recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Не́жыхаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брагінскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Нежыхаў.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Брагінскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Выграбна-Слабадскога сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Калінкавіцкі скарб** — скарб, знойдзены ў 1961 годзе ў г.Калінкавічы. Ухаваны ў 2-й палове 17-1-й палове 18 стагоддзя. У тканіне было загорнута больш за 2,5 тысяч манет, сярод якіх некалькі срэбраных паўтаракаў Рэчы Паспалітай і герцагства Прусіі 1620-х гадоў, медныя соліды Рэчы Паспалітай. Захавалася 2051 медная манета, у тым ліку 78 фальшывых (падробкі солідаў ВКЛ і Каралеўства Польскага). Адна з найбольшых знаходак Яна Казіміра Вазы. Захоўваецца ў Мазырскім краязнаўчым музеі, 513 манет перададзены ў музей мясцовай школы.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
**Трыялецкія петрогліфы** (груз. თრიალეთის პეტროგლიფები) — дагістарычны наскальны жывапіс у грузінскай гістарычнай вобласці Трыялеці, на тэрыторыі Цалкскага муніцыпалітэта. Знаходкі датуюцца ад мезаліту да бронзавага века.

Апісанне
--------

Пашкоджаны петрогліф
Петрогліфы знаходзяцца ў 12 км ад горада Цалка ў цясніне ракі Авдрыс-Цкалі на ўскраіне вёскі Гантыядзі ў краі Квема Картлі, раён Трыялеці. Яны былі знойдзены ў 1880-х гадах. Трыялецкія петрогліфы ўяўляюць сабой адзіны ўзор дагістарычнага наскальнага мастацтва на тэрыторыі Грузіі. Участак з трыялецкімі петрогліфамі знаходзіцца пад пагрозай разбурэння.

На базальтавай скале выразаны калі 100 выяў. Часцей сустракаюцца выявы жывёл і адлюстроўваюць мясцовую фаўну: аленяў, коней, горных казлоў, птушак і рыб. Таксама прадстаўлены фантастычныя і гібрыдныя істоты. Выявы схематычныя, жывёлы прадстаўлены збоку з акцэнтам на пэўныя элементы, такія як рогі. У адной з сцэн намалявана самка аленя, якая корміць свайго дзіцяня. У іншых месцах прадстаўлены жывёлы, якія заблыталіся ў паляўнічых сетках.

Сярод чалавечых выяў знаходзяцца паляўнічыя з лукамі і стрэламі, і мініяцюрныя па параўнанні з жывёламі (памерам ад 2,5 см да 18-20 см і пераважна ў 1-2 мм у шырыню і глыбіню разьбы). Паляўнічыя намаляваныя спераду і больш схематычна, чым жывёлы.

Да геаметрычных выяў адносяцца крыжы, шахматныя сеткі і сонечныя прамяні.

Зноскі
------

1. ↑  Gabunia, Manana; Gabashvili, Mariam. "Trialeti Petroglyphs – Under Destruction". *Eastern Partnership Culture Programme E-Journal*.
2. ↑  Sagona, Antonio (2017). *The Archaeology of the Caucasus: From Earliest Settlements to the Iron Age*. Cambridge University Press. p. 80. ISBN 9781139061254.
**Трыумф Цэзара** — габелен у калекцыі Нясвіжскага палацава-паркавага комплексу, экспануецца ў Тэатральнай зале палаца Радзівілаў. З'яўляецца найбольш дарагім і рарытэтным габеленам на Беларусі.

Рэнесансны габелен створаны ў другой палове XVI стагоддзя брусельскімі майстрамі. За аснову былі ўзяты работы італьянскага мастака XV стагоддзя Андрэа Мантэньі. На габелене адлюстраваны Цэзар, які забівае гіганта, якога ніхто не мог перамагчы. Пра гэта кажа і надпіс на латыні.

У 2013—2014 гг. быў адрэстаўраваны майстрамі з Мастацкага музея Літвы па заказе Нацыянальнага гісторыка-культурнага музея-запаведніка «Нясвіж».

Зноскі
------

1. 1 2 3  Самы рарытэтны габелен Беларусі адрэстаўравалі ў Мастацкім музеі Літвы(недаступная спасылка)
2. ↑  Самый раритетный и дорогой гобелен Беларуси «Триумф Цезаря» вернулся в Несвижский замок Архівавана 4 красавіка 2015.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Першамайскі сельсавет.
**Першама́йскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Каравацічы.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года **Кабылеўскі сельсавет** у складзе Васілевіцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. Цэнтр — вёска Кабылева. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Рэчыцкага раёна. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Рэчыцкім раёне БССР. З 5 красавіка 1935 года ў складзе Хойніцкага раёна БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Васілевіцкага раёна Палескай вобласці. 24 студзеня 1939 года перайменаваны ў Першамайскі сельсавет, а вёска Кабылева — у Першае Мая. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Караваціцкага сельсавета, цэнтр сельсавет перанесены ў вёску Каравацічы. З 16 верасня 1959 года сельсавет у складзе Рэчыцкага раёна. 29 лістапада 1962 года перайменаваны ў Караваціцкі сельсавет.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Першая абласная канферэнцыя арганізацый РСДРП Паўночна-Заходняга краю**. Адбылася ў жніўні 1905 у Мінску. Склікана ЦК РСДРП у ходзе падрыхтоўкі агульнарасійскай канферэнцыі сацыял-дэмакратычных партый, каб вызначыць метады байкоту Булыгінскай думы. Прысутнічалі дэлегаты Палескага, Дзвінскага, Рыжскага, Смаленскага камітэтаў Паўночна-Заходняга саюза, Віленскай, Мінскай, Віцебскай, Смаргонскай, Гомельскай і Бабруйскай арганізацый РСДРП, Цэнтральнай групы Варшаўскай ваенна-рэвалюцыйнай арганізацыі, прадстаўнік ЦК РСДРП Дз. С. Пасталоўскі.

Былі разгледжаны пытанні аб Дзяржаўнай думе, аб аб'яднанні партыі, аб адносінах да нацыянальных сацыял-дэмакратычных партый і інш. Канферэнцыя стварыла Бюро арганізацый РСДРП Паўночна-Заходняга краю для падрыхтоўкі чарговай абласной канферэнцыі і выдання на нацыянальных мовах агульнай абласной газеты. Выбрала дэлегата на мідпартыйную канферэнцыю, якую меркаваў склікаць ЦК РСДРП.

Літаратура
----------

* Першая абласная канферэнцыя арганізацый РСДРП Паўночна-Заходняга краю // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 5. М — Пуд / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1999. — 592 с.: іл. – С. 470. — ISBN 985-11-0141-9.
Іуда атрымлівае ад першасвятароў трыццаць срэбранікаў за здраду Ісуса Хрыста. Мація Прэці, 1640
**Трыццаць срэбранікаў** - цана, за якую Іуда Іскарыёт згадзіўся аддаць Ісуса Хрыста у рукі першасвятароў Сінедрыёна, пра гэта ў Новым Запавеце запісана ў Евангеллі ад Матфея 26:15. Перад падзеямі Апошняй вячэры, Іуда пайшоў да першасвятароў і пагадзіўся перадаць Ісуса ў абмен на 30 сярэбраных манет, а пасля поўны раскаяння вярнуў грошы назад.

