recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Заходнепалеская школа дойлідства** сфармавалася, як і усходнепалеская (прыпяцкая) школа, у XVII—XVIII стагоддзях у драўляным грамадзянскім і культавым дойлідстве Беларускага Палесся, і развівалася да пачатку XX стагоддзя. Склалася ў межах сучаснай Брэсцкай вобласці паміж Брэстам і Пінскам. Для школы характэрныя сувязі з дойлідствам Украіны (Валынь, Букавіна), Літвы і Польшчы.

Народнае жыллё
--------------

Народнае жыллё гэтай зоны вылучаецца своеасаблівасцю канструкцыі, планіроўкі, арганізацыі панадворку, архітэктуры пабудоў. Зрубы жылых і гаспадарчых пабудоў ставілі пераважна з брусоў і дыляў з рубкай вуглоў «у каню», «у просты замок» і без «астатку». У гаспадарчых збудаваннях была пашыраная слупавая канструкцыя плеценых з лазы сцен. Шырока бытавалі чатырохсхільныя стрэхі і паўвальмавыя з прычолкамі, накрытыя саломай ці чаротам. Здаўна характэрная каркасная канструкцыя страхі на сохах, стаяках, козлах, пазней — на кроквах. Своеасаблівасць планіроўкі трохкамернага жылля заключалася ў тым, што жылы пакой сенцамі злучаўся часам не з клеццю, а з варыўняй. Найбольш пашыраны былі пагонныя двары.

Культавае дойлідства
--------------------

### Цэрквы

Свята-Мікіцкая царква ў Здзітаве
Царква Параскевы Пятніцы ў Чарнаўчыцах
Спаса-Праабражэнская царква ў Олтушы
У культавым дойлідстве пераважалі храмы падоўжна-восевай кампазіцыі, дзе розныя па памерах і форме зрубы аб’ядноўвалі агульным пластычным гонтавым дахам, як, напрыклад, у здзітаўскай Мікітаўскай царкве, Вавуліцкай царкве Раства Багародзіцы і інш. Будавалі таксама цэрквы з невысокімі пірамідальнымі вярхамі, часам зрэзанымі ў верхняй частцы, як у Олтушскай Спаса-Праабражэнскай царкве, храмы з вежамі-званіцамі на галоўным фасадзе, як у Альбінскай Георгіеўскай царквы, крыжовыя з перавагай у кампазіцыі падоўжнай восі, як у Чарнаўчыцкай царкве Параскевы Пятніцы.

Царква Параскевы Пятніцы ў Опалі
Царква Святога Георгія ў Валавелі, пачатак XX ст.
Пад уплывам стылю барока з’явіліся храмы падоўжна-восевай кампазіцыі з дзвюхвежавым галоўным фасадам, напрыклад, Валавельская Юр’еўская царква, і базілікальныя, да якіх адносіцца Опальская царква Параскевы Пятніцы.

### Званіцы

Званіца ў Чэрску
Асноўныя тыпы званіц — слупавыя (званіца ў в. Ражкоўка Камянецкага раёна), каркасныя (званіца ў в. Хмелева Жабінкаўскага раёна) і ярусныя зрубна-каркасныя (званіца ў Чэрску).

Літаратура
----------

* *Якімовіч Ю. А.* Палескія школы дойлідства // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — С. 380. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Заходне-Саксонская вышэйшая школа ў Цвікау** (ням.: Westsächsische Hochschule Zwickau) — нямецкая дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова з сядзібай у горадзе Цвікау.

Гісторыя
--------

Традыцыя вышэйшай адукацыі ў Цвікау ўзыходзіць да заснавання лацінскай школы ў канцы ХІІІ стагоддзя. Аднак вытокі сучаснай установы ў большай ступені звязаны з бумам горназдабыўной прамысловасці і прамысловай вытворчасці ў Германіі ў пачатку 1800-х гадоў. Рост здабычы і перапрацоўкі вугалю ў рэгіёне стварыў попыт на работнікаў з высокім узроўнем тэхнічнай падрыхтоўкі, а прамысловасць падштурхнула да развіцця спецыялізаваных навучальных устаноў. У 1828 годзе была адкрыта нядзельная школа для рабочых, а ў 1862 годзе — школа для навучання тэхнічным навыкам, звязаным з горнай справай. Да 1949 года ўстанова ператварылася ў паўнавартасную горна-інжынерную вышэйшую школу. Паралельна з развіццём горнай школы, у 1897 годзе інжынеры Паўль Кірхгоф і Леандэр Хамель заснавалі інжынерную школу ў супрацоўніцтве з мясцовым муніцыпальным урадам. У 1965 годзе горная інжынерная школа і агульная інжынерная школа аб’ядналіся, атрымаўшы права на наданне доктарскіх ступеняў як Вышэйшая інжынерная школа ў Цвікау. У 1989 годзе навучальная ўстанова аб’яднала школу эканомікі ў Плаўэне і школу машынабудавання і будаўніцтва ў Глаўхау, стаўшы паўнавартасным тэхнічным універсітэтам. Пасля ўз’яднання Германіі была зроблена спроба аб’яднаць гэты інжынерна-тэхнічны універсітэт з педагагічным каледжам у адзін універсітэт. Аднак гэтая ідэя не атрымала палітычнай падтрымкі ў мясцовым зямельным урадзе і не ўвянчалася поспехам, педагагічны каледж быў перададзены Хемніцкаму тэхнічнаму ўніверсітэту.

Факультэты
----------

* Прыкладнога мовазнаўства і міжкультурнай камунікацыі
* Прыкладнога мастацтва
* Аўтамабілебудавання і машынабудавання
* Электратэхнікі
* Навук пра здароўе і дагляд
* Аўтамабільнай тэхнікі
* Фізічнай тэхнікі і інфарматыкі
* Эканамічных навук

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Заходне-Саксонская вышэйшая школа ў Цвікау
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | GND: 5198591-3 · ISNI: 0000 0001 0542 5321 · LCCN: n2010037701 · NKC: ko2008435518 · VIAF: 157955405 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лебядзёўка.

**Лебядзёўка** (трансліт.: *Liebiadzioŭka*, руск.: Лебедёвка) — вёска ў Жлобінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Луцкага сельсавета. Насельніцтва 976 чал. (2004). Знаходзіцца за 3 км на поўнач ад горада і чыгуначнай станцыі Жлобін (лінія Бабруйск — Гомель), за 106 км ад Гомеля.

На поўначы возера Лебядзёўка, на ўсходняй ускраіне рака Дняпро.

Гісторыя
--------

Паводле пісьмовых крыніца вядомая з XVIII стагоддзя як вёска ў Рагачоўскім павеце Магілёўскай губерні. Граф Чарнышоў-Круглікаў валодаў у Жлобіне і ў вёсцы Лебядзёўка ў 1874 годзе 1319 дзесяцінамі зямлі, 2 корчмамі і паромам. З 1880 года дзейнічаў хлебазапасны магазін. Паводле перапісу 1897 года знаходзіліся школа граматы, хлебазапасны магазін, піцейны дом, у Лукаўскай воласці. Побач быў аднайменны фальварак. У 1909 годзе 578 дзесяцін зямлі, у фальварку 343 дзесяціны зямлі.

