**Цюменская вобласць** — суб’ект Расійскай Федэрацыі, які размешчаны на Урале і Заходняй Сібіры. Адміністрацыйны цэнтр — Цюмень. У склад вобласці ўваходзяць Ханты-Мансійская і Ямала-Ненецкая аўтаномныя акругі.

Створана 14 жніўня 1944 года. Цюменская вобласць з’яўляецца трэцім па плошчы рэгіёнам пасля Якуціі і Краснаярскага края. Насельніцтва 3323,3 тыс. чалавек, у гарадах пражывае 77,4 %. Нацыянальны склад: рускія 71,6 %, татары 7,4 %, украінцы 6,5 %, башкіры 1,4 %, азербайджанцы 1,3 %. Буйнейшыя гарады: Цюмень, Табольск, Ішым.

Геаграфія
---------

Цюменская вобласць, без уліку аўтаномных акругаў, у асноўным знаходзіцца на Сярэднім Урале. Паводле плошчы яна займае трэцяе месца па Расіі, саступаючы толькі Якутыі і Краснаярскаму края, і першае месца сярод чатырох абласцей Уральскай федэральнай акругі, з улікам аўтаномных акругаў. Самая паўночная кропка Цюменскай вобласці размяшчаецца на паўвостраве Ямал — мыс Скуратава (73° 30' п. ш.), самая заходняя — ля вытокаў ракі Паўночная Сосва (58° 50' у. д.), крайняя ўсходняя — у Ніжнявартаўскім раёне ля вытокаў ракі Вах (86° 00' у. д.), крайняя паўднёвая — у Сладкоўскім раёне, на мяжы з Казахстанам (55° 10' п. ш.).

### Карысныя выкапні

У Цюменскай вобласці сканцэнтравана асноўная частка запасаў нафты і газу краіны. Агульны аб’ём пошукава-разведвальных бурэнняў перавысіў 45 млн метраў. Здабыча нафты засяроджана ў сярэднім Прыоб’і. Газ здабываецца пераважна ў паўночных раёнах. Буйныя радовішчы нафты — Саматлорскае, Прыобскае, Халмагорскае, Красналенінскае, Фёдараўскае, газу — Урэнгойскае, Мядзвежае, Ямбургскае. Глыбіня залягання складае ад 700 м да 4 км. Акрамя таго ў рэгіёне здзяйняецца здабыча торфу, сапрапэляў, кварцавых пяскоў, вапнякоў. Разведана каля 400 радовішчаў сыравіны для вытворчасці будаўнічых матэрыялаў.

Рудныя карысныя выкапні і каштоўныя камяні адкрыты на ўсходнім схіле Прыпалярнага і Палярнага Урала (у прыватнасці, радовішчы свінцу, медзі, храмітаў).

### Гідраграфія

Па тэрыторыі вобласці працякае звыш за 70 тысячы вадацёкаў працягласцю больш за 10 км, іхняя сумарная даўжыня складае 584 400 км. Найбуйнейшыя рэкі вобласці — Об (185 км³/год) і Іртыш (36,5 км³/год) — маюць суднаходнае значэнне. У вобласці размешчана прыкладна 70 тысяч азёраў. На поўначы і ў цэнтральнай частцы распаўсюджаныя тэрмакарставыя і балотныя азёры, на поўдні — бясцёкавыя салёныя вадаёмы ў паніжэннях рэльефу.

Насельніцтва
------------

Згодна з Усерасійскім перапісам насельніцтва 2010 года ў вобласці пражываюць 3 430 196 чалавек. Большасць насельніцтва складаюць рускія, сярод нацыянальных меншасцей буйную долю складаюць татары і украінцы.

Карэнныя народнасці складаюць ненцы, ханты, мансі, селькупы, сібірскія татары.

Эканоміка
---------

### Прамысловасць

Паводле аб’ёму вырабленай прамысловай прадукцыі вобласць займае першае месца ў Расіі. Асноўнай галіной спецыялізацыі з’яўляецца паліўная прамысловасць, на долю якой прыпадае 86,4 % аб’ёму прамысловай вытворчасці вобласці. Значная частка нафты (64 %) і газу (91 %) краіны здабываецца ў Цюменскай вобласці. За 2003 год здабыта 283 млн тон нафты і газавага кандэнсату, 564 млрд м³ прыроднага газу.

Перапрацоўка вуглевадароднай сыравіны ажыццяўляецца заводамі ў гарадох Губкінскім, Мураўленка, Сургуце; Белазерскім і Паўднёва-Балыскім ГПЗ. У Табольску размешчана найбуйнейшае ў Расіі прадпрыемства нафтахімічнай прамысловасці — Табольскі нафтахімічны камбінат. У яго склад уваходзяць некалькі магутных вытворчасцей па перапрацоўцы нафты і газу.

Каэфіцыент спецыялізацыі па нафце складае 30, па газу — 41. Асноўная накіраванасць прадпрыемстваў машынабудавання (3,6 %): нафтапрамысловая, геолагаразведвальная, нафтаперапрацоўчае абсталяванне, трактарныя прычэпы, дрэваапрацоўчыя станкі.

### Сельская гаспадарка

Вобласць адрозніваецца суровымі прыродна-кліматычнымі ўмовамі, 90 % тэрыторыі аднесена да раёнаў Крайняй Поўначы ці прыраўнанае да іх. Толькі 3 % тэрыторыі вобласці займаюць сельскагаспадарчыя вучасткі. Больш спрыяльныя кліматычныя ўмовы поўдня дазваляюць вырошчваць збожжа, бульбу, гародніну, грубыя і сакавітыя кормы. Наяўнасць вялікіх плошчаў сенакосаў і пашы стварае спрыяльныя ўмовы для малочна-мясной жывёлагадоўлі. Тут вырабляецца каля 80 % сельскагаспадарчай прадукцыі вобласці. Сельскагаспадарчыя арганізацыі аўтаномных акругаў спецыялізуюцца на вытворчасці малака, яек, агародніны абароненага грунту. Развітыя традыцыйныя для карэнных народаў Поўначы промыслы — аленегадоўля і рыбалоўства.

Вядомыя асобы
-------------

* Булат Янбулатавіч Янтыміраў — Герой Савецкага Саюза.

Зноскі
------

1. ↑  Предварительные итоги Всероссийской переписи населения 2010 года Архівавана 18 жніўня 2011..
2. ↑  МРЦБ **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 21 верасня 2020. Праверана 2 снежня 2014.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Цюменская вобласць на Вікісховішчы |

* Афіцыйны сайт

| ⛭Цюменская вобласць |
| --- |
| Раёны | 
* Абацкі
* Амуцінскі
* Армізонскі
* Аромашаўскі
* Бярдзюжскі
* Вагайскі
* Вікулаўскі
* Галышманаўскі
* Ісецкі
* Ішымскі
* Казанскі
* Ніжнетаўдзінскі
* Сарокінскі
* Сладкоўскі
* Табольскі
* Увацкі
* Упораўскі
* Цюменскі
* Юргінскі
* Ялутараўскі
* Яркаўскі

 |  |
| Гарады | 
* Заводаўкоўск
* Ішым
* Табольск
* **Цюмень**
* Ялутараўск

 |
| Сёлы — цэнтры раёнаў | 
* Абацкае
* Амуцінскае
* Арамашава
* Армізонскае
* Бярдзюжжа
* Вікулава
* Вялікае Сарокіна
* Галышманава
* Ісецкае
* Казанскае
* Ніжняя Таўда
* Сладкова
* Уват
* Упорава
* Юргінскае
* Яркава

 |

| ⛭Адміністрацыйны падзел Расіі   Сцяг Расіі |
| --- |
| Рэспублікі | 
* Адыгея
* Алтай
* Башкартастан
* Бурація
* Дагестан
* *ДНР*1
* Інгушэція
* Кабардзіна-Балкарыя
* Калмыкія
* Карачаева-Чаркесія
* Карэлія
* Комі
* *Крым*1
* *ЛНР*1
* Мардовія
* Марый Эл
* Паўночная Асеція
* Татарстан
* Тува
* Удмурція
* Хакасія
* Чачня
* Чувашыя
* Якуція

 | Герб Расіі |
| Краі | 
* Алтайскі
* Забайкальскі
* Камчацкі
* Краснадарскі
* Краснаярскі
* Пермскі
* Прыморскі
* Стаўрапольскі
* Хабараўскі

 |
| Вобласці | 
* Амурская
* Арлоўская
* Архангельская
* Арэнбургская
* Астраханская
* Белгародская
* Бранская
* Валагодская
* Валгаградская
* Варонежская
* *Запарожская*1
* Іванаўская
* Іркуцкая
* Калінінградская
* Калужская
* Кастрамская
* Кемераўская
* Кіраўская
* Курганская
* Курская
* Ленінградская
* Ліпецкая
* Магаданская
* Маскоўская
* Мурманская
* Наўгародская
* Ніжагародская
* Новасібірская
* Омская
* Пензенская
* Пскоўская
* Разанская
* Растоўская
* Самарская
* Саратаўская
* Сахалінская
* Смаленская
* Свярдлоўская
* Тамбоўская
* Томская
* Тульская
* Уладзімірская
* Ульянаўская
* *Херсонская*1
* Цвярская
* Цюменская
* Чалябінская
* Яраслаўская

 |
| Гарады федэральнага значэння | 
* Масква
* Санкт-Пецярбург
* *Севастопаль*1

 |
| Аўтаномная вобласць | 
* Яўрэйская

 |
| Аўтаномныя акругі | 
* Ненецкая
* Ханты-Мансійская
* Чукоцкая
* Ямала-Ненецкая

 |
| Скасаваныя | 
* Агінская Бурацкая аўтаномная акруга
* Камчацкая вобласць
* Карацкая аўтаномная акруга
* Комі-Пярмяцкая аўтаномная акруга
* Пермская вобласць
* Таймырская (Далгана-Ненецкая) аўтаномная акруга
* Усць-Ардынская Бурацкая аўтаномная акруга
* Чыцінская вобласць
* Эвенкійская аўтаномная акруга

 |
| **Федэральныя акругі** | 
* Далёкаўсходняя
* Паўднёвая
* Паўночна-Заходняя
* Прыволжская
* Сібірская
* Уральская
* Цэнтральная

 |
| 1 — на міжнародна прызнаных тэрыторыях Украіны, анексаваных Расіяй у 2014 і 2022 гадах. |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4344398-9 · LCCN: n82088622 · NKC: ge1131482 · VIAF: 141916992 |