recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ферэр.
**Франсеск Ферэр і Гардыя** (14 студзеня 1859 — 13 кастрычніка 1909) — іспанскі вольнадумец і анархіст.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Алельі (маленькі гарадок недалёка ад Барселоны) ў сям'і рымскіх каталікоў. Ён быў накіраваны на працу на фірме ў Барселоне ва ўзросце 15 гадоў. Уладальнік фірмы быў антыклерыкалам і, як кажуць, аказалі вялікі ўплыў на Ферэра. Як паслядоўнік Іспанскага рэспубліканскага лідару Мануэля Руіса Зарілы, Ферэр быў сасланы ў Парыж з жонкай і дзецьмі ў 1885 годзе. Развёўся ў 1899 годзе і ажаніўся ў другі раз з багатай парыжскай настаўніцай неўзабаве пасля гэтага.

У 1901 годзе вярнуўся ў Іспанію і адкрыў Escuela Moderna (Сучасную школу), каб навучыць дзяцей сярэдняга класу сацыяльным каштоўнасцям. У 1906 годзе ён быў арыштаваны па падазрэнні ў дачыненні да атакі Mateu Morral пра караля Альфонса XIII, але адпушчаны без прад'яўлення абвінавачванняў праз больш за год. Яго школа была зачынена ў той час, як ён быў заключаны ў турму.

На пачатку лета 1908 года, пасля вызвалення з турмы, ён напісаў гісторыю пра сучасную школу пад назвай *Паходжанне і ідэалы сучаснай школы*.

Пасля абвяшчэння ваеннага становішча ў 1909 годзе падчас трагічнага тыдня, ён быў арыштаваны і, быўшы прызнаны вінаватым пасля працяглага судовага разбору, расстраляны ў крэпасці Манжуік ў Барселоне 13 кастрычніка.

Неўзабаве пасля яго пакарання смерцю, шматлікія прыхільнікі ідэй Ферэра ў ЗША фармуюць так званыя сучасныя школы, або школы Ферэра, на ўзор Escuela Moderna. Першая і найбольш прыкметная Сучасная школа была сфарміравана ў Нью-Ёрку ў 1911 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Biografía de Francesc Ferrer i Guardia **(нявызн.)**. *Universidad de Huelva*.  Universidad de Huelva. Праверана 28 August 2013.

Спасылкі
--------

* Francisco Ferrer Collection Архівавана 4 чэрвеня 2011.
* Francisco Ferrer Page Архівавана 27 кастрычніка 2005. at the Daily Bleed's Anarchist Encyclopedia
* Fundació Ferrer i Guàrdia
* Francisco Ferrer articles at the Kate Sharpley Library
* Die Erfindung des Globalen Protests(недаступная спасылка)
* Archer, William. *The Life, Trial, and Death of Francisco Ferrer*. New York: Moffat, Yard & Co.
Лоджыя дэі Ланцы на плошчы Сіньёрыі ў Фларэнцыі
**Лоджыя Ланцы** (*Лоджыя дэі Ланцы*, італ.: Loggia dei Lanzi) — лоджыя, збудаванне на плошчы Сіньёрыі ў Фларэнцыі, адна са славутасцяў горада.

Аркадны будынак быў пабудаваны ў перыяд з 1376 па 1382 гг. Бенчы дзі Чыёнэ і Сімонэ дзі Франчэска Таленці. Будынак прызначаўся для збораў і прыёмаў Фларэнційскай рэспублікі, а пазней у XVI ст. атрымала сваю назву дзякуючы ландскнехтам (італ.: Lanzichenecchi, якія мясціліся ў лоджыі, у скарочаным варыянце — італ.: Lanzi) вялікага герцага Тасканы Козіма I Медычы. У наш час лоджыя Ланцы ўяўляе сабою музей пад голым небам, дзе размяшчаецца экспазіцыя скульптурных твораў са збору бліжэйшай Галерэі Уфіцы, у тым ліку: *«Персей з галавой Медузы»* Бенвенута Чэліні, *«Выкраданне сабінянак»* і *«Геркулес і Кентаўр»* Джамбалоньі, старажытнарымская копія старажытнагрэчаскай скульптуры *«Менелай з целам Патрокла»*, *«Выкраданне Паліксены»* Піа Федзі, а таксама некалькі антычных жаночых статуй.

Па ўзоры Лоджыі Ланцы ў Мюнхене была пабудавана лоджыя Фельдхернхале.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Лоджыя Ланцы**


| Славутасці Фларэнцыі |
| --- |
|  | 
* Баптыстэрый
* Барджэла
* Арсанмікеле
* Сады Баболі
* Скульптура Давіда
* Капліца Бранкачы
* Капэла Перуцы
* Кампаніла Джота
* Палацца Піці
* Палацца Строцы
* Палацца Медычы-Рыкардзі
* Палацца Век’ё
* Понтэ Век’ё
* Калідор Вазары
* Сан-Ларэнца
* Сан-Марка
* Сан-Мініята
* Санта-Крочэ
* Санта-Марыя-дэль-Ф’ёрэ
* Базіліка Санта-Марыя-Навэла
* Лоджыя Ланці
* Санцісіма-Анунцыята
* Санта-Спірыта
* Уфіцы

 |
**Герой Германскай Дэмакратычнай Рэспублікі** — вышэйшая дзяржаўная ўзнагарода і ганаровае званне ў Германскай Дэмакратычнай Рэспублікі.

Званне заснавана 26 кастрычніка 1975. Узнагарода створана на ўзор савецкага звання Герой Савецкага Саюза. Званне Героя ГДР прысвойвалася за гераічныя заслугі ў стварэнні ГДР, умацаванне яе абараназдольнасці і міжнароднага аўтарытэту, а таксама за заслугі ў барацьбе з фашызмам. Узнагароджанаму ўручалася Залатая зорка Героя ГДР, вырабленая з золата 960 пробы і брыльянтаў, а з 1978 года адначасова і ордэн Карла Маркса. Званне Героя ГДР не касавалася і спініла існаваць адначасова са спыненнем існавання ГДР у 1990 годзе.

У адрозненне ад СССР, званне Героя ГДР з'яўлялася выключна рэдкай узнагародай. Усяго здзейснена 15 узнагароджанняў. Пры гэтым адной асобе яно было прысвоена тройчы - Л. І. Брэжневу і траім асобам двойчы. Такім чынам, гэта званне прысвоена 10 асобам - 6 грамадзянам ГДР і 4 грамадзянам СССР. За выключэннем чацвярых касманаўтаў, усе ўзнагароджаныя - вышэйшыя кіраўнікі дзяржавы і ўзброеных сіл.

Кавалеры
--------

* Пётр Андрэевіч Амбрасімаў
**Базіліка Святога Антонія** (Basilica di Sant'Antonio) — галоўны цэнтр шанавання св. Антонія Падуанскага. Яе будаўніцтва пачалося праз 19 гадоў пасля смерці святога, у 1235 годзе, і працягвалася 66 гадоў. Пры гэтым у царкву была ўбудаваная т. зв. капэла цёмнай Мадонны, у якой быў пахаваны св. Антоній. Распісваў храм Альтык'ера.

