recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ян Цадроўскі** (3 сакавіка 1617, в. Пагост каля Слуцка — пасля 1682) — падчашы новагародскі, мемуарыст.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў шляхецкай кальвінісцкай сям’і Цадроўскіх герба «Адрованж» Яна Цадроўскага і Сафіі Цёлкаўны Камароўскай. Браты — Тамаш, Аляксандр, блізнец Стэфан; сястра Ганна.

Вучыўся разам з братам-блізнюком Стафанам у Кёнігсбергу, затым у Кракаўскай акадэміі. У 1637 г. іх бацька даручыў сваіх сыноў Багуславу Радзівілу, пры двары якога яны служылі на працягу 32 гадоў, да самай смерці князя ў 1669 годзе. Шмат вандраваў разам з князем па Заходняй Еўропе. Выконваў розныя даручэнні Багуслава Радзівіла. У 1655 годзе, падчас вайны Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667), уцёк з сям’ёй на Жамойць пад пратэкцыю шведаў. Вярнуўся, вазіў цару Аляксею Міхайлавічу пад Друю петыцыю менскай шляхты. У 1658 годзе ўдзельнічаў у баявых дзеяннях менскай шляхты супраць царскага войска, у 1660 годзе правёў дывізію Чарнецкага ад Свержаня да р. Бярэзіны. 

Меў вялікі аўтарытэт сярод шляхты Менскага ваяводства, быў электарам Яна Казіміра і Яна III Сабескага, соймавым паслом. 

Пакінуў каштоўны дыярыуш, у якім апісаў не толькі сямейныя справы, але і падзеі, відавочцам якіх ён быў або аб якіх чуў. Апошні эпізод, апісаны ў дыярыушы, — жудаснае знішчэнне ў 1682 г. Віленскага кальвінскага збору.

Сям’я
-----

Быў жанаты першым шлюбам з Марыянай Швяйкоўскай, другім — з Ганнай Мірскай, дачкой Рыгора Мірскага, вялікага стражніка літоўскага, трэцім — з Соф’яй Рымвідаўнай. Ад другога шлюбу меў сына Рыгора (нар. 1651) і дачку Соф’ю (нар. 1653).

Зноскі
------

1. ↑  Czech National Name Authority Database as Linked Data, Báze národních jmenných autorit v podobě propojených dat Праверана 30 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q106982540'></a>
2. ↑  Сагановіч…
3. ↑  Цадроўскія — адзін са значных шляхецкіх родаў Наваградскага павета і Мінскага ваяводства. Трымаліся кальвінізму нават у найцяжкі для Рэфармацыі перыяд. Пра род у 2-й палове XVII і XVIII ст. гл. падр. *Konarski S. Szlachta kalwińska w Polsce; z przedmową S. Kętrzyńskiego. — Warszawa, 1936. — S. 38-43*.
4. 1 2 3  Продкі Адама Міцкевіча - дзеячы Рэфармацыі ў Вялікім Княстве Літоўскім / Зміцер Юркевіч // Евангельская Царква Беларусі: гісторыя і сучаснасць / [укладальнікі: А. І. Бокун, А. У. Унучак, Ю. А. Бачышча]. — Мінск. — 2018. — Вып. 3. — С. 197―209

Літаратура
----------

* *Коршунаў А. Ф.* Успаміны Яна Цадроўскага // Беларуская літаратура. Вып. 5. — Мн. 1977. — С. 154—167;
* *Сагановіч Г.* Невядомая вайна: 1654—1667. — Мн.: Навука і тэхніка. 1995. — 145 с. — С. 144.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl · Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000000109917550 · LCCN: nr92024922 · NKC: osa2009530811 · NUKAT: n96224884 · VIAF: 78643144 |
**Мазырскі аэрапорт** — былы аэрапорт у Гомельскай вобласці Беларусі. Размяшчаўся ў в. Вялікі Бокаў, за 8 кіламетраў ад горада Мазыр. Цяпер база авіяцыі МНС.

Пачаў дзейнічаць у 1930-я гады.

У 1932 годзе ўвайшоў у першую беларускую транспартную авіялінію «Мінск — Глуск — Парычы — Мазыр» (курсіравалі 3 самалёты По-2, пераважна вазілі пошту), а ў 1934 годзе ўвайшоў у адну з чатырох мясцовых пасажырскіх паветраных ліній.

У гады Вялікай Айчыннай вайны аэрапорт быў цалкам разбураны гітлераўцамі.

У 1960-х гадах у сувязі з развіццём горада аэрапорт аднавілі, на 1967 год у аэрапорце было адно звяно, некалькі самалётаў — Як-12 і Ан-2, невялікі калектыў пілотаў.

25 красавіка 1967 года Мазырскі аэрапорт асвоіў новую лінію «Мазыр — Масква».

З Мазырскага аэрапорта рэгулярна выконваліся рэйсы:

1. Мінск—Гомель—Мазыр. Першапачаткова на самалётах Лі-2, пазней — Ан-24 і Як-40. Вырабляўся з 40-х па 1992 год, штодня.
2. Мінск—Мазыр—Кіеў. Самалёты Ан-24, калі не хапала месца — ляцеў дадаткова Ан-2.
3. Мазыр—Масква—Мазыр. Самалёты Як-40. Вырабляўся з 1975 па 1985 год, некалькі разоў на тыдзень.
4. Мазыр—Нароўля—Хойнікі—Гомель. Самалёты Ан-2. Вырабляўся штодня.

1 ліпеня 1989 года ў Мазыры быў адкрыты авіяспартсклуб ДТСААФ.

Пасля распаду СССР дзейнасць аэрапорта была спыненая, апошні пасажырскі рэйс з Мазырскага аэрапорта вылецеў у 1992 годзе.

У 2007 і 2015 гадах разглядалася пытанне аб аднаўленні малой авіяцыі ў Мазырскім аэрапорце.

Цяпер у аэрапорце базуецца авіяцыя МНС і лясгаса, праводзяцца злёты аўтаклубаў.

У лютым—сакавіку 2022 года выкарыстоўваўся ў пачатку ўварвання Расіі ва Украіну.

Заўвагі
-------

1. ↑  Белорусская ССР, краткая энциклопедия
2. 1 2  Гражданская авиация, 1967
3. ↑  100-летию образования БССР: Мозырь и Мозырский район **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 13 студзеня 2020. Праверана 26 снежня 2019.

Спасылкі
--------

* Когда самолеты были большими. Репортаж из забытого провинциального аэропорта
* Mozyr Airport LCL: AG4543

| ⛭Аэрапорты Беларусі |
| --- |
| Пасажырскія | 
* Брэст
* Віцебск
* Гомель
* Гродна
* *Мінск-1*
* Мінск-2
* Магілёў

 |
| Ваенныя | 
* Баранавічы
* *Быхаў*
* Бяроза
* Бабруйск
* Зяброўка
* Крычаў
* *Куплінкі*
* Ліда
* Лунінец
* *Лупалава*
* Мачулішчы
* *Паставы*
* Пружаны
* *Рось*
* *Шчучын*

 |
| Іншыя | 
* Балбасава
* Клепачы
* Ліпкі
* Мазыр
* Шчучын

 |
| **Заўвагі:** *Курсівам* пазначаны недзеючыя.Аэрадромы Шчучын і Лупалава (цяпер Магілёў) ператвораны з ваенных у грамадзянскія. |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Заруднеў.

**Мікалай Сяргеевіч Заруднеў** (1918, в. Канукава, Сарпінскі раён, Калмыкская АССР — 9 верасня 1942, в. Сэрвач, Карэліцкі раён Гродзенская вобласць) — ваенны, камандзір савецкага партызанскага атрада ў Вялікую Айчынную вайну.

