recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Рамсарская канвенцыя** (англ.: The Convention on Wetlands of International Importance, especially as Waterfowl Habitat) поўная назва: Канвенцыя аб водна-балотных угоддзях, якія маюць міжнароднае значэнне галоўным чынам у якасці месцапражыванняў вадаплаўных птушак, была прынята ў лютым 1971 года ў г. Рамсар (Іран), пазней былі ўнесены папраўкі 1987 г. Рэджайна, Саскачэван, Канада.

Канвенцыя ўяўляе сабой першы глабальны міжнародны дагавор, цалкам прысвечаны аднаму тыпу экасістэм або хабітатаў (хабітаты — ад англ.: habitat, прыродныя асяроддзі пражывання якога-небудзь пэўнага біялагічнага віду ці відаў). Прыкладамі хабітатаў могуць паслужыць лясы, падземныя пячоры, прэсныя азёры і рэкі, і т. д.). Водна-балотныя ўгоддзі займаюць прамежкавае становішча паміж сухапутнай і воднай сістэмамі.

**Водна-балотныя ўгоддзі** — раёны балот, фенаў, тарфяных угоддзяў ці вадаёмаў — натуральных або штучных, пастаянных або часовых, стаячых або праточных, прэсных, саланаватых або салёных, уключаючы марскія акваторыі, глыбіня якіх пры адліве не перавышае шасці метраў, а пад вадаплаўнымі птушкамі разумеюцца птушкі, экалагічна звязаныя з водна-балотнымі ўгоддзямі (артыкул 1 Канвенцыі).

Па стану на 26 сакавіка 2010 г. удзельнікамі сапраўднай канвенцыі з'яўляюцца 159 дзяржаў, на тэрыторыі якіх знаходзіцца 1888 водна-балотных угоддзяў міжнароднага значэння агульнай плошчай 185 272 001 га.

2 лютага адзначаецца Сусветны дзень водна-балотных угоддзяў.

На Беларусі
-----------

Беларусь далучылася да канвенцыі ў 1999 годзе. У пералік водна-балотных угоддзяў Беларусі ўвайшлі дзевяць водна-балотных надзелаў, пяць з якіх знаходзяцца ў Брэсцкай вобласці.

Зноскі
------

1. ↑  с сайта Рамсарскай канвенцыі
2. ↑  Леанід Лахманенка. «Залатыя» яйкі вяртлявай чаротаўкі // «Звязда». — 8 лютага 2011. — № 24 (26888). — С. 3.

Спасылкі
--------

* Тэкст канвенцыі і пратаколаў да яе Архівавана 25 жніўня 2006.
* Афіцыйны сайт Рамсарскай канвенцыі (англ.) (ісп.) (фр.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777234305 · NDL: 00577571 · NKC: unn2014829909 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Талерчык.
**Аляксандр Талерчык** (26 снежня 1931, в. Парэчча, Слонімскі раён — 5 мая 2016, Гродна) — беларускі краязнавец, гісторык, педагог, мецэнат.

Біяграфія
---------

Аляксандр Талерчык нарадзіўся ў 1931 годзе ў вёсы Парэчча Слонімскага раёна. Па афіцыйных дакументах запісаны на год пазней — 1932 год.

У 1950 годзе паступіў у Політэхнічны інстытут у Мінску на факультэт «тэхналогія машынабудавання». Пры Хрушчове ўсіх вясковых хлопцаў «добраахвотна» перавялі на сельскагаспадарчы факультэт, з якога потым утварыўся Мінскі сельскагаспадарчы інстытут, пазней — універсітэт. У 24 гады, пасля заканчэння ВНУ, накіравалі галоўным інжынерам у МТС у Рышчыцах каля Слоніма. Праз тры гады ажаніўся з Тамарай Падковіч са Слоніма. У той жа час яго запрасілі на пасаду галоўнага інжынера сельскай гаспадаркі ў Гродна. Праз нейкі час яго накіравалі на тры гады ў Карэліцкі раён, пазней вярнуўся ў Гродна працаваць у «Сельгастэхніку», потым працаваў намеснікам кіраўніка трэста меліярацыі. З 1994 года і да 2013 Аляксандр Сямёнавіч працаваў індывідуальным прадпрымальнікам у галіне экалогіі.

З пачаткам перабудовы, разам з жонкай, далучыўся да стварэння гарадзенскага клуба «Паходня». Па традыцыі, кожны новы член клуба павінен быў расказаць пра сябе нешта цікавае. Талерчык расказаў пра сваё роднае Парэчча і легендарнага Міхала Валовіча, пра пана, што быў за простых мужыкоў. Міхась Ткачоў матываваў яго нешта напісаць пра Валовіча і сваю вёску Парэчча. Талерчык напісаў і выдаў у Гродне кнігу «Парэчча». У ёй на аснове адшуканых архіўных матэрыялаў і асабістых успамінаў аўтар паказаў 450-гадовую гісторыю вёскі. Шмат старонак у ёй адведзена Валовічам — былым гаспадарам Парэчча. Падрабязна і ўпершыню ў Беларусі даследчык апісаў патрыятычную дзейнасць і смерць Міхала Валовіча, актыўнага ўдзельніка паўстання 1830—1831 гадоў.

Дзякуючы Аляксандру Талерчыку на могілках у вёсцы Парэчча быў адноўлены мемарыяльны знак, прысвечаны Валовічам і яго паплечнікам, якія загінулі ў барацьбе супраць Расійскай імперыі. Ён фінансаваў аднаўленне гэтага знаку.

Дамогся ад гродзенскіх уладаў. каб тыя паставілі помнік кампазітару Антону Валынчыку і мемарыяльную дошку

Зноскі
------

1. ↑  Да 90-годдзя ветэрана «Адраджэння» (26.12.1931 — 5.05.2016), Наша Слова, 4 студзеня 2022
2. ↑  Аляксандру Талерчыку споўнілася б 85, Радыё Рацыя

Спасылкі
--------

* Да 90-годдзя ветэрана «Адраджэння» (26.12.1931 — 5.05.2016), Наша Слова, 4 студзеня 2022
**Губны гармонік** — распаўсюджаны язычковы музычны інструмент.

Усярэдзіне губнога гармоніка знаходзяцца медныя пласцінкі (язычкі), якія калыхаюцца ў струмяні паветра, які стварае музыка. У адрозненне ад іншых язычковых музычных інструментаў, гармонік не мае клавіятуры. Замест клавіятуры выкарыстоўваецца язык і вусны для выбару адтуліны, якая адпавядае патрэбнай ноце (як правіла, адтуліны размешчаны лінейна).

Губны гармонік часцей за ўсё выкарыстоўваецца ў такіх музычных кірунках, як блюз, фолк, блюграс, блюз-рок, кантры, джаз.

Спасылкі
--------

 
У Вікікнігах можна знайсці дадатковыя матэрыялы па тэме:
***«Губны гармонік»***

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Губны гармонік
* Рэсурс, прысвечаны губному гармоніку Архівавана 5 сакавіка 2011. (руск.)
* Падкасты аб губным гармоніку (руск.)
* Відэа-ўрокі гульні на губным гармоніку (Adam Gussow) (англ.)
**Сан-Францыскі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: San Francisco State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Сан-Францыска ў штаце Каліфорнія, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Універсітэт быў створаны ў 1899 годзе як дзяржаўная прафесійная школа і з'яўляецца часткай сістэмы Каліфарнійскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Ён прапануе 119 праграм для атрымання ступені бакалаўра, 105 праграм для атрымання ступені магістра і 3 праграмы для атрымання ступені доктара, а таксама 22 іншыя праграмы навучання ў сямі каледжах. Галоўны кампус размешчаны ў паўднёва-заходняй частцы горада, менш чым у двух мілях ад узбярэжжа Ціхага акіяна. Ва ўніверсітэце ёсць 12 спартыўных каманд. Вучэльня класіфікуецца як доктарскі ўніверсітэт з высокай даследчай актыўнасцю. Гэта таксама іспанамоўная ўстанова. Былыя і цяперашнія выкладчыкі і выпускнікі ўніверсітэта ўключаюць 21 лаўрэата Пулітцэраўскай прэміі, 16 лаўрэатаў прэміі "Оскар", 49 лаўрэатаў прэміі "Эмі", 10 лаўрэатаў прэміі "Грэмі", 12 лаўрэатаў прэміі "Тоні", 4 мільярдэры і 1 астранаўт.

