recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Булева функцыя** — гэта функцыя, якая працуе з лікамі з мноства двух аб’ектаў, звычайна {\displaystyle B=\{0,1\}}.

Адметным для такіх функцый з’яўляецца тое, што іх агульная колькасць заўсёды канцатковая і залежыць ад колькасці аргументаў функцыі. Але гэта не значыць што іх мала, наадварот, колькасць розных функцый залежыць ад колькасці аргументаў {\displaystyle n} як {\displaystyle 2^{2^{n}}}.

Прыклады
--------

Розных булевых функцый без аргументаў існуе {\displaystyle 2^{2^{0}}=2}, вось яны:

1. Выхад заўсёды 0. Звычайна запісваецца проста {\displaystyle 0}.
2. Выхад заўсёды 1. Звычайна запісваецца проста {\displaystyle 1}.

Для аднаго аргумента {\displaystyle x} можна пабудаваць {\displaystyle 2^{2^{1}}=4} функцыі:

1. {\displaystyle 0}.
2. Выхад паўтарае значэнне аргумента: калі аргумент 0, то выхад 0, калі аргумент 1 то выхад 1. Запісвацца як {\displaystyle x}.
3. Выхад адмаўляе аргумент: калі аргумент 0, то выхад 1, калі аргумент 1 то выхад 0. Звычайна запісвацца як {\displaystyle -x}.
4. {\displaystyle 1}.

Для двух аргументаў {\displaystyle (x,y)} існуе {\displaystyle 2^{2^{2}}=16} функцый. Іх зручна пералічыць у выглядзе табліцы:

{\displaystyle f(x,y)}| {\displaystyle \arg x} | {\displaystyle \arg y} | {\displaystyle 0} | {\displaystyle -(x+y)} | {\displaystyle x\*-y} | {\displaystyle -y} | {\displaystyle -x\*y} | {\displaystyle -x} | {\displaystyle x\*-y+-x\*y} | {\displaystyle -(x\*y)} | {\displaystyle x\*y} | {\displaystyle -x\*-y+x\*y} | {\displaystyle x} | {\displaystyle -(-x\*y)} | {\displaystyle y} | {\displaystyle -(x\*-y)} | {\displaystyle x+y} | {\displaystyle 1} |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 1 | 0 | 1 | 0 | 1 | 0 | 1 | 0 | 1 | 0 | 1 | 0 | 1 |
| 1 | 0 | 0 | 0 | 1 | 1 | 0 | 0 | 1 | 1 | 0 | 0 | 1 | 1 | 0 | 0 | 1 | 1 |
| 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 1 | 1 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 1 | 1 | 1 |
| 1 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |

Для трох аргументаў {\displaystyle 2^{2^{3}}=256} функцый. Іх няма патрэбы пералічваць, бо яны выражаюцца праз базіс папярэдніх {\displaystyle \{-x,x\*y,x+y\}}. Функцыі большых памераў таксама выражаюцца праз гэты базіс згодна з крытэрыем Поста. Насамрэч гэты базіс дазваляе будаваць функцыі любых памераў для іншых тыпаў функцый.

Функцыі {\displaystyle x\*y} і {\displaystyle x+y} спалучаюцца між сабой правіламі дэ Моргана:

1. {\displaystyle x\*y=-(-x+-y)}
2. {\displaystyle x+y=-(-x\*-y)}

Будаванне функцый з адвольнай колькасцю аргументаў вывучае тэорыя камбінацыйных схем.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4146281-6 · LNB: 000324702 · Microsoft: 187455244 |
**Булеўскае балота**, або **Булеў Мох** — балота галоўным чынам нізіннага тыпу на поўначы Жыткавіцкага і паўднёвым усходзе Салігорскага раёнаў Беларусі, у вадазборы возера Чырвонае і ракі Случ.

Апісанне балота
---------------

Балота перасякае Даманавіцкая канава, вада з якой перапампоўваецца ў возера Чырвонае. Плошча 27,9 тыс. га. Глыбіня торфу да 6 м, сярэдняя глыбіня 1,7 м, ступень разлажэння 30 %, зольнасць 8,4 %. Часткова асушана адкрытай асушальных сеткай.

Флора
-----

На асушаных землях вырошчваюць сеяныя травы, збожжавыя і кармавыя культуры. На незасвоеннай частцы балота растуць карлікавая бяроза, асака, гіпнавыя і сфагнавыя імхі, хвоя.

Літаратура
----------

Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лжэдзмітрый.

**Ілжэдзмітрый I** — афіцыйна называў сябе царэвіч (затым цар) Дзмітрый Іаанавіч, першы самаабвешчаны імператар Расіі, у зносінах з замежнымі дзяржавамі — Імператар Дзмітрый (лац.: Demetreus Imperator) (пам. 17 мая 1606) — цар Расіі з 1 чэрвеня 1605 г. па 17 (27) мая 1606) — першы з трох самазванцаў, якія называлі сябе сынамі Івана Грознага і прэтэндавалі на расійскі сталец (гл. таксама Ілжэдзмітрый II і Ілжэдзмітрый III). Прыйшоў да улады ў Маскве дзякуючы падтрымцы Жыгімонта Вазы, Канстанціна Васіля Астрожскага, Льва Сапегі, Чартарыйскіх, Мнішкаў і маскоўскіх баяр — ворагаў Гадуновых і Шуйскіх. Забіты пад час «народнага» паўстання у Маскве, справакаванага баярскімі групоўкамі, чуткамі і незадаволенасцю насельніцтва паводзінамі яго «каталіцкага» атачэння. Труп быў выстралены «ў бок Літвы адкуль прыйшоў».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
**Рэдакцыйна-выдавецкая ўстанова «Выдавецкі дом «Педагагічная прэса»** створана ў чэрвені 2019 года рэрганізацыяй установы «Рэдакцыя газеты «Настаўніцкая газета». Галоўны офіс знаходзіцца ў Мінску. Заснавальнік — Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь. З дня стварэння да верасня 2021 года выдавецкі дом узначальнаваў Вадзім Аляксандравіч Кнышаў. З 23 верасня 2021 года дырэктарам з'яўляецца Кацярына Эдуардаўна Дубінская.

Мэты і задачы ўстановы
----------------------

Згодна са статутам, зацверджаным загадам міністра адукацыі Рэспублікі Беларусь, асноўнай мэтай дзейнасці рэдакцыйна-выдавецкай ўстановы «Выдавецкі дом «Педагагічная прэса» з’яўляецца рэалізацыя права грамадзян на атрыманне поўнай, дакладнай і своечасовай інфармацыі аб дзяржаўнай палітыцы ў галіне адукацыі, культуры, фізічнага выхавання і спорту, аб дзяржаўнай маладзёжнай палітыцы, функцыянаванні і развіцці нацыянальнай сістэмы адукацыі Рэспублікі Беларусь, гісторыі адукацыі, сацыяльна-эканамічнай, грамадска-палітычнай, культурнай, міжнароднай і іншых сферах жыццядзейнасці краіны.

