recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Шорты
**Шорты** (англ.: shorts ад англ.: short — «кароткі») — разнавіднасць скарочанага адзення для ног.

Шорты могуць служыць у якасці элемента спартыўнага адзення, пляжнага адзення, адзення для адпачынку, дэталлю ўніформы, а таксама часткай нацыянальнага касцюма.

У цяперашні час шорты з'яўляюцца дэталлю адзення для ўсіх узроставых катэгорый.

Класіфікацыя
------------

  

У адрозненне ад іншых моў, у рускай мове не прынята называць падоўжаныя трусы шортамі. Класіфікацыя шорт у шырокім значэнні гэтага слова адбываецца, у асноўным, па даўжыні.

* Міні-шорты (англ.: hot pants) — самыя кароткія шорты, цалкам адкрываюць сцёгны.
* Класічныя шорты — якія адкрываюць сцёгны на 1/2 або 2/3.
* Бярмуды — строгія шорты ледзь вышэй каленяў, выкананыя з строгіх шчыльных матэрыялаў.

Гл. таксама
-----------

* Ледэрхозен — скураныя шорты.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh99004572 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пісарчык.
**Алесь Пісарык** , сапр. **Аляксандр Уладзіміравіч Пісарчык** (нар. 9 красавіка 1954, в. Дукора Пухавіцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі паэт.

Біяграфія
---------

У 1973 годзе скончыў Дукорскую школу. Пасля службы ў арміі, з 1975 года, працаваў у газеце «Чырвоная змена». Вучыўся ў Мінскім кааператыўным тэхнікуме і на філфаку Белдзяржуніверсітэта. Доўгі час працаваў на Мінскім трактарным заводзе ў ліцейным цэху нумар два.

Творчасць
---------

Дэбютаваў сатырычнымі вершамі ў раённай газеце «Сцяг працы» (Мар’іна Горка), тады ж, каб не выкрылі пакрыўджаныя на гумар аднавяскоўцы, узяў псеўданім Алесь Пісарык. Падчас працы у газеце «Чырвоная змена», пачалося супрацоўніцтва А. Пісарчыка з Пятром Біталём, Валянцінай Русакевіч, Міхасём Курылам, Віктарам Шніпам.

Віктар Гардзей у прадмове да зборніка А. Пісарыка «Пакуль гарыць мая зара» піша: *«Зборнік мае тры раздзелы: першы — гэта ўвогуле шчырая сыноўняя споведзь А. Пісарыка перад роднай Беларуссю, другі прысвечаны бацькам, усім добрым і прыветным беларусам, трэці і, можа, ці не самы хвалюючы раздзел — то моцны, сканцэнтраваны, вялікім пачуццём паэтычны сказ пра пяшчотнае каханне».*

Піша нарысы. Член Саюза пісьменнікаў Беларусі з 1991 года.

Бібліяграфія
------------

* Цвырк на дроце : гумарыстычныя замалёўкі / Алесь Пісарык. ― Мінск, 2011.
* Кніга «Пакуль гарыць мая зара». — Тэхналогія, 1995. — 168 с. — тыраж 5000.
* Кніга паэзіі «Ліставір».
* Кніга «Белы май».
* Кніга «Дажджы яравыя».
* Кніга «Ноч дзявочай касы».
* Кніга «Журба вяргіні».
* Кніга «Весна любви».
* Кніга «Откровение незабудки».

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* *Саломка Н.* Тут пішацца добра… // Працоўная Слава, 6.11.2011, 16:59
* *Завадская И.* Читайте белорусское // Советская Белоруссия, 23.07.2002.
* Знаменитые выпускники Архівавана 4 верасня 2017. //  Архівавана 28 красавіка 2017.
**Віржынí Шыманéц** (часам Шыманек; фр.: Virginie Symaniec; 25 снежня 1968, Мезон-Лафіт, Францыя) — французская даследчыца беларускага тэатра, лінгвістка, гісторык і выдавец беларускага паходжання. Пісьменніца і перакладчыца з беларускай на французскую мову.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў 1968 годзе ў Францыі ў сям’і Лявона Шыманца і Мары-Франс Сіро. Пляменніца Івонкі Сурвілы. Бацька Лявон Шыманец узначальваў арганізацыю беларусаў Францыі «Хаўрус», з’яўляючыся паслом інтарэсаў беларускай нацыі ў Францыі.

Віржыні Шыманец — доктарка тэатральных даследаванняў (Інстытут тэатральных даследаванняў, Парыж, 2000). Спецыялістка па культурных адносінах і па культурнай палітыцы Беларусі. Габілітаваная доктарка (Парыж, EHESS, 2010).

Дзейнасць
---------

З 1996 года на працягу 10 гадоў узначальвала парыжскую асацыяцыю «Les Perspectives biélorussiennes» (*Беларускія перспектывы*). Працавала ў выдавецтве L’Harmattan, у якім кіравала серыяй, прысвечанай Беларусі. У 2011 годзе заснавала выдавецтва «Le Ver à Soie» (*Шаўкапрад*) у Парыжы. Перакладае з беларускай і з рускай моў. З беларускай мовы пераклала п’есу «Тутэйшыя» Янкі Купалы. Пад кіраўніцтвам В. Шыманец у супрацы з А. Лапатнёвай быў перакладзены на французскую мову раман А. Бахарэвіча «Дзеці Аліндаркі». Гэта першы ў гісторыі раман, перакладзены на французскую непасрэдна з беларускай мовы.

Піша не толькі навуковыя тэксты і кнігі, а таксама прозу. У 2019 годзе дэбютавала як пісьменніца з кнігай «Barnum» (*Ятка*).

Бібліяграфія
------------

* Virginie Symaniec, Alexandra Goujon, Parlons biélorussien: Langue et culture, L’Harmattan, 1997.
* Virginie Symaniec, Le Théâtre en Biélorussie (fin du XIXème siècle — années 1920), L’Harmattan, 2003.
* Virginie Symaniec, Mikola Piniguine. Mises en scène d’un exil, L’Harmattan, 2003.
* Virginie Symaniec, Jean-Charles Lallemand, Biélorussie: Mécanique d’une dictature, Les Petits Matins, 2007.
* Virginie Symaniec, La Construction idéologique slave orientale: Langues, races et nations dans la Russie du XIXème siècle, PÉTRA, 2012.
* Virginie Symaniec, Barnum, Signes et Balises, 2019.

Зноскі
------

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011. Праверана 31 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
2. ↑
3. ↑  Лявону Шыманцу — 70 гадоў, Радыё Свабода, 9 мая 2007
4. ↑  BnF Data
5. ↑  Парыжанка Віржыні Шыманец — пра свой беларускі лёс, Радыё Свабода, 18 чэрвеня 2014
6. ↑  [ Les gens d’ici
scènes tragi-comiques en quatre actes de Janka Kupala]
7. ↑  Як «Дзеці Аліндаркі» загаварылі па-французску, Радыё Свабода, 17 лістапада 2018
8. ↑  «Barnum», de Virginie Symaniec (France)
9. ↑  Virginie Symaniec, Babelio.com

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 13203590t · ISNI: 0000 0000 4572 8506 · LCCN: n2003034553 · SUDOC: 057535450 · VIAF: 19822149 |
**Алесь Юркойць** (23 жніўня 1971, Варняны, Астравецкі раён) — беларускі краязнаўца і грамадскі дзяяч.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзіўся на Астравеччыне. Скончыў геаграфічны факультэт БДУ (1993).

