recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Міхаіл Іванавіч Лагір** (19 лютага 1921, в. Ражава, Нараўлянскі раён, Гомельская вобласць — 1 мая 1999, г. Мінск) — партыйны і дзяржаўны дзеяч Беларусі.

Біяграфія
---------

З 1939 года — на гаспадарчай, грамадскай і палітычнай працы. У 1939—1990 гадах — педагагічны працаўнік у Хойніцкім раёне, чырвонаармеец, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, 1-ы сакратар Палескага і 1-ы сакратар Мазырскага гаркама, сакратар Палескага і 1-ы сакратар Гомельскага абкамаў ЛКСМБ, інспектар ЦК КПБ, 1-ы сакратар Лагойскага РК КПБ, намеснік загадніка, загаднік аддзелам партыйных органаў ЦК КПБ, сакратар, 2-і сакратар Мінскага абкама КПБ, старшыня Камітэта народнага кантролю Беларускай ССР.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя : у 5 т. — Мінск, 1981. — Т. 5. — С. 351.
* Белорусская ССР : краткая энциклопедия : в 5 т. — Минск, 1982. — Т. 5. — С. 354.
* Рэспублiка. — 1999. — 4 мая (№ 97).
**Іштван Чок** (венг. Csók István; 13 лютага 1865, с. Шарэгрэш, Аўстра-Венгрыя (цяпер — у венгерскім медзье Феер) — 1 лютага 1961, Будапешт) — венгерскі мастак-імпрэсіяніст.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў багатай сям’і. Пачатковае мастацкае навучанне ў 1882 годзе атрымаў у вучылішчы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва Будапешта пад кіраўніцтвам Берталана Секея і Карая Лоца. Працягнуў вучобу ў прыватнай школе «Simon Hollósy» у Мюнхене. Затым, з 1888 па 1889 — у Парыжы, у «Акадэміі Жуліяна».

У канцы XIX стагоддзя ўрад замовіў Іштвану Чоку вялікае гістарычнае палатно (24 м²) з выявай знакамітай венгерскай графіні Эржэбет Баторы з Эчэда. Карціна напісаная мастаком з глыбокім унутраным драматызмам і натуралізмам, атрымала міжнароднае прызнанне, аднак афіцыйнымі коламі Венгрыі была сустрэта халаднавата, бо ў ёй знаходзілі прыкметы алегорыі мясцовай арыстакратыі.

З 1903 г. пераехаў у Парыж, дзе пражываў і плённа працаваў да 1910 года. У яго працах «Парыжскага перыяду» адчувальна заўважны ўплыў французскіх імпрэсіяністаў.

Пасля 1910 года вярнуўся ў Венгрыю, у яго карцінах з’явілася больш сцэн са штодзённага жыцця людзей сярэдняга класа. Яго партрэты, пейзажы і нацюрморты сталі нагадваць палотны Рэнуара.

У канцы 1910-х гадоў ён пазнаёміўся з возерам Балатон, якое было яго шматгадовай любоўю і асновай натхнення мастака на працягу дзесяцігоддзяў.

З 1920 года прафесар Іштван Чок — прэзідэнт «Szinyei таварыства», выкладчык Акадэміі выяўленчых мастацтваў.

Іштван Чок з поспехам удзельнічаў у выставах і паказах. У 1890 г. на Сусветным кірмашы ў Парыжы за дзве напісаныя ім карціны Іштван Чок быў удастоены залатога медаля, затым атрымаў Гран-пры і залаты медаль на Парыжскім салоне 1891 года і ў 1894 годзе — залаты медаль на выставе ў Мюнхене. Абедзве карціны адразу былі набыты музеямі. Першая — Будапешцкім музеем выяўленчых мастацтваў, а другая — Венгерскім Нацыянальным музеем. Удзельнік міжнародных выставак у Рыме, Сан-Францыска, Пітсбургу і Лондане.

Работы Чока афарбаваны нацыянальным венгерскім каларытам. Шырока вядомы мастак Венгрыі, які праславіўся, у першую чаргу, сваімі партрэтамі, нацюрмортамі, карцінамі ў жанры ню, пейзажамі возера Балатон.

1. ↑  Istvan Csók<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Istvan Csok // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
3. ↑  *Szobor-Bernáth M.* István Csók // Csók, István // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2017. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T020499<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56691875'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q103899967'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q810196'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21431157'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
**Ішы́м** (руск.: Иши́м, каз.: Есіл) — рака ў Казахстане і Расіі, левы прыток Іртыша.

