recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Усходне-Венгерскае каралеўства** — каралеўства, утворанае пасля распаду Венгерскага каралеўства.

У 1526 годзе, пасля бітвы пры Мохачы, Венгерскае каралеўства пала пад націскам турак. У 1541 годзе, пасля ўзяцця туркамі Буды, Венгрыя была падзелена на тры часткі. Габсбургі атрымалі кантроль над землямі на поўначы і захадзе (Каралеўская Венгрыя), туркі атрымалі Асманскую Венгрыю, а ва ўсходняй частцы трансільванскі ваявода Янаш Запальяі пры дапамозе турак заснаваў **Усходне-Венгерскае каралеўства**. 29 лютага 1528 года султан Сулейман Цудоўны пагадзіўся пайсці на саюз з Запальяі, і даў яму пісьмовыя гарантыі сваёй падтрымкі. Пачынаючы з 1541 ці 1542 года Запальяі таксама кантраляваў рэгіён, з 1571 года які стаў вядомым як Partium.

Падзел Усходне-Венгерскага каралеўства ў 1570 годзе
У 1570 годзе Янаш II Жыгімонт, сын Янаша Запальяі, адмовіўся ад прэтэнзій на тытул «Кароль Венгрыі» на карысць Максіміліяна II, які прэтэндаваў на гэты тытул з 1563 года. Пры гэтым Янаш II пакінуў за сабой тытул «князь Трансільваніі».

У 1571 годзе ў Шпаеры быў падпісаны дагавор, паводле якога Янаш II адмаўляўся ад тытула «Кароль Венгрыі», а для яго стваралася новае герцагства: «*Joannes, serenissimi olim Joannis regis Hungariae, Dalmatiae, Croatiae etc. filius, Dei gratia princeps Transsylvaniae ac **partium** regni Hungariae*». Адгэтуль і пахабна назва Парцыум.

Гэты дагавор пацвярджаў прынцып адзінай Венгрыі: **Парцыум** і **Трансільванія** перадаваліся Янашу II, але як *імперскаму князю*. Як згадвалася вышэй, Запальяі кантралявалі **Парцыум** і да гэтага, але дагавор дазволіў ім валодаць гэтай тэрыторыяй без страху, што Габсбургі аспрэчаць уладу роду Запальяі. У пэўным сэнсе Запальяі абмянялі тытул на тэрыторыю.

З падпісаннем дагавора ў Шпаеры Усходне-Венгерскае каралеўства спыніла сваё існаванне, падзяліўшыся на Герцагства Парцыум і Княства Трансільванія.

Літаратура
----------

* Małgorzata Duczmal: *Izabela Jagiellonka, królowa Węgier*. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Rytm, 2000. ISBN 83-87893-74-9.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Усходне-Венгерскае каралеўства
**Мячэць аль-Марджані** (*Першая саборная*, *Эфендзі*, *Юнусоўская*, татар.: əl Mərcani məçete, әл Мәрҗані́ мәчете́) — мячэць у Стара-Татарскай слабадзе горада Казані. Размешчана паміж вуліцай, названай імем Каюма Насыры, і берагам возера Ніжні (Блізкі) Кабан.

Мячэць з’явілася гістарычным знакавым увасабленнем пачатку грамадства шматканфесійнай верацярпімасці ў Расіі, абвешчанай імператрыцай Кацярынай II у канцы XVIII стагоддзя, больш за два стагоддзі была самай буйной і галоўнай у Казані саборнай мячэццю-джамі і застаецца гістарычным цэнтрам татара-мусульманскай духоўнасці ў Татарстане.
**Клавесін** (італ.: clavicembalo) — клавішны струнна-шчыпковы музычны інструмент. Гуказдабыванне адбываецца націсканнем на клавішу, пасля чаго асігнаваны плектар чапляе струну, гук ваганняў якой узмацняецца ў корпусе інструмента. Клавесінная музыка была распаўсюджана ў часы Рэнесанса і барока. У XVIII стагоддзі клавесін саступіў месца на музычнай сцэне свайму прамому нашчадку — фартэпіяна. У XX стагоддзі клавесін зноў пачаў з’яўляцца на канцэртах класічнай музыкі, а таксама ў новых (сучасных па стылі) творах і ў масавай культуры.

Гісторыя
--------

Найболей верагодна, што клавесін быў вынайдзены пад канец Сярэднявечча. У XVI стагоддзі італьянскія клавесінныя майстры рабілі лёгкія інструменты са слабым нацяжэннем. У канцы стагоддзя галандская сям’я Рукерс пачала выкарыстоўваць іншую тэхніку: іх клавесіны мелі цяжэйшую будову, але і гук іх быў болей дынамічны. Яны таксама прапанавалі першы клавесін з дзвюма клавіятурамі: другая выкарыстоўвалася падчас транспазіцыі ў творы.

У канцы XVIII стагоддзя фартэпіяна пачало набіраць моц, і клавесін канчаткова знік. Выключэнне склала опера: клавесін выкарыстоўваўся для акампанавання рэчытатыву, але нават тут яго падмяняла фартэпіяна.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 317. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Клавесін

| ⛭Струнныя музычныя інструменты |
| --- |
| Смычковыя | Скрыпка · Альт · Барытон · Віёла да гамба · Гудок · Сука · Крота · Віяланчэль · Кантрабас · Нікельхарпа · Рэбаб · Хардангерфеле · Эсрадж · Фідэль |
| Шчыпковыя | Арфа · Ангеліка · Балалайка · Банджа · Бандура · Бузукі · Вамбі · Гітара · Гуслі · Добра · Домбра · Домра · Думбыра · Дутар · Кантэле · Канклес · Каннель · Камуз · Мандаліна · Лютня · Кобза · Піпа · Сямісэн · Тарбан · Уд · Цытра |
| Ударныя | Цымбалы · Янцынь |
| Ударна-клавішныя | Клавікорд · Фартэпіяна · Піяніна · Раяль |
| Шчыпкова-клавішныя | Вёрджынел · Клавесін · Мюзелар · Спінет |
| Фрыкцыйна-клавішныя | Колавая ліра |
| Іншае | Смычок · Плектр · Струна · Струнатрымальнік · Лад · Парожак · Грыф · Мензура · Штрыхі |
| **Духавыя музычныя інструменты** · **Ударныя музычныя інструменты** · **Электронныя музычныя інструменты** |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сокал.

**Коламан Сокал** (славацк.: Koloman Sokol; 12 снежня 1902, Ліптаўскі-Мікулаш, Аўстра-Венгрыя — 14 студзеня 2003, Тусан, ЗША) — адзін з найбуйнейшых славацкіх мастакоў ХХ стагоддзя, графік.

Біяграфія
---------

У 1921—1924 гадах К. Сокал вучыўся ў прыватнай школе жывапісу ў Кошыцах, у 1925 годзе паступіў у школу Густава Малага ў Браціславе. У 1925—1932 гадах Сокал наведвае класы Макса Швабінскага і Тавіка Францішка Шымана ў Пражскай акадэміі мастацтваў, затым ён з'язджае ў Парыж, дзе год праводзіць у майстэрні Францішка Купкі (1932—1933). Шмат падарожнічаў. У Чэхаславакіі Сокал стаў членам таварыства *SČUG Hollar*, якое аб'ядноўвала мастакоў-графікаў.

