recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ваенны спадарожнік** — гэта штучны спадарожнік Зямлі, які выкарыстоўваецца для ваеннай мэты. Найбольш распаўсюджанымі місіямі з’яўляюцца збор разведвальных дадзеных, суднаходства і ваенная сувязь. Першыя ваенныя спадарожнікі займаліся фотаразведкай. Былі зроблены спробы распрацаваць зброю, якая базуецца на спадарожніках, але гэтыя працы былі спыненыя ў 1967 годзе пасля ратыфікацыі міжнародных дагавораў аб забароне разгортвання зброі масавага знішчэння на арбіце.

Навігацыйныя спадарожнікі
-------------------------

Першая спадарожнікавая навігацыйная сістэма Transit, выкарыстоўваная ВМС ЗША, была пратэставаная ў 1960 годзе. Яна складалася з пяці спадарожнікаў і магла забяспечваць навігацыйныя папраўкі прыкладна адзін раз у гадзіну.

Падчас гонкі ўзбраенняў перыяду халоднай вайны ядзерная пагроза выкарыстоўвалася для апраўдання выдаткаў на стварэнне больш дасканалай навігацыйнай сістэмы. Гэта стала прычынай разгортвання сістэмы GPS, якая першапачаткова дапамагала падводным лодкам вызначаць свае каардынаты пасля ўсплывання. Першы спадарожнік GPS быў запушчаны ў 1974 годзе, разгортванне савецкай сістэмы ГЛАНАСС  (руск.) (бел. у 1982 годзе дало падставу Кангрэсу ЗША вылучыць грошы для паскарэння работ па GPS, поўная эксплуатацыйная гатоўнасць якога была абвешчаная ў красавіку 1995 года.

Сістэмы ранняга выяўлення
-------------------------

Шэраг краін распрацавалі спадарожнікавыя сістэмы ранняга папярэджання, прызначаныя для выяўлення МБР  (руск.) (бел. на розных этапах палёту. У ЗША гэтыя спадарожнікі эксплуатуюцца праграмай забеспячэння СРА (Defense Support Program, DSP). Першы запуск спадарожніка DSP адбыўся 6 лістапада 1970 года, 23-і і апошні запуск — 10 лістапада 2007 года. Гэтая праграма пасля была заменена інфрачырвонай сістэмай касмічнага базавання SBIRS  (руск.) (бел.. У Савецкім Саюзе касмічны складнік сістэмы папярэджання аб ракетным нападзе быў разгорнуты да 1979 годзе на аснове чатырох касмічных апаратаў сістэмы «Вока  (руск.) (бел.».

Конкурс ідэй
------------

З мэтай паскорыць распрацоўку новых ваенных спадарожнікаў і тэхналогій, ВПС ЗША, пачынаючы з сакавіка 2019 года праводзяць конкурсы прадуктыўных ідэй, якія дазваляюць атрымаць выйгрыш у касмічнай вайне. Аўтары прынятых ідэй атрымліваюць неадкладнае ўзнагароджанне ў памеры ад 100 тысяч долараў ЗША. Так, на конкурсе ідэй, які праходзіў з 5 па 6 лістапада 2019 года было заключана падобных кантрактаў на агульную суму $22,5 млн долараў.

Зноскі
------

1. ↑  *Howell, Elizabeth*. Navstar: GPS Satellite Network (англ.).  SPACE.com. Архівавана з першакрыніцы 17 мая 2015.
2. ↑  Why Did the Department of Defense Develop GPS? (англ.).  Trimble Navigation Ltd. Архівавана з першакрыніцы 18 кастрычніка 2007.
3. ↑  USNO NAVSTAR Global Positioning System (англ.).  U.S. Naval Observatory. Архівавана з першакрыніцы 8 лютага 2006.
4. ↑  America seeks faster ways to launch military satellites (англ.). *The Economist* (5 снежня 2019). Архівавана з першакрыніцы 8 снежня 2019.

Спасылкі
--------

* Space: The Frontiers of Modern Defence

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NDL: 00562621 · NKC: ph281376 |
**Та́йна перапі́скі** — адно з канстытуцыйных правоў чалавека. Уключае недатыкальнасць усіх відаў паштова-тэлеграфных паведамленняў (лістоў, тэлеграм, пасылак, пераводаў), тэлефонных размоў і іншых паведамленняў, забарону ўскрываць, знаёміцца і выдаваць змест карэспандэнцыі. Абмежаванне тайны перапіскі дапускаецца толькі ў выпадках, прадугледжаных законам (у інтарэсах барацьбы са злачыннасцю, дзяржаўнай бяспекі).

Тайна перапіскі ў Рэспубліцы Беларусь гарантуецца артыкулам 28 Канстытуцыі.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн 2002.

Літаратура
----------

* Та́йна перапі́скі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 389. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Та́йна перепи́ски // Т. 25. Струнино — Тихорецк. — М. : Советская энциклопедия, 1976. — С. 214. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров; 1969—1978). (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4121049-9 · LCCN: sh88003296 · Microsoft: 2778618377 |
**Мядзвядка** — былы маёнтак Дамейкаў у 2-й палове XVIII—XIX ст. каля цяперашніх вёсак Вялікая і Малая Мядзвядка ў Карэліцкім раёне.

Захаваны флігель былога маёнтка.
Архітэктура маёнтка спалучала традыцыі народнага дойлідства і рысы барока. П-падобны ў плане аднапавярховы (з двухпавярховым левым крылом, накрытым чатырохсхільным дахам) драўляны будынак завершаны вальмавым дахам. Крылы дому ўтваралі курданёр перад галоўным уваходам. Сцены прарэзаны прамавугольнымі вокнамі, цэнтральная частка мела слупавую галерэйку тыпу «падчэняў». Планіроўка анфіладная.

У доме нарадзіўся Ігнат Дамейка (1802—1889) — вядомы геолаг, даследчык Чылі

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Мядзвядка (маёнтак) на сайце Radzima.org
* Мядзвядка (маёнтак) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
Лігерад
**Лігерад** (ням.: Liegerad), або **лежыпед** — веласіпед, на якім кіроўца размяшчаецца ў ляжачай ці напаўляжачай позе на спіне, ці, у некаторых выпадках — на жываце.

Такія веласіпеды звычайна хутчэйшыя за іншыя веласіпеды за кошт сваёй аэрадынамічнасці, з-за чаго недапушчальныя для гонак (для лігерадаў існуюць асобныя велагонкі).

