**Пенсільванія** (англ.: Commonwealth of Pennsylvania) — садружнасць на паўночным захадзе ЗША, мае правы штата ЗША. Сталіца — горад Гарысберг.

Гісторыя
--------

Першымі еўрапейскімі пасяленцамі на тэрыторыі сучаснай Пенсільваніі былі шведы і галандцы. У 1681 англійскі кароль Карл II перадаў маладому англійскаму квакеру Уільяму Пэну вялікую тэрыторыю да захаду ад ракі Дэлавэр. У 1682 Пэн заснаваў калонію-сховішча для пратэстантаў «Таварыствы сяброў» (афіцыйная назва квакераў) і іншых гнаных за веру. У гонар бацькі Пэна, адмірала каралеўскага флота, калонія была названая Пенсільваніяй. Пенсільванія — на латыні *Penn Silvania — Лясістая зямля Пэна*.

Тады ж Уільям Пэн, які вызнаваў ідэю братэрскай любові паміж аднаверцамі, заснаваў горад, якому прыдумаў назву Філадэльфія, што на старажытнагрэчаскай азначае *Горад братэрскай любові*.

Паўстагодззе эксперымент працякаў паспяхова, аднак затым у выніку сутычак з індзейцамі загінула шмат асаднікаў ірландскага і нямецкага паходжання. Квакеры (у адрозненне ад пурытан у Новай Англіі) адмовіліся супрацьпаставіць індзейцам сілу, бо не маглі паступіцца сваімі маральнымі прынцыпамі — непрыманнем войнаў і гвалту, рэлігійнай памяркоўнасцю — і змушаныя былі сысці з палітычнай сцэны калоніі.

У 1751 у Пенсільваніі быў адчынены першы на тэрыторыі брытанскіх калоній шпіталь, а таксама заснаваны першы ўніверсітэт — Універсітэт Пенсільваніі. У 1790 годзе Пенсільванія першай сярод паўночнаамерыканскіх штатаў прыняла закон аб вызваленні рабоў.

Пенсільванія актыўна ўдзельнічала ў вайне за незалежнасць. У 1776 годзе была прынятая Канстытуцыя Садружнасці Пенсільванія (афіцыйная назва штата). Тады ж ў Філадэльфіі Другім кантынентальным кангрэсам абвешчаная Дэкларацыя незалежнасці і Пенсільванія, нараўне з дванаццаццю іншымі былымі паўночнаамерыканскімі калоніямі Вялікабрытаніі, утварыла Злучаныя Штаты Амерыкі.

Судовая сістэма
---------------

Усе суды Пенсільваніі з’яўляюцца часткай адзінай судовай сістэмы. У ёй ёсць тры асноўныя ўзроўні: малыя суды, суды агульнай юрысдыкцыі і прамежкавыя апеляцыйныя суды штата, якія называюцца судом Садружнасці і Вышэйшым судом. Вярхоўны суд Пенсільваніі валодае адміністрацыйнай уладай над усёй судовай сістэмай.

Судовая сістэма штата ў 2018 годзе атрымала з дзяржаўнага бюджэту 414 309 000 $, што склала 0,5 % ад агульнага бюджэту штата. Пры гэтым судовая сістэма збірае значна больш штрафаў і збораў. Гэтыя грошы размяркоўваюцца паміж органамі ўлады штата і мясцовага самакіравання, уключаючы органы кіравання аэрапортамі і паркоўкамі, а таксама праграмамі падтрымкі ахвяраў.

Вядомыя асобы
-------------

* Мэцью Фокс
* Гертруда Стайн
* Том Рыген
* Роберт Фултан
* Мэры Касат
* Джон Слоан
* Марта Грэм (1894—1991) — амерыканская танцоўшчыца, стваральніца амерыканскага танца мадэрн

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 6 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. ↑  2020 United States Census / пад рэд. Бюро перапісу насельніцтва ЗША Праверана 20 сакавіка 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q637413'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23766566'></a>
3. ↑   Архівавана 26 кастрычніка 2020.
4. ↑  http://www.pacourts.us/courts/

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пенсільванія
* Афіцыйная старонка
* Геаграфія
* Гісторыя
* Нацыянальныя паркі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ (англ.) |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 4045103-3 · ISNI: 0000 0004 0410 5133 · LCCN: n79022911 · NDL: 00629210 · NKC: ge130391 · SUDOC: 027493679 · VIAF: 150023893 |

 |

| ⛭ Адміністрацыйныя адзінкі ЗША |
| --- |
| Штаты (≛ спіс, ≛ сцягі) | 
* Агая
* Айдаха
* Аклахома
* Алабама
* Аляска
* Арканзас
* Арызона
* Арэгон
* Аява
* Ваёмінг
* Вашынгтон
* Вермонт
* Вірджынія
* Вісконсін
* Гаваі
* Джорджыя
* Дэлавэр
* Заходняя Віргінія
* Ілінойс
* Індыяна
* Каларада
* Каліфорнія
* Канектыкут
* Канзас
* Кентукі
* Луізіяна
* Мантана
* Масачусетс
* Мінесота
* Місісіпі
* Місуры
* Мічыган
* Мэн
* Мэрыленд
* Небраска
* Невада
* Нью-Гэмпшыр
* Нью-Джэрсі
* Нью-Ёрк
* Нью-Мексіка
* Паўднёвая Дакота
* Паўднёвая Караліна
* Паўночная Дакота
* Паўночная Караліна
* Пенсільванія
* Род-Айленд
* Тэнесі
* Тэхас
* Фларыда
* Юта

 | Злучаныя Штаты Амерыкі |
| Федэральная акруга | 
* ✰ Калумбія

 |
| Астраўныя тэрыторыі | 
* Амерыканскае Самоа
* Бэйкер
* Гуам
* Хаўленд
* Джарвіс
* Джонстан
* Кінгмэн
* Мідуэй
* Наваса
* Паўночныя Марыянскія астравы
* Пальміра
* Пуэрта-Рыка
* Віргінскія астравы
* Уэйк

 |