recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Па́шкаўскі бой** — бой паміж 6-й Магілёўскай партызанскай брыгадай і нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў вёсцы Пашкава (цяпер Новае Пашкава) Магілёўскага раёна.

Перадумовы
----------

Падрыхтоўка да разгрому гарнізона ў вёсцы Пашкава, у якім размяшчаўся 53-і паліцэйскі батальён, вялася з восені 1942 года. Праз падпольшчыкаў Магілёва партызаны ўстанавілі сувязь з 2 былымі камандзірамі Чырвонай Арміі і групай салдат батальёна Пашкаўскага гарнізона, якія пажадалі перайсці на бок партызан. Група добраахвотнікаў з ліку партызан (70 чалавек) прайшла спецыяльную падрыхтоўку па тактыцы бою ўнутры памяшкання.

Бой
---

Ноччу 11 лютага партызаны на чале з начальнікам штаба брыгады С. Г. Сідарэнка-Салдаценка, якому было даручана кіраўніцтва гэтым боем, праніклі ў распалажэнне гарнізона, блакіравалі ўсе ўваходы і выхады з казармы і будынкі ў якіх знаходзіліся афіцэры. У першыя хвіліны бою, які працягваўся 4,5 гадзіны ўнутры памяшкання, былі забіты 12 старшых нямецкіх афіцэраў, потым задушана супраціўленне яшчэ адной групы гітлераўцаў, што вяла кулямётны і аўтаматны агонь праз дзверы і вокны дамоў. Група партызан, якая дзейнічала ў казармах, дзе размяшчаліся роты батальёна, захапіла каравульнае памяшканне, з 2 станковымі кулямётамі, поўнасцю раззброіла салдат.

У выніку бою партызаны знішчылі 65 гітлераўцаў, якія аказалі супраціўленне, 180 салдат батальёна разам з партызанамі пайшлі ў размяшчэнне брыгады; было захоплена 7 кулямётаў, 15 пісталетаў, 128 вінтовак, 4 аўтаматы, 11 коней, патроны медыкаменты і шмат рознай ваеннай маёмасці. Страты партызан: 1 загінуў, 10 паранена.

Зноскі
------

1. ↑  Пашковский бой

Літаратура
----------

* *У. С. Пасэ.* Пашкоўскі бой // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 492. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
Венская кавярня «Гавелка» ў ціхую раніцу чацвярга.
**Венская кавярня** (ням.: Wiener Kaffeehaus) — тыповая ўстанова Вены, якая згуляла важную ролю ў фарміраванні венскай культуры. З кастрычніка 2011 года «Культура венскай кавярні» занесеная ў спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА.

Сацыяльныя практыкі, абрады, элегантнасць ствараюць вельмі спецыфічную атмасферу венскага кавярні. Кавярні прывабліваюць шырокім выбарам кававых напояў, выданняў міжнародных газетаў і кандытарскіх вырабаў. Традыцыйна такія ўстановы маюць мармуравыя стальніцы, крэслы *Thonet*, газетныя сталы і дэталі дызайну інтэр’еру ў стылі гістарызму. Аўстрыйскі пісьменнік Штэфан Цвайг называў венскія кавярні спецыяльным інстытутам, фактычна своеасаблівым дэмакратычным клубам, адкрытым для ўсіх па цане таннага кубачку кавы, дзе кожны госць можа гадзінамі сядзець, размаўляючы, пішучы, альбо гуляючы ў карты, але, перш за ўсё, чытаючы свежыя газеты і часопісы.

У шматлікіх класічных кавярнях, як у Цэнтральнай кавярні і кавярні «Прукель», увечары гучыць фартэпіянавая музыка і праводзяцца такія грамадскія мерапрыемствы, як літаратурныя чытанні. У цёплы час года кліенты часта могуць сядзець на вуліцы ў шанігартэне. Практычна ўсе кавярні прапануюць невялікія стравы, як каўбасы, а таксама дэсерты, пірожныя і пірагі, такія як яблыкавы штрудэль, малочна-крэмавы штрудэль, пуншкрапфен і лінцкі торт.

У адрозненне ад некаторых іншых традыцыйных кавярняў па ўсім свеце, лічыцца цалкам нармальным, калт кліент гадзінамі застаецца ва ўстанове і чытае розную літаратура ці прадукцыю СМІ. Разам з кавай афіцыянт будзе падаваць абавязковую шклянку халоднае вады з крану, а падчас доўгага знаходжання часта прыносіць дадатковую ваду без запыту, паводле ідэі абслугоўвання госцяў з узорным пачуццём увагі.

У канцы XIX і пачатку XX стагоддзяў выбітныя пісьменнікі таго часу бавілі час у венскіх кавярнях, пранікаючыся асаблівай атмасферай, дзе сустракаліся адзін з адным, абменьваліся думкамі і нават пісалі свае творы.

Зноскі
------

1. ↑  «Viennese Coffee House Culture» Архівавана 2 снежня 2011.. Intangible Cultural Heritage in Austria

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Венская кавярня
* Гісторыя культуры венскае кавярні. Stadt Wien.
**122-і партызанскі полк «За Радзіму»** — савецкае партызанскае падраздзяленне, створанае ў кастрычніку 1943 года на базе 122-га партызанскага атрада «За Радзіму» (арганізаванага ў савецкім тыле ў чэрвені 1942 года з выпускнікоў Асобага беларускага збора, у верасні прыбыўшага ў Бялыніцкі раён). Дзейнічаў на акупіраванай тэрыторыі Бялыніцкага і Шклоўскага раёнаў. 30 чэрвеня 1944 года полк (1133 партызаны, 3 батальёны) злучыўся з Чырвонай Арміяй.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* А. І. Ліпскі

### Камісар

* М. Ф. Кручынін

### Начальнікі штаба

* П. А. Сікорскі;
* М. А. Салтаказін

Гісторыя
--------

Партызаны праводзілі аперацыі на чыгунках і шашэйных дарогах, наносілі ўдары па нямецкіх гарнізонах, у тым ліку ў вёсцы Пашкава Магілёўскага раёна, гарадскім пасёлку Бялынічы, вёсцы Малы Кудзін Бялыніцкага раёна. 10 верасня 1943 года знішчылі шашэйны мост цераз раку Друць. У маі 1943 і студзені 1944 гадоў вялі баі з карнікамі, 20 чэрвеня 1944 года — за авалоданне чыгуначным участкам Шклоў — Латва, дзе знішчылі больш за 840 рэек.

Гл. таксама
-----------

* Пашкаўскі бой
* Бялыніцкія аперацыі

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Партызанскі полк 122-і // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 477. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Міхаіл Іванавіч Аўтушка** (нар. 10 лютага 1950, Ліпск) - беларускі вучоны ў галіне геахіміі і геалогіі. Кандыдат геолага-мінералагічных навук (1984).

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта (1973) працаваў у ім дырэктарам геалагічнага музея, загадчыкам галіновай навукова-даследчай лабараторыі «Мінеральна-сыравінныя рэсурсы Беларусі», дацэнтам кафедры мінералогіі, петраграфіі і геахіміі. У 1990–1997 гг. старшы навуковы супрацоўнік Інстытута механікі металапалімерных сістэм АН Беларусі, Навукова-даследчага інстытута радыялогіі Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Беларусі. 3 1997 года загадчык лабараторыяй біягеахіміі тэхнагенных радыянуклідаў Рэспубліканскага навукова-даследчага ўнітарнага прадпрыемства «Інстытут радыялогіі».

