**Джон Баністэр Гудэнаф** (англ.: John Bannister Goodenough; 25 ліпеня 1922, Ена, Веймарская рэспубліка — 25 чэрвеня 2023, Осцін, Тэхас, ЗША) — амерыканскі вучоны, спецыяліст у галіне фізікі і матэрыялазнаўства, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі. Прафесар электратэхнікі і вылічальнай тэхнікі ў Тэхаскім універсітэце ў Осціне. Яму шырока прыпісваюць ідэнтыфікацыю і распрацоўку літый-іоннай батарэі, распрацоўку правілаў Гудэнафа-Канаморы пры вызначэнні знака магнітнага суперабмену ў матэрыялах і першапачатковыя распрацоўкі ў кампутарнай памяці з адвольным доступам.

Гудэнаф нарадзіўся ў Германіі ў сям’і амерыканскіх бацькоў. Падчас і пасля заканчэння Ельскага ўніверсітэта Гудэнаф служыў амерыканскім ваенным метэаролагам падчас Другой сусветнай вайны. Пасля атрымаў ступень доктара філасофіі па фізіцы ў Чыкагскім універсітэце, стаў навуковым супрацоўнікам лабараторыі Лінкальна Масачусецкага тэхналагічнага інстытута, а пазней кіраўніком лабараторыі неарганічнай хіміі ў Оксфардскім універсітэце. З 1986 года з’яўляецца прафесарам інжынернай школы UT Austin.

Яго імем названа прэмія Джона Б. Гудэнафа ў галіне матэрыялазнаўства. У 2019 годзе разам з Стэнлі Уітынгемам і Акірай Ёсіна атрымаў Нобелеўскую прэмію па хіміі, і ў свае 97 гадоў стаў найстарэйшым лаўрэатам Нобелеўскай прэміі ў гісторыі. Ён стаў найстарэйшым з жывых лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі 27 жніўня 2021 года пасля смерці Эдмонда Х. Фішэра.

Ранняе жыццё і адукацыя
-----------------------

Джон Гудэнаф нарадзіўся ў Ене, Германія, у сям’і амерыканскіх бацькоў Эрвіна Рамсдэла Гудэнафа (1893—1965) і Хелен Мірыям (Льюіс) Гудэнаф. Яго бацька працаваў над дацэнтам у Гарвардскай школе багаслоўя падчас нараджэння Джона, а пазней стаў прафесарам гісторыі рэлігіі ў Ельскім універсітэце. Брат Джона, Уорд Гудэнаф, быў антраполагам з універсітэта Пенсільваніі. Браты вучыліся ў школе-інтэрнаце ў Гротане ў штаце Масачусэтс. У 1944 годзе Джон Гудэнаф атрымаў ступень бакалаўра матэматыкі з адзнакай у Ельскім універсітэце, дзе ён быў членам таварыства Skull and Bones.

Пасля службы ў арміі ЗША ў якасці метэаролага падчас Другой сусветнай вайны Гудэнаф паступіў у Чыкагскі ўніверсітэт, скончыў магістратуру і атрымаў ступень доктара філасофіі па фізіцы ў 1952 годзе. Яго доктарскім кіраўніком быў Кларэнс Зенер, тэарэтык у галіне электрычных прабояў. Гудэнаф працаваў і вучыўся з фізікамі, уключаючы Энрыка Фермі і Джона А. Сімпсана. У Чыкага ён пазнаёміўся і ажаніўся з аспіранткай гісторыі Ірэн Уайзман.

Кар’ера і даследаванні
----------------------

### Лабараторыя Лінкальна МТІ

Пасля вучобы Гудэнаф на працягу 24 гадоў быў навуковым супрацоўнікам і кіраўніком групы ў лабараторыі Лінкальна Масачусецкага тэхналагічнага інстытута. У гэты час ён быў часткай міждысцыплінарнай каманды, адказнай за распрацоўку магнітнай памяці з адвольным доступам. Яго даследаванні па аператыўнай памяці прывялі яго да распрацоўкі канцэпцый кааператыўнага арбітальнага ўпарадкавання, таксама вядомага як кааператыўнае скажэнне Яна—Тэлера, у аксідных матэрыялах, а затым прывялі да распрацоўкі правілаў для знака магнітнага суперабмену ў матэрыялах, вядомых цяпер як правіла Гудэнаф-Канаморы (з Джунджыра Канаморы) .

