recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Мораўска-Тршэбава** (чэшск.: Moravská Třebová, был. ням.: Mährisch Trübau) — горад у Чэхіі.

Плошча горада складае 4 220 га. Колькасць насельніцтва — 11 414 чалавек (на 2003 год). Адміністрацыйна горад паасобны на 5 раёнаў.

Геаграфія
---------

Горад Мораўска-Тршэбава знаходзіцца на паўночным усходзе Чэхіі, у раёне Світаві Пардубіцкага края, у рэгіёне Маравія. Горад ляжыць на беразе ракі Тршэбуўка.

Гісторыя
--------

Мораўска-Тршэбава з часоў Сярэднявечча і да сярэдзіны XX стагоддзя ўваходзіў у гістарычную вобласць Гржэбечка (Schönhengstgau) у Маравіі, якая з'яўлялася найбуйнейшым раёнам рассялення немцаў у гэтым рэгіёне. У 1938 годзе горад, паводле Мюнхенскага пагаднення, быў перададзены Германіі. У 1945 годзе ён быў вернуты ў склад Чэхаславакіі. Пасля падзелу апошняй горад уваходзіць у склад Чэхіі.

У 1945—1946 гадах нямецкае насельніцтва горада, якое складала тады большасць жыхароў, было рэпатрыявана ў ФРГ. З 1850 года па 1960 год Мораўска-Тршэбава была цэнтрам аднайменнага раёна.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг Славакіі Банска-Шцьяўніца
* Сцяг Германіі Штаўфенберг
* Сцяг Нідэрландаў Влардынген

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мораўска-Тршэбава

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4284800-3 · LCCN: no2003060151 · NKC: ge130088 · VIAF: 157449565 |
**Мо́ра Садру́жнасці** (руск.: море Содружества) — мора ў Індыйскім сектары Паўднёвага акіяна.

Плошча 258 тыс. км² У паўднёвай частцы глыбіня меней 500 м, у паўночнай звыш 3000 м. Пакрыта дрэйфуючымі льдамі, шмат айсбергаў, у тым ліку вельмі буйных. На беразе мора аўстралійскія навуковыя станцыі Моўсан і Дэйвіс. Ледзяныя берагі на значных участках вельмі рухомыя, у выніку адколу гіганцкага айсберга ад шэльфавага ледавіка Эймеры ў 1964 бераг у заліве Прудо на працягу больш за 160 км адступіў на 60—70 км.

Названа ў 1962 годзе ўдзельнікамі савецкіх антарктычных экспедыцый у азнаменаванне сумесных даследчых прац экспедыцый розных дзяржаў у Антарктыцы.

Гл. таксама
-----------

* Бераг Кемпа

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Садружнасці мора // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 79. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Карта Антарктыды з прылеглымі морамі Архівавана 15 снежня 2012.

| ⛭Моры Паўднёвага акіяна |
| --- |
| Амундсена | Белінсгаўзена | Дэйвіса | Дзюрвіля | Касманаўтаў | Лазарава | Моўсана | Рысер-Ларсена | Роса | Скоша | Садружнасці | Сомава | Уэдэла |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
Розныя морапрадукты
**Морапрадукты** — усё ядомае, здабытае з сусветнага акіяна, за выключэннем пазваночных жывёл (рыбы і кіты).

Тыповымі морапрадуктамі з'яўляюцца:

* двухстворкавыя,
* кальмары,
* крэветкі,
* крабы,
* васьміногі,
* лангусты,
* амары.

Стравы з морапрадуктамі
-----------------------

Дзякуючы высокаму ўтрыманню ў морапрадуктах бялкоў, яны з'яўляюцца вельмі каштоўным прадуктам таксама падчас прытрымлівання дыеты, бо ўтрымліваюць мала калорый. Морапрадукты шырока выкарыстоўваюцца ў стравах іспанскай, французскай, італьянскай і так званай «міжземнаморскай» кухняў. У апошні час солена-сушоныя морапрадукты карыстаюцца вялікай папулярнасцю ў якасці закускі да піва.

* Буябес
* Сушы
* Розныя разнавіднасці піцы і пасты
* Паэлья
* Акіян, паста

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Морапрадукты

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4114550-1 · Microsoft: 2909283797, 2910792161 · NKC: ph137482 |
**Баскетбольны саюз Рэспублікі Сербскай** (сербск.: Кошаркашки савез Републике Српске) — баскетбольная федэрацыя, якая займаецца арганізацыяй клубных турніраў па баскетболе, кіраванні баскетбольнымі клубамі і развіццём баскетбола на тэрыторыі Рэспублікі Сербскай. Супрацоўнічае з Міністэрствам па справах сям'і, моладзі і спорту Рэспублікі Сербскай. Паўнапраўны член Спартыўнага саюза Рэспублікі Сербскай, супрацоўнічае з баскетбольным саюзам Сербіі. Адрас галоўнага офісу: Баня-Лука, вуліца Драгаміра «драг» Маліч, дом 1.

Турніры
-------

Баскетбольны саюз Рэспублікі Сербскай кіруе баскетбольнымі клубамі Рэспублікі Сербскай і арганізуе правядзенне спаборніцтваў па баскетболе ў краіне.

* Кубак Рэспублікі Сербскай па баскетболе
* Першая мужчынская ліга Рэспублікі Сербскай па баскетболе
* Першая жаночая ліга Рэспублікі Сербскай па баскетболе
* Другая мужчынская ліга Рэспублікі Сербскай па баскетболе (група "Захад")
* Другая мужчынская ліга Рэспублікі Сербскай па баскетболе (група "Усход")
* Другая мужчынская ліга Рэспублікі Сербскай па баскетболе (група «Цэнтр»)
* Баскетбольны савет Рэспублікі Сербскай
* Баскетбольная ліга ў межах Малых алімпійскіх гульняў Рэспублікі Сербскай

Арганізацыя
-----------

На чале саюза стаіць прэзыдэнт Барыс Спасоевіч. Вышэйшыя органы — Скупшчына і Прэзідыум. У самім баскетбольным саюзе дзейнічае Аб’яднанне баскетбольных трэнераў Рэспублікі Сербскай. Кіраўніцтву саюза падпарадкоўваюцца чатыры баскетбольныя камітэты (па рэгіёнах):

* Баня-Лука
* Біеліна і Братунац
* Раманія — Герцагавіна і Білеча
* Дабой і Мадрыча

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт саюза Архівавана 18 ліпеня 2007.  (серб.)
* Зоран Тегелтија, предсједник Кошаркашког Савеза Републике Српске Архівавана 15 кастрычніка 2009.  (серб.)
* Ку­п Републике Српске: Пехар пиварима(недаступная спасылка)  (серб.)
**Жак Андрэ** (фр.: Jacques Andre; 25 лютага 1919, Парыж — 2 красавіка 1988) — французскі лётчык, Герой Савецкага Саюза, Заслужаны лётчык Францыі.

Нарадзіўся ў Парыжы ў сям'і вядомага французскага аса Першай сусветнай вайны. Лётную адукацыю атрымаў у горадзе Бурж. Ва ўзброеных сілах Францыі з 15 красавіка 1939 года. У пачатку чэрвеня 1940 года, калі італьянскія войскі акупавалі поўдзень Францыі, разам з іншымі лётчыкамі эвакуіраваўся ў Паўночную Афрыку. Працягнуў службу на тэрыторыі Сірыі, Алжыра.

