recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Камон Сагара ка
**Камон** (яп.: 家紋, «знак дома»), таксама **мон** (яп.: 紋, «знак»), **мансё** (яп.: 紋章, *мансё:*, «радавы малюнак») — у Японіі — свайго роду сямейны герб. *Камон* з’яўляецца ў некаторай ступені арыгінальным знакам роду, сям’і ці чалавека, дастаткова вядомага, каб мець асабісты сімвал. Гэты знак не з’яўляецца гербам у агульным сэнсе гэтага слова, бо не прадстаўляе сабой геральдычную эмблему роду.

Дызайн
------

Радавыя знакі прадстаўляюць сабой стылізаваную выяву кветак, раслін, жывёл, пёраў, рукатворных прадметаў (веера  (руск.) (бел. і т.д.) і таму падобнага, звычайна упісаных у акружнасць. Традыцыйна *камоны* маюць двухколерную афарбоўку. Часам у *камонах* адлюстроўваюцца і прафесійныя атрыбуты ўладальніка (гейша, напрыклад, можа мець *камон* з выявай веера).

Камон з выявай лісця *Paulownia*
Камон роду Такугава  (руск.) (бел.

Гістарычная даведка
-------------------

Традыцыйна *камоны* маляваліся на кімано і хаоры  (руск.) (бел. прадстаўнікоў высакароднага саслоўя ў Японіі. З абодвух бакоў кімано магло быць намалявана ад аднаго да пяці *камонаў*, акрамя таго, яны маглі быць намаляваныя на рукавах  (руск.) (бел. і на спіне. Жанчыны высакароднага паходжання мелі права насіць на вопратцы свой сямейны *камон*, а не сімвал мужа, і перадаваць яго па спадчыне дочкам. Камон можа таксама адлюстроўвацца на некаторых прадметах, такіх як фіранкі, аздабленне паланкіна і т. д. *Камоны* атрымалі распаўсюджванне і як сімвалы, якія малююцца на сцяжках валадарных асоб, даймё і самураеў, на іх шлемах (яп.: 兜, *кабута*) і даспехах (яп.: 胴, *до:*).

Знак японскага імператарскага дома — хрызантэма
Камоны з’яўляюцца збольшага і статуснымі сімваламі: больш старажытныя, простыя камоны часцяком кажуць аб высокім статусе свайго ўладальніка, альбо пра большую ўрачыстасць адзенні.

Сучаснасць
----------

У сучаснай Японіі практычна кожная сям’я мае свой камон, аднак выкарыстоўваюцца гэтыя знакі даволі рэдка. Часцей для афіцыйных і прадстаўніцкіх патрэб выкарыстоўваюцца інкан?! (яп.: 印鑑, «пячатка») — асабістая пячатка пацвярджэння, якая замяняе ў Японіі подпіс  (руск.) (бел.. У цяперашні час камон трывала ўвайшоў ва ўжытак як сімвал японскай даўніны, арнаментальны элемент афармлення японскіх рэстаранаў, крамаў, прадметаў нацыянальнага начыння.

Гл. таксама
-----------

* Тамга  (руск.) (бел. — аналагічны цюркскі геральдычны сімвал

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Каталог монов (англ.). Архівавана з першакрыніцы 9 лютага 2012.
* Найбольш поўны каталог монаў на японскай мове (яп.). Архівавана з першакрыніцы 28 сакавіка 2012. Праверана 15 ліпеня 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
Крапкакор у краме
**Крапкакор** (шведск.: kroppkakor, мн.л. ад шведск.: kroppkaka) — традыцыйная шведская страва, бульбяныя пельмені з начынкай з цыбулі і свініны або бекона. Асноўныя складнікі крапкакору: бульба, пшанічная мука, цыбуля, соль і фарш або свініна. Крапкакор у асноўным ядуць ў паўднёвых шведскіх рэгіёнах — Эландзе, Смоландзе, Готландзе і Блекінгэ.

Крапкакор ставіцца на стол са сметанковым маслам, смятанай і бруснічным соусам.

Гісторыя
--------

Першапачаткова крапкакор гатаваўся з адваранай галавы рыбы, якую фаршыравалі. У лене Кальмар і правінцыі Блекінгэ крапкакор ужо ў 18 стагоддзя лічыўся мясцовай славутасцю. У той час яны рабіліся з пшанічнай або ячневай мукі, а начынка — з кубікаў шпіка або рыбы. Пасля таго, як у Швецыі ў сярэдзіне 19 стагоддзя пачалі вырошчваць бульбу, крапкакор гатуюць з варанай і/або сырой таркаванай бульбы.

Зноскі
------

1. ↑   Seite 61
2. ↑  *National Encyklopedin*. Bokförlaget Bra Böcker, Band 11, Seite 472

Спасылкі
--------

* Рэцэпт крапкакора  (руск.)
* Rezept für den grauen Blekingekroppkaka bei ragazze.se  (шведск.)

| ⛭Бульба |
| --- |
| Сарты | Спіс сартоў бульбы  (англ.) (бел. |
| Кулінарыя | Спіс страў з бульбы  (англ.) (бел. • Бабка • Бульба фры • Бульбяное пюрэ • Бульбяны салат • Дранікі • Капытка • Крапкакор • Латкес • Рошці • Смажаная бульба • Спакушэнне Янсана • Цэпеліны • Чыпсы |
| Шкоднікі і хваробы | Спіс захворванняў бульбы |
| Вытворчасць і вырошчванне | Спіс краін, якія вырабляюць бульбу  (англ.) (бел. |
**Парэ́цкі Мох** — балота нізіннага (36 %), мяшанага (40 %) і вярховага (24 %) тыпаў на паўднёвым захадзе Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці Беларусі, у водазаборы ракі Пціч. Плошча 4,2 тыс. га. У другой палове XX стагоддзя на балоце вялася здабыча торфу, часткова выкарыстоўвалася пад сенажаць, цяпер у межах Амяльнянскага заказніка.

Занята дробналістным лесам, на глебе травяное покрыва з асок.

Літаратура
----------

* Парэцкі Мох // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — С. 127. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
**«Бянё́ўскі»** (польск.: Beniowski) — няскончаная паэма Юльюша Славацкага, пяць першых песень якой былі напісаны ў 1840—1841 гадах і апублікаваныя ў 1841 годзе. Астатнія часткі паэмы не былі выдадзены пры жыцці паэта — выдаў іх Антоні Малецкі ў зборніку «Пасмяротныя сачыненні Славацкага» (польск.: Pism posmiertnych Slowackiego). Паэма мусіла быць разлікам Славацкага з непрыязнай да яго літаратурнай крытыкай, а таксама голасам у спрэчцы паэта з Адамам Міцкевічам і яго прыхільнікамі, замалёўкай уласнае паэтычнай праграмы і спробай усталяваць сябе ў якасці новага духоўнага правадніка польскага народа. Гэта была таксама спроба паказаць свой асабісты вобраз былой польскасці, які адрозніваўся ад прадстаўленых у «Пане Тадэвушы» і папулярных раней «Помніках Сапліцы». Форма твора пазычаная з паэмы «Дон Жуан» Байрана.

