**Мязмайская** (*Мязмайская 1*) — пячора, размешчаная ў горным масіве Каўказскіх гор, у Апшэронскім раёне Краснадарскага краю Расіі. Знаходзіцца ў цясніне лагчыны Глыбокай, паміж горнымі вяршынямі Урыель і Мязмай, недалёка ад упадзення ў каньён Ціце. Глыбіня складае 26 м, даўжыня — 214 м, плошча — 4030 м2.

Складанасці праходжання пячоры
------------------------------

Катэгорыя складанасці 3А. Навеска рыштунку патрабуецца ў калодзежах глыбінёй: 90, 120, 150 м.

Апісанне
--------

Уваход у пячору — адтуліна ў абрыве вышынёй у некалькі метраў, далей ход звужаецца да некалькіх метраў, але пры гэтым практычна на ўсім працягу застаецца даволі высокім. Праз некалькі дзясяткаў метраў за ўваходам у пячору падлога ператвараецца з камяністай у гліністую, на якой лёгка паслізнуцца і зваліцца. Верагодна, яшчэ старажытны чалавек зрабіў некалькі прыступак, г.зн. пячора была вядомая даволі даўно, да яе адкрыцця ў 1987 годзе.

Гісторыя адкрыцця
-----------------

1987 год — адкрыццё Мязмайскай пячоры, ажыццёўлена Паўночна-Каўказскім палеалітычным атрадам (начальнік атрада — пецярбургскі археолаг Галаванава Л. В.).

1993 год — археолагі Л. В. Галаванава і. Б. Даронічаў знаходзяць у адным з сярэднепалеалітычных пластоў пячоры шкілет неандертальскага дзіцяці (узрост — каля 2 месяцаў). Праз некалькі гадоў, таксама ў пласце сярэдняга палеаліту выяўленыя фрагменты чэрапа яшчэ аднаго неандэртальскага дзіцяці (узрост — каля 2 гадоў). Дадзеныя адкрыцці сталі сусветна вядомымі і ўвайшлі ў сусветную гісторыю вывучэння неандэртальцаў.

Змесціва пячоры
---------------

Неандэртальцы жылі ў Мязмайскай пячоры ад 70 да 40 тыс. гадоў таму, *Homo sapiens* — ад 39 да 11 тыс. гадоў таму.

Паводле некалібраваных дадзеных радыёвуглероднага аналізу ўзрост індывіда Mez 1 — каля 34800 гадоў, узрост індывіда Mez 2 — каля 39700 гадоў.

Гэтая пячора стала сусветна вядомай, бо ў ёй былі знойдзены парэшткі двух неандэртальцаў. Першы неандэрталец (Mezmaiskaya 1), знойдзены ў больш раннім пласце, паводле метада ЭПР атрымаў датыроўку ад 70 да 60 тыс. гадоў. Другі неандэрталец (Mezmaiskaya 2), знойдзены ў самым познім пласце сярэдняга палеаліту) атрымаў датыроўку каля 40 тыс. гадоў. Гэта шкілет немаўля-неандэртальца, які захаваўся лепш, чым еўрапейскія аналагі. Шкілет паслужыў матэрыялам для даследаванняў па расшыфроўцы геному неандэртальца. Адно з даследаванняў мтДНК паказала, што з даследаваных — тут самыя незвычайныя неандэртальцы.

Аналіз геному неандэртальцаў з Мязмайскай пячоры паказаў, што ўзор Mezmaiskaya 2 больш цесна звязаны з познімі неандэртальцамі з Бельгіі (Гое, Спі), Францыі (Les Cottés) і Харватыі (Віндыя), чым з больш старажытным неандэртальцам Mezmaiskaya 1.

У пячоры быў выяўлены вулканічны попел, які адносіцца да вывяржэння Казбека, якое адбылося па геалагічных мерках сінхронна з супервывяржэннем Флегрэйскіх палёў на Апенінах і вывяржэннем вулкана Святая Ганна ў Паўднёвых Карпатах каля 40 тыс. гадоў назад, што выклікала наступ «вулканічнай зімы». Аналіз знойдзеных тут костак (парэшткаў) бізонаў дазволіў усталяваць, што на працягу сярэдняга і позняга палеаліту ў ваколіцах Мязмайскай пячоры жылі 4 розныя віды бізонаў.

Даследаванні
------------

Апошнія 20 гадоў змесціва пячоры даследуе міжнародны калектыў навукоўцаў, а менавіта:

* З Санкт-Пецярбурга
	+ Уладзімір Барысавіч Даронічаў
	+ геолаг Кулькова М. А.
	+ палінолаг Сапелка Г. В.
	+ палеантолаг Барышнікаў Г. Ф.
* З Масквы
	+ антраполаг Раманава Г. П.
	+ геолаг Несмяянаў С. А.
	+ спецыяліст па радыёвуглеродным датаванні Сулержыцкі Л. Д.
	+ літолаг Аляксандраўскі А. Л.
	+ фізік Паспелава Г. А.
* з Геафізічнай абсерваторыі «Барок»
	+ геафізік, мікразандыст Цельмовіч В. А.
* З іншых краін
	+ антраполагі з Швейцарыі — Залікофер K. і Понс дэ Леон M.
	+ антраполагі з Германіі — Жан-Жак Юблен і яго калегі
	+ група генетыкаў з Інстытута эвалюцыйнай антрапалогіі ў Лейпцыгу пад кіраўніцтвам Свантэ Пяэба.
	+ зоаархеолагі з ЗША Клегхорн Н. і Хофекер Дж.
	+ спецыялісты па ЭПР датаванні Блэквэл Б. і Скінар A. з ЗША
	+ з Германіі — спецыяліст па ТЛ датаванні Рыхтэр. Д.
	+ кіраўнік радыёвугляроднай лабараторыі ў Гронінгене ван дэр Пліхт Х.

Даследаванні дазволілі зрабіць выснову: генетычныя і антрапалагічныя дадзеныя з Мязмайскай пячоры пацвярджаюць блізкасць неандэртальцаў Паўночнага Каўказа і Цэнтральнай Еўропы.

Гл. таксама
-----------

* Дзянісава пячора
* Пячора Віндзія

Зноскі
------

1. 1 2  О чём рассказали детские скелеты неандертальцев
2. ↑  Основные события в истории изучения неандертальцев
3. ↑  Прямое радиоуглеродное датирование палеолитических людей Евразии: достижения и проблемы
4. ↑  Скелет новорожденного неандертальца проливает свет на эволюцию рода Homo
5. ↑  Dienekes’ Anthropology Blog: mtDNA of Okladnikov Neandertal
6. ↑  *Mateja Hajdinjak* et al. Population history of late Neandertals // European Society for the study of Human Evolution (ESHE). 7th Annual Meeting Leiden, The Netherlands, 21-23 September 2017 Архівавана 15 мая 2018.
7. ↑  Ни о каких контактах неандертальцев и сапиенсов в Европе говорить не приходится — Антропогенез.РУ