Структура
---------

* Каледж вольных і творчых мастацтваў
* Каледж бізнесу
* Каледж этнічных студый
* Каледж здароўя і сацыяльных навук
* Каледж навукі і інжынерыі
* Каледж адукацыі
* Каледж прафесійнай і глабальнай адукацыі

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Каліфорнія

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
| Аперацыя «Барбароса» |
| --- |
| 
* Брэст
* Беласток — Мінск
* Расяйней
* Алітус
* Дубна — Луцк — Броды
* Бесарабія і Букавіна
* Віцебск
* Талін
* Ноўгарад — Чудава
* Маанзунд
* Смаленск
* Умань
* Кіеў
* Арол — Бранск
* Вязьма
* Харкаў (1941)
* Адэса
* Крым
* Масква

 |

| Смаленская бітва, 1941 |
| --- |
| Полацк • Віцебск • Смаленск • Бабруйск • Магілёў • Ельня |

**Бабруйская бітва** — контрнаступленне Чырвонай арміі першых тыдняў Вялікай Айчыннай вайны. Частка Смаленскай бітвы.

Аперацыя праведзена часцямі 21-й арміі Заходняга фронта пад камандаваннем Фёдара Кузняцова са штабам у Гомелі. На дадзеным кірунку знаходзіўся ўдарны 63-і стралковы корпус на чале з Леанідам Пятроўскім.

Контрнаступленне пачалося 13 ліпеня з фарсіравання Дняпра. Да 30 ліпеня савецкія войскі адкінулі праціўніка на 10—15 км, авалодалі гарадамі Рагачоў, Жлобін і выйшлі на мяжу: на поўдзень ад Новага Быхава, на захад ад Рагачова, на захад ад Жлобіна, на поўдзень ад Парычаў, на захад ад Карпілаўкі. Да 20 ліпеня часці Чырвонай арміі выйшлі ў раён гарадоў Глуск і Асіповічы.

Спасылкі
--------

* *В. Ю. Мартов.* Белорусские хроники. 1941 год. Глава 4. На южном фланге Западного фронта.
* Наступательная операция на бобруйском направлении
|  |
| --- |
| **Кубінская рэвалюцыя** |
|  |
| **Храналогія** |
| Падзеі |
| Напад на казармы Манкада  Прамова «Гісторыя мяне апраўдае»Высадка з яхты «Гранма»  Аперацыя «Verano»  Бой пры Ла-Плаце Бітва за Лас-Мэрсэдэс Бітва за Ягуахай Бітва за Санта-Клару |
| Розныя артыкулы |
| Рух 26 ліпеня  Radio Rebelde |
| Людзі |
| Фульхенсіа Батыста Фідэль Кастра — Чэ Гевара Рауль Кастра — Каміла Сьенфуэгас  Франк Паіс — Убер Матас  Селія Санчэс — Уільям Морган  Карлас Франкі — Вільма Эспін  Нарберта Кальяда 
Мануэль Уруція |

**Каміла Сьенфуэгас Гарыяран** (ісп.: Camilo Cienfuegos Gorriarán; 6 лютага 1932, Гавана - 28 кастрычніка 1959) — кубінскі рэвалюцыянер.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Гаване ў сям'і анархістаў. У 1953 годзе здзейсніў паездку ў ЗША ў пошуках заробку, але вярнуўся на Кубу, абураны атмасферай у ЗША і ўмовамі працы.

У 1954 годзе далучаецца да студэнцкай барацьбы супраць дыктатуры Фульхенсіа Батысты. У 1955 годзе падчас студэнцкай маніфестацыі быў паранены. Праз некаторы час быў падвергнуты палітычным ганенням з боку ўрада, і быў вымушаны з'ехаць з краіны. У Нью-Ёрку пазнаёміўся з ідэямі і планамі Фідэля Кастра, тады яшчэ студэнта, і вырашае пераехаць у Мексіку, дзе уступае ў шэрагі руху 26 ліпеня, і крыху пазней ўдзельнічае ў экспедыцыі на яхце Гранма з мэтай распачаць ўзброеную барацьбу на Кубе.

Сумесна з Фідэлем Кастра, Раулем Кастра і Эрнеста Чэ Гевары арганізаваў і ўзначаліў партызанскую барацьбу ў гарах Сьера-Маэстра. У красавіку 1958 ўдастоены звання камандантэ (маёра) - вышэйшага звання ў Паўстанцкай арміі. У жніўні 1958 года Каміла Сьенфуэгас ўстае на чале 2-й Партызанскай калоны «Антоніа Масеа», якая прайшла маршам ад гор Сьера-Маэстра ў правінцыю Лас-Вільяс, дзе, разбіўшы мясцовыя гарнізоны батыстаўцаў, адкрыла яшчэ адзін партызанскі фронт. Пад яго камандаваннем штурмам узяты горад Ягуахай, што адыграла важную ролю ў барацьбе з дыктатурай Фульхенсіа Батысты.

Паводле афіцыйнай версіі, камандантэ Каміла Сьенфуэгас загінуў 28 кастрычніка 1959 падчас авіякатастрофы самалёта CESSNA 310 над Атлантычным акіянам. Абломкі самалёта так і не былі знойдзеныя.

Зноскі
------

1. ↑  Сьенфуэгос Камило // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX888484 · BNF: 13748532j · GND: 124522122 · ICCU: UFIV004054 · ISNI: 0000 0001 1886 2168 · LCCN: n81066314 · NKC: mzk2007411237 · NLG: 227852 · NLP: a0000003758494 · NUKAT: n2016088600 · SUDOC: 075669102 · VIAF: 40314318 |

 |
**Укерэ́вэ** (суахілі: Ukerewe) — востраў на поўдні возера Вікторыя. Уваходзіць у склад Танзаніі. Прыкладная плошча - 530 км². Насельніцтва (2012 г.) - 146 536 чал.

Геаграфія
---------

Востраў Укерэвэ — самы вялікі па памерах азёрны востраў не толькі Танзаніі, але і ўсёй Афрыкі. Месціцца ў паўднёвай частцы возера Вікторыя за 45,8 км на паўночны ўсход ад горада Мванза, у 850 км на паўночны захад ад Дар-эс-Салама, у 530 км на паўночны захад ад Дадомы, сталіцы Танзаніі. На ўсходзе аддзелены вузкім пралівам ад кантынентальнай часткі Танзаніі. 

Востраў узнік у выніку затаплення возерам Вікторыя нізкіх прыбярэжных частак сушы. Берагі нізкія, часткова зарослыя трыснягом. Паверхня вострава амаль плоская. Толькі ў цэнтральнай частцы вылучаюцца невысокія пагоркі і скальныя фарміраванні. Пераважаюць штучныя насаджэнні дрэў. Значная частка вострава апрацавана ў выніку вядзення сельскай гаспадаркі.

Культура і сацыяльныя зносіны
-----------------------------

Назва Укерэвэ паходзіць ад племені *керэвэ* (суахілі: Wakerewe), якое насяляе востраў і прыбярэжныя раёны возера Вікторыя. На тэрыторыі вострава можна ўбачыць каменныя постаці, што ў мінулым ладзіліся керэвэ для ўратавання правадыроў племені ад хваробы. У 1895 г. на востраў упершыню прыбылі нямецкія каталіцкія місіянеры для распаўсюджвання хрысціянства. Яны, а таксама ахрышчаныя імі вернікі (усяго 27 чалавек) былі забіты па загаду правадыра Луконгэ. 

Адміністрацыйны цэнтр і адзіны горад — Нансі́а (каля 6 тысяч жыхароў). Большасць астравіцян — сельскія жыхары. Займаюцца земляробствам і рыбалоўствам. Дабрабыт астравіцян у значнай ступені залежыць ад ураджаяў бавоўны. Мясцовыя ўлады імкнуцца развіваць турызм. 

Укерэвэ мае сталую паромную сувязь з Мванзай і суседнім востравам Укара. На усход ад Нансіа працуе аэрапорт. 

Сярод жыхароў Укерэвэ вялікі працэнт тых, хто церпіць на альбінізм. Гэта тлумачыцца тым, што керэвэ не маюць традыцыйных забабонаў у адносінах да альбіносаў, таму на востраў перасяляюцца альбіносы з розных кутоў Танзаніі, дзе яны падвяргаюцца забойствам і ганенням.

Славутыя мясціны
----------------

* Палац правадыра Укерэвэ ў вёсцы Букінда на поўначы вострава. Быў пабудаваны ў 1922 - 1928 гг. італьянскім інжынерам. У палацы зберагаюцца традыцыйныя сігнальныя барабаны.
* Магільні правадыроў Укерэвэ ў вёсцы Кітарэ.
* Пляж Іронда.
* Пляж і хваёвы лес Руб'я.
* Скальны масіў каля вёскі Халвега — найвышэйшы пункт вострава. Тут знаходзіцца пячора, якую ў мінулым керэвэ выкарыстоўвалі як прыбежышча падчас ваенных канфліктаў, а таксама для захоўвання лішкаў правізіі.
* Касцёл Кагунгулі, пабудаваны ў пачатку XX ст.
* Хамуэбэ, месца пасялення першых нямецкіх місіянераў, якія распаўсюдзілі ў 1895 г. хрысціянства. У 1995 г. прадстаўнікі Рымска-Каталіцкага Касцёла ўсталявалі на гатым месцы памятны крыж.

Зноскі
------

1. ↑  evi.com

Спасылкі
--------

* Largest Lake Islands of the World
* Ukerewe Island
* Tourism in Ukerewe, Tanzania
* Ukerewe African Albino Society Архівавана 24 снежня 2012.
* Welcome to Albino Island

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4107378-2 · VIAF: 126719309 |
**Анатоль Капскі** (19 лютага 1966, в. Дуброва, Чэрвеньскі раён, Мінская вобласць — 22 верасня 2018, Мінск) — беларускі бізнесмен, кіраўнік футбольнага клуба БАТЭ (Барысаў).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 19 лютага 1966 года ў вёсцы Дуброва Чэрвеньскага раёна Мінскай вобласці. Бацька Анатоль Нікіфаравіч быў аграномам, а маці Соф’я Захараўна — цялятніцай. У першы клас пайшоў у дуброўскую пачатковую школу. Неўзабаве сям’я пераехала ў вёску Дзямідаўка каля Барысава. Пачынаючы з чацвёртага класа хадзіў у барысаўскую школу № 1.

Закончыў Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі (цяпер БДЭУ) па спецыяльнасці «эканаміст» (1987) і Акадэмію кіравання (2007).

У 1987—1990 гадах — старэйшы эканаміст па фінансавай працы на 140-м рамонтным заводзе, у 1990—1996 гадах — намеснік дырэктара прадпрыемства «Полымя», у 1996—2000 гадах — генеральны дырэктар ТАА «Сталкер». У 1996 годзе стаў прэзідэнтам футбольнага клуба БАТЭ. За дапамогу ў будаўніцтве царквы ў Барысаве атрымаў царкоўны ордэн «Святога благавернага князя маскоўскага Данііла Маскоўскага» ад імя патрыярха Алексія II

У 2001—2005 гадах — намеснік дырэктара, а з 2005 года — дырэктар завода БАТЭ. З 2011 года — дырэктар холдынга «Аўтакампаненты». Падчас перадвыбарчай прэзідэнцкай кампаніі 2010 года адкрыта падтрымліваў дзеючага беларускага кіраўніка Аляксандра Лукашэнку, быў яго даверанай асобай бо *«так падказвала сумленне»*

Памёр 22 верасня 2018 года ў Мінску. Пахаваны на могілках у вёсцы Дзямідаўка Барысаўскага раёна. У верасні 2019 года на ягонай магіле быў адкрыты помнік у выглядзе «Барысаў-Арэны», створаны скульптарам Мікалаем Капшаем.

Зноскі
------

1. ↑  Анатоль Капскі і яго БАТЭ: жыццё паміж футболам і заводам
2. 1 2  «Я заўсёды быў самім сабой…» / Падрых. А. Святланіч // Народная воля. — 2018. — № 76 (4328). — 25 верасня. — С. 2.
3. ↑  Памёр старшыня праўлення футбольнага клуба БАТЭ Анатоль Капскі
4. ↑  Як праходзіла развітанне з Анатолем Капскім (відэа)
5. ↑  Аўтар надмагільнага помніка Анатолю Капскаму патлумачыў, чаму ён зроблены ў выглядзе «Барысаў-Арэны».

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| q: | Анатоль Анатолевіч Капскі ў Вікіцытатніку |
Від п'яццы дэль Попала з Пінчыа.
**П'яцца дэль Попала** (*Piazza del Popolo*, літ. «народная плошча», хоць назва паходзіць ад царквы Санта-Марыя-дэль-Попала, так названай з-за таполяў, якія раслі тут, словы «таполя» і «народ» з'яўляюцца ў лацінскай мове амонімамі) — плошча ў Рыме, ад якой прамянямі разыходзяцца на поўдзень вуліцы Корса (вядзе на п'яцца Венецыя), Бабуіна (на п'яцца дзі Спанья) і Рыпета (на маўзалей Аўгуста). Вуглы паміж вуліцамі займаюць вельмі падобныя па сваім абліччы цэрквы-прапілеі Санта-Марыя-дэі-Міраколі (1681) і Санта-Марыя-ін-Мантэсанта (1679). На поўнач жа (у бок Рыміні) сыходзіць старажытная Фламініева дарога, па якой на працягу стагоддзяў прыбывала ў Рым асноўная маса падарожнікаў.

У сваім цяперашнім выглядзе п'яцца дэль Попала разбіў у 1811-22 гг. архітэктар Джузэпэ Валадзье  (англ.) (бел.. Ён злучыў плошчу Напалеонавай лесвіцай са схілам узгорка Пінчыа, на якім распасціраюцца сады вілы Баргезэ. Пасярэдзіне плошчы ўзвышаецца 36-мятровы егіпецкі абеліск, надпісы на якім усхваляюць дзеянні фараона Рамзеса II. Гэты абеліск быў перанесены з Геліёпаля ў Рым па капрызе Актавіяна Аўгуста ў 10 г. да н.э. На працягу стагоддзяў ён стаяў у Вялікім цырку, а да паўночных варот Рыма быў перанесены па ўказанні Папы Сікста V у 1589 г. Апроч абеліска, плошчу ўпрыгожваюць чатыры фантана. Гістарычна (да 1826 г.) п'яцца дэль Попала была месцам публічных пакаранняў смерцю. У наш час плошча закрыта для аўтамабільнага руху.

Гл. таксама
-----------

* Мост каралевы Маргарыты

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **П'яцца дэль Попала**


| ⛭Славутасці Рыма |
| --- |
| Раёны і кварталы | гл. **Гарадскія акругі Рыма** |  |
| Вуліцы і плошчы | Іспанская лесвіца ·  Кампа дэі Фіёры ·  П'яцца Барберыні ·  П’яцца-дэль-Попала ·  П'яцца дзі Спанья ·  П'яцца Навона ·  Святая лесвіца |
| Грамадскія будынкі і збудаванні | Рымскі метрапалітэн (Лінія A ·  Лінія B) ·  Чынечыта |
| Палацы і рэзідэнцыі | Віла Баргезэ ·  Віла Медычы ·  Віла Фарнезіна ·  Квірынальскі палац ·  Латэранскі палац ·  Палацца Барберыні ·  Палацца Венецыя ·  Палацца Фарнезэ ·  Палац сенатараў |
| Музеі і помнікі | Вітарыяна ·  Замак Святога Анёла ·  Капіталійскія музеі ·  Калона Фокі ·  Нацыянальная галерэя сучаснага мастацтва |
| Храмы і манастыры | гл. **Храмы Рыма** |
| Паркі, мемарыялы і могілкі | Катакомбы ·  Рымскія ўзгоркі |
| Масты | гл. **Масты Рыма** |
| Фантаны | Фантан Баркача ·  Фантан Трэві ·  Фантан Трытона ·  Фантан чарапах ·  Фантан Чатырох рэк ·  Чатыры фантана |
| Старажытны Рым | Аква Вірга ·  Арка Канстанціна ·  ✰ Апіева дарога ·  Імператарскі форум ·  Капіталійская ваўчыца ·  Калізей ·  Калона Антаніна Пія ·  Калона Марка Аўрэлія ·  Калона Траяна ·  Марсава поле ·  Пантэон ·  Порцік Актавіі ·  Піраміда Цэсція ·  Рымскі форум ·  Сцяна Аўрэліяна ·  Тэатр Марцэла ·  Тэрмы Каракалы ·  Храм Ромула ·  Вялікі цырк |
| Ватыкан | Апостальскі палац ·  Пінакатэка Ватыкана ·  Плошча Святога Пятра ·  Сіксцінская капэла ·  Сабор Святога Пятра ·  Папская швейцарская гвардыя
 |
Фрыкадэлькі з мяснога фарша і зеляніны.
Суп з фрыкадэлькамі.
**Фрыкадэлькі** (італ.: frittatella — смажанае) — страва, якая прадстаўляе сабой шарыкі з мяснога або рыбнага фаршу. У тлумачальным слоўніку рускай мовы Ожагава даецца такое вызначэнне: «фрыкадэлька — шарык з фаршу (мяснога, рыбнага), звараны ў булёне». У нямецкай кулінарыі *Frikadelle* — страва, якая нагадвае рускія катлеты, а менавіта *Frikadelle* уяўляе сабой аладку з мяснога фаршу, абсмажаную ў алеі.

Фрыкадэлькі гатуюць з мяснога, курынага або рыбнага фаршу з даданнем дробна нарэзаных цыбулі, зеляніны і спецый. Часам для паляпшэння кансістэнцыі фрыкадэлек ў фарш дадаюць размочаны батон або хлеб. Звычайна фрыкадэлькі маюць памер грэцкага арэха.

Гл. таксама
-----------

* Шведскія фрыкадэлькі
* Тэфтэлі

Зноскі
------

1. ↑  Ожегов С. И. Шведова Н. Ю.. Толковый словарь русского языка Архівавана 5 мая 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4499833-8 · LCCN: sh85082748 · NKC: ph121451 |
**Самса** або **самоса** — самастойная страва, падобная да піражкоў, адвольнай (квадратнай, трохвугольнай або круглявай) формы з начынкай. Папулярная страва ў Паўднёвай, Паўднёва-Усходняй, Цэнтральнай і Паўднёва-Заходняй Азіі, на Аравійскім паўвостраве, у Міжземнамор’і, Паўночнай і Паўднёвай Афрыцы. Існуе мноства варыяцый прыгатавання гэтай стравы.

Начынкай для самсы можа служыць запраўленае цыбуляй і спецыямі дробна нарэзанае мяса, гарох, сачавіца, бульба і іншая гародніна. Цеста для самсы заўсёды прэснае і часта пластовае. Сярэднеазіяцкая самса з мясам традыцыйна выпякаецца ў тандыры, але ёсць і варыянт самсы (звычайна трохвугольнай або квадратнай формы), які гатуюць у электрычных і газавых духоўках. Заправай да самсы можа служыць сталовы воцат ці таматавая падліўка з часныком і зелянінай.

У населеных пунктах Таджыкістана, Узбекістана, Казахстана, Кыргызстана, Сіньцзян-Уйгурскага аўтаномнага раёна самсой гандлююць на вуліцах і на кірмашах у кіёсках, з латкоў і тандыраў.
**Сан-Дыегаўскі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: San Diego State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Сан-Дыега ў штаце Каліфорнія, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Універсітэт заснаваны ў 1897 годзе як прафесійная школа, гэта трэці старэйшы ўніверсітэт і самы паўднёвы ў сістэме Каліфарнійскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Восенню 2022 года ўніверсітэт дасягнуў самай высокай за ўвесь час колькасці студэнтаў у амаль 37 000 і на сёняшні дзень налічвае больш чым 300 000 выпускнікоў. Універсітэт з'яўляецца іспанамоўнай установай. Ён класіфікуецца як доктарскі ўніверсітэт з высокай даследчай актыўнасцю. З 2005 года ўніверсітэт выпусціў больш за 65 стыпендыятаў Фулбрайта.

Структура
---------

* Каледж мастацтва і літаратуры
* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі
* Каледж інжынерыі
* Каледж магістратуры
* Каледж здароўя і сацыяльных паслуг
* Каледж прафесійных студый і выяўленчага мастацтва
* Каледж прыродазнаўчых навук
* Ганаровы каледж

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Каліфорнія

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Нікабарскія мовы** — родныя мовы нікабарцаў, карэнных жыхароў Нікабарскіх астравоў. Большасць сучасных лінгвістаў адносіць нікабарскія мовы да мон-кхмерскай падгрупы.

На кожным з населеных Нікабарскіх астравоў размаўляюць на асаблівай гаворцы. Да нашых дзён няма адзінай думкі, якія з іх можна вылучыць як самастойныя мовы, а якія толькі як дыялекты. Прынята вылучаць як мінімум 3 самастойныя мовы — паўночную нікабарскую (кар-нікабарскую), паўднёвую нікабарскую (*самбелонг*) і цэнтральную нікабарскую, якую часам прадстаўляюць або як адну мову, падзеленую на шэраг адрозных дыялектаў, або як групу з 6 самастойных моў. Некаторыя лінгвісты схільны да падзелу цэнтральнай групы на 2 галіны.

У XX ст. было распрацавана некалькі пісьмовых варыянтаў нікабарскіх моў. Замежныя вучоныя часцей карыстаюцца лацінскім напісаннем. Але ў школах навучанне ідзе толькі на дэванагары.

Літаратура
----------

* Man, Edward Horace, A dictionary of the central Nicobarese language (English-Nicobarese and Nicobarese-English), with appendices containing a comparison of synonymous words in the remaining Nicobarese forms and other matters, preceded by notes on the grammar of the central form. — London : W.H. Allen, 1889.
* Whitehead, George, Dictionary of the Car-Nicobarese Language: Nicobarese-english — Romanised. — Asian Educational Services, 1925
* Heinz Kloss, Grant D. McConnell, Les langues écrites du monde: relevé du degré et des modes d'utilisation. — Presses Université Laval, 1989

Спасылкі
--------

* Central Nicobarese written with Devanagari (Nagari) script
**Марская акадэмія Каліфарнійскага дзяржаўнага ўніверсітэта** (англ.: California State University Maritime Academy) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Вальеха ў штаце Каліфорнія, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Гэта частка сістэмы Каліфарнійскага дзяржаўнага ўніверсітэта і адзіная марская акадэмія на Ціхаакіянскім узбярэжжы ЗША. Вучэльня прапануе 6 праграм атрымання ступені бакалаўра і 1 праграму атрымання ступені магістра.

Гісторыя
--------

* Каліфарнійская марская школа (1929–1939)
* Каліфарнійская марская акадэмія (1939–2015)
* Марская акадэмія Каліфарнійскага дзяржаўнага ўніверсітэта (з 2015)

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Каліфорнія

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Генрык Бэта** (7 лістапада 1886 — 1 кастрычніка 1965; Псеўданімы: *H.Biarozka*; *Бярозка*; *Генрык Бярозка*) — беларускі і польскі грамадскі і рэлігійны дзеяч, каталіцкі святар.

Біяграфія
---------

Родам з-пад Сухаволі Сакольскага павета (сучасн. Падляскае ваяводства, Польшча). Скончыў духоўную семінарыю ў Сейнах, дзе навучаўся разам з многімі прадстаўнікамі літоўскага духавенства. У 1908—1912 вучыўся ў каталіцкай духоўнай акадэміі ў Пецярбургу, сярод беларускіх семінарыстаў прапагандаваў ідэю ўжывання роднай мовы ў душпастырскай дзейнасці. Затым прафесар духоўнай семінарыі ў Сейнах, у 1920-я г. рэктар духоўнай семінарыі ў Ломжы. Віцэ-афіцыял Ломжынскай кафедральнай капітулы (з 26.04.1929). Сябра рады прасінадальных экзаменатараў. Напярэдадні Другой сусветнай вайны працаваў на пасадзе рэктара Місіянерскага інстытута ў Ломжы. Быў сталым падпісчыкам газеты «Chryścijanskaja Dumka». У гады вайны і ў пасляваенны час па-ранейшаму жыў і працаваў у Ломжы. Займаўся выкладчыцкай і душпастырскай дзейнасцю, гаспадарчымі і грамадскімі справамі. З 1952 служыў пробашчам у парафіі Чыжаў Ломжынскай дыяцэзіі. У 1956 г. абраны прасінадальным экзаменатарам. Сябра Ломжынскай дыяцэзіяльнай гаспадарчай рады.

Папулярызаваў пчалярства, якое лічыў адным са сродкаў паляпшэння дабрабыту селяніна. У 1911 выдаў у Пецярбургу на беларускай мове (лацінкай) брашуру «Пчаліна — жывёлка малая, а карысці дае многа», у якой змясціў чарцяжы вулля, апісаў віды работ пчаляра ў залежнасці ад пораў года. Супрацоўнічаў з каталіцкай газетай «Biełarus», рэдакцыя якой выдала ў 1915 асобнай кніжкай яго сцэнічны твор «Бэтлейка» (ананімна).

Зноскі
------

1. 1 2  Наша вера. 2003. № 2(24).
2. ↑  Я. Станкевіч. З гісторыі Беларусі. Мюнхен. 1958. С. 71.
3. ↑  Беларускія рэлігійныя дзеячы…

Літаратура
----------

* Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.: Жыццярысы, мартыралогія, успаміны / Аўтар-укладальнік: Ю. Гарбінскі. — Мн.-Мюнхен: Беларускі кнігазбор, 1999. ISBN 985-6318-65-3

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| s: | Генрык Бэта ў Вікікрыніцах |
| commons: | Генрык Бэта на Вікісховішчы |

* slounik.org
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Богуш.
**Лявон Богуш** (6 студзеня 1909 — 18 лютага 1957, Беласток) — заходнебеларускі грамадска-культурны дзеяч.

Біяграфія
---------

У 1927 годзе браў удзел у стварэнні драматычнай секцыі Таварыства беларускай школы ў Беластоку. 

У 1937 быў у ліку заснавальнікаў беластоцкага Кааператыўнага таварыства працаўнікоў беларускага тэатра «Полымя».

У пачатку нямецкай акупацыі ў 1941 спрабаваў стварыць у Беластоку беларускі тэатр. Правёў рэгістрацыю тэатральных і эстрадных беларускіх працаўнікоў. Працаваў з артыстамі, каб з часам адкрыць тэатр. Аднак цяжкія матэрыяльныя ўмовы і адсутнасць залы прывялі да прыпынення работы.

У пачатку 1942 года з атрыманнем магчымасці ладзіць канцэрты ў невялікай зале тэатральнае аб’яднанне зноў пачало працу. Кіраўніком аб’яднання з’яўляўся Лявон Богуш. Ставіліся камедыі «Збянтэжаны Саўка» і «Конскі партрэт» Леапольда Родзевіча, «Паўлінка» Янкі Купалы, драма «Цені» Францішка Аляхновіча.

Працаваў у Беларускім камітэце ў Беластоку, дзе таксама быў салістам у хоры, які дзейнічаў пры ім.

Пахаваны на праваслаўных могілках парафіі Усіх Святых у Беластоку.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Як разгаралася і патухала «Полымя» **(нявызн.)**.
* Дубоўская, Т. А. Беларускія тэатральныя аматарскія калектывы на акупіраваных землях у 1941-1943 гг. / Т. А. Дубоўская // Чалавек і культура: праблемы гармоніі : зборнік навуковых артыкулаў аспірантаў / Беларускі дзяржаўны універсітэт культуры і мастацтваў. - Мінск, 2004. - 59 с. **(нявызн.)**.
* Komitet Białoruski w Białymstoku **(нявызн.)**.
* У Беластоку знойдзены магілы заходнебеларускіх дзеячаў **(нявызн.)**.
* Cmentarz w Białymstoku. Leonid Bogusz **(нявызн.)**.
Босанская Краіна
**Босанская Краіна** альбо **Баснійская Краіна** (басн.: і харв.: Bosanska Krajina, сербск.: Босанска Крајина) — гісторыка-геаграфічны рэгіён на паўночным захадзе Босніі і Герцагавіны са свамі гістарычнымі, эканамічнымі і культурнымі адметнасцямі, размешчаны між трыма рэкамі — Уна, Сава, Врбас. 

Самы вялікі горад і гістарычны цэнтр Краіны — Баня-Лука. Астатнія гарады і абшчыны ў Босанскай Краіне — Біхач, Санскі-Мост, Прыедар, Вяліка-Кладуша, Бужым, Цазін, Босанска-Градзішка, Босанска-Дубіца, Нові, Босанска-Крупа, Крупа-на-Уні, Ключ, Босанскі-Петравац, Петравац, Котар-Вараш, Мрконіч-Град, Шыпава, Дрвар, Босанска-Грахава, Скендэр-Вакуф, Лакташы, Чалінац. Зараз Босанская Краіна не ўтварае адзінага цэлага ў адміністрацыйна-палітычным сэнсе і падзелена паміж Рэспублікай Сербскай і Федэрацыяй Босніі і Герцагавіны.

     Босанская Краіна сярод гістарычных рэгіёнаў БіГ
Будынак Градскай Управы ў Баня-Луцы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: ge561408 · VIAF: 236441871 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кунцаўшчына.
**Ку́нцаўшчына** — мікрараён у складзе Фрунзенскага раёна горада Мінска.

Назва
-----

Назва мікрараёна Кунцаўшчына ад назвы вёскі Кунцаўшчына, якая была недалёка ад цяперашняга мікрараёна.

Размяшчэнне
-----------

У заходняй частцы Мінска. Мяжуе з мікрараёнамі Каменная Горка, Дамброўка, Захад. Вёска Кунцаўшчына, ад назвы якой названы мікрараён, была больш на захад, у раёне цяперашняй вуліцы Валожынскай у мікрараёне Красны Бор.

Вуліцы
------

У. Галубка, Кунцаўшчына, Ляшчынскага, Матусевіча, Прытыцкага.

Гарадская інфраструктура
------------------------

2 філіяла ААТ «ААБ Беларусбанк», пошта, аптэкі, паліклініка № 26, гарадскі кардыялагічны дыспансер, 7 дзіцячых садкоў, гімназіі № 4 і № 39, 3 сярэднія школы, музычная школа № 17, 2 ЖЭУ, 3 універсамы («Кунцаўшчына», «Заходнi», «Рублёўскі»), 4 прадуктовых крамы, мэблевы магазін, дом быту.

Транспарт
---------

* Дыспетчарская станцыя «Кунцаўшчына»

### Аўтобусы

* № 12, 17, 29, 30, 36, 40, 42, 78, 101, 107, 116, 121, 125, 137, 138, 140, 144с, 583
* Прыпынак прыгарадных аўтобусаў

### Тралейбусы

* № 9, 13, 31, 48, 52

### Маршрутныя таксі

* № 1026, 1106, 1130, 1149, 1183, 1230, 1259

### Метро

7 лістапада 2005 года былі адкрыты станцыя метро «Кунцаўшчына» і станцыя метро «Каменная горка», якія размясціліся па краях мікрараёна.

Стрыт-арт
---------

Восенню 2019 года на фасадах трох 12-павярховых жылых дамоў па вул. Прытыцкага 134, 136 і 150 створаны тры манументальных мурала «Будучыня». Муралы ўяўляюць сабой трыпціх на тэму сучаснасці і будучыні Беларусі. Над стварэннем трыпціха працавалі мастакі Artez з Сербіі (мурал «Фрыланс»), Mutus з Беларусі (мурал "Лічбавы свет"), Тонкі і Jofre Oliveras з Іспаніі (мурал «Героі новага часу»). Праект быў рэалізаваны намаганнямі адміністрацыі Фрунзенскага раёна Мінска, стрыт-арт-актывістаў Urban Myths і кампаніі А1.

Гісторыя
--------

Зноскі
------

1. ↑  Триптих "Будучыня": новые минские муралы художников из Беларуси, Сербии и Испании (руск.)(недаступная спасылка).  interfax.by. Архівавана з першакрыніцы 30 чэрвеня 2020. Праверана 29 чэрвеня 2020.

| ⛭Жылыя раёны Мінска |
| --- |
| 
* Азярышча
* Акадэмгарадок
* Ангарская
* Асмалоўка
* Аэрадромная
* Баравая
* Брылевічы
* Вялікі Лес
* Вясёлкавы
* Вяснянка
* Грушаўка
* Дамброўка
* Дражня
* Дразды
* Захад
* Зялёны Луг
* Калядзічы
* Каменная Горка
* Красны Бор
* Кунцаўшчына
* Курасоўшчына
* Лошыца
* Малінаўка
* Малы Трасцянец
* Масюкоўшчына
* Міхалова
* Навінкі
* Паўднёвы Захад
* Паўночны пасёлак
* Пятроўшчына
* Ржавец
* Серабранка
* Сокал
* Сосны
* Сухарава
* Сцяпянка
* Трактаразаводскі пасёлак
* Уручча
* Усход
* Хмарынскія Пасекі
* Цна
* Цнянка
* Чыжоўка
* Шабаны

 |
| 
* Спіс вуліц Мінска
* Раёны Мінска

 |
**БелАЗ-540А** - савецкі вялікагрузны самазвал.

Гісторыя
--------

Праца над новым вялікагрузным самазвалам, закліканым замяніць састарэлы МАЗ-525, пачалася ў толькі што створаным КБ Беларускага аўтамабільнага завода ў Жодзіне ў канцы 1950-х гадоў. У гэты час у сусветнай практыцы пачалі з'яўляцца кар'ерныя самазвалы асаблівай кампаноўкі, якія адрозніваліся ад класічных самазвалаў наяўнасцю аднамеснай кабіны, ссунутай налева, вялікім маторным адсекам у правай частцы. Усё гэта дазваляла значна павысіць грузападымальнасць такіх машын, павялічыць іх прадукцыйнасць, манеўранасць, а таксама ствараць цэлы шэраг самазвалаў перспектыўнай грузападымальнасцю 75 тон і вышэй. Арыгінальны і запамінальны дызайн будучага аўтамабіля быў распрацаваны мастаком-канструктарам Валянцінам Сяргеевічам Кабылінскім.

Першы вопытны ўзор (які меў чатыры галаўныя фары) быў пабудаваны на заводзе ў 1961 годзе. Паспяхова прайшоўшы выпрабаванні, новы БелАЗ-540 быў рэкамендаваны да вытворчасці, якое пачалося ў 1965 годзе. У 1967 годзе пачаўся выпуск больш дасканалай мадыфікацыі БелАЗ-540А.

Гэтыя аўтамабілі былі вельмі запатрабаваныя па ўсім СССР, а таксама адпраўляліся на экспарт. Вытворчасць мадэлі 540А працягвалася амаль два дзесяцігоддзі, пакуль у 1985 годзе яна не была заменена на больш дасканалую 30-тонную мадэль БелАЗ-7522.

Апісанне
--------

Самазвал эксплуатуецца на спецыяльна пабудаваных дарогах. У кузаў загружалася да 15 кубаметраў грузу.

#### Рабочыя тэхнічныя характарыстыкі

* радыус павароту (па каляіне знешняга пярэдняга кола) - 8,5 м.
* кут перакульвання кузава-55°
* час перакульвання гружанага кузава - 25 сек.
* запас паліва-400 л.
* колькасць месцаў у кабіне-1

Гэта першы савецкі аўтамабіль, удастоены Дзяржаўнага знака якасці.

Заўвагі
-------

1. ↑  {{{загаловак}}}. — 1973. — P. 42.
2. ↑  Обзор карьерного самосвала БелАЗ-540 **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2017. Праверана 2 ліпеня 2017.
3. ↑  Автосамосвалы БелАЗ **(нявызн.)**.  Сайт об истории отечественной дорожной и строительной техники. Архівавана з першакрыніцы 14 чэрвеня 2017. Праверана 8 ліпеня 2017.

Спасылкі
--------

* БелАЗ-540 **(нявызн.)**.  Autohis. Праверана 8 ліпеня 2017.
**Андрэ́й Іва́навіч Су́здальцаў** (руск.: Андрей Иванович Суздальцев; нар. 22 снежня 1960, Уладзівасток, РСФСР, СССР) — расійскі палітолаг, папулярны палітычны каментатар па беларускай тэматыцы.

Нарадзіўся ва Уладзівастоку, скончыў гістарычны факультэт мясцовага Далёкаўсходняга дзяржаўнага ўніверсітэта.

У пачатку 1990-х гадоў пераехаў у Беларусь, дзе стаў разгортваць прарасійскую дзейнасць у асяродку дэмакратычнай апазіцыі. У 2006 годзе пазбаўлены віду на жыхарства і высланы з Беларусі. Паводле афіцыйнай фармулёўкі, Суздальцаў ставіў «пад пагрозу нацыянальную бяспеку Рэспублікі Беларусь».

Пасля дэпартацыі Суздальцаў асеў у Маскве, дзе стаў намеснікам дэкана факультэта сусветнай эканомікі Вышэйшай школы эканомікі. Рэгулярна публікуе аналітычныя артыкулы на сваім сайце politoboz.org і выступае з каментарамі ў расійскіх СМІ.

Зноскі
------

1. 1 2   Архівавана 8 лютага 2012.
2. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 4 кастрычніка 2021. Праверана 4 кастрычніка 2021.
3. ↑
4. ↑
5. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 5 кастрычніка 2021. Праверана 4 кастрычніка 2021.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Google Scholar · ORCID |
**Атэрасклероз** — хранічнае захворванне артэрый эластычнага і мышачна-эластычнага тыпу, узнікае з прычыны парушэння ліпіднага абмену і суправаджаецца адкладам халестэрыну і некаторых фракцый ліпапратэідаў у íнтыме сасудаў. Адклады фармуюцца ў выглядзе атэраматозных бляшак. Наступнае разрастанне ў іх злучальнай тканкі (склероз), і кальцыноз сценкі сасуда прыводзяць да дэфармацыі і звужэння прасвету да аблітэрацыі (закаркавання). Важна адрозніваць атэрасклероз ад артэрыясклерозу Менкеберга, іншай формы склератычных паражэнняў артэрый, для якой характэрна адкладанне соляў кальцыю ў сярэдняй абалонцы артэрый, дыфузныя паразы (адсутнасць бляшак), развіццё анеўрызмаў (а не закаркаванне) сасудаў. Атэрасклероз сасудаў вядзе да развіцця ішэмічнай хваробы сэрца.

Папярэджанне
------------

Развіццё хваробы стрымлівае ўніканне тлустай ежы жывёльнага паходжання і спажыванне гародніны (буракі, баклажаны, капуста і таматы) і ягадаў (агрэст, ажына, маліна, чарнаплодная рабіна, суніцы, чарнасліў і яблыкі), што выводзяць халестэрын.

Прычыны
-------

Хваробе спрыяе павышаны артэрыяльны ціск, залішняя вага цела, маларухомы лад жыцця, хранічныя стрэсы і паленне.

Праявы
------

На першай (пачатковай) ступені хваробы адзначаецца зябкасць, сутаргі ў канечнасцях  (англ.) (бел. паколванне і смыленне ў кончыках пальцаў, стомленасць. Перамежавальная кульгавасць выяўляецца праз боль у ікраножных мышцах галёнкі і ступні, што змушае спыняць хаду.

На другой ступені скура становіцца сухой і лушчыцца, з'яўляецца гіперкератоз  (англ.) (бел.. Замаруджваецца рост пазногцяў, яны патаўшчаюцца, становяцца крохкімі з матавай і бурай. Парушэнне росту валасоў вядзе да з'яўлення ўчасткаў аблысення. Развіваецца атрафія падскурнай тлушчавай клятчаткі і дробных мышцаў.

Трэцяя ступеня выяўляецца праз боль у пашкоджанай канцавіне ў спакоі, што замінае хадзіць. Афарбоўка скураных покрываў рэзка змяняецца ў залежнасці ад позы пашкоджанай канцавіны. Яе пад'ём суправаджаецца пабяленнем, апусканне — пачырваненнем скуры, якая вытанчаецца і становіцца лёгкаранімай. Дробныя раны ў выніку пацёртасцей, удараў, стрыжкі пазногцяў прыводзяць да ўтварэння трэшчынаў і хваравітых язваў на паверхні.

На чацвёртай ступені боль у ступні і пальцах становіцца пастаянным і невыносным. Краі і дно язваў на пальцах пакрываюцца брудна-шэрым налётам. Далучаецца ацёк ступні і галёнкі, развіваецца гангрэна пальцаў і ступняў.

Зноскі
------

1. ↑  Disease Ontology — 2016. Праверана 15 мая 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4117183'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5282129'></a>
2. ↑  *Надзея Нікалаева.* Як кантраляваць атэрасклероз // *Краіна здароўя*. — 15 сакавіка 2008. — № 14 (70). — С. 3.
3. ↑  *Вольга Шаўко.* Кідай курыць і больш рухайся // *Краіна здароўя*. — 13 снежня 2008. — № 57 (113). — С. 4.

Літаратура
----------

* T. Gui, A. Shimokado u. a.: Diverse roles of macrophages in atherosclerosis: from inflammatory biology to biomarker discovery. In: Mediators of inflammation. Band 2012, 2012, S. 693083, ISSN 1466-1861.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Атэрасклероз
Бешык
**Бешык туй або Бешык туі** (ад узб.: Beshik — калыска) — урачыстае мерапрыемства ў гонар нараджэння першага дзіцяці на Блізкім і Сярэднім Усходзе і ў Цэнтральнай Азіі. У кожным рэгіёне яно мае канкрэтныя асаблівасці.

Гэты рытуальны абрад звязаны з першым укладваннем немаўляці ў калыску, праводзіцца на саракавы дзень пасля яго нараджэння і арганізуецца ўсімі сваякамі дзіцяці.

У многіх месцах (у тым ліку ў Ташкенце) бешык туй лічыцца часткай шлюбнага абраду.

Апісанне
--------

Згодна з узбекскімі традыцыямі асноўную нагрузку ў правядзенні абраду бешык туй неслі бацькі нявесты. Яны павінны былі падрыхтаваць для дзіцяці некалькі камплектаў адзення і абутку з разлікам іх выкарыстання па прызначэнні да наступу школьнага ўзросту, то бок да сямі гадоў, розныя цацкі, зыходзячы з полу дзіцяці, бешык, сарпо (вопратку) для дачкі, яе мужа, свата і свацці, іншых блізкіх сваякоў (братоў і сясцёр, бабуль і дзядуляў, дзядзькаў і цётак) іх зяця, а таксама харчовыя прадукты для правядзення застолля: рыс, муку, мяса, алей і інш. Рыхтаваўся гэты вялікі дастархан загадзя, з моманту атрымання весткі аб цяжарнасці дачкі.

У сучасных рэаліях традыцыі імкнуцца да большай прастаты. Сваякі маладой маці прыносяць багата прыбраны бешык — ярка размаляваны дзіцячы ложачак — калыску, вопратку і іншыя неабходныя для нованароджанага рэчы. Акрамя гэтага, належыць прыносіць загорнутыя ў абрус аладкі, прысмакі і цацкі. Ад сваякоў з боку маладога бацькі чакаюцца арганізацыйныя моманты застолля. Гасцей павінен сустрэць чысты і святочна ўпрыгожаны дом.

Па традыцыі, пакуль госці весяляцца і частуюцца за святочным сталом, пажылыя жанчыны праводзяць у дзіцячым пакоі абрад першага спавівання і ўкладвання дзіцяці ў бешык. Бешык - гэта не звычайная калыска, яе будова ўключае ёмістасць для збору натуральных выдзяленняў дзіцяці, і таму канструкцыя адрозніваецца ў залежнасці ад пола дзіцяці. Бешык туй грае не толькі сімвалічную святочную ролю, але і падкрэслівае, што вопыт, уменне правільна спавіць немаўля ў бешык перадаецца ад пакалення да пакалення.

Цырымонія завяршаецца агледзінамі, падчас якіх запрошаныя госці падаюць малышу падарункі. Калыску традыцыйна абсыпаюць наватам (вінаградным цукрам), парвардой (цукеркі) або іншымі прысмакамі, каб жыццё ў дзіцяці склалася доўгім, нябедным і шчаслівым.

Зноскі
------

1. 1 2  Традиции узбекского народа. Бешик тўй  (руск.)
2. ↑  Бешик-туй  (руск.)
3. ↑  Бешик-туй  (руск.)

Літаратура
----------

* «Beshik toʻyi» OʻzME  (руск.) (бел.. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев — Алматы «Қазақ энциклопедиясы  (руск.) (бел.» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том

Спасылкі
--------

* Традиции узбекского народа. Бешик тўй  (руск.)
**Iris reticulata** — від невысокіх шматгадовых цыбульных раслін 7-10 см вышынёй з двума — чатырма прыкаранёвымі, чатырохграневымі цёмна-зялёнымі лістамі.

Арэал
-----

У прыродных умовах расце сярод метлюжковага разнатраўя, у хмызняковых зарасніках, на камяністых, бязлесных схілах пагоркаў і перадгор’яў Паўднёвага і Усходняга Закаўказзя, у паўночна-заходніх раёнах Ірана, паўночна-ўсходніх раёнах Турцыі.

Батанічнае апісанне
-------------------

Лісце з’яўляецца адначасова з адзінкавымі, духмянымі, цёмна-фіялетавымі або блакітнымі, радзей бледна-чырвонымі або белымі кветкамі 5-6 см у дыяметры. Цвіце ў студзені—красавіку на працягу 2-х тыдняў. Плод — падоўжаная каробачка. Насенне дробнае, шарападобнае. Цыбуліны яйкападобныя, 3-4 см даўжынёй, 1,5 см у папярочніку, аднаўляюцца штогод. Вонкавыя лускі сеткавата-кудзелістыя, светлыя.

Культурнае развядзенне
----------------------

У культуры з 1865 года.

Вядомая белакветкавая форма (f. alba). Шматлікія сарты: 'Кларэт' ('Clarette'), 'Кантаб' ('Cantab'), 'Джойс' ('Joyce') — кветкі светла-блакітныя; 'Гармонія' («Harmony») — кветкі цёмна-сінія; 'Раял Блю' ('Royal Blue') — кветкі блакітныя; 'Ветварт' ('Wetworth') — кветкі цёмна-фіялетавыя.

З усіх відаў касачоў з’яўляецца самым шырока ўведзеным у культуру. Выкарыстоўваецца як раннеквітнеючы мнагалетнік для альпінарыяў. Самы эфектны пры пасадцы групамі — гнёздамі. Адрозніваецца высокай халадастойкасцю, паспяхова культывуецца на шыраце Санкт-Пецярбурга, дзе цвіце і плоданасіць. Аддае перавагу лёгкім, добра дрэнаваным глебам, нейтральнай або слабашчолачнай рэакцыяй. Добра расце на асветленых сонцам месцах, але вытрымлівае і невялікае зацяненне. На вільготных месцах расце дрэнна, часта хварэе. Пасля адцвитання патрабуе шмат цяпла і сухіх умоў, неабходна накрываць ад летніх дажджоў.

Размнажаецца цыбулінамі (за год утварае 3-4 цыбуліны) і восеньскім пасевам насення, якое ў прахалодных умовах аранжарэй сыходзіць у студзені-лютым. Сеянцы заквітаюць на 3-5-ы год. Пры пасадцы цыбулін на адным месцы без страты дэкаратыўнасці застаецца да 3-6 гадоў, але на вельмі вільготных месцах цыбуліны лепш выкопваць кожны год. Глыбіня пасадкі цыбулін — 5-7 см.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».

Літаратура
----------

* *Дрібноцибулинні рослини*. «Дім,сад,город». 2006. `{{cite book}}`: Невядомы параметр `|аўтар=` ігнараваны (даведка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · NCBI · POWO · Plantarium · The Plant List · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776101143 |
Шлях ад мінімальна жыццяздольнага прадукту да больш складанага
**MVP, мінімальна жыццяздольны прадукт** (англ.: Minimum viable product — MVP) - прадукт з мінімальным функцыяналам, які можна даць карыстальнікам для выкарыстання. Выкарыстоўваецца для тэставання ідэй у распрацоўцы праграм з мінімальнымі выдаткамі рэсурсаў. Звычайна рэалізуецца шляхам ўдалага планавання рэлізаў, калі ў першы рэліз уваходзяць толькі асноўныя функцыі (або адна самая важная), што дае магчымасць карыстальнікам ўжо пачаць працаваць, не чакаючы канчатковай версіі.

Тэорыю мінімальна жыццяздольнага прадукту прыдумаў Фрэнк Робінсан (англ.: Frank Robinson), а папулярызавалі Стыў Бланк  (укр.) (бел. і Эрык Рыс  (англ.) (бел..

Выкарыстоўваецца таксама ў онлайн-маркетынгу. Для неіснуючых прыкладанняў або праграм ствараюцца рэкламныя сайты і запускаюць рэкламную кампанію. Колькасць карыстальнікаў, зацікаўленых таварам, служыць доказам, што рынку патрэбен такі прадукт. Або пры даданні новага функцыяналу спачатку ствараюць спасылку на яго ўнутры сэрвісу на рэкламную старонку. У залежнасці ад колькасці карыстальнікаў, якія клікнулі па ёй, вырашаюць ці трэба распрацоўваць яго.

Гл. таксама
-----------

* Чым горш, тым лепш  (руск.) (бел.
* Прынцып KISS  (укр.) (бел.
* Прынцып DRY
* Прынцып YAGNI  (укр.) (бел.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Frank Robinson, A Proven Methodology to Maximize Return on Risk // SyncDev, Inc. —  Архівавана 18 лютого 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 90420525 |
**Віджаява́да** або **Безвада** (тэлугу: విజయవాడ хіндзі: विजयवाडा) — горад у індыйскім штаце Андхра-Прадэш. Размешчаны на беразе ракі Крышна ў акрузе Крышна. Другі па велічыні горад штата Андхра-Прадэш (пасля Вішакхапатнама). Плошча горада — 261,88 км². Насельніцтва (2011 год) — 1 048 240 чал. разам з прыгарадамі — 1 491 202 чал. Горад таксама вядомы як **Безавада** (гэтая назва выкарыстоўваецца Індыйскімі чыгункамі для абазначэння гарадской станцыі «BZA»). Паводле даных Міністэрства гарадскога развіцця Віджаявада з’яўляецца самым чыстым горадам штата Андхра-Прадэш.

Віджаявада — важны транспартны вузел, звязаны сеткай аўтамабільных і чыгунак, паблізу горада знаходзіцца аэрапорт. Таксама ў горадзе дзейнічаюць прадпрыемствы тэкстыльнай, харчовай, цэментнай прамысловасці.

Горад — адзін з месцаў для паломніцтва індуістаў. У горадзе захаваліся храмы VI—XIII стст.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 5 ліпеня 2018.
2. ↑  District Census Dataset of Andhra Pradesh - Towns(2011) — Office of Registrar General & Census Commissioner of India.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q58768667'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q42502130'></a>
3. ↑
4. ↑   Праверана 19 ліпеня 2018.
5. 1 2   Праверана 19 ліпеня 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4358367-2 · NKC: ge1014511 |