У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Брэнер.

**Сідней Брэнер** (англ.: Sydney Brenner; 13 студзеня 1927, Джэрмістан, Паўднёва-Афрыканскі Саюз — 5 красавіка 2019, Сінгапур) — паўднёваафрыканскі і брытанскі біёлаг. У 2002 годзе ён падзяліў Нобелеўскую прэмію па фізіялогіі і медыцыне разам з Робертам Хорвіцам і сэрам Джонам Салстанам. Брэнер зрабіў значны ўклад у працу над генетычным кодам і іншымі абласцямі малекулярнай біялогіі, працуючы ў Лабараторыі малекулярнай біялогіі Савета медыцынскіх даследаванняў (MRC) у Кембрыджы, Англія. Ён стварыў круглага чарвяка *Caenorhabditis elegans* у якасці мадэльнага арганізма для даследавання біялогіі развіцця і заснаваў Інстытут малекулярных навук у Берклі, штат Каліфорнія, ЗША.

Адукацыя і ранняе жыццё
-----------------------

Брэнер нарадзіўся ў горадзе Джэрмістан у тагачасным Трансваале (сёння ў Гаўтэнгу), Паўднёвая Афрыка, 13 студзеня 1927 года. Яго бацькі, Лія (у дзявоцтве Блечар) і Морыс Брэнер, былі яўрэйскімі імігрантамі. Яго бацька, шавец, прыехаў у Паўднёвую Афрыку з Літвы ў 1910 годзе, а маці — з Рыгі, Латвія, у 1922 годзе. У яго была адна сястра Філіс.

Адукацыю атрымаў у сярэдняй школе Джэрмістана, а затым ва Універсітэце Вітватэрсранда. Паступіўшы ва ўніверсітэт ва ўзросце 15 гадоў, на другім курсе было адзначана, што ён будзе занадта малады, каб прэтэндаваць на медыцынскую практыку па заканчэнні шасцігадовага курса медыцынскай дапамогі, і таму яму дазволілі атрымаць ступень бакалаўра. Ступень навукі ў галіне анатоміі і фізіялогіі. Ён застаўся на яшчэ два гады каб атрымаць ступень з адзнакай, а затым ступень магістра, падтрымліваючы сябе, працуючы на паўстаўкі лабарантам. За гэты час яго вучылі Джоэл Мандэльштам, Райманд Дарт і Роберт Брум. Яго магістарская дысертацыя была ў галіне цытагенетыкі. У 1951 годзе атрымаў ступень бакалаўра медыцыны, бакалаўра хірургіі.

Брэнер атрымаў даследчую стыпендыю 1851 года ад Каралеўскай камісіі па даследаванням 1851 года, што дазволіла яму атрымаць ступень доктара філасофіі у Оксфардскім універсітэце ў якасці аспіранта Эксетэрскага каледжа, Оксфард, пад кіраўніцтвам Сірыла Хіншэлвуда.

Кар’ера і даследаванні
----------------------

Пасля атрымання ступені доктара філасофіі Брэнэр вучыўся ў дактарантуры ў Каліфарнійскім універсітэце ў Берклі. Наступныя 20 гадоў ён правёў у Лабараторыі малекулярнай біялогіі ў Кембрыджы. Там, на працягу 1960-х гадоў, ён зрабіў свай ўнёсак у малекулярную біялогію, якая тады толькі з’явілася. У 1976 годзе паступіў у Інстытут Солка ў Каліфорніі.

Разам з Джэкам Дуніцам, Дораці Ходжкін, Леслі Оргел і Берыл Отан ён адным з першых у красавіку 1953 года ўбачыў мадэль структуры ДНК, пабудаванай Фрэнсісам Крыкам і Джэймсам Уотсанам; у той час ён і іншыя навукоўцы працавалі на хімічным аддзяленні Оксфардскага ўніверсітэта. Усе былі ўражаны новай мадэллю ДНК, асабліва Брэнер, які пасля працаваў з Крыкам у Кавендышскай лабараторыі Кембрыджскага ўніверсітэта і нядаўна адкрытай лабараторыі малекулярнай біялогіі Савета медыцынскіх даследаванняў. Па словах Берыл Отан, пазней Рымера, усе яны ехалі разам на дзвюх машынах, як толькі Дораці Ходжкін абвясціла ім, што яны едуць у Кембрыдж, каб убачыць мадэль структуры ДНК.

Бреннер унёс некалькі важных укладаў у новую вобласць малекулярнай біялогіі у 1960-х гадах. Першы складаўся ў тым, каб даказаць, што ўсе, што перакрываюцца, паслядоўнасці генетычнага кадавання немагчымы. Гэта разуменне аддзяліла функцыю кадавання ад структурных абмежаванняў, як было прапанавана ў разумным кодзе Джорджам Гамовым. Гэта прывяло Фрэнсіса крыку да прапановы канцэпцыі адаптара або, як яго цяпер называюць, «трансфернай РНК» (тРНК). Фізічны падзел паміж антыкадонам і амінакіслатой ў тРНК з’яўляецца асновай для аднанакіраванага патоку інфармацыі ў закадаваных біялагічных сістэмах. Гэта шырока вядома як Цэнтральная догма малекулярнай біялогіі, г. зн. што інфармацыя перадаецца ад нуклеінавых кіслаты да бялку і ніколі ад бялку да нуклеінавых кіслот. Вынікаючы гэтаму разуменню адаптара, Бреннер задумаў канцэпцыю інфармацыйнай РНК падчас гутаркі ў красавіку 1960 года з Фрэнсісам Крыкам і Франсуа Жакобам і разам з Джейкабам і Мэцью Мезельсан працягнуў даказваць яе існаванне пазней тым летам. Затым разам з Фрэнсісам Крыкам, Леслі Барнет і Рычардам Ўотс-Тобін Брэнер генетычна прадэманстраваў трыплетную прыроду кода трансляцыі бялку ў эксперыменце крыку, Брэнера, Барнета, Ўотс-Тобін і інш 1961, падчас якога былі выяўленыя мутацыі зруху кадраў. Разам з працай па расшыфроўцы Маршала Уорэна Нірэнберга і іншых, адкрыццё трыплетнай прыроды генетычнага кода мела вырашальнае значэнне для расшыфроўкі кода. Леслі Барнет дапамагла стварыць лабараторыю Сіднэя Брэнера ў Сінгапуры праз шмат гадоў пазней.

 Эстэр Ледэрберг, Гюнтэр Стэнт, Сіднэй Брэнэр і Джошуа Ледэрберг на фота ў 1965 годзе
Брэнер разам з Джорджам Пічэнікам стварылі першы камп’ютэрны матрычны аналіз нуклеінавых кіслот з дапамогай TRAC, які Брэнэр працягваў выкарыстоўваць. Крык, Брэнер, Клуг і Пічэнік вярнуліся да ранняй працы на расшыфроўку генетычнага кода з піянерскай працай аб паходжанні сінтэзу бялку, дзе абмежаванні на мРНК і тРНК са-эвалюцыянавалі дазваляючы цыкл з пяць-асноўным узаемадзеяннем з пераваротам антыкадона, і, такім чынам, ствараючы сістэму трансляцыі трыплетнага кода, не патрабуючы рыбасомы. Для гэтай мадэлі патрабуецца часткова перакрываючыся код. Апублікаваная навуковая праца надзвычай рэдкая, бо ў яе склад уваходзяць тры аўтары, якія самастойна сталі лаўрэатамі Нобелеўскай прэміі.

Брэнер затым сканцэнтраваўся на стварэнні *Caenorhabditis elegans* ў якасці мадэльнага арганізма для даследавання жывёльнага развіцця, уключаючы развіццё нервовай сістэмы. Брэнер выбраў гэтага глебавага аскарыда даўжынёй 1 міліметр галоўным чынам таму, што ён просты, лёгка вырошчваецца ў масавых папуляцыях і аказаўся даволі зручным для генетычнага аналізу. Адным з ключавых метадаў ідэнтыфікацыі важных функцыянальных генаў было выяўленне круглых чарвякоў, якія мелі некаторыя функцыянальныя дэфекты, напрыклад, нескаардынаваныя, што прывяло да ідэнтыфікацыі новых набораў бялкоў, такіх як набор бялкоў UNC. За гэтую працу ён падзяліў Нобелеўскую прэмію па фізіялогіі і медыцыне ў 2002 годзе разам з Робертам Хорвіцам і Джонам Салстанам. Назва яго Нобелеўскай лекцыі ў снежні 2002 года «Дар прыроды навуцы» з’яўляецца данінай гэтай нематодзе; у ёй ён палічыў, што выбар правільнага арганізма аказаўся такім жа важным, як і вырашэнне правільных праблем, над якімі трэба працаваць. Фактычна, за апошнія дзесяцігоддзі супольнасць *C. elegans* хутка расла, і даследчыкі працуюць над шырокім спектрам праблем.

Брэнер заснаваў Інстытут малекулярных навук у Берклі, штат Каліфорнія, у 1996 годзе. У 2015 годзе ён быў звязаны з Інстытутам Солка, Інстытутам малекулярнай і клетачнай біялогіі, Сінгапурскім саветам па біямедыцынскіх даследаваннях, даследчым кампусам фермы Джанеліі і Медыцынскім інстытутам Говарда Х’юза. У жніўні 2005 года Брэнер быў прызначаны прэзідэнтам Акінаўскага інстытута навукі і тэхналогій He was also on the Board of Scientific Governors at The Scripps Research Institute,. Ён таксама ўваходзіў у Савет навуковых кіраўнікоў Навукова-даследчага інстытута Скрыпса, а таксама быў там прафесарам генетыкі as well as being Professor of Genetics there.. Навуковая біяграфія Брэнера была напісана Эралам Фрыдбергам у ЗША для публікацыі ў Cold Spring Harbour Laboratory Press у 2010 годзе.

Вядомы сваім праніклівым навуковым нюхам і з’едлівай кемлівасцю, Брэнер на працягу многіх гадоў быў аўтарам рэгулярнай калонкі («Loose Ends») у часопісе *Current Biology*. Гэтая калонка была настолькі папулярная, што зборнік «Loose ends from Current Biology» быў апублікаваны Current Biology Ltd і стаў калекцыйным прадметам. Брэнер напісаў «Жыццё ў навуцы» у мяккай вокладцы, апублікаванай BioMed Central. Брэнер таксама вядомы сваёй шчодрасцю на ідэі і вялікай колькасцю студэнтаў і калег, якія стымулявалі яго ідэі.

У 2017 годзе Брэнер арганізаваў у Сінгапуры серыю асноўных лекцый з апісаннем дзесяці лагарыфмічных шкал часу ад Вялікага выбуху да сучаснасці, якія ахопліваюць з’яўленне шматклетачных формаў жыцця, эвалюцыю чалавека і з’яўленне мовы, культуры і тэхналогій. Падчас цыклу лекцый выступілі выбітныя навукоўцы і мысляры, у тым ліку Браян Артур, Свантэ Пяэба, Хельга Навотны і Джэк Шостак. У 2018 годзе лекцыі былі адаптаваныя ў навукова-папулярную кнігу пад назвай *Сіднэй Брэнер 10-на-10: Хронікі эвалюцыі*, выдадзенай Wildtype Books.

Брэнер таксама прачытаў чатыры лекцыі па гісторыі малекулярнай біялогіі, яе ўплыву на неўралогію і вялікіх навуковых пытанняў, якія стаяць наперадзе. Лекцыі былі адаптаваныя ў кнігу «*У духу навукі: лекцыі Сіднэя Брэнера аб ДНК, чарвяках і мазгах»*.

