recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У сухі сезон дно саланчакоў ператвараецца ў саляную пустыню
**Качскі Ран** (гудж.: કચ્છનું મોટું રણ) — пустынная мясцовасць, знакамітая сваімі саланчакамі Вялікім і Малым Ранам, на захадзе індыйскага штата Гуджарат і поўдні пакістанскай правінцыі Сінд. Агульная тэрыторыя — 27 454 км².

Этымалогія
----------

Кач (гудж.: કચ્છ) — назва мясцовасці на захадзе Гуджарата паміж паўвостравам Катхіявар і дэльтай ракі Інд. Мае санскрытскае паходжанне. У старажытнай індыйскай міфалогіі значыла бязлюдны бераг. Ран (гудж.: રણ) на мове гуджараці азначае саляную пустыню.

Геаграфія
---------

Качскі Ран пачаў фарміравацца ў эпоху мезазоя, калі стаў часткай плыткаводдзя Аравійскага мора. На яго месцы сфарміравалася возера, суднаходнае ў часы Аляксандра Македонскага. Яго ўзровень паступова зніжаўся з-за заглейвання, адбыўся падзел на Вялікі і Малы Ран. Падчас кароткага сезона мусонаў глей затапляецца. Акрамя таго, у Качсчкі Ран упадае некальки рэк, вядуць сезонныя адгалінаванні ад дэльты Інда. Сярэдняя глыбіня складае каля 0,5 м. Незатопленымі застаюцца толькі пясчаныя выдмы, дзе ратуюцца дзікія жывёлы. У астатнія сезоны вада выпараецца. На паверхні застаецца соль. Качскі Ран мае адзін з самых высокіх гадавых паказчыкаў выпарэння. Сярэдняя летняя тэмпература трымаецца каля +44°C, але можа падвышацца да +50°C. Мінімальная зімовая тэмпература набліжаецца да 0°C.

Для флоры Качскага Рана характэрны метлюжкакветныя травы і калючыя хмызнякі. Сярод прадстаўнікоў фаўны вылучаюцца дзікія аслы і каты, антылопы, ваўкі, гіены, фламінга. Усяго налічваецца каля 50 відаў сысуноў і 200 відаў птушак.

Гісторыя
--------

Першыя людзі з'явіліся на тэрыторыі Качскага Рана ў неаліце. Археолагамі тут знойдзены помнікі Індскай цывілізацыі: Дхалавіра і Хірасара. Пазней ён уваходзіў у склад буйных дзяржаў Індастана, адсюль вывозілі соль. Пасля ўсталявання брытанскай каланіяльнай улады ў 1803 г. здабыча і продаж солі былі абмежаваны спецыяльным падаткам. У 1930 г. М. Гандзі арганізаваў саляны паход — антыкаланіяльную акцыю супраць падатка. У 1947 г. Качскі Ран быў падзелены паміж незалежнымі Індыяй і Пакістанам. Большая частка ўвайшла ў склад Індыі.

Ахова
-----

76% плошчы Качскага Рана уваходзяць у склад ахоўваемых тэрыторый:

* Індыйскі запаведнік дзікіх аслоў (Індыя)
* Качскі пустынны запаведнік дзікай прыроды (Індыя)
* Запаведнік дзікай прыроды Качскага Рана (Пакістан)

Эканоміка
---------

У нашы дні большая частка Качскага Рана знаходзіцца пад аховай. На астатняй тэрыторыі існуюць адгонная жывёлагадоўля і здабыча солі. Развіваецца турызм.

Спасылкі
--------

* Southern Asia: Western India into Pakistan
* Rann of Kutch, the great white desert of India
* Worth their Salt: A Fascinating Glimpse into the World of the Hardworking Salt Farmers of Kutch

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 316602478 |
**Памфле́т** (ад англ.: pamphlet — лісток, які трымаюць у руцэ) — вострасатырычны твор, мэта і пафас якога — выкрыццё ў рэзкай і экспрэсіўнай форме палітычных з’яў пэўнага грамадства ці погляды і дзеянні канкрэтных асоб; жанр публіцыстыкі. Памфлету ўласцівы тэндэнцыйнасць, агульнадаступнасць, сцісласць, вобразнасць характарыстык.

Вядомы са старажытных часоў. Некаторыя даследчыкі лічаць памфлетамі творы старажытнагрэчаскага філосафа і пісьменніка Лукіяна. Быў пашыраны ў эпоху Позняга Адраджэння, Рэфармацыі, асабліва ў эпоху Асветніцтва. Шырока вядомы ў літаратуры Заходняй Еўропы XIX—XX стст. (В. Гюго, Э. Заля, Г. Ман і інш.). У рускай літаратуры памфлеты пісалі В. Бялінскі, А. Герцэн, Дз. Пісараў, Л. Талстой («Не магу маўчаць»), М. Горкі («Горад жоўтага д’ябла»), У. Маякоўскі («Маё адкрыццё Амерыкі»).

Беларуская літаратура
---------------------

Рысы памфлета мелі творы беларускай палемічнай літаратуры канца XVI — першай паловы XVII ст. («Трэнас» М. Сматрыцкага, «Дыярыуш» Афанасія Філіповіча), «Прамова Мялешкі», «Ліст да Абуховіча», асобныя гугаркі другой паловы XIX ст. Майстрамі памфлета выявілі сябе К. Крапіва («Майстры крывавага джаза», «3 фашыстоўскай падваротні» і інш.), К. Чорны («Кат у белай манішцы», «Далікацтва каля вісельні», «Берлінскі анучнік»), М. Лынькоў («Здарэнне ў пекле», «На злодзею шапка гарыць»). У гэтым жанры выступалі і выступаюць М. Паслядовіч, А. Бажко, І. Грамовіч, С. Паўлаў і інш. Спробу стварэння рамана-памфлета зрабіў І. Гурскі («Чужы хлеб», 1969).

Літаратура
----------

* Памфлет // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).
* Ткачев П. М. "Иду на «вы»: Заметки о памфлете. Мн. 1975;
* Ткачев П. М. «Сатиры злой звенящая строка…»: Природа смеха в памфлете. Мн. 1980;
* Гончарова-Грабовская С. Я. Комедия-памфлет в жанровой системе драматургии XX в. Мн.; 1994.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Brockhaus · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11939655k · GND: 4173163-3 · LCCN: sh85097292 |
Група архангельскіх (паморскіх) гаворак на дыялекталагічнай карце 1914 года
**Паморскія гаворкі** — група дыялектаў рускай мовы (паўночна-рускай гаворкі), распаўсюджаныя сярод памораў у былых Архангельскай і паўночных частках Аланецкай і Валагодскай губерняў.

У паморскай гаворцы адчуваецца моцны ўплыў наўгародскіх гаворак, маецца значная колькасць архаізмаў, запазычанняў з фіна-ўгорскіх і скандынаўскіх моў.

Вывучэнне
---------

Вывучэннем паморскай гаворкі займаўся І. С. Меркур’еў (1924—2001), прафесар філалогіі, аўтар шэрагу кніг, у тым ліку «Жывая гаворка кольскіх памораў» (выдадзена ў 1979 г. утрымлівала каля 5000 паморскіх слоў і выразаў).[*крыніца?*]

Гл. таксама
-----------

* Старажытнанаўгародскі дыялект

Зноскі
------

1. ↑  Русские. Монография Института этнологии и антропологии (руск.). Архівавана з першакрыніцы 9 сакавіка 2011. Праверана 27 мая 2010.
2. ↑  *И.М. Дуров.* Словарь поморского языка (руск.). — Карельский научный центр РАН, 2011.