Алесь Юркойць вядомы як адзін з рухавікоў беларускага нацыянальнага жыцця ў рэгіёне, стварыў краязнаўчае таварыства «Вільняр». Усталяваў памятныя камяні і шыльды паэтам Казіміру Сваяку ў Вільні і Янку Быліну ў Клюшчанах; адкрыў музей братоў Стаповічаў у вёсцы Барані; арганізаваў міжнародныя пленэры жывапісцаў і скульптараў, паэтычны слэм; правёў шмат лекцый, кніжных прэеэнтацый, вандровак і экскурсій; паставіў помнік у вёсцы Слабодка да юбілею паўстання Кастуся Каліноўскага; адшукаў 20-ы пункт Дугі Струвэ; арганізаваў «Касінерскі фэст».

Амаль 20 гадоў адпрацаваў інспектарам на Ашмянскай мытні. З жонкай Ганнай гадавалі трох дзетак.

Вясной 2015 году былі затрыманыя больш за паўсотні супрацоўнікаў пункту пропуску «Каменны Лог». Супраць мытнікаў завялі пяць крымінальных спраў за спрыянне ў «кантрабандзе кветак». Віны не прызнаў, у верасні 2017 Алеся Юркойця асудзілі на 7 гадоў. Яму і судоваму працэсу ашмянскіх мытнікаў прысвечаная кніга Сяргея Дубаўца «Тантамарэскі» (2019).

24 сакавіка 2021 пасля 6-гадовага зняволення Алесь Юркойць выйшаў на волю.

Зноскі
------

1. ↑  novychas.by
2. ↑  svaboda.org

Літаратура
----------

* *Дубавец С.* Тантамарэскі. Гісторыя аднаго працэсу. (Бібліятэка Свабоды. ХХІ стагодзьдзе). — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2019. — 356 с.: іл. ISBN 978-0-929849-52-2
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жураўскі.

**Караль Жураўскі** (1903 — 1994, Урацлаўскае ваяводства, Польшча) — рымска-каталіцкі святар, краязнавец.

Біяграфія
---------

Перад 2-й сусветнай вайной быў святаром у мястэчку Крошын. Збіраў успаміны і дакументы пра паэта з Крошына П. Багрыма, зрабіў фотакопіі адпаведных дакументаў. Падрыхтаваў рукапіс па гісторыі мястэчка.

Арыштаваны савецкімі ўладамі ў 1940 годзе. Пасля вайны пасяліўся ў Польшчы. У 1988 годзе даслаў у Інстытут літаратуры АН БССР захаваныя ім матэрыялы пра П. Багрыма і свой рукапіс пра гісторыю сям'і паэта.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
	+ Янушкевіч Я. «Зайграй, зайграй, хлопча малы…» // Культура. 1992, 26 кастр.;
	+ Янушкевіч Я. «Ледзьве здымкі ўратаваў…» // ЛіМ. 1988, 4 ліст.;
	+ Янушкевіч Я. За архіўным парогам. Мн. 2002;
	+ Паўлюк Багрым. — Мн. 1994.
**Пханган**  — востраў у Сіямскім заліве, адносіцца да правінцыі Суратхані, Тайланд. Шырока вядомы дзякуючы штомесячнай вечарынцы «Full Moon Party». Папулярны ў бэкпэкераў і сучасных хіпі. Пангхан з’яўляецца часткай архіпелага Самуй, да якога адносяцца яшчэ два буйных выстрава Самуй і Тау, а таксама мноства больш дробных выспаў.

На востраве пераважае гарыстая мясцовасць, большая частка якой пакрыта трапічнымі лясамі. Ёсць некалькі невялікіх вадаспадаў. Частка вострава выкарыстоўваецца пад сельскую гаспадарку і какосавыя плантацыі. Берагі пераважна скалістыя, але ёсць бухты і пясчаныя пляжы.

Плошча — 125 км². Прыкладны перыметр вострава 40 км. Найвышэйшы пункт — гара Кхао Ра, 630 метраў. Адлегласць да мацерыка — каля 55 км. Бліжэйшыя астравы/адлегласць — Самуй (15 км), Тау (35 км). Галоўны горад — Тангсала.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15). — карта Тайланда
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бахар.
**Міхась Бахар** (17 кастрычніка 1929, в. Сцюдзёнка, Вілейскі раён, Мінская вобласць — 11 лютага 2007, Саўт-Рывер, Нью-Джэрсі, ЗША) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч у ЗША.

Біяграфія
---------

Летам 1944 г. разам з бацькамі выехаў на эміграцыю. Пасля капітуляцыі Германіі апынуліся ў французскай акупацыйнай зоне Германіі. Вучыўся ў расійскай гімназіі ў Штутгарце. У ЗША з 1951 года. Напачатку паводле кантракту Бахары працавалі ў штаце Місісіпі на фермерскай гаспадарцы. У Місісіпі Міхась скончыў універсітэт з дыпломам інжынера-электрыка (1959 г.). Пазней сям'я Бахараў пераехала ў Ёнкерс (штат Нью-Ёрк), а Міхась пасля шлюбу з Любоўю Урыўскай у 1961 годзе пераехаў у Саўт-Рывер. Браў актыўны ўдзел у грамадскім жыцці, быў членам рэдкалегіі часопіса «Беларуская моладзь», належаў да Беларускага кангрэсавага камітэту Амерыкі (БККА) (у 1980-я г. віцэ-старшыня), парафіі Св. Еўфрасінні Полацкай, узначальваў Беларуска-амерыканскі культурны цэнтр. Дзякуючы яго старанню саўт-рыверская грамада атрымала ў канцы 1960-х г. за мінімальную плату зямельны ўчастак пад пабудову новай царквы і Грамадскага цэнтру. Быў скарбнікам акруговай арганізацыі Рэспубліканскай партыі, належаў да Амерыканскай асацыяцыі інжынераў-электрыкаў. Пахаваны на беларускіх могілках у Саўт-Рыверы.

Працы
-----

* Бахар, М. Мастацкая выстаўка / М.Бахар // Беларуская думка. — 1994. — № 39. — С. 30 — 31.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Гардзіенка, А. Беларускі кангрэсавы камітэт Амэрыкі (БККА) / Алег Гардзіенка. — Смаленск: [б.в.], 2009. — 428 с. [12] с. іл. — (БІНІМ; Бібліятэка Бацькаўшчыны, Кніга 16). — С. 395—396.
* М. С. [Сенька, Міхась]. С.п. Міхась Бахар (17.10.1929 — 11.2.2007) / М. С. // Беларуская думка. — 2007. — № 58. — Чэрвень. — С. 42.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Грабоўскі.
**Караль Рафал Грабоўскі** (польск.: Karol Rafał Grabowski; 23 студзеня 1778 — 29 лістапада 1857) — дзяржаўны служачы, памешчык.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Грабоўскіх герба «Даленга». Сын Феліцыяна Грабоўскага, пружанскага павятовага маршалка (1795—1798).

Падкаморы пружанскі, пружанскі апеляцыйны суддзя (1826), лідскі апеляцыйны суддзя (1837).

Уласнік маёнтка Планты. У 1826 г. купіў невядома ў каго Вялікае Мажейкава.

