З 1939 па 1943 год Албанія была акупавана Італіяй і ўяўляла сабой італьянскі пратэктарат, афіцыйна - **Албанскае каралеўства** (алб.: Mbretnija Shqiptare, італ.: Regno albanese). Кіраўніком дзяржавы лічыўся італьянскі кароль Віктар Эмануіл III, а рэальна Албанія кіравалася італьянскімі губернатарамі. Далучэнне Албаніі было часткай плана па стварэнні Вялікай Італіі.

Гісторыя
--------

Італія акупавала Албанію 7 красавіка 1939 года, за пяць месяцаў да пачатку Другой сусветнай вайны. Італьянскія войскі сустрэлі ўзброены супраціў албанскай арміі, але тая не змагла нічога супрацьпаставіць суперніку. 9 красавіка 1939 кароль Албаніі Ахмет Зогу збег у Грэцыю. Албанія была саюзнікам Італіі з 1925 года, аднак Беніта Мусаліні, спрабуючы ўслед за пашырэннем Германіі (далучэнне Аўстрыі і Чэхаславакіі) стварыць уласную імперыю, прыняў рашэнне аб далучэнні Албаніі. Апошняя перастала існаваць як незалежная дзяржава і атрымала статус італьянскага пратэктарата, аналагічна пратэктарату Багеміі і Маравіі у складзе Германіі. Албанія была аўтаномнай тэрыторыяй у складзе Італіі, якая з часам павінна была быць каланізавана і італьянізавана. 16 красавіка каралём Албаніі фармальна стаў італьянскі кароль Віктар Эмануіл III. Рэальнае кіраванне ажыццяўлялі італьянскі губернатар і Албанскі грамадзянскі ўрад. Албанская армія стала часткай італьянскай.

Італьянскія фашысты лічылі Албанію гістарычнай часткай Італіі, так як спачатку яна ўваходзіла ў Рымскую імперыю, а затым Албанскае ўзбярэжжа (уключаючы Дураццо) было часткай Венецыянскай рэспублікі (Албанія Венета). Акрамя таго, Албанія займала важнае стратэгічнае становішча на Балканах. У 1940 Італія выкарыстала Албанію для ўварвання з яе тэрыторыі ў Грэцыю. Італія падтрымлівала албанскіх нацыяналістаў, якія ставілі мэтай непрыязнасць да яе суперніка - Югаславіі - населеных часткова албанцамі Косава і Вардарскай Македоніі.

Прэм'ер-міністрам албанскага каралеўства быў Шэфкет Верладжы, які ўступіў на пасаду яшчэ 12 красавіка 1939 і тым самым фармальна на працягу чатырох дзён выконваў абавязкі кіраўніка дзяржавы. У яго абавязкі ўваходзіла паўсядзённае кіраванне пратэктаратам. 3 снежня 1941 Шэфкет Верладжы сышоў у адстаўку, і яго змяніў прадстаўнік фашысцкай партыі Албаніі Мустафа Мерліка-Круя  (англ.) (бел. які заставаўся на сваёй пасадзе да 19 студзеня 1943.

У перыяд акупацыі Італія цалкам кантралявала знешнюю палітыку, знешні гандаль і прыродныя рэсурсы Албаніі. Так, манаполіяй на выкарыстанне албанскай нафты валодала італьянская дзяржаўная нафтавая кампанія Agip. Марыянетачныя Албанская фашысцкая партыя стала кіруючай. Грамадзяне Італіі атрымалі права сяліцца ў Албаніі ў якасці каланістаў, каб у далейшым ператварыць краіну ў неад'емную частку Італіі.

У канцы кастрычніка 1940 пачалася італа-грэчаская вайна. Албанія іграла ў ёй важную ролю, бо менавіта з яе тэрыторыі італьянскія сухапутныя войскі ўварваліся ў Грэцыю. У планы Мусаліні ўваходзіла заваёва ўзбярэжжа ўсяго ўсходняга Міжземнамор'я. Аднак неўзабаве пасля пачатку вайны грэчаскія войскі перайшлі ў контрнаступленне і заваявалі істотную частку Албаніі. У красавіку 1941 Грэцыя капітулявала перад нямецкімі войскамі, і захопленыя ёй тэрыторыі вярнуліся пад пратэктарат Італіі. Больш за тое, частка тэрыторыі Грэцыі была аддадзена ў падпарадкаванне Італіі. У красавіку 1941 года нямецкія войскі захапілі таксама Югаславію, і вялікія тэрыторыі, населеныя албанцамі і якія ўваходзілі ў склад каралеўства Югаславія, былі перададзеныя Італіі.

