. Плод — шматгнездавая каробачка з ядомым насеннем памерам з гарошыну.

Пашырэнне
---------

Радзіма — Паўднёвая Амерыка, выдзелена 3 віды. Вікторыя амазонская (*Victoria amazonica*) расце ў затоках р. Амазонка і яе прытокаў. Вікторыя Круса (*Victoria cruziana*) — у басейне р. Парана.

Дэкаратыўныя, прыдатныя для аквакультуры расліны (культывуюць у аранжарэях, парках і батанічных садах пры тэмпературах вады 25—30 ℃.

Заўвагі
-------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  Звесткі пра род *Victoria* у базе даных *Index Nominum Genericorum* Міжнароднай асацыяцыі па таксанаміі раслін (IATP). (англ.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

Спасылкі
--------

* Виктория: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)
* *Вікторыя* на сайце USDA NRCS

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph779460 |
**Герб Сінкевічаў** — герб вёскі Сінкевічы Лунінецкага раёна. Герб зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 2 снежня 2008 г. № 659.

Апісанне
--------

Герб Сінкевічаў уяўляе сабой варажскі шчыт, у блакітным полі якога намалявана сярэбраная чапля, якая трымае ў дзюбе лілеяпадобная кветка таго ж металу, паніжаны зялёны хвалісты пояс аддзяляе сярэбраны ўскраек.

Сімволіка
---------

На гербе намалявана шэрая чапля, якая, як і яшчэ звыш 60 відаў птушак, робіць у наваколлях вёскі свае гнёзды, мясцовая калонія гэтай птушкі з'яўляецца найбуйнейшай у сярэдняй паласе Еўропы. Увогуле ваколіцы Сінкевічаў адрозніваюцца багатай прыродай, так тут у 1985 г. быў створаны першы ў Беларусі Дзяржаўны біялагічны заказнік «Вусце Лані», жывёльны свет якога лічыцца эталонам для фаўны Палесся. Лілея ў дзюбе птушкі быццам бы заклікае жыхароў края захаваць галоўную славутасць раёна — лабелію Дортмана. Хвалісты пояс зялёнага колеру гэта сімвал натуральнай абароны ўнікальнага кутка флоры і фаўны — шлях у заказнік ускладнены багністай мясцовасцю. Поле сярэбранага колеру ў ніжняй частцы герба сімвалізуе маляўнічасць наваколляў, якімі захапляліся шматлікія беларускія пісьменнікі, у тым ліку Якуб Колас — у памяць пра яго знаходжанне ў вясковай школе створаны музей.

Зноскі
------

1. ↑  Герб Сінкевічаў

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Герб Сінкевічаў
* Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 2 снежня 2008 г. № 659

| ⛭Гербы населеных пунктаў Брэсцкай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
Баранавічы ·  Белаазёрск ·  Брэст ·  Бяроза ·  Высокае ·  Ганцавічы ·  Давыд-Гарадок ·  Драгічын ·  Жабінка ·  Іванава ·  Івацэвічы ·  Каменец ·  Кобрын ·  Косава ·  Лунінец ·  Ляхавічы ·  Маларыта ·  Мікашэвічы ·  Пінск ·  Пружаны ·  Столін |  |
| Гарадскія пасёлкі | Лагішын ·  Ружаны ·  Шарашова
 |
| Вёскі | Багданаўка ·  Бастынь ·  Варацэвічы ·  Вулька 2 ·  Вялікія Чучавічы · Гарадзец ·  Дварэц ·  Дзятлавічы ·  Кажан-Гарадок ·  Лахва ·  Лунін ·  Ляхчыцы ·  Малеч ·  Моладава ·  ‎Рыдзігерава ·  Сінкевічы ·  Чарнаўчыцы
 |
**La Marquise** (афіцыйная назва — ***De Dion Bouton Et Trepardoux Dos-A-Dos Steam Runabout***) — cамы стары дзеючы аўтамабіль у свеце.

Пабудаваны ў 1884 годзе на сродкі графа Альбера дэ Дыёна.

Канструкцыя
-----------

Уяўляе сабой чатырохмесцавы квадрыцыкл на паравой цязе з заднім прывадам і пярэднімі кіраванымі коламі. Задняя вось прыводзілася валамі ад двух невялікіх рухавікоў, прыстыкаваных да кампактнага катла з канцэнтрычнымі кольцамі ўсярэдзіне. Кантэйнер для вугалю знаходзіўся з вонкавага боку ад катла. У адрозненне ад класічных паравозаў гэты кацёл разаграваецца да параўтварэння ўсяго за 45 хвілін і патрабаваў далівання вады кожныя 30 км.

Максімальная хуткасць, якую атрымалася развіць на «Маркізе», складала амаль 60 км/г. Так раскачагарыцца атрымалася на першай у гісторыі чалавецтва аўтамабільнай гонцы па маршруце Парыж-Версаль у 1887 г. Трыццаць два кіламетры ў кожны бок «мінілакаматыў» пераадолеў з сярэдняй хуткасцю ў 26 км/г.

Уладальнікі
-----------

Альбер дэ Дыён — першы уладальнік
Першым уладальнікам «La Marquise» быў французскі арыстакрат граф дэ Дыён, які прымаў удзел у яго стварэнні.

