recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Матрошкі
**Матрошка** — драўляная лялька з укладзеных адна ў адну фігурак.

Укладзеныя ніжнія часткі матрошак
Першая руская матрошка была створана і распісана ў 1891 годзе ў маскоўскім майстэрні-краме «Дзіцячае выхаванне», уладальнікам якога быў Анатоль Мамантаў, брат вядомага купца Савы Мамантава. Першую цацку вывастрыў з дрэва майстар В. П. Звёздачкін, а распісаў яе прафесійны мастак С. В. Малюцін, які на той час па даручэнні ўладальніка крамы-майстэрні ілюстраваў дзіцячыя кніжкі.

Для падвышэння дасведчанасці майстроў Сава Мамантаў закупляў для сваёй майстэрні ўзоры цацак з усяго свету. Так была набыта ў майстэрню фігурка японскага бога Фукуракудзю, якую прывезлі з вострава Хонсю. Фігурка ўяўляла сабой старога з выцягнутай ад доўгіх роздумаў галавой і складалася з двух паловак, якія можна было раз’ядноўваць. Усярэдзіне знаходзілася таксама фігурка, але менш. Яна таксама была раздымныя і мела ўнутры яшчэ меншую фігурку. Такіх фігурак было пяць.

І старажытныя, і сучасныя матрошкі традыцыйна выкананы з дрэва: бярозы, алешыны, асіны, ліпы. Дрэва спілоўваюць ранняй вясной, чысцяць ад кары, захаваўшы кольцы на ствале, каб драўніна не патрэскалася. Матэрыял вытрымліваюць не менш за два гады на адкрытым паветры. Гатоўнасць матэрыялу вызначае майстар. Тэхналогія ўкладвання фігурку ў фігурку знаёмая майстрам са старажытнасці: так выточвалі велікодныя яйкі.

Менавіта гэтая фігурка, якая з’яўляецца японскай лялькай дарума і натхніла С. В. Малюціна на стварэнне матрошкі. Японскі ўзор мае выгляд цэлай групы з ўкладзеных адна ў адну фігурак японскага мудраца Фукуракудзю.

У той час найбольш распаўсюджаным было жаночае імя «Матрона», таму новую ляльку назвалі паменшаным імем «матрошка».

Выкарыстанне
------------

* Беларускі гурт Ляпіс Трубяцкі выкарыстаў назву матрошкі для свайго альбома «Матрёшка». Так завецца таксама адна з песень альбома. Апроч таго, стылізаваная выява матрошкі прысутнічае на афіцыйнай вокладцы альбома.
* З 2013 года стылізаваныя выявы агрэсіўнай зубастай матрошкі выкарыстоўваюць у Украіне у паштоўках, налепках, плакатах кампаніі «Не купляй расійскае!» Пасля пачатку «Крымскага крызісу» і Расійскай інтэрвенцыі ва Украіну да выявы матрошкі дадалі зброю і камуфляж. Таксама падобна стылізаваная выява матрошкі выкарыстоўваюць як лагатып кампаніі «Байкот расійскага кіно».

Зноскі
------

1. ↑  Лекция Александра Мещерякова об истории культурных связей между Россией и Японией в XIX-XX вв. (руск.).  iocs.hse.ru. Праверана 22 снежня 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 125230651 · GND: 4527071-5 · LCCN: sh90002381 · NDL: 01190039 |
**Матрыкул** (лац.: matricula — спіс) — афіцыйны спіс якога-небудзь саслоўя, установы, унёскаў, даходаў і г.д. (напрыклад, студэнтаў універсітэта, шляхецкіх прозвішчаў).

Гербавы матрыкул
----------------

Гербавы матрыкул Беларусі — гэта рэестр, у якім захоўваюцца выявы афіцыйных гербаў Рэспублікі Беларусь, дакументы пра іх прыняцце і рэгістрацыю. Існуе дадатак да матрыкула, у які мусяць дадавацца гістарычныя гербы, што ўжываліся на тэрыторыі Беларусі.

Матрыкул вядзецца з мэтай цэнтралізаванага дзяржаўнага ўліку гербаў, забеспячэння іх адпаведнасці геральдычным правілам і адзіным прынцыпам выкарыстання.

Зноскі
------

1. ↑  Ад слова да слова(недаступная спасылка) // «Звязда» № 209—210, 20 верасня 2006 г.
2. ↑  Матрыкул // Мысліцелі і асветнікі Беларусі: Энцыкл. даведнік / Беларус. Энцыкл.; Гал. рэд. «Беларус. Энцыкл.»: Б. І. Сачанка (гал. рэд) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1995.
3. ↑  Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 22 февраля 1994 г. №89 «Об утверждении Положения о Гербовом матрикуле Республики Беларусь».

Спасылкі
--------

* Гербовый матрикул Республики Беларусь
**Мастэрс 1993** (англ.: Masters 1993, таксама вядомы як *Benson and Hedges Masters 1993* — па назве спонсара) — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 7 па 14 лютага 1993 года ў «Уэмблі канферэнц-цэнтры», у Лондане. Турнір стаў 19-м розыгрышам Мастэрс, які праводзіцца штогод з 1975 года. Спонсарам турніру ў чарговы раз стала тытунёвая кампанія Benson and Hedges. Прызавы фонд турніру склаў £390,000 (на £25,000 больш, чым у мінулым годзе), з якіх £110,000 атрымаў пераможца.

У турніры прыняло ўдзел 18 гульцоў. Топ-14 афіцыйнага рэйтынгу аўтаматычна трапілі ў першы раўнд. Снукерысты, якія займалі 15 і 16 месца ў рэйтынгу, гулялі ў папярэднім раўндзе з пераможцам кваліфікацыйнага турніру і ўладальнікамі уайлдкард.

Шатландскі снукерыст Стывен Хендры, абараніўшы свой ​​тытул, выйграў пяты трафей Мастэрс запар. У фінальным матчы ён перайграў тайландскага гульца Джэймса Уотану з лікам 9:5.

| ⛭Мастэрс |
| --- |
| Усе турніры | 
* 1975
* 1976
* 1977
* 1978
* 1979
* 1980
* 1981
* 1982
* 1983
* 1984
* 1985
* 1986
* 1987
* 1988
* 1989
* 1990
* 1991
* 1992
* 1993
* 1994
* 1995
* 1996
* 1997
* 1998
* 1999
* 2000
* 2001
* 2002
* 2003
* 2004
* 2005
* 2006
* 2007
* 2008
* 2009
* 2010
* 2011
* 2012
* ✯ 2013
* ✰ 2014
* 2015
* 2016
* 2017
* 2018

 |
**Лепельскія стаянкі** — археалагічныя помнікі эпохі мезаліту каля г. Лепель Віцебскай вобласці.

Стаянка—1
---------

Стаянка грэнскай культуры на заходнім беразе воз. Лепельскае, ва ўрочышчы Пясчаніца, на левым беразе ручая, што злучае Святое і Лепельскае. Выявіў у 1981 г. даследаваў 498 м2, у 1989—1990 гг. У. П. Ксяндзоў. Памеры 150х30 м. Культурны пласт 0,2 м. Знойдзены крамянёвыя разцы, скрабкі, наканечнікі стрэл, скоблі, выемчата-зубчастыя прылады, адбівальнік, рэтушоры, адшчэпы, пласціны, нуклеусы, фрагменты ляпной керамікі жалезнага веку. Датуецца VIII—VII тыс. да н.э. жалезным векам.

Стаянка—2
---------

Знаходзіцца на заходнім беразе воз. Лепельскае, на правым беразе ручая, што злучае азёры Святое і Лепельскае. У літаратуры вядома над назвамі *Вусце Эсы*, *Жарцы*. Выявіў у 1966 г. І. М. Ціханенкаў. Культурны пласт разбураны ў выніку гаспадарчых работ. Знойдзены постсвідэрскія наканечнікі стрэл, вуглавы разец, мікраскрабок, прылады-ўкладышы, пласціны і адшчэпы з рэтушшу і без яе.

Літаратура
----------

* Ксяндзоў, У. П. Лепельскія стаянкі / У. П. Ксяндзоў // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 2: Л — Я. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2009. — 492, [1] c. — С. 13. — ISBN 978-985-11-0354-2.
* Тихоненков, И. М. Новые данные по каменному веку Северной Белоруссии / И. М. Тихоненков // Археологические открытия 1969 года / АН СССР, Ин-т археологии; [отв. ред. Б.А. Рыбаков]. — М.: Наука, 1970. — 456 с.: ил.
**Мастэрс 1998** (англ.: Masters 1998, таксама вядомы як *Benson and Hedges Masters 1998* — па назве спонсара) — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 1 па 8 лютага 1998 года ў «Уэмблі канферэнц-цэнтры», у Лондане. Турнір стаў 24-м розыгрышам Мастэрс, які праводзіцца штогод з 1975 года. Спонсарам турніру ў чарговы раз стала тытунёвая кампанія Benson and Hedges. Прызавы фонд турніру склаў £535,000 (на £35,000 больш, чым у мінулым годзе), з якіх £145,000 (на £15,000 больш, чым у мінулым годзе) атрымаў пераможца.

У турніры прыняло ўдзел 18 гульцоў. Топ-14 афіцыйнага рэйтынгу аўтаматычна трапілі ў першы раўнд. Снукерысты, якія займалі 15 і 16 месца ў рэйтынгу, гулялі ў папярэднім раўндзе з пераможцам кваліфікацыйнага турніру і ўладальнікамі уайлдкард.

У фінальным матчы валійскі гулец Марк Уільямс выйграў у вырашальным фрэйме шасціразовага пераможцу шатландца Стывена Хендры.

| ⛭Мастэрс |
| --- |
| Усе турніры | 
* 1975
* 1976
* 1977
* 1978
* 1979
* 1980
* 1981
* 1982
* 1983
* 1984
* 1985
* 1986
* 1987
* 1988
* 1989
* 1990
* 1991
* 1992
* 1993
* 1994
* 1995
* 1996
* 1997
* 1998
* 1999
* 2000
* 2001
* 2002
* 2003
* 2004
* 2005
* 2006
* 2007
* 2008
* 2009
* 2010
* 2011
* 2012
* ✯ 2013
* ✰ 2014
* 2015
* 2016
* 2017
* 2018

 |
**Лепельскія гарадзішчы і селішчы** — археалагічныя помнікі ў ваколіцах г. Лепель Віцебскай вобласці

Гарадзішчас1
------------

Знаходзіцца за 2,5 км на захад ад горада каля былой в. Гарадок. Пляцоўка амаль круглай формы, памерамі 40х38 м, умацавана валам вышынёй 1,2—1,5 м, шырынёй 7—10 м. У 1931 г. абследаваў А. М. Ляўданскі, у 1972 А. Р. Мітрафанаў. Культурны пласт да 1 м. Знойдзены абломкі ляппой гладкасценнай і са штрыхаванай паверхняй керамікі, кавалкі жужалю, абломкі печаў-домніц, косткі свойскіх і дзікіх жывёл. Датуецца III—IV стст.

Гарадзішча—2
------------

Знаходзіцца на невялікім востраве воз. Лепельскае. Пляцоўка круглай формы, дыяметрам 60 м, вышынёй да 1,5 м. Абследавалі ў 1931 г. А. М. Ляўданскі, у 1969 г. Г. В. Штыхаў, у 1972 г. А. Р. Мітрафанаў, у 1981 г. Ю. А. Заяц. Знойдзена ляпная кераміка са штрыхаванай паверхняй.

Гарадзішча—3
------------

Знаходзіцца на высокім (вышыня 10—15 м) пагорку ў паўднёвай частцы вострава воз. Лепельскае. Пляцоўка авальная, памерамі 37х44 м, пашкоджана сярэдневяковымі і сучаснымі могілкамі. У цэнтры пляцоўкі захаваліся 2 каменныя крыжы. 3 паўднёвага боку, каля падэшвы, прасочваюцца рэшткі вала вышынёй да 1 м, шырынёй да 3 м. У 2008 г. З. А. Харытановіч даследавала 48 м2. Культурны пласт 0,5 м. Выяўлены 7 пахаванняў сярэдневяковага часу. Знойдзены фрагменты ляпной гладкасценнай і штрыхаванай керамікі днепра-дзвінскай культуры, развал гаршка з глянцаванай паверхняй, фрагменты гліняных грузікаў (адзін з кропкавым арнаментам), прасліцы (з лінейным і кропкавым арнаментам), жалезны серп усходнялітоўскага тыпу, фрагмент наканечніка двухшыпнага дроціка, абломак каменнай сякеры-кліна, бронзавыя скроневыя кольцы. Датуецца мяжой нашай эры — 2-й чвэрці I-га тыс.

Селішчы
-------

Селішча 3-й чвэрці I-га тыс. якое знаходзіцца на востраве воз. Лепельскае з паўднёвага боку каля падэшвы гарадзішча—3. У 2008 г. З. А. Харытановіч даследавана 24 м2. Культурны пласт 0,4—1,4 м. Знойдзены ляпная кераміка слоікавай ці слабапрафіляванай формы, кавалак донца глінянага тыгля, кавалкі шлакаў.

На паўвостраве таксама выяўлена селішча XIV—XVI стст. Знойдзены абломкі кругавой керамікі, медныя бранзалеты-змеегаловікі, пярсцёнкі, шкляныя пацеркі, жалезныя наканечнікі стрэл, шпоры, манеты.

Літаратура
----------

* Харытановіч, З. А. Лепельскія гарадзішчы і селішчы / З. А. Харытановіч // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 2: Л — Я. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2009. — 492, [1] c. — С. 12. — ISBN 978-985-11-0354-2.
*Caprimulgus ruficollis*
**Чырванашы́йны ляля́к** (*Caprimulgus ruficollis*) — птушка сямейства Сапраўдныя лялякі, роду Лялякі. Распаўсюджаны ў Еўропе на Іберыйскім (Пірэнейскім) паўвостраве (акрамя паўночна-заходняй частцы) і ў паўночна-заходняй Афрыцы. Падвіды: C. r. ruficollis — Партугалія, Іспанія, Марока, C. r. desertoruna — Марока, Алжыр, Туніс. Залятае на тэрыторыі, набліжаныя да арэялу (Вялікабрытанія, Францыя, Данія, Італія, Мадейра, Лівія, Канарскія астравы, Балеарскія астравы). Зімуе ў Заходняй Афрыцы на поўдзень ад Малі. На Беларусі не адзначаны.