У першыню такія веласіпеды былі выкарыстаныя ў 1933 годзе, але Міжнародным саюзам веласіпедыстаў у 1934 годзе былі забароненыя ўсе веласіпеды з нестандартнай трохвугольнай рамай для ўдзелу ў велагонках.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лігерад

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4317872-8 · LCCN: sh99001601 |
**Палацава-паркавы ансамбль Бохвіцаў** — палацава-паркавы ансамбль ХІХ — пачатку XX стагоддзя ў в. Паўлінава Баранавіцкага раёна

Гісторыя
--------

У 1897 г. маёнтак Навіцкіх набыў Ян Отан Бохвіц, які спачатку размясціў тут свае гаспадарчыя пабудовы, потым заклаў сад і разбіў пейзажны парк. На р. Лахазва пабудаваў вадзяны млын, непадалеку ў лесе працавала смалакурня для вырабу шкіпінару і мазуту. У 1906 г. Бохвіц заклаў падмурак багатага палаца, будаўніцтва якога завяршыў у 1909 г. На той час у маёнтку Паўлінава было 7 двароў з 45 жыхарамі. Спачатку Бохвіц адбудаваў палац каля в. Вошкаўцы (цяпер Ураджайная), што пад Ляхавічамі, і назваў яго ў гонар бацькі — Фларыянава, а закладзены новы палацава-паркавы ансамбль у гонар маці — Паўлінава. У 1909 г. у Паўлінава прыязджала пагасціць Эліза Ажэшка. На сённяшні дзень захаваліся абодва палацы.

Архітэктура
-----------

Паўлінаўскі палац
Паўлінаўскі ансамбль уключае палац, флігель, стайню, кароўнік і парк. Палац у плане прамавугольны, мае тры паверхі, трэці паверх мансардавы. Усе чатыры франтоны трактаваны ў стылі неаготыкі, завершаны зубчастымі вежкамі.

Добра захаваўся пейзажны парк. Ён займае плошчу каля 7 га, мае форму квадрата з прыгожай сажалкай.

Літаратура
----------

* Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь: [Даведнік] / склад. В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мн.: БЕЛТА, 2009. — 684 с. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-6828-35-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
Сусанаа забівае цмока
**Суса́наа, Такэхая Сусанаа-на Мікота** (літаральна: доблесны, хуткі, заўзяты бог-муж з Суса) — бог ветру, у японскай міфалогіі, апошні з бажаствоў, які з’явіўся з кропель вады, якімі першы на свяце бог-мужчына Ідзанакі абмыў свой ​​нос пасля таго, як вярнуўся з ёмі-на Куні (краіны мёртвых). Верагодна, што першапачаткова Сусанаа быў богам буры і воднай стыхіі, затым з’явілася ўяўленне аб ім як аб боскім продку родаў, звязаных з Ідзума. Магчыма, што ў яго вобразе аб’ядналіся некалькі бажаствоў, бо Сусанаа таксама лічылі бажаством краіны мёртвых, у некаторых міфах ён бажаство ўрадлівасці.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн 2002.

Літаратура
----------

* Суса́наа (Такэхая Сусанаа-на мікота) // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 286. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Ідзанакі і Ідзанамі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — С. 165. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
* Сусаноо // *Баландин Р. К.* 100 великих богов / Р. К. Баландин. — М.: Вече, 2011. — 427, [3] с. : ил. ; 22 см. — (100 великих) — ISBN 978-5-9533-6129-3. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Ларуса · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: no2014088551 · VIAF: 309845350 |
**Умаг** — горад у Харватыі, на заходнім узбярэжжы паўвострава Істрыя, недалёка ад мяжы са Славеніяй. Насельніцтва горада — 7 769 чалавек (2001).

Гісторыя
--------

У VII—VIII стагоддзях Умаг быў пад уладай Візантыі, якую затым змянілі франкі, а потым мясцовыя князі.

Венецыянская рэспубліка прывяла да паступовага далучэнні Істрыі да Венецыі. У 1269 годзе Умаг прызнаў уладу венецыянцаў, якія кіравалі горадам больш за 500 гадоў. У 1370 годзе горад моцна пацярпеў у час вайны паміж Венецыяй і Генуяй.

Пасля падзення Венецыі у 1797 г. Умаг быў далучаны да Аўстрыі. У перыяд 1805—1813 горад кантралявалі напалеонаўскія войскі, а ў 1813 годзе горад зноў адышоў Аўстрыі.

Пасля Першай сусветнай вайны Умаг разам з усім паўвостравам Істрыя перайшоў Італіі, у той час як астатняя Далмація ўвайшла ў склад Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў, пазней Каралеўства Югаславія.

Пасля Другой сусветнай вайны Умаг увайшоў у склад так званай Зоны «B» свабоднай тэрыторыі Трыест, якую кантралявала Югаславія, пасля чаго значная частка італьянскага насельніцтва горада эмігравала ў Італію. У 1954 годзе свабодная тэрыторыя Трыеста перастала існаваць, і Умаг стаў часткай Югаславіі. Пасля распаду апошняй ў 1991 годзе горад стаў часткай незалежнай Харватыі.

Эканоміка
---------

Асновай эканомікі горада з’яўляецца турызм. Таксама насельніцтва акругі занята ў сельскай гаспадарцы, пераважна ў вінаградарстве і вырошчванні аліў; а таксама харчовай прамысловасці, вінаробстве, рыбалоўстве і рыбаперапрацоўцы.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Mussolente[d], Італія

Зноскі
------

1. 1 2  Register of spatial units of the State Geodetic Administration of the Republic of Croatia<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q119585703'></a>
2. ↑  Popis stanovništva, kućanstava i stanova 2021. – stanovništvo prema starosti i spolu po naseljima, 2021 Croatian census: population data by age, sex, settlement — Croatian Bureau of Statistics, 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3513788'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q118496886'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4508228-5 · NKC: ge075509 · VIAF: 237443557 |
**Украінскі інстытут грамадазнаўства** (укр.: Український Інститут Громадознавства). Існаваў з 1925 да 1932 гг. Празе (Чэхаславакія).

Гісторыя
--------

Заснаваны М. Шапавалам на аснове існуючага філіяла Украінскага сацыялагічнага інстытута ў Вене (вядомы, як т.зв. УСІ) з кафедрамі: сацыялогія і палітыка, этналогія, эканоміка і тэхналогія. У 1926—1929 гг. пры УІГ дзейнічаў завочны Украінскі працоўны інстытут. З УІГ было звязана выдавецтва ў Подзебрадах «Вільна Спілка». Пасля смерці М. Шапавала інстытут спыніў існаванне.

Дзейнасць
---------

Да 1928 г. інстытут выдаў 46 буйных прац. УІГ выпусціў серыю зборнікаў «Суспільство» (1926—1927), навуковы часопіс «Нова Україна» (1922—1928). Пад кіраўніцтвам знаходзіўся Украінскі нацыянальны музей у Празе са сваёй бібліятэкай.

У будынку дзе месціўся інстытут размяшчаўся Беларускі навуковы кабінет.

Зноскі
------

1. ↑  
	* Васілеўскі, Ю. Р. Беларускі навуковы кабінет / Ю. Р. Васілеўскі // Горадабудаўніцтва беларускі навукова-даследчы і праектны інстытут // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).. — С. 449.

