recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Смутак
**Смутак**, таксама **Сум**, **Туга**, (састар.: **Скруха**) — адмоўна афарбаваная эмоцыя. Узнікае ў выпадку значнай нездаволенасці чалавека ў якіх-небудзь аспектах яго жыцця. Паняцце смутку лічыцца процілеглым радасці і блізка па значэнні такім, як сум, туга, засмучэнне, скруха, няшчасце, меланхалія. Часам гэтыя словы лічацца сінонімамі. У клінічным стане смутак пераходзіць у дэпрэсіўныя станы арганізма. Гэта можа пацягнуць за сабой сталыя прыступы меланхаліі, дрэннага настрою, няздольнасць рабіць звычайныя паўсядзённыя справы. У мастацтве смутак нярэдка рабіўся рухавіком, а часам і асноўным філасофскім складнікам твора.

Механізм смутку
---------------

Смутак ўзнікае ў выпадку значнай нездаволенасці чалавека ў якіх-небудзь аспектах жыцця. Мэта смутку - матываваць чалавека змяняць становішча да лепшага, дамагацца сваіх мэтаў, ўстараняць нездаволенасць жаданняў: паколькі смутак з'яўляецца непрыемным пачуццём, ён змушае чалавека дзейнічаць, ліквідаваць яго прычыну, каб пазбавіцца ад яго, матывуючы яго, такім чынам, да развіцця і выканання сваіх мэтаў.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Сум**

| ⛭Эмацыйныя працэсы |
| --- |
| Эмоцыі | 
* Адзінота
* Адчай
* Боль
* Боязь
* Гнеў
* Гонар
* Задавальненне
* Замяшанне
* Засмучэнне
* Захопленасць
* Здавальненне
* Здзіўленне
* Злараднасць
* Зневажэнне
* Зняважанасць
* Маркота
* Метаноя
* Надзея
* Напружанасць
* Настальгія
* Нуда
* Няўпэўненасць
* Прыкрасць
* Радасць
* Роспач
* Смутак
* Трывога
* Туга
* Турбота
* Фрустрацыя
* Шкадаванне
* Шчасце
* Эйфарыя
* Энтузіязм

 |  |
| Пачуцці | 
* Абурэнне
* Агапэ
* Амбівалентнасць
* Антыпатыя
* Варожасць
* Віна
* Глыбокая павага
* Грэбаванне
* Жаль
* Зайздрасць
* Закаханасць
* Любоў
* Непрыманне
* Нянавісць
* Пагарда
* Падзяка
* Прыхільнасць
* Пяшчота
* Раздражненне
* Раскаянне
* Расчараванне
* Рэўнасць
* Сімпатыя
* Сорам
* Старгэ
* Страх
* Трапятанне
* Філія
* Цікавасць
* Цяга

 |
| Афекты | 
* Жах
* Лютасць
* Паніка
* Спалох
* Эйфарыя
* Экстаз

 |
| Настроі | Нуда |
Мансіньёр **Вісвальдас Кульбокас** (літ.: Visvaldas Kulbokas; 14 мая 1974, Клайпеда, Літва) — рымска-каталіцкі тытулярны архібіскуп Мартаны, дыпламат.

Біяграфія
---------

Дыпламатычную службу пры Святым Пасадзе распачаў у ліпені 2004 года. Служыў у ватыканскіх прадстаўніцтвах у Ліване, Нідэрландах, Расіі, а таксама працаваў у аддзеле сувязяў з дзяржавамі Дзяржсакаратарыяту Святога Пасаду і ў Кеніі. Валодае італьянскай, французскай, іспанскай, англійскай і расейскай мовамі.

Быў перакладчыкам на сустрэчах Папы Францішка з прэзідэнтам Пуціным і з Маскоўскім Патрыярхам Кірылам, а таксама наведаў Беларусь падчас візіту ў краіну Дзяржаўнага Сакратара Яго Святасці Папы Францішка кардынала П’етро Параліна.

15 чэрвеня 2021 года стаў шостым Апостальскім нунцыем ва Украіне.

Зноскі
------

1. ↑  Нунцыем ва Украіне прызначаны ватыканскі дыпламат літоўскага паходжання Вісвальдас Кульбокас
**Дамбро́ўка** (трансліт.: *Dambroŭka*, руск.: Домбровка) — хутар у Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Дамачаўскага сельсавета. Размешчаны за 56 км на поўдзень ад Брэста, за 12 км ад чыгуначнай станцыі Дубіца.

У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Брэстрайаграсэрвіс» (цэнтр — г.п. Дамачава).

Гісторыя
--------

Паводле пісьмовых крыніц вядома з XVIII стагоддзя як маёнтак у Берасцейскім павеце і ваяводстве Вялікага Княства Літоўскага.

У XIX стагоддзі вёска — цэнтр маёнтка ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. Маёнтак, у склад якога ўваходзілі 6 фальваркаў і каля 20 навакольных вёсак, належаў графу Сіверу. Паводле рэвізіі 1833 года 2029 сялянскіх душ. Пасля смерці графа мантак перайшоў да яго дачкі. Паводле інвентару 1846 года ў ім налічвалася 2063 сялянскія душы і 4235 дзесяцін зямлі, якія належалі графіне Сівер і пані Бахмецевай. Працавалі млын, цагельны і вінакурны заводы, палатняная фабрыка. У 1870 годзе вёска адносілася да Цюхініцкай сельскай грамады.

У 1905 годзе вёска ў Косіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Косіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. Да 8 верасня 1959 года ў складзе Ліпінкаўскага сельсавета.

7 лютага 1972 года з уліковых дадзеных выключана вёска Дамброўка, жыхары якой перасяліліся ў вёску Ліпінкі.

Насельніцтва
------------

* 51 жыхар (1905)
* 13 двароў, 83 жыхары (1921)
* 2 гаспадаркі, 3 жыхары (2005)

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)
2. ↑  Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 верасня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 11.
3. ↑  Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 7 лютага 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 8 (1346).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Дамачаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Дамачава |  |
| Вёскі | Багданы ·  Барысы ·  Гута ·  Дубіца ·  Дубок ·  Кабёлка ·  Ліпінкі ·  Ляплёўка ·  Навасады ·  Падлужжа ·  Рудня ·  Чэрск ·  Шыкілі |
| Хутары | Дамброўка |
**Чэрская сядзіба** — колішняя сядзіба, размяшчалася за 2 км на паўночны захад ад в. Ляплёўка і за 3 км на паўднёвы ўсход ад в. Чэрск Брэсцкага раёна.

Гісторыя
--------

Паводле пісьмовых крыніц, в. Чэрнск (пазней Чэрск) і сядзіба вядомы з XV ст. як уласнасць роду Валашынаў. У 1506 г. гаспадар Чэрскага двара Васіль Валашын накіраваў у войска ВКЛ двух ратнікаў, у 1528 г. — аднаго, а ў 1567 г. да берасцейскай харугвы далучыўся Іван Чэрнскі.

