**«Крыстал Пэлас»** (англ.: Crystal Palace) — англійскі футбольны клуб з горада Лондан. Заснаваны ў 1905 годзе. Фіналіст Кубка Англіі (1990). Свае хатнія гульні каманда праводзіць на стадыёне «Селхерст Парк», дзе яна базуецца з 1924 года. Стадыён здольны змясціць 26 309 чалавек.

Клуб быў сфарміраваны ў 1905 годзе працаўнікамі Крыштальнага палаца. Клуб дасягнуў вышэйшага дывізіёна англійскага футболу ў сезоне 1969/70, а яго першым буйным фіналам быў фінал Кубка Англіі ў 1990 годзе. Клуб зведваў вылет з вышэйшага дывізіёна ў 1973 годзе і яшчэ раз у наступным сезоне ўжо ў трэці дывізіён. Такім чынам клуб гуляў у трэцім дывізіёне з сезона 1974/75, перш чым здолеў вярнуцца ў другі дывізіён па выніках сезона 1979/80.

Апошні паспяховы перыяд «Крыстал Пэлас» пачаўся ў сезоне 1988/89, калі клуб заняў трэці радок у другім дывізіёне і прабіўся, такім чынам, у першы дывізіён. У 1990 годзе клуб дасягнуў фіналу Кубка Англіі, дзе, аднак, саступіў з мінімальным лікам «Манчэстэр Юнайтэд», а таксама заняў 3 месца ў першым дывізіёне ў сезоне 1990/1991. «Крыстал Пэлас» стаў адным з заснавальнікаў Прэм’ер-лігі, але вылецеў па выніках першага сезона новастворанага спаборніцтва. Ад гэтага часу клубе некалькі разоў трапляў і вылятаў з вышэйшага дывізіёна. Апошні вылет датуецца сезонам 2004/05.

Галоўным супернікам «Крыстал Пэлас» з’яўляецца клуб «Брайтан энд Хоўв Альбіён», не зважаючы на тое, што маецца таксама суперніцтва з іншымі камандамі паўднёвага Лондана, як «Мілуал» і «Чарльтан Атлетык». Клуб двойчы зведваў вонкавы фінансавы кантроль, з-за фінансавых праблем, спачатку ў 1998 годзе, які скончылася ў 2000 годзе з купляй клуба Сайманам Джорданам. Яго кіраўніцтва скончылася ў 2010 годзе, што зноў прывяло да вонкавага ўмяшання.

Гісторыя
--------

### Пачатак

Футбольны клуб «Крыстал Пэлас» быў створаны 10 верасня 1905 года будаўнікамі Крыштальнага палаца (англ.: Crystal Palace) пры падтрымцы ўладальнікаў Нацыянальнага спартыўнага цэнтра «Крыстал Пэлас», якія жадалі бачыць у сябе прафесійны футбольны клуб. Клуб уступіў у Другі дывізіён Паўднёвай лігі ў сезоне 1905/06 і ў першым жа сезоне, заняўшы першае месца, выйшаў у Першы дывізіён. «Крыстал Пэлас» таксама далучыўся да United Counties League, заняўшы другое месца ўслед за «Уотфардам». 16 сакавіка 1914 года ў гульні супраць зборнай Уэльса ў футболцы зборнай Англіі выйшаў першы прадстаўнік «Крыстал Пэлас» Генры Колклу. Пасля пачатку Першай сусветнай вайны Адміралцейства рэквізавала Крыштальны палац і клуб быў вымушаны пераехаць на стадыён клуба «Уэст Норўуд» — «Герн-Гіл». Праз тры гады клуб ізноў пераехаў — на стадыён «Кройдан Коман Атлетык Граўнд».

Клуб уступіў у Футбольную лігу (Трэці дывізіён) у сезоне 1920/21, стаўшы чэмпіёнам і атрымаўшы правы выхаду ў Другі дывізіён. «Крыстал Пэлас» пераехаў на ўласны стадыён «Селхерст Парк» у 1924 годзе, на якім клуб гуляе па гэты дзень. Першым матчам на новай арэне стала гульня супраць «Шэфілд Уэнсдэй», за якой назіралі 25 тысяч гледачоў. Гаспадары пацярпелі ў ёй паражэнне з мінімальным лікам 0:1. «Пэлас» завяршыў сезон на 21 месцы і вярнуўся ў Трэці заходні дывізіён, дзе клуб выступаў да сезона 1957/58, які каманда скончыла ў ніжняй частцы турнірнай табліцы і вылецела ў новаўтвораны Чацвёрты дывізіён, разам з іншымі 11 клубамі трэцяга паўднёвага дывізіёна і 12 клубамі з ніжняй паловы табліцы трэцяга паўночнага дывізіёна. У сезоне 1960/61 «Крыстал Пэлас» вярнуўся ў Трэці дывізіён, і гэта стала паваротным момантам у гісторыі клуба. У сезоне 1963/64 клуб выйшаў у Другі дывізіён, а ў сезоне 1968/69 упершыню ў сваёй гісторыі выйшаў у Першы дывізіён.