Біяграфія
---------

Загадам НКА № 00246 ад 6.6.1941 года нададзена вайсковае званне лейтэнанта па сканчэнні 2-га Кіеўскага артылерыйскага вучылішча. Гэтым жа загадам прызначаны камандзірам узвода 33-га гаўбічнага артылерыйскага Закаўказскай асобай ваеннай акругі.

З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнічаў у баях на Заходнім фронце. У 1941 годзе яго полк трапіў у акружэнне ў раёне Баранавіч. Мікалай Заруднеў хаваўся ад немцаў у вёсцы Мастытычы ў селяніна Уладзіміра Іванавіча Ганчара, наладзіў сувязь з падпольнай антыфашысцкай арганізацыяй. Разам з Ганчаром яны збіралі зброю, боепрыпасы, гуртавалі вакол сябе патрыятычна настроеных мясцовых жыхароў і вайскоўцаў, якія апынуліся ў акружэнні.

У пачатку 1942 года, унікаючы арышту, разам з В. П. Дубком пайшоў на ўсход. У вёсцы Кайшоўка, дзе ўжо хавалася група чырвонаармейцаў, вырашылі дачакацца вясны. Неўзабаве члены КПЗБ Ю. С. Сыч, І. Я. Маладзецкі, М. А. Маладзецкі стварылі антыфашысцкі камітэт. Акрамя іх туды ўвайшлі Заруднеў, дзевяць ваеннаслужачых-акружэнцаў і група мясцовых актывістаў.

М. С. Заруднеў разам з членамі камітэта рыхтаваў групу ваеннаслужачых да партызанскай барацьбы. 1 мая 1942 года 10 чалавек сабраліся ў гумне на арганізацыйны сход. Камандзірам выбралі М. С. Заруднева, атрад назвалі імя Золатава (псеўданім Заруднева). Пазней пры стварэнні ў маі 1943 года Першамайскай партызанскай брыгады атрад перайменавалі ў «Першамайскі».

У склад атрада ўвайшлі М. С. Заруднеў, П. В. Дубко, І. Я. Чумачэнка, А. В. Крутаў, В. Д. Малчанаў, М. М. Туруноў, Г. Л. Марахоўскі, В. В. Мяснікоў, Рыгор Гараднічы, Іван Земянкоў, мясцовыя актывісты Павел Гладкі, Н. В. Саладуха, А. В. Будзейка, Д. А. Маладзецкі, Ганна Маладзецкая і Надзея Маладзецкая.

З першых дзён партызаны атакавалі невялікія паліцэйскія ўчасткі, рабілі засады на дарогах, знішчалі нямецкія пункты па збору харчавання, малочныя заводы, адноўленыя акупантамі маёнткі, якія забяспечвалі нямецкую армію харчаваннем.

Магіла Мікалая Заруднева ў Цырыне.
9 верасня 1942 года атрад з 19 чалавек а 7 гадзіне вечара пачаў баявую аперацыю супраць паліцэйскага ўчастка паблізу вёскі Сэрвач, які займаўся зборам прадуктаў для нямецкай арміі. Бой трываў гадзіну, з гарнізона ацалела толькі пяць паліцэйскіх, якія тым часам былі ў Любанічах. У баі Мікалай Заруднеў загінуў, яго пахавалі ў Варачанскім лесе. Пасля вайны рэшткі перанеслі на брацкія могілкі ў Цырын.

Узнагароды
----------

Ордэн Айчыннай вайны І-й ступені Мікалая Заруднева.
* Ордэн Айчыннай вайны І ступені
* Медаль «Партызану Айчыннай вайны» I ступені

Крыніцы
-------

1. ↑  Вклад Калмыкии в Великую Победу (Великая Отечественная война в цифрах), Дегтяренко Ю. С. Загерликова В. М. .
2. ↑  Отряд «1 Мая», Заруднев Николай Сергеевич.
3. ↑  Заруднев Николай Сергеевич // Школьны музей.

Спасылкі
--------

* Партизаны Беларуси
* Герои Беларуси
**Дом грузчыкаў** (Дом рачнога флоту, руск.: Дом грузчиков) — жылы дом, размешчаны на Фабрычнай вуліцы ў Чыгуначным раёне Новасібірска. Пабудаваны ў 1937 годзе. Архітэктар — К. Я. Осіпаў. Помнік архітэктуры рэгіянальнага значэння.

Гісторыя
--------

Ідэя пра будаўніцтва Дома грузчыкаў належала савецкаму палітычнаму дзеячу С. А. Шварцу (1895—1942), у памяць пра класавую барацьбу рабочых ён прапанаваў узвесці дом-палац.

Будынак быў пабудаваны ў 1936—1937 гады архітэктарам К. Я. Осіпавым. Першапачаткова планавалася, што Дом грузчыкаў будзе адкрываць эспланаду, якая праходзіць ад набярэжнай, аднак праект вуліцы, якая злучае прыбярэжную частку з цэнтрам, не быў рэалізаваны.

Да пачатку 1990-х гадоў фасад будынка ўпрыгожвала шыльда «Дом грузчыкаў».

Апісанне
--------

Будынак П-падобнай формы складаецца з аб’ёмаў рознай вышыні і канфігурацыі і складаецца з сямі жылых секцый. Вонкавыя сцены цагляныя, атынкаваныя. Дах скатны, бляшаны. Пад будынкам знаходзіцца склеп.

Галоўны фасад выходзіць на чырвоную лінію Фабрычнай вуліцы, па цэнтры сіметрыі ён падкрэслены выступоўцам з фасаднай плоскасці і дамінантным па вышыні парадным двух’ярусным порцікам: першы ярус — шасцікалонны порцік каласальнага дарыйскага ордэра, другі ярус складаецца з аркады на калонах. Порцік завяршаюць карніз і ступеністы атык, на якім змешчаны надпіс «ММРФ».

Першы паверх са скругленымі вугламі абліцаваны рустам.

Вуглавыя блокі вышынёй у 6 паверхаў размешчаны з водступам ад плоскасцяў фасадаў асноўных аб’ёмаў. Размешчаныя вышэй першага паверха куты па флангах уяўляюць сабой трохграневыя выманні з вітражным шкленнем, усярэдзіне якіх знаходзіцца драбінчастая клетка (яе завяршае прамавугольны аб’ём з паўцыркульным акном).

Галоўны фасад дэкарыраваны філёнгамі і лапаткамі. З Фабрычнай вуліцы ўваходы-парталы зроблены як выступаючыя аднапавярховыя аб’ёмы, іх парапет упрыгожваюць дэкаратыўныя шары. Будынак завершаны карнізам з вялікім вынасам. Архітэктура дваровага фасада выканана ў больш стрыманых формах.

Колеры фасадаў ствараюць аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю: першы паверх пафарбаваны ў цёмна-шэры колер, верхнія паверхі пафарбаваны ў светла-шэры, а элементы дэкору — у белы колер.

Габарыты будынка — 88,4 × 40,2 м.
**Пётр Аляксандравіч Сыцко** (21 чэрвеня 1921, с. Белы Яр, цяпер Завіцінскі раён, Амурская вобласць, Расія — 22 ліпеня 1990) — вучоны ў галіне транспартных сістэм, тэорыі і практыкі арганізацыі перавозачнага працэсу, эксплуатацыі чыгуначных сістэм. Кандыдат тэхнічных навук (1966), прафесар (1972). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Скончыў Новасібірскі інстытут ваенных інжынераў чыгуначнага транспарту (1943), Акадэмія чыгуначнага транспарту Міністэрства шляхоў зносін СССР (1956), Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту (аспірантура).

