recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Стэван Шуплікац** (сербск.: Стеван Шупљикац; 1786, Петрыня — 15 снежня 1848, Панчава) — аўстрыйскі ваенны, ваявода сербскі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1786 годзе ў Петрыні. Меў брата — салдата і сястру Анку, якая пазней выйшла замуж за Габрыэля Мілеціча. У 1805 годзе ўступіў у аўстрыйскую армію. Пасля ўтварэння ў 1809 годзе Ілірыйскіх правінцый перайшоў у французскую армію, у 1812 годзе ўдзельнічаў у складзе дапаможных Харвацкіх палкоў у паходзе Напалеона на Расію, дзе стаў кавалерам Ордэна Ганаровага легіёна.

Пасля паражэння Напалеона з 1814 года зноў стаў ваенным аўстрыйскай арміі, камандаваў размешчаным у Банаце і Ліцы Агулінскім палком. Пасля стаў камандзірам брыгады пад пачаткам Ёзэфа Радзецкага, быў узнагароджаны вялікім крыжам Ордэна жалезнай кароны. У 1848 годзе ўдзельнічаў у здушэнні рэвалюцыі ў Італіі.

Сербы, якія сабраліся ў паўднёвай частцы Аўстра-венгерскай імперыі ў маі 1848 года на Народны сход, абвясцілі стварэнне аўтаномнай Сербскай Ваяводзіны, і абралі Стэвана Шуплікаца ваяводам сербскім. У гэты час венгры не ставіліся прыязна да сербаў, але падтрымка прыйшла з Вены — новы імператар Франц Іосіф ухваліў стварэнне Сербскай Ваяводзіны і падтрымаў Шуплікаца, як кіраўніка. 6 кастрычніка ён стаў вярхоўным камандуючым сербскімі нацыянальнымі войскамі і заняўся арганізацыяй супраціву паўсталым венграм, аднак 15 снежня памёр у Панчаве. Пахаваны ў Крушэдолскім манастыры.

Зноскі
------

1. ↑  Šupljikac (Šuplicać, Suplicatz, Suplikatz) de Vitez, Stevan (Stephan) // Österreichisches Biographisches Lexikon 1815–1950 — Österreichische Akademie der Wissenschaften. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25666'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q299015'></a>
2. 1 2  *Dr. Constant v. Wurzbach* Šuplicać de Vitez, Stephan // *Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich*: *enthaltend die Lebensskizzen der denkwürdigen Personen, welche seit 1750 in den österreichischen Kronländern geboren wurden oder darin gelebt und gewirkt haben* — Wien: 1856. — Т. 40. — S. 332.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90653792'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q665807'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25856'></a>
3. ↑  Czech National Authority Database Праверана 13 лютага 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
4. ↑  p. 192
5. ↑  Savremenik **(нявызн.)** (1908).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны Аўстрыйскай імперыі |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1049228359 · NKC: av20231176952 · VIAF: 305497825 |
**Свята-Троіцкая царква** — драўляны праваслаўны храм у гарадскім пасёлку Янавічы Віцебскага раёна Віцебскай вобласці.

Гісторыя
--------

Свята-Троіцкая царква знаходзіцца на вуліцы Унішэўскага ў гарадскім пасёлку Янавічы Віцебскага раёна. Перабудавана ў 1990-х гадах з дрэва паводле праекта архітэктара Ю. Сакалоўскага на месцы храма 1885 года.

Архітэктура
-----------

У архітэктуру ўнесены стылізаваныя элементы старажытнарускага царкоўнага дойлідства і драўлянага дойлідства Рускай Поўначы. Вырашана прамавугольным аб’ёмам, да якога з франтальнага боку далучана каркасная 2-ярусная (васьмярык на чацверыку) шатровая званіца, з тыльнага — паўкруглая апсіда. Фасады расчлянёны лучковымі аконнымі праёмамі. Асноўны прамавугольны ў плане аб’ём накрыты 3-ярусным дахам, па цэнтры якога ўзвышаецца 8-гранны светлавы барабан са шлемападобным купалам. Да паўночнага бакавога фасада далучана прамавугольная прыбудова часовага храма.

Зноскі
------

1. ↑  Царква ў гонар Святой Троіцы. Віцебскі раён, г. п. Янавічы

Літаратура
----------

* Кулагін, А. М. Свята-Троіцкая царква / А. М. Кулагін // Памяць: Віцебскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: А. П. Красоўскі [і інш.]; уклад. У. І. Мезенцаў; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : Мастацкая літаратура, 2004. — С. 718.
* Фенченко, А. Ожившая святыня / А. Фенченко // Жыццё Прыдзвіння (Віцебск). — 2006. — 18 лют. — С. 2.
* Царква ў гонар Святой Троіцы // Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; маст. Э. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мінск : БелЭН, 2007. — С. 435.
**Адчуванне** — першы этап у пазнанні свету. Гэта элементарны, рэфлекторны па прыродзе псіхафізіялагічны працэс. Ён заключаецца ў адлюстраванні мозгам асобных якасцей і ўласцівасцей прадметаў, розных з’яў пры іх уздзеянні на рэцэптары органаў пачуццяў.

Адчуванні бываюць зрокавымі, слыхавымі, скурнымі (тактыльнымі), смакавымі і інш. Адчуванні чалавека залежаць ад індывідуальных асаблівасцей, стану яго нервовай сістэмы, характару прафесійнай дзейнасці.

Перапрацоўка інфармацыі ў мозгу не заўсёды суправаджаецца ўсведамленнем стымулу. Калі ўсведамленне адбываецца, гавораць пра адчуванне. Разуменне адчування прыводзіць да ўспрыняцця.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis · Гранат |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX525882 · GND: 4055113-1 · LCCN: sh85120047 · Microsoft: 2909425368 · NDL: 00564887 · NKC: ph135035 |

 |
**Кантро́льная пала́та Рэспу́блікі Белару́сь** — вышэйшы орган фінансава-эканамічнага кантролю ў Беларусі ў 1992—1996 гадах. Утваралася Вярхоўным Саветам, дзейнічала пад яго кіраўніцтвам і была падсправаздачная яму. Ажыццяўляла кантроль за выкананнем рэспубліканскага бюджэту, выкарыстаннем дзяржаўнай уласнасці, выкананнем актаў Вярхоўнага Савета, якія рэгулявалі адносіны дзяржаўнай уласнасці, гаспадарчыя, фінансавыя і падаткавыя адносіны. Старшыню палаты выбіраў Вярхоўны Савет тэрмінам на 5 гадоў. Функцыі, паўнамоцтвы, склад і структура Кантрольнай палаты Рэспублікі Беларусь вызначаліся Законам «Аб кантрольнай палаце Рэспублікі Беларусь» ад 13 сакавіка 1992 года. Скасавана паводле Указа Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 6 снежня 1996 года. Яе функцыі ўскладзены на Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Кантрольная палата Рэспублікі Беларусь // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1997. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2. — С. 91.
2. ↑  Кантрольная палата Рэспублікі Беларусь // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 6—7.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1997. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
**«Голос революционного студенчества»** — грамадска-палітычны, навуковы і літаратурна-мастацкі часопіс. Выдаваўся ў 1923—1924 гг. у Горках на рускай мове выканкомам Бюро студэнцкіх прафсаюзных секцый Горы-Горацкага сельскагаспадарчага інстытута. Існавалі аддзелы: навуковы, студэнцкага жыцця, літаратурны. Друкаваў навуковыя артыкулы прафесараў інстытута М. І. Бурштэйна, І. Г. Васількова, У. У. Вінера, А. К. Кедрава-Зіхмана, Б. Я. Ліпкіна, выкладчыкаў М. М. Ганчарыка, С. Г. Цытовіча і інш. Публікаваў літаратурныя творы на беларускай мове Ганчарыка (псеўд. Я.Сявец), Коўзеля (Дзядзька Хведар) і інш. Выйшлі 3 нумары. Адказны рэдактар — праф. Ліпкін.

