Партрэт Часлава Манюшкі ў афіцэрскім мундзіры 21-га палка
**21-ы полк конных стральцоў літоўскіх**, або **конна-стралецкі полк Манюшкі** — полк лёгкай кавалерыі, створаны загадам Напалеона летам 1812 года з рэкрутаў і добраахвотнікаў зямель былога Вялікага Княства Літоўскага.

Гісторыя
--------

Полк фарміраваўся ў Вільні з прыгонных сялян, добраахвотнікаў з вялікалітоўскай шляхты і мяшчан. Акцэнт рабіўся на дабраахвотніках. Ініцыятарам стварэння адзінкі быў Аляксандр Пацей, член камітэта па арганізацыі літоўскай арміі. Генерал-губернатар літоўскіх дэпартаментаў Хогендорп выдаткаваў грошы на фарміраванне двух конна-стралковых палкоў. Справа арганізацыі ішла павольна, таму давялося даваць аб’явы пра вярбоўку ў жаўнеры конна-стралковага палка ў газетах (у т.л. у Мінскай часовай газеце і Кур’еры Літоўскім): 

> Ужо вораг наш разбіты ў генеральнай бітве пад Мажайскам, сталіца яго ўзята і скасаваны кайданы польскага народа; вы ж, мужныя Літвіны, няўжо пажадаеце заставацца толькі абыякавымі сведкамі гэтых цудоўных падзей? Многія з вас ужо ўступілі ў шэрагі новасфармаваных пяці палкоў пяхоты і чатырох кавалерыі, але многія, дзякуючы амаль поўнаму камплекту гэтых палкоў, пазбаўлены магчымасці садзейнічаць адраджэнню Радзімы.
> 
> 
> Каб ухіліць гэтую немагчымасць, адкрыць вам шырокую ніву да выканання вялікіх задач Вашай Радзімы, Літоўскі Генерал-Губернатар, Граф Хагендорп, сумесна з Камісіяй Часавага Ўрада, загадаў сфармаваць, з адных толькі добраахвотнікаў, Конна-Стралецкі полк, пад камандай палкоўніка Манюшкі і маёра Абрамовіча, якія прызначаны ў гэтыя чыны ва ўзнагароду за зробленыя імі значныя ахвяраванні на сфарміраванне названага палка.
> 
> 
> 
> Мужныя юнакі! Спяшайцеся ў гэты полк, які фармуецца ў Вільні. Няхай кожны з вас падпішацца, па меры магчымасці на абмундзіроўку і куплю коней, або хай з’явіцца сам, ужо абмундзіраваным і на кані. Штаты і змест гэтага палка забяспечаны. Спяшайцеся! Няхай па вашай паспешнасці і шпаркасці, выказаных пры сфармаванні кавалерыйскага палка, Найвялікшы з Манархаў будзе мець магчымасць меркаваць аб вашай адданасці да айчыны.
> 
> 

Адзінка Манюшкі таксама ўключала ў свой склад зачатак гусарскага палка Мікалая[de] і Ігнацы Абрамовічаў[ru] і пінскага палка Яна Гжымала-Любанскага.

Палкоўнікам прызначаны Ігнацы Манюшка, капітанам — яго малодшы брат Часлаў Манюшка, намеснікам шэфа палка — маёр Абрамовіч. Кожны конна-стралковы полк мусіў складацца з двух эскадронаў, агульная колькасць кожнага палка 981 чалавек (42 афіцэры).

Згодна лістападаўскіх звестак, полк быў прадстаўлены адным швадронам: 10 афіцэраў і 258 шараговых, у асноўным без коней (34 афіцэрскіх, 84 конна-стралецкіх).

Полк удзельнічаў у абароне Вільні, потым адышоў на захад разам з рэшткамі Вялікай Арміі Напалеона. У Беластоку была здзейснена спроба набраць добраахвотнікаў каб даўкамплектаваць полк, але ж у выніку, у 1813 годзе, асабовы склад быў уключаны ў 18-ы полк улан літоўскіх, які сам пазней быў далучаны ў 6-ы полк уланаў Княства Варшаўскага.

На 14 лістапада 1814 года стан палка быў наступны: 1 палкоўнік, 1 маёр, 2 падпалкоўнікі, 5 капітанаў, 6 падпаручнікаў, 3 падафіцэры, 9 жаўнераў; агулам 15 афіцэраў, 12 падафіцэраў і жаўнераў.

Строй
-----

Паводле партрэта Часлава Манюшкі, жаўнеры ў палку насілі тыповы мундзір конных стральцоў Вялікай Арміі, з адрозненнем у колерах: куртка а-ля Кінскі і нагавіцы зялёныя, канты кармазінавыя. Прыборны метал — жоўты. Каўнер зялёны з кармазінавымі кантамі. На галаве французскі ківер.

Зброя
-----

Шабля, 2 пісталеты ў ольстрах на сядле, карабін.

Артэфакты з музеяў і прыватных калекцый
---------------------------------------

Захаваўся партрэт капітана Часлава Манюшкі.

Гл. таксама
-----------

* 17-ы літоўскі ўланскі полк
* 18-ы літоўскі ўланскі полк
* 19-ы літоўскі ўланскі полк
* 20-ы літоўскі ўланскі полк
* Эскадрон літоўскіх татар

Літаратура
----------

* Andrzej Tomaszewicz. Wojsko Wielkiego Ksiestwa Litewskiego w roku 1812 // Nasz Czas.- 2006.-№ 18.
* Baginski W. Dawne guziki polskie.-Krakow: Naklad towarzystwa numizmatycznego, 1899.
* Bronislaw Gembarzewski. Wojsko Polskie, Ksiestwo Warszawskie 1807—1814. Warszawa, 1905, reprint wyd. Kurpisz, Poznan, 2003.
* Gaidis H.L. Napoleon’s Lithuanian Forces //LITUANUS.-1984.-Volume 30. № 1.
* Guziki. Polskie guziki wojskowe od XVI do konca XX wieku. Przewodnik dla kolekcjonerow.-Warszawa, 1999.
* Historia 17 pulku ulanow na tle wojsk litewskich 1812—1814 / Jozef Tyszkiewicz w opracowaniu Dariusza Nawrota i Andrzeja Nieuwaznego.- Gdynia: Wydawnictwo «Armagedon Books», 2004.
* John R. Elting. Napoleonic uniforms vol. I—IV, 1993.
* Les uniformes de l`Armee Francaise. / Lienhart, Humbert.-Leipzig, 1908.
* Nawrot D. Litwa I Napoleon w 1812 roky. Katowice, 2008.
* Акты Виленской археографической комиссии. Т. XXXVII. Вильна, 1912.
* Вильна в 1812 году. В память столетней годовщины Отечественной войны. Составил Ф. А. Кудринский. С факсимиле Императора Александра I, Наполеона и некоторых русских генералов. Вильна: Издание Управления Виленскаго Учебнаго Округа Типография А. Г. Сыркина, 1912.
* Вооруженные силы Литовского княжества 1812 года. Кудряшов И. Ю. Москва, 1991.
* Заходні рэгіён Беларусі ў часы напалеонаўскіх войнаў. 1805—1815 гады. / В. Швед, С. Данскіх.-Гр.: ГрДУ імя Янкі Купалы, 2006.
* Сборник Императорского Русского исторического общества. Т. 128. Петербург, 1909.
* Часовая мінская газета. 1812 год.-Мн.: Выд. В.Хурсік, 2008.