Турканскі хлопчык
***Homo ergaster*** (бел.: Чалавек, які працуе) — выкапнёвы від людзей, які ўзнік ў Афрыцы 1,8 млн гадоў таму ў выніку эвалюцыі *Homo habilis* або *Homo rudolfensis*. Разглядаецца як прамежкавае звяно паміж аўстралапітэкамі і *Homo erectus*, часам апісваецца як афрыканскі падвід пітэкантрапаў (лац.: Homo erectus ergaster), аднак усё большая колькасць даследчыкаў схільныя вылучаць іх ад неафрыканскіх прадстаўнікоў чалавечага роду, якія жылі ў прамежку 1,8—1,5 мільёна гадоў назад — час існавання *Homo ergaster*.

Гісторыя адкрыцця
-----------------

У 1971 годзе на пясчаным мысе Коабі-Фора на ўсходнім беразе возера Туркана на поўначы Кеніі, Рычард Лікі знайшоў нядрэнна захаваўшуюся ніжнюю сківіцу новага гамініда. Спачатку ўладальніка сківіцы прылічылі да Homo erectus, але пасля больш уважлівага вывучэння ў 1975 годзе новаму гамініду далі іншую назву, — «Homo ergaster». Тут жа быў знойдзены жаночы чэрап KNM-ER 3733. Знаходка ER 3733 у адной страце з аўсталапітэкам (*Australopithecus boisei*) упершыню аспрэчыла ідэю аб лінейнай эвалюцыі, згодна з якой немагчыма адначасовае існаванне двух эвалюцыйна роднасных відаў (Leakey, 1976).

У 1984 годзе ў Кеніі (возера Рудольф) быў выяўлены добра захаваўшыся (на 80-90 %) шкілет падлетка 9-12 гадоў (па іншым дадзеным, 13-14 гадоў), датаваны прыблізна 1,6—1,5 млн гадоў таму. Знаходку назвалі Турканскі хлопчык (Turkana Boy).

Адметнай асаблівасцю дарослых рэшткаў быў незвычайна высокі рост — 180 см — значна большы, чым у пазнейшых гейдэльбергскіх людзей і неандэртальцаў.

За межамі Афрыкі астанкі *Homo ergaster* былі выяўленыя таксама ў Італіі (Апулія), куды старажытныя людзі прыйшлі праз Блізкі Усход. Як пераходная форма паміж *Homo ergaster* і *Homo erectus* часам разглядаецца і дманісійскі гамінід.

Характарыстыка
--------------

Анатамічна афрыканскія *Homo ergaster* падобныя да *Homo erectus*. Адрозненні заключаюцца ў будове чэрапа (больш высокі звод і больш тонкія косткі, слабы патылічны выступ, амаль поўная адсутнасць сагітальнага грэбня), больш лёгкім шкілеце і ў будове твара — бліжэй да сучасных людзей, чым даHomo erectus. Сярэдні аб’ём чэрапа — 880 см³, вагаецца ад 750 да 1250 см³. Рост — 130—170 см Чэрап круглявы, надброўныя дугі моцна развітыя, зубы дробныя, асабліва ў параўнанні з аўстралапітэкамі.

У параўнанні з Чалавекам умелым аб’ём мозгу Homo ergaster прыкметна павялічыўся і складаў у сярэднім 900 см³, а акрамя таго, павялічыліся і яго аддзелы, якія адказваюць за абстрактнае мысленне, у прыватнасці павялічыўся памер лобных доляў. Адначасова з павелічэннем лобных доляў адбывалася і павелічэнне так званай зоны Брока, адказнай за маўленне. Яна, мяркуючы па эндакранам (слепкам з ўнутранай паверхні чэрапа) у Homo habilis, была ўжо больш развітай у параўнанні з Чалавекам умелым. І, магчыма, Homo ergaster валодаў ужо зачаткамі маўлення.

Пераход ад найстаражытных людзей (*Homo habilis*, *Homo rudolfensis*) да *Homo ergaster* быў найважнейшым якасным скачком у эвалюцыі гамінідаў. Справа тут не толькі ў некалькі большым аб’ёме мозгу. Магчыма, менавіта Homo ergaster з’яўляецца «аўтарам» двух найважнейшых вынаходак: двухбаковавострага рубіла (адносяць да ашэльскага тыпу), якое па форме нагадвае ікол драпежнага звера (*H. habilis* карысталіся толькі абабітай галькай з адзіным рэжучым краем) і выкарыстання агню (найстаражытнейшыя вогнішчы, выяўленыя ў Афрыцы, маюць узрост больш за 1 млн гадоў). Зрэшты, не выключана, што гэтыя вынаходкі былі зроблены не эргастэрамі, а іх прамымі нашчадкамі — раннімі прадстаўнікамі *H. erectus*. Несумненна, зрэшты, што пры пераходзе ад *H. habilis/H. rudolfensis* адбылося дзве важныя змены:

1. Рэзка павялічыліся памеры цела. Гэта звязваюць непасрэдна з другім змяненнем, а менавіта:
2. Узрасла доля жывёльнай ежы ў рацыёне. Традыцыйна гэта тлумачылі тым, што *H. ergaster* навучыўся больш эфектыўна паляваць на буйную і сярэднюю дзічыну. У апошні час, аднак, прыводзяцца аргументы на карысць таго, што *H. ergaster* быў усё-ткі трупаедам і проста навучыўся больш эфектыўна канкураваць з іншымі трупаедамі.

Зноскі
------

1. ↑  Наследники по прямой
2. ↑  Близкий и далекий Каменный век Архівавана 28 кастрычніка 2014.
3. ↑  Африканский череп утверждает: все мы родом из Африки(недаступная спасылка)
4. ↑  Человек работающий
5. ↑  Образы нашего прошлого(недаступная спасылка)
6. ↑  Древние европейцы оказались итальянцами

Спасылкі
--------

* Homo ergaster Архівавана 7 мая 2009.
* Homo ergaster.
* Homo ergaster
* Человек работающий (Homo ergaster)

| ⛭Антрапагенез і палеаантрапалогія |
| --- |
| Вымерлыя родыHominini/Hominina | 
Sahelanthropus tchadensis •
Orrorin •
Ardipithecus •
Kenyanthropus •
Australopithecus
(anamensis ·
afarensis ·
bahrelghazali ·
africanus ·
garhi ·
sediba) •
Paranthropus
(aethiopicus ·
boisei ·
robustus)·
 |
| Homo (род Homo) | 
Homo gautengensis •
Homo habilis •
Homo rudolfensis •
Дманісійскі гамінід •
Homo ergaster •
Homo erectus
(Homo erectus erectus ·
Homo erectus pekinensis ·
Homo soloensis) •
Homo cepranensis •
Homo helmei •
Homo antecessor •
Homo heidelbergensis •
Homo neanderthalensis •
Дзянісаўскі чалавек •
Homo floresiensis •
Homo naledi •
Homo luzonensis •
Homo longi •
Homo sapiens
(Homo sapiens idaltu ·
Краманьёнец ·
Homo sapiens sapiens)
 |
| Знаходкі гамінід | 
Азыхантрап •
Радэзійскі чалавек •
Атлантрап •
Хлопчык з Турканы •
Алдувай •
Пячоры Стэркфантэйн •
Сен-Сезар •
Сходненскі чэрап •
Тэшык-Таш •
Трэйнцье •
Тумай •
Лаэтолі •
Коабі-Фора •
Люсі •
Штайнгаймскі чалавек •
Юаньмоўскі чалавек •
Мегантрап •
Дэні
 |
| Паходжанне | 
Асноўныя гіпотэзы:
Монацэнтрызм • Афрыканская • маргінальныя:
Па-затрапічная •
Дыцэнтрызм •
Мультырэгіянальная (поліцэнтрызм) •
Наяпітэк •
Homo pampeanus
 |
| Распаўсюджанне | 
Археагенетыка •
Калыска чалавецтва •
Палеаіндзейцы •
Тэорыі прыбярэжных міграцый
 |