recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Гамер Каэтані** — бюст старажытнагрэчаскага паэта Гамера часоў імператарскага Рыма (II ст. н.э.?).

Гісторыя
--------

Бюст, створаны меркавана ў II ст. н.э. выяўлены ў 1704 г. у сцяне палаца Каэтані ў Рыме. У 1733 г. набыты Папам Кліментам XII з калекцыі старажытнасцей кардынала Аляксандра Альбані для Капіталійскага музея. Паводле Таленцінскага дагавора ў 1797 г. канфіскаваны і вывезены ў Парыж Напалеонам. Пасля перамоў у 1815 г. саступлены Піем VII французскаму каралю Людовіку XVIII у абмен на партрэт Напалеона працы Кановы. Заўваецца ў Луўры.

Апісанне
--------

Знешнасць Гамера, аўтара «Іліяды» і «Адысеі», невядомая. Само існаванне каля VIII ст. да н.э. беднага, старога і сляпога казачніка, якім ён традыцыйна малюецца, верагодна, было толькі плодам калектыўнага ўяўлення.

Бюст Гамера з палаца Каэтані створаны з пентэліконскага мармуру. Нахіл галавы паказвае на тое, што арыгіналам паслужыла статуя Гамера, які сядзіць, створаная ў першай палове II ст. да н.э. пад уплывам пергамскіх тварэнняў, для якіх характэрны барочныя матывы. Стужка  (англ.) (бел. якая ахоплівае лоб, адрознівае яго ад простых людзей, нерухомасць погляду шырока адкрытых і змярцвелых вачэй выяўляе іх слепату; і ў гэтым твары створаны, хоць і рэалістычнымі сродкамі, ідэальны партрэт старога паэта, натхнёнага багамі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гамер Каэтані
* «Гамер Каэтані» у базе даных Луўра (фр.)
**Харыфійская культура** (англ.: Harifian culture) — археалагічная культура эпохі ранняга дакерамічнага неаліту на тэрыторыі Негева і Сінайскага паўвострава ў 8 800 — 8 200 гг. да н. э.

Назва культуры паходзіць ад наймення гары Хар-Харыф у пустыне Негеў, дзе ў 1969 — 1974 гг. была вылучана група археалагічных знаходак, тыповая для гэтай культуры. Харыфійская культура разглядаецца як вытворная або нават адгалінаванне Натуфійскай культуры. 

Для Харыфійскай культуры была характэрна вытворчасць мікралітаў у форме трохвугольных і паўмесячных каменных навершаў стрэл. Носьбіты жылі ў даўгатэрміновых паселішчах, што складаліся з паўзямлянкавых жытлаў, часам з некалькімі пакоямі. Хаця кераміка была яшчэ не вядома, харыфійцы практыкавалі земляробства і жывёлагадоўлю. Знаходкі костак дзікіх капытных жывёл паказваюць, што паляванне заставалася важнай гаспадарчай галіной.

Харыфійская культура супадае з існаваннем позніх мезалітычных культур у рэчышчы Ніла, але блізкая да ранніх неалітычных культур Фаюму і ўсходняга Егіпту, што сфарміраваліся пазней за 9 тысячагоддзе да н. э.

Спасылкі
--------

* PreHistoric Har Harif in the Negev Desert of Southern Israel
* Nigel Goring-Morris The Harifian of the southern Levant
* History of Ancient Egypt
**Ю́хнаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Юхнаўка.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як **Вітуніцкі сельсавет** у складзе Бягомльскага раёна Барысаўскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Вітунічы. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Мінскай акругі. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года ў Бягомльскім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў складзе Лепельскай акругі. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Докшыцкага раёна Віцебскай вобласці. 20 мая 1960 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Юхнаўка, сельсавет перайменаваны ў Юхнаўскі, у склад Бярозкаўскага сельсавета перададзены 12 населеных пунктаў (Асінавік, Вітунічы, Глінішча, Дубраўка, Забар’е, Запалле, Людвінава, Навасёлкі, Новае Запонне, Сафонаўка, Старое Запонне і Туменцы), у склад сельсавета з Бягомльскага пассавета перададзены 5 населеных пунктаў (Бераснёўка, Будзілаўка, Заляддзе, Краснае і Пугачова). З 25 снежня 1962 года ў складзе Глыбоцкага раёна. 18 лютага 1964 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Бягомльскага пассавета.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.
2. ↑  Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 18 лютага 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 21 (1061).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Віктар Рудчык** (8 сакавіка 1934, Вулька Нурэцкая — 6 студзеня 1989, Беласток) — журналіст газеты «Ніва».

Біяграфія
---------

Віктар Рудчык нарадзіўся ў сялянскай сям’і ў Вульцы Нурэцкай на Беласточчыне.

Вучыўся ў Варшаўскім універсітэце, дзе закончыў аддзяленне польскай філалогіі.

У 1960 годзе прыйшоў у «Ніву», адначасова супрацоўнічаў з іншымі выданнямі. Быў вядучым беларускіх радыёперадач на беластоцкім радыё. Займаўся літаратурнай творчасцю. Спадчыну Рудчыка складаюць некалькі дзясяткаў апавяданняў і неапублікаваныя дагэтуль аповесці. Аўтар цыкла матэрыялаў «Партызанскімі сцежкамі», гістарычных нарысаў «Буг у агні», фельетонаў «Гутаркі дзядзькі Максіма» ды з вясковага жыцця.

Быў членам Галоўнага праўлення Беларускага грамадска-культурнага таварыства, сакратаром пярвічнай арганізацыі Польскай аб’яднанай працоўнай партыі пры БГКТ і «Ніве». 

За шматгадовую журналісцкую дзейнасць быў узнагароджаны Залатым і Срэбным Крыжамі заслугі, срэбнай адзнакай «Заслужаны для Беласточчыны».

Пахаваны на праваслаўных могілках парафіі Усіх Святых у Беластоку.

Зноскі
------

1. ↑  Віктар Рудчык. Ілюстратар беларускага жыцця **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 13 снежня 2020. Праверана 30 лістапада 2020.

Спасылкі
--------

* «Ніва», Віктар Рудчык (1934—1989)
* Cmentarz w Białymstoku. Wiktor Rudczyk
**Мэйвілскі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Mayville State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Мэйвіл у штаце Паўночная Дакота, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Заснаваны як нармальная школа ў адпаведнасці з Канстытуцыяй Паўночнай Дакоты ў 1889 годзе, вучэльня атрымала 12 000 га і была утворана ў адпаведнасці з рашэннем заканадаўчага сходу штата першага склікання. Заняткі пачаліся ў тым жа 1889 годзе. У 1926 годзе Дзяржаўны савет па вышэйшай адукацыі дазволіў вучэльне надаваць ступені бакалаўра ў галіне адукацыі. Такім чынам нармальная школа стала дзяржаўным педагагічным каледжам, прапануючы чатырохгадовыя праграмы навучання. У 1961 годзе каледжам была адкрыта першая непедагагічная ступень бакалаўра. 1973 і 1982 гадах каледж заснаваў праграмы па бізнес-адміністраванню і камп'ютарным навукам. Цяперашняя назва вучэльні была зацверджана заканадаўчым сходам штата ў 1987 годзе.

