recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Маскароны, горад Кадыс, Іспанія
**Маскарон** (фр.: mascaron, італ.: mascherone — вялікая маска) — дэкаратыўны рэльеф у выглядзе чалавечага твару або галавы жывёлы.

Размяшчаецца пераважна на замках арак, ваконных і дзвярных праёмаў, на фантанах (з адтулінай для выпуску струменя вады), а таксама на мэблі, посудзе і інш.

Былі пашыраныя ў архітэктуры стыляў готыкі, рэнесансу, барока, неакласіцызму і мадэрну. У архітэктурным дэкоры маскарон часам спалучаліся з антабамі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Маскарон**
* Маскарон // Архитектурный журнал Adcity (руск.)
* Маскарон, в архитектуре // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Brockhaus · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12162681t · GND: 4226541-1 · LCCN: sh98002867 · NKC: ph122653 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Морхат.
**Мечыслаў Віктаравіч Морхат** (25 жніўня 1958, в. Залесінкі, Шаркаўшчынскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 25 жніўня 1958 года ў в. Залесінкі Шаркаўшчынскага раёна Віцебскай вобласці.

Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію, вучоны аграном; Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь, спецыяліст у галіне дзяржаўнага кіравання.

Працаваў спецыялістам па кормавытворчасці, галоўным аграномам, старшынёй калгаса «Вялікае Сяло»; першым намеснікам старшыні Шаркаўшчынскага раённага выканаўчага камітэта, старшынёй Шаркаўшчынскага раённага выканаўчага камітэта.

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі», юбілейнымі ўзнагародамі.

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае двух сыноў.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)  (бел.)
**810-ы партызанскі полк** — савецкае партызанскае падраздзяленне, створанае ў кастрычніку 1943 года на базе 810-га атрада, арганізаванага ў красавіку 1942 года. Полк дзейнічаў на акупіраванай тэрыторыі Быхаўскага, Кіраўскага, Магілёўскага і Рагачоўскага раёнаў. 24 лютага 1944 года полк (1006 партызан, 3 батальёны) злучыўся з Чырвонай Арміяй.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* М. Л. Максімаў-Лебедзеў

### Камісар

* Дз. А. Смагін

### Начальнік штаба

* А. Р. Феакцістаў

Гісторыя
--------

Партызаны праводзілі аперацыі на чыгуначным участку Рагачоў — Быхаў. 3 жніўня 1943 года падарвалі больш за 290 рэек. У верасні 1943 года разграмілі чыгуначную станцыю Тошчыца, на чыгунцы Магілёў — Жлобін падарвалі 6 эшалонаў, разбурылі чыгуначнае палатно. Удзельнічалі ў разгроме нямецкіх апорных пунктаў і гарнізонаў, у тым ліку ў вёсках Дручаны Бялыніцкага, Новы Быхаў, Тайманава і Камарычы (жнівень 1943), Асоўшчына і Савічаў Рог (студзень 1944) Быхаўскага, Крушынаўка (люты 1944) Рагачоўскага раёнаў, у Клічаве. 8 сакавіка 1943 года ў вёсцы Гарадзец выратавалі мірных жыхароў ад загубы. У раёне тылавых баз палка стварылі 4 сямейныя лагеры, дзе знаходзіліся каля 4 тыс. чалавек, якія ратаваліся ад карнікаў. 22—25 лютага 1944 года полк у складзе Быхаўскай ВАГ удзельнічаў у баях с праціўнікам, які адступаў у паласе Гамарня — Чыгірынка.

Гл. таксама
-----------

* Тошчыцкі бой
* Бялыніцкія аперацыі
* Клічаўскія баі

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Партызанскі полк 810-ы // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 479. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пахалавецкі.
**Станіслаў Пахалавецкі** (**Пахалавіцкі**, **Пахаловіч**; польск.: Stanisław Pachołowiecki) — мастак і картограф другой паловы 16 ст.

Біяграфія
---------

Крэпасць Сокал. 1579
Аблога Полацка войскамі Стэфана Баторыя ў 1579 г. акварэль.
Жыццё і творчасць звязаны з Беларуссю і Польшчай. Служыў сакратаром у магнатаў, у 1563—1566 гадах пры двары вялікага князя і караля Жыгімонта II, потым у канцылярыі вялікага князя і караля Стэфана Баторыя. У час Лівонскай вайны (1558—1583) удзельнічаў у 1579—1581 у вызваленні Полацка, ваенных паходах на Пскоў і Вялікія Лукі. Склаў «Карту Полацкай зямлі» і «План аблогі Полацка войскамі Стэфана Баторыя ў 1579» (абодва награвіраваныя Т. Трэтэрам у Рыме), «Аблога Полацка 29.8.1579» (рысунак пяром з акварэльнай падмалёўкай, зберагаецца ў Дзяржаўным архіве  (ням.) (бел. ў г. Дрэздэн, Германія). Выканаў (з інж. П. Франкусам) аксанаметрычныя выявы 6 крэпасцей на Полаччыне: Казьян, Красная, Сітна, «Сокал», Суша і Туроўля.

Малюнкі Пахалавецкага — адны з першых твораў ваеннай картаграфіі Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай, каштоўны матэрыял для рэканструкцыі фартыфікацыі і забудовы Полацка другой паловы 16 ст. Яго «Карту Полацкай зямлі» выкарысталі картограф Г. Меркатор (карта «Літва», 1595), Т. Макоўскі («Карта Вялікага княства Літоўскага», 1613) і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Пахалавіцкі Станіслаў // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Казлоў Л. Р. Беларусь у працах польскіх картографаў XVI—XX ст. Мінск, 2004. ISBN 985-6119-42-1

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Станіслаў Пахалавецкі
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шаховіч.
**Мечыслаў Зянонавіч Шаховіч** (9 студзеня 1933, в. Крывічы, Мядзельскі раён, Мінская вобласць — 6 чэрвеня 2008) — беларускі паэт. Член Саюза беларускіх пісьменнікаў.

Біяграфія
---------

Скончыў аддзяленне журналістыкі БДУ (1962), а ў 1968 годзе Мінскую двухгадовую Вышэйшую партыйную школу. Працаваў у рэдакцыях Крывіцкай, Валожынскай, Пухавіцкай, «Мінскай праўды». У музеі Янкі Купалы, у школе.

Друкаваўся ў часопісах «Полымя», «Беларусь», «Маладосць», у калектыўным зборніку «Рунь».

З 1974 года па 1994 год працаваў у рэдакцыі смалявіцкай раённай газеты «Ленінскі заклік».

Творчасць
---------

Аўтар зборнікаў вершаў «Па загаду сэрца» (1975), «Паклон зямлі» (1979), «Бераг дабрыні» (1990), а таксама кніжак для дзяцей «Падарунак», «Сунічная палянка».