### Праца ў Оксфардскім універсітэце

Сіняя дошка, усталяваная Каралеўскім хімічным таварыствам у памяць аб працы над літый-іоннай батарэяй у Оксфардзе
У канцы 1970-х і пачатку 1980-х гадоў ён працягнуў сваю кар’еру ў якасці кіраўніка лабараторыі неарганічнай хіміі ў Оксфардскім універсітэце. Сярод яго працы ў Оксфардзе Гудэнафу прыпісваюць значныя даследаванні, неабходныя для распрацоўкі камерцыйных літый-іонных акумулятараў. Гудэнаф здолеў пашырыць папярэднюю працу М. Стэнлі Уітынгема па матэрыялах для батарэй і выявіў у 1980 годзе, што, выкарыстоўваючы LixCoO2 у якасці лёгкага катоднага матэрыялу з высокай шчыльнасцю энергіі, ён можа падвоіць ёмістасць літый-іонных батарэй. Праца Гудэнафа была камерцыялізавана праз Sony Акірай Ёсіна, які ўнёс дадатковыя паляпшэнні ў канструкцыю батарэі. Гудэнаф атрымаў прэмію Японіі ў 2001 годзе за адкрыццё матэрыялаў, важных для распрацоўкі лёгкіх літыевых акумулятараў з высокай шчыльнасцю энергіі, а таксама ён, Уітынгем і Ёсіна атрымалі Нобелеўскую прэмію па хіміі 2019 года за даследаванні ў галіне літый-іонных батарэй.

### Прафесар Тэхаскага ўніверсітэта

З 1986 года Гудэнаф з’яўляецца прафесарам Тэхаскага ўніверсітэта ў Осціне на факультэтах машынабудавання і электратэхнікі інжынернай школы Кокрэл. Падчас свайго знаходжання там ён працягваў даследаванні па іонных праводных цвёрдых целах і электрахімічных прыладах; ён заявіў, што працягвае вывучаць удасканаленыя матэрыялы для акумулятараў, каб садзейнічаць развіццю электрычных транспартных сродкаў і дапамагчы знізіць залежнасць ад выкапнёвага паліва. Арумугам Манцірам і Гудэнаф адкрылі клас поліаніонаў катодаў. Яны паказалі, што станоўчыя электроды, якія змяшчаюць поліаніоны, напрыклад, сульфаты, ствараюць больш высокія напружанні, чым аксіды, з-за індуктыўнага эфекту поліаніона. Клас поліаніонаў уключае такія матэрыялы, як фасфаты літый-жалеза, якія выкарыстоўваюцца для невялікіх прылад, напрыклад для электраінструментаў. Яго група таксама вылучыла розныя перспектыўныя матэрыялы для электродаў і электралітаў для цвёрдааксідных паліўных элементаў.

28 лютага 2017 года Гудэнаф і яго каманда ў Тэхаскім універсітэце апублікавалі артыкул у часопісе *Energy and Environmental Science* аб сваёй дэманстрацыі шкляной батарэі, недарагой цвёрдацельнай батарэі, якая не гарыць і мае доўгі цыкл жыцця з высокай аб’ёмнай шчыльнасцю энергіі і хуткімі тэмпамі зарада і разраду. Замест вадкіх электралітаў у батарэі выкарыстоўваюцца шкляныя электраліты, якія дазваляюць выкарыстоўваць шчолачны металічны анод без утварэння дендрытаў. Тым не менш, гэтая праца была сустрэта шырока распаўсюджаным скептыцызмам даследчыцкай супольнасцю акумулятараў і застаецца спрэчнай пасля некалькіх наступных прац. Працу крытыкавалі за адсутнасць вычарпальных дадзеных, ілжывую інтэрпрэтацыю атрыманых даных і тое, што прапанаваны механізм працы батарэі будзе парушаць першы закон тэрмадынамікі.

У красавіку 2020 года быў пададзены патэнт на шкляны акумулятар ад імя LNEG (Нацыянальнай лабараторыі энергетыкі і геалогіі) Партугаліі, Універсітэта Порту, Партугалія і Тэхаскага ўніверсітэта.

