recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Святыя мучаніцы Сафія, Вера, Надзея і Любоў. XVІII ст. Валынь
**Вера, Надзея, Любоў і маці іх Сафія** (грэч. Αγία Σοφία και οι κόρες της Πίστη, Ελπίς, Αγάπη; лац. Fides, Spes, Caritas) — хрысціянскія святыя, ушанаваныя ў ліку мучаніц. Жылі ў II стагоддзі ў Рыме (пам. 137). Памяць здзяйсняецца ў Праваслаўнай царквы 17 верасня (па юліянскім календары).

Сафія, удава з Мілана, прыбыла ў Рым і спынілася ў багатай дамы па імі Фесамнія. Паводле падання, Вера (грэч. Πίστη), Надзея (грэч. Ελπίς) і Любоў (грэч. Αγάπη) выхоўваліся маці ў хрысціянскай набожнасці. Калі імператар Адрыян даведаўся пра гэта, ён паспрабаваў спакусіць і прымусіць пакланіцца багіні Артэмідзе — спачатку абяцаннем багатых падарункаў, а затым пагрозамі. Але яны непахісна вызнавалі сваю веру ў Хрыста. Імператар загадаў падвергнуць дочак Сафіі жорсткім катаванням, але яны цудоўным чынам перанеслі іх і загінулі толькі быўшы абезгалоўленымі ці засечанымі.

На дзень смерці Веры было 12 гадоў, Надзеі — 10 і Любові — 9. Імператар аддаў скатаваныя целы дочак Сафіі, яна з пашанай пахавала іх і памерла праз тры дні.

Першапачатковыя грэчаскія імёны дочак — Пістыс, Элпіс і Агапэ — былі перакладзены, і толькі імя іх маці Сафіі («Мудрасць») захавала арыгінальнае гучанне.

Гл. таксама
-----------

* Вера, Надзея, Любоў — хрысціянскія дабрадзейнасці
* Агапія, Ірына і Хіёнія («Любоў, Мір і Снежная») — тры іншыя святыя сястры-мучаніцы з гаворачымі імёнамі.
* Сафія Рымская — аднайменная святая з таго ж гарады, якая жыла ў IV стагоддзі, чые мошчы, паводле нямецкіх крыніц, захоўваюцца ў Эша і пачынаючы з XII стагоддзя яна згадваецца разам з трыма дочкамі — Верай, Надзеяй і Любоўю.

Зноскі
------

1. ↑  Імёны адпавядаюць хрысціянскім дабрадзейнасцям з 1-га паслання Паўла да Карынфян (13:13)
2. ↑  Снег як сімвал цноты
3. ↑  Biographisch-Bibiographisches Kichenlexicon
4. ↑  Афіцыйны сайт абацтва ў Эша Архівавана 4 сакавіка 2016.

Літаратура
----------

* **Н. В. Герасименко*.* Вера, Надежда, Любовь и София // Православная энциклопедия. — М.: Церковно-научный центр «Православная энциклопедия», 2004. — Т. VII. — С. 702-704. — 752 с. — 39 000 экз. — ISBN 5-89572-010-2.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Вера, Надзея, Любоў і іх маці Сафія на Вікісховішчы |

* Страдание святых мучениц Веры, Надежды и Любови, и матери их Софии // Димитрий Ростовский, «Жития святых»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Даведка РІА |
**Веньямін Яфімавіч (Хаймавіч) Нэзлін** (руск.: Незлин Вениамин Ефимович; 1894, Колышкі — 1975, Масква) — савецкі вучоны ў галіне тэрапіі. Доктар медыцынскіх навук (1939), прафесар (1951).

Біяграфія
---------

Скончыў медыцынскі факультэт МДУ (1919). У 1930-38 асістэнт кафедры тэрапіі 2-га ММІ. У 1939-40 і 1947-50 дацэнт тэрапеўтычнай клінікі ЦІУУ. У 1944-46 галоўны тэрапеўт Варонежскага ваеннага акруга і адначасова загадчык кафедры тэрапіі Варонежскага медыцынскага інстытута. У 1951-59 загадчык кафедры бальнеалогіі і тэрапіі ЦІУ ў Кіславодску. У 1953 знаходзіўся пад следствам па «справе ўрачоў". У 1960-65 загадчык тэрапеўтычным аддзяленнем; у 1965-73 - кансультант НДІ сардэчна-сасудзістай хірургіі і АМН СССР.

Навуковыя працы
---------------

* «Патология и клиника ревматизма». М.–Л. 1940;
* «Анализ и клиническая оценка электрокардиограммы». М. 1948, 2-е изд. 1959 (сааўт. с З.Я.Карпай);
* «Нарушения венечного кровообращения». М, 1955;
* «Ревматические пороки сердца». М, 1968.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

*
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сахно.
**Веніямін Якаўлевіч Сахно** (20 снежня 1917, с. Красная Яруга, Белгародская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Харкаўскі інжынерна-будаўнічы інстытут у 1941 годзе. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Працаваў у праектных арганізацыях Украіны, кіраўніком майстэрні Мінскпраекта, галоўным архітэктарам аддзела ў Белпрампраекце, у навукова-рэстаўрацыйных майстэрнях Мінкультуры БССР, з 1970 па 1980 год — выкладчыкам Мінскага архітэктурна-будаўнічага тэхнікума.

Член КПСС з 1943 года. Член Саюза архітэктараў СССР з 1948 года. Пражываў у Мінску.

Творчасць
---------

Праект забудовы квартала па вул. Валгаградскай — Я. Коласа  (ВД) (бел.. Схема
У складзе аўтарскіх калектываў удзельнічаў у распрацоўцы праектаў планіроўкі і забудовы мікрараёнаў па вул. Арлоўскай, К. Лібкнехта, Чырваназоркавай, Апанскага ў Мінску (1957—1962), праекта кансервацыі і рэстаўрацыі Сафійскага сабора ў Полацку (1970).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Сахно Вениамин Яковлевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Кары Рунальфсан** (ісл.: Kári Runólfsson; ? — 1187) — абат кляштара Тынгейрар у Ісландыі.

Біяграфія
---------

Сын Рунальфа Кетыльсана, скальда і святара кляштара Мёрувелір (Эйяф’ёрдур), а пазней манаха кляштара Гельгафель, і ўнук Кеціла Орстэйнсана, біскупа Хоўлара.

Стаў абатам Тынгейрара ў 1181 годзе і замяніў Карла Ёнсана, які пэўны час заставаўся ў кляштары, але потым з'ехаў у Нарвегію. Памёр у 1187 годзе. Да таго часу Карл вярнуўся ў Ісландыю і зноў заняў пасаду.

