У фізіцы элементарных часціц **электрасла́бае ўзаемадзе́янне** з’яўляецца агульным апісаннем двух з чатырох фундаментальных узаемадзеянняў: слабага ўзаемадзеяння і электрамагнітнага ўзаемадзеяння. Хоць гэтыя два ўзаемадзеянні вельмі адрозніваюцца на звычайных нізкіх энергіях, у тэорыі яны ўяўляюцца як дзве розныя праявы аднаго ўзаемадзеяння. Пры энергіях вышэй энергіі аб’яднання (парадку 100 ГэВ) яны злучаюцца ў адзінае электраслабае ўзаемадзеянне.

Кароткі агляд розных сямействаў элементарных і састаўных часціц, і тэорыі, якія апісваюць іх узаемадзеянні. Ферміёны злева, базоны справа. (*на пункты на карцінцы можна націскаць*)

Тэорыя электраслабага ўзаемадзеяння
-----------------------------------

Тэорыя электраслабага ўзаемадзеяння ўяўляе сабой створаную ў канцы 60-х гадоў 20-га стагоддзя С. Вайнбергам, Ш. Глэшау, А. Саламам адзіную (аб’яднаную) тэорыю слабага і электрамагнітнага ўзаемадзеянняў кваркаў і лептонаў, якія ажыццяўляюцца праз абмен чатырма часціцамі — бязмасавымі фатонамі (электрамагнітнае ўзаемадзеянне) і цяжкімі прамежкавымі вектарнымі базонамі (слабае ўзаемадзеянне). Прычым фатон і Z-базон з’яўляюцца суперпазіцыяй іншых дзвюх часціц — B0 і W0:

{\displaystyle \gamma =B^{0}\cdot \cos \theta \_{W}+W^{0}\cdot \sin \theta \_{W},}
{\displaystyle Z^{0}=-B^{0}\cdot \sin \theta \_{W}+W^{0}\cdot \cos \theta \_{W},}
дзе {\displaystyle \theta \_{W}} — вугал электраслабага змешвання (вугал Вайнберга[ru]).

Такім чынам, у гэтай тэорыі пастуліруецца, што электрамагнітнае і слабае ўзаемадзеянні — гэта розныя праявы адной сілы.

Матэматычна аб’яднанне ажыццяўляецца пры дапамозе калібровачнай групы SU(2) × U(1). Адпаведныя калібровачныя базоны — фатон (электрамагнітнае ўзаемадзеянне) і W- і Z-базоны (слабае ўзаемадзеянне). У Стандартнай мадэлі калібровачныя базоны слабага ўзаемадзеяння атрымліваюць масу з-за спантаннага парушэння электраслабай сіметрыі ад {\displaystyle SU(2)\times SU(1)\_{Y}} да {\displaystyle SU(1)\_{em}}, выкліканага механізмам Хігса (гл. таксама Хігсаўскі базон). Ніжнія індэксы выкарыстоўваюцца, каб паказаць, што існуюць розныя варыянты {\displaystyle SU(1)}; генератар {\displaystyle SU(1)\_{em}} даецца выразам {\displaystyle Q=Y/2+I\_{3}}, дзе *Y* — генератар {\displaystyle SU(1)\_{Y}} (т.зв. слабы гіперзарад), а {\displaystyle I\_{3}} — адзін з генератараў {\displaystyle SU(2)} (кампанент ізаспіна). Адрозненне паміж электрамагнетызмам і слабым узаемадзеяннем з’яўляецца ў выніку (нетрывіяльнай) лінейнай камбінацыі *Y* і {\displaystyle I\_{3}}, якая знікае для базона Хігса (гэта ўласны стан як *Y*, так і {\displaystyle I\_{3}}): {\displaystyle SU(1)\_{em}} вызначаецца як група, генераваная менавіта гэтай лінейнай камбінацыяй, і не падвяргаецца спантаннаму парушэнню сіметрыі, бо не ўзаемадзейнічае з базонам Хігса.

Гісторыя
--------

За ўклад у аб’яднанне слабага і электрамагнітнага ўзаемадзеянняў элементарных часціц Шэлдану Глэшау, Стывену Вайнбергу і Абдусу Саламу была прысуджана Нобелеўская прэмія па фізіцы за 1979. Існаванне электраслабых узаемадзеянняў было эксперыментальна ўстаноўлена ў два крокі: спачатку былі адкрыты нейтральныя токі ў сумесным эксперыменце Гаргамела па рассейванню нейтрына ў 1973 г. а затым сумесныя эксперыменты UA1 і UA2 у 1983 г. даказалі існаванне W і Z калібравальных базонаў пры дапамозе пратон-антыпратонных сутыкненняў на паскаральніку SPS (Super Proton Synchrotron, пратонны суперсінхратрон).

Гл. таксама
-----------

* Стандартная мадэль
* Калібровачны базон
* Механізм Хігса

Літаратура
----------

* Электраслабае ўзаемадзеянне // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. С. 90.
* *Электрослабое взаимодействие* — артыкул з Фізічнай энцыклапедыі

| ⛭Фундаментальныя ўзаемадзеянні |
| --- |
| 
Моцнае ўзаемадзеянне · 
Слабае ўзаемадзеянне · 
Электрамагнітнае ўзаемадзеянне · 
Гравітацыйнае ўзаемадзеянне
 |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Universalis · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11976456g · GND: 4151966-8 · LCCN: sh85042469 · Microsoft: 17863212 · NKC: ph215905 |