У 1922 годзе на базе фальварка быў створаны пасёлак Новы Свет (у наш час не існуе). У 1923 годзе ў наёмнай хаце адкрыта школа. У 1935 годзе арганізаваны калгас. У часы Вялікай Айчыннай вайны ў ліпені 1941 года і чэрвені 1944 года акупанты цалкам спалілі вёску і забілі 37 жыхароў. 16 жыхароў загінулі на фронце. Побач з вёскай, недалёка ад Дняпра, напачатку 1950-х пабудаваны Жлобінскі лінны завод. У 1966 годзе да вёскі далучаны пасёлак Леніна. У складзе дапаможнай гаспадаркі раённага вытворчага аб'яднання «Сельгасхімія» (цэнтр — вёска Лукі). Размешчаныя аддзяленне сувязі, пачатковая школа, фельчарска-акушэрскі пункт.

Насельніцтва
------------


* **XIX стагоддзе**: 1816 — 48 двароў; 1897 — 66 двароў, 481 жыхар (паводле перапісу)
* **XX стагоддзе**: 1909 — 78 двароў, 546 жыхароў; у фальварку 7 жыхароў; 1925 — 103 двары; 1940 — 181 двор, 697 жыхароў; 1959 — 688 жыхароў (паводле перапісу)
* **XXI стагоддзе**: 2004 — 360 гаспадарак, 976 жыхароў

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).
2. ↑  Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 1, кн. 1. Гомельская вобласць / С. В. Марцэлеў; рэдкал.: Г. П. Пашкоў (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2004.

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 1, кн. 1. Гомельская вобласць / С. В. Марцэлеў; рэдкал.: Г. П. Пашкоў (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2004. — 632 с.: іл. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0303-9.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Луцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Луцкі |
| Пасёлкі | 
* Вярбічаў
* Зялёная Даліна
* Чырвоная Горка

 |
| Вёскі | 
* Беліца
* Грачухі
* Грушачка
* Дубрава
* Зялёны Краж
* Кабанаўка
* Лебядзёўка
* Лукі
* Новыя Лукі
* Рэкта

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Іса.

**Іса**  (руск.: И́сса) — пасёлак гарадскога тыпу ў Пензенскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Ісінскага раёна.

Геаграфія
---------

Пасёлак размешчаны за 100 км на поўнач ад Пензы, за 10 км ад чыгуначнай станцыі Булычова на лініі Пенза — Рузаеўка, на рацэ Ісе (прытоку Мокшы).

Гісторыя
--------

Паселішча заснавана ў канцы XVII стагоддзя памешчыкамі. У пачатку XVIII стагоддзя — сяло Спаскае, у складзе Саранскага павета, належала сібірскаму губернатару князю Мацвею Гагарыну. У 1717 годзе спалена падчас «кубанскага пагрому», прычым забіта 15, уведзена ў палон 98 сялян. Пасля пакарання смерцю М. Гагарына адпісана на цара Пятра I, затым перададзена графу Раману Іларыёнавічу Варанцову (1707—1783). Тут знаходзілася адна з найбуйнейшых іх вотчын. Дзякуючы размяшчэнню на Маскоўскай дарозе многія жыхары займаліся возніцтвам, гандлем і рамёствамі. У 1764 годзе пабудавана драўляная царква ў імя Хрыста Збавіцеля (адсюль назва вёскі Спаскае); мураваны храм пабудаваны ў 1820—1838 гадах. У 1774 годзе ісінцы ўдзельнічалі ў Сялянскай вайне на баку атрадаў Пугачова; урадавыя войскі спалілі сяло, жорстка расправіўшыся з удзельнікамі паўстання.

З 23 жніўня 1979 года — пасёлак гарадскога тыпу.

Зноскі
------

1. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Federal State Statistics Service. Праверана 23 студзеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680'></a>

| ⛭Пензенская вобласць |
| --- |
| Раёны | 
* Башмакоўскі
* Бекаўскі
* Бялінскі
* Бяссонаўскі
* Вадзінскі
* Гарадзішчанскі
* Зяметчынскі
* Ісінскі
* Калышлейскі
* Каменскі
* Камешкірскі
* Кузнецкі
* Лапацінскі
* Лунінскі
* Макшанскі
* Маласердабінскі
* Нараўчацкі
* Ніжняломаўскі
* Нікольскі
* Няверкінскі
* Пачалмскі
* Пензенскі
* Сасноваборскі
* Спаскі
* Сярдобскі
* Тамалінскі
* Шамышэйшскі

 |  |
| Гарады | 
* Бялінскі
* Гарадзішча
* Зарэчны
* Каменка
* Кузнецк
* Ніжні Ломаў
* Нікольск
* **Пенза**
* Спаск
* Сурск
* Сярдобск

 |
| Пгт | 
* Башмакова
* Бекава
* Верхазім
* Залатароўка
* Зяметчына
* Іса
* Калышлей
* Луніна
* Макшан
* Пачалма
* Сасноваборск
* Сура
* Тамала
* Чаадаеўка
* Шамышэйка
* Яўлашава

 |
| Сёлы — цэнтры раёнаў | 
* Бяссонаўка
* Вадзінск
* Кондаль
* Лапаціна
* Малая Сердаба
* Нараўчат
* Няверкіна
* Рускі Камешкір

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ваксман.

**Ісаа́к Фё́даравіч Ва́ксман** (25 ліпеня 1922, г. Краснаполле — 19 снежня 1943) — Герой Савецкага Саюза, камандзір артылерыйскай батарэі 1118-га стралковага палка (333-я стралковая дывізія, 6-я армія, 3-і Украінскі фронт), старшы лейтэнант.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 25 ліпеня 1922 года ў вёсцы Краснаполле, цяпер пасёлак, райцэнтр Магілёўскай вобласці Беларусі, у сям’і служачага. Яўрэй.

Скончыў сярэднюю школу. У 1938—1940 гадах працаваў настаўнікам, адначасова вучыўся завочна ў Днепрапятроўскім транспартным інстытуце.

У 1941 годзе быў прызваны ў Чырвоную Армію. У 1942 годзе скончыў курсы малодшых лейтэнантаў. У баях Вялікай Айчыннай вайны з кастрычніка 1942 года. Член ВКП(б)/КПСС з 1943 года.

Удзельнік баёў пад Сталінградам, на Дон, Северскім Данцы, Дняпры.

Камандзір батарэі 45-мм гармат старшы лейтэнант Ваксман вызначыўся ў баях пры фарсіраванні Дняпра восенню 1943 года. 26 лістапада 1943 года старшы лейтэнант Ваксман умела арганізаваў пераправу сваёй батарэі на правы бераг у раёне сяла Канеўскае  (руск.) (бел. (Запарожскі раён Запарожскай вобласці Украіны). У баях за плацдарм батарэя ўзаемадзейнічала са стралковымі падраздзяленнямі, пракладваючы шлях пяхоце. Пры адлюстраванні контратак праціўніка артылерысты знішчылі 15 кулямётаў, танк, дзве аўтамашыны, больш за сотню гітлераўскіх салдат і афіцэраў.

Старшы лейтэнант Ваксман загінуў у баі 19 снежня 1943 года.

Пахаваны ў брацкай магіле ў сяле Разумоўка  (руск.) (бел. Запарожскага раёна Запарожскай вобласці.