Выданні
-------

Установа ажыццяўляе вытворчасць і выпуск шэрагу сродкаў масавай інфармацыі:

* газеты «Настаўніцкая газета» (заснавальнік — Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь);
* штомесячнага навукова-педагагічнага часопіса «Народная асвета» (заснавальнікі — Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, рэдакцыйна-выдавецкая ўстанова «Выдавецкі дом «Педагагічная прэса»);
* штомесячнай газеты для замяшчальных бацькоў і спецыялістаў па сямейным устройстве «Домой!» (заснавальнікі — Нацыянальны цэнтр усынаўлення Рэспублікі Беларусь, рэдакцыйна-выдавецкая ўстанова «Выдавецкі дом «Педагагічная прэса»);
* штомесячнага часопіса аб беларускім спорце «Спорт time[ru]» (заснавальнікі — Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь, Беларуская асацыяцыя студэнцкага спорту, Рэспубліканскі цэнтр фізічнага выхавання і спорту навучэнцаў і студэнтаў, рэдакцыйна-выдавецкая ўстанова «Выдавецкі дом «Педагагічная прэса»);
* сеткавага выдання ng-press.by (заснавальнік — рэдакцыйна-выдавецкая ўстанова «Выдавецкі дом «Педагагічная прэса»).

У студзені 2022 года па ініцыятыве кіраўніцтва выдавецкага дома быў спынены выхад штотыднёвай газеты для падлеткаў «Переходный возраст[ru]» (заснавальнікі — грамадскае аб’яднанне «Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі», рэдакцыйна-выдавецкая ўстанова «Выдавецкі дом «Педагагічная прэса») і штомесячнай газеты для падлеткаў «Раніца» (заснавальнікі — Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, рэдакцыйна-выдавецкая ўстанова «Выдавецкі дом «Педагагічная прэса»).

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑   Архівавана 7 ліпеня 2020.
5. ↑   Архівавана 25 чэрвеня 2020.
**Лінейнае праграмаванне** — раздзел матэматычнага праграмавання, прысвечаны тэорыі і метадам рашэння задач аб экстрэмумах (мінімумах і максімумах) лінейных функцый пры абмежаваннях, зададзеных сістэмамі лінейных роўнасцей і няроўнасцей.

Агульная пастаноўка задачы лінейнага праграмавання звязаная з адшуканнем аптымальнага значэння лінейнай функцыі, аргументы якой задавальняюць сістэме лінейных ураўненняў ці няроўнасцей. 

У задачы лінейнага праграмавання патрабуецца знайсці неадмоўнае рашэнне сістэмы лінейных абмежаванняў, якое аптымізіруе, г.зн. мінімізуе ці максімізуе лінейную функцыю (яна называецца функцыяй мэты). Задача лінейнага праграмавання можа змяшчаць у сабе адвольную камбінацыю лінейных абмежаванняў. У вылічальных мэтах асноўныя абмежаванні задачы лінейнага праграмавання заўсёды задаюцца ў выглядзе ўраўненняў, лік якіх *m* меншы за лік пераменных *n*.

У задачах лінейнага праграмавання ўмовы, накладзеныя на вобласць дапушчальных значэнняў пераменных, вызначаюцца сістэмай лінейных ураўненняў або лінейных няроўнасцей, пры гэтым функцыя мэты з'яўляецца таксама лінейнай функцыяй тых жа пераменных. Гэты факт падкрэслены ў назве «лінейнае праграмаванне». Метады лінейнага праграмавання для вызначэння аптымальнага рашэння патрабуюць разгляду некалькіх рашэнняў (праграм) зыходнай задачы.

Для рашэння задач лінейнага праграмавання патрабавалася распрацаваць асобыя метады. Асновы тэорыі гэтай галіны матэматыкі былі закладзены ў 1940-х гадах.

Магчыма графічнае рашэнне задач з дзвюма і некалькімі пераменнымі. Найбольш пашыраны сімплекс-метад (накіраваны перабор мноства дазволеных рашэнняў).

Задачы лінейнага праграмавання ўзнікаюць пры вырашэнні пытанняў планавання, найлепшай арганізацыі перавозак, рацыянальнага выкарыстання абсталявання, рабочай сілы, рознага роду рэсурсаў — кармавых, сыравіны і інш. Задачы эканамічных даследаванняў, як правіла, патрабуюць правядзення вялікай колькасці працаёмкіх разлікаў. Рашэнне гэтых задач істотна спрасцілася пасля з'яўлення электронна-вылічальных машын.

Літаратура
----------

* *Гутковіч Г.* Лінейнае праграміраванне. — Мн.: Народная асвета, 1979. — 64 с. іл.
* *Сацкоў Ю. Н.* Лінейнае праграмаванне // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 266. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119415380 · GND: 4035816-1 · LCCN: sh85082127 · Microsoft: 41045048 · NDL: 00570683 · NKC: ph122356 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пегас (значэнні).
Пегас
**Пегас** (стар.-грэч.: Πήγασος) у старажытнагрэчаскай міфалогіі — чароўны (часта крылаты) конь, які нарадзіўся з крыві або тулава забітай Персеем гаргоны Медузы як плод яе сувязі з Пасейдонам. Пегас узнёсся на Алімп, дзе прыносіў Зеўсу гром і маланкі. Паводле другога міфа, багі падаравалі Пегаса герою Белерафонту, а той узляцеў на ім і забіў пачвару Хімеру, якая спусташала краіну. Ударам капыта Пегас выбіў на гары Гелікон крыніцу Гіпакрэну, вада якой надае натхненне паэтам. Адказ «асядлаць Пегаса» — стаць паэтам.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).
**Энмеркар** (шум. 𒂗𒈨𒅕𒃸) — міфічны валадар (*лугаль*) горада Урука, герой шумерскага эпасу.

Паходжанне вобразу
------------------

У спісе валадароў Шумера Энмеркар разглядаецца як другі валадар Урука, які кіраваў пасля Меш-кі-аг-гашэра 420 гадоў. Характэрна тое, што ён названы манархам, што пабудаваў сам горад Урук, паколькі пры Меш-кі-аг-гашэры існавала толькі пэўная мясцовасць з храмам Эана, перамешчаным з неба на зямлю багіняй Інанай. Усе астатнія запісы пра Энмеркара з'яўляюцца перад усім літаратурнымі творамі, таму ён разглядаецца большасцю даследчыкаў як міфічная постаць. Мяркуецца, што яго вобраз склаўся ўжо ў перыяд Джэмдзет-Наср. Тым не меней, знаходка археолагамі на месцы архаічнага Урука таблеткі з надпісам «валадар Араты», прывяла да думкі, што пэўныя міфалагічныя падзеі маглі быць адлюстраваннем сапраўдных гістарычных фактаў.

Культурны герой
---------------

Энмеркар — культурны герой Шумера, які, згодна запісам пра яго, вынайшаў клінапіснае пісьмо, пачаў будаўніцтва цагляных муроў і ірыгацыю.

Эпічны герой
------------

Энмеркар — галоўны герой цыклу эпічных паэм пра спаборніцтва Урука і багатай далёкай краіны Араты за дамінаванне і добразычлівасць багіні Інаны.

Энсукушсірана, валадар Араты, быццам бы кідае выклік Энмеркару і дасылае ў Шумер чараўніка, дзеянні якога выклікаюць голад. На баку Энмеркара выступае чараўніца, дасланая богам Уту. Яна перамагае арацкага чарадзея ў магічным спаборніцтве і забівае яго. 