Асноўныя кірункі даследаванняў – геахімія і карысныя выкапні крышталічнага фундамента Беларусі, заканамернасці міграцыі радона ў паверхневых грунтах, біягеахімія тэхнагенных радыянуклідаў, радыяэкалогія. Аўтар навуковых артыкулаў.

Літаратура
----------

* Аўтушка Міхаіл Іванавіч // Памяць: Докшыцкі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.] ; уклад. А. В. Скараход ; мастак Э. Э. Жакевіч. – Мінск : БелЭн, 2004. – С. 618.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сацюк.
**Вольга Сацюк** (нар. 2 жніўня 1993, Кобрын, Беларусь) — беларуская спявачка. Заняла чацвёртае месца на першым дзіцячым конкурсе песні «Еўрабачанне» ў 2003 годзе. Была першай удзельніцай ад Беларусі на гэтым конкурсе за ўвесь час існавання.

Біяграфія
---------

Вучылася ў музычнай школе з пяці гадоў. Яна ўдзельнічала ў шматлікіх конкурсах спеваў, а таксама перамагла ў дзіцячым конкурсе прыгажосці. Яна стала сусветна вядомай, калі прадстаўляла Беларусь на дзіцячым конкурсе «Еўрабачанне 2003», дзе заняла чацвёртае месца з песняй пад назвай «Танцуй». Песня была напісана на беларускай мове Кацярынай Ліпоўскай, якая была танцорам на сцэне.

Вольга Сацюк працягвала ўдзельнічаць у шмат якіх іншых конкурсах. Яна час ад часу з’яўляецца на беларускім тэлебачанні, выступае і спявае на розных мерапрыемствах. Таксама спявала ў групе пад назвай «Верасята».

Зноскі
------

1. ↑  Афіцыйны сайт Вольгі Сацюк **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 11 красавіка 2020. Праверана 11 красавіка 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
**Брахіяза́ўр** (*Brachiosaurus*; літаральна «плячысты яшчар») — вымерлы род расліннаедных дыназаўраў з групы заўрапод-макранарый, якія жылі ў канцы юрскага перыяду (каля 161,2 - 145,5 млн гадоў назад) на тэрыторыі цяперашняй Паўночнай Амерыкі і Афрыкі. Да адкрыцця *сейсмазаўра*, лічыўся самым высокім дыназаўрам.

Этымалогія
----------

Назва *Brachiosaurus* паходзіць ад грэчаскіх слоў «стар.-грэч.: βραχίων — плячо і стар.-грэч.: σαῦρος — яшчарка.

Будова
------

Маленькая галава на канцы васьмімятровай шыі знаходзілася на вышыні 13 метраў. Ноздры брахіязаўра знаходзіліся на своеасаблівым паўкруглым касцявым грэбні вышэй вока. Верагодна, ноздры злучаліся з паветранымі мяшкамі, як у некаторых качканосых дыназаўраў. Пярэднія ногі брахіязаўра істотна даўжэй задніх, па вонкавым выглядзе яшчар нагадваў гіганцкага жырафа. Аднак яго шыя была накіравана не ўгару, а ўперад пад вуглом прыкладна 45 градусаў. Зубы магутныя, лыжкападобныя. Верагодна, яшчары карміліся лісцем дрэў. 

Брахіязаўры жылі на тэрыторыі Паўночнай Амерыкі і Афрыкі (Танзанія) у канцы юрскай эпохі, але падобныя з імі яшчары (напрыклад, заўрапасейдон) дажылі да сярэдзіны крэйдавага перыяду ў Паўночнай Амерыцы і дасягнулі нават буйнейшых памераў, чым брахіязаўры.

Віды
----

Амерыканскі брахіязаўр (*B. altitorax Riggs, **1903***) — адзін з самых буйных заўрапод, даўжынёй да 27 метраў і вагай каля 50 тон.

У Берлінскім музеі імя Гумбальта выстаўлены шкілет 14-мятровага *Brachiosaurus brancai* (знойдзены на гары Тэндагуру ў Танзаніі), які зараз адносіцца да асобнага роду Giraffatitan. 

*Brachiosaurus nougaredi* быў выдзелены *Lapparent* у 1960 годзе вызначаны як новы від брахіязаўра, апісаны па частцы крыжа і пярэдняй канечнасці, знойдзеных у мясцовасці *Wargla* у Алжыры. Пазней было ўстаноўлена, што гэтыя закамянеласці адносяцца да альбскага веку, і прыкладна на 40 мільёнаў гадоў маладзей *Brachiosaurus altithorax* і *Giraffatitan*. У наш час таксон пазначаны як *nomen dubium*, верагодна, з-за нізкай якасці выкапнёвага матэрыялу.

У 2003 годзе Герхардам Маерам (*Gerhard Maier*) у *Indiana Univeristy Press* быў апісаны новы род *Abdallahsaurus*, які ў наш час пазначаны як nomen nudum, а яго рэшткі адносяцца да *Giraffatitan*.

* СкульптураСкульптура
* Шкілет брахіязаўраШкілет брахіязаўра

Зноскі
------

1. ↑  *Maier, Gerhard*. (2003) «African Dinosaurs Unearthed: The Tendaguru Expeditions». *Indiana Univeristy Press*. 512pp.

Спасылкі
--------

* palaeos.com

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776596720 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Брэнан.

**Кімберлі Джын Брэнан** (англ.: Kimberley Jean Brennan; нар. 9 жніўня 1985, Мельбурн), у дзявоцтве Кроў (англ. Crow) — аўстралійская вяслярка, якая выступала за зборную Аўстраліі па акадэмічным веславанні у перыяд 2006—2016 гадоў. Чэмпіёнка летніх Алімпійскіх гульняў у Рыа-дэ-Жанейра, сярэбраная і бронзавая призёрка Алімпійскіх гульняў у Лондане, двухразовая чэмпіёнка свету, пераможца і прызёрка многіх рэгат нацыянальнага значэння. Таксама вядомая як спартыўны функцыянер, член Алімпійскага камітэта Аўстраліі.

Зноскі
------

1. ↑  Kimberley CROW // Athletics Australia — 1897. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2869069'></a>
2. 1 2  Kimberley Brennan Праверана 8 сакавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21008628'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сыс.

**Анато́ль Ці́ханавіч Сыс** (26 кастрычніка 1959, Гарошкаў, Рэчыцкі раён, Гомельская вобласць — 4 мая 2005, Мінск) — беларускі паэт.

Біяграфія
---------

Скончыў гістарычна-філалагічны факультэт Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта (1982). Пасля службы ў Савецкай арміі працаваў у Веткаўскай раённай газеце, старэйшым спецыялістам на Беларускім тэлебачанні. Дэбютаваў некалькімі вершамі ў часопісе Маладосць (1986). У 1986 годзе А. Сыс разам з А. Бяляцкім, С. Адамовічам і інш. стварыў Таварыства маладых літаратараў «Тутэйшыя». Актыўны ўдзельнік моладзевых нефармальных аб’яднанняў 2-й паловы 1980-х гадоў — «Талака», «Тутэйшыя». Культавы беларускі паэт канца XX ст. Паэзія, грамадзянянская і творчая пазіцыя А.Сыса аказалі вялікі ўплыў на тагачаснае пакаленне беларускіх паэтаў.