Базіліка трохнефная, галоўны алтар знаходзіцца ў прэсбітэрыі цэнтральнага нефа. Бакавыя нефы у апсіды злучаюцца ў паўкола, у якім у форме прамянёў пабудавана 9 капэл (т. зв. вянок капэл). У цэнтральнай капэле дэамбулаторыя знаходзіцца капэла рэліквій у стылі барока (арх. Піліпа Пародзі) — багаты збор хрысціянскіх святынь і шэдэўраў італьянскага ювелірнага мастацтва.

У сваім цяперашнім стане базіліка вельмі эклектычная, злучае ў сабе спадчыну некалькіх будаўнічых этапаў, ад гатычнага інтэр'ера першапачатковага храма да барочнай капэлы рэліквій, пабудаванай адным з вучняў Берніні. Па ўзоры венецыянскага Сан-Марка сабор увенчаны пяццю шырокімі купаламі, запазычанымі італьянцамі з візантыйскай архітэктуры. У адной з капэл базілікі знаходзіцца грабніца Падуанскага кіраўніка Гатамелаты, а перад уваходам у царкву стаіць знакамітая конная статуя Гатамелаты  (італ.) (бел. працы Данатэла.

Гл. таксама
-----------

* Капэла Сан-Джорджа — прыбудаваная да базілікі капліца з фрэскамі джатэскаў
* Базіліка Святой Іўсціны — падобная па архітэктурным рашэнні базіліка ў цэнтры Падуі
* Кафедральны сабор, Падуя

Літаратура
----------

* Camillo Semenzato — Le pitture del Santo di Padova — ed. Neri Pozza — Vicenza (1984)
* Lucio Pertoldi — La cappella dell'arca di Sant'Antonio nella basilica di Padova. Marmi antichi, storia e restauro — Lalli editore (2011) — ISBN 88-95798-48-1
* Paolo Possamai — Guida ai luoghi e ai tesori del Santo — De Luca (1995) — ISBN 88-8016-072-9
* Guida d'Italia (serie *Guide Rosse*) — Veneto — pagg. 443—451 — Touring Club Italiano — ISBN 88-365-0441-8

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Базіліка Святога Антонія**
* Афіцыйны сайт сабора Антонія Падуанскага Архівавана 30 студзеня 2016.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 4075796-1 · ISNI: 0000 0001 2302 5647 · LCCN: n82092308 · LNB: 000085666 · NKC: olak2003164589 · SUDOC: 03115008X · VIAF: 168658045 |

 |
**Трыумфальная арка ў Пхеньяне** (кар. 개선문) — помнік, пабудаваны ў гонар Карэйскага супраціву 1925—1945 гадоў супраць японскіх акупантаў.

Арка пабудавана ў 1982 годзе ля падножжа гары Моран у цэнтры паўночнакарэйскай сталіцы КНДР. Помнік быў пабудаваны, каб услаўляць і ўшаноўваць ролю Кім Ір Сена ў барацьбе з японскай акупацыяй. Афіцыйнае адкрыццё Трыумфальнай аркі адбылося з нагоды сямідзесяцігоддзя Кім Ір Сена. Кожны блок гэтай аркі цалкам зроблены з белага граніту, а колькасць саміх блокаў у ёй складае 25 500, што сімвалізуе колькасць дзён жыцця Кім Ір Сена.

Трыумфальная арка ў Пхеньяне была створана на ўзор Парыжскай і трохі буйнейшая за яе. Гэта самая высокая трыумфальная арка ў свеце, вышыня якой складае 60 м, а шырыня — 50 м. Арка мае пакоі, балюстрады, аглядальныя платформы і ліфты. Яна таксама мае 4 скляпеністыя брамы, кожная з якіх мае вышыню ў 27 м. На арцы напісаная «Песня генерала Кім Ір Сена» — рэвалюцыйны гімн, у якім гаворыцца, што Кім Ір Сен у 1925 годзе выправіўся змагацца за нацыянальную незалежнасць Карэі ад японскай акупацыі, а ў 1945 годзе Карэя была вызвалена.

Зноскі
------

1. ↑  McCormack, Gavan, *Target North Korea: Pushing North Korea to the Brink of Nuclear Catastrophe*, p. 59. Nation Books, 2004, ISBN 1-56025-557-9.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Замошскі сельсавет.
**Замо́шскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лепельскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Замошша.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Халопеніцкага раёна Барысаўскай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Менскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Халопеніцкім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Лепельскага раёна БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Лепельскай акругі, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. 23 лістапада 1959 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Слабадскога сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 23 лістапада 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 16.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Вікторыя Чміліце-Нільсен** (літ.: Viktorija Čmilytė-Nielsen; нар. 6 жніўня 1983, Шаўляй) — літоўскі палітык, дэпутатка Сейма Літвы з 21 красавіка 2015 года, старшыня сейма з 13 лістапада 2020 года.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

У 2000 годзе скончыла гімназію ў Шаўляі. Вывучала англійскую філалогію ў Шаўляйскім ўніверсітэце, у 2002—2007 гадах навучалася ў Латвійскім універсітэце ў Рызе. У 2001—2008 гадах яе мужам быў латвійскі гросмайстар Аляксей Шыраў. У 2013 годзе яна выйшла замуж другі раз, за ​​дацкага гросмайстра Петэра Гейне Нільсена.

Палітычная дзейнасць
--------------------

У 2012 годзе занялася палітычнай дзейнасцю. Балатавалася ад Руху лібералаў на выбарах у Сейм Літоўскай Рэспублікі, заняўшы 12 месца сярод кандыдатаў ад партыі ў нацыянальным спісе. Яна атрымала свой мандат у якасці дэпутата ў красавіку 2015. Змяніла ў парламенце Рэмігіюса Шымашуса, абранага бурмістрам Вільні. У 2016 і 2020 гадах яна паспяхова балатавалася на парламенцкіх выбарах. У верасні 2019 года стала старшынёй Ліберальнага руху Літоўскай Рэспублікі. 9 лістапада 2020 года ад лібералаў падпісала кааліцыйнае пагадненне з Саюзам Айчыны і Партыяй свабоды. 13 лістапада на першым пасяджэнні сейма новага склікання была абраная яго старшынёй.

Спартыўная кар’ера
------------------

Навучылася гуляць у шахматы ў 6 гадоў. У 1993 годзе выйграла тытул чэмпіёнкі Еўропы сярод юніёраў да 10 гадоў, а ў 1995 годзе — чэмпіянат свету і чэмпіянат Еўропы (у катэгорыі да 12 гадоў). У 2000 годзе яна ўпершыню выйграла чэмпіянат Літвы сярод дарослых. У тым жа годзе дасягнула значных поспехаў, выйграўшы мужчынскі адкрыты чэмпіянат краіны па шахматам. У 2000—2006 гадах тройчы ўдзельнічала ў чэмпіянатах свету па шахматам. Першы раз яна прабілася ў лік шаснаццаць наймацнейшых удзельнікаў, другі раз у васьмёрку мацнейшых, а ў 2006 годзе — у паўфінал чэмпіянату свету. У 2001 годзе яна трыумфавала ў адной з груп фестывалю Corus у Вейк-ан-Зее, а ў 2003 годзе заваявала сярэбраны медаль на чэмпіянаце Еўропы. У 2007 годзе яна выйграла чэмпіянат Еўропы па хуткіх шахматах сярод жанчын і заваявала бронзавы медаль у бліцы, а ў 2008 годзе выйграла сярэбраны медаль на асабістым чэмпіянаце Еўропы. У 2010 годзе ў трэці раз у кар’еры заваявала сярэбраны медаль чэмпіянату Еўропы. У тым жа годзе яна першай у гісторыі Літвы атрымала званне гросмайстра. У 2011 годзе ў Тбілісі заваявала тытул чэмпіёнкі Еўропы. У сярэдзіне 1990-х гадоў увайшла ў асноўны склад нацыянальнай зборнай Літвы. У перыяд з 1996 па 2012 год 7 разоў удзельнічала ў шахматных алімпіядах, двойчы заваёўваючы залатыя медалі па асабістых выніках (2000, 2004). На Алімпійскім турніры 2010 года выступала за мужчынскую зборную. Таксама была чатырохразовай удзельніцай (1997, 1999, 2007, 2013) камандных чэмпіянатаў Еўропы, а таксама ўдзельнічала ў камандным чэмпіянаце Еўропы ў складзе мужчынскай зборнай (2009). Самага высокага рэйтынгу ў сваёй кар’еры яна дасягнула 1 красавіка 2015 года: з вынікам 2534 ачкі заняла 7-е месца ў сусветным спісе ФІДЭ і адначасова 1-е месца сярод літоўскіх шахматыстак.