Апісанне
--------

Падобны да звычайнага ляляка, але большы (даўжыня цела 29 — 32 см, размах крылаў 53 — 64 см). Як усе ляляковыя, мае шырокі рот, вялікія вочы і доўгія крылы. Дарослыя шэрыя зверху, з карычнева-аранжавымі, чорнымі і белымі плямамі і стракамі, грудзі і жывот брудна-белыя з тонкімі папярочнымі радамі цёмнай стракатасці. У палёце бачны тры белых плямы на канцах крылаў і белыя канцы рулявых пер'еў на баках хваста. Па-над вокам мае светла-шэрае брыво, паміж шыяй і спіной стракатая паласа іржавага колеру. Дымарфізм атсутнічае. Паўночна-афрыканскі падвід C. r. desertorum мае больш блёклае афарбаванне і іншы малюнак першасных махавых пер'еў: цёмныя і аранжавыя палоскі прыблізна аднолькавай шырыні, у адрозненне ад тонкіх аранжавых і шырокіх чорных палосак у падвіда ruficollis. Актыўны ў прыцемках. Днём знаходзіцца на зямле, замаскіраваны апярэннем, якое выглядае нібы пакрыты лішаямі сухі сук дрэва альбо сухое лісце; патурбаваны, узлятае з блізкай дыстанцыі. Харчуецца сумярэчнымі насякомымі, у т.л. молямі. Голас: двухскладовае сухое кукаванне «кукук», якое паўтараецца некалькі разоў і гучыць, як удары па дрэве  цішэй ці грамчэй у залежнасці ад павароту галавы птушкі цягам вакалізацыі. Таксама можа рабіць трэск крыламі за спіной (шлюбныя паводзіны).

Біятоп
------

Сухія ўчасткі голай, пясчанай глебы, пакрытай кустамі і дрэвамі, сухія пагоркі з групамі кустоў, сасновыя бары, а таксама лясы з коркавых дубоў, эўкаліптаў, аліўкавыя сады, густыя зараснікі, паўпустыні. Ніколі на зусім бяздрэўных тэрыторыях або стэпах. У гарах Сьерра-Невада даходзіць да 1500 м в.у.м.

Гняздо
------

Ямка без высцілкі пад прыкрыццем расліннасці. Два яйкі з аднолькавымі канцамі, крыху падоўжаныя, светла-шэрыя, з папялістымі, светла- ды жоўта-карычневымі плямамі, размешчанымі як на мармуры. Памеры 32х23 мм.

Крыніцы
-------

1. ↑  Melling, Tim (2009) Should Red-necked Nightjar be on the British List? British Birds 102(3): 110-5
2. ↑  Птушкі Еўропы. Палявы вызначальнік. Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с. іл.
**Ма́трыца рассе́яння**, ці **S-ма́трыца** — сукупнасць велічынь (матрыца), якая апісвае пераходы квантавамеханічных сістэм з аднаго стану ў другі пры іх узаемадзеянні (рассеянні); квантавамеханічны аператар.

Абазначаецца *S**fi*; звязвае хвалевыя функцыі Ψ*i* пачатковага і Ψ*f* канчатковага станаў: Ψ*f* = *S**fi* Ψ*i*.

Уведзена нямецкім фізікам В. Гейзенбергам (1943).

Матрыца рассеяння разглядаецца як аператар эвалюцыі сістэмы ад бясконца аддаленага мінулага да бясконца аддаленага будучага ў базісе фізічных станаў, калі ўзаемадзеянне, што выклікала адпаведны пераход сістэмы, можна не ўлічваць.

Дыяганальныя элементы матрыцы рассеяння апісваюць пругкія працэсы (пругкае рассеянне), недыяганальныя — няпругкія працэсы (рэакцыі з ператварэннем і нараджэннем часціц).
Квадрат модуля элемента матрыцы рассеяння вызначае імавернасць адпаведнага працэсу, а сума імавернасцей працэсаў па магчымых каналах рэакцыі роўная 1 (умова ўнітарнасці матрыцы рассеяння).
Матрыца рассеяння мае інфармацыю аб паводзінах сістэмы, калі вядомы лікавыя значэнні яе элементаў і іх аналітычныя ўласцівасці. Напрыклад, асаблівыя пункты (полюсы) матрыцы рассеяння адпавядаюць звязаным станам сістэмы з дыскрэтнымі ўзроўнямі энергіі.

Вызначэнне матрыцы рассеяння — асноўная задача квантавай механікі і квантавай тэорыі поля.

Літаратура
----------

* Матрыца рассеяння // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. С. 206.
* Берестецкий В. Б. Динамические свойства элементарных частиц и теория матрицы рассеяния // Успехи физ. наук. 1962. Т. 76, вып. 1.

Спасылкі
--------

* Матрица рассеяния // Физическая энциклопедия.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 161094330 · NDL: 00562048 |
**Лепельскае возера**, або **Лепель** — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці. Знаходзіцца ў цэнтральнай частцы Пышнагорскага ўзвышша, у басейне ракі Ула (выцякае з возера), на паўночнай ускраіне горада Лепель.

Плошча 10,18 км². Найбольшая глыбіня 33,7 м. Даўжыня 7,57 км. Найбольшая шырыня 2,03 км. Даўжыня берагавой лініі 39,65 км. Аб’ём вады 74,67 млн м³. Плошча вадазбору 1279,6 км².

Назва
-----

Паводле Казіміра Бугі, назва возера балцкая, першапачаткова корань гучаў як *Lēpja*, назва звязаная з латышскім *lēpa* «вадзяная лілія», літоўскім *lėpis* «*Calla palūstris* (Белакрыльнік балотны)».

Апісанне
--------

Лепельскае возера на касмічным здымку.
Катлавіна падзяляецца на 3 часткі, якія маюць мясцовыя назвы: паўночная — Кусцінскае возера (глыбіня 23 м), паўднёвая — Гарадское возера (19,5 м), усходняя — Белае возера (33,7 м). Схілы катлавіны на поўдні і паўднёвым усходзе і месцамі на 3 вышынёй да 25 м, з асыпкамі і апоўзнямі, месцамі задзернаваныя; астатнія вышынёй каля 10 м, пад пасевамі, на ўсходзе пад лесам. Шмат заліваў і паўастравоў. Берагі нізкія, задзернаваныя, месцамі пад хмызняком, на поўдні і паўднёвым усходзе зліваюцца са схіламі, участкамі абразійныя.

У 1958 г. калі на ракі Ула была пабудавана Лепельская ГЭС, узровень возера падняты прыкладна на 4 м, што істотна змяніла яго гідралагічны рэжым і канфігурацыю берагавой лініі.

Падводная частка катлавіны ўскладнена шматлікімі мелямі на месцы былых астравоў і ўпадзінамі. Дно да глыбіні 7—7,5 м выслана пяскамі, глыбей — сапрапелямі. Прыбярэжная расліннасць утварае паласу шырынёй ад 3 м да 300 м, зрэджаную каля абразійных берагоў. Упадаюць рэкі Эса (на поўдні) і Зеха (на поўначы). У возеры вельмі багаты жывёльны свет.

Выкарыстоўваецца для адпачынку і ў аздараўленчых мэтах (на беразе база адпачынку, пансіянат «ЛОДЭ»).

Наваколлі
---------

У наваколлі возера вядомы Лепельскія курганныя могільнікі. На востраве знаходзяцца археалагічныя помнікі розных перыядаў.

Зноскі
------

1. ↑  K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1958. — P. 528.

Літаратура
----------

* Блакітны скарб Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал. Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн. 2007. — с. 248.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кузьменка.
**Матрона Іванаўна Кузьме́нка** (23 сакавіка 1915, в. Краснаяр, Стэрлітамакскі раён, Башкартастан — 13 студзеня 2003) — беларуская актрыса, педагог. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1955).

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1936 годзе Дзяржаўны інстытут тэатральнага мастацтва ў Маскве. Працавала ў тэатрах Фрунзэ, Ташкента, Валгаграда, Масквы, Вільнюса. У 1950—1976 гадах у Дзяржаўным рускім драматычным тэатры Беларусі. У 1978—1993 гадах выкладала ў Мінскім інстытуце культуры.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1947 года.