У верасні 1943 года італьянская армія капітулявала, і Італія выйшла з Другой сусветнай вайны. Пасля гэтага Албанія была акупаваная Германіяй, пасля чаго ўся краіна хутка апынулася ахоплена партызанскімі дзеяннямі.

Зноскі
------

1. ↑  Keegan, John; Churchill, Winston (1986). *The Second World War (Six Volume Boxed Set)*. Boston: Mariner Books. pp. p314. ISBN 0-395-41685-X. .
2. 1 2 3  Zabecki, David T. (1999). *World War II in Europe: an encyclopedia*. New York: Garland Pub. pp. p1353. ISBN 0-8240-7029-1. .
3. ↑  Owen Pearson (2006). *Albania in the Twentieth Century, A History : Volume II: Albania in Occupation and War, 1939-45*. London: I. B. Tauris. pp. p167. ISBN 1-84511-104-4. .
4. ↑  Albania in Occupation and War: From … — Google Books

| ⛭ Экспансія Каралеўства Італіі |
| --- |
| Еўрапейскаяэкспансія | 

|  |  |
| --- | --- |
| да 1924 | 
* Італьянскія астравы Эгейскага мора (1912—1943)
* Пратэктарат Албанія (1917—1920)
* Венецыя-Джулія (1918—1943)
* Паўднёвы Ціроль (з 1919)
* Правінцыя Зара (1920—1943)
* Правінцыя Пола (1920—1943)
* Правінцыя Карнара (1924—1943)

 |
| 1939—1943 | 
* Губернатарства Далмацыя
	+ правінцыя Зара
	+ правінцыя Спалата[en]
	+ правінцыя Катара[en]
* Правінцыя Любляна
* Албанскае каралеўства (пратэктарат)
* Незалежная Дзяржава Харватыя (пратэктарат)
* Каралеўства Чарнагорыя (пратэктарат)
* Піндска-Мегленскае княства (пратэктарат)

 |

 | Вялікі герб Каралеўствы Італія ў 1929—1944 гадах |
| ЗаморскіякалонііІталіі | 

|  |  |
| --- | --- |
| ПаўночнаяАфрыка | 
* Італьянская Лівія
	+ Трыпалітанія
	+ Кірэнаіка
	+ Фецан[en]
	+ Раён Куфра
	+ Паласа Аузу

 |
| УсходняяАфрыка | 
* Італьянская Эрытрэя
	+ уключаючы астравы Ханіш
* Італьянскае Самалі
	+ Банадыр
	+ Агадэн
	+ Джубаленд
	+ землі султанатаў Маджыртын, Хоб'я і Геледы[en]
* Італьянская Эфіопія
* Брытанскае Самалі (анексія, 1940—1941)

 |
| 
* Італьянскія канцэсіі і фарты ў Кітаі
* Італьянская каланізацыя Амерыкі

 |

 |
| Акупацыі | 
* Сасена (1914—1920)
* Паўночнага Эпіра (1917—1923)
* Анатоліі (1919—1923)
* Корфу (1923)
* Мальёркі (1936—1939)
* заходняга Егіпта (1940)
* Касалы (1940—1941)
* Эпіра (1940—1941)
* паўднёва-ўсходняй Францыі (1940—1943)
* Грэцыі (1941—1943)
* Туніса (1942—1943)
* Корсікі (1942—1943)
* Манака (1942—1943)

 |
| 
Гл. таксама
Рысарджымента
Калоніі ў Першай сусветнай вайне
Італьянскі фашызм
Вялікая Італія
Чацвёрты бераг[en]
Высадка саюзнікаў у Італіі (1943)
Дзяржаўны пераварот у Італіі (1943)
Парыжскі мір
 |