recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Дэлавэрскі ўніверсітэт** (англ.: University of Delaware) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, размешчаная ў Ньюарку, штат Дэлавэр.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Буйнейшы ўніверсітэт у штаце Дэлавэр. Асноўны кампус знаходзіцца ў Ньюарку, дадатковы кампус ў Доверы, Уілмінгтане, Льюісе, і Джорджтауне. Налічвае каля 25 000 студэнтаў і 3 500 аспірантаў. Станам на 2012 год, фонд універсітэта ацэньваўся ў 1 млрд дол. ЗША.

Універсітэт класіфікуецца як даследчы універсітэт з вельмі высокай навукова-даследчай дзейнасцю.

Заснаваны ў 1743 годзе, што робіць яго адным з найстарэйшых універсітэтаў у ЗША. Аднак, Дэлавэрскі універсітэт афіцыйна атрымаў статус ВНУ толькі ў 1833 годзе.

Вядомыя выпускнікі
------------------

* Джыл Байдэн — першая лэдзі ЗША (з 2021 года)

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Дэлавэр

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка ўніверсітэта

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX199246 · BNF: 12212079r · GND: 42569-2 · ISNI: 0000 0001 2289 2917 · LCCN: n80126273 · Microsoft: 86501945 · NKC: ko2011500652 · NLA: 36170482 · NUKAT: n2015031395 · SUDOC: 030771927 · VIAF: 134621567 · ULAN: 500304017 |

 |
**І́мпульс** — фізічная вектарная велічыня, якая колькасна характарызуе:

* уздзеянне сілы на цела (матэрыяльны пункт) на працягу пэўнага адрэзку часу (імпульс сілы)
* рух цела як функцыю ад яго масы і хуткасці (імпульс або колькасць руху цела)

Сувязь імпульсаў цела і сілы вынікае з другога закона Ньютана:

{\displaystyle \mathbf {F} =m\mathbf {a} =m{\frac {d\mathbf {v} }{dt}}}

{\displaystyle \mathbf {F} dt=md\mathbf {v} }

{\displaystyle \mathbf {dP\_{F}} =\mathbf {dp} }

Праінтэграваўшы па часе на пэўным яго адрэзку, атрымаем:

{\displaystyle \mathbf {P} \_{F}=\Delta \mathbf {p} }

Такім чынам, змена імпульса цела за пэўны адрэзак часу роўная імпульсу сілы, што дзейнічае за яго, за гэты адрэзак часу. Таксама, імпульс цела колькасна роўны такому імпульсу сілы, які патрэбны для таго, каб прыдаць такі ж імпульс целу з нулявым імпульсам.

Калі на матэрыяльны пункт дзейнічаюць некалькі сіл, то змена яго імпульса роўная да імпульса раўнадзейнай гэтых сіл.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4130721-5 · LCCN: sh85086658 · Microsoft: 58290451 · NKC: ph120957 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кінгстан.

**Кінгстан** (англ.: Kingston) — сталіца і найбуйнейшы горад Ямайкі. Горад размешчаны на Карыбскім моры; гарадская агламерацыя 580.000 жыхароў. Знаходзіцца ў натуральнай гавані, абаронены доўгім і вузкім пралівам Палісадас, які злучае Порт-Роял і міжнародны аэрапорт з астатнімі часткамі вострава. Кінгстан самы вялікі англамоўны горад ва ўсім Карыбскім рэгіёне. Кінгстан - не толькі сталіца Ямайкі, але і цэнтр швейнай і харчовай прамысловасці. Горад заснаваны ў 1693 годзе Вялікабрытаніяй. У 1872 годзе ў горадзе размяшчалася адміністрацыя Ямайкі. Горад атрымаў статус сталіцы, калі востраў атрымаў незалежнасць у 1962 годзе. Бедныя кварталы Кінгстана — радзіма музыкі ў стылі рэгі, які развіваўся на аснове музыкі ска - сумесі афрыканскіх, еўрапейскіх і лацінаамерыканскіх матываў. Горад складаецца з дзвюх частак — гістарычнага цэнтра і Новага Кінгстана.

Насельніцтва
------------

Колькасць насельніцтва Кінгстана складае 580 тыс. чалавек. Большую частку насельніцтва складаюць афрыканцы (больш за 70%) і метысы (каля 15%). Астатняя частка - гэта выхадцы з Еўропы і Азіі. Дзяржаўная мова англійская, але большасць жыхароў сталіцы выкарыстоўваюць мясцовы дыялект.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX461814 · BNF: 11864489k, 136170533 · GND: 4198339-7 · LCCN: n79018833 · LIBRIS: 150297 · SUDOC: 026387786 · VIAF: 126617434, 115144648605864009799 |

 |
**Дзень усынаўлення** (укр.: День усиновлення) — свята Украіны, якое штогод прыпадае на 17 верасня і супадае з днём хрысціянскага свята Веры, Надзеі, Любові і іх маці Сафіі.

Гісторыя
--------

Свята ўстаноўлена ва Украіне *«...з улікам сацыяльнай значнасці ўсынаўлення ў забеспячэнні права кожнага дзіцяці на выхаванне ў сям'і, з мэтай падтрымкі і развіцця нацыянальнага ўсынаўлення...»* у адпаведнасці з Указам Прэзідэнта Украіны «Аб Дні ўсынаўлення» ад 27 лістапада 2008 г. № 1088/2008.

Аб заснаванні свята было абвешчана на Усеўкраінскім форуме ўсынавіцеляў, які прайшоў 27 лістапада 2008 года ў Кіеве.

### Змена даты

У сувязі з рэформай царкоўнага календара ва Украіне з 2023 года 17 верасня будзе адзначацца дзень хрысціянскага свята Веры, Надзеі, Любові і маці іх Сафіі. 28 ліпеня 2023 года прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі падпісаў адпаведны ўказ аб пераносе Дня ўсынаўлення з 30 верасня на 17 верасня.

Гл. таксама
-----------

* Дзень памяці і перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 1939 – 1945
* Дзень Еўропы
* Дзень Канстытуцыі Украіны
* Дзень украінскай дзяржаўнасці
* Дзень незалежнасці Украіны
* Дзень абаронцаў Украіны

Зноскі
------

1. ↑  Указ президента України від 28 липня 2023 года № 455/2023 «Про внесення змін до деяких указів Президента України»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вярэніч.
**Вячасла́ў Ляво́нцьевіч Вярэ́ніч** (12 сакавіка 1924, Рухча, Столінскі раён, Брэсцкая вобласць, БССР, СССР — 27 жніўня 1999, Мінск, Беларусь) — беларускі мовазнаўца, паланіст, славіст. Кандыдат філалагічных навук.

Бацька — Лявонцій Якаўлевіч Вярэніч. Маці — Аляксандра Рыгораўна Шпакоўская. Вярэнічы і Шпакоўскія належалі да родаў праваслаўнай пінскай шляхты. Жонка — Галіна Іванаўна Вярэніч. Сыны Сяргей і Вадзім.

Біяграфія
---------

### Адукацыя

Скончыў рухчынскую пачатковую школу, плотніцкую сямігадовую школу і Пінскую гімназію (1939). Шасцімесячныя настаўніцкія курсы. Скончыў завочна Пінскае педвучылішча (1944—1946), Пінскі настаўніцкі інстытут (1948–1952) і Мінскі педагагічны інстытут імя А. М. Горкага (1953—1956). З 28 студзеня 1957 года ў аспірантуры Інстытута мовазнаўства АН БССР. Вучыўся ў аспірантуры Інстытута славяназнаўства АН СССР у 1958—1961 гадах.

