| Бітвы і аперацыі Іракскай вайны |
| --- |
| **Уварванне ў Ірак (2003)**: Ум-Каср • Фао • Басра (1) • Насірыя • Кербела (1) • Эн-Наджаф (1) • «Молат вікінга» • Эс-Самава • Эль-Хіла • Эль-Кут (1) • Багдад • Дэбека**Акупацыя Ірака (2003—2011)**: Анбар • «Удар па паўвостраве» • Рамадан (1) • Паўстанне Арміі Махдзі • Фалуджа (1) • Рамадзі (1) • Эль-Кут (2) • Эн-Наджаф (2) • Самара • Фалуджа (2) • Масул • Возера Тартар • Хіт • «Матадор» • Хадзіта • «Аднаўленне правоў» • «Сталёвы заслон» • Рамадзі (2) • Дыванія • «Сіндбад» • Дыяла • Вуліца Хайфа • Кербела (2) • Брытанскія базы • Эн-Наджаф (3) • «Чорны арол» • Кербела (3) • Турэцкае ўварванне • Найнава • Басра (3) • Наступленне Аль-Каіды • «Залог росквіту» • Абу-Кемаль • Пальмавы гай**Міжканфесійны канфлікт (2006—2009)**: Канфлікт паміж ІАІ і АК • «Разам наперад» • Рамадан (2) • «Фантомны гром» |

**Бітва за Багдад** — вырашальная бітва пачатковага этапу Іракскай вайны, падчас якой амерыканскія войскі авалодалі Багдадам, вымусіўшы прэзідэнта Садама Хусейна бегчы з горада і канчаткова дэзарганізаваўшы тым самым іракскую армію.

Перадгісторыя
-------------

Да пачатку вайны ў Багдадзе чакаўся найбольш жорсткі супраціў. На думку аднаго з ваенных аналітыкаў, чакалася фарміраванне пяці кольцаў абароны вакол сталіцы. Меркавалася, што два знешніх кальца будуць падтрымліваць радавыя ваенныя часці, а ўнутры будуць тры кольцы з самых адборных атрадаў, што разам з іншымі фактарамі дазволіла б зацягнуць уварванне. Амерыканскае ваеннае камандаванне адводзіла да трох месяцаў на ўзяцце Багдаду, а страты нават па самых аптымістычных падліках павінны былі скласці не менш за 3 тысячы загінуўшых і параненых салдат.

Першыя бамбардзіроўкі Багдаду пачаліся ў першы дзень ўварвання кааліцыі ў Ірак — 19 сакавіка 2003 года. За тры дні бамбёжак кааліцыя правяла 1700 самалёта-вылетаў (504 — з выкарыстаннем крылатых ракет).

Амерыканскія афіцыйныя асобы заявілі, што іх войскі вядуць перастрэлкі з двума групамі Рэспубліканскай гвардыяй Ірака на паўднёвай ускраіне горада. Генерал-маёр Віктар Рэнуарт заявіў, што кааліцыйныя сілы могуць рушыць на Багдад у любы момант, адрасаваўшы гэтыя словы Садаму Хусейну. Газета The Guardian паведамляла, што амерыканйы занялі два прэзідэнцкія палацы. Армія таксама акружыла Міністэрства інфармацыі і іншыя ключавыя ўрадавыя будынкі.

24 сакавіка генерал арміі ЗША ў адстаўцы Бары Маккефры сказаў у інтэрв’ю BBC-News: *«калі [іракцы] на самай справе вырашаць змагацца, то бітва будзе жорсткай, і трэба быць гатовымі да прыкладна 3000 ахвяр»*.

Сілы бакоў
----------

Штурм Багдаду вёўся сіламі 1-й дывізіі марской пяхоты ЗША і 3-й механізаванай дывізіі, абсталяванай танкамі М1 Абрамс, БМП «Брэдлі» і бронетранспарцёрамі M113. Гэтыя сілы былі падтрыманы амерыканскімі і брытанскімі самалётамі B-52, Harrier GR7 і A10 Warthogs. Ім супрацьстаялі 36 000 салдат Рэспубліканскай гвардыі Ірака, якія ўмацаваліся ў крузе бункераў у 30 мілях ад Багдаду, пры падтрымцы танкаў Т-72 «Asad Babil» і цяжкай артылерыі.

Бітва
-----

### Аэрапорт

Раніцай 3 красавіка 2003 года амерыканскія войскі рушылі на Міжнародны аэрапорт «Садам» на паўднёва-заходняй ускраіне горада. Пасля некалькіх гадзін бою першая брыгада 3-й механізаванай дывізіі здолела ўзяць яго пад свой кантроль. Аэрапорт стаў асновай амерыканскай лагістыкі ў Іраку на працягу наступных сямі гадоў. Перад усходам сонца 4 красавіка амерыканцы выпрабавалі жорсткую контратаку іракскіх войск, якую ўдалося адлюстраваць пасля падыходу танкаў.

