recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Васі́ль Васі́льевіч Двара́нінавіч** (нар. 10 красавіка 1948, Пінскі раён Брэсцкай вобласці) — беларускі дзяржаўны дзеяч, былы Міністр сельскай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

У 1978 г. скончыў Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут па спецыяльнасці «Вучоны-заатэхнік».

Да службы ў шэрагах Савецкай Арміі працаваў загадчыкам фермай калгасу імя Мічурына Івацэвіцкага раёна Брэсцкай вобласці. Затым загадваў Пінкавічскай ветэрынарнай лячэбніцай.

У 1975—1990 гг. прайшоў шлях ад галоўнага заатэхніка да старшыні калгаса «Дружба народаў» Пінскага раёна.

У 1990-1995 гг. — дырэктар міжгаспадарчага прадпрыемства «Паўднёвае» Пінскага раёна.

Працаваў старшынёй Пінскага раённага выканаўчага камітэта Брэсцкай вобласці.

Дэпутат Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь дванаццатага склікання (1990—1995), член Камісіі па праблемах Чарнобыльскай катастрофы. Член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь першага склікання, член Камісіі па эканоміцы, бюджэце і фінансах.

З 13 студзеня 1997 па 19 снежня 2000 года — намеснік старшыні Брэсцкага аблвыканкама, старшыня Брэсцкага раённага выканаўчага камітэта.

На працягу 2003 года займаў пасаду памочніка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — галоўнага інспектара па Віцебскай вобласці.

З 24 снежня 2003 года па 25 мая 2004 года — міністр сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь.

З 2004 г. працуе на пасадзе начальніка Смалявіцкага БКВП Нацыянальнага аэрапорта «Мінск».

Узнагароды
----------

* Ордэн «Знак Пашаны»

Зноскі
------

1. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 24 снежня 2003 г № 587 «Аб прызначэнні В. В. Дваранінавіча Міністрам сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь»
2. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 25 мая 2004 г. № 245 «Аб вызваленні В. В. Дваранінавіча ад пасады Міністра сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь»

Спасылкі
--------

* Біяграфія на slounik.org

| Міністры сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь |
| --- |
|  | 
­Фёдар Мірачыцкі (1991—1994) •
Васіль Лявонаў (1994—1997) •
Іван Шакола (1997—1998) •
Юрый Мароз (1998—2000) •
Вадзім Папоў (2000) •
Міхаіл Русы (2001—2003) •
Зянон Ломаць (2003) •
­Васіль Дваранінавіч (2003—2004) •
Леанід Русак (2004—2008) •
Сямён Шапіра (2008—2010) •
Міхаіл Русы (2010—2012) •
Леанід Заяц (2012—2019) •
Анатоль Хацько (2019—2020) •
Іван Крупко (2020—2021) •
Ігар Брыло (з 2022)
 |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**Боша** (арм.: բոշա, груз. ბოშა, турэцк.: poşa), або **лом** (саманазва: *լոմ*) — група цыган у Закаўказзі і на ўсходзе Турцыі. Агульная колькасць — каля 2000 чал. Большасць з іх жыве ў Грузіі.

Боша паходзяць ад дом, якія перасяліліся на тэрыторыю Арменіі ў канцы 1 - пачатку 2 тысячагоддзя н. э. з Ірана. У XIV - XVI ст. пад уплывам Армянскай царквы яны прынялі армянскую мову. На аснове заходніх дыялектаў армянскай мовы і мовы дамары сфарміраваўся асобны дыялект боша *ламаўрэн*. 

Да XIX ст. асноўная частка гэтага народа насяляла тэрыторыю сучаснага паўночнага ўсходу Турцыі, аднак пасля руска-турэцкай вайны 1828-1829 гадоў разам з армянамі перасялілася ў Расійскую імперыю. Частка боша вяла паўкачавы лад жыцця, займалася гарбарствам і дробным гандлем, але таксама быў значны пласт гарадскога насельніцтва, прадстаўленага рамеснікамі. У канцы XIX - 1-й палове XX ст. пад уплывам армянскага культурнага адраджэння многія боша былі асіміляваны сярод армян. У Асманскай імперыі і Турэцкай рэспубліцы асіміляцыі садзейнічала прыняцце ісламу. 

У нашы дні ў Рэспубліцы Арменія жыве толькі некалькі дзесяткаў чалавек, якія вызначаюцца як боша. Амаль усе яны — гараджане. У Грузіі боша кампактна насяляюць некалькі раёнаў на паўднёвым усходзе краіны. Яны культурна блізкія да мясцовых армян, аднак маюць кантакты з грузінскімі абшчынамі дом і рома. Вернікі з Арменіі і Грузіі пераважна хрысціяне, прыхільнікі Армянскай царквы. У Турцыі боша жывуць каля Эрзурума, а таксама ў буйных гарадах, спавядаюць як хрысціянства, так і іслам.

Спасылкі
--------

* Elena Marushiakova & Vesselin Popov, THE ‘GYPSIES’ (DOM – LOM – ROM) IN SOUTHERN CAUCASUS (GEORGIA, ARMENIA, AZERBAIJAN)
* The Lom people, also called Armenian Gypsies
* Давид Балаян, Боша – кто они?
* Gypsies - Armeniapedia
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Счансновіч.
**Васіль Васільевіч Счансновіч** (1853 — 1910) — беларускі ўрач.

### Біяграфія

Нарадзіўся ў 1853 годзе. Скончыў Імператарскую медыка-хірургічную акадэмію

Васіль Счансновіч (у 2 шэрагу 3-ці справа) з выпускніцамі фельчарска-акушэрскай школы. 1908
З 1886 года па 1903 год займаў пасаду памочніка ўрачэбнага інспектара пры ўрачэбным аддзяленні Віцебскай губерні.

В. Счансновіч быў адным з заснавальнікаў віцебскай абшчыны сясцёр міласэрнасці, а таксама галоўным урачом лячэбніцы пры абшчыне. Лячэбніца знаходзілася ў д. № 5/11 па вуліцы Багаяўленскай.

Грамадская дзейнасць
--------------------

В. Счансновіч быў старшынёй праўлення Віцебскага медыцынскага таварыства ўрачоў.

Дзякуючы яго намаганням у 1906 годзе ў Віцебску адкрылі прыватную фельчарска-акушэрскую школу. Яна працавала да 1913 года, рыхтавала фельдшарыц і павівальных бабак, штогод выпускала 30-60 чалавек.

Адрасы
------

У 1900-х гадах жыў у Віцебску ва ўласным доме па вуліцы Падзвінскай.

Узнагароды
----------

* ордэн Святога Станіслава 3 ступені

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  «Прогулки по незнакомому Витебску». Улица, где жили изобретатель, будущий сказочник и грабители Архівавана 29 лістапада 2020.  (руск.)
2. ↑  Памятныя кніжкі Віцебскай губерні за адпаведныя гады
3. ↑  Памятная книжка Витебской губернии на 1886 г. С. 5  (руск.)
4. 1 2  «Прогулки по незнакомому Витебску». Соседние улицы в Задвинье, где нашли клад и ходили в молочную кухню Архівавана 13 снежня 2018.  (руск.)
Схема канструкцыі драўлянага двухсхільнага даху, мурлат выдзелены цёмна-карычневым
**Мурлат** (ад ням.: Mauer — «сцяна» і ням.: Latte — «брус», «ашэстак») — элемент дахавай сістэмы будынка.