Магіла на касцёльным двары ў Ішчалне
Пахаваны каля касцела ў в. Ішчална, на магіле пастаўлены высокі гранітны абеліск.

Ад Караля Рафаіла Грабоўскага маёнтак перашоў да ягонага сына Станіслава, які ня маючы сваіх нашчадкаў, перадаў маёнтак сваім сестрам — Тэадозіі Аскерка і Францішцы Верашчака. У выніку сямейнай дамовы 1923 г. дзядзінец у 6000 га. быў падзелены між Аскеркамі і Верашчакамі ў прапорцыі 15/36 да 21/36. Вялікае Мажэйкава заступілі Верашчакі.

Дзеці
-----

У шлюбе з Касыльдай з Цяльшэўскіх (1818—1892) меў дзяцей:

* Станіслаў (каля 1840—1917). Не пакінуў нашчадкаў
* Тэадозія (каля 1840—1884), у шлюбе з Аляксандрам Аскеркам (1830—1911);
* Касыльда (нар. каля 1840), у шлюбе з Сымонам Скірмунтам (1835—1902);
* Францішка (нар. каля 1840), у шлюбе з Стэфанам Каралем Верашчакам (1841—1923);
* Марыя (нар. каля 1840), у шлюбе з Баляславам Скарбак-Важынскім.

Зноскі
------

1. 1 2  надмагілле<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q203443'></a>
2. 1 2 3 4  Гісторыя Вялікага Мажэйкава
3. ↑  Андрэй Раствароўскі. Зямля, якой ужо не ўбачыш. Фрагменты ўспамінаў


| ?Караль Рафал Грабоўскі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Караль-Рафал Грабоўскі |  | Феліцыян Грабоўскі[d] |  | Францішак Аляксандр Грабоўскі[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
Статуя Лінкальна ўнутры мемарыяла
**Мемарыял Лінкальна** размешчаны на Нацыянальнай алеі ў цэнтры Вашынгтона. Быў пабудаваны ў гонар шаснаццатага прэзідэнта ЗША Абрахама Лінкальна. Яго прэзідэнцтва прыйшлося на гады Грамадзянскай вайны (1861-1865). Мемарыял, які ўзводзіўся ў 1914-1922, сімвалізуе веру Лінкальна ў тое, што ўсе людзі павінны быць свабодныя.

Кампазіцыйна будынак сімвалізуе Саюз. Па яго перыметру праходзяць 36 калон — менавіта столькі штатаў аб'ядналася да моманту смерці Лінкальна. Назвы 48 штатаў (а менавіта столькі іх было да 1922 года — моманту завяршэння будаўніцтва мемарыяла) выбітыя ўздоўж знешняй сцяны будынка. Таблічка з назвай двух апошніх штатаў, які далучыліся да ЗША - Аляскі і Гаваяў - знаходзіцца на падыходах да мемарыяла.

У памяшканні мемарыяла знаходзіцца статуя Лінкальна: сядзіць прэзідэнт звернуты тварам да мемарыяла Вашынгтона і Капітолія. Статуя Лінкальна 19 футаў (5.79 м.) у вышыню і важыць 175 тон. У памяшканні таксама знаходзяцца дзве велізарных каменных пліты: на адной выгравіраваны тэкст другога інаўгурацыйнага звароту Лінкальна, а на іншай - яго Геттисбергская речь  (руск.) (бел.. Два насценных роспіса алегарычна ўяўляюць прынцыпы свабоды, справядлівасці, еднасці, братэрства і дабрачыннасці.

Зноскі
------

1. ↑  Geographic Names Information System Праверана 15 лютага 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q136736'></a>
2. 1 2  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
3. 1 2 3  National Register Information System Праверана 31 кастрычніка 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6975244'></a>
4. 1 2 3 4 5 6  *Society of Architectural Historians* SAH Archipedia — Chicago, IL, [Charlottesville, Va.], London: Society of Architectural Historians, University of Virginia Press, 2012. — ISBN 978-0-8139-3348-1 Праверана 9 кастрычніка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2296906'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q7896540'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q97063049'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q123766'></a>
5. ↑   — Служба нацыянальных паркаў ЗША. Праверана 9 кастрычніка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q308439'></a>
6. 1 2 3  DC Historic Sites — DC Preservation League. Праверана 9 кастрычніка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q100414803'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q97159107'></a>
7. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мемарыял Лінкальна
* Мемарыял Лінкальна сайта Службы Нацыянальных паркаў
**Вярнідуб**, **Дубавік**, **Дуб-Дубавік**, **Дубіна**, **Лесавы** — персанаж усходнеславянскіх чарадзейных казак сюжэтнага тыпу, часовы памочнік галоўнага героя-асілка — Кацігарошка, Івашкі-Мядзведжага Вушка і інш. Казкі з вобразам Вярнідуба вядомыя ў беларускім фальклоры, таксама сустракаюцца ў рускім ды ўкраінскім фальклоры.

Вярнідуб у некаторых фізічных праявах саступаў асілку. Ён быў здольны выварочваць стогадовыя дубы з карэннем, размахваць імі, як голлем, і далёка перакідваць іх. У казках герой-асілак выпрабоўвае моц Вярнідуба, пасля залічвае яго ў сябры, і яны разам з іншымі народнымі волатамі змагаюцца супраць розных злых сіл і заваёўнікаў, у тым ліку і фантастычных — Змея, Кашчэя Бессмяротнага (Здыхліка Неўміручага), што выяўлялі сваёй дзейнасцю антычалавечыя злыя сілы.

Спасылкі
--------

* Вярнідуб
**Вярска** (эст.: Värska, выруск. *Verska*) — пасёлак у Эстоніі, у павеце Вырумаа. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам воласці Сетамаа. Адносіцца да нулка Тсятскі. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіў у склад павета Пылвамаа і быў адміністрацыйным цэнтрам воласці Вярска. Размешчаны на мяжы Эстоніі і Пячорскага раёна Пскоўскай вобласці РФ, на правым беразе дэльты ракі Мустоя. Па дадзеных перапісу насельніцтва 2011 года, у пасёлку пражывалі 443 чалавека, з іх 424 (95,7 %) — эстонцы.

Зноскі
------

1. ↑  Land Board — 1990. Праверана 21 лістапада 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5401570'></a>
2. ↑  Дэпартамент статыстыкі Эстоніі — 1991. Праверана 10 лістапада 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3738605'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q33102669'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55560439'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мельнік.
**Міхась Іванавіч Мельнік** (1949, Майсеевічы) — беларускі паэт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў вёсцы Майсеевічы Асіповіцкага раёна. Скончыў філалагічны факультэт Гродзенскага педагагічнага інстытута імя Я. Купалы.

Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь. Дэпутат Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў. З’яўляецца старшынёй Лідскай гарадской рады ТБМ.

Вершы друкаваліся ў розных перыядычных выданнях, гучалі па радыё і тэлебачанні.

Працуе выкладчыкам беларускай мовы і літаратуры Лідскага педагагічнага вучылішча.

Творы
-----

* Чабор П. Мельнік М. Скрыжаванне: Вершы. Мн.:МФ «Беларускі кнігазбор», 1996. ISBN 985-6138-01-7
**Міхась Капціловіч** (21 мая 1923 — ?) — дзеяч беларускага нацыянальнага супраціву, удзельнік падпольнага Саюза вызвалення Беларусі ў Навагрудку.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 21 мая 1923 у в. Равяцічы Любчанскай гміны Навагрудскага ваяводства, Польшча. Скончыў Наваградскую педнавучальню, працаваў настаўнікам.

