recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Дабруджанскае княства**, **Дабруджанскі дэспатат**, **Карвунскае княства** (дэспатат) — дзяржава, якая аддзялілася ад Тырнаўскага царства. Існавала прыкладна з 1322 года па 1395 год. Назва княства паходзіць ад турэцкага вымаўлення імя аднаго з яго кіраўнікоў — Даброціцы.

Гісторыя
--------

У выніку крызісу цэнтральнай улады ў Балгарыі шэраг феадалаў перасталі падпарадкоўвацца цару. Адзін з такіх феадалаў, Балік, выйшаў з пад кантролю цэнтральнай улады і ўтварыў напаўнезалежнае княства са сталіцай у Каварне.

У гады яго кіравання княства мела няясны статус. Аднак наступны кіраўнік княства, Даброціца (1347—1386; пачынаючы з 1357 года карыстаўся тытулам «дэспат») дамагаецца поўнай незалежнасці ад Тырнава ў выніку дапамогі балгарскаму цару Івану Аляксандру ў вайне з венграмі. У выніку гэтай вайны ў 1369 годзе цар Іван Аляксандр аднавіў сваю ўладу ў Відзінскім княстве (акупаваным з 1365 года венграмі), а Даброціца атрымаў шэраг гарадоў (у тым ліку Варну) як плату за дапамогу. Пасля гэтага Дабруджанскае княства стала цалкам незалежным.

Паходжанне заснавальніка Дабруджы Баліка дакладна не вядома. Ёсць тэорыя, што ён паходзіў з таго ж роду, што і балгарская дынастыя Тэртэраў. Пры гэтым яна грунтуецца на тым, што імя Балік магчыма палавецкага паходжання, а таксама на імі другога сына Даброціцы, Тэртэра.

Княства займала тэрыторыю ўздоўж узбярэжжа прыкладна ад горада Варна да мыса Каліякры. Сын Баліка, Даброціца (кіраваў 1365—1386) перанёс яго сталіцу з Каварны ў Каліякру.

Даброціца стварае маленькі ваенны флот з 14 галер. З яго дапамогай ён вёў паспяховыя ваенныя дзеянні супраць Генуэзскага княства, а таксама здзяйсняе «рэйды» супраць візантыйскіх караблёў, якія аднак расцэньваюцца праціўнікамі, як пірацтва. З Венецыянскай рэспублікай ён падтрымлівае саюзныя адносіны.

Рыцар з Мюнхена Ёган Шылтбергер у канцы XIV стагоддзя пісаў:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Я быў у трох краінах, якія называюцца Балгарыяй ... Трэцяя Балгарыя ляжыць там, дзе Дунай упадае ў мора і сталіца яе носіць імя Калацэрка. | "|

Рэканструяваная брама і частка крапасной сцяны крэпасці Каліякра
Ён меў на ўвазе, што замест адзінай дзяржавы былі Тырнаўскае царства, Відзінскае царства і Дабруджанскае княства са сталіцай у Каліякры, і кожная лічыла сябе Балгарскім царствам.

Пасля смерці Даброціцы (каля 1385—1386) на прастол узышоў яго сын Іванка, якому прыйшлося стаць васалам султана Мурада I, які аблажыў новую сталіцу княства — Варну і падпісаць мір з Генуэзскім княствам.

Аднак пасля паражэння невялікага турэцкага войска ад валашскага ваяводы Мірчы Старога, спасылаючыся на тое, што ні тырнаўскі цар Іван Шышман, ні Іванкі не выслалі войска, як васалы, султан Мурад I, адпраўляе вялікае войска і Дабруджанскае княства спыняе сваё існаванне. Паводле легенды, крэпасць Каліякра на аднайменным мысе пала апошняй.

Зноскі
------

1. ↑   *М. Балард* «Genes et L'Outre-mer» («Генуэзцы в Леванте и Черном море» том 2, 1980 г.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мхітаран.

**Анаіт Мхітаран** (арм.: Անահիտ Մխիթարյան; нар. 6 сакавіка 1969 года ў горадзе Эчміядзін, Арменія) — армянская оперная спявачка
, сапрана. Анаіт Мхітаран з’яўляецца вядучай салісткай Нацыянальнага акадэмічнага тэатра оперы і балета Арменіі.

Біяграфія
---------

Анаіт Мхітаран нарадзілася ў Арменіі, у горадзе Эчміядзіне. З адрозненнем скончыла фартэпіяннае аддзяленне Ерэванскага музычнага вучылішча ім. Раманоса Мелікяна, а потым з адрозненнем вакальнае аддзяленне Ерэванскай дзяржаўнай кансерваторыі ім. Камітаса. Скончыла таксама аспірантуру вакальнага аддзялення той жа кансерваторыі.

У 1990 годзе маладая спявачка ўзяла ўдзел у міжнародным конкурсе вакалістаў імя Франсіска Віньяса ў Барселоне (Іспанія), дзе заваявала першую прэмію, залаты медаль і гран-пры. Старшынём журы была Магда Аліўеру. Анаіт Мхітаран ганаравалася таксама адмысловай узнагароды ўрада Каталоніі. У 1991 годзе ў Італіі на міжнародным конкурсе імя Вінчэнца Беліні спявачцы былі прысуджаны першая прэмія, гран-пры і залаты медаль. Узнагароды Анаіт Мхітаран уручыла старшыня журы Джаан Сазерленд. Нарэшце, у 1996 годзе на міжнародным конкурсе «Гаяру—Карэрас» у іспанскім горадзе Памплона спявачка заваявала першую прэмію, гран-пры і залаты медаль․

З 1991 года Анаіт Мхітаран з’яўляецца вядучай салісткай Нацыянальнага акадэмічнага тэатра оперы і балета Арменіі. У 2003 годзе Анаіт Мхітаран было прысвоена ганаровае званне заслужанай артысткі Рэспублікі Арменія. У 2013 годзе ў гонар дня Рэспублікі Анаіт Мхітаран узнагароджана медалём «За заслугі перад Бацькаўшчынай» 2-й ступені.

Творчасць
---------

Спявачка ўвесь час гастралюе, выступае ў розных краінах на розных сцэнах. Анаіт Мхітаран супрацоўнічала з Сімфанічным аркестрам Іспанскага радыё і тэлебачання, сімфанічным аркестрам «Пабла Сарасатэ», Сімфанічным аркестрам Мальмё, сімфанічным аркестрам опернага тэатра Барселоны — Гран Тэатра дэль Лісеа, Дзяржаўным сімфанічным аркестрам Лівана, Нацыянальным сімфанічным аркестрам Расіі, а таксама з дырыжорамі Гомесам Марцінесам, Джанадрэа Назедай, Уладзімірам Співаковым, Мігелем Артэгам і інш.
Маэстра Мігель Артэга дырыжаваў таксама гала-канцэртам А. Мхітаран у Ерэване, які спявачка прысвяціла 75-годдзю Нацыянальнага опернага тэатра Арменіі.

Зноскі
------

1. ↑  *ABC* (23 September 1996). «Carlos Moreno y Anahit Mekhitarian vencedores del Concurso Gayarre». Retrieved 23 February 2013  (ісп.).
2. ↑  Указы Президента Республики Армения — Документы — Президент Республики Армения [официальный сайт]
3. ↑   .

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка Архівавана 26 мая 2017.
**Экза́рх**, часам выкарыстоўваецца напісанне «екзарх» (грэч. έξαρχος, «глава», «кіраўнік», «намеснік») — свецкі і царкоўны тытул.

1. Кіраўнік хору ў Старажытнай Грэцыі, пазней тытул кіраўнікоў у жрэчаскім саслоўі.

2. Тытул кіраўніка, у прыватнасці, вярхоўнага жраца ў Старажытным Рыме (пантыфіка).

3. Назва адной са ступеняў іерархіі ва ўсходняй царкве часоў Сусветных Сабораў. Згадваецца ў гістарычных дакументах ад Антыяхійскага сабору 445 года. Межы ўлады і юрысдыкцыі экзарха дакладна не высветленыя. Ён быў старшынёй г.зв. вялікіх сабораў дыяцэзу (μείζων συνόδος), якім падпарадкоўваліся мітрапаліты епархіяў і гарадоў. Пасля дыяцэзы былі падпарадкаваныя канстанцінопальскаму патрыярху і тытул экзарха перастаў згадвацца ў дакументах. Пазней, каля 1193, тытул экзарха зноў надаецца некаторым мітрапалітам. У 12 ст. тытул надаецца епіскапам Кесарыі Кападакійскай, Фесалонік, Эфеса, Карынфу.

4. У тэрміналогіі дзяржаўнага кіравання Усходняе Рымскай імперыі — намеснік імператара, які кіраваў тэрыторыямі, адваяванымі на захадзе ў варвараў. Найбольш вядомыя экзархі равенскія (з 568 па 752 г.). Эзархі ўзначальвалі ваенныя сілы і цывільную адміністрацыю экзархатаў.

5. У кіраванне Канстанціна Пурпурароднага (9 ст.) — цырыманіймейстар імператарскага двара ў Візантыі.

6. У 9 ст. пасля ўсталявання ў Балгарыі хрысціянства, тытул царкоўнага першаіерарха. З узмацненнем Балгарскага царства заменены тытулам патрыярха, пасля захопу Балгарыі туркамі ў 15 ст. тытул патрыярха зноў заменены на тытул экзарха. Захаваўся за першаіерархам балгарскай царквы і пасля таго, як яна набыла аўтакефалію ад канстанцінопальскага патрыярхату.

7. У Праваслаўі — глава асобнай царкоўнай акругі (экзархату). У Расіі тытул экзарха нададзены ў 1700, пасля адмены патрыяршаства, мітрапаліту Стэфану Яворскаму, местаблюсціцелю патрыяршага прастолу. Далей праваслаўная царква выкарыстоўвае тытул экзарха для першаіерархаў аўтакефальных ці памесных цэркваў невялікіх самастойных дзяржаў, або вялікіх рэгіёнаў дзяржавы, якія маюць структуру, адрозную ад рэшты дзяржавы (напрыклад, Грузія ў Расійскай імперыі).

8. У гістарычных актах Візантыі — надзвычайны ўпаўнаважаны прадстаўнік патрыярха, пасыланы з рознымі даручэннямі і рэвізіямі.

Літаратура
----------

* Экзарх // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907. (руск.)
* БСЭ

| ⛭Праваслаўны клір |
| --- |
| Святары | 

|  |  |
| --- | --- |
| Епіскапы | 
* Вікарый
* Епіскап (Архірэй)
* Архіепіскап
* Экзарх
* Мітрапаліт
* Патрыярх

 |
| Святары | 
* Іераманах
* Ігумен
* Архімандрыт
* Іерэй
* Прэсвітар
* Протаіерэй
* Протапрэсвітар

 |
| Дыяканы | 
* Дыякан
* Іерадыякан
* Протадыякан
* Архідыякан

 |

 |
| Царкоўныя служкі | 
* Алтарнік
* Іпадыякан
* Псаломшчык
* Дзяк
* Еклісіярх

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шамякіна.
**Таццяна Іванаўна Шамякіна** (нар. 8 кастрычніка 1948, Мінск) — беларускі крытык, літаратуразнавец, перакладчык. Доктар філалагічных навук (2001).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і пісьменніка Івана Шамякіна. Скончыла філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1971) і аспірантуру пры гэтым універсітэце (1974). З 1974 г. — выкладчык, з 1982 г. — дацэнт кафедры беларускай літаратуры ўніверсітэта.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследуе беларускую міфалогію ў кантэксце сусветнай, у сувязі з літаратурай і фальклорам, праблемы сучаснай беларускай прозы, асаблівасці стылю беларускіх пісьменнікаў (Я. Коласа, А. Васілевіч, І. Пташнікава, А. Карпюка, М. Стральцова, І. Чыгрынава і інш.). Аўтар манаграфій «На лініі перасячэння» (1981), «Беларуская класічная літаратура і міфалогія» (2001). Сааўтар падручнікаў па беларускай літаратуры для школ з паглыбленым і профільным вывучэннем беларускай літаратуры, ліцэяў, каледжаў, гімназій і ВНУ.

Творчасць
---------

Аўтар кнігі літаратурнай крытыкі «На лініі перасячэння» (1981). Пераклала на рускую мову аповесці І. Шамякіна «Гандлярка і паэт» (Масква, 1977), «Драма» (часопіс «Нёман», 1989), п’есу «Залаты медаль» (пастаўлена ў 1980), раманы «Вазьму твой боль» (Масква, 1980), «Петраград — Брэст» (Масква, 1985), «Зеніт» (Масква, 1988).

Узнагароды
----------

Лаўрэат прэміі «Залаты купідон» (2010).

Выбраная бібліяграфія
---------------------

* Міфалогія Беларусі. — Мн. 2000.
* Міфалогія і беларуская літаратура: нарысы і эсэ. — Мн. 2008. ISBN 978-985-02-0925-2

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>

Літаратура
----------

* Таццяна Іванаўна Шамякіна // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.
**Экзаты́чная ры́фма** — від рэдкай рыфмы, у якой сугуччамі спалучаны малавядомыя ці зусім невядомыя замежныя словы (уласныя імёны, тапанімічныя назвы і г. д.). Экзатычная рыфма разлічаная на неспадзяванасць, нечаканасць супастаўлення словаў, далёкіх не толькі па сэнсе, але і па сваёй моўнай прыналежнасці: *Мінэ́рва — мяне́ рве, шука́ў — шака́л, вуша́х — іша́к* і г. д.

Прыклад арыгінальнай экзатычнай рыфмы (рознанаціскной) — у вершы Ю. Гаўрука «Батумі»:

Зелень, вада.
Дождж як з вядра́.
Пахне скураю
І алеа́ндрам.

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
**Міхаіл Аляксандравіч (Абелевіч) Шчурык** (руск.: Щурик Михаил Александрович; 16 мая 1919, Гродна — 10 кастрычніка 2007, Варонеж) — савецкі скрыпач, кампазітар, педагог.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Варшаўскай (1934-1939), Мінскай (1940-1941) кансерваторыях.

Артыст Варонежскага сімфанічнага аркестра (1945-1985). Выкладчык Дзіцячай музычнай школы. 

Аўтар больш за 60 п'ес для скрыпкі сола (цыклы: «Скрыпач на даху», «Пакланенне Баху», паводле рамана М.А. Булгакава «Майстар і Маргарыта», матывах паэзіі Б.Л. Пастарнака і І.А. Бродскага, па матывах жывапісу рускіх і французскіх мастакоў і іншыя)[*крыніца?*].

Сачыненні Шчурыка для фартэпіяна, скрыпкі выконваліся ў Варонежы, Маскве, а таксама за мяжой (Парыж, Стакгольм)[*крыніца?*].
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бандарчык.
**Таццяна Андрэеўна Бандарчык** (12 лістапада 1902, в. Дукора Пухавіцкі раён, Мінская вобласць — 24 ліпеня 1974) — беларуская актрыса

.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускую драматычную студыю ў Маскве ў 1926 годзе. У 1920 годзе на настаўніцкіх курсах у Бабруйску арганізавала драматычны гурток «Крыніца», дзе паставіла п'есу Янкі Купалы «Паўлінка» і выканала галоўную ролю. Працавала ў тэатрах: Беларускім дзяржаўным (цяпер імя Янкі Купалы, да 1921 года), Беларускім драматычным імя Якуба Коласа ў 1926-48 гадах, драмы і камедыі пры Белдзяржэстрадзе ў 1949-56 гадах, Бабруйскім вандроўным у 1956-67 гадах. Майстар эпізоду. Яе мастацтву былі ўласцівыя яркая характарнасць, акрэсленасць малюнка. Найбольш каларытныя характары стварыла ў беларускай драматургіі: Паланея («Прымакі» Янкі Купалы), бабка Наста («Вайна вайне» Якуба Коласа), Сцепаніда («Пагібель воўка» Эдуарда Самуйлёнка), Маці («Ірынка» Кузьмы Чорнага), Жабрачка («Над Бярозай-ракой» Пятра Глебкі), Аўдоцця Захараўна («Пяюць жаваранкі» Кандрата Крапівы), Ганна Чыхнюк («Выбачайце, калі ласка!» Андрэя Макаёнка), Аўдоцця, Акуліна («Любоў, Надзея, Вера» і «Дзіўны дом» Пятра Васілеўскага).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
Кейтаўнцы ля крыніцы, люты 2018
**Дзень Zero**, або Кейптаўнскі водны крызіс — сітуацыя, што склалася вакол вадазабеспячэння Кейптаўна у другой палове 2010-х. У выніку Кейптаўн стаў першым вялікім горадам свету, што рызыкуе застацца зусім без прэснае вады

Прыродныя перадумовы
--------------------

Дамбы ў ваколіцах Кейптаўна
Кейптаўн размешчаны на крайнім паўднёвым захадзе Афрыкі ў міжземнаморскай вобласці субтрапічнага клімату, для якой характэрная дастатковая колькасць ападкаў (каля 500 мм) з нераўнамерным выпадзеннем на працягу года: амаль усе дажджы ідуць узімку. У гарачы і засушлівы летні перыяд (снежань-люты), калі вада найбольш патрэбная, яе чакаць няма адкуль. З мэтай раўнамернага выкарыстання рачнога сцёку на рэках у ваколіцах Кейптаўна былі створаны вадасховішчы, закліканыя забяспечыць горад вадой улетку.

Крызіс
------

Узровень вады ў вадасховішчах. Калі ён ніжэй за 13,5 %, падача вады спыняецца
Пачынаючы з 2015 у выніку штогадовай нястачы зімовых ападкаў узровень вады ў вадасховішчах пачаў імкліва падаць. У пачатку 2018 былі агучаны прагнозы аб тым, што ў красавіку колькасць вады акажацца недастатковай для вадазабеспячэння Кейптаўна, і ўлады горада анансавалі свае планы на Дзень Zero — дзень, калі вада знікне. Аднак, дзякуючы палітыцы вадазберажэння, шырока падтрыманай гараджанамі, спажыванне вады ўдалося знізіць болей чым удвая. У выніку ўзровень вадасховішчаў да красавіка нават падняўся, а Дзень Zero быў адкладзены мінімум да 2019. Багатыя дажджы зімы 2018 дазволілі жыхарам рэгіёна глядзець у будучыню з надзеяй. У верасні ўзровень вады ў вадасховішчах падняўся да 70 %, пасля чаго некаторыя абмежаванні на спажыванне вады былі знятыя. Цяпер кейптаўнцы могуць паліваць муніцыпальнай вадой сады, але з лейкі а не са шланга; мыць машыну з вядра; напаўняць басейн, але толькі такі, што мае накрыўку ад выпарэння.

Наступствы
----------

Папярэджанне аб тым, што кран не працуе, 2018
* Праз недастатковае арашэнне сельская гаспадарка не далічылася 1,17 млрд даляраў. 37 000 чалавек страцілі працу ў аграрным сектары.
* Урачы кажуць, што праз непамытыя рукі вельмі хутка пачнуць распаўсюджвацца інфекцыйныя хваробы
* Прыток турыстаў у студзені 2018 упаў у параўнанні з аналагічным часам папярэдняга года
* Пазітыўным вынікам можна назваць тое, што улады і жыхары Кейптаўна набылі першы ў сучасным свеце вопыт змагання з масштабным дэфіцытам вады, гэты каштоўны вопыт пераймуць і іншыя гарады, што непазбежна сутыкнуцца з такой праблемай
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Тарчыла.
**Віктар Канстанцінавіч Тарчыла** — беларускі міні-футбольны ігрок і трэнер.

Кар’ера
-------

У 2008 годзе атрымаў ліцэнзію трэнера, а з 2009 года галоўны трэнер па міні-футболе. 10 гадоў узначальваў нязменнага чэмпіёна Беларусі па міні-футболе — МФК «Лідсельмаш» з горада Ліда. Разам з клубам станавіўся чатырохразова чэмпіёнам краіны. Пяць раз з камандай браў удзел у Кубку УЕФА, у двух з іх у элітным раўндзе турніру. Раней станавіўся двухразовым чэмпіёнам з камандай «Вітэн».

У 2019 годзе ўзначаліў чэшскі міні-футбольны клуб «Сварог» і па выніках «экстранна» завершанага сезона ў чэмпіянаце клуб заняў 4-е мейсца.

Летам 2020 года ўзначаліў новаствораны лідскі клуб МФК «Ліда», але праз два матчы пакінуў пасаду галоўнага трэнера і ў верасні 2020 года падпісаў кантракт з казахстанскім клубам «Актабэ», яки выступае ў вышэйшым дывізіёне чэмпіянату краіны па міні-футболе.

У жніўне 2021 года падпісаў кантракт з гродзенскім клубам «КУС-Дынама».

Зноскі
------

1. ↑  Торчило покинул чешский «Сварог»
2. ↑  Виктор Тарчило уехал из Лиды: «Жизнь такова, что многое зависит от условий работы»
3. ↑  Виктор Тарчило возглавил «Актобе»
4. ↑  Команду МФК «УВД-Динамо» будет тренировать Виктор Тарчило

Спасылкі
--------
**Пітэр дэ Хох** ці **дэ Хоох** (нідэрл. Pieter de Hooch, Hoogh або Hooghe; 20 снежня 1629, Ратэрдам — 24 сакавіка 1684, Амстэрдам) — галандскі жывапісец, які, як і яго сучаснік Вермеер, спецыялізаваўся на маляванні паўсядзённых інтэр’ераў. Аб жыцці гэтага найвядомага майстра жанравага жывапісу захавалася вельмі мала звестак.

Біяграфія
---------

Дэ Хох, сын муляра і павітухі, належаў да нізоў галандскага грамадства. З 1645 па 1647 год ён праходзіў навучанне ў Нікаласа Берхема ў Харлеме. У 1650 годзе дэ Хох далучыўся да купца Юстуса дэ ла Гранжа, разам з якім ездзіў у Лейдэн, Гаагу і Дэлфт, дзе ён пасяліўся ў 1652 годзе. У вопісе маёмасці дэ ла Гранжа згадваецца 11 палотнаў дэ Хоха. У маладосці ён, як і іншыя мастакі сярэдзіны стагоддзя, працаваў над грубаватымі жанравымі сцэнкамі, часцяком яны паказваюць салдат у карчмах і на стайнях. У гэты час ён знаходзіўся пад уплывам творчасці Карэла Фабрыцыуса і Нікаласа Маса.

У 1654 годзе ажаніўся з Янецье ван дэр Бюрх, якая нарадзіла яму пасля 7 дзяцей.

У 1655 г. быў прыняты ў мясцовую гільдыю мастакоў.

Каля 1658 г. стыль дэ Хоха змяніўся, і адкрыўся найбольш значны перыяд яго творчасці. Па тонкасці пісьма і геаметрычнай дакладнасці кампазіцыйнага разліку яго творы маюць шмат агульнага з працамі Вермеера.

Зноскі
------

1. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
2. 1 2 3
3. 1 2
4. ↑  Pieter de Hooch //  Праверана 9 кастрычніка 2017.
5. ↑
6. ↑  artist list of the National Museum of Sweden — 2016. Праверана 27 лютага 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22681075'></a>
7. ↑
8. ↑
**Дзе́мінец** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Крашанка (прыток Ушачы), за 4 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка Ушачы, за 1 км на паўночны ўсход ад вёскі Кавалеўшчына.

Плошча паверхні возера 0,31 км², даўжыня 1,29 км, найбольшая шырыня 0,52 км. Найбольшая глыбіня возера 2,9 м, сярэдняя 2 м. Аб'ём вады 0,62 млн. м³. Плошча вадазбору 24 км². Даўжыня берагавой лініі 3,98 км.  

Катлавіна возера лагчыннага тыпу, падзяляецца на 2 плёсы. Схілы катлавіны вышынёй да 6 метраў, спадзістыя, пясчаныя. Берагавая лінія звілістая. Берагі нізкія, забалочаныя. Дно возера плоскае, выслана сапрапелем, уздоўж берагоў яно пясчанае і ілістае. У паўднёвай частцы возера мае два астравы агульнай плошчай каля 2 га.  

Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Упадаюць ручаі, у тым ліку з возера Доўгі Дземінец і з возера без назвы. У паўночнай частцы выцякае ручай у возера Ваўчо.  

Возера Дземінец зарастае слаба. Прыбярэжная расліннасць пашырана на адлегласці да 5 м ад берага (трыснёг, чарот, аер, асокі, гарлачыкі).

У возеры водзяцца шчупак, акунь, лешч, плотка, гусцяра, лінь і іншыя віды рыб.

Гл. таксама
-----------

* Возера Доўгі Дземінец

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 29. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
* Ліст карты N-35-34. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1984 год. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Янг.

**Пітэр Форд Янг** (англ.: Peter Ford Young; нар. 2 студзеня 1940) - амерыканскі мастак. Вядомы перш за ўсё сваімі абстрактнымі карцінамі, якія з 1960-х гадоў шырока выстаўляліся ў ЗША і Еўропе. Яго творчасць звязана з мінімалістычным мастацтвам, постмінімалізмам і лірычнай абстракцыяй. Янг удзельнічаў у больш чым ста групавых выставах і меў больш за сорак персанальных выстаў у важных галерэях сучаснага мастацтва за сваю кар'еру. У цяперашні час жыве ў Бісбі, штат Арызона.

Зноскі
------

1. ↑  Peter Young // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
2. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>
**Дзень Калумба** — гадавіна прыбыцця Калумба ў Амерыку, якое адбылося 12 кастрычніка 1492 г. па юліянскім календары (21 кастрычніка 1492 г. па грыгарыянскім календары).

12 кастрычніка 1492 года Хрыстафор Калумб высадзіўся ў Новым свеце — у гэты дзень экспедыцыя Хрыстафора Калумба дасягнула вострава Сан-Сальвадор у Багамскім архіпелагу, пазней гэты дзень быў прыняты за афіцыйную дату адкрыцця Амерыкі.

Хоць у большасці іншых амерыканскіх краін Дзень Калумба адзначаецца 12 кастрычніка, у Злучаных Штатах ён адзначаецца ў другі панядзелак кастрычніка.

У гэты дзень насельніцтва ЗША святкуе гадавіну адкрыцця сваёй краіны, наведваючы святочныя царкоўныя службы і іншыя мерапрыемствы. У некаторых гарадах праходзяць адмысловыя службы, парады і вялікія ўрачыстыя цырымоніі. 

Дзень Калумба з'яўляецца агульным выходным у многіх частках ЗША, але ў некаторых штатах, напрыклад, у Каліфорніі, Невадзе, Гаваі, дзень не адзначаецца. Дзяржаўныя ўстановы і школы, як правіла, зачыненыя, але камерцыйныя арганізацыі могуць працаваць. Над урадавымі будынкамі паднімаюць дзяржаўны сцяг ЗША.

Спасылкі
--------

* Columbus Day Celebrates Western Culture - Frontpagemag.com Архівавана 17 кастрычніка 2007.  (англ.)

| Федэральныя святы ЗША |
| --- |
| 
Дзень Новага года •
Дзень Марціна Лютэра Кінга •
Прэзідэнцкі дзень •
Дзень памяці •
Дзень незалежнасці •
Дзень Працы •
Дзень Калумба •
Дзень ветэранаў •
Дзень падзякі •
Нараджэнне Хрыстова 
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85028757 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бароўка.
**Ангеліна (Ліна) Бароўка** (1931 (?) — 11 лістапада 1999) — дзяячка беларускага нацыянальнага супраціву, сябра і скарбнік пастаўскай групы беларускай моладзевай падпольнай паваеннай арганізацыі Саюз беларускіх патрыётаў (СБП). Мянушка «Таполя».

Біяграфія
---------

Нарадзілася верагодна ў 1931 г. у Пастаўскім павеце Віленскага ваяводства (Польская Рэспубліка). У 1944—1945 паступіла ў педагагічнае вучылішча ў Паставах. Восенню 1945 г. увайшла ў падпольную арганізацыю «За Беларусь», якая вясной 1946 г. аб’ядналася з глыбоцкай арганізацыяй Саюз беларускіх патрыётаў. 25 сакавіка 1946 г. брала ўдзел ува ўрачыстай прысязе сяброў СБП, стала скарбнікам групы. Арганізацыя планавала пашырэнне беларускай культуры, сярод асноўных палажэнняў праграмы СПБ былі сапраўдная беларуская дзяржаўнасць і самастойнасць, дзяржаўнасць беларускай мовы, бела-чырвона-белы сцяг і герб Пагоня.

У лютым 1947 года савецкая ўлада пачала арышты сябраў СБП: у давер да сябраў пастаўскай групы ўвайшоў афіцэр МДБ Алег Стахоўскі, які выдаваў сябе за ўдзельніка антысавецкай арганізацыі і падштурхоўваў да тэрарызму, а сама канспірацыя арганізацыі была слабай. На судовым працэсе ў Мінску 20 чэрвеня 1947 г. атрымала 10 год пазбаўлення волі, нягледзячы на ўзрост у 16 гадоў. У савецкім прысудзе было напісана: «…варожа настроеная да савецкай улады, увосень 1945 уступіла ў падпольную арганізацыю СБП. Прыняла прысягу на вернасць беларускаму народу. Размнажала тэксты прысягі для тых, хто ўступаў у арганізацыю. Прадастаўляла кватэру для правядзення нелегальных зборышчаў і сама актыўна ўдзельнічала ў іх. Для канспірацыі практычнай дзейнасці мела мянушку Таполя. Захоўвала антысавецкую літаратуру. Разам з Асіненкам Мікалаем зрабіла сцяг для арганізацыі. Збірала сяброўскія ўнёскі з сяброў арганізацыі». Знойдзеная ў яе гэтак званая антысавецкая літаратура ўяўляла сабой граматыку беларускай мовы Браніслава Тарашкевіча.

Тэрмін адбывала ў дзіцячай калоніі Мінску, потым у лагеры ў Мардовіі. Была вызваленая датэрмінова, з прычыны асуджэння ў непаўналетнім узросце, але непасільная работа i лагерныя ўмовы ўжо падарвалі здароўе. Адчуваючы ціск з боку ўладаў у Беларусі, пераехала са сваёй маці ў Рыгу на пастаяннае месца жыхарства.

Памерла 11 лістапада 1999 г. у Рызе ў Латвіі.

Зноскі
------

1. ↑  Біяграфія Ангеліны Бароўкі **(нявызн.)**.  Электронная энцыклапедыя.

Літаратура
----------

* Гарт. З успамінаў пра Саюз Беларускіх Патрыётаў. Мн. 1997. С. 71, 111—115, 126, 139, 165, 194, 252, 340.
* Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. ISBN 985-6374-07-3.

Спасылкі
--------

* Біяграфія Ангеліны Бароўкі на старонцы Леаніда Маракова
* Уладзімер Арлоў. Імёны Свабоды: Ангеліна Бароўка

Гл. таксама
-----------

* Саюз беларускіх патрыётаў
Рэплікацыя ДНК
**Дзень ДНК** — памятны дзень, які адзначаецца 25 красавіка ў некаторых краінах свету, арганізацыях, звязаных з біялагічнымі даследаваннямі, і ў сетцы Інтэрнэт. Ім адзначаецца дзень у 1953, калі Джэймс Уотсан, Фрэнсіс Крык, Марыс Уілкінс, Разалінд Франклін і калегі апублікавалі артыкулы ў навуковым часопісе «Nature», у якіх апісалі структуру ДНК.. Далей у гэты ж дзень у 2003 было абвешчана, што Праект геному чалавека вельмі блізкі да завяршэння.

У ЗША Дзень ДНК ўпершыню адсвяткавалі 25 красавіка 2003 года пры падтрымцы Сената і Палаты прадстаўнікоў. Аднак, гэта было аднаразовае святкаванне. Аднак, штогадовае святкаванне было арганізавана Нацыянальным інстытутам даследавання геному чалавека (National Human Genome Research Institute, NHGRI) з 23 красавіка 2010 года. Тады ж некалькі арганізацый абвясцілі 25 красавіка «Міжнародным днём ДНК». У 2013 споўнілася 60 гадоў першым публікацыям па структуры ДНК, таму падзея набыла значную агалоску ў сацыяльных сетках.

Заўвагі
-------

1. ↑  Watson, James Dewey; Crick, Francis Harry Compton (1953-04-25). "Molecular structure of nucleic acids; a structure for deoxyribose nucleic acid" (PDF). *Nature* **171** (4356): 737–738. doi:10.1038/171737a0. PMID 13054692. Bibcode: 1953Natur.171..737W. .
2. ↑  Franklin, Rosalind Elsie; Gosling, Raymond (1953-04-25). "Molecular configuration in sodium thymonucleate" (PDF). *Nature* **171** (4356): 740–741. doi:10.1038/171740a0. PMID 13054694. Bibcode: 1953Natur.171..740F. .
3. ↑  Wilkins, Maurice Hugh Frederick; Stokes, Alexander Rawson; Wilson, Herbert R. (1953-04-25). "Molecular structure of deoxypentose nucleic acids" (PDF). *Nature* **171** (4356): 738–740. doi:10.1038/171738a0. PMID 13054693. Bibcode: 1953Natur.171..738W. .
4. ↑  A concurrent resolution designating April 2003 as "Human Genome Month" and April 25 as "DNA Day". **(нявызн.)** (PDF).  United States Government Printing Office (27 лютага 2003). Архівавана з першакрыніцы 27 жніўня 2013. Праверана 9 лютага 2012.

Спасылка
--------

* National DNA Day (Афіцыйная старонка)
* СБ: У календары святаў ёсць Міжнародны дзень ДНК
**Кірыл Паўлавіч Шылка** (1922, в. Крошкі, Гарадоцкі раён, Віцебская вобласць — 1978) — беларускі савецкі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1953), дацэнт (1955). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пасля заканчэння Гарадоцкай сямігадовай школы вучыўся ў Віцебскім педагагічным вучылішчы (1937—1940). Да пачатку Вялікай Айчыннай вайны працаваў настаўнікам гісторыі Тухінскай няпоўнай сярэдняй школы Дубровенскага раёна Віцебскай вобласці.

У гады Вялікай Айчыннай вайны ваяваў на Ленінградскім, Калінінскім, Заходнім, ІІІ Беларускім і І Далёкаўсходнім франтах.

У 1946—1949 гадах вучыўся на гістарычным факультэце Мінскага педагагічнага інстытута імя М. Горкага. У 1948—1950 гадах працаваў інструктарам і лектарам Віцебскага АК КП(б)Б. З 1950 па 1953 гады вучыўся ў аспірантуры Акадэміі грамадскіх навук пры ЦК КПСС. У 1953 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю, а ў 1956 годзе быў зацверджаны ў званні дацэнта па кафедры марксізму-ленінізму Беларускага інстытута інжынераў чыгуначнага транспарту (г. Гомель).

У Магілёўскім педагагічным інстытуце працаваў з 1961 па 1978 гады на пасадзе загадчыка кафедры марксізму-ленінізму, а затым дацэнта кафедры гісторыі КПСС і навуковага камунізму. Чытаў лекцыйны курс і праводзіў семінарскія заняткі па гісторыі КПСС і палітычнай гісторыі ХХ стагоддзя.

Памёр у 1978 годзе.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар шматлікіх публікацый: артыкулаў, тэзісаў, метадычных дапаможнікаў. У 1976 годзе падрыхтаваў доктарскую дысертацыю («Ідэалагічная праца Камуністычнай партыі ў першыя гады Савецкай улады (кастрычнік 1917 — сакавік 1919 г.)») і апублікаваў манаграфію па тэме дысертацыйнага даследавання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі, медалямі «За баявыя заслугі», «За перамогу над Германіяй», «За перамогу над Японіяй».

За дасягненні ў выкладчыцкай, навуковай і грамадскай рабоце ўзнагароджаны граматамі Магілёўскага гаркама і абкама КПБ, Ганаровай граматай Міністэрства вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі БССР, дзвюма граматамі Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР, заслужаны дзеяч культуры БССР.

Спасылкі
--------

* Гістарычны факультэт. Да 75-годдзя ўтварэння. — Магілёў: УА «МДУ імя А. А. Куляшова», 2010.: 244 с.: ил. ISBN 978-985-480-643-3.
Помнік святому Іштвану каля Рыбацкага бастыёна ў Будзе
**Дзень Святога Іштвана** — асноўнае дзяржаўнае свята Венгрыі. 20 жніўня 1000 года, Іштван I Святы быў каранаваны на венгерскі прастол, стаўшы, такім чынам, першым каралём Венгрыі. У часы кіравання Іштвана I (1000—1038) венгры прынялі хрысціянства, племянны падзел краіны быў заменены адміністрацыйна-тэрытарыяльнымі акругамі (каралеўскімі камітатамі). У 1083 годзе Іштван I быў кананізаваны, а Папа Рымскі Рыгор VII абвясціў 20 жніўня святочным днём. Хоць гэта свята ў Венгрыі ва ўсе часы было вельмі папулярным, у гісторыі дзяржавы здараліся перыяды, калі яно было забаронена. Так, напрыклад, свята не адзначалася падчас прыгнечання Венгерскага паўстання ў 1848—1849 гадах, а таксама ў той час, калі Венгрыя была часткай сацыялістычнага лагера. Свята было зноў прызнаны дзяржаўным толькі ў 1991 годзе. Гэты дзень традыцыйна адзначаецца масавымі гуляннямі, разнастайнымі фестывалямі, феерверкамі і тэатралізаванымі паказамі на тэму нацыянальнай гісторыі з абавязковымі чардашам і гуляшом.

Спасылкі
--------

* Дзень святога Іштвана ў Венгрыі
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ц'іл.
**Ц'іл** (груз. წილ, мрглавані: Ⴜ, нусхуры: ⴜ, мхедрулі: წ, МФА: [tsil]) — дваццаць дзявятая літара грузінскага алфавіту. У ізапсефіі мае значэнне «4000». Беларускі адпаведнік — ц’ ([tsʼ]). Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае c.

* Ц'іл мхедруліЦ'іл мхедрулі
* Ц'іл мрглаваніЦ'іл мрглавані
* Ц'іл нусхурыЦ'іл нусхуры

Юнікод
------

У Юнікодзе:

* Ⴜ : U+10BC
* წ : U+10EC

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ц’іл (літара)

| ⛭Грузінскае пісьмо |
| --- |
| Графіка | ა · ბ · გ · დ · ე · ვ · ზ · თ · ი · კ · ლ · მ · ნ · ო · პ · ჟ · რ · ს · ტ · უ · ფ · ქ · ღ · ყ · შ · ჩ · ც · ძ · წ · ჭ · ხ · ჯ · ჰ |
| Дадатковыя літары | ჶ · ჷ · ჸ · ჹ · ჺ |
| Архаічныя літары | ჱ · ჲ · ჳ · ჴ · ჵ |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну.
**Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну** — помнік у Барысаве, размешчаны на Цэнтральнай плошчы. Пастаўлены ў 1986 годзе. Прысвечаны заснавальніку савецкай дзяржавы У. І. Леніну. Аўтары помніка — скульптар А. Анікейчык, архітэктары Л. Левін, Ю. Градаў.

Апісанне
--------

Вышыня пастамента складае 3,2 м, скульптуры — 5 м.
У. I. Ленін паказаны ў поўны рост, побач з трыбунай, на якую апіраецца левай рукой. Рух правай рукі як бы сцвярджае выбітыя на трыбуне словы «Уся ўлада Саветам!». Энергічна ўзнятая галава, пастава перадаюць унутраную дынаміку вобраза. Выява разгорнутага сцяга побач з фігурай садзейнічае ўспрыняццю помніка як сімвала рэвалюцыі. Спалучэнне чырвонага граніту пастамента і цёмнай бронзы скульптуры ўзмацняе яго мастацкую выразнасць.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Л. Г. Лапцэвіч.* 39. Помнік Леніну // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1987. — Мінская вобласць. Кніга 1. — 284 с.: іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Эпоха Якава** (англ.: Jacobean era) — умоўная назва перыяду англійскай і шатландскай гісторыі, якая супадае з кіраваннем караля Якава VI (гады кіравання: 1567—1625), кіраўніка Шатландыі, які атрымаў у спадчыну таксама карону Англіі ў 1603 годзе як Якаў I. Эпоха Якава змяніла сабой эпоху Елізаветы і папярэднічала эпосе Карла і пазначае стыль архітэктуры, выяўленчага і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і літаратуры гэтых гадоў, а таксама іх найважнейшыя падзеі.

У англійскай мове эпоха атрымала назву *Jacobean era*, з прычыны таго, што *Jacobus* з'яўляецца лацінскай формай англійскага імя *Джэймс* (англ.: James).

Рэальнае, а не фармальнае аб'яднанне Англіі і Шатландыі пад уладай аднаго кіраўніка было падзеяй першараднай важнасці для абедзвюх нацый, якія працягваюць жыць пры такім парадку рэчаў і да гэтага часу. Яшчэ адной найважнейшай гістарычнай падзеяй перыяду стала стварэнне першай брытанскай калоніі на паўночнаамерыканскім кантыненце — у Джэймстаўне, сучасны штат Вірджынія, у 1607 годзе, а затым — стварэнне калоній у Ньюфаўндлендзе ў 1610 годзе і заснаванне Плімуцкай калоніі ў сучасным Масачусетсе ў 1620 годзе, якія заклалі аснову для будучых брытанскіх калоній у Паўночнай Амерыцы і стварэння дзяржаў ЗША і Канады.

Вяселле дачкі Якава Елізаветы Сцюарт і Фрыдрыха V, курфюрста Пфальцкага 14 лютага 1613 года стала важнай падзеяй, якая паўплывала на развіццё гісторыі Еўропы. Абранне пары каралём і каралевай Багеміі справакавала канфлікт, які адзначыў пачатак Трыццацігадовай вайны. Рашэнне Якава аб неўмяшанні ў ваенны канфлікт лічыцца адным з самых значных і пазітыўных аспектаў яго кіравання.

Найбольш вядомай падзеяй эры Якава стала Парахавая змова Гая Фокса.

Спасылкі
--------

* Jacobean Science. Архівавана 29 лістапада 2007.
* Jacobean Visions: Webster, Hitchcock & Google Culture, 2007 (pp. 201): ISBN 3-631-56227-6
* Science and Patronage in Early Modern England. Архівавана 21 студзеня 2008.
* Webster, the White Devil, Hitchcock, Google Culture, Book Publication: : Архівавана 17 сакавіка 2007.
* Jacobean Style Guide **(нявызн.)**. *British Galleries*.  Victoria and Albert Museum. Архівавана з першакрыніцы 11 снежня 2012. Праверана 16 July 2007.

| Гісторыя Англіі |
| --- |
| 
* Дагістарычны перыяд
* Рымская Брытанія
* Сярэднявечча
* Гептархія
* Англасаксонскі перыяд
* Каралеўства Англія
* Нармандскае заваяванне
* Вайна Пунсовай і Белай ружы
* Цюдары
* Рэфармацыя
* Лізавецінская эпоха
* Якавіянская эпоха
* Рэвалюцыя
* Эпоха Рэгенцтва
* Віктарыянская эпоха

 | Coat of Arms of England |
**Помнік Рамуальду Траўгуту** — помнік у г. Свіслачы, размешчаны на алеі па вуліцы 17 Верасня. Прысвечаны аднаму з кіраўнікоў нацыянальна-вызваленчага паўстання 1863—1864 гадоў Рамуальду Траўгуту.

Помнік быў пастаўлены ў 1928 годзе, на 10-я ўгодкі аднаўлення незалежнасці Польшчы. Аўтарамі скульптуры з’яўляліся мясцовы выкладчык Павел Бялак і варшаўскі архітэктар Збароўскі. У 1940 годзе помнік быў знішчылі савецкімі ўладамі. Адноўлены ў 1988 годзе па даваенных эскізах гродзенскім скульптарам Аляксандрам Анціпіным.

* Макет помніка. 1924Макет помніка. 1924
* Урачыстае адкрыццё помніка. 1928Урачыстае адкрыццё помніка. 1928
* Помнік у 1930-я гг.Помнік у 1930-я гг.

Гл. таксама
-----------

* Помнік Кастусю Каліноўскаму (Свіслач)

Зноскі
------

1. ↑  Помнік Рамуальду Траўгуту

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Помнік Рамуальду Траўгуту (Свіслач) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Дзень Адраджэння** — дзень надання Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце Беларусі сілы канстытуцыйнага закону 25 жніўня 1991 года. Вярхоўны Савет ухваліў шэраг рашэнняў аб эканамічнай і палітычнай самастойнасці, аб часовым прыпыненні дзейнасці Камуністычнай партыі Беларусі і нацыяналізацыі партыйнай і камсамольскай маёмасці. Міністэрства ўнутраных спраў і Камітэт дзяржаўнай бяспекі выводзіліся з падпарадкавання Маскве.

Зноскі
------

1. ↑  Вячорка В. Якія гістарычныя даты павінны памятаць і шанаваць беларусы? // 100 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі. — Мінск, 1993. С. 78.
**Рудольф Алаберт** (эст.: Rudolf Allabert; 3 верасня 1939, Гатчына — 10 сакавіка 2011, Талін) — эстонскі акцёр тэатра і кіно, тэатральны рэжысёр і педагог. Заслужаны артыст Эстонскай ССР (1980).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1939 годзе ў Гатчыне, скончыўшы сярэднюю школу ў Ракверэ пачаў працаваць на фабрыцы, а па вечарах у 1957—1959 гадах вучыўся ў навучальнай студыі Ракверскага тэатра, у 1959—1961 гадах быў акцёрам гэтага тэатра. У 1961 годзе паступіў на акцёрскі факультэт Талінскай дзяржаўнай кансерваторыі (майстэрня Вальдэмара Панса), які скончыў у 1965 годзе.

У 1965—1993 гадах — акцёр, а з 1986 года — мастацкі кіраўнік Дзяржаўнага маладзёжнага тэатра Эстонскай ССР, разам са сваім настаўнікам Вальдэмарам Пансам і шэрагам акцёраў лічыцца заснавальнікам гэтага тэатра. Адначасова ў 1977—2011 гадах выкладаў на мастацтвазнаўчым факультэце Талінскага дзяржаўнага ўніверсітэта, з 1986 года дацэнт.

У кіно з 1967 года, як акцёр зняўся ў амаль 30 фільмах кінастудыі «Талінфільм» і кінастудый СССР, найбольш вядомы галоўнай роляй у фільме «Людзі ў салдацкіх шынялях» (1968), таксама выканаў галоўныя ролі ў фільмах «Ён быў не адзін» (1969), «Гняздо на ветры» (1979), «Таран» (1982).

Член Тэатральнага саюза Эстонскай ССР з 1966 года, у 1980 годзе прысвоена званне «Заслужаны артыст Эстонскай ССР». У 2004 годзе ўзнагароджаны Ордэнам Белай зоркі 4-га класа.

Памёр у 2011 годзе ў Таліне, пахаваны на Лясных могілках.

Зноскі
------

1. 1 2  Rudolf Allabert // *(unspecified title)*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 8860149544627900490002 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Міхайлаўская царква.
**Свята-Міхайлаўская царква** — праваслаўная царква, помнік архітэктуры барока. Знаходзіцца ў цэнтры вёскі Чэрск Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

Пабудавана са званіцай з дрэва на мяжы 17—18 ст. (да 1701), адноўлена ў 1860-я гады.

Паводле даследавання К. Зданьскага, у Міхайлаўскай царкве яшчэ да Другой сусветнай вайны захоўвалася рукапіснае евангелле XVI ст. напісанае на старабеларускай і старапольскай мовах.

Унесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння.

Архітэктура
-----------

Свята-Міхайлаўская царква
Асноўны кубападобны зруб пераходзіць у працяглую 5-гранную апсіду з бакавой рызніцай, раней накрытыя агульным гонтавым дахам з вальмамі па гранях апсіды. Асноўны аб'ём і апсіда былі завершаны фігурнымі барочнымі купаламі. У 19 стагоддзі да галоўнага фасада дабудаваны непрапарцыянальна вялікі квадратны ў плане прытвор.

### Інтэр'ер

Царква з боку апсіды
Малітоўная зала перакрыта корабам скляпеннем старажытнай канструкцыі. Апсіда вылучана выкананым у 1830-я гадах драўляным разным іканастасам. Абразы 18—19 ст.: «Раство Іаана», «Спас Пантакратар», «Хрыстос у сілах», «Тайная вячэра», «Маці Божая Адзігітрыя», «Архангел Міхаіл», абразы апостальскага чыну іканастаса.

Званіца
-------

Званіца
Асобна пастаўлена 3-ярусная званіца арыгінальнай вобразнай трактоўкі. Над ніжнім кубічным зрубам узведзены шырэйшы пірамідальны каркасны ярус-звон, раскрыты 4-пралётнай аркадай; над ім узвышаецца 3-і чацверыковы ярус з шатровым пакрыццём і макаўкай у завяршэнні.

Зноскі
------

1. ↑  Чэрск // Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны Х — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы) / Л. М. Несцярчук. — Мн.: БЕЛТА, 2002. — 336 с. — ISBN 985-6302-37-4.

Літаратура
----------

* *Кулагін А. М.* Праваслаўныя храмы на Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін. — Мн.: БелЭн, 2001. — 328 с.: іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Міхайлаўская царква (Чэрск)
* Свята-Міхайлаўская царква (Чэрск) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Міхайлаўская царква (Чэрск) на сайце Radzima.org
* Свята-Міхайлаўская царква (Чэрск) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Міхайлаўская царква (Чэрск) на сайце «Архіварта»
Руіны місіі
**Сан-Ігнасіа-Міні** (ісп.: San Ignacio Miní) — місія езуітаў на тэрыторыі сучаснай Аргенціны, правінцыя Місьёнес. Была заснавана ў 1632 годзе, адна з 30 місій, заснаваных езуітамі на тэрыторыі сучасных Аргенціны, Парагвая і Бразіліі. Стыль будынка вядомы як *барока гуарані* (па назве індзейскіх народаў, якія жывуць у раёне).

Малюнак 1846 года
Спраектаваны італьянскім архітэктарам Хуанам Бразанелі (італ.: Juan Brasanelli), будынак царквы 74 м даўжынёй і 24 метра шырынёй, са сценамі з чырвонага пясчаніку, якія маюць таўшчыню да двух метраў — адна з самых выдатных пабудоў падобнага тыпу. У 1733 годзе ў місіі пражывала да 4000 хрышчаных індзейцаў гуарані, захаваліся могілкі той пары.

На тэрыторыі помніка дзейнічае музей. У 1984 годзе руіны місіі Сан-Ігнасіа-Міні разам з яшчэ чатырма падобнымі помнікамі на тэрыторыі Аргенціны і Бразіліі ўключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Гл. таксама
-----------

* Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА па Паўднёвай Амерыцы

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сан-Ігнасіа-Міні
* На афіцыйным сайце правінцыі (ісп.) Архівавана 25 лістапада 2005.
* Руіны Сан-Ігнасіа (ісп.) Архівавана 31 мая 2011.

| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Аргенціне |
| --- |
| 
* Езуіцкія місіі рэгіёна Гуарані: Сан-Ігнасіа-Міні, Санта-Ана, Нуэстра-Сеньёра-дэ-Ларэта і Санта-Марыя-ла-Маёр
* Нацыянальны парк Ігуасу
* Куэва-дэ-лас-Манас
* Паўвостраў Вальдэс
* Ісчыгуаласта і Талампая
* Езуіцкі квартал і місіі Кордавы
* Кебрада-дэ-Умаўака

 | Сцяг Аргенціны |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Помнік Тарасу Шаўчэнку.
**Помнік Тарасу Рыгоравічу Шаўчэнку** — помнік у Мінску, размешчаны на бульвары Шаўчэнкі. Пастаўлены ў 1976 годзе на ўшанаванне памяці ўкраінскага паэта Тараса Шаўчэнкі, імя якога носіць бульвар. Аўтар помніка скульптар С. Вакар. Размешчаны злева ад галоўнай восі бульвара. Уяўляе сабой кампазіцыю з двух гранітных блокаў, асіметрычна накладзеных адзін на адзін. Ніжні вышынёй 0,8 м — з шэрага граніту — з’яўляецца нібы пастаментам для гранітнага маналіту памерам 1 × 1 м чырвонага колеру, на паліраванай фасаднай грані якога замацаваны бронзавы барэльеф Т. Р. Шаўчэнкі. Тыльны бок блока неапрацаваны, са сколамі. Да помніка вядзе выкладзеная бетоннымі плітамі дарожка.

Літаратура
----------

* *Л. Г. Лапцэвіч.* 357. Помнік Шаўчэнку Тарасу Рыгоравічу // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.
Канстанцінопаль, 1204
**Аблога Канстанцінопаля (1204)**. У студзені 1204 у Канстанцінопалі адбыўся палацавы пераварот і суправіцелі Ісак II і Аляксей IV Ангелы былі скінутыя, а імператарам быў абвешчаны Аляксей V Мурцуфл, які адмовіўся выконваць абавязанні папярэднікаў перад крыжакамі. У сваю чаргу, крыжакі лічылі Аляксея V узурпатарам, таму ў сакавіку 1204 паміж кіраўнікамі рыцарскіх атрадаў і дожам Энрыка Дандала была заключаная дамова, якая прадугледжвала авалоданне Канстанцінопалем. 9.4.1204 каля 20 тысяч крыжакоў пачалі штурм горада, але ён быў адбіты абаронцамі. 12.4.1204 крыжакі паўтарылі напад, і гэтым разам ўварваліся ў горад. Гарнізон быў здэмаралізаваны і ў паніцы ўцякаў, Аляксей Мурцуфл таксама пакінуў Канстанцінопаль. Спробы арганізаваць супраціў на вуліцах былі беспаспяховымі. Захопнікі падпалілі і разрабавалі горад. На 58 гадоў Канстанцінопаль стаў сталіцай Лацінскай імперыі.

Літаратура
----------

* Византийский словарь: в 2 т. / Общ. ред. К. А. Филатов. — СПб.: Амфора: РХГА: Издательство Олега Абышко, 2011.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Беліні.

**Якапа Беліні** (іт. Jacopo Bellini) — венецыянскі мастак. Меркаваныя даты жыцця 1400—1470. Нарадзіўся і памёр у Венецыі.

Сын лудзільшчыка. Верагодна, быў вучнем Джэнтыле да Фабрыяна. У 1424 годзе ён адкрыў майстэрню ў Венецыі, якой ён кіраваў аж да сваёй смерці, і ў якой вучыліся яго сыны і іншыя мастакі. Заснавальнік мастацкай дынастыі, якая складаецца з яго сыноў Джавані Беліні і Джэнтыле Беліні, а таксама яго зяця Андрэа Мантэнья.

Большую частку жыцця правёў у Венецыі. Распісаў у Венецыі мноства цэркваў, будынкаў і рэлігійных аб’ектаў. У 1441 годзе ў горадзе Ферара прымаў удзел у спаборніцтве на права напісаць партрэт герцага Ліянела д’Эстэ. Беліні выйграў спаборніцтва ў Пізанела. У Падуі навучаў юнага Андрэа Мантэнья.

Многія з яго найвялікшых твораў былі страчаны.

Зноскі
------

1. ↑  Iacopo Bellini // Gran Enciclopèdia Catalana — Grup Enciclopèdia, 1968.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18696256'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2664168'></a>
2. ↑  Jacopo Bellini // National Library of Portugal — 1796.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q245966'></a>
Абледзянелае дрэва і правады
**Абледзяне́нне** — адкладанні лёду на паверхні збудаванняў, дрэвах, правадах, дарогах і інш. аб'ектах. Утвараецца ў выніку выпадзення вадкіх ападкаў у халодную пару года, у туман, смугу. Адрозніваюць галалёд, зярністую і крышталічную шэрань, замёрзлае адкладанне мокрага снегу, складаныя адклады — з некалькіх слаёў розных відаў.

Небяспечная з'ява для работы транспарту, энергасістэм і інш. галін гаспадаркі.

Беларусь
--------

На Беларусі за год колькасць сутак з абледзяненнем складае ў паніжаных месцах 20—28, на ўзвышшах да 40. Назіраецца з кастрычніка да красавіка, часцей за ўсё ў снежні і студзені. Працягласць яго звычайна да 12 гадзін. Самым працяглым на Беларусі было ў Навагрудку 28 снежня 1959—27 студзеня 1960 (715 гадз).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Абледзяненне
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Пакроўская царква.
**Свята-Пакроўская царква** — праваслаўны храм у гонар Покрыва Багародзіцы ў пас. Астроўскі Свіславіцкага раёна Гродзенскай вобласці.

Гісторыя
--------

Пабудавана на паўднёвай ускраіне вёскі ў 1860-я гады з цэглы па праекце Мікалая Ціхвінскага. Адчынена ў 1990-я гг.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры сінадальнага кірунку рэтраспектыўна-рускага стылю. Вырашана па канону чатырохчасткавай падоўжна-восевай кампазіцыі: двух'ярусная (васьмярык на чацверыку) прытвор-званіца, трапезная, кубападобная малітоўная зала, паўкруглая апсіда. У сілуэце пануе шацёр званіцы з макаўкай і цыбулепадобная галоўка на васьмігранным барабане над чатырохсхільным дахам цэнтральнага аб'ёму. Уваход і арачныя аконныя праёмы аформлены кілепадобнымі парталам і ліштвамі, у дэкоры выкарастаны аркатурныя фрызы, шырынкі, вуглавыя лапаткі.

Зноскі
------

1. ↑  *Кулагин А. Н.* Гродненские зодчие XIX — начала XX веков (новые архивные изыскания). // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі. Выпуск 24. — Мінск, «Права і эканоміка». — 2018. — С. 78

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі / А.М. Кулагін, З.Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. - Мн. БелЭн, 2007.

Спасылкі
--------

* Свята-Пакроўская царква (Астроўскі) на сайце Radzima.org
* Свята-Пакроўская царква (Астроўскі) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*