Творчасць
---------

Выконвала драматычныя і характарныя ролі. Работам уласцівы натуральнасць, эмацыянальнасць, дакладнасць моўнай характарыстыкі. Сярод лепшых роляў: Надзея («Выгнанне блудніцы» І. Шамякіна), Марыя Васілеўна («Усяго адно жыццё» А. Маўзона), Даша («Брэсцкая крэпасць» К. Губарэвіча), Надзея, Малання («Варвары», «Дзеці сонца» М. Горкага), Анісся («Улада цемры[ru]» Л. Талстога), матухна Кураж («Матухна Кураж і яе дзеці[ru]» Б. Брэхта) і інш.

Сям’я
-----

У шлюбе з акцёрам Рыгорам Качатковым (1904—1968) мела дачку Наталлю Качаткову (нар. 1948), таксама актрысу.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Р. І. Баравік.* Кузьменка Матрона Іванаўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
**Лепельскі дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж** — установа адукацыі горада Лепель, Віцебская вобласць.

Гісторыя
--------

Заснаваны 22 мая 1974 года Загадам Міністэрства меліярацыі воднай гаспадаркі БССР як *Лепельскі гідрамеліярацыйны тэхнікум*. З мая 1992 года падпарадкоўваецца Міністэрству сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь. З 1 верасня 2002 года сучасная назва.

У ліпені 2016 года каледж быў перададзены з Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь у Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь. Установа адукацыі «Лепельскі дзяржаўны прафесійны ліцэй» у адпаведнасці з рашэннем Віцебскага абласнога выканаўчага камітэта ад 26 верасня 2016 года № 574 быў далучаны да ўстановы адукацыі «Лепельскі дзяржаўны агарна-тэхнічны каледж».

Прымае асоб з базавай і сярэдняй адукацыяй. Навучанне дзённае і завочнае, на бюджэтнай і камерцыйнай аснове.

Каледж рыхтуе тэхнікаў-механікаў (для сельскагаспадарчай вытворчасці, дарожнай, меліярацыйнай, воднай гаспадаркі), тэхнікаў-гідрамеліяратараў, тэхнікаў-тэхнолагаў-будаўнікоў (для воднага будаўніцтва).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).


1. ↑
**Собранцы** (славацк.: Sobrance) — горад у Славакіі ў Кошыцкім краі. Колькасць насельніцтва — 6,17 тыс. чал. (2016).

Размяшчэнне
-----------

Горад знаходзіцца ў паўночна-ўсходняй частцы Усходнеславацкай раўніны, на рацэ Сабранецкі паток. Горад размешчаны недалёка ад граніцы з Украінай, адлегласць ад Ужгарада — 18 км.

Гісторыя
--------

Археалагічныя крыніцы сведчаць, што тэрыторыя горада была заселеная ўжо ў часы неаліта. Першая пісьмовая згадка аб горадзе адносіцца да канца ліпеня 1284 г. Другі раз у пісьмовых крыніцах горад узгадваецца 16 жніўня 1334 г. Магдэбургскае права горад атрымаў ад 1351 г. Падчас першай Чэхаславацкай рэспублікі ў міжваенны час і з 1996 г. горад з'яўляецца раённым цэнтрам. Падчас Другой сусветнай вайны горад быў акупаваны Венгрыяй. Горад быў значна пашкоджаны падчас баёў.

Насельніцтва
------------

### Этнічны склад

* славакі — 85,37 %
* цыгане — 9,91 %
* чэхі — 0,51 %
* украінцы — 0,37 %
* русіны — 0,26 %
* іншыя — 2,58 %

### Рэлігійны склад

* каталіцтва — 45,93 %
* уніяцтва — 33,59 %
* не вызначыліся — 4,55 %
* праваслаўе — 3,56 %
* кальвінізм — 1,99 %
* лютэранства — 0,99 %
**Матрыцы Паўлі** — гэта набор з трох эрмітавых 2×2 матрыц, які складаюць базіс ў прасторы ўсіх эрмітавых 2×2 матрыц з нулявым следам. Былі прапанаваны Вольфгангам Паўлі для апісання спіна электрона ў квантавай механіцы. Матрыцы маюць выгляд

{\displaystyle \sigma \_{1}={\begin{pmatrix}0&1\\1&0\end{pmatrix}},}
{\displaystyle \sigma \_{2}={\begin{pmatrix}0&-i\\i&0\end{pmatrix}},}
{\displaystyle \sigma \_{3}={\begin{pmatrix}1&0\\0&-1\end{pmatrix}}.}
Замест {\displaystyle \sigma \_{1},\sigma \_{2},\sigma \_{3}} часам выкарыстоўваюць пазначэнне {\displaystyle \sigma \_{x},\sigma \_{y},\sigma \_{z}.}

Часта таксама ўжываюць матрыцу

{\displaystyle \sigma \_{0}={\begin{pmatrix}1&0\\0&1\end{pmatrix}},}
якая супадае з адзінкавай матрыцай.

Матрыцы Паўлі разам з матрыцай {\displaystyle \sigma \_{0}} ўтвараюць базіс ў прасторы ўсіх эрмітавых матрыц 2×2 (а не толькі матрыц з нулявым следам).

Уласцівасці
-----------

### Асноўныя суадносіны

* Эрмітавасць: {\displaystyle \sigma \_{i}^{\dagger }=\sigma \_{i};}
* Роўнасць нулю следу: {\displaystyle \operatorname {Tr} (\sigma \_{i})=0,\quad \ i=1,2,3}
* {\displaystyle \sigma \_{1}^{2}=\sigma \_{2}^{2}=\sigma \_{3}^{2}=\sigma \_{0}=I,} дзе {\displaystyle I=\sigma \_{0}} — адзінкавая матрыца размернасці 2×2.
* Вызначнік матрыц Паўлі роўны −1.
* алгебра, народжаная элементамі {\displaystyle \sigma \_{0},-i\sigma \_{x},-i\sigma \_{y},-i\sigma \_{z}}, ізаморфныя алгебры кватерніёнаў {\displaystyle \langle 1,i,j,k\rangle }.

Правілы множання матрыц Паўлі

{\displaystyle \sigma \_{1}\sigma \_{2}=i\sigma \_{3},\,\!}
{\displaystyle \sigma \_{3}\sigma \_{1}=i\sigma \_{2},\,\!}
{\displaystyle \sigma \_{2}\sigma \_{3}=i\sigma \_{1},\,\!}
{\displaystyle \sigma \_{i}\sigma \_{j}=-\sigma \_{j}\sigma \_{i}\!} для {\displaystyle i\neq j.\,\!}
Гэтыя правілы множання можна перапісаць у кампактнай форме

{\displaystyle \sigma \_{i}\sigma \_{j}=i\varepsilon \_{ijk}\sigma \_{k}+\delta \_{ij}\cdot \sigma \_{0},\quad i,j,k=1,2,3},
дзе {\displaystyle \delta \_{ij}} — сімвал Кронекера, а εijk — сімвал Леві-Чывіты.

З гэтых правілаў множання вынікаюць камутацыйныя суадносіны

{\displaystyle {\begin{matrix}[\sigma \_{i},\sigma \_{j}]&=&2i\,\varepsilon \_{ijk}\,\sigma \_{k},\\\{\sigma \_{i},\sigma \_{j}\}&=&2\delta \_{ij}\cdot \sigma \_{0}.\end{matrix}}}
Квадратныя дужкі азначаюць камутатар, фігурныя — антыкамутатар.