Даўжыня ракі 2450 км. Плошча вадазбору 177 тыс. км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 0,0056 тыс. м³. Пачатак у гарах Ніяз на паўночнай ускраіне Казахскага драбнасопачніка; у вярхоўях цячэ ў вузкай даліне са скалістымі берагамі, якая расшыраецца ніжэй горада Астана. Па Ішымскім стэпе цячэ ў шырокай пойме са шматлікімі старыцамі, у нізоўі — сярод балот. Галоўныя прытокі: Калутон, Жабай, Аканбурлук (справа). Жыўленне снегавое. Ледастаў з пачатку лістапада да красавіка — мая. Высокае веснавое разводдзе. Суднаходства ўверх ад горада Петрапаўлаўск на 270 км і ад Вікулава да вусця. Вячаслаўскае і Сяргееўскае вадасховішчы (для водазабеспячэння і арашэння). На Ішыме гарады: Астана, Дзяржавінск, Ясіль, Петрапаўлаўск, Ішым.

У басейне ракі возера Вялікі Уват.

Зноскі
------

1. ↑  Большой энциклопедический словарь: В 2-х т. / Гл. ред. А. М. Прохоров. — М.: Сов. энциклопедия, 1991. — Т. 1. — С. 154. — 863 с. — 2 000 000 экз. — ISBN 5-85270-042-8 (т. 1.). (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

Спасылкі
--------

* *Река ИШИМ*  (руск.) — інфармацыя пра аб'ект у Дзяржаўным водным рэестры РФ.
Надмагілле Іштвана Запальяі
**Іштван Запальяі** (у латынізаваным варыянце **Стэфан**, венг.: Szapolyai István; ? — 23 снежня 1499, Папа) — венгерскі магнат, граф Сепеш, князь (ваявода) Трансільваніі, намеснік караля Венгрыі Мацьяша I у Сілезіі, Лужыцы і Аўстрыі, палацін Венгерскага каралеўства (1492—1499).

Уладальнік Спішскага Града, самага вялікага замка Славакіі з 1464 года.

Біяграфія
---------

Прадстаўнік заможнага роду венгерскіх феадалаў Запальяі (венг.: Zapolyai, Szapolyai). Сын Уладзіслава Запальяі, уладальніка Шоймаша, малодшы брат Імрэ і Міклаша. Выхоўваўся ў замку Корвінаў — Хуньядзі пры двары Янаша Хуньядзі, а пазней яго сына Мацьяша I.

Зрабіў выдатную кар'еру. Праціўнік абрання Уладзіслава III (Уласла) каралём Венгрыі ў 1440 годзе, падтрымліваў кандыдатуру іншага Ягелона.

У 1453 годзе стаў гетманам Верхняй Венгрыі. У 1474—1481 гадах быў намеснікам караля Мацьяша Корвіна ў Сілезіі і Лужыцы, у 1473—1478 і 1486—1499 гг. — жупанам Трэнчынскім.

Сям'я
-----

Быў у шлюбе з Ядвігай Тэшынскай (з Пястаў). Ад гэтага шлюбу нарадзіліся:

* Янаш I Запальяі (1487—1540), кароль Венгрыі (1526—1540)
* Дзьёрдзь (каля 1488—1526), жупан Спіша
* Барбара (Варвара) (1490/1495 — 1515), каралева польская і вялікая княгіня літоўская, першая жонка Жыгімонта I

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Генеалогія Запальяі Архівавана 28 чэрвеня 2015. (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Sejm-Wielki.pl · Rodovid · genealogics.org |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 4071 2548 · LCCN: n2006093048 · VIAF: 31433413 |
**Бярэзінская ваенна-аператыўная група** (**Бярэзінская ВАГ**; **Ваенна-аператыўная група пры Бярэзінскім падпольным райкоме КП(б)Б**) — партызанскае злучэнне на акупіраванай тэрыторыі Бярэзінскага, Клічаўскага, Бялыніцкага раёнаў; таксама назва органа кіраўніцтва гэтым злучэннем. Уваходзіла ў Магілёўскае партызанскае злучэнне.

Створана ў ліпені 1943 года ў Бярэзінскім раёне ў адпаведнасці з пастановай Магілёўскага падпольнага абкома КП(б)Б і загадам Магілёўскай (абласной) ВАГ на базе 120-га, 130-га, 340-га, 345-га партызанскіх атрадаў, якія ўваходзілі ў склад расфарміраванай 3-й Бярэзінскай партызанскай брыгады (з верасня 1943 года 345-ы партызанскі атрад уваходзіў у склад Брэсцкага партызанскага злучэння). У кастрычніку 1943 года створаны 346-ы партызанскі атрад.

2 ліпеня 1944 года ваенна-аператыўная група (1718 партызан) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Камандаванне
------------

Кіраўніцтва ваенна-аператыўнай групай: сакратары падпольнага райкома КП(б)Б

* Іосіф Пятровіч Сакалоўскі (ліпень 1943 — красавік 1944);
* К. А. Баранаў (красавік — ліпень 1944).

### Камандзіры

* Сямён Адамавіч Яроцкі (ліпень — жнівень 1943);
* Цімафей Карнеевіч Крук (жнівень 1943 — ліпень 1944).

### Начальнікі штаба

* Г. І. Георгіеўскі (ліпень — жнівень 1943);
* К. А. Арцюшын (верасень 1943 — ліпень 1944).

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.:І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.