### Аперацыя «Thunder Run»

5 красавіка аператыўная група 1-64 3-й механізаванай дывізіі правяла аперацыю, пазней названую Thunder Run, каб прамацаць лініі іракскай абароны. Аперацыя пачалася на поўдзень ад Багдаду, калі салдаты прайшлі праз галоўныя дарогі на заняты аэрапорт. Іракскі супраціў быў дэзарганізаваным, гвардзейцам Садама ўдалося падбіць з РПГ толькі адзін танк. Экіпаж не пацярпеў. Пазней ВПС разбамбілі танк, а іракскае міністэрства інфармацыі заявіла, што ён быў знішчаны абаронцамі горада.

5 красавіка ў горадзе пачаліся першыя кароткачасовыя танкавыя рэйды, сустрэтыя жорсткім вулічным супрацівам.

Праз два дні 2-я брыгада 3-й механізаванай дывізіі зноў прайшла па той жа трасе. На гэты раз пазіцыі іракцаў былі моцна ўмацаваны, але палкоўнік Дэвід Перкінс, камандзір брыгады, у гэты раз, нечакана для іракцаў, згарнуў на ўсход, ва ўрадавыя кварталы, а не на захад, у бок аэрапорта, як у першы раз. 2-я брыгада лёгка ўзяла пад кантроль так званую «зялёную зону» і ўмацавалася перад кідком да цэнтра горада.

6 красавіка на выездзе з горада была абстраляная калона расійскіх дыпламатаў, якая накіроўвалася ў Дамаск.

7 красавіка жорсткія баі праходзілі ўздоўж шашы 8, абарона якой для амерыканскіх войск забяспечвала магчымасць прасоўвання ўглыб горада. Тут іракцы, па заяве ЗША, страцілі 350—500 чалавек. Амерыканскія танкі і механізаваныя падраздзяленні прыйшлі на дапамогу сваім. Да канца бою іракская ракета выбухнула сярод прыпаркаваных транспартных сродкаў у штаб-кватэры 2-й брыгады, забіўшы двух салдат і двух журналістаў, параніўшы 15 чалавек і знішчыўшы 17 транспартных сродкаў.

### Палац Тартар

Амерыканскія марскія пяхотнікі вядуць бой супраць іракскіх байцоў у сакавіку 2003 года.
7 красавіка быў узяты штурмам прэзідэнцкі палац на беразе Тыгра, і на гэты раз было вырашана не вяртаць войскі на пазіцыі вакол горада, як 3—6 красавіка, а застацца ў цэнтры. Пры гэтым 7 красавіка Міністэрства інфармацыі Ірака паведамляла, што ніякай амерыканскай арміі ў горадзе няма.

На працягу некалькіх гадзін пасля захопу Палаца Садама і трансляцыі тэлерэпартажаў пра гэта амерыканскія войскі загадалі іракскім сілам у Багдадзе здацца, ці горад выпрабуе поўнамаштабную атаку. Іракскія ўрадавыя чыноўнікі альбо зніклі, альбо прызналі паражэнне.

### Мост Джумхурыя

8 красавіка каля 500 іракцаў правялі жорсткую контратаку праз мост Джумхурыя, прымусіўшы частку войск ЗША на заходнім баку Багдаду адступіць, але іракцы страцілі каля 50 чалавек, і падчас атакі ў адказ былі рассеяны.

### Завяршэнне баёў

9 красавіка амерыканскія войскі занялі Рэспубліканскі палац і іншыя цэнтральныя будынкі. Адначасова з гэтым Садам Хусейн апошні раз у якасці прэзідэнта Ірака звярнуўся да натоўпу гараджан каля свайго бункера на поўначы сталіцы. Шпацыр Садама па вуліцы была заснятая на плёнку і транслявалася некалькі дзён пасля гэтай падзеі на тэлеканале Аль-Арабія. Яго суправаджалі целаахоўнікі і іншыя прыхільнікі, у тым ліку па меншай меры адзін з яго сыноў і яго асабісты сакратар. Пасля прагулкі Хусейн вярнуўся ў свой бункер да сям’і.

У гэты ж дзень Багдад быў афіцыйна заняты кааліцыйнымі сіламі. 10 красавіка ўвечары амерыканская армія пачала штурм бункера, які суправаджаўся гранатамётным агнём і жорсткімі авіяўдарамі, аднак ні сам Садам, ні іншыя члены верхавіны Баас схоплены не былі. Пасля гэтага пакінуты лаяльным Хусейну поўнач Багдаду цягам двух дзён падвяргаўся масіраваным артабстрэлам і бамбардзіроўкам. Да поўдня 12 красавіка амерыканцы цалкам авалодалі горадам.

Многія іракцы святкавалі падзенне Садама знішчэннем яго партрэтаў і статуй. Сімвалічным пунктам у бітве стаў знос бронзавай статуі Садама на плошчы Фірдаўс.