Энмеркар мяркуе падпарадкаваць Арату, каб упрыгожыць урукскі храм каштоўнымі металамі і камяняімі, што ёсць у гэтай краіне. Інана раіць яму пачаць перагаворы з валадаром Араты праз пасланца. Валадар Араты адмаўляецца падпарадкавацца Уруку, патрабуе наўзамен збожжа і ў барацьбе за дабразычлівасць Інаны прызначае Энмеркару некалькі невыканальных заданняў. Але Энмеркар дзякуючы свайму розуму выконвае іх. У Араце пачынаюцца голад і засуха, насельніцтва аказваецца на баку Энмеркара. Інана прымае бок лугаля Урука і пастанаўляе весці гандаль з Аратай.

У дзвюх паэмах пра Лугальбанду Энмеркар узгадваецца як манарх Урука. Ён то вядзе вайну супраць Араты, то звяртаецца да багіні Інаны, каб яна дапамагла адбіць націск амарэяў. 

|  |
| --- |
| **I дынастыя Урука** |
| Папярэднік:**Меш-кі-аг-гашэр** | **Валадар Урука****Каля 3000 г. да н.э.** | Пераемнік:**Лугальбанда** |
|

Спасылкі
--------

* Enmerkar and the lord of Aratta: translation
* Enmerkar: Legendary Sumerian Founder And Ruler Of Uruk And Grandson Of God Utu
* Dina Katz, Ups and Downs in the Career of Enmerkar king of Uruk
**Педра дэ Кампанья** (ісп.: Pedro de Campaña; 1503, Брусель — 1586, там жа), сапраўднае імя **Пітэр дэ Кэмпенер** (нідэрл. Pieter de Kempeneer), таксама быў вядомы як П’ер дэ Шампань (фр. Pierre de Champaigne) і Петэр ван дэ Вельдэ (нідэрл. Peter Van de Velde) — паўднёванідэрландскі (фламандскі) мастак перыяду Рэнесансу, які пераважна працаваў у Іспаніі, Севілья.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Бруселі ў вядомай сям’і жывапісцаў і мастакоў габеленаў. Таксама ў Бруселі ён навучаўся ў Бернарда ван Арлі — захаваліся грызайлі гэтага перыяду. У ранні перыяд творчасці працаваў у Італіі, дзе ён старанна вывучаў творчасць Рафаэля, пасля чаго лічыў сябе яго паслядоўнікам.

Дакументы сведчаць, што ён быў у Венецыі, Рыме, а таксама ў Балонні. Гэты перыяд быў вельмі важным для мастака, бо падчас свайго фармавання ў якасці майстра ён непасрэдна сутыкнуўся з рымскім маньерызмам. У 1530 годзе стварыў эскіз трыумфальнай аркі з нагоды каранацыі ў Балонні імператара Карла V, які быў таксама каралём Іспаніі. Затым па парадзе кардынала Даменіка Грымані мастак адправіўся ў Іспанію, дзе і правёў многія гады. Уладкаваўся ў Севільі, дзе ажаніўся.

Як піша яго біёграф Франсіска Пачэка, Кампанья выдатна маляваў, ведаў матэматыку, архітэктуру, скульптуру, а таксама астраномію. (Большасць фактаў біяграфіі мастака вядомы выключна па іспанскіх крыніцах).

У 1537—1562 гг. разам з Луісам дэ Варгасам і скульптарам Тарэджыяна стварыў у Севільі школу жывапісу, якая пазней стала Акадэміяй. Сярод яго вучняў быў Луіс дэ Маралес.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  RKDartists Праверана 29 верасня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Pedro de Campaña // Faceted Application of Subject Terminology Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3294867'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q846596'></a>
Певень на выпасе сярод курэй
Чырвоны певень на сцягу Валоніі 
**Пе́вень** — самец курыцы; увогуле, самцы ўсіх птушак сямейства курападобных. Знешне ад курыцы звычайна адрозніваецца буйным грэбнем і завушніцамі, таксама пышным і часта рознакаляровым хваставым апярэннем.

Ва ўсходніх славян і ў хрысціянскай міфалогіі адна з найважнейшых функцый пеўня як прадвесніка — часавая. Яго спеў азначае пачатак новага часу, калі дзейнічаюць цёмныя д'ябальскія сілы. Сваім спевам певень разганяе нечысць да наступнай ночы. Спеў трох пеўняў — знак роўнай працягласці поўначы да ранішняга світанку — сведчыць пра завяршэнне дзеяння нячыстых сіл.

Певень — адзін з нацыянальных сімвалаў Францыі. Быў свяшчэнным у Галіі; само словазлучэнне заснавана на каламбуры: лац.: gallus адначасова азначае і «гал», і «певень».

Зноскі
------

1. ↑  Гл. пералік нацыянальных птушак на сайце C. A. MacDonald.

Літаратура
----------

* Smith, P. *The Chicken Book*, North Point Press, 1982, passim.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Певень
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бельскі.

**Яўграф Іосіфавіч Бельскі** (18 лютага 1925, Мінск — 2000) — беларускі вучоны ў галіне матэрыялазнаўства. Доктар тэхнічных навук (1974), прафесар (1975). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР (1980).

Біяграфія
---------

Скончыў Маскоўскі авіяцыйны інстытут у 1948 годзе. У 1948—1951, 1953—1956 гг. і з 1962 г. у Беларускім політэхнічным інстытуце, з 1977 года загадчык кафедры матэрыялазнаўства і ліцейнай вытворчасці. У 1956—1962 гг. загадчык кафедры прамысловасці Мінскай вышэйшай партыйнай школы.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Работы па матэрыялазнаўству, павышэнню эфектыўнасці тэхналагічнай аснасткі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Бельский Евграф Иосифович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 53. — 737 с.
**Камамбер** (фр.: camembert) — гатунак мяккага тлустога сыра, вырабляецца з каровінага малака. Мае колер ад белага да светла-сметанковага. Смак — востры, пікантны, трохі падобны да грыбнога. Звонку камамбер пакрыты пухнатай белай скарыначкай, утворанай спецыяльнай сырнай цвіллю відаў Penicillium camemberti або Penicillium candidum.

Лічыцца, што першы камамбер быў выраблены ў 1791 годзе нармандскай сялянкай Мары Арэль. Паводле легенды, Мары Арэль падчас Вялікай французскай рэвалюцыі выратавала ад смерці манаха, які ў падзяку адкрыў ёй вядомы толькі яму сакрэт прыгатавання гэтага сыру.

Выраб
-----

Камамбер вырабляецца з суцэльнага каровінага малака, у якое часам дадаюць невялікую колькасць абястлушчанага малака. Памеры камамбера — таўшчыня 3,1 см, дыяметр 11,3 см і вага 340 грам. З 25 літраў малака можна атрымаць 12 такіх сыроў.

Пры вытворчасці камамбера ў гарачае надвор'е ўзнікаюць цяжкасці, таму камамбер звычайна робяць у перыяд з верасня па май. Малако паступае непастэрызаваным у цэбрах аб'ёмам 27 л з вечкамі. Самы лепшы сыр атрымліваюць з двух порцый — палову згустку змяшчаюць у формы ўвечары, а астатнюю частку на наступную раніцу. На 4,5 л малака пры тэмпературы 27 ° C дадаюць 0,5 мл сычужнага фермента. Згортванне надыходзіць праз 2 гадзіны і малако варта перыядычна памешваць, не дапускааючы адстою слівак.