Прадстаўляе сабой брус або бервяно, выкладзенае зверху па перыметры вонкавай сцяны. Служыць крайняй ніжняй апорай для крокваў. Традыцыйна вырабляецца з дрэва, аднак, пры будаўніцтве металічнага дахавага каркаса можа прымяняцца швелер, двухтаўр і інш.

У залежнасці ад крутасці пахілу і даўжыні навісяў, мурлатам для крокваў можа выступаць альбо верхні брус, якім прыціснутыя бэлькі паддашкавага перакрыцця, альбо любы з наступных.
Прызначэнне мурлата — размеркаванне засяроджанай нагрузкі, якая перадаецца кропкамі апірання крокваў на ўсю плошчу верхняй частцы сцяны, другое прызначэнне, гэта прывязка даху да сцен дома.

Мурлат кладзецца з некаторым водступам ад знешняй абзы сцяны і мацуецца да яе (да сцяны). Знізу ізалюецца воданепранікальным матэрыялам (напрыклад: руберойдам у некалькі слаёў), якія прадухіляюць гніенне драўніны з прычыны кандэнсацыі вільгаці з-за розніцы ў тэмпературы паміж сцяной і дрэвам. Кожнае звяно мурлата звязваецца з двума суседнімі, што разам з мацаваннем да крокваў стварае надзейную, стабільную канструкцыю па ўсім перыметры дахавай сістэмы. Мурлат можа таксама асобнымі сегментамі подкладываться пад кроквенныя ногі.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская навуковая тэрміналогія: слоўнік лясных тэрмінаў. — Мінск: Інбелкульт, 1926. — Т. Вып. 8. — 80 с.

Спасылкі
--------

* Соединение стропил
* Установка мауэрлата
* *Воротынцев Владислав Александрович.* Конструкция норвежских каркасных домов. — Екб: Ridero, 2016. — 146 с. — ISBN 978-5-4483-5576-9. Архівавана 24 сакавіка 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779130971 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мініч.
**Васіль Віктаравіч Мініч** (8 сакавіка 1949, в. Сукачы Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці БССР — 2008, Беларусь) — мастак.

Біяграфія
---------

У 1972 г. паступіў у Мінскае мастацкае вучылішча імя А. К. Глебава і з адзнакай скончыў яго ў 1976 годзе. З 1979 г. жыў і працаваў ў Дзяржынску Мінскай вобласці. З 1980 года мастак аддзела культуры Дзяржынскага райвыканкама.

У Дзяржынску пабраўся шлюбам з мастачкай Галінай Русанавай. Іх дачка Марыя — мастацтвазнавец.

Творчасць
---------

Маляваў партрэты, пэйзажы, нацюрморты. Аўтар праекта мастацкага афармлення Дзяржынскага гісторыка-краязнаўчага музея. Ажыццяўляў праектаванне і мастацкае афармленне гарадскіх святаў, інтэр’ераў будынкаў і рэклямы, нямала зрабіў для рэстаўрацыі ікон Свята-Пакроўскай царквы ў Дзяржынску. Удзельнік рэспубліканскіх і міжнародных мастацкіх выставак з 1982 г. Арганізаваў персанальныя выстаўкі ў Дзяржынску (1983, 1985). Галоўная тэма твораў мастака — прырода яго роднага Палесся: «Палескі пейзаж», «Парыў ветру», «Паводка на Палессі», «Кветкі палявыя», «Восеньскі змрок», «Восеньская раніца». Шэраг работ прысвяціў Дзяржынскаму раёну: «У старым парку Станькава», «Бярозавая алея», «Сад цвіце», «Дзяржынскі кальвінскі збор» і іншыя. Напісаў партрэты гісторыка Міколы Ермаловіча і ўдзельніка супраціўлення Андрэя Варанкова, які ваяваў у Бельгіі.

Сёньня ягоныя карціны знаходзяцца ў фондах Дзяржынскага раённага гісторыка-краязнаўчага музея і ў шматлікіх калекцыях Беларусі і замежных краін.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Дзяржынскага р-на. — Менск: БЕЛТА, 2004. — 704 с.: іл. ISBN 985-6302-64-1.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хатольскі.
**Казімір Шапка Хатольскі** (? — ?) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Хатольскіх герба «Любіч IV».

Войскі віцебскі ў 1655 годзе.

У 1640 годзе атрымаў прывілей на віцебскае пісарства, аднак кароль польскі і вялікі князь літоўскі Уладзіслаў Ваза адмовіў Хатольскаму па прычыне таго, што прывілей яму на пісарства меў пазнейшую дату, чым у Мікалая Кіселя Дарагініцкага. У 1648 годзе, на элекцыі, быў выбаршчыкам (электарам) Яна II Казіміра Вазы ад Віцебскага ваяводства. Падчас Патопа 1654—1667 гадоў патрапіў у палон і адмовіўся прысягаць рускаму цару Аляксею Міхайлавічу. У 1655 годзе ён падпісаў у Казані грамату сойміка ссыльнага дваранства Віцебскага ваяводства.

Зноскі
------

1. ↑  Галубовіч, В. Намінацыйныя прывілеі на павятовыя земскія пасады з кніг запісаў Метрыкі Вялікага Княства Літоўскага першай паловы 17 ст. як крыніца па гісторыі Беларусі / Віталь Галубовіч // Гістарычны альманах. — 2005. — Т. 5. — С. 147.
2. ↑  A. Sejmiki polskie w Kazaniu: 1655-1663 / napisał A. — Lwów: nakł. autora, 1893. — 29 s.

Літаратура
----------

* Rodzina: herbarz szlachty polskiej. T. 2, Broniewski-Czekoński / oprac. przez S. Uruskiego; przy współudz. A. A. Kosińskiego; wykończony i uzup. przez A. Włodarskiego. — Warszawa: Gebethner i Wolff, 1905. — [4], 404 s. — S. 246.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх


| ?Казімір Шапка Хатольскі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Казімір Шапка Хатольскі |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |

 |
**Сцяг свабоды** (польск.: Sztandar Wolności) — савецкая грамадска-палітычная, літаратурна-эканамічная газета, якая выдавалася ў Мінску на польскай мове.

Гісторыя
--------

Створана па ініцыятыве ЦК КП(б)Б. Газета выдавалася для палякаў і польскамоўнага насельніцтва Беларускай ССР, галоўным чынам жыхарам Заходняй Беларусі. Яе мэтай было наблізіць і паказаць у пазітыўным святле «савецкую рэчаіснасць». Штодзённік выходзіў у Мінску штодня з 1 кастрычніка 1940 г. па 21 чэрвеня 1941 г. Усяго выйшла 220 нумароў.

Рэдактары
---------

Галоўным рэдактарам быў Сцяпан Майхровіч, паляк са Случчыны, пісьменнік і літаратурны крытык. У рэдакцыйную калегію ўваходзілі: Канстанты Ансельм, Яніна Бранеўская, Тэафіл Главацкі, Зыгмунт Лясьнеўскі, Васіль Самуцін і Ядвіга Савіцкая. У рэдакцыі працавалі польскія пісьменнікі: М.Верна, С.Верблоўскі, Б.Дрождж, А.Дэгаль, Ю. А. Кавальскі, Ф. Паплінскі, а таксама беларускія журналісты: С. Патрасёнак, Л. Прокша, Ф. Станішэўскі. Рэдактарамі былі дзеячы камуністычнага руху: намеснікам адказнага сакратара Чэслаў Сканецкі, загадчыкам аддзела лістоў Якуб Берман і Люцыян Партынскі. Сярод супрацоўнікаў газеты быў і Г. Дэмбінскі.

