recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Рэ́дкі Рог** (трансліт.: *Redki Roh*, руск.: Редкий Рог) — пасёлак у Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Брожскага сельсавета.

Геаграфічнае становішча
-----------------------

Пасёлак знаходзяцца за 24 км на поўдзень ад Бабруйска, за 3 км ад прыпынку «Брожа» на чыгуначнай лініі Бабруйск-Рабкор, пры дарозе Брожа — Засценак Усцярхі. На ўсход ад пасёлка працякае меліярацыйны канал (былая рэчка Ворсічка), далей — забалочаны лясны масіў Вялікі Мох.

Гісторыя
--------

Пасёлак заснаваны ў 1946 годзе ў сувязі з торфараспрацоўкамі і будаўніцтвам торфазаводу «Рэдкі Рог», ад торфазаводу працаваў участак у вёсцы Дзікае. З 1946 года Рэдкі Рог у складзе Бабруйскага раёна Бабруйскай вобласці, з 08.01.1954 года — Магілёўскай вобласці.

У 1986 годзе ў пасёлку працавалі торфазавод, Макаравіцкае лясніцтва, пачатковая школа, аптэка, бальніца, дзіцячы сад-яслі, Дом культуры, бібліятэка, аддзяленні банка і сувязі, сталовая, лазня, камбінат бытавога абслугоўвання насельніцтва, харчовы і прамтаварны магазіны.

Насельніцтва
------------

* 1959 год — 834 жыхары
* 1970 год — 790 жыхароў
* 1986 год — 505 жыхароў, 213 гаспадарак
* 1997 год — 532 жыхары
* 2007 год — 422 жыхары
* 2014 год — 380 жыхароў, 184 гаспадаркі

Планіроўка
----------

Планіроўка пасёлка квартальная. 2 галоўныя вуліцы арыентаваны мерыдыяльна і забудаваны пераважна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. На скрыжаванні вуліц сфарміраваны грамадскі цэнтр, забудаваны 2-павярховымi мураванымі будынкамі. Гандлёвы цэнтр на вуліцы Савецкай.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Магілёўская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2007. — 406 с. — ISBN 978-985-458-159-0. (DJVU)

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі. Магілёўская вобласць. Кн. 1. — Мн.: БелЭн, 2008;
* Памяць. Бабруйскі раён. — Мн.: БелЭн, 1998.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Брожскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Брожа |
| Пасёлкі | Рэдкі Рог |
| Вёскі | Брожа ·  Ласі ·  Макаравічы ·  Орсічы |
Ацыдафілін
**Ацыдафілін** — кісламалочны прадукт, які вырабляецца шляхам заквашвання пастэрызаванага каровінага малака пры дапамозе адмысловых бактэрый (ацыдафільныя палачка, кефірныя грыбкі, малочнакіслыя стрэптакокі).

Вытворчасць ацыдафіліна была ўпершыню наладжана ў СССР і некаторых сацыялістычных краінах. Для атрымання прадукту пастэрызаванае каровінае малако заквашваюць пры тэмпературы не ніжэй 32 °C на працягу 10—12 гадзін. Як і іншыя кісламалочныя прадукты, ацыдафілін засвойваецца арганізмам чалавека значна лепш, чым звычайнае малако, за кошт ферментацыі лактозы. Таму гэты прадукт выкарыстоўваюць у лячэбным і дыетычным харчаванні, у тым ліку дзіцячым.

Ацыдафілін нармалізуе стрававальную дзейнасць страўнікава-кішачнага тракта, паляпшае абменныя працэсы арганізма, спрыяе аднаўленню натуральнага імунітэту.

| ⛭Малочныя прадукты |
| --- |
| Натуральнамалочныя прадукты | 
* Пітное малако
	+ пастаялка
	+ адгон
	+ бялковае
	+ вітамінізаванае
	+ адтопленае
* Вяршкі
* Кісламалочныя прадукты
	+ айран
	+ ацыдафілін
	+ ёгурт
	+ кефір
	+ кумыс
	+ мацоні
	+ ражанка
	+ смятана

 | Шклянка каровінага малака |
| Прадукты перапрацоўкі | 
* Малочныя кансервы
	+ згушчанае малако
	+ курут
	+ сухі тварог
	+ сухое малако
* Марожанае
* Сметанковае масла
	+ Топленае масла
* Сыр
* Тварог

 |
| Пабочныя прадукты | 
* Маслёнка
* Сыроватка

 |
| Другасныя прадукты | 
* Казеін
* Малочны цукар
* Рыкота

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рэдкалессе (значэнні).
Рэдкалессе
**Рэдкале́ссе** — тып лесу, які характарызуецца адноснай невысокай шчыльнасцю дрэў, якія стаяць адно ад аднаго на значнай адлегласці і не ўтвараюць самкнутага ляснога полага.

Рэдкалессі звычайныя ў паўночнай мяжы лесу Еўразіі і Паўночнай Амерыкі, дзе з'яўляюцца складовай часткай лесатундры.

У горах рэдкалессі размяшчаюцца на межах ляснога і субальпійскага паясоў. Сустракаюцца ў прыгранічных абласцях пустынь і паўпустынь ва ўсіх частках свету, напрыклад, у Афрыцы, Паўднёвай Амерыцы і Аўстраліі рэдкастойныя, часта нізкарослыя лясы, утвораныя сухімі і калючымі драўнянымі раслінамі, таксама могуць зваць рэдкалессем.

Рэдкалессі разнастайныя па складзе, у залежнасці ад геаграфічнага месцазнаходжання, вышыні над узроўнем мора і гідралагічнай сітуацыі могуць складацца з розных парод дрэў. У паўночных шыротах нярэдкія яловыя, лістоўнічныя ці бярозавыя рэдкалессі. У горных раёнах Закаўказзя сустракаюцца міндальныя, фісташкавыя. У Сярэдняй Азіі рэдкалессі могуць быць сфарміраваны саксаулам, тамарыксам ці арчай.

Іншы тып лесу, утвораны невысокімі дрэвамі з дэфармаванымі стваламі і сцелючымі дрэўцамі ды хмызнякамі, звычайна называюць крывалессем.

Літаратура
----------

* *Рэдкалессе (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* Воробьев Г.И. Лесная энциклопедия / Ред.кол.: Анучин Н.А. Атрохин В.Г. Виноградов В.Н. и др.. — М.: Сов. энциклопедия, 1986. — Т. 2. — 631 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX524474 · Microsoft: 203174812 |
**Петрыкаўскі пахаваны выступ** (ад назвы горада Петрыкаў) — тэктанічная структура ў Петрыкаўскім і Мазырскім раёнах Гомельскай вобласці, у Цэнтральнай структурнай зоне Прыпяцкага прагіну. Выдзяляецца па паверхні фундамента, падсалявых і міжсалявых дэвонскіх адкладаў.

