**M109** — амерыканская 155-мм самаходная артылерыйская ўстаноўка, класа самаходных гаўбіц. Сямейства М109 — найбольш распаўсюджаная заходняя зброя непрамой наводкі манеўраных брыгад бранятанкавых і мотастралковых дывізій. 

Створана ў 1953—1960 гадах для замены малаўдалай M44, паралельна са 105-мм САУ M108. Знаходзілася ў серыйнай вытворчасці ў ЗША, неаднаразова мадэрнізуючыся, з 1962 па 2003 год, таксама выпускалася па ліцэнзіі ў 1990-х гадах у Паўднёвай Карэі. Хутка стала стандартам САУ арміі ЗША, выцесніўшы як больш старыя ўзоры, так і M108.

Мадыфікацыі
-----------

### М109

M109 на маршы ў Паўднёвым В'етнаме
Упершыню створаны ў 1963 годзе. Ён меў 155-мм гармату М126 Кэнан калібра 23 на ўстаноўцы М127 Маунт і 28 патронаў калібра 155 мм. Ён таксама быў узброены 12,7-мм кулямётам M2HB з боезапасам 500 патронаў. Яго лёгка пазнаць па кароткім ствале і дульным тормазе з падвойнай перагародкай і вялікім экстрактарам дыму адразу за ім. Максімальная далёкасць 14600 метраў.

### M109A1

Паступіла на ўзбраенне ў 1973 годзе. Гармата 155-мм гармата M126 Кэнан была заменена гарматай M185 Кэнан 39 калібра з даўжэйшым ствалом і павялічанай максімальнай далёкасцю стральбы да 18 100 метраў. Магчыма прымяненне касетных снарадаў з донным газагенератарам M864.

### M109A2

Паступіла на ўзбраенне ў 1979 годзе. Укаранёна 27 паляпшэнняў надзейнасці, даступнасці і рамонтапрыгоднасці у сярэдзіне тэрміна службы. У прыватнасці, доўгаствольная 155-мм гармата M185 Кэнан у новай артылерыйскай усталёўцы M178, балістычная абарона панарамнага аптычнага прыцэла, ураўнаважаны хадавы замак і магчымасць усталёўкі прылады выраўноўвання канала ствала M140. Боезапас 155-мм стрэлаў павялічаны з 28 да 36; Боекамплект 50-мм калібра застаўся на ўзроўні 500 патронаў. У ходзе вытворчасці M109A2 на экспарт таксама выпускалася крыху спрошчаная версія з малаважнымі ўнутранымі зменамі і прыбіраннем функцыі плавучасці корпуса. Яны атрымалі абазначэнне **M109A1B**.

### M109A3 і M109A3B

M109A1 і M109A1B перабудаваны па стандарце M109A2 адпаведна. Некаторыя M109A3 маюць тры вузла кантактнага рычага, а ўсе M109A2 — пяць. Максімальная далёкасць стральбы звычайным аскепкава-фугасным снарадам павялічана да 18000 м, актыўна-рэактыўным — да 24000 м.

### M109A4

M109A2 і M109A3 палепшаны за кошт паляпшэнняў ядзернай, біялагічнай і хімічнай/надзейнасці, даступнасці і рамонтапрыдатнасці (NBC/RAM), уключаючы ачышчальнікі паветра, абагравальнікі і ахоўны рыштунак, арыентаваны на выкананне задач (MOPP). 

Счапленне механізму павароту было гідраўлічным, у параўнанні з электрычным механізмам на папярэдніх M109, і мела ручное кіраванне. M109A4 таксама атрымаў другі гідраўлічны фільтр. Уключана паляпшэнне абсталявання для запуску рухавіка, што значна паляпшае магчымасць запуску ў аварыйнай сітуацыі.

Камплектаванне боепрыпасаў засталося такім жа, як і ў папярэдніх мадэлях.

### M109A5

M109A5 на рамонце
Замест 155-мм гарматы M185 Кэнан на 155-мм гармату M284 Маўнт 39 калібра 39 на гарматным станку M182, што дае A5 максімальную далёкасць стральбы 22 000 метраў з няўзброенымі снарадамі і 30 000 метраў з рэактыўнымі снарадамі. Машына можа несці 36 поўных боепрыпасаў і мае рухавік магутнасцю 440 л.с. замест стандартнага рухавіка магутнасцю 405 л.с.

Па патрабаванні заказчыка могуць усталёўвацца сістэма GPS і аўтаматызаваная сістэма кіравання агнём.

### M109A5+

Розныя вытворцы мадэрнізавалі сістэму кіравання агнём і іншыя кампаненты M109A5. Кампанія BAE Systems з Ёрка (Пенсільванія), нядаўна паставіла 12 машын M109A5+ у Чылі і 40 машын M109A5+ у Бразілію.

Параўнальная характарыстыка
---------------------------

| Просмотр этого шаблона Палявая артылерыя ЗША перыяду Халоднай вайны |
| --- |
| Мадэль | Тып | Калібр, мм | Макс. далёкасць (м) | Кідальны зарад | Боеприпасы | Артылерыйская падтрымка | Кошт, дол. ЗША |
| звыч. | АРС | АФС | АРС | ядзер. | хім. | кас. | СДМ | СТС | СПС |
| M101A1 | букс. | 105 | 11 000 | нет | M67 | да | да |  | да | да |  | да | да | непасрэдная | 57 982 |
| M102 | букс. | 105 | 11 500 | нет | M67 | да | да |  | да | да |  | да | да | непасрэдная | 56 927 |
| M109 | САУ | 155 | 14 600 | 19 400 | M3, M4 | да | да | да | да | да | да |  |  | непасрэдная | 226 475 |
| M109A1 | САУ | 155 | 18 000 | 24 000 | M3, M4, M119, XM164, XM201 | да | да | да | да | да | да |  |  | непасрэдная | 245 000 |
| M114A1 | букс. | 155 | 14 600 | нет | M3, M4 | да |  | да | да | да |  |  |  | агульная | 90 610 |
| M198 | букс. | 155 | 24 000 | 30 000 | XM164, XM201, XM203 | да | да | да | да | да | да |  |  | агульная | 125 828 |
| M107 | САУ | 175 | 32 600 | нет | M86A2 | да |  |  |  |  |  |  |  | агульная | 293 542 |
| M110 | САУ | 203 | 18 600 | 20 800 | M1, M2 | да | да | да | да | да |  |  |  | агульная | 326 500 |
| M110E2 | САУ | 203 | Н/Д | Н/Д | M1, M2, XM188E1 | да | да | да | да | да |  |  |  | агульная | 49 108 |
| XM204 | букс. | 105 | Н/Д | Н/Д | M67, XM200 | да | да |  | да | да |  | да | да | непасрэдная | Н/Д |
| Statement of Lt. Gen. John R. Deane, Chief of Research and Development, Department of the Army. / Dept of Defense Appropriations for Fiscal Year 1975. — April 4, 1974. — Pt. 2 — P. 581 — 788 p.
Statement of Lt. Gen. Howard H. Cooksey, Acting Deputy Chief of Staff for Research, Development, and Acquisition. / Hearings on S. 920. — February 27, 1975. — Pt. 4 — P. 1897 — 2167 p. |

Зноскі
------