recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рымашэўскі.
**Ігар Віляёравіч Рымашэ́ўскі** (25 лістапада 1959, Мінск) — беларускі мастак. Працуе ў галіне жывапісу, прыкладнога мастацтва, манументальнага мастацтва, графікі.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1979 годзе Мінскае мастацкае вучылішча, у 1987 годзе Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут.

Жыве і працуе ў Мінску.

Творчасць
---------

Працуе ў станковым жывапісе, манументальна-дэкаратыўным і дэкаратыўна-прыкладным мастацтве. Сярод лепшых твораў жывапісныя палотны «Карусель» (1992), «Зімою на дачы» (1994), «Святочная павозка» (1995), «Над роднай зямлёю» (1996), «Русалкі» (1997), «Мастацтва належыць народу», «Шчаслівы дзень» (абодва 1999), «Першы дзень вясны», «Баюшкі-баю», «Вясковая пантэра», «Грыбная юшка» (усе 2000), вітраж у бальніцы г. Іўе Гродзенскай вобласці (1988), размалёўка сталовай Мінскага завода «Ударнік» (1990). Работы вызначаюцца наіўна-прымітыўным выяўленнем рэчаіснасці, выкарыстаннем чыстых колераў, штрыхавасцю мазка.

З 1982 удзельнічае ў нацыянальных і міжнародных выстаўках. Уваходзіць у Беларускі саюз мастакоў. Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь, у Мастацкім фондзе рэспублікі Беларусь, у галерэі Webkunsthaus (ФРГ), у галерэі Schaer і Wildbolc (Швейцарыя). А таксама ў прыватных калекцыях у Англіі, Аўстраліі, Аўстрыі, Даніі, Германіі, Літвы, Галандыі, Францыі, Іспаніі, Ізраіля, Расіі, Швейцарыі, Польшчы, Турцыі, Італіі, Японіі, Украіны, Беларусі.

Зноскі
------

1. ↑  Ігар Рымашэўскі Архівавана 4 сакавіка 2016.
2. 1 2  *Л. Ф. Салавей.* Рымашэўскі Ігар Віляёравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

Літаратура
----------

* *Л. Ф. Салавей.* Рымашэўскі Ігар Віляёравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
**Уладзімір Сідлярэвіч** (20 верасня 1922, в. Праважа, Польшча — 5 лістапада 1999, Мельбурн, Аўстралія) — беларускі грамадскі дзеяч, прыхільнік БЦР.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Скончыў сярэднюю школу ў Лідзе, пазней атрымаў спецыяльнасць настаўніка і выкладаў у пачатковай школе ў Васілішках. У 1944 годзе ўступіў у БКА, быў дэлегатам ад Лідскай акругі на Другім Усебеларускім кангрэсе.

Па сканчэнні вайны апынуўся ў англійскай зоне акупацыі Германіі, у Гамбургу, дзе ў 1948 годзе скончыў каледж, атрымаўшы пасведчанне інжынера будаўніцтва. У 1950 годзе пераехаў у Аўстралію, першыя два гады працаваў у Адэлаідзе. У 1952 годзе перабраўся ў Мельбурн, дзе далучыўся да грамадскага жыцця беларусаў. Стаў сябром рэдакцыі часопіса «Новае жыцьцё». Са студзеня 1954 года прадстаўнік аўстралійскай дэлегацыі БЦР у Мельбурне. Адзін з ініцыятараў стварэння і шматгадовы старшыня Камітэта набыцця беларускага дома (пазней Кааператыва). Настаўнічаў у беларускай школе, якая некаторы час месцілася ў ягонай хаце. Сябра аддзела Беларускага вызвольнага фронта ў Вікторыі, трымаў цесную сувязь з Дзмітрыем Касмовічам.

Цягам 1970—1980-х гадоў абіраўся на пасаду старшыні Беларускага цэнтральнага камітэта ў Вікторыі. Таксама быў старшынёй Беларускага нацыянальнага фонду, створанага, каб фінансаваць беларускія дэлегацыі на міжнародных канферэнцыях. У 1981 годзе стаў старшынёй арганізацыйнага камітэта чацвёртай Сустрэчы беларусаў Аўстраліі. З 1985 года і да канца жыцця скарбнік Федэральнай рады беларускіх арганізацыяў у Аўстраліі. Таксама быў старшынёй Чарнобыльскага фонду, які збіраў грошы на дапамогу пацярпелым ад Чарнобальскай катастрофы.

Пахаваны ў Мельбурне на беларускай дзялянцы Фокнерскіх могілак (англ.: Fawkner Memorial Park).

Спасылкі
--------

* Сідлярэвіч Уладзімер(бел. (тар.)) // *Запісы*. — Нью-Ёрк — Менск: БІНіМ, 2014. — № 37. — С. 196—197.
* *Гардзіенка, Н.* Беларусы ў Аўстраліі: да гісторыі дыяспары / Натальля Гардзіенка; Прадмова І. Сурвіллы. — Мн.: Беларускі кнігазбор, 2004. — 468 с. [4] арк. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны, Кніга 3). — С. 450.
**Факультэт бухгалтарскага ўліку** — адзін з факультэтаў Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі.

Апісанне
--------

У падрыхтоўцы спецыялістаў улікова-фінансавага профілю прымаюць удзел 6 дактароў навук, прафесараў, 16 кандыдатаў навук, дацэнтаў. У рашэнні ўлікова-аналітычных задач студэнты авалодваюць найноўшымі тэхналогіямі, даведачна-аналітычнымі сістэмамі і спецыялізаванымі праграмнымі прадуктамі па аўтаматызацыі бухгалтарскага ўліку («1С бухгалтэрыя», «Бухстат», «БІЗНЕС-ІНФА», «Бест» і інш.).

Для праходжання вытворчай практыкі студэнты накіроўваюцца на вядучыя прадпрыемствы сістэмы АПК, у фінансавыя органы і банкаўскую сферу. Гэта дае магчымасць выпускнікам зразумець спецыфіку прафесійнай дзейнасці, праверыць сваю канкурэнтаздольнасць на рынку працы і магчымасці будучага працаўладкавання. Студэнты, якія дасканала валодаюць замежнымі мовамі, маюць магчымасць праходжання вытворчай практыкі за мяжой.

Спецыяльнасці
-------------

Факультэт бухгалтарскага ўліку на I ступені вышэйшай адукацыі ажыццяўляе падрыхтоўку па спецыяльнасцях «бухгалтарскі ўлік, аналіз і аўдыт» (кваліфікацыя — эканаміст), «фінансы і крэдыт» (кваліфікацыя — эканаміст) вочнай, завочнай, у тым ліку скарочанай, формаў навучання, на II ступені — па спецыяльнасці «бухгалтарскі ўлік, статыстыка».

Дэканы
------

* Лявон Іосіфавіч Сцешыц (1972—1993).