У 1906 году дэ Дыён прадаў аўтамабіль афіцэру французскай арміі Анры Дарыолю (*Henri Doriol*), сям'я якога валодала «La Marquise» да 1987 года.

Наступным уладальнікам стаў член брытанскага клуба класічных машын Цім Мур (*Tim Moore*), які аднавіў аўтамабіль і ў 1988 годзе прывёў яго ў цалкам працоўны стан.

У 2007 годзе «La Marquise» быў прададзены калекцыянеру з Тэхаса Джону О'Куіну (*John O'Quinn*), які заплаціў за яго, як паведамлялася, 3,63 мільёна долараў.

La Marquise ў 2010 годзе
У 2011 годзе «La Marquise» быў выстаўлены на аўкцыён спадчыннікамі О'Куінна, які памёр у 2009 годзе. 8 кастрычніка 2011 года прададзены на аўкцыёне за 4 мільёны 620 тысяч долараў ЗША. Імя пакупніка, які стаў пятым уладальнікам гэтага аўтамабіля, не раскрываецца.

Зноскі
------

1. ↑  Самы стары аўтамабіль на планеце прададуць з малатка // За рулём  (руск.)
2. ↑  Lot 259 — 1884 De Dion Bouton Et Trepardoux Dos-A-Dos Steam Runabout (англ.).  rmsothebys.com (7 кастрычніка 2011). Праверана 9 жніўня 2021.
3. ↑  World's oldest car sells for $4.6 million (англ.).  cnn.com (10 кастрычніка 2011). Праверана 9 жніўня 2021.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме La Marquise
**La Ondo de Esperanto** (*Вална эсперанта*) - часопіс на мове эсперанта, які выдаваўся ў Расіі з 1909 па 1917 год (Масква) і адноўлены ў 1991 годзе выдавецтвам Sezonoj, першапачаткова ў Екацярынбурге, з 2001 года ў Калінінградзе. З 1997 г. выходзіць штомесячна на 28 старонках А4 са штогадовым літаратурны дадаткам. З 2007 года часопіс магчыма чытаць у фармаце PDF-файла, а ў сакавіку 2016 года быў прапанаваны фармат EPUB. З 2017 года часопіс больш не выходзіць у выглядзе папяровага выдання, а толькі ў электроннай форме. У канцы вераня 2019 года было абвешчана аб спыненні выхаду часопіса, апошні нумар якога запланаваны на 30-га снежня 2019.

Часопіс публікуе матэрыялы аб падзеях у свеце, звязаных з эсперанта. У рубрыцы "Трыбуна" абмяркоўваюцца праблемы эсперанта-грамадства і сусветнай палітыкі. Акрамя таго, у кожным нумары друкуецца арыгінальная і перакладная мастацкая літаратура, рэцэнзіі на новыя кнігі і дзіскі, артыкулы па гісторыі і лінгвістыцы. Рэгулярна адбываюцца інтэлектуальныя конкуры, ёсць вугалок гумару.

Штогод рэдакцыя вызначае "Эсперантыста года", у галасаванні ўдзельнічаюць эксперты з розных краін света.

Зноскі
------

1. ↑  *Aleksander Korĵenkov*. Gravaj ŝanĝoj en 2017 (эсп.). *sezonoj.ru*.  Sezonoj.
2. ↑  *Aleksander Korĵenkov*. №300: la lasta jubileo de La Ondo (эсп.). *sezonoj.ru*.  Sezonoj. Праверана 16 кастрычніка 2019.

Спасылкі
--------

* сайт рэдакцыі і выдавецтва на рускай мове Архівавана 9 мая 2010.
* сайт рэдакцыі і выдавецтва на эсперанта
* архіў часопіса
Герб Таджыкскай ССР
**Герб Таджыкскай ССР** — дзяржаўны сімвал Таджыкскай ССР. 20 мая 1937 года Прэзідыум ЦВК Саветаў Таджыкскай ССР прыняў пастанову "Аб Дзяржаўных гербе і сцягу Таджыкскай ССР". Гэтай пастановай быў канчаткова зацверджаны толькі сцяг, а герб рэкамендавана змяніць. 

У 1938 годзе ў абрэвіятуры на сцягу і ў гербе "Ç" ад слова "Çumhurijat" была заменена літарай "R" ад слова "Respublika". 

28 верасня 1940 г. Прэзідыум Вярхоўнага Савета Таджыкскай ССР выдаў указ, у якім было зменена напісанне тэкстаў надпісаў на сцягу і гербе з латынізаванага алфавіту на новы кірылічны алфавіт.

Гл.таксама
----------

* Герб Таджыкістана

  


| Гербы Рэспублік Савецкага Саюза |
| --- |
| Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік | 
Азербайджанская ССР • Армянская ССР • Беларуская ССР • Грузінская ССР • Казахская ССР • Кіргізская ССР • Латвійская ССР • Літоўская ССР • Малдаўская ССР • РСФСР • Таджыкская ССР • Туркменская ССР • Узбекская ССР • Украінская ССР • Эстонская ССР
 |
Герб Туркменскай ССР **Герб Туркменскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі** — дзяржаўны сімвал Туркменскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі. 