Літаратура
----------

* *Юренко, О.* Український Соціологічний Інститут у Празі // Політична енциклопедія / Національна академія наук Украïни, Інститут політичних і етнонаціональних досліджень ім. І. Ф. Кураса. — Київ: Парламентське видавництво, 2011. — 807 с. — С. 734. — ISBN 978-966-611-818-2.
**Слова пацана. Крымінальны Татарстан 1970—2010-х** (руск.: Слово пацана. Криминальный Татарстан 1970—2010-х) — дакументальная кніга расійскага журналіста Роберта Гараева аб «Казанскім феномене» вулічных банд, упершыню апублікаваная ў 2020 годзе. Легла ў аснову мастацкага серыяла «Слова пацана. Кроў на асфальце», які выйшаў на экраны ў канцы 2023 года.

Змест
-----

Кніга Гараева прысвечана «казанскаму феномену» — культуры моладзевых банд, якая грала важную ролю ў жыцці Казані познесавецкай эпохі. Яе аўтар сам удзельнічаў у адной з груповак на мяжы 1980-х і 1990-х гадоў і таму мог абапірацца ў тым ліку на ўласны досвед. Гараеў дзеліць гісторыю казанскага феномена на тры фазы. На першай з іх культура банд пачынала складвацца; другая фаза — росквіт першай паловы 90-х гадоў, калі казанскія групоўкі пачалі часткова кантраляваць Маскву і Санкт-Пецярбург; трэцяя — фарміраванне новага крымінальнага пакалення пасля таго, як «аўтарытэты» 90-х па розных прычынах адышлі ад спраў.

Успрыманне і значэнне
---------------------

Кніга легла ў аснову мастацкага серыяла «Слова пацана. Кроў на асфальце», які выйшаў на экраны ў канцы 2023 года. У Расіі гэты серыял здабыў вялікую папулярнасць, у рэйтынгу «Индекс Кинопоиск Pro» па ўзроўні цікавасці гледачоў абагнаў «Гульню ў кальмара», дзякуючы чаму кніга стала адной з самых прадаваных у жанры нон-фікшн. Спецыялісты характарызуюць публікацыю Гараева як «вельмі прадстаўнічы корпус матэрыялаў, якія дазваляюць скласці ўяўленне пра групоўкі казанскага тыпу».

Заўвагі
-------

1. ↑  *Будрайтскис, Илья*. Пацаны и дух российского капитализма: что казанские банды 1980-х способны сообщить нам о современной России? (руск.)  **(нявызн.)**?. *«Горький»* (22 чэрвеня 2021). Праверана 8 студзеня 2024.
2. ↑  «Слово пацана» — самый обсуждаемый сериал года в России. Подростки копируют его героев, а власти требуют запретить В рейтинге «Кинопоиска» произведение Жоры Крыжовникова опережает «Сопрано» и «Офис» (руск.). *Meduza* (4 снежня 2023). Праверана 8 студзеня 2024.
3. ↑  Сериал «Слово пацана» по уровню интереса зрителей обогнал «Игру в кальмара» **(нявызн.)**. *Бизнес Online* (5 снежня 2023). Праверана 8 студзеня 2024.
4. ↑  Послесловие к «Слову пацана» (руск.). *s-t-o-l.com*. Праверана 8 студзеня 2024.
**Княжпагосцкі раён** (руск.: Княжпогостский район, комі: Княжпогост район) — муніцыпальнае ўтварэнне і адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў рэспубліцы Комі, Расія.

Геаграфія
---------

Раён размешчаны на захадзе рэспублікі. Мяжуе з Вусць-Цылемскім, Іжэмскім, Корткераскім, Сыктыўдзінскім, Вусць-Вымскім, Удорскім раёнамі, а таксама з гарадской акругай Ухта. Плошча раёна складае 25 080 км². На тэрыторыі раёна працякаюць рэкі Вым, Елва, Мезень, Варыква, Вясляна, Тобысь і Ухта.

Гісторыя
--------

Гісторыя мясцовасці пачынаецца на мяжы XV і XVI стагоддзяў, калі комі-зыранскія вымскія князі заснавалі пагост Княж. Менавіта ад назвы пагоста Княж паходзіць старая назва раённага цэнтра — горада Емва — Княжпагост, а разам з ёй і назва раёна. З XVII стагоддзя ў мясцовасці вядомая солездабыўная прамысловасць.

Першапачаткова тэрыторыя раёну ўваходзіла ў Валагодскую і Архангельскую губерні, пасля ўтварэння СССР — у Вусць-Вымскі павет Аўтаномнай вобласці Комі (Зыран). 14 ліпеня 1939 года раён утвораны ў сучасных межах шляхам вылучэння яго тэрыторыі з Вусць-Вымскага павета.

Дэмаграфія
----------

Насельніцтва раёна складае 25 066. Большасць насельніцтва — комі, працэнтная доля якіх складае прыкладна 75%. Большасць вернікаў — праваслаўныя.

Адміністрацыйны падзел
----------------------

У склад раёна ўваходзяць 2 гарадскія і 10 сельскіх паселішчаў.

| Назва | Адміністрацыйны цэнтр |
| --- | --- |
| Важаельскае с/п | п. Важаель |
| Вецьюскае с/п | п. Вецью |
| Емвінскае м/п | г. Емва |
| Іёсерскае с/п | п. Іёсер |
| Княжпагосцкае с/п | с. Княжпагост |
| Мяшчурскае с/п | п. Мяшчура |
| Сіндорскае м/п | пгт Сіндор |
| Сярогаўскае с/п | с. Сярогава |
| Трактаўскае с/п | п. Тракт |
| Тур’інскае с/п | с. Тур’я |
| Чыньяворыцкае с/п | п. Чыньяворык |
| Шошкінскае с/п | с. Шошка |

Транспарт
---------

Праз раён праходзіць значная чыгуначная лінія — Паўночная чыгунка. Яна звязвае Емву з Ухтой, Мікунню, а таксама з пасёлкамі Чыньяворык, Іёсер, Сіндор і Тракт.

Таксама ў раёне існуюць аўтадарогі, якія звязваюць населеныя пункты раёна з Мікунню, Сыктыўкарам, Ухтой і некаторымі іншымі раённымі цэнтрамі Комі.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Официальный сайт. Администрация муниципального района «Княжпогостский» (руск.)

Шаблон:Рэспубліка Комі
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Таранда.
**Карына Алегаўна Таранда** (нар. 10 лютага 1999, Баранавічы) — беларуская лёгкаатлетка, спецыялізуецца на скачках у вышыню.

Срэбраны прызёр Чэмпіянат Еўропы па лёгкай атлетыцы сярод юніёраў (2017, Італія). У 2018 годзе Карына Таранда заваявала залаты медаль у скачках у вышыню на маладзёжным чэмпіянаце свету (U-20) па лёгкай атлетыцы ў Тамперэ (Фінляндыя), з другой спробы яна ўзяла 1 м 92 см і ўсталявала юніёрскі рэкорд Беларусі сярод дзяўчат.

Займалася лёгкай атлетыкай у баранавіцкай СДЮШАР № 2. Студэнтка БДУФК.

Зноскі
------

1. ↑  zviazda.by
2. ↑  www.belta.by
***Celtis sinensis*** — дрэва, від кветкавых раслін роду *Cannabaceae* сямейства каноплевыя (*Cannabaceae*).