Сюжэт твора распавядае пра падарожжы і лёс шляхціча Маўрыцыя Бянёўскага, сапраўднай гістарычнай асобы, удзельніка Барскай канфедэрацыі 1768 г. пазней — вядомага падарожніка. Аўтар пераўтварае яго ў паўгалечнага дробнапамеснага шляхціча, пазбаўленага якое-небудзь рамантычнасці. Славацкі адмаўляецца ад звыклай у рамантызме паэтызацыі герояў і падзей, ад традыцыйнага эпічнага наратыву. Згодна з правіламі свабоднай (дэгрысыйнай) паэмы, фабула ахоплівае невялікую частку твора (каля 50 %); аўтар шматразова адыходзіць ад яе, каб акцэнтаваць уласную ўвагу на тэме актуальнага літаратурнага жыцця і палітычнай сітуацыі. Твор напісаны актавамі па ўзору «Дон Жуана» Байрана.

У V песні Славацкі выступае ў працьборства з першым паэтам Польшчы. Ён прызнае веліч Міцкевіча, але падкрэслівае ўласную магутнасць, якая дазваляе нароўні змагацца з «літоўскім богам».

Зноскі
------

1. ↑  Juliusz Kleiner: Wstęp. W: Juliusz Słowacki: Beniowski. Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, ss. XLI  (польск.)
2. ↑  Juliusz Kleiner: Wstęp. W: Juliusz Słowacki: Beniowski. Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, ss. XVII—XXV.  (польск.)
3. 1 2  Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1999, s. 348. ISBN 83-01-12108-4.  (польск.)
4. ↑  Juliusz Kleiner: Wstęp. W: Juliusz Słowacki: Beniowski. Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, ss. XXV—XXVI.  (польск.)
5. ↑  Juliusz Kleiner: Wstęp. W: Juliusz Słowacki: Beniowski. Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, ss. XXVIII.  (польск.)
6. 1 2  Лапидус Н. И. Малюкович С. Д. Литература XIX века. М.: Университетское, 1992. С. 147—148  (руск.)
**Венера Капіталійская** — рымская скульптура, высечаная з мармуру меркавана ў II стагоддзі па ўзоры грэчаскай статуі Афрадыты IV стагоддзя да н. э.

Адлюстроўвае аголеную жанчыну, якая стаіць побач з сасудам і адзеннем, якое ляжыць на ім. Яна затуляе рукамі ўлонне і грудзі (адносіцца да тыпу Venus Pudica — «Венера сціплая»).

Знойдзена на Вімінальскім узгорку ў Рыме паміж 1667 і 1670 гадамі. Перададзена ў дарунак Капіталійскаму музею ў 1754 годзе Папай Бенедыктам XIV.

Гл. таксама
-----------

* Венера Медычы
* Нараджэнне Венеры, карціна Бацічэлі
* Венера Таўрычная

Спасылкі
--------

* Capitoline Venus in the Capitoline Museum, Rome  (англ.)
**Венера Таўрычная** — мармуровая статуя Венеры, якая купаецца, ў натуральную велічыню (вышыня 167 гл), выкананая ў II ці III стагоддзі да н. э. па ўзоры Афрадыты Кнідскай ці Венеры Капіталійскай. Згублены рукі статуі і фрагмент носа. Скульптура была набыта Пятром I у Папы Клімента XI у 1718 годзе (паводле падання, у абмен на мошчы св. Брыгіты) і стала першай у Расіі антычнай статуяй голай жанчыны. Да паступлення ў Дзяржаўны Эрмітаж яна ўпрыгожвала сад Таўрычнага палаца, адкуль і назва.

Спасылкі
--------

* Венера Таўрычная(недаступная спасылка) на сайце Дзяржаўнага Эрмітажа
* Доўгі шлях Венеры Таўрычнай Архівавана 23 кастрычніка 2012. на сайце «Мармур»
«**Фракцыя Чырвонай Арміі**» (РАФ, RAF — ням.: Rote Armee Fraktion) — нямецкая леварадыкальная тэрарыстычная арганізацыя, якая дзейнічала ў ФРГ і Заходнім Берліне ў 1968—1998 гадах.

Заснавана ў 1968 годзе Андрэасам Баадэрам, Гудрун Энслін, Хорстам Малерам, Ульрыкай Майнхаф, Ірмгард Мелер і інш. Была названа ў гонар рэвалюцыйных армій СССР, Кітая і Кубы. Арганізавана па ўзоры паўднёваамерыканскіх партызанскіх груп, такіх як Тупамарас (Уругвай). Яе ўдзельнікі разглядалі сваю дзейнасць як гарадскую партызанскую вайну, накіраваную супраць дзяржаўнага апарата і класа буржуазіі.

Адказная за здзяйсненне 34 забойстваў, серыі банкаўскіх налётаў, выбухаў ваенных і грамадзянскіх устаноў і замахаў на высокапастаўленых асоб.

Гісторыя арганізацыі, якую таксама называюць аб'яднаннем (ням.: Vereinigung), налічвае 4 пакаленні. 20 красавіка 1998 года групоўка афіцыйна абвясціла пра самароспуск.

Спасылкі
--------

* RAFinfo (ням.)
Гатычны фасад сабора Св. Мікалая ў Фамагусце з прыбудаваным справа мінарэтам.
**Сабор Святога Мікалая** — галоўны сярэднявечны храм горада Фамагуста на ўсходнім беразе Кіпра. Пабудаваны ў XIV стагоддзі па ўзоры Рэймскага сабора ў стылі позняй готыкі кіпрскімі каралямі з дынастыі Лузіньянаў. У турыстычных буклетах яго завуць «кіпрскім Рэймсам».

Сабор быў асвячоны ў 1328 годзе і з тых часоў выкарыстоўваўся Лузіньянамі для вянчанне на іерусалімскі прастол. Пры аблозе Фамагусты туркамі ў 1571 годзе моцна пацярпеў ад гарматнага абстрэлу. Туркі знішчылі фігуратыўнае скульптурнае ўбранне храма і ператварылі яго ў мячэць, якую сталі называць «магускай ая-Сафіяй». Немалыя страты захаванасці будынка наносілі частыя землетрасенні. У 1974 годзе пераназваны ў мячэць Лала-Мустафы-пашы ў гонар военачальніка, які камандаваў аблогай Фамагусты ў 1571 годзе.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Сабор Святога Мікалая, Фамагуста**
|  |
| --- |
| **МЗКЦ-6002** |
|   *МЗКЦ-600203 пустыннай афарбоўкі* |
| Вытворца
  | МЗКЦ |
| Месца вытворчасці
  | Мінск, Беларусь |
|  |
| Фотагалерэя на Wikimedia Commons Фотагалерэя на Wikimedia Commons |

**МЗКЦ-6002** — паўнапрываднае колавае 4-восевае шасі. Вырабляецца Мінскім заводам колавых цягачоў. На базе распрацоўкі створаны тактычны аўтамабіль **МЗКЦ-600203**.

Шасі было распрацавана на аснове 3-восевай мадэлі МЗКЦ-6001 (прадстаўлена ў 2008 годзе) і ўніфікавана з ім па вузлах і агрэгатах.

Канструкцыя
-----------

Даўжыня — 9430 мм, шырыня — 2550 мм, вышыня — 3430 мм, кліранс — 370 мм (з магчымасцю рэгулявання).

Па розных даных, падрыхтаваная маса ў мадыфікацыі 600203 — 17 або 18,9 т, грузападымальнасць — 17 або 15,5 т, поўная маса — 34 або 34,4 т. Дапушчальная нагрузка на першыя дзве восі — па 8 т, на заднія восі — па 9 т. Мінімальны радыус павароту — 12,8 м. Запас ходу складае 830 км. Па жаданні заказчыка кабіна можа быць умацавана бранявымі лістамі.

Рухавік — *Caterpillar* C13 (520 к. с.), каробка перадач — *Allison* 4500SP. Падвеска незалежная спружынная; па жаданні заказчыка можа быць заменена на пнеўматычную.

У мадыфікацыі 600203 кабіна 2-месцавая, адкідальная, абсталявана сістэмай кандыцыянавання і ацяплення, з люкам у даху. Грузавая бартавая тэнтаваная платформа ў мадыфікацыі 600203 разлічана на перавозку да 20 чалавек, мае назіральныя вокны, вентыляцыйныя клапаны і адкідныя лаўкі. Аўтамабіль абсталяваны электрычнай лябёдкай з максімальным цягавым высілкам у 88,3 кН.

Эксплуатанты
------------

* Беларусь
* ААЭ

Заўвагі
-------

1. ↑  Батькин спецназ ( грузовик МЗКТ-6001 ) **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 19 жніўня 2019. Праверана 19 жніўня 2019.
2. 1 2 3 4 5 6 7  МЗКТ-600203 **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 19 жніўня 2019. Праверана 19 жніўня 2019.
3. 1 2  Армейские автомобили семейства «6001»: МЗКТ-600103 (6х6) и МЗКТ-600203 (8х8) **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 19 жніўня 2019. Праверана 19 жніўня 2019.
4. 1 2  ОАО «Минский завод колесных тягачей» (Volat): надежная и качественная техника **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 19 жніўня 2019. Праверана 19 жніўня 2019.
5. ↑  United Arab Emirates orders Belarusian tactical vehicles **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 19 жніўня 2019. Праверана 19 жніўня 2019.

Спасылкі
--------

* Тэхнічныя характарыстыкі МЗКЦ-600203 Архівавана 19 жніўня 2019.
**Кепел Эрл «Кеп» Эндэрбі** (25 чэрвеня 1926, Даба, Новы Паўднёвы Уэльс, Аўстралія — 8 студзеня 2015) — аўстралійскі палітык і суддзя; быў членам Палаты прадстаўнікоў, прадстаўляючы Аўстралійскую лейбарысцкую партыю ў перыяд з 1970 па 1975 год, і стаў старэйшым міністрам ва ўрадзе Гофа Уітлэма. Пасля заканчэння палітычнай кар'еры ён быў прызначаны суддзёй Вярхоўнага суда Новага Паўднёвага Уэльса.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Вышэйшай школе горада Даба  (руск.) (бел. у 1944 годзе ён паступіў на вайсковую службу у авіяцыю, вывучаў права ў Сіднейскім і Лонданскім універсітэтах, з 1950 года працаваў як юрыст і выкладчык. З 1962 чытаў лекцыі ў Аўстралійскім нацыянальным універсітэце?! (Канбера), у 1970 годзе быў абраны ў Парламент Аўстраліі. З 1972 па 1975 быў міністрам. З 1982 да адстаўкі ў 1992 годзе ён быў суддзёй Вышэйшага суда Новага Паўднёвага Уэльса. Выконваў розныя важныя функцыі ў мясцовых і агульнадзяржаўных юрыдычных установах Аўстраліі. З 2003 года быў старшынёй рэгіянальнага таварыства па дабравольнай эўтаназіі. Чэмпіён па гульне ў гольф сярод аматараў.

### Эсперантыст

Эсперантыст з 1987 года, у 1992—1997 быў прэзідэнтам Аўстралійскай Эсперанта-Асацыяцыі. Удзельнічаў у арганізацыі і падрыхтоўцы 82-га Сусветнага кангрэса эсперантыстаў у Адэлаідзе (1997). Быў членам камітэта UEA і старшынёй Эсперантысцкай юрыдычнай асацыяцыі у 1996—2002 гадах. У 1998—2002 гадах быў прэзідэнтам UEA. Па вынікам галасавання, праведзеным часопісам La Ondo de Esperanto у 1999 годзе ён быў абвешчаны *эсперантыстам года*. Як прэзідэнт UEA ён заўсёды падкрэсліваў у сваіх выступленнях і артыкулах важнасць барацьбы за правы чалавека. Ён імкнуўся таксама да больш цеснага супрацоўніцтва паміж UEA і іншымі эсперанта-арганізацыямі, асабліва з Sennacieca Asocio Tutmonda, чыім членам ён быў таксама.

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑  Fitzgerald, Carr, Dealy 2003, с. 228.

Літаратура
----------

* *Fitzgerald, Ross; Carr, Adam James; Dealy, Willam J.* The Pope's battalions: Santamaria, Catholicism and the Labor Split. — university of Qeensland Press, 2003. — ISBN 0-7022-3389-7.
* Кароткі біяграфічны слоўнік, 2014.

| ⛭Прэзідэнты Сусветнай эсперанта-асацыяцыі |
| --- |
| Прэзідэнты UEA | Г. Мудзі ·  Г. Ходлер ·  Э. Прыва ·  Э. Штэтлер ·  Луі Басцьен ·  К. М. Лінігер1 ·  Х. Г. Кюрнштайер1 ·  Л. Басцьен2 ·  Э. Мальмгрэн ·  Д. Канута ·  Г. Холмс (в. а.) ·  Хідэа Ягі ·  Г. Холмс (в. а.) ·  І. Лапена ·  Х. Тонкін ·  Г. Мартэнс ·  Х. Тонкін ·  Д. Уэлс ·  Лі Чон Ён ·  К. Эндэрбі ·  Р. Карсэці ·  П. Дасгупта ·  М. Фетэс |  |
| Ганаровыя прэзідэнты UEA | Л. Л. Заменгоф ·  Э. Штэтлер ·  Луі Басцьен ·  Х. Г. Кюрнштайер ·  Э. Прыва ·  Э. Мальмгрэн ·  Гары Холмс |
| 1 Як прэзідэнт «Жэнеўскай UEA»  **·**  2 Як прэзідэнт міжнароднай эсперанта-лігі |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1222080117 · NLA: 35047194 · VIAF: 91352965 |
**Ай** (руск.: Ай, башк.: Әй) — рака ў Расіі, на Паўднёвым Урале, левы і самы буйны прыток ракі Уфа (басейн Камы).

Даўжыня ракі 549 км (з іх: 271 км у Чалябінскай вобласці, 278 км у Рэспубліцы Башкартастан), агульнае падзенне — 714 м, плошча вадазборнага басейна — 15 тыс. км². Сярэдні нахіл воднай паверхні памяншаецца з 4,3 % у вытоку да 2,2 % каля сяла Лакло і да 1,3 % у ніжнім цячэнні. Па фізіка-геаграфічных умовах басейн ракі дзеліцца на горную (ад вытоку да вёскі Лакло Салавацкага раёна) і раўнінную (да вусця) часткі. Выток ракі знаходзіцца на Паўднёвым Урале, у балоце Журавіннае, у седлавіне паміж хрыбтамі Урэньга і Аваляк. Перасякае шэраг горных хрыбтоў, працякае па Юрузана-Айскай раўніне і Уфімскаму плато. Упадае ва Уфу за 382 км ад яе вусця. Сярэдні расход вады ў вусці складае 84 м³/с, сярэдні аб’ём сцёку 2,651 км³/год. Замярзае рака ў канцы кастрычніка — пачатку лістапада, вызваляецца ад лёду ў красавіку.