Дзяржаўны герб Туркменскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі складаецца з малюнка на фоне ўзыходзячага сонца сярпа і молата, чырвонай зоркі, фабрычных будынкаў, апраўленых вянком з расчыненага бавоўны і каласоў, дывана, з надпісам на абвівальнай вянок чырвонай стужцы: «Пралетары ўсіх краін, злучайцеся!» На туркменскай і рускай мовах. 

Позняя версія герба мела таксама надпіс «ТССР» паміж сярпом і молатам, знізу, і чырвонай зоркай, зверху. 

| Гербы Рэспублік Савецкага Саюза |
| --- |
| Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік | 
Азербайджанская ССР • Армянская ССР • Беларуская ССР • Грузінская ССР • Казахская ССР • Кіргізская ССР • Латвійская ССР • Літоўская ССР • Малдаўская ССР • РСФСР • Таджыкская ССР • Туркменская ССР • Узбекская ССР • Украінская ССР • Эстонская ССР
 |
**Герб Французскай Гвіяны** ўяўляе сабой шчыт, які складаецца з роўнашырокіх палос сіняга, чырвонага і зялёнага колераў. На сіняй паласе размешчаны тры французскія залатыя лілеі, якія з’яўляюцца сімвалам манархіі Францыі, і ўказваюць на тое, што тэрыторыяй валодае Францыя. Зверху размешчана лічба 1643. У 1643 годзе Французская Гаяна была далучана да Францыі.

На чырвонай паласе намалявана лодка, гружаная золатам, якая плыве па зялёнай рацэ. Лодка з золатам сімвалізуе прыродныя багацці тэрыторыі.

На зялёнай паласе размешчана 3 кветкі гарлачыка, якія ўяўляюць жывую прыроду тэрыторыі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Герб Французскай Гвіяны

| Краіны Паўднёвай Амерыкі: Гербы |
| --- |
| 
Аргенціна ·  Балівія ·  Бразілія ·  Венесуэла ·  Гаяна ·  Калумбія ·  Парагвай ·  Перу ·  Сурынам ·  Уругвай ·  Чылі ·  Эквадор
 |
| 
Фалклендскія астравы ·  Французская Гвіяна ·  Паўднёвая Георгія і Паўднёвыя Сандвічавы астравы
 |
**Шу́мег** (венг.: Sümeg) — горад на захадзе Венгрыі, у медзье Веспрэм. Насельніцтва 6 283 чалавекі (2014).

Геаграфія
---------

Шумег размешчаны прыкладна за 150 км на паўднёвы захад ад Будапешта, за 25 км на поўнач ад Кестхея і ўзбярэжжа возера Балатан, і за 50 км на захад ад Веспрэма.

Гісторыя
--------

Шумегская крэпасць на ўзгорку
Амаль уся гісторыя Шумега звязана з вядомай крэпасцю на высокім узгорку (270 м), заснаванай у XI стагоддзі ў часы кіравання караля Іштвана Святога. У 1241 годзе кароль Бела IV схаваўся ў Шумегскай фартыфікацыі ад нашэсця манголаў, якія не здолелі яе ўзяць. У перыяд турэцкага нашэсця XVI—XVII стагоддзяў крэпасць шмат разоў бралася ў аблогу, але гэтак і не была скароная туркамі. Пасля заняпаду Веспрэма ў 1552 годзе рэзідэнцыя веспрэмскага біскупа была перанесена ў Шумег.

Пасля выгнання турак і ўваходжання Венгрыі ў склад імперыі Габсбургаў, у краіне адбылося нацыянальна-вызваленчае паўстанне на чале з Ферэнцам Ракацы. Пасля здушэння паўстання аўстрыйцы ўзарвалі муры амаль усіх крэпасцей Венгрыі, у т.л. Шумегскай. Нягледзячы на гэта, многія часткі крэпасці даволі добра захаваліся, і ў ёй неаднаразова праводзіліся рэстаўрацыйныя работы.

У XVIII стагоддзі пачаўся рост горада пад сценамі крэпасці, быў пабудаваны біскупскі палац, каменная Узнясенская царква, вялікая колькасць выдатных будынкаў. Аднак у XIX стагоддзі хуткі рост суседніх Веспрэма, Кестхея і Тапальцы ператварыў Шумег у невялічкае правінцыйнае мястэчка.

Славутасці
----------

Біскупскі палац і кляштар францысканцаў
* Шумегская крэпасць — найбуйнейшая і адна з самых вядомых сярэдневяковых крэпасцей Венгрыі
* Узнясенская царква (1757 год, пабудаваная ў стылі ракако)
* Кляштар францысканцаў (1657 год, барока)
* Біскупскі палац (1755 год, барока)

Вядомыя асобы
-------------

* Ферэнц Энц — венгерскі ўрач, батанік, садавод.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг Румыніі Савата, Румынія
* Сцяг Германіі Бадэн-Вюртэмберг, Германія
* Сцяг Польшчы Косцян, Польшча
* Сцяг Італіі Вабарна, Італія
* Сцяг Венгрыі Тапальца, Венгрыя

Літаратура
----------

* Венгрия. Путеводитель. — Вокруг света, 2007. — ISBN 978-5-98652-117-6

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Шумег

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4118879-2 · LCCN: n81026015 · NKC: ge1099806 · VIAF: 136675094 |
**Рамуальд Жакоўскі** (1897 — 1 снежня 1919) — беларускі акцёр.

