Суседзі і правінцыі ПАР
Тэрыторыю ПАР займаюць пласкагор'і Вельда і Кару, на поўдні і ўсходзе ляжаць горы. Нетры ПАР багатыя вуглём, рудамі чорных і каляровых металаў, алмазамі. Кліматычныя ўмовы, раслінны і жывёльны свет надзіва разнастайныя, кожны куток краіны непаўторны. Найбуйнейшая рака — Аранжавая.

Геаграфічнае становішча
-----------------------

Займаючы плошчу 1,22 млн кв.км. ПАР з'яўляецца 24-й па велічыні тэрыторыі краінай свету. Самая паўднёвая дзяржава кантынента. Менавіта тут знаходзіцца паўднёвая кропка Афрыкі — мыс Іголкавы, а за 100 км на захад — яшчэ болей знакаміты мыс Добрай Надзеі. На працягу 2500 км абмываецца параўнальна халоднымі водамі Атантычнага акіяна на захадзе і Індыйскага — на ўсходзе. На поўначы мяжуе з Намібіяй (частка мяжы ідзе па рацэ Аранжавая), Батсванай і Зімбабвэ (часткова па рацэ Лімпопа), на паўночным усходзе з Мазамбікам і Свазілендам; а яшчэ цалкам акружае невялічкую Лесота, якая з'яўляецца прыкладам класічнага анклава.

Рэльеф
------

Тапаграфія ПАР. Зубчастая лінія — Вялікі Уступ. Яе чырвоная частка — Драконавы горы
Большая частка тэрыторыі краіны ўяўляе сабой высокае (ад 1000 на захадзе да 2100 м на ўсходзе) і амаль плоскае Цэнтральнае плато, што абрываецца да поўдня і ўсходу Вялікім Уступам. Усходняя, найбольш стромая і расчлененая чатка Уступа, вядомая пад назвай Драконавых гор. Менавіта тут знаходзіцца найвышэйшая кропка краіны — гара Матадзі (3450 м). На поўдзень ад паўднёвай стромы Уступа паралельна берагу разаслаліся невысокія (да 2,5 км), ледзьве вышэйшыя за Цэнтральнае плато, старажытныя складкаватыя Капскія горы. Нізінамі ў ПАР занята ўсходняе ўзбярэжжа, найвялікшая з нізін — даліна Лімпопа на мяжы з Мазамбікам.

Карысныя выкапні
----------------

ПАР казачна багатая руднымі карыснымі выкапнямі — нетры краіны ўтрымліваюць агромністыя запасы золата, жалезных руд, медзі, марганцу; а таксама алмазамі і каменным вуглём. Бушвельдскі магматычны комплекс змяшчае большую частку вядомых сусветных запасаў металаў плацінавай групы, а менавіта, плаціны, паладыю, рутэнія і інш. Комплекс змяшчае 75 % сусветных запасаў плаціны і 50 % — паладыю.

Клімат
------

Клімат на большай частцы тэрыторыі ПАР трапічны: засушлівы на захадзе (ажно да пустыннага на паўночным захадзе) і вільготны на ўсходзе. Поўдзень краіны ляжыць у субтрапічным поясе, для заходняй часткі якога характэрныя міжземнаморскія рысы: гарачае сухое лета, прахалодная вільготная зіма; усходняя ж частка ляжыць у вільготнай вобласці, менавіта тут, ля падножжа Драконавых гор, знаходзіцца "полюс ападкаў" краіны са знакам +.

Гідраграфія
-----------

Дамба Гарыеп на Аранжавай
Палову краіны займае басейн ракі Аранжавая, што пачынаецца ў Драконавых гарах, адкуль прымае і свой найбуйнейшы прыток — раку Вааль, і ўпадае ў Атлантычны акіян. На рацэ Аранжавая размяшчаецца 146-метровы вадаспад Аўграбіс. Ападкадэфіцытныя раёны краіны адчуваюць недахоп у вадазабеспячэнні. Каб пазбегнуць дэфіцыту вады, асабліва пітной, на рэках будуюцца вадасховішчы. Аднак менавіта Кейптаўн апынуўся першым вялікім горадам планеты, які рызыкуе застацца зусім без вады.

Біяразнастайнасць і ландшафты
-----------------------------

Краявід Кару
Зарасці Бушвельда
Намакваленд у квеце, верасень
Паводле агульнай біяразнастайнасці ПАР шостая на планеце. Раслінны свет гэтай зямлі настолькі багаты і самабытны, што біягеографам прыйшлося выдзеліць цэлае фларыстычнае царства — Капскае, адно з шасці ў свеце. Тут сустракаецца больш за 22000 відаў вышэйшых раслін, або каля 9 % усіх вядомых відаў раслін на Зямлі.

