Дзяржава Аглабідаў у часы найбольшага росквіту
**Аглабі́ды** — арабская феадальная дынастыя ў Іфрыкіі (сучасны Туніс), якая кіравала ў 800 — 909 гадах. Заснавальнік — Ібрагім ібн аль-Аглаб (800 — 812), сын аднаго з ваеначальнікаў халіфата Абасідаў, намесніка Іфрыкіі ў 785 — 787 гадах.

Абапіраючыся на арабскую ваенную арыстакратыю і вярхі гарадскога насельніцтва, Аглабіды стварылі ў рамках Абасідскага халіфата незалежны суніцкі эмірат са сталіцай у Кайруане, але пад сюзерэнітэтам Абасідаў. У сістэме кіравання яны прытрымліваліся іх палітыкі; быў створаны цэнтралізаваны адміністрацыйны апарат на чале з *візірам*, *кяцібамі* (сакратарамі), якія загадвалі асобнымі галінамі кіравання, і вярхоўным *кадзі*  (суддзёй), які сачыў за захаваннем прынцыпаў шарыяту. Разумнае кіраванне, шырокае ірыгацыйнае будаўніцтва, укараненне новых прыёмаў земляробства прывялі да ўздыму сельскай гаспадаркі (суднабудаванне, выплаўка металаў, выраб зброі і асаднай тэхнікі, шаўковых, парчовых тканін, вырабаў са шкла, паласаў і інш.)

Вялікая кайруанская мячэць — помнік эпохі Аглабідаў.
У эміраце са змяшаным араба-раманскім, часткова берберскім насельніцтва хутка ішоў працэс арабізацыя. Да гэтага ў значнай ступені прыводзілі шырокія сувязі з Усходам, заснаванне ў Кайруане акадэміі «Дом мудрасці» ( *Байт аль-хікма*), грамадскіх бібліятэк, пераклады на арабскую мову лацінскіх твораў па прыродазнаўчым навукам і г.д.. Хоць большасць насельніцтва пры Аглабідах складалі хрысціяне, вядучая роля ў рэлігійна-палітычным жыцці належала мусульманам-сунітам.

У VIII стагоддзі прадстаўнікі арабскай арыстакратыі Аглабідаў змагаліся з берберскімі харыджыцкімі паўстаннямі ібадзітаў, якія ахапілі ўсю Паўночную Афрыку. У 849 годзе вярхоўны *кадзі* Сахнун ібн Саід здзейсніў рэлігійную рэформу, зацвердзіў малікізм у якасці галоўнай рэлігійнай дактрыны. У галіне знешняй палітыкі Аглабіды выступалі як саюзнікі Абасідаў, супрацьстаялі Амеядскім кіраўнікам Іспаніі, Рустамідам, Ідрысідам і іншым  *алідскім* кіраўнікам Магрыба, у 1180 годзе адбілі напад егіпецкіх войскаў Тулунідаў. У 827—902 гадах падчас доўгай вайны, у перыяд кіравання Зіядэт-Алаха I, яны выгналі візантыйцаў з Сіцыліі, у 840 годзе высадзіліся на поўдні Апенінскага паўвострава (у Калабрыі), у 846 годзе здзейснілі напад на Рым. Аднак паўстанне арабскай арыстакратыі і апазіцыя *факіхаў* ( *права*знаўцаў), якія абвінавачвалі Аглабідаў у пагардзе асноўнымі прынцыпамі ісламу, прымусілі эмір аў аддаліцца ад арабскага войска ( *джунда*) і мяшчан, усё больш абапіраючыся на асабістых кліентаў ( *мавалі*) са славян ( *сакаліба*) і лангабардаў, а таксама на чорную гвардыю *абідаў* (рабоў).

З прычыны падатковага ціску, эксплуатацыі чыноўнікаў і суперніцтва плямёнаў улада Аглабідаў аслабла і ў рэшце рэшт пала пад націскам шыіцкіх рухаў. Шыіты, якія абапіраліся на плямёны *кетама* разбілі Аглабідаў. Апошні эмір, Зіядэт-Алах ІІІ у 909 годзе бег з рэзідэнцыі эміраў Ракады, якая стала цэнтрам новаўтворанага халіфата Фацімідаў.

Эміры дынастыі
--------------

* Ібрагім І ібн эль-Аглаб — 800-812
* Абдалах І ібн Ібрагім — 812-817
* Зіядэт-Алах І — 817-838
* Абу Ікаль ібн эль-Аглаб — 838-841
* Мухамед І ібн эль-Аглаб — 841-856
* Ахмед ібн Мухамед — 856-861
* Зіядэт-Алах II - 863-864
* Мухамед ІІ ібн Ахмед эль-Маіт — 864-875
* Ібрагім ІІ ібн Ахмед — 875-902
* Абдалах ІІ Мухамед — 902-903
* Зіядэт-Алах III — 903-909

Літаратура
----------

* Українська радянська енциклопедія. В 12-ти томах / За ред. М. Бажана. — 2-ге вид. — К.: Гол. редакція УРЕ, 1974-1985.
* Советская историческая энциклопедия, Москва, 1961
* Африка. Енциклопедичний довідник. Т.1-2. Москва, 1986

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аглабіды

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 118846469 · VIAF: 64804855 |