**Шаалі́нь** (кіт. спр. 嵩山少林寺, піньінь *Sōng Shān Shàolínsì*, пал. *Сун Шань Шаоліньсы*) — будыйскі манастыр у цэнтральным Кітаі (правінцыя Хэнань, г. Дэнфэн). Размешчаны на гары Суншань.

У 2010 годзе манастыр Шаалінь і яго Лес Пагадbeen былі ўключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА як частка гістарычных помнікаў Дэнфэна.

Назва
-----

Назва храма на кітайскай мове гучыць як *Шаолінь Сы* (кіт. спр. 少林寺, піньінь *Shàolín Sì*). Іерогліф 少 (*shǎo*, ці *shào*), які мае значэнне «мала» ці «малады», таксама з'яўляецца назваю гары *Шаошы* (少室山), каля паўночнага падножжа якой стаіць манастыр. Іерогліф 林 *lín* абазначае «лес», 寺 *si* азначае «храм». Назва Шаалінь можа, такім чынам, быць перакладзена альбо як «Храм у маладым лесе», але імаверна адлюстроўвае становішча як «Храм у лесе на гары Шаошы».

Гісторыя
--------

Лес Пагадbeen недалёка ад храма Шаалінь на Суншані
Помнік Бадхідхарме ў манастыры Шаалінь
У 495 г. н.э. імператар Сяо Вэнь-дзіbeen (孝文帝) (471—499) дынастыі Паўночная Вэй забяспечыў грашамі індыйскага будыйскага манаха Бато (Bátuó, 跋陀), каб той узвёў манастыр (будучы Шаалінь) у гарах Суншань у правінцыі Хэнань. Пад кіраўніцтвам Бато манастыр Шаалінь развіўся ў цэнтр будыйскага вучэння. Бато заснаваў павільён перакладу сутр (Фаньцзін Тан — 翻经堂), дзе перакладчыкі сутр, такія як Ратнамаці і Бадхіруці, перакладалі сутры з санскрыта на кітайскую мову. Слава гэтай перакладчыцкай акадэміі была настолькі вялікай, што будыйскі манах-паломнік Сюаньцзан (603—664) у сваім хадатайніцтве прасіў імператара Тай-цзуна (599—649; дынастыя Тан) дазволіць яму пасяліцца ў манастыры Шаалінь. У якасці прычыны свайго выбару Сюаньцзан назваў поспехі Бадхіруці.

Па легендзе індыйскі манах Бадхідхармаberu (кіт. спр. 菩提達摩, піньінь *Pútídámó*), заснавальнік і першы патрыярх чань- і ўласна дзэн-будызму, які прыйшоў у Шаалінь каля 527 года, залажыў асновы шааліньскага баявога мастацтваberu, якое потым развівалася далей, перадаючыся з пакалення ў пакаленне. Пры дынастыі Тан (каля 600 г. н.э.) шааліньскія манахі ў кітайскай імперыі дасягнулі вялікага аўтарытэту. На стэле 728 года прыведзена гістарычнае сведчанне, што манастыр Шаалінь адправіў 13 баявых манахаў на дапамогу дынастыі Тан. У якасці падзякі за добрую службу, якую саслужылі гэтыя манахі, манастыру сярод іншага была надана прывілея вучыць некаторых манахаў воінскаму майстэрству.

З 1368 па 1644 год манастыр Шаалінь, які карыстаўся падтрымкай правячай дынастыі Мін, і яго баявое мастацтва перажываюць вялізны пад'ём. Войска манастыра налічвала каля 2500 чалавек, а яго баявыя мастацтвы практыкаваліся ў безлічы варыянтаў і тэхнік. З гэтым таксама звязваюць і росквіт Храма Шааліня.

За час свайго існавання храм некалькі разоў быў разбураны, разрабаваны і зноў адбудаваны.

Найбольш вядома меркаванае разбурэнне храма пры імператары Кансі (1654—1722) дынастыі Цын. Ён, як кажуць, ад страху перад баявой моцай манахаў разбурыў храм і загадаў забіць многіх манахаў. На самай справе Кансі мабыць хутчэй падтрымліваў храм, бо зроблены ім каліграфічны надпіс дагэтуль вісіць над галоўнай брамай храма.

Апошняе разбурэнне манастыра адбылося ў 1928 годзе, калі некалькі военачальнікаў высвятлялі адносіны ў наваколлях храма. Пры гэтым была страчана значная частка рэлігійных і мастацкіх скарбаў і надпісаў храма. Пасля храм адбудоўваўся нанава толькі невялікімі часткамі.

«Паўднёвы Шаалінь»
------------------

Легенды расказваюць пра другі, паўднёвы манастыр Шаалінь у Фуцзяні (Фукіень), які ў 18 ст. яшчэ павінен быў існаваць. Магчыма, легенда аб разбурэнні Шааліня пры імператары Кансі адносіцца іменна да паўднёвага Шааліня. Паўднёвы манастыр лічыцца месцам зараджэння паўднёвых баявых стыляў (напрыклад, він-чуня, хунгара).

Дакладнае гістарычнае месцазнаходжанне паўднёвага манастыра невядома, і на гэта званне прэтэндуюць сама меней тры месцы ў Кітаі.

Навейшая гісторыя
-----------------

Пасля заснавання ў 1949 годзе Маа Цзэдунам Кітайскай Народнай Рэспублікі манаскае служэнне спачатку было дазволена,
але ў ходзе Культурнай рэвалюцыі з 1966 года храм быў разбураны, а манахаў выганялі і праследавалі. Доўгія гады ў руінах манастыра жыло толькі некалькі манахаў. У 1982 годзе дзякуючы фільму Храм Шааліняberu (з Джэтам Лі ў галоўнай ролі) храм стаў вядомы на Захадзе і быў адкрыты для турыстаў. Кітайскі ўрад распарадзіўся зноў адбудаваць храм і дазволіў, у ходзе агульнай лібералізацыі адносна рэлігійных культаў, будыйскім манахам зноў легальна там практыкавацца.

З 1996 года *Храм Першага Патрыярха* і *Лес Пагад храма Шааліня* (*Chuzu an ji Shaolin si ta lin* 初祖庵及少林寺塔林) знаходзяцца ў спісе помнікаў КНР (4-89)bede.

Будынкі
-------

* Комплекс уласна манастыра
* Храм Першага Патрыярха (Chuzu an)
* Лес Пагад храма Шаалінь (Shaolin si ta lin)

Гл. таксама
-----------

* Уданшань

Зноскі
------

1. ↑  Historic Monuments of Dengfeng in «The Centre of Heaven and Earth».
2. 1 2  *Shahar, Meir.* The Shaolin Monastery: History, Religion, and the Chinese Martial Arts. — 2008. — С. 11.
3. ↑  У кітайскіх крыніцах Бато вядомы таксама пад іменем Фато (Fotuo, 佛陀).
4. ↑  *Shahar, Meir.* The Shaolin Monastery: History, Religion, and the Chinese Martial Arts. — 2008. — С. 33—34.
5. ↑  Thomas A. Green, Joseph R. Svinth, ed (2010). *Martial Arts of the World: Regions and individual arts*. ABC-CLIO. p. 96. ISBN 978-1598842432. .

Літаратура
----------

* Shahar, Meir (2008). *The Shaolin Monastery: history, religion, and the Chinese martial arts*. University of Hawaii Press. ISBN 978-0-8248-3110-3. .

Спасылкі
--------



|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Шаалінь на Вікісховішчы |


| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Кітаі |
| --- |
| Культурная спадчына | Забаронены горад і Мукдэнскі палац ·  Тэракотавая армія ·  Пячоры Магаа ·  Гара Тайшань ·  Чжаўкаўдзянь ·  Вялікая Кітайская сцяна ·  Уданшань ·  Патала і Джаканг ·  Горны прытулак ад летняй спёкі і прылеглыя храмы ·  Канфуцыянскія святыні ў Цюйфу ·  Эмэйшань і Статуя Буды ў Лэшане ·  Пін'яа ·  Сады Сучжоў ·  Ліцзян ·  Летні палац ·  Храм Неба ·  Дацзу ·  Сідзі і Хунцунь ·  Грабніцы дынастый Мін і Цын ·  Лунмэнь ·  Цынчэншань і Дуцзян'янь ·  Юньган ·  Комплекс грабніц Кагуро ·  Стары Макаа ·  Іньсю ·  Дзяалоу ·  Тулоу ·  Утайшань ·  Суншань ·  Сіху ·  Шанду |  |
| Прыродная спадчына | Хуаншань ·  Хуанлун ·  Цзючжайгоу ·  Улін'юань ·  Лушань ·  Уішань ·  Тры паралельных рэкі ·  Рэзерваты гіганцкай панды ·  Паўднёва-Кітайскі карст ·  Гара Саньцыншань  ·  Палеанталагічны запаведнік Чэнцзян |