Entre principal du palais du peuple conakry
**Гвіне́я** (фр.: Guinée), **Гвіне́йская Рэспу́бліка** (фр.: République de Guinée) — дзяржава ў Заходняй Афрыцы. Мяжуе на поўначы з Сенегалам, на поўначы і паўночным усходзе з Малі, на ўсходзе з Рэспублікай Кот-д’Івуар, на поўдні з Ліберыяй, на паўднёвым захадзе з Сьера-Леоне і Гвінеяй-Бісау. З захаду абмываецца Атлантычным акіянам.

Плошча 246 тыс. км². Насельніцтва 10,1 млн чал. (2009). Сталіца — Конакры.

Асновай слабаразвітай эканомікі з’яўляецца сельская гаспадарка. Асноўныя сельскагаспадарчыя культуры: кава, проса, сорга, бананы. У Гвінеі знаходзяцца 30 % сусветных запасаў баксітаў, і краіна з’яўляецца другім у свеце экспарцёрам гэтай сыравіны.

Геаграфія
---------

Асноўны артыкул: **Геаграфія Гвінеі**
Больш за палову тэрыторыі краіны займаюць невысокія горы і плато. Атлантычнае ўзбярэжжа моцна парэзана эстуарыямі рэк і занята алювіяльна-марской нізінай шырынёй 30-50 км. Далей уступамі падымаецца плато Фута-Джалон, раздзеленае на асобныя масівы вышынёй да 1538 м (гара Тамге). За ім, на ўсходзе краіны, размешчана ўзвышаная пластовая раўніна, на поўдзень ад якой падымаецца Паўночна-Гвінейскае ўзвышша, якое пераходзіць у цокальныя плато (≈ 800 м) і глыбавыя нагор’і (гара Німба — найвышэйшы пункт краіны вышынёй 1752 м).

Гісторыя
--------

Паводле звестак археолагаў, тэрыторыя Гвінеі заселена ў эпоху неаліту. Пазней яна была ў складзе сярэдневяковых дзяржаў Гана і Малі.

У сярэдзіне XV ст. на ўзбярэжжы Гвінеі з’явіліся партугальцы. У 1770-я гады ўтварылася ранняя дзяржава качэўнікаў-жывёлаводаў фульбе — Фута-Джалон. У 1880—90-я гады тэрыторыя Гвінеі заваявана французамі, якія ў 1895 вылучылі яе ў асобную калонію, у 1904 годзе ўключылі ў склад Французскай Заходняй Афрыкі.

Пасля 2-й сусветнай вайны ў Гвінеі ўзмацніўся нацыянальна-вызвольны рух. У 1947 на базе гвінейскай секцыі Афрыканскага дэмакратычнага аб’яднання ўтворана Дэмакратычная партыя Гвінеі (ДПГ), якая ў 1957 годзе перамагла на выбарах у Тэрытарыяльную асамблею.

2 кастрычніка 1958 года абвешчана незалежнасць краіны. Яе прэзідэнтам стаў Ахмед Секу Турэ (кіраўнік ДПГ). Урад Гвінеі нацыяналізаваў замежныя банкі і кампаніі, увёў манаполію знешняга гандлю, стварыў нацыянальную грашовую сістэму. У выніку зліцця дзяржаўных органаў і структур кіруючай ДПГ рэжым Секу Турэ ператварыўся ў дыктатарскі (рэпрэсіі супраць праціўнікаў рэжыму, да 1983 краіну пакінулі каля 2 млн гвінейцаў). Пасля смерці Секу Турэ (сакавік 1984) у выніку ваеннага перавароту 3 красавіка 1984 улада перайшла да Ваеннага камітэта нацыянальнага адраджэння на чале з Л. Кантэ, які забараніў ДПГ, амнісціраваў палітвязняў і распачаў рэфармаванне эканомікі (з ухілам на жорсткую эканомію), што дазволіла паступова яе стабілізаваць. У снежні 1990 на рэферэндуме прынята канстытуцыя краіны. У 1991 створаны Пераходны савет нацыянальнага адраджэння. З красавіка 1992 года дазволена дзейнасць палітычных партый. На прэзідэнцкіх выбарах 19 снежня 1993 года перамог Л. Кантэ, які захоўваў уладу па выніках выбараў 1998 і 2003 гадоў, падаўляючы пратэсты апазіцыі. 22 снежня 2008 года Л. Кантэ памёр. 23 снежня група вайскоўцаў здзейсніла пераварот. 24 снежня прэзідэнта перададзены капітану Мусе Дадзі Камара. 28 верасня 2009 года на разгон мітынга пратэсту ў Канакры, былі кінуты армейскія часці, загінула звыш 150 дэманстрантаў. У снежні 2009 года на М. Д. Камара здейснены замах, цяжка паранены ён выправіўся на лячэнне за мяжу. На чале кіраўніцтва краіны стаў генерал Секубе Канатэ, з 21 снежня 2010 года прэзідэнт Альфа Кандэ. 

5 верасня 2021 года здзейснены ваенны пераварот, палкоўнік Мамадзі Думбуя, камандуючы элітным падраздзяленнем спецназа Гвінеі, аб’явіў аб захопе ўлады і затрыманні прэзідэнта Альфы Кандэ. Мяцежнікі адмянілі канстытуцыю і стварылі дырэктыўныя органы вышэйшага кіравання краінай. Праз месяц Думбуя быў прыведзены да прысягі ў якасці прэзідэнта Гвінеі на пераходны перыяд. Ён заявіў, што грамадзянскія формы праўлення будуць адноўленыя ў Гвінеі ў траўні 2025 года.

Зноскі
------

* 

1. ↑

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

| ⛭Гвінея паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Гвінея»**
 |

| Сцяг Афрыканскага саюза Афрыканскі Саюз |
| --- |
| 
* Алжыр
* Ангола
* Батсвана
* Бенін
* Буркіна-Фасо
* Бурундзі
* Габон
* Гамбія
* Гана
* Гвінея\*
* Гвінея-Бісау
* Джыбуці
* Дэмакратычная Рэспубліка Конга
* Егіпет
* Замбія
* Зімбабвэ
* Каба-Вердэ
* Камерун
* Каморскія Астравы
* Кенія
* Кот-д’Івуар
* Лесота
* Ліберыя
* Лівія
* Мадагаскар
* Мазамбік
* Малаві
* Малі\*
* Маўрыкій
* Маўрытанія
* Намібія
* Нігер
* Нігерыя
* Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка
* Паўднёвы Судан
* Руанда
* Рэспубліка Конга
* Самалі
* Сан-Тамэ і Прынсіпі
* САДР
* Сейшэльскія Астравы
* Сенегал
* Судан
* Сьера-Леонэ
* Танзанія
* Тога
* Туніс
* Уганда
* Цэнтральнаафрыканская Рэспубліка
* Чад
* Экватарыяльная Гвінея
* Эрытрэя
* Эсваціні
* Эфіопія

 |
| \* Членства прыпынена |

| Франкафонія |
| --- |
| 
* Албанія
* Андора
* Арменія
* Бельгія
	+ Французская супольнасць Бельгіі
* Бенін
* Балгарыя
* Буркіна-Фасо
* Бурундзі
* Вануату
* В’етнам
* Габон
* Гаіці
* Гана1
* Гвінея
* Гвінея-Бісау
* Грэцыя
* Джыбуці
* Дамініка
* Егіпет
* Каба-Вердэ
* Камбоджа
* Камерун
* Канада
	+ Нью-Брансуік
	+ Квебек
* Кіпр1
* Каморы
* Дэмакратычная Рэспубліка Конга
* Рэспубліка Конга
* Кот-д’Івуар
* Лаос
* Ліван
* Люксембург
* Маўрыкій
* Маўрытанія
* Мадагаскар
* Малі
* Марока
* Малдова
* Манака
* Нігер
* Паўночная Македонія
* Руанда
* Румынія
* Сан-Тамэ і Прынсіпі
* Сейшэльскія Астравы
* Сенегал
* Сент-Люсія
* Тога
* Туніс
* Францыя
	+ Французская Гвіяна
	+ Гвадэлупа
	+ Марцініка
	+ Сен-П’ер і Мікелон
* Цэнтральнаафрыканская Рэспубліка
* Чад
* Швейцарыя
* Экватарыяльная Гвінея

 | Сцяг Франкафоніі |
| 1Асацыяваны член |

| Арганізацыя ісламскага супрацоўніцтва |
| --- |
| 
* ААЭ
* Азербайджан
* Албанія
* Алжыр
* Аман
* Афганістан
* Бангладэш
* Бахрэйн
* Бенін
* Бруней
* Буркіна-Фасо
* Габон
* Гамбія
* Гаяна
* Гвінея
* Гвінея-Бісау
* Джыбуці
* Егіпет
* Емен
* Іарданія
* ✯ Інданезія
* Ірак
* Іран
* Казахстан
* Камерун
* Каморы
* Катар
* Кот-д’Івуар
* Кувейт
* Кыргызстан
* Ліван
* Лівія
* Мазамбік
* Малайзія
* Малі
* Мальдывы
* Марока
* Маўрытанія
* Нігер
* Нігерыя
* Пакістан
* Палесціна
* Самалі
* Саудаўская Аравія
* Сенегал
* Сірыя
* Судан
* Сурынам
* Сьера-Леонэ
* Таджыкістан
* Тога
* Туніс
* Туркменістан
* Турцыя
* Уганда
* Узбекістан
* Чад

Дзяржавы-назіральнікі
Боснія і Герцагавіна
Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка
Расія
Тайланд

Мусульманскія арганізацыі і абшчыны — назіральнікі
Нацыянальна-вызваленчы фронт маро
Паўночны Кіпр

Міжнародныя арганізацыі — назіральнікі
Арганізацыя эканамічнага супрацоўніцтва
Арганізацыя Аб’яднаных Нацый
Афрыканскі саюз
Ліга арабскіх дзяржаў
Рух недалучэння

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Кругасвет · Праваслаўная · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX455465 · BNF: 11884058m, 11960248n, 152899773 · GND: 4022520-3 · ISNI: 0000000404586379 · LCCN: n79088885 · Microsoft: 2910274332 · NDL: 00562459 · NKC: ge129213 · SUDOC: 026629933 · VIAF: 128921681 |

 |