Паводле Евангелля ад Матфея такім чына выканана прароцтва, запісанае ў кнізе прарока Ераміі. Тым не менш, у кнігі Ераміі няма згаданага прароцтва, а прароцтва пра трыццаць срэбранікаў запісана ў кнізе Захарыі, у якой апісваецца вяртанне плацяжу ў трыццаць срэбранікаў амаль такім жа чынам, як і ў Евангеллі ад Матфея.

Тып манет дагэтуль дакладна не вызначаны, а вобраз часта выкарыстоўваецца ў мастацкіх работах з выявай пакут Хрыста. Фраза выкарыстоўваецца ў літаратуры і штодзённым жыцці для абазначэння людзей, гатовых за грошы пайсці на здраду.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Трыццаць срэбранікаў

| Арышт, суд і пакаранне смерцю Ісуса Хрыста → *Ісус Хрыстос з моманту смерці да Уваскрэсення* |
| --- |
| Падзеі | Мукі Хрыстовы: Маленне аб чашы • Арышт Ісуса Хрыста • Пацалунак Іуды • Адрачэнне апостала Пятра • Суд Ірада • Суд Пілата • Хвастанне Ісуса • Хросны шлях • Распяцце Хрыстова • Словы Ісуса на крыжы |  |
| Месцы | Сінедрыён • Гефсіманскі сад • *Via Dolorosa* • Галгофа |
| Ісус і вучні | ✯ Ісус Хрыстос • Дзева Марыя • Марыя Магдаліна • Марыя Клеопова • Іаан Багаслоў • Апостал Пётр • Апостал Марк • Іуда Іскарыёт • Жонкі-міраносіцы |
| Іўдзеі | Ірад Анціпа • Каяфа • Анна • Малх • Рабыня-брамніца • Варава • Сымон Кірынеянін • Агасфер • Разважны і безразважны разбойнікі |
| Рымляне | Понцій Пілат • Клаўдзія Пракула • Сотнік Лонгін |
| Рэчы | Прылады Пакутаў: Цярновы вянок • Рыза Гасподняя/Бясшвоўны хітон • Жыватворчы Крыж • INRI • Дзіда Лонгіна • Святы Грааль • 30 срэбранікаў |
| Іканаграфія | Ecce Homo • Форма крыжа Ісуса Хрыста • Распяцце |
**Караткавухі слановы скакунчык** (*Macroscelides proboscideus*) — афрыканскае млекакормячае з сямейства скакунчыкавых.

Знешні выгляд
-------------

Памеры найменшыя ў сямействе скакунчыкаў: даўжыня цела дарослай асобіны — 9,5-12,4 см, хваста — 9,7-13 см, маса — 40-50 г. Знешняе аблічча караткавухага скакунчыка, у цэлым, тыповае для скакунчыкаў; адметнай рысай з'яўляецца тое, што яго вушы меншыя і больш закругленыя, чым у іншых відаў. Мыска тонкая, моцна выцягнутая. Валасяное покрыва доўгае і мяккае. Афарбоўка на верхнім боку цела — ад пясчана-бурага да аранжавай-жоўтага з рознымі адценнямі, на ніжнім боку — больш светлае, шаравата-белае. Адсутнічаюць характэрныя для скакунчыкаў светлыя кольцы вакол вачэй. Хвост добра апухнёны, з адрознай пахкай залозай на ніжнім боку. Першы палец на задніх канечнасцях паменшаны і забяспечаны кіпцюром. У самкі 3 пары смочак. Адметнай рысай чэрапа з'яўляюцца буйныя касцяныя слыхавыя барабаны. Зубоў 40.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Караткавухі слановы скакунчык
Хамерфэст  (руск.) (бел. (Нарвегія), які лічыцца «самым паўночным портам без лёду»
**Незамярзаючы порт** — тэрмін, які выкарыстоўваецца ў геаграфіі і геапалітыцы і адносіцца да порта, дзе паверхня мора не замярзае нават зімой, або порта, які не патрабуе ледаколаў. Парты ў высокіх шыротах часта замярзаюць падчас суровых зім, але некаторыя парты, такія як тыя, што знаходзяцца ў рэгіёнах фіёрдаў Нарвегіі, а таксама Мурманск і Палярны ў Расіі, вольныя ад лёду нават у высокіх шыротах з-за цёплых цячэнняў. Незамярзаючыя парты маюць вялікае ваеннае і эканамічнае значэнне.

Апісанне
--------

Парты ў трапічных, засушлівых і ўмераных рэгіёнах звычайна вольныя ад лёду нават зімой, таму тэрмін «незамярзаючы порт» выкарыстоўваецца ў асноўным датычна портаў у высокіх шыротах каля полюсаў. Хонінгсваг (70 градусаў 58 хвілін паўночнай шыраты) і Хамерфэст  (руск.) (бел. (70 градусаў 39 хвілін паўночнай шыраты) на поўначы Нарвегіі называюць «самымі паўночнымі незамярзаючымі портамі ў свеце». У абодвух портах тэмпература вады не апускаецца ніжэй за нуль нават у студзені з-за ўплыву цёплага Паўночна-Атлантычнага цячэння.

Па той жа прычыне Нарвік на заходнім узбярэжжы Нарвегіі, размешчаны на 68 градусах 25 хвілін паўночнай шыраты, таксама з’яўляецца незамярзаючым портам. Падобным чынам паўднёвая частка Ісландыі падвяргаецца ўздзеянню Паўночна-Атлантычнага цячэння і адносіцца да ўмеранага клімату, нягледзячы на высокую шырату, і тут працуюць рыбалоўныя парты  (яп.) (бел. якія не замярзаюць нават зімой.

Порт Валдзіс  (руск.) (бел. у палярны дзень (знята ў чэрвені)
Цёплае Аляскінскае цячэнне, якое з’яўляецца галіной Паўночна-Ціхаакіянскага цячэння, працякае ўздоўж паўднёвага ўзбярэжжа Аляскі ў ЗША, дзякуючы чаму Валдзіс  (руск.) (бел. і Сітка, самы старажытны горад Аляскі, маюць свабодныя ад лёду парты.

У Расіі Мурманск у Паўночным Ледавітым акіяне (Баранцава мора), Петрапаўлаўск-Камчацкі ў Ціхім акіяне (Берынгава мора) і Находка (Усходні  (руск.) (бел.) у Японскім моры з’яўляюцца свабоднымі ад лёду партамі і знаходзяцца пад уплывам марскіх цячэнняў.

Адэса ва Украіне, Далянь у Кітаі і Кусіра ў Японіі таксама з’яўляюцца важнымі незамярзаючымі партамі. У Японіі большасць партоў, у тым ліку Кусіра, з’яўляюцца незамярзаючымі, але ў суровы зімовы сезон на ўзбярэжжы Ахоцкага мора на Хакайда можна ўбачыць дрэйфуючыя лёды  (укр.) (бел.. Гэта дрэйфуючы лёд, які можна пацвердзіць на самых нізкіх шыротах свету.