### Праца

З жніўня 1940 да ліпеня 1941 года працаваў загадчыкам і настаўнікам пачатковай школы на х. Магільна Столінскага раёна. З верасня па лістапад 1941 года — настаўнік пачатковай школы ў Ворсіне на Століншчыне. Дырэктар глінкаўскай сямігадовай школы (1949—1953). Інспектар столінскага аддзела народнай адукацыі ў 1953–1955 гадах. Загадчык столінскім аддзелам народнай адукацыі (1955—1957). З 28 снежня 1961 да 31 мая 1995 года працаваў на кафедры агульнага і славянскага мовазнаўства Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа Акадэміі Навук БССР (пазней Нацыянальнай Акадэміі Навук Беларусі).

### Паланістыка

У 1967 годзе стварыў даследчыцкую групу па вывучэнні польскіх гаворак на тэрыторыі СССР. Вынікам яе працы стаў зборнік «Польскія гаворкі ў СССР» (у 2-х частках). 27 чэрвеня 1975 года абараніў дысертацыю на тэму «Праблемы інтэрферэнцыі ў астраўных гаворках. На матэрыяле мазурскай гаворкі на Палессі і Ніжняй Сілезіі». Аўтар звыш 120 публікацій.

### Рэгіянальныя даследаванні

У 1965 годзе пазнаёміўся з даследчыкам Заходняга Палесся дыялектолагам Фёдарам Клімчуком. З землякамі даследчык размаўляў выключна на роднай заходнепалескай гаворцы. У 1999 годзе стаў адным з ініцыятараў стварэння Заходнепалескага навукова-краязнаўчага таварыства «Загароддзе».

У 1960 годзе стварыў анамастычную праграму і пачаў даследаванні ў Столінскім і Пінскім раёнах. Збор матэрыялаў вёўся да 1985 года. Агулам было даследавана 140 населеных пунктаў. 19 верасня 1997 года на семінары, прысвечаным фотавыставе «Палессе, якога не ведаем», прачытаў даклад «Прозвішчы жыхароў Століншчыны». 6 студзеня 1997 года выступаў на пасяджэнні таварыства «Загароддзе» з дакладам «Этнаграфічнае даследаванне Палесся ў XIX—ХХ стст.». У 1999 годзе сабраныя матэрыялы разам з уводнымі артыкуламі памерам у 40 аўтарскіх аркушаў былі ўпарадкаваныя Фёдарам Клімчуком і надрукаваныя ў кнізе «Вярэніч В. Л. Палескі архіў».

Літаратура
----------

* В. Л. Вярэніч, Палескі архіў. — Мн. 2009. — 692 с.
**ААТ «Электрацэнтрмантаж»** (ЭЦМ) — дзяржаўнае будаўнічае прадпрыемства Беларусі, заснаванае ў 1962 годзе. На 2014 г. налічваў адно наладачнае (Мінск) і 7 мантажных падраздзяленняў ва ўсіх абласцях краіны, што мелі вытворчыя майстэрні са станочным і грузападымальным абсталяваннем, аўтамабільнай тэхнікай. У 2006 г. займеў даччынае прадпрыемства ў Расіі. Мантажныя падраздзяленні: №1 (Мінск), №2 (Гродна), №3 (Гомель), №4 (Белаазёрск, Бярозаўскі раён, Брэсцкая вобласць), №5 (Новалукомль, Чашніцкі раён, Віцебская вобласць), №6 (пасёлак Дружны, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць) і №7 (Магілёў).

Вырабы і паслугі
----------------

Прадпрыемства вырабляе металаканструкцыі, датчыкі пад назіральна-вымяральныя прыборы і прылады аўтаматызацыі, электрашчытавое абсталяванне, блокі кіравання электрапрывадамі  (англ.) (бел. засавак і злучальныя скрынкі  (англ.) (бел.. Ажыццяўляе пусканаладку  (англ.) (бел. і ўзвядзенне акумулятарных станцыйных батарэяў, кабельных ліній і металаканструкцый, сетак зваркі і асвятлення, прыстасаванняў уліку цеплавой і электрычнай энергіі, сетак тэлевымярэння і дыспетчарскай сувязі, аўтаматызаваных прыстасаванняў кіравання прыладамі. Займаецца ўладкаваннем асноў і падмуркаў збудаванняў, пракладваннем сетак сувязі і ўладкаваннем каменных і жалезабетонных пабудоў. Узводзіць апоры і агароджы. Ажыццяўляе вонкавае атынкоўванне і абліцоўванне дахаў, гідра- і цеплаізаляцыйныя работы.

Гісторыя
--------

У 1962 г. у Мінску заснавалі Мантажнае ўпраўленне № 8. 30 снежня 1992 г. яе ператварылі ў арэнднае прадпрыемства «Электрацэнтрмантаж», якое 7 верасня 1994 г. стала прадпрыемствам калектыўнай уласнасці. 15 кастрычніка 1999 г. яго ператварылі ў ААТ.

Зноскі
------

1. ↑  Справаздача аб дзейнасці ААТ за 2013 год(руск.), *Міністэрства фінансаў Рэспублікі Беларусь*. Праверана 4 снежня 2014.
2. ↑  Сярэднеўзважаны курс беларускага рубля ў адносінах да замежных валют на валютным рынку Рэспублікі Беларусь за 2013 год **(нявызн.)**, *Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь*. Праверана 4 снежня 2014.
3. 1 2  *Віктар Пазнякоў, Сяргей Старынаў.* Увесь комплекс работаў — на сусветным узроўні // *Звязда* : газета. — 28 красавіка 2011. — № 79 (26943). — С. 1, 4-5. — ISSN 1990-763x.(недаступная спасылка)
**Амаці** (італ.: Amati) — род італьянскіх майстроў з г. Крэмоны (Італія), які займаўся вырабам сваёй маркі скрыпак у 16, 17 і 18 стагоддзях. Разам з Страдзівары і Гварнеры, яны стваралі скрыпкі вышэйшая якасці. Амаці невысакароднага паходжання і доўгі час былі вядомы вытворчасцю люцен, віёлы і іншых інструментаў, пакуль не пачалі вытворчасць скрыпак, на два калена раней чым Андрэа Гварнеры і Антоніа Страдзівары, якія атрымалі навуку ў майстэрні Амаці. Род Амаці нарадзіўся і памёр у Крэмоне.

Андрэа Амаці (1520—1611) пачаў вытворчасць скрыпак у 1564 і захавалася некалькі з яго скрыпак, альтаў і віяланчэляў. Некалькі крыніцаў узгадваюць яго брата, Міколу. Дакладна не вядома ці жыў ён сапраўды, але некаторыя віёлы носяць яго імя.

Сын Андрэа, Антоніа (1550—1638) і Джэраніма (Geronimo, 1551—1635), былі парнёрамі ў іх справе і прасунулі майстэрства вырабу скрыпак на высокі ўзровень. Звычайна іх называюць братамі Амаці, іх скрыпкі вельмі рэдкія але высока цэняцца ў экспертаў.

Мікола, нар. 3 снежня 1596, пам. 12 красавіка 1684, сын Джорламо, быў найвялікшым майстрам у сям'і.