Тэматыка
--------

Асвятляла актуальныя палітычныя і эканамічныя падзеі, міжнароднае становішча, публікавала афіцыйныя дакументы і прапаганду жыцця ў СССР. 

Газета мела вялікую колькасць карэспендэнтаў, галоўным чынам з Беласточчыны і Гродзеншчыны. Шмат месца адводзілася літаратуры, друкаваліся творы польскіх і беларускіх пісьменнікаў, рэцэнзіі на кнігі, артыкулы па мастацтву. Абмяркоўвалася тэма польскай гісторыі, асабліва найстарэйшай гісторыі, а таксама перыяд паўстанняў у кантэксце барацьбы польскага народа супраць прыгнёту. Пастаяннай рубрыкай была «Піянерская старонка».

Бібліяграфія
------------

* *Сямашка, Я. І.* Предвеснікі АК //  = Армія Краёва на Беларусі. — Мінск: БВТ "Хата", 1994. — 269 с. — 25 000 экз. — ISBN 985-6007-09-7.
**«Сло́во Ойчы́стэ»**, **Słowo Ojczyste** (*Роднае слова*) — часопіс, які выдаецца ў Гродне на польскай мове грамадскім аб'яднаннем «Польская Маці Школьная на Беларусі» («Polska Macierz Szkolna na Białorusi»).

Часопіс асвятляе жыццё грамадскага аб'яднання, дзейнасць педагогаў і пляцовак, якія займаюцца навучаннем польскай мове. Значнае месца аддаецца прапановам і матэрыялам па методыцы навучання, парадам педагогам. Выданне таксама змяшчае артыкулы па гісторыі, краязнаўстве, літаратурныя творы польскіх аўтараў, легенды і паданні.

На пачатак 2008 г. выдадзена больш за 90 нумароў часопіса. Галоўны рэдактар — Ірына Чарняк.

У Сеціве
--------

* Polska Macierz Szkolna na Białorusi — Miesięcznik «Słowo Ojczyste» Архівавана 7 лютага 2010.
**TERYT** (**Krajowy Rejestr Urzędowy Podziału Terytorialnego Kraju**) — афіцыйны дзяржаўны рэестр тэрытарыяльнага падзелу ў Польшчы, які знаходзіцца ў вядзенні Галоўнага статыстычнага ўпраўлення — польск.: Główny Urząd Statystyczny (GUS)).

TERYT быў уведзены распараджэннем Савета міністраў ад 25 снежня 1998 года апублікаваным у Весніку законаў (польск.: Dziennik Ustaw) № 157 п. 1031. Утрымлівае сістэмы:

* ідэнтыфікатараў і назваў адзінак адміністрацыйнага падзелу TERC10
* ідэнтыфікатараў і назваў мясцовасцяў SIMC10
* статыстычных раёнаў і рэгістрацыйных акруг BREC10
* адраснай ідэнтыфікацыі вуліц, нерухомасці, будынкаў і кватэр NOBC10.

Ідэнтыфікатары рэестру TERYT з'яўляюцца абавязковым стандартам тэрытарыяльнай ідэнтыфікацыі для ўпраўленняў, якія вядуць дзяржаўныя рэестры, ужываюцца ў дзяржаўнай статыстыцы, а таксама даюць магчымасць інтэграцыі даных.

Рэестр з'яўляецца публічным. Даныя з яго падаюць ваяводскія статыстычныя ўпраўленні і ДСУ.

Спасылкі
--------

* Тэкст распараджэння з усімі кодамі (польск.) Архівавана 21 красавіка 2009.
* Пошук па рэестры TERYT (польск.)
**Папулярызацыя навукі** — працэс распаўсюджвання навуковых ведаў у сучаснай і даступнай форме для шырокага кола людзей, якія валодаюць пэўным узроўнем гатоўнасці да ўспрымання інфармацыі.

Папулярызацыя навукі, «пераклад» спецыяльных ведаў на мову малападрыхтаванага слухача і чытача — адна з найважнейшых задач, якія стаяць перад папулярызатарамі навукі. Задача папулярызатара навукі — ператварыць сумныя навуковыя звесткі ў цікавую і зразумелую для большасці інфармацыю. Папулярызацыя навукі можа быць накіравана як на грамадства ў цэлым, так і на яго частку, напрыклад, моладзь. Важную ролю ў гэтым працэсе адыгрывае навуковая фантастыка, якая прадказала і натхніла многія навуковыя адкрыцці.

Ад ступені папулярнасці навукі залежыць узровень уваходжання моладзі ў навуку і высокатэхналагічныя галіны, увагі да навуковых праблем недасведчанай часткі грамадства. Вучоныя як носьбіты навуковых ведаў зацікаўлены ў іх захаванні, развіцці і памнажэнні. Папулярызацыя навукі павялічвае колькасць людзей, якія цікавяцца навукай, стымулюючы цікавасць да яе.

Гл. таксама
-----------

* Навуковая камунікацыя
* Грамадзянская навука
* Памылка (часопіс)

Зноскі
------

1. ↑  Гинзбург В. Л. Еще раз к вопросу о популяризации науки. // Наука и жизнь. — 2007. — № 8.
2. ↑  *Маевский Н. Н.* Особенности научно-популярного стиля.- Б. И.:Ростов на Дону.-1979

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Ларуса |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11976821x · NKC: ph164938 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Зуаў.

**Папскія зуавы** (лац.: Zuavi Pontifici) — былі сфарміраваны ў абарону Папскай вобласці Lamoriciere у 1860 годзе. Папскія зуавы былі галоўным чынам маладыя людзі, якія не былі ў шлюбе і рымакаталікі, якія вызываліся дапамагчы Папе Рымскаму Пію IX у яго барацьбе супраць Італьянскага Рысарджымента. Яны сфармавалі міжнародны полк, прыбыўшых з Фландрыі, Францыі, Нідэрландаў, Баварыі, Канады і іншых краін.

На май 1868 года папскіх зуавых было 4592 чалавек. Сярод іх было 1910 галандцаў, 1301 француз, 686 бельгійцаў, 157 падданых Папскай вобласці, 135 канадцаў, 101 ірландзец, 87 прусакоў, 50 англічан, 32 іспанца, 22 немца з дзяржаў, іншых, чым Прусія, 19 швейцарцаў, 14 амерыканцаў, 14 неапалітанцаў, 12 мадэнцаў, 12 палякаў, 10 шатландцаў, 7 аўстрыйцаў, 6 партугальцаў, 6 тасканцаў, тры мальтыйца, двое рускіх і па адным добраахвотніку ад астравоў Паўднёвых мораў, Індыі, Афрыкі, Мексікі, Перу і Чаркесіі.

Пасля зайняцця Рыма Віктарам Эмануілам II у 1870 годзе папскія зуавы служылі ўраду Нацыянальнай абароны ў Францыі ў перыяд франка-прускай вайны і былі расфармаваны пасля ўваходжання прускіх войскаў у Парыж.

Уніформа мела такі ж крой, як у французскіх зуавых, але адрознівалася ад іх колерам: шэрая з чырвоным аздабленнем. Сера-чырвонае кепі было заменена на паўночнаафрыканскі фес.