На поўначы Петрыкаўскі пахаваны выступ сучляняецца з Капаткевіцка-Велікаборскай ступенню, на захадзе — з Мікашэвіцка-Жыткавіцкім выступам. Даўжыня выступу каля 70 км, шырыня да 25 км. Фундамент у межах выступу залягае на адзнаках ад -2200 да -4400 м і апускаецца ў паўночна-ўсходнім і паўднёва-ўсходнім напрамках. Па паверхні фундамента і падсалявых адкладах вылучаецца мноства блокаў (Петрыкаўскае, Брынёўскае, Паўночна-Брынёўскае, Капцэвіцкае, Паўднёва-Залескае, Конкавіцкае, Пцічанскае, Заходне-Гарохаўскае, Паўднёва-Гарохаўскае падняцці і інш.). Структура паверхні міжсалявых адкладаў даследавана недастаткова. У разрэзе платформавага чахла выступу ўстаноўлены верхнепратэразойскія (магутнасць да 112 м), дэвонскія падсалявыя тэрыгенныя (каля 240 м), падсалявыя карбанатныя (да 200 м), ніжнесаляносныя (да 420 м), міжсалявыя (да 410 м), верхнесаляносныя (да 2000 м) і дэвонскія, каменнавугальныя, пермскія, мезазойскія і кайназойскія надсалявыя (да 2000 м) адклады.

Літаратура
----------

* Петрыкаўскі пахаваны выступ // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
**Уладзімір Аляксандравіч Пландоўскі** (нар. 1949) — беларускі ўрач, ваенны хірург. Заслужаны ўрач Рэспублікі Беларусь (2003).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Куйбышаве. Пасля заканчэння Куйбышаўскага медінстытута праходзіў службу на пасадзе малодшага ўрача палка Цэнтральнай групы войскаў  (руск.) (бел. у Чэхаславакіі. Хірургічную дзейнасць пачаў там жа ў 1973 годзе ардынатарам аперацыйна-перавязачнага ўзвода.

У перыяд 1975—1977 гг. служыў камандзірам медыцынскай роты — вядучым хірургам асобнага медыцынскага батальёна ЦГВ, у перыяд 1977—1980 гг. — старшым ардынатарам, а затым начальнікам хірургічнага аддзялення гарнізоннага ваеннага шпіталя Сярэднеазіяцкай ваеннай акругі. У 1980 годзе паступіў на факультэт кіруючага медыцынскага складу Ваенна-медыцынскай акадэміі імя Кірава ў Ленінградзе па спецыяльнасці «Хірургія», пасля заканчэння якога ў 1982 годзе прызначаны на пасаду начальніка аддзялення гнойнай хірургіі Цэнтральнага шпіталя Касмічных войскаў на Байкануры. У 1986—1987 гг. начальнік хірургічнага аддзялення гарнізоннага шпіталя ў Полацку.

У перыяд 1987—1990 гг. — старшы ардынатар, а з 1990 года па 1998 год начальнік аддзялення таракальнай хірургіі 432 Акруговага ваеннага шпіталяў у г. Мінску.

З 1998 года па 2009 год — вядучы хірург 432-га Галоўнага ваеннага клінічнага медыцынскага цэнтра.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  ВЛАДИМИР АЛЕКСАНДРОВИЧ ПЛАНДОВСКИЙ  (руск.)
**Кумары́н** — лактон о-оксікарычнай кіслаты.

Уласцівасці
-----------

Бясколерныя крышталі з пахам свежаскошанага сена; tпл 70 °C, tкіп 291 °C. Кумарын раствараецца ў спірце і эфіры, у вадзе - дрэнна.

Знаходжанне ў прыродзе
----------------------

У выглядзе гліказідаў змяшчаецца ў многіх раслінах, сярод іх - прадстаўнікі сямейства астравых (гербера, рамонак, крываўнік), а таксама баркун, зуброўка, рута пахучая і інш.

Кумарын атрымліваюць і з вечназялёных дрэў роду дыптэрыкс, якія растуць у Мексіцы.

Ужыванне
--------

Кумарын прымяняецца як духмянае рэчыва ў вытворчасці тытунёвых вырабаў і ў парфумернай прамысловасці. Вытворныя кумарына (кумарыны) выкарыстоўваюцца ў лазерах на фарбавальніках. У медыцыне ўжываюцца ў якасці антыкаагулянтаў непрамога дзеяння. Таксама выкарыстоўваецца ў гальванічнай прамысловасці ў якасці моцнага бляскаўтваральніка.

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.9, Мн. 1999, С.19

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | LNB: 000300329 · Microsoft: 2781338262 · NDL: 00576509 |
**Эма Іванаўна Андзіеўская** (укр.: Емма Іванівна Андієвська; нар. 19 сакавіка 1931, Данецк) — сучасная украінская паэтэса, празаік і мастачка, працуе ў стылі сюррэалізму і герметызму. Стварыла ўласны свет паэтычных і мастацкіх вобразаў у высока індывідуальнай манеры. Філасофскія, духоўныя і містычныя тэмы займаюць цэнтральнае месца ў творчасці Андзіеўскай. Паэтэсаа з’яўляецца адной з прадстаўніц украінскага мадэрнізму другой паловы XX стагоддзя. Яе часта звязваюць з Нью-Ёркскай групай украінскіх пісьменнікаў. Паэтычная творчасць Андзіеўскай вядома тым, што яна рэфармавала класічны санет, выкарыстоўваючы дысанансную рыфму і складаную асацыятыўную вобразнасць. Светагляд Андыеўскай блізкі да будызму і містыкі Карласа Кастанеды. Член нацыянальнага саюза пісьменнікаў Украіны, украінскага ПЭН-клуба, Свабоднай акадэміі ў Мюнхене і Федэральнага аб’яднання мастакоў. Большую частку свайго жыцця Андзіеўская правяла за межамі Украіны — у Нью-Ёрку і Мюнхене.

Зноскі
------
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Корнеў.
**Уладзімір Аляксеевіч Корнеў** (нар. 2 кастрычніка 1956, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1976 годзе Мінскі архітэктурна-будаўнічы тэхнікум. У 1976 годзе працаваў тэхнікам-архітэктарам у інстытут «Белпрампраект». У 1976—1978 гадах служыў у Савецкай Арміі. У 1978—1980 гадах працаваў старэйшым тэхнікам-архітэктарам у інстытуце «Белпрампраект». У 1980—1987 гадах працаваў архітэктарам, а пасля вядучым архітэктарам у НВА «Мінскпраектмэбля». У 1984 годзе скончыў Беларускі політэхнічны інстытут. Член Саюза архітэктараў Беларусі з 1987 года.

У 1987—1988 гадах працаваў кіраўніком групы архітэктараў у Мінскім аддзяленні Усесаюзнага дзяржаўнага інстытута па праектаванні прадпрыемстваў прамысловасці будаўнічых матэрыялаў. З 1988 года працаваў у БПТІ «Мантажспецбуд», РУП «Мантажспецбуд», РУП «Прамбудсістэма» галоўным архітэктарам праекта. З 1993 года кіраўнік «Творчай майстэрні архітэктара Корнева В. А.».