Узнагароды
----------

* Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 22 лютага 1944 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм старшаму лейтэнанту Ваксману Ісааку Фёдаравічу прысвоена званне Героя Савецкага саюза.
* Узнагароджаны ордэнамі Леніна, Айчыннай вайны 1-й і 2-й ступеняў, Чырвонай Зоркі і медалямі.

Памяць
------

* Імя Героя прысвоена Беразнякоўскай сярэдняй школе Краснапольскага раёна і вуліцы ў пасёлку Краснаполле.
* На доме, дзе жыў І. Ф. Ваксман, усталявана мемарыяльная дошка.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Ваксман Исаак Фёдорович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 99. — 737 с.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3). — С. 464.

Спасылкі
--------

* Ісаак Фёдаравіч Ваксман на сайце «Героі краіны»
* Ваксман Исаак Фёдорович  (руск.)
* Ваксман Исаак Фёдорович — Герой Советского Союза(недаступная спасылка)  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Маалік Уэйнс** (нар. 2 мая 1991, Філадэльфія, ЗША) — амерыканскі баскетбаліст. Выступаў за нацыянальную зборную Беларусі.

Кар’ера
-------

У Філадэльфіі пачаў сваю баскетбольную кар’еру ў рымска-каталіцкай старэйшай школе. Потым былі 3 гады ва ўніверсітэце Віланова, дзе да другога сезона Маалік замацаваўся ў стартавай пяцёрцы.

Пасля ўніверсітэту не быў задрафтаваны клубамі НБА, аднак, здолеў прабіцца туды, прадэманстраваўшы свае навыкі ў летніх кэмпах. У сезоне 2012-13 падпісвае котракт з «Philadelphia 76ers» і ў студзені пераходзіць у «Rio Grande Valley Vipers» (D-ліга), а ў сакавіку вяртаецца ў НБА ў склад «Los Angeles Clippers». Там пачынае новы сезон, але праводзіць толькі 2 гульні і вяртаецца ў «Rio Grande Valley Vipers».

У лютым 2015 года Уэйнс падпісвае кантракт з «Delaware 87ers» (D-ліга), а канчае сезон у «Atenienses de Manati» (Пуэрта-Рыка ПБЛ).

Сезон 2016/17 рызыгрываючы праводзіць у італьянскім «Varese», які выступае ў серыі А. Потым пераязджае ў Краснаярск, каб бараніць колеры мясцовага «Енісея». Але ў лістападзе 2016 ізноў змяняе клуб і краіну і перабіраецца ў Ізраіль, каб гуляць за «Maccabi Rishon LeZion».

Міжсезонне гулец праводзіць у летнім кэмпу «Washington Wizards», што дазваляе яму практычна падпісаць кантракт з «Dallas Mavericks», але не правядучы ніводнай гульні адпраўляецца ў «Joventut Badalona».

Сезон 2018 правёў у італьянскім «Universo Treviso Basket», дзе адзначыўся 11.5 ачкамі, 1.8 падборамі і 3.5 асістамі ў сярэднім за гульню.

У жніўне 2019 года падпісаў кантракт з баскетбольным клубам «Цмокі-Мінск».

Зноскі
------

1. ↑  College Basketball at Sports-Reference.com Праверана 28 ліпеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q100311335'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18002875'></a>
2. ↑  Маалік Уэйнс у Мінску Архівавана 16 ліпеня 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Тэматычныя сайты | ACB (ігрок) · Basketball-Reference.com (ігрок) · Basketball-Reference.com (Джы-Ліга) · Basketball-Reference.com (Еўропа) · Eurobasket.com (ігрок) · Lega Basket (игрок) · NBA · RealGM (ігрок) · Sports-Reference.com (каледж) · Адзіная ліга ВТБ · ФІБА |
**І́са** — рака ў Беларусі, у Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці і Слонімскім раёне Гродзенскай вобласці, правы прыток Шчары (басейн Нёмана).

Назва
-----

Назва Іса старабалцкага паходжання.

Ад індаеўрапейскага *\*eis- / \*is-* «імкліва, хутка рухацца», далей мяркуецца да карацейшага *\*ei- / \*i-* «ісці».

Гэты корань з пашыральнікам *-(е)l-* у назве ракі Іслач (< *Is-l-, Ak-*), у літоўскіх гідронімах *Islikis*, *Iesla*, латышскім *Isliņa* (< *Isla*). Ён жа з пашыральнікам *-(e)r-* у балцкай адпачатнай рачной назве *\*Isra*, ад якой латышская *Istra*, літоўская *Įstras* (< *Instras*), пруская \**Instra* (> *Instrut*), гідронім Істра на Павоччы.

Фанетычны варыянт таго ж кораня \**i̯ā-s-* у двухасноўнай назве Ясельда, якая дакладна «агучвае» па-яцвяжску двухасноўную ж назву Іслач.

Значэнне назвы Іса можна перадаць як «Імклівая (рака)».

Гідраграфія
-----------

Даўжыня ракі 62 км. Плошча вадазбору 554 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 3,6 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,1 ‰. Пачынаецца каля вёскі Серабрышча Баранавіцкага раёна, упадае ў Шчару ў межах Слоніма. Працякае праз возера Альбярцінскае.

Асноўныя прытокі — Пляхоўка, Рудня і Іска. Густата рачной сеткі 0,38 км/км². Даліна трапецападобная. Пойма чаргуецца па берагах, месцамі адсутнічае, шырыня яе 100—180 м. Рэчышча ў верхнім і ніжнім цячэнні на працягу 15 км каналізаванае: ад вытоку да вёскі Звераўшчына (11,6 км) і ад вёскі Харашэвічы да вёскі Нагуевічы (3,4 км). Яго шырыня ў межань 4—8 м. На рацэ каля Слоніма і вёскі Нагуевічы плаціны; каля Слоніма ў маляўнічай мясціне зона адпачынку «Іса».

Заўвагі
-------

1. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 299—300.
2. ↑  H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 55—57, 71.
3. ↑  V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 300—301.
4. ↑  K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vilnius, 1961. С. 525.
5. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 131—132.
6. ↑  M. Biolok. Zuflüsse zur Ostsee zwischen unterer Weichsel und Pregel. Stuttgart, 1989.
7. ↑  Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — С. 76. — 575 с. іл. — 10 000 экз.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с. 40 л. ил. (руск.)
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. Ч.
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
**Аксіёма** (стар.-грэч.: ἀξίωμα — сцвярджэнне, становішча) або **пастулат** — сцвярджэнне, прыманае без доказаў.

**Аксіяматызацыя** тэорыі — відавочнае ўказанне канчатковага набору аксіём.
Сцвярджэнні, якія выцякаюць з аксіём, завуцца тэарэмамі.

Прыклады розных, але раўнасільных набораў аксіём можна сустрэць у матэматычнай логіцы і еўклідавай геаметрыі.

Набор аксіём завецца несупярэчлівым, калі з аксіём набору, карыстаючыся правіламі логікі, нельга прыйсці да супярэчнасці. Аксіёмы з'яўляюцца свайго роду «пунктамі адліку» для пабудовы любой навукі, пры гэтым самі яны не даказваюцца, а выводзяцца непасрэдна з эмпірычнага назірання (досведу).