### Кансультацыйная праца

У 2010 годзе Гудэнаф далучыўся да тэхнічнага кансультатыўнага савета Enevate, які базуецца ў Ірвайне, штат Каліфорнія, стартапа па тэхналогіі літый-іонных акумулятараў з дамінантам крэмнію. Гудэнаф таксама ў цяперашні час выступае ў якасці саветніка ў Аб’яднаным цэнтры даследаванняў назапашвання энергіі (JCESR), сумеснай працы пад кіраўніцтвам Аргонскай нацыянальнай лабараторыі і фінансуецца Міністэрствам энергетыкі. З 2016 года Гудэнаф таксама працаваў саветнікам для Battery500, нацыянальнага кансорцыума на чале з Ціхаакіянскай паўночна-заходняй нацыянальнай лабараторыяй (PNNL) і часткова фінансаванага Міністэрствам энергетыкі.

Фундаментальныя даследаванні
----------------------------

З фундаментальнага боку, яго даследаванні былі сканцэнтраваны на магнетызме і паводзінах пераходу метал-ізалятар у аксідах пераходных металаў. Разам з Джунжыра Канаморы Гудэнаф распрацаваў набор паўэмпірычных правілаў для прадказання магнетызму ў гэтых матэрыялах у 1950-х і 1960-х гадах, якія цяпер называюцца правіламі Гудэнафа-Канаморы, якія складаюць аснову суперабмену, які з’яўляецца асноўнай уласцівасцю высокатэмпературнай звышправоднасці.

Узнагароды
----------

* Прэмія стагоддзя (1975)
* Прэмія Японіі (2001)
* Прэмія Энрыка Фермі (2009)
* Нацыянальны навуковы медаль ЗША (2011)
* Прэмія Чарльза Старка Дрэйпера (2014)
* Прэмія за інавацыі ў галіне альтэрнатыўных выглядаў паліва для транспарта (2015)
* Welch Award in Chemistry[en] (2017)
* Медаль Бенджаміна Франкліна (2018)
* Медаль Коплі (2019)
* Нобелеўская прэмія па хіміі (2019)
* Highly Cited Researcher (2019)

