У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ордэн «За заслугі».

**Ордэн «За заслугі»** I, II, III ступені — дзяржаўная ўзнагарода Украіны для адзначэння выдатных заслуг грамадзян у эканамічнай, навуковай, сацыяльна-культурнай, ваеннай, дзяржаўнай, грамадскай і іншых сферах грамадскай дзейнасці.

Аўтар знакаў ордэна І і ІІ ступеняў — Безгін І. Д.; ІІІ ступені — Харабет Яфім Віктаравіч.

Гісторыя ўзнагароды
-------------------

* 18 жніўня 1992 года ўказам Прэзідэнта Украіны Л. М. Краўчука № 418/92 заснавана **Ганаровая ўзнагарода Прэзідэнта Украіны**. Указам таксама зацверджаны палажэнне і апісанне ўзнагароды.
* 22 верасня 1996 года ўказам Прэзідэнта Украіны Л. Д. Кучмы № 870/96 заснавана **ўзнагарода Прэзідэнта Украіны — ордэн «За заслугі»** I, II, III ступені. Указам таксама зацверджаны Статут адрознення і апісанне знакаў ордэна. Да ўзнагароджаных ордэнам «За заслугі» былі прыроўненыя асобы, узнагароджаныя Ганаровай узнагародай Прэзідэнта Украіны; спынена далейшае ўзнагароджанне Ганаровай узнагародай Прэзідэнта Украіны.
* 16 сакавіка 2000 года Вярхоўная Рада Украіны прыняла Закон Украіны «Аб дзяржаўных узнагародах Украіны», у якім была ўсталяваная дзяржаўная ўзнагарода Украіны — **ордэн «За заслугі»** I, II, III ступені. Было ўстаноўлена, што дзеянне гэтага закона распаўсюджваецца на праваадносіны, звязаныя з узнагароджаннем асоб, узнагароджаных узнагародамі Прэзідэнта Украіны да ўступлення ў сілу гэтага закона; рэкамендавана Прэзідэнту Украіны прывесці свае ўказы ў адпаведнасць з гэтым Законам.

Ганаровая ўзнагарода Прэзідэнта Украіны
---------------------------------------

Да ўзнагароджаных ордэнам «За заслугі» прыраўноўваюцца асобы, узнагароджаныя Ганаровай узнагародай Прэзідэнта Украіны (заснаванай 18 жніўня 1992 года). Асобы, узнагароджаныя Ганаровай узнагародай Прэзідэнта Украіны, называюцца кавалерамі ордэна «За заслугі» і захоўваюць права нашэння ўручаных ім знакаў Ганаровай узнагароды Прэзідэнта Украіны. У сувязі з усталяваннем у 1996 годзе ордэна «За заслугі» спынена ўзнагароджанне Ганаровай узнагародай Прэзідэнта Украіны.

Статут ордэна «За заслугі»
--------------------------

Зорка ордэна «За заслугі» I ступені.
Ордэнам «За заслугі» ўзнагароджваюцца грамадзяне Украіны за выдатныя асабістыя дасягненні ў эканамічнай, навукова-тэхнічнай, сацыяльна-культурнай, ваеннай, дзяржаўнай, грамадскай і іншых сферах дзейнасці.

Ордэн «За заслугі» мае тры ступені:

* ордэн «За заслугі» I ступені,
* ордэн «За заслугі» II ступені,
* ордэн «За заслугі» III ступені.

Вышэйшай ступенню ордэна з’яўляецца I ступень. Узнагароджанне ордэнам «За заслугі» грамадзян Украіны ажыццяўляецца паслядоўна, пачынаючы з III ступені.

Ордэнам «За заслугі» могуць быць узнагароджаны замежныя грамадзяне і асобы без грамадзянства:

* ордэнам «За заслугі» I ступені — кіраўнікі суверэнных дзяржаў, кіраўнікі ўрадаў і парламентаў, міністры суверэнных дзяржаў;
* ордэнам «За заслугі» II ступені — намеснікі кіраўнікоў урадаў і парламентаў, міністры і кіраўнікі іншых цэнтральных органаў выканаўчай улады, паслы замежных дзяржаў ва Украіне;
* ордэнам «За заслугі» III ступені — работнік пасольстваў замежных дзяржаў ва Украіне, вядомыя дзяржаўныя, палітычныя, грамадскія дзеячы, мастакі, навукоўцы, бізнесмены і іншыя асобы.

Узнагароджаны ордэнам «За заслугі» любой ступені называецца кавалерам ордэна «За заслугі».

Узнагароджанне ордэнам «За заслугі» наступнай ступені магчыма, як правіла, не раней чым праз тры гады пасля ўзнагароджання ордэнам папярэдняй ступені. Узнагароджанне ордэнам «За заслугі» можа быць праведзена пасмяротна.

Ордэн «За заслугі» I ступені мае знак ордэна і зорку ордэна, II і III ступені — толькі знак ордэна.