Упершыню тэрмін «аксіёма» сустракаецца ў Арыстоцеля (384—322 да н. э.) і перайшоў у матэматыку ад філосафаў Старажытнай Грэцыі. Еўклід адрознівае паняцці «пастулат» і «аксіёма», не тлумачачы іх адрознення. З часоў Баэцыя пастулаты перакладаюць як патрабаванні (petitio), аксіёмы — як агульныя паняцці. Першапачаткова слова «аксіёма» мела значэнне «ісціна, відавочная сама па сабе». У розных манускрыптах Пачаткаў Еўкліда разбіццё сцвярджэнняў на аксіёмы і пастулаты рознае, не супадае іх парадак. Верагодна перапісчыкі прытрымваліся розных поглядаў на адрозненне гэтых паняццяў.

Гл. таксама
-----------

* Тэарэмы Гёдэля аб няпоўнасці
* Гіпотэза
* Пяты пастулат
* Еўклід
* Фармалізм (матэматыка)

Літаратура
----------

* Начала Евклида. Книги I—VI. М.-Л. 1950
* Гильберт Д. Основания геометрии. М.-Л. 1948
**Джузэпіна Ваніні** (7 ліпеня 1859, Рым — 23 лютага 1911, Рым) — італьянская святая, законніца.

Біяграфія
---------

Правяла большую частку свайго дзяцінства ў сірочым прытулку недалёка ад плошчы святога Пятра, страціўшы бацьку ў чатыры гады і маці ў сем гадоў. Яна вырасла сярод сясцёр міласэрнасці, якія кіравалі прытулкам.

У 1892 годзе, ягледзячы на праблемы са здароўем, заснавала Кангрэгацыю дачок св. Каміла, якія і сёння клапоцяцца пра духоўнае і фізічнае здароўе хворых. Нягледзячы на першапачатковыя цяжкасці, за 20 гадоў супольнасці гэтых сясцёр распаўсюдзіліся па ўсім свеце.

Сёння супольнасць дачок св. Каміла налічвае 800 сясцёр у 22 краінах. Бальніца Джузэпіны Ваніні ў Рыме названа ў гонар заснавальніцы кангрэгацыі.

Зноскі
------

1. 1 2  Iosephina Vannini, s. 1859-1911 // Catalogue of the Library of the Pontifical University of the Holy Cross<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q65028882'></a>
2. 1 2  Giuditta Adelaide Agata Vannini // GCatholic.org — 1997.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25932135'></a>
3. ↑  Пяць новых святых атрымаў Каталіцкі Касцёл

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1065586 · GND: 1227155883, 189570954 · ICCU: CFIV027916 · LCCN: nr96014804 · NUKAT: n2009051006 · VIAF: 34354333, 221019530 |

 |
**Ісаак Аргір** (паміж 1300 і 1310, Фракія — каля 1375) — візантыйскі манах, матэматык, астраном і багаслоў XIV ст.

Біяграфія
---------

У маладосці жыў у фракійскім Энасе (цяпер Энез, Турцыя). Вучань Нікіфара Грыгары. З 1360-1370-х гадоў вядомы як галоўны візантыйскі прыхільнік астраноміі Пталемея. Аўтар прац па астраноміі *«Складанне новых табліц»* і *«Складанне новых табліц збліжэнняў і супрацьстаянняў (Сонца і Месяца)»*, дзе, на аснове пталемееўскіх табліц «Альмагест» (прывязаных да егіпецкага календара і даўгаты Александрыі), пералічыў сярэднія велічыні руху Сонца, Месяца і іншых планет для рымскага календара на даўгаце Канстанцінопаля. Неўзабаве па апублікаванні табліц Аргіра іх раскрытыкаваў Іаан Аўрамій. У 1367—1368 гадах Аргір напісаў трактат пра астралябію, наследуючы падобнаму трактату Грыгары. У канцы 1372 года Аргір напісаў працу пра табліцы для астранамічных вылічэнняў і складання календара. Таксама, Аргір аўтар схоліі да прац Тэона Александрыйскага. Аднак, Аргір не быў аўтарам ананімных «Інструкцый да персідскіх табліц», гіпотэзы пра што выказвалі некаторыя даследчыкі. Матэматычныя працы Аргіра ўключаюць трактат пра квадратныя карані «неквадратных» лікаў, заснаваны на «Геаметрыі» Герона, адносна ператварэння няправільных трохвугольнікаў у правільныя і іншых пытанняў геаметрыі, напісаны ў 1367—1368 гадах; трактат «Геадэзічны метад», таксама заснаваны на працах Герона. Апроч гэтага, Аргір напісаў схоліі да «Геаграфіі» Пталемея і апублікаваў іх разам з пталемеевай «Гармонікай». Як і Грыгора, Аргір падтрымліваў Варлаама Калабрыйскага падчас паламіцкіх спрэчак. Напісаў тры трактаты супраць Паламы, якія між іншага змяшчаюць крытыку ідэі пра Фаворскае святло.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Дунаев А. Г.*, *Кузенков П. В.* Исаак Аргир // Православная энциклопедия. — Т. 26. — М. 2011. — С. 686—693.
* Византийский словарь: в 2 т. / Общ. ред. К. А. Филатов. — СПб.: Амфора: РХГА: Издательство Олега Абышко, 2011. — Т. 1. — С. 427.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | zbMATH Open |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 100950957 · ISNI: 0000 0000 6130 5327 · LCCN: no2012115746 · NUKAT: n2009113033 · SUDOC: 133550117 · VIAF: 7742038 |

 |
**Ма Кэ** (кіт. спр. 马可, піньінь *Mǎ Kě*; 1971, Чанчунь) — кітайская мадэльер, першай з кітайскіх куцюр’е паказала свае ўзоры ў Парыжы і Лондане, атрымала сусветнае прызнанне.

Біяграфія
---------

Скончыла школу тэкстыльных тэхналогій Сучжоўскага ўніверсітэта (1992), затым вучылася ў Лондане ў Цэнтральным мастацкім каледжы Святога Марціна  (руск.) (бел..

Ёй належаць дзве гандлёвыя маркі: гатовага адзення *EXCEPTION*, створаная ў 1996, і высокай моды *WUYONG*, якая існуе з 2006. Заснавала кампанію *Mixmind Art & Design Co, Ltd*, якая базуецца ў Гуанчжоу. Выкарыстоўвае традыцыйныя кітайскія тэхнікі ручной працы, ткацтва і вышыўкі, у прыватнасці — традыцыі народа дун  (руск.) (бел. (Паўднёвы Кітай). Разам з тым, па-наватарску прымяняе нетрадыцыйныя матэрыялы накшталт брызента, «знойдзеныя рэчы», уключаючы старыя, і т. п.

У цяперашні час працуе ва ўласнай студыі ў Чжухае (правінцыя Гуандун).

Кніга
-----

* Ma Ke point one. Hong Kong: MAP Book Publishers, 2005

Вядомасць і прызнанне
---------------------

На Шанхайскім міжнародным фестывалі моды 2005 была прызнана лепшым мадэльерам новага пакалення. Паказвала свае працы на Шэньчжэньскай біенале горадабудаўніцтва і архітэктуры (2005), У Нацыянальным мастацкім музеі Кітая (2009). У 2007 — першай сярод кітайскіх мадэльераў — была запрошаная на Парыжскі тыдзень моды. У 2008 была госцяй Французскай федэрацыі куцюр’е. У тым жа годзе ўдастоена ў Нідэрландах прэміі прынца Клауса  (англ.) (бел..

Яе своеасаблівая філасофія адзення (як прынцыповай анты-моды), праца над мадэлямі от-куцюр і іх арыгінальны (без выкарыстання подыума) паказ пад агульнай назвай *WUYONG* (*Бескарыснае*) ў парыжскім Пале-Раялі (2007, пастаноўка Шэнь Вэя  (руск.) (бел.) сталі цэнтральным эпізодам аднайменнага дакументальнага фільма Цзя Чжанкэ  (руск.) (бел. які атрымаў прэмію Венецыянскага МКФ у праграме *Гарызонты* (2007, ). У 2009 шоў *Бескарыснае* было прадстаўлена ў лонданскім Музеі Вікторыі і Альберта.

Зноскі
------

1. ↑  V&A · Fashion In Motion: Ma Ke **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 15 кастрычніка 2014.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт кампаніі *Mixmind Art & Design Co*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Нарматыўны кантроль | GND: 120657457 · ISNI: 0000 0000 7260 4082 · LCCN: n2007048470 · VIAF: 95246683 |
**Майкл Мак-Гіўні** (12 жніўня 1852, ЗША — 14 жніўня 1890) — ксёндз, заснавальнік супольнасці «Рыцары Калумба».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і ірландскіх імігрантаў. Ён быў старэйшым сынам з трынаццаці дзяцей у сям’і, шасцёра з якіх памерлі ў маленстве. Яго бацька працаваў фармоўшчыкам.

Майкл вучыўся ў школе, але ў 13-гадовым узросце кінуў вучобу і пайшоў працаваць драбільшчыкам на фабрыку па вырабу латуні.

У 16 гадоў паступіў у семінарыю і ў 1877 годзе прыняў святарскае пасвячэнне ў Балтымары, у найстарэйшай каталіцкай катэдры ў ЗША. Быў скіраваны на служэнне ў касцёле Найсвяцейшай Панны Марыі ў Нью-Хэйвене, дзе замяніў хворага пробашча парафіі.

У адказ на праблему высокай смяротнасці сярод мужчын, якія выконвалі небяспечную працу, моцныя антыкаталіцкія стэрэатыпы амерыканскага грамадства, а таксама паўсюдную беднасць сярод католікаў ксёндз Мак-Гіўні ў 1882 годзе разам са сваімі парафіянамі заснаваў мужчынскую супольнасць «Рыцараў Калумба» — арганізацыю свецкіх католікаў, якія жадалі паглыбляць сваю веру, дапамагаць адзін аднаму і дзейнічаць дзеля дабра каталіцкіх сем’яў.

Сёння гэтая міжнародная касцёльная супольнасць дзейнічае ў больш як дзесяці краінах і налічвае ў сваіх шэрагах каля 1,9 млн удзельнікаў.

У 1996 годзе быў распачаты працэс беатыфікацыі.

Зноскі
------

1. ↑  У ЗША будзе беатыфікаваны заснавальнік супольнасці «Рыцары Калумба», які стане першым благаслаўлёным амерыканскім пробашчам

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | American National Biography · Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 16561906w · GND: 1147214883 · ISNI: 0000 0000 4400 7707 · LCCN: n94056831 · VIAF: 48457428 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фядорчанка.
**Анатоль Паўлавіч Фядорчанка** (18 верасня 1939, с. Іванапілля, Касцянтыніўскі раён, Данецкая вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Кіеўскі інжынерна-будаўнічы інстытут у 1964 годзе. Працаваў у Кіраваградскім філіяле Укргарбудпраекта, з 1970 года — у Мінскпраекце, з 1971 года — старэйшы архітэктар, галоўны архітэктар праектаў, намеснік начальніка аддзела падрыхтоўкі і арганізацыі праектавання ў Белдзіпрагандлі.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1970 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: праекты рэканструкцыі гандлёва-грамадскіх будынкаў Кіраваграда (1966—1970), гандлёва-грамадскага цэнтра ў Брэсце (1974—1978, у аўтарскім калектыве), рэканструкцыя і абсталяванне рэстарана «На ростанях» у Мінску (1980, у аўтарскім калектыве).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Федорченко Анатолий Павлович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Мажэ́йкава** (трансліт.: *Mažejkava*, руск.: Можейково, да 2002 — **Малое Мажэйкава**) — аграгарадок у Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Мажэйкаўскага сельсавета.

Гісторыя
--------

Малое Мажэйкава ўпершыню згадваецца ў 1511 г. у прывілеі вялікага князя літоўскага Жыгімонта I Старога аб падараванні вёскі Шымкі Мацкавічу. Далей належала Яну Шымкавічу (сыну Ш.Мацкавіча, Палубенскім і іншым)

Каля 1826 г. маёнтак Малое Мажэйкава атрымаў у спадчыну ад бацькі Рамуальд Кастравіцкі. Ён меў адзіную дачку Казіміру (нар. 1830). Пасля смерці бацькі ў пятнаццаць год яна становіцца ўладальніцай маёмасці. У дваццаць год пабралася шлюбам з Аляксандрам Канстанцінам Брахоцкім (1819—1886). Шлюб доўжыўся нядоўга, Казіміра памерла ў 1852 годзе. У спадчыну ад жонкі муж атрымаў толькі частку Малога Мажэйкава, пра другую частку ён дамовіўся са сваякамі Казіміры, выплаціўшы ім грошы.

Да 1868 года Малое Мажэйкава належала шляхецкаму роду Ромераў. Эмілія Ромер атрымала ў спадчыну Малое Мажэйкава, пасля таго, як выйшла замуж за Рамуальда Кастравіцкага. Іх дачка Казіміра выйшла замуж за Аляксандру Брахоцкаму гербу Праўдзіц і атрымала маёнтак у пасаг. Апошнім гаспадаром сядзібы ў быў народжаны тут ў 1895 годзе Андрэй Брахоцкі — унук Аляксандра. У 1931 годзе становіцца гаспадаром Малога Мажэйкава. Актыўна ўдзельнічаў у грамадскім жыцці Лідчыны і матэрыяльна дапамагаў Віленскаму таварыству сяброў навукі.

Славутасці
----------

* Фрагменты былой сядзібы Ромераў (першая палова XIX стагоддзя) Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 413Г000358шыфр 413Г000358

Гл. таксама
-----------

* Вялікае Мажэйкава

Зноскі
------

1. ↑  Можейково Фото Планета
2. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9 (DJVU).
3. ↑  Пералік змен найменняў геаграфічных аб'ектаў(недаступная спасылка)
4. 1 2  Малое Мажэйкава на pawet.net
5. ↑  Aftanaz R. Mały Możejkow // Zemia Lidzka. Marzec 1999r. № 1(36) S.22.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мажэйкава
* Малое Мажэйкава на pawet.net
* Малое Мажэйкава на globustut.by
* Брахоцкі Андрэй. На пераломе дзвюх эпох. Запіскі абшарніка // pawet.net
* Лаўрэш Леанід. Страчаная цывілізацыя: Маёнтак Вялікае Мажэйкава // Новы Замак. 2022. № 11. С. 206-228. // на pawet.net

| ⛭**Мажэйкаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Мажэйкава |
| Вёскі | Алемпінова ·  Бешанкі ·  Більтаўцы ·  Ваянполле ·  Гасцілаўцы ·  Дзмітраўцы ·  Лебяда ·  Масявічы ·  Мацясы ·  Радзівонішкі ·  Раўбы ·  Рэпнікі ·  Феліксава ·  Шпількі |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жытко.