У басейне Ая 48 рэк даўжынёй больш за 10 км, 177 азёр агульнай плошчай 31,7 км², два вадасховішчы і вялікая колькасць сажалак. Сярод прытокаў: Юрак, Чорная, Цесьма, Бярозавая, Куваш, Тундушка, Куса, Вялікі Багруш, Вялікая Арша, Вялікая Сатка, Іструць, Каменка, Улуір, Лакла, Сунга, Ішменька, Анзяк, Сікіязік, Тандак, Кігі, Кушкаяк, Вялікі Ік, Лемазы, Ака, Мелекас, Югуз.

На рацэ гарады Златавуст, Куса, Межавы.

Зноскі
------

1. ↑  *Балков В. А.* Ай, река // Башкирская энциклопедия Архівавана 23 жніўня 2016. (руск.)
2. 1 2 3 4 5  *Алексеевский Н. И. Антонова М. М.* Ай // Научно-популярная энциклопедия «Вода России» (руск.)
3. ↑  Река Ай // Государственный водный реестр РФ (руск.)

Літаратура
----------

* Ай // Географический энциклопедический словарь: Географические названия / Гл. ред А. Ф. Трёшников; Ред. кол.: Э. Б. Алаев, П. М. Алампиев, А. Г. Воронов и др.. — М.: Сов. энциклопедия, 1983. — С. 17. — 538 с. — 100 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Река Ай // Государственный водный реестр РФ (руск.)
* *Алексеевский Н. И. Антонова М. М.* Ай // Научно-популярная энциклопедия «Вода России» (руск.)
* *Балков В. А.* Ай, река // Башкирская энциклопедия Архівавана 23 жніўня 2016. (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Буй (значэнні).
**Буй** (руск.: Буй, башк.: Беүә) — рака ў еўрапейскай частцы Расіі, левы прыток ракі Кама.

Пачынаецца на поўдні Пермскага края, у Куядзінскім раёне, затым цячэ па паўночным захадзе Башкартастана і ўпадае ў Каму на тэрыторыі Удмурціі. Даўжыня — 228 км, агульная плошча вадазбору — 6530 км², сярэдняя вышыня вадазбору — 153 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні — 0,4 м/км. Сярэдні расход вады за 90 км ад вусця каля вёскі Татарская Урада складае 18,5 м³/с.

Даліна ракі ў пачатку верхняга цячэння вузкая, хутка пашыраецца. У сярэднім і ніжнім цячэнні даліна скрынкападобная, пашыраная ў асобных месцах да 2-6 км. Пойма шырынёй да 1,5 км, пераважна двухбаковая, шырокая, перарывістая, роўная, на асобных участках выгнутая. Рэчышча моцна звілістае, меандруючае, утварае шматлікія рукавы і старыцы. Шырыня рэчышча ў верхнім цячэнні 8—15 м, у ніжнім 30—80 м, у вусцевай частцы 120 м. Берагі абрывістыя, вышынёй 2—9 м. Абрывы перарывістыя, большай часткай аднабаковыя.

Жыўленне пераважна снегавое. Замярзае ў канцы кастрычніка — пачатку лістапада, вызваляецца ад лёду ў канцы сакавіка—красавіку.

На рацэ Карманаўскае вадасховішча і Карманаўская ГЭС. На вадазборы знаходзіцца 19 азёр агульнай плошчай 0,97 км². Каля ракі пасёлак Куяда, сяло Амза і іншыя населеныя пункты. Вада з ракі выкарыстоўваецца на гаспадарча-бытавыя патрэбы.

Прытокі
-------

Сярод прытокаў Буя рэкі Пізь, Амзя, Ямьяды-Елга (Ям-Яба), Янаулка, Каймашынка, Сандугач, Сава, Шагірт, Альняшка, Бабіранаўка, Бірка, Ірміза, Арэй, Іскільдзінка, Еламбуй.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Буй // Научно-популярная энциклопедия «Вода России» (руск.)

Спасылкі
--------

* Река Буй // Государсвенный водный реестр РФ  (руск.)
* Буй // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
**Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь** — найвышэйшы пастаянна дзеючы прадстаўнічы і заканадаўчы орган дзяржаўнай улады ў Рэспубліке Беларусь у 1991—1996. Валодаў вяршэнствам і паўнатой заканадаўчай улады і ажыццяўляў яе ад імя народа ў межах і формах, вызначаных Канстытуцыяй і законамі РБ.

Старшыні Вярхоўнага Савета:

* Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч (в.а. да 9.9.1991 — 26.1.1994)
* Вячаслаў Мікалаевіч Кузняцоў (в.а. 26.1.1994 — 28.1.1994)
* Мечыслаў Іванавіч Грыб (28.1.1994 — 6.1.1996)
* Сямен Георгіевіч Шарэцкі (10.1.1996 — 27.11.1996)

Складаўся з адной палаты (260 дэпутатаў). Дэпутаты выбіраліся грамадзянамі краіны на аснове ўсеагульнага выбарчага права тэрмінам на 5 гадоў (першыя выбары ў Вярхоўны Савет БССР, які з’яўляўся прадстаўнічым і заканадаўчым органам саюзнай рэспублікі да набыцця ёю самастойнасці, адбыліся ў 1938). Парадак дзейнасці ВС, яго органаў і дэпутатаў вызначаўся Канстытуцыяй 1994, законам «Аб Вярхоўным Савеце Рэспублікі Беларусь», а таксама Рэгламентам Вярхоўнага Савета. Для арганізацыі работы Вярхоўнага Савета выбіраліся Старшыня, яго намеснікі, ствараліся камісіі.

Штогод праводзіліся веснавая і асенняя сесіі, пры неабходнасці — спецыяльныя і нечарговыя пасяджэнні. Да кампетэнцыі Вярхоўнага Савета належала прыняцце Канстытуцыі і ўнясенне ў яе змяненняў і дапаўненняў, прыняцце законаў і пастаноў, кантроль за іх выкананнем, назначэнне чарговых выбараў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, правядзенне рэспубліканскіх рэферэндумаў, вызначэнне асноўных кірункаў унутранай і міжнароднай палітыкі Рэспублікі Беларусь, іншыя пытанні.

Выдаваў «Ведамасці Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь».

Дзейнасць Вярхоўнага Савета спынена 27 лістапада 1996 года ў выніку праведзенага рэферэндума і прыняцця Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь 1994 (са змяненнямі і дапаўненнямі), паводле якой функцыі былога вышэйшага прадстаўнічага органа адышлі да Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь і Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

Спасылкі
--------

 У Вікіцытатніку ёсць старонка па тэме **Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь**
**Дубо́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Халопеніцкага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Дубы.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Чарэйскага раёна Барысаўскай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Аршанскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чарэйскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Крупскага раёна, з 12 лютага 1935 года ў складзе Халопеніцкага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Мінскай вобласці. 26 жніўня 1959 года скасаваны, тэрыторыя сельсаветы далучана да Вялікахальнявіцкага (5 населеных пунктаў: вёскі Вялікі Каменец, Дакучына, Дуброўка, Старожышча і Худава) і Заборскага (7 населеных пунктаў: вёскі Гузовіна, Дубы, Запуткі, Стральцы, Тапарышча, Язбы і пасёлак Язбы) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 12 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 жніўня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 11.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
***Brachystola*** - род конікаў з сямейства {{bt-bellat||Romaleidae}}, які сустракаецца ў ЗША і Мексіцы. Прадстаўнікі віду з'яўляюцца аднымі з самых буйных конікаў, што сустракаюцца ў Паўночнай Амерыцы. Від {{bt-bellat||*Brachystola magna}}* мае адносна вялікія і лёгка бачныя меёзныя храмасомы, якія выкарыстоўваліся ў ранніх генетычных даследаваннях. 

