recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Минское слово»** — штодзённая грамадска-палітычная газета вялікадзяржаўнага шавіністычнага кірунку, якая выдавалася з 4 (17) лістапада 1906 да 15 (28) чэрвеня 1912 у Мінску на рускай мове. Рэдактары і выдаўцы Г. Шмід, Д. В. Скрынчанка, І. Паўловіч, А. Краскоўскі, Л. Цвяткоў. 

Выступала як пераемнік газеты *«Минская речь»*. Спачатку прымыкала да правых акцябрыстаў, з 1907 года рэдактары газеты ўзначальвалі мінскае аддзяленне Саюза рускага народа. Атрымлівала грашовыя субсідыі з фондаў царскага ураду, падрымлівалася асабіста прэм’ер–міністрам П. Сталыпіным. Друкавала матэрыалы, якія дыскрэдытавалі беларускае нацыянальнае адраджэнне, негатыўна ставілася да беларускага друку. Адмаўляла нацыянальную і энтнакультурную самастойнасць беларускага народа, раіла выкрэсліць назвы Беларусь і беларусы, бо іх *«у палітыцы і па нацыянальнасці не павінна быць»* (4.11.1907, артыкул «Русские или белорусы»). Абражала беларускіх пісьменнікаў Багушэвіча, Купалу, Коласа, Цётку і інш. Заклікала губернскую ўладу не абмяжоўвацца рэпрэсіямі беларускіх нацыянальных дзеячаў і «Нашай нівы», а *«вырвать зло в самом корне»*. У шматликіх аўтарскіх і рэдакцыйных артыкулах патрабавала ад урада забароны беларускай нацыянальнай культуры. 

На працягу 1912 года газета збірала і друкавала ў рубрыцы «Матэрыялы па гісторыі рэвалюцыйнага руху ў Беларусі» рознага кшталту дакументы (праграму БСГ, беларускія брашуры і лістоўкі, матэрыялы пра настаўніцкі сход у Мікалаеўшчыне з удзелам Я. Коласа і іншыя матэрыялы), да якіх дадавала тэндэнцыйныя каментарыі і тлумачэнні. Фактычна гэта было формай палітычнага даносу з боку газеты.

Накідвалася на рускую дэмакратычную прэсу, у форме лаянкі і паклёпу пісала пра творчасць Горкага, Андрэева, Брусава і інш. Сацыял–дэмакратаў называла «оружием в руках евреев и их наймитов» (8.3.1908). Публікавала нататкі, якія носяць антысеміцкі характар. У рэдакцыйным артыкуле «Мазепинцы» (11.1.1912) пісала: *«Еврейско–масонский план разрушения русского государства в своей основе имеет объединение всех инородцев для совместного натиска на русскую государственность»*. За распальванне варожасці паміж народамі Расіі губернскія ўлады канфіскоўвалі асобныя нумары газеты, а на яе рэдактараў накладвалі спагнанні.

Праграму «Минского слова» працягвалі газеты *«Минское русское слово»*, *«Северо-Западная жизнь»*.

Зноскі
------

1. ↑  Г. Шмід быў абараны ў III Дзяржаўную думу па спісе акцябрыстаў.
2. ↑  Адбыўся 9.7—10.7.1906 года, разагнаны паліцыяй

Літаратура
----------

* «Минское слово» // *Конан, У. М.* // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9. — С. 203.
**Мешулам Лявонцін** (іўр.: משולם ליבונטין, 1884, Магілёў — 18 верасня 1957, Тэль-Авіў) — ізраільскі ўрач.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і дзеяча яўрэйскага асадніцкага руху ў Палестыне Залмана-Давіда Лявонціна і Ціпоры Каган. Пачаў вывучэнне медыцыны ў Маскоўскім універсітэце, атрымаў доктарскую ступень ва ўніверсітэце Мюнхена.

У 1911 годзе эміграваў у Палестыну. У гады Першай сусветнай вайны служыў ваендоктарам ў яўрэйскіх частках брытанскай арміі. З пачатку 1920-х гадоў па 1933 год узначальваў лякарню «Хадаса» у Тэль-Авіве (пасля 1933 года кіраўнік эпідэміялагічнага аддзялення гэтай бальніцы), стаяў ля вытокаў службы хуткай дапамогі ў ішуве «Маген Давід Адом», у 1936 годзе стварыў першую службу здачы крыві ў Палестыне. Падчас Другой сусветнай вайны ўваходзіў у кіраўніцтва грамадзянскай абароны ў Палестыне.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

Мешулам Лявонцін — артыкул з Расійскай яўрэйскай энцыклапедыі
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Галсцян.
**Беніямін Аганесавіч Галсцян** (арм. Բենիամին Գալստյան; 1902-1942) — савецкі ваенны дзеяч, палітработнік, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, генерал-маёр.

Біяграфія
---------

У 1936 годзе скончыў у Ленінградзе Ваенна-палітычную акадэмію імя М. Г. Талмачова.

У 1939 годзе ўдзельнічаў у вызваленні Заходняй Украіны і Заходняй Беларусі, у 1939—1940 гадах — на Савецка-фінскай вайне. 23 снежня 1939 года палкавы камісар Б. Галсцян быў прызначаны ваенным камісарам 70-й стралковай дывізіі ў складзе 7-й арміі, якой у лютым — сакавіку 1940 гады прыйшлося ўдзельнічаць у прарыве лініі Манергейма і узяцці Выбарга. За выдатныя баявыя дзеянні дывізія была ўзнагароджана ордэнам Леніна, а начальнік яе палітаддзела палкавы камісар Б. Галстцяна — ордэнам Чырвонага Сцяга.

З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны 70-я дывізія ваявала ў складзе 11-й арміі на Паўночным, Паўночна-Заходнім, Ленінградскім франтах, удзельнічала ў абароне Ноўгарада, а затым Ленінграда. Б. Галсцян займаў у ёй пасаду камісара дывізіі да 21 верасня 1941 года. З 2 лістапада па 28 снежня 1941 года з’яўляўся ваенным камісарам 125-й стралковай дывізіі ў складзе 55-й арміі Ленінградскага фронту. У канцы снежня быў цяжка паранены і перапраўлены ў адзін з ленінградскіх шпіталяў.

22 лютага 1942 года прысвоена званне брыгаднага камісара. З 27 лютага па 25 мая 1942 года — ізноў камісар 70-й стралковай дывізіі. Са жніўня па верасень 1942 года з’яўляўся камісарам 59-га Асаблівай ўдарнага аператыўнага злучэння «Неўскае». З 4 верасня 1942 года — член Ваеннага савета 42-й арміі.

У канцы 1942 года згодна з Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 09.10.1942 «Аб устанаўленні поўнага адзінаначалля і скасаванні інстытуту вайсковых камісараў у Чырвонай Арміі» ўсіх палітычных работнікаў РСЧА пачалі перакладаць на агульнавайскавыя званні. Адпаведны загад рыхтаваўся і на Б. Галсцяна, але афіцыйна ён выйшаў толькі праз два дні пасля яго смерці. 6 снежня 1942 года яму было прысвоена званне генерал-маёра.

