**Ві́цезслаў Не́звал** (чэшск.: Vítězslav Nezval; 26 мая 1900, в. Біскаўпкі, Аўстра-Венгрыя — 6 красавіка 1958, Прага, Чэхаславакія) — чэшскі пісьменнік і перакладчык, адзін з заснавальнікаў чэшскага паэтызму, лідар сюррэалізму, народны пісьменнік (1953). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Чэхаславакіі 1951, 1953.

### Біяграфія

Нарадзіўся ў сям'і вясковага настаўніка ў Маравіі (в. Біскаўпкі непадалёк ад Мараўскага Крумлава), з 1903 года сям'я жыла ў Шэмікавіцах.
З 1911 года наведвае гімназію ў Тршэбічы, якую заканчвае ў 1919 годзе.

Падчас Першай сусветнай вайны быў прызваны ў войска, але праз два месяцы звольнены. Адзін семестр наведваў юрыдычны факультэт Брненскага ўніверсітэту, потым перавёўся на філасофскі факультэт Карлавага ўніверсітэта, які таксама не скончыў.

У 1922 годзе ўступіў у мастацка-літаратурную суполку «Дэветсіл» (разам з Карэлам Тайге). Па часе стаў палітычным ініцыятарам чэшскага авангарднага руху. У 1924 годзе ўступіў у Камуністычную партыю Чэхаславакіі.
Працаваў сакратаром у рэдакцыі Масарыкавага навуковага слоўніка, пасля прысвяціў сябе літаратурнай дзейнасці. Друкаваўся ў чэшскай прэсе. Працаваў у тэатры. У межах «Дэветсілу» удзельнічаў у фарміраванні паэтызму.

Падарожжа ў СССР, Францыю, Італію і Грэцыю вельмі паўплывала на Незвалаў светапогляд. Падчас вандровак знаёміўся з вядомымі сюррэалістамі (у т.л. з Анры Брэтонам і Полем Элюарам), пад уплывам якіх заснаваў Суполку сюррэалістаў Чэхаславацкай рэспублікі (1934), якую сам у 1938 годзе распусціў.

Пасля Другой сусветнай вайны актыўна ўдзельнічаў у дзейнасці КПЧ, атрымаў шэраг афіцыйных узнагарод. Творчасць гэтага перыяду — пошук сябе ў сацыялістычным рэалізме.

Памёр Незвал у выніку інфаркту і шкарлятыны.

Творчасць
---------

Дэбютаваў кнігай рамантычна-сімвалісцкіх вершаў «Мост» (чэшск.: Most; 1922). У аналагічнай манеры напісаны вершы зборнікаў «Пантаміма» (чэшск.: Pantomima; 1924), «Маленькі сад руж» (1926), «Надпісы на магілах» (чэшск.: Nápisy na hroby; 1927), паэмы «Дзівосны чараўнік» (чэшск.: Podivuhodný kouzelník; 1922), «Акрабат» (чэшск.: Akrobat; 1927), «Эдысан» (чэшск.: Edison; 1928). Супраць сацыяльнага і нацыянальнага прыгнёту скіраваны паэма «Сігнал часу» (чэшск.: Signál času; 1931), вершы зборнікаў «Пяць пальцаў» (чэшск.: Pět prstů; 1932), «Зваротны білет» (1933), п'еса «Каханкі з кіёска» (1932). Сюррэалістычныя ўплывы выявіліся ў кніжным эсэ «Сучасныя паэтычныя кірункі» (1937), зборніках сацыяльнай паэзіі «Прага з пальцамі дажджу» (1936), «Маці Надзея» (1938), «Пяць мінут за горадам» (1939). Антыфаш. пафас у сатыр, паэме «Прусакі» (1939), ліра-эпічнай хроніцы «Гістарычнае палатно» (1939). У зборніках паэзіі «Вялікія куранты» (1949), «Спеў міру» (1950), «З роднага краю» (1951), «Крылы» (1952), «Васількі і гарады» (1955) гуманіст, матывы, высокая паэтычная тэхніка спалучаюцца з рытарычнасцю і лозунгавасцю. Аўтар п'ес у вершах, кіна- і радыёсцэнарыяў і інш. Пераклаў асобныя творы А. Рэмбо, Г. Гейнэ, П. Элюара, А. Пушкіна і інш.

Творы
-----

### Літаратурныя пачаткі

* *Jaro*
* *Melancholičtí upíři*
* *Most* — напісаны пад уплывам пралетарскай паэзіі. Адлюстроўвае час навучання ў гімназыі.
* *Večerní*
* *Jarní selanka*
* *Letnice*

### Паэтызм

* *Pantomima* («Пантаміма», 1924) — першы паэтыстычны зборнік
* *Abeceda* («Абэцэда»)
* *Básně na pohlednice* (1926)
* *Nápisy na hroby* (1926) — дробная паэтыстычная проза
* *Dobrodružství noci a vějíře* (1927)
* *Hra v kostky* (1928)
* *Básně noci* (1930)
* *Podivuhodný kouzelník* («Дзіўны чараўнік») — адзін з твораў, які выразна паўплываў на развіццё паэтызму. Сімвал паэтызму.
* *Akrobat* («Акрабат»)
* *Edison* («Эдысан»)
* *Signál času* («Сігнал часу»)
* *Snídaně v trávě* (1931)
* *Jan ve smutku* (1931)
* *Květy zla*
* *Pět prstů*
* *Skleněný havelok* (1932) («Шкляны плашч») — паступовы пераход да сюррэалізму.
* *Zpáteční lístek* (1933)
* *Sbohem a šáteček* (1934) («Бывай і хустачка»)