Зноскі
------

1. ↑  Факультэт бухгалтарскага ўліку
2. ↑  Сцешыц Лявон Іосіфавіч (1937—2009)

| ⛭Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія |
| --- |
| Факультэты | Агранамічны факультэт ·  Факультэт біятэхналогіі і аквакультуры ·  Аграэкалагічны факультэт ·  Факультэт механізацыі сельскай гаспадаркі ·  Землеўпарадкавальны факультэт ·  Меліярацыйна-будаўнічы факультэт ·  Эканамічны факультэт ·  Факультэт бухгалтарскага ўліку ·  Факультэт бізнесу і права | Навучальна-лабараторны корпус БДСГА |
| Будынкі | Адміністрацыйны корпус ·  Будынак бібліятэкі ·  Вучэбны корпус факультэта гідрамеліярацыі ·  Вучэбны корпус № 4 · 
Галоўны корпус ·  Дзіцячы сад ·  Дом Максіма Гарэцкага ·  Комплекс будынкаў ·  Правы флігель ·  Прафесарскі корпус ·  Таксатарскі корпус ·  Фізіка-хімічны корпус |
| Іншае | Батанічны сад ·  Беларуская секцыя студэнтаў ·  Горацкае раённае краязнаўчае таварыства ·  Горацкая філія «Аршанскага Маладняка» |
**Рэзэкненскі замак** (лат.: Rēzeknes pils), гістарычна **замак Розітэн** (ням.: Burg Rositen), таксама вядомы як **Рэжыцкі замак** — руіны сярэдневяковага замка ў цэнтры Рэзэкнэ, Латвія.

Гісторыя
--------

Згодна з археалагічнымі даследваннямі, на месцы замку ў IX—XII стагоддзях існавалі латгальскія драўляныя ўмацаванні. Мураваны замак быў заснаваны ў 1285 годзе лівонскім рыцарам Вільгельмам фон Шаўэрбургам і быў адным з першых умацаваных замкаў, пабудаваных крыжакамі ў Лівоніі.

За сваю гісторыю замак быў шматкрот разбураны і адбудаваны. У час Лівонскай вайны з 1577 па 1579 гады быў захоплены войскам Івана Грознага, а ў 1601 (Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1611)) і 1625—1626 гадах (Паўночная вайна (1655—1660)) — шведскай арміяй. У 1656 годзе быў цалкам разбураны, а ў 1660 г. адбудаваны як умацаванне Інфлянцкага ваяводства. З цягам часу страціў ваеннае значэнне і з 1712 года знаходзіцца ў руінах.

Зноскі
------

1. ↑  *Ellen Chivers Davies.* A wayfarer in Estonia, Latvia and Lithuania. С.160
2. ↑  *Valdis J. Zeps.* The placenames of Latgola: a dictionary of East Latvian toponyms. — Baltic Studies Center, 1984.

Літаратура
----------

* *Ellen Chivers Davies*. A wayfarer in Estonia, Latvia and Lithuania. — R.M. McBride & company, 1937. — С. 160.
* *Valdis J. Zeps.* The placenames of Latgola: a dictionary of East Latvian toponyms. — Baltic Studies Center, 1984. — ISBN 978-0-918375-00-1.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Рэзэкненскі замак на Вікісховішчы |

* Руіны Рэзэкненскага замка на esosedi.org
* Замак Рэзэкнэ (Разытэн — Rositten) на сайце castle.lv
Планёр
**Авія́цыя** (фр.: aviation, ад лац.: avis — птушка) — тэорыя і практыка палёту ў паветры на лятальных апаратах, цяжэйшых за паветра.

Лятальныя апараты
-----------------

Boeing 747—200
Вядомыя наступныя тыпы лятальных апаратаў:

* Ракета,
* Паветраны шар,
* Дырыжабль,
* Самалёт (у т.л. гідрапланы),
* Аўтажыр,
* Верталёт

А таксама: планёр, дэльтаплан, БПЛА.

Гісторыя
--------

Бамбардзіроўшчык B-52 скідвае бомбы
Авіяцыя пачала развівацца ў пачатку XX ст. Першы паспяховы палёт на самалёце з рухавіком унутранага згарання ажыццявілі 17 снежня 1903 г. амерыканскія механікі браты Уілбур і Орвіл Райт.
Услед за гэтым будуюць самалёты Альберта Сантас-Дюмон, Ф. Фербер, Я. М. Гаккель, Д. П. Грыгаровіч, Ігар Сікорскі.

З сярэдзіны 1920-х у самалётабудаванні пачалі выкарыстоўваць дзюралюміній; да сярэдзіны 1930-х адбыўся пераход ад біплана да манаплана.

У канцы 1930-х з'явіўся рэактыўны рухавік. З пачатку 1950-х рэактыўныя самалёты сталі выкарыстоўваць і ў цывільнай авіяцыі, у ваенна-паветраных сілах з'явіліся звышгукавыя самалёты.

К пачатку 1990-х серыйныя самалёты дасягнулі хуткасці 3000-3500 км / г, максімальнай вышыні палёту больш за 30 км і далёкасці да 15 тыс. км.

Гл. таксама
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Авіяцыя на Вікісховішчы |

* ICAO
* Касманаўтыка
* Аэрапорт
* Авіякампанія
* Цывільная авіяцыя
* Вайсковая авіяцыя

Крыніцы
-------

1. ↑  Telegram from Orville Wright in Kitty Hawk, North Carolina, to His Father Announcing Four Successful Flights, 1903 December 17 **(нявызн.)**. *World Digital Library* (17 снежня 1903). Архівавана з першакрыніцы 25 ліпеня 2013. Праверана 22 ліпеня 2013.
2. ↑  Бізнес авіяцыя
**AS Tallink Grupp** — эстонская суднаходная кампанія з штаб-кватэрай у Таліне, якая займаецца круізнымі і паромнымі перавозкамі ў акваторыі Балтыйскага мора. Асноўныя маршруты пралягаюць паміж Эстоніяй, Швецыяй, Фінляндыяй і Латвіяй. Бізнес-мадэль кампаніі ўключае прадастаўленне паслуг пасажырскіх і грузавых перавозак, турыстычных пакетаў у партовых гарадах і паслуг duty-free закупаў на борце ўласных паромаў. Паводле стану на 2013 г. Tallink займаў 11 месца сярод самых буйных duty-free аператаў у свеце з абаротам больш за $300 млн.

Гісторыя
--------

Кампанія вядзе сваё існаванне ад 1989 г. калі савецкая Эстонская судаходная кампанія (праз англамоўны акронім больш вядомая як *ESCO*) і фінская Palkkiyhtymä Oy утварылі сумесны праект для рэгулярных пасажырскіх перавозак паміж Хельсінкі і Талінам. Дзеля гэтых мэтаў партнёрамі быў набыты паром *Scandinavian Sky*, які з наступнага года выйшаў на маршрут пад назвай *Tallink*. У 1993 фіны прадалі свае акцыі ў праекце, і кампанія стала цалкам эстонскай.

9 снежня 2005 г. Tallink упершыню размясціў свае акцыі на Талінскай фондавай біржы (тызер TAL1T). У 2006 годзе кампанія набыла свайго фінскага канкурэнта Silja Line, набыўшы статус найбуйнейшага пасажырскага паромнага аператара ў Балтыйскім моры.

Паром *Victoria I*, уведзены ў эксплуатацыю ў 2004 г.

