recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Помнік Рыгору Канстанцінавічу Арджанікідзэ** — былы помнік у Мінску, які быў размешчаны на тэрыторыі завода электронных вылічальных машын імя Р. К. Арджанікідзэ па вуліцы Кульман (дом № 1). Скульптура партыйнага і дзяржаўнага дзеяча Рыгора Арджанікідзэ ўстаноўлена ў 1966 годзе.

Уезд на тэрыторыю завода з боку вуліцы Якуба Коласа, удалечыні помнік Арджанікідзэ
Знесены 22 красавіка 2021 года ў гадавіну з дня нараджэння Уладзіміра Леніна.

Апісанне
--------

За аснову стварэння помніка была ўзята скульптура, зробленая у 1937 годзе для выстаўкі «Індустрыя сацыялізму», на якой спыніў свой выбар заводскі мастак Дзегцяроў. У помніка Арджанікідзэ правая рука не прапарцыйная целу і занадта вялікая. Вялікі палец моцна адтапыраны адносна іншых пальцаў рукі і ўтварае нешта накшталт клюшні. Паводле заводскай байкі, хтосьці аднойчы залез на скульптуру і ўставіў у руку шклянку.

Помнік быў пастаўлены бокам да алеі, развернуты да галоўнага ўезду з боку вуліцы Якуба Коласа.

Зноскі
------

1. ↑  123. Помнік Арджанікідзе Рыгору Канстанцінавічу // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.
2. ↑  Фотофакт. В центре Минска демонтировали советский памятник(недаступная спасылка)
3. ↑  У Мінску знеслі помнік паплечніку Сталіна — і ўсё дзеля моднага фуд-маркету **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 22 красавіка 2021. Праверана 22 красавіка 2021.
4. 1 2  Памятник за забором

Літаратура
----------

* 123. Помнік Арджанікідзе Рыгору Канстанцінавічу // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сан-Маркас.

**Сан-Маркас** (ісп.: San Marcos) — горад і муніцыпалітэт у Гватэмале. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнага дэпартамента.

Сан-Маркас размешчаны на паўднёвым захадзе краіны прыкладна за 250 км на паўночны захад ад сталіцы краіны - горада Гватэмала і за 52 км на паўночны захад ад г. Кесальтэнанга. Разам з г. Сан-Пэдра-Сакатэпек стварае адзіную агламерацыю. Размешчаны на вышыні 2398 метраў над узроўнем мора ў гарах Сьера-Мадрэ-дэ-Ч'япас (Сьера-Мадрэ). Побач з горадам праходзіць Панамерыканская шаша.

Насельніцтва па стане на 2012 год складала 46046 чалавек.

Зноскі
------
**«Пралеска»** — штомесячны навукова-метадычны часопіс для педагогаў дашкольных устаноў, выдаецца з 1991 года. Заснавальнік — Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь. Знаёміць чытачоў з досведам работы дашкольных устаноў, тэарэтычнымі і практычнымі распрацоўкамі вучоных.

Рубрыкі: «Азбукоўнік беражлівых», «Буслянка», Сямейны клуб «Пралескі» (дадатак да часопіса), «Бяспека жыццядзейнасці», «Грамадзянска-патрыятычнае выхаванне» і інш. Старшыня рэдакцыйнай калегіі: Н. С. Старжынская, доктар педагагічных навук, прафесар.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Герасіменка.
**Пракоп Міхайлавіч Герасіменка** (нар. 7 (20) красавіка 1914, Крэмінскі раён, Украіна — 22 чэрвеня 1944, Шумілінскі раён) — Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Адукацыя няпоўная сярэдняя. Пасля школы працаваў на прадпрыемствах горада Лісічанск Луганскай вобласці.

У Чырвонай Арміі з 1939 года. У 1940 годзе скончыў курсы малодшых лейтэнантаў. з чэрвеня 1941 года ў дзеючай арміі. Ваяваў на Паўночна-Заходнім і Калінінскім (з 20 кастрычніка 1943 года — 1-ы Прыбалтыйскі) франтах на пасадзе камандзіра ўзвода і камандзіра роты.

Перад пачаткам Віцебска-Аршанскай наступальнай аперацыі яго рота была нададзена 306-й стралковай дывізіі, якая павінна была прарываць доўгатэрміновую абарону праціўніка ў раёне вёскі Мядзведкі (зараз не існуе, Шумілінскі раён). У першы дзень аперацыі, 22 чэрвеня 1944 года, ён са сваёй ротай атакаваў пярэдні край праціўніка, у жорсткай барацьбе авалодаў першай траншэяй і, прасоўваючыся ў глыбіню абароны, захапіў выгадную вышыню. Доўгі час ўтрымліваў пазіцыі і загінуў разам з большасцю воінаў сваёй роты і двума камандзірамі ўзводаў.

Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена пасмяротна 22 ліпеня 1944 года.

Пахаваны на вайсковых могілках у Тропіне.

Зноскі
------

1. ↑  Герасименко, Прокопий Михайлович
2. ↑  ПОМНІКІ ГІСТОРЫІ **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 13 студзеня 2020. Праверана 1 красавіка 2020.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Пакаленні Ізраіля |
| --- |
| **Пакаленні*** Рувім
* Сімяон
* Левій
* Іуда
* Дан
* Нефілім
* Гад
* Асір
* Ісахар
* Зевулон
* Іосіф
	+ Манасія
	+ Ефраім
* Веніямін
 |
| **Звязаныя тэмы*** Пакаленні Ізраіля
* Удзелы пакаленняў Ізраіля
* Дзесяць згубленых пакаленняў
 |
| * глядзець
* размовы
* правіць
 |

**Леві́ты**  (от іўр.: לֵוִי, Леві) — частка яўрэяў, прадстаўнікі калена Левія, у тым ліку коэны. З левітаў набіраліся служкі (пеўчыя, музыканты, варта і г.д.) у пераносным храме — Скініі, а пазней — у Іерусалімскім храме.

Левіты падзяляліся на дзве ступені. Да першай ступені адносіліся святары (коэны), якія паходзілі выключна з нашчадкаў Аарона па прамой мужчынскай лініі. Яны мелі ўласную іерархію (першасвятар, намеснік, ключнікі, скарбнікі і г.д.). Да другой ступені святарства адносяцца тыя члены калена Левія, якія не з'яўляліся нашчадкамі Аарона, і яны завуцца *левітамі*.

На левітах ляжалі абавязкі святарства: яны ахоўвалі парадак пры набажэнстве, кіравалі народам пры ахвярапрынашэннях, вылечвалі пракажоных, былі музыкантамі і спявалі псалмы, складалі ганаровую храмавую варту.

Традыцыйна левіты займаліся навучаннем народа закону Торы, у старажытнасці летапісцы выходзілі пераважна з левітаў.

Храмавыя ахвярапрынашэнні здзяйсняліся коэнамі, аднак астатнія левіты бралі ўдзел у набажэнстве і былі абавязаны клапаціцца пра ўтрыманне Скініі, а пазней — Храма. У эпоху Другога Храма левіты таксама забівалі і падрыхтоўвалі жывёл для ахвярапрынашэнняў.