У 1947 г. далучыўся да антысавецкай беларускай падпольнай арганізацыі «Саюз вызвалення Беларусі» (СВБ). Быў упаўнаважаным СВБ у Любчанскім раёне. Галоўнай цэллю арганізацыі было аддзяліць Беларусь ад СССР і ўтварыць незалежную дзяржаву. Арганізацыя базавалася на сістэме «троек», але належнай сістэмы канспірацыі не было. Пад канец мая 1947 года савецкія спецслужбы арыштавалі ў Баранавіцкім раёне 18 сяброў арганізацыі, якіх выдаў правакатар. У хуткім часе таксама было арыштаванае і кіраўніцтва арганізацыі. 30 жніўня 1947 г. ваенны суд прысудзіў дзеячаў арганізацыі на тэрмін ад 8 да 25 гадоў лагераў.

Міхась Капціловіч быў арыштаваны савецкімі карнымі органамі ў чэрвені (на Сёмуху) 1947 г. засуджаны на 10 гадоў лагераў і 5 гадоў пазбаўлення правоў. Пакаранне адбываў у турмах Баранавічаў і Мінску, спецлагеры № 2 на Інце Комі АССР, працаваў на вугальных шахтах. Вызвалены ў чэрвені 1956 г. і вярнуўся на Наваградчыну. Працаваў на прадпрыемствах Наваградку і жыў там да смерці. 

Не рэабілітаваны.

Зноскі
------

1. ↑   Біяграфія Міхася Капціловіча
2. ↑

Літаратура
----------

* Сяргей Ёрш, Саюз Вызваленьня Беларусі 1946—1947 гг. Слонім - Мінск 2005
* Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. ISBN 985-6374-07-3

Гл. таксама
-----------

* Саюз вызвалення Беларусі (1946—1947)
Урочышча на пач. XIII ст. Фрагмент карты-рэканструкцыі
**Угорскае ўрочышча** (укр.: Угорське урочище) — летапіснае ўрочышча ў Кіеве, якое цяпер завецца Аскольдавай магілай.

Назва, паводле летапіснай версіі, паходзіць ад лагера старажытных венграў («уграў»), якія праходзілі міма Кіева падчас перасялення з Прычарнамор'я на Дунай. Яшчэ да таго Угорскае ўрочышча стала месцам забойства Аскольда і Дзіра. Аскольд быў тут і пахаваны; над яго магілай пазней узведзена царква Св. Мікалая.

Ва ўрочышчы (магчыма яшчэ з часоў Аскольда) існаваў княжацкі двор, які з 1151 года быў афіцыйнай рэзідэнцыяй Ізяслава Мсціславіча. Знойдзены тут скарб дырхемаў сведчыць пра заселенасць мясцовасці ў VIII — пач. X ст. Ёсць нават здагадка, што княжацкі двор, уласна, і быў заснаваны Аскольдам (што тлумачыць, чаму яго забілі менавіта тут).

Літаратура
----------

* Київ. Історична енциклопедія. З найдавніших часів до 1917 року
**Нова-Цагляны мост** — аўтадарожны бэлечны мост цераз Волкаўку ў Фрунзенскім раёне Санкт-Пецярбурга. Размешчаны па цотнай (паўднёвай) набярэжнай Абводнага канала, ля ўпадзення Волкаўкі ў Абводны канал. Вышэй па цячэнні знаходзіцца Лесапільны мост. Бліжэйшая станцыя метрапалітэна — «Абводны канал». Першапачаткова (з 1849 года) мост называўся Цагляным, бо яго асновы былі абліцаваныя цэглай. З 1908 года, пасля перанясення моста на новае месца, атрымаў назву Нова-Цагляны.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Каршук.
**Міхась Емяльянавіч Каршук** (**Каршукоў**) 7 лістапада 1897 , в. Стаўбун, Рагачоўскі павет, Магілёўская губерня, цяпер у Веткаўскім р-не — пасля 1930) — дзеяч беларускага нацыянальна-культурнага руху, краязнавец, публіцыст.

Біяграфія
---------

З 1916 г. у арміі, з 1918 г. палітработнік у Чырвонай Арміі. З 1919 г. працаваў настаўнікам у Гомельскай губерні. Скончыў Вышэйшыя курсы беларусазнаўства ў Мінску (1922). У 1922—1923 гг. арганізатар і настаўнік першай беларускай школы ў вёсцы Пералёўка на Гомельшчыне, дзеяч і прапагандыст пашырэння беларускай школы ў Гомельскай губерні, якая тады ўваходзіла ў РСФСР. Пасля пераехаў у Мінск, вучыўся ў БДУ, быў членам студэнцкага навуковага гуртка па вывучэнні Гомельшчыны (1923—1925), сакратаром бюро Калектыву выкладчыкаў беларусазнаўства ў Мінску (1924). Працаваў настаўнікам у Мінскай цэнтральнай доследнай школе, выступаў з артыкуламі па пытаннях педагогікі, культуры, краязнаўства і беларусізацыі ў часопісах «Асвета», «Наш край», газеце «Савецкая Беларусь», «Полесская правда» і інш. З 1928 года жыў у Гомелі, працаваў у органах адукацыі. У 1930 годзе член прэзідыума Цэнтральнага бюро краязнаўства ад Гомельскай акругі. Далейшы лёс невядомы.

Бібліяграфія
------------

* У калектыве выкладчыкаў беларусазнаўства гор. Менску // Асвета. 1924. № 3;
* Усесаюзная краязнаўчая канферэнцыя ў Маскве // Там жа;
* Цэнтральныя Беларускія курсы Народнага Камісарыяту Асветы РСФСР (у Менску) // Там жа. 1925. № 1;
* Месца школы ў краязнаўчай працы // Там жа. № 2;
* Паха-ванне стралы // Наш край. 1926. № 1(4);
* Клубны дзень у школах гор. Гомеля // Асвета. 1928. № 1;
* Некалькі слоў аб беларусізацыі ў школах сацвыху // Полесская правда. 1928. 12 окт.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Васілеўскі Ю.* Каршук Міхась // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1997. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 136301 |
**Эрл** (англ.: earl, стар.-англ.: eorl) — тытул вышэйшай арыстакратыі англасаксонскай Брытаніі ў XI стагоддзі, што з'явіўся пад уплывам дацкай заваёвы. Скандываўская форма эрла гучала як «ярл». Але ў самой Даніі гэтае слова з цягам часу было выцеснена словам «герцаг» (duke). У самой сярэднявечнай Брытаніі слова замацавалася і выкарыстоўвалася як эквівалент кантынентальнаму графу (у больш ранейшы час яно выкарыстоўвалася як эквівалент герцагу).

У цяперашняй Брытаніі эрл з'яўляецца прадстаўніком класа пэраў, што ў сацыяльнай іерархіі стаіць на прыступку ніжэй за маркіза і вышэй за віконта. У англійскай мове ніколі не існавала жаночая форма слова эрл — жонка эрла клічыцца графіняй (як на кантыненце).
Старажытныя венгры
**У́гры** — група народаў, якая размаўляе на ўгорскай галіне фіна-ўгорскай групы моў. 