Адзін з арганізатараў і прамоўцаў на першых дэмакратычных акцыях «Дзяды» 1987—1988 гг. і мітынга супраць разбурэння Верхняга Горада ў Мінску.

Памёр А. Сыс ад сардэчнага прыступу на сваёй мінскай кватэры. Пахаваны ў роднай вёсцы — Гарошкаў.

Бібліяграфія
------------

* Сыс, А. Агмень. — 1988.
* Сыс, А. Пан Лес. — Мінск: Мастацкая літаратура,1989. — 111с. ББК 84 Бел7 ISBN 5-340-00416-3.
* Сыс, А. Сыс. — 2002.
* Сыс, А. Лён. / укл. прадм. М.Скобла. — Мінск: Кнігазбор, 2006. — 436с. ББЛ 84 (4 Беи)ISBN 985-6824-35-4
* Сыс, А. Alaiza / укл. А.Бяляцкі. — Вільня: Gudas, 2009. — 212с.
* Сыс, А. Берагі майго юнацтва / укл. прадм. А.Бяляцкі.— Мінск: Галіяфы, 2016. — 250с. УДК821.161.3-1 ББК 84 (4Беи)-5 С95 ISBN 978-985-7021-97-0.

Ацэнкі
------

У сваіх успамінах Валянціна Якімовіч адзначае, што яе «*прыцягвалі і прыцягваюць да паэзіі Анатоля Сыса мудрасць і, да наіўнасці, надзвычайная шчырасць, прастата й узнёсласць, рамантычнае, вытанчана-пажадлівае ўспрыняцце свету, непераадольная прага да жыцця й усведамленне яго найабмежаванасці, імпульсіўнасць і безабаронная, амаль дзіцячая, даверлівасць у адносінах да чытача*».

Крыніцы
-------

1. ↑  Сяржук Вітушка
2. ↑  *В. Якімовіч*. «Я такі, які ёсць…» // Верасень: Літаратурна-мастацкі часопіс. № 23. 2020

Літаратура
----------

* Сыс Анатоль Ціханавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 323. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Бяляцкі, А.* Асьвечаныя беларушчынай — Вільня: 2012. — 464 с. — С. 103—149;
* Ягамосьць / Укл. С. Сыс. — Мінск: Бібліятэчка часопісу Дзеяслоў, 2009 — 80 с.

Спасылкі
--------

* Цытаты Анатоля Сыса
* Архівавана 23 лютага 2019. — біяграфія і некаторыя творы А. Сыса
* Бязлепкіна, А. Пентхаўз для Сыса Архівавана 4 сакавіка 2016. // ARCHE. № 4, 2005.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам  Бобер.
**Мірон Антонавіч Бобер** (нар. 3 сакавіка 1937, в. Далёкія, Лідскі павет) — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1976).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 3 сакавіка 1937 года ў в. Далёкія Лідскага павета. Скончыў у 1964 годзе БДУ, дзе і працаваў на кафедры гісторыі КПСС. З 1974 г. выкладае ў Мінскім медыцынскім інстытуце.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Вывучае рэвалюцыйныя і дэмакратычныя рухі моладзі ў Заходняй Беларусі, методыку выкладання гісторыі ў негуманітарных ВНУ. Адзін з складальнікаў і аўтараў каментароў да зборніка дакументаў і матэрыялаў «Рэвалюцыйны авангард працоўнай моладзі Заходняй Беларусі» (1978), вучэбных дапаможнікаў «Гісторыя Беларусі» (ч.1-2, 1998), «Кароткі нарыс гісторыі культуры Беларусі» (2003, з М. П. Саўко, В. І. Карнацкай і інш)

Спасылкі
--------

* Мірон Антонавіч Бобер на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
*Тактыка выпаленай зямлі*, вайна ў В’етнаме.Гараць нафтавыя свідравіны ў Кувейце, падпаленыя адыходзячымі іракскімі войскамі ў 1991 год.
**Тактыка «выпаленай зямлі»** — поўнае знішчэнне любых аб'ектаў прамысловага, сельскагаспадарчага, грамадзянскага прызначэння пры адступленні, каб яны не дасталіся праціўніку.

Гісторыя
--------

Аднымі з першых гэту тактыку выкарыстоўвалі скіфы, што апісана ў Герадота ў кнізе IV. Таксама, падчас Вялікай Айчыннай вайны абодва бакі знішчалі любыя аб'екты (заводы, жылыя дамы, масты, няскошаныя палі, склады харча і ГЗМ, чыгуначныя шляхі і гэтак далей) на пакінутых тэрыторыях. У прыватнасці, былі падарваны шматлікія нафтавыя вышкі Каўказа, каб яны не дасталіся войскам Германіі.

Таксама тэрмін «выпаленая зямля» ўжываецца пры баявых дзеяннях, падчас якіх войскі аднаго боку знішчаюць любыя аб'екты і насельніцтва супрацьстаялага боку. У прыватнасці, генерал А. П. Ярмолаў ужываў даную тактыку на Каўказе напачатку XIX стагоддзя супраць горцаў, з прычыны таго, што, па яго словах, «іншай мовы яны не разумелі».

Адным з найбольш буйных і вядомых выпадкаў ужывання тактыкі «выпаленай зямлі» з'яўлялася аперацыя «Ranch Hand», якую праводзілі ЗША падчас вайны ў В'етнаме з мэтай знішчыць расліннасць джунгляў у Лаосе і Паўднёвым В'етнаме.

Іракская армія ўжывала тактыку «выпаленай зямлі» пры адступленні з акупаванага Кувейта ў лютым 1991 года, падпальваючы кувейцкія нафтавыя свідравіны, што прывяло да экалагічнай катастрофы.

Пратакол I Жэнеўскіх канвенцый ад 1977 г. забараняе знішчэнне крыніц жарчавання і пітнай вады для мірнага насельніцтва падчас баявых дзеянняў. Нягледзячы на гэта, падобная практыка застаецца распаўсюджанай. Сярод краін, якія не ратыфікавалі гэты пратакол — ЗША, Ізраіль, Іран і Пакістан.

Гл. таксама
-----------

* Дэфаліянт
* Знайсці і знішчыць
* Экацыд

Зноскі
------

1. ↑  World War II: Invasion of the Soviet Union, 1941 Архівавана 26 сакавіка 2014.. Encyclopedia Britannica.  (англ.)
2. ↑  Stellman, Jeanne; et al. *«The extent and patterns of usage of Agent Orange and other herbicides in Vietnam»*. Nature 422 (6933): 681—687. (2003 г.)  (англ.)
3. ↑  Protocol 1 Additional to the Geneva Conventions, 1977.  (англ.)
4. ↑  Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I), 8 June 1977.  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Галаўскі.

