recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Юн Чхі Хо** (кар.: 윤치호, Yun Chi-ho; 26 снежня 1864 — 9 снежня 1945) — карэйскі палітык, актывіст руху за незалежнасць Карэі. Дзядзька Юн Бо Сона — прэзідэнта Рэспублікі Карэя ў 1960 годзе.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1864 годзе ў горадзе Дунпо, правінцыя Чхунчхон, Часон. Скончыў Універсітэт Вандэрбільта, Тэнесі, ЗША, атрымаў ступень доктара права ва Універсітэце Эмары, Джорджыя.

Займаў шэраг дзяржаўных пасадаў ва ўрадзе Часон, у тым ліку ў 1904 годзе пасаду міністра замежных спраў.

Калі ў 1910 годзе Часон быў акупаваны Японскай імперыяй, Юн Чхі Хо далучыўся да руху супраціву. Адзін з самы вядомы актывістаў руху за незалежнасць.

У 1913 годзеза антыяпонскую дзейнасць быў арыштаваны і заключаны ў турму.

У 1915 годзе вызваліўся з турмы і перайшоў на праяпонскія пазіцыі. Атрымаў тытул барона, працаваў у апараце генерал-губернатара Карэі  (укр.) (бел.. Пераехаў у Японію.

У 1945 годзе абраны ў Палату саветнікаў Японскай імперыі.

Пасля Другой сусветнай вайны вярнуўся ў Карэю.

Памер 9 снежня 1945 года ў горадзе Кэсон. Існуе версія, што ён пакончыў жыццё самагубствам, але доказы гэтага адсутнічаюць.

Зноскі
------

1. 1 2   Праверана 17 лютага 2022.
2. ↑  Loftus, Mary J. A Search for Truth; Yun Chi-Ho’s Legacy is Rediscovered by his Great-granddaughter, Emory Magazine, Vol 80, No. 1, Spring 2004).
3. ↑  일제 친일반민족행위자 708명 명단 **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 25 березня 2012. Праверана 25 січня 2011.
4. ↑  Yun Chi-ho, Naver Encyclopedia

Спасылкі
--------

* Юн Чхі Хо(недаступная спасылка)
* Юн Чхі Хо


| ?Юн Чхі Хо — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Юн Чхі Хо |  | Юн Ун Ньёл[d] |  | Yun Chwidong[d] |  | Q24861296? |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 4006717 · CiNii: DA06063218 · GND: 1035623757 · ISNI: 0000 0000 8229 2334 · LCCN: n80147711 · NDL: 00650048 · NKC: ola2016922296 · NLA: 36602464 · NTA: 149120079 · SUDOC: 100940757 · VIAF: 50535379 |

 |
**Работа** (**механі́чная работа**) — фізічная велічыня, якая вызначаецца як скалярны здабытак сілы і перамяшчэння цела, да якога яна прыкладзеная.

**Элементарная работа** *dW*, выкананая на бесканечна малым перамяшчэнні {\displaystyle d\mathbf {r} }, вызначаецца так:

{\displaystyle dW=\mathbf {F} d\mathbf {r} .}
Работа на канечным перамяшчэнні ад {\displaystyle \mathbf {r} \_{1}} да {\displaystyle \mathbf {r} \_{2}} вызначаецца шляхам інтэгравання:

{\displaystyle W=\int \limits \_{\mathbf {r} \_{1}}^{\mathbf {r} \_{2}}\mathbf {F} d\mathbf {r} .}
Пры пастаяннай сіле

{\displaystyle W=\mathbf {F} \mathbf {r} .}
Маючы на ўвазе азначэнне скалярнага здабытку вектараў, гэтую формулу можна запісаць так:

{\displaystyle W=Fr\cos \alpha ,}
дзе {\displaystyle \alpha } — вугал між вектарамі сілы і перамяшчэння.

Калі на цела ўздзейнічаюць некалькі сіл, то агульная іх работа роўная суме работ, выкананах кожнай з сіл паасобку.

Работу сілы таксама можна вызначыць як інтэграл яе магутнасці па часе:

{\displaystyle W=\int Ndt.}
У тэрмадынаміцы работу цела знаходзяць як здабытак ціска і змянення аб'ёма цела:

{\displaystyle \delta W=PdV.}

Гл. таксама
-----------

* Закон захавання энергіі

Спасылкі
--------

* *Работа силы* — артыкул з Фізічнай энцыклапедыі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4142855-9 · LCCN: sh85148137 · Microsoft: 18762648 |
***Gymandenia bicolor*** — від аднадольных раслін роду *Gymnadenia* сямейства архідныя (*Orchidaceae*), які сустракаецца ва Усходніх Альпах, Дынарскіх Альпах і Карпатах. Расліна вельмі падобная на *{{bt-bellat||Gymnadenia miniata}}* (часам яе называюць *Gymnadenia rubra*) і часта разглядаецца як разнавіднасць, а не як асобны від.

Апісанне
--------

*Gymandenia bicolor* выглядае вельмі падобна на *{{bt-bellat||Gymnadenia miniata}}*, але адрозніваецца звычайна больш яркімі кветкамі ў аснове і чашалісцікамі, якія шырэйшыя за пялёсткі. Сярэдні чашалісцік (унізе) звычайна загнуты ўніз і вельмі прыкметны. Губа (у верхняй частцы) менш скручваецца, чым у *{{bt-bellat||Gymnadenia miniata}}*.

Сістэматыка
-----------

Расліны, якія цяпер лічацца прадстаўнікамі віду *Gymnadenia bicolor*, першапачаткова былі змешчаны ў від *Gymnadenia rubra* Ветштэйнам у 1889 годзе. У 2010 годзе Foelsche выдзеліў яго ў асобны від *Nigritella bicolor*, а ў 2011 г. Foelsche&Gerbaud перанеслі яго ў род *Gymnadenia*.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ярмоленка.

**Васіль Сяргеевіч Ярмоленка** (нар. 6 мая 1985) — беларускі музыка, гітарыст і бас-гітарыст, былы артыст беларускага дзяржаўнага ансамбля танцаў, былы удзельнік гуртоў «Мутнаевока» і «Голая Манашка», таксама граў у гурце «Unia». Палітычны зняволены, абвінавачаны і асуджаны падчас пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе.

Біяграфія
---------

Васіль Ярмоленка ўдзельнічаў у шэрагу музычных праектаў: выступаў у складзе беларускага дзяржаўнага ансамбля танцаў, граў у гуртах «Мутнаевока», «Голая Манашка» і «Unia».

Пасля падзей 2020 года далучаўся да ўдзелу ў дваровых канцэртаў, якія ладзіла Кацярына Ваданосава. Музыкі давалі канцэрты ў дварах у наступным складзе: Кацярына Ваданосава (спевы, гітара), Ганна Лепяшкевіч (цымбалы), Васіль Ярмоленка (гітара, бас-гітара), таксама да іх далучалася дачка Кацярыны Стэфанія (скрыпка).

Палітычны пераслед
------------------

Васіль Ярмоленка быў затрыманы 25 студзеня 2022 года, пасля чаго змешчаны ў СІЗА на Валадарскага ў Мінску, у той жа дзень таксама была затрымана яго сяброўка Таццяна Гацко. Пасля затрымання ў адным з тэлеграм-каналаў з’явілася відэа з Ярмоленкам, з якога вынікала, што ён затрыманы за ўдзел у акцыях у жніўні 2020.

15 лютага 2022 года шэрагам беларускіх праваабарончых арганізацый, сярод якіх Праваабарончы цэнтр «Вясна», Беларускі Хельсінкскі камітэт і Беларускі ПЭН-цэнтр, Ярмоленка і Гацко былі прызнаны палітычнымі зняволеннымі.

Праз амаль тры месяцы пасля затрымання, 22 красавіка 2022, Ярмоленка і Гацко былі асуджаны па арт. 342 Крымінальнага кодэксу (Арганізацыя альбо актыўны ўдзел у групавых дзеяннях, якія груба парушаюць грамадскі парадак) за ўдзел у пратэстах у жніўні 2020, абодвум прысудзілі па тры гады абмежавання волі з накіраваннем ва ўстанову адкрытага тыпу («хімія»). Пасля агучвання прысуду Ярмоленка і Гацко былі вызвалены да моманту прызначэння месца адбыцця пакарання.

Зноскі
------

1. ↑  ВАСІЛЬ ЯРМОЛЕНКА  (бел.)
2. ↑  Кацярына Ваданосава зладзіла амаль сямейны канцэрт Архівавана 5 кастрычніка 2022.  (бел.)
3. ↑  Затрыманы беларускі музыка Васіль Ярмоленка  (бел.)
4. ↑  Заява праваабарончых арганізацый Беларусі аб прызнанні 12 палітычных зняволеных  (бел.)
5. ↑  Палітвязні Ярмоленка і Гацко асуджаныя да трох год «хіміі» за ўдзел у паслявыбарчых акцыях пратэсту  (бел.)

Спасылкі
--------

* Старонка Васіля Ярмоленкі на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»
**Электры́чны патэнцыя́л** — скалярная велічыня, якая з’яўляецца энергетычнай характарыстыкай электрычнага поля ў даным пункце прасторы.

Электрычны патэнцыял вызначаецца як адносіна патэнцыяльнай энергіі электрычнага зараду да велічыні гэтага зараду:

{\displaystyle \varphi ={\frac {W\_{p}}{q}}.}

Адзінкай вымярэння электрычнага патэнцыялу з’яўляецца Вольт (В).

Сувязь патэнцыяла з напружанасцю
--------------------------------

Каб перамясціць зарад *q* на адлегласць *dx* (уздоўж восі *x*) трэба, пераадольваючы электрычнае поле, выканаць работу {\displaystyle \delta A=-F\_{x}dx=-qE\_{x}dx.}

З другога боку, гэтая работа роўная змяненню патэнцыяльнай энергіі зараду, якую можна выразіць праз патэнцыял: {\displaystyle \delta A=qd\varphi .}

Адсюль {\displaystyle E\_{x}=-{\frac {d\varphi }{dx}}.}

Робячы аналагічныя вывады для восей *y* і *z*, атрымаем:

{\displaystyle {\vec {E}}=-\left({\frac {d\varphi }{dx}}{\vec {i}}+{\frac {d\varphi }{dy}}{\vec {j}}+{\frac {d\varphi }{dz}}{\vec {k}}\right),}
або
{\displaystyle {\vec {E}}=-\operatorname {grad} \varphi .}

Напружанасць, такім чынам, вызначаецца градыентам патэнцыялу. Праекцыя вектара напружанасці у даным напрамку колькасна роўная скорасці змянення патэнцыялу ў гэтым напрамку. Напрамак вектара напружанасці адпавядае напрамку найхутчэйшага зніжэння патэнцыялу.

Гл. таксама
-----------

* Пастаянная Мадэлунга
**Белуджыста́н** (урду, белудж.: بلوچِستان, англ.: Balochistan) — найбуйнейшая правінцыя Пакістана. Займае большую частку гістарычнай вобласці Белуджыстан. Агульная плошча — 347 190 км². Насельніцтва (2011 г.) — 7 914 тыс. чал. Адміністрацыйны цэнтр — Квета.

Правінцыя Белуджыстан была ўтворана 1 ліпеня 1970 г. Значная частка яе тэрыторыі знаходзіцца на Іранскім нагор'і. На поўначы ў раёне Кветы пераважае горная мясцовасць (да 3487 м). Клімат пераходны ад умеранага (у гарах) да засушлівага субтрапічнага і трапічнага.

Этнічны склад насельніцтва неаднастайны. На поўначы правінцыі ў сельскай мясцовасці пераважаюць пуштуны, белуджы і брагуі. На поўдні — белуджы. Прадстаўнікі этнічных меншасцяў (персы, сіндхі, хазарэйцы, пенджабцы, курды, узбекі, туркмены) жывуць у асноўным у гарадах або ў памежных раёнах. У 2005 г. у правінцыі знаходзілася 769 268 бежанцаў з Афганістана.

Белуджыстан багаты на карысныя выкапні — прыродны газ, вугаль, галіт, медзь, золата, парфір. Іх здабыча з'яўляецца асновай мясцовай эканомікі. Іншыя галіны гаспадаркі — сельская гаспадарка, рыбалоўства, транспарт і гандаль. Праз Белуджыстан праходзяць важныя транспартныя магістралі ў напрамку Ірана, Сінда і Афганістана. Далейшае развіццё транспартнай галіны звязана з будаўніцтвам глыбакаводнага порта ў Гвадары.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 26 кастрычніка 2017.

| Адміністрацыйны падзел Пакістана |
| --- |
| 
**Правінцыі:** Белуджыстан ·  Хайбер-Пахтунхва (Паўночна-заходняя памежная правінцыя) ·  Сінд ·  Пенджаб
**Тэрыторыі:** Федэральная сталічная тэрыторыя ·  Федэральна кіруемыя племянныя тэрыторыі
**Кашмір:** Азад Кашмір ·  Гілгіт-Балтыстан
 |  |
**Metacritic** — англамоўны сайт-агрэгатар, на якім збіраюцца агляды музычных альбомаў, камп’ютарных гульняў, фільмаў, тэлевізійных праграм і DVD-дыскаў.

Апісанне
--------

Для кожнага прадукта вылічваюцца дзве сярэднія лікавыя ацэнкі: стобальная — на аснове аглядаў прафесійных выданняў і дзесяцібальная — на аснове аглядаў карыстальнікаў. Фрагмент з кожнага агляду прадстаўляецца разам з гіперспасылкай на выток. Гэта дазваляе скласці ўяўленне пра агульную запатрабаванасць прадукта сярод рэцэнзентаў і, у меншай ступені, грамадскасці. Часам гэтыя дзве ацэнкі розняцца аж да супрацьлегласці.

Сайт мае падабенства з «*Rotten Tomatoes*», але вынікі часам моцна розняцца, што звязана ў асноўным са спосабам ацэнкі на «*Metacritic*», дзе кожны агляд разглядаюць у працэнтнай суадносіне, перш чым вылічыць сярэдні рэйтынг.

Хаця «*Metacritic*» выкарыстоўваецца таксама і для агляду кніг, іх рэгулярнае асвятленне амаль спынілася, за выключэннем невялікай колькасці буйных выданняў.

