recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Зуб (значэнні).
**Валянцін Андрэевіч Зуб** (9 студзеня 1915, Мінск — 11 жніўня 1980) — беларускі пісьменнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Мінску ў сям’і рабочага. Пасля заканчэння Менскага хіміка-тэхналагічнага тэхнікума харчовай прамысловасці ў 1935 годзе працаваў на хлебазаводзе ў г. Вялікі Усцюг Валагодскай вобласці, затым у Менску ў трэсце «Галоўхлеб». У 1939 г. паступіў на сцэнарны факультэт Усесаюзнага дзяржаўнага інстытута кінематаграфіі ў Маскве, які скончыў у 1943 годзе. У першы ваенны год быў у народным апалчэнні. У 1943—1944 гадах працаваў сцэнарыстам на сцэнарнай студыі ў Маскве, у 1944—1946 гадах старшым рэдактарам на кінастудыі «Беларусьфільм», у 1946—1975 гадах фельетаністам, загадчыкам аддзела рэдакцыі часопіса «Вожык».

Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1952 года.

Творчасць
---------

Першае апавяданне надрукаваў у 1938 г. у часопісе «Полымя рэвалюцыі». Аўтар аповесці для дзяцей «Таямнічы надпіс» (1953), зборнікаў апавяданняў «Сапернікі» (гумарыстычныя творы, 1958), «Пад вясновым сонцам» (1960), «Як Толік праславіўся» (1962), «Чорны кот» (гумарыстычныя творы, 1973). У 1985 г. выйшла кніга аповесцей і апавяданняў «Таямнічы надпіс».

Выступаў і ў галіне драматургіі. Выйшлі зборнікі п’ес «Дружная сям’я» (1955), «Злавацца не трэба» (1961, аднайменная п’еса пастаўлена ў 1960), "Аперацыя «Шафа» (1967), «П’есы» (1972), «Нарада ў загсе» (1972), «Не спяшайцеся караць» (1975), «Тыдзень вечнага кахання» (1982), «Надзейная апора» (1985), п’есы «Сябры» (1960, з Ю. Багушэвічам, пастаўлена ў 1958), «Марат Казей» (1963, пастаўлена ў 1964), «Нечаканае знаёмства» (1963, пастаўлена ў 1962), «Юнацтва рыцара» (1972, пастаўлена ў 1970), «Тыдзень вечнага кахання» (1976, пастаўлена аперэта на музыку Ю. Семянякі ў 1975), шэраг аднаактовак.

Напісаў некалькі сцэнарыяў навукова-папулярных фільмаў (фільм «Фіноз» атрымаў дыплом на Міжнародным фестывалі дакументальных фільмаў у Чэхаславакіі ў 1964 г.).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалямі.

Літаратура
----------

* Зуб Валянцін // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — ISBN 5-340-00709-X.

Спасылкі
--------

* Валянцін Андрэевіч Зуб на «Беларускай Палічцы» (бел.)
**Пеласгі** (стар.-грэч.: Πελασγοί) † — старажытнае насельніцтва Грэцыі, якое жыло на Белаканскім паўвостраве, заходнім узбярэжжы Малай Азіі, астравах Эгейскага мора, у Фесаліі, Эпіры і на Крыце. Гамер называў пеласгаў саюзнікамі траянцаў. Паводле Герадота, яны насялялі Атыку, Халкідыку і Фракію. Археалагічныя раскопкі пацвярджаюць блізкасць культур дагрэчаскага насельніцтва ўсіх гэтых рэгіёнаў.

Мова пеласгаў, відаць, не прыналежыць да ліку індаеўрапейскіх; некаторыя мяркуюць, што мова крыцкіх таблетак лінейнага пісьма А — пеласгічная. Гісторыкі лічаць, што пеласгі адыгралі значную ролю ў этнічным ўтварэнні грэкаў. Герадот лічыў пеласгаў прамымі продкамі іанійцаў. Свяцілішча Зеўса ў Дадоне (Эпір) узыходзіць да пеласгаў.

Гл. таксама
-----------

* Эліны
* Мінойцы
* Мінійцы
* Карыйцы
* Лелегі
* Тырэны

Літаратура
----------

* Георгиев В. История Эгейского мира во II тыс. до н.э. // Вестник древней истории. — 1950. — № 4. — С.
* Тюменев А. И. К вопросу об этногенезе греческого народа // Вестник древней истории. — 1953. — № 4. — С.; 1954. — № 4. — С.
* Zafiropoulo J. Histoire de la Grèce a l’age de bronze. — Paris, 1964.
**Пелапанескі саюз** – аб’яднанне старажытнагрэчаскіх полісаў Пелапанеса на чале са Спартай у 2-й палове VI – сярэдзіне IV стст. да н.э. У саюз увайшлі: Карынф (582 г. да н.э.), Эліда (570 г. да н.э.), Аркадыя, Сікіён (550 г. да н.э.), Аргаліда (520 г. да н.э.), Мегара (510 г. да н.э.). Склаўся як гарантыя гегемоніі Спарты ў Грэцыі, з’яўляўся сістэмай двухбаковых пагадненняў, якія звязвалі Спарту паасобку з кожным саюзнікам. Саюзнікі павінны былі ўдзельнічаць у ваенных паходах спартанцаў (кожны член саюза павінен быў выстаўляць 2/3 сваёй ваеннай сілы) і пастаўляць караблі. У пытаннях знешняй палітыкі саюз дзейнічаў у інтарэсах арыстакратаў і алігархаў. Пасля перамогі ў Пелапанескай вайне 431 – 404 гг. да н.э. Пелапанескі саюз – агульнагрэчаская арганізацыя. Распаўся пасля паражэння Спарты ў вайне з Фівамі (362 г. да н.э.). Спроба аднавіць яго ў 330-я г. да н.э. не ўдалася.

Літаратура
----------

* Martin V. La vie international dans la Grèce des cites. – Paris, 1940.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Троіцкая царква.
**Свята-Троіцкая царква** — праваслаўны храм у Беларусі на ўскраіне вёскі Вялікая Сваротва (Баранавіцкі раён, пры выездзе на вёсу Моўчадзь), помнік архітэктуры класіцызму XIX ст. Адзіная ў сучаснай Беларусі царква трохвугольнай у плане формы.

Гісторыя
--------

Першая драўляная царка ўзведзена ў XVIII стагоддзі. Новы храм з бутавага каменю і цэглы пабудаваны ў 1823 годзе на сродкі памешчыка Назабытоўскага. У 1886 годзе пастаўлена царкоўнапрыходская школа. Адрэстаўравана ў пачатку XXI стагоддзя. Перад храмам пастаўлена мураваная арачная брама.

2 жніўня 2016 года Пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь царкве нададзены статус гісторыка-культурнай каштоўнасці Беларусі рэспубліканскага значэння.

Архітэктура
-----------

Царква ўяўляе сабой цэнтрычнае 3-вугольнае ў плане двухяруснае збудаванне з шатровым верхам і макаўкай. Вуглы вылучаны калонамі і руставанымі лапаткамі, восі граняў па ярусах — арачнымі аконнымі праёмамі з глыбокім адхіламі ў сценах (таўшчыня 1 м). Унутры зала перакрытая плоскай столлю. У 1868 годзе ўстаноўлены іканастас светла-блакітнай афарбоўкі на 13 абразоў.

