recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Жытомірскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Івана Франка** — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў Жытоміры.

Гісторыя
--------

Гісторыя стварэння вучэльні звязаная з Жытомірскай мужчынскай гімназіяй, адкрытай 1 студзеня 1833 года, на базе якой 16 кастрычніка 1919 года быў адкрыты інстытут — першая вышэйшая навучальная ўстанова ў краі. Ён атрымаў у спадчыну матэрыяльную базу гімназіі, яе бібліятэку, музей, метэаралагічную станцыю. Спачатку ён называўся Валынскім настаўніцкім інстытутам, а пасля - Жытомірскім педагагічным інстытутам. За ўсю сваю гісторыю ён неаднаразова мяняў назву. У 1926 годзе адзначала 70-годдзе з дня нараджэння Івана Франка. Урад УССР прыняў рашэнне аб прысваенні яго імені Жытомірскаму інстытуту народнай адукацыі. У 1999 годзе Жытомірскі педагагічны інстытут імя Івана Франка быў рэарганізаваны ў Жытомірскі педагагічны універсітэт імя Івана Франка, а ў 2004 годзе - у Жытомірскі дзяржаўны універсітэт імя Івана Франка.

Структура
---------

* Інстытут замежнай філалогіі
* Інстытут педагогікі
* Інстытут філалогіі і журналістыкі
* Гістарычны факультэт
* Прыродазнаўчы факультэт
* Сацыяльна-псіхалагічны факультэт
* Фізіка-матэматычны факультэт
* Факультэт фізічнага выхавання і спорту

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт установы
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Жытомірскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Івана Франка

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 6478 1846 · LCCN: n2005042181 · NUKAT: n2008065450 · VIAF: 166871330 |
**Уладзімір Міхайлавіч** (нар. 10 жніўня 1990, Цэтынэ, Чарнагорыя) — чарнагорскі баскетбаліст. Выступае за нацыянальную зборную Чарнагорыі.

Кар’ера
-------

Пачынаў сваю прафесійную кар’еру ў юніёрскай камандзе «Морнар Бару» ў 2007 годзе, але ужо на наступны сезон стаў гульцом асноўнай каманды, адначасна выступаючы і за другую. У «Морнары» гулец правёў у агульнай складанасці амаль 4 гады, пасля чаго перабраўся ў «Будучнасць» з Падгорыцы. Пасля першага сезону клуб падоўжыў пагадненне з абаронцам яшчэ на 3 гады. З «Будучнасцю» наш навічок тройчы выйграваў Кубак Чарнагорыі ды 4 разы рабіўся ўладальнікам залатых медалёў нацыянальнага першынству.

Па заканчэнні тэрміну кантракта перабраўся ў бельгійскі «Целенэт Астэндэ», але ўжо ў лістападзе змяніў прапіску. Паўтара сезону чарнагорац правёў у нямецкім «Вальтар Тайгерс». Потым былі «З.Олівер» з Вюрцбурга, «ЕВЕ Баскетс» з Альдэнбургу і вяртанне ў «Астэндэ».

У сезоне 2018 абаронца пачынаў у польскім «Анвіле». У 8 матчах чэмпіянату Польшчы гулец у сярэднім праводзіў 17.3 хвіліны на пляцоўцы, за якія набіраў 8.5 ачкоў, 2.6 падборы і 1.1. асісты. Статыстыка ў Лізе Чэмпіёнаў: 6 матчаў, 14.3 хвіліны, 5.3 ачка, 1.8 падборы і 1.2 асісты.

Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе
У кастрычніку 2019 года падпісаў кантракт з баскетбольным клубам «Цмокі-Мінск».

Зноскі
------

1. ↑  Яшчэ адзін навічок у складзе «Цмокаў» Архівавана 18 ліпеня 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Basketball-Reference.com (Еўропа) · DraftExpress · Eurobasket.com (ігрок) · EuroLeague (ігрок) · RealGM (ігрок) · Адрыятычная ліга · ФІБА |
**Дом па вуліцы Леванеўскага, 5** — будынак у гістарычным цэнтры Брэста.

Гісторыя
--------

Асабняк пабудаваны ў 1930-я гады з цэглы. У будынку размешчана Брэсцкае абласное ўпраўленне Дэпартамента аховы Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь.

Архітэктура
-----------

Аднатыпны з домам № 9. Будынкі № 3, 5, 7, 9, 11 ствараюць своеасаблівы сіметрычны ансамбль — характэрны прыклад тыпавой секцыйнай і асабняковай забудовы гэтага раёна.

План дома
Аднапавярховы прамавугольны ў плане будынак з высокім мансардавым дахам. Цэнтральны ўваход размешчаны ў глыбокай лоджыі з трохпралётнай аркадай на 2 калонках. Сіметрыя пластычнага даху з боку галоўнага (паўднёва-ўсходняга) фасада падкрэслена 3 люкарнамі. Вуглавыя нішы і шырокія лапаткі ў прасценках паміж прамавугольнымі вокнамі надаюць фасадам пластычнасць. У калідорнай планіроўцы будынка вызначаецца цэнтральны вестыбюль з лесвіцай на мансардавы паверх.

Зноскі
------

1. 1 2 3  *В. М. Чарнатаў.* 28. Забудова вуліцы Леванеўскага // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1984. — Брэсцкая вобласць. — С. 58. — 368 с. іл.

Літаратура
----------

* *В. М. Чарнатаў.* 28. Забудова вуліцы Леванеўскага // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1984. — Брэсцкая вобласць. — С. 58. — 368 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом па вуліцы Леванеўскага, 5
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Татур.
**Мікола Татур** (*Мікалай Ігнатавіч Татур*; 3 сакавіка 1919, урочышча Застар’е, Клічаўскі раён, Магілёўская вобласць — 2001) — беларускі перакладчык, паэт, крытык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў шляхецкай сям’і. З 1931 г. выхоўваўся ў Бабруйскім дзіцячым доме. Скончыў факультэт мовы і літаратуры Мінскага настаўніцкага інстытута (1937), да 1941 г. настаўнічаў у гарадах Сянно Віцебскай вобласці і Друскеніках (цяпер Літва). Падчас Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнічаў у партызанскім руху. Быў цяжка паранены і доўга лячыўся ў шпіталях. З 1944 г. — рэдактар, загадчык рэдакцыі Дзяржаўнага выдавецтва БССР, выдавецтва «Полымя». У 1966—1970 гг. — дырэктар Беларускага аддзялення Літаратурнага фонду СССР, у 1970—1979 гг. — дырэктар Бюро прапаганды мастацкай літаратуры СП БССР.