Паколькі з усіх кален Ізраіля левіты былі адзіным каленам, якое не было надзелена зямлёй, яны знаходзіліся ў залежнасці ад сваіх субратаў. Гэта становішча не дазваляла левітам звесціся ў закрытую багатую жрэцкую касту, як бывала ў іншых народаў старажытнага Усходу. Пры цары Давідзе левітаў налічвалася 38 тыс. чалавек ад 30 гадоў і старэй. Аднак левітам былі вылучаны зямельныя надзелы ў наваколлях розных гарадоў, пры гэтым кожны горад павінен быў падтрымліваць сваё святарства дзесяцінамі і ахвяраваннямі. Гэта павіннасць стала адной з прычын, якія выклікалі паўстанне дзесяці паўночных кален пасля смерці Саламона (каля 930 да н.э.). Правадыр гэтага паўстання, Іераваам, выгнаў з новага царства Ізраіля ўсіх левітаў.

Гл. таксама
-----------

* Коэны
* Сегал
* Леві
* Левіт
* Левітан

Спасылкі
--------

* Артыкул «*Леві*» у Электроннай яўрэйскай энцыклапедыі
* Рамбам пра левітаў Архівавана 26 снежня 2013.

| ⛭Каўчэг Запавету |
| --- |
| Людзі | Калены Ізраілевы • Левіты • Першасвятар • Веселеіл • Калена Іуды • Агаліяў • Кааф • Калена Левія • Ерамія • Ісус Навін • Самуіл • Саламон • Менелік I • Эфіопскія яўрэі |
| Змесціва | Скрыжалі Запавету • Дзесяць запаведзяў • Манна • Ааронаў жазло • Херувімы • Медны скрутак |
| Месцы | Гара Сінай • Іерыхон • Іардан • Святая святых • Гай • Сілом • Гіва • Гілгал • Авен-Езер • Храмавая гара • Купал Скалы • Студня душ • Шартрскі сабор • Тана Кіркас • Сабор Найсвяцейшай Дзевы Марыі Сіёна |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Салахава.
**Алагёз Таіраўна Салахава** (1953 — 19 верасня 2023) — савецкая і азербайджанскай актрыса

 і мастачка.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў Маскве ў сям’і мастакоў Таіра Салахава  (руск.) (бел. і Ванцэты Ханум  (руск.) (бел.. Маці была тэатральнай мастачкай, а бацька — жывапісцам, народным мастаком СССР. Дзядуля па маці — Мухітдзін Кары-Якубаў  (руск.) (бел. — спявак, народны артыст УзССР і адзін з заснавальнікаў Узбекскага музычнага тэатра. Бабуля па маці — Тамара Ханум  (руск.) (бел. — узбекская танцоўшчыца, спявачка, актрыса і харэограф, народная артыстка СССР.

Пасля школы скончыла мастацкае вучылішча імя С. Р. Строганава  (руск.) (бел. а пасля УДІК па спецыяльнасці тэатральны мастак.

Акрамя мастацкіх талентаў выяўляла і танцавальныя, у юнацтве была салісткай народнага танцавальнага калектыву «Чынар», які знаходзіўся пад кіраўніцтвам Аміны Дыльбазі  (руск.) (бел. і віртуозна выконвала нацыянальны азербайджанскі танец ялы  (руск.) (бел..

У якасці актрысы дэбютавала ў 1978-м, зняўшыся ў ролі Севіль у «Юбілеі Дантэ», а затым здымалася ў драмах «Перад зачыненымі дзвярыма» і «Іншае жыццё» і біяграфічным фільмам «Сэнс жыцця», прысвечаны першаму сакратару ЦК Кампартыі Узбекістана Усману Юсупаву  (руск.) (бел..

З часам адкрыла ўласны прадзюсарскі цэнтр і займалася прасоўваннем знакамітай азербайджанскай спявачкі Айгюн Бейляр (Гумбатавай)  (азерб.) (бел..

Памерла пасля працяглай хваробы 19 верасня 2023 года ў Баку. Цырымонія развітання прайшла ў мячэці Тэзепір  (руск.) (бел.. Пахавана на Ясамальскіх могілках  (руск.) (бел..

Асабістае жыццё
---------------

Ад першага шлюбу нарадзіўся сын Дан Шаік аглы Султанаў (нар. 1975), кіраўнік брэнд-менеджменту і маркетынгавых камунікацый кампаніі «Лукойл».

Другім мужам быў Канстанцін Аркадзевіч Райкін, з якім яны пазней развяліся.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Алагез Салахова  (руск.)


| ?Алагёз Таіраўна Салахава — продкі |
| --- |
| 

Не зададзены ідэнтыфікатар сутнасці entityId (старонка не звязана з Вікіданымі)

 |
Іваса Матабэй, «Гісторыя Яманакі Таківы», звітак, папера, Музей Макіці Акады[en].
**Школа Тоса** (яп.: 土佐派) — сярэдневяковая нацыянальная японская школа жывапісу, якая развівала традыцыі школы Ямато-э.

Адна з найстарэйшых школ японскага жывапісу. Існавала з пачатку XV да канца XIX ст. Характэрна падкрэсленай дэкаратыўнасцю, чыстатой ліній і філіграннай дэталізацыяй жывапіснай паверхні, колеравым багаццем і тэхнічнай дасканаласцю. Росквіт школы прыходзіцца на гады жыцця Тосы Міцунобу[en] (1434—1525). Тады прадстаўнікі школы Тоса ў найбольшай ступені карысталіся спрыяннем сёгуната і імператарскага двара.

Літаратура
----------

* Тоса // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | NDL: 001281833 |
**Аўкшта́дварыс** (літ.: Aukštadvaris, традыцыйная беларуская назва — **Высокі Двор**) — мястэчка ў Тракайскім раёне Вільнюскага павета Літвы. Цэнтр Аўкштадварыскай сянюніі. Размешчана на рацэ Вяркне, за 30 км на захад ад Тракая. Насельніцтва на 2001 год — 977 чалавек.

Гісторыя
--------

### Вялікае Княства Літоўскае

Першы пісьмовы ўспамін пра Высокі Двор датуецца 1518 годам. У гэты час ён уваходзіў у склад Троцкага павета Троцкага ваяводства.

9 жніўня 1569 года Высокі Двор атрымаў статус мястэчка. У 1628 годзе тут заснавалі кляштар дамініканцаў.

### Пад уладай Расійскай імперыі

Кляштар дамініканцаў да (налева) і пасля (направа) маскоўскай перабудовы
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Высокі Двор апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, у Троцкім павеце Віленскай губерні.

Па здушэнні вызваленчага паўстання (1830—1831) у 1832 годзе расійскія ўлады ліквідавалі кляштар дамініканцаў, а касцёл перабудавалі ў маскоўскім стылі пад царкву Урадавага сінода Расійскай імперыі. Каля 1895 года ў мястэчку было 28 будынкаў.

У 1907—1913 гадах у Высокім Двары паводле праекту архітэктара Антонія Філіповіча-Дубовіка збудавалі новы касцёл.

### Найноўшы час

Пасля польска-літоўскіх баёў і падпісання пагаднення паміж міжваеннай Польскай Рэспублікай і Літвой у 1919 годзе Высокі Двор апынуўся ў складзе Літвы. У часы Другой сусветнай вайны з чэрвеня 1941 да 1944 года мястэчка знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Рэйха.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**: ~1895 год — 634 чал. з іх 386 каталікоў, 41 праваслаўны, 8 евангелістаў, 194 іўдзеі і 5 мусульман
* **XXI стагоддзе**: 2001 год — 977 чал.

