recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Блакітніца караткахвостая** (*Cupido argiades*) — дзённы матылёк сямейства блакітніц.

Апісанне
--------

Самка
Размах крылаў 22-34 мм, даўжыня пярэдняга крыла 12-15 мм. Выражаны палавы дымарфізм: верх крылаў самца сіні c вузкім чорным краем, самкі — карычневы.

На задніх крылах маюцца хвосцікі, а ля іх аснавання, на ніжнім баку крылаў — дзве яркіх аранжавых плямы (характэрная прыкмета віду),
у самак гэтыя плямы бачныя і зверху.

Арэал
-----

Шырока распаўсюджаны палеарктычны від, сустракаецца ва ўмераным і субтрапічным поясе. Засяляе разнастайныя біятопы: стэпы, лугі, лясныя паляны, сустракаецца ў населеных пунктах, а таксама на люцэрнавых і канюшынавых палях.

Біялогія
--------

Кармавыя расліны вусеняў: *Lotus corniculatus*, *Lotus pedunculatus*, вязель рознакаляровы (*Securigera varia*), *Medicago cancellata*, *Medicago sativa*, канюшына раллявая (*Trifolium arvense*), канюшына лугавая (*Trifolium pratense*), *Astragalus glycyphyllos*
і іншыя.

Як правіла, дае два пакаленні ў год, па іншых дадзеных, на поўдні да трох, а, магчыма, часам і чатырох.

### Развіццё

*Яйкі* адкладаюцца па адным на бутоны (часам на лісце) кармавой расліны.

Яйка дыяметрам 0,5 мм, вышынёй 0,25—0,28 мм, спачатку белага колеру з зеленаватым адценнем, з цягам часу шарэе.
Працягласць стадыі яйка не менш за 3 дні.

*Вусені* як правіла, светла-зялёныя, са слабакантрастным малюнкам, галава цёмная.
Даўжыня нованароджанага вусеня 0,9—1,0 мм, перад акукліваннем — 10-12 мм.

Даўжыня кукалкі 7,0—8,5 мм. Яна светла-зялёнага колеру c больш цёмнай палоскай на спіне і чорнымі плямкамі па баках,
пакрыта доўгімі белымі валасінкамі, прымацаваная паяском да сцябла ці лісця кармавой расліны.

Першае апісанне
---------------

Апісана П. С. Паласам у 1771 годзе.

Тыпавая мясцовасць — Паволжа.

Назва звязана з грэчаскай міфалогіяй: Аргіяд — сын Аргуса.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  *Некрутенко Ю. Чиколовец В.* Денні метелики України. — Киев, 2005.
2. 1 2 3 4  *Моргун Д. В.* Булавоусые чешуекрылые европейской России и сопредельных стран. Определитель-справочник. — М.: МГСЮН, 2002. — С. 144.
3. ↑  Білозор М. 1931. Матеріали до лепідоптерофауни Поділля. — Збірник праць зоологічного музею, 10. К.: АН УРСР, с. 127—206.
4. ↑  Кришталь О. П. 1959. Комахи-шкідники сільськогосподарських рослин в умовах Лісостепу та Полісся України. — Київ: Видавництво КДУ, 359 с.
5. 1 2 3 4  Cupido argiades на сайте «Бабочки Кавказа»
6. ↑  *P. S. Pallas.* Anhang. Descriptiones fugitiuae animalium atque plantarum Annis 1768 et 1769 obseruatorum // Reise durch verschiedene Provinzen des Russischen Reichs. — СПб. 1771. — Vol. 1. — P. 472 (Nr. 66).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778261188 |
**Блакітніца звычайная**, **Сініца сіняя**, **Блакітніца блакітная** (*Cyanistes caeruleus*) — птушка сямейства сініцавых.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 11-12 см, размах крылаў 18-20 см. Ніз цела аднолькава жоўты, верх галавы, крылаў і хваста ярка-блакітны, белыя шчокі, праз вока цёмная паласа. Маладыя з жаўтаватымі шчокамі і зеленавата-карычневым верхам цела. Песня даволі доўгая, далікатная і хуткая.

Пашырэнне
---------

Арэал: Еўропа (акрамя поўначы), Малая Азія, Блізкі Усход, Паўночна-Заходняя Афрыка, Іран, паўднёвы захад Туркменістана. На Беларусі звычайны від.

Насяляе розныя тыпы мяшаных лясоў, паркі, сады, населеныя пункты і гарады. Пазбягае хваёвых лясоў (асабліва сухіх), за выключэннем Канарскіх астравоў. У Татрах даходзіць да 1100 м, у Швейцарскіх Альпах — да 1250 м, у Французскіх Альпах — да 1700 м, у Пірэнеях і на Каўказе — да 1800 м над у.м.

Аселая, частка папуляцыі качуе альбо мігрыруе.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Корміцца насякомымі.

Гняздо ладзіць у дупле (як у натуральным, так і ў штучным) з вузкай адтулінай (3-3,5 см), шчылінах і дзірках у мурах, рэдка на зямлі або ў перабудаваных гнёздах іншых птушак. Знешняя частка з зялёнага моху з прымессю сухой травы. Унутраная частка з касмыкоў воўны, шэрсці, валосся і пуху.

Яйкі (звычайна 10-12, часам 6-18) авальныя з тупым вузейшым канцом. Белыя, матавыя, з даволі рэдкімі светла-чырвонымі плямкамі (часам чорна-карычневымі), часта згушчанымі на шырэйшым канцы. Памеры: 16 х 12 мм.

Падвіды
-------

* *P. c. caeruleus* — Паўночная і Усходняя Еўропа;
* *P. c. obscurus* — Брытанскія астравы;
* *P. c. ogliastrae* (сін. *P. c. harterti*) — Пірэнейскі паўвостраў, Корсіка, Сардзінія, паўднёвая Грэцыя, Крыт;
* *P. c. balearicus* — Балеарскія астравы;
* *P. c. orientalis* — ад Волгі да Урала;
* *P. c. satunini* — Крым, Каўказ, паўночны Іран;
* *P. c. teneriffae* — Канары (Гранд-Канарыя, Тэнерыфе);
* *P. c. palmensis* — Канары (Ла Пальма);
* *P. c. ombrosus* — Канары (Хіера);
* *P. c. degener* — Канары (Фуэртавентура, Ланзарот).

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4145868-0 · LCCN: sh85015092 |
**Герб Жыткавічаў** — афіцыйны геральдычны сімвал горада Жыткавічы Гомельскай вобласці. Герб зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь 20 ліпеня 2000 года № 19.

Апісанне
--------

У чырвоным полі іспанскага шчыта срэбны хвалісты пояс, над якім срэбная раздвоеная ўнізе страла, перасечаная крыжам.

Рашэнне аб зацвярджэнні герба горада Жыткавічы было прынята Жыткавіцкім раённым выканаўчым камітэтам ад 3 красавіка 2000 года № 251, аб сцягу горада Жыткавічы і Жыткавіцкага раёна — 9 жніўня 2010 года № 1003. Аўтар герба А. А. Шпунт.