Б. Галсцян загінуў 4 снежня 1942 года. У раёне вёскі Верхняе Койрава на Пулкаўскіх вышынях падчас артылерыйскага налёту варожы снарад разбурыў зямлянку, у якой ён знаходзіўся. Цяжка паранены генерал памёр падчас эвакуацыі з перадавой.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 91144648516381326410 |


1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Армянская савецкая энцыклапедыя / пад рэд. Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q164396'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6429958'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2657718'></a>
**Лутава** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 4 км на поўнач ад Ушачаў, каля вёсак Лутава і Машчоны, у басейне ракі Крашанка.

Апісанне
--------

Плошча паверхні Лутава складае 0,1 км². Найбольшая глыбіня возера — 15,9 м. Даўжыня возера 0,49 км, найбольшая шырыня 0,25 км. Даўжыня берагавой лініі — 1,15 км. Аб’ём вады ў возеры складае 1,15 млн м³, плошча вадазбору 0,23 км².

Катлавіна эварзійнага тыпу, авальнай формы, крыху выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы маюць вышыню 8—10 м, разараныя. Падводная частка катлавіны мае форму 2 упадзін, глыбіні якіх роўныя 15,9 м і 12,8 м адпаведна. Дно вадаёма да глыбіні 3,5 м высланае пясчанымі адкладаннямі, на большых глыбінях глеем.

Возера зарастае ўздоўж берагоў. Прыбярэжная расліннасць пашыраная да глыбіні 2,5 м і з’яўляецца пераважна падводнай.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
* Республика Беларусь. Витебская область. Ушачский район: карта. Ушачи: план / Редактор: С. Н. Саратова. — Мн.: Белкартография, 2012. — 3 000 экз. (руск.)
**Бенядзікт Дабшэвіч** (12 сакавіка 1722, каля Навагрудка або на Жамойці — 1794) — філосаф, тэолаг, прадстаўнік эклектычнай філасофіі ў Вялікім Княстве Літоўскім.

Біяграфія
---------

У 1739 уступіў у ордэн езуітаў. Навучаўся ў Навагрудскім езуіцкім калегіуме і Віленскай езуіцкай акадэміі.

Выкладаў філасофію і тэалогію ў Навагрудскім і Полацкім езуіцкім калегіумах, Віленскай езуіцкай акадэміі, у 1772—1773 дэкан тэалагічнага факультэта акадэміі, у 1773—1774 віцэ-канцлер акадэміі. 3 1782 узначальваў акруговую школу ў Крожах, у 1792—1794 рэктар Жамойцкай школьнай акругі.

Погляды і працы
---------------

У філасофскіх поглядах прытрымліваўся картэзіянства пазнейшага часу, у логіцы — школы Пар-Раяль, Х. Вольфа і Ф. Брэскага. Даволі дакладна выкладаў погляды еўрапейскіх філосафаў і натуразнаўцаў (напрыклад, геліяцэнтрычную сістэму М. Каперніка і яго паслядоўнікаў).

Выдаў кнігі «Погляды новых філосафаў...» (1760), якая складалася з яго лекцый у Навагрудскім калегіуме. У гэтай кнізе выклаў сістэмы Р. Дэкарта, П. Гасендзі і тэорыі І. Кегілера, І. Ньютана і інш.; «Лекцыі па логіцы...» (Вільня, 1761), у якой сцвярджаў, што класічная логіка з пашанай ставіцца да матэматыкі, без якой філасофстваваць ці лагізаваць «усё адно, што хадзіць без ног».

Вызнаваў 3 віды пазнання: гістарычнае, філасофскае і матэматычнае. Спалучаў тэалагічны светапогляд з новафіласофскімі поглядамі, што не магло не прывесці да ўнутраных супярэчнасцей, якія найбольш выразна выявіліся ў яго кнізе «Тэзісы ва ўніверсальную філасофію» (1763).

Зноскі
------

1. ↑  ЭнцВКЛ, 2005
2. ↑  Энгельс Дарашэвіч. Дабшэвіч Бенядзікт // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1996. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2. С. 186.

Літаратура
----------

* *Дарашэвіч Э.* Дабшэвіч Бенядзікт // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 565. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1996. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
**Дэмагогія** (стар.-грэч.: δημαγωγία, ад demos - народ + ago - вяду). — тэрмін ужываецца ў якасці ацэнкі палітычных прамоў, выступленняў, заяў, у якіх няма канструктыўных ідэй і прапаноў, а наўмысна ці несвядома заблытваецца праблема, адцягваючы ўвагу ад складаных надзённых пытанняў. Дэмагогамі называюць і палітыкаў, якія ствараюць папулярнасць і аўтарытэт любымі ганебнымі сродкамі і прыёмамі: ілжывымі і безадказнымі абяцаннямі, перакручваннем фактаў, падманам, маніпуляваннем свядомасцю людзей і г.д.

Гісторыя
--------

У Старажытнай Грэцыі дэмагогамі называлі палітычных дзеячаў, якія валодалі выдатнымі аратарскімі здольнасцямі, што рабіла іх папулярнымі ў грамадстве.

Гл. таксама
-----------

* Казуістыка
* Прапаганда
* Піяр
* Палеміка
* Рыторыка
* Сафізм
* Схаластыка
* Тролінг
* Reductio ad Hitlerum

Літаратура
----------

* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Менск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Энцыклапедычны лексікон · Treccani · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4137870-2 · NKC: ph604027 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бенін (значэнні).

**Бені́н** (англ.: Bight of Benin) — заліў у Атлантычным акіяне на паўднёвым узбярэжжы Заходняй Афрыкі, складовая частка Гвінейскага заліва.

Распасціраецца на 640 км на ўсход ад мыса Сент-Пол (Гана) да вусця ракі Нігер. Даўжыня заліва 125 км, глыбіні больш за 3 км. Бераг нізінны, забалочаны, з лагунамі і пратокамі. Воды заліва Бенін абмываюць узбярэжжы Ганы, Тога, Беніна, Нігерыі. У вусцях рэк і па берагах лагун — мангравыя зараснікі, за імі другасныя саванны (на захадзе) і вечназялёныя лясы (на ўсходзе). Прылівы паўсутачныя, вышынёй да 1,7 м. У заліў упадаюць шмат рэк, у т.л. правы рукаў дэльты Нігера, буйныя рэкі Вольта і Мона. Буйныя парты — Ламэ, Катану, Лагас.

Узбярэжжа заліва вядома як адным з галоўных раёнаў гандлю рабамі ў Афрыцы ў XVI—XVIII стагоддзях.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Африка: энциклопедический справочник. Т. 1. А—К / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1986. — С. 324. — 672 с. с илл. (руск.)

Літаратура
----------

* Африка: энциклопедический справочник. Т. 1. А—К / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1986. — С. 324. — 672 с. с илл. (руск.)

Спасылкі
--------

* WorldStatesmen- Nigeria

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 249017543 |
**Бераг Інгрыд Крыстэнсен** (англ.: Ingrid Christensen Coast) — частка ўзбярэжжа Зямлі Прынцэсы Елізаветы ва Усходняй Антарктыдзе, размешчаная паміж паміж 72° і 81° усходняй даўгаты.