Творчасць
---------

Літаратурную працу пачаў у 1948 г. Пераклаў з рускай мовы «Кладоўка сонца» М. Прышвіна (1948), «Школа» А. Гайдара (1948), «Стажары» А. Мусатава (1950), «Паўночная Аўрора» М. Нікіціна (з В. Зубам, 1953), «Журбіны» У. Кочатава (1955), «Далёка ад Масквы» В. Ажаева (з У. Шахаўцом, 1951), «Запіскі майго калегі» Р. Рэлеса (1960), з польскай — «Мараль пані Дульскай» Г. Запольскай (часопіс «Полымя», 1958), «Грамадзяне» К. Брандыса (з Я. Міско, 1958), Я. Івашкевіча, Я. Гушчы і інш.; з украінскай — апавяданні А. Вішні, п’есу В. Шчогалева «Бярозка» (1958). У яго перакладзе выйшлі раманы «Дзень нараджэння» А. Венцлавы (з С. Дзяргаем, 1961), «Трэція пеўні» А. Лупан (1971), «Чародка белых варон» Э. Бээкман (1973), «Зялёная зорка» У. Умарбекава (1976), «Скалакі» А. Ірасека (з Я. Васілёнкам, 1974), пастаўлены п’есы «Гросмайстарскі бал» І. Штэмлера, «Дзівак» Н. Хікмета, «Вясёлы тракт» Б. Васільева, «Варшаўская мелодыя» Л. Зорына, «Пэпі — Доўгая Панчоха» (інсцэніроўка па аповесці Астрыд Ліндгрэн), «Восем лялек і адзін мядзведзік» І. Юргялевіч і інш.

Сям’я
-----

* Жонка — Нінэль Міхайлаўна Цімафеева (нар. 12 жніўня 1926), настаўніца англійскай мовы
* Дачка — Наталля Мікалаеўна Татур (29 мая 1949 — 28 красавіка 2023), журналістка.
* Сын — Уладзімір Мікалаевіч Татур (24 лютага 1954 — 1 лютага 2008).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Чырвонага Сцяга, Айчыннай вайны I ступені, Чырвонай Зоркі і медалямі.

Зноскі
------

1. ↑  ТАТУР НИКОЛАЙ ИГНАТЬЕВИЧ (руск.).  Род фамилии Татур. Праверана 17.04.2016.

Літаратура
----------

* Мікола Татур // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.
**Боўлдэрынг** (англ.: bouldering) — від скалалажання, скаладаецца з серыі кароткіх (5-8 перахопаў) складаных трас.

Назва паходзіць ад англійскага *«boulder»* (валун), *bouldering* — лажанне па валунах.

На спаборніцтвах, якія праводзяцца па французскай сістэме, на кожную трасу і на адпачынак паміж імі даюць некалькі хвілін (як правіла, 4-6). Спартсмен можа выкарыстоўваць неабмежаваную колькасць спроб, каб падняцца да топа. Выкарыстоўваюць гімнастычную страхоўку і спецыяльныя мацюкі — *крэш пэды*.

З’яўляецца алімпійскім відам спорту ў фармаце камбінаванага скалалажання з 2020 года.

Зноскі
------

1. ↑  МАК уключыў пяць новых відаў спорту ў праграму Алімпіяды-2020

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: ph255088 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ткачоў.
**Мікалай Гаўрылавіч Ткачоў** (8 сакавіка 1918, в. Горанка, Чэрыкаўскі павет, Магілёўская губерня  — 20 красавіка 1979, Мінск) — беларускі празаік
, перакладчык і журналіст.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў планава-эканамічны факультэт Беларускага дзяржаўнага інстытута народнай гаспадаркі імя В. Куйбышава. У 1940 годзе прызваны ў Чырвоную армію, удзельнічаў у баях на фронце і партызанскай барацьбе ў тыле ворага. Пасля вайны працаваў адказным сакратаром у рэдакцыі магілёўскай абласной газеце «За Радзіму». Узначальваў літаб’яднанне «Прыдняпроўе» пры абласной газеце, працаваў над рукапісам свайго рамана «Згуртаванасць» аб партызанскім руху на Магілёўшчыне, удзельнікам якога быў. Пасля пераезду ў Мінск працаваў адказным сакратаром часопіса «Полымя», галоўным рэдактарам газеты «Літаратура і мастацтва» (1957—1959). У 1959—1972 гадах займаў пасаду адказнага сакратара праўлення Саюза пісьменнікаў БССР, затым заснаваў і ўзначаліў як дырэктар выдавецтва «Мастацкая літаратура» (1972—1979).

Памяць
------

Цэнтральная раённая бібліятэка ў Краснаполлі носіць імя Міколы Ткачова.

Творы
-----

* 1938 г. — у часопісе «Полымя рэвалюцыі» надрукавана першае апавяданне «На граніцы»
* 1951 г. — раман «Згуртаванасць», прысвечаны барацьбе беларускага народа супраць захопнікаў
* 1962 г. — пераклаў на беларускую мову зборнік апавяданняў В.Рошкі «Што мае вочы бачылі»
* 1963 г. — зборнік «Пошукі скарбаў». У гэты зборнік увайшлі самыя лепшыя апавяданні пісьменніка
* 1975 г. — пераклаў на беларускую мову аповесць М.Прыляжаевай «Жыццё Леніна»
* 1976 г. — нарыс «Дарога барацьбы», які увайшоў у зборнік «Іх справы золатам гараць»
* 1978 г. — зборнік прозы «Дыханне агню». У апавяданнях і нарысах пісьменнік услаўляе сваіх сучаснікаў, занятых мірнай працай.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Мікола Ткачоў «Жарынка»
**Жыткавіцкі біялагічны заказнік** — былы біялагічны заказнік у Беларусі ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Плошча заказнікі склада 15,0 га. Створаны ў 1978 годзе як батанічны заказнік рэспубліканскага значэння для аховы аховы дзікарослых лекавых раслін. Займаў лясны масіў, у якім пераважаюць чарнічныя хвойнікі, трапляюцца бярэзнікі, зрэдку чорнаалешнікі. Асноўныя лекавыя расліны: чабор, талакнянка, рабіна, чарніцы і інш.

На тэрыторыі заказніка забаранялася правядзенне асушальных прац, здабыча торфу, выпас скаціны і сенакос раней тэрмінаў, якія забяспечваюць насеннае аднаўленне раслін, а таксама збор ягад (чарніцы, брусніцы і іншых) пры дапамозе механічных прыстасаванняў (грабянцоў, скрабкоў, і іншых).

12 лістапада 2008 года пастанаўленнем Савету Міністраў № 1697 заказнік быў скасаваны.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

Зноскі
------

1. ↑  Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 12.11.2008 N 1697
**Казімір Смулька** (12 студзеня 1894, вёска Пруднікі Дзісенскага павета Віленскай губерні Расійскай імперыі — 1965, Скужац, Польшча) — дзеяч беларускага хрысціянскага руху, каталіцкі святар.

Біяграфія
---------

Паходзіў з сялянскай сям’і беларусаў-каталікоў, бацькі — Вікенцій і Варвара (з Пулінаў) Смулькі.

Скончыў 4-ю вышэйшую пачатковую навучальню ў Вільні (1915). У чэрвені 1915 года паспяхова здаў уступныя экзамены ў Віленскую духоўную каталіцкую семінарыю. У сувязі з Першай сусветнай вайной і ваеннымі падзеямі 1917—1921 гадоў давучваўся ў духоўнай семінарыі ў горада Улацлавак (Польшча). Пасля яе заканчэння пераехаў у Друю.

Першы манах у Друйскім кляштары айцоў марыянаў. Пасвячоны ў святары 19 снежня 1926 года. У якасці вікарыя Друйскага кляштара распачаў душпастырскую дзейнасць, адначасова выконваў абавязкі аканома. Пашыраў беларускую мову ў рэлігійным жыцці беларусаў-каталікоў Друйскай парафіі. У 1938 годзе выселены з кляштара польскімі ўладамі.