### Сюррэалізм

* *Žena v množném čísle* (1936)
* *Absolutní hrobař* (1937)
* *Praha s prsty deště* («Прага з пальцамі дажджу»)

Адначасна з сюррэалістычнымі творамі Незвал пісаў і несюррэалістычную паэзію і выдаваў пад псеўданімамі:

* *52 hořkých balad věčného studenta Roberta Davida* («52 горкія балады вечнага студэнта Роберта Давіда», 1936) — наследаванне Франсуа Віёну.
* *100 sonetů zachránkyni věčného studenta Roberta Davida* («100 санетаў выратавальніцы вечнага студэнта Роберта Давіда»)
* *70 básní z podsvětí na rozloučenou se stínem věčného studenta Roberta Davida*

Каля 1937 года Незвал пакідае сюррэалістычную паэтыку і пераходзіць да паэзіі калектыўных і нацыянальных каштоўнасцей.

* *Matka naděje* (1938)
* *Pět minut za městem* (1939)

### Сацрэалізм

* *Historický obraz* (1945)
* *Velký orloj* (1949)
* *Stalin* (1949)
* *Zpěv míru* (1950)
* *Z domoviny* (1951)
* *Křídla* (1952)
* *Chrpy a města* (1955)
* *Nedokončená* (1960)

### Проза

Большую частку прозы выдаў у 20-30-х гадах. Паглыбленне ў тэмы падсвядомасці і сну.

* *Kronika z konce tisíciletí*
* *Posedlost*
* *Chtěla okrást lorda Blamingtona*
* *Dolce farniente*
* *Pan Marat*
* *Jak vejce vejci*
* *Monako* (раманета)
* *Karneval* (раманета)
* *Valérie a týden divů*
* *Anička, skřítek a slaměný Hubert*
* *Sexuální nocturno* (1931)
* *Věci, květiny, zvířátka a lidé pro děti*
* *Z mého života*
* *Neviditelná Moskva* 1935
* *Ulice Git-le-Ceur* 1936)
* *Pražský chodec* 1938)

### Драматургія

* *Milenci z kiosku* (1932)
* *Manon Lescaut* (пераклад)
* *Loretka* (1941)
* *Dnes ještě zapadá slunce nad Atlantidou* (1956)
* *Tři mušketýři*
* *Nový Figaro*
* *Schovávaná na schodech*

### Іншае

Выдаў энцыклапедыю сучасных паэтычных кірункаў і некалькі літаратуразнаўчых прац: пра творчасць Іржы Волькера, Карэла Чапека, Іозефа Чапека, Яраслава Врхліцкага, Петра Безруча і інш.
Пераклаў некалькі прац Анры Брэтона.

Пераклады
---------

На беларускую мову зборнік «Васількі і гарады» пераклаў X. Жычка, паасобныя вершы — Л. Баршчэўскі, В. Вітка, А. Вялюгін, П. Макаль, В. Матэвушаў, С. Панізнік, П. Прыходзька, С. Шушкевіч.

* Васількі і гарады: Вершы і паэмы / Пер. з чэш. мовы Х. Жычка. — Мн. : Мастац. літ. 1986. — 111 с, 1л.партр. — (Паэзія народаў свету).

Зноскі
------

1. 1 2  Vitezslav Nezval // Internet Speculative Fiction Database — 1995. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2629164'></a>
2. ↑  Vítězslav Nezval // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. ↑  Незвал Витезслав // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

Літаратура
----------

* Незвал Віцезслаў. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Віцезслаў Незвал
* KDO BYL KDO v našich dějinách ve 20. století. NEZVAL Vítězslav (чэшск.)  **(нявызн.)**?. Архівавана з першакрыніцы 13 красавіка 2012. Праверана 16.05.2010.
* Vítězslav Nezval. Біяграфія і бібліяграфія, вершы (чэшск.)  **(нявызн.)**?. Архівавана з першакрыніцы 13 красавіка 2012. Праверана 16.05.2010.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Discogs · Internet Movie Database · КиноПоиск · MusicBrainz · Internet Speculative Fiction Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90233592 · BNC: a12087178 · BNE: XX1381667 · BNF: 12015804f · CiNii: DA08868139 · CONOR: 8029027 · GND: 118587579 · ISNI: 0000 0003 6864 987X, 0000 0001 2276 0818 · LCCN: n80109666 · LNB: 000177510 · NDL: 001187790 · NKC: jk01090162, jo2012703293, jo2012705443 · NLA: 35385999 · NLG: 241983 · NTA: 070141037 · NUKAT: n97098942 · PTBNP: 1572244 · LIBRIS: 245541 · SUDOC: 028292774 · VIAF: 7402030 |

 |