recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Мянту́з звыча́йны, мянёк** (*Lota lota*) — адзіная прэснаводная рыба сямейства трасковых атраду траскападобных. Народныя назвы: *мень, мянёк, калека*.

Апісанне
--------

Даўжыня да 1,7 м, маса да 32 кг (у Беларусі да 5 кг). Цела падоўжанае, акруглае, звужанае да хваста, ўкрытае вельмі дробнай цыклоіднай луской. Спіна зеленаватая або аліўкава-зялёная з чорна-бурымі плямамі і палосамі. Галава шырокая, прыплюснутая. Верхняя сківіца выступае ўперад. На ніжняй сківіцы 1 вусік, 2 вусікі — ля ноздраў. Зубы шматлікія, шчацінкападобныя.

Пашырэнне
---------

Паштовая марка Беларусі
Пашыраны ў рэках і азёрах Еўразіі і Паўночнай Амерыкі, у плыткіх прыбярэжных водах Балтыкі. У Беларусі жыве ў вадаёмах з халоднай чыстай вадой і камяністым дном, у ямах, пад берагамі. Актыўны ўвосень і зімой, летам упадае ў спячку, пры тэмпературы вышэй 15—16 °C хаваецца ў норах, пад карчамі і т.п.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Драпежнік. Корміцца дробнай рыбай, ракападобнымі, лічынкамі насякомых.

Палавой спеласці дасягае на 3—4-м годзе жыцця. Нераст адбываецца ў снежні—лютым на неглыбокіх месцах вадаёмаў з пясчаным або камяністым дном і хуткім цячэннем. Развіццё ікры цягнецца да вясны.

Прамысловае значэнне
--------------------

Прамысловае значэнне ў Беларусі мае ў Браслаўскіх і Нарачанскіх азёрах. Водзіцца ў Сарачанскай групе азёр.

Мяса белае, шчыльнае, без дробных костак, смачнае, дыетычнае (19 % бялку, 0,6 % тлушчу). Далікатэсам лічыцца вялікая тлустая пячонка ментуза (51—67 % тлушчу, багатага вітамінамі A і D), у некаторых краінах яе ядуць сырой. Мянтуз асабліва папулярны ў фінскай нацыянальнай кухні, дзе далікатэсам лічыцца і ікра ментуза. Вельмі смачныя юшка з ментуза, смажаны, заліўны мянтуз, пірагі з начынкай з мянтуза. Увогуле, мянтуза можна гатаваць як траску.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.3 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Т. 3. — 599 с. — 10 000 экз.
2. ↑  *Белы А.* Мянтуз // Праект «Наша ежа»

Літаратура
----------

* *Жукаў П. І.* Мянтуз // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — 588 с. іл. — 10 000 экз.
* Мянтуз // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — С. 75. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
* Налим // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мянтуз

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4737685-5 · LCCN: sh85078450 · NKC: ph115338 |
Спектр колераў sRGB сярод агульнага спектру даступных чалавечаму воку колераў акрэслены трохкутнікам
**sRGB** з’яўляецца стандартам прадстаўлення колеравага спектру з ужываннем мадэлі RGB. sRGB сумесна створаны кампаніямі HP і Microsoft у 1996 годзе дзеля уніфікацыі ужывання мадэлі RGB ў маніторах, прынтарах і інтэрнэт-сайтах.

sRGB ужывае асноўныя колеры, апісаныя стандартам BT.709, аналагічна студыйным маніторам і HD-тэлебачанню, а таксама гама-карэкцыю, аналагічна маніторам з электронна-прамянёвай трубкай. Такая спецыфікацыя дазволіла sRGB дакладна адлюстроўвацца на звычайных CRT-маніторах і тэлевізарах, што стала ў свой час асноўным фактарам, што паўплываў на прыняцце sRGB у якасці стандарту.

У аднозненні ад большасці іншых колеравых прастор RGB, гама ў sRGB не можа быць выражана адным лікам, бо функцыя карэкцыі складаецца з лінейнай часткі каля чорнага колеру, дзе гама роўная 1.0, і нелінейнай часткі да значэння 2.4 уключна. Прыблізна можна лічыць, што гама роўная 2.2. Гама можа змяняцца ад 1.0 да 2.3.

Тэхнічнае апісанне стандарту
----------------------------

Для пераводу лінейных значэнняў з прасторы XYZ у sRGB выкарыстоўваецца наступная матрыца:

{\displaystyle {\begin{bmatrix}R\_{\mathrm {linear} }\\G\_{\mathrm {linear} }\\B\_{\mathrm {linear} }\end{bmatrix}}={\begin{bmatrix}3.2406&-1.5372&-0.4986\\-0.9689&1.8758&0.0415\\0.0557&-0.2040&1.0570\end{bmatrix}}{\begin{bmatrix}X\\Y\\Z\end{bmatrix}}}
Тут {\displaystyle R\_{\mathrm {linear} }}, {\displaystyle G\_{\mathrm {linear} }} і {\displaystyle B\_{\mathrm {linear} }} вызначаны ў дыяпазоне [0,1]. Каардынаты белага пункту, такім чынам, складаюць (*X*,*Y*,*Z* = 0.9505, 1.0000, 1.0890).

Далей, для кожнага са значэнняў {\displaystyle R\_{\mathrm {linear} }}, {\displaystyle G\_{\mathrm {linear} }} і {\displaystyle B\_{\mathrm {linear} }} выкарыстоўваецца формула

{\displaystyle C\_{\mathrm {srgb} }={\begin{cases}12.92C\_{\mathrm {linear} },&C\_{\mathrm {linear} }\leq 0.0031308\\(1+a)C\_{\mathrm {linear} }^{1/2.4}-a,&C\_{\mathrm {linear} }>0.0031308\end{cases}}}
* дзе {\displaystyle a=0.055}

Гэтыя значэнні таксама прыводзяцца ў дыяпазон [0, 1], і для пераводу да [0, 255] іх патрэбна памножыць на 255 і акругліць.

Зноскі
------

1. ↑  A Standard Default Color Space for the Internet - sRGB
2. ↑  Charles A. Poynton (2003). *Digital Video and HDTV: Algorithms and Interfaces*. Morgan Kaufmann. ISBN 1558607927. .
3. ↑  A Standard Default Color Space for the Internet: sRGB, Version 1.10, November 5, 1996. ICC

| ⛭Колеравыя мадэлі |
| --- |
| 
RGB (sRGB, ProPhoto) •
CMYK •
XYZ •
HSV (HSB) •
HSL •
AHSL •
RYB •
LAB •
PMS (Panton) •
LMS •
Мансела •
NCS •
RAL •
YUV •
YCbCr •
YPbPr •
YDbDr •
YIQ
 |  |
**Мяклава** — археалагічныя помнікі каля вёскі Мяклава (Віцебскі раён).

Гарадзішча
----------

Знаходзіцца за 2,5 км на паўднёвы захад ад вёскі, ва ўрочышчы Любашкова, на астанцы тэрасы правага берага ракі Лучоса. Вышыня астанца 10 м. Пляцоўка авальная, памерам 56×46 м. На схіле знаходзіцца вал вышынёй 3-3,5 м і роў глыбінёй 0,4 м. Знойдзены ляпная гладкасценная кераміка і посуд, паверхня якога пакрыта штрыхоўкай. Гарадзішча адносіцца да днепра-дзвінскай культуры, датуецца VII ст. да н. э. — IV ст. н. э.