Пасля 1701 г. ад Валашынаў Чэрскі фальварак разам з Ляплёўкай і Кабёлкай перайшлі ва ўласнасць Радзівілаў. У сярэдзіне XIX ст. сядзібны ансамбль з’яўляўся адным з фальваркаў Дамачаўскага маёнтка, меў назву Двор, якая ўжываецца і зараз мясцовым насельніцтвам. Пасля задушэння паўстання Тадэвуша Касцюшкі 1794 г. і трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай расійская імператрыца Кацярына II падаравала маёнтак Даманава, у т.л. фальварак Чэрск, аднаму з вядомых прадстаўнікоў расійскай арыстакратыі князю Пятру Вітгенштэйну.

Пасля Першай сусветнай вайны фальварак быў падзелены і распрададзены. Апошнімі гаспадарамі фальварка з’яўляліся Стаміроўскія. Сядзібны дом быў спалены ў канцы Вялікай Айчыннай вайны партызанамі.

Сённяшні стан
-------------

На сённяшні дзень ад Чэрскай сядзібы засталіся рэшткі парку плошчай каля 4 га. Дом быў драўляны, аднапавярховы, з невялікім ганкам на чатырох круглых слупах і накрыты гонтай. Ансамбль размяшчаўся ўздоўж маляўнічай рачулкі, якая ўпадала ў р. Капаёўку. Па перыметры ансамбля размяшчаліся каналы, якія яшчэ сёння добра праглядваюцца. Каналы абсаджаны векавымі дрэвамі мясцовых парод: ліпамі, клёнамі, дубамі, ясенямі. Захавалася некалькі старадаўніх ліп, якімі была абсаджана ўязная дарога, ды купа старых дрэў на месцы існавання сядзібнага дома.

Літаратура
----------

* Чэрск // Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны Х — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы) / Л. М. Несцярчук. — Мн.: БЕЛТА, 2002. — 336 с. — ISBN 985-6302-37-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Чэрская сядзіба на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
Зара на возеры
Вячэрняя зара
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Зара (значэнні).
**Зара́** — змена афарбоўкі неба, якая суправаджае ўсход і заход Сонца. З’явы абумоўлены рассеяннем і дыфракцыяй сонечнага святла ў атмасферы, залежаць ад ступені яе празрыстасці.

У вячэрнюю зару пры адсутнасці воблакаў неба перад заходам Сонца над заходнім гарызонтам звычайна становіцца жаўтаватае або аранжавае, а на ўсходзе — з ружовым адценнем. Пасля заходу ў заходняй частцы неба ўтвараецца заравы сегмент, чырвоны каля гарызонта, аранжавы і жоўты вышэй. Калі Сонца апускаецца на 2—3° за гарызонт, вышэй заравога сегмента часта з’яўляецца пляма пурпуровага колеру, а на ўсходнім баку неба ўверх узнімаецца сінявата-шэры сегмент — цень Зямлі на фоне атмасферы. Па меры апускання Сонца за гарызонт цень узнімаецца ўсё вышэй, а сегмент у заходняй частцы неба блекне і знікае ў канцы змроку. Зрэдку пасля гэтага развіваецца другая фаза зары — больш бледны мутна-жоўты, потым шараваты сегмент. Пры ранішняй зары паслядоўнасць змен афарбоўкі неба адваротная.

Колеры зары больш яркія, калі ў атмасферы больш пылу і вільгаці. Насычанасць чырвоным колерам бывае пры значнай забруджанасці паветра ў выніку лясных пажараў, вулканічных вывяржэнняў і інш. Колер зары — адна з мясцовых прыкмет надвор’я.

Літаратура
----------

* *І. А. Савікоўскі.* Сапоцкінская лясная дача // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭Суткі |
| --- |
| Час сутак | Зара–Світанне–Узыход • Раніца • Поўдзень • Дзень • Вечар • Захад–Змярканне • Ноч • Поўнач |
| Віды сутачнага часу | Сонечныя суткі: 24 гадзіны • Зорныя суткі: 23 гадзіны 56 хвілін 4 секунды |
| Звязаныя артыкулы | Час • Рэжымны час • Тэрмінатар • Палярны дзень • Палярная ноч • Даўгата дня |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4397507-0 |
**Вісе́нтэ Я́ньес Пінсо́н** (ісп.: Vicente Yáñez Pinzón, каля 1460 года, Палас-дэ-ла-Франтэра, Іспанія — пасля 1523 года) — іспанскі мараплавец, даследчык і канкістадор, першаадкрывальнік тэрыторый, якія належаць сучаснай Бразіліі. Разам са сваімі братамі — Марцінам Алонса Пінсонам, які быў капітанам «Пінты», і Францыска Пінсонам — ён плаваў з Хрыстафорам Калумбам падчас першага падарожжа ў Новы Свет у 1492 годзе як капітан на караблі «Нінья».

У 1499 годзе адправіўся ў плаванне да берагоў Паўднёвай Амерыкі; яго карабель трапіў у буру і 26 студзеня 1500 года апынуўся каля берагоў сучаснага бразільскага штата Пернамбуку. Вісентэ Яньес Пінсон (па некаторых звестках Пінсон — стрыечны брат Дыега дэ Лепэ) прыбыў да берагоў Паўднёвай Амерыкі на востраў Маражо (парт.: Marajó) у студзені 1500 года. Пінсон першым з еўрапейцаў абследаваў вусце Амазонкі, аднак не ўсе адкрытыя ім землі маглі быць далучаны да Іспаніі паводле ўмоў Тардэсільяскага дагавора.

Падарожжа і прыбыццё Пінсона і Дыега дэ Лепэ ў Бразілію не апісваецца ў большасці прац па афіцыйнай гісторыі Бразіліі, таму што паводле Тардэсільяскага дагавора 1494 года ўсходняе ўзбярэжжа тады яшчэ невядомай Бразіліі ўжо былі аднесены да Партугаліі.

У 1505 годзе Пінсон быў прызначаны губернатарам горада Пуэрта-Рыка (цяперашні Сан-Хуан), што стала першым крокам падчас іспанскай каланізацыі вострава. У 1508 годзе ўдзельнічаў у плаванні Хуана Дыяса дэ Саліса ў Паўднёвую Амерыку. Пасля 1523 года надзейныя звесткі пра яго жыццё адсутнічаюць; часам у якасці даты яго смерці называецца 1514 год. У гонар братоў Пінсонаў названы адзін з астравоў Галапагаскага архіпелага — востраў Пінсон.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Gil, Juan (Sept-Dec 1987). *Sobre la Vida Familiar de Vicente Yáñez Pinzón*. **XLVII**. 645:754.
* Izquierdo Labrado, Julio (1987) *Palos de la Frontera en el Antiguo Régimen (1380—1830)* Huelva: Instituto de Cooperación Iberoamericana y Ayuntamiento de Palos de la Frontera
* Izquierdo Labrado, Julio (2004) *Palermos ilustres* Huelva: Ayuntamiento de Palos de la Frontera ISBN 84-606-3612-7
* Manzano y Manzano, Juan; Ana Maria Manzano Fernandez-Heredia (1988). *Los Pinzones y el Descubrimiento de América* 3 vol.*. Madrid: Ediciones de Cultura Hispanica. ISBN 978-84-7232-442-8.*
* Ortega, Fray Ángel (1925) *La Rábida. Historia documental y crítica* 4 vols. Sevilla.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вісентэ Яньес Пінсон
* Vicente Yáñez Pinzón. Los Viajes Andaluces (ісп.)
* Ayuntamiento de Palos de la Frontera (ісп.)
* *Hermanos Pinzón*, Enciclopedia GER (ісп.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Іспанскі біяграфічны · Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| Нарматыўны кантроль | GND: 119024675 · ISNI: 0000 0000 2711 9272 · LCCN: n88077144 · NTA: 075063050 · VIAF: 50771518 |
Парасткі сланечніка
**Вегетатыўныя органы** — часткі цела расліннага арганізма, якія служаць для падтрымання яго індывідуальнай жыцця.