У 1937 годзе К. Сокал атрымлівае запрашэнне ад міністэрства культуры і адукацыі Мексікі на выкладанне графікі ў школе кніжнага мастацтва пры Нацыянальным аўтаномным універсітэце ў Мехіка. У Мексіцы К. Сокал выкладаў да 1942 года, пасля чаго пераехаў у ЗША. Тут ён займаўся выкладчыцкай дзейнасцю ў Нью-Ёрку. У 1946 годзе мастак вярнуўся ў Чэхаславакію, дзе працаваў у браціслаўскім *Славацкім тэхнічным універсітэце* і ва ўніверсітэце Коменскага. У 1948 мастак ізноў з'ехаў у ЗША, пасяліўся ў Брын Мары, у наваколлях Філадэльфіі. У 1960-я гады Сокал вёў адасоблены лад жыцця; у яго творчасці развіўся асаблівы, сімвалічна-міфалагічны стыль рысунка. Апошнія гады жыцця правёў у Тусане, Арызона.

Творчасць
---------

Найбольшы ўплыў на працу Сокала аказалі працы Вінцэнта ван Гога, Кетэ Кольвіца, Жоржа Гроса, а таксама суполка Мост. Спачатку ён канцэнтраваўся на графічных тэхніках, аднак пазней, знаходзячыся ў Мексіцы, развіў маляванне. Яго карціны часта драматычныя, з-за чаго прынята лічыць, што ён стварыў славацкую варыяцыю экспрэсіянізму на еўрапейскім узроўні. Артыстычныя, этнічныя і сацыяльныя аспекты аб'ядноўваюцца ў яго працы. Яго працы часта адлюстроўваюць пакуты і чалавечы боль. Ён таксама стварыў шэраг гравюр.

Узнагароды
----------

* Славацкая народная прэмія (1947)
* Ордэн Томаша Гарыга Масарыка 2 ступені (1991).
* Прэмія міністэрства культуры Славакіі (2001)

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 22 жніўня 2017.
2. ↑  Koloman Sokol<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
4. ↑  Koloman Sokol // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX983895 · GND: 120312824 · ISNI: 0000 0001 1443 3542 · LCCN: n88087001 · NKC: jn20000620339 · NTA: 308130138 · NUKAT: n2015174163 · SUDOC: 124666213 · VIAF: 47589167 · ULAN: 500055689 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кавалька.
**Адам Дзмітрыевіч Кавалька** (нар. 26 ліпеня 1958, в. Гарадная, Столінскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.

Біяграфія
---------

Скончыў Маскоўскі інстытут інжынераў-землеўпарадчыкаў па спецыяльнасці «Землеўпарадкаванне»; Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Дзяржаўнае і мясцовае кіраванне».

Працоўную дзейнасць пачаў тэхнікам-землеўпарадчыкам Гродзенскага філіяла рэспубліканскага праектнага інстытута па землеўпарадкаванню «Белдзіпразем». Служыў у радах Узброеных Сіл. Працаваў тэхнікам-землеўпарадчыкам, старшым тэхнікам-землеўпарадчыкам, інжынерам-землеўпарадчыкам Гродзенскага філіяла рэспубліканскага праектнага інстытута па землеўпарадкаванні «Белдзіпразем»; вядучым землеўпарадчыкам, галоўным інжынерам па землеўпарадкаванні Мастоўскага раённага аграпрамысловага аб'яднання Гродзенскай вобласці; загадчыкам аддзела па зямельнай рэформе і землеўпарадкаванні, начальнікам упраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання, першым намеснікам старшыні – начальнікам упраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання Мастоўскага райвыканкама; старшынёй Астравецкага райвыканкама.

З'яўляўся членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь пятага склікання.

Мае два падзячныя пісьмы Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, падзячнае пісьмо Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта.

З 2016 года дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Пашаны, юбілейнымі медалямі «90 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь», «65 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, дзвюма ганаровымі граматамі Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта, Ганаровай граматай Упаўнаважанага па справах рэлігій і нацыянальнасцей, граматай Пасольства Рэспублікі Беларусь у Літоўскай Рэспубліцы, Ганаровым дыпломам Гродзенскага абласнога аддзялення Беларускага фонду міру, юбілейным знакам «Федэрацыя прафсаюзаў Беларусі: 100 гадоў прафсаюзнаму руху».

15 жніўня 2018 года рашэннем № 31 Астравецкага раённага Савета дэпутатаў было прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін Астравецкага раёна».

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае дваіх дзяцей.

Зноскі
------

1. ↑  Ганаровыя грамадзяне Архівавана 11 студзеня 2022.

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь Архівавана 14 чэрвеня 2017.  (бел.)
**Намлакі** (саманазва: *Nomlaqa*) — індзейскі народ у Каліфорніі (ЗША). Агульная колькасць (2010 г.) - 322 чал.

Да прыходу еўрапейцаў намлакі насялялі даліну ракі Сакрамента, падзяляліся на рачную і перадгорную групы. Кантакты з іспанцамі пачаліся ў 1808 г. амерыканцамі — ў 1832 г. У 1851 г. Каліфорнія і ЗША заключылі з правадырамі шэраг мірных дагавораў. У 1852 - 1866 гг. намлакі былі пераселены ў рэзервацыі.

Асноўнымі традыцыйнымі заняткамі былі паляванне, збіральніцтва і рыбалоўства. Жанчыны і дзеці збіралі жалуды, арэхі, канюшыну і іншыя травы. Мужчыны палявалі з дапамогай лука і стрэл, пастак на аленяў, ласёў, мядзведзяў, трусаў і іншых жывёл. Рыбалоўства мела пераважна сезонны, але важны для гаспадаркі характар.

Вёскі намлакі ўмяшчалі ад 25 да 200 жыхароў, якія складалі адзіны род *olkapna*. Галоўным тыпам жытла з'яўляўся вікіяп. Найбольшы вікіяп належаў вясковаму правадыру, паколькі ў ім збіраліся мужчынскія рады. Фармальна правадыры былі выбарнымі, але часцяком гэта пасада пераходзіла па спадчыне. Акрамя агульнай мужчынскай рады функцыянавала малая з набліжаных да правадыра сваякоў. Кіраванне адбывалася згодна вуснаму праву *huta*. Яно рэгулявала ўзаемаадносіны паміж аднавяскоўцамі і прадстаўнікамі іншых родаў.

Культура намлакі знакаміта веснавымі танцамі і святамі ў гонар сталення дзяўчат. Рэлігійныя цырымоніі арганізоўваў вясковы правадыр.

Спасылкі
--------

* NOMLAQA BODA
* WALTER GOLDSCHMIDT, Nomlaki
* Nomlaki - California Indians
* Nomlaki – Elder Creek Oak Sanctuary Архівавана 13 снежня 2018.
**Васі́ль Емялья́навіч Саму́цін** (28 чэрвеня 1906 у вёсцы Ваўчыны Перавоз у Валынскай губерні — 13 жніўня 1981) — дзеяч КПЗБ, савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч, журналіст.

Біяграфія
---------

З 1926 года — член УКП(б), у 1927—1928 і 1928—1929 гадах — адказны сакратар раённага камітэта камсамола Беларусі ў Бабруйскім раёне, у 1930—1931 гадах — рэдактар газеты «Чырвоная Змена».

У 1931—1933 гадах начальнік партыйнага аддзела газеты «Звязда», у 1933—1934 гадах сакратар рэдакцыі газеты «Камунар Магілёушчыны», з 1934 года — інструктар ЦК КПЗБ, потым да лютага 1935 года — сакратар акруговага камітэта КПЗБ ў Беластоку. У лютым 1935 года арыштаваны польскай паліцыяй, у верасні 1939 года вызвалены, з верасня 1939 да чэрвеня 1941 года — намеснік галоўнага рэдактара газеты «Знамя Свабоды», затым мабілізаваны ў Чырвоную Армію.

З ліпеня 1941 да красавіка 1942 года — інструктар палітычнага аддзела Заходняга фронту, з чэрвеня 1942 года — рэдактар падпольнай газеты «Віцебскі рабочы», з красавіка 1943 года — рэдактар Беластоцкай падпольнай газеты «Вольная Праца», з 23 ліпеня 1943 па ліпень 1944 года — сакратар падпольнага абкама Камуністычнай Партыі (бальшавікоў) Беларусі ў Беластоку. У 1944—1945 годзе — зноў рэдактар газеты «Звязда», у 1945—1946 гадах — рэдактар газеты «Советская Белоруссия», з 1946 года па люты 1949 года — 2-гі сакратар, а з лютага 1949 года па ліпень 1950 — 1-ы сакратар Баранавіцкага абласнога камітэта КП(б)Б.

З 18 лютага 1949 па 20 верасня 1952 года — кандыдат у члены ЦК КП(б)Б, з 1950 года — намеснік міністра лясной гаспадаркі Беларускай ССР, у 1953—1956 гады — рэдактар часопіса «Сельская гаспадарка Беларусі». Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1947—1951 гадах.

Заслужаны дзеяч культуры БССР (1967).

Узнагароды
----------

* Ордэн Леніна (15 жніўня 1944 г.)
* Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі
* Ордэн Чырвонага Сцяга
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга
* Ордэн Айчыннай Вайны 1-й ступені
* Ордэн Знак Пашаны (двойчы),

а таксама польскімі і савецкімі медалямі.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Самуцін Васіль Емяльянавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 142. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Василий Емельянович Самутин // Высшее партизанское командование Белоруссии. 1941—1944: справочник / Э. Г. Иоффе [и др.]; под общ. ред. д-ра ист. наук проф. Э. Г. Иоффе — Мінск: Беларусь, 2009.— 271 с. — ISBN 978-985-01-0836-4. — С. 95—96. (руск.)

Спасылкі
--------

* Даведнік па гісторыі Камуністычнай Партыі і СССР (рус.)

| ⛭ Першыя сакратары Баранавіцкага абласнога камітэта Камуністычнай партыі Беларусі |
| --- |
| Іван Пятровіч Тур (1939—1941) • Аляксандр Іванавіч Савалаў (1941) • Пётр Венядзіктавіч Бандарэнка (1942—1944) • *(падпольны)* Васіль Яфімавіч Чарнышоў (1943—1944) • Іван Пятровіч Тур (1944—1946) • Васіль Іванавіч Закурдаеў (1946—1949) • Васіль Емяльянавіч Самуцін (1949—1950) • Мікалай Пракопавіч Пакроўскі (1950—1952) • Іван Фролавіч Клімаў (1952—1953) • Сяргей Восіпавіч Прытыцкі (1953—1954) |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 134980 |
**Паўночна-Тэхаскі ўніверсітэт у Даласе** (англ.: University of North Texas at Dallas) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Далас у штаце Тэхас.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Вучэльня адкрылася ў 2000 годзе як філіял Паўночна-Тэхаскага ўніверсітэта, прапаноўваючы курсы вышэйшага ўзроўню для студэнтаў і аспірантаў па розных дысцыплінах. У 2009 годзе філіял стаў аўтаномным універсітэтам, прапаноўваючы поўную праграму бакалаўрыяту. Гэта адзіны дзяржаўны ўніверсітэт у межах горада Далас. У 1997 годзе сенатар Ройс Уэст прапанаваў тэхніка-эканамічнае абгрунтаванне стварэння дзяржаўнага ўніверсітэта ў паўднёвай частцы акругі Далас, якая населена пераважна афраамерыканцамі і тады абслугоўвалася толькі адным прыватным каледжам. 

Кампус, які павінен быў стаць першым дзяржаўным універсітэтам у межах горада Даласа, быў запушчаны ў часовым месцы ў весновым семестры 2000 года з наборам 204 студэнтаў-завочнікаў. У чэрвені 2001 года гарадскі савет ухваліў пастанову аб выдзяленні 3 мільёнаў долараў на куплю каля 200 акраў зямлі для будучага кампуса. Прыватныя ахвяраванні павялічылі памер новага ўніверсітэцкага кампуса да 264 акраў (1,07 км2). Законапраект 2001 года, прыняты заканадаўчым сходам штата Тэхас і падпісаны губернатарам Рыкам Пэры, дазволіў сістэме Паўночна-Тэхаскага ўніверсітэта заснаваць вучэльню як незалежны ўніверсітэт, калі колькасць студэнтаў дасягне 2500 чалавек. Законапраект 2003 года змяніў патрабаванне да тыс. студэнтаў дзённай формы навучання за адзін семестр. Цырымонія закладкі першага будынка будучага кампуса адбылася ў кастрычніку 2005 года. Першы пастаянны будынак на тэрыторыі кампуса быў уведзены ў эксплуатацыю ў студзені 2007 года.

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Тэхас

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Танка.
**Танка**, **Тхангка**, **Кутханг** (тыб. — ཐང་ཀ་ — скрутак) — у тыбецкім выяўленчым мастацтве малюнак, пераважна рэлігійнага характару, выкананы клеевымі фарбамі або надрукаваны на шоўку або баваўнянай тканіне, папярэдне загрунтаванай сумессю з крэйды і жывёльнага клею.

Па форме танка ўзыходзяць да індыйскіх рытуальных малюнкаў на палатне і імкнуцца да квадрату, падвойнаму квадрату, прамавугольніку; замаляваная паверхня называецца «люстэрка» (тыб. — мелонг). Памеры танка змяняюцца па велічыні, вагаючыся ад некалькіх квадратных сантыметраў да некалькіх квадратных метраў. Вялікія танка часта выконвае група мастакоў. Танка стваралася або ў строгай адпаведнасці з іканаграфічным тэкстам і ў гэтым выпадку прызначалася для медытацыі, або на аснове жыційных твораў, а таксама ў выніку візіянерскай практыкі; выкарыстоўвалася ў рэлігійных працэсіях, у храмавых інтэр’ерах, у хатнім алтары. Аб’екты малюнка на танка — Буда Шак’ямуні, будыйскія іерархі, персанажы пантэона, жыційныя цыклы, сюжэты бардо.