### Сувязь з алгебрай Лі

Камутацыйныя суадносіны матрыц {\displaystyle i\sigma \_{k}\!} супадаюць з камутацыйнымі суадносінамі генератараў алгебры Лі su(2). І сапраўды, уся гэтая алгебра, якая складаецца з антыэрмітавых матрыц 2×2, можа быць пабудавана з адвольных лінейных камбінацый матрыц {\displaystyle i\sigma \_{k}\;.} Група SU(2) з алгебрай su(2) лакальна ізаморфныя групе SO(3) кручэнняў трохмернай прасторы; у прыватнасці гэтым тлумачыцца важнасць матрыц Паўлі для фізікі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Ландау, Л. Д. Лифшиц, Е. М.* Квантовая механика (нерелятивистская теория). — Издание 4-е. — М.: Наука, 1989. — 768 с. — («Теоретическая физика», том III). — ISBN 5-02-014421-5.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 180347388 |
**Чырвонагвардзейскі мост** — пешаходны бэлечны мост-цеплаправод цераз канал Грыбаедава ў Адміралцейскім раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Казанскі і Спаскі астравы. Размешчаны пры зліцці каналаў Грыбаедава і Крукава, уздоўж цотнай (усходняй) набярэжнай апошняга паміж дамамі № 16 і 18. Утварае архітэктурны ансамбль з Пікалавым і Стара-Мікольскім мастамі. Вышэй па цячэнні знаходзіцца Нова-Мікольскі мост, ніжэй — Пікалаў мост. Найбліжэйшая станцыя метрапалітэна (1,3 км) — «Садовая». Назва вядомая з 1956 года і дадзена ў гонар 40-годдзя Петраградскай Чырвонай гвардыі.

| Масты цераз канал Грыбаедава |
| --- |
| 
* Трайны, Тэатральны
* Нова-Канюшанны
* Італьянскі пешаходны
* Казанскі
* Банкаўскі пешаходны
* Мучны пешаходны
* Каменны
* Дзямідаў
* Сянны пешаходны
* Какушкін
* Вазнясенскі
* Падзьячаскі
* Львіны пешаходны
* Харламаў
* Нова-Мікольскі
* Чырвонагвардзейскі пешаходны
* Пікалаў
* Магілёўскі
* Аларчын
* Каломенскі пешаходны
* Мала-Калінкін

 |
**«Чып і Дэйл — бурундучкі-выратавальнічкі»** (англ.: «Chip 'n Dale Rescue Rangers») — анімацыйны тэлесерыял студыі Уолта Дыснея. У серыяле класічныя дыснееўскія персанажы — бурундукі Чып і Дэйл, разам з трыма сваімі новымі сябрамі: Гаджэт (англ.: Gadget Hackwrench), Монты (англ.: Monty, Monterey Jack) і Зіперам (англ.: Zipper), выступаюць у ролі дэтэктываў: расследуюць і раскрываюць розныя злачынствы.

Упершыню персанажы з’явіліся ў 1943 годзе ў мультфільме «Радавы Плута». Пазней бурундукі з’яўляліся ў некаторых мультфільмах разам з Дональдам Дакам і Мікі Маўсам.

Серыял пачаў выхадзіць на экраны 5 сакавіка 1989 года на канале Disney Channel, дзе былі прадэманстраваны першыя 13 серый. *«Чып і Дэйл — бурундучкі-выратавальнічкі»* працягваў выхадзіць у 1993 годзе. Усяго было выраблена 65 серый.

Найбольшую папулярнасць яны атрымалі дзякуючы мультсерыялу *«Chip 'n Dale: Rescue Rangers»*. Серыял быў зняты ў 1989—1990 гадах разам з «Качынымі гісторыямі», у 1991 годзе стаў адным з першых серыялаў Дыснея, паказаных на тэрыторыі Савецкага Саюза.

Зноскі
------

1. ↑  *(unspecified title)* Праверана 29 чэрвеня 2018.
2. ↑  Disney планує «оживити» Чіпа і Дейла
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Качароўскі.
**Моўша-Хаім Шлёмавіч Качароўскі** (руск.: Мовша-Хаим Шлёмович Качеровский; 22 лістапада 1910, Хойнікі Рэчыцкага павета Мінскай губерні — 22 чэрвеня 1984, Гомель) — работнік сельскай гаспадаркі. Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

Біяграфія
---------

У 1948—1953 аграном саўгаса «Брылёва», з 1953 — старшыня калгаса імя А. Ӏ. Мікаяна (з 1957 — калгас «Перамога»), з 1976 намеснік старшыні калгаса «Перамога», з 1979 намеснік старшыні калгаса імя XXII з’езда КПСС Гомельскай вобласці.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Моўша-Хаім Шлёмавіч Качароўскі на сайце «Героі краіны»
* *Качеровский Мойше-Хаим Шлемович* — артыкул з Расійскай яўрэйскай энцыклапедыі


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Мсці́бава** — гарадзішча перыяду сярэднявечча (XII—XIII, XVI—XVIII стагоддзі), знаходзіцца за 0,5 км на захад ад вёскі Мсцібава Ваўкавыскага раёна, на правым беразе р. Нятупа, у нізіннай забалочанай мясцовасці.

Пляцоўка ідэальна круглая дыяметрам 30 м, вышынёю 1 м. Па ўсім перыметры яна ўмацавана магутным валам вышынёю каля 5 м са стромкімі схіламі. Дыяметр гарадзішча па грэбені вала 56 м. 3 усходняга боку вал да асновы прарэзаны ўездам. За 120—150 м на поўдні і паўднёвым захадзе ад пляцоўкі, дзе мясцовасць паступова павышаецца, ёсць другі невысокі (1—1,5 м) доўгі (больш за 200 м) вал, які канцамі ўпіраецца ў балота. Перад валам прасочваюцца сляды заплыўшага рова.

Даследавалі ў 1974 Я. Звяруга, у 1988—89 С. Піваварчык і інш. Культурны пласт 0,2—0,8 м. Знойдзена ганчарная кераміка 12—13 стст. і больш позняга часу. Керамічныя матэрыялы 16—17 ст. складаюць каля 90 %. У раёне знешняга вала і на поўдні ад яго выяўлены абломкі керамікі 13 ст.

Паводле П. Рапапорта, гарадзішча — рэшткі сядзібы валынскага баярына Мсцібога, які ўпамінаецца ў Іпацьеўскім летапісе пад 1202 годам.

У XV—XVII ст. існаваў замак. Умацаванні гарадзішча выкарыстоўваліся да XVIII ст.

Літаратура
----------

* *Піваварчык С.* Мсцібава // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: БелЭн, 1993. — 702 с.; іл.
* *Піваварчык С.* Мсцібава // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9.
* Мсцібава // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 591. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Мсцібаўскае гарадзішча на сайце Radzima.org
* Мсцібаўскае гарадзішча на сайце «Архіварта»
**Step Hall** — фанк-гурт, які афіцыйна з'явіўся на свет 14 лютага 2011 года ў горадзе Мінск (Беларусь).

Склад
-----

Лідар, саліст і стваральнік калектыву — Андрэй Бібікаў, папулярны мінскі акцёр (БДМТ), выкладчык (Школа тэлемайстэрства «Планета» пры канале БелМузТБ, Мінская школа прамоўніцкага мастацтва) і тэлевядучы (Кулінарнае шоў «Дело вкуса» на «НТВ-Беларусь»). Сёння ў склад групы ўваходзяць наступныя музыкі: Ігар Латушка (бас-гітара), Кірыл Шэвандо (ударныя), Даніла Лях (клавішы), Марына Фёдарава (бэк-вакал), Сцяпан Шымко (труба) і Мікалай Ліфанаў (трамбон).