Селішча
-------

За 1,5 км на паўднёвы захад ад вёскі, на правым беразе р. Лучоса, паміж 2 ярамі. Памеры 150×150 м. Знойдзена ляпная і ганчарная кераміка.

Курганны могільнік
------------------

На тэрыторыі селішча 6 круглых у плане курганоў і 3 насыпы вышынёй 2-2,5 м, дыяметрам да 15 м. Вышыня астатніх 0,8-1 м, дыяметр 10-12 м.

Літаратура
----------

* Археалагічныя помнікі раёна // Памяць: Віцебскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: А. П. Красоўскі [і інш.]; уклад. У. І. Мезенцаў; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : Мастацкая літаратура, 2004. — С. 28-33
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — С. 178—200.

Спасылкі
--------

* Мяклава (археалагічны помнік) на сайце «Архіварта»
Дэісус у Сафійскім саборы ў Канстанцінопалі, другая палова XIII стагоддзя.
**Дэісус** — назва невысокага двух- ці трохяруснага іканастаса з абразамі дэісуснага чыну, які мае ў цэнтры выяву Хрыста, а справа і злева ад яго адпаведна — Маці Боскай і Іаана Хрысціцеля, прадстаўленых у традыцыйным жэсце малітоўнага заступніцтва (трохфігурны дэісус). Можа ўключаць у сябе аналагічныя выявы апосталаў, святых айцоў, мучанікаў і іншых (шматфігурны дэісус). Асноўны дагматычныя сэнс дэісуснай кампазіцыі — пасрэдніцкая малітва заступніцтва за род чалавечы перад тварам грознага Нябеснага Цара і Суддзі. На фарміраванне дадзенага напрамку ў іканаграфіі вырабіла ўплыў літургія.

Адным з ранніх захаваных прыкладаў дэісусу з’яўляецца фрэска ў рымскай царкве Санта-Марыя-Антыква ў Рыме, якая датуецца VII стагоддзем, на ёй Ісус Хрыстос намаляваны ў поўны рост, а Іаан Хрысціцель мае не малітоўны, а паказваючы жэст.

Літаратура
----------

* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дэісус
* Вызначэнне дісуса

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4395707-9 · LCCN: sh95009575 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дэісус.
**Дэісус** — абраз, створаны ў 1758 годзе вядомым беларускім іканапісцам Маркіянавіча, які праходзіў навучанне ў іканапіснай школе-майстэрні Кіева-Пячэрскай лаўры, як цэнтральная частка іканастаса Свята-Пакроўскай царквы ў вёсцы Вялікі Рожан былога Слуцкага княства. Захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь. Памер абраза — 130,5 × 98,5 см.

Сюжэт
-----

Вылучаецца мажорнай колеравай гамай і вялікай дэкаратыўнасцю. Да Хрыста Уседзяржыцеля ў чырвоным з буйным пазалочаным і пасярэбраным фларальным арнаментам[d] на зялёнай падкладцы з пазалочаным арнаментам, які імітуе карункі, па гарлавіне і нізе рукавоў сакасе і сінім хітоне і плашчы звяртаюцца Маці Божая ў сінім хітоне, чырвоным на зялёнай падкладцы мафорыі і Іаан Прадцеча ў карычневай мілоці, зялёным на чырвонай падкладцы плашчы. Аголеныя ногі Хрыста стаяць на зялёным падножжы. Позем светла-карычневы, фон вохрысты з раслінным ляпным арнаментам[d]. Рама — карытцам. У верхняй частцы рамы з паўкруглай выемкай на зялёным фоне — дзве галоўкі анёлаў-пуці з ружовымі крыламі паміж блакітных, вохрыстых раслінных парасткаў аканту і ружовай кветкай у цэнтры. Вакол галавы Хрыста — крыжасты німб з кананічнымі літарамі *Ὀ, ὤ, Ν*. Фон абраза дэкараваны ляпным раслінным арнаментам (часткова страчаным). У ніжняй частцы змешчаны надпіс (даецца ў сучаснай транскрыпцыі): *«Сей Образъ Справленъ до цркви Рожонской Марка Сечка и Давыдъ Сечка за отпущение грехов своихъ 1758 года месяца иіля 3 дня. В. Маркіянович малевал»*.

Паходжанне
----------

Абраз выяўлены 11-й экспедыцыяй Дзяржаўнага мастацкага музея БССР у 1968 годзе ў Пакроўскай царкве в. Чыжэвічы Салігорскага раёна Мінскай вобласці.

Ікона раскрыта брыгадай рэстаўратараў Дзяржаўнага Рускага музея ў складзе І. В. Ярыгінай, С. І. Голубева, М. Г. Малкіна, А. Т. Дзеднянкова ў 1972-75 (Ленінград).

Выстаўкі
--------

* Рэстаўрацыя музейных каштоўнасцей. Мінск. 1985
* Тэмперны жывапіс Беларусі XV—XVIII стст. Мінск. 1988
* Мастацтва барока ў Блераусі. Мінск. 1991
* Мастацтва Міншчыны XVI—XVIII стст. Мінск. 1997
* Датаваныя помнікі мастацтва Беларусі XVI—XVIII стст. Новыя адкрыцці. Іспанія. 1999—2000. Мінск. 2001
* Іканапіс Беларусі XVI—XVIII стст. Новыя адкрыцціі. Іспанія. 1999—200. Мінск. 2001

Зноскі
------

1. ↑  Балыкина Е. Н. ШЕДЕВРЫ ИКОНОПИСИ БЕЛАРУСИ XII—XVIII ВВ. Архівавана 28 лютага 2021.  (руск.)
2. 1 2 3  ​Уладзімір Карэлін, Мікалай Мельнікаў. Абразы «Дэісус» у іканапісу Беларусі
3. 1 2 3  Жывапіс барока Беларусі / Аўт.-склад. Н. Ф. Высоцкая. — Мн.: БелЭН; МФКД.2003. — 304 с.:іл. С. 41-42.

Літаратура
----------

* Уладзімір Карэлін, Мікалай Мельнікаў. Абразы «Дэісус» у іканапісу Беларусі
**Венгерская нацыянальная галерэя** (венг.: Magyar Nemzeti Galéria) — адзін з вядучых мастацкіх музеяў Венгрыі, уладальнік шырокай калекцыі венгерскага мастацтва ад Сярэднявечча да XX стагоддзя. У экспазіцыі галерэі сабраны работы выключна венгерскіх мастакоў або створаныя на тэрыторыі Венгрыі. Галерэя размяшчаецца ў Каралеўскім палацы ў Будайскай крэпасці. Музей заснаваны ў 1957 годзе і увабраў у сябе частку калекцыі Музея выяўленчых мастацтваў, а таксама гарадскіх музеяў і прыватных калекцый. Да 1975 года гэта мастацкая калекцыя дэманстравалася ў Палацы правасуддзя на плошчы Лаёша Кошута, дзе ў цяперашні час размясціўся Этнаграфічны музей.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10046222 · BIBSYS: 90384110 · BNF: 120459228 · CiNii: DA11388630 · GND: 2018679-4 · ISNI: 0000 0001 2297 7259, 0000 0004 0618 869X · LCCN: n79110318 · LNB: 000063517 · NDL: 031310151 · NKC: olak2005266864 · NLA: 36179282 · NUKAT: n2005035737 · SUDOC: 02867183X · VIAF: 154420358 |

 |
**Оле Хегэ** (нарв.: Ole Hegge; 3 верасня 1898, Барду, Нарвегія — 2 чэрвеня 1994, Нью-Ёрк, ЗША) — нарвежскі лыжнік, прызёр алімпійскіх гульняў у Санкт-Морыцы.