Зноскі
------

1. ↑  Howard R. Marraro, «Canadian and American Zouaves in the Papal Army, 1868—1870» CCHA Report, 12 (1944-45), 83-102 at 83, who cites the New York Herald, June 10, 1868 for the numbers. Available online at:

| Скасаваныя ведамствы, пасады і тытулы Рымскай курыі |
| --- |
| 
Свяшчэнная Кангрэгацыя абрадаў •
Свяшчэнная Кангрэгацыя сабора •
Свяшчэнная Кангрэгацыя цырыманіялу •
Свяшчэнная Кангрэгацыя надзвычайных царкоўных спраў •
Свяшчэнная Кангрэгацыя аховы здароўя •
Свяшчэнная Кангрэгацыя Царкоўнага імунітэту •
Свяшчэнная Кангрэгацыя меж •
Апостальская канцылярыя •
Апостальская Датарыя •
Сакратарыят брэвэ князям і лацінскіх лістоў •
Палацінская гвардыя •
Дваранская гвардыя •
Папскія зуавы •
Канцлер Рымска-каталіцкай царквы •
Маршал Святой Рымскай Царквы і Свяшчэннага Канклава •
Папскі шталмайстар •
Таемны камергер •
Камерленга Калегіі кардыналаў
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  |  |



|  |
| --- |
|  |
|  | a8 | b8 | c8 | d8 | e8 | f8 | g8 | h8 xx |  |
| a7 xx | b7 | c7 | d7 pd | e7 | f7 | g7 xx | h7 xw |
| a6 | b6 xx | c6 | d6 | e6 xw | f6 xx | g6 xw | h6 |
| a5 | b5 | c5 xx | d5 | e5 xx | f5 bl | g5 | h5 |
| a4 | b4 | c4 | d4 bd | e4 xw | f4 | g4 xw | h4 |
| a3 | b3 | c3 xx | d3 xw | e3 xx | f3 | g3 | h3 xw |
| a2 | b2 xx | c2 pl | d2 | e2 | f2 xx | g2 | h2 |
| a1 xx | b1 | c1 | d1 | e1 | f1 | g1 xx | h1 |
|  |

Чорны слон можа здзейсніць ход на любую клетку, пазначаную крыжыкам. Белы слон можа зрабіць ход на клетку, пазначаную кропкай, ці ўзяць чорную пешку.

**Слон**, **афіцэр** (Unicode: ♗, ♝) — лёгкая шахматная фігура. Кожны з супернікаў пачынае гульню з дзвюма сланамі. Напачатку партыі сланы займаюць палі c1, f1 (белыя) і c8, f8 (чорныя сланы).

Хады слана
----------

Слон можа хадзіць на любую колькасць палёў па дыяганалі пры ўмове, што на яго шляху няма іншых фігур.

Кожны слон можа рухацца альбо толькі па белых, альбо толькі па чорных палёх, таму аднаго з сланоў называюць *белапольным*, іншага — *чарнапольным*. Ці, мяркуючы па пачатковай расстаноўцы, сланы могуць быць названыя адпаведна *каралеўскім* і *ферзевым*.

Слон у шахматнай партыі
-----------------------

Паколькі слану падуладная толькі палова палёў дошкі, ён слабейшы за ладдзю, якая можа хадзіць па ўсіх палях. Акрамя таго, на пустой дошцы пад ударам ладдзі заўжды знаходзіцца чатырнаццаць клетак, у той час як пад ударам слана — ад сямі да трынаццаці. Да таго ж адным сланом і каралём мат паставіць немагчыма.

Слон прыблізна эквівалентны каню альбо тром пешкам. Перавага каня ў тым, што ён можа скакаць праз іншыя фігуры. Аднак слон становіцца параўнальна мацнейшым у эндшпілі, калі атрымлівае больш вольнай прасторы для манеўраў.

Этымалогія
----------

Адпаведная фігура па-арабску завецца *аль-філь*, з-за чаго ва Францыі пераўтварылася ў *шута* (фр.: fou), у Англіі, з-за падабенства з біскупскай мітрай — у *біскупа* (англ.: bishop), а ў Германіі перайменаваная ў *бегуна* (ням.: Läufer).

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 24 верасня 2008. (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Слон (шахматы)
* Piececlopedia: Слон (англ.)

| Шахматныя фігуры |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Кароль | Ферзь | Ладдзя | Слон | Конь | Пешка |

 |
**Макрамалекула** — малекула з высокай малекулярнай масай, структура якой прадстаўляе сабой шматразовыя паўтарэнні звёнаў, утвораных (у рэчаіснасці або думках) з малекул малой малекулярнай масы. Колькасць атамаў, якія ўваходзяць у склад макрамалекул, можа быць вельмі вялікай (сотні тысяч і мільёны).

Высокамалекулярнымі звычайна лічацца рэчывы, якія валодаюць малекулярнай масай больш за 103 Да. Ці дастаткова вялікая малекулярная маса, для таго каб малекула лічылася макрамалекулай, часта (але не заўсёды!) можна вызначыць па наступным крытэру: калі даданне або выдаленне аднаго або некалькіх звёнаў не ўплывае на малекулярныя ўласцівасці, малекула можа лічыцца макрамалекулай (такі крытэр аказваецца няўдалым, напрыклад, у выпадку біяпалімераў).

Як сінонімы «макрамалекулы» выкарыстоўваюцца «палімерная малекула» або «мегамалекула».

Тэрмін «макрамалекула» ўведзены Германам Штаўдынгерам у 1922 г. (Нобелеўская прэмія па хіміі (1953)).

Канфармацыі
-----------

Пад палімерным клубком разумеецца не тое ж, што пад зматаным клубком нітак. Палімерны клубок (англ.: coil) больш нагадвае спутанную нітку, утвораную выпадковымі штуршкамі разматвальнай шпулькі па пакоі. Палімерны клубок бесперапынна мяняе сваю канфармацыю (прасторавую канфігурацыю). Тыповая форма клубка на выгляд падобная на траекторыю броўнаўскага руху (прыватны выпадак, так званы ідэальны клубок, апісваецца тымі ж раўнаннямі). Утварэнне клубкоў адбываецца ў сілу таго, што палімерны ланцуг на некаторай адлегласці (статыстычны сегмент) «губляе» інфармацыю аб сваім кірунку. Адпаведна, аб клубку можна казаць тады, калі контурная даўжыня ланцуга значна перавышае даўжыню статыстычнага сегмента.

Глабулярная канфармацыя палімернай ланцугу ўяўляе сабой шчыльную канфармацыю, пры якой аб'ёмная доля палімера параўнальная з адзінкай (калі доля палімера блізкая да адзінкі, глобула называецца шчыльнай; калі ж аб'ёмная доля палімера хоць і параўнальная, але прыкметна менш адзінкі, то кажуць, што глобула друзлая). Глабулярны стан рэалізуецца, калі ўзаемадзеянне звёнаў палімера адно з адным і з навакольным асяроддзем (напрыклад, растворам) прыводзіць да ўзаемнага прыцягнення звёнаў.

Літаратура
----------

* *Элиас Г.-Г.  (ням.) (бел.* Мегамолекулы. — Л.: Химия, 1990. — 272 с.
* *Зимо­н А. Д.  (руск.) (бел.* Мир частиц: Коллоид­ная химия для всех. — М.: Наука, 1987. — 167 с.
* *Гросберг А. Ю.  (руск.) (бел. Хохлов А. Р.  (руск.) (бел..* Статистическая физика макромолекул. — М.: Наука, 1989. — 344 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX532346 · BNF: 11958250x · GND: 4037172-4 · LCCN: sh85079449 · Microsoft: 204389451, 2910471533 · NDL: 00566081 · NKC: ph210237 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Макензі.
**Заліў Макензі** (англ.: Mackenzie Bay) — адкрыты заліў каля паўночных берагоў Канады паміж мысам Кей і дэльтай ракі Макензі.