**Аляксандр Галаўскі** (нар. 30 красавіка 1987, Мінск, Беларусь) — беларускі баскетбаліст. Лёгкі форвард. Прымаў ўдзел на Паралімпійскіх гульнях па баскетболе на калясках.

Біяграфія
---------

Выхаванец мінскай СДзЮШАР №10. Першыя трэнеры — Герман Генадзьевіч Радзюк і Вадзім Мікалаевіч Алексін. 

Прыйшоў у «Мінск-2006» адным з першых, але правядучы 10 гульняў, падраў крыжаватыя вязкі і фактычна скончыў сезон. Пазней гуляў за БНТУ і «Лакаматыў-КіС».

У 2010 годзе атрымаў траўму — разрыў крыжападобных звязкаў калена. Летам 2010 года прыняў удзел у сваёй першай трэніроўцы па баскетболе на калясках за «РСКІ».

На адным з турніраў у Расіі запрыкмеціў трэнер Ёзэф Яглоўскі, які кіраваў нямецкім калектывам «RSB Bulls». У жніўні 2011 года прыняў удзел у сваім першым трэнаванні нямецкай каманды «Быкоў» з Эрфурта.

У 2015 годзе атрымлівае нямецкае грамадзянства і праводзіць першы матч за зборную Германіі. І вясной 2016 года дапамагае немцам заваяваць бронзавыя медалі чэмпіянату Еўропы.

Кар’ера
-------

* 2005 — Мінск-БНТУ
* 2006—2008 — Мінск-2006
* 2007—2008 — Минск-2006-2
* 2008 — БНТУ (Мінская вобласць)
* 2008—2009 — Мінск-2006
* 2009 — БНТУ (Мінская вобласць)
* 2009—2010 — Лакаматыў-КіС (Віцебск)

Зноскі
------

1. ↑  БАСКЕТБОЛ НА ПАРАЛИМПИАДЕ: БЕЛОРУСАМ ЕСТЬ ЗА КОГО БОЛЕТЬ!
2. ↑  Что происходит на Паралимпиаде в Рио

Спасылкі
--------

* Былы гулец БК «Менск-2006» згуляе на Паралімпіядзе ў Рыа
* Чем занимаются «цмокі», впервые взявшие «золото» чемпионата Беларуси
* Баскетбол: Список новобранцев столичного БНТУ пополнил 8 игроков
* «Я люблю такие вызовы». Как белорусский баскетболист попал на Паралимпиаду

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Eurobasket.com (ігрок) · Eurobasket.com (ігрок) |
**Мантысела** (англ.: Monticello) — горад у штаце Юта (ЗША). Адміністрацыйны цэнтр акругі Сан-Хуан. Населньіцтва — 1972 чалавекі (2010), паводле ацэнкі Бюро перапісу ЗША наасельніцтва — 2069 чалавек (2015). У сакавіку 1886 года Фрэнсіс Хаманд стварыў атрад пасяленцаў па даследаванні тэрыторый для арганізацыі новага горада каля гор з крыніцай вады. Увесну 1888 года пачалося будаўніцтва горада, які першапачаткова быў вядомы як Норт-Мантэзума або Хаманд, а затым быў перайменаваны ў Мантысела, у гонар сядзібы Томаса Джэферсана «Мантычэла». Паселішча стала акруговым цэнтрам у 1895 годзе, а ў 1910 годзе атрымала статус горада. Падчас Другой сусветнай вайны ў Мантысела быў адкрыты завод па перапрацоўцы ванадыя. У 1849 годзе ён быў перакваліфікаваны ў ванадыевы і ўранавы завод. Ён быў зачынены ў 1960 годзе.

Зноскі
------
**Беньямін Сагаловіч** (3 чэрвеня 1901, Віцебск — 1970) — швейцарскі журналіст, рэдактар «Jüdische Nachrichten».

Біяграфія
---------

Эмігрыраваў у Швейцарыю ў 1914 годзе, атрымаў ступень доктара навук па юрыспрудэнцыі у Цюрыхскім універсітэце ў 1928 годзе. З 1938 па 1964 гады працаваў рэдактарам «Jüdische Nachrichten», прэс-сакратаром Швейцарскай асацыяцыі яўрэйскіх абшчын (SIG). Таксама з 1938 год ўзначальваў у ёй аддзел па сувязях з грамадскасцю і прэсай. Пісаў пра Нюрнбергскі працэс з 1948 па 1949 год у якасці акрэдытаванага карэспандэнта розных газет, у тым ліку Neue Zürcher Zeitung. У 1961—1962 гадах быў прэс-карэспандэнтам на працэсе Эйхмана.

Быў членам Цэнтральнага камітэта Швейцарскай сіянісцкай арганізацыі і членам Сацыял-дэмакратычнай партыі ў Цюрыху.
=

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 14 жніўня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>

Літаратура
==========

* Karin Huser: Sagalowitz, Benjamin. In: Historisches Lexikon der Schweiz. 2011

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 139403434 · ISNI: 0000000072093251 · VIAF: 101147173 |
**Назо́ўнік** — знамянальная (самастойная) часціна мовы, якая характарызуецца граматычным значэннем прадметнасці. Мае граматычныя катэгорыі роду, ліку, склону.

Назоўнікі абазначаюць канкрэтныя прадметы, жывых істот, абстрактныя паняцці, рэчывы, апрадмечаныя дзеянні, якасці, уласцівасці, працэсы, з’явы і інш.

Паводле значэння падзяляюцца на агульныя («горад», «паэт») і ўласныя («Васіль», «Свіцязь»), адушаўлёныя («чалавек», «мыш») і неадушаўлёныя («вецер», «мора»), асабовыя («мужчына», «патрыёт») і неасабовыя («неба», «алень»), канкрэтныя («стол», «год») і абстрактныя («воля», «слава»), зборныя («моладзь», «крылле»), рэчыўныя («лён», «хлеб»).

Значэнне прадметнасці могуць набываць іншыя самастойныя і службовыя часціны мовы (гл. субстантывацыя).

Назоўнік мае: род — мужчынскі («горад»), жаночы («вёска»), ніякі («сяло»); лік — адзіночны і множны («сад — сады»); склон — назоўны, родны, давальны, вінавальны, творны, месны.

У беларускай мове бываюць назоўнікі агульнага роду («сірата»), назоўнікі, якія ўжываюцца толькі ў адзіночным («трысцё») або множным ліках («нетры»); у дыялектах захаваліся рэшткі парнага ліку («дзве вярбе», «дзве вядрэ») і клічнай формы («браце», «сынку»).
Паводле склонавых форм падзяляюцца на 3 тыпы скланення. Нешматлікія назоўнікі рознаскланяльныя («імя», «дзіця») і нязменныя («таксі», «калібры»).

Утвараюцца афіксальным (суфіксальным: «касец», «паляшук»; прэфіксальным: «прыгарад», «нядоля»; прэфіксальна-суфіксальным: «падпечак», «пралеска»); бязафіксным («кліч», «сон») спосабамі, асноваскладаннем («крыгаход», «вадаспад»), абрэвіяцыяй («калгас», «БДУ») і інш.