1. ↑
**Бярэ́зінскае бало́та** — нізіннае балота ў Беларусі, размешчанае ў Маладзечанскім і Валожынскім раёнах Мінскай вобласці, у пойме Заходняй Бярэзіны (басейн Нёмана). Плошча балота складае 9,4 тыс. га, у межах прамысловага пакладу 7,6 тыс. га.

Глыбіня торфу да 6,2 м, сярэдняя 2,9 м. Першапачатковыя запасы торфу 46,6 млн т. Ёсць лугавы мергель. Асушана 6 тыс. га. Землі выкарыстоўваюцца пад ворыва і сенажаць. На неасушанай частцы балота пераважаюць хмызнякі і асокі, на 200 га лес. Ёсць пясчаныя астравы і грады.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
**Капустакветныя** (*Brassicales*) — парадак кветкавых двухсемядольных раслін.

Апісанне
--------

Расліны парадку — дрэвы, хмызнякі ці часцей травы. Лісты чарговыя, рэдка процілеглыя, простыя, радзей складаныя, звычайна без прылісткаў. Кветкі большай часткай у тэрмінальных гронках, часам у мяцёлках, двухполыя, іншы раз аднаполыя, актынаморфныя ці злёгку зігаморфныя, у большасці з двайным калякветнікам, іншы раз беспялёсткавыя, з нектарнікамі. Калякветнік 4-членны, радзей 5-членны, члены калякветніка свабодныя. Тычынак (2)4 ці шмат. Большай часткай яны ўзнікаюць з абмежаванай колькасці (часцей за ўсё з 4) прымордыяў. У некаторых 2 медыяльныя прымордыі расшчапляюцца, і колькасць тычынак дасягае 6. У іншых выпадках шматразова галінуюцца ўсе 4 прымордыі, і андрацэй аказваецца з 8 ці многіх тычынак. Гінецэй паракарпны з 2, радзей 3-6 ці 12 карпеламі. Завязь верхняя з некалькімі ці многімі семязачаткамі, часам толькі з адным семязачаткам. Плод — каробачка, стручок, стручочак, ягада, арэх ці касцянка.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».

Літаратура
----------

* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6
Дзяўчына ў каптуры, вёска Вялава (каля Валожына). Фатограф граф Бенедыкт Тышкевіч, ліпень 1897 г.
**Каптур** (польск.: kaptur ад чэшск.: kaptour) — традыцыйны галаўны ўбор замужніх жанчынаў ва Усходняй Еўропе: ва Украіне, у Беларусі і Расіі.

Уяўляў сабой шапачку з плоскім ці паўшарападобным верхам і з вушкамі, да якіх прышывалі матузкі для завазвання пад падбародкам. Шылі яго з аксаміту, шоўку, атласу, паркалю звычайна чырвонай гамы; вушкі і перад аздаблялі вышыўкай, залатой і срэбнай тасьмой, нашыўкамі рознакаляровых стужак, бісерам.

На Беларусі бытаваў пераважна ў Цэнтральнай і Заходняй Беларусі да пачатку XX ст. (у XVI—XVII стст. яго насілі знатныя гараджанкі і шляхцянкі). Надзявалі на тканку (круглы валік, на які накручвалі валасы), зверху часта завівалі намітку, завязвалі хустку.

На Русі быў вядомы яшчэ ў XIII—XVII стагоддзях. Да другой паловы XIX стагоддзя заўсёды з’яўляўся толькі ніжнім галаўным уборам, зверху надзявалі іншы галаўны ўбор, потым мог насіцца самастойна.

Гл. таксама
-----------

* Беларускія нацыянальныя галаўныя ўборы

Зноскі
------

1. ↑  Лазука, Барыс Андрэевіч. Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. ― Мінск : Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл. партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.
2. 1 2  Каптур
3. ↑  Повойник  (руск.)
4. ↑  Повойник Архівавана 10 лістапада 2013.  (руск.)

Літаратура
----------

* Каптур // Этнаграфія Беларусі: Энцыклапедыя / Рэдкалегія: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. . — Мн.: БелСЭ, 1989. — 575 с. — ISBN 5-85700-014-9. — С. 244.

Спасылкі
--------

* Каптур ад куцюр
* Каптур
* Очипок Архівавана 5 сакавіка 2016.  (руск.)
* Повойник  (руск.)
* Повойник Архівавана 10 лістапада 2013.  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
**Капрэра** (італ.: Caprera) — востраў на поўначы італьянскага аўтаномнага рэгіёна Сардзінія, частка архіпелага Ла-Мадалена. Плошча — 15,7 км². Насельніцтва (2009 г.) — 77 чалавек.

Уваходзіць у склад камуны Ла-Мадалена.

Геаграфія
---------

Востраў Капрэра месціцца ў 1,18 км ад паўночных берагоў вострава Сардзінія і ў 0,55 км на захад ад вострава Ла-Мадалена, з якім злучаны дамбай. Даўжыня з поўначы на поўдзень — 8,64 км. Найбольшая шырыня — 3,36 км.