У сярэдняй частцы гэтага ўзбярэжжа размешчаны антарктычны аазіс Вестфоль, на тэрыторыі якога знаходзіцца аўстралійская навуковая станцыя Дэйвіс.

Бераг быў адкрыты англа-аўстрала-новазеландскай экспедыцыяй 1930-1931 гадоў. Назву берагу ў 1935 годзе даў капітан судна нарвежскай антарктычнай экспедыцыі Кларыус Мікельсен у гонар жонкі ўладальніка судна «Торсхаўн» Ларса Крыстэнсена. Экспедыцыя Мікельсена ажыццявіла больш дакладную здымку берага.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
**Фрэска «Дэльфін»** — адна з фрэсак  (фін.) (бел. Кноскага палаца, з'яўляецца прыкладам ранняга мінойскага жывапісу  (руск.) (бел.. Шэдэўр сусветнага мастацтва.

Размяшчэнне
-----------

Агульны выгляд сцяны з фрэскай
Фрэска размешчана на ўсходняй сцяне «мегарона царыцы» Кноскага палаца.

Апісанне
--------

На карціне паказаны выявы дэльфінаў, рыб і марскіх вожыкаў ў вадзе.

Рэстаўрацыя
-----------

У апошні перыяд жыцця палаца была закрыта рэльефным роспісам у выглядзе пояса са спіралямі.

Фрэска была знойдзена ў першыя дзесяцігоддзі XX стагоддзя, у хуткім часе была праведзена рэстаўрацыя фрэсак Кноскага палаца, якая выклікала шмат нараканняў з-за выкарыстання надта яркіх фарбаў.

Зноскі
------

1. 1 2 3  «Дельфины» (11) Архівавана 10 мая 2017.  (руск.)
2. ↑  *Бекетт В.  (руск.) (бел.; Пер. с англ. В. Нетесовой.* История живописи. — М.: Астрель: АСТ, 2007. — С. 14. — 400 с.: ил. с.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Дэльфіны (фрэска) на Вікісховішчы |
**Бені-Суэйф** — мухафаза ў Арабскай Рэспубліцы Егіпет. Адміністрацыйны цэнтр — горад Бені-Суэйф. Размешчана ў цэнтры краіны, на поўдзень ад мухафазы Эль-Фаюм, на поўнач ад мухафазы Эль-Мінья і на захад ад мухафазы Чырвонае Мора, мухафаза Эль-Гіза мяжуе з Бені-Суэйфам на захадзе і паўночным усходзе.

Гісторыя
--------

У Старажытным Егіпце цяперашняя тэрыторыя мухафазы ўваходзіла ў склад дваццатага нома. У часы да адміністрацыйнай рэформы, калі Егіпет дзяліўся на 42 рэгіёны, мухафаза Бені-Суэйф займала тэрыторыю дваццатага і дваццаць чацвёртага рэгіёну.

Славутасці
----------

Помнікам старажытнасці з’яўляецца Медумскі некропаль, дзе знаходзіцца Медумская піраміда — адна з самых старажытных егіпецкіх пірамід, пабудаваная ў 2600 годзе да нашай эры. Будаўніцтва скончылася пры фараоне Снофру — першым кіраўніку з чацвёртай дынастыі. Помнікі часоў фараонаў таксама ёсць у вёсках Абу-Сір, Іхнасья, Дашаша, Эль-Хіба, Эль-Мадаль і інш. Ёсць копцкія манастыры і цэрквы.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
**Феадар Інгвар Кампрад** (шведск.: Feodor Ingvar Kamprad) (30 сакавіка 1926 — 27 студзеня 2018) — прадпрымальнік са Швецыі. Адзін з найбагацейшых людзей свету, заснавальнік кампаніі IKEA — сеткі крам, якія гандлююць таварамі для дома.

Біяграфія
---------

Інгвар пачаў займацца бізнесам яшчэ ў дзіцячым узросце, прадаючы суседзям запалкі. Ён выявіў, што можа танна браць іх вялікімі партыямі ў Стакгольме, а затым прадаваць іх у розніцу па нізкай цане і мець пры гэтым добрую прыбытак. Пасля ён займаўся продажам рыбы, калядных упрыгожанняў, насення, шарыкавых ручак і алоўкаў. Інгвар заснаваў прадпрыемства, пасля якое стала IKEA, калі яму было 17 гадоў, на грошы, атрыманыя ў падарунак ад бацькі.

У 1994 годзе былі апублікаваныя асабістыя лісты шведскага фашысцкага актывіста Пера Энгдаля, з якіх стала вядома, што Кампрад з 1942 года быў удзельнікам яго пранацысцкіх групы «Новашведскі рух». Па меншай меры да верасня 1945 года ён актыўна збіраў грошы для групы і прыцягваў новых удзельнікаў. Час сыходу Кампрада з групы невядома, але да пачатку 1950-х гадоў яны з Перам Энгдалем заставаліся сябрамі. Акрамя таго, паводле дадзеных Дзяржаўнай службы бяспекі, ён з’яўляўся членам нацысцкай партыі Шведскі сацыялістычны сход.

Пасля апублікавання фактаў аб нацысцкім мінулым Кампрада ён заявіў, што горка шкадуе аб гэтай часткі свайго жыцця і лічыць гэта адной з самых сваіх вялікіх памылак. Пасля гэтага ён напісаў ліст з выбачэннямі ўсім супрацоўнікам ІКЕА яўрэйскай нацыянальнасці. Аднак у жніўні 2010 года ў інтэрв’ю журналістцы і пісьменніцы Элісабет Осбрынк ён заявіў: «Пер Энгдаль быў вялікім чалавекам, і я буду прытрымлівацца гэтага меркавання да таго часу, пакуль я жывы».

З 1976 года Кампрад пражывае ў Швейцарыі ў горадзе Эпаленж. Па стане на 2009 год з’яўляецца самым багатым жыхаром Швейцарыі.

Зноскі
------

1. ↑  Ingvar Kamprad // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  Ingvar Kamprad // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. ↑
4. ↑
5. ↑  Hitta.se Bölsö gård 1, Liatorp
6. ↑  Ikeas grundare Ingvar Kamprad har gått bort | SVT Nyheter
7. ↑  Дакумент Дзяржаўнай службы бяспекі пар дзейнасць Кампрада
8. ↑  Nya avslöjanden om Kamprads nazi-förflutna. *SVT.se*
9. ↑  Ikea-Gründer bleibt Reichster in der Schweiz  (ням.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database |
| Генеалогія і некрапалістыка | gravsted.dk · WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 135229433 · GND: 121026957 · ISNI: 0000 0001 0981 9547 · LCCN: n99015924 · NDL: 01151370 · NKC: xx0011537 · NLP: A12008369 · NTA: 184979021 · NUKAT: n00090693 · PTBNP: 1454055 · LIBRIS: 238655 · SUDOC: 050284584 · VIAF: 66624030 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Інгрыя.
Карта
**Інгерманла́ндыя**, таксама **І́нгрыя**, **Іжо́рская зямля** (руск.: Ингерманландия, Ингрия, Ижорская земля; шведск.: Ingermanland, фінск.: Inkeri, Inkerinmaa) — гістарычная вобласць на паўночным захадзе Расіі вакол ракі Нява. Прыкладна супадае з межамі сучаснай Ленінградскай вобласці.