Творчая дзейнасць
-----------------

За сваю дзейнасць група дала больш за сотню канцэртаў і ўдзельнічала ў многіх міжнародных і дабрачынных акцыях. Адным з галоўных дасягненняў групы з'яўляецца ўдзел у фестывалях «Рок па вакацыях 2012» і «Соседний мир 2012» («Беларуская ноч»). 13 лютага 2013 года, напярэдадні дня Святога Валянціна, да свайго двухгоддзя група прэзентавала свой першы кліп на песню «Stop This Night». 13 сакавіка 2013 года Step Hall у мінскім начным клубе «Гудвін» прэзентавалі свой дэбютны альбом «The Show», у які ўвайшлі 9 англамоўных і 1 рускамоўная кампазіцыя.

Зноскі
------

1. ↑  Step Hall: The Show і прыгожая песня для прыгожых дзяўчат (+фота) / Experty.by
2. ↑  Step Hall "The Show" (+аудио) / Experty.by

Спасылкі
--------

* Старонка на Facebook
* Канал на YouTube
* Step Hall святкуюць дзень нараджэння Архівавана 14 кастрычніка 2012. *graffiti.by*
* Фотасправаздача № 2 фінал фестывалю «Соседний мир» (фота) Архівавана 1 чэрвеня 2012. *jester.by*
* Група «Step Hall» Архівавана 2 чэрвеня 2016. *interfax.by*
* Зорка «Соседнего мира» гурт Step Hall выпускае лайв-альбом *euroradio.fm*
* Джаз-фанк от Step Hall Архівавана 21 красавіка 2016. *another.by*
* Step Hall. «The Show» Пласцінка маладых мінскіх фанкераў аб «самым лепшым дні ў жыцці». *euroradio.fm*
**Шмуэль Нігер** (15 чэрвеня 1883, в. Дукора, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць — 24 снежня 1955) — літаратурны крытык, празаік
 і публіцыст
.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і ўладальніка крамы Вольфа Чарнага і Брохі Гурвіч. У 1896 г. пераехаў у Мінск, дзе неўзабаве далучыўся да партыі сіяністаў-сацыялістаў. Удзельнічаў у нелегальнай агітацыйнай дзейнасці, пісаў рэвалюцыйныя пракламацыі і артыкулы (ананімна ці пад рознымі псеўданімамі). Неаднаразова арыштоўваўся (у Варшаве, Дзвінску, Адэсе) і падвяргаўся катаванням.

Першыя працы пісаў на іўрыце і рускай мове, пасля рэвалюцыі 1905 г. перайшоў на ідыш. У 1908—1909 гг. — Рэдактар ​​віленскага часопіса «Літэрарышэ манатшрыфтн» («Literarische Monatschriften»), заснаванага ім сумесна з А. Вайтэрам і Шмар’е Гарэлікам.

У 1909 пераехаў у Берлін, затым у Берн, дзе вывучаў ва ўніверсітэце філасофію і сусветную літаратуру. У 1912 г. вярнуўшыся ў Вільню, рэдагаваў штомесячнік «Дзі ідышы велт», у 1913 — зборнік «Дэр пінкес» («Летапіс», пры садзейнічанні Б. Борахава).

У 1918 г. у Маскве рэдагаваў штотыднёвік «Култур ун білдунг», у 1919 г. у Вільні — штомесячнік «Дзі нае велт». У 1919 г. пасля пагрому ў Вільні, у якім быў забіты А. Вайтэр, эміграваў у ЗША. Да канца жыцця працаваў у газеце «Тог», дзе публікаваў штотыднёвыя крытычныя нарысы. У 1941—1947 гг. быў таксама сурэдактар ​​літаратурнага штомесячніка «Дзі цукунфт». У 1954 г. удзельнічаў у рэдагаванні «Лексікон фун дэр найер идишер літаратур» («Лексікон новай яўрэйскай літаратуры»).

Зноскі
------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011. Праверана 10 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
2. 1 2  Shmuel Niger // SNAC — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311'></a>

Спасылкі
--------

* Артыкул «*Нигер Шмуэль*» у Электроннай яўрэйскай энцыклапедыі
* Нигер // Литературная энциклопедия: В 11 т. — М. 1929—1939.(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12437263w · GND: 119027739 · ISNI: 0000 0003 6855 2226, 0000 0001 0896 0741 · LCCN: n87874932 · NTA: 102237786 · NUKAT: n2010115786 · LIBRIS: 137984 · SUDOC: 033512922 · VIAF: 46853190 |

 |
**Starset**—амерыканскі рок-гурт, існуе з 2013 года. Быў створаны ў Калумбусе, штат Агая былым удзельнікам гурту Downplay Дасцінам Бэйтсам. 3 чэрвеня 2013 выйшаў іх першы сінгл «Carnivore». 9 жніўня быў выпушчаны другі сінгл «My Demons» які меў папулярнасць у амерыканскіх чартах. Таксама на песню «My Demons» быў снят відэакліп. 8 ліпеня 2014 года, на лэйбле «Razor & Tie» Starset выпусцілі свой дэбютны альбом Transmissions. 20 студзеня 2017 быў выпушчаны другі студыйны альбом гурту Vessels.

Музыка гурту вакананая у жанрах: электронны рок, альтэрнатыўны метал, альтэрнатыўны рок, прагрэсiўны рок.

Удзельнікі гурту:
-----------------

* Дасцін Бэйтс — вакал, клавішныя
* Брок Рычардс — гітара
* Рон ДэЧант — бас-гітара, клавішныя, бэк-вакал
* Адам Гілберт — ударныя

Дыскаграфія:
------------

### Студыйныя альбомы:

• Transmissions (2014)

• Vessels (2017)

### Сiнглы :

* "My Demons" (2014)
* "Carnivore" (2014)
* "Halo" (2015)
* "Monster" (2016)
* "Satellite" (2017)
**Пётр Яўсеевіч Гаро** (21 снежня 1910, в. Майск, Крупскі раён —) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Магілёўскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

З 1928 на савецкай працы. З 1933 у Чырвонай Арміі. Удзельнік вызвалення Заходняй Беларусі ў 1939. У перыяд Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнік абароны Гродна. У партызанах са жніўня 1941: камандзір групы, палітрук роты, камісар атрада, з кастрычніка 1943 — 61-й партызанскай брыгады, у снежні 1943 — ліпені 1944 — 200-га партызанскага атрада.

У 1946-70 на савецкай і партыйнай працы ў Мінску.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Гаро Пётр Евсеевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 139. — 737 с.
**Янскі заліў** (руск.: Я́нский зали́в) — заліў мора Лапцевых на тэрыторыі Рэспублікі Якуція, Расія. Названы ад ракі Яны, якая ўпадае ў заліў. Размешчаны паміж мысам Буор-Хая на захадзе і Эбеляхскай губой на ўсходзе.

Рака Яна ў вусці ўтварае вялікую дэльту (10 200 км²), якая займае вялікую частку ўзбярэжжа заліва. Ледастаў у заліве утвараецца прыкладна на 9 месяцаў у год. Заходні бераг заліва з узвышшамі, паўднёвы і ўсходні мае шмат нізін і водмелей. Заліў перапоўнены плывучым лёдам, які разыходзіцца не раней канца чэрвеня. Астравы.

У заліў упадае рака Чандон.



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
**Канстанцін Анатолевіч Цымерман** (руск.: Константин Анатольевич Тимерман, 11 кастрычніка 1977) — падпалкоўнік расійскай арміі, камандзір мотастралковага батальёна 135 мотастралковага палка 19 мотастралковай дывізіі, выканаўца абавязкаў камандзіра батальёна міратворчых сіл у Паўднёвай Асеціі (з 25 мая 2008), Герой Расійскай Федэрацыі.

