**Дом дваранскага сходу** (руск.: Дом дворянского собрания) — помнік архітэктуры класіцызму ў Смаленску, аб’ект культурнай спадчыны федэральнага ўзроўню. Пабудаваны ў першай трэці XIX стагоддзя для размяшчэння губернскага дваранскага сходу. Лічыцца найбольш значным помнікам класіцызму ў Смаленску, а таксама адным з найлепшых узораў губернскіх дваранскіх будынкаў на тэрыторыі былой Расійскай імперыі.

У гэтым будынку праходзіў 30-31 снежня 1918 года I з’езд кампартыі Беларусі, які абвясціў стварэнне Беларускай сацыялістычнай рэспублікі з цэнтрам у Смаленску.

Архітэктура
-----------

Будынак Дваранскага сходу на паштоўцы пачатку XX стагоддзя
Будынак размяшчаецца ў Смаленску на вуліцы Глінкі, пад нумарам 3. Займае ўчастак паміж вуліцамі Маякоўскага і Глінкі, а таксама абмяжоўвае сад імя Глінкі. Добра захавалася гістарычнае знешняе аблічча і шэраг элементаў інтэр’еру, якія не маюць аналагаў сярод іншых будынкаў культурнай спадчыны Смаленскай вобласці.

Першапачатковыя пабудовы — паўночныя і паўднёвыя крылы цяперашняга будынка — былі пабудаваныя ў канцы XVIII стагоддзя. Забудовы моцна пацярпелі ў гады вайны 1812 года. У 1825 годзе ў прастору паміж імі быў убудаваны буйны корпус з вялікай залай на другім паверсе. Будынак прызначаўся для патрэб Дваранскага сходу, перш размяшчалася на месцы цяперашняга будынка гарадской адміністрацыі Смаленска. Аддзелачныя работы былі завершаны да канца 1831 года, калі аблічча будынкаў і ўнутраны інтэр’ер канчаткова склаліся. У 1859 годзе шырокія аркі, якімі злучаліся памяшкання на другім паверсе крылаў, былі закладзены ў сувязі з учыненнем тут выстаўкі сельскіх твораў. У канцы XIX стагоддзя была зменена сістэма вентыляцыі, што таксама паўплывала на інтэр’ер будынка, а ў XX стагоддзі былі змененыя парэнчы параднай лесвіцы.

Цэнтральная частка галоўнага корпуса выдзелена шасцікалонным порцікам, які збудаваны над рызалітам першага паверха, і што поўным франтонам. У крылах будынкаў сярэдзіна фасадаў падкрэслена двух’ярусным порцікам, якія складаюцца з чатырох пілястраў са ступеністым атыкам. Уваходы ў будынак упрыгожаны двухсхільнымі металічнымі парасонамі на ажурных кранштэйнах у стылі ампір. Паверхі будынка падзеленыя шырокім гладкім поясам. Усе аконныя праёмы на асноўных фасадах прастакутныя. Асноўныя фасады будынка (усходнія і заходнія) практычна ідэнтычныя, толькі на заходнім баку праёмы па баках цэнтральнага ўваходу патопленыя ў глыб рызаліты. Над пяцівоснымі тарцовымі фасадамі знаходзіцца паўкруглае паддашкавае акно ў руставанай абрамленні з веерныя замком.

З вестыбюля паміж ўваходамі на папярочнай восі будынка ў паўднёвае крыло падымаецца шырокая парадная лесвіца. У паўднёвым тарцы знаходзіцца вузкая драўляная лесвіца, якая захавала балясы ў выглядзе вузкагорлых сасудаў; яна вядзе на хоры для музыкаў. У інтэр’еры захаваліся да нашых дзён ампірныя дзверы, псеўдагатычныя вокладкі, печы ў стылі класіцызму, збудаваны ў спецыяльных кутніх праёмах.

Наверсе падоўжнай капітальнай сцяны ў паўднёвым крыле захаваўся продух з двухсхільнай перамычкай XVIII стагоддзя. Пад большасцю падваконнікамі знаходзяцца касыя керамічныя рашоткі вентыляцыйных каналаў, якія вырабляліся на кафлянай фабрыцы Буднікава.

Гісторыя
--------

Шыльда аб стварэнні БССР
Да Кастрычніцкай рэвалюцыі Дваранскі сход быў цэнтрам культурнага жыцця Смаленшчыны. У 1848 годзе тут выступаў кампазітар Міхаіл Глінка, у 1899 годзе са сваёй выстаўкай сюды прыязджалі мастакі-перасоўнікі. У галоўным зале Дваранскага сходу выступалі Максім Горкі, Фёдар Шаляпін, Сяргей Рахманінаў, Антаніна Няжданава, Леанід Собінаў, Пабла Сарасатэ, Ян Кубелік, Ігнацы Падарэўскі, пасля ўсталявання Савецкай улады — смаленскія паэты Міхаіл Ісакоўскі, Аляксандр Твардоўскі, Мікалай Рыленкаў, а таксама Ірына Архіпава, Алена Абразцова, Дзмітрый Хварастоўскі, Святаслаў Рыхтэр, Эміль Гілельс, Давід Ойстрах, Мсціслаў Растраповіч.

У 1907 годзе выгнаны з гімназіі вучань Баравікоў ў зале Дваранскага сходу застрэліў выпадковага чалавека, прыняўшы яго за правадыра губернскага дваранства князя Урусава. Там жа артылерыйскі афіцэр Сорнеў застрэліў Баравікова. Гэты выпадак апісаў у сваім апавяданні «Спатканне з дзяцінствам» пісьменнік Іван Сакалоў-Мікітоў.

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі ў 1918 годзе ў будынку размясціўся Дом Саветаў, а пазней, пасля пабудовы новага будынка, — медыцынскі інстытут. Менавіта ў гэтым будынку праходзіў 30-31 снежня 1918 года I з’езд кампартыі Беларусі, які абвясціў стварэнне Беларускай сацыялістычнай рэспублікі са сталіцай у Смаленску.

З красавіка 1988 года ў будынку размяшчаецца Смаленская абласная філармонія.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Пералік аб’ектаў культурнай спадчыны федэральнага значэння, размешчаных на тэрыторыі Смаленскай вобласці, у адпаведнасці з нарматыўнымі прававымі актамі аб пастаноўцы на дзяржаўную ахову Архівавана 19 лютага 2020.

| ⛭Славутасці Смаленска |
| --- |
| Раёны, кварталы, умацаванні | Смаленская крэпасць · Саборная гара | Успенскі саборГрамавая вежаЦарква Пятра і Паўла на Гарадзянцы |
| Грамадскія будынкі і збудаванні | Кузня · Палац творчасці дзяцей і моладзі · Дом сувязі · Дом спецыялістаў · Дом Энгельгарта · Дом кнігі · Будынак Аляксандраўскага рэальнага вучылішча · Будынак гарадской адміністрацыі Смаленска · Комплекс пажарнага дэпо · Будынак былой духоўнай семінарыі · Будынак Філармоніі · Драматычны тэатр · Камерны тэатр · Тэатр лялек |
| Музеі | Смаленскі гістарычны музей · Смаленшчына ў гады Вялікай Айчыннай вайны · Смаленск — шчыт Расіі · Мастацкая галерэя · Музей скульптуры Сяргея Цімафеевіча Канёнкава · Гарадская кузня XVII стагоддзя · Смаленскі лён · У свеце казкі · Аляксандр Трыфанавіч Твардоўскі ў Смаленску · Смаленскі музей рускай гарэлкі · Маладзёжны цэнтр-музей імя адмірала Нахімава · зоаэкзатарыум |
| Помнікі і мемарыялы | Помнік абаронцам Смаленска 1812 года ·  Помнік Сафійскаму палку ·  Курган Бессмяротнасці ·  Апаленая кветка ·  Сквер Памяці Герояў ·  Удзячная Расія — Героям 1812 года (помнік з арламі) ·  Скульптура Аленя ·  Бюст С. Ц. Канёнкаву ·  Бюст М. І. Кутузаву ·  Бюст А. С. Пушкіна ·  Магіла Скалона ·  Помнік М. І. Глінку ·  Помнік У. І. Леніну ·  Помнік М. В. Мікешыну ·  Помнік Фёдару Коню ·  Помнік М. І. Рыленкаву ·  Помнік Цёркіну |
| Манастыры, саборы і храмы | Аўрааміеў манастыр ·  Барысаглебскі манастыр ·  Узнясенскі манастыр ·  Спаскі манастыр ·  Траецкі манастыр на Клоўцы ·  Траецкі манастыр ·  Сабор на пратоцы ·  Успенскі сабор ·  Царква Св. Варвары ·  Царква Узвіжання  ·  Царква Уваскрэсення ·  Царква Георгія ·  Верхне-Георгіеўская царква ·  Царква Іаана Багаслова ·  Царква Міхаіла Архангела ·  Царква Пятра і Паўла ·  Царква Покрыва ·  Спаса-Праабражэнская царква на Рэвалюцыйнай ·  Спаса-Праабражэнская царква на Акопнай ·  Храмавы комплекс на Старой Ленінградскай ·  Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі |
| Інжынерныя збудаванні | Мост цераз Днепр на Вялікай Савецкай · Мост цераз Днепр на Кашана · Мост у Лапацінскім саду |
| Сады і паркі, могілкі | Лапацінскі сад · Сад Бланье |
| † страчаныя аб'екты |