**Слонімскі тэатр Агінскага** — прыдворная тэатральная трупа гетмана вялікага літоўскага Міхала Казіміра Агінскага ў горадзе Слонім.

Гісторыя
--------

Заснаваны да 1771 года, спыніў дзейнасць пасля 1791 года.

Трупа
-----

У тэатры працавалі прафесійныя італьянскія, нямецкія, польскія спевакі, прыгонны хор і балет. Балетная трупа падрыхтавана ў слонімскай балетнай школе. Паказы суправаджала слонімская капэла Агінскага. У 1770—1780-я гг. пры тэатры існавала музычная школа.

У слонімскім тэатры працавала 138 чалавек, толькі ў аркестры было 53 музыканты. Творы выконваліся спевакамі з Італіі, Германіі, Польшчы. Артыстаў для хору рыхтавалі ў Слонімскай музычнай школе, танцораў і балерын — у «Дэпартаменце балетных дзяцей», так называлася балетная школа. З 8 дзяцей у 1777 годзе, яна ў 1785 годзе павялічылася да 18. Спачатку сярод іх переважалі дзеці прыдворных музыкантаў, потым прыгонных сялян. Кіравалі балетам балетмайстар і кампазітар Ф. Марыні і вядомы польскі балетмайстар Ф. Шлянцоўскі. У чэрвені 1792 года балетная група цалкам пераведзена ў Целяханы.

Рэпертуар
---------

Рэпертуар тэатра складаўся з балетаў, у т. л. «Каралеўскі балет», «Балет млынароў», «Дзікі балет» і «Дэзерцір» (апошнія два паказаны ў 1790—1791 гадах на гастролях у горадзе Дубна, Украіна), опер італьянскіх кампазітараў Дж. Паізіела, Э. Дуні  (руск.) (бел. А. Грэтры, П. А. Мансіньі  (руск.) (бел. Н. Іамелі  (руск.) (бел. А. Сакіні, П. А. Гульельмі  (руск.) (бел. К. В. Глюка, Дж. Таэскі («Тэлемах», 1780) і інш. а таксама Агінскага («Зменены філосаф», 1771; «Енісейскія палі», 1788); трагедый Вальтэра («Альзіра», 1780, 1783 і «Марціна», 1786) і інш.

На спектаклі з’язджаліся гледачы з усёй акругі, а стараннямі князя Агінскага, вядомага кампазітара, музыканта і паэта, знакамітыя оперныя спектаклі пасля прэм’ер у Вене ці Парыжы ставілі ў Слоніме. Тэатр выязджаў на гастролі у Варшаву, а маёнтак Агінскага па праве называлі «Сядзібай муз».

Музыканты і музычны збор
------------------------

Паводле «Інвентара інструментаў і музычных папер» (складзены ў 1801, пракаменціраваны А. Цеханавецкім) збор нот твораў, што выконваліся на розных сцэнах тэатра Агінскага, уключае 60 опер, 18 балетаў, 3 музычныя камедыі, 253 сімфоніі і больш за 460 інш. музычных твораў (араторыі, арыі, музыка для дывертысментаў, асобных танцаў і інш.). Сярод выканаўцаў дачка «мэтра ігры на клавікордзе» Д. Грабенбаўэра, Г. Давіа, П. Драздоўская, Лісевічаўна, Канапкоўна, Сінтнер, Герман, Пленц, Марцінкевічаўна, Шуцкая, Міхайлоўская, Цэльнер; салісты Янскі і М. Лазарыні.

Афарміцельская частка
---------------------

Дэкарацыі для тэатра стваралі Мараіна і тэатральны машыніст Жан Баі (у дакументах праходзіў пал імем Ян Бой). Сярод іншых мастакоў тэатра: К. Атасельскі, Штроўбл (працаваў да 1777), І. Рэгер (1776—1778), Ян Рустэм (1788—1790), А. С. Дамброўскі і прыгонныя майстры-дэкаратары Міхал, Мікалай, Янак.

Філіялы
-------

Філіялы тэатра працавалі ў Седльцах (Польшча) і Целяханах (Івацэвіцкі раён Брэсцкай вобласці). У 1771 функцыянаваў «плывучы тэатр» на баржах на Агінскім канале.

У 1788 годзе ў парку, на беразе канала Агінскага, па праекце італьянскага архітэктара Іначэнца Мараіна было ўзведзена тварэнне стылю барока — «Опергаўз» (Дом оперы), разбураны пасля 1804), двухпавярховы будынак з глядзельнай залай амаль на тысячу чалавек і двух’яруснымі ложамі, які меў вялікую сцэну, прыстасаваную для паказаў любых барочных спектакляў, оперных і балетных, для выхаду вялікай колькасці спевакоў і статыстаў, для тэатральных баталій коннікаў і водных феерый (частка сцэны затаплялася вадой і канала і па ёй плавалі лодкі), для складаных перспектыў і дэкарацый, розных сцэнічных эфектаў. Тэхнічныя магчымасці сцэны дазвалялі паказаць і 2 фантаны, якія асвятляліся бенгальскімі агнямі (пры тэатры быў спецыяльны піратэхнік — «майстар па феерверках» Ц. Г. Ваксмунт).

Зноскі
------

1. ↑  *Саламаха А. А.* Слонімская балетная школа // *Энцыклапедыя Літаратуры і мастацтва Беларусі*. — Мн.: БелЭн, 1985. — Т. 5. — С. 57—58.
2. ↑  *Чыгрын С. М.* Тэатр у Слоніме: гісторыка-краязнаўчыя і мастацтвазнаўчыя артыкулы. — Слонім: Слонімская тыпаграфія, 2008. — 97 с.

Літаратура
----------

* Слонімскі тэатр Агінскага // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 20—21. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Слонімскі тэатр Агінскага // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2.
* *Andrzej Ciechanowiecki*. «Michal Kazimierz Oginski und sein Musenhof zu Slonim». Кёльн, 1961
* Слонімскі тэатр Агінскага // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 669—670. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

| ⛭Тэатры Беларусі |
| --- |
| Бабруйск | Магілёўскі абласны тэатр драмы і камедыі імя В. І. Дуніна-Марцінкевіча |
| Брэст |  Брэсцкі акадэмічны тэатр драмы імя Ленінскага камсамола Беларусі • Брэсцкі абласны тэатр лялек |
| Віцебск | Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа • Беларускі тэатр «Лялька» |
| Гомель |  Гомельскі абласны драматычны тэатр • Гомельскі гарадскі маладзёжны тэатр • Гомельскі дзяржаўны тэатр лялек  |
| Гродна |  Гродзенскі абласны драматычны тэатр • Гродзенскі тэатр лялек |
| Мазыр | Мазырскі драматычны тэатр імя Івана Мележа |
| Магілёў | Магілёўскі абласны драматычны тэатр • Магілёўскі абласны тэатр лялек  |
| Маладзечна | Мінскі абласны драматычны тэатр • Мінскі абласны тэатр лялек «Батлейка» |
| Мінск | ✰ Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь • Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Максіма Горкага • Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы • Беларускі дзяржаўны акадэмічны музычны тэатр • Беларускі дзяржаўны тэатр лялек • Беларускі дзяржаўны акадэмічны тэатр юнага гледача • Тэатр-студыя кінаакцёра • Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі • Дзяржаўны маладзёжны тэатр эстрады • Тэатральны праект «Віртуозы сцэны» • Драматычны тэатр Беларускай арміі • Беларускі дзяржаўны маладзёжны тэатр • Новы драматычны тэатр • Сучасны мастацкі тэатр • ІнЖэст • Эксперыментальны тэатр EYE |
| Мінск і за мяжой | Свабодны тэатр |
| Пінск | Палескі драматычны тэатр |
| Слонім | Слонімскі драматычны тэатр |
| Гістарычныя | Баранавіцкі абласны драматычны тэатр • Беларускі музычна-драматычны гурток у Вільні • Беларускі Народны Тэатр • Беларускі трэці дзяржаўны тэатр • Віцебскі балет Піёна • Віцебскі школьны тэатр • Гродзенскі тэатр Дэшнер • Дзяржаўны польскі тэатр БССР • Дзяржаўны яўрэйскі тэатр БССР • Другі паказальны тэатр • Магілёўскі школьны тэатр • Мінскі гарадскі тэатр • Нясвіжскі тэатр Радзівілаў • Першае беларускае таварыства драмы і камедыі • Першая беларуская трупа • Шклоўскі тэатр Зорыча • Тэатр Антонія Тызенгаўза |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 146810 |