Могуць уступаць у сэнсава-сінтаксічныя сувязі з іншымі словамі ў сказе і ўтвараць адпаведныя тыпы словазлучэнняў. У сказе найчасцей выконваюць ролю дзейніка, дапаўнення ці прыдатка, радзей — выказніка, акалічнасці, азначэння.

Літаратура
----------

* Назоўнік // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. С. 128.
* Жыдовіч М. А. Назоўнік у беларускай мове. Ч.1. Адзіночны лік. Мн. 1969.
* Наркевіч А. І. Назоўнік: Грамат. катэгорыі і формы. Мн. 1976.
* Шуба П. П. Сучасная беларуская мова: Марфаналогія. Марфалогія. Мн. 1987.
* Сямешка Л. І. Шкраба І. Р. Бадзевіч З. І. Курс беларускай мовы. Мн. 1996.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Назоўнік

| ⛭Часціны мовы |
| --- |
| 
Назоўнік •
Прыметнік •
Лічэбнік •
Займеннік •
Дзеяслоў
(дзеепрыметнік •
дзеепрыслоўе •
канверб) •
Прыслоўе •
Прэдыкатывы
(катэгорыя стану) •
Дапаможны дзеяслоў (звязка) •
Дэтэрмінатар
(артыкль •
указальны прыметнік •
прыналежны прыметнік) •
Прылог
(прыназоўнік •
паслялог •
circumposition) •
Злучнік •
Часціца •
Выклічнік
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 4058333-8 · LCCN: sh85056309 · LNB: 000134132 · Microsoft: 121934690 · NDL: 00576461 · NKC: ph188863 |

 |
**Віктар Рыгоравіч Куранцоў** (нара. 5 красавіка 1941 года, в. Тухінка, Сенненскі раён, Віцебская вобласць — 7 красавіка 2021) — расійскі спартсмен, цяжкаатлет. Заслужаны майстар спорту СССР (1966). Заслужаны трэнер Расіі (2003).

Біяграфія
---------

У 1977 годзе скончыў Расійскі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры, спорту, моладзі і турызму.

Віктар Куранцоў — чэмпіён ХІХ (1968) і сярэбраны прызёр XVIII (1964) Алімпійскіх гульняў, мнагакратны чэмпіён СССР, Еўропы і свету, двухкратны пераможца Спартакіяды народаў СССР, чэмпіён Узброеных Сіл СССР. Уладальнік Кубка СССР (1973). Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга, 16 медалямі.

Віктар Куранцоў устанавіў больш за 50 сусветных і еўрапейскіх рэкордаў, у яго скарбонцы 150 залатых спартыўных узнагарод.

З’яўляецца Ганаровым грамадзянінам гарадоў Ніігата (Японія), Сомбатхей (Венгрыя), Мехіка (Мексіка), Адзінцова (Маскоўская вобласць, Расія). Быў занесены ў Кнігу рэкордаў Гінеса як рэкардсмен, які падняў больш за ўсіх цяжараў на кілаграм уласнай вагі.

Жыве ў г. Адзінцова (Расія).

Літаратура
----------

* Виктор Куренцов // Витебщина Олимпийская / сост.: В. В. Быньков; фото: А. В. Хитров, Г. Н. Семенов, П. П. Рябухин. — Доп. изд. — Витебск : Витебская областная типография, 2011. — С. 58-63.
* Куренцов Виктор Григорьевич // Олимпийские чемпионы: Российская империя — СССР — СНГ — Российская Федерация : энциклопедия / В. Л. Штейнбах. — Москва : Эксмо, 2008. — С. 211.

Зноскі
------

1. ↑  Умер Виктор КУРЕНЦОВ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Filmportal |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1062467116 · VIAF: 311722918 |
**Сярэ́бшчына** ці **серабшчызна** — грашовы падатак у Вялікім Княстве Літоўскім у XIV—XVI стагоддзях.

Згадваецца з 1387 года. Збіралася з усяго насельніцтва ў манеце («серабром») на карысць дзяржаўнага скарбу, пакуль Казімір IV Ягелончык прывілеем 1447 года не вызваліў ад яе выплаты баяр. 3 гэтага часу сярэбшчына збіралася землеўладальнікамі на сваю карысць. Адзінка абкладання — дым або саха. Паступова злілася з іншай грашовай данінай.

У XV—XVI стагоддзях збіраўся надзвычайны дзяржаўны грашовы падатак на ваенныя мэты. Напачатку збор сярэбшчына прызначаўся вялікім князем з Радаю ВКЛ, потым соймам. 3 1473 да 1566 года прызначалася 15 разоў і выбіралася на працягу 26 гадоў, усяго збіралася больш за 30 разоў. Выплачваюць сярэбшчына павінны былі землеўладальнікі, дзяржаўныя сяляне, непрывілеяваныя мястэчкі, гарады, якія валодалі палявымі валокамі. Памер сярэбшчыны кожны раз вызначаўся асобна, складаў 5—30 грошаў з сахі, 48 — з валокі.

Зноскі
------

1. 1 2  БелЭн 2002.
2. 1 2  ЭГБ 2001.

Літаратура
----------

* Сярэ́бшчына, серабшчызна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 358. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Довнар-Запольский, М.* Государственное хозяйство Великого княжества Литовского при Ягеллонах. Т. 1. — Киев, 1901. — С. 717—728, 741—765.
* Сярэ́бшчына, серабшчызна // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — С. 481. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.
* *Валерый Пазднякоў.* Сярэбшчына, серабшчызна // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 653. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
**Сяргей Іванавіч Махонь** (нар. 9 кастрычніка 1964, Віцебск, Беларусь) — беларускі баскетбаліст, трэнер. Выступаў на пазіцыі разыгрываючага абаронца.

Кар’ера
-------

Нарадзіўся ў Віцебску, бацька з Полацкага раёна, а маці — з Сенненскага.

У школе любіў урокі фізкультуры, дзе пачаў гуляць у баскетбол. Пасля пайшоў у СШ № 34, дзе трэнераванні праводзіў Міхал Міноў. Потым у віцебскай школе № 1 апынуўся ў заслужанага трэнера Беларусі Дзмітрыя Рыбакова, які праводзіў набор у секцыю хлопчыкаў 1964 года нараджэння. Па хуткім часе давялося перайсці ў СШ № 25, дзе арганізоўваўся першы спецклас па баскетболе, заняткі ў якім праводзіў Дзмітрый Рыбакоў.

Браў удзел у рэспубліканскіх моладзевых гульнях, па выніку якіх атрымаў запрашэнне ў зборную краіны свайго веку і дублюючы склад мінскага РТІ. Калі прыйшоў час ісці ў армію, дзякуючы Дзмітрыю Рыбакову апынуўся ў моладзевым складзе мінскага СКА.

Быў капітанам «Лакаматыва» з моманту яго стварэння ў 1990-х і да 2001 года. Пры яго актыўным удзеле віцябляне ў сезоне 1997/98 гадоў заваявалі сярэбраныя медалі чэмпіянату краіны, былі фіналістамі Кубка Беларусі-1999. З 2003 года ўвесь час уваходзіць у трэнерскі штаб каманды.

Дасягненні
----------

* Сярэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (1): 1997/1998.
* Фіналіст Кубка Беларусі (1): 1999.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Старший тренер команды «Рубон» Сергей Махонь пришел в баскетбол волею случая

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Eurobasket.com (трэнер) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сан-Хуан.
 