Да сярэдзіны 1965 года жыў у Доме марыянаў у мясцовасці Скужац недалёка ад горада Седльцы (Польшча), дзе і памёр у 1965 годзе. Пахаваны на мясцовых могілках.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Электронная Энцыкляпэдыя. Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст. Казімір Смулька **(нявызн.)**.
**Дом па вуліцы Леніна, 20** — будынак у гістарычным цэнтры Пінска, на рагу з вуліцай Казіміра Свёнтэка.

Пабудаваны ў пачатку XX стагоддзя з цэглы. У канцы XX стагоддзя выкарыстоўваўся як адміністрацыйны будынак фабрыкі імя Крупскай.

Архітэктура
-----------

Двухпавярховы будынак асіметрычнай кампазіцыі з нерэгулярным планам, абумоўленым горадабудаўнічай сітуацыяй. Накрыты ламаным дахам з люкарнамі і мансардамі. На вуліцу Леніна арыентаваны карацейшым тарцовым фасадам. Вуглавая частка скошана і акцэнтавана ажурным балкончыкам паліганальнай формы, вылучана колерам. У кампазіцыі фасадаў выкарыстана свабодная рытмічная групоўка вокнаў. Дэкаратыўнае рашэнне грунтуецца на каляровым спалучэнні плоскасцей, абрамленняў вокнаў, плоскіх ніш, гарызантальных цяг, дэкаратыўных акцэнтаў у выглядзе каваных агародж балконаў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Т. В. Габрусь, А. Н. Кулагин.* 1354. Застройка улицы Ленина // Свод памятников истории и культуры Белоруссии (руск.) / АН БССР, Ин-т искусствоведения, этнографии и фольклора; Редкол.: С. В. Марцелев (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1990. — Брестская область. — С. 316. — 424 с.: ил. — ISBN 5-85700-017-3.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом па вуліцы Леніна, 20 (Пінск)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Цэлеш.
**Мікола Яфімавіч Цэлеш** (**Целеш**; 1900, в. Заазер’е, Барысаўскі павет — пасля 1976; Псеўданімы: *Марцін Люціч*, *Марцін Люціч*, *М.Люціч*, *М.Лясун, Апатоль Чэслаўскі*; Крыптанімы: *М. Ц.*) — беларускі пісьменнік.

Біяграфія
---------

Ілюстрацыя Г. Змудзінскага да апавядання М. Цэлеша «Людзі, зверы, птахі»
Ілюстрацыя Г. Змудзінскага да апавядання М. Цэлеша «Людзі, зверы, птахі»
Нарадзіўся ў в. Заазер’е Барысаўскага павета. Скончыў гімназію і педагагічныя курсы. У 1919-22 у Чырвонай Арміі. Пасля дэмабілізацыі прыехаў у Мінск, працаваў у дзяржаўных установах, друкаваўся. Падчас нямецкай акупацыі працаваў у «Беларускай газэце». Выдаў зборнік апавяданняў «На крыжы».

З чэрвеня 1944 на эміграцыі ў Германіі, потым у ЗША. Дата смерці дакладна не вядомая.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Летописец из Зазерья: судьба и творчество М. Целеша / А. Пашкевич // Нёман. — 2001. — N 4. — С. 221—232.
* Літаратурны рух на эміграцыі / Лявон Юрэвіч. ― Минск, 2002.
* Мікола Яфімавіч Цэлеш // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995. — Т. 6.
* Туронак Ю. Беларуская кніга пад нямецкім кантролем (1939—1944). — Мн. 2002.
**Дом па вуліцы Карла Маркса, 60** — будынак у Брэсце, размешчаны ў гістарычным цэнтры горада, на рагу з вуліцай Будзённага. Разам з дамамі № 43, 53, 55, 57, 66 і 70 утварае ансамбль.

Гісторыя
--------

Гасцініца «Брысталь» у пачатку XX стагоддзя
Праект яго будаўніцтва быў зацверджаны Брэсцкай гарадской управай 3 верасня 1903 года. Пабудаваны з цэглы вядомым брэсцкім купцом Аронам Фогелем і з’яўляўся своеасаблівым культурным цэнтрам горада. У адным крыле размяшчалася гасцініца «Брысталь», у іншым першы паверх займаў рэстаран, а другі — зімовы тэатр, які функцыянаваў круглы год.

З 1920-х гадоў у будынку ў розны час размяшчаліся жылы дом, грамадскія арганізацыі, школа, Брэсцкае педагагічнае вучылішча (да 1957 года), факультэт пачатковай адукацыі і філалагічны факультэт Брэсцкага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя А. С. Пушкіна.

У 1990 годзе ў будынак перададзены Брэсцкаму абласному краязнаўчаму музею, які адкрыўся 6 мая 1995 года, пасля завяршэння рамонтна-рэстаўрацыйных работ.

Архітэктура
-----------

Уяўляе сабой двухпавярховы будынак са складаным планам і сіметрычным фасадам. Дэкаратыўная аздоба і пластыка галоўнага фасада вырашана ў тых жа формах, што і папярэдніх дамоў (неглыбокія рызаліты, міжпаверхавы карнізны паясок, руставаныя лапаткі і дэкаратыўныя сандрыкі). Над уваходам двухсхільны брыль на ажурных кранштэйнах (чыгуннае ліццё). Тарцовыя фасады завершаны трохвугольнымі франтонамі з паўцыркульнымі праёмамі ў тымпанах.

Зноскі
------

1. 1 2  Брестский областной краеведческий музей
2. ↑  ул. К. Маркса, Брест — прошлое и настоящее. 20 Марта 2013
3. ↑  История музея Архівавана 17 чэрвеня 2019.

Літаратура
----------

* 27. Забудова вуліцы Карла Маркса // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1984. — Брэсцкая вобласць. — 368 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Казімір Юльянавіч Мэтэ** (27 студзеня 1905, в. Бараўляны, Мінскі павет — 28 сакавіка 2004, Бараўляны) — адзін з арганізатараў Магілёўскага патрыятычнага падполля ў час Вялікай Айчыннай вайны, педагог.

Біяграфія
---------

Паходзіў з польскай сялянскай сям’і. З 1927 года настаўнічаў у Бабруйскім раёне, Менску, Магілёве. Скончыў у 1931 годзе Ленінградскі педагагічны інстытут імя А. Герцэна. Выкладаў у Польскім педагагічным тэхнікуме, быў супрацоўнікам БелАН. Ажаніўся, гадаваў дзіця.

Арыштаваны 7 лістапада 1933 у Мінску. Асуджаны паводле пастановы калегіі АДПУ 27.2.1934 як «член ПАВ і за антысавецкую дзейнасць» да 3 гадоў папраўча-працоўных работ. Этапаваны ў Сібірскі канцлагер НКУС (Марыінск, Кемераўская вобласць, Новасібірск). Вызвалены 23 ліпеня 1936 года.

У ліпені 1941 года НКУС Магілёўскай вобласці пакінуты ў тыле немцаў для арганізацыі падпольнай работы. У пачатку 1942 быў у ліку стваральнікаў падпольнай арганізацыі «Камітэт садзеяння Чырвонай арміі», якая аб’яднала многія падпольныя групы, мела сувязі з партызанамі. З сакавіка 1943 года ў партызанах. З 1944 года выкладчык Магілёўскага педагагічнага інстытута. Зноў арыштаваны 8 чэрвеня 1946. Абвінавачваўся ў здрадзе радзіме. Асуджаны не быў.