Зноскі
------

1. ↑  The Downside Review. Vol. 15—16. — College of St. Gregory (Downside, England), Bath, Downside Abbey (ed.), 1970. P. 176.
2. ↑  Vesteinsson O. The Christianization of Iceland: Priests, Power, and Social Change 1000—1300. — OUP Oxford (ed.), 2000. P. 135.
**«Окраина»** – штодзённая грамадска-палітычная і літаратурная газета ліберальна-радыкальнага кірунку. Выдавалася з 30 ліпеня (12 жніўня) 1907 да 25 мая (7 чэрвеня) 1908 гг. у Мінску на рускай мове. Рэдактар–выдавец Л. І. Глоба–Міхайленка.

Развівала праграму забароненай газеты «Жизнь провинции». Цэнзура характарызавала яе як выданне «рэзка апазіцыйнага кірунку без ясна і пэўна вызначанай праграмы якой-небудзь партыі». Друкавала апошнія паведамленні, артыкулы грамадска-палітычнага і літаратурна-мастацкага зместу, белетрыстыку, паэзію, мясцовую хроніку, рэкламу, ілюстрацыі. Крытыкавала ўрадавую палітыку П. А. Сталыпіна, злоўжыванні мясцовых улад, выступала супраць дыскрыміінацыі «іншародцаў» (палякаў і яўрэяў). 

Аўтары літаратурна-мастацкага аддзела арыентаваліся на традыцыі рэалізму і асветніцкую эстэтыку, прапагандавалі спадчыну рускай, польскай і заходнееўрапейскай літаратуры і мастацкай культуры, станоўча ацэньвалі наватарства Л. Андрэева, К. Бальмонта, З. Гіпіус, У. Меерхольда, М. Мінскага, Г. Гаўптмана, М. Метэрлінка, Ф. Салагуба.

Праблемам гістарыяграфіі, гісторыі, культуры прысвечаны даследаванні Д. Бохана «Польская народная паэзія» (5 і 24.8.1907, 7.9.1907), М. Метэрлінка «Псіхалогія няшчаснага выпадку» (1.8.1907), «Вялікі мастак» (пра Л. Талстога (8.9.1907), М. Караліцкага «Ідэя творчасці ў творах Тургенева і Гаўптмана» (13.11.1907) і інш. 

Асвятляла тэатральнае і музычнае жыццё Мінска. 

Выданне газеты прыпынена, пазней забаронена.

Літаратура
----------

* *Конан, У. М.* «Окраина» // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9. — С. 352.
* *Конон, В. М.* Проблемы искусства и эстетики в общественной мысли Белоруссии начала XX в. — Мн. 1985.
**Альберт Бакіноўскі** (4 лютага 1897 — 1978) — каталіцкі святар заходняга абраду, удзельнік беларускага хрысціянскага руху XX стагоддзя, душпастыр.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 4 лютага 1897 года. Паходзіў з беларускай каталіцкай сям’і.

У 1915 годзе паступіў на 1-ы курс Імператарскай духоўнай каталіцкай семінарыі ў Петраградзе. У сувязі з прыходам да ўлады бальшавікоў і закрыццём царкоўна-рэлігійных навучальных устаноў прадоўжыў вучобу ў Пінску.

Пасвячоны ў святары 12 чэрвеня 1921 года ў горадзе Улацлаўку (Польшча). Першыя гады душпастырскай дзейнасці правёў на Палессі. У сярэдзіне 1920-х гадоў працаваў у Століне. Пазней служыў пробашчам у мястэчку Камянец-Літоўскі (1921—1934) і ў Шарашове Пружанскага павета Палескага ваяводства. Звязаны з Беларускай хрысціянскай дэмакратыяй. Матэрыяльна падтрымліваў выданне беларускіх каталіцкіх часопісаў і газет. Браў удзел у беларусізацыі нацыянальна-рэлігійнага жыцця Заходняй Беларусі. Выступаў з казаннямі на беларускай мове.

Пасля Другой сусветнай вайны працаваў рэзідэнтам у парафіі Слізаў Сыцаўскага дэканата (Вроцлаўскае ваяводства). Памёр у 1978 годзе.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Электронная Энцыкляпэдыя. Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст. Альберт Бакіноўскі **(нявызн.)**.
**Джон Эдвард Хёрбст** (англ.: John Edward Herbst; 12 жніўня 1952, Роквіл-Сентэр, Нью-Ёрк) — амерыканскі дыпламат; пасол ЗША ва Узбекістане (2000—2003) і пасол ЗША ва Украіне (2003—2006). У 2006 годзе дзяржсакратар ЗША Кандаліза Райс прызначыла Джона Хёрбста каардынатарам Упраўлення рэканструкцыі і стабілізацыі.

Біяграфія
---------

Атрымаў ступень бакалаўра навук у галіне дыпламатычнай службы ў Школе дыпламатычнай службы Джорджтаўнскага ўніверсітэта ў 1974 годзе і ступень магістра мастацтваў у галіне права і дыпламатыі ў Флетчараўскай школе права і дыпламатыі пры Універсітэце Тафтса (Медфард, Масачусетс) у 1978 годзе. Таксама навучаўся ў Школе перспектыўных міжнародных даследаванняў у Балонні, Італія, пры Універсітэце Джонса Хопкінса.

Паступіў дыпламатычную службу ў 1979 годзе. Працаваў палітычным дарадцам у амерыканскіх пасольствах у Тэль-Авіве, Маскве і Эр-Рыядзе. Ён таксама працаваў дырэктарам па рэгіянальных пытаннях у Блізкаўсходнім бюро Дзяржаўнага дэпартамента ЗША, дырэктарам Упраўлення Незалежных Дзяржаў і па справах Садружнасці, першым намеснікам пасла па асобых даручэннях для новых незалежных дзяржаў. У 1997—2000 гадах працаваў Генеральным консулам ЗША ў Іерусаліме.

Зноскі
------

1. ↑  *Русланович Г. Г.* Украінская праўда / пад рэд. М. С. Хайретдинівна — 2000.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17275373'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q263598'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q904463'></a>
**Альбер Андрэ** (24 мая 1869, Ліён — 11 ліпеня 1954) — французскі мастак-фігуратар-постімпрэсіяніст. Ён стварыў партрэты П’ера-Агюста Рэнуара, свайго бліжэйшага сябра, і Клода Манэ.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Ліёне, распрацоўваў узоры для шоўку. У 1889 годзе ён пераехаў у Парыж, каб паступіць у Акадэмію Жуліяна. Там ён сустрэў Поля Рансона, Луі Вальта і Жоржа д’Эспанья. У 1894 годзе ён выставіў пяць карцін у Салоне Незалежных, дзе прыцягнуў увагу Рэнуара. Нягледзячы на ​​розніцу ва ўзросце, трывалае сяброўства аб’ядноўвала іх да смерці Рэнуара ў 1919 годзе. Праз арт-дылера Рэнуара Поля Дзюран-Руэля Андрэ змог прадаць многія свае карціны ў Злучаных Штатах праз галерэі Дзюран-Руэля. Паміж 1895 і 1901 гадамі ён выстаўляўся ў Салоне дэ Сэнт, Салоне Незалежных, Выставе мадэрну, Асеннім салоне, а ў 1904 годзе — у Салоне свабоднай эстэтыкі ў Бруселі. У 1912 годзе Дзюран-Руэль дазволіў Андрэ выставіць свае працы ў Нью-Ёрку, а ў 1913 годзе ён быў абраны для святкавання дваццатай гадавіны «Libre Esthétique» у Бруселі, дэманструючы працы на тэму паўднёвай Францыі. Пазней ён шмат разоў дэманстраваў свае працы ў Нью-Ёрку.