Спасылкі
--------

* The so amazing homage to Marie Harel and the camembert *разнамоўна*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сабалёўскі сельсавет.
**Сабалё́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брагінскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Сабалі.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Брагінскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Буркоўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
Ан-26Б авіякампаніі Genex
**Genex** — прыватная беларуская грузавая авіякампанія, якая базуецца ў Мінску.

Гісторыя
--------

Кампанія ТАА Генекс была зарэгістраваная ў 1997 годзе на тэрыторыі аэрапорта Мінск як мытнае агенцтва і транспартна-экспедыцыйнае прадпрыемства па ажыццяўленні міжнародных перавозак грузаў авіяцыйным і аўтамабільным транспартам.

У ліпені 2003 года было прынята рашэнне аб далейшым развіцці фірмы як авіякампаніі. Быў набыты першы самалёт Ан-2, які выконваў палёты на геамагнітную здымку, дэсантаванне парашутыстаў, авіяхімпрацы. У 2006 годзе кампанія пачала выконваць грузавыя авіяперавозкі самалётамі Ан-26Б па міжнародных паветраных лініях.

Флот
----

Флот складаецца з трох самалётаў Ан-26Б з бортавымі нумарамі EW-259TG, EW-328TG і EW-557TG.

Зноскі
------

1. ↑

| ⛭Авіякампаніі Беларусі |
| --- |
| Дзеючыя | 
* Авіякампанія Гродна
* Белавія
* Belcanto Airlines
* Genex
* Rada Airlines
* РубіСтар
* ТАЕ Авія

 |
| Былыя | 
* Гомельавія

 |
**Яўкіна** (руск.: Явкино) — вёска ў Шумяцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Надзейкавіцкага сельскага паселішча.

Гісторыя
--------

У часы Вялікага Княства Літоўскага вёска ўваходзіла ў склад Мсціслаўскага ваяводства.

### Пад уладай Расійскай імперыі

У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) Яўкіна апынулася ў складзе Расійскай імперыі.

Паводле афіцыйных звестак на 1866 год беларусы складалі 94,7% насельніцтва.

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР, але 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.

Вядомыя асобы
-------------

* Іван Пракопавіч Гаманкоў (1919—1980) — Герой Савецкага Саюза.

Зноскі
------


| ⛭Населеныя пункты Надзейкавіцкага сельскага паселішча |
| --- |
| Цэнтр | Надзейкавічы |  |
| Вёскі | Бедня • Галееўка • Гасцінка • Дарожкаўка • Дружба • Дуброўка • Зімоніна • Караблёва • Каралішкі • Курганава • Ляхавічы • Пнева • Полахава • Сяргееўка • Ціхіль • Халмы • Яўкіна • Янаўка • Ячанне |
**«Асвета Берасцейшчыны імя Тараса Шаўчэнкі»** (укр.: Просвіта Берестейщини імені Тараса Шевченка) — грамадская асветніцкая арганізацыя ўкраінцаў Берасцейшчыны. Створана 27 жніўня 1995 года.

Першы старшыня — юрыст Алег Пархач. Сярод найбольш актыўных сяброў арганізацыі — Арсень Цяцярук, Міхаіл Петруковіч, Вера Мурашкевіч (старшыня кобрынскай «Асветы»), Валянціна Кашалюк, Ілья Карпук, Уладзімір Замкавец (дацэнт Брэсцкага ўніверсітэта), Дзмітрый Лівай (ветэран польскай «Асветы»).

У 1999 годзе знята з уліку Упраўленнем юстыцыі Брэсцкага аблвыканкама.

З таго часу як мінімум двойчы адбываліся ўстаноўчыя сходы новарэфармаванай «Асветы», але дзяржаўныя ўлады яе больш не рэгіструюць.

Мэты і задачы
-------------

Згодна са Статутам ставіцца задача «захавання натуральнай самабытнасці ўкраінскага этнасу Берасцейшчыны… фарміраванне і развіццё нацыянальнай свядомасці ўкраінамоўнага насельніцтва Берасцейшчыны на аснове ведаў пра іх этнагенез і мову».

Гл. таксама
-----------

* Украінцы ў Беларусі

Спасылкі
--------

* Алег Пархач «Асвета» адрадзілася! 1995 год.(недаступная спасылка) [спасылка недаступная з ліпеня 2019 г. ]
* 2-я канферэнцыя таварыства «Асвета Берасцейшчыны», 1997 г.(недаступная спасылка) [спасылка недаступная з ліпеня 2019 г. ]
* «Асвета Берасцейшчыны» па-за законам ? 1999 год.(недаступная спасылка) [спасылка недаступная з ліпеня 2019 г. ]
**Асер** (фр.: Auxerre) — горад у Францыі, размяшчаецца ў дэпартаменце Ёна ў рэгіёне Бургундыя — Франш-Кантэ на рацэ Ёна.

Гісторыя
--------

Назва Асера паходзіць ад лацінскага *Autissiodurum*. Ён быў значным цэнтрам і ў гальскія, і ў рымскія часы. Біскуп Герман Асерскі ў V стагоддзі заклаў саборную царкву, існы будынак якой будавалася з XI па XVI стагоддзі, пераважна ў гатычным стылі. Яна знакамітая сваімі вітражамі XIII стагоддзя. Паралельна за саборам ішло будаўніцтва і царквы Св. Еўсевія. Епіскапская пахавальня размешчана ў крыпце царквы Сен-Жэрмен IX стагоддзя, у ёй таксама спачываюць святыя мошчы біскупа Аарона Асерскага.

У раннім Сярэднявеччы горад быў цэнтрам аднайменнай епархіі. Біскупы Асера валодалі функцыямі графа і біскупа адначасова. Пры гэтым біскупы давалі ф’ефы сеньёра, беручы з іх даніну. У VIII-IX стагоддзі было створана графства Асер. У XI стагоддзі яно апынулася аб’яднана з графствамі Невер і Танер. Аб’яднанне захоўвалася да другой паловы XIII стагоддзя.

У 1273 годзе графства пасродкам шлюбу перайшло пад кіраванне Жана I дэ Шалон, сеньёра дэ Рашфор, які стаў родапачынальнікам дома Шалон-Асера. У 1370 годзе Жан IV дэ Шалон-Асер прадаў графства Асера каралю Францыі за 31 000 ліўраў. Канчатковае далучэнне Асера да Францыі адбылося толькі ў 1490 годзе.

Славутасці
----------

У Асеры вырабляецца знакамітае віно шаблі.

Спорт
-----

У горадзе размяшчаецца футбольны клуб «Асер».

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Асер
* Афіцыйны сайт горада
* Гісторыя Асера

1. ↑  Sandre<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1520862'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. GRIN.
***Germplasm Resources Information Network*** (***GRIN***, магчымы пераклад — **Інфармацыйная сетка генетычных рэсурсаў**) — інфармацыйны праект, які прадстаўляе генетычную і іншую інфармацыю пра жывыя арганізмы ў рэжыме он-лайн.