Вызвалены і рэабілітаваны 8 мая 1947. За актыўны ўдзел у партызанскім руху ў час Другой сусветнай вайны 9 лютага 1949 судзімасць з Мэтэ была знята. У 1948—1964 гадах дырэктар, завуч Бараўлянскай СШ. Па першай справе (№ 14225-с; захоўваецца з фотаздымкам у архіве КДБ Беларусі) рэабілітаваны калегіяй Вярхоўнага суда БССР 29.5.1959.

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 3. Кніга 2 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Мн. 2005.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Булат.
**Булатная сталь** — вугляродзістая сталь, якая вызначаецца высокай цвёрдасцю, пругкасцю, вязкасцю, зносастойкасцю, своеасаблівай структурай і ўзорыстасцю паверхні. Асноўная асаблівасць мікраструктуры булатнай сталі — аптымальнае па дысперснасці і канфігурацыі (дробнаігольчасты матэнсіт) і нізкавугляродзістых (ферыт) мікрааб’ёмаў. Адрозніваюць булат літы (т.зв. вуц) і зварачны (больш нізкай якасці).

Вытворчасць булатнай сталі была вядома ў Індыі, Іране, Сірыі («дамаская сталь»), у краінах Сярэдняй Азіі. Выкарыстоўвалася на выраб халоднай зброі выключнай трываласці і вастрыні. Клінок з булатнай сталі не ламаецца, не мае астаткавай дэфармацыі. У 14 стагоддзі сакрэт вырабу булатнай сталі быў страчаны. Навуковыя асновы вытворчасці булатнай сталі распрацаваў металург П. П. Аносаў (у 1833 годзе вырабіў булатны клінок). Атрыманне булатнай структуры забяспечваецца асаблівасцямі саставу, тэхналогіі выплаўкі, коўкі, тэрмічнай і механічнай апрацоўкі. Узорыстасць бывае паласавая і струменістая (ніжэйшыя гатункі булатнай сталі), хвалістая (сярэдні гатунак), сеткавая і каленчатая (вышэйшыя гатункі).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779828337 |
**Маклер** — гандлёвы пасярэднік. Як правіла, маклер прафесійна займаецца пасярэдніцтвам пры куплі і продажы тавараў, каштоўных папер, паслуг, страхаванні. Біржавыя маклеры вядуць таргі і рэгіструюць вусную згоду брокераў прадаўца і пакупніка на заключэнне здзелкі.

Ліцэнзаванне біржавых маклераў
------------------------------

### ЗША

У ЗША ліцэнзаваннем біржавых брокераў займаюцца U.S. Securities and Exchange Commission і Financial Industry Regulatory Authority. Брокерскія фірмы таксама падпарадкоўваюцца правілам мясцовай юрысдыкцыі, якія могуць мяняцца ад штата да штата. Агульным для ўсіх штатаў ЗША з’яўляецца адмова ў ліцэнзіі брокерскай фірме, якая прадстаўляе гандаль з крэдытным плячом CFD. Такое адзінства тлумачыцца тым, што 76 % рахункаў раздробных інвестараў губляюць грошы пры гандлі CFD.

### Злучанае Каралеўства

У Вялікабрытаніі біржавыя брокеры павінны прайсці навучанне, каб атрымаць статус, прызнаны Financial Conduct Authority. Ліцэнзію брокера можна праверыць у Financial Services Register.

### Францыя

Пасля прыняцця закона 1996 года аб мадэрнізацыі фінансавай дзейнасці на змену біржавым брокерам прыйшлі інвестыцыйныя кампаніі.

Зноскі
------

1. ↑  Top 15 Broker-Dealer Firms for 2021 **(нявызн.)**. *investopedia.com*. Праверана 14 снежня 2021.
2. ↑  broker (n.) **(нявызн.)**. *etymonline.com*. Праверана 14 снежня 2021.
3. ↑  Is Trading 212 a Scam? **(нявызн.)**. *comparebrokers.co*. Праверана 14 снежня 2021.
4. ↑  Regulated Broker **(нявызн.)**. *fca.org.uk*. Праверана 14 снежня 2021.
5. ↑  Welcome to the Financial Services Register **(нявызн.)**. *register.fca.org.uk*. Праверана 14 снежня 2021.
6. ↑  Loi n° 96-597 du 2 juillet 1996 de modernisation des activités financières **(нявызн.)**. *legifrance.gouv.fr*. Праверана 14 снежня 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4037166-9, 7629131-5 · LCCN: sh85017033 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Луізіяна.

Размяшчэнне Луізіяны на сучаснай карце ЗША
**Французская Луізіяна** (фр.: La Louisiane; 1682—1762; 1800—1803) — адзін з двух складальнікаў Новай Францыі нароўні з Французскай Канадай. Займала паўднёвую палову шырокага нутракантынентальнага масіва французскіх каланіяльных уладанняў у Паўночнай Амерыцы 17-19 стагоддзяў і прыкметна адрознівалася ад паўночнай часткі па клімаце, рэльефу, насельніцтву, культуры і эканоміцы. Абедзве часткі злучала паміж сабой рака Місісіпі і басейн Вялікіх азёр. Менавіта рака Місісіпі, а таксама яе буйныя прытокі, сталі найважнейшымі артэрыямі Французскай Луізіяны. Перажывала тэрытарыяльныя змены, пакуль нарэшце не была прададзена ЗША падчас так званай Луізіянскай куплі. Яе крайняя паўднёвая частка ўвайшла ў склад сучаснага штата Луізіяна.

Гісторыя
--------

У XVI стагоддзі тэрыторыі будучай Луізіяны нанеслі на карты іспанцы, аднак менавіта французская манархія пачала каланізацыю рэгіёна ў XVII стагоддзі. Тэрыторыя атрымала сваю назву па імі французскага каралеўскага імя Людовік (Луі). Ператварылася ў своеасаблівы буфер паміж англійскімі калоніямі на ўсходзе і іспанскімі ўладаннямі на паўднёвым захадзе.

Франц. карона кіравала гэтымі рэгіёнамі ў два этапы:

* 1682—1762
* 1800—1803

У 1762—1803 гадах Французскую Луізіяну (правабярэжжа) кантралявала Іспанія, левабярэжжа анексавалі Вялікабрытанія, а затым ЗША, якія выкупілі і правы бераг у 1803 годзе.

Перасяленчы каланіялізм у Французскай Луізіяне быў выяўлены слаба з-за аддаленасці і цяжкадаступнасці асноўнай яе тэрыторыі. У субтрапічных балотах поўдня калоніі былі частыя ліхаманкі, з Мексіканскага заліва прыходзілі ураганы, у цэнтры адзначаліся тарнада, поўнач жа адрозніваўся багатымі снегападамі, моцнымі маразамі і пранізлівымі вятрамі. Невялікія групы пастаянных французскіх каланістаў замацаваліся толькі на крайнім поўдні краіны, у наваколлях горада Новы Арлеан (з насельніцтвам 10 тысяч чалавек на 1803 год), не менш 2/3 якіх складалі негры-рабыні і асобая катэгорыя «каляровых», якія ўзніклі як следства пласажу. У верхняй даліне Місісіпі мелася толькі некалькі ваенных фортаў. Вялікія раўніны засялялі індзейскія плямёны. Хоць яны і схіляліся да падтрымкі больш паблажлівай у адносінах да іх французскай кароны ў барацьбе з прагнымі да зямлі англічанамі, у цэлым індзейцы былі ненадзейнымі саюзнікамі. Некалі шырокія тэрыторыі калоніі скарачаліся пад націскам англасаксонскіх перасяленцаў.