Пачаў працаваць у трупе Першага беларускага таварыства драмы і камедыі (1917—1919), якое было створана Ф. Ждановічам пры ўдзеле І. Буйніцкага і У. Фальскага ў 1917 годзе. У 1918 годзе разам з Ф. Ждановічам працаваў у Вільні. У красавіку—лістападзе разам з Ф. Ждановічам працаваў у Беларускім савецкім тэатры. У 22-гадовым узросце скончыў жыццё самагубствам.

Ролі
----

Выконваў ролю Старца ў «Раскіданым гняздзе» (паводле п’есы Я. Купалы), стварыў глыбока псіхалагічны вобраз. Добра дэкламаваў, пісаў вершы.
Сярод іншых роляў:

* Пісар і Кукса («Пашыліся ў дурні» М. Крапіўніцкага),
* сват Якуб (вадэвіль «Модны шляхцюк» К. Каганца).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Беларусь, 1995

Літаратура
----------

* Жакоўскі Рамуальд // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 304—305. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
* Календарыюм // Czasopis, № 12/2009

Спасылкі
--------

* Жакоўскі Рамуальд на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
Прыклад тыповага ландшафту лесатундры
**Лесату́ндра** — занальны тып ландшафту, які характарызуецца чаргаваннем на водападзелах тундры і лесу. 

Лесатундравая зона — прыродная зона сушы субаркгычнага пояса Паўночнага паўшар'я з перавагай тундравых і лясных ландшафтаў. Цягнецца ад тундравай зоны на поўначы Еўразіі і Амерыкі ў выглядзе паласы шырынёй ад 30—50 да 300—400 км: у Еўразіі ад Кольскага паўвострава да басейна Індыгіркі (далей на ўсход распаўсюджаны фрагментарна) і праз усю Паўночную Амерыку.

Кліматычныя умовы
-----------------

Сярэднія тэмпературы паветра ў ліпені 10-12 °C, а ў студзені, у залежнасці ад кантынентальнасці клімату, ад -10° да -40 °C.

Нягледзячы на малую колькасць атмасферных ападкаў (200-350 мм), для лесатундры характэрна рэзкае перавышэнне ўвільгатнення над выпарэннем, што абумоўлівае шырокае распаўсюджванне азёр - ад 10 да 60% плошчы падзоны. Распаўсюджана забалочванне. У жыўленні рэк пераважаюць талыя снегавыя воды, таму паводка на рэках бывае ўлетку, калі растае снег.

Глебы тарфяніста-глеевыя, тарфяна-балотныя, а пад рэдкалессямі - глеева-падзолістыя (падбуры). За выключэннем рэдкіх талікаў грунты паўсюдна шматгадовамерзлыя.

Флора
-----

Хмызняковыя тундры і рэдкалессі змяняюцца ў сувязі з даўготнай занальнасцю. Ва ўсходняй частцы паўночнаамерыканскай лесатундры разам з карлікавымі бярозамі і палярнымі вербамі растуць чорная і белая елкі, а на захадзе бальзамічная піхта; на Кольскім паўвостраве - павіслая бяроза; на ўсход аж да Урала - елка; ў Заходняй Сібіры - елка з сібірскай лістоўніцай; ўсход ад плато Путарана - даурская лістоўніца з бярозай худой.

Рэкі лесатундры аказваюць ўздзеянне на кліматычныя ўмовы ў далінах, таму па рачным далінах драўняная расліннасць далёка пранікае ў тундру. Акрамя таго, даліны рэк абараняюць лес ад жорсткіх вятроў, якія здараюцца там. Астраўкі лясоў складаюцца з бярозы, елкі, лістоўніцы. Дрэвы нізкарослыя, месцамі прыхіліць да зямлі. У міжрэччах сустракаюцца нізкарослыя разрэджаныя лясы. Яны чаргуюцца з хмызняковай тундрай.

Фауна
-----

Жывёльны свет лесатундры падобны на жывёльны свет тундры. У фауне лесатундры прысутнічаюць розныя віды лемінгаў, землярыйкі, паўночныя алені, пясцы, курапаткі - белая і тундряная, палярная сава і вялікая разнастайнасць пералётных, вадаплаўных і малых, птушак. Лесатундра - каштоўная аленевая паша і паляўнічае ўгоддзе.

Ахова і выкарыстанне
--------------------

Для аховы і вывучэння прыродных ландшафтаў лесатундры створаны запаведнікі і нацыянальныя паркі, у тым ліку Таймырскі запаведнік. Аленегадоўля і паляванне - традыцыйныя заняткі карэннага насельніцтва, які выкарыстоўвае да 90% тэрыторыі пад аленевыя пашы. Разам з паўночнай і сярэдняй тайгой лесатундра ўваходзіць у зону ачаговага земляробства. Тут месцамі ў адкрытым грунце вырошчваюць бульбу, капусту, цыбулю, рэпу, радыску, зеляніну.
**Ка́рлаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Камарынскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Карлаўка.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Камарынскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Камарынскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ялбжыкоўскі.
**Рамуальд Ялбжыкоўскі** (польск.: Romuald Jałbrzykowski; 7 лютага 1876, м. Лянтова Домб каля г. Ломжа, Польшча — 19 чэрвеня 1955, Беласток) — рымска-каталіцкі царкоўны дзеяч Польшчы, Заходняй Беларусі і Літвы. Доктар тэалогіі.