Крыніцы
-------
Сузор’е Арыён з атласа Яна Гевелія «*Уранаграфія*».
«**Уранагра́фія**» або «**Уранагра́фія: Апісанне ўсяго зорнага неба**» (лац.: Uranographia: totum caelum stellatum) — атлас зорнага неба Яна Гевелія. Выдадзены ў 1690 годзе пасля смерці Гевелія яго жонкай Эльжбетай[en].

Атлас уключае 56 карт[en]: 49 карт з выявамі асобных сузор’яў, 4 — з выявамі двух графічна звязаных сузор’яў, адну карту з паўднёвымі прыпалярнымі сузор’ямі і 2 карты каляполюсных сузор’яў. На картах з дакладнасцю ў адну вуглавую хвіліну нанесены 1564 зоркі паводле каталога Гевелія. Фактычна гэта найбольшая дакладнасць для «папяровых» выданняў, таму атлас Гевелія дасягнуў дакладнасці аднаго парадку з картамі і атласамі нашага часу.

Нягледзячы на тое, што астранамічная практыка ўжо адмовілася ад апісальнага прынцыпу пазіцыянавання нябесных аб’ектаў, атлас традыцыйна змяшчаў выявы персанажаў сузор’яў. Графічныя малюнкі Гевелія сталі класікай выявы сузор’яў. У адрозненне ад папярэднікаў, Гевелій лёгкім штрыхом паказвае на кожнай карце малюнкі прылеглых сузор’яў. Малюнкі і гравіроўка па ўласным бездэфектным метадзе былі выкананы астраномам у шэрагу карт самастойна.

Атлас мае шэраг недахопаў. Большая частка карт выканана ў няўдалай просталінейнай «трапецаідальнай» праекцыі. Да таго ж Гевелій выкарыстоўваў люстэркава-перавёрнутыя выявы сузор’яў, каб зрабіць іх сумяшчальнымі з выявамі на зорных глобусах[en], якія ў гэты час ужо перасталі быць актуальнымі. Памылкова нанесена і каардынатная сетка.

Ва «*Уранаграфіі*» Ян Гевелій прапануе некалькі новых сузор’яў, сем з якіх захаваліся да нашага часу.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |

| ⛭Астранамічныя каталогі |
| --- |
| Гістарычныя | Шы Шэня  • Гіпарха  • Альмагест  • Ас-Суфі  • Аль-Біруні  • Амара Хаяма  • Ат-Тусі  • Гурганскі зідж  • Уранаграфія  • Уранаметрыя  • Тыха Браге  • Галея  • Гевелія  • Джона Флемстыда  • Лакайля  • Месье  • Вольфа |
| Сучасныя | 2MASS  • Abell  • AC  • BD  • C  • CCDM  • CD  • COROT  • CPD  • DDO  • FK4/FK5  • GC  • GCVS  • Gl/GJ  • GSC  • HD  • HIP  • HR  • IC  • IDS  • KIC  • MCG  • NGC  • NHICAT  • NSV  • OGLE  • PD  • PGC  • RCW  • RECONS  • RNGC  • ROSAT  • SAO (CAO)  • SDSS  • STF  • TYC  • UGC  • WDSC |
У POSIX-сістэмах **SIGTERM** — сігнал для запыту завяршэння працэсу.

SIGTERM — цэлалікавая канстанта, вызначаная ў загалоўкавым файле `signal.h`. Сімвальныя імёны сігналаў ужываюцца замест нумароў, таму што ў розных рэалізацыях нумары сігналаў могуць адрознівацца.

Этымалогія
----------

**SIG** — агульны прэфікс сігналаў (ад англ.: signal), **TERM** — скарочанае напісанне англ.: terminate — завершыць.

Ужыванне
--------

SIGTERM пасылаецца працэсу ўтылітай `kill` па змоўчванню. У адрозненне ад SIGKILL, гэты сігнал можа быць апрацаваны ці праігнараваны праграмай.

|  |
| --- |
| **Сігналы POSIX** |
| SIGABRT | SIGALRM | SIGFPE | SIGHUP | SIGILL | SIGINT | SIGKILL | SIGPIPE | SIGQUIT | SIGSEGV | SIGTERM | SIGUSR1 | SIGUSR2 | SIGCHLD | SIGCONT | SIGSTOP | SIGTSTP | SIGTTIN | SIGTTOU | SIGBUS | SIGPOLL | SIGPROF | SIGSYS | SIGTRAP | SIGURG | SIGVTALRM | SIGXCPU | SIGXFSZ |
**Сігналы рэальнага часу** (вызначаюцца карыстальнікам) — SIGRTMIN — SIGRTMAX. |
| **Некоторыя сігналы, не ўключаныя ў POSIX, і сінонімы** |
| SIGIOT | SIGEMT | SIGSTKFLT | SIGIO | SIGCLD | SIGPWR (SIGINFO) | SIGLOST | SIGWINCH | SIGUNUSED |
Рэшткі будынкаў бронзавага веку

**Кюльтэпэ-Каніш** (ад турэцк.: Kültepe «папяловы пагорак») — археалагічны помнік у турэцкай правінцыі Кайсеры на месцы старажытнага паселішча Каніш (Неса).

Гісторыя
--------

У 2 тысячагоддзі да н. э. Каніш з’яўляўся важным эканамічным цэнтрам, дзе месцілася калонія асірыйскіх гандляроў. У розныя часы належаў хетам і хурытам.

Археалагічныя даследаванні пачаліся ў 1925 г.

Апісанне
--------

Дыяметр усяго старажытнага паселішча складае каля 2,5 км. Помнік уключае Верхні пагорак (550 м х 500 м) і Карум. На Верхнім пагорку паселішча ўзнікла ў раннім бронзавым веку і праіснавала да канца рымскага перыяду. Усяго налічваюць 4 археалагічныя пласты.

Карум (на мове асірыйцаў «набярэжная»), або Ніжні горад быў населены ў 2 тысячагоддзі да н. э. на працягу 300 гадоў. Менавіта ў ім знаходзілася гандлёвая калонія.

Ахова
-----

У 2014 г. Кюльтэпэ-Каніш быў унесены ў папярэдні спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Спасылкі
--------

* Кюльтэпэ-Каніш на сайце ЮНЕСКА
* Кюльтэпэ-Каніш на сайце Турэцкага культурнага фонда
* Старажытны горад
**Бабро́ф**, або **Бабро́ва востраў** (англ.: Bobrof) — востраў у групе Андрэянаўскіх астравоў. Уваходзіць у склад амерыканскага штата Аляска. Плошча — 7,8 км². Незаселены.

