**Воцатная кіслата** (*этанавая кіслата*) — арганічнае рэчыва з формулай CH3COOH.  Слабая, лімітавая аднаасноўная карбонавая кіслата. Вытворныя воцатнай кіслаты носяць назву «ацэтаты».

Гісторыя
--------

Першыя згадкі аб практычным прымяненні воцатнай кіслаты адносяцца да трэцяга стагоддзя да н. э. Грэчаскі вучоны Тэафраст ўпершыню апісаў дзеянне воцату на металы, якое прыводзіць да ўтварэння некаторых выкарыстоўваемых ў мастацтве пігментаў. Воцат ўжываўся для атрымання «свінцовых бяліл», а таксама яр-мядзянкі (зялёнай сумесі соляў медзі, якая змяшчае акрамя ўсяго ацэтат медзі).

У Старажытным Рыме рыхтавалі спецыяльна пракіслае віно ў свінцовых чыгунах. У выніку атрымліваўся вельмі салодкі напой, які называлі «Сапа». «Сапа» змяшчала вялікую колькасць ацэтату свінцу — вельмі салодкага рэчыва, якое таксама называюць «свінцовым цукрам» або «цукрам Сатурна». Высокая папулярнасць «сапы» была прычынай хранічнага атручвання свінцом, распаўсюджанага сярод рымскай арыстакратыі.

У VIII стагоддзі арабскі алхімік Джабір ібн Хаян упершыню атрымаў канцэнтраваную воцатную кіслату шляхам перагонкі.

Уласцівасці
-----------

Бясколерная празрыстая вадкасць з рэзкім пахам. Валодае ўсімі ўласцівасцямі карбонавых кіслот. Добра раствараецца ў вадзе, змешваецца з многім растваральнікамі. Утварае азеатропныя сумесі, у т.л. трайныя з вадой і бензолам і з вадой і бутылацэтатам.

Атрыманне
---------

Завод, які вырабляе воцатную кіслату. 1884 год
У прамысловасці воцатную кіслату атрымліваюць каталітычным акісленнем ацэтальдэгіду і бутану кіслародам, узаемадзеяннем метанолу з монааксідам вугляроду[en], піролізам[en] драўніны. Воцатная кіслата таксама ўтвараецца ў выніку воцатнакіслага браджэння вадкасцей, змяшчаючых этанол (харчовая воцатная кіслата).

Выкарыстанне
------------

Воцатная кіслата выкарыстоўваецца ў вытворчасці воцатнага ангідрыду, ацэтылхларыду, вінілацэтату, ацэтатаў цэлюлозы, ацэтону, у вытворчасці фарбавальнікаў, растваральнікаў, інсекіыцыдаў, лекавых сродкаў, у харчовай прамысловасці.

Біялагічнае значэнне
--------------------

Актыўная форма воцатнай кіслаты — *ацэтылкафермент А*. Утвараецца ў выніку акіслення дэкарбаксіліраванай піравінаграднай кіслаты і акіслення тлустых кіслот. Адыгрывае важную ролю ў абмене рэчываў, удзельнічае ў біясінтэзе тлустых кіслот, стэроідаў, глюкозы ў раслін і інш.

Шкоднае ўздзеянне
-----------------

Канцэнтраваная воцатная кіслата выклікае апёкі скуры. Пара раздражняе слізістыя абалонкі верхніх дыхальных шляхоў.

Гл. таксама
-----------

* Воцатная эсэнцыя

Зноскі
------

1. ↑  Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Баев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др.. — 2-е изд. исправл.. — М.: Советская энциклопедия, 1989. — С. 657—658. — 864 с. — 150 600 экз. — ISBN 5-85270-002-9. (руск.)

Літаратура
----------

* Хімічны слоўнік навучэнца: Дапам. для вучняў / Б. Н. Качаргін, В. М. Макарэўскі, Л. Я. Гарнастаева, В. С. Аранская. — Мн.: Народная асвета, 2003. — С. 66. — 287 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-12-0621-8.