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Паўночная Дакота

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Ле Чонг Тан** (в’етн.: Lê Trọng Tấn; 1 кастрычніка 1914 — 5 снежня 1986) — генерал В’етнамскай народнай арміі, удзельнік ўсіх трох Індакітайскіх войнаў. У розныя гады займаў пасады кіраўніка ваеннай акадэміі, начальніка штаба ВНА, намесніка міністра абароны і намесніка камандуючага Арміяй вызвалення Паўднёвага В’етнама.

Сапраўднае імя — **Ле Чонг Ту** (в’етн.: Lê Trọng Tố).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў вёсцы акруга Хоай Дук, правінцыя Ха Донг. Вучыўся ў школе Буой у Ханоі. У юнацтве захопляўся адзінаборствамі і футболам. Дзякуючы сваім дасягненням быў прыняты ў футбольную каманду ВПС Францыі.

У 1944 годзе далучыўся да В’етміня, а са жніўня 1945-га з’яўляўся членам Камуністычнай партыі Індакітая. У гэты ж час, згодна з прынятай у рэвалюцыянераў традыцыі, мяняе сваё імя.

З 1945 па 1950 знаходзіўся на пасадах намесніка і пазней камандзіра палка. У 1954 годзе, у бітве пры Д’енб’енфу, узначальваў 13-ю роту Перамогі. Пад яго пачаткам падраздзяленне вяло баі за вышыню Хім Лам.

Са снежня 1954 па 1960 быў дырэктарам школы вайсковых афіцэраў. З 1961 па 1969 знаходзіўся на пасадзе намесніка начальніка Генеральнага штаба В’етнамскай народнай арміі. У 1964 годзе прызначаны намеснікам камандуючага вызваленчай арміяй Паўднёвага В’етнама. Быў адным з удзельнікаў Тэцкай аперацыі 1968 года. У 1970—1979 працаваў намеснікам начальніка Генеральнага штаба і камандуючым 9-м лінейным фронтам. У красавіку 1975 год прызначаны намеснікам камандзіра Вясновай кампаніі і камандуючым Усходнім крылом.

З 1976 па люты 1977 года быў намеснікам начальніка Генеральнага штаба і дырэктарам вышэйшай ваеннай акадэміі. Са снежня 1978 да лютага 1979 года ён камандаваў узброенымі сіламі ў вайне на паўднёва-заходняй мяжы і змагаўся з чырвонымі кхмерамі Пол Пота ў Камбоджы. З 1980 па 1986 год быў намеснікам міністра нацыянальнай абароны і начальнікам Генеральнага штаба.

З 1976 па 1986 быў членам ЦК партыі і членам VII Нацыянальнага сходу.

Памёр 5 снежня 1986 года ў Ханоі.

Спасылкі
--------

* Vị Đại tướng không có nhà riêng Архівавана ngày 23 tháng 11 năm 2007. trang này có một số thông tin liên quan tới bài viết này.
* Bức ảnh Tướng Lê Trọng Tấn tìm thấy ở căn cứ giặc
* Điện Biên Phủ
**Ашкалі** (алб.: Ashkali) — субэтнічная група албанцаў. Жывуць у Сербіі, пераважна на тэрыторыі Косава. Агульная колькасць (2015 г.) — 18 200 чал. Асноўная рэлігія — іслам.

Самі ашкалі лічаць сябе нашчадкамі выхадцаў з Ірана або Ізраіля. Да канца XX ст. яны не вылучалі сябе з ліку астатніх албанцаў Косава, хаця ў Югаславіі разглядаліся як цыганы-мусульмане, што ўпадабалі аселы лад жыцця і албанскую мову. Падчас Косаўскага крызісу 1996—1999 гг. ашкалі былі запрошаны для перагавораў з прадстаўнікамі ўрада Сербіі ў якасці самастойнай этнічнай меншасці. У Косава была створаны асобныя нацыянальныя палітычныя партыі ашкалі, якія прымаюць удзел у выбарах. У Сербіі ў горадзе Нові-Сад дзейнічае культурная арганізацыя «Матыца Ашкалі».

Гл. таксама
-----------

* Косаўскія албанцы
* Гараны

Зноскі
------

1. ↑  Ashkali

Спасылкі
--------

* Матыца Ашкалі Архівавана 9 студзеня 2016.
* Гісторыя і ідэнтычнасць ашкалі
**Зако́н Ці́пфа** (**Зі́пфа**) — эмпірычная заканамернасць размеркавання частаты сустракаемасці слоў натуральнай мовы ў вялікім тэксце. Закон Ціпфа быў вынайдзены Джорджам Ціпфам, які даказаў, што частата выкарыстання n-га найбольш часта выкарыстоўваемага слова ў натуральных мовах прыблізна зваротна прапарцыйная яго парадкаваму нумару n (рангу).

Сёння пад законам Ціпфа часцей за ўсё маюць на ўвазе заканамернасць ранг-частата, вядомую таксама як «універсальнае гіпербалічнае рангавае размеркаванне». Калі скласці спіс з усіх слоў тэксту і адсартаваць яго па парадку змяншэння частаты F выкарыстоўвання слоў, то для кожнага слова здабытак яго парадкавага нумара R у гэтым спісе на частату выкарыстання будзе роўны пастаяннай велічыні C.

{\displaystyle C=F\*R} — у класічным выглядзе і {\displaystyle C=F\*R^{Y}} — з папраўкай Мандельброта,
дзе F — частата выкарыстання слова, R — парадкавы нумар; С — пастаянная велічыня, а Y — блізкая да адзінкі пераменная велічыня, якая змяняецца ў залежнасці ад параметраў тэксту.

Спасылкі
--------

* Закон Ципфа. Условная энтропия. Свойства иерархической аддитивности Архівавана 15 мая 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4190937-9 · Microsoft: 125932096 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Таненберг.
20 кастрычніка 1939, расстрэл палякаў у заходняй Польшчы
**Апера́цыя «Та́ненберг»** (ням.: Unternehmen «Tannenberg») — кодавая назва нямецкай аперацыі па масавым знішчэнні палякаў у перыяд Другой сусветнай вайны (частка Плана «Ост»).

Спісы палякаў (ням.: Sonderfahndungsbuch Polen), падрыхтаваныя немцамі яшчэ да пачатку вайны, налічвалі больш за 61 000 прадстаўнікоў польскай эліты: актывістаў, інтэлігенцыі, навукоўцаў, акцёраў, дзяржаўных дзеячаў і інш. якія павінны былі быць знішчаны. Члены нацыянальнай нямецкай меншасці, якія пражывалі ў Польшчы, дапамагалі ў падрыхтоўцы спісаў.

План быў створаны ў маі 1939 года. Пасля загаду Адольфа Гітлера для выканання аперацыі «Таненберг» было створана адмысловае падраздзяленне ў Галоўным упраўленні імперскай бяспекі (ням.: Reichssicherheitshauptamt). Яно камандавала мноствам айнзацгруп[ru] (ням.: Einsatzgruppen der Sicherheitspolizei und des SD), сфарміраваных з гестапа, крымінальнай паліцыі (ням.: Kripo) і чыноўнікаў SD, якія тэарэтычна былі падпарадкаваны камандаванню Вермахта. Іх задача заключалася ў тым, каб арыштаваць усіх людзей, пералічаных у спісах.