Зноскі
------

1. 1 2 3  birth certificate Праверана 12 ліпеня 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q83900'></a>
2. 1 2  Albert André // *Benezit Dictionary of Artists* — OUP, 2017. — ISBN 978-0-19-977378-7 — doi:10.1093/BENZ/9780199773787.ARTICLE.B00004669<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q103897618'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  *Delarge J.* Albert ANDRÉ // Le Delarge — Paris: Gründ, Jean-Pierre Delarge, 2001. — ISBN 978-2-7000-3055-6<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3118641'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11305732'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q20056651'></a>
4. ↑  Albert André<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
5. ↑  RKDartists Праверана 8 ліпеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вольта (значэнні).
**Вольта** (6°30′ пн. ш. 0°00′ з. д.HGЯO) — найбуйнейшае па плошчы (каля 8,5 тыс. км²) вадасховішча ў свеце.

У 1961—1965 гг. каля горада Акасомба (Гана) у сутоках рэк Чорная Вольта і Белая Вольта ў вузкай цясніне была пабудавана ГЭС. У выніку, пасля запаўнення вадасховішча займае 3,6 % плошчы Ганы. Пры запаўненні тэрыторыі вадой было выселена каля 78 тыс. чалавек. Адначасова ГЭС забяспечвае большую частку краіны электраэнергіяй.

Ніжэй ГЭС размешчана рака Вольта, што цячэ ў Атлантычны акіян.

На ўтвораным вадасховішчы шырока развіта рыбалоўства і суднаходства. Поўнач возера знаходзіцца ў зоне саваны, поўдзень — у зоне трапічных лясоў.

Даўжыня вадасховішча з поўначы на поўдзень — каля 400 км, берагавой лініі — больш за 7 тыс. км, узбярэжжы парэзаныя, на возеры знаходзіцца мноства невялікіх астравоў. Аб’ём вадасховішча складае каля 148 км³, сярэдняя глыбіня 18 м, найбольшая — 80 м.

Спасылкі
--------

* Возера Вольта на сайце ghanaweb.com
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Крыжаўзвіжанская царква.
**Крыжаўзвіжанская царква** — мураваны праваслаўны храм у горадзе Касцюковічах Магілёўскай вобласці.

Гісторыя
--------

Старая царква
У 1830 годзе ў Касцюковічах на месцы старой драўлянай царквы пачалі будаваць новы цагляны храм. Яго ўзвядзенне было завершана ў 1835 годзе. Гэта царква дзейнічала больш за 90 гадоў і ў 1929 годзе ў час антырэлігійнай палітыкі савецкай улады царква была закрыта, а святар быў рэпрэсіраваны і высланы ў Сібір. Праз чатыры гады, у 1933 годзе, храм быў узарваны.

Толькі ў самым канцы XX стагоддзя, у 1999 годзе, на гэтым месцы з’явілася новая каменная Крыжаўзвіжанская царква. Яна з’яўляецца адной з галоўных славутасцей Касцюковічаў.

Зноскі
------

1. ↑  Касцюковічы. Крыжаўзвіжанская царква

Спасылкі
--------

* Крыжаўзвіжанская царква (Касцюковічы) на сайце Radzima.org

| ⛭Славутасці Касцюковічаў |
| --- |
| Раёны і кварталы | Вуліца Ленінская |
| Музеі | Краязнаўчы музей |
| Помнікі і мемарыялы | Алея славы |
| Манастыры, саборы і храмы | Крыжаўзвіжанская царква • Сабор† • Свята-Троіцкі касцёл • Сінагога† |
| Сады і паркі, могілкі | Яўрэйскія могілкі |
| † страчаныя аб'екты |
Помнік на месцы пакарання смерцю 26 японскіх мучанікаў, Нагасакі, Японія
Мучанікі з Нагасакі. Японская карціна XVII стагоддзе.
**Дваццаць шэсць японскіх мучанікаў з Нагасакі**  (яп.: 日本二十六聖人,　にっぽんにじゅうろくせいじん) — група святых Рымска-Каталіцкай Царквы, якія пацярпелі за вызнаванне хрысціянства і пакараных смерцю праз распяцце па загадзе Таётомі Хідэёсі 5 лютага 1597 года ў горадзе Нагасакі, Японія. Дзень памяці дваццаці шасці мучанікаў з Нагасакі адзначаецца ў Каталіцкай Царкве 6 лютага.

Гісторыя мучаніцтва
-------------------

Каталіцкая Царква развіла актыўную місіянерскую дзейнасць у Азіі пасля ўтварэння іспанскіх і партугальскіх калоній. У 1493 годзе Рымскі Папа Аляксандр VI падзяліў адкрытыя землі паміж Партугаліяй і Іспаніяй і даручыў місіянерскую дзейнасць розным манаскім ордэнам. 

Пачынаючы з 1549 года, калі ў Японію прыбыў езуіт Францыск Ксаверый, каталіцтва стала паступова распаўсюджвацца на Японскім архіпелагу. Да канца XVI стагоддзя, калі ў Японіі ўзмацніўся палітычны рух пад кіраўніцтвам Таётомі Хідэёсі, там ужо было некалькі сот тысяч каталікоў. 

Ганенні на каталікоў пачаліся ў 1587 годзе. Таётомі Хідэёсі выкарыстоўваў пераследы хрысціян як адказ на экспансію еўрапейскіх дзяржаў. Па загадзе Таётомі Хідэёсі былі арыштаваны 26 каталікоў, якія былі пакараны смерцю 5 лютага 1597 года. Арыштаваных хрысціян прывезлі ў горад Міяка, дзе па прысудзе ім павінны былі адсекчы вушы і насы, аднак, прысуд быў змякчаны і ім адрэзалі толькі частку левых вушэй. Затым іх правялі па вуліцах горада, каб іх выгляд прымусіў хрысціян адмовіцца ад веры. Іх пазбавілі жыцця адначасова, раскрыжаваўшы на крыжах. Спачатку іх прыкавалі да крыжоў на зямлі, якія потым уваткнулі ў зямлю ў рад на адлегласці некалькіх метраў адзін ад аднаго. Потым кожнага з іх пратыкнулі дзідай. Пасля пакарання смерцю іх адзенне і кроў былі сабраны мясцовымі каталікамі і іх сталі адразу ж шанаваць святымі, прыпісваючы ім шматлікія цуды.

