**Герцыке**, **Герцык**, **Герсіке**, **Ерсіка** (лац.: Gercike) — колішні горад на правым беразе Заходняй Дзвіны, за 180 км ад Полацка. Паселішча 2-й паловы XI — 1-й паловы XIII ст. належала Полацкаму княству як фарпост і цэнтр уладанняў у Ніжнім Падзвінні.

Назва
-----

Назву горада А. Кунік, Г. Пабст, А. Білeнштэйн і іншыя даследчыкі набліжалі да *град* (параўн. польск.: grod, руск.: город). Найбольш грунтоўная думка Г. Пабста заснавана, напэўна, на справаздачы ганзейскага пасольства ад 26.3.1292 года пра сваю дзейнасць у Ноўгарадзе ў 1291 годзе. Паводле справаздачы, паслы Любека, Вісбі і Рыгі жылі не ў самім Ноўгарадзе, а ў **Gerceke**, які называлі «дваром князя» (*curia regia*), а наўгародцы ездзілі да іх на перамовы. Няма сумневаў, *curia regia* паблізу Ноўгарада — княжацкая рэзідэнцыя Гарадзішча, цяпер вядомая як Рурыкава Гарадзішча. З гэтага вынікае, калі Гарадзішча на Волхаве звалася па-нямецку *Gerceke*, напэўна, і *Gercike* на Дзвіне звалася **Гарадзішчам**.

Гісторыя
--------

Паселішча на месцы Герцыке існавала з X ст. археалагічнымі раскопкамі зафіксавана 10 будаўнічых гарызонтаў. У XI ст. былі пабудаваны земляныя ўмацаванні — гарадзішча авальнай формы (70x100 м). На гарадзішчы выяўлены рэшткі драўляных пабудоў з печамі, знойдзены рэчы тыповыя для балтаў і славян, характэрныя для гарадоў Полацкай зямлі. Пасад (750x200 м) быў заселены ў XI—XII ст. і знаходзіўся на поўнач ад гарадзішча. Знойдзены крыжыкі і некаторыя ўпрыгожанні, характэрныя для славян. Насельніцтва складалася пераважна з латгалаў, жыла і нязначная колькасць русінаў. Паблізу выяўлены могільнік X—XII ст. пахавальны абрад — трупапалажэнне, жаночыя ўпрыгожанні ў большасці латгальскія.

Упершыню горад згадваецца «Хронікай Лівоніі» пад 1203 годам як багатая княжацкая рэзідэнцыя з праваслаўнымі цэрквамі, цэнтр княства пад кіраваннем князя Усевалада, падпарадкаванага Полацку. У 1209, 1214 і 1215 гадах на Герцыке нападалі крыжакі, разрабавалі і спалілі яго. У 1230 годзе перайшоў пад уладу рыжскага епіскапа. Пасля XIV ст. крыніцамі не згадваецца.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Штыхов Г. В. Города Полоцкой…
2. ↑  Hansisches Urkundenbuch, Bd I, Halle, 1876, стр. 377—378, n 1093
3. ↑  Goetz L.К. Deutsch-russische Handelsgeschichte des Mittelalters. Lubeck, 1922, стар. 56.
4. ↑  Клейнберг И. О топониме Gercike…

Літаратура
----------

* *Balodis F.* Jersika // Senatne un Maksla. -- Riga, 1936. № 4.
* *Balodis F.* Jersikas un tai 1939. Gada izdaritie izrakumi. -- Riga, 1940.
* *Клейнберг И.* О топониме Gercike в источниках ХІІІ в. // Вспомагательные исторические дисциплины, IV. -- Ленинград, 1972. -- С. 127.
* *Лицкевич, О. В.* Княжества Кукенойс и Герцике и их отношение к Полоцку в начале ХІIІ в.: некоторые наблюдения и данные // *Гісторыя і археалогія Полацка і Полацкай зямлі: матэрыялы VIII Міжнароднай навукова-практычнай канферэнцыі (Полацк, 1–2 лістапада 2022 г.)*. — Полацк: Полацкае кніжнае выдавецтва, 2022. — С. 181–195.
* *Штыхов Г. В.* Города Полоцкой земли (IX—XIII вв.). — Мн. 1978. — С. 62.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1996. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.

Спасылкі
--------

* Carogród // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom I: Aa — Dereneczna (польск.). — Warszawa, 1880. — S. 526.
* Carogród // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XV, cz. 1: Abablewo — Januszowo (польск.). — Warszawa, 1900. — S. 291.