Назва Інгерманландыі паходзіць ад племені іжора, якое насяляла гэту зямлю ў сярэднявеччы. У пісьмовых крыніцах узгадваецца з XII ст. У XIII - XVI ст. на тэрыторыю Інгерманландыі прэтэндавалі Швецыя, Наўгародская дзяржава, а потым Вялікае Княства Маскоўскае. У 1581 г. фактычна была далучана да Швецыі, і шведскі кароль прыняў тытул Вялікага Герцага Інгерманландыі. У 1617 г. пераход Іжорскай зямлі да Швецыі быў замацаваны дагаворам з Расіяй. Падчас Вялікай Паўночнай вайны Інгерманландыя ўвайшла ў склад Расійскай імперыі.

Спасылкі
--------

* inkeri.com  (фін.)
* А. В. Нестеров, Ингерманландия - Вехи истории или зигзаги судьбы? Архівавана 21 лютага 2015. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сіліч.
**Леанід Уладзіміравіч Сіліч**  (нар. 26 сакавіка 1954, г. Драгічын, Брэсцкая вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1976 годзе архітэктурны факультэт Брэсцкага інжынерна-будаўнічага інстытута па спецыяльнасці «архітэктура» (выкладчыкі А. Д. Кудзіненка, В. М. Саламеннік, М. М. Гайдукевіч). У 1976—1977 гадах працаваў у Гродзенскім філіяле інстытута «Белкалгаспраект»; у 1977—1994 гадах у «Ваенпраекце» № 92; у 1994—1996 гадах у беларуска-аўстрыйскім СП «Дызайн-цэнтр Валор»; у 1996—2003 гадах праектна-вытворчае прадпрыемства «Тэктон»; з 2003 года ў інстытуце «Гроднасельбудпраект».

Член БСА з 2003 года.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: дом культуры з залай на 300 месцаў у в. Васілішкі Шчучынскага раёна (2005—2008; сааўтары Л. Сянчыла, Т. А. Маркевіч); прыбудова да будынка заводакіраўніцтва Гродзенскага шклозавода па вул. Суворава ў г. Гродна (2002—2008; сааўтар  Сіліч); рэканструкцыя з пашырэннем адміністрацыйнага будынка ў в. Васілішкі Шчучынскага раёна (2005—2007; Г. Р. Драб, Захарэвіч); прамтаварная крама па вул. Антонава ў г. Гродна (2000—2008); пункт аўтаматызацыі Лідскіх электрасетак па вул. Ігнатава ў г. Ліда (1992—1995); праекты забудовы жылых пасёлкаў для перасяленцаў з зоны Чарнобыльскай АЭС у в. Побалава, Ціхінічы, Забалацце Рагачоўскага раёна, в. Рэкта Жлобінскага раёна, в. Азёры Гродзенскага раёна (1986, 1990; сааўтар М. А. Сальнікаў); праекты мікрараёнаў сядзібнай жылой забудовы Зарыца, Зарыца-2, Зарыца-З у г. Гродна (1987—1991; сааўтары А. С. Пархута, М. А. Сальнікаў); добраўпарадкаванне цэнтральнай плошчы ў г. Дзятлава. Аўтар праекта з удзелам архітэктараў А. С. Пархута, Б. В. Шмыга, Л.  Хахракоў,  Купрацэвіч (1998—2003); рэканструкцыя жылой забудовы па вул. Леніна ў г. Ваўкавыску (2004; сааўтары Л. І. Філітовіч, В. Стаяк, Л.  Хахракоў,  Папоў, Т. А. Маркевіч); комплекс будынкаў машыннага двара ў в. Васілішкі Шчучынскага раёна (2005—2008; сааўтары Т.  Лось, Л. І. Філітовіч, В. Стаяк, А. Л. Шапялевіч).

Літаратура
----------

* Силич Леонид Владимирович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Эльяшэвіч.
**Леанід Уладзіміравіч Эльяшэвіч** (нар. 20 лютага 1951, в. Чарнякі Шчучынскага раёна Гродзенскай вобласці) — беларускі дзяржаўны дзеяч, член Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут, вучоны заатэхнік.

Служыў у радах Узброеных Сіл. Працаваў загадчыкам вытворчага ўчастка, галоўным заатэхнікам калгаса «Чырвоны сцяг» Шчучынскага раёна, галоўным заатэхнікам упраўлення сельскай гаспадаркі Шчучынскага райвыканкама. Быў першым намеснікам старшыні Шчучынскага раённага аграпрамысловага аб’яднання, першым намеснікам начальніка ўпраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання Шчучынскага райвыканкама, старшынёй калгаса імя У. І. Леніна Шчучынскага раёна. Займаў пасаду старшыні Зэльвенскага райвыканкама.

Выбіраўся дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За воінскую доблесць. У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра ІльічаЛеніна», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  ПАРЛАМЕНТ. Национальное собрание Республики Беларусь четвертого созыва
Рэканструкцыя інгумацыі жалезнага века ў музеі гістарычнага факультэта Беларускага Дзяржаўнага ўніверсітэта
**Інгумацыя** — пахаванне нябожчыка паводле абраду трупапалажэння ў грунтавой магіле, а таксама пад курганом на гарызонце, у яме або падсыпцы ў курганным насыпе ў адрозненне ад абраду крэмацыі.

Упершыню ў беларускамоўным археалагічным выкарыстанні тэрмін *інгумацыя* ўпершыню ўжыты А. М. Ляўданскім пры апісанні пахавальнага абраду ў Заслаўскіх курганных могільніках.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX5080823 · BNF: 11936756g · GND: 4006054-8 · LCCN: sh85018080 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мёлер.

**Інгегерд Мёлер** (швед. Ingegerd Möller, поўнае імя Britt Ingegerd Möller; 21 верасня 1928 — 14 жніўня 2018) — шведская графік і мастачка, у тым ліку па тэкстылю.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў мястэчку Vålådalen правінцыі Емтланд ў сям’і гандляра Оле Мёлера і яго жонкі Элі Олсан.

Інгегерд Мёлер правяла наступныя персанальныя выставы: дэбютавала ў 1954 годзе ў стакгольмскай галерэі Lilla Galleriet; у 1958, 1963 і 1967 гадах — у галерэі Гамесана, у 1972 і 1980 гадах пры Каралеўскай акадэміі свабодных мастацтваў, у 1976 годзе — у музеі Вальдемарсудэ і ў 1979 годзе — у асацыяцыі Konstfrämjandet (усе — у Стакгольме); у 1981 годзе — у Ahlbergshallen (Эстэрсундзе); у 1983 годзе — у Шведскім культурным цэнтры ў Парыжы; у 1986 годзе — у стакгольмскім цэнтры Konstnärshuset; у 1990 і 1993 гадах — таксама ў стакгольмскай галерэі Galleri Doktor Glas. Працягвала праводзіць персанальныя экспазіцыі і ў XXI стагоддзі ў многіх гарадах Швецыі, апошняя з якіх адбылася ў мастацкай галерэі Edsvik konsthall аднайменнага горада правінцыі Салентуна.