Працаваў у Калінінскай чыгунцы (1943—1954), Беларускай чыгунцы (з 1956, начальнік Аршанскага аддзялення; з 1959, начальнік Гомельскага аддзялення), Беларускім інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту (у 1961—1986 — рэктар інстытута, з кастрычніка 1986 — кафедра «Кіраванне эксплуатацыйнай работай», прафесар).

Навуковыя інтарэсы: арганізацыя мясцовых вагонапатокаў, графіка руху цягнікоў; прапускная і правазная здольнасць чыгункі.

Узнагароды
----------

Званне «Заслужаны работнік вышэйшай школы Беларускай ССР» (1978), ордэны Леніна, Працоўнага Чырвонага Сцяга, «Знак Пашаны» і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Сыцко Пётр Аляксандравіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
2. ↑  Сыцко, Пётр Аляксандравіч (кандыдат тэхнічных навук; чыгуначны транспарт ; 1921—1990)

| ⛭Рэктары Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта транспарту‎ |
| --- |
| 
* Аляксей Аляксеевіч Петруковіч (1953—1961)
* Пётр Аляксандравіч Сыцко (1961—1986)
* Пётр Сцяпанавіч Грунтоў (1986—1996)
* Валянцін Пятровіч Ярашэвіч (1997—2000)
* Веньямін Іванавіч Сянько (2001—2016)
* Юрый Іванавіч Кулажанка (з 2016)

 |
**Індыйскі міжнародны кінафестываль** (англ.: International Film Festival of India, IFFI) — адзін з найгалоўных кінафестываляў Азіі, заснаваны ў 1952 годзе. Праводзіцца штогод у адным з прыбярэжных гарадоў індыйскага штата Гоа.

Фестываль праводзіцца сумесна Міністэрствам інфармацыі і радыёвяшчання[ru] і ўрадам Гоа. 42-і фестываль прайшоў у горадзе Маргаа[ru], і яго адкрыў індыйскі кінаакцёр Шах Рух Хан. 43-я цырымонія была адкрыта індыйскім акцёрам Акшаем Кумарам[ru] і прайшла ў Панаджы. На 45-м IFFI, упершыню за гісторыю фестывалю, найлепшым быў названы расійскі фільм — «Левіяфан[ru]» Андрэя Звягінцава, а выканаўца ў ім галоўнай ролі Аляксей Серабракоў[ru] быў прызнаны лепшым акцёрам.

1. ↑  Шаблон:Книга
2. ↑  Шаблон:Книга:EoHC
3. ↑  "43rd International Film Festival of India in Goa". 2012-11-20. Архівавана з арыгінала 2012-12-14. Праверана 2012-11-21.
4. ↑  "«Левиафан» Андрея Звягинцева победил на Индийском международном кинофестивале". Телеканал «Культура». 2014-12-02. Архівавана з арыгінала 2015-10-04. Праверана 2015-10-01.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сычоў.
**Аляксей Мікалаевіч Сычоў** (нар. 20 ліпеня 1966, г. Віцебск, Беларусь) — беларускі бізнесовец.

Биаграфія
---------

У 1989 годзе з чырвоным дыпломам скончыў віцебскі медыцынскі (дзіцячы хірург). У 1993 годзе стварыў кампанію «ВітВар», якая занялася даставамі ў Беларусь лекаў, з 2003 года стала рэгулярна перамагаць у дзяржтэндарах па жыццёва важных і сацыяльна значных леках. Мае даўнія сувязі з Васілём Жарко, які займаў пасаду міністра аховы здароўя Беларусі.

З 2011 па 2020 гады ўзначальваў Федэрацыю пляжнага футбола.

У 2013 годзе стаў ганаровым консулам Славакіі, а ў 2020 годзе з’ехаў туды на сталае жыхарства.

Узнагароды
----------

Чалавек года Віцебшчыны −2016

Зноскі
------

1. 1 2 3  Руливший пляжным футболом бизнесмен зашибал миллионы, втридорога продавая Минздраву очень важные лекарства (руск.). *Трыбуна* (15 снежня 2020).
2. ↑  Был избран председатель АФПФ (руск.). *Беларуская федэрацыя пляжнага футбола* (4 снежня 2020).

Літаратура
----------

* Віцебскія весці. — 2017. — 2 февр. — С. 13.
Будынак, у якім збіралася Прызрэнская ліга, Прызрэн, Косава
**Прызрэнская ліга** (алб.: Lidhja e Prizrenit) — нацыянальная арганізацыя Албаніі, створаная 10 чэрвеня 1878 года ў рамках албанскага нацыянальнага адраджэння. Была заснавана ў горадзе Прызрэн для процідзеяння ажыццяўленню рашэнняў Берлінскага кангрэса, паводле якога некаторыя прыгранічныя тэрыторыі тагачаснай Асманскай імперыі былі перададзены Чарнагорыі і Грэцыі. Гэты крок выклікаў хвалю абурэння на гэтых тэрыторыях, якія былі заселены этнічнымі албанцамі.

На з'ездзе 10 чэрвеня 1878 года прысутнічалі прадстаўнікі феадальна-патрыярхальнай знаці, чыноўнікі і буйныя гандляры. Першапачаткова арганізацыя была створана пры падтрымцы турэцкага ўрада, аднак у лістападзе 1878 года высунула патрабаванні аўтаноміі для абласцей з пераважна албанскім насельніцтвам, што пацягнула за сабой разрыў адносін паміж Прызрэнскай лігай і турэцкім урадам.

У 1880 годзе кіраўніком лігі стаў Абдуль-бей Фрашэры. Пры вялікай падтрымцы з боку народных мас турэцкі ўрад быў выгнаны з тэрыторый з албанскім насельніцтвам. У 1881 годзе Прызрэнская ліга абвясціла сябе часовым урадам на гэтых тэрыторыях. Але турэцкаму ўраду ўдалося разбіць дрэнна ўзброеныя атрады албанцаў і нанесці Прызрэнскай лізе канчатковае паражэнне.

Літаратура
----------

* Mazower, Mark (2000). *The Balkans: A Short History*. Modern Library Chronicles. New York: Random House. ISBN 0-679-64087-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Прызрэнская ліга

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: uk2011651015 · VIAF: 130819177 |
**Allacma fusca** — від нагахвостак сямейства *Sminthuridae*. Від з’яўляецца эндэмікам заходніх раёнаў кантынентальнай Еўропы і Брытанскіх астравоў, дзе ён жыве ў паверхневых пластах глебы ў вільготных месцах пражывання, напрыклад, сярод апалага лісця .

Апісанне
--------

*Allacma fusca* ў Эстоніі
*Allacma fusca* — буйны від нагахвостак з цёмна-карычневым шарападобным брушкам; дарослыя асобіны дасягаюць даўжыні каля 3,5 мм. Часта на жываце ёсць адмеціна, падобная да «сняжынкі», якая найбольш прыкметная ў больш бледных асобін. Ротавы апарат унутраны, а на галаве ёсць пара вусікаў, дзве групы вочных плям, вядомых як «складаныя вочы», і пара невялікіх органаў пасля вусікаў. Шчацінкі трэцяга членіка вусіка неаднолькавыя па даўжыні, некаторыя з іх значна даўжэйшыя за іншыя, а чацвёрты членік вусіка падзелены на шаснаццаць падсегментаў. Ёсць тры грудныя сегменты, кожны з якіх нясе нагу, і пяць брушных сегментаў. Чацвёрты сегмент брушной поласці мае орган, вядомы як «dens», а на яго кончыку знаходзіцца структура, вядомая як «mucro». У гэтага віду mucro з гладкімі вонкавымі бакамі і запілаванымі ўнутранымі бакамі. У самак прыдатак на пятым брушным сегменце раздвоены.

Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання
-------------------------------------

Радзімай гэтага віду з’яўляецца Заходняя Еўропа. Ён распаўсюджаны на Брытанскіх астравах і жыве ў вільготных наземных асяроддзях, такіх як раслінны апад  (англ.) (бел..

Экалогія
--------

Бесхрыбтовыя, якія жывуць сярод часціц глебы ў падземных месцах пражывання, часта адчуваюць павышаны ўзровень вуглякіслага газу, які мае тэндэнцыю павялічвацца з глыбінёй. Даследчыкі выявілі, што *Allacma fusca,* якая жыве на паверхні, можа вытрымліваць 10 % узровень вуглякіслага газу на працягу некалькіх гадзін, у той час як нагахвостка *Folsomia candida*, які жыве глыбей у глебе, можа выжыць у тых жа ўмовах больш за шэсць тыдняў.

Зноскі
------

1. ↑  Distribution of Allacma fusca **(нявызн.)**.  Fauna Europaea. Архівавана з першакрыніцы 22 June 2011. Праверана 25 March 2010.
2. ↑  *Hopkin*. Allacma fusca in UK and Ireland **(нявызн.)**.  University of Reading (9 мая 2006). Архівавана з першакрыніцы 22 July 2011. Праверана 6 March 2010.
3. 1 2 3  (409 ALfus) *Allacma fusca* (Linnaeus, 1758) **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Colembola*.  University of Roehampton. Архівавана з першакрыніцы 27 лістапада 2018. Праверана 26 November 2018.
4. ↑  *Allacma fusca* **(нявызн.)**.  BugGuide. Праверана 1 November 2018.
5. ↑  *Bellinger, P.F.*. Colembola **(нявызн.)**. *Checklist of the Collembola of the World* (1996–2018). Праверана 26 November 2018.
6. ↑  Zinkler, D.; Platthaus, J. (1996). "Tolerance of soil-dwelling Collembola to high carbon dioxide concentrations" (PDF). *European Journal of Entomology*. **93**: 443–450. ISSN 1210-5759.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · iNaturalist · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776937321 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Крупы (значэнні).
Грачаныя крупы (абсмаленая)
**Кру́пы** — харчовы прадукт, які складаецца з суцэльных ці драбнёных зерняў розных культур. Драбнёныя крупы завуцца сечка.

Крупы выпрацоўваюцца пераважна з крупяных (проса, грэчка, рыс, кукуруза), іншых збожжавых (ячмень, авёс, пшаніца, дагуса, радзей жыта) і бабовых (гарох, сачавіца) культур. Да круп таксама адносяцца аўсяныя камякі і кукурузныя шматкі, успушаныя зерні (рысавыя, пшанічныя), штучнае сага і іншыя.

Працэс выпрацоўкі круп складаецца ў выдаленні са збожжа прымешак, здымання цвёрдых верхніх абалонак і надання ядру адпаведных формы і выгляду.

Крупы багаты на складаныя вугляводы, за кошт якіх адбываецца паўнавартаснае харчаванне ўсяго арганізма. З круп вараць галоўным чынам кашы і супы.

Гл. таксама
-----------

* Крупяныя культуры
* Хлебныя збожжавыя культуры
* Зернебабовыя культуры

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Крупы
* *Крупы (прадукт харчавання)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* Крупа // *Краткая энциклопедия домашнего хозяйства*. — М.: Государственное Научное издательство «Большая Советская энциклопедия», 1959.

| ⛭Збожжавыя культуры |
| --- |
| Злакі | Пшаніца · Жыта · Трыцікале · Ячмень · Авёс · Кукуруза |
| Бабовыя | Сачавіца · Чына |
| Іншыя | Грэчка · Проса |
| Гл. таксама: Крупы |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Pauly-Wissowa · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7601839-8 |
Мантмарыланіт.
**Мантмарыланіт** (англ. *montmorillonite*) — мінерал класа сілікатаў, гідратаваны сілікат натрыю, кальцыя, алюмінію, магнію (Na,Ca)0.33(Al,Mg)2(Si4O10)(OH)2·nH2O. Калій, жалеза і іншыя катыёны з’яўляюцца звычайнымі заменнікамі, і дакладныя іх суадносіны ў мінерале змяняюцца ў залежнасці ад радовішча. Назву мінерал атрымаў у гонар Манмарыёнскага радовішча ў Францыі, дзе ўпершыню быў знойдзены ў 1847 годзе.

У радовішчах мантмарыланіт, які адносіцца да падгруппы смекцітаў, часта сустракаецца ў сумесі з мускавітам, а таксама хларытам, ілітам, кукеітам, каалінітам і іншымі гліністымі мінераламі.

Распаўсюджанне
--------------

Мантмарыланіт з’яўляецца тыповым прадуктам выветрывання алюмасілікатаў. Ён з’яўляецца асноўным кампанентам бентаніту (утвараецца пры выветрыванні вулканічных туфаў), прысутнічае ў шматлікіх ападкавых пародах. Найбольш буйныя радовішчы знаходзяцца ў Расійскай Федэрацыі, Грузіі, Украіне, Францыі, Германіі, ЗША.

Выкарыстанне
------------

Дзякуючы сваім высокім адсарбцыйным уласцівасцям, мантмарыланіт выкарыстоўваецца ў нафтавай, тэкстыльнай, папяровай і мылаварнай прамысловасці як кампанент адбельваючых і сукнавальных глін. Мадыфікаваны мантмарыланіт выкарыстоўваецца ў якасці напаўняльніка ў наступных галінах:

* нафтагазавая прамысловасць — ачыстка і крэкінг нафты;
* харчовая прамысловасць — як адсарбент у алейнатлушчавай і вінаробных галінах, пры стварэнні харчовых плёнак.
* касметычная і фармакалагічная прамысловасць — выкарыстанне ў якасці энтэрасарбентаў, матэрыялаў для артапедыі, траўматалогіі, стаматалогіі;
* будаўнічая галіна — вытворчасць кампазіцый для склейвання вырабаў з дрэва, шкла, лінолеўма, абліцавальных плітак, шпатлёвак, грунтовак, бетонных сумесяў на воднай аснове

Гл. таксама
-----------

* Дзіактаэдрычны смекціт

Спасылкі
--------

* Dixon J. B. Soil Mineralogy with Enviromental Application. — Madison: Wicconsin, USA. — 2002. — p. 467—499.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777515222 · NKC: ph386359 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Том.

**Том** (шорск. Том, руск.: Томь) — рака ў Заходняй Сібіры, у Хакасіі, Кемераўскай і Томскай абласцях Расіі, правы прыток ракі Об.

Геаграфія
---------

Выток Томі знаходзіцца на заходніх схілах Абаканскага хрыбта, на балоцістым схіле паміж паўночнымі адгор’ямі хрыбта Карлыган і гарой «Вяршыня Томі». Першыя кіламетры цячэ па забалочанай даліне ў паўднёва-заходнім кірунку.

Даўжыня ракі — 827 км, шырыня поймы да — 3 км, перапад вышынь ад вытоку да вусця — 1185 м, плошча вадазбору — 62 тыс. км². Сярэдні шматгадовы расход вады і гадавы сцёк адпаведна: 1100 м³/c (каля Томска), 35,0 км³/год. Сярэдняя хуткасць плыні — 0,33 м/с, на перакатах — 1,75 м/с. Замярзае ў канцы кастрычніка — пачатку лістапада, адкрываецца ў канцы красавіка. Сярэдняя працягласць ледаставу — 158—160 дзён, у сярэднім 175 дзён у год вольная ад лёду. Дажджавое сілкаванне ракі складае 25—40 %, снегавое — 35—55 % і грунтавыя — 25—35 % гадавога сцёку.

