**Дортмунд** (ням.: Dortmund) — горад зямельнага падпарадкавання на захадзе Германіі, у федэральнай зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Насельніцтва 587,1 тыс. чалавек (2007).

Гісторыя
--------

Гравюра Дортмунда, 1618 год.
Паштоўка Дортмунда, 1913 год.
Першыя паселішчы на тэрыторыі сучаснага Дортмунда адносяцца яшчэ да бронзаваму веку. Першы ўспамін пра горад пад назвай **Тротмані** (ням.: Throtmanni) адносіцца да 880 года. У 990 годзе Дортмунду было пададзена права гандлю.

На працягу IX—XI стагоддзяў уяўляў сабой невялікую вёску. У 1152 годзе тут пасяліўся Фрыдрых Барбароса, які перабудаваў горад пасля пажару. Дортмунд увайшоў у Ганзейскую лігу, атрымаў статус імперскага горада, у 1293 годзе атрымаў дазвол на вытворчасць піва. Пасля 1320 года ў дакументах назва горада становіцца блізкай да цяперашняй — Дорпмундэ (Dorpmunde).

Трыццацігадовая вайна адмоўна адбілася на горадзе. У 1793 годзе насельніцтва Дортмунда складала ўсяго 4500 чалавек.

Да 1803 года ён лічыўся свабодным імперскім горадам акругі Ніжні Рэйн — Вестфалія, затым стаў эксклавам княства Ораніен-Насау. У 1806 годзе Дортмунд, як частка французскага вялікага герцагства Бергскага ўвайшоў у склад прэфектуры Рурдэпартамент.

Пасля перамогі над Напалеонам горад перайшоў да прускай правінцыі Вестфалія. Тут Дортмунд стаў цэнтрам акругі ў складзе рэгіёна Арнсберг, адкуль быў выключаны ў 1875 годзе, бо стаў горадам зямельнага падпарадкавання.

З сярэдзіны XIX стагоддзя дзякуючы вуглездабычы і сталеплавільнай індустрыі пачаўся новы перыяд росквіту Дортмунда і ператварэнне яго ў індустрыяльны горад. Пасля адкрыцця ў 1847 годзе Кёльнска-Міндэнскай чыгункі Дортмунд стаў адным з найбуйнейшых чыгуначных вузлоў Рурскага рэгіёна. Наступным важным штуршком эканамічнага развіцця горада стала адкрыццё ў 1899 годзе суднаходнага канала Дортмунд — Эмс і гарадскога порта.

У 1905 годзе ўваходжаннем у склад Дортмунда абшчыны Кёрнэ пачаўся перыяд інтэнсіўнага паглынання навакольных сёлаў і вёсак, які дасягнуў свайго піка ў 1928 годзе, калі быў паглынуты горад Хёрдэ, які атрымаў статус горада яшчэ ў 1340 годзе.

Падчас Другой сусветнай вайны горад (у тым ліку і яго гістарычная частка) быў практычна цалкам разбураны. 98 % цэнтра горада ляжалі ў руінах і крыніцы таго часу лічылі, што яго аднаўленне не мае сэнсу. Аднак высокі попыт на вугаль і сталь ва ўсім свеце прывёў да нечакана хуткага аднаўлення горада. Ужо да чэрвеня 1945 года былі адноўлены ўсе вугальныя шахты, а 31 снежня 1945 года была адноўлена першая даменная печ. У 1950 годзе Дортмунд ужо налічваў 500 000 чалавек.

Адукацыя
--------

* Дортмундскі тэхнічны ўніверсітэт

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг ЗША  Буфала, штат Нью-Ёрк, ЗША
* Сцяг Францыі Ам’ен, Францыя
* Сцяг Вялікабрытаніі Лідс, Вялікабрытанія
* Сцяг Расіі Растоў-на-Доне, Расія
* Сцяг Ізраіля Нетанія, Ізраіль
* Сцяг Сербіі Нові-Сад, Сербія
* Сцяг Кітая Сіянь, Кітай

Зноскі
------

1. ↑  Rudolf Kötzschke (Hrsg.): Die Urbare der Abtei Werden a. d. Ruhr (= Publikationen der Gesellschaft für rheinische Geschichtskunde XX: Rheinische Urbare). Bd. 2: A. Die Urbare vom 9.-13. Jahrhundert. Hrsg. von Rudolf Kötzschke, Bonn 1908, Nachdruck Düsseldorf 1978, Bd. 3: B. Lagerbücher, Hebe- und Zinsregister vom 14. bis ins 17. Jahrhundert, Bonn 1908, Nachdruck Düsseldorf 1978, Bd. 4,I: Einleitung und Register. I. Namenregister. Hrsg. von Fritz Körholz, Düsseldorf 1978, Bd. 4,II: Einleitung, Kapitel IV: Die Wirtschaftsverfassung und Verwaltung der Großgrundherrschaft Werden. Sachregister. Hrsg. von Rudolf Kötzschke, Bonn 1958
2. ↑  Дортмунд у XVIII стагоддзі Архівавана 23 чэрвеня 2007. (ням.) — інфармацыя з афіцыйнага сайта горада

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дортмунд

| ⛭Раёны ў Паўночным Рэйне-Вестфаліі |
| --- |
| 
* Ахен
* Білефельд
* Бон
* Боркен
* Ботрап
* Бохум
* Варэндорф
* Везель
* Вуперталь
* Гаген
* Гайнсберг
* Гам
* Гельзенкірхен
* Герфард
* Гютэрсла
* Дзюрэн
* Дзюсельдорф
* Дортмунд
* Дуйсбург
* Зіген-Вітгенштайн
* Золінген
* Зост
* Кёльн
* Клевэ
* Косфельд
* Крэфельд
* Леверкузен
* Ліпэ
* Меркіш
* Метман
* Мёнхенгладбах
* Міндэн-Любеке
* Мюльгайм-на-Руры
* Мюнстэр
* Обербергіш
* Обергаўзен
* Ойскірхен
* Ольпэ
* Падэрборн
* Рэйн-Зіг
* Рэйніш-Бергіш
* Рэйн-Нойс
* Рэйн-Эрфт
* Реклінггаўзен
* Рэмшайд
* Уна
* Фірзен
* Хернэ
* Хёкстэр
* Хохзаўэрланд
* Штайнфурт
* Энепэ-Рур
* Эсэн

 | Герб Паўночнага Рэйна — Вестфаліі |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | YouTube |
| Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4012814-3 · LCCN: n80076227 · NKC: ge139178 · VIAF: 147221598 |