Сярод групавых выстаў мастакоў вылучаюцца выстава Nynäshamn 1957 года разам з Барбру Эстлін, Б’ёрнам Хальстрэмам і яе мужам Рольфам Нігрэнам, выстава 2003 года ў музеі Jämtlands länsmuseum, выстава 2018 гадоў ў Norrtälje konsthall разам з Гансам Вігертам і Ульрыке Самуэльсан. Акрамя Швецыі, Інгегерд Мёлер экспанавалася на выставах у Францыі, Японіі, Бельгіі, Польшчы, Італіі, Ісландыі, ЗША і Канадзе.

На працягу 20 гадоў — з сярэдзіны 1960-х гадоў, мастачка супрацоўнічала з Эднай Марцін і кампаніяй Handarbetets vänner ў галіне мастацкіх работ па тэкстылю, стварыўшы каля трыццаці буйных прац, у тым ліку дзевяціметровы твор *Ekosång till en fjäril* для Банка Швецыі. Інгегерд Мёлер выканала шэраг публічных работ для бальніц, Шведскай геалагічнай службы, станцый метро, ​​музеяў і некалькіх паркаў. Яе працы можна ўбачыць у Нацыянальным музеі Швецыі, Музеі сучаснага мастацтва, Мастацкім музеі Гётэбарга, а таксама ў шэрагу амбасадаў, муніцыпалітэтаў і акруговых саветаў.

Мастачка з’яўлялася членам членам ў Шведскай акадэміі выяўленчых мастацтваў з 1967 года і была ўдастоена медаля Прынца Яўгена ў 1989 годзе.

У 1953—1979 гадах Інгегерд Мёлер была замужам за мастаком Рольфам Нігрэнам, з 1983 па 1997 год — за мастаком Олафам Норэлам.

Зноскі
------

1. ↑  Ingegerd Moller — 2008.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18558540'></a>
2. ↑  Ingegerd Möller // KulturNav — 2015. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323063'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a>
3. 1 2  *(unspecified title)* Праверана 29 жніўня 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 145898447 · ISNI: 0000 0000 5348 3836 · LCCN: n77012515 · LIBRIS: 273752 · VIAF: 3723323 |
**Цімафей Аляксеевіч Пачтароў** (3 лістапада 1913 года — 18 верасня 1992 года) — артылерыст, палкоўнік, Герой Савецкага Саюза. У гады Савецка-японскай вайны 1945 года афіцэр-аператар штаба берагавой абароны Петрапаўлаўскай ваенна-марской базы (ВМБ) Ціхаакіянскага флоту.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 21 кастрычніка (3 лістапада) 1913 года ў вёсцы Каласы цяпер Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі ў сялянскай сям'і. Беларус. У 1930 годзе пераехаў у Ленінград, дзе працаваў слесарам на заводзе «Электрык». Скончыў 1 курс механічнага інстытута.

У Ваенна-Марскім Флоце з 1934 года. У 1938 годзе скончыў Севастопальскае ваенна-марское артылерыйскае вучылішча імя ЛКСМУ. Прыбыў на Балтыйскі флот. Удзельнічаў у вайне з Фінляндыяй 1939-1940 гадоў. Член ВКП(б)/КПСС з 1940 года.

У баях Вялікай Айчыннай вайны з 1941 года. Ваяваў на Чырванасцяжным Балтыйскім флоце. Камандзір берагавой артылерыйскай батарэі. Удзельнік абароны Ленінграда. За мужнасць, праяўленую ў баях пад Нарвай, быў узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны 1-й ступені. У 1944 годзе быў пераведзены на Чарнаморскі флот, а ў мае 1945 года — на Ціхаакіянскі флот.

Удзельнік савецка-японскай вайны 1945 года.

Афіцэр-аператар штаба берагавой абароны (Петропаўлаўлаўская ВМБ, Ціхаакіянскі флот) маёр Пачтароў падчас Курыльскай дэсантнай аперацыі быў прызначаны камандзірам зводнага батальёна марской пяхоты. 18 жніўня 1945 года батальён пад яго камандаваннем паспяхова высадзіўся на востраў Шумшу (Курыльскія астравы), захапіў прыбярэжныя абарончыя збудаванні і смела пачаў прасоўвацца ў глыбіню абароны праціўніка.

Кіраванае маёрам Почтаревым падраздзяленне захапіла штаб японскага батальёна і прымусіў да капітуляцыі ў некалькі разоў пераўзыходячыя сілы ворага. У баях маёр Пачтароў паказваў асабісты прыклад бясстрашнасці і мужнасці, дзейнічаў смела і рашуча, не адзін раз на чале батальёна хадзіў у атаку на ворага. Быў паранены, але застаўся ў страі.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 14 верасня 1945 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з японскімі мілітарыстамі і паказаныя пры гэтым мужнасць і гераізм, маёру Пачтарову Цімафею Аляксеевічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка».

Пасля вайны працягваў службу ў ВМФ СССР. У 1955 годзе скончыў Ваенна-марскую акадэмію. З 1957 года палкоўнік Г. А. Пачтароў — у запасе.

Жыў у горадзе Сестрарэцк цяпер адміністрацыі Санкт-Пецярбурга. Памёр 18 верасня 1992 года.

Узнагароджаны ордэнамі Леніна, Чырвонага Сцяга, Айчыннай вайны 1-й і 2-й ступені, Чырвонай Зоркі, медалямі.

У горадзе Рагачоў Гомельскай вобласці на Алеі Герояў у Піянерскім парку ўстаноўлены памятны знак Т. А. Пачтарову.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Цімафей Аляксеевіч Пачтароў на сайце «Героі краіны»
Зваротны бок Вялікай пячаткі ЗША
**Novus ordo seclorum** (лац.) — даслоўна азначае «новы парадак вякоў» (эры, эпохі).

Гэты дэвіз знаходзіцца на адваротнаму баку Вялікай пячаткі ЗША і аднадоларавай купюры. Упершыню гэтыя словы былі апублікаваны ў якасці дэвізу ў 1782 годзе. «Новы сусветны парадак»  — няправільны іх пераклад. У гэтым выпадку яны гучалі б так: лац.: «Novus ordo mundi».

Гэтыя словы з'яўляюцца намёкам на 5 і 4 эклогі паэта Вяргілія Марона Публія (*Publius Vergilius Maro*): *Magnus ab integro saeclorum nascitur ordo* — «*Нанава сёння часоў зачынаецца велічны лад*». Чарлз Томсан, стваральнік дзяржаўнай пячаткі ЗША, калісьці напісаў, што гэтыя словы асабліва выразна апісваюць усе распачынанні новай эры ЗША.

Адваротны бок Вялікай пячаткі ЗША з гэтым дэвізам з 1935 года адлюстроўваецца на аднадоларавых купюрах.

Гл. таксама
-----------

* Масонства
* Тэорыя змовы
* Ілюмінаты

Зноскі
------

1. ↑  P. Vergilius Maro, Eclogues (ed. J. B. Greenough)
2. ↑  www.etymonline.com — Etymology-Dictionary

Спасылкі
--------

* www.greatseal.com (англ.)
**Медаед** (*Mellivora capensis*) — від сысуноў з сямейства куніцавых, якія жывуць у Афрыцы і ў Азіі. Вылучаецца ў асобны род і асобнае падсямейства.