Баброф месціцца на поўдні Берынгава мора ў 14,7 км ад вострава Канага і ў 11,87 км ад вострава Танага. Ён уяўляе сабою вяршыню стратавулкана галацэнавага перыяда з рассечаным конусам, які ўзвышаецца на 738 м над узроўнем мора, у нашы дні не актыўны.

Назва **востраў Баброва** была ўпершыню выкарыстана Міхайлам Цебеньковым, кіраўніком Руска-амерыканскай кампаніі, у 1852 г. З 1867 г. у складзе ЗША.

Спасылкі
--------

* Bobrof Volcano description and information
* Bobrof Island in Aleutians West (CA) Borough AK
* Bobrof Island
**Наўмбургскі сабор святых апосталаў Пятра і Паўла** (ням.: Naumburger Dom) — былы кафедральны сабор біскупства Наўмбург (скасавана ў 1562 годзе), размешчаны ў нямецкім горадзе Наўмбург на поўдні федэральнай зямлі Саксонія-Ангальт і з'яўляецца галоўнай славутасцю прыроднага парку. З 2018 года ўваходзіць у Спіс сусветнай спадчыны чалавецтва.

Уяўляе сабой збудаванне пераходнага стылю ад раманскага да гатычнага. Мае незвычайны план: трохнефная базіліка з двума трансептамі, двума алтарамі (заходнім і ўсходнім), двума хорамі і чатырма вежамі. Усходняя частка сабора пабудавана ў пачатку XIII стагоддзя. Заходняя завершана стагоддзем пазней. Сабор у Наўмбургу знакаміты першым чынам працай так званай навумбургскай арцелі скульптараў (імя кіроўнага майстра застаецца невядомым). Арцель майстроў з Навумбурга працягнула дасягненні майстроў Бамберга, але надала познераманскай скульптуры новыя, больш вольныя рысы. Працы гэтай арцелі прыпісваюць скульптурныя ансамблі ў Майнцы, самім Наўмбургу і ў Майсене.
Палац у Аканмуле, выгляд спераду
Трохпавярховы палац у Аканмуле, выгляд збоку
**Аканмуль** (*Acanmul*) — руіны цывілізацыі мая ў Мексіцы. Знаходзяцца на паўвостраве Юкатан, штат Кампечэ, прыкладна ў 25 км на поўнач ад сталіцы штата. Да сучаснага часу Аканмуль і ўвесь рэгіён яшчэ амаль не даследаваны археолагамі.

Першае кароткае апісанне Аканмуля пакінуў Гары Пoлак.. З 2000 г. тут праводзяць раскопкі Эбер Охеда (*Heber Ojeda*) і Джозэф Болл (*Joseph Ball*).

Найбольшы інтарэс у археолагаў выклiкае трохпавярховы будынак, меркавана, палац кіраўніка познекласічнага перыяду. Побач з ім знаходзіцца C-падобны будынак незвычайнай канструкцыі з вытанчаным аздабленнем каменнай паверхні. У горадзе меўся стадыён для гульні ў мяч.

Зноскі
------

1. ↑  H. E. D. Pollock: *The Puuc. An architectural survey of the hill country of Yucatan and northern Campeche, Mexico*. Peabody Museums of Archaeology and Ethnology, Cambridge, Mass. 1980. P. 537—541. ISBN 0-87365-693-8.
**Ко́нрад Цёльнер фон Ротэншта́йн** (ням.: Konrad Zöllner von Rotenstein; каля 1325, верагодна Біркенфельд — 20 жніўня 1390, Хрыстбург) — 23-ці вялікі магістр Тэўтонскага ордэна з 1382 па 1390 год.

Біяграфія
---------

Конрад нарадзіўся каля 1325 года, магчыма, у Біркенфельдзе. Прадстаўнік дваранскага роду Цёльнераў фон Ротэнштайн з Франконіі.

Кар'ера Конрада пачалася ў 1353 годзе, калі ён стаў пракурорам (суддзёй) Пройсіш-Маркі, а пасля хаўзкомтурам Хрыстбурга. У 1368 годзе ён заняў пасаду комтура
Данцыга, а 1372 — вялікага гаспітальера і комтура Хрыстбурга.

Пасля смерці ў 1382 годзе Вінрыха фон Кніпродэ Конрад быў абраны новым вялікім магістрам, нягледзячы на тое, што ў Ордэне ў яго не было ўплывовых знаёмых і яму відавочна не даставала палітычнага вопыту. Фон Ротэнштайн засяродзіў увагу на ўнутраных праблемах, даручыўшы клопаты арміі і вядзенне вайны з Вялікім Княствам Літоўскім комтуру Кёнігсберга Конраду фон Валенродэ.

Цёльнер правёў адміністрацыйную рэформу (рэформу адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Прусіі), а таксама займаўся падтрымкай каланізацыі маланаселеных раёнаў. Ён нават змог атрымаць прывілей ад Папы Рымскага для ўніверсітэта, які адкрыўся ў Кульме.

Падчас кіравання Конрада Цёльнера вялікі князь літоўскі Ягайла стаў каралём польскім пад імем Уладзіслава II, што паслужыла пачаткам польска-літоўскай асабістай уніі. У барацьбе Ягайлы з Вітаўтам Ордэн заняў бок апошняга, ставячы мэтай супрацьпаставіць Літву Польшчы, бо іх сумесныя дзеянні былі вельмі непажаданымі для крыжакоў.

Конрад Цёльнер фон Ротэнштайн сканаў 20 жніўня 1390 года ў Хрыстбургу і быў пахаваны ў пахавальні вялікіх магістраў Ордэна пад капліцай Св. Ганны ў Марыенбургу.

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 15 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>

Літаратура
----------

* *Borchert F*. Die Hochmeister des Deutschen Ordens in Preußen erschienen // Preußischen Allgemeinen Zeitung. — am 24. — November 2001.
* *Jähnig B*. Konrad Zöllner von Rotenstein // Neue Deutsche Biographie. — Band 12. — Berlin: Duncker & Humblot, 1980. — S. 516.
* *Karl Lohmeyer.* Konrad Zöllner von Rotenstein // Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 45. — Leipzig: Duncker & Humblot, 1900. — S. 429–431. (ням.)

Спасылкі
--------

* (ням.) *Jähnig B*. Zöllner von Rotenstein // Ostdeutsche Biographie. Persönlichkeiten des historischen deutschen Ostens. Праверана 28.07.2010.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Вінрых фон Кніпродэ** | **вялікі магістр Тэўтонскага ордэна**1382–1390 | Пераемнік**Конрад фон Валенрод** |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Allgemeine Deutsche Biographie |
| Нарматыўны кантроль | GND: 136420281 · VIAF: 80766750 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Налівайка.

**Севярын Налівайка** (? Гусяцін, Цярнопальская вобласць — 21 красавіка 1597) — кіраўнік казацка-сялянскага паўстання на Украіне і Беларусі ў канцы 16 стагоддзя. Служыў у войску К. К. Астрожскага сотнікам. Вясной 1594 года стварыў казацкія атрады і ў 1595 годзе на Правабярэжжы Украіны ўзняў казацка-сялянскае паўстанне (паўстанне Налівайкі). Калі ўлады паслалі супраць яго 7000 рэестравых казакоў, ён перайшоў на тэрыторыю паўднёвай Беларусі, дзе да яго далучыліся мясцовыя сяляне, мяшчане і дробная шляхта. Паўстанцы захапілі Петрыкаў, Слуцк, Магілёў, Давыд-Гарадок, Тураў, Лахву, Пінск і пайшлі на Валынь. Вясной 1596 года пад націскам урадавых войск паўстанцы адышлі на Левабярэжную Украіну, але каля мястэчка Лубны былі акружаны. 17 ліпеня 1596 года частка казацкай старшыны, каб апраўдацца перад каралеўскімі ўладамі, схапіла Налівайку і і іншых кіраўнікоў паўстання, выдала іх гетману Станіславу Жалкеўскаму. Налівайка пакараны смерцю ў Варшаве.

Гл. таксама
-----------

* Сенька Налівайка

Зноскі
------

1. ↑  Наливайко Северин // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
Першы мірны дагавор (Археалагічны музей Стамбула).
**Мірны дагавор** — канчатковае прыняцце дзвюма ці больш бакамі, якія знаходзіліся адзін з адным у стане вайны, абавязацельстваў аб спыненні ваенных дзеянняў на падставе пісьмова замацаванага пагаднення. У адрозненне ад перамір'я заключэнне мірнага дагавора ў наш час магчыма толькі паміж двума прызнанымі міжнародным правам урадамі, бо ў адваротным выпадку ўрэгуляваннем канфлікту прызвана займацца ААН.

Найбольш важнымі складнікамі мірнага дагавора з'яўляюцца прававое ўрэгуляванне пытанняў тэрытарыяльнага суверэнітэту і палітычных умоў, заявы пра від будучых двух- ці ўсебаковых адносін, форма і аб'ём рэпарацый, наступствы ў ваеннай вобласці.

Гісторыя
--------

Першым гістарычна дакументаваным мірным дагаворам стала пагадненне паміж Егіптам і хетамі ў 1259 годзе да н.э. Гэты дагавор утрымліваў не толькі пакт аб ненападзе, але і абавязацельства аб ўзаемадапамозе ў выпадку нападу з трэцяга боку. Дагавор існаваў у дзвюх версіях, на старажытнаегіпецкай і хецкай мовах.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 122035435 · GND: 4127768-5 · LCCN: sh85098958 · Microsoft: 2780322207 · NDL: 00566864 |
**Венера на кукішках**, **Венера прысела** ці **Афрадыта купаецца** (*Venus accroupie*) — папулярны тып скульптуры эпохі элінізму. Багіня кахання адлюстроўваецца так, быццам бы яна прысела на ракавіну ці чарапаху і яе засталі падчас купання. Правай нагой яна кранаецца зямлі, а правай рукой — цягнецца да левага пляча, тым самым прыкрываючы галізну. Галава павернутая направа.

Захавалася мноства варыянтаў гэтай кампазіцыі. Найбольш з іх знакаміты адносіцца да часоў Аўгуста. Напачатку XVII стагоддзя статуя знаходзілася ў мантуанскім зборы Ганзага, дзе яе замаляваў Рубенс. У 1628 годзе набыта Карлам I Сцюартам за нечуваную па тых часах суму. Пасля ёю валодаў мастак Пітэр Лелі. У наш час — уласнасць каралевы Англіі, выстаўлена ў Брытанскім музеі.

*Vénus Accroupie* (Луўр)
У палацца Фарнезэ ўвагу турыстаў прыцягвала скульптура Венеры, якая прыселай на кукішкі, побач якой знаходзіўся Амур. У наш час яна знаходзіцца ў экспазіцыі Нацыянальнага археалагічнага музея Неапаля. Падобная па кампазіцыі Венера была выяўлена археолагамі ў XIX стагоддзі ў прадмесце В’ена; пасля паступлення ў Луўр яе пільна вывучаў пры стварэнні «Купальшчыц» Сезан.

У XVI—XVII стст. статуі Венеры, якая сарамліва прыселай на кукішкі, па ўзоры антычных выконвалі шматлікія выдатныя скульптары Італіі і Францыі. Некалькі варыянтаў выйшлі з майстэрні Джамбалоньі. Антуан Куазева ў 1686 годзе вылепіў «Венеру, якая прысела на чарапаху» для палаца Людовіка XIV Марлі.

Літаратура
----------

* Francis Haskell and Nicholas Penny. *Taste and the Antique: The Lure of Classical Sculpture 1500—1900.* Yale University Press, 1981.
* Beard, Mary and John Henderson, 2001. *Classical Art: from Greece to Rome* (Oxford University Press)
* Lullies, Reinhard, 1954. *Die kauernde Aphrodite* (Munich: Filser)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Венера на кукішках**
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Макінташ.
**Чарлз Ма́кінташ** (англ.: Charles Macintosh; 29 снежня 1766, Глазга — 25 ліпеня 1843) — шатландскі хімік і вынаходнік.

Біяграфія
---------

Чарлз Макінташ нарадзіўся ў Глазга ў сям'і вядомага фарбоўшчыка. Рана зацікавіўся навукай. У 1786 годзе пачаў працу на хімічнай фабрыцы, а ў 1797 годзе адкрыў уласную вытворчасць, першую ў Шатландыі фабрыку галыну. Разам з Чарлзам Тэнантам вынайшаў сродак для адбельвання тканін (хлоркавую вапну). Таксама вынайшаў працэс аднаўлення жалеза вокісам вугляроду, больш хуткі, чым вядомы ў той час працэс атрымання сталі.

Чарлз Макінташ — вынаходнік воданепранікальнага адзення, дзякуючы якому яго імя ўвайшло ў слоўнікі (плашч макінтош). Спрабуючы знайсці прымяненне прадуктаў перагонкі вугалю, ён выкарыстаў нафту, пабочны прадукт гэтай перагонкі, у якасці растваральніка каўчуку. Прапанаваў склейваць вопратку з кавалкаў насычанай гэтым саставам тканіны. Вырашыўшы праблемы, якія ўзнікалі з-за моцнага паху гумы, у 1823 годзе ён атрымаў патэнт, а ў 1836 годзе пачаў вытворчасць плашчоў «Макінтош», якія карысталіся вялікім попытам.

Стаў членам Каралеўскага таварыства ў 1823 годзе.

Зноскі
------

1. 1 2  Charles Macintosh // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. 1 2  Charles Macintosh // Who Named It? Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q66683'></a>

Спасылкі
--------

* Біяграфія Чарлза Макінташа і гісторыя яго фабрыкі
* Макинтош, Чарльз // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Dictionary of National Biography · Notable Names Database · Оксфардскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 117517356 · ISNI: 0000 0000 4196 4907 · LCCN: no89011250 · VIAF: 67245194 |
**За́скарскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Полацкага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Заскаркі.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Ветрынскага раёна Полацкай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Ветрынскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года сельсавет у складзе Полацкага раёна БССР, з 12 лютага 1935 года — у складзе адноўленага Ветрынскага раёна БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Полацкай акругі, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — у Віцебскай вобласці. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Полацкага раёна. 20 мая 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Ліцвінаўскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вал.

**Вал** у машынабудаванні — асноўная дэталь машыны ці механізма для перадачы вярчальных намаганняў. Размяшчаецца на дзвюх і болей апорах.

