Запыт «Катул» перанакіроўваецца сюды; гл. таксама іншыя значэнні.

**Гай Валерый Катул** (лац.: *Gaius Valerius Catullus*; каля 84 да н.э. — каля 54 да н.э.) — значны старажытнарымскі паэт перыяду позняй рэспублікі, прадстаўнік рымскіх неатэрыкаў.

Біяграфія
---------

Паходзіў са знатнай веронскай сям’і. З розных нагод узгадваецца сямейная віла на мысе Сірміён каля Вероны і яшчэ адна, бліжэй да Рыма. Перабольшаныя скаргі на беднасць, якія сустракаюцца ў асобных вершах Катула, былі, праўдападобна, жартаўлівымі.

Маладыя гады паэт праводзіў, гледзячы па ўсім, у асноўным у Рыме, дзе завёў сяброўства з паэтамі Цынам і Кальвам, гісторыкам Карнеліем Непатам і інш. Некаторы час актыўна нападаў у непрыстойных вершах на Цэзара, але пазней прасіў у яго прабачэння і, як апавядае Светоній, быў у той жа дзень запрошаны Цэзарам у госці. Паводле таго ж Светонія, Цэзар быў у прыяцельскіх стасунках з Катулавым бацькам, што ў пэўнай ступені вытлумачае прыхільныя адносіны слыннага военачальніка да маладога паэта.

Хутчэй за ўсё, менавіта ў Рыме здарылася самая вядомая з Катулавых закаханасцей. Каханка, якая выступае ў вершах пад іменем Лесбія, звалася насамрэч Клодыяй, аб чым нам вядома з пісанняў Апулея. Звычайна лічыцца, што гэта была Клодыя Пульхра, жонка Квінта Цэцылія Метэла Цэлера.

У 57-56 гг. да н.э. Катул быў у Віфініі, суправаджаючы Гая Мемія.

Гады нараджэння і смерці Катула вядомыя недакладна. Геранім у сваёй «Хроніцы» (*Chronicon*) паведамляе, што Катул нарадзіўся ў 87 г. да н.э. і памёр на трыццатым годзе жыцця. Асобныя вершы Катула, аднак, згадваюць падзеі 55-54 гг. да н.э. Найчасцей лічыцца, што Геранім памыліўся ў даце нараджэння, і 84 г. да н.э. ёсць больш слушным варыянтам.

Творчасць
---------

*Carmina*, 1554
Да нас дайшла г.зв. «Кніга Катула Веронскага», збор з болей чым сотні вершаў Катула (межы паміж вершамі ў рукапісах у некаторых выпадках спрэчныя). Збор адкрываецца вершам-прысвячэннем да Карнелія Непата (магчыма, перанесеным з меншага зборніка) і ўключае творы рознага зместу і даўжыні, ад кароткіх, у некалькі радкоў, дасціпных і абразлівых нападаў на сучаснікаў да невялікіх міфалагічных паэм. Для твораў усіх тэм характэрнае выкарыстанне выкшталцоных вершаваных памераў: апроч элегічнага двуверша Катул ужывае фалекаў гендэкасілаб, малую сапфічную страфу, халіямб, галіямб і інш. Значны ўплыў аказалі на Катула Калімах і Сапфо, і асобныя вершы з’яўляюцца вольнымі перакладамі з гэтых паэтаў. Уплыў Катула, у сваю чаргу, вельмі значны ў пазнейшай рымскай паэзіі; яўным чынам яго прызнае, у прыватнасці, Марцыял.

Беларускія пераклады
--------------------

У 2017 годзе ў серыі «Паэты планеты» выйшла кніга «Выбраныя вершы» ў перакладзе Антона Брыля. Раней вершы Катула перакладалі Уладзімір Клішэвіч, Уладзімір Караткевіч, Лявон Баршчэўскі, Жанна Некрашэвіч-Кароткая, Андрэй Хадановіч, Сяргей Карчыцкі.

Гл. таксама
-----------

* Людвіг Швабэ

Зноскі
------

1. ↑  Паэзія Гая Валерыя Катула ў беларускіх перакладах XX і першай дэкады XXI ст.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Гай Валерый Катул на Вікісховішчы |

* Біяграфія і вершы Катула на сайце часопіса «ПрайдзіСвет»
* Лацінскія тэксты
* William Harris. CATULLI CARMINA. Text with comments(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · Discogs · MusicBrainz · Project Gutenberg · Internet Speculative Fiction Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Treccani · Universalis · Гранат |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV11501289 · BIBSYS: 90082222 · BNC: a10062889 · BNE: XX1047188 · BNF: 118955751 · CiNii: DA0078130X · CONOR: 18455907 · GND: 118519719 · ICCU: CFIV000778 · ISNI: 0000 0001 2145 2004, 0000 0004 0275 9782 · LCCN: n79006943 · LNB: 000050766 · NKC: jn20011019206 · NLA: 35026673 · NLG: 71024 · NLP: A11867802 · NSK: 000168539 · NTA: 069180555 · NUKAT: n95207096 · PTBNP: 72471 · РДБ: 000083299, 000036422 · LIBRIS: 180626 · SUDOC: 02677254X · VIAF: 100218993, 371158790735038852494, 54145536, 4908149544597800490004, 5157167025405653390004, 223297316, 4807151778221018130001 |

 |