recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Прадбачанне памылкі** (англ. error guessing) — метад у тэставанні праграмнага забеспячэння, у каторым тэст кейсы (тэставыя выпадкі) выкарыстоўваюцца для пошуку памылак у праграмах, зыходзячы з вопыту папярэдняга тэставання. Камплект тэстаў фармуецца праз уплыў мінулага досведу тэстэра. Ягоны вопыт інтуіцыя вызначаюць якія сітуацыі звычайна выклікаюць збой праграмнага забеспячэння, ці могуць прывесці да памылак. Тыповыя памылкі ўключаюць дзяленне на нуль, нулявыя паказальнікі, або недапушчальныя параметры.

Прадбачанне памылкі не мае відавочных правілаў для тэставання; тэсты могуць быць распрацаваны ў залежнасці ад сітуацыі, альбо абапіраючыся на функцыянальныя дакументы або калі нечаканая / недакументаваная памылка знойдзена падчас тэставання.

Зноскі
------

1. 1 2  Bernard Homès, Fundamentals of Software Testing (2013), sec. 4.5.3.
2. ↑  R.G. Evans, Supercomputational Science (2012), p. 39.
**Гаро́хавішчанскі сельсаве́т** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Акцябрскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Гарохавішчы.

Утвораны 21 жніўня 1925 года як **Гарохавішчанскі (Гарохавіцкі) сельсавет** у складзе Парыцкага раёна Бабруйскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Парыцкім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Палескай вобласці. З 28 чэрвеня 1939 года ў складзе новаўтворанага Акцябрскага раёна Палескай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Бабруйскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Любанскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
Ланды
**Гаронская (Аквітанская) нізіна** знаходзіцца на паўднёвым захадзе Францыі, у сярэднім і ніжнім цячэнні ракі Гарона,
паміж Цэнтральным Французскім масівам і Пірэнеямі.

Вышыня да 200—300 м. Працягласць каля 200 км. Размешчана на месцы перадгорнага тэктанічнага прагіну; складзена пераважна з рыхлых кайназойскіх адкладаў. У рэльефе — чаргаванне шырокіх рачных далін (рака Гарона з прытокамі, прытокі ракі Адур) і плоскіх, месцамі ўзвышаных, міжрэччаў; уздоўж Біскайскага заліва — пясчаная забалочаная частка нізіны — Ланды, з вялікай колькасцю азёр.

Масівы шыракалістых і пасаджаных хваёвых лясоў, міжземнаморскія хмызнякі. Сады, вінаграднікі, пасевы збожжавых, вырошчваецца тытунь. Найбольшы горад — Бардо.

Літаратура
----------

* Гаронская нізіна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85006270 · VIAF: 315125199 |
Памятная дошка, прысвечаная Эмскаму ўказу ў Бад-Эмсе.
**Эмскі ўказ** — сакрэтнае распараджэнне расійскага імператара Аляксандра II ад 18 (30) мая 1876 года, накіраванае на выцісканне ўкраінскай мовы з культурнай сферы і абмежаванне яе побытавага ўжывання. Паводле ўказа, украінская мова была забаронена ў друку, за выключэннем перадруку старых дакументаў, таксама быў забаронены імпарт украінскіх выданняў, пастаноўка п’ес і лекцыі на ўкраінскай мове. Указ названы ад імя нямецкага горада Бад-Эмс, дзе ён быў апублікаваны. Стаў прычынай часовай дэзарганізацыі ўкраінскага руху ў Прыдняпроўі.
**«Тарпеда»** — шматфункцыянальны стадыён у Жодзіне, Беларусь. З’яўляецца хатняй арэнай для футбольнага клуба «Тарпеда-БелАЗ», які выступае ў Вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі. Умяшчальнасць стадыёна складае 6 524 месцы.

Гісторыя
--------

Ідэя будаўніцтва стадыёна ўзнікла ў 1965 годзе, і ўжо пад канец года пачаліся будаўніча-мантажныя работы. У лістападзе 1969 стадыён «Тарпеда» афіцыйна ўступіў у строй. На месцы цяперашняй заходняй трыбуны былі ўзведзены месцы для 5 000 чалавек. З самага адкрыцця стадыён стаў хатняй арэнай мясцовай футбольнай каманды «Ракета» (сучасная назва «Тарпеда-БелАЗ»).

З 1992 года стадыён стаў прымаць матчы чэмпіянату Беларусі па футболе. У 2005 годзе пачалася маштабная рэканструкцыя спартыўнай арэны, якая праходзіла ў некалькі этапаў і скончылася ў 2013. За гэты час была пабудавана ўсходняя трыбуна, над заходняй быў узведзены дах. Цяпер гэтыя дзве трыбуны ўмяшчаюць ледзь больш за 6,5 тысяч месцаў. У 2013 годзе былі ўсталяваныя электроннае табло і асвятляльныя мачты, якія дазволілі праводзіць матчы ўвечары. Праведзена ўкладка сучаснага пакрыцця бегавых дарожак. Каля галоўнай арэны з’явілася трэніровачнае футбольнае поле са штучным пакрыццём і трыбунай на 500 гледачоў. Газон на стадыёне натуральны, усталяваны падагрэў. Памеры поля — 105×68 метраў.

26 мая 2013 года на стадыёне «Тарпеда» адбыўся фінал Кубка Беларусі па футболе 2012/2013, у якім футбольны клуб «Мінск» перамог мінскае «Дынама».

Заўвагі
-------

1. ↑  Афіцыйная ўмяшчальнасць стадыёна «Тарпеда»

Спасылкі
--------

* «Па дамах». Праект Offside.by аб стадыёнах Беларусі. «Тарпеда» (Жодзіна)
* Навіны стадыёна на by.tribuna.com
* Профіль стадыёна на sport-belaz.by

| ⛭Стадыёны Вышэйшай лігі чэмпіянату Беларусі па футболе |
| --- |
| 
* Барысаў-Арэна (Барысаў)
* АСК «Брэсцкі» (Брэст)
* Будаўнік (Салігорск)
* Віцебскі ЦСК (Віцебск)
* Гарадскі (Барысаў)
* Гарадскі (Маладзечна)
* Гарадскі (Слуцк)
* Дынама (Мінск)
* ЦСК «Нёман» (Гродна)
* Тарпеда (Жодзіна)
* Трактар (Мінск)
* Цэнтральны (Гомель)
* Юнацтва (Мазыр)
* Юнацтва (Смаргонь)

 |
**Мазаіка люцэрны** — захворванне раслін, якое вызываецца вірусам мазаікі люцэрны.

Эпідэміялогія
-------------

Крыніцай інфекцыі з’яўляецца насенне, хворыя расліны люцэрны, канюшыны, лубіну. Пераносчыкі віруса — гарохавая (*Acyrthosiphon pisum*), бабовая (*Aphis fabae*), вялікая вікавая, люцэрнавая (*Aphis cracciuvora*) тлі.