На Алімпійскіх гульнях 1928 года ў Санкт-Морыцы заваяваў серабро ў гонцы на 18 км, роўна дзве хвіліны саступіўшы пераможцу, свайму партнёру па камандзе Юхану Гротумсбротэну і ледзь больш за хвіліну выйграў у нарвежца Рэйдара Одэгорда, пры гэтым Хегэ стаў першым у гісторыі алімпійскім прызёрам, які нарадзіўся і пражываў за палярным кругам. Гэтак жа быў 5-м у гонцы на 50 км.

У 1928 годзе эміграваў у ЗША, але нягледзячы на ​​гэта быў уключаны ў зборную Нарвегіі на Алімпійскіх гульнях 1932 года ў Лэйк-Плэсідзе. На гэтай Алімпіядзе ён удзельнічаў толькі ў гонцы на 50 км, і спыніўся за крок ад медаля, заняўшы чацвёртае месца і толькі 11 секунд саступіўшы бронзаваму прызёру, іншаму нарвежцу Арнэ Рустадстуэну.

Найлепшы вынік Хегэ на чэмпіянатах свету — 4-е месца ў гонцы на 50 км на чэмпіянаце 1926 г. у Лахці.

Зноскі
------

1. ↑


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIS (лыжныя гонкі) · Olympedia |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Паўлаў.
**Сяргей Фёдаравіч Паўлаў** (17 чэрвеня 1931, г. Пскент, Ташкенцкая вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Маскоўскі архітэктурны інстытут у 1955 годзе. Працаваў у Гомельскім філіяле Белдзяржпраекта, НДІ будаўніцтва і архітэктуры АН БССР, галоўным архітэктарам Гомеля, з 1975 года — начальнікам упраўлення па будаўніцтве і архітэктуры Гродзенскага аблвыканкама, з 1982 года — галоўны архітэктар майстэрні ў Гроднаграмадзянпраекце. З 1957 па 1960-ы, 1966—1969 гг. выкладаў у Беларускім інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту ў Гомелі. 

Член Саюза архітэктараў СССР з 1966 года. Пражывае ў Гродне.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): жылыя дамы на Прывакзальнай плошчы (1959), па вул. Кожара (1974), Палац спорту (1960), генплан горада і прыгараднай зоны (1970—1972) у Гомелі, мікрараён Румлёва ў Гродне (1978—1982), добраўпарадкаванне плошчы Леніна ў Мастах (1978).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1960).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Павлов Сергей Федорович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Этнаграфічная карта рускіх земляў у Аўстра-Венгрыі, якую склаў у 1915 годзе Д. М. Вергун
**Венгерская Русь** — агульны назва для ўкраінскіх земляў у Венгрыі да 1919 года, што ўжываўся ва ўкраінскай, расійскай і іншай навукова-папулярнай літаратуры з канца XVIII стагоддзя. У канцы XIX — пачатку XX стагоддзя ва ўкраінафільскіх колах часам ужыванае паняцце «Венгерская Украіна», але радзей. З 1920 года афіцыйная назва — Падкарпацкая Русь.

Ад назвы Венгерская Русь узнікла і была ў пачатку XX стагоддзя шырока распаўсюджаная этнічная назва насельніцтва — *венграрусіны* (укр.: угрорусини), пасля Другой сусветнай вайны знікла.

Гл. таксама
-----------

* Закарпацце
* Карпацкая Украіна

Спасылкі
--------

* Венгерская Русь (Земплені) на сайце VOLOЦЮГИ
* Енциклопедія українознавства  (укр.) (бел.. У 10-х томах. / Головний редактор Володимир Кубійович  (руск.) (бел.. — Париж, Нью-Йорк: «Молоде життя  (укр.) (бел.»-«НТШ  (руск.) (бел.»; 1954—1989, 1993—2000.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Палунін.

**Сяргей Уладзіміравіч Палунін** (нар. 20 лістапада 1989 года, Херсон, Украінская ССР) — расійскі артыст балета ўкраінскага паходжання.

Прэм’ер Каралеўскага балета ў Лондане (2007—2012, у сезоне 2012—2013 года — запрошаны саліст). Пакінуўшы Англію, працаваў у трупах пад кіраўніцтвам Ігара Зяленскага: прэм’ер Маскоўскага музычнага тэатра імя Станіслаўскага і Неміровіча-Данчанкі (2012—2016), запрошаны саліст Новасібірскага дзяржаўнага акадэмічнага тэатра оперы і балета (2012—2016); запрошаны саліст Баварскага дзяржаўнага балета (з 2016). 12 жніўня 2019 года прызначаны выконваючым абавязкі рэктара Акадэміі харэаграфіі Севастопаля. Таксама з 5 снежня 2019 года прызначаны дырэктарам Тэатра оперы і балета Севастопаля, у якога пакуль няма будынка і трупы, а адміністрацыя новага тэатра размяшчаецца не ў Севастопалі, а ў Маскве.

У жніўні 2018 года выступіў на фестывалі «Опера ў Херсанесе», які праходзіў у Крыме. У канцы лістапада 2018 года ён быў унесены ва ўкраінскую базу сайта «Міратворца» нараўне з іншымі «памагатымі сепаратыстаў і агентамі Крамля».

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Первый театральный сезон открыли без труппы и здания Архівавана 3 снежня 2020. 07.09.2020.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сяргей Уладзіміравіч Палунін
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вад.

**Вад** (*Вялікі Вад*, ад мард. «вадзь» — вада) — сярэдняя рака ў Мардовіі, Пензенскай і Разанскай абласцях, левы прыток Мокшы (басейн Акі).

Даўжыня ракі — 222 км, плошча басейна — 6500 км². Звілістая, пераважна лясная рака (хоць ёсць і лугавыя ўчасткі). Сярэднегадавы расход вады ля Аўдалава (84 км ад вусця) — 7,66 м³/с. Бярэ пачатак з крыніц у Чаркаскім лесе ў Пачалмскім раёне Пензенскай вобласці. Цячэ ў асноўным на поўнач. Паблізу Вадзінска на рацэ збудавана 700-метровая плаціна. Аб’ём вадасховішча, утворанага гэтай плацінай, — 21 млн м³.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
**Венгерскі нацыянальны банк** (венг.: Magyar Nemzeti Bank) — цэнтральны банк Венгрыі.

Гісторыя
--------

У перыяд рэвалюцыі 1848—1849 гадоў функцыі цэнтральнага банка былі ўскладзеныя рэвалюцыйным урадам на Венгерскі камерцыйны банк Пешта.

Пасля распаду Аўстра-Венгрыі ролю эмісійнага банка для тэрыторый, якія раней уваходзілі ў яе склад, працягваў выконваць Аўстра-Венгерскі банк, які знаходзіўся ў сумесным кіраванні Аўстрыі і Венгрыі. У 1919 годзе пачалося стварэнне нацыянальных грашова-крэдытных сістэм.

11 ліпеня 1921 г у якасці нацыянальнага цэнтральнага банка створаны Каралеўскі Венгерскі дзяржаўны банк, які пачаў аперацыі 1 жніўня таго ж года.