Паводле прызначэння і ўмоў работы адрозніваюцца валы: **карэнныя** (якія бываюць **прамыя**, **крывашыпныя** і **каленчатыя**), якія перадаюць і ўспрымаюць работу рухавіка; **перадатачныя** (якія адначасова і **вядзёныя**, і **вядучыя**); **трансмісійныя** (перадаюць вярчальныя намаганні ад рухавіка рабочым органам машыны); **контрпрыводныя** (мяняюць колькасць абаротаў вядзёных валоў).

Паводле канструкцыі адрозніваюцца **гладкія**, дзе ўвесь вал мае сячэнне аднолькавай формы і памераў; **фасонныя** (у т.л. **размеркавальныя**, **карданныя** і інш.), дзе вал мае рознае папярочнае сячэнне; **фланцавыя** (*Гл. таксама*: фланец); **гнуткія**, якія перадаюць вярчальнае намаганне пад рознымі вугламі. Таксама адрозніваюцца **суцэльныя** і **пустацелыя** (**аблегчаныя**).

Гл. таксама
-----------

* Шнэк

Літаратура
----------

* Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 2. Афіны — Ведрыч / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1970. — 640 с.: іл. карты. С.563

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph121020 |
**Ха́ла** (іўр.: חַלָּה) — яўрэйскі традыцыйны святочны хлеб з здобнага дражджавога цеста  (руск.) (бел.. Мае форму пляцёнкі, пасыпанай макам ці кунжутам. Хлеб-халу ядуць у Шабат і на святы. Аддзяленне халы — адзін з відаў ахвярапрынашэння.

Назва *хала* паходзіць ад адной з запаведзяў Торы, якая загадвае аддзяляць ад толькі што замяшанага гатовага цеста частку, якая і завецца «хала». Першапачаткова гэтая частка цесту прызначалася для ахвярапрынашэння, есці яе было нельга. Дагэтуль, як успамін аб запаведзі аб «аддзяленні халы», пры замешванні цеста для суботняга хлеба прынята адшчыкваць кавалачак і спальваць яго — менавіта ён і ёсць сапраўдная хала.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 2 : М-Я. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0153-2, С.602
3. ↑  Боровская Э. Еврейская кухня / Боровская Э. — М.: Эксмо, 2012. — 320 с.: ил. ISBN 978-5-699-56247-3
4. ↑  Roden.
5. ↑  Encyclopaedia Judaica 2007, p. 277. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFEncyclopaedia\_Judaica2007 (даведка)

Літаратура
----------

* Боровская Э. Еврейская кухня / Боровская Э. — М.: Эксмо, 2012. — 320 с.: ил. ISBN 978-5-699-56247-3
* *Claudia Roden*. What Is Challah? (англ.).  My Jewish Learning. Праверана 10 ліпеня 2017.
* *Gill Marks.* Encyclopedia of Jewish Food (англ.). — Houghton Mifflin Harcourt, 2010. — 672 с. — ISBN 9780544186316.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2005003149 |
**Арму́з** (перс. جزیره هرمز "*Хармо́з*") — востраў у Армузскім праліве. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад іранскай правінцыі Хармазган. Плошча - 41,9 км².

Гісторыя
--------

Востраў вядомы з антычных часоў пад назвамі *Аргана*. У XIII ст. населены выхадцамі з узбярэжнага горада Армуза, разбуранага манголамі. Іх паселішча, а потым увесь востраў атрымалі назву Новы Армуз або проста Армуз. Тут усталявалася мясцовая правячая дынастыя, якая спрыяла развіццю гандлю паміж краінамі Персідскага заліву, з Індыяй, Зондскім архіпелагам і Кітаем.

У перыяд росквіту насельніцтва вострава дасягала 50 тыс. чалавек. Сюды наведваліся Марка Пола, Афанасій Нікіцін, Ібн Батута і іншыя вядомыя вандроўнікі.

У 1507 г. захоплены партугальцамі, якія пабудавалі буйное ўмацаванне Маці Божай Кансепсьёнскай, і кантралявалі з яго дапамогай гандлёвыя сувязі з Персідскім залівам.

У 1622 г. быў захоплены іранскім шахам Абасам I з дапамогай англічан і значна разбураны.

У XVIII - XIX стст. уваходзіў у склад Амана. У 1868 г. зноў далучаны да Ірана.

Прырода
-------

Востраў знаходзіцца ў Армузскім праліве на паўночны ўсход ад буйнога вострава Кешм. Складзены пераважна з асадкавых і старажытных вулканічных парод. Берагі пясчаныя, часткова занятыя скальнымі масівамі. Найвышэйшая кропка - 186 м. Са старажытных часоў на востраве здабываецца охра.

Флора і фаўна бедныя, прадстаўленыя паўпустыннай расліннасцю, змеямі, яшчаркамі, марскімі птушкамі. Глебы месцамі засоленыя. На востраве маецца недахоп пітной вады.

Насельніцтва
------------

На востраве стала жыве каля 2,5 тыс. чал. (2007 г.), у асноўным арабы-*бандары́* і персы.

Эканоміка
---------

Асноўныя заняткі - лоў рыбы і рамесная вытворчасць, у тым ліку будаўніцтва традыцыйных суднаў. Значная частка астравіцян сезонна працуе ў іншых раёнах Ірана і ААЭ. Іншаземны турызм не развіты з-за адсутнасці гасцініц і іншай інфраструктуры.

Галерэя
-------

* Армуз, малюнак 1572 г.Армуз, малюнак 1572 г.
* Рэшткі партугальскага ўмацаванняРэшткі партугальскага ўмацавання
* Тыповы пейзажТыповы пейзаж
* Узбярэжны скальны масіўУзбярэжны скальны масіў

Зноскі
------

1. ↑   itto.org

Спасылкі
--------

* Рай для мастакоў
* Гісторыя
**Беларускі нацыянальны камітэт** (БНК) у Гродне, **Гродзенскі беларускі нацыянальны камітэт** — прадстаўнічы орган беларускіх нацыянальных арганізацый Гродзеншчыны ў 1918—1921 гадах.