Да ўграў адносяцца наступныя народы:

* Венгры (Еўропа)
* Мансі (Урал і Заходняя Сібір)
* Ханты (Заходняя Сібір)

Паходжанне уграў звязваюць з саргацкай і, меркавана, кулайскай археалагічнымі культурамі, што ў эпоху ранняга жалеза займалі поўдзень Заходняй Сібіры і Урала. У выніку ўварвання ў стэпы гунаў з усходу продкі сучасных уграў мігрыравалі на захад і поўнач. Угры, што апынуліся на тэрытоорыі Еўропы, склалі аснову венграў. Тыя, хто перасяліўся на Урал — мансі, у таёжную зону Заходняй Сібіры — ханты. У перыяд позняга сярэднявечча мансі былі практычна выціснуты з Урала ў Заходнюю Сібір.

Само паняцце **угры**, відавочна, паходзіць з фіна-ўгорскіх моў і трапіла ў іншыя еўрапейскія мовы праз славянскія.

Спасылкі
--------

* Aado Lintrop, The Mansi - History and Present Day
* THE CONTROVERSY ON THE ORIGINS AND EARLY HISTORY OF THE HUNGARIANS
* Yuri Tambovtsev, HOW SHOULD THE HUNGARIAN LANGUAGE BE CORRECTLY CLASSIFIED WITHIN THE UGRIC LANGUAGE TAXON?
* Владимир Напольских, Йoгра. (Ранние обско-угорско-пермские контакты и этнонимия)
**Мемарыял ахвярам Халакоста** (ням.: Denkmal für die ermordeten Juden Europas) — мемарыял у Берліне, устаноўлены ў памяць аб яўрэях — ахвярах нацызму.

Гісторыя стварэння
------------------

Ідэі і планы па стварэнні мемарыяльнага комплексу ахвярам Халакоста з’явіліся яшчэ ў 1988 годзе. Сама ідэя мемарыяла належыць берлінскай публіцыстцы Лее Рош, якая арганізавала ў 1989 годзе спецыяльны фонд будаўніцтва «Помніка забітым яўрэям Еўропы». Праект атрымаў падтрымку шэрагу вядомых асобаў, такіх як былы канцлер ФРГ Вілі Брант.

Мемарыял пабудаваны па праекце дэканструктывіста Петара Айзенмана.

Будаўніцтва пачалося 30 кастрычніка 2001 года. Мемарыял быў адкрыты ў 2005 годзе.

Мемарыял ахвярам Халакоста ў Берліне
Мемарыял знаходзіцца ў цэнтры Берліна паміж Брандэнбургскімі варотамі і элементамі бункера былога кіраўніцтва нацысцкай Германіі. Уяўляе вялікае поле з шэрымі плітамі.

З моманту адкрыцця мемарыял наведалі каля 3,5 мільёнаў чалавек за першы год існавання.

Псіхолаг Колін Элард адзначае асаблівасць уздзеяння архітэктуры комплекса на наведвальніка. Праходы паміж плітамі зроблены занадта вузкімі для таго, каб ісці па іх удвух было немагчыма. Апынуўшыся ў адзіноце, наведвальнік пачынае перажываць складаную гамму пачуццяў.

Крытыка
-------

Помнік крытыкуюць за ўшанаванне памяці толькі яўрэйскіх ахвяраў Халакоста. Шмат хто з крытыкаў сцвярджаў, што дызайн павінен утрымліваць імёны ахвяр, а таксама колькасць забітых людзей і месцы, дзе адбываліся забойствы. Між тым, крытык архітэктуры Мікалай Урусаф сцвярджае, што мемарыял «здольны перадаць маштабы жахаў Халакоста, не нахіляючыся да сентыментальнасці, паказваючы, як абстракцыя можа стаць самым магутным сродкам для перадачы складаных чалавечых эмоцый». Некаторыя немцы сцвярджаюць, што мемарыял мала ўшаноўвае тых, хто загінуў у часы нацысцкага рэжыму. Эберхард Дыпген (мэр Берліна ў 1991—2001 гадах) публічна выступіў супраць мемарыяла і не прысутнічаў на ўрачыстай цырымоніі ў 2000 годзе.

Адлюстроўваючы пастаянныя рознагалоссі, Пол Шпігель, тагачасны прэзідэнт Цэнтральнага савета яўрэяў Германіі, выступаючы на цырымоніі адкрыцця ў 2005 годзе, выказаў агаворкі наконт мемарыяла, сказаўшы, што гэта «няпоўная заява». Ён сказаў, што мемарыял не ўключае ўсіх ахвяр, якія не мелі яўрэйскага паходжання. Акрамя таго, Шпігель раскрытыкаваў мемарыял за тое, што ён не прадстаўляў інфармацыі пра нацысцкіх злачынцаў.

У 2005 годзе Леа Рош прапанавала ўставіць зуб адной з ахвяр, які яна знайшла ў канцлагеры Бельца ў канцы 1980-х гадоў, у адзін з бетонных блокаў ля мемарыяла. У адказ яўрэйская супольнасць Берліна пагражала байкатаваць мемарыял, прымусіўшы Рош адклікаць прапанову. Згодна з яўрэйскай традыцыяй, целы яўрэяў і любыя іх часткі цела могуць быць пахаваныя толькі на яўрэйскіх могілках.

Зноскі
------

1. ↑  *(unspecified title)* Праверана 30 ліпеня 2018.
2. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
3. ↑
4. ↑  Колин Эллард. Среда обитания: Как архитектура влияет на наше поведение и самочувствие = Colin Ellard «Places of the Heart: The Psychogeography of Everyday Life». — М.: Альпина Паблишер, 2016. — 282 p. — 2000 экз. — ISBN 978-5-9614-5390-4.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Піжма (значэнні).
Піжма
**Піжма** (лугавамар. Пижме, руск.: Пи́жма) — рака ў Ніжагародскай і Кіраўскай абласцях Расіі, правы прыток ракі Вятка (басейн Волгі).

Даўжыня — 305 км, плошча вадазбору — 14 660 км². Расход вады — 90 м³/с. Замярзае ў сярэдзіне лістапада, раскрываецца ў 2-й палове красавіка. Жыўленне пераважна снегавое.

Піжма бярэ пачатак у балотах на поўнач ад пасёлка Піжма ў Ніжагародскай вобласці паблізу мяжы з Кіраўскай вобласцю. Цячэ на ўсход па раўніннай мясцовасці, рэчышча вельмі звілістае. Прымае шматлікія прытокі як злева, так і справа.

Асноўныя прытокі: Сюзюм, Юма, Бакавая — левыя; Ошма, Ярань, Іж, Немда — правыя.

На правым беразе Піжмы за некалькі кіламетраў да яе ўпадзення ў Вятку размешчаны горад Савецк.

Спасылкі
--------

* Река Пижма // Государственный водный реестр РФ (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона |
**Алесь Мілюць**, сапр.: **Аляксандр Макаравіч Мілюць** (23 верасня (6 кастрычніка) 1908, в. Скорычы Карэліцкага раёна Гродзенскай вобласці — 26 кастрычніка 1944, Усходняя Прусія) — беларускі паэт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў два класы пачатковай школы, займаўся самаадукацыяй. Пасля вызвалення родных мясцін (1944) пайшоў у Чырвоную Армію. Загінуў на фронце ва Усходняй Прусіі.