У ніжэйшых раслін вегетатыўнае цела (талом, або слаявіна) не рассечана на органы, а прадстаўлена адной клеткай (аднаклетачныя водарасці, ніжэйшыя грыбы), ніткамі з аднаго шэрагу клетак (міцэлій грыбоў) або калоніямі ў форме пласцінак, шароў і інш; у высокаарганізаваных водарасцей адзначаецца расчляненне талома на органы і тканкі. У вышэйшых раслін асноўныя вегетатыўныя органы — лісце, сцябло і корань. Лісце выконвае функцыі фотасінтэзу, газаабмену і транспірацыі; корань служыць для прымацавання раслін да субстрату і паглынання з глебы вады і мінеральных соляў; сцябло — орган, які злучае паміж сабой корань і лісце. Марфалагічная і анатамічная будова вегетатыўных органаў, прыстасаваны да выканання уласцівых ім функцый. Пры змене характару функцыі перажываюць адпаведныя змены і вегетатыўныя органы. Вегетатыўныя органы служаць таксама для вегетатыўнага размнажэння.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Сучаснай Украіны |
Нарыйская стэла.
**Норакс** (стар.-грэч.: Νώραξ, лац.: Norax) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі сын Гермеса і Эрыфіі, дачкі велікана Герыёна.

Паводле Паўсанія, Норакс узначаліў ібераў, вывеў калонію на Сардзінію, дзе заснаваў найстаражытнейшы на востраве горад Нора. Гай Юлій Солін у сачыненні «Пра цуды свету» ўслед за Паўсаніем піша, што Норакс — эпанім Норы, дадаючы, што Нора была калоніяй Тартэса. Згадваецца таксама ў сачыненнях Салюстыя і Соліна.

Археалагічна прысутнасць ібераў у Норы не засведчана, аднак у тэксце «нарыйскай стэлы» — каменя з фінікійскім надпісам IX—VIII стагоддзя да н.э. ёсць згадка Тартэса (Таршыша), што паказвае на магчымыя сувязі фінікійскіх паселішчаў у Іспаніі з Сардзініяй.

Гл. таксама
-----------

* Балары
* Нурагічная культура

Зноскі
------

1. ↑  *Паўсаній*. Апісанне Элады, X, 17,5
2. ↑  *Caii Julii Solini*. De Mirabilibus Mundi, Capitula IV
3. ↑  И. Ш. Шифман. Карфаген. ИЗДАТЕЛЬСТВО С.-ПЕТЕРБУРГСКОГО УНИВЕРСИТЕТА, 2006.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Казакоў.
**Уладзімір Нахімавіч Казакоў** (нар. 13 снежня 1946, г. Куйбышаў) — беларускі архітэктар-рэстаўратар.

Біяграфія
---------

У 1969—1974 гадах вучыўся ў Брэсцкім інжынерна-будаўнічым інстытуце. Пасля яго заканчэння ў 1974 годзе прыняты на працу намеснікам галоўнага архітэктара г. Пермі. У 1982 годзе прызначаны на пасаду галоўнага мастака г. Баранавічы. З 1987 года ў інстытуце «Брэстграмадзянпраект». У 1989 годзе прыняты ў інстытут «Белспецпраектрэстаўрацыя» галоўным архітэктарам Брэсцкай абласной майстэрні, ператворанай ў 1991 у ГМП «Брэстрэстаўрацыяпраект». З 2006 па 2012 яго дырэктар. У 2012 годзе стварыў сваё прадпрыемства «РэстаўрацыяІнвест».

Творчасць
---------

Прыхадскі дом са званіцай
Па яго праектах у Брэсце пабудаваны: гандлёвы цэнтр «Аціс-Хол» па вул. Савецкай, 68 (2014); жылы комплекс «Гармонія» з аб’ектамі абслугоўвання па вул. К. Маркса, 33 (2016); будынак Тэхнабанка па пр. Машэрава, 52 (2014); рэстаўрацыя будынка з кафэ «Візіт» і банк па вул. Савецкай, 50 (2001); прыхадскі дом пры Гарнізоннай царкве Брэсцкай крэпасці (2014).

У іншых гарадах: рэстаўрацыя Камянецкай вежы з прыстасаваннем яе пад музей (2005); рэстаўрацыя і прыстасаванне тэатра «Казіно» ў г. Пінску (2006); рэстаўрацыя Ружанскага палацавага ансамбля (1-ая чарга-2012); рэстаўрацыя Косаўскага палацава-паркавага ансамбля (2 чарга-2020); праект рэстаўрацыі сядзібы Наркевіча-Ёдкі ў в. Наднёман Мінскай вобласці (2020).

Узнагароды
----------

4-х разовы лаўрэат прэмій конкурсаў РБ на лепшы архітэктурны твор года. Лаўрэат міжнароднага конкурсу Польскага нацыянальнага камітэта ICOMOS імя прафесара Яна Захватовіча (2002).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Казаков Владимир Нахимович

Літаратура
----------

* Шамрук А. С. Архитектура Беларуси XX — начала XXI в.: Эволюция стилей и художественных концепций / Минск: Белорусская наука, 2007. — с. 227, 282.
* Шамрук А. С. Традиция в проектных стратегиях современной архитектуры / — Минск: Белорусская наука, 2014. — с. 59, 69.
* Владимир Казаков. Коссовский ансамбль-дорога к осознанию… / Архитектура и строительство, № 2, 2010 г. с. 105—111.

Спасылкі
--------

* Казаков Владимир Нахимович
Від на Тэмзу і Лондан з Рычманд-хаўс, 1747. Каналета
**Ведута** (італ.: veduta — «від») — жанр еўрапейскага жывапісу, асабліва папулярны ў Венецыі XVIII стагоддзя. Уяўляе сабой карціну, малюнак або гравюру з дэтальнай выявай штодзённага гарадскога пейзажу. Буйным ведутыстам лічыцца італьянец Каналета. Майстры ведута былі запатрабаваныя ў многіх краінах Еўропы, у т.л. на землях Беларусі. У прыватнасці, цэлы шэраг ведута з беларускімі відамі выканаў Юзаф Пешка. У Саксоніі і Польшчы папулярнасць здабыў пляменнік Каналета, Бернарда Белота.