Батанічнае апісанне
-------------------

Лісце і няспелыя плады
Лістападнае дрэва вышынёй да 20 м, з авальнай, густой кронай і шэрай карой.

Лісце шырока-яйцападобныя або з востраканцовай верхавінай, у аснове шырока-клінаватае, цёмна-зялёнае, зверху гладкае, знізу голае і з яснай сеткай жылак.

Плады цёмна-аранжавыя.

Распаўсюджанне і экалогія
-------------------------

У прыродзе арэал віду ахоплівае Кітай, Паўночную і Паўднёвую Карэю, Японію і Тайвань. Натуралізаваўся ў Паўднёвай Афрыцы, Аўстраліі і Новай Зеландыі.

Расце на сухіх глебах.

У Еўропе вядомы з XVII стагоддзя. У Паўночнцю Амерыку інтрадуцыраваны ў 1793 годзе.

Літаратура
----------

* Деревья и кустарники СССР. Дикорастущие, культивируемые и перспективные для интродукции. / Ред. тома С. Я. Соколов. — М.—Л.: Изд-во АН СССР, 1951. — Т. II. Покрытосеменные. — 612 с. — 2 500 экз.

1. ↑  *Chang C.S. Kim H. & Chang K.S.* Provisional checklist of vascular plants for the Korea Peninsula flora (KPF). — DESIGNPOST, 2014. — С. 660. — ISBN 978-89-968648-3-7.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вялікі тэатр (значэнні).

**«Вялікі тэатр — Нацыянальная опера»** (польск.: Teatr Wielki – Opera Narodowa або *Teatr Wielki w Warszawie*, *Вялікі тэатр у Варшаве*) — нацыянальная тэатральна-оперны комплекс, размешчаны на гістарычнай Тэатральнай плошчы ў цэнтры Варшавы (Польшча). У Вялікім тэатры базуецца Польскі нацыянальны балет. З’яўляецца адной з найбуйнейшых тэатральных пляцовак у свеце, колькасць месцаў у якой перавышае 2 тысячы.

Тэатр быў урачыста адкрыты 24 лютага 1833 года пастаноўкай *«Севільскі цырульнік»* аўтарства Джаакіна Расіні. Акрамя таго, пад кіраўніцтвам Станіслава Манюшкі побач быў пабудаваны драўляны Летні тэатр на 1065 месцаў у Саксонскім садзе. Летнія спектаклі даваліся штогод з рэпертуараў Вялікага і Эстраднага тэатраў. Юзаф Шчублеўскі піша, што нават у той час, не зважаючы на тое, што Польшча не існавала як краіна і была падзелена паміж суседзямі, тэатр квітнеў, бо балет выклікаў захапленне замежных наведвальнікаў. У тэатры былі прадстаўлены оперы Уладзіслава Жаленскага, Ігнацы Яна Падарэўскага, Караля Шыманоўскага і іншых польскіх кампазітараў, а таксама балетныя пастаноўкі, выкананыя харэографамі Раманам Турчыновічам, Пётрам Зайлічам і Фелікс Парнелем. У той жа час у рэпертуары былі асноўныя сусветныя класічныя творы оперы і балету ў выкананні найбольш вядомых польскіх і замежных спевакоў і танцораў.

Арыгінальны будынак, пабудаваны ў 1825—1833 гадах, быў спраектаваны ў неакласічным стылі архітэктарамі Антоніа Караці і Крысціянам Пётрам Айгнерам.
Пасля бамбардзіроўкі і амаль поўнага знішчэння будынка ў перыяд Другой сусветнай вайны ён быў адноўлены Багданам Пнеўскім і зноў адкрыты 19 лістапада 1965 года пасля перыяду пуставання на працягу больш за дваццаці гадоў. Тэатр мае дзве залы — вялікую на 1841 месца і малую — на 200 месцаў, у якой таксама праходзяць прадстаўленні. У залах тэатру ставяць оперы, балеты, праходзяць канцэрты і іншыя ўрачыстасці.

Зноскі
------

1. ↑  «The Grand Theater in Warsaw: one of the largest theatres in Europe and one of the biggest stages in the world». Communications Unlimited.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вялікі тэатр (Варшава)
* Афіцыйны сайт Архівавана 23 снежня 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 4004220 · BNF: 14710243z · GND: 5066666-6 · ISNI: 0000000121576525 · LCCN: n86145855 · NKC: ko2005299546 · NUKAT: n96207609 · VIAF: 130731570 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шэлбі.

**Ісак Шэлбі** (англ.: Isaac Shelby; 11 снежня 1750 — 18 ліпеня 1826) — амерыканскі палітык, член заканадаўчага сходу штатаў Вірджынія і Паўночная Караліна, 1-ы і 5-ы губернатар штата Кентукі. З’яўляўся ўдзельнікам вайны Данмара, вайны за незалежнасць ЗША, а таксама англа-амерыканскай вайны. На пасадзе губернатара асабіста кіраваў міліцэйскім атрадам Кентукі ў бітве на Тэмзе, за што быў узнагароджаны Залатым медалём Кангрэса. У далейшым імем Шэлбі былі названы некалькі гарадоў і ваенных баз.

Ваенная кар’ера Шэлбі пачалася са службы ў якасці другога камандуючага ў бітве пры Пойнт-Плезант, найбуйнейшай бітве вайны Данмара. Пазней, разам з Джонам Севірам, узначаліў экспедыцыю супраць брытанскіх войскаў, правёўшы атрад праз горную сістэму Апалачы ў Паўночную Караліну. У 1780 годзе Шэлбі адыграў ключавую ролю ў разгроме англічан у бітве пры Кінгс-Маўнцін. За добрую службу ён быў узнагароджаны цырыманіяльным мячом і парай пісталетаў, а таксама атрымаў мянушку «Стары Кінгс-Маўнцін».

У 1783 годзе Шэлбі пераехаў у Кентукі, дзе яму належала прысуджаная за ваенную службу зямля. Тут ён ажаніўся на Сюзане Харт. У пары было сямёра дзяцей. Старэйшая дачка Сара стала жонкай лекара Эфраіма Мак-Даўэла, а малодшая, Леціша — чыноўніка Чарльза Сцюарта Тода.

Шэлбі быў прыхільнікам аддзялення акругі Кентукі ад Вірджыніі ў якасці незалежнага штата. У 1792 годзе калегія выбаршчыкаў аднагалосна абрала Ісака Шэлбі губернатарам Кентукі. На гэтай пасадзе палітык арганізаваў абарону штата ад нападу індзейцаў і арганізаваў першы ўрад. Таксама Шэлбі здолеў пераканаць адміністрацыю Вашынгтона заключыць дамову з Іспаніяй аб свабодным гандлі на рацэ Місісіпі.