Славутасці
----------

* Касцёл Божага Цела (1913)
* Касцёл Святога Дамініка і кляштар дамініканцаў (1667)
* Могілкі хрысціянскія
* Сядзіба Малеўскіх (1837)

Галерэя
-------

* Краявіды Высокага Двара
* Кляштар дамініканцаўКляштар дамініканцаў
* Кляштар, брамаКляштар, брама
* СядзібаСядзіба
* Касцёл Божага ЦелаКасцёл Божага Цела

Крыніцы
-------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 187-2009 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Літоўскай Рэспублікі на беларускую мову»
2. ↑  *Krzywicki J.* Wysoki Dwor (4) // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XIV: Worowo — Żyżyn (польск.). — Warszawa, 1895. — S. 129.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аўкштадварыс
* Высокі Двор на сайце Radzima.org
**Усходне-Арэгонскі ўніверсітэт** (англ.: Eastern Oregon University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Ла-Гранд у штаце Арэгон, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Ён быў заснаваны ў 1929 годзе як педагагічны каледж і сёння з'яўляецца адукацыйным, культурным і навуковым цэнтрам у сельскай мясцовасці штата. Універсітэт прапануе ступені бакалаўра і магістра.

Структура
---------

* Каледж бізнесу
* Каледж навук, тэхналогій, інжынерыі, матэматыкі і медыцынскіх навук
* Каледж мастацтваў і сацыяльных навук
* Каледж адукацыі

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Арэгон

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
«**Недатыкальныя**» або «**1+1**» (фр.: Intouchables) — Французская камедыйная драма, заснаваная на рэальных падзеях, рэжысёраў Аліўе Накаша і Эрыка Таледана. Прэм'ера ў Францыі адбылася 2 лістапада 2011 года.

Станам на студзень 2024 года фільм займаў 47 месца ў рэйтынгу 250 лепшых фільмаў IMDb.

Сюжэт
-----

Пасля няшчаснага выпадку Філіп прыкаваны да інваліднага крэсла. Ён практычна цалкам пазбаўлены адчувальнасці, таму з любой нагоды вымушаны звяртацца за дапамогай да іншых людзей. Месца памочніка спрабавалі заняць многія, але нават самыя першакласныя спецыялісты не падыходзілі пад патрабаванні мужчыны, пакуль на парозе яго дома не апынуўся просты хлопец з гета.

У ролях
-------

* Франсуа Клюзэ - Філіп
* Амар Сі - Дрыс

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт фільма (фр.)
* Intouchables на сайце «Internet Movie Database» (англ.)
**Майкл Джэйстан** (англ.: Michael Jayston; 29 кастрычніка 1935, Нотынгем, Нотынгемшыр — 5 лютага 2024) — англійскі акцёр.

Майкл Джэйстан атрымаў прызнанне як тэатральны акцёр, да свайго з’яўлення ў кіно і на тэлебачанні. Ды і там першымі яго ролямі сталі ролі ў тэлеадаптацыях Шэкспіраўскіх п’ес «Сон у летнюю ноч» (1968), «Венецыянскі купец» (1973) і «Кароль Лір» (1975). Таксама Джэйстан выканаў ролю служачага Доўлінга ў драме «Гульні ўлады».

Яго кандыдатура разглядалася на ролю Джэймса Бонда, і ён выканаў яе ў радыё адаптацыі фільма «Жывеш толькі двойчы» ў 1990 годзе. У 1970 годзе ён сыграў Генры Айртана ў фільме «Кромвель». Таксама Джэйстан выканаў ролю Мікалая II у фільме «Мікалай і Аляксандра», на здымках якога пазнаёміўся са сваім блізкім сябрам Томам Бейкерам, а ў 1973 годзе — роля містэра Рочэстэра ў серыяле «Джэйн Эйр».

Знамянальнай падзеяй у яго жыцці стала роля Валеярда ў брытанскім навукова-фантастычным серыяле Доктар Хто. У серыі «Дасканалы вораг» Майстар сцвярджае, што Валеярд з’яўляецца чарговым, але злым увасабленнем Доктара.

Таксама Джэйсан выконваў ролі ў такіх серыялах ВПС, як «Жыхары Іст-Энду», «Вуліца Каранацыі», «Толькі дурні і коні», «Нечаканыя гісторыі», «Рахунак».

Зноскі
------
***Brachionichthys hirsutus*** – від прамянёвапёрых рыб сямейства {{bt-bellat||Brachionichthyidae}}. Эндэмікі прыбярэжных вод Тасманіі. Прыдонныя рыбы, насяляюць на глыбіні да 60 м. максімальная даўжыня цела 15 см.

Апісанне
--------

Цела высокае. Першы спінны плаўнік размешчаны на галаве і складаецца з трох калючак. Першая калючка мадыфікаваная ў кароткі іліцый з эскай на канцы. Другая калючка злучаная скурыстай перапонкай з трэцяй калючкай і ўтвараюць грэбень. Другі спінны плаўнік даволі доўгі з 17-19 мяккімі прамянямі. У анальным плаўніку 8-10 мяккіх прамянёў. Грудныя плаўнікі моцна перайначаны і па вонкавым выглядзе нагадваюць руку. У грудных плаўніках звычайна 7 прамянёў. Брушныя плаўнікі размешчаны на горле.

Афарбоўка цела светла-жоўтая са шматлікімі карычневымі плямамі або кароткімі палоскамі. Малюнак, утвораны кропкамі на целе, з'яўляецца унікальным для кожнай асобіны *Brachionichthys hirsutus*.

Распаўсюджанне і месцы пражывання
---------------------------------

Эндэмікі прыбярэжных вод поўдня Тасманіі. Распаўсюджаныя толькі паблізу эстуарыя ракі Дэруэнт. Насяляюць на кантынентальным шэльфе на глыбіні ад 1 да 60 м.

 Самка з ікрой

Біялогія
--------

Звычайна ляжаць на дне і завабліваюць ахвяр з дапамогай эскі. Перасоўваюцца па дне з дапамогай грудных і брушных плаўнікоў.

### Размнажэнне

Самкі спеюць ва ўзросце 2-3 гадоў пры даўжыні цела 75-80 мм. Нерастуюць у верасні-кастрычніку. Назіраецца заляцанне самцоў за самкамі. Пладавітасць самак нізкая і вар'іруецца ад 80 да 250 ікрынак. Кожная ікрынка дыяметрам 1,8-2 мм складзеная ў асобную капсулу. Усе ікрынку злепленыя ў агульную кладку. Самка ахоўвае кладку на працягу 7-8 тыдняў да вылуплення малявак. Маляўкі выходзіць з ікры цалкам сфарміраванымі, стадыя лічынкі адсутнічае. Памеры пры вылупленні 6-7 мм. Маляўкі адразу размяркоўваюцца па дне, а не разносяцца плынямі.

Харчаванне
----------

У склад рацыёну ўваходзяць крэветкі, дробныя рыбы і ракападобныя, у прыватнасці амфіподы. Ахвяру заглынаюць цалкам усмоктваннем.