Зноскі
------

1. ↑  ШАХОВІЧ МЕЧІСЛАЎ ЗЯНОНАВІЧ

Літаратура
----------

* Сунічная палянка : вершы / Мечыслаў Шаховіч. ― Мінск, 1981.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Князеў.
**Станіслаў Нічыпаравіч Князеў** (нар.6 лістапада 1948, г. Новасібірск, Расія) — беларускі дзяржаўны дзеяч, юрыст, гісторык. Доктар юрыдычных навук (2005), прафесар права (2001). Генерал-маёр (1994).

Біяграфія
---------

Скончыў Томскае ваеннае вучылішча сувязі (1969). З 1970 года ў органах дзяржаўнай бяспекі. Праходзіў службу ў розных падраздзяленнях ваеннай контрвыведкі Прыкарпацкай ваеннай акругі, групы Савецкіх войскаў у Германіі, удзельнічаў у баявых дзеяннях у Афганістане. Узначальваў Упраўленне ваеннай контрразведкі КДБ Рэспублікі Беларусь (1994—1996).
У 1996 годзе перайшоў на працу ў Інстытут нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Беларусь, у 1998—2001 узначальваў яго. Намеснік дзяржаўнага сакратара Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь (2001), першы намеснік Кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2001—2003). Рэктар Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (2003—2007), Міжнароднага ўніверсітэта «МІТСО» (2011—2018). Дырэктар Навукова-даследчага інстытута тэорыі і практыкі дзяржаўнага кіравання Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

З 2 верасня 2019 года — загадчык кафедры дзяржаўнага кіравання Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

Навуковыя інтарэсы: тэорыя кіравання; тэорыя і метадалогія дзяржаўнага кіравання; асновы ідэалогіі; тэорыя і практыка забеспячэння нацыянальнай бяспекі.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Новы рэктар ФПБэшнага ўніверсітэта пачаў працу з ідэалагічных чыстак

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 18, кн. 1. — Мінск, 2004.
* Белорусская юридическая энциклопедия. В 4 т. Т. 2. ― Минск, 2009.

| ⛭Рэктары Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь |
| --- |
| Анатоль Рыгоравіч Шрубенка (1992—2000) ·  Пётр Іванавіч Брыгадзін (2000—2001) ·  Пётр Дзмітрыевіч Кухарчык (2001—2003) ·  Станіслаў Нічыпаравіч Князеў (2003—2007) ·  Анатоль Мікалаевіч Маразевіч (2007—2014) ·  Марат Генадзьевіч Жылінскі (2014—2018) ·  Генадзь Уладзіміравіч Пальчык (2018—2020) ·  Вячаслаў Віктаравіч Даніловіч (з 2020) |
**Урсула «Ушы» Дызль** (ням.: Ursula «Uschi» Disl; нар. 15 лістапада 1970, Бад-Цёльц, Баварыя, ФРГ) — нямецкая біятланістка, удзельніца і медалістка пяці зімовых Алімпіяд. Двухразовая алімпійская чэмпіёнка, васьміразовая пераможца чэмпіянатаў свету, шматразовы алімпійскі і сусветны прызёр. Апроч біятлона ўдзельнічала таксама і ў спаборніцтвах па лыжных гонках. У 2003 годзе ў спрынце на этапе кубка свету ў Дзюсельдорфе фінішавала другі ў пары з Клаўдыяй Кюнцэль і чацвёртай у індывідуальных спаборніцтвах.

Завяршыла спартыўную кар’еру ў 2006 годзе пасля Алімпіяды ў Турыне.

Зноскі
------

1. ↑  Ursula Disl // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Тэматычныя сайты | FIS (лыжныя гонкі) · IBU · Olympedia |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Brockhaus · Munzinger |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1060142260 · VIAF: 311574769 |
**RCS** (*Revision Control System*) з'яўляецца адной з самых першых (распрацавана ў 1985 годзе) сістэм кіравання версіямі. Для кожнага файла,зарэгістраванага ў сістэме, яна захоўвае поўную гісторыю зменаў, прычым для тэкставых файлаў выкарыстоўваецца эфектыўна алгарытм дэльта-кампрэсіі, калі захоўваецца толькі апошняя версія і ўсе межверсійныя змены. Сістэма дазваляе таксама захоўваць версіі бінарных файлаў, але без ужывання гэтага механізма, гэта значыць кожная версія бінарнага файла захоўваецца цалкам.

RCS распрацавана ў 1980-х гадах Уолтэрам Цішы з Універсітэта Перд'ю як вольная і больш развітая альтэрнатыва папулярнай тады Source Code Control System (SCCS). У цяперашні час, з'яўляецца часткай Праекта GNU, аднак усё яшчэ падтрымліваецца Універсітэтам Перд'ю.

RCS не мае сродкаў для калектыўнай працы над наборам файлаў — гэтыя сродкі з'явіліся ў сістэме-нашчадку — CVS, якая ўжывае фарматы і алгарытмы RCS для ўліку версій, але мае таксама інтэрфейсы для калектыўнай працы.

Адсутнасць калектыўнай працы на практыцы выглядае так, што толькі той карыстальнік, які зрабіў дзеянне «Lock» над файлам ці файламі, можа ажыццяўляць змены. Іншыя карыстальнікі запытаць гэтыя ж файлы на рэдагаванне не могуць, пакуль першы карыстальнік не скончыць з імі працу.

Некаторыя Wiki-рухавікі, напрыклад TWiki, ужываюць RCS для захоўвання старонак.

Спасылкі
--------

* RCS на сайце Універсітэта Перд'ю
* RCS на сайце Праекта GNU
* rcs(1), Старонка man на сайце OpenBSD (з General Commands Manual)

| ⛭Сістэмы кіравання версіямі (катэгорыя) |
| --- |
| Толькі лакальныя | RCS ·  SCCS |  |
| Кліент-серверныя | CMVC ·  CVS ·  Perforce ·  Rational ClearCase (1992) ·  SourceGear Vault ·  Subversion (SVN) ·  Team Foundation Server ·  Visual SourceSafe |
| Размеркаваныя | Bazaar ·  Darcs ·  Fossil ·  Git ·  Mercurial ·  TeamWare |
| Галіны ·  Дэльта-кадаванне ·  Форк |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4361080-8 · LCCN: n97037215 · VIAF: 186405412 |
**Францый** (лац.: Francium) **Fr** — хімічны элемент I групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 87.

Канфігурацыя электронных абалонак: 7s1. Належыць да шчолачных металаў. Атамная маса 223. Прыродны ізатоп: 223Cs – радыеактыўны, перыяд паўраспаду 21,8 хв. Вядомыя штучныя ізатопы з масавымі лікамі ад 203 да 229.

Адкрыты ў 1939 годзе М. Пэрэй.

Ф. утвараецца ў працэсах радыеактыўнага распаду цяжкіх элементаў (радыеактыўны ланцуг урану-235) і ў вельмі малой колькасці прысутнічае ў зямной кары.

З прычыны высокай радыеактыўнасці ўласцівасці вывучаюцца на пробах з вельмі малой колькасцю Ф. Гэта шчолачны метал, па хімічных уласцівасцях падобны да цэзію. Валентнасць: 1. Ступень акіслення ў злучэннях: +1.

| ⛭Перыядычная сістэма хімічных элементаў Д. І. Мендзялеева |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| H |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | He |
| Li | Be |  | B | C | N | O | F | Ne |
| Na | Mg |  | Al | Si | P | S | Cl | Ar |
| K | Ca | Sc | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga | Ge | As | Se | Br | Kr |
| Rb | Sr | Y | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn | Sb | Te | I | Xe |
| Cs | Ba | \* | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi | Po | At | Rn |
| Fr | Ra | \*\* | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg | Cn | Nh | Fl | Mc | Lv | Ts | Og |
| Uue | Ubn |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |
|  | **\*** | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu |  |
| **\*\*** | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Шчолачныя металы | Шчолачназямельныя металы | Лантаноіды | Актыноіды | Пераходныя металы | Лёгкія металы | Паўметалы | Неметалы | Галагены | Інертныя газы |

 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4155153-9 · LCCN: sh85051541 · Microsoft: 528649303 |
**Рамэн Яфімавіч Сова** (\* 11 лістапада 1938 — † 22 снежня 2001) — член-карэспандэнт Украінскай экалагічнай Акадэміі навук, доктар медыцынскіх навук.

Навуковая дзейнасць
-------------------

З 1965 — малодшы навуковы супрацоўнік Кіеўскага НДІ гігіены працы і прафзахворванняў, дзе атрымаў вучоную ступень кандыдата медыцынскіх навук.

З 1971 а навуковая дзейнасць Ромена Яфімавіча звязаная з ВНИИГИНТОКС (цяпер Інстытут экогигиены і таксікалогіі імя Л. І. Мядзведзя). За 26 гадоў працы ў інстытуце ён прайшоў шлях ад малодшага навуковага супрацоўніка да намесніка дырэктара па навуковай працы.

Галоўным напрамкам яго дзейнасці з'явілася метадалогія інтэгральнай ацэнкі небяспекі хімічных рэчываў для здароўя чалавека і навакольнага асяроддзя. Ён прыняў актыўны ўдзел у распрацоўцы новых напрамкаў у таксікалогіі і гігіене - комплекснага гігіенічнага нармавання пестыцыдаў, гігіенічнага нармавання пестыцыдаў у глебе, прымянення матэматычных метадаў ацэнкі і прагназавання рэальнай небяспекі назапашвання пестыцыдаў у навакольным асяроддзі і арганізме чалавека. Ён з'яўляецца сааўтарам гігіенічнай і эколага-гігіенічнай класіфікацый небяспекі пестыцыдаў.

Як таксіколагі Р. Я. Сова ўнёс значны ўклад у распрацоўку праблемы біялагічнай нормы лабараторных жывёл, у метадалогію і методыку вывучэння камбінаванага, комплекснага і спалучае дзеянні хімічных рэчываў і іншых фактараў.

Рамэн Яфімавіч быў арганізаваны Усесаюзны цэнтр "Дыяксіны", пачаты навуковыя даследаванні па гэтай праблеме, распрацаваны першы гігіенічныя нарматывы найбольш небяспечных забруджвальнікаў навакольнага асяроддзя. Ён з'яўляўся экспертам СААЗ па праблеме дыяксін оў, экспертам Украіны па праблеме стойкіх арганічных забруджвальнікаў у Праграме ААН па навакольным асяроддзі, членам Камітэта па пытаннях гігіенічнай рэгламентацыі міністэрства аховы здароўя Украіны. Рамэн Яфімавіч падрыхтавана 5 кандыдатаў медыцынскіх навук, апублікавана 6 манаграфій і больш за 230 навуковых прац.

Працы
-----

* Трахтэнберга І. М. Сова Р. Я. Шефтель В. А. Оникиенко Ф. А. Праблема нормы ў таксікалогіі. - М.: Медыцына, 1991
* Дышиневич М. Я. Сова Р. Я. Палімерныя будаўнічыя матэрыялы і сіндром «хворага будынка». - Кіеў: Наукова думка, 1998. - З. 247, 254.1
* Сова Р. Я. Выкарыстанне палімерных матэрыялаў у водазабеспячэнні. Праблемы бяспекі / Р. Я. Сова, В. Г. Герасімава, А. В. Головащенко / / Камунальная гаспадарка гарадоў. - 2001. - Мн. 29. - С. 129-130.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Біяграфія Р. Я. Совы на сайце Інстытута экогигиены і таксікалогіі імя Л. І. Мядзведзя
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рамяство (значэнні).
Апрацоўка шкла
Выраб музычных інструментаў — скрыпак
Роспіс керамікі
**Рамяство** — дробная ручная вытворчасць, заснаваная на выкарыстанні ручных прылад працы, асабістым майстэрстве работніка, якое дазваляе вырабляць высакаякасныя, часта высакамастацкія вырабы.

Рамяство ўзнікла з пачаткам вытворчай дзейнасці чалавека, прайшло працяглы гістарычны шлях развіцця, прымаючы розныя формы: хатняе рамяство — ва ўмовах натуральнай гаспадаркі; рамяство на заказ — ва ўмовах разлажэння натуральнай гаспадаркі; рамяство на рынак. З узнікненнем рамяства на заказ і асабліва на рынак звязана з'яўленне і развіццё гарадоў як рамесна-гандлёвых цэнтраў. Хатняе рамяство нярэдка называюць хатняй прамысловасцю (гэта значыць вытворчасцю несельскагаспадарчай прадукцыі), рамяство на заказ і на рынак — саматужнай вытворчасцю. 

Хатняе рамяство шырока распаўсюджана на працягу ўсёй гісторыі дакапіталістычных грамадстваў. Сельскае насельніцтва вырабляла большую частку рамесных вырабаў, якія ім жа і выкарыстоўваліся. Паступова вядучую ролю стала адыгрываць рамяство на заказ і рынак. У Старажытнай Грэцыі, Старажытным Рыме, у краінах старажытнага Усходу мелася значная колькасць рамеснікаў, якія вялі самастойную гаспадарку і выраблялі вырабы на заказ ці рынак.

Станаўленне прафесійнага рамяства, асабліва ў гарадах, прывяло да ўзнікнення новай сферы вытворчасці і новага сацыяльнага слоя — гарадскіх рамеснікаў. Узнікненне развітых формаў іх арганізацыі (цэхі), якія баранілі інтарэсы гэтага слоя, стварыла асабліва спрыяльныя ўмовы для развіцця гарадскога рамяства ў Сярэднявеччы. Вядучымі галінамі гарадскога рамяства былі: сукнаробства, вытворчасць металічных вырабаў, вырабаў са шкла і інш. Падчас прамысловага перавароту (сярэдзіна XVIII ст. — першая палова XIX ст.) фабрычна-завадская прамысловасць, заснаваная на выкарыстанні машын, выцесніла рамяство. Рамяство (на заказ і на рынак) захавалася ў галінах, звязаных з абслугоўваннем індывідуальных патрэб спажыўца ці з вытворчасцю дарагіх мастацкіх вырабаў — ганчарная справа, ткацтва, мастацкая разьба і да т.п.

У большай ступені рамяство захавалася ў слабаразвітых краінах. Аднак і тут адбываецца яго выцясненне фабрычна-завадской прамысловасцю ў выніку індустрыялізацыі гэтых краін. Захоўваюцца народна-мастацкія рамёствы, звязаныя з абслугоўваннем турызму і з экспартам.

Здаўна чалавецтва ведала такія рамёствы, як:

* кавальства,
* ганчарства,
* цяслярства,
* сталярства,
* кравецтва,
* ткацтва,
* прадзенне,
* лазапляценне,
* кушнерства,
* рымарства
* пякарства,
* шавецтва,
* печкавае,
* гарбарнае,
* ювелірнае

і іншыя

Гл. таксама
-----------

* Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
**Патака** — цукрысты прадукт, вязкі, празрысты водны раствор глюкозы, алігацукрыдаў і дэкстрынаў. Колькасць сухіх рэчываў каля 80 %. Павышае растваральнасць цукрозы ў вадзе (затрымлівае крышталізацыю). Атрымліваюць ацукроўваннем крухмалу разведзенымі кіслотамі, потым сіроп фільтруюць і ўварваюць. Выкарыстоўваюць у кандытарскай, кансервавай, тэкстыльнай прамысловасцях, у хлебапячэнні.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777846834 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гіруць.
**Мечыслаў Іванавіч Гіруць** (11 мая 1936, Шкіландзішкі) — беларускі палітык, дэпутат Вярхоўнага Савета Рэпублікі Беларусь 13-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію. Працаваў у Гродзенскай вобласці. Дэпутат Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь (з 1995), лідар фракцыі дэпутатаў-аграрыяў. Намеснік старшыні Аграрнай партыі (з 1995). Падчас канстытуцыйнага крызісу ў лістападзе 1996 года быў у апазіцыі А. Лукашэнкі. У лютым 1998 года ўвайшоў у Нацыянальны выканаўчы камітэт, старшыня Гродзенскага рэгіянальнага камітэту.
**Паталагі́чная анато́мія** — раздзел паталогіі, які вывучае марфалагічныя асновы працэсаў і хвароб на розных ўзроўнях (ад арганізмавага да малекулярнага).

Падзяляецца на

* **агульную** (вывучае агульнапаталагічныя працэсы)
* **асобную** (даследуе асобныя хваробы).

**Аб'екты даследавання**: трупы, біяпсіраваныя тканкі, тканкавыя культуры, эксперыментальныя жывёлы.

**Метады даследавання:**

* аўтапсія (ускрыццё трупа),
* біяпсія (прыжыццёвае мікраскапічнае даследаванне),
* эксперымент (стварэнне мадэляў паталагічнага працэсу ці хваробы).

Гісторыя
--------

Паталагічная анатомія пачала фарміравацца ў сярэдзіне 18 стагоддзя. Заснавальнік — італьянскі ўрач Дж. Марганьі.

У 19 — пач. 20 ст. развіццю паталагічнай анатоміі садзейнічалі працы М. Біша  (руск.) (бел. і Ж. Крувелье  (руск.) (бел. ў Францыі, К. Ракітанскага  (руск.) (бел. ў Аўстрыі, А. І. Палуніна  (руск.) (бел. М. Н. Нікіфарава  (руск.) (бел. А. І. Абрыкосава ў Расіі.

На Беларусі
-----------

На Беларусі развіццю спрыялі заснаванне кафедры паталагічнай анатоміі ў Мінскім медыцынскі інстытуце (1923), працы І. Т. Цітова і Ю. В. Гулькевіча.

Навуковыя даследаванні вядуцца ў медыцынскіх інстытутах Мінска, Гродна, Віцебска па пытаннях марфалогіі пухлін шчытападобнай залозы, павольных нейраінфекцый, захворванняў падстраўнікавай залозы.

Вядучыя беларускія спецыялісты — Г. І. Краўцова, М. К. Недзьведзь, Я. Д. Чарствой, Ю. Р. Бойка, Н. Ф. Сіляева, Ю. В. Крылоў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).
**«Працэс»** (руск.: Процесс) — дакументальны фільм 2018 года рэжысёра Сяргея Лазніцы, змантаваны з кінахронікі судовага працэсу па Справе Прампартыі.

Апісанне
--------

Масква, 1930 год. Калонная зала Дома Саюзаў. Група высокапастаўленых эканамістаў і інжынераў абвінавачваецца ў змове з мэтай дзяржаўнага перавароту. Сцвярджаецца, што яны заключылі таемны пакт з прэм’ер-міністрам Францыі Раймонам Пуанкарэ, мэтай якога з’яўляецца знішчэнне савецкай улады і аднаўленне капіталізму. Усе абвінавачанні сфабрыкаваныя, і абвінавачаныя вымушаны прызнаць злачынствы, якіх яны ніколі не ўчынялі. Суд выносіць смяротныя прысуды.

Зноскі
------

1. ↑  Восем фільмаў і міні-серыялаў пра тыранаў і дыктатуры, якія варта паглядзець

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
**Патавомек** (сучасная саманазва: *Patawomeck*) — народ індзейскага паходжання ў Вірджыніі (ЗША). Ад назвы народа паходзіць найменне ракі Патомак.

Агульная колькасць (2022 г.) — 2 300 чалавек.

У пачатку XVII ст. калі на ўзбярэжжы Вірджыніі з'явіліся англійскія каланісты, патавомек насялялі ніжнюю плыню ракі Патомак, займаліся паляваннем, рыбалоўствам і земляробствам. У 1608 г. іх вёску наведаў капітан Джон Сміт. У той час іх насельніцтва складала каля 800 чалавек. Відавочна, патавомек знаходзіліся ў шчыльным саюзе з паўхатан. Мяркуецца, што прадстаўніцай гэтага народа была маці Пакахонтас. 

На першых парах патавомек імкнуліся захоўваць дабразычлівыя адносіны з англічанамі. Яны забяспечвалі іх харчам падчас голаду, у 1634 г. заключылі мірнае пагадненне. У 1642 г. частка народа прыняла хрысціянства. Аднак саюз з англічанамі мала дапамог, калі ў сярэдзіне XVII ст. пачаліся ваенныя сутычкі з саскуэханцамі. Апошнія захапілі ў палон іх «караля» і яго сыноў. 

У 1658 г. паміж каланістам капітанам Джайлзам Брэнтам і правадыром Ваханганочэ ўзніклі спрэчкі з-за зямлі. Дж. Брэнт арыштаваў правадыра, але англійскі суд прыняў бок арыштаванага. Ён быў апраўданы і атрымаў срэбраны знак для бесперашкоднага вяртання праз тэрыторыю калоніі. Тым не меней, у 1662 г. Ваханганочэ памёр пры вяртанні да сваякоў. У 1665 г. улады калоніі прымусілі патавомек прадаць ім усе іх землі. У 1666 г. супраць патавомек вяліся ваенныя дзеянні, пасля чаго іх назва перастала ўжывацца ў каланіяльнай дакументацыі. 

Даследчыкі XX ст. высунулі гіпотэзу, што рэшткі ацалелых пасля вайны 1666 г. мігрыравалі на поўнач, дзе з-за сваёй малалікасці былі асіміляваны суседзямі. Існуе верагоднасць таго, што яны былі знішчаны саскуэханцамі. Тоеснасць з продкамі-індзейцамі захавалі метысы, нашчадкі шлюбаў жанчын-патавомек з англійскімі каланістамі. У 2010 г. яны атрымалі прызнанне ад уладаў Вірджыніі ў якасці аўтаномнага племені.

Спасылкі
--------

* Patawomeck Indian Tribe of Virginia
* Patawomeck Tribe - Encyclopedia Virginia
* History of the Patawomeck Indians
**Працэс 31-го** — палітычны судовы працэс над членамі КПЗБ ў Польскай Рэспубліцы.

В. З. Харужая была накіравана на падпольную работу ў Заходнюю Беларусь у лютым 1924 года. Падпольшчыца распаўсюджвала нелегальную партыйную літаратуру, арганізоўвала камсамольскія канферэнцыі і сходы, выступала на мітынгах, пісала адозвы і артыкулы для падпольных газет, арганізавала выданне газеты ЦК КСМЗБ «Малады камуніст». У чэрвені 1924 г. выбрана сакратаром ЦК КСМЗБ, членам ЦК КПЗБ і ЦК камсамола Польшчы. У верасні 1925 г. ў час падрыхтоўкі Беластоцкай акруговай канферэнцыі КПЗБ арыштавана.

Каб задушыць рэвалюцыйны рух у Заходняй Беларусі, польскія ўлады ў ноч на 7 лістапада 1925 г. правялі ў Брэсце і навакольных вёсках масавыя арышты. За краты трапіла каля 200 членаў КПЗБ і сначуваючых. 31 член КПЗБ быў прыцягнуты да судовай адказнасці. Сярод іх В. З. Харужая, З. Ф. Паплаўскі, Л. П. Герасімук, Р. М. Каленік, X. Д. Шэрцман, Ф. С. Строкач і інш.

Працэс над 31 членам КПЗБ проходзіў 10—17 лютага 1927 года ў будынку Брэсцкага гарадскога суда. Ён выліўся ў пратэст падсудных і працоўных горада супраць буржуазна-памешчыцкага ладу. В. З. Харужая, З. Ф. Паплаўскі, Л. П. Герасімук, X. Д. Шэрцман, А. X. Раф атрымалі па 8 гадоў зняволоння, Ф. С. Строкач — 5, астатнія па 4 гады.
Пасля абвяшчання прыгавору асуджаныя за-спявалі «Інтэрнацыянал».

У 1965 годзе на будынку, дзе адбыўся працас, устаноўлена мемарыяльная дошка.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1984. — Брэсцкая вобласць. — 368 с. іл.
* У суровыя гады падполля: Успаміны былых членаў КПЗБ—актыўных удзельнікаў рэвалюцыйнага руху у Заходняй Беларусі.— Мн. 1958.

| ⛭Польска-беларускія канфлікты XX стагоддзя |
| --- |
| Рэвалюцыя і грамадзянская вайна ў Расіі | ✰ Падзеі ў Мінску 19—21 лютага 1918 года |
| Міжваенная Польшча | Працэс 45-ці • Працэс 31-го • Працэс 72-х • Працэс 75-ці |
| Далучэнне Заходняй Беларусі да БССР | Скідзельскае паўстанне • Злачынства ў Траццяках • Злачынства ў Малой Бераставіцы • Будоўлеўскі самасуд • Злачынства ў Лерыполі |
| Нямецкая акупацыя | Беларуска-польскі канфлікт у Генеральнай акрузе Беларусь |
| Пасляваенны час | Масавае забойства беларусаў Падляшша (1946) |
**Міхал Палямон Стацкевіч-Тальваш** (? — да 8 верасня 1794) — дзяржаўны дзеяч ВКЛ.

Біяграфія
---------

З шляхецкага роду герба «Лебедзь». Нарадзіўся ў сям’і Тадэвуша Тальваша, абознага чарнігаўскага, і Людвікі з Самсонаў-Падбярэскіх.

Дэпутат Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага ў 1772—1773 і 1783—1784 гадах. Шамбялян караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага з 1783 года. У 1790 годзе абраны на 2 гады членам цывільна-вайсковай камісіі Шавельскай рэпартыцыі Жамойці. У 1792 годзе абраны адным з суддзяў зямянскіх Шавельскага павета. У 1794 абраны маршалкам шляхты Шавельскага павета.

У час паўстання 1794 года ўзначаліў узброеныя сілы павета як зямянскі генерал-маёр. 9—10 чэрвені 1794 пацярпеў паражэнні ад войскаў генерала С. Галіцына, палкоўніка Ф. Казляінава, 16 чэрвеня 1794 года намагаўся адбіць Жагары. Удзельнічаў у іншых баях, у т.л. Курляндыі. У час паўстання быў паранены ці захварэў, з чаго і памёр.

Пахаваны ў бернардзінскім касцёле ў Цітавянах.

Маёнткі: Юсайце, Юшкайце, Падубісе, Гарайне, Мэке, Пакальнішкі (Шавельскі павет), Пушынішкі (Расейнскі павет), Папрудзе (Віленскі павет), Аўсянішкі (Ваўкавыскі павет).

Сям’я
-----

Жонка(шлюб з 1777?): Ангела з Івановічаў.

Дзяцей не меў.

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* Żytkowicz Leonid. Rządy Repnina na Litwie w latach 1794—7. Wilno, 1938.
* Deputaci Trybunału Głównego Wielkiego Księstwa Litewskiego (1697—1794). Spis / Pod redakcją Andrzeja Rachuby opracowali Andrzej Rachuba i Przemysław P. Romaniuk przy współpracy Andreja Macuka i Jewgienija Aniszczenki. Warszawa: DiG, 2004. 448 s.
* Machynia Mariusz. Steckiewicz (Talwosz Steckiewicz, Stetkiewicz) Michał Palemon // Polski Słownik Biograficzny. T. 43/1. Z. 176. Warszawa; Kraków, 2005. S. 101—102.

Спасылкі
--------

* Міхал Палямон Стацкевіч-Тальваш на сайце Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»


| ?Міхал Палямон Стацкевіч-Тальваш — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Тадэвуш Тальваш[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  | Міхал Палямон Стацкевіч-Тальваш |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Людвіка з Самсонаў-Падбярэскіх[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: michal-palemon-steckiewicz-hlabedz |
Ход брушыны. Сальнікавая сумка пазначаны блакітным колерам.
**Брушына** (лац.: peritoneum) — тонкая напаўпразрыстая серозная абалонка, якая пакрывае ўнутраныя сценкі брушной поласці і паверхню ўнутраных органаў. Брушына мае гладкую бліскучую паверхню, утвораную двума лісткамі — вісцаральным (пакрывае органы) і парыетальным (прысценкавым), пераходзячымі адзін у аднаго з фарміраваннем замкнёнага мяшка — поласці брушыны (лац.: cavitas peritonei).

Поласць брушыны ўяўляе сабой сістэму запоўненых серозным змесцівам шчылінападобных прастораў, утвораных як паміж асобнымі ўчасткамі вісцаральнага лістка, так і паміж вісцаральным і парыетальным лістком. Лісткі брушыны ўтвараюць вылучаныя ўнутр зморшчыны, якія фармуюць брыжэйкі полых органаў, вялікі і малы сальнік.

Адрозніваюць органы, пакрытыя брушынай з усіх старон (інтраперытанеяльна), з трох старон (мезаперытанеяльна) і з адной стараны (экстраперытанеяльна). Пры гэтых сасуды і нервы, якія накіраваны да органаў брушной поласці з забрушынавай прасторы, не прабадаюць брушыну, а залягаюць у шчылінападобных прасторах між лісткамі *брыжэйкі* — дуплікатуры брушыны, якая злучае вісцэральную брушыну органа з парыетальнай.

Літаратура
----------

* *Книпович Н. М.* Брюшина // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Баркоўшчына.
**Барко́ўшчына** (трансліт.: *Barkoŭščyna*, руск.: Борковщина) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Будслаўскага сельсавета.

Гісторыя
--------

У 1846 вёска аднайменнага маёнтка Вілейскага павета Віленскай губерні, валоданне памешчыка Шчэпановіча, 7 двароў, 68 жыхароў. Маёнтак, акрамя вёскі, складаўся з фальварка і ўчастка вёскі Насілава. У 1868 г. вёска Будслаўскай воласці Вілейскага павета, налічвала 79 жыхароў. У 1886 г. тут працавала школа граматы. У 1904 г. вёска (108 жыхароў) і маёнтак (70 жыхароў) валоданне Шчэпановіча. У 1921 г. вёска (19 двароў, 112 жыхароў) і фальварак (13 жыхароў) у складзе Будслаўскай гміны Дунілавіцкага, потым Вілейскага паветаў Віленскага ваяводства.

З 12.10.1940 г. у Будслаўскім сельсавеце Крывіцкага раёна Вілейскай, з 20.09.1944 г. Маладзечанскай абласцей, з 23.05.1952 г. да 27.03.1959 г. у Вераб’ёўскім сельсавеце, з 20.01.1960 г. Мінскай вобласці, з 25.12.1962 г. у Мядзельскім раёне. У 1950 г. сяляне вёсак Баркоўшчына і Забегі аб’ядналіся ў калгас імя Кірава. З 1952 вёска ў складзе ўзбуйненага калгаса «Зара», з 1959 г. — калгаса імя Энгельса, з 1965 г — саўгаса «Будслаўскі» (цэнтр — вёска Будслаў), з 04.09.1991 г. — калгаса «Будслаўскі».

Насельніцтва
------------

* 63 жыхары (1960)
* 8 двароў, 11 жыхароў (1997)

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (DJVU)
2. ↑  Рашэнне выканкома Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 сакавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Будслаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Будслаў |
| Пасёлкі | Будслаў |
| Вёскі | Алешкі ·  Альжуткі ·  Альхоўка ·  Антанова ·  Баркоўшчына ·  Забегі ·  Ілава ·  Камарова ·  Курчына ·  Матыкі ·  Палессе ·  Петрачкі ·  Равячка ·  Рэпішча ·  Сіўцы ·  Слабада ·  Яцкавічы |
**Анатоль Яфімавіч Углоўскі** (руск.: Анатолий Ефимович Угловский, 24 ліпеня 1923 — 20 снежня 1943) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (04.06.1944).

Біяграфія
---------

А. Я. Улоўскі нарадзіўся ў вёсцы Лужавіца (Вялікаусцюжскі раён Валагодскай вобласці). У 1942 годзе скончыў рамеснае вучылішча ў горадзе Вялікі Усцюг. Працаваў у горадзе Кашын Калінінскай вобласці. У 1942 годзе прызваны ў войска. Ваяваў на Волхаўскім і Калінінскім франтах. Удзельнічаў у абароне Ленінграда і ў баях за горад Вялікія Лукі.

Бранябойшчык 429-га знішчальна-супрацьтанкавага дывізіёна (306-я стралковая дывізія, 43-я армія, 1-ы Прыбалтыйскі фронт) чырвонаармеец А. Я. Углоўскі вызначыўся пры вызваленні Суражскага раёна Віцебскай вобласці. У ноч на 20 снежня 1943 года, адбіваючы танкавую контратаку праціўніка, кінуўся з гранатай пад варожы танк і падарваў яго.

А. Я. Углоўскі пахаваны ў брацкай магіле ў вёсцы Вымна Віцебскага раёна.

Узнагароджаны ордэнам Леніна.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 136941 |
**Прачачны мост** (руск.: Пра́чечный мост) — аўтадарожны арачны мост цераз раку Фантанку ў Цэнтральным раёне Санкт-Пецярбурга, злучае 1-ы Адміралцейскі і Безыменны астравы. Адзін з першых каменных мастоў, пабудаваных у Пецярбургу. Першы трохпралётны каменны мост у горадзе. Аб’ект культурнай спадчыны Расіі федэральнага значэння. Злучае набярэжную Кутузава і Дварцовую набярэжную ля вытока Фантанкі. Побач з мостам размешчаны Летні сад і Летні палац Пятра I. Ніжэй па цячэнні знаходзіцца Панцеляймонаўскі мост. Бліжэйшыя станцыі метрапалітэна — «Горкаўская», «Чарнышэўская». Прачачны мост называецца ад палацавых пральняў (руск.: прачечные), якія знаходзіліся непадалёк.

| Масты цераз Фантанку |
| --- |
| 
* Прачачны
* Панцеляймонаўскі
* Бялінскага
* Анічкаў
* Ламаносава
* Лештукоў
* Сямёнаўскі
* Горсткін пешаходны
* Абухаўскі
* Ізмайлаўскі
* Ізмайлаўскі трамвайны (разабраны)
* Чырвонаармейскі пешаходны
* Егіпецкі
* Англійскі пешаходны
* Стара-Калінкін
* Галерны

 |
Партрэт Л.Англады (1928)
Малюнкі мастачкі (1967 год)
**Марыя Далорэс Англада-і-Сарыера** (катал.: Maria Dolors Anglada i Sarriera, нар. 1896 Барселона — пам. 12 верасня 1984 Тыяна) — каталонская пісьменніца і мастак-ілюстратар. Вядомая ў першую чаргу як аўтар і ілюстратар літаратуры для дзяцей.