* Бутанская танка, якая паказвае будыйскі СусветБутанская танка, якая паказвае будыйскі Сусвет
* Тыбецкая танка, якая паказвае дайцью ХаягрывуТыбецкая танка, якая паказвае дайцью Хаягрыву
* Мангольскі залочаны тэмперны жывапіс XIX стагоддзя, які паказвае Буду Шак’ямуні, які сядзіць паміж бадхісатвай Чэнрэзігам і бадхісатвай МанджушрыМангольскі залочаны тэмперны жывапіс XIX стагоддзя, які паказвае Буду Шак’ямуні, які сядзіць паміж бадхісатвай Чэнрэзігам і бадхісатвай Манджушры
* Міларэпе, тэмпера, бавоўна, 21 x 30 см, 2008, Эршуўгійн Oтганбаяр[ru]Міларэпе, тэмпера, бавоўна, 21 x 30 см, 2008, Эршуўгійн Oтганбаяр[ru]

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Сайт «Будыйскі жывапіс Бураціі»
* *Рэрых Ю. Н.* Тыбецкі жывапіс
* Іконаграфічны агляд будызму Архівавана 6 верасня 2019.
* Старадаўнія тханкі з калекцыі Ерамея Парнова
* Фотагалерэя тыбецкіх і мангольскіх танак Архівавана 27 верасня 2007.  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX5466617 · BNF: 122175002 · GND: 4184989-9 · LCCN: sh85132299 · Microsoft: 2776396257 · NKC: ph320487 · SUDOC: 030839831 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Більдзюкевіч.

**Лявон (Ляонт) Лявонавіч Більдзюкевіч** (6 (18) студзеня 1895, мяст. Івянец, Мінскі павет, цяпер Валожынскі раён — 18 жніўня 1942) — беларускі педагог, матэматык, грамадскі дзеяч.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскую гімназію (1913), Кіеўскі ўніверсітэт (1917), педагагічныя курсы пры Кіеўскай навучальнай акрузе (1918), курс па эканоміцы Кіеўскага камерцыйнага інстытута (1919). У 1914 друкаваўся ў газеце «Наша ніва» (апавяданне «Гадзюка»). У 1917-18 уваходзіў у кіеўскі беларускі культурна-асветны гурток «Зорка».

3 чэрвеня 1919 у Мінску, загадчык Мінскай школы сляпых, дзе перавёў навучанне на беларускую мову. У час польска-савецкай вайны 1919-20 член Часовага Беларускага нацыянальнага камітэта ў Мінску, удзельнічаў у працы Беларускай школьнай рады Міншчыны, у распрацоўцы навучальных праграм для беларускай пачатковай школы. 3 кастрычніка 1919 выкладчык Мінскай беларускай гімназіі, уваходзіў у камісію пры Мінскім беларускім педагагічным інстытуце па распрацоўцы беларускай матэматычнай тэрміналогіі. Пераклаў на беларускую мову падручнікі па матэматыцы: «Аснаўныя пачаткі арыфметыкі» К. Цыгельмана (1920), зборнікі арыфметычных задач М. Шапашнікава, М. Вальцава (1921) і С. Валасковіча (1922, ч. 1-2). 3 1921 член прыродазнаўчага аддзялення Тэрміналагічнай камісіі Інбелкульта, удзельнічаў у апрацоўцы беларускай навуковай тэрміналогіі па матэматыцы, касмаграфіі і фізіцы, супрацоўнік часопісаў «Школа и культура Советской Белоруссии», «Вестник Народного комиссариата просвещения» і «Зоркі».

3 1923 выкладчык Бабруйскага, з 1925 — Рагачоўскага беларускага педагагічных тэхнікумаў.

3 1930 у Мінску, працаваў у Інстытуце торфу БССР, выкладаў у Беларускім політэхнічным інстытуце і БДУ. 20 чэрвеня 1938 арыштаваны па т.зв. справе «Саюза вызвалення Беларусі», 15 жніўня 1939 асуджаны на 5 гадоў папраўча-працоўных лагераў. Паводле афіцыйных звестак, памёр на Калыме.

Рэабілітаваны трыбуналам БВА 28 жніўня 1956. Справа Б. № 7928-с з фотаздымкам захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
**Храм Нефрытавага Буды** — будыйскі храм у Шанхаі. Як многія сучасныя кітайскія храмы, сёння храм спалучае дзве будыйскія школы будызму Махаяны  (руск.) (бел.: Чыстай Зямлі і чань.

Ён быў заснаваны ў 1882 годзе, у ім былі змешчаныя дзве нефрытавыя статуі Буды, прывезеныя ў Шанхай па моры з Бірмы. Гэта былі статуі Буды, які сядзіць, (1,95 метра, 3 тоны), і меншая статуя Буды, які ляжыць.

Гісторыя
--------

Падчас кіравання імператара Гуаньсюя ў дынастыі Цын (1875—1908) путашаньскі настаяцель Хуэй Гэнь адправіўся ў паломніцтва ў Тыбет праз Святыя горы Утайшань  (руск.) (бел. і Эмэйшань  (руск.) (бел.. Пасля Тыбету ён прыбыў у Бірму.

Тут Кітайскі эмігрант Чэнь Цзюньпу падарыў яму пяць нефрытавых статуй Буды, і дзве з іх Хуэй Гэнь прывёз у Шанхай, дзе на ахвяраванні ўзвёў для іх храм, неўзабаве пасля чаго памёр. Падчас паўстання 1911 года храм быў экспрапрыяваны, а статуі былі перамешчаныя. У 1918—1928 гадах для статуй быў пабудаваны новы храм пад кіраўніцтвам настаяцеля Кэ Чэня.

У 1966 годзе, падчас Культурнай Рэвалюцыі, манахі храма зараблялі на жыццё дробнай мануфактурай. У 1983 годзе ў храме размясціўся Шанхайскі інстытут будызму.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* 玉佛禅寺.玉佛 禅寺. 1989. ISBN 7-80071-117-X /G.65 1989. ISBN 7-80071-117-X / G.65
**Каралеўства Усходняй Англіі** ці **Каралеўства ўсходніх англаў** (ст.-англ *Ēast Engla rice*) — адно са старажытных англасаксонскіх каралеўстваў. Спачатку складалася з Норфалка і Сафалка. Пасля шлюбу ўсходнеанглійскай каралеўны Этэлдрэды востраў Ілі быў таксама далучаны да каралеўства.

### Гісторыя

Каралеўства ўсходніх англаў было ўтворана каля 520 г. шляхам аб’яднання паўночнага і паўднёвага Фолкаў (дзе жылі англы, якія засялілі былыя землі іцэнаў на працягу мінулага стагоддзя) і з’яўлялася адным з каралеўстваў англасаксонскай Гептархіі. На некаторы час пасля перамогі ў 616 г. над варожым каралеўствам Нартумбрыі Усходняя Англія становіцца самым магутным з англасаксонскіх каралеўстваў, а тамтэйшы кароль Рэдвальд атрымлівае тытул брэтвальда (валадара англасаксонскіх каралеўстваў). На працягу наступных 40 год Усходняя Англія была двойчы пераможана Мерсіяй і потым працягвала паступова слабець адносна іншых каралеўстваў. У 794 г. кароль Мерсіі Офа забівае караля Усходняй Англіі Этэльберта і пачынае валадарыць самастойна.