Належыць да мора Бофарта. Падзелены паміж тэрыторыяй Юкан і Паўночна-Заходнімі тэрыторыямі. На захад ад заліва знаходзіцца востраў Хершэл і мацерыковая частка Юкана. На ўсход размешчаны востраў Рычардс (Паўночна-Заходнія тэрыторыі).

Заліў мае даўжыню 70 км і глыбіню ад 5 да 10 м (да 20 м каля мыса Кей). З верасня па чэрвень пакрыты лёдам.

Зноскі
------

1. ↑  Wikimapia. Mackenzie Bay

Літаратура
----------

* Залив Макензи // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)
**«Süddeutsche Zeitung», «Зю́ддойчэ ца́йтунг»** (**SZ**, **ЗЦ**; літаральна — *«Паўднёвагерманская газета»*) — найбуйнейшая штодзённая газета Германіі. Заснавана 16 кастрычніка 1945 года. Выдаецца ў Мюнхене выдавецтвам «Süddeutscher Verlag».

Газета пазіцыянуе сябе як «ліберальна-эканамічнае» выданне. Вялікая ўвага надаецца падзеям культурнага жыцця. Рубрыка, прысвечаная культуры, ідзе адразу пасля рубрыкі «Палітыка». Па панядзелках выходзіць дадатак з артыкуламі з «Нью-Ёрк Таймс» на англійскай мове, па пятніцах выходзіць часопіс «ЗЦ-Магацын» (ням.: SZ-Magazin), а па суботах — дадатак за тыдзень. У Мюнхене выходзіць дадатак-афіша «ЗЦ-Экстра».

Улетку 2005 года ЗЦ была прызнана нямецкімі журналістамі «вядучай газетай № 1» Германіі.

Гісторыя
--------

Газета ўпершыню выйшла ў суботу, 16 кастрычніка 1945 года. У той час газета каштавала 20 пфенігаў.

З прычыны крызісу друкарскіх выданняў у 2000 годзе фінансавае становішча ЗЦ пагоршылася. Газета была вымушана прадаць частку сваіх акцый. Шматлікія супрацоўнікі патрапілі пад скарачэнне.

Зноскі
------

1. 1 2  Impressum Праверана 24 ліпеня 2019.
2. 1 2  The ISSN portal — Paris: ISSN International Centre, 2005. — ISSN 0174-4917<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12131129'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q70460099'></a>

Спасылкі
--------

* Бясплатная выпрабавальная падпіска Архівавана 5 лістапада 2013.



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Internet Speculative Fiction Database · OCLC |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119421024 · GND: 4183954-7 · LCCN: no97038422 · VIAF: 184894497 |
**Нацыянальны ўніверсітэт воднай гаспадаркі і прыродакарыстання** (укр.: Національний університет водного господарства та природокористування) — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова IV (вышэйшага) ступеня акрэдытацыі са статусам нацыянальнага ўніверсітэта, размешчаны ў горадзе Роўна, буйны навуковы і адукацыйны цэнтр.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Вучэбна-выхаваўчы працэс ва ўніверсітэце забяспечвае 650 навукова-педагагічных работнікаў, у тым ліку: 113 дактароў навук, прафесараў, 387 кандыдатаў навук, дацэнтаў, сярод іх: 45 дзейсных членаў галіновых акадэмій навук Украіны і замежных краін; 31 заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Украіны, заслужаныя работнікі адукацыі, вынаходнікі, эканамісты і архітэктары Украіны.

Навукова-педагагічныя кадры для кафедраў рыхтуюцца ў аспірантуры па 26 і ў дактарантуры па 6 навуковых спецыяльнасцях, дзе навучаюцца больш за 120 чалавек. Ва ўніверсітэце працуе 5 спецыялізаваных вучоных саветаў па абароне кандыдацкіх і доктарскіх дысертацый па 9 навуковых спецыяльнасцях, два з іх - доктарскія.

Універсітэт - вышэйшая навучальная ўстанова IV ўзроўню акрэдытацыі, якая прадастаўляе адукацыйныя паслугі з атрыманнем вышэйшай адукацыі на ўзроўні кваліфікацыйных патрабаванняў бакалаўра - па 32 напрамках падрыхтоўкі і магістра - па 47 спецыяльнасцях, у тым ліку для замежных грамадзян.

У склад універсітэта таксама ўваходзяць лакальныя цэнтры дыстанцыйнага навучання — Паўднёвы (г. Адэса), Паўночны (г. Прылукі), Закарпацкі (г. Вінаградаў), Заходні (г. Чэрванаград), Усходні, 5 каледжаў, дзейнічае кафедра ваеннай падрыхтоўкі.

Гісторыя
--------

Навучальная ўстанова заснавана ў 1915 г. ў Кіеве. З 1959 г. пераведзены ў Роўна як Украінскі інстытут інжынераў воднай гаспадаркі. У 1995 г. інстытут атрымаў статус Украінскай дзяржаўнай акадэміі воднай гаспадаркі. У 1998 г. на базе ўстановы і мясцовых аўтатранспартнага і тэкстыльнага тэхнікумаў створаны Ровенскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт, а ў сакавіку 2002 г. перайменаваны ва Украінскі дзяржаўны ўніверсітэт воднай гаспадаркі і прыродакарыстання. У маі 2004 г. навучальнай установе прысвоены статус нацыянальнага ўніверсітэта.

Інстытуты
---------

* Воднай гаспадаркі і прыродаабустройства
* Механічны
* Аграэкалогіі і землеўпарадкавання
* Будаўніцтва і архітэктуры
* Аўтаматыкі, кібернетыкі і вылічальнай тэхнікі
* Эканомікі і менеджменту
* Права
* Ахова здароўя
* Завочна-дыстанцыйнага навучання
* Паслядыпломнай адукацыі
* Надслучанскі

Спасылкі
--------

* Сайт ўніверсітэта  (укр.),  (англ.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Станілевіч.
**Іван Аляксандравіч Станілевіч** (27 чэрвеня 1912, в. Мікулічы, Дзяржынскі раён, Мінская вобласць — 16 лістапада 2006, Мінск) — беларускі інжынер-геадэзіст. Заслужаны настаўнік БССР (1966).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію ў 1935 годзе. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Працаваў у землеўпарадкавальных органах Смаленскай вобласці, ва Упраўленні па справах архітэктуры пры Савеце Міністраў БССР, з 1955 па 1977 г. — дырэктарам Мінскага архітэктурна-будаўнічага тэхнікума, з 1979 года — старшы інжынер у Беларускім дзяржаўным інстытуце інжынерных пошукаў.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1960 года. Член КПСС з 1940 года. Пражываў у Мінску.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі (1945), Працоўнага Чырвонага Сцяга (1971), медалямі. Ганаровымі граматамі Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1958, 1966). Заслужаны настаўнік БССР (1966).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Станилевич Иван Александрович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Дзьмухавец з папусамі
**Папус**, або *чубок*, або *парашуцік*, або *лятучка*, або *хохлік* — перайначаны кубачак кветкі; сукупнасць валасінак (шыпоў, лускавінак), якія адыходзяць ад каляплодніка.