У канцы снежня 1943 года прыбыў у СССР, дзе ў горадзе Туле папаўняўся асабісты склад парадзелага ў баях французскага авіяпалка «Нармандыя».

Усяго на савецка-германскім фронце ім здзейснена 113 баявых вылетаў, збіта 15 фашысцкіх самалётаў, 2 — у складзе групы, 3 самалёты пашкодзіў. Па колькасці індывідуальных перамог Ж. Андрэ стаў самым выніковым лётчыкам-знішчальнікам палка «Нармандыя-Нёман». Ён удзельнічаў у Віцебска-Аршанскай, Усходне-Прускай  (руск.) (бел. Кёнігсберскай  (руск.) (бел. аперацыях.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 4 чэрвеня 1945 года за мужнасць, гераізм і вайсковую доблесць, праяўленыя ў баях з нямецка-фашысцкімі акупантамі, грамадзяніну Французскай рэспублікі малодшаму лейтэнанту Андрэ Жаку прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» (№ 6656).

Пасля заканчэння вайны працягнуў службу ў ВПС Францыі, даслужыўся да звання палкоўніка. Сыдучы ў адстаўку, заняўся садаводчым бізнесам.

Памёр ва ўзросце 69 гадоў.

Узнагароды
----------

* Ордэн Леніна
* Ордэн Чырвонага Сцяга
* Ордэн Айчыннай вайны I ступені
* медалі
* Французскія ўзнагароды

Зноскі
------

1. 1 2  Fichier des personnes décédées Праверана 28 верасня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q80900474'></a>
2. 1 2 3  Андре Жак // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 19. — 737 с..

Спасылкі
--------

* Жак Андрэ на сайце «Героі краіны»
* Биография героя на сайте «Красные соколы»  (руск.)
* Книга «Нормандия-Неман» на сайте «Военная литература»  (руск.)
**Джэйкаб Беймель** (англ.: Jacob Beimel, 11 кастрычніка 1879, Парычы, Мінская губерня — 17 лістапада 1944, Нью-Ёрк, ЗША) — амерыканскі кантар, хормайстар, музыказнаўца.

Біяграфія
---------

Якаў Беймель нарадзіўся ў мястэчку Парычы ў сям’і мясцовага кантара і сойфера *Шаўля Беймеля*. Атрымаў традыцыйную габрэйскую адукацыю. Вучыўся ў Гарадку і Бабруйску. Там жа быў пеўчым у мясцовай сінагозе.

Ва ўзросце 12 гадоў з’ехаў у Бярдзічаў, дзе стаў пеўчым хору кантара Нісна Белцэра. Сваю вакальную адукацыю прадоўжыў спачатку ў Адэсе, дзе вучыўся ў прыватнай музычнай школе *Марыі Львовны Васіленка-Левітон*, а з 1903 у Берліне ў Франца Эмерыха. Праз год быў прыняты ў Школу вывучэння музычнай кампазіцыі (Meisterschule für musikalische Komposition) пад кіраваннем Фрыдрыха Гернхайма, якую скончыў у 1910. Будучы студэнтам Беймел служыў музычным кіраўніком Берлінскай «Сінагогі на Патсдамскім мосце» і дырыжыраваў «Хорам Мендэльсона». Акрамя гэтага ён публікаваў у музычным дадатку да сіянісцкага часопіса «Усход і захад» (Ost und West) свае кампазіцыі, музыказнаўчыя артыкулы і аранжыроўкі народных песень. У 1911 годзе прыняў пасаду кантара і рэгента хору артадаксальнай сінагогі ў Капенгагене. Там жа ён арганізаваў і кіраваў хорам руху «Ха-Замір».

У 1915 годзе эміграваў у ЗША. У 1915—1921 гадах быў дырыжорам харавога таварыства Патэрсан. У 1918—1920 гадах кантарам у «Яўрэйскім цэнтры» Нью-Ёрка. У 1920—1929 гадах быў кантарам і рэгентам хору сінагогі «Адас іешурун» у Філадэльфіі. У выніку Вялікай дэпрэсіі ён застаўся без пастаяннага месца працы і вярнуўся ў Нью-Ёрк. У далейшым Беймел выкладаў музыку і хазанут, толькі час ад часу выконваў абавязкі кантара. У 1934—1935 гадах ён распачаў фінансава няўдалую спробу выдання ўласнага часопіса «Габрэйская музыка».

Зноскі
------

1. 1 2  Faceted Application of Subject Terminology Праверана 7 мая 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3294867'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q846596'></a>
2. ↑

Спасылкі
--------

* Jacob Beimel (1875-1944)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 8045 5769 · LCCN: no97025330 · VIAF: 98358079 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сканія (значэнні).
Тэрыторыя Сканіі (укл. в. Борнхальм).
**Сканія** (Сконеланд; шведск.: Skåneland, Skånelandskapen; лац.: Terra Scania або Terra Scaniae; англ.: Scanian Provinces; дацк.: Skånelandene) — гістарычны рэгіён на поўдні Швецыі, які складаецца з трох былых дацкіх правінцый Сконэ, Халанда і Блекінгэ, якія прыблізна супадаюць з трыма сучаснымі ленамі: Сконэ, Халанд і Блекінгэ. Да 1658 года ўваходзіла ў склад Даніі пад назвай Усходніх правінцый. Востраў Борнхальм, які тады ж адышоў да Швецыі, але пазней быў вернуты Даніі, таксама часам уключаецца ў склад Сканіі.

У моўным плане Сканія прыкметна адрозніваецца ад астатняй Швецыі, бо ў ёй размаўляюць на сканскім дыялекце, які больш блізкі да дацкай мовы, чым да шведскай.

Гл. таксама
-----------

* Правінцыя Сконэ
* Лен Сконэ
* Сканскі дыялект

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сканія
**Свята-Пакроўская царква** — праваслаўны храм у в. Доўск Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці. Знаходзіцца ў цэнтры вёскі.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1860—1864 гадах з цэглы. 9 верасня 2007 года пацярпела ад пажару.

Архітэктура
-----------

Вырашана ў формах архітэктуры класіцызму і рэтраспектыўна-рускага стылю. Цэнтрычны крыжападобны ў плане будынак завершаны купалам на васьмігранным барабане, рызаліты па гранях — невысокімі шчытамі. Праёмы акон і дзвярэй акаймаваны арачнымі архівольтамі. Да апсіды далучаны прамавугольны ў плане адміністрацыйны корпус.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.
**Свята-Пакроўская царква** — праваслаўны храм у Беларусі, у аграгарадку Гародзькі Валожынскага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

На заходняй ускраіне вёскі. Пабудавана ў 1866 годзе з цэглы. Абкружана бутавай агароджай з арачнай брамай. Да 1990 года не дзейнічала, рэстаўрыравана.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Будынак чатырохчасткавай аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі: трох’ярусная званіца (васьмярык на 2 чацверыках), нізкая трапезная, кубападобны аб’ём малітоўнай залы, пяцігранная апсіда. Асноўны аб’ём накрыты чатырохсхільным гонтавым дахам з макаўкай у завяршэнні. Плоскасныя сцены фланкіраваны атынкаванымі і пабеленымі, вылучанымі на паліхромным фоне бутавай муроўкі, вуглавымі лапаткамі, дэкарыраваны карнізамі нескладанага профілю. Прамавугольны праём галоўнага ўвахода, здвоеныя лучковыя аконныя праёмы бакавых фасадаў акаймаваны атынкаванымі ліштвамі.