Спасылкі
--------

* Базавыя правілы паморскай мовы Архівавана 11 мая 2008.
**Перыметр** (стар.-грэч.: περίμετρον — *акружнасць*, стар.-грэч.: περιμετρέο - *вымераю навокал*) - агульная даўжыня старон, якія абмяжоўваюць геаметрычную фігуру. Таксама часта словам "перыметр" называюць уласна межы фігуры, а не іх даўжыню. Звычайна абазначаецца лацінскай літарай {\displaystyle P}.

Перыметры прасцейшых фігур
--------------------------

 Формула перыметра прамавугольніка

|  |  |
| --- | --- |
| Квадрат | {\displaystyle P=4a\,} |
| Правільны трохвугольнік | {\displaystyle P=3a\,} |
| Правільны n-вугольнік | {\displaystyle P=na\,} |
| Паралелаграм (прамавугольнік) | {\displaystyle P=2(a+b)\,} |
| Адвольны n-вугольнік | {\displaystyle P=a\_{1}+a\_{2}+\ldots +a\_{n}} |

дзе {\displaystyle P} - перыметр фігуры, {\displaystyle a,b,c,a\_{1},\ldots ,a\_{n}} — староны фігуры.

Перыметр акружнасці
-------------------

Перыметр акружнасці *P* = *d*·*π* (тут d=1)
Паколькі мяжой круга з'яўляецца акружнасць, то перыметрам круга будзе яе даўжыня, якая разлічваецца па формуле:

{\displaystyle P\_{\circ }=2\pi r=\pi d}  
 або
{\displaystyle P\_{\circ }\approx 6,28r\approx 3,14d}

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7583293-8 · Microsoft: 98503990 |
Качка
**Качка** — агульнапрынятая назва птушак сямейства качыныя (*Anatidae*). Качкі ў асноўным вадаплаўныя птушкі; яны могуць вадзіцца як у прэснай, так і ў марской вадзе.

Качак часам блытаюць з падобнымі птушкамі, накшталт лысак (*Fulica*) і паганак (*Podicipediformes*).

Марфалогія
----------

Цела качак у агульным падоўжанае і шырокае, у качак параўнальна доўгая шыя (зрэшты, не гэтакая доўгая, як у гусей і лебедзяў). У нырковых качак цела больш круглявае. Дзюба, як правіла, шырокая і ўтрымоўвае зубчастыя лускавінкі. У некаторых прамысловых відаў дзюба доўгая і моцна зубчастая. Ногі моцныя і добра развітыя. Крылы вельмі моцныя і, як правіла, кароткія і вострыя; палёт качак патрабуе хуткіх бесперапынных узмахаў, патрабуючы, у сваю чаргу, моцныя цягліцы. Аднак, ёсць тры віды качак-параходаў, якія не лётаюць. Многія віды качак часова не могуць лётаць у час лінькі, яны шукаюць абароненае месца пасялення з добрым доступам да ежы ў гэты перыяд. Гэтая лінька звычайна папярэднічае міграцыі.

Рымскі збан з гарлавінкай і носікам у форме качкі; з калекцыі Музея і мастацкай галерэі Дэрбі
Качары паўночных відаў маюць больш яркае апярэнне, улетку становячыся пасля лінькі больш падобнымі на самак. У качароў паўднёвых відаў палавы дымарфізм выяўлены слабей, хоць ёсць выключэнні. Апярэнне маладых птушак звычайна нагадвае апярэнне самак.

Сістэматыка
-----------

Качкі на паштовых марках Беларусі
Качкамі называюць прадстаўнікоў наступных падсямействаў

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Качкі на Вікісховішчы |

* Сапраўдныя качкі (*Anatinae*)
* *Dendrocygninae*
* *Stictonettinae*
* *Tadorninae*
* *Thalassorninae*

Спасылкі
--------

* Wild Ducks Info Архівавана 25 жніўня 2011. — More info regarding the wild ducks.
* Media related to the Anatidae on the Internet Bird Collection
* list of books Архівавана 13 чэрвеня 2006. (useful looking abstracts)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Баравік (значэнні).

**Марыя Якаўлеўна Баравік** (нар. 22 лютага 1946, вёска Праабражэнка, Глыбоцкі раён, Віцебская вобласць) — беларуская паэтка, драматург.

Біяграфія
---------

Вучылася ў Перадольскай сямігодцы, потым у Падсвільскай сярэдняй школе. У 1978 годзе скончыла факультэт журналістыкі БДУ. Працавала ў Падсвільскім Доме культуры, у рэдакцыі глыбоцкай раённай газеты «Шлях перамогі» (зараз «Веснік Глыбоччыны»), працавала кіраўніком гуртка «Юны экскурсавод» Падсвільскага цэнтра дзіцяча-юнацкага турызму і экскурсій.

Пачынаючы з 1965 г. друкавалася ў газетах «Шлях перамогі», «Віцебскі рабочы», «Чырвоная змена», «Голас Радзімы», «Знамя юности», «ЛіМ», «Наша слова», «Народнае слова», у часопісах «Маладосць», «Родная прырода», «Бярозка», «Вясёлка», «Роднае слова» і інш.; у калектыўных зборніках «Дзень паэзіі», «Самавар у лесе», у альманахах «Край», «Далягляды», «Ратуша».

У 1985 годзе выйшла яе кніга паэзіі «Поле долі», у 1995 — зборнік паэзіі «Вір пяшчоты і журбы». Піша і для дзяцей — казкі, загадкі, вершы.

Член Саюза беларускіх пісьменнікаў з 1992 года. Жыве ў Падсвіллі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Баравік Марыя // Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. / рэдкал.: І. Э. Багдановіч [і інш.]. — Мн. 1995. — Т. 5. — С. 548—549.
**Першы маршал Імперыі** (італ.: Primo maresciallo dell'Impero) — вышэйшае воінскае званне Італіі у 1938—1946 гадах.

Званне ўсталявана 30 сакавіка 1938 года па прапанове Беніта Мусаліні ў сувязі з перамогай у Эфіопіі і абвяшчэннем Імперыі.

Званне ўсталявана законам, прынятым Каралеўскім Сенатам і Палатай дэпутатаў і адразу ж было прысвоена Каралю Італіі Віктору Эмануілу III і Беніта Мусаліні. Гэта выклікала незадавальненне ў манархічных кругах, якія не прынялі становішча, пры якім у ваеннай іерархіі ёсць асоба, роўная Каралю.

Гл. таксама
-----------

* Маршал Італіі

Спасылкі
--------

* Знакі адрознення Першага маршала Імперыі на сайце Арміі Італіі Архівавана 23 снежня 2007.  (італ.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Малючэнка.
**Марыя Фёдараўна Малючэнка** (31 мая 1938, в. Парэчча, Лепельскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1959 годзе Мінскі архітэктурна-будаўнічы тэхнікум, у 1969 годзе Усесаюзны завочны інжынерна-будаўнічы інстытут. З 1969 г. — тэхнік-архітэктар, кіраўнік брыгады ў аддзеле генплана і прамвузлоў у Белпрампраекта.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1975 года. Пражывае ў г. Мінск.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): Беларускі аўтамабільны і кавальскі заводы ў Жодзіне (1972), асобныя аб’екты аўтазавода (1976), прамвузел на станцыі Калядзічы (1978) у Мінску.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Малюченко Мария Федоровна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Перыгё** (фр.: Périgueux, акс.: Periguers) — горад у Францыі, размешчаны ў дэпартаменце Дардонь рэгіёна Новая Аквітанія на правым беразе суднаходнай ракі Іль. Насельніцтва складае 29 573 чалавек, паводле звестак 2010 года.

Гісторыя
--------

Да прыходу рымлян на месцы Перыгё было паселішча кельцкага племені петракорыяў; рымляне далі яму назву *Весуна* (па-лацінску: Vesuna). Пасля спусташэння варварамі паселішча моцна скарацілася ў памерах і стала называцца *Цывіт Петракорыум* (па-лацінску: Civitas Petrocorium, у перакладзе «горад петракорыяў») — адсюль паходзіць назва сучаснага горада.

Першым мясцовым біскупам быў св. Фронт, чые мошчы былі змешчаныя ў абацтве Пуі–Сен Фрон на ўсход ад старога горада. Гэта абацтва стала ў Сярэднявеччы другім цэнтрам горада і супернічала з першым да 1251 года, калі яны былі юрыдычна аб’яднаны. Перыгё быў спустошаны англічанінамі падчас Стагадовай вайны і гугенотамі падчас рэлігійных войнаў XVI стагоддзя.

Славутасці
----------

Галоўная славутасць Перыгё — знакаміты сабор Сен-Фрон, які рэзка вылучаецца сярод французскіх сярэднявечных храмаў сваёй пяцікупальнай архітэктурай у візантыйскім стылі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Перыгё
* Афіцыйны сайт Архівавана 5 сакавіка 2012.

1. ↑  Sandre<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1520862'></a>
Від на вадасховішча на поўначы Цэнтральнага парку
**Жаклін Кенэдзі Анасіс** (*Jacqueline Kennedy Onassis Reservoir*) — вадасховішча ў Цэнтральным парку Нью-Ёрку,
40°47′06,32″ пн. ш. 73°57′37,71″ з. д.HGЯO

Займае плошчу 43 гектара, аб'ём 3,8 млн. м³. Працягласць 2,5 км.

Існуе з 1862 года, аўтары стварэння вадасховішча — вядомыя дызайнеры Цэнтральнага парку Фрэдэрык Лоу Олмстэд і Калверт Вокс .

Возера атачае цікавы ландшафт з зараснікамі вішні Ёсіна і японскай вішні сорта Канзан, рададэндрану. Фаўна возера ўключае такія віды як крыжанка, канадская казарка, лысуха, гагары, паганкавыя, чаплі.

Зноскі
------

1. ↑  The Reservoir | Your Complete Guide to Central Park

Панарама вадасховішчаПанарама вадасховішча

Спасылкі
--------

* Central Park Reservoir - CentralPark.com **(нявызн.)**(недаступная спасылка) (16 ліпеня 2007). Архівавана з першакрыніцы 11 снежня 2007. Праверана 2 снежня 2007.
* Central Park Conservancy: Reservoir **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 1 чэрвеня 2008. Праверана 2 снежня 2007.
* Central Park Reservoir Архівавана 21 лістапада 2007.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Камінскі.
**Іва́н Іларыё́навіч Камі́нскі** (8 лістапада 1919, вёска Масоры (цяпер Сенненскі раён) — 6 кастрычніка 1974) — старшы лейтэнант, лётчык-разведчык савецкіх ВПС. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (29.06.1945), узнагароджаны ордэнамі і медалямі.

Біяграфія
---------

Скончыў ваеннае вучылішча ў горадзе Энгельс (1941). У час вайны камандзір экіпажу, потым намеснік камандзіра эскадрыллі ў асобным палку далёкай авіяразведкі. Зрабіў 239 баявых вылетаў, правёў фотаразведку каля 27 тыс. кв. км тэрыторыі праціўніка — лепшы вынік у савецкіх ВПС часоў 2-й сусветнай вайны. Паведамляецца, што нямецкае камандаванне абяцала за збіццё Камінскага Жалезны крыж. Выконваў баявыя задачы на Заходнім і 3-м Беларускім франтах. У дзельнік абароны Масквы, Арлоўскай, Смаленскай, Віцебскай, Магілёўскай, Беларускай аперацый, баёў у Літве, Польшчы, Усходняй Прусіі.

Пілатаваў: Пе-2 у варыянце фотаразведчыка.

Збіты 27.2.1945, у 239-м вылеце. Гарэў разам з самалётам, але дацягнуў машыну да сваёй тэрыторыі, разам з экіпажам выкінуўся з парашутам. Амаль год правёў у шпіталі, паводле стану здароўя быў спісаны з баявой авіяцыі.

Пасля вайны скончыў Рэспубліканскую партыйную школу пры ЦК КП(б)Б (1948), Вышэйшую партшколу пры ЦК КПСС (1963). З 1948 года працаваў сакратаром райкома КПБ, старшынёй Фрунзенскага райвыканкома Мінска, у апараце Дзяржплана БССР.

Памяць
------

Помнік у аграгарадку Машканы Сенненскага раёна.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2000. — Т. 11. — С. 236. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0188-5 (Т. 11).

Літаратура
----------

* З кагорты савецкіх сокалаў // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. — № 3. — Мн.: Полымя, 1986. — ISSN 0131-2669 — С. 7—9.
* Камінскі Іван Іларыёнавіч // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 5. Зуйкі — Кішы / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1972. — 616 с.: іл. карты. — С. 306.
* Белорусская ССР: Краткая энциклопедия. В 5-ти т. Т. 5. Биографический справочник / Ред. колл.: П. У. Бровка и др.. — Мн.: Гл. ред. Белорус. Сов. Энциклопедии, 1981. — Т. 5. — 740 с. — 50 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

Іван Іларыёнавіч Камінскі на сайце «Героі краіны» (руск.)

* КАМИНСКИЙ Иван Илларионович
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шпак.
**Аксана Уладзіміраўна Шпак** (нар. 18 студзеня 1982, Бабруйск, Беларусь) — беларуская футбалістка, абаронца. Выступала за юнацкую, моладзевую і зборную Беларусі.

Клубная кар’ера
---------------

У 13-гадовым узросце прыйшла ў футбольную ДЮСШ Бабруйска. Першы трэнер у футболе — Анатоль Аляксандравіч Бжузак. У юным узросце пачала гуляць за асноўны склад «Бабруйчанкі». У 17 гадоў стала майстрам спорту, што дазволіла ёй паступіць ва Універсітэт фізічнага выхавання без экзаменаў.

Тры сезона выступала за каманду «Бабруйчанка», потым чатыры сезоны ў складзе польскай каманды «Медык» з горада Конін. Потым запрасілі ў «Ладу» з Тальяці, дзе адыграла адзін сезон, але ў клубе змянілася кіраўніцтва, і сітуацыя была незразумелай, таму яна вырашыла вярнуцца ў Беларусь.

Да сярэдзіны 2010-х гадоў выступала пад прозвішчам Шпак, у другой палове 2010-х гадоў — як Бялова. Па стане на 2020 год ізноў носіць прозвішча Шпак.

Зноскі
------

1. ↑  Soccerdonna — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>

Спасылкі
--------

* «Марадона» из Бобруйска

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | soccerdonna.de (ігрок) · Soccerway |
Звычай аблівання вадой
**Паліва́льны панядзе́лак** (руск.: Поливальный понедельник, укр.: Обливаний понеділок, Полеваний понеділок, Уливанка, Хлопский волочевник, славацк.: Oblévačka, чэшск.: Červené pondělí, польск.: Śmigus-dyngus, Polewanka, Lejek, венг.: Locsolkodás) — звычай аблівання вадой у панядзелак пасля Вялікадня, які існуе ў Польшчы і ў некаторых раёнах Заходняй Украіны.

У гэты дзень, напрыклад, на Гуцульшчыне, хлопцы вадзілі сваіх дзяўчат да ракі і аблівалі іх вадой на прыгажосць і здароўе, атрымліваючы за гэта пісанкі. Ад гэтага звычаю, панядзелак атрымаў назву «палівальны». На Букавіне cветлы панядзелак звалі «улыванка», у гэты дзень хлопцы натоўпам хадзілі «купаць дзяўчат»: дзяўчыну выводзілі ў двор, яна нахіляла галаву, і кожны хлопец тройчы ліў ёй на шыю крынічную ваду, вымаўляючы: «Хрыстос уваскрос!»; пасля гэтага дзяўчына запрашала ўсіх да стала і кожнаму давала па дзве пісанкі. Дзяўчат улівалі — «каб не паршывелі», жанчын — «каб пазбавіліся болек».

У палівальны панядзелак абліваць адзін аднаго і мінакоў вадой могуць не толькі дзеці і моладзь, але часам і людзі старэйшага ўзросту. І, калі дарослыя людзі паліваюць толькі дзеля традыцыі, то дзеці могуць прыносіць нямала клопатаў, абліваючы людзей з ног да галавы. У Закарпацце абліванне адбываецца тры дні: у першы дзень хлопцы паліваюць дзяўчат, на другі — дзяўчаты хлопцаў, на трэці — хто каго захоча.

Гл. таксама
-----------

* Сіуда-Баба

Зноскі
------

1. ↑  Сапіга В. К. Українські народні свята та звичаї Архівавана 17 лютага 2014.
2. ↑  Дівчат обливали водою — «щоби не паршивіли» Архівавана 11 лістапада 2007.
3. 1 2  На Львівщині святкують поливаний понеділок Архівавана 17 мая 2013.
4. ↑  Поливанка в Ужгороді триває більше трьох днів

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Палівальны панядзелак
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Парфёнаў.

**Іван Іларыёнавіч Парфёнаў** нар. 1914, Смаленская губерня, Расійская імперыя — ?) — вучоны, Кандыдат гістарычных навук (1967), дацэнт.

Біяграфія
---------

Скончыў навучальны камбінат шляхоў зносін. У 1933—1936 гадах ён працаваў мастаком, у 1936—1937 гадах — на воінскай службе, з 1939 года зноў у Чырвонай Арміі. Скончыў курсы палітпрацаўнікоў Адмысловай Беларускай акругі.

З пачатку Вялікай Айчыннай вайны, з чэрвеня 1941 года па жнівень 1942 года, працаваў на парткурсах Заходняга фронту. Са жніўня 1942 па май 1945 года быў агітатарам 96-га гвардзейскага стралковага палка, а потым 30-й гвардзейскай стралковай дывізіі.

Пасля сканчэння вайны працягваў служыць у войскі. Завочна скончыў Ленінградскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. І. Герцэна.

З 1960 года, пасля дэмабілізацыі з узброеных сіл у званні падпалкоўніка працаваў загадчыкам навучальна-кансультацыйнага пункта, выкладчыкам, старэйшым выкладчыкам кафедры гісторыі КПСС і навуковага камунізму Гомельскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя В. П. Чкалава. У 1967 годзе ён абараніў кандыдацкую дысертацыю і з 1968 па 1979 год працаваў дэканам Гомельскага завочнага факультэта Маскоўскага інстытута Цэнтрасаюза.

Узнагароды
----------

* Ордэн Айчыннай вайны 2-й ступені;
* Два Ордэна Чырвонай зоркі;
* Шэсць медалёў.

Літаратура
----------

* *Аксенов А.Н.* V. ПОТРЕБИТЕЛЬСКАЯ КООПЕРАЦИЯ: СОЦИОЛОГИЧЕСКИЕ, ПОЛИТИКО-ПРАВОВЫЕ И ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫЕ АСПЕКТЫ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ(руск.). — С. 309-314.

Спасылкі
--------

* Ветераны Великой Отечественной войны, трудившиеся в ГГУ им. Ф. Скорины. ПАРФЕНОВ ИВАН ИЛЛАРИОНОВИЧ

| ⛭Рэктары Беларускага гандлёва-эканамічнага ўніверсітэта спажывецкай кааперацыі‎‎ |
| --- |
| 
* Рыгор Мікалаевіч Румко (1964—1968)
* Іван Іларыёнавіч Парфёнаў (1968—1979)
* Галіна Віталеўна Сянчук (1979)
* Мікалай Пятровіч Пісарэнка (1980—1996)
* Тамара Мікалаеўна Сыраед (1996—2002)
* Ала Аляксандраўна Навумчык (2002—2012)
* Святлана Мікалаеўна Лебедзева (з 2013)

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кох.

**Пейке Кох** (нідэрл. Pyke Koch, 15 ліпеня 1901, Беек (Уберген) — 27 кастрычніка 1991, Утрэхт) — нідэрландскі мастак, разам з Карэлам Вілінкам найвыдатнейшы прадстаўнік накірунку магічнага рэалізму ў Нідэрландах.

Біяграфія і творчасць
---------------------

З 1920 па 1927 год Пейке Кох вывучаў права ва Утрэхцкім універсітэце, але не завяршыў навучанне. Ён наведваў лекцыі і вывучаў кнігі па тэхніцы жывапісу, імкнучыся да тэхнічнай дасканаласці. Пазней ён жыў ва Утрэхце да самай смерці. У 1927 годзе ён выканаў сваю першую карціну і прыняў з ёй удзел у мастацкай выставе.

Кох быў адной з галоўных фігур накірунку магічнага рэалізму, які ўзнік у Нідэрландах у 1920-я гады. На яго аказаў моцны ўплыў сюррэалізм, а таксама нямецкія кінафільмы 1920-х і 1930-х гадоў. Падчас падарожжа ў Італію на яго зрабілі моцнае ўражанне працы як старых майстроў, П’ера дэла Франчэска і Мантэньі, так і сучасных, Джына Северыні і Джорджа дэ Кірыка. У пачатку 1930-х гадоў ён піша ў асноўным партрэты і пейзажы, хаця на яго карцінах, якія выклікаюць крытыку, з’яўляюцца таксама прастытуткі і госці свят.

З 1938 па 1940 год Кох падарожнічае па Італіі, дзе набывае сімпатыю да фашызму. Пра яго «Аўтапартрэт з чорнай павязкай» (1937) крытыка часта адклікалася як пра твор з нацысцкай сімволікай, хаця мастак заўсёды гэта адмаўляў. Ва Утрэхце ён быў чальцом цячэння Вердынаса, у 1940 годзе ў поўным складзе прынятага ў Нацыянал-сацыялістычны рух (нідэрл. Nationaal-Socialistische Beweging, НСД), гэта значыць тэхнічна ён быў чальцом нацысцкай партыі. У студзені 1941 года ў складзе дэлегацыі мастакоў ён здзейсніў паездку ў Берлін, дзе, у прыватнасці, сустракаўся з Гебельсам. Па ўласным прызнанні мастака, вярнуўшыся, ён расчараваўся ў нацыянал-сацыялізме. У красавіку 1941 гады ён выйшаў з НСД. Яшчэ ў 1942 годзе ён прадаваў працы акупацыйнаму ўраду, а ў 1943 годзе выйшла серыя створаных ім паштовых марак, але аб актыўнай падтрымцы ўрада не ішло і гаворкі. У апошнія гады акупацыі Кох ствараў толькі творы невялікага памеру, у асноўным нацюрморты і карціны зорнага неба. У 1949 годзе Кох прыняў удзел у венецыянскім біенале, але ў 1950 годзе яму было праз супрацоўніцтва з акупацыйным рэжымам забаронена выстаўляцца на працягу года.

Зноскі
------

1. 1 2  RKDartists Праверана 23 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Pieter Frans Christiaan Koch — 2009.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1868372'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11957497w · BPN: 36555892 · CiNii: DA14560987 · GND: 119277190 · GTAA: 119920 · ISNI: 0000 0000 8254 7245 · LCCN: n83063716 · NKC: jn20000700931 · NLA: 35085413 · NTA: 068607369 · SUDOC: 085778605 · VIAF: 67272303 · ULAN: 500028999 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Куніцкая.
**Аксана Сяргееўна Куніцкая** — беларускі педагог, кандыдат педагагічных навук (2020), дацэнт.

Біяграфія
---------

У 1996 годзе скончыла з «адзнакай» БДПУ імя М. Танка па спецыяльнасці педагогіка і псіхалогія дашкольная і замежная мова, прысвоена кваліфікацыя выкладчыка нямецкай мовы, метадыста дашкольнай педагогікі і псіхалогіі.

У 1996—1997 гадах — сакратар-перакладчык у прадстаўніцтве Прамыслова-гандлёвай палаты г. Бона ў г. Мінску.

У 2008 годзе скончыла з «адзнакай» факультэт перападрыхтоўкі спецыялістаў адукацыі Інстытута павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў БДПУ, вячэрняе аддзяленне, прысвоена кваліфікацыя выкладчыка англійскай мовы.

З 1997 па 2009 гады з’яўлялася старшым выкладчыкам кафедры сучасных еўрапейскіх моў БДПУ. З 2009 па 2014 гады з’яўлялася намеснікам дэкана па вучэбнай працы факультэта сацыяльна-педагагічных тэхналогій БДПУ.

У 2017 годзе завяршыла навучанне ў аспірантуры ў форме суіскальніцтва па кафедры сацыяльнай педагогікі БДПУ. 24 верасня 2019 года абараніла кандыдацкую дысертацыю на суісканне навуковай ступені кандыдата педагагічных навук па спецыяльнасці 13.00.01 — агульная педагогіка, гісторыя педагогікі і адукацыі па тэме «Сацыяльна-педагагічная падтрымка студэнтаў першага курса ў працэсе адаптацыі да адукацыйнай асяроддзі ўстановы вышэйшай адукацыі»

З чэрвеня 2020 года кіруе кафедрай сацыяльнай педагогікі факультэта сацыяльна-педагагічных тэхналогій БДПУ.

Сям’я
-----

У шлюбе з Уладзімірам Куніцкім, кандыдатам гістарычных навук, дацэнтам кафедры ўсеагульнай гісторыі і методыкі выкладання гісторыі БДПУ.

Зноскі
------
**Іван Іванавіч Цыркун** (28 кастрычніка 1950, в. Навасёлкі, Дзяржынскі раён, Мінская вобласць, БССР) — педагог. Доктар педагагічных навук (1999), прафесар (2000).

Біяграфія
---------

Закончыў Мінскі педагагічны інстытут (1971). З 1976 г. у Беларускім педагагічным універсітэце (з 1985 загадчык кафедры). Заснавальнік навуковай школы і новага кірунку ў галіне інавацыйнай педагогікі — мадэляванне і арганізацыя інавацыйнай прафесійнай адукацыі. Навуковыя працы па праблемах дыдактыкі фізікі, педагагічнай інаватыкі, тэорыі і методыкі прафесійнай адукацыі і педагагічнай навукі, выхавання дзяцей і вучнёўскай моладзі на Беларусі. Аўтар шэрагу кніг і артыкулаў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Цыркун Іван Іванавіч // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Дзяржынскага р-на. — Мн.: БелТА, 2004. — С. 611. — 704 c.: іл. — ISBN 985-6302-64-1.

Спасылкі
--------

* Персанальны сайт Архівавана 18 лістапада 2011. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Юркеўская.
**Аксана Альгердаўна Юркеўская** (9 мая 1940, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1964 годзе, аспірантуру ў 1978 г. Працавала ў Белдзіпрасельбудзе, Белдзяржпраекце, з 1972 года — старшы навуковы супрацоўнік у БелНДІПгорадабудаўніцтва.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1972 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): генплан горада (1971), праект 1-й чаргі будаўніцтва, ПДП Паўночна-Заходняга жылога раёна (1972), тэхнічныя праекты і рабочыя чарцяжы мікрараёнаў № 8, 9 (1970), комплекс грамадскага цэнтра ў Салігорску, № 1 у Барысаве (1969).

Аўтар навуковых прац, у т.л.: «Пераўтварэнне гарадскога асяроддзя» (1973, у аўтарскім калектыве), «Архітэктурна-мастацкая кампазіцыя забудовы гарадоў і іх зон на пойме» (1981), «Архітэктурна-планіровачная арганізацыя гарадскіх паселішчаў» (1986, у аўтарскім калектыве).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Юркевская Оксана Ольгердовна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Вытворчае аб’яднанне **«Палімір»** заснавана ў 1975 г. ў г. Наваполацк на базе Полацкага хімкамбіната (пабудаваны ў 1964 — 68). Адно з буйнейшых хімічных прадпрыемстваў Еўропы.

Гісторыя
--------

3 2000 года — сучасная назва. З 2008 года ААТ «Палімір» уваходзіць у склад вытворчага аб’яднання «Нафтан».

Асноўная прадукцыя: поліэтылен, поліакрыланітрыльныя (ПАН) валокны, палімерныя смолы, воск і эмульсіі, мінеральныя ўгнаенні, прадукты арганічнага сінтэзу (акрыланітрыл, метылакрылат, ацэтонцыян-гідрын), тавары народнага ўжытку (плёнка гаспадарчая, пакеты і сумкі, мэблевае іголкапрабіўное палатно, разнастайная пража і трыкатажныя вырабы са змешаных валокнаў).

На аснове поліэтылену асвоены выпуск унікальных для краін СНД прадуктаў, адзіным вытворцам якіх з’яўляецца «Палімір». Асаблівае значэнне надаецца вытворчасці ПАН-валокнаў, што выкарыстоўваюцца для перапрацоўкі ў пражу, тканіну, трыкатаж, сінтэтычнае футра і таму служаць незаменнай сыравінай для тэкстыльнай прамысловасці. У якасці сыравіны «Палімір» выкарыстоўвае прадукты нафтаперапрацоўкі вытворчага аб’яднання «Нафтан».

Працуе больш за 6 тыс. чалавек (2000). Аб’яднанне мае Палац спорту і культуры, бібліятэку, паліклініку, 4 медпункты, санаторый-прафілакторый, 2 базы адпачынку, 6 дашкольных устаноў, аздараўленчы дзіцячы лагер.

Дырэктары
---------

* Леў Вітальевіч Наважылаў

Зноскі
------

1. ↑  Малашеня Л. «Нафтан» и «Полимир» готовятся к приватизации // Народнае слова. — 2008. — 7 кастр. — С. 3.

Літаратура
----------

* Наваполацкае вытворчае аб’яднанне «Палімір» // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — С. 101—102. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
* Наваполацкае вытворчае аб’яднанне «Палімір» // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 512. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 145334 |
**Іван Іванавіч Ядэшка** (нар. 25 сакавіка 1945, в. Сцяцкі, Гродзенскі раён) — беларускі баскетбаліст, чэмпіён гульняў XX Алімпіяды ў Мюнхене (1972), бронзавы прызёр Гульняў XXI Алімпіяды ў Манрэалі (1976), чэмпіён свету (Пуэрта-Рыка, 1974), двухразовы чэмпіён Еўропы (Германія, 1971; Італія, 1979), шматразовы чэмпіён СССР (1971—1974, 1976, 1977, 1979, 1980). Заслужаны майстар спорту СССР, Заслужаны трэнер СССР, Заслужаны трэнер Расіі.

Кар’ера
-------

Пачынаў з бокса, але яго высокі рост прыцягнуў увагу дзіцячага баскетбольнага трэнера Анатоля Марцінкевіча, які запрасіў яго ў сваю секцыю. Пазней заняткі з падлеткам працягнуў Якаў Фруман. Пазней пераехаў у Мінск, выступаў у 1960 гадах за каманду «Спартак», пазней за баскетбольную каманду Мінскага радыётэхнічнага інстытута.

У 1970 годзе быў мабілізаваны ў войска і пачаў выступаць за клуб ЦСКА (Масква) пад кіраўніцтвам трэнера Аляксандра Гомельскага. У складзе ЦСКА спартсмен стаў васьміразовым чэмпіёнам СССР.

У 1970 годзе зборную каманду СССР па баскетболу ўзначаліў трэнер-наватар Уладзімір Кандрашын. Разам з гэтым трэнерам савецкая зборная выйграла залатыя медалі Універсіяды 1970 года, залатыя медалі чэмпіянату Еўропы 1971 года і ў якасці аднаго з фаварытаў падышла да Алімпійскіх гульняў 1972 года ў Мюнхене.

На летніх Алімпійскіх гульнях у 1976 года ў Манрэалі стаў бронзавым прызёрам Алімпіяды-1976.

Пасля заканчэння сваёй актыўнай спартыўнай кар’еры спартсмен перайшоў на трэнерскую пасаду. У часы яго кіраўніцтва камандай ЦСКА, у 1992 годзе стала чэмпіёнам Расіі. У 1993 годзе працаваў галоўным трэнерам ліванскага клуба «Спортынг», які стаў чэмпіёнам краіны. З 1998 па 2000 год узначальваў юніёрскую зборную Расіі. Быў галоўным трэнерам моладзевай зборнай Расіі.

Памяць
------

З 1991 года ў Мінску праходзіць баскетбольны турнір дзіцячых каманд на прызы алімпійскага чэмпіёна Івана Ядэшкі.

Цікавыя факты
-------------

У сем гадоў будучы алімпіец, чэмпіён свету і Еўропы няўдала ўпаў з плота. Пералом быў настолькі складаным, што левую руку хлопчыка хацелі ампутаваць. Тады яго маці Ганна Вікенцьеўна пайшла да галоўнага хірурга занёманскай бальніцы Івана Нічыпарука. І пасля некалькіх аперацый рука Івана Ядэшкі зраслася.

Зноскі
------

1. ↑  Ядэшка Іван Іванавіч
2. ↑  Под крылом ангела Архівавана 23 кастрычніка 2022.  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Basketball-Reference.com (Еўропа) · Olympedia · ФІБА · ФІБА |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**Паліна Іванаўна Гірчыц** (нар. 29 сакавіка 2001, Ліда, Беларусь) — беларуская футбалістка, паўабаронца. Выступала за зборную Беларусі.

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванка ДЮСШАР прафзвязаў «Юнасць». Першым трэнерам быў Алег Леанідавіч Фралоў.

З 2013 года гуляла за РДВАР (Мінск). У 2020 перайшла ў «Зорку».

Першую палову сезона 2022 правяла ў Вышэйшым дывізіёне Чэмпіянату Расіі, гуляючы за каманду «Разань-ПДВ». У складзе расійскай каманды згуляла 14 гульняў. У ліпені 2022 года падпісала кантракт з «Мінскам». У складзе «Мінска» згуляла 13 матчаў і забіла 1 мяч.

У студзені 2023 года падпісала паўгадаваое пагадненне з іспанскім клубам «Пелукерыя Мікста», які выступае ў трэцім дывізіёне чэмпіянату Іспаніі.

Выступала ў зборную Беларусі WU-15 (2015—2016), WU-17 (2017—2018), WU-19 (2018). У 2019 годзе дэбютавала за зборную Беларусі.

Зноскі
------

1. 1 2  Soccerdonna — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>
2. ↑  Polina Girchits // FBref.com<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56239490'></a>
3. ↑  Полина Гирчиц перешла в «Минск»
4. ↑  Паўабаронцы «Мінска» Асмыковіч і Гірчыц працягнуць кар’еру ў іспанскім Д3
5. ↑  #- Полина Гирчиц

Спасылкі
--------

* Полина Гирчиц
* Полина Гирчиц: 5 фактов о полузащитнике «Ислочи-РГУОР»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FBref.com · soccerdonna.de (ігрок) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Халанен.

**Пека Халанен** (фінск.: Pekka Halonen, 23 верасня 1865, Лапінлахці, Вялікае княства Фінляндскае — 1 снежня 1933, Туусула, Фінляндыя) — фінскі мастак, прафесар. Найбольш вядомы сваімі зімовымі пейзажамі.

У асноўным Халанен працаваў у пейзажным жанры і ў жанравым жывапісе. У пачатку 1900 г. Халанен стаў звяртацца да каларыстычных эксперыментаў і шукаў новыя спосабы малюнка. У 1915—1916 гадах агульны каларыт яго прац страціў былую яркасць, а сам мастак вярнуўся да традыцыйных пейзажаў. Халанен, у адрозненне ад многіх іншых мастакоў-пейзажыстаў, сканчаў карціны на прыродзе, а не ў студыі. Звычайна ён не рабіў накідаў, а адразу ж пачынаў пісаць пэндзлем. Мэтай мастака з'яўлялася не скрупулёзнае прайграванне назіранай карціны, а стварэнне гарманічнай і ўзважанай кампазіцыі. У працах Халанена знаходзяць адлюстраванне матывы і сюжэты як традыцыйнага фінскага, так і сусветнага жывапісу. Ён выяўляў асаблівую цікавасць да работ Жана-Франсуа Міле, майстра малюнка сялянскага жыцця і прыроды, а таксама да твораў Жуля Басцьен-Лепажа.

Зноскі
------

1. ↑  Register of the Artists' Association of Finland<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11873875'></a>

Літаратура
----------

* Säisä, Eino: Haloset. WSOY, 1989. ISBN 951-0-15854-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Нацыянальная біяграфія Фінляндыя · Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 158473597 · GND: 119076748 · ISNI: 0000 0000 6678 7388 · LCCN: n86013341 · NTA: 165392770 · SUDOC: 058938052 · VIAF: 72196310 · ULAN: 500088088 |

 |
**Педыятрычны факультэт** — адзін з факультэтаў Гродзенскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта.

Гісторыя
--------

У 1968 годзе выдзелена першая педыятрычная група субардынатараў. Гэта былі студэнты, якія атрымалі размеркаванне ўрача-педыятра. Навучанне працягвалася тры месяцы на кафедры педыятрыі. У далейшым была створана гадавая субардынатура па педыятрыі, для якой фарміраваліся 1-2 студэнцкія групы.

У 1979 годзе ў адпаведнасці з Пастановай ЦК КП Беларусі і Савета Міністраў Беларускай ССР ад 23 снежня 1977 года № 416 «Аб працы органаў аховы здароўя і мерах па далейшым паляпшэнні медыцынскага абслугоўвання насельніцтва ў святле патрабаванняў XXV з’езда КПСС» быў адчынены педыятрычны факультэт з колькасцю студэнтаў на першым курсе 100 чалавек.

З 1991 года па 1996 год педыятрычны факультэт пры Гродзенскім медінстытуце быў зачынены.

Склад
-----

У складзе факультэта працуе Савет факультэта, метадычная камісія. Профільнымі кафедрамі факультэта з’яўляюцца: 2-ая кафедра дзіцячых хвароб і кафедра дзіцячай хірургіі.

Дэканы
------

У розны час дэканамі педыятрычнага факультэта з’яўляліся:

* Генадзь Іосіфавіч Вайцяхоўскі (1979—1985)
* Міхаіл Міхайлавіч Пяткевіч (1985—1997)
* Генадзь Рыгоравіч Мармыш (1997—1998)
* Канстанцін Усцінавіч Вільчук (1998—2004)
* Нэла Сяргееўна Парамонава (2004—2006)
* Андрэй Леанідавіч Гурын (з 2006)

Зноскі
------

1. ↑  Педыятрычны факультэт

| ⛭Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт |
| --- |
| Факультэты | Лячэбны факультэт ·  Педыятрычны факультэт ·  Медыка-псіхалагічны факультэт ·  Медыка-дыягнастычны факультэт ·  Факультэт замежных навучэнцаў ·  Факультэт павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі | Галоўны корпус Гродзенскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта |
Спадарожнікавы фотаздымак Вялікіх Афрыканскіх азёр і усходняга ўзбярэжжа Афрыкі
**Вялікія Афрыканскія азёры** - некалькі буйных азёр, якія знаходзяцца ва Усходне-Афрыканскай зоне разломаў і вакол яе. Уключаюць возера Вікторыя, другое па велічыні прэснаводнае возера ў свеце, і Танганьіка, другое па глыбіні і па аб'ёме ў свеце. Спіс азёр:

* Танганьіка
* Вікторыя
* Альберт
* Эдвард
* Ківу
* Малаві

Некаторыя даследчыкі да ліку Вялікіх азёр адносяць толькі возера Вікторыя, Альберт і Эдвард, бо толькі гэтыя тры возера маюць сцёк у Белы Ніл. Танганьіка і Ківу маюць сцёк у сістэму ракі Конга, а Малаві - у Замбезі праз раку Шыры.

Літаратура
----------

* Jean-Pierre Chrétien. *The Great Lakes of Africa: Two Thousand Years of History* trans Scott Straus


| Вялікія Афрыканскія азёры |
| --- |
| 
* Танганьіка
* Вікторыя
* Альберт
* Эдвард
* Ківу
* Малаві

 |
**Судзіслаў Уладзіміравіч** (пам. 1063), князь пскоўскі (1014—1036) — сын Уладзіміра I Святаславіча. Мясцова шануецца як святы прападобны (пустэльнік) у Саборы ўсіх прападобных і ў Саборы Пскоўскіх святых.

Біяграфія
---------

Насіў унікальнае ў родзе Рурыкавічаў імя (вядомае таксама па-за княжацкай дынастыяй). У спісах сыноў Уладзіміра называецца апошнім; магчыма, быў самым малодшым. Паводле даных Ніканаўскага летапісу, у 1014 годзе, калі пачалася барацьба Яраслава з бацькам, Уладзімір вылучыў з Наўгародскага княства (маецца на ўвазе палітычны інстытут, тэрытарыяльная назва — Наўгародская зямля) — Пскоў і аддаў яго Судзіславу, што здаецца цалкам верагодным, улічваючы, што, паводле даных Аповесці мінулых гадоў, яго брат Яраслаў Мудры пасадзіў яго менавіта ў гэтым горадзе. Нічога не вядома пра ўдзел Судзіслава ва ўсобіцы Уладзіміравічаў 1015—1019 гадоў, аднак падчас барацьбы за ўладу паміж Яраславам, Мсціславам Тмутараканскім і Брачыславам Полацкім, ён, відавочна, апынуўся небяспечным для Яраслава, які вырашыў яго ізаляваць. У 1036 годзе па смерці Мсціслава ён раптам захапіў Судзіслава і ліквідаваў Пскоўскае княства.

Судзіслаў праседзеў у турме 23 гады, перажыўшы Яраслава Мудрага і апынуўшыся апошнім жывым сынам Уладзіміра Святога. Яго пляменнікі-«трыумвіры» Ізяслаў, Святаслаў, Усевалад у 1059 годзе вызвалілі дзядзьку, прывялі яго да прысягі (быўшы старэйшы іх на пакаленне, ён, паводле рускіх дынастычных паняццяў, мог прэтэндаваць на сталец), запатрабаваўшы ад яго адмовы ад права на кіеўскі сталец. Судзіслаў стаў манахам у Кіеўскім Георгіеўскім манастыры, дзе і памёр у 1063 годзе.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Псковская 2-я и Софийская 1-я летопись // Полное собрание русских летописей. — СПб. 1851. — Т. 5. — 656 с.
* Войтович Л. Князівські династії Східної Європи (кінець IX — початок XVI ст.): склад, суспільна і політична роль. Історико-генеалогічне дослідження. — Львів: Інститут українознавства ім. І.Крип’якевича, 2000. — 649 с. — ISBN 966-02-1683-1. (укр.)
* Карпов А. Ю. Владимир Святой. — 2-е изд. испр. и доп. — М.: Молодая гвардия, 2004. — 454 с. — (Жизнь замечательных людей: Серия биографий; Вып. 1114 (914)). — 5 000 экз. — ISBN 5-235-02742-6.
**Мішметал** (ад ням.: Mischmetall — сумесь металаў) — сплаў рэдказямельных элементаў. Яго таксама называюць цэрыевым мішметалам або рэдказямельным мішметалам. Тыповы склад уключае прыкладна 55 % цэрыю, 25 % лантану і 15~18 % неадыму са слядамі іншых рэдказямельных металаў. У хімічных формулах яго звычайна скарачаюць як Mm, напр. MmNi5. З’яўляецца прамежкавым прадуктам падчас вытворчасці чыстых рэдказямельных металаў і іх сплаваў, атрымліваецца пры перапрацоўцы руд.

Часцей за ўсё мішметал выкарыстоўваюць у пірафорным ферацэрыі, т.зв. «крамянёвым» элеменце запальвання многіх запальніц і турыстычных агніваў. Сплаў, які ўтрымлівае толькі рэдказямельныя элементы, з’яўляецца занадта мяккім, каб даваць добрыя іскры. Таму для выкарыстання ў запальніцах мішметал змешваюць з аксідам жалеза і аксідам магнію, утвараючы цвёрды ферацэрый.

Таксама мішметалы могуць выкарыстоўвацца як паглынальнікі кіслароду ў вакуумных трубках (гетэрах); у акумулятарах, з выкарыстаннем гідрыдаў металаў; як легіруючы дадатак пры вырабе сталей і іншых сплаваў.

Зноскі
------

1. ↑  Jurczyk M. Mechanically alloyed MmNi5-type materials for metal hydride electrodes // Journal of Alloys and Compounds. — 1999. — 290 (1-2): 262—266. doi:10.1016/S0925-8388(99)00202-9

Літаратура
----------

* *Callow R.* The Industrial Chemistry of the Lanthanons, Yttrium, Thorium and Uranium. — Pergamon Press. — 1967.
**Бягомльскае патрыятычнае падполле** — савецкае падполле для барацьбы з нямецкімі акупацыйнымі ўладамі ў Бягомлі. Дзейнічала з ліпеня 1941 да верасня 1942 года.

Мела 2 групы, каля 20 падпольшчыкаў. Група ў Бягомлі, якую ўзначальваў Я. А. Шаўцоў, была створана ў жніўні 1941 годзе па заданні сакратара Бягомльскага РК КП(б)Б С. С. Манковіча, пакінутага ў тыле ворага для падпольнай работы. Група ў в. Нябышына ўзнікла ў ліпені 1941 года, яе арганізатар і кіраўнік А. Ф. Фрол.

Падпольшчыкі былі звязаны з партызанскімі групамі і атрадамі, збіралі і перадавалі ім зброю, боепрыпасы, звесткі аб праціўніку, харчы, цёплую вопратку, бланкі дакументаў; вялі работу па выкрыцці лжывай фашысцкай прапаганды; на канспіратыўных кватэрах мелі радыёпрыёмнікі, запісвалі зводкі Саўінфармбюро і распаўсюджвалі іх сярод насельніцтва. У канцы мая 1942 года нямецкія акупацыйныя ўлады раскрылі падпольную групу ў Бягомлі. У чэрвені 1942 года пасля катаванняў многія з іх пакараны смерцю. У верасні 1942 года палавіна нябышынскіх падпольшчыкаў пайшла ў партызаны, і група спыніла дзейнасць. Астатнія падпольшчыкі былі сувязнымі партызанскай брыгады «Жалязняк» да вызвалення раёна.

У 1979 годзе ў Бягомлі, у памяць пра падпольшчыкаў, устаноўлена мемарыяльная дошка.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Шумейка, М. Ф. Бягомльскае патрыятычнае падполле // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0. — С. 158.
**Лаўжанскае** — вадасховішча каля вёскі Морагі Шумілінскага раёна Віцебскай вобласці. Пабудавана ў 1984 г. паводле праекта Белгіправодхоза. Наліўное, сезоннага рэгулявання, напаўняецца за кошт сцёку ракі Обаль. Паводле праекта прызначалася для акумулявання вясновага сцёку ракі Обаль з наступнай выпрацоўкай карыснага аб'ёму для развядзення сцёкаў жывёлагадоўчага комплексу і арашэнні імі сельгасугоддзяў, рыбаразвядзення.

Плошча воднага люстэрка — 0,23 км², даўжыня — 0,54 км, шырыня: найбольшая — 0,42 км, сярэдняя — 0,41 км; сярэдняя глыбіня — 5,1 м. Аб'ём: поўны — 1,2 млн м³, карысны – 1,01 млн м³. Ваганні ўзроўню вады да 4,5 м. 

Плошча вадазбору ракі Обаль у створы размяшчэння помпавай станцыі — 2095 км², адлегласць ад вусця — 40 км. Рэльеф вадазбору — сярэдне- і дробнаўзгорысты, разарана каля 27 %, лясістасць — 30%, забалочанасць — 10%.
Сярэдні гадавы сцёк за шматгадовы перыяд у створы гідравузла — 451 млн м³, падчас паводкі — 180 млн м³. Паводка прыходзіцца на сакавік—красавік. Жыўленне ракі — змешанае з перавагай снегавога.

У склад збудаванняў гідравузла ўваходзяць загараджальная дамба, помпавая станцыя, вадаспуск, вадавыпускі.
Загараджальная дамба — земляная, даўжынёй 1870 м, умацаванне верхавога адхону — за кошт травянога полага, максімальная вышыня плаціны — 10,7 м, шырыня плаціны па грэбні — 6,5 м.
Помпавая станцыя, якая служыць для напаўнення вадасховішча, — стацыянарная, абсталявана пяццю помпамі агульнай прадукцыйнасцю 0,30 м³/с.
Вадаспуск — тыпавы, дновы, трубчасты, дыяметрам 600 мм, разлічаны на пропуск максімальнага выдатку — 1,55 м³/с. 
Вадавыпускі (два) — дновыя, тыпавыя, трубчастыя, дыяметрам 600 і 200 мм, даўжыня кожнага 90 м, разлічаны на пропуск выдатку вады — 1,30 м³/с і 0,2 м³/с адпаведна.

Вадасховішча не выкарыстоўваецца, мае патрэбу ў рэканструкцыі.

Літаратура
----------

* *Калінін М. Ю.* Вадасховішчы Беларусі (дапаможнік). — Мінск, 2005. — 182 с.  (руск.)
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 158. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0155-9.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вялікія Арлы.

**Вялі́кія Арлы́** — вадасховішча ў Беларусі, у Столінскім раёне Брэсцкай вобласці, у басейне ракі Ветліца (правы прыток Прыпяці), у меліярацыйнай сістэме «Магільна», за 20 км на паўночны ўсход ад горада Столін.

Плошча паверхні 0,99 км², даўжыня 1,3 км, найбольшая шырыня 1,1 км, найбольшая глыбіня 4,8 м, аб’ём вады 3,5 млн м³. Даўжыня агараджальная дамбы 4,4 км. Вадасховішча наліўное, напаўняецца вадой з Бор-Дубянецкага канала ў час разводдзя і за кошт меліярацыйных каналаў. Ваганні ўзроўню вады на працягу года 3,8 м. Выкарыстоўваецца для рыбагадоўлі, увільгатнення і арашэння зямель.

Літаратура
----------

* Вялікія Арлы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4). — С. 387.
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз. — С. 521.