recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Таццяна Мікалаеўна Ісачанка** (нар. 7 кастрычніка 1957, Магілёў) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыла Магілёўскі машынабудаўнічы інстытут (інжынер-механік), Маскоўскі сучасны гуманітарны інстытут (юрыспрудэнцыя).

Працоўную дзейнасць пачала чарцёжнікам у інстытуце «Магілёўграмадзянпраект». Працавала старшым тэхнікам, інжынерам Магілёўскага праектна-канструктарскага тэхналагічнага інстытута спецыяльнай тэхналагічнай аснасткі аўтаматызацыі і механізацыі, інжынерам Магілёўскага ліфтабудаўнічага завода. Была інструктарам, загадчыкам аддзела сацыяльна-эканамічнай і прававой работы Магілёўскага абласнога аб’яднання прафсаюзаў, намеснікам начальніка планава-эканамічнага аддзела вытворчага рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Магілёўаблгаз». Займала пасаду намесніка старшыні Магілёўскага абласнога аб’яднання прафсаюзаў.

Выбіралася дэпутатам Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў дваццаць пятага склікання — намеснікам старшыні Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў, дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі.

Зноскі
------

1. ↑  ПАРЛАМЕНТ. Национальное собрание Республики Беларусь четвертого созыва
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Равяка.
**Таццяна Равяка** (нар. 17 студзеня 1968, Салігорскі раён) — беларуская праваабаронца.

Адна з першых праваабаронцаў Беларусі, удзельнічала ў стварэнні сучаснай праваабарончай супольнасці. З 2010 па 2018 гады ўзначальвала Беларускі дом правоў чалавека імя Барыса Звозскава — была прэзідэнтам БДПЧ.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзілася ў пасёлку Мірны, але жыла яна там зусім нядоўга, бо бацькі пераехалі ў Салігорск. Вучылася на філалагічным факультэце БДУ. У 1991 годзе прыйшла на працу ў Літаратурны музей Максіма Багдановіча. Разам з Алесем Бяляцкім удзельнічала ў стварэнні праваабарончанчага цэнтра «Вясна». У 2006 годзе паступіла на Вышэйшы міжнародны курс па абароне правоў чалавека ў Варшаве. Была прэзідэнтам Беларускага дома правоў чалавека ад сакавіка 2010 года да скасавання гэтай пасады ў ліпені 2018. Выступала як эксперт на тэлеканале «Белсат». У 2014 годзе як прадстаўніца праваабаронцаў Беларусі ўдзельнічала ў мерапрыемствах, прымеркаваных да 69-й сесіі Генеральнай Асамблеі ААН у Нью-Ёрку.

Выбраная бібліяграфія
---------------------

* Трагедия на Немиге / Авт. лит. проекта П. В. Степаненко, Т. И. Ревяко. — Влн.: GUDU RAŚTIJOS DRAUGIJA, 2000 — 608 с. ISBN 9955-437-03-0

Зноскі
------

1. ↑  Iнтэрв’ю Таццянай Равяка на сайце Фонда дамоў правоў чалавека
2. ↑  nashaniva.by
3. ↑  belsat.eu
4. ↑  spring96.org

Спасылкі
--------

* Сайт Беларускага дому правоў чалавека імя Барыса Звозскава
**Выбух у пецярбургскім метрапалітэне** — выбух, які адбыўся 3 красавіка 2017 года ў пецярбургскім метрапалітэне на перагоне паміж станцыямі Тэхналагічны інстытут і Сянная плошча. У выніку выбуху загінулі 13 (на 12:27 04.04.2017) чалавек, пацярпеў 51 чалавек.

Следчы камітэт Расійскай Федэрацыі ўзбудзіў крымінальную справу пасля выбуху ў метро Санкт-Пецярбурга. Па словах Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі Уладзіміра Пуціна, разглядаюцца бытавая і крымінальная версіі выбухаў у метро, а таксама версія тэракта. Генеральная пракуратура Расійскай Федэрацыі афіцыйна назвала выбух у пецярбургскім метро тэрактам.

Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка ад імя беларускага народа і сябе асабіста выказаў спачуванні Прэзідэнту Расіі Уладзіміру Пуціну, родным і блізкім трагічна загінулых і параненых у выніку выбуху ў пецярбургскім метро.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Список на сайте МЧС Архівавана 4 красавіка 2017.
4. ↑  Спачуванне Прэзідэнту Расіі Уладзіміру Пуціну

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Выбух у Пецярбургскім метрапалітэне на Вікісховішчы |

* Сайт Национального антитеррористического комитета России
* Сайт МЧС России Архівавана 4 красавіка 2017.
* Сайт администрации Санкт-Петербурга Архівавана 3 красавіка 2017.
* Сайт Правительства России
* Сайт МОЗ России
**Віктар Аляксандравіч Лягиін** (псеўданім — **Корнеў**, 31 снежня 1908, Сяльцо — 17 ліпеня 1943, Мікалаеў) — савецкі разведчык, капітан, Герой Савецкага Саюза (пасмяротна).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і чыгуначніка на станцыі Сяльцо Гасамскай воласці Бранскага павета, Арлоўскай губерні (цяпер аднайменны горад у Бранскай вобласці), дзе пражываў да 1923 года. Пасля заканчэння ў 1934 годзе Ленінградскага політэхнічнага інстытута і атрымання спецыяльнасці інжынера-механіка працаваў інжынерам на Ленінградскай станкабудаўнічым заводзе.

У 1938 годзе быў накіраваны на працу ва Упраўленне НКУС па Ленінградскай вобласці, а затым пераведзены ў Маскву для праходжання службы ў цэнтральным апараце НКВД. З ліпеня 1939 года па чэрвень 1941 года знаходзіўся ў службовай камандзіроўцы ў ЗША.

Вярнуўшыся ў Маскву, Лягін з групай супрацоўнікаў разведкі накіроўваецца ў горад Мікалаеў для арганізацыі разведвальна-дыверсійнай працы супраць нямецкіх акупантаў, узначальвае там дзейнасць падпольнай антыфашысцкай групы «Мікалаеўскі падпольны цэнтр». Група Лягіна ажыццявіла шэраг буйных дыверсій, якія прычынілі нямецкім акупантам вялікую шкоду ў жывой сіле і тэхніцы (знішчыла аэрадром, нафтабазу, склады, абсталяванне заводаў, марскія судны), здабывала і перадавала ў Цэнтр каштоўную разведвальную інфармацыю пра суперніка.

У сакавіку 1943 года быў схоплены пры выкананні задання. На допытах пад катаваннямі не выдаў удзельнікаў групы. 17 ліпеня 1943 года Лягін быў расстраляны.