Спасылкі
--------

* Spotted handfish (*Brachionichthys hirsutus*) на сайце arkive.org

1. ↑  *Last, Gledhill & Holmes* A new handfish, *Brachionichthys australis* sp. nov. (Lophiiformes: Brachionichthyidae), with a redescription of the critically endangered spotted handfish, *B. hirsutus* (Lacepède) // *Zootaxa*. — 2007. — Vol. 1666. — P. 53–68. Архівавана з першакрыніцы 24 снежня 2016.
2. ↑  *Bruce, B. D. Green, M. A. and Last, P. R.* Aspects of the biology of the endangered spotted handfish (*Brachionichthys hirsutus*: Lophiiformes) off southern Australia. — In Séret, B.; Sire, J.Y. Proceedings. 5th Indo-Pacific Fish Conference: Nouméa, New Caledonia, 3–8 November 1997. — Paris: Société Française d'Ichtyologie, 1999. — P. 369—380. — ISBN 978-2-9507330-5-4.
Чырвоны ліхтар на задні ровара
**Веласіпеднае асвятленне** - гэта аптычныя прылады якія ўстаноўлены на ровар з мэтаю адзначыць ровар на дарозе для бяспекі раварыста і іншых удзельнікаў дарожнага руху, а таксама для таго, каб асвятліць дарогу, дарожныя знакі і штучныя няроўнасці. 

Згодна з ПДР Беларусі пры руху па дарозе ў цёмны час сутак на ровары павінны быць уключаны: спераду - фара (ліхтар), якая выпраменьвае белае святло, а ззаду - ліхтар, які выпраменьвае чырвонае святло. Па-за населенымі пунктамі раварыст павінен быць апрануты ў адзенне павышанай бачнасці са святлоадбіўнымі элементамі (за выключэннем руху па веласіпеднай дарожцы).

Гісторыя
--------

Самыя раннія веласіпедныя лямпы былі алейнымі (каганцы) і пачалі вырабляцца ў 1876 годзе для звычайных і трохколавых ровараў з масіўнымі шынамі. З 1896 года пачалося вытворчасць ацэтыленавых веласіпедных ліхтароў, дзе крыніцай святла з'яўляецца адкрытае полымя ад падпаленага ацэтылену, які, у сваю чаргу, утвараецца ў выніку хімічнай рэакцыі карбіду кальцыя з вадой. Гэтыя лямпы забяспечвалі яркае святло, але патрабавалі рэгулярнага абслугоўвання.

З 1888 года пачалі вырабляць электрычныя лямпы для ровараў, але яны не карысталіся попытам да 1898 года. Яны ўключалі ў сябе нізкавольтную лямпу напальвання і свінцова-кіслотную батарэю або дынама-машыну. На змену свінцова-кіслотным батарэям прыйшлі сухія, а пазней шчолачныя батарэі. Першапачаткова дынама-машына выраблялася ў выглядзе асобнай прылады, усталяванай на вілках з фрыкцыйнай перадачай ад вобада колы. Пазней у ступіцах колаў сталі ўсталёўваць дынама-машыны. У цяперашні час замест лямпаў напальвання ў веласіпедных фарах усё часцей выкарыстоўваюцца магутныя святлодыёды, радзей - галагенавыя лямпы. Карпусы і лінзы ліхтароў выкананы з пластыка. Карпусы святлодыёдных фар часцяком таксама выконваюць ролю радыятараў, таму іх вырабляюць з алюмініевых сплаваў.

Спасылкі
--------

* Правілы дарожнага руху на ровары ды мапедзе
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Уцёкі.

**«Уцё́кі »** (фр.: La Carapate) ― французская камедыя рэжысёра Жэрара Уры, якая выйшла на экраны ў 1978 годзе. Прэм'ера ў Францыі адбылася 11 кастрычніка 1978 года.

Апісанне
--------

Ліён. 27 мая 1968 года. Адвакат Жан-Філіп Дзюрок, вядомы сваімі ўльтралевымі поглядамі, прыехаў у турму, каб наведаць свайго кліента Марсьяля Галара, асуджанага на смерць за забойства, якога ён не здзяйсняў. Дзюрок хоча паведаміць свайму падабароннаму аб тым, што яго апеляцыя адхілена, але ён, адвакат, паспрабуе атрымаць для яго прэзідэнцкае памілаванне, і для гэтага ў яго ўжо прызначана сустрэча з прэзідэнтам Францыі генералам Дэ Голем. Але менавіта ў гэты дзень у турме здарыўся масавы бунт з уцёкамі. Да ўцекачоў падключыўся і Галар.

Гістарычныя падзеі
------------------

Фільм выйшаў на экраны праз 10 гадоў пасля майскіх падзей 1968 года ў Францыі, якія адлюстраваны ў фільме і якія прывялі да адстаўкі прэзідэнта Шарля дэ Голя. У прыватнасці, у фільме выкарыстаны сапраўдныя запісы зваротаў прэзідэнта па тэлебачанні. У фільме таксама паказаны вылет Шарля дэ Голя на верталёце 29 мая 1968 года ў Бадэн-Бадэн.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Уцёкі на сайце «Internet Movie Database» (англ.)
* La Carapate (фр.). на сайце «Histoires de Tournages»
**По́рта-Маджо́рэ** (італ.: Porta Maggiore — *Вялікая брама*) — брама ў Рыме.

Двухарачная брама першапачаткова з'яўлялася часткай акведукаў Aqua Claudia і Anio Novus, пабудаваных імператарам Клаўдзіем над Прэнесцінскай і Лабіканскай дарогамі, пазней былі перабудаваны ў браму ў 52 годзе н. э. Пры будаўніцтве сцяны Аўрэліяна ў III стагоддзі брама была ўбудаваны ў сцяну. Яшчэ ў VI стагоддзі Пракоп згадвае назву гэтай брамы — *Porta Praenestina*, па назве вуліцы, якая вяла да яе.
У сярэднявечча брама захавала сваю назву, і таксама атрымалі назву — *Maior*, якая ўказвала паломнікам на недалёка размешчаную царкву Санта-Марыя-Маджорэ.

Зноскі
------

1. ↑  Procop. BG I.18
2. ↑  Porta\_Praenestina (англ.). — в Samuel Ball Platner, Thomas Ashby. A topographical dictionary of ancient Rome.

Спасылкі
--------

Порта-Маджорэ  (італ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4607208-1 |
Дом у пакінутай вёсцы побач з г. Прыпяць ва Украіне
**Пакінуты горад** — катэгорыя геаграфічных аб’ектаў, колішніх населеных пунктаў, пакінутых жыхарамі па розных прычынах — праз спад эканамічнай актыўнасці, войны, прыродныя ці тэхнагенныя катастрофы.

Занядбаны 16-павярховы жылы будынак у Прыпяці
У адрозненне ад зніклых гарадоў, пакінутыя гарады ў большай частцы захоўваюць сваё архітэктурнае аблічча: збудаванні і інфарструктура знаходзяцца ў стане, блізкім да часу, калі горад быў пакінуты. У дачыненні да пакінутых гарадоў таксама выкарыстоўваецца распаўсюджаны ў літаратуры тэрмін «горад-прывід».

Сярод апошніх пакінутых гарадоў — савецкія гарады Чарнобыль і Прыпяць, насельніцтва якіх было эвакуіравана ў выніку аварыі на Чарнобыльскай АЭС у 1986 годзе. Пакінутым горадам з’яўляецца таксама Хальмер-Ю і яшчэ каля 20 гарадоў на поўначы Расіі.

Гл. таксама
-----------

* Зніклыя гарады

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пакінуты горад
* Сайт Гарадоў-прывідаў
* Фатаздымкі гарадоў-прывідаў(недаступная спасылка)
* Пакінутыя гарады і гісторыя Дзікага Захаду (англ.)
* Пакінутыя гарады ў Антарыё (англ.)
* Пакінутыя населеныя пункты Вялікабрытаніі (англ.)
* Спіс гарадоў-прывідаў (руск.)
* 25 найвядомейшых гарадоў-прывідаў (руск.)
* Гарады-прывіды свету Архівавана 25 красавіка 2011. (руск.)
* Мёртвыя гарады, гарады-прывіды (фатаздымкі, відэа, апісанне) (руск.)
* Пакінутыя гарады Расіі і СССР
Сцяг Іспаніі пры Франка ў 1945—1977 гадах
**Франкізм** (ісп.: franquismo) — сістэма і ідэалагічнае абгрунтаванне дыктатуры Франсіска Франка, які кіраваў у Іспаніі ў 1939-1975 гадах. Ідэалогія значна менш таталітарнага характару, чым італьянскі фашызм і нямецкі нацызм. Характарызавалася наяўнасцю рэакцыйных рухаў (Фаланга), вялікім уплывам каталіцкай царквы. З цягам часу «жорсткасць» рэжыму слабела.

Форма кіравання і франкісцкая сістэма мелі ярка выяўлены персаналісцкі характар, гэта значыць у большай ступені вызначаліся асобай дыктатара, чым нейкай пэўнай ідэалогіяй. Франка, які не вылучаўся харызматычнасцю, здолеў утрымаць у сваіх руках практычна неабмежаваную ўладу да самай смерці ў 1975 годзе. Падчас яго кіравання ў Іспаніі не было кадыфікаванай канстытуцыі, дзейнічала толькі абмежаваная колькасць выдадзеных ім асноўных законаў, якія мелі статус канстытуцыйных. На ўсе значныя пасады ў дзяржаве, аж да ўзроўню правінцый, Франка прызначаў людзей, з якімі яго злучалі асабістыя даверныя адносіны. Тыя ўстановы, якім ён перадаваў уладныя паўнамоцтвы або якія ён не мог ігнараваць, напрыклад, дзяржаўную партыю «Нацыянальны рух», каталіцкую царкву і ваенных ён увесь час настройваў адну супраць адной.

Па меркаванні франкісцкай эліты франкізм атрымаў сваю легітымацыю перамогай у Грамадзянскай вайне, якая разглядалася не проста як перамога свайго светапогляду, але і як абарона іспанскай і еўрапейскай цывілізацыі і культуры. Паколькі каталіцтва лічылася складовай часткай іспанскай культуры, царква цесна супрацоўнічала з дзяржавай у рамках так званага нацыянал-каталіцтва.

За 39 гадоў свайго існавання франкісцкая дзяржава зведала значныя змены ў эканоміцы, знешняй палітыцы і ў меншай ступені ва ўнутранай палітыцы. Перыяд дыктатуры Франка ў Іспаніі можна падзяліць на некалькі этапаў. Пачатковы, дэспатычны этап, калі ішла масавая расправа над групамі насельніцтва, якія пацярпелі паражэнне ў Грамадзянскай вайне, мае пэўныя рысы фашысцкіх рэжымаў таго часу і планавай эканомікі. У канцы кіравання Франка рэжым быў хутчэй аўтарытарна-кансерватыўным, калі пасля працяглага перыяду ўнутранай стагнацыі краіна перажыла «эканамічны цуд», пачатак якому паклаў стабілізацыйны план 1959 года. Іспаніі ўдалося падняцца да ўзроўню развітых краін у дзясятцы самых буйных індустрыяльных дзяржаў свету. Эканамічны прагрэс, тым не менш, не падтрымліваўся якім-небудзь імкненнем да палітычнай адкрытасці.

У сучасных даследчыкаў адсутнічае адназначная пазіцыя па класіфікацыі франкізму. У выніку чаго ў розных аўтараў яны вар'іруюцца ад яго аднясення да фашызму да прызнання формай аўтарытарызму. Часам франкізм таксама адносяць да ўнікальных формаў палітычнага (дзяржаўнага) рэжыму.

Гл. таксама
-----------

* Новая дзяржава, Партугалія

Спасылкі
--------

* Михаэль Дорфман «Испанский Холокост» Пола Престона

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4155196-5 · NKC: ph120382 |
**А́ціс** (стар.-грэч.: Ἄττις, лац.: Attis) — бог расліннасці. Культ Аціса ўзнік у Фрыгіі і быў шчыльна звязаны з культам Кібелы. Пазней распаўсюдзіўся ў Старажытнай Грэцыі і Рыме.

Міфалогія
---------

Існуе некалькі варыянтаў міфа пра Аціса. Старажытнагрэчаскі аўтар Паўсаній Вандроўнік з Лідыі паведамляў, што Аціс быў сынам фрыгійца Калая і з дзяцінства меў на целе загану — не меў мужчынскага палавога органа. У сталым узросце ён перасяліўся ў Лідыю, дзе заснаваў культ Кібелы. Аціс праславіўся сярод людзей сваёй самаадданасцю, але гэтаму пазайздросціў Зеўс. Бог-грамабой наслаў на Аціса дзіка, які забіў хлопца.

Другі больш папулярны варыянт апавядае, што Зеўс імкнуўся сукупіцца са сваёй маці Рэяй-Кібелай, але дарма праліў сваё насенне на камень. Камень нарадзіў дэмана Агдыздзіса з полавымі органамі мужчыны і жанчыны. Устрывожаныя багі звярнуліся за дапамогай да Дыяніса. Той хітрасцю напаіў Агдыздзіса віном і пазбавіў яго мужчынскага органа. Такім чынам Агдыздзіс ператварыўся ў звычайную жанчыну. На месцы, куды трапіў палавы орган дэмана вырасла міндальнае дрэва. Німфа Нана паспытала міндальны плод (або адарвала галінку) і стала цяжарнай. Хутка ў яе нарадзіўся прыгожы сын Аціс.

Калі хлопчык падрос, у яго закахалася Агдыздзіс (або Кібела). Ацісу было забаронена мець стасункі з іншымі жанчынамі. Але ён упадабаў рачную німфу (або ўладарскую дачку). Пасля ночы кахання (або падчас вяселля) раз'юшаная Агдыздзіс (Кібела) наслала на яго вар'яцтва. Ён кінуўся ў лес і сам сябе зрабіў пакладанне, пасля чаго памёр. На гэтым месцы з'явіліся кветкі і лекавыя травы. Агдыздзіс папытала Кібелу (або Кібела папытала Зеўса) уваскрэсіць юнака і разам з ім узнеслася на неба.

Шанаванне
---------

Лічыцца, што культ Аціса ўзнік у Фрыгіі ў канцы 2 тысячагоддзя да н. э. Прычым, першапачаткова Аціс быў мясцовым бажаством. У Грэцыю культ фрыгійскага бога пранік разам з культам Кібелы і набыў шырокае распаўсюджанне толькі ў IV ст. да н. э. У 204 г. да н. э. рымляне таксама запазычылі культ Кібелы з Малой Азіі. Рымскія грамадзяне разглядалі Аціса як спадарожніка і кансорта Вялікай Багіні-маці.

Спасылкі
--------

* ATTIS
* EVGUENI A. TORTCHINOV, CYBELE, ATTIS, AND THE MYSTERIES OF THE "SUFFERING GODS" : A TRANSPERSONALISTIC INTERPRETATION
* James George Frazer, The Golden Bough, Chapter XXXIV. The Myth and Ritual of Attis
* Attis-Ἄττις
**Рыгор Рапапорт** (19.06.1909, г. Мінск — 08.10.1966) — беларускі і расійскі журналіст, літаратуразнаўца.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Мінску, друкаваўся з 1924 г. супрацоўнічаў з газетамі «Звязда», «Беларуская вёска», «Рабочий». 

У 1928 ці пачатку 1929 г. з’ехаў у Сібір. Працаваў у рэдакцыі газеты «Советская Сибирь», карэктарам у Заходне-Сібірскім краёвым выдавецтве (г. Новасібірск), загадчыкам аддзела культуры ў рэдакцыі газеты «Алтайская праўда» (г. Барнаул). У час Другой сусветнай вайны служыў шарагоўцам у пяхоце, потым — у рэдакцыі дывізійнай газеты. Быў сведкам подзвіга Аляксандра Матросава, напісаў пра гэта вершы. Пад Берлінам быў паранены, вярнуўся ў Барнаул пасля шпіталя ў 1946 г. Узнагароджаны ордэнамі і медалямі. 

Працаваў упаўнаважаным ТАСС па Алтайскім краі, галоўным рэдактарам Алтайскага краёвага радыё. 3 1952 года, ратуючыся ад пераследу пад час кампаніі па барацьбе з «бязроднымі касмапалітамі», ізноў пераехаў у Новасібірск. Працаваў у Новасібірскай кінахроніцы, загадчыкам аддзела інфармацыі на мясцовым радыё, уласным карэспандэнтам выдавецтва «Колос».

Творачасць
----------

Пісаў літаратуразнаўчыя артыкулы і нарысы, выдаў кнігі «Сельский киномеханик» (1952), «Барнаул: Краткий справочник», «Страницы литературного прошлого Алтая» (абедзве 1958).

Сям'я
-----

Меў сына Аляксандра Рыгоравіча Рапапорта, кінадраматурга, празаіка і журналіста.
**Захар Рыгоравіч Лышэня** (1917—1945) — старшыня Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Захар Лышэня нарадзіўся ў 1917 годзе ў вёсцы Пласток (цяпер — Любанскі раён Мінскай вобласці Беларусі). Скончыў няпоўную сярэднюю школу. У верасні 1938 года Лышэня быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З верасня 1941 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. У баях тры разы быў паранены. Удзельнічаў у Сталінградскай і Курскай бітвах, у бітве за Дняпро.

Да студзеня 1945 года гвардыі старшына Захар Лышэня камандаваў аддзяленнем разведкі 43-га гвардзейскага артылерыйскага палка 15-й гвардзейскай стралковай дывізіі 5-й гвардзейскай арміі  (руск.) (бел. 1-га Украінскага фронту. Вызначыўся ў час вызвалення Польшчы. У ноч з 7 на 8 лютага 1945 года пад Уроцлавам Лышэня з таварышам прайшоў у нямецкі тыл і выявіў артылерыйскую і минамётную батарэі праціўніка, захапіў 2 «языкоў» і важныя дакументы. На зваротным шляху разведчыкі трапілі ў засаду. Лышэня быў цяжка паранены і застаўся прыкрываць свайго таварыша, які паспяхова даставіў «языкоў» і дакументы да камандавання. У баі Лышэня быў узяты ў палон. Нягледзячы на катаванні, ён адмовіўся даваць звесткі аб савецкіх частках, і быў павешаны. Пазней яго цела было выяўлена наступаючымі савецкімі часткамі і пахавана ў вёсцы Сабаціска Ніжнясілезскага ваяводства Польшчы.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 27 чэрвеня 1945 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым адвагу і геройства» гвардыі старшына Захар Лышэня пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнамі Леніна і Чырвонай Зоркі, побач медалёў. Навечна залічаны ў спісы асабовага складу вайсковай часткі.

У гонар Лышэні усталяваны помнік у яго роднай вёсцы, названы вуліца і школа ў Любані.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Захар Рыгоравіч Лышэня на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Зайцев А. Д. Рощин И. И. Соловьёв В. Н. Зачислены навечно. Кн. 1. М.: Политиздат, 1990.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Хойтэ ван Хойтэма** (нідэрл.: Hoyte van Hoytema; нар. 4 кастрычніка 1971, Хорген, Швейцарыя) — нідэрландска-шведскі кінааператар, які вучыўся ў Польскай кінашколе ў Лодзі. Пераважна працуе ў Швецыі, але таксама і ў Германіі, Нарвегіі, ЗША і Вялікабрытаніі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 4 кастрычніка 1971 года ў горадзе Хорген, Швейцарыя. На рахунку Хойтэ ван Хойтэма больш за дзесятак паспяховых поўнаметражных і дакументальных фільмаў і тэлесерыялаў. Яго супрацоўніцтва з рэжысёрамі Мікаэлем Марсімаінам, Томасам Альфрэдсанам і Крыстаферам Ноланам адзначана прызнаннем крытыкаў, а таксама шэрагам нацыянальных і міжнародных прызоў.

Зноскі
------
**Каракалпакстан** (узб. Qoraqalpog `iston Respublikasi, каракалп. Qaraqalpaqstan Respublikası) — аўтаномная рэспубліка ў складзе Узбекістана. 

Рэспубліка Каракалпакстан (РК) размешчана на паўночным захадзе Узбекістана. 

РК мае сваю дзяржаўную сімволіку: герб, сцяг, гімн, канстытуцыю, урад. Кіраўніком РК з'яўляецца Старшыня Жокаргы Кенеса (Вярхоўнага Савета) РК. Кіраўніком Урада РК з'яўляецца Старшыня Савета Міністраў РК. Дзяржаўнай валютай з'яўляецца узбекскі сум. 

Сталіцай Каракалпакстана з'яўляецца горад Нукус. У рэспубліцы 12 гарадоў і 25 гарадскіх пасёлкаў. РК падзелена на 14 раёнаў. Дзяржаўная ўлада ў кожным раёне прадстаўлена хакімам.

Насельніцтва
------------

33% насельніцтва складаюць каракалпакі, прыкладна столькі ж - казахі, узбекі складаюць прыкладна чвэрць ад агульнай колькасці насельніцтва. Астатнюю частку насельніцтва складаюць прадстаўнікі іншых нацыянальнасцей - рускія, украінцы, туркмены, карэйцы, татары і інш. 

Прыкладна палова насельніцтва пражывае ў гарадах і пасёлках гарадскога тыпу, астатняя частка - у сельскай мясцовасці.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Карлсан.

**Фрыда Карлсан** (шведск.: Frida Karlsson; нар. 10 жніўня 1999) — шведская лыжніца, чэмпіёнка свету 2019 года ў эстафеце, шасціразовы прызёр чэмпіянатаў свету, трохразовая чэмпіёнка свету сярод юніёраў 2018 і 2019 гадоў.

Спартыўная кар’ера
------------------

Да 2016 года сур’ёзна займалася лёгкай атлетыкай: на юнацкім чэмпіянаце Еўропы 2016 года была шостай у фінале бегу на 3000 метраў.

Фрыда Карлсан упершыню паднялася на подыум міжнародных спаборніцтваў на юніёрскім чэмпіянаце свету 2018 года, дзе яна стала чэмпіёнкай у скіятлоне і двойчы бронзавым прызёрам у спрынце і эстафеце. На наступным чэмпіянаце свету сярод юніёраў 2019 года ў Лахці яна выйграла два залатыя медалі ў індывідуальных гонках і бронзу ў эстафеце.

Адразу пасля юніёрскага чэмпіянату свету 17 лютага 2019 года Фрыда дэбютавала на этапе Кубка свету ў італьянскім Конэ, дзе заняла 7-е месца ў паасобнай гонцы на 10 км класічным стылем, і ў апошні момант была ўключана ў склад зборнай Швецыі на дарослы чэмпіянат свету ў Зефельдзе.

На чэмпіянаце свету па лыжных відах спорту 2019 года ў аўстрыйскім Зефельдзе Фрыда зрабіла сапраўдны фурор, выйграўшы поўны камплект медалёў. У сваёй першай гонцы Карлсан заняла 5-е месца ў скіятлоне (лепшая сярод шведак, менш за 10 сек пройгрышу срэбны прызёр), а ўжо ў наступнай гонцы стала сярэбраным прызёрам у 10-кіламетровай раздзелцы класікай, прайграўшы 12,2 сек толькі знакамітай Тэрэзе Ёхаўг. 28 лютага была ўключана ў складзе зборнай Швецыі на эстафетную гонку, дзе прабегла другі этап класічным стылем. На фінішы перамогу Швецыі прынесла Сціна Нільсан, такім чынам, Карлсан ва ўзросце 19 гадоў стала чэмпіёнкай свету. У апошняй гонцы на 30 км вольным стылем Фрыда заняла трэцяе месца пасля норвежек Тэрэзы Ёхаўг і Інгвільд Эстберг.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | FIS (лыжныя гонкі) · Olympedia · TheSports.org · World Athletics · Алімпійскі камітэт Швецыі |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |

1. 1 2 3  Karlsson, Frida Elisabeth // Sveriges befolkning 2000 — Sveriges Släktforskarförbund, 2020. Праверана 12 лютага 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q106527645'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10685961'></a>
2. ↑  Olympedia — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>
**Адэн** (араб. عدن‎‎) — горад у Емене на беразе Адэнскага заліва, былая сталіца Народнай Рэспублікі Паўднёвага Емена (30 лістапада 1967 — 30 лістапада 1970) і Народнай Дэмакратычнай Рэспублікі Емен (да 22 мая 1990 года). Пасля аб'яднання ў адзіны Емен, статус сталіцы быў страчаны, але горад застаўся важным транзітным портам на ўзбярэжжы Аравійскага мора. Акрамя таго, ля горада размешчаны аэрапорт міжнароднага значэння.

Насельніцтва — 800 тыс. жыхароў (2008).

Эканоміка
---------

У наш час у горадзе развіта таксама нафтаперапрацоўчая прамысловасць. Таксама ў Адэне маюцца тэкстыльныя, рыбаперапрацоўчыя і суднарамонтныя прадпрыемствы.

Транспарт
---------

Адэн — найбуйнейшы марскі порт Емена, знаходзіцца на адным з самых ажыўленых марскіх шляхоў свету, з'яўляючыся перавалачным пунктам паміж марскімі шляхамі Індыйскага акіяна, Чырвонага і Міжземнага мораў, Персідскага заліва.

Зноскі
------

1. ↑  World Gazetteer: Yemen — largest cities (per geographical entity)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
Не блытаць з Батнічны заліў.

**Заліў Ботані** або **Батанічны заліў** (англ.: Botany Bay, часам *Botanist Bay*) — заліў Тасманава мора ля ўсходняга берага Аўстраліі, у 8 км на поўдзень ад цэнтра Сіднея, адкрыты Джэймсам Кукам 29 красавіка 1770 года. Дж. Кук даў назву заліва ў гонар сваіх сяброў — даследчыкаў і напарнікаў па першым кругасветным падарожжы на караблі Індэвар. Гэта батанікі Джозеф Банкс (англ.: Joseph Banks) і Даніэль Соландэр (англ.: Daniеl Solander), якія вывучылі і апісалі мноства незнаёмых еўрапейцам раслін на берагах бухты. Таксама яны апісалі і жывёл, у першую чаргу сумчатых.

Заліў Ботані вядомы тым, што туды 18-20 студзеня 1788 года прыйшоў Першы флот з Вялікабрытаніі з будучымі пасяленцамі Аўстраліі, які затым 26 студзеня 1788 года перайшоў у заліў Порт-Джэксан, размешчаны па моры ў 12 км на поўнач, дзе было заснавана першае еўрапейскае пасяленне ў Аўстраліі — Сідней.

У цяперашні час Сідней разросся да заліва Ботані. На паўночным беразе заліва ў прыватнасці размешчаны аэрапорт Сіднея, прычым узлётна-пасадачныя палосы аэрапорта выходзяць у заліў (яны часткова намытыя).

Шырыня заліва ля ўваходу 2,2 км, глыбіня 18-31 м. У Батанічны заліў упадаюць рэкі Кук і Джорджэс. Прылівы паўсутачныя да 2,3 м.

У заліве знаходзіцца порт Ботані. Насельніцтва ў раёне заліва каля 35 тыс. чалавек.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ботані
Насякомаедная расліна
**Насякомаедныя расліны** — гэта расліны, якія сілкуюцца дробнымі жывёламі або пратыстамі, асабліва казуркамі.

Ёсць каля 500 вядомых відаў такіх раслін. Сустракаюцца ў месцах, бедных пажыўнымі рэчывамі, такіх як балоты. Нягледзячы на працэс фотасінтэзу, яны патрабуюць дадатковага азоту, які пастаўляецца, у прыватнасці, насякомымі. Большасць відаў насякомаедных раслін таксама з'яўляюцца паразітамі. Паразітычныя расліны атрымліваюць ежу, выкарыстоўваючы іншыя расліны. У некаторых выпадках, паразітычная расліна можа прывесці да гібелі расліны-гаспадара.

Насякомаедныя расліны трапляюцца ў вадаёмах, на забалочаных лугах, балотах, пераважна ў месцах з недахопам азоту, фосфару, калію. У іх сфарміраваліся розныя складаныя прыстасаванні для прываблівання насякомых. Напрыклад, у плывунца — мешкападобныя органы ўтвораны сегментамі падводнага лісця; у трапічнага віду непентэса верхняя частка лісцевага чаранка мае выгляд збана, лісце алвдраванды ўкрыта ліпкімі залозістымі валаскамі, венерынай мухалоўцы ўласціва актыўнае зачыненне лісцяпастак. За дзень адна расліна расянкі здольна засвойваць некалькі дзесяткаў насякомых.

Літаратура
----------

* Насякомаедныя расліны // БЭ ў 18 т. Т. 11. Мн. 2000.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Насякомаедныя расліны
* International Carnivorous Plant Society Homepage
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Карлюк.
**Кірыл Карлюк** (нар. 1984) — беларускі гісторык. Магістр гісторыі.

Скончыў у 2007 годзе Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя М. Танка, у 2009 годзе магістратуру Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта ў Вільні па праграме Універсітэта Сёдэрторна «Параўнаўчая гісторыя краін Паўночна-ўсходняй Еўропы». Займаецца гісторыяй Вялікага Княства Літоўскага канца XVI—XVII ст.

Пераклаў з польскай мовы лісты Багуслава Радзівіла да Ганны Марыі Радзівіл.

Зноскі
------

1. ↑   **(нявызн.)**. Праверана 29 кастрычніка 2023.
2. ↑  Багуслаў Радзівіл (Bogusław Radziwiłł). Лісты Купідона (Listy do Anny Marii Radziwiłłowny) - па-беларуску | Часопіс "ПрайдзіСвет" **(нявызн.)**. Праверана 29 кастрычніка 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-ar6645288 |
У фільме «Yankee Doodle Daffy» (1943).
**Дафі Дак** (англ.: Daffy Duck) — герой серыі мультфільмаў і коміксаў, у якім ён звычайна маляваўся ў выглядзе фальгі для Багса Бані. 

Створаны ў творчым саюзе рэжысёра Тэкса Эйверы, у 1937 годзе. У першыню выходзіць на сцэну ў мультфільме «Паляванне на качку з свініны» (англ.: Porky's Duck Hunt) (1937). З таго часу не губляе папулярнасць. З’яўляецца эмблемай студыі.

У мультфільмах выступае як трыкстэр, нярэдка як антыгерой.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX3741849 · BNF: 142488392 · LCCN: nb2017002500 · VIAF: 2148631069230410191 |
**Брацкая магіла** — вайсковае пахаванне ў г. п. Парычы, Светлагорскі раён.

Апісанне
--------

Помнік знаходзіцца ў скверы насупраць пасялковага дома культуры. На пастаменце размешчана гіпсабетонная скульптура воіна, які схіліўся на адно калена. Колькасць пахаваных — 1643 чалавека.

Падчас Беларускай наступальнай аперацыі савецкіх войск гарадскі пасёлак Парычы быў важным апорным пунктам варожай абароны. Ён прыкрываў шлях на Бабруйск. На гэтым напрамку гітлераўцы стварылі некалькі ўмацаваных рубяжоў. Таму камандаванне 1-га Беларускага фронту вырашыла нанесці галоўны удар з раёна балот на поўдзень ад Парычаў. Раніцай 24 чэрвеня войскі 65-й арміі пайшліў наступленне. За першы дзень наступлення была поўнасцю прарвана абарона праціўніка, гітлераўцы страцілі каля 1700 салдат і афіцэраў, 19 гармат, 35 мінамётаў, 85 кулямётаў, 17 аўтамашын, 27 дзотаў і 25 бліндажоў. 17-я танкавая брыгада 1-га танкавага корпуса выйшла да Бярэзіны і адрэзала шляхі адыходу парыцкай групоўкі ворага на поўнач. На працягу 26 і 27 чэрвеня часці 105-га стралковага корпуса разграмілі акружаную групоўку і ў 18 гадзін вызвалілі гарадскі пасёлак.

У вызваленні Парыч таксама ўдзельнічалі маракі Дняпроўскай ваеннай флатыліі, якія на бранякатэрах прарваліся ўверх па бярэзіне да гарадскога пасёлка і нанеслі ўдар па пераправе, адрэзаўшы ворагу шляхі адступлення на Жлобін. Вялікую дапамогу савецкім воінам аказалі партызаны, якія 20 чэрвеня падарвалі больш за 40 тыс. рэек, што паралізавала работу чыгункі.

У 1964 годзе адбылося перазахаванее, на магіле пастаўлены помнік — скульптура воіна з вянком. Пахаваны 1143 чалавека, воінаў, якія загінулі ў 1941—1944 гадах. У баях за вызваленне тэрыторыі раёна. Сярод пахаваных — Герой Савецкага Саюза Ніканор Андрэевіч Лявухін.

Зноскі
------

1. ↑  Брацкая магіла г.п. Парычы
**«Бобруйские отклики»** — штодзённая грамадска-палітычная і літаратурная газета. Выдавалася з 24 жніўня 1911 да 29 мая 1912 года ў Бабруйску на рускай мове. Выдаўцы Ё. Е. Салавейчык, Б. Ё. Гінзбург; рэдактар Я. Ё. Марголін, Б. Ё. Гінзбург. Газета змяшчала звесткі пра міжнароднае і ўнутранае становішча, дзейнасць урада, Дзяржаўнай думы Расіі і разнастайныя бакі мясцовага жыцця, навукова-асветныя артыкулы, фельетоны, вершы і белетрыстыку, мела літаратурна-крытычны і тэатральныя аддзелы. Адлюстроўвала эканамічную, палітычную, сацыяльна-культурную пазіцыю сярэдняй і дробнай гарадской буржуазіі і інтэлігенцыі. Падтрымлівала ідэі культурна-нацыянальнай аўтаноміі народаў Расіі, але праблему нацыянальнага самавызначэння беларускага народа амаль не закранала. Прапагандуючы маральна-філасофскую канцэпцыю Л. Талстога, газета захаплялася «культам талстоўства», бачыла ў пісьменніку «прарока» і «сумленне Расіі». 3 пазіцый крытычнага рэалізму ацэньвала творчасць А. Пушкіна, Л. Андрэева, М. Горкага, А. Чэхава, Г. Ібсена і інш. рускіх і зарубежных пісьменнікаў. Друкавала вершы, апавяданні, нарысы мясцовых аўтараў, значнае месца адводзіла камерцыйнай рэкламе.

Зноскі
------

1. ↑  *У. М. Конан.* «Бобруйские отклики» // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2. — 544 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0570-6.

Літаратура
----------

* *У. М. Конан.* «Бобруйские отклики» // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2. — 544 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0570-6.
**Акадэмія Сан-Карлас** (ісп.: Academia de San Carlos) — нацыянальная мексіканская акадэмія мастацтваў. Знаходзіцца ў Мехіка.

Гісторыя
--------

Акадэмія Сан-Карлас з'яўляецца першай у Амерыцы вышэйшай мастацкай навучальнай установай і першым мастацкім музеем у Амерыцы. Была заснавана ў 1781 г. як Школа гравюры, затым указам іспанскага ўрада ад 25 снежня 1783 г. была ператворана ў Акадэмію. Першапачатковае найменне — Каралеўская акадэмія высакародных мастацтваў Сан-Карлас (Real Academia de San Carlos de las Nobles Artes). Акадэмія прызначалася для развіцця ў іспанскай частцы Цэнтральнай Амерыкі такіх мастацтваў, як жывапіс, скульптура і архітэктура, і размяшчалася ў гістарычным цэнтры Мехіка на вуліцы Амарыі дэ Дыяс.

Акадэмія неаднаразова пераназывалася — у 1821 г. перайменава ў нацыянальную мексіканскую акадэмію Сан-Карлас (Academia Nacional de San Carlos de México), у 1863 годзе ў Імператарскую мексіканскую акадэмію Сан-Карлас. Затым у 1867 г. — у нацыянальную школу прыгожых мастацтваў (ENBA). У 1929 г. Акадэмія была падзелена на нацыянальную школу скульптуры (ENAP) і нацыянальную школу архітэктуры. Апошняя ў 1933 г. была ператворана ў факультэт архітэктуры Нацыянальнага аўтаномнага ўніверсітэта Мехіка. Назва «Акадэмія Сан-Карлас» захавалася за ENAP.

У Акадэміі Сан-Карлас атрымалі мастацкую адукацыю многія знакамітыя мастакі, і сярод іх Хасэ Давід Альфара Сікейрас, Хасэ Клементэ Ароска, Руфіна Тамаё. У 2007 г. ў ёй навучалася 5558 студэнтаў. Яна таксама мае багаты збор твораў мастацтва — карцін, малюнкаў, гравюр, скульптур, фатаграфіі, а таксама нумізматычны кабінет.

Літаратура
----------

* Латинская Америка: Энциклопедический справочник. Т. 1. А—К / Гл. ред. В. В. Вольский. — М.: Советская энциклопедия, 1980. — С. 227. — 576 с. с илл. (руск.)