Заўвагі
-------
**Нейрапластычнасць** або пластычнасць нейронаў, або пластычнасць мозгу - уласцівасць чалавечага мозгу, дакладней нейронавых сетак у ім змяняцца ў выніку росту і рэарганізацыі. Нейрапластычнасць можа выяўляцца на розных узроўнях, пачынальна з клеткавых змен мозгу, аж да буйнамаштабных змен з перапрызначэннем роляў у кары галаўнога мозгу, як зваротная рэакцыя на пашкоджанне пэўных аддзелаў. Роля нейрапластычнасці шырока прызнаецца сучаснай медыцынай, а таксама як з'ява выкарыстоўваецца ў развіцці памяці, навучанні і аднаўленні пашкоджанага мозгу, слыху, зроку (гл. BrainPort).

Літаратура
----------

* Costandi M. Neuroplasticity. - 2016, ISBN 978-0-262-52933-4, OCLC 987683015.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Першамайскі сельсавет.
**Першама́йскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Першамайск.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года **Папоўскі сельсавет** у складзе Дзятлавіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Папоўка. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Лоеўскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Рудня-Каменскага сельсавета. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лоеўскім раёне БССР. 30 студзеня 1938 года вёска Папоўка перайменавана ў Першае Мая, а сельсавет — у Першамайскі. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе Рэчыцкага раёна. З 30 ліпеня 1966 года ў складзе адноўленага Лоеўскага раёна. 4 ліпеня 1967 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Пярэдзелкаўскага (3 населеныя пункты: Кашовае, Падрачыцкае і Першамайск) і Страдубскага (вёска Рудня-Каменева) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 4 населеныя пункты.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 ліпеня 1967 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 24 (1182).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Першая Цвярская-Ямская вуліца** — вуліца ў Цэнтральнай адміністрацыйнай акрузе горада Масквы на тэрыторыі раёна «Цвярскі». Вуліца пачынаецца ад Трыўмфальнай плошчы і ідзе да плошчы Цвярская Застава.

Гісторыя
--------

Цвярская ямская слабада займала вялікую прастору з абодвух бакоў ад Цвярской дарогі, фурманы (руск.: ямщики) забяспечвалі перавозку пошты, пасажыраў і грузаў спачатку па тракце Масква-Цвер, потым Масква-Санкт-Пецярбург. Слабада захоўвала свой ​​характар ​​да другой паловы XIX стагоддзя, але пасля будаўніцтва ў 1870 Смаленскага (цяпер Беларускага) вакзала пачалася актыўная забудова Цвярской-Ямской вуліцы. У 1872 годзе па ёй пусцілі конку, а ў пачатку XX стагоддзя — трамвай.

На скрыжаванні Першай Цвярской-Ямской вуліцы з сучаснай вуліцай Юліуса Фучыка знаходзілася пабудаваная выдатным архітэктарам Ф. А. Шэхтэлем у 1890—1902 гадах Мікольская капліца ў памяць пра дзень шлюбу імператара Мікалая II і імператрыцы Аляксандры Фёдараўны ў імя Мікалая Цудатворца пры храме Васіля Кесарыйскага (не захавалася).

У 1932 году Першая Цвярская-Ямская вуліца была аб’яднаная з Цвярской пад агульнай назвай — вуліца Горкага ў гонар пісьменніка А. М. Горкага. У 1990 годзе вуліцы вярнулі гістарычную назву.
Бармы з клада на месцы Старой Разані. XII — пачатак XIII ст.
**Ба́рмы**, **ба́рма** — шыйныя каралі або круглы каўнер на ўрачыстым убранні візантыйскіх імператараў 10—15 ст. рускіх вялікіх князёў і цароў (14—пач. 18 ст.).

Вырабляліся з золата, серабра, парчы і іншай тканіны, упрыгожваліся жэмчугам, самацветамі, выявамі святых. Надзяваліся на каранацыі і ўрачысты выхад.

На Русі бармы ўпершыню згадваюцца ў духоўнай грамаце Івана Каліты, пад назвай «оплечья» вядомы з 1216.

Літаратура
----------

* Бармы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. С. 310—311.
* Бармы // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
Аўтамабіль на «Ралі Кіпр» 2006 года
**Ра́лі** (ад англ.: rally — злёт, збор) — комплексныя спаборніцтвы на аўтамабілях (аўтаралі) ці матацыклах (мотаралі) на рэгулярнасць руху па зададзеным маршруце; адзін з тэхнічных відаў спорту.

У праграму ралі ўключаюцца таксама дадатковыя скарасныя спаборніцтвы: гонкі па шашы, дарожках іпадрома, участках горных дарог, па фігурным ваджэнні і інш. Звычайна дыстанцыя ралі 1—2 тыс. км, колькасць дадатковых спаборніцтваў 20—40. У ралі выкарыстоўваюцца пераважна серыйныя аўтамабілі з некаторымі канструктыўнымі зменамі.

Гісторыя
--------

Першыя спаборніцтвы тыпу ралі адбыліся ў 1894 па маршруце Парыж—Руан—Парыж. Міжнародныя спаборніцтвы «Ралі Монтэ-Карла» праводзяцца з 1911. З 1940-х г. ралі найбольш пашыраны ў Аўстрыі, Вялікабрытаніі, Германіі, Італіі, Фінляндыі, Францыі, Швецыі і іншых краінах. Найбуйнейшыя міжнародныя ралі: «Парыж—Дакар», «1000 азёр» (у Фінляндыі), «Руская зіма» (у Расіі) і інш. Асабістыя чэмпіянаты Еўропы праводзяцца з 1953, першынствы свету — з 1972.

Літаратура
----------

* Ралі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
Каталіцкая царква ў горадзе Влёра
**Албанская каталіцкая царква** — адна з усходнекаталіцкіх цэркваў, што прытрымліваюцца візантыйскага абраду, гэта значыць належыць да ліку грэкакаталіцкіх цэркваў. Усе прыходы царквы размешчаны на тэрыторыі Албаніі. Не варта блытаць яе з Італа-албанскай каталіцкай царквой, якая распаўсюджана на поўдні Італіі.

Гісторыя
--------

Хрысціянізацыя Албаніі гістарычна ажыццяўлялася як місіянерамі з Усходу, так і з Захаду (галоўным чынам, на поўначы краіны). Першая абшчына албанцаў-каталікоў візантыйскага абраду была заснавана ў 1628 годзе. У 1765 годзе абшчына была ліквідавана турэцкімі ўладамі.

Аднаўленне дзейнасці грэкакатолікаў у Албаніі адбылося ў 1900 годзе — святар Георг Германас, які перайшоў з Албанскай праваслаўнай царквы ў каталіцтва, заснаваў грэкакаталіцкую абшчыну, якая праз 12 гадоў абгрунтавалася ў горадзе Эльбасан. У 1939 годзе была заснавана апостальская адміністратура. У 1945 годзе абшчына налічвала 400 членаў. Грэка-каталіцкая абшчына была ліквідавана ў 1967 годзе, калі Албанія была абвешчана атэістычнай краінай, а любое адпраўленне рэлігійнага культу стала карацца смерцю.

