**Грыго́р Ара́мавіч Гурзадзя́н** (арм.: Գրիգոր Գուրզադյան; 15 кастрычніка 1922, Багдад, Каралеўства Ірак — 22 лютага 2014, Ерэван, Арменія) — савецкі і армянскі астрафізік. Акадэмік АН Арменіі, кіраўнік армянскага цэнтра па касмічных даследаваннях. Член Міжнароднага астранамічнага саюза.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў армянскай сям’і ў сталіцы Ірака — Багдадзе. У 1939 годзе паступае ў Ерэванскі політэхнічны інстытут. У 1944 годзе робіцца аспірантам пад кіраўніцтвам Віктара Амбарцумяна па астрафізіцы. Знаходзіўся ў першасным навуковым штаце Бюраканскай абсерваторыі з дня яе заснавання ў 1946 годзе. У 1955 годзе робіцца доктарам фізіка-матэматычных навук. З 1957 года — прафесар.

Працаваў у сферы касмічнай астрафізікі і касмічнага прыборабудавання.

У канцы 1950-х група навукоўцаў з Бюраканскай абсерваторыі на чале з доктарам фізіка-матэматычных навук Грыгорам Гурзадзянам прыступіла да прац па стварэнні астрафізічнай апаратуры для працы ў касмічных умовах. Дэтэктар, створаны імі для вывучэння рэнтгенаўскага выпрамянення сонечнай кароны, быў усталяваны на балістычнай ракеце, першы запуск якой адбыўся 19 лютага 1961 года на сакрэтным ракетным палігоне Капусцін Яр. У 1960-я гады групай Гурзадзяна былі створаны і запушчаны ракетныя абсерваторыі серыі К-К2, К3, К4, развіты многія прынцыпы касмічнага прыборабудавання, стабілізацыі платформы тэлескопа ў касмічных умовах з дапамогай зорных датчыкаў. У гэты ж час была ўтворана лабараторыя і канструктарскае бюро ля сяла Гарні (пазней — Інстытут касмічнай астраноміі), які пачатак ствараць тэлескопы і абсерваторыі. Першай арбітальнай абсерваторыяй стаў «Арыён-1», ён быў усталяваны на першай касмічнай станцыі Салют-1. У снежні 1973 года, спраектаваная Грыгарам Гурзадзянам і яго калектывам, пазаатмасферная астрафізічная абсерваторыя «Арыён-2» на пілатаваным касмічным караблі «Саюз-13» была выведзена ў космас. Менавіта тады былі ўпершыню атрыманы спектраграмы слабых зорак, планетарнай туманнасці, якія выявілі цэлы шэраг не вядомых у той час фактаў. Грыгор Гурзадзян быўшы членам-карэспандэнтам (з 1965 года), а потым і акадэмікам АН Армянскай ССР (з 1986 года), з 1969 па 1977 гады з’яўляўся навуковым кіраўніком СКБ «Астра». Пазней, з 1977 па 2002 год кіраваў Гарнійскім косма-астрафізічным інстытутам.

У 2001 годзе Грыгор Гурзадзян быў ганаровым госцем, адзіным з краін СНД на святкаванні 40-годдзя палёту Гагарына ў Зорным мястэчку. У тым жа 2001 годзе на тэрыторыі інстытута ў Гарні быў створаны Музей космасу, у адкрыцці якога ўзялі ўдзел вядомыя навукоўцы, паэты, кіраўнікі акрэдытаваных у Арменіі дыпламатычных місій, лётчык-касманаўт, двойчы Герой Савецкага Саюза, вядомы навуковец, член-карэспандэнт Расійскай акадэміі навук Валянцін Лебедзеў. На падоранай ім кнізе, што расказвае пра працу ў космасе, Лебедзеў напісаў: *Вялікаму сыну армянскага народа, які праклаў шлях у касмічную навуку. З глыбокай павагай і падзякай. Ваш вучань*.

Кнігі
-----

Аўтар 250 навуковых прац.

* Звездные вспышки : Физика. Космогония / Г. А. Гурзадян, 559 с. ил. 22 см, М. Наука 1985
* Звездные хромосферы, или Дублет 2800 А MgII в астрофизике / Г. А. Гурзадян, 423 с. ил. 21 см, М. Наука 1984
* Планетарные туманности : Физика. Динамика / Г. А. Гурзадян ; Рос. АН, 750,[1] с. [4] л. ил. ил. 22 см, М. Наука 1993
* Теория межпланетных перелетов / Г. А. Гурзадян, 351,[1] с. ил. 22 см, М. Наука 1992
* Physics and Dynamics of Planetary Nebulae; Springer, 1997;ISBN 3-540-60965-2
* Theory of Interplanetary Flights; Gordon & Breach, 1996;ISBN 2-88449-074-4
* Space Dynamics, Francis & Taylor, 2002;ISBN 0-415-28202-0 .

Узнагароды
----------

* Заслужаны дзеяч навукі АрмССР (1975)
* Ордэн «Знак Пашаны»
* Ордэн Святога Месропа Маштоца (2011)

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Армянская савецкая энцыклапедыя / пад рэд. Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q164396'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6429958'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2657718'></a>
2. 1 2  Armenian Concise Encyclopedia — 1990.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13053618'></a>
3. ↑  Голос Армении // Армянский отсек космонавтики(недаступная спасылка)
4. 1 2  Голос Армении //ГОРДИЛАСЬ БЫ ЛЮБАЯ СТРАНА… Архівавана 14 кастрычніка 2017.
5. ↑   Armenia Today // Серж Саргсян посетил Григора Гурзадяна  Архівавана 4 сакавіка 2016.

Спасылкі
--------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | zbMATH Open · All-Russian Mathematical Portal |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90103402 · GND: 1067345078 · ISNI: 0000 0001 1565 1680 · LCCN: n84179829 · NKC: jx20080823052 · NTA: 129709077 · NUKAT: n98010862 · SUDOC: 070036780 · VIAF: 32720331 |

 |