Беларускі нацыянальны камітэт у Гродне створаны ў лістападзе 1918 года на агульным мітынгу, скліканым па ініцыятыве ўпаўнаважанага Віленскай беларускай рады К. Цярэшчанкі. У склад БНК увайшлі А. Грыкоўскі (першы старшыня), Я. Натусевіч (старшыня з сакавіка 1919), С. Качынскі, А. Якубецкі; пазней кааптаваны П. Аляксюк, К. Бялецкі, Т. Вернікоўскі, Л. Дзекуць-Малей, У. Курбскі-Кузняцоў і інш. БНК ствараў беларускія школы, культурна-асветныя гурткі і кааператывы, выступаў супраць прарасійскай арыентацыі Гродзенскай беларускай губернскай управы, адзін з арганізатараў Гродзенскага беларускага сялянскага з’езда (1918). Выдаваў газету «Зорка» (май 1919, выйшлі 2 нумары), у студзені 1919 адкрыў у Гродне беларускі клуб «Наша хатка». Дзейнічаў сумесна з Грамадой беларускай моладзі ў Горадні, Гродзенскай павятовай радай, Цэнтральнай беларускай радай Гродзеншчыны, Цэнтральнай беларускай вучыцельскай радай Гродзеншчыны. 3-за палітычнага і адміністрацыйнага ўціску польскіх акупацыйных улад з восені 1919 да вясны 1920 не дзейнічаў. 28.3.1920 абраны новы склад БНК: С. Баран (старшыня), І. Антонаў, К. Бялецкі, Л. Дзекуць-Малей, У. Курбскі, С. Якавюк, М. Якімовіч, У. Федарук і інш. Знаходзіўся пад уплывам беларускіх эсэраў і стаяў у апазіцыі да акупацыйных улад Польшчы. Пры камітэце створаны адміністрацыйны, арганізацыйны, культурна-асветны і дабрачынны аддзелы, юрыдычнае бюро. Працаваў у кантакце з Цэнтральнай беларускай радай Віленшчыны і Гродзеншчыны, Часовым Беларускім нацыянальным камітэтам у Мінску, Беларускай цэнтральнай школьнай радай, Беларускай школьнай радай у Гродне. Стварыў апякунскую раду на чале з Л. Дзекуць-Малеем для падтрымкі мясцовага дзіцячага прытулку, імкнуўся стварыць свой аддзел інструктараў для арганізацыі нацыянальна-культурнай працы ў паветах Гродзенскай губерні. 3 прыходам Чырвонай Арміі ў ліпені 1920 на нелегальным становішчы. Члены БНК С. Баран і Л. Дзекуць-Малей у жніўні 1920 увайшлі ў склад Гродзенскага губернскага рэўкома. Пасля вяртання польскіх войск кіраўніцтва ў БНК перахапілі т.зв. паланафілы на чале з В. Адамовічам (выдаваў газету «Беларускае слова»). БНК падтрымаў вайсковую акцыю С. Булак-Балаховіча. У студзені 1920 да кіраўніцтва вярнуліся беларускія эсэры (старшыня С. Баран). У студзені 1921 БНК скасаваны польскімі ўладамі, яго функцыі пэўны час выконваў гродзенскі філіял Беларускага камітэта ў Варшаве.

Літаратура
----------

* ЭГБ. Дадатак. — Мн. БелЭн, 2003.
**Бабуля** — маці бацькі ці маці, жонка дзядулі.

У гутарковай мове часта проста пажылая жанчына.

Бабулі, як і дзядулі, з’яўляюцца важным складнікам пашыранай (складанай) сям’і. У традыцыйнай культуры бабулі і дзядулі маюць выразна пэўную ролю, якая выяўляецца ў іх доглядзе за малодшымі дзецьмі ў сям’і. Роля бабуль і дзядуль, як правіла, знікае ў ходзе развіцця нуклеарнай сям’і.

У гутарковай мове могуць выкарыстоўвацца сінанімічныя назвы бабулі «ба», «бабця» і іншыя, у залежнасці ад асаблівасцяў мовы і культуры.

У тых выпадках, калі бацькі не могуць забяспечыць належны догляд за сваімі дзецьмі, бабулі і дзядулі могуць узяць на сябе ролю апекуноў або суправаджалых. Так у Іспаніі штогод, пачынаючы з 1998 года, кожнае 26 ліпеня адзначаецца Дзень бабулі і дзядулі.

| Роднасныя і сваяцкія адносіны |
| --- |
| 
* Муж
* Жонка
* Бацька
* Маці
* Дзед
* Бабуля
* Брат
* Сястра
* Зводны брат
* Сын
* Дачка
* Пасынак
* Падчарка
* Дзядзька
* Цётка
* Сват
* Цешча
* Унучатая пляменніца
* Кум
* Кума

 |
**Садоўнік** — спецыяліст па догляду за садам або любым аб’ектам з азеляненнем.

Садоўнікам можа быць як чалавек, які займаецца аматарскім хатнім садоўніцтвам (садавод), так і прафесіянал, які мае прысвоеную яму дзяржаўную кваліфікацыю садоўніка або працоўнага зяленай гаспадаркі.

У якасці прафесіянала садоўнік можа працаваць у прыватным сядзібным садзе, у гарадскіх садах і парках, у арганізацыях, якія займаюцца ландшафтным дызайнам, гадавальніках, аранжарэях.

Садоўнік павінен валодаць ведамі ў такіх навуках, як кветкаводства, аграномія, глебазнаўства, батаніка, дэндралогія. Прафесійны садоўнік павінен таксама валодаць навыкамі ландшафтнага дызайнера.

Садоўнік павінен выконваць наступныя работы па догляду за садам — праполка, паліў, падкормка раслін угнаеннямі, абразанне і стрыжка дэкаратыўных і пладовых раслін, стварэнне дэкаратыўных кампазіцый, кветнікаў і інш.

Спасылкі
--------

* «Управляющий по саду» (Статья в газете «Биржа труда») Архівавана 27 красавіка 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4019065-1, 4411314-6 · NDL: 00574923 · NKC: ph254461, ph917857 |
Вымя каровы
Кавалак вымя (злева) сярод смажаных цялячых субпрадуктаў
**Вы́мя** — орган, сфармаваны малочнымі залозамі самак некаторых млекакормячых жывёл, асабліва часта сустракаецца ў жвачных, такіх як каровы, козы, алені. Размяшчаецца вымя ў галіне жывата або пахвіннай вобласці, складаецца з некалькіх доляй. Колькасць доляй адрозніваецца ў розных жывёл. Так, у авец, коз і кабыл вымя складаецца з адной пары доляй, у кароў — з двух пар, злітых у адно цэлае, у свінняў вымя складаецца з пакетаў, размешчаных сіметрычна ўздоўж белай лініі жывата. Колькасць пакетаў вар'іруе ад 8 да 14. Кожны пакет мае дзве, радзей тры неадметныя знадворку долі і такое ж колькасць цыстэрнаў, пераходзячых у сасковыя каналы. Малако выпрацоўваецца ў сакраторнай эпітэліі драбнюткіх паражнін — альвеол, размешчаных вакол малочных пратокаў, апошнія адкрываюцца ў малочныя цыстэрны. Утрыманне малака ў выменяў адбываецца за кошт капілярнага эфекту, а таксама сфінктарных цягліцаў, размешчаных вакол буйных малочных пратокаў. Для вытворчасці 50 літраў малакакарове патрабуецца прапусціць праз вымя 25 000 літраў крыві.

Вымя знадворку пакрыта мяккай, эластычнай скурай, утваральнай вялікая колькасць зморшчын. Дзякуючы высокай эластычнасці, залоза можа значна павялічвацца ў аб'ёме пры запаўненні ёмістага сістэмы малаком. 

Памеры і форма выменяў і саскоў залежаць ад пароды, ўзросту, індывідуальных асаблівасцяў, перыяду лактацыі, фізіялагічнага стану жывёльнага.

Правільная гігіена выменяў сельскагаспадарчых жывёл вельмі важная ў малочнай прамысловасці, прадухіляе мастыты і забяспечвае рэгулярнае, багатае вылучэнне малака. Існуюць касметычныя сродкі па догляду за скурай выменяў, паколькі пры даенні або кармленні маладняку скура схільная парэпання і раздражненне.

Пасля забою самак большасці сельскагаспадарчых жывёл іх вымя рэдка ўжываецца ў ежу. Некаторае выключэнне складае каровае вымя, относящееся к субпродуктам первой категории. У шэрагу нацыянальных кухняў — у прыватнасці, у Паўднёвай Амерыцы — яно досыць часта рыхтуецца як асобна, так і ў сумесі з іншымі ялавічнага субпрадуктамі.