Біяграфія
---------

Скончыў каталіцкую духоўную семінарыю ў г. Сейны і Пецярбургскую каталіцкую духоўную акадэмію (1902). У 1901 пасвячоны ў ксяндзы. У 1902—08 выкладаў у Сейненскай семінарыі. 3 1910 канонік капітула Сейненскай дыяцэзіі. У 1-ю сусветную вайну ў 1915 выехаў у Магілёў, у 1916 — у Мінск, дзе ствараў камітэты дапамогі бежанцам-палякам. У 1917—18 у Сейненскай дыяцэзіі, генеральны вікарый парафій яе ўсходняй часткі, выдаваў часопіс «Tygodnik katolicki» («Каталіцкі штотыднёвік»). У 1918—25 біскуп-суфраган Сейненскай дыяцэзіі з рэзідэнцыяй у г. Ломжа. У 1925—26 кіраваў новаўтворанай Ломжынскай дыяцэзіяй. 3 1926 архібіскуп і мітрапаліт віленскі, патрон буйнейшай клерыкальнай арганізацыі на тэрыторыі ўсходніх ваяводстваў Польшчы — «Каталіцкай лігі». Садзейнічаў актывізацыі каталіцкай царквы ў Заходняй Беларусі. Склікаў з’езды біскупаў і манаскіх ордэнаў. Прыхільнік адраджэння царкоўнай уніі ў форме «ўсходнеславянскага абраду». Супрацьстаяў захадам «Беларускай хрысціянскай дэмакратыі» ўзмацніць беларускі ўплыў у царкве.

У кастрычніку 1939 арыштаваны органамі НКУС СССР па абвінавачанні ў антысавецкай дзейнасці. У выніку хадайніцтва Ватыкана вызвалены ў сакавіку 1941 і прызначаны апасталічным адміністратарам над усімі дыяцэзіямі Літвы, Беларусі, Латвіі і ўсходніх раёнаў Польшчы. У лютым 1942 арыштаваны гестапа па абвінавачанні ў сувязях з польскім падполлем. Пасля пратэстаў Ватыкана Р. Ялбжыкоўскаму прапанавана выйсці з турмы, але ён адмовіўся, патрабуючы вызваліць і іншых арыштаваных прэлатаў. Вызвалены ў верасні 1944 Чырвонай Арміяй.

У ліпені 1945 дэпартаваны ў Польшчу, заснаваў у Беластоку сваю кафедру. Да смерці лічыўся мітрапалітам віленскім, хоць фактычна кіраваў толькі часткай мітраполіі на тэрыторыі ПНР.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Фёдараў І.* Ялбжыкоўскі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі у 6 т. Т. 6. Кн. II. — Мн. 2003.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: romuald-jalbrzykowski-1876-1955-arcybiskup-wilenski-wiesz · Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | GND: 12947231X · ISNI: 0000 0001 1035 8610 · LCCN: n2003108010 · NUKAT: n99013238 · VIAF: 3553431 |
Лесвіца ў Падміколле
**Лесвіца ў Падміколле** — лесвіца ў Магілёве, якая вядзе ад гістарычнага цэнтра горада да парку Падміколле.

Гісторыя
--------

Лесвічны спуск з каскадным фантанам пачалі будаваць у 2017 годзе. Увесь праект абыйшоўся ў 4 мільёны 700 тысяч рублёў. Збудаванне замяніла на месцы спуску ў Падміколле старую драўляную лесвіцу. У будаўніцтве ўдзельнічалі «Будтрэст №12», «Упраўленне камунальных прадпрыемстваў», «Магілёўграмадзянпраект», «Гарводаканал», «Магілёўзелянгас» і іншыя будаўнічыя арганізацыі.

Падміколле з лесвіцы
На ўрачыстым адкрыцці 28 верасня 2018 года ўзнагародзілі лепшых будаўнікоў аб’екта.

Архітэктура
-----------

Вадаспад з гротамі
Пляцоўкі адпачынку
Фантан каля падножжа
Лесвіцца спускаецца ад вуліцы Карла Маркса каля плошчы Арджанікідзэ да Вялікай Грамадзянскай вуліцы і парку Падміколле. Архітэктурнае рашэнне абумоўлена ландшафтнымі асаблівасцямі мясцовасці. Леснічныя маршы, падзеленыя водным каскадам, пасля першай агляднай пляцоўкі разыходзяцца ў бакі. На прамежкавых пляцоўках створаны зоны адпачынку з паўкруглымі лаўкамі. На трох пляцоўках у месцах сыходжання маршаў — вадаспады з гранітнай чашай, абапал ад якіх, пад агульнай лучковай аркай, размешчаны гроты. Далей лесвіцы, ізноў падзеленыя каскадам, ідуць паралельна да самага нізу. Каля падножжа, абапал лесвіцы, размешчаны круглыя гранітныя фантаны. Даўжыня лесвічнага спуску — 27 метраў, лесвіца мае 250 ступеняў

Зноскі
------

1. 1 2  Лестница с каскадным фонтаном открыта в Могилеве Архівавана 1 кастрычніка 2018.
2. ↑  4,7 млн рублей и 27 метров в высоту. В Могилеве открыли лестницу с каскадным фонтаном(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Шу́мава** (чэшск.: Šumava [ˈʃʊmava]), або **Баге́мскі Лес** (ням.: Böhmerwald) — сярэдневышынны горны хрыбет даўжынёй каля 200 км уздоўж германа-аўстрыйска-чэшскай мяжы.