Друкаваўся з 1928 года ў заходнебеларускіх левых і рэвалюцыйных газетах і часопісах, з 1939 — у стаўбцоўскай раённай газеце. Асноўныя матывы творчасці — пратэст супраць сацыяльнай і нацыянальнай несправядлівасці («Бярозы»), заклік да грамадзянскай актыўнасці і салідарнасці прыгнечаных, паэтызацыя маральнага самаўдасканалення («Мой ідэал», «Покліч»), апяванне хараства роднага краю («Вясною»), пасля 1939 услаўляў у вершах і артыкулах новае сацыялістычнае жыццё. Асобныя вершы змешчаны ў калектыўных зборніках «Мы іх не забудзем» (1949), «Сцягі і паходні» (1965), «Крывёю сэрца» (1967), «Ростані волі» (1990).

Зноскі
------

1. ↑  ЭЛМБ, 1986

Літаратура
----------

* *Калеснік У.* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Т. 3. Карчма — Найгрыш. — С. 524. — 751 с. — 10 000 экз.
* Мілюць Алесь // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — ISBN 5-340-00709-X.
* Мілюць Алесь // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.
**Угарыцкае пісьмо** – квазіалфавітнае клінапіснае кансанантнае пісьмо, якое ўжывалася ў XV – XIV стст. да н.э. для запісу тэкстаў на гліняных таблічках. Гэтыя таблічкі з'яўляюцца адзінай крыніцай вывучэння угарыцкай мовы – адной з семіцкіх моў, што была пашырана ў канцы III – 1-й паловы II тыс. да н. э. на тэрыторыі Угарыцкага царства (Угарыт). Вядомы таксама угарыцкія надпісы на хурыцкай і акадскай мовах. Мяркуюць, што угарыцкае пісьмо развілася са складовага клінападобнага лінейнага пісьма (не захавалася). Існуе гіпотэза, што першапачаткова знакі угрыцкага пісьма абазначалі спалучэнні пэўнага зычнага з любым галосным, а пазней – толькі зычныя. Для аблягчэння чытання угрыцкага пісьма абазначалі спалучэнні пэўнага зычнага з любым галосным, а пазней – толькі зычныя. Для аблягчэння чытання угрыцкага пісьма выкарыстоўвала словараздзяляльнікі (вертыкальныя кліны), а не пазней XIV ст. да н.э. ва угрыцкім пісьме, як і ў іншых відах заходне-семіцкага пісьма, пачалі выкарыстоўваць matres lectionis (літаральна – мацеркі чытання) – адмысловыя знакі некаторых зычных, якія ўжываліся для абазначэння галосных.

Выклад
------

Угарыцкі алфавіт

**Ugaritic Letters**| Знак | Трансліт. | IPA | Іўрыт | Арабская |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 𐎀 | ʾa | ʔa | א | أ |
| 𐎁 | b | b | ב | ب |
| 𐎂 | g | ɡ | ג | ج |
| 𐎃 | ḫ | x |  | خ |
| 𐎄 | d | d | ד | د |
| 𐎅 | h | h | ה | ه |
| 𐎆 | w | w | ו | و |
| 𐎇 | z | z | ז | ز |
| 𐎈 | ḥ | ħ | ח | ح |
| 𐎉 | ṭ | t̴ | ט | ط |
| 𐎊 | y | j | י | ي |
| 𐎋 | k | k | כ | ك |
| 𐎌 | š | ʃ | ש | ش |
| 𐎍 | l | l | ל | ل |
| 𐎎 | m | m | מ | م |
| 𐎏 | ḏ | ð |  | ذ |
| 𐎐 | n | n | נ | ن |
| 𐎑 | ẓ | θ̴ |  | ظ |
| 𐎒 | s | s | ס | س |
| 𐎓 | ʿ  | ʕ | ע | ع |
| 𐎔 | p | p | פ | ف |
| 𐎕 | ṣ | s̴ | צ | ص |
| 𐎖 | q | q | ק | ق |
| 𐎗 | r | r | ר | ر |
| 𐎘 | ṯ | θ |  | ث |
| 𐎙 | ġ | ɣ |  | غ |
| 𐎚 | t | t | ת | ت |
| 𐎛 | ʾi | ʔi |  | ئ |
| 𐎜 | ʾu | ʔu |  | ؤ |
| 𐎝 | s2 |  |  |
| 𐎟 | Падзельнік слоў |  |

Зноскі
------

1. ↑  Epigraphic Semitic Scripts // The world's writing systems / Ed. by P. T. Daniels, W. Bright. — New York — Oxford: Oxford University Press, 1996. — XIV, 922 p.: ill. — P. 92. — ISBN 978-0-19-507993-7.

Літаратура
----------

* Павленко, Н. А. История письма: Учебное пособие для филолагических факультетов вузов / Н. А. Павленко. — Мн.: Вышэйшая школа, 1987. — 236, [3] с.
* Шифман, И. Ш. Возникновение знаний о языке у финикиян // История лингвистических учений: Древний мир / [Н. С. Петровский, И. М. Дьяконов, Вяч. Вс. Иванов и др.; Отв. ред. А. В. Десницкая, С. Д. Кацнельсон; Предисл. С. Д. Кацнельсона]. — Л.: Наука, Ленинградское отделение, 1980. — 258 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
Неўска-Васілеастроўская лінія на карце Санкт-Пецярбурга
**Трэцяя лінія Пецярбургскага метрапалітэна**, таксама вядомая як **Неўскай-Васілеастроўская** або Зялёная лінія, злучае праз цэнтр заходні і паўднёва-ўсходні раёны Санкт-Пецярбурга

Гісторыя будаўніцтва
--------------------

У 1967—1979 гг. — Адзіная лінія з аднатыпнымі станцыямі («гарызантальны ліфт»). Да арганізацыі скразнога руху па Фрунзенска-Прыморскай лініі ў 2009 годзе была адзінай лініяй, якая адпавядала сваёй першапачатковай назве (злучае левабярэжную частку Неўскага раёна з Васільеўскім востравам).

Станцыі
-------

* Станцыя метро Васілеастроўская

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Неўска-Васілеастроўская лінія

| ⛭Лініі Пецярбургскага метрапалітэна |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|     | 
 Кіраўска-Выбаргская
 Правабярэжная
 *Кальцавая*
 | 
 Маскоўска-Петраградская
 Фрунзенска-Прыморская
 *Адміралцейска-Охцінская*
 | 
 Неўска-Васілеастроўская
 *Краснасельска-Калінінская*
 |

 |
**Но** (яп.: 能, *но:*, «талент, майстэрства») — жанр японскага традыцыйнага драматычнага мастацтва, від тэатральнага музычнага прадстаўлення.

Склаўся ў XIV—XV ст. Уключае музыку, танец, спевы, драму. Для но характэрны надзвычай простыя дэкарацыі (звычайна стылізаваная сасна як сімвал даўгалецця); ігра акцёраў у масках (якія адлюстроўваюць псіхалагічны стан персанажа) і ў традыцыйным адзенні мінулых часоў; сюжэты пастановак звязаны з гістарычнымі падзеямі старажытнай Японіі. Галоўная задача акцёраў — выклікаць адваротнае «суперажыванне» гледачоў, нібы «ўцягнуць» іх у працэс тэатральнага дзеяння. Звычайна спектакль у тэатры но працягваецца каля шасці гадзін і складаецца з пяці асобных п'ес (пра багоў, самурая, жанчыну, злога чалавека, злога духа). У сучасны перыяд існуюць пяць розных школ тэатра но (у мінулым было яшчэ больш). У традыцыйным рэпертуары каля 200 п'ес. На развіццё тэатра но аказаў прыкметны ўплыў дзэн-будызм.