Суша складзена з граніту, на якім сустракаюцца асадкавыя горныя пароды. Берагі звілістыя са шматлікімі выступамі і залівамі. Найвышэйшы пункт — гара Монтэ-Тэялонэ (212 м). На востраве ёсць некалькі невялікіх рэк. У цэнтральнай частцы — 2 вадасховішчы. Капрэра знакамітая хваёвымі лясамі.

Клімат міжземнаморскі са спякотным летам і адносна прахалоднай зімой, якую вызначае містраль.

Гісторыя
--------

Востраў Капрэра быў населены ў часы Старажытнага Рыма, аднак у перыяд Сярэднявечча быў пакінуты з-за нападаў карсараў. Улетку пастухі з суседніх астравоў прыганялі сюды коз, адкуль паходзіць сучасная назва Капрэры (ад лац.: capra «каза»).

У 1851 г. востраў набыла брытанская пара Рычарда і Эмы Колінз. У 1856 г. паўночная частка была выкуплена Джузэпэ Гарыбальдзі. Ён пабудаваў тут свой дом у стылі лацінаамерыканскай фасіенды, займаўся сельскай гаспадаркай, саджаў дрэвы, меў некалькі аслоў, якім даваў імёны сваіх асабістых ворагаў. Сваякі дапамаглі Джузэпэ Гарыбальдзі выкупіць у сям'і Колінз паўднёвую частку. У 1882 г. знакаміты італьянскі дзеяч памёр у сваім доме на востраве. У нашы дні гэты дом з'яўляецца музеем.

* Дом Дж. Гарыбальдзі ў канцы XIX ст.Дом Дж. Гарыбальдзі ў канцы XIX ст.
* Дом-музей Дж. Гарыбальдзі ў нашы дніДом-музей Дж. Гарыбальдзі ў нашы дні

Ахова
-----

У 1982 г. востраў Капрэра быў абвешчаны прыродным запаведнікам. У 1994 г. уключаны ў склад нацыянальнага парка Ла-Мадалена.

Зноскі
------

1. ↑  La classifica delle isole italiane per popolazione

Спасылкі
--------

* Isola di Caprera Архівавана 24 лютага 2017.
* Caprera SardegnaTurismo - Sito ufficiale del turismo della Regione
* L'Isola di Caprera: la perla della Sardegna Архівавана 2 жніўня 2021.
**Беселеў год** (названы па імя нямецкага астранома XIX стагоддзя Ф. Беселя) — трапічны год, за пачатак якога прымаецца момант часу, калі сярэдняя даўгата Сонца, паменшаная на пастаянны каэфіцыент аберацыі (20,496 вуглавой секунды), у дакладнасці роўная 280°. Пачатак беселева года прыпадае на адзін і той жа момант часу для любога пункта Зямлі. Працягласць беселева года роўная працягласці трапічнага і ў сутках можа быць выказана формулай T0 = 365,24219879 — 0,00000614 Т, дзе Т — лік стагоддзяў, якія прайшлі з 1900 года.

Спасылкі
--------

* Трапічны і зорны год // astronet.ru

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**«Могилевский вестник»** — штодзённая грамадска-палітычная і літаратурная газета праваакцябрысцкага кірунку. Выдавалася з 19 мая (1 чэрвеня) 1906 да 15(28) красавіка 1917 гг. у Магілёве на рускай мове спачатку губернскім праўленнем, з 1913 г. прыватнымі выдаўцамі. Рэдактары: М. І. Пілін, М. М. Сталеўскі, Г. П. Пажараў, А. Е. Адамец і інш.

Падтрымлівала палітыку самадзяржаўя, асуджала рэвалюцыйны, нацыянальна-вызваленчы і ліберальна-апазіцыйны рух. Друкавала «словы» і «казанні» мясцовага епіскапа, у якіх прапагандаваліся ідэі рускага праваслаўя і самадзяржаўя, асуджаліся атэізм, матэрыялізм, філасофія Л. Талстога. У артыкулах «Брашуры на беларускай мове» (18 жніўня 1906 г.), «Мінск» (27 жніўня 1906 г.) і інш. адмаўляла нацыянальную і этнакультурную самастойнасць беларускага народа, абвінавачвала газеты «Наша доля» і «Наша ніва» ў сепаратызме. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 г. падтрымлівала Часовы ўрад.

Змяшчала вершы, апавяданні, нарысы мясцовых аштараў, гістарычны раман Юрыя Барташэвіча «Імператар сфінкс», навукова-папулярныя і этнаграфічныя артыкулы. Прапагандавала рускую літаратурна-мастацкую спадчыну, але замоўчвала сацыяльна-крытычную накіраванасць твораў. Тэндэцыйна абвінавачвала М. Горкага, С. Сяргеева-Цэнскага, Н. Найдзёнава ў натуралізме і дэкадэнцтве. Адмоўна ставілася да футурызму і інш. авангардысцкіх кірункаў, але прызнавала наватарства У. Меерхольда. Інфармавала пра музычныя і тэатральныя навіны ў Магілёве, адзначала заслугі Е. Раманава і М. Доўнар-Запольскага ў даследаванні фальклору.