Апісанне
--------

Вонкава падобны з барсуком. Даўжыня цела 68-77 см, хваста 17-25 см, маса 7-13 кг, самцы крыху цяжэйшыя за самак. Галава шырокая з кароткім вострым носам, вочы маленькія, бачных частак вушэй няма. Канечнасці кароткія, тоўстыя, з доўгімі (асабліва на пярэдніх лапах) кіпцюрамі, якія дапамагаюць пры капанні. Поўсць грубая і рэдкая, пуховых валасоў няма. Верх галавы ззаду вачэй, шыя і спіна, уключаючы бакі, белыя, лапы, чэрава і ніжняя частка бакоў чорныя.

Пашырэнне
---------

Распаўсюджаны ў засушлівых раёнах Афрыкі (акрамя Сахары), Паўднёва-Заходняй і Паўднёвай Азіі. Вільготных лясоў і пустыняў пазбягае. У горы паднімаецца да 3000 м. 

Нягледзячы на тэндэнцыю да зніжэння колькасці, у спісе МСАП прыведзены як від, стан якога не выклікае асцярог.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Усеядны, есць дробных млекакормячых, насякомых і іх лічынак, у т. л. земляных пчол і вос, а таксама мёд. Актыўны ў змрочны і начны час, у халаднаватае надвор'е - днём. Дзень праводзіць у простых норах, даўжынёй 1-3 м, з адной гнездавой камерай, якія капае сам. Трымаецца паасобку, зрэдку з маладняком, ці халастыя самцы ўтвараюць групы. Участак асобіны - некалькі квадратных кіламетраў. Месцамі можа шкодзіць пчалярству.

Цяжарнасць 6-7 месяцаў. У прыплодзе 2–4 дзіцяняты. Маладыя асобіны трымаюцца з маці каля года. У няволі дажывае да 26 гадоў.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780947961, 2910035827 |
Мост праз раку Інгуры
Фізічная карта Абхазіі
**Інгуры** (груз. ენგური, абх.: Егры) — рака на Заходнім Каўказе, цячэ ў асноўным у Заходняй Грузіі, у ніжнім цячэнні працякае па грузіна-абхазскай мяжы. Даўжыня 213 км, плошча басейна 4060 км². Жыўленне ледніковае і дажджавое. Сярэдні гадавы расход вады каля вусця складае 170 м³/сек. Палаводдзе з сакавіка па верасень. Сплаў лесу. Воды абмежавана выкарыстоўваюцца для ірыгацыі. На Інгуры размешчаная Інгурская ГЭС, пабудаваная ў 1970-я гады.

Берэ пачатак некалькімі вытокамі з ледавікоў Галоўнага, або Водападзельнага, хрыбта Вялікага Каўказа, асноўны выток знаходзіцца на паўднёвым схіле гары Шхара, ля аднайменнага ледніка, іншыя — у снежніках на схілах Эльбруса і Ушбы. У вярхоўях цячэ па Сванецкай катлавіне, ніжэй — у глыбокай і вузкай цясніна, затым у паступова пашыраючайся даліне; ля горада Джвары выходзіць на Калхідскую нізіна. Упадае ў Чорнае мора.

Зноскі
------

1. ↑  карта Грузіі — Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
Герб Мелільі
**Non plus ultra**, таксама **nec plus ultra** (лац.: Не далей межаў; далей няма куды) — лацінскае выслоўе, якое стала ўстойлівым, паводле легенды напісанае на Геркулесавых слупах як перасцярога мараплаўцам, знак дасягнення імі мяжы свету.

Пасля завяршэння рэканкісты і выхаду Іспаніі да Гібралтарскага праліва Фердынанд Арагонскі дадаў да іспанскага герба сімвалічную выяву Геркулесавых слупоў у выглядзе дзвюх калон карынфскага ордара, апавітых стужкай з надпісам «non plus ultra», якую яго ўнук Карл V змяніў на Plus Ultra (лац.: Яшчэ далей; далей межаў), апусціўшы адмоўную часціцу «non».

У зыходным відзе дэвіз прадстаўлены на гербе і сцягу Мелільі — аўтаномнага горада Іспаніі, аддзеленага ад асноўнай тэрыторыі краіны Гібралтарскім пралівам.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік лацінскіх выразаў
2. ↑  Escudo de Melilla (ісп.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Non plus ultra
Эбергард Нестле
Курт Аланд
**Novum Testamentum Graece** — лацінская назва арыгінальнай грэчаскамоўнай версіі Новага Запавету. Першым друкаваным выданнем стала Камплютэнская паліглота кардынала Франсіска Хіменеса дэ Сіснераса, надрукаваная ў 1514, якая, аднак, пабачыла свет толькі ў 1520. За гэты час у 1516 сваю версію грэчаскага Новага Запавету выдаў Эразм Ратэрдамскі.

У цяперашні час пад *Novum Testamentum Graece* звычайна маюць на ўвазе выданне **Nestle-Aland**, названае так паводле прозвішчаў даследчыкаў, якія ўзначальвалі крытычную працу па рэдагаванні. У наш час выйшла ўжо 28-е яго перавыданне, скарочана NA28. Тэкст «Нестле-Аланда» — асноўная крыніца большасці сучасных перакладаў Новага Запавету, а таксама стандарт для акадэмічнай працы па вывучэнні Новага Запавету.

Гл. таксама
-----------

* Тэксталогія

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка Нестле—Аланда
* Параўнанне тэксту Novum Testamentum Graece (NA27/UBS4) з іншымі рукапісамі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1042267081 · LCCN: no2011067551 · VIAF: 185799436, 305258348 |
**Non possumus** (лац.: мы не можам) — формула катэгарычнай адмовы.

Гісторыя
--------

Евангельскае паданне («Дзеянні апосталаў», IV, 20) прыпісвае гэтыя словы апосталам Пятру і Яну. «Мы не можам не гаварыць таго, што бачылі і чулі», — адказалі яны святарам і садукеям, якія забаранялі прапаведаваць вучэнне Хрыста. Для Рымскіх Пап гэта выслоўе стала формулай адмовы свецкай улады, якая патрабуе выконваць яе загады. У 1529 годзе ў адказ на просьбу развесці караля Англіі Генрыха VIII Клімент VII выкарыстаў менавіта гэту формулу. Гэтыя ж слова выкарыстаў у 1860 годзе Папа Пій IX, адказваючы Напалеону III, які патрабаваў аддаць каралю Італіі папскую правінцыю Раманья.

Зноскі
------

1. ↑  Словарь латинских крылатых слов — М.: Русский язык, 1982. С. 522
**Мегрынская ГЭС** (таксама вядомая як *Аракская ГЭС*) — ГЭС, якая будуецца, на рацэ Аракс, блізу горада Мегры на мяжы Арменіі і Ірана. Будаванне пачата 8 лістапада 2012 года, тэрмін здачы — 2017 год. ГЭС будзе выпрацоўваць штогод 793 млн кВтч электраэнергіі. Разліковая магутнасць Мегрынскай ГЭС павінна скласці 130 МВт.