**Анатоль Паўлавіч Жытко** (13 сакавіка 1957, в. Мінічы, Ляхавіцкі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (2003).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 15 сакавіка 1957 года ў в. Мінічы Ляхавіцкага раёна Брэсцкай вобласці.

У 1979 годзе скончыў гістарычны факультэт Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя М. Горкага, працаваў настаўнікам гісторыі ў Самахвалавіцкай школе. У 1986 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю і з таго часу пачаў выкладчыцкую дзейнасць у МДПІ імя М. Горкага. З 1991 года дацэнт, а ў 1998 годзе стаў загадчыкам кафедры славянскай гісторыі і метадалогіі гістарычнай навукі. У 2003 абараніў доктарскую дысертацыю. З 2015 года — прафесар кафедры гісторыі Беларусі і славянскіх народаў. Навуковыя інтарэсы: сацыяльна-эканамічная гісторыя Беларусі перыяду капіталізму і метадалогія гісторыі.

  

### Сям’я

Жонка Ірына Уладзіміраўна Жытко — кандыдат педагагічных навук, дацэнт.

Мае дачку і ўнучку.

Педагагічная дзейнасць
----------------------

Чытае курс лекцый па дысцыплінах «Метадалогія гісторыі», спецкурс «Эвалюцыя вышэйшага саслоўя Беларусі (XIX — пачатак XX ст.)»

Ажыццяўляе дзейнасць па арганізацыі вышэйшай школы, падрыхтоўка спецыялістаў вышэйшай кваліфікацыі: падрыхтаваў 4 кандыдата гістарычных навук. Грамадская дзейнасць: старшыня савета па абароне дысертацый К02.21.03 пры ўстанове адукацыі «Беларускі дзяржаўны педагагічны універсітэт імя Максіма Танка», член праблемнага савета па праблемах гістарычнай навукі.

Асноўныя публікацыі
-------------------

Манаграфія
* *А.П. Жытко.* Дваранства Беларусі перыяду капіталізму.1861–1914 гг.. — М.: БДПУ, 2003.

Падручнікі, навучальныя дапаможнікі
* *А.П. Жытко, В.М. Фамін.* Гісторыя Беларусі. 1945-2002 гг.: вучэб. дапаможнік. — М.: БДПУ, 2004.
* *А.П. Жытко [і інш.].* Урадавая сацыяльная палітыка ў аграрным сектары эканомікі Беларусі. 1861-1914 гг.: вучэб. дапаможнік. — М.: БДПУ, 2005.
* *А.П. Жытко [і інш.]* Актуальныя праблемы аграрнай гісторыі // Гісторыя Беларусі перыяду капіталізму: вучэб. дапаможнік: у 5 ч.. — М.: БДПУ, 2006.

Узнагароды
----------

* медаль Францыска Скарыны (2020)..

Зноскі
------

1. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 8 студзеня 2020 года № 7 «Аб узнагароджанні»

Літаратура
----------

* Историки Беларуси в начале XXI столетия: биобиблеогр. справочник / Корзенко Г. В.. — Мн.: Белорус. наука, 2007. — С. 125—126. — 470 с. — ISBN 978-985-08-0855-4.

Спасылкі
--------

* Жытко Анатолій Паўлавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
**«Дарога Перамогі»** — часовая савецкая чыгуначная лінія Паляны — Шлісельбург, якая дзейнічала з 5 лютага 1943 года па 10 сакавіка 1944 года i служыла як больш эфектыўная замена «Дарогі жыцця» для дастаўкі грузаў у блакадны Ленінград.

У адрозненне ад «Дарогі жыцця», якая праходзіла па Ладажскім возеры, Дарога Перамогі пралягала па левым беразе Нявы і па паўднёвым узбярэжжы Ладагі, праходзячы на ​​некаторых участках за 3-4 кіламетры ад нямецкіх артылерыйскіх пазіцый, за што атрымала мянушку «калідор смерці». Згуляла важную стратэгічную ролю ў абароне Ленінграда, у тым ліку, і ў поўным зняцці блакады.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Анатоль Міхайлавіч Дашко** (нар. 25 студзеня 1960, г. Нясвіж, Нясвіжскі раён, Мінская вобласць) — беларускі акушэр-гінеколаг, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI і VII скліканняў.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут, урач-лячэбнік; Беларускую медыцынскую акадэмію паслядыпломнай адукацыі па спецыяльнасці «Арганізацыя аховы здароўя», урач-арганізатар аховы здароўя.

Працаваў урачом акушэрам-гінеколагам, раённым гінеколагам установы аховы здароўя «Ганцавіцкая цэнтральная бальніца» Брэсцкай вобласці; клінічным ардынатарам кафедры акушэрства і гінекалогіі Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута; урачом акушэрам-гінеколагам Брэсцкай радзільні; загадчык аддзялення аператыўнай гінекалогіі; галоўным урачом установы аховы здароўя «Брэсцкі абласны радзільны дом».

З’яўляўся дэпутатам Брэсцкага гарадскога Савета дэпутатаў.

З 2016 года — дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI і VII скліканняў.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі», знакам «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь», Ганаровай граматай кіравання аховы здароўя Брэсцкага абласнога выканаўчага камітэта, ганаровай граматай галіновага прафсаюза медыцынскіх працаўнікоў і ганаровым знакам федэрацыі прафсаюзаў.

Сям’я
-----

Жанаты, мае дачку і сына.

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь  (бел.)
Н2300 — мясцовая аўтамабільная дарога агульнага карыстання Віцебскай вобласці Беларусі даўжынёй 14,85 км, якая злучае Віцебск з Рубай, а таксама дарогі Р115 і М8. Аўтадарога мае IV катэгорыю і асфальтавае пакрыццё.

Некалькі гадоў запар, Міністэрства транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь (Мінтранс Беларусі), сваімі пастановамі ўводзяць часовыя абмежаванні нагрузак на восі транспартных сродкаў і самаходных машын у дачыненні да рэспубліканскіх аўтамабільных дарог агульнага карыстання, у т.л. і да дарогі Н-2300, з даволі размытай ў фармуляванні і спрэчнай мэтай захавання дарог і дарожных збудаванняў, а таксама забеспячэння бяспекі руху. У вясновы перыяд забаронены рух транспартных сродкаў і самаходных машын з абмежаваннем нагрузкі на вось 6 т.

12 сакавіка 2013 г. Віцебскі гарвыканкам абвясціў аб будаўніцтве аўтадарогі «Паўночна-Заходні абыход г. Віцебска», часткай якога плануецца зрабіць рэканструяваную аўтадарогу Н2300.

Параметры аўтадарогі
--------------------

* Даўжыня — каля 14,85 км.
* Шырыня —
* Дзве паласы —
* Разліковая хуткасць — 90 км/г.

