**Шрыфт Брайля на эсперанта** — гэта шрыфт Брайля алфавіта эсперанта. Рэльефна-кропкавы тактыльны шрыфт Брайля на мове эсперанта прызначаны для ліста і чытанні невідушчымі і дрэнна відушчымі людзьмі. З 1920 года выдаецца часопіс «Aŭroro» на шрыфце Брайля, з 1904 года выдаецца аналагічны часопіс *Esperanta Ligilo.*

Алфавіт
-------

У базавай сістэме алфавіта Брайля выкарыстоўваецца друк літар з дыякрытычнымі знакамі. Дыякрытычны знак Цыркумфлекс адзначаны даданнем кропкі 6 (унізе справа) на падставу ліста: ⠩ ĉ, ⠻ ĝ, ⠳ ĥ, ⠺ ĵ, ⠮ ŝ. Таму літара *j*  мае такую ж форму, як нескарыстанае французска/англійскае пісьмо Брайля ⠺ w напісана *a w* з замежным імем, кропка 3 дадала: :⠾ w. Літара эсперанта *ŭ* вырабляецца шляхам адлюстравання *ад U*, так, каб кропка 1 кропка робіцца 4: ⠬ *ŭ*.
Алфавіт на мове Брайля выглядае наступным чынам

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⠁ (braille pattern dots-1)
a |  ⠃ (braille pattern dots-12)
b |  ⠉ (braille pattern dots-14)
c |  ⠩ (braille pattern dots-146)
ĉ |  ⠙ (braille pattern dots-145)
d |  ⠑ (braille pattern dots-15)
e |  ⠋ (braille pattern dots-124)
f |
|  ⠛ (braille pattern dots-1245)
g | ⠻ (braille pattern dots-12456)
ĝ |  ⠓ (braille pattern dots-125)
h |  ⠳ (braille pattern dots-1256)
ĥ |  ⠊ (braille pattern dots-24)
i |  ⠚ (braille pattern dots-245)
j |  ⠺ (braille pattern dots-2456)
ĵ |
|  ⠅ (braille pattern dots-13)
k |  ⠇ (braille pattern dots-123)
l |  ⠍ (braille pattern dots-134)
m |  ⠝ (braille pattern dots-1345)
n |  ⠕ (braille pattern dots-135)
o |  ⠏ (braille pattern dots-1234)
p |  ⠗ (braille pattern dots-1235)
r |
|  ⠎ (braille pattern dots-234)
s |  ⠮ (braille pattern dots-2346)
ŝ |  ⠞ (braille pattern dots-2345)
t |  ⠥ (braille pattern dots-136)
u |  ⠍ (braille pattern dots-346)
ŭ |  ⠧ (braille pattern dots-1236)
v |  ⠵ (braille pattern dots-1356)
z |

Шрыфт Брайля знаходзіць абмежаванае ўжыванне.

### Транскрыбаванне замежных літар

Апроч асновы — лацінскіх замежных літар q, w, x, y, у шрыфце есці вылучаныя літары для галосных, якія сустракаюцца ў друку Германіі,

*ä*, *ö*, *ü*:

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ⠟ (braille pattern dots-12345)
пытанне |  ⠾ (braille pattern dots-23456)
Вт |  ⠭ (braille pattern dots-1346)
х |  ⠽ (braille pattern dots-13456)
по Y |  ⠜ (braille pattern dots-345)
ä |  ⠪ (braille pattern dots-246)
… |  ⠷ (braille pattern dots-12356)
ü |

Дадатковыя літары з дыякрытычнымі знакамі ў іншых мовах апрацоўваюцца асобнымі клеткамі для дыякрытычных знакаў. Яны не маюць адназначнай адпаведнасці з друкам:

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⠈ (braille pattern dots-4)
◌
(и ő, ű
от ö, ü) |  ⠘ (braille pattern dots-45)
◌, ◌ |  ⠲ (braille pattern dots-256)
◌ |  ⠺ (braille pattern dots-2456)
◌, ◌ |  ⠒ (braille pattern dots-25)
◌, ◌ |  ⠰ (braille pattern dots-56)
◌, ◌ |  ⠠ (braille pattern dots-6)
◌, ◌, ◌, ◌ |  ⠔ (braille pattern dots-35)
◌, ◌, *и т. д.* |

Гэтыя ўмоўныя пазначэнні замежных імёнаў адаптаваны да эсперанта Брайля. Тэкст у іншым шрыфце алфавіта Брайля алфавіта пазначаецца кодам ⠐⠂.

Знакі прыпынку
--------------

Адзіныя пунктуацыйныя

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⠀ (braille pattern blank) 
(space) |  ⠂ (braille pattern dots-2) 
, |  ⠄ (braille pattern dots-3) 
' (abbr.) |  ⠲ (braille pattern dots-256) 
. |  ⠢ (braille pattern dots-26) 
? |  ⠖ (braille pattern dots-235) 
! |  ⠆ (braille pattern dots-23)
 |  ⠒ (braille pattern dots-25) 

```
:
```
 |
|  ⠔ (braille pattern dots-35)* 
 |  ⠌ (braille pattern dots-34) 
/ |  ⠄ (braille pattern dots-3)⠄ (braille pattern dots-3)⠄ (braille pattern dots-3) 
… |  ⠤ (braille pattern dots-36) 
- |  ⠠ (braille pattern dots-6)⠤ (braille pattern dots-36) 
— |

Апостраф і кропкавая абрэвіятура транскрыбуюцца ⠄.