Творчасць
---------

Асноўныя працы: фабрыка несерыйнай мэблі ПА «Бабруйскмэбля» ў Бабруйску (1991, будаўніцтва 1992—1993; сааўтар Кушнярэвіч); адміністрацыйны будынак УУС Бабруйскага гарвыканкама ў Бабруйску (1992—1993, будаўніцтва 1994—1995; сааўтар Кушнярэвіч); гандлёвы цэнтр «Максімус» па вул. Несцерава ў Мінску (2002—2003, будаўніцтва 2003—2004; сааўтар Г. А. Дзмітрыеўская); гандлёвы гарадок для гандлю прамысловымі таварамі ў в. Ждановічы Мінскага раёна (2003, будаўніцтва 2004; сааўтар І. Баешка, Г. А. Дзмітрыеўская); гандлёвы цэнтр «Максімус» па вул. Лабанка ў Мінск (2002—2003, будаўніцтва 2004—2005; сааўтар І. Баешка, Г. А. Дзмітрыеўская); «Магніт» — прадуктовы магазін з аб’ектамі сацкультбыту і адміністрацыйнымі памяшканнямі па вул. Гарэцкага ў Мінску (2004—2005, будаўніцтва 2006—2008); рэканструкцыя адміністрацыйнага будынка з надбудовай мансарднага паверху па вул. Чайкоўскага, 7 (2005—2006, будаўніцтва 2007—2008); навучальна-лабараторны корпус у п. Светлы Гай Барысаўскага раёна (2006, будаўніцтва 2007—2008; сааўтар Ю. А. Малыгіна); будынак СТА па вул. Сямашкі ў Мінску (1999—2000, будаўніцтва 2002—2003); кафэ-бар па вул. Я. Коласа, 7а ў Мінску (2007—2008, будаўніцтва 2008—2009); гандлёва-забаўляльны цэнтр па вул. Савецкай у Оршы (2007—2008, будаўніцтва 2008; сааўтар А. П. Ляўковіч); рэканструкцыя будынка па вул. Ляўкова, 8а для размяшчэння прадуктовага магазіна (2008, будаўніцтва 2009; сааўтар А. П. Ляўковіч); рэканструкцыя будынка, спецыялізаванага для грамадскага харчавання ў частцы надбудовы другога, трэцяга і мансарднага паверхаў і прыбудовы для размяшчэння адміністрацыйных памяшканняў па вул. Якубава, 64 (2008—2009; сааўтар А. П. Ляўковіч); корпус па зборцы і выпрабаванні касмічнай тэхнікі ААТ «Пеленг» па вул. Макаёнка, 17в (2007—2008, будаўніцтва 2008—2009; сааўтар А. П. Ляўковіч, Ж. Рускіх) — усе ў Мінску.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Корнев Владимир Алексеевич // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Юнг.

**Эма Юнг** (у дзявоцтве *Эма Раушэнбах*, 30 сакавіка 1882, Шафгаўзен — 27 лістапада 1955, Цюрых) — псіхааналітык, жонка Карла Густава Юнга; заснавальніца аналітычнай псіхалогіі.

Біяграфія
---------

Паходзіла са швейцарска-нямецкай сям’і багатых прамыслоўцаў. Матэрыяльная забяспечанасць жонкі дала Карлу Юнгу фінансавую свабоду, таму ён, не аглядаючыся на неабходнасць штодзённага заробка, мог прысвяціць сябе навуковым даследванням у псіхалогіі.

Жыццё з Карлам Юнгам
--------------------

Яны сустрэліся, калі ёй было шаснаццаць гадоў (па некаторым сведкам — пятнаццаць), а яму быў дваццаць адзін год. Яны ажаніліся 14 лютага 1903 года, праз сем гадоў пасля іх першай сустрэчы. У іх шлюбе нарадзілася пяць дзяцей: Агата, Грэт, Франц, Марыяна і Элен.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90240228 · BNF: 11909240t · CiNii: DA01281936 · GND: 129591548 · ICCU: LO1V091811 · ISNI: 0000 0001 0886 1786 · LCCN: n85062702 · NDL: 00444984 · NKC: xx0001680 · NLG: 74423 · NLP: A35502952 · NSK: 000275254 · NTA: 070938792 · NUKAT: n99709600 · SUDOC: 026943220 · VIAF: 34458560 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Тычына.
**Уладзімір Аляксандравіч Тычы́на** (1 жніўня 1946, пас. Верхня-Сталінск, Якуцкая АССР) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і ссыльнага селяніна. Бацька Аляксандр Мітрафанавіч Тычына, ураджэнец в. Завалочыцы ў 1930 г. быў высланы як кулак у Алданскі раён ЯАССР; маці, Алашкіна Кацярына Сцяпанаўна (руская) як кулачка была выслана тады ж. Брат літаратуразнаўца Міхася Тычыны, стрыечны брат беларускага пісьменніка Алеся Адамовіча. У 1947 годзе разам з бацькамі пераехаў на іх радзіму, у вёску Завалочыцы Глускага раёна. 

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1977 годзе. Працаваў старшым мастаком, кіраўніком брыгады ў ПКБ Мінсельбуда БССР, з 1986 года — кіраўнік брыгады ў праектна-тэхналагічным інстытуце Белсельбуда.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1980 года. Член КПСС з 1969 года. Пражывае ў г. Мінск.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: інтэр’еры клуба-сталовай мэблевай фабрыкі (1973), клуба будаўнікоў і ўпраўлення «Маладзечнасельбуд» (1976) у Маладзечне; у аўтарскім калектыве: піянерлагер завода халадзільнікаў у Зялёным (1972), інтэр’ер клуба-сталовай піянерлагера «Сонечны» ў Валожынскім раёне (1976).

Зноскі
------

1. ↑  Аповяд пра жыццё і смерць // НАША СЛОВА №31 (1026) 3 жніўня 2011 г.
2. 1 2 3  Тычино Владимир Александрович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* Тычино Владимир Александрович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Навумовіч.

**Уладзімір Аляксандравіч Навумовіч** (нар. 29 кастрычніка 1943, в. Баўцічы, Карэліцкі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі літаратуразнавец, крытык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і настаўніцы. У 1960 г. скончыў Ярэміцкую сярэднюю школу. Працаваў настаўнікам беларускай мовы і літаратуры Беражноўскай васьмігадовай школы Карэліцкага раёна. У 1966 г. скончыў філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Быў на камсамольскай рабоце — у Ленінскім райкаме камсамола Мінска, у Мінскім абкаме камсамола, лектарам ЦК ЛКСМБ.

У 1973 г. скончыў аспірантуру пры кафедры беларускай літаратуры БДУ, у наступным годзе абараніўшы кандыдацкую дысертацыю па філалогіі (тэма «Проза „Маладняка"»). З 1973 г. выкладчык, з 1978 г. — дацэнт кафедры беларускай літаратуры філалагічнага факультэта БДУ.

У 1982—1983 гг. загадчык кафедры рускай мовы для замежных студэнтаў, у 1989 г. — загадчык кафедры беларускай мовы і літаратуры для прыродазнаўчых факультэтаў, у 1989—2000 гг. — загадчык кафедры беларусазнаўства філалагічнага факультэта БДУ. У 1990—1994 гг. адначасова ўзначальваў Міжнародную школу беларускай мовы, літаратуры і культуры. У 2003—2008 гг. з’яўляўся саветнікам рэктара БДУ. Цяпер дацэнт кафедры беларускай мовы і літаратуры філалагічнага факультэта БДУ.

Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1990 г.

Творчасць
---------

Першыя апавяданні надрукаваў у 1964 г. (наваградская раённая газета «Новае жыццё» і «Чырвоная змена»). Аўтар аповесцей «Узаранае поле» (часопіс «Маладосць», 1968), «Такое бывае аднойчы» (1982), манаграфіі "Шляхамі арлянят: Проза «Маладняка» (1984), дапаможнікаў «Беларусазнаўства: Навучальны дапаможнік для студэнтаў Вышэйшая навучальная ўстанова» (у сааўтарстве, пад рэд. П. І. Брыгадзіна) (1989), «Беларуская літаратура: Вучэбны дапаможнік для сярэдніх спецыяльных навучальных устаноў» (пад грыфам) (2000), «Беларуская літаратура ХХ стагоддзя: Гісторыя і сучаснасць» (2005).