У 1992 годзе пасля палітычных змен у Албаніі была адноўлена апостальская адміністратура, а албанскія грэкакатолікі атрымалі магчымасць свабодна вызнаваць сваю веру.

Структура
---------

Албанская каталіцкая царква мае статус апостальскай адміністратуры і ўваходзіць у склад царкоўнай правінцыі Тырана-Дурэс. Паводле даных Annuario Pontificio за 2012 год налічвае 3 749 вернікаў у 8 прыходах і 13 святароў. З 1996 года і па цяперашні час яе ўзначальвае апостальскі адміністратар Хіл Кабашы.

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 18 красавіка 2013.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Албанская грэкакаталіцкая царква
* Р. Роберсан. Усходнія хрысціянскія цэрквы
* Статыстыка царквы

| ⛭Усходнія каталіцкія цэрквы |
| --- |
| Александрыйская літургічная традыцыя | 
* Копцкая Каталіцкая Царква
* Эрытрэйская Каталіцкая Царква
* Эфіопская Каталіцкая Царква

 |
| Заходне-сірыйскі абрад | 
* Мараніцкая каталіцкая царква
* Сірыйская Каталіцкая Царква
* Сіра-маланкарская каталіцкая царква

 |
| Усходне-сірыйскі абрад | 
* Халдзейская каталіцкая царква
* Сіра-малабарская каталіцкая царква

 |
| Візантыйскі абрад | 
* Албанская Грэка-Каталіцкая царква
* Беларуская Грэка-Каталіцкая царква
* Балгарская каталіцкая царква
* Венгерская каталіцкая царква
* Грэчаская каталіцкая царква
* Італа-албанская каталіцкая царква
* Македонская Грэка-Каталіцкая царква
* Мелькіцкая каталіцкая царква
* Расійская Грэка-Каталіцкая царква
* Румынская Грэка-Каталіцкая Царква
* Русінская Грэка-Каталіцкая царква
* Славацкая Грэка-Каталіцкая царква
* Украінская Грэка-Каталіцкая царква
* Харвацкая Грэка-Каталіцкая царква

 |
| Армянскі абрад | Армянская Каталіцкая Царква |
**Алаўкстс** (лат.: Alauksts) — возера ў Вэцпіебалгскім краі Латвіі. Размешчана на Відзэмскім узвышшы на вышыні 202,3 м над узроўнем мора. Плошча возера — 774,8 га. Аб’ём вады — 0,0258 км³. Плошча паверхні — 7,748 км².

Возера Алаўкстс мае авальную форму і мноства бухт. На возеры два невялікія астраўкі плошчай 0,8 га і 0,76 га. З возера Алаўкстс бярэ пачатак невялікая рэчка Гаўіня, якая ўпадае ў Гаўю (раней лічылася, што возера Алаўкстс з’яўляецца вытокам самой Гаўі). У XIX стагоддзі Алаўкстс быў злучаны каналам з суседнім возерам Таўнс.

Возера і яго ваколіцы з’яўляюцца прыродаахоўнай тэрыторыяй.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LNB: 000199831 |

1. ↑  *(unspecified title)* — GeoNames.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>
**Хрыстафор Плантэн** (лац.: Christophorus Plantinus, фр.: Christophe Plantin, нідэрл.: Christoffel Plantijn; май 1520, Сен-Авертэн — 1 ліпеня 1589, Антверпен) — нідэрландскі выдавец і друкар французскага паходжання, гуманіст.

Біяграфія
---------

Атрымаў класічную адукацыю, выдаваў кнігі на лацінскай мове, інтэрнацыянальным для Еўропы таго часу. Пачынаючы з сярэдзіны XVI стагоддзя Плантэн з’яўляўся вядучым выдаўцом Еўропы, заснавальнікам фірмы Officina Plantiniana, якая мела філіялы ва ўсіх землях Германіі і Нідэрландаў, Англіі і Шатландыі, Францыі, італьянскіх дзяржаў, Іспаніі і Партугаліі. Выдавецтва Плантэна выпусціла больш за 40 кніг, што ўключаюцца ў лік значных для гісторыі кнігадрукавання; найвядомымі яго выданнямі з’яўляюцца Антверпенская Паліглота (1568—1573) і першы атлас зямнога шара — Theatrum Orbis Terrarum (1580). У 1570 годзе атрымаў званне Галоўнага каралеўскага друкара, што давала яму манаполію на выданне богаслужбовых кніг у іспанскіх уладаннях; агульны іх тыраж у 1571—1574 гадах склаў каля 75 000 экземпляраў. Дынастыя яго спадчыннікаў займалася кнігавыданнем да 1865 года. Даследчыкамі XX стагоддзя Плантэн разглядаўся як яскравы прадстаўнік фламандскага Рэнесансу, які аказаў істотны ўплыў на выдавецкую справу і кніжнае мастацтва Германіі і Францыі. Цалкам захавалася друкарня з друкаванымі станкамі і ўсім начыннем, з 1877 года з’яўляецца музеем Плантэна — Марэтуса.

Зноскі
------

1. ↑  *Agence bibliographique de l'enseignement supérieur (France)* Système universitaire de documentation — Montpellier: ABES, 2001. Праверана 3 красавіка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2826570'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2597810'></a>
2. 1 2 3
3. ↑  Christoffel Plantijn — 2009.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1868372'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists · ECARTICO |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1997—…) · Treccani · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNC: a10138559 · BNE: XX1085772, XX1715120 · BNF: 12522917d · BPN: 38256043, 04663550 · GND: 118741004 · GTAA: 142009 · ICCU: BVEV017379 · ISNI: 0000 0001 2284 5133 · LCCN: n50019905 · NDL: 01002231 · NKC: jn20000701422 · NLG: 253455 · NTA: 068911416 · LIBRIS: 224025 · SUDOC: 03447675X · VIAF: 120696841 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Яновіч.
**Алаіз Яновіч** (1792, Завоссе ці Навагрудак — 1849, Францыя) — польскі і літоўскі ваенны дзеяч, шляхціч герба Радван.

Біяграфія
---------

Аб раннім жыцці Алаіза малавядома.

У 1812 годзе падчас руска-французкай вайны годзе ва ўзросце 20 год паступіў у войска Вялікага Княства Літоўскага. У якім палку апынуўся малады жаўнер дакладна невядома, але сыходзячы з таго, што службу на баку Напалеона ён скончыў у т.зв. дацкім корпусе Шарля Лаллемана, можна казаць, што гэта быў 17-ы ці 19-ы ўланскі полк.

Пасля вайны літоўская частка корпуса папала пад дараванне цара Аляксандра і накіравалася ў Польшчу. У 1814 годзе Яновіч паступіў у 3-ці ўланскі полк Каралеўства Польскага, дзе служыў да 1830 года ў званні падпалкоўніка.

Падчас паўстання 1830—1831 гадоў перайшоў на бок інсургентаў і служыў у корпусе генерала Генрыка Дэмбінскага, стаў на чале 13-га літоўскага палка ўлан. У сувязі з задушэннем паўстання, разам з генералам Мацеем Рыбінскім і сваім падроздзелам адыйшоў у Прусію, дзе быў інтерніраваны. Неўзабаве іміграваў у Францыю.

З 1837 года сябра саюза польскай эміграцыі.

За ўдзел у паўстанні ўзнагароджаны Залатым (16 сакавіка 1831 года) і Рыцарскім крыжамі Virtuti Militari (17 верасня 1831 года), граматай «За заслугі перад Айчынай».

Памёр у 1849, пахаваны на могілках Манматр.

Літаратура
----------

* Polacy pochowani na cmentarzu Montmartre oraz Saint-Vincent i Batignolles w Paryżu, praca zbiorowa pod red. Andrzeja Biernata i Sławomira Górzyńskiego, Warszawa 1999
* Die Polen und die Polinnen der Revolution vom 29. November 1830. Stuttgart : E. Schweizerbart, 1837

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 9487151778243718130009 |
**«Першадру́к»** — беларускі дакументальны фільм, зняты на кінастудыі «Беларусьфільм» (студыя «Летапіс») па заказу Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь у 2017 годзе.

Сюжэт
-----

Фільм да 500-годдзя беларускага кнігадруку. У 1517 годзе ў Празе Францыск Скарына надрукаваў біблейскую кнігу «Псалтыр», паклаўшы пачатак беларускаму і ўсходнеславянскаму кнігадрукаванню. Гэтая падзея сведчыць аб тым, што Беларусь гістарычна ішла ў рэчышчы агульнаеўрапейскага развіцця. Другі ўрок з грамадскага і асветніцкага подзвігу Скарыны — гэта тое, што ён выдаваў кнігі Бібліі для простага народа, не падзялючы яго па канфесійнай прыналежнасці. Такі запавет Францішка Скарыны актуальны і сёння для адчування і разумення Беларусі як вешчуна талеранцыі.

Здымачная група
---------------

* аўтар сцэнарыя — Уладзімір Мароз
* рэжысёр — Ігар Чышчэня
* аператар — Аляксандр Акавіцкі
* кампазітар — Аляксандр Круцель

Зноскі
------

1. ↑  Документальный фильм "Першадрук" о Франциске Скорине выйдет в прокат в мае(руск.), *БЕЛТА* (27 апреля 2017, 10:17). Праверана 30 мая 2020.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны трэйлер фільма на YouTube
**Біргіта Вальберг** (швед. Birgitta Valberg), у замужжы **Хансан** (швед. Hansson: 16 снежня 1916, Стакгольм — 29 сакавіка 2014, Лідынгэ) — шведская актрыса, уладальніца прэміі «Залаты жук» за галоўную жаночую ролю 1976/77 года.

Біяграфія
---------

Біргіта Вальберг нарадзілася ў сям’і прафесара Паўля Вальберга і Алін Гунбар. Вучылася ў тэатральнай школе Каралеўскага драматычнага тэатра з 1940 па 1943 год. З першага года пачала граць на сцэне тэатра і заставалася ў яго трупе на працягу 56 гадоў, з 1940 па 1996 год. За гэты час яна выканала 137 роляў, грала ў спектаклях рэжысёраў Альфа Шоберга, Улафа Муландэра і Інгмара Бергмана.

Кінематаграфічная кар’ера Вальберг пачалася раней: яна дэбютавала ў 1934 годзе ў фільме Акселя Бранерса «Unga hjärtan». У 1977 годзе ёй была прысуджана Шведскага інстытута кіно «Залаты жук» у намінацыі «Лепшая актрыса ў галоўнай ролі» за ролю Каты Вік ў фільме рэжысёра Гунель Ліндблум «Райскі куток», спрадзюсіраваны Інгмара Бергманам. Яна таксама агучвала Нісі-таўстагузка (швед. Rumpnissarna) у фільме Тагэ Даніэльсана «Роння, дачка разбойніка» (1984) паводле аповесці Астрыд Ліндгрэн. З 1943 года яна таксама перыядычна грала ў Радыётэатры.

Памерла 29 сакавіка 2014 года на 98-м годзе жыцця, пахавана на могілках горада Лідынгэ.

Зноскі
------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990. Праверана 21 ліпеня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Internet Movie Database |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1673880 · BNF: 140390800 · GND: 141796170 · ISNI: 0000 0001 1471 0909 · LCCN: n86041235 · NKC: pna2007389325 · SUDOC: 060105410 · VIAF: 40854104 |

 |
**Юліус Рыхард Петры** (ням.: Julius Richard Petri; 31 мая 1852, Бармэн (цяпер у межах Вуперталя), Каралеўства Прусія — 20 снежня 1921, Цайц, Ангальт, Германія) — нямецкі мікрабіёлаг.

Біяграфія
---------

Вывучаў медыцыну ў Акадэміі Кайзера Вільгельма ў Берліне (1871—1875), скончыў дактарантуру (1876). Кароткі час служыў ваенным лекарам, у т.л. у берлінскай клініцы «Шарытэ», даслужыўся да звання маёра медыцынскай службы. Затым працаваў асістэнтам Германа Брэмера ў яго клініцы для лёгачных хворых у Гёрберсдорфе. У 1886 годзе перайшоў ў бактэрыялагічную лабараторыю да Р. Коха. У 1896 годзе Ю. Р. Петры быў членам Каралеўскага міністэрства аховы здароўя, у чыне рэгірунгсрата (старшага дзяржаўнага саветніка) кіраваў адной з бактэрыялагічных лабараторый. У 1900 годзе датэрмінова выйшаў на пенсію і ўзяўся за кіраўніцтва клінікай Г. Брэмера ў Гёрберсдорфе. У 1904 годзе, відаць, з-за стану здароўя, вярнуўся ў Берлін.

Дзейнасць
---------

Пусты шкляны сподак Петры, без вечка.
Ю. Р. Петры распрацаваў і палепшыў многія вытворчыя метады і апаратуру, у т.л. пясчаны фільтр і сасуды для проб калу і мачы, якія ўжываюцца цяпер. Найбольш вядомы як вынаходнік «сподка Петры», які належыць да сучаснага стандартнага абсталявання кожнай бактэрыялагічнай лабараторыі. Аўтар не меней васьмі навуковых прац, апублікаваных у 1876—1897 гадах.

Асноўныя працы
--------------

* Modifikation d. Koch'schen Plattenverfahrens, in: Zbl. f. Bakteriol. 1, 1887, S. 279 f.;
* Über d. Methoden d. modernen Bakterienforschung, in: R. Virchow (Hg.), Slg. gemeinverständl. Vorträge, NF H. 34/35, 1887;
* Der Cholerakurs im Kaiserl. Gesundheitsamte, 1893;
* Das Mikroskop, Von s. Anfängen bis z. jetzigen Vervollkommnung, 1896 (mit F. Köhler);
* Görbersdorfer Veröff. aus Dr. Brehmers Heilanstalt f. Lungenkranke, 1902. — Bearb.: H. Brehmer's Ätiologie u. Therapie d. chron. Lungenschwindsucht, 21902.

Зноскі
------

1. 1 2  Richard Julius Petri // Who Named It? Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q66683'></a>

Літаратура
----------

* *Voswinckel P.* Petri, Julius Richard // Neue Deutsche Biographie 20 (2001), S. 263 f. [Onlinefassung].
«Дыскавая фібула», каля VII стагоддзя.
Атон I Вялікі, намаляваны з бачнай дыскавай фібулай
**Дыскавая фібула** або **дыскавая брошка** — тып фібулы, то ёсць броша  (руск.) (бел. спражкі, зашпількі або булаўкі  (руск.) (бел. для мацавання на адзенні, якая мае дыскападобную, часта багата аздобленую пласціну аб дыск, які закрывае крапёж. Дыскавыя фібулы да 5 сантыметраў у дыяметры, як правіла, былі часткай жаночага адзення ў Еўропе ў Раннім Сярэдневякоўі  (руск.) (бел.; значна менш прыкладаў таго, што падобныя ўпрыгажэнні таксама насілі мужчыны, аднак яны ставяцца да каралінгскай эпохі.
Вядомы фібулы гэтага тыпу, датаваныя перыядам міграцыі і на працягу стагоддзяў у абодва бакі ад яго, напрыклад дыск фібулы з Зоста або ніжнесаксонскай вёскі Холе  (руск.) (бел. ў Германіі.

Многія дыскавыя фібулы маюць залатыя ўпрыгажэнні, інкрустацыю каштоўнымі камянямі, зробленыя з эмаллю або насяканнем, або апраўленыя ў золата або срэбра. Вядомая пліцхаўзенская брошка была вонкавай часткай дыскавай фібулы. Прыкладам рымскай эпохі з’яўляецца Брошка з Тангендорфа  (руск.) (бел.. Раннесярэдневяковая Брошка з Машэна  (руск.) (бел. адлюстроўвае постаць неідэнтыфікаванага святога з арэолам  (англ.) (бел..

* Алеманская дыскавая фібула VI стагоддзя з альмандынам і касцянымі інкрустацыяміАлеманская дыскавая фібула VI стагоддзя з альмандынам і касцянымі інкрустацыямі
* Пара дыскавых фібул з магілы Арнегунды. VI стагоддзе.Пара дыскавых фібул з магілы Арнегунды. VI стагоддзе.
* Меравінгскія дыскавыя фібулы VI і VII стагоддзяў з каштоўнымі камянямі і філіграннюМеравінгскія дыскавыя фібулы VI і VII стагоддзяў з каштоўнымі камянямі і філігранню
* Залатыя дыскавыя фібулы з Каралеўскага кургана ў Заненбюлі  (ням.) (бел. (Латенскі перыяд)Залатыя дыскавыя фібулы з Каралеўскага кургана ў Заненбюлі  (ням.) (бел. (Латенскі перыяд)

Літаратура
----------

* M. J. Bode: *Germanische Scheibenfibeln. Ein kurzer Überblick über den Forschungsstand ausgewählter Formen.* In: Jürgen Kunow (ed.): *100 Jahre Fibelformen nach Oskar Almgren.* Wünsdorf, 1998, pp. 321—338, ISBN 3-910011-17-93-910011-17-9.
* Heinrich Beck (ed.): *Fibel und Fibeltracht.* Sonderdruck aus Reallexikon der Germanischen Altertumskunde. Berlin, 2000, ISBN 3-11-016858-83-11-016858-8.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дырэктар (значэнні).
**Дырэ́ктар**, **дырэ́ктарка** (ад лац.: dirigere, directum — ад *di* і *regere* — «кіраваць») — кіраўнік, начальнік кампаніі, прадпрыемства ці навучальнай установы.

Традыцыйна дырэктар — вышэйшая пасада ў арганізацыі, надзеленая паўнамоцтвамі выбару стратэгіі развіцця арганізацыі, працы з кадрамі, вызначэння фінансавых патокаў прадпрыемства.
Аднак, пры шэрагу ўмоў, у некаторых арганізацыях пасада дырэктара можа быць фармальнай ці адсутнічаць наогул. У бальніцах да дырэктара прыраўноўваецца галоўны ўрач.

Таксама прынята вылучаць дырэктараў па функцыянальных кірунках дзейнасці:

* камерцыйны дырэктар;
* тэхнічны дырэктар;
* выканаўчы дырэктар (за мяжой — аперацыйны дырэктар);
* дырэктар па інфармацыйных тэхналогіях;
* дырэктар па маркетынгу;
* арт-дырэктар.

Гл. таксама
-----------

Лагатып ВікіслоўнікіЛагатып Вікіслоўнікі У Вікіслоўніку ёсць артыкул **«дырэктар»**
* Галоўны дырэктар
* Генеральны дырэктар
* Савет дырэктараў

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік беларускай мовы / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; ўклад. Н. П. Еўсіевіч [і інш]; навук. рэд. А. А. Лукашанец, В. П. Русак. - Мінск : Беларус. навука, 2012. - 916 с. - ISBN 978-985-08-1365-7 : 53 334 р.
2. ↑  Robley Dunglison, Richard James Dunglison. A dictionary of medical science. Henry C. Lea, 1874. С. 321.

Літаратура
----------

* Директор // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
Дырэкцыйны вугал і збліжэнне мерыдыянаў
**Дырэкцыйны вугал** — вугал, які ўжываецца ў матэматыцы і геадэзіі, вымяраецца па ходзе гадзіннікавай стрэлкі ад 0 да 360° паміж паўночным кірункам вертыкальнай лініі каардынатнай сеткі і кірункам на вызначаны аб'ект. Дырэкцыйны вугал разам з велічынёй збліжэння мерыдыянаў утварае сапраўдны азімут.

У палярызацыйнай сістэме каардынат разлічваецца наступным чынам:

{\displaystyle \tan t\_{\rm {a,e}}={\frac {\triangle y}{\triangle x}}}
Залежнасць паміж дырэкцыйным вуглом і магнітным азімутом аднаго і таго ж кірунку апісваецца формулай;

{\displaystyle Am=\alpha -D+f},

дзе {\displaystyle Am} — магнітны азімут, {\displaystyle \alpha } — дырэкцыйны вугал, {\displaystyle D} — магнітнае схіленне, {\displaystyle f} — збліжэнне мерыдыянаў.

Гэта асноўная зыходная формула для пераходу ад дырэкцыйнага выгла да магнітнага азімута і наадварот. Яна ўжываецца галоўным чынам, калі даводзіцца ўлічваць гадавую змену схілення магнітнай стрэлкі.

Пераход ад дырэкцыйнага вугла да магнітнага азімута з улікам гадавой змены схілення магнітнай стрэлкі ажыццяўляецца наступным чынам. Спачатку вызначаюць схіленне магнітнай стрэлкі на дадзены час. Для гэтага гадавая змена схілення магнітнай стрэлкі памнажаюць на колькасць гадоў, якая прайшла пасля стварэння карты, і атрыманую велічыню сумуюць з велічынёй схілення магнітнай стрэлкі, дадзенай на карце. Затым вырабляецца пераход ад дырэкцыйнага вугла да магнітнага азімута па асноўнай формуле.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Астроўскі.
**Аляксандр Пятровіч Астроўскі** (2 студзеня 1956, Барысаў) — беларускі дыпламат.

Біяграфія
---------

У 1977 годзе скончыў Факультэт журналістыкі БДУ. Працаваў рэдактарам ​​газеты «Інтэграл» у 1977—1981 гг. У 1981—1983 гг. служыў у шэрагах Узброеных Сіл. У 1983—1986 гг. працаваў рэдактарам ​​гарадской газеты Барысава. З 1986 па 1988 г. — сакратар гарадскога партыйнага камітэта Барысава. Працаваў намеснікам галоўнага рэдактара штотыднёвай газеты «Беларускі прадпрымальнік» у 1988—1993 гг. У 1993 годзе прызначаны другім сакратар консульскага ўпраўлення МЗС РБ, у 1993—1996 гг. — другі сакратар па консульскіх пытаннях Пасольства Беларусі ў ЗША (Вашынгтон). У 1996—1998 гг. працаваў начальнікам пашпартна-візавага аддзела консульскага ўпраўлення міністэрства замежных спраў. З 1998 па 2001 г. выконваў абавязкі Генеральнага консула Рэспублікі Беларусь у Нью-Ёрку. У 2001—2005 гг. — начальнік аддзела аналізу і планавання консульскага ўпраўлення МЗС. З 2005 па 2009 гады выконваў абавязкі генеральнага консула Рэспублікі Беларусь у Таліне (Эстонія). У 2009—2013 гг. — начальнік галоўнага консульскага ўпраўлення МЗС Рэспублікі Беларусь. З 10 верасня 2013 года выконвае абавязкі Надзвычайнага і Паўнамоцнага Пасла Рэспублікі Беларусь у Фінляндскай Рэспубліцы.


| ⛭Надзвычайныя і Паўнамоцныя Паслы Беларусі ў Рэспубліцы Фінляндыі |
| --- |
| Паслы | Валянцін Вялічка (1994—1997) • Міхаіл Марыніч (1999—2001) • Уладзімір Дражын (2006—2013) • Аляксандр Астроўскі (2013—2018) • Аляксей Самасуеў (з 2018) |

| ⛭Генеральныя консулы Беларусі ў Нью-Ёрку |
| --- |
| Адкрыццё генеральнага консульства | 22 ліпеня 1993 |
| Генеральныя консулы | Леанід Каравайка (1993—1995) • Вадзім Лазерка (1995—1998) • Аляксандр Астроўскі (1998—2001) • Сяргей Колас (2001—2005) • Мікалай Ляпешка (2005—2008) • Віктар Саверчанка (2013—2016) • Віктар Чэраховіч (з 2016) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ганчарык.
**Алякса́ндр Пятро́віч Ганча́рык** (17 лістапада 1922, в. Плецявішча, Чэрвеньскі раён —) — Герой Сацыялістычнай Працы (1971). Заслужаны сувязіст БССР (1966).

Біяграфія
---------

Удзельнік партызанскага руху ў Беларусі ў перыяд Вялікай Айчыннай вайны. З 1946 года кабельшчык-спайшчык Ленінскага тэлефоннага вузла сувязі Мінска. Званне Героя прысвоена за паспяховае выкананне заданняў 8-га пяцігадовага плану па развіццю сродкаў сувязі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Гончарик Александр Петрович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 158. — 737 с.
**Рэчаіснасць** — *ажыццёўленая* рэальнасць ва ўсёй сваёй сукупнасці — рэальнасць не толькі рэчаў, але і арэчаўленых ідэй, мэт, ідэалаў, грамадскіх інстытутаў, агульнапрынятых ведаў. У адрозненне ад рэальнасці, рэчаіснасць уключае ў сябе таксама ўсё ідэальнае, якое прыняло рэчыўны, матэрыяльны характар у выглядзе розных прадуктаў чалавечай дзейнасці — свету тэхнікі, агульнапрынятых ведаў, маралі, дзяржавы, права. Паняцце «рэчаіснасці» процілегла не паняццям «ілюзія», «фантазія», якія таксама могуць быць ажыццёўлены, а паняццю «магчымасць». Усё магчымае можа стаць рэчаісным.

Тэрмін «рэчаіснасць» носіць гнасеалагічны адценне, у адрозненне ад тэрміна «матэрыя». Супрацьлегласцю рэчаіснасці ў актуальнай рэальнасці з'яўляецца бачнасць.

Гл. таксама
-----------

* Матэрыя, фізіка
* Існаванне
**Незалежная дэмакратычная сербская партыя** (харв.: Samostalna demokratska srpska stranka; сербск.: Самостална демократска српска странка) — палітычная партыя ў Харватыі, якая абараняе інтарэсы сербаў у краіне. На дадзены момант з’яўляецца адзіным прадстаўніком сербскай меншасці ў дзяржаўных інстытутах Харватыі, у тым ліку ў харвацкім Саборы. Мае ў ім 3 мандата, выйграных на выбарах сярод меншасцяў у Харватыі ў 2007 годзе.

На працягу апошніх гадоў супернічала з харвацкім аддзяленнем Сербскай радыкальнай партыі, Партыяй дунайскіх сербаў, за права лічыцца галоўнай сербскай партыяй у Харватыі. У 2007 годзе ўсе 3 кандыдаты ад СДСС запоўнілі квоту ў парламенце для сербскай меншасці, набраўшы больш галасоў па мандатнай акрузе, чым лідар ППС Радэ Лескавац.

Партыя лічыць сваёй галоўнай мэтай вяртанне сэрбскіх уцекачоў, якія пакінулі тэрыторыі Сербскай Краіны ў 1995 годзе пасля аперацый «Маланка» і «Бура», і культурную аўтаномію сербскага народа ў Харватыі. Пазіцыянуе сябе як ліберальную і сацыял-дэмакратычную партыю.

Спасылкі
--------

* Samostalna demokratska srpska stranka  (харв.)  (серб.)
**Трыціка́ле** (лац.: ×Triticosecale, ад па-лацінску: **triti**cum — пшаніца і па-лацінску: se**cale** — жыта) — гібрыдны род траў, выведзены скрыжаваннем жыта і пшаніцы. Вырошчваецца як харчовая і зернефуражная культура.

Упершыню трыцікале было выведзена ў лабараторных умовах у XIX стагоддзі і напачатку вырошчвалася ў Шатландыі і Швецыі. Цяпер асноўнымі вытворцамі з'яўляюцца Польшча, Германія, Францыя, Беларусь і Аўстралія.

Трыцікале валодае павышанаю марозаўстойлівасцю (большай, чым у азімай пшаніцы), устойлівасцю супраць грыбковых і вірусных захворванняў, паніжанай патрабавальнасцю да ўрадлівасці глебы. Аднак шырокаму яго распаўсюджанню замінае тое, што праз некалькі пакаленняў трыцікале выраджаецца ў звычайнае жыта. Такім чынам, для ўзнаўлення неабходнае пастаяннае скрыжаванне ў лабараторных умовах.

Утрыманне бялку ў трыцікале на 1,0 — 1,5% вышэй, чым у пшаніцы, і на 3-4%, чым у жыце. Паводле фракцыйнага складу бялкі трыцікале займаюць прамежкавае становішча між бялкамі пшаніцы і жыта. Утвараюць клейкавіну ў колькасных адносінах, блізкіх да пшанічнае, але горшай па якасці. Пераварвальнасць бялкоў пшаніцы і трыцікале практычна аднолькавая — 89,3 і 90,3% адпаведна. Зерне трыцікале не саступае зерню пшаніцы па ўтрыманні макра- і мікраэлементаў.

пшаніца, жыта, трыцікале

Зноскі
------

1. ↑  Характарыстыкі трыцікале Архівавана 13 верасня 2017. (руск.)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Трыцікале на Вікісховішчы |

* *Трыцікале*: інфармацыя на сайце *GRIN*
* Трыцікале
* Трыцікале ўсяму галава! **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  STRF.ru (21 верасня 2009). Архівавана з першакрыніцы 17 ліпеня 2010. Праверана 12 студзеня 2010.

| ⛭Збожжавыя культуры |
| --- |
| Злакі | Пшаніца · Жыта · Трыцікале · Ячмень · Авёс · Кукуруза |
| Бабовыя | Сачавіца · Чына |
| Іншыя | Грэчка · Проса |
| Гл. таксама: Крупы |
Дзіцячая музычная школа імя Растраповіча. Масква, Чусоўская вуліца.
**Дзіцячая музычная школа (ДМШ)** — навучальная ўстанова, у якой дзеці, навучэнцы ў звычайных агульнаадукацыйных школах, дадаткова атрымліваюць музычныя веды і навыкі. Вучні ДМШ навучаюцца ігры на музычным інструменце, а таксама спевам, асноўным музычна-тэарэтычным дысцыплінам (сальфеджыа і элементарнай тэорыі музыкі), вывучаюць гісторыю музыкі. ДМШ з’яўляюцца першай ступенню музычнай адукацыі і выхоўваюць культурных музыкантаў-аматараў, а прафесійна адораных вучняў рыхтуюць для паступлення ў адпаведныя ўстановы сярэдняй спецыяльнай адукацыі (УССА) — музычныя вучылішчы або музычныя каледжы.

Адмысловыя ДМШ-дзесяцігодкі, што існуюць, зазвычай, пры кансерваторыях, аб’ядноўваюць у сваіх навучальных планах агульнаадукацыйныя і музычныя прадметы, і рыхтуюць сваіх вучняў для паступлення ў кансерваторыю (прыкладам, Цэнтральная сярэдняя спецыяльная школа пры Маскоўскай кансерваторыі імя П. І. Чайкоўскага).

У музычных школах вывучаюць таксама музычную літаратуру.
**«Незалежная Беларусь»** — грамадска-палітычная і літаратурная газета, орган Віленскага беларускага нацыянальнага камітэта. Выходзіла на беларускай мове, у Вільні (3 верасня 1919 — 10 лістапада 1919). Выходзіла 3 разы на тыдзень. Рэдактары-выдаўцы А. Карабач, а пазней П. Мядзёлка[*або К. Мядзёлка?*] (з 6-га нумару) і Ф. Аляхновіч. Аддавала асноўную ўвагу актуальным праблемам грамадска-палітычнага і сацыяльнага жыцця Заходняй Беларусі. Выйшла 14 нумароў. Забаронена польскай вайсковай цэнзурай.

Змест
-----

Публікавала весткі з фронту, змагалася за беларускую адукацыю, інфармавала пра дзейнасць беларускіх арганізацый у Адэсе, працу створанай вясной 1919 году ў Горадні Грамады беларускай моладзі, паведамляла пра стварэнне Беларускай вайсковай камісіі на чале з Паўлам Алексюком, фармаванне ў Слоніме аддзелаў беларускага войска пад камандаваннем палкоўніка Гасана Канапацкага. Змяшчала на сваіх старонках мемарыял Беларускай цэнтральнай рады Віленшчыны і Гарадзеншчыны, адозвы і рэзалюцыі Беларускай вайсковай камісіі, інфармацыю пра спыненне дзейнасці Беларускай гімназіі ў Будславе, жыццё беларусаў у Латвіі. Друкавала некаторыя літаратурныя творы Селяніна і Зьмітрака Бядулі, карэспандэнцыю пра дзейнасць беларускага тэатру ў Горадні.

Зноскі
------

1. ↑  Новая часопісь. // *Беларускае жыццё*  : часопіс / Францішак Аляхновіч. — Вільня: 7 верасня 1919. — № 12. — С. 5.
2. ↑  Турук, с.67[*удакладніць*]
3. ↑  ЭнГістБел, Т.5. с.318. Ліс А.

Спасылкі
--------

* «Незалежная Беларусь» (1919) // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх (Lietuvos mokslų akademijos Vrublevskių biblioteka (LMAVB). Žygimantų g. 1, LT-01102 Vilnius)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Андэрсан.

**Ула Біргіта Хелена Андэрсан Бай** (народжаная Андэрсан, нар. 20 красавіка 1933) — шведская актрыса і комік. Лаўрэат прэміі Hedersguldbaggen Шведскага інстытута кіно (2015).

Біяграфія
---------

Біргіта Андэрсан нарадзілася 20 красавіка 1933 года ў шведскім горадзе Марыестад ў сям’і гандляра.

Сваю папулярнасць яна здабыла як актрыса розных музычных шоу, дзе выступала спачатку разам з Павелам Рамелем і Карлам Герхардам і затым з камедыйным дуэтам Хасэ і Таге. Сярод найбольш вядомых яе работ — ролі ў фільмах і шоў Gula Hund, Att Angöra en Brygga, Spader, Madame !, Äppelkriget, Ägget är löst, Picassos Äventyr і Häxan Surtant.

У 1967 годзе яна выканала ролю Бабулькі-дробкі-з-чайную-лыжку (персанаж кнігі Альфа Пройсена) ў шведскім калядным календары з аднайменнай назвай. Гэты тэле- і радыёсерыял меў вялікі поспех. Пазней у яна выканала ролю Букля ў дзіцячым шоу Från A till Ö — En Resa Orden runt (1974) і маленькага троля Дэйзі ў шоў Trolltider (1979).

У 1989 і 1995 гадах выканала ролю Дорыс у камедыйным кінасерыяле Jönssonligan (Банда Ёнсана).

Зноскі
------

1. 1 2  Andersson Bye, Ulla Birgitta Helena // Sveriges befolkning 2000 — Sveriges Släktforskarförbund, 2020. Праверана 28 снежня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q106527645'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10685961'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Apple Music · Deezer · Last.fm · SoundCloud · Spotify |
| Тэматычныя сайты | AllMovie · AllMusic · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Discogs · Internet Movie Database · КиноПоиск · MusicBrainz · Rotten Tomatoes |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | BIBSYS: 7071930 · ISNI: 0000 0000 5485 4950 · LCCN: n81031743 · LIBRIS: 306905 · VIAF: 53004720 |