Парныя знакі прыпынку

|  |  |
| --- | --- |
| ⠦ (braille pattern dots-236)⠀ (braille pattern blank)⠴ (braille pattern dots-356) 
(outer quotes) |  ⠠ (braille pattern dots-6)⠦ (braille pattern dots-236)⠀ (braille pattern blank)⠴ (braille pattern dots-356)⠄ (braille pattern dots-3) 
(inner quotes) |
|  ⠶ (braille pattern dots-2356)⠀ (braille pattern blank)⠶ (braille pattern dots-2356) 
(…) |  ⠶ (braille pattern dots-2356)⠶ (braille pattern dots-2356)⠀ (braille pattern blank)⠶ (braille pattern dots-2356)⠶ (braille pattern dots-2356) 
[ … ] |

Двукоссі ў друку ў эсперанта надзвычай зменлівыя. Але гэта неактуальнае для друку шрыфтам Брайля.

Лічбы
-----

Апостраф/абрэвіятура кропкі ⠄ выкарыстоўваюцца для групоўкі лічбаў у ліках, як і коска ў англійскай мове. У друкаваным і брайлеўскім эсперанта коска выкарыстоўваецца ў якасці дзесятковага знака, напрыклад:

Друкаваць на англійскай 100,000.00
= друк на эсперанта 100 000,00
= Брайля ⠼⠁⠚⠚⠄⠚⠚⠚⠂⠚⠚.

Фарматаванне
------------

Вялікія літары адзначаюцца толькі для імёнаў уласных. Яны не выкарыстоўваюцца ў пачатку сказа.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  ⠼ (braille pattern dots-3456) 
(digit) |  ⠨ (braille pattern dots-46) 
(caps) |  ⠸ (braille pattern dots-456) 
(emph.) |  ⠒ (braille pattern dots-25)⠸ (braille pattern dots-456)⠀ (braille pattern blank)⠸ (braille pattern dots-456)⠀ (braille pattern blank) 
(span emphasis) |
|  ⠠ (braille pattern dots-6)⠄ (braille pattern dots-3)⠀ (braille pattern blank)⠠ (braille pattern dots-6)⠄ (braille pattern dots-3) 
(alternative span emphasis) |  ⠐ (braille pattern dots-5)⠂ (braille pattern dots-2)⠀ (braille pattern blank)⠐ (braille pattern dots-5)⠂ (braille pattern dots-2) 
(foreign braille text) |

Для акцэнтавання (тлусты тэкст ці курсіў), ⠸ выкарыстоўваецца для пазначэння кожнага з аднаго-трох слоў. Для падкрэсленага тэксту, ёсць два фарматы: або двукроп'е папярэднічае простаму падкрэсленаму знаку, ⠒⠸, дадатковы знак ⠸ змяшчаецца перад апошнім падкрэсленым словам, ці знак ⠠⠄ ставіцца перад і пасля вылучанага тэксту.

Зноскі
------

1. ↑  Google Groups
2. ↑  World Braille Usage Архівавана 8 верасня 2014. UNESCO, 2013
3. ↑  *Esperanta stenografio,* Nizhny Novgorod, 2003

Спасылкі
--------

* Лиго internacia де blindaj esperantistoj Архівавана 15 лістапада 2013.

| ⛭Эсперанта |
| --- |
| Мова | Алфавіт  ·  Граматыка ·  Лексіка ·  Арфаграфія ·  Слоўнік ·  Фаналогія ·  Этымалогія ·  Шрыфт Брайля |
| Гісторыя | *Людвіг Заменгоф* ·  Прота-эсперанта ·  *Першая кніга* ·  *Другая кніга* ·  *Дабаўленне да другой кнігі* ·  *Асновы эсперанта* ·  Булонская дэкларацыя ·  Proverbaro Esperanta ·  Рэзалюцыя Мантэвідэа ·  Пражскі маніфест ·  Сучасная эвалюцыя эсперанта |
| Культура і СМІ | *La Espero* ·  *Бібліятэкі* ·  Носьбіты эсперанта з нараджэння ·  Дзень Заменгофа ·  Кінематограф ·  Літаратура ·  Музыка ·  Перыядычныя выданні ·  Сімвалы ·  Слэнг ·  Энцыклапедыя эсперанта ·  Эсперантыда ·  Эсперантыст ·  Эсперанта ў масавай культуры ·  Нацыянальны музей эсперанта ·  **Эсперанта-валюта** ·  Спесміла ·  Стэла |
| Міжнародныя і нацыянальныя  арганізацыі | *Amikeca Reto* ·  *Esperantic Studies Foundation* ·  *Eŭropo - Demokratio - Esperanto* ·  *Pasporta Servo* ·  *Sennacieca Asocio Tutmonda* ·  *Skolta Esperanto Ligo* ·  *TEJO* ·  *UEA* ·  *Акадэмія эсперанта*  ·  *Еўрапейскі саюз эсперанта* Спіс нацыянальных эсперанта-арганізацый |
| Сустрэчы і кангрэсы | *Junulara E-semajno* ·  Усеамерыканскі кангрэс ·  Сусветны кангрэс ·  Міжнародны маладзёжны кангрэс |
| Ідэалогія | Безнацыяналізм ·  Гамаранізм ·  Канчатковая перамога ·  Раўмізм |
| Крытыка | Пол ·  Рэфармаваны эсперанта ·  Параўнанне з: іда, інтэрлінгвай і навіялем |
| Вікімедыя | Вікіпедыя на эсперанта
(*Vikipedio* ·  *Vikivortaro* ·  *Vikicitaro* ·  *Vikifontaro* ·  *Vikilibroj* ·  *Vikikomunejo* ·  *Vikispecoj* ·  *Vikinovaĵoj* ·  *Vikivojaĵo* |
| Гл. таксама | *Arcaicam Esperantom* ·  *Kurso de Esperanto* ·  *Lernu!* ·  Валапюк ·  Іда ·  Міжнародныя дапаможныя мовы ·  Навіяль ·  Планавая мова ·  Спіс штучных моў |