**Вежа у Столпі** (польск.: Wieża w Stołpiu), часам таксама **вежа у Стоўп'і**, або **Стоўпненская вежа** — руіны сярэдневяковай вежы ў вёсцы Столпе на  Холмшчыне, у 8 кіламетрах ад Хэлма. Самая старая каменная пабудова на тэрыторыі ўсходняй Польшчы, не мае вядомых аналагаў.

Гісторыя
--------

Назва  *Столпе*  адсылае да слова  *стоўп* (вежа). Як распавядаў першы гісторык Холмшчыны біскуп Суша, быў там калісьці вялікі замак, а пры ім чатыры вежы.

Паводле праведзеных радыёлагічных аналізаў  вугляроду С14, вежа была пабудавана ў канцы XII ст. з часаных блокаў вапняку. Верагодна, яе заклаў князь Данііл Галіцкі пры дарозе да яго стольнага Хэлма на штучна насыпаным узгорку. На карысць гэтага прыводзяць запіс у  Рускім летапісе пад 1259 годам пра будаўніцтва князем непадалёк Хэлма абарончых вежаў для ўзмацнення яго абароны. Іх ідэнтыфікуюць як вежы ў  Бялавіне і Столпі.

Пасля знішчэння татарамі на мяжы ХIII-XIV стст. яна не адбудоўвалася ў выглядзе абароннага збудавання, хоць магла выкарыстоўвацца для іншых мэтаў. Археалагічныя даследаванні вежы праводзіліся ў XIX ст. 1909—1912 гадах, 1970-х гадах і 2003—2005 гадах.

Архітэктура
-----------

Вежа мае ў плане форму прамавугольніка (6,6 на 5,7 м) з круглай унутранай прасторай дыяметрам 3-3,6 м, якая пераходзіць у верхніх ярусах у васьмівугольнік. Дагэтуль захаваліся сцены трох ярусаў вежы вышынёй 17 м. Мяркуецца, што вежа пры будаўніцтве мела 4-5 ярусаў. На верхнім ярусе, верагодна, знаходзілася капліца ў форме грэчаскага крыжа з падлогай, пакрытай паліванай пліткай, і вітражамі ў вокнах. Мяркуюць, што вышыня капліцы ўдвая перавышала вышыню ніжніх ярусаў вежы. У сценах верхняга яруса захаваліся скразныя адтуліны, у якія, верагодна, устанаўлівалі бэлькі знешняй абароннай галерэі па тыпу падсябіцця. Каля паўднёвай сцяны вежы знойдзены каменны падмурак будынка (12,5 на 15,4 м). З заходняга боку вежы драўляны памост вёў да крыніцы. Каля 1280-х гадоў вежа выконвала абарончыя функцыі і пагорак, на якім яна ўзведзена, быў абнесены частаколам і ровам.

Капліца-ратонда Спаса на вежы
-----------------------------

Археалагічныя даследаванні далі падставы меркаваць, што верхнія ярусы неаднаразова перабудоўваліся і выкарыстоўваліся як  капліцы. Паліваныя пліткі з яе падлогі аналагічныя плітцы з тэрыторыі замка караля Данілы Раманавіча ў Хэлме. Мяркуюць, што вежа магла знаходзіцца каля манастыры і прызначацца для пражывання паважанай асобы. Такім тварам магла быць Ганна Марыя Ангел — маці князя Данілы Раманавіча, якая завяршыла жыцця ў невядомым манастыры непадалёк ад Хэлма. Даследаванні 1970-х гадоў выявілі існаванне васьміграннай капліцы верхняга яруса з вялікімі чатырма конха мі, арыентаванымі па баках свету, якія надавалі ёй форму грэчаскага крыжа. Верагодна, ярус меў васьміпялёсткавае скляпенне на патоўшчаных рэбрах раннегатычнага тыпу.

См. таксама
-----------

* Камянецкая вежа
* Берасцейская вежа
* Вежа-слуп у Бялавіне
* Васільеўскім ратонда

Зноскі
------

1. ↑  Іван КРИП'ЯКЕВИЧ. З минулого Холмщини
2. ↑  ЛІТОПИС РУСЬКИЙ. Роки 1245—1260.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вежа ў Столпі
* Годованюк, О. Прояви готики в мурованому монументальному будівництві волині в кінці XIII — упродовж XVI століття(недаступная спасылка) // Українське мистецтвознавство: матеріали, дослідження, рецензії: Зб. наук. пр. — К.: ІМФЕ ім. М. Т. Рильського НАН України, 2009.
* (польск.)Археалагічныя даследаванні 2003—2005 гадоў
* Выгляд вежы з паветра