Інтэр’ер
--------

Унутраная прастора перакрыта плоскай столлю.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. — 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Свята-Пакроўская царква (Гародзькі) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Пакроўская царква (Гародзькі) на сайце Radzima.org
* Свята-Пакроўская царква (Гародзькі) на сайце «Архіварта»
**Мсціслаўская правінцыя** — адміністрацыйна-тэрыятарыяльная адзінка ў Магілёўскай губерні ў 1772 — 1776 гг. Цэнтр — Магілёў. Плошча каля 790 тыс. дзесяцін, 22 мэстэчкі (каля 12 тыс. чал.), 153 сялы, 1182 вёскі (146,6 тыс. чал. у т.л. 8,2 тыс. яўрэяў).

Паводле ўказа ад 22 ліпеня 1773 г. падзялялася на 3 паветы:

* Мілаславіцкі
* Мсціслаўскі
* Чэрыкаўскі

  

На тэрыторыі правінцыі былі 33 староствы (35,6 тыс. чал. мужчынскага полу), буйнейшыя з іх — Крычаўскае (2091 дым, 20,7 тыс. чал. 249 922 дзесяцін зямлі) і Хіславіцкае (301 дым, 2,9 тыс. чал. 11 371 дзесяцін зямлі).

Ваяводы
-------

* капітан Ф. Тарбееў (1773 — 1776)
* маёр Разанцаў (1776)
**Мувалады** (ісп.: muladí, мн. л. «muladíes») — іспанскія хрысціяне, якія перайшлі ў іслам. Адна са шматлікіх грамадска-рэлігійных груп, якія прысутнічалі на Іберыйскім паўвостраве ў Сярэднявеччы ў перыяд існавання Мусульманскай Іспаніі Аль-Андалус, складаючы да 10 % яе насельніцтва. Тэрмін мае арабскае паходжанне і азначае «атожылак». Перайшоў у іспанскую і партугальскую мовы, і пазней стаў адным з магчымых этымалагічных вытокаў слова «мулат», якім іспанцы і партугальцы звалі нашчадкаў ад шлюбаў паміж еўрапейцамі і неграмі. У мусульманскай Іспаніі тэрмін мувалады ўжываўся адразу ў некалькіх блізкіх значэннях.

Звычайна пад муваладамі разумеліся былыя хрысціяне (іспана-рымляне, вестготы, пазней масарабы) першага-другога пакалення, якія пакінулі хрысціянства і перайшлі ў іслам, як правіла для вызвалення ад джызьі, якой мусульмане абклалі заваяванае пасля 711 года хрысціянскае насельніцтва. З часам яны таксама засвоілі андалузска-арабскую мову. Мувалады некалькі адрозніваліся ад масарабаў, якія працягвалі захоўваць хрысціянства і раманскую гаворку, хоць таксама добра ведалі арабскую мову.

Зварот хрысціян у іслам, асабліва былой рамана-вестгоцкай знаці, якая не жадала страчваць свае старыя прывілеі ў новай дзяржаве, прыняў значныя маштабы ў першыя дзесяцігоддзі пасля арабскага заваявання. Асабліва схільнымі да яго былі жыхары гарадоў паўднёвага ўсходу краіны. Аднак ужо з канца IX стагоддзя з пачаткам Рэканкісты, атрымаў распаўсюджванне і зваротны пераход мусульман у хрысціянства. Асаблівую вядомасць атрымаў Амар Бен Афсун. Ён паходзіў са знатнай гоцкай сям’і, яго дзед перайшоў у іслам. Аднак у якасці пратэсту Кордаўскаму халіфу, Амар вярнуўся ў хрысціянства (899), прыняў імя Самуіл, і заснаваў хрысціянскі біскупат у пасёлку Бабастра.

Таксама гэтым тэрмінам пазначаўся чалавек, які быў народжаны ад змяшанага шлюбу мусульманіна і хрысціянкі (вельмі рэдка наадварот, з прычыны таго, што мусульманкам не дазвалялася выходзіць замуж за хрысціян), выгадаваны ў духу ісламу і практычна нічым не адрозніваўся ад уласна мусульман.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Манікуаган.

**Кратар Манікуаган** — ударны кратар у цэнтральнай частцы правінцыі Квебек, Канада, які сфармаваўся ў выніку сутыкнення з астэроідам дыяметрам 5 км. Удар астэроіда стварыў кратар каля 100 км у дыяметры, але падчас эрозіі і адкладу асадкавых парод бачны памер паменшыўся да 71 км. Гэта пяты па велічыні вядомы кратар на Зямлі. Мяркуецца, што гара Вавілон з'яўляецца цэнтральным пікам кратара. У наш час у кратары размяшчаецца возера Манікуаган.

Нядаўнія даследаванні паказалі, што расплаўленыя ў выніку сутыкнення пароды маюць узрост 214 ± 1 млн. гадоў. Паколькі гэта 12 ± 2 млн. гадоў да канца Трыясавага перыяду, сутыкненне не магло стаць прычынай трыясава-юрскага вымірання.

Зноскі
------

1. ↑  Earth Impact Database Архівавана 8 ліпеня 2013.
2. ↑  Hodych, J. P.; G. R. Dunning (1992). "Did the Manicougan impact trigger end-of-Triassic mass extinction?". *Geology* **20**: pp. 51.54. doi:10.1130/0091-7613(1992)020<0051:DTMITE>2.3.CO;2.

Спасылкі
--------

* Даследаванні структуры Манікуаган з паветра, фотаАрхівавана 20 кастрычніка 2013.  (англ.)
**Свята-Пакроўская царква** — праваслаўны храм у аграгарадку Радастава Драгічынскага раёна Брэсцкай вобласці. Знаходзіцца на ўсходняй ускраіне вёскі.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1862 годзе з дрэва. Да 1990-х гадоў не дзейнічала.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Трохзубны храм падоўжна-восевай кампазіцыі. Да асноўнага кубападобнага аб'ёму прыбудаваны больш нізкія апсіда і прытвор, накрытыя двухсхільнымі дахамі. Праз кароткую трапезную да галоўнага фасада далучаецца трох'ярусная шатровая званіца (2 васьмерыкі на чацверыку). Гарызантальна ашаляваныя фасады прарэзаны арачнымі і ромбападобнымі аконнымі праёмамі ў разных ліштвах, раскрапаваны дпшчанымі лапаткамі. Тры ўваходы вылучаны 2-схільнымі ганкамі.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Свята-Пакроўская царква (Радастава) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Пакроўская царква (Радастава) на сайце Radzima.org
*
**Кінема́тыка матэрыя́льнага пу́нкта** — кінематыка, якая апісвае рух пункта ў прасторы. Яна прыдатная для апісання руху цел, якія можна лічыць матэрыяльнымі пунктамі.

Палажэнне пункта ў прасторы апісваецца яго радыус-вектарам {\displaystyle \ \mathbf {r} }. Рух пункта — гэта змяненне яго радыус-вектара з цягам часу:

{\displaystyle \ \mathbf {r} =\mathbf {r} (t)}

Гэтая роўнасць называецца функцыя руху матэрыяльнага пункта.