Зноскі
------

1. ↑  *J.B. Goodenough* Summary of losses in magnetic materials // *IEEE Trans. Magn.* — IEEE Magnetics Society, 2002. — Vol. 38, Iss. 5. — P. 3398–3408. — ISSN 0018-9464; 1941-0069 — doi:10.1109/TMAG.2002.802741<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5970409'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5970515'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56899446'></a>
2. ↑  *Goodenough J. B. J.-S. Zhou* Orbital ordering in orthorhombic perovskites // *J. Mater. Chem.* — RSC, 2007. — Vol. 17, Iss. 23. — P. 2394. — ISSN 0959-9428; 1364-5501 — doi:10.1039/B701805C<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56899011'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q70204464'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2258281'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q905549'></a>
3. ↑  Obituary. Goodenough, Nobel laureate who gave the world Li-ion batteries, passes away — Business Line, 2023. Праверана 26 чэрвеня 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q279739'></a>
4. ↑  nobelprize.org — Nobel Foundation. Праверана 1 ліпеня 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1781959'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23684016'></a>
5. ↑  Find a Grave — 1996. Праверана 1 ліпеня 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63056'></a>
6. 1 2 3  Who's who — *(untranslated)*, 1849. — ISSN 0083-937X<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3304275'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2567271'></a>
7. ↑  John Goodenough: Biography — Лонданскае каралеўскае таварыства. Праверана 9 кастрычніка 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q123885'></a>
8. ↑  John B. Goodenough, The University of Texas at Austin — Нацыянальная акадэмія навук ЗША. Праверана 9 кастрычніка 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q270794'></a>
9. ↑  John Goodenough — Французская акадэмія навук. Праверана 9 кастрычніка 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q188771'></a>
10. ↑  Dr. John B. Goodenough — Нацыянальная інжынерная акадэмія ЗША. Праверана 9 кастрычніка 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1493021'></a>
11. ↑  John B. Goodenough **(нявызн.)**. *American Institute of Physics*.
12. ↑  Specia, Megan.  Nobel Prize in Chemistry Honors Work on Lithium-Ion Batteries - John B. Goodenough, M. Stanley Whittingham, and Akira Yoshino were recognized for research that has "laid the foundation of a wireless, fossil-fuel-free society." **(нявызн.)**, *The New York Times* (October 9, 2019).
13. ↑  Mattes, Eleanor Bustin (1997). *Myth for Moderns: Erwin Ramsdell Goodenough and Religious Studies in America, 1938-1955*. Scarecrow Press. ISBN 978-0-8108-3339-5. .
14. ↑  LeVine, Steve.  The man who brought us the lithium-ion battery at the age of 57 has an idea for a new one at 92 **(нявызн.)**, *Atlantic Media Company* .
15. ↑  Goodenough, John B. (2008). *Witness to Grace*. PublishAmerica. ISBN 978-1-4626-0757-0. .
16. ↑  Gregg, Helen.  His current quest **(нявызн.)** (Summer 2016).
17. ↑  Olinto, Angela.  University of Chicago alum John B. Goodenough shares Nobel Prize for invention of lithium-ion battery **(нявызн.)** (September 9, 2019).
18. ↑  Royal Society of Chemistry - John B Goodenough Award **(нявызн.)**. *Royal Society of Chemistry*.
19. ↑  Royal Society of Chemistry - John B Goodenough Award **(нявызн.)**. *Royal Society of Chemistry*.«Royal Society of Chemistry — John B Goodenough Award». *Royal Society of Chemistry*. Retrieved January 20, 2015.
20. 1 2  John B. Goodenough just became the oldest person, at 97, to win a Nobel Prize **(нявызн.)**.
21. ↑  The 2001 (17th) Japan Prize **(нявызн.)**. *Japan Prize Foundation*.
22. ↑  Henderson, Jim.  UT professor, 81, is mired in patent lawsuit **(нявызн.)**, *Houston Chronicle* (June 5, 2004).
23. ↑  *MacFarlene, Sarah*. The Battery Pioneer Who, at Age 96, Keeps Going and Going **(нявызн.)**. *The Wall Street Journal* (9 жніўня 2018). Праверана October 10, 2019.
24. ↑  Masquelier, Christian; Croguennec, Laurence (2013). "Polyanionic (Phosphates, Silicates, Sulfates) Frameworks as Electrode Materials for Rechargeable Li (or Na) Batteries". *Chemical Reviews* **113** (8): 6552–6591. doi:10.1021/cr3001862. PMID 23742145. .
25. ↑  Manthiram, A.; Goodenough, J. B. (1989). "Lithium insertion into Fe2(SO4)3 frameworks". *Journal of Power Sources* **26** (3–4): 403–408. doi:10.1016/0378-7753(89)80153-3.
26. ↑  Manthiram, A.; Goodenough, J. B. (1987). "Lithium insertion into Fe2(MO4)3 frameworks: Comparison of M = W with M = Mo". *Journal of Solid State Chemistry* **71** (2): 349–360. doi:10.1016/0022-4596(87)90242-8.
27. ↑  *Lerner, Louise*. University of Chicago alum John B. Goodenough shares Nobel Prize for invention of lithium-ion battery **(нявызн.)**.  The University of Chicago (9 кастрычніка 2019). Праверана October 10, 2019.
28. ↑  *Perks, Bea*. Goodenough rules **(нявызн.)**. *Chemistry World* (22 снежня 2014). Праверана October 10, 2019.
29. ↑  Braga, M.H.; Grundish, N.S.. "Alternative strategy for a safe rechargeable battery". *Energy and Environmental Science* **10**: 331–336. doi:10.1039/C6EE02888H.
30. ↑  Lithium-Ion Battery Inventor Introduces New Technology for Fast-Charging, Noncombustible Batteries **(нявызн.)**.  Cockrell School of Engineering (28 лютага 2017). Праверана March 11, 2017.
31. ↑  Lithium-ion battery inventor introduces new technology for fast-charging, noncombustible batteries **(нявызн.)**.  EurekAlert! (28 лютага 2017).
32. ↑  Solid State Batteries For Electric Cars: A New Breakthrough By The Father of the Lithium-Ion Battery на YouTube (March 1, 2017)
33. 1 2  *Lacey, Matt*. On the skepticism surrounding the "Goodenough battery"(нявызн.). *Matt Lacey* (29 сакавіка 2017). Праверана 13 лістапада 2020.
34. ↑  Steingart, Daniel A.; Viswanathan, Venkatasubramanian. "Comment on "Alternative strategy for a safe rechargeable battery" by M. H. Braga, N. S. Grundish, A. J. Murchison and J. B. Goodenough, Energy Environ. Sci. 2017, 10, 331–336". *Energy & Environmental Science* **11** (1): 221–222. doi:10.1039/C7EE01318C.
35. ↑  *Steingart, Dan*. Redox without Redox (англ.). *Medium* (5 верасня 2017). Праверана 13 лістапада 2020.
36. ↑  Li-ion co-inventor patents glass battery that could upturn auto industry **(нявызн.)**. *The Driven*.
37. ↑  Enevate Adviser Shares Nobel (англ.)  **(нявызн.)**?. *OCBJ* (9 кастрычніка 2019).
38. ↑  His current quest (англ.). *The University of Chicago Magazine*.
39. ↑  Battery Research Consortium Chosen by DOE to Advance Electric Cars (англ.)  **(нявызн.)**?. *UT News* (27 ліпеня 2016).
40. ↑  Charging Up the Development of Lithium-Ion Batteries (англ.). *Energy.gov*.
41. ↑  J. B. Goodenough (1955). "Theory of the Role of Covalence in the Perovskite-Type Manganites [La, M(II)MnO3]". *Physical Review* **100** (2): 564. doi:10.1103/PhysRev.100.564. Bibcode: 1955PhRv..100..564G. .
42. ↑  John B. Goodenough (1958). "An interpretation of the magnetic properties of the perovskite-type mixed crystals La1−xSrxCoO3−λ". *Journal of Physics and Chemistry of Solids* **6** (2–3): 287. doi:10.1016/0022-3697(58)90107-0.
43. ↑  J. Kanamori (1959). "Superexchange interaction and symmetry properties of electron orbitals". *Journal of Physics and Chemistry of Solids* **10** (2–3): 87. doi:10.1016/0022-3697(59)90061-7. Bibcode: 1959JPCS...10...87K.
44. ↑  Global Highly Cited Researchers 2019 list reveals top talent in the sciences and social sciences — Clarivate