Маршрут
-------

Працягласць маршруту складае 14,85 км.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 0 км — на Віцебск |  |  |  | на Гарадок |
|  |  |  |  | 1,3 км — Н2322 на Дудчына |
| 1,5 км — на Лужасна |  |  |  |  |
|  |  |  |  | р. Лужаснянка |
|  |  |  |  | 2,4 км — Н2322 на Мазалава |
| 3,5 км — на Букаціна і Віцебская ГЭС |  |  |  |  |
| 5 км — Калінава |  |  |  |  |
| 6,7 км — на Цяцёркі |  |  |  |  |
| 9 км — на Задзвінне |  |  |  |  |
|  |  |  |  | 9,2 км — на Каралёва |
| 9,8 км — Вярхоўе |  |  |  |  |
| 11 км  |  |  |  |  |
| 14,85 км — М8 на Гомель |  |  |  | М8 на Езярышча |
|  |  |  |  |  |

Гл. таксама
-----------

* Дарогі Беларусі

Зноскі
------
**Прэмія імя акадэміка А. В. Лыкава** — узнагарода Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Прэміі названыя ў гонар вучонага, заснавальніка сусветна вядомай беларускай навуковай школы ў галіне цепла- і масаабмену акадэміка Аляксея Васільевіча Лыкава (1910—1974).

Гісторыя
--------

Прэміі заснаваны Прэзідыумам Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі ў 2003 годзе (пастанова ад 30 мая 2003 г. № 52) і прысуджаюцца адзін раз у два гады за навуковыя працы, якія ўносяць буйны ўклад у развіццё тэарэтычных і эксперыментальных даследаванняў па праблемах пераносу энергіі і рэчыва, адкрыццё і апісанне заканамернасцяў з’яў і працэсаў цепла- і масапераносу ў прыродных і тэхнічных аб’ектах, асяроддзях рознага агрэгатнага стану пры наяўнасці фазавых і хімічных ператварэнняў, разнастайных знешніх уздзеяннях, якія складаюць аснову новых высокаэфектыўных цепламасаабменных тэхналогій і абсталявання для народнай гаспадаркі.

Па выніках конкурснага адбору прысуджаюцца дзве прэміі (адна айчынным навукоўцам і адна міжнароднаму калектыву аўтараў).
Прэмія айчынным навукоўцам прысуджаецца асобным асобам або групе супрацоўнікаў (не больш за тры), якія працуюць у навуковых, навукова-вытворчых арганізацыях і ВНУ Рэспублікі Беларусь і якія ўнеслі вызначальны ўклад пры выкананні вылучаемай працы.
Прэмія міжнароднаму калектыву аўтараў прысуджаюцца калектывам навукоўцаў замежных краін і Рэспублікі Беларусь (таксама не больш за тры) за ўклад у развіццё творчай спадчыны А. В. Лыкава, сумесныя асноватворныя работы па праблемах цепла- і масапераносу.

Вылучэнне
---------

Права вылучэння работ на саісканне Прэміі прадастаўляецца:

* акадэмікам і членам-карэспандэнтам НАН Беларусі;
* вучоным (навукова-тэхнічным) саветам навуковых арганізацый і вышэйшых навучальных устаноў Рэспублікі Беларусь і замежных краін.

Арганізацыі і асобы, якія вылучаюць кандыдатаў на саісканне Прэміі імя акадэміка А. В. Лыкава, павінны прадставіць наступныя матэрыялы:

* матываванае прадстаўленне, якое ўключае навуковую характарыстыку вылучаемай работы і паказвае яе навуковае і прыкладное значэнне;
* копіі апублікаваных навуковых артыкулаў, экзэмпляры кніг;
* звесткі пра аўтараў, якія ўключаюць даныя аб іх месцы працы і раскрываюць іх асабісты ўклад у прадстаўленыя працы.

Зноскі
------

1. ↑  Прэміі імя акадэміка А. В. Лыкава
2. ↑  Нацыянальная акадэмія навук Беларусі аб’яўляе конкурс 2020 года на саісканне прэмій імя акадэміка А. В. Лыкава
**Новыя вызначэнні СІ** былі прыняты Міжнародным камітэтам мер і ваг у рэзалюцыі XXVI Генеральнай канферэнцыі мер і ваг 16 лістапада 2018 года. У рэзалюцыі перафармуляваныя вызначэнні асноўных адзінак СІ. Новыя вызначэнні СІ набудуць моц 20 мая 2019.

Сутнасць змен: «7 асноўных адзінак вымярэння — секунда, метр, кілаграм, ампер, кельвін, моль і кандэла — застануцца. З іх кілаграм, ампер, кельвін і моль будуць перафармуляваны ў сваіх вызначэннях з выкарыстаннем лікавых значэнняў пастаянных Планка і Больцмана, элементарнага электрычнага зарада і ліку Авагадра. Секунда, метр і кандэла ўжо выражаны праз канстанты, таму іх вызначэнні трэба будзе толькі ўдакладніць. Гэтыя змены палепшаць СІ, не змяніўшы велічыні адзінак, што забяспечыць сумяшчальнасць з існуючымі вымярэннямі».

Новая СІ задзейнічае фундаментальныя фізічныя пастаянныя як аснову для вызначэння асноўных адзінак СІ, што, напрыклад, азначае канец выкарыстання плаціна-ірыдыявага эталона кілаграма для афіцыйнага вызначэння кілаграма ў сістэме СІ.

Новыя вызначэнні
----------------

Паводле новых вызначэнняў кілаграм, ампер, кельвін, і моль перавызначаны на аснове пастаяннай Планка, элементарнага электрычнага зарада, пастаяннай Больцмана і ліку Авагадра адпаведна, такім чынам, каб: 

* пастаянная Планка *h* дакладна роўная 6,626 070 15×10−34 кг·м−2·с−1;
* элементарны электрычны зарад *e* дакладна роўны 1,602 176 634×10−19 А·с;
* пастаянная Больцмана *k* дакладна роўная 1,380 649×10−23 Дж/К;
* лік Авагадра *N*A дакладна роўны 6,022 140 76×1023 моль−1.

Крытыка
-------

Некаторыя аўтары з розных прычын крытыкуюць чаканую новую СІ, напрыклад, за разрыў сувязі паміж вызначэннем атамнай адзінкі масы з вызначэннямі кілаграма, моля і ліку Авагадра.

Гл. таксама
-----------

* CODATA
* Гісторыя метрычнай сістэмы
* NIST

Зноскі
------

1. ↑  Draft Resolution A. On the revision of the International System of Units (SI) Архівавана 19 верасня 2019.
2. ↑  *Conover, Emily*. It's official: We're redefining the kilogram **(нявызн.)**. *Science News* (16 лістапада 2018). Праверана 16 November 2018.
3. ↑  *Kühne, Michael*. Redefinition of the SI **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Keynote address, ITS9 (Ninth International Temperature Symposium)*. Los Angeles:  NIST (22 сакавіка 2012). Архівавана з першакрыніцы 18 чэрвеня 2013. Праверана 1 сакавіка 2012.
4. ↑  Draft Resolution A // 26th meeting of the CGPM (13-16 November 2018).

| ⛭Адзінкі СІ |
| --- |
| Асноўныя адзінкі | 
* Ампер
* Кандэла
* Кельвін
* Кілаграм
* Метр
* Моль
* Секунда

 |  |
| Вытворныя адзінкі | 
* Бекерэль
* Ват
* Вебер
* Вольт
* Генры
* Герц
* Градус Цэльсія
* Грэй
* Джоўль
* Зіверт
* Катал
* Кулон
* Люкс
* Люмен
* Ньютан
* Ом
* Паскаль
* Радыян
* Сіменс
* Стэрадыян
* Тэсла

 |
| Прынятыя для выкарыстання з СІ | 
* Астранамічная адзінка
* Гектар
* Градус дугі
* Дальтон (Атамная адзінка масы)
* Дзень
* Дэцыбел
* Літр
* Хвіліна
* Хвіліна дугі
* Непер
* Секунда дугі
* Тона
* Гадзіна
* Электронвольт  Атамная сістэма адзінак
* Прыродная сістэма адзінак

 |
| Гл. таксама | 
* Прыстаўкі СІ
* Сістэма фізічных велічынь
* Пераўтварэнне адзінак
* Новыя вызначэнні СІ
* Гісторыя метрычнай сістэмы

 |
**Со́ча** (славенск.: Soča, **Ізо́нца** італ.: Isonzo) — рака ў Славеніі і Італіі. З 138 кіламетраў працягласці ракі па тэрыторыі Славеніі праходзіць 96 кіламетраў, па Італіі - 43 кіламетры.