Зноскі
------

1. ↑  Дадатак 1 да пастановы Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь 02.08.2016 № 607. Пералік матэрыяльных аб’ектаў, якім надаюцца статус і катэгорыя гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь Архівавана 14 жніўня 2020.

Літаратура
----------

* *Кулагін, А. М.* Праваслаўныя храмы Беларусі: Энцыкл. давед. / А. М. Кулагін. — Мінск : Беларус. Энцыкл. ім. П.Броўкі, 2007. — С. 99.
* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Троіцкая царква (Вялікая Сваротва)
* Свята-Троіцкая царква (Вялікая Сваротва) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Троіцкая царква (Вялікая Сваротва) на сайце Radzima.org
*
**Месяцавае таварыства** (Месяцавае таварыства Бірмінгема, англ.: Lunar Society of Birmingham) — клуб і неафіцыйнае вучонае таварыства бачных дзеячаў брытанскай Асветы, якая ўключала прамыслоўцаў, натурфілосафаў і інтэлігенцыю, пасяджэнні якога праводзіліся паміж 1765 і 1813 гадамі ў Бірмінгеме, Англія.

Спачатку таварыства называлася Месяцавы круг (англ.: Lunar Circle), «Месяцавае таварыства» стала афіцыйным назвай з 1775 года. Назва ўзнікла таму, што грамадства збіралася падчас поўні, так як, у адсутнасць вулічнага асвятлення, дадатковы святло рабіў вяртанне дадому пасля вячэры прасцей і бяспечней. Члены грамадства ў жарт называлі сябе «lunarticks», што з'яўлялася алюзіяй на лунаціка. Месца сустрэчы грамадства ўключалі дома Мэттью Болтана, Эразма Дарвіна у Лічфілдзе, Соха Хаўс і Грэйт Бар Хол.

Сярод членаў грамадства былі прамысловец Мэцью Болтан, вынаходнік паравой машыны Джэймс Уат, адзін з заснавальнікаў прамысловага дызайну Джазая Уэджвуд, выдатны хімік Джозеф Прыстлі і іншыя вядомыя навукоўцы і прадпрымальнікі.
**Свята-Троіцкая царква** — праваслаўная царква ў Глушкавічах.

Размешчана па адрасу Гомельская вобл. в. Глушкавічы, вул. Першамайская 84.

Гісторыя
--------

Першае ўспамінанне аб Свята-Троіцкай царкве ў Глушкавічах адносіцца да 1754 года. У 1761 годзе была пабудавана званіца, у якой мелася 5 званоў. У 1759—1778 гадах уніяцкім святаром быў Стэфан Шамяціла, а ў 1780—1800 Ігнацій Епіфанавіч. У 1800 былі пабудаваны новая царква і званіца. У 1806 глушкавіцкая царква зноў стала праваслаўнай. Настаяцелем прыхода ў гэты час быў святар Аляксандр Шамяціла, а ў 1807—1849 гадах прыход узначальваў святар Пётр Епіфанавіч. У 1834 пабудавана новая званіца.

У 1853 у царкоўнай зямлі мелася 59 дзесяцін. У 1867 царква згарэла. У 1873 на сродкі прыхажан пабудавалі новы храм.

Паводле «Апісання цэркваў і прыходаў Мінскай епархіі» 1879 года Свята-Троіцкая царква мела форму падоўжанага крыжа. Царква была драўляная, з жалезным дахам, не абагравалася. Купал меўся адзін. Іканастас складаўся з 19 абразоў. Метрычныя кнігі захоўваліся з 1862 года.

У званіцы, што была пабудавана асобна, знаходзіліся чатыры званы вагой каля 26, 22, 21 і 6,5 кг кожны. Прыход складаўся з жыхароў вёскі Глушкавічы. Усяго прыхажан лічылася 889 чалавек. Святаром быў Міхаіл Тамашэўскі

У 1883 годзе была ўзведзена новая званіца. У 1884 у вёсцы адкрылі царкоўна-прыхадскую школу, у якой вучылася 20 дзяцей. У 1891 годзе на могілках была пабудавана капліца. У 1903 царкоўнай зямлі мелася 112 дзесяцін.

Пасля рэвалюцыі царква была зачынена. У 1943 годзе яе спалілі разам з вёскай нямецка-фашысцкія захопнікі. 27 снежня 1942: «Нямецка-фашысцкія карнікі загналі ўсіх, хто быў у вёсцы, у хлеў і расстралялі 290 жыхароў. Потым спалілі і вёску. Цудам засталіся толькі дзве хаты, якія стаялі паблізу лесу. Пазасталыя ў жывых людзі пачалі жыць у куранях. Хто і хату тут у лесе зрабіў».

У 1946 быў адкрыты малітоўны дом, які з 1949 значыўся прыпісным да Прыбалавіцкага прыхода. У 1961 малітоўны дом быў зачынены па хадайніцтве раённай улады, а ў 1988 зарэгістравана навая цагляная Свята-Троіцкаяя царква ў в. Глушкавічы была асвечана епіскапам тураўскім і мазырскім Пятром.

Абнародаванне захаваўшыхся метрычных кніг Траецкай царквы Глушкавіцкага прыходу Мазырскага павета Мінскай губерні: 1798, 1802—1822, 1825—1836, 1838—1839, 1848—1875 гг.

Характэрыстыка
--------------

Царква мае форму подоўжанага крыжа з пяццю купаламі і званіцай над уваходам.

Заўвагі
-------

1. ↑  Хроніка храма Святой Жываначальнай Троіцы ў вёсцы Глушкавічы на сайце radzima.org

Літаратура
----------

* Кніга памяць «Лельчыцкі раён» — с. 567—568

Спасылкі
--------

* Свята-Троіцкая царква (Глушкавічы) на сайце Radzima.org
* Свята-Троіцкая царква (Глушкавічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Месячы́на** — натуральная плата харчамі і адзеннем, якую памешчык штомесяц выдаваў прыгоннаму селяніну, пазбаўленамі зямлі, гэтак званаму месячніку. Найбольшае распаўсюджванне атрымала ў Расійскай імперыі першай паловы XIX ст. 

Месячнік працаваў на полі памешчыка або выконваў работы ў яго маёнтку (т. зв. дваровыя людзі). Месячына выдавалася толькі на работніка і задавальняла яго мінімальныя патрэбы, часта была дастатковая толькі для захавання жыцця. Імкненне памешчыкаў на Беларусі і Правябярэжнай Украіне прыстасаваць сваю гаспадарку да патрэб рынку і атрымаць больш сельскагаспадарчых прадуктаў выклікала ў першай палове XIX ст. пашырэнне пераводу прыгонных у месячнікі. Месячына была адной з найцяжэйшых форм прыгонніцтва, і праіснавала да скасавання прыгону ў 1861 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  ЭГБ, 1999, с. 119

Літаратура
----------

* *Чапко В.* Месячына // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — С. 119. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) |
**Метабалі́чны сіндро́м** — атлусценне, пры якім адзначаюцца прынамсі 3 з наступных 5 акалічнасцей: 1) акружнасць таліі звыш 88 см, 2) гіпертанія звыш 130/85 мм іртутнага слупка, 3) узровень глюкозы ў крыві нашча звыш 5,6 мілімоль/літр, 4) паніжаная адчувальнасць клетак да інсуліну праз узровень трыгліцэрыдаў звыш 1,7 ммоль/літр, 5) паніжэнне ўзроўню добрага халестэрыну менш за 1,29 ммоль/літр.

