recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Маладая гвардыя** (руск.: Молодая гвардия) — раман савецкага пісьменніка Аляксандра Фадзеева, прысвечаны дзеючай у Краснадоне падчас Другой сусветнай вайны моладзевай падпольнай арганізацыі пад назвай «Маладая гвардыя» (1942—1943), многія члены якой былі пакараныя нямецкімі захопнікамі.

Большасць галоўных герояў рамана: Алег Кашавы, Ульяна Громава, Любоў Шаўцова, Іван Зямнухоў, Сяргей Цюленін і інш. — сапращдныя людзі. Нараўне з імі, у рамане дзейнічаюць і выдуманыя персанажы. Акрамя таго, аўтар, выкарыстаўшы вядомыя яму імёны юных падпольшчыкаў, якія фактычна існавалі, надзяліў іх літаратурнымі рысамі, характарамі і дзеяннямі, творча пераасэнсаваўшы вобразы гэтых персанажаў.

Існуюць дзве рэдакцыі рамана. Раман «Маладая гвардыя» быў другім па выдавальнасці творам дзіцячай літаратуры ў СССР за 1918—1986 гады: агульны тыраж 276 выданняў склаў 26,143 млн экзэмпляраў.

Гісторыя стварэння
------------------

Адразу пасля заканчэння Другой сусветнай вайны савецкі пісьменнік Аляксандр Фадзееў узяўся за напісанне мастацкага твора пра краснадонскае падполле, узрушаны подзвігам зусім юных хлопчыкаў і дзяўчынак, старшакласнікаў і выпускнікоў мясцовай школы.

Пісьменнік у Краснадоне збіраў матэрыял, даследаваў дакументы, гутарыў з сведкамі. Раман быў напісаны вельмі хутка, з прычыны чаго змяшчаў шмат недакладнасцяў і памылак, якія пазней сур’ёзна адбіліся на лёсах многіх рэальных жывых людзей, згаданых на старонках рамана. Упершыню кніга выйшла ў свет у 1946 годзе.

Фадзееў быў падвергнуты рэзкай крытыцы за тое, што ў рамане ён недастаткова яскрава адлюстраваў «кіруючую і накіроўвалую» ролю камуністычнай партыі. Супраць твора былі вылучаны сур’ёзныя ідэалагічныя абвінавачванні ў газеце «Праўда», органе ЦК ВКП(б), і, як мяркуецца, ад Сакратара ЦК ВКП(б) І. В. Сталіна.

Фадзееў сеў перапісваць раман, дадаўшы ў яго новых персанажаў-камуністаў, і ў 1951 годзе выйшла другая рэдакцыя рамана «Маладая гвардыя».

Роля кнігі
----------

Кніга была прызнана неабходнай для патрыятычнага выхавання падрастаючага пакалення і ўвайшла ў школьную праграму СССР, што зрабіла яе абавязковай для прачытання. Да канца 1980-х гадоў раман «Маладая гвардыя» успрымаўся як ідэалагічна ўхваленая гісторыя арганізацыі.

Не ўсе падзеі, апісаныя аўтарам, адбываліся насамрэч. Некалькі чалавек, якія з’яўляюцца прататыпамі персанажаў, прадстаўленыя ў рамане здраднікамі і з прычыны гэтага абвінавачаныя ў здрадзе ў рэальным жыцці, настойвалі на сваёй невінаватасці і былі пазней рэабілітаваны

Крыніцы
-------

1. ↑  Книгоиздание СССР. Цифры и факты. 1917—1987 / Е. Л. Немировский, М. Л. Платова. — М.: Книга, 1987. — С. 299. — 299 с. — 3 000 экз.
**Падаро́жжы ў некато́рыя далё́кія краі́ны све́ту. У чатыро́х ча́стках. Паво́дле Лэмьюэ́ля Гуліве́ра, спача́тку хіру́рга, а по́тым капіта́на не́калькіх караблё́ў** (англ.: Travels into Several Remote Nations of the World. In Four Parts. By Lemuel Gulliver, First a Surgeon, and then a Captain of Several Ships), больш вядомая пад назвай **Падаро́жжы Гуліве́ра** (англ.: Gulliver's Travels) — сатыра-фантастычная кніга ірландскага пісьменніка Джонатана Свіфта выдадзеная ў 1726 годзе ў Лондане, ў якой высьмейваюцца чалавечая натура і літаратурны жанр падарожных гісторый.

У кнізе Гулівер наведвае чатыры краіны: Ліліпуцію (англ.: Lilliput), Волатаў (англ.: Brobdingnag), Лапуту (англ.: Laputa) — краіну разумных але бескарысных людзёў і Гаўгнгнмаў (англ.: Houyhnhnm) — краіну канёў.

Беларускія пераклады
--------------------

На беларускую мову «Гулівер у Ліліпутаў» пераклалі Тамара Габэ і Зоя Задунайская (выдадзена ў 1936 г.), «Падарожжа Гулівера да волатаў у краіне Бробдзынгнаг» пераклаў Вацлаў Пануцэвіч (выдадзена ў 1949 годзе), «Падарожжы Гулівера» пераклаў Анатоль Кудравец (выдадзена ў 1974 г.).

Бібліяграфія
------------

* Падарожжа Гулівера да волатаў у краіне Бробдзынгнаг / Jonathan Swift ; пераклаў В[ацлаў] П[ануцэвіч]. — [[[Фленсбург]]] : Галоўная кватэра беларускіх скаўтаў, 1949. — 79 с. : іл. ; 22 см. — (Бібліятэка скаўцкай лектуры ; кн. 1). — У пераплёце. — Ксеракопія. Выхадныя даныя арыгінала: [Фленсбург] : Галоўная кватэра беларускіх скаўтаў, 1949. — 150 экз.

Зноскі
------

1. ↑  *Jonathan Swift.* Gulliver's Travels. — Penguin, 2003. — С. xi.
2. ↑  *Jonathan Swift.* Gulliver's Travels. — W. W. Norton, 2009. — С. 875. — ISBN 978-0-393-93065-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Раман Інджэйчык** (польск.: Roman Indrzejczyk; 14 лістапада 1931, Жыхлін — 10 красавіка 2010, пад Смаленскам) — польскі каталіцкі святар.

У 1956 годзе быў высвечаны ў святары. Быў вікарыем у населеных пунктаў Мазоўша, а затым пробашчам розных варшаўскіх і падваршаўскіх парафіі. Навучаў рэлігіі ў школе, быў таксама вернікаў у псіхіятрычным шпіталю. Падчас ПНР дзейнічаў у апазіцыі. Насіў друкі, дазваляў апазіцыянерам рабіць выклады на плябаніі. Даваў пакоі для пасяджэнні. У 1961—1976 і 1989—1994 гадах быў краёвым капеланам службы аховы здароўя. З 22 снежня 2005 года быў капеланам прэзідэнта Леха Качынскага. Пісаў вершы.

Загінуў 10 красавіка 2010 года ў авіякатастрофе пад Смаленскам. 16 красавіка 2010 года пасмертна ўзнагароджаны Крыжам камандорскім з зоркай ордэна Адраджэння Польшчы .

Пахаваны ў Варшаве.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6   Ks. Roman Indrzejczyk kapelanem prezydenta RP  (польск.)
2. ↑   Konrad Pawlak, *Wujek wszystkich*, Wprost z 25 kwietnia 2010 r. Nr 17, s. 19, ISSN 0209-1747  (польск.)
3. ↑  Komunikat Nr 163/VI kad. Архівавана 24 кастрычніка 2013.  (польск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Турук.
**Фёдар Фёдаравіч Турук** (8 лютага 1889, в. Балотца Навагрудскага павета Мінскай губерніі — 20 ліпеня 1960, Масква) — беларускі гісторык і грамадскі дзеяч.