Агадана, што на Араксе будзе пабудаваны каскад з дзвюх дэрывацыйных ГЭС, пры гэтым Мегрынская ГЭС будзе размешчана ў Арменіі, а другая (Карачыларская) — у Іране. Кошт праекта будавання ГЭС на армянскім боку ацэньваецца ў 323 млн долараў.

Гісторыя праекта
----------------

Міжурадавыя пагадненні пра будаванне станцыі былі падпісаны ў 2007 і 2008 гадах. 14 красавіка 2009 года падчас візіту прэзідэнта Арменіі Сержа Саргсяна ў Іран быў падпісаны мемарандум пра паразуменне адносна схемы фінансавання будавання Мегрынскай ГЭС. Патрэбнае фінансаванне цалкам падасць Іран у памен на права на працягу 15 гадоў з моманту завяршэння будавання ГЭС задарма атрымваць усю электраэнергію, выпрацаваную ГЭС. Толькі пасля гэтага Мегрынская ГЭС пяройдзе пад кіраванне Арменіі.

8 лістапада 2012 года адбылася цырымонія закладкі капсулы ў падмурак будучай ГЭС. На цырымоніі быў прэзідэнт Арменіі Серж Саргсян і міністр энергетыкі Ірана, сустаршыня армяна-іранскай міжурадавай камісіі Маджыд Намджу.

У снежні 2015 года Іран прапанаваў скараціць магутнасць ГЭС да 100 МВт.

Зноскі
------

1. ↑  Прошла церемония закладки фундамента Мегринской ГЭС(руск.), *Новости Армении - NEWS.am* (8 лістапада 2012). Праверана 1 верасня 2014.
2. 1 2  
Armenian-Iranian HPPs to be constructed on Araks River(англ.) (16 верасня 2010). Праверана 1 верасня 2014.
3. ↑  Дан старт строительству Мегринской ГЭС (руск.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 3 лютага 2013. Праверана 1 верасня 2014.
4. ↑  Итак, дан старт строительству Мегринской ГЭС(руск.), *ARMENPRESS* (8 лістапада 2012). Праверана 1 верасня 2014.
5. ↑  Плановая мощность Мегринской ГЭС будет снижена до 100 мВт | Новости Армении- АРМЕНПРЕСС Армянское информационное агентство
**OMV** (па-нямецку **Österreichische Mineralölverwaltung AG**) — аўстрыйская нафтавая кампанія, найбуйнейшая ў Цэнтральнай Еўропе. Штаб-кватэра — у Вене.

Гісторыя
--------

Кампанія заснавана ў 1956 годзе. У 1985 годзе кампанія пачала першы замежны праект у Лівіі.

У 2006—2010 гадах OMV вяла бізнес у Расіі: ёй належалі долі ў шэрагу кампаній, якія мелі ліцэнзіі на разведку і здабычу вуглевадародаў у Саратаўскай вобласці і рэспубліцы Комі. У 2010 годзе кампанія пазбавілася ад расійскіх актываў.

### Зліцці і паглынанні

У 2004 годзе OMV набыла 51 % акцый румынскай нафтагазавай кампаніі Petrom.

Уласнікі і кіраўніцтва
----------------------

Дзяржаўная кампанія OIAG валодае 31,5 % акцый OMV, 50,9 % знаходзяцца ў вольным звароце.
Таксама аўстрыйскі гігант валодае 95,75 % акцый турэцкай нафтагазавай кампаніі Petrol Ofisi.

Нафтаперапрацоўчы завод OMV у Швэхату, побач з Венай

Дзейнасць
---------

Кампанія ажыццяўляе разведку і здабычу нафтапрадуктаў (на 2010 год) у 17 краінах свету (Цэнтральная Еўропа, Паўночная Афрыка, Блізкі Ўсход, Каспійскі рэгіён, Аўстралія, Новая Зеландыя). Дзённая здабыча OMV — 317 тысяч барэляў у нафтавым эквіваленце. OMV належаць газаправоды працягласцю 2000 км, кампанія прадае ў год каля 40 млрд кубаметраў газу. Запасы кампаніі складаюць (разам з румынскай Petrom) 1,21 млрд барэляў нафтавага эквіваленту.

У 2005 годзе здабыча нафты і газу склала 44,3 млн барэляў нафтавага эквіваленту, заводы кампаніі перапрацавалі 16,4 млн тон нафты.

Колькасць персанала — 5,2 тыс. чалавек (2006 год), разам з Petrom — 35,8 тыс. чалавек. У 2005 годзе выручка склала 15,58 млрд еўра, чысты прыбытак — 1,5 млрд еўра.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14
2. 1 2  Аўстрыйская OMV сышла з расійскага рынку // oilexp.ru  (Праверана 7 верасня 2010)
3. 1 2  OMV company profile Архівавана 2 снежня 2008. oilvoice.com  (Праверана 14 красавіка 2009)

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт кампаніі (англ.)
* Афіцыйны сайт ТАА «Група развіцця» — эксклюзіўнага прадстаўніка змазвальных матэрыялаў OMV PO у РБ Архівавана 16 ліпеня 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · LinkedIn · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 0791 2916 · Microsoft: 45840348 · NKC: xx0146994, xx0146995 · VIAF: 152413222, 129889036 |
**Рэспубліка Малдова** **падала заяўку на членства** ў **Еўрапейскім Саюзе** 3 сакавіка 2022 года, у адзін дзень з Грузіяй і тры дня пасля Украіны. Гэтую кандыдатуру аб'явіла прэзідэнтка краіны Мая Санду.

17 чэрвеня 2022 года Еўрапейская Камісія афіцыйна рэкамендавала Еўрапейскаму Савету прадаставіць Рэспубліцы Малдова еўрапейскую перспектыву і статус кандыдата на ўступленне ў Еўрапейскі Саюз, з шэрагам умоў адносна пачатку перамоваў аб уступленні.

Гісторыя
--------

### Кантэкст

У кантэксце расійскага ўварвання ва Украіну дзяржавы Асацыіраванага трыа абмеркавалі ўступ ў Еўрапейскі Саюз. Пасля зваротка Прэзідэнта Украіны Уладзіміра Зяленскага аб уступленні ў Еўрапейскі Саюз 28 лютага 2022 года, Грузія і Малдова афіцыйна падалі свае кандыдатуры 3 сакавіка 2022 года.

Гл. таксама
-----------

* Уступленне Грузіі ў Еўрапейскі Саюз
* Уступленне Украіны ў Еўрапейскі Саюз

Зноскі
------

1. ↑  Єврокомісія пропонує надати Молдові європейську перспективу і статус кандидата (укр.). *www.eurointegration.com.ua*. Праверана 17 чэрвеня 2022.
2. ↑  Guerre en Ukraine. La Géorgie va déposer une demande d’adhésion à l’Union Européenne. (фр.). *ouest-france.fr* (2 сакавіка 2022).
3. ↑  La Moldavie fait une demande d'adhésion à l'Union européenne - présidente (фр.). *boursorama.com* (3 сакавіка 2022).
**Novus Ordo**, альбо **Novus Ordo Missae** — умоўная назва чыну імшы, які выкарыстоўваецца ў наш час у Рымска-каталіцкай царкве (у набажэнстве рымскага абраду), які быў уведзены ва ўжыванне Папам Паўлам VI у 1969 годзе. Тэрмінам Novus Ordo (без дадання Missae) часта завуць і ў цэлым набажэнскі абрад, які быў уведзены ў тым жа часе і праявіла сабой ажыццяўленне набажэнскіх рэформаў, прадпісаных II Ватыканскім Саборам, хоць гэта ажыццяўленне і не ва ўсім адпавядала прадпісанням Сабора.