Асноўныя кінематычныя характарыстыкі матэрыяльнага пункта:

* радыус-вектар
* перамяшчэнне і шлях
* хуткасць
* паскарэнне

Задачамі кінематыкі матэрыяльнага пункта з’яўляюцца:

* знаходжанне кінематычных характарыстык матэрыяльнага пункта ад вядомай функцыі яе руху (аналіз)
* знаходжанне функцыі руху матэрыяльнага пункта ад яе вядомых кінематычных характарыстык (сінтэз). Гэтая задача зводзіцца да рашэння дыферэнцыяльнага ўраўнення.
**Новазеландская біягеаграфічная вобласць** — біягеаграфічная вобласць, якая ўваходзіць у царства Натагею  (польск.) (бел.. Займае Паўднёвы і Паўночны астравы Новай Зеландыі, астравы Макуоры, Окленд, Чатэм і інш. (ад 29 да 54° паўднёвай шыраты).

У флоры больш за 1800 відаў вышэйшых раслін, з якіх больш за 3/4 эндэмічныя. Шмат раслін-неабіёнтаў. Пераважаюць сямействы: архідныя, асаковыя, залознікавыя, злакавыя, казяльцовыя, марэнавыя, парасонавыя, складанакветныя і інш. Шмат папарацей, у т.л. буйных дрэвападобных, эпіфітаў і ліян. Генетычна раслінны і жывёльны свет вобласці звязаны з флорай і фаунай крайняга поўдня Паўднёвай Амерыкі і Паўдёва-Усходняй Аўстраліі. Фауна бедная па відах, астраўнога тыпу. З млекакормячых (акрамя неабіёнтаў) 2 эндэмічныя віды лятучых мышэй. Птушак больш за 200 відаў, шмат эндэмічных. Характэрны марскія птушкі: бакланы (*Phalacrocorax*), пінгвіны (*Spheniscidae*), трубканосыя (*Procellariiformes*), чайкі (*Larus*) і інш. З нелятаючых характэрны ківі, некаторыя пастушковыя. З паўзуноў (20 відаў) пашыраны эндэмічныя роды геконаў (5 відаў) і сцынкаў (9 відаў). Найбольш характэрны паўзун — гатэрыя (*Sphenodon punctatus*). З земнаводных — жабы з роду ліяпельм (*Ascaphus*). Прэснаводных рыб мала (1 від вугра, некалькі відаў з сямейства галаксіід і інш.). Фаўна насякомых багатая (матылёў больш за 1000 відаў). Шматлікія наземныя малюскі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Пакроўская царква.
**Свя́та-Пакро́ўская царква́** — праваслаўны храм у вёсцы Старая Вадва Шклоўскага раёна Магілёўскай вобласці. Размешчана ў цэнтры вёскі, на ўзгорку.

Гісторыя
--------

Купал царквы
У 1785 годзе вёска Старая Вадва была цэнтрам маёнтка, у якім ужо існавала царква. Згодна з некаторымі крыніцамі, рэшткі захаванага храма — гэта менавіта тая царква, што была пабудавана ў XVIII стагоддзі.

Паводле іншых звестак, цяперашні будынак узвёў ў 2-й палове XIX стагоддзя тагачасны ўладальнік вёскі Мікалай Кузьміч Ракуза, які быў пахаваны каля гэтай царквы ў 1883 годзе. Па легендзе, спачатку ён задумаў паставіць яе ў вёсцы Пяшчанка, але коні, з дапамогай якіх перавозілі цэглу, як скамянелыя спыніліся каля аднаго з узгоркаў, які ў далейшым і стаў пляцоўкай для храма.

Узорам для будаўніцтва быў Сабор Святога Іосіфа ў Магілёве. У 1900 годзе побач з храмам існавала царкоўна-прыходская школа.

З прыходам савецкай улады царква часткова перастала дзейнічаць, але набажэнствы вяліся, працавала званіца. У 1934 годзе будынак канчаткова зачынілі і ўладкавалі ў ім клуб. Падчас Другой сусветнай вайны нацысты стварылі ў царкве лазарэт для параненых, памерлых хавалі адразу побач з будынкам. Пасля вайны некаторы час храм зноў дзейнічаў, але ў 1950-я гады быў адабраны ў вернікаў пад падставай адсутнасці святара і старасцю пабудовы і пераўтвораны ў склад. У цяперашні час царква закінута.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры класіцызму. Дамінантай кампазіцыі з’яўляўся 8-гранны барабан з ліхтарыкам над самкнутым паўсферычным купалам. Уваход вылучаў 4-калонны порцік. Фасады крапавалiся пiлястрамі, прамавугольнымі і авальнымі нішамі. У выніку старасці канструкцый і адсутнасці кансервацыі абрынулася паўднёвая сцяна будынка. На столі і сценах захаваліся фрэскі з выявамі святых.

Зноскі
------

1. 1 2  Царква 19 стагоддзя і ветраныя электрагенератары. Чым знакаміта Старая Вадва? (руск.).  Раённая газета Шклоўскага раёна «Ударны фронт» (26 красавіка 2018). Праверана 18.07.2018.
2. ↑  Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Свята-Пакроўская царква (Старая Вадва) на Вікісховішчы |

* Свята-Пакроўская царква (Старая Вадва) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Пакроўская царква (Старая Вадва) на сайце Radzima.org
* Свята-Пакроўская царква (Старая Вадва) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
Сяргей Бандарчук, Кіра Муратова, Анатоль Літвак, Аляксандр Даўжэнка, Дзіга Вертаў, Сяргей Параджанаў, Ігар Падальчак, Юрый Ілленка, Міхаіл Ілленка.
**Украіна** аказала ўплыў на гісторыю **кінематографа**. Вядомыя ўкраінскія рэжысёры ўключаюць у сябе Аляксандра Даўжэнку і Сяргея Параджанава. Даўжэнка часта згадваецца як адзін з самых важных ранніх кінавытворцаў СССР, а таксама з'яўляецца піянерам тэорыі мантажу СССР і адным з заснавальнікаў Кінастудыі Даўжэнкі. Параджанаў быў армянскім рэжысёрам, які ўнёс значны ўклад ва ўкраінскае, армянскае і грузінскае кіно і вынайшаў свой уласны стыль, украінскі паэтычны кінематограф, які моцна адрозніваўся ад кіруючых прынцыпаў сацыялістычнага рэалізму.

Іншыя важныя рэжысёры Украіны ўключаюць Кіру Муратаву, Ларысу Шэпіцька, Сяргея Бандарчука, Леаніда Быкава, Юрыя Ілленку, Леаніда Асыку, Ігара Падальчака і Марыну Вроду. Многія ўкраінскія акцёры дамагліся міжнароднай вядомасці і прызнання кінакрытыкаў, у тым ліку Вера Халодная, Багдан Ступка, Міла Ёвавіч, Вольга Курыленка, Рэната Літвінава і Міла Куніс. 

Нягледзячы на вялікі ўклад у сусветны кінематограф, украінская кінапрамысловасць часта характэрызуецца дэбатамі аб сваёй ідэнтычнасці і ўзроўню расійскага і еўрапейскага ўплыву. Украінскія дзеячы прымаюць актыўны ўдзел у той час, як украінскія акцёры і рэжысёры рэгулярна працуюць у расійскім (раней СССР) кіно. Шмат паспяховых фільмаў былі заснаваныя на ўкраінскіх падзеях і гісторыях, у тым ліку «Браняносец Пацёмкін», «Чалавек з кінаапаратам» і «Усё асветлена».