Узнікае ад працяглага пераядання, калі спажыванне калорыяў з ежай і пітвом устойліва перавышае іх штодзённы выдатак. На сценках крывяносных суднаў адкладаюцца халестэрынавыя бляшкі, якія робяць сасуды менш эластычнымі. Пры аздараўленчым схудненні змяншаецца нагрузка на суставы, сэрца і пазваночнік. Выклікае ўскладненні, калі суадносіны акружнасці таліі да росту перавышаюць 0,48. Найбольшую небяспеку ўяўляе адкладанне тлушчу вакол таліі, калі патаўсценне адбываецца ў шарападобным выглядзе яблыка. Хвароба істотна зніжае працягласць жыцця. Прадухіленню хваробы спрыяе нізкакаларыйная ежа і штодзённая цялесная нагрузка, якая павышае выдатак калорыяў да ўзроўню іх паступлення. Пры хваробе прымаюць медфармін дзеля павелічэння адчувальнасці клетак да інсуліну, каб знізіць яго ўзровень у арганізме.

Праявы
------

Назапашванне лішку ўнутранага тлушчу ўскладняе кровазварот, што выклікае адміранне тлустых клетак у выніку дыстрафіі. Імунная сістэма павышае выпрацоўку запаленчых інтэрлекінаў, што служыць прычынай хранічнага запалення. Лішак інтэрлекінаў пашыраецца па ўсім целе, што выклікае сэрцава-сасудзістыя хваробы, цукровы дыябет 2-га тыпу, рак і аўтаімунныя хваробы, а таксама прыдуркаватасць і хваробу Альцгеймера праз неўрадыстрафію. Лішак унутранага тлушчу трапляе ў печань, што вядзе да тлушчавой дыстрафіі. Лішак тлушчу між мышачнымі валокнамі памяншае адчувальнасць клетак да інсуліна і таксама спрыяе ўзнікненню цукровага дыябету 2-га тыпу. Аслабленне імуннай сістэмы прыводзіць да раку кішэчніка і стрававода, а таксама да раку прадсталёвай залозы ў мужчын і раку малочнай залозы і эндаметрыю ў жанчын. Таксама хвароба выклікае атэрасклероз, праз які бляшкі на сценках суднаў павышаюць тромбаўтварэнне, што вядзе да інсульту і інфаркту. Грубасць сценак суднаў павышае артэрыяльны ціск. Лішняя вага павялічвае абсяг нырак падстраўнікавай залозы і печані. У мужчын падзенне ўзроўню тэстастэрону можа прывесці да імпатэнцыі. У жанчын можа развіцца фрыгіднасць і кістозныя ўтварэнні яечнікаў.

Зноскі
------

1. ↑  Disease Ontology — 2016. Праверана 15 мая 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4117183'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5282129'></a>
2. ↑  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018. Праверана 3 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55345445'></a>
3. 1 2  *Алена Кравец.* І гэта ўсё — маё // *Звязда* : газета. — 10 снежня 2021. — № 240 (29609). — С. 11. — ISSN 1990-763x.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 15056112m · GND: 4380839-6 · LCCN: sh2005005763 · NDL: 01072616 · NKC: ph195814 |
**«ШЫХТ»** — акустычны праект трох беларускіх бардаў: Алеся Мікуса, Паўночнага Воўка і Шляхціча.

Гісторыя
--------

Гурт упершыню выступіў на фестывалі «Pagan Winterstorm» з патрыятычнай праграмай «Мой генэрал», якая была прысвечаная розным асобам беларускай гісторыі. Пазней да Дня адзінства балтаў была запісаная песня з гэтай праграмы пад назвай «Генэрал Люцыян» у двух выкананнях (акустычным і неафолкавым).

Творчасць
---------

### Сінглы

* Генэрал Люцыян (2018, сумесна з «EIZVA»)

Спасылкі
--------

* Гурт на «Pagan Winterstorm» Архівавана 9 чэрвеня 2020.
* Суполка ў сацыяльнай сетцы «У Кантакце»
* Генэрал Люцыян
**Таміслаў Іванчыч** (харв.: Tomislav Ivančić; 30 лістапада 1938, Давар — 17 лютага 2017, Заграб) — каталіцкі святар, доктар багаслоўя, дэкан, прафесар Заграбскага ўніверсітэта, заснавальнік агіятэрапіі.

Біяграфія
---------

Іванчыч вывучаў філасофію і тэалогію ў Заграбе і Рыме. У 1966 годзе ён быў пасвечаны на святара Заграбскай архідыяцэзіі. Пасля сканчэння дактарата ў Папскім універсітэце ў 1971 ён вярнуўся ў Заграб.

У 1975 годзе стаў прафесарам каталіцка-тэалагічнага факультэта Заграбскага ўніверсітэта, узначаліў кафедру фундаментальнай тэалогіі. Займаўся філасофіяй, тэалогіяй і літаратурай, шукаў новыя спосабы евангелізацыі; з патрэбы развіцця духоўнай тэрапіі, неаддзельнай ад саматычнай і псіхіятрычнай тэрапіі чалавека пры комплексным лячэнні чалавека вывеў метад агіятэрапіі і ў 1990 годзе заснаваў Цэнтр духоўнай дапамогі дзеля практыкавання агіятэрапіі.

У 1983 годзе стаў канонікам Заграбскага мітрапольнага сабора. У 1998—2001 гадах — дэкан каталіцка-тэалагічнага факультэта Заграбскага ўніверсітэта. У 2001 годзе быў абраны на пост рэктара ўніверсітэта, але з прычыны хваробы не здолеў выконваць рэктарскія функцыі.

З 2004 года — член тэалагічнай камісіі Ватыкана.

Аўтар шматлікіх кніг на каталіцкую тэматыку, якія былі перакладзены на замежныя мовы. Быў сябрам Таварыства харвацкіх літаратурных перакладчыкаў, рэдактарам і аўтарам шматлікіх нацыянальных і міжнародных каталіцкіх часопісаў.

Зноскі
------

1. ↑  Library of Congress Authorities — Library of Congress. Праверана 16 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13219454'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q131454'></a>
2. ↑  Preminuo mons. dr. Tomislav Ivančić Праверана 24 лютага 2017.
3. ↑  *Brozović D. Ladan T.* Tomislav Ivančić // Hrvatska enciklopedija — LZMK, 1999. — 9272 с. — ISBN 978-953-6036-31-8<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1264934'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q429032'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18446'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1789619'></a>
4. ↑   Праверана 24 лютага 2017.