Незалежнасць усходніх англаў была адноўлена паспяховым паўстаннем супраць Мерсіі (825—827), у выніку якога былі забіты два мерсійскія каралі, якія супрацьстаялі паўстанню. 20 лістапада 870 даны забіваюць апошняга караля Усходняй Англіі Эдмунда і захопліваюць каралеўства. Саксы вярнулі гэтыя абшары ў 920 г. але зноў згубілі ў 1015—1017 гг. калі яны былі заваяваныя Кнутам Вялікім. Пасля яны былі адданы Торкелю Высокаму ў якасці феода.

| Гептархія |
| --- |
| 
Усходняя Англія ·  Мерсія ·  Кент ·  Нартумбрыя ·  Сусекс ·  Уэсекс ·  Эсэкс
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | SUDOC: 028581105 · VIAF: 146208165 |
Макет замка на галоўнай плошчы ў Верхнядзвінску
**Дрысенскі замак** — абарончае збудаванне ў мястэчку Дрыса Вялікага Княства Літоўскага (цяпер у г. Верхнядзвінску Віцебскай вобласці). Знаходзіўся на мысе паміж рэкамі Заходняя Дзвіна і Дрыса.

Гісторыя
--------

Першая згадка пра Дрысенскі замак у «Хроніцы польскай, літоўскай, жамойцкай і ўсёй Русі» Мацея Стрыйкоўскага адносіцца да 1386 года (першая дакументальная згадка і аб паселішчы Дрыса ўвогуле) і звязана з падзеямі, калі полацкі князь Андрэй Альгердавіч прыйшоў у Дрысу і спаліў там замак, які належаў Ягайлу..

Верагодна, замак быў адноўлены яшчэ ў 1546 годзе полацкім ваяводам Станіславам Давойнам. У 1565 годзе Дрысенскі замак быў ізноў адбудаваны па загадзе караля і вялікага князя Жыгімонта II Аўгуста з мэтай умацавання межаў Вялікага Княства Літоўскага падчас супрацьстаяння з Рускім царствам. У час абвастрэння адносін Вялікага Княства Літоўскага з Лівонскім ордэнам у 1556—1557 гадах у Дрысенскім замку стаяла наёмная рота на чале з ротмістрам Хелмскім. У 1559 годзе быў праведзены рамонт замка. 

Падчас Лівонскай вайны (1558—1582) маскоўскія войскі неаднаразова, але беспаспяхова, спрабавалі ўзяць штурмам Дрысенскі замак. Замак у Дрысе заставаўся фактычна адзінай крэпасцю ВКЛ у сярэднем цячэнні Дзвіны пасля захопа Полацкіх замкаў маскоўскімі войскамі.

Да сярэдзіны XVII стагоддзя замак страціў ваенна-стратэгічнае значэнне і прыйшоў у заняпад. У першай палове XIX стагоддзя вал Дрысенскага замка быў раскапаны, роў засыпаны, мясцовымі жыхарамі рэшткі сцен былі разабраны на будаўнічыя матэрыялы. На месцы Дрысенскага замка ў сярэдзіне XIX стагоддзя быў пабудаваны так званы «яўрэйскі дом», які здаваўся ў наём пад паштовую станцыю аж да пачатку XX стагоддзя.

Заўвагі
-------

1. ↑  Мацей Стрыйкоўскі. Хроніка Польская, Літоўская, Жамойцкая і ўсёй Русі (1582).
2. ↑  Замкі, дарогі, Лівонская вайна. Дзякуючы чаму ВКЛ перамагло, а Масковія прайграла тады?

Літаратура
----------

* *Брэжго Б.* Замкі Віцебшчыны. — Вільня: Друкарня Я. Левіна, 1933. — 38 с.: іл.

| ⛭Замкі Беларусі |
| --- |
| Дзяржаўныя | 

|  |  |
| --- | --- |
| Захаваныя | 
* ✯ Стары замак у Гродне
* Новы замак у Гродне
* Камянецкая вежа
* Лідскі

 |
| Рэшткі | 
* Крэўскі
* Навагрудскі

 |
| Разбураныя | 
* Аршанскі
* Глыбоцкі
* Гомельскі
* Дрысенскі
* Копыскі
* Ляхавіцкі
* Мышскі
* Мядзельскі
* Рагачоўскі
* Радунскі
* Стрэшынскі
* Чачэрскі

 |

 |  |
| Прыватныя | 

|  |  |
| --- | --- |
| Захаваныя | 
* Быхаўскі
* Любчанскі
* ✯✰ Мірскі
* ✯ Нясвіжскі

 |
| Рэшткі | 
* Гальшанскі
* Геранёнскі
* Смальянскі

 |
| Разбураныя | 
* Глускі
* Горвальскі
* Горскі
* Друцкі
* Жаберскі
* Жлобінскі
* Іказненскі
* Сенненскі

 |

 |
**Аляксандр Мікалаевіч Апацкі** (нар. 1953, в. Доктаравічы, Капыльскі раён, Мінская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

Дэпутат Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання (1990—1995); намеснік, першы намеснік Міністра прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь (1995—2010).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1953 годзе ў в. Доктаравічы Капыльскага раёна Мінскай вобласці. Бацька, Мікалай Іосіфавіч Апацкі, працаваў начальнікам Капыльскай раённай інспекцыі сельскай гаспадаркі, пазней — старшынёй праўлення саўгаса «Доктаравічы» (1960—1968).

Скончыў Доктаравіцкую сярэднюю школу. У 1975 годзе скончыў Беларускі інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі. Працоўную дзейнасць пачаў у Капыльскім раёне, спачатку — галоўным інжынерам саўгаса «Доктаравічы», з 1980 года — старшынёй праўлення калгаса «Бальшавік» (в. Жыліхава).

У 1990 годзе абраны дэпутатам Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання. Балатаваўся па Семежаўскай выбарчай акрузе № 64. У 1990—1994 гадах працаваў сакратаром Пастаяннай камісіі Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь па аграрных пытаннях, харчаванні і сацыяльным развіцці вёскі, а ў 1994 годзе абраны яе старшынёй.

З 18 жніўня 1995 года па 23 мая 2006 года працаваў намеснікам, з 23 мая 2006 года па 2010 год — першым намеснікам Міністра прыродных рэсурсаў і навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь. Пазней працаваў намеснікам дырэктара РУП «БелНІПІЭнергапрам» па экалагічных і агульных пытаннях.

Узнагароды
----------

* Медаль «За працоўную доблесць» (1988).

Зноскі
------

1. ↑  Коллектив КСУП «Докторовичи» в этом году отметил 100-летний юбилей со дня образования сельскохозяйственного предприятия
2. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 18 жніўня 1995 года № 316 «Аб прызначэнні А. М. Апацкага намеснікам Міністра прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь»
3. 1 2  Пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 23 мая 2006 года № 653 «Аб вызваленні В. М. Падалякі ад пасады першага намесніка Міністра прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь, назначэнні А. М. Апацкага на гэту пасаду і Г. У. Валчугі намеснікам Міністра прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь»
4. ↑  Итоги переговоров на выполнение общего инженерного обследования
Былая махоркавага фабрыка, пабудаваная ў 1867 годзе.
**Тонкасуконны камбінат (фабрыка)** — адзін з будынкаў горада Гродна, надзелены статусам гісторыка-культурнай спадчыны, пабудаванае ў 1867 годзе як махоркавага фабрыка вядомым гарадзенскім прамыслоўцам Шэрэшэўскім, сёння месціцца ў цэнтры горада на беразе ракі Нёман на вуліцы Маставой.