Ваенныя Узброеных Сіл Украіны, памежных войскаў Украіны, Нацыянальнай гвардыі Украіны, узнагароджаныя ордэнам «За заслугі» II і III ступені, маюць на калодцы знака ордэна выяву перакрыжаваных мячоў.

Апісанне ордэна «За заслугі»
----------------------------

Мініяцюра ордэна.
Знак ордэна «За заслугі» I ступені вырабляецца з срэбра і мае форму крыжа з закругленымі канцамі, накладзенага на медальён з выявай расліннага арнамента. Бакі крыжа пакрытыя эмаллю малінавага колеру, пружкі крыжа — пазалочаныя. З-пад медальёна ў напрамку бакоў крыжа разыходзяцца пучкі прамянёў. Пасярэдзіне крыжа ў вянку з дубовай і лаўровай галін на блакітным фоне выявы малога Дзяржаўнага Герба Украіны — трызуба. Вянок, трызубец, прамяні пазалочаныя. Медальён — з аксідаваным срэбрам. Усе выявы рэльефныя. Да верхняга пучку прамянёў прымацоўваецца кальцо з вушкам, скрозь якое працягваецца стужка для нашэння на шыі.

Памер знака паміж процілеглымі канцамі — 55 мм.

Адваротны бок знака плоскі, з выгравіраваным нумарам знака ордэна.

Зорка ордэна «За заслугі» вырабляецца з срэбра і мае форму васьмівугольнай зоркі з прамянямі. Пасярэдзіне зоркі — круглы медальён з пружкай, у цэнтры якога на сінім эмалевым фоне выява малога Дзяржаўнага Герба Украіны. Медальён апраўлены рэльефным раслінным арнаментам. Па крузе медальёна, пакрытага эмаллю малінавага колеру, размешчаны надпіс пазалочанымі літарамі «За заслуги», у ніжняй частцы — «Україна».

Памер зоркі паміж процілеглымі канцамі — 77 мм.

Адваротны бок зоркі плоскі, з выгравіраваным нумарам і шпількай для прымацавання да адзення.

Знак ордэна «За заслугі» II ступені вырабляецца з срэбра і мае форму крыжа з закругленымі канцамі, накладзенага на медальён з выявай расліннага арнаменту. Бакі крыжа пакрытыя эмаллю малінавага колеру, пружкі крыжа пазалочаныя. З-пад медальёна па дыяганалі разыходзяцца пучкі прамянёў. Пасярэдзіне крыжа такі ж малюнак, як на знаку ордэна I ступені.

Памер знака паміж процілеглымі канцамі прамянёў — 50 мм.

Да верхняга канца крыжа прымацоўваецца кальцо з вушкам, якое злучаецца з фігурнай калодкай, абцягнутай стужкай. Памер калодкі: даўжыня — 45 мм, шырыня — 28 мм. На адваротным баку калодкі размешчана шпілька для прымацавання знака да адзення.

Для вайскоўцаў на калодцы знака ордэна «За заслугі» II і III ступені з левага боку калодкі на малінавым фоне замацаваныя скрыжаваныя мячы з пазалочанага тампака.

Знак ордэна «За заслугі» III ступені вырабляецца з нейзільберу і мае форму крыжа з закругленымі канцамі, накладзенага на медальён з выявай расліннага арнаменту. Бакі крыжа пакрытыя эмаллю малінавага колеру. Пасярэдзіне крыжа ў вянку з дубовай і лаўровай галінкі на блакітным фоне — выява малога Дзяржаўнага Герба Украіны — трызуба. Вянок, трызуб, пружкі крыжа пазалочаныя. Медальён — з аксідаванага срэбра. Усе выявы рэльефныя.

Памер знака паміж процілеглымі канцамі — 37,2 мм.

Адваротны бок знака плоскі, з выгравіраваным нумарам ордэна.

Знак ордэна «За заслугі» III ступені з мячамі.
Знак ордэна «За заслугі» II ступені з мячамі.
Да верхняга канца крыжа прымацоўваецца кальцо з вушкам, якое злучаецца з фігурнай калодкай, абцягнутай стужкай. Памер калодкі: даўжыня — 45 мм, шырыня — 28 мм. На адваротным баку калодкі размешчана шпілька для прымацавання да адзення.

Стужка ордэна «За заслугі» шаўковая муаравая малінавага колеру з дзвюма падоўжнымі палоскамі колераў Дзяржаўнага Сцяга Украіны (сіняй і жоўтай) з правага краю. Шырыня стужкі — 28 мм. Шырыня сіняй і жоўтай палосак — па 2,5 мм на адлегласці 5 мм ад правага краю.

Планка ордэна «За заслугі» прамавугольная металічная пласцінка, абцягнутая стужкай. Памер планкі: вышыня — 12 мм, шырыня — 28 мм.

* На планцы ордэна I ступені — накладны крыжык жоўтага металу.
* На планцы ордэна II ступені — накладны крыжык белага металу.
* На планцы ордэна III ступені — накладны крыжык з нейзільберу.