У 1990 годзе Кангрэс ЗША санкцыянаваў стварэнне Праграмы нацыянальных генетычных рэсурсаў (англ.: National Genetic Resources Program (NGRP)), якая павінна была забяспечыць збор, апрацоўку, захоўванне і распаўсюджванне сярод вучоных генетычнай інфармацыі пра жывыя арганізмы, важных для харчовай прамысловасці і сельскагаспадарчай вытворчасці. Праект *GRIN* рэалізаваны і падтрымліваецца ў актуальным стане ў рамках гэтай праграмы, якая ажыццяўляецца пад кіраўніцтвам Дэпартамента сельскай гаспадаркі ЗША.

Праект GRIN складаецца з чатырох падпраектаў, прысвечаных, адпаведна, расліным, пазваночным жывёлам, мікраарганізмам і бесхрыбтовым жывёлам:

* *National Plant Germplasm System* (*NPGS*)
* *National Animal Germplasm Program* (*NAGP*)
* *National Microbial Germplasm Program* (*NMGP*)
* *National Invertebrate Genetic Resources Program* (*NIGRP*)

*GRIN Taxonomy for Plants* (раздзел падпраекта *National Plant Germplasm System*) прысвечаны таксанаміі раслін. На персанальных старонках таксонаў відавога і інфравідавога рангу апроч таксанамічнай інфармацыі таксама прыводзяцца (у большасці выпадкаў) даныя пра распаўсюджванне, выкарыстанне, агульнаўжывальныя назвы; даецца пералік прысвечанай гэтаму таксону літаратуры, а таксама спасылкі на інтэрнэт-рэсурсы, дзе можа быць знойдзена дадатковая інфармацыя.

Спасылкі
--------

Спасылкі на *Germplasm Resources Information Network* часам не працуюць, асабліва па выхадных днях.

* *Germplasm Resources Information Network*: афіцыйны сайт Архівавана 14 жніўня 2009. (англ.) (Праверана 16 жніўня 2009)
* *Germplasm Resources Information Network*: пра праект Архівавана 9 мая 2012. (англ.) (Праверана 16 жніўня 2009)
* *Germplasm Resources Information Network*: карта сайта (англ.) (Праверана 16 жніўня 2009)
	+ *National Plant Germplasm System* (*NPGS*) Архівавана 14 жніўня 2009. (англ.) (Праверана 16 жніўня 2009)
		- *GRIN Taxonomy for Plants* Архівавана 5 мая 2009. (англ.) (Праверана 16 жніўня 2009)
	+ *National Microbial Germplasm Program* (*NMGP*) Архівавана 14 жніўня 2009. (англ.) (Праверана 16 жніўня 2009)
	+ *National Invertebrate Genetic Resources Program* (*NIGRP*) Архівавана 18 жніўня 2009. (англ.) (Праверана 16 жніўня 2009)

---

* *United States Department of Agriculture* (*USDA*) Архівавана 8 ліпеня 2008. (англ.) (Праверана 16 жніўня 2009)

| Электронныя біялагічныя рэсурсы |
| --- |
| 
* *Angiosperm Phylogeny Website* (*APWeb*)
* *Germplasm Resources Information Network* (*GRIN*)
* *International Plant Names Index* (*IPNI*)
* *MycoBank*
* *The Plant List*
* Віківіды
* Нацыянальны цэнтр біятэхналагічнай інфармацыі ЗША (*NCBI*)
* Аб’яднаная таксанамічная інфармацыйная служба (*ITIS*)
* Энцыклапедыя жыцця (*EOL*)

 |
**Крычаўская парусінавая мануфактура Галынскага** — мануфактура, якая працавала ў Крычаве ў 1786—1831 гадах. Належала памешчыку Вінцэнты Міхалу Галынскаму.

Гісторыя
--------

Вырабляла белае і шэрае палатно (50 тысяч аршын у 1796 годзе), брызентавую тканіну (33 аршына ў 1797 годзе), суворае палатно (77 тысяч аршын у 1823 годзе). У 1786 годзе было 170 ткацкіх станкоў (па станку на 1 ткача). У 1797—1814 годзе працавала 120 рабочых, акрамя сялянак-прадзільшчыц, якія працавалі ў вёсках у залік баршчыны. Большая частка прадукцыі накіроўвалася на марскія і рачныя судны рускай арміі ў Херсон, Крамянчуг, іншыя чарнаморскія порты, а таксама ў Рыгу і Пецярбург.

Зноскі
------

1. 1 2  Лён, 2009, с. 65

Літаратура
----------

* Лён (руск.) / сост. Л. В. Ловчая; под общ. ред. И. А. Голуба; худож. В. В. Котович. — Минск: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2009. — 168 с.: ил..
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Алендскі.
**Крыштаф Алендскі** (? — 1565) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Алендскіх герба «Равіч», сын мельніцкага войскага Станіслава.

Першы раз узгадваецца ў крыніцах пад 1538 годам, каля 1545 года становіцца каралеўскім дваранінам Жыгімонта Аўгуста. У 1553 годзе ўдзельнік рыцарскага турніру ў Кракаве, арганізаванага ў сувязі са шлюбам Жыгімонта Аўгуста з Кацярынай Аўстрыйскай.

Староста браньскі і суражскі (1558). У 1563—1564 гадах дэлегат Вялікага Княства Літоўскага на варшаўскі сойм у справе уніі з Каронай Польскай ад шляхты Падляшскай.

Валодаў маёнткамі на Падляшшы — Ходаў, Скверчын Рускі, Пільчава.

Сям’я
-----

Двойчы жанаты. Пакінуў дзвюх дачок Кацярыну і Малгажату ад першага шлюбу, і сына Адама, ад другога.

Літаратура
----------

* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т. 3: Дадатак. А — Я. — С. 22. — 696 с. — ISBN 978-985-11-0487-7 (т. 3), ISBN 985-11-0315-2.


| ?Крыштаф Алендскі (сын Станіслава) — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Крыштаф Алендскі |  | Станіслаў Алендскі |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
**Хойніцкі замак** — фартыфікацыйнае збудаванне XVII—XVIII стагоддзяў у Хойніках, цяпер у Гомельскай вобласці Беларусі. Пабудаваны ў першай палове XVII стагоддзя, напярэдадні «хмяльніччыны», напэўна, панам Максіміліянам Бжазоўскім. Пазней належаў князям Шуйскім, панам Прозарам. Ёсць апісанне замка станам на 1721 год.

Апісанне
--------

Хойніцкі замка на гербе Хойнікаў
Займаў невялікую пясчаную дзюну ў забалочанай пойме ракі Квесі. Выцягнутая з поўначы на поўдзень авальная пляцоўка замка (35 × 25 м) была акружана запоўненым вадой ровам, які з боку мястэчка меў шырыню 28—30 м, з іншых бакоў — 10—18 м. Акрамя таго, быў абаронены вялікай поймай. На земляным вале стаялі драўляныя абарончыя сцены-гародні, была і ўязная вежа з варотамі. Сувязь з горадам ажыццяўлялася па дамбе і драўляным мосце. Паводле інвентара за 1721 год, Хойніцкі замак быў акружаны парканам, меў 2-павярховую ўязную вежу, зрубленую з брусоў і накрытую дранкай. Першы паверх вежы займалі ўязны праезд з варотамі і 2 памяшканні, адведзеныя пад турму, на 2-м паверсе зала са шклянымі вокнамі ў драўляных рамах. На ўзроўні 2-га паверху ўкругавую ішоў балкон. На замкавым двары размяшчаліся гаспадарчыя пабудовы. Хойніцкі замак стаяў да 2-й паловы 18 ст.

