У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Нача.

**На́ча** (трансліт.: *Nača*) — вёска ў Воранаўскім раёне Гродзенскай вобласці, на рацэ Начка. Уваходзіць у склад Доцішскага сельсавета.

Насельніцтва 445 чал. (1998). Знаходзіцца за 41 км на захад ад Воранава, за 35 км ад чыгуначнай станцыі Бастуны, аўтамабільная дарога на Радунь.

Назва
-----

Назва ад назвы ракі Начы, на якой паселішча ўзнікла. Назва ракі Нача балцкага паходжання.

Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы *Nota, Notė, Notija, Notera*, пруская *\*Nātangā* (ад гэтага гідроніма назва прускага племя натангаў).

Гэтыя назвы ад захаванага ў гідраніміі балцкага *\*nātā* «цячэнне», якое з дапамогай пашыральніка *-t-* ад індаеўрапейскага *\*(s)na-* «цячы».

Назва Нача значыць «Плыткая (рака)». Назва звязаная з хуткасцю рачной плыні.

Гісторыя
--------

Першы пісьмовы ўспамін пра Начу як уладанне Касцевічаў датуецца 1517 годам. У 1529 годзе Януш Касцевіч заснаваў у мястэчку касцёл і перанёс сюды цэнтр парафіі з Дубічаў. Пазней мясцінай валодалі Кішкі, Радзівілы.

Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) Нача ўвайшла ў склад Лідскага павета Віленскага ваяводства. Паводле рэвізіі (1631) тут існавала татарскае пасяленне (цяпер жывуць толькі ў суседняй вёсцы Некрашунцы).

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Нача апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Каняеўскай воласці Лідскага павета Віленскай губерні. Станам на 1886 год у мястэчку было 16 двароў, касцёл, 3 карчмы, крама, таржок.

Паблізу вёскі знаходзяцца могільнікі бронзавага і жалезнага вякоў і каменныя магілы XII—XIV стагоддзяў. Пры іх абследаванні ў 1903 годзе Вандалінам Шукевічам, знойдзеныя жалезныя нажы, каменныя сякеры, бронзавыя бранзалеты, шыйныя грыўні.

З 1631 года ў вёсцы размяшчалася сядзіба архітэктара Людвіга Долгірда.

У лютым 1863 года ў вёсцы фарміраваўся паўстанцкі атрад Людвіка Нарбута.

На мяжы XIX—XX стагоддзяў у вёсцы знаходзілася сядзіба Вандаліна Шукевіча.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора (1921) Нача трапіла ў склад міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Лідскім павеце Навагрудскага ваяводства.

У 1939 годзе Нача ўвайшла ў склад БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 года стала цэнтрам сельсавета Радунскага раёна (з 25 снежня 1962 года — у Воранаўскім раёне). Статус паселішча панізілі да вёскі. Станам на 1998 год у вёсцы 173 двары.

Да 5 кастрычніка 2007 года вёска ўваходзіла ў склад Нацкага сельсавета.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**: 1886 год — 272 чал.
* **XX стагоддзе**: 1998 год — 445 чал..

Інфраструктура
--------------

У Начы працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, бальніца, фельчарска-акушэрскі пункт, дом культуры, бібліятэка, пошта.

Славутасці
----------

* Капліца-пахавальня В. А. Шукевіча (пачатак XX стагоддзя)
* Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (1910)
* Магіла Тэадора Нарбута

* КарчмаКарчма
* Брама касцёлаБрама касцёла
* Званіца касцёлаЗваніца касцёла
* Помнік паўстанцамПомнік паўстанцам
* Капліца-пахавальня ШукевічаўКапліца-пахавальня Шукевічаў

Страчаная спадчына
------------------

Стары касцёл, фота пачатку XX стагоддзя
* Касцёл (XVIII стагоддзе)
* Карчма (XIX стагоддзе)

Вядомыя асобы
-------------

* Станіслаў Юндзіл (1761—1847)
* Тэадор Нарбут (1784—1864)
* Вандалін Шукевіч (1852—1919)

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9 (DJVU).
2. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 231—232.
3. ↑  V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 649.
4. ↑  *Швед В. В.* Ваенны начальнік Лідскага павета // *Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі*. — Мн.: 2004.
5. ↑  *Maria Magdalena Blombergowa.* WANDALIN SZUKIEWICZ. Syn Ziemi Lidzkiej ― Badacz i Społecznik (1852 - 1919). — Warszawa-Lida, 2010.
6. ↑  Решение Гродненского областного Совета депутатов от 5 октября 2007 г. № 48 «О решении вопросов административно-территориального устройства Вороновского района»(недаступная спасылка) (руск.)
7. ↑  Нача // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — С. 311. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9.
* Nacza // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom VI: Malczyce — Netreba (польск.). — Warszawa, 1885. — S. 853.—854

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нача (Воранаўскі раён)
* Нача на Radzima.org

| ⛭**Доцішскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Доцішкі |
| Вёскі | Адвернікі ·  Алякшышкі ·  Бялюнцы ·  Бярозаўка ·  Гатуўка ·  Гінэлі ·  Енчы ·  Ківанцы ·  Лебеднікі ·  Любянцы ·  Мацюнцы ·  Міцканцы ·  Мяжанцы ·  Навасады ·  Нача ·  Некрашунцы ·  Павіланцы ·  Парадунь ·  Постаўкі ·  Пузелі ·  Радзюнцы ·  Роўбішкі ·  Сабалюнцы ·  Салапяцішкі ·  Смільгіні ·  Сушышкі ·  Чыжуны ·  Шаўры ·  Юрэлі |
| Хутары | Каркуцяны ·  Кудаюнцы ·  Сербінішкі ·  Стамяроўшчына ·  Тальманты |