Жыццё і творчасць
-----------------

Л. Англада ў творчых адносінах — як пісьменніца — належала да каталонскай культурнай плыні навесентызму, якая ўзнікла ў палітычным асяроддзі вакол створанага Энрыке Прато дэ ла Рыба руху каталонскай салідарнасці (*Solidaritat Catalana*). Ужо ў 13-гадовым узросце дзяўчына робіць малюнкі для ілюстраванага часопіса коміксаў *¡Cu Cut!*. У 17 гадоў з'яўляюцца яе працы для часопіса En Patufet. У 1916 Л. Англада робіць ілюстрацыі для некралога О. Уайльду. У 1918 дзяўчына прыязджае ў Парыж: тут яна працуе ілюстратарам для шэрагу французскіх часопісаў і піша сваю першую кнігу, Contes del Paradís, якую разам з уласнымі жа малюнкамі апублікавала ў 1920 годзе. Падчас Грамадзянскай вайны ў Іспаніі Л. Англада была на баку рэспубліканцаў; яна ўдзельнічае ў рабочым руху, уступае ў UGT і працуе ў Міністэрстве прапаганды. Пасля заканчэння вайны доўгі час жыла ў адзіноце, у невялікім каталонскім гарадку Тыяна, дзе і памерла ў сваім фамільным доме ў верасні 1984 года.

Літаратурныя сачыненні
----------------------

* *Contes del Paradís*, 1920
* *En Peret*, 1928
* *Margarida*, 1929
* *Monsenyor Llangardaix*, 1929
* *El més petit de tots*, 1937
* *La Barcelona dels nostres avis*, 1949
* *La meva casa i el meu jardí*, 1958
* *Martinet*, 1960
* *Les meves nines*, 1983

Дапаўненні
----------

* *Маргарыда*, ілюстрацыя Л.Англады да аднайменнай яе казцы (1929)

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Webpage devoted to Lola Anglada (lletrA, Catalan Literature Online)  (катал.)
* About Lola Anglada на *www.escriptors.cat*  (катал.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Іспанскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNC: a10040663 · BNE: XX879833 · BNF: 17021382s · GND: 123494168 · ISNI: 0000 0000 7103 3230 · LCCN: n80010244 · SUDOC: 031292011 · VIAF: 57522030 · ULAN: 500035190 |

 |
**Лолан** (дацк.: Lolland) — чацвёрты па велічыні востраў Даніі, размешчаны ў Балтыйскім моры, уваходзіць у склад вобласці Зеландыя. Адміністрацыйна востраў падзелены на дзве камуны — Лолан на захадзе і Гульборгсун на ўсходзе. Галоўны горад і порт — Накскоў (13,560 жыхараў на 1 студзеня 2011).

Геаграфія
---------

Лолан мае ў асноўным раўнінны ландшафт, складзены вапнякамі і глінамі. У цэнтры і на паўночным захадзе пераважаюць нізкія пагоркі вышынёй да 25 метраў, якія месцамі пакрытыя лясамі з бука і дуба. Значная частка вострава пакрыта палямі пад цукровыя буракі і збожжавыя культуры, а таксама сеткай дрэнажных і водаадводных збудаванняў. Злучаны з суседнім востравам Фальстер двума мастамі.
Радыус акружнасці.
**Ра́дыус** (лац.: radius — спіца кола, прамень) — адрэзак, які злучае цэнтр акружнасці (ці сферы) з любой кропкай, якая ляжыць на гэтай акружнасці (ці паверхні сферы), а таксама даўжыня гэтага адрэзка. Радыус складае палову дыяметра.

Уласцівасці
-----------

* Радыус, праведзены ў пункт {\displaystyle A} акружнасці, перпендыкулярны да касальнай лініі акружнасці ў гэтым пункце.
* Радыус, перпендыкулярны хордзе, дзеліць яе напалову.

Злучаныя вызначэнні
-------------------

* *Цэнтральны вугал* у акружнасці — гэта вугал, утвораны двума радыусамі.
* *Радыус крывізны* крывой — радыус акружнасці, якая мае з гэтай крывой дотык другога парадку.

Этымалогія
----------

Слова «радыус» упершыню сустракаецца ў 1569 г. у французскага навукоўца П'ера дэ ла Раме, крыху пазней у Франсуа Віета. Робіцца агульнапрынятым толькі ў канцы XVII стагоддзя.

Абагульненні
------------

Радыусам мноства {\displaystyle M}, змешчанага ў метрычнай прасторы з метрыкай {\displaystyle \rho }, завецца велічыня {\displaystyle (\sup \_{x,y\in M}\rho (x,y))/2}. Напрыклад, радыус *n*-мернага гіперкубу з бокам *s* роўны

{\displaystyle r={\frac {s}{2}}{\sqrt {n}}.}

Гл. таксама
-----------

* Атамны радыус
* Бораўскі радыус
* Гравітацыйны радыус
* Дэбаеўскі радыус экранавання
* Іонны радыус
* Крысталахімічны радыус
* Радыус інерцыі
* Радыус-вектар
* Радыус паварота
* Радыус папажэння
* Радыус ратацыі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4451175-9 · LCCN: sh2003001067 · Microsoft: 83053163, 2908615117 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з падобнымі імёнамі, гл. Логінаў і Анатоль Логінаў.

**Анатоль Фёдаравіч Логінаў** (29 красавіка 1923, Цвярская губерня — 3 лістапада 2008, Масква) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Мар’іна Горка. Мемарыял 8-ай танкавай дывізіі, памятная дошка
У 1941 годзе скончыў 10 класаў школы. У Чырвонай Арміі з ліпеня 1941 года. У ліпені—жніўні 1941 года быў курсантам 15-га вучэбна-танкавага палка (горад Нара-Фамінск Маскоўскай вобласці). У красавіку 1943 гады скончыў Чэлябінску танкавую вучылішча.

Вызначыўся ў ходзе Сумскай-Прылуцкай аперацыі і пры фарсіраванні Дняпра. 10 верасня 1943 года яго танк першым уварваўся на пераправу праз раку Харол у пасёлку Ліпавая Даліна (Сумская вобласць, Украіна) і утрымліваў яе каля 2 гадзін, знішчыўшы 2 танкі праціўніка.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 3 чэрвеня 1944 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» старшаму тэхніку-лейтэнанту Логінаву прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» (№ 3677).

У 1956 годзе скончыў Ваенна-дыпламатычную акадэмію. З лютага 1957 года па сакавік 1958 года быў памочнікам ваеннага аташэ пры Пасольстве СССР у Вялікабрытаніі, а з кастрычніка 1959 года па снежань 1961 года у Канадзе.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У гэтым кітайскім імі прозвішча (Шэн) стаіць перад асабістым імем.

