**Дзью́ла Ка́раі**, граф Надзькарай (варыянт напісання прозвішча — *Каральі*; венг.: венг.: Károlyi Gyula; 7 мая 1871, Ньірбакта (суч. Бакталарантхаза), Аўстра-Венгрыя, Аўстра-Венгрыя — 23 красавіка 1947, Будапешт, Другая Венгерская Рэспубліка) — венгерскі палітык, прэм’ер-міністр антысавецкага ўрада ў 1919 годзе і Каралеўства Венгрыі ў 1931-32 гг.

Нарадзіўся ў арыстакратычнай сям’і Караі, яго бацькам быў спікер Палаты магнатаў. Вучыўся на юрыдычным факультэце Будапешцкага ўніверсітэта, а таксама ва ўніверсітэтах Берліна і Бона. Пасля завяршэння вучобы некаторы час засядаў у Палаце магнатаў, а затым заняўся сельскай гаспадаркай у сямейных уладаннях у камітаце Арад[en]. Пасля пачатку Першай сусветнай вайны пайшоў на фронт, дзе быў лейтэнантам венгерскіх гусар.

У 1918 годзе Венгрыя была абвешчана рэспублікай і выйшла з вайны. Першым яе прэзідэнтам стаў стрыечны брат Дзьюлы — Міхай Караі. Пасля стварэння ў 1919 годзе Венгерскай Савецкай Рэспублікі граф Караі паспрабаваў сфарміраваць антысавецкі ўрад у камітаце Арад, які часткова размяшчаўся ў Трансільваніі, і «навёў масты» з Антыбальшавіцкім Камітэтам Іштвана Бетлена ў Вене. У маі 1919 года Арад акупавалі румынскія войскі. Дзьюла Караі і частка яго міністраў былі інтэрнаваны, а па выхадзе на свабоду перабраліся ў Сегед. Дзякуючы Караі, Сегед стаў адным з галоўных цэнтраў барацьбы з ВСР; на пасаду ваеннага міністра быў запрошаны адмірал Міклаш Хорці, які ў кароткія тэрміны сфарміраваў Нацыянальную армію. Хорці і Караі сталі сябрамі.

У маі-ліпені 1919 года Дзьюла Караі быў прэм’ер-міністрам альтэрнатыўнага ўрада. У 1920-я гады Караі часова адышоў ад палітыкі і займаўся сельскай гаспадаркай на паўночным усходзе Венгрыі — у камітатах Сабальч[en] і Сатмар[en]. У 1927 годзе стаў членам адноўленай годам раней Палаты магнатаў.

Новы этап дзяржаўнай кар’еры Караі быў звязаны з Вялікай дэпрэсіяй, якая цяжка адбілася на эканоміцы краіны. У 1930—31 гадах Дзьюла Караі быў міністрам замежных спраў у кабінеце Іштвана Бетлена і ў сакавіку 1931 года наведаў з афіцыйным візітам Італію, вёў перамовы з Беніта Мусаліні. У жніўні 1931 года Бетлен сышоў у адстаўку, і Міклаш Хорці прызначыў Караі новым прэм’ер-міністрам.

Пасля таго, як 13 верасня 1931 года маньяк Сільвестр Матушка арганізаваў сход з рэек Венскага экспрэса з віядука каля Будапешта, Караі ўвёў ваеннае становішча, абвінаваціў у катастрофе камуністаў і пачаў кампанію па барацьбе з апазіцыяй. У ліпені 1932 года быў раскрыты ЦК Венгерскай камуністычнай партыі. Пасля арышту яго членаў быў праведзены паказальны працэс, і двое лідараў ВКП — Імрэ Шалаі і Шандар Фюрст — былі пакараны смерцю, а Камуністычная партыя была яшчэ больш саслаблена.

Імкнучыся стабілізаваць фінансавае становішча краіны, Караі пайшоў на скарачэнне дзяржаўных расходаў (былі зніжаны расходы на сацыяльнае страхаванне і зарплаты дзяржслужачым) і павелічэнне падаткаў. Тым часам, у 1932 годзе беспрацоўе складала 60 % сярод прамысловых і сельскагаспадарчых рабочых, а сітуацыя ў эканоміцы заставалася цяжкай. Усе гэтыя меры прадвызначылі непапулярнасць Караі, і ў верасні 1932 года ён сышоў у адстаўку.

Пасля Караі практычна сышоў з вялікай палітыкі. У 1936 годзе быў прызначаны тайным саветнікам. У гады Другой сусветнай вайны Дзьюла Караі падтрымліваў палітычную лінію Міклаша Калаі. Сканаў граф Дзьюла Караі ў 1947 годзе ў Будапешце.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Всемирная история. В 10 тт. — Т. 9. — М. 1962. — С. 216.
3. ↑  Всемирная история. В 10 тт. — Т. 9. — М. 1962. — С. 215.

Спасылкі
--------


| ⛭≛ Сцяг Венгрыі Прэм’ер-міністры Венгрыі |
| --- |
| Венгерская рэвалюцыя 1848 года | Лаяш Бацьяні ·  Адам Рэчэі ·  Лаяш Кошут ·  Берталан Семерэ |  |
| Каралеўства Венгрыя у складзе Аўстра-Венгрыі | Дзьюла Андрашы ·  Меньхерт Лоньяі ·  Ёжэф Славі ·  Іштван Біта ·  Бела Венкхейм ·  Кальман Ціса ·  Дзьюла Сапары ·  Шандар Векерле ·  Дэзё Банфі ·  Кальман Сель ·  Карай Куэн-Хедэрвары ·  Іштван Ціса ·  Геза Феервары ·  Шандар Векерле ·  Карай Куэн-Хедэрвары ·  Ласла Лукач ·  Іштван Ціса ·  Морыц Эстэрхазі ·  Шандар Векерле ·  Янаш Хадзік |
| Венгерская Народная Рэспубліка | Міхай Караі ·  Дэнеш Берынкеі |
| Венгерская Савецкая Рэспубліка | Шандар Гарбаі ·  Дзьюла Пейдль |
| Контррэвалюцыйныя ўрады | Дзьюла Караі ·  Дэжо Патанцьюш-Абрахам |
| Румынская акупацыя | Іштван Фрыдрых ·  Карай Хусар |
| Каралеўства Венгрыя (1920—1944) | Шандар Шыманьі-Шэмадам ·  Пал Тэлекі ·  Іштван Бетлен ·  Іштван Ракаўскі ·  Дзьюла Караі ·  Дзьюла Гёмбёш ·  Кальман Дараньі ·  Бела Імрэдзі ·  Пал Тэлекі ·  Ферэнц Керэстэш-Фішэр ·  Ласла Бардашы ·  Ферэнц Керэстэш-Фішэр ·  Міклаш Калаі ·  Дзёмэ Стояі ·  Геза Лакаташ |
| Венгерская дзяржава | Ферэнц Салашы |
| Часовы ўрад савецкай акупацыі (1944—1946) | Бела Міклаш ·  Золтан Тылдзі |
| Другая Венгерская Рэспубліка | Ферэнц Надзь ·  Лаяш Дзіньеш ·  Іштван Добі |
| Венгерская Народная Рэспубліка | Іштван Добі ·  Мацьяш Ракашы ·  Імрэ Надзь ·  Андраш Хегедзюш ·  Імрэ Надзь ·  Янаш Кадар ·  Ферэнц Мюніх ·  Янаш Кадар ·  Дзьюла Калаі ·  Енё Фок ·  Дзьёрдзь Лазар ·  Карай Грос ·  Міклаш Немет |
| Венгрыя (з 1989 года) | Міклаш Немет ·  Ёжэф Антал ·  Петэр Бораш ·  Дзьюла Хорн ·  Віктар Орбан ·  Петэр Медзьешы ·  Ферэнц Дзьюрчань ·  Гордан Байнаі ·  Віктар Орбан |
| Партал:Палітыка — Венгрыя |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Geni.com · Rodovid · Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1090808259 · LCCN: no2018022404 · VIAF: 351145857867923020630 |