У канцы свайго губернатарскага тэрміна Шэлбі адышоў ад грамадскага жыцця, але вярнуўся да палітычнай дзейнасці напярэдадні англа-амерыканскай вайны. У 1812 годзе ён абіраецца на другі тэрмін на пасаду губернатара штата. Па загадзе генерала Уільяма Генры Гарысана, Ісак Шэлбі камандаваў войскамі Кентукі ў бітве на рацэ Тэмзе. Пасля заканчэння вайны палітык адхіліў прапанову прэзідэнта Джэймса Манро заступіць на пасаду ваеннага міністра. У 1818 годзе палітык быў упаўнаважаны весці перамовы наконт пакупкі Эндру Джэксанам зямель у народа Чыкаса. Памёр Ісаак Шэлбі ў сваім маёнтку ў акрузе Лінкальн, штат Кентукі, 18 ліпеня 1826 года.

Зноскі
------

1. 1 2  Isaac Shelby // NCpedia Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27230564'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | American National Biography · Britannica (11-th) · Notable Names Database |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · WeRelate · Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1175045322 · LCCN: n88274271 · VIAF: 60652889 |
**Доктар Джон Уотсан** ці ***доктар Уатсан*** (англ.: Dr John Hamish Watson) — выдуманы персанаж апавяданняў Артура Конан Дойла. Сябра, памочнік і біёграф Шэрлака Холмса, яго сусед па кватэры, апавяданне ідзе ад яго асобы, акрамя чатырох гісторый. Ён апісваецца як тыповы джэнтльмен віктарыянскай эпохі ў адрозненні ад больш эксцэнтрычнага Холмса. Ён пранікнёны, хоць і ніколі не можа параўнацца з дэдуктыўнымі навыкамі свайго сябра.

Прататыпам доктара Уотсана прынята лічыць самога Конана Дойля, аднак сэр Артур у сваіх мемуарах называў маёра Вуда, які быў сакратаром Конана Дойля і правёў побач з ім амаль 40 гадоў.

Уотсан быў адаптаваны ў розных фільмах, тэлевізійных серыялах, відэагульнях, коміксах і радыё, захоўваючы сваю ролю сябра і даверанай асобы Холмса.

Біяграфія
---------

Джон Уотсан у 1872 годзе паступіў ў Лонданскі ўніверсітэт, пасля яго сканчэння працуе хірургам у шпіталі Святога Барталамея. У 1878 годзе ён атрымлівае ступень доктара медыцыны і паступае дократам на ваенную службу. Уотсан служыць спачатку ў Індыі, а пазней у Афганістане. У Майвандскай бітве ён быў паранены, а пасля захварэў брушным тыфам, пасля чаго вяртаецца ў Лондан. У 1881 годзе сустракаецца з Шэрлакам Холмсам, здымае кватэру на Бейкер-стрыт у місіс Хадсан.

Паміж 1883 i 1887 гадамі некаторы час жыве ў ЗША, дзе мае прыватную медыцынскую практыку ў Сан-Францыска.

Пасля смерці брата Генры ў 1888 годзе, Уотсан сустракае Мэры Морстэн і бярэ шлюб з ёй. Купляе практыку ў Падынгтане, якую прадае ў 1891 годзе і вяртаецца ў Кенсінгтан. Каля 1892 года памірае Мэры Морстэн, праз два гады Уотсан прадае практыку ў Кенсінгтане і вяртаецца на Бейкер-стрыт. У 1902 годзе ён перасяліўся ў апартаменты на вуліцы каралевы Ганны, уступае ў новы шлюб і вяртаецца да медыцынскай практыкі.

Зноскі
------

1. ↑  Allen Eyles (1986). *Sherlock Holmes: A Centenary Celebration*. Harper & Row. pp. 11–12. ISBN 0-06-015620-1.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNC: a1966221x · BNF: 16607023c · GND: 119430886 · ISNI: 0000000359399872, 000000039009089X · LCCN: no2014068518 · NKC: jo2017970840 · NTA: 202839044 · SUDOC: 162483988 · VIAF: 90776671, 308763542 |

 |

| ⛭Шэрлак Холмс |
| --- |
| Аповесці | 
* Эцюд у барвовых тонах
* Знак чатырох
* Сабака Баскервіляў
* Даліна жаху

 |
| Зборнікі апавяданняў | 
* Прыгоды Шэрлака Холмса
* Запіскі пра Шэрлака Холмса
* Вяртанне Шэрлака Холмса
* Яго развітальны паклон
* Архіў Шэрлака Холмса

 |
| Персанажы | 
* Шэрлак Холмс
* Доктар Уотсан
* Майкрафт Холмс
* Місіс Хадсан
* Прафесар Марыярці

 |
| Іншае | 
* Спіс фільмаў
* Шэрлакіяна
* Музей Шэрлака Холмса
* Бейкер-стрыт
* *Strand Magazine*

 |
**Заву́лак Ру́скі** (трансліт.: *Zavulak Ruski*, руск.: Заулок Русский) — вёска ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Псуеўскага сельсавета.

Гісторыя
--------

Вёска ўзнікае пасля аб’яднання вёскі **Завулак** і фальварку **Завулак Літоўскі**, якія складаюць паўднёвую і паўночную частку сучаснай вёскі.

Вёска Завулак
Вядома з канца XVIII ст. у складзе Дзісенскага павета Віленскай губерні Расійскай імпэрыі.

У 1921—1945 гадах вёска знаходзілася ў Польшчы, у Віленскім ваяводзтве, у Дзялдаўскім павеце, у гміне Празарокі.

Паводле ўсеагульнага перапісу насельніцтва 1921 г. тут пражывала 134 чалавекі, 43 былі рымска-каталіцкімі і 91 праваслаўным веравызнаннем. Пры гэтым 3 жыхары заявілі пра польскую і 131 беларускую нацыянальнасць. Тут было 19 жылых будынкаў. У 1931 годзе ў 25 дамах пражывала 149 чалавек.

Вернікі належалі да рыма-каталіцкай парафіі ў Празароках і праваслаўнай парафіі ў Псуі.

Фальварак Завулак Літоўскі
Фальварак вядомы з канца XVIII ст. у складзе Дзісенскага павета Віленскай губерні Расійскай імпэрыі.

У 1921–1945 гадах фальварак у Польшчы.

Паводле ўсеагульнага перапісу насельніцтва 1921 г. тут пражывала 87 чалавек, 84 былі рымска-каталіцкімі і 3 праваслаўнымі. Пры гэтым 11 жыхароў дэкляравалі польскую, 14 — беларускую і 62 — літоўскую нацыянальнасьць. Тут было 11 жылых будынкаў. У 1931 годзе ў 13 дамах жыў 71 чалавек.

Аб’яднаная
Да 24 красавіка 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Зябкаўскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Віцебская вобласць: нарматыўны даведнік / У. М. Генкін, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2009. — 668 с. ISBN 978-985-458-192-7 (DJVU).
2. ↑  Рашэнне выканкома Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 красавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Псуеўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Псуя |
| Вёскі | Абруб ·  Асінаўка ·  Бабруйшчына ·  Вострава ·  Галінова ·  Гарані ·  Германоўшчына ·  Заазёрная ·  Завулак Рускі ·  Залесная ·  Зябкі ·  Івесь ·  Калячполле ·  Латышы ·  Ліпава ·  Надазер'е ·  Пожанькі ·  Слабада ·  Слабодка ·  Хралы ·  Чашкі ·  Шо |
| Хутары | Гразі ·  Касавінка ·  Лявонавічы ·  Новая Псуя ·  Скрабатуны ·  Церасполле ·  Юсціянава ·  Янова |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Наумовіч.
**Андрэй Мікалаевіч Наумовіч** (7 ліпеня 1963, в. Сіняўская Слабада, Карэліцкі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V і VI скліканняў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 7 ліпеня 1963 года ў в. Сіняўская Слабада Карэліцкага раёна Гродзенскай вобласці.