Гл. таксама
-----------

* Матакіё Дзэамі

Літаратура
----------

* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6
**Нова-Мікольскі мост** — аўтадарожны арачны мост цераз канал Грыбаедава ў Адміралцейскім раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Казанскі і Спаскі востраў. Размешчаны ў створы Мікольскага завулка і Мікольскай плошчы. Вышэй па цячэнні знаходзіцца Харламаў мост, ніжэй — Чырвонагвардзейскі мост. Бліжэйшыя станцыі метрапалітэна (1 км) — «Садовая», «Сянная плошча» і «Спаская». Назва вядомая з 1844 года і дадзена ад Мікольскага сабора, размешчанага побач.

| Масты цераз канал Грыбаедава |
| --- |
| 
* Трайны, Тэатральны
* Нова-Канюшанны
* Італьянскі пешаходны
* Казанскі
* Банкаўскі пешаходны
* Мучны пешаходны
* Каменны
* Дзямідаў
* Сянны пешаходны
* Какушкін
* Вазнясенскі
* Падзьячаскі
* Львіны пешаходны
* Харламаў
* Нова-Мікольскі
* Чырвонагвардзейскі пешаходны
* Пікалаў
* Магілёўскі
* Аларчын
* Каломенскі пешаходны
* Мала-Калінкін

 |
Швецыя ў IX стагоддзі.
     Свеі
     Гёты
     Гуты (готландцы)
**Свеі** (шведск.: svear, sviar) — германскае племя, якое жыло на тэрыторыі цяперашняй Швецыі. Тэрмін таксама выкарыстоўваўся як зборная назва насельніцтва старажытнай Швецыі. Ад этноніма «свеі» паходзіць назва Швецыі: Sverige = svea + rige (швед. "дзяржава свеяў»).

Існуе абсалютная няяснасць адносна арэала рассялення свеяў і ходу іх гістарычнага развіцця. Згодна з панаваўшымі раней паданнямі, цэнтрам свеяў была вобласць Упланд, размешчаная ў Сярэдняй Швецыі. Сцвярджэнні аб тым, што свеі ў VI стагоддзі падпарадкавалі гётаў, цяпер пастаўлена навукоўцамі пад сумнеў.

Свеі мелі славу справктыкаваных мараходаў і ваяроў і дзякуючы гэтаму часта згадваліся ў старажытных крыніцах. З IX стагоддзя назва «свеі» зрабілася зборнай, а назва "гёты" засталася чыста геаграфічнай. Зрэшты, і гётаў і свеяў вельмі складана размежаваць этнічна. Так, напрыклад, Адам Брэменскі выкарыстоўвае тэрмін «свеі» як назву асобнага народа, г.зн. агульная назва жыхароў Швецыі, уключаючы гётаў.

У сярэднія вякі імя свеяў стала сінонімам этноніма «шведы».

Літаратура
----------

* Hyenstrand Å. *Sverige 989: Makt och herravälde* (1989).
* Lindkvist T. *Plundring, skatter och den feodala statens framväxt* (2:a uppl. 1990).
* Sawyer. P *The making of Sweden. — Alingsås.* 1988.
* Stille P. *Svear och götar, Götiska minnen.* 1993.

| Германскія плямёны |
| --- |
| 
Алеманы · Ангрыварыі · Англы · Бавары · Батавы · Бургунды · Вандалы · Вестготы · Гепіды · Герулы · Готы · Гёты · Даны · Квады · *Кімвры*\* · Лангабарды · Лугіі · Маркаманы · Неметы · Остготы · Ругі · Саксы · Свевы · Свеі · Скіры · Таіфалы · Тэўтоны · Тэнктэры · Франкі · Хаты · Херускі · Юты
Племянныя саюзы: Інгевоны · Істэвоны · Герміноны
 |
**Нова-Пецяргофскі мост** — аўтадарожны рамны мост цераз Абводны канал у Адміралцейскім раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Безыменны востраў і левы бераг Абводнага канала. Аб’ект культурнай спадчыны Расіі рэгіянальнага значэння.

Размешчаны ў створы Лермантаўскага праспекта, злучаючы яго з плошчай Балтыйскага вакзала. Побач з мостам размешчаны Балтыйскі вакзал, ансамбль будынкаў правіянцкіх складоў Ізмайлаўскага палка, Мікалаеўскага кавалерыйскага вучылішча. Вышэй па цячэнні знаходзіцца Балтыйскі мост, ніжэй — Краснаакцябрскі мост. Бліжэйшая станцыя метрапалітэна (230 м) — «Балтыйская».

З 1860 да 1914 года мост называўся Штыгліцкім, ад імя А. Л. Штыгліца, які пабудаваў Пецяргофскую чыгунку. Сучасная назва — з 1870-х гадоў і дадзена ад Нова-Пецяргофскага праспекта (сучасны Лермантаўскі праспект).

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

| Масты цераз Абводны канал |
| --- |
| 
* Шлісельбургскі
* Французскі
* Атаманскі
* Амерыканскі (чыг.)
* Карэтны
* Прадцечанскі
* Нова-Каменны
* Баравы
* Глазаўскі (разабраны)
* Іпадромны пешаходны
* Царскасельскі чыгуначны (чыг.)
* Рузаўскі
* Мажайскі пешаходны
* Газавы пешаходны
* Масляны пешаходны
* Нова-Маскоўскі
* Варшаўскі
* Мітрафаньеўскі
* Балтыйскі пешаходны
* Нова-Пецяргофскі
* Чырвонакастрычніцкі
* Тараканаўскі пешаходны
* Барысаў пешаходны
* Нова-Калінкін
* Сцяпана Разіна

 |
**Неўрало́гія** — медыка-біялагічная навука пра будову і функцыі нервовай сістэмы, заканамернасці яе філагенезу і антагенезу. Распрацоўвае метады распазнання, лячэння і папярэджання захворванняў нервовай сістэмы. Вывучае пытанні паталогіі, фізіялогіі, сіміёнікі хвароб нервовай сістэмы, іх дыягностыку. Раздзелам неўралогіі з’яўляецца неўрапаталогія.

Гісторыя
--------

Як самастойная навука неўралогія сфарміравалася ў XIX стагоддзі. У Расіі ў самастойную дысцыпліну вылучылася ў 1869 годзе, калі была створана першая клініка нервовых хвароб, а ў 1870 годзе — кафедра нервовых хвароб у Маскоўскім універсітэце. Кафедру і клініку ўзначаліў заснавальнік Маскоўскай школы неўрапатолагаў А. Я. Кажэўнікаў. Заснавальнікам неўралогіі дзіцячага ўзросту лічыцца Р. І. Расаліма. Вялікі ўплыў на развіццё неўралогіі і псіхіятрыі аказалі І. М. Сечанаў, І. П. Паўлаў, А. А. Ухтомскі, М. Я. Увядзенскі, Л. А. Арбелі і іх вучні.

У сучаснай Беларусі дзейнічае Рэспубліканскі навукова-практычны цэнтр неўралогіі і нейрахірургіі.