Гл. таксама
-----------

* Гарадскі пейзаж

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4001393-5 · NKC: ph127003 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Калодкі (значэнні).
**Калодкі** — возера ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Нарач, прыкладна за 1 км у напрамку на поўдзень ад вёскі Калодкі.

Плошча паверхні возера 0,16 км². Даўжыня 0,68 км, найбольшая шырыня 0,28 км, даўжыня берагавой лініі 1,58 км.  

Катлавіна возера рэшткавага тыпу, выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны невыразныя, на ўсходзе і поўначы спадзістыя, вышынёй да 5 м. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі забалочаныя, на захадзе сплавінныя. Дно выслана сапрапелем. Возера бяссцёкавае.

Літаратура
----------

* Калодкі // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз. — С. 451.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Грыдзюшка.
Слава Зайцаў, Уладзімір Грыдзюшка *(другі злева)*, Саша Варламаў і Ірына Сідорская ў Нацыянальным акадэмічным Вялікім тэатры оперы і балета Рэспублікі Беларусь, 2010 г.
**Уладзімір Паўлавіч Грыдзюшка** (нар. 10 сакавіка 1958) — беларускі педагог, палітолаг, менеджар-эканаміст.

Біяграфія
---------

Выпускнік сярэдняй школы № 5 Светлагорска. Скончыў Мінскі педагагічны інстытут, Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, а пазней — Акадэмію кіравання пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь.

Працаваў у камсамольскіх органах. Прайшоў шлях ад сакратара камітэта камсамола факультэта Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута да сакратара ЦК ЛКСМ Беларусі. Быў старшынёй Цэнтральнага Савета Беларускай піянерскай арганізацыі.

У 1987—1988 г. знаходзіўся ў Афганістане ў якасці саветніка ЦК УЛКСМ. З 1992 па 2001 год узначальваў грамадскае аб’яднанне "Беларускі фонд сацыяльнай падтрымкі дзяцей і падлеткаў «Мы — дзецям».

У 2001—2003 працаваў саветнікам Пасольства Рэспублікі Беларусь у Балгарыі.

У снежні 2003 года назначаны на пасаду намесніка Міністра культуры Рэспублікі Беларусь.

З лістапада 2009 па лістапад 2019 года — генеральны дырэктар Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета Рэспублікі Беларусь.

Узнагароды
----------

* медаль Францыска Скарыны (2016).

Зноскі
------

1. ↑  Средняя школа № 5 г. Светлогорска. Мечты выпускников сбываются! Архівавана 4 лістапада 2019.
2. ↑  Гридюшко оставил должность генерального директора Большого театра Беларуси
**Ілулісат**, таксама **Якабсхаўн** — горад і адміністрацыйны цэнтр аднайменнага муніцыпалітэта, размешчанага ў Заходняй Грэнландыі. Плошча тэрыторыі муніцыпалітэта 47000 км². Насельніцтва муніцыпалітэта дасягае 4996 чал. з якіх у горадзе, размешчаным у 200 км на поўнач ад Палярнага круга, пражывае 4533 чалавек (на 2005), гэта трэці па колькасці насельніцтва горад Грэнландыі. У перакладзе з грэнландскай мовы слова «ілулісат» азначае «айсбергі». Асноўная галіна — турызм.

Гісторыя
--------

Археалагічныя раскопкі датуюць першыя паселішчы людзей у гэтай мясцовасці перыядам каля 3500 гадоў таму, у гэтай мясцовасці раней знаходзілася адно з найбуйнейшых паселішчаў на востраве, дзе пражывала каля 250 чалавек. Сучасны горад быў заснаваны ў 1741 годзе дацкімі місіянерамі.

У 1879 годзе тут нарадзіўся этнограф і даследчык Арктыкі Кнуд Расмусен. Сёння яго дом служыць музеем, дзе прадстаўлены матэрыялы і экспанаты якія ён сабраў у сваіх экспедыцыях. Таксама ў горадзе знаходзіцца Мастацкі музей Ілулісата — галоўны выставачны цэнтр паўночнай часткі краіны і Музей холаду, прысвечаны геалогіі і гляцыялогіі вострава, а таксама ў ім прадстаўлена экспазіцыя вырабаў дацкіх пасяленцаў і інуітаў.

27-29 мая 2008 года тут праводзілася Канферэнцыя па Паўночным Ледавітым акіяне, на якой прысутнічалі міністры замежных спраў Канады, Даніі, Нарвегіі, Расіі і ЗША.

Эканоміка
---------

Традыцыйнымі промысламі мясцовага насельніцтва галоўным чынам з'яўляюцца лоўля рыбы і бой марскога звера. Але асноўны даход жыхары атрымліваюць ад турызму.

Транспарт
---------

Транспартнае паведамленне ажыццяўляецца паветраным шляхам, які абслугоўвае мясцовая авіякампанія Air Greenland.

Фіёрд Ілулісат
--------------

40-кіламетровы фіёрд Ілулісат запоўнены айсбергамі, якія спаўзаюць з ледавіка Сермек-Куджалек, што мае шырыню каля 5 км пры таўшчыні лёду ў ніжняй частцы каля 150 метраў, з'яўляецца самым прадуктыўным у Паўночным паўшар'і. У 2004 годзе быў унесены ў спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Ілулісата Архівавана 5 лютага 2006.

| ⛭Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Даніі |
| --- |
| 
* Магільныя ўзгоркі, рунічныя камяні і царква ў Елінгу
* Замак Кронбарг
* Сабор Роскіле
* Фіёрд Ілулісат (у Грэнландыі)
* Ватавае мора
* Стэўнс Клінт

 | Сцяг Даніі |
**Гайнае** (*угайнае*) — грашовы падатак сялян у Вялікім Княстве Літоўскім і беларуска-літоўскіх губернях Расійскай імперыі ў XVI—пачатку XIX стст. Уносіўся за права карыстання ляснымі ўгоддзямі зямельных уласнікаў. Напрыклад, сяляне фальварка Барсукі Менскага ваяводства ў 1788 г. сплачвалі гайнае ў памеры 6 злотых з валокі, фальварка Цалевічы Новагародскага ваяводства ў 1792 г. — 4 злотыя з валокі.

Літаратура
----------

* Лойка, П. А. Гайнае / П. А. Гайнае // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0. — С. 451.
* Лойка, П. А. Прыватнаўласніцкія сяляне Беларусі: Эвалюцыя феадальнай рэнты ў другой палове ХVІ—ХVIII ст. / П. А. Лойка; АН БССР, Інстытут гісторыі; Пад рэд. Мялешкі. — Мн.: Навука і тэхніка, 1991. — 111 с. — С. 72. — ISBN 5-343-00563-2.
**Уладзі́мір Наву́мавіч Лупе́йка** (1917, Русаковічы, цяпер Пухавіцкі раён, Мінская вобласць — 2000, Мінск) — беларускі фатограф. Фотакарэспандэнт БЕЛТА і ТАСС. Найбольш вядомы здымкамі Беларусі перыяду Другой сусветнай вайны.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў вёсцы Русаковічы Ігуменскага павета Мінскай губерні. Маці памерла ад тыфу ў 1918 годзе, бацьку забілі «белапалякі». Працаваў пастухом, праз беспрытульнасць патрапіў у дзіцячы дом у Барысаве. У дзіцячым доме Барысава адабраны ў полк Чырвонай Арміі ў якасці чальца аркестру. У войску зацікавіўся фатаграфіяй, пасля дэмабілізацыі фатографа заняў яго месца, выпускаў фотагазету.

Дэмабілізаваўся з Чырвонай Арміі ў 1936 годзе, прыехаў у Менск. У верасні 1936 года залічаны ў Беларускай тэлеграфнае агенцтва на пасаду фотакарэспандэнта. Перад вайной падрыхтаваў рэпартаж «Янка Купала на адпачынку» (Ляўкі). З 1939 года карэспандэнт БЕЛТА па Брэсцкай і Пінскай вобласці, жыве ў Брэсце.

Напад нацысцкай Германіі на СССР 22 ліпеня 1941 года сустрэў у Брэсце. Працуе ў савецкім падполлі. У пачатку 1942 года далучыўся да партызанскага атраду. Здымкі ваеннага перыяду перасылаў у ТАСС, пісаў зацемкі ў газету «Зара». Здымаў партызанскі парад у Мінску 16 ліпеня 1944 года.

Пасля вайны працягнуў працу ў тэлеграфным агенцтве. У 1954 годзе здымаў «падняцце цаліны» ў Кастанайскай вобласці, дзе працавала многа беларусаў. У 1981 годзе сышоў на пенсію.

Сям’я
-----

Жонка — Людміла, дзве дачкі.

Узнагароды
----------

* Заслужаны дзеяч культуры Беларусі (1974)

Зноскі
------

1. 1 2  Лупейко, Владимир (руск.).  artdic.ru. Праверана 19-1-2021.
2. ↑  Владимир Лупейко (руск.).  wiki.znyata.com. Архівавана з першакрыніцы 19-1-2021. Праверана 19-1-2021.
3. ↑  *Оксана Мытько*. Через войну – с автоматом и фотоаппаратом (руск.).  7dney.by (6 траўня 2015). Архівавана з першакрыніцы 19-1-2021. Праверана 19-1-2021.
**Іль-дэ-Ба** (брэт.: Enez Vaz; фр.: Île de Batz) — востраў у дэпартаменце Фіністэр на паўночным захадзе Брэтані (Францыя). Плошча — 3,05 км². Насельніцтва (2016 г.) — 483 чалавек.

Геаграфія
---------

Іль-дэ-Ба месціцца за 83 км на поўнач ад Кемпера, адміністрацыйнага цэнтра Фіністэра. Уяўляе сабою паверхню падводнага гранітнага плато, аддзеленага ад Брэтонскага паўвострава пралівам (1,4 км). Даўжыня з захаду на ўсход — 3,71 км. Найбольшая шырыня — 1,62 км. Хаця назва вострава перакладаецца з брэтонскай мовы як «пляскаты», яго рэльеф адрозніваецца няроўнасцю, выхадамі гранітнага карсту, наяўнасцю расколін і валуноў. Найвышэйшы пункт не перавышае 33 м над узроўнем акіяна. 

Клімат мяккі акіянічны. Сярэдняя гадавая дзённая тэмпература трымаецца каля +11,5°C. Узімку тут не бывае маразоў. Летняя спёка асцюджаецца прахалоднымі плынямі з боку Ла-Манша. Дзякуючы гэтаму мясцовыя жыхары вырошчваюць разам са звыклымі для сваёй шыраты трапічныя і субтрапічныя расліны.

* Карта вострава 1876 г.Карта вострава 1876 г.
* Праліў паміж востравам і Брэтонскім паўвостравамПраліў паміж востравам і Брэтонскім паўвостравам
* Прыбярэжны ландшафтПрыбярэжны ландшафт

Прырода
-------

Большая частка паверхні Іль-дэ-Ба значна зменена чалавекам у выніку шматвекавой сельскагаспадарчай дзейнасці. На астатніх тэрыторыях захавалася лугавая расліннасць. На паўднёвым захадзе для агульнага наведвання адкрыты батанічны сад з трапічнымі і субтрапічнымі культурамі. На берагах гняздуюць марскія птушкі. Акіянічныя воды вакол вострава багатыя на водарасці.

* Паша на ўзбярэжжыПаша на ўзбярэжжы
* Макавыя зараснікіМакавыя зараснікі
* Батанічны садБатанічны сад

Спасылкі
--------

* Ile de Batz Bienvenue!
* The Isle of Batz
* Ile de Batz: Histoire, Patrimoine, Noblesse
* Île de Batz — histoire maritime de Bretagne Nord

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | INSEE |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 152386383 |
**Іль-дэ-Па** (фр.: Île des Pins, канак.: Kunyié) — востраў у Ціхім акіяне. Уваходзіць у склад Новай Каледоніі. Плошча — 130 км². Насельніцтва (2009 г.) — 1969 чал.

Геаграфія
---------

Іль-дэ-Па — гэта нават не востраў, а маленькі архіпелаг, які складаецца непасрэдна з вострава Іль-дэ-Па і суседніх невялікіх астравоў, аддзеленых ад асноўнага вузкімі пралівамі. Усе яны маюць адзіны падводны фундамент, які з’яўляецца працягам Новай Каледоніі. Геалагічная будова Іль-дэ-Па таксама блізкая да новакаледонскай. Найвышэйшы пункт — пік Н’га (262 м). Частку ўзбярэжжа атачае каралавы рыф. Глебы насычаны жалезам, але бедныя на крэмній, кальцый, калій і фосфар, неабходныя для нармальнага росту большасці раслін.

Іль-дэ-Па знаходзіцца ў 49,4 км на паўночны ўсход ад Новай Каледоніі, у 1608 км на усход ад Аўстраліі, у 16839 км ад Парыжа, у 15203 км ад Мінска.

Клімат трапічны пасатны, але значна меней спякотны, чым на суседняй Новай Каледоніі. Год падзяляецца на 2 сезоны — цёплы (з лістапада да сакавіка), калі тэмпература паветра вагаецца ад 22° C да 31° C, і прахалодны з тэмпературным рэжымам ад 15° C да 26° C. Са снежня да красавіка працягваюцца дажджы, якія суправаджаюцца частымі навальніцамі і марскімі штармамі.

Прырода
-------

Іль-дэ-Па знакаміты сваімі лясамі з хвойнага дрэва араукарыя, ад якога ў 1774 г. і атрымаў сучасную назву (літаральна «востраў хвояў»). У нашы дні лясы захаваліся ў цэнтральнай і паўночнай частках асноўнага кавалка сушы. Астатні раслінны покрыў бедны, прадстаўлены пераважна хмызнякамі і травамі. Буйных дзікіх жывёл на Іль-дэ-Па няма, але ёсць птушкі, яшчаркі, грызуны.

Гісторыя
--------

Да прыходу еўрапейцаў Іль-дэ-Па быў населены меланезійцамі *кунье*. Яны падзяляліся на 8 племянных аб’яднанняў, на чале якіх стаялі правадыры. Асноўнымі заняткамі тубыльцаў былі вырошчванне клубневых культур і рыбалоўства.

У 1774 г. востраў быў адкрыты Джэймсам Кукам. У 1840 г. сюды прыбылі гандляры сандалавым дрэвам з Аўстраліі. У 1853 г. Іль-дэ-Па стаў часткай валоданняў Францыі. У 1872 г. французы заснавалі на ім турэмную калонію, дзе першымі зняволеннымі сталі ўдзельнікі паўстання Парыжскай камуны.

У наш час 95 % насельніцтва працягваюць складаць *кунье*. На востраве паспяхова развіваецца турызм. Мясцовае насельніцтва ў значнай ступені захоўвае традыцыйную культуру і сацыяльную арганізацыю.

Спасылкі
--------

* ile-des-pins.com
* ISLE OF PINES Архівавана 11 лістапада 2019.
* Île des Pins

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4378001-5 · LCCN: sh87007300 · VIAF: 242270966 |
**Гі́ртс Ва́лдыс Кры́стаўскіс** (лат.: Ģirts Valdis Kristovskis, 19 лютага 1962, Вентспілс) — латвійскі палітык і дзяржаўны дзеяч. Былы міністр замежных справаў, абароны і ўнутраных спраў Латвіі. Дэпутат Рыжскай і Вэнтспілскай Думы (1989—1994), Вярхоўнага Савета Латвіі і 5, 6, 7, 8 і 10 Саэймы. Старшыня праўлення аб’яднання Адзінства і партыі Грамадзянскага саюза. Дэпутат Еўрапейскага парламента (6 скліканне, 2004—2009). Начальнік штаба Земэсардзэ (1991—1993). Адзін з заснавальнікаў «Клуба-21» («*Klubs — 21*»)

Біяграфія
---------

У 1984 годзе скончыў Рыжскі політэхнічны інстытут. У 1998 годзе атрымаў ступень магістра права ў Латвійскім універсітэце.

### Палітычная кар’ера

У 1980-х гада быў у Латвійскім Народным Фронце, з 1993 па 1994 год працаваў Міністрам унутраных спраў Латвійскай Рэспублікі. У 1998 годзе быў прызначаны Міністрам абароны Латвіі і заставаўся на гэтай пасадзе да 2004 года. У 2004 годзе быў абраны дэпутатам Еўрапарламента. У 2008 годзе заснаваў партыю Грамадскае аб’яднанне. У 2010 годзе на выбарах у Сейм Латвіі прайшоў як кандыдат партыі «Адзінства» і амаль адразу быў прызначаны Міністрам замежных спраў Латвіі.

Асабістае жыццё
---------------

Майстар спорту ў кіданні дзіды. Жанаты на актрысе Нацыянальнага тэатра Ілзэ Рудалфе. Прэзідэнт таварыства лёгкаатлетаў Латвіі, член Латвійскага алімпійскага камітэта.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гіртс Валдыс Крыстаўскіс
* Крыстаўскіс Архівавана 8 мая 2011. на сайце Міністэрства замежных спраў Латвіі (англ.)
* Біяграфія Крыстаўскіса на сайце gramata21 (лат.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Еўрапарламент |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1141092514 · ISNI: 0000 0003 5667 1420 · LCCN: n2017046200 · LNB: 000031453 · SUDOC: 127475559 · VIAF: 190805167 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Зянюк.

**Ілона Зянюк** (нар. 2 лютага 1997) — беларуская футбалістка, паўабаронца. Выступала ў нацыянальнай зборнай Беларусі U-15, U-17 і U-19.

Клубная кар’ера
---------------

Футболам пачала займацца ў адной са спартовых школаў Ліды. У 15 гадоў яе ўзялі ў каманду «Вікторыя» (Воранава). Там яе заўважыў трэнер каманды «Ніва-Белкард» (Гродна) і паклікаў гуляць у дублёрскім складзе.

Падчас гульні ў Мінску на яе звярнуў увагу трэнер моладзевай зборнай U-15. Там яна прайшла адбор і пачала гуляць. Пазней трапіла ў U-17, потым у U-19. Паралельна выступала за «Белкард» — і вучылася ў політэхнічным каледжы.

У 18 гадоў яна пайшла з футболу праз доўгае аднаўленне пасля траўмы калена.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* «Спачатку смяюцца, а потым просяць нумар». Пагаварылі з адзінай дзяўчынай, якая гуляла на Кубку Івуліна

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | soccerdonna.de (ігрок) · Soccerway |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шэйбак.
**Уладзімір Міхайлавіч Шэйбак** (нар. 20 красавіка 1956, г. п. Любча, Навагрудскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі ўрач-нарколаг, біяхімік. Доктар медыцынскіх навук (Расія, 1998; Беларусь, 2004), дацэнт (2007, спецыяльнасць «Тэарэтычная і эксперыментальная медыцына»), прафесар.

Біяграфія
---------

Скончыў Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (спецыяльнасць «Лячэбная справа», 1979).

Працаваў у Інстытуце біяхіміі АН БССР (1979—1988, навуковы супрацоўнік), Беларускім філіяле Усесаюзнага навуковага цэнтра наркалогіі Міністэрства аховы здароўя СССР (1989—1992, вучоны сакратар), Гродзенскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце (з 1992, медыка-дыягнастычны факультэт, кафедра біялагічнай хіміі, прафесар, у 2000—2011 — загадчык ЦНДЛ).

Навуковыя інтарэсы: мадэляванне паталагічных працэсаў; метабалізм вітамінаў групы B; метабалізм амінакіслот; біяхімія цынку; біяхімія этанолу і марфіну; пошук прыродных біялагічна актыўных злучэнняў.

Узнагароды
----------

Нагрудны знак «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь» (2003).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Шейбак Владимир Михайлович
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Басаў.

**Уладзімір Паўлавіч Басаў** (руск.: Владимир Павлович Басов) — савецкі акцёр, кінарэжысёр і сцэнарыст. Народны артыст СССР (1983).

Біяграфія
---------

У 1947 годзе паступіў на рэжысёрскі факультэт УДІК у майстэрню Сяргея Юткевіча і Міхаіла Рома, скончыў у 1952 годзе.

У 1950—1952 гадах працаваў асістэнтам рэжысёра, а з 1952 — рэжысёрам кінастудыі «Масфільм». Першай рэжысёрскай працай стала экранізацыя спектакля Тэатра-студыі кінаакцёра «Нахлебнік» (1953) сумесна з Мсціславам Карчагіным і Барысам Ліфанавым.

У 1954 годзе зняў фільм «Школа мужнасці», дзе адну з роляў выканала яго першая жонка Роза Макагонава, з якой ён пазнаёміўся яшчэ ў інстытуце. Другі рэжысёр гэтага фільма, Мсціслаў Карчагін, загінуў у аўтакатастрофе, і Басаву прыйшлося завяршаць карціну самастойна. Па выніках пракату 1954 года фільм заняў дзясятае месца, а на кінафестывалі ў Карлавых Варах ён атрымаў прыз як лепшы выхаваўчы фільм. У гэтым фільме першыя свае ролі ў кіно сыгралі Леанід Харытонаў і Ралан Быкаў.

Фільмаграфія
------------

* «Прыгоды Бураціна» (1975) — *Дурэмар*
* «Пра Чырвоную Шапачку» (1977) — *Худы Воўк*

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database · КиноПоиск · MusicBrainz · Аниматор.ру |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Даведка РІА |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 14668236g · GND: 132880091 · ISNI: 0000 0000 5887 6444 · LCCN: no2012154839 · NKC: xx0170296 · NUKAT: n2019161637 · VIAF: 43011506 |

 |
**Індурскае гарадзішча** — гарадзішча на паўночна-заходняй ускраіне Індуры Гродзенскага раёна Гродзенскай вобласці.

Адносіцца да феадальна-ўласніцкіх замкаў XI—XIII стст. Мае дзве пляцоўкі — цэнтральную ўнутраную і знешнюю. Унутраная пляцоўка амаль круглая ў плане дыяметрам 18 м, умацавана валам, перад якім прасочваецца роў. Знешняя авальная пляцоўка памерам 45х48 м абнесена высокім валам. Побач з уездам, напэўна, была студня. Таўшчыня культурнага пласта складае каля 0,6 м. Пры археалагічных раскопках знойдзены разнастайныя прылады працы (сярпы, косы, рыбалоўныя кручкі, фрагменты багата аздобленай керамікі), упрыгожанні (бранзалеты, спражкі), прадметы ўзбраення і рыштунак конніка (наканечнікі стрэл, шпоры).

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, [1984—1988].

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Індурскае гарадзішча на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Індурскае гарадзішча на сайце Radzima.org
**Антыпрагібіцыянізм**  (лац. «anti» + prohibition, «супраць» + «забарона») — адмаўленне мэтазгоднасці забарон, якія існуюць у заканадаўстве, рэлігіі ці грамадскай маралі. Антыпрагібіцыянісцкая рыторыка ўласцівая большасці леварадыкальных рухаў (анархісты, хіпі), шматлікім рэлігійным рэфарматарам і сектантам (хрысціяне у адносінах да іўдзейскім запаведзяў, суфіі ў адносінах да ісламу, тантрысты ў адносінах да індуізму), філосафам і пісьменнікам маладзёжнага кірунку.

У Еўропе дзейнасць антыпрагібіцыяністаў стала важным фактарам грамадскага развіцця пачынаючы з позняга Сярэднявечча. За апошнія 400 гадоў еўрапейская цывілізацыя перагледзела і адкінула шматлікія забароны, якія раней здаваліся непарушнымі (у прыватнасці, забарона перакладаць Біблію на жывыя мовы, забарона на ўскрыццё мёртвых целаў, на вышэйшую адукацыю для жанчын, на засцярогу ад цяжарнасці, нерэпрадуктыўныя формы сексу, гомасексуальнасць і г.д.). Мабыць, на сённяшні дзень не засталося ніводнага забараняльнага закона, які не падвергся б антыпрагібіцыянісцкаму аналізу: нават запаведзь «Не забі» мае шматлікія выключэнні, калі гаворка ідзе пра знішчэнне жывой сілы праціўніка падчас ваенных дзеянняў, пра міратворчыя аперацыі, знішчэнне тэрарыстаў, пакаранні смерцю, эўтаназіі, неабходную самаабарону ці абарону іншых людзей і прыватнай уласнасці (пры выкарыстанні легальнай грамадзянскай зброі).

Гл. таксама
-----------

* Прагібіцыянізм
* Абаліцыянізм

Спасылкі
--------

* NORML - The National Organization marijuana laws
* eNDProhibition, the anti-prohibition wing of Canada's New Democratic Party Архівавана 28 ліпеня 2013.
Дыскразіт
**Антымані́ды** — злучэнні сурмы з менш электранегатыўнымі элементамі. Сваімі ўласцівасцямі яны нагадваюць інтэрметаліды. Часцей за ўсё такія злучэнні ўтвараюцца для металаў пабочных груп.
З нікелем стыбій утварае злучэнні складу Ni2Sb3, NiSb, Ni5Sb2, Ni4Sb. З гэтага раду антыманід NiSb сустракаецца ў прыродзе ў выглядзе мінерала брэйтгаўптыту.

Антыманіды актыўных металаў магчыма сінтэзаваць, напрыклад, шляхам непасрэднага ўзаемадзеяння простых злучэнняў пры награванні:

{\displaystyle \mathrm {3Ca+2Sb{\xrightarrow {}}Ca\_{3}Sb\_{2}} }
Антыманід срэбра ўтвараецца пры прапусканні стыбіну праз растворы соляў срэбра:

{\displaystyle \mathrm {SbH\_{3}+3AgNO\_{3}{\xrightarrow {}}Ag\_{3}Sb+3HNO\_{3}} }
Ag3Sb пашыраны ў прыродзе пад назваю дыскразіт.

Літаратура
----------

* М. Л. Глінка (1982). *Загальна хімія* (Підручник) (вид. 2-ге, перероб. і доп.). Київ: «Вища школа». с. 608.
* Голуб А. М. Загальна та неорганічна хімія. Том 2. — Київ: Вища школа, 1971. — 416 с. ил.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Беларус (значэнні).
**Беларус на варце** — часопіс, які выдаваўся з лістапада 1943 па чэрвень 1944 года ў Мінску на беларускай мове пад кантролем германскіх акупацыйных уладаў.

Прызначаўся для беларусаў, якія знаходзіліся на службе ў нямецкіх і калабаранцкіх вайсковых і ваенізаваных фарміраваннях. Праслаўляў акупацыйны рэжым, прапагандаваў ідэі нацызму, заклікаў беларусаў да ўзброенай барацьбы супраць савецкай улады і партызанаў. Друкаваў артыкулы, нарысы, апавяданні.

Выйшла 10 нумароў.

Літаратура
----------

* *Жумар, С. У.* «Беларус на варце» / С. У. Жумар // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 1. А — Беліца / БелЭн; Рэдкал.: М. В. Біч (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с. [8] к.: іл. — С. 346. — ISBN 5-85700-074-2.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Баранава.
**Ніна Мітрафанаўна Баранава** (14 чэрвеня 1922, в. Акунёўка, Шклоўскі раён) — Герой Сацыялістычнай Працы (1971), Маці-гераіня (1966).

Біяграфія
---------

З 1945 г. жывёлавод, звеннявая льнаводчага звяна, брыгадзір паляводчай брыгады калгаса «Прамень камунізму». У 1960—1972 гг. цялятніца, свінарка, конюх саўгаса «Гарадзец» Шклоўскага раёна.

Званне Героя Сацыялістычнай Працы прысвоена за поспехі ў развіцці сельскай гаспадаркі і выкананні пяцігадовага плана продажу дзяржаве сельскагаспадарчай прадуктаў. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1971—1975 гг.

Зноскі
------

1. 1 2  Баранова Нина Митрофановна // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 40. — 737 с.
**Калодзежны шацёр** — драўлянае збудаванне ў цэнтры горада Браслава Віцебскай вобласці. Размяшчаецца ў двары Дома культуры.

Гісторыя
--------

Часам у літаратуры калодзеж фігуруе як прыклад народнага дойлідства ХІХ стагоддзя. Насамрэч, ён быў узведзены ў 1924—1926 гадах польскім архітэктарам Юльюшам Клосам у складзе архітэктурнага ансамбля ўрадавай калоніі. Архітэктар настолькі трапна стылізаваў народнае дойлідства, што браслаўскі калодзеж, выкананы ў традыцыях закапанскага стылю, некаторыя даследчыкі адносяць да традыцыйнага дойлідства ХІХ стагоддзя.

Архітэктура
-----------

Калодзеж на марцы Беларусі
Шацёр пастаўлены над калодзежам на 4 прафіляваных слупах з падкосамі. Пачатковае ўмацаванне ствала калодзежа не захавалася. Аснова шатра ўтворана скрыжаванымі бэлькамі, канцы якіх выступаюць і маюць фігурныя зрэзы. Пакрыццё шатра зроблена з мяццай дранкі, што дало магчымасць стварыць пластычныя грані і плаўныя абрысы даху. Завяршае яго шпіль з простай прафіліроўкай, аналагічнай прафіліроўцы слупоў.

Зноскі
------

1. ↑  Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Віцебская вобласць. — 496 с. іл. — С. 139
2. ↑  *Сяргей Харэўскі*. «Закапанскі» стыль на Беларусі  (бел.).  Tio.by (2 жніўня 2010). Праверана 14 ліпеня 2020.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Віцебская вобласць. — 496 с. іл. — С. 139

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Калодзежны шацёр (Браслаў)
* Калодзежны шацёр (Браслаў) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Антыказнаўства** — навука пра старажытную Грэцыю і Рым. У кантынентальнай Еўропе вядомая таксама пад назвай «класічная філалогія», але з прычыны таго, што многія адносілі філалогію пераважна да вывучэння моў і літаратуры, тэрмін «класічная філалогія» набыў дваякі сэнс. У XIX стагоддзі нямецкімі вучонымі была створана канцэпцыя «навукі пра старажытнасць», якая аб'ядноўвала розныя аспекты вывучэння старажытнага свету, такія дысцыпліны як уласна класічная філалогія, гісторыя старажытнага свету, класічная археалогія, папіралогія, эпіграфіка, нумізматыка і гісторыя права. Храналагічна антыказнаўства ахоплівае перыяд ад другога тысячагоддзя да новай эры да сярэдзіны першага тысячагоддзя новай эры; геаграфічна — раён найбольшага распаўсюджвання эліністычных і рымскіх заваяванняў і сфер уплыву.

Гл. таксама
-----------

* Кембрыджская гісторыя старажытнага свету
* Класічная філалогія

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4134281-1 · Microsoft: 74916050 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бон (значэнні).
**Бон** (фр.: Beaune) — горад у Францыі, цэнтр аднайменнай супрэфектуры дэпартамента Кот-д’Ор. Насельніцтва Бона на 1 студзеня 2000 года складала 22 916 чал.

Гісторыя
--------

Горад узнік на месцы паселішча кельтаў, якія прыйшлі сюды з усходу ў V стагоддзі да н.э. Яны назвалі горад «Белена» (па-французску: Belena) у гонар ушанаванай імі багіні бягучай вады Белоны (па-французску: Belonos).

Юлій Цэзар, заваяваўшы Галію прынёс сюды ўвесь пантэон рымскіх багоў, у тым ліку і Апалона, імя якога было сугучна назве горада. Пазней салдаты раскватараванага тут VIII легіёна «Augusta» распаўсюджвалі тут культ бога Мітры, які, аднак, не ўтрымаўся. У IV стагоддзі святы Марцін прынёс сюды хрысціянства. Разбураныя ўмацаванні горада, былі адноўлены «на месцы паганскай святыні».

У V стагоддзі па замёрзлым Рэйне сюды прыйшло германскае племя бургундаў, якія далі мясцовасці сучасную назву. Іх прынцэса Клатыльда выйшла замуж за правадыра франкаў Хлодвіга I з роду Меравінгаў, які прыняў хрысціянства. У VIII стагоддзі месца спазнала кароткачасовае нашэсце арабаў. Бон быў галоўным горадам Бургундыі пакуль яе сталіцай не стаў горад Дыжон.

Славутасці
----------

З Сярэднявечча тут захавалася гарадcкая сцяна даўжынёй каля 2 км, а таксама шматлікія пабудовы XV—XVI стагоддзяў. Будаўніцтва царквы было распачата ў 1120 годзе, і пасля пабудовы яна лічылася «дачкой Клюні». Затым ёй было нададзена аблічча, уласцівае будынкам эпохі бургундcкага рамантызму. У галоўным алтары знаходзяцца дываны з поўсці і шоўку з выявай сцэн з жыцця Дзевы Марыі. У былым палацы герцагаў Бургундыі зараз размяшчаецца вінны музей. Але галоўнай славутасцю горада з’яўляецца былы шпіталь, пабудаваны ў 1443—1457 гадах.

Галерэя
-------

* Бон. Былы шпіталь — сімвал горадаБон. Былы шпіталь — сімвал горада
* Вялікая вежаВялікая вежа
* Царква Нотр-ДамЦарква Нотр-Дам
* Палац герцагаПалац герцага
* Вінаграднікі ў наваколлях БонаВінаграднікі ў наваколлях Бона

Выбітныя ўраджэнцы і жыхары
---------------------------

* Гаспар Монж

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бон (Францыя)
* Сайт горада
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Беларус (значэнні).
Беларус-1522
Беларус МТЗ-82-л
**«Белару́сь»**, **«Белару́с»** — назва чатырохколавых трактараў, якія вырабляюцца на Мінскім трактарным заводзе (МТЗ) з 1950 года.

Найбольш папулярныя наступныя мадэлі: МТЗ-50 (вытворчасць з 1961 года), МТЗ-80 (вытворчасць з 1974 года) і МТЗ-1221 (вытворчасць з 1986 года).

Трактары «Беларусь», добра вядомыя на ўсёй тэрыторыі былога Савецкага Саюза і далёкага замежжа, ужываюцца ў розных кліматычных умовах і ў шматлікіх галінах гаспадаркі: земляробстве, лесаводстве і будаўніцтве. Прадукцыя МТЗ выкарыстоўвалася і выкарыстоўваецца ў больш чым 100 краінах свету, у тым ліку ў ЗША, і складае 7—8 % прадукцыі сусветнага трактарабудаўніцтва.

З атрыманнем Беларусі незалежнасці марка была перайменаваная ў **«Беларус»**.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Беларус (трактар)
* Афіцыйная старонка МТЗ (руск.)