### Новыя выклікі

Не зважаючы на ​​выступы ў вышэйшым дывізіёне з 1969 па 1972 гады, клуб выбыў з Першага дывізіёна, а затым і з Другога дывізіёна ў двух сезонах запар, апынуўшыся ў Трэцім дывізіёне ў сезоне 1974/75. Пад кіраўніцтвам новага галоўнага трэнера, Тэры Венейблса, «Крыстал Пэлас» вярнуўся ў Другі дывізіён у сезоне 1976/77, а ў сезоне 1978/79 выйшаў у Першы дывізіён. Але ўжо ў наступным сезоне «арлы» выбылі з Першага дывізіёна, і заставаліся ў Другім дывізіёне ажно да сезона 1988/89. Клуб таксама дасягнуў фіналу Кубка Англіі ў сезоне 1989/90, дзе сустрэўся з «Манчэстэр Юнайтэд». Першы матч скончыўся з лікам 3:3, а ў перагулёўцы «Манчэстэр Юнайтэд» апынуўся мацнейшымі — 1:0.

Клуб дамогся вялікага поспеху ў сезоне 1990/91, заняўшы 3 месца ў Першым дывізіёне і атрымаўшы перамогу ў Кубку паўнапраўных членаў, перамогшы «Эвертан» у фінале з лікам 4:1, выйграўшы свой першы і пакуль што адзіны кубак. Наступны сезон пачаўся шматспадзёўна: «Пэлас» размяшчаўся на трэцім месцы. Аднак, выступаючы ў праграме Great Britain United на канале Channel Four, прэзідэнт клуба Рон Нодс выказаў зневажальныя каментары пра працавітасць цемнаскурых ігракоў клуба. Пазней ён гэта адмаўляў і настойваў, што яго словы былі выдраны з кантэксту. У адказ на гэтыя выпады Іэн Райт, найлепшы бамбардзір клуба, пасярод сезона сышоў у «Арсенал», а «Крыстал Пэлас» скончыў сезон на 10 месцы. Тым не менш, гэта дазволіла клуба стаць адным з заснавальнікаў Прэм’ер-лігі, якая была створана ў 1992 годзе.

### Пасля заснавання Прэм’ер-лігі

Шкода ад заявы Нодса працягвала адбівацца на поспехах клуба, і пасля сыходу некалькіх ігракоў «Пэлас» быў асуджаны на барацьбу за выжыванне. Не зважаючы на ​​бескампрамісную гульню ў шостым туры супраць «Блэкберн Роверс», якая скончылася ўнічыю 3:3, шматлікія ігракі не жадалі больш выступаць у клубе, уключаючы іграка сезона 1989/90 Марка Брайта. Абыграўшы за тры туры да канца чэмпіянату «Іпсвіч Таўн» на выездзе з лікам 3:1, «Пэлас» набраў 49 пунктаў, і адзіным клубам, які аддзяляў іх ад зоны вылету, стаў «Олдхэм Атлетык» з 40 пунктамі. «Олдэм» затым абыграў «Ліверпул», «Астан Віла» ў апошнім туры сустракалася з «Саўтгемптанам», а «Крыстал Пэлас» адправіўся на «Хайберы» ў госці да «Арсенала». Былы ігрок «арлоў» Іэн Райт адкрыў лік у матчы, і «кананіры» выйгралі з лікам 3:0, «Олдэм» жа абыграў «Саўтгемптан», пасля чаго «Крыстал Пэлас» выбыў з Прэм’ер-лігі.

У наступным сезоне клуб вярнуўся Прэм’ер-лігу, пасля адстаўкі галоўнага трэнера Стыва Копела. Алан Сміт, памочнік Копела ў клубе, стаў галоўным трэнерам пасля яго сыходу, але не здолеў захаваць клуб у Прэм’ер-лізе, і «Пэлас» зноў выбыў у ніжні дывізіён. Копел вярнуўся ў якасці галоўнага трэнера пасля звальнення Сміта. Ён не змог вывесці «Пэлас» у Прэм’ер-лігу ў першым жа сезоне, прайграўшы ў дадатковы час «Лестэр Сіці» у фінале плэй-оф. Аднак ужо ў наступным сезоне «арлы» вярнуліся ў Прэм’ер-лігу. У сезоне 1998/99 клуб зноў вылецеў у Першы дывізіён. Новым галоўным трэнерам праз 30 ізноў стаў Тэры Венейблс. У «Крыстал Пэлас» пачаліся фінансавыя цяжкасці, звязаныя з банкруцтвам уладальніка клуба Марка Голдберга.