Нягледзячы на масавыя пераследы каталікоў, еўрапейскія місіянеры, сярод якіх былі галандскія пратэстанты і члены Каталіцкай Царквы, працягвалі падпольна распаўсюджваць хрысціянства ў Японіі, што павялічыла колькасць японскіх мучанікаў у наступныя гады. У адказ на гэта еўрапейскія дзяржавы прадпрымалі розныя спробы паўплываць на гэту сітуацыю разнастайнымі спосабамі, што прывяло ў 1630-х гадах да ізаляцыйнай палітыкі японскіх уладаў. Пасля выправаджэння еўрапейскіх місіянераў з Японіі ў 1620 годзе жыццё мясцовай Каталіцкай Царквы стала паступова згасаць. Да 1637 года японскае хрысціянства, раней актыўнае і шматлікае, амаль спыніла сваё існаванне, пакінуўшы пасля сябе толькі некалькі падпольных абшчын і ананімных хрысціян.

Памяць
------

* У 1862 годзе дваццаць шэсць мучанікаў з Нагасакі былі кананізаваны Рымскім Папам Піем IX;
* У Нагасакі знаходзіцца помнік і музей, прысвечаны мучанікам з Нагасакі.

Крыніца
-------

* Sts. Peter Baptist and Twenty-Five Companions Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company. 1913.

Спасылкі
--------

* Музей 26 японскіх мучанікаў з Нагасакі  (англ.)
* Індэкс святых  (англ.)
**Крыжацкі паход на Гродна** (лета 1284) — паход на Гродна (*Городен*) і аблога Гродзенскага замку войскам Нямецкага ордэну (кам. ландмайстар Конрад фон Цірберг; прускі атрад пад кам. Скоманда); пасля зацятай абароны, крыжакі ўзялі верх, па чым разбурылі і спалілі ўмацаванні, а таксама і горад.

Гэты паход быў першым з шматлікіх ваенных удараў Нямецкага ордэна на гэтым стратэгічным кірунку ў час вайны Ордэна і ВКЛ, і другой значнай ваеннай аперацыяй гэтай вайны, пасля аблогі і разбурэння літоўскага замку Бізене (1283).

Пасля разбурэння замка і горада фон Цірберг выслаў Скоманда з 1800 ч. у прылеглы павет, дзе жыло шмат нядаўніх бежанцаў з Прусіі (гл. Прускія паўстанні); іх дамы былі разбураныя і спаленыя, а вялікі палон быў выведзены ў Прусію.

Яшчэ да аблогі з наваколля Гродна выйшаў моцны атрад літоўцаў і тутэйшых прусаў, кіруючыся на рабунак у Польшчу. Пры вяртанні паміж літоўцамі і прусамі з гэтага атраду ўзнікла спрэчка з-за падзелу здабычы. Прусы былі абураныя несправядлівасцю падзелу, а пасля таго, як даведаліся пра спусташэнні крыжакамі іх паселішчаў каля Гродна, выслалі паслоў («барты Нума і Дзерска») да крыжацкага ландмайстра з просьбай узяць іх з сабою ў Прусію. Атрымаўшы згоду, прусы ў час ночы напалі на сваіх літоўскіх таварышаў, шмат іх забілі, забралі лепшую долю здабычы, і вярнуліся ў Прусію разам з крыжакамі.

Зноскі
------

1. ↑  У многіх дакументах абарона Гродна ў 1284 называецца «небывала» зацятай. Так, напрыклад, у пераказах хронікі Дузбурга і інш. у *Dzieje krzyzakow* і *Geschichte Preussen*.
2. ↑  Аднак і горад і замак неўзабаве былі адбудаваныя, а вялікі князь Віцень паставіў тут гарнізон, што тады было рэдкасцю ў ВКЛ.

Літаратура
----------

* L. Rogalski. Dzieje Krzyżaków oraz ich stosunki z Polską, Litwą i Prussami. T. 1. — Warszawa, 1846. С. 372,373.
* (Гісторыя Прусіі) J. Voigt. Geschichte Preussens, von den ältesten Zeiten zum Untergange der Herrschaft des Deutschen Ordens. 4ter Band.— Königsberg, 1830. С. 14-18.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кіла.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Грыжа (значэнні).
**Грыжа** (лац.: Hernia, разм. — **кіла**) — выпінанне органа або фасцыі органаў праз сценку поласці, якая звычайна ўтрымлівае яго. Грыжа страваводнай адтуліны дыяфрагмы адбываецца, калі страўнік выдаецца ў міжсценне праз страваводныя адтуліны ў дыяфрагме.

Да гэтага часу найбольш распаўсюджаныя грыжы развіваюцца ў брушной поласці, калі слабасць брушной сценкі ператвараецца ў лакалізаваную дзірку, або «дэфект», праз якую тлушчовая тканіна або органы брушной поласці, пакрытыя брушынай, могуць выступаць. Іншым распаўсюджаным відам грыжы пакутуюць міжпазваночныя дыскі, што выклікае запаленне сядалішчнага нерва.

Грыжа праяўляецца ў выглядзе болю ў месцы, бачна або адчувальна адначасова, а ў некаторых выпадках мае больш расплывістыя сімптомы ў выніку ціску на орган, які «захраснуў» у грыже, што можа прывесці да дысфункцыі органаў. Па-першае, у грыжу звычайна ўваходзіць тлушчавая тканка, але яна таксама можа суправаджацца органам.

Часцей за ўсё грыжы развіваюцца, калі павялічваецца ціск у адсеку, дзе павялічваецца орган, ці сценка слабая або паслабленая.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Грыжа

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX527578 · BNF: 12115561m · GND: 4135237-3 · LCCN: sh85060424 · NDL: 00563131 · NKC: ph122164 |

 |
Дунантуль
**Ду́нантуль** (венг.: Dunántúl) — раўніна ў Венгрыі, частка Сярэднедунайскай раўніны, па правабярэжжы р. Дунай.

Рэльеф узгорысты, рассечаны, з асобнымі невысокімі кражамі (масівы Бакана, Вертэш, Мечэк і інш.). Пераважныя вышыні 150—200 м, на захадзе — узвышшы да 338 м. Складзена пераважна пескавікамі і глінамі, месцамі перакрытымі лёсамі.

Ралля, сады, вінаграднікі.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — С. 72. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4060622-3 · LCCN: sh85039967 · NKC: ge342312 |
**«Крыжакі»** (польск.: Krzyżacy) — гістарычны раман Генрыка Сянкевіча, упершыню апублікаваны ў друкаваным выданні «Ілюстраваны Тыднёвік» у 1897—1900 і ў выглядзе кнігі — у 1900 годзе. Час дзеяння ахоплівае дзесяцігоддзе паміж 1399 (год смерці каралевы Ядвігі) і 1410 (Грунвальдская бітва).