Асноўныя маршруты Tallink
-------------------------

* Турку — Стакгольм
* Хельсінкі — Стакгольм
* Талін — Хельсінкі
* Талін — Стакгольм
* Рыга — Стакгольм

Гл. таксама
-----------

* Афіцыйная старонка AS Tallink Grupp у Сеціве
* Лістынг AS Tallink Grupp на Талінскай фондавай біржы

Зноскі
------

1. ↑  Прэзентацыя для інвестараў на сайце OMXBaltic Архівавана 2 кастрычніка 2015.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Tallink
**Іван Кузьміч Сіўцо́ў** (27 снежня 1922 — 9 лістапада 1959) — беларускі пісьменнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і ў вёсцы Бакунавічы (Чэрыкаўскі раён Магілёўскай вобласці Беларусі). У 1940 годзе скончыў школу ў Чэрыкаве і паступіў у Ленінградскае авіятэхнічнае вучылішча. У час Вялікай Айчыннай вайны авіямеханік, удзельнік баёў пад Сталінградам. У 1944 годзе быў дэмабілізаваны па стане здароўя (захварэў туберкулёзам) і вярнуўся на радзіму. Працаваў у Чэрыкаўскім раённым камітэце КП(б)Б. У 1948 годзе скончыў Рэспубліканскую партыйную школу пры ЦК КПБ. У 1948—1950 гадах працаваў у Магілёўскім абкаме КПБ інструктарам, загадчыкам сектара друку. У 1950—1952 гадах супрацоўнік рэдакцыі часопіса «Бярозка», з 1952 года — у рэдакцыі часопіса «Беларусь».

Памёр І. К. Сіўцоў 9 лістапада 1959 года. Пахаваны на Усходніх могілках у Мінску.

Творчасць
---------

У друку пачаў выступаць з 1947 года. Аўтар артыкулаў, нарысаў, апавяданняў, аповесці «Самыя юныя» (1949). Займаўся перакладамі. Аўтар рамана «Нягоды і радасці» (1960).

Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1949 года.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн 2002.
2. 1 2 3 4  Сіўцоў Іван Кузьміч // «Мой край — Магілёўшчына»

Літаратура
----------

* Сіўцоў Іван Кузьміч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 425. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Беларускія пісьменнікі: 1917—1990. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — ISBN 5-340-00709-X

Спасылкі
--------

* Сіўцоў Іван Кузьміч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
* Сіўцоў Іван Кузьміч // «Мой край — Магілёўшчына»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 128405 |
**Белетры́стыка** (фр.: Belles Lettres — «мастацкая літаратура») — апавядальная мастацкая проза — раманы, аповесці, апавяданні, навелы.

Сёння часта пад белетрыстыкай разумеюць «масавую літаратуру», якая супрацьстаіць «высокай літаратуры», — але дагэтуль дакладнага вызначэння гэтых паняццяў не існуе, што ўласна і абцяжарвае дыскурс па гэтым пытанні.

У рэчаіснасці, белетрыстыка супрацьстаіць публіцыстыцы, гэтак званаму дакументальнаму жанру.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Краўчанка.

**Аляксей Краўчанка** (нар. 15 студзеня 1985, Гомель) — беларускі футбаліст (абаронца) і трэнер. У цяперашні час працуе галоўным трэнерам гомельскага «Паперпрама».

Клубная кар’ера
---------------

Пачаў кар’еру ў «Гомелі», пазней гуляў у Першай лізе за рэчыцкі «Ведрыч-97» і гомельскі ДБК. У 2011 годзе быў пастаянным іграком асновы «Віцебска», а пасля вылету віцебскага клуба з Вышэйшай лігі перайшоў у «Дняпро».

У сакавіку 2013 года стаў іграком брэсцкага «Дынама». Не замацаваўся ў брэсцкім клубе і ў жніўні 2013 года перайшоў у «Ведрыч-97», дзе стаў пастаянна гуляць у аснове. У красавіку 2014 года зноў стаў іграком «Віцебска», якому ў якасці асноўнага цэнтральнага абаронцы дапамог вярнуцца ў Вышэйшую лігу. Застаўся асноўным іграком віцебскага клуба і ў сезоне 2015, але стаў выступаць ужо на пазіцыі левага абаронцы. 

У студзені 2016 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Віцебск». Неўзабаве апынуўся на праглядзе ў «Гомельчыгунтрансе» (з 2017 года — «Лакаматыў»), з якім у сакавіку 2016 года падпісаў кантракт. На працягу чатырох гадоў быў адным з асноўных абаронцаў гомельскай каманды.

У лютым 2020 года стаў іграком рэчыцкага «Спадарожніка», якому дапамог перамагчы ў Першай лізе. У пачатку 2021 года ўвайшоў у трэнерскі штаб дубля «Спадарожніка», аднак у той жа час далучыўся да гомельскага «Паперпрама» ў Другой лізе.

Міжнародная кар’ера
-------------------

У студзені 2005 года згуляў адзін матч за моладзевую зборную Беларусі на міжнародным турніры ў Досе.

Трэнерская кар’ера
------------------

У пачатку 2021 года ўвайшоў у трэнерскі штаб дубля «Спадарожніка». У чэрвені 2021 года, пасля таго як клуб пакінуў галоўны трэнер Віктар Кумыкоў, стаў кіраваць трэніровачным працэсам і рыхтаваць асноўную каманду рэчыччан да матчаў, фактычна выконваў абавязкі галоўнага трэнера. Заставаўся ў гэтай ролі да ліпеня, калі «Спадарожнік» зняўся са спаборніцтваў.

Пасля спынення існавання «Спадарожніка» працягваў выступаць за гомельскі «Паперпрам» у Другой лізе, дзе часам кіраваў камандай на полі, а ў снежні 2021 года быў зацверджаны галоўным трэнерам клуба.

У лютым 2023 года падоўжыў кантракт з «Паперпрамам».

Дасягненні
----------

* Беларусь Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2020

Зноскі
------

1. ↑  Aleksey Kravchenko // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  "Ведрич-97" пополнился четырьмя футболистами и расстался с тренером
3. ↑  Павленко, Коробка, Кравченко и еще четыре футболиста покидают "Витебск"
4. ↑  Кравченко, Архипцев и Павел Трубило перешли в «Гомельжелдортранс»
5. ↑  Алексей Кравченко утвержден главным тренером ФК «Бумпром»
6. ↑  "Бумпром" продлил контракт с главным тренером (руск.). *football.by* (1 лютага 2023). Праверана 3 лютага 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Transfermarkt (трэнер) · Прэсбол |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Скуратовіч.
**Ванда Скуратовіч** (у дзявоцтве **Анішкевіч**; 25 мая 1925 — 12 студзеня 2010) — беларуская каталіцкая грамадска-рэлігійная дзяячка.

Біяграфія
---------

Падчас Другой Сусветнай вайны была партызанкай у атрадзе П. Машэрава[*крыніца?*], а таксама ўратавала ад знішчэння яўрэйскую сям’ю, за што пазней атрымала ганаровы тытул Праведніцы Народаў Свету. Прымала актыўны ўдзел у кампаніі за вяртанне каталікам Кальварыйскага касцёла ў Мінску, якая завяршылася поспехам у 1980.

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2  The Righteous Among the Nations Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q77598447'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Нарушэвіч.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Воўк-Левановіч.
**Вольга Нарушэвіч** (дзявочае **Воўк-Левановіч**; нарадзілася ў 1924, м. Мядзведзічы, цяпер Ляхавіцкі раён — ?, Сідней, Аўстралія) — актыўная дзеячка беларускага руху ў Аўстраліі.

Біяграфія
---------

З роду Воўк-Левановічаў, сястра Аўгінні Каранеўскай.

Вучылася ў Віленскай беларускай гімназіі, Баранавіцкай медыцынскай школе, на эміграцыі вывучала фармацэўтыку ў Лювенскім універсітэце (Бельгія). У 1952 годзе следам за бацькамі пераехала ў Аўстралію. У Сіднеі пабралася шлюбам з інжынерам Станіславам Нарушэвічам. Нарадзіла сына. Разам з мужам далучылася да беларускай грамады Сіднея. Сяброўка Беларускага культурна-грамадскага клуба. Дапамагала ў падрыхтоўцы нацыянальных выставак. Доўгачасовы ахвярадаўца на беларускія эміграцыйныя выданні і розныя грамадскія ініцыятывы.