7 ліпеня 2007 года Папа Бенедыкт XVI у motu proprio Summorum Pontificum усталяваў, што лацінская імша можа здзяйсняцца ў дзвюх формах: «ардынарнай», пад якой маецца на ўвазе Novus Ordo, і «экстраардынарнай», гэта значыць трыдэнцкай (у рэдакцыі 1962 года).

Гл. таксама
-----------

* Імша
* Літургія гадзін

| ⛭Гісторыя імшы Рымскага абраду |
| --- |
| Формы | Імша да Трыдэнцкага сабора ·  Трыдэнцкая імша ·  Імша Паўла VI |  |
| Календары | Трыдэнцкі каляндар ·  Агульны рымскі каляндар 1954 года ·  Агульны рымскі каляндар папы Пія XII ·  Агульны рымскі каляндар 1962 года ·  Агульны рымскі каляндар (бягучы) |
Веліт
**Велі́ты** (лац.: velites) — від лёгкай пяхоты ў Старажытнай Грэцыі, потым у Старажытным Рыме ў 4 — 3 ст. д. н. э. Зброя — лук, прашча, дроцік. Засцерагальнага ўзбраення не мелі.

У табары неслі вартавую службу, у паходзе забяспечвалі ахову. У бітве намагаліся зблізіцца з праціўнікам, завязаць бой, даць магчымасць разгарнуцца асноўным сілам.

Гл. таксама
-----------

* Эквіты
* Трыярыі
* Прынцыпы
* Гастаты

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Веліты

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона |
**Велікастахаўскае патрыятычнае падполле** — савецкае падполле для барацьбы з нямецкімі акупацыйнымі ўладамі ў в. Вялікае Стахава. Дзейнічала з верасня 1941 да 15 красавіка 1942 года. Дзейнічала пад кіраўніцтвам Барысаўскага падпольнага гаркама-райкама КП(б)Б (да лютага 1942 года). Кіраўнікі: С. Л. Бочак, А. I. Валагжанін, В. П. Бальшакоў.

Аб’ядноўвала 25 чал. У канцы 1941 года група Бочака аб’ядналася з падпольнай групай П. Ц. Солдака. Падпольшчыкі запісвалі і распаўсюджвалі сярод насельніцтва зводкі Саўінфармбюро, здабывалі зброю, боепрыпасы, дакументы для ваеннаслужачых, знішчалі жывую сілу праціўніка, зрывалі мерапрыемствы акупацыйных улад, падбіралі людзей і запасалі харчы для будучага партызанскага атрада. У студзені 1942 года мелі 2 кулямёты, 2 аўтаматы, 6 вінтовак, 6 пісталетаў, 60 гранат і некалькі тысяч патронаў. У лютым Бочак, Валагжанін і У. А. Савіцкі падарвалі на чыгуначнай ветцы Барысаў — Лядзішчы эшалон, знішчылі 5 вагонаў з ваеннай маёмасцю. 25 сакавіка і летам 1942 года карныя нямецкія сілы схапілі і пасля катаванняў расстралялі 13 падпольшчыкаў.

Бальшакоў разам з уцалелымі падпольшчыкамі 15 красавіка 1942 года пайшоў у лес і ўзначаліў партызанскую групу, на базе якой і дыверсійнай групы «Бывалыя» сфарміраваны партызанскі атрад «Дзядзькі Колі». 

У в. Вялікае Стахава загінуўшым падпольшчыкам пастаўлены помнік.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Грабоўскі, С. К.* Велікастахаўскае патрыятычнае падполле // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0. — С. 243.
**Ве́ліхава** — возера ў Маларыцкім раёне Брэсцкай вобласці, часткова на тэрыторыі Украіны, за 17 км на паўднёвы ўсход ад горада Маларыта, за 6,3 км на ўсход ад вёскі Сушытніца, у басейне ракі Прыпяць.

Плошча паверхні 0,125 км², даўжыня 0,5 км, шырыня 0,3 км. Даўжыня берагавой лініі 1,5 км. На ўсходзе акружана шырокай забалочанай поймай, да якой прылягае вялікі балоцісты луг. На поўдні каналам злучаны з сістэмай меліярацыйных каналаў.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, плотка, акунь і іншыя віды рыб.

Зноскі
------

1. ↑  Ліст карты M-35-01 Выданне 1992 г. Стан мясцовасці на 1987 г.
2. ↑  Агульная характарыстыка азёр Брэсцкай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  (руск.)
3. ↑  Морфаметрычныя параметры азёр Брэсцкай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  (руск.)
| ⛭Расія Руска-турэцкія войны Асманская імперыя |
| --- |
| 
1568—1570 •
1676—1681 •
1686—1700 •
1710—1713 •
1735—1739 •
1768—1774 •
1787—1791 •
1806—1812 •
1828—1829 •
1853—1856 •
1877—1878 •
1914—1918
 |

**Руска-турэцкая вайна** (1768—1774) — вайна, якую вялі паміж сабою Расія і Турцыя.

Турцыя пачала вайну з падтрымкай Францыі і Аўстрыі, якія жадалі аслаблення Расіі ў Рэчы Паспалітай; турэцкія вярхі жадалі пашырыць уладанні Турцыі ў Прычарнамор’і, на Каўказе і авалодаць Астраханню. Расія, пасля шэрагу значных перамог на сушы і на моры, вымусіла Турцыю да мірных перамоў і атрымала свабодны выхад да Чорнага мора. Вайна скончылася падпісаннем Кючук-Кайнарджыйскага дагавора (1774).

Вайна была абвешчана Турцыяй у 1768, а ў студзені 1769 войскі крымскага хана ўварваліся на Украіну. Расійскае войска заняло Ясы (1769); 1-я армія пад началам П. А. Румянцава ўзяла перамогі пад Рабой Магілай, на рэках Ларга і Кагул (усё — 1770), фарсіравала Дунай. 2-я армія В. М. Далгарукага заняла Крым (1771).

У 1774 расійскае войска фарсіравала Дунай і блакіравала турэцкія крэпасці Шумлу, Рушчук і Сілістрыю; пад началам А. В. Суворава і М. Ф. Каменскага перамагло пад Казлуджай (1774).

Расійскі флот паспяхова дзейнічаў супраць турэцкага на Міжземным і Эгейскім морах (Архіпелагскія экспедыцыі) і разграміў туркаў у Чэсменскай бітве (1770).

Зноскі
------

1. ↑  История войн (Энциклопедия для детей). М.:Аванта, 2007. С. 277
2. 1 2  ВЭС-83. С.64?.

Літаратура
----------

* Военный энциклопедический словарь, 1983. — 863 с. : 30 л. ил.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 15589409r · GND: 4178751-1 · LCCN: sh85116064 · NKC: ph943647 |