**Антоніа Сальеры** або **Антоніо Сальеры** (італ.: Antonio Salieri, 18 жніўня 1750, Леньяга, Венецыянская рэспубліка — 7 мая 1825, Вена) — італьянскі кампазітар, дырыжор і педагог. З 16 гадоў жыў і працаваў у Вене.

Пачатак творчасці
-----------------

Паходзіў з багатай сям’і гандляроў, навучаўся дома гульні на скрыпцы і арфе. Затым вывучаў кампазіцыю ў Падуі і Венецыі. Па запрашэнні Фларыяна Леапольда Гасмана ў 1766 прыехаў у Вену і дзякуючы ўрокам Гасмана, увёў яго ў музычнае кола і ён пазнаёміў Сальеры з лібрэтыстам П’етра Метастазіо, кампазітарам Глюкам і іншымі, быў прыняты на імператарскую службу, ў 1774 г. пасля смерці Гасмана атрымаў пасады прыдворнага кампазітара і капельмайстра італьянскай оперы ў Вене, а ў 1788 г. быў прызначаны прыдворным капельмайстрам. Гэты вышэйшы пост у музычнай Вене Сальеры займаў пры трох імператарах — да 1824. З 1813 года ён уваходзіў у камітэт па арганізацыі Венскай кансерваторыі і ўзначаліў яе ў 1817 годзе (першы час называлася пеўчай школай).

Музычная спадчына
-----------------

Сальеры напісаў больш за 40 опер, з якіх да сённяшняга дня карыстаюцца вядомасцю «Данаіды» (фр. Les Danaïdes; 1784), «Тарар» (фр. Tarare; 1787, лібрэта Бамаршэ) і «Фальстаф» (фр. Falstaff; 1799). Спецыяльна для адкрыцця тэатра «Ла Скала» ім была напісана опера «Прызнаная Еўропа» (італ. L’Europa riconosciuta; 1786), на прэм’еры якой спявала Франчэска Лебрэн, опера ідзе па сённяшні дзень на гэтай сцэне. Раннія оперы Сальеры вытрыманы ў класічнай італьянскай традыцыі, аднак з 1780-х гадоў Сальеры эвалюцыянуе ў бок Глюка, дзякуючы чаму яго оперы карыстаюцца вялікім поспехам у заваяваным Глюкам Парыжы. Сальеры таксама належыць шмат аркестравай, камернай, духоўнай музыкі, у тым ліку «Рэквіем», напісаны ў 1804 годзе, але ўпершыню выкананы на яго пахаванні.

Педагагічная дзейнасць
----------------------

Сальеры быў выбітным музычным педагогам. Яго вучнямі былі Бетховен, Шуберт, Ліст, Чэрні, Меербер, Гумель, Франц Ксавер Вольфганг Моцарт і іншыя вядомыя кампазітары пачатку XIX стагоддзя. Па сведчанні сучаснікаў, адносіны Сальеры са сваімі вучнямі былі вельмі цёплымі і эмацыйнымі (лічыцца, што ад’езд Ліста з Вены стаў падставай для няўдалай спробы самагубства Сальеры у 1824 годзе).

Моцарт і Сальеры
----------------

Вольфганг Амадэй Моцарт.
Даўняя легенда злучае імя Сальеры з імем Моцарта, называючы Сальеры яго меркаваным забойцам; імя Сальеры шмат у чым стала намінальным для пазначэння зайздрасці неталенавітага чалавека да таленавітага. Гэтая рэпутацыя Сальеры ў значнай ступені заснавана на яго выяве ў мастацкіх творах: драме Пушкіна «Моцарт і Сальеры» (1831), пастаўленай па ёй оперы Рымскага-Корсакава (1898), п’есы Пітэра Шэфера «Амадэй» (1979) і заснаванаму на ёй аднайменнага фільму Мілаша Формана (1984).

Узаемаадносіны Моцарта і Сальеры былі няроўнымі, і вядома некалькі рэзкіх выказванняў аб Сальеры, якія належаць самому Моцарту і яго бацьку. Аднак выказванні гэтыя, у большасці, адносяцца да пачатку 1780-х гг. і не адрозніваюцца ад звычайных водгукаў тэмпераментнага Моцарта аб музыках-канкурэнтах. У той жа час у апошнім лісце Моцарта жонцы (14 кастрычніка 1791) Моцарт надае вялікую ўвагу наведвання Сальеры прадстаўлення Моцарта «Чароўнай флейты», апісваючы захопленую рэакцыю Сальеры як нешта вельмі важнае для сябе. Вядома, што ў другой палове 1780-х гг. Сальеры дырыжыраваў некалькімі творамі Моцарта, а пасля свайго прызначэння капельмайстрам прыдворнай оперы ў 1788 г. перш за ўсё вярнуў у рэпертуар оперу Моцарта «Вяселе Фігаро». Існавала нават музычнае сачыненне, напісанае Моцартам і Сальеры сумесна: кантата для голасу і фартэпіяна «На акрыянне Афеліі» (1785) з нагоды вяртання на сцэну спявачкі Ганны Старачэ. У цэлым няма падстаў меркаваць, што паміж Моцартам і Сальеры калі-небудзь існавала асаблівая варожасць.

Зноскі
------

1. 1 2  Antonio SALIERI // Dizionario Biografico degli Italiani — 1960. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1128537'></a>
2. 1 2  Antonio Salieri // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. ↑  Сальери Антонио // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
4. ↑  Archivio Storico Ricordi — 1808. Праверана 3 снежня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3621644'></a>
5. ↑  Сальери Антонио // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 26 лютага 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
6. ↑  Léonore database — ministère de la Culture. — P. 1.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2886420'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q384602'></a>
7. ↑  *Flögel K. F. Ebeling F. W.* Floegels Geschichte des Grotesk-Komischen: bearbeitet, erweitert und bis auf die neueste Zeit fortgeführt von Friedrich W. Ebeling — 5 — L: 1887. — S. 357. — 478, 14 с.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105821923'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1731059'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2079'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4529526'></a>
8. ↑  Напісанне імя і прозвішча **Антоніо Сальеры** ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.14. Мн. 2002, С.119.

| ⛭✰ Вольфганг Амадэй Моцарт |
| --- |
| Сям’я | Леапольд Моцарт ·  Ганна Марыя Моцарт ·  Марыя Ганна Моцарт (Нанерль) ·  Канстанцыя Моцарт ·  Марыя Ганна Тэкла Моцарт (Бесле) ·  Франц Ксавер Вольфганг Моцарт ·  Карл Томас Моцарт ·  Іозеф Лангэ ·  Чэчылія Вебер ·  Жазефа Вебер ·  Алаізія Вебер ·  Сафі Вебер ·  Георг Нісен |  |
| Біяграфія | Родны дом у Зальцбургу ·  Дом-музей у Вене · Нацыянальнасць ·  Вялікае вандраванне ·  Воспа ·  Туалетны гумар ·  Італія · Прага · Берлін ·  Смерць ·  Біяграфіі · Каталіцтва · Масонства |
| Музыка | Каталог Кёхеля ·  Працы для фартэпіяна (сола) ·  Арыі, песні, каноны ·  Імшы ·  Канцэрты для валторны ·  Канцэрты для фартэпіяна ·  Оперы ·  Танцы ·  Сімфоніі ·  Санаты ·  Кампазітарскі метад |
| Адносіны | Гайдн ·  Сальеры · Бетховен · Хатні шпак |
| У фільмах | *Моцарт і Сальеры* (1962) ·  *Маленькія трагедыі* (1971) ·  *Маленькія трагедыі* (1979) ·  *Моцарт* (1982) ·  *Амадэй* (1984) |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Spotify |
| Тэматычныя сайты | Discogs · Internet Movie Database · International Music Score Library Project · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны Аўстрыйскай імперыі · Біяграфічны італьянцаў · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ларуса · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Музычны Рымана · Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Treccani · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · gravsted.dk · WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10274979 · BIBSYS: 90149301 · BNC: a12255051 · BNE: XX1535972 · BNF: 138993495 · CiNii: DA08494072 · CONOR: 24994147 · GND: 118750909 · GTAA: 150045 · ICCU: CFIV005387 · ISNI: 0000 0001 1041 6892 · LCCN: n80057038 · LNB: 000036775 · NDL: 00621424 · NKC: jo2002158546 · NLA: 35440013 · NLP: A20348915 · NSK: 000127106 · NTA: 068948719 · NUKAT: n01020723 · PTBNP: 63917 · LIBRIS: 89205 · SUDOC: 035604808 · VIAF: 17408816 |

 |