**Сан-Хуан** (англ.: San Juan County) — акруга ў штаце Каларада, ЗША. Самы маленькі паводле колькасці жыхароў у штаце. Акруга, самая маланаселеная ў Каларада і самая высакагорная ў ЗША, размешчана ў паўднёва-заходняй частцы штата і з усіх бакоў мяжуе з іншымі акругамі Каларада. Названа ў гонар ракі Сан-Хуан, якая працякае па тэрыторыі, і гор з той жа назвай, якія, у сваю чаргу, былі названы іспанскімі першапраходцамі ў гонар Іаана Багаслова. Сталіца і найбуйнейшы (і адзіны) горад акругі — Сілвертан.

Зноскі
------


| ⛭Акругі Каларада |
| --- |
| 
* Адамс
* Аламоса
* Арапаха
* Арчэліта
* Атэра
* Бака
* Бент
* Боўлдэр
* Брумфілд
* Вашынгтон
* Ганісан
* Гарфілд
* Гілпін
* Гранд
* Далорэс
* Джэксан
* Джэферсан
* Дуглас
* Дэлта
* Дэнвер
* Ігл
* Каёва
* Канехас
* Кастылья
* Кастэр
* Кіт-Карсан
* Клір-Крык
* Кроўлі
* Ла-Плата
* Ларымер
* Лас-Анімас
* Лейк
* Лінкальн
* Логан
* Мантэсума
* Меса
* Мінерал
* Монтраз
* Морган
* Мофат
* Парк
* Піткін
* Проўэрс
* Пуэбла
* Раўт
* Рыа-Бланка
* Рыа-Грандэ
* Савач
* Саміт
* Сан-Мігель
* Сан-Хуан
* Седжуік
* Тэлер
* Урэй
* Уэлд
* Уэрфана
* Філіпс
* Фрымант
* Хінсдэйл
* Чафі
* Шаен
* Элберт
* Эль-Паса
* Юма

 |
**Апостальскі візітатар** — дэлегат Папы Рымскага, як правіла, на пасадзе біскупа, дасылаемы з мэтай вывучэння сітуацыі у дыяцэзіі, царкве або краіне. Ён надзелены адмысловымі, шырокімі паўнамоцтвамі і адказны толькі перад Папай Рымскім. Ягоная задача падрыхтаваць даклад у Ватыкан, які стане асновай для далейшых дзеянняў. Апостальскі візітатар часам надзяляецца надзвычайнымі паўнамоцтвамі. Апостальскі візітатар выконвае абавязкі біскупа ў дыяцэзіі, дзе няма біскупа ці для вернікаў, які маюць цяжкасці ў зносінах з іерархамі.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Catholic (1997—…) |
«Маці Божая»
**Свіслацкі гісторыка-краязнаўчы музей** — музей у Свіслачы, размешчаны ў адным са старэйшых будынкаў горада, пабудаваным у 1907 г. Першапачаткова гэта была карчма, затым пасля Вялікай Айчыннай вайны ў будынку было размешчана праўленне калгаса, гасцініца, музычная школа. Рашэннем выканкама Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12.04.76. № 167 у г. п. Свіслач быў адкрыты гісторыка-краязнаўчы музей, экспазіцыя якога пачала працаваць 24 жніўня 1979 года.

Дырэктары
---------

* з 1976 па 1980г Яўген Францавіч Кушалевіч;
* З 1981 па 2003 год — Пакутнік Мікалай Уладзіміравіч;
* з 2004 года — Трафімік Вольга Сяргееўна,
* з 2010 года дырэктар музея — Марцінчык Наталля Станіславаўна.

Агульная плошча музея 297 кв. м. плошча экспазіцыі — 149 кв. м. выставачная — 40 кв.м. фондасховішча — 19 кв.м.

На 01.01.2011. колькасць экспанатаў асноўнага фонду складае 7197 адзінак, навукова-дапаможнага — 4057 адзінак.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свіслацкі гісторыка-краязнаўчы музей
* Афіцыйны сайт
Будынак Зімовага саду
**Зімовы сад** — помнік архітэктуры XIX стагоддзя, уваходзіць у склад Гомельскага палацава-паркавага ансамбля.

Гісторыя
--------

Пабудаваны як адзін з карпусоў цукровага завода князя Паскевіча. Пасля пажару ў 1850-я гг. завод спыніў сваю дзейнасць. Створаны з аранжарэі ў 1877 годзе па загаду князя Ф. І. Паскевіча ў будынку аднаго з цэхаў цукровага завода. Узімку аранжарэя князёў Паскевічаў абаграваўся двума рускімі печамі, якія знаходзіліся ў падвале. Знутры сцены Зімовага саду выкладзеныя прыроднымі мінераламі, што дазваляе раслінам, якія лазаюць ствараць жывы зялёны дыван. Падчас Вялікай Айчыннай вайны сад пацярпеў мала.

Архітэктура
-----------

Аглядная вежа
Уваход у аглядную вежу
Складаецца з некалькіх прамавугольных ў плане аб'ёмаў. Накрыты двухсхільнымі дахамі, сцены атынкаваныя і афарбаваныя. Вуглы будынка акцэнтаваны раскрапаванымі лапаткамі. Гарызантальна фасад падзелены цягай, завершаны карнізам з паяском парэбрыка. Ніжэйшы аб'ём будынка дэкарыраваны контрфорсамі з дэкаратыўнымі завяршэннямі. Лучковыя аконныя праёмы размешчаны ў два ярусы, аздоблены ліштвамі, лучковымі сандрыкамі. На тыльным фасадзе — тры высокія паўцыркульныя аконныя праёмы. Асаблівую выразнасць будынку надае кантрастная афарбоўка элементаў архітэктурнага дэкору.

Калекцыя
--------

Унутры Зімовага саду
У цяперашні час калекцыя саду налічвае 18 відаў субтрапічных раслін: магнолія, пальма хамеропс, эонімус, кававае дрэва, інжыр, лаўр высакародны, язмін гімалайскі, юстыцыя, пітаспорум, лінгуструм шырокалісты, ігліца, аспідістра высокая, ціс ягадны, лімон, плюшч калхідскі, традэсканцыя, папараць, тэтрасцігма, кіпарыс.

Зноскі
------

1. 1 2  Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь: [Даведнік] / склад. В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мн.: БЕЛТА, 2009. — 684 с. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-6828-35-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Зімовы сад (Гомель)



Шаблон:Батанічныя сады і дэндрапаркі Беларусі
**Брагінскі гістарычны музей з карціннай галерэяй** — музей, заснаваны ў г. п. Брагін у студзені 1987 г. Брагінскім райвыканкамам. Адкрыты для наведвальнікаў у 1988 г.

Асновай першай экспазіцыі сталі карціны беларускіх мастакоў В. Барабанцава, У. Кожуха, М. Цудзіка, В. Шматава, якія яны стварылі на аснове ўражанняў ад паездкі па Брагінскім раёне.

Фонды і экспазіцыя
------------------

Асноўны фонд музея (2008) налічвае 1577 адзінак захоўвання, навукова-дапаможны — 297 адзінак Агульная плошча памяшканняў 622 м², экспазіцыйных — 328 м². Дырэктар Т. В. Высоцкая.