Сімптомы
--------

На лісці ўтвараюцца светла-зялёныя і светла-жоўтыя мазаічныя плямы, лісцевыя пласцінкі становяцца вузкімі і дробнымі. Насенне не развіваецца.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Вірусныя хваробы раслін // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.. — С. 462

Літаратура
----------

* *Дорожкин Н. А.*, *Чекалинская Н. И.*, *Нитневская В. И.* Болезни бобовых культур в БССР. — Мн. 1978
**Эму** — сямейства бескілявых птушак атрада казуарападобных. 1 род, 1 сучасны від.

Апісанне
--------

Знешне эму крыху нагадвае казуара, але не мае ні «шалома», ні скурыстых вырастаў на шыі. Даўжыня 150-190 см, вага 30-55 кг. Эму здольны бегчы з хуткасцю 50 км/гадз.

Распаўсюджванне
---------------

Эму засяляе Аўстралію і Тасманію.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Эму не любіць, як страусы, купацца ў пяску, ён аддае перавагу вадзе, прычым нядрэнна плавае нягледзячы на свае масіўныя памеры.

Сілкуюцца эму пладамі, карэннямі, травой і іншым раслінным кормам. У асноўным кормяцца раніцай. Нярэдка наведваюць пасевы збожжавых культур, наносячы шкоду ўраджаю.

### Размнажэнне

 Птушаня эму
У шлюбных гульнях самец і самка эму становяцца адзін насупраць аднаго, схіляюць галовы да самай зямлі і гайдаюць імі над зямлёй. Затым самец вядзе самку да зробленага ім гнязда.

Гняздо эму - рытвінка, выкладзеная травой, лісцем, карой, галінкамі. Эму у адно гняздо адкладаюць яйкі некалькі самак, пасля чаго кладка сукупна налічвае 15-25 яек. Часам у самца бывае толькі адна, якая адкладае 7-8 яек. Высіжваннем займаецца толькі самец. Яно доўжыцца каля двух месяцаў, на працягу якіх самец вельмі мала і рэдка есці. У працэсе высіжвання яйкі з цёмна-зялёных робяцца чорна-фіялетавымі.

Птушаняты вылупляюцца вагой у 0,5 кг. У гэты перыяд вывадак ахоўвае самец, які робіцца вельмі агрэсіўным, і, калі яго патрывожыць, ударам нагі можа зламаць чалавеку косткі.

Чалавек і эму
-------------

Аўстралійскія фермеры лічаць, што эму псуюць пасевы, топчуць адведзеныя для авечак пашы, таму гэтыя птушкі вынішчаюцца тысячамі. Акрамя таго, мяса эму аказалася прыдатным ў ежу, а з яек робяць харчовы алей.

Літаратура
----------

* *Folch, A. 1992. Family Dromaidae (Emu) in del Hoyo, J. Elliott, A. & Sargatal, J. eds.* Vol. 1. // Handbook of the birds of the world. — Barcelona, 1992. — P. 103. — ISBN 84-96553-42-6.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Avibase · eBird · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 135406436 · GND: 4587619-8 · LCCN: sh85042952 · LNB: 000324619 |
Аптычныя ўласцівасці галіта і кальцыта
**Двайное праменепраламленне** — гэта эфект расшчаплення ў анізатропным асяроддзі светлавога промня на два складнікі. Калі промень святла падае перпендыкулярна да паверхні крышталю, то на гэтай паверхні ён расшчапляецца на два промні. Першы промень працягвае распаўсюджвацца наперад і называецца звычайным (*o* — ordinary), другі ж адхіляецца ў бок і называецца незвычайным (*e* — extraordinary).

Упершыню з'ява была выяўлена дацкім навукоўцам Расмусам Барталінам на крышталі ісладскага шпата ў 1669 годзе.

Апісанне
--------

Двайное праменепраламленне крышталём кальцыта
Напрамак вагання вектара электрычнага поля незвычайнага промня знаходзіцца ў плоскасці галоўнага сячэння (плоскасці, якая праходзіць праз промень і аптычную вось крышталя). Аптычная вось крышталя — напрамак у аптычна анізатропным крышталі, дзе светалавы промень распаўсюджваецца без двайнога праменепраламлення.

Парушэнне закона праламлення святла незвычайным промнем звязана з тым, што скорасць распаўсюджвання промня святла, як і паказчык пераламлення, з такой палярызацыяй, як у незвычайнага промня, залежыць ад напрамку. Для звычайнай хвалі скорасць распаўсюджання аднолькавая ва ўсіх напрамках.

Можна падабраць умовы, калі звычайны і незвычайны промні распаўсюджваюцца па адной траекторыі, але з рознымі скарасцямі. Тады назіраецца эфект змены палярызацыі. Напрыклад, лінейна палярызаванае святло, што падае на пласцінку, можна прадставіць у выглядзе двух складнікаў (звычайнай і незвычайнай хваль), якія рухаюцца з рознымі скарасцямі. З-за рознасці скарасцей гэтых двух складнікаў пасля мінавання крышталя паміж імі будзе некаторая рознасць фаз, і ў залежнасці ад гэтай рознасці святло будзе мець розныя палярызацыі. Калі таўшчыня пласцінкі такая, што пасля мінавання крышталя з яе адзін прамень на чвэрць хвалі (чвэрць перыяду) адстае ад другога, то палярызацыя ператворыцца ў кругавую (такая пласцінка называецца чвэрцьхвалевай); калі адзін прамень ад другога адстане на паўхвалю, то святло застанецца лінейна палярызаваным, але плоскасць палярызацыі павернецца на некаторы вугал, значэнне якога залежыць ад вугла паміж плоскасцю палярызацыі праменя, што падае, і плоскасцю галоўнага сячэння (такая пласцінка называецца паўхвалевай).

Зноскі
------

1. ↑  Erasmus Bartholin, Experimenta crystalli islandici disdiaclastici quibus mira & infolita refractio detegitur (Copenhagen, Denmark: Daniel Paulli, 1669).

Літаратура
----------

* *Двойное лучепреломление* — артыкул з Фізічнай энцыклапедыі
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Махноўскі.
**Аляксандр (Алесь) Махноўскі** (24 верасня 1902, Дзвінск — 19 кастрычніка 1967) — беларускі настаўнік, грамадскі дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 24 верасня 1902 года ў беларускай інтэлігенцкай сям’і ў Дзвінску. Ягоны бацька Сцяпан Махноўскі быў настаўнікам у Дзвінскім павеце. У час Першай сусветнай вайны сям’я Махноўскіх была эвакуаваная ў глыб Расіі, у горад Курск. Там малады Аляксандр атрымаў сярэднюю асвету.

Дзвінская ініцыятыўная група па падрыхтоўцы Беларускіх вечароў у 1922. Злева направа: Пётра Мірановіч, Кастусь Александровіч, Язэп Камаржынскі, Алесь Махноўскі
Пасля вайны Махноўскія вярнуліся ў Дзвінск, дзе мелі сваю маёмасць. Тут Аляксандр скончыў Беларускія настаўніцкія курсы і ў 1923 годзе атрымаў атэстат першага выпуску Дзвінскай дзяржаўнай беларускай гімназіі. Яшчэ будучы студэнтам настаўніцкіх курсаў і вучнем апошняга класа гімназіі, Аляксандр Махноўскі шмат дапамог у арганізацыі гэтых навучальных устаноў, прыцягнуўшы маладых дзвінчукоў. Тады ж быў тут арганізаваны тэатр і беларускае таварыства «Беларуская Хата».