Яго сын, Джэраніма, нарадзіўся 26 лютага 1649, памёр 27 лютага 1740, працягнуў сямейную традыцыю, але яго скрыпкі ўжо не маглі раўняцца на Гварнеры і Страдзівары, якія спачатку былі яго вучнямі.

Фактычна ўсе захаваныя інструменты Амаці вядомы і занесены ў каталог; магчымасць выяўлення невядомага інструмента велімі неверагодная. Марку Амаці сёння носяць тысячы скрыпак у свеце.

Бібліяграфія
------------

* Stoeving, Paul, Violin (1928)

Спасылкі
--------

* Amati instruments at the National Music Museum:
	+ Andrea Amati:
		- Cello, «The King», circa 1545, the world’s oldest extant cello
		- Viola, 1560
		- Violin, 1560
		- Violin, 1574
	+ Girolamo Amati:
		- Violin, 1604
		- Violin, 7/8-size, 1609
		- Violino piccolo, 1613
	+ Nicolò Amati:
		- Violin, 1628

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Музычны Рымана · Энцыклапедычны лексікон · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 123263271 · LCCN: sh89003883 · VIAF: 74755762 |
**Кінавар** (стар.-грэч.: κιννάβαρι, лац.: cinnabari) — мінерал класа сульфідаў, сульфід ртуці, HgS.

Мае 86,2 % ртуці. Крышталізуецца ў трыганальнай сінганіі. Крышталі тоўстатаблітчастыя або ромбаэдрычныя. Агрэгаты тонказярністыя, шчыльныя ці зямлістыя. Колер чырвоны да карычнева-чырвонага. Бляск алмазны ў чыстым мінерале або зямлісты, цьмяны (з прымесямі). Паўпразрысты. Цвёрдасць 2,5. Шчыльнасць 8—8,2 г/см³.

Кінавар — мінерал гідратэрмальнага паходжання. Пашыраны ў выглядзе ўкрапін і жыл паблізу маладых вулканічных парод і гарачых крыніц. Трапляецца ў асацыяцыі з пірытам, марказітам, стыбнітам, сульфідам медзі ў жыльных пародах.

Буйныя радовішчы кінавары ёсць на Украіне, у Іспаніі.

Кінавар з’яўляецца асноўнай рудою ртуці, а таксама сыравінаю для вырабу мастацкіх фарбаў.

Літаратура
----------

* Кінавар // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. С. 262.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кінавар

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4841719-1 · LCCN: sh85026031 · Microsoft: 2777808281 · NDL: 00572345 |
**Англійскі парк** (**Англійскі сад**; арм.: Անգլիական այգի) — грамадскі парк у Ерэване, Арменія. Знаходзіцца на Італьянскай вуліцы. Займае плошчу 5,5 га ў цэнтральным раёне Кентрон, на паўднёвы захад ад плошчы Рэспублікі.

Гісторыя
--------

Англійскі сад з'яўляецца адным з найстарэйшых паркаў горада Ерэвана. Закладзены ў 1860-х гадах губернатарам Эрыванскай губерні генерал-маёрам Міхалам Астаф'евым і ў дасавецкі час неаднаразова спарадкоўваўся. У 1880-х гадах да праблемы ўпарадкаванасці парка прыцягваў увагу вядомы ерэванскі лекар Лявон Тыгранян, аднак гарадская дума не стала разглядаць гэта пытанне. Праблема ўпарадкаванасці саду была паднята зноў у 1894 годзе. Быў складзены план рэканструкцыі, паводле якога ў парку павінна было быць некалькі алей, ларкоў. Забагненыя пляцоўкі прапанавалася асушыць дрэнажамі, планавалася высадзіць сотні дрэў і хмызнякоў. У 1895 годзе сад здалі ў арэнду Лявону Баклачану тэрмінам на 12 гадоў пры ўмове, што цягам трох гадоў ён выканае запланаваныя працы па ўпарадкаванасці і будзе ўтрымваць сад у добрым стане. Баклачан не выканаў узятых на сябе абавязанняў, таму рэканструкцыяй парка заняўся гарадскі галава Ісак Мелік-Агамалян. Працы па ўпарадкаванасці доўжыліся больш 10 гадоў. Парк быў адкрыты для наведнікаў толькі 3 кастрычніка 1910 года.

У 1920 годзе ў Англійскім парку адбыўся першы ў гісторыі Арменіі футбольны матч, гулялі каманды Ерэвана і Александропаля. У савецкія гады парк быў названы ў гонар 26 Бакінскіх камісараў. Пасля здабыцця Арменіяй незалежнасці, выточная назва парка была адноўлена.

Парк сёння
----------

У Англійскім парку знаходзяцца Армянскі тэатр імя Сундукяна, пасольствы Францыі і Італіі і гасцініца «Кангрэс-гатэль».

У парку ўсталяваны бюст армянскага драматурга Габрыэла Сундукяна і скульптура яго персанажа, рыбака Пепо.

Цэнтральны фантан парка з'яўляецца ўпадабаным месцам для фатаграфавання ў маладых.

Галерэя
-------

* Выгляд паркаВыгляд парка
* Цэнтральны фпнтанЦэнтральны фпнтан
* Помнік у паркуПомнік у парку

Зноскі
------

1. ↑  Очерк истории Еревана. — Издательство Ереванского университета. 1977. — С. 277.
2. ↑  Armenian Encyclopaedia: Football **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 17 мая 2018. Праверана 6 красавіка 2017.
**Кінамастацтва** (скарочана — кіно; ад грэч. kinesis — рухаюся, рухаю) — від мастацтва, творы якога ствараюцца з дапамогай кіназдымак рэальных, спецыяльна інсцэніраваных ці ўзноўленых сродкамі мультыплікацыі падзей.

Асноўныя рысы
-------------

У кінамастацтве сінтэзуюцца некаторыя рысы іншых відаў мастацтва — літаратуры, тэатра, музыкі, выяўленчага мастацтва. Кіно з’яўляецца важным сродкам фармавання эстэтычных густаў гледачоў. Падзяляецца на мастацкі, дакументальны, навукова-папулярны, мультыплікацыйны (анімацыйны) віды.

Асноўныя жанры кіно — меладрама, камедыя, баявік, трылер, фільм жахаў, гістарычны фільм, фантастыка, прыгодніцкі фільм і інш. Асноўныя выразныя сродкі ў кінамастацтве — кінавыява і мантаж.

Гісторыя
--------

Кіно ўзнікла як мастацтва «жывой фатаграфіі». Вынаходнікамі кіно з’яўляюцца браты Люм’ер (1895, Францыя). У першыя дзесяцігоддзі кіно было «нямым», у якім не было агучвання роляў, а ў якасці гукавога афармлення фільмаў у кінатэатры граў музыка або нават невялікі аркестр. У 1927 годзе выйшаў на экраны першы гукавы фільм «Спявак джазу» (ЗША). У сярэдзіне 20 ст. з’явілася магчымасць выпускаць першыя каляровыя фільмы; некалькі пазней узнікла шырокафарматнае і шырокаэкраннае кіно. У другой палове 20 ст. на сусветнае кінамастацтва аказалі прыкметны ўплыў італьянскі неарэалізм і французская «новая хваля», якая ў даступнай, нярэдка забаўляльнай форме ўвасобіла інтэлектуальныя пошукі чалавека, стварыла новую эстэтыку кіно (А. Рэнэ, Ф. Труфо, Ж.-Л. Гадар, К. Шаброль).