Спасылкі
--------

* Уксусная кислота // Химический портал ChemPort.Ru (руск.)
* Інфармацыя на сайце ХиМиК.ру (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Воцатная кіслата на Вікісховішчы |


| Растваральнасць кіслот, асноў і соляў у вадзе |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | H+ | Li+ | K+ | Na+ | NH4+ | Ba2+ | Ca2+ | Mg2+ | Sr2+ | Al3+ | Cr3+ | Fe2+ | Fe3+ | Ni2+ | Co2+ | Mn2+ | Zn2+ | Ag+ | Hg2+ | Hg22+ | Pb2+ | Sn2+ | Cu+ | Cu2+ |
| OH− |  | P | P | P | — | P | М | Н | М | Н | Н | Н | — | Н | Н | Н | Н | —
  | —
  | —
  | Н | Н | —
  | Н |
| F− | P | Н | P | P | Р | М | Н | Н | М | Р | Н | Н | Н | Р | Р | М | Р | Р | М | М | Н | Р | ?
  | Р |
| Cl− | P | P | P | P | Р | Р | Р | Р | Р | Р | Р | Р | Р | Р | Р | Р | Р | Н | Р | Н | М | — | Н | Р |
| Br− | P | P | P | P | Р | Р | Р | Р | Р | Р | Р | Р | Р | Р | Р | Р | Р | Н | М | Н | М | Р | H | Р |
| I− | P | P | P | P | Р | Р | Р | Р | Р | Р |  ?
  | Р | —
  | Р | Р | Р | Р | Н | Н | Н | Н | М | Н | —
  |
| S2− | P | P | P | P | — | Р | М | Н | Р | — | — | Н | —
  | Н | Н | Н | Н | Н | Н | —
  | Н | Н | Н | Н |
| SO32− | P | P | P | P | Р | М | М | М | Н |  ?
  |  ?
  | М |  ?
  | Н | Н | Н | М | Н | Н | Н | Н |  ?
  | Н |  ?
  |
| SO42− | P | P | P | P | Р | Н | М | Р | Н | Р | Р | Р | Р | Р | Р | Р | Р | М | — | Н | Н | Р | Р | Р |
| NO3− | P | P | P | P | Р | Р | Р | Р | Р | Р | Р | Р | Р | Р | Р | Р | Р | Р | Р | — | Р | — | Р | Р |
| NO2− | P | P | P | P | Р | Р | Р | Р | Р |  ?
  |  ?
  |  ?
  |  ?
  | Р | М |  ?
  |  ?
  | М |  ?
  | ? |  ?
  |  ?
  |  ?
  |  ?
  |
| PO43− | P | Н | P | P | —
  | Н | Н | Н | Н | Н | Н | Н | Н | Н | Н | Н | Н | Н | Н |  ?
  | Н | Н | Н | Н |
| CO32− | М | Р | P | P | Р | Н | Н | Н | Н | —
  | —
  | — | —
  | Н | Н | — | — | Н | —
  | Н | — | —
  |  ?
  | — |
| CH3COO− | P | Р | P | P | Р | Р | Р | Р | Р | — | Р | Р | — | Р | Р | Р | Р | Р | Р | М | Р | — | Р | Р |
| CN− | P | Р | P | P | Р | Р | Р | Р | Р | ? | Н | Н | — | Н | Н | Н | Н | Н | Р | Н | Р | — | — | Н |
| SiO32− | H | Н | P | P |  ?
  | Н | Н | Н | Н | ?
  | ?
  | Н | ?
  | ?
  | ?
  | Н | Н | ?
  | ?
  |  ?
  | Н | ?
  | ?
  | ?
  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 121118170 · GND: 4153052-4 · LCCN: sh85000460 · Microsoft: 2776673659 · NDL: 01169833 |