Уражвае стракатасць раслінных фармацый, што можна сустрэць у ПАР. Поўдзень Цэнтральнага плато і поўнач Капскіх гор займае Кару, хмызняковы стэп. На поўнач ландшафты Кару змяняюцца яшчэ болей сухімі фармацыямі Калахары. Крайні захад краіны займаюць паўпустыні Намакваленда: большую частку года безжыццёвыя, ўвесну яны красуюць неверагоднымі фарбамі. Усходняя, лепш увільготненая частка Цэнтральнага плато занятая саваннамі Высокага Вельда. На поўнач ад Высокага Вельда раскінуўся Бушвельд, што абрынваецца да даліны Лімпопа (Нізкі Вельд). Добра ўвільготненыя 300 км паласы паўднёвага берага на мяжы Заходняга і Усходняга Кейпаў за шыкоўную вегетацыю атрымалі назву "Дарога садоў". Жывёльны свет ПАР класічны для саванавай Афрыкі, з вялікай разнастайнасцю мегафаўны.

Ахова прыроды
-------------

У даліне Лімпопа на поўначы краіны знаходзіцца адзін з самых вялікіх і слаўных нацыянальных паркаў Афрыкі — парк Кругера плошчай 19 633 кв км.

Гл. таксама
-----------

* Рака Брыдэ
* Астравы Прынс-Эдвард

Зноскі
------


| ⛭ Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка ў тэмах |
| --- |
| Гісторыя | Капская калонія • Трансвааль • Аранжавая Свабодная дзяржава • Паўднёва-Афрыканскі Саюз |
| Сімвалы | Герб • Сцяг (спіс сцягоў) • Гімн (Nkosi Sikelel' iAfrika • Die Stem van Suid-Afrika) |
| Палітыка | Канстытуцыя • Парламент • Прэм’ер-міністр • Знешняя палітыка |
| Узброеныя сілы | Ваенна-марскія сілы · Ваенна-паветраныя сілы · Сухапутныя войскі |
| Эканоміка | Валюта • Іаганесбургская фондавая біржа • Сельская гаспадарка • Турызм (нацыянальныя паркі • сусветная спадчына) |
| Транспарт | Авіякампаніі • Аэрапорты • Чыгуначны транспарт |
| Геаграфія | Сталіцы: Прэторыя, Кейптаўн, Блумфантэйн • Гарады |
| Адміністрацыйны падзел | Акруга (гарадскія акругі • раёны • мясцовыя муніцыпалітэты) |
| Грамадства | Насельніцтва • Мовы (Служба нацыянальных моў) • Навука • Адукацыя • Рэлігія (індуізм • праваслаўе) |
| Спорт | Алімпійскія гульні • SAFA • Premier Soccer League • SA Tennis Open • Гран-пры Паўднёвай Афрыкі |
| Культура | Літаратура • Музыка • Святы • Кухня • Вінаробства |
| **Партал «ПАР»**  •  **Праект «ПАР»** |

| Краіны Афрыкі: Геаграфія |
| --- |
| 
Алжыр ·  Ангола ·  Батсвана ·  Бенін ·  Буркіна-Фасо ·  Бурундзі ·  Габон ·  Гамбія ·  Гана ·  Гвінея ·  Гвінея-Бісау ·  Джыбуці ·  Егіпет¹ ·  Замбія ·  Зімбабвэ ·  Каба-Вердэ ·  Камерун ·  Каморы ·  Кенія ·  Дэмакратычная Рэспубліка Конга ·  Рэспубліка Конга ·  Кот-д’Івуар ·  Лесота ·  Ліберыя ·  Лівія ·  Мадагаскар ·  Мазамбік ·  Малаві ·  Малі ·  Марока ·  Маўрыкій ·  Маўрытанія ·  Намібія ·  Нігер ·  Нігерыя ·  ПАР ·  Паўднёвы Судан ·  Руанда ·  Самалі ·  Сан-Тамэ і Прынсіпі ·  Сейшэльскія Астравы ·  Сенегал ·  Судан ·  Сьера-Леонэ ·  Танзанія ·  Тога ·  Туніс ·  Уганда ·  Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка ·  Чад ·  Экватарыяльная Гвінея ·  Эрытрэя ·  Эсваціні ·  Эфіопія
 |
| 
Азорскія астравы ·  Брытанская тэрыторыя ў Індыйскім акіяне ·  в. Узнясення ·  Канарскія а-вы ·  Мадэйра ·  Маёта ·  Мелілья ·  Рэюньён ·  в. Святой Алены ·  Сеўта ·  а-вы Трыстан-да-Кунья ·  Французскія Паўднёвыя і Антарктычныя тэрыторыі
 |
| 
Сахарская Арабская Дэмакратычная Рэспубліка ·  Самаліленд
 |
| ¹ Часткова ў Азіі |