Зноскі
------

1. ↑  Milk production, a cow’s daily challenge (англ.)(недаступная спасылка).  DeLaval. Архівавана з першакрыніцы 23 верасня 2013. Праверана 22 верасня 2013.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| wikt: | вымя ў Вікіслоўніку |
| commons: | Вымя на Вікісховішчы |

* Вымя // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)
**Птушыны грып** — заразная хвароба органаў дыхання, страўнікава-кішачнага тракта і цэнтральнай нервовай сістэмы птушак, выкліканая вірусам грыпу А. Прыроднымі вірусаносьбітамі звычайна з’яўляюцца дзікія пералётныя качкі. Працякае ў выглядзе эпізаотыі, чым выклікае пагалоўную смяротнасць сярод курэй і індыкоў. Пры дотыку да птушкі-вірусаносьбіта, яе крыві і мяса заразіцца могуць як чалавек, гэтак і жывёлы (млекакормячыя).

Папярэджанне
------------

Прадухіленню заражэння спрыяе размяшчэнне свойскіх птушак у закрытых выгулах і памяшканнях, дзе выключаецца сустрэча з дзікімі птушкамі. Пры доглядзе за птушкамі варта карыстацца ахоўным адзеннем, пасля чаго ўмывацца з мылам.

Праявы
------

Падскурнае кровазліццё пры птушыным грыпе (ЗША, 2004 г.)
У курэй хвароба праяўляецца праз павышаную тэмпературу, прыгнечаны стан, рэзкае зніжэнне вытворчасці яек, ускудлачанасць апярэння, адмову ад корму, сінюшнасць скуры ў вобласці вачэй і жывата, апуханне і пачарненне грэбня і каташкоў, ацёк падсківічнай вобласці, падскурныя кровазліцці на канцавінах і дыярэя жоўта-зялёнага адцення. У гусей адзначаюцца манёжныя рухі, выцяканні з носавых адтулінаў, памутненне рагавіцы вока, слепата і панос. Агулам у дзікіх і свойскіх вадаплаўных птушак немач выяўляецца праз парушэнне ўзгодненасці рухаў, адкідванне галавы, вярчальны рух галавой з патрэсваннем, скрыўленне шыі, адсутнасць рэакцыі на знешнія раздражняльнікі, адмову ад вады і корму, прыгнечаны стан.

Гісторыя
--------

Краіны, у якіх птушыны грып выявілі ў людзей (2009 г.)
У 1878 годзе італьянскі ветэрынар Эдуарда Перанчыта (1847—1936) упершыню апісаў захворванне пад назвай *курыны тыф*, якое паразіла курэй на фермах у ваколіцах Турына. У 1901 годзе захворванне сталі называць *класічнай чумой птушак*, калі выявілі яго віруснае паходжанне. У 1925 годзе адбылася першая ўспышка захворвання ў Паўночнай Амерыцы, пасля чаго яго сталі называць *еўрапейскай* чумой птушак. У 1971 годзе захворванне атрымала сучасную назву. У другой палове XX стагоддзя адбылося прынамсі 18 буйных успышак птушынага грыпу.

За 2006 год у краінах Паўночна-Усходняй Азіі спалілі 150 млн куранят, каб прадухіліць далейшы распаўсюд птушынага грыпу.

Зноскі
------

1. 1 2 3  А.Зямчонак (10 лютага 2017). "Птушыны грып небяспечны і для людзей". Газета «Нарачанская зара» (Мядзел). Праверана 1 ліпеня 2017. `{{cite news}}`: Шаблон цытавання мае пустыя невядомыя параметры: `|trans_title=`, `|separator=`, `|month=`, і `|coauthors=` (даведка)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Птушыны грып на Вікісховішчы |

* "Птушыны грып". Газета «Звязда (газета)». 30 лістапада 2016. Праверана 1 ліпеня 2017. `{{cite news}}`: Шаблон цытавання мае пустыя невядомыя параметры: `|trans_title=`, `|separator=`, `|month=`, і `|coauthors=` (даведка)
* "Птушыны грып". Газета «Новы час». 18 лютага 2017. Праверана 1 ліпеня 2017. `{{cite news}}`: Шаблон цытавання мае пустыя невядомыя параметры: `|trans_title=`, `|separator=`, `|month=`, і `|coauthors=` (даведка)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кандрусевіч.
**Уладзі́мір Пятро́віч Кандрусе́віч** (нар. 29 верасня 1949, Гродна, БССР) — беларускі кампазітар
. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Гродне. Яго бацька, кравец, любіў спяваць, Рыгор Шырма запрашаў яго ў свой славуты калектыў.

Хадзіў у музычную школу, хоць вельмі не хацеў. Першыя спробы напісання ўласных сачыненняў з’явіліся ў музычнай вучэльні. Беларускую кансерваторыю закончыў двойчы, спачатку як піяніст. У студэнцкія гады захапляўся «The Beatles», іграў на гітары. Іграў на танцах, у Доме культуры 1-га цагельнага завода. Пасля атрымання адукацыі год працаваў канцэртмайстрам у Оперным тэатры. Потым паступіў у кансерваторыю другі раз, ужо на кампазіцыю, у клас Яўгена Глебава.

Бацька мастака Уладзіміра Кандрусевіча.

Творчасць
---------

Напісаў музыку больш чым да 200 спектакляў і 32 фільмаў, удастоены Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры за стварэнне музыкі да балета «Мефіста», мюзіклаў «Шклянка вады», «Джулія», «Соф’я Гальшанская», «Байкер». Мюзікл «Соф’я Гальшанская», пастаўлены ў Беларускім дзяржаўным акадэмічным музычным тэатры, атрымаў Нацыянальную тэатральную прэмію.

Поўнаметражныя ігравыя фільмы «Кіндэрвілейскі прывід» і «Рыжык у Залюстроўі», аўтар музыкі да якіх — Уладзімір Кандрусевіч, атрымалі высокую ацэнку на розных кінафестывалях.

Адным з этапаў творчага шляху Уладзіміра Кандрусевіча стала супрацоўніцтва з прадзюсерскім цэнтрам «Спамаш».

Узнагароды
----------

Лаўрэат прэміі імя Л. Мазалеўскай (1992).

Зноскі
------

1. ↑  "Фотасправаздача. Адкрыццё выставы «Святло і паветра». Да 100-годдзя з дня нараджэння Натана Майсеевіча Воранава". Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь. Праверана 2019-04-20. `{{cite news}}`: Шаблон цытавання мае пусты невядомы параметр: `|coauthors=` (даведка) Архівавана 20 красавіка 2019. Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 20 красавіка 2019. Праверана 20 красавіка 2019.
2. ↑  "Уладзімір Кандрусевіч вылучаны на атрыманне Дзяржаўнай прэміі". Звязда. 16.07.2016 00:25. Праверана 2019-04-20. `{{cite news}}`: Праверце значэнне даты ў: `|date=` (даведка); Шаблон цытавання мае пусты невядомы параметр: `|coauthors=` (даведка)
3. ↑  "Акцыя "Майстры беларускай культуры. Уладзімір Кандрусевіч"". Нацыянальная бібліятэка Беларусі. 25 Кра 2018. Праверана 2019-04-20. `{{cite news}}`: Шаблон цытавання мае пусты невядомы параметр: `|coauthors=` (даведка) Архіўная копія **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 20 красавіка 2019. Праверана 20 красавіка 2019.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 2980154260647224480009 · БАП: 130986 |