Спасылкі
--------

* Анотація книги Т. Іванчіча «Діягностика душі й агіотерапія» й коротка інформація про автора на сайті видавництва «Свічадо»

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV11463089 · BNF: 16684958f · CONOR: 10582627 · GND: 115680594 · ICCU: PBEV021109 · ISNI: 0000 0001 0959 072X · LCCN: n93117642 · LNB: 000144328 · NKC: mzk2004234916, xx0027859 · NLP: A18657771 · NSK: 000039751 · NUKAT: n2005056122 · SUDOC: 176216383 · VIAF: 20415334 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Марыя Камніна.
Вяселле Марыі і Амары I
**Марыя Камніна** (грэч. Μαρία Κομνηνή, каля1154 — паміж 1208 і 1217) — каралева Іерусаліма.

Біяграфія
---------

Марыя была дачкой Іаана Дукі Камніна[en] (унука візантыйскага імператара Іаана II Камніна) і Марыі Таранітысы, якая належала да роду кіраўнікоў Арменіі. Яе сястра Феадора была замужам за князем Антыёхіі Баэмундам III, а брат Аляксей адзін раз прэтэндаваў на візантыйскі прастол.

Калі ў 1162 годзе памёр бяздзетны іерусалімскі кароль Балдуін III, яго брат Амары перад узыходжаннем на прастол па патрабаванні Іерусалімскага патрыярха Амары дэ Неля развёўся з Агнэсай дэ Куртэнэ. З прычыны таго, што для барацьбы за Егіпет Амары меў патрэбу ў дапамозе магутных суседзяў, ён вырашыў парадніцца з візантыйскім дваром, і 29 жніўня 1167 года ў Тыры адбылося вяселле Амары і Марыі.

У Амары і Марыі ў 1172 годзе нарадзілася дачка Ізабела, а ў 1173 — мёртванароджанае дзіця. У 1174 годзе Амары сканаў, дараваўшы Марыі на божай пасцелі Наблус.

У 1177 годзе Марыя выйшла замуж за Баліяна Ібеліна, які ў 1187 годзе, пасля паражэння іерусалімскай арміі ў бітве пры Хатыне, апынуўся фактычным кіраўніком каралеўства. У іх было прынамсі чацвёра дзяцей:

* Эльвіса[en]
* Жан, сеньёр Бейрута
* Маргарыта, якая спачатку пабралася шлюбам з Гуга Тыберыйскім, а потым — за Вальтэрам Цэзарэйскім
* Філіп, рэгент Кіпра

Марыя і Баліян падтрымлівалі Конрада Манферацкага ў яго барацьбе за карону супраць Гі дэ Лузіньяна. Яны дамагліся разводу Ізабелы — дачкі Марыі ад першага шлюбу — і арганізавалі яе шлюб з Конрадам, каб умацаваць яго прэтэнзіі на трон. У 1208 годзе Марыя ўдзельнічала ў арганізацыі вяселля сваёй унучкі Алісы з каралём Кіпра Гуга I. Гэта апошні выпадак, калі яна згадваецца ў хроніках — відавочна, яна сканала да 1217 года.

Зноскі
------

1. ↑  *(unspecified title)* Праверана 7 жніўня 2020.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Марыя Камніна (каралева Іерусаліма)


| ?Марыя Камніна (каралева Іерусаліма) — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Аляксей I Камнін |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Іаан II Камнін |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Ірына Дукіня[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Іаан Дука Камнін[d] |  | Андронік Камнін[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Марыя Камніна |  |  |  |  |  |  | Ласла I Святы |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Марыя Таранітыса[d] |  |  | Ірына Венгерская[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Адэлаіда Райнфельдэнская[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · WeRelate · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
**Шабазіт** — мінерал групы цэалітаў; хімічны склад (Ca,Na2,K2,Mg)Al2Si4O12·6H2O. Прымешкі Ba, Sr.

Крышталізуецца ў трыганальнай сістэме, утвараючы ромбаэдрычныя крышталі памерам да некалькіх сантыметраў. Сустракаецца таксама ў выглядзе агрэгатаў крышталёў, шчыльных схаванакрышталічных скарынак. Колер белы, бураваты. Цвёрдасць па мінералагічнай шкале Моаса 4—5; шчыльнасць 2080—2160 кг/м³.

Шабазіт утвараецца ў порах і міндалінах эфузіўных парод, замяшчае вулканічныя туфы пры дзеянні на іх раствораў рознага паходжання. Сустракаецца таксама ў гідратэрмальных жылах, адкладах гарачых крыніц і інш.

Спасылкі
--------

* Шабазит // Каталог Минералов.RU  (руск.)
* *Шабазит (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Шабазіт
**Нацыянальны акадэмічны народны хор Рэспублікі Беларусь імя Г. І. Цітовіча** — беларускі мастацкі калектыў. Галоўным хармейстарам хору працуе Іван Канстанцінавіч Абразевіч.

Гісторыя хору
-------------

### Савецкі перыяд

Нацыянальны акадэмічны народны хор Рэспублікі Беларусь імя Г. І. Цітовіча быў створаны ў 1952 годзе на аснове невялікага песеннага хору ў вёсцы Вялікае Падлессе (Брэсцкая вобласць). Першым кіраўніком і натхняльнікам калектыву стаў Генадзь Іванавіч Цітовіч — харавы дырыжор, фалькларыст, этнограф, народны артыст СССР, лаўрэат дзяржаўнай прэміі БССР.

Ужо на ранніх этапах станаўлення Народнага хору крытыкамі, гледачамі і слухачамі адзначалася высокае выканальніцкае майстэрства, навізна і самабытнасць яго рэпертуару. У пачатку 1955 газета «Праўда» напісала водгук на адзін з выступаў калектыву: «…Колькі народнай мудрасці ўкладзена ў выкананне простых, даступных песень беларускага народа! Слухаеш выдатныя працяглыя, лірычныя, жартоўныя песні ў выкананні жаночага хору і міжволі забываеш, што спяваюць у канцэрце. Здаецца, спяваюць дзяўчаты дзесьці ў полі, ярка ўяўляеш сабе квітнеючую Беларусь, прыгажосць яе прыроды, духоўнае багацце яе народа…»

З 1975 па 2020 гады калектыў узначальваў мастацкі кіраўнік і галоўны дырыжор Міхаіл Паўлавіч Дрынеўскі, народны артыст Беларусі, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь «За духоўнае адраджэнне», ганаровы акадэмік Міжнароднай кадравай акадэміі, прафесар, музыкант, знаўца музычнага фальклору. Міхаіл Паўлавіч працягнуў развіваць традыцыі хору, пачатак якіх паклаў Генадзь Іванавіч Цітовіч.

