**Мячэць Укба** (араб. جامع عقبة‎‎جامع عقبة‎‎) таксама вядомая як **Вялікая мячэць Кайруана** (араб. جامع القيروان الأكبر‎‎جامع القيروان الأكبر‎‎) — адна з найбуйнейшых мячэцяў у Тунісе, размешчаная ў горадзе Кайруане. Будучы гістарычна першай сталіца мусульманскага Магрыба, Кайруан лічыцца духоўным і рэлігійным цэнтрам Туніса і часам — чацвёртым святым горадам ісламу. З'яўляючыся свайго роду сімвалічным будынкам горада, Вялікая мячэць лічыцца найстарэйшай святыняй і самай важнай мячэццю мусульманскага Захаду. Занесеная з 13 сакавіка 1912 года ў спіс ахоўных гістарычных помнікаў у Тунісе, у 1988 годзе яна, як і ўвесь горад Кайруан, была ўнесена ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Будаўніцтва
-----------

Пабудаваная арабскім ваеначальнікам Укбай ібн Нафі прыкладна ў 670 годзе н. э. (50 годзе па ісламскім календары) падчас будаўніцтва горада Кайруан. Мячэць займае плошчу ў 9000 квадратных метраў і з'яўляецца адным з самых старажытных месцаў набажэнства ў ісламскім свеце; таксама яна стала правобразам для ўсіх пазнейшых па часе будаўніцтва мячэцяў у Магрыбе. Вялікая мячэць у Кайруане лічыцца адным з самых уражлівых і найбуйнейшых помнікаў ісламскай архітэктуры ў Паўночнай Афрыцы, яе перыметр складае амаль 405 метраў. Гэта велізарная прастора ўключае гіпастыльную малельную залу, велізарны мармуровы брукаваны двор і масіўны квадратны мінарэт. Акрамя свайго рэлігійнага значэння, мячэць Укба лічыцца адным з шэдэўраў як ісламскай архітэктуры, як і ўсяго ісламскага мастацтва ў цэлым. Мячэць фігуруе ў многіх кнігах і навучальных дапаможніках па ісламскім мастацтве.

Гісторыя
--------

Таравіх-намаз у мячэці Укба (2012 г.).
Акрамя сваёй мастацкай і архітэктурнай значнасці, Вялікая мячэць у Кайруане згуляла, на думку туніскага ўніверсітэцкага выкладчыка і гісторыка ісламу Мухамеда Тальбі, «галоўную ролю ў ісламізацыі ўсяго мусульманскага Захаду, у тым ліку Іспаніі, і распаўсюджванні малікіцтва».

Падчас праўлення дынастыі Аглабідаў (IX стагоддзе) мячэць атрымала свой захаваны дагэтуль статус дзякуючы значным работам, якія праводзіліся ў ёй. Слава мячэці Укбы і іншых святынь у Кайруане дапамагалі гораду развівацца і павялічваць насельніцтва больш і больш. Універсітэт, які складаўся з навукоўцаў, якія выкладалі ў мячэці, стаў цэнтрам адукацыі як у ісламскай думцы, так і ў свецкіх навуках. Яго ролю можна параўнаць з Парыжскім універсітэтам у Сярэднія вякі. З заняпадам горада Кайруана, пачынаючы з сярэдзіны XI стагоддзя цэнтр інтэлектуальнай думкі перамясціўся ў універсітэт Эз-Зітуна ў Тунісе.

Зноскі
------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28563569'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4580425'></a>
2. ↑  Linda Kay Davidson et David Martin Gitlitz, *Pilgrimage from the Ganges to Graceland : an encyclopedia*, vol.
3. ↑  Ray Harris et Khalid Koser, *Continuity and change in the Tunisian sahel*, éd.
4. ↑  Célébration de Kairouan, capitale de la culture islamique pour 2009 (Afribone)
5. ↑  Clifford Edmund Bosworth, *Historic cities of the Islamic world*, ed.
6. ↑  Jean-Claude Garcin, *Grandes villes méditerranéennes du monde musulman médiéval*, éd. École française de Rome, Rome, 2000, p. 81
7. ↑  Monuments historiques et archéologiques classés et protégés en Tunisie (Institut national du patrimoine) Архівавана 8 студзеня 2016.
8. ↑  Myriam Bacha, "La construction patrimoniale tunisienne à travers la législation et le journal officiel, 1881—2003 : de la complexité des rapports entre le politique et le scientifique ", *L'Année du Maghreb*, n°4, 2008, pp. 99-122
9. ↑  Site de Kairouan (Patrimoine mondial de l'Unesco)
10. ↑  Jean-Pierre Caillet, *L'art du Moyen Âge : Occident, Byzance, Islam*, éd.
11. ↑  Néji Djelloul, *Kairouan : la Grande Mosquée*, éd.
12. ↑  *Great Mosque of Kairouan (discoverislamicart.org) Архівавана 7 красавіка 2013.*
13. ↑  || Géotunis 2009 :: Kairouan || Архівавана 26 ліпеня 2011.
14. ↑  Great Mosque of Kairouan — Kairouan, Tunisia
15. ↑  Kairouan — UNESCO World Heritage Centre
16. ↑  Kairouan 499
17. ↑  The Great Mosque (kairouan-cci2009.nat.tn)(недаступная спасылка)
18. ↑  Inscription de Kairouan au patrimoine mondial (Kairouan.org)
19. ↑  Jacques Vérité, *Conservation de la Grande Mosquée de Kairouan*, éd.
20. ↑  Mohamed Talbi, *L'Islam n'est pas voile, il est culte*, éd.
21. ↑  M'hamed Hassine Fantar, *De Carthage à Kairouan: 2000 ans d'art et d'histoire en Tunisie*, éd.
22. ↑  Wilfrid Knapp et Nevill Barbour, North West Africa : a political and economic survey, Editions Oxford University Press, Oxford, 1977, page 404
23. ↑  Kairouan Capital of Political Power and Learning in the Ifriqiya (MuslimHeritage.com) Архівавана 2 лістапада 2012.
24. ↑  Mahmud Abd al-Mawla, L'université zaytounienne et la société tunisienne, éditions Maison Tiers-Monde, Tunis, 1984, page 33

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7581895-4 · LCCN: n83186546 · VIAF: 130226671 |