Асноўны артыкул: **Ваенныя злачынствы падчас Тыграйскага канфлікту**
**Расследаванне ЭКПЧ і УВКПЧ па Тыграі** (англ.: EHRC–OHCRC Tigray investigation) — сумеснае расследаванне Эфіопскай камісіі па правах чалавека (ЭКПЧ) і Упраўлення Вярхоўнага камісара ААН па правах чалавека (УВКПЧ) выпадкаў парушэнняў правоў чалавека ў ходзе Тыграйскага канфлікту, які ўспыхнуў у лістападзе 2020 года. Мерапрыемствы па разглядзе злачынстваў пачаліся ў сакавіку 2021 года.

Гісторыя
--------

У сакавіку 2021 года Вярхоўны камісар ААН па правах чалавека Мішэль Бачэлет заявіла, што УВКПЧ з урадавай камісіяй па правах чалавека Эфіопіі дамовіліся правесці сумеснае расследаванне парушэнняў правоў чалавека ў зоне Тыграйскага канфлікту. Як адзначалася ў ААН, яны будуць разглядаць *«парушэнні правоў чалавека, учыненыя ўсімі бакамі ў кантэксце канфлікту ў Тыграі»*. УВКПЧ заявіла, што яно і ЭКПЧ падтрымліваюць пастаяннае партнёрства і падзяляюць мэты адказнасці за выкананне правоў чалавека. Першапачатковы этап расследавання быў запланаваны на трохмесячны перыяд.

У маі УВКПЧ і ЭКПЧ падпісалі пагадненне, у якім падрабязна апісаны *«геаграфічны ахоп, пытанні расследавання і механізмы ўзаемадзеяння»*. Кожная з дзвюх камісій адабрала па шэсць чалавек для стварэння каманды з дванаццаці следчых. Былі таксама прызначаны супрацоўнікі па прававых пытаннях, гендэрных пытаннях, пытаннях бяспекі і перакладчыкі. Даніэль Бекэле, кіраўнік ЭКПЧ, заявіў, што яны не атрымоўвалі паведамленняў ад Афрыканскай камісіі па правах чалавека і народаў (АКПЧН) аб магчымым супрацоўніцтве ў расследаванні.

Справаздача
-----------

Сумесная следчая група апублікавала сваю поўную справаздачу на 156 старонках 3 лістапада 2021 года, уключаючы 6-старонкавае рэзюмэ. Былі апісаны метады, прававая аснова, кантэкст, падрабязныя высновы, абмеркаванне механізмаў падсправаздачнасці і рэкамендацый. У якасці дадаткаў уключаны запыты да ўрада Эрытрэі, паўстанцаў і ўрада рэгіёну Амхара з просьбай даць адказы на высновы расследавання, а таксама 22-старонкавы адказ федэральнага ўрада Эфіопіі. У справаздачы рэкамендуецца правесці поўнамаштабнае міжнароднае расследаванне, каб *«выявіць характар і маштабы злоўжыванняў, а таксама вінаватых у самых цяжкіх злачынствах»*.

Крытыка
-------

Як пісала The Guardian, многія тыграйскія дзеячы негатыўна ўспрынялі ўдзел ЭКПЧ у расследаванні.

Гебрэкірос Тэмарэ Гетачу ў артыкуле для Ethiopia Insight сцвярджаў, што мелася структурная прадузятасць: тыграйцы дэ-факта выключаны з Палаты народных прадстаўнікоў, перад якой ЭКПЧ падсправаздачна па законе. Ён раскрытыкаваў папярэднюю справаздачу камісіі аб разні ў Май Кадра за прадстаўленне *«этнічных амхара ў якасці адзіных ахвяр»*, а таксама чатырохмесячную затрымку паміж разнёй у Аксуме і папярэдняй справаздачай па дадзеных падзеях. Гебрэкірос акцэнтаваў увагу на адсутнасць адказнасці вінаватых у справаздачы ЭКПЧ аб сексуальным гвалце падчас Тыграйскага канфлікту. Ён таксама сцвярджаў, што расследаванне будзе неэфектыўным з-за недаверу тыграйцаў да любых дзяржаўных камісій.

У чэрвені Дэбрэцыан Гебрэмікаэль, абраны кіраўнік Тыграя і лідар паўстанцкага руху, адхіліў расследаванне, заявіўшы: *«Цалкам відавочна, што яно неаб’ектыўнае»*.