Мініяцюра знака, т.з. фрачнік, ордэна «За заслугі» — выява знака ордэна III ступені ў паменшаным выглядзе.

Мініяцюра знака ордэна I і II ступені вырабляецца са срэбра, III ступені — з нейзільберу і тампаку.

Памер мініяцюры — 22 мм. Памер калодкі: даўжыня — 30 мм, шырыня — 18 мм. Шырыня стужкі на калодцы мініяцюры — 18 мм.

У канцэпцыі ордэна «За заслугі» захавана пераемнасць першай узнагароды незалежнай Украіны — Ганаровай узнагароды Прэзідэнта Украіны.

Паслядоўнасць размяшчэння знакаў дзяржаўных узнагарод Украіны
-------------------------------------------------------------

Камплект ордэна «За заслугі» трэцяй ступені.
* Знак ордэна «За заслугі» I ступені — на шыйнай стужцы пасля знака ордэна князя Яраслава Мудрага II, III ступеняў;
* Знак ордэна «За заслугі» II, III ступеняў — на левым баку грудзей пасля знака ордэна князя Яраслава Мудрага IV, V ступеняў;
* Зорка ордэна «За заслугі» I ступені — на левым баку грудзей ніжэй узнагарод на калодках (стужках) пасля зоркі ордэна князя Яраслава Мудрага І, ІІ ступеняў.

Спасылкі
--------

* Указ Прэзідэнта Украіны «Аб заснаванні ганаровага звання Прэзідэнта Украіны»
* Закон Украіны «Аб дзяржаўных узнагародах Украіны»
* Указ Прэзідэнта Украіны «Аб устанаўленні адрознення Прэзідэнта Украіны — ордэна „За заслугі"»
* Дзяржаўная ўзнагарода Украіны — ордэн «За заслугі»
* Ордэн «За заслугі»

| ⛭Дзяржаўныя ўзнагароды Украіны |
| --- |
| Вышэйшая ступеньадрознення | 
* Званне Герой Украіны — ордэн «Залатая Зорка»
* Дзяржавы

 | Герб Украіны |
| Ордэны | 
* Свабоды
* князя Яраслава Мудрага
* «За заслугі»1
* Багдана Хмяльніцкага
* Герояў Нябеснай Сотні
* «За мужнасць»2
* княгіні Вольгі
* Данілы Галіцкага
* «За доблесную шахцёрскую працу»

 |
| Медалі | 
* «За вайсковую службу Украіне»
* «За бездакорную службу»
* «Абаронцу Айчыны»
* «За выратаванае жыццё»

 |
| Адрозненне | 
* «Імянная агнястрэльная зброя»

 |
| Ганаровыя званні | 
* Народны артыст
* архітэктар
* настаўнік
* мастак Украіны

* Заслужаны артыст
* архітэктар
* урач
* гарняк
* дзеяч мастацтваў
* дзеяч навукі і тэхнікі
* донар
* журналіст
* вынаходнік
* лесавод
* майстар народнай творчасці
* машынабудаўнік
* металург
* мятролаг
* прыродаахоўнік
* работнік ветэрынарнай медыцыны
* работнік грамадзянскай абароны
* работнік аховы здароўя
* работнік культуры
* работнік адукацыі
* работнік прамысловасці
* работнік сельскай гаспадаркі
* работнік сацыяльнай сферы
* работнік сферы паслуг
* работнік транспарту
* работнік турызму
* работнік фармацыі
* работнік фізічнай культуры і спорту
* рацыяналізатар
* будаўнік
* настаўнік
* мастак
* шахцёр
* эканаміст
* энергетык
* юрыст Украіны

* Маці-гераіня

 |
| Дзяржаўныяпрэміі | 
* Нацыянальная прэмія Украіны імя Тараса Шаўчэнкі

* Дзяржаўная прэмія Украіны ў галіне навукі і тэхнікі
* ў вобласці архітэктуры
* імя Аляксандра Даўжэнкі
* у вобласці адукацыі

 |
| Знакі адрозненняПрэзідэнтаУкраіны | 
* Крыж Івана Мазепы
* медаль «За працу і перамогу»
* юбілейны медаль «60 гадоў вызвалення Украіны ад фашысцкіх захопнікаў»
* юбілейны медаль «20 гадоў незалежнасці Украіны»
* юбілейны медаль «25 гадоў незалежнасці Украіны»
* памятны медаль «25 гадоў вываду войскаў з Афганістана»
* медаль «70 гадоў вызвалення Украіны ад фашысцкіх захопнікаў»
* Ганаровая Грамата Прэзідэнта Украіны за актыўную дабрачынную дзейнасць у гуманітарнай сферы
* Нацыянальная легенда Украіны

 |
| 
* 1 Ганаровы знак адрознення Прэзідэнта Украіны (1992—1996)
* 2 Знакі адрознення Прэзідэнта Украіны «За мужнасць» — зорка «За мужнасць» і крыж «За мужнасць» (1995—1996)

 |