У восень 1923 года Аляксандр Махноўскі, разам са сваёй жонкай Антанінай, таксама настаўніцай, выехаў на працу ў беларускую вёску, заняўшы становішча кіраўніка Пустыніскай 6-класнай школы. Пазней, аж да 1939 года ён працаваў у Прыдруйшчыне. У 1940—1941 годзе ён займаў становішча кіраўніка няпоўнай сярэдняй школы ў Ілукшчыне. Шмат дапамагаў бяднейшым вучням матэрыяльна, стварыўшы адмысловы фонд дапамогі. З’яўляўся прадстаўніком беларускага настаўніцтва ў Дзвінскай павятовай управе.

У час нямецкай акупацыі, у 1942—1944 гг. Махноўскі займаў становішча інспектара беларускіх школаў у Дзвінскім, Люцынскім і Ілукштанскім паветах, значна пашырыўшы беларускую школьную сетку, а таксама скамплектаваўшы найвялікшы лік настаўнікаў.

Увосень 1944 г. Аляксандр Махноўскі з сям’ёй падаўся на Захад. Пад Брэгенцам (Аўстрыя) трагічна загінуў яго адзіны сын. У 1949 г. прыехаў у ЗША. Тут ён адразу далучыўся да беларускай грамады, гуртуючы прыбылых сюды землякоў. Ён не забываўся таксама і тых. Дапамагаў беларускім сябрам, што засталіся ў Еўропе, прыехаць у Амерыку і, як мог, стараўся наладзіць ім тут прыпынак.

Напружаная фізічная праца і розныя клопаты зламалі яго, і на доўгі час ён мусіў адысці ад грамады і грамадскай працы. На заканчэнне свайго жыцця ён перанёс дзве цяжкія аперацыі, праляжаўшы тры месяцы ў шпіталі. Памёр 19 кастрычніка 1967 г. Пахаваны на беларускіх могілках ў Іст-Брансвіку.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Крывіцкія руны : вып. II. беларускі культурны мацярык у Латвіі. / уклад.. прад.м. камент. М. Казлоўскага. С. Панізьніка. — Мн.: Кнігазбор, 2017. — 452 с. — ISBN 978-985-7180-05-9.
**Наваполацкі дзяржаўны політэхнічны каледж** — дзяржаўная сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова Наваполацка. Заснавана ў 1963 годзе. Рыхтуе тэхнікаў-механікаў, тэхнолагаў, будаўнікоў.

Гісторыя
--------

5 ліпеня 1963 года на базе філіяла Мінскага палітэхнікума быў адкрыты **Полацкі нафтавы тэхнікум**. Першымі навучэнцамі дзённага і вячэрняга аддзялення былі будаўнікі, механікі і тэхнолагі. У чэрвені 1967 г. першыя 175 дыпломаў былі ўручаны маладым спецыялістам, якія атрымалі кваліфікацыю тэхнікаў-механікаў, тэхнолагаў, будаўнікоў.

Загадам Міністэрства вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі БССР у ліпені 1968 г. тэхнікум перайменаваны ў **Наваполацкі нафтавы тэхнікум**. У снежні 1968 г. за дасягненне высокіх вынікаў у сацыялістычным спаборніцтве тэхнікум узнагароджаны Ганаровай Граматай Вярхоўнага Савета БССР. У 1979 г. тэхнікум узнагароджаны Ганаровай граматай і трэцяй грашовай прэміяй па выніках Усесаюзнага сацыялістычнага спаборніцтва калектываў ССНУ Мінвуза СССР за павышэнне эфектыўнасці і якасці працы. У 1980 г. тэхнікум узнагароджаны Ганаровай Граматай прэзідыума Рэспубліканскага Савета педагагічнага таварыства СССР за дасягненне высокага ўзроўню навукова-метадычнай работы, шырокае ўключэнне выкладчыцкага саставу ў распрацоўку праблем педагогікі сярэдняй спецыяльнай школы.

15 ліпеня 1987 года Наваполацкі нафтавы тэхнікум перайменаваны ў **Наваполацкі політэхнічны тэхнікум**.

20 жніўня 2001 года тэхнікум стаў называцца: УА «**Наваполацкі дзяржаўны політэхнічны тэхнікум**». З 19 красавіка 2010 года нувучальная ўстанова змяніла назву на УА «Наваполацкі дзяржаўны політэхнічны каледж».

1 ліпеня 2014 года каледж аб’яднаны з УА «Наваполацкі дзяржаўны прафесійны ліцэй нафтахіміі».

За час сваёй працы ў каледжы падрыхтавана звыш 12 тыс. спецыялістаў для народнай гаспадаркі нашай рэспублікі і былога СССР, многія з якіх атрымалі дыпломы з адзнакай. Сярод выпускнікоў каледжа шмат заслужаных людзей, якія з гонарам працуюць на найбуйнейшых прамысловых прадпрыемствах, у будаўніцтве, у розных установах.

Вядомыя навучэнцы
-----------------

* Анатоль Сцяпанавіч Крэмень — Герой Сацыялістычнай Працы(1964), Заслужаны будаўнік БССР (1963).
* Лявон Неўдах — беларускі празаік, паэт.

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------
**Бхара́тыя джа́ната па́рты** (БДжП) (Індыйская народная партыя), палітычная партыя Індыі, адна з двух буйнейшых партый краіны (другая — Індыйскі нацыянальны кангрэс, ІНК). БДжП адносіцца да партый правага спектру; мае характарыстыку партыі «індуісцкага нацыяналізму» і палітычнага крыла сямейства індуісцкіх нацыяналістычных арганізацый Сангх парывар. 

З моманту свайго заснавання ў 1980 БДжП пазіцыяніруе сябе як апанента левацэнтрысцкага свецкага ІНК. Ідэалагічная платформа БДжП — Хіндутва (*Hindutva*, літаральна, «індускасць», індуісцкі культурны нацыяналізм). Папярэдніца БДжП — партыя Бхаратыя джана сангх (Індыйскі народны саюз, БДжС), якая разам з часовымі саюзнікамі стварыла Джаната парты, першую партыю, што ў 1977 здолела перарваць трыццацігадовае дамінаванне ІНК у індыйскай палітыцы. Пасля распаду Джаната парты ядро БДжС рэарганізавалася ў новую партыю БДжП. 

З 1991 партыя становіцца буйнейшай апазіцыйнай сілай краіны, перамагае на выбарах 1996, але аказваецца няздольнай стварыць парламенцкую кааліцыю (сфарміраваны БДжП урад праіснаваў два тыдні). 

У альянсе з драбнейшымі партыямі БДжП перамагла на выбарах у індыйскі парламент 1998 і сфарміравала федэральны ўрад (1998—2004). Сёння гэта вядучая партыя Нацыянальнага дэмакратычнага альянса і лідар апазіцыі. Партыя знаходзіцца ва ўладзе ў некалькіх штатах (часта ў кааліцыі з іншымі партыямі), у асноўным у так званым "каровіным поясе" — паўночнаіндыйскіх штатах з пераважна сельскім хіндзімоўным насельніцтвам. 