Гісторыя
--------

Першапачаткова гэтая мясцовасць была шчыльна заселеным гарадскім пасадам. У XVI стагоддзі на месцы цяперашняга будынка была ўзведзена праваслаўная царква, якая стала адным з цэнтраў гарадскоq асветы. Gраз cтагодздзе яе месца заняў драўляны кармеліцкі касцёл, які таксама быў важным элементам у «сістэме адукацыі» гараджан. Пазней будынак быў перабудаваны пад вялікі палац Мураванскага.

У 1867 годзе гэты будынак набыў выгляд блізкі да сучаснага і стаў належаць вядомаму прамыслоўцу Шэрэшэўскаму, які адкрыў тут махоркавую фабрыку. У 1887 годзе будынак быў пераабсталяваны пад казармы.

З перыядам 1939—1947 гадоў звязаная найбольш супярэчлівая старонка ў гісторыі будынка, якая адкрылася толькі падчас чарговай рэканструкцыі комплексу. Па адной з версій непасрэдна перад вайной у падвалах гэтага будынка супрацоўнікамі НКВД былі расстраляныя вязьні гродзенскай турмы, а таксама тыя, хто выступаў супраць савецкай улады. Як мяркуецца, менавіта іх астанкі і былі знойдзеныя падчас абнаўлення камунікацый будынка ў 2010 годзе.

У 1947 годзе ў яго сценах зноў пачала працаваць прадзільная фабрыка танкасуконнага камбіната, якая стала сапраўдным перадавіком вытворчасці і неаднаразова выйгравала сацспаборніцтвы, і заставалася на вядучых пазіцыях лёгкай прамысловасці Савецкага Саюза. З распадам Савецкага Саюза значнасць тонкасуконнага камбіната была страчана, аднак дух будынка не мог застацца толькі здабыткам гісторыі.

Сёння
-----

У 2010 годзе была завершана чарговая рэканструкцыя будынка. Зараз тут размяшчаецца Беларускі інстытут і тэхнікум правазнаўства, ТАА «Агенцтва Медыцынскага Маркетынгу» і шэраг іншых арганізацый.

Акрамя таго, размешчаны на беразе ракі Нёман, будынак былой тонкасуконныя фабрыкі прыцягвае закаханых, асабліва маладых, так званай аркай закаханых разам з фантанамі і алеяй з лістоўніц, пасаджанай на Дзень горада маладымі ў 2011 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  *Сергей Гаврицкий.*. Загадочная находка в здании бывшей тонкосуконной фабрики в Гродно **(нявызн.)**.  «Гродненская правда».(недаступная спасылка)
2. ↑  Историческая фотогалерея старейшего здания в Гродно **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Историческая фотогалерея старейшего здания в Гродно. Архівавана з першакрыніцы 13 лістапада 2011.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Парк імя А. В. Суворава** — парк культуры і адпачынку ў Кобрыне, помнік прыроды рэспубліканскага значэння. Плошча каля 60 гектараў (2007). Названы ў гонар расійскага палкаводца А. В. Суворава, якому належаў маёнтак «Кобрынскі ключ». Утвораны ў 1768 годзе па распараджэнні падскарбія Вялікага Княства Літоўскага А. Тызенгаўза. У 1795 годзе кобрынскі маёнтак разам з паркам быў падораны Кацярынай II Сувораву. У 1808 годзе маёнтак прададзены маёру Гельвічу, з сярэдзіны XIX стагоддзі цэнтральная сядзіба прыналежала Аляксандру Міцкевічу — брату польскага паэта Адама Міцкевіча. З 1948 з'яўляецца паркам культуры і адпачынку імя Суворава.

Расце больш 70 відаў дрэў і хмызнякоў, у тым ліку экзоты — кіпарысавік гарохаплодны, спірэя Біліардзі, дзявоцкі вінаград пяцілісточкавы і іншыя. У парку знаходзіцца летні тэатр, атракцыёны, танцавальная пляцоўка, водныя веласіпеды, бюст Суворава (скульптар І. М. Рукавішнікаў). Кампазіцыйнай воссю парку з'яўляецца цэнтральная алея (працяг вуліцы Суворава), якая канчаецца вадаёмам. На беразе вадаёма раней стаяла хата Суворава, зараз перанесена. Сам парк у плане прамавугольны, у аснове планіроўкі дамінаваў рэгулярны стыль, пасля дадалося некалькі ўчасткаў, выкананых у свабодным англійскім стылі.

* Краявіды парка
* Уваход у паркУваход у парк
* ВадаёмВадаём

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Парк імя Суворава, Кобрын
* Афіцыйны сайт парка імя А. В. Суворава ў Кобрыне Архівавана 17 мая 2013..
* Парк імя Суворава (Кобрын) на сайце «Архіварта»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Казакевіч.
**Ян Станіслаў Казаке́віч** (польск.: Jan Stanisław Kozakiewicz; 1802, Дзісенскі павет, Мінская губерня — 1848, Томск, Сібір) — філамат, юрыст, публіцыст.

Вучыўся ў Віленскім універсітэце, дзе ўдзельнічаў у патрыятычных арганізацыях. З 27 студзеня 1820 года член «Саюза сяброў»; хутка стаў яго старшынёй. З 1820 таксама ў Таварыстве філарэтаў, дзе ўзначальваў «Ліловую групу» (студэнтаў-юрыстаў), потым узначаліў яшчэ адну юрыдычную групу — «белых». Распрацаваў праграму пашырэння дзейнасці Таварыства праз далучэнне ксяндзоў і дзейнасць студэнтаў на вакацыях. З гэтай мэтай 24 сакавіка 1821 года ўвайшоў у склад спецыяльнага камітэта, створанага дзеля збірання статыстычных даных па краю. Аўтар многіх рэфератаў, гісторыка-юрыдычных і статыстычных даследаванняў. Калі ў 1822 з «Саюза сяброў» вылучылася новая арганізацыя філадэльфістаў, увайшоў туды і хутка ўзначаліў яе.

Арыштаваны ў 1823 пасля выкрыцця віленскіх маладзёжных арганізацый. Дзякуючы намаганням сваякоў пазбег выгнання, але застаўся пад наглядам паліцыі.

Удзельнічаў у паўстанні 1830—1831 гадоў. Пасля паражэння паўстання выехаў у Францыю.

У 1832 жыў у Страсбургу. Потым вярнуўся ў родны край, дамогся рэабілітацыі. Распачаў адвакацкую практыку, стаў адным з найвядомейшых віленскіх адвакатаў. Быў запрошаны на пасаду адваката Радзівілаўскай камісіі. У 1834 стаў сакратаром тайнага таварыства — Літоўскага Камітэта. У 1836 пазнаёміўся ў Мінску з Ш. Канарскім, наладзіў сувязь паміж ім і Літоўскім Камітэтам. Захоўваў шыфры і іншыя дакументы арганізацыі.