Вышыня да 1456 м (гара Вялікі Явар, Германія). У чэшскай частцы найбольш высокая гара — Плечы (1378 м). Да вышыні 800 м пакрыты ялова-букавымі, вышэй — ялова-піхтавымі лясамі.

У чэшскай частцы знаходзіцца аднайменны нацыянальны парк.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Шумава

Тапаграфія

| Горы Чэхіі |
| --- |
|  | 
* Крконашэ
* Мараўска-Сілезскія Бяскіды
* Рудныя горы
* Шумава
* Эльбскія Пясчанікавыя горы
* Яварнікі

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4007472-9 · LCCN: sh85015327 · NKC: ge128617 · VIAF: 234113490 |
**Рамуальдас Озалас** (31 студзеня 1939, Ёнішкеліс — 6 красавіка 2015, Вільнюс) — літоўскі палітык і публіцыст. Актывіст руху Саюдзіс, дэпутат Сейма Літоўскай Рэспублікі (1992—2000), выкладчык Вільнюскага ўніверсітэта.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 31 студзеня 1937 года ў Ёнішкелісе. У 1957 годзе скончыў школу ў мястэчку Базіліянай Шаўляйскага раёна. З 1957 па 1962 год вывучаў філасофію ў Вільнюскім універсітэце, у 1968—1973 гадах вучыўся ў аспірантуры. З 1973 па 1989 год — выкладчык Вільнюскага ўніверсітэта. З 1965 па 1968 год працаваў спачатку адказным сакратаром, а затым рэдактарам аддзела часопіса «Kultūros barai».

Быў членам Камуністычнай партыі Літвы з 1973 па 1990 годы. З 1988 па 1990 год — член літоўскага руху за незалежнасць Саюдзіс. У 1988 годзе заснаваў нацыяналістычную арганізацыю «Вільня». З 1990 па 1991 год быў намеснікам прэм’ер-міністра Літвы разам з Альгірдасам Бразаўскасам. Уступіў у Саюз цэнтра Літвы ў 1993 годзе і быў яго старшынёй да 2000 года. У 1996 годзе быў абраны ў Сейм і заставаўся яго дэпутатам да 2000 года. З 2003 па 2007 годы ўзначальваў Нацыянальную партыю Цэнтра, у 2005 годзе перайменаваную ў Літоўскую партыю Цэнтра.

Памёр 6 красавіка 2015 года ў Вільнюсе. Пахаваны на Антакальніскіх могілках.

Творы
-----

* Pasakojimai apie filosofiją. Vilnius 1988. ISBN 5-7900-0008-8 (*Апавяданні пра філосафаў і філасофію*)
* Pirmieji atkurtosios nepriklausomybės metai. 1992 (*Першыя гады адноўленай незалежнасці*)
* Atgimimo ištakose. 1997 (*Ля вытокаў адраджэння*)
* Išsivadavimas. 1998 (*Вызваленне*)

Зноскі
------

1. 1 2  Romualdas Ozolas //

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1070958115 · GTAA: 139728 · ISNI: 0000 0001 0967 2215 · LCCN: n79118282 · NUKAT: n00013081 · SUDOC: 102138117 · VIAF: 43121968 |

 |
Сцяг руху.
**Карлісты** (ісп.: carlistas) — рэакцыйны палітычны рух у Іспаніі. Быў актыўны на працягу паўтары стагоддзяў, з 1830-х да 1970-х гадоў. 

З’яўленне карлістаў звязана з імем іспанскага караля Фердынанда VII. У 1830 годзе манарх, насуперак салічнаму закону, пазбавіў свайго брата Дон Карласа ад права быць спадчыннікам прастола, абвясціўшы пераемнікам дачку Ізабелу. Смерць караля ў 1833 годзе прывяла да грамадзянскай вайны паміж Ізабелай, падтрыманая хрыстаносамі, і Дон Карласам, чые прыхільнікі называліся карлістамі.

Нягледзячы на няўдачу ў канфлікце карлісты не змірыліся і працягвалі настойваць на выкананні салічных законаў.

У XX стагоддзі рух прыняў актыўны ўдзел у грамадзянскай вайне 1936—1939 гадоў, дзе падтрымаў нацыяналістаў.

Карлісты існуюць і ў сучаснай Іспаніі, хоць ужо не гуляюць сур’ёзнай ролі ў палітыцы.

Літаратура
----------

* Карлисты // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
**Рамуальд Андрэевіч Падбярэскі** або **Падбярэзскі** (1812/(1813), Вільня — 22 кастрычніка 1856, Архангельская губ.) — беларускі выдавец, літаратуразнавец, публіцыст, фалькларыст.