Узнагароды
----------

За поспехі ў галіне харавога мастацтва, прасоўванне беларускай нацыянальнай культуры, высокі ўзровень выканальніцкага майстэрства:

* У 1983 годзе калектыву было прысвоена званне «акадэмічны»;
* У 1987 годзе хору прысвоена імя Г. І. Цітовіча;
* У 2002 годзе калектыву прысвоены статус «Нацыянальны»;
* У 2004 годзе пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 10 верасня 2004 года Нацыянальны Акадэмічны народны хор Рэспублікі Беларусь імя Г. І. Цітовіча названы дзяржаўнай установай культуры

Спасылкі
--------

* Официальный сайт Национального академического народного хора Республики Беларусь имени Г. И. Цитовича  (руск.)
* Презентационный ролик на видеосервисе Youtube  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**Сіка́са** (фр.: Sikasso) — горад у паўднёвай частцы Малі. З'яўляецца адміністрацыйным цэнтрам аднайменнага рэгіёна і другім горадам у Малі па колькасці насельніцтва, якое па дадзеных на 2012 год складала 213 977 чалавек. Па дадзеных перапісу 1998 года насельніцтва Сікаса налічвала 113 803 чалавека. Размешчаны за 375 км на паўднёвы ўсход ад сталіцы краіны, горада Бамака, за 100 км на поўнач ад мяжы з Кот-д’Івуарам і за 45 км на захад ад мяжы з Буркіна-Фасо.

У Сікаса жывуць прадстаўнікі этнічных груп бамбара, сенуфа, боба, малінке.

Клімат
------

Клімат горада характарызуецца як тыповы субэкватарыяльны. Гадавыя ваганні тэмпературы ў горадзе невялікія, а вільготны сезон выяўлены рэзка, і доўжыцца прыкладна палову года. Гадавая норма ападкаў складае каля 1200 мм; амаль усе яны выпадаюць у перыяд з мая па верасень. Сухі сезон выяўлены ў зімовыя месяцы. Найбольш дажджлівы і найбольш халодны месяц — жнівень. Найбольш гарачыя месяцы — сакавік і красавік, калі сярэднія максімумы перавышаюць 37 °C.

| **Клімат Сікаса** |
| --- |
| Паказчык | Сту | Лют | Сак | Кра | Май | Чэр | Ліп | Жні | Вер | Кас | Ліс | Сне | Год |
| Сярэдні максімум, °C | 33,5 | 36,0 | 37,4 | 37,3 | 35,6 | 32,9 | 30,7 | 29,9 | 31,0 | 33,3 | 34,4 | 33,1 | 33,7 |
| Сярэдняя тэмпература, °C | 24,4 | 27,2 | 29,7 | 31,0 | 29,8 | 27,7 | 26,1 | 25,6 | 26,2 | 27,4 | 26,4 | 24,2 | 27,1 |
| Сярэдні мінімум, °C | 15,3 | 18,3 | 22,1 | 24,6 | 24,1 | 22,4 | 21,5 | 21,4 | 21,3 | 21,5 | 18,5 | 15,2 | 20,5 |
| Норма ападкаў, мм | 1,4 | 4,1 | 12,8 | 45,9 | 109,1 | 152,3 | 243,7 | 308,8 | 210,0 | 84,4 | 11,7 | 2,0 | 1 186,2 |
| *Крыніца: World Weather Information Service* |

Гарады-пабрацімы
----------------

* Францыя Брыў-ла-Гаярд, Францыя.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сікаса
**Сіенская школа жывапісу** — мастацкая школа ў Італіі ў XIII—XVI стагоддзях з цэнтрам у горадзе Сіена.

Зыходзіла з традыцый італа-візантыйскага і гатычнага жывапісу. У перыяд росквіту школы (XIII — першая палова XIV ст.) творы яе майстроў Дуча ды Буанінсенья, Сімоне Марціні, Амброджа Ларанцэці, П’етра Ларанцэці) вызначаліся адухоўленым лірызмам, эмацыянальнай насычанасцю мяккага каларыту, вытанчанасцю лінейнага рытму. Сіенская школа цесна звязана з пошукамі Джота ды Бандоне і творчасцю фларэнційскіх майстроў протарэнесансу. У XV стагоддзі яе адметнымі рысамі былі вытанчаны дэкаратызм, лірычная сузіральнасць, атмасфера казачнасці (Джавані ды Паала). У XVI стагоддзі школа паступова страціла сваё значэнне.

Літаратура
----------

* *Шунейка Я. Ф.* Сіенская школа // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 371—372. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Enzo Carli. Sienese Painting. Century Hutchinson. 1983.
* Marco Pierini. Arte a Siena. Firenze 2004 ISBN 8881170787

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Universalis |
**Шпроты** )*Sprattus*) — род прамянёвапёрых рыб сямейства селядцовых (*Clupeidae*).

Апісанне
--------

Даўжыня цела да 13-18 см, маса — 10-12 г. Цела сціснутае з бакоў, укрытае луской, якая лёгка спдае. Брушная кілявая луска добра развітая. Спіна сіняя або цёмна-блакітная, бакі і бруха серабрыстыя. Ніжняя сківіца выдаецца ўперад.

Пашырэнне
---------

Пашыраны ва ўмераных і субтрапічных водах каля берагоў Еўропы, Паўднёвай Амерыкі, Паўднёвай Аўстраліі і Новай Зеландыі. У склад роду ўключаюць 5 відаў. Найбольш вядомы еўрапейскі шпрот (*Sprattus sprattus*) і яго 2 падвіды — балтыйскі (або кілька) і чарнаморскі, жыве ў морах Еўропы ад Нарвегіі да Чорнага мора. *Sprattus fuegensis* сустракаецца на шэльфе Патагоніі, 3 іншых віды трапляюцца ў водах Новай Зеландыі і поўдня Аўстраліі — Тасманія, Басаў праліў.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Чародныя планктонаедныя рыбы. Сілкуюцца зоапланктонам. 

Палавой спеласці дасягаюць ва ўзросце 1-2 гады. Ікра пелагічная.

Жывуць да 5-6 гадоў.

Промысел
--------

Аб'екты промыслу.

Еўрапейскі шпрот (*Sprattus sprattus*) — адна з найважнейшых прамысловых рыб ў Паўночным, Балтыйскім (10-20 % ўсіх ўловаў) і Нарвежскім морах і, у некалькі меншай ступені, у Міжземным і Чорным. Актыўная здабыча вядзецца Даніяй, Нарвегіяй, Расіяй, Латвіяй, Балгарыяй.

Класіфікацыя
------------

* Sprattus antipodum
* Sprattus fuegensis
* Sprattus novaehollandiae
* Sprattus muelleri
* Sprattus sprattus

Зноскі
------

1. ↑  Килька (шпрот) **(нявызн.)**.  WWF. Архівавана з першакрыніцы 19 снежня 2012. Праверана 17 снежня 2012.

Літаратура
----------

* Шпроты // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
Шпрыц з іголкай. Павялічаны кончык іголкі.
**Шпрыц** (ням. Spritze, ад spritzen — пырскаць) — агульная назва інструментаў, якія выкарыстоўваюцца ў медыцыне, тэхніцы і кулінарыі для ўвядзення і вывядзення вадкасцяў і газаў з выкарыстаннем поршневага ціску.

Медыцынскі шпрыц
----------------

Шпрыц — медыцынскі інструмент, прызначаны для ін'екцый, дыягнастычных пункцыі, адсмоктвання паталагічнага змесціва з паражнін.