Літаратура
----------

* Васілеўскі, Ю. «Голос революционного студенчества» / Юрка Васілеўскі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. — С. 59. — ISBN 985-11-0041-2.
**«Голас»** (укр.: «Голос») — палітычная партыя Украіны, кіраўніком якой з’яўляецца Святаслаў Вакарчук.

Гісторыя
--------

Аб стварэнні партыі «Голас» было абвешчана 16 мая 2019 года, прэзентацыя адбылася на Старакіеўскай гары ў Кіеве, яе кіраўніком стаў украінскі рок-музыкант, кампазітар і ў мінулым — народны дэпутат Вярхоўнай Рады VI склікання (2007-2008 гг.) Святаслаў Вакарчук.

Нягледзячы на тое, што да пазачарговых парламенцкіх выбараў 2019 г. Вакарчук не паспяваў зарэгістраваць партыю, было вырашана перайменаваць і перарэгістраваць існуючую партыю «Платформа ініцыятыў» на партыю «Голас». Партыя «Платформа ініцыятыў» раней ужо была зарэгістравана 10 лютага 2015 г. 21 мая 2019 г. партыя атрымала афіцыйныя дакументы аб перарэгістрацыі.

Ідэалогія
---------

Правацэнтрычная, праеўрапейская партыя, якая дэкларуе дэмакратычны падыход да палітыкі, аддзяленне грошай ад палітыкі, імкнецца *«паставіць чалавека ў цэнтр дзяржаўнай палітыкі»*. У эканоміцы прапаноўвае ўвядзенне падатку на выведзены капітал, рынак зямлі, прыватызацыю прадпрыемстваў, барацьбу з незаконнымі схемамі на мытні і ў падатковых органах.

Выбары ў Вярхоўную Раду 2019 г.
-------------------------------

На пазачарговых парламенцкіх выбарах дэпутатаў у Вярхоўную Раду Украіны 21 ліпеня 2019 г. партыя атрымала 5,82% галасоў па партыйных спісах (17 дэпутацкіх мандатаў), выйшла на першае месца па Львоўскай вобласці з рэзультатам 23,09% па партыйных спісах, абагнаўшы ў рэгіёне нават прапрэзідэнцкую партыю «Слуга народу» і змагла правесці ў Раду яшчэ 3 дэпутатаў па мажарытарных акругах (усе тры — у Львове, які агулам дэлегуе ў Раду чатырох дэпутатаў-мажарытаршчыкаў).

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт палытычнай партыі
**Кантушоўка** (ад польск.: kontuszówka) — алкагольны напой, які змяшчае ад 40 да 60 % спірту і ад 6 да 10 % цукру. Вырабляецца з гарэлкі араматызаванай эфірнымі алеямі анісу (можна дадаваць і іншыя спецыі, напрыклад, кмен, каляндру), мёд і інш.).

З XVII стагоддзя быў любімым напоем польскай арыстакратыі. Назва паходзіць ад слова *Кунтуш* — доўгага паліто, якое мелі права насіць выключна шляхціцы, паступова распаўсюдзілася па ўсёй Аўстра-Венгрыі. У перыяд да першай сусветнай вайны гэта быў даступны напой, як пра гэта сведчаць шматлікія згадкі ў творах Яраслава Гашака, Петра Безруча  (руск.) (бел. або Зігмунда Фрэйда. На працягу XX стагоддзя спажыванне напою пайшло на спад. Яшчэ ў 80-я гады XX стагоддзя кантушоўку вырабляла нацыянальная кампанія *Seliko Dolany* *Švejkovu kontušovku* з выявай Швейка на этыкетцы, пасля знікнення кампаніі напой з чэшскіх крамаў знік. У цяперашні час яе вытворчасцю займаецца *Seliko Dolany Švejkovu kontušovku* у Просцеёве, сямейны завод *Žufánek* ў Boršicích і сямейная кампазія APICOR з Rudníku, якая таксама валодае гандлёвай маркай Švejkova kontušovka.

Зноскі
------

1. ↑  *Наталья Шинкарёва, Надежда Бондаренко.* Том 13. К (Кладкака – Конфитюр) // Кулинарная энциклопедия.. — 2017. — ISBN ISBN 5040535333, 9785040535330.
2. ↑  Гашек и контушовка

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 19 лютага 2020.
* Слоўнік гатавання ежы
* Польскі рэцэпт
**Gray Matter Interactive** — амерыканская студыя па распрацоўцы камп'ютарных гульняў, у цяперашні час неіснуючая.

Першапачаткова Gray Matter Interactive называлася Xatrix Entertainment, Inc. і першую сваю гульню — «Cyberia» — выпусціла ў 1994 годзе. У 2000-х гадах кампанія змяніла назву на Gray Matter Interactive. У 2002 годзе яна была набыта адным з найбуйнейшых амерыканскіх выдаўцоў і распрацоўшчыкаў камп’ютарных гульняў кампаніяй Activision і стала яе філіялам. Як філіял Gray Matter распрацавала адзіночную частка гульні Return to Castle Wolfenstein, тады як мультыплэер быў створаны кампаніяй Nerve Software. Call of Duty: United Offensive была распрацавана выключна сіламі Gray Matter. Над апошняй сваёй гульнёй — Call of Duty 2: Big Red One — Gray Matter працавала ў цесным супрацоўніцтве з Treyarch. Пасля выпуску гэтай гульні ў 2005 годзе штат супрацоўнікаў уліўся Gray Matter ў штат Treyarch і з гэтага моманту фактычна дзейнасць Gray Matter Interactive як асобнай студыі была спынена. Пасля гэтага зліцця некаторыя супрацоўнікі сышлі з Treyarch, а некаторыя засталіся.

