Лагатып ВікіслоўнікіЛагатып Вікіслоўнікі У Вікіслоўніку ёсць артыкул **«грубіян»**
**Святы Грубія́н** або **Святы Грабія́н** (сярэдневяковая лаціна: *Sanctus Grobianus*, у нямецкай форме — *Grobian*) — персанаж нямецкага фальклору, выдуманы заступнік вульгарных і грубых людзей. Яго імя паходзіць ад сярэдневерхненямецкага *grob* або *grop*, што азначае грубы або вульгарны. Старажытнаверхнегерманскае роднаснае — *gerob*, *gerop*. Такім чынам «грубіян» і родасныя яму словы перайшлі ў беларускую і іншыя мовы (у прыватнасці, славянскія) як завуаляванае слова для любога грубага, неахайнага або блазнаватага чалавека.

Гісторыя
--------

 Карабель дурняў
Сатырык Себасцьян Брант (1457—1521) у сваёй знакамітай паэме *«Карабель дурняў»* (*ням.: Das Narrenschiff,* 1494) разглядаў Святога Грубіяна як заступніка грубых манер. *«Карабель Дурняў»* апісвае пакланенне гэтаму новаму святому.

Яго можна знайсці, ператворанага ў свінню, у «*Братэрстве нягоднікаў*» (*Die Schelmenzunft*) Томаса Мурнера (*Die Schelmenzunft*) у 1512 годзе. Невялікая брашура, выдадзеная ў 1538 годзе, таксама мела назву: *Grobianus Tischzucht* (або *малы Грубіян*) — яна адрасавалася Братам Поршэры.

Але менавіта Фрыдрых Дэдэкінд (1524—1598), вучань Філіпа Меланхтана, які неўзабаве стаў лютэранскім пастарам, унёс вырашальны ўклад у развіццё таго, што пазней было названа «грубіянствам». У 1549 годзе ён апублікаваў паэму ў дзвюх кнігах пад назвай «*Grobianus»* (трэцяя кніга была дададзена ў 1552 годзе)*.* Гэта паэма на лаціне складаецца з элегічных куплетаў. Ён іранічна падае правілы хамства: «*Паколькі людзі ніколі не былі так дрэнна выхаваны, як з тых часоў, як іх вучылі добрым манерам у трактатах цывілізаванасці, — з некаторай жорсткасцю пісаў Дэдэкінд, — давайце прывіваць ім кепскія манеры, і хто ведае, ці не зменіцца іх мараль, не палепшыцца?*»

*«Grobianus»* была перакладзена на народную нямецкую мову яшчэ ў 1551 годзе Каспарам Шайтам. Гэта быў вольны пераклад, у прадмове якога фігуруюць «Майстар Грубіянус» і яго жонка Грубіяна. Менавіта дзякуючы гэтаму перакладу персанаж дакладна ўваходзіць у нямецкі фальклор. У літаратуры ён сустракаецца, у прыватнасці, у *«Geschichtklitterung»* Ёгана Фішарта, які ёсць вольным перакладам *Гарганцюа* Рабле. Грубіянства і пантагруэлізм сустракаюцца тут упершыню.

У 1558 годзе ў Кёльне ён апублікаваў «*Grobianus et Grobiana: sive, de morum simplicitate, libri tres»*. Тут Грубіян — дарадца, які вучыць людзей, як пазбягаць дрэнных манер, абжорства і п’янства.

Пераклады на іншыя мовы
-----------------------

Паэма Дэдэкінда некалькі разоў перакладаецца: зноў на нямецкай (1567 і 1640), на венгерскай (1592), на англійскай (1609 і 1739), на польскай (1637), на чэшскай (1647).

У 1605 годзе праца Дэдэкінда з’явілася ў Англіі як *The Schoole of Slovenrie: Or, Cato turned wrong side outward*. Школа (*The Schoole*) уяўлялася як месца, дзе загадвалі зашмальцаванымі пальцамі хапаць самыя смачныя порцыі любой стравы і выхопліваць ежу, якая належыць таварышам па абедзе. Стрымліванне жадання мачыцца, выпускаць газы і ванітаваць лічыцца шкодным для здароўя, таму трэба свабодна займацца ўсімі трыма відамі дзейнасці.

Уплыў і інтэрпрэтацыі
---------------------

Праца натхніла Томаса Дэкера на напісанне *«The Guls Horne-Booke»* (1609).

Нямецкі пісьменнік Мельхіёр Мейр ёсць аўтарам твора «*Gespräche mit einem Grobian*» (*Размовы з Грубіянам*, 1866).

Алегорыя Себасцьяна Бранта была перакладзена на англійскую мову Аляксандрам Барклаем і Генры Уотсанам як «*Карабель дурняў*» у 1509 годзе.

У той жа час, гэты нерафінаваны гумар не ўсім даспадобы. Карл Маркс апісвае грубіянства як сумнеўнае адгалінаванне нямецкай дробнай буржуазіі. Фактычна, пасля Норберта Эліяса — каментатары ў асноўным цікавіліся яго гістарычным і сацыялагічным значэннем, звязваючы яго са з’яўленнем сярэдняга класа ў Германіі эпохі Адраджэння.

Зноскі
------

1. ↑  Roper, Lyndal (April 2010). "Martin Luther's Body: The "Stout Doctor" and His Biographers" (in en). *The American Historical Review* **115** (2): 351–384. doi:10.1086/ahr.115.2.351. ISSN 0002-8762. .
2. ↑  Parsons, Ben (2011-03-01). "‘Verray goddes apes’:Troilus, Seynt Idiot, and Festive Culture" (in en). *The Chaucer Review* **45** (3): 275–298. doi:10.5325/chaucerrev.45.3.0275. ISSN 0009-2002. .
3. ↑  Французскі тэрмін «grobianisme» таксама можна перакладаць як «грубіяніз» або «грабіянізм». Выбар упаў на больш уласцівую беларускай літаратурнай мове форму.
4. ↑  Вытрымка Архівавана 28 чэрвеня 2012. з французскага перакладу (*Grobianus. Petit cours de muflerie appliquée pour goujats débutants ou confirmés*, Парыж, Les Belles Lettres, «Le Miroir des humanistes», 2006)
5. ↑  Бібліяграфія перакладаў: *Eberhard Doll.* DEDEKIND, Friedrich (ням.). — Т. 20. — С. 373-379.
6. ↑  *N. Elias.* La Civilisation des mœurs (фр.). — Парыж: Calmann-Lévy, 2002. — С. 160 і 491.
7. ↑  *Barbara Corell.* The End of Conduct. Grobianus and the Renaissance Text of the Subject (англ.). — Нью-Ёрк: Ithaca, 1996.

Літаратура
----------

* *Род Эванс (Rod Evans).* The Gilded Tongue (англ.). — Цынцынаці: Writers Digest Books, 2006. — С. 59.

Спасылкі
--------

* Gull’s Hornbook (англ.)
* Glossary: GrobianismАрхівавана 15 жніўня 2004 года.