БДжП абапіраецца на масавыя грамадскія арганізацыі, у тым ліку: 

* Акхіл бхаратыя від'яртхі парышад (Усеіндыйскі студэнцкі савет)
* Бхаратыя джаната юва морча (Індыйскі народны маладёжны фронт)
* Бхаратыя кісан сангх (Індыйскі сялянскі саюз)
* Бхаратыя маздор сангх (Індыйскі рабочы саюз)
* Бхаратыя джаната парты махіла морча (Жаночы фронт Індыйскай народнай партыі).

лідар БДжП (фармальна, парламенцкі старшыня партыі) — Атал Біхары Ваджпаі. Старшыня партыі — Раджнат Сінгх. Генеральны сакратар — Арун Джайтлей. лідар апазіцыі ў ніжняй палаце парламента Індыі — Лал Крышна Адвані, лідар апазіцыі у верхняй палаце — Джасвант Сінгх.

Спасылкі
--------

Сайт партыі Архівавана 12 сакавіка 2019.
Артыкул пра гістарычную тэрыторыю, якая не мае адміністрацыйнага значэння. Пра сучаснай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінцы гл. правінцыя Лапі.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лапі.
Герб правінцыі Лапі
Лапі на карце Фінляндыі (чырвоным пазначаны межы сучасных правінцый)
**Лапі**, таксама **Лапландыя** (фінск.: Lappi, шведск.: Lappland) — гістарычная правінцыя на поўначы Фінляндыі, у Лапландыі. Як і іншыя гістарычныя правінцыі Фінляндыі, не выконвае якіх-небудзь адміністрацыйных функцый, але захоўвае культурнае значэнне. Займае паўночную частку сучаснай правінцыі Лапі.

Была вылучана са шведскай гістарычнай правінцыі Лапланд у 1809 годзе, пасля таго як паводле Фрыдрыхсгамскага мірнага дагавора апошняя была падзелена паміж Швецыяй і Расійскай Імперыяй.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лапі (гістарычная правінцыя)

| Гістарычныя правінцыі Фінляндыі |
| --- |
| 
Уласна Фінляндыя ·  Лапі ·  Карэлія ·  Астработнія ·  Сатакунта ·  Сава ·  Хямэ ·  Уўсіма ·  Аландскія астравы
 | Сцяг Фінляндыі |
Ларарый з Пампеі.
**Ларарый** (*lararium*, ад лац. «lares») — у рымскім доме — культавае памяшканне ці месца глыбокай пашаны хатнім багам — ларам, пенатам.
Назва «ларарый» вядома з імператарскага перыяду, перш алтар звалі *sacrarium*, *sacellum* ці *aedicula*.

Першапачаткова ларарый знаходзіўся ў атрыі, пазней у кухні ці спальні, часам у садзе ці перыстылі. Ларарый мог быць упрыгожаны калонамі, скляпеннямі, роспісамі. У пампейскіх дамах ларарый прадстаўлены ў відзе пакоя ці архітэктурнага ўпрыгожвання сцяны, нішы, роспісы на сцяне.

Часта ў ларарыі выстаўляліся і скульптурныя выявы продкаў. Штодня пасля сну дамачадцы маліліся ў ларарыя, падчас трапез пакідалі дары з ежай і віном, развітваліся пры ад'ездзе, прасілі поспехі і абароны.

Літаратура
----------

* Georgius Boyce: Corpus of the Lararia of Pompeii, Romae 1937
* Christophorus Höcker: Lararium. In: Der Neue Pauly (DNP). Vol. 6, Stuttgardiae 1999, ISBN 3-476-01476-2, Coll. 1145.
* Thomas Fröhlich: *Lararien- und Fassadenbilder in den Vesuvstädten. Untersuchungen zur „volkstümlichen" pompejanischen Malerei.* Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts, Römische Abteilung, 32. Ergänzungs-Heft. von Zabern, Mainz 1991, ISBN 3-8053-1202-4
* Annemarie Kaufmann-Heinimann: *Götter und Lararien aus Augusta Raurica. Herstellung, Fundzusammenhänge und sakrale Funktion figürlicher Bronzen in einer römischen Stadt.* Forschungen in Augst Bd. 26. Römermuseum Augst, August 1998, ISBN 3-7151-0026-5

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ларарый
* Рымскі дом. Ларарый. Архівавана 6 мая 2013.
**Цяцёрынскае** — вадасховішча ў Круглянскім раёне Магілёўскай вобласці на рацэ Друць (басейн Дняпра), прыкладна за 6 км на поўдзень ад горада Круглае.

Вадасховішча створана ў 1986 годзе. Плошча паверхні 4,6 км², даўжыня 9,5 км, найбольшая шырыня 0,8 км, даўжыня берагавой лініі 24,6 км. Найбольшая глыбіня вадасховішча 8,8 м, ваганні ўзроўню вады 0,9—1,1 м. Аб'ём вады 8,32 млн. м³. Плошча вадазбору 818 км².  

Схілы катлавіны ў верхняй частцы спадзістыя. Берагі нізкія і зліваюцца са схіламі катлавіны. Дно вадасховішча выслана ілам і торфам. Моцна зарастае. Вадасховішча Цяцёрынскае слабапраточнае. Працякае рака Друць, упадаюць рака Бліноўка, ручаі і каналы.

У вадасховішчы водзяцца шчупак, карп, язь, акунь, плотка, карась, лінь і іншыя рыбы. Сустракаюцца лешч і мянтуз.

Каля вадасховішча населеныя пункты Цяцёрына, Зацяцёрка, Улужжа, Шупені, Прыгані 1, пралягаюць аўтамабільныя дарогі Р26 і Р77.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 17. — С. 199. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0279-2.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2012. — С. 10, 37, 41. — 64 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-173-0. (руск.)

Спасылкі
--------

* Цяцёрынскае вадасховішча Архівавана 31 жніўня 2013.
**Гомельская настаўніцкая семінарыя** — сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова для падрыхтоўкі настаўнікаў пачатковых народных вучылішчаў (пераважна для Магілёўскай губерні). Існавала ў 1915 — 1919 гг. Да 1917 г. была жаночай. Да 1918 г. падпарадкоўвалася папячыцелю Віленскай навучальнай акругі. Тэрмін навучання 4 гады. Мела падрыхтоўчы клас, узорнае пачатковае вучылішча, дзе семінарысты прыходзілі практыку.

Прадметы, што выкладаліся ў семінарыі, у асноўным адпавядалі тыповай навучальнай праграме тагачасных настаўніцкіх семінарый. У 1918 г. падпарадкоўвалася Кіеўскай навучальнай акрузе, было ўведзена выкладанне ўкраінскай мовы, гісторыі і геаграфіі Украіны. З канца 1918 г. рыхтавала выкладчыкаў для 1-й сьупені адзінай працоўнай школы. У 1919 г. пераўтворана ў 3-гадовыя педагагічныя курсы, затым у педагагічны тэхнікум.
Першая *Pacta conventa*, падпісаная Генрыхам Валуа (1573)
***Pacta conventa*** (з латыні - «ўсеагульныя пагадненні») — разнавіднасць выбарчай капітуляцыі у Рэчы Паспалітай, з 1573 да 1764 года заключалася памiж шляхтай Каралеўства Польскага і Вялікага княства Літоўскага і новаабраным манархам перад яго уступленнем на прастол.