Хоць папус звычайна лічаць перайначаным кубачкам (па свайму становішчу ў кветцы ён адпавядае менавіта ёй), маюцца аргументы, якія ставяць такое адпаведнасць пад сумнеў: па-першае, у працэсе індывідуальнага развіцця (антагенезу) папус узнікае пазней венчыка, што нехарактэрна для кубачка; па-другое, нават калі папус мае форму лускавінак (пельтатных валасінак), у іх адсутнічаюць сасудзістыя пучкі, характэрныя для кубачка.

Папусы маюцца ў пладоў большасці відаў сямейства Астравыя (*Asteraceae*).

Папусы ў выглядзе валасінак — характэрная частка пладоў, якія распаўсюджваюцца з дапамогай ветру. У прадстаўнікоў роду дзьмухавец (*Taraxacum*) на вяршыні выцягнутага носіка сямянкі маецца шмат валасінак, у выніку чаго плод можа пералятаць у паветраных патоках на вялікія адлегласці. Яшчэ больш высокімі лятальнымі якасцямі валодаюць сямянкі раслін з роду *Tragopogon*, паколькі валасінкі папуса на іх пёрыстыя.

Часам папус служыць для распаўсюджвання пладоў іншымі спосабамі. Да прыкладу, папус пладоў віду ваўчкі трохраздзельныя (*Bidens tripartita*) складаецца з двух або трох шчацінак, пакрытых шчарбінамі, у выніку чаго сямянкі моцна захрасаюць у поўсці жывёл і вопратцы чалавека.

У некаторых выдаў папус рэдукаваны і складаецца з пленчатых лускавінак — напрыклад, у сланечніка.

Літаратура
----------

* *Еленевский А. Г.* Ботаника. Систематика высших, или наземных, растений: учеб. для студ. высш. пед. учеб. заведений / А. Г. Еленевский, М. П. Соловьёва, В. Н. Тихомиров. — Изд. 4-е, испр. — М.: Издательский центр «Академия», 2006. — С. 389. — 3000 экз. — ISBN 5-7695-2141-4
* *Коровкин О. А.*  Анатомия и морфология высших растений: словарь терминов. — М.: Дрофа, 2007. — С. 131. — (Биологические науки: Словари терминов). — 3000 экз. — ISBN 978-5-358-01214-1

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780943999 |
**Трына́ццаты з'езд КП(б)Б**. Адбыўся 30 мая — 12 чэрвеня 1930 г. у Мінску. Прысутнічала 356 дэлегатаў з рашаючым і 286 з дарадчым голасам ад 46 805 членаў і кандыдатаў у члены партыі (разам з вайсковымі арганізацыямі; 39 256 членаў і кандыдатаў у членаў КП(б)Б).

Парадак дня
-----------

* даклад аб рабоце ЦК УКП(б) (Д. З. Мануільскі);
* даклад ЦКК УКП(б) (М. А. Трылісер);
* палітычная справаздача ЦК КП(б)Б (К. В. Гей);
* арганізацыйная справаздача ЦК КП(б)Б (І. А. Васілевіч);
* справаздача ЦКК КП(б)Б (А. Я. Калнін);
* даклад аб ходзе выканання 5-гадовага плана развіцця прамысловасці (К. Ф. Бенек);
* даклад аб калгасным руху і ўздыме сельскай гаспадаркі (М. М. Галадзед);
* даклад аб задачах прафсаюзаў у рэканструкцыйны перыяд (І. П. Рыжоў);
* выбары кіруючых органаў партыі.

Рашэнні з’езда
--------------

З'езд прапанаваў ЦК і партыйным арганізацыям: працягваць курс на індустрылізацыю; умацоўваць калгасы і няўхільна павялічваць іх колькасць; выпраўляць памылкі і скрыўленні, дапушчаныя ў калгасным будаўніцтве; аднавіць разбураную нізавую сетку сельскагаспадарчай кааперацыі; знайсці дадатковыя крыніцы забеспячэння працоўнага насельніцтва прадуктамі харчавання і рацыянальна выкарыстоўваць харчовыя рэсурсы. Умовамі паспяховага выканання намечанага курсу павінны былі стаць «бязлітасная барацьба» супраць правага апартунізму як галоўнай небяспекі на тым этапе развіцця, «левых» трацкісцкіх перагібаў, прымірэнства, усякіх ваганняў у нацыянальным пытанні. Асаблівы акцэнт з'езд зрабіў на вынікі ідэолага-палітычнай кампаніі супраць нацыянал-дэмакратызму і правага ўхілу, якая разгарнулася пасля праверкі ў маі — чэрвені 1929 г. камісіяй ЦКК УКП(б) на чале з У. П. Затонскім практыкі нацыянальнай работы ў БССР. Многія дэлегаты ў сваіх прамовах заяўлялі, што настаў час разглядаць беларускі нацыянал-дэмакратызм як галоўную небяспеку для партыі. З'езд выбраў ЦК КП(б)Б з 112 членаў і 62 кандыдатаў, ЦКК КП(б)Б з 89 членаў, Цэнтральную рэвізійную камісію КП(б)Б з 9 членаў.

Літаратура
----------

* XIII з’езд Камуністычнай партыі (б.) Беларусі: Стэнаграфічная справаздача, 30 мая — 12 чэрвеня 1930 г. — Мн. 1931.
* Коммунистическая партия Белоруссии в резолюциях и решениях съездов и пленумов ЦК. Т. 2. 1928—1932. — Мн. 1984.

| ⛭З’езды КП(б)Б і КПБ |
| --- |
| КП(б)Б | 
* I (1918)
* II (1919)
* III (1920)
* IV (1921)
* V (1921)
* VI (1922)
* VII (1923)
* VIII (1924)
* IX (1925)
* X (1927)
* XI (1927)
* XII (1929)
* XIII (1930)
* XIV (1932)
* XV (1934)
* XVI (1937)
* XVII (1938)
* XVIII (1940)
* XIX (1949)
* XX (1952)

 |
| КПБ | 
* XXI (1954)
* XXII (1956)
* XXIII (1959)
* XXIV (1960)
* XXV (1961)
* XXVI (1966)
* XXVII (1971)
* XXVIII (1976)
* XXIX (1981)
* XXX (1986)
* XXXI (1990)
* XXXII (1993)
* XXXIII (1996)
* XXXIV (1997)

 |
**Курганне** — археалагічны помнік: курганны могільнік каля вёскі Курганне Смалявіцкага раёна Мінскай вобласці Беларусі. На ўскраіне вёскі, ва ўрочышчы Курганне (або Клёнік), каля ручая Бурлацкі Брод (упадае ў раку Уша).

Налічваў 40 курганоў, не захаваліся. У 1886—1887 гг. У. Завітневіч даследаваў 4 курганы дыяметрам 7—11 м, вышынёй 0,8—2 м. Пахавальны абрад — трупапалажэнне на мацерыку галавой на захад. Адно пахаванне ў драўлянай труне, пры якім знойдзены жалезны нож. Іншыя пахаванні без інвентару.

Літаратура
----------

* Курганне // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 490. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Курганне // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 359. — ISBN 5-85700-077-7.
**Тхакалі** (саманазва: थकाली) — народ у Непале. Агульная колькасць (2022 г.) — каля 14 700 чалавек.

Тхакалі — нашчадкі сіна-тыбецкіх качавых родаў, якія насялялі вярхоўі Гандака. У сярэдзіне XIX ст. тхакалі аказалі дапамогу непальскай дзяржаве ў вайне з Тыбетам і Кітаем, за што атрымалі значныя прывілеі, у тым ліку валодаць зямлёй, манаполію ў гандлі соллю і магчымасць мець свайго спадчыннага кіраўніка *суба*. Пазней тхакалі стварылі паспяховую гандлёвую супольнасць у розных частках Непала. 