Гл. таксама
-----------

* П’ер Лемойн
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Фландрыя.
**Францу́зская Фла́ндрыя** (фр.: Flandre française, з.-флам.: Frans-Vloandern, нідэрл.: Frans-Vlaanderen), таксама званая **Паўднёвай Фландрыяй** — гістарычны (неадміністратыўны) рэгіён на поўначы Францыі. Уяўляе сабой частка былога графства Фландрыя, якое адышло да Францыі паводле Німвегенскага міру 1678 года. Складае частка рэгіёна Нор-Па-дэ-Кале. Падпадзяляецца на тры субрэгіёна: Вестхук, ці прыморская Фландрыя, раманская Фландрыя і фламандская Артуа.

Галоўныя гарады: Ліль, Дуэ, Касель, Дзюнкерк, Азбрук, Баёль, Арас, Бецюн, Сент-Аман-лез-О, Ланс, Сент-Амер, Булонь-сюр-Мэр.

Гістарычна гэты рэгіён з’яўляўся двухмоўным: тут размаўлялі па-французску (пікардыйскі дыялект), а таксама па-нідэрландску (заходнефламандскія дыялекты), хоць да пачатку XXI стагоддзя фламандскі дыялект практычна выйшаў з ужывання. Існуюць арганізацыі ў падтрымку заходнефламандскай і нідэрландскай моў.

Спасылкі
--------

* Грамадская арганізацыя, якая садзейнічае адраджэнню заходнефламандскай мовы ў Французскай Фландрыі
**Французскае Тога**, **Французскі Тагаленд** (фр.: Togo francais) — французская падмандатная тэрыторыя ў Заходняй Афрыцы, пасля абвяшчэння незалежнасці пераназвана ў Тагалезскую Рэспубліку.

Гісторыя
--------

26 жніўня 1914 года ў нямецкі пратэктарат Тогаленд увайшлі французскія і брытанскія войскі і акупавалі яго праз пяць дзён пасля кароткага супраціўлення. У 1916 годзе Тога было падзелена на французскую і брытанскую адміністрацыйныя зоны, а пасля вайны афіцыйна перададзена Лігай Нацый як мандатная тэрыторыя пад кіраваннем Францыі і Вялікабрытаніі.

Пасля Другой сусветнай вайны мандат быў падоўжаны ўжо пад назвай падапечнай тэрыторыі ААН, як і раней, пад уладай Францыі.

У 1955 годзе быў зменены статус — краіна ператварылася ў аўтаномную рэспубліку ў складзе Французскага Саюза, хоць і захавала статус апекі ААН. Заканадаўчы сход абіраўся агульным галасаваннем дарослага насельніцтва, мела значную ўладу над унутранымі справамі. Гэтыя змены былі адлюстраваны ў Канстытуцыі, зацверджанай рэферэндумам у 1956 годзе. 10 верасня 1956 года Нікаля Груніцкі стаў прэм'ер-міністрам Аўтаномнай Рэспублікі Тога. Аднак з-за парушэнняў падчас плебісцыту і некантралюемых усеагульных выбараў, праведзеных у 1958 годзе, на іх перамог Сільванус Алімпіа. 27 красавіка 1960 года Тога разарвала свае канстытуцыйныя сувязі з Францыяй, пазбавілася апекі ААН і стала цалкам незалежнай дзяржавай, якая жыла па часовай канстытуцыі.

Гл. таксама
-----------

* Гісторыя Тога
* Калоніі Францыі
* Французская Заходняя Афрыка

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  History of Togo (англ.). Архівавана з першакрыніцы 4 лютага 2013.
2. ↑  *International Business Publications.*  = Togo: Business Intelligence Report. — USA: Intl Business Pubns. — Vol. I. — ISBN 1-4387-4820-5.  (англ.)
**«Animal Crossing: New Horizons»** — відэагульня ў жанры сімулятара жыцця[en], распрацаваная «Nintendo EPD[en]» і выдадзеная «Nintendo» для гульнявых прыставак «Nintendo Switch» і «Nintendo Switch Lite[en]» 20 сакавіка 2020 года. Гэта пятая гульня ў серыі «Animal Crossing[en]».

У дадзенай гульні кіраваны гульцом персанаж пераязджае на бязлюдны востраў пасля пакупкі пакета паслуг у Тома Нука[en]. Даследуючы востраў у рэальным часе, гулец можа ўладкоўваць яго, здабываць прадметы, рэсурсы, лавіць жыўнасць, вырошчваць расліны, мець зносіны з антрапаморфнымі жывёламі, і іншае.

«New Horizons» стваралася яшчэ з 2012 года. Распрацоўшчыкі жадалі ўвесці шэраг інавацыйных элементаў, якія адсутнічалі раней у асноўных гульнях серыі «Animal Crossing», сярод іх, напрыклад, механіка крафта, якая дазваляе ствараць прадметы з розных матэрыялаў, ці інструменты тэрафармавання[en], якія дазваляюць ствараць узвышшы і рэкі, змяняючы форму выспы. У той жа час базавы гульнявы ​​працэс, персанажы і мастацкая стылістыка засталіся ў цэлым падобнымі да папярэдніх гульняў серыі. Гульня распрацоўвалася так, каб даць гульцу найбольшую свабоду для творчага самавыяўлення. Музычнае суправаджэнне напісаў Кадзумі Тотака Kazumi[en].

«New Horizons» стала камерцыйна паспяховай гульнёй і была высока ацэнена крытыкамі. Яна ўвайшла ў спісы бэстсэлераў у шэрагу краін Захаду і Далёкага Усходу і стала 13 самай прадаванай відэагульнёй у гісторыі[en]. Яе продажы штучна стрымліваліся ў Кітаі. Поспех гульні часта тлумачаць тым, што яе выхад прыйшоўся на пандэмію COVID-19, калі многія гульцы былі вымушаны заставацца дома з-за каранцінных мер. Асноўная гульнявая аўдыторыя «New Horizons» складаецца з жанчын і мужчын у роўнай ступені. Іх узрост часцей за ўсё вар’іруецца ад 20 да 30 гадоў, нягледзячы на ​​распаўсюджанае меркаванне, што дадзеная гульня прызначана для дзяцей.

Крытыкі хвалілі «New Horizons» за яе эскапісцкую[en] прыроду, разнастайны гульнявы ​​працэс, высокі ўзровень наладжвальнасці і прыемную графіку, хоць і заўважылі, што гульня патрабуе шмат часу і цярпення. «New Horizons» атрымала шэраг прэмій і ўзнагарод.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | YouTube |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · Metacritic · MusicBrainz · GameSpot · Giant Bomb · MobyGames |
**Макла́б** (араб. جزيرة تليغراف‎‎), або **Тэлеграф** (англ.: Telegraph) — востраў на ўсходзе Персідскага заліва каля ўзбярэжжа Амана. Плошча сушы - 0,01 км². Ненаселены.

Востраў Маклаб месціцца ў адным з фіёрдаў паўвострава Мусамдам у 385 м ад бліжэйшай сушы. Складзены пераважна скальнымі пародамі. Даўжыня - амаль 160 м. Найбольшая шырыня - 86,14 м. 