За ўзорнае выкананне спецыяльных заданняў у тыле праціўніка і праяўленыя пры гэтым адвагу і геройства Віктару Аляксандравічу Лягіну 5 лістапада 1944 года пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пятроўская.
**Лілія Мікалаеўна Пятроўская** (3 жніўня 1933, Растоў-на-Доне) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1965 годзе. Працавала ў праектных арганізацыях Алма-Аты, Растова-на-Доне, з 1958 года — галоўны архітэктар праектаў у Белдзіпрагандлі, з 1967-га — галоўны спецыяліст аддзела генплана ў Белдзіпрахарчпраме, з 1972 года — у ДПІ-12 Мінлегпрама СССР.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1966 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Удзельнічала ў распрацоўцы тыпавых пасёлкаў для цалінных раёнаў Казахстана (1956—1960), генпланаў комплексу харчовых прадпрыемстваў на тэрыторыі КамАЗа ў г. Набярэжныя Чалны і прамвузла Чарджоу (1967—1972).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Петровская Лилия Николаевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Віктар Іосіфавіч Язневіч** (нар. 1957, Гродна) — беларускі спецыяліст у галіне капмп’ютарнай тэхнікі і інфарматыкі, кандыдат тэхнічных навук; перакладчык, папулярызатар творчасці Станіслава Лема.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1957 годзе ў Гродне, тут вучыўся ў школе, зацікавіўся фантастыкай, пазнаёміўся з польскай мовай. Затым працягваў навучанне ў Мінску. У 1979 скончыў факультэт прыкладнай матэматыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У студэнцкія гады захапіўся творчасцю Станіслава Лема, паклаўшы пачатак сваёй калекцыі. Затым працуе на Мінскім вытворчым аб’яднанні вылічальнай тэхнікі.

З 1999 у вольны ад асноўнай працы час пачаў перакладаць на рускую мову артыкулы Станіслава Лема, прысвечаныя камп’ютарам і інфармацыйным тэхналогіям, а пасля — і працы на філасофскія, літаратурныя, публіцыстычныя і іншыя тэмы, а таксама апавяданні. Перакладаў таксама С. Лема з польскай на беларускую і з рускай на польскую мовы.

Пераклады Віктара Язневіча былі апублікаваны ў кнігах-зборніках выдавецтва АСТ (Масква): «Молох» (2005, «Тайна китайской комнаты», «Мегабитовая бомба», «Мгновение», артыкулы і апавяданні), «Так говорил… Лем» (2006, зборнік інтэрв’ю), «Мой взгляд на литературу» (2009, «Мой взгляд на литературу», «Sex Wars», артыкулы і апавяданне), «Хрустальный шар» (2011), а таксама друкаваліся ў часопісах («Компьютерра», «Химия и жизнь», «Знание — сила», «Przegląd Filozoficzno-Literacki» і інш.) і газетах. Пра лемаўскую творчасць Віктар Язневіч апублікаваў больш за 30 артыкулаў у Беларусі, Расіі, Польшчы, Украіне, Балгарыі. Яго калекцыя налічае больш за 700 кніг Станіслава Лема і пра яго ды іншыя матэрыялы.

Выбраная бібліяграфія
---------------------

* Станислав Лем / В. И. Язневич. — Минск: Книжный Дом, 2014. — 447 с. — (Мыслители ХХ столетия) ISBN 978-985-17-0830-3

Зноскі
------

1. ↑  nlb.by **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 29 жніўня 2021. Праверана 29 жніўня 2021.

Спасылкі
--------

* Бібліятэка лемолага — youtube.com
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ерусалімчык.
**Лілія Фёдараўна (Файваўна) Ерусалімчык** (нар. 3 чэрвеня 1930, г. Барысаў, Мінская вобласць) — беларускі журналіст, краязнавец.

Біяграфія
---------

Скончыла факультэт журналістыкі БДУ. У 1963—1985 гадах працавала карэспандэнт барысаўскай раённай газеты «Камуністычная праца», уласным карэспандэнтам абласной газеты «Мінская праўда». У 1997 годзе выехала ў Ізраіль.

Член Саюза журналістаў Беларусі.

Краязнаўчая дзейнасць
---------------------

На працягу шматлікіх гадоў вяла актыўную пошукава-краязнаўчую працу. Займалася вывучэннем гісторыі французскага добраахвотніцкага знішчальнага авіяцыйнага палка «Нармандыя-Нёман», яго ўдзелам у вызваленні Барысаўшчыны. Уваходзіла ў склад праўлення Беларускага аддзялення таварыства «СССР — Францыя»[ru].

Аўтар кнігі «Памятаюць тыя, каму выпала жыць» (1988). У суаўтарстве выдадзены: «Барысаў. Гісторыка-эканамічны нарыс» (1976, 1987), а таксама «Бярэзіна, год 1812-ы» (1991). Аўтар шэрагу публікацый краязнаўчай тэматыкі.

Спасылкі
--------

* Известные земляки

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-216071 |
**Лімбург-на-Лане** (ням.: Limburg an der Lahn) — горад на захадзе Германіі, у зямлі Гесэн. 33 423 жыхары (на 31 снежня 2009). Упершыню ўзгадваецца ў 910 годзе, аднак першая крэпасць на гэтым месцы была пабудавана яшчэ ў 760 годзе, а першае кельцкае паселішча існавала яшчэ ў VI стагоддзі.

Славустасці
-----------

Лімбургскі сабор
Лімбург-на-Лане. Фахверкавыя дамы ў гістарычным цэнтры горада
Лімбург вядомы перш за ўсё, сваім саборам, будаўніцтва якога пачалося, верагодна, паміж 1175 і 1200 гадамі. Сабор увабраў у сябе элементы познераманскага і неагатычнага стыляў. Іншымі выдатнымі мясцінамі горада з’яўляюцца замак XIII стагоддзя і Стары горад, у якім захавалася шмат сярэдневечных фахверкавых дамоў.

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Іозеф Эберц, нямецкі мастак

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лімбург-на-Лане
* Афіцыйная старонка (ням.)
* Фота горада Лімбург на Лане

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11973844v · GND: 4035750-8 · LCCN: n83180895 · NKC: ge507293 · SUDOC: 027766128 · VIAF: 148963912 |

 |
**Макс Гублер** (26 мая 1898, Цюрых — 29 ліпеня 1973, Цюрых) — швейцарскі мастак.

Біяграфія
---------

Макс Гублер быў сынам жывапісца. Два яго старэйшыя браты Эдуард (1891—1971) і Эрнст (1895—1958) таксама былі мастакамі. Пераехаў у Берлін у 1920 годзе. З 1923 па 1927 год ён жыў у асноўным на востраве Ліпары, дзе напісаў шмат карцін. З 1930 па 1937 год жыў у Парыжы, а потым вярнуўся ў Цюрых.

Эксперыментаваў з рознымі сучаснымі стылямі, пакуль не выпрацаваў свой асабісты яркі стыль пейзажнага жывапісу на Ліпары. Пазней ён звярнуўся да абстракцыі, але працягваў выкарыстоўваць яркія колеры. У 1956 годзе ён зрабіў серыю пастэльных ілюстрацый да «Стары і мора» Эрнэста Хэмінгуэя. У яго позніх творах пераважаюць больш цёмныя колеры.