Скончыў Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. М. Горкага, настаўнік геаграфіі і біялогіі; Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава, эканаміст; Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь, спецыяліст у галіне дзяржаўнага кіравання.

Працаваў настаўнікам, выконваў абавязкі намесніка дырэктара па навучальна-выхаваўчай рабоце ў Запольскай васьмігадовай школе Карэліцкага раёна Гродзенскай вобласці; дырэктарам Красненскай сярэдняй школы Карэліцкага раёна Гродзенскай вобласці; намеснікам старшыні, намеснікам старшыні па эканоміцы Карэліцкага раённага выканаўчага камітэта; старшынёй Карэліцкага раённага Савета дэпутатаў, старшынёй Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў.

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі».

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае двух сыноў.

Зноскі
------

1. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Афіцыйны інтэрнэт-партал Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (26 лістапада 2018). Архівавана з першакрыніцы 22 снежня 2018. Праверана 28 лістапада 2018.

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)  (бел.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хвайніцкая.
**Таццяна Іванаўна Хвайніцкая** (нар. 23 снежня 1964, г. Шчучын, Гродзенская вобласць) — беларуская мастачка ў галіне станковага жывапісу.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 23 снежня 1964 года ў Шчучыне Гродзенскай вобласці. Скончыла ў 1993 годзе Беларускую акадэмію мастацтваў. Вучылася ў В. Грамыкі. Удзельніца мастацкіх выставак з 1984 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1995 года.

Жыве ў г. Мінску.

Творчасць
---------

Працуе ў розных жанрах станковага жывапісу. Асноўныя творы: палотны «Рамонкі», «Лета», «Аўтапартрэт», «Сон», «Дзяцінства», «Браслаўшчына», «Партрэт скульптара В. Янушкевіча», «Валя»; трыпціх «Мацярынства».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Хвайніцкая Таццяна Іванаўна // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998.

Спасылкі
--------

* Таццяна Іванаўна Хвайніцкая на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
**Леанід Сяргеевіч Анцімонаў** (16 снежня 1934, в. Куляшы, цяпер Сенненскі раён, Віцебская вобласць — 16 лютага 2012, г. Віцебск) — беларускі графік, жывапісец і педагог.

Біяграфія
---------

Скончыў Рыжскае мастацка-рамеснае вучылішча № 17 (1952), Рыжскае вучылішча прыкладнога мастацтва (І955), мастацка-графічны факультэт Віцебскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута (1963). З 1964 года выкладчык графікі, жывапісу, малюнка, кампазіцыі на мастацка-графічным факультэце ВДПІ (пазней Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава), дацэнт (1987—2005). Узнагароджаны знакам «Выдатнiк народнай асветы» (1984). Прайшоў стажыроўкі на факультэце графікі ў Акадэміі мастацтваў Латвійскай ССР у прафесараў П. Упіціса і А. Апені (1970), на кафедры графікі ў БДТМІ ў прафесара В. Шаранговіча (1985—1986). Прафесар вышэйшай педагагічнай школы ў г. Зялёна Гура (Польшча) (1991—1993). Удзельнік мастацкіх выстаў з 1964 г. Член Саюза мастакоў з 1987 г.

Працаваў у розных графічных тэхніках (афорце, літаграфіі, ксілаграфіі, манатыпіі і г. д.), акварэлі, алейным жывапісе. Творчая эксперыментальная праца спрыяла адкрыццю ўласных спосабаў гравюры на кардоне, фанеры і дрэвавалакністай пліце, калажнага спосабу гравюры на кардоне і фларатыпіі, розных спосабаў манатыпіі, акватыпіі, гратажа. Аўтар шэрагу навучальных дапаможнікаў: па графіцы, манатыпіі, гравюры на кардоне (дзве часткі), фларатыпіі.

Творчасць
---------

Сярод асноўных твораў: «Акно» (1974), «Кветкі палявыя» (1975), «Нацюрморт. Самавары» (1975), «Эдэльвейс» (1977), «Кветка папараці» (1978), «Мефістофель» (1978), «Дрэва жыцця» (1980), «Абуджэнне» (1982), «Хваля» (1984), «Рэквіем» (1984), трыпціх «Зямля, месяц, сонца» (1985-86), «Ахвярапрынашэнне» (1991), «Гарачае лета ў лесе» (1995), «Партрэт П. Пікасо» (1999), «Рыфы» (2001), «Паток» (2009), «Горы» (2009), «Канец ХХ стагоддзя. Рэквіем» (2009), «Журавіны» (2009); цыклы работ «Успаміны пра вайну» (1976), «Балада пра Чылі» (1976), «На купальскую ноч» (1978), «Твары і маскі» (1979), «Пунсовая кветачка» (1981), «Джаз» (1981), «Грузія» (1982), «Катастрофа» (1988-91), «Людзі і птушкі» (1991), «Рэпрэсіі» (1993-95), «Міраж» (1995), «Жыццё джунгляў» (1997-98), «Поры года» (2003), «Дыханне вясны» (2008—2009), «Прысвячаецца А. Пушкіну» (2009).

Творам мастака ўласцівыя філасофская трактоўка вобраза, паэтычная ўзнёсласць, полістылізм, выкарыстанне складаных тэхнічных прыёмаў, асацыятыўнасць колеру, эксперыментальны характар мастацкай мовы.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Цыбульский, М. Л.* Антимонов Леонид Сергеевич / М. Л. Цыбульский // Регионы Беларуси : энцикл. : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова (гл. ред.) [и др.]. — Мн. : Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область. Кн. 1. — С. 19.
**Віцэ-камендант брыгады** — обер-афіцэрскае званне ў арміі Вялікага княства Літоўскага ў XVIII стагоддзі.

Званне ўзнікла пасля ваеннай рэформы ў Вялікім княстве Літоўскім 1775 года, калі замест традыцыйнага падзелу кавалерыі на гусараў, пяцігорцаў, казакаў і татараў уводзіўся падзел на Нацыянальную кавалерыю і Пярэднюю варту. Званне ўжывалася толькі ў брыгадах Нацыянальнай кавалерыі. Званне «віцэ-камендант» адпавядала званню "палкоўніка" ў палках Пярэдняй варты, пяхоты і артылерыі.

Знакам адрознення віцэ-каменданта XVIII стагоддзя выступаў эпалет з трыма нахіленымі стужкамі.

Ва Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь эквівалентна званню «палкоўнік».

Літаратура
----------

* *Чаропка Станіслаў.* Станаўленне сістэмы знакаў адрознення ў арміі ВКЛ // Актуальные проблемы в изучении и преподавании общественно-гуманитарных дисциплин: сб. статей. — Витебск, 2012.
Мультыплікацыя скачку мячыка з 6 кадраў

10 кадраў у секунду.