Маклаб стаў шырока вядомы ў другой палове XIX ст. у сувязі з будаўніцтвам прамой тэлеграфнай лініі паміж Вялікабрытаніяй і Брытанскай Індыяй. Паколькі ўрад Персіі не даў згоду на пракладку кабеля праз сваю тэрыторыю, лінія прайшла праз Маклаб. На востраве была створана спецыяльная тэлеграфная станцыя, забяспечаная абсталяваннем Siemens. Яна працавала ў 1865 - 1868 гг. але з-за ненадзейнасці лініі і будаўніцтва новай лініі Бамбей — Адэн была зачынена.

На востраве Маклаб захаваліся будынкі тэлеграфнай станцыі. Наведваецца турыстамі.

Спасылкі
--------

* TELEGRAPH ISLAND – JAZIRAT AL MAQLAB
* History of the Atlantic Cable & Undersea Communications
Французскія багеты
**Французскі багет** (фр.: baguette (de pain) — доўгі і тонкі хлебабулачны выраб, мяккі ўнутры, з хрумсткай скарыначкай, часта прыпудраная мукой. У стандартнага багета даўжыня прыкладна 65 см, шырыня 5-6 см і вышыня 3-4 см. Вага прыблізна 250 г. Своеасаблівы сімвал Францыі.

Уласцівасці і віды багета
-------------------------

Мае ўласцівасць чарсцвець да канца дня. Па традыцыі багет не рэжуць, а ламаюць. У французскай булачнай можна набыць некалькі відаў такога хлеба, розных па смаку і форме:

* традыцыйны багет (baguette tradition або une tradition);
* багет па-вясковаму (baguette de campagne);
* багет па спецыяльным рэцэпце пекара (baguette du patron);
* у форме коласа (baguette épi);
* вельмі тонкі, завецца нітачкай (ficelle) і г.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Французскі багет на Вікісховішчы |

* Рэцэпт прыгатавання французскага багета Архівавана 13 верасня 2008. (фр.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фамін.

**Іван Аляксандравіч Фамін** (22 студзеня (3 лютага) 1872, г. Арол — 12 чэрвеня 1936, г. Масква) — рускі і савецкі архітэктар, выкладчык, гісторык архітэктуры. Бацька архітэктара Ігара Фаміна  (руск.) (бел. (1904—1989 гг.) і мастака-графіка Іраіды Фаміной (1906—1964).

Пачаўшы работу ў стылі мадэрн, у пачатку 1910-x гг. Фамін стаў вядучым майстрам пецярбургскай неакласічнай школы. У 1920-я гг. распрацоўваў тэорыю і практыку «пралетарскай класікі». У 1920-я гг. стаў адным з заснавальнікаў сталінскай архітэктуры.

Пачатак кар'еры. Мадэрн
-----------------------

Па заканчэнні класічнай Александраўскай гімназіі ў Рызе, паступіў у Імператарскі Маскоўскі ўніверсітэт, які праз два гады пакінуў і паступіў у Імператарскую Акадэмію мастацтваў. У 1896 годзе быў выключаны з Акадэміі па палітычных матывах, працягнуў навучанне ў Маскоўскім вучылішчы жывапісу, скульптуры і дойлідства, затым у Парыжы, і праз год у Маскве здаў экзамен на права займацца архітэктурнай практыкай.

Працаваў у Маскве ў фірмах Л. М. Кекушава  (руск.) (бел. і Ф. В. Шэхцеля  (руск.) (бел. у тым ліку на шэхцелеўскіх праектах асабняка Рабушынскага  (руск.) (бел. і рэканструкцыі Мастацкага тэатра. У 1900 годзе па замове Маскоўскага гандлёва-будаўнічага акцыянернага таварыства  (руск.) (бел. пабудаваў свой першы будынак у Скацертным завулку  (руск.) (бел.; пазней удзельнічаў у іншых пабудовах Таварыства.

У 1902 годзе Фамін сумесна з І. Я. Бандарэнкам  (руск.) (бел. і Ф. В. Шэхцелем арганізаваў у Маскве выстаўку «Мастацтваў і архітэктуры Новага стылю». Аднак спробы стварэння «новай» супольнасці архітэктараў у тыя гады не ўвянчаліся поспехам.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Фомин Иван Александрович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. ↑  Ivan Aleksandrovich Fomin // European Theatre Architecture — Arts and Theatre Institute. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12021673'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q43003820'></a>

Спасылкі
--------

* Jason Grant. «Polovtsov Dacha», history of the building. Архівавана 8 жніўня 2007.

Гл. таксама
-----------

* Сацыялістычны рэалізм

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 166966391 · GND: 130205133 · ISNI: 0000 0000 6687 043X · LCCN: nr94038551 · NKC: jx20090311001 · NLG: 215433 · SUDOC: 143363034 · VIAF: 38019182 · ULAN: 500055856 |

 |
**Мо́рмальскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Жлобінскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Мормаль.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Стрэшынскага раёна Бабруйскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Жлобінскага раёна Бабруйскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Жлобінскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. З 28 чэрвеня 1939 года ў складзе адноўленага Стрэшынскага раёна, з 17 снежня 1956 года ў складзе Жлобінскага раёна. 11 лютага 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Акцябрскага (Александроў, Істобкі, Казёл, чыгуначная будка і казарма) і Дабрагашчанскага (Бор, Мормаль, майстэрня саўгаса «Мормаль» і станцыя Мормаль) сельсаветаў.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 лютага 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 4.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
Горы Максвела, пакрытыя снегам
**Венерыянскі снег** — субстанцыя невядомай прыроды з высокім альбеда, якой пакрыты шматлікія горныя вяршыні на Венеры.

Выяўленне і месцазнаходжанне
----------------------------

Першыя даныя пра венерыянскі снег паднёс апарат «Піянер-Венера». Пазней апарат «Магелан» выявіў венерыянскі снег амаль на ўсіх горных вяршынях Венеры. Адным з нешматлікіх выключэнняў з'яўляецца вулкан Маат, што, зрэшты, можа быць звязана з яго нядаўнім вывяржэннем, пасля якога новае снежнае покрыва не паспела ўтварыцца.

Тэорыі саставу і паходжання
---------------------------

Яшчэ калі гэту з'яву выявіў «Піянер-Венера», з'явілася тэорыя, што горы Венеры ўтрымліваюць вялікую колькасць пірыту, які агаліўся падчас эрозіі.

Тым не менш, з 1995 года, пасля завяршэння працы «Магелана», гэта тэорыя была адпрэчана. Паводле новай, больш праўдападобнай і цікавейшай тэорыі, нейкія рэчывы, выпараючыся на паверхні Венеры, падымаюцца ўгару, і крышталізуюцца, набліжаючыся да халоднага хмарнага покрыва. Рэчывы, якія выпадаюць на паверхню Венеры, зноў выпараюцца, калі не асядуць на вяршыні гор — там, з-за ніжэйшай тэмпературы яны не могуць выпарыцца зноў.

Як правіла, кандыдатамі лічацца тэлур, пірыт, гематыт, пераўскіт або сульфіды свінцу і вісмуту. Гэты «снег», мяркуючы па ўсім, валодае высокай праводнасцю.