Дзяржаўнае агенцтва Украіны па пытаннях кіно валодае Нацыянальным цэнтрам Аляксандра Даўжэнкі, дзяржаўным кінаархівам і капіявальнай лабараторыяй, а таксама прымае ўдзел у правядзенні Адэскага міжнароднага кінафестывалю. Іншы фестываль, «Маладосць» у Кіеве, з'яўляецца адзіным міжнародным кінафестывалем ва Украіне, акрэдытаваным Міжнароднай федэрацыяй асацыяцый кінапрадзюсераў (фр.: Fédération Internationale des Associations de Producteurs de Films (FIAPF)), і штогадова праходзіць у кастрычніку. Яго конкурсная праграма ўключае ў сябе секцыі студэнцкіх фільмаў, кароткаметражных фільмаў і поўнаметражных фільмаў з усяго свету.
**Новамакрэ́цкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брагінскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Новы Макрэц.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Лоеўскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Брагінскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Малейкаўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Магнітуда землетрасення** — мера энергіі, вызваленай у землетрасенні.

Існуюць розныя методыкі і шкалы яе вымярэння. Шкалы дзеляцца ад 0,0 да 9,9 паводле значэнняў дзесятковых лагарыфмаў суадносінаў тых ці іншых скалярных параметраў. Такім чынам, розніца шкалы ў 1 азначае 10-кратную розніцу скалярных значэнняў, і 30-кратную розніцу вызваленых энергій, і кожны прырост магнітуды на 1 эквівалентны прыросту сейсмічнай энергіі каля 1.6×1013 эргаў.

*Гл. таксама*: сіла землетрасення.

**Магнітуда Гутэнберга-Рыхтэра** (MG-R): распрацаваная Гутэнбергам і Рыхтэрам (1954).

**Магнітуда паверхневых хваляў** (MS): магнітуда паводле велічынь 20-секундавых паверхневых хваляў.

**Магнітуда сціскальных хваляў** (mb): магнітуда паводле велічынь хваляў сціскальнага цела (P-хваля).

**Магнітуда моманту** (M, Mw): распрацаваная Хэнксам і Канаморы (1979). Асноўваецца на велічыні моманту — фізічнай велічыні, прапарцыйнай здабытку зруху на разломе і плошчы зрушанай паверхні; наўпрост звязаная з колькасцю агульнай вызваленай энергіі. Момант можа быць ацэнены з сейсмаграм, а таксама з геадэзічных вымярэнняў, а потым пераведзены ў паказальнік магнітуды праз стандартную формулу. Такая магнітуда дазваляе ацаніць велічыню землетрасення ва ўсім абсягу значэнняў шкалы, чаго не дазваляюць іншыя шкалы.

**Магнітуда інтэнсіўнасці** (MI).

**Лакальная магнітуда** (ML): распрацаваная Рыхтэрам і Гутэнбергам (1935) для лакальных землетрасенняў; першая шкала магнітуд. Аснаваная на максімальнай амплітудзе, якую адзначае тарсіённы сейсмограф Вуда-Андэрсана. Такія інструменты больш не ўжываюцца, і значэнні ML у наш час вылічваюцца метадам пералічэння.

**Магнітуда плошчы адчування** (Mfa): ужываецца для землетрасенняў, што адбыліся да ўвядзення сейсмічных інструментальных вымярэнняў. Вылічваецца з плошчы, на якой адчуваліся эфекты землетрасення.
Наяўнасць або адсутнасць у **планет магнітнага поля** звязваюць з іх унутранай будовай. На ўсіх планетах зямной групы ёсць ўласнае магнітнае поле. Самымі моцнымі магнітнымі палямі валодаюць планеты-гіганты і Зямля. Часта крыніцай дыпольнага магнітнага поля планеты лічаць яе расплаўленае токаправоднае ядро. У Венеры і Зямлі блізкія памеры, сярэдняя шчыльнасць і нават ўнутраная будова, тым не менш, Зямля мае дастаткова моцнае магнітнае поле, а Венера — не (магнітны момант Венеры не перавышае 5-10 % магнітнага поля Зямлі). Па адной з сучасных тэорый напружанасць дыпольныя магнітнага поля залежыць ад прэцэсіі палярнай восі і вуглавой хуткасці кручэння. Іменна гэтыя параметры на Венеры вельмі малыя, але вымярэнні паказваюць на яшчэ больш нізкую напружанасць, чым прадказвае тэорыя. Сучасныя здагадкі з нагоды слабага магнітнага поля Венеры складаюцца ў тым, што ў меркавана жалезным ядры Венеры адсутнічаюць канвектыўныя патокі.

Гл. таксама
-----------

* Магнітнае поле Зямлі
* Магнітнае поле Месяца
* Магнітнае поле зорак

Зноскі
------

1. ↑  Venus: Magnetic Field and Magnetosphere Архівавана 21 снежня 2008.  (англ.) — J. G. Luhmann and C. T. Russel, UCLA
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Пакроўская царква.
**Свя́та-Пакро́ўская царква́** — праваслаўны храм у вёсцы Дудаковічы Круглянскага раёна Магілёўскай вобласці. Размешчана ва ўсходняй частцы вёскі, на ўзвышаным рэльефе.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў другой палове XIX стагоддзя з цэглы.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Цэнтрычны кубападобны аб'ём завершаны васьмігранным свтлавым шатровым барабанам. Прамавугольны партал галоўнага ўвахода вылучаны глыбокім рызалітам, аб'яднаны з арачным аконным праёмам хораў высокай арачнай нішай, завершаны 2-гранным шчытом. Такім жа рызалітам вылучана апсіда. Бакавыя ўваходы з магутнымі перспектыўнымі парталамі. Архітэктура будынка насычана дэкаратыўнай пластыкай — аркатурнымі фрызамі, прафіляванымі ліштвамі арачных аконных праёмаў, вуглавымі калонкамі-бочкамі, прамавугольнымі нішамі.

У інтэр'еры пануе двухсветлавыя, перакрытыя самкнутым васьмігранным скляпеннем прастора барабана, які падтрыманы чатырма магутнымі слупамі і перакінутымі паміж імі аркамі. 8 бакавых прасторавых ячэек перакрыты цыліндрычнымі скляпеннямі на распалубках.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл. — С. 266
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Свята-Пакроўская царква (Дудаковічы) на Вікісховішчы |

* Свята-Пакроўская царква (Дудаковічы) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Пакроўская царква (Дудаковічы) на сайце Radzima.org
* Свята-Пакроўская царква (Дудаковічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
Герман Прыс, брыгадэфюрар СС і генерал-маёр Вафен-СС
**Брыгадэфюрар** (ням.: Brigadeführer) — спецыяльнае званне вышэйшых службовых асоб СС і СА, адпавядала армейскаму званню генерал-маёр.

Гісторыя
--------

19 мая 1933 года ўведзена ў структуру СС у якасці звання кіраўнікоў асноўных тэрытарыяльных падраздзяленняў СС-Оберабшніт (*SS-Oberabschnitt*). Гэта найвышэйшае структурнае падраздзяленне арганізацыі СС. Іх налічвалася 17. Яго можна прыраўнаваць да армейскай акругі, тым больш, што тэрытарыяльна межы кожнага оберабшніта супадалі з межамі армейскіх акруг.

