**Францысканцы, францішканцы, францішкане** — агульная назва каталіцкіх манаскіх ордэнаў, звязаных з імем Францыска Асізскага, заснавальніка ў 1209 годзе жабрацкага **Ордэна Братоў Меншых** у Італіі. Ордэн Братоў Меншых падзелены ў сваю чаргу на некалькіх асобных супольнасцяў -- абзервантаў (якіх часта называюць проста францысканцамі), капуцынаў і канвентуалаў. Таксама да францысканскай сям'і супольнасцяў адносяцца жаночы Ордэн Кларыс і Трэці Ордэн св. Францыска. Ёсць таксама пратэстанцкія арганізацыі, звязаныя з францысканскай духоўнасцю.

Гісторыя заснавання ордэна
--------------------------

Датай заснавання францысканскага ордэна прынята лічыць момант вуснага зацвярджэння статута Папам Інакенціем III у 1209 годзе.
У 1223 годзе Папа Ганорый III пісьмова зацвердзіў статут ордэна ў буле Solet annuere. Заснаваннем ордэна францысканцаў быў пакладзены пачатак жабрачых ордэнаў.

У ранні перыяд францысканцы былі вядомыя ў Англіі як «шэрыя браты» (па колеры іх ўборы), у Францыі як «кардэльеры» (з-за таго, што яны перапаясваецца вяроўкай), у Германіі як «басаногія» (з-за іх сандаль, якія яны насілі на басую нагу), у Італіі як «браты».
Статут ордэна прадпісваў дасканалую беднасць, пропаведзь, дапамога хворым цялесна і душэўна, строгае паслухмянасць настаўніку. Францысканцы былі супернікамі і ў многіх дагматычных пытаннях супернікамі дамініканаў. Карысталіся вялікім уплывам і ў свецкіх справах, пакуль не былі выцесненыя езуітамі. Нараўне з дамініканцамі францішкане ажыццяўлялі функцыі інквізіцыі, якая была заснавана ў XIII стагоддзі. Францысканцам была даручана інквізіцыя ў Венсене, Правансе, Форкальке, Арлі, Эмбрене, цэнтральнай Італіі, Далмаціі і Багеміі.

У 1256 папства прадаставіла францысканцам права выкладаць у ўніверсітэтах. Яны стварылі сваю сістэму багаслоўскай адукацыі, спарадзіўшы цэлую плеяду мысляроў Сярэднявечча і Рэнесанса. У перыяд Новага часу францішкане актыўна займаліся місіянерскай і даследчай дзейнасцю, працуючы ў іспанскіх уладаннях ў Новым святле і ў краінах Усходу.

Сімвал Францысканскага ордэна
У XVIII ст. у ордэна было 1700 манастыроў і каля 25 тысяч манахаў. У многіх еўрапейскіх дзяржавах у перыяд Вялікай французскай рэвалюцыі і буржуазнай рэвалюцый XIX стагоддзя ордэн у ліку іншых быў ліквідаваны; да канца XIX стагоддзя адноўлены (спачатку ў Іспаніі і Італіі, затым у Францыі і іншых краінах). У цяперашні час ордэн са сваімі адгалінаваннямі налічвае каля 30 тысяч манахаў і некалькі сотняў тысяч свецкіх-тэрцыярыеў: у Італіі, Іспаніі, Францыі, ФРГ, ЗША, Турцыі, Бразіліі, Парагваі і іншых краінах. Францішкане кантралююць шэраг універсітэтаў, каледжаў, маюць свае выдавецтвы.

Ордэнскае адзенне — чорны хабіт, падперэзаны вяроўкай, да якой прывязаныя ружанец (па жаданню), круглы кароткі клабук і сандалі. Але ў капуцынаў хабіт карычневага колеру.

Сімвалам ордэна з'яўляецца грэчаская літара таў.

На цяперашні час існуе тры галіны ўнутры Першага (мужчынскага) францішканскага ордэна:

* Ордэн меншых братоў, O.F.M.
* Ордэн меншых братоў канвентуальных, OFMConv.
* Ордэн меншых братоў капуцынаў, OFMCap.

Акрамя гэтага ёсць Трэці Закон Свецкі для людзей, якія не жывуць у манастырах.

Распаўсюджанасць ордэна на Беларусі
-----------------------------------

У час княжання Гедыміна (1316—1341) францысканцы пабудавалі свае касцёлы ў Навагрудку і Вільні. Шырокую дзейнасць на Беларусі вялі ў 17 ст. Кляштары францысканцаў існавалі ў Вільні, Гальшанах, Горадні, Дзісне, Драгічыне, Ашмянах, Івянцы, Лукомлі, Менску, Наваградку, Паставах, Пінску, Полацку, Празароках, Оршы, Сянне і інш. Касцёлы і кляштары францысканцаў — выдатныя помнікі архітэктуры. Пасля інкарпарацыі Беларусі да Расіі ўплыў францысканцаў пачаў слабець, у сярэдзіне 19 ст. іх кляштары зачынены. Зараз ордэн дзейнічае ў многіх краінах свету, у тым ліку і на Беларусі, налічвае каля 50 тыс. членаў.

На цяперашні час кляштары францішканаў ёсць у Гродна, Гальшанах, Івянцэ, Камяні, Пяршаі, Поразава, Свіслачы, Удзеле.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Францысканцы
* Францысканскі партал
* Экуменічная супольнасць святога Францыска Архівавана 22 снежня 2010. Братэрства, якое аб’ядноўвае як каталікоў, так і паслядоўнікаў св. Францыска за межамі каталіцкай царквы.
* Францысканскі партал на Беларусі Архівавана 4 верасня 2014.

| ⛭Каталіцкія ордэны і кангрэгацыі |
| --- |
| Манаскія кангрэгацыі | 
* Аўгусцінцы
* Алексіаны
* Аліветанцы
* Амадэіты
* Аўгусцінцаў Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі
* Базыльяне
* Баніфратры
* Бенедыкцінцы
* Белыя айцы
* Бернардзінцы
* Ордэн сястры Маці Божай у Сіёне
* Браты хрысціянскіх школ
* Брыгіткі
* Валомброзіаны
* Варнавіты
* Вербісты
* Візытанткі
* Гільбертынцы
* Дамініканцы
* Дочкі Марыі памагатыя Хрысціян
* Дочкі міласэрнасці
* Езуаты благаслаўлёнага Ераніма
* Езуіты
* Ераніміты
* Камедулы
* Каміліанцы
* Кармеліткі
* Кармеліты
* Картэзіянцы
* Кларэтінцы
* Кларысінкі
* Клюні
* Кангрэгацыя сясцёр ад Анёлаў
* Латэранскія канонікі
* Малыя сёстры бедных
* Марыявіткі
* Марыяне
* Мар’явіты
* Маўрысты
* Мінімы
* Місіянеры
* Мхітарысты
* Назарэтянкі
* Назарэтанкі
* Грамадства Хрыста для Замежнай Палоніі
* Палоцінкі
* Палоцінцы
* Паўлыны
* Піяры
* Прэманстраты
* Рохіты
* Рэдэмптарысты
* Рыцары Калумба
* Сёстры Змёртвыхпаўстанкі
* Сёстры міласэрнасці
* Сёстры Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі
* Сёстры служанкі Ісуса ў Еўхарыстыі
* Сервіты
* Сёстры Міласэрнасці з Міядзакі
* Сёстры місіянерцы Любові
* Сёстры Служебницы Беззаганным Дзевы Марыі
* Сомаскі
* Тэатынцы
* Трапісты
* Трынітарыі
* Урсулынкі
* Фельянтынцы
* Францысканкі місіянеркі Марыі
* Францысканцы
* Канвентуальныя францысканцы
* Цыстэрцыянцы
* Цэлэстынцы
* Шарыткі

 | trumbtrumb |
| Ваенна-манаскія | 
* Авіскі ордэн
* Ордэн Алькантара
* Віфлеемскі ордэн
* Гаспітальеры
* Іерусалімскі Ордэн Святога Гроба Гасподняга
* Дабжынскі Ордэн
* Інфлянцкі (Лівонскі) ордэн
* Ордэн Калатрава
* Ордэн Святога Лазара
* Ордэн Монтэгаудіо
* Ордэн рыцараў з Монтэс
* Ордэн Святога Духа
* Ордэн Святога Іаана Акрськага і Святога Тамаша
* Ордэн Сан-Хорхэ дэ Альфама
* Ордэн Святой Марыі Віфлеемскай
* Ордэн Сант’яга
* Ордэн Святога Стэфана
* Ордэн Сант’яга дэ Эспада
* Тампліеры
* Тэўтонскі ордэн
* Ордэн Хрыста

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Treccani · Universalis · Гранат |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV12330356 · BIBSYS: 90184368 · BNE: XX110030 · BNF: 11876244r · CiNii: DA03241874 · GND: 1008636-5 · ICCU: CFIV019268 · ISNI: 0000 0001 2342 4250 · LCCN: n79015671 · NKC: ko2002148863, ph120384, ph120386, ph576689 · NLA: 35099064 · NLP: A12535795 · NSK: 000100600 · NUKAT: n96205016 · PTBNP: 75170 · LIBRIS: 283134 · SUDOC: 026531860 · VIAF: 147415964 |

 |