Спасылкі
--------

* Faculty Directory at University of Texas at Austin
* Array of Contemporary American Physicists
* History of the lithium-ion battery, Physics Today, Sept. 2016
* 1 hour interview with John Goodenough на YouTube by The Electrochemical Society, October 5, 2016
* Are Solid State Batteries about to change the world?, Joe Scott, November 2018, Goodenough and team research on more energy dense solid state Li-ion chemistry featured 3:35-12:45.
* Pr John Goodenough’s interview GOODENOUGH John B. 2001-05 — Sciences : histoire orale on École supérieure de physique et de chimie industrielles de la ville de Paris history of science website

| ⛭Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі ў 2001—2025 гадах |
| --- |
| 
* Уільям Ноўлс / Рыёдзі Наёры / Бары Шарплес (2001)
* Джон Фен / Каіці Танака / Курт Вютрых (2002)
* Пітэр Эгр / Родэрык Мак-Кінан (2003)
* Аарон Чэхановер / Аўрам Гершко / Ірвін Роўз (2004)
* Роберт Грабс / Рычард Шрок / Іў Шавэн (2005)
* Роджэр Корнберг (2006)
* Герхард Эртль (2007)
* Асаму Сімамура / Марцін Чалфі / Роджэр Цьсен (2008)
* Венкатраман Рамакрышнан / Томас Стэйц / Ада Ёнат (2009)
* Рычард Хек / Эйіці Нэгісі / Акіра Судзукі (2010)
* Дан Шэхтман (2011)
* Роберт Лефкавіц / Браян Кабылка (2012)
* Марцін Карплюс / Майкл Левіт / Ары Варшэль (2013)
* Эрык Бецыг / Уільям Мёрнер / Штэфан Гель (2014)
* Томас Ліндаль / Пол Модрыч / Азіз Санджар (2015)
* Жан-П’ер Саваж / Фрэйзер Стодарт / Бернард Ферынга (2016)
* Рычард Хендэрсан / Жак Дзюбашэ / Ёахім Франк (2017)
* Фрэнсіс Арнольд / Грэг Уінтэр / Джордж Сміт (2018)
* Джон Гудэнаф / Стэнлі Уітынгем / Акіра Ёсіна (2019)
* Эманюэль Шарпанцье / Джэніфер Даўдна (2020)
* Дэвід Мак-Мілан / Бенджамін Ліст (2021)
* Бары Шарплес / Мортэн Мельдаль / Каралін Бертоцы (2022)

 |
| 
* Поўны пералік
* (1901—1925)
* (1926—1950)
* (1951—1975)
* (1976—2000)
* **(2001—2025)**

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Google Scholar · ORCID · Scopus |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90377878 · BNC: a1118016x · BNF: 127939539 · CiNii: DA02282989 · GND: 1196728704 · ISNI: 0000 0001 1591 4479 · LCCN: n87821585 · NTA: 068287666 · NUKAT: n01721020 · SUDOC: 061420433 · VIAF: 7515028 |

 |