Асноўная экспазіцыя размешчана ў 4 залах. У гістарычнай зале экспануюцца матэрыялы па гісторыі Брагіншчыны ад старажытнасці да 1-й палавіны 20 ст. Зала «Палеская хатка» ўяўляе інтэр'ер сялянскай хаты, дзе прадстаўлены асноўныя элементы побыту, прылады працы палешука. У зале баявой славы, прысвечанай Вялікай Айчыннай вайне, захоўваюцца дакументы, якія выдавалі мясцовым жыхарам акупацыйныя ўлады, даецца апісанне матэрыльных страт, нанесеных гітлераўскімі захопнікамі Брагінскаму раёну, прадстаўлены лічбы ахвяр па кожным сельсавеце, лісты франтавікоў, дакументы воінаў і партызан, рэшткі снарадаў, ваенная форма, узнагародныя лісты, копіі прадстаўленняў да звання Героя Савецкага Саюза ўраджэнцаў раёна П. С. Жукава, С. С. Мацапуры, П. І. Шпетнага. Зала, прысвечаная ліквідатарам наступстваў катастрофы на ЧАЭС, знаёміць з біяграфіямі, фотаздымкамі ўдзельнікаў ліквідацыі.

У калекцыі музея карціны беларускіх мастакоў, напісаныя ў адселеных вёсках Брагінскага раёна ў час экспедыцыі 1986 г. узоры дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (ручнікі, даразахавальніца XVIII ст. і г.д.), абразы. Найбольшую цікавасць выклікае метэарыт «Брагін» вагой 38 кг.

У музеі дзейнічаюць пастаянныя выстаўкі: «Згубленая зямля», якая прысвечана памяці пра землі, найбольш пацярпелыя ад чарнобыльскай катастрофы (створана жыхарамі з адселеных вёсак, часткова прадстаўленая матэрыяламі з фондаў музея); «Жывапіс беларускіх мастакоў 2-й палавіны XX ст. Пейзажы», прадстаўленая палотнамі А. Даўгялы, П. Масленікава, В. Шматава, Л. Шчамялёва, Л. Эрлер і інш. якія адлюстроўваюць багацце прыроды краю, непаўторны каларыт Палесся; «Памяці В. Шматава», дзе дэманструюцца карціны разнастайнай тэматыкі, падараваныя аўтарам музею; «Алея Славы», якая знаёміць з партрэтамі землякоў — Герояў Сацыялістычнай Працы.

Музей ажыццяўляе міжнародную дзейнасць, у 2005 г. створаны сайт «Чарнобыльская спадчына». 17 чэрвеня 2006 г. сумесна з французскай арганізацыяй «Спадчына без межаў» адкрыта выстаўка «Згубленая зямля» з нагоды 20-годдзя аварыі на ЧАЭС (мастацкі дырэктар У. Цэслер, канцэпцыя А. Давідовіча).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — С. 354. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).

Спасылкі
--------

* Сайт музея
* Музей у «Одноклассниках»
**Дэндрапарк Верхнядзвінскага лясгаса** — батанічны помнік прыроды мясцовага значэння ў Беларусі, размешчаны на паўднёвай ускраіне г. Верхнядзвінска каля в. Жыгулі.

Гісторыя
--------

Дэндрапарк арганізаваны ў 1982 годзе і займае плошчу на 7.1 га (2003). Рашэннем, Верхнядзвінскага раённага выканаўчага камітэта ад 15.12.1995 г. № 13 дэндрапарку прысвоены статус помніка прыроды мясцовага значэння.

У 2002 г. праектным інстытутам «Белдзіпралес» распрацаваны праект добраўпарадкавання і пашырэнні дэндрапарку да 18,7 га. У наш час лясгас прыступіў да ажыццяўлення ў жыццё вызначаных праектам мерапрыемстваў.

Апісанне
--------

Дэндрарый з'яўляецца ўнікальным для поўначы Беларусі і ўяўляе сабой асноўную рэальную базу па інтрадукцыі раслін, разам з тым з'яўляецца важным генафондам для адбору і распаўсюджвання, рацыянальнага ўкаранення ў лясную гаспадарку, зялёнае будаўніцтва, дэкаратыўнае раслінаводства найбольш гаспадарча-каштоўных, біялагічна ўстойлівых парод, служыць справе эстэтычнага выхавання наведвальнікаў.

Калекцыя дрэў і кустоў, якія культывуюцца ў адкрытым грунце, створана для вывучэння ў штучных умовах пытанняў найбольш эфектыўнага выкарыстання раслінных рэсурсаў, павелічэнні біялагічнай разнастайнасці, вывучэння пытанняў укаранення тэхнічна каштоўных, хуткарослых, дэкаратыўных і экзатычных дрэвавых і кустовых парод ва ўмовах характэрных для аднаго з самых паўночных раёнаў Беларусі і прапагандуе ахову прыроды.

Асноўныя алеі разбіты ў ландшафтным стылі, пабудаваны альтанкі, пергалы, вадаёмы, высаджана 312 відаў інтрадукаваных дрэвавых і кустовых парод, экзотаў з дэндрафлоры Далёкага Усходу, Паўночнай Амерыкі, Крыма, Сярэдняй Азіі, Сібіры і Еўрапейскай часткі, у тым ліку 67 відаў хвойных, 15 — хвоі, 14 — елак, 10 — піхт, 8 — лістоўніц, 6 — дуба, 8 — бярозы, у тым ліку папяровая і чорная, і інш. Многія з іх рэдкія знікаючыя, занесены ў Чырвоную кнігу як былога СССР, так і Рэспублікі Беларусь — піхта сахалінская (*Abies sachalinensis*), арызонская (*Abies arizonica*), *Abies mayriana*, *Abies veitchii*, *Abies fraseri*, *Picea glehnii*, *Picea asperata*, елка чырвоная (*Picea rubens*), Бук лясны f. purpurea (*Fagus sylvatica*), цюльпаннае дрэва (*Liriodendron*) і інш.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Из истории развития дендропарка Верхнедвинского лесхоза Архівавана 16 лістапада 2015.
2. ↑  В Верхнедвинске обновляют уникальный дендрарий Архівавана 2 верасня 2012.

Спасылкі
--------

* Из истории развития дендропарка Верхнедвинского лесхоза Архівавана 16 лістапада 2015.
* Дендропарк Верхнедвинского лесхоза
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Спаса-Праабражэнская царква.
**Спаса-Праабражэнская царква** — мураваны праваслаўны храм у горадзе Любань Любанскага раёна Мінскай вобласці. Знаходзіцца на вул. Першамайскай, 73а.

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў 1992 годзе.

Архітэктура
-----------

Вырашана па канону 4-часткавага «сінадальнага» храма, пашыранага ў 2-й палове 19 ст. Падоўжную аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю складаюць 3-ярусная (васьмярык на 2 чацверыках) шатровая званіца, працяглы бабінец, кубападобная малітоўная зала з 8-гранным светлавым барабанам у завяршэнні, 5-гранная апсіда з макаўкай над вальмавым дахам. Тры ўваходы аформлены 2-слуповымі ганкамі-рундукамі. Плоскасныя фасады прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў арачных ліштвах. Побач пастаўлена мураваная 8-гранная званіца пад усечаным шатровым дахам, завершаным макаўкай.

