**Бле́да** (грэч. Βλήδας, лац.: Bleda, пам. каля 445) — правадыр гунаў у 434—444 гг. брат і суправіцель Атылы.

Біяграфія
---------

### Паходжанне

Бацька Бледы Мундзук быў з царскага роду гунаў, а браты Мундзука — Октар (або Оптар) і Руа (або Роас, Руга, Ругіла) — былі правадырамі ў гунаў. Пра Мундзука больш нічога не вядома, акрамя таго, што ён быў бацькам Бледы і знакамітага правадыра гунаў Атылы.

Візантыйскі дыпламат і гісторык Прыск паведамляў пра біскупа арыянскай веры (верагодна, германца) з такім імем, пасланым візантыйскім імператарам Маркіянам каля 456 года да караля вандалаў Гейзерыха для перамоў. Пракоп згадвае гота Бледу ў войску Тотылы. Аднак Іардан адзначаў, што варвары лёгка запазычвалі імёны ў суседніх плямёнаў.

### Кіраванне

У 434 годзе пасля смерці Руа (Ругілы) яго пляменнікі Бледа і Атыла сталі правадырамі гунаў. Верагодна, Бледа быў старэйшым з братоў, бо «Гальская хроніка 452 года» пад 434 годам паведамляе толькі яго імя як спадчынніка Ругілы: «*Rugila Rex Chunorum, cum quo pax firmata, moritur, cui Bleda succedit.*»

Не захавалася сведчанняў пра тое, як менавіта браты дзялілі ўладу. Гісторык Джон Багнел Б'юры выказаў здагадку, што Бледа кіраваў на ўсходзе гунскіх уладанняў, у той час як Атыла ваяваў на захадзе. У той жа час у запісах Прыска браты ў перыяд сумеснага кіравання прымалі рашэнні і ўдзельнічалі ў перамовах з Рымскай імперыяй сумесна.

У 441—442 гг. гуны пад кіраўніцтвам Атылы і Бледы захапілі большую частку візантыйскай правінцыі Ілірык (суч. Сербія). Візантыйскі палкаводзец Аспар узначальваў войскі імперыі ў Фракіі, яго блазан Зеркан быў захоплены гунамі і здабыў новага гаспадара ў асобе Бледы. Фрагмент з незахаванай працы Прыска распавядае пра стаўленне Бледы да свайго блазна Зеркана, і гэты фрагмент утрымлівае найбольш поўную інфармацыю, якая дайшла да нашага часу, пра асобу самога Бледы.

Бледа любіў Зеркана, хоць Атыла цярпець не мог выгляду карліка з дэфармаванымі нагамі. Калі Зеркан збег разам з іншымі палоннымі, Бледа загадаў шукаць толькі яго. Зеркана прывялі назад у ланцугах, але, толькі ўбачыўшы яго, Бледа засмяяўся і прабачыў улюбёнца, а потым падарыў яму ў якасці жонкі знатную жанчыну.

У 444 годзе па хроніцы сучасніка падзей Праспера Аквітанскага Атыла забіў брата: «*Атыла, цар гунаў, Бледу, брата свайго і паплечніка па царстве, забіў і яго народы вымусіў сабе падпарадкоўвацца*».
Пазнейшы храніст 2-й паловы VI стагоддзя Марцэлін Коміт датуе гібель Бледы 445 годам, а «Гальская хроніка 452 года» змяшчае гэту падзею пад 446 годам.

Бледа ў эпасе
-------------

* Бледа стаў адным з герояў германскай сагі «Песня пра Нібелунгаў», складзенай у XII стагоддзі. Ён дзейнічае пад імем *Бледэль*: «*Высакародны Бледэль, што Этцэлю [Атыле] быў брат*». У гераічнай сазе Бледэль гіне ў баі ад мяча бургундаў.
* Бледа таксама стаў вядомым героем у венгерскай літаратуры пад імем *Буда*. У першых венгерскіх хроніках XIII стагоддзя Атылу зрабілі родапачынальнікам венгерскіх каралёў, але і да гэтага ў сярэднявечнай гістарыяграфіі венграў атаясамлялі з гунамі, абапіраючыся на фанетычнае падабенства этнонімаў у лацінскай мове. У XIX стагоддзі венгерскі паэт Арань Янаш (Arany János) напісаў паэму «Смерць караля Буды», у якой Буда заснаваў аднайменны горад Буда (раён суч. Будапешта) і вылучыў у кіраванне палову свайго каралеўства малодшаму брату Атыле. Аднак сварка паміж жонкай Атылы Ільдыкай і жонкай Буды Гынгівер скончылася тым, што Атыла забіў Буду, захапіўшы ўсю ўладу ў гунскім каралеўстве.

Зноскі
------

1. ↑  Транскрыпцыя паводле Прыска.
2. ↑  Бледа // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
3. ↑  Іардан («Гетыка», 180): «*Гэты самы Атыла быў народжаны ад Мундзука [Mundzuco], якому даводзіліся братамі Октар і Роас; як распавядаюць, яны трымалі ўладу да Атылы.*».
4. ↑  Прыск у перакладзе Дэстуніса, фр. 18
5. ↑  Пракоп, «Вайна з готамі», 3.5
6. ↑   Іардан («Гетыка», 58): «*Бо ўсе ведаюць і зважалі, наколькі ў звычаі ў плямёнаў пераймаць па большай частцы імёны: […] у сарматаў — германскія. Готы ж пераважна запазычваюць імёны гунскія*.»
7. ↑  Марцэлін Коміт (442 г.): «*Bleda et Attila, fratres, multarumque gentium reges, Illyricum Thraciamque depopulati sunt.*».
8. ↑  Суда, zeta, 29. Таксама Priscus fr.11 FHG (4.96).
9. ↑  Праспер Аквітанскі (444 г.): «*Attila rex Chunorum Bledam fratrem et consortem in regno suum perimit eiusque populos sibi parere compellit.*»
10. ↑  Gyongyver — дахрысціянскае венгерскае імя

Гл. таксама
-----------

* Спіс кіраўнікоў гунаў
* Імперыя гунаў
* Вялікае перасяленне народаў

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бледа