У сярэдзіне 20 ст. узнікла т.зв. «аўтарскае кіно», дзе ў параўнанні з калектыўнымі «жанравымі фільмамі» больш выяўлялася аўтарская індывідуальнасць. Яго найбольш яркімі прадстаўнікамі былі італьянскія рэжысёры Ф. Феліні, іспанскі рэжысёр Л. Бунюэль, шведскі І. Бергман, японскі А. Курасава, расійскі А. Таркоўскі, армянскі С. Параджанаў і інш. Да ліку найбольш вядомых і папулярных кінаакцёраў 20 ст. адносяцца М. Ліндэр, Ч. Чаплін, Б. Кітан, М. Дзітрых, С. Ларэн, Б. Бардо, М. Манро, Р. дэ Ніра, Ж.-П. Бельмандо, А. Дэлон, Д. Нікалсан, Р. Рэдфарт, Х. Форд, А. Чэлентана, М. Стрып, Д. Хофман, Ж. Дэпардзье, І. Аджані, С. Марсо і інш.

За апошнія дзесяцігоддзі прыкметна павялічылася роля спецэфектаў у стварэнні мастацкіх кінастушак, а таксама ўзрасла колькасць відовішчных фільмаў — блокбастэраў. Вядучую ролю ў сусветным кінапрацэсе (па колькасці фільмаў, іх распаўсюджанасці і папулярнасці ў свеце) грае амерыканская кінаіндустрыя з яе цэнтрам у Галівудзе.

Гл. таксама
-----------

* Saw
* A Scene at the Sea

Літаратура
----------

* Культуралогія: Энцыкл. давед./ Э. С. Дубянецкі; Маст. А. А. Глекаў. — Мн.: БелЭн, 2003. —384 с.:іл ISBN 985-11-0277-6

Спасылкі
--------

* Найбольшая база даных фільмаў у свеце (англ.)
* Інфармацыя пра фільмы, рэжысёраў, акцёраў (англ.)
* Рэцэнзіі на класічныя фільмы (англ.)

**Кінафестывалі**

* Афіцыйны сайт Канскага кінафестывалю
* Афіцыйны сайт Венецыянскага кінафестывалю
* Афіцыйны сайт Лонданскага кінафестывалю
* Афіцыйны сайт Маскоўскага кінафестывалю Архівавана 26 лістапада 2020.
* Афіцыйны сайт Берлінскага кінафестывалю

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ісалька (значэнні).

**Ісалька** (ісп.: Izalco) — вулкан на захадзе Сальвадора. Размешчаны ў горным хрыбце Кардыльера-Апанека, на поўдзень ад вулкана Санта-Ана, з якім утварае фактычна адзіную сістэму. Знаходзіцца на тэрыторыі дэпартамента Санта-Ана. Вышыня над узроўнем мора — 1885 м.

Ісалька — адзін з самых маладых вулканаў Цэнтральнай Амерыкі, лічыцца адным з самых актыўных у свеце. Першае зафіксаванае вывяржэнне адбылося ў 1770 годзе, што стала фарміраваннем вулкана ў сваім цяперашнім выглядзе. З тых часоў пастаянная актыўнасць назіралася аж да 1958 года, але без моцных вывяржэнняў. Аднак у 1966 годзе вывяржэнне знішчыла вёску Матасана і выклікала гібель 56 чалавек. Пасля гэтага актыўнасць знізілася, але перыядычна адбываюцца выбрасы вулканічнага попелу на вышыню да 300 м. За сваю актыўнасць вулкан быў празваны Ціхаакіянскім маяком ці маяком Цэнтральнай Амерыкі.

Глебы на схілах вулкана ўрадлівыя і, нягледзячы на рызыку, выкарыстоўваюцца ў сельскагаспадарчых мэтах (вырошчванне кавы, какавы, цукровага трыснягу і інш.).

Да ўвядзення ў Сальвадоры амерыканскага долара ў 2001—2002 гг. на банкноце 10 калонаў была змешчана выява вулкана Ісалька..

Зноскі
------

1. ↑  Global Volcanism Program
2. ↑  Global Volcanism Program. Izalco Архівавана 26 студзеня 2009.
3. 1 2  Исалько(недаступная спасылка)
4. ↑  Mooser, F.; Meyer-Abich, H. and McBirney, A. R. (1958). Catalogue of the Active Volcanoes of the World, VI. International Volcanological Association, Naples. p. 146.
5. ↑  Rose, W. I. Jr.; Stoiber, R. E. (1969). The 1966 eruption of Izalco volcano, El Salvador. J. Geophys. Res. 74. pp. 3119-3130.
6. ↑  Sheets P. D. (2004). Apocalypse then: social science approaches to volcanism, people, and cultures in the Zapotitan Valley, El Salvador. Rose W. I. Bommer J. J. Lopez D. L. Carr M. J. Major J. J. (eds), Natural Hazards in El Salvador. Bolder, Colorado, Geological Society of America Special Paper 375. pp. 109—120.
7. ↑  Сальвадорскі калон (SVC) Архівавана 3 студзеня 2009.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Вулкан Ісалька**
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гамус.
**Ісак Міронавіч Гамус** (руск.: Гамус Исаак Миронович; 30 снежня 1917, Полацк) — савецкі вучоны ў галіне гідраэнэргетыкі. Ганаровы энергетык СССР. Выдатнік энергетыкі і электрыфікацыі СССР.

Біяграфія
---------

Скончыў Ленінградскі політэхнічны інстытут імя М. І. Калініна (1941). Працаваў інжынерам на Ленінградскай металічны завод (1937—1942). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны 1941—1945 гг. З 1945 працаваў у інстытуце «Ленгідрапраект», дзе прайшоў шлях ад старэйшага інжынера да галоўнага спецыяліста і намесніка галоўнага інжынера праектаў найбуйнейшых ГЭС у СССР.
  
У якасці галоўнага інжынера праекта гідрамеханічнай часткі кіраваў распрацоўкай праектаў 17 цяпер дзеючых ГЭС: Краснаярскай, Ніжня-Свірскай, Верхня-Свірскай, Маткажненской, Ондскай, Ніўскіх, Пальеазерскай, Ульбінской і Саяна-Шушанскай; праектам комплексу збудаванняў абароны Ленінграда ад паводак і побач іншых аб'ектаў.
  
Распрацаваў сістэмы аўтаматызацыі гідрамеханічных абсталявання на шэрагу ГЭС, тыпавыя схемы і методыкі разліку па пнеўматычнага гаспадарцы ГЭС і падстанцый.
  
Аўтар 15 кніг і артыкулаў па спецыяльнасці і 4 вынаходак.

Навуковыя працы
---------------

* «Пневматическое хозяйство ГЭС». 1959, 1968
* «Турбинное оборудование». 1949, 1959
* «Воздухоприготовительные установки для воздушных выключателей». 1985
* «Техническое водоснабжение ГЭС регулируемыми эжекторами». 1986

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Музей гидроэнергетики // Учебно-производственный информационный центр Гидроэнергетики (руск.)
**Dorcus parallelipipedus** — від жукоў сямейства Рагачы (*Lucanidae*).