З 1936 года ў войсках СС званне брыгадэфюрар адпавядала званню генерал-маёра і пасадзе камандзіра дывізіі.

Да 1942 г. на пятліцах брыгадэфюрараў былі намаляваны два дубовыя лісткі (як у оберфюрара) з зоркай у ніжнім левым вугле. З 1942 г. - тры дубовыя лісткі (раней такія пятліцы насілі групенфюрары).

Змяненне знакаў адрознення вышэйшых фюрараў (генералаў) СС у красавіку 1942 года было выклікана ўвядзеннем звання оберстгрупенфюрар і жаданнем уніфікаваць колькасць зорачак на пятліцах і на пагонах, якія насіліся на ўсіх іншых відах формы, акрамя партыйнай, паколькі з павелічэннем колькасці часцей войскаў СС усё часцей узнікалі праблемы з карэктным распазнаннем званняў СС звычайнымі ваеннаслужачымі вермахта.

Пачынаючы з гэтага звання СС у выпадку прызначэння яго ўладальніка на пасаду ваеннай (з 1936 года) ці паліцэйскай (з 1933 года) службы ён атрымліваў дублюючае званне ў адпаведнасці з характарам службы:

* брыгадэфюрар СС і генерал-маёр паліцыі — ням.: SS Brigadeführer und der Generalmajor der Polizei
* брыгадэфюрар СС і генерал-маёр войскаў СС — ням.: SS Brigadeführer und der Generalmajor der Waffen-SS

Знакі адрознення брыгадэфюрара СС і генерал-маёра войскаў СС
------------------------------------------------------------

* ПагонПагон
* ПятліцыПятліцы
* Нарукаўная нашыўка на маскіровачны касцюмНарукаўная нашыўка на маскіровачны касцюм

Літаратура
----------

* *Ю. Веремеев.* Войска СС (Waffen-SS). Знаки различия званий высших руководителей (Höhere Führer).
* *Ю. Веремеев.* Таблицы званий германского вермахта (Die Wehrmacht) 1935-45 гг. Войска СС (Waffen SS).

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Малодшае званне**Оберфюрар** | **Брыгадэфюрар** | Старэйшае званне**Групенфюрар** |

Гл. таксама
-----------

* Корпусныя колеры, Войскі СС
* Званні і знакі адрознення войскаў СС
**Брыгада Каменнай Сцяны** (англ.: The Stonewall Brigade) — самая вядомая брыгада арміі Канфедэрацыі падчас Грамадзянскай вайны ў Амерыцы, гэтак і ва ўсёй амерыканскай гісторыі. Яна была навучана і ўзначалена генералам Джэксанам Каменная Сцяна, прафесарам вірджынскага вайсковага інстытута. Яго цвёрдая праграма навучання і строгія правілы вайсковай дысцыпліны ператварылі неспрактыкаваных рэкрутаў у самую эфектыўную частку войска Поўдня, якая паказала сябе ў шматлікія баях ад Першага Бул-Рана да бітвы пры Спотсiльвейнi. Гэта была адзіная брыгада ў войскі Канфедэрацыі, мянушка якой была афіцыйна зацверджана Кангрэсам (30 траўня 1863 года).

Зноскі
------
**Югаслаўскае кіно** ніколі не катыравалася нараўне з кінематографам кіроўных краін міру, але вядома крытыкам сваёй самабытнасцю. Прызнаныя рэжысёры-майстры кіно з Югаславіі — Пурыша Джорджэвіч, Душан Макавееў, Эмір Кустурыца.

Прадстаўнікі іншых кінапрафесій практычна невядомыя, за выключэннем галівудскай акторкі сербкі Мілы Ёвавіч і акцёра Гойка Мітыча, які быў папулярным у СССР.

Асаблівасці югаслаўскага кіно
-----------------------------

Нягледзячы на тое, што югаслаўскае кіно не занадта папулярна ў шырокай аўдыторыі, у яго ёсць то, чаго няма ў шматлікіх знакамітых кінематаграфічных школ — вядомы стыль. Асноўныя адметныя асаблівасці югаслаўскага кіно:

* Экспрэсіўнасць
* Геданізм
* Прыцягненне да абсурду
* Трагікамічнасць

Варта заўважыць, што спалучэнне гэтых рыс не заўсёды падабаецца крытыкам і гледачам, і выклікае ў іх прама процілеглыя эмоцыі — ад захаплення да поўнага непрымання.
Вянозная донарская кроў.
**Вянозная кроў** — кроў, якая вяртаецца да сэрца па венам. За выключэннем крыві ў лёгачных венах, вянозная кроў пазбаўлена кіслароду і ўзбагачана вуглякіслым газам у выніку тканкавага газаабмену. Вянозная кроў звычайна цяплей артэрыяльнай, мае ніжэйшы pH, утрымлівае меншую колькасць глюкозы і іншых пажыўных рэчываў, і больш канцавых прадуктаў метабалізму (мачавіна і інш.).

Вянозную кроў атрымліваюць у выніку венапункцыі. Большасць медыцынскіх лабараторных даследаванняў крыві праводзіцца менавіта з вянознай крывёй.

Вянозная кроў мае цёмна-чырвоную з сіняватым адценнем афарбоўку.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Аперацыя.
Агульная схема аперацыі «Баграціён». Чырвоныя стрэлкі дэманструюць удары савецкіх войскаў да 4 ліпеня
**Аперацыя** — форма ваенных дзеянняў — сукупнасць бітваў, баёў, удараў і манёўраў, якія ажыццяўляюцца разнароднымі войскамі (сіламі), узгоднены і ўзаемазвязаны паводле мэты, задач, месца і часу, і якія праводзяцца адначасова і паслядоўна згодна з адзінай задумай і планам дзеля вырашэння задач на тэатры (ці тэатрах) ваенных дзеянняў, стратэгічным ці аператыўным кірунку (у пэўным раёне ці зоне) у акрэслены перыяд часу.

Паводле маштабу бываюць стратэгічныя, франтавыя (флоту, акругі ППА, групы армій), армейскія (флатыліі, корпусу, эскадры). У залежнасці ад удзелу сіл і сродкаў бываюць: агульнавайсковыя (агульнафлоцкія), супольныя і самастойныя. Паводле характару баявых дзеянняў адрозніваюць аперацыі наступальныя і абарончыя; паводле часуі чарговасці правядзення — першыя і наступныя.

У стратэгічнай аперацыі могуць правоздіцца некалькі франтавых, у франтавой — некалькі армейскіх і корпусных аперацый. Кожная аперацыя мае свае паказальнікі, з якіх асноўныя: колькасць войскаў (сіл), што ўдзельнічаюць у аперацыі, шырыня паласы дзеянняў, працягласць; апроч таго, у наступальных аперацыях адзначаюць глыбіню і тэмпы наступлення.

На змест, спосабы падрыхтоўкі і вядзення аперацый вырашальнае ўдзеянне робяць: палітычныя мэты вайны і характар стратэгічных і аператыўных задач, якія вырашаюцца, ваенна-эканамічныя здольнасці дзяржавы, баявыя магчымасці сваіх войскаў і праціўніка, фізіка-геаграфічныя асаблівасці ТВД, сістэмы кіравання, маральна-палітычны стан войскаў (сіл) і ўзровень іх аператыўнай, баявой і палітычнай падрыхтоўкі.