Арыштаваны ў 1838 годзе. Прыгавораны да бестэрміновай ссылкі. Вывезены ў Томск, дзе працаваў на здабычы золата. З 1844 у канцылярыі томскага губернатара.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  КАЗАКЕВІЧ Ян Станіслаў // Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.

Літаратура
----------

* КАЗАКЕВІЧ Ян Станіслаў // Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
* Janik M. Dzieje рolaków na Syberii. Kraków, 1928; PSB, z. 63.
**Трынкама́лі** (сінгальск.: තිරිකුණාමළය, там.: திருகோணமலை) — горад, адміністрацыйны цэнтр Усходняй правінцыі Шры-Ланкі. Насельніцтва - 101958 чал. (2007 г.).

Гісторыя
--------

Трынкамалі вядомы з VI ст. да н.э. як порт **Гакарна**. З VII ст. н.э. знаходзіўся пад сталым кантролем тамілаў. Стаў адным з галоўных цэнтраў індуізму на Шры-Ланцы і важным гандлёвым цэнтрам на поўначы Індыйскага акіяна. Трынкамалі наведваў Марка Пола. У друг. пал. XVI ст. амаль знішчаны партугальцамі. У XVII ст. галандцы заснавалі на яго тэрыторыі крэпасць Святога Фрэдэрыка, якая зноў прыцягнула жыхароў. У кан. XVIII ст. акупаваны Вялікабрытаніяй. Да 1957 г. заставаўся важнай брытанскай ваеннай базай. 

Да 1980-ых гг. меў даволі стракаты склад насельніцтва. Большасць складалі тамілы, аднак у Трынкамалі таксама былі буйныя абшчыны сінгалаў, бюргераў, маўраў, выхадцаў з Інданезіі, Малайзіі і краін Еўропы. Сітуацыя змянілася пад час грамадзянскай вайны 1983 - 2009 гг. калі горад некаторы час знаходзіўся пад кантролем тамільскай арганізацыі "Тыгры вызвалення Таміл-Ілама". З-за ваенных дзеянняў і рэпрэсій яго пакінулі многія жыхары, у тым ліку частка тамілаў. Зараз жывуць пераважна тамілы. 

Трынкамалі застаецца адной з галоўных ваенных баз арміі Шры-Ланкі. Працуюць ваенная і марская ваенная акадэміі.

Славутыя мясціны
----------------

У наваколлі Трынкамалі знаходзяцца адныя з лепшых пляжаў Шры-Ланкі, якія прыцягваюць турыстаў з усяго свету. У самім горадзе - некалькі старажытных індуісцкіх храмаў. Найбольш старажытны з іх быў заснаваны ў III ст. н.э. У 47 км ад горада - рэшткі сінгальскага будысцкага кляштара. Захавалася галандская крэпасць.

Транспарт
---------

Трынкамалі - важны порт у Індыйскім акіяне. Працуюць аэрапорт, чыгунка, некалькі аўтобусных станцый.

Спасылкі
--------

* Трынкамалі ў легендах і гісторыі
* Турыстычная інфармацыя
* Порт Трынкамалі Архівавана 17 кастрычніка 2007.
* Гарачыя крыніцы каля Трынкамалі
**Сератыцын** — гэта антыбіётык упершыню адкрыты навукоўцамі з Суонскага універсітэта, які здольны інгібіраваць 12 розных штамаў метыцылін-рэзістэнтнага залацістага стафілакока (MRSA), а таксама бактэрыі E. coli і кластрыдыі C. difficile. Сератыцын быў вылучаны ў выглядзе злучэння з малекулярнай масай менш за 500 Да з выдзяленняў лічынак зялёнай мясной мухі *Lucilia sericata*. Не гледзячы на тое, што рэчыва было запатэнтавана ў 2010 годзе і нават вядома яго эмпірычная формула C10H16N6O9, дакладная хімічная структура да гэтага часу не ўстаноўлена.

Зноскі
------

1. ↑  Bexfield A The antibacterial activity against MRSA strains and other bacteria of a <500 Da fraction from maggot excretions/secretions of Lucilia sericata//*Microbes Infect.*- 2008.- 10 (4): 325-33. PMID 18400544, doi:10.1016/j.micinf.2007.12.011.
2. ↑  Multi-tasking Maggots In Superbug Showdown — ScienceDaily. — 11 жніўня 2012
3. ↑  Antimicrobial Composition and a Method of Controlling Contamination and Infection Using Said Composition. — патэнт ЗША WO2011042684. — 1 кастрычніка 2010
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мюлер.

**Зігфрыд Фрыдрых Генрых Мюлер** (ням.: Siegfried Friedrich Heinrich Müller; 26 кастрычніка 1920 — 17 красавіка 1983) — нямецкі вайсковец і найміт, удзельнік Другой сусветнай і грамадзянскай вайны ў былым Бельгійскім Конга.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і кадравага афіцэра. У юнацтве прайшоў Гітлерюгенд і з 1939 года служыў у вермахце. Змагаўся на Усходнім фронце. Кампанію ў СССР ён прайшоў у процітанкавых часцях. 20 красавіка 1945 года выраблены ў афіцэры. Падчас баёў ва Усходняй Прусіі паранены кулей у хрыбетнік. Пасля вайны апынуўся ў амерыканскай зоне акупацыі.

Акрыяўшы ад ран, вырашыў уладкавацца ва ўзброеныя сілы. Два гады служыў у амерыканскіх дапаможных часцях, затым некаторы час працаваў сапёрам у Паўночнай Афрыцы, здымаючы нямецкія міны. Пазней быў кіраўніком у гатэлі. У 1955 годзе паспрабаваў уладкавацца ў Бундэсвер, але атрымаў адмову.

У 1964 годзе далучыўся да ўрадавай кангалезскай арміі, дапамагаючы ў падаўленні паўстання Сімба. Служыў у найміцкім атрадзе «Каманда 5» пад кіраўніцтвам Майка Хоара. Вызначыўся ў якасці самастойнага камандзіра на чале аўтаномнага падраздзялення, куды набраў сваіх суайчыннікаў. Атрымаў пад пачатак групу ў сорак чалавек, якая вяла вайну на велізарнай тэрыторыі, але, улічваючы па любых мерках добрую падрыхтоўку, заставалася сур’ёзнай сілай.

Пасля таго, як Мюлер распавёў журналістам пра забаву ў выглядзе «палявання на неграў», пра найміта напісалі ўсе сусветныя СМІ. Па выпадковасці скандал адбыўся прыкладна ў той жа час, калі атрад немца панёс сур’ёзныя страты. Пасля гэтага ён пакінуў Конга і ФРГ.

Былы найміт з’ехаў у ПАР, дзе заснаваў невялікую ахоўную фірму.

Гл. таксама
-----------

* Рольф Штайнер

Заўвагі
-------

1. 1 2  Siegfried Müller // filmportal.de — 2005. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812'></a>
2. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 2 красавіка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>

Спасылкі
--------

* Улыбчивый нацист, или Как "дикие гуси" в Африке воевали

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 16214350w · GND: 118874039 · ISNI: 0000 0000 1390 5694 · LCCN: no2011171981 · NTA: 131897705 · NUKAT: n2003047970 · SUDOC: 103524266 · VIAF: 40176168 |

 |
**Амар аль-Хакім** (араб. عمار الحكيم‎‎; нар. 1971, Эн-Наджаф) — кіраўнік Вышэйшага ісламскага савета Ірака.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1971 годзе ў горадзе Эн-Наджаф. У 1979 годзе пакінуў краіну разам са сваім бацькам Абдул Азізам аль-Хакімам, які падвергнуўся пераследам з боку службаў бяспекі ўрада Садама Хусейна. Вучыўся ў Вашынгтоне і ў Куме.