Яго работы дэманстраваліся ў многіх галерэях. У 1963 годзе ў Ленбаххаўсе ў Мюнхене прайшлі выставы яго работ і ў 1969 годзе ў Музеі мастацтваў у Берне. Пасля яго смерці ў 1975 годзе ў Цюрыхскім кунстхаўсе адбылася рэтраспектыва.

Зноскі
------

1. 1 2  Max Gubler<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Max Gubler — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  Max Gubler — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q683543'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2256716'></a>
4. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Brockhaus · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 13194922c · CONOR: 125670499 · GND: 118543148 · ISNI: 0000 0001 0966 6843 · LCCN: n83200500 · NTA: 068825684 · NUKAT: n2010076992 · SUDOC: 035530839 · VIAF: 42629386 · ULAN: 500012013 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Луконіца.
**Луко́ніца** — рака ў Слонімскім, Зэльвенскім і Мастоўскім раёнах Беларусі, левы прыток Шчары (басейн Нёмана). Даўжыня 32 км. Вадазбор 195 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 1,1 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 2 ‰. Ёсць невялікія прытокі злева, у нізоўі прымае сцёк з меліярацыйных каналаў.

Пачынаецца на паўднёвы захад ад в. Плаўскія Слонімскага раёна, цячэ ў межах Слонімскага ўзвышша, упадае ў Шчару на поўнач ад в. Дубраўка Мастоўскага раёна. Даліна выразная, трапецападобная, у верхнім і сярэднім цячэнні вузкая, звілістая, шырынёй 200—900 м. Пойма забалочаная, вузкая, яе шырыня 100—500 м. Рэчышча ў верхнім цячэнні звілістае, на працягу 15 км каналізаванае: за 1 км на поўдзень ад в. Ярнева ўверх па цячэнні (1,5 км) і ад в. Пруд да вусця (13,5 км). Берагі стромкія і абрывістыя. Схілы спадзістыя і ўмерана стромкія, парэзаныя далінамі прытокаў і ярамі.

Літаратура
----------

* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1–2. – Л. 1971.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с. 40 л. ил. (руск.)
* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
**Віктар Адамавіч Ярмалковіч** (23 снежня 1916 (4 студзеня 1917), в. Юшкі Віленскага пав. — 15 снежня 1987) — беларускі і польскі гісторык, краязнавец.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Вучыўся ў гімназіі пры Друйскім кляштары айцоў марыянаў, Віленскай беларускай гімназіі, скончыў Віленскі ўніверсітэт імя Стафана Баторыя (1940). Уваходзіў у Беларускі студэнцкі саюз, Беларускую хрысціянскую дэмакратыю, супрацоўнічаў у газетай «Крыніца», часопісам «Хрысціянская думка». У пач. 1939 арыштаваны польскімі ўладамі і зняволены ў Бяроза-Картузскі канцэнтрацыйны лагер. Пасля прыходу Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь (верасень 1939) працаваў архіварыусам гарадской управы, следчым народнага суда ў Вільні. У пачатку Вялікай Айчыннай вайны арыштаваны нямецкім акупацыйнымі ўладамі, аднак як мясцовы жыхар вызвалены. 3 восені 1941 міравы суддзя Шчучынскага раёна.

3 1944 у Польшчы, з 1945 працаваў у Ольштынскім судзе. Восенню 1949 арыштаваны органамі МДБ СССР і сасланы ў в. Усолле (Іркуцкая вобласць, Расія). У 1951 вярнуўся на Віленшчыну, працаваў настаўнікам польскіх школ, дырэктарам Старасельскай сямігодкі. У пач. 1953 зноў арыштаваны і ў лютым прыгавораны да 25 гадоў пазбаўлення волі. Пакаранне адбываў у Кіраўскай вобласці (Расія). Пасля перагляду справы Камісіяй Прэзідыума ВС СССР восенню 1956 вызвалены і ў 1957 рэпатрыіраваўся ў Польшчу.

Працаваў дантыстам у г. Біскупец. Збіраў матэрыялы па гісторыі Беларусі, друкаваўся ў польскіх перыядычным выданнях, «Польскім біяграфічным слоўніку». Пісаў на беларускай (лацінкай) і польскай мовах.

Рэабілітаваны 23.7.1992.

Спадчына
--------

Інстытутам беларусаведы ў г. Ляймен (Германія) выдадзены яго працы «Летапіс Віленскай беларускай гімназіі 1919—1944» (2-е выд. 1983), «Прафевар Ежы Ахманскі і гісторыя Вялікага княства Літоўскага» (1988), «Пазнавайма родны край. Ліда і Лідская зямля. Шчучынскі раён. Іўеўскі раён», «Права і дзяржава. Асноўныя паняцці права з нарысам гістарычнага развіцця дзяржаўнасці і права Беларусі», «3-пад віленскіх палёў» (усе 1989), «На жыццёвых хвалях (успаміны)», «Меднікі» (абедзве 1992), «Беларускі студэнцкі саюз (БСС) у Вільні», «Беларуская хрысціянская дэмакратыя», «Касцельная унія на Беларусі і яе лёс» ( усе 1993). Аўтар гістарычнага нарыса «Цярністы шлях Беларусі» (1983). У рукапісах засталіся працы «Крывы горад — Вільня», «Гісторыя Вільні», «Гістарычныя расказы пра падзеі на беларускіх землях у Хроніцы Мацея Стрыйкоўскага», «Усходнія славяне, Крывія, Русь», «Старажытная гісторыя Беларусі (да часу ўтварэння на беларускіх землях Вялікага Княства Літоўскага)», «Кароткі нарыс царкоўнай гісторыі Беларусі» (ч. 1—3) і інш. Працаваў над «Біяграфічным даведнікам беларускіх дзеячаў».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Майсяёнак А. Ярмалковіч // ЭГБ у 6 т. Т. 6. Кн. ІІ. Мн. 2003.

Спасылкі
--------

* Ярмалковіч Віктар. Пазнавайма родны край // pawet.net
* Ярмалковіч Віктар. Ліда і Лідская зямля // Лідскі Летапісец. 2017. № 3(79). С. 49-61. // на pawet.net
* Ярмалковіч Віктар. На жыццёвых хвалях // Лёс аднаго пакалення. Беласток, 1996. С. 171—212. — на pawet.net
**Віктар Аляксандравіч Манохін** — (23 студзеня 1911, Томск — 26 верасня, 1972) — адзін з кіраўнікоў партыйнага падполля і партызанскага руху ў Вілейскай вобласці.

Біяграфія
---------

З 1932 года працаваў у органах АДПУ і НКУС СССР. Член КПСС з 1941 года. У партызанах з верасня 1941 года: з чэрвеня 1942 года камісар, з лютага 1943 камандзір атрада, у верасні 1943 — ліпені 1944 гадоў камандаваў партызанскай брыгадай імя М. Ф. Гастэлы, адначасова член Ашмянскага РК КП(б)Б. З 1944 года намеснік старшыні Полацкага аблвыканкама, намеснік міністра аўтамабільнага транспарту БССР, начальнік Упраўлення забеспячэння і збыту пры Савеце Міністраў Літоўскай ССР, у 1954—1967 гадах на адміністратыўна-гаспадарчай рабоце.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.