Крыніца
-------

* Беларусы ў Аўстраліі: Да гісторыі дыяспары. Мінск: Беларускі кнігазбор, 2004.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сідарэнка.

**Раіса Станіславаўна Сідарэнка** (31 сакавіка 1962, п. Чупа, Лоўхскі раён, Карэльская АССР, РСФСР) — беларуская дзяржаўная дзяячка. Намеснік Міністра адукацыі Рэспублікі Беларусь (2014—2019). Кандыдат педагагічных навук.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 31 сакавіка 1962 года ў п. Чупа Лоўхскага раёна Карэльскай АССР РСФСР.

У 1979 году скончыла з залатым медалём сярэднюю школу № 2 Вілейкі (сярэдні бал атэстата 5.0).

Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. Працавала настаўніцай рускай мовы ў СШ № 71 Мінска, намеснікам дырэктара па вучэбнай рабоце СШ № 71 Мінска, вядучым інспектарам галоўнага ўпраўлення агульнай сярэдняй адукацыі Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, вядучым інспектарам, галоўным інспектарам, кансультантам упраўлення агульнай сярэдняй адукацыі Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, начальнікам упраўлення сацыяльнай і выхаваўчай работы Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, дырэктарам Нацыянальнага інстытута адукацыі Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь.

З 27 снежня 2014 года па ліпень 2019 года працавала намеснікам Міністра адукацыі Рэспублікі Беларусь.

З 2019 года працуе намеснікам дырэктара па вучэбнай рабоце Інстытута інфармацыйных тэхналогій Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта інфарматыкі і радыёэлектронікі.

Зноскі
------

1. ↑  Президент Республики Беларусь рассмотрел кадровые вопросы
2. ↑  Стало известно, за что будет отвечать новый замминистра образования
3. ↑  Стало известно, куда трудоустроилась бывшая замминистра образования
4. ↑  Сидоренко Раиса Станиславовна
**Сусветны ўніверсітэт імя Джона Перд’ю** (англ.: Purdue University Global) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова анлайн-адукацыі са статусам універсітэта, галоўная сядзіба якой юрыдычна знаходзіцца ў горадзе Індыянапаліс у штаце Індыяна, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Вучэльня з'яўляецца часткай сістэмы Універсітэт імя Джона Перд’ю і спецыялізуецца на наданні анлайн-адукацыі для працуючых дарослых. 

Створаны ў 2018 годзе шляхам набыцця і рэбрэндынгу прыватнага камерцыйнага ўніверсітэта. Яго галоўная сядзіба (для мэт акрэдытацыі) знаходзіцца ў Індыянапалісе, а цэнтры падтрымкі ў інтэрнэце знаходзяцца ў Чыкага і Форт-Лодэрдэйле. 

Універсітэт спецыялізуецца на навучанні працуючых дарослых, якія маюць жыццёвы вопыт і часта ўжо маюць пэўны досвед навучання ў каледжы ці ўніверсітэце.

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Індыяна

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Цзяа Бінчжэнь** (кіт. 焦秉贞, піньінь *Jiāo Bǐngzhēn*, дзеяч 1689–1726) - вядомы кітайскі мастак і астраном.

Біяграфія
---------

Ураджэнец {{нп3|Цзінін|Цзініна|ru|Цзинин}}, Шаньдун. Ён адзін з першых мастакоў дынастыі Цын, якія змяшалі традыцыйны кітайскі жывапіс з заходняй культурай. Цзяа Бінчжэнь таксама з'яўляецца адным з найбольш значных партрэтыстаў і мініяцюрыстаў у ранняй Цын. Ён умеў маляваць людзей, пейзажы, будынкі.

Уплыў Захаду ў яго мастацтве прыйшоў з-за яго кантакту з езуітамі ў Дырэкцыі астраноміі. Іх уплыў таксама адкрыў яму новыя ідэі па астраноміі і рэлігіі. У нейкі момант Цзяа прыняўкаталіцтва і адыграў пэўную ролю на баку езуітаў у {{нп3|Спрэчка аб кітайскіх абрадах|спрэчцы аб кітайскіх абрадах|ru|Споры о китайских обрядах}} .

Карціны
-------

* Выява шляхетных жанчын - Ліст #2 (畫仕女圖). Туш і фарба на шоўку. Памер 20.4*30.9 см. {{нп3|Музей імператарскага палаца||ru|Музей императорского дворца}}*Выява шляхетных жанчын - Ліст #2* (畫仕女圖). Туш і фарба на шоўку. Памер 20.4\*30.9 см. {{нп3|Музей імператарскага палаца||ru|Музей императорского дворца}}
* Краявіды - Ліст #2 (山水). Туш на паперы. Памеры 26.4*26.2 см. {{нп3|Музей імператарскага палаца||ru|Музей императорского дворца}}*Краявіды - Ліст #2* (山水). Туш на паперы. Памеры 26.4\*26.2 см. {{нп3|Музей імператарскага палаца||ru|Музей императорского дворца}}

Літаратура
----------

* Ci hai bian ji wei yuan hui (辞海编辑委员会). Ci hai (辞海). Shanghai: Shanghai ci shu chu ban she (上海辞书出版社), 1979.

Спасылкі
--------

* China Page 1-6
* "Illustrated Guide of Tilling and Weaving: Rural Life in China" by Jiao Bingzhen, March 1696

1. ↑  Cihai: Page 2012.
**Агайскі паўночна-ўсходні медыцынскі ўніверсітэт** (англ.: Northeast Ohio Medical University) — амерыканская дзяржаўная спецыялізаваная вышэйшая навучальная ўстанова, якая месціцца ў мястэчку Рутстаўн у штаце Агая, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Універсітэт спецыялізуецца на паслядыпломнай адукацыі ў галіне медыцыны і фармацыі, але таксама мае праграмы вышэйшай адукацыі другой ступені (магістратуры).

Галоўны кампус размешчаны прыкладна за 72 км на паўднёвы ўсход ад Кліўленда. У арыгінальных будынках ХХ стагоддзя на тэрыторыі кампуса размяшчаюцца кнігарня, біямедыцынская бібліятэка, даследчыя лабараторыі і добраўпарадкаваны двор. На паўночнай ускраіне кампуса ўніверсітэт прапануе арэнднае жыллё для студэнтаў, выкладчыкаў і супрацоўнікаў.

Вучэльня была заснавана як Медыцынскі каледж паўночна-ўсходніх універсітэтаў Агая заканадаўчым сходам штата Агая ў 1973 годзе, а месца для кампуса ў Рутстаўне ўздоўж аўтастрады № 44 і шашы № 76 было абрана ў 1974 годзе. Першы набор быў здзейснены ў верасні 1977 года і ўключаў 42 студэнты.

Структура
---------

* Каледж медыцыны
* Каледж фармацыі
* Каледж стаматалогіі
* Каледж магістратуры

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Агая

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>
2. ↑  U.S. and Canadian 2022 NTSE Participating Institutions Listed by Fiscal Year 2022 Endowment Market Value, Change in Market Value from FY21 to FY22, and FY22 Endowment Market Values Per Full-time Equivalent Student (Excel) — National Association of College and University Business Officers, 2023. Праверана 22 мая 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q30268203'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Агайскі паўночна-ўсходні медыцынскі ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 0459 7529 · Microsoft: 95240055 |
Тры сястры Сун
**Сёстры Сун** (кіт. спр. 宋家姐妹, піньінь *Sòngjiā Jiěmèi*, пал. *Сунцзя Цземэй*) — тры сястры, якія гулялі значную ролю ў гісторыі Кітая ў XX стагоддзі. Кожная з іх была жонкай буйнага палітычнага дзеяча. Паводле распаўсюджанага выразу, «адна з іх любіла грошы, адна любіла ўладу і адна любіла Кітай» (кіт. трад. 一個愛錢、一個愛權、一個愛國, спр. 一个爱钱、一个爱权、一个爱国, піньінь *yí ge aì qián, yí ge aì quán, yí ge aì guó*, пал. *И гэ ай цянь, и гэ ай цюань, и гэ ай го*).

1. Сун Айлін (1890—1973); «любіла грошы»; была жонкай заможнага бізнесмена і прэм’ер-міністра Кітая ў 1938—1939 гадах Кун Сянсі.
2. Сун Цынлін (1893—1981); «любіла Кітай»; была жонкай першага прэзідэнта Кітая Сунь Ятсена; незадоўга да смерці стала ганаровым Старшынёй КНР.
3. Сун Мэйлін (1897—2003); «любіла ўладу»; была жонкай лідара Гаміньдана і прэзідэнта Кітайскай Рэспублікі Чан Кайшы.

Пра становішча сям’і можна судзіць па тым, што іх брат, Сун Цзывэнь, быў адным з найбуйнейшых кітайскіх бізнесменаў свайго часу. Гісторыя сям’і Сун апынулася настолькі знамянальна, што стала прадметам экранізацыі (1997, «Сёстры Сун» 宋家皇朝). У арыгінале кітайская назва гаворыць пра прозвішча Сун як пра «дынастыю», што не пазбаўлена сэнсу.

Гл. таксама
-----------

* Сёстры Дугу
**Разанскі дзяржаўны медыцынскі універсітэт імя акадэміка І. П. Паўлава** (руск.: Ряза́нский госуда́рственный медици́нский университе́т и́мени акаде́мика И. П. Па́влова) — адна з найбуйнейшых ВНУ Разані. Заснаваны ў 1943 годзе як Маскоўскі медінстытут Міністэрства аховы здароўя РСФСР, у 1950 годзе пераведзены ў Разань і перайменаваны ў Разанскі медыцынскі інстытут імя акадэміка І. П. Паўлава. У 1993 года ператвораны ва ўніверсітэт.

Па рашэнні ўрада ад 21 студзеня 1950 года Маскоўскі медыцынскі інстытут пераведзены ў Разань, а пастановай Савета Міністраў СССР № 472 ад 10 чэрвеня 1950 года перайменаваны ў Разанскі медыцынскі інстытут імя акад. І. П. Паўлава. З Масквы былі пераведзены 2, 3 і 4 курсы. Першы курс набіраўся ўжо ў Разані. А пяты курс пакінулі ў першым Маскоўскім медыцынскім інстытуце.

З часам былі адкрыты новыя факультэты: санітарна-гігіенічны (1962), фармацэўтычны (1966), падрыхтоўчае аддзяленне (1971), удасканалення ўрачоў (1984), які ў 1994 годзе рэарганізаваны ў факультэт паслядыпломнай адукацыі (ФПДА), стаматалагічны (1991), аддзяленне падрыхтоўкі замежных навучэнцаў (1992).

У 1993 годзе медыцынскі інстытут быў ператвораны ў Разанскі дзяржаўны медыцынскі універсітэт.

З 1960-х гадоў ва ўніверсітэце распрацоўваецца апітэрапія.

Вядомыя выкладчыкі і выпускнікі
-------------------------------

* Яўген Сямёнавіч Карабкоў (працаваў у 1963—1980 гг. загадчык кафедрай)
* Анатоль Аляксандравіч Нікулін (рэктар 1961—1983)
* Валянціна Рыгораўна Макарава (рэктар 1999—2007)
* Міхаіл Фёдаравіч Сауткін (выпускнік і выкладчык)
* Андрэй Канстанцінавіч Рачкоў (выпускнік і выкладчык)
**Ледавіковая штрыхоўка** — сістэмы тонкіх паралельных драпін, якія нанесены на цвёрдыя пароды пяском і жвірам, уключаным у ніжнюю паверхню ледавіка.

У шырокім сэнсе пад ледавіковай штрыхоўкай разумеюць усе дробныя формы рэльефу, выпрацаваныя ў пародах ложа дзеяннем ледавіковай эрозіі.

Так, з уздзеяннем больш дробных часціц звязана ***ледавіковая паліроўка***, а самыя буйныя штрыхі, звязаныя з уздзеяннем валуноў, называюць ***ледавіковымі разорамі***. У мяккіх пародах на востраве Келіз ледніковыя разоры дасягаюць 120 м даўжыні, 11 м шырыні і 3 м глыбіні. На цвёрдых далікатных пародах штрыхоўка і барознавасць суправаджаюцца ***серпападобнымі шнарамі*** (зарубкамі) і расколінамі-паўмесяцамі, арыентаванымі па нармалі да рысак і баразён.

Ледавіковую штрыхоўку, нараўне з іншымі прыкметамі, выкарыстоўваюць для таго, каб вызначыць кірунак руху лёду старажытных зледзяненняў.

* Ледавіковая штрыхоўка на барановых ілбах, гара РэйнірЛедавіковая штрыхоўка на барановых ілбах, гара Рэйнір
* Ледавіковая штрыхоўка (злева) і паліроўка (справа). Да штрыхоўкі не адносіцца папярочная расколіна (на пярэднім плане).Ледавіковая штрыхоўка (злева) і паліроўка (справа). Да штрыхоўкі не адносіцца папярочная расколіна (на пярэднім плане).
* Ледніковыя разоры ў вапняках на востраве Келіз, АгаяЛедніковыя разоры ў вапняках на востраве Келіз, Агая

Літаратура
----------

* Гляциологический словарь / Под ред. В. М. Котлякова. — Л.: Гидрометеоиздат, 1984. — 527 с.

Спасылкі
--------

* Ледавіковая штрыхоўка
Рэпрадукцыйная сістэма жанчыны
**Фалопіевы трубы**, або **маткавыя трубы** — парны трубчасты орган, які злучае поласць маткі з брушной поласцю. Названы ў гонар італьянскага анатома Габрыэля Фалопіа, які ўпершыню апісаў іх. Орган ажыццяўляе функцыю транспартавання яйцаклеткі і сперматазоідаў, ствараючы спрыяльнае асяроддзе для апладнення, развіцця аплодненай яйцаклеткі і прасоўвання яе ў матку. Як правіла, варонка маткавай трубы захоплівае «вейчыкамі» авуляваную з яечніку ў брушную поласць яйцаклету і накіроўвае яе ўнутр сябе.

Пасля авуляцыі яйцаклетка каля 24 гадзін застаецца ў трубе жыццяздольнай, дзе можа быць апладніна сперматазоідам. Утвораная зігота «вейчыкамі» трубы накіроўваецца ў матку. Рух эпітэлію трубаў, як правіла, накіраваны ў матку. Неапладнёная яйцаклетка таксама рухаецца ў матку, пакуль не загіне і не разбурыцца.