Апісанне
--------

туберкулінавая проба Манту
Звычайна шпрыц ўяўляе сабой полы градуяваная цыліндр з конусам, на які насаджваецца іголка, і адкрытым канцом, праз які ўводзіцца ў цыліндр шток з поршнем.

У XX стагоддзі былі найбольш распаўсюджаныя шпрыцы з цыліндрам са шкла і астатнімі часткамі з храмаванага металу.

У 1980-х атрымалі шырокае распаўсюджванне шпрыцы аднаразовага прымянення (ШАП, гутарковая назва: аднаразовы шпрыц), практычна цалкам вырабленыя з пластмасы, за выключэннем іголкі, якая па-ранейшаму вырабляецца з металу. У шпрыца ёсць таксама вялікая колькасць жаргонных назваў на слэнгу наркаманаў.

Ужываюцца таксама шпрыц-цюбікі для аднаразовага ўвядзення лекаў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Шпрыц**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778571141 |
**Брацкая магіла** — вайсковае пахаванне ў Крупках Мінскай вобласці.

Апісанне
--------

На паўднёва-ўсходняй ускраіне горада Крупкі. Пахаваны 223 загінулых, сярод якіх воіны і партызаны, што загінулі ў Вялікую Айчынную вайну ў баях супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў, і 98 мірных жыхароў в. Слаўнае, расстраляныя гітлераўцамі ў 1942 годзе. Сярод пахаваных — воіны 5-й гвардзейскай танкавай арміі і 10-га гвардзейскага Кіеўскага бамбардзіровачнага авіяпалка, якія загінулі ў чэрвені 1944 годзе пры вызваленні горада ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў.

У 1959 годзе на магіле пастаўлены абеліск. Шпіль жалезабетонны вышынёй 3,3 м, шырыня ў аснаваніі 3 м. Злева і справа ад абеліска пліты з прозвішчамі пахаваных у брацкай магіле.

Зноскі
------

1. ↑  Брацкая магіла Датаванне каштоўнасці 1942 год(недаступная спасылка)
**Брацкая магіла** — вайсковае пахаванне савецкіх воінаў і партызан у аграгарадку Перарост, Добрушскі раён, Гомельская вобласць. Знаходзіцца ў цэнтры вёскі, на грамадзянскіх могілках

Гісторыя
--------

Пахаваны воіны, якія загінулі ў кастрычніку 1943 года пры вязваленні вёскі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў або памерлі ад ран у шпіталі, і 3 партызаны, якія загінулі ў Вялікаю Айчынную вайну. У 1954 годзе на магіле пастаўлены помнік-скульптура воіна у поўны рост з аўтаматам у правай руцэ.

Помнік
------

Пляцоўка перад надмагільным збудаваннем па перыметры агароджана жалезным плотам і выкладзена фігурнай ходнікавай пліткай. На пляцоўцы па абеіх баках ад помніка знаходзяцца чатыры кветнікі.

Надмагільнае збудаванне ўяўляе сабою цагляны пастамент кубічнай формы, пакрыты тынкоўкай. На асабовым боку пастамента нанесены імёны воінаў загінуўшых у Вялікую Айчынную вайну і надпіс уверсе «Вечная слава воинам, грудью отстоявшим свободу и назависимость нашей Родины в годы Великой Отечественной войны 1941−1945 г.г.».

Перад пастаментам і па абодва бакі ад яго усталяваны мемарыяльныя пліты з імёнамі вядомых ваяроў Чырвонай Арміі. Па абодва бакі ад пастамента ўсталяваны мемарыяльныя пліты з імёнамі землякоў, якія не вярнуліся з франтоў Другой сусветнай вайны.

Зноскі
------

1. ↑  Звесткі аб гісторыка-культурных каштоўнасцях (Добрушскі раён, Гомельскай вобласці) Архівавана 16 лістапада 2019.
**Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан** — вайсковае пахаванне ў аграгарадку Комсенічы Круглянскага раёна Магілёўскай вобласці. Знаходзіцца у цэнтры аграгарадка, каля клуба.

Апісанне
--------

На могілках пахаваны 24 воіны і партызаны, якія загінулі летам 1944 года ў баях пры вызваленні Круглянскага раена ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. Сярод пахаваных — Герой Савецкага Саюза Рыгор Іванавіч Шыбанаў, воіны 873-га знішчальнага процітанкавага палка, 187, 329, 757-га стралковых палкоў, 391-га асобнага санітарнага батальёна.

У 1967 годзе на магіле устаноўлены помнік: скульптура воіна са сцягам.

Зноскі
------

1. ↑  Брацкая магіла в. Комсенічы(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* Круглянскі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі : Магілёўская вобласць. — Мн. : БСЭ, 1986 . — С. 262—270.
| Вайна 1812 года |
| --- |
| 
* Гродна
* Мір
* Экау
* Салтанаўка
* Астроўна
* Кобрын
* Гарадзечна
* Клясціцы
* Смаленск
* Полацк (1)
* Валуціна гара
* Барадзіно
* Звянігарад
* Мезатэне
* Таруціна
* Малаяраславец
* Полацк (2)
* Чашнікі
* Вязьма
* Віцебск
* Ляхава
* Смаляны
* Ваўкавыск
* Красны
* Бярэзіна
* Праследаванне
	+ Плешчаніцы
	+ Маладзечна

---

* Партызанская вайна
* Апалчэнне
* Акупацыя Масквы

 |

**Бітва пад Салтанаўкай** (фр.: Bataille de Mohilew) — бітва ў час французскага нашэсця на Расію, якая адбылася 23 ліпеня 1812 каля вёскі Салтанаўка (цяпер у Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі).

2-я расійская армія, узначаленая Пятром Баграціёнам, намервалася злучыцца з асноўнымі сіламі Барклая дэ Толі пасля таго, як французскія войскі ўзялі Магілёў і блакіравалі пераправу цераз Дняпро. Баграціён накіраваў генерала Мікалая Раеўскага супраць пяці французскіх дывізій пад кіраўніцтвам Луі Нікаля Даву, які размяшчаўся між 2-й арміяй і асноўнымі сіламі Барклая дэ Толі. Французскі корпус меў больш за 28,000 салдат, у тым ліку 3 пяхотныя дывізіі генералаў Кампана, Дэсэ і Клапарэда, а таксама кавалерыю генералаў Бурдэсоля і Валенса, але ў бітве ўдзельнічала толькі частка французскіх сіл. Сілы расійскага боку налічвалі каля 20 000 салдат.

Даву здолеў адбіць атакі рускіх на свае лініі, нягледзячы на адвагу салдат Раеўскага. Пасля гэтага французы перайшлі ў контрнаступленне і пераследавалі рускіх на адлегласці лігі. Паражэнне перашкодзіла злучэнню Баграціёна з асноўнымі часткамі расійскага войска пад кіраўніцтвам Барклая дэ Толі, вымусіўшы Баграціёна адступаць да Смаленска. Рускія страцілі ад 2500 да 5200 салдат, страты французаў ацэньваюцца ад 1000 да 4134 забітымі, параненымі і зніклымі.