 *{{bt-bellat||Brachystola mexicana}}*

Віды
----

У род *Brachystola* уключаюць шэсць відаў:

* *{{bt-latbelBrachystola behrensii|}}* Scudder, 1877
* *{{bt-latbelBrachystola eiseni|}}* Bruner, 1906
* *{{bt-latbelBrachystola magna|}}* (Girard, 1853) (раўнінны конік)
* *{{bt-latbelBrachystola mexicana|}}* Bruner, 1904
* *{{bt-latbelBrachystola ponderosa|}}* Bruner, 1906
* *{{bt-latbelBrachystola virescens|}}* (Charpentier, 1845)

Літаратура
----------

* Capinera, J. L; Scott, R. D.; Walker, T. J. (2004). *Field Guide to Grasshoppers, Katydids, and Crickets of the United States*. Cornell University Press. ISBN 978-0-8014-8948-8.
* Jackman, John A.; Drees, Bastiaan M. (1998). *A Field Guide to Common Texas Insects*. Gulf Publishing. ISBN 9780877192633.
Карта тэрыторый, правы на якія Якаў I перадаў Вірджынскай кампаніі. Поўпхэм пазначаны як «Po».
**Плімуцкая кампанія** — англійскае акцыянернае таварыства, заснаванае ў 1606 годзе Якавам I для каланізацыі ўзбярэжжа Паўночнай Амерыкі. Адначасова з Плімуцкай кампаніяй для гэтай жа мэты была заснавана Лонданская кампанія, а абедзве яны ўваходзілі ў аб'яднанне, званае Вірджынскай кампаніяй, створанай па ўзоры Таварыства купцоў-шукальнікаў.

Кампанія атрымала правы на тэрыторыю атлантычнага ўзбярэжжа Паўночнай Амерыкі паміж 38 і 45 паралелямі, што прыкладна адпавядае ўчастку ад Чэсапікскага заліва да сучаснай амерыкана-канадскай мяжы. Пры гэтым участак паміж 38 і 41 паралелямі быў агульным для дзвюх кампаній, пры ўмове, што пры будаўніцтве новага паселішча будзе вытрымлівацца адлегласць не менш за 100 міль да калоній кампаніі-канкурэнта.

У 1607 годзе была заснавана калонія Поўпхэм у вусці ракі Кенебек (у наш час гэта тэрыторыя штата Мейн). У гэтым жа годзе Лонданская кампанія заснавала калонію Джэймстаўн, аднак у адрозненне ад апошняй, Поўпхэм праіснаваў усяго год.

У 1609 годзе Плімуцкая кампанія спыніла існаванне, а большая частка яе земляў была перададзена Лонданскай кампаніі, аднак праз 11 гадоў яна адрадзілася як Плімуцкі савет па справах Новай Англіі.

Спасылкі
--------

* Library of Congress: Evolution of the Virginia Colony, 1610—1630
* First Charter of Virginia — April 10, 1606 O.S.; Julian Calendar (from Julius Caesar time) or April 1, 1606 N.S.; Gregorian Calendar (Current Civil Calendar.)

| ⛭Каланіяльныя кампаніі |
| --- |
| Брытанскія  | 
* Маскоўская
* Турэцкая
* Паўночнага мора
* Ост-Індская
* Вірджынская і Плімуцкая
* Афрыканская
* Гудзонава заліва

 |
| Галандскія  | 
* Ост-Індская
* Вест-Індская
* Грэнландская

 |
| Дацкія  | 
* Ост-Індская
* Вест-Індская
* Азіяцкая

 |
| Шведскія  | 
* Паўднёвая
* Ост-Індская
* Вест-Індская
* Афрыканская

 |
| Іншыя | 
* Партугальская Ост-Індская
* Остэндская
* Французская Ост-Індская
* Новай Францыі
* Кампанія Шатландыі

 |
| Познія (XIX стагоддзе) | 
* Расійска-амерыканская
* Паўночна-Заходняя
* Нігерская
* Паўднёва-Афрыканская
* Паўночнага Барнэа
* Новагвінейская
* Джалуіцкая

 |
**Хімі́чная наменклату́ра** — сістэма рацыянальных назваў злучэнняў, якая выразна вызначае іхні састаў і будову. Сучасная хімічная наменклатура заснавана на правілах IUPAC, якія вызначаюць агульныя прынцыпы і прыёмы пабудовы назваў.

Гісторыя
--------

Першапачаткова злучэнні атрымлівалі трывіяльныя назвы, адно рэчыва магло мець некалькі назваў-сінонімаў. Першая сістэма хімічнай наменклатуры была распрацавана ў 1787 годзе камісіяй французскіх хімікаў пад старшынствам А. Лавуазье. Камісія вырашыла, што злучэнне павінна мець адну назву, назва складанага рэчыва мусіць быць з двух слоў, якія перадаюць тып злучэння; назва павінна быць няцяжкай для вымаўлення і не супярэчыць нормам мовы.

На ўзор французскай хімічнай наменклатуры ў 19 ст. былі распрацаваны нацыянальныя хімічныя наменклатуры.

Гл. таксама
-----------

* Трывіяльныя назвы
* Наменклатура неарганічных злучэнняў
* Наменклатура арганічных рэчываў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | LNB: 000162571 · Microsoft: 125832229 · NKC: ph119148 |
**Умеа Энергі** — энергетычная кампанія, якая базуецца ў горадзе Умеа ў Швецыі. Яна адказвае за пастаўку электраэнергіі, разам з прадастаўленнем раённага астуджэння, цэнтралізаванага цеплазабеспячэння, а таксама шырокапалосныя паслугі праз дачынную кампанію UmeNet.

Гісторыя
--------

Кампанія была заснавана ў 1887 годзе, як паведамляецца, з-за размовы паміж інжынерам з Лондана і шведскім мэра на вяселлі. Ён заявіў, што ў яго ёсць планы, каб вырабляць «дыяксід вугляроду» да 2018 года, прыняўшы новыя метады атрымання энергіі, уключаючы выкарыстоўваючы яшчэ больш аднаўляльных крыніц.

Аперацыі
--------

Умеа Энергі мае электрастанцыі ў Олідхэме, якія генеруюць энергію ў выглядзе цяпла ад розных крыніц, уключаючы хатнія гаспадаркі, прамысловыя адходы і біямасы. Цяпло, якое вырабляецца, выкарыстоўваецца для прывада турбін. Ёсць дзве станцыі ў Дава. Асноўнай крыніцай харчавання першага завода з'яўляюцца адходы (20 тон у гадзіну), якія ствараюць 65 МВт электраэнергіі. Большая частка гэтай энергіі выкарыстоўваецца для цэнтралізаванага цеплазабеспячэння з толькі 10 МВт выкарыстоўваюцца для стварэння электраэнергіі. Завод таксама спальвае адходы ад лесанарыхтоўчай прамысловасці. Забруджванне паветра зведзены да мінімуму за кошт сістэм фільтрацыі на выхлапных газах. Другі завод Dava стварае 105 МВт электраэнергіі ад аналагічнай паліўнай сумесі ў якасці іншага старэйшага завода, але з даданнем торфу. У гэтым выпадку толькі 30 МВт выкарыстоўваецца для вытворчасці электраэнергіі. Акрамя гэтых двух электрастанцый, кампанія таксама мае гідраэлектрастанцыю, ветравую, а таксама станцыю, якая генеруе энергію з дапамогай каналізацыйных адходаў.