Узнагароды
----------

* Медаль Францыска Скарыны (2018).

Зноскі
------

1. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь (4 верасня 2018). Архівавана з першакрыніцы 30 кастрычніка 2020. Праверана 6 верасня 2018.

Літаратура
----------

* Уладзімір Аляксандравіч Навумовіч // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.
**Эма Лінея Лунт** (шведск.: Emma Linnea Lundh; нар. 26 чэрвеня 1989, Сольна, Стакгольм) — шведская футбалістка, нападаючая шведскага жаночага клуба «Бромапойкарна» і жаночай зборнай Швецыі. Да свайго пераходу ў англійскі «Ліверпуль» у 2016 годзе, Лунт паспела пагуляць за цэлы шэраг шведскіх клубаў, а таксама нарвежскі «Квінер».

Клубная кар’ера
---------------

Пачынаючы сваю футбольную кар’еру ў юнацкіх камандах «Вікш’ё», Лунт дэбютавала ў Дамалсвенскане ва ўзросце 16 гадоў і на працягу нядоўгага часу змяніла некалькі клубаў. Яна гуляла за «Хамарбю» ў 2006 годзе, «Юргардэн» у 2007 годзе і АІК у 2008 годзе. У гэты перыяд сваёй кар’еры Лунт не была прафесійнай футбалісткай і працавала выхавальніцай у дзіцячым садзе. Лунт па заканчэнні сезону 2012 года пакінула клуб Дамалсвенскана «Лінчэпінг», вярнуўшыся ў АІК, з якім яна падпісала аднагадовы кантракт. Яна пакінула АІК за тры з паловай гады да вяртання, адправіўшыся на правах арэнды ў «Цюрэса».

У студзені 2016 года Лунт перайшла ў англійскі «Ліверпуль» з нарвежскага клуба «Квінер», дзе правяла другую частку сезона 2015 года.

Лунт пакінула «Ліверпуль», правёўшы ў ім дзесяць месяцаў з двух гадоў, прадугледжаных кантрактам, вярнуўшыся ў Швецыю, перайшоўшы ў клуб Дамалсвенскана «Вітшэ». У лютым 2017 гады ў яе быў дыягнаставаны рассеяны склероз, пасля таго як яна некалькі гадоў пакутавала ад стомы. Лунт працягнула сваю футбольную кар’еру і ў жніўні 2019 года пагадзілася перайсці ў «Бромапойкарну», якая ўдзельнічала ў барацьбе за выжыванне ў Элітэтан. Яна падпісала з гэтым клубам новы кантракт на сезон 2020 года, калі яе добрая форма дапамагла «Бромапойкарне» захаваць сваё месца ў дывізіёне.

Зноскі
------

1. ↑  Soccerway Праверана 16 чэрвеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24192203'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Тэматычныя сайты | FBref.com · soccerdonna.de (ігрок) · Soccerway · svenskfotboll.se · УЕФА |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Грачанічэнка.
**Уладзімір Аляксеевіч Грачанічэнка** (29 студзеня 1908, Шпыліўка, Сумскі раён — ?) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Баранавіцкай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

З 1928 года ў Чырвонай Арміі. Член КПСС з 1932 года. Удзельнік Польскага паходу Чырвонай Арміі ў 1939 годзе.

Скончыў Ваенную акадэмію імя Фрунзэ ў 1941 годзе. У партызанскім руху з мая 1942 года, са жніўня 1942 года камісар атраду, кавалерыйскага дывізіёна. З 1944 на 2-м Украінскім фронце, удзельнік вызвалення Венгрыі, Чэхаславакіі. Да 1958 года ў Савецкай Арміі, у 1958—1964 гадах на савецкай працы.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Белорусская ССР: Краткая энциклопедия в 5 т. (руск.) / Ред. колл.: П. У. Бровка и др. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. Биографический справочник. — 737 с. — 50 000 экз.. с. 170.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 142736 |
**Ясіня** (укр.: Ясіня) — пасёлак гарадскога тыпу ў Закарпацкай вобласці Украіны ў складзе Рахіўскага раёна на Гуцульшчыне.

Гісторыя
--------

Першая згадка ў пісьмовых крыніцах — 1555 г. (заснавальнікі — гуцулы з галіцкайга боку Карпат). У гэтым згадванні гаворыцца аб тым, што паселішча належыць вугорскаму феадалу Драгфі, а ў 1583 г. яно перайшло ва ўласнасць феадала Каролі.

Паводле легенды, галічанін Іван Струк пас на гэтым боку авечак, але раптоўны глыбокі снег перашкодзіў яму перагнаць статак дадому. Таму ён зрабіў з ясеня аўчарню для авечак, а сам накіраваўся дадому. Калі вярнуўся, застаў атару цэлай, ды яшчэ і з прыплодам. У знак падзякі Богу ён збудаваў драўляную цэркаўку, якую празвалі Струкаўскай. А ясень з тых часоў стаў сімвалам пасёлка і яго назвай. І цяпер на гербе Ясіні — оваўчар Струк, зялёнае дрэва і атара авец.

У ХІХ ст. Ясіня — мястэчка Цісадалынянскага павета Мармарошскага камітата. Карысталася мястэчка і ўласнай пячаткай з гербам: на срэбным фоне зялёнае ясеневае дрэва, пад якім селянін пасе авец.

У 1914 г. пасля пачатку Першай сусветнай вайны аўстра-венгерскія ўлады пакаралі смерцю 65 чалавек за сімпатыі да расійскіх войскаў.

9 лістапада 1918 г. народны савет у Ясіні абвясціў Гуцульскую Рэспубліку (прэзідэнт — Сцяпан Клачурак) як частку Заходне-Украінскай Народнай Рэспублікі. У чэрвені 1919 г. румынскія войскі занялі Ясіню. Пасля па рашэнні Сен-Жэрменскай мірнай канферэнцыі Ясіня, як і ўсе Закарпацце, было далучана да Чэхаславакіі.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 177-2009 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Украіны на беларускую мову»

| ⛭ Населеныя пункты Рахіўскага раёна |
| --- |
| Горад | **Рахіў** |  |
| Пгт | Вэлыкы Бычкіў ·  Кабылэцка Паляна ·  Ясіня |
| Вёскі | Біла Цэрква ·  Білын ·  Багдан ·  Брэбоя ·  Вэрхне Вадзянэ ·  Выдрычка ·  Вільхаваты ·  Водыця ·  Гавэрла ·  Дзілавэ ·  Дабрык ·  Квасы ·  Касіўска Паляна ·  Кастыліўка ·  Круглы ·  Лазэшчына ·  Луг ·  Лугы ·  Плаюць ·  Разтокы ·  Расішка ·  Сэрэдне Вадзянэ ·  Сітны ·  Стэбны ·  Стрымба ·  Трасцянэць ·  Хмэліў ·  Чорна Тыса |

| Закарпацкая вобласць |
| --- |
| Раёны | 
* Бэрэгаўскі
* Мукачэўскі
* Рахіўскі
* Ужгарадскі
* Хусцкі
* Цячыўскі

 |  |
| Гарады | 
* Бэрэгавэ
* Вынаградзіў
* Іршава
* Мукачэва
* Пэрэчын
* Рахіў
* Свалява
* **Ужгарад**
* Хуст
* Цячыў
* Чоп

 |
| Пгт | 
* Бацьёва
* Буштына
* Валавэць
* Вылок
* Вышкава
* Вэлыкы Бычкіў
* Вэлыкы Бэрэзны
* Дубавэ
* Ждэніева
* Кабылэцка Паляна
* Каралэва
* Кольчына
* Міжгір’я
* Салотвына
* Сэрэдне
* Тэрэсва
* Усць-Чорна
* Чынадзіева
* Ясіня

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рэдукцыя.
**Біялагічная рэдукцыя** (ад лац.: reducere — вяртаць; прыводзіць у пэўны стан) — памяншэнне, спрашчэнне будовы ці знікненне органаў у сувязі са стратай іх функцый падчас эвалюцыі.