24 чэрвеня 1924 г. у форме таварыства з абмежаванай адказнасцю створаны Венгерскі нацыянальны банк. У 1947 годзе банк нацыяналізаваны.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 0636 9730 · LCCN: n82151459 · Microsoft: 162147314 · NKC: ko2009549459 · VIAF: 134325578 |
**Вендскі музей** (ням.: Wendisches Museum Cottbus, н.-луж.: Serbski muzej Chóśebuz) — музей у горадзе Котбус, які з'яўляецца цэнтральным музеем культуры і гісторыі народа вендаў (лужычан) у Ніжняй Лужыцы. Сучасны музей быў адкрыты ў 1994 годзе, але яго калекцыі ўзыходзяць да 1908 года, калі ў гарадскім музеі былі сабраныя экспанаты, якія апавядалі аб вендах.

Гісторыя і апісанне
-------------------

Першая калекцыя, апавядаўшая аб гісторыі і культуры вендаў была прадстаўлена ў гарадскім (краязнаўчым) музеі Котбуса ў 1908 годзе — яна праіснавала ў адкрытым доступе да эпохі Трэцяга Рэйха. Большая частка экспанатаў з дадзенай калекцыі была страчана ў часы Другой сусветнай вайны.

Ужо ў эпоху ГДР, у 1980 годзе ў Котбусе — у палацы, размешчаным у парку Браніц — быў створаны музей літаратуры на мовах лужычанаў: спачатку ён прадстаўляў сабой пастаянную экспазіцыю, але потым стаў перадвіжной выставай. Праз нейкі час дадзеная калекцыя была адпраўлена ў архіў. Пасля 1985 года на падставе архіўных матэрыялаў была распрацавана новая пастаянная экспазіцыя: мэта была ў тым, каб стварыць выставу не толькі аб літаратуры, але і аб мастацтве, фальклоры і выяўленчым мастацтве вендаў. Пасля паўторнага аб'яднання Германіі, 3 чэрвеня 1994 года, намаганні далі плён і ў горадзе быў адкрыты паўнавартасны музей вендаў. Акрамя пастаяннай экспазіцыі, у 15 выставачных залах краязнаўчага музея з моманта яго заснавання прайшлі больш за чатыры дзясяткі спецыяльных выстаў самай разнастайнай тэматыкі: усе выставы былі двухмоўнымі (нямецка-сорбскімі). Сёння ў сценах музея захоўваецца самая вялікая калекцыя ніжнясорбскіх нацыянальных касцюмаў.

Гл. таксама
-----------

* Музей лужыцкіх сербаў
* Тэхаскі музей культурнай спадчыны лужычанаў
* Манастырская («вендская») царква

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 4 мая 2021.
2. ↑  КОТБУС • **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *bigenc.ru*.  Большая российская энциклопедия. Архівавана з першакрыніцы 20 лютага 2019. Праверана 20 лютага 2019.
3. ↑  Где придумали пасхальные фонтаны? (руск.). *dw.com*.  Deutsche Welle (31 сакавіка 2018). Праверана 20 лютага 2019.
4. ↑  *Elka Tschernokoshewa, Ines Keller.* Dialogische Begegnungen. Minderheiten – Mehrheiten aus hybridologischer Sicht. — Waxmann Verlag, 2011. — С. 128. — 349 с. — ISBN 9783830974215.

Літаратура
----------

* Werner Meschkank: Serbski muzej w Chośebuzu. Das Wendische Museum in Cottbus. Wendisches Museum, Cottbus, 1996. (Kleiner Museumsführer niedersorbisch/deutsch).
* Albrecht Lange: Die Tracht des Hannoverschen Wendlandes. Drastwa Polobskich Slowjanow w Hannoverskej. Herausgegeben vom Wendischen Museum Cottbus, Textredaktion Martina Noack, Bildredaktion Michael Kablitz.

Спасылкі
--------

* Wendisches Museum Cottbus / Serbski muzej Chóśebuz (ням.). *lausitzer-museenland.de*.  Lausitzer Museenland. Праверана 20 лютага 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 5245538-5 · LCCN: n2007090199 · NKC: xx0260308 · NUKAT: n2010062804 · VIAF: 159140241 |
Сімптомы на вішнёвым лісце
Сімптомы на вішнёвым лісце
**Дзірчастая плямістасць лісця костачкавых** — грыбковае захворванне  (польск.) (бел. костачкавых дрэў  (польск.) (бел. выкліканых грыбам віду *Stigmina carpophila* (анаморф  (польск.) (бел. Clasterosporium carpophilum).

Сімптомы
--------

Захворванне паражае слівы, вішні, персікі і абрыкосы. Яно сустракаецца ў асноўным на лісці. Першапачаткова гэта невялікія бурыя плямы дыяметрам 1-5 мм, акружаныя цёмна-чырвонай аблямоўкай. Пераважаюць нязначныя плямы. З цягам часу тканка вакол плям некратызуецца і рассыпаецца, што прыводзіць да таго, што ў плямах утвараюцца дзіркі. Пры моцным заражэнні лісце заўчасна ападае. На пладах рэдка з’яўляюцца карычневыя і злёгку заглыбленыя плямы. Аднак, калі гэта адбываецца ў вялікай ступені, гэта прыводзіць да падзення заражаных пладоў. Даволі часта ўзбуджальнік атакуе маладыя парасткі. Гэта выклікае нарасты альбо перыферычны некроз на іх. У персікаў і абрыкосаў камедзь вельмі часта выцякае з паражаных частак парасткаў, на сліве яна бывае радзей, а часам і на вішні.

Адтуліны на лісці могуць таксама быць выкліканыя іншымі фактарамі: вірусамі, бактэрыямі або лічынкамі насякомых.

Эпідэміялогія
-------------

Споры міцэлію і канідыі зімуюць у заражаных парастках, ранах кары і пупышках. Увесну канідыі, разбуджаныя дажджавымі кроплямі, паражаюць у першую чаргу лісце і маладыя парасткі.

Меры аховы
----------

Каб прадухіліць распаўсюджванне хваробы, паражаныя парасткі трэба зрэзаць. У бязлісты перыяд дрэвы апырскваюць прэпаратамі медзі. Хвароба таксама прыпыняецца прэпаратамі, якія выкарыстоўваюцца для барацьбы з іншымі грыбковымі захворваннямі.

Зноскі
------

1. ↑  *Praca zbiorowa.* Sadownictwo i szkółkarstwo. — Warszawa. — ISBN 83-09-01624-7.
2. 1 2 3 4  *Grabowski Marek.* Choroby drzew owocowych. — Kraków. — ISBN 83-85982-28-0.
Рассяленне венграў у сербскім краі Ваяводзіна
Ваяводзінскія венгры ў нацыянальных касцюмах
**Венгры ў Сербіі** — адно з найбуйнейшых этнічных меншасцей Сербіі.

Агульная колькасць — 293 299 чал. або 3,9% насельніцтва краіны (паводле даных перапісу 2002 года, гл. венгры). З'яўляюцца 5-й па велічыні венгерскай абшчынай па-за межамі Венгрыі: па колькасці іх апярэджваюць венгры ў ЗША, Румыніі, Славакіі і Канадзе.

Венгры сучаснай Сербіі пражываюць кампактна ў паўночнай аўтаномнай вобласці Ваяводзіна, на тэрыторыі, якая непасрэдна прылягае да Венгрыі, таму іх правільна разглядаць як венгерскую ірыдэнту, а не дыяспару.

