**Антоні Язвінскі** (нар. 22 лютага 1789, маёнтак Чарнева Віленскага павета — 1870) — польскі філосаф, паліглот, вынаходнік г. зв. "польскага метаду", піянер мнематэхнікі.

Біяграфія
---------

Сын Фелікса Язвінскага гербу Гжымалы і Катажыны з Узлоўскіх. Бацька быў камергерам караля Станіславам Аўгустам. У сям'і было яшчэ некалькі сыноў і дачок, у тым ліку Юстына.

Навучанне пачаў з сямі гадоў у Полацкім езуіцкім калегіуме. У 1803 годзе, у 14 гадоў, паступіў у Віленскі ўніверсітэт, вывучаў права, матэматыку і прыродазнаўства. Атрымаў ступень доктара філасофіі ў Варшаўскім універсітэце. Пасля заканчэння ўніверсітэта ўступіў у войска Варшаўскага княства. Быў брыгадзірам, потым капітанам артылерыі. Скончыў ваенную службу ў 1819 годзе.

Эміграваў у Італію. Займаўся навукай, распрацаваў і апублікаваў уласны мнеманічны метад, які шырока ўжываўся ў Францыі ў 1830—1835 гадах.

Вынаходкі
---------

 Табліца з кнігі С. Зананскага з выкарыстаннем «методы Язвінскага» для вывучэння гісторыі.
Вынайшаў уласны мнеманічны метад, які прапагандаваў і ўдасканальваў. Яго называлі «польскім метадам» або «метадам Язвінскага». Упершыню апублікаваў яго на італьянскай мове ў 1829 годзе ў Мілане як працу «Metoda generale d'insitnamento colmezzo dei numeri e dei colori, applicato allo studio dalla cronologia». Пазней праца надрукавана на іншых мовах, у тым ліку на польскай у 1837 годзе.

Спачатку метад Язвінскага прадугледжваў выкарыстанне сістэмы каардынат, табліц, каляровых палос і ідэаграм для пазначэння гістарычных перыядаў і пабудовы з іх дыяграм для запамінання і параўнання даных. Метад спачатку ўжываўся ў храналогіі, а пазней і ў выкладанні геаграфіі, вывучэнні моў і граматыкі. Распаўсюджанай інтэрпрэтацыяй было выкарыстанне візуалізацыі для адлюстравання лікавых і статыстычных даных.

Язвінскі знайшоў вялікую групу супрацоўнікаў і паслядоўнікаў, якія прапагандавалі яго метад у французскай адукацыі. Сярод іх асаблівую ролю адыграў Юзэф Бем, які ў 1843 годзе апублікаваў уласную працу Exposé général de la Méthode mnémonique polonaise perfectionnée a Paris : bsuivi d'une application spéciale a l'histoire [ ...] і Фелікс Напалеон Жаба. Метадам зацікаваліся ў свеце - у Бразіліі, ЗША і Канадзе. Шматлікія аўтары апублікавалі па ім свае працы. У Францыі лекцыі па метадзе Язвінскага выходзілі ў скрынкавых версіях разам з навучальнымі камплектамі з дошкамі. Пра папулярнасць сведчыць некалькі наступных выданняў: «Methode polonaise, inventee par Iazwinski», «Méthode de A. Jazwinski, appliquée à la chronology, l'histoire, la géographie, l'étude des langues pratique et théorique» 1839, «Explication de la carte chronographique pour Pótude de l'histoire d'apres la methode dite polonaise» .

Паводле французскіх выданняў, на польскую мову метад Язвінскага быў перакладзены ў працах: „Nowa metoda uczenia chronologii" А. Артыхевіча (1836, Варшава), Яна Фока (1837, Вільня), С. Зарайскага (1849, Львоў). Аляксандар Здановіч выкарыстоўваў яго для выкладання польскай гісторыі ў працы *«Tablica chronograficzna, podług metody Jaźwinskiego, obejmująca wykład nowej metody uczenia chronologii, jako też spis cesarzów i królów, w tablicy chronograficznej zawartych od N. C. do dnia dzisiejszego" (1845,* Вільня). Ян Эйрлінг выдаў на польскай мове вялікі, у двух тамах «Przewodnik do języka francuskiego według metody Jażwinskiego» (Пецярбург, 1846).

На рускай мове паводле метаду выдадзены «Атлас хранаграфічны атлас, з сінхроннымі табліцамі і 500 партрэтамі» (1840, Пецярбург). У 1832 годзе ў Лондане выйшла кніга пад назвай „Methode Polonaise... appliquóc de la chronologie, l'histoire, la geographie, Petude des langues". У 1837 годзе Жаліве апублікавала „Methode dite polonaise; application aux langnea perfectionnóe", і Клэр прымяніла яго для вывучэння граматыкі.

Працы
-----

* (1829), „Metoda generale d’insitnamento colmezzo dei numeri e dei colori, applicato allo studio dalla cronologia", francuskie wydanie „Méthode mnémonique polonaise", polskie wydanie 1837.

Бібліяграфія
------------

* Antoni Jaźwiński: „Nowa metoda uczenia chronologii, wynaleziona przez A.J. z francuzkiego". Warszawa: 1837.
* Antoni Jaźwiński: „Metoda generale d’insitnamento colmezzo dei numeri e dei colori, applicato allo studio dalla cronologia". Mediolan: 1829.
* Saturnin Sikorski: Wielka encyklopedia powszechna ilustrowana, tom XXXI-XXXII, (Instygator-Joel Manuel). Warszawa: Drukarnia Aleksandra Tadeusza Jezierskiego, 1903, s. 783–784.
* Piotr Molenda: Méthode mnémonique polonaise, Antoni Jaźwiński (1789–1870) i jego sztuka pamięci. Poznań: Wydawnictwo „Poznańskie Studia Polonistyczne", 2013. ISBN 978-83-61573-50-0.

Спасылкі
--------

* „Méthode mnémonique polonaise, Antoni Jaźwiński (1789–1870) i jego sztuka pamięci"
* Aleksander Kopiński, „Zapomniany mistrz pamięci", Rzeczpospolita 4 stycznia 2014.
* Zapomniany polski mnemonik, Marginalia.
* Visualizing History: The Polish System (pol. Polski system wizualizacji historii).



1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Sikorski 1903. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFSikorski1903 (даведка)
2. 1 2 3  Molenda 2013. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFMolenda2013 (даведка)
3. 1 2 3  Jaźwiński 1829. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFJaźwiński1829 (даведка)
4. 1 2  Jaźwiński 1837. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFJaźwiński1837 (даведка)
5. ↑  Polona (польск.). *polona.pl*. Праверана 7 красавіка 2024.