Зноскі
------

1. ↑  ВЭС-83.

Літаратура
----------

* Военный энциклопедический словарь, 1983. — 863 с. : 30 л. ил.. С.516.
Абвестка пра ўвядзенне *ваеннага становішча* ў калоніі Вірджынія. 14 лістапада 1775 года.Расійская армія ў Варшаве падчас *ваеннага становішча*, 1861 год.Патруль Нацыянальнай гвардыі ЗША пасля хваляванняў у Лос-Анджэлесе ў 1992 годзе.
**Вае́ннае стано́вішча** (у іспана- і партугаламоўных краінах — **абложнае становішча**) — асаблівы прававы рэжым у дзяржаве або яе частцы, як правіла ў ваенны час, які ўсталёўваецца пастановай найвышэйшага органа дзяржаўнай улады ў выпадку агрэсіі супраць дзяржавы або непасрэднай пагрозы агрэсіі.

*Ваеннае становішча* характарызуецца ўвядзеннем у дзеянне пэўным законам дзяржавы сукупнасці надзвычайных мер па ахове дзяржаўнай бяспекі і грамадскага парадку ў краіне. Усталёўваецца падвышаная адказнасць (паводле законаў ваеннага часу) за непадпарадкаванне (невыкананне) загадам і распараджэнням ваенных улад дзяржавы.

Тым не менш, *ваеннае становішча* можа быць уведзена і з-за ўнутраных фактараў. Так, напрыклад, у мірны час *ваеннае становішча* ўводзілася ў Францыі (у 1948 годзе)), у розных штатах і гарадах ЗША для ўзброенага падаўлення страйкаў, а таксама расавых (1962 і 1968 год) хваляванняў, для падаўлення незадаволенасці ў Канадзе (у 1970 годзе), з-за ўзрастання незадаволенасці насельніцтва было ўведзена ваеннае становішча ў Польшчы. У 2018 годзе Украіна таксама часткова пераходзіла на ваеннае становішча.

*Ваеннае становішча* звычайна прадугледжвае істотнае абмежаванне некаторых правоў і свабод грамадзян, у тым ліку такіх асноўных, як свабода перамяшчэння, свабода сходаў, свабода слова, права на судовы разгляд спраў, права на недатыкальнасць маёмасці і гэтак далей. Акрамя таго, судовая і выканаўчая ўлада можа быць перададзеная ваенным судам і ваеннаму камандаванню адпаведна.

Беларусь
--------

24 чэрвеня 2021 года Аляксандр Лукашэнка заявіў, што дапускае «увядзенне ваеннага становішча ва ўмовах санкцый з боку Захаду»: «Няхай Караеў апранае генеральскую форму, Караніку таксама званне прысвоена генерал-маёра — і наперад. Ваеннае становішча, калі трэба. Але нідзе ніякага не павінна быць прасядання».

Зноскі
------

1. 1 2  «Военное положение» в БСЭ.
2. ↑  Лукашэнка адрэагаваў на эканамічныя санкцыі Еўразвязу: «Ваеннае становішча, калі трэба» Архівавана 24 чэрвеня 2021. Радыё Свабода, 24-06-2021
**Мотальскія кажухі** — беларускае традыцыйнае зімовае народнае адзенне з в. Моталь Іванаўскага раёна Брэсцкай вобласці. Пашыраны з даўніх часоў. Шылі з белых надубленых аўчын. Мотальскія кажухі былі доўгія, шчыльныя да стану з адкладным каўняром. Кроілі іх з бакавымі клінамі («вусамі»), зашпільвалі на гаплікі, багата аздаблялі рознакаляровай вышыўкай «козлікам», гладдзю, нашыўкамі пярэстага шнура, раменьчыкаў, тканіны (найчасцей блакітнае, чырвонае, зялёнае сукно), пампонамі.

З 1930-х г. мотальскія кажухі шылі з дубленых аўчын, якім надавалі чырвона-цагляны ці вохрысты колер. Яны сталі кароткія, прамога ці паўпрыталенага сілуэта, найчасцей са стаячым каўняром і футравай аблямоўкай уздоўж верхняга крыса, па нізе і разрэзах кішэняў. Аздаблялі каляровымі раменьчыкамі, працягнутымі праз вузкія надрэзы ўздоўж швоў, а таксама вышыўкай на кішэнях, нізе рукавоў, верхняй прыкаўнернай частцы спінкі. Паступова выходзяць з ужытку.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
**Маляшы́** (польск.: Malesze, па-падляску: *Malisế*) — вёска ў Бельскім павеце Падляскага ваяводства Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Вышкі.

Вёска знаходзіцца на заходняй мяжы этнічнай тэрыторыі беларусаў.

Насельніцтва
------------

Жыхары вёскі ў большасці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход святых Пятра і Паўла на месцы). Невялікую частку насельніцтва складаюць палякі-каталікі (парафія Ўнебаўзяцця Найсвяцейшай Марыі Панны ў Лубіне Касцельным).

Гісторыя
--------

Маляшы былі заснаваныя ў час валочнай памеры ў бранскім старастве. З самога пачатку былі заселеныя беларускімі мужыкамі пасярод ранейшых вёскаў, у якіх пражывала польская дробная шляхта. Тутэйшыя мужыкі працавалі ў фальварку ў Буйнове.. Вёска аддвалася бранскімі старастамі ў арэнду акалічнай шляхце. Здаўна існавала тут царква, якой належалі 2 валокі зямлі. Амаль поўнасцю была зруйнаваная ў час шведcкіх войнаў паловы 17 ст. (засталіся тут толькі 3 сям’і), але паспяхова адбудоўвалася і ў 1740 г. былі тут 41 хаты. У другой палове 19 ст. царскімі ўладамі была заснаваная маляшоўская воласць, якая праіснавала да 1915 г.. У міжваенны перыяд Маляшы належалі да гміны Тапчэва Бельскага павета Беластоцкага ваяводства. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывалі тут 285 жыхары (76 каталікоў, 195 праваслаўных і 14 юдэяў; палякамі лічыліся 71 жыхар, беларусамі 198, 14 жыдамі і 2 рускімі. У 1944 г. тутэйшая царква (пабудаваная ў 1870 г.) была знішчаная немцамі, новая царква была пабудаваная прыхажанамі толькі ў 1954 г. Пасля вайны каля 20 сем’яў выехала з Маляшоў у Савецкі Саюз.