1. ↑
**Зе́мскі суд** — шляхецкі саслоўны суд пры павеце, уведзены ў ВКЛ пасля адміністрацыйных рэформ 1560-х гг. Пачатковае вызначэнне структуры і кампетэнцыі земскага суда было зроблена Бельскім прывілеем (1564), і замацавана ў Статуце 1566 года.

Разгляду ў земскім судзе падлягалі ўсе крымінальныя справы шляхты, апроч спраў, падсудных гаспадарскаму і гродскаму судам. Таксама ў земскі суд маглі падавацца скаргі на пазапраўныя дзеянні службовых асоб гэтага павета. Як і гродскі суд, земскі суд сведчыў грамадзянска-прававыя дагаворы, чыніў дзеянні па забеспячэнні судовых доказаў і пад.

Справаводства земскага суда мела такую самую арганізацыю, што і ў іншых мясцовых судах ВКЛ пасля 1560-х гг.

Земскі суд аддзяляўся ад іншых органаў дзяржаўнай улады і быў выбарным. У яго склад уваходзілі суддзя, падсудак і пісар. Усе яны абіраліся шляхтай павету (з 4-х кандыдатур на кожную пасаду) і зацвярджаліся на пажыццёвае займанне пасады вялікім князем. Абранымі маглі быць толькі шляхцічы, жыхары ВКЛ, якія мелі нерухомую маёмасць у гэтым павеце.

Суд збіраўся на разгляд спраў 3 разы на год, судовыя сесіі («*рокі земскія*») працягваліся па 3—4 тыдні. Паводле Статутаў ВКЛ на працягу года адбываліся 3 судовыя сесіі, якія пачыналіся у студзені, пасля каталіцкага свята Трох Каралёў (Вадохрышча, 6 студзеня); летам, пасля каталіцкай Тройцы (Сёмухі); у верасні, пасля каталіцкага свята св. Міхала (29 верасня).

Зноскі
------

1. ↑  Рокі земскія // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8. — С. 120.

Гл. таксама
-----------

* Камісарскі суд

Літаратура
----------

* *Доўнар Т. І.* Гісторыя дзяржавы і права Беларусі. — Мн.: Амалфея, 2007. — 400 с. ISBN 978-985-441-621-2
* Зе́мскі суд // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 334. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
**Земснарад** — штучнае возера ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці, створанае для тэхнічнага забеспячэння Мінскай ЦЭЦ-5.

Мінская ЦЭЦ-5 і канал з в. Земснарад
Знаходзiцца ў басейне ракі Свіслач, 18 км на паўночны захад ад Мар'інай Горкi, 2 км на поўдзень ад п. Свіслач і 2,5 км на поўдзенёвы-усход ад п. Дружны.

Каля вадасховішча размешчаны сажалкі і каналы, створаныя для тэхнічнага забеспячэння Мінскай ЦЭЦ-5, некаторыя з ніх не замярзаюць нават узімку. Паўночней знаходзіцца Мацярынскае возера.

Вадасховішча акружана лесапаласой з лісцяных дрэў. Бераг пясчаны, вада не празрыстая, тэхнічная. Поруч возера асфальтаваная дарога, а да самага возера добрая грунтавая дарога. 

Памеры: 

* Плошча 1 км.кв.
* Даўжыня 1,2 км.
* Максімальная шырыня 0,9 км.
* Глыбіня 5 м.

Цікавыя факты
-------------

* Пры стварэнні вадасховішча намыты пясок з дна выкарыстоўваўся пры будаванні пасёлка Дружны.

Спасылкі
--------

* Panoramio Архівавана 31 кастрычніка 2016.
* ТЭЦ-5 — открытая вода круглый год



1. ↑
**Сцяфан**, свецкае імя **Ігар Пятровіч Корзун** (25 сакавіка 1944, в. Карзуны, Чэрвеньскі раён, Мінская вобласць — 22 красавіка 2022) — беларускі праваслаўны царкоўны дзеяч, архіепіскап Пінскі і Лунінецкі (1990—2022).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 25 сакавіка 1944 года ў в. Карзуны Чэрвеньскага раёна Мінскай вобласці ў сялянскай сям’і. У 1962 годзе скончыў сельскагаспадарчы тэхнікум. У 1963—66 служыў у Савецкай Арміі, затым працаваў аграномам. У 1975 годзе скончыў Маскоўскую духоўную семінарыю, у 1979 годзе — Маскоўскую духоўную акадэмію са ступенню кандыдата багаслоўя.

У 1978 годзе мітрапалітам Мінскім і Беларускім Антоніем пастрыжаны ў манаства. 18 лютага 1978 года рэктарам Маскоўскай духоўнай акадэміі Уладзімірам пасвечаны ў іерадыякана, а 6 лістапада — у іераманаха.

У 1981 годзе ўзведзены ў сан архімандрыта і прызначаны благачынным Свята-Успенскага Жыровіцкага манастыра. З 1987 года — намеснік Жыровіцкага манастыра, з 1989 года — рэктар Мінскай духоўнай семінарыі.

Пастановай Сінода Беларускага Экзархату ад 16 лютага 1990 года архімандрыту Сцяфану (Корзуну) вызначана быць епіскапам Пінскім і Лунінецкім. 4 сакавіка 1990 года хіратанісаны ва Успенскім саборы Жыровіцкага манастыра. 25 лютага 2000 года ўзведзены ў сан архіепіскапа.

Захапляўся творчасцю Якуба Коласа. Ініцыятар усталявання на званіцы Свята-Варварынскага сабора ў Пінску шыльды, якая нагадвае аб вянчанні Якуба Коласа з Марыяй Каменскай — з’явілася яна ў 2015 годзе.

Памёр 22 красавіка 2022 года.

Зноскі
------

1. ↑  Архіепіскап Пінскі і Лунінецкі: Хочаце мудрасці? Чытайце «Новую зямлю»
2. ↑  Памёр архіепіскап Пінскі Стэфан Архівавана 22 красавіка 2022.

