**Ё́да** (англ.: Yoda; 896 ДБЯ — 4 ПБЯ) — персанаж і адзін з галоўных герояў сусвету «Зорных войнаў», наймацнейшы і наймудрэйшы джэдай. Фігуруе ва ўсіх фільмах франшызы, за выняткам IV эпізоду.

Біяграфія
---------

Паходжанне і раса Ёды невядомыя. Ён навучаўся джэдайскаму майстэрству ў майстроў, выхаваных непасрэдна ў традыцыі часоў Новых войнаў сітхаў  (польск.) (бел.. Пасля гэтага шмат стагоддзяў сам займаўся навучаннем рыцараў-джэдаяў, разам з мабільнай акадэміяй Чу’унтар лётаў па галактыцы ў пошуках новых адэптаў Сілы, пакуль карабель не разбіўся на Датаміры.

З часам Ёда стаў наймагутнейшым і найстарэйшым джэдаем у галактыцы, увайшоў у Савет джэдаяў на Карусанце, дзе працягваў трэніраваць падаванаў і маладзейшых адэптаў. Большасць джэдаяў перыяду канцу старой рэспублікі на тым ці іншым этапе навучання праходзілі праз яго рукі. Ёда навучаў найбольш магутных джэдаяў: графа Дуку, Мейса Вінду, Кі-Адзі-Мундзі, Кіта Фіста і Люка Скайуокера.

### У фільмах

На экране Ёда ўпершыню з’яўляецца ў V эпізодзе як настаўнік Люка Скайуокера, а ўвогуле фігуруе ва ўсіх фільмах франшызы, за выняткам IV эпізоду.

У «Атацы клонаў» Ёда выпраўляецца на планету Каміна з мэтай узяць на ўзбраенне Рэспублікі войска клонаў. На чале вялізнай арміі Ёда прыбывае на Геанозіс — прытулак сепаратыстаў, — такім чынам распачынаючы клянічныя войны. Тут адбываецца яго паядынак з правадыром сепаратыстаў Дартам Тыранусам, які завяршаецца ўцёкамі сепаратыста.

У заключнай фазе клянічных войнаў, прадстаўленай у III эпізодзе, Ёда з батальёнам клонаў выпраўляецца на родную планету вукаў — Кашыіік — дзеля каардынацыі дзеянняў супраць сепаратыстаў. Акурат у гэты час канцлер Палпацін уводзіць у дзеянне загад 66, накіраваны на вынішчэнне джэдаяў, аднак Ёда здолеў ацалець, забіўшы пасланых да яго клонаў-асасынаў.

Пасля ўтварэння імперыі і паражэнні ў бітве з Палпацінам, у якой ён страціў свой светлавы меч, Ёда сыходзіць у падполле на забагненую планету Дагоба. Тут у 3 годзе ПБЯ яго адшуквае Люк Скайуокер, прысланы духам Обі-Вана Кенобі дзеля навучання джэдайскаму майстэрству. Ёда працягвае яго навучанне да ўласнага скону ў «Вяртанні джэдая» ва ўзросце 900 гадоў. Па смерці аб’яднаўся з Моцай і ператварыўся ў дух, які можа з’яўляцца жывым асобам, што прадэманстравана пад канец VI эпізоду.

Этымалогія
----------

Паводле задумкі Лукаса, Ёда мусіць заставацца загадкавай асобай, таму пра яго амаль нічога не вядома. Імя Ёды можа быць узята са старажытнае зямное мовы; так, на санскрыце «yoddha» азначае «жаўнер», а «yodea» на іўрыце — «той, хто ведае».

Мова
----

Выклікае цікавасць таксама своеасаблівая гаворка Ёды, багатая на разнастайныя інверсіі. На галактычнай асноўнай мове ён размаўляе, выкарыстоўваючы парадак словаў «Аб'ект — суб'ект — дзеяслоў». Напрыклад, сябе ён характарызуе Люку Скайуокеру так:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Памер значэння не мае. Паглядзі на мяне. Мяркуеш пра мяне па росце ты? Га? Гм… А не павінен ты. Бо мой саюзнік — Сіла, і магутны саюзнік гэта. Ёда «Зорныя войны: Імперыя наносіць удар у адказ» | "|

*Арыгінальны тэкст* (англ.)  