**Мультыплікацыя**, таксама **анімацыя** (ад па-лацінску: multiplicatio — памнажэнне, павелічэнне, узрастанне, размнажэнне) — від кінамастацтва, творы якога ствараюцца шляхам здымання паслядоўных рухаў намаляваных (графічная мультыплікацыя) або аб’ёмных (аб’ёмная мультыплікацыя) аб’ектаў. Гэтыя творы называюць анімацыйнымі або мультыплікацыйнымі фільмамі (мультфільмамі). Першыя намаляваныя фільмы былі выдадзеныя ў 1908 годзе ў Францыі, аб’ёмны — у 1911 ў Расіі. Тэхнічны прынцып аб’ёмнай анімацыі адкрыў У. А. Старэвіч ў 1911 г.

Этымалогія
----------

Тэрмін «анімацыя» мае шырокую сферу прафесійнага ўжывання ў свеце і ў асобных рэгіёнах па традыцыі вызначаецца iншымi сінонімамі. Напрыклад, у рускай мове (у СССР і ў Расіі) на працягу доўгага часу была агульнапрынятай назва «мультыплікацыя», якая ў большай ступені адпавядала маляванаму кіно, дзе анімацыя (мультыплікат, ілюзія руху) ствараецца з дапамогай размнажэння і фазоўкі малюнка (перамалёўкі персанажа ў паслядоўных фазах руху).

Гісторыя
--------

Асноўны артыкул: **Гісторыя анімацыі**
Фенакістыскапічны дыск ад Эдварда Мейбрыджа (1893)
Гісторыя анімацыі пачалася задоўга да развіцця кінематаграфіі. Людзі, верагодна, спрабавалі адлюстраваць рух яшчэ ў палеаліце.

Гл. таксама
-----------

* Кроцік
* Ліс Мікіта
* Трям! Здравствуйте!

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці са Слоўнікам іншамоўных слоў у 2-х тамах, Мн. 1999, т. 1, с. 98.
2. ↑  Анимационное кино **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Большая российская энциклопедия - электронная версия*.  bigenc.ru. Архівавана з першакрыніцы 19 жніўня 2018. Праверана 19 жніўня 2018.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Мультыплікацыя**


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Канадская · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7703314-0 · Microsoft: 118130439, 502989409 · NDL: 00561560 · NKC: ph234794 |
**«За цудоўных дам!»** — савецкая сатырычная кінакамедыя 1989 года. Першы савецкі камерцыйны фільм.

Вытворца — киносъемочный кааператыў «Фора».

Сюжэт
-----

Пяць маладых і сімпатычных жанчын сабраліся на дзявочнік — сябе паказаць і на даўніх сябровак паглядзець. За гады расстання ў жыцці кожнай з іх адбылося нямала пераменаў, што становіцца цэнтральнай тэмай размоў. Кожная з жанчын спрабуе вылучыцца перад сяброўкамі сваімі дасягненнямі. Аднак, як высвятляецца крыху пазней, адна з сябровак пазайздросціла таму, што ў гаспадыні ёсць дзіўнай прыгажосці завушніцы. Упрасіць прадаць не ўдалося, і тады яна вырашыла «*навесці*» на гэтую кватэру двух рабаўнікоў. Адзін з іх — яе пранырлівы знаёмы, а другі — сапраўдны крымінальнік, які не падазрае, што ўсё гэта толькі гульня.

У ролях
-------

* Аляксандр Панкратаў-Чорны — *Віктар*
* Аляксандр Абдулаў — *Гена*
* Алена Цыплакова — *Вера*
* Ірына Шмялёва — *Люба*
* Ірына Разанава — *Надзя*
* Маргарыта Сергеечева — *Таня*
* Алена Аржанік — *Іра*
* Сяргей Сцепанчанка — *Ігар, жаніх Тані, студэнт-завочнік*

Вытворчасць
-----------

Фільм быў зняты на студыі «Фора-фільм» Андрэя Разумоўскага. Галоўнай мэтай здымкі гэтага фільма сам Разумоўскі называў фінансаванне іншага праекта Кінастудыі — дакументальнага фільма «Аляксандр Галіч. Выгнанне», які выйшаў у тым жа 1989 годзе.

Здымачная група
---------------

* Аўтар сцэнарыя: Анатоль Эйрамджан
* Рэжысёр: Анатоль Эйрамджан
* Аператар: Уладзімір Папян
* Мастак: Павел Каплевіч

Заўвагі
-------

1. ↑  История Российского юмора. Часть 2 **(нявызн.)** (видео). *YouTube*.  Криминал ТВ (13 красавіка 2014). Архівавана з першакрыніцы 12 кастрычніка 2016. Праверана 2 кастрычніка 2017.
2. ↑  Дёшево и сердито. «Мордашка» и другие… **(нявызн.)** (видео)(недаступная спасылка). *Россия-1*.  ВГТРК (19 сакавіка 2012). — Документалистика. Архівавана з першакрыніцы 29 красавіка 2018. Праверана 30 красавіка 2018.

Спасылкі
--------

* 1989 — За выдатных дам!
* Міні-рэцэнзія Аляксандра Фёдарава
**Віктар Міхайлавіч Лазебнік** 1 студзеня 1937 - 20 сакавіка 2024 — беларускі міліцыянер і палітык. Генерал-маёр міліцыі (1993).

Дэпутат Вярхоўнага Савета Беларусі 12-га склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 1 студзеня 1937 года.

У 1956—1959 гадах служыў ва Узброеных сілах СССР.

У 1961 годзе скончыў Мінскую спецыяльную сярэднюю школу міліцыі імя М. В. Фрунзе, у 1966 годзе — Вышэйшую школу Міністэрства аховы грамадскага парадку РСФСР, у 1976 годзе — Акадэмію МУС СССР.

У органах унутраных спраў Беларусі з 1959 года. Пачаў службу оперупаўнаважаным крымінальнага вышуку Ленінскага раённага аддзелу міліцыі Мінска, у 1980—1985 гадах з’яўляўся начальнікам упраўлення крымінальнага вышуку УУС Мінскага аблвыканкама, у 1985—1986 гадах — намеснікам начальніка УУС Мінскага аблвыканкама.

З мая 1986 года па май 1988 года знаходзіўся ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Афганістан, праходзіў службу ў Кандагары, адной з самых «гарачых кропак», старэйшым аператыўным супрацоўнікам зоны «Поўдзень» Прадстаўніцтва МУС СССР пры МУС Афганістана.

У 1988—1992 гадах узначальваў Мінскую спецыяльную сярэднюю школу міліцыі імя М. В. Фрунзе МУС СССР. Быў членам КПСС.