Найлепшыя фільмы
----------------

Паводле рэйтынгу сайта «*Metacritic*» дзясятку найлепшых фільмаў усіх часоў па стане на 21 чэрвеня 2018 года складаюць:

| № | Балы | Фільм | Рэжысёр | Дата прэм’еры |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 100 | «*Грамадзянін Кейн*» | Орсан Уэлс | 4 верасня 1941 |
| 2 | 100 | «*Хросны бацька*» | Фрэнсіс Форд Копала | 11 сакавіка 1972 |
| 3 | 100 | «*Акно ў двор*» | Альфрэд Хічкок | 1 верасня 1954 |
| 4 | 100 | «*Касабланка*» | Майкл Кёртыс | 23 студзеня 1943 |
| 5 | 100 | «*Малалецтва*» | Рычард Лінклейтэр | 11 ліпеня 2014 |
| 6 | 100 | «*Тры колеры: Чырвоны*» | Кшыштаф Кеслёўскі | 23 лістапада 1994 |
| 7 | 99 | «*Спяваючыя пад дажджом*» | Джын Келі, Стэнлі Донэн | 11 красавіка 1952 |
| 8 | 99 | «*Скарбы Сьера-Мадрэ*» | Джон Х’юстан | 24 студзеня 1948 |
| 9 | 99 | «*Месяцавае святло*» | Бары Джэнкінс | 21 кастрычніка 2016 |
| 10 | 98 | «*Лабірынт фаўна*» | Гільерма дэль Тора | 29 снежня 2006 |

Гл. таксама
-----------

* Rotten Tomatoes

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Best Movies of All Time (англ.). *Сайт «*Metacritic*»*.  «*Metacritic*». Праверана 21 чэрвеня 2018.

Спасылкі
--------

* Сайт «*Metacritic*»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Twitter |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | OCLC |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чарныш.

**Аляксандр Іванавіч Чарныш** (15 мая 1917, вёска Кромавічы, Докшыцкі раён, Віцебская вобласць — 29 чэрвеня 1944, Бабруйскі раён) — Герой Савецкага Саюза (24.3.1945).

Біяграфія
---------

Скончыў Мар'інагорскі сельскагаспадарчы тэхнікум у 1935 годзе. З 1938 года ў Чырвонай Арміі. Удзельнік вызвалення Заходняй Беларусі ў 1939 г. і савецка-фінляндскай вайны 1939—1940 гг. З чэрвеня 1941 г. на Ленінградскім, Закаўказскім, Беларускім і 1-м Беларускім франтах. Капітан, камандзір стралковай роты А. Чарныш вызначыўся 28-29 чэрвеня 1944 г. пры вызваленні Магілёўскай вобласці. 29 чэрвеня 1944 г. рота А. Чарныша, прарваўшыся ў тыл праціўніка, захапіла ўчастак шашы Бабруйск—Мінск. Было адбіта 14 контратак, узятыя ў палон 80 гітлераўцаў. А. Чарныш загінуў у гэтым баі. Пахаваны ў брацкай магіле савецкіх воінаў у вёсцы Чарніца Бабруйскага раёна.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна
* Ордэн Чырвонага Сцяга

Памяць
------

Помнікі А. І. Чарнышу ў аграгарадку Бярозкі Докшыцкага раёна і горадзе Докшыцы.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — С. 239.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17). — С. 239.
* Черныш Александр Иванович // Герои Советского Союза: Краткий биогр. словарь. Т. 2. — М. 1988. — С. 726.

Спасылкі
--------

* Аляксандр Іванавіч Чарныш на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Крапцоў.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Зайчанка.
**Мікалай Васілевіч Крапцоў-Зайчанка** (нар. 11 сакавіка 1914, с. Зярцалы, Ачынскі раён, Краснаярскі край — 26 чэрвеня 1944, Бешанковіцкі раён) — Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Вызначыўся пры фарсіраванні Заходняй Дзвіны. 26 чэрвеня 1944 года ў раёне в. Надзежына Шумілінскага раёна ўзвод пад яго камандаваннем пераправіўся на левы бераг ракі, першым авалодаў траншэямі праціўніка, захапіў і расшырыў плацдарм. У гэтым баі М. В. Крапцоў-Зайчанка загінуў.

Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена пасмертна 24 лютага 1945 года.

Пахаваны ў брацкай магіле вёскі Фролкавічы.

Зноскі
------

1. ↑  ПОМНІКІ ГІСТОРЫІ

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
**Вячаслаў Уладзіміравіч Гладкоў** (руск.: Вячесла́в Влади́мирович Гладко́в; нар. 15 студзеня 1969, с. Кучкі, Каменскі раён, Пензенская вобласць, РСФСР, СССР) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Губернатар Белгародскай вобласці з 27 верасня 2021 г. (врио 18 лістапада 2020 г. — 27 верасня 2021 г.). Сакратар Белгародскага рэгіянальнага аддзялення партыі «Адзіная Расія» з 25 сакавіка 2022 года. Член Дзяржаўнай рады Расійскай Федэрацыі з 16 лістапада 2021 года.

Намеснік губернатара горада Севастопаля (28 ліпеня 2016 - 16 красавіка 2018). Намеснік старшыні ўрада Стаўрапольскага краю - кіраўнік апарата ўрада (13 чэрвеня 2018 - 18 лістапада 2020).
**Ніна Ланглет** (шведск.: Nina Langlet; 25 жніўня 1896, Санкт-Пецярбург, Расія — 3 верасня 1988, Стакгольм, Швецыя) — грамадская дзеячка, музычны педагог, пісменніца. Праведнік свету.

Біяграфія
---------

Ніна Ланглет (Ніна Мікалаеўна Бараўко) была дачкой піянера рускага эксперанта Мікалая Афрыканавіча Бараўко (1863-1913) і Антаніны Бараўко-Чайкоўскай (1872-1948). Яна вучылася музыцы ў Расіі, і ў 1923 годзе Вальдэмар Ланглет дапамог ёй прыехаць у Швецыю для працяга навучання музыке.

Ніна выйшла замуж за Вальдэмара Ланглета ў 1925 г. Сям’я пераехала ў Будапешт ў 1931 г. дзе Вальдэмар Ланглет працаваў выкладчыкам шведскай мовы ва ўніверсітэце, а Ніна выкладала музыку. Там іх і застала вайна.
19 сакавіка 1944 г. як толькі нямецкая армія акупавала Венгрыю, гестапа пачало рэпрэсіі супраць асоб, імёны якіх былі загадзя ўнесены ў спісы ворагаў нацыстскага рэжыму. Гэтая сітуація, а таксама інфармацыя ўцекача з канцлагера пра жудасныя ўмовы ў іх і масавае знішчэнне вязняў, Ніна і яе муж Вальдэмар вырашылі арганізаваць дапамогу. Вальдэмар становіцца кіраўніком прадстаўніства Шведскага Чырвонага Крыжа ў Венгрыі. 
Па іх ініцыятыве тысячы людзей атрымалі пасведчанне асобы, якое давала абарону Шведскага Чырвонага Крыжа, якое ў той час у Венгрыі называлі "пашпартам Ланглета". Усяго было выдадзена каля 25 тысяч такіх пасведчанняў.
Усіх выратаваных пасялілі ў 8 арэндаваных дамах, а такасама ў 9 кляштарах, 12 шпіталях, 47 дзіцячых садках. 

Аднойчы Ніна і Вальдэмар усталі перад брамай жаночага кляштара, у якім хаваліся жыды, і не далі ўвайсці туды венгерскім паліцэйскім.
Самая вядомая падзея адбылася 14 лістапада 1944 г. калі яны ўбачылі каля будынка прадстаўніцтва Шведскага Чырвонага Крыжа вялікую групу жыдоў, якіх абкружалі ўзброеныя венгерскія нацысты. Нягледзячы на страляніну, Ніна і Вальдэмар вызвалілі ўсіх захопленых жыдоў і схавалі іх у будынку прадстаўніцтва.
Ланглеты разумелі, што зробленай імі працы недастаткова, бо ў горадзе заставалася каля 200 тысяч жыдоў. У ліпені 1944 года для кіраўніцтва гуманітарным аддзелам прадстаўніцтва прыехаў Рауль Валенберг, які дапамог у рабоце па выдачы шведскіх ахоўных пашпартоў. Ён атрымаў ад венерскага ўраду дазвол на выдачу 4500 пашпартоў, але выдаў дзясяткі тысяч. 
Вальдэмар і Ніна былі вымушаны хавацца, бо былі завочна прысуджаныя нацыстамі да смерці – у адрозненні ад Валенберга яны не мелі дыпламатычнай недатыкальнасці.