Да прыкладу, прадстаўнікі сямейства *Chloranthaceae* адрозніваюцца моцнай рэдукцыяй кветак: пялёсткі, а часам і чашалісцікі, у іх адсутнічаюць, мужчынскія кветкі ў некаторых відаў маюць усяго адну тычачку.

Нярэдка страта органамі ўласцівай ім функцыі адбываецца падчас індывідуальнага (антагенез) ці гістарычнага (філагенез) развіцця арганізмаў. Звычайна біялагічная рэдукцыя вядзе да росквіту віду (біялагічнага прагрэсу).

Гл. таксама
-----------

* Дэгенерацыя
* Інвалюцыя

Літаратура
----------

* Биологический энциклопедический словарь / глав. ред. М. С. Гиляров. — М.: Советская энциклопедия, 1986. — С. 534.
* Словарь иностранных слов. — м: «Сирин», 1996. — С. 423.
Нарвежскі нацыянальны тэатр
**Нацыянальны тэатр** (нарв.: Nationaltheatret) — драматычны тэатр у сталіцы Нарвегіі Осла, адкрыты ў 1899 г.

Разам з тэатрам Нацыянальная сцэна з'яўляецца найбуйнейшым тэатральным цэнтрам краіны.

Тэатр быў адкрыты ў адмыслова для яго пабудаваным будынку на вуліцы Карла-Юхана. Аўтар праекта будынка тэатра архітэктар Хенрык Бул. У 1983 г. будынак тэатра быў прызнаны аб'ектам культурнай спадчыны.

У дзень адкрыцця 1 верасня гралі камедыю Людвіга Хольберга, на другі дзень была драма Генрыка Ібсена «Вораг народа», на трэці дзень драму Б'ёрнсана «Сігурд Крыжак». На працягу гэтых трох вечароў прысутнічалі Б'ёрнсан і Ібсен, а ў першы дзень у тэатры таксама быў і кароль Швецыі і Нарвегіі Оскар II.

Тэатр быў заснаваны па прыватнай ініцыятыве і на першым часе існаваў выключна на прыватныя сродкі. Ужо ў 1906 г. праз год пасля таго, як Нарвегія атрымала незалежнасць ад Швецыі, тэатр перажыў эканамічны крызіс.

На сцэне тэатра ставіліся лепшыя творы замежных і нацыянальных драматургаў: «Варава» Нурдаля Грыга (1927), «Наша гонар, наша магутнасць» Нурдаля Грыга (1935), «Прафесар Мамлок» Вольфа (1935), «Кат» Лагерквіста (1935), «Перамога ў цемры» Лагерквіста (1939), «Маці» Чапека (1940), «Гасподзь і яго слугі» Х'елана (1955).

Падчас акупацыі Нарвегіі тэатр выкарыстоўваўся як казарма для размяшчэння нямецкіх салдат. Пазней акупацыйныя ўлады прымусілі паставіць некалькі спектакляў нямецкіх аўтараў, а таксама опер Вагнера і аперэт на нямецкай мове. У маі 1941 г. 6 работнікаў тэатра трапілі пад падазрэнне гестапа і былі неадкладна звольненыя з тэатра. 24 мая былі арыштавана ўжо 13 чалавек, іх адпусцілі толькі праз два тыдні.

9 кастрычніка 1980 г. у будынку тэатра адбыўся пажар, які знішчыў сцэну і сцэнічнае абсталяванне. Зала тэатра амаль не пацярпела, бо своечасова атрымалася апусціць пажарную заслону. Прычынай пажару стала лямпа сафітаў.
**Рэдманд Джэрард** (англ.: Redmond Gerard; нар. 29 чэрвеня 2000, Уэстлейк, Агая, ЗША) — амерыканскі спартсмен, сноўбардыст, які выступае за зборную каманду Злучаных Штатаў Амерыкі. Алімпійскі чэмпіён Пхёнчхана 2018 года ў дысцыпліне слоўпстайл.

Біяграфія
---------

З 2012 года Джэрард прымае ўдзел у турнірах сусветнага тура па сноўбордзе. У сезоне 2014/15 ён заняў другое месца ў слоўпстайле на амерыканскім туры. На чэмпіянаце свету па сноўбордзе 2015 года ён стаў чацвёртым ў слоўпстайле. У сноўбордзе на этапах Кубка свету дэбютаваў у пачатку сезона 2015/16 у Кардроне, заняўшы пры гэтым 11 месца.

У лютым 2016 гады ён заняў трэцяе месца на конкурсе Big Air ALE INVITE. У студзені 2017 гады ён заняў трэцяе месца ў слоупстайле на Кубку свету. На зімовых гульнях x-Games 2017 года ў Аспене ён заняў 14-е месца. У пачатку лютага 2017 гады ён атрымаў перамогу на сусветным кубку, а ў канцы сезону выйграў Чэмпіянат свету па слоўпстайле.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4
2. 1 2 3 4 5

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | FIS (снаўборд) · Olympedia · Olympic Channel · X Games · МАК · Алімпійскі камітэт ЗША |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Munzinger |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: no2018105986 · VIAF: 3544153472519945360009 |
**Каралеўская Нарвежская ваенна-марская акадэмія** (нарв.: Sjøkrigsskolen) — ваенна-марская вышэйшая навучальная ўстанова па падрыхтоўцы афіцэраў для ВМС Нарвегіі. Знаходзіцца ў раёне Лаксевог (Laksevåg) у нарвежскім парту Берген. Была адкрыта ў мястэчку Ставерн 27 кастрычніка 1817 г. Навучанне ў акадэміі працягваецца тры гады. За гэты час кадэты вывучаюць аператыўнае і тактычнае вядзенне баявых дзеянняў, матэрыяльна-тэхнічную частку флота, навігацыю, механіку і электроніку, эканоміку і камандна-кіраўнічыя дысцыпліны, і інш. Пасля заканчэння гэтага ваенна-марскога вучылішча кадэты атрымліваюць як вайскавое афіцэрскае званне, так і званне бакалаўра.

Гісторыя
--------

У 1701 г. у Капенгагене была заснавана Каралеўская марская акадэмія (Søcadet-Academiet), якая выпускала марскіх афіцэраў для дацка-нарвежскага ваеннага флоту. 27 кастрычніка 1817 г. на аснове гэтай акадэміі ў Ставерне (Фрэдэрыксверне) адкрываецца Каралеўскі нарвежская марскі інстытут. У 1864 г. была заснавана яго вучэбная база ў Хортэне. Пасля акупацыі Нарвегіі нямецкімі войскамі ў 1940 г. акадэмія была пераведзена ў Вялікабрытанію, у Лондан (у 1941) і ў Эдынбург. Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны знаходзілася ў Осла. У 1960 г. пераведзена ў Берген.

Вядомыя выпускнікі
------------------

* Солвейг Крэй, першая жанчына-камандзір падводнай лодкі
**Helix lutescens** — наземны бруханогі малюск сямейства геліцыды (*Helicidae*).

Біялагічнае апісанне
--------------------

У дарослых асобін вышыня ракавіны вагаецца пераважна ў дыяпазоне ад 23 да 34 мм, а яе шырыня (дыяметр) — ад 24 да 34 мм. Мае каля 4 абаротаў. Ракавіна шарападобна-ваўчкападобная. Моцна адгарнуты край вусця цалкам закрывае пупок або пакідае вузкую шчыліну. Павярхоўная скульптура складаецца з умерана выяўленых радыяльных маршчын і спіральных ліній. Ракавіна бялёсая або жаўтлява-белая, у вусця часам карычняватая; часцяком без цёмных спіральных палос або толькі з іх слядамі. Аднак у асобных папуляцыях можа прысутнічаць значная частка малюскаў з выразна выяўленымі цёмнымі палосамі на ракавіне.

Арэал
-----

Від распаўсюджаны ў басейнах Дуная і Днястра. Насяляе ва Усходняй Еўропе ад Кракава ў Польшчы, усходняй Славакіі і ўсходняй Венгрыі на захадзе, на поўдні да поўначы Сербіі і поўдня Румыніі, на ўсходзе Украіны да вобласці на ўсход ад Кіева і на поўначы ў Беларусі да Брэста. Ва Украіне сустракаецца на Падольскім узвышшы і прылеглых да яго раўнінных, радзей — перадгорных або горных тэрыторыях. На ўсходзе дасягае Вінніцкай і Жытомірскай абласцей, на поўдні — Адэскай вобласці. Адсутнічае ў Закарпацкай вобласці.

Стэпавы від, засяляе адносна сухія і цёплыя біятопы: сухія лугі, хмызнякі, узлескі і да таго падобнае.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Сверлова Н. В.* Наукова номенклатура наземних молюсків фауни України. — Львів, 2003. — 78 с. (укр.)
* *Гураль-Сверлова Н. В. Гураль Р. І.* Визначник наземних молюсків України. — Львів, 2012. — 216 с. (укр.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777052040 |
**«Нарвежскі лес»** (яп.: ノルウェイの森 *Норувэй но морі*) — раман 1987 года японскага пісьменніка Харукі Муракамі. Назва рамана — устояны пераклад на японскі назвы песні «Бітлз» *Norwegian Wood*.

Гісторыя
--------

Раман расказвае аб складаных чалавечых лёсах у Японіі другой паловы XX стагоддзя. Гэты раман перш за ўсё падымае пытанні страты чалавека. Галоўны герой і апавядальнік — Таару Ватанабэ, які памятае свае былыя дні ў якасці студэнта Такійскага універсітэта. З дапамогай яго ўспамінаў чытач знаёміцца з развіццём яго адносін з дзвюма зусім рознымі дзяўчатамі — выдатнай, але псіхалагічна траўміраванай Наака, і эмацыйнай, жывой Мідоры.

Дзеянне адбываецца ў Токіа 1960-х гадоў, калі японскія студэнты разам са студэнтамі з усяго свету пратэставалі супраць ўстаноўленага парадку.

Назва рамана
------------

Арыгінальнае назва рамана гучыць як «Норувэй-но моры», гэта — устояны пераклад на японскі адной з песень «Бітлз» — «Norwegian Wood (This Bird Has Flown)», напісанай Джонам Ленанам і Полам Макартні. Гэтая песня часта згадваецца ў рамане ў якасці любімай кампазіцыі Наака. Тэма і вобразы лесу таксама прысутнічаюць у кнізе.

Экранізацыя
-----------

У 2010 годзе рэжысёр Чан Ань Хунг экранізаваў раман «Нарвежскі лес». Упершыню фільм быў паказаны на Венецыянскім кінафестывалі. У Расіі «Нарвежская лес» быў паказаны ў абмежаваным пракаце з 16 снежня 2010 года.

Заўвагі
-------

1. ↑  *Bauer, Justin*. This Bird Has Flown **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Philadelphia City Paper* (5 кастрычніка 2000). Архівавана з першакрыніцы 3 мая 2005. Праверана 20 снежня 2008.
2. ↑  *Poole, Steve*. Tunnel vision **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *The Guardian* (27 мая 2000). Архівавана з першакрыніцы 23 снежня 2011. Праверана 20 снежня 2008.
3. ↑  *Lindquist, Mark*. Japanese author's focus, flavor appeal to younger interests **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Seattle Times* (3 чэрвеня 2001). Архівавана з першакрыніцы 17 верасня 2016. Праверана 20 снежня 2008.
4. ↑  *Houpt, Simon*. The loneliness of the long-distance writer **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Globe and Mail* (1 жніўня 2008). Архівавана з першакрыніцы 22 снежня 2008. Праверана 20 снежня 2008.
**Ісафіёрдур** (ісл.: Ísafjörður, літаральна "ледзяны фіёрд") — горад на паўночным захадзе Ісландыі. З'яўляецца найбуйнейшым горадам на паўвостраве Вестфірдзір.

Гісторыя
--------

Першыя пасяленцы з'явіліся на месцы цяперашняга горада яшчэ ў 920 годзе. Пазней тут селяцца нарвежскія і ісландскія гандляры, а ў XVI стагоддзі некалькі англійскіх і нямецкіх кампаній ствараюць у Ісафіёрдуры свае факторыі. Пасля, калі ў гады дацкага праўлення у Ісландыі дзейнічала забарона на вядзенне знешняга гандлю, на паўднёвай ўскраіне горада былі ўзведзены шэраг будынкаў, якія з'яўляюцца сёння найстарэйшымі з захаваных ў Ісландыі (напр. Т'ёрухусід, пабудаваны ў 1734 г.). 

Пачынаючы з XVIII стагоддзя дабрабыт жыхароў горада паступова расце дзякуючы створаным тут вытворчасцям па перапрацоўцы салёнай і сушаный рыбы. Гандлёвыя правы Ісафіёрдур атрымаў ў 1787 годзе, гарадскі статус - у 1866 годзе.

Выбітныя асобы
--------------

* У горадзе нарадзіўся прэзідэнт Ісландыі Олафур Рагнар Грымсан.

Зноскі
------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 5195049-2 · LCCN: n92081407 · NKC: ge1105243 · VIAF: 154447724 |
**Рэдкліфскі каледж** або **каледж Радкліф** з'яўляўся жаночым каледжам свабодных мастацтваў у Кембрыджы і функцыянаваў як жаночая каардынацыйная ўстанова для  Гарвардскага каледжа. Ён таксама ўваходзіў у асацыяцыю Сем сясцёр, сярод якіх ён разам з Брын-Мар-каледжам падзяляў рэпутацыю асабліва разумных і вальнадумных студэнтаў. Рэдкліф прысвойваў дыпломы Каледжа Рэдкліф каля 70 першых гадоў свайго існавання, а затым камбінаваныя дыпломы Гарвард-Рэдкліф для выпускнікоў, пачынаючы з 1963 года. У 1977 годзе было падпісана фармальнае пагадненне «зліццё без зліцця». Поўная інтэграцыя з Гарвардскім універсітэтам скончылася ў 1999 годзе.