Зноскі
------

1. ↑  Główny Urząd Statystyczny. Bank Danych Lokalnych. (польск.). Праверана 16 верасня 2015.
2. 1 2 3 4  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 3 красавіка 2019. Праверана 11 чэрвеня 2016.
3. ↑  Падляская мова жыхароў Маляшоў характэрная наяўнасцю мазурэння — фанетычнай з’явы, распаўсюджанай сярод мазавецкіх дыялектаў польскай мовы (шыпячыя зычныя пераходзяць у свісцячыя). З’ява прысутнічае ў назве вёскі — замест агульнападляскага *Mali**š**ê* атрымоўваецца *Mali**s**ê*
4. ↑  Архіўная копія (польск.)(недаступная спасылка).  Diecezja Drohiczyńska. Архівавана з першакрыніцы 31 жніўня 2016. Праверана 11 чэрвеня 2016.
5. 1 2  Historia powstania wsi Malesze (польск.).  Gmina Wyszki. Праверана 16 верасня 2015.
6. ↑  *Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej : opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 5. Województwo białostockie*, с. 18 (польск.). Праверана 16 верасня 2015.
**Ба́рнслі** (англ.: Barnsley) — горад у Паўднёвым Ёркшыры, Англія. Размешчаны на рацэ Дзірн, у 19-і км на поўнач ад Шэфілда, 27 км на поўдзень ад Лідса і 23 км на захад ад Данкастэра. Барнслі акружаны невялікімі населенымі пунктамі, утвараючы з імі муніцыпальны раён Барнслі, найбуйнейшым горадам і адміністрацыйным цэнтрам якога з’яўляецца горад Барнслі. Па перапісу 2011 насельніцтва раёна складае 231,900 чалавек.

Барнслі вядомы як былы прамысловы горад, які базаваўся на здабычы вугалю і шкла, хоць у горадзе па сённяшні дзень застаюцца некаторыя заводы, у прыватнасці шкляны і коксовый заводы. Хоць гэтыя галіны саслаблі ў 20-м стагоддзі, карані мясцовай культуры Барнслі маюць індустрыяльнае спадчына. Традыцыя духавых аркестраў у горадзе з’явілася ў сацыяльных клубах здабываючых абшчын.

Вядомыя асобы
-------------

* Джон Стоўнз (нар. 1994) — англійскі футбаліст.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Барнслі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4086402-9 · VIAF: 152472419 |
**Бародаўка** — пераважна дабраякасны наватвор скуры, часцяком віруснай этыялогіі, якая мае выгляд вузельчыка або смочкі. Выклікаецца рознымі вірусамі папіломатоза чалавека.

Віды бародавак
--------------

Адрозніваюць бародаўкі звычайныя, плоскія, востраканцовыя кандыломы і старэчыя. Звычайныя, плоскія бародаўкі і востраканцовыя кандыломы выклікаюцца агульным для іх вірусам. Інкубацыйны перыяд - 2-5 мес.

Патагенез
---------

Звычайныя бародаўкі - шчыльныя сухія абмежаваныя бязбольныя арагавелыя ўзвышэнні з няроўнай варсінчатай ​​паверхняй, велічынёй ад булавачную галоўку ці гарошыну. Могуць злівацца, утвараючы вялікія бляшкі. Найбольш часта размяшчаюцца на далонях і пальцах рук. 

Разнавіднасць звычайных бародавак - падашвенныя бародаўкі - з'яўляюцца ў месцах ціску абутку, асабліва ў потных месцах. Вельмі шчыльныя, арагавелыя, шэра-бруднага колеру падошвенныя бародаўкі адрозніваюцца моцнай балючасцю, якая перашкаджае хадзе; часам выклікаюць часовую страту працаздольнасці. 

Плоскія, або юнацкія, бародаўкі ўзнікаюць звычайна ў дзяцей і маладых людзей. Маюць выгляд круглявых або няправільнай формы плоскіх вузельчыкаў, якія размяшчаюцца на далонях, а таксама на скуры твару. З'яўленню плоскіх бародавак спрыяе раздражненне скуры (ўзнікаюць нярэдка па ходу драпін, парэзаў і г. д.). 

Востраканцовыя кандыломы - драбнюткія ружовага колеру вузельчыкі, якія, зліваючыся, утвараюць смочкападобнае разрастанне мяккай кансістэнцыі на падставе ў выглядзе ножкі. Часцей за ўсё развіваюцца на палавых органах, у пахвінных і міжъягадзічных зморшчынах пры неахайнай скуры. 

Старэчыя бародаўкі, ўзроставыя кератомы, развіваюцца ў пажылых людзей; з віруснай інфекцыяй не звязаныя. Бляшкі шэрага, карычневага або чорнага колеру, пакрытыя друзлымі, прасякнутымі скурным салам, рагавымі масамі. Размяшчаюцца галоўным чынам на твары, шыі, тулаве.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з Тлумачальным слоўнікам беларускай літаратурнай мовы. Мн.:БелЭн, 2002, С.83.

Літаратура
----------

* Warszawer-Schvarcz L. Treatment of plantar warts with banana skin. Plast. Reconstr. Surg 1981. 68; 975-6. PMID 7301999
* Cochrane Database Syst Rev. 2003;(3):CD001781. PMID 12917913
**Вольга** — агульнаславянскае жаночае імя, жаночая форма мужчынскага імя Алег (ад сканд. Hélgi - святы).

Па-за межамі Беларусі імя «Вольга» папулярна ў Расіі, Чэхіі, Фінляндыі і, у некаторай ступені, у Германіі; таксама згадваецца ў сярэднявечнай Шатландыі. У краінах Паўднёвай Амерыкі, такіх як Бразілія і Аргенціна, імя Вольга ў большасці выпадкаў ўжываецца хутчэй у вымаўленні Хельга.

Паходжанне імя
--------------

Скандынаўскага паходжання (ад Hélga — Хельга), што даслоўна азначае «святая», «свяшчэнная», «ясная», «светлая», «мудрая», «фатальная». Пераход пачатковага Е ў О характэрны для многіх усходнеславянскіх слоў (алень, адзін, возера, вожык; у імёнах Алена, Астап, Ахрэм); пазней у беларускай перад націскным О з'явіўся пратэтычны зычны В.

Выбітныя носьбіты імя
---------------------

* Вольга — княгіня Кіеўская
* Вольга Іпатава — беларуская пісьменніца
* Вольга Корбут — беларуская гімнастка, чатырохразовая алімпійская чэмпіёнка

Зноскі
------

1. ↑  Артыкул Ольга у Этымалагічным слоўніку рускай мовы Макса Фасмера.
2. ↑  Ф. М. Янкоўскі. Гісторыя беларускай мовы: гістарычная граматыка. Мінск: Вышэйшая школа, 2019. § 48. З’яўленне о на месцы пачатковага \*je, стар. 75.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Раэ.
**Раэ** (груз. რაე, мрглавані: Ⴐ, нусхуры: ⴐ, мхедрулі: რ, МФА: [raɛ]) — сямнаццатая літара грузінскага алфавіту. У ізапсефіі мае значэнне «100». Беларускі адпаведнік — літара р ([r]). Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае r.

* Раэ мхедруліРаэ мхедрулі
* Раэ мрглаваніРаэ мрглавані
* Раэ нусхурыРаэ нусхуры

Юнікод
------

У Юнікодзе:

* Ⴐ : U+10B0
* რ : U+10E0

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Раэ (літара)

| ⛭Грузінскае пісьмо |
| --- |
| Графіка | ა · ბ · გ · დ · ე · ვ · ზ · თ · ი · კ · ლ · მ · ნ · ო · პ · ჟ · რ · ს · ტ · უ · ფ · ქ · ღ · ყ · შ · ჩ · ც · ძ · წ · ჭ · ხ · ჯ · ჰ |
| Дадатковыя літары | ჶ · ჷ · ჸ · ჹ · ჺ |
| Архаічныя літары | ჱ · ჲ · ჳ · ჴ · ჵ |