Апісанне
--------

Самка
Галава самкі
Самец даўжынёй ад 22 да 32 мм з мандыбуламі, а без — ад 19 да 26 мм; самка даўжынёй ад 16 да 23 мм. Вочы амаль цалкам падзеленыя шчокавымі выступамі. Булава вусікаў 4-членікавая. Пярэднія галёнкі зверху з падоўжнымі кілямі або баразёнкамі. Верхнія сківіцы самцоў толькі нязначна даўжэйшыя, чым у самкі. Афарбоўка цела аднатонная, чорная.

Арэал
-----

Шырока распаўсюджаны ў Еўропе, Паўночна-Заходняй Афрыцы, на Каўказе і ў Заходняй Азіі. На паўночным усходзе арэал даходзіць да ракі Урал, дзе, відавочна, від ужо вельмі рэдкі. Паўднёвая мяжа арэала праходзіць па беразе Чорнага мора Крыма і Каўказа, захоплівае Турцыю, Паўночны Іран, Марока. У Татарстане сустракаецца па ўсёй тэрыторыі рэгіёну, таксама жыў у Волга-Камскай пойме да ўтварэння Куйбышаўскага вадасховішча.

З Казахстана пасля выяўлення ў 1914 годзе звестак аб знаходках віду не паступала.

Экалогія і месцапражыванні
--------------------------

Сустракаецца паўсюдна ў лясной зоне, у стэпах прымеркаваны таксама да сістэмы лесапалос. Жыве ў змешаных і шыракалістых лясах. Час лёту — красавік-кастрычнік. Жукі сустракаюцца на кары дрэў, у трухлявых пнях і дуплах.

Размнажэнне
-----------

Лічынкі развіваюцца ў мёртвай і гнілой драўніне дуба (*Quercus*), вяза (*Ulmus*), бука (*Fagus*), радзей — клёна (*Acer*), таполі (*Populus*), ліпы (*Tilia*), бярозы (*Betula*) і асіны (*Populus tremula*). Максімальная даўжыня лічынкі да 58 мм. Галава з 2 амаль правільнымі радамі шчацінак на цемені. Мандыбулы гладкія.

Ахова
-----

Ахоўваецца ў Латвіі (уключаны ў 2-ю катэгорыю), Швецыі (уключаны ў 2-ю катэгорыю). Занесены ў Чырвоную кнігу Казахстана.

Зноскі
------

1. ↑  Красная книга Республики Татарстан (животные, растения, грибы). 2-е изд. — Казань, 2006.
2. ↑  Николаев Г. В. Пластинчатоусые жуки (Scarabaeoidea) Казахстана и Средней Азии. — Алма-Ата: Наука, 1987. — 232 с. — 1000 экз.

Спасылкі
--------

* Эдуард Берлов, Олег Кабаков — Dorcus parallelipipedus (Linnaeus, 1758)Архівавана 27 чэрвеня 2008.
* Dorcus parallelipipedus (Linnaeus, 1758) (Lucanidae) — photo by Danail DoychevАрхівавана 18 ліпеня 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777474767 |
**Вашынгтонскі Троіцкі ўніверсітэт** або **Вашынгтонскі ўніверсітэт Трыніці** (англ.: Trinity Washington University) — амерыканская каталіцкая вышэйшая навучальная ўстанова са статусам ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў Вашынгтоне.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Заснаваны ў 1897 годзе манахінямі кангрэгацыі Сясцёр Найсвяцейшай Панны Марыі з Намюра як жаночая вышэйшая навучальная ўстанова пад назвай «Каледж Святой Тройцы» або «Трыніці-каледж». Для яго размяшчэння быў абраны раён Вашынгтона Бруклэнд, дзе ўжо знаходзіліся іншыя каталіцкія навучальныя ўстановы і дзе ён знаходзіцца і сёння. У верасні 2004 года ўстанова змяніла сваю назву на цяперашнюю.

Па стане на пачатак 2010 года ў школе навучалася 67 % афраамерыканцаў, 21 % лацінаамерыканцаў, 6 % белых і 6 % студэнтаў з-за межаў ЗША. Мужчыны складалі толькі 8 % ад агульнай колькасці ўдзельнікаў усіх праграм.

Навучанне ў 2016 годзе каштавала 22 390 даляраў за год, пры гэтым сярэдні студэнт плаціў толькі ад 1 000 да 2 000 даляраў, а астатняе паступала з федэральных і мясцовых грантаў.

Вядомыя выпускнікі
------------------

* Нэнсі Пэлосі — спікер Палаты прадстаўнікоў Кангрэса ЗША

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка ўніверсітэта

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Catholic (1997—…) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 10174660-X · ISNI: 0000 0004 1936 9529 · LCCN: no2007008682 · Microsoft: 164885833 · VIAF: 141904280 |
**Маё** (ісп.: Mayo, саманазва: *yoreme*) — індзейскі народ. Жывуць на паўночным захадзе Мексікі. Агульная колькасць (2022 г.) — 175 000.

Гісторыя
--------

Маё з'яўляюцца нашчадкамі старажытных перасяленцаў з верхняй плыні Каларада, якія не пазней за II ст. да н. э. сфарміравалі на поўдні Саноры культуру паляўнічых і збіральнікаў Уатабампа. У 1531 г. калі адбыўся першы кантакт з іспанцамі, маё насялялі рэчышча аднайменнай ракі на памежжы сучасных мексіканскіх штатаў Санора і Сіналоа. Назва **маё** значыць рачных жыхароў, але прадстаўнікі гэтага народа звычайна называюць сябе *ёрэмэ* («паважаныя»).

У 1584 г. іспанцы заснавалі ў землях маё крэпасць, аднак атрымалі адпор з боку тубыльцаў. Аднак маё актыўна супрацоўнічалі з каталіцкімі місіянерамі, з 1591 г. — езуітамі, пасля 1767 г. — францысканцамі. У 1740 г. яны ўдзельнічалі ў паўстанні які. У XIX ст. маё часцяком далучаліся да які і мексіканскіх рэвалюцыянераў ў барацьбе з мексіканскімі ўладамі, паколькі былі незадаволены ўведзенымі падаткамі і скарачэннем зямельнай маёмасці. Тым не меней, у пачатку XX ст. большасць зямель былі перададзены некарэнным жыхарам. Але яны захавалі ўнутранае самакіраванне, што дзейнічае нароўні з дзяржаўнымі ўстановамі кіравання.

Культура
--------

У мінулым маё былі рыбаловамі, паляўнічымі і збіральнікамі. У нашы дні асноўнай галіной эканомікі з'яўляецца сельская гаспадарка. На абшчынных землях яны вырошчваюць кукурузу і субтрапічныя культуры, у гарах займаюцца жывёлагадоўляй. Недахоп зямлі і праблемы з абрашэннем вымушаюць многіх маё наймацца на працу да суседніх фермераў, прамысловыя і рыбаперапрацоўчыя прадпрыемствы.

Традыцыйныя хаціны ладзяць з саману, прычым маладыя сем'і будуюць дом на зямлі бацькоў. Хаціны часцяком складаюцца з 2 пакояў. Адзін выкарыстоўваецца як спальня, другі — як кухня. Акрамя таго, да хаціны прыбудоўваюць туалет і ванную, у двары размяшчаюць альтанку.

