recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дайнава.

**Дайнава́** (трансліт.: *Dajnava*, руск.: Дайнова) — вёска ў Воранаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Бастунскага сельсавета. За 9 км на паўднёвы ўсход ад Воранава, на аўтадарозе Тракелі—Воранава. 42 жыхары (2014).

Гісторыя
--------

Паводле летапісу «Манумента Германіка» вядома з 1217 г. гістарычная вобласць (зямля) Дайнова, заселеная яцвяжскім племем. 3 1259 г. цэнтр княства ў складзе дзяржавы Міндоўга. У 1270 г. Дайноўскім княствам валодаў вялікі князь літоўскі Трайдзень. У 1323 г. Гедымін перанес сталіцу княства ў Ліду, утварылася Лідскае княства, пры Вітаўце ў канцы 14 ст. ўключанае ў склад Віленскага княства ВКЛ. Аднак агульнага меркавання пра лакалізацыю тагачаснай Дайнавы няма.

У 1583 г. сяльцо ў маёнтку Жыжма, уласнасць М. Радзівіла, потым яго служэбніка Мікалая Кунеўскага. Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расійскай імперыі, у Віленскай, з 1797 г. Літоўскай, з 1801 г. Гродзенскай, з 1842 г. Віленскай губернях. У сярэдзіне 19 ст. вёска ў маёнтку Тракелі ў Жырмунскай вол. Лідскага павета Віленскай губ. уласнасць Вольскага, у 1864 г. 38 рэвізскіх душ. Паводле перапісу ў канцы 19 ст. 22 двары, 167 жыхароў, у 1908 г. 10 двароў, 153 жыхары, 200 дзес. надзелаў, 28 коней.

3 1921 г. ў складзе Польшчы, у Жырмунскай гміне Лідскага павета Навагрудскага ваяв. 28 двароў, 133 жыхары. 3 лістапада 1939 г. ў БССР. 3 4.12.1939 г. ў Баранавіцкай вобласці, з 15.1.1940 г. ў Лідскім раёне, з 12.10.1940 г. ў Тракельскім с/с. З канца чэрвеня 1941 г. да сярэдзіны ліп. 1944 г. акупіравана нацыстамі. 3 20.4.1944 г. ў Гродзенскай вобласці, з 3.4.1959 г. ў Воранаўскім раёне, з 19.4.1973 г. ў Бастунскім с/с. 3 1948 г. ў калгасе імя Молатава (30 гаспадарак), пачатковая школа. У 1960 г. 148 жыхароў, у 1989 г. 38 двароў, 91 жыхар, у саўгасе «Тракельскі», ферма, магазін. У 2014 г. ў складзе СВК «Тракельскі».

Насельніцтва
------------

* 2004 — 28 гаспадарак, 73 жыхары
* 2014 — 18 гаспадарак, 42 жыхары

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9 (DJVU).
2. ↑  Гарады і вёскі Беларусі…

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: энцыклапедыя. Т. 9. Гродзенская вобласць. Кн. 1 / рэдкал.: У. Андрыевіч і інш. — Мн.: БелЭн, 2015. ISBN 978-985-11-0839-4

| ⛭**Бастунскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Бастуны |
| Аграгарадкі | Тракелі |
| Вёскі | Балотнікі ·  Бальсі ·  Гільвінцы ·  Дайлідкі ·  Дайнава ·  Доўкні ·  Лапацішкі ·  Лаўцуны ·  Мікянцы ·  Раманы ·  Рачкуны ·  Сакалы ·  Цёмны Дол ·  Цешкялі ·  Шнуравічы |
| Хутары | Вяканцы ·  Занюны |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вуліца Мічурына.
**Вуліца Мічурына** — вуліца ў Чыгуначным раёне Віцебска. Сучасная забудова прадстаўлена 1-2-павярховымі дамамі. На сваім працягу вуліца перасякаецца з вуліцамі Вапнавай і Мяснікова, завулкамі Кальцова і Ручайным і праходзіць пад чыгункай.

На вуліцы размешчаны ДУ «Віцебская абласная дзяржінспекцыя па насенняводству, каранціну і ахове раслін», ТДА «Віцэлітбуд», ТАА «Алегра» і іншыя прадпрыемствы.

Літаратура
----------

* Витебск: Энциклопедический справочник. / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1
**Франс-Альбер Рэнэ** (16 лістапада 1935 — 27 лютага 2019) — прэзідэнт Сейшэльскіх Астравоў у 1977—2004 гадах.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся на атоле Фаркуар, у сям’і кіраўніка плантацыяй. Француз. Скончыў каледж у горадзе Вікторыя, працягнуў навучанне ў Швейцарыі і Вялікабрытаніі (каледж Святой Марыі ў Саўтгемптане і Каралеўскі каледж у Лондане), па адукацыі юрыст. Падчас вучобы прымаў удзел у дзейнасці Лейбарысцкай партыі Вялікабрытаніі. У 1962—1964 гадах вывучаў таксама эканоміку ў Лонданскай школе эканомікі. Па вяртанні на радзіму ў 1964 годзе займаўся адвакацкай практыкай.

У 1964 годзе заснаваў і ўзначаліў «Аб’яднаную партыю народа Сейшэльскіх Астравоў» (АПНС) — першую палітычную партыю ў краіне. Пасля абрання ў заканадаўчую асамблею калоніі (1965 год) разам з паплечнікамі па партыі вёў актыўную барацьбу за прадастаўленне ёй самакіравання. У 1975 годзе ў каланіяльным ўрадзе Сейшэл стаў міністрам грамадскіх работ і зямельнага развіцця кааліцыйнага ўрада, у які таксама ўвайшлі прадстаўнікі Дэмакратычнай партыі (ДП). У 1976 годзе, пасля атрымання Сэйшэламі незалежнасці ад Брытаніі быў прызначаны прэм’ер-міністрам ва ўрадзе прэзідэнта Дж. Мэнчэма (лідар ДП).

Зноскі
------

1. 1 2  France Albert René // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
2. ↑  France Albert Rene // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>
3. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Кругасвет · Ларуса · Britannica (онлайн) · Brockhaus · OpenSanctions |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12066381s · GND: 106634177X · GTAA: 145475 · ISNI: 0000 0000 6717 2844 · LCCN: n79090950 · NLA: 35185592 · NTA: 400418088 · SUDOC: 074496980 · VIAF: 91709947 |

 |
**2-я партызанская брыгада имя К. С. Заслонава** — партызанская брыгада, створаная ў верасні 1943 года на базе атрадаў, вылучаных з 1-й партызанскай брыгады імя К. С. Заслонава. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Аршанскага, Сенненскага, Талачынскага, Лепельскага, Чашніцкага, Халопеніцкага раёнаў. 27 чэрвеня 1944 года брыгада (905 партызан, 7 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

Брыгада была створана на базе атрадаў *імя Чапаева*, *імя Лазо*, *імя Панамарэнкі,* *«Малады бальшавік»*, «Мсцівец», *В. П. Комлева,* вылучаных з 1-й партызанскай брыгады імя К. С. Заслонава. На момант злучэння з Чырвонай Арміяй у склад брыгады ўваходзілі:

* атрад імя Чапаева;
* атрад імя Лазо;
* атрад імя Калініна (да кастрычніка 1943 года — атрад Комлева);
* аатрад імя Панамарэнкі;
* атрад «Мсцівец»;
* атрад «Малады бальшавік»;
* атрад «Кастрычнік».

Камандаванне
------------

### Камандзір

* В. П. Комлеў

### Камісар

* В. Е. Бяляеў

### Начальнікі штаба

* В. Р. Палажэнцаў;
* М. М. Бальшуноў (загінуў);
* М. С. Загер.

Гісторыя
--------

Партызаны ўчынялі дыверсіі на чыгуначных участках Орша — Мінск, Віцебск — Орша, на шашэйных і грунтавых дарогах Віцебск — Лепель, Віцебск — Сянно, Сянно — Багушэўск, Лепель — Чашнікі і іншых. 21 — 24 кастрычніка 1943 года разам з брыгадай «Аляксея» (пазней імя Данукалава) удзельнічала ў штурме нямецкага гарнізона ў вёсцы Бачэйкава, разбілі гарнізон у вёсцы Слабодка Бешанковіцкага раёна. У аперацыі «рэйкавая вайна» на чыгунках Багушэўск — Орша, Талачын — Орша падарвалі больш за 300 рэек. У студзені — лютым 1944 года вялі баі за вёскі Вялікая Вядрэнь і Гурына, разбілі нямецкі гарнізон у вёсцы Лужкі Чашніцкага раёна, вялі баі каля вёсак Доўгае, Люлюкі Бешанковіцкага, Лізуны Багушэўскага, Мажулева Сенненскага раёнаў. У красавіку — маі 1944 года наносілі ўдары па гарнізонах у вёсках Маковічы, Грачэвічы і Чэрцы Лепельскага раёна, актывізавалі дыверсійныя дзеянні на чыгунцы Орша — Мінск каля станцыі Талачын і на чыгуначным участку Орша — Коханава. З брыгадамі Сенненскай і 2-й Беларускай імя Панамарэнкі ў ноч на 8 чэрвеня 1944 года прарвалі лінію нямецкай абароны каля вёсак Адамаўка — Сялец Халопеніцкага раёна. У чэрвені 1944 года разам з часцямі Чырвонай Арміі вялі баі на рубяжы вёсак Пасынкі, Кажары, Гілі Чашніцкага раёна, разбілі нямецкі гарнізон у вёсцы Слабада Халопеніцкага раёна.

Памяць
------

У 1975 годзе ў вёсцы Грынькі Чашніцкага раёна ў гонар брыгады была ўстаноўлена мемарыяльная дошка.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Франсуа Дзюкенуа** (фр.: François Duquesnoy; 12 студзеня 1597, Брусель — 12 ліпеня 1643, Ліворна) — фламандскі барочны скульптар
 валонскага паходжання, працаваў у Рыме.

Жыццё і творчасць
-----------------

Сын Жэрома Дзюкенуа, прыдворнага скульптара эрцгерцага Альберта, генерал-губернатара Нідэрландаў, і яго жонкі Ізабелы; Дзюкенуа-старэйшы — аўтар бронзавай версіі вядомай скульптуры хлопчыка, які пісае ў Бруселі (1619). Раннія працы Франсуа Дзюкенуа прыцягнулі ўвагу эрцгерцага, і ён адправіў здольнага юнака ў Рым. У 1624 годзе Дзюкенуа пасябраваў з Нікола Пусэнам, дзяліў жыллё і працаваў разам з ім. Абодва мастакі працавалі пад заступніцтвам Касіяна даль Поца.

«Адоніс» працы Дзюкенуа
З 1625 года Дзюкенуа супрацоўнічаў з Берніні ў саборы Святога Пятра. Пазней Пусэн рэкамендаваў Дзюкенуа кардыналу Рышэльё, які прапанаваў яму месца пры двары Людовіка XIII і пасаду главы каралеўскай акадэміі разьбярства ў Парыжы. Гэтым планам было не наканавана спраўдзіцца з-за заўчаснай смерці Дзюкенуа па дарозе ў Парыж. Вядомы біёграф італьянскіх мастакоў эпохі барока Джан П’етра Белоры (1672) узносіў мастацтва Дзюкенуа за тое, што ён падняў сучаснае разьбярства да ўзроўню Старажытнага Рыма. Дзюкенуа сапраўды прыўнёс у барока шматлікія элементы класіцызму, якія апярэдзілі трактоўку класічнай старажытнасці ў Вінкельмана і Кановы.

Зноскі
------

1. ↑  François Duquesnoy // Gran Enciclopèdia Catalana — Grup Enciclopèdia, 1968.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18696256'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2664168'></a>
2. ↑
3. ↑  François du Quesnoy // RKDartists Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>

Літаратура
----------

* Michelucci M. François Duquesnoy: la fama e il sospetto. Livorno: Editrice l’informazione, 2002
* Lingo E.C. François Duquesnoy and the Greek ideal. New Haven; London: Yale UP, 2007.

Спасылкі
--------

* Працы у музеях свету
* Працы on line

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists · ECARTICO |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX883065 · BNF: 149732616, 15056557p · BPN: 03641347 · GND: 122968840 · ISNI: 0000 0001 1574 2048 · LCCN: nr89003455 · NKC: xx0301002 · NTA: 305864173 · NUKAT: n2006001623 · LIBRIS: 306969 · SUDOC: 074665812 · VIAF: 71667283 · ULAN: 500115495 |

 |
**2-і Садовы мост** — аўтадарожны рамны мост цераз раку Мойку ў Цэнтральным раёне Санкт-Пецярбурга, злучае 1-ы Адміралцейскі і Спаскі астравы. Аб’ект культурнай спадчыны Расіі рэгіянальнага значэння.

Звязвае Царыцынскі праезд з праездам уздоўж Марсава поля. Мост знаходзіцца сярод гістарычных месцаў: непасрэдна ля Міхайлаўскага саду, Марсавага поля і храма Спаса на Крыві.

Вышэй па цячэнні знаходзіцца 1-ы Садовы мост, ніжэй — Мала-Канюшанны мост.

Бліжэйшая станцыя метрапалітэна — «Гасціны двор».

| Масты цераз Мойку |
| --- |
| 
* 1-ы Інжынерны
* 1-ы Садовы
* 2-і Садовы
* Мала-Канюшанны пешаходны *(гл. таксама Трайны мост)*
* Вялікі Канюшанны
* Пеўчаскі
* Зялёны
* Чырвоны
* Сіні
* Ліхтарны
* Паштамцкі пешаходны
* Пацалуеў
* Чырванафлоцкі пешаходны
* Храпавіцкі
* Карабельны

 |
**Мікрараён** — структурная адзінка сучаснай жыллёвай забудовы буйных населеных пунктаў. У вялікіх гарадах разлічаны на 12—20 тысяч жыхароў, у сярэдніх — на 6—12 тысяч. Складаецца з комплексу жылых дамоў, устаноў культурна-бытавога абслугоўвання насельніцтва, зялёных зон. Забудоўваецца як адзіная ці расчлянёная на групы жылых дамоў архітэктурна-прасторавая арганізацыя тэрыторыі з улікам прыродных і кліматычных умоў. Часта ўпісваецца ў адзін квартал.

На Беларусі першыя мікрараёны з’яўляюцца ў канцы 1950-х — пачатку 1960-х (у Мінску — з 1958). Размяшчалі іх на свабодных тэрыторыях паблізу існуючай забудовы, на ўскрайнах гарадоў, а таксама на месцы забудовы, якая патрабавала рэканструкцыі. З канца 1960-х у вялікіх гарадах перайшлі да забудовы тэрыторый буйнымі структурнымі адзінкамі — жылымі раёнамі, у склад якіх уваходзяць мікрараёны, што дазволіла арганічна звязваць архітэктуру з ландшафтам і транспартнымі камунікацыямі.

З сярэдзіны 1990-х па цяперашні час масавая забудова канцэнтрыруецца ў мікрараёнах, планіраванне якіх вялося раней (У Мінску — Лошыца, Сухарава, Уручча-5, 6 і г.д.). У іх будаўніцтве рэалізуецца складаны сплаў разнастайных прыёмаў архітэктурна-планіровачнай арганізацыі жылых тэрыторый, што атрымалі распаўсюджанне ў другой палове ХХ стагоддзя.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Галанда.

**Мі́кулаш Га́ланда** (славацк.: Ľudovít Fulla; 4 сакавіка 1895, Мала Веска, Аўстра-Венгрыя (цяпер каля Турч'янске-Цепліцы, Славакія) — 5 чэрвеня 1938, Браціслава) — славацкі жывапісец, ілюстратар, графік. Адзін з пачынальнікаў і прапагандыстаў славацкага мадэрну пачатку XX стагоддзя.

Біяграфія
---------

Маці і дзіцё. 1934 г.
Маці
Мастацкую адукацыю атрымаў у Акадэміі мастацтваў у Будапешце (1914—1916) і Мастацка-прамысловай школе ў Празе (1923—1927).

Зрабіў значны ўнёсак у станаўленне славацкага мадэрнізму. Ён і яго сябар Людавіт Фула былі аўтарамі маніфеста славацкіх мадэрністаў.

Пахаваны на мемарыяльным Народных могілках у Марціне.

Творчасць
---------

У сваёй творчасці выкарыстоўваў асобныя прыёмы фавізму і кубізму, звяртаўся да традыцый народнага мастацтва.

Аўтар паэтычных сцэн сялянскага жыцця, якія адрозніваюцца мяккасцю каларыту і абагульненых лінейных рытмаў («Каля калыскі», 1929, Нацыянальная галерэя, Прага; «Пастараль», 1936, прыватны збор), гравюр і малюнкаў на тэмы жыцця гарадской бядноты, працятых сацыяльна-крытычнымі нотамі (цыкл літаграфій «Каханне ў горадзе», 1924; «Без працы», літаграфія, 1925).

Зноскі
------

1. 1 2  Mikulas Galanda // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
2. 1 2  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мікулаш Галанда
* Mikuláš Galanda — zakladateľ slovenskej moderny (славацк.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10150001 · GND: 132604043 · ISNI: 0000 0001 0868 2032 · LCCN: n83215032 · NKC: jn20000703077 · NUKAT: n2009152886 · SUDOC: 166168866 · VIAF: 8551929 · ULAN: 500089553 |

 |
**Міксаспарыдыі**, **слізістыя спаравікі** (*Myxosporea*) — клас (атрад) прасцейшых (існуюць іншыя класіфікацыі).

Апісанне
--------

Цысты *Henneguya zschokkei* ў мясе ласося
Дарослыя міксаспарыдыі, якія жывуць у поласцях органаў, — амёбападобыыя шмат’ядравыя плазмодыі, памеры іх вар’іруюць ад некалькіх дзесяткаў мкм да 2 см. Міксаспарыдыі, якія жывуць у тканках, утвараюць цысты, пухліаы памерамі да 2 см у дыяметры, запоўненыя цытаплазмай і шматлікімі ядрамі (вегетатыўнымі і генератыўнымі). Вегетатыўныя ядры вызначаюць абменныя працэсы, сінтэз бялкоў, рост і інш. 3 генератыўыых ядраў і плазмы ўтвараюцца споры.

Пашырэнне
---------

У сусветнай фаўне больш за 1000 відаў. На Беларусі найбольш вядомы міксасома мазгавая (*Myxobolus cerebralis*) і міксаболюс карпавы (*Myxobolus cyprini*) — узбуджальнікі міксаспарыдыезаў рыб, а таксама міксапратэус хвастаты (*Myxoproteus caudatus*), міксідыум цёмны (*Myxidium obscurum*). Тканкавыя або поласцевыя паразіты рыб, пашкоджваюць жабры, скуру, мышцы, жоўцевы і мачавы пузыры, нярвовую сістэму і інш. (ніколі не паразітуюць у поласці кішэчніка).

Жыццёвы цыкл
------------

Жыццёвы цыкл міксаспарыдый характарызуецца спараганіяй і полавым працэсам. У спорах ёсць зародак і капсулы з жыгучымі вінтападобна закручанымі ніткамі, якія служаць для прымацавання да сценак кішачніка рыб. Полавы працэс тыпу аўтагаміі — зліццё 2 гаплоідных ядраў пры ўтварэнні зародка са споры. Рыба заражаецца пераважна вясной і летам пры заглынанні разам з вадой спораў, з якіх у кішэчніку выходзяць амёбападобныя зародкі. Па крыві зародкі трапляюць у органы і тканкі і развіваюцца ў дарослых асобін.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Падклас *Міксаспарыдыі* у Сусветным рэестры марскіх відаў (*World Register of Marine Species*) (англ.)(Праверана 17 лютага 2013).

Літаратура
----------

* *Заяц Р.* Міксаспарыдыі // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — 588 с. іл. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Вялікая савецкая (1 выд.) |
| Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776808130 |
**Планкаўскае супраціўленне** (англ.: Planck impedance) - адзінка вымярэння электрычнага супраціўлення, якая пазначаецца ZP ў адной з сістэм натуральных адзінак вымярэння, вядомай як планкаўскія адзінкі. Планкаўскае супраціўленне прама звязана з хвалевым супраціўленнем вакууму, Z0, і адрозніваецца ў значэнні ад Z0 толькі на 4π. Калі планкаўскі зарад быў замест пэўнай нармалізацыі электрычнай пастаяннай, ε0, лепш, чым канстанта Кулона, 1/(4πε0), тады планкаўскае супраціўленне было б ідэнтычнае для характарызавання хвалевага супраціўлення вакууму.

{\displaystyle Z\_{\text{P}}={\frac {V\_{\text{P}}}{I\_{\text{P}}}}={\frac {1}{4\pi \epsilon \_{0}c}}={\frac {\mu \_{0}c}{4\pi }}={\frac {Z\_{0}}{4\pi }}=} 29.9792458 Ом
дзе:

* {\displaystyle V\_{\text{P}}} — планкаўскае напружанне
* {\displaystyle I\_{\text{P}}} — планкаўскі ток
* {\displaystyle c} — хуткасць святла у вакууме
* {\displaystyle \epsilon \_{0}} — магнітная пастаянная
* {\displaystyle \mu \_{0}} — электрычная пастаянная
* {\displaystyle Z\_{0}} — хвалевае супраціўленне вакууму

Гл. таксама
-----------

* Планкаўскія адзінкі

| ⛭Планкаўскія адзінкі |
| --- |
| Асноўныя | 
Пастаянная |
Час |
Даўжыня |
Маса |
Зарад |
Тэмпература
 |
| Вытворныя | 

---

Энергія |
Сіла |
Магутнасць |
Шчыльнасць |
Вуглавая частата |
Ціск |
Ток |
Напружанне |
Супраціўленне |
Імпульс |
Плошча
 |
| Выкарыстоўваюцца ў | 

---

Часціца =
Чорная дзірка =
Максімон |
Эпоха |
Пастаянная Дзірака
 |
Зверху ўніз: Нептун, Уран, Сатурн і Юпітэр (не ў маштабе).
**Планеты-гіганты** — чатыры планеты Сонечнай сістэмы: Юпітэр, Сатурн, Уран, Нептун; размешчаны за межамі кольца малых планет. 

Гэтыя планеты, якія маюць шэраг падобных фізічных характарыстак, таксама завуць **вонкавымі планетамі**. 

У адрозненне ад цвёрдацельных планет зямной групы, усе яны з'яўляюцца газавымі планетамі, маюць значна большыя памеры і масы (з прычыны чаго ціск у іх нетрах значна вышэй), ніжэйшую сярэдняй шчыльнасць (блізкую да сярэдняй Сонечнай, 1,4 г/см³), магутныя атмасферы, хуткае вярчэнне, а таксама кольцы (у той час як у планет зямной групы такіх няма) і большую колькасцю спадарожнікаў. Амаль усе гэтыя характарыстыкі меншаюць ад Юпітэра да Нептуна.

Гл. таксама
-----------

* Планеты зямной групы
* Карлікавыя планеты
* Газавыя планеты
* Экзапланеты

Спасылкі
--------

ВСЭ — Планеты

Зноскі
------

1. ↑  Значэнне слова «Вонкавыя планеты» ў Вялікай Савецкай Энцыклапедыі

| ⛭Сонечная сістэма (≛ спіс аб’ектаў) |
| --- |
| 
 |
| **Сонца** |
| **планеты і *карлікавыя планеты*:** ✰ Меркурый ·  ✰ Венера ·  ✯ Зямля ·  Марс ·  *Цэрэра* ·  ✯✰ Юпітэр ·  Сатурн ·  ✰ Уран ·  ✯ Нептун ·  *Плутон* ·  *Хаўмеа* ·  *Макемаке* ·  *Эрыс* |
| **іх спадарожнікі/кольцы:** Зямлі ·  Марса ·  Юпітэра/∅ ·  Сатурна/∅ ·  Урана/∅ ·  Нептуна/∅ ·  *Плутона* ·  *Хаўмеа* ·  *Эрыды* |
| **Малыя целы**: метэароіды ·  астэроіды/іх спадарожнікі (калязямныя ·  асноўнага пояса ·  траянцы ·  кентаўры) ·  транснептунавыя (ПК ·  РД) ·  дамаклоіды ·  каметы (ВО) |
**Планкаўская тэмпература** — названая ў гонар нямецкага вучонага-фізіка Макса Планка адзінка тэмпературы, якая пазначаецца TP у планкаўскай сістэме адзінак. Гэта адна з планкаўскіх адзінак, якая ўяўляе фундаментальную мяжу ў квантавай механіцы. Сучасная фізічная тэорыя не здольная апісаць штосьці больш гарачае з-за адсутнасці ў ёй распрацаванай квантавай тэорыі гравітацыі. Вышэй планкаўскай тэмпературы энергія часціц становіцца настолькі вялікі, што гравітацыйныя сілы паміж імі становяцца параўнальныя з астатнімі фундаментальнымі ўзаемадзеяння. Гэта тэмпература Сусвету ў першы момант (Планкаўскі час) Вялікага выбуху ў адпаведнасці з бягучымі ўяўленнямі касмалогіі.

{\displaystyle T\_{P}={\frac {m\_{P}c^{2}}{k}}={\sqrt {\frac {\hbar c^{5}}{Gk^{2}}}}=}
1,41679(11)×1032 К,   

дзе:
{\displaystyle m\_{P}} — планкаўская маса,
{\displaystyle c} — хуткасць у вакууме

{\displaystyle \hbar } — пастаянная Дзірака

{\displaystyle k} — пастаянная Больцмана, 
{\displaystyle G} — гравітацыйная пастаянная

Дзве лічбы ў дужках абазначаюць нявызначанасць (Стандартнае адхіленне) у апошніх двух лічбах значэнні планкаўскай тэмпературы.

Гл. таксама
-----------

* Планкаўская эпоха
* Абсалютны нуль тэмпературы

Спасылкі
--------

* NIST: Планкаўская тэмпература (Англ.)
* Якая супрацьлегласць абсалютнага нуля? (Англ.) Архівавана 21 лістапада 2008.

| ⛭Шкалы вымярэння тэмпературы |
| --- |
| Gas Mark · Дэліля · Кельвіна · Лейдэнская · Ньютана · Планкаўская · Ранкіна · Рэамюра · Ромера · Уэджвуда · Фарэнгейта · Цэльсія |
| Формулы пераўтварэння |

| ⛭Планкаўскія адзінкі |
| --- |
| Асноўныя | 
Пастаянная |
Час |
Даўжыня |
Маса |
Зарад |
Тэмпература
 |
| Вытворныя | 

---

Энергія |
Сіла |
Магутнасць |
Шчыльнасць |
Вуглавая частата |
Ціск |
Ток |
Напружанне |
Супраціўленне |
Імпульс |
Плошча
 |
| Выкарыстоўваюцца ў | 

---

Часціца =
Чорная дзірка =
Максімон |
Эпоха |
Пастаянная Дзірака
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 176713166 |
**Дзікі Захад** (англ.: Wild West) — простанародная назва тэрыторый сучасных ЗША, якія ў другой палове 19 стагоддзя яшчэ не ўваходзілі ў склад гэтай краіны. Па меры пашырэння тэрыторыі ЗША і ўрбанізацыі, плошча Дзікага Захаду ўсё больш скарачалася, пакуль ён прыкладна ў 1890 не знік цалкам.

Дзікі Захад характарызаваў першапраходчыцкі настрой, з якім шматлікія людзі пакідалі ўсё больш густа заселены ўсход ЗША і накіроўваліся на захад. Вялікую частку з іх складалі новыя імігранты з Еўропы. Чыннікі для перасялення на захад былі розныя. Для шматлікіх пражыванне ва ўсходніх штатах было не па кішэні, у той час як на захадзе чакалі неабжытыя землі, на якіх можна было асесці ў якасці фермера. Іншыя былі ў пошуках хуткага багацця, спадзяючыся знайсці золата. Пасля таго, як у 1848 у Каліфорніі было выяўлена золата, пачалася так званая залатая ліхаманка, якая павялічыла паток перасяленцаў. Для некаторых неабжыты захад быў ідэальны, каб без перашкод жыць па сваіх рэлігійных статутах. Адным з прыкладаў гэтаму з'яўляюцца мармоны, якія пасяліліся ў штаце Юта.

Ужо ў самім 19 стагоддзі першапраходцы і Дзікі Захад разглядаліся ў рамантычным і гераічным святле. Тыповымі сюжэтамі апавяданняў аб Дзікім Захадзе былі сутыкненні з індзейцамі, каўбоі, паляванне на бізонаў, промысел золатаздабытчыкаў, паядынкі шэрыфаў і бандытаў. З прыходам кінематографа сюжэт Дзікага Захаду знайшоў сваё адлюстраванне ў жанры вестэрн.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дзікі Захад

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4066107-6 · LCCN: nr99030812 · VIAF: 148211037 |
**Свята-Пакроўская царква** — праваслаўны храм у вёсцы Гаравец Лагойскага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 19 ст. ў традыцыях народнага драўлянага дойлідства. Закрыта ў 1929 г. пасля арэшту святара; далей выкарыстоўвалася пад клуб, склад, стайню, зноў склад.

Выяўлена экспедыцыяй 1939 г. у задавальняючым стане. Адноўлена і адкрыта для набажэнства ў 1990 — 92 гг.

Архітэктура
-----------

Вырашана трохчасткавай кампазіцыяй, сфарміраванай прамавугольнымі ў плане пад двухсхільнымі дахамі прытворам і малітоўнай залай, пяціграннай апсідай пад вальмавым дахам. Фасады прарэзаны адзінарнымі прамавугольнымі аконнымі праёмамі.

Зноскі
------

1. 1 2 3

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4
* Боянов П. Житие и небытие Плещеницкой округи // Политика, позиция, прогноз. Май 1992 г. Вып. 5 (9). С. 15.
**Свята-Пакроўская царква** — праваслаўны храм у агр. Прыбалавічы Лельчыцкага раёна Гомельскай вобласці.

Гісторыя
--------

У 1797 г на могілках пабудавана ў гонар Пакровы Благародзіцы драўляная капліца са званіцай, якая адносілася да Данілевіцкага прыхода. У 1825 капліца была аддрамантавана і значна павялічана ў памерах. З гэтага часу, па сутнасці, капліца з’яўляецца Свята-Пакроўскім храмам, дзе пастаянна вялася служба. Адпаведна ведамасці аб цэрквах Мінскай епархіі за 1834 г. пабудавана ў 1794 г. з дрэва; у 1907 г. капітальна перабудавана. Аднавіла дзейнасць у 1941 г. пасля вайны зноў закрыта.

Прыход пачаў дзейнічаць ў 1988.

Архітэктура
-----------

Помнік народнага дойлідства. Падоўжна-восевая трохчасткавая кампазіцыя складаецца з квадратных у плане нізкага прытвора, бабінца, трапецападобнай у плане малітоўнай залы. Зрубы бабінца і малітоўнай залы накрыты агульным вальмавым бляшаным дахам, у які з боку франтальнага фасада ўрэзаны двух’ярусная чацверыковая званіца пад шатровым верхам з ліхтаром; над алтарнай часткай шатровая чацверыковая вежачка з макаўкай. Вертыкальна ашаляваныя сцены прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў плоскіх дашчатых ліштвах і расчлянёны брусамі-сцяжкамі ў прасценках. Малітоўная зала перакрыта драўляным люстэркавым скляпеннем, апсіда вылучана драўляным двух’ярусным іканастасам з разнымі царскімі варотамі.

Зноскі
------

1. ↑  НГАБ у г. Гродна, ф. 834, воп. 1, спр. 160, арк. 34.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Свята-Пакроўская царква (Прыбалавічы) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Пакроўская царква (Прыбалавічы) на сайце Radzima.org
* Свята-Пакроўская царква (Прыбалавічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Пакроўская царква (Прыбалавічы) на сайце «Архіварта»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Пакроўская царква.
**Свята-Пакроўская царква** — праваслаўны храм у горадзе Клецку Мінскай вобласці. Знаходзіцца на могілках, па адрасе: вуліца Леніна, 44.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1876—1879 гадах з цэглы на месцы старой драўлянай царквы 1786 года паводле праекта інжынера Леанарда Кржыжаноўскага.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Сіметрычна-восевая аб’ёмна-прасторавая кампазіцыя будынка складаецца з рознавялікіх прамавугольных аб’ёмаў званіцы, трапезнай, кубападобнай малітоўнай залы і арыентаванай на ўсход апсіды. Цэнтральны аб’ём накрыты чатырохсхільным пакатым дахам з драўляным двух’ярусным васьмерыковым барабанам, увянчаным шатром з цыбулепадобнай галоўкай. Падобнае драўлянае завяршэнне — васьмярык на чацверыку з шатром і галоўкай — мае і трох’ярусная званіца.

Галоўны ўваход у храм вылучаны драўляным прытворам. Да яго з 3 бакоў вядуць лесвіцы, выкладзеныя з ружовага вапняку. Сцены будынка прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў простых ліштвах. Вуглавыя часткі раскрапаваны магутнымі лапаткамі, па перыметры будынка выступае драўляны карніз простага профілю, дэкарыраваны бляшаным арнаментальным падзорам.

### Інтэр’ер

Кампазіцыя інтэр’ера пабудавана на кантрасце нізкіх памяшканняў трапезнай і апсіды з больш высокай цэнтральнай залай храма. Памяшканні адкрываюцца ў малітоўную залу лучковымі арачнымі прасветамі. Апсіда вылучана драўляным іканастасам.

Зноскі
------

1. ↑  Описаніе церквей и приходовъ Минской епархіи, составленное по офіціально затребованнымъ отъ причтовъ свѣдѣніямъ. Слуцкій уѣздъ. — Минскъ, Типо-Литографія Б. И. Соломонова. — 1879. — С. 130—132

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1987. — Мінская вобласць. Кніга 2. — 308 с.: іл. — С. 212.
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэд. савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мн.: БелЭн, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Пакроўская царква (Клецк)
* Свята-Пакроўская царква (Клецк) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Пакроўская царква (Клецк) на сайце Radzima.org
* Свята-Пакроўская царква (Клецк) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Пакроўская царква (Клецк) на сайце «Архіварта»
**Свята-Пакроўская царква** — праваслаўны храм у в. Паніжаны Мастоўскага раёна Гродзенскай вобласці.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1930-я гады з цэглы. Адкрыта ў 1988—1990 гадах.

Архітэктура
-----------

Вырашана прамавугольным у плане аб’ёмам пад 2-схільным дахам, які на фасадзе завершаны 4-граннай шатровай званіцай, над алтарнай часткай — шатровай вежачкай на шчыце. З тыльнага боку далучана 5-гранная апсіда з бакавымі рызніцамі. Фасады расчлянёны арачнымі аконнымі праёмамі з броўкамі, апяразаны зубчастымі фрызамі, крапаванымі вуглавымі лапаткамі.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Свята-Пакроўская царква (Паніжаны) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Пакроўская царква.

**Свята-Пакроўская царква** — існавала ў канцы XVII — пачатку XX стагоддзя ў Магілёве. Пабудаваная з цэглы ў традыцыях Магілёўскай школы дойлідства. Адноўлена ў 2022 годзе.

Архітэктура
-----------

Царква да 1941 года
Аднаўленне Пакроўскай царквы
Прамавугольны ў плане крыжова-купальны храм. Ва ўсходняй частцы ён завяршаўся трыма паўцыліндрычнымі апсідамі, у заходняй — прытворам і дзвюма рызніцамі па баках асноўнага аб’ёму. Над сяродкрыжжам узвышаўся васьмігранны светлавы барабан, накрыты сферычным купалам з цыбулепадобнай галоўкай на высокай васьміграннай шыйцы. Тарцы асноўнага аб’ёму і крылы трансептаў завяршаліся трохвугольнымі франтонамі з паўцыркульнымі нішамі ў цэнтры. Вуглы аб’ёмаў і сцены рызніц былі дэкарыраваны пілястрамі, аконныя праёмы мелі паўцыркульную форму. Па перыметры будынак быў апяразаны тонкапрафіляваным карнізам. У інтэр’еры чатыры масіўныя слупы пры дапамозе ветразяў падтрымлівалі барабан купала.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Свята-Пакроўская царква (Магілёў) на Вікісховішчы |

* Свята-Пакроўская царква (Магілёў) на сайце Radzima.org
* Свята-Пакроўская царква (Магілёў) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* В Могилеве освятили место под строительство храма Покрова Божией Матери // сайт Могилёвской епархии
*
**Франсві́ль** (фр.: Franceville) — горад на ўсходзе Габона. З'яўляецца адным з чатырох найбуйнейшых гарадоў у краіне, з насельніцтвам каля 41 000 чалавек. Размешчаны на рацэ Мпаса, з'яўляецца канчатковым пунктам Трансгабонскай чыгункі і шашы N3.

Горад вырас з вёскі пад назвай Масука калі П'ер Саварньян дэ Браза абраў яе, каб перасяліць былых рабоў і пераназваў у «Франшэвіль», што па-французску азначае «горад вызвалілі», у 1880 годзе. Пасля ён стаў называцца Франсвіль.

Агульная інфармацыя
-------------------

Да выдатных мясцін горада адносяцца царква Святога Ілер, якая была пабудавана ў 1899 годзе, вялікая статуя былога прэзідэнта Габона Амара Банго, які нарадзіўся ў горадзе, і медыцынскі навукова-даследчы інстытут. У горадзе таксама ёсць поле для гольфа і аэрапорт, размешчаны ў 20 км на захад, у Мвенгуэ.

Прамысловасць
-------------

У Франсвілі маецца цэментны завод.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Франсвіль
* Інфрмацыя пры горад
**Кратава** (руск.: Кра́тово) — пасёлак гарадскога тыпу (дачны пасёлак) у Раменскім раёне Маскоўскай вобласці Расіі; найбуйнейшы населены пункт гарадскога паселішча Кратава.

Насельніцтва — 9077 чал. (2020).

Размешчаны за 20 км на паўднёвы ўсход ад МКАД, на 40-м кіламетры Казанскай чыгункі. Мяжуе на ўсходзе з горадам Раменскае, на поўдні — з Жукоўскім, на захадзе — з пасёлкам Ільінскі. На поўнач ад Кратава размешчаны вёскі Папоўка і Хрыпань. Платформы Кратава, Отдых і Ясенінскае Казанскага напрамку Маскоўскай чыгункі.

Па тэрыторыі пасёлка працякаюць рэкі Хрыпань і Кунілаўка.

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Юрый Міхайлавіч Барзакоўскі, расійскі лёгкаатлет

Зноскі
------

1. ↑
**«Дваццаць тысяч лье пад вадой»** (у перакладзе С. Грахоўскага «80 000 кіламетраў пад вадой») — класічны навукова-фантастычны раман Жуля Верна, упершыню апублікаваны з 20 сакавіка 1869 па 20 чэрвеня 1870 года ў часопісе «Magasin d'éducation et de récréation», што выдаваўся П’ер-Жулем Этцелем у Парыжы і які выйшаў асобным выданнем у 1870 годзе.

Раман апавядае пра прыгоды капітана Нэма на пабудаванай ім падводнай лодцы «Наўтылус» — тэхналагічным цудзе апісванага часу. Аповед вядзецца ад першай асобы, са слоў прафесара Музея натуральнай гісторыі П’ера Аранакса, аднаго з выпадковых пасажыраў гэтай субмарыны.

Назва
-----

Назва рамана паказвае на адлегласць, пройдзеную пад паверхняй мора, а не на глыбіню апускання, бо 20 000 (марскіх) метрычных льё — гэта больш за 110 тысяч кіламетраў, больш за 2 даўжыні экватараў Зямлі. Найбольшая глыбіня, якая згадваецца ў кнізе, — 4 лье (гэта значыць амаль 20 км: амаль у два разы глыбей за Марыянскую ўпадзіну, самае глыбокае месца ў свеце).

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме 20 000 лье пад вадой
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Граніт.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Івашэвіч.
**Пятрусь Граніт**, сапр. **Іван Пятровіч Івашэвіч** (24 студзеня 1909, в. Зачэпічы, Дзятлаўскі раён, Гродзенская вобласць — 14 студзеня 1980) — беларускі паэт
.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1927—1939 гг. працаваў брукаром, у 1930 г. уступіў у рады КПЗБ. Прымаў удзел у нелегальным з’ездзе беларускіх пісьменнікаў у Вільні (1933). За рэвалюцыйную дзейнасць арыштоўваўся ўладамі Польшчы. Пасля ўз’яднання Заходняй Беларусі з БССР працаваў старшынёй Беліцкага сельсавета (1939—1941). Падчас Вялікай Айчыннай вайны быў сувязным партызанскай брыгады «Барацьба» на Гродзеншчыне, выступаў у партызанскім друку з вершамі. Пасля вайны скончыў завочна Навагрудскае педагагічнае вучылішча (1950), працаваў настаўнікам, загадчыкам пачатковай школы ў Зачэпічах (1945—1971).

Творчасць
---------

У друку ўпершыню выступіў з вершам у 1933 г. («Беларуская газета»).

Асноўныя тэмы паэтычных твораў да верасня 1939 года — лёс сялянскай беднаты, адхаднікоў. У публіцыстычных вершах крытыкаваў палітыку нацыянальнага прыгнёту ў Польшчы, прызываў працоўных Заходняй Беларусі і ўз’яднанню з БССР.

Першая кніжка паэзіі «Над хвалямі Нёмана» была падрыхтавана да друку ў 1939 годзе, але не выйшла ў сувязі з вайной.

У пасляваеннай творчасці пераважалі грамадскія матывы.

Аўтар зборніка паэзіі для дзяцей «Сцяжынка» (1978), нізкі вершаў апублікаваны ў зборніках «Сцягі і паходні» (1965), «Ростані волі» (1990).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Гранит Петрусь // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 168. — 737 с.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 5. — С. 407. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0.
Гатардскі базісны тунэль на карце Швейцарыі.
**Гатардскі базісны тунэль** (ням.: Gotthard-Basistunnel, GBT, італ.: Galleria di base del San Gottardo) — чыгуначны тунэль у Швейцарыі даўжынёй 57,1 км (уключаючы службовыя і пешаходныя хады — 153,4 км). Паўночны партал тунэля знаходзіцца каля вёскі Эрстфельд, а паўднёвы партал — каля вёскі Бодыё.
Пасля завяршэння пракладкі ўсходняй часткі (15 кастрычніка 2010 года) і заходняй часткі (23 сакавіка 2011 года) ён стаў самым доўгім чыгуначным тунэлем у свеце.
Тунэль будзе забяспечваць чыгуначнае злучэнне праз Альпы і перавядзе грузавыя перавозкі поўнач-захад з аўтамабільных на больш экалагічныя чыгуначныя. Час паездкі з Цюрыха ў Мілан зменшыцца з 3 гадзін 40 хвілін да 2 гадзін 50 хвілін. У снежні 2016 года AlpTransit Gotthard Ltd перадала тунэль Федэральным чыгункам Швейцарыі (SBB) у працоўным стане. Тунэль быў адкрыты 1 чэрвеня 2016 года.

Гл. таксама
-----------

* Брэнерскі тунэль

Зноскі
------

1. ↑  Final breakthrough of the longest railway tunnel in the world Архівавана 26 кастрычніка 2010. — прэс-рэліз AlpTransit, 15.10.2010
2. ↑  В Швейцарии пробили самый длинный туннель **(нявызн.)**, *Бі-бі-сі* (15.10.2010).
3. ↑  Gotthard Base Tunnel to be operational from 2016 Архівавана 16 лістапада 2011.
4. ↑  Gotthard: Längster Eisenbahntunnel der Welt eröffnet **(нявызн.)**, *Spiegel Online*, *Axel Springer AG* (1 чэрвеня 2016). Праверана 1 чэрвеня 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4592365-6 · LCCN: sh2012000215 · VIAF: 315168184 |
**Гато** (яп.: 五島列島, літаральна «пяць астравоў») — архіпелаг на поўначы Усходне-Кітайскага мора. Уваходзіць у склад японскай прэфектуры Нагасакі. Агульная плошча - 690 км². Насельніцтва (2005 г.) - 76 311 чалавек.

Геаграфія
---------

Архіпелаг Гато выцягнуты з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад на 91 км. Нягледзячы на назву, якая азначае 5 астравоў, у яго склад уваходзяць 140 астравоў рознай плошчы. Найбольшы востраў Фукуэ займае 326,34 км². 

Усе астравы маюць вулканічнае паходжанне. Адрозніваюцца разнастайнасцю ландшафтаў, уключаюць горы, прыморскія скалы і нізіны, пляжы. На астравах захаваліся горныя лясы, хаця большую частку незаселеных зямель займаюць горныя лугі. Шмат марскіх птушак. Для аховы прыроды арганізаваны нацыянальны парк Сайкай.

Гісторыя
--------

Касцёл на востраве Фукуэ
Лічыцца, што першыя людзі з'явіліся на астравах Гато ўжо ў эпоху палеаліта. Археолагамі выяўлены рэшткі культур Дзёмон і Яёй. У пісьмовых крыніцах Гато ўзгадваюцца з VIII ст. як месца прыбыцця караблёў з імперыі Тан. 

На працягу ўсяго сярэднявечча астравы адыгрывалі важную ролю ў міжнародным гандлі, што абумовіла сталую барацьбу за іх з боку розных феадальных родаў. У XVI ст. на астравах жыў знакаміты кітайскі пірат Вань Жы, які займаўся пасрэдніцкай дзейнасцю паміж японцамі і партугальцамі. У 1566 г. езуіты арганізавалі на востраве Фукуэ місію і здолелі прыцягнуць да хрысціянства значную колькасць астравіцян. 

У 1587 г. Таётомі Хідэёсі выгнаў місіянераў і перадаў архіпелаг роду Гато, ад прозвішча якога паходзіць сучасная назва. Хаця пасля 1638 г. у Японіі было забаронена хрысціянства, Гато адносна лаяльна ставіліся да патаемных хрысціянскіх культаў, што забяспечыла прыток перасяленцаў з другіх частак краіны. Толькі ў 1798 г. пераехала 108 патаемных хрысціян. Перасяленцы займалі горныя раёны. Многія з іх займаліся прадпрымальніцкай дзейнасцю. У перыяд ізаляцыі Японіі архіпелаг заставаўся важным гандлёвым і рамесніцкім цэнтрам. 

У 1865 г. калі ў Нагасакі былі ўзноўлены каталіцкія набажэнствы, вернікі з Гато звярнуліся з запытам даслаць да іх святароў. Аднак урад Мэйдзі адказаў рэпрэсіямі. У 1868 г. было арыштавана 200 хрысціян, 42 з якіх загінулі ў выніку катаванняў. Пакаранне хрысціян выклікала абурэнне з боку іншаземных дзяржаў. У 1873 г. японскія ўлады знялі абмежаванні ў распаўсюджванні хрысціянства. У нашы дні ад 10% да 15% астравіцян спавядаюць гэтую рэлігію. 

У 1871 г. адгалінаванні рода Гато страцілі сваю ўладу над архіпелагам. Ён увайшоў у склад прэфектуры Нагасакі.

Эканоміка
---------

Асноўныя галіны эканомікі — рыбалоўства, земляробства і абслугоўванне турыстаў. Астравы злучаны паромнай пераправай з Нагасакі. На востраве Фукуэ працуе аэрапорт.

Спасылкі
--------

* Goto Islands – Asian Studies
* Of hidden Christians and electric cars on the Goto Islands
* Saikai National Park
* Goto Islands Travel: Nakadori and Wakamatsu Islands
**Азат Нікагосавіч Тарасян** (19 снежня 1941, Ерэван, Арменія — 14 студзеня 2023, Віцебск, Беларусь) — беларускі скульптар.

Біяграфія
---------

Скончыў Ерэванскае мастацкае вучылішча імя П. Церлемязяна (1963), вучыўся ў Ерэванскім тэатральна-мастацкім інстытуце (1963—1964), скончыў Ленінградскае Вышэйшае мастацка-прамысловае вучылішча імя В. І. Мухінай (1969). Член Саюза мастакоў (1972). Жыў у Віцебску.

Памёр 14 студзеня 2023 года ў Віцебску.

Творчасць
---------

Сярод работ — творы розных жанраў манументальнай і станковай скульптуры: помнікі, творы дэкаратыўнай скульптуры, рэльефы, пластыка малых форм, графіка. Асноўныя работы: конная статуя «Вястун новага свету» (1969), помнік воінам, што загінулі на Ціхмянскай вышыні (г. п. Лёзна, 1970), помнік С. М. Кіраву (Віцебскі раён, 1971), дэкаратыўны рэльеф «Віцебск старажытны» (гасцініца «Віцебск», 1975—1977), рэльеф «Космас» (на фасадзе кінатэатра «Космас», Наваполацк, 1975—1977), дэкаратыўна-мастацкая кампазіцыя «Медыцына» (на фасадзе будынка паліклінікі ў Наваполацку ў суаўтарстве з Б. Кузьмічовым, 1975), кампазіцыя «Медыцына» (на фасадзе будынка паліклінікі, Віцебск, 1979), скульптурная кампазіцыя «Сутока трох рэк» (Віцебск, 1985—1991), дзве скульптурныя групы на плошчы Перамогі (Віцебск, 1979-85), скульптура «Муза» (перад фасадам камбіната «Мастацтва», Віцебск, 1975—1977); серыя бронзавых бюстаў Герояў Савецкага Саюза для музея ў г. п. Бешанковічы (1980-я); скульптуры «Арфей» (у комплексе летняга амфітэатра, Віцебск, 1991—1994), «Ліра» (каля музычнай школы ў г. п. Лёзна, 1994—1997), 15 скульптурных партрэтаў вядомых кампазітараў (Віцебскае музычнае вучылішча, 1994—1997), мемарыяльная дошка і бюст Героя Савецкага Саюза Ф. Блахіна (1992—1995), скульптуры «Мацярынства» (фае Віцебскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта, 2000—2001), «Багіня медыцыны — Гігея» (2004) і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Не стало известного белорусского скульптора автора знаменитых скульптурных групп на площади Победы в Витебске Азата Торосяна **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 29 студзеня 2023. Праверана 31 студзеня 2023.

Літаратура
----------

* Азат Тарасян // Саюз творцаў [Выяўленчы матэрыял] = A Union of creators : фотаальбом / уклад. і аўт. тэксту М. Цыбульскі; аўт. уступ. У. Андрэйчанка; фат. В. Балоціна, М. Цыбульскага. — Мн. : Беларусь, 2005. — С. 123. — На беларус. і англ. мовах.
* Тарасян Азат Нікагосавіч // Беларускі саюз мастакоў : 1938—1998 : энцыкл. даведнік / аўт.-склад. Б. А. Крэпак [і інш.]. — Мн. : ВТАА «Кавалер Паблішэрс», 1998. — С. 545. — На беларус. і англ. мовах.
* *Цыбульский, М. Л.* Торосян Азат Никогосович / М. Л. Цыбульский // Регионы Беларуси : энцикл. : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова (гл. ред.) [и др.]. — Мн. : Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область. Кн. 2. — С. 522—523.

Спасылкі
--------

* Тарасян Азат Мікалаевіч (Нікагосавіч) на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 134366 |
**УАЗ «Новалукомльская цэнтральная раённая бальніца»** — комплекс лячэбна-прафілактычных устаноў Чашніцкага раёна. Будынак ЦРБ знаходзіцца ў Новалукомлі.

Гісторыя
--------

Гісторыя бальніцы пачынаецца з 1970 года, калі ў Новалукомлі быў адкрыты стацыянар на 100 ложкаў. У 1997 годзе Новалукомльская раённая бальніца была ператворана ў цэнтральную раённую бальніцу, якая аказвае высокакваліфікаваную медыцынскую дапамогу насельніцтву Чашніцкага раёна.

На 2017 год у зоне абслугоўвання 30959 чалавек. У бальніцы маецца 209 ложкаў, уключаючы 37 ложкаў дзённага стацыянара, а таксама 60 ложкаў сястрынскага догляду. Функцыянуе 10 спецыялізаваных аддзяленняў і Навазорская бальніца сястрынскага догляду на 50 ложкаў.

У 2017 годзе абслужана 7100 пацыентаў. Амбулаторна-паліклінічнае аддзяленне на 1125 наведванняў у змену (Новалукомльская паліклініка на 625 наведванняў у змену, Чашніцкая паліклініка на 300 наведванняў у змену, урачэбныя амбулаторыі агульнай практыкі на 200 наведванняў у змену). За год прынята 393 377 пацыентаў.

У штаце ўстановы 778 супрацоўнікаў, у тым ліку 87 урачоў і 334 сярэднія медыцынскія работнікі. 64,8 % урачоў і 74 % медработнікаў сярэдняга звяна маюць кваліфікацыйныя катэгорыі (8 урачоў і 35 медыцынскіх работнікаў маюць высокія кваліфікацыйныя катэгорыі). 7 медыцынскіх работнікаў узнагароджаны знакам «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь».

Бальніца з’яўляецца базай для навучання ўрачоў-інтэрнаў і медыцынскіх работнікаў сярэдняга звяна. У 2017 годзе інтэрнатуру прайшлі 4 урачы, вытворчую практыку — 19 навучэнцаў Віцебскага і Аршанскага медыцынскіх каледжаў.

Спіс лекава-прафілактычных устаноў
----------------------------------

У склад установы аховы здароўя «Новалукомская ЦРБ» уваходзяць:

* Новалукомская цэнтральная раённая бальніца;
* Чашніцкая раённая бальніца;
* 5 урачэбных амбулаторый: Чырвонараніцкая, Чарэйская, Новазарянская, Красналукская, Акцябрская;
* 13 фельчарска-акушэрскіх пунктаў;
* 1 бальніца сястрынскага догляду — Новазарянская на 50 ложкаў;
* 3 брыгады хуткай медыцынскай дапамогі.

Зноскі
------

1. ↑  Новалукомльская цэнтральная раённая бальніца

Спасылкі
--------

* Сайт Новалукомльскай цэнтральнай раённай бальніцы Архівавана 16 жніўня 2020.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сітнікаў.

**Алег Сцяпанавіч Сітнікаў** (20 сакавіка 1914, Новаархангельск, Елісаветградскі павет, Херсонская губерня, Расійская імперыя — ?) — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканомікі прамысловасці. Доктар эканамічных навук (1965), прафесар (1969).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 20 сакавіка 1914 года ў Новаархангельску Елісаветградскага павета Херсонскай губерні Расійскай імперыі (цяпер — Кіраваградская вобласць Украіны).

Скончыў Горкаўскі індустрыяльны інстытут (1939).

Працаваў у Горкаўскім аўтамабільным заводзе (1934—1950), Мінскім аўтамабільным заводзе (1950—1954, намеснік дырэктара), Мінскам абласном упраўленні мясцовай і паліўнай прамысловасці (1954—1956, начальнік упраўлення), Мінскім гарадскім выканаўчым камітэце (1956—1958, намеснік старшыні), АН БССР (1958—1970; Інстытут машыназнаўства — загадчык лабараторыі, намеснік дырэктара, Інстытут эканомікі — намеснік дырэктара, загадчык сектара), Беларускім політэхнічным інстытуце (у 1970—1979 — загадчык кафедры «Эканоміка і арганізацыя аўтатрактарнай вытворчасці і аўтамабільнага транспарту»).

Навуковыя інтарэсы: праблемы эфектыўнасці тэхнічнага прагрэсу і капітальных укладанняў у асноўныя фонды.

Бібліяграфія
------------

* Экономические проблемы комплексной механизации и автоматизации в машиностроении : автореферат диссертации … доктора экономических наук / Ситников О. С. — Киев, 1963.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Сітнікаў Алег Сцяпанавіч // Беларуская савецкая энцыклапедыя : [у 12 т.]. — Мінск, 1973. — Т. 9. — С. 538.