Зноскі
------

1. 1 2  U.N. rights chief agrees to Ethiopia request for joint Tigray inquiry **(нявызн.)** (18 сакавіка 2021).
2. 1 2  Ethiopia: The Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights and the Ethiopian Human Rights Commission to conduct a joint investigation with a view to a credible accountability process **(нявызн.)**. *OHCRC* (25 сакавіка 2021). Архівавана з першакрыніцы 4 ліпеня 2021. Праверана 5 ліпеня 2021.
3. 1 2  Joint team to start investigation in Tigray **(нявызн.)** (15 мая 2021).
4. ↑  Probe announced into alleged Tigray rights violations: UN rights office **(нявызн.)**. *United Nations* (25 сакавіка 2021). Архівавана з першакрыніцы 4 ліпеня 2021. Праверана 5 ліпеня 2021.
5. ↑  Report of the EHRC/OHCHR Joint Investigation into Alleged Violations of International Human Rights, Humanitarian and Refugee Law Committed by all Parties to the Conflict in the Tigray Region of the Federal Democratic Republic of Ethiopia **(нявызн.)**. *Ethiopian Human Rights Commission, Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights* (3 лістапада 2021). Архівавана з першакрыніцы 3 лістапада 2021. Праверана 3 лістапада 2021.
6. ↑  International Investigation Needed into Abuses in Ethiopia – Joint Report Calls for Further Accountability in Widening Tigray Conflict **(нявызн.)**. *Human Rights Watch* (4 лістапада 2021). Архівавана з першакрыніцы 5 лістапада 2021. Праверана 5 лістапада 2021.
7. ↑  Ethiopia's human rights chief as war rages in Tigray: 'we get accused by all ethnic groups' **(нявызн.)** (2 чэрвеня 2021).
8. ↑  Justice will not be served by a joint Ethiopian-UN inquiry into Tigray atrocities **(нявызн.)** (12 красавіка 2021).
9. ↑  'I Didn't Expect to Make It Back Alive': An Interview With Tigray's Leader **(нявызн.)** (3 ліпеня 2021).

| ⛭Вайна ў Тыграі |
| --- |
| частка грамадзянскага канфлікту ў Эфіопіі |
| Храналогія | 

|  |  |
| --- | --- |
| 2020 | 
* Напады на базы УС Эфіопіі
* Разня ў Хамеры
* Разня ў Май Кадра
* Баі за Хамеру
* Заламбеская разня
* Ракетны ўдар па Асмэры
* Баі за Мэкэле
* Бамбардзіроўка Вукро
* Разня ў лагеры «Хітсат»
* Масавыя забойствы ў Адыграце
* Масавыя забойствы ў Хаўзэне
* Масавыя забойствы ў Вукро
* Абстрэл Мэкэле
* Разня ў Дэнгелат
* Разня ў Года
* Масавыя забойствы ў Хагерэ Селам
* Масавае забойства ў царкве Марыям Цыён

 |
| 2021 | 
* Разня ў Бора
* Разня ў Дэбано
* Разня ў Махберэ Дэго
* Разня ў Кола Тэмбіен
* Разня ў Замры
* Разня ў Фінарве
* Разня ў Гіра Арас
* Разня ў Гуху
* Аперацыя «Алула»
* Авіяўдар па Тагозе
* «Апошняе наступленне»
* Авіяўдары па Мэкэле
* Авіяўдар па Агбе
* Інцыдэнт у Дэсэ
* Сумеснае наступленне САТ і ВАА

 |
| 2022 | 
* Авіяўдар па Дэдэбіту
* Баі за Шырэ
* Прэторскае мірнае пагадненне

 |
| Іншае | 
* Рэгіянальныя выбары ў Тыграі
* Эфіопа-суданскія сутыкненні
* Мірны працэс
* Удзел Эрытрэі

 |

 |
| Бакі | 
* Узброеныя сілы Эфіопіі
* Узброеныя сілы Эрытрэі
* Пераходны ўрад Тыграя
* Фано
* Народны фронт вызвалення Тыграя
* Сілы абароны Тыграя
* Аб’яднаны фронт эфіопскіх федэралісцкіх і канфедэралісцкіх сіл

 |
| Постаці | 

|  |  |
| --- | --- |
| Урад | 
* Абій Ахмед Алі
* Сахле-Ворк Зеўдэ
* Кенеа Ядэта
* Берхану Джула
* Мулу Нега
* Аданах Абібі
* Абрахам Белай
* Ісаяс Афеворкі
* Філіпас Вальдэяханэс
* Себхат Эфрэм

 |
| Паўстанцы | 
* Дэбрэцыан Гебрэмікаэль
* Фетлворк Гебрэгзіабхер
* Тадэс Верадэ Тэсфай
* Гетачу Рэда
* Себхат Нега
* Абай Велду
* Сеюм Месфін
* Абай Цэхае
* Керыя Ібрагім
* Цадкан Гебрэтэнсэй

 |

 |
| Ваенныя злачынствы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Выпадкі | 
* Масавыя забойствы
* Дэпартацыя эрытрэйцаў
* Сексуальны гвалт

 |
| Праваабаронцы | 
* УВКПЧ
* АКПЧН
* ЭКПЧ
* КРНС
* ЭСПЧ
* АПЧЭ
* Ікана
* Себ Хідры

 |
| Расследаванні | 
* ЭКПЧ і УВКПЧ
* АКПЧН
* МЭКПЧЭ

 |

 |
| Ахвяры | 
* Людскія страты
* Голад
* Цэнтр прыёма бежанцаў «Хамдаят»
* Замежныя наступствы

 |