Зноскі
------

1. ↑  *Paul Rincon[en]* Планета Венера: «злое блізня» Зямлі(англ.) = Planet Venus: Earth's 'evil twin' // *BBC News*. — 7 November 2005.
2. ↑  *Carolyn Jones Otten* Металічны снег на Венеры — сульфід свінцу(англ.) = ‘Heavy metal’ snow on Venus is lead sulfide // *Washington University in St.Louis Newsroom*. — February 10, 2004.
3. ↑  *David Whitehouse[en]* На Венеры ёсць горы з цяжкім металам(англ.) = Venus has 'heavy metal mountains' // *BBC News*. — 25 November, 2003.
4. ↑  *Laura Schaefer, Bruce Fegley Jr.* Heavy metal frost on Venus(англ.) // *Icarus[en]*. — Elsevier, 2004. — Т. 168. — № 1. — С. 215-219. — DOI:10.1016/j.icarus.2003.11.023 — Bibcode: 2004Icar..168..215S

Спасылкі
--------

* Häusler, B.; et al. M; Tyler, G; Simpson, R; Bird, M; Dehant, V; Barriot, J; Eidel, W;  *et al*. (2006). "Radio science investigations by VeRa onboard the Venus Express spacecraft". *Planetary and Space Science* **54** (13–14): 1315–1335. doi:10.1016/j.pss.2006.04.032. Bibcode: 2006P&SS...54.1315H.
* Brackett, Robert A.; Fegley, Bruce; Arvidson, Raymond E. (1995). "Volatile transport on Venus and implications for surface geochemistry and geology". *Journal of Geophysical Research* **100** (E1): 1553–1563. doi:10.1029/94JE02708. Bibcode: 1995JGR...100.1553B.. Retrieved on 2010-05-20.
**Паэтызм** — першапачаткова літаратурны напрамак, які ўзнік на тэрыторыі Чэхаславакіі і ніколі не перасягнуў межы чэхаславацкай культурнай прасторы. Паэтызм меў амбіцыі быць не толькі літаратурнай з'явай, а таксама спосабам светабачання. Мэтай паэтызму было поўнае вызваленне ад палітыкі і аптымістычны погляд на свет. Ён быў засяроджаны выключна на сучаснасці, дакладней на яе радасных момантах. Галоўнымі пачуццямі сталася шчасце і радасць, у паэтызме быў вельмі важным эмацыйны бок.

Асновай філасофіі паэтыстаў было адчужэнне і самаадчужэнне чалавека, праблема чалавечых адносін. Яны лічылі, што ў чалавечых адносінах і адносінах чалавека да навакольнага свету адбылася дэфармацыя. У гэтым адчужэнні яны вінавацілі грамадства, якое праз сваю сістэму арганізацыі перастала цікавіцца пачуццямі асобы, засяродзіўшыся выключна само на сябе. Мэтай паэтызму было дапамагчы выпраўленню і пераадоленню гэтага адчужэння.

Гісторыя
--------

Карані паэтызму ў пралетарскай паэзіі. Напрамак узнік у асяроддзі авангарднай суполкі «*Дэветсіл*». Годам узнікнення лічыцца 1923 год, хаця тэрмін «паэтызм» з'явіўся толькі ў 1924 годзе.
У 1924 годзе Карэл Тайге апублікаваў у часопісе «*Host*» («Госць») першы накід паэтызму, а ў 1928 годзе ў «*Revui Devětsilu*» быў надрукаваны Маніфестываль паэтызму, які выйшаў пад назвай «*Паэтызм*».

У чэхаславацкай літаратуры паэтызм існаваў да Другой сусветнай вайны.

### Паэтызм у літаратуры

Літаратары-паэтысты падкрэслівалі камбінаванне паэтычных вобразаў без залежнасці на логіцы. Прыярытэтам іх вершаў была прыгожая рыфма.

* Яраслаў Сайферт
* Віцезслаў Незвал (яго кніга «Пантаміма» сталася адной з падставовых твораў паэтызму)
* Карэл Тайге
* Франьцішак Галас
* Вілем Завада
* Уладзімір Голан
* Уладзіслаў Ванчура

### Паэтызм у выяўленчым мастацтве

* Індржых Штырскі
* Тоен

Гл. таксама
-----------

* Чэшская літаратура
* Дэветсіл

Літаратура
----------

* Karel Teige: *Poetismus — ein Manifest.* In: Květoslav Chvatík: *Die Prager Moderne. Erzählungen, Gedichte, Manifeste*. З увядзеннем Мілана Кундэры. Suhrkamp, Frankfurt am Main 1991, ISBN 3-518-40397-4, S. 139—148.
* Ludvík Kundera, Eduard Schreiber: *Adieu Musen. Anthologie des Poetismus.* Deutsche Verlags-Anstalt, München 2004, ISBN 3-421-05257-3 (*Tschechische Bibliothek*).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph124184 |
Раннія стадыі эмбрыянальнага развіцця: 1 — морула, 2 — бластула
**Мо́рула** (лац.: morula — шаўкоўніца) — гэта стадыя ранняга эмбрыянальнага развіцця зародка, якая пачынаецца з завяршэннем драбнення зіготы. Клеткі морулы падзяляюцца гомабластычна. Пасля некалькіх дзяленняў клеткі зародка фарміруюць шарападобную структуру, які нагадвае ягаду шаўкоўніцы.

У далейшым унутры зародка з'яўляецца поласць — бластацэль. Гэты этап развіцця завецца бластула.

Гл. таксама
-----------

* Зігота
* Бластула

| ⛭Эмбрыягенез |
| --- |
| Біялогія развіцця |
| Стадыі | Зігота • Морула • Бластула (Арганізмы: Дыплабласты • Трыплабласты) • Бластацыста • Гаструла • Нейрула • Эмбрыён |
| Працэсы | Драбненне яйка • Бластуляцыя • Гаструляцыя (дэламінацыя, інвагінацыя, іміграцыя, эпібалія) • Нейруляцыя • Арганагенез |
| Зародкавыя лісткі | Эктадэрма • Энтадэрма • Мезадэрма |
| Дыферэнцыяванне клетак | Бластамер • Эмбрыябласт • Трафабласт • Эпібласт • Гіпабласт |
**Паэты́чная во́льнасць** (лац.: licentia poetica) — наўмыснае або міжвольнае адступленне ад агульнапрынятых моўных нормаў у вершаваных творах дзеля захавання ў іх метрычнага малюнка ці рыфмы. Гэта могуць быць неўласцівыя для літаратурнай мовы словы, націскі, слоўныя скарачэнні і г. д. Так, у вершы Я. Купалы «Беларускім партызанам» сустракаецца слова «гітлерцы» замест «гітлераўцы»: *«Рэжце гітлерцаў паганых»*.

Злоўжываць паэтычнай вольнасцю нельга. Разам з тым яе трэба адрозніваць ад звычайнай моўнай неахайнасці аўтара.

