У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Генрых V.

**Генрых *Старэйшы*** (ням.: Heinrich der Ältere), таксама вядомы як **Генрых *Доўгі*** (ням.: Heinrich der Lange; каля 1173/1174 — 28 красавіка 1227) — пфальцграф Рэйнскі ў 1195—1212 гадах (пад імем **Генрых V**), граф Браўншвайга з 1195 года, з дынастыі Вельфаў. Старэйшы з сыноў герцага Баварыі і Саксоніі Генрыха Льва ад другога шлюбу з Мацільдай Англійскай, дачкой караля Англіі Генрыха II і Элеаноры Аквітанскай.

Біяграфія
---------

У 1182—1189 гадах ён суправаджаў бацьку ў яго выгнанні ў Нармандыю і Англію. Калі ў 1189 годзе Генрых Леў самавольна вярнуўся ў Германію, Генрых, увосень таго ж года, паспяхова абараняў Браўншвайг ад арміі імператара Генрыха VI.

Паводле мірнага дагавора, заключанага ў 1190 годзе паміж Генрыхам Львом і імператарам Генрыхам VI, двое яго сыноў, Лотар і Генрых, павінны былі стаць закладнікамі імператара.

У 1191 годзе Генрых з пяццюдзесяццю рыцарамі суправаджаў імператарскую армію ў Італію, дзе ўдзельнічаў у беспаспяховай аблозе Неапаля. Аднак неўзабаве ён бег з Італіі. Паводле меркавання некаторых гісторыкаў прычынай маглі паслужыць чуткі пра тое, што памерлы ў кастрычніку 1190 года Лотар быў атручаны па загадзе імператара. Вярнуўшыся ў Германію, Генрых абвясціў пра тое, што імператар Генрых VI памёр і прапанаваў абраць каралём яго, але беспаспяхова.

У канцы 1193 — пачатку 1194 года тайна ажаніўся з Агнэс, дачкой Рэйнскага пфальцграфа Конрада Гогенштаўфена, брата імператара Фрыдрыха I Барбаросы, стрыечнай сястры Генрыха VI. У выніку ў студзені 1194 года Генрых Старэйшы прымірыўся з імператарам, які пасля смерці пфальцграфа Конрада ў 1195 годзе перадаў Рэйнскае пфальцграфства Генрыху.

Генрых Старэйшы, які перайшоў на бок Гогенштаўфенаў, суправаджаў імператара. З Генрыхам VI ён адправіўся ў Сіцылійскае каралеўства. Таксама Генрых адправіўся ў Крыжовы паход, які збіраўся ўзначаліць Генрых VI. У жніўні 1197 года ён злучыўся з асноўнай арміяй крыжакоў і адбыў у Акру, куды прыбыў у верасні. Аднак у кастрычніку крыжакі даведаліся пра смерць імператара Генрыха VI і Крыжовы паход быў адменены. У Германію Генрых Старэйшы вярнуўся ў 1198 годзе.

Пасля таго, як у 1198 годзе былі адначасова абраны каралямі Германіі Атон IV Браўншвайгскі, малодшы брат Генрыха, і Філіп Швабскі, стрыечны брат жонкі Генрыха, ён першапачаткова падтрымаў брата, завошта Філіп абвясціў пра канфіскацыю рэйнскага пфальцграфства. Але неўзабаве паміж братамі пачаліся канфлікты. Пасля смерці бацькі ў 1195 годзе Генрых кантраляваў нешматлікія вельфскія ўладанні, якія засталіся ў Саксоніі. Аднак 1 мая 1202 года па Падэрборнскім дагаворы ён быў вымушаны аддаць частку ўладанняў двум малодшым братам — Атону і Вільгельму. За Генрыхам засталіся Браўншвайг, Нортгейм, Эйхсфельд, Дытмаршэн і Штадэ. Адной з асноўных рэзідэнцый Генрыха стаў Штадэ. Але асноўным сваім уладаннем Генрых лічыў рэйнскі Пфальц. У выніку ў 1203 годзе Генрых адкрыта перайшоў на бок Філіпа Швабскага, за што атрымаў Гослар і быў адноўлены ў правах як пфальцграф Рэйнскі. Захаваў ён яго і пасля смерці першай жонкі ў 1204 годзе, паколькі іх сын Генрых Малодшы быў яшчэ малы.

Пасля гібелі Філіпа ў 1208 годзе, Генрых прызнаў Атона IV каралём. Спрабуючы захаваць уладанні, Генрых змагаўся з трыма архібіскупамі, аднак у выніку апынуўся выцеснены з вобласці Мозеля і Сярэдняга Рэйна.

У 1212 годзе Генрых быў вымушаны саступіць тытул пфальцграфа сыну, аднак той памёр ужо ў 1214 годзе. Пасля гэтага кароль Фрыдрых II, які стаў фактычным кіраўніком Германіі пасля бітвы пры Бувіне, перадаў Рэйнскі Пфальц Людвігу Баварскаму. У выніку Генрых быў вымушаны гэта прыняць, заручыўшы з Людвігам адну са сваіх дочак — Агнэсу.

У 1213 годзе памёр малодшы брат Генрыха Вільгельм. Адзіны сын Вільгельма, Атон Дзіцё быў яшчэ непаўналетнім, так што яго ўладанні апынуліся пад сумесным кіраваннем Атона IV і Генрыха. З іх Генрых атрымаў вялікія ўладанні паміж Эльбай і Везерам. А ў 1218 годзе памёр і бяздзетны Атон IV. Аднак Генрых не меў ніякіх імперскіх ленаў, хоць часам і называў сябе герцагам Саксоніі.

У ліпені 1219 года Генрых змог прымірыцца з Фрыдрыхам II, атрымаўшы вялікую грашовую кампенсацыю, акрамя таго Фрыдрых прызначыў Генрыха імперскім вікарыем, дзякуючы чаму ён атрымаў фактычна герцагскую ўладу ў сваіх уладаннях.

Адным з пытанняў, якія стаялі перад Генрыхам, было пытанне пераходу прастола ў спадчыну. Адзіны сын памёр без спадчыннікаў, дзве дочкі былі выдадзены замуж, але Генрых не жадаў пераходу ўладанняў да іншага роду. Другі шлюб апынуўся бяздзетным. У выніку ў 1223 годзе Генрых прызнаў сваім спадчыннікам пляменніка Атона Дзіцё.

Генрых памёр 28 красавіка 1227 года і быў пахаваны ў кафедральным саборы Браўншвайга.

Шлюб і дзеці
------------

1-я жонка: са снежня 1193 / студзеня 1194 **Агнэса Рэйнская** (1176 — 9/10 мая 1204), дачка Конрада, пфальцграфа Рэйнскага, і Ірмгарды фон Хенеберг. Дзеці:

* **Генрых VI *Малодшы*** (каля 1196 — 25 красавіка 1214), пфальцграф Рэйнскі з 1212; жонка: з лістапада 1212 **Мацільда Брабанцкая** (пам. 22 снежня 1267), дачка Генрыха I, герцага Брабанта, і Мацільды Фландрскай. Другі раз яна ажанілася 5 снежня 1214 года з Флорысам IV, графам Галандыі
* **Ірмгарда** (каля 1200 — 24 лютага 1260); муж: з каля 1217 **Герман V** (пам. 15/16 студзеня 1243), маркграф Бадэна
* **Агнэса** (каля 1201 — 16 лістапада 1267); муж: з мая 1222 **Атон II Найяснейшы** (1206 — 29 лістапада 1253), пфальцграф Рэйна (Атон I) з 1228, герцаг Баварыі з 1231

2-я жонка: з 1211 **Агнэса Лужыцкая** (пам. 1 студзеня 1248), дачка Конрада II Ландсбергскага, маркграфа Лужыцкага, і Эльжбеты Польскай. Дзяцей ад гэтага шлюбу не было.

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 9 красавіка 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. 1 2 3 4 5  Kindred Britain<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q75653886'></a>
3. 1 2  *(unspecified title)* Праверана 7 жніўня 2020.

Літаратура
----------

* *Eduard Winkelmann.* Heinrich V. (Pfalzgraf bei Rhein) // Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 11. — Leipzig: Duncker & Humblot, 1880. — S. 559—561. (ням.)
* *Peter Fuchs.* Heinrich (V.) der Lange (Ältere) von Braunschweig // Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 8. — Berlin: Duncker & Humblot, 1969. — P. 381—383.
* *Edgar N. Johnson.* The Crusades of Frederick Barbarossa and Henry VI. // *Robert Lee Wolff, Harry W. Hazard (Hrsg.)* The later Crusades, 1189–1311 (A History of the Crusades 2). — Madison: University of Wisconsin Press, 1969. — P. 87 ff.
* *Gudrun Pischke.* Heinrich V // *Horst-Rüdiger Jarck (Hrsg.)* Braunschweigisches Biographisches Lexikon. 8. bis 18. — Braunschweig: Jahrhundert, 2006. — P. 559—561. — ISBN 3937664467.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Генрых V (пфальцграф Рэйнскі)
* Heinrich I. der Lange, Graf von Braunschweig, Pfalzgraf bei Rhein (ням.).  Mittelalterliche Genealogie im Deutschen Reich bis zum Ende der Staufer. Архівавана з першакрыніцы 5 мая 2012. Праверана 25 снежня 2011.
* PFALZGRAFEN bei RHEIN, WELF (англ.).  Foundation for Medieval Genealogy. Праверана 25 снежня 2011.


| ?Генрых V (пфальцграф Рэйнскі) — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Вельф IV[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Генрых IX Чорны |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Юдыт Фландрская[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Генрых X Горды |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Magnus[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Вульфгільда Саксонская[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Sophia of Hungary[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Генрых Леў |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Гебхард Суплінбургскі[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Лотар II |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | Гедвіга дэ Формбах[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Гертруда Саксонская |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Henry, Margrave of Frisia[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Рыхенза Нортхеймская[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Gertrude of Brunswick[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  | Генрых V |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Фульк Іерусалімскі |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Жафруа V Анжуйскі |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Ірменгарда дзю Мэн[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Генрых II Плантагенет |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Генрых I Баклерк |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Мацільда, каралева Англіі |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Мацільда Шатландская |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Мацільда Плантагенет |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Гільём IX Трубадур |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Гільём X[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Філіпа Тулузская[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Аліенора Аквітанская |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Эмеры I дэ Шатэльро[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Аэнор дэ Шатэльро[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Данжэроза дэ Л’Іль Бушар[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Allgemeine Deutsche Biographie |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · WeRelate · Sejm-Wielki.pl · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 169152413 · GND: 121774694 · ISNI: 0000 0000 5887 5302 · LCCN: no2009062811 · SUDOC: 168405865 · VIAF: 40243601 |

 |