Зноскі
------

1. ↑  Беларусь, 1995

Літаратура
----------

* Неўрало́гія // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 535. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
* Неврология // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

Спасылкі
--------

* *Пашков, А. А.* Неврология и нейрохирургия: пособие / А. А. Пашков. Витебск: ВГМУ, 2015, — 190 с. — ISBN 978-985-466-793-5. (руск.) // ВДМУ
* *Чиж, Д. И.* Общая неврология : учеб. пособие / Д. И. Чиж, Е. В. Петрова, Е. А Кокарева. — Пенза: Изд-во ПГУ, 2019. — 88 с. — ISBN 978-5-907102-91-0. (руск.) // Пензенскі дзяржаўны ўніверсітэт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Новы · У. Даля · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11932618p · GND: 4041888-1 · ISNI: 0000 0004 0618 6803 · LCCN: sh85091139 · LNB: 000055421 · Microsoft: 16568411, 2908745770, 2910966527 · NKC: ph123260 |

 |
**Цюр**, **Цір** або **Тыу** (*Týr*, таксама *Ziu*) — у германа-скандынаўскай міфалогіі, аднарукі бог вайсковай доблесці. З асаў, сын Одзіна і веліканкі, сястры Гіміра.

Цюр пазбавіўся рукі, калі асы вырашылі скаваць велізарнага ваўка Фенрыра чарадзейным ланцугом. Па адной з версій, Цюр уклаў сваю руку ў пашчу Фенрыра ў знак адсутнасці благіх намераў. Калі воўк не змог вызваліцца, ён адкусіў руку Цюра. У адпаведнасці з эсхаталагічнымі міфамі вікінгаў, у дзень Рагнарок Цюр будзе ваяваць з жахлівым сабакам Гармам, і яны заб’юць адзін аднаго.

Імя Тыу даследчыкі суадносяць з рэканструяваным імем агульнаіндаеўрапейскага вярхоўнага бога, валадара нябёсаў (*\*Dyeus*, пар. Зеўс, Дзьяус, Дэва, лац. *Deus* «бог»). Мяркуецца, што Тыу быў выцеснены з гэтай іпастасі Одзінам.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Encyclopedia of Ancient Deities — 1 — Jefferson: McFarland & Company, 2000. — P. 480. — 597 p. — ISBN 0-7864-0317-9<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3303647'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q111913652'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2029233'></a>
2. ↑  Тюр. *Мифы народов мира* под редакцией С. Токарева, М.: Российская энциклопедия, 1994.

| ⛭Асы |
| --- |
| Багі | 
* Андхрымнір
* Бальдр
* Бёр
* Брагі
* Буры
* Валі
* Ве
* Відар
* Вілі
* Даг
* Дэлінг
* Локі
* Магні
* Мейлі
* Модзі
* Од
* Одзін
* Рыг
* Тор
* Уль
* Форсеці
* Хеймдаль
* Хермод
* Хёд
* Хёнір
* Цюр

 |
| Багіні | 
* Біль
* Вар
* Вёр
* Геўён
* Глін
* Гна
* Ёрд
* Ідун
* Лефн
* Нана
* Нот
* Сага
* Сігюн
* Сін
* Сіф
* Снотра
* Сьёфн
* Труд
* Фрыг
* Фула
* Эйр

 |
| Іншыя | 
* Квасір

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Цюрых (значэнні).

**Цюрых** (ням.: Zürich) — самы вялікі горад Швейцарыі, адміністрацыйны цэнтр аднайменнага кантона, размешчаны на паўночным усходзе краіны, на рацэ Лімат і Цюрыхскім возеры. У горадзе пражывае каля 400 тыс. чалавек, у агламерацыі — каля 2 млн. чалавек.

Гісторыя
--------

Цюрых, 1884
У старажытнарымскія часы *Турыкум* быў пунктам збору падаткаў. У 853 годзе Людовік II Нямецкі заснаваў тут жаночы манастыр Фраўмюнстэр для сваёй дачкі Хільдэгарды. Абатысы Фраўмюнстэра доўгі час карысталіся ў горадзе значнай уладай. Як горад згадваецца з 929 года.

З 1218 года Цюрых — імперскі горад. У 1351 годзе горад далучыўся да Швейцарскага саюза. У часы Рэфармацыі ў Цюрыху жыў і прапаведаваў Ульрых Цвінглі.

Эканоміка
---------

Галоўны прамысловы і фінансавы цэнтр Швейцарыі. Цюрых з прылеглымі гарадамі Вінтэртур, Эрлікон, Дытыкон, Бадэн, Бруг і іншымі дае значную долю прадукцыі швейцарскай машынабудаўнічай і металаапрацоўчай прамысловасці. Заводы канцэрну «Броўн, Бовэры» вырабляюць турбіны, электраматоры, электравозы, розныя віды электраабсталявання. Звыш 80 % прадукцыі ідзе на экспарт. У горадзе ёсць таксама прадпрыемствы хімічнай, лёгкай, дрэваапрацоўчай, паліграфічнай, харчовай прамысловасці. Міжнародны аэрапорт.

У Цюрыху з 1941 дазволена эўтаназія. У пачатку XXI ст. горад стаў месцам суіцыдальнага «турызму», сюды прыязджаюць хворыя пераважна з Вялікабрытаніі, Германіі і Францыі, дзе эўтаназія забаронена. Штогод у Цюрых прыязджае больш за 200 турыстаў-самагубцаў.

Культура і адукацыя
-------------------

Цюрых — знакаміты культурны цэнтр Швейцарыі. Тут знаходзяцца вядомыя ў Заходняй Еўропе оперны і драматычны тэатры. Цікавымі зборамі валодае Нацыянальны музей Швейцарыі (гісторыя, этнаграфія, народныя строі, мастацтва), карцінная галерэя «Кунстхаўз», музей Усходу.

У Цюрыху жылі і працавалі многія навукоўцы і дзеячы культуры — як швейцарцы, так і іншаземцы: Рабіндранат Тагор, Ёган Штраўс, Віктор Гюго, Рыхард Вагнер, Фёдар Шаляпін, Томас Ман, Альберт Эйнштэйн і іншыя.

Сярод навучальных устаноў горада – Цюрыхскі ўніверсітэт, Цюрыхскі ўніверсітэт мастацтваў, Цюрыхскі ўніверсітэт прыкладных навук, Цюрыхскі ўніверсітэт прыкладных эканамічных навук, Цюрыхскі ўніверсітэт прыкладных педагагічных навук і Швейцарская вышэйшая тэхнічная школа Цюрыха.

Славутасці
----------

Захаваліся раманска-гатычныя саборы: Гросмюнстэр (12—15 стагоддзі) і Фраўмюнстэр (13—14 стагоддзі), ратуша (17 стагоддзе), барочныя дамы гільдыяў (17—18 стагоддзі), царква Святога Пятра.

* Ратуша
* Цюрыхскі оперны тэатр
* Гара Утліберг

Гарады-пабрацімы
----------------

* Вінніца, Украіна (2010)
* Куньмін, Кітай (17 лютага 1982)[…]
* Сан-Францыска, ЗША (2003)

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Артур Баур
* Саламон Геснер
* Готфрыд Келер
* Рудольф Вольф
* Макс Фрыш

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 22 кастрычніка 2014.
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).