### Амерыканскі план і еўрапейскі план

«Амерыканскі план» і «Еўрапейскі план» былі прапанаваныя Сіднеем Брэнерам у якасці канкуруючых мадэляў таго, як клеткі мозгу вызначаюць свае нейронавыя функцыі. Згодна з еўрапейскім планам (часам яго называюць брытанскім) функцыя клетак вызначаецца іх генетычнай лініяй. Згодна з амерыканскім планам, функцыя клеткі вызначаецца функцыямі яе суседзяў пасля міграцыі клеткі. Далейшыя даследаванні паказалі, што большасць відаў прытрымліваюцца пэўнай камбінацыі гэтых метадаў, хоць і ў рознай ступені, для перадачы інфармацыі ў новыя клеткі.

Узнагароды
----------

* William Bate Hardy Prize[en] (1969)
* Прэмія Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні (1971, разам з Сеймурам Бензерам і Чарлзам Яноўскім)
* Каралеўскі медаль Лонданскага каралеўскага таварыства (1974)
* Міжнародная прэмія Гайрднера (1978, 1991)
* Медаль Ханса Крэбса[en] (1980)
* Novartis Medal and Prize[en], Біяхімічнае таварыства (1980)
* Ciba Medal, Biochemical Society[en] (1981)
* Прэмія Розенсціла (1986)
* Прэмія Харві (1987)
* Louis-Jeantet Prize for Medicine[en] (1987)
* Медаль Таварыства генетыкі Амерыкі[en] (1987)
* Прэмія Кіёта (1990)
* Медаль Коплі (1991)
* Міжнародная прэмія караля Фейсала (1992)
* Прэмія Дэна Дэвіда
* March of Dimes Prize in Developmental Biology (2002, разам з Сеймурам Бензерам)
* Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне (2002)
* UCSD/Merck Life Sciences Achievement Award (2005)

Ордэн Кавалераў Пашаны (1986), Ордэн Мапунгубве у золаце (2005), партугальскі Вялікі Крыж ордэна Інфанта дона Энрыке (2009), японскі Ордэн Узыходзячага сонца 1 ступені (2017).

Ганаровы доктар, у прыватнасці Чыкагскага ўніверсітэта (1976), Гарварда (2002) і Еля (2003).

Асабістае жыццё
---------------

Брэнер быў жанаты на Мэй Брэнер (у дзявоцтве Ковіц, затым Балкінд) са снежня 1952 года да яе смерці ў студзені 2010 года; іх дзеці: Белінда, Карла, Стэфан і яго пасынак Джонатан Балкінд ад першага шлюбу яго жонкі з Маркусам Балкіндам. Жыў у Ілі, графства Кембрыджшыр. Быў атэістам.

Брэнэр памёр 5 красавіка 2019 года ў Сінгапуры ва ўзросце 92 гадоў.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Sydney Brenner // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. ↑
4. ↑  Sydney Brenner // Munk's Roll<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6936720'></a>
5. ↑
6. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 2 сакавіка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
7. ↑  NNDB — 2002.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1373513'></a>
8. ↑
9. ↑  Nobel laureate Sydney Brenner, who helped place Singapore on biotech world stage, dies at 92
10. ↑  Sydney Brenner, a Decipherer of the Genetic Code, Is Dead at 92 **(нявызн.)** .
11. ↑  "Sydney Brenner. 13 January 1927—5 April 2019". `{{cite journal}}`: Шаблон цытавання journal патрабуе `|journal=` (даведка)
12. 1 2  "Sydney Brenner (1927–2019) Mischievous steward of molecular biology's golden age". `{{cite journal}}`: Шаблон цытавання journal патрабуе `|journal=` (даведка)
13. ↑  "Mutations causing transformation of sexual phenotype in the nematode Caenorhabditis elegans". `{{cite journal}}`: Шаблон цытавання journal патрабуе `|journal=` (даведка)
14. 1 2  *The Science Times Book of the Brain* 1998. Edited by Nicholas Wade. The Lyons Press
15. ↑  "Characterization of the pufferfish (Fugu) genome as a compact model vertebrate genome". `{{cite journal}}`: Шаблон цытавання journal патрабуе `|journal=` (даведка)
16. ↑  "Interview with Sydney Brenner". `{{cite journal}}`: Шаблон цытавання journal патрабуе `|journal=` (даведка)
17. ↑  "Sydney Brenner". `{{cite journal}}`: Шаблон цытавання journal патрабуе `|journal=` (даведка)
18. ↑  Sydney Brenner publications **(нявызн.)**.  Google Scholar.
19. ↑  Errol C. Friedberg. Sydney Brenner: A Biography **(нявызн.)**. *cshlpress.com*.
20. 1 2  Sydney Brenner, Biographical **(нявызн.)**.
21. ↑  Brenner, Sydney (1927– ) World of Microbiology and Immunology **(нявызн.)**.
22. ↑  Dr Sydney Brenner (англ.)(недаступная спасылка). *Exeter College*. Архівавана з першакрыніцы 6 красавіка 2019. Праверана 10 снежня 2021.
23. ↑  Sydney Brenner: Senior Distinguished Fellow of the Crick-Jacobs Center **(нявызн.)**.  Salk Institute.
24. ↑  John Finch; 'A Nobel Fellow on Every Floor', Medical Research Council 2008; ISBN 978-1-84046-940-0  
  
This book is all about the MRC Laboratory of Molecular Biology, Cambridge.
25. ↑  Olby, Robert, *Francis Crick: Hunter of Life’s Secrets,* Cold Spring Harbor Laboratory Press, 2009, Chapter 10, pg. 181; ISBN 978-0-87969-798-3
26. ↑  Cobb, Matthew (29 June 2015). "Who discovered messenger RNA?". `{{cite journal}}`: Шаблон цытавання journal патрабуе `|journal=` (даведка)
27. ↑  Crick, Francis. "General nature of the genetic code for proteins". `{{cite journal}}`: Шаблон цытавання journal патрабуе `|journal=` (даведка)
28. ↑  *Goldstein, Bob*. The Thrill of Defeat: What Francis Crick and Sydney Brenner taught me about being scooped **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Nautilus (30 мая 2019). Архівавана з першакрыніцы 10 снежня 2021. Праверана 10 снежня 2021.
29. ↑  *Kaplish, L.*. Uncovering a scientific life in the archives **(нявызн.)** (19 лютага 2014).
30. ↑  Letter by Brenner (primary source) **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 7 лістапада 2004. Праверана 10 снежня 2021.
31. ↑  Crick, FH (December 1976). "A speculation on the origin of protein synthesis". `{{cite journal}}`: Шаблон цытавання journal патрабуе `|journal=` (даведка)
32. ↑  Crick won a Nobel prize in 1962, Brenner in 2002, and Klug in 1982. However, this is not the only case. See Barton, D. H. R. (March 1954). "The constitutions of cevine and some related alkaloids". `{{cite journal}}`: Шаблон цытавання journal патрабуе `|journal=` (даведка) Barton (1969), Prelog (1975) and Woodward (1965) all became Nobel winners.
33. ↑  Brenner, Sydney (2009-06-01). "In the Beginning Was the Worm …". *Genetics* [англійская]. **182** (2): 413–415. doi:10.1534/genetics.109.104976. ISSN 0016-6731. PMC 2691750. PMID 19506024.
34. ↑  Dr. Sydney Brenner | Okinawa Institute of Science and Technology Graduate University OIST **(нявызн.)**. *Oist.jp* (12 студзеня 2010). Архівавана з першакрыніцы 18 December 2015. Праверана 1 снежня 2016.
35. 1 2 3  Profile, Scripps.edu; accessed 28 July 2016.
36. ↑  Sydney Brenner PhD **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  scripps.edu. Архівавана з першакрыніцы 31 снежня 2017. Праверана 10 снежня 2021.
37. ↑  Library: Sydney Brenner's Loose Ends **(нявызн.)**.  cell.com.
38. ↑  "Loose Ends". `{{cite journal}}`: Шаблон цытавання journal патрабуе `|journal=` (даведка)
39. ↑  Loose ends from Current Biology (1997) ISBN 1 85922 325 7
40. ↑  A Life in Science (2001) ISBN 0-9540278-0-9
41. ↑  Coming from Eastern European stock **(нявызн.)**.
42. ↑  Sydney Brenner interviewed by Alan Macfarlane, 2007-08-23 (film) **(нявызн.)**.  alanmacfarlane.com.
43. ↑  Genomes Tell Us About the Past: Sydney Brenner **(нявызн.)**.
44. ↑  The Sydney Brenner papers **(нявызн.)**.  Wellcome Library.
45. ↑  10-on-10: The Chronicles of Evolution **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 28 лютага 2021. Праверана 10 снежня 2021.
46. ↑  *Sydney Brenner's 10-on-10: The Chronicles of Evolution*.
47. ↑  Sydney Brenner's lectures **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 28 лютага 2021. Праверана 10 снежня 2021.
48. ↑  *In the Spirit of Science: Lectures by Sydney Brenner on DNA, Worms and Brains*.
49. ↑  Gilbert, S.F. (2000). "The Developmental Mechanics of Cell Specification". *Developmental Biology*. Sunderland (MA): Sinauer Associates. ISBN 978-0-87893-243-6.
50. ↑  McKay, R. (1997). "The Origins of the Central Nervous System". *Isolation, Characterization and Utilization of CNS Stem Cells*. Berlin Heidelberg: Springer-Verlag. ISBN 978-3-642-80308-6.
51. ↑  Marcus, Gary Fred (2004). *The Birth of the Mind: How a Tiny Number of Genes Creates the Complexities of Human Thought*. Basic Books. ISBN 9780465044054.
52. ↑  Rensberger, Boyce (1998). *Life Itself: Exploring the Realm of the Living Cell*. Oxford University Press. ISBN 9780195125009.
53. ↑  Nonsense and suppressor mutations
54. ↑  1971 Albert Lasker Basic Medical Research Award
55. ↑  Sydney Brenner — Gairdner Foundation
56. ↑  Архивированная копия **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 6 сакавіка 2017. Праверана 5 сакавіка 2017.
57. ↑  Prize Winners — Harvey Prize
58. ↑  Sydney Brenner | 1990 Laureate | Kyoto Prize
59. ↑  (2002)
60. ↑   Архівавана 6 сакавіка 2017.
61. ↑  «Loose Ends» : Collection of Loose Ends/False Starts columns by 'Uncle Syd.' from January 1994 to December 2000 (Current Biology, 1997) ISBN 1859223257
62. ↑  'My Life in Science', with Lewis Wolpert, edited by Errol C. Friedberg and Eleanor Lawrence, BioMed Central, 2001; ISBN 0-9540278-0-9
63. ↑  István Hargittai; Magdolna Hargittai (2006). *Candid Science VI: More Conversations with Famous Scientists*. p. 32. ISBN 9781908977533.
64. ↑  *Shuzhen, Sim*. Sydney Brenner, 'father of the worm' and decoder of DNA, dies at 92 **(нявызн.)**. *asianscientist.com* (5 красавіка 2019).
65. ↑  Sydney Brenner (1927–2019) **(нявызн.)**. *MRC Laboratory of Molecular Biology* (5 красавіка 2019).

Літаратура
----------

* Soraya De Chadarevian; *Designs For Life: Molecular Biology After World War II*, CUP 2002, 444 pp; ISBN 0-521-57078-6
* Francis Crick; *What Mad Pursuit: A Personal View of Scientific Discovery* (Basic Books reprint edition, 1990) ISBN 0-465-09138-5
* Georgina Ferry; ’Max Perutz and the Secret of Life’, (Chatto & Windus 2007) 352pp, ISBN 978-0-7011-7695-2. For uncaptioned picture.
* Robert Olby; *Francis Crick: Hunter of Life’s Secrets*, Cold Spring Harbor Laboratory Press, ISBN 978-0-87969-798-3, published on 25 August 2009.
* Max Perutz; *What a Time I am Having: Selected Letters.*, CSHL Press 2008, 506pp ISBN 978-0-87969-864-5. For captioned picture.
* Matt Ridley; *Francis Crick: Discoverer of the Genetic Code (Eminent Lives)* first published in June 2006 in the US and then in the UK September 2006, by HarperCollins Publishers; 192 pp, ISBN 0-06-082333-X; in paperback, by Atlas Books (with index), ISBN 978-0-00-721331-3.
* Sydney Brenner Collection Cold Spring Harbor Laboratory Archives
* Lewis Wolpert; *How We Live and Why We Die*, Faber and Faber 2009, 240 pp; ISBN 978-0-571-23912-2

Спасылкі
--------

* Гутарка з Аланам Макфарлейнам 23 жніўня 2007 года (відэа)

| ⛭Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 2001—2025 гадах |
| --- |
| 
* Леланд Хартвел / Цімаці Хант / Пол Нерс (2001)
* Сідней Брэнер / Роберт Хорвіц / Джон Салстан (2002)
* Пол Лотэрбур / Пітэр Мэнсфілд (2003)
* Рычард Эксел / Лінда Бак (2004)
* Бары Маршал / Робін Уорэн (2005)
* Эндру Фаер / Крэйг Мело (2006)
* Марыа Капекі / Марцін Эванс / Олівер Сміціс (2007)
* Харальд цур Хаўзен / Люк Мантанье / Франсуаза Барэ-Сінусі (2008)
* Элізабет Блэкбёрн / Кэрал Грэйдэр / Джэк Шостак (2009)
* Роберт Эдвардс (2010)
* Брус Бётлер / Жуль Хофман / Ральф Штэйнман (2011)
* Сін’я Яманака / Джон Гёрдан (2012)
* Томас Зюдхаф / Джэймс Ротман / Рэндзі Шэкман (2013)
* Джон О’Кіф / Май-Брыт Мозер / Эдвард Мозер (2014)
* Сатосі Омура / Уільям Кэмпбэл / Ту Юю (2015)
* Ёсіноры Асумі (2016)
* Джэфры Хол / Майкл Росбаш / Майкл Янг (2017)
* Джэймс Элісан / Тасуку Хондзё (2018)
* Уільям Кэлін / Пітэр Рэткліф / Грэг Семенза (2019)
* Харві Джэймс Алтэр / Майкл Хаўтан / Чарлз Райс (2020)
* Дэвід Джуліус / Ардэм Патапуцян (2021)
* Свантэ Пяэба (2022)

 |
| 
* Поўны пералік
* (1901—1925)
* (1926—1950)
* (1951—1975)
* (1976—2000)
* **(2001—2025)**

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Матэматычная генеалогія · Scopus |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кароткая яўрэйская · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Universalis · Оксфардскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Geni.com · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 98050577 · BNC: a11222797 · BNE: XX1761005 · BNF: 13522242t · CiNii: DA04993900 · CONOR: 339343459 · GND: 128411848 · ISNI: 0000 0001 1074 3762 · LCCN: n81037896 · NDL: 00986898 · NKC: nlk20030145230 · NLG: 306442 · NLP: a0000003021712 · NTA: 236144499 · NUKAT: n96107979 · LIBRIS: 240037 · SUDOC: 031611338 · VIAF: 84854329 |

 |