Літаратура
----------

* Рагойша, В. П. Паэтычны слоўнік / В. П. Рагойша. — 3-е выд. дап. і дапр. — Мінск, 2004.
* Рагойша, В. П. Тэорыя літаратуры ў тэрмінах / В. П. Рагойша. — Мінск, 2001.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85103702 |
**Злучнікі англійскай мовы** (English conjunctions) з’яўляюцца службовымі часцінамі мовы. Тлумачальны слоўнік англійскай мовы WordWeb называе злучнікі функцыянальнымі словамі, якія злучаюць словы, фразы, часткі сказаў і сказы. Англійскія злучнікі могуць складацца як з аднаго слова (or — ці, альбо), так і з некалькіх (in case — у выпадку). Ёсць парныя злучнікі (either…or — альбо…альбо). У англійскай мове, як і ў беларускай злучнік нярэдка выкарыстоўваюць:

* каб злучыць часткі сказаў (He went home **and** I stayed at the office — Ён пайшоў дадому, **а** я застаўся ў офісе;
* для злучэння асобных слоў, напрыклад, пры пераліку (She ate soup, fish **and** ice-cream — Яна ела суп, рыбу **і** марожанае).

Многія словы ў англійскай мове ў розных сітуацыях могуць быць рознымі часцінамі мовы. Так, злучнік but можа стаць назоўнікам множнага ліку, напрыклад у выразе «no buts!» (ніякіх «але», не пярэчыць!). Але ў ролі злучніка могуць выступіць і іншыя часціны мовы, што можна разгледзець на прыкладзе слова before.

He found himself in his mother’s arms *before* he saw her (Ён апынуўся ў абдымках сваёй маці *яшчэ да таго, як* яе ўбачыў (злучнік))

I talked to him *before* the conference (Я размаўляў з ім *перад* канферэнцыяй (прыназоўнік)) - ў такіх выпадках гаворка ідзе пра амонімы — аднолькавыя словы з разным значэннем, а не шматзначныя словы

Некаторыя формы дзеясловаў — герундый і дзеепрыметнікі прошлага і цяперашняга часу таксама могуць служыць у якасці злучнікаў: *Provided* we have enough petrol will we really get there? (*Дапусцім*, у нас ёсць дастаткова бензіну, ці здолеем мы сапраўды туды даехаць?)

Заўвагі
-------

1. ↑  WordWeb. Offline Dictionary
2. ↑  Распаўсюджаная памылка лічыць, што and перадаецца толькі як «і». На такіх прыкладах можна бачыць, што яшчэ гэты злучнік перакладаецца беларускім адпаведнікам «а»

Зноскі
------

1. ↑  KrylovaGordon, 2008, p. 412
2. ↑  KrylovaGordon, 2008, p. 410

Літаратура
----------

* Krylova, I.P.; Gordon, E.M. (2008). *A Grammar of Present-day English. Practical Course* (12th ed.). М.: КДУ.

| ⛭Граматыка англійскай мовы |
| --- |
| 
* Амерыканскі варыянт англійскай мовы
* Артыклі
* Выклічнікі
* Даданы сказ часу і ўмовы
* Дзеясловы
* Займеннікі
* Злучнікі
* Назоўнікі
* Неасабовыя формы дзеясловаў
* Прыметнікі
* Прыназоўнікі
* Прыслоўі
* Сістэма форм выражэння часу
* Тыпы пытанняў
* Ускосная мова

 |
**Поле Хігса** або **хігсаўскае поле** — поле, названае ў гонар англійскага фізіка Пітэра Хігса, якое забяспечвае спантаннае парушэнне сіметрыі электраслабых узаемадзеянняў дзякуючы парушэнню сіметрыі вакууму. Квант гэтага поля — хігсаўская часціца (хігсаўскі базон).

Хігсаўскае поле з'яўляецца неад'емнай часткай Стандартнай мадэлі (тэорыі Вайнберга — Салама), якая аб'яднала слабае і электрамагнітнае ўзаемадзеянні. З дапамогай гэтага поля тлумачыцца наяўнасць масы часціц-пераносчыкаў слабага ўзаемадзеяння (W- і Z-базоны) і адсутнасць масы ў часціцы-пераносчыка электрамагнітнага ўзаемадзеяння (фатон).

Базон Хігса
-----------

Асноўны артыкул: **Базон Хігса**
Прадказаныя Стандартнай мадэллю W- і Z-базоны валодаюць параметрамі, якія супадаюць з атрыманымі эксперыментальна з вельмі высокай дакладнасцю. Але пра масу хігсаўскага базона гэтая мадэль нічога не кажа, і для адказу на пытанне аб масе хігсаўскай часціцы і звязаных з ёю параметрах хігсаўскага поля неабходныя эксперыментальныя даследаванні.

Са з'яўленнем паскаральнікаў новага пакалення, асабліва Вялікага адроннага калайдэра, які ў верасні 2008 года быў уведзены ў строй у ЦЕРНе (Швейцарыя), навукоўцы спадзяюцца выявіць хігсаўскі базон і вывучыць ўзаемадзеяння розных часціц з полем Хігса.

4 ліпеня 2012 года, на навуковым семінары ЦЕРНАа, які праходзіў у рамках навуковай канферэнцыі ICHEP 2012 у Мельбурне, былі выкладзены папярэднія вынікі эксперыментаў ATLAS і CMS па пошуку базона Хігса на LHC за першую палову 2012 года. Абодва дэтэктары назіралі новую часціцу з масай каля 125—126 ГэВ з узроўнем статыстычнай значнасці 5 сігма. Мяркуецца, што дадзеная часціца — базон, пры гэтым яна — самы цяжкі з калі-небудзь выяўленых базонаў. На семінар былі запрошаны фізікі Франсуа Энглер, Карл Хаген  (англ.) (бел. Пітэр Хігс і Джэральд Гуральнік  (англ.) (бел. якія з'яўляюцца аднымі з «аўтараў» механізму Хігса .

14 сакавіка 2013 года фізікі ЦЕРНа пацвердзілі, што знойдзеная паўгода назад часціца сапраўды з'яўляецца базонам Хігса.

Гл. таксама
-----------

* Базон Хігса
* ЦЕРН

Зноскі
------

1. ↑  О новых результатах, по поиску хиггсовского бозона объявят 4 июля, 23.06.12, Элементы.ру
2. ↑  CERN experiments observe particle consistent with long-sought Higgs boson Архівавана 5 ліпеня 2012. — Прэс-рэліз CERN, 4.07.2012  (англ.)
3. ↑  Физики обнаружили претендента на роль бозона Хиггса // Lenta.ru 4.07.2012
4. ↑  *Физики ЦЕРНа представят данные о возможном открытии бозона Хиггса*, «РИА Новости», 03.07.2012

Спасылкі
--------

* Хиггсовский механизм нарушения электрослабой симметрии // Элементы.ру
* «Без бозона Хиггса все частицы не имели бы массы». Інтэрв'ю з фізікам Валерыем Рубаковым.  (руск.)
**Весп** (нідэрл.: Weesp) — горад, гарадская тэрыторыя ў амстэрдамскім муніцыпалітэце і былая абшчына ў нідэрландскай правінцыі Паўночная Галандыя. Размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы правінцыі, адразу на ўсход ад Амстэрдам-Рэйн-канала, за 3 км ад Амстэрдама. Плошча — 21,88 км², з іх суша — 20,58 км². Насельніцтва па даных на 2019 год — 19 334 чалавекі. Сярэдняя шчыльнасць насельніцтва — 801,1 чал./км². На тэрыторыі абшчыны маецца адна чыгуначная станцыя — Весп (каля 15 км ад Цэнтральнага вакзала Амстэрдама).

Населеныя пункты абшчыны ўключаюць: Весп, Дэ-Хорн і Эйтэрмер.

Зноскі
------

1. ↑  Kerncijfers wijken en buurten 2021 — 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q167086'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q33102669'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55555722'></a>