Гульні, распрацаваныя як Gray Matter
------------------------------------

* *Call of Duty 2: Big Red One* (у супрацоўніцтве з Treyarch)
* *Call of Duty: United Offensive*
* *Return to Castle Wolfenstein* (толькі синглплеер)
* *Tony Hawk's Pro Skater 2* (ПК-версія)
* **Trinity: The Shatter Effect** (гульня была скасавана кампаніяй Activision)

Гульні, распрацаваныя як Xatrix Entertainment
---------------------------------------------

* *Kingpin: Life of Crime*
* *Quake II: The Reckoning* (аддон)
* *Redneck Deer Huntin'*
* *Redneck Rampage Rides Again*
* *Redneck Rampage*
* *Cyberia ² «Resurrection»*
* *Cyberia*

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Архівавана 6 жніўня 2008. Gray Matter Interactive, афіцыйны сайт
* Артыкул аб адмене распрацоўкі Trinity Архівавана 3 ліпеня 2013.
* Інфармацыя і скрыншоты аб Trinity

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MobyGames · MobyGames |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 14242980b · LCCN: no2014070201 · VIAF: 153831966 |
Крама ў Вроцлаве.
**H&M** (**Hennes & Mauritz**) — шведская кампанія, найбуйнейшая гандлёвая сетка ў Еўропе па продажы адзення. 

У наш час «H&M Group» прадае вопратку і касметыку прыблізна ў 2 000 крамах у 37 краінах свету.

У кампаніі працуюць прыблізна 76 000 супрацоўнікаў.

Гісторыя
--------

У 1947 годзе Эрлінгам Персанам быў адкрыты магазін жаночай вопраткі «Hennes» (шведск.: «для яе») у горадзе Вестэрас, Швецыя. Пазней, у 1968 годзе Эрлінг Персан набывае краму для паляўнічых і рыбаловаў «Mauritz Widforss». У асартымент дадаюцца лініі вопраткі для мужчын і дзяцей, назва кампаніі змяняецца на «Hennes & Mauritz».

У кастрычніку 2020 года H&M абвясціла, што плануе закрыць 5% сваіх крам па ўсім свеце ў 2021 годзе ў выніку пандэміі COVID-19.

Разам з сотнямі іншых сусветных кампаній, H&M абвясціла 2 сакавіка 2022 года аб спыненні рознічнага гандлю больш чым 150 крам у Расійскай Федэрацыі ў выніку расійскага ўварвання ва Украіну. H&M заявіў, што выступае «за ўсіх людзей, якія пакутуюць» ва Украіне, а таксама за «бяспеку кліентаў і калег» у Расіі. Нядаўна пашырыўшыся, у тым ліку за кошт фарматаў Weekday і & Other Stories, Расія ў той час была шостым па велічыні рынкам H&M, на долю якога прыходзілася 4% продажаў групы ў чацвёртым квартале 2021 года. H&M вырашыла зноў адкрыць крамы ў Беларусі і працягваць працаваць у Казахстане.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Annual Report 2018
2. ↑
3. ↑   Праверана 16 лютага 2020.
4. ↑  H&M Heads Into Winter With a Sharper New Look (англ.). *The Wall Street Journal* (1 кастрычніка 2020). Праверана 24 ліпеня 2022.
5. ↑  H&M Group temporarily pauses all sales in Russia (англ.). *H&M Group* (1 сакавіка 2022). Праверана 24 ліпеня 2022.(недаступная спасылка)
6. ↑  *Michael Race, Lucy Hooker*. Which companies are pulling out of Russia? (англ.). *BBC News* (11 сакавіка 2022). Праверана 24 ліпеня 2022.
7. ↑  H&M решила снова открыть магазины в Беларуси после ухода из России (руск.). *ЛIГАБiзнесIнформ* (19 ліпеня 2022). Праверана 24 ліпеня 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · LinkedIn · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 155480594 · ISNI: 0000 0001 2331 4684 · LCCN: n2002109254 · LIBRIS: 117751 · SUDOC: 16867727X · VIAF: 143528118 |

 |
**«Guns N’ Roses»** (бел.: Зброя і Ружы) — амерыканскі хард-рок-гурт з Лос-Анджэлеса, які быў сфарміраваны ў 1985 годзе. Першапачатковы склад, які заключыў кантракт з Geffen Records ў 1986 годзе, складаўся з вакаліста Эксла Роўза, вядучага гітарыста Слэша, рытм-гітарыста Ізі Стрэдліна, басіста Дафі Макагана і бубнача Стывена Адлера. Бягучы склад уключае ў сябе Роўза, Слэша, Макагана, а таксама клавішнікаў Дызі Рыда і Мелісу Рыз, гітарыста Рычарда Фортуса і бубнача Франка Ферэра. Гурт выпусціў шэсць студыйных альбомаў, продажы якіх перавышаюць больш чым 100 мільёнаў копій ва ўсім свеце, у тым ліку — 45 мільёнаў у ЗША. Гэта робіць Guns N' Roses адным з самых запатрабаваных гуртоў у свеце за ўвесь час.

Дэбютны альбом Guns N 'Roses, які атрымаў назву Appetite for Destruction (1987), дасягнуў першага месца ў Billboard 200 праз год пасля яго рэлізу, а песня «Sweet Child o' Mine» стала адзіным сінглам групы, які апынуўся на першым месцы ў Billboard Hot 100. Альбом быў прададзены колькасцю каля 30 мільёнаў копій па ўсім свеце, у тым ліку 18 мільёнаў толькі ў ЗША, што робіць яго самым прадаваным дэбютным альбомам усіх часоў у ЗША, а таксама адзінаццатым па ліку сярод самых прадаваных альбомаў у ЗША. За паспяховым дэбютам рушыў услед альбом G N' R Lies (1988) з васьмю песнямі, які дасягнуў другога месца ў Billboard 200. Падвойны альбом Use Your Illusion I і Use Your Illusion II (1991) апынуўся адпаведна на другім і першым месцах у Billboard 200 і прадаўся агульным накладам 35 мільёнаў копій ва ўсім свеце, уключаючы 14 мільёнаў у ЗША. Альбом кавер-версій The Spaghetti Incident? (1993) стаў апошнім студыйным альбомам гурта, у запісе якога прымалі ўдзел Слэш і Макаган.

Пасля больш чым дзесяцігадовай працы і некалькіх змен у складзе, Guns N 'Roses выпусціў доўгачаканы альбом Chinese Democracy (2008), які паводле ацэнак сабекошту прадукцыі абыйшоўся прыблізна ў $ 14 мільёнаў і з’яўляецца самым дарагім рок-альбомам з тых, якія выпускаліся за ўсю гісторыю музыкі. Ён дэбютаваў на трэцім месцы ў Billboard 200, але прадаваўся горш чаканняў галіны, нягледзячы на галоўным чынам пазітыўны крытычны прыём. Абодва былых ўдзельніка Слэш і Макаган уз’ядналіся з групай ў 2016 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  NEWSLINE: A Former Music Executive **(нявызн.)**.  Billboard. Nielsen Business Media (14 лютага 2014). Праверана 15 сакавіка 2017.  (англ.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Guns N’ Roses

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Myspace · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Apple Music · Deezer · Google Play Music · Instagram · Last.fm · SoundCloud · Spotify · Tidal · TikTok · YouTube · YouTube · YouTube |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · Rate Your Music |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Ларуса · Britannica (онлайн) · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 139038362 · GND: 5230389-5 · ISNI: 0000 0001 2158 9641 · LCCN: n90633346 · NKC: xx0020304 · LIBRIS: 332566 · SUDOC: 03459910X · VIAF: 131481965 |

 |
**«Głos z Litwy»** (бел.: Голас з Літвы) — падпольная газета перыяду паўстання 1863—1864 гг. Выходзіла 20 студзеня (1 лютага — 20 сакавіка (1 красавіка)) 1864 г. ва Усходняй Прусіі (Кёнігсберг, на нумарах у якасці месца выдання пазначалася Вільня) на польскай мове пад рэдакцыяй П. Джавецкага. Выйшла 5 нумароў. З’яўлялася неафіцыйным органам віленскага паўстанцкага цэнтра, які выдзеліш сродкі на яе выданне. У газеце друкаваліся (без подпісу) карэспандэнцыя з Вільні, Мінска, Дзісеншчыны і інш. мясцін, публіцыстычныя артыкулы з ацэнкай бягучага моманту і міжнароднага становішча, звесткі пра баявыя дзеянні паўстанцаў, дакументы, якія выкрывалі палітыку царскіх улад. Ініцыятарам газеты быў Кастусь Каліноўскі, у зборы матэрыялаў і кіраўніцтве газетай прымаў удзел прадстаўнік Каліноўскага за мяжой У. Малахоўскі. Выхад 1-га нумара Каліноўскі вітаў у «Пісьмах з-пад шыбеніцы», 1-я частка якіх з’яўляецца непасрэдным зваротам у рэдакцыю «І да нашага кутка даляцела ваша Газэтка, і мы яе з увагай прачыталі, вельмі яна ўсім спадабалася, бо праўда напісана. Прыймеце для таго нашу падзяку, а пісьмо аддрукуйце…». Па невядомых прычынах пісьмо не было змешчана (апублікавана ў 1867 г.), але, магчыма, у газеце змешчаны іншыя матэрыялы Каліноўскага, несумненны яго ўплыў на ідэйны змест газеты. У карэспандэнцыі з Вільні ад 7(19) сакавіка 1864 г. выказана любімая ідэя Каліноўскага аб праве на самастойнае развіццё ўсіх народаў былой Рэчы Паспалітай і адпаведным раўнапраўным статусе нацыянальных моў гэтага рэгіёна «… мы хочаам каб кожная мова развівалася паводле ўласнай жыццяздольнасці і літоўская, і беларуская, і маларуская, і польская».

Літаратура
----------

* Маляўка, М. А. Каму адрасавана «Пісьмо з-пад шыбеніцы» К.Каліноўскага? // Исследования по общественным и гуманитарным наукам: Тез. докладов на конференции по итогам научной работы на 1968—1969 учебные года. — Гомель, 1969.

| ⛭Польскія перыядычныя выданні Беларусі да 1945 |
| --- |
| Перыядычныя выданні, якія выдаваліся да 1945 года на тэрыторыі, якая цяпер уваходзіць у склад Рэспублікі Польшча, а таксама польскамоўныя па-за ёй |
| да 1945 | Gazeta Grodzieńska (1776) • Wiadomości Grodzieńskie (1792) • Głos z Litwy (1864) • Prawda (1881) • Nowiny Wileńskie (1906) • Straż imienia Marii (1906) • Nad Świsłoczą • Przegląd Wileński (1911) • Wieś i Zaścianek (1917) • Młot (1918) • Pochodnia (1919) • Słowo (1922) • Orka (1926) • Ziemia Lidzka (1935) |
**«Great Canal Journeys»** (з англ. — «Вялікія падарожжы па каналах») — тэлесерыял «Channel 4[en]», у якім пара вядучых здзяйсняла паездкі на баржах і вузкіх лодках[en] па каналах у Вялікабрытаніі, Еўропе, Індыі і Егіпце. Першапачаткова серыял трансліраваўся на «More4[en]», перш чым перайсці на «Channel 4» з 2 сезона.

Першапачатковымі вядучымі былі муж і жонка Цімаці Уэст[en] і Прунела Скейлз[en]. Абодва з’яўляюцца захопленымі лодачнікамі і ўдзельнічалі ў кампаніі па адраджэнні канала Кенет — Эйван. Уэст і Скейлз абодва шчыра гавораць пра дэменцыю Скейлз падчас серыяла, што было высока ацэнена «Alzheimer’s Research UK[en]».

У 2020 годзе Уэста і Скейлз змянілі тэлевядучы Гайлз Брэндрэт[en] і акцёр Шэйла Хэнкок[en] для 11 сезона. У першым эпізодзе Цімаці Уэст правёў для двух пачаткоўцаў лодачнікаў на канале паскораны курс па баржы.

Зноскі
------

1. ↑  Great Canal Journeys – All 4 **(нявызн.)**.

Спасылкі
--------



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
Галодныя птушаняты
**Голад** — стан арганізма, выкліканы недастатковым паступленнем рэчываў, неабходных для падтрымання гамеастазу. У глабальным сэнсе - гэта сацыяльная з'ява вызначаная адсутнасцю або недахопам жыццёва неабходных кампанентаў у рацыёне харчавання, з'яўляецца адной з глабальных праблем чалавецтва. Працэс здаволення голаду для чалавека адбываецца досыць хуткім у параўнанні з іншымі жывымі арганізмамі чынам: ежа здавальняе пачуццё голаду прыкладна праз 7 хвілін пасля посілку.

Гл.таксама
----------

* Галадамор
* Смага
* Недаяданне
* Голад ва Усходняй Афрыцы, 2011
Алеуцкія барабары, 1889 г.
**Бара́бара** (ад руск.: барабора; алеуцк.: *ulax̂*; сугстун: *ciqlluaq*) — традыцыйнае жытло алеутаў і ціхаакіянскіх эскімосаў. Уяўляла сабою прасторную паўзямлянку, верхні каркас якой быў зроблены з велізарных костак кітоў і драўляных карчакоў, выкінутых на бераг.

Этымалогія
----------

У рускай мове словам руск.: барабора пазначаліся летнія жытлы камчацкіх ітэльменаў (магчыма ад ітэльменскага слова *базабазь*). Пазней, у гады асваення Аляскі, яно было перанесена на алеуцкія зімовыя жытлы з-за падабенства канструкцыі.

Канструкцыя
-----------

Барабары звычайна ўзводзіліся на прыбярэжных пагорках і тэрасах для магчымасці назіраць за наваколлем, а таксама ў абарончых мэтах. Зверху ладзіўся дах з дзярновага пласта, травы і скур жывёл. У ім пакідалі адкрытую адтуліну для ўваходу, асвятлення і вываду дыму. З адтуліны ў паўзямлянку спускалася бервяно з прыступкамі. Вышыня даху на кроквах складала ад 1 м да 1,5 м.

Унутраную прастору стварала чатырохкутная яміна, вырытая на 60 — 70 см. Яе даўжыня магла быць да 8 — 10 м, а шырыня — да 5 — 6 м. У кутах укопвалі моцныя слупы, што трымалі кроквы. Памяшканне падзялялася на некалькі камер. Цэнтральная камера была самай вялікай, крыху вышэй за астатнія. У ёй рабілі агмень для прыгатавання ежы, збіраліся разам або папросту бавілі час. Бакавыя часткі памяшкання адгароджвалі дошкамі і выкарыстоўвалі для захоўвання хатняга начыння. Да барабараў прыбудоўвалі лазні.

Хаця ў XIX ст. на змену барабарам прыйшлі наземныя жытлы, запазычаныя ў рускіх і амерыканцаў, алеуты і ціхаакіянскія эскімосы працягвалі ацяпляць іх зямлёю і дзёрнам.

Галерэя
-------

* Вялікая камера алеуцкай барабарыВялікая камера алеуцкай барабары
* Наземнае жытло з рысамі барабары, 1914 г.Наземнае жытло з рысамі барабары, 1914 г.

Гл. таксама
-----------

* Вігвам
* Іглу
* Пуэбла
* Тыпі
* Хоган

Зноскі
------

1. ↑  Русский этимологический словарь. Вып. 2 (б – бдынъ)

Спасылкі
--------

* Алеутская барабора - Дизайн интерьера и архитектура
* A Barabara, a Traditional Aleut Dwelling. Unalaska, Alaska
* Barabara (Barabaras) - Native-Languages.Org
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Машэнскі.
**Міхаіл Леанідавіч Машэнскі** (5 мая 1947 — 7 мая 2000, Брэст) — беларускі прадпрымальнік, заснавальнік СП «Санта Брэмар».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 5 мая 1947 года ў пасёлку Буравеснік Курыльскага раёна Сахалінскай вобласці РСФСР. Скончыў Брэсцкі чыгуначны тэхнікум і інстытут чыгуначнага транспарту. Да 1991 года працаваў на Брэсцкім электрамеханічным заводзе.

Заснавальнік СП «Санта Імпэкс Брэст». У 1998 годзе заснаваў даччынае прадпрыемства СП «Санта Брэмар».

Памёр 7 мая 2000 года ў Брэсце.

Сям’я
-----

* Сын — Аляксандр Міхайлавіч Машэнскі (1970 г.н).

Ушанаванне памяці
-----------------

У 2001 годзе Брэсцкі гарвыканкам прыняў рашэнне перайменаваць вуліцу Шашэйную ў вуліцу Машэнскага па просьбе ГА «Саюз прадпрымальнікаў Брэсцкай вобласці».
**«Голас часу»** — царкоўна-грамадскі часопіс праваслаўных беларусаў. Выдаецца з ліпеня 1989 г. у Лондане на беларускай мове праваслаўнай беларускай суполкай, якая гуртуецца вакол прыхода Ефрасінні Полацкай у Лондане. Беларускай праваслаўнай царквы на эміграцыі. Выходзіць раз у 2 месяцы. Рэдактар Ю. Весялкоўскі. У ліку аўтараў Весялкоўскі, У. Вярнадскі, М. Гаховіч, А. Жук-Борскі, Ю. Свяржынскі і інш. Распаўсюджваецца сярод беларусаў-эмігрантаў у Вялікабрытаніі і інш. краінах Еўропы, ЗША, Аўстраліі, дасылаецца на Беларусь. Увагу аддае пытанням гісторыі хрысціянства, яго ролі ў развіцці культуры народаў свету, у т.л. Беларусі (гістарычны нарыс Весялкоўскага «Хрысціянства ад Галілеі да Беларусі» і інш.), выказвае свій погляд на ролю праваслаўя, каталіцызму і уніяцтва ў жыцці беларускага народа (артыкулы «Кароткі нарыс кананічнага становішча праваслаўнай царквы беларускага народу» пад крыптанімам «М. Г.», «Наша гісторыя і вуніі» Жук-Борскага). Надрукаваў працу Свяржынскага «Язафат Кунцэвіч і яго аднадумцы (памагатыя)». Асвятляе пытанні гісторыі Беларусі ад часоў ВКЛ да нашых дзён («Нарысы па гісторыі Беларусі» і нарыс «Беларусь пасля падзелу Рэчы Паспалітай» Весялкоўскага і інш.), праблемы беларускага нацыянальнага адраджэння. Друкаваў матэрыялы пра Ф. Скарыну і інш. дзеячаў беларускай культуры, успаміны ўдзельнікаў гістарычных падзей на Беларусі, змясціў артыкул Свяржынскага «Галасы аб Вялікай Айчыннай вайне. Удзел у ёй савецкіх і польскіх партызан». Інфармуе пра жыццё беларускай эміграцыі, палітычнага і эканамічнага становішча ў Рэспубліцы Беларусь, робіць крытычны аналіз літаратурных, мастацкіх, навуковых, у т.л. гістарычных даследаванняў і твораў, якія выдаюцца на Беларусі. Перадрукоўвае матэрыялы з беларускіх перыядычных выданняў, змяшчае агляды беларускага і замежнага друку па розных пытаннях, лісты чытачоў.

Літаратуры
----------

* Языковіч, Л. «Голас часу» / Ларыса Языковіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. — С. 57. — ISBN 985-11-0041-2.
**Такфарынат** (лац.: Tacfarinas; памёр у 24 годзе) — правадыр паўстання супраць рымлян у правінцыі Афрыка.

Паводле паходжання нумідыец, быў салдатам рымскай арміі, служыў у дапаможных войсках, дэзертыраваў. Быў правадыром племя мусуламіяў. У 17 годзе падняў паўстанне супраць Рыма. Да яго далучыліся правадыры некаторых іншых плямёнаў, а таксама мясцовыя беднякі. Такфарынат імкнуўся арганізаваць сваю армію на рымскі манер, пры гэтым выкарыстоўваючы тактыку партызанскай вайны, нападаючы на невялікія ўмацаванні рымлян і асобныя атрады.

Рымскія палкаводцы тройчы атрымлівалі перамогі над Такфарынатам (у 18 годзе — Фурый Каміл, у 20 — Луцый Апроній, у 22 — Квінт Юній Блез), але ён адступаў у пустыню, дзе зноў збіраў прыхільнікаў і аднаўляў вайну. У 24 годзе Публій Карнелій Далабела акружыў войскі Такфарыната каля Аўзеі. Калі бітва была прайграна, Такфарынат кінуўся на свой меч.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Карнелій Тацыт. Аналы
Грунтвага з двзюма ампуламі: адна размешчана паралельна даўжыні, іншая — перпендыкулярна
**Грунтвага**, ці **ватэрпас** (англ.: waterpass, нідэрл.: waterpas от water «вада» + pas «адрэгуляваць») — вымяральная прылада прамавугольнай формы з пластыка, дрэва ці металу з усталяванымі ў ім празрыстымі колбамі (вочкамі), запоўненымі вадкасцю. Грунтвага выкарыстоўваецца для ацэнкі адпаведнасці паверхняў вертыкальнай ці гарызантальнай плоскасці, а таксама для вымярэння вуглавога адхілення паверхні ад гарызанталі ці вертыкалі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Грунтвага

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 135505074 |
**Міхаіл Львовіч Гаўхфельд** (нар. 27 красавіка 1948, Мінск) — беларускі архітэктар. Прафесар (2007), член-карэспандэнт Міжнароднай акадэміі архітэктуры (2010).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1967 годзе архітэктурнае аддзяленне Мінскага архітэктурна-будаўнічага тэхнікума, у 1974 годзе архітэктурны факультэт БПІ.

З 1968 па 2013 гады працаваў у «Мінскпраекце», прайшоў шлях ад тэхніка-архітэктара да галоўнага архітэктара, намесніка дырэктара ў 2001—2004 і 2008—2013 гадах. У 2004—2008 гадах галоўны спецыяліст па архітэктуры і горадабудаўніцтве. У 1992—2002 гадах — кіраўнік персанальнай творчай майстэрні. У 2013—2017 гадах загадчык аддзела, галоўны архітэктар філіяла ААТ «Газпрам трансгаз Беларусь».

З 1999 года член праўлення, з 2007 года — намеснік старшыні Беларускага саюза архітэктараў.

Творчасць
---------

Асноўныя працы ў Мінску (аўтар ці кіраўнік аўтарскага калектыва): комплекс інтэрнатаў на скрыжаванні Партызанскага праспекта і вул. Ангарскай (1968—1972, у сааўтарстве), Палац культуры МАЗ (1969—1974), ПДП жылога раёна па вул. Пуліхава (1975), ПДП рэканструкцыі пл. Леніна (1975), рэканструкцыя стадыёна «Дынама» да ХХII Алімпійскіх гульняў (1976—1980), будынак суда Савецкага раёна па вул. Мірашнічэнкі і будынкі судоў па вул. Шаранговіча (1997), грамадска-спартыўны цэнтр МАЗа ў парку 900-годдзя г. Мінска (1987—1991), мемарыяльны комплекс на месцы могілак па вул. Калектарнай (1991), гасцініца «Алімпіец» па вул. Карбышава (1982—1999), рэканструкцыя стадыёна «Дынама» (1996—2002), пашырэнне і мадэрнізацыя Нацыянальнага тэніснага цэнтра па пр. Пераможцаў (1995—2003), універсальны спартыўна-відовішчны і аздараўленчы цэнтр (Футбольны манеж) і лыжна-ролеравая траса па пр. Пераможцаў (1997—2004), комплексная рэканструкцыя і добраўпарадкаванне плошчы Незалежнасці з падземным грамадска-гандлёвым цэнтрам «Сталіца» (2000—2005), забудова праспекта Дзяржынскага ад МКАД да вул. К. Цэткін (2003—2013), памятны знак «Беларусь партызанская» (2005), комплекс у Шчомысліцы (2011), комплекс «Белтрансгаз» па вул. Францыска Скарыны (2008) і па вул. Філімонава (2012), Пасольства Казахстана ў Мінску (2014) і многія іншыя.

У іншых гарадах: падземны комплекс «Арталык» з рэканструкцыяй цэнтральнай плошчы г. Астана (2007), рэканструкцыя прыморскай часткі Баку, Нацыянальны Алімпійскі цэнтр у Баку, Пасольства Беларусі ў Азербайджане (2010).

Аўтар шматлікіх артыкулаў і кніг па праблемах сучаснай архітэктуры.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Падзякай Прэзідэнта Беларусі (1998), Ганаровымі граматамі Мінгарвыканкама, МАіБ і інш. арганізацый. Медалямі і дыпламамі міжнародных, усесаюзных і рэспубліканскіх архітэктурных конкурсаў, медалямі ВДНГ СССР, ганаровы прыз «Дойлід Беларусі» (2017).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Гаухфельд Михаил Львович // МИНСК ПРОЕКТ СТАБИЛЬНОСТЬ ТРАДИЦИИ 75 КАЧЕСТВО. Минск. 2020
**Shahed 129** (перс.: شاهد ۱۲۹) — іранскі аднаматорны сярэдневышынны беспілотны лятальны апарат вялікай працягласці палёту, распрацаваны Shahed Aviation Industries для Корпуса Вартавых Ісламскай рэвалюцыі (КВІР). Shahed 129 здольны выконваць баявыя і разведвальныя задачы і мае аўтаномнасць 24 гадзіны; ён падобны па памеры, форме і прызначэнню на амерыканскі MQ-1 Predator і лічыцца адным з самых эфектыўных дронаў на ўзбраенні Ірана. Назва БПЛА ў перакладзе з персідскага азначае «сведка», або «назіральнік».

БПЛА выкарыстоўваўся для авіяўдараў падчас грамадзянскай вайны ў Сірыі і для пагранічнага патрулявання на ўсходняй мяжы Ірана. Чакаецца, што разам з Saegheh Shahed 129 складуць аснову флоту высокатэхналагічных БПЛА Ірана як мінімум на 2020-я гады.

Праект
------

Распрацоўка пачалася ў 2005 годзе, калі Іранская самалётабудаўнічая прамысловая кампанія (HESA) пачала праектаванне БПЛА HESA-100. Па сутнасці, гэта была тая ж канструкцыя, што і ў Shahed 129, але карацей і з квадратным фюзеляжам. Пасля HESA-100 быў перайменаваны ў Shahed 123, а пасля ператвораны ў Shahed 129. Шэраг крыніц адзначаюць, што Shahed 129 быў скапіяваны з ізраільскага БПЛА Hermes 450, які пацярпеў катастрофу ў Іране.

Пастаўкі
--------

Для КВІР запланаваны закупкі 40 БПЛА Shahed 129 да 2024 года. Пачаты пастаўкі ваенна-марской версіі дрона, якая атрымала назву «Сімург» (Simorgh).

Па паведамленні газеты Washington Post са спасылкай на звесткі амерыканскай разведкі, Іран адправіў у Расію першую партыю беспілотных лятальных апаратаў для выкарыстання падчас уварвання ва Украіну. Беспілотнікі Shahed і Mohajer-6 былі адпраўленыя 19 жніўня 2022 года.

Характарыстыкі
--------------

### Агульныя

* Экіпаж: няма
* Грузападымальнасць: 400 кг карыснай нагрузкі
* Даўжыня: 8 м
* Размах крылаў: 16 м
* Вышыня: 3,1 м
* Сілавая ўстаноўка: 1×чатырохцыліндравы чатырохтактны авіяцыйны рухавік Rotax 914 75 кВт (100 к. с.)
* Прапелеры: 3-лопасцевыя

### Прадукцыйнасць

* Крэйсерская хуткасць: 150 км / г
* Баявая далёкасць: 1700 км
* Поўная далёкасць: 3400 км
* Аўтаномнасць палёту: 24 гадзіны
* Максімальная эксплуатацыйная столь: 7300 м

### Узбраенне

Бомбы: 4 × Садыд-345 ПГМ

### Авіёніка

* Электрааптычны/інфрачырвоны датчык Oghab-6
* Лазерны далямер

Зноскі
------

1. 1 2  Taghvaee, Babak (Jul 27, 2017). "Shahed 129 Heads Iran's Armed UAV Force". *Aviation Week & Space Technology*. .
2. ↑  *Aniseh Bassiri Tabrizi and Justin Bronk*. Armed Drones in the Middle East: Proliferation and Norms in the Region **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Royal United Services Institute (RUSI) (17 снежня 2018). Архівавана з першакрыніцы 21 красавіка 2021. Праверана 26 верасня 2022.
3. ↑  Washington Post: Иран передал России беспилотники для войны в Украине, BBC, 30.08.2022
3D-мадэль размяшчэння рухальных зон кары галаўнога мозгу
**Маторыка** (лац.: motus — рух) — рухальная актыўнасць арганізма або асобных органаў. Пад маторыкай разумеюць паслядоўнасць рухаў, якія ў сваёй сукупнасці патрэбныя для выканання якой-небудзь вызначанай задачы.

Адрозніваюць буйную і дробную маторыку, а таксама маторыку пэўных органаў.

Буйная маторыка
---------------

Навыкі буйной маторыкі ўключаюць у сябе выкананне такіх дзеянняў, як перагортванне, нахілы, хада, поўзанне, бег, скачкі і таму падобныя. Звычайна развіццё навыкаў буйной маторыкі прытрымліваецца агульнага шаблона ў вызначаным парадку ва ўсіх людзей.

Развіццё таксама ў цэлым рухаецца зверху ўніз. Першае, што звычайна дзіця вучыцца кантраляваць — гэта рухі вачэй.

Буйная маторыка з’яўляецца асновай, на якую пасля накладваюцца больш складаныя і тонкія рухі дробнай маторыкі.

Дробная маторыка
----------------

Асноўны артыкул: **Дробная маторыка**
Дробная маторыка — здольнасць маніпуляваць дробнымі прадметамі, перадаваць аб’екты з рукі ў руку, а таксама выконваць задачы, якія патрабуюць скаардынаванай працы вачэй і рук.

Навыкі дробнай маторыкі выкарыстоўваюцца для выканання такіх дакладных дзеянняў, як «пінцэтны захоп» (вялікім і паказальным пальцамі) для маніпулявання невялікімі аб’ектамі, маляванне, выразанне, засцёгванне гузікаў, вязанне, ігра на музычных інструментах і гэтак далей. Асваенне навыкаў дробнай маторыкі патрабуе развіцця больш дробных мышцаў, чым для буйной маторыкі.

Парушэнні маторных функцый
--------------------------

Існуюе вялікая колькасць захворванняў і функцыянальных расстройстваў рознай этыялогіі, якія цягнуць за сабой збоі ў працы рухальных сістэм чалавека. Ніжэй пералічаны некаторыя з іх:

* Усе віды паралюшу
* Хвароба Паркінсона
* ДЦП
* Спінацэрэберальная атаксія і г. д.

Маторыка органаў
----------------

Пад маторыкай органаў або сістэм органаў разумеюць зладжаную працу цягліц, якія забяспечваюць іх нармальнае функцыянаванне.

Часцей за ўсё размова ідзе пра маторыку страўнікава-кішачнага тракту (гл. Маторыка тонкай кішкі  (руск.) (бел. Мігруючы маторны комплекс  (руск.) (бел.), але паняцце таксама ўжываецца і ў дачыненні да іншых органаў, напрыклад, гавораць аб маторыку жоўцевай або мачавой бурбалак.

Вывучэнне
---------

У 1811 годзе вучоны Чарлз Бэл сфарміраваў тэорыю аб тым, што заднія карэньчыкі спіннога мозгу адказваюць за сэнсарныя функцыі, у той час як пярэднія карэньчыкі адказваюць за маторыку. Тэорыя Бэла была ў 1822 годзе пацверджана французскім фізіёлагам Франсуа Мажандзі  (руск.) (бел. і функцыянальны падзел нервовых галін спіннога мозгу сёння вядомы як закон Бэла-Мажандзі.

Зноскі
------

1. ↑  Словарь медицинских терминов

Гл. таксама
-----------

* Праекцыйныя зоны кары галаўнога мозгу
* Амбідэкстрыя

Літаратура
----------

* Бернштейн Н. А. Очерки о физиологии движений и физиологии активности. — М.: 1966.

Спасылкі
--------

* Маторыка чалавека ў Вялікай медыцынскай энцыклапедыі Архівавана 20 кастрычніка 2011.  (руск.)
**Міхаіл Кандратавіч Буянаў** (1924—1944) — сяржант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Міхаіл Буянаў нарадзіўся 28 лістапада 1924 года ў сяле Жардзяноўка (цяпер — Хамутоўскага раёна Курскай вобласці) у сям’і селяніна. Скончыў сем класаў школы, пасля чаго працаваў у калгасе. У пачатку Вялікай Айчыннай вайны апынуўся ў акупацыі. У канцы студзеня 1942  года, калі ў пасёлку Бярозавае Хамутоўскага раёна быў створаны партызанскі атрад імя Варашылава, Буянаў уступіў у яго і ўдзельнічаў у баях з нямецкімі войскамі. У верасні 1943 года быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. Са снежня таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Да чэрвеня 1944 года сяржант Міхаіл Буянаў камандаваў стралковым аддзяленнем 609-га стралковага палка 139-й стралковай дывізіі 50-й арміі 2-га Беларускага фронту. Адрозніўся ў час вызвалення Магілёва.

Надмагільная пліта на Вайсковых могілках у Магілёве
28 чэрвеня 1944 года Буянаў першым у сваім палку пераправіўся цераз Дняпро ў раёне Магілёва, прарваўся ў траншэю праціўніка і знішчыў кулямётны разлік, які заступаў яго падраздзяленняў шлях. У час баёў у Магілёве аддзяленне Буянава разам з іншымі падраздзяленнямі знішчыла 80 і ўзяло ў палон 123 гітлераўцаў. У баі Буянаў замяніў камандзіра стралковага ўзвода, які выбыў са строю. У ліпені 1944 года Буянаў загінуў у баі. Пахаваны ў Магілёве на Вайсковых могілках па вуліцы Лазарэнкі.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 сакавіка 1945 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераічнасць» сяржант Міхаіл Буянаў пасмяротна ўзнагароджаны званнем Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнам Леніна. У гонар Буянава названы завулак у Магілёве.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Міхаіл Кандратавіч Буянаў на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Золотые Звёзды курян. — Воронеж: Центрально-Чернозёмное изд-во, 1966.
* Навечно в сердце народном. — 3-е изд. доп. и испр. — Минск, 1984.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Servus Servorum Dei** (лац.: Servus Servorum Dei, «Слуга Слуг Божых») — адзін з тытулаў Папы Рымскага, які выкарыстоўваецца, для таго каб звярнуцца да Папы Рымскага ў пачатку папскіх бул.

Гісторыя
--------

Папа Рымскі Святы Рыгор I быў першым Папам Рымскім, які выкарыстоўваў гэты тытул, каб звярнуцца да службы Папы Рымскага. Некаторыя з яго пераемнікаў выкарыстоўвалі гэту фразу на працягу некалькіх стагоддзяў, але да IX стагоддзя яна не выкарыстоўвалася рэгулярна. Іншыя свецкія кіраўнікі час ад часу таксама выкарыстоўвалі гэты тытул, але пасля XII стагоддзя, гэты тытул стаў выкарыстоўвацца выключна Папам Рымскім.