Дасягненні
----------

* **Уладальнік Кубка паўнапраўных членаў**: 1991

Склад
-----

*Станам на верасень 2023 года.*


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| № |  | Паз. | Імя | Нар. |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Англія | Бр | Сэм Джонстан | 1993 |
| 2 | Англія | Аб | Джоэл Уорд *(капітан)* | 1989 |
| 3 | Англія | Аб | Тайрык Мітчэл | 1999 |
| 5 | Англія | Аб | Джэймс Томкінс | 1989 |
| 6 | Англія | Аб | Марк Гехі | 2000 |
| 7 | Францыя | ПА | Міхаэль Алісэ | 2001 |
| 8 | Калумбія | ПА | Джэферсан Лерма | 1994 |
| 9 | Гана | Нап | Джордан Аю | 1991 |
| 10 | Англія | ПА | Эберэчы Эзэ | 1998 |
| 11 | Бразілія | ПА | Матэус Франса | 2004 |
| 14 | Францыя | Нап | Жан-Філіп Матэта | 1997 |
| 15 | Гана | ПА | Джэфры Шлуп | 1992 |
| 16 | Данія | Аб | Ёакім Андэрсен | 1996 |
| 17 | Англія | Аб | Натаніэл Клайн | 1991 |

 |  | 

| № |  | Паз. | Імя | Нар. |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 19 | Англія | ПА | Уіл Х’юз | 1995 |
| 22 | Францыя | Нап | Адсон Эдуар | 1998 |
| 23 | Англія | ПА | Малкальм Эбіёвей | 2003 |
| 26 | Злучаныя Штаты Амерыкі | Аб | Крыс Рычардс | 2000 |
| 28 | Малі | ПА | Шэйк Дукурэ | 2000 |
| 29 | Францыя | ПА | Наўіру Ахамада | 2002 |
| 30 | Англія | Бр | Дзін Хендэрсан | 1997 |
| 31 | Англія | Бр | Рэмі Мэцьюз | 1994
 |
| 36 | Англія | Аб | Натан Фергюсан | 2000 |
| 38 | Ірландыя | Аб | Тая Адарамола | 2003
 |
| 44 | Нідэрланды | ПА | Джайра Рыдэвалд | 1996
 |
| 49 | Англія | ПА | Джэсурун Рак-Сакі | 2002 |
| 78 | Англія | ПА | Кейдэн Родні | 2004 |
|  | Англія | Аб | Роб Холдынг | 1995 |

 |

Крыніцы
-------

1. 1 2
2. ↑  Burnton, Simon (2011) How Brighton v Crystal Palace grew into an unlikely rivalry. The Guardian

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме ФК Крыстал Пэлас
* Афіцыйны сайт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Twitter |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · TikTok · YouTube |
| Тэматычныя сайты | eu-football.info · FootballDatabase.eu · Soccerbase · Soccerway · playmarkerstats.com · Transfermarkt · worldfootball.net · УЕФА |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: nb2011012187 · VIAF: 170614900 |

| ⛭ Крыстал Пэлас |
| --- |
| 
* 1 Джонстан (б)
* 2 Уорд (к)
* 3 Мітчэл
* 5 Томкінс
* 6 Гехі
* 7 Алісэ
* 8 Лерма
* 9 Аю
* 10 Эзэ
* 11 Матэус Франса
* 14 Матэта
* 15 Шлуп
* 16 Андэрсен
* 17 Клайн
* 19 Х’юз
* 22 Эдуар
* 23 Эбіёвей
* 26 Рычардс
* 28 Дукурэ
* 29 Ахамада
* 30 Хендэрсан (б)
* 31 Мэцьюз (б)
* 36 Фергюсан
* 38 Адарамола
* 44 Рыдэвалд
* 49 Рак-Сакі
* 78 Родні
* Холдынг
* галоўны трэнер: Рой Ходжсан

 |

| ⛭Англійская Прэм’ер-ліга |
| --- |
| Сезоны | 
* 1991/92
* 1992/93
* 1993/94
* 1994/95
* 1995/96
* 1996/97
* 1997/98
* 1998/99
* 1999/2000
* 2000/01
* 2001/02
* 2002/03
* 2003/04
* 2004/05
* 2005/06
* 2006/07
* 2007/08
* 2008/09
* 2009/10
* 2010/11
* 2011/12
* 2012/13
* 2013/14
* 2014/15
* 2015/16
* 2016/17
* 2017/18
* 2018/19
* 2019/20
* 2020/21
* 2021/22
* 2022/23
* 2023/24