Памяць
------

У 1912 годзе з нагоды 100-годдзя бітвы пабудавана мемарыяльная капліца (паводле праекта архітэктара Канстанціна Міхайлава і скульптара Пятра Яцыны).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Pigeard, p. 551-552.

Літаратура
----------

* Салтанаўка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 116. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* *Міцянін А. А.* Салтанаўская мемарыяльная капліца // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 116. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* *Pigeard, Alain.* Dictionnaire des batailles de Napoléon. — Tallandier: Bibliothèque Napoléonienne, 2004. — ISBN 2-84734-073-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бітва пад Салтанаўкай
**Бітва пад Оршай** — адбылася пад Оршай 2 лютага 1564 г. паміж авангардам войска Маскоўскай дзяржавы на чале з ваяводам П. С. Сярэбраным і атрадам войска ВКЛ на чале з Ф. Кмітам-Чарнабыльскім і Ю. Осцікавічам у ходзе Інфлянцкай вайны (1558—1582). Групоўка рускага войска (паводле М. Стрыйкоўскага, 50 000 чалавек) паспешна адступіла: яе камандаванне палічыла, што ў бой уступілі асноўныя сілы Вялікага Княства Літоўскага, якія нанеслі паражэнне другой групоўцы рускіх войск у Ульскай бітве 1564 года. У выніку гэтай бітвы і бітвы на Уле на 1-м этапе вайны была адноўлена ваенная раўнавага паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Маскоўскай дзяржавай.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
Межы Багеміі (чырвоны колер), Маравіі (жоўты) і Чэшскай Сілезіі (аранжавы)
«**Чэшскія землі**» (чэшск.: České země) — дапаможны тэрмін, які выкарыстоўваецца для абазначэння камбінацыі тэрыторый Багеміі, Маравіі і Чэшскай Сілезіі.

Сёння гэтыя тры гістарычныя правінцыі складаюць Чэшскую рэспубліку. Першапачаткова, Чэшскія землі былі заселены адной з груп кельцкіх плямёнаў — боямі. Прыкладна ў I стагоддзі іх выцесніла германскае племя маркаманаў. Каля VII стагоддзя гэта тэрыторыя была заселена славянамі. Немцы паўторна абгрунтаваліся на Чэшскіх землях і жылі сярод славян пасля мангольскага нашэсця XIII стагоддзя, а дзе-нідзе, напрыклад, у Празе, нямецкія каланісты з'явіліся яшчэ ў XII стагоддзі.

У большасці чэшскіх гістарычных тэкстаў «Чэшскімі землямі» завецца тэрыторыя Каралеўства Багемія, гэта значыць Землі Багемскай Кароны, якія ўключалі Лужыцу (1292—1635) і частку Сілезіі (1327—1742).

Іншыя крыніцы разумеюць па «Чэшскімі землямі» толькі асноўныя чэшскія тэрыторыі — Багемію, Маравію і былую Аўстрыйскую Сілезію.

| ⛭Гістарычныя вобласці Чэхіі |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 
Багемія ў складзе Чэхіі
**Багемія**
Сцяг Багеміі
 | 
Маравія ў складзе Чэхіі
**Маравія**
Сцяг Маравіі
 | 
Частка Сілезіі ў складзе Чэхіі
**Чэшская Сілезія**
Сцяг Чэшскай Сілезіі
 |

 |
**Група Вострыкава** — узброеная выведгрупа на тэрыторыі БССР у першай палове 1950-х гадоў. Камандзір групы — Цімох Вострыкаў (псеўданім «Карл»).

Група з 4 беларусаў на чале з Цімохам Вострыкавым, які выступаў у якасці эмісара Рады БНР, была скінута на парашутах у ноч з 26 на 27 жніўня 1952 г. над Налібоцкай пушчай у Маладзечанскай вобласці спецслужбамі ЗША. У склад групы таксама ўваходзілі радыст Андрэй Кальніцкі (псеўданім «Джо»), намеснік радыста Міхал Арцюшэўскі (псеўданім «Фін») і агент-разведчык Генадзь Касцюк (псеўданім «Бэн»). Мэтамі групы было правядзенне выведвальнай дзейнасці, збор інфармацыі аб палітычнай сітуацыі ў БССР, настроях грамадзянскага насельніцтва, стасунку да савецкіх уладаў і калектывізацыі. Члены групы павінны былі вербаваць супрацоўнікаў службаў бяспекі ў мэтах прадастаўлення інфармацыі аб іх функцыянаванні, а затым перакідвання да ФРГ, дзе яны павінны былі стаць выкладчыкамі школ выведкі. Акрамя таго, камандзір групы Цімох Вострыкаў атрымаў асабістае даручэнне ад Барыса Рагулі атрымаць інфармацыю пра дзейнасць у Беларусі падпольных арганізацый і збройных атрадаў антысавецкага характару.

Пасля высадкі ў цэнтр было выслана зашыфраванае рыдыёпаведамленне, пасля чаго члены групы падзяліліся. Кальніцкі і Арцюшэўскі павінны былі падрыхтаваць базу ў лясным комплексе, ў той час як астатнія пайшлі да Навагрудка. Там яны атрымалі кантакты ў Мінску, але на мясцовым чыгуначным вакзале ўжо на пачатку верасня Цімох Вострыкаў быў затрыманы супрацоўнікамі МДБ. Пасля гэтага былі знайдзеныя і іншыя члены групы. 11 верасня 1952 Андрэй Кальніцкі быў забіты пры спробе збройнага супраціву супрацоўнікам МДБ прыблізна ў кіламэтры ад в. Клецішча Маладзечанскага раёна. Як пазней казаў Вострыкаў, гэта сталася праз тое, што аб усёй аперацыі ад самага пачатку ведала МДБ, а таксаму таму, што Міхал Арцюшеўскі быў агентам савецкай контрвыведкі.

Пасля суда, які адбыўся 10 — 14 лістапада 1955 года ў Мінску Цімох Вострыкаў і Генадзь Касцюк былі асуджаныя да 25 гадоў пазбаўлення волі. Міхал Арцюшэўскі быў памілаваны ў канцы студзеня 1956 г. ўказам Прэзідыума ВС СССР.

Гл. таксама
-----------

* Беларуская Народная Партызанка
* Група Мікуліча
* Цімох Вострыкаў
* Генадзь Касцюк

Літаратура
----------

* Валаханович И. А. Антисоветское подполье на территории Беларуси в 1944—1953 гг. — Мн. 2002.
* Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. ISBN 985-6374-07-3

Зноскі
------

1. ↑   Біяграфія Андрэя Кальніцкага
2. ↑   Біяграфія Генадзя Касцюка
Барабанная перапонка чалавека
**Барабанная перапонка** (лац.: membrana tympani) — тонкая, непранікальная для паветра і вадкасці мембрана, якая падзяляе вонкавае і сярэдняе вуха. Служыць для перадачы гукавых ваганняў ва ўнутранае вуха, а таксама перашкаджае трапленню ў барабанную поласць іншародных целаў.