Гл. таксама
-----------

* Менструальны цыкл

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Фалопіевы трубы
* Менструальны цыкл
* *Островский В. М..* Яйцепроводы // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

| ⛭Рэпрадуктыўная сістэма чалавека |
| --- |
| Мужчына | Мужчынская палавая сістэма • Пеніс • Галоўка пеніса • Крайняя плоць • Вуздэчка крайняй плоці пеніса • Яечкі • Прыдатак яечка • Прыдатак прывеска яечка • Машонка • Семявывяргальны канал • Насенныя бурбалкі • мочаспускальны канал • Пячорыстае цела • Прадсталёвая залоза (прастата) • Сперма • Бульбаурэтральныя залозы |
| Жанчына | Жаночая палавая сістэма • Жаночы палавы абсяг • Похва • Клітар • Малыя палавыя губы • Вялікія палавыя губы • Дзявочая плява • Матка • Шыйка маткі • Маткавыя трубы • Яечнікі • Барталінавыя залозы • Пераддзвер'е похвы • Прыдаткі яечніка • Прыяечнік |
Карта
**Пелагскія астравы** (італ.: Isole Pelagie) — самы паўднёвы архіпелаг Італіі, які знаходзіцца паміж Мальтай і Тунісам.

Архіпелаг складаецца з трох вулканічных астравоў: Лампедуза, Ліноза і незаселенага Лампіёнэ. Геаграфічна архіпелаг адносяць да Афрыкі. Вышэйшая кропка — 186 м над узроўнем мора (Монтэ-Вулкана). Плошча астравоў — 25,5 км².

Насельніцтва астравоў — каля 6 тыс. чалавек (2004). Адміністрацыйна Пелагскія астравы з'яўляюцца камунай у складзе сіцылійскай правінцыі Агрыджэнта.

Спрыяльны клімат і ўнікальная марская фаўна (мальтыйска-пелагская) прыцягваюць турыстаў, аднак, з-за блізкасці да Афрыкі (да Туніса крыху больш за 100 км), астравы маюць праблемы з нелегальнымі эмігрантамі, які накіроўваецца ў Еўропу.

Спасылкі
--------

* Isole Pelagie(недаступная спасылка)
* Pelagie Islands — My Guide Sicily

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ge457369 · VIAF: 246521573 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Піфей.
**Піфе́й** (Πυθέος, лац.: Pytheos, Pythis, каля 390 г. да н.э. — апошняя чвэрць IV ст. да н.э.) — старажытнагрэчаскі архітэктар і скульптар.

Найбольш знакамітая праца Піфея — Маўзалей у Галікарнасе (адзін ці сумесна з Сатырам Пароскім). Пліній Старэйшы заве Піфея як аўтара фундаментальнай мармуровай квадрыгі, якая вянчае вяршыню маўзалея. Іншы шэдэўр Піфія — храм Афіны ў Прыене (каля 340-330 гг.). Апошні (паводле пасвячальнага надпісу з гэтага храма, якая захоўваецца ў Брытанскім музеі) быў закладзены па загадзе Аляксандра Македонскага.

Уся эліністычная архітэктура іанійскага кірунку зведала плыў Піфея і арыентавалася ў сваіх аддзелах і вучэнні аб прапорцыі на ўзор яго стылю. Піфей — таксама аўтар навуковых прац па тэорыі архітэктуры, у тым ліку трактата пад назвай «Каментары», у якім (па сведчанні Вітрувія) ён даў тэарэтычнае растлумачэнне структуры храма Афіны (трактат да нашых дзён не захаваўся). Паводле Вітрувія, Піфей крытыкаваў дарычны ордар за «недарэчнае» размяшчэнне трыгліфа, супрацьпастаўляючы яму вытанчаны іанічны ордар.

Гл. таксама
-----------

* Архітэктура Старажытнай Грэцыі (элінізм)

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Koenigs W*. Pytheos, eine mythische Figur in der antiken Baugeschichte // Bauplanung und Bautheorie der Antike, Diskussionen zur archäologischen Bauforschung 4, Berlin 1984, S. 89-94
**Васко́ны** (лац.: Vascŏnes, стар.-грэч.: Ου̉άσκονες) † — старажытны іберыйскі народ у заходняй частцы Пірэнеяў. Ад наймення васконаў узніклі назвы народа баскаў і французскага рэгіёна Гасконь.

Паходжанне
----------

Народы Пірэнейскага паўвострава ў антычнасці
Дакладнае паходжанне васконаў не вядома. Лічыцца, што іх назва паходзіць ад кельцкага слова *Barscunes* (літаральна "тыя, хто жывуць высока ў гарах"). Большасць даследчыкаў лічаць васконаў аўтахтонным насельніцтвам Пірэнейскага паўвострава, якое толькі незадоўга да прыходу рымлян пачало перасяляцца ў Аквітанію, дзе часткова змяшалася з аквітанамі. Страбон паведамляў, што васконы насяляюць ўзгор'і з двух бакоў Пірэнеяў і вядуць вобраз жыцця, характэрны для іншых горцаў. Але высоўваюцца таксама меней папулярныя гіпотэзы пра паходжанне васконаў з Аквітаніі або нават ад берберскага насельніцтва Паўночнай Афрыкі, якое быццам бы ратавалася ад войск Ганібала. Археолагамі выяўлена, што да пачатку рымскіх заваяванняў сярод ібераў на захадзе Пірэнеяў таксама жылі кельты. Такім чынам, васконы маглі быць змешаным народам або знаходзіцца пад значным уплывам кельцкай культуры.

Гісторыя
--------

У 1 тысячагоддзі да н. э. васконы займалі значную тэрыторыю ад паўночных узгор'яў Пірэнеяў да даліны ракі Эбра на поўдні. Яны займаліся сельскай гаспадаркай, вырошчвалі збожжавыя культуры, займаліся жывёлагадоўляй, здабывалі жалеза, выплаўлялі бронзу. Калі на Пірэнейскі паўвостраў прыйшлі рымляне, то васконы заключылі з імі саюзнае пагадненне. Пампей заснаваў на іх землях горад, будучую Памплону, што спрыяла працэсу раманізацыі мясцовых жыхароў. Але распаўсюджанне лацінскай мовы і культуры мала паўплывала на горцаў. 

У 407 г. васконы як саюзнікі рымлян удзельнічалі ў вайне супраць вандалаў. У 416 г. рымляне перадалі Пірэнейскі паўвостраў пад кантроль вестготаў, дзе тыя заснавалі сваё каралеўства. Войны паміж вестготамі і васконамі мелі працяглы характар. Пра амаль кожнага з вестгоцкіх каралёў у гістарычных дакументах пісалася, быццам бы ён заваяваў васконаў. На поўначы васконы рабілі напады ў Аквітаніі. 

У 602 г. на паўднёвым захадзе сучаснай Францыі ўзнікла герцагства Васконія, будучая Гасконь, якое знаходзілася ў васальнай залежнасці ад Меравінгаў. У IX ст. яно фактычна ператварылася ў незалежную дзяржаву, якая супрацьстаяла пірэнейскім мусульманам з поўдня і франкам з поўначы. У 1058 г. Васконія была далучана да Аквітаніі.

У VIII ст. васконскія землі вакол Памплоны былі аб'яднаны Наварай.

Спасылкі
--------

* Strabo: The Geography
* Auñamendi Eusko Entziklopedia
* Luis Aldamiz, The Basque People of the Middle Ages
* Tienen los Vascones legado arqueologico? Архівавана 25 красавіка 2011.
**Асі́наўская шкляна́я мануфакту́ра** — мануфактура, якая дзейнічала ў 1881—1905 гадах ва ўрочышчы Асінаўка, непадалёку ад в. Дамамерычы Клімавіцкага раёна Магілёўскай вобласці. У 1884 годзе мела шклаварную печ, у 1895 — 2 конныя рухавікі. У 1890 годзе працавалі 40 рабочых, выпушчана 240 тыс. лістоў аконнага шкла. У 1895 годзе было 142 рабочых (у тым ліку 15 хлопчыкаў і 18 дзяўчынак). У 1905 годзе працавалі 125 рабочых. Спыніла работу ў сувязі з крызісам.

Зноскі
------

1. ↑  Прамысловасць Клімавіцкага раёна  (бел.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 16 чэрвеня 2019. Праверана 16.06.2019.

Літаратура
----------

* Асінаўская шкляная мануфактура // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
Від на Тарымскую ўпадзіну з космасу
Тарымская ўпадзіна (Кітай)  
Тарымская ўпадзіна
**Тарымская ўпадзіна** (кіт.: 塔里木盆地) — упадзіна, размешчаная на крайнім захадзе Кітая. Плошча ўпадзіны складае 906 500 км². З'яўляецца самым буйным басейнавым ландшафтам Цэнтральнай Азіі.

Геаграфія
---------

Тарымскі басейн з'яўляецца вельмі засушлівай мясцовасцю без рэк, якія б выцякалі з яе, і распасціраецца з усходу на захад на 1500 км, а з поўначы на поўдзень на 600 км. Ён знаходзіцца ў Сіньцзян-Уйгурскім аўтаномным раёне. Найбольш нізкі пункт знаходзіцца каля возера Лоб-Нор (каля 780 м над узроўнем мора) на ўсходзе басейна, а самы высокі пункт (1410 м) размешчана на поўдні ў Хатана. Тарымская платформа (пліта) мае форму ромба, заціснутага паміж іншымі плітамі.

У той час як з усходу, з боку Манголіі і астатняга Кітая, Тарымскі басейн абмежаваны адносна нізкімі горамі, з усіх іншых бакоў ён акружаны мноствам высокіх горных хрыбтоў. На поўначы ўзвышаецца Цянь-Шань з Пікам Перамогі, які мае вышыню 7439 м, на захадзе — Памір (Пік Ісмаіла Самані, 7495 м), на поўдні-захадзе — Каракарум (К2, 8611 м), на поўдні — Куньлунь (Кангур, 7719 м).

У цэнтры Тарымскага басейна, праз які з захаду на ўсход працякае рака Тарым, размешчана пустыня Такла-Макан, якая ўзнікла на працягу мільёнаў гадоў у выніку кантынентальнага клімату і недастатковых ападкаў у гэтай мясцовасці, заслоненай высокімі горнымі масівамі.

Гісторыя
--------

Паводле археалагічных раскопак, у Тарымскім басейне некалі жылі тахары (гл. тарымскія муміі, Лаўлань). У Сярэднявеччы па Тарымскім басейне праходзіла большасць шаўковых шляхоў.

Эканоміка
---------

У цэнтры пустыні Такла-Макан былі адкрыты буйныя радовішчы нафты і газу — Тарымскі нафтагазаносны басейн, Тахэ. Для іх асваення была пабудавана асфальтаваная дарога (кошт аднаго кіламетру склаў у сярэднім 14 мільёнаў долараў), якая вяла праз пустыню з поўдня на поўнач. Гэта дарога, якая мае абапал умацаванні супраць пясчаных дзюн і перманентны сэрвіс па яе ачышчэнні, часта разглядаецца як самая дарагая дарога ў свеце, прымаючы да ўвагі выдаткі на яе будаўніцтва і бягучыя расходы.

Каля ракі Тарым і яе прытокаў, а таксама па краях Тарымскага басейна мае месца аазісная гаспадарка.

У наш час Кітай будуе канал ад ракі Ілі да заходняй часткі Тарымскай катлавіны.

Зноскі
------

1. ↑  Тарымская пліта
2. ↑  У Тарымскай упадзіне выяўлена буйное нафтагазавае радовішча Архівавана 5 лютага 2020.
3. ↑  Арал нумар два (Як Кітай ператварае Казахстан у пустыню)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тарымская ўпадзіна
* Слоўнік сучасных геаграфічных назваў — Тарымская раўніна(недаступная спасылка)
Жыхар Баліем
**Баліем**, або **Балім** (індан.: Lembah Baliem), **Вялікая даліна** (англ.: Grand Valley) — горная даліна ў цэнтральнай частцы захаду вострава Новая Гвінея. Уваходзіць у склад інданезійскай правінцыі Папуа. 

Баліем цягнецца вакол шырокай аднайменнай ракі на 80 км. Сярэдняя шырыня - каля 20 км. Знаходзіцца на вышыні 1600 - 1700 м над узроўнем мора. Клімат мяккі вільготны. Уначы тэмпература паніжаецца да +10°C — +15°C. 

Здаўна населена папуаскімі народамі дані, лані і ялі. У 1938 г. адкрыта з паветра і даследавана амерыканскай заалагічнай экспедыцыяй.

Спасылкі
--------

* LEMBAH BALIEM: TAK ADA LAUT, GARAM GUNUNG PUN JADI
* 6 Fakta Lembah Baliem Papua yang Jarang Orang Tahu
* Baliem - Geographic.org
**Сістэма Кронквіста** (англ.: Cronquist system) — таксанамічная сістэма класіфікацыі  (руск.) (бел. кветкавых раслін, распрацаваная амерыканскім батанікам Артурам Кронквістам  (руск.) (бел. (1919—1992) у яго двух навуковых працах «Адзіная сістэма класіфікацыі кветкавых раслін» (англ.: «An Integrated System of Classification of Flowering Plants»), 1981 і «Эвалюцыя і класіфікацыя кветкавых раслін» (англ.: «The Evolution and Classification of Flowering Plants»), першае выданне — 1968, другое — 1988.

Сістэма Кронквіста змясціла ўсе кветкавыя расліны ў два асноўных класы: Аднадольныя і Двухдольныя. Парадкі былі разбітыя на падкласы.

Гэтая сістэма да гэтага часу шырока выкарыстоўваецца ў свеце, як у першапачатковым выглядзе, так і больш адаптаваным. Аднак многія батанікі з нядаўняга часу сталі спасылацца на больш познюю сістэму класіфікацыі Angiosperm Phylogeny Group  (руск.) (бел. і яе наступную версію APG II  (руск.) (бел..

У кнізе «Адзіная сістэма класіфікацыі кветкавых раслін» 1981 пералічана 321 сямейства раслін, разбітых на 64 парадкі.

Спасылкі
--------

* Сістэма Кронквіста(недаступная спасылка) на Flowering Plant Gateway Архівавана 2 лістапада 2008. (англ.)
* University of Maryland: Cronquist Family Names and Synonymy

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779904532 |
**Гнастыцы́зм** (ад стар.-грэч.: γνωστικός — «той, хто ўведвае, пазнае») — агульная назва рэлігійна-філасофскіх вучэнняў, якія спалучаюць тэалогію ранняга хрысціянства, элементы старажытна-ўсходніх рэлігій, ідэі філасофіі (неаплатанізм, неапіфагарэізм) і іншае.

Гнастыцызм узнік у 1 ст. ва ўсходняй частцы Рымскай імперыі, росквіт прыпадае на 2 ст.

Найбольш значныя прадстаўнікі — Васілідberu, Гераклеан, Карпакрат Александрыйскі, Валянцінberu.

Напрамкі
--------

Вылучаюць

* хрысціянскі гнастыцызм (1—3 ст.), вядомы па творах раннехрысціянскіх ерасеографаў і па творах з горада Наг-Хамадыberu;
* язычніцкі гнастыцызм той жа эпохі;
* мандэізмberu (2—3 ст. ад арамейскага «манда» — гносіс) — самастойнае развіццё гнастыцызму на семіцка-вавілонскай глебе (захаваўся да нашых дзён у Іраку).

Светапогляд
-----------

Чалавек паводле гнастыцызму — асноўны цэнтр сусветнага працэсу. Ён, хоць і з'яўляецца стварэннем цёмных сіл свету, па сваёй субстанцыі не належыць яму. Гэта яго боская субстанцыя часта прымае форму самастойнай іпастасі «Першачалавека», або «Антропаса». Душа чалавека іншародная целу і па сваёй сутнасці належыць надкасмічнай сферы (Васілід). Разам з дуалізмам душы і цела ў гнастыцызме існуе і трыхатамічнае раздзяленне чалавека на «духоўнае», «душэўнае» і «цялеснае». З гнастыцызмам звязана ўзнікненне маніхейства.

Літаратура
----------

* Грастыцызм // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — С. 313. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Іраніка · Кароткая яўрэйская · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Treccani · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX526919 · BNF: 11939057m · GND: 4021391-2 · LCCN: sh85055466 · Microsoft: 2780831315 · NDL: 00576434 |

 |
**Ахпат і Санаін** (арм.: Հաղպատ, арм.: Սանահին) — аб'екты са спісу Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Арменіі і прадстаўляюць сабой два манастырскія комплексы 10-13 стст.. размешчаныя ў некалькіх кіламетрах адзін ад аднаго. Яны з'яўляліся рэлігіёзнымі і гуманітарнымі цэнтрамі свайго часу. Тут займаліся жывапісам і каліграфіяй, выкладалі розныя навукі.

Дэкор будынкаў таксама падобны: звонку маналітныя фасады, знутры — багацце разьбы, барэльефаў і скульптурных упрыгожванняў. Індывідуальны стыль армянскай рэлігіёзнай архітэктуры стварыўся ў выніку змешвання мясцовых традыцый і запазычанай візантыйскай культуры.

У ансамбль Ахпацкага манастыра ўваходзяць галоўны храм з унікальнымі фрэскамі, царква Ншана, вядомая сваёй сістэмай падвойных арак, бібліятэка і сховішча рукапісаў. У 1211 годзе тут было створана «Ахпацкае евангелле», упрыгожанае мноствам мініяцюр.

Самая старажытная царква ў Санаіне — царква Божай маці, 951 г. Побач храм Усіх святых, злучаны з ёю галерэяй Рыгора Магістраса, вядомага вучонага, які тут выкладаў. Непадалёк узвышаецца трох'ярусная званіца 13 ст.

Зноскі
------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28563569'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4580425'></a>

Літаратура
----------

* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.
Афіцыянт
**Афіцыянт** (ням. Offiziant; састар. **Кельнер**, ням. Kellner) — работнік прадпрыемстваў грамадскага харчавання, абслугоўвае наведвальнікаў у рэстаранах, кафэ.

У абавязкі афіцыянта, звычайна, уваходзяць:

* выкананне заказаў наведвальнікаў;
* атрыманне ад іх разліку за паслугі;
* уборка сталоў пасля сыходу наведвальнікаў;
* сервіроўка сталоў да прыходу новых кліентаў.

Афіцыянт нясе матэрыяльную адказнасць за захаванасць посуду і грошай. Для паспяховай працы афіцыянту неабходныя фізічная вынослівасць, добрая каардынацыя рухаў, развітая зрокавая памяць, здольнасць да размеркавання увагі і арыфметычныя здольнасці.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Афіцыянт
**Кафун** (яп.: 古墳) — археалагічная культура жалезнага веку на Японскіх астравах. Традыцыйна разглядаецца як першы перыяд эпохі Ямата. Існавала паміж 250 г. і 538 г.

Паходжанне
----------

Доўгі час культура Кафун лічылася натуральным працягам болей старажытнай культуры Яёй. Аднак палеагенетычныя і генетычныя даследаванні XXI ст. паказалі, што ў гэты перыяд адбывалася буйная міграцыйная хваля з Усходняй Азіі на Японскія астравы. Большасць сучасных японцаў з'яўляюцца прамымі нашчадкамі перасяленцаў той пары.

Асаблівасці
-----------

Культура Кафун ахоплівала значную частку вострава Хонсю, востраў Сікоку і поўнач вострава Кюсю. Многія даследчыкі мяркуюць, што к канцу перыяда носьбіты Кафун заваявалі поўдзень Кюсю. Назва культуры літаральна значыць «курганы», паколькі ўзвядзенне штучных пахавальных узвышшаў з'яўляецца яе найбольшай адметнасцю. Яны шчыльна месцяцца ў пэўных раёнах, якія маглі з'яўляцца палітычнымі цэнтрамі валоданняў буйных ваенных родаў. Найбольшая група знаходзіцца на раўніне Осакі. Яе насыпалі прыкладна ў IV ст. Найстаражытнейшая група была створана ў катлавіне на поўначы Нары.

Археолагі вылучаюць 3 асноўныя тыпы курганоў:

* Круглявыя *эмпун*
* Прамавугольныя *хофун*
* У форме замочнай свідравіны *зэмпо-коэн-фун*

Першыя два тыпы курганоў адносна невялікія, рэдка перавышаюць дыяметр 50 м. Апошні тып сустракаецца толькі ў Японіі, дасягае 400 м у даўжыню. Курганы, у якіх хавалі высакародных правадыроў, а таксама знаходкі ўмацаваных сядзіб з буйнымі сховішчамі збожжа сведчаць пра значнае распластаванне грамадства і ўзнікненне дзяржаўных фарміраванняў.

Асноўным заняткам было земляробства. Рысавыя палеткі ладзіліся не толькі ў далінах, але і ў горных раёнах, што вымусіла тагачасных жыхароў выкарыстоўваць болей складаныя ірыгацыйныя збудаванні, чым раней. Жалезныя паўседзённыя прадметы амаль выціснулі бронзавыя. Выразным дасягненнем у ганчарстве сталі *ханіва* — пахавальныя скульптуры з выявамі коней, узброеных воінаў, сялян, танцораў і г. д. Быў выпрацаваны стыль *суэкі* для керамічных пасудзін. Яны вырабляліся з каляровай гліны з дапамогай ганчарнага кола і абпальваліся пры высокіх тэмпературах.

Галерэя
-------

* Зэмпо-коэн-фунЗэмпо-коэн-фун
* ХаніваХаніва
* Рэканструкцыя будынка культуры кафунРэканструкцыя будынка культуры кафун
* Рэканструкцыя аблачэння культуры кафунРэканструкцыя аблачэння культуры кафун

Спасылкі
--------

* Kofun Period - World History Encyclopedia
* Kofun period - Encyclopedia of Japan
* Kofun period, an introduction
* Kofun – Ancient Burial Mounds in Japan Архівавана 14 студзеня 2022.
* DNA Analysis Rewrites Ancient History of Japan