Зноскі
------

1. ↑  Спаса-Праабражэнская царква (Любань) Архівавана 23 кастрычніка 2019.
2. ↑  Праабражэнская царква Архівавана 3 жніўня 2020.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.
* Беларускі праваслаўны каляндар. 1997. Мн. 1996. С. 113; СДГиА. 1848. С. XLV.

Спасылкі
--------

* Спаса-Праабражэнская царква (Любань) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Стоктанскі ўніверсітэт** (англ.: Stockton University) — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая знаходзіцца ў мястэчку Галауэй, штат Нью-Джэрсі, ЗША.

Універсітэт названы ў гонар Рычарда Стоктана, аднаго з падпісантаў Дэкларацыі незалежнасці ЗША. Заснаваны ў 1969 годзе, ён прыняў першых студэнтаў у 1971 годзе. Пры адкрыцці ў 1971 годзе заняткі праводзіліся ў гатэлі Майфлаўэр у Атлантык-Сіці, універсітэцкі кампус у мястэчку Галауэй пачаў працаваць у канцы 1971 года.

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Нью-Джэрсі

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўніверсітэта

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000000122319854 · LCCN: no95042984 · Microsoft: 24010308 · VIAF: 157404113 |
***Milionia basalis*** - від молей сямейства {{bt-bellat|пядзенікі|Geometridae}}, упершыню апісаны Фрэнсісам Уокерам у 1854 годзе. Сустракаецца ў Японіі, паўночна-ўсходніх раёнах Гімалаяў, М'янме і Сундалендзе .

Размах крылаў 50–56 мм.

Лічынкі харчуюцца відамі родаў *{{bt-bellat||Dacrydium}}* і *{{bt-bellat||Podocarpus}}*. Імага лётаюць днём. Харчуюцца нектарам кветак *{{bt-bellat||Leptospermum flavescens}}* у гарах паўвострава Малайзія.

Падвіды
-------

* *Milionia basalis basalis*
* *Milionia basalis sharpei* (Барнеа)
* *Milionia basalis pyrozona* (паўвостраў Малайзія, М'янма)
* *Milionia basalis pryeri* (Японія)
* *Milionia basalis guentheri* (Суматра)

Спасылкі
--------

* *Holloway*. *Miliona basalis* Walker **(нявызн.)**. *The Moths of Borneo*. Праверана February 7, 2019.
* "キオビエダシャク *Milionia zonea pryeri* Druce, 1888". *Japanese Moths*.
**Сакурадзіма** (яп.: 桜島) — дзеючы стратавулкан, размешчаны на аднайменным востраве каля Кюсю ў японскай прэфектуры Кагосіма. Да 1914 года Сакурадзіма была асобным востравам, але ў выніку вывяржэння яна была злучана патокамі лавы з паўвостравам Осумі. Вышыня вулкана — 1117 метраў, а плошча — каля 77 км². У Сакурадзімы тры вяршыні: паўночны пік Кітадакэ (яп.: 北岳, 1117 м), цэнтральны Накадакэ (яп.: 中岳, 1060 м) і паўднёвы Мінамідакэ (яп.: 南岳, 1040 м).

Апошняе вывяржэнне вулкана адбылося ў сакавіку 2009 года.

Зноскі
------

1. ↑  GLOBAL VOLCANISM PROGRAM

Спасылкі
--------

* Volcano Live
* Даследчы цэнтр вулкана Архівавана 30 мая 2009.  (англ.)
* Відэа вывяржэння вулкана ў 2009 годзе (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NDL: 00635096 · VIAF: 253873942 |
***Anticarsia gemmatalis*** - трапічны від молей, які кожны сезон мігруе на поўнач.

Арэал
-----

Від звычайна сустракаецца ў амерыканскіх штатах на ўзбярэжжы {{нп|Узбярэжжа Мексіканскага заліва ў ЗША|Мексіканскага заліва||Gulf Coast of the United States}} і далей на поўнач да Вісконсіна.

Апісанне
--------

Імага маюць крылы шаравата-карычневага колеру, перасечаныя карычневымі або чорнымі зігзагападобнымі лініямі. Вусені чорныя або зялёныя, з вузкімі больш светлымі палосамі на спіне і баках. Яны выплёўваюць бураватае рэчыва, падскокваюць у паветра і моцна выгінаюцца, калі іх турбуюць. Від харчуецца на такіх раслінах, як {{bt-bellat|| *Mucuna pruriens*}}, {{bt-bellat||*Arachis hypogaea*}}, {{bt-bellat|соя культурная|*Glycine max*}}, {{bt-bellat|бавоўнік|*Gossypium*}}, {{bt-bellat||*Pueraria*}}, {{bt-bellat|люцэрна|*Medicago*}}, {{bt-bellat||*Vigna unguiculata*}}, {{bt-bellat|боб|*Vicia faba*}}, {{bt-bellat||*Phaseolus vulgaris*}}, {{bt-bellat||Phaseolus lunatus}} і {{bt-bellat||*Senna obtusifolia*}}.

Самая высокая жыццяздольнасць яец назіраецца пры 25 °C і адаптацыі да больш высокіх тэмператур не адбылося на працягу трох пакаленняў назіранняў. Гэта сведчыць аб тым, што глабальнае пацяпленне знізіць страты ад вусеняў *A. gemmatalis* на соі ў трапічных раёнах, дзе тэмпература будзе вышэй гэтай мяжы, але павялічыць пашкоджванне соевых бабоў у раёнах, дзе у цяперашні час тэмпература ніжэйшая за гэтую, такім чынам, фактычна вобласць паражэнне будзе толькі зрушана далей на поўнач.

Спасылкі
--------

* Velvetbean caterpillar on the University of Florida / Institute of Food and Agricultural Sciences *Featured Creatures* website
* Species Anticarsia gemmatalis - Velvetbean Caterpillar Moth - Hodges#8574 **(нявызн.)**. *Bug Guide*. Праверана 7 лістапада 2020.
* Anticarsia gemmatalis (soybean caterpillar) **(нявызн.)**. *CABI Invasive Species Compendium* (24 лістапада 2019). Праверана 7 лістапада 2020.
* velvetbean caterpillar, Anticarsia gemmatalis Lepidoptera: Erebidae **(нявызн.)**. *Invasive.Org*. Праверана 7 лістапада 2020.

1. ↑  ZipCode Zoo Архівавана 27 мая 2012 года.
2. ↑  da Silva, D.M.; Hoffmann-Campo, C.B.; de Freitas Bueno, A.; de Freitas Bueno, R.C.O.; de Oliveira, M.C.N.; Moscardi, F. (2011-11-24). "Biological characteristics of Anticarsia gemmatalis (Lepidoptera: Noctuidae) for three consecutive generations under different temperatures: understanding the possible impact of global warming on a soybean pest". *Bulletin of Entomological Research*. Cambridge University Press (CUP). **102** (3): 285–292. doi:10.1017/s0007485311000642. ISSN 0007-4853.