**Варня́ны** (трансліт.: *Varniany*, руск.: Ворняны) — аграгарадок у Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Варнянскага сельсавета. Насельніцтва 1341 чал. (2014).

Геагрфія
--------

Знаходзіцца з 14 км на поўнач ад Астраўца, за 19 км ад чыгуначнай станцыі Гудагай. Адлегласць да Гродна 266 км.

Назва
-----

Назва Варнянаў балцкага паходжання і звязаная з літ. *varnas* «воран». Непасрэдна каля Гервятаў знаходзяцца таксама Гервяты, Гайголі, Сакалойці, назвы якіх звязаныя з літ. *gervė* «жораў», gaigalas «вуцяк», sakalas «сокал».

Гісторыя
--------

Сядзіба Абрамовічаў. Н. Орда, XIX ст.
Першы пісьмовы ўспамін пра Варняны датуецца 1391 годам. Пад 1397 годам яны згадваюцца ў ліку паселішчаў, якія Ягайла перадаў Віленскаму капітулу. У 1462 годзе Марыя Сангайлава заснавала тут касцёл. У паччатку XVI стагоддзя маёнткам валодалі Пронскія і Свірскія. Апошнія збудавалі тут новы касцёл. У першай палове XVI стагоддзя часткай Варнянаў валодалі Чыжы (Чыжэвічы), у канцы XVI стагоддзя маёнтак перайшоў у валоданне Абрамовічаў.

Касцёл Св. Юрыя. Н. Орда, XIX ст.
Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) Варняны ўвайшлі ў склад Віленскага павета Віленскага ваяводства. У канцы XVI стагоддзя ваявода смаленскі Ян Абрамовіч заснаваў тут кальвінскі збор, пры якім да 1654 года дзейнічалі шпіталь і школа. У 1688 годзе Варняны атрымалі статус мястэчка. У другой палове XVIII стагоддзя адбылася рэканструкцыя цэнтральнай часткі паселішча на аснове рэгулярнай ансамблевай забудовы. Аўтарам праекту стаў віленскі архітэктар Аўгуст Касакоўскі.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Варняны апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Віленскім павеце Віленскай губерні. У 1880-я гады ў мястэчку было 24 будынкі, касцёл, малітоўны дом, школа, прытулак, 18 крамаў, карчма; праводзіліся штотыднёвыя таргі і 12 рэгулярных кірмашоў. Пры маёнтку працавалі млын, цагельня, бровар. У другой палове XIX — першай палове XX стагоддзяў Варняны знаходзіліся ў валоданні Снядэцкіх і Хамінскіх.

У Першую сусветную вайну ў 1915 годзе мястэчка занялі нямецкія войскі. Цягам 1919—1920 гадоў у Варняны ўваходзілі польскія войскі, бальшавікі. У 1920 годзе мястэчка апынулася ў складзе Сярэдняй Літвы, у 1922 годзе — у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Ашмянскім павеце Віленскага ваяводства.

У 1939 годзе Варняны ўвайшлі ў БССР, дзе з 1940 года сталі цэнтрам сельсавета Астравецкага раёна. Статус паселішча панізілі да вёскі. З 25 снежня 1962 года да 6 студзеня 1965 года Варнянскі сельсавет уваходзіў у склад Ашмянскага раёна.

* Мястэчка на літаграфіях першай паловы XIX стагоддзя
* ПалацПалац
* Палац і касцёлПалац і касцёл
* БрамаБрама
* Фрагмент паркуФрагмент парку

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**: 1885 год — каля 250 чал.
* **XX стагоддзе**: 1970 год — 1284 чал. 341 двор; 1992 год — 1310 чал. 445 двароў.
* **XXI стагоддзе**: 2014 год — 1341 чал.

Інфраструктура
--------------

У Варнянах працуюць сярэдняя школа, амбулаторыя, клуб.

Эканоміка
---------

Цэнтр сельскагаспадарчага прадпрыемства «Варняны».

Славутасці
----------

* Гістарычная забудова (канец XVIII — першая палова XX стст.; фрагменты)
* Касцёл Святога Юрыя (1767—1769)
* Сядзіба Абрамовічаў (XIX ст.)
* Могілкі: старыя каталіцкія; ваенныя часоў Першай сусветнай вайны; польскіх салдат, якія загінулі ў 1920 годзе

### Страчаная спадчына

* Палац Абрамовічаў (XVIII ст.)

Вядомыя асобы
-------------

* Доў Пінхас Каплановіч (1880—1932) — яўрэйскі пісьменнік
* Алесь Юркойць (нар. 1971) — беларускі краязнавец і грамадскі дзеяч.

Крыніцы
-------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9 (DJVU).
2. ↑  SgKP 1895, s. 940.
3. ↑  ЭГБ 1994.
4. ↑

Літаратура
----------

* Worniany // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XIV: Worowo — Żyżyn (польск.). — Warszawa, 1895. — S. 940—941.
* *Шаблюк В.* Варняны // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — С. 222. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 9: Гродзенская вобласць, кн. 1 / рэдкал.: У. У. Андрыевіч (гал. рэд.) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2015. — 656 с.: іл. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-11-0839-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Варняны

| ⛭**Варнянскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Варняны |
| Аграгарадкі | 
* Варона
* Трокенікі 1

 |
| Вёскі | 
* Авены
* Бабраўнікі
* Бадзівалы
* Беразоўка
* Больнікі
* Быстрыца
* Вайдацішкі
* Валайкуны
* Газа
* Грэбалы
* Жарнэлі
* Загазь
* Запольныя
* Зялёнка
* Ігнацова
* Кавалёўка
* Карвэлі
* Карлаўшчына
* Катлоўка
* Кланішкі
* Крыжоўка
* Кулішкі
* Кярняны
* Лазавыя
* Ліпкі
* Лынкішкі
* Мацкелы
* Мельнікі
* Мяшляны
* Навадрожкі
* Навасады
* Падварышкі
* Петраполь
* Повакша
* Раголішкі
* Ракішкі
* Рудзішкі
* Рудзішкі 1
* Санаклі
* Санова
* Слабада
* Слабодка
* Стаўбуры
* Сыманэлі
* Сянканцы
* Тартак
* Трокенікі 2
* Фальваркі
* Хралы
* Чыжоўшчына
* Чэрнішкі
* Шульнікі
* Юрчуны

 |
| Хутары | 
* Алёкса
* Анапаль
* Асіноўка
* Бабраўнікі
* Вада
* Валэйкішкі
* Грышкойці
* Даўнарышкі
* Дубнікі
* Жвірблі
* Крыжоўка
* Лінамаргі
* Люццянова
* Медзялішкі
* Міхайлова
* Нідзяны
* Півені
* Сасанішкі
* Сымонішкі

 |