Зноскі
------

1. ↑  Ткачоў М. А. Замкі і людзі. — Мінск: Навука і тэхніка, 1991. С.160 — 161; пар.: С. Бельскі. Замак у Хойніках.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн. 2003. — 512 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2 (т. 17), ISBN 985-11-0035-8, С. 42.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ходасы, значэнні.

**Хо́дасы** — возера ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Знаходзіцца ў басейне ракі Мядзелка за 11 км на паўночны захад ад Мядзела, за 0,5 км на паўночны захад ад вёскі Расохі. Належыць да групы Мядзельскіх азёр.

Плошча возера складае 0,105 км². Найбольшая глыбіня возера — 9,3 м. Даўжыня Ходасаў складае 0,7 км, найбольшая шырыня — 0,25 км. Даўжыня берагавой лініі 1,65 км. Аб'ём вады ў возеры складае 0,36 млн м³, плошча вадазбору возера 0,9 км².

Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны возера маюць вышыню 7—10 метраў, на поўначы і поўдні — да 15 метраў. Схілы знаходзяцца пад хмызняком, у верхняй частцы разараныя. Берагі пераважна зліваюцца са схіламі катлавіны, часткова нізкія, забалочаныя.

Уздоўж берагоў возера зарастае. Ходасы злучаныя пратокай з возерам Расохі. З возера выцякае ручай у раку Мядзелка.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 09.06.2008 № 826 «О внесении изменений и дополнений в постановление Совета Министров Республики Беларусь от 20 февраля 2007 г. № 220»  (руск.)

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.

Спасылкі
--------

* *Иванов-Смоленский В.* Все озёра Беларуси: популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 5.  (руск.)
**Glock 17** (**Глок-17**, **Р80**) — аўстрыйскі пісталет, распрацаваны фірмай «Glock» для патрэб аўстрыйскага войска. Ён быў першым узорам узбраення, распрацаваным гэтай фірмай. Атрыманы ў выніку пісталет апынуўся даволі ўдалым і зручным для ўжывання, дзякуючы чаму пазней ён быў прыняты на ўзбраенні войска Аўстрыі пад пазначэннем **Р80**. Пазней пісталеты фірмы «Глок» набылі шырокую вядомасць дзякуючы сваім баявым якасцям і распаўсюджанасці ў якасці зброі герояў розных галівудскіх фільмаў. Зброя дадзенай мадэлі атрымала шырокае распаўсюджанне па ўсім міры. Цяпер існуе шмат розных варыянтаў гэтага пісталета, якія разлічаныя пад розныя патроны (9×19 мм Парабэлум, .40 S&W, 10 мм auto, .357 SIG, .45 ACP і іншыя).

Асаблівасцю канструкцыі пісталета з’яўляецца адсутнасць сцяжка засцерагальніка і цынгеля. Пісталет большай часткай зроблены з высокатрывалага тэрмаўстойлівага (да 200 °C) пластыка. Дзякуючы гэтаму Glock 17 лёгкі і надзвычай трывалы. Прынцып дзеяння — «выхапіў і страляй», засцерагальніка няма, аднак стрэл не адбудзецца без поўнага націску спускавога гапліка «бяспечнага дзеяння». Складаецца з 33 частак, і няпоўная разборка ажыццяўляецца за секунды.

Пісталет «Глок-17» з’яўляецца родапачынальнікам новай, раней не існавалай, канструктарскай традыцыі шырокага ўжывання палімерных матэрыялаў у вытворчасці зброі. Нягледзячы на адсутнасць досведу ў фірмы «Глок», якая раней не вырабляла пісталеты, дадзеная мадэль атрымалася вельмі ўдалай. Яна спалучае ў сабе шэраг дадатных якасцяў, такіх, як лёгкасць, высокая зносаўстойлівасць, надзейнасць, здавальняючая кучнасць стральбы, прастата і лёгкасць тэхнічнага абслугоўвання, устойлівасць да карозіі і шкодным фактарам навакольнага асяроддзя. Менавіта дзякуючы сваёй удалай канструкцыі і наяўнасці несумнеўных вартасцяў «Глок-17» набыў сусветную вядомасць і атрымаў такое шырокае распаўсюджанне.

Glock 17 у гульнях
------------------

* Counter-Strike

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Glock 17


| ⛭Glock |
| --- |
| 
* Glock 17
* Glock 17C
* Glock 17L
* Glock 17R
* Glock 17T
* Glock 18
* Glock 19
* Glock 20
* Glock 20C
* Glock 21
* Glock 21C
* Glock 22
* Glock 22C
* Glock 23
* Glock 23C
* Glock 24
* Glock 24C
* Glock 25
* Glock 26
* Glock 27
* Glock 28
* Glock 29
* Glock 30
* Glock 31
* Glock 32
* Glock 33
* Glock 34
* Glock 35
* Glock 36
* Glock 37
* Glock 38
* Glock 39

 |
**Энрыке Капрылес Радонскі** (ісп.: Henrique Capriles Radonski; 11 ліпеня 1972, Каракас, Венесуэла) — венесуэльскі палітык.

З 2000 па 2008 гады Капрылес быў мэрам Баруты, муніцыпалітэта Каракасу. У лістападзе 2008 года Капрылес быў абраны губернатарам штата Міранды. Быў кандыдатам ад ліберальнай апазіцыі на выбарах прэзідэнта Венесуэлы, якія прайшлі 7 кастрычніка 2012 года, і заняў другое месца пасля Уга Чавеса з вынікам у больш, чым 40% галасоў. 16 снежня 2012 пераабраны на пост губернатара штата Міранда. Пасля смерці Уга Чавеса ў сакавіку 2013 года, ізноў стаў кандыдатам ад апазіцыі на датэрміновых прэзідэнцкіх выбарах, прызначаных на 14 красавіка 2013 года.

Ранняя жыццё
------------

Нарадзіўся 11 ліпеня 1972 года ў Каракасе ў сям'і каталікоў габрэйскага паходжання. Вывучаў права ў Каталіцкім універсітэце Андрэса Бэлья ў Каракасе, дзе атрымаў дыплом юрыста; спецыялізаваўся на бізнес-праве. Вывучаў падатковае заканадаўства ў Цэнтральным універсітэце Венесуэлы. Браў удзел у міжнародных праграмах студэнцкага абмену, у прыватнасці, з Італіяй і ЗША.

Палітычная дзейнасць
--------------------

У 1998 годзе быў абраны дэпутатам ад Сацыял-хрысціянскай партыі «Капэй» і стаў самым маладым у гісторыі краіны спікерам ніжняй палаты Нацыянальнага кангрэса Венесуэлы. З 2000 да 2008 быў алькальдам (мэрам) Барута, муніцыпалітэта Каракаса, абраным ад партыі «За справядлівасць». У 2008 годзе вылучыў сваю кандыдатуру на пасаду губернатара штата Міранда. У лістападзе 2008 года Капрылес быў абраны новым губернатарам Міранды. 16 снежня 2012 пераабраны на гэту пасаду. Пасля смерці Уга Чавеса ў сакавіку 2013 года ізноў стаў кандыдатам ад апазіцыі на датэрміновых прэзідэнцкіх выбарах, што прайшлі 14 красавіка 2013 года. Аднак яго апярэдзіў Н. Мадура.