Гл. таксама
-----------

* Сцяг Жыткавічаў

Зноскі
------

1. ↑  Герб Жыткавічаў

| ⛭Гербы населеных пунктаў Гомельскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
Буда-Кашалёва ·  Васілевічы ·  Ветка ·  Гомель ·  Добруш ·  Ельск ·  Жлобін ·  Жыткавічы ·  Калінкавічы ·  Мазыр ·  Нароўля ·  Петрыкаў ·  Рагачоў ·  Рэчыца ·  Светлагорск ·  Тураў ·  Хойнікі ·  Чачэрск
 |  |
| Гарадскія пасёлкі | 
Азарычы ·  Акцябрскі ·  Брагін ·  Камарын ·  Капаткевічы ·  Карма ·  Лельчыцы ·  Лоеў ·  Парычы ·  Сасновы Бор ·  Стрэшын ·  Уваравічы
 |
Блакітны банан на карце Еўропы
**«Блакітны банан»**, **«сіні банан»** (фр.: Banane bleue) — паняцце, прапанаваны ў 1989 г. французскім вучоным Ражэ Бруна для найбольш эканамічна развітога рэгіёна Еўропы. У развіццё гэтай ідэі была таксама прапанаваная мадэль «залатога банана». Р. Бруно, які вырашыў падзяліць Еўропу на актыўныя і пасіўныя рэгіёны, назваў індустрыяльна развітую частку Еўропы *«Boom Banana»* («квітнеючы банан»), але з-за памылкі банан стаў блакітным. Блакітны (сіні) колер у назве таксама паказвае на колер сцяга аб'яднанай Еўропы.

«Блакітным бананам» пазначаецца тэрыторыя Цэнтральнай Еўропы з выключным эканамічным значэннем, пераўзыходзячая амерыканскія Босваш, Чыпітц, Сансан або азіяцкія мегалаполісы прыбярэжнага Кітая і Японіі. «Блакітны банан» сфарміраваўся ў натуральных умовах рыначнай эканомікі, а не ў выніку працы якога-небудзь органа.

Паўночны ўскраек «блакітнага банану» знаходзіцца ў старых цэнтрах сталеліцейнай і вугальнай індустрыі вакол Манчэстэра і Бірмінгема. Далей «блакітны банан» праходзіць у паўднёвым напрамку праз Вялікабрытанію і Лонданскую агламерацыю. Свой выгін банан робіць на кантыненце, увабраўшы ў сябе паўночную частку Бельгіі, паўднёвую частку Нідэрландаў, Рандштад, Рурскі рэгіён, а таксама Дзюсельдорф і агламерацыю Кёльн-Бон. Далей праходзіць уздоўж Рэйна, уключаючы Франкфурт-на-Майне і Рэйнска-Майнскі рэгіён, затым праз метрапольны рэгіён Рэйн-Некар у метрапольны рэгіён Штутгарт і праз Швейцарыю на паўночны захад Італіі, у гарады Турын, Мілан і Геную.

Так званы **«Залаты банан»** адгаліноўваецца ад «блакітнага банана» з працягам па ўзбярэжжы Міжземнага мора (з гарадамі Ніца, Марсель, Манпелье і Барселона) да іспанскай Валенсіі.

Спасылкі
--------

* (фр.) Артыкул Ражэ Бруно
**Блакітніца лясная** (лац.: Polyommatus (Cyaniris) semiargus) — від матылёў з сямейства блакітніцы.

Этымалогія назвы
----------------

*Semiargus* (лацінская) — паўаргус, напалову падобны з Аргусам.

Пашырэнне
---------

Самка
Арэал уключае ўмераны пояс Еўразіі на ўсход да Паўночнай Карэі, востраў Сахалін.

Звычайны на ўсёй тэрыторыі Усходняй Еўропы. Адсутнічае на крайнім поўдні стэпавай зоны Украіны, у Калмыкіі і ў Астраханскай вобласці Расіі.

Матылі засяляюць лугі розных тыпаў, паляны, ускрайкі лесу. У стэпавай зоне жыве пераважна ў далінах рэк і ў лясах. На Каўказе засяляе вільготныя горныя лугі сярэдняга пояса, узлескі, субальпійскія лугі, берагі ручаёў, на вышынях ад 600 да 2700 м над узроўнем мора.

Біялогія
--------

За год развіваецца ў адным пакаленні. Час лёту з канца мая па канец жніўня ў лясной зоне, і з пачатку мая да канца ліпеня на тэрыторыі лесастэпавай і стэпавай зоны.

Самкі адкладаюць яйцы паштучна на кветкі кармавых раслін гусеніц: розныя віды канюшыны, вязель рознакаляровы, баркун лекавы, гарошак мышыны, баркун. Яйцы белыя з зеленаватым адценнем. Стадыя яйца доўжыцца каля 5 дзён.
Вусені ў пачатку з ліпеня да восені сілкуюцца ў дзённы час кветкамі і насеннем, а пасля зімоўкі — лісцем. З’яўляцца мірмекафіламі і наведваюцца мурашкамі роду *Lasius*. Зімуе вусень ранняга ўзросту. Вусені старэйшых узростаў цёмна-зялёныя з больш цёмнай спінной палоскай, бялёсай паласой над нагамі і радамі светлых касых рысак па баках. Пры дасягненні даўжыні 13-15 мм вусені спыняюць харчавацца і праз 2-3 дня акукляюцца. Кукалка падоўжанай формы, бліскучая, салатна-зялёнага колеру, з цёмнай спінны паласой. Даўжыня кукалкі 9-10 мм.

* Cyaniris semiargus ♂*Cyaniris semiargus* ♂
* Cyaniris semiargus ♂  △ *Cyaniris semiargus* ♂ △

Заўвагі
-------

1. ↑  Блакітніцы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — С. 186. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
2. ↑  Stokoe, W.J. (1962). Observer’s Book of Butterflies. Frederick Warne. p. 131.

Літаратура
----------

* Львовский А. Л. Моргун Д. В. Определители по флоре и фауне России. Выпуск 8 // Булавоусые чешуекрылые Восточной Европы. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2007. — 443 с. — 2000 экз. — ISBN 978-5-87317-362-4.
* Tolman T. Lewington R. Collins Field Guide Butterflies of Britain & Europe — London : Harper Collins Publishers, 1997.— 320 p. 106 col. pl

Спасылкі
--------

* Cyaniris semiargus (Rottemburg, 1775) — Голубянка семиаргус (руск.)
**«Запі́скі афіцэ́ра Чырво́най А́рміі (ад 17 ве́расня 1939 г.)»** (польск.: Zapiski oficera Armii Czerwonej (od 17 września 1939 roku)) — раман Сяргея Пясецкага, упершыню апублікаваны ў 1957 годзе ў Лондане ў выдавецтве «GRYF». Гэтая сатыра апісвае знаходжанне афіцэра Чырвонай Арміі Міхаіла Зубава на Віленшчыне, якую акупаваў СССР, а потым і Германія.

Напісанне раману пачалося ў маі 1946 года. Аўтар пісаў кнігу паводле памяці і сваіх нататак. Пра напісанне гэтакага раману Пясецкі задумваўся ўжо ў 1940 годзе.

Форма і змест
-------------

Гэты гратэскны раман быў напісаны ў форме дзённіка, які вёўся з 22 верасня 1939 года па 1 студзеня 1945 года, які прысвечаны (у залежнасці ад палітычнай сітуацыі) Сталіну, Гітлеру, Чэрчылю, Сікорскаму і Рачкевічу і зноў Сталіну. Стыль навязвае сінтаксіс і фармуляванне сказаў на манер рускай мовы.

Дзеянне разгортваецца ў Вільні, Лідзе і ваколіцах.

