У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Зняцце з крыжа.

**«Зняцце з крыжа»** (нідэрл.: Kruisafneming, 1435—1440) — алтарны абраз (цэнтральная частка трыпціха, яго бакавыя створкі не захаваліся) фламандскага мастака Рагіра ван дэр Вэйдэна, адна з вяршыняў еўрапейскага выяўленчага мастацтва XV стагоддзя. У наш час захоўваецца ў мадрыдскім музеі Прада.

Гісторыя стварэння
------------------

Карціна была замоўлена гільдыяй арбалетчыкаў Лёвена і першапачаткова знаходзілася ў капліцы Дзевы Марыі «што за сцяной». У знак таго, што карціна замоўлена гільдыяй, у вуглах панэляў намаляваны маленькія арбалеты. Мастацтвазнаўцы датуюць стварэнне «Зняцца» прыблізна 1435 годам. У 1548 годзе карціну ван дэр Вэйдэна абмянялі на яе копію пэндзля Міхіэля Коксі і арган. Новым уладальнікам «Зняцця з крыжа» стала сястра Карла V, штатгальтар Нідэрландаў, Марыя Аўстрыйская. «Зняцце з крыжа» знаходзілася ў замку Марыі ў Бінчы, дзе ў 1551 годзе карціну ўбачыў іспанскі дваранін Вінсентэ Альварэс, які так адгукнуўся пра твор ван дэр Вэйдэна:

> 
> 
> Гэта была лепшая карціна ва ўсім замку і нават, я лічу, ва ўсім свеце, таму што я бачыў у гэтых краях шматлікія добрыя карціны, але ніхто не мог параўнацца з ёй па вернасці прыродзе і напоўненасці глыбокай пашанай выяве. Усе, хто бачыў яе мелі такое ж меркаванне.
> 
> 
> 

Альварэс суправаджаў будучага караля Іспаніі Філіпа II. Філіп перавёз карціну ў Іспанію, дзе яна захоўвалася ў капліцы яго паляўнічага доміка ў Эль-Парда. З 1574 года карціна знаходзілася ў Эскарыяле. У інвентары, датаваным 15 красавіка 1574 года згадваецца:

> 
> 
> …вялікая панэль, на якой намалявана зняцце з крыжа, з нашай Дзевай і іншымі васьмю фігурамі… рукі Майстры Рагіра, якая належала каралеве Марыі.
> 
> 
> 

У 1939 годзе «Зняцце з крыжа» было перададзена ў музей Прада.

Сюжэт
-----

Пра зняцце з крыжа цела Ісуса (у сувязі з пакладаннем у труну) згадваюць усе евангелісты: Матфей (Мф. 27:57-59), Марк (Мк. 15:43-46) і Лука (Лк. 23:50-54) паведамляюць пра тое, што цела Хрыста зняў яго тайны вучань Іосіф Арымафейскі. Іаан (Ін. 19:38) дадае яшчэ аднаго ўдзельніка зняцця — Нікадзіма. Ніводны з евангелістаў не гаворыць пра тое, што ў зняцці ўдзельнічалі Багародзіца, жонкі-міраносіцы, Іаан Багаслоў, якіх звычайна малююць у творах на гэту тэму. У Сярэднявеччы ў сувязі са зняццем цела вялікая ўвага надавалася ролі маці Ісуса. Прыкладам можа паслужыць ананімны тэкст XIV стагоддзя *Meditationes de Vita Christi*, магчыма яго аўтарам з'яўляецца Лудальф Саксонскі. Існуе меркаванне, што апісанне зняцця цела Хрыста з гэтага твора аказала ўплыў на многіх мастакоў, у тым ліку і Рагіра ван дэр Вэйдэна:

> 
> 
> Тады Дзева Марыя поўная глыбокай пашаны прымае яго правую руку і прыціскае яе да сваёй шчакі, глядзіць на яе і цалуе яе са слёзамі і сумнымі ўздыхамі.
> 
> 
> 

Мастацтвазнавец Лорн Кэмпбел так ідэнтыфікуе персанажаў карціны (злева направа): Марыя Клеопава; святы Іаан Багаслоў; Саламея-павітуха (у зялёным, падтрымлівае Дзеву Марыю, якая прыйшла ў непрытомнасць); Нікадзім (у чырвоным) — трымае цела Ісуса; малады чалавек на лесвіцы — слуга Нікадзіма ці Іосіфа Арымафейскага; Іосіф Арымафейскі (персанаж у вытканых золатам адзеннях); барадаты чалавек за Іосіфам з пасудзінай, верагодна, яшчэ адзін слуга (пасудзіна — атрыбут Марыі Магдаліны, які змяшчае «фунт нарду, вельмі дарагога», якім яна памазала ногі Ісуса) і сама Марыя Магдаліна. 

Слёзы Марыі Клеопавай.
Паміж гісторыкамі мастацтва існуе рознагалоссе, хто з персанажаў Іосіф Арымафейскі і Нікадзім. Дырк дэ Вос лічыць, што Іосіф — чалавек у чырвоным, які трымае цела Хрыста, а Нікадзім — яго ногі.

Асноўны цэнтр кампазіцыі — Хрыстос і Дзева Марыя, якая прыйшла ў непрытомнасць. Ван дэр Вэйдэн парушыў каноны, якія існавалі раней, надаўшы целу Дзевы незвычайнае для нідэрландскага жывапісу становішча. Яе фігура амаль паўтарае становішча цела сына і сімвалізуе містычную адданасць маці, выказаную яшчэ Фамой Кемпійскім у трактаце *Imitatio Christi* (1418). Тут мастак раскрывае свет пачуццяў, зразумелы кожнаму чалавеку, і прымушае гледача суперажываць.

Дырк дэ Вос выказаў здагадку, што алтар па задуме ван дэр Вэйдэна павінен быў мець грандыёзнае драўлянае абрамленне, і што выява на карціне павінна была супернічаць з паліхромнай скульптурай. Ван дэр Вэйдэн тлумачыць жэсты і выразы твараў персанажаў, абапіраючыся не столькі на традыцыю жывапісу, колькі пластычных відаў мастацтва. Фігуры амаль у чалавечы рост, перададзеныя ў перспектыве, змешчаны ў вельмі абмежаваную прастору (але ў карціне прынамсі пяць планаў) і ўяўляюць сабой адну злучную групу. Гэты прыём дазваляе сканцэнтраваць увагу гледача на пярэднім плане кампазіцыі і ўзмацняе трагізм падзеі.

Становішча рук Хрыста і яго маці (новых Адама і Евы) накіроўвае погляд гледача на чэрап Адама, сімвалізуючы такім чынам сутнасць збавення.

Кэмпбел сцвярджае, што ключом да працы з'яўляецца не рэалізм, а хутчэй выкарыстанне скажэнняў, якія выклікаюць пачуццё хвалявання. Уводзячы цалкам ірацыянальныя дэталі, дэфармуючы рэальныя вобразы, мастак дасягае найвышэйшага эмацыйнага ўздзеяння. Кэмпбел мяркуе, што ў пэўным плане «Зняцце з крыжа» ван дэр Вэйдэна мае больш агульнага з творамі Маціса і Пікаса (асабліва з яго Гернікай), чым з карцінамі яго сучаснікаў.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 8 снежня 2018.
2. 1 2 3 4 5  *De Vos, Dirk.* Rogier van der Weyden: The Complete Works. — Harry N. Abrams, 1999. — С. 185—186. — ISBN 0-8109-6390-6.
3. ↑  Descent from the Cross // *Museo Nacional del Prado*.
4. 1 2  *Snyder, James.* Northern Renaissance Art; Painting, Sculpture, The Graphic Arts from 1350 to 1575. — Second Edition. — Saddle River, NJ: Prentice Hall, 2005. — С. 118.
5. ↑  *Powell, Amy* The Errant Image: Rogier van der Weyden’s Deposition from the Cross and its Copies = Art History. — 2006. — Т. 29. — № 4. — С. 540—552.Powell, (2006) *The Errant Image: Rogier van der Weyden’s Deposition from the Cross and its Copies*, p.552
6. ↑  Museo del Prado, Catálogo de las pinturas. — Madrid: Ministerio de Educación y Cultura, 1996. — С. 448. — ISBN 8487317537.
7. ↑  *Lane, Barbara.* The altar and the altarpiece: sacramental themes in early Netherlandish painting. — Harper & Row, 1984. — С. 89. — ISBN 0064350002.
8. 1 2  *Campbell, Lorne & Van der Stock, Jan.* Rogier van der Weyden: 1400—1464. Master of Passions. — Campbell & Van der Stock, 2009. — С. 32—64.
9. ↑  *De Vos, Dirk.* Rogier van der Weyden: The Complete Works. — Harry N. Abrams, 1999. — С. 21. — ISBN 0-8109-6390-6.
10. ↑  *De Vos, Dirk.* Rogier van der Weyden: The Complete Works. — Harry N. Abrams, 1999. — С. 22. — ISBN 0-8109-6390-6.

Літаратура
----------

* *С. Дзуффи.* Большой атлас живописи. — М.: Олма-Пресс, 2002. — С. 58. — 431 с. — ISBN 5-224-03922-3.
* *Янсон X. В. Энтони Ф.* Основы истории искусств. — 1992.
* von Simson, Otto G. *Compassio and Co-redemptio in Roger van der Weyden's Descent from the Cross,* in *The Art Bulletin*, Vol. 35, No. 1 (Mar. 1953), pp. 9-16.
* Pierluigi De Vecchi ed Elda Cerchiari, *I tempi dell'arte*, volume 2, Bompiani, Milano 1999. ISBN 88-451-7212-0
* Stefano Zuffi, *Il Quattrocento*, Electa, Milano 2004. ISBN 88-370-2315-4

| ⛭Шэдэўры паўночнай готыкі |
| --- |
| Жывапіс | Тржэбаньскі алтар • Дыпціх Вільтана • Дортмундскі алтар • Флемальскі алтар • Дабравешчанне Меродэ • Генцкі алтар • Партрэт пары Арнальфіні • Мадонна канцлера Ролена • Пецярбургскае Дабравешчанне • Зняцце з крыжа • Жаночы партрэт (Рагір) • Меленскі дыпціх • Алтар Якопа Тані • Сем радасцяў Марыі • Алтар Віта Ствоша • Алтар Парцінары • Воз сена • Сад уцех • Страшны суд (Босх) • Ізенгеймскі алтар |  |
| Мініяцюра | Турына-Міланскі часаслоў • Чорны часаслоў • Цудоўны часаслоў герцага Берыйскага • Прыгожы часаслоў герцага Берыйскага • Вялікія французскія хронікі • Часаслоў Эцьена Шэвалье • Вігіліі на смерць караля Карла VII |