Гл. таксама
-----------

* Гамля банкхусет

Зноскі
------

1. ↑  "Umeå, the first city in northern Sweden with rooftop solar panels Inauguration on May 3". Umeå: AB Bostaden. 2 May 2011. Архівавана з арыгінала 4 мая 2014. Праверана May 4, 2014. `{{cite news}}`: Невядомы параметр `|deadurl=` ігнараваны (прапануецца `|url-status=`) (даведка) Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 4 мая 2014. Праверана 13 мая 2014.Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 4 мая 2014. Праверана 13 мая 2014.
2. ↑  Umeå Energi a summary in english **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Umeå:  Umeå Energi. Архівавана з першакрыніцы 27 красавіка 2014. Праверана May 4, 2014.
3. 1 2  Umea Energi Company Report **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Energy Digital. Архівавана з першакрыніцы 5 мая 2014. Праверана 5 мая 2014.
4. ↑  Dava CHP Архівавана 9 мая 2014. umea.se, retrieved 8 May 2014
Палацава-паркавы комплекс ў Гомелі
**Парк Гомельскага палацава-паркавага ансамбля** (раней **парк імя Аляксандра Васільевіча Луначарскага**, **Парк культуры і адпачынку**) — парк у Гомелі, частка Гомельскага палацава-паркавага ансамбля. Батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння.

Парк быў заснаваны ў 1837 годзе. Сучасны выгляд парк набыў пры І. Ф. Паскевічы. Кіраваў работамі па разбіўцы парка польскі архітэктар Адам Ідзкоўскі. Парк падзелены Лебядзінай сажалкай на дзве часткі — паўднёвую, дзе знаходзіцца палац Румянцавых-Паскевічаў, Сабор св. Пятра і Паўла, капліца-склеп Паскевічаў, помнік М. П. Румянцаву, і паўночную, дзе цяпер размешчаны атракцыёны, Зімовы сад, аглядная вежа — былая труба цукровага завода.

Парк
Лебядзіная сажалка
Усяго на тэрыторыі парка налічваецца каля 5 тысяч дрэў. Парк уяўляе асаблівую дэндралагічную каштоўнасць. На яго тэрыторыі растуць 84 віды дрэў і 79 відаў кустоў, сярод якіх шмат каштоўных рэдкіх драўняных відаў. У асноўным расце ліпа, акацыя, бяроза, каштан, ясень, клён вастралісты і інш. А таксама больш за 30 экзатычных для Беларусі відаў, сярод якіх гінкга (*Ginkgo biloba*), яблыня Нядзвецкага (*Malus pumila*), хвоя чорная (*Pinus nigra*), дуб грабеністы (*Quercus robur f. pectinata*), аксаміт амурскі (*Phellodendron amurense*), лістоўніца (*Larix*) і інш.

1 жніўня 2014 года парк быў пераназваны ў «Парк Гомельскага палацава-паркавага ансамбля». Разам з яго пераўтварэннем, паменшыліся межы і плошча помніка прыроды на 7,3 га, з 25 га да 17,7 га. З яго плошчы выключылі зону, занятую атракцыёнамі, а таксама схіламі берага ракі Сож, на якіх не растуць каштоўныя драўняна-хмызняковыя віды. Акрамя таго, уведзены некаторыя новыя забароны, якія тычацца выдаленні драўняна-хмызняковай расліннасці, узвядзення аб'ектаў будаўніцтва, змены гідралагічнага рэжыму, пашкоджання жывога наглебавага покрыва, інтрадукцыі інвазіўных чужародных відаў раслін, руху і стаянкі механічных транспартных сродкаў, размяшчэння адходаў.

Плануецца поўная замена агароджы парку на новую, выкананую па ўзоры плота ў парку князя Паскевіча. Таксама ў парку будуць адноўлены вароты. Разглядаецца варыянт ўвесці платны ўваход.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Минприроды изменило название и границы центрального гомельского парка Архівавана 11 сакавіка 2016.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Парк Гомельскага палацава-паркавага ансамбля
**Хісікава Маранобу** (1618 — 25 ліпеня 1694) — японскі мастак і гравёр, адзін з найбуйнейшых прадстаўнікоў стылю укіё-э, пачынаючы з 70-х гадоў XVII стагоддзя.

Жыццё і творчасць
-----------------

Нарадзіўся ў заможнай сям’і майстра па афарбоўцы тканін і вышыўцы залатымі і сярэбранымі ніткамі, у мястэчку Кёнан правінцыі Ава, каля Такійскага заліва. Маранобу займаўся сямейным рамяством, пакуль у 1657 годзе не згарэла майстэрня бацькі. Доўгая практыка па дэкаратыўным упрыгожванні тканін, якой ён займаўся ў майстэрні бацькі, адбілася ў далейшым на стылі яго гравюр: жанчыны ў гэтых творах апрануты ў прыгожа дэкараваныя адзенні, што надавала гравюрам дадатковы мастацкі эфект.

У 1660-х гадах ён перабраўся ў Эда, дзе самастойна вывучаў традыцыйныя стылі малявання ў манеры школ Тоса і Кано. Галоўным настаўнікам Маранобу, які даў яму ўменне валодаць дэкаратыўным і акадэмічным стылем традыцыйнага японскага жывапісу, быў Майстар Камбун, які працаваў у перыяд з 1660 па 1673 год. Спачатку Маранобу займаецца выключна ілюстраваннем кніг, пасля яго ілюстрацыі-гравюры разглядаюцца ўжо як самастойныя творы мастацтва. Маранобу не з’яўляецца заснавальнікам жанру укіё-э, але гэта быў першы майстар укіё-э, пра якога захаваліся біяграфічныя звесткі.

Першыя вядомыя працы Маранобу, падпісаныя яго імем, адносяцца да 1672 года; больш раннія яго творы не захаваліся. У 1670-я гады ён становіцца найбуйным майстрам укіё-э, і заставаўся ім да сваёй смерці. Яго лічаць заснавальнікам школы Хісікава або Эда, мастаком, уплыў якога на жывапіс працягваўся да канца XIX стагоддзя.

Захавалася каля 150 альбомаў, створаных рукой Маранобу, у якіх ён выкарыстоўвае традыцыйную манахромную тэхніку гравюры.

Зноскі
------

1. ↑  Hishikawa Moronobu // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  Hishikawa Moronobu // Minneapolis Institute of Art — 1883. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1700481'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 15021185 · BNF: 14917061c · CiNii: DA02025793 · GND: 105818658 · ISNI: 0000 0001 1815 9798 · LCCN: n80040691 · NDL: 00269691 · NKC: jo2008475990 · NTA: 071517170 · SUDOC: 249751909 · VIAF: 49697282 · ULAN: 500118854 |

 |
**Сто́невічы** (трансліт.: *Stonievičy*, руск.: Стоневичи) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Іўеўскага сельсавета.

Гісторыя
--------

У ХVII стагоддзі маёнтак і вёска Стоневічы ў Ашмянскім павеце Віленскага ваяводства. У 1690 годзе маёнтак належаў Ф. Длускаму, 1 дым. У 1735 годзе адносіліся да Дудскай парафіі (храм — Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі, в. Дуды).