На Амара аль-Хакіма было здзейснена некалькі замахаў. У лютым 2007 года ён быў затрыманы амерыканскімі вайскоўцамі пры вяртанні з Ірана.

Ва ўмовах палітычнага крызісу і тэрарыстычнай пагрозы ў Іраку 1 чэрвеня 2013 года Амар аль-Хакім арганізаваў у сваім доме сустрэчу прэм’ер-міністра краіны Нуры аль-Малікі і спікера парламента Асама ан-Нуджэйфі, накіраваную, у прыватнасці, на нармалізацыю адносін паміж двума лідарамі дзяржавы. Раней, у красавіку 2013 года, ан-Нуджэйфі заклікаў аль-Малікі сысці ў адстаўку.

У чэрвені 2014 года аль-Хакім заснаваў ваенізаваную арганізацыю «Сарая Ашура». На 2016 год у яе ўступіла ад трох да пяці тысяч чалавек. Групоўка вяла барацьбу з паўстанцкім рухам сунітаў, а затым з ІДІЛ.

Падчас парламенцкіх выбараў 2018 года стаў заснавальнікам кааліцыі «Аль-Хікма».

Сям’я
-----

Жанаты, мае пецярых дзяцей.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Биография Аммара аль-Хакима Архівавана 7 чэрвеня 2013 года. на сайте Высшего исламского совета Ирака isci-iraq.com.
2. ↑  «Аль-Хаким заявил, что американские военные оскорбляли его при обыске» Архівавана 6 сакавіка 2016. — статья на сайте izvestia.ru
3. ↑  «Iraqi political and religious leaders meet in bid to curb of violence» Архівавана 28 чэрвеня 2013. / Аль-Арабия (англ.)
4. ↑  «Спикер парламента Ирака потребовал отставки правительства и проведения досрочных выборов» Архівавана 1 чэрвеня 2013. // ИТАР-ТАСС, 29.04.2013 (руск.)
5. ↑  Soutien à Bachar al-Assad: la milice chiite irakienne Saraya Ansar al-Aqeeda favorable à l’envoi de troupes en Syrie Архівавана 31 жніўня 2017.
6. ↑  Database: Identifiers of Designated Islamic Terrorist Organizations — Saraya Ashura
7. ↑  Ammar al-Hakim announces the break with the legacy of the Supreme Islamic Council **(нявызн.)**, *Asharq al-Awsat* (26 ліпеня 2017). Праверана 2 студзеня 2018.
Цыцэрон — выдатны старажытнарымскі аратар і палітык, якому належыць гэта фраза, якая стала крылатай
**O tempora! O mores!** (бел.: О часы! О норавы!) — лацінскі крылаты выраз. Звычайна выраз ужываюць, канстатуючы заняпад нораваў, асуджаючы цэлае пакаленне, падкрэсліваючы нечуваны характар падзеі.

Самы вядомы выраз Цыцэрона з «Першай прамовы супраць Катыліны», якая лічыцца вяршыняй рымскага прамоўніцкага мастацтва. Раскрываючы падрабязнасці змовы Катыліны на паседжанні сената ў прысутнасці апошняга, Цыцэрон гэтай фразай выражае абурэнне як нахабствам змоўшчыка, які асмеліўся з'явіцца ў сенат, так і бяздзейнасцю ўлад адносна злачынца, якія задумваў гібель Рэспублікі.

> 
> ***О часы, о норавы!*** (лац.: O tempora, o mores!) Сенат гэта разумее, консул бачыць; і, аднак, гэты [чалавек яшчэ] жывы. Жывы? Больш таго, ён нават з'яўляецца ў сенат, становіцца ўдзельнікам агульнадзяржаўнага савета; […] мы ж, дзяржаўныя мужы, лічым, што дастаткова зрабілі для рэспублікі, калі [самі] пазбеглі яго лютасці і зброі.
> 
> 
> 

Але ёсць версія, што першапачаткова фраза належала Катону.
Катон Марк Порцый
(Катон Старэйшы, ён жа – Катон Цэнзар; 234-каля 148 да н.э.) – старажытнарымскі палітык, вайскавод і пісьменнік.

Зноскі
------

1. ↑  *Ю. С. Цыбульник.* Крылатые латинские выражения. — М.:: ООО "Издательство АСТ", 2003. — С. 89. — 830 с. — 5 000 экз. — ISBN 5-17-016376-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме O tempora, o mores!
**Векавое дрэва дуб 1** — батанічны помнік прыроды мясцовага значэння ў горадзе Магілёве Магілёўскай вобласці Беларусі. Расце каля дому № 18 па вул. Пляханава, на тэрыторыі Магілёўскага РАУС. Ахоўны статус нададзены ў 1982 годзе.

Помнік прыроды прадстаўлены дубам чарэшчатым (Quercus robur L.). Высокаўзроставыя дубы (асабліва лімітавых класаў узросту) уяўляюць сабой старое пакаленне дрэвастояў, якое захавалася ў старадаўніх парках ці ад першабытных лясоў, і нясе ў сабе зрэз шматвяковай гісторыі. У наш час на тэрыторыі Беларусі сустракаюцца асобнымі экземплярамі.

Дыяметр ствала на вышыні 1,3 м — 124 см. Агульная вышыня — 19,8 м, вышыня да першага жывога сучка — 1,4 м, вышыня максімальнай шырыні кроны — 13 м. Радыус кроны ад 10,2 да 14 м. Раней па табліцах ходу росту ўзрост дрэва вызначаўся як 300 гадоў, аднак дзякуючы адбору керна прыростным свідрам у 2015 годзе, было выяўлена, што ўзрост дрэва складае каля 150 гадоў.

Стан дуба характарызуецца як здаровы з прыкметамі паслаблення. Крона густая, лісце зялёнае з нязначным працэнтам усыхання асобных галін другога парадку і слабой заражанасцю лісця грыбом Microsphaera alphitoides Griff. et Maubl. якое выклікае захворванне, вядомае як «мучністая раса». На вышыні 4,5 м ствол падзяляецца на дзве вядучыя галіны. З усходняга боку на галіны другога парадку адзначаны пладовыя целы губы, частка галіны ўсохла. Ствол не пашкоджаны, з паўночнага боку адзначаны стары след ад удару маланкі. З дапамогай тамографа была вызначана адсутнасць ствалавой гнілаты (2015).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Решение Могилевский горисполком 15-35 02.07.2014 О преобразовании ботанических памятников природы местного значения
2. ↑  ВЕКОВЫЕ ДУБЫ МОГИЛЁВА – ПАМЯТНИКИ ПРИРОДЫ МЕСТНОГО ЗНАЧЕНИЯ Архівавана 29 верасня 2017.
3. ↑  Гришанова, Л. Под сенью трехсотлетнего дуба / Л. Гришанова. // Могилёвские ведомости, 2013-№ 94, с. 5.