Паходжанне
----------

Паходзіў з шляхецкага роду Падбярэзскіх. Часта Падбярэзскіх, у т.л. Рамуальда, называюць **Друцкімі-Падбярэзскімі** або **Падбярэзскімі-Друцкімі**, але род князёў Друцкіх-Падбярэзскіх згас у XIV ст. Пазней Падбярэззем валодалі князі Ямантавічы, якія зваліся Ямантавічамі-Падбярэзскімі. Пасля згасання Ямантавічаў-Падбярэзскіх іх маёнткі перайшлі па кудзелі да полацкіх баяр Яцковічаў, адна з галін іх роду стала звацца Падбярэзскімі, з яе паходзіў і Рамуальд Падбярэзскі.

Біяграфія
---------

Скончыў Віленскую гімназію (1830). Рыхтаваўся да паступлення ў Віленскі ўніверсітэт, але той быў закрыты царскімі ўладамі. У 1836—1840 гг. вучыўся на юрыдычным факультэце Маскоўскага ўніверсітэта. Падтрымліваў сувязі з расійскімі славянафіламі. Перакладаў на польскую мову рускія байкі і друкаваў іх у часопісе «Athenaeum». З 1841 г. пераехаў у Пецярбург, дзе зблізіўся з Т. Шаўчэнкам. У 1847 г. вярнуўся ў Вільню. Выдаваў літаратурна-навуковыя альманахі «Rocznik Literacki» (т. 1—4, Пецярбург—Вільня, 1843—1849) і «Pamіetnik naukowo-literacki» (т. 1—2, ч. 1—6, Вільня, 1849—1850). Аўтар прадмовы «Беларусь і Ян Баршчэўскі» да кнігі «Шляхціц Завальня…» Я. Баршчэўскага (1844). Выдаў зборнік Т. Лада-Заблоцкага «Паэзія» (1845) і «Дыярыуш» С. Бельскага («Athenaeum», 1842. Т. 4). Аўтар публікацый па беларускім фальклоры. За публіцыстычную дзейнасць арыштаваны ў 1850 г. і сасланы ў Архангельскую губерню, дзе і памёр.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 2 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003.
* Варановіч С. (Александровіч С.). Р. Друцкі-Падбярэскі // Беларусь. 1958, № 11;
* Каханоўскі Г. Лёс Рамуальда Падбярэскага // ЛіМ. 1976, 6 жн.;
* Кісялёў Г. Загадка беларускай «Энеіды». Мн. 1971. С. 27—40;
* Antoni Abramowicz — muzyk // Rocznik Literacki. 1846. T. 3.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Рамуальд Андрэевіч Падбярэскі на Вікісховішчы |

* М. Хаўстовіч Жыццё і творчасць Рамуальда Падбярэскага Архівавана 5 сакавіка 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Рускі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | NKC: js2009397185 · NUKAT: n99710284 · VIAF: 166001346 |
**Шум** — горад у Маўрытаніі, у дэпартаменце Атар вобласці Адрар. Праз горад праходзіць Маўрытанская чыгунка.

Гісторыя
--------

Росквіт і заняпад горада былі звязаны з яго становішчам на транссахарскіх гандлёвых шляхах. У 1977 годзе горад быў атакаваны французскімі войскамі як меркаваная база фронта Палісарыё.

Славутасці
----------

Горад знаходзіцца ў тым месцы, дзе мяжа паміж Маўрытаніяй і Заходняй Сахарай робіць паварот пад прамым вуглом. Калі французскія каланіяльныя ўлады вырашылі напачатку 1960-х гадоў пабудаваць Маўрытанскую чыгунку, то іспанскія каланіяльныя ўлады Заходняй Сахары выставілі ўмовы, якія зрабілі пракладванне рэек па роўным пустэльным заходнесахарскаму ўчастку непрымальным для французаў. Таму французскія інжынеры пабудавалі чыгунку паралельна мяжы на французскай тэрыторыі, дзеля чаго ім прыйшлося прабіць двухкіламятровы тунэль у суцэльным граніце. Гэты цяпер не выкарыстоўваемы тунэль зараз завуць «афрыканскім помнікам еўрапейскай дурасці».
**Дальвік** (ісл.: Dalvík) — горад у Ісландыі.

Геаграфія
---------

Горад Дальвік знаходзіцца на паўночным узбярэжжы Ісландыі, на беразе фіёрда Эя-фіёрд, які выходзіць у Грэнландскае мора, на поўнач ад Акюрэйры. Горад з'яўляецца адміністрацыйным цэнтрам акрыгі Дальвікурбігд, што адносіцца да рэгыёна Нордурланд Эйстра. Насельніцтва Дальвіка складае 1414 чалавекі (на 01.12 2007).

Дальвік — буйны рыбалоўны порт. Здзяйсняюцца рэгулярныя паромныя рэйсы, што злучаюць горад з востравам Грымсей, які знаходзіцца на Палярным коле. У водах Эяфіёрдура, перад Дальвікам, знаходзіцца востраў Хрысей, з насельніцтвам ў 180 чалавек, які адносіцца да акругі Акюрэйры. Адлегласць ад Дальвіка да сталіцы Ісландыі Рэйк’явіка складае 412 кіламетраў.

Гісторыя
--------

У 1934 годзе горад быў моцна разбураны ў выніку землятрусу.

У 1998 годзе горад быў аб'яднаны з 2 сялянскімі абшчынамі і стварыў новую акругу Дальвікурбігд.

У 1916 годзе ў Дальвіку нарадзіўся трэці прэзідэнт Ісландыі Крысціян Эльд'яўрн (1968—1980).

Гарады-пабрацімы
----------------

* Ілакартаарміут[d], Грэнландыя
* Вібарг, Данія
* Камуна Лунд, Швецыя
* Порва, Фінляндыя
* Хамар, Нарвегія

Зноскі
------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n94089823 · VIAF: 140876469 |
**Вінніцкі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Міхаіла Кацюбінскага** — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў Вінніцы.

Гісторыя
--------

Вінніцкі настаўніцкі інстытут пачаў сваю дзейнасць 1 ліпеня 1912 года. у адведзеным горадам будынку. Афіцыйнае адкрыццё адбылося 14 верасня 1912 года. Інстытут быў заснаваны без падзелу на аддзяленні або факультэты. Студэнт, які сканчаў гэтую навучальную ўстанову, мог выкладаць любы прадмет. Спачатку ў ім навучалася 20 студэнтаў, у наступныя гады кантынгент рос, але не дасягаў больш за 100 чалавек. У 1920 годзе настаўніцкі інстытут быў рэарганізаваны ў Інстытут народнай адукацыі, у якім функцыянавала два аддзяленні - дашкольная і школьная. У лістападзе 1922 года Вінніцкаму інстытуту народнай адукацыі было прысвоена імя У. Леніна. У 1924 годзе інстытут перавялі ў Камянец-Падольскі і аб'ядналі з мясцовым ВНУ. Затое ў 1925 годзе у Вінніцы быў створаны Украінскі педагагічны тэхнікум імя І. Франка. У 1926 годзе Украінскі педтэхнікум атрымаў статус вышэйшай навучальнай установы гуманітарнага профілю. На аснове педтэхнікума ў жніўні 1930 года у Вінніцы пастановай Савета Народных Камісараў УССР зноў была створана вышэйшая навучальная ўстанова — Інстытут сацыяльнага выхавання, дзе функцыянавала 4 аддзялення — гісторыка-эканамічнае, аграбіялагічнае, моўна-літаратурнае, тэхніка-эканамічнае. У 1933 годзе калегія Наркамата адукацыі УССР ператварыла інстытуты сацыяльнага выхавання ў педагагічныя інстытуты з 4-х гадовым тэрмінам навучання.

Структура
---------

* Прыродазнаўча-геаграфічны факультэт
* Факультэт філалогіі і журналістыкі імя Міхаіла Стэльмаха
* Факультэт дашкольнай, пачатковай адукацыі і мастацтваў імя Валянціны Валошын
* Факультэт гісторыі, права і публічнага кіравання
* Факультэт замежных моў
* Факультэт матэматыкі, фізікі, камп'ютэрных навук і тэхналогій
* Факультэт фізічнага выхавання і спорту
* Вучэбна-навуковы інстытут педагогікі, псіхалогіі, падрыхтоўкі спецыялістаў вышэйшай кваліфікацыі

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт установы
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вінніцкі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Міхаіла Кацюбінскага

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 4909 6373 · LCCN: n99274460 · NKC: ko20201065268 · VIAF: 137392134 |
**Вікто́р Вазарэлі́** (фр. Victor Vasarely; 9 красавіка 1906—15 сакавіка 1997), пры нараджэнні *Дзьёзё Ва́шархеі* (венг. Vásárhelyi Győző) — французскі мастак, графік і скульптар. Сын — мастак Жан-П’ер Івараль.

Жыццё і творчасць
-----------------

У 1925 годзе скончыў школу. У 1927 годзе паступіў у мастацкую акадэмію Польдзіні-Волькман у Будапешце. У 1928 годзе вучоба ў атэлье «Мюхелі» ў Будапешце. У канцы 1920-х — вучыўся ў Баўхаўсе ў Шандора Бортніка і Л. Мохай-Надзя. У 1930 годзе ажаніўся і пераехаў у Парыж. У 1930—1940 гадах працаваў у розных французскіх рэкламных агенцтвах малявальшчыкам і графікам. У 1944 годзе пачаў працаваць у жанры жывапісу. У 1947 годзе мастацкі перыяд «Бель-Іль», майстар працаваў з круглымі і эліпсоіднымі формамі.
У 1948 годзе пераехаў у Горд (дэпартамент Ваклюз), мастацкі перыяд «Горд-Крышталь»; карціны мастака двухзначныя, майстар шмат працаваў над перспектывай і аб’ёмам прасторы.
У 1951 годзе — перыяд «Дэнфер». У 1955 годзе напісаў «Жоўты маніфест» (фактычна, праграма «оп-арта»); кінетычны перыяд творчасці, архітэктанічныя працы, стварыў эскізы для дываноў, удзельнічаў у афармленні ў кінаіндустрыі. У 1961 годзе пераехаў з Аркюля ў Анет-сюр-Марн. У 1969 годзе прысуджана званне прафесара ў Вышэйшай школе прыкладнога мастацтва ў Будапешце. У будапешцкім палацы Зічы працуе музей Віктора Вазарэлі.

Зноскі
------

1. ↑  Victor Vasarely<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Library of Congress Authorities — Library of Congress. Праверана 26 жніўня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13219454'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q131454'></a>
3. ↑  RKDartists<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
4. ↑   Праверана 30 чэрвеня 2022.
5. ↑  Victor Vasarely // Babelio — 2007.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2877812'></a>
6. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
7. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>