Сям'я
-----

Абодва прадзеды Капрылеса па мацярынскай лініі — выхадцы з беларускага горада Радунь. Яны загінулі ў канцлагеры Трэблінка. Бацькі Капрылеса эмігравалі ў Венесуэлу, дзе сталі вельмі заможнымі людзьмі.

Зноскі
------

1. ↑  Henrique Capriles // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  Апазіцыя Венесуэлы ўпэўнена, што Чавес прайграе выбары прэзідэнта
3. ↑  Hugo Chavez allies win 20 of 23 Venezuela governorships (англ.)
4. ↑  Прэзідэнцкія выбары пачаліся ў Венесуэле Архівавана 17 красавіка 2013.

Спасылкі
--------

* Уга Чавеса можа змяніць выхадзец з Беларусі
* Капрылес абвясціў пра ўдзел у выбарах(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · SoundCloud |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · OpenSanctions |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GTAA: 234060 · LCCN: no2014035341 · VIAF: 308181189 |
**«Беларуская школа ў Латвіі»** — штомесячны навукова-папулярны, педагагічны і літаратурна-грамадскі часопіс беларускай меншасці ў Латвіі, заснаваны як орган «Таварыства беларускіх вучыцялёў» і педагагічны дадатак да газеты «Голас беларуса». Выдаваўся на беларускай мове у Рызе (1926—1929, 1932—1933). З № 4 (1933) выходзіў раз у 2 месяцы. Адказны рэдактар К. Езавітаў.

Узнімаў актуальныя грамадска-палітычныя і асветніцкія пытанні жыцця беларускай меншасці, шырока асвятляў работу і становішча беларускіх гімназій і школ у Латвіі, арганізацыю ў іх навучальнага працэсу, пытанні асветы, дзейнасць «Таварыства беларускіх вучыцялёў у Латвіі» і «Беларускага навукова-краязнаўчага таварыства ў Латвіі», апублікаваў іх статуты, зварот-заклік і праграму па збіранню беларускага фальклору. Пісаў пра гістарычныя падзеі 1917—1919 на Беларусі, у т.л. пра Усебеларускі з’езд, узнікненне Беларускай Народнай Рэспублікі і дзейнасць яе лідараў, паведамляў пра нацыянальна-вызваленчы рух у Заходняй Беларусі.

Тытульны аркуш апошняга нумара часопіса, 1933
Змясціў нарысы «Беларусь у мінулым м сучасным» Езавітава, «Літоўская метрыка і яе каштоўнасць для вывучэння мінуўшчыны Беларусі» З. Даўгялы, «Люцынскі замак у канцы XVI ст.» В. Ластоўскага (пад псеўд. Власт), «Ахова помнікаў старажытнасці на Віцебшчыне» Б. Брэжгі, «Як вучыць у новай школе» А. Луцкевіча, «да гісторыі збірання і германізацыі беларускай народнай песні» і інш. Значную ўвагу аддаваў культурнаму жыццю ў Савецкай Беларусі, пісаў пра пастаноўкі Беларускага дзяржаўнага тэатра, яго кіраўніка Е. Міровіча, Беларускі дзяржаўны музей, Акадэмічную канферэнцыю 1926, Усебеларускую нараду архівістаў. На старонках часопіса змешчаны артыкулы пра дырэктара Дзвінскай беларускай гімназіі С. П. Сахарава і іншых педагогаў, грамадскага дзеяча і мовазнаўца Б. А. Тарашкевіча, з нагоды 50-годдзю Я. Купалы, Я. Коласа, У. Галубка, матэрыялы ў сувязі са смерцю Я. Райніса і пра яго ролю ў грамадскім жыцці беларускай меншасці, творы В. Вальтара, П. Масальскага (пад псеўд. П. Сакол), В. Нікановіч-Сахаравай (пад псеўд. В. Лепельчанка), Я. Воркуля, С. Слядзеўскага, А. Наваміра, пераклады на беларускую мову твораў Райніса, А. Упіта, рэцэнзіі і анатацыі на выдадзеныя ў Латвіі зборнікі беларускіх пісьменнікаў, «Славенскі зборнік» (выд. ў Югаславіі) і інш. Інфармаваў пра дзейнасць беларускага народнага тэатра ў Рызе, Дні беларускай культуры ў Латвіі, рабіў агляды культурнага жыцця беларусаў у Літве, Заходняй Беларусі, Чэхаславакіі.

Выйшла 24 нумары. Закрыты пасля ўстанаўлення дыктатуры К. Ульманіса.

Літаратура
----------

Ліс, А. С. Панізнік, С. С. «Беларуская школа ў Латвіі» / А. С. Ліс, С. С. Панізнік // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 1: А—Беліца. — Мн.: БелЭн, 1993. — 495 с. — С. 422—423. — ISBN 5-85700-074-2.
Вялікі камень Мішуцкі
**«Вялікі камень Мішуцкі»** — буйны ледавіковы валун каля вёскі Мішуты (Вілейскі раён), геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння.

Даўжыня яго каля 5 метраў, узвышаецца над зямлёй на 1,5, а ў абводзе камень дасягае 12,5 метраў. Навукоўцы кажуць, што на паверхні можна бачыць толькі невялікую частку таго, што схавана ў зямлі, і поўная вага яго дасягае сама меней 150 тон. Мясцовыя людзі сцвярджаюць, што велічэзны камень цягнецца пад зямлёй на поўнач далей за 5 м. 

Пра тое, што камень быў культавым, гавораць 84 штучныя паглыбленні ў ім. Як лічыцца, выбілі іх 2-2,5 тыс. гадоў таму. Магчыма яны выкарыстоўваліся, каб наліваць тлушч альбо алей, класці кнот і запальваць агонь. Магчыма, у ямкі налівалася а кроў ахвярных жывёл. Камяні з падобнымі паўсферычнымі паглыбленнямі шырока распаўсюджаны на поўнач ад Беларусі. Звычайна такія камяні размяшчаюцца па схілах рэк і ручаёў. Большасць даследчыкаў бачаць у камянях з ямкамі праяву культу памерлых. Некаторыя вызначаюць ім ролю таксама і ў культах сонца ці ўрадлівасці.

Літаратура
----------

* *Дучыц Л. Клімковіч І.* Таямніцы каменных валуноў // Полымя. №10. 2007.
Акадская выява Энкіду
**Энкіду** (магчыма, ад шумерскага «ўладар, які стварыў зямлю») — герой шумера-акадскага эпасу пра Гільгамеша.

Згодна міфу, багі стварылі Энкіду з гліны. Ён выглядаў як тыповы дзікун: страшэнны позірк, цела пакрытае поўсцю, жыве ўдалечыні ад гарадоў, абараняе дзікіх звяроў ад паляўнічых. Пры сустрэчы з Гільгамешам кідаецца ў бітву. Але пасля безвыніковай барацьбы героі ператвараюцца ў сяброў, і Энкіду дапамагае Гільгамешу ў яго подзвігах. Але багі, угневаныя на сяброў за забойства Хумбабы, насылаюць на Энкіду хваробу і смерць. Узрушаны Гільгамеш быў вымушаны ў адзіноце працягваць шукаць неўміручасць.

