recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Рэйхскамісарыят Остланд** (ням.: Reichskommissariat Ostland) — адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне нацысцкай Германіі ва Усходняй Еўропе, якое ўключала ў сябе заходнюю частку Беларусі (без Гродзенскага і Брэсцкага рэгіёнаў), краіны Прыбалтыкі і асобныя тэрыторыі паўночна-ўсходняй Польшчы. Існаваў з 1 верасня 1941 па 1944.

Плошча — 512 тыс. км². Насельніцтва — 19,3 млн чалавек. Адміністрацыйны цэнтр — Каўнас (да жніўня 1941), Рыга (да восені 1944), Берлін (да мая 1945).

Узначальваў «Остланд» да восені 1944 Г. Лозе, пазней Э. Кох. Складаўся з 4 генеральных акруг: Беларусь, Латвія, Літва, Эстонія. Межы акруг не заўсёды супадалі з межамі савецкіх рэспублік: так да акругі Літва былі далучаны паўночна-заходнія раёны Вілейскай вобласці, генеральная акруга Беларусь складала толькі 1/3 тэрыторыі БССР. Апарат кіравання «Остланда» будаваўся на ўзор Рэйхсміністэрства акупіраваных усходніх тэрыторый з некалькіх галоўных аддзелаў, у т.л. палітыкі, культуры. Галоўны друкаваны орган — «Deutsche Zeitung im Ostland» («Нямецкая газета ў Остландзе»), выдавалася штодзень у Рызе.

Гл. таксама
-----------

* 48-ы батальён дапаможнай паліцыі
**Чэхель-сатун** (перс. چهل ستون — «Палац сарака калонаў») — палац персідскага шаха Абаса II ў горадзе Ісфахан (Іран), выдатнае збудаванне персідскай архітэктуры XVII стагоддзя. У складзе аб’екта Персідскія сады ўваходзіць у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЭСКА.

Уваходны партал палаца з кесаніраванай столлю
Выгляд Палаца сарака калонаў да пажара з выдання «Падарожжа кавалера Шардэна у Персію і іншыя краіны Усходу», 1670-я
Павільён быў пабудаваны Абасам II у 1647 годзе ў якасці месца для адпачынку.

Французскі падарожнік Жан-Батыст Тавернье ў сваіх запісах шмат разоў згадвае ўрачыстыя прыёмы, якія адбываліся тут. У 1707 годзе палац перажыў пажар, у 1870 годзе быў рэканструяваны.

Цяпер тут размешчана экспазіцыя археалагічнага музея, у якой прадстаўлены старажытныя вырабы з керамікі і дываны.

Палац плошчай 58×37 метраў размешчаны ў цэнтры цяністага саду, велічыня якога першапачаткова складала 7 гектараў. Элегантны галоўны фасад палаца з’яўляецца галерэяй, дах якой абапіраецца на 20 тонкіх васьмівугольных калонаў (3 шэрагі па 6 калонаў ў кожным і яшчэ дзве калоны, якія падтрымліваюць скляпенне). Гэтыя калоны вышынёй 13 метраў выразаны з суцэльных кедравых ствалоў. Чатыры цэнтральныя калоны абапіраюцца на каменныя базы з выявамі ільвоў. Падчас аднаўлення пасля пажару 1707 года калоны былі ўпрыгожаны люстэркавай мазаікай.

Перад плацам размешчана вялікая прамавугольная сажалка. Дваццаць калонаў, адлюстраваныя і нібыта падвоеныя ў люстэрку сажалкі, і далі палацу яго паэтычную назву.

Залы палаца ўпрыгожаны фрэскамі з выявамі падзей з гісторыі дынастыі Сефевідаў, у якіх прасочваюцца еўрапейскі і індыйскі ўплывы. Невялікія фрэскі любоўна-эратычнага зместу ў эпоху Каджараў былі зафарбаваныя вапнай, што дазволіла ім дайсці да нашых дзён у выдатным стане.

Цэнтральную частку палаца займае зал прыёмаў Абаса II. Яго сцены і столь шчодра ўпрыгожаны ляпнінай і распісаныя арнаментам у сініх, пунсовых, ізумрудна-зялёных і залатых танах — усяго на аздабленне інтэр’ераў палаца было выдаткавана некалькі кілаграмаў золата.

У свой час палац таксама аздаблялі керамічныя пано на тэмы гістарычных падзей, але яны былі рассеяны па ўсяму свету; шмат якія з іх цяпер захоўваюцца ў еўрапейскіх музеях.

Роспісы Залу прыёмаў
--------------------

* Абас I і Валі-ханАбас I і Валі-хан
* Абас II і Надар-Махамад-ханАбас II і Надар-Махамад-хан
* Тахмасп I і ХумаюнТахмасп I і Хумаюн
* Бітва пры КарналеБітва пры Карнале
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9
2. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28563569'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4580425'></a>
3. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
4. 1 2 3 4 5 6
5. ↑

Літаратура
----------

* I. Luschey-Schmeisser, *Čehel Sotūn*, Encyclopædia Iranica, 1990.
* N. Wilber, *Persian Gardens and Garden Pavilions*, Tokio, 1962.
* K. Würfel, *Isfahan*, Zurich, 1974.
* A. U. Pope, *Persian Architecture*, Londres, 1965.
Барон (з 1917) **Франц фон Рор Дэнта** (ням.: Franz Rohr von Denta; 30 кастрычніка 1854, Арад, Аўстра-Венгерская імперыя (цяпер Румынія) — 9 снежня 1927, Лізінг (Вена)) — аўстрыйскі военачальнік, генерал-фельдмаршал, апошні камандуючы 1-й аўстра-венгерскай арміі.

Біяграфія
---------

Унук цесляра з Паўночнай Чэхіі. Сын афіцэра Узброеных сіл Аўстра-Венгерскай Імперыі. Франц Дэнта навучаўся ў кадэцкім корпусе, па яго заканчэння ў 1876 годзе быў прызначаны лейтэнантам у 3-ці полк Галіцыйскага ўланскага палка экс-герцага Кароля.

Пасля паспяховага завяршэння курсу ў Тэрэзіянскай акадэміі быў пераведзены ў Генеральны штаб і да 1896 года стаў палкоўнікам. З верасня 1897 па красавік 1901 года — начальнік штаба II корпуса арміі Аўстра-Венгрыі.

1 мая 1903 года быў выраблены ў генерал-маёры, камандаваў 73 брыгадай ландсвера ў Прэсбурзе. У 1909 годзе прызначаны Генеральным інспектарам ваенных навучальных устаноў.

Павышаны ў званні да генерала кавалерыі ў 1911 годзе і ў 1913 годзе прызначаны камандуючым каралеўскім венгерскім гонведам.

Удзельнік Першай сусветнай вайны. Пасля пачатку вайны генерал Рор быў накіраваны на абарону гістарычных цэнтраў Імперыі, атрымаў пад сваё камандаванне ўсе войскі ад Граца да Інсбрука, уключаючы Штырыю, Карынтыю, Карніёлу, Ціроль і Форарльберг.

Пасля ўступлення Італіі ў вайну дзейнічаў на Італьянскім фронце. У маі 1915 года Рор атрымаў камандаванне групай армій, якая насіла яго імя. Да лютага 1916 года паспяхова абараняў мяжу Карынтыі з войскамі сваёй армейскай групы Рора, а затым да чэрвеня 1916 года камандаваў 10-й арміяй, затым да лютага 1917 года — 11-й арміяй.

У лютым 1917 года прыняў камандаванне 1-й аўстра-венгерскай арміі.

30 студзеня 1918 года пасля перамір’я з Румыніяй стаў генерал-фельдмаршалам. У красавіку 1917 года быў падараваны ў дваранства і прыняў тытул Рор фон Дэнта.

Сярод іншых яго пасад — ганаровы пост капітана венгерскай Trabantenleibgarde (лейб-гвардыі).

Пасля распаду Аўстра-Венгерскай Імперыі барон Рор быў прызначаны фельдмаршалам новай незалежнай венгерскай арміі.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Франц Рор фон Дэнта на Хронасе
* Franz Rohr Freiherr von Dénta  (англ.)
* Franz Freiherr Rohr von Denta Архівавана 16 лістапада 2020.  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 130136107 · ISNI: 0000 0000 2592 4649 · SUDOC: 166724483 · VIAF: 3571983 |
**Аляксандр Фёдаравіч Карпан** (6 лістапада 1953, г. Стараканстанцінаў, Вінніцкая вобласць, Украіна - 18 жніўня 2016, Віцебск) — беларускі мастак, педагог. член Саюза мастакоў Беларусі з 1991 года.

Біяграфія
---------

Скончыў мастацка-гафічны факультэт ВДПІ імя С. М. Кірава ў 1979 годзе, выкладаў у ім. Вучыўся ў І. М. Сталярова і А. І. Мемуса. Стажыраваўся ў МДПІ імя У. І. Леніна ў К. М. Максімава і М. М. Растоўцава і ў Акадэміі мастацтваў Санкт-Пецярбурга ў Д. І. Волкавай і М. М. Герасімава.

Творчасць
---------

Працы Карпана А. Ф. знаходзяцца ў зборах Полацкага гісторыка-архітэктурнага музея-запаведніка, Віцебскага мастацкага музея, аддзела культуры г. Нінбурга (ФРГ), Постхофа г. Нінбурга, аддзела культуры г.Вецлара (ФРГ), Саюза мастакоў г. Брэмен (ФРГ), таварыства беларуска-нямецкай дружбы г. Куксгафена (ФРГ), а таксама ў прыватных калекцыях Аўстрыі, Англіі, Беларусі, Бельгіі, Германіі, Грэцыі, Ізраіля, Італіі, Ірландыі, Канады, Кітая, Латвіі, Польшчы, Расіі, ЗША, Украіны, Францыі, Чэхіі і Эстоніі.

Дзве акварэлі Карпана А. Ф. падараваны Віцебскай епархіяй Найсвяцейшаму патрыярху Маскоўскаму і ўсяе Русі Кірылу.
Удзельнік рэспубліканскіх пленэраў, прысвечаных Хруцкаму, Заранка, Драздовічу, Сікору, Быкаву і Барадуліну.

Удзельнік міжнародных акварэльных біенале ў гарадах: Каўнас (Літва), Санкт-Пецярбург, Петразаводск (Расія), Віцебск, Полацк (Беларусь). Узнагароджаны юбілейным медалём таварыства акварэлістаў Санкт-Пецярбурга.

Выстаўкі
--------

* Нінбург (ФРГ) 1990г, 2007г, 2008 г.
* Брэмен (ФРГ) 1990 г.
* Варшава (Польшча) 1990 г.
* Масква (Расія) 1991 г.
* Вецлар (ФРГ) 1997 г.
* Франкфурт-на-Майне (ФРГ) 1997 г. 1998 г. 1999 г. 2000 г. 2001г, 2003 г. 2004 г. 2005 г. 2006г, 2007 г.
* Вілеурбан (Францыя) 1999 г. 2000 г. 20001 г. 2002г, 2003 г. 2004г, 2005 г. 2006 г.2007 г.
* Дзюсельдорф (ФРГ) 2005 г. 2006 г.
* Бад-Рыбург (ФРГ) 2007 г.
* Полацк (Беларусь) 2007 г. 2009 г. 2011 г.
* Даўгаўпілс (Латвія) 2007 г. 2011 г.
* Каўнас (Літва) 2008 г.
* Петразаводск (Расія) 2008 г.
* Смаленск (Расія) 2008 г.
* Віцебск (Беларусь) 2000 г. 2001 г. 2002 г. 2004 г. 2005 г. 2006 г. 2007 г. 2008 г. 2009 г. 2010 г. 2011 г.

Літаратура
----------

* Карпан Аляксандр Фёдаравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 91. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

Спасылкі
--------

* Карпан Аляксандр Фёдаравіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
Баўлы
**Ба́ўлійскія песні** (бенг.: বাউল সাধক) — бенгальская містычная рэлігійная песенна-музычная традыцыя.

Баўлы
-----

Баўлы — спевакі-містыкі, якія жывуць у сельскай мясцовасці Заходняй Бенгаліі і Бангладэш. Яны фарміруюць прафесійныя супольнасці, вандруюць з аднаго месца ў іншае, жывуць на зборы з музычных канцэртаў.

Заснаванне баўльскай традыцыі часам адносяць да IX ст. Аднак само слова **ба́ўл** бенг.: বাউল вядома толькі з XVIII ст. упершыню было ўжыта факірам Лалон-Шахам, вандроўным бенгальскім філосафам і музыкантам. Пік папулярнасці баўлаў прыйшоўся на XIX — пачатак XX ст. Яны паўплывалі на творчасць вядомага бенгальскага пісьменніка Рабіндраната Тагора.

Лічыцца, што на баўлаў аказалі ўздзеянне папярэднія музычныя традыцыі вішнуізму і суфізму. Аднак баўлы не атаясняюць сябе з пэўнай рэлігіяй або кастай, могуць быць як мусульманамі, так і індуістамі. Яны акцэнтуюць увагу на чалавечым целе як месцы існаввання Бога. Баўльскія паэзія, музыка, песні і танцы прысвечаны знаходжанню чалавека ў адносінах з Богам і дасягненню духоўнага вызвалення.

Асаблівасці песень
------------------

Баўлійскія песні ўяўляюць сабою вусную народную традыцыю, з дапамогай якой спевакі перадаюць свае перакананні, навучаюць маладых баўлаў сваёй філасофіі. У іх можа прысутнічаць і лірыка. Лірычныя тэмы носяць філасофскі характар і прымаюць форму алегорый пра стан раз'яднанасці паміж зямной душой і духоўным сусветам. Мова песень увесь час мадэрнізуецца, што надае ёй актуальнасць.

Спадчына
--------

У 2008 г. баўльскія песні былі прызнаны ЮНЕСКА нематэрыяльнай спадчынай чалавецтва.

Спасылкі
--------

* Сайт ЮНЕСКА
* Паходжанне і гісторыя
**Мікола (Мікалай Мікалаевіч) Купава** (нар. 31 студзеня 1946, Орша) — сучасны беларускі мастак. Працуе ў галіне кніжнай і станковай графікі, акварэлі, жывапісу.

Біяграфія
---------

У 1963—1968 гг. вучыўся ў Мінскім мастацкім вучылішчы, дзе яго настаўнікам быў, паміж іншага, Алег Луцэвіч. У 1976 г. скончыў навучанне на аддзяленні графікі Беларускага дзяржаўнага тэатральна-мастацкага інстытута, дзе настаўнікамі былі прафесар Павел Любамудраў, дацэнт Васіль Шаранговіч.

З 1972 г. пачынае выставачную дзейнасць, з 1978 г. член Беларускага саюза мастакоў. У 1976—1978 гг. працаваў выкладчыкам у Мінскім мастацкім вучылішчы імя Глебава. У 1982—1984 гг. быў мастацкім рэдактарам часопіса «Маладосць». Удзельнічаў у маладзёжным грамадскім аб’яднанні «Беларуская Майстроўня» (1979—1984).

У 1990—1996 гг. — намеснік дырэктара Мінскага мастацкага вучылішча імя Глебава пры Беларускай акадэміі мастацтваў, у 1998—2004 гг. — старшыня суполкі «Пагоня».

У 1991 годзе Мікола Купава разам з мастакамі Яўгенам Куліком, Уладзімірам Крукоўскім, Лявонам Бартлавым і Львом Талбузіным стварыў эталон дзяржаўнага герба «Пагоня» і сцяга Рэспублікі Беларусь.

У 2002—2006 гг. — выкладчык малюнка і акварэлі на Архітэктурным факультэце БНТУ.

Адкрыццё выстаўкі у мінскім Палацы мастацтва. Злева направа: Леанід Хобатаў, Мікола Купава, Ганна Грыневіч, Рыгор Сітніца, Аляксей Марачкін.
Творы мастака захоўваюцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, дзяржаўных літаратурных музэях Максіма Багдановіча, Янкі Купалы, Якуба Коласа і іншых установах.

Зноскі
------

1. ↑  Микола Купава: Своей акцией хочу подчеркнуть значимость Кастуся Калиновского в отечественной истории (руск.)
2. ↑  nn.by

Літаратура
----------

* *Дубавец, С.* Майстроўня. Гісторыя аднаго цуду / Сяргей Дубавец; фота А. Канцавога. — [Б. м.] : Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2012, — 457 с.

Спасылкі
--------

* Персанальны сайт мастака Міколы Купавы
* *Orshatut.by*. Дапамажы роднаму гораду стаць прыгажэйшым!
* Купава Мікалай Мікалаевіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
**Кацельны** (рус. *Котельный*, якуцк. *Олгуйдаах арыы*) — самы вялікі востраў у архіпелагу Новасібірскіх астравоў, у групе астравоў Анжу. Плошча — 23200 км².

Гісторыя
--------

Адкрыты ў 1773 г. рускім здабытчыкам Іванам Ляхавым. Даследаванні вяліся з 1805 г. На востраве знаходзіцца пахаванне ўдзельніка першай рускай палярнай экспедыцыі (1900—1902 гг.) Г. Э. Вальтэра.

Прырода
-------

Востраў складаецца пераважна з вапнякоў і сланцаў. Рэльеф пагорысты. Найвышэйшы пункт — г. Малакатын-Тас (361 м). Ёсць рэкі і азёры.

Сярэдняя тэмпература ў лютым — −29,7 °C. Сярэдняя тэмпература ў ліпені — 2,9 °C. Гадавая норма ападкаў — 150 мм.

Кацельны знаходзіцца ў зоне арктычных пустынь з рэдкай травяніста-хмызняковай расліннасцю сярод каменных россыпаў і паліганальных глеб. Распаўсюджаныя жывёлы: пясец, мядзведзь белы, шмат птушак. Уваходзіць у запаведную зону. Знаходкі вымерлых звяроў, у тым ліку мамантаў.

Насельніцтва
------------

Зараз сталага насельніцтва няма, аднак улетку востраў наведваюць даследчыкі і здабытчыкі.

Гл. таксама
-----------

* Зямля Бунгэ

Літаратура
----------

* Географический энциклопедический словарь: Географические названия / Гл. ред А. Ф. Трёшников; Ред. кол.: Э. Б. Алаев, П. М. Алампиев, А. Г. Воронов и др.. — М.: Сов. энциклопедия, 1983. — С. 229. — 538 с. — 100 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Котельный // Словарь современных географических названий / Под общей редакцией акад. В. М. Котлякова — Екатеринбург: У-Фактория, 2006. (руск.)
* Філатэлія
* Рэкагнасцыроўка праведзеная
**Ліпучка вожыкападобная** (*Lappula squarrosa*) — від кветкавых раслін сямейства бурачнікавых.

Батанічнае апісанне
-------------------

Гэта аднагадовая травяністая расліна мае прамое сцябло, з якога часта тырчаць доўгія адагнутыя галінкі, формы якіх адрозніваюцца ў розных рэгіёнах і кліматычных умовах. Расліна можа дасягнуць метра ў вышыню. Сцёблы пакрытыя лінейным або авальным лісцем даўжынёй да 5 сантыметраў у даўжыню і пакрытым бялёсымі валасінкамі. Травастой вылучае пах, які, як правіла, лічыцца непрыемным. У суквецці доўгія, пакрытыя лісцем гронкі маленькіх кветак на канцах галін. Кожная кветка ад 2 да 4 мм шырынёй з пяціпялёсткавым светла-блакітным венчыкам. Часам сустракаюцца белакветкавыя расліны.

Плод уяўляе сабой кластар з чатырох арэшкаў, якія пакрытыя кручкаватымі шыпікамі. Насенне рассейваецца, калі калючкі чапляюцца на поўсць жывёл ці чалавечае адзенне, і калі яны перамяшчаюцца з дапамогай ветру.

Экалогія і арэал
----------------

Расце ў Еўропе і Азіі, дзе расліна шырока распаўсюджана, від таксама інтрадуцыраваны ў большай частцы Паўночнай Амерыкі і Афрыкі. Добра вядомы, як шкоднае пустазелле ў месцах, дзе натуралізаваўся, а таксама ў многіх раёнах натуральнага арэалу.

Гэта расліна лёгка расце ў шырокім дыяпазоне асяроддзяў пражывання, у тым ліку на сельскагаспадарчых угоддзях, дарогах, жвіравых падушках, і камяністых пустках. Яна цвіце на выбітых скатом пашах.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 71. — 160 с. — 2 350 экз.
4. 1 2 3  Non-native Plant Species of Alaska: European Stickseed
5. 1 2  Interactive Agricultural Ecological Atlas of Russia and Neighboring Countries

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779268887 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Літвінава.
**Зо́я Васі́льеўна Літві́нава** (27 лістапада 1938, в. Старае Сяло, Веткаўскі раён) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (1967). Жыве ў Мінску.

Працуе ў розных жанрах станковага жывапісу. Сярод галоўных твораў: пано «Стары і новы Вільнюс» (кінатэатр «Вільнюс», Мінск), палотны «Мая Радзіма», «Мадонна», роспіс капліцы Св. Марыі (Хапфагартанс, Аўстрыя). Творы зберагаюцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь, Траццякоўскай галерэі, Рускім музеі ў Санкт-Пецярбургу, грамадскіх і прыватных зборах Беларусі, Расіі, Аўстрыі, Германіі, ЗША, Італіі, Вялікабрытаніі, Ізраіля і інш.

Удзельнічае ў выставах з 1962 года.

У 1992 годзе атрымала ганаровае званне Заслужанага дзеяча мастацтваў Рэспублікі Беларусь. У 2005 годзе ўзнагароджана ордэнам Міністэрства культуры Францыі за заслугі ў галіне мастацтва.

Зноскі
------

1. ↑  Літвінава Зоя Васільеўна на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 130379 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Барбер.

**Келсі-Лі Барбер** (англ.: Kelsey-Lee Barber, у дзявоцтве — **Робертс**; нар. 20 верасня 1991 ці 21 верасня 1991, Іст-Лондан, Усходне-Капская правінцыя) — аўстралійская кідальніца дзіды, бронзавы прызёр Токіа, чэмпіёнка свету 2019 і 2022 гадоў, чэмпіёнка Гульняў Садружнасці 2022 года. Двухразовая чэмпіёнка Аўстраліі (2017, 2019).

Пачала займацца лёгкай атлетыкай падчас вучобы ў сярэдняй школе. У 2009 годзе занялася кіданнем дзіды. З 2013 па 2015 год рэгулярна была прызёрам нацыянальнага першынства Аўстраліі па лёгкай атлетыцы. Дэбютавала на міжнароднай арэне ў 2014 годзе на Гульнях Садружнасці, дзе заваявала бронзавы медаль з вынікам 62,95 м. У 2015 годзе выступіла на чэмпіянаце свету ў Пекіне, але ў фінал не прайшла, заняўшы ў кваліфікацыі 20-е месца. У 2016 годзе на дэбютнай для сябе Алімпіядзе ў Рыа выступіла няўдала, не прайшоўшы ў фінал і заняўшы ў кваліфікацыі 28-е месца.

На перадалімпійскім чэмпіянаце свету, які адбыўся ў Катары ў 2019 годзе, аўстралійская спартсменка ў кіданне дзіды ў фінале стала першай, паказаўшы вынік 66,56 м і стала чэмпіёнкай сусветнага першынства.

Зноскі
------

1. ↑  World Athletics Database Праверана 4 ліпеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Селіханаў.

**Канстанцін Уладзіміравіч Селіханаў** (18 чэрвеня 1967, Мінск) — беларускі скульптар

, унук вядомага беларускага савецкага скульптара Сяргея Селіханава.

«Муза Оперы», 2008

Біяграфія
---------

З 1978 па 1985 гады вучыўся ў Рэспубліканскай школе-інтэрнаце па выяўленчым мастацтве і музыцы імя І. В. Ахрэмчыка (скульптурнае аддзяленне), у выкладчыка Л. Г. Давідзенкі.

З 1987 па 1993 — у Беларускім дзяржаўным тэатральна-мастацкім інстытуце (кафедра скульптуры), у выкладчыка У. П. Слюнчанкі.

З 1989 года ўдзельнічае ў мастацкіх выставах.

З 1995 года з'яўляецца членам Беларускага саюза мастакоў. Жыве ў Мінску.

У 1999 годзе — стыпендыят «ArtLinks», Берклі, ЗША.

У 2004 годзе — стыпендыят «KulturKontakt», Вена, Аўстрыя.

Зноскі
------

1. ↑  Столичное телевидение: «Минчанин года» Константин Селиханов о бренде Минска (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Канстанцін Уладзіміравіч Селіханаў
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Скавародка.
**Алег Аляксандравіч Скавародка** (нар. 5 кастрычніка 1948, в. Ассё, Лепельскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

У 1966 годзе закончыў Пышнянскую сярэднюю школу. У 1967—1972 гг. вучыўся ў Віцебскім педагагічным інстытуце імя С. М. Кірава на мастацка-графічным факультэце. Працаваў у творчых групах на Кольскім паўвостраве, на нафтаправодзе «Дружба», на возеры Байкал і БАМе. Працуе ў станковым жывапісе ў жанрах тэматычнай карціны, пейзажа, партрэта і нацюрморта.

З 1974 года пачаў ўдзельнічаць у абласных, рэспубліканскіх і міжнародных мастацкіх выстаўках, у тым ліку персанальных, якія праходзілі ў Беларусі, Расіі, Германіі. З 1986 года — член Беларускага саюза мастакоў.

У 1991—1994 і 2003—2008 гг. — старшыня Віцебскага аддзялення Беларускага саюза мастакоў.

Сярод твораў: «Дождж у старым горадзе» (1987), «Хлеб дзяцінства» (1991), «Велікодныя званы» (1991), «На старым хутары» (1998), «Кастрычнік» (1999), «Прадчуванне вясны» (2000), «Летні вечар» (2003), «Уладзімір Караткевіч» (2005), «Анёлы-захавальнікі» (2006), «Касцёл каля возера» (2007), «Рытмы Браслава» (2007), «Над Ушаччынай» (2007), «Старая царква» (2007), «Паэзія восені» (2008), «Дом каля возера» (2008), «Памяць» (2008), «Жоўты вечар» (2008), «Пейзаж з лодкамі»(2009), «Царэўна возера Нешчардо» (2009), «Пейзаж з белай хатай» (2010), «Лепельскі цмок», «Восень у Лепелі» і іншыя.

Творы мастака знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь (Мінск), музеі сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск), Гродзенскім дзяржаўным гісторыка-археалагічным музеі, Магілёўскім мастацкім музеі імя П. Масленікава, Віцебскім мастацкім музеі, Полацкім гісторыка-культурным музеі-запаведніку, Смаленскім гісторыка-культурным запаведніку, Карціннай галерэі імя Г. Вашчанкі (Гомель) і прыватных калекцыях у Беларусі і за мяжой.

Жыве ў Віцебску.

Узнагароды
----------

* Медаль Францыска Скарыны (24 ліпеня 2019).

Зноскі
------

1. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 24 ліпеня 2019 года № 275 «Аб узнагароджанні»

Літаратура
----------

* Алег Скавародка = Олег Сковородка = Oleg Skovorodko : жывапіс / аўт. тэксту Н. В. Шаранговіч; фота У. І. Стракач. — Віцебск : САМПО, 2008. — 63 с.
**Андрэ́й Сцепаню́к** (польск.: Andrzej Stepaniuk; нар. 1963, г. Бельск Падляскі) — беларускі паэт, педагог і польскі дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Беларус. Выпускнік Беларускай філалогіі Варшаўскага ўніверсітэта (выкладчык беларускай мовы). Працаваў выхавальнікам, настаўнікам і бурмістрам Бельска Падляскага (1994—2002). З года 2004 года працуе дырэктарам II Агульнаадукацыйнага ліцэя з беларускай мовай навучання імя Браніслава Тарашкевіча ў Бельску-Падляшскім. У 2006—2010 гг. Старшыня Рады Горада Бельск Падляскі.

Жыве ў Бельску Падляскім.

Творчасць
---------

Друкаваўся у студэнцкіх «Сустрэчах», тыднёвіку «Ніва», альманахах «Белавежа», «Тэрмапілы», «Mae песні Табе дару» i «Bielskie spotkania z poezją». Намінаваны на прэмію «Залаты апостраф» за публікацыю вершаў у мінскім часопісе «Дзеяслоў» у 2015 годзе.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны сярэбраным «Крыжам Заслугі».

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Андрэй Сцепанюк. Kamunikat.org

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NLP: a0000003629391 · NUKAT: n2017160777 · VIAF: 3445149719135511130002 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шыбнёў.

**Яўген Анатолевіч Шыбнёў** (25 лютага 1935, Адэса) — беларускі мастак, прадстаўнік славутай дынастыі жывапісцаў. Сын мастака Анатоля Шыбнёва, унук мастака Даміяна Шыбнёва, бацька мастака Аляксандра Шыбнёва.

Біяграфія
---------

У 1955 годзе скончыў Мінскае мастацкае вучылішча, у 1961 — Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Настаўнікамі яго былі Аляксандр Мазалёў, Май Данцыг, Валянцін Волкаў і Віталь Цвірка.

Творы ў галіне манументальнага мастацтва (вітраж, метал, інтэр’ер) знаходзяцца ў грамадскіх цэнтрах (музеі, кінатэатры, школы), жывапісныя творы — у Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, фондзе Беларускага союза мастакоў, прыватных зборах Беларусі і за мяжой.

У пейзажах і нацюрмортах Яўгена Шыбнёва выяўляецца своеасаблівасць светабачання мастака, які піша прыроду не столькі з боку, не як замкнёную «рэч у сабе», а бачыць і перадае незлічоныя элементы, якія складаюць прастору, паветра і аб’ём, што перадаецца праз пуантылістычна-мазаічную манеру жывапісу. Яго работы злучаюць сузіральны лірызм і перадачу адухоўленых вітальных сіл, якія дзейнічаюць у прыродзе.

Сям’я
-----

Жонка Яўгена Шыбнёва — беларускі мастак Ніна Голышава (нар. 1939). У 1962 годзе ў іх нарадзіўся сын Аляксандр, які таксама стаў мастаком.

Зноскі
------

1. ↑  *Artmuseum.by*. Сто твораў за сто гадоў. Выстава жывапісу сям’і Шыбнёвых 18.10 — 17.11.2014 Архівавана 5 сакавіка 2016.
2. ↑  *Artmuseum.by*. Сто твораў за сто гадоў. Выстава жывапісу сям’і Шыбнёвых 18.10 — 17.11.2014 Архівавана 5 сакавіка 2016.

Спасылкі
--------

* Яўген Анатолевіч Шыбнёў на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
**Агульнаадукацыйны ліцэй з беларускай мовай навучання імя Б. Тарашкевіча ў Бельску Падляскім** (польск.: Liceum Ogólnokształcące z BJN im. Bronisława Taraszkiewicza w Bielsku Podlaskim) — сярэдняя школа ў Бельску Падляскім, якая дзейнічае з верасня 1944 года. Названы ў гонар Браніслава Тарашкевіча (1892—1938), беларускага грамадска-палітычнага дзеяча, мовазнаўца.

Шыльды на польскай і беларускай мовах

Гісторыя
--------

У 2021 годзе ліцэй наведаў Прэзідэнт Польшчы Анджэй Дуда. Тут ён сустрэўся са навучэнцамі, выкладчыкамі і прадстаўнікамі беларускай меншасці.

Дырэктары
---------

Стэнд Браніслава Тарашкевіча ў ліцэі
* Анатоль Тымінскі (1944—1946)
* Яраслаў Кастыцэвіч (1949—1965)
* Мікалай Гайдук (1965—1971)
* Аляксей Карпюк (1971—1991)
* Зінаіда Навіцкая (1991—2004)
* Андрэй Сцепанюк (з 2004)

Вядомыя выпускнікі
------------------

* Надзея Артымовіч
* Малгажата Дзмітрук
* Юрый Гаўрылюк
* Рыгор Сасна

Гл. таксама
-----------

* Комплекс школ з дадатковым навучаннем беларускай мовы ў Гайнаўцы

Зноскі
------

1. ↑  БелСат Архівавана 8 чэрвеня 2021.
**Васіль Кірылавіч Шы́кін** (28 снежня 1914 (6 студзеня 1915), в. Царкоўнікі, Камянецкі раён, Брэсцкая вобласць — 28 лютага 1998) — беларускі жывапісец. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

У 1939—1941 гадах вучыўся ў Віцебскім мастацкім вучылішчы. З 1960 г. член Беларускага саюза мастакоў. Адзін з заснавальнікаў Брэсцкай абласной арганізацыі Беларускага саюза мастакоў.

Творчасць
---------

Працаваў у галіне станковага жывапісу. Маляваў карціны, пейзажы. У мастацкіх выставах пачаў удзельнічаць у 1949 годзе. Сярод твораў: «Кобрынскі мост», «Адпачынак на сенажаці» (абодва 1947), «У выхадны дзень» (1948), «Арганізацыя калгаса» (1949), «Падпольшчыкі» (1950), «Лясная прагулка» (1954), «1939 год. Заходняя Беларусь» (1955), «Каля цагельні» (1959), «Чэрвеньскі ранак 1941 года» (1971), «Хлебныя палі» (1973), «Вячэрні Брэст» (1974), «На возеры. Лета» (1976), «Двое ў лодцы» (1980), «Вясна 1945 года. Сустрэча ў полі» (1983), «Збор яблыкаў» (1985), серыя пейзажаў «Бярозаўская ДРЭС» (1953).

Зноскі
------

1. ↑  Художники Брестчины  (руск.) (англ.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18 Кн.1: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. — С. 9. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (Т. 18 Кн. 1).

Спасылкі
--------

* Художники Брестчины  (руск.) (англ.)
**Суэ́цкі перашы́ек** — паласа сушы, які злучае Азію (Сінайскі паўвостраў) і Афрыку.

Аддзяляе Чырвонае мора на поўдні ад Міжземнага на поўначы. Мінімальная адлегласць паміж морамі складае 116 км. Вышыні да 107 м. Перашыек займаюць пясчаныя і камяністыя пустыні, амаль пазбаўленыя расліннасці. Нізіны займаюць саланчакі і салёныя азёры, самым буйным з якіх з’яўляецца Вялікае Горкае возера. Натуральных крыніц прэснай вады няма. У 1869 годзе на перашыйку быў пабудаваны Суэцкі канал.

Зноскі
------

1. 1 2  БелЭн 2002.

Літаратура
----------

* Суэ́цкі перашы́ек // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 301. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2009007479 |
**Арак** (араб. عرق‎‎) — моцны (60 % аб.) алкагольны напой. Слова *арак* у многіх азіяцкіх народаў азначае моцныя алкагольныя напоі ўвогуле, у тым ліку гарэлку.

Арак атрымліваюць пры дыстыляцыі меласы з цукровага трыснягу або з рысавага сусла (Ява), або меласы, рысавага сусла і соку гэтак званай цукровай пальмы *Arenga saccharifera* (Цэйлон, Тайланд, Індыя). У розных варыянтах распаўсюджаны на Блізкім Усходзе, у Сярэдняй Азіі і інш. У Еўропу мода на арак завезеная з сучаснай Інданезіі галандцамі, якія пілі яго з фруктовымі сокамі. Смакам і спосабамі ўжытку нагадвае ром. Дадаецца ў дражджовую бабу, уваходзіць у склад кактэйляў, пуншаў і г. д. У канцы XVIII — XIX ст. быў досыць папулярным ў шляхецкім асяроддзі, дадаваўся ў гарбату і чорную каву, соусы для мяса і птушкі, лічыўся адным з 5 алкагольных напояў, якія абавязкова мусяць быць у паважным доме. «Літоўская гаспадыня» падае спосаб імітацыі араку з перагнанай жытнёвай гарэлкі, падфарбаванай карамеллю.

Літаратура
----------

* *Белы А.* Арак // Праект «Наша ежа»

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Арак на Вікісховішчы |


| ⛭Алкагольныя напоі |
| --- |
| Высокаалкагольныя (66—96 %) | Абсент • Спірт • Штро |
| Моцныя (31—65 %) | Акавіта • Арак • Арманьяк • Аруха • Бальзам • Баравічка • Бехераўка • Брэндзі • Бумба • Бурбон • Буха • Віскі • Гарэлка • Грапа • Джын • Егермайстар • Зуброўка • Кальвадос • Каньяк • Кіршвасэр • Крупнік • Крамбамбуля • Маотай • Мескаль • Метакса • Настойка • Палінка • Ракія • Ром • Самагон • Самбука • Сівуха • Слівавіца • Тутавая гарэлка • Тэкіла • Уза • Чача • Шнапс |
| Сярэднеалкагольныя (9—30 %) | Вермут • Віно • Глінтвейн • Грог • Кагор • Крушон • Лікёр • Мадэра • Марсала • Медавуха • Мёд • Наліўка • Пачаран • Партвейн • Пунш • Сакэ • Сангрыя • Херас • Шампанскае • Кава • Шэрыданс |
| Слабаалкагольныя (1,5—8 %) | Брага • Збіцень • Квас • Кумыс • Перы • Піва • Пульке • Сідр • Тэсгуіна • Тодзі • Чайны грыб |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона |
**Аўкштайты**, **аўкштойты**[*крыніца?*] (літ. *aukštaičiai*) — група балцкіх плямёнаў, якая вылучылася ў 1-м тыс. н.э. на тэрыторыі Літвы. Упершыню згадваюцца ў хроніцы Пятра Дусбурга ў сувязі з падзеямі 1294—1300 гадоў[*крыніца?*]. У Сярэднявеччы аўкштойтамі называлі паўднёва-ўсходнія плямёны літоўцаў у адрозненне ад заходніх — жамойтаў[*крыніца?*]. Цяпер аўкштойты — этнаграфічная група літоўцаў, якія жывуць пераважна ў паўднёва-ўсходняй частцы Літоўскай Рэспублікі, гавораць на аўкштойцкім дыялекце літоўскай мовы.

Назва
-----

Традыцыйна мяркуецца, што назвы дзвюх групаў літоўскага народа "жамойты" і "аўкштойты" (ад якіх назвы рэгіёнаў "Жамойць" і "Аўкштойць") звязаныя з літоўскім *žemas* "нізкі" і *aukštas* "высокі". Найбольш прынята меркаваць, што звязана гэта з нізінамі і вышнявінамі цячэння Нёмана і яго найбуйнейшага прытоку Віліі (літ. *Nemunas* "Нямунас", *Neris* "Нярыс").

Разуменне раннелітоўскай прасторы як утворанай з Аўкштойці і Жамойці было ўласціва ўжо князю Вітаўту. У лісце да імператара Сігізмунда Люксембургскага ад 11 сакавіка 1420 г. Вітаўт пісаў:

> "...жамойцкая зямля (*terra Samaytarum*) - нашае ўспадкаванне і нашая вотчына з законнага спадкаемства прадзядоў і дзядоў. Яе і цяпер маем ва ўласнасці, яна цяпер ёсць і заўсёды была тая самая літоўская зямля (*terra Lythwanie*), бо ёсць адна гаворка і тыя ж жыхары (*unum ydeoma et uni homines*). Але дзеля таго што жамойцкая зямля знаходзіцца ніжэй (*inferior*) за літоўскую зямлю, таму і называецца Жамойць (*Szomoyth*), бо так па-літоўску называецца ніжэйшая зямля. А жамойты Літву называюць Аўкштойцю (*Auxstote*), інакш кажучы, калі глядзець ад жамойтаў, вышэйшай (*superior*) зямлёй".
> 
>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн. 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8


1. ↑  Baltų religijos ir mitologijos šaltiniai. T. 1. Vilnius, 1996. С. 528-529.
**Ван Япін** (кіт. трад. 王亚平, спр. Wáng Yàpíng; нар. 27 студзеня 1980; Яньтай, КНР) — другая жанчына-касманаўт Кітая.

Ван Япін нарадзілася ў студзені 1980 года ў горадзе Яньтай правінцыі Шаньдун, па нацыянальнасці - хань. У жніўні 1997 года паступіла на службу ў Народна-вызваленчую армію Кітая, член Камуністычнай партыі Кітая з мая 2000 года. У маі 2010 года Ван Япін афіцыйна ўвайшла ў другую групу касманаўтаў Кітая. У красавіку 2013 года прайшла адбор у склад экіпажа карабля «Шэньчжоу-10».

Першы палёт Ван Япін здзейсніла ў складзе экіпажа »Шэньчжоў-10». Палёт пачаўся 11 чэрвеня 2013 года. 13 чэрвеня 2013 года экіпаж «Шэньчжоу-10» паспяхова сутыкаваўся з арбітальным модулем «Цяньгун-1». 25 чэрвеня 2013 года касмічны карабель «Шэньчжоу-10» адстыкаваўся ад арбітальнага модуля «Цяньгун-1» і ўпершыню ў кітайскай практыцы здзейсніў яго аблёт. 26 чэрвеня 2013 года спушчальны апарат карабля «Шэньчжоу-10» здзейсніў пасадку.

Зноскі
------

1. 1 2  中国首位进行太空授课的女航天员 — China Manned Space Agency. Праверана 10 студзеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5099768'></a>
2. ↑  Кароткая біяграфія другой кітайскай жанчыны-касманаўта Ван Япін (руск.). Праверана 8 ліпеня 2020.
3. ↑  Wang Yaping (руск.). Праверана 8 ліпеня 2020.

| Кітай Касманаўты Кітая |
| --- |
| 
* Ян Лівэй
* Фэй Цзюньлун
* Не Хайшэн
* Цзін Хайпэн
* Лю Бомін
* Чжай Чжыган
* Лю Ван
* Лю Ян
* Чжан Сяагуан
* Ван Япін
* Чэнь Дун

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Завідаўка.
**Заві́даўка** (трансліт.: *Zavidaŭka*, руск.: Завидовка) — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Уваравіцкага сельсавета.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 17 км на паўднёвы ўсход ад Буда-Кашалёва, 29 км ад Гомеля, 1 км ад чыгуначнай станцыі Радзеева (на лініі Жлобін — Гомель).

### Гідраграфія

На захадзе і поўдні рака Уза (прыток ракі Сож).

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, а затым аўтамабільнай дарозе Буда-Кашалёва — Уваравічы. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Забудова двухбаковая, рэдкая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Па пісьмовых крыніцах вядомая з канца XIX стагоддзя як пасёлак у Гомельскім павеце Магілёўскай губерні. У 1884 годзе дзейнічаў хлебазапасны магазін.

У 1926 годзе ў Лапіцкім сельсавеце Уваравіцкага раёна Гомельскай акругі (да 26 ліпеня 1930 года) з 20 лютага 1938 года Гомельскай вобласці, з 17 красавіка 1962 года ў Буда-Кашалёўскім раёне. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Чырвоная Завидовка», працавала гамарня. Падчас Вялікай Айчыннай вайны загінулі 14 жыхароў вёскі. У 1959 годзе ў складзе эксперыментальнай базы «Уваравічы» (цэнтр — гарадскі пасёлак Уваравічы).

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2004 год — 14 гаспадарак, 37 жыхароў.

### Дынаміка

* 1926 год — 32 двары, 163 жыхара.
* 1959 год — 113 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 14 гаспадарак, 37 жыхароў.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Уваравіцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Уваравічы |
| Пасёлкі | Высокая Грыва ·  Завідаўка ·  Зялёны Востраў ·  Радзеева |
| Вёскі | Лапічы ·  Радзеева ·  Тэклеўка |
**Даўгерутэ**, **Даўгірут**[*крыніца?*] (ням.: Daugeruthe; літ.: \*Daugėrutis, \*Daugerutis, \*Daugirutis; Dangerutis; ? — 1213, Вендэн) — князь літоўскі.

Імя
---

Імя \*Даўгірут, \*Даўгіруць — з шэрагу старабалцкіх (старалітоўскіх) двухасноўных імёнаў. Такія імёны дайшлі з індаеўрапейскай эпохі і ўласцівыя іменнікам народаў індаеўрапейскага паходжання.

Першая аснова *Daug*- (спалучаная з асновай, што пачынаецца на -*G*-, ператварылася ў *Dau-*) звязаная з літ. *daug* «шмат». Гэтая аснова прысутная, напрыклад, у імені Міндоўг, а ў «абсечаным» выглядзе — у імені Даўмонт.

Другая аснова *Gir-* або *Ger-* (яны лічацца роднаснымі і знаходзяцца паміж сабой у аблаўтных дачыненнях), звязаная з літоўскім *girti* «славіць, хваліць» і далей да індаеўрапейскага \**gṷer-* «хваліць, славіць; абвяшчаць, вітаць».

Спалучаныя разам, гэтыя асновы даюць імя, што мела значыць «шматслаўны» (*Dau-giras, Dau-geras*). Апроч таго, гэтыя асновы тут узбагачаныя папулярным антрапанімічным пашыральнікам *-ut-* (як у імёнах Кейстут або Бірута).

Біяграфія
---------

Упершыню згадваецца пад 1209 годам у «Хроніцы Лівоніі» Генрыха Латвійскага, паводле яго сведчанняў Даўгерутэ быў «адным з найбольш магутных літоўцаў» (*potentioris de Lethonia*), цесцем і саюзнікам герцыкскага князя Усевалада. У 1213 годзе Даўгерутэ ездзіў у Вялікі Ноўгарад, імаверна, каб заключыць саюз супраць немцаў у Лівоніі. На зваротным шляху схоплены і загінуў у зняволенні. В. Насевіч выказаў думку, што Даўгерутэ мог быць ананімным бацькам Міндоўга, якога Лівонская старэйшая рыфмаваная хроніка называе вялікім каралём (*könig gros*) літоўцаў.

Зноскі
------

1. ↑  Паводле Т. Нарбута.
2. ↑  T. Milewski. Indoeuropejskie imiona osobowe. Wrocław-Warszawa-Kraków, 1969. С. 11-13.
3. ↑  Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 82-83.
4. ↑  Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 92, 94.
5. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 478.
6. ↑  Генрих Латвийский. Хроника Ливонии. — Москва-Ленинград : АН СССР, 1938. — 608 с. С. 113, 149.
7. ↑  *Насевіч В.* Пытанняў больш, чым адказаў // Беларускі гістарычны агляд. Т. 5. Сш.1(8). — Мн. 1998. — С. 210—226. Рэцензія: *Краўцэвіч А. Стварэнне Вялікага княства Літоўскага. — Мн.: Беларуская навука, 1998. — 208 с.*

Літаратура
----------

* Генрих Латвийский. Хроника Ливонии. — Москва-Ленинград : АН СССР, 1938. — 608 с.
* *Насевіч В.* Пытанняў больш, чым адказаў // Беларускі гістарычны агляд. Т. 5. Сш.1(8). — Мн. 1998. — С. 210—226. Рэцензія: *Краўцэвіч А. Стварэнне Вялікага княства Літоўскага. — Мн.: Беларуская навука, 1998. — 208 с.*
| Тэорыя імавернасцей |
| --- |
|  |
| * Імавернасць
	+ Аксіёмы
* Выпадковасць[en]
 |
| * Імавернасная прастора
	+ Геаметрычная імавернасць
* Прастора элементарных падзей
* Выпрабаванне
* Выпадковая падзея
	+ Поўная група падзей
 |
| * Выпадковая велічыня
	+ Матэматычнае спадзяванне
	+ Дысперсія
* Размеркаванне імавернасцей
	+ Бернулі
	+ Біномнае[en]
	+ Нармальнае
* Імавернасная мера[en]
 |
| * Умоўная імавернасць
* Незалежнасць
* Тэарэма множання імавернасцей
* Формула поўнай імавернасці
* Тэарэма Баеса
 |
| * Закон вялікіх лікаў
 |
| * Г
* Р
* П
 |

У тэорыі імавернасцей **прасторай элементарных падзей** {\displaystyle \Omega } называецца мноства ўсіх магчымых зыходаў некаторага выпрабавання. Падмноствы {\displaystyle \Omega } называюцца **падзеямі**. Аднаэлементныя падмноствы {\displaystyle \Omega } называюцца **элементарнымі падзеямі** (дзеля спрашчэння элементарныя падзеі атаясамліваюцца з элементамі {\displaystyle \Omega }).

Пустое падмноства {\displaystyle \varnothing } называецца **немагчымай падзеяй**. Падмноства, роўнае самому {\displaystyle \Omega }, называецца **верагоднай падзеяй**:8.

У выпадку калі прастора элементарных падзей {\displaystyle \Omega } — канечнае мноства[en], падзеямі з’яўляюцца ўсе ягоныя падмноствы. У агульным выпадку прастора элементарных падзей можа быць бясконцым мноствам[en], тады падзеямі з’яўляюцца неабавязкова ўсе ягоныя падмноствы, а толькі тыя, што ўваходзяць у некаторую алгебру або σ-алгебру мностваў:9.

Зноскі
------

1. 1 2  *Звяровіч Э. І.*, *Радына А. Я.* Элементы тэорыі імавернасцей. — Мінск: Беларусь, 2013. — ISBN 978-985-01-1043-5.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4242151-2 · Microsoft: 100279318 |
**Е Пэйцзянь** (кіт. спр. 叶培 建, піньінь *Ye Peijian*, род. 1945) - кітайскі вучоны ў галіне інфармацыйных тэхналогій і касманаўтыкі, кіраўнік і галоўны канструктар месячнай праграмы Кітая.

Нарадзіўся ў павеце Тайсін правінцыі Цзянсу ў студзені 1945 года. У 1962 годзе скончыў сярэднюю школу ў Хучжоу, правінцыя Чжэцзян, у 1967 годзе скончыў Чжэцзянскі ўніверсітэт па спецыяльнасці »Радыётэхніка". З 1980 года вучыўся ва Універсітэце Нёўшатэля, Швейцарыя, дзе атрымаў доктарскую ступень у 1985 годзе.

З'яўляецца прафесарам Пекінскага універсітэта аэранаўтыкі і астранаўтыкі і Харбінскага політэхнічнага ўніверсітэта, навуковым супрацоўнікам і галоўным спецыялістам Кітайскай акадэміі касмічнай тэхнікі (CAST).

Член КПК з 1986 года. У 2003 годзе абраны акадэмікам Акадэміі навук КНР.

Валодае англійскай і французскай мовамі.

Спасылкі
--------

* China Vitae — Ye Peijian

1. ↑  资料：嫦娥工程总指挥兼总设计师叶培建(图)-搜狐新闻 **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 29 лістапада 2014. Праверана 22 лістапада 2014.
2. ↑  出错了Шаблон:Недоступная ссылка
3. ↑  China Vitae : Biography of Ye Peijian **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 29 лістапада 2014. Праверана 22 лістапада 2014.
**Гу Чаахаа** (кіт. спр. 谷超豪, піньінь *Gǔ Chāoháo*, 15 мая 1926 — 24 чэрвеня 2012) - кітайскі матэматык і фізік, акадэмік Кітайскай акадэміі навук, прэзідэнт Навукова-тэхнічнага універсітэта Кітая (1988—1993).

Скончыў механіка-матэматычны факультэт МДУ.

Доктар фізіка-матэматычных навук (1959), МДУ). Быў першым кітайскім навукоўцам, які атрымаў ступень доктара прыродазнаўчых навук.

У 2010 годзе атрымаў вышэйшую дзяржаўную прэмію КНР за дасягненні ў сферы навукі і тэхнікі за 2009 год.

Спасылкі
--------

* Mathematician Gu Chaohao dies at 87
* Китайские учёные получили высшую государственную премию за достижения в науке и технике
**Томас Райт Блэкістан** (англ.: Thomas Wright Blakiston, 1832—1891) — англійскі натураліст, арнітолаг і падарожнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіліся ў горадзе Лімінгтан у Паўднёвай Англіі (графства Хэмпшыр). Быў сынам маёра Джона Блэкістана, другога сына сэра Мэцью Блэкістана, 2-га баранета. Яго маці была Джэйн, дачка вялебнага Томаса Райта, рэктар рынку Босварт ў Лестэршыры. Птушкамі Блэкістан захапіўся з ранняга дзяцінства. Скончыў Каралеўскую ваенную акадэмію ў Вулвічы (цяпер — раён на поўдні Лондана), і будучы лейтэнантам артылерыі, прыняў удзел у {{нп3|Абарона Севастопаля (1854—1855)|аблозе Севастопаля|ru|Оборона Севастополя (1854—1855)}}. Звольніўшыся з ваеннай службы ў 1857 годзе ён працаваў у даследчай экспедыцыі на паўночным захадзе Канады, дзе займаўся вывучэннем птушак і збіраў іх тушкі. З 1859 года ён пачаў праводзіць даследаванні ў верхнім цячэнні ракі Янцзы, вынікам якіх стала капітальная праца, выдадзеная ў 1862 годзе і ўзнагарода - залаты медаль Каралеўскага геаграфічнага таварыства. У 1861 годзе пераехаў жыць у Японію — Хакадатэ, востраў Хакайда. Тут акрамя камерцыйных спраў па лесапільнай вытворчасці, ён працягнуў займацца арніталогіяй і сабраў вялікую калекцыю птушак, папоўніўшы арнітафаўну гэтай краіны больш чым сотняй новых відаў. З 1884 года і да канца свайго жыцця жыў у Сан-Дыега ў Каліфорніі, ЗША. Ажаніўся ў 1885 годзе, у шлюбе ў яго нарадзіліся дачка і сын. Памёр ва ўзросце 58 гадоў ад пнеўманіі ў кастрычніку 1891 года і быў пахаваны на могілках Green Lawn Cemetery, штат Агая.

Літаратура
----------

* Dictionary of National Biography. 1901. Suppl. 1. London: 1-430.
* Mearns B. Mearns R. 1998. The Bird Collectors. New York; London: 1-472.
* Шаблон:Статья
* Бескаравайный М. М. Орнитология и война: о вкладе военнослужащих вражеских армий в орнитологию Крыма Русский орнитологический журнал 2016, Том 25, Экспресс-выпуск 1273: 1321—1346
*Пацалунак Іуды* (1304–06), фрэска, Джота дзі Бандонэ, Падуя, Італія
**Пацалунак Іуды** — падзея евангельскага апавядання, каля адзін з вучняў Ісуса Хрыста, Іуда Іскарыёт, вызначыў і такім чынам выдаў Ісуса салдатам з дапамогай пацалунку. Пацалунак Іуды вядомы (асабліва ў мастацтве) як здрада Хрыста, падзея адбылася ў Гефсіманскім садзе пасля Апошняй Вячэры, пасля гэтага адбыўся арышт Ісуса воінамі Сінедрыёна. У хрысціянскім багаслоўі падзеі ад Апошняй Вячэры да смерці і ўваскрасення Ісуса называюць Страсці.

У больш шырокім сэнсе пацалунак Іуды можа разглядацца як акт дружбы, які, на самой справе, нясе атрымальніку шкоду. Пацалунак Іуды стаў сімвалам здрады.

Біблейскае апавяданне
---------------------

Пацалунак у яўрэяў быў традыцыйным прывітаннем. Паколькі падзеі праходзілі ноччу, то ў воінаў, якія прыйшлі за Хрыстом, была верагоднасць пераблытаць Ісуса з адным з вучняў, у гэтым разе план па арышту Ісуса праваліўся. Таму Іуда ўзяўся паказаць на Хрыста і, каб не рабіць гвалту, то паказаць пры прывітанні. Убачыўшы ў садзе свайго Настаўніка, Іуда падбег і, пацалаваўшы, прамовіў: «Радуйся, Настаўнік!»

І Мацвей (26: 47-50), і Марк (14: 43-45) выкарыстоўваць грэчаскі дзеяслоў kataphilein, што азначае пацалаваць цвёрда, інтэнсіўна, горача, пяшчотна ці цяпло. Такі ж самы дзеяслоў выкарыстоўвае Плутарх для апісання знакамітага пацалунка, які Аляксандр Вялікі даў Багою. Паводле Евангелля ад Матфея, Ісус адказаў: «*Дружа, ты для гэтага прыйшоў сюды?*». Пасля гэтага адзін з вучняў адсек слузе першасвятара вуха, аднак Ісус суцішыў вучняў і сказаў, што гэтаму патрэбна адбыцца. Услед за гэтым адбыўся арышт Хрыста, а вучні пакінулі Настаўніка.

Пацалунак Іуды стаў ідыёмай, якая якая выказвае вышэйшую ступень падступства чалавека, а таксама сімвалам здрады. Падзея нашла адлюстраванне ва шматлікіх творах мастацтва.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пацалунак Іуды

| Арышт, суд і пакаранне смерцю Ісуса Хрыста → *Ісус Хрыстос з моманту смерці да Уваскрэсення* |
| --- |
| Падзеі | Мукі Хрыстовы: Маленне аб чашы • Арышт Ісуса Хрыста • Пацалунак Іуды • Адрачэнне апостала Пятра • Суд Ірада • Суд Пілата • Хвастанне Ісуса • Хросны шлях • Распяцце Хрыстова • Словы Ісуса на крыжы |  |
| Месцы | Сінедрыён • Гефсіманскі сад • *Via Dolorosa* • Галгофа |
| Ісус і вучні | ✯ Ісус Хрыстос • Дзева Марыя • Марыя Магдаліна • Марыя Клеопова • Іаан Багаслоў • Апостал Пётр • Апостал Марк • Іуда Іскарыёт • Жонкі-міраносіцы |
| Іўдзеі | Ірад Анціпа • Каяфа • Анна • Малх • Рабыня-брамніца • Варава • Сымон Кірынеянін • Агасфер • Разважны і безразважны разбойнікі |
| Рымляне | Понцій Пілат • Клаўдзія Пракула • Сотнік Лонгін |
| Рэчы | Прылады Пакутаў: Цярновы вянок • Рыза Гасподняя/Бясшвоўны хітон • Жыватворчы Крыж • INRI • Дзіда Лонгіна • Святы Грааль • 30 срэбранікаў |
| Іканаграфія | Ecce Homo • Форма крыжа Ісуса Хрыста • Распяцце |