Падчас публікацыі раман увасабляў пратэст супраць германізацыі, якую праводзілі прускія ўлады. Сянкевіч пісаў «Крыжакоў» *каб падбадзёрыць сэрцы* (польск.: ku pokrzepieniu serc) палякаў. Ён хацеў, каб яго кніга паказала Польшчу ў часы яе ўздыму і магутнасці.

Сюжэт
-----

Гістарычным фонам для крыжакоў абраны перыяд канфлікту ягелонскай Польшчы з Тэўтонскім ордэнам. У час напісання рамана аўтар выкарыстоўваў «Хроніку Янка з Чарнікова» (польск.: «Kroniki Janka z Czarnkowa»), «Гісторыю Яна Длугаша» (польск.: «Historii Jana Długosza»), працы такіх гісторыкаў, як Смолка (польск.: Smolka) і Шайноха (польск.: Szajnocha), нямецкія і французскія гістарычныя работы, карты і г. д.

Галоўныя героі рамана — Юранд са Спыхава і яго дачка Дануся, а таксама польскі рыцар Мацько і яго пляменнік Збышка з Багданца. Трагічнае каханне Збышка і Данусі складае меладраматычную лінію кнігі, а барацьба са здрадніцкімі тэўтонцамі мусіла ўзняць дух палякаў, якія знаходзіліся ў няволі.

Кульмінацыяй рамана з'яўляецца пераможная бітва пад Грунвальдам, прадстаўленая як польска-літоўскі трыумф. Ход бітвы Сянкевіч узнавіў паводле Яна Длугаша і пад уплывам палатна Яна Матэйкі.

У 1900 годзе кніжнае выданне рамана ўвянчала 20-годні юбілей творчасці пісьменніка.

Раман «Крыжакі» ў сувязі з антынямецкімі настроямі ў Польшчы стаў першай кнігай, выдадзенай у краіне пасля завяршэння Другой сусветнай вайны; раман выйшаў у жніўні 1945 года. 

Кнігу пераклалі на 25 моў, у тым ліку на беларускую (Міхаіл Кенька, выд. 1997).

Экранізацыя
-----------

У 1960 годзе, у 550-ю гадавіну бітвы пад Грунвальдам, рэжысёрам Аляксандрам Фордам паводле рамана быў зняты прыгодніцкі фільм пад назвай «Крыжакі».

Беларускія пераклады
--------------------

* Крыжакі: Раман: Для ст. шк. ўзросту / Пер. з пол. М. П. Кенькі; [Прадм. і камент. М. П. Кенькі]. — Мн.: Вытвор.-камерц. інавац. прадпрыемства «Асар», 1997. — 719 с. — (Школьная бібліятэка).

Зноскі
------

1. ↑  H. Markiewicz, Henryk Sienkiewicz, Polski Słownik Biograficzny, t. 37, 1996—1997, s. 214.  (польск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Крыжакі (раман)
**Пу́каўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Капыльскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — вёска Пукава.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Грэскага раёна Слуцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Мінскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Грэскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года сельсавет у Капыльскім раёне. З 12 лютага 1935 года ў складзе адноўленага Грэскага раёна, з 21 чэрвеня 1935 года — Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Грэскім раёне Мінскай вобласці. З 20 верасня 1944 года па 8 студзеня 1954 года ў складзе Бабруйскай вобласці. З 17 снежня 1956 года ў складзе Капыльскага раёна. 24 мая 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Слабада-Кучынскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Пулкаўская абсерваторыя (ГАА РАН)** — асноўная астранамічная абсерваторыя Расійскай акадэміі навук. Адкрыта 7 (19) жніўня 1839 года. Размяшчаецца за 19 км на поўдзень ад цэнтра Санкт-Пецярбурга на мясцовасці Пулкава на Пулкаўскіх вышынях.

Навуковая дзейнасць абсерваторыі ахоплівае практычна ўсе прыярытэтныя напрамкі фундаментальных даследаванняў сучаснай астраноміі: нябесная механіка і зорная дынаміка, астраметрыя (геаметрычныя і кінематычныя параметры Сусвету), Сонца і сонечна-зямныя сувязі, фізіка і эвалюцыя зорак, пазагалактычная астраномія, апаратура і методыка астранамічных назіранняў.

У штаце абсерваторыі, станам на 2018 год, было 282 чалавекі, у тым ліку 100 навуковых супрацоўнікаў, з іх 43 кандыдата і 27 дактароў навук.

У абсерваторыі ёсць адна дзеючая назіральная станцыя — Кіславодская горная астранамічная станцыя, а таксама два тэлескопы, якія працуюць на тэрыторыі іншых астранамічных абсерваторый: метровы тэлескоп АЗТ-24 (вытворчасць ЛОМО, Санкт-Пецярбург), усталяваны на назіральнай станцыі Кампа-імператарэ, якая належыць Рымскай абсерваторыі, і 40-сантыметровы тэлескоп MEADE LX-200, усталяваны на тэрыторыі абсерваторыі «Светлае», якая належыць Інстытуту прыкладной астраноміі РАН.

З 1990 года абсерваторыя ўваходзіць у склад ахоўнага ЮНЕСКА аб’екта «Гістарычны цэнтр Санкт-Пецярбурга і звязаныя з ім комплексы помнікаў», у тым ліку, могілкі Пулкаўскай абсерваторыі. Указам Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі № 275 ад 2 красавiка 1997 года Пулкаўская абсерваторыя ўключана ў Дзяржаўны звод асабліва каштоўных аб’ектаў культурнай спадчыны народаў Расійскай Федэрацыі.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 4394733-5 · ISNI: 0000 0000 9168 8058 · LCCN: n81013644 · Microsoft: 2801144803 · SUDOC: 035715073 · VIAF: 134186661 |

 |
**Контрразведка**, **контрвыведка** (ад лац.: contra — «супраць» і «разведка», англ.: counter-intelligence, ням.: Spionageabwehr) — дзейнасць спецыяльных службаў па спыненні разведвальнай (шпіёнскай) дзейнасці адпаведных органаў іншых дзяржаў: «разведка супраць разведкі».

Арганізацыі, якія займаюцца контрразведчыцкай дзейнасцю, часта выконваюць шэраг сумежных функцый у галіне дзяржаўнай бяспекі, напрыклад вядуць барацьбу супраць тэрарызму.

Контрразведка адносіцца да дзейнасці разведвальных арганізацый па прадухіленні паспяховага дазнання і збору разведвальнай інфармацыі пра іх непрыяцельскімі або варожымі разведвальнымі арганізацыямі.