Біяграфія
---------

Скончыў Петраградскі гісторыка-філалагічны інстытут і Петраградскі археалагічны інстытут (1915), працаваў выкладчыкам гімназій у Мінску і Маскве. З сакавіка 1918 загадчык аддзела Беларускага нацыянальнага камісарыята, адзін з арганізатараў Беларускага народнага ўніверсітэта і Беларускага навуковага таварыства ў Маскве (1918). З 1919 загадчык беларускага пададдзела аддзела асветы нацыянальных меншасцяў Наркамата асветы РСФСР. Садзейнічаў выхаду ў свет першага зборніка Янкі Купалы на рускай мове «Выбраныя вершы ў перакладах рускіх паэтаў» (1919). Удзельнічаў у арганізацыі БДУ, з 1921 — прафесар БДУ. З 1923 выкладчык Камуністычнага ўніверсітэта нацыянальных меншасцяў Захаду ў Маскве. У 1923—1955 — прафесар розных ВНУ Масквы.

Аўтар прац па гісторыі Беларусі. У кнізе «Беларускі рух» (1921) гісторыю Беларусі разглядаў з аб’ектывісцкіх пазіцый. Аўтар прадмовы і складальнік «Курса беларусазнаўства» (1918—1920).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 2-я. — Мн.: БЕЛТА, 2002. — 704 с.: іл. ISBN 985-6302-46-3
**Рафах** (араб. رفح‎‎, іўр.: רפיח, у старажытнасці Рафія) — горад у Сектары Газа на мяжы з Егіптам.

Частка горада размешчана на тэрыторыі Егіпта. Насельніцтва — 91 931 чалавек (1997). Шчыльнасць насельніцтва прыкладна адпавядае ўзроўню Берліна. 80 % з іх складаюць бежанцы.

Міжнародны аэрапорт імя Ясіра Арафата (цяпер не дзейнічае).
На поўдзень ад горада размешчаны адзіны аэрапорт ПНА — Міжнародны аэрапорт імя Ясіра Арафата. Пабудаваны сумесна Японіяй, Егіптам, Саудаўскай Аравіяй, Іспаніяй і Германіяй у 1998 годзе. Разбураны Ізраілем у 2001 годзе пасля пачатку «Інтыфады Аль-Аксы».

Таксама ў паўднёвай частцы горада знаходзіцца пагранічны пераход Егіпет — ПНА. Да захопу ўлады ў сектары Газа ХАМАСам у 2007 годзе пераход кантраляваў Ізраіль і ЕС. Паралельны пераход — у Керэм-Шалом.

Геаграфія
---------

**Рафах** размешчаны на поўначы пустыні Негеў на Сінайскім паўвостраве.

Гісторыя
--------

Першае пісьмовае згадванне — 1303 да н. (фараон Сеці I). Падчас 4-й сірыйскай вайны пры рафіі Пталемей IV разбіў Антыёха III і захапіў Паўднёвую Сірыю.

Насельніцтва
------------


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Год | Колькасць |
| --- | --- |
| 2007 | 119 895 |  |
| 2008 | 123 936 |  |
| 2009 | 128 150 |  |

 | 

| Год | Колькасць |
| --- | --- |
| 2010 | 132 533 |  |
| 2011 | 137 385 |  |
| 2012 | 142 427 |  |

 | 

| Год | Колькасць |
| --- | --- |
| 2013 | 147 618 |  |
| 2014 | 152 950 |  |
| 2015 | 158 414 |  |

 | 

| Год | Колькасць |
| --- | --- |
| 2016 | 164 000 |  |

 |

 |

Гарады-пабрацімы
----------------

* Пезара, Італія

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11
3. ↑  World Gazetteer: Palestine — largest cities (per geographical entity)

Спасылкі
--------

* The World Factbook (англ.) (Сусветная кніга фактаў)
* EU Border Assistance Mission at Rafah Crossing Point in the Palestinian Territories (EU BAM Rafah) (англ.)The Olympia-Rafah Sister City Project (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Кароткая яўрэйская · Pauly-Wissowa |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 145473180 · GND: 4701020-4 · LCCN: n97080886 · SUDOC: 19062096X · VIAF: 264798548 |
**Слуцкі дзяцінец** - умацаваная цэнтральная частка старажытнарускага Случаска, цяперашняга Слуцка.

  

Першае летапіснае згадванне пра горад як пра крэпасць на паўночных рубяжах Тураўскага княства адносіцца да 1116 года, калі яго спаліў менскі князь Глеб Усяславіч. Пасля тут паўсталі новыя драўляныя ўмацаванні. У эпоху Вялікага Княства Літоўскага на месцы старажытнарускага дзяцінца пад 1409 годам упершыню згадваецца новы драўляны замак (Верхні замак), на месцы вакольнага горада ўзнікае Ніжні замак. У пачатку XVI стагоддзя слуцкія ўмацаванні вытрымалі некалькі нападаў крымскіх татараў, а таксама аблогу з боку войск мяцежнага князя Міхаіла Глінскага. Сёння на месцы дзяцінца знаходзіцца Дом культуры.

Дзяцінец размяшчаўся на авальным пагорку плошчай 80х100 м, абароненым з захаду і поўдня рэкамі Бычок і Случ. Іншая ўмацаваная пляцоўка з'яўлялася вакольным горадам плошчай у 0,8 га. Ён прымыкаў да дзяцінца з паўднёва-ўсходняга боку і быў аддзелен ровам.

Слуцкі дзяцінец быў абнесены магутным валам, шырыня якога ў падставе была больш за 20 метраў, вышыня — каля 6 метраў. Па грэбні вала ішоў частакол з дубовых бярвёнаў, а перад валам размяшчаўся роў глыбінёй да 2 і шырынёй каля 25 метраў, які злучаўся з ракой Бычок, у той час яшчэ паўнаводнай. Увайсці ў дзяцінец можна было толькі праз браму. Меўся каменны храм XII стагоддзя, пабудаваны з тонкай цэглы (плінфы) і вапняковых пліт. Таксама тут знаходзіўся церам удзельных князёў Слуцкага княства.

  

Дзяцінец Слуцка абследавалі С. А. Дубінскі, А. М. Ляўданскі, Э. М. Загарульскі, П. Ф. Лысенка і іншыя. Культурны пласт складае да 4 м і часткова захаваў прадметы арганічнага паходжання. Выяўлены драўляныя пабудовы, насцілы вуліц, частаколы. Знойдзены жалезныя нажы, ключы, замкі, шарнірныя нажніцы, частка сашніка, косы, пісала, абломкі шкляных бранзалетаў, шыферныя прасліцы, двухбаковыя драўляныя грабяні. Мяркуючы па кераміцы і іншых знаходках, паселішча ў Слуцку ўзнікла на мяжы XI—XII стагоддзяў.

Літаратура
----------

* Куза А. В. Древнерусские городища X–XIII вв. Свод археологических памятников / Ред. А. К. Зайцев. Российский гуманитарный научный фонд.. — М.: Христианское издательство, 1996. — С. 96—97.
* Слуцк // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая Российская энциклопедия, 2004—2017.
**Апошняе кітайскае папярэджанне** (руск.: Последнее китайское предупреждение) — іншасказальная ідыёма, якая ўтварылася за часамі СССР на рускай мове, і мае значэнне пагроз, пра якія загадзя вядома, што ніякіх дзеянняў у найбліжэйшы час не будзе.

Гісторыя паходжання
-------------------

Выказванне ўзнікла ў сувязі з абвастрэннем адносін паміж ЗША і камуністычным Кітаем у 1950—1960-х гадах, якія тычыліся гэтак званага тайванскага пытання. Першае папярэджанне было зроблена Кітаем 7 верасня 1958 года (у гэты перыяд адбываўся другі тайванскі крызіс). ЗША, не прызнаючы камуністычную ўладу ў Кітаі (але прызнаючы рэжым Чан Кайшы), здзяйснялі выведвальныя палёты над тэрытарыяльнымі водамі Кітая. Кітайская Народная Рэспубліка фіксавала ўсе парушэнні сваёй паветранай і воднай прасторы з боку ЗША. На кожнае такое парушэнне ўрад КНР цераз дыпламатычныя каналы пасылаў гэтак званае «папярэджанне» амерыканскаму боку, аднак ніякіх дзеянняў не рабіў. Напрыклад, у красавіку 1962 года амерыканскі баявы карабель на працягу тыдня патруляваў у Жоўтым моры, і за гэты час камуністычны Кітай зрабіў тры сур’ёзныя папярэджанні наконт уварвання ў ягоныя тэрытарыяльныя воды. Усе гэтыя папярэджанні нумараваліся. У тыя гады ўваходжанні з боку ЗША ў кітайскую водную і паветраную прастору, асабліва ў раёне Тайванскага праліва, былі частымі, таму нумарацыя папярэджанняў перавышала некалькі соцень. Дакладная колькасць зробленых Кітаем папярэджанняў не падлічаная. Вядома, што на канец 1964 года іх было больш за 900.

«Апошнія кітайскія папярэджанні» камуністычнага кітайскага ўрада рэгулярна трансляваліся інфармацыйнымі агенцтвамі і сталі ўстойлівым выразам. З гэтых часоў выказванне «(апошняе) кітайскае папярэджанне» стала назоўным. Выкарыстоўваюць таксама розныя варыянты гэтай фразы, кшталту: «647-е кітайскае папярэджанне», «723-е, апошняе, кітайскае папярэджанне» і да т. п.

Выкарыстанне ў наш час
----------------------

Выраз «кітайскае папярэджанне» часта выкарыстоўваўся і ў іншых мовах былога Савецкага Саюза, у прыватнасці ў эстонскай, і часам выкарыстоўваецца дагэтуль.

Зноскі
------

1. 1 2  *Вадим Серов.* Энциклопедический словарь крылатых слов и выражений. — М.: Локид-Пресс, 2003.
2. ↑  THE GULF OF TONKIN INCIDENT. The DESOTO Patrols and OPLAN 34A Архівавана 10 лютага 2022.
3. ↑  *Александр Котлобовский*. Малая воздушная война в Китае **(нявызн.)**.  www.airwar.ru. Архівавана з першакрыніцы 22 лістапада 2019. Праверана 22 лістапада 2019.
4. ↑  Toomas Alatalu: Põhja-Korea ja USA ootamatult tuliseks kujunenud olukorras on suureks õli tulle valajaks silmatorkavalt sõjajanune ajakirjandus — Eesti Päevaleht **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 6 мая 2018. Праверана 5 мая 2018.
5. ↑  Kas sõjahirm või sõjaootus? — Sirp **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 6 мая 2018. Праверана 5 мая 2018.
| ⛭Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай 1792 года |
| --- |
| 
Опса •
Стоўбцы •
Мір •
Барушкаўцы •
Зэльва •
Зяленцы •
Войшкі •
Дубенка •
Крамень •
Брэст •
Маркушаў •

---

Канстытуцыя 3 мая •
Ордэн «Virtuti Militari» •
Таргавіцкая канфедэрацыя

---

Другі падзел Рэчы Паспалітай •
 |

**Бітва пад Войшкамі** адбылася 14 ліпеня 1792 года час вайна Расіі з Рэччу Паспалітай 1792 года.

Бітва
-----

У той час як 14 ліпеня расійская армія набліжалася да Беластока, літоўскі атрад Міхала Забелы быў размешчаны ў Плоцку. Час ад часу былі толькі нязначныя сутыкненні літоўскага войска з падыходзячымі данскімі казакамі. Для атрымання падрабязнай інфармацыі пра ворага Забела накіраваў у напрамку Беластоку групу ваенных на чале з Міхалам Кіркорам. У склад атраду ўвайшлі татары Кіркора, 200 стральцоў, 200 пехацінцаў і адна гармата. Пасля пераправы на Нараў атрад Кіркора прыбыў у Войшкі.

Пасля прыпынку ў Войшках Кіркор вырашыў зладзіць засаду і з гэтай мэтай паставіў пяхоту і гармату на пагорку, схаваў стральцоў у лесе, а татараў на ўзгорку. Камандзір казакоў Папоў таксама зрабіў засаду — ён схаваў большую частку свайго войска, а сам адправіўся з невялікім атрадам салдат на ліцвінаў. Убачыўшы слабы атрад, татарскія коні кінуліся ў напад, і пасля кароткай барацьбы казакі былі вымушаны адступіць, не разумеючы, што адыход імітуецца.

Татары Кіркора раптам апынуліся супраць праўзыходных сіл праціўніка, і не спрабуючы зламаць яго, тут жа кінуўся бегчы. Пасля перамогі данскіх казакоў над татарамі яны спрабавалі разбіць літоўскую пяхоту, але іх атака правалілася пад шквальным агнём літоўскіх карабінаў.

Хоць бітва пад Войшкамі і не атрымалася для ліцвінаў удалай, атрад Кіркора дасягнуў асноўнай мэты сваёй паездкі і атрымаў інфармацыю пра наступны рух сіл генерала Крачэтнікава.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Piotr Borawski, *Tatarzy w dawnej Rzeczypospolitej*, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1986, ISBN 83-205-3747-9, стар. 232—233
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гурскі.

**Міхаіл Адамавіч Гурскі**, таксама **Міхась Гурскі** (9 лістапада 1890, в. Салтанова, Рэчыцкі павет, Мінская губерня, Расійская імперыя — ?) — беларускі тэатральны дзеяч, рэдактар.

Біяграфія
---------

Сябры былога Першага таварыства беларускай драмы і камедыі, ператворанага ў Дзяржаўны тэатр Беларускай Народнай Рэспублікі. Унізе ў цэнтры сядзяць маладыя артысты трупы: Мікола Міцкевіч, Вера Тарасік. У 2-м радзе ў цэнтры сядзяць (злева направа): Усевалад Фальскі, Язэп Варонка (старшыня Народнага акратарыята Беларусі), Фларыян Ждановіч. У 3-м радзе: Міхась Гурскі, Уладзіслаў Галубок. Менск, красавік 1918 года
У 1908 скончыў Гомельскае гарадское вучылішча. У тым жа годзе пры Гомельскай гімназіі здаў экзамен на званне народнага настаўніка. З 1910 па 1913 год вучыўся ў Віленскім універсітэце. З 1914 па 1918 год служыў у рускай арміі. Затым працаваў настаўнікам. Са снежня 1922 па чэрвень 1926 працаваў дырэктарам БДТ-1. З 1929 па 1930 год працаваў у Акадэміі навук БССР. Арыштаваны ДПУ БССР 23 ліпеня 1930 па справе «Саюза вызвалення Беларусі». Паводле пастановы Калегіі ДПУ БССР ад 10 красавіка 1931 высланы ў Малмыж на 5 гадоў. З 1945 па 1946 год працаваў дырэктарам Беларускага дзяржаўнага тэатральнага інстытута. Рэабілітаваны 19 верасня 1960.

Літаратура
----------

* ГУРСКІ Міхась Адамавіч // Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 3. Кніга 1 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Мн. 2004.

Спасылкі
--------

* Інфармацыя на сайце БДАМ

| ⛭Рэктары Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў |
| --- |
| 
* Міхаіл Гурскі (1945—1946)
* Іосіф Прыс (1946—1957)
* Аляксандр Бутакоў (1957—1958)
* Віталь Цвірка (1958—1960)
* Павел Масленікаў (1960—1964)
* Віктар Захараў (1964—1968)
* Эльвіра Герасімовіч (1968—1984)
* Анатоль Сабалеўскі  (1984—1989)
* Васіль Шаранговіч (1989—1997)
* Рычард Смольскі (1997—2010)
* Міхаіл Баразна (з 2010)

 |
**Іларыён Карпінскі** (?—да 1765) - географ. Базыльянін. 

Пасмяротна ў Вільні ў 1766 яго брат (таксама базыльянін) Нікадзім выдаў вялізную працу Карпінскага «Геаграфічны лексікон для грунтоўнага разумення газет і гісторыі з розных аўтараў сабраны, перакладзены і напісаны» («Lexykon geograficzny dla gruntownego pojęcia gazet i historii z różnych awtorów zebrany, przetłumaczony i napisany») — першы ў ВКЛ і Польшчы геаграфічны слоўнік, які вызначаў фізіка-геаграфічныя аб’екты, краіны, населеныя пункты, утрымліваў гістарычную інфармацыю. Пры апісанні населеных пунктаў К. адзначаў наяўнасць культавых будынкаў, рэлігійныя адносіны. Хоць К. быў прыхільнікам геацэнтрызму, яго кніга адыграла значную ролю ў распаўсюджанні ў ВКЛ навук. ведаў пра Зямлю. Упершыню ў «Геаграфічным лексіконе» прыведзена размяшчэнне Белай, Чорнай і Чырвонай Русі амаль у тым выглядзе, які замацаваўся ў 19 ст. (Белая — усх. ваяводствы ВКЛ, Чорная — Новагародскае і Менскае ваяв. Чырвоная — Украіна).

Літаратура
----------

* Decyk W. Leksykon geograficzny Hilariona Karpińskiego (Wilno, 1766) jako przedmiot badań historyczno-językoznawczych: Zarys problematyki // Prace filologiczne. Warszawa, 2002. T. 47.

Спасылкі
--------

* Іларыён Карпінскі на сайце Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»
ПКМ.
**7,62-мм кулямёт Калашнікава** — савецкі кулямёт, распрацаваны ў якасці адзінага кулямёта для Узброеных Сіл СССР.

Быў прыняты на ўзбраенне ў1961 годзе. Ужываўся ў многіх войнах і ўзброеных канфліктах другой паловы XX стагоддзя і пачатку XXI. Па ацэнцы амерыканскіх збройнікаў Цэнтра па вывучэнні замежнай навукі і тэхнікі Арміі ЗША, якія правялі яго выпрабаванні на знос, гэта адзін з лепшых кулямётаў у свеце, які адрозніваецца прастатой і надзейнасцю.

**Мадэрнізаваны кулямёт** атрымаў пазначэнне ПКМ. Ён мае начную мадыфікацыю **ПКМН**, прыстасаваную для ўстаноўкі начных прыцэлаў НСПУ або НСПУМ.

Заўвагі
-------

1. ↑  Johnson H. E. (narrator). Special Forces Foreign Weapons Demonstration (13:41 — 17:10). Fort Bragg, NC: U.S. Foreign Science & Technology Center. (1974).
**Захапленне** (англ.: Rapture) — выдуманы падводны горад, які з’яўляецца месцам дзеяння ў камп’ютарных гульнях BioShock і BioShock 2, эпізадычна з’яўляецца ў BioShock Infinite. У перадгісторыі горад апісваецца як ўтопія, створаная бізнес-магнатам Эндру Раянам у сярэдзіне 1940-х гадоў, горад планаваўся як месца жыхарства найвялікшых мысляроў чалавецтва ва ўмовах росквіту свабоднага рынкавага гандлю без прыгнёту з боку ўрадаў свету. Тым не менш, гэтыя ідэалы не былі ажыццявіць у жыццё, ператварыўшыся ў антыўтопію. Напярэдадні 1959 года ў Захапленні ўспыхнула грамадзянская вайна, у выніку чаго большая частка насельніцтва горада загінула. Выжылыя грамадзяне ператварыліся ў «*мутантаў*» (англ.: Splicers), звар’яцелых людзей, якія змяніліся пад уздзеяннем рэчыва, вядомага як АДАМ (англ.: ADAM).

Горад у серыі BioShock
----------------------

### BioShock

Галоўны герой трывае крушэнне самалёта над водамі Атлантычнага акіяна, але ратуецца, схаваўшыся ў самотным маяку, які аказваецца таемным уваходам у горад. Захапленне ахопленае грамадзянскай вайной, сістэмы без належнага абслугоўвання прыходзяць у заняпад, але запас трываласці, укладзены пры будаўніцтве горада, дазваляе яму працягваць функцыянаваць аўтаномна.

Эндру Раян прадпрымае спробу знішчыць сваё тварэнне, але галоўны герой гульні пад кіраўніцтвам Атласа (Фантэйна) спыняе праграму самазнішчэння захаплення.

### BioShock 2

У другой частцы гульні дзеянне адбываецца праз дзесяць гадоў. Захапленне прыйшло ў заняпад, горад разбураны, мутацыі насельніцтва за апошнія дзесяць гадоў пагоршыліся, частка памяшканняў затопленая.

### BioShock Infinite

Галоўны герой гульні Букер Дэ Віт трапляе ў Захапленне з-за разрыву прасторы і часу, створанага Элізабет. У адным з праходаў Захаплення можна ўбачыць мёртвага Вялікага Татульку і маленькую сястрычку, якая плача каля яго цела.

Спасылкі
--------

* Tavinor, Grant (April 2009). "Bioshock and the Art of Rapture" (PDF). *Philosophy and Literature*. **33** (1): 91–106. Праверана 2010-02-11.
* Weiss, Matthew Jason (2008). "Bioshock: A Critical Historical Perspective" (PDF). *Journal for Computer Game Culture*. **2** (1): 151–155. Праверана 2010-02-11. Архівавана 4 сакавіка 2016.
* Garin, Manual; Perez, Oliver (2009). "Between Worlds and Stories: Science Fiction and Gameplay Experience" (PDF). *Formats: Revista de Comunicacio Audiovisual*. Архівавана з арыгінала (PDF) 15 чэрвеня 2011. Праверана 2010-02-11. `{{cite journal}}`: Невядомы параметр `|deadurl=` ігнараваны (прапануецца `|url-status=`) (даведка) Архівавана 15 чэрвеня 2011.
* *Evans, Monica*. Aliens, Avatars, and Andrew Ryan: Representations of Humanity in Science Fiction Games **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Inter-Displinary.net (2009). Архівавана з першакрыніцы 30 красавіка 2012. Праверана 11 лютага 2010.
* Tavinor, Grant (2009). *The Art of Videogames*. John Wiley & Sons. ISBN 1405187883.

| ⛭Серыя гульняў *BioShock* |
| --- |
| Гульні | *BioShock* ·  *BioShock 2* ·  ✯ *BioShock Infinite* (*Burial at Sea*) |
| Персанажы | Эндру Раян ·  Фрэнк Фантэйн ·  Вялікі Татулька ·  Элізабет |
| Іншае | Саўндтрэк ·  Захапленне ·  *PlayStation All-Stars Battle Royale* |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Тэрэл.

**Тамі Тэрэл** (сапр. імя — Томасіна Уініфрэд Мантгомеры; 29 красавіка 1945 — 16 сакавіка 1970) — амерыканская спявачка, найбольш вядомая як зорка Motown Records 1960-х гадоў, і якая выступала ў дуэце з Марвінам Гэем.

Кар’ера Тэрэл пачалася ў падлеткавым узросце, яе першыя запісы адбыліся на Scepter / Wand Records, затым яна правяла амаль два гады як член «James Brown Revue» Джэймса Браўна, запісваючыся на лэйбле Браўна «Try Me». Пасля вучобы ў каледжы, Тэрэл нядоўга запісвалася на Checker Records, да падпісання кантракту з Motown у 1965 годзе.

У дуэце з Гэем Тэрэл сем разоў трапляла ў Топ 40 сінглаў на Billboard Hot 100. 14 кастрычніка 1967 года падчас выступу на канцэрце ў каледжы Хэмпдэн-Сідней Тэрэл страціўшы прытомнасць звалілася на сцэне, на рукі Гэя, і пазней у яе была дыягнаставана пухліна мозгу. Пасля васьмі безвыніковых аперацый, яна памерла 16 сакавіка 1970 года, ва ўзросце 24 гадоў.

Зноскі
------

1. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 27 красавіка 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. ↑  Tammi Terrell // Find a Grave — 1996. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63056'></a>
3. ↑  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011. Праверана 10 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
Андрэа Саларыа. Мадонна з зялёнай падушкай (каля 1507, Луўр).
**Харчаванне** — сукупнасць працэсаў паступлення, ператраўлівання, усмоктвання і засваення арганізмам харчовых рэчываў; састаўная частка абмену рэчываў. Атрыманыя хімічныя злучэнні ўжываюцца арганізмам для росту, жыццядзейнасці і ўзнаўлення.

Гл.таксама
----------

* Харчаванне ў Вялікім Княстве Літоўскім
* Харчаванне беларусаў у Расійскай імперыі

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — 576 с.: іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Харчаванне
**«Лісаа»** (Лі Саа) (кіт. трад. 離騷, спр. 离骚, піньінь *Lí Sāo*) — кітайская класічная паэма. Па ўказанні Сыма Цяня, належыць пяру Цюй Юаня 340—278 да н. э.), вядомага паэта і дзяржаўнага дзеяча царства Чу.

Паэма змяшчае 372 страфы і прыкладна 2 400 знакаў, што робіць яе адной з самых вялікіх паэм, якія дайшлі да нас з часоў Старажытнага Кітая. Дата яе стварэння дакладна невядомая, але лічыцца, што яна была напісана пасля таго, як Цюй Юань страціў дзяржаўны пост у Чу і стаў выгнаннікам.

Назва паэмы была цяжкай для разумення ўжо ў Старажытным Кітаі. Сыма Цянь прапаноўваў разумець яе як «Скаргі ад’езду» (скаргі Цюй Юаня на выгнанне), тады як Бань Гу  (руск.) (бел. прапаноўваў версію «Сустрэча з бядой». Версія Сыма Цяня больш шырока прынятая. Сучасныя даследчыкі таксама выказалі здагадку, што 離騷 — варыянт напісання 劳商, што значыць проста «чуская песня».

У гісторыі кітайскай паэзіі  (руск.) (бел. паэма «Лі Саа» была значным крокам да разняволення выразных сродкаў (у тым ліку вар’іруецца даўжыня строф) і асноватворнай для наступнага стылю *саа*. Яна таксама вылучаецца спалучэннем разнастайных элементаў: лірычныя і фантастычныя вобразы суседнічаюць тут з грамадзянскасцю і крытычным аглядам гісторыі краіны. Увайшла ў анталогію «Чускія строфы».

І. С. Лісевіч  (руск.) (бел. прыводзіць версію, згодна з якой паэма «Лі Саа» — прайграванне бачанняў рытуальнага трансавага падарожжа  (руск.) (бел. ў свет іншы, аналагічнага падарожжам шамана або аракула (магчыма, з выкарыстаннем псіхатропных прэпаратаў). Гэтым можна тлумачыць як значную колькасць фантастычных вобразаў, так і тое, што ў адрозненне ад Інь Цзіфу  (англ.) (бел. і Мэн-цзы  (руск.) (бел. Цюй Юань паведамляе сваё імя і імёны продкаў не ў канцы, а ў пачатку твора, як бы прадстаўляючыся перад тым, як увайсці ў свет духаў.

Зноскі
------

1. ↑  И. С. Лисевич. Литературная мысль Китая. Глава 7. Лирическая поэзия ши. Личность и литература {\*} (фрагмент) (\* Воспроизводится по изданию: И. С. Лисевич. Литературная мысль Китая / М.: Наука, 1979.) **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 3 красавіка 2008. Праверана 13 жніўня 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4285724-7 · VIAF: 210360214 |
**Абу Ібрахім Ісма'іл ібн Ахмад Самані** (перс.: ابو ابراهیم اسماعیل بن احمد سامانی, тадж.: Абу Иброҳим Исмоил ибни Аҳмади Сомонӣ, красавік 849, Фергана - 24 лістапада 907, Бухара) — эмір з дынастыі саманідаў, заснавальнік моцнай дзяржавы ў Сярэдняй Азіі.

Намеснік свайго брата Насра ў Бухары (874-892). Застаўся ў гэтым горадзе і пасля таго як з прычыны смерці свайго брата стаў эмірам Маверанахра (892-907) і ў 893 годзе быў зацверджаны ў гэтым сане халіфам. У тым жа годзе ён распачаў паход на Тараза, заваяваў гэты горад і ператварыў яго галоўную царкву ў мячэць. Змагаўся ў Маверанахры з Сафарыдам Амрам ібн Лейсам. Нягледзячы на ​​тое, што халіф абвясціў аб зняцці Ісмаіла і яго правінцыя была падараваная Амру, пасля перамогі Самані (900) халіф выказаў пераможцу сваё задавальненне.

| Маўзалей Саманідаў ў БухарыМаўзалей Саманідаў ў Бухары |  |
| Маўзалей Саманідаў ў Бухары | Манумент Ісма'іла Самані ў Душанбе |

Ушанаванне памяці
-----------------

* У яго гонар названы Пік Ісмаіла Самані


| ?Ісмаіл Самані — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Ісмаіл Самані |  | Ahmad ibn Asad[d] |  | Asad ibn Saman[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 5360 9742 · VIAF: 7033846 |
**Юэн Брэмнер** (англ.: Ewen Bremner; нар. 23 студзеня 1972, Эдынбург, Шатландыя) — шатландскі акцёр, найбольш вядомы па ролях у фільмах «На іголцы» (1996) і «Кіслотны дом» (1998).

Біяграфія
---------

Юэн Брэмнер нарадзіўся ў Эдынбургу ў сям’і настаўнікаў. Скончыў сярэднюю школу Портабела. Першапачаткова Юэн хацеў быць блазнам у цырку, але дзякуючы тэлевізійнаму дырэктару Рычарду Бруксу яму была дадзена магчымасць трапіць у шоу-бізнес. Адной з першых прыкметных роляў была роля школьніка з Глазга ў фільме рэжысёра Чарльза Гормлі «Нябесны пераслед» (1986). Пазней ён атрымаў адну з галоўных роляў у поўнаметражнай адаптацыі апавядання Уільяма Макілвені «Сон», знятай на студыі BBC Scotland.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 13 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑  Ewen Bremner // filmportal.de — 2005. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Глушакоў.

**Ю́рый Эдуа́рдавіч Глушако́ў** (нарадзіўся ў 1966 годзе, Гомель, БССР) — беларускі палітычны і грамадскі дзеяч.

Біяграфія
---------

Служыў у Савецкай Арміі, у войсках ВПС. Затым працаваў па рабочых спецыяльнасцях. Адначасова скончыў з адзнакай гістарычны факультэт БДУ і аспірантуру. У 1997—2005 гадах працаваў навуковым супрацоўнікам у Гомельскім абласным краязнаўчым музеі. У 2006—2009 — выкладчык, у тым ліку — асістэнт кафедры Гомельскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта. Аўтар шэрагу навуковых публікацый і сцэнарыяў навукова-папулярных тэлефільмаў для тэлеканала «Лад».

Палітычная дзейнасць
--------------------

У 1991 годзе адзін з арганізатараў чарнобыльскага страйку ў Гомелі, у выніку якой ахвяры катастрофы на Чарнобыльскай АЭС дамагліся сацыяльных ільгот.

У жніўні 1991 года ўдзельнік абароны «Белага дома» ў Маскве (Расія) падчас камуністычнага путчу.

У 2003—2007 гадах незалежны дэпутат Гомельскага гарадскога Савета дэпутатаў. Дэлегат 1-га і 2-га Кангрэсаў дэмакратычных сіл Беларусі, сябар Палітрады Аб’яднаных дэмакратычных сіл. Першы намеснік старшыні Беларускай партыі «Зялёныя».

31 мая 2010 года Беларуская партыя «Зялёныя» вылучыла яго ў якасці свайго прэтэндэнта на пасаду прэзідэнта Беларусі. 27 верасня 2010 года ЦВК Беларусі зарэгістраваў ініцыятыўную групу Юр’я Глушакова на чале з Дзмітрыем Кучуком, якая ўключала 244 чалавекі. Тым не менш 29 кастрычніка палітык заявіў пра зняцце сваёй кандыдатуры з прэзідэнцкай кампаніі праз не сабраныя 100 000 подпісаў у сваю падтрымку.

Сям’я
-----

Удавец. Выхоўвае дачку.

Крыніцы
-------

1. ↑  Юрий Глушаков СОНАР-2050(нявызн.). *СОНАР-2050*. Праверана 2 лютага 2024.
2. ↑  «Зялёным» кандыдатам у прэзідэнты вылучылі Глушакова(недаступная спасылка)
3. ↑  ЦВК зарэгістраваў ініцыятыўныя групы 17 патэнцыйных кандыдатаў(недаступная спасылка)
4. ↑  Глушакоў заявіў аб зняцці сваёй кандыдатуры з прэзідэнцкай кампаніі(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Біяграфія на сайце Беларускай партыі «Зялёныя»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чалы.

**Мікалай Палікарпавіч Чалы** (7 ліпеня 1915, г. Куп’янск, Харкаўская губерня, Расійская імперыя, цяпер Харкаўская вобласць Украіны  — 2 ліпеня 1944, в. Дарашэвічы, Мазырскі раён, БССР, цяпер Петрыкаўскі раён, Беларусь) — камандзір групы хвалевікоў 66-га асобнага атрада дымамаскіроўкі і дэгазацыі Дняпроўскай ваеннай флатыліі, малодшы лейтэнант. Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 7 ліпеня 1915 года ў горадзе Куп’янск Харкаўскай губерні ў сям'і рабочых.

У Ваенна-марскім флоце з 1937 года. Служыў на Керчанскай ваенна-марской базе Чарнаморскага флоту. Скончыў школу сувязі. Член УКП(б) з 1941 года.

У баях у Вялікую Айчынную вайну з 1941 года. Удзельнік абароны Адэсы і Севастопаля. Удзельнічаў у абароне Керчанскай ваенна-марской базы, у высадцы дэсанта на Керчанскі паўвостраў у 1941 годзе, у абароне Туапсінскай ваенна-марской базы.

Камандзір групы 66-га асобнага атрада Дняпроўскай ваеннай флатыліі малодшы лейтэнант М. П. Чалы камандаваў галаўным атрадам у 4 дэсантных аперацыях. 28 чэрвеня 1944 г. атрад фарсіраваў Прыпяць каля в. Скрыгалаў Мазырскага раёна, пераадолеў драцяную загароду і міннае поле, выявіў размяшчэнне сіл ворага, 29 чэрвеня 1944 г. заняў в. Конкавічы Петрыкаўскага раёна, што садзейнічала поспеху наступлення Чырвонай Арміі і вызваленню Петрыкава.

2 ліпеня 1944 г. адбыўся жорсткі бой за вёску Дарашэвічы. Атрад малодшага лейтэнанта Чалага імкліва ўварваўся ў сяло і стаў адціскаць гітлераўцаў да цэнтра. Гэтым скарысталіся асноўныя сілы дэсанта і ачысцілі населены пункт ад праціўніка. Гітлераўцы вымушаны былі пакінуць Дарашэвічы і схавацца за высокім валам, які агароджваў іх галоўнае ўмацаванне. Калі да варожага вала заставалася зусім трохі, злева ўдарыў кулямёт. Дэсантнікі заляглі, а камандзір з гранатай у руцэ прыпадняўся для кідку. Чалы яшчэ паспеў кінуць гранату, але выбуху ўжо не пачуў.

Пахаваны ў брацкай магіле савецкіх воінаў і партызан у в. Дарашэвічы.

Памяць
------

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета 7 сакавіка 1945 года Мікалаю Палікарпавічу Чаламу прысвоена пасмяротна званне Героя Савецкага Саюза.

Яго імем названа вуліца ў Петрыкаве, імя героя навечна занесена ў спіс аднаго з вучэбных атрадаў ВМФ.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Гомельская вобласць. — 383 с. іл.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* *Зайцев А. Д. Рощин И. И. Соловьёв В. Н.* Зачислены навечно. Кн. 2. — М.: Политиздат, 1990. (руск.)
* Подвиги во имя Отчизны. 2-е изд. — Харьков: Прапор, 1985. (руск.)

Спасылкі
--------

Мікалай Палікарпавіч Чалы на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Salticinae** - падсямейства павукоў з сямейства {{bt-bellat|Павукі-скакуны{{!}}павукоў-скакуноў|*Salticidae*}}. Найбуйнейшая ў яго складзе падгрупа, якая ўключае большасць яго таксонаў, больш за 5000 відаў.

Распаўсюджанне
--------------

Сустракаюцца паўсюдна, у тым ліку ва ўмераных і арктычных рэгіёнах.

Апісанне
--------

Прадстаўнікі падсямейства Salticinae маюць шэраг агульных рыс, якія адрозніваюць іх ад астатніх Salticidae. У самак на педыпальпе адсутнічае кіпцюр. Цыбуліна пальпаў самцоў базальных сальтыцыд мае характэрны сярэдні апофіз, які адсутнічае ў падсемейства, а цымбіум перацягнуты ў галёнкавым сучляненні. Члены падсямейства таксама маюць больш складаную сістэму трахей, якая можа быць звязана з іх рухамі, больш рэзкімі, чым у іншых сальтыцыд, што надае ім пазнавальную хаду.

Сістэматыка
-----------

Каля 540 родаў у 27 трыбах і двух кладах (больш за 5,3 тыс. відаў). Гэтая вялікая клада, вядомая ў мінулым як "прасунутыя сальтыцыды», «Salticine Division» або Salticoida, уключае каля 93 % вядомых відаў сямейства павукоў-скакуноў. Ранейшая назва Salticoida паўторна ўжываецца ў новай класіфікацыі 2015 года да больш вузкай групы, выключаючы Amycoida, каб дазволіць гэтай буйной, даўно прызнанай кладзе атрымаць фармальны ранг падсямейства. Такім чынам, Salticinae дзеліцца на дзве асноўныя клады: Amycoida і Salticoida.