Узнагароджаны званнем героя за мужнасць і гераічнасць, выяўленыя пры выкананні воінскага доўгу ў Поўнача-Каўказскім рэгіёне. Упраўленне прэс-службы і інфармацыі Міністэрствы абароны Расіі так апісвае подзвіг К. Цымермана:

> 
> 8 жніўня 2008 г. пры ўварванні грузінскіх узброеных сіл у зону адказнасці батальёна падпалкоўнік Цымерман Канстанцін Анатолевіч пісьменна, са веданнем справы, арганізаваў нясенне службы на пастах, разведку і кіраванне батальёнам, ахову і абарону базавага лагера ў адпаведнасці з мандатам міратворчых сіл.  
> 
> 
> 
> Кіруючыся мандатам міратворчых сіл, да апошняга моманту спрабаваў прымусіць грузінскі бок да прытрымлівання перамір’я і недапушчэнню парушэння ўсталяваных меж. У адказ грузінскі бок адкрыў агонь з усіх відаў узбраення.  
> 
> 
> 
> Умела кіруючы дзеяннямі падпарадкаваных пры адбіцці нападу на пункт дыслакацыі батальёна, падпалкоўнік Цымерман Канстанцін Анатолевіч выявіў падчас бою мужнасць і гераічнасць, асабіста знішчыў 6 баявікоў. Нягледзячы на атрыманае раненне, ён не пакінуў поле бою, працягваў умела кіраваць дзеяннямі падпарадкаваных.  
> 
> 
> 
> У выніку першых сутак бою падраздзяленнем падпалкоўніка Цымермана К. А. знішчана 6 танкаў, 4 браняваных машыны, каля 50 чалавек жывой сілы праціўніка.  
> 
> 
> 
> У далейшым пасля прыбыцця падрадзялення ўзмацнення падпалкоўнік Цымерман К. А. адмовіўся ад шпіталізацыі і працягвае камандаваць падрадзяленнем.
> 
> 
>

Зноскі
------

Спасылкі
--------

Канстанцін Анатолевіч Цымерман на сайце «Героі краіны»

* Указ Прэзідэнта Расіі аб узнагароджанні Архівавана 18 жніўня 2008.
* Герой Расіі: «Мы чакалі дапамогі двое сутак» Архівавана 17 жніўня 2008. LIFE.RU
* Біяграфія Д. Ветчынава і К. Цымермана на сайце міністэрства абароны Расіі
* Расія ўзнагародзіла сваіх герояў-міратворцаў (Лента ПМР)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**«Беларуская моладзь»** — гурток нацыянальна свядомай, пераважна студэнцкай моладзі ў Мінску. Існаваў з восені 1920 да лістапада 1922. Зарэгістраваны ў Наркамаце асветы БССР.

Месціўся ў памяшканні былога клуба «Беларуская хатка», тут пад эгідай гуртка працаваў «Клуб беларускай моладзі — Беларуская хатка». Задачы: пашыраць нацыянальную свядомасць сярод моладзі і грамадства, дапамагаць увядзенню беларускай мовы ў школах і грамадскіх установах, выхоўваць сяброў гуртка ў нацыянальным духу.

У клубе працавалі секцыі: тэатральная (кіраўнік А. Ляжневіч, Цэрах, У. Фальскі), літаратурная (кіраўнік Я. Колас), мастацкая (Юдовіч), музычная (Скальская), танцавальная (Ч. Родзевіч). 3 гуртком супрацоўнічалі Я. Купала, Я. Лёсік, Ц. Гартны, У. Тэраўскі. Сябры гуртка бралі ўдзел у агульна-гарадскіх нацыянальна-культурных мерапрыемствах, падтрымлівалі сувязі с арганізацыямі беларускай моладзі ў Віцебску, Горы-Горках, Магілёве, Слуцку, Маскве і інш. Планавалася выданне маладзёжнага часопіса і скліканне агульнабеларускага з’езда беспартыйнай моладзі.

Сябры гуртка і клуба праводзілі культурныя мерапрыемствы, заснавалі беларускі хор (кіраўнік Тэраўскі). 30 ліпеня 1921 на базе клуба створана культурна-асветная арганізацыя «Хата беларускага мастацтва», якая, аднак, самастойна не працавала. Дзейнасць гуртка і клуба рэзка крытыкавалася савецкімі партыйнымі і камсамольскімі органамі. Пасля рэквізіцыі ўладамі ў канцы 1922 памяшкання хаткі дзейнасць перанесена ў БДУ, гурток рэарганізаваны ва Усебеларускае студэнцкае аб’яднанне БДУ.

Пасля скасавання аб’яднання ў пачатку 1923 гурток аднавіў працу як Беларускі гурток вывучэння анархізму (зарэгістраваны ў БДУ), правёў некалькі сходаў і дыскусій. Вясной 1923 пасля ўмяшання ЦК КП(б)Б рэгістрацыя гуртка скасавана. Магчымасці стварэння легальнай арганізацыі беларускай моладзі былі вычарпаны. Сябры гурткоў уключыліся ў работу легальных студэнцкіх прафсаюзных і навуковых арганізацый.

Сябрамі гуртка былі паэты А. Александровіч і А. Дудар, драматург Я. Рамановіч, артыст Б. Платонаў, гісторыкі Т. Забела і Я. Кіпель, літаратуразнаўцы і крытыкі А. Адамовіч, П. Каравайчык, а таксама У. Сянько, А. Комар, Б. Бузаноўская, В. Шыкар, В. Даўгаленка, А. Вольскі, В. Дзятка, В. Камар, С. Грамыка, А. Гураў, сёстры Юцкевіч і Габрыновіч, Чайкоўская, Мунвіз, Аксельрод, Т. Апацёнак, Казакевіч, Юдовіч, М. Адзярыха, М. Пашковіч, Я. Пашковіч і інш.

Літаратура
----------

* *Васілеўскі, Ю. Р.* «Беларуская моладзь» // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — С. 382. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2.
* *Кіпель, Я.* «Беларуская хатка» // Беларуская моладзь. — 1960. — № 5. — С.
* *Кіпель, Я.* Студэнцтва Беларускага дзяржаўнага універсітэта ў Менску (пачатак 20-х гадоў) // Беларуская моладзь. — 1961. — № 9.
* *Рамановіч, Я.* «Беларуская хатка» // Горад і годы. — Мн. 1967.
**Дзень энергетыка** — прафесійнае свята ўсіх работнікаў энергетычнай прамысловасці, якая ахоплівае выпрацоўку, перадачу і збыт спажыўцам электрычнай і цеплавой энергіі.

Адзначаецца штогод 22 снежня ў шэрагу краін Садружнасці Незалежных Дзяржаў: Расійская Федэрацыя, Украіна, Беларусь, Арменія, Кыргыстан. У Казахстане прыпадае на трэцюю нядзелю снежня.

Не з’яўляецца выхадным днём.

Гісторыя свята
--------------

Упершыню прафесійнае свята Дзень энергетыка было уведзена ў Савецкім Саюзе Указ Прэзідыум Вярхоўнага Савета СССР ад 23 мая 1966 года ў памяць пра дзень прыняцця плана Дзяржаўнай электрыфікацыі Расіі на VIII Усерасійскім з’ездзе саветаў ў 1920 годзе.

Пазней, Указам Прэзідыўма Вярхоўнага Савета СССР № 3018-Х ад 1 кастрычніка 1980 года «Аб святочных і памятных днях», у рэдакцыі Указа Прэзідыўма Вярхоўнага Савета СССР № 9724-XI ад 1 лістапада 1988 года «Аб унясенні змяненаў у заканадаўства СССР аб святочных і памятных днях», Дзень энергетыка ў Савецкім Саюзе афіцыйна стаў адзначацца ў трэцюю нядзелю снежня. Дадзены ўказ выклікаў масавае непаразуменне і ігнараванне сярод энергетыкаў, якія ў пераважнай большасці сваёй працягвалі адзначаць сваё свята менавіта 22 снежня.

У Беларусі прафесійнае свята Дзень энергетыка пачаў адзначацца штогод 22 снежня згодна з Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь А. Лукашэнка № 479 ад 27 лістапада 1995 года «Аб устанаўленні свята — Дня Энергетыка» (страціў сілу). У цяперашні час дата святкавання не змянілася, але рэгулюецца яна Указам Прэзідэнта Беларусі № 157 ад 26 сакавіка 1998 года (у рэдакцыі ад 30 жніўня 2012 года) «Аб дзяржаўных святах, святочных днях і памятных датах у Рэспубліцы Беларусь».

Значэнне свята
--------------

Дзень энергетыка — дзень прызнання заслуг работнікаў энергетычнай прамысловасці ў эканамічным развіцці, ва ўдасканаленні і падтрыманні паўсядзённага жыцця насельніцтва. Характэрна, што прафесійнае свята энергетыкаў прыпадае на адзін з самых кароткіх светлавых дзён у годзе — дзень зімовага сонцастаяння, калі праца энергетыкаў найбольш прыкметная ў Паўночным паўшар’і.

Зноскі
------

1. ↑  Сегодня на Украине празднуют День энергетика. Архівавана 6 кастрычніка 2017. Телекомпания «Орбита» (Украина) // orbita.dn.ua (22 декабря 2015 года)
2. ↑  Сегодня День энергетика. Архівавана 23 снежня 2015. Телеканал «Беларусь-24» // belarus24.by (22 декабря 2015 года)
3. ↑  Перечень профессиональных и иных праздников в Республике Казахстан (утверждён Указом президента Республики Казахстан от 20 января 1998 года № 3827). Архівавана 17 красавіка 2022. Информационно-правовая система нормативных правовых актов Республики Казахстан «Әділет» // egov.kz
4. ↑  *П. Г. Грудинский*. Первый съезд советских электротехников. **(нявызн.)**. *К 60-летию 8-го Всероссийского электротехнического съезда*.  Журнал «Электричество» 1981 г. № 10 (октябрь 1981). Архівавана з першакрыніцы 20 верасня 2016.
5. ↑  День энергетика отмечается в Беларуси. Архівавана 23 снежня 2015. // open.by (22 декабря 2011 года)

Спасылкі
--------
**Lolita Anime** (яп.: ロリータアニメ *рарыта анімэ*) ці **Wonder Magazine Series** — першае анімэ ў жанры «хентай», прысвечанае тэматыцы лалікона. Знята на студыі Wonder Kids і складаецца з шасці серый. Адрозніваецца рэалістычным малюнкам і адносна даросла выглядаючымі жаночымі персанажамі (у параўнанні з сучасным лаліконам).

У 1984 годзе, амаль адначасова з Wonder Kids, кампаніяй Nikkatsu, пад кіраўніцтвам рэжысёра Уціямы Акі і па матывах яго мангі, было знята аднайменнае анімэ з такой жа назвай (*Lolita Anime*).

Зноскі
------

1. 1 2  *Jonathan C. McCarthy H.* The Anime Encyclopedia: A Guide to Japanese Animation Since 1917.
2. ↑  Lolita Anime (OAV) (англ.).  Anime News Network. Праверана 10 кастрычніка 2009.
3. ↑  The Anime Encyclopedia: A Guide to Japanese Animation Since 1917. — Stone Bridge Press, 2006. — С. 31. — 867 с. — ISBN 1933330104.
4. ↑  Ask John: What is the Lolita Anime Series? **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 13 красавіка 2012. Праверана 1 лютага 2010.
5. ↑  Ask John: Is Adult Anime in a Creative Slump? (англ.).  AnimeNation (16 июля 2008 года). Архівавана з першакрыніцы 13 красавіка 2012. Праверана 25 снежня 2009.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Канстанцін Альшанскі.

**Канстанты́н Альша́нскі** (укр.: Костянтин Ольшанський) — вялікі дэсантны карабель праекту 775. З'яўляецца шматпалубным, пласкадонным дэсантным караблём унутранай марской зоны з паўбакам і пашыранай кармавой надбудовай.

Названы ў гонар Героя Савецкага Саюза Канстанціна Альшанскага, камандзіра атраду з 68 дэсантнікаў, якія вызвалялі горад Мікалаеў ад захопнікаў Нацысцкай Германіі.

Гісторыя праэкта
----------------

Карабель быў пабудаваны на верфі «Stocznia Polnocna» («Паўночная верф») у Польшчы ў 1974 годзе.

Першая серыя караблёў, якая складалася з 12 СДК, была скончана ў 1978 годзе. На захадзе гэтыя караблі ахрысцілі як «Ropucha I» — так у англійскай транскрыпцыі вымаўляецца слова **жаба**. Другая серыя з 16 СДК (пр. 775. II або «Ropucha II») была скончана ў 1992 годзе. Караблі другой серыі адрозніваліся іншымі РЛС агульнага выяўлення, а з трэцягй серыі і іншымі артустаноўкамі (адной 76-мм АК-176 і двума 30 — мм АК-630 замест двух 57-мм АК-572).

Будаўніцтва праэкта 775 вялося па замове СССР выключна для яго флоту. Ні адзін карабель пр. 775 не ўвайшоў у склад ВМФ дзяржаў-саюзнікаў па Варшаўскаму дагавору. Выключэннем можна лічыць толькі адзін ВДК, перададзены Емену ў 1979 г. са складу савецкіх сіл, якія базіраваўся ў Індыйскім акіяне.

Гісторыя эксплуатацыі
---------------------

### Расійская інтэрвенцыя ва Украіне (2014)

24 сакавіка 2014 г. дэсант расійскіх войскаў высадзіўся з падплыўшага баркаса (з бартавым нумарам U8301) на борт і з боем захапіў карабель «Канстанцін Альшанскі». Незадоўга да гэтага частка экіпажу пакінула карабель, на момант штурму на караблі знаходзілася 21 чалавек. Рэшткі каманды забарыкадаваліся ў кают-кампаніі.

Аднак прадчуваючы хуткі штурм караблю, і каб пазбавіць ворага магчымасці выкарыстоўваць карабель у бліжэйшай будучыні, каманда «Канстанціна Альшанскага» паспела сапсаваць карабельную электроніку, рухавікі (залілі цэментавым растворам ці паводле іншай версіі — засыпалі пяском), навігацыйнае абсталяванне, прыборы кіравання агнём разбілі. У выніку рускім давялося цягнуць захопленае судна да базы на буксіры.

Зноскі
------

1. ↑  *Часопіс «Карэспандэнт»*. Узброеныя баевікі ўзялі штурмам карабель «Канстанцін Альшанскі» **(нявызн.)**.  Хартыя’97 (24 сакавіка 2014). Праверана 12 студзеня 2017.
2. ↑  Відэа штурму «Канстанціна Альшанскага» (руск.).  Хартыя’97 (25 сакавіка 2014). Праверана 12 студзеня 2017.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Канстанцін Альшанскі (дэсантны карабель)
* U-402 Вялікі дэсантны карабель «Канстанцін Альшанскі» Архівавана 23 ліпеня 2012. (укр.)