**Шэн Шыцай** (кіт.: 盛世才; 1897 — 13 ліпеня 1970) — кітайскі ваенны дзеяч, губернатар Сіньцзяна.

Нарадзіўся ў Каюані ў правінцыі Ляанін. У 1931 годзе Шэн Шыцай быў прызначаны тагачасным генерал-губернатарам Цзінь Шужэнем (金樹仁) на пост афіцэра кіравання нагляду (душу) і пасаду інструктара пры ваенным вучылішчы. У кастрычніку 1933 года ў выніку чарговага палітычнага перавароту, здзейсненага белагвардзейцамі пры падтрымцы далучыўшыхся да іх шырокіх народных мас, Цзінь Шужэнь быў пазбаўлены ўлады. На губернатарскую пасаду ў Сіньцзяне ўзышоў Шэн Шыцай. Пры падтрымцы Савецкага Саюза падавіў мусульманскае паўстанне ў Сіньцзяне, але ўзамен на падтрымку быў вымушаны пайсці на некаторыя пагадненні з СССР, па якім Савецкі Саюз фактычна атрымліваў кантроль над Сіньцзянам. Па патрабаванню Сталіна, у 1939 годзе Шэн Шыцай уступіў у Камуністычную партыю Савецкага Саюза.

Зноскі
------

1. ↑  Ю. П. Гуань. Штрихи к политическому портрету Шэн Шицая Архівавана 16 верасня 2011.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Шэн Шыцай
* К. В. Бармин. Роль американского фактора в смене правительства Синьцзяна в 1944 г. Архівавана 30 верасня 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 122006003 · ISNI: 0000 0000 6341 6928 · LCCN: n81082481 · NTA: 073805602 · VIAF: 62869663 |
**Шэлі-Эн Фрэйзер-Прайс** (англ.: Shelly-Ann Fraser-Pryce; нар. 27 снежня 1986, Кінгстан) — ямайская лёгкаатлетка, спецыялізуецца ў бегу на кароткія дыстанцыі (60, 100 і 200 метраў). Трохразовая алімпійская чэмпіёнка і 11-разовая чэмпіёнка свету ў 2008—2022 гадах. Прызнана найлепшай лёгкаатлеткай свету 2013 года, 4 разы прызнавалася найлепшай спартсменкай года на Ямайцы (2012, 2013, 2015, 2019). Была сцяганосцам зборнай Ямайкі на цырымоніях адкрыцця Алімпійскіх гульняў 2016 і 2020 гадоў. Разглядаецца экспертамі як адзін з наймацнейшых спрынтараў у гісторыі лёгкай атлетыкі.

Вядомая сваім запалам да незвычайных прычосак, валодае ўласным салонам Chic Hair Ja. У 2011 годзе выйшла замуж за Джэйсана Прайса і пачала выступаць пад падвойным прозвішчам. 7 жніўня 2017 года нарадзіла сына Зіёна, з-за чаго прапусціла чэмпіянат свету 2017 года.

Зноскі
------

1. ↑  World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Diamond League · Olympedia · Olympic Channel · Tilastopaja · Track and Field Statistics · World Athletics · Гульні Садружнасці · Гульні Садружнасці 2014 · МАК |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Munzinger · OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | GTAA: 211787 |
**«Радыё і тэлебачанне Рэспублікі Сербскай»** ці **РТРС** (сербск.: Радио-телевизија Републике Српске) — інфармацыйнае агенцтва ў Рэспубліцы Сербскай.

Тэлеканалы і радыёстанцыі
-------------------------

У рамках РТРС дзеюць:

* Тэлебачанне Рэспублікі Сербскай (*Televizija Republike Srpske*, *Телевизија Републике Српске*)
* Радыё Рэспублікі Сербскай (*Radio Republike Srpske*, *Радио Републике Српске*)

Сігнал РТРС пакрывае ўсю Боснію і Герцагавіну і часткі суседніх краін Сербіі, Чарнагорыі і Харватыі.

Гісторыя
--------

РТРС пачало вяшчанне 19 красавіка 1992 года, у час вайны ў Босніі і Герцагавіне, калі ў эфіры быў паказаны першы выпуск навін з банялукскай студыі навін «Канал 3». З пачатку сваёй дзейнасці і аж да 1999 года агенцтва працавала пад назвай «Сербскае радыё і тэлебачанне» (сербск.: Српска радио-телевизија). Потым яно атрымала сучасную назву.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
**Гастраэнтэрыт** (ад стар.-грэч.: γαστήρ, родны склон γαστρός — «страўнік» і ἔντερον — «кішка») — запаленчае захворванне страўніка і тонкага кішачніка. У чалавека гастраэнтэрыт развіваецца з прычыны харчовых токсікаінфекцый, заражэння бактэрыямі, піцця недабраякаснай вады, захворванняў (грып, пнеўманія, адзёр, сепсіс і інш), атручвання цяжкімі металамі, кіслотамі, шчолачамі, ртутнымі прэпаратамі і інш. Працякае ў вострай і хранічнай форме. Часта суправаджаецца пашкоджаннем і тоўстага кішачніка — гастраэнтэракаліт.

Лячэнне і прафілактыка
----------------------

Пры вострым гастраэнтэрыце — прамыванне страўніка праз зонд, якое можна замяніць звычайным пітвом з наступным выклікання ваніт; грэлкі да ног, медыкаментозная тэрапія, накіраваная на ўрэгуляванне сакраторнай функцыі страўніка і кішачніка; пры хранічным гастраэнтэрыце — працяглая дыетатэрапія, строгае выкананне рэжыму харчавання, медыкаментозная тэрапія.

Зноскі
------

1. ↑  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018. Праверана 27 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55345445'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX531070 · BNF: 12336432r · GND: 4805605-4 · LCCN: sh85053475 · Microsoft: 2910204583, 2911145342 · NKC: ph585938 |

 |
**Бітва на Стрэве** (2 лютага 1348) — бітва паміж войскамі Тэўтонскага ордэна і Вялікага княства Літоўскага на рацэ Стрэве паблізу Коўна.

Ордэнскае войска складалася ў асноўным з сілаў яго прускай часткі, таксама былі крыжаносцы-госці -- англійскія і французскія рыцары. Вялікалітоўскае войска, пад кіраўніцтвам вялікіх князёў Альгерда і Кейстута, складалася, апроч уласна літоўцаў, з атрадаў Уладзіміра-Валынскага, Бярэсця, Віцебска, Смаленска і, магчыма, Полацка.

Перад бітвай ордэнскае войска на працягу тыдня спусташала землі літоўскага Панямоння. Вялікалітоўскае войска шукала і перастрэла немцаў, ініцыятыва пачатку бітвы належала яго камандуючаму -- вялікаму князю Альгерду.

Бітва скончылася паразай вялікалітоўскіх сіл. Нямецкія храністы, відавочна, перабольшвалі яе маштаб, падаючы лічбы стратаў з ордэнскага боку — 8 братоў-рыцараў і 42 ваяры, а з боку літвінаў — «тысячы», але пэўна параза была вельмі цяжкай. Сярод загінулых адзначаны князь Нарымонт, брат Альгерда і Кейстута. У гонар перамогі ў Кенігсбергу пабудаваны касцёл Дзевы Марыі, патронкі Ордэна.

Літаратура
----------

* *Сагановіч Г.* Беларусь і Нямецкі ордэн (да Крэўскай уніі) // З глыбі вякоў. Наш край. Вып. 2. — Мн. 2002. -- ISBN 985-08-0515-3. -- С. 127.