Гэты раман — перш за ўсё псіхалагічны вобраз тыповага прадстаўніка савецкага менталітэту сталінскіх часоў, які няздольны думаць самастойна, чалавека механізаваных паводзінаў, заснаваных на страху, паслухмянасці, бальшавіцкай ідэалогіі і нянавісці да ўяўных «буржуазных» ворагаў. У той жа час у рамане прадстаўленая карціна польскага насельніцтва на Віленшчыне і Гарадзеншчыне пад час Другое сусветнай вайны.

Беларускія выданні
------------------

* *Сяргей Пясецкі.* Запіскі афіцэра Чырвонай Арміі (ад 17 верасня 1939 г.). — VivaFutura, 2005. — 252 с. — ISBN 985-6056-37-0. (пераклад з польскай мовы Алеся Астраўцова)
* *Сяргей Пясецкі.* Запіскі афіцэра Чырвонай Арміі (ад 17 верасня 1939 г.). — Мінск: Медысонт, 2019. — 256 с. — ISBN 978-985-7228-18-8. (пераклад Алеся Астраўцова)

Пастановы
---------

* «Запіскі афіцэра Чырвонай Арміі» (2013, Тэатр-студыя імя Е. Міровіча БелДзАМ, Мінск, Беларусь) — пастанова Віталя Краўчанкі
* «Zapiski oficera Armii Czerwone» (з 1992 года да сённяшняга часу, Беластоцкі драматычны тэатр, пастанова Анджэя Якімца)

Зноскі
------

1. ↑  Podtytuł *(od 17 września 1939 roku)* pochodzi z wydań późniejszych.
2. ↑  Запіскі афіцэра Чырвонай Арміі (ад 17 верасня 1939 г.) (livelib.ru)
3. ↑  Пясецкі Сяргей. Запіскі афіцэра Чырвонай Арміі: KNIHI.BY. Беларускія кнігі

Спасылкі
--------

* «Запі́скі афіцэра Чырвонай Арміі (ад 17 верасня 1939 г.)» у электронным выглядзе
**Начніца Натэрэра** або раснічастая (*Myotis nattereri*) — млекакормячае сямейства гладканосых (звычайных) лятучых мышэй.

Апісанне
--------

Даўжыня цела да 4,6, перадплечча да 4,1 см. Афарбоўка спіны карычнявата-бурая, брушка — брудна-белаватая. Перапонка крыла прымацавана да асновы знешняга пальца ступні. Характэрна наяўнасць на міжбедранай перапонцы (паміж канцамі шпор і канцом хваста) добра прыкметных раснічак.

Пашырэнне
---------

Пашырэнне: Заходняя (ад Міжземнага мора на поўнач да Ірландыі, Шатландыі і поўдня Швецыі) і Усходняя Еўропа, Каўказ і Закаўказзе, Паўднёва-Усходняя Сібір. Аселы від. Даволі буйныя скапленні гэтай начніцы вядомы ў пячорах Прыбалтыкі (Латвія, Эстонія) і ў наваколлі Санкт-Пецярбурга. На Беларусі адзначана ў Белавежскай пушчы і заказніку Стары Жадзен. 

Месцы пражывання — мяшаныя лясы з дуплаватымі дрэвамі. Селіцца таксама ў нішах за драўлянай аблямоўкай будынкаў.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

У другой палове красавіка займае летнія сховішчы: дуплы старых дрэў, гарышчы і нішы пад налічнікамі і аканіцамі. На паляванне вылятае пасля заходу сонца. Ловіць двукрылых, вяснянак, шыцікаў, дробных лускакрылых і жорсткакрылых над паверхняй вадаёмаў, у кронах дрэў. У чэрвені самка прыносіць 1 дзіцяня. На час цяжарнасці і гадавання маладых утварае невялікія (да 20 асобін) калоніі. У кастрычніку займае зімовыя сховішчы: склепы, сховішчы для гародніны, пячоры, штольні.

Зноскі
------

1. ↑  Возвращение гигантской вечерницы: летучую мышь нашли в Беларуси через 85 лет Архівавана 10 верасня 2015.  (руск.)

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | CMS · EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
«**Запіскі Самсона Самасуя**» — сатырычны раман беларускага пісьменніка Андрэя Мрыя, напісаны ў 1929 годзе. Найбольш вядомы яго твор.

Два першыя «скруткі» (часткі) апублікаваныя ў часопісе «Узвышша»; пасля раман абвешчаны «*злосным пасквілем на савецкую рэчаіснасць*», у 1934 годзе аўтар рэпрэсаваны. Цалкам апублікаваны ў 1988 годзе ў часопісе «Полымя» №1. У 1990 годзе выйшла экранізацыя рэжысёра Уладзіміра Арлова «Пратарчака жыцця, або Запіскі Самсона Самасуя».

Сюжэт
-----

«Запіскі» напісаныя ад асобы загадчыка культаддзела райвыканкама Самсона Самасуя, адсутнасць кампетэнтнасці якога кампенсуецца надзвычайнай актыўнасцю ў галіне арганізацыі культуры. Самасуй ладзіць абсурдныя культурныя мерапрыемствы, намагаючыся ў найхутчэйшы тэрмін «*узняць узровень культуры*» ў раёне, адначасна імкнучыся любымі сродкамі наладзіць уласнае прыватнае жыццё. У канцы рамана пасля выяўлення ў раёне мястэчка «трагладытаў» і скандальнай тэатральнай пастановы некампетэнтнага Самасуя падвышаюць і пераводзяць у акруговы культаддзел.

Зноскі
------

1. ↑  Імёны Свабоды: Андрэй Мрый (1893—1943) **(нявызн.)**.  Радыё «Свабода» (16 сакавіка 2007). Праверана 7 кастрычніка 2018.
2. ↑  Андрэй Мрый **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Электронны каталог*.  Навуковая бібліятэка БНТУ. Архівавана з першакрыніцы 11 кастрычніка 2018. Праверана 7 кастрычніка 2018.

Спасылкі
--------

* Запіскі Самсона Самасуя (аповесьць). // *Узвышша*. — Менск: Узвышша, 1929. — № 3 (15). — С. 31—56.
* Запіскі Самсона Самасуя (аповесьць). // *Узвышша*. — Менск: Узвышша, 1929. — № 4 (16). — С. 48—62.
* Запіскі Самсона Самасуя (аповесьць). // *Узвышша*. — Менск: Узвышша, 1929. — № 6 (17). — С. 33—71.
* Чытальная зала радыё «Свабода»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гажыч.
**Ежы Гажыч**, або **Ягор (Юрый) Яўгенавіч Гажыч** (польск.: Jerzy Gażycz; 1819 — 1877) — дзяржаўны службовец.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Гажычаў (Гажыцаў) харвацкага або венгерскага паходжання. Нарадзіўся ў сям’і Яўгена Гажыча і Кацярыны з Гансоўскіх.

У 1846 г. патрыёты пад кіраўніцтвам Людвіка Мераслаўскага рыхтавалі паўстанне. З мэтай яго падрыхтоўкі ў Брэсцкі павет прыбыў эмісар Мераслаўскага студэнт Берлінскага ўніверсітэта Ёган Рэр. Эмісара і яго сябра-паплечніка, мясцовага памешчыка Апаліна Гофмайстэра ветліва прымалі ў многіх маёнтках Брэсцкага павета, у тым ліку і ў Сегенеўшчыне, якая належала Гажычу. Пасля арышту Ёгана Рэра брэсцкія шляхцічы Апалін Гофмайстэр і Юзаф Багуслаўскі былі сасланы разам з ім на катаргу ў Сібір, а астатнія памешчыкі, якія прымалі эмісара, у т.л. Ягор Гажыч, апынуліся пад паліцэйскім наглядам.