Спачатку, у жніўні 1939 года, у Германіі былі арыштаваны і забіты прыкладна 2000 актывістаў арганізацый польскай меншасці. Другая частка аперацыі пачалася 1 верасня 1939 і скончылася ў кастрычніку, стаўшы прычынай прынамсі 20 000 ахвяр, забітых у 760 масавых расстрэлах, здзейсненых адмысловымі адзінкамі або айнзацгрупамі пры дапамозе рэгулярных часцей Вермахта.

Акрамя таго, адмысловае фарміраванне было створана на базе нямецкай меншасці ў Польшчы (ням.: Selbstschutz), члены якога навучаліся перад вайной у Германіі дыверсійнай і партызанскай барацьбе. Фарміраванне набыло благую рэпутацыю за масавы гвалт і па гэтай прычыне было распушчана нацысцкімі ўладамі пасля поўнай акупацыі Польшчы.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Monografia obozu KL Stutthof. — Państwowe Muzeum Stutthof w Sztutowie, 2000. Архівавана 29 ліпеня 2009.
* *Andrzej Leszek Szcześniak.* Plan zagłady Słowian - Generalplan OST. — Radom, POLWEN, 2001. — ISBN 83-88822-03-9.
* Alfred Spiess, Heiner Lichtenstein: *Unternehmen Tannenberg. Der Anlass zum Zweiten Weltkrieg.* Korrigierte und erweiterte Ausgabe. (Ullstein-Buch ; Nr. 33118 : Zeitgeschichte) Ullstein, Frankfurt/M ; Berlin 1989, ISBN 3-548-33118-1.

Спасылкі
--------

* Verbatim transcript of Part I of the book «The German New Order in Poland» published for the Polish Ministry of Information by Hutchinson & Co. London, in late 1941. The period covered by the book is September, 1939 to June, 1941 Архівавана 1 лютага 2009. (англ.)
* Hitlers Vorbereitungen zum Angriff und zur Vernichtung der Polen in Pommern und der Freien Stadt Danzig (ням.)
* La Station de Radiodiffusion de Gleiwitz (Gliwice) — L'Opération TANNENBERG (фр.)
* Unternehmen Tannenberg — August 1939: Wie der SD den Überfall auf Polen vorbereitete (III) bei wissen.spiegel.de PDF
* ZEIT ONLINE 45/1971 S. 56: Unternehmen Tannenberg — Polnische Dokumentation über die Einsatzgruppen, von Joseph Wulf PDF(недаступная спасылка)
**Памятны знак ахвярам неабгрунтаваных рэпрэсій** — памятны знак у Бабруйску, размешчаны на плошчы Перамогі. Прысвечаны ахвярам сталінскіх рэпрэсій 1930-х — пачатку 1950-х гадоў.

Гісторыя
--------

Пастаўлены па ініцыятыве старшыні Бабруйскага аддзялення Беларускай асацыяцыі ахвяр палітычных рэпрэсій Ганны Бакач. Аўтар эскіза знака архітэктар Ігар Ахметшын. Паводле задумы помнік мусіў уяўляць сабой спаленую хату, якую б сімвалізавалі чатыры каменныя слупы па кутах, што ўтваралі б куб памерам 3×3 метры, накраты «прагарэлым дахам» — каркас даху з металу. Унутры меркавалася паставіць скульптуру ў выглядзе металічнага крыж, на якім як бы праяўлялася фігура чалавека — плечы і рукі з папярочнай перакладзіны, ногі — з вертыкальнай. Эскіз скульптуры стварыў бабруйскі скульптар Іван Данільчанка. Ажыццяўленне ідэй з самага пачатку натыкнулася на сур’ёзнае супрацьдзеянне тагачаснага старшыні гар­выканкама Уладзіміра Раманоўскага.

Паводле ўспамінаў Ахметшына, не чакаючы, пакуль на аснове эскізаў будзе створаны і пройдзе экспертызу праект, Ганна Бакач вырашыла прыступіць да будаўніцтва ўласнымі сіламі. Рабочыя пад яе кіраўніцтвам паспелі ўзвесці чатыры цагляныя калоны і паставіць пірамідальны дах, увянчаны дах. Самавольную пабудову ўбачыў старшыня гар­выканкама, які выклікаў тэхніку і яе знеслі.

Упраўленне капітальнага будаўніцтва з дапамогай тэхнікі прывезла камень на плошчу камень, які стаў асновай цяперашняга памятнага знака. На мінскім прадпрыемстве была адліта з латуні стылізаваная таблічка з надпісам па-руску *«Бабруйчанам, пацярпелым у гады рэпрэсій»*. Памятны знак адкрыты 15 чэрвеня 1998 года. Асвячоны настаяцелем Свята-Георгіеўскага храма протаіерэем Генадзем Вейгам. Неўзабаве са знака была скрадзена таблічка. Напярэдадні бабруйскіх «Дажынак»-2006 гарвыканкам прыняў рашэнне ўсталяваць новую таблічку, якая была ўжо выраблена з таннага сілуміну, таніраванага адмысловай пудрай. Надпіс быў зменены на *«Бабруйчанам — ахвярам неабгрунтаваных рэпрэсій»*.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Снесенный самострой, украденная табличка: беспокойная история бобруйского памятника. 15.12.2020
2. ↑  Историко-культурное наследие г. Бобруйска(недаступная спасылка)
3. ↑  Памятник жертвам репрессий

Спасылкі
--------

* Памятник жертвам репрессий
**Freedom House** — міжнародная грамадская арганізацыя (НДА), якая праводзіць даследванні і падтрымку дэмакратыі, палітычных свабод і правоў чалавека. Штогод арганізацыя публікуе справаздачу з ацэнкай ступені дэмакратычных свабод у кожнай краіне свету, якая выкарыстоўваецца ў палітычных даследваннях.

Гісторыя
--------

Арганізацыя была створана ў 1941 годзе па ініцыятыве Вэндала Уілкі і Элеаноры Рузвельт. Каля 80% яе бюджэту забяспечвае Федэральны ўрад ЗША, за што крытыкі арганізацыі абвінавачваюць яе ў прасоўванні інтарэсаў ЗША.

Зноскі
------

1. ↑  ROR Data — v1.19 — 2023. — doi:10.5281/ZENODO.7644942<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q116976023'></a>
2. ↑
3. ↑  *Voice of America*:Cuba After Fidel - What Next? (англ.)
4. ↑  The Limited Robustness of Empirical Findings on Democracy using Highly Correlated Datasets (англ.)
5. ↑  2007 Freedom House Financial Statement (англ.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Freedom House
* Афіцыйная старонка
**Банк Эсто́ніі** (эст.: Eesti Pank) — цэнтральны банк у Эстоніі, які да 2010 года біў уласную валюту. З 2011, па далучэнні Эстоніі да Еўрасаюза, Банк Эстоніі з’яўляецца членам Еўрасістэмы.

Гісторыя
--------

Банк быў заснаваны 24 лютага 1919 года Часовым урадам Эстоніі. Праз два гады ён пачаў выпускаць першую нацыянальную валюту — маркі.

У 1927 годзе быў зацверджаны новы статут банку, паводле якога ён станавіўся незалежным эмісійным цэнтральным банкам з абмежаванымі функцыямі. Неўзабаве ён быў пераўтвораны ў акцыянернае таварыства.

Пасля савецкага ўварвання 1940 года Банк Эстоніі быў нацыяналізаваны і стаў Эстонскай рэспубліканскай управай Дзяржаўнага банка СССР, страціўшы свае асноўныя функцыі асабліва пасля ўвядзення савецкага рубля. Дэпазіты ў кронах былі абменены на рублі па курсе 1:1,25 пры рэальнай пакупніцкай здольнасці 1 крона = 8,10 рублёў.

Музей Банка Эстоніі ў Таліне
1 студзеня 1990 банк аднавіў самастойную дзейнасць, хоць на той час Эстонія яшчэ не займела незалежнасці. У сакавіку новым статутам банку быў зацверджаны яго статутны фонд у памеры 400 мільёнаў рублёў.

Першымі крокамі Банку Эстоніі стаў кантроль над талінскай філіяй Замежнага гандлёвага банка Савецкага Саюза, а таксама іншыя крокі, скіраваныя на лібералізацыю эканомікі дзеля пераходу да рыначных адносін.

У красавіку 1992 года выйшлі ў абарачэнне новыя грошы («другія кроны»). Дзеля забеспячэння яе стабільнасці крона была прывязана да дойчмаркі. Абмен савецкіх рублёў на кроны адбываўся ў адносінах 10:1 з абмежаваннем максімальнай сумы 1500 рублёў на чалавека.

25 мая 1992 Эстонія стала членам Міжнароднага валютнага фонду. У 1993 Банк Эстоніі і яшчэ пяць камерцыйных банкаў далучыліся да міжнароднай сістэмы SWIFT.

У 2004 годзе Банк Эстоніі стаў членам Еўрапейскае сістэмы цэнтральных банкаў і адным з акцыянераў Еўрапейскага цэнтральнага банка.

Пасля ўвядзення еўра 1 студзеня 2011 года Банк Эстоніі стаў членам Еўрасістэмы, у той самы час застаючыся таксама ўдзельнікам і Еўрапейскай сістэмы цэнтральных банкаў; некаторыя яго функцыі перайшлі да Еўрапейскага цэнтральнага банка.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Банк Эстоніі на Вікісховішчы |

* Афіцыйная старонка  (эст.)

| Еўрапейская сістэма цэнтральных банкаў (ЕСЦБ) |
| --- |
| 
Еўрапейскі цэнтральны банк
**Удзельнікі Еўразоны:** Нацыянальны банк Аўстрыі | Нацыянальны банк Бельгіі | Банк Грэцыі | Цэнтральны банк ІрландыіБанк Іспаніі | Банк Італіі | Цэнтральны банк Кіпра | Цэнтральны банк Люксембурга | Цэнтральны банк МальтыНямецкі федэральны банк | Нідэрландскі банк | Банк Партугаліі | Нацыянальны банк Славакіі | Банк СлавенііБанк Фінляндыі | Банк Францыі | Банк Эстоніі
**Краіны, якія не ўваходзяць ў Еўразону:** Банк Англіі | Балгарскі народны банк | Нацыянальны банк Венгрыі | Нацыянальны банк ДанііБанк Латвіі | Банк Літвы | Нацыянальны банк Польшчы | Нацыянальны банк Румыніі | Чэшскі народны банк  Банк Швецыі
 |
**Аргенцінская рэгіянальная рабочая федэрацыя** (ісп.: Federación Obrera Regional Argentina, FORA) — анарха-сіндыкалісцкі прафсаюз, заснаваны ў Аргенціне ў 1901 як *Аргентынская рабочая федэрацыя*. Прыняў сучасную назву ў 1904 годзе. 

Першапачаткова арганізацыя прытрымлівалася анарха-камуністычных поглядаў. У 1915 годзе ФОРА раскалолася на дзве арганізацыя - на ФОРА (сіндыкалісцкую) і на ФОРА (анархічную). У 1922 годзе ФОРА (сіндыкалісцкая) самараспусцілася, заснаваўшы Аргенцінскі сіндыкальны саюз, які стаў папярэднікам Усеагульнай канфедэрацыі працы. ФОРА (анархічная) страціла большасць свайго ўплыву ў 1930 годзе, пасля дзяржаўнага перавароту ў Аргенціне, аднак прафсаюз да гэтага часу існуе.

Спасылкі
--------

* FORA-AIT Архівавана 27 жніўня 2008. Афіцыйны сайта FORA.  (ісп.)
* Federação Operária Regional Argentina  (ісп.)
* FORA, ideologia e trajetória  (ісп.)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNC: a11677879 · GND: 5343827-9 · ISNI: 0000 0001 2195 7504 · LCCN: n50070666 · SUDOC: 113663846 · VIAF: 159419380 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Гуд.
**Гуд** — персанаж з беларускіх легенд, князь варожага племя.

Легенду пра Гуда запісаў у ХІХ ст. Генрых Татур у Ігуменскім павеце. Паводле легенды, Гуд быў правадыром варожага племя, якое ўварвалася на тэрыторыі племя дулаў. Гуд выклікаў на двубой правадыра дулаў Кумара і адсек яму галаву. У выніку землі дулаў былі захопленыя.

Імаверна, легенда адлюстроўвае рэальныя падзеі, што адбываліся на тэрыторыі Беларусі ў II-IIІ стст, калі праз яе прасоўваліся плямёны готаў, увасабленнем якіх і стаў Гуд. Мясцовыя ж плямёны, у т.л. дулы (хутчэй за ўсё, дулебы), былі заваяваны і сталі даннікамі Гоцкай дзяржавы.

Спасылкі
--------

* Гiсторыя Асiповiцкага края(недаступная спасылка)

Глядзіце таксама
----------------

* Кумар
* Гуды
* Готы
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Браўдэ.
**Ілья Рафаілавіч Браўдэ** (31 лістапада [12 снежня] 1890, Аршанскі павет Магілёўскай губерні — 30 красавіка 1958, Харкаў) — савецкі вучоны ў галіне інфекцыйных захворванняў. Доктар медыцынскіх навук (1940), прафесар (1940).

Біяграфія
---------

У 1911 годзе скончыў фізіка-матэматычны, а ў 1914 — медыцынскі факультэт імператарскага Харкаўскага ўніверсітэта. Падчас Першай сусветнай вайны быў ваенным урачом. У 1918—1920 гадах працаваў урачом у Екацярынаславе, дзе быў таксама вучоным сакратаром камісіі па барацьбе з сыпным тыфам. Да 1922 года-загадчык лабараторыі інфекцыйнай бальніцы Екацярынаслава і адначасова старэйшы асістэнт клінікі інфекцыйных хвароб. Прымаў удзел у арганізацыі Харкаўскага інстытута ўдасканалення ўрачоў, дзе ўзначальваў да 1948 года створаную ім кафедру інфекцыйных хвароб. У 1932—1958 гадах — загадчык кафедры інфекцыйных хвароб Харкаўскага медыцынскага інстытута.

Навуковыя працы
---------------

І. Р. Браудэ — аўтар звыш 65 навуковых прац, сярод іх:

* «Черевний тиф. Епідеміологія, патологія, клініка, профілактика». — Киев, 1936;
* «Возвратный тиф». — Киев, 1946;
* «Диагностика и дифференциальная диагностика инфекционных заболеваний». — Киев, 1946;
* «Клиника и диагностика скарлатины». — Киев, 1948;
* «Грипп и борьба с ним». — Киев, 1951.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* БРАУДЕ Илья РафаиловичАрхівавана 2 снежня 2021.
* БРАУДЕ Ілля РафаїловичАрхівавана 27 студзеня 2022.
**Тэхаскі ўніверсітэт у Сан-Антоніа** (англ.: University of Texas at San Antonio) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Сан-Антоніа ў штаце Тэхас.

Агульная характарыстыка
-----------------------

З больш чым 34 000 студэнтаў у чатырох кампусах, якія займаюць больш чым 758 акраў, універсітэт з'яўляецца буйнейшым універсітэтам у Сан-Антоніа і восьмым па колькасці абітурыентаў у штаце Тэхас. Ён класіфікуецца як доктарскі ўніверсітэт з вельмі высокай даследчай актыўнасцю і прапануе больш за 170 спецыяльнасцей і спецыялізацый у сваіх дзевяці каледжах. Заснаваная ў 1969 годзе, вучэльня стала трэцяй па велічыні навучальнай установай у сістэме Тэхаскага універсітэта па колькасці абітурыентаў. Універсітэт мае мясцовы эканамічны ўплыў у 1,2 мільярда долараў ЗША. Агульныя выдаткі на даследаванні ва ўніверсітэце склалі 141,7 мільёна долараў за 2022 фінансавы год.

Структура
---------

* Каледж бізнесу
* Школа навук аб даных
* Каледж адукацыі і развіцця чалавека
* Каледж інжынерыі і інтэграванага праектавання
* Каледж здароўя, грамадства і палітыкі
* Каледж з адзнакай
* Каледж вольных і прыгожых мастацтваў
* Каледж прыродазнаўчых навук
* Універсітэцкі каледж

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Тэхас

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Беразоўская.
**Мая Беразоўская** (польск.: Maja Berezowska; 13 красавіка 1893 ці 1898, Баранавічы — 27 жніўня 1878, Варшава) — польская мастачка.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і інжынэра Эдмунда Беразоўскага. Яе бацька быў падпалкоўнікам расійскай арміі і будаўніком чыгункі, пазней ён служыў у польскім войску ў чыне генэрала брыгады.

Вучылася ў Пецярбургу (1908—1909), мастацкай школе Кракава (1910—1912) ды Мюнхэна (1913).

Яшчэ перад вайною праславілася як мастачка эратычнай графікі. Чалавечыя пачуцці і каханне былі матывамі яе творчасьці на працягу ўсяго жыцьця.

У 1933—1936 гадах жыла ў Парыжы, дзе супрацоўнічала з выданнямі «Le Figaro», «Le Rire», «Ici Paris». У апошняй газэце ў 1935 годзе надрукавала сэрыю карыкатураў «Любоўныя авантуры салодкага Адольфа», што датычыліся Гітлера. Нямецкая амбасада ў Францыі палічыла гэта абразай сваёй дзяржавы і падало на Беразоўскую у суд. Напачатку суд прызнаў віну мастачкі і прысудзіў ёй штраф ў 500 франкаў, але пазней дзякуючы апэляцыі кара была зьменшана да сымбалічнай квоты.

Пасля паразы французаў у вайне, з пачаткам нямецкай акупацыі Беразоўская вымушана была хавацца ў правінцыі. У студзені 1942 года, яна вярнулася ў Варшаву. Па даносу яе схапіла гестапа. У маі 1942, за знявагу Гітлера яе змясцілі ў канцэнтрацыйны лагер Равэнсбрук з выракам на кару смерці. У канцлагеры Беразоўская працягвала займацца творчасцю. Рабіла партэты вязняў і замалёўкі сцэнаў з жыцця лагеру.

Пасля вызвалення лагеру савецкімі войскамі ў маі 1945 года, дзякуючы швэдскаму Чырвонаму Крыжу, выехала да Стакгольму на рэабілітацыю. У чэрвені 1946 года вярнулася ў Польшчу.

Жыла у Варшаве, дзе пасля смерці знаходзіцца яе музэй. Пахаваная на вайсковых могілках Варшавы.

Зноскі
------

1. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 27 красавіка 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. ↑  Internetowy Polski Słownik Biograficzny Праверана 25 кастрычніка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96022943'></a>
3. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 13 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
4. ↑  Сьмяротны вырак для мастачкі з Баранавічаў за карыкатуры на Гітлера

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: maria-berezowska-wiesz · Sejm-Wielki.pl |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90741836 · BNF: 14874226r · CiNii: DA15061676 · CONOR: 239707235 · GND: 122529901 · ISNI: 0000 0001 1575 1964 · LCCN: nr91008132 · NKC: js2009500801 · NLP: a0000001178233 · NTA: 133674843 · NUKAT: n95200054 · SUDOC: 172741602 · VIAF: 74736840 |

 |
**Паэзія** (ад грэч. ποίησις, ад грэч. ποιέω — раблю, ствараю) у шырокім сэнсе — літаратурна-мастацкія творы ў вершах альбо ў прозе (напрыклад, лірыка, раман у вершах, народны эпас і г.д.). У вузкім разуменні паэзія — гэта вершаваныя мастацкія творы, у адрозненне ад мастацкай прозы. Таксама паэзія — адмысловы спосаб арганізацыі маўлення, даданне ў маўленне дадатковай меры, не абавязковай у штодзённасці. Сродкамі паэзіі з’яўляюцца паэтычны рытм, памер, рыфма і інш. Моўныя сродкі выкарыстоўваюцца ў паэзіі ў мэтах эстэтыкі. Паэтычныя творы могуць стварацца незалежна або разам з іншымі формамі мастацтва (напрыклад, з музыкай). Паэзія часта маналагічная: слова персанажа супадае з аўтарскім (асабліва ў лірыцы). Мяжа паэзіі і прозы адносная: ёсць прамежкавыя формы (вольны верш, рытмічная проза).

У сучаснай культуры пад паэзіяй звычайна разумеюць від мастацтва, забываючы, што і ў цяперашнім паўсядзённым жыцці досыць тэкстаў паэтычных, але не мастацкіх (напрыклад, рэкламныя). Гістарычна ж вершаванымі маглі быць тэксты любога зместу, аж да навуковых і медыцынскіх трактатаў. Мэтазгоднасць ужывання гэтых тэкстаў у вершаванай форме была звязана з тым, што такім чынам тэкст дыстанцыяваўся ад штодзённага маўлення, пазначаўся як найбольш важны і значны.

У 1999 годзе пастановай трыццатай сесіяй ЮНЕСКА быў устаноўлены Сусветны дзень паэзіі, які адзначаецца штогод, пачынаючы з 2000 года, 21 сакавіка.

Гл. таксама
-----------

* Паэтыка
* Вершаваны памер
* Сусветны дзень паэзіі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Паэзія
* В. П. Рагойша. Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. — Мн.: Бел. навука, 2004.
* Паэтычны слоўнік Квяткоўскага (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis · Гранат |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX4576326 · BNF: 11933161p · LCCN: sh85103704 · LNB: 000302993, 000049299 · Microsoft: 164913051 · NDL: 00570860 · NKC: ph117253 |

 |
Лаўр (Шкурла)
**Мітрапаліт Лаўр** (свецкае імя: **Васілій Міхайлавіч Шкурла**; 1 студзеня 1928, Ладамірава, Чэхаславакія (цяпер — Славакія) — 16 сакавіка 2008, Джорданвіль, штат Нью-Ёрк, ЗША), епіскап Рускай праваслаўнай царквы за мяжой, у 2001—2008 — першаіерарх РПЦЗ, мітрапаліт Нью-Ёркскі і Усходне-Амерыканскі.

Нарадзіўся ў русінскай сям’і. У 1939 годзе паступіў у мясцовы Пачаеўскі манастыр, які ў 1944 годзе быў перанесены спачатку ў Браціславу, затым у Германію і Швейцарыю, а ў 1946 годзе ў ЗША. З 1944 — паслушнік, з 1947 — расафорны манах, з 1948 — манційны манах, названы ў гонар святога мучаніка Лаўра.

У 1950 узведзены ў сан іерадзякана, у 1954 — у сан іераманаха. З 1954 года выкладчык Свята-Троіцкай духоўнай семінарыі (выкладаў дагматычнае багаслоўе і кананічнае права). У 1959 узведзены ў сан ігумена, у 1964 — у сан архімандрыта.

У 1967 годзе ўзведзены ў епіскапа Манхэтэнскага, вікарыя Усходне-Амерыканскай епархіі, з 1976 настаяцель Свята-Троіцкага манастыра ў Джорданвілі, рэктар духоўнай семінарыі, у 1981 годзе ўзведзены ў сан архіепіскапа.

У 2000 годзе прызначаны намеснікам першаіерарха РПЦЗ. На Архіерэйскім Саборы РПЦЗ 17-27 кастрычніка 2001 быў абраны Першаіерархам Рускай праваслаўнай царквы за мяжой, мітрапалітам Усходне-Амерыканскім і Нью-Ёркскім. 17 мая 2007 у Храме Хрыста Збавіцеля ў Маскве сумесна з Патрыярхам Маскоўскім і ўсяе Русі Алексіем падпісаў Акт аб кананічных зносінах — дакумент, які паклаў канец падзелу Рускай Царквы.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Коршак.
**Аляксей Ігнатавіч Коршак** (22 лютага 1920, в. Вуглы, Капыльскі раён, Мінская вобласць — 27 лютага 1945, Усходняя Прусія) — беларускі паэт.

Біяграфія
---------

Першую адукацыю атрымаў у Доктаравіцкай сямігодцы. У 1938 годзе скончыў Капыльскую сярэднюю школу. Вучыўся на літаратурным факультэце Мінскага педагагічнага інстытута (1938—1941). Рэдагаваў інстытуцкі часопіс. У часе Вялікай Айчыннай вайны жыў у Капылі. У 1944 г. прызваны ў Савецкую Армію. Быў разведчыкам.

Загінуў 27 лютага 1945 на фронце ва Усходняй Прусіі пад паселішчам Ласлейндорф.

Творчасьць
----------

Літаратурную дзейнасць пачаў у 1937 годзе. Першыя вершы ў рэспубліканскім друку апублікаваў у 1938 годзе (газета «Літаратура і мастацтва»). Зборнік вершаў «Апаленыя пялёсткі» выйшаў у 1963 годзе. Асобныя вершы змешчаныя ў калектыўных зборніках «Мы іх не забудзем» (1949), «Крывёю сэрца» (1967).

Ушанаванне памяці
-----------------

У гонар паэта названая адна з вуліц горада Капыль.

Зноскі
------

1. ↑  Святский Святослав. Алексей Коршак

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
* Аляксей Коршак // Першацвет адраджэння: Вучэб. дапам. па беларус. літ. для ст. кл. сярэд. шк. / Склад. М. А. Федасеенка, Т. П. Прохарава, Г. М. Разанава і інш. — Мн.: Нар. асвета, 1995. — С. 496—497. — 511 с. ISBN 985-03-0216-X
Адбітак "Міцука" (光子, жаночае імя)
**Інкан** (яп.: 印鑑) ці **Ханко** (яп.: 判子) — асабістыя пячаткі, якімі карыстаюцца ў Японіі ў якасці подпісу. Для здзяйснення адказных аперацый - замацавання здзелак, куплі нерухомасці, адкрыцця банкаўскіх рахункаў - выкарыстоўваецца зарэгістраваная ў органах мясцовага самакіравання пячатка, званая Шаблон:Нихонго. Простая пячатка для паўсядзённых аперацый называецца мітомэін (яп.: 認印).

Звычайна інкан прадстаўляе сабой стрыжань дыяметрам ад 25 да 75 міліметраў. У якасці матэрыялу можа выкарыстоўвацца драўніна цвёрдых парод, слановая костка. Пячаткі з распаўсюджанымі японскімі імёнамі прадаюцца гатовымі. Замежныя імёны могуць быць выгравіраваны лацінскімі літарамі, канай або іерогліфамі. Сучасны японец звычайна мае некалькі пячатак. Мужчынскія пячаткі звычайна пераўзыходзяць ў памерах жаночыя. Таксама памер пячаткі залежыць ад рангу - інкан начальніка амаль заўсёды большы, чым у падначаленых.

* Класічны інкан (адбітак «Кавамура» (河村))Класічны інкан (адбітак «Кавамура» (河村))
* Сюніку — чарнілы для адбіткуСюніку — чарнілы для адбітку
* У крамеУ краме
* Узор банкаўскага адбіткаУзор банкаўскага адбітка

Гл. таксама
-----------

* {{нп3|Каа (сігнатура)|Каа|ru|Као (сигнатура)}}Као
**Шамс ад-Дзін Хабашы** (араб. شمس الدين كباشي‎‎; нар. 1 студзеня 1961) — генерал-лейтэнант Узброеных сіл Судана.

Біяграфія
---------

Вырас у вёсцы Анкарка, размешчанай на поўдзень ад Даланга, у Паўднёвым Кардафане. Яго бацька з 1955 па 1973 служыў ў брыгадзе Хагана Сіл абароны Судана. З-за ваеннай службы бацькі часта мяняў школы.

У лютым 1983 года паступіў у Суданскі ваенны каледж. На працягу сваёй кар’еры займаў розныя акадэмічныя і кіруючыя пасады ва ўзброеных сілах, у тым ліку выкладаў у камандна-штабным вучылішчы, служыў у 5-й стралковай дывізіі, працаваў інструктарам.

Пасля адстаўкі Ахмеда Авада бін Ауфа з пасады старшыні ваеннага савета стаў прымаць удзел у палітычным жыцці краіны. Быў прызначаны прадстаўніком пераходнага ваеннага савета, а затым 20 жніўня 2019 года стаў членам суверэннага савета Судана. Удзельнічаў у перамовах з дарфурскімі баевікамі ў Джубе, Паўднёвы Судан.

Заўвагі
-------

1. ↑  من هو الفريق اول ركن شمس الدين كباشي عضو المجلس السيادي - سيرة ذاتية ؟ - اخبار السودان **(нявызн.)** (26 мая 2020). Архівавана з першакрыніцы 26 мая 2020. Праверана 29 верасня 2023.
2. ↑  من هو الفريق اول ركن شمس الدين كباشي عضو المجلس السيادي - سيرة ذاتية ؟ (ар.). *اخبار السودان* (21 жніўня 2019). Праверана 29 верасня 2023.
3. ↑  10 ضباط يحكمون السودان.. تعرف على أعضاء المجلس العسكري الانتقالي (ар.). *www.aljazeera.net*. Праверана 29 верасня 2023.
4. ↑  *Hendawi, Hamza*. Who's who in Sudan's new ruling council (англ.). *The National* (23 жніўня 2019). Праверана 29 верасня 2023.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гаробчанка.
**Яўген Палікарпавіч Гаробчанка** (14 лютага 1917, горад Ветка — 16 сакавіка 1947) — беларускі акцёр.

Сцэнічную адукацыю атрымаў пад кіраўніцтвам У.Галубка ў БДТ-3, дзе працаваў у 1932-37 гадах. Напачатку рэжысура скарыстоўвала яго прывабную знешнасць. сцэнічнае абаянне, тэмперамент, шчырасць і натуральнасць выканання, арганічнасць існавання ў ролях маладых хлопцаў. Найбольш поўна як акцёр раскрыўся ў Рагачоўскім калгасна-саўгасным тэатры (працаваў у 1937-39) і Баранавіцкім абласным драматычным тэатры (1939-41). У студзені-сакавіку быў у складзе акцёрскай акцёрскай франтавой брыгады БДТ-2. У кастрычніку 1944 года рэпрэсаваны. Рэабілітаваны ў 1966 годзе.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Яўген Палікарпавіч Гаробчанка // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал. Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн. 2002. — Т. 1. — С. 253.
**Дзяржаўны ўніверсітэт Верхняга возера** (англ.: Lake Superior State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова, якая месціцца ў горадзе Су-Сент-Мары ў штаце Мічыган, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

З-за сваёй блізкасці да мяжы з Канадай універсітэт мае шмат канадскіх студэнтаў і прапануе сумесныя праграмы з канадскімі вучэльнямі. Вучэльня мае права надаваць ступень бакалаўра, а таксама праводзіць сертыфікаваныя курсы павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі. Універсітэт мае рэгіянальныя цэнтры ў паўночным Мічыгане ў гарадах Гейлорд, Эсканаба, Петоскі і Сэнт-Хелен. Ён таксама мае навучальны цэнтр на паўднёвым усходзе штата Мічыган ў горадзе Дырбарн. Назва ўстановы паходзіць ад Верхняга возера, на беразе якога знаходзіцца галоўны кампус.

Структура
---------

* Каледж крымінальнай юстыцыі і экстраных службаў
* Каледж вольных мастацтваў
* Каледж адукацыі і экалогіі Вялікіх азёр
* Каледж здароўя і паводзін
* Каледж інавацый і рашэнняў
* Каледж прыродазнаўчых навук і экалогіі
*

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Мічыган

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гарбуноў.

**Алег Аркадзьевіч Гарбуноў** (5 жніўня 1962, Віцебск) — беларускі палітык. Капітан ІІІ рангу, гідраакустык.

Дэпутат Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання (1995—1996), дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1 склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 5 жніўня 1962 года ў Віцебску.

Скончыў Малдаўскі дзяржаўны ўніверсітэт, Акадэмію кіравання пры прэзідэнце Рэспублікі Беларусь, юрыст, менеджэр-эканаміст.

Працаваў слесарам Віцебскага тэлевізійнага завода, на прадпрыемствах і арганізацыях Кішынёва, на працягу сямі гадоў праходзіў ваенную службу на Паўночным флоце на атамнай падводнай лодцы.

Быў старшыней Таварыства беларуска-ліванскага сяброўства. Дэпутат Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання (1995—1996), быў там адзіным прадстаўніком Ліберальна-дэмакратычнай партыі Беларусі, пазней выйшаў з ЛДПБ. Абраны дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1 склікання, быў членам Камісіі па міжнародных справах і сувязях з СНД.

У 2018 годзе працаваў дырэктарам НВПУП «Эліён-9», балатаваўся ў дэпутаты Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў дваццаць восьмага склікання ад Камуністычнай партыі Беларусі.

Цяпер працуе намеснікам дырэктара Нацыянальнага выставачнага цэнтра «БелЭкспа».

Зноскі
------

1. ↑  Сведения о кандидатах в депутаты
2. ↑  Контакты. Национальный выставочный центр «БелЭкспо»

Спасылкі
--------

* Человек с большой буквы Архівавана 9 верасня 2020.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Каломба.

**Каломба** — амерыканскі тэлесерыял, які здымаўся ў перыяды з 1968 па 1978 гады, а таксама ў 1989—2003 гады. Галоўную ролю лейтэнанта Каломба, дэтэктыва аддзелу лос-анджэлескай паліцыі, згуляў Пітэр Фальк. Аўтарам сцэнарыя з'яўляюцца Уільям Лінк і Рычард Левінсан. Сюжэт серыяла часцяком мае перавернуты фармат дэтэктыва, гэта значыць амаль кожны эпізод пачынаецца са здзяйснення злачынства і паказу злачынцаў. Потым сюжэт у асноўным круціцца вакол таго, як злачынец, асоба якая ўжо вядомая гледачам, нарэшце, будзе выкрыты і арыштаваны.

Галоўным персанажам з'яўляецца прыязны, шматслоўны, растрапаны, але вельмі пільны паліцэйскі-вышукнік італьянскага паходжання ў старым балоневым плашчы і цыгарай у зубах, які кантактуе з забойцамі, амаль адразу здагадваецца на асобу забойцы, але збірае доказы перш чым іх выкрыць. Першапачаткова забойцы мірна ставяцца да лейтэнанта, прыдумваючы адказы на яго пытанні, але з цягам часу Каломба ўсё больш раздражняе іх сваімі пытаннямі. Нягледзячы на ​​яго несамавітую знешнасць і ўяўную разгубленасць, Каломба пранікліва вырашае ўсе справы і забяспечвае ўсе дадзеныя, неабходныя для прад'яўлення абвінавачвання. яго ўвага на дэталі і нястомны вылучаны падыход, хоць відавочны для гледача, часцяком становіцца ясным для забойцы толькі ў канцы сюжэтнай лініі.

Серыі ўсіх фільмаў, як правіла, маюць даўжыню ад 73 да 100 хвілін. Тэлесерыял трансляваўся больш чым на 80 тэлеканалах, якія ахопліваюць 44 краіны. У 1997 годзе эпізод «Забойства па кнізе» заняў 16 месца з 100 найвялікшых эпізодаў усіх часоў паводле версіі часопісу TV Guide. У 1999 годзе гэты жа часопіс змясціў лейтэнанта Каломба на 7 радок свайго спісу 50 найвялікшых тэлевізійных персанажаў усіх часоў. У 2013 годзе Гільдыя пісьменнікаў ЗША ўключыла серыял у свой спіс лепшых серыялаў, паставіўшы яго на 57 радок.

Зноскі
------

1. ↑  Collins, Glenn (November 28, 1990). «New York Times». The New York Times
2. ↑  Hochswender, Woody (December 15, 1991). «New York Times». The New York Times
3. ↑  100 Greatest Episodes of All Time. TV Guide. 1997.
4. ↑  TV Guide Guide to TV. Barnes and Noble. 2004. p. 651. ISBN 0-7607-5634-1.
5. ↑  101 Best Written TV Series Архівавана 5 верасня 2014.. WGA.org

Спасылкі
--------

* «Каломба» на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)
* Сайт Пітэра Фалька
* Каломба Архівавана 4 жніўня 2011. ў энцыклапедыі тэлевізіі
35°29′06″ пн. ш. 6°28′07″ у. д.HGЯO

**Тымгад** ці **Тамугадзі** (араб. ‎‎, лац.: Thamugadi) — старажытнарымскі горад у Паўночнай Афрыцы, знаходзіцца на тэрыторыі сучаснага Алжыра ў 35 км на ўсход ад горада Батна. У 1982 годзе ўключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЭСКА.

Калонія Марцыяна Ульпія Траяна Тамугадзі (лац.: Colonia Marciana Ulpia Traiana Thamugadi) была заснавана як рымская ваенная калонія пры імператары Траяне каля 100 года н. э. *ex nihilo* (на пустым месцы) і была названа ў гонар родзічаў Траяна — маці Марцыі, старэйшай сястры Ульпіі Марцыяны і бацькі — консула Марка Ульпія Траяна Старэйшага (лац.: Marcus ulpius Traianus Maior). Калонія, якая знаходзілась у перадгор'ях Арэса — горнага масіва Атласкіх гор, павінна была засцерагчы прыбярэжныя раёны ад набегаў берберскіх качэўнікаў.

Рымская арка Траяна ў Тымгадзе (фота канца XIX стагоддзя
Быў першапачаткова заселены ветэранамі-удзельнікамі Парфянскай кампаніі Траяна, якія атрымалі зялю ў наваколлях. Першапачаткова спланаваны з разліка на 15 тысяч чалавек, горад з цягам часу разросся і выйшаў за межы рэгулярнай сетачнай забудовы.

Руіны Тымгада — адзін з найбольш добра захаваўшыхся прыкладаў рымскага горада, спраектаванага пад перпендыкулярную забудову у адпаведнасці з рымскімі традыцыямі гарадской планіроўкі. Сярод будынкаў, якія захаваліся — тэатр, тэрмы, трыумфальная арка.

Зноскі
------

1. ↑  Старажытны горад Тымгад **(нявызн.)**.  UNESCO/NHK.

Спасылкі
--------

* Апісанне будынкаў у Тымгадзе  (англ.)
* д/ф «Тымгад — афрыканскі Рым», Францыя, Viasat History, 2005  (руск.)
* Тымгад Архівавана 11 лютага 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Тымгад на Вікісховішчы |


| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Алжыры |
| --- |
|  | 
Касба у горадзе Алжыр | Крэпасць у Бені-Хамад | Джэміла | Даліна Мзаб | Плато Тасілін-Аджэр | Тымгад | Тыпаса
 |  |
**«Над магілай Робака»**, або **«Вяртанне герояў»** — сюжэтнае палатно Казіміра Альхімовіча, напісанае ў 1901 годзе. Створана паводле паэмы «Пан Тадэвуш», напісанай Адамам Міцкевічам у 1832—1834 гадах.

Апісанне
--------

Мастак збірае на карціне ўсіх герояў паэмы. Ксёндз Робак (Яцак Сапліца) — адзін з улюбёных персанажаў А. Міцкевіча, носьбіт яго думак пра свет і грамадства. Гэты вобраз быў цікавы і К. Альхімовічу сваім менавіта «тутэйшым» менталітэтам. Мастак знаходзіць своеасаблівы прыём, каб узвысіць асобу ксяндза: не паказвае яго самога, а толькі тых людзей, што прыйшлі аддаць яму апошнюю даніну. Дэманстрацыя ўзнагароды — крыжа Ордэна Ганаровага легіёна, нададзенага Робаку самім Напалеонам, — найвышэйшы пункт ў развіцці дзеяння карціны.

Зноскі
------

1. 1 2 3  *Марына Загідуліна.* Казімір Альхімовіч як ілюстратар польскіх пісьменнікаў // *Гісторыя, культуралогія, мастацтвазнаўства: Матэрыялы ІІІ Міжнар. кангрэса беларусістаў «Беларуская культура ў дыялогу цывілізацый» (Мінск, 21-25 мая, 4-7 снеж. 2000 г.)*. — Мн.: Беларускі кнігазбор, 2001. — ISBN 985-6638-35-6. Архівавана з першакрыніцы 5 сакавіка 2016.
2. 1 2  Вяртанне герояў. Альхімовіч Казімір, 1901 Архівавана 6 сакавіка 2016. Арт-Беларусь
Крывянка перад вэнджаннем
**Крывянка**, таксама **крывяная каўбаса** (чорны пудынг) — від каўбасы, галоўным інгрэдыентам якой з'яўляецца бычыная, цялячая і/або свіная кроў, вычышчаная ад фібрына (кавалачкаў згуслай крыві). Для ачышчэння крыві узбіваюць мяцёлкай; вычышчаная кроў можа доўга захоўвацца, а перад ужываннем яе працаджваюць праз дробнае сіта.

Фарш для такой каўбасы складаецца з свінога мяса, скурак, або абрэзкаў ад іншых каўбас, прыправы; ў шэрагу выпадкаў таксама дадаецца бычыны, цялячы або свіны язык. На стол крывяная каўбаса можа падавацца як гарачай, так і халоднай. Беларусы дадаюць таксама адвараныя або сырыя крупы (грэцкія, ячныя, рысавыя), таксама скваркі. Крупы часам замяняюць мукой.

Згодна з камедыёграфам Менандрам, лепшым поварам у Афінах славіўся нейкі кухар Афтэней, які і вынайшаў крывяную каўбасу.

Гл.таксама
----------

* Мустамакара

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн. 1999, С.500

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Крывяная каўбаса**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LNB: 000308653 |
**Гвада́р** (англ.: Gwadar, урду: گوادر, белудж.: گوادر) — горад і глыбакаводны порт на паўднёвым захадзе пакістанскай правінцыі Белуджыстан. Насельніцтва (2012 г.) — 65 364 чал.

Гісторыя
--------

Гвадар быў заснаваны прыкладна ў VI ст. да н. э. старажытнымі персамі на ўсходзе іх імперыі. Бактрыйцы называлі яго **Гадар**, а старажытныя грэкі — **Гедрозія**. На працягу розных перыядаў ён уваходзіў у склад дзяржавы Селеўкідаў, Ірана, Асманскай Порты, Амана.

У 1958 г. Гвадар быў выкуплены Пакістанам у Амана за 3 млн долараў. У 2002 г. тут пачалося будаўніцтва глыбакаводнага порта, які мяркуецца ператварыць у галоўны марскі порт Пакістана. У 2007 г. пачалося будаўніцтва міжнароднага аэрапорта. У 2013 г. кіраўніцтва партовай гаспадаркай было перададзена кітайскім інвестарам.

Інфраструктура
--------------

Гвадар з’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам акругі, якая падзяляецца на 3 падакругі. Да будаўніцтва глыбакаводнага порта галоўнай галіной эканомікі было рыбалоўства. Плануецца стварэнне свабоднай гандлёвай зоны і індустрыяльнага парка.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт