Вялікая прызматычная крыніца ў нацыянальным парку Елаўстан
**Геатэрмальная крыніца** (грэч. γαία — зямля і θερμ — цяпло, жар) — выхад на паверхню падземных вод, нагрэтых вышэй за 20 °C. Таксама існуе вызначэнне, у адпаведнасці з якім крыніца называецца гарачым, калі мае тэмпературу вышэйшую за сярэднегадавую тэмпературу мясцовасці.

Большасць гарачых крыніц сілкуюцца вадой, якая падаграваецца магматычнымі інтрузіямі ў раёнах актыўнага вулканізму. Аднак не ўсе тэрмальныя крыніцы прывязаны да такіх абласцей, вада таксама можа падагравацца канвектыўнай цыркуляцыяй, калі падземныя воды, якія прасочваюцца ўніз, дасягаюць глыбіні каля кіламетру і больш, дзе парода мае больш высокую тэмпературу з-за геатэрмічнага градыенту зямной кары, які складае каля 30 °C на км першыя 10 км.

Тэрмальныя мінеральныя крыніцы падраздзяляюцца на цёплыя (20-37 °C), ці гарачыя (37-50 °C) і вельмі гарачыя (50-100 °C).

Распаўсюджванне
---------------

Самая буйная гарачая крыніца Еўропы Дэйльдартунгюквер (Ісландыя) выносіць 180 літраў воды ў секунду пры тэмпературы 97 °C
Ізатэрма 20 °C у зямной кары праходзіць на глыбінях ад 1500—2000 м (раёны шматгадовамерзлых парод) да 100 м і менш (субтропікі), а ў тропіках выходзіць на паверхню. У горных раёнах, такіх як Альпы, Каўказ, Цянь-Шань і Памір, тэрмальныя крыніцы маюць тэмпературу да 50—90 °C, а ў артэзіянскіх басейнах на глыбінях 2000—3000 м свідравінамі - воды з тэмпературай 70—100 °C і больш. У раёнах актыўнага вулканізму крыніцы праыяўляюцца ў відзе гейзераў і струменняў пары, якія выносяць на паверхню паравадзяныя сумесі і пары з глыбінь 500—1000 м, дзе вада знаходзіцца ў перагрэтым стане (150—200 °C). Падобныя аб'екты можна сустрэць на Камчатцы (Паўжэтка), у ЗША (Вялікія Гейзеры), у Новай Зеландыі (Уаіракеі), у Італіі (Лардэрэла), у Ісландыі і іншых месцах.

На Курыльскіх астравах газы , якія сілкуюць фумаролы, могуць часткова перахоплівацца падземнымі водамі, якія набываючы характар кіслот, раствараюць горныя пароды і выносяць раствораныя рэчывы ў мора.

Склад
-----

*Падрабязней гл. таксама*: ***Мінеральная вада***
Мінералізацыя тэрмальных вод, іх хімічны, газавы склад моцна вар'іруецца: ад прэсных і саланаватых гідракарбанатных і гідракарбанатна-сульфатных, кальцыевых, натрыевых, азотных, вуглякіслых і серавадародных да салёных і расольных хларыдных, натрыевых і кальцыева-натрыевых, азотна-метанавых і метанавых, месцамі серавадародных.

Гаспадарчае выкарыстанне
------------------------

Макакі купаюцца ў ансэне ў Нагана
Гарачыя крыніцы спрадвеку выкарыстоўваліся для лячэння хворых (рымскія, тбіліскія тэрмы), адпаведны раздзел медыцыны называецца бальнеалогія. У Японіі на геатэрмальных крыніцах размяшчаюцца ансэны.

Тэрмальныя воды таксама выкарыстоўваюцца для цеплазабеспячэння і ў якасці альтэрнатыўнай крыніцы электрычнасці. Рэйк’явік (сталіца Ісландыі) цалкам абаграваецца цяплом тэрмальных вод. У Італіі, Ісландыі, Мексіцы, Расіі, ЗША і Японіі працуе шэраг электрастанцый на перагрэтых тэрмальных водах з тэмпературай звыш 100 °C.

У цеплазабеспячэнні існуе падзел крыніц на слабатэрмальныя (20—50 °C), тэрмальныя (50—75 °C) і высокатэрмальныя (75—100 °C), а ў бальнеалогіі — на цёплыя ці субтэрмальныя (20—37 °C), тэрмальныя (37—42 °C) і гіпертэрмальныя (больш за 42 °C).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  *Тэрмальныя воды (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
2. 1 2  М.Ф.Иванова Общая геология. — Москва: Высшая школа, 1974.
3. ↑  Hot spring — Encyclopædia Britannica
4. ↑  Термальные воды(недаступная спасылка) — Словарь по естественным наукам. Глоссарий.ру

Літаратура
----------

* *Дворов И. М.* Глубинное тепло Земли / Отв. ред. доктор геолого-минералогических наук А. В. Щербаков. — М.: Наука, 1972. — 208 с. — (Настоящее и будущее человечества). — 15 000 экз. (руск.)
* *Мінеральныя воды (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Геатэрмальная крыніца
* Справочное руководство гидрогеолога / под редакцией В.М.Максимова. — Л.: Недра, 1979. — Т. 1. — С. 163.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4191517-3 · LCCN: sh85062446 · Microsoft: 2778131859 · NDL: 00568894 · NKC: ph126608 |