 |
| Клубы | 

|  |  |
| --- | --- |
| 2023/24 | 
* Арсенал
* Астан Віла
* Бернлі
* Борнмут
* Брайтан энд Хоўв Альбіён
* Брэнтфард
* Вест Хэм Юнайтэд
* Вулверхэмптан Уондэрэрс
* Крыстал Пэлас
* Ліверпул
* Лутан Таўн
* Манчэстэр Сіці
* Манчэстэр Юнайтэд
* Нотынгем Форэст
* Ньюкасл Юнайтэд
* Тотэнхэм Хотспур
* Фулхэм
* Чэлсі
* Шэфілд Юнайтэд
* Эвертан

 |
| Былыя | 
* Барнслі
* Бірмінгем Сіці
* Блэкберн Роверс
* Блэкпул
* Болтан Уондэрэрс
* Брэдфард Сіці
* Вест Бромвіч Альбіён
* Дэрбі Каўнці
* Іпсвіч Таўн
* Кардыф Сіці
* Ковентры Сіці
* КПР
* Лестэр Сіці
* Лідс Юнайтэд
* Мідлсбра
* Норвіч Сіці
* Олдэм Атлетык
* Портсмут
* Рэдынг
* Сандэрленд
* Саўтгемптан
* Сток Сіці
* Суіндан Таўн
* Суонсі Сіці
* Уіган Атлетык
* Уімблдан
* Уотфард
* Хадэрсфілд Таўн
* Хал Сіці
* Чарльтан Атлетык
* Шэфілд Уэнсдэй

 |

 |
| Спісы | 
* Пераможцы

 |
| Спадарожныя спаборніцтвы | 
* Кубак Англіі
* Кубак лігі
* Суперкубак Англіі
* Ліга чэмпіёнаў УЕФА
* Ліга Еўропы УЕФА

 |

| ⛭Чэмпіёншып Англійскай футбольнай лігі |
| --- |
| Сезон 2023/24 | 
* Бірмінгем Сіці
* Блэкберн Роверс
* Брысталь Сіці
* Вест Бромвіч Альбіён
* Іпсвіч Таўн
* Кардыф Сіці
* Ковентры Сіці
* Куінз Парк Рэйнджэрс
* Лестэр Сіці
* Лідс Юнайтэд
* Мідлсбра
* Мілуал
* Норвіч Сіці
* Плімут Аргайл
* Прэстан Норт Энд
* Ротэрэм Юнайтэд
* Сандэрленд
* Саўтгемптан
* Сток Сіці
* Суонсі Сіці
* Уотфард
* Хадэрсфілд Таўн
* Хал Сіці
* Шэфілд Уэнсдэй

 |
| Былыя ўдзельнікі | 
* Астан Віла
* Барнслі
* Бернлі
* Бертан Альбіён
* Блэкпул
* Болтан Уондэрэрс
* Борнмут
* Брайтан энд Хоўв Альбіён
* Брэнтфард
* Вест Хэм Юнайтэд
* Вулверхэмптан Уондэрэрс
* Данкастэр Роверс
* Джылінгем
* Дэрбі Каўнці
* Ёвіл Таўн
* Колчэстэр Юнайтэд
* Кру Александра
* Крыстал Пэлас
* Лутан Таўн
* МК Донс
* Нотынгем Форэст
* Ньюкасл Юнайтэд
* Пітэрбора Юнайтэд
* Портсмут
* Рэдынг
* Саўтэнд Юнайтэд
* Скантарп Юнайтэд
* Уіган Атлетык
* Уікам Уондэрэрс
* Фулхэм
* Чарльтан Атлетык
* Шэфілд Юнайтэд

 |
| Турніры | 
* Кубак Англіі
* Кубак Англійскай футбольнай лігі
* Плэй-оф

 |
| Сезоны | 
* 2004/05
* 2005/06
* 2006/07
* 2007/08
* 2008/09
* 2009/10
* 2010/11
* 2011/12
* 2012/13
* 2013/14
* 2014/15
* 2015/16
* 2016/17
* 2017/18
* 2018/19
* 2019/20
* 2020/21
* 2021/22
* 2022/23
* 2023/24

 |
| Перспектывы | 
* Выхад у Прэм’ер-лігу
* Выбыванне ў Лігу 1

 |

| ⛭Клубы-заснавальнікі Прэм’ер-лігі, сезон 1992/93 |
| --- |
| Арсенал ·  Астан Віла ·  Блэкберн Роверс ·  Іпсвіч Таўн ·  Ковентры Сіці ·  Крыстал Пэлас ·  Куінз Парк Рэйнджэрс ·  Ліверпул ·  Лідс Юнайтэд ·  Манчэстэр Сіці ·  Манчэстэр Юнайтэд ·  Мідлсбра ·  Норвіч Сіці ·  Нотынгем Форэст ·  Олдэм Атлетык ·  Саўтгемптан ·  Тотэнхэм Хотспур ·  Уімблдан ·  Чэлсі ·  Шэфілд Юнайтэд ·  Шэфілд Уэнсдэй ·  Эвертан |