Асноўныя прытокі: Мрасу (Мрас-Су), Кондама, Уньга (левыя), Уса, Верхняя Церсь, Ніжняя Церсь, Тайдон (правыя).

Рака сплаўная, суднаходная ад вусця да Томска. На рацэ гарады Междурэчанск, Томск, Новакузнецк, Кемерава, Северск, Юрга. У басейне ракі знаходзіцца Кузнецкі вугальны басейн.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15.
2. ↑  Река Мрас-Су (Акмрас) // Государственный водный реестр РФ (руск.)

Літаратура
----------

* Том // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15). — С. 484.
* Географический энциклопедический словарь: Географические названия / Гл. ред А. Ф. Трёшников; Ред. кол.: Э. Б. Алаев, П. М. Алампиев, А. Г. Воронов и др.. — М.: Сов. энциклопедия, 1983. — С. 430. — 538 с. — 100 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* *Фролова Н. Л.* Томь // Научно-популярная эциклопедия «Вода России» (руск.)
* Река ТОМЬ // Государственный водный реестр РФ (руск.)
**Сібірскі дзяржаўны ўніверсітэт воднага транспарту** (СДУВТ, руск.: Сибирский государственный университет водного транспорта) - тэхнічная вышэйшая навучальная ўстанова ў Новасібірску. Заснаваны ў 1951 годзе.

Гісторыя
--------

Створаны 5 мая 1951 года загадам міністра рачнога флоту РСФСР у Новасібірску як Новасібірскі інстытут інжынераў воднага транспарту (НДІВТ).

У 1994-2015 гады - Новасібірская дзяржаўная акадэмія воднага транспарту (НДАВТ).

З 2015 года - Сібірскі дзяржаўны універсітэт воднага транспарту (СДУВТ).

Факультэты
----------

* Электрамеханічны (ЭМФ)
* Суднамеханічны (СМФ)
* Гідратэхнічны (ГТФ)
* Інстытут марская акадэмія (ІМА)
* Упраўленне на водным транспарце (УВТ)
* Падрыхтоўкі кадраў вышэйшай кваліфікацыі (ФПК ВК)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Валасюк.

**Ляво́н (Леані́д Хве́даравіч) Валасю́к** (13 снежня 1955, в. Песцянькі, Кобрынскі раён Брэсцкай вобласці, БССР) — беларускі паэт, мастак.

Біяграфія
---------

У васьмігадовым узросце з сям’ёй пераехаў у Брэст. У 1963—1973 навучаўся ў сярэдняй школе № 16, пасля працаваў слесарам на заводзе. У 1974—1976 служыў у войску. У 1981 скончыў архітэктурны факультэт Брэсцкага інжынерна-будаўнічага інстытута.

Працаваў на розных пасадах у абласным навукова-метадычным цэнтры культасветработы і народнай творчасці ўпраўлення культуры Брэсцкага аблвыканкама, пасля мастаком у рэкламным камбінаце Аблспажыўсаюза, завода «Газаапарат», ЦУМа, гасцініцы «Інтурыст» і інш.

Творчасць
---------

Вершы пачаў пісаць у пятай класе школы. Першы верш па-руску надрукаваны ў 1982 годзе ў газеце «Заря». Пазней публікаваўся ў газетах «Літаратура і мастацтва», «Народная трыбуна», «Заря», «Брестский курьер», «Настаўніцкая газета».

Аўтар зборнікаў вершаў «Блики дня» (1999), «Краски души» (2000), «Под знаком Стрельца» (2001), «Леаніды» (2003), «Чырвоная вежа» (2004), «Познія сны» (2006), «Знакі на валуне» (2010), кнігі прозы «Сцежкі да сядзібы» (2008), фантастычнага раману «Вяртанне берасцейскай стралы» (2012).

Член Беларускага саюза мастакоў (2000) і Саюза беларускіх пісьменнікаў (2007).

Лаўрэат літаратурнай «Мядовай прэміі» (2008).

Зноскі
------

1. ↑  Запрос: a001="BY-SEK-139140" (руск.). *Сводный электронный каталог системы корпоративной каталогизации*.  Нацыянальная бібліятэка Беларусі (27 снежня 2013).
2. ↑  *Аліса Поль.*. Вяртанне берасцейскай стралы Лявона Валасюка **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Камунікат (27 снежня 2013). Архівавана з першакрыніцы 6 сакавіка 2016. Праверана 4 мая 2015.

Спасылкі
--------

* Жыццяпіс





| Лаўрэаты Мядовай прэміі |
| --- |
| 
* Алесь Каско (2001)
* Мікола Купрэеў (2002)
* Валерый Грышкавец (2004)
* Валянціна Кукса (2005)
* Іван Мельнічук і Аляксей Філатаў (2006)
* Леанід Галубовіч (2007)
* Лявон Валасюк і Кастусь Жмінько (2008)
* Алесь Корнеў (2009)
* Алесь Зайка (2011)
* Васіль Дэбіш (2012)
* Ніна Горык (2013)
* Павел Ляхновіч (2015)
* Мікалай Сянкевіч (2016)
* Валерый Гапееў (2017)
* Мікола Пракаповіч (2018)
* Мікола Аляхновіч (2019)

 |
**Казарка канадская** (*Branta canadensis*) — вадаплаўная птушка з сямейства Качыныя.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Канадская казарка — самая буйная з роду чорных казарак, даўжыня цела ў яе вагаецца ад 55 да 110 см. Вага — 2-6,5 кг, размах крылаў 1,2-1,8 м. Шыя прыкметна даўжэй гусінай. Галава і шыя чорныя з характэрнымі буйнымі белымі плямамі па баках галавы, якія заходзяць на шчаку, падбародак і горла. Астатняя афарбоўка цела — шаравата-бурая з хвалістымі палосамі на баках. Дзюба і ногі чорныя. У маладых птушак чорны колер у апярэнні заменены на светла-карычневы, а плямы на галаве маюць брудна-белы колер. Птушаняты жаўтлява-бурыя.

Распаўсюджванне
---------------

Канадская казарка насяляе практычна ўсю тундру Паўночнай Амерыкі, а таксама на поўдзень ад тундры да паўночных межаў Каліфорніі, Невады, Юты , Паўднёвай Дакоты і Індыяны. Тут гняздуецца некалькі падвідаў канадскай казаркі, якія адрозніваюцца ў асноўным памерамі. Папуляцыя канадскіх казарак — Алеўцкія канадскія казаркі засяляюць Алеўцкія астравы, дзе на сённяшні момант налічваецца каля 20 000 асобін. У мінулым (да пачатку XX стагоддзя) гнездзілася таксама на Курыльскіх і Камандорскіх астравах, дзе была цалкам знішчаная. Таксама канадская казарка была паспяхова пераселена ў Вялікабрытанію, Паўночна-Заходнюю Еўропу і Новую Зеландыю.

Лад жыцця
---------

Канадскія казаркі насяляюць берагі рэк, вадасховішчаў, балот, затапляемыя нізіны. Казарка вельмі добра ходзіць па зямлі і нядрэнна плавае, а лётае горш, чым іншыя казаркі.