*Size matters not. Look at me. Judge me by my size, do you? Hmm? Hmm. And well you should not. For my ally is the Force, and a powerful ally it is.*

Здымкі
------

У першай трылогіі ролю Ёды выконвала лялька, якою кіраваў і агучваў Фрэнк Оз. У першай серыі трылогіі-прыквела Ёда часткова быў анімаваны камп’ютарна, часткова выкананы лялькай. У наступных серыях ён ужо выключна згенераваны камп’ютарна.

Узнагароды і адзнакі
--------------------

* У 2008 годзе Ёда заняў 25 месца ў спісе найвялікшых кінаперсанажаў усіх часоў і народаў, складзеным часопісам «Empire».

Цікавосткі
----------

* Ёда не браў удзелу ў «Новай надзеі», але яго імя згадвалася ў сцэнары.
* Паводле задумкі Лукаса, Ёда павінен заставацца загадкаваю, нераскрытаю цалкам істотаю. Яго паходжанне і мінулае забаронена апісваць ва ўсіх кнігах, мультфільмах, гульнях і іншых твораў па матывах «Зорных войнаў».
* Італьянскія прыхільнікі «Зорных войнаў», асабліва дзеці, часта называюць Ёду «першым сардзінцам» або «тым, хто гаворыць па-сардзінску». Гэта тлумаччыца тым, што пры перакладзе фільмаў на італьянскую мову манера размовы Ёды вельмі нагадвала сардзінскі акцэнт, які лічыцца ў Італіі дзіўным і нават бязглуздым.

Зноскі
------

1. ↑  *Empire's* The 100 Greatest Movie Characters (англ.).  *Empire* Magazine. Архівавана з першакрыніцы 1 чэрвеня 2012. Праверана 15 лютага 2015.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ёда
* Ёда у Вукіпедыі — вікі-энцыклапедыі «Зорных войнаў». (бел.)}

| ⛭Сусвет Зорных войнаў |
| --- |
| Персанажы: | C-3PO · R2-D2 · *HK-47* · Адмірал Озель · Боба Фет · Генерал Грывус · Граф Дуку · Энакін Скайуокер (Дарт Вейдэр) · Дарт Мол · *Дарт Рэван* · *Дарт Сіян*  · *Палпацін (Дарт Сідыус) · Джаба Хат · Джанга Фет · Джа-Джа Бінкс · Ёда · Квай-Гон Джын · Лея Аргана · Люк Скайуокер · Мейс Вінду · Нут Ганрэй · Обі-Ван Кенобі · Падмэ Амідала · Уілхуф Таркін · Уота · Хан Сола · Чубака · Шмі Скайуокер · Мара Джэйд · Лэнда Калрысіян · Траўн · Асака Тана · Гален Марэк (Старкілер)* |
| Арганізацыі: | Джэдаі · Сітхі · Галактычная рэспубліка · Галактычны сенат · Канфедэрацыя Незалежных Сістэм · Галактычная Імперыя · Паўстанцкі Альянс · Новая Рэспубліка |
| Планеты: | Карусант · Алдэраан · Кашыік · Корыбан · Набу · Татуін · Явін IV · Эндар |
| Тэхніка: | Бластар · Дроіды · AT-AT · AT-ST · Зорны Разбуральнік · Зорка смерці · Клоны · Светлавы меч · Сіла · TIE Fighter · X-wing · Тысячагадовы сокал |
| Расы: | Хаты · Эвакі |
| Храналогія«Зорных войнаў»: | Дарэспубліканская эпоха · Войны клонаў · Старая Рэспубліка · Галактычная Імперыя · Эпоха Паўстання · Бітва пры Явіне IV · Бітва на Хоце · Бітва пры Эндары · Новая Рэспубліка · Новы Ордэн джэдаяў · Эпоха Спадчыны |
| Партал пра Зорныя войны |

| ⛭Джэдаі |
| --- |
| Сусвет | 
* Сіла (Светлы бок)
* Савет джэдаяў
* Падаван
* Светлавы меч
* Цёмны джэдай

 |
| Асноўныя персанажы | 
* Ёда
* Обі-Ван Кенобі
* Энакін Скайуокер
* Люк Скайуокер

 |
| Кніжныя серыі | 
* «Акадэмія джэдаяў
* «Вучань джэдая»
* «Прынц-джэдай»
* «Апошні джэдай»
* «Новы Ордэн джэдаяў»
* «Юныя рыцары-джэдаі»

 |
| Гульні | «Star Wars: Jedi Knight» |
| Уплыў | 
* Джэдаізм
* Перапіс джэдаяў

 |