У 1990 годзе абраны ў Вярхоўны Савет Беларусі 12-га склікання. Балатаваўся па выбарчай акрузе № 412. Галасаваў за прыняцце Закона «Аб забеспячэнні палітычнай і эканамічнай самастойнасці БССР» і пастановы Вярхоўнага Савета «Аб дэпартызацыі органаў дзяржаўнай улады і кіравання Беларускай ССР, дзяржаўных прадпрыемстваў, устаноў, арганізацый і ўласнасці Камуністычнай партыі Беларусі і Ленінскага Камуністычнага Саюза Моладзі Беларусі».

У 1992—1994 гадах з’яўляўся намеснікам начальніка Акадэміі міліцыі МУС Беларусі, у 1994—1997 гадах — намеснікам начальніка Акадэміі МУС — начальнікам следча-экспертнага факультэта.

20 верасня 1993 года прысвоена званне генерала-маёра міліцыі.

Узнагароды
----------

* Ордэн Чырвонай Зоркі,
* Ордэн «Слава» (Афганістан),
* медаль «За выдатную службу па ахове грамадскага парадку»,
* грамата Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР,
* грамата Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР,
* знак «Заслужаны работнік МУС»,
* юбілейны медаль «80 гадоў Мінскай абласной міліцыі 1939—2019» (2020).

Крыніцы
-------

1. ↑  У музеі Вялікай Айчыннай вайны ўшаноўвалі лепшых сышчыкаў(недаступная спасылка)
2. ↑  Заслуженный работник МВД, генерал-майр милиции в отставке Лазебник Виктор Михайлович
3. ↑  Нечарговая пятая сесія Вярхоўнага Савета Беларускай ССР дванаццатага склікання. Вынікі пайменнага галасавання. // Народная газета. — 28 жніўня 1991 — С. 3
4. ↑  80 лет Минской областной милиции **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 1 чэрвеня 2023. Праверана 30 верасня 2023.

Літаратура
----------

* А. Каменчукоў. Віктар Лазебнік: тры вайны генерала міліцыі. — Мінск, Адукацыя і выхаванне, 2021. — 368 ст. — ISBN 978-985-599-295-1.
**Каліфарнійскі дзяржаўны ўніверсітэт у Іст-Бэй** (англ.: California State University, East Bay) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Хейвард у штаце Каліфорнія, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Вучэльня з'яўляецца часткай сістэмы Каліфарнійскага дзяржаўнага ўніверсітэта і прапануе 136 праграм бакалаўрыяту і 60 магістратуры. Заснаваны ў 1957 годзе, універсітэт сёння налічвае амаль 14 000 студэнтаў. Па стане на восень 2021 года ў ім налічвалася 863 выкладчыка, з якіх 358 (41%) знаходзіліся ў штаце. Буйнейшы і старэйшы кампус універсітэта знаходзіцца ў горадзе Хейвард з дадатковымі цэнтрамі ў бліжэйшых гарадах Окленд, Конкард і некалькіх іншых месцах па ўсім рэгіёне Іст-Бэй у раёне заліва Сан-Францыска. Установа змяніла сваю назву з Каліфарнійскі дзяржаўны ўніверсітэт у Хейвардзе на сваю цяперашнюю назву ў 2005 годзе.

Структура
---------

* Каледж літаратуры, мастацтваў і сацыяльных навук
* Каледж прыродазнаўчых навук
* Каледж бізнесу і эканомікі
* Каледж адукацыі і сумежных студый

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Каліфорнія

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Каліфарнійскі дзяржаўны ўніверсітэт у Іст-Бэй
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000000107283670 · LCCN: no2005020491 · Microsoft: 184813773 · NKC: ko2008486891 · VIAF: 148104147 |
**Ліберале да Верона** (італ.: Liberale da Verona; каля 1445, Верона — 1529, Верона) — італьянскі мініяцюрыст і жывапісец.

Нарадзіўся ў Вероне. Ён быў вучнем мастака Вінчэнца дзі Стэфана. Таксама на яго аказалі моцны ўплыў Андрэа Мантэнья і Якапа Беліні. З ранняга ўзросту займаўся мініяцюрай, у 1465 годзе стварыў свае першыя працы для веронскай царквы Санта-Марыя ін Аргане, пазней з’ехаў у Таскану, дзе паміж 1467—1469 гадамі працаваў у манастыры Монтэ Алівета Маджорэ. Атрымаў шырокае прызнанне пасля мініяцюр для зборнікаў царкоўных песнапенняў, створаных у 1470—1476 гады для бібліятэкі Пікаламіні ў Сіене. У 1482 годзе вярнуўся ў Верону, у 1489 годзе наведаў Венецыю, дзе стварыў алтарны абраз «Мадонна на троне з чатырма святымі» (музей Бодэ, Берлін). Ліберале да Верона атрыбутуецца панэль «Шахматысты», створаная каля 1475 года на касоне, на невядомы літаратурны сюжэт. У 1490 годзе працаваў у веронскай царкве Санта Анастасія, дзе напісаў шэраг фрэсак і алтарных вобразаў, якія з’яўляюцца яго найбольш значнымі творамі. Сярод яго вучняў былі Джавані Франчэска Карота, Франчэска Торбіда і Паола Маранда.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · Artists of the World Online · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10267298 · BNC: a11100990 · BNE: XX4840073 · BNF: 14909443t · GND: 118728075 · ICCU: RAVV039259 · ISNI: 000000011604978X, 0000000442992693 · LCCN: n81129684 · NLA: 36555899 · NUKAT: n2008041940 · SUDOC: 193427214 · VIAF: 20475480, 89031017, 1151172688439210000, 249573491, 1732159248628004870003 · ULAN: 500006509 |

 |
**Майкл Эмет Уолш** (англ.: M. Emmet Walsh; 22 сакавіка 1935, Огдэнсберг, Нью-Ёрк — 19 сакавіка 2024, Сент-Олбанс, Вермонт) — амерыканскі акцёр.

Біяграфія
---------

Майкл Эмет Уолш нарадзіўся 22 сакавіка 1935 года ў Огдэнсберг (штат Нью-Ёрк) у сям’і мытніка. У акцёра ірландскія карані. Дзяцінства правёў у Вермонце, вучыўся ў каледжы ўніверсітэта Кларксан. Дэбютаваў на Брадвеі ў 1969 годзе з Аль Пачына ў спектаклі «Ці носіць тыгр гальштук?» па п’есе Дона Петэрсана.

За 40 гадоў зняўся больш як у 100 кіна- і тэлефільмах. Найбольш вядомыя ролі — капітан паліцыі Брайант у фантастычным неа-нуары «Бягун па лязе» і наёмны забойца Вісер у дэбютным фільме братоў Коэнаў «Проста кроў», за якую акцёр удастоіўся прэміі «Незалежны дух» у катэгорыі лепшая мужчынская роля.

У 2018 годзе Уолш быў уведзены ў Залу славы характэрных акцёраў сваім партнёрам па фільме «Бягун па лязе» Харысанам Фордам.

Роджэр Эберт высока ацэньваў гульню акцёра, называючы Уолша «паэтам подласці».

Уолш памёр ад спынення сэрца ў Сент-Олбансе, штат Вермонт, 19 сакавіка 2024 года ва ўзросце 88 гадоў, за тры дні да свайго 89-годдзя.