У другой палове ХІХ стагоддзя вёска ў Іўеўскай воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні. У 1861 годзе 34 рэвізскія душы, у складзе маёнтка Іўе графіні Замойскай. З сярэдзіны ХІХ стагоддзя ў Іўеўскім графстве. Паводле перапісу 1897 года налічвалася 19 двароў і 147 жыхароў. У 1905 годзе ў вёсцы 157 жыхароў, 164 дзесяціны зямлі, у фальварку Замойскіх 16 жыхароў, 117 дзесяцін зямлі.

У 1921—1939 гадах у Іўеўскай гміне Валожынскага, затым Лідскага паветаў Навагрудскага ваяводства Польшчы. У 1921 годзе ў вёсцы 27 двароў, 138 жыхароў, у фальварку 2 двары, 30 жыхароў.

З 12 кастрычніка 1940 года вёска (21 двор, 173 жыхары) і хутар (9 двароў, 41 жыхар) у Старчаняцкім сельсавеце Іўеўскага раёна. З 1952 года ў складзе калгаса «Ураджай». З 1961 года ў Іўеўскім пасялковым, а з 1962 года Морынскім сельскім Савеце і ў калгасе «Нёман». У 1970 годзе 109 жыхароў, у калгасе «Прынёманскі». У 1999 годзе 28 двароў, 47 жыхароў. З 1986 года ў зоне радыяцыйнага кантролю.

18 красавіка 2017 года пасля скасавання Морынскага сельсавета вёска далучана да Іўеўскага сельсавета.

Славутасці
----------

* Мемарыяльны комплекс (1957)

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9 (DJVU).

Літаратура
----------

* Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Іўеўскага раёна / рэд. Крэнь І.П. — Мн: БЕЛТА, 2002.— 510 с. ISBN 985-6302-45-5. — С. 477.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Стоневічы

| ⛭**Іўеўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Іўе *(не ўваходзіць у склад)* |
| Аграгарадкі | Дайліды ·  Морына |
| Вёскі | Бурдукі ·  Бярэзаўцы ·  Вялікія Сонтакі ·  Галенава ·  Галяноўка ·  Ганаўшчына ·  Ганчары ·  Гуршчына ·  Дзешавічы ·  Дзяманты ·  Драбышы ·  Дуды ·  Дунай ·  Дындылішкі ·  Едкавічы ·  Залейкі ·  Збойск ·  Зубковічы ·  Карпавічы ·  Каўкелі ·  Красоўшчына ·  Крывічы ·  Лугавая ·  Лукашына ·  Малыя Сонтакі ·  Масткі ·  Навасёлкі ·  Пазяняты ·  Паўлавічы ·  Пятровічы ·  Родзевічы ·  Русакі ·  Рэмбакаўшчына ·  Саўгуці ·  Сенькавічы ·  Старчаняты ·  Стоневічы ·  Стрыжаняты ·  Судрогі ·  Урцішкі ·  Ціўнавічы ·  Шаптуны ·  Яславічы ·  Ятаўтавічы |
| Хутары | Іўе ·  Людмілін ·  Мураўшчына ·  Хаваншчына |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Акадэмія Святога Лукі (значэнні).
**Акадэмія святога Лукі** (італ.: Accademia di San Luca) — аб'яднанне мастакоў, створанае ў Рыме па ініцыятыве Папы Рымскага Рыгора XIII і адкрытае ў 1593 годзе вядомым мастаком Федэрыка Цукара і кардыналам Федэрыка Барамеа. Працягвала традыцыі сярэдневяковых гільдый Святога Лукі.

Акадэмія атрымала сваю назву па імі святога евангеліста Лукі, які паводле падання напісаў карціну, на якой была намалявана Маці Божая з немаўлём, і лічыўся святым заступнікам мастакоў. Першым прэзідэнтам новага таварыства стаў таксама Федэрыка Цукара. Займаючы гэту пасаду, ён распрацаваў новыя правілы выкладання мастацтваў, рэфарміраваўшы гэту вобласць педагогікі. Акрамя Цукара, сярод заснавальнікаў Акадэміі Св. Лукі ўваходзіў таксама і Джыралама Муцыяна.

Гверчына, *Евангеліст Лука, які малюе Дзеву Марыю*
Рымская *Акадэмія Святога Лукі* арганізоўвалася па ўзоры першай мастацкай Акадэміі ў Італіі — створанай у Фларэнцыі ў 1563 годзе вялікім герцагам Козіма I Медычы *Accademia del Disegno*, і выкарыстоўвала падобную да фларэнційскай навучальную праграму. У 1607 годзе Цукара выпускае сачыненне *Думкі пра жывапіс, скульптуры і архітэктуры («Idea de’pittori scultori ed architetti»)*, якое стала мастацка-тэарэтычнай асновай для выкладання мастацтваў. 

Праз цудоўна пастаўлены навучальны працэса і арганізацыю выставак, Акадэмія Св. Лукі стала паважаным узорам для тагачасных мастацкіх акадэмій. У 1635 годзе, пад патранажам папы Урбана VIII, яна была канчаткова зацверджана ў сваіх правах і статусе. Яе членамі была большасць вядомых італьянскіх і многія замежныя мастакі. 

На працягу XVII стагоддзя *Акадэмія Святога Лукі* дамаглася ўзмацнення свайго ўплыву на развіццё мастацкага жыцця ў Італіі, а таксама павышэння аўтарытэту сваіх членаў. Паміж радавымі жывапісцамі накшталт Андрэа Сакі і «акадэмікамі» (як, напрыклад, П'етра да Картона) здараліся сваркі і звады.

У 1872 годзе *Accademia di San Luca* была ператворана ў Каралеўскую акадэмію, а ў 1948 — у Нацыянальную акадэмію Св. Лукі (*Accademia Nazionale di San Luca*). Размешчана яна цяпер у Рыме на плошчы Акадэміі дзі Сан-Лука (*Piazza dell’Accademia di San Luca*), у палацца Карпенья (*Palazzo Carpegna*), пабудаваным у XVI стагоддзі. 

Акадэміі Святога Лукі належыць карцінная галерэя з палотнамі і скульптурамі ў духу класіцызму і акадэмізму, і сярод іх каля 500 партрэтаў. Тут жа — цудоўны збор твораў графікі і малюнкаў.

Прэзідэнты акадэміі
-------------------

* Даменікіна
* Алесандра Альгардзі
* Джавані Ларэнца Берніні
* Даменіка Гвідзі
* Алесандра Турчы
* П'етра да Картона
* П'ер Франчэска Мола
* Сімон Вуэ
* Шарль Лебрэн
* Антон Рафаэль Менгс
* Антон фон Маран
* Антоніа Канова
* Вінчэнца Камучыні.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Акадэмія Святога Лукі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10307229 · BNF: 12174849k · ISNI: 0000 0001 2151 579X · LCCN: n93105433 · NKC: ntk20231188596 · SUDOC: 030659590 · VIAF: 127343943, 125225014 |

 |
Паскі. Белгародскі музей народнай культуры. 2008
**Паска** — у беларускай, украінскай, паўднёва-рускай і бесарабскай (рускай) кухні велікодны хлеб.

У рускіх вядома асноўнае назва абрадавага хлеба: «куліч». Назва куліч царкоўнага паходжання, якое прыйшло ў рускую мову з грэцкага, ва якім яно азначае «завітушка».