Літаратура
----------

* Simon, E. (1901): *Histoire naturelle des araignées* **2**(3): 381—668.

Спасылкі
--------

* Salticidae Blackwall, 1841 (англ.).  World Spider Catalog. Праверана 16 кастрычніка 2022.

1. ↑  *Maddison W. P.* A phylogenetic classification of jumping spiders (Araneae: Salticidae)(англ.) // *Journal of Arachnology  (польск.) (бел.* : Часопіс. — 2015. — Vol. 43. — № 3. — P. 231—292. — ISSN 0161-8202. — DOI:10.1636/arac-43-03-231-292
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Currently valid spider genera and species **(нявызн.)**. *World Spider Catalog*.  Natur Historisches Museum, Bern, Switzerland. Архівавана з першакрыніцы 2 снежня 2019. Праверана 15 кастрычніка 2022.
5. ↑  Wanless, F.R. 1984a. A review of the spider subfamily Spartaeinae nom. n. (Araneae: Salticidae) with descriptions of six new genera. Bulletin of the British Museum of Natural History (Zool.) 46:135-205
6. ↑  Maddison, W. P. 1996. *Pelegrina* Franganillo and other jumping spiders formerly placed in the genus *Metaphidippus* (Araneae: Salticidae). Bulletin of the Museum of Comparative Zoology 154:215-368
7. ↑  Maddison, W.P. & M.C. Hedin. 2003. Jumping spider phylogeny (Araneae: Salticidae). Invertebrate Systematics 17:529-549
8. ↑
**«Шалёныя саба́кі»** (англ.: Reservoir Dogs) — першы поўнаметражны фільм рэжысёра Квенціна Таранціна. Па сюжэце група бандытаў збіраецца на складзе пасля няўдалага рабавання. Нягледзячы на ​​тое, што ім удаецца скрасці каштоўнасці, відаць, у групе ёсць здраднік, які працуе на паліцыю. Чакаючы свайго боса, бандыты спрабуюць высветліць, хто здрадзіў. Упершыню фільм быў паказаны 18 студзеня 1992 года на міжнародным кінафестывалі «Сандэнс», а ў маі таго ж года ўдзельнічаў у праграме Канскага кінафестывалю.

Станам на люты 2024 года фільм займаў 97 месца ў рэйтынгу 250 найлепшых фільмаў IMDb.

Сюжэт
-----

Задумаўшы абрабаваць ювелірную краму, крымінальны бос Джо Кэбат сабраў разам шасцярых дасведчаных і зусім незнаёмых адзін з адным злачынцаў: містэр Белы, містэр Ружовы, містэр Сіні, містэр Бландзін, містэр Аранжавы, містэр Карычневы. Сустрэўшыся ў кафэ, яны проста снедаюць, а затым выходзяць на вуліцу і спакойна пачынаюць выконваць заданне. Але нечакана для саміх сябе трапляюць у паліцэйскую пастку. Пачынаецца перастрэлка, і рабаўнікі кідаюцца ўрассыпную. Пазней яны збіраюцца на складзе, які быў месцам збору пасля ідэальна прадуманага рабавання, і пачынаюць высвятляць, хто ж падставіў усіх пад удар, і што зараз рабіць з нарабаванымі дыяментамі. Да таго часу, пакуль не прыязджае Джо, на складзе адбывацца хаос і крывавая бойка. Бос, які прыбыў, распавядае ўсім, хто насамрэч здраднік, і тут падзеі прымаюць нечаканы паварот.

У ролях
-------

| Акцёр | Роля |
| --- | --- |
| Харві Кейтэль | Містэр Белы  Містэр Белы  |
| Цім Рот | Містэр Аранжавы  Містэр Аранжавы  |
| Майкл Мэдсен | Містэр Бландзін  Містэр Бландзін  |
| Стыў Бушэмі | Містэр Ружовы  Містэр Ружовы  |
| Квенцін Таранціна | Містэр Карычневы  Містэр Карычневы  |
| Эдвард Банкер | Містэр Сіні  Містэр Сіні  |
| Крыс Пэн | «Добры хлопец» Эдзі Кэбат  «Добры хлопец» Эдзі Кэбат  |
| Лоўрэнс Тырні | Джо Кэбат  Джо Кэбат  |
| Кірк Балтс | Марвін Нэш  Марвін Нэш  |
| Рэндзі Брукс | Холдуэй  Холдуэй  |
| Стывен Райт | радыёдыджэй  радыёдыджэй  |

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Шалёныя сабакі на сайце «Internet Movie Database» (англ.)
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Шалёныя сабакі
**Ота Вільгельм Тамэ** (ням.: Otto Wilhelm Thomé; 1840 год, Кёльн, Германія — 1925 год) — нямецкі батанік і мастак — батанічны ілюстратар.

Вядомы сваім зборнікам батанічных ілюстрацый "Deutschlands Flora in Abbildungen nach der Natur mit Beschreibungen  (ВД) (бел." (*Флора Германіі, Аўстрыі і Швейцарыі ў апавяданнях і вобразах для школы і дома*). Першае выданне, у 4 тамах з 572 ілюстрацыях, выйшла ў 1885 годзе ў Геры, Германія. Наступныя 8 тамоў былі дададзеныя да серыі {{нп3|Вальтэр Мігула|Вальтэрам Мігулам|ru|Мигула, Вальтер}} з паўторным выданнем у 1903 годзе.

Узоры ілюстрацый Ота Томе з кнігі "Флора Германіі»:

* Черемша (Allium ursinum L.)*Allium ursinum* L.
* Водосбор альпийский (Aquilegia alpina L.)*Aquilegia alpina* L.
* Калужница болотная (Caltha palustris L.)*Caltha palustris* L.
* Клён остролистный (Acer platanoides L.)*Acer platanoides* L.

Спасылкі
--------

* Ілюстрацыя Prof. Dr. Thomé, Otto Wilhelm — Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz — in Wort und Bild für Schule und Haus.
Фрагмент абраза «Маці Божая Казанская»
**Бабіцкая іканапісная школа** — адна з самабытных школ беларускага іканапісу, якая стваралася ў ваколіцах вёскі Бабічы Чачэрскага раёна.

Каранаванне Божай Маці

Апісанне
--------

У іконах Бабіцкай іканапіснай школы адчуваецца ўплыў майстроў Адраджэння і барока. Узорамі для мясцовых мастакоў служылі гравюры з еўрапейскіх шэдэўраў, а таксама творы італьянскіх майстроў, запрошаных графам З. Р. Чарнышовым, уладальнікам Чачэрска ў XVIII стагоддзі, для ўпрыгожвання заснаваных ім храмаў. У Бабіцкай іконе арганічна спалучаюцца заходнія ўплывы і глыбінная архаіка земляробчага ладу.

Традыцыя эпохі барока прасочваецца ў цёмнафонавых іконах з імпульсіўнай манерай пісьма абліччаў і постацяў. Каларыт засноўваецца на энергічным супрацьпастаўленні святла і ценю на падкрэсленай апазіцыі постацей і фонавай прасторы. Але і гэтыя стылявыя асаблівасці арганічна спалучаюцца з фальклорным мысленнем іканапісцаў, якія заўжды належалі да таго сацыяльнага слою, для якога прызначаліся іх творы.

Майстры
-------

Першая згадка пра трох сялян-іканапісцаў «в деревне Бабичи Покотской волости Рогачёвского повета» сустракаецца ў «Апісанні Магілёўскай губерні» у 1884 годзе.

У канцы XX стагоддзя жылі апошнія майстры вядомай сялянскай дынастыі бабіцкіх іканапісцаў — Уладзімір і Гаўрыіл Гераковы.

Калекцыі
--------

Значныя калекцыі ікон бабіцкай школы знаходзяцца ў Веткаўскім музеі стараверства і беларускіх традыцый імя Ф. Р. Шклярава і Чачэрскім гісторыка-этнаграфічным музеі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Бог крестьянский, христианский. Бабичская икона  (руск.)
2. 1 2  Выставка «Святы таямнічы вобраз»(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Бабіцкая іканапісная школа на Вікісховішчы |

* Крестьянский Бог: спасённые бабичские иконы выставили в Национальном художественном музее Архівавана 22 студзеня 2014.  (руск.)

| ⛭Усходнеславянскі іканапіс |
| --- |
| Гісторыя іканапісу[ru] | 

|  |  |
| --- | --- |
| Школы | Каталіцкі ўсходнеславянскі іканапіс · Старажытнарускі іканапіс ·  Уніяцкі іканапіс |
| Іканапісцы | Аліпій Пячэрскі ·  Аўрамій Смаленскі |

 |
| Беларускі іканапіс | 

|  |  |
| --- | --- |
| Школы | Бабіцкая школа ·  Басценавіцкая школа ·  Веткаўская школа ·  Заходнепалеская школа |
| Іканапісцы | Маларыцкі майстар  ·  Васіль Маркіянавіч  ·  Пётр Яўсеевіч  ·  Рыгор Мядзведскі  ·  Басценавіцкі майстар |

 |
| Рускі іканапіс | 

|  |  |
| --- | --- |
| Школы | Валагодскі іканапіс[ru] ·  Маскоўская школа ·  Строганаўская школа ·  Наўгародская школа ·  Паўночныя пісьмёны ·  Яраслаўская школа ·  Пскоўскі іканапіс ·  Стараверскі іканапіс[ru] ·  Цвярскі іканапіс ·  Уладзіміра-Суздальскі іканапіс |
| Іканапісцы | Феафан Грэк ·  Андрэй Рублёў ·  Данііл Чорны ·  Сімон Ушакоў ·  Дзіянісій |

 |
| Украінскі іканапіс[uk] | 

|  |  |
| --- | --- |
| Школы | Майстэрня Кіева-Пячэрскай лаўры[ru] ·  Судавішнянская школа[uk] ·  Самбірская школа[uk] |
| Іканапісцы | Яцко з Вішні[uk] ·  Ілья Брадлаковіч[uk] |

 |
| Старажытнаруская кніжная мініяцюра ·  Старажытнарускае ліцавое шыццё[ru] ·  Парсуна[ru] ·  Сармацкі партрэт |
**«Сын белару́са»** — заходнебеларуская газета. Выдавалася з 18 мая да 19 верасня 1924 года ў Вільні на беларускай мове 3 разы на тыдзень.

Прадаўжала традыцыі забароненай польскімі ўладамі газеты «Голас беларуса». Выкрывала палітыку ўрада Польшчы, скіраваную на дэнацыяналізацыю ўскраін, палітычны ўціск працоўных. Адстойвала інтарэсы народных мас Заходняй Беларусі, выступала супраць польскіх партый і беларускіх праўрадавых груповак. Друкавала выступленні беларускіх дэпутатаў у польскім сейме, справаздачы пра мітынгі ў Гарадку і Беластоку, інфармавала пра работу Беларускага нацыянальнага камітэта ў Вільні. Да 10-й гадавіны з пачатку 1-й сусветнай вайны змясціла антываенныя публікацыі, у якіх асуджалася палітыка дзяржаў, што развязалі вайну. Падтрымлівала змаганне за беларускія школы, культуру як сродак сацыяльнага і нацыянальнага ўсведамлення народа. Паведамляла пра жыццё беларусаў у Чэхаславакіі, Латвіі, Сербіі, БССР і ЗША. Змясціла ўспаміны пра Ф. Багушэвіча, І. Буйніцкага, І. Луцкевіча, артыкулы У. Самойлы пра творчасць К. Сваяка, апавяданне В. Адважнага. Інфармавала пра новыя беларускія кнігі. Выйшлі 42 нумары. Зачынена польскімі ўладамі.

Літаратура
----------

* *Ліс А. С.* «Сын беларуса» // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 320. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Нгуен.
**Нгуен Тхі Дзінь** (в’етн.: Nguyễn Thị Định; нар. 15 сакавіка 1920 — 26 жніўня 1992) — в’етнамская рэвалюцыянерка, дзеяч нацыянальна-вызваленчага руху Паўднёвага В’етнама.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 15 сакавіка 1920 года ў сялянскай сям’і ў суполцы Лыонгхоа (павет Зенгчом правінцыі Бенчэ, Паўднёвы В’етнам).

У рэвалюцыйную барацьбу ўключылася ва ўзросце 18 гадоў. У 1939 годзе за ўдзел у нацыянальна-вызваленчым руху супраць французскага каланіялізму была арыштаваная і да 1943 года знаходзілася ў турме.

Актыўна ўдзельнічала ў Жнівеньскай рэвалюцыі 1945 года, якая паклала канец В’етнамскай імперыі.

У гады вайны Супраціву 1945—1954 гадоў знаходзілася на кіруючай працы ў асацыяцыі жанчын за выратаванне Радзімы і ў Нацыянальным Саюзе В’етнама (Льен-В’ет).

У студзені 1960 года ўзначаліла штаб паўстання супраць урада прэзідэнта Нго Дзінь З’ема у роднай правінцыі Бенчэ, які стаў пачаткам партызанскай вайны ў дэльце Меконг.

З 1961 года — старшыня Саюза жанчын за вызваленне Паўднёвага В’етнама, намеснік галоўнакамандуючага ўзброенымі сіламі вызвалення Паўднёвага В’етнама.

З 1964 года — член Прэзідыума ЦК Нацыянальнага Фронту вызвалення Паўднёвага В’етнама.

Пасля заканчэння ў 1975 годзе В’етнамскай вайны і аб’яднання краіны працавала ў ЦК Камуністычнай партыі В’етнама.

Стала першай жанчынай, якая атрымала воінскае званне генерал-маёра В’етнамскай народнай арміі.

З 1987 года да канца жыцця выконвала абавязкі старшыні Нацыянальнага сходу (віцэ-прэзідэнта) Сацыялістычнай Рэспублікі В’етнам.

Узнагароды
----------

* 1968 — Міжнародная Ленінская прэмія «За ўмацаванне міру паміж народамі».
* 1973 — Ордэн Дружбы народаў (першае ў гісторыі ўзнагароджанне гэтым Савецкім ордэнам замежнага грамадзяніна — Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 7 сакавіка 1973 года).

Зноскі
------

1. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 3 мая 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. ↑  Ву Кань. Тропа Хо Ши Мина: Легенды и были **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 7 мая 2012. Праверана 20 снежня 2009.
3. ↑  О Нгуен Тхи Динь на сайте druzhbanarodov.ru(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Нгуен Тхі Дзінь у Вялікай савецкай энцыклапедыі(недаступная спасылка)
* Фота: Нгуен Тхі Дзінь і Герман Цітоў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 127073365 · GND: 138058261 · ISNI: 0000 0000 7834 8374 · LCCN: n82118480 · NDL: 00621208 · NKC: xx0300819 · NTA: 267752229 · SUDOC: 088454258 · VIAF: 64128477 |

 |