Былы адміністрацыйны кампус Рэдкліфа (Рэдкліф Ярд), дзе размешчаны Рэдкліфскі інстытут перспектыўных даследаванняў, і жылы кампус Рэдкліфскі чатырохкутнік (англ.: Pforzheimer House, англ.: Cabot House, і англ.: Currier House) былі ўключаны ў сістэму Гарвардскага ўніверсітэта.

Згодна з умовамі аб'яднання 1999 Рэдкліф Ярд і Рэдкліфскі чатырохкутнік захоўваюць пазначэнне «Рэдкліф» на неабмежаваны тэрмін.

Аднымі з самых першых будынкаў у Рэдкліф-каледжы былі Fay House і гімнастычная зала (фота 1904 года).
Клас па радыё-навуцы, 1922

Вядомыя выпускнікі
------------------

* Барбара Такман, пісьменніца і гісторык
* Беназір Бхута, палітычны дзеяч
* Эн Макефры, дзіцячы пісьменнік

Спасылкі
--------

* Radcliffe Institute For Advanced Study—Harvard University
* *Her Two Lives* The biography of the Radcliffe Institute for Advanced Study'Founder s by author Elaine Yaffe Архівавана 28 верасня 2007.
* Radcliffe Crew Архівавана 18 жніўня 2007.
* The Radcliffe College Legacy (video) Архівавана 20 красавіка 2017.
* Radcliffe Day Video (award made to Supreme Court Justice Ruth Bader Ginsburg  Архівавана 18 верасня 2017.
Паравоз NSB 24 на адной са станцый Кродэрбанен
**Нарвежскі чыгуначны клуб** (нарв.: Norsk Jernbaneklubb) — грамадская арганізацыя, якая аб’ядноўвае энтузіястаў чыгуначнага транспарту Нарвегіі.

Клуб быў заснаваны 22 мая 1969 года. Штаб-кватэра знаходзіцца ў Осла, на чыгуначнай станцыі Брун, мае філіялы па ўсёй краіне. Клуб выдае свой часопіс «På Sporet» («На рэйках»), які выходзіць раз у квартал, а таксама публікуе кнігі.

Удзельнікі клуба ўдзельнічаюць у захаванні чыгуначнай спадчыны. У падпарадкаванні клуба знаходзяцца дзве музейныя чыгуначныя лініі: Кродэрбанен (26 км) і Гамла Всебанен (18 км).

На сваім вэб-сайце клуб збірае інфармацыю пра станцыі і рухомым састаў, фатаграфіі.

Клуб з’яўляецца членам культурнага фонду Нарвегіі.
**100-я партызанская брыгада імя С. М. Кірава** — партызанская брыгада, створаная ў сакавіку 1943 годана базе атрада А. І. Шубы «Народныя мсціўцы», арганізаванага ў чэрвені 1942 года на базе партыйна-камсамольскай групы, якая дзейнічала з 1941 года. Брыгада дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Старадарожскага раёна, да снежня 1943 года мела назву **100-я партызанская брыгада «Смерць фашызму»**. 28 чэрвеня 1944 брыгада (1031 партызан, 6 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* 1-ы атрад імя Чапаева;
* 2-і атрад імя Кутузава;
* 3-і атрад імя Фрунзэ;
* 4-ы атрад імя Чкалава;
* 5-ы атрад імя Будзённага;
* 6-ы атрад.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* А. І. Шуба

### Камісары

* Г. М. Машкоў;
* І. С. Савелаў;
* І. М. Ражкоў

Гісторыя
--------

Атрад «Народныя мсціўцы» 7 жніўня 1942 года разбіў гарнізоны ў вёсцы Сінягова, 4 верасня — у вёсцы Макарычы Старадарожскага раёна. 20 чэрвеня 1943 года разам з атрадам «Жалязняк» 64-й брыгады імя В. П. Чкалава разграмілі чыгуначную станцыю Фалічы, знішчылі чыгуначны мост, 0,5 км чыгуначнага палатна. У жніўні, снежні 1943, лютым, красавіку 1944 гадоў вялі баі з карнікамі. У «рэйкавай вайне» падарвалі каля 7 тысяч рэек на чыгуначным участку Клецк — Асіповічы. 27—28 жніўня 1944 года разам з брыгадамі 121-й імя Брагіна, 258-й імя Куйбышава, 161-й імя Катоўскага захапілі і ўтрымлівалі пераправу цераз раку Пціч.

Памяць
------

У 1974 годзе ў вёсках Асавец Любанскага і Залужжа Старадарожскага раёнаў у гонар брыгады былі пастаўлены помнікі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
Аксіды рэдказямельных элементаў. Па часавай стрэлцы ад цэнтральнага першага: празеадым, цэрый, лантан, неадым, самарый, гадаліній
**Рэдказямельныя элементы** — група з 17 элементаў, якая ўключае лантан, скандый, ітрый і лантаноіды. Усе гэтыя элементы - металы серабрыста-белага колеру, пры тым усе маюць падобныя хімічныя ўласцівасці (найболей характэрная ступень акіслення +3).

Гісторыя
--------

У 1794 годзе фінскі хімік Юхан Гадалін, даследуючы рудныя узоры блізка ад шведскага мястэчка Ітэрбю, выявіў невядомую да таго «рэдкую зямлю», якую назваў па месцы знаходкі ітрый. Пазней, нямецкі хімік Марцін Клапрот падзяліў гэтыя ўзоры на дзве «землі», для адной з якіх ён пакінуў імя ітрый, а іншую назваў цэрый (у гонар нядаўна адкрытай малой планеты Цэрэра і па імі старажытнарымскай багіні Цэрэры). Трохі пазней шведскі вучоны К. Мосандэр здолеў вылучыць з таго ж узору яшчэ некалькі «зямель». Усе яны апынуліся аксідамі новых элементаў, якія атрымалі назву рэдказямельныя металы. Сумесна да 1907  года хімікі выявілі і ідэнтыфікавалі ўсяго 14 такіх элементаў. На аснове вывучэння рэнтгенаўскіх уласцівасцяў усім элементам былі прысвоены атамныя нумары ад 57 (лантан) да 71 (лютэцый), акрамя 61. Па ўзрастанні атамнай вагі яны размясціліся наступным чынам:

| Z |  | Імя | Этымалогія |
| --- | --- | --- | --- |
| 57 | La | Лантан | ад грэч. «утоены» |
| 58 | Ce | Цэрый | у гонар Цэрэры |
| 59 | Pr | Празеадым | ад грэч. «зялёнае блізня», з-за зялёнай лініі ў спектры |
| 60 | Nd | Неадым | «новае блізня» |
| 61 | Pm | Праметый | ад імя міфічнага героя Праметэя, які выкраў у Зеўса агонь і што перадаў яго людзям. |
| 62 | Sm | Самарый | па імі мінерала самарскіт, у якім быў выяўлены |
| 63 | Eu | Еўропій | у гонар Еўропы |
| 64 | Gd | Гадаліній | у гонар Іахана Гадаліна |
| 65 | Tb | Тэрбій | у гонар Ітэрбійскага радовішча |
| 66 | Dy | Дыспрозій | ад грэч. «цяжкадаступны» |
| 67 | Ho | Гольмій | у гонар Стакгольма |
| 68 | Er | Эрбій | у гонар Шведскага горада Ітэрбі |
| 69 | Tm | Тулій | ад старой назвы Скандынавіі |
| 70 | Yb | Ітэрбій | у гонар Шведскага горада Ітэрбі |
| 71 | Lu | Лютэцый | ад старажытнарымскай назвы Парыжа |