Літаратура
----------

* *Конан, У.* «Могилевский вестник» // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Могилевский вестник
**Якім Іванавіч Янакаў** (10 чэрвеня 1943, Гумбаці  (руск.) (бел. Цалскі раён  (руск.) (бел. Грузінская ССР — 22 чэрвеня 2017) — генерал-лейтэнант авіяцыі, заслужаны ваенны лётчык СССР, кандыдат ваенных навук, удзельнік эфіопа-эрытрэйскага канфлікту 1998—2000 гадоў. Вербаваў і курыраваў дзейнасць расійскіх ваенных спецыялістаў, якія ваявалі на баку Эфіопіі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і грузінскіх грэкаў  (руск.) (бел.. Вучыўся ў Гумбацкай грузінскай, Цалскай і Тбіліскай рускіх школах. У 16 гадоў Янакаў запісаўся ў авіяклуб.

У 1965 годзе скончыў Ейскае вышэйшае авіяцыйнае вучылішча  (руск.) (бел.. Стаў працаваць у гэтай жа установе ў якасці лётчыка-інструктара. У 1972 годзе Янакаў скончыў Ваенна-паветраную акадэмію імя Ю. А. Гагарына і з тых часоў ён знаходзіўся на кіруючых пасадах: камандзір эскадрыллі, затым камандзір палка. У 1983—1987 гадах з’яўляўся начальнікам Барнаульскай вышэйшай авіяцыйнай школы  (руск.) (бел.. Пасля прызначаны 1-м намеснікам камандуючага ВПС Прыволжска-Уральскай акругі, у 1989 — намеснікам начальніка ваенна-навучальных устаноў ВПС СССР, у 1994 — начальнікам упраўлення ваеннай адукацыі ВПС.

У 1998 годзе Якім Янакаў звольніўся з арміі па ўзросце. У гэты ж перыяд з’язджае ў Эфіопію, дзе займаўся вярбоўкай былых расійскіх вайскоўцаў для ўдзелу ў вайне супраць Эрытрэі, знаходзячыся ў якасці кансультанта галоўнакамандуючага ВПС і СПА Эфіопіі (з адабрэння МЗС Расіі). У 2000 годзе быў у групе замежных саветнікаў, якія рыхтавалі майскае наступленне эфіопскай арміі.

У 2004 годзе становіцца першым намеснікам кіраўніка дырэктара авіякампаніі «Прогресс».

Гл. таксама
-----------

* Юрый Леанідавіч Сушкін

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  *Никос Сидиропулос.* Яким Янаков. Повесть о крыльях. Человек, победивший 5-ю графу. // Сайт Московского общества греков.
2. 1 2  *Евгений Жигалов.* Янаков Яким Иванович // Сайт Барнаульского ВВАУЛ. — 27 февраля 2017.
3. ↑  *Владимир Воронов, Павел Мороз.* Слуги смерти: Русские наёмники в Африке // Собеседник : газета. — 28 мая 2001.
4. 1 2  *Анатолий Бортник.* К 75-летию ААК "Прогресс": в небе и на земле – во имя Отчизны // Бизнес-Арс : газета. — 31 августа 2011.
5. ↑  Analisi Difesa, 2000, Nr 6
**Бесы** (лац.: Bessi, грэч. Βησσοί) — адно са старажытных ілірыйска-фракійскіх плямёнаў Балканскага паўвострава. Бесы засялялі горную мясцовасць уздоўж хрыбта Геман, на тэрыторыі старажытнай Македоніі. Бесы кантактавалі з блізкімі ім генетычна мёзамі, хоць часам і канфліктавалі з імі за пашавыя землі з прычыны таго, што і тыя, і іншыя займаліся качавой і паўкачавой жывёлагадоўляй. Моцны ўплыў на іх таксама пачала аказваць старажытнагрэчаская, а затым і старажытнарымская цывілізацыі. Бесы не змаглі стварыць уласнай дзяржаўнасці, хоць самі вялі незалежны лад жыцця, дасягнуўшы піка сваёй племянной магутнасці каля III-II ст. да н.э. Армія рымскага вайскавода Луцыя Ліцынія Лукула скарыла племя бесаў у I стагоддзі да н.э. Большая іх частка апынулася ўключанай у склад рымскай правінцыі Мёзія.

Гл. таксама
-----------

* Сабазій — галоўнае міфічнае бажаство бесаў і іншых фракійскіх плямёнаў.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Pauly-Wissowa |
**Марыя Анатольеўна Логвінава** (25 верасня 1992, Баранавічы) — беларуская веласіпедыстка.

Біяграфія
---------

Пачала займацца веласіпедным спортам у Юрыя Кірылава ў баранавіцкай СДЮШАР адзінаборстваў і веласіпеднага спорту. Выпускніца Брэсцкага абласнога дзяржаўнага вучылішча алімпійскага рэзерву 2010 года, студэнтка Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта фізічнай культуры і спорту.

На этапе Кубку свету-2011/12 у Пекіне заняла 8-е месца ў гіце. 4-е месца на чэмпіянаце Еўропы 2012 ў каманднай гонцы пераследзе. Трохразовая чэмпіёнка Беларусі.

Удзельніца Алімпійскіх гульняў 2012 года ў каманднай гонцы пераследзе (запасная).

Зноскі
------

1. 1 2  Алімпіяда-2012: На старт! Архівавана 12 жніўня 2012. Intex-press
2. ↑  Беларускія алімпійцы ў Лондане Прессбол
**Красненькія могілкі** (руск.: Кра́сненькое кла́дбище) — могілкі ў Кіраўскім раёне Санкт-Пецярбурга. Размяшчаюцца на поўдзень ад вуліцы Чырвонага казацтва і ўсход ад праспекта Стачак. Цераз могілкі працякае рэчка Красненькая, дзякуючы якой могілкі і атрымалі сваю назву. Займае плошчу каля 30 гектараў.

Могілкі былі заснаваны ў 1776 годзе (паводле іншых даных у 1757 годзе) па ініцыятыве вернікаў царквы св. Пятра Мітрапаліта.

У час Вялікай Айчыннай вайны раён апынуўся ў прыфрантавой зоне. У памяць аб гэтым засталіся ДОТ каля ўваходу на могілкі, а таксама помнік танку КХ-85, які размяшчаецца на праспекце Стачак. З 1961 года могілкі лічацца паўзакрытымі.

21 чэрвеня 2000 года быў закладзены будынак новай царквы. У канцы 2000 года царква — у імя Казанскай іконы — адкрылася для вернікаў (праспект Стачак, д. 98/2). Яна ўзведзена з пенабетону і асвечана ў лютым 2001 года. На могілках пахаваны Васіль Пятровіч Аляксееў, Герой Савецкага Саюза Віталь Фёдаравіч Белавусаў.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Псіхіка** — вышэйшая форма ўзаемасувязі жывых істот з прадметным светам, праяўляецца ў іх здольнасці дзейнічаць на аснове інфармацыі аб ім і рэалізоўваць свае намеры. Узнікла на пэўнай ступені біялагічнай эвалюцыі, выступіла ў якасці аднаго з яе фактараў і забяспечвае ўсё большую складанасць прыстасавання арганізмаў да ўмоў існавання. Дзякуючы актыўнаму і аператыўнаму адлюстраванню органамі пачуццяў і галаўным мозгам аб'ектаў становіцца магчымым ажыццяўленне дзеянняў, адэкватных уласцівасцям гэтых абектаў, а тым самым — выжыванню арганізма. Забяспечвае пошук і надсітуатыўную актыўнасць арганізмаў. Псіхіка чалавека і жывёл уключае комплекс працэсаў і станаў: успрыманне, памяць, мысленне, намеры, сны і інш. а таксама элементы псіхічнага досведу: адчуванні, вобразы, уяўленні, эмоцыі.

Гл. таксама
-----------

* Экзальтацыя

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4115663-8 · Microsoft: 73440236 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мароз.
**Таццяна Барысаўна Мароз** (нар. 25 ліпеня 1963, в. Лышчыцы, Брэсцкі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1985 годзе Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут. У 1985—1986 гадах архітэктар г. Каменец Брэсцкай вобласці; у 1987—2005 гадах працавала ў інстытуце «Брэстграмадзянпраект», з 1997 года ў «Брэстпраекце» — архітэктар, архітэктар II катэгорыі, архітэктар I катэгорыі, вядучы архітэктар, у 2005—2006 гадах галоўны архітэктар праектаў у ТАА «Дыялог плюс», у 2007—2010 гадах галоўны архітэктар у ТАА «Перадавыя тэхналогіі», у 2010—2013 гадах галоўны архітэктар у «Палессежылбудзе». З 2013 года дырэктар у «Брэстжылпраекце».

З 2008 года член Саюза архітэктараў Беларусі.

Пражывае ў Брэсце.

Творчасць
---------

«Зімовы сад» БрДУ імя А. С. Пушкіна
Асноўныя працы: універсальны спартыўны комплекс «Вікторыя»[ru] ў г. Брэсце, «Зімовага саду» БрДУ імя А. С. Пушкіна, аўтар будынка суда ў г. Івацэвічы, аўтар будынка кафэ з аптэкай па вул. Лакціёнава ў г. Брэсце. Аўтар шматлікіх іншых жылых і грамадскіх будынкаў.

Узнагароды
----------

Узнагароджана падзякай за значны ўнёсак у дасягненні праектнага інстытута «Брэстграмадзянпраект» (1988, 1989); падзякай Брэсцкага аблвыканкама за значны ўнёсак у развіццё архітэктуры і горадабудаўніцтва (1999), Ганаровай граматай за шматгадовую плённую працу, актыўны ўдзел у грамадскім жыцці калектыва ААТ «Брэстпраект» (2000, 2001, 2003); дыпломам лаўрэата Беларускага Саюза архітэктараў у намінацыі «Лепшы праект года» за ўніверсальны спартыўны комплекс гульнявых відаў спорту на 5000 месцаў у г. Брэсце (2003, сааўтар); заняла другое месца ў конкурсе «Дом 2011» (Польшча) за «Зімовы сад» БрДУ імя А. С. Пушкіна.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Мороз Татьяна Борисовна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Голубева.
**Таццяна Генадзеўна Голубева** (нар. 27 чэрвеня 1947, Крычаў Магілёўскай вобласці) — беларускі палітык. Заслужаны будаўнік Рэспублікі Беларусь (2003). Першы сакратар ЦК Кампартыі Беларусі.

Біяграфія
---------

Скончыла Белгародскі тэхналагічны інстытут будаўнічых матэрыялаў імя Я. А. Грышманава (інжынер-хімік-тэхнолаг), Акадэмію народнай гаспадаркі пры Савеце Міністраў СССР (вядучы спецыяліст па кіраванню).

Працоўную дзейнасць пачала лабарантам на Крычаўскім цэментна-шыферным камбінаце. Працавала электразваршчыцай на Гродзенскім камбінаце будматэрыялаў, інжынерам-тэхнолагам, намеснікам начальніка цэха Смаргонскага камбіната сілікатабетонных вырабаў, сакратаром партыйнай арганізацыі, генеральным дырэктарам вытворчага аб’яднання «Смаргоньсілікатабетон», намеснікам Міністра прамысловасці будаўнічых матэрыялаў БССР, намеснікам Міністра архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь.

Выбіралася дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь другога, трэцяга і чацвёртага склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Голубева Таццяна Генадзеўна(недаступная спасылка)
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Троіцкая царква.
**Астраўская Свята-Троіцкая царква**. Знаходзілася ў в. Астраўскія (Віцебскі раён).

Пабудавана ў 1908 г. з дрэва. На 1910 г. ацэнена ў 6000 руб. Знадворку абшыта цёсам і афарбавана, пакрыта бляшаным дахам зялёнай афарбоўкі. Даўжыня са званіцай — 10 сажняў, найбольшая шырыня — 7 сажняў, вышыня да карніза — 3 сажні. Два цыбулепадобныя купалы над двух'яруснай званіцай і сярэдзінай даху, над апсідай — макаўка. Сцены чляніліся 12 вялізнымі вокнамі і ўваходнымі дзвярамі.

Іканастас памерам 12х4½ аршына.

Літаратура
----------

* Кулагін, А. М. Страчаная архітэктурная спадчына / А. М. Кулагін // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Віцебскага раёна / Рэдкалегія: А. П. Красоўскі і інш.; Уклад. У. І. Мезенцаў; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Маст. літ. 2004. — 772 с.: іл. — С.
**Ч’ерна Гора** (славацк.: Čierna hora) — горны масіў ва ўсходняй Славакіі паміж рэкамі Горнадам і Торысай, частка Славацкага Рудагор’я.

Геаграфія
---------

Горны хрыбет Ч’ерна Гора знаходзіцца на поўнач ад горада Кошыцы і акружаны Кошыцкай катлавінай на поўдні і ўсходзе і Шарышскім нагор’ем на паўночным усходзе і поўначы. На поўначы ляжыць Браніска, на паўночным захадзе — Горнадзкая катліна, на захадзе — Волаўскае нагор’е. Самая высокая вяршыня — Рагачка (1028,5 м над узроўнем мора) на заходнім ускрайку горнага хрыбта. На тэрыторыі горнага хрыбта пабудавана дамба Ружын у Горнадзе. Ч’ерна Гора ў асноўным выкарыстоўваецца для лясной гаспадаркі і турызму.

Характарыстыка
--------------

Клімат умерана цёплы, у нагор’ях халодны. Сярэдняя тэмпература у студзені −5 °C, у ліпені 16,5 °C. У сярэднім за год выпадае 700—800 мм ападкаў. Горны хрыбет складаецца пераважна з гор, рэльеф — плато. Больш за 70 % горнага хрыбта складаюць лясы (пераважна бук). Геалагічны склад: у цэнтральнай частцы — крышталічныя пароды (парарулы, слюдзяны сланец і інш.), у паўночнай і паўднёвай частках — мезазойскія пароды крыжанскага падраздзялення (кварц, сланец і інш.), Глебы пераважна бурыя, месцамі рэндзіны, на Горнадзкай раўніне — алювіяльныя глебы.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 239954552 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гурыновіч.

**Валянцін Аркадзевіч Гурыновіч** (нар. 6 мая 1950, Магілёўская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч, дыпламат.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 6 мая 1950 года.

У 1969—1971 гадах служыў у арміі.

У 1971—1977 гадах — слесар інструментальшчык, інжынер-тэхнолаг Мінскага аўтамабільнага завода.