Маршалак шляхты Брэсцкага павета ў 1857—1864 гадах. У час паўстання 1863 года арыштоўваўся за тое, што ўгаворваў сялян далучыцца да паўстання.

Магіла Ежы і Канстанцыі Гажычаў у Воўчыне
Пахаваны на могілках у Воўчыне разам з жонкай.

Сям’я
-----

У шлюбе з Канстанцыяй з Якубоўскіх (1818—1888).

Старэйшы сын Вітольд Гажыч (1841—1864) у час паўстання 1863 года быў камісарам Лідскага павета, за што быў асуджаны да 20 гадоў катаргі.

Малодшы сын Канстанцін (1848—1900) у 1878 г. ён ажаніўся з Марыяй з Хшаноўскіх (1860—1935), якая ў будучым стала вядомай мастачкай.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Александр Ильин, Елена Игнатюк. Повстанцы Гажичи
2. 1 2  Брестский заговор 1846 года


| ?Ежы Гажыч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Яўген Гажыч |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  | Ежы Гажыч |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Кацярына з Гансоўскіх[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
**Сажалкавая начніца** (*Myotis dasycneme*) — млекакормячае сямейства гладканосых (звычайных) лятучых мышэй.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 51-73, перадплечча 44-49 мм. Афарбоўка зменлівая — ад цёмна-бурай да шаравата-палевай. Трапляюцца асобіны, у якіх спіна палева-буравата-карычневая з шаўкавістым бляскам, брушка брудна-шаравата-бялёсае. Вушы і лятальная перапонка цёмна-бурыя. Вушы невялікія (сагнутыя наперад, не дасягаюць кончыка носа), на вонкавым краі ніжэй сярэдзіны маюць невялікую выразку. Казялок амаль увесь аднолькавай шырыні, толькі адхіленая ўнутр верхавіна трохі звужаная і закругленая.

Пашырэнне
---------

Начніца сажалкавая на паштовай марцы Беларусі, 2006
Арэал сажалкавай начніцы ў выглядзе вузкай палосы паміж 49° і 63° пн.ш. цягнецца ад паўночнай Францыі, Бельгіі, Галандыі праз Усходнюю Еўропу і Заходнюю Сібір да Енісея. Месцы пражывання: гарышчы, вышкі і нішы драўляных будынкаў, купалы цэркваў, радзей дуплы дрэў. На паляванне вылятае позна ўвечары, лятае вельмі нізка над сажалкамі, азёрамі, старарэччамі. Корміцца камарамі, шыцікамі і больш буйнымі лускакрылымі і цвердакрылымі.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Летнія сховішчы засяляе ў канцы красавіка — першай палове траўня. Самцы і халастыя самкі трымаюцца паасобку або невялікімі групамі, часта разам з іншымі відамі рукакрылых. У большасці самак у сярэдзіне чэрвеня нараджаецца 1 дзіцяня. У канцы верасня-кастрычніку з'яўляецца ў зімовых сховішчах — пячорах, штольнях

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення, віды жывёл і раслін. Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5

Спасылкі
--------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | CMS · EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
**Аляксандрас Якшэвічус** (літ.: Aleksandras Jakševičius, 2 студзеня 1886, Шаўлі, Расійская імперыя (цяпер Шаўляй, Літва) — 1971, Вільнюс) — літоўскі і беларускі партыйны дзеяч, публіцыст, перакладчык і рэвалюцыянер, адзін са стваральнікаў Камуністычнай партыі Літвы.

Біяграфія
---------

Працаваў у чыгуначных майстэрнях Гомеля, настаўнічаў у Мінску. Наркам шляхоў зносін у Літбеле. У 1931-32 рэдактар газеты «Raudonasis artojas» у Мінску. Пераклаў на літоўскую мову «ТВТ» Я.Маўра. 26 лістапада 1936 арыштаваны у Мінска. Асуджаны 5 кастрычніка 1937 пазасудовым органам НКВД як «член контррэвалюцыйнай нацыянал-фашысцкай арганізацыі» і за «антысавецкую дзейнасць» да 10 гадоў ППК. Пакаранне адбываў разам з паэтам С. Шушкевічам. Пасля вайны жыў у Вільнюсе. Рэабілітаваны 9 снежня 1954.

Быў жанаты, меў дзіця.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
**Зара над Сожам** — перыядычнае выданне ў Кармянскім раёне. Пачала выдавацца ў 1932 годзе. Спачатку называлася «Калгаснік Кармяншчыны», выходзіла на беларускай мове з рознай перыядычнасцю.

Пачынаючы з 59-га нумару ў 1938 годзе змяніла назву. Да пачатку Вялікай Айчыннай вайны і пасля вызвалення Кармянскага раёна ў 1943 годзе называлася «Авангард».

Са студзеня 1967 года пасля ўзнаўлення раёна, які быў скасаваны ў красавіку 1962, газета выдаецца пад сёняшняй назвай «Зара над Сожам».

На 2012 раёнка выходзіць два разы ў тыдзень. У сераду 6 старонак фармата А3 і ў суботу — 10 старонак. Заснавальнікамі з'яўляюцца Кармянскі раённы выканаўчы камітэт, раённы Савет дэпутатаў, калектыў рэдакцыі.

Зноскі
------

1. 1 2  Афіцыйны сайт
**Малы́я Сцябле́вічы** (трансліт.: *Malyja Sciablievičy*, руск.: Малые Стеблевичи) — вёска ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ленінскага сельсавета.

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Мікашэвічы — Слуцк. Планіровачна складаецца з дугападобнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі, да якой на захадзе і ўсходзе далучаюцца завулкі. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Паводле пісьмовых крыніц вядома з пачатку XIX ст. калі перасяленцы з вёскі Сцяблевічы заснавалі тут новае паселішча і назвалі яго Малыя Сцяблевічы. Пад такой назвай яно ўпамінаецца ў матэрыялах 1811 г. Паводле інвентара 1826 г. у складзе маёнтка Леніна (валоданне князя Л.П. Вітгенштэйна) у Ленінскай воласці Мазырскага павета Мінскай губерні, 7 двароў. У 1879 г. упамінаецца ў ліку сяленняў Ленінскага царкоўнага прыхода. Паводле перапісу 1897 г. 138 жыхароў. У 1908 г. 18 двароў. Паводле Рыжскага дагавора з 18 сакавіка 1921 г. у складзе Польшчы. З верасня 1939 г. у складзе БССР. У 1940 г. 60 двароў, 348 жыхароў. У Вялікую Айчынную вайну ў вёсцы часта базіраваліся партызаны. У лютым 1943 г. нямецкія акупанты поўнасцю спалілі вёску і загубілі 84 жыхары. 10 вяскоўцаў загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 г. 265 жыхароў, у складзе саўгаса «Ленінскі» (цэнтр – вёска Леніна).

Вядомыя асобы
-------------

* Уладзімір Бакуновіч (1926—1992) — беларускі грамадскі дзеяч ЗША, эканаміст.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць / С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632 с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Ленінскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Ленін |
| Вёскі | Буды ·  Вялікія Сцяблевічы ·  Грычынавічы ·  Ельна ·  Карчаватка ·  Малыя Сцяблевічы ·  Наваленін ·  Палосцевічы ·  Сукачы ·  Цімашэвічы |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Захарава.


**Аляксандра Нічыпараўна Захарава** (22 сакавіка 1903, вёска Паліеўка, Ямпольскага раёна, Сумской вобласці — ?) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Гомельскай вобласці, дзяржаўны дзеяч БССР.

Біяграфія
---------

Член КПСС з 1928. З 1923 года настаўнічала. З 1938 года ў Стаўрапольскім крайкаме, з 1940 у Беластоцкім абкаме КП(б)Б. З лютага 1943 года лектар Рагачоўскага падпольнага РК КП(б)Б. У лістападзе 1943 — маі 1944 гадоў камісар 255-га партызанскага палка. З 1945 года намеснік загадчыка аддзела прапаганды і агітацыі ЦК КП(б)Б. У 1947—1959 намеснік старшыні Прэзідыума ВС БССР, дырэктар Дома-музея I з’езда РСДРП. Дэпутат ВС БССР у 1947—1959 гадах.

Літаратура
----------

* Захарава, Аляксандра Нічыпараўна // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 218. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
Погляд на сад Нордкірхенскага палаца
**Нордкірхенскі палац** (*Schloss Nordkirchen*) — барочны палацава-паркавы ансамбль у Нордкірхене (Вестфалія). Будаваўся на месцы рэнесанснага «замка на вадзе» з 1703 па 1734 гг. мюнстэрскімі біскупамі з сямейства Плетэнбергаў. У турыстычных буклетах атрымаў мянушку *Вестфальскі Версаль*, хоць вонкавым выглядам больш нагадвае галандскі Хет Лоа.

Пасля секулярызацыі біскупскіх уладанняў палац належаў княжацкім родам Эстэрхазі і Арэнбергаў, пакуль у 1959 годзе яго не выкупілі ўлады зямлі Паўночны Рэйн — Вестфалія. Цагляны будынак стаіць на штучным востраве квадратнай формы, па вуглах якога пастаўлены садовыя павільёны. Рэгулярны парк упрыгожаны барочнымі статуямі, некаторыя з якіх былі абноўлены ў першыя гады XX стагоддзя.

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. 1 2  Corpus der barocken Deckenmalerei in Deutschland<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107174967'></a>

Літаратура
----------

* Stefan Buske: *Schloss Nordkirchen*. (DKV-Kunstführer 597), 3rd ed. Deutscher Kunstverlag, Munich/Berlin 2008. ISBN 978-3-422-02122-8.
* Karl E. Mummenhoff: *Schloß Nordkirchen* (Westfälische Kunst), 2nd ed. Deutscher Kunstverlag, Munich/Berlin 1979. ISBN 3-422-00115-8.
* Karl E. Mummenhoff: «Das Schloß Nordkirchen von 1918 bis 1976», *Westfalen* **56** (1978) pp 146—173.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4775028-5 · VIAF: 235693082 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Усава.
**Аляксандра Платонаўна Усава** (1898—1965) — савецкая вучоная ў галіне педагогікі, спецыяліст па дашкольным выхаванні, заснавальніца сучаснай дыдактыкі дзіцячага сада, доктар педагагічных навук (1959), прафесар (1960), член-карэспандэнт АПН СССР (1950).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 30 кастрычніка 1898 года ў прыіску Надзеждзінскім Іркуцкай губерні.

З 1921 года пачала педагагічную дзейнасць — настаўнікам у Іркуцкай пачатковай школе.

У 1926 годзе пасля заканчэння Ленінградскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя А. І. Герцэна была пакінута працаваць у інстытуце ў якасці выкладчыка. З 1932 па 1941 гады — загадчык кафедры дашкольнай педагогікі ЛДПІ. У перыяд Вялікай Айчыннай вайны падчас блакады Ленінграда удзельнічала ў эвакуацыі дзяцей.

З 1942 па 1945 гады загадвала Цэнтральным навукова-метадычным кабінетам па дашкольным выхаванні Міністэрства асветы РСФСР. З 1945 года працавала ў НДІ тэорыі і гісторыі педагогікі АПН РСФСР, з 1960 года — НДІ дашкольнага выхавання АПН СССР.

У 1940 абараніла кандыдацкую дысертацыю на тэму «Да пытання аб ролі творчай гульні ў выхаванні дзіцяці дашкольніка», У 1959 годзе — доктарскую дысертацыю. У 1960 годзе А. П. Усавай прысвоена званне прафесара. У 1950 годзе а. П. Усава была абраная членам-карэспандэнтам АПН СССР.

А. П. Усава распрацоўвала тэарэтычныя асновы навучання дзяцей дашкольнага ўзросту ва ўмовах дзіцячага сада і сям’і, даследавала шляхі аптымізацыі падрыхтоўкі дзяцей да паступлення ў школу. А. П. Усавай закладзены асновы псіхолага-педагагічнай канцэпцыі гатоўнасці да школьнага навучання, яна ўнесла значны ўклад у даследаванне праблемы дзіцячай гульні, зместу, формаў і метадаў навучання ў дзіцячым садзе. Вынікі гэтых даследаванняў знайшлі ўвасабленне ў праграмах выхавання ў дашкольных установах СССР. Шэраг работ А. П. Усавай прысвечаны распрацоўцы прынцыпаў сэнсарнага выхавання ў дзіцячым садзе, выкарыстанні народнай творчасці ў выхаванні дашкольнікаў.

А. П. Усава была старшынёй аб’яднанай камісіі АПН СССР па распрацоўцы комплекснай праграмы выхаваўчай работы з дзецьмі ад ранняга ўзросту да паступлення ў школу. Вынікам працы гэтай камісіі з’явілася «Праграма выхавання ў дзіцячым садзе» якая была выдадзена ў 1963 годзе.

Памерла 16 ліпеня 1965 года ў Маскве.

Зноскі
------

1. 1 2 3
2. 1 2 3 4  Александра Платоновна Усова **(нявызн.)**. *Библиографическая энциклопедия: образование, наука и культура*. Архівавана з першакрыніцы 24 лютага 2020. Праверана 19 сакавіка 2020.

Літаратура
----------

* *Педагогический энциклопедический словарь* / Гл. ред. Б. М. Бим-Бад. — М. : Большая российская энциклопедия, 2002 г. — 527 с. — 475—476 с. — ISBN 5-85270-230-7
* *История советской дошкольной педагогики: Хрестоматия* / Сост. Н. Б. Мчедлидзе и др.; Под ред. М. Н. Колмаковой, В. И. Логиновой. — 2-е изд. перераб. и доп. — М. : Просвещение, 1988 г. — 446 с. — ISBN 5-09-000310-6
* *Советская педагогика: ежемесячный научно-теоретический журнал / АПН СССР. — М.: Педагогика, Вып. 7—12, 1965 г. — 158 с.*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | SUDOC: 115983473 · ЗЭКББ: SEK-1173024 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Святога Яна Хрысціцеля.
**Касцёл Святога Яна Хрысціцеля** — мураваны каталіцкі храм у в. Волма Дзяржынскага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Парафія існуе з 1474 г. Стары драўляны касцёл барочнага стылю была пабудавана ў 1667 г. а у 1751 г. быў перабудавана. Пасля задушэння паўстання касцёл быў ператвораны ў праваслаўную царкву, якая дзейнічала да 1910 г. Пасля Другой сусветнай вайны касцёл быў разрабаваны, вежы знесены, а будынак ператвораны спачатку ў школьную спартовую залу, а потым у зернясховішча. У 1962 г. стары касцёл быў разабралі да падмуркаў.

Новы касцёл быў пабудаваны ў 2003 г. а кансэкраваны ў 2004 г.

25 лістапада 2018 г. у выніку пажару згарэла парафіяльная плябанія.

* 
* 
* 
*

Гл. таксама
-----------

* Стаўбцоўскі дэканат

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑

Спасылкі
--------

* Волма — парафія св. Яна Хрысціцеля на Catholic.by

| ⛭Стаўбцоўскі дэканат |
| --- |
| Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Волма) ·  Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзераўная) ·  Касцёл Святой Ганны (Дзяржынск) ·  Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Налібакі) ·  Касцёл Святых Пятра і Паўла (Новы Свержань) ·  Касцёл Святога Іосіфа (Рубяжэвічы) ·  Касцёл Святога Казіміра (Стоўбцы) ·  Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (Узда) ·  Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Фаніпаль) ·  Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Хатава) |
Герб «Даліва».
**Начка Гінвілавіч**, **Нач**, **Онач**, **Аначка** у хросце **Пётр** (згадв. 1413—1455) — літоўскі баярын, сын троцкага намесніка Гінвіла. Староста берасцейскі (з 1433), кашталян троцкі (1452—1455). На Гарадзельскай уніі прыняў герб «Даліва».

Паводле Длугаша, па смерці Жыгімонта Кейстутавіча ў 1440 Начка, на той час староста берасцейскі, быў прыхільнікам укняжання Жыгімонтава сына Міхала і спрабаваў аказаць супраціў новаму вял. кн. Казіміру Ягелончыку. Нягледзячы на гэта, не згубіў пры Казіміры ўраду, а ў 1449 нават атрымаў ад яго новыя наданні.

Меў сыноў Андрэйку, Міхала і Якуба Начовічаў. Родзічам Начкі быў, імаверна, і Пётр Лелюш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Semkowicz W. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle r. 1413. Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. 1926—1927. T. 8.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Голубеў.
**Іо́сіф Пятро́віч Го́лубеў** (1873, г. Кулябакі, Горкаўская вобласць — 27 чэрвеня 1962) — удзельнік трох рэвалюцый, Грамадзянскай вайны ў Беларусі, ветэран працы.

Біяграфія
---------

Член КПСС з 1925 года. З 1900 сталяр дэпо Маскоўска-Брэсцкай чыгункі ў Мінске. За рэвалюцыйную дзейнасць у 1905 сасланы на Далёкі Усход. З 1906 у Мінску. У 1917 член Мінскага Савета.

У час Кастрычніцкай рэвалюцыі арганізаваў і ўзначаліў чырвонагвардзейскі атрад. З 1922 працаваў у Мінску на станкабудаўнічым заводзе «Энергія» (з 1961 імя Кастрычніцкай рэвалюцыі).

Узнагароды
----------

Герой Працы (1933). Яго імем названа вуліца ў Мінску, усталявана мемарыяльная дошка.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Голубев Иосиф Петрович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 156. — 737 с.
**Норберт Рандаў** (ням.: Norbert Randow; 27 лістапада 1929, Нойштрэліц — 1 кастрычніка 2013) — нямецкі славіст, беларусазнавец, перакладчык і выдавец.

Біяграфія
---------

Вывучаў славістыку да 1953 года ў Берліне, затым тры гады ў Сафіі. Працаваў асістэнтам па балгарскай літаратуры Берлінскім універсітэце імя Гумбальта. У 1962—1965 гадах адбываў пакаранне «за антыдзяржаўную прапаганду» і «дапамогу нелегальнай эміграцыі» з ГДР, на гэтым акадэмічная кар’ера Рандаў скончылася. Гэтым часам яго сястра Гундула выйшла замуж за Уладзіміра Чапегу. Па вызваленні займаўся ў асноўным перакладамі з балгарскай, з 1978 года для даследаванняў і перакладаў амаль штогод ездзіў у Балгарыю, гэта дзейнасць фінансавалася стыпендыяй Балгарскай Акадэміі навук. Пазнаёміўшыся са сваім шваграм У. Чапегам, зацікавіўся беларускай літаратурай, сярод яго знаёмых былі В. Быкаў, У. Караткевіч, Я. Брыль, А. Разанаў, Р. Барадулін, У. Арлоў. З 1993 года запрошаны прафесар Берлінскага ўніверсітэта.

Дзейнасць
---------

У 2003 годзе ў фондах Верхнялужыцкай навуковай бібліятэкі ў Гёрліцы знайшоў раней невядомы асобнік пражскага выдання «Бібліі» Францыска Скарыны.

Пераклаў на нямецкую мову творы шэрага беларускіх аўтараў, у тым ліку М. Багдановіча, В. Быкава, А. Гаруна, М. Гарэцкага, Я. Коласа, Я. Купалы і інш. Пераклад аповесці М. Гарэцкага «Дзве душы», над якім Рандаў працаваў шмат гадоў і называў «ключавым творам беларускай літаратуры», выйшаў у 2014 годзе, па яго смерці.

Узнагароды
----------

* Ордэн «Стара Планіна» (Балгарыя, 2001)
* Лейпцыгская кніжная прэмія за Еўрапейскае паразуменне, 2001
* Ордэн «За заслугі перад Федэратыўнай Рэспублікай Германія» (2008)

Зноскі
------

1. ↑  *Мальдзіс А.* Норберт Рандаў… С. 34.
2. 1 2  Памёр вялікі перакладчык…
3. ↑  *Petz, Ingo*. Архіўная копія (ням.)(недаступная спасылка) (7 чэрвеня 2014). Архівавана з першакрыніцы 3 студзеня 2017. Праверана 23 мая 2016.

Літаратура
----------

* *Арлоў У.* Ахрыдзкі, Рандаў і «источники» — svaboda.org, 03.10.2013, 13:00
* *Мальдзіс А.* Норберт Рандаў // Кантакты і дыялогі. № 11-12, 1999. — С. 34.
* Ра́ндаў Норберт // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 623. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
* Памёр вялікі перакладчык беларускай літаратуры на нямецкую — svaboda.org, 02.10.2013, 22:02

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 123202566 · ISNI: 0000 0000 2681 1128 · LCCN: n88060487 · NKC: mzk2013754358 · NLP: A26677684 · NTA: 073926795 · NUKAT: n2013191813 · SUDOC: 058862714 · VIAF: 40280175 |

 |
**Плэй-оф НБА 2017** — паслясезонны турнір Нацыянальнай Баскетбольнай Асацыяцыі сезона 2016/2017. Праходзіў з 15 красавіка да 12 чэрвеня 2017 года, скончыўшыся Фіналам НБА, у якім чэмпіёны Заходняй канферэнцыі Голдэн Стэйт Уорыярз перамаглі чэмпіёнаў Усходняй канферэнцыі Кліўленд Кавальерс з лікам у серыі 4:1. Самым каштоўным гульцом фінала стаў Кевін Дзюрэнт з Голдэн Стэйт Уорыярз.

Голдэн Стэйт Уорыярз усталявалі рэкорд паводле найменшай колькасці гульняў у Плэй-офе да перамогі ў НБА з 2003 года, калі фармат першага раўнда Плэй-офа быў зменены на серыю да чатырох перамог. Камандзе спатрэбілася ўсяго 17 матчаў (мінімальна магчымая колькасць — 16) для перамогі ў Плэй-офе.

Сетка
-----

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   | Першы раунд |  | Паўфіналы канферэнцый |  | Фіналы канферэнцый |  | Фінал НБА |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|  | **З1** | ***Голдэн Стэйт*\*** | **4** |   |
|  | З8 | Портленд | 0 |   |
|  |   | **З1** | ***Голдэн Стэйт*\*** | **4** |   |
|  |  |
|  |   | З5 | Юта\* | 0 |   |
|  | З4 | *ЛА Кліперс* | 3 |
|  |
|  | **З5** | **Юта\*** | **4** |   |
|  |  |   | **З1** | ***Голдэн Стэйт*\*** | **4** |   |
|  | **Заходняя канферэнцыя** |
|  |   | З2 | Сан-Антоніа\* | 0 |   |
|  | **З3** | ***Х'юстан*** | **4** |   |
|  |
|  | З6 | Аклахома-Сіці | 1 |   |
|  |   | З3 | Х'юстан | 2 |
|  |  |
|  |   | **З2** | ***Сан-Антоніа*\*** | **4** |   |
|  | **З2** | ***Сан-Антоніа*\*** | **4** |
|  |
|  | З7 | Мемфіс | 2 |   |
|  |  |   | **З1** | ***Голдэн Стэйт*\*** | **4** |
|  |  |  |
|  |   | У2 | Кліўленд\* | 1 |
|  | **У1** | ***Бостан*\*** | **4** |   |
|  |
|  | У8 | Чыкага | 2 |   |
|  |   | **У1** | ***Бостан*\*** | **4** |
|  |  |
|  |   | У4 | Вашынгтон\* | 3 |   |
|  | **У4** | ***Вашынгтон*\*** | **4** |
|  |
|  | У5 | Атланта | 2 |   |
|  |  |   | У1 | *Бостан*\* | 1 |
|  | **Усходняя канферэнцыя** |
|  |   | **У2** | **Кліўленд\*** | **4** |   |
|  | **У3** | ***Таронта*** | **4** |   |
|  |
|  | У6 | Мілуокі | 2 |   |
|  |   | У3 | Таронта | 0 |
|  |  |
|  |   | **У2** | ***Кліўленд*\*** | **4** |   |
|  | **У2** | ***Кліўленд*\*** | **4** |
|  |
|  | У7 | Індыяна | 0 |   |

|  |
| --- |
| \* Чэмпіёны дывізіёна |
| **Пераможцы серыі** |
| *Каманда з перавагай хатняй пляцоўкі* |

Крыніцы
-------

Спасылкі
--------
Нораяр пазначаны жоўтым.
**Нораяр** (фар.: Norðoyar, таксама фар.: Norðoyggjar, літаральна «Паўночныя астравы») — рэгіён у паўночна-ўсходняй частцы Фарэрскіх астравоў, у які ўваходзяць астравы Кальсай, Кунай, Борай, Віяй, Свуйнай і Фуглай. Клаксвуйк з'яўляецца сталіцай гэтага рэгіёна.

Літаратура
----------

* Christiansen, Hans T. Rói Patursson, and Sörensen Björn. Norðoyar. Stockholm: Informationsgruppen AB, 1989. ISBN 91-86004-77-8


| Фарэрскія астравы |
| --- |
| Сцяг Фарэрскіх астравоў | 
Борай ·  Воар ·  Віяй ·  Кальсай ·  Кольтур ·  Кунай ·  Луйтла-Дуймун ·  Мічынес ·  Ноўльсай ·  Сандай ·  Свуйнай ·  Скувай ·  Стоўра-Дуймун ·  Стрэймай ·  Сувурай ·  Фуглай ·  Хестур ·  Эстурай
 |
**Дзярж́ава сц́яга** — дзяржава, якая ажыццяўляе нарматыўны кантроль над камерцыйнымі марскімі судамі, якія афіцыйна зарэгістраваны і ходзяць пад яго сцягам. Кантроль уключае ў сябе інспекцыйныя праверкі судоў, іх сертыфікацыю, забеспячэнне бяспекі і абароны навакольнага асяроддзя пры эксплуатацыі судоў.

Часта буйныя кампаніі ў якасці дзяржавы сцяга выбіраюць дзяржаву з неразвітым марскім заканадаўствам. Тры найбуйнейшых дзяржавы з адкрытымі карабельнымі рэестрамі — Багамскія астравы, Ліберыя і Панама. Па-англійску гэтая практыка называецца *Сцяг выгоды* (англ.: flag of convenience). Дзве дзяржавы са «зручнымі» сцягамі - Манголія і Балівія - наогул не маюць выхаду да мора.

Спасылкі
--------

* Дзяржава сцяга на dic.academic.ru  (руск.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777667212 |
**Парна́с** (грэч. Παρνασσός) — горны масіў у Грэцыі, на поўнач ад Карынфскага заліва. Вышыня 2457 м.

Прырода
-------

Складзены з вапнякоў, вяршыня скалістая. Да вышыні 1000 м укрыты міжземнаморскімі хмызнякамі і хваёвымі лясамі.

У культуры
----------

Каля падножжа Парнаса — старажытнагрэчаскі горад Дэльфы, археалагічны запаведнік, уключаны ЮНЕСКА ў спіс Сусветнай спадчыны, рэшткі помнікаў архітэктуры VII ст. да н.э. — I ст. н.э.

Паводле старажытнагрэчаскай міфалогіі Парнас — месцазнаходжанне Апалона і муз; у пераносным значэнні — садружнасць паэтаў, парнаскія кветкі — вершы, парнаскія сёстры — музы. Адсюль выраз «Узысці на Парнас»: дасягнуць сапраўднага поспеху і прызнання ў літаратуры і мастацтве.

Архітэктурны музей. Нацыянальны парк.

Гл. таксама
-----------

* Тарас на Парнасе

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Парнас // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh86002062 · VIAF: 238145542522996640987 |
**Па́рная ры́фма** — рыфма, якая спалучае два суседнія вершаваныя радкі. Парная рыфма выкарыстоўваецца звычайна ў строфах, напісаных двухрадкоўямі, а таксама ў чатырох-, шасці- і васьмі- радковых строфах.

Калі паглыне мяне шлях няблізкі
У край курганаў і абеліскаў,
Або навала дыхне над домам, —
Сустрэну громам.
А звянуць травы, асмягнуць вусны, —
Дажджом вярнуся.
(М. Лужанін «Вярнуся ветрам»)

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
**Прыкаспійская нізіна** — нізіна, знаходзіцца на Усходне-Еўрапейскай раўніне ў Расіі і Казахстане, атачае паўночную частку Каспійскага мора. Плошча нізіны — каля 200 тыс. км². На тэрыторыі нізіны знаходзіцца Астраханскі запаведнік.

Геаграфія
---------

Асноўная частка нізіны — глыбокая тэктанічная ўпадзіна на паўднёва-ўсходняй ускраіне Усходне-Еўрапейскай платформы. Вышыня над узроўнем мора да 149 м, паўднёвая частка нізіны ляжыць ніжэй за ўзровень мора (да −28 м). Паўночна-заходняя частка нізіны паміж Яргенінскім узвышшам, Кума-Маныцкай упадзінай і Волгай называецца Чорнымі землямі.

Прыкаспійская нізіна ўяўляе сабой роўную паверхню, спадзіста нахіленую да мора, сярод якой паднімаюцца асобныя ўзвышшы — Індэрскія горы, Вялікае Багдо, Малое Багдо і іншыя.

Прыкаспійскую нізіну аблямоўвае на поўначы — Агульны Сырт, на захадзе — Прыволжскае ўзвышша і Ергені, на ўсходзе — Перадуральскае плато і Усцюрт.

Прыкаспійскую нізіну перасякаюць рэкі Урал, Волга, Церак, Кума і іншыя. Невялікія рэкі (Вялікі і Малы Узень, Уіл, Сагіз) летам перасыхаюць або распадаюцца на шэраг катлавін, утвараючы азёрныя разлівы — Камыш-Самарскія азёры, Сарпінскія азёры. Шмат салёных азёр (Баскунчак, Эльтон і інш.)

Паверхня нізіны складзена з гліністых і сугліністых, а паўднёвая частка — з пясчаных адкладаў. Характэрны Бэраўскія бугры (у вусцях Кума і Эмба), западзіны і лагчыны на захад ад ракі Волга.

Клімат сухі, кантынентальны. Колькасць ападкаў на поўдні і ўсходзе менш за 200 мм у год.

Пераважаюць пустыні і паўпустыні.

Гаспадарка
----------

У Волга-Ахтубінскай пойме развіта бахчаводства, садаводства, агародніцтва.

Адбываецца здабыча нафты і газу (Урала-Эмбінскі нафтагазаносны раён), у азёрах Эльтон і Баскунчак здабываюць кухонную соль.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4029863-2 · SUDOC: 134942523 · VIAF: 248514716 |
**Дзярван**  (лац.: Dervanus, сербск.: Дерван; загінуў у 636) — адзін з першых князёў сорбаў і ўсяго саюза лужычан.

Біяграфія
---------

Сорбскія ўладанні пад уладай Дзярвана, як частка Дзяржавы Сама ў 631 годзе.
Дзярван згадваецца Фрэдэгарам у яго хроніцы як «*кіраўнік народа сербаў* [гэта значыць сорбаў] *са славян*» (лац.: «dux gente Surbiorum que ex genere Sclavinorum»). Дзярван першы глава племя, імя якога захаваліся да нашых дзён. Фрэдэгар пісаў, што Дзярван падпарадкоўваўся франкам на працягу працяглага часу, а затым далучыўся да славянскага саюза Сама. Пасля паражэння караля франкаў Дагаберта I ад караля славян Сама каля Вагастысбурга у 631 годзе (у іншых крыніцах — 632 год), Дзярван абвясціў незалежнасць сваіх уладанняў ад франкаў, зрабіўшы іх часткай дзяржавы Сама.

Дзярван далучыўся да Сама ў яго наступных войнах супраць франкаў. Далей з рукапісаў Фрэдэгара вядома, што Дзярван і яго людзі жылі на ўсход ад саксонскага Зале. Згадка Дзярвана ў 631/632 годзе — таксама першае пісьмовае пацверджанне прысутнасці славян на поўнач ад Рудных гор.

Ён працягнуў змагаўся супраць франкаў у 631—634 гадах і ў 636 годзе пацярпець паражэнне ад цюрынгскага герцага Радульфа ў адной з бітваў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Curta, Florin. The Making of the Slavs: History and Archaeology of the Lower Danube Region, c. 500–700. Cambridge: Cambridge University Press, 2001. ISBN 0-521-80202-4.
**Рослаўскі гісторыка-мастацкі музей** — краязнаўчы музей у Рослаўле Смаленскай вобласці.

Гісторыя
--------

У ліпені 1918 годзе створана Рослаўскае таварыства вывучэння мясцовага краю, пры якім тады ж ім быў заснаваны натуральна-гістарычны музей. Аснову музея склалі археалагічная і мінералагічная калекцыі Сакалоўскага. Рослаўскі Увыканкам вылучыў двухпавярховы асабняк Фунцікава, рэквізаваны новай уладай у гаспадара для патрэб музею, аднак яшчэ два гады экспазіцыя была недаступная для наведвальнікаў з-за адсутнасці музейнага абсталявання.

7 лістапада 1920 года адбылося адкрыццё музея прыроды і гісторыі краю. У ім было сем аддзелаў — мінералагічны, археалагічны, палеанталагічны, заалагічны, этнаграфічны, нумізматычны і мастацкі, а таксама бібліятэка. З’яўляючыся нязменным загадчыкам і захавальнікам музея, Сакалоўскі быў аўтарам шматлікіх навукова-папулярных артыкулаў у газеце «Камуніст». Падрыхтаваў для друку некалькі ўласных прац, пасля часткова выдадзеных Я. Лаўданскім. С. М. Сакалоўскі ўзначальваў музей аж да сваёй смерці ў 1927 годзе. Пасля смерці Сакалоўскага музею было прысвоена яго імя.

Падчас Другой сусветнай вайны ўвесь збор Рослаўскага музея быў страчаны. Цудам уцалеў каменны ідал.

Ізноў музей быў адкрыты 20 кастрычніка 1962 г. З 1977 па 1990 гг. ён з’яўляўся філіялам Смаленскага гістарычнага і архітэктурна-мастацкага музея-запаведніка.

У цяперашні час музей займае два будынкі. Пастаянная экспазіцыя размешчана ў былым гатэлі I класа (помнік архітэктуры XIX стагоддзя), які знаходзіцца па адрасе вул. Пралетарская, 63. Галоўнай выставачнай пляцоўкай горада стала Выставачная зала, адкрытая ў 1985 г. у памяшканні былой Казанска-Пятніцкай царквы. Цяпер зала размешчана ў будынку гарадскога Дома культуры на пл. Леніна.

Зноскі
------
Клеменс Брэнтана
Ахім фон Арнім
**Гайдэльбергскі рамантызм** (ням.: Heidelberger Romantik) — зборная назва другога пакалення нямецкіх рамантыкаў, мастацка-культурны цэнтр якіх знаходзіўся ў горадзе Гайдэльбергу. Для гэтай літаратурнай плыні ў рэчышчы нямецкага рамантызму ўласцівая цікавасць да праблем веравызнання, нацыянальнай даўніны і фальклорнай творчасці (браты Грым, Іозеф фон Айхендорф, Ахім фон Арнім, Клеменс Брэнтана). Грунтуючыся на міфалагічных ідэях Шэлінга і братоў Шлегеляў, гейдэльбергскія рамантыкі канчаткова сфармулявалі прынцыпы першага навуковага напрамку ў фалькларыстыцы і літаратуразнаўстве — міфалагічнай школы.

Кандыдат філалагічных навук Святлана Малюковіч ахарактарызоўвае гэты этап нямецкага рамантызму наступным чынам:

|  |
| --- |
| 

Познім нямецкім рамантыкам належыць заслуга пераўтварэння ўсёй эстэтычнай культуры. Яны звярнуліся да фальклору, пачалі актыўна выкарыстоўваць фармальныя сродкі народнай песні (рэканструявалі народны верш шляхам замены яго танічнай структуры праз дольнік на сілабатанічную), і гэта ўзмацняла лірычнасць і мілагучнасць верша, рабіла паэтычную мову больш простай і даходлівай.
 |

Зноскі
------

1. ↑  *Святлана Малюковіч.* «Блакітную кветку шукаю…»: Рамантычная лірыка паэтаў Германіі // *Роднае слова*. — 1999. — № 2. — С. 34.

Літаратура
----------

* Armin Schlechter: *Die Romantik in Heidelberg*. Heidelberg 2007, ISBN 978-3-8253-5385-8
* Herbert Levin: *Die Heidelberger Romantik. Preisschrift der Corps-Suevia-Stiftung der Universität Heidelberg*. München 1922. (Zuverlässige Darstellung aller Fakten, wer sich wann in Heidelberg aufhielt)



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) |