У гадах пасля Другога Ватыканскага Сабора, Папы Рымскія выкарыстоўвалі канцэпцыю *Servus Servorum Dei*, каб дапамагчы ў стварэнні іх службе прасцейшай і меней каралеўскай формы. Папа Рымскі Павел VI спыніў выкарыстоўваць Папскую Тыяру, і ніводны з яго пераемнікаў не насіў тыяру. Ян Павел I, Ян Павел II,Бенедыкт XVI і Францыск абыйшліся без цырымоніі Папскай Каранацыі, замест гэтага абралі прасцейшую цырымонію Папскай Інтранізацыі. Замест атрымання Папскай Тыяры, гэтыя чатыры чалавека атрымалі палій у падчас цырымоніі. Таксама, у прамовых сталі абыходзіцца без каралеўскага *МЫ*, а замест гэтага пераемнікі Паўла VI сталі выкарыстоўваць адзінае *Я*.

Гл. таксама
-----------

* Слуга Божы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Catholic (1997—…) |
**Міхаіл Канстанцінавіч Бурэмскі** (? — пасля 1452) — князь.

Біяграфія
---------

Паходзіў з княжацкага роду Бурэмскіх. Сын пінскага князя Канстанціна Нарымонтавіча. Тытулаваўся князем Пінскім, Альшаніцкім (Альшанскім), Быніскім, зваўся таксама Курцэвічам. Валодаў маёнткамі Альшаніца і Быніск на Галіччыне. У 1452 годзе атрымаў ад Казіміра IV прывілей на айчызныя маёнткі Бурэмля, Навасёлкі, Корсаў, Озыр (Обзыр), Стратын, Змейнец і Навасельцы на Валыні. У 1440 годзе выступае як прыхільнік вялікага князя Свідрыгайлы, з 1442 года член яго рады, у 1446—1451 гадах уладзімірскі стараста Свідрыгайлы. У 1443 годзе ад польскага караля Уладзіслава III атрымаў прывілей на апеку над Унёўскім манастыром.

Літаратура
----------

* *Валерый Пазднякоў.* Бурэмскія // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т.. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя.


| ?Міхаіл Канстанцінавіч Бурэмскі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Міхаіл Канстанцінавіч Бурэмскі |  | Канстанцін Нарымонтавіч[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |
**Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Мары і Святога Юрыя** — колішні драўляны касцёл і кляштар капуцынаў у Пераломе Гродзенскага раёна Гродзенсккай вобласці.

Гісторыя
--------

У 1742 годзе троцкім кашталянам Аляксандрам Пацеем была ўзведзена капліца, асвечаная пад тытулам Нараджэння Маці Божай і св. Юрыя і далучаная да парафіі Гожа. Драўляная святыня была ашалявана, крыта гонтам, на хорах стаяў малы арган на 5 галасоў.

З таго часу капліца неаднаразова перабудоўвалася, а пасля паўстання 1863 года яе зачынілі. Адбудаваная ў 1911 годзе, капліца згарэла праз 4 гады падчас баёў Першай сусветнай вайны. На яе месцы ў 1921 годзе на сродкі пана Міхала Гарацкевіча быў узведзены новы драўляны храм пад гістарычным тытулам.

Незадоўга да пачатку Другой сусветнай вайны ў Пераломе з’явіліся айцы капуцыны. Пералом стаў першай пляцоўкай капуцынаў на тэрыторыі сучаснай Беларусі. Напярэдадні вайны побач з касцёлам з’явіўся трохпавяховы кляштар. Пачас вайны манахі змушаны былі пакінуць пляцоўку.

У пасляваенны час касцёл быў зачынены, а ў сярэдзіне 1950-ых гадоў братоў капуцынаў пазбавілі права называцца кляштарам. Плябанію разабралі і перавезлі ў Пальніцу, зрабіўшы з яе школу для дзяцей з Пальніцы і Лукавіцы. Праз некалькі гадоў гэтую школу перанеслі ў вёску Багушоўка. Хутка разабралі і кляштар, перавезшы яго ў Сонічы. На працягу некалькіх дзесцігоддзяў там размяшчалася школа, а цяпер знаходзіцца мясцовая філія арганізацыі меліярацыйна-воднай гаспадаркі.

6 студзеня 1970 года быў разбураны касцёл. Бярвенне са святыні звезлі ў Грандзічы, каб збудаваць там дзіцячы садок, але ў выніку яно проста згніло.

На хвалі перабудовы і рэлігійнага адраджэння канца 1980-ых гадоў мясцовыя жахары пачалі дамагацца аднаўлення святыні. У жніўні 1990 года былі закладзены падмуркі пад новы храм, а ў 1995 годзе капліца пад падвойным гістарычным тытулам Найсвяцейшага Імя Марыі і св. Юрыя была асвечана. На сходках былой святыні (адзінае, что ад яе засталося) усталявалі помнік з крыжам і надпісам па-польску: «Тут стаяў касцёл і кляштар айцоў капуцынаў».

Зноскі
------

1. ↑  Пералом. Сам-насам з Богам
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Святога Іасафата Кунцэвіча.
**Касцёл Святога Іасафата Кунцэвіча** — мураваны каталіцкі храм у в. Канстанцінаве Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці.

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў 1993—1995 гадах з цэглы на месцы касцёла, зруйнаванага 2 ліпеня 1962 года.

21 лістапада 1995 года кардынал Казімір Свёнтак асвяціў касцёл пад тытулам святога Іасафата Кунцэвіча. Часткова захавалася старая званіца.

Архітэктура
-----------

Вырашаны двумя прамавугольнымі ў плане пад двухсхільнымі дахамі аб’ёмамі малітоўнай залы і апсіды, да якой дабудавана сакрысція. Галоўны і тыльны фасады завершаны васьміграннымі шатровымі драўлянымі барабанамі. Плоскасныя фасады расчлянёны арачнымі аконнымі і лучковымі ўваходнымі праёмамі ў ліштвах, крапаваны вуглавымі пілястрамі.

Перад касцёлам захавалася званіца 19 ст. Васьміграннае трох’яруснае збудаванне пад шатровым пакрыццём. Першыя два ярусы мураваныя глухія, трэці драўляны, адкрыты прамавугольнымі прасветамі.

* 
* 
* 
*

Гл. таксама
-----------

* Глыбоцкі дэканат

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Канстанцінава — парафія Святой Тройцы (Віцебская дыяцэзія) на Catholic.by

| ⛭Глыбоцкі дэканат |
| --- |
| Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла (Азярцы) ·  Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Глыбокае) ·  Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзеркаўшчына) ·  Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Задарожжа) ·  Касцёл Святога Іасафата Кунцэвіча (Канстанцінава) ·  Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Езуса (Падсвілле)  ·  Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Празарокі)  ·  Капліца Святога Антонія (Прошкава) ·  Касцёл Хрышчэння Пана і Святой Тэрэзы (Пятроўшчына) ·  Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Удзела)  ·  Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Чарневічы) |