*Pacta conventa* юрыдычна замацоўвала абавязак абранага караля паважаць законы Рэчы Паспалітай і вызначала яго абавязацельствы і абяцанні ў сферах міжнародных адносін, падатакаў,  дзяржаўнага доўгу, ўзброеных сіл і г.д. Дакумент складаўся на элекцыйным сойме і яго падпісанне з'яўлялася ўмовай абрання манарха на трон.

Адным з прыкладаў канкрэтных абавязацельстваў, знойдзеных у *Pacta conventa*, служыць абяцанне караля Уладзіслава IV Вазы стварыць польска-літоўскі ваенны флот на Балтыйскім моры.

У дадатак да сваёй уласнай *Pacta conventa* кожны абраны кароль быў абавязаны падпісаць і «Генрыкавы артыкулы». Адрозненні паміж гэтымі двума дакументамі ў наступныя выбары паступова сціраліся.

Гл. таксама
-----------

* Варшаўская канфедэрацыя

Літаратура
----------

* *Sobociński W.* Pakta konwenta. Studium z historii prawa polskiego. — Kraków, 1939.

Спасылкі
--------

* From Polish online encyclopedia  (польск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міхайлаў.

**Клім Міхайлаў** (?, Шклоў — ?) — майстар разной і сталярнай справы, адзін з найлепшых рэзчыкаў у Маскве другой паловы XVII стагоддзя.

Біяграфія
---------

Пасля заняцця рускімі Шклова ў 1654 годзе, Клім трапіў (палонам ці добраахвотнай службай) да князя Р. С. Куракіна. У Маскве князь Куракін ажаніў Кліма са сваёй дваровай дзеўкай Анюткай. Потым перададзены Куракіным патрыярху Нікану і аздабляў Васкрасенскі сабор  (руск.) (бел. Нова-Іерусалімскага манастыра  (руск.) (бел. на Істры (1650-я — 1660-я). Затым Клім пераведзены на службу ў Палату разьбярскіх і сталярных спраў, адначасова з ім туды трапілі майстры сталярнай справы з Іверскага манастыра — Андрэй Фёдараў, мешчанін з Оршы, Герасім Акулаў з Дуброўны, Восіп Андрэеў з Вільні, Якаў Іваноў з Віцебска.

Кліма далі памочнікам старцу Арсенію, вопытнаму беларускаму рэзчыку, які даўно працаваў для Маскоўскага двара. Тым жа часам, Міхайлаў меў і сваіх вучняў. Хутка па пераводзе да Палаты разьбярскіх і сталярных спраў, у 1667—1668 гадах разам з іншымі майстрамі аздабляў новы царскі палац у Каломенскім  (руск.) (бел.. Разам са старцам Арсеніем і Сцяпанам Зіноўевым стварыў «Іарданскую сень» (1668), яе калонкі і шацёр аздобленыя пазалочанай разьбой і каляровым роспісам. Калі ў 1681 годзе Арсеній памёр, Клім заняў яго месца на чале ўсіх крамлёўскіх рэзчыкаў. Пад кіраўніцтвам Міхайлава створаны іканастасы трох цэркваў у Ізмайлаве.

Апроч кліраса і іканастаса Смаленскага сабора Новадзявочага манастыра, з работ Кліма Міхайлава з таварышамі на нашых дзён захаваўся рэдкі (цяпер адзіны) паліхромны разны іканастас, зроблены на заказ цара Фёдара Аляксеевіча, для палацавай царквы Васкрасення Славушчага ў Крамлі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Абецедарский Л. С.* Белорусы в Москве в XVII в.: Из истории русско-белорусских связей. — Минск, 1957.
* *Грудзіна А.* Клім Міхайлаў // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Шклоўскага раёна. — Мінск: Універсітэцкае, 1998. — С. 43.
* *Ільюшэнка М.* Шклаўчане ў Маскве // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Шклоўскага раёна. — Мінск: Універсітэцкае, 1998. — С. 43.
**Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі** — рымска-каталіцкі храм у в. Перстунь (Гродзенскі раён).

Гісторыя
--------

У вёсцы Перстунь у 1780 годзе адміністрацыяй Гродзенскай эканоміі была створана грэка-каталіцкая парафія. Святыню пабудавалі на ўсходняй ускраіне вёскі ў 1818 годзе, тады ж яе і асвяцілі як грэка-каталіцкую царкву. Храм з цэглы быў узведзены ў стылі позняга класіцызму і атынкаваны.

Пасля 1875 года храм стаў праваслаўнай царквою. Але ў ліпені 1919 яна была перададзена католікам і асвечана як рымска-каталіцкі касцёл Дабравешчання (Звеставання) Найсвяцейшай Панны Марыі.

Гітлераўцы моцна пашкодзілі касцёл пры адступленні, але ён ўсё ж такі дзейнічаў да 1960-х гадоў. Потым будынак знаходзіўся ў паўразбураным стане, але вернікі збіраліся тут без ксяндза. Касцёл быў адноўлены ў 1990 годзе. Ён быў даследаваны экспедыцыяй Музея старажытнабеларускай культуры яшчэ ў 1970-х гадах, але атрымаў статус помніка архітэктуры толькі ў 1990-х.

Архітэктура
-----------

Касцёл уяўляе сабою адносна невялікую базіліку, прамавугольную ў плане з прамавугольнай апсідай, арыентаванай на ўсход. Да галоўнага фасада быў прыбудаваны магутны бабінец у духу класіцызму, над ім узвышаецца цыліндрычная трохярусная шатровая вежа-званіца. 2-пакаёвая сакрыстыя далучана да паўднёвага боку апсіды, а сакрыстыя з паўночнага боку хутчэй нагадвае нішу, чым асобнае памяшканне. Да алтарнай сцяны дабудавана кацельня.

Інтэр’ер, падзелены чатырма магутнымі крыжастымі слупамі на 3 нефы, перакрыты плоскай падшыўной дашчатай столлю. Тытульны абраз Звеставання Найсвяцейшай Панны Марыі размешчаны над аркай прэзбітэрыя. Іканастас, які застаўся ад царквы, быў не знішчаны, а перанесены да алтарнай сцяны і прыстасаваны пад рымска-каталіцкі інтэр’ер. За царскімі дзвярамі размешчаны табэрнакулюм. Цяпер у нішах іканастаса знаходзяцца каталіцкія абразы: св. Ваўжынца, Найсвяцейшага Сэрца Езуса, Панны Марыі, св. Стэфана. У другім ярусе злева направа размяшчаюцца абразы з жыцця Езуса Хрыстуса: Нараджэння Езуса, Ахвяравання, Апошняй Вячэры, Малітвы ў Аліўным садзе і Унебаўшэсця. У тарцы левага нефа ўсталяваны алтар св. Ганны, правага — Божай Міласэрнасці. На левым слупе пры алтары размешчана фігура Найсвяцейшага Сэрца Езуса, а на правым — фігура Божай Маці, Каралевы Польшчы. Над уваходам у касцёл навісае балкон хораў з арганам.

Касцёльны ўчастак абнесены бутавай агароджай з брамай у выглядзе 4-х невялікіх атынкаваных слупоў.

Спасылкі
--------

* Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Перстунь) на сайце Radzima.org
* slowo.grodnensis.by

| ⛭Сапоцкінскі дэканат |
| --- |
| Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Адамавічы) ·  Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (Галынка) ·  Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Зарачанка) ·  Касцёл Маці Божай Ружанцовай (Падлабенне)  ·  Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Перстунь) ·  Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і Святога Іасафата Кунцэвіча (Сапоцкін) ·  Касцёл Перамянення Гасподняга (Селіванаўцы) |
**Мжнародны дзень франкафоніі** (фр.: Journée internationale de la Frankophonie) - міжнародны дзень святкавання заснавання міжнароднай арганізацыі супрацоўніцтва франкамоўных краін света Франкафонія. Адзначаецца краінамі-членамі арганізацыі 20 сакавіка.

Гэты дзень быў устанаваны ў 1998 годзе, разам з заснаваннем арганізацыі франкамоўных краін - Міжурадавае агенцтва франкафоніі, як сродак для 70 краін арганізацыі Франкафонія адзначыць іх агульную сувязь - французскую мову. Гэты дзень прысвечаны 220 мільёнам франкамоўных, з якіх для 75 мільёнаў французская мова з'яўляецца роднай.

Празднік з'явіўся 20 сакавіка 1970 года, калі ў Ніямей было падпісана пагадненне аб стварэнні першай міждзяржаўнай арганізацыі франкамоўных краін - Агенцтва па культурнаму і тэхнічнаму супрацоўніцтву (АКТС). Яе мэта - аб'яднанне ўсіх прыхільнікаў французскай мовы, садзейнічанне яго распаўсюджванню і папулярызацыі французскай культуры, а таксама культуры франкамоўных краін.

Спасылкі
--------

* Афіцыны веб-сайт(недаступная спасылка)  (фр.)
Касцёл Св. Карла Барамея
**Касцёл Святога Карла Барамея** — каталіцкі храм у Пінску, першапачаткова з'яўляўся касцёлам кляштара ордэна камуністаў.

Гісторыя
--------

Малюнак Г. Скірмунт 1860 года
У адпаведнасці са статутам, члены ордэна жылі абшчынай (камунай) і мелі агульную касу даходаў. На тэрыторыі Беларусі кляштар ордэна камуністаў існаваў толькі ў Пінску. У Пінску члены ордэна асталяваліся дзякуючы дапамозе маршалка Вялікага княства Літоўскага Яна Караля Дольскага і яго жонкі Ганны, якія ў 1695 г. ахвяравалі на будаўніцтва кляштара пляц і 50 000 польскіх злотых. На гэтыя сродкі на ўсходняй ускраіне горада, якая атрымала назву Каралін, быў пабудаваны драўляны кляштар з касцёлам.

У 1770 г. на месцы драўлянага на сабраныя і ахвяраваныя сродкі члены ордэна пачалі будаўніцтва новага мураванага храма. Узвядзенне касцельнага будынка было завершана ў асноўным да 1782 г. аднак асвячэнне яго пад тытулам Святога Карла Барамея, як сведчаць дакументальныя крыніцы, адбылося
толькі ў 1784 г.

У канцы XVIII ст. ордэн камуністаў прыйшоў у заняпад. Многія яго кляштары былі закрыты, а манахі размеркаваны па розных парафіях.

Пасля закрыцця кляштара касцёл стаў прыпісным, але да 1860 г. знаходзіўся ў запушчаным стане — не было сродкаў на яго рамонт. Толькі пасля збору добраахвотных ахвяраванняў гэта пытанне было паспяхова вырашана: сцены касцёла пабялілі ўнутры і звонку, а адрамантаваны дах накрылі новай чарапіцай. Нанава адрамантаваны касцёл быў асвячоны пад назвай Святой Тройцы. Ён амаль не быў пашкоджаны ў час Вялікай Айчыннай вайны і дзейнічаў да 1960 г.

Пасля закрыцця касцёла ў 1960-я гг. ён выкарыстоўваўся рознымі арганізацыямі. У 1980 г. у будынку былі праведзены рэстаўрацыйныя работы. Цяпер будынак былога касцёла выкарыстоўваецца для размяшчэння мастацкіх выставак і правядзення музычных вечароў. У 2013 годзе будынак быў адрэстаўраваны

Архітэктура
-----------

Будынак уяўляе сабой прамавугольны ў плане аднанефавы храм, без вылучанай апсіды. З боку галоўнага фасада да касцёла далучаецца двух'ярусная званіца з шатровым дахам і купалам. Таўшчыня сцен у асобных месцах перавышае 2 м. Бакавыя з іх прарэзаны невялікімі арачнымі вокнамі і расчлянёны лапаткамі. Інтэр'еру залы надае ўрачыстасць і манументальнасць высокае крыжовае скляпенне. У нартэксе касцёла зроблены галерэя (хоры) і лесвіца, якая ўмуравана ў моцную сцяну званіцы.

Зноскі
------

1. ↑  галоўным касцёлам у Пінску з'яўляецца касцёл Успення Дзевы Марыі кляштара францысканцаў
2. ↑  Касцёл Карла Барамея. Каменны старажыл Пінска
3. ↑  уваходная частка

Літаратура
----------

* «Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік», Мінск 1993.
* Габрусь Т. В. Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока / Т. В. Габрусь. Мн.: Ураджай, 2001.— 287 с.: іл. ISBN 985-04-0499-X, с. 261-262.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Касцёл Карла Барамея (Пінск)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Буйноўскі.
**Зыгмунт Буйноўскі** (2 лістапада 1895, Кутылова-Парысе — 5 сакавіка 1927, Тыкоцін) — польскі мастак.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Акадэміі Мастацтваў у Пецярбургу, якая была шырока вядома як установа, што давала судэнтам грунтоўныя прафесійныя веды. Далей працягваў навуку ў Польскай школе мастацтваў у Кіеве пад кіраўніцтвам Конрада Крыжаноўскага, аднаго з заснавальнікаў варшаўскай школы мадэрнізму. Адукацыю перарвала Кастрычніцкая рэвалюцыя.

Бернардзінскі касцёл
У 1918 Буйноўскі прыехаў у Варшаву, дзе ўступіў у Акадэмічны Легіён, як і шмат яго ўніверсітэцкіх равеснікаў. У гэты час яго працы былі ўпершыню прадэманстраваныя шырокай грамадскасці на выставе ў штогадовым Салоне Таварыства Заахвочвання сяброў прыгожых мастацтваў («Захента») у Варшаве.

Стары замак (1926)
У ваенных дзеяннях на Шлёнску Цяшынскім быў паранены. Пасля медыцынскай рэабілітацыі скончыў школу падхарунжых і атрымаў званне падпаручыка. Падчас польска-савецкай вайны змагаўся ў радах III палка Легіёнаў і быў цяжка паранены пад Бярэзінай. Моцны стрэл у галаву з'явіўся прычынай пастаяннай інваліднасці і пазбаўлення магчымасці выканання любой працы. Пасяліўся ў Тыкоціне. У 1926 паляпшэнне здароўя дазволіла яму арганізаваць у Павільёне Гарадскога саду ў Беластоку выставу, дзе была прадстаўлена 81 праца. У тым самым годзе З. Буйноўскі зрабіў выставу ў Гродне, а таксама Варшаўскай Захенце. Памёр 5 сакавіка 1927 года, пахаваны з ваеннымі ўшанаваннямі як афіцэр польскага войска на могілках у Тыкоціне.

Творчасць
---------

Вяртанне. Афіша выстаўкі прац Буйноўскага (Гродна, 2013)
Калекцыя твораў, выкананых на фанеры, палатне, што засталіся пасля смерці мастака, складае больш за 100 адзінак. Сярод іх можна выдзеліць шэраг выразных тэм: старажытная архітэктура, старыя стадолы, пейзажы. Творца маляваў пераважна пейзажы, матывы для якіх знаходзіў на ўсходніх межах Польшчы. Адлюстроўваў даліны рэк, самотныя дрэвы, але перад усім у яго выявах заслугоўвае ўвагі неба. Вялікую групу склалі працы з архітэктурнай тэматыкай: ён прадстаўляў касцёлы, цэрквы, сінагогі, такім спосабам звяртаючы ўвагу на шматкультурнасць усходніх межаў Польшчы. Мастацтва Зыгмунта Буйноўскага ўзыходзіць да эстэтычных традыцый майстра пейзажу Яна Станіслаўскага.

Вялікая калекцыя твораў Буйноўскага сабрана Падляшскім музеем у Беластоку. Шэраг прац з краявідамі горада Гродна маецца таксама ў Гродзенскім дзяржаўным гісторыка-археалагічным музеі, у якім пад канец 2013 была арганізавана сумесная польска-беларуская выстаўка прац Буйноўскага пад назвай «Вяртанне».

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Зыгмунт Буйноўскі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1072719150 · VIAF: 316502161 |
**Дзень памяці загінулых у радыяцыйных аварыях і катастрофах** штогадова адзначаецца 26 красавіка ў памяць аб падзеях 26 красавіка 1986 года на Чарнобыльскай АЭС.

У гэты дзень на Чарнобыльскай атамнай электрастанцыі адбылася найбуйнейшая ў свеце тэхнагенная катастрофа. Было выкінута ў атмасферу каля 190 тон радыёактыўных рэчываў. Небяспечныя радыёактыўныя рэчывы выкідваліся ў навакольнае асяроддзе з-за пажару, які цягнуўся амаль два тыдні. Насельніцтва падпала пад апрамяненне, у 90 разоў вялікшае, чым насельніцтва Хірасімы пасля выбуху атамнай бомбы.

Наступствы
----------

Была забруджана тэрыторыя ў 160 000 квадратных кіламетраў ― паўднёва-усходняя Беларусь, паўночная Украіна і захад Расіі. Каля 400 тысяч чалавек былі эвакуяваныя з зоны бедства. У Беларусі найболей пацярпелі Гомельская і Магілёўская вобласці. Вялізныя рэгіёны сталі непрыдатнымі дзеля чалавечага жыцця. Аварыя негатыўна паўплывала на здароўе насельніцтва і на працягласць жыцця.

Маштабы катастрофы былі б яшчэ вялікшыя, калі б не мужнасць і адвага ліквідатараў наступстваў аварыі на Чарнобыльскай АЭС. Рызыкуючы жыццём, здароўем яны абаранілі людзей ад згубнага ўдзеяння і далейшага распаўсюду радыяцыі. Наступствы будуць працягвацца яшчэ вельмі доўга: перыяд паўраспаду плутонію-239 складае 24 360 гадоў.

Сусветная рэакцыя
-----------------

У некаторых дзяржавах пасля аварыі на ЧАЭС адмовіліся ад распрацовак у галіне атамнай энергіі. Праверкі на бяспеку АЭС сталі яшчэ болей пільнымі. Электрастанцыі, якія адпрацавалі свой тэрмін, зачыняюць. ЕС прыняў захады да закрыцця Ігналінскай АЭС у Літве. У будучыні там будзе пабудавана іншая атамная элетрастанцыя.

Гл. таксама
-----------

* Дзень ушанавання удзельнікаў ліквідацыі Чарнобыльскай АЭС — памятная дата ва Украіне.
* Чарнобыльская катастрофа
* Чырнобыльскі форум

Зноскі
------

1. ↑  Конкурс «Чарнобыльская катастрофа і яе наступствы ў памяці жыхароў Беларусі» Архівавана 1 мая 2017.

Спасылкі
--------

* Общероссийский Союз Общественных Объединений Союз «Чернобыль» России
* Чернобыль: события и уроки!
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Возера Чорнае.

**Чорнае** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Галбіца, за 27 км на ўсход ад Пастаў і 5 км ад гарадскога пасёлка Варапаева, каля вёсак Чорнае і Белае.

Плошча паверхні возера 0,36 км², даўжыня 1,5 км, найбольшая шырыня 0,5 км. Найбольшая глыбіня дасягае 31,5 м, сярэдняя каля 8,5 м. Аб'ём вады ў возеры 2,96 млн. м³. Плошча вадазбору 9,39 км². Даўжыня берагавой лініі 3,83 км.  

Катлавіна Чорнага возера выцягнутая з паўднёвага ўсходу на паўночны захад, складаецца з двух плёсаў. Схілы катлавіны вышынёй да 6 метраў, спадзістыя. Берагавая лінія моцна звілістая. Берагі нізкія, вышынёй 0,2—0,3 м. У паўночна-усходняй і паўднёва-заходняй частках берагі забалочаныя. Найбольшыя глыбіні ў паўночна-заходнім плёсе. Да глыбіні ў 5 метраў дно возера пясчанае, глыбей выслана ілам.

Возера зарастае ўздоўж берагоў і на мелкаводдзі (паласа трыснягу і чароту шырынёй да 120м).

Чорнае возера слабапраточнае. Упадаюць ручаі, выцякае ручай у раку Чэртка.

Літаратура
----------

* *Курловіч М. М.* Чорнае возера // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Т. 5. — 583 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 26. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
* Республика Беларусь. Витебская область. Поставский район: карта. — Мн.: Белкартография, 2007. — Доп.тираж 3 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Чорнае возера Архівавана 15 сакавіка 2013.
**Дугласія шызая**, **Дугласія шэрая**, **Псеўдатсуга шызая** (*Pseudotsuga menziesii var. glauca*) — разнавіднасць псеўдатсугі Мензіса, вечназялёнае хваёвае дрэва.

Батанічнае апісанне
-------------------

Дугласія шэрая — магутнае, прыгожае вечназялёнае дрэва, якое дасягае вышыні 55 м пры таўшчыні ствала да 2 м. Вонкава нагадвае буйную піхту ці елку. Крона канічная. Галіны на маладых дрэвах прыўзнятыя, на старых — гарызантальныя.

Кара буравата-шэрая, са смалянымі ўздуццямі. Ігліца шыза-зялёная, плоская, тупая, размешчаная пад вострым вуглом да пабегаў. Шышкі спеюць за адну вегетацыю, вісячыя, па вылеце насення шышкі ня рассыпаюцца, а застаюцца на дрэве на працягу ўсёй зімы. Насенне 5-6 мм даўжынёй і 3-4 мм шырынёй, з крылом 12-15 мм.

Арэал
-----

Радзіма дрэва — заходнія вобласці Паўночнай Амерыкі. Утварае лясы ў Скалістых гарах, горных раёнах заходняй частцы Паўночнай Амерыкі і Цэнтральнай Брытанскай Калумбіі, ў правінцыі Альберта на поўначы. Расце пераважна на вышынях 600-3000 м над узроўнем мора.

Экалогія
--------

Святлалюбнае дрэва, здавальняюча пераносіць гарадскія ўмовы, адносна хутка расце і лёгка пераносіць перасадку нават ў дарослым стане. Дарослае дрэва засухаўстойлівае. Развівае глыбокую каранёвую сістэму. Непатрабавальная да ўрадлівасці глебы, але не выносіць цяжкіх, ўшчыльненых глеб.

Значэнне і выкарыстанне
-----------------------

Драўніна па якасці набліжаецца да драўніны лістоўніцы.

Зноскі
------

1. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 106. — 160 с. — 2 350 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · IPNI · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779948602 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чаравікоў.
**Ігар Сяргеевіч Чаравікоў** (нар. 25 студзеня 1948, г. Бабруйск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1971 годзе. Працаваў у Ваенпраекце, ДПІ-12, Мінскграмадзянпраекце, у Мінскпраекце, з 1982 — начальнік аддзела ГалоўАПУ Мінгарвыканкама. 

Член Саюза архітэктараў СССР з 1979 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя работы: тэкстыльныя фабрыкі ў Калініне (1975), Гаване (1976), бульвары ў мікрараёне Зялёны Луг-7 (1978), па вуліцы Грыбаедава (1979), рэканструкцыя парку Чалюскінцаў у Мінску (1980) і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Черевиков Игорь Сергеевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Алоўнікаў.
**І́гар Уладзі́міравіч Ало́ўнікаў** (нар. 5 лістапада 1954, Мінск) — беларускі піяніст, арганіст, педагог. Прафесар Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 5 лістапада 1954 ў сям’і беларускага кампазітара Уладзіміра Алоўнікава. Музычную адукацыю атрымаў у Сярэдняй спецыяльнай музычнай школе пры Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі (клас заслужанага дзеяча мастацтваў прафесара І. Цвятаевай), Маскоўскай дзяржаўнай кансерваторыі імя П. Чайкоўскага (клас фартэпіяна прафесара Я. Фліэра і клас аргана прафесара Л. Ройзмана), а таксама ў аспірантуры Маскоўскай дзяржаўнай кансерваторыі (клас прафесара М. Васкрасенскага).

Канцэртную дзейнасць пачаў у раннім узросце. З поспехам гастраліруе па краіне і за яе межамі. Выступае як з сольнымі фартэпіянным і арганнымі праграмамі, так і ў камерных ансамблях з вядомымі салістамі-інструменталістамі, а таксама з сімфанічным і камерным аркестрамі.

І. Алоўнікаў больш за дваццаць пяць гадоў займаецца педагагічнай дзейнасцю. Праводзіць майстар-класы для маладых піяністаў з Японіі, Тайваня і іншых замежных краін. З 1987 па 1993 год узначальваў кафедру спецыяльнага фартэпіяна Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі; з 1993 года — прафесар акадэміі. Сярод яго вучняў — лаўрэаты і дыпламанты міжнародных конкурсаў. Ігар Уладзіміравіч з’яўляецца старшынёй журы міжнародных конкурсаў у Беларусі, уваходзіць у склад журы конкурсаў іншых краін. З 1996 года — віцэ-прэзідэнт Беларускай асацыяцыі педагогаў фартэпіяна (БелЕРТА).

Ігар Алоўнікаў — аўтар шэрагу арганных і фартэпіянных транскрыпцыі твораў І. С. Баха, І. Брамса, С. Рахманінава, П. Чайкоўскага, балетнай і аркестравай музыкі беларускіх кампазітараў.

Узнагароды і прэміі
-------------------

* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (1994) — *за канцэртныя праграмы 1991—1993 гадоў (фартэпіяна)*.
* Народны артыст Беларусі (1998).

Зноскі
------

1. ↑  Алоўнікаў унёс прыкметны ўклад у развіццё нацыянальнай музычнай культуры — Прэзідэнт Беларусі
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пашэвіч.

**Ігар Пятровіч Пашэ́віч** (нар. 8 снежня 1991, Мазыр, Гомельская вобласць, Беларусь) — беларускі вясляр. Майстар спорту міжнароднага класа па акадэмічным веславанні. Сярэбраны і бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы.

Біяграфія
---------

Скончыў у 2009 годзе Мазырскі філіял Гомельскага дзяржаўнага вучылішча алімпійскага рэзерву.

На Чэмпіянаце свету сярод юніёраў 2009 года ў двойцы без рулявога з Міхаілам Аскеркам заняў 9-е месца. На Чэмпіянаце свету сярод моладзі 2010 года ў двойцы без рулявога з Яўгенам Аляхновічам заняў 8-е месца, у 2011 годзе — 13-е месца, у 2012 годзе — 7-е месца. На Чэмпіянаце свету сярод моладзі 2013 года ў васьмёрцы з рулявым заняў 8-е месца.

На Чэмпіянаце свету 2014 года ў васьмёрцы з рулявым заняў толькі 11-е месца. На Чэмпіянаце Еўропы ў тым жа годзе ў васьмёрцы з рулявым заняў 6-е месца.

На першым этапе Кубку свету 2015 года ў чацвёрцы без рулявога знаяў першае месца. У тым жа годзе Чэмпіянаце свету ў чацвёрцы без рулявога заняў 8-е месца. Бронзавы прызёр Чэмпіянату Еўропы 2015 года ў чацвёрцы без рулявога.

Сярэбраны прызёр Чэмпіянату Еўропы 2016 года ў чацвёрцы без рулявога.

Студэнт факультэта фізічнай культуры МДПУ імя І. П. Шамякіна.

Зноскі
------

1. ↑  Ihar Pashevich Праверана 8 сакавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21008628'></a>
2. ↑  Igor Pashevich Праверана 31 студзеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18002875'></a>
3. 1 2  ПАШЕВИЧ ИГОРЬ ПЕТРОВИЧ(недаступная спасылка)
4. 1 2 3 4  Игорь Пашевич (академическая гребля)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ігар Пятровіч Пашэвіч
* Ігар Пятровіч Пашэвіч — профіль на сайце FISA (англ.)
* Игорь Пашевич (академическая гребля)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FISA · Olympedia · Olympic Channel · МАК |