Аснова грамадства — вялікая пашыраная сям'я. Сваяцкія сем'і аказваюць адна іншай абавязковую дапамогу. Важную ролю ў яднанні маё адыгрываюць супольныя святы. Традыцыйныя органы кіравання былі разбураны ў пачатку XX ст. таму ў якасці прадстаўнікоў цывільных абшчын выступаюць найбольш актыўныя дзеячы рэлігійных аб'яднанняў. Маё маюць свайго «губернатара», які носіць цырыманіяльны кій, але і яго ўлада толькі цырыманіяльная.

Маё захавалі традыцыйнае лекаванне гаючымі травамі і рытуаламі, падобнымі на шаманскія. Яны вядомы святочнымі маскамі і танцамі, накшталт старажытнага танца аленя.

Большасць вернікаў з'яўляюцца каталікамі. Традыцыйныя святы звязаны з каталіцкім літургічным календаром. Аднак на хрысціянскія абрады ўплываюць старажытныя міфічныя сюжэты.

Зноскі
------

1. ↑  Mayo in Mexico

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Маё (індзейцы) на Вікісховішчы |

* Etnografía del pueblo mayo de Sinaloa y Sonora (yoremes)
* Who are the Mayos?
* Acosta, Gabriela (2001). Mayos de Sonora. Proyecto Perfiles Indígenas de México, Documento de trabajo
**Храм Весты** (лац.: Aedes Vestae) — разваліны антычнага храма, прысвечанага Весце, рымскай багіні хатняга ачага. Размяшчаецца ў Рыме непадалёк ад храма Цэзара на рымскім форуме, у паўднёвай частцы Свяшчэннай дарогі.

Храм разам з Домам вясталак складаў адзіны комплекс (лац.: Atrium Vestae), функцыянальна злучаны з Рэгіяй, рэзідэнцыяй Вялікага пантыфіка.

У храме ўвесь час падтрымліваўся Зніч. Першапачаткова яго ахоўвалі дочкі цара, затым іх замянілі жрыцы-вясталкі. Ушасцярых яны абавязаны былі ўвесь час падтрымліваць агонь і праводзіць рытуалы, прысвечаныя Весце.

Храм уяўляў сабой круглы будынак у форме толаса , акружаны дваццаццю карынфскімі калонамі. Унутры свяцілішча заўсёды гарэў агонь, дым ад якога выходзіў праз спецыяльную адтуліну ў даху.

Унутры храма знаходзіўся тайнік (*penus Vestae*), дзе захоўваліся сімвалы імперыі, якія, па легендзе, Эней прывёз з сабой з Троі, у тым ліку Паладыум, антычная скульптура Мінервы. Існуе меркаванне , што *penus Vestae* знаходзіўся ў паглыбленні 2,40 х 2,40 м у подыуме, патрапіць у які можна было толькі са свяцілішча.

У храме часта ўзнікалі пажары. Пасля пажару 191 г. н.э. запатрабавалася рэканструкцыя, праведзеная пад кіраўніцтвам жонкі Септымія Севера Юліі Домны.

У 394 годзе па загадзе імператара Феадосія храм быў зачынены і прыйшоў у заняпад.

Сімвалізм
---------

Храм Весты, размешчаны каля Рэгіі, сімвалізаваў сабой галоўны хатні ачаг — ачаг у доме цара, «ачаг дзяржавы».

Гл. таксама
-----------

* Дом вясталак
* Храм Весты, Цівалі

Зноскі
------

1. ↑  Платнер С. Б. Тапаграфічны слоўнік Старажытнага Рыма
2. ↑  Коарелли Ф. Рым. Археалагічны даведнік

| ⛭Forvm Romanvm — Рымскі Форум |
| --- |
| Храмы | 
* Храм Сатурна
* Храм Дыяскураў
* Храм Весты
* Храм Венеры і Ромы
* Храм Антаніна і Фаўсціны
* Храм Цэзара
* Храм Веспасіяна
* Храм Канкордыі

 |  |
| Трыўмфальныя аркі | 
* Арка Ціта
* Арка Септымія Севера
* Арка Канстанціна
* Арка Тыберыя

 |
| Збудаванні | 
* Базіліка Максенція і Канстанціна
* Базіліка Юлія
* Базіліка Эмілія
* Umbilicus urbis
* Рэгія
* Ростра
* Курыя Юлія
* Табуларый
* Milliarium Aureum
* Lapis Niger
* Возера Курцыя
* Дом вясталак
* Via Sacra
* Мамертынская турма
* Калона Фокі
* Вялікая Клаака

 |
**Паўметалы** — хімічныя элементы, размешчаныя ў перыядычнай сістэме на мяжы паміж металамі і неметаламі. Для іх характэрна наяўнасць кавалентнай крышталічнай рашоткі і металічнай праводнасці.

Апісанне
--------

Да паўметалаў адносяць крэмній, бор, германій, мыш’як, сурму, тэлур, таксама часам — вісмут, палоній і астат, а таксама волава, якая мае паўправадніковаю форму, і алатропныя мадыфікацыі вугляроду — графіт і фосфару — металічны фосфар.

Па сваіх хімічных уласцівасцях паўметалы з’яўляюцца неметаламі, але па тыпе праводнасці адносяцца да праваднікоў. Носьбіты току ў паўметалах адрозніваюцца вялікай рухомасцю і малой эфектыўнай масай. Дзякуючы гэтаму паўметалы — найбольш прыдатныя аб’екты для назірання памерных эфектаў, фазавых пераходаў паўметалаў — дыэлектрык у моцных магнітных палях і шэрагу іншых з’яв.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑

| ⛭Перыядычная сістэма хімічных элементаў Д. І. Мендзялеева |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| H |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | He |
| Li | Be |  | B | C | N | O | F | Ne |
| Na | Mg |  | Al | Si | P | S | Cl | Ar |
| K | Ca | Sc | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga | Ge | As | Se | Br | Kr |
| Rb | Sr | Y | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn | Sb | Te | I | Xe |
| Cs | Ba | \* | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi | Po | At | Rn |
| Fr | Ra | \*\* | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg | Cn | Nh | Fl | Mc | Lv | Ts | Og |
| Uue | Ubn |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |
|  | **\*** | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu |  |
| **\*\*** | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Шчолачныя металы | Шчолачназямельныя металы | Лантаноіды | Актыноіды | Пераходныя металы | Лёгкія металы | Паўметалы | Неметалы | Галагены | Інертныя газы |

 |

 |
**Занеўскі парк** — парк на беразе Нявы ў Чырвонагвардзейскім раёне Санкт-Пецярбурга. Размяшчаецца паміж вуліцай Громава, Гранітнай вуліцай і Малаохцінскім праспектам. Плошча 7,4 га. У паўночнай частцы парку знаходзіцца Гідраметэаралагічны ўніверсітэт.

Закладзены ў 1960-х гадах па праекце архітэктара Алега Мікалаевіча Башынскага.

Назва «Занеўскі парк» вядома з 1973 года. Парк уключаны ў пералік тэрыторый зялёных насаджэнняў агульнага карыстання, зацверджаны Законам Санкт-Пецярбурга ад 08.10.2007 № 430-85 «Аб зялёных насаджэннях агульнага карыстання» (ЗНАК 7040 — Занеўскі парк).

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Храм Афаі** або **Храм Афеі** (Ναός Αφαίας) — старажытна-грэчаскі храм, прысвечаны багіні Афаі на востраве Эгіна, што ў Сараніцкім заліве.

Архітэктура храма
-----------------

Пры пабудове храма Афаі быў выкарыстаны дарыйскі ордар. Першапачаткова ў канструкцыі было 34 калоны, аднак, цяпер засталіся толькі 24. Яны стаяць вертыкальна, утвараючы першы і другі ярусы храма. Характэрна, што вуглавыя калоны пры пабудове былі спецыяльна патоўшчаная для таго, каб надаць храму больш эфектнае візуальнае ўспрыманне. Заходні франтон, датаваны V стагоддзем да н. э. упрыгожваюць скульптурныя групы, якія паказваюць барацьбу грэкаў і траянцаў за цела Патрокла. Таксама некаторыя эксперты сыходзяцца ў меркаванні, што ўсходні франтон быў выкананы ў класічным стылі. Верагодна, у пабудове храма выкарыстоўваўся порцік. У целле высіўся аб’ект пакланення — статуя багіні Афаі. Непадалёк ад яе размяшчаўся басейн, які напаўняўся аліўкавым алеем. Там грэкі здзяйснялі рытуальныя выліванні. На дадзены момант цэнтральная статуя і басейн лічацца згубленымі.

Месцазнаходжанне
----------------

Храм размешчаны на паўночна-ўсходнім краі выспы на ўзгорку над мысам.

Ён знаходзіўся ў 13 кіламетрах на ўсход ад сталіцы Эгіны і быў пабудаваны каля 500 года да н. э. на месцы больш старога храма, які існаваў з каля 570 г. да н. э. і разбуранага ў выніку пажару ў каля 510 г. да н. э.

Цяперашні стан
--------------

Рэканструкцыя ўсходняга франтона
Рэканструкцыя заходняга франтона
У 1811 годзе брытанскія і нямецкія мастакі і архітэктары (Джон Фостэр, Кокерэл, барон Халер фон Халерштайн) завалодалі некалькімі статуямі, якія ўпрыгожвалі франтоны. Сышоўшы з малатка аўкцыёну, яны дасталіся кронпрынцу Баварскаму. Цяпер яны захоўваюцца ў Гліптатэцы Мюнхена.

Заўвагі
-------

* Месца, дзе размяшчаюцца храм Афаі, рэшткі храма Пасейдона і старажытнагрэцкага Акропаля ўтвараюць роўнабаковы трыкутнік. На глебе гэтага некаторыя людзі, якія займаюцца ў галіне звышнатуральных даследаванняў будуюць здагадкі аб пазаземных уласцівасцях храма.

Спасылкі
--------

* *Сядоў, Уладзімір*. Храм Афіны Афаі на востраве Эгіна
* europetourism.su/khram-afajji---svyatye-mesta-grekov/ Архівавана 25 снежня 2019.
**Піянерскі парк** — парк у Калінінскім раёне Санкт-Пецярбурга (муніцыпальная акруга Піскароўка), абмежаваны Піскароўскім праспектам, Бястужаўскай вуліцай, забудовай Замшынай вуліцы, праспектам Мечнікава. Адкрыты ў 1968 годзе. Плошча 12 га. Назва атрымаў таму, што побач з ім (пр. Мечнікава, 2) з 1973 года размяшчаўся Дом піянераў (цяпер Дом дзіцячай творчасці Калінінскага раёна). У парку быў абсталяваны дзіцячы гульнявы гарадок і пляцоўка для піянерскіх лінеек.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1  (руск.)
ꙿ
**Па́ерык** (таксама **ерак**, **ерчык**, **ерціца**) — надрадковы знак царкоўнаславянскага і наогул старадаўняга кірылічнага пісьма, які ставіцца над зычнай літарай або пасля яе замест «**Ъ**» ці (радзей) «**Ь**».

У новацаркоўнаславянскай мове рускага зводу выкарыстоўваецца замест «Ъ» на канцы прыназоўнікаў і прыставак (у апошнім выпадку адпавядае рускаму раздзяляльнаму цвёрдаму знаку). Пры гэтым звычайна выконваецца наступная сістэма: з еркам пішуцца шматлітарныя прыназоўнікі і прыстаўкі (*из̾, пред̾, без̾* і інш.), а таксама прыслоўі *бли́з̾* і *в̾слѣ́дъ*, адналітарныя ж прыназоўнікі і прыстаўкі (*въ, съ, къ*) пішуцца з паўнавартасным ерам (за выключэннем згаданага слова *в̾слѣ́дъ*).

У старым маскоўскім зводзе царкоўнаславянскай мовы (які ўжываецца стараверамі) таксама часткова выконвае функцыі знака пераносу слоў: калі слова разрываецца пасля зычнага, то над ім ставіцца ерак: *содер̾//жа́ти* (а калі пасля галоснага, то перанос ніяк не пазначаецца: *по//доба́етъ*).

Надрадковы Ъ (ерак) пасля прыназоўнікаў *«в»* на прыкладзе тэксту хуткапісу з пісцовай кнігі канца XVI стагоддзя.
Напісанне **ру́сьскїи ıaзы́къ** з азбукі Бурцова (цвёрды і мяккі знакі перададзены паеркам), 1637 год
У напісанні ерак дваякі: можа выглядаць **S**-падобна, накшталт вертыкальнай тыльды, або ў выглядзе чагосьці сярэдняга паміж формамі **7** і **У**; у старажытнасці сустракалася і форма ў выглядзе капялюшыка ці вечкі **^**.

У старабеларускіх друкаваных выданнях розным напісанням спрабавалі надаць рознае арфаграфічнае і фанетычнае значэнне: так, у граматыцы Мялеція Сматрыцкага (1619) надрадковы знак у выглядзе **^** (названы **пае́ркъ**) адпавядае «Ь» на канцы слоў, а знак у выглядзе **У** (названы **е́рикъ**) — «Ъ». (Надрадковы ж заменнік Ь паміж зычнымі ў Сматрыцкага называецца *мяккая* і выглядае як рыска **/**, амаль гэтак жа, як знак звычайнага націску-*оксіі*, але трохі меншы.) У выданнях Львоўскай брацкай друкарні тых жа часоў «Ъ» таксама замяняўся надрадковым **У**-падобным знакам, а вось «Ь» ператвараўся ў надрадковую вуглаватую вертыкальную тыльду.

У расійскіх царкоўнаславянскіх выданнях падобная арфаграфічная розніца не адбілася, хоць ужываюцца (у розных шрыфтах) і **S**-падобнае, і **У**-падобнае напісанні ерка.

Юнікод
------

Пачынаючы з версіі Юнікода 5.1 для гэтага сімвала адведзены пазіцыі U+A67F (cyrillic payerok) і U+A67D (combining cyrillic payerok). Таксама ў якасці ерыка можна выкарыстоўваць вертыкальную хвалістую рысу U+2E2F (vertical tilde) і U+033E (combining vertical tilde).

Гл. таксама
-----------

* Апостраф, знак прыпынку

Зноскі
------

1. ↑  А. І. ГРУША. БЕЛАРУСКАЯ КІРЫЛІЧНАЯ ПАЛЕАГРАФІЯ
**Паўночна-Усходні федэральны ўніверсітэт імя М. К. Амосава** (**ПУФУ**) (раней *«Якуцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. К. Амосава»*) — адзін з 10 федэральных універсітэтаў Расіі; найбуйнейшая ВНУ ў Рэспубліцы Саха (Якуція).

Гісторыя
--------

Дарэвалюцыйны перыяд у гісторыі Якуціі, як і ў цэлым у Расійскай Імперыі, характарызаваўся нізкім роўнем адукаванасці насельніцтва. Так, у 1907 годзе ў «Якуцкай газеце» пісалі, што толькі адзін якут мае вышэйшую адукацыю. І ўсё ж, важнасць вышэйшай адукацыі абмяркоўвалася ў якуцкім грамадстве. Першым пра патрэбу адкрыцця навучальнай установы ў Якуцку для падрыхтоўкі кадраў з мясцовага насельніцтва пісаў кіраўнік Барагонскага ўлуса Аляксей Аржакаў (*Сэhэн Аржаков*). 18 верасня 1789 г. ён асабіста ўпрадставіў імператрыцы Кацярыне II свой «План пра якутаў са сведчаннем казённай карысці і выгадных палажэнняў для іх». У «Плане» Аляксея Аржакова, у прыватнасці, гаварылася, што трэба заснаваць у г. Якуцку «вучылішча для якуцкага народа, якіх навучаць расійскай грамаце і іншым навукам… каб гэтыя надалей былі прыдатныя на службу грамадскую і дзяржаўную і да асветы сародзічаў сваіх». Шмат аспектная праграма «культывацыі» якуцкага асветніка А. Е. Кулакоўскага — Ексекюляха Аляксея, выкладзеная ў працы «Якуцкай інтэлігенцыі», меркавала, сярод іншага, стварэнне сістэмы прафесійнай адукацыі.

Зноскі
------

1. ↑  *Иван Аржаков*. Иван Аржаков. О Сэhэне Аржакове — нашем предке... // Илин. — № 4. — 2000. **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Исторический, культорологический журнал "Илин"* (26 ліпеня 2000). Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2016. Праверана 5 мая 2016.
2. ↑  *В.С. Сивцева*. 70 лет со дня открытия Якутского государственного педагогического института, начало развития высшей школы в республике **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 22 красавіка 2017. Праверана 5 мая 2016.
3. ↑  *Кулаковский А.Е.* Якутской интеллигенции // *"Полярная звезда"* : журнал. — 1990. — № 5.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт універсітэта
* Афіцыйны сайт КЦ «Сергеляхские огни» Архівавана 22 жніўня 2011.
**Нова-Арлоўскі лесапарк** — лесапарк на паўночным захадзе Санкт-Пецярбурга ў Прыморскім раёне. З 25 жніўня 2015 г. — дзяржаўны прыродны заказнік рэгіянальнага значэння.

У лясным масіве лесапарку пераважае сасна.

Геаграфія
---------

Размешчаны ў гістарычных раёнах Шувалава і Каламягі, на захад ад Суздальскіх азёр і на ўсход ад Шувалаўскага і Арлоўскага кар’ераў.

У паўднёва-заходняй частцы лесапарку размешчаны садоўніцтва ГП «Дзяржрэзерву» і СНТ «Святлана», з поўдня да яго прымыкае асфальтабетонны завод № 1. Па паўночнай мяжы лесапарку працякае рака Каменка, а праз яго цэнтральную частку праходзяць Запаведная вуліца і прамысловая лінія чыгункі.

На ўсход ад лесапарку размешчаны станцыя Шувалава і платформа Азяркі Акцябрскай чыгункі.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Магнар Сольберг** (нарв. Magnar Solberg; нар. 4 лютага 1937, Сокнедаль) — нарвежскі біятланіст, двухразовы алімпійскі чэмпіён, шматразовы прызёр чэмпіянатаў свету.

Біяграфія
---------

Магнар Сольберг нарадзіўся 4 лютага 1937 года ў вёсцы Сокнедаль, у правінцыі Сёр-Трондэлаг Нарвегіі. У 1968 годзе выйграў першы залаты медаль у біятлоне ў гісторыі Нарвегіі на зімовых Алімпійскіх гульнях у дысцыпліне індывідуальнай гонкі. Ён з’яўляецца адзіным спартсменам, каму ўдавалася перамагчы двойчы ў індывідуальнай гонцы — на Алімпіядах 1968 і 1972 гадоў, прычым па выніках Гульняў-1968 у Грэноблі ён уключаны (трэцім па ліку) у сімвалічны элітны клуб «Зеро», куды ўваходзяць біятланісты, якія заваявалі алімпійскае золата ў асабістых гонках з нулявым (без адзінага промаху) вынікам у стральбе. На АГ-1972 года Сольберг быў сцяганосцам нарвежскай каманды.

Акрамя таго, Сольберг заваяваў пяць медалёў чэмпіянату свету па біятлоне — тры сярэбраныя і два бронзавыя. Выступаў на чэмпіянатах Паўночнай Еўропы па біятлоне. У 1982 годзе стаў чэмпіёнам Нарвегіі.

Пасля завяршэння спартыўнай кар’еры Сольберг працаваў у нарвежскай паліцыі. Быў адным з двух афіцэраў паліцыі, адказных за судовы разбор над Фрыцам Моенам. Пазней прызнаўся ў правапарушэннях, учыненых ім падчас вядзення справы, звольніўся з паліцыі і працаваў у сферы страхавання.

Крыніцы
-------


| ⛭ Алімпійскія чэмпіёны па біятлоне ў індывідуальнай гонцы |
| --- |
| 
* **1960:** Швецыя Клас Лестандэр
* **1964:** Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік Уладзімір Мяланьін
* **1968:** Нарвегія Магнар Сольберг
* **1972:** Нарвегія Магнар Сольберг
* **1976:** Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік Мікалай Круглоў
* **1980:** Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік Анатоль Аляб’еў
* **1984:** Федэратыўная Рэспубліка Германіі (1949—1990) Петэр Ангерэр
* **1988:** Германская Дэмакратычная Рэспубліка Франк-Петэр Роч
* **1992:** Шаблон:Сцягафікацыя/Аб’яднаная каманда Яўген Рэдзькін
* **1994:** Расія Сяргей Тарасаў
* **1998:** Нарвегія Халвар Ханевальд
* **2002:** Нарвегія Уле-Эйнар Б’ёрндален
* **2006:** Германія Міхаэль Грайс
* **2010:** Нарвегія Эміль Хегле Свендсен
* **2014:** Францыя Мартэн Фуркад
* **2018:** Нарвегія Ёханес Тынес Бё
* **2022:** Францыя Кентэн Фіён Мае

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · МАК |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
**Іосіф Фадзеевіч Лочмель** (1907 — сакавік 1942) — беларускі гісторык.

Біяграфія
---------

Скончыў Магілёўскі педагагічны інстытут. У 1935—1941 навуковы супрацоўнік Інстытута гісторыі АН БССР. Загінуў на фронце ў Вялікую Айчынную вайну.

Асноўныя навуковыя працы прысвечаны нацыянальна-вызваленчай барацьбе беларускага народа. Прыйшоў да высновы, што нацыянальнае і рэлігійнае прыгнечанне беларускага народа з боку польскіх паноў выклікала яго імкненне да ўз'яднання з Расіяй, аб'яднання ў адзіную плынь нацыянальна-вызваленчую і антыфеадальную барацьбу народных мас Беларусі. Сялянскі рух пачатку 1860-х гадоў і паўстанне 1863-1864 звязваў з сялянскай рэформай 1861. Лічыў К.Каліноўскага найбольш радыкальным правадыром паўстання, выразнікам і абаронцам інтарэсаў прыгнечанага сялянства. Даследаваў барацьбу сялянскага народа супраць польскіх акупантаў у грамадзянскую вайну.