Спачатку ячэйка пад нумарам 61 была незапоўненай, у далейшым гэта месца заняў праметый, які быў выдзелены з прадуктаў дзяленя урана і стаў 15-м членам гэтага сямейства.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4132099-2 · LCCN: sh85111458 · Microsoft: 2777615417 · NDL: 00565699 |
**Другая румынская кампанія** — адна з самых кароткіх кампаній Першай сусветнай вайны, якая доўжылася 2 дні: 10 і 11 лістапада 1918 года. Кампанія прынесла важныя тэрытарыяльныя і матэрыяльныя выгады для Румыніі, і была прэлюдыяй да румынска-венгерскай вайны, якая пачалася праз 2 дні — 13 лістапада.

Перадгісторыя
-------------

Першая румынская кампанія скончылася перамогай Цэнтральных дзяржаў, прымусілі Румынію падпісаць Бухарэсцкі дагавор і выйсці з вайны ў маі 1918 года. Гэтая дамова была разарваны Румыніяй, якая паўторна абвясціла вайну Цэнтральным дзяржавам 10 лістапада 1918 года.

Ход кампаніі
------------

### Паўночны фронт

На паўночным фронце румынскія войскі акупавалі Аўстрыйскую Букавіну, увайшоўшы ў Чарнаўцы.

### Паўднёвы фронт

На раніцу 11 лістапада, за 3 гадзіны да падпісання перамір’я з Германіяй, румынскі манітор *Mihail Kogălniceanu*, разам з трыццацітоннай рачной тарпеднай лодкай *Trotuşul*, захапілі порт Брэіла, пасля таго як немцы пакінулі горад. Два румынскіх ваенных карабля захапілі 77 розных нямецкіх судоў, кінутых у порце горада (баржы, танкеры, буксіры, плывучыя краны і маторныя лодкі).

Гл. таксама
-----------

* Румынская кампанія (1916—1917)

Зноскі
------

1. ↑  Spencer C. Tucker, *The Great War, 1914—1918*, Routledge, 2002, стр. 121
2. ↑  Пол Роберт Магочы, *A History of Ukraine: The Land and Its Peoples*, University of Toronto Press, 2010, стр. 553
3. ↑   Raymond Stănescu, Cristian Crăciunoiu,  *Marina română în primul război mondial* , Modelism Publishing, 2000, стар. 251 (на румынскай)
**101-я Даманавіцкая партызанская брыгада** — партызанская брыгада. Дзейнічала на тэрыторыі Даманавіцкага і Васілевіцкага раёнаў. 18 лістапада 1943 года брыгада (743 партызаны, чатыры атрады) злучылася з часцямі Чырвонай Арміі.

Гісторыя
--------

Партызаны ў красавіку — ліпені 1943 года вялі аперацыі па разгрому нямецкіх гарнізонаў у вёсках Даманавічы, Каплічы, Савічы. 23 жніўня разам з брыгадамі Васілевіцкай імя П. К. Панамарэнкі і 99-й Калінкавіцкай разбілі нямецкі гарнізон у вёсцы Ведрыч. 26 жніўня вывелі са строю чыгуначны ўчастак Галявіцы — Калінкавічы, знішчылі два масты на чыгуначным участку Жлобін — Калінкавічы. У верасні вялі баі з карнікамі каля вёсак Бабовічы і Хутар. 3 і 7 кастрычніка збілі два нямецкія самалёты. У ноч на 18 лістапада разам з часцямі Чырвонай Арміі вызвалілі Васілевічы. 26—29 лістапада навялі праз балоты пераправы, што спрыяла наступленню часцей Чырвонай Арміі.

Склад
-----

Брыгада была створана на базе Даманавіцкага атрада, арганізаванага ў маі 1942 года. Пры фарміраванні брыгады, атрад быў разбуйнены на тры: атрады «За Радзіму», «Мсцівец», імя Чапаева. Пазней быў арганізаваны атрад «Смерць фашызму».

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* М. А. Чарнавусаў;
* В. М. Мінін.

### Камісар

* М. Я. Казлоў.

### Начальнікі штаба

* В. М. Мінін;
* М. Р. Салавей.

Памяць
------

У 1975 годзе ў вёсках Даманавічы і Халоднікі Калінкавіцкага раёна ў гонар брыгады былі ўстаноўлены мемарыяльныя дошкі.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Драўляны мост** (ням.: Holzbrücke) — адзін з мастоў Кёнігсберга (цяпер Калінінграда) цераз Новую Прэголю, які злучаў Альтштат і Ломзэ. 

Стары слупок з агароджы Драўлянага моста. На слупку бачны герб Кнайпгофа — паднятая з вады рука, якая трымае карону. На заднім плане — Кафедральны сабор
Пабудаваны ў 1404 годзе. На Драўляным мосце знаходзілася памятная дошка з вытрымкамі з «Прускай хронікі» Альбрэхта Лухела Давіда. Гэта дзесяцітомная праца апавядала пра язычніцкую Прусію і гісторыю Тэўтонскага ордэна да 1410 года. У тым выглядзе, які ён набыў у 1904 годзе падчас рэканструкцыі, гэты мост захаваўся дагэтуль. Цяпер па ім ажыццяўляецца рух аўтатранспарту і трамваяў (па адным радзе ў кожны бок) і пешаходаў.

* 
* 1935 1935
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Драўляны мост (Калінінград)
**Другі Усебеларускі краязнаўчы з’езд** адбыўся 10 – 13 лютага 1927 г. у Мінску. Прысутнічала 187 дэлегатаў ад 240 краязнаўчых арганізацый (аб’ядноўвалі больш за 9000 членаў). Адбыліся 2 пленарныя пасяджэнні, працавалі секцыі: прыродна-геаграфічная, культурна-гістарычная, школьна-краязнаўчая, яўрэйская. З’езд заслухаў справаздачны даклад Цэнтральнага бюро краязнаўства (ЦБК, А.З. Казак), адзначыў пашырэнне краязнаўчага руху – заснаванне шэрагу мясцовых музеяў і бібліятэк, з’яўленне краязнаўчых вопісаў, некаторых раёнаў, збіранне вуснай народнай творчасці і слоўнікавага матэрыялу, практычнай і метадычнай падрыхтоўкі краязнаўцаў. Была зацверждана арганізацыйная структура краязнаўства рэспублікі: пярвічная адзінка – гурток; працу гурткоў аб’ядноўвалі раённыя і акруговыя таварыствы; узначальвала, накіроўвала і каардынавала краязнаўчую работу ЦБК пры Інбелкульце, якое распрацоўвала інструкцыі, праграмы, метадычныя дапаможнікі, апрацоўвала дасланыя краязнаўчыя матэрыялы, выдавала часопіс "Наш край".