Літаратура
----------

*The Epic of Gilgamesh*, Foster, Benjamin R. trans. & edit. New York: W.W. Norton & Company, 2001. ISBN 0-393-97516-9

Спасылкі
--------

* Гільгамеш і Энкіду — духоўныя блізняты

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
**Іржы Горак** (чэшск.: Jiří Horák; 4 снежня 1884, г. Бенешаў, Чэхія — 14 жніўня 1975) — чэшскі літаратуразнавец, фалькларыст, славіст. Акадэмік Чэхаславацкай АН (1956).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1908 годзе Пражскі ўніверсітэт. Пасля заканчэння ўніверсітэта працаваў спачатку ў агульнаадукацыйнай школе, потым у вышэйшай гімназіі ў Празе. Паміж 1922—1926 гады працаваў дацэнтам на філалагічным факультэце універсітэта Масарыка ў Брно, адкуль перайшоў на вакантную пасаду ў Карлавым універсітэце, дзе атрымаў званне прафесара (1927—1953). Вучань і паслядоўнік даследчыка-фалькларыста І. Поліўкі.

Навуковая дзейнасць І. Горака была перапынена у сувязі з закрыццём універсітэтаў у час нямецкай акупацыі (у перыяд з 1944 па 1945 год ён быў зняволены ў пражскай турме). Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны ў 1945—1948 гадах быў паслом Чэхаславакіі ў СССР.

Пасля вяртання з Масквы ён зноў прысвяціў сябе навуковай і выкладчыцкай дзейнасці ў Карлавым універсітэце. У 1952 годзе ён стаў главой аддзялення народнай песні Чэхаславацкай акадэміі навук. Пасля зліцця гэтага аддзялення з этнаграфічным аддзелам у 1954 годзе, І. Горак займаў пасаду кіраўніка фальклорнага аддзела зноў створанага Інстытута этнаграфіі і фальклору, а з 1956 па 1963 гады быў старшынёй інстытута. У 1971 годзе выйшаў на пенсію.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Складальнік і адзін з перакладчыкаў на чэшскую мову зборнік «Беларускія народныя казкі і апавяданні» (1957), ва ўступным навуковым артыкуле да якога раскрыў сувязь беларускага фальклору з гісторыяй, геаграфіяй і прыроднымі асаблівасцямі тэрыторыі, традыцыйнай культурай беларусаў у параўнанні з суседнімі народамі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. 1 2  Catalog of the German National Library Праверана 30 мая 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23833686'></a>
3. 1 2  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
4. ↑  Studenti pražských univerzit 1882–1945<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q102399391'></a>
5. 1 2 3  Горак Іржы // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2012. — Т. 3. — 688 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0662-8.

Літаратура
----------

* Горак Іржы // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2012. — Т. 3. — 688 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0662-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Іржы Горак

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 129148200 · CONOR: 94163043 · GND: 139149414 · ISNI: 0000 0001 0784 0094 · LCCN: n84100235 · NKC: jk01042072 · NTA: 070560684 · NUKAT: n96403606 · SUDOC: 079829090 · VIAF: 76444874 |

 |
**Вялікі залаты медаль імя М. В. Ламаносава** (руск.: Большая золотая медаль имени М. В. Ломоносова) — вышэйшая ўзнагарода Расійскай акадэміі навук. Штогод прысуджаюцца два Вялікія залатыя медалі імя М. В. Ламаносава — адзін расійскаму і адзін замежнаму навукоўцу за выдатныя дасягненні ў галіне прыродазнаўчых і гуманітарных навук. Экспертная камісія знаходзіцца пры Прэзідыуме РАН.

Гісторыя медаля
---------------

Залаты медаль імя М. В. Ламаносава заснаваны пастановай Савета Міністраў СССР ад 23 чэрвеня 1956 года № 851 з указаннем, што медаль прысуджаецца адзін раз у тры гады за выдатныя работы ў галіне прыродазнаўчых і тэхнічных навук.

Аўтар дызайну медаля — савецкі мастак і скульптар Сяргей Цімафеевіч Канёнкаў.

У пастанове Прэзідыума АН СССР ад 3 жніўня 1956 г. № 400 пазначана, што медаль прысуджаецца савецкім навукоўцам. Пастановай Прэзідыума АН СССР ад 24 жніўня 1956 № 462 першым годам прысуджэння медаля ўсталяваны 1959 год. Апісанне медаля зацверджана пастановай Прэзідыума АН СССР ад 3 кастрычніка 1958 г. № 640. Палажэнне аб медалі зацверджана пастановай Прэзідыума АН СССР ад 24 лістапада 1967 г. № 909.

Пастановай Савета Міністраў СССР ад 7 ліпеня 1967 № 612 дазволена Акадэміі штогод прысуджаць два залатыя медалі — адзін савецкаму і адзін замежнаму вучонаму за выдатныя работы ў галіне прыродазнаўчых і грамадскіх навук.

Пастановай Прэзідыума АН СССР ад 6 студзеня 1967 г. № 8 устаноўлена, што навукоўцы, удастоеныя залатога медаля імя М. В. Ламаносава, выступаюць з навуковымі дакладамі на гадавым Агульным сходзе Акадэміі навук СССР.

Пастановай Прэзідыума Расійскай акадэміі навук ад 26 мая 1992 г. № 177 устаноўлена: лічыць залатыя медалі імя М. В. Ламаносава вышэйшай узнагародай Расійскай акадэміі навук, якія прысуджаюцца адзін расійскаму і адзін замежнаму вучонаму з мэтай адзначыць выдатныя работы ў галіне прыродазнаўчых і гуманітарных навук.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
**Мютэршпрох-Гзельшафт** (*Muettersproch-Gsellschaft* — «таварыства роднай мовы», скарочана *MSG*) — створанае ў 1966 годе таварыства, мэта якога захаванне і прапагандаванне алеманскіх дыялектаў.

Таварыста
---------

### Сяброўства

Створанае ў 1966 годзе ў Фрайбургу. Мае больш 3,500 членаў, якія пераважна з'яўляюцца нямецка-алеманскімі білінгвамі з тэрыторыі былой дзяржавы Бадэн. Яны абменьваюцца культурнай спадчынай з іншымі алеманскамоўнымі рэгіёнамі ў Эльзасе, Швейцарыі, Ліхтэнштэйне, Форарльбергу і Калоніі Товар. У таварыстве шмат чальцоў з алеманскай дыяспары ў Еўропе, а таксама алеманскіх пісьменнікаў, паэтаў і музыкантаў. У 1975 годдзе ў таварыстве было 350 чальцоў, а ў 1977 — ужо 1000.

Зноскі
------

1. ↑  Muettersproch-Gsellschaft: *Wer mir sin. Was mir welle. Warum mir s welle. Wie mir s mache.* Gutenbergdruckerei Benedikt Oberkirch, Freiburg 2009, p. 10

Літаратура
----------

* *Alemannisch dunkt üs guet,* Выпускі I/II 2002 — Пра гісторыю таварыства.

Спасылкі
--------

* Афіцыйная веб-старонка (als)
* Мэты таварыства (als)