У нашы дні асноўныя заняткі: земляробства, гандаль, дробныя рамёствы. Тхакалі ствараюць фінансавыя кааператывы *зікур*, якія аказваюць узаемадапамогу сваім чальцам. Дзякуючы гэтаму многія з іх паспяхова займаюцца бізнесам, трымаюць гасцініцы, малыя прадпрыемствы, пасрэдніцкія кампаніі і г. д. 

Тхакалі разглядаюцца як асобная замкнёнаая каста, якая падзяляецца на некалькі буйных экзагамных родаў. Найбольш высокі статус мае род *суба*. Яго чальцы традыцыйна выконваюць функцыі суддзяў і пасярэднікаў у выпадку ўзаемных спрэчак. Кожны род мае свае могілкі *хімдж*, падтрымлівае сустрэчы сваякоў падчас святаў. У сваю чаргу, роды падзяляюцца на лакальныя сямейныя супольнасці *г'юпа*. У мінулым было распаўсюджана выкраданне нявесты. У нашы дні дамінуюць шлюбы па разліку. Малодшыя сыны застаюцца жыць з бацькамі і ўтвараюць з імі пашыраныя сем'і. Старэйшыя сыны пасля шлюбу атрымоўваюць частку спадчыны пры жыцці бацькоў і ствараюць свае гаспадаркі. 

Вернікі — індуісты, хаця захаваліся многія рэшткі старажытных анімістычных культаў і будызму. Тхакалі практыкуюць культ продкаў *дху-тын-г'я*, астралогію, некаторыя будысцкія цырымоніі *дхом*. Аднак яны ўстрымліваюцца ад ужывання ялавічыны і піва, шануюць індуісцкіх багоў. Характэрна, што тхакалі рэдка звяртаюцца да брахманаў бахун і вылучаюць святароў са свайго асяроддзя.

Зноскі
------

1. ↑  Thakali

Спасылкі
--------

* Thakalis: Who are they?
* Thakali Culture
* Thakali - Encyclopedia.com
* Thakali - Countries and Their Cultures
Набор для заняткаў каліграфіяй
Разьбяны чарнільны камень
**Тушачніца**, або **чарнільны камень** (кіт.: 硯臺) — інструмент, які выкарыстоўваецца ў далёкаўсходняй каліграфіі і жывапісе для змешвання тушы (чарніла) з вадой; палітра, ступка для драбнення і ўтрымання чарнілаў або тушы.

Гісторыя прымянення чарнільных камянёў, якія выкарыстоўваюцца для расцірання фарбавальнікаў, налічвае каля 6000-7000 гадоў.

Чарнільны камень лічыцца вельмі важным, паколькі ад яго збольшага залежыць якасць чарнілаў (тушы), што вельмі важна для каліграфіі.

Кітайскую туш  (руск.) (бел. рыхтуюць расціраннем бруска тушы з невялікай колькасцю вады на спецыяльнай пляцоўцы — тушачніцы. Найбольш распаўсюджаны матэрыял, з якога робяць тушачніцу — камень. Таксама вырабляецца з гліны, бронзы, жалеза і фарфору.

Тушачніца разам з пэндзлем для каліграфіі  (англ.) (бел. паперай для каліграфіі  (укр.) (бел. кітайскай тушшу  (руск.) (бел. лічыцца адной з чатырох каштоўнасцяў працоўнага кабінета  (руск.) (бел. — сімвалаў асвечанага чалавека, якія былі абавязковымі прадметамі ў яго працоўным кабінеце.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Yuuko Suzuki, Calligraphie japonaise : Initiation, Paris, Fleurus, coll. «Caractères» (no 4), 2003, 80 p. (ISBN 2-215-07477-9 et 978-2-215-07477-9, OCLC 417393878)
* Wei Zhang. The Four Treasures: Inside the Scholar’s Studio. 2004

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NDL: 00571795 |
**Пашыраны статут Люшні** ці **Пашыраныя кананічныя асновы Вышэйшага савета** — канстытуцыйны акт Княства Албанія, які быў прыняты 8 снежня 1922 года.

Перадгісторыя
-------------

У снежні 1921 года, падчас чарговага ўрадавага крызіса, А. Зогу здзейсніў узброены путч. Ён разагнаў Вышэйшы савет і забяспечыл пасаду прэм'ер-міністра Джаферу Юпі. У сакавіку 1922 года была здзейсніна спроба ўзброеннага паўстання супраць тандэма Зогу—Юпі. Зогу расправіўся са змоўшчыкамі, умацаваў сваю рэальную ўладу, і 2 снежня 1923 г. стаў прэм'ер-міністрам, захаваў за сабой пасаду міністра ўнутраных спраў.

Змест
-----

У змяненнях ад 8 снежня 1922 года, пытанне аб дзяржаўным ладзе Албаніі не было вырашана.

Вышэйшы савет, які складаўся з 4 членаў, абіраўся тэрмінам на 3 гады. У яго руках знаходзілася камандаванне ўзброенымі сіламі, ён прызначаў прэм'ер-міністра і міністраў.

Заканадаўчая ўлада належала аднапалатнаму Нацыянальнаму савету. Дэпутаты абіраліся шляхам двухступеністых выбараў мужчынскім насельніцтвам па дасягненні 18 гадоў. Узроставы цэнз дэпутатаў вызначаўся 25 гадамі. Судовую ўладу прадстаўлялі суддзі, якія прызначаліся Вярхоўным саветм па прадстаўленні адмысловай камісіі. Імі маглі быць асобы, якія валодаюць грамадзянскімі і палітычнымі правамі, якія ўмеюць свабодна размаўляць і пісаць па-албанску. Было прынята рашэнне аб разрыве албанскай мусульманскай царквы з халіфатам, а праваслаўнай — з Канстанцінопальскай патрыярхіяй, узаконьваўся манагамны шлюб. Аднак кардынальнага пытання — аб ліквідацыі феадалізму ў вёсцы, аб аграрнай рэформе — вырашыць не ўдалося.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Краткая история Албании: С древнейших времен до наших дней / [Г. Л. Арш, Ю. В. Иванова, О. А. Колпакова, Н. Д. Смирнова]; Отв. ред. Г. Л. Арш; [Российская АН, Институт славяноведения и балканистики]. — М.: Наука, 1992. — 510,[1] с.: ил. — С. 286—287. — (История стран Центральной и Юго-Восточной Европы). — ISBN 5-02-010084-6.
* Смирнов, Н. Д. История Албании в XX веке / Н. Д. Смирнова; Российская академия наук, Институт всеобщей истории. — М.: Наука, 2003. — 430, [1] с. [1] л. портр. — С. 101—102. — ISBN 5-02-008867-6.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Круглікава.
**Марына Леанідаўна Круглікава** (нар. 25 ліпеня 1965, г. Полацк, Віцебская вобласць) — беларуская мастачка.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (1987). Удзельніца мастацкіх выстаў з 1986 г. Член Беларускага саюза мастакоў (1994). Жыве ў Наваполацку.

Творчасць
---------

Працуе ў графіцы, станковым жывапісе, плакаце.

Сярод твораў: графічная кампазіцыя «Вечная тэма»; серыі «Дрэвы», «Успаміны пра Арлі», «Вяртанне ў Арнан», «Сон», «Яны ідуць угору»; лісты «Сярэдзіна лета», «Да Элізы», «Патрыярх», «Журботная зіма», «У чаканні Аднарога»; жывапісны трыпціх «Зямля запаветная»; пейзажы «Восень», «Дарогі ў неба»; плакаты «Літаратурна-фальклорнае свята ў запаведніку „Вязынка"», серыя плакатаў «500 год з дня нараджэння Ф. Скарыны».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Круглікава Марына Леанідаўна // Беларускі саюз мастакоў : 1938—1998 : энцыкл. даведнік / аўт.-склад. Б. А. Крэпак [і інш.]. — Мн. : ВТАА «Кавалер Паблішэрс», 1998. — С. 303. — На беларус. і англ. мовах.

Спасылкі
--------

* Круглікава Марына Леанідаўна на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шавялёў.
**Сярге́й Ю́р’евіч Шавялё́ў** (1 сакавіка 1981, Пскоў — 8 жніўня 2008, Цхінвалі) — камандзір выведвальнага ўзвода мотастралковага батальёна 135-га мотастралковага палка 19-й мотастралковай дывізіі 58-й арміі Паўночна-Каўказскай вайсковай акругі, старшы лейтэнант. Герой Расійскай Федэрацыі.

Біяграфія
---------

У 2004 годзе скончыў Міхайлаўскі ваенны артылерыйскі ўніверсітэт. З красавіка 2008 года паводле ўласнага жадання — камандзір выведвальнага ўзводу ў складзе міратворчага батальёну расійскіх войскаў у Паўднёвай Асеціі.

Досвіткам 8 жніўня 2008 года грузінская артылерыя адкрыла прыцэльны агонь па размяшчэнні расійскіх міратворцаў, затым грузіны адкрылі агонь з гранатамётаў і стралковага ўзбраення. Каля 6 раніцы размяшчэнне батальёна было ў першы раз атакавана танкамі пры падтрымцы пяхоты.

З першай хвіліны бою Сяргей Шавялёў знаходзіўся са сваімі падначаленымі на самым небяспечным участку. Арганізоўваў абарону, укрыццё параненых і ратаваўшыхся ў размяшчэнні батальёна мірных жыхароў. Удзельнічаў у адбіцці некалькіх танкавых атак грузінскай арміі. Каля 9 гадзін раніцы быў забіты блізкім разрывам снарада. Гэтым жа снарадам быў паранены камандзір батальёна падпалкоўнік Канстанцін Цымерман, якому за гераічнасць у гэтым бою было прысвоена званне Героя Расійскай Федэрацыі, і які прадставіў да такога жа звання старшага лейтэнанта Сяргея Шавялёва.

Указам Прэзідэнта РФ у кастрычніку 2008 года за мужнасць і гераічнасць, выяўленыя пры выкананні воінскага доўгу старшаму лейтэнанту Шавялёву Сяргею Юр’евічу прысвоена званне Героя Расійскай Федэрацыі (пасмяротна).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Шэвялёў Сяргей Юр'евіч на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гаеўская.
**Марына Андрэеўна Гае́ўская** (нар. 19 ліпеня 1956, г. Гродна) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1978 годзе архітэктурны факультэт БПІ. У 1978—2004 гадах архітэктар, вядучы архітэктар, начальнік групы архітэктараў у інстытуце «Белдзяржпраект»; у 2004—2006 гадах загадчык групай архітэктараў КУП «Мінскпраект»; у 2009—2010 гадах галоўны архітэктар праектаў УП «АрхКомплексПраект»; з 2010 года вядучы эксперт, галоўны эксперт РУП «Галоўдзяржбудэкспертыза». 

Член Беларускага саюза архітэктараў з 1990 года.

Творчасць
---------

Аўтар у складзе творчых калектываў шэрагу жылых і грамадскіх будынкаў, у т.л. тыпавых школ рознай умяшчальнасці ў розных канструкцыях для будаўніцтва ў гарадах; сярэдняя школа ў мікрараёне Сухарава ў г. Мінску; шматпрофільнай паліклінікі ў мікрараёне Малінаўка ў г. Мінску; адміністрацыйнага будынка па вул. Сапёраў у г. Мінску і інш.

Літаратура
----------

* Гаевская Марина Андреевна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
**Мараль** (лац.: moralis — датычны нораваў) — адзін з асноўных спосабаў нарматыўнай рэгуляцыі дзеянняў чалавека ў грамадстве; адмысловая форма грамадскай свядомасці і від грамадскіх адносін. Мараль ахоплівае маральныя погляды і пачуцці, жыццёвыя арыентацыі і прынцыпы, мэты і матывы ўчынкаў і адносін, праводзячы мяжу паміж дабром і злом, сумленнем і бессаромнасцю, гонарам і сорамам, справядлівасцю і несправядлівасцю, нормай і ненармальнасцю, міласэрнасцю і жорсткасцю і г. д.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 2 : М-Я. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0153-2, С.29

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4040222-8 · LNB: 000047505 · Microsoft: 200113983 · NDL: 00561731 · NKC: ph115354 |
Пагрузка бульдозера ў трум
**Трум** (ад нідэрл.: 't ruim < het ruim — «памяшканне») — прастора ў корпусе судна паміж дном (або другім дном) і вышэйлеглай палубай (або платформы).

Трум выкарыстоўваецца для размяшчэння грузаў (на грузавых судах), запасаў, баласта, а таксама суднавых механізмаў. У залежнасці ад тыпу судна і яго памеру колькасць трумаў і іх прызначэнне можа змяняцца. Даўжыня трума на пасажырскіх судах вызначаецца ўмовамі непатапляльнасці. На грузавым судне трум падзелены папярочнымі пераборкамі на некалькі адсекаў, лік якіх залежыць ад даўжыні судна. Трум судна-рэфрыжэратара аснашчаецца цеплаізаляцыяй і халадзільнай устаноўкай, а крышка трума робіцца параўнальна невялікай — каб паменшыць цеплавыя страты. На ваенных караблях трум падзелены воданепранікальнымі перагародкамі і запаўняецца снарадамі і запасамі. Загрузка і разгрузка трумаў адбываецца звычайна праз грузавыя люкі.

Нумарацыя грузавых трумаў вырабляецца ад носа да кармы. Памяшканні ўнутры судна, размешчаныя вышэй трума, называюцца твіндэкамі.

Зноскі
------

1. ↑  Трюм — Словарь морских терминов Корабел. (руск.)
2. ↑  *Трум (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
Не блытаць з Мікола і Стэфан (каменны абразок).
**Мікола і Стэфан** — бронзавы абразок, знойдзены пры раскопках гарадзішча XI ст. на р. Менцы ў наваколлі Мінска.

Апісанне
--------

Мікола і Стэфан выкананы ў рост. Над імі — паясная выява Спаса Эмануіла з распрасцёртымі рукамі. Мікола ў епіскапскім адзенні з Евангеллем у левай руцэ, Стэфан у дыяканскім адзенні з кадзілам у правай руцэ. Мадэліроўка твараў сакавітая, пластычная. Фігуры з вялікімі галовамі і некалькі паменшанымі тулавамі. Бронзавы абразок, відаць, быў прататыпам каменнага з Мінскага замчышча.

Зноскі
------

1. ↑  *Штыхов Г. В.* Города Полоцкой земли (IX-XIII вв.) (руск.). — Мн.: Наука и техника, 1978. — 160 с.

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.