### Харчаванне

Як і іншыя гусі, канадскія казаркі сілкуюцца расліннай ежай. Аснову іх рацыёну складаюць асака (*Carex*), трыпутнік (*Plantago*), аўсяніца (*Festuca*), *Holcus*. На сельскагаспадарчых палях ахвотна есць кукурузу і ячмень.

### Размнажэнне

Канадская казарка гняздуецца ў асноўным на астравах, размешчаных пасярэдзіне вадаёмаў, гнязда задавальняе ў высокай траве і толькі ў выключных выпадках на дрэвах. Палавая сталасць надыходзіць у 2 гады, часам пазней. Нягледзячы на ​​тое, што казаркі гняздуюцца калоніямі, усё ж імкнуцца ўладкоўваць гнязда далей адзін ад аднаго. У кладцы канадскай казаркі ад 4 да 7 яек.

Прамысловае значэнне
--------------------

Канадская казарка — ўпадабаны аб'ект палявання — дзякуючы сваім памерах і густу мяса. Штогод падчас паляўнічага сезону ў ЗША і Канадзе адстрэльваюць каля 400.000 прадстаўнікоў гэтага віду.

Галерэя
-------

* 
* 
* 
* Museum specimenMuseum specimen

Літаратура
----------

* *Акимушкин И.* Мир животных. Птицы, рыбы, земноводные и пресмыкающиеся. — М.: Мысль, 1995.
* *Бейчек В. Штясны К.* Птицы. Иллюстрированная энциклопедия. — М.: Лабиринт-пресс, 2001.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | Avibase · eBird · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · Neotropical Birds · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | NDL: 00571351 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Об (значэнні).

**Об** (руск.: Обь ад іранскага *об* — *вада*) — рака ў Заходняй Сібіры, у Расіі.

Даўжыня 3650 км (ад вытоку ракі Катунь 4338 км, ад вытоку ракі Іртыш 5410 км, вадазбор 2990 тыс. км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 12,7 тыс. м³/сек.

Вадазбор
--------

Утвараецца ад сутокаў рэк Бія і Катунь на Алтаі. Цячэ па Заходне-Сібірскай раўніне ў шырокай даліне, якая паступова расшыраецца ад 5—10 км каля горада Барнаул да 50—60 км ніжэй упадзення ракі Іртыш. Пойма Обі парэзана рукавамі, пратокамі і азёрамі. Упадае ў Обскую губу Карскага мора, утварае дэльту (плошча больш 4000 км²), дзе вылучаюцца рукавы: Хаманельская Об (левы) і Надымская Об (правы).

Галоўныя прытокі: Том, Чулым, Кець, Тым, Вах (справа), Васюган, Вялікі Юган, Іртыш, Паўночная Сосьва, Вялікі Салым (злева). Сярод прытокаў: Чая, Касмала.

Водны і лядовы рэжым
--------------------

Гідрограф Обі (Салехард)
Веснавое разводдзе, летне-асеннія паводкі, зімовая межань. Ледастаў ў вярхоўях ад лістапада да красавіка, у ніжнім цячэнні ад кастрычніка да мая—чэрвеня. Сярэдні расход вады каля горада Салехард 12,5 тыс. м³/с, маскімальны 42,8 тыс.м³/с, мінімальны — 1,65 тыс. м³/с. Цвёрды сцёк 16 млн.тон.

Гаспадарчае выкарыстанне
------------------------

Рыбны промысел пераважна ў ніжнім цячэнні. Новасібірская ГЭС і Новасібірскае вадасховішча. Суднаходная. У басейне Обі здабыча нафты і газу (Заходне-Сібірская нафтагазаносная правінцыя), каменнага вугалю (Кузнецкі вугальны басейн). На Обі гарады Барнаул, Камень-на-Обі, Новасібірск, Калпашава, Стражавой, Ніжнявартаўск, Сургут, Нефцеюганск, Лабытнангі, Салехард. На левым беразе, у сярэднім цячэнні — Юганскі запаведнік.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4117965-1 · NKC: ge138412 · VIAF: 245687245 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сянкевіч.
**Мікола (Мікалай Іванавіч) Сянкевіч** (20 лютага 1957, в. Асіпавічы, Драгічынскі раён) — беларускі пісьменнік, аўтар зборнікаў мастацкай прозы і паэзіі, [[журналіст, педагог.

Нарадзіўся 20 лютага 1957 г. на хутары паблізу вёскі Асіпавічы Драгічынскага раёна Брэсцкай вобласці ў сялянскай сям’і. Скончыў мясцовую сярэднюю школу, Пінскае вучылішча механізацыі меліярацыйных работ (1975), Брэсцкі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. С. Пушкіна (1982). У 1982—1995 гг. працаваў настаўнікам пачатковых класаў у брэсцкіх школах. З 1995 г. — асістэнт, потым — старшы выкладчык кафедры рускай і беларускай моў з методыкай выкладання псіхолага-педагагічнага факультэта Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта. Тэмамі яго навуковых даследаванняў сталі методыка літаратурнага чытання ў пачатковых класах і развіццё творчых здольнасцей малодшых школьнікаў. З 1996 г. М. Сянкевіч з’яўляецца кіраўніком літаратурнага аб’яднання «Зараніца» пры газеце «Заря» i Брэсцкім абласным аддзяленні Саюза пісьменнікаў Беларусі. У абласной газеце «Народная трыбуна» вядзе рубрыку «Матчына мова».

Свой шлях у літаратуру Мікола Сянкевіч пачынаў з паэзіі. Першы яго верш апублікаваны ў 1982 г. у абласной газеце «Заря». Пазней малады паэт друкаваўся ў абласных і рэспубліканскіх выданнях, у зборніках «Дзень паэзіі», «Брэсцкія карані», «Паэзія Берасцейшчыны» i інш. Асобна вершы М. Сянкевіча апублікаваны ў кнізе пад назвай «Мае пракосы» (2007). У сваіх творах паэт ішоў ад уласнага, зведанага, перажытага, узнімаў важныя надзённыя праблемы сучаснага жыцця.

У цяперашні час Мікалай Іванавіч аддае перавагу прозе. Яго першая кніга прозы «Усё як было» пабачыла свет у 1997 г. У яе ўвайшлі мініяцюры і апавяданні, якія закраналі няпростыя маральна-этычныя праблемы, звязаныя пераважна са школьным жыццём, а таксама тэмы, прысвечаныя бацькоўскай зямлі, вёсцы, родным і знаёмым. Найперш за ўсё аўтара хвалявалі духоўнае багацце чалавека, яго ўнутраны свет і жыццёвыя пошукі. Другая кніга «Хутар Паянтрый» (2002) атрымала сваю назву ад месца, дзе нарадзіўся пісьменнік. Малая радзіма, дзяцінства, бацькі і дзеці, школа і настаўнікі — вось асноўныя тэмы твораў, што склалі змест гэтай кнігі. У 2012 г. да 55-годдзя пісьменніка выйшла з друку яшчэ адна кніга прозы «Незваротны шлях». У ёй — шчырыя думкі аб чысціні і красе роднай зямлі і яе насельнікаў. Аўтар уздымае праблемы марнавання сучаснікамі свайго жыцця, асуджае імкненне палепшыць свой дабрабыт за кошт іншых, адчужэнне бацькоў і дзяцей. М. Сянкевіч гаворыць ад імя свайго пакалення, якое атрымала прыстойную адукацыю і выехала з вёскі ў горад. Ад імя гэтага пакалення аўтар нібы просіць прабачэння ў вёскі і яе рупліўцаў.

Спасылкі
--------

* Мікола Сянкевіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
Аксельбант на мундзіры
**Аксельбант** (польск.: akselbant, ад ням.: Aksel — плячо і ням.: Band — стужка) — ніцяны плецены шнур (пазалочаны, пасярэбраны або каляровы) з металічнымі наканечнікамі.

