**Ку́зніца** (польск.: Kuźnica; раней **Ку́зніца Беласто́цкая**) — вёска ў Польшчы, на рацэ Ласасянцы. Месціцца за 15 км на паўночны ўсход ад Сакулкі, за 54 км на паўночны ўсход ад Беластока, каля беларуска-польскай граніцы. Уваходзіць у склад Сакульскага павета Падляскага ваяводства, сядзіба вясковай гміны Кузніца. Пагранічная чыгуначная станцыя на лініі Беласток — Гродна.

Гісторыя
--------

Царква-мураўёўка, 1915—18 гг.
### Вялікае Княства Літоўскае

Каля 1504 года на беразе ракі Ласасянкі была заснавана рудня, пры якой неўзабаве ўзнікла дзяржаўная вёска. У 1536 годзе Юрый Зеляпуха заснаваў тут *мястэчка Кузніцу*, якое ўваходзіла ў склад Гарадзенскага павета Троцкага ваяводства. 12 чэрвеня 1546 года каралева і вялікая княгіня Бона Сфорца надала Кузніцы прывілей на гандаль (існуе меркаванне, што існаваў прывілей на магдэбургскае права). У 1545 годзе ў мястэчку быў пабудаваны касцёл.

Касцёл, каля 1900 г.
На 1679 годзе ў Кузніцы існаваў Рынак і 4 вуліцы. У 1731 годзе ўладальнік Кузніцы падкаморы гарадзенскі Казімір Мацута перадаў маёнтак Супраслеўскаму манастыру пры ўмове, каб у мястэчку быў заснаваны базыльянскі манастыр.

### Пад уладай Расійскай імперыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Кузніца апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Гродзенскім павеце Гродзенскай губерні. 8 чэрвеня 1808 года яна атрымала афіцыйны статус заштатнага горада. У 1862 годзе цераз Кузніцу прайшла Пецярбургска-Варшаўская чыгунка. 27 лютага 1875 года з’явіўся праект герба Кузніцы: *срэбны шчыт з выявай кавальскага молата ў чырвоным полі, на якім размяшчаецца дзевяць залатых падкоў*.

### Найноўшы час

У 1915 годзе падчас І сусветнай вайны Кузніца акупіравана германскімі войскамі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай мястэчка абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі ўключалася ў склад Беларускай ССР. Ад пачатку 1919 года дзейнічаў і камісар польскага ўрада па Гродзенскай акрузе, ствараліся польскія вайсковыя структуры. Пасля зыходу нямецкіх войскаў, у час Польска-савецкай вайны 20 ліпеня 1920 года польскія ўзброеныя сілы на чале з ген. А. Макрэцкім здалі Кузніцу і адышлі да Саколкі, але, пацярпеўшы паражэнне ў бітве пад Варшавай, бальшавікі адступілі.

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам 1921 года Кузніца апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Гродзенскім павеце Беластоцкага ваяводства. У 1930 годзе статус паселішча паніжаны да вёскі.

З пачаткам Другой сусветнай вайны 15 верасня 1939 года Кузніцу акупавалі войскі Трэцяга Рэйха, але праз тыдзень вёску была перададзена СССР згодна з пактам Молатава — Рыбентропа. У лістападзе 1939 года Кузніца ўвайшла ў склад БССР, цэнтр Кузніцкага сельсавета Саколкаўскага раёна Беластоцкай вобласці. З чэрвеня 1941 да верасня 1944 года вёска зноў была пад нямецкай акупацыяй. 16 жніўня 1945 года ўлады СССР перадалі Кузніцу Польскай Народнай Рэспубліцы.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**: ~1884 год — 1083 чал. з іх 445 каталікоў, 38 праваслаўных і 438 іўдзеяў
* **XXI стагоддзе**: 2013 год — 1767 чал.

Славутасці
----------

* Касцёл Провіду Божага (1907—1913)
* Могілкі: каталіцкія, іўдзейскія

### Страчаная спадчына

* Царква Аляксандра Неўскага (2-я палова XIX ст.; мураўёўка)

Вядомыя асобы
-------------

* Міхаіл Каяловіч (1828—1891) — гісторык, славянафіл.
* Язэп Варонка (1891—1952) — беларускі палітык, першы Старшыня Народнага сакратарыята БНР.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 6 кастрычніка 2022.
2. ↑  *Цітоў А.* Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998. — 287 с. — ISBN 985-07-0131-5. С. 180.
3. ↑  150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. Іван Саверчанка, Зміцер Санько. — Вільня: Наша Будучыня, 2002.— 238 с. ISBN 9986-9229-6-1.
4. ↑  Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom V: Kutowa Wola — Malczyce (польск.). — Warszawa, 1884. S. 13.

Літаратура
----------

* *Цітоў А.* Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998. — 287 с. — ISBN 985-07-0131-5.
* Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom V: Kutowa Wola — Malczyce (польск.). — Warszawa, 1884.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кузніца

| ⛭Гміна Кузніца |
| --- |
| Цэнтр гміны | Кузніца |  |
| Вёскі | Ахрымоўцы • Більміны • Валкушы • Валыньцы • Войнаўцы • Вызгі • Длугасельцы • Кавалі • Кавалі-Калонія • Клімоўка • Кругляны • Кусцінцы • Ласосьна Велька • Лаўчыкі • Літвінкі • Мілянкоўцы • Меляшкоўцы Залясяньске • Меляшкоўцы Паўлавіцке • Наводзель • Паплаўцы • Парчоўцы • Паўлавічы • Сачкоўцы • Стараўляны • Толчы • Хрэптоўцы • Цімане • Чапеле • Чупрынова • Шымакі |
| Хутары | Аўльс • Гладаўшчына • Дубніца Курпёўска • Зайздра • Крыскі • Кусцін • Ласосьна Мала • Палестына • Старпейкі • Талочкі Вельке • Талочкі Малэ • Шальціны |