Дзяржаўная разведвальная праграма падтрымлівае агульную абараназдольнасць краіны. Роля контрразведкі заключаецца ў абароне разведвальнага працэсу, прыкрыцці ўразлівасці перад нападамі «умоўнага праціўніка». Адной з праблем контрразведкі з’яўляецца шырокі дыяпазон патэнцыйных пагроз, поўная ацэнка якога з’яўляецца складанай задачай для прэвентыўных дзеянняў і прэвентыўных мер.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
* Словник іншомовних слів / ред. О. С. Мельничук. — Київ, 1985, с. 444  (укр.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Слаўкоў.
**Уладзімір Іванавіч Слаўкоў** (9 мая 1926, г. Курск, РСФСР — 1995) — беларускі акцёр. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1967).

Біяграфія
---------

Працаваў у розных тэатрах краіны. У 1964—1969 у Гомельскім абласным драматычным тэатры.

Творчасць
---------

Акцёр героіка-драматычнага плана. Творчасці ўласцівы яркі знешні малюнак ролі, сацыяльная завостранасць, рамантычная прыўзнятасць. Найбольш значныя ролі ў Гомельскім тэатры: Яраш («Сэрца на далоні» паводле І. Шамякіна), Торчыкаў («Заглянуць у калодзеж» Я. Волчака[ru]), Прохар Громаў («Угрум-рака[ru]» паводле В. Шышкова), Еўдакімаў («104 старонкі пра каханне» Э. Радзінскага), Раман Кошкін («Любоў Яравая[ru]» К. Транёва[ru]), Чарлз Касл («Зорка Галівуда» К. Одэтса[ru]).

Літаратура
----------

* Слаўкоў Уладзімір Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
**Валоны** — раманскі народ у Бельгіі, які насяляе паўднёвыя правінцыі краіны.

Колькасць складае каля 3,5 млн чалавек. Абшчыны валонаў ёсць таксама ў Францыі і ЗША. Гавораць на французскай і валонскай мовах. Вернікі належаць да каталіцкай канфесіі.

Валоны з'яўляюцца нашчадкамі раманізаваных белгаў, якія выпрабавалі на сабе таксама і пазнейшы германскі (франкскі) уплыў. Блізкім народам сучасных валонаў з'яўляюцца французы. У ХVI-ХIХ стст. стагоддзі большасць валонаў свядома перайшла на стандартную французскую мову, з прычыны яго большага прэстыжу, але захавала пры гэтым выдатную этнічную самасвядомасць, абумоўленую пражываннем на тэрыторыі іншай дзяржавы. Як і французская мова, валонская належыць да дыялектаў ойль, асабліва ў мінулыя часы акрэслівалася тэрмінам *патуа* (зняважлівы тэрмін, які выкарыстоўваўся носьбітамі французскай мовы ў дачыненні да іншых роднасных моў). Прыкладна з гэтага ж часу дзякуючы эканамічным пераўтварэнням валоны пачынаюць імкліва засяляць сумежны з Валоніяй поўдзень Фландрыі і Брусель, што стала прычынай перавагі валонаў у гэтых рэгіёнах.

Пры непасрэдным удзеле валонаў у сталіцы Бельгіі горадзе Брусель у ХIХ-ХХ стст. сфармаваўся яшчэ адзін франкамоўны субэтнас — брусельцы.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Валоны
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пузырэўскі.
**Уладзімір Іванавіч Пузырэўскі** (24 лістапада 1955, в. Вішнёўка, Мінскі раён, Мінская вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 24 лістапада 1955 года ў в. Вішнёўка Мінскага раёна Мінскай вобласці.

Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію, зоаінжынер. Кандыдат сельскагаспадарчых навук.

Працаваў памочнікам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — галоўным інспектарам па Брэсцкай вобласці.

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае двух сыноў.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)  (бел.)
**Оклендскі ўніверсітэт** (англ.: University of Auckland) — універсітэт, размешчаны ў горадзе Окленд, Новая Зеландыя. З’яўляецца найбуйнейшым універсітэтам Новай Зеландыі. Па версіі QS World University Rankings у 2011 годзе ён займаў 82-е месца ў свеце. Оклендскі ўніверсітэт быў заснаваны ў 1883 годзе. Цяпер універсітэт складаецца з 8 факультэтаў і 6 кампусаў. Па даных на красавік 2010 года ў ім навучалася прыкладна 39 940 студэнтаў.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12103718b · GND: 1010747-2 · ISNI: 0000 0004 0372 3343 · LCCN: n80066997 · Microsoft: 154130895 · NKC: ko20211106680 · SUDOC: 029401801 · VIAF: 139238542, 155936478 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Старчанка.
**Уладзімір Іванавіч Старчанка** (нар. 26 мая 1950, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1972 годзе. З 1972 года — архітэктар, старшы архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў, з 1987 года — галоўны архітэктар праектаў у Мінскграмадзянпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1976 года. Пражывае ў г. Мінск.

Творчасць
---------

Лабараторны корпус праектна-канструктарскага бюро Мінсельбуда БССР
Асноўныя працы: корпус тэарэтычных заняткаў райаб’яднання «Сельгастэхніка» ў Нясвіжы (1981); у аўтарскім калектыве: раённыя бальніцы ў Барысаве (1976—1981), Уздзе (1984), Лагойску (1987), тэрапеўтычныя карпусы бальніц у Івянцы (1976—1980) і Лагойску (1982), лабараторны корпус[d] праектна-канструктарскага бюро Мінсельбуда БССР па вуліцы Серафімовіча (1977), сквер па вул. Прытыцкага (1977—1979) у Мінску, забудова праспекта Міру (1982—1984) і вуліцы Леніна (1985) у Жодзіне, санаторна-аздараўленчы дзіцячы садок-яслі «Сонейка» ў Маладзечне (1987).

Творчасць
---------

2-я прэмія за праекты міжнароднага аэравакзала ў Брэсце (1974) і мемарыяла партызанскай славы (1975) на рэспубліканскіх конкурсах — у аўтарскім калектыве

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Старченко Владимир Иванович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Беларуская санацыя** — неафіцыйная назва групы беларускіх дзеячаў у Заходняй Беларусі. Створана ў сярэдзіне 1929 пасля расколу ў кіраўніцтве Таварыства беларускай школы. Лідары А. Луцкевіч, Р. Астроўскі, Я. Станкевіч, Ф. Акінчыц, якія ў 1930 стаялі на чале Цэнтральнага саюза культурных і гаспадарчых арганізацый. Друкаваны орган — газета «Наперад».

Беларуская санацыя з'яўлялася выразнікам той часткі крыла нацыянальна-вызваленчага руху ў Заходняй Беларусі, што ва ўмовах узмацнення рэпрэсій польскіх улад, а таксама рэпрэсіўнай палітыкі бальшавікоў у БССР адзіна магчымым шляхам культурна-нацыянальнага развіцця лічыла пошук кампрамісаў з «санацыйным» урадам Ю. Пілсудскага, не выключаючы парламенцкіх сродкаў барацьбы. З гэтай нагоды сярод беларускай грамадскасці, што арыентавалася на КПЗБ і Камінтэрн, група атрымала назву «санацыя» (ад лац. sanatio — аздараўленне). У мемарыяле да прэзідэнта Польшчы І. Масціцкага лідары групы заявілі пра імкненне «да маральнага раззбраення з абодвух бакоў, спакойнай згоды і разгляду сукупнасці беларуска-польскіх пытанняў», высунулі патрабаванне вылучыць тры паўночна-ўсходніх ваяводства (Віленскае, Навагрудскае і Палескае) у асобную адміністрацыйную адзінку. Пад арганізацыйным кіраўніцтвам групы знаходзіліся розныя культурна-асветныя і дабрачынныя арганізацыі і суполкі, у т. л. Таварыства беларускай асветы, Беларускае навуковае таварыства, Беларускае дабрачыннае таварыства, Беларускі студэнцкі саюз і інш.

Сярод лідараў Беларускай санацыі не было адзінства. Луцкевіч адстойваў свае незалежніцкія пазіцыі, адмоўна ставіўся да ўлад і палітыкі Пілсудскага ў адносінах да нацыянальных меншасцей, за што ў 1929 зноў арыштаваны, а ў 1931 звольнены з пасады настаўніка Віленскай беларускай гімназіі. Акінчыц, які стаяў на незалежніцкіх пазіцыях, крытыкаваў Луцкевіча за яго марксісцкі светапогляд, падтрымку «ленінскай нацыянальнай палітыкі» і НЭПа, што праводзіліся ў СССР у 1920-я гады. Пазней Акінчыц заснаваў арганізацыю беларускіх нацыстаў — Беларускую нацыянал-сацыялістычную партыю. Астроўскі праводзіў курс на супрацоўніцтва з уладамі. Рознагалоссі сярод лідараў групы, а таксама імкненні польскіх улад унесці разлад у яе дзейнасць прывялі да канчатковага расколу Беларускай санацыі ў 1934 годзе.

Літаратура
----------

* *Ладысеў У. Ф.* Беларуская санацыя / У. Ф. Ладысеў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2. — С. 407—408;
* *Горны А. С.* Фарміраванне палітычнай платформы групы Луцкевіча-Астроўскага ў Заходняй Беларусі (1929—1930 гг.) // Шлях да ўзаемнасці. Матэрыялы XVIII міжнароднай навуковай канферэнцыі. Ліда. 2014. — С. 150—153.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Начараў.
**Уладзімір Іванавіч Начараў** (16 лютага 1927, с. Мракава, Кугарчынскі раён, Башкірская АССР) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1962 годзе. Працаваў архітэктарам, галоўным архітэктарам праектаў у Белдзяржпраекце, з 1980 года — начальнік майстэрні, галоўны спецыяліст тэхнічнага аддзела ў Белдзіпрагандлі.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1965 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Гасцініца «Юбілейная»
Гасцініца «Планета»
Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт харчавання
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): комплексы гасцініц «Юбілейная» (1968), «Планета» (1980), навучальна-лабараторны корпус УЗЭІС (1982) у Мінску, комплекс Магілёўскага тэхналагічнага інстытута (1978), мікрараён Аршанскі (1983) у Магілёве, інжынерна-вылічальны цэнтр абласнога кіравання ў Гродне (1985).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалямі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Начаров Владимир Иванович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Півавараў.
**Уладзі́мір Іва́навіч Півава́раў** (1904, в. Сямінаўка Рагачоўскага павета Магілёўскай губерні (цяпер Рагачоўскі раён Гомельскай вобласці) — 28 студзеня 1941, п. Усць-Уса Комі АССР) — беларускі савецкі дзяржаўны дзеяч, наркам асветы БССР (1937—1938), фізік.

Біяграфія
---------

У 1924 годзе скончыў Рагачоўскі педагагічны тэхнікум, працаваў настаўнікам, дырэктарам сямігодкі ў Мазырскім раёне. У 1930 годзе скончыў фізіка-матэматычны факультэт БДУ. У 1930—1932 гадах аспірант АН БССР, у 1935 годзе — аспірант АН СССР. У 1936 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па раздзелу геафізікі.

Працаваў старшым навуковым супрацоўнікам фізіка-тэхнічнага Інстытута АН БССР. З 21 кастрычніка 1937 года — наркам асветы БССР.

2 ліпеня 1938 года арыштаваны. 28 студзеня 1940 года выключаны з партыі. Рашэннем Ваеннай калегіі Вярхоўнага суда СССР ад 29 мая 1940 года асуджаны на 15 гадоў папраўча-працоўных работ. Пакаранне адбываў у Комі АССР. Памер 28 жніўня 1941 года ў пасёлку Усць-Уса Комі АССР. Месца пахавання невядома.

Рэабілітаваны 25 снежня 1954 года.

Быў жанаты, гадаваў трох дзяцей.

Зноскі
------

1. ↑  Півавараў Уладзімір Іванавіч. Рагачоўская цэнтральная раённая бібліятэка

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 2 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003.
Беларуская антэкліза
**Валожынскі гра́бен** — тэктанічная структура ў Ашмянскім, Валожынскім і Дзяржынскім раёнах Беларусі, у паўночна-ўсходняй частцы Беларускай антэклізы. Вылучаны ў 1975 годзе.

Выдзяляецца па паверхні фундамента; распасціранне паўночна-заходняе. Даўжыня каля 170 км, шырыня ад 40 да 50 км. На паўднёвым усходзе Валожынскі грабен адкрыты ў бок Чэрвеньскага структурнага заліва Аршанскай упадзіны, на паўночным захадзе — у бок Балтыйскай сінеклізы; на паўночным усходзе абмежаваны Ашмянскім разломам, на паўднёвым захадзе — Налібоцкім разломам. Вертыкальная амплітуда ссоўвання па разломах паверхні фундамента ў межах ад першых дзясяткаў да 250 м. Паверхня фундамента ў межах грабена залягае на адзнаках ад -0,2 да -0,4 км.

Залажэнне Валожынскага грабена пачалося ў познім пратэразоі, развіваўся да ранняга палеазою ўключна.

Літаратура
----------

* *Гарэлік З.* Валожынскі грабен // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
* *Коженов В.* Белорусская антеклиза // Геология Беларуси / Редкол. А.С. Махнач, Р.Г. Гарецкий, А.В. Матвеев и др. — Мн.: Институт геологических наук НАН Беларуси, 2001. — 815 с. ISBN 985-6117-56-9
**Малая Радужная вуліца** (трансліт.: *Malaja Radužnaja vulica*, руск.: Малая Радужная улица) — вуліца ў Наваполацку.

Апісанне
--------

Размешчана ў паўднёва-ўсходняй частцы горада ў раёне катэджнай забудовы. Цягнецца паўколам з поўначы на поўдзень паміж вуліцай Маладзёжнай і вуліцай Вялікай Радужнай, перасякаючы вуліцу Сонечную. Працягласць вуліцы складае каля 600 местраў. Рух грамадскага транспарту па вуліцы не ажыццяўляецца.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне Наваполацкага гарадскога Савета дэпутатаў ад 22 верасня 2015 г. № 81 «О нормализации наименований элементов улично-дорожной сети города Новополоцка» на Нацыянальным прававым Інтэрнэт-партале Рэспублікі Беларусь (руск.)

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Наваполацка

Зноскі
------
**Абдулахі Махамед Саадзі** — першы прэзідэнт Самалійскага рэгіёну Эфіопіі (студзень—ліпень 1993).

Біяграфія
---------

Саадзі нарадзіўся ў 1934 годзе ў Фіке, горадзе ў Нагорскім раёне Агадэна, Эфіопія. Ва ўзросце 14 гадоў ён з сям’ёй пераехаў у Герар, дзе наведваў пачатковую школу. Затым скончыў сярэднюю школу ў Адыс-Абеба.

У пачатку 1956 года Саадзі адправіўся ў Самалі, дзе пачаў сваю палітычную кар’еру. У снежні 1964-га ён выступіў на Генеральнай Асамблеі ААН з нагоды вайны ў Агадэне. У 1964 годзе эміграваў у Кенію, дзе пачаў свой бізнес. У пачатку 1976-га вярнуўся ў Самалі, каб працягнуць сваю палітычную барацьбу, удзельнічаўшы ў самалійска-эфіопскай вайне.

У 1977 годзе Саадзі быў прызначаны прадстаўніком ФВЗС у Кувейце. Пазней уступіў у ізноў створаны Фронт нацыянальнага вызвалення Агадэна. Хутка самалійскі ўрад запатрабаваў яго вяртання, але, баючыся судовага пераследу, той звярнуўся за палітычным сховішчам у шведскае пасольства ў Кувейце, а затым пераехаў у Швецыю.

Саадзі быў сярод першых 45 членаў Цэнтральнага Камітэта Вызваленчага Фронту, створанага ў 1992 годзе. 23 студзеня 1993 года ён быў абраны прэзідэнтам зноў створанага эфіопскага штата Самалі, але ў ліпені адхілены ад пасады. Гэты пост заняў Хасан Джыра Калінле.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Shekosh Report Архівавана 2 лютага 2014 года.
2. ↑  SomaliState.com Архівавана 2 лютага 2014 года.

Спасылкі
--------

* "Federalism and Autonomy Conflicts in the Somali Region, "Leyden University, Netherlands (англ.)
* John Markakis, "The Somali in Ethiopia, "*Review of African Political Economy,* Volume 23, Number 70, December 1996 (англ.)
**Беларуская рэвалюцыйная партыя** (БРП) — нелегальная арганізацыя ў Санкт-Пецярбургу ў 1902—1903 гадах. БРП не была партыяй у поўным сэнсе гэтага слова, яна стала толькі пачаткам арганізаванага беларускага нацыянальнага руху.

БРП створана на аснове беларускага студэнцкага гуртка, які існаваў у Санкт-Пецярбургу; мяркуецца, што гэта адбылося на пачатку 1902. У яе ўваходзілі Вацлаў Іваноўскі, Вінцэнт Валейка, Лявон Малецкі, Іван Луцкевіч, Антон Луцкевіч, Алаіза Пашкевіч і інш.

Арганізацыя адразу распачала выдавецкую дзейнасць, В. Іваноўскі для гэтай мэты нелегальна купіў гектограф. Першай публікацыяй БРП стала адозва «Да інтэлігенцыі», якая выйшла ў лютым 1902 на польскай мове ў лонданскай друкарні ППС, для прасцейшага яе прыняцця адрасатамі — спаланізаванай інтэлегенцыяй Беларусі. Ю. Туронак мяркуе, што натхняльнікам выдання дакумента быў В. Іваноўскі. Адозва апісвала долю цёмнага ашуканага і эксплуатаванага беларускага народу, абвінавачвала сацыяльныя пласты, якія патураюць царскаму рэжыму, і заклікала даць люду асвету на роднай мове, пазнаёміць яго з роднай гісторыяй. Выдаўцы адозвы разумелі, што распачаць шырокую асветніцкую працу сярод беларускага народу немагчыма, пакуль няма нацыянальнай літаратуры і гісторыі. Таму праграма дзеянняў прадугледжвала стварэнне гурткоў для працы над роднай мовай, краязнаўствам, гісторыяй, літаратурай, звароты да спецыялістаў з просьбай прачытаць лекцыі і напісаць адпаведныя творы, арганізацыю выдавецкай дзейнасці, у т.л. выданне перакладной літаратуры.

Наступнай ініцыятывай стала спроба нелегальна выдаць газету «Свабода», задуманую як орган БРП. Першы і адзіны нумар падрыхтавалі В. Іваноўскі, В. Валейка, Л. Малецкі, Р. Мілер, А. Пашкевіч і інш.; пад канец 1902 газету нелегальна аддрукавалі на гектографе ў фальварку Лябёдка (цяпер у межах в. Галавічполе, Шчучынскі раён) накладам 200 асобнікаў, аднак затым «Свабода» была знішчаная (верагодна самімі выдаўцамі) і не дайшла да чытача.

У 1903 члены БРП падрыхтавалі да друку некалькі агітацыйных брашур на беларускай мове, але не змаглі сабраць сродкі для таго, каб пакрыць кошт друку.

Аднак БРП праіснавала нядоўга. Іван Луцкевіч з братам Антонам, якія да прыезду ў Пецярбург ужо мелі досвед беларускай нацыянальнай дзейнасці ў Мінску, выявілі больш радыкальныя, бунтарскія настроі і пачалі дыстанцыявацца ад схільнага да паступовай, «арганічнай» культурніцкай працы Вацлава Іваноўскага. Вынікам рознагалоссяў, як устанавіў гісторык Юрый Туронак, стаў раскол у канцы 1903 года БРП на дзве новыя нелегальныя арганізацыі: Беларускую рэвалюцыйную грамаду (БРГ) на чале з Луцкевічамі і Круг беларускай народнай прасветы і культуры пад кіраўніцтвам Іваноўскага, якія працягвалі распачатую працу на ніве беларускага адраджэння.

Так ці інакш, стварэннем Беларускай рэвалюцыйнай партыі быў пакладзены пачатак арганізаванаму змаганню за нацыянальную эмансіпацыю беларусаў, якое ўжо нікому не ўдалося спыніць нават самымі жорсткімі мерамі на працягу ўсяго ХХ стагоддзя.

Зноскі
------

1. ↑  Turonek, J. Wacław Iwanowski i odrodzenie Białorusi. — Warszawa: Oficyna Wydawnicza «Gryf», 1992. — 148 s. — S. 28—29.
2. ↑  Turonek, J. Wacław Iwanowski… — S. 28—29.
3. ↑  belhistory.eu