Да 1920 г. венгры, пры падтрымцы нямецкай меншасці, займалі верхнія ступені ў этнічнай іерархіі Ваяводзіны, якой доўгі час кіравала Аўстра-Венгрыя. Істытуцыянальная мадзьярызацыя Ваяводзіны прыводзіла да таго, што доля і колькасць венграў у краі хутка расла як за кошт іміграцыі венграў з іншых абласцей краіны, так і за кошт асіміляцыі мясцовых сербаў і немцаў. Паводле перапісу 1910 г. сербы складалі толькі 33,8% насельніцтва Ваяводзіны, венгры — 28,2% і немцы — 21,4%. Пасля 1920 г. (Трыянонскі мірны дагавор) венгры актыўна эмігравалі з краіны, іх нараджальнасць паменшылася, а асіміляцыя іншых народаў спынілася.

За перыяд паміж 1991 і 2011 гадамі колькасць венграў у Сербіі скарацілася з 340,8 тыс. да 253,899 чалавек, гэта значыць на каля 87 тыс. чал. (ці на 27%). Іх доля ў насельніцтве Ваяводзіны зменшылася за гэтыя гады з 16,9% да 13%.

Венгры ў Сербіі зведалі на сабе моцны ўплыў сербскай культуры і мовы. Іх неафіцыйнай сталіцай лічыцца горад Субаціца, дзе яны складаюць 38% насельніцтва.

Гл. таксама
-----------

* Сербы ў Венгрыі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Венгры ў Сербіі
* Венгерскае насельніцтва на тэрыторыі Ваяводзіны паміж 1880 і 1991 гадамі
**Магілёўская фабрыка мастацкіх вырабаў** — прадпрыемства ў Магілёве, размешчанае па вуліцы К. Маркса, 20. Створана ў 1960 годзе на базе вышывальнай арцелі імя Н. К. Крупскай. У 1971 годзе здадзены ў эксплуатацыю новы будынак фабрыкі. У 1977 годзе прысвоена імя 60-годдзя Вялікага Кастрычніка.

Асноўная прадукцыя: страчавышытыя і трыкатажныя вырабы (жаночыя сукенкі, блузы, касцюмы і інш.), сувеніры з саломкі, лёну і дрэва. Маюцца жанравыя кампазіцыі, фігуркі людзей. Шырокае распаўсюджванне атрымала надомная форма працы для твараў, якія валодаюць майстэрствам вырабу вырабаў народных промыслаў. Частка прадукцыі (вырабы з саломкі) экспартавалася ў Польшчу, Чэхаславакію, Ліван, Францыю, Японію і іншыя краіны.

Зноскі
------

1. ↑  Лён, 2009, с. 95

Літаратура
----------

* Художественных изделий фабрика // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9
* Лён (руск.) / сост. Л. В. Ловчая; под общ. ред. И. А. Голуба; худож. В. В. Котович. — Минск: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2009. — 168 с.: ил..

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: RLST-ar241804 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Краўчанка.
**Сярге́й Усе́валадавіч Кра́ўчанка** (13 мая 1949, Мінск — 30 чэрвеня 2014, Мінск) — беларускі акцёр

. Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь (2001). Акцёр Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 13 мая 1949 года ў Мінску. У 1971 годзе скончыў тэатральны факультэт Беларускага дзяржаўнага тэатральна-мастацкага інстытута па спецыяльнасці «Акцёр драмы і кіно» (курс У. А. Маланкіна). Працаваў у Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Янкі Купалы з 1971 па 2014 год.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1973 года.

Памёр 30 чэрвеня 2014 года ў Мінску. Пахаваны на Усходніх могілках.

Творчасць
---------

Сярод найлепшых роляў Краўчанкі: Федзя («Стары Новы Год» М. Рошчына), Пецька («Характары» В. Шукшына), Данілка («Раскіданае гняздо» Я. Купалы), Драгун («Парог» А. Дударава), Арнольд («Шрамы» Я. Шабана), Люнгстран («Жанчына з мора» Г. Ібсена), Машу («Месье Амількар, альбо Чалавек, які плаціць» І.Жаміяка), Бачана («Закон вечнасці» Н. Думбадзэ), Гайдук («Ідылія» В. Дуніна-Марцінкевіча), Захар («Апошні шанц» В. Быкава), Мядзведзенка («Чайка[ru]» А. Чэхава), Карыцын («Жыццё Карыцына» А. Паповай), Парадаксаліст («З нагоды мокрага снегу» Ф. Дастаеўскага), Нешчасліўцаў («Лес[ru]» А. Астроўскага), Дамаш («Князь Вітаўт» А. Дударава), Тэзей («Сон у чарадзейную ноч пасярэдзіне лета» У. Шэкспіра), Растанёў («Вечны Фама» У. Бутрамеева паводле Ф. Дастаеўскага), Монс / Нільс Юленшэрн («Эрык XIV[sv]» А. Стрындберга), Дункан («Макбет[ru]» У. Шэкспіра), Панталоне дэі Бізаньёзі («Слуга двух гаспадароў» К. Гальдоні), Бацька («Прыгоды Заранкі і Янкі» В. Бяловай).

Зноскі
------

1. ↑  Краўчанка Сяргей Усеваладавіч **(нявызн.)**.  kupalauski.by. — архіваваная версія. Архівавана з першакрыніцы 13 лістапада 2013.
2. ↑  Сяргея Краўчанку пахаваюць 2 ліпеня на Усходніх могілках Мінску **(нявызн.)**.  Радыё Свабода (1 ліпеня 2014). Архівавана з першакрыніцы 11 студзеня 2016. Праверана 11 студзеня 2016.

Спасылкі
--------

* *Валянціна Аксак*. Вянок памяці: Сяргей Краўчанка **(нявызн.)**.  Радыё Свабода (30 чэрвеня 2014). Архівавана з першакрыніцы 11 студзеня 2016. Праверана 11 студзеня 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 1994154260686124480001 |
**Магілёўская цэнтральная раённая бібліятэка** — бібліятэка ў аграгарадку Буйнічы Магілёўскага раёна, размешчаная па вул. Легендарнай, 10. Цэнтральная бібліятэка «Магілёўскай раённай сеткі публічных бібліятэк».

Заснавана ў 1940-х гадах у г. Магілёў. 3 1979 года ў в. Буйнічы, у выніку цэнтралізацыі сеткі бібліятэк Магілёўскага раёна стала цэнтральнай для ўсіх бібліятэк-філіялаў сістэмы. Кніжны фонд (2013) 38,3 тыс. экзэмпляраў, больш за 1,8 тыс. чытачоў. Асноўныя кірункі дзейнасці: краязнаўства, адраджэнне нацыянальнай культуры, экалагічнае, патрыятычнае, прававое, маральна-духоўнае, сямейнае, эстэтычнае выхаванне, арганізацыя вольнага часу дзяцей у дні школьных канікул, папулярызацыя здаровага ладу жыцця, работа з пенсіянерамі, інвалідамі, ветэранамі вайны, моладдзю, дзецьмі. Працуюць цэнтр прававой інфармацыі, раённы інфармацыйна-ідэалагічны цэнтр. Пры бібліятэцы функцыянуюць клубы прафес. «Захавальнікі кніжных мораў» і дзіцячы «У гасцях у казкі».

Літаратура
----------

* Магілёўская цэнтральная раённая бібліятэка // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі. — Т. 5. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0495-2.
**Магілёўскі Аляксандраўскі палац**, *дом Пасекавай* — драўляны будынак горада Магілёва, які існаваў ў канцы XVIII – XIX ст.

Кацярына II
Пабудаваны ў 1780 г. у стылі класіцызму як рэзідэнцыя Кацярыны II (у Магілёве адбылася яе сустрэча з аўстрыйскім імператарам Іосіфам II).

Знаходзіўся ў глыбіні Саборнай пл. за Іосіфаўскім саборам, галоўным фасадам выходзіў на вул. Шклоўскую (сучасная Першамайская). Драўляны 1-павярховы прамавугольны ў плане будынак з паўпадвальным паверхам, накрыты вальмавым дахам. Галоўны фасад быў багата аздоблены: вялікія прамавугольныя вокны з ліштвамі і сандрыкамі, яго вылучалі 3 рызаліты: цэнтральны завяршаўся франтонам, бакавыя – упрыгожаны пілястрамі дарычнага ордара, прафіляваным карнізам з трыгліфным фрызам. Планіроўка анфіладная з параднымі памяшканнямі ў цэнтры. У 1808 г. палац заняпаў. У 1815 г. зроблены яго чарцёж (з натуры) настаўнікам (у архіўных матэрыялах ёсць хадайніцтва аб перадачы будынка Віленскаму ўніверсітэту і стварэнні ў ім губернскай гімназіі). Палац адзначаны на генплане горада 1842 г.
**Бітва пры Бадры** (араб. غزوة بدر‎‎) — першая буйная бітва паміж мусульманамі і курайшытамі (да гэтай бітвы ў 623—624 адбылося некалькі дробных сутыкненняў паміж мусульманамі і мекканцамі), якая адбылася ў другім годзе па хіджры сямнаццатага чысла месяца Рамадан у пятніцу раніцай 17 сакавіка 624 гг. у Хіджазе (захад Аравійскага паўвострава). Буйная баявая перамога мусульман і фактычна паваротны пункт у іх барацьбе супраць курайшытаў. Узмацніла распаўсюджванне ісламу аж да буйнога паражэння мусульман у бітве пры Ухудзе (627). Мусульманская армія налічвала 300—317 чалавек, 82-86 мухаджыраў, 61 чалавек з племя Аус і 170 з племя Хазрадж.

Зноскі
------

1. ↑


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4428873-6 · LCCN: sh85010921 |
**Магілёўскі дзяржаўны бібліятэчны каледж імя А. С. Пушкіна** — колішняя сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова ў Магілёве. Размяшчаўся па адрасе вул. Касманаўтаў, 7. Заснаваны ў 1946 годзе. У 2017 годзе далучаны да Магілёўскага дзяржаўнага каледжа мастацтваў. На працягу ўсяго свайго існавання заставаўся адзінай навучальнай установай у Беларусі, якая рыхтавала спецыялістаў бібліятэчнай справы з сярэдняй спецыяльнай адукацыяй.

Гісторыя
--------

Заснаваны як **Магілёўскі бібліятэчны тэхнікум** у адпаведнасці з Пастановай Савета Народных камісараў Беларускай ССР № 1638 ад 26 кастрычніка 1946 года. Першапачаткова заснавання тэхнікум не меў уласнага памяшкання і размяшчаўся ў будынку культурна-асветнага вучылішча імя Н. К. Крупскай у г. Магілёве.

1 ліпеня 1948 года тэхнікум быў пераведзены ў г. Мінск. У 1949 годзе Прэзідыумам Вярхоўнага Савета БССР бібліятэчнаму тэхнікуму прысвоена імя А. С. Пушкіна ў сувязі са 150-годдзем з дня нараджэння рускага паэта. У гэтым жа годзе адбыўся 1-ы выпуск 55 спецыялістаў. У 1950 годзе ў навучальнай установе адкрыта завочнае аддзяленне.

У жніўні 1961 года тэхнікум ізноў пераведзены ў Магілёў, дзе размясціўся ў будынку машынабудаўнічага інстытута. У 1967 годзе тэхнікум атрымаў новы будынак з актавай і спартыўнай заламі і інтэрнат.

З 1994 года дзейнічала сістэма бесперапыннай падрыхтоўкі спецыялістаў у комплексе «Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў — Магілёўскі дзяржаўны бібліятэчны каледж імя А. С. Пушкіна». З 1995 года вядзецца падрыхтоўка па дзвюх дадатковых спецыялізацыях: «Аўтаматызаваныя бібліятэчныя і інфармацыйныя сістэмы»; «Бібліятэчна-клубная праца».

26 сакавіка 2009 года тэхнікум ператвораны ў Магілёўскі дзяржаўны бібліятэчны каледж імя А. С. Пушкіна. У гэтым жа годзе адбылася акрэдытацыя спецыяльнасцей «Бібліятэказнаўства і бібліяграфія» і «Дакументацыйнае забеспячэнне кіравання і архівазнаўства». 1 лістапада 2010 года акрэдытавана спецыяльнасць «Дакументазнаўства і дакументацыйнае забеспячэнне кіравання».

1 верасня 2017 года далучаны да Магілёўскага дзяржаўнага каледжа мастацтваў.

Спецыяльнасці
-------------

* Бібліятэказнаўства і бібліяграфія
* Дакументазнаўства і дакументацыйнае забеспячэнне кіравання

Вядомыя выпускнікі
------------------

* Алесь Махнач (1922—2001) — беларускі драматург, празаік, публіцыст.
* Анатоль Паўлавіч Чаркасаў (1928—2000) — беларускі празаік, нарысіст, перакладчык.
* Андрэй Аляксеевіч Паўлухін (нар. 1980) — беларускі пісьменнік-фантаст.
* Уладзімір Антонавіч Марук (1954—2010) — беларускі паэт і перакладчык.
* Іван Піліпавіч Супрунчык (нар. 1942) — скульптар, разьбар па дрэве, мастак.

Вядомыя выкладчыкі
------------------

* Сцяпан Хусейнавіч Александровіч (1921—1986) — беларускі пісьменнік, літаратуразнаўца, крытык, краязнаўца.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Гісторыя каледжа Архівавана 22 кастрычніка 2017.
2. ↑  Могилевский колледж искусств и библиотечный колледж объединили в одно учебное заведение Архівавана 25 верасня 2020.

Спасылкі
--------

mgbk.mogilev.by — афіцыйны сайт МДБК імя А. С. Пушкіна
**Магілёўская школа гравюры** — мастацкая школа ў беларускай графіцы канца 17 — 18 стст. Склалася ў Магілёве, працягвала традыцыі Віленскай школы гравюры і Куцеінскай школы гравюры.

Сашэсце Святога Духа на апосталаў, Ф. Ангілейка
Развіццё школы звязана з дзейнасцю друкароў і гравёраў Магілёўскага богаяўленскага брацтва (Магілёўская брацкая друкарня), галоўную ролю ў яе фарміраванні адыгралі Фёдар Ангілейка, М. Вашчанка, В. Вашчанка; сярод майстроў Афанасій П. (Пігарэвіч), Сямён, М. Антушкевіч, Я. Стральбіцкі, М. Чарняўскі. Развівалася пераважна кніжная гравюра (дрэварыт і медзярыт), стылістычна блізкая да тагачасных беларускіх абразоў і паліхромнай драўлянай пластыкі. Вядома больш за 40 выданняў Магілёўскага брацтва, якія мелі тытульныя лісты, былі ўпрыгожаны фігуратыўнымі ілюстрацыямі, застаўкамі, канцоўкамі, ініцыяламі. Упершыню пасля выданняў Ф. Скарыны фігуратыўная старонкавая ілюстрацыя адыгрывала галоўную ролю ў мастацкім аздабленні кніг, у адным выданні спалучаліся дрэварыты і медзярыты. Некаторыя ілюстрацыі мелі подпісы мастакоў. Творы выкананы ў стылі т.зв. магілёўскага барока (спалучэнне мясцовых мастацкіх традыцый з рысамі заходне-еўрапейскага барока і візантыйскага мастацтва).

У аснове мастацкіх прынцыпаў Магілёўскай школы гравюры — натурныя назіранні, шырокае выкарыстанне традыцый народнага мастацтва, што выявілася ў народным характары тыпажу, адлюстраванні адзення, прадметаў побыту, архітэктурных дэталей і інш. Характэрнымі рысамі школы з'яўляюцца лаканічная лінеарная, пластычна выразная гравіроўка, прастата і ўраўнаважанасць кампазіцыйнай будовы, перавага фігур над фонам. Найбольш выразныя яны ў ілюстрацыях да кніг «Манархія Турэцкая, апісаная Рыко» (1678 г. надрукавана ў Слуцку), «Акафісты і каноны» (1693), «Дыоптра» (1698), «Перла мнагацэннае» і «Неба Новае» (1699), «Ирмолой сиречь Осмогласник» Іаана Дамаскіна (1700), «Кнігі жыцій святых» (1702), «Часослов сиречь Последование службы» (1703), «Асмагласнік» (1730).

Гравюра В. Вашчанкі з надпісам «Градъ Могилевъ» з «Кнігі жыцій святых», XVIII ст.
Асаблівай дэкаратыўнасцю вызначаўся тытульны ліст: абапал традыцыйнай брамы на фоне пышнага расліннага арнаменту змяшчалі медальёны, картушы з выявамі анёлаў, святых, сцэн на рэлігійныя сюжэты. Картушы і медальёны з сюжэтнымі выявамі характэрны таксама застаўкам і канцоўкам. Своеасаблівым спалучэннем раслінных арнаментаў з выявамі чалавечых фігур, часам з сюжэтнымі сцэнамі на тэмы жыцця святых вызначаюцца ініцыялы («Евангелле вучыцельнае», 1697). Яркая з'ява беларускай кніжнай гравюры 17 ст. — медзярыты М.Вашчанкі да «Манархіі Турэцкай», цалкам свецкі цыкл, выкананы з жыццёвай пераканаўчасцю, што надае творам жанравы характар. Змяшчэнне на тытульным лісце «Кнігі жыцій святых» віду Магілёва з выявамі будынкаў грамадскага прызначэння — адзін з першых прыкладаў свецкага гарадскога пейзажа ў кірылічнай кнізе.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 460-461. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0155-9.

Спасылкі
--------

* Магілёў - Школа гравюры(недаступная спасылка)  (руск.)
**Бітва пры Вестэрніцэ** (ням.: Wisternitz, чэшск.: Věstonice) адбылася 5 жніўня 1619 года паміж багемскімі пратэстантамі і імперскімі сіламі пад камандаваннем Дампьера. Бітва скончылася перамогай чэхаў. Бітва з'яўляецца адной з падзей  Трыццацігадовай вайны. 

Горад Чэскі-Будэевіцэ быў адным з трох гарадоў, якія заставаліся лаяльнымі Імператару пасля пражскіх падзеяў. Пасля паразы пры  Саблатэ чэхі былі вымушаны зняць аблогу гэтага горада. 15 чэрвеня 1619 года Гогенлоэ адступіў у Собеслаў, дзе чакаў падмацавання ад графа Турнэ. 

Пасля ўсталявання кантролю над моцнымі пунктамі паўднёвай Багеміі, Бюку паслаў атрад Дампьера ў Маравію, якая прыняла бок мяцежнікаў. Аднак Дампьер пацярпеў паразу пры Вестэрніцэ, якая пакінула Маравію ў лагеры мяцежнікаў.

Літаратура
----------

* William P. Guthrie. Battles of the Thirty Years War: From White Mountain to Nordlingen, 1618–1635. Greenwood Publishing Group. Westport, Connecticut. 2002. ISBN 0313320284
**Магілёўская праваслаўная кансісторыя** — орган царкоўнага кіравання і суда пры епіскапе. Кіраванне праваслаўнай царквой па расійскім узоры было ўведзена ў Магілёўскай епархіі указам Кацярыны II ў 1774 г. па якім Магілёўская епархія была аднесеная па штаце да 2-га класу. Юрысдыкцыя кансісторыі распаўсюджвалася на тэрыторыю Магілёўскай епархіі. У вядзенні кансісторыі знаходзіўся епархіяльны суд. Згодна з пастановамі 1-а Беларускага абласнога царкоўнага сабору, які адбыўся ў 1924 г. у г. Магілёве, кансісторыя была падпарадкавана Магілёўскаму епіскапу абнаўленчай Беларускай аўтаномнай праваслаўнай царквы.

Літаратура
----------

* Архіў Магілёўскай праваслаўнай кансісторыі: уласцівасці фaрміравання, захаванасць, склад дакументаў / З. В. Антановіч // Аріварыус. — Мінск, 2009. — Вып. 14. — С. 14—35.

Спасылкі
--------

* Магілёўская праваслаўная кансісторыя
**Сядзіба Сегліцаў** — сядзібна-паркавы ансамбль у в. Краскі Ваўкавыскага раёна. Прыклад сядзібна-паркавага мастацтва. Занесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння. Барыс Лазука назваў палац вышэйшай кропкай у развіцці неагатычнага напрамку ў свецкай архітэктуры Беларусі.

Гісторыя
--------

Сфарміравана ў XIX-пачатку XX стагоддзя.

Савецкі час не пашкадаваў Краскі. У будынку размясціўся спачатку касцёвасухотны, а пасля лёгачны санаторый. Некаторы час у панскім маёнтку жылі алкаголікі — тут быў лячэбна-працоўны прафілакторый. З часу незалежнасці будынак пачаў развальвацца і стаяў у аварыйным стане. У пачатку 2010 г. расійскі бізнесмен Вадзім Генадзевіч Селіхаў з горада Салехард Ямала-Ненецкай аўтаномнай акругі купіў стары панскі маёнтак за 300 мільёнаў рублёў ($100 тысяч).

Размяшчэнне і склад ансамбля
----------------------------

Размешчана на заходняй ускраіне вёскі на левым беразе р. Зяльвянка. Уключае сядзібны дом, гаспадарчыя пабудовы, парк, сажалку. Уся тэрыторыя (50,2 га) падзелена на 2 часткі: паўночна-заходнюю, якую займае лесапарк, і паўднёва-ўсходнюю, дзе размешчаны асноўныя жылыя і гаспадарчыя пабудовы, вакол іх — пейзажны парк. Кампазіцыйны цэнтр — сядзібны дом, арыентаваны галоўным фасадам на поўдзень. Уязную алею перасякае р. Зяльвянка.

Сядзібны дом
------------

Сядзібны дом складаецца з драўлянага аднапавярховага і мураванага аб'ёмаў. Драўляны пабудаваны ў 1839 годзе. Прамавугольны ў плане на высокім цокалі будынак з анфіладнай планіроўкай жылых памяшканняў. Да ўсходняга тарца ў 1905 годзе прыбудаваны мураваны аб'ём. У палацы агулам больш за дваццаць пакояў.

Зноскі
------

1. 1 2  *Лазука Б.А.* Беларуская архітэктура XIX - пачатку XX стагоддзя // Гісторыя сусветнага мастацтва. Рускае і беларускае мастацтва XIX - пачатку XX стагоддзя. — Беларусь, 2011. — С. 354. — 431 с. — ISBN 978-985-01-0880-7.

Спасылкі
--------

* Сядзібна-паркавы комплекс Сегліцаў (Краскі) на сайце Radzima.org
* Сядзібна-паркавы комплекс Сегліцаў (Краскі) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Сядзібна-паркавы комплекс Сегліцаў (Краскі) на сайце «Архіварта»
**Бітва пры Арэ** (англ.: Battle of Auray, фр.: Bataille d'Auray) — адна з ключавых бітваў Стагадовай вайны паміж Англіяй і Францыяй пад горадам Арэ.

Бітве папярэднічала аблога горада англійскімі войскамі пад камандваннем герцага Брэтонскага Жана V Доблеснага пасля правалу мірных перамоў у 1364 годзе. Англійскія войскі ўвайшлі ў горад і аблажылі замак, блакаваны з моры англійскім флотам. Пазбаўленыя правіянта абложаныя былі гатовыя капітуляваць ужо 29 верасня пры ўмове, што да гэтага часу да абаронцаў замка не падаспее падмога.

27 верасня войскі Карла дэ Блуа знаходзіліся каля абацтва непадалёк ад горада. 28 верасня французскія войскі высадзіліся на левым беразе ракі, заняўшы пазіцыю насупраць замка. Асцерагаючыся акружэння, Жан з войскамі пакінуў горад і размясціўся на схілах правага берага ракі. 29 верасня пасля бясплодных перамоў французскія войскі пераправіліся цераз раку і размясціліся фронтам на поўдні, заняўшы вельмі няўдалую пазіцыю на багністай раўніне на поўнач ад замка. Англійскія войскі выстраіліся насупраць, чакаючы нападу французаў.

Бітва пачалася з кароткай перастрэлкі англійскіх лучнікаў і французскіх арбалетчыкаў. Затым у бой уступілі галоўныя сілы. Французы шмат разоў наносілі ўдары па пазіцыях англійскіх войскаў, але пакінутыя Іаанам рэзервы выратавалі становішча. Бітва была неверагодна бязлітаснай, з таго і з іншага боку не бралі палонных. Правае крыло французскай арміі было неўзабаве контратакавана і адкінута англічанамі, уцёкамі французаў завяршыўся і англійскі напад левага флангу французскіх войскаў. Французскі камандуючы Карл дэ Блуа, паранены дзідай у бітве, быў дабіты англійскім воінам. Англічане атрымалі ўпэўненую перамогу.

Перамога ў бітве спыніла вайну за Брэтонскую спадчыну, якая завяршылася дагаворам 1365 года.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бітва пры Арэ
**Сядзібна-паркавы комплекс Коцелаў** — сядзіба, якая існавала ў другой палове XVIII—XIX стст. ў в. Беніца (Маладзечанскі раён). Належала Коцелам, Абрамовічам, Швыкоўскім. У комплекс уваходзілі гаспода, гаспадарчыя пабудовы, парк, сад, ставы. Гаспода пабудаваная ў 1779—1781 гг. паводле праекту італьянскага архітэктара К. Спампані.

Архітэктура
-----------

Сядзіба Коцелаў на малюнку Н. Орды, 1875
Гаспода ўяўляе сабой драўляны аднапавярховы Н-падобны будынак на высокім падмурку. Вертыкальна ашаляваныя сцены былі прарэзаны высокімі прамавугольнымі аконнымі праёмамі з простымі ліштвамі. Галоўны і дваравыя фасады вылучаліся порцікамі з трохвугольнымі франтонамі. Высокі вальмавы дах быў крыты гонтам. Бакавыя крылы вылучаліся асобнымі ўваходамі з ганкамі, мураванымі з камянёў. Планіроўка сярэдняй часткі будынку мела анфіладны характар (зала баляў, гасцёўня, сталоўка і інш.). Інтэр'еры пакояў былі багата аздобленыя (фігурны паркет, філёнгавыя сцены, лепка). Сцены ўпрыгожвалі шматлікія карціны, абразы, гравюры. У бакавых крылах знаходзіліся жылыя і гаспадарчыя памяшканні, інтэр'еры якіх былі больш сціплыя. Гаспода размяшчалася ў невялікім парку.

З ліку гаспадарчых пабудоў вызначаўся драўляны лямус, у стылі якога спалучаліся рысы класіцызму і народнага дойлідства (архітэктар Спампані).

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік, Мінск, 1993

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сядзібна-паркавы комплекс Коцелаў (Беніца)
* Сядзібна-паркавы комплекс Коцелаў (Беніца) на сайце Radzima.org
* Сядзібна-паркавы комплекс Коцелаў (Беніца) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
| Трыццацігадовая вайна |
| --- |
| 
* Пльзень
* Ломніца
* Саблат
* Вестэрніцэ
* Белая Гара
* Віслах
* Вімпфен
* Хёхст
* Флерус
* Штатлон
* Брэда
* Дэсау
* Лутэр
* Штральзунд
* Вольгаст
* Франкфурт
* Магдэбург
* Вербен
* Брэйтэнфельд
* Лех
* Фюрт
* Альтэ Вестэ
* Лютцэн
* Ольдэндорф
* Нёрдлінген
* Вітштак
* Райнфельдэн
* Брайзах
* Хемніц
* Даўнс
* Ля Марфі
* Анекур
* Брайтэнфельд
* Данія і Нарвегія
* Ракруа
* Тутлінген
* Фрайберг
* Ютэрбаг
* Янкаў
* Хюлст
* Мергентхайм
* Нёрдлінген 2
* Цусмаргаўзен
* Ланс
* Прага
* Вестфальскі мір

 |

**Бітва пры Вісласе** адбылася 27 красавіка 1622 года, каля нямецкай вёскі Віслас (*Wiesloch*) у 15 мілях на поўдзень ад Гайдэльберга, паміж пратэстантскім войскам пад агульным кіраўніцтвам графа Эрнста фон Мансфельда і камандуючага войскамі Бадэна супраць каталіцкага войска пад кіраўніцтвам Ціллі.

У пачатку вясны 1621 года, найміты пад кіраўніцтвам камандуючага войскамі Бадэн-Дурлаха Фрыдрыха Георга перайшлі Рэйн з боку Эльзаса для аб'яднання з войскам Эрнста фон Мансфельда. Аб'яднанае войска імкнулася перадухіліць злучэнне войска Цілі з 20.000 войскам *Gonzales de Córdoba*, якое прыйшло з Іспанскіх Нідэрландаў па загаду генерала Амбросіа Спінолы. Цілі сустрэў Пратэстанцкае войска з боку ар'ергарда і паспяхова прадвігаўся, пакуль не сустрэў галоўныя сілы пратэстаў. Ціллі адступіў і злучыўся з *de Córdoba* у наступным месяцы. Пасля бітвы, Мансфельд апынуўся ў складаным становішчы, пакуль войска Крысціяна Брансвіка не падышло з поўначы. Гэтыя два войскі ўдзельнічалі ў наступным месяцы ў бітве пры Вімпфене.