Марадзёрства
------------

У выніку капітуляцыі багдадскага гарнізона ў горадзе пачалося беспрэцэдэнтнае па маштабах марадзёрства. Як толькі амерыканскія войскі занялі Багдад, іракскія грамадзянскія асобы і замежныя вайскоўцы пачалі рабаваць палацы і ўрадавыя будынкі. У бальніцы Ярмук было выкрадзена ўсё медыцынскае абсталяванне. Сур’ёзныя рабаванні былі зафіксаваны ў Нацыянальным музеі Ірака і Цэнтры мастацтваў Садама, Універсітэце Багдаду, трох пяцізоркавых гасцініцах (Аль-Рашыд, Аль-Мансур і Бабель), дзяржаўных супермаркетах, пасольствах і заводах.

У Нацыянальным музеі Ірака многія з 170000 неацэнных артэфактаў былі альбо скрадзены, альбо пашкоджаны. 14 красавіка Нацыянальная бібліятэка Ірака і нацыянальныя архівы былі спалены, знішчаны тысячы рукапісаў.

На працягу васьмі дзён пасля ўварвання толькі 5% ад 700 жывёл у заапарку Багдаду выжылі. Гэта было вынікам крадзяжу некаторых жывёл для пражытка людзей і голаду жывёл. Выжылі ў асноўным буйныя жывёлы, такія як львы, тыгры і мядзведзі.

Зноскі
------

1. ↑  iCasualties | OIF | Iraq | Fatalities Details Архівавана 26 сакавіка 2010.
2. ↑  Данные Ирака о потерях коалиции: 700 убитых и тысячи раненых // News.ru, 31 марта 2003
3. ↑  Iraqi Death Toll, Health Perils Assessed by Medical Group Архівавана 18 чэрвеня 2013 года.
4. ↑  The Wages of War – Appendix 1. Survey and assessment of reported Iraqi combatant fatalities in the 2003 War Архівавана 2 верасня 2009.
5. ↑  Саддам Хусейн превращает Багдад в «Багдадоград» **(нявызн.)**.  NEWSru.com (3 сакавіка 2003). Праверана 13 жніўня 2010.
6. ↑  «Operation Iraqi Freedom — By the Numbers», USCENTAF, April 30, 2003, 15.
7. ↑  US forces raid Baghdad **(нявызн.)**, *BBC News* (5 красавіка 2003). Праверана 26 красавіка 2010.
8. ↑  Jeffery, Simon.  US forces occupy palaces **(нявызн.)**, *The Guardian* (7 красавіка 2003). Праверана 26 красавіка 2010.
9. ↑  DAYBOOK : A look at the day's major developments in the war with Iraq **(нявызн.)**, *The Washington Post* (8 красавіка 2003). Праверана 26 красавіка 2010.(недаступная спасылка)
10. 1 2  [chrome://browser/content/browser.xul Battle for Baghdad begins] **(нявызн.)**. *The Guardian*. — «  Праверана 10 красавіка 2010.
11. ↑  Sipress, Alan.  U.S. Forces Enter the Heart of Baghdad **(нявызн.)**, *Washington Post* (5 красавіка 2003). Праверана 19 лістапада 2006.(недаступная спасылка)
12. ↑  Iraq Special Guard Promises Stiff Test
13. ↑  Battle Of Baghdad
14. ↑  **US poised for Baghdad battle** **(нявызн.)**, *BBC* (April 3, 2003). Праверана 10 красавіка 2010.
15. ↑  Iraqis Launch Counterattack In Baghdad; 50 Reported Killed
16. ↑  Collier, Robert.  Looters shake Iraqi cities / CHAOS: Troops watch as Baghdad is ransacked – SFGate **(нявызн.)**, *The San Francisco Chronicle* (12 красавіка 2003). Праверана 10 красавіка 2010.
17. ↑  Eskander, Saad. "The Tale of Iraq’s 'Cemetery of Books' "(cover story) // *Information Today*; Dec 2004, Vol. 21, issue 11, p. 1-54; 5 pl, 1 color
18. ↑  *The Choice*, featuring Lawrence Anthony **(нявызн.)**.  BBC Radio 4 (4 верасня 2007). Праверана 4 верасня 2007.

Літаратура
----------

* Kevin W. Woods, Michael R. Pease, Mark E. Stout, Williamson Murray, James G. Lacey Iraqi Perspectives Project. A View of Operation Iraqi Freedom from Saddam's Senior Leadership ISBN 0-9762550-1-4

Спасылкі
--------

* Багдад пал. Почему? // Правда.ру, 10.04.2003
* U.S. Forces Enter the Heart of Baghdad(недаступная спасылка) // Washington Post
* US Forces Occupy Palaces // The Guardian
* Washington Post Daybook(недаступная спасылка) // Washington Post, April 8, 2003; Page A25
* Iraqi museum of antiquities looted; 8000 year old treasures lost forever(недаступная спасылка)// Washington Post