Традыцыйна як на ўкраінскай, малдаўскай і цыганскай мовах, так і на паўднёвым дыялекце рускай мовы, некалі існуючых ў Бесарабіі і Украіне, велікодная булачка называецца *паскай*. Адпаведна пясочныя формачкі называюцца *пасачкамі* ці *паскамі*, а не кулічыкамі як у рускіх дыялектах. Паскі звычайна выпякаюць для кожнага члена сям’і, розных памераў, і абавязкова адну вялікую — для ўсіх. Упрыгожваюць яе ўзорамі з тэсту — падвойнымі крыжамі, рашоткамі, вяночкі. Гэтым украінская Паска адрозніваецца ад рускага куліча, які не ўпрыгожваюць узорамі, а проста заліваюць белай цукровай глазурай і пасыпаюць рознакаляровым «просам».

Для выпякання паскі выкарыстоўваюць спецыяльныя формы — **паскоўнікі** (укр.: пасківники). У нашы дні выкарыстоўваюць і звычайныя каструлі, а таксама бляшаныя банкі з пад кансерваў (добра падыходзяць банкі з пад ананасаў, там няма пластыка). Паскоўнікі змазваюць шмальцам (выцепленым нутраным свіным салам) або сметанковым маслам, калі пячы ў банцы з-пад кансерваў — то яе выкладваюць лісцікамі белай паперы і масцяць алеем, потым ёмістасць на траціну напаўняюць цестам і даюць «падысці». Яшчэ паскі аздабляюць узорамі з цеста, «шышачкамі». Паску ставяць у печ і вымаюць з яе, прамаўляючы малітву. Пажадана, каб пры выпяканні паскі на кухні была цішыня, а да печы падыходзіла як мага менш людзей.

Паску пякуць у Страсную пятніцу.

Самі паскі пякуць так: робяць рошчыну на малацэ, да рошчыны дадаюць муку і яйкі і месяць цеста. У цеста кладуць імбір: жоўты — для «прыгажосці», белы — для «паху». Дадаюць таксама настойку на шафране. Цеста кладуць у высокія формы, а зверху наляпляюць крыж з цеста і «шышачкі». Формы ставяць на некаторы час у цёплае месца, каб цеста ўзнялося, потым — у распаленую печ. Паскі пякуць заўсёды з белай пшанічнай мукі і толькі адзін раз у год — на Вялікдзень.

Гатоўнасць паскі правяраюць, асцярожна ўваткнуўшы ў яе тоненькую драўляную палачку: калі яна застаецца сухой, тады паска гатовая. Каб верх паскі не надгарэў, можна, калі ён досыць падрумяніцца, пакласці на яго змочаны ў вадзе ліст паперы.

Есці паску можна толькі пасля яе асвячэння ў царкве, спрабаваць яе да гэтага лічыцца грахом. Нават гаспадыня, вымаючы паску з печы, не разломлівае і не спрабуе яе, так як гэта з’яўляецца грубым парушэннем традыцыі.

У Галіцыі і Закарпацці паску пякуць у выглядзе круглага хлеба з асаблівым арнаментам зверху: жаваранкам складзенымі ў форме васьмёркі крыламі, геаметрычны колас, «барановы рожкі» і кветкі.

Зноскі
------

1. ↑  Кулич — статья на сайте Российского Этнографического музея Архівавана 4 снежня 2013.

Літаратура
----------

* *Олекса Воропай.* Звичаї нашого народу. — Мюнхен: Українське видавництво, 1958—1966.
**Збруцкі ідал** — помнік X—XIII стагоддзяў славянскага паганскага культу, каменны ідал, знойдзены ў рацэ Збруч (прыток Днястра ) каля вёскі Лычкаўцы (цяпер Тэрнопальская вобласць, Украіна) у 1848 годзе. Уяўляе сабой чатырохгранны слуп вышынёй 2,67 м, высечаны з шэрага вапняка. Слуп падзелены на тры фрызы (яруса), на кожным з якіх у тэхніцы нізкага рэльефу высечаны розныя выявы. Ідал вянчае круглая шапка. Як мяркуецца, ідал быў устаноўлены ў свяцілішчы славянскага гарадзішча Бохіт у складзе Збручскага культавага цэнтра.

Зноскі
------

1. 1 2  Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая Российская энциклопедия, 2004—2017.
2. ↑  *Петрухин В. Я.* Русь в IX—X веках. От призвания варягов до выбора веры / Издание 2-е, испр. и доп. — М.: ФОРУМ: Неолит, 2014. С. 359—362.



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Сучаснай Украіны |
**Лютэфіск** (нарв.: lutefisk, шведск.: lutfisk, літаральна: *рыба ў шчолачы*) — традыцыйная скандынаўская рыбная страва, гатуюць звычайна з траскі. Папулярны ласунак у Нарвегіі, Швецыі і некаторых раёнах Фінляндыі.

Для падрыхтоўкі сушаную рыбу замочваюць у шчолачным растворы каўстычнай соды (г.зн. гідраксіду натрыю; раней замест яго выкарыстоўвалі бярозавы попел, таксама валодае шчолачнымі ўласцівасцямі з прычыны ўтрымання поташа) на трое сутак, — пасля чаго вымочваюць некалькі дзён у вадзе.

З прычыны хімічнай рэакцыі рыбных бялкоў з шчолаччу рыба набывае далікатную жэлепадобную кансістэнцыю і спецыфічны востры пах. Далей лютэфіск падлягае цеплавой апрацоўцы.

Страву ставяць на стол з гарохавым пюрэ, беконам, адваранай бульбай або бруностам. У якасці заправы прапануюць гарчыцу і сыр з казінага малака. З алкагольных напояў да лютэфіску — нарвежская гарэлка аквавіт (акевіт), піва. Лютэфіск — традыцыйны зімовы, калядны далікатэс, і цяпер досыць папулярны ў народаў Скандынавіі, нягледзячы на свой незвычайны смак (за 2001 год у Нарвегіі было з’едзена больш за 2600 т гэтай стравы).

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Лютэфіск на Вікісховішчы |

* Ода лютэфіску // hymnsandcarolsofchristmas.com  (Праверана 2 верасня 2009)  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
**Міхаэль Вольгемут** (ням.: Michael Wolgemut, 1434, Нюрнберг — 30 лістапада 1519, там жа) — нямецкі жывапісец, гравёр і разьбяр па дрэве. Прадстаўнік нюрнбергскай школы жывапісу. У яго майстэрні ў 1486-89 гадах вучыўся Альбрэхт Дзюрэр. Вольгемут выконваў замову саксонскага курфюрста Фрыдрыха Мудрага па афармленні яго палаца ў Вітэнбергу (згублены ў Другую сусветную вайну).

Верагодна, Міхаэль Вольгемут навучаўся рамяству на працах фламандскіх жывапісцаў. Вольгемут ажаніўся з удавой свайго працадаўцы Ганса Плейдэнвурфа і атрымаў яго майстэрню. Разам са сваім прыёмным сынам Вільгельмам Плэйдэнвурфам ілюстраваў «Нюрнбергскую хроніку».

Да лепшых работ Вольгемута адносяцца: алтар Перынгсдэрфераў (цяпер у Царкве міру ў Нюрнбергу), разны, упрыгожаны жывапісам алтар царквы св. Марыі ў Цвікау, роспіс залы ратушы ў Гослары, алтар у Гарадской царкве Іаана Хрысціцеля ў Швабаху і чатыры алтарныя панэлі ў мюнхенскай пінакатэцы. Вольгемут пісаў таксама партрэты.

Зноскі
------

1. 1 2  RKDartists Праверана 23 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>