У 1978 годзе скончыў Беларускі політэхнічны інстытут па спецыяльнасці «Машыны і тэхналогія апрацоўкі металаў».

У 1977—1994 гадах працаваў на розных кіруючых пасадах на Мінскім аўтамабільным заводзе. У 1994—1995 гадах — намеснік генеральнага дырэктара па вытворчасці вытворчага аб’яднання «БелаўтаМАЗ». У 1995—1996 в.а. генеральнага дырэктара вытворчага аб’яднання «БелаўтаМАЗ» — в.а. дырэктара Мінскага аўтамабільнага завода. У 1996—2006 гадах — генеральны дырэктар вытворчага аб’яднання «БелаўтаМАЗ» — дырэктар, генеральны дырэктар Мінскага аўтамабільнага завода.

У 2006—2008 гадах — намеснік Міністра прамысловасці Рэспублікі Беларусь.

З 14 жніўня 2008 года па 31 ліпеня 2012 года — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Баліварыянскай Рэспубліцы Венесуэла.

Прэміі
------

* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (2002, у аўтарскім калектыве) — *за працу «Распрацоўка і асваенне вытворчасці на РУП „Мінскі аўтамабільны завод" сямейства гарадскіх, прыгарадных і міжгародніх аўтобусаў»*.

| ⛭Кіраўнікі Мінскага Аўтамабільнага заводу |
| --- |
| Кіраўнікі | Іван Талкуноў (1944—1946) • Рыгор Марціросаў (1946—1949) • Уладзімір Майбарада (1949—1955) • Сяргей Кішкін (1955—1959) • Іван Дзёмін (1959—1982) • Міхаіл Лаўрыновіч (1982—1994) • Валянцін Гурыновіч (1995—2006) • Мікалай Косцень (2007—2009) • Аляксандр Бароўскі (2009—2012) • Віктар Асноўскі (2012—2014) • Дзмітрый Кацярыніч (2014—2019) • Валерый Іванковіч (з 2019) |  |
**Папская інтранізацыя** або **Папская інтранізацыйная імша** — літургічная служба Рымска-каталіцкай царквы (якая служыцца па рымскаму абраду, але з элементамі візантыйскага) для царкоўнай інвестытуры на пасаду Папы Рымскага. Пасля Паўла VI інтранізацыя больш не ўключае старую тысячагадовую цырымонію Папскай каранацыі.

Павел VI, апошні Папа Рымскі, які быў каранаваны і выкарыстоўваў Папскую тыяру, адмовіўся ад выкарыстання тыяры на цырымоніі ў канцы Другога Ватыканскага сабору, і аддаў сваю асабістую тыяру базіліцы Нацыянальнай Святыні Бязгрэшнага Зачацця ў горадзе Вашынгтоне як падарунак каталікам Злучаных Штатаў Амерыкі. Аднак, больш за 20 іншых тыяр застаюцца ў Ватыкане. Адна з іх усё яшчэ выкарыстоўваецца сімвалічна як карона статуі Святога Пятра ў дзень яго свята кожны год. Першы за многія стагоддзі Папа Рымскі, які пачаў свой пантыфікат без каранацыі, быў Папа Ян Павел I.

Гл. таксама
-----------

* Папская каранацыя.

Спасылкі
--------

* Папа Рымскі Бенедыкт XVI тлумачыць сімволіку цырымоніі інтранізацыі

| Папскія рытуалы, сімвалы і цырыманіял |
| --- |
| Герб Ватыкана | 
* Апостальскі палац
* Ватыкан
* Папскі герб
* Канклаў
* Каранацыя
* Святы Прастол
* Інтранізацыя
* Папскі Крыж
* Мітра
* Мацэта
* Палій
* Папамабіль
* Папскія рэгаліі і знакі адрознення
* Пярсцёнак рыбака
* Сабор Святога Пятра
* Плошча Святога Пятра
* Латэранская базіліка
* Сікстынская капэла
* Тыяра
* Фанон
* Камаура
* Habemus Papam
* Sede Vacante
* Sedia Gestatoria
* Vere Papa mortuus est

 |
**Абіпо́н** (ісп.: Abipón) † — індзейскі народ, тубыльцы рэгіёна Гран-Чака. Зніклі як этнічная супольнасць у канцы XIX — пачатку XX ст.

Відавочна, абіпон першапачаткова насялялі поўнач Гран-Чака, а ў пачатку іспанскай каланізацыі прасунуліся на поўдзень, магчыма пад ціскам гуарані, і занялі паўднёвы бераг Параны, недалёка ад яе вусця. У XVIII ст. яны ўяўлялі сабою 3 папуляцыі, якія карысталіся адзінай мовай і зваліся іспанцамі **абіпон**:

* *Riikahé*, або сельскія абіпон
* *Jaaukanigás*, або водныя абіпон
* *Nakaigetergehé*, або горныя абіпон

*Riikahé* былі жыхарамі раўнін. *Nakaigetergehé* насялялі лясныя прасторы. *Jaaukanigás* аддