Нацыянальны парк Колі ў Фінляндыі
**Фінля́ндыя** (Вымаўленне назваў на афіцыйных мовах (i)) (фінск.: Suomi, шведск.: Finland) ці афіцыйна **Фінляндская Рэспубліка** (фінск.: Suomen tasavalta, шведск.: Republiken Finland) — дзяржава ў Паўночнай Еўропе. Мяжуе на паўночным захадзе са Швецыяй, на поўначы з Нарвегіяй, на ўсходзе з Расіяй; абмываецца Батнічным і Фінскім залівамі Балтыйскага мора. У складзе Фінляндыі Аландскія астравы.

Геаграфія
---------

Асноўны артыкул: **Геаграфія Фінляндыі**
Тэрыторыя Фінляндыі ў асноўным нізінная, пераважае ўзгорыста-марэнная раўніна з выхадамі скальных парод. На поўначы і паўночным-усходзе пераважаюць вышыні 300—400 метраў. На крайнім паўночным захадзе ляжаць невялікія адгор’і Скандынаўскіх гор з самым высокім пунктам краіны — гарой Халці (1328 м). У цэнтральнай частцы краіны знаходзіцца ўзвышша Манселькя, на поўдні грады Салпаўселькя.

У Фінляндыі існуе вялікая колькасць кароткіх паўнаводных рэк са шматлікімі парогамі і вадаспадамі. Каля 60 тыс. азёраў займаюць 8 % плошчы краіны. Яны неглыбокія (у сярэднім каля 7 м), часта выцягнутыя з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход — па накіраванню са старажытнымі ледавікамі; злучаны паміж сабой пратокамі і ўтвараюць буйныя водныя сістэмы — *Сэйма*, *Пяйянэ*, *Інары* і іншыя. У рэках і азёрах водзіцца шмат рыбы: ласось, сіг, сом, судак, шчупак, лешч, акунь.

Большая частка Фінляндыі пакрытая лясамі (каля 76 %), у асноўным таёжнымі (сасна, елка), толькі на паўднёвым захадзе краіны сустракаюцца змешаныя лясы. Да паловы плошчы, уключаючы, лясы забалочаныя. На поўначы краіны знаходзіцца лесатундра.

### Клімат

Пакавы лёд на Балтыйскім моры. Здымак з космасу. 2003 год.
Клімат умераны, пераходны ад марскога да кантынентальнага і кантынентальны (на поўначы); уздзеянне на яго аказваюць Балтыйскае мора і блізкасць цёплага цячэння Гальфстрым ў Атлантычным акіяне. Зіма працяглая, марозная, з моцнымі вятрамі і снегам; лета параўнальна цёплае, але кароткае. Сярэдняя тэмпература лютага (самы халодны месяц) ад — 3 да — 6 °C на паўднёвым захадзе, ад — 8 да — 10 ° С на Азёрным плато, ад — 12 да — 14 ° С на поўначы; ліпеня — 17 на поўдні, 16 ° С на Азёрным плато, 14-15 ° С на поўначы. Ападкаў на большай частцы Фінляндыі ў год выпадае 600—650 мм, на поўдні — да 700 мм, на поўначы — месцамі менш за 400 мм Ад 30 да 40 % ападкаў прыпадае на зіму. Снежнае покрыва трымаецца на паўднёвым захадзе 4-5 месяцаў, на поўначы 6-7 месяцаў, яго вышыня з поўдня на поўнач павялічваецца ад 30-40 см да 70-80 см. Глеба да канца зімы прамярзае на глыбіні ад 20-40 см на поўдні і да 60-90 см на поўначы. У прыбярэжных раёнах часта бываюць туманы (ад 35 да 85 дзён у год).

Гісторыя
--------

Асноўны артыкул: **Гісторыя Фінляндыі**
### Дагістарычны перыяд

Асноўны артыкул: **Дагістарычная Фінляндыя**
Дакладна невядома, ці засялялі людзі Фінляндыю да апошняга ледавіковага перыяду. Першыя людзі пасля адступлення ледавіка былі паляўнічымі і збіральнікамі, якія прыйшлі на тэрыторыю Фінляндыі з поўдня і паўднёвага сходу каля 8500 г. да н.э.:9-10

Сучасныя фіны ўзніклі ў выніку хваль міграцыі з-за Фінскага заліву (2500—2000 гг. да н.э.) і з цяперашняй Цэнтральнай Швецыі. Саамскае насельніцтва Лапландыі паходзіць ад качэўнікаў, якія прыйшлі ў Паўночную Нарвегію і на ўзбярэжжа Паўночнага Ледавітага акіяна ўздоўж нарвежскага берага Атлантычнага акіяна:10.

### Старажытная гісторыя Фінляндыі

У першыя 400 г. н.э. насельніцтва Фінляндыі складала некалькі дзясяткаў тысяч жыхароў. Асноўная частка жыхароў Фінляндыі займаліся паляваннем і рыбалоўствам, або прымітыўным ці падсечным земляробствам, жывёлагадоўляй і традыцыйным рыбалоўствам:10-11.

Перыяд да IX стагоддзя характарызуецца ростам аселага насельніцтва на паўднёва-заходнім узбярэжжы, ва ўрадлівых раёнах уздоўж ракі Кума (Кокемяэн’ёкі) і яе азёрнай сістэмы ў ў Сатакунта і Тавастландзе (Хямэ), у прыбярэжных абласцях Паўднёвай Эстэрботніі і на Аландскіх астравах. У іншых частках Фінляндыі пражывала качавое насельніцтва — саамы, якія займаліся паляваннем і рыбалоўствам. У гэты ж час узмацняліся гандлёвыя сувязі і міграцыя паміж Фінляндыяй і Цэнтральнай Швецыяй:11.

### Фінляндыя ў эпоху вікінгаў і крыжовых паходаў

У VIII—XIV стст. у выніку росту насельніцтва земляробы з Паўднёва-Заходняй Фінляндыі і Тавастланда пачалі засяляць Карэлію і паўночныя берагі Ладажскага возера. Гэты перыяд рассялення фінаў часткова супадае з паходамі на ўсход шведскіх вікінгаў, шляхі якіх праляглі праз тэрыторыю Фінляндыі. Для Фінляндыі эпоха вікінгаў стала эканамічным і культурным пярэдаднем дзяржаўнай інтэграцыі са Швецыяй:12-13.

Першыя сведчанні хрысціянства на тэрыторыі сучаснай Фінляндыі адносяцца да VI ст. н.э. Верагодна, туды яно пачало пранікаць з тэрыторыі Швецыі. У XII ст. дзейнасць шведскіх місіянераў у Фінляндыі набывае арганізаваныя формы. У сярэдневяковых крыніцах згадваюцца тры Крыжовыя паходы ў Фінляндыю, якія гісторыкі адносяць прыблізна да 1155, 1239 і 1293 гадоў:14-15.

### Фінляндыя ў складзе Швецыі

Асноўны артыкул: **Шведскае праўленне ў Фінляндыі**
У сярэдзіне XII стагоддзя пачынаецца заваяванне Фінляндыі Швецыяй. Пасля трох крыжовых паходаў (1157, 1249 і 1293) Швецыя заваявала ўсю паўднёвую Фінляндыю да Карэльскага перашыйку. У 1323 годзе ўпершыню была вызначаная мяжа паміж Швецыяй і Наўгародскай дзяржавай, пры гэтым землі заселеныя фінамі цалкам увайшлі ў склад Шведскага каралеўства. У перыяд уніі Даніі, Нарвегіі і Швецыі (1397—1523) Фінляндыя карысталася шырокай унутранай аўтаноміяй, але падчас кіравання Шведскім каралеўствам Карлам XI стала звычайнай губерняй краіны[*крыніца?*].

### Фінляндыя ў складзе Расійскай імперыі

Асноўныя артыкулы: **Вялікае Княства Фінляндскае** і **Русіфікацыя Фінляндыі**
Пасля Паўночнай вайны ў 1721 годзе паўднёва-ўсходняя частка Фінляндыі была акупаваная Расійскай імперыяй, а ў 1743 годзе і паўднёва-заходняя. Пасля Расійска-Шведскай вайны 1808—1809 гадоў тэрыторыя Фінляндыі была цалкам далучаная да Расіі. Вялікім князем фінскім стаў расійскі цар, але непасрэднае кіраванне ажыццяўляў генерал-губернатар, а заканадаўчую ўладу прадстаўляў сейм. Але да 1863 года сейм не сабіраўся, і ў 1899 годзе цар поўнасцю прысвоіў сабе права выдаваць законы для Фінляндыі без згоды сейму.

### Абвяшчэнне незалежнасці і грамадзянская вайна

Асноўныя артыкулы: **Абвяшчэнне незалежнасці Фінляндыі** і **Грамадзянская вайна ў Фінляндыі**
Дакумент аб прызнанні Савецкай Расіяй незалежнасці Фінляндыі
Часовы ўрад Расіі ў сакавіку 1917 года аднавіў аўтаномію Фінляндыі, а ў снежні 1917 года сейм прыняў дэкларацыю незалежнасці. Праз месяц у Фінляндыі адбылася рэвалюцыя і пачалася грамадзянская вайна, падаўленая з дапамогай войскаў Германіі, якая спрабавала ўсталяваць у Фінляндыі манархію. Але ў ліпені 1919 года ў краіне была абвешчана рэспубліка і ў кастрычніку 1920 года Фінляндыя падпісала мірную дамову з Савецкай Расіяй.

### Міжваенны перыяд

У 1932 годзе паміж Фінляндыяй і СССР была заключаная дамова пра ненападзенне.

### Фінляндыя з гады Другой сусветнай вайны

У канцы 1930-х гадоў, СССР пачала ваенныя дзеянні супраць Фінляндыі, якія скончыліся ў сакавіку 1940 года паразай Фінляндыі. Пасля гэтай вайны Карэльскі перашыек і частка Карэліі адышлі да СССР. У Другой сусветнай вайне Фінляндыя ўдзельнічала з чэрвеня 1941 года да верасня 1944 года на баку нацысцкай Германіі.

Тэрыторыя Фінляндыі паводле гадоў
### Пасляваенны перыяд

У красавіку 1948 года паміж СССР і Фінляндыяй была падпісаная дамова пра сяброўства і супрацоўніцтва, у якой замацоўвалася існуючая мяжа.

Дзяржаўны лад і палітыка
------------------------

Будынак Эдускунты
Фінляндыя — рэспубліка. Дзейнічае канстытуцыя 1919 года (са зменамі). Кіраўнік дзяржавы — прэзідэнт, які выбіраецца на 6 гадоў. Прэзідэнт разам з парламентам ажыццяўляе заканадаўчую, а разам з урадам (Дзяржаўным саветам) выканаўчую ўладу. Кіраўніцтва знешняй палітыкай ажыццяўляе прэзідэнт. Аднапалатны парламент (Эдускунта) складаецца з 200 дэпутатаў, якія выбіраюцца на 4 гады. Урад фарміруецца з прадстаўнікоў адной або некалькіх партый з улікам вынікаў і суадносін сіл у парламенце.

### Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел

Правінцыі / вобласці Фінляндыі (на 2010 год)
Асноўны артыкул: **Адміністрацыйны падзел Фінляндыі** Гл. таксама: Абшчыны Фінляндыі, Вобласці Фінляндыі і Агенцтва рэгіянальнага кіравання Фінляндыі
Ніжэйшая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка краіны — камуна / абшчына / муніцыпалітэт (фінск.: kunta/шведск.: kommun). З-за зліццяў іх колькасць амаль кожны год скарачаецца. У 2011 годзе налічваецца 336 (у 2010 было 342). Прадстаўнічыя органы абшчын — абшчынныя думы (фін. *Kunnanvaltuusto*, шв. *Kommunfullmäktige*).

Камуны аб’яднаны ў 19 правінцый / абласцей / рэгіёнаў (фінск.: maakunta або фінск.: provinssi / шведск.: provins), якія кіруюцца рэгіянальнымі саветамі. Дзейнасць улад правінцыі, іх паўнамоцтвы, адносіны з цэнтральнай уладай і органамі Еўрапейскага Саюза рэгулююцца законам № 602 «Аб рэгіянальным развіцці» ад 12 ліпеня 2002 года

Акрамя таго, камуны ў межах правінцый могуць аб’ядноўвацца ў пад-правінцыі, (фінск.: seutukunta / шведск.: ekonomisk region), якія выкарыстоўваюцца ў паліцэйскіх мэтах і для збору статыстычных даных. Іх колькасць таксама скарачаецца і з 2011 года складае 70 (67 на мацерыковай Фінляндыі і 3 на Аландскіх астравах). Агульнадзяржаўных законаў, якія рэгулююць дзейнасць на ўзроўні пад-правінцый, не існуе.

Да 2010 года тэрыторыя краіны падзялялася на губерні (ляні), якія кіраваліся праўленнямі на чале з губернатарамі прызначанымі прэзідэнтам.

1 студзеня 2010 года была зменена сістэма кіравання губернямі, замест губернскіх праўленняў, на чале якіх стаялі губернатары фінск.: maaherra утвораны агенцтвы рэгіянальнага кіравання. Акрамя гэтага, губерня Заходняя Фінляндыя была падзелена на дзве часткі: губерню Заходняя Фінляндыя з цэнтрам у Васа і губерню Паўднёва-Заходняя Фінляндыя з цэнтрам у Турку.

Частка тэрыторыі Фінляндыі, галоўным чынам у шхерных раёнах, выкарыстоўваецца ваенна-марскім флотам і закрыта для наведвання

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| № | Герб | Правінцыя | (на фінскай) | (на шведскай) |
| 1 |  | **Лапландыя** | Lappi | Lappland |
| 2 |  | **Паўночная Астработнія** | Pohjois-Pohjanmaa | Norra Österbotten |
| 3 |  | **Кайну** | Kainuu | Kajanaland |
| 4 |  | **Паўночная Карэлія** | Pohjois-Karjala | Norra Karelen |
| 5 |  | **Паўночнае Сава** | Pohjois-Savo | Norra Savolax |
| 6 |  | **Паўднёвае Сава** | Etelä-Savo | Södra Savolax |
| 7 |  | **Паўднёвая Астработнія** | Etelä-Pohjanmaa | Södra Österbotten |
| 8 |  | **Астработнія** | Pohjanmaa | Österbotten |
| 9 |  | **Пірканма** | Pirkanmaa | Birkaland |
| 10 |  | **Сатакунта** | Satakunta | Satakunda |

 | 

| № | Герб | Правінцыя | (на фінскай) | (на шведскай) |
| 11 |  | **Цэнтральная Астработнія** | Keski-Pohjanmaa | Mellersta Österbotten |
| 12 |  | **Цэнтральная Фінляндыя** | Keski-Suomi | Mellersta Finland |
| 13 |  | **Паўднёва-Заходняя Фінляндыя** | Varsinais-Suomi | Egentliga Finland |
| 14 |  | **Паўднёвая Карэлія** | Etelä-Karjala | Södra Karelen |
| 15 |  | **Пяят-Хямэ** | Päijät-Häme | Päijänne Tavastland |
| 16 |  | **Канта-Хямэ** | Kanta-Häme | Egentliga Tavastland |
| 17 |  | **Усіма** | Uusimaa | Nyland |
| 18 |  | **Усходняя Усіма** | Itä-Uusimaa | Östra Nyland |
| 19 |  | **Кюменлаакса** | Kymenlaakso | Kymmenedalen |
| 20 |  | **Аландскія астравы** | Ahvenanmaa | Åland |

 |

### Гарады

  

### Знешняя палітыка

Асноўны артыкул: **Беларуска-фінляндскія адносіны**
Фінляндыя — член ААН, большасці ўніверсальных міжнародных арганізацый, энергічны прыхільнік праваабарончых установак. З 1995 года ўваходзіць у Еўрасаюз. З’яўляецца актыўным прыхільнікам згуртаванасці гэтай арганізацыі, раўнапраўя яе ўдзельнікаў, вядзенні дыялогу з трэцімі краінамі «адным голасам».

Знешняя палітыка і палітыка бяспекі Фінляндыі заснаваны на прынцыпах ваеннага недалучэння і надзейнай нацыянальнай абароны. Тым жа часам не выключаецца магчымасць уступлення ў НАТО ў выпадку змены геапалітычнай сітуацыі. У краіне ідзе актыўная грамадская дыскусія пра перспектывы далейшага развіцця адносін з НАТО. Важным лічыцца актыўнае супрацоўніцтва з НАТО ў рамках праграмы ПДМ (Партнёрства для міра) і СЕАП (Савет Еўраатлантычнага партнёрства).

У двухбаковых сувязях Фінляндыя робіць акцэнт на развіцці кантактаў з геаграфічна блізкімі дзяржавамі Паўночнай Еўропы і Прыбалтыкі, а таксама Расіяй.

### Абарона

Аддаючы перавагу знешняй палітыцы як галоўнаму фактару забеспячэння бяспекі краіны, у Фінляндыі разам з тым імкнуцца забяспечыць падтрыманне надзейнай абараназдольнасці ў адпаведнасці з дактрынай тэрытарыяльнай абароны. Абарончыя сілы Фінляндыі (АСФ) у тэхнічным і арганізацыйным плане цалкам сумяшчальныя са стандартамі НАТО. Кіраўніцтва ўзброенымі сіламі ажыццяўляе Камандуючы АСФ, які падпарадкоўваецца непасрэдна прэзідэнту краіны. Са жніўня 2009 г. пост Камандуючага АСФ займае генерал А. Пухелойнен. АСФ камплектуюцца на аснове ўсеагульнага вайсковага абавязку, складаюцца з сухапутных войскаў, ваенна-марскіх і ваенна-паветраных сіл. Станам на 2010 г. колькасць асабовага склада АСФ Фінляндыі складала 24 тыс. чалавек, з іх сухапутныя войскі — 14,4 тыс. чалавек, ваенна-паветраныя сілы — 3,6 тыс. чалавек, ваенна-марскія сілы — 6 тыс. чалавек.

Эканоміка
---------

Асноўны артыкул: **Эканоміка Фінляндыі**
Фінляндыя — прамыслова развітая краіна з высокім узроўнем інфарматызацыі, адукацыі і сацыяльнай абароненасці грамадзян. Аб’ём ВУП у 2010 годзе — 180 млрд еўра (каля 33,6 тыс. еўра на душу насельніцтва). Пры гэтым Фінляндыя паспяхова пераадольвае наступствы сусветнага эканамічнага фінансавага крызісу: калі ў 2009 годзе ВУП скараціўся на 8,2 %, то ў 2010 годзе павялічыўся на 3,1 %. Фінляндыя з’яўляецца нета-экспарцёрам капіталу, мае перадавую інавацыйную сістэму. Фінская эканоміка прызнана адной з самых канкурэнтаздольных у свеце. Грашовая адзінка — еўра.

Эканоміка Фінляндыі па сваёй структуры ўяўляе ярка выяўленую постіндустрыяльную мадэль. У 2009 годзе 69 % ВУП Фінляндыі было створана ў сферы паслуг. На прамысловасць прыпадала каля 21,2 % ВУП, доля сельскай гаспадаркі склала меней 2,7 %. Аснова фінскай індустрыі — машына- і прыборабудаванне і металаапрацоўка, а таксама лесапапяровая прамысловасць. Фінляндыя спецыялізуецца на выпуску тэлекамунікацыйнай тэхнікі, паперы і кардону, абсталявання для цэлюлозна-папяровай прамысловасці, пад’ёмна-транспартных сродкаў, адмысловых марак сталей і каляровых металаў.

У сельскай гаспадарцы пераважае малочна-мясная жывёлагадоўля (75 % кошту сельгаспрадукцыі). Пагалоўе (у млн галоў, 1997): свіней — 1,54, буйной рагатай жывёлы — 11,15, курэй — 5,51, авечак — 0,1. У Лапландыі гадуюць паўночных аленяў (каля 200 тыс. галоў). Вытворчасць складае (тыс. тон) ялавічыны — 93, бараніны — 17, мяса птушкі — 186; малака — 2,5 млн тон. Зверагадоўля. Пад ворывам і шматгадовымі насаджэннямі 7 % тэрыторыі. Раслінаводства сканцэнтравана на поўдні. Характэрна завалуненасць палёў. Асноўныя пасяўныя плошчы пад сеянымі травамі (75 %) і збожжавымі культурамі. Вырошчваюць (тыс. тон, 2001) ячмень — 1747, авёс — 1227, пшаніцу — 514, жыта — 101, бульбу, буракі. Рыбалоўства (196,5 тыс. тон, 1999). Значныя даходы сялянскіх гаспадарак ад лесаўладання (54 % ад агульнай плошчы лясоў).

Вядзецца здабыча жалезнай руды, меднага калчадану, цынку, хрому. Эфектыўна выкарыстоўваюцца запасы драўніны.

У апошнія гады Фінляндыя становіцца буйным турыстычным цэнтрам, арыентаваным на актыўны зімовы адпачынак.

Важным рэгулятарам дзелавога жыцця Фінляндыі на працягу больш за 100 гадоў з’яўляецца прафсаюзны рух. Галіновыя прафесійныя саюзы ўваходзяць у тры лінейных аб’яднанні (агульная колькасць членаў звыш 3 млн чал. — больш за 85 % працоўных). Існавалая на працягу некалькіх гадоў сістэма г.зв. цэнтралізаваных трохбаковых дамоў паміж урадам, прафсаюзамі і працадаўцамі пра ўмовы аплаты працы ў 2007 годзе была заменена механізмам перамоваў паміж працадаўцамі і галіновымі прафсаюзамі. У сувязі з гэтым заўважаны рост колькасці страйкаў, а таксама адток наёмнай работнікаў з тых прафсаюзаў, якія не дзейнічаюць актыўна ў мэтах абароны сваіх членаў, у зарэкамендавалыя сябе ў адстойванні правоў.

Насельніцтва
------------

Асноўныя артыкулы: **Насельніцтва Фінляндыі** і **Беларусы Фінляндыі**
Насельніцтва краіны складае 5,2 млн чалавек з якіх 93 % — фіны, 6 % — шведы. На поўначы жыве некалькі тысяч саамаў. Афіцыйныя мовы — фінская і шведская. Сярод веруючых болей за 87 % — лютэране.

Культура
--------

Асноўны артыкул: **Культура Фінляндыі**
### Адукацыя. Навука

Асноўныя артыкулы: **Адукацыя ў Фінляндыі** і **Спіс універсітэтаў Фінляндыі**
### Літаратура

Асноўны артыкул: **Фінская літаратура**

Вядомыя асобы
-------------

* Вяйнё Валдэмар Аалтанен

Гл. таксама
-----------

* Вялікая Фінляндыя
* Пецяявесійская царква
* Самалахдэнмякі

Крыніцы
-------

1. ↑  Ацэнка насельніцтва ў 2015 годзе
2. 1 2 3 4 5 6  *Мейнандэр Х.* Гісторыя Фінляндыі: Лініі, структуры, пераломныя моманты; пер. са шведскай Вольгі Рызмаковай. — Мінск: Мастацкая літаратура, 2017. — ISBN 978-985-02-1748-6.
3. ↑  FINLEX ® — Ajantasainen lainsäädäntö: Kumottu säädös 12.7.2002/602 **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 4 мая 2012. Праверана 22 студзеня 2014.
4. ↑  Suomi.fi — Valtion aluehallinnon uudistukset 2010.  (фін.)
5. ↑  Navy > Overview > Restricted areas > Maps «Restricted areas» Архівавана 2 жніўня 2012.
6. 1 2 3 4 5 6 7  Финляндия // МЗС РФ…
7. ↑  БЭ у 18 т. — Т. 16. — С. 408—409.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

| ⛭Фінляндыя паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Фінляндыя»**
 |

| ⛭Краіны Еўропы |
| --- |
| Незалежныя краіны | 
* Албанія
* Андора
* Аўстрыя
* Балгарыя
* Беларусь
* Бельгія
* Боснія і Герцагавіна
* Ватыкан
* Венгрыя
* Вялікабрытанія
* Германія
* Грэцыя
* Данія
* Ірландыя
* Ісландыя
* Іспанія
* Італія
* Казахстан¹
* Латвія
* Літва
* Ліхтэнштэйн
* Люксембург
* Малдова
* Мальта
* Манака
* Нарвегія
* Нідэрланды
* Партугалія
* Паўночная Македонія
* Польшча
* Расія¹
* Румынія
* Сан-Марына
* Сербія
* ✰ Славакія
* Славенія
* Турцыя¹
* Украіна
* Фінляндыя
* Францыя
* Харватыя
* Чарнагорыя
* Чэхія
* Швейцарыя
* Швецыя
* Эстонія

 |  |
| Залежныя тэрыторыі | 
* Аландскія астравы (Фінляндыя)
* Гернсі (Вялікабрытанія)
* Гібралтар (Вялікабрытанія)
* Джэрсі (Вялікабрытанія)
* Востраў Мэн (Вялікабрытанія)
* Сардзінія (Італія)
* Сіцылія (Італія)
* Фарэрскія астравы (Данія)
* Шпіцберген (Нарвегія)
* Ян-Маен (Нарвегія)

 |
| Непрызнаныяі часткова прызнаныя дзяржавы і ўтварэнні | 
* Косава
* Прыднястроўе
* Паўночны Кіпр¹

 |
| **¹ Часткова ў Азіі** |

| Еўрапейскі Саюз |
| --- |
| Сцяг Еўрасаюза | 
* Аўстрыя
* Балгарыя
* Бельгія
* Венгрыя
* Германія
* Грэцыя
* Данія
* Ірландыя
* Іспанія
* Італія
* Кіпр
* Латвія
* Літва
* Люксембург
* Мальта
* Нідэрланды
* Партугалія
* Польшча
* Румынія
* ✰ Славакія
* Славенія
* Фінляндыя
* Францыя
* Харватыя
* Чэхія
* Швецыя
* Эстонія

 |

| ⛭Паўночны савет |
| --- |
| Члены | Сцяг Даніі Данія ·  Сцяг Ісландыі Ісландыя ·  Сцяг Нарвегіі Нарвегія ·  Сцяг Фінляндыі Фінляндыя ·  Сцяг Швецыі Швецыя |
| Кандыдаты ў члены | Сцяг Аландскіх выспаў Аландскія астравы ·  Сцяг  Грэнландыі Грэнландыя ·  Сцяг Фарэрскіх астравоў Фарэрскія астравы |


| Краіны ля Балтыйскага мора |
| --- |
| 
Сцяг Германіі Германія ·  Сцяг Даніі Данія ·  Сцяг Латвіі Латвія ·  Сцяг Літвы Літва ·  Сцяг Польшчы Польшча  ·  Сцяг Расіі Расія  ·  Сцяг Фінляндыі Фінляндыя ·  Сцяг Швецыі Швецыя ·  Сцяг Эстоніі Эстонія
 |

| Нейтральныя дзяржавы |
| --- |
| 
* Аландскія астравы
* Аўстрыя
* Ватыкан
* Ірландыя
* Коста-Рыка
* Ліхтэнштэйн
* Мальта
* Панама
* Сан-Марына
* Туркменістан
* Фінляндыя
* Швейцарыя
* Швецыя

 |

| Міжземнаморскі Саюз |
| --- |
| 
**Члены ЕС:** Аўстрыя · Балгарыя · Бельгія · Венгрыя · Германія · Грэцыя · Данія · Ірландыя · Іспанія · Італія · Кіпр · Латвія · Літва · Люксембург · Мальта · Нідэрланды · Партугалія · Польшча · Румынія · ✰ Славакія · Славенія · Фінляндыя · Францыя · Харватыя · Чэхія · Швецыя · Эстонія**Іншыя краіны:** Албанія · Алжыр · Боснія і Герцагавіна · Вялікабрытанія · Егіпет · Іарданія · Ізраіль · Ліван · Манака · Марока · Маўрытанія · Палесцінская аўтаномія · Сірыя · Туніс · Турцыя · Чарнагорыя**Назіральнік:** Лівія
 |

| Дзяржаўныя ўтварэнні перыяду Грамадзянскай вайны ў Расіі і станаўлення СССР (1917—1924) |
| --- |
| 
* Першая сусветная вайна
* Лютаўская рэвалюцыя
* Кастрычніцкая рэвалюцыя
* РСФСР
* Грамадзянская вайна
* Белы рух
* Інтэрвенцыя
* Басмацтва
* СССР

 |
| ПоўначПрыбалтыкаБеларусьПольшча | 
* **Савецкія:** Фінляндская Сацыялістычная Рабочая Рэспубліка

* Карэльская працоўная камуна

* Эстляндская працоўная камуна

* Савецкая рэспубліка Найсаара

* Рэспубліка Іскалата

* Латвійская Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка

* Літоўская Савецкая Рэспубліка

* Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Літвы і Беларусі

* **Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка**
* Часовы рэвалюцыйны камітэт Польшчы**Несавецкія:** Архангельская Карэлія

* Алонецкі ўрад

* Паўночная вобласць

* Рэспубліка Паўночная Інгрыя

* Каралеўства Фінляндыя

* **Рэспубліка Фінляндыя**

* Аб’яднанае Балтыйскае герцагства

* Герцагства Курляндскае і Семігальскае

* Урад Паўночна-Заходняй вобласці

* **Латвійская рэспубліка**

* Каралеўства Літва

* **Літоўская рэспубліка**

* Сярэдняя Літва

* Беларуская Народная Рэспубліка

* Каралеўства Польскае
* **Рэспубліка Польшча**

 |   |
| УкраінаБесарабіяКрым | 
* **Савецкія:** Украінская народная рэспубліка Саветаў

* Данецка-Крыварожская савецкая рэспубліка

* Адэская савецкая рэспубліка

* Савецкая сацыялістычная рэспубліка Таўрыды

* Украінская савецкая рэспубліка

* **Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка**

* **Крымская аўтаномная савецкая сацыялістычная рэспубліка**

* Бесарабская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка
* **Малдоўская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка****Несавецкія:** Украінская Народная Рэспубліка

* Украінская дзяржава

* Дырэкторыя

* Махноўшчына

* Малдаўская Дэмакратычная Рэспубліка
* Крымская Народная Рэспубліка

 |
| ДонКубаньПаўночны Каўказ | 
* **Савецкія:** Данская Савецкая Рэспубліка

* Кубанская Савецкая Рэспубліка

* Чарнаморская Савецкая Рэспубліка

* Кубана-Чарнаморская Савецкая Рэспубліка

* Стаўрапальская Савецкая Рэспубліка

* Церская Савецкая Рэспубліка

* Паўночна-Каўказская Савецкая Рэспубліка
* Горская АССР**Несавецкія:** Усевялікае Войска Данское

* Кубанская Народная Рэспубліка

* Горская Рэспубліка

* Рэспубліка Саюза Горцаў Паўночнага Каўказа
* Паўночна-Каўказскі эмірат

 |
| ПаволжаУралСібірДалёкі Усход | 
* **Савецкія:** Татара-Башкірская Савецкая Рэспубліка

* Аўтаномная Башкірская Савецкая Рэспубліка

* Татарская Савецкая Рэспубліка

* **Башкірская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка**

* **Татарская аўтаномная савецкая сацыялістычная рэспубліка**

* Воцкая аўтаномная вобласць

* Чувашская аўтаномная вобласць

* Калмыцкая аўтаномная вобласць

* Марыйская аўтаномная вобласць

* Аўтаномная вобласць немцаў Паволжа

* Аўтаномная савецкая сацыялістычная рэспубліка немцаў Паволжа

* **Якуцкая аўтаномная савецкая сацыялістычная рэспубліка**

* Усурыйская рэспубліка
* Далёкаўсходняя рэспубліка**Несавецкія:** Ідэль-Урал

* Камус

* Часовы абласны ўрад Урала

* Часовы Сібірскі ўрад

* Часовы ўрад аўтаномнай Сібіры

* Уфімская дырэкторыя

* Омская дырэкторыя

* Расійская дзяржава

* Дыктатура Вярхоўнага кіраўніка Расіі

* Палітычны цэнтр (Іркуцк)

* Часовае якуцкае абласное народнае кіраванне

* Прыамурскі земскі край («Чорны буфер»)

* Украінская рэспубліка Далёкага Усходу
* Расійская Усходняя Ускраіна

 |
| Закаўказзе | 
* **Савецкія:** **Армянская савецкая сацыялістычная рэспубліка**

* Бакінская камуна

* Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Абхазія

* **Азербайджанская сацыялістычная савецкая рэспубліка**

* Муганская Савецкая Рэспубліка

* Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Грузія

* Паўднёва-Асецінская аўтаномная вобласць

* Закаўказская Сацыялістычная Федэратыўная Савецкая Рэспубліка

* **Аджарская аўтаномная савецкая сацыялістычная рэспубліка**

* Нахічэванская савецкая рэспубліка
* **Нахічэванская аўтаномная савецкая сацыялістычная рэспубліка****Несавецкія:** Адміністрацыя Заходняй Арменіі

* Рэспубліка Паўночна-Заходняга Каўказа

* Закаўказскі камісарыят

* Закаўказская Дэмакратычная Федэратыўная Рэспубліка

* Рэспубліка Горная Арменія

* Рэспубліка Арменіі

* Дыктатура Цэнтракаспія

* Азербайджанская Дэмакратычная Рэспубліка

* Араская рэспубліка

* Часовая ваенная дыктатура Мугані

* Муганская дыктатура
* Грузінская Дэмакратычная Рэспубліка

 |
| Сярэдняя Азія | 
* **Савецкія:** Туркестанская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка

* Кыргызская аўтаномная савецкая сацыялістычная рэспубліка

* Кара-Кыргызская аўтаномная вобласць

* Бухарская Народная Савецкая Рэспубліка

* Харэзмская народная савецкая рэспубліка
* Харэзмская сацыялістычная савецкая рэспубліка**Несавецкія:** Алашская аўтаномія

* Бухарскі эмірат

* Хівінскае ханства
* Какандская аўтаномія

 |
| Утварэнніза межаміэкс-імперыі | 
* **Савецкія:** Галіцкая Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка

* Персідская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка

* **Тувінская народная рэспубліка**

* Баварская Савецкая Рэспубліка

* Эльзаская савецкая рэспубліка

* Венгерская Савецкая Рэспубліка

* Славацкая Савецкая Рэспубліка

* Савецкі Лімерык
* Тарнобжагская рэспубліка**Несавецкія:** Заходне-Украінская Народная Рэспубліка

* Заходне-Лемкаўская рэспубліка

* Рэспубліка Каманча
* Вонкавая Манголія (дыктатура Унгерна)

 |
| **Паўтлустым** шрыфтам вылучаныя дзяржаўныя ўтварэнні, якія апынуліся стабільнымі і перажылі гэты перыяд.У выпадках адсутнасці ўсталяванай анзвы тэрыторый даюцца назвы органаў улады, якія кантралявалі іх. |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская · Кругасвет · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · American Cycl. (1879) · Britannica (9-th) · Britannica (11-th) · Britannica (12-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · Universalis · Швейцарскі гістарычны · Гранат · Гранат |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90149623 · BNE: XX451000 · BNF: 15238532r, 11931409x, 118684913 · CiNii: DA01468325 · GND: 4017243-0, 18925-X · ISNI: 000000012375441X · LCCN: n79065711 · NDL: 00563226 · NKC: ge129144 · NLA: 35740333 · LIBRIS: 145067 · SUDOC: 027225984, 026437171 · VIAF: 132440532, 157831164, 2759153532459148820002 |

 |