Соча бярэ пачатак побач з вяршыняй Трыглаў, упадае ў Адрыятычнае мора. У верхнім і сярэднім цячэнні працякае праз Юлійскія Альпы, утвараючы глыбокую даліну з абрывістымі схіламі і прыгожымі відамі, парогамі. Карыстаецца вялікай папулярнасцю ў водных турыстаў. Сочу называюць у Славеніі «Ізумруднай прыгажуняй» з-за незвычайнага, ізумруднага адцення вады.

На рацэ размешчаны славенскія гарады Бовец, Кобарыд, Толмін, Нова-Горыца, італьянскі Горыца. Непадалёк ад вусця ракі знаходзіцца італьянскі горад Монфальконэ.

Падчас Першай сусветнай вайны верхняе і сярэдняе цячэнне Сочы сталі арэнай цяжкіх баёў паміж войскамі Італіі і Аўстра-Венгрыі, у якіх загінула каля 300 000 чалавек. У гісторыю гэтыя бітвы ўвайшлі як Бітвы пры Ізонца. Ім прысвечаны мемарыяльны музей у горадзе Кобарыд.

Спасылкі
--------

* Выгляд з космасу на сярэднюю частку даліны Сочы

Галерэя
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Slovenia - Rivers longer than 25 km and their catchment areas
2. ↑  The eleven Battles of the Isonzo
Пляж Леблон
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Леблон.
**Лебло́н** (парт.: Leblon) — прэстыжны раён у паўднёвай частцы Рыа-дэ-Жанэйра і размешчаны на ім знакаміты марскі пляж.

Усходняй мяжой раёна з'яўляецца канал Жардын д'Ала (парт.: Jardim d’Allah), які аддзяляе Леблон ад Іпанемы, на захадзе раён распасціраецца да гары Дойз-Ірманс, ля падножжа якой размешчана фавела Відыгал (парт.: Vidigal).

Да апошніх дзесяцігоддзяў XIX стагоддзя на месцы цяперашняга раёна Леблон была пясчаная тэрыторыя з некалькімі фермамі. Гаспадаром адной з гэтых фермаў з 1845 года быў уладальнік кітабойнай кампаніі француз Карлус Леблон, у гонар якога і сталі называць мясцовасць.

Гл. таксама
-----------

* Іпанема
* Капакабана

Зноскі
------

1. ↑  Morro Dois Irmãos e Favela do Vidigal Архівавана 14 ліпеня 2015.
2. ↑  A história do Leblon, Rio de Janeiro, Brasil

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Леблон (Рыа-дэ-Жанэйра)
**Лебядовыя** (*Chenopodiaceae*) — сямейства двухдольных адна- і шматгадовых травяністых раслін, паўкустоў, радзей кустоў і невялікіх дрэў.

Шырока распаўсюджана ў субтропіках і ўмераных абласцях, галоўным чынам на засоленых глебах. На Беларусі 9 родаў, каля 30 відаў, найбольш пашыраныя лебяда, буракі, шпінат, лябеднік.

Кветкі дробныя і несамавітыя, актынаморфныя, двухполыя ці раздзельнаполыя, сабраныя ў каласы ці ў дыхазіі са скарочанымі восямі, займаюць пазушнае становішча, часам суквецці клубочкі, якія, у сваю чаргу, збіраюцца ў складаныя суквецці, рэдка кветкі адзіночныя. Будова кветак разнастайная. Калякветнік лускаваты, з 3-5 свабодных ці злёгку зрослых лісцікаў, ці зусім рэдукаваны. Адпаведна змяняецца колькасць тычынак і пладалісцікаў ад 5 да 2. Плады аднанасенныя, сухія з цвёрдым ці лускаватым каляплоднікам (арэхі), рэдка раскрываюцца вечкам (каробачкі), часам плод ягадападобны. Маюць прыстасаванні для распаўсюджання пладоў: валаскі, шыпікі, крыльцы. Зародак сагнуты ці спіральна закручаны.

Сярод лебядовых агароднінныя, пладовыя, дэкаратыўныя, лекавыя расліны.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.
**Артадо́ксія** (ад грэч. ὀρθοδοξία — правільная думка) - цвёрдая паслядоўнасць, прыхільнасць да традыцый, асноў якога-небудзь вучэння, светапогляду, якая цалкам выключае нават нязначныя адхіленні. Артадоксія ў рэлігіі — прававер'е, няўхільнае прытрымліванне традыцыйнага вучэння царквы.

У хрысціянстве
--------------

У хрысціянстве пад «артадоксіяй» разумецца няўхільнае прытрымліванне дагматаў веры і асноў веравучэння. Слова ὀρθοδοξία і вытворныя ад яго сустракаюцца ўжо ў сачыненнях апалагетаў II стагоддзя (у прыватнасці, Клімента Александрыйскага). Тэрміналагічнае значэнне за ім замацоўваецца ў Еўсевія Кесарыйскага ў «Царкоўнай гісторыі», дзе ён называе Ірынея Ліёнскага і Клімента Александрыйскага «пасламі царкоўнай артадоксіі». Шырэйшым ужыванне слова становіцца з часу кіравання імператара Юстыніяна, для характарыстыкі багаслоўскіх поглядаў, якія, як лічылася, сапраўды адпавядаюць Евангеллю і вучэнню царквы.

У навуковай літаратуры па гісторыі хрысціянства «артадоксамі» (у перакладзе часам таксама «праваслаўнымі» — у першапачатковым значэнні гэтага слова) называюць прыхільнікаў Нікейскага сімвала веры, «нікейцаў», як проціпастаўленне арыянам. Гэты выраз ужываецца сінанімічна тэрміну «католікі» і не мае дачынення да сучаснага проціпастаўлення праваслаўя і каталіцтва, якое ўзнікла пасля Вялікага расколу, калі словам англ.: orthodox сталі пазначаць вучэнне Канстанцінопальскай і іншых цэркваў Усходняй Рымскі імперыі, якая адмовіліся ад кананічных зносін з царквой былой Заходняй Рымскі імперыі.

Зноскі
------

1. ↑  Артадоксія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
2. ↑  «тыя, што называюць сябе артадоксамі (грэч. ορθοδοξασται), павінны рабіць добрыя справы, ясна разумеючы, што робяць» (Страматы, 1:9)
3. ↑  І. Малала. Візантыйскія хронікі ад пачатку да VII ст.
4. ↑  Уславянскіх мовах у гэтым вузкім значэнні слова «артадоксія» не ўжываецца, замест яго выкарыстоўваецца яго славянская калька «праваслаўе»

Літаратура
----------

* Артадоксія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).