У канцы войны Ніна і Вальдэмар здолелі пакінуць Венгрыю і пасяліліся ў супруги Ланглет из Венгрии были изгнаны Красной армией и поселились у Lerbo и Södermanland.
У 1966 г. Ізраіль абвясціў Ніну і Вальдэмара Ланглет праведнікамі свету.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Спасылкі
--------

* Гуманитарная деятельность движения эсперантистов во время двух мировых войн и его связь с Международным Красным Крестом
* В тени Валленберга
*
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чаркасаў.

**Васіль Аляксеевіч Чаркасаў** (19 ліпеня 1908, Варонеж — 7 ліпеня 1978) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Вілейскай вобласці.

Біяграфія
---------

З 1926 года рабочы. Член ВКП(б) з 1928. З 1929 года — на службе ў Чырвонай Арміі. У партызанах з 1941 года: з 28 чэрвеня камандзір групы, памочнік камандзіра, з з чэрвеня 1942 года камандзір атрада, у снежні 1943 — ліпені 1944 гадоў камандаваў партызанскай брыгадай імя С. М. Будзённага. З 1944 года на савецкай і партыйнай рабоце, з 1962 у ДТСААФ. У 1954 годзе скончыў Рэспубліканскую партыйную школу пры ЦК КПБ.

Яго імем названы завулак у горадзе Ашмяны.

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Янка Ніхаёнак** (6 сакавіка 1920 — 4 студзеня 1986) — беларускі грамадскі дзеяч, настаўнік.

Біяграфія
---------

Янка Ніхаёнак нарадзіўся 6 сакавіка 1920 г. у Вермонце (ЗША) у сям’і беларускіх эмігрантаў. На пачатку 1920-х гг. сям’я вярнулася ў в. Лебедзева Маладзечанскага павета Віленскай губерні (сёння Маладзечанскі раён Мінскай вобласці).

У часе Другой сусветнай вайны настаўнічаў. У 1944 г. апынуўся ў Францыі.

У чэрвені 1947 г. як амерыканскі грамадзянін меў магчымасць адным з першых прыехаць у ЗША. Спачатку вярнуўся ў Вермонт, потым пераехаў у Чыкага, дзе скантактаваўся з дзеячамі Рады БНР Язэпам Варонкам і Янкам Чарапуком-Змагаром. У 1948 г. перабраўся ў Саўт-Рывер (Нью-Джэрсі), дзе выдаваў першы паваенны беларускі перыёдык у ЗША — «Беларус у Амэрыцы».

Адзін з заснавальнікаў Беларуска-Амерыканскага задзіночання, першы сакратар Галоўнай управы арганізацыі. Ад 1949 г. жыў у Нью-Ёрку. Дапамагаў у выданні першых нумароў газеты «Беларус». Пазней быў адным з рэдактараў моладзевага часопіса «Віці». У 1950-х гг. быў бібліятэкарам БАЗА. Як амерыканскі грамадзянін удзельнічаў у легалізацыі беларускіх арганізацый у ЗША. Быў адным з фундатараў набыцця Сабор Святога Кірылы Тураўскага ў Нью-Ёрку.

Памёр 4 студзеня 1986 г. у Нью-Ёрку.

Зноскі
------

1. ↑  Сьпіс фундатараў набыцьця Катэдральнага Сабору БАПЦ Сьв. Кірылы Тураўскага ў Нью Ёрку (1954—1957 г.г.) **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 10 студзеня 2021. Праверана 10 студзеня 2021.

Спасылкі
--------

* З гісторыі Беларуска-Амэрыканскага Задзіночаньня
* БАЗА — 60 гадоў
Раёны Казахстана.
У Казахстане 166 сельскіх раёнаў і 20 гарадскіх раёнаў. Раёны дзеляцца на гарадскія і сельскія.

З'ява падзелу сельскай мясцовасці на раёны ў Казахстане паўстала яшчэ пры Савецкім Саюзе. Па функцыях сельскі раён аналагічны сельсавету. Сукупнасць сельскіх раёнаў утвараюць вобласць. У склад сельскага раёна ў Казахстане таксама ўлучаюцца адміністрацыйныя адзінкі меншага парадку — сельская акруга.

Самы вялікі па плошчы раён — Улытаўскі раён Улытаўскай вобласці (122,9 тыс. км²). Самы маленькі па плошчы раён — Сайрамскі раён Туркестанскай вобласці (1,15 тыс. км²). Самы населены раён — Карасайскі раён Алмацінскай вобласці (323 151 чалавек (2023)). Самы маланаселены раён — Егіндыкольскі раён Акмолінскай вобласці (6 325 чалавек (2015)).

| ⛭Казахстан Адміністрацыйны падзел Казахстана |
| --- |
| Вобласці | 
* Абайская
* Акмолінская
* Акцюбінская
* Алмацінская
* Атыраўская
* Жамбылская
* Жэтысуская
* Заходне-Казахстанская
* Карагандзінская
* Кастанайская
* Кызылардзінская
* Мангістаўская
* Паўладарская
* Паўночна-Казахстанская
* Туркестанская
* Улытаўская
* Усходне-Казахстанская

 |  |
| Гарады рэспубліканскага значэння | 
* Алматы
* Астана
* Байканур (арандуецца Расіяй)
* Шымкент

 |
| Другі і трэці ўзроўні | 
* Гарады Казахстана
* Раёны Казахстана (спіс)
* Пасёлкі Казахстана
* Сельская акруга
* Населеныя пункты ў Казахстане

 |
**«Песня пра Раланда»** (фр.: La Chanson de Roland) — адзін з найбольш вядомых эпічных літаратурных твораў эпохі Сярэднявечча. Напісана невядомым аўтарам ці некалькімі аўтарамі на старафранцузскай мове і мела (у розных рукапісах) ад 4000 да 6000 вершаў. Фарміравалася на працягу 9—11 стагоддзяў у рэчышчы вуснай паэтычнай традыцыі. Галоўным героем «Песні пра Раланда» быў пляменнік караля Карла Вялікага граф Раланд, які мужна змагаўся з арабамі на поўначы Іспаніі. Адзін з асноўных матываў паэмы — васальная вернасць Раланда свайму каралю і адначасова адданасць сваёй Радзіме — «мілай Францыі», «салодкай Францыі».

Літаратура
----------

* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. ISBN 985-11-0277-6
* Lejeune R. et Stiennon J. La légende du Roland dans l'art du Moyen âge, t. 1-2, Brux. 1967.
* Adriana Kremenjas-Danicic (Ed.): Orlandovi europski putovi / Roland's European Paths / Rolands europäische Wege / Les Sentiers européens de Roland / I sentieri europei di Orlando. Europski dom Dubrovnik, Dubrovnik, 2006 (ISBN 953-95338-0-5).

Сеціва
------

* Пераклад на беларускую мову, зроблены Змітром Коласам
**Аляскаўскі паўднёва-ўсходні ўніверсітэт** (англ.: University of Alaska Southeast) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Джуна ў штаце Аляска, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Універсітэт з'яўляецца часткай сістэмы Аляскаўскага ўніверсітэта і быў створаны 1 ліпеня 1987 года ў выніку рэструктурызацыі і кансалідацыі былога Аляскаўскага ўніверсітэта ў Джуна, Кетчыканскага грамадскага каледжа і Грамадскага каледжа астравоў (Сітка). Універсітэт акрэдытаваны Паўночна-Заходняй камісіяй ЗША па каледжах і універсітэтах.

Структура
---------

* школа мастацтваў і навук
* школа прафесійнай адукацыі
* школа адукацыі

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Аляска

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**«Бобруйская жизнь»** — грамадска-палітычная і літаратурная газета. Выдавалася з 20 лютага 1913 да 1 жніўня 1914 года ў Бабруйску на рускай мове 3 разы на тыдзень. 3 29 мая 1913 да 8 красавіка 1914 года не выходзіла. Апошнія выпускі (№ 85—92) выходзілі штодзённа. 3 27 ліпеня 1914 года друкавала 1—2 разы на дзень «Тэлеграмы газеты «Бобруйская жизнь»». Рэдактар-выдавец Б. М. Бахрах. У праграмным артыкуле рэдакцыя заявіла, што імкнецца стварыць газету, якая «не будзе афарбавана ні партыйнай, ні нацыянальнай фарбай, а будзе прагрэсіўным агульначалавечым выразнікам усіх наспелых патрэб і неабходных рэформ мясцовага жыцця» (7 лютага 1913). Друкавала міжнародную інфармацыю, мясцовую хроніку, паведамленні пра дзейнасць Дзяржаўнай думы, фельетоны з крытыкай мясцовых улад за непаладкі гарадской гаспадаркі і побыту. Прыхільна пераказвала лекцыі кадэцкіх лідараў А. І. Шынгарова («Новая Дума і старыя задачы») і П. М. Мілюкова («Нацыянальнасць і дзяржава»), з якімі яны выступалі ў Бабруйску ў 1914. У газеце супрацоўнічаў будучы філосаф-марксіст С. Я. Вальфсон. У літаратурна-крытычных нататках «Бобруйская жизнь» пісала пра творчасць Л. Андрэева, С. Надсана, А. Чэхава. Змяшчала вершы мясцовых паэтаў, асвятляла тэатральнае і музычнае жыццё Бабруйска.

Зноскі
------

1. ↑  *У. М. Конан.* «Бобруйская жизнь» // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2. — 544 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0570-6.

Літаратура
----------

* *У. М. Конан.* «Бобруйская жизнь» // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2. — 544 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0570-6.
| Аперацыя «Барбароса» |
| --- |
| 
* Брэст
* Беласток — Мінск
* Расяйней
* Алітус
* Дубна — Луцк — Броды
* Бесарабія і Букавіна
* Віцебск
* Талін
* Ноўгарад — Чудава
* Маанзунд
* Смаленск
* Умань
* Кіеў
* Арол — Бранск
* Вязьма
* Харкаў (1941)
* Адэса
* Крым
* Масква

 |

| Смаленская бітва, 1941 |
| --- |
| Полацк • Віцебск • Смаленск • Бабруйск • Магілёў • Ельня • Гомель |

**Віцебская бітва** — эпізод першых тыдняў Вялікай Айчыннай вайны, частка Смаленскай бітвы.

Сітуацыя
--------

3—4 ліпеня 1941 года разгарнуліся баі ў раёне Лепеля. Немцы прарвалі абарону Чырвонай арміі і выйшлі на лінію Ула–Бешанковічы—Сянно. Такім чынам, была адкрыта дарога на Віцебск. Нямецкае камандаванне надавала захопу горада вялікае значэнне, паколькі ён адкрываў шлях на Смаленск і Маскву. 

У гэты час савецкія сілы спрабавалі стварыць лінію абароны на рубяжы рэк Заходняя Дзвіна і Дняпро. Пад Віцебскам у СССР знаходзіліся 19-я і 20-я арміі. Акрамя рэгулярных часцей Чырвонай арміі, супраціў аказала апалчэнне. Усяго было створана 4 батальёны, падтрыманыя батальёнам міліцыі.

Ход бітвы
---------

З 5 ліпеня на подступах да Віцебска вяліся баі на рубяжы вёска Гняздзілава—возера Саро—вёсак Ліпнева, Машканы, Аляксандрава. Тут абараняліся сілы 153-й стралковай дывізіі. За дзень дывізія адбівала па 5—6 нападаў.

Раніцай 6 ліпеня савецкія танкавыя злучэнні 5-га і 7-га механізаваных карпусоў контратакавалі праціўніка на Віцебскім напрамку. Да 10-га чысла яны паспяхова разграмілі нямецкія сілы пад Сянно і Лепелем. Падцягнутыя войскі падмацавання і ўдары Люфтвафэ вымусілі савецкія карпусы спыніць наступленне, а потым прарывацца з акружэння ў раён Оршы.

6—9 ліпеня Вермахт перанёс галоўны ўдар з паўднёвага захаду на поўнач і паўночны захад, на ўчастку Ула—Бешанковічы. 9 ліпеня нямецкія войскі ў абыход 153-й стралковай дывізіі прарваліся да Віцебска з боку Улы. У гэтых умовах 153-я стралковая дывізія была вымушаная заняць абарону па лініі вёсак Латыпін, Шпілі і па рацэ Лучоса да вёскі Кузьмінцы. Абстаноўка для савецкіх войск значна пагоршылася.

Пасля магутнай артпадрыхтоўкі немцы пачалі прарывацца ў горад адразу ў некалькіх кропках. 9 ліпеня пасля 5-гадзіннай сутычкі гітлераўцы выйшлі да Успенскай горкі. Да канца дня Вермахт захапіў заходнюю частку горада. Асабліва зацятыя баі разгарнуліся за Юр’еву горку, што перашкодзіла германскім часцям выйсці да Заходняй Дзвіны ў раёне вакзала. Раніцай 10 ліпеня немцы ўсё ж фарсіравалі раку і захапілі Уланавічы, аэрадром, чыгуначны мост. Часці 220-й дывізіі двойчы выбівалі ворага з ўсходніх раёнаў. Аднак у рэшце рэшт чырвонаармейцы адступілі.

11 ліпеня Віцебск цалкам перайшоў пад кантроль немцаў.

Наступствы
----------

Захоп горада даў магчымасць германскім войскам наступаць далей на ўсход. У пачатку восені яны бяруць Смаленск.

Літаратура
----------

* *Дианова Т.Б.* Оборонительные бои за Витебск летом 1941 года // *Ученые записки*. — 2014 – Том 18. — С. 32-37.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гелавані.
**Мірза Гедэолавіч Гелавані** (нар. 2 сакавіка 1917, Грузія — 25 чэрвеня 1944, Бешанковіцкі раён, Беларусь) — грузінкі паэт, Герой Савецкага Саюза. Член Саюза пісьменнікаў Грузіі.

Біяграфія
---------

У 1935 годзе скончыў Тыянецкі педагагічны тэхнікум, потым працаваў у школе. У 1936 годзе сям’я Гелавані пераехала ў Тбілісі. Там Мірза стаў слухаць лекцыі ў Дзяржаўным універсітэце. У 1936—1939 гадах працаваў карэктарам у выдавецтве «Сабчота Мцаралі», затым у газеце «Сабчота Абхазеці» ў Сухумі.

Пад канец кастрычніка 1939 года яго забралі ў армію. Быў танкістам, змагаўся на Маскоўскім накірунку, прайшоў Бесарабію і Закарпацце.

Загінуў 19 чэрвеня 1944 года пры фарсіраванні ракі Заходняя Дзвіна. Беларускія партызаны пахавалі яго як камандзіра асобна, у лесе каля дарогі, недалёка ад вёскі Ніжняе Крывіна. У 1952 годзе рэшткі паэта перанеслі ў брацкую магілу ў вёсцы Саннікі Бешанковіцкага раёна.

Творчасць
---------

Пісаць вершы пачаў яшчэ ў дзяцінстве. Першая публікацыя М. Гелавані датуецца 1935 годам. Гэта быў верш «Белая зямля», які паэт Раджэн Гветадзэ уключыў у свой раман «Вечары ў Лашаўры».

У другой палове 1930 гадоў яго вершы і балады пастаянна друкаваліся ў моладзевым часопісе «Чвені таоба» і «Мнатобі». Яго талент быў адзначаны грузінскім пісьменнікам Канстанцінэ Гамсахурдыя.

Зноскі
------

1. ↑  *Swartz A.* Mirza Gelovani // Open Library — 2007. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q461'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1201876'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q302817'></a>
2. ↑  Mirza Gelovani // www.poetryfoundation.org Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110765386'></a>
3. ↑  ПОМНІКІ ГІСТОРЫІ
4. ↑  …Баюся аказацца забытым усімі…

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Троіцкая царква.
**Свята-Троіцкая царква** — праваслаўны храм у вёсцы Гарадная Столінскага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

Знаходзіцца ў заходняй частцы вёскі. Пабудавана ў 18 ст. з дрэва, перабудавана ў 1930-я гг.

* Гістарычныя фотаздымкі
* Праваслаўная і грэка-каталіцкая цэрквыПраваслаўная і грэка-каталіцкая цэрквы
* Грэка-каталіцкая царкваГрэка-каталіцкая царква
* ЗваніцаЗваніца
* Свята-Троіцкая царква ў 1936—1939 гг.Свята-Троіцкая царква ў 1936—1939 гг.

Архітэктура
-----------

Помнік народнага дойлідства. Трохзрубны храм (зруб з «з астаткам») падоўжна-восевай кампазіцыі: 2-ярусная чацверыковая шатровая званіца (дабудавана ў 1930-я гг.), кубападобная малітоўная зала, 5-гранная апсіда. Аднолькавыя па вышыні зрубы апяразаны агульным карнізам простага профілю, што стварае ўражанне адзінага суцэльнага зруба. Гэтаму садзейнічае агульны высокі вальмавы дах над асноўным аб’ёмам і апсідай, які па краях завершаны цыбулепадобнымі галоўкамі. Гарызантальна ашаляваныя сцены прарэзаны высока ўзнятымі прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў простых дашчаных ліштвах. Архітэктурная выразнасць храма дасягаецца кампаноўкай аб’ёмаў, маляўнічым сілуэтам разнастайных гонтавых пакрыццяў, увядзеннем у яго лаканічных пластычных дамінант — цыбулепадобных галовак.

Інтэр’ер
--------

У інтэр’еры малітоўная зала і апсіда аб’яднаны шырокім прамавугольным прасветам і размежаваны драўляным разным іканастасам, перакрыты 8-граннымі шатровымі скляпеннямі. У 1-м ярусе званіцы створана хоры. Абразы 17 — 18 ст.: «Святы Мікалай Цудатворац», «Маці Божая», «Спас Пантакратар», «Маці Бажая Чанстахоўская».

Зноскі
------

1. ↑  Историко-статистическое описание Минской епархии, составленное ректором Минской духовной семинарии архимандритом Николаем. Спб. 1864.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Троіцкая царква (Гарадная)
* Свята-Троіцкая царква (Гарадная) на сайце Radzima.org
* Свята-Троіцкая царква (Гарадная) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Троіцкая царква (Гарадная) на сайце «Архіварта»
Французскія войскі, ачоленыя генералам Луі Франшэ д’Эсперэ, у Канстанцінопалі 8 лютага 1919 года.
**Акупа́цыя Канстанцінопаля** (турэцк.: İstanbul'un İşgali) — акупацыя сталіцы Асманскай імперыі англійскімі, французскімі і італьянскімі войскамі, якая праходзіла ў адпаведнасці з Мудраскім перамір'ем, якое паклала канец удзелу асманаў у Першай сусветнай вайне. Першыя французскія войскі ўвайшлі ў горад 12 лістапада 1918 года, на наступны дзень рушылі брытанскія войскі. Італьянскія войскі высадзіліся ў Галаце 7 лютага 1919 года.

Войскі саюзнікаў акупіравалі зоны на базе падзелу Канстанцінопаля (цяпер Стамбул) і стварылі адмысловую ваенную адміністрацыю на пачатку снежня 1918 года. Акупацыя мела два этапы, гэта значыць пачатковая фаза ў адпаведнасці з перамір'ем змянілася ў 1920 годзе больш фармальным размяшчэннем у адпаведнасці з Сеўрскім дагаворам. У канчатковым выніку Лазанскі дагавор, падпісаны 24 ліпеня 1923 года, прывёў да завяршэння акупацыі. Апошнія войскі саюзнікаў выйшлі з горада 4 кастрычніка 1923 года, а першыя войскі ўрада Анкары, якім камандаваў Шукру Наілі-паша, цырыманіяльна ўвайшлі ў горад 6 кастрычніка 1923 года, які сёння адзначаецца як Дзень вызвалення Стамбула.

У 1918 годзе горад упершыню быў захоплены аж з 1453 года, калі Асманская імперыя аблажыла і скарыла сталіцу Візантыйскай імперыі. Нароўні з акупацыяй Смірны гэтая падзея выклікала стварэнне турэцкага нацыянальнага руху, які прывёў да пачатку вайны за незалежнасць Турцыі.

Зноскі
------

1. ↑  «Missioni all'estero:1918 — 1923. In Turchia: da Costantinopoli all'Anatolia». Arma dei Carabinieri.
2. ↑  «6 Ekim İstanbul'un Kurtuluşu». Sözcü.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Акупацыя Канстанцінопаля
* Фатаздымкі часоў акупацыі. Levantine Heritage. (англ.)
**Зажэ́вічы** (трансліт.: *Zaževičy*, руск.: Зажевичи) — аграгарадок у Салігорскім раёне Мінскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Зажэвіцкага сельсавета.

Цэнтр калгасу «Перадавік», а пазней сельскагаспадарчага вытворчага кааператыву «Добрыца». Знаходзіцца за 8 км ад Салігорска і за 141 км ад Мінска.

Гісторыя
--------

Вёска на карце Рыцы-Дзяноні (1772)
Хата Навумчыка — найстарэйшая хата вёскі, пабудавана ў канцы 1920-х
Вядома з XVI ст. як вёска **Зажэвічы** (*Zażewiczy*) або **Зажэва** (*Zażewo*) Слуцкага княства. Станам на 1566 год належала да «двара» Пагост. Паводле апісання Слуцкага княства 1600 года належана да «двара» Мяцявічы.

У 1797 годзе Зажэвічы — прыватны маёнтак Слуцкага павета Мінскай губерні.

Станам на 1858 год — вёска ў складзе фальварка Трасцянец, які знаходзіўся за 5 км паўднёвей, паблізу сучаснай Бярозаўкі.

У 1870 годзе Зажэвічы — сельская грамада Пагосцкай воласці Слуцкага павета Мінскай губерні. Зажоўская грамада адносілася да прыхода Пагосцкай царквы, там хрысціліся і вянчаліся зажоўцы, адпаведна захоўваліся метрычныя кнігі датычныя жыхароў вёскі (царква і яе архіў згарэлі ў 1944 годзе, падчас наступлення савецкай арміі).

У вялікім пажары 1928 года згарэла адзіная і галоўная вуліца Зажэвіч, жыхары рассяліліся па хутарах.

У 1931 годзе ў Зажэвічах арганізаваны калгас «Перадавік», у якім былі два нацыяналізаваныя вятракі, працавала кузня. З 1938 года савецкія ўлады пачалі гвалтоўнае збіранне зажоўскіх хутароў назад у вёску (найпрасцейшым спосабам прымусу да перавозу хаты ў вёску было разбурэнне даху).

Дэмаграфія
----------

| Год | Двары | Жыхары |
| --- | --- | --- |
| 1800 | 61 | 225 |
| 1897 | 114 | 1107 |
| 1909 | 171 | 1245 |
| 1917 | 187 | 1346 |
| 1941 | 314 | 1355 |
| 2004 | 340 | 648 |

Адукацыя
--------

Першы мураваны прыватны дом у Зажэвічах
Памятная знак на вуліцы Гуляева
У 1861 годзе адкрыта школа граматы, станам на 1890 год там навучаліся 30 хлопчыкаў і 1 дзяўчынка. У 1905 годзе для школы падубавана новае памяшканне. Станам на 1922 год у школе 1-й ступені навучалася 299 дзяцей.

Установы
--------

* Сярэдняя школа-садок
* Крама
* Дом культуры
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

Вядомыя асобы
-------------

* Сяргей Мікалаевіч Прахорчык (нар. 1954) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* Валянціна Аркадзьеўна Ястраб (нар. 1962) — беларускі педагог і палітык.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (DJVU)

Літаратура
----------

* Памяць. Салігорскі раён

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Зажэвічы

| ⛭**Зажэвіцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Зажэвічы |
| Пасёлкі | Заазёрны ·  Крываль |
| Аграгарадкі | Старыя Цярушкі |
| Вёскі | Абідземля ·  Бярозаўка ·  Загор'е ·  Камень ·  Карысць ·  Красны Бераг ·  Крываль ·  Лесаўня ·  Новая Грамата ·  Новыя Цярушкі ·  Цясова |
**Герб Асіповічаў** — герб горада Асіповічы Асіповіцкага раёна. Герб і сцяг зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 3 студзеня 2005 г. № 1.

Апісанне
--------

Герб уяўляе сабой іспанскі шчыт, на зялёным полі якога ў сярэдняй частцы паміж дзвюма чорнымі палосамі на сярэбраным полі паравоза чорнага колеру.

### Сэнс герба

Сюжэт герба грунтуецца на гістарычным факце ўзнікнення ў 1872 г. чыгуначнай станцыі на Лібава – Роменскай чыгунцы, якая будавалася ў той час. Сваю назву станцыя атрымала ад невялікай вёскі Асіповічы, якая знаходзіцца ў 3 км ад яе. Усё далейшае развіццё горада звязана з чыгуначным транспартам, узнікненнем прадпрыемстваў і устаноў, якія абслугоўваюць чыгунку.

Асноўнае поле шчыта – зялёнае. Зялёны колер герба, згодна з агульнапрынятай геральдычнай трактоўкай, з’яўляецца сімвалам жыцця, абнаўлення, дастатку і дабрабыту. Ва ўсходнеславянскай сімволіцы зялёны колер лічыцца сімвалам гонару, даверу. Зялёны колер звязаны таксама з тым, што горад размешчаны ў цэнтры ляснога масіву. Асіповіцкі раён на 60% заняты лясамі.

Срэбны пояс у гербе азначае чысціню, добрапрыстойнасць, высокую мараль. Срэбра здаўна шанавалася ў беларусаў як самы каштоўны метал і ўвасабляла высакароднасць, годнасць і доблесць. Жыхары горада на працягу ўсяго яго існавання з’яўляліся стваральнікамі і абаронцамі. Асноўная геральдычная фігура – сярэбрны пояс – перадае колер вады ракі, на берагах якой узнік горад.

Чорныя палосы – колер надзейнасці і стабільнасці, азначаюць шлях, рух, развіццё, нарэшце, чыгуначны шлях, рэйкі. Гэта суадносіцца з гісторыяй узнікнення горада як чыгуначнай станцыі, а таксама паказвае. што горад дынамічна развіваецца, рухаецца наперад па шляху эканамічнага і сацыяльнага развіцця на карысць яго жыхароў. Чорны паравоз, адлюстраваны на поясе, мае ідэнтычныя абрысы з некалі рэальна існуючай машынай з паравым рухавіком.

Гл. таксама
-----------

* Сцяг Асіповічаў

Спасылкі
--------

* г. Асіповічы – Афіцыйныя геральдычныя сімвалы Рэспублікі Беларусь  (бел.). Праверана 7 кастрычніка 2023.
* Указ(недаступная спасылка) Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 3 студзеня 2005 г. № 1.(недаступная спасылка)

| ⛭Гербы адзінак Магілёўскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
* Асіповічы
* Бабруйск
* Быхаў
* Бялынічы
* Горкі
* Касцюковічы
* Кіраўск
* Клімавічы
* Клічаў
* Круглае
* Крычаў
* Магілёў
* Мсціслаў
* Слаўгарад
* Чавусы
* Чэрыкаў
* Шклоў

 |
| ПГТ | 
* Глуск
* Дрыбін
* Краснаполле
* Хоцімск

 |
| Раёны | 
* Асіповіцкі
* Бабруйскі
* Быхаўскі
* Бялыніцкі
* Глускі
* Горацкі
* Дрыбінскі
* Касцюковіцкі
* Кіраўскі
* Клімавіцкі
* Клічаўскі
* Краснапольскі
* Круглянскі
* Крычаўскі
* Круглянскі
* Магілёўскі
* Мсціслаўскі
* Слаўгарадскі
* Хоцімскі
* Чавускі
* Чэрыкаўскі
* Шклоўскі

 |
**Якаў Аляксандравіч (Айзікавіч) Хелемскі** (31 студзеня 1914 — 6 верасня 2003) — рускі паэт і празаік, перакладчык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 18 (31 студзеня) 1914 года ў г. Васылькіў (цяпер Кіеўская вобласць, Украіна). Аўтар шматлікіх папулярных песень. Сярод іх — «Калі спявае далёкі сябар», «Пані Варшава», «Гэта вам, рамантыкі», «Пад нашымі спартыўнымі сцягамі».

Музыку да песень на вершы Я. Хелемскага пісалі вядомыя кампазітары: М. І. Блантэр, В. І. Мурадзелі, Б. А. Макраусаў, Э. С. Калманоўскі, Я. А. Фрэнкель, А. Б. Фельцман. Большасць яго песень выканаў М. Н. Бернес.

Член ВКП(б) з 1939 года. У гады Вялікай Айчыннай вайны быў карэспандэнтам франтавых газет «На разгром ворага», «Суворавец». Член СП СССР (1945). Член Маскоўскага аддзялення СП.

Памёр у Маскве 6 верасня 2003 года. Пахаваны на новым Данскіх могілках (калумбарый 18).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 127180176 · ISNI: 0000000117158929 · LCCN: n83147458 · LNB: 000214689 · NKC: jx20051128010 · NTA: 070500967 · NUKAT: n96005878 · SUDOC: 243869428 · VIAF: 57020565 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пранішнікаў.

**Герман Міхайлавіч Пранішнікаў** (26 мая 1925 — 27 лістапада 1993) — беларускі мастак

Біяграфія
---------

* 1942—1944 — служба ў Савецкай арміі
* 1944—1948 — Іркуцкае мастацкае вучылішча

Завочна скончыў аддзяленне жывапісу і графікі Маскоўскага народнага універсітэта мастацтваў.

У Беларусі — з 1962 года. Жыў і працаваў у Светлагорску.

Ім створаны партрэты Джардана Бруна, Сакрата, Томаса Мора, Аляксандра Неўскага, Еўфрасінні Полацкай, Рагнеды. Амаль 15 гадоў працаваў над манументальным палатном «Паядынак Перасвета з Чалубеем».

Пры жыцці адбылося некалькі выставак мастака: у краязнаўчым музеі Светлагорска, у зале Гомельскага аддзялення Беларускага саюза мастакоў, у мінскім Музеі Вялікай Айчыннай вайны, у Светлагорскай карціннай галерэі «Традыцыя».

Герман Пранішнікаў быў адным з асноўных ініцыятараў стварэння карціннай галерэі ў Светлагорску (1992), прымаў актыўны ўдзел у працы галерэі. У лістападзе 1993 года трагічна загінуў.

У чэрвені 1995 года рашэннем Светлагорскага выканкама карціннай галерэі «Традыцыя» было прысвоена яго імя.

Выстаўкі
--------

* 17.04.2012 — 17.05.2012, ДК Чыгуначнікаў, Гомель

Зноскі
------

1. ↑  Выстаўка Г. М. Прянішнікава

Спасылкі
--------
Венгерская гвардыя ў Бекешчабе
Венгерская гвардыя на вуліцах Будапешта
**Венгерская гвардыя** (венг.: Magyar Gárda MozgalomMagyar Gárda Mozgalom; [ˈmɒɟɒr ˈgaːrdɒ 'mozgɒlom]) — праварадыкальная ваенізаваная арганізацыя ў Венгрыі, цесна афіляваная з нацыяналістычнай Партыяй за лепшую Венгрыю (*Ёбік*). У цяперашні час фармальна распушчаная.

Арганізацыя была створана ў жніўні 2007 года. Адным з заснавальнікаў руху быў Габар Вона, кіраўнік «Ёбік». Дэклараваныя мэты арганізацыі, зарэгістраванай як культурна-асветніцкая, «фізічная, маральная і духоўная абарона Венгрыі». Сваімі галоўнымі супернікамі сябры арганізацыі бачылі цыган, яўрэяў, асоб нетрадыцыйнай сексуальнай арыентацыі і Венгерскую сацыялістычную партыю на чале з Ферэнцам Дзьюрчанем, якая знаходзілася тады ва ўладзе. У атрыбутfü Венгерскай гвардыі прасочвалася падабенства з сімволікай нацысцкай партыі Скрышчаныя стрэлы, якая кіравала ў Венгрыі ў апошнія месяцы Другой сусветнай вайны.

Актывісты Гвардыі праводзілі зборы і арганізоўвалі шэсці супраць цыганскай злачыннасці. Асобных актывістаў арганізацыі абвінавачвалі ў забойствах цыган і падпалах іх дамоў. 16 снежня 2008 года партыя была распушчаная судом Будапешта; летам 2009 года забарона была пацверджаная. Тым не менш, сябры арганізацыі працягваюць праводзіць шэсці і зборы, а абраны ў парламент Венгрыі Габар Вона з'яўляецца на пасяджэннях ва ўніформе Венгерскай гвардыі.

Зноскі
------


1. 1 2 3  ""Венгерская гвардия" защитит страну морально и физически". Коммерсантъ. 27.08.2007. `{{cite news}}`: Праверце значэнне даты ў: `|date=` (даведка)
2. ↑  "Венгрия кренится вправо". Независимая газета. 13.04.2010. `{{cite news}}`: Праверце значэнне даты ў: `|date=` (даведка)
3. ↑  *hungarianambiance.com:* Gábor Vona speaks at the opening session of the parliament wearing the uniform of the Hungarian Guard Архівавана 27 лютага 2011.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ліневіч.
**Яўгенія Яфімаўна Ліневіч** (16 кастрычніка 1935, Менск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1958 годзе, аспірантуру ў 1967 г. У інстытуце пазнаёмілася з будучым мужам Яраславам Ліневічам. Працавала разам з ім у Віцебскім філіяле Белдзяржпраекта, з 1962 года — аспірант, галоўны спецыяліст, старшы навуковы супрацоўнік БелНДІПгорадабудаўніцтва.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1971 года. Пражывала ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): генпланы Оршы (1959), Лепеля (1960), ПДП набярэжнай (1961), цэнтральнай часткі (1969) Віцебска, жылога раёна па Маскоўскай шашы ў Мінску (1963).

Аўтар 69 навуковых прац, у т.л.: «Планіроўка і забудова новых гарадоў Беларусі» (Масква, 1976), «Горадабудаўнічае асваенне поймавых тэрыторый Беларускай ССР» (Мінск, 1986), «Архітэктурна-планіровачная арганізацыя гарадскіх паселішчаў БССР» (Мінск, 1986, у аўтарскім калектыве), «Планіроўка, забудова і добраўпарадкаванне раёнаў гарадскога будаўніцтва на намыўных тэрыторыях» (РКН 63-87, у аўтарскім калектыве).

Сям'я
-----

У шлюбе з архітэктарам Яраславам Ліневічам (нар. 1932).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Линевич Евгения Ефимовна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-333467 |
**Аршанскі дзяцінец** — дзяцінец старажытнарускай Ршы (цяпер Орша), упершыню згаданым летапісам пад 1067 годам. 

Старажытнае гарадзішча знаходзілася на Замкавай гары пры ўпадзенні рэчкі Аршыцы ў Дняпро. Дзяцінец меў трохкутную форму з некалькі акругленымі кутамі. Па яго краі быў збудаваны абарончы вал, які дасягаў вышыні 4—5 метраў. Ніз вала падпіраўся бярвеністай сценкай, замацаванай укапанымі слупамі. Уздоўж унутранай падэшвы ішла каменная вымостка. З аднаго боку дзяцінец абараняўся ровам шырынёй 14 метраў і глыбінёй каля 6 метраў. Памеры пляцоўкі дзяцінца складалі 100x75 м (каля 0,57 га). Побач са старажытным дзяцінцам Оршы здаўна існавала прыстань на Дняпры.

Археалагічныя даследаванні праводзіліся А. М. Ляўданскім, Ю. І. Драгуновым і Г. В. Штыхавым. Культурны пласт на Замкавай гары складае да 3,6 м і змяшчае разнастайныя знаходкі старажытнарускага часу, у тым ліку зброю, прылады працы, ўпрыгажэнні і абломкі посуду. У 1856 годзе падчас будаўнічых работ на дзяцінцы Оршы знойдзена кальчуга са стараславянскімі надпісамі, якая стала ўнікальным экспанатам Дзяржаўнага гістарычнага музея ў Маскве. Выяўлены рэшткі наземных зрубных будынкаў і брукаваных дрэвам двароў. Археалагічныя матэрыялы сведчаць, што Аршанскі дзяцінец быў закладзены ў другой палове XI стагоддзя. У эпоху Вялікага Княства Літоўскага за ровам быў пабудаваны каменны Аршанскі замак.

Выгляд Аршанскага гарадзішча з процілеглага берага

Літаратура
----------

* Куза А. В. Древнерусские городища X—XIII вв. Свод археологических памятников / Ред. А. К. Зайцев. Российский гуманитарный научный фонд.. — М.: Христианское издательство, 1996. — С. 77.
* Ткачёв М. А. Замки Белоруссии. — Изд. 2-е. — Мн.: Полымя, 1987..