Маецца ў наземных хрыбетных (за выключэннем хвастатых і бязногіх земнаводных). У людзей размешчана ў глыбіні вонкавага слыхавога праходу. Інервуецца галінамі барабаннага нерва, які ў сваю чаргу з'яўляецца галіной языкаглоткавага.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Барабанная перапонка
* Дыяграма Вуха. Georgia State University

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 124437191 · GND: 4186292-2 · LCCN: sh85139082 · Microsoft: 2781404453 |
Зялёная картка.
**Green card** (грын кард, зялёная картка) — ідэнтыфікацыйная картка сталага рэзідэнта ЗША, які не мае амерыканскага грамадзянства. Яна з’яўляецца доказам таго, што ўладальнік карткі мае права стала жыць на тэрыторыі ЗША.

Назва карткі тлумачыцца тым, што раней форма (Alien Registration Receipt Card) мела зялёны колер. Цяпер форма мае назву Permanent Resident Card або I-551, і мае іншы колер.

Латарэя
-------

Адзін са спосабаў атрымаць зялёную картку — праз штогадовую латарэю ўрада ЗША (Diversity Visa Program, скарочана DV-2021), якая дае пераможцам магчымасць атрымаць права на сталае жыхарства ў Злучаных Штатах Амерыкі.

Штогод латарэя дае права легальнай іміграцыі ў ЗША прыкладна 50 000 чалавек з розных краін свету.

З 2004 года ўдзел у латарэі магчымы толькі праз інтэрнэт (афіцыйны вэб-сайт). Падаць заяўку на ўдзел у латарэі можа любы чалавек, народжаны ў той краіне, якая мае права ўдзельнічаць у латарэі. Грамадзяне Беларусі маюць права ўдзелу ў латарэі, а, напрыклад, грамадзянам Расіі забаронены ўдзел у латарэі (спіс дазволеных краін можа змяніцца).

У 2004 годзе green card выйгралі 925 беларускіх грамадзян.

### Патрабаванні

Галоўным патрабаваннем да ўдзельнікаў латарэі з’яўляецца грамадзянства — яны мусяць быць народжаны ў краіне, якой дазволены ўдзел. Калі ва ўдзельніка грамадзянства краіны, якая не дапушчана да ўдзелу, ён можа карыстацца краінай нараджэння свайго сужэнца або аднаго з бацькоў. Станам на 2022 год грамадзяне Рэспублікі Беларусь могуць удзельнічаць у дыверсіфікацыйнай латарэі.

З 2019 года, усе ўдзельнікі латарэі павінны падаваць нумар дзейнага пашпарта. У лютым 2022 года гэтае правіла было адменена федэральным суддзём Злучаных Штатаў.

Паводле апошніх інструкцый на 2022 год, каб запоўніць заяўку на рознапланавую латарэю, заяўнікам трэба будзе паведаміць імя, пол, дату нараджэння, родны горад, родную краіну, краіну дазволеную да ўдзелу ў латарэі, фотаздымкі ўдзельнікаў, паштовы адрас, цяперашнюю краіну жыцця, нумар тэлефона, адрас электроннай пошты, актуальны найвышэйшы ўзровень адукацыі, актуальны сямейны стан, колькасць дзяцей.

### Пераможцы

Праграма дыверсіфікацыйнай латарэі дзейнічае адпаведна з палажэннямі раздзела 203 (c) Закона аб іміграцыі і грамадзянстве і штогод дае да 55 000 віз на пастаяннае жыхарства людзям з краін з нізкім узроўнем іміграцыі ў Злучаныя Штаты.

Вынікі DV-2023 былі абвешчаныя ў 2022 годзе. Паводле афіцыйнай статыстыкі, сярод пераможцаў было 1 535 грамадзян Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Instructions for the 2024 diversity immigrant visa program (англ.). Праверана 12 снежня 2022.
2. ↑  DV 2023 - Diversity visa green card lottery winners by country (англ.). Праверана 12 снежня 2022.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Green card на Вікісховішчы |

* Афіцыйная старонка латарэі «Green Card» Архівавана 30 снежня 2019.  (англ.)
* Амерыканская латарэя Green Card: досвед тых, хто выйграў Архівавана 11 верасня 2005.
**Людвіг Станіслававіч Чаркас** (1923, Віцебская вобласць — 2002, Масква) — савецкі вайсковец, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза, камандзір кулямётнай роты, старшы лейтэнант.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 9 снежня 1923 года ў горадзе Полацк, цяпер Віцебскай вобласці. З 1935 года жыў у Маскве. Скончыў 8 класаў сярэдняй школы і Маскоўскі палітэхнікум Міністэрства загатовак. Працаваў тэхнікам-механікам.

У Чырвонай Арміі з чэрвеня 1941 года. Ваяваў на Заходнім, 2-м Украінскім і 1-м Беларускім франтах.

Вызначыўся на тэрыторыі Польшчы. 20 студзеня 1945 года яго рота прарвалася на паўночную ўскраіну горада Радзеюў і падчас вулічных баёў нанёсла ворагу значныя страты. Быў паранены, але поля бою не пакінуў.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 27 лютага 1945 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм гвардыі старэйшаму лейтэнанту Чаркасу Людвігу Станіслававічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка».

З 1959 года палкоўнік Чаркас ў запасе. Жыў у Маскве. Працаваў загадчыкам сектара ў НДІ. Памёр 10 красавіка 2002 года. Пахаваны на Траякураўскіх могілках.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі:

* Леніна,
* Кастрычніцкай Рэвалюцыі,
* двума ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені,
* двума ордэнамі Чырвонай Зоркі,
* медалямі.

Памяць
------

* У канцы красавіка 2003 года на доме № 19 па Волжскаму бульвару ў Маскве ў памяць Героя была ўсталявана мемарыяльная дошка.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Герои огенных лет. Книга 2. М.: Московский рабочий, 1976.

Спасылкі
--------

* Людвиг Станиславович Черкас на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 139518 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Стэла (значэнні).
Пахавальная стэла са Старажытнага Егіпта
**Стэ́ла** (грэч. στήλη, stēlē) — каменная, мармуровая, гранітная або драўляная пліта (ці слуп) з высечанымі на ёй тэкстамі ці выявамі. Устанаўліваецца ў якасці пахавальнага або памятнага знака. Не варта блытаць з абеліскам — па большай частцы слупом ці конусападобнай калонай.

У Кітаі стэлы былі папулярны на працягу шматлікіх стагоддзяў яго гісторыі. Іх узводзілі як рэлігійныя арганізацыі, так і імператары, а ў нашы дні — камуністычны ўрад. Найбольш важныя, асабліва імператарскія, стэлы часта ўстанаўліваліся на спіне каменных чарапах, т.з. «гуйфу» ці «бісі». У старажытнай кітайскай сталіцы Сіяне вялікая колькасць стэл экспануецца ў музеі, вядомым як Лес стэл.

Шырока вядомыя стэлы
--------------------

* Збор законаў Хамурапі
* Разецкі камень
* Палермскі камень
* Лемнаская стэла

Гл. таксама
-----------

* Эпіграфіка
* Рунныя камяні
* Мінск — горад-герой

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* *Валошын В. Ф.* Стэ́ла // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 230. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Стэла

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119386889 · LCCN: sh85127907 · NKC: ph319027 |