Гісторыя
--------

Ужывалі ў армейскай амуніцыі з пачатку XVII стагоддзя у Францыі, затым у іншых арміях краін Еўропы. Служыў першапачаткова адзнакай членаў прыдворнай варты і прыдворнай світы манархаў, затым генералаў, афіцэраў генеральнага штаба і жандармерыі. Выраб аксельбантаў ці плеценых шнуроў быў наладжаны на Слуцкай мануфактуры ў канцы XVIII — пачатку XIX стагоддзя.

Выкарыстанне
------------

Прышпільваецца звычайна да правага (радзей левага) пляча пад пагонам (эпалетам). У арміях многіх замежных краін — прыналежнасць формы адзення ад’ютантаў, афіцэраў генштаба, жандараў, а таксама асабовага складу некаторых часцей. Ва Узброеных Сілах Рэспублікі Беларусь — прыналежнасць параднай формы адзення ганаровай варты, удзельнікаў ваенных парадаў.

Зноскі
------

1. 1 2  Лазука, Барыс Андрэевіч. Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. ― Мінск : Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл. партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Britannica (11-th) · Гранат |
**Рачныя вугры** (*Anguillidae*) — сямейства рыб атрада вугрападобных. Адзіны род налічвае 15 відаў.

Апісанне
--------

Цела вельмі падоўжанае. Жаберная адтуліна серпападобная, размешчана латэральна. Спінны і анальны плаўнікі зліваюцца з хваставым. Грудны плаўнік добра развіты. Пазванкоў 100—119. Маецца вельмі дробная луска. Бакавая лінія поўная на целе і галаве.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Дарослыя вугры жывуць у прэснай вадзе ці эстуарыях. Перастаюць харчавацца пры наступленні палавой спеласці, калі мігруюць з прэсных вод у моры. Паўночнаамерыканскі і еўрапейскі (*Anguilla anguilla*) прэснаводныя вугры нерастуюць у Саргасавым моры.

Лічынкі лептацэфалы вяртаюцца ў прыбярэжную зону, перажываюць метамарфоз і заходзяць у прэсныя воды на стадыі «шклянога вугра».

Промысел
--------

Рачныя вугры — каштоўныя аб’екты промыслу.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11935683v · LCCN: sh85005135 · NKC: ph538435 |
Нагамакі
**Нагамакі** (яп.: 長巻 — «доўгая абгортка») — японская халодная зброя, што складаецца з дравяной дзяржальні з вялікім вастрыём. Была папулярная ў XII—XIV стагоддзях. Была падобная на соўню, нагінату або глефу, але адрознівалася тым, што даўжыня дзяржальні і вастрыя былі прыкладна роўныя, што дазваляе яе класіфікаваць, як меч. Гэтай зброяй наносіліся, пераважна, сякучыя ўдары, але яна магла ўжывацца і ў якасці дзіды. Выкарыстоўвалася ў пяхоце. Нагамакі варта трымаць дзвюма рукамі, прычым падчас бою становішча рук не змяняецца. Правая рука размешчаная бліжэй да вастрыя. У барацьбе з кавалерыяй ўдары часта наносіліся па нагах каней.

Гісторыя
--------

Гэтая зброя ўжывалася ў перыяды Камакура (1192—1333), Намбоку-цё (1334—1392) і ў перыяд Мураматы (1392—1573) дасягнула найбольшай распаўсюджанасці. Таксама яго выкарыстоўваў Ода Набунага .

Прылада
-------

Нагамакі — зброя, што выраблялася ў розных маштабах. Звычайна поўная даўжыня складала 180—210 см, вастрыё — да 90—120 см. Лязо мелася толькі з аднаго баку клінка. Дзяржальня нагамакі апрацоўвалася шнурамі ў перахрышчанай манеры, накшталт дзяржальні катаны. У нагамакі дастаткова вялікі рычаг, гэта дазваляе вельмі зручна працаваць з гэтай зброяй, у паядынку можна трымаць суперніка на неабходнай адлегласці. У баю супернік хутчэй стамляецца пры намерах дастаць уладальніка гэтай зброі.

Крыніцы
-------

1. ↑  Югрынаў 2017.
2. ↑  Аляксееў 2017.
3. ↑  Адэль Уэстбрук, Оскар Раты 2017.
4. ↑  Хораў 2010.
5. ↑  Ф.Ф. Гайваронскі, В.В. Ларыёнаў 1987.

Літаратура
----------

* *Дзмітрый Аляксееў.* Энцыклапедыя зброі = Энциклопедия оружия. — Litres, 2017.
* *Павел Югрынаў.* Малая энцыклапедыя халоднай зброі = Малая энциклопедия холодного оружия. — Litres, 2017.
* Класіфікацыя зброі і узбраення. — ОЛМА Медиа Групп.
* *Адэль Уэстбрук, Оскар Раты.* Таемніцы самураеў.: Баявыя мастацтвы феадальнай Японіі. — Азбука-Аттикус, 2017. — С. 592.
* *Валерый Хораў.* Японская зброя буйным планам = Японское оружие крупным планом. — Феникс, 2010. — 254 с.
* *Чарлз Дан.* Традыцыйная Японія. Быт, рэлігія, культура. — Litres, 2017. — 2895 с.
* *Ф.Ф. Гайваронскі, В.В. Ларыёнаў.* Эвалюцыя вайсковага мастацтва: этапы, тэндэнцыі, прынцыпы = Эволюция военного искусства: этапы, тенденции, принципы. — Вайс. выд-ва, 1987. — С. 246.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нагамакі
* Richard Stein Article on the Nagamaki (англ.)
* Swordforum Article on the Nagamaki (англ.)

| ⛭Тыпы японскіх мячоў |
| --- |
| Вялікія мячы | 
* Нагамакі
* Надаці
* Одаці
* Акатана

 |
| Доўгія мячы | 
* Цёкуто
* Дотанукі
* Катана
* Сін-гунто
* Таці
* Цуругі
* Учыгатана

 |
| Кароткія мячы | 
* Цідзакатана
* Кадаці
* Сікамідзуе
* Вакідзасі
* Ніндзято

 |
| Нажы/кінжалы | 
* Айкуці
* Хатывара
* Танто
* Кайкэн
* Ёраі тосі
* Кусунгобу

 |
| Трэніравальная зброя | 
* Бокэн
* Іяйто
* Шынай
* Субурыта
* Танрэн бо

 |
| Выдуманыя мячы | 
* Дайкатана
* Дзамбата

 |
| Іншае | 
* Нагамакі
* Нагіната
* Бісэнто

 |
Падушкі з накідкай у экспазіцыі Капыльскага краязнаўчага музея.
Узбітыя падушкі на ложку з падзорам у сялянскай хаце
**Накідка для падушак** — традыцыйнае ўсходнеславянскае дзённае покрыва для падушак. На дзень сам ложак засцілалі пакрывалам, на якім у падгалоўе ўкладваліся адзін на аднаго пышна узбітыя падушкі з выцягнутымі куткамі. На іх зверху ў мэтах абароны ад пылу накідвалася звычайна светлае палатно квадратнай формы з даўжынёй боку 70-115 см, выкананае з тканін, цюля і карункаў і упрыгожанае фальбонай  (руск.) (бел. або махрамі. Для рэльефнасці ўзору пад белыя ажурныя накідкі дадаткова падкладаліся каляровыя аднатонныя чахлы. Некаторыя старадаўнія накідкі на падушкі, аздобленыя валагодскімі  (руск.) (бел. і ялецкімі  (руск.) (бел. карункамі, белай мяцёрскай роўняддзю і мярэжкай, з’яўляюцца творамі прыкладнога мастацтва.

У СССР тэкстыльныя накідкі на падушкі вырабляліся з адбеленых баваўняных і ільняных тканін (шыфона, нансука, батыста) і каляровых шаўковых тканін светлых далікатных тонаў (рэпса, туалі, крэпдэшына) з упрыгожваннем вышыўкай, прошвамі, валанамі, фестонамі і махрамі. Цюлевыя накідкі для падушак выконваліся звычайна з белага гладкага або гардзіннага цюлю. Карункавыя накідкі вырабляліся ўручную. Накідкі для падушак паступалі ў продаж адзінкавым таварам або ў камплекце з покрывам.

Крыніцы
-------

1. ↑  Товарный словарь 1959.

Літаратура
----------

* Накидки для подушек // Товарный словарь / И. А. Пугачёв (главный редактор). — М.: Государственное издательство торговой литературы, 1959. — Т. VI. — Стб. 29—32.
**Agapanthia violacea** - від жукоў з сямейства вусачоў (*Cerambycidae*).

Распаўсюджанне
--------------

Распаўсюджаны ў Еўропе (за выключэннем Поўначы), Расіі, Казахстане, Турцыі і на Каўказе.

Апісанне
--------

Жук даўжынёй ад 7 да 13 мм. Час лёту з красавіка па жнівень.

Развіццё
--------

Жыццёвы цыкл віду доўжыцца год. Кормяцца на розных травяністых раслінах, у тым ліку на прадстаўніках родаў {{bt-bellat|скабіёза|*Scabiosa*}}, {{bt-bellat|эспарцэт|*Onobrychis*}}, {{bt-bellat|Сіняк (Бурачнікавыя){{!}}|*Echium*}}, {{bt-bellat|шалфей|*Salvia*}} і інш.

Варыяцыі
--------

* Agapanthia violacea var. mulsanti Plavilstshikov, 1930

Спасылкі
--------

* cerambyx.uochb.cz *Agapanthia violacea* (Fabricius, 1775)
**«Ведзьмы з Сугаррамурдзі»** (англ.: Las brujas de Zugarramurdi) — іспанскі фільм 2013 года рэжысёра Алекса дэ ла Іглесіа. Фільм атрымаў восем прэмій «Гоя» з дзесяці намінацый у 2014 годзе, а таксама гран-пры Брусэльскага кінафестывалю.

Сюжэт
-----

Двое мужчын, Хасэ і Антоніа, а таксама сын Хасэ, маленькі хлопчык, якога завуць Серхіа, здзяйсняюць рабаванне ў Мадрыдзе, выкрадаючы залатыя кольцы з ламбарда. Хаваючыся ад паліцыі, яны захопліваюць таксі і накіроўваюцца ў бок Францыі.

Тым часам маці Серхіа (і былая жонка Хасэ) ловіць сігнал айфона свайго сына і ідзе за імі. У сваю чаргу, за ёй ідуць двое паліцэйскіх, Пачэка і Кальва.

Побач з французскай мяжой героі трапляюць у мястэчка Сугарамурдзі, дзе жывуць баскскія ведзьмы. Спачатку яны сустракаюцца толькі з трыма з іх: Марычу (бабуля), Грацыяна (маці) і Ева (дачка), але затым аказваюцца ў цэнтры гіганцкага шабашу.
«**Бокс для мужчын**» (англ.: Men Boxing) — амерыканскі кароткаметражны нямы фільм 1891 года, прадзюсараваны і рэжысіраваны Уільямам К. Л. Дыксанам[en] і Уільямам Хейзам[en] для кампаніі «Edison Manufacturing Company», у якім двое супрацоўнікаў Эдысана ў баксёрскіх пальчатках робяць выгляд, што спарынгуюць на баксёрскім рынгу. Плёнка даўжынёй 12 футаў была знята ў перыяд з траўня па чэрвень 1891 года ў фатаграфічным будынку лабараторыі Эдысана ў Вест-Арынджы, штат Нью-Джэрсі, на эксперыментальную кінетографную камеру «Edison-Dickson-Heise» з гарызантальнай падачай і праглядам праз круглую адтуліну на плёнку 3/4 цалі (19 мм) з адным краёвым шэрагам перфарацыі зорачак, у якасці эксперыментальнай дэманстрацыі і ніколі не дэманстравалася публічна. Адбітак захаваўся ў кінаархіве Бібліятэкі Кангрэса ЗША ў складзе калекцыі Гордана Хендрыкса.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бокс для мужчын

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database |

| ⛭Фільмы Уільяма Дыксана[en] |
| --- |
| 
* Баксёрскія каты (праф. Уэлтана)
* Бокс
* Бокс для мужчын
* Кавальская сцэна
* Луіс Марцінеці, акрабат
* Малпы
* Неаб’езджаны жарабец
* Ньюаркскі атлет
* Падкоўванне коней
* Поціск рукі
* Прывітанне Дыксана
* Сандаў
* Танец матылька
* Фехтаванне
* Цырульня

 |
**Шампань** (фр.: Champagne, лац.: Campania) — гістарычная вобласць у Францыі, знакамітая вінаробнымі традыцыямі. На поўначы Шампань межавала з праінцыямі Льеж і Эно, на паўночным усходзе — з Люксембургам, на ўсходзе — з Барам, Тулем і Латарынгіяй, на паўднёвым усходзе — з Франш-Кантэ, на поўдні — з Бургундыяй, на паўднёвым захадзе — з Гацінэ, на захадзе — з Бры, на паўночным захадзе — з Лаонэ і Суасонэ. Пасля 1790 года землі Шампані ўвайшлі ў склад дэпартаментаў Об, Марны, Марны Верхняй, Ардэн і збольшага Эны і Ёны. Мясцовасць адрозніваецца раўнінным характарам, адкуль і паходзіць лацінская назва Campania, якое сустракаецца ў пісьменнікаў з VI ст. н. э.

У наш час Шампань уваходзіць у склад рэгіёна Гранд-Эст.
**«Эксперыментальны гукавы фільм Дыксана»** (англ.: The Dickson Experimental Sound Film) — фільм, зняты Уільямам Дыксанам[en] у канцы 1894 ці пачатку 1895 года. Гэта першы вядомы фільм з жывым запісам гуку і, па ўсёй бачнасці, першы кінафільм, зроблены для кінетафона, сістэмы прота-гукавога кіно[en] распрацаванай Дыксанам і Томасам Эдысанам. Кінетафон, які складаецца з кінетаскопа[en] і фанографа[en] з цыліндрам, не быў сапраўднай сістэмай гукавога кіно, бо не было спробы сінхранізаваць малюнак і гук падчас прайгравання. Фільм быў зроблены на «Чорнай Марыі[en]», кінастудыі Эдысана ў Нью-Джэрсі. Няма доказаў таго, што ён калі-небудзь выстаўляўся ў сваім першапачатковым фармаце.

У 2003 годзе «Эксперыментальны гукавы фільм Дыксана» быў уключаны ў штогадовы выбар з 25 кінафільмаў, дададзеных у Нацыянальны рэестр фільмаў Бібліятэкі Кангрэса, прызнаны «*культурна, гістарычна або эстэтычна значным*» і рэкамендаваны для захавання.

1. ↑  Librarian of Congress Adds 25 Films to National Film Registry **(нявызн.)**. *Library of Congress*. Праверана 29 верасня 2020.
2. ↑  Complete National Film Registry Listing **(нявызн.)**. *Library of Congress*. Праверана 29 верасня 2020.