Спасылкі
--------

* СЦЯФАН, АРХІЕПІСКАП ПІНСКІ І ЛУНІНЕЦКІ // church.by

| ⛭Епіскапат Беларускай праваслаўнай царквы |
| --- |
| 

| Цяперашнія архірэі |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Патрыяршы экзарх | Веніямін (Тупека) |
| Кіруючыя | 
* Антоній (Даронін)
* Арцемій (Кішчанка)
* Веніямін (Тупека)
* Гурый (Апалька)
* Дзімітрый (Драздоў)
* Іаан (Хама)
* Ігнацій (Луковіч)
* Леанід (Філь)
* Павел (Цімафеенкаў)
* Парфірый (Праднюк)
* Серафім (Беланожка)
* Сафроній (Юшчук)
* Сцяфан (Корзун)
* Сцяфан (Нешчарэт)

 |
| Вікарныя | Амвросій (Шаўцоў) |
| На спачыне | Феадосій (Більчанка) |

 |

 |
| 

| Былыя архірэі1 |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Пераведзеныя | 
* Валянцін (Мішчук)
* Канстанцін (Гаранаў)
* Павел (Панамароў)

 |
| Нябожчыкі | 
* Філарэт (Вахрамееў)
* Арыстарх (Станкевіч)
* Глеб (Савін)
* Канстанцін (Хоміч)
* Максім (Кроха)
* Пётр (Карпусюк)

 |

 |

 |
| 1 — *З часу стварэння Беларускай праваслаўнай царквы ў студзені 1990 года.* |
Грэка-дарычны ордар. Парфенон.
Рымска-дарычны ордар. Тэатр Марцэла.
**Дарычны ордар** — адзін з ордараў класічнай архітэктуры. Адрозніваюць грэчаскі і рымскі дарычны ордар. Апошні мае разнавіднасці — рымскі з мутуламі і рымскі з зубцамі (дэнтыкуламі).

Месцам узнікнення лічацца берагі Эгейскага мора як з еўрапейскага, так і з азіяцкага боку ў VI стагоддзі да н.э.. Сустракаецца ў першых збудаваннях Старажытнай Грэцыі і дарыйскіх калоніях. Лаканічны, мужны, манументальны — у часы антычнасці лічыўся «мужчынскім» ордарам.

Характэрныя рысы
----------------

Класічная дарычная калона была без базы, з вельмі моцным патанчэннем, упрыгожана канелюрамі, заканчвалася капітэллю. У адрозненне ад іншых ордараў, канелюры прылягаюць адна да адной без дарожак паміж імі. У дарычным ордары канелюры неглыбокія, з вострымі гранямі. Звычайная колькасць канелюр у пабудовах класічнага перыяду — 16 — 20 штук. Капітэль — верхняя частка калоны, на якую візуальна кладзецца нагрузка размешчаных вышэй нясучых элементаў. Складаецца з круглага эхіна і квадратнага абака. У грэка-дарычным ордары капітэль аддзяляецца ад ствала калоны гарызантальнымі баразёнкамі, якіх бывае ад 1 да 5. Верхняя частка ствала (шыйка ці трахелій), у сваю чаргу, аддзяляецца ад ніжняй часткі калоны: у грэка-дарычным ордары — невялікай баразёнкай (гіпатрахеліем), а ў рымска-дарычным — выпуклым профілем-раменьчыкам. У рымскім варыянце ордара трахелій, як правіла, не канеліраваны і можа несці дадатковыя ўпрыгожванні, а эхін часцяком упрыгожаны іонікам. 

База ёсць толькі ў калон рымска-дарычнага ордара, у астатніх выпадках калона ставіцца непасрэдна на стылабат.

Архітраў дарычнага ордара гладкі, у некаторых варыянтах рымска-дарычнага ордара падзелены на два ўступы — фасцыі. Невялікай палічкай, званай тэнія, архітраў аддзяляецца ад фрыза, паверхня якога ўяўляе чаргаванне трыгліфаў і метоп. Карніз падтрымліваецца мутуламі, радзей — дэнтыкуламі. Пад трыгліфамі, а таксама на ніжняй паверхні мутул размяшчаюцца кропляпадобныя элементы — гуты.

Прапорцыі
---------

Вышыня дарычнай калоны складае, паводле Вітрувія, 14 модуляў (ніжніх радыусаў калоны), а паводле Віньёлы і пазнейшых аўтараў - 16 модуляў (гэта бліжэй да старажытнарымскіх узораў). Вышыня базы і капітэлі (да раменьчыка) — па 1 модулі. Архітраў мае вышыню 1 модуль, фрыз — 1,5 модуля. Наконт вышыні карніза адзінства ў аўтараў няма, яна можа складаць 1,5 модуля або менш. Шырыня трыгліфаў — 1 модуль, метоп — 1,5 модуля.

Галерэя
-------

* Храм Гефеста ў АфінахХрам Гефеста ў Афінах
* Храм Афеі на востраве ЭгінаХрам Афеі на востраве Эгіна
* Храм Пасейдона на мысе СуніянХрам Пасейдона на мысе Суніян
* ПарфенонПарфенон

Літаратура
----------

* Виньола. Правило пяти ордеров архитектуры. М.: Архитектура-С, 2005.
* Михаловский И. Б. Теория классических архитектурных форм. М.: Изд. В. Шевчук, 2003.

| ⛭Класічныя ордары |
| --- |
| Кананічныя ордары | Дарычны ордар ·  Іанічны ордар ·  Карынфскі ордар |
| Іншыя ордары | Тасканскі ордар ·  Кампазітны ордар ·  Эалійскі ордар |
**Сцё́рты рысу́нак дэ Ку́нінга** (англ.: Erased de Kooning Drawing) — ранні твор амерыканскага мастака Роберта Раўшэнберга. Гэтая канцэптуальная праца ёсць амаль чыстым аркушам паперы ў пазалочанай раме. Быў створаны ў 1953 годзе, калі Раўшэнберг сцёр рысунак, атрыманы ад абстрактнага экспрэсіяніста і амерыканскага мастака Вілема дэ Кунінга. Пазней сябар і калега па мастацтве Раўшэнберга Джаспер Джонс змясціў яго ў пазалочаную раму і дадаў подпіс, каб імітаваць стыль аправы Каралеўскай акадэміі і манаграмы эпохі Адраджэння. Тэкст подпісу наступны: «*Сцёрты рысунак дэ Кунінга, Роберт Раўшэнберг, 1953 г.*». З 1998 года твор месціцца ў калекцыі Музея сучаснага мастацтва Сан-Францыска (SFMOMA). SFMOMA апісвае твор як «*рысунак з слядамі нарысаванай выявы на паперы з этыкеткай і пазалочанай рамкай*». 

Некаторыя лічаць «Сцёрты рысунак дэ Кунінга» канцэптуальным творам неададаізму. Іншыя сцвярджаюць, што дзеянне сцірання адносіць яго да жывапісу дзеяння.

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑

Спасылкі
--------

* *Erased de Kooning Drawing*, San Francisco Museum of Modern Art
* *Robert Rauschenberg, Willem de Kooning, and a bottle of Jack Daniels* (1999 interview excerpt) на YouTube
* Excerpt from *Robert Rauschenberg: Man at Work* (1997) на YouTube
**І́ншая Расі́я** — апазіцыйнае грамадскае аб'яднанне ў Расіі, якое ставіць сваёй мэтай дамагчыся змены існага палітычнага рэжыму, ужываючы легальныя метады палітычнай барацьбы. Кааліцыя «Іншая Расія» аб'ядноўвае прадстаўнікоў самых розных палітычных і праваабарончых рухаў, а таксама асобных грамадзян.

Арганізацыі
-----------

На дадзены момант у Выканаўчым камітэце «Іншай Расіі» прадстаўленыя наступныя арганізацыі:

* Аб'яднаны грамадзянскі фронт (АГФ)
* Нацыянал-бальшавіцкая партыя (НБП)
* Моладзевы рух «Абарона»
* Моладзевая арганізацыя «Змена»
* Рух «За правы чалавека»

Наступныя арганізацыі раней уваходзілі ў склад Палітсавета або аргкамітэта «Іншай Расіі», але па тым ці іншым прычынам выйшлі з кааліцыі:

* Рэспубліканская партыя Расіі (РПР)
* Рух «За годнае жыццё»
* Працавітая Расія
* Расійскі народна-дэмакратычны саюз (РНДС)
* Авангард чырвонай моладзі (АКМ)

Ключавыя асобы
--------------

* Гары Каспараў — шахматыст, старшыня АГФ
* Эдуард Лімонаў — пісьменнік, публіцыст, старшыня НБП

Гл. таксама
-----------

* Марш нязгодных

Спасылкі
--------

* Іншая Расія - афіцыйная старонка
* Афіцыйная старонка Архівавана 25 жніўня 2014.
* Старонка «Марш нязгодных» Архівавана 7 красавіка 2007.
Інь і ян
**Інь і ян** (陰陽) — у старажытнакітайскай міфалогіі і натурфіласофіі цёмны, жаночы пачатак (інь) і супрацьлеглы яму светлы, мужчынскі пачатак (ян). 3 эпохі Чжоў (1027—256 да н.э.) кітайцы разглядалі неба як увасабленне ян, а зямлю — інь. Увесь працэс светабудовы яны ўяўлялі як вынік узаемадзеяння інь і ян, не проціборства іх, а імкнення адно да аднаго. Сістэму інь і ян шырока выкарыстоўваў даасізм.

Літаратура
----------

* Інь і ян // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4079433-7 · LCCN: sh85149161 · LNB: 000219769 · Microsoft: 2779052413 · NKC: ph272076 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Палякоў.
**Анатоль Іванавіч Палякоў** (нар. 16 красавіка 1939, г. Барнаул, Алтайскі край, РСФСР) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1966 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. З 1966 года працаваў у Белдзяржпраекце, з 1980 года галоўны архітэктар праектаў у Белжылпраекце, з 1993 года кіраўнік творчай майстэрні. 

Член Беларускага саюза архітэктараў з 1970 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Гандлёвы цэнтр у мікрараёне № 10 у Салігорску
Праект гандлёва-грамадскага цэнтра па вул. Гагарына ў Барысаве. Макет
Асноўныя працы: жылы комплекс з гандлёва-грамадскім цэнтрам[d] па вул. Гагарына ў г. Барысаве (1973, у аўтарскім калектыве); рэканструкцыя плошчы грамадскага цэнтра з кінатэатрам «Перамога» ў г. Барысаве (1983); гандлёва-грамадскі цэнтр  (ВД) (бел. мікрараёна № 10 у г. Салігорску (1975); комплекс піянерлагераў, баз адпачынку пад в. Ракаў Валожынскага раёна (1979); рэканструкцыя квартала ў граніцах вул. Філімонава, Сталетава і канала Сляпянскай воднай сістэмы (1986); рэканструкцыя мікрараёна ў граніцах вул. Асаналіева, Каржанеўскага (1988); рэканструкцыя квартала ў граніцах вул. Р. Люксембург, Карпава, К.Лібкнехта, Лермантава (1989); рэканструкцыя квартала ў граніцах вул. Куйбышава, Камуністычнай, Максіма Багдановіча, Кісялёва (1993) — усе ў Мінску.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны бронзавым медалём ВДНГ СССР за рэканструкцыю квартала ў граніцах вул. Філімонава, Сталетава і канала Сляпянскай воднай сістэмы ў г. Мінску (1985).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Поляков Анатолий Иванович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Поляков Анатолий Иванович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Паўночны.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Саломенка.
**Саломенка**, або **Паўночны** — жылы раён у паўночнай частцы Магілёва, уваходзіць у Паўночны планіровачны раён. Размешчаны ўздоўж вуліцы Крупскай.

Цэнтральная алея
Забудова па вуліцы Крупскай
Развіццё звязана з будаўніцтвам завода «Сельмаш». Станам на 1990 год сялібная тэрыторыя плошчай 49 га, насельніцтва 21,5 тыс. чал. Будаўніцтва распачата ў 1980-я гады па праекце архітэктараў А. Мельнікава, Т. Бельскай, І. Голубевай. Забудова мікрараёна ўяўляе сабой прасторавую кампазіцыю, якая складаецца з груп 5-, 9-павярховых дамоў, дзіцячых садоў і школ, якія раскрываюцца да зялёнай зоны і аб’яднаных пешаходнай сувяззю з грамадскімі цэнтрамі планіровачнага жылога раёна, размешчанымі ва ўсходніх і заходніх частках мікрараёна. Кампазіцыйнымі дамінантамі з’яўляюцца 18-павярховыя жылыя дамы з маналітнага жалезабетону.

Літаратура
----------

* Северный // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Саломенка (жылы раён)
Фрэза
**Фрэза** (фр.: Fraise) — рэжучы шматлязовы інструмент з зубамі, размешчанымі на корпусе паралельна ці нахілена да восі яго вярчэння. Прызначаны для апрацоўкі (фрэзераванне) плоскасцей, пазоў, шліцаў, крывалінейных паверхняў, цел вярчэння, разьбы, а таксама для рэзкі матэрыялаў.

Вырабляюць суцэльнымі з легіраваных і хуткарэзных сталей, з устаўнымі зубамі ў выглядзе пласцінак з цвёрдых сплаваў або кампазіцыйных матэрыялаў і інш. У металаапрацоўцы выкарыстоўваюць фрэзы цыліндрычныя, тарцовыя, дыскавыя, канцавыя, адразныя, шпоначныя, вуглавыя, модульныя і інш. у дрэваапрацоўцы — спецыяльныя фрэзы ў выглядзе ланцуга з загартаванай інструментальнай сталі і гнездавыя.

Гл. таксама
-----------

* Фрэзерны станок

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 2 : М-Я. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0153-2, С.594

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).
**Фрэдэрысія** (дацк.: Fredericia [fʀɛðəˈʀedɕa]) — горад і порт у Даніі, цэнтр камуны Фрэдэрысіі, на заходнім беразе праліва Малы Бельт. Злучаны мостам з востравам Фюн. Насельніцтва — 44,9 тыс. (1973); 28.198 (1985); 37.074 (2006).

Гісторыя
--------

Заснаваны ў 1650 годзе Фрэдэрыкам III як крэпасць для абароны паўвострава Ютландыя. Валодаў асобымі прывілеямі, уключаючы свабоду веравызнання і вызваленне ад падаткаў. Пасля разбуральнай аблогі 1849 года датчане выгналі салдатаў Прусіі і Шлезвіг-Гольштэйна, што прывяло да заключэння перамір'я. 

Статуя «Пехацінец» у горадзе Фрэдэрысія

Эканоміка
---------

Фрэдэрысія з'яўляецца чыгуначным вузлом, у горадзе вырабляюць вырабы са сталовага срэбра, марожаную рыбу, тэкстыль, тытунь, мінеральныя ўгнаенні, прадукцыю машына- і суднабудавання. Заснаванне прадпрыемстваў па перапрацоўцы нафты ў 1960-я гады дало штуршок для развіцця індустрыяльнай базы. У горадзе праводзяцца штогадовыя прамысловыя выстаўкі.

Славутасці
----------

У горадзе захаваліся першапачатковыя ўсходнія абарончыя валы і агульная магіла абаронцаў горада на могілках царквы Святой Тройцы (1689).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Фрэдэрысія
* Сайт горада Фрэдэрысія  (дацк.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119680319 · GND: 4398380-7 · LCCN: n83145888 · NKC: ge731545 · VIAF: 158314556 |
**Пума фларыдская** (*Puma concolor coryi*) — самы рэдкі падвід пумы. У 1970 годзе ў дзікай прыродзе налічвалася толькі каля 20 пум. Па падліках 2017 года папуляцыя павялічылася да 230 асобін.

Жыве ў лясах і балотах паўднёвай Фларыды (ЗША), пераважна ў раёне запаведніка Big Cypress National Preserve, перш была распаўсюджаная ад усходняй часткі Тэхаса да паўднёва-ўсходніх штатаў. Прычынай яе вымірання з’яўляецца, пераважна, асушэнне балот, спартыўная паляванне, атручванні і беднасць генетычнага матэрыялу, якая вядзе да інбрыдынгу. Фларыдская пума адрозніваецца параўнальна дробнымі памерамі і высокімі лапамі. Афарбоўка поўсці цёмная, рыжаватая. У выніку імбрыдынгу асобіны гэтага падвіда набылі загнуты кончык хваста. Існуюць планы скрыжавання фларыдскай пумы з пумамі іншых падвідаў для стварэння ўстойлівай самарэгулявальнай папуляцыі.

Галоўная здабыча — алені, яноты і маладыя місісіпскія алігатары, таксама палююць на каётаў, выдраў, браняносцаў, дзікабразаў, дзікоў, зайцоў, скунсаў, мышаў, птушак і птушыныя яйкі. Самка прыносіць ад 1 да 3 кацянятаў. Цяжарнасць — 90-100 дзён. У дзікай прыродзе жывуць да 20 гадоў. Адзіныя адзначаныя ў дзікай прыродзе натуральныя ворагі — буйныя алігатары, здольныя нападаць на пум каля вады.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | GBIF · iNaturalist · ITIS TSN · NCBI |
**Каліеўшчына** (укр.: Коліївщина, ад укр. «колій») — паўстанне ўкраінскіх казакоў і ўкраінскага сялянства ў 1768—1769 гадах супраць Рэчы Паспалітай. Паўстанне імкнулася да прыпынку сацыяльнага, нацыянальнага, і рэлігійнага прыніжэння ўкраінцаў.

У лютым 1768 пад ціскам расійскіх улад кароль Рэчы Паспалітай Станіслаў Аўгуст Панятоўскі падпісаў указ, у якім праваслаўная царква прыраўнівалася да каталіцкай. Гэта вельмі моцна незадаволіла польскую шляхту, якая пад заклікам прыняжэння каталіцызму, паніжэння шляхетных праў і выхаду Рэчы Паспалітай з-пад уплыву Расійскай імперыі, утварыла Барскую канфедэрацыю. Канфедэраты пачалі катаваць і грабіць украінскае насельніцтва, паліць праваслаўныя храмы, што і паслужыла штуршком да пачатку паўстання. Паўстанне хутка атрымала імпульс і распаўсюджвалася па тэрыторыі левабярэжнай Украіны. Ва Умані гэта прывяло да разні неверагодных памераў, праз тры тыдні гвалту мяцежнікі забілі больш за 20,000 людзей. Лідары паўстання былі казакі Максім Жалязняк і Іван Гонта. Паўстанне было падушана аб’яднанымі сіламі польскіх і расійскіх войскаў.

Літаратура
----------

* Magocsi, Paul Robert (1996). A History of Ukraine. Toronto: University of Toronto Press. ISBN 0-8020-0830-5.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Марышаў.
**Анатоль Ільіч Марышаў** (нар. 14 снежня 1944, г. Новакузнецк, Кемераўская вобласць, РСФСР) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Скончыў Яраслаўскае мастацкае вучылішча (1968). Выкладаў у Краснадарскай мастацкай школе (1968—1970). З 1974 г. і па цяперашні час працуе ў Аршанскім філіяле Віцебскага камбіната «Мастацтва». Удзельнік выстаў з 1982 г. Член Беларускага саюза мастакоў (1996). Жыве ў Оршы.

Творчаць
--------

Працуе ў станковым жывапісе і графіцы. Апошнія дзесяць год мастак займаецца іканапісам, мае сваіх вучняў.

Спіс асноўных работ: графічны цыкл «Кампазіцыя» — 22 работы (1980—1985); серыя «Людзі-дамы, дамы-людзі» — 9 работ (1986—1988); серыя «Асацыяцыя» — 12 работ (1987); «Паганскі цыкл» — 16 работ (1988—1989); серыя «Аплакванне Ягняці» — 8 работ (1989—1991); «Плоскія кампазіцыі» — 10 работ (1991—1992); серыі кампазіцый «Тыя, што блукаюць» — 7 работ (1994—1995), «Без эмоцый» — 6 работ (1993—1994), «Пад чорным сонцам», «Чарнобыль» — 12 работ (1995—1996).

Работы знаходзяцца ў Беларускім музеі сучаснага мастацтва, замежных калекцыях і зборах.

Літаратура
----------

* Анатоль Марышаў // Саюз творцаў [Выяўленчы матэрыял] = A Union of creators : фотаальбом / уклад. і аўт. тэксту М. Цыбульскі; аўт. уступ. У. Андрэйчанка; фат. В. Балоціна, М. Цыбульскага. — Мн. : Беларусь, 2005. — С. 92. — На беларус. і англ. мовах.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 137924 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Нерадзюк.
**Леанід Міхайлавіч Нерадзюк** (28 лістапада 1945, Брэст) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1971 годзе Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут. З 1971 года працуе архітэктарам, старшым архітэктарам, кіраўніком групы архітэктараў у Белкалгаспраекце, начальнікам упраўлення па справах інвестыцый і будаўніцтва Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Беларусі.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1978 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: клуб у в. Семежава Капыльскага раёна (1983); у аўтарскім калектыве: серыя жылых дамоў панэльнай і панэльна-драўлянай канструкцыі ў пас. Жамчужны Баранавіцкага раёна, адміністрацыйны будынак са сталовай завода керамзітавага жвіру ў Новалукомлі Чашніцкага раёна (1982).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны сярэбраным (1985) і бронзавым (1986) медалямі ВДНГ СССР за серыі панэльных дамоў сядзібнага тыпу.

Сям’я
-----

Мае сына Аляксандра (нар. 22 чэрвеня 1979) і дачку Алену (у замужжы Якутовіч; нар. 14 сакавіка 1975).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Неродюк Леонид Михайлович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* Неродюк Леонид Михайлович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Аднакласнікі |
**Брытанская нацыянальная партыя (БНП)** (англ.: British National Party, BNP) — брытанская праварадыкальная палітычная партыя. Партыя заснавана Джонам Тындалам[en], пасля яго сыходу ў 1982 годзе з Брытанскага нацыянальнага фронту (БНФ). Прытрымліваецца крайне правай ідэалогіі.

Вынікі на выбарах
-----------------

БНП не мае сваіх прадстаўнікоў у брытанскім парламенце. У 2005 годзе падчас парламенцкіх выбараў БНП атрымала 0,7% галасоў выбаршчыкаў, заняўшы восьмае месца. У 2008 годзе БНП заняла пятае месца на выбарах мэра Лондана, набраўшы 5,2% галасоў выбаршчыкаў. Кандыдат на пасаду мэра Рычард Бэрнбрук[en] быў абраны адным з 25 членаў Лонданскай гарадской асамблеі. БНП мае прадстаўнікоў і ў акруговых саветах сталіцы, а таксама ў саветах графстваў.

Акрамя таго, на выбарах у Еўрапарламент 4 чэрвеня 2009 года БНП заваявала два месцы ў Еўрапарламенце (адно з месцаў атрымаў лідар партыі Нік Грыфін).

Партыя прытрымліваецца вельмі правай ідэалогіі, якая ўключае ў сябе расізм, антысемітызм, адмаўленне Халакоста, забарону іміграцыі і гамафобію.

Нік Грыфін быў лідарам партыі з 27 верасня 1999 года па 1 кастрычніка 2014 года. Затым гэтую пасаду заняў Адам Уолкер.

У 2015 годзе партыя прыняла ўдзел у Міжнародным рускім кансерватыўным форуме у Пецярбургу.

Галерэя
-------

* Лагатып партыі, які раней выкарыстоўваўсяЛагатып партыі, які раней выкарыстоўваўся
* Лагатып партыі, які раней выкарыстоўваўсяЛагатып партыі, які раней выкарыстоўваўся

Гл. таксама
-----------

* Спынім ісламізацыю Еўропы

Заўвагі
-------

1. ↑  Under the skin of the BNP (англ.).  BBC. Архівавана з першакрыніцы 9 красавіка 2012. Праверана 12 верасня 2011.
2. ↑  Encyclopedia of modern worldwide extremists and extremist groups
3. ↑  Nationalist myths and modern media: contested identities in the age of globalization
4. ↑  Holocaust denial as an international movement **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 11 жніўня 2021. Праверана 25 студзеня 2022.
5. ↑  Encyclopedia of British and Irish political organizations: parties, groups and movements of the 20th century

Літаратура
----------

* *Goodwin, Matthew J.* New British Fascism: Rise of the British National Party. — London and New York: Routledge, 2011. — ISBN 978-0-415-46500-7.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Брытанскай нацыянальнай партыі  (англ.)
* Маніфест Брытанскай нацыянальнай партыі 2005 года на сайтк BBC.co.uk  (англ.)
**А́ўгуст Петэравіч Ві́йра** (эст.: August Wiera; 28 сакавіка 1853, Яама, каля Тарту, Эстонія — 30 сакавіка 1919, Тарту) — эстонскі тэатральны дзеяч, рэжысёр, дырыжор; заснавальнік эстонскага музычнага тэатра.

У 1878—1903 гадах кіраўнік эстонскай тэатральнай трупы «Ванемуйнэ». Пад яго кіраўніцтвам у 1883 годзе пастаўлены першы музычны спектакль на эстонскай мове — опера «Прэцыёза» К. М. Вебера. Сярод іншых пастановак: аперэты «Карневільскія званы» Р. Планкета (1885), «Цыганскі барон» І. Штрауса (1889), опера «Іосіф у Егіпце» Э. Мегюля (1899); творы эстонскай драматургіі — «Вар’яцтва Муру Міку» (1880) і «Адстаўны салдат» (1886) Ю. Кундзера, «Гэтакі мульк» Л. Койдулы (1884), п’есы класікаў, у т.л. Вальтэра, Мальера, У. Шэкспіра і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1186867906 · VIAF: 6203149544607700490007 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рашаль.

**Леанід Міхайлавіч Рашаль** (руск.: Леони́д Миха́йлович Роша́ль, нар. 27 красавіка 1933, Ліўны, Цэнтральна-Чарназёмная вобласць, РСФСР) — савецкі і расійскі педыятр і хірург, доктар медыцынскіх навук, прафесар, грамадскі дзеяч. Прэзідэнт НДІ неадкладнай дзіцячай хірургіі і траўматалогіі з 2015 года, дырэктар НДІ неадкладнай дзіцячай хірургіі і траўматалогіі (2003—2015). «Дзіцячы доктар свету» (1996).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і ваеннага лётчыка ў горадзе Ліўны (цяпер — Арлоўская вобласць). Пасля заканчэння сярэдняй школы паступіў у 2-і МАЛДМІ імя Пірагова, які скончыў у 1957 годзе па спецыяльнасці «педыятрыя». У 1959—1961 гадах навучаўся ў ардынатуры на кафедры дзіцячай хірургіі ЦОЛІУУ. Затым працаваў у якасці дзіцячага ўчастковага ўрача.

У 1961—1981 гадах працаваў у Маскоўскім абласным навукова-даследчым клінічным інстытуце ў аддзяленні дзіцячай хірургіі, арганізаваў цэнтр хірургіі нованароджаных Маскоўскай вобласці. У 1964 годзе абараніў дысертацыю кандыдата медыцынскіх навук «Вострая інвагінацыя кішак у дзяцей», а ў 1970 годзе — доктарскую дысертацыю «Аддаленыя вынікі аднабаковых аперацый на лёгкіх у дзяцей».

З 1981 года стаў загадчыкам аддзялення неадкладнай хірургіі і траўмы дзіцячага ўзросту НДІ педыятрыі РАМН. У 1982 годзе прысвоена званне прафесара.

З 2003 года па 2015 год — дырэктар Маскоўскага НДІ неадкладнай дзіцячай хірургіі і траўматалогіі Дэпартамента аховы здароўя горада Масквы, з 2015 года — прэзідэнт НДІ неадкладнай дзіцячай хірургіі і траўматалогіі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Тэматычныя сайты | Героі краіны · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Лентапедыя · OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1151232238 · LCCN: no2008039324 · VIAF: 41644343 |