Удзельная вага людзей, якія размаўлялі на ірландскай мове на тэрыторыі Рэспублікі Ірландыі і Паўночнай Ірландыі па стане на 2011 г.
**Ірландская мова** (ірл.: An Ghaeilge) — нацыянальная мова ірландцаў, нацыянальная і першая дзяржаўная мова Рэспублікі Ірландыя (разам з англійскай), мова нацыянальнай меншасці ў Паўночнай Ірландыі (разам ольстэрскай шатландскай) і адна з 23 афіцыйных моваў ЕС. Ірландская мова ўваходзіць у гайдэльскую падгрупу кельцкай групы індаеўрапейскай сям'і.

На ірландскай мове размаўляюць каля 130 тыс. чалавек, і каля 1,77 млн. валодаюць ёю як другой мовай. Насельніцтва Ірландыі складае 4 593 100 чалавек.

Гісторыя
--------

Асноўны артыкул: **Гісторыя ірландскай мовы**
Асноўны артыкул: **Dictionary of the Irish Language**
Гісторыя ірландскай мовы пачалася з прыбыцця кельцкамоўнага насельніцтва ў Ірландыю. Дакладнай даты, калі гэта здарылася, няма. Паводле розных ацэнак, кельты трапілі на востраў паміж 2000 і апошнімі стагоддзямі да н.э.

Гэтак званы «прымітыўны» (альбо яшчэ таксама «архаічны», ірл.: Gaeilge Ársa) перыяд развіцця з'яўляецца найстарэйшай вядомай формай ірландскае мовы. Вядомыя толькі фрагменты, галоўным чынам, уласныя імёны, якія былі напісаныя на каменні агамічным пісьмом. У 5 стагоддзі мова развілася ў стараірландскую, прыклады якой дайшлі да нас у значных пісьмовых крыніцах, упершыню з'явіўшыся ў лацінскіх манускрыптах у выглядзе нататак і глос. У 10 стагоддзі пачаўся сярэднеірландскі перыяд развіцця, для якога характэрны запазычанні з старанарвежскай пад уплывам войн з вікінгамі. У 12 стагоддзі пачынаецца распад сярэднеірландскай мовы на раннюю сучасную ірландскую, класічную шатландскую гэльскую і мэнскую.

Пагроза існаванню ірландскай мовы з'явілася пасля пачатку ўварвання нарманаў у Ірландыю у 11 стагоддзі, але найбольш сур'ёзнымі ўдарамі па ёй сталі палітычная і рэлігійная нестабільнасць 17 ст. Вялікі голад 1845 - 1849, які прывёў да смерці мільёна носьбітаў мовы з ліку найбольш бедных сямей і эміграцыі яшчэ мільёна, і забарона ўжывання ірландскай у школах, якая дзейнічала да 1871.

Рух за аднаўленне пачаўся ў Белфасце ў пачатку 19 ст. з дзейнасці Уільяма Нільсана і Роберта МакАдама, але буйным ён стаў толькі пасля стварэння у 1893 Гэльскай лігі (Conradh na Gaeilge).

Сучасны стан
------------

Дыялекты
--------

### Конахтскі

### Манстэрскі

### Ольстэрскі

### Лэнстэрскі

Усходнія, ленстэрскія дыялекты вымерлі ў 20 стагоддзі, але ірландскай камісіяй па фальклоры было зроблена шмат запісаў гэтага дыялекту.

Кароткі размоўнік
-----------------

| Ірландская мова | Беларуская мова |
| --- | --- |
| Dia duit | Прывітанне |
| Slán | Да пабачэння |
| Comhghairdeas | Віншую |
| Beir bua | Найлепшыя пажаданні |
| Go raibh maith agat | Дзякуй |
| Cén t-ainm atá ort? | Як тваё імя? |
| Mikalaj is ainm dom | Мяне завуць Мікалай |
| Is as Bhealarúis dom | Я з Беларусі |
| Tá mé i ngrá leat | Я цябе кахаю |
| Tá brón orm | Прабачце |
|

Глядзіце таксама
----------------

Цікавыя факты
-------------

* Ірландская — адзіная мова кельцкай групы, якая мае афіцыйны статус ў Еўрасаюзе.

Крыніцы
-------

1. ↑  Koch, John T. (2006). Celtic Culture: A Historical Encyclopedia. ABC-CLIO. pp. 986–1390. ISBN 978-1-85109-440-0.

Спасылкі
--------

### Галоўныя

* BCI: Irish language media stats Архівавана 27 верасня 2011.
* Discover Irish
* Foras na Gaeilge - Official promotional body for the Irish language throughout the island of Ireland Архівавана 5 красавіка 2008.
* Gaeilge ar an ghréasán Irish online resources Архівавана 7 лістапада 2011.
* 'Gael-Taca (Corcaigh)' Архівавана 21 мая 2019.
* "Learning Irish?," *BBC*
* "Сацыяльная сетка для настаўнікаў, навучэнцаў ды носьбітаў мовы Архівавана 24 кастрычніка 2011."
* The Irish Language And The Irish People Report
* "Learn Irish online easily with a new Irish word each day Архівавана 4 лістапада 2013."

### Граматыка і вымаўленне

* *A dialect of Donegal* (a phonological description of the dialect of Glenties by E. C. Quiggin, from 1906)
* An Gael Magazine Архівавана 16 лютага 2009. - Irish Gaelic Arts, Culture, And History Alive Worldwide Today
* A short Irish and Breton phrase list with Japanese translation(Renewal) Архівавана 4 кастрычніка 2008. incl sound file
* Braesicke's Gramadach na Gaeilge (Engl. translation) Архівавана 3 лістапада 2011.
* *Die araner mundart*  (ням.) (a phonological description of the dialect of the Aran Islands by F. N. Finck, from 1899)

### Слоўнікі

* Acmhainn.ie - Dictionary and terminology resource
* Collaborative Irish dictionary Архівавана 2 сакавіка 2013.
* *Foclóir Téarmaíochta*, a large terminology database developed by FIONTAR, DCU
* General Gaelic Dictionaries
* Online English-Irish dictionary Архівавана 21 мая 2005.
* Irish-English Audio/Image dictionary Архівавана 24 кастрычніка 2011.

| ⛭Афіцыйныя мовы Еўрапейскага Саюза |
| --- |
| 
* англійская
* балгарская
* венгерская
* іспанская
* грэчаская
* дацкая
* ірландская
* італьянская
* латышская
* літоўская
* мальтыйская
* нідэрландская
* ✯ нямецкая
* партугальская
* польская
* румынская
* славацкая
* славенская
* фінская
* французская
* чэшская
* шведская
* эстонская

 | Сцяг Еўрасаюза |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11977341d · GND: 4120207-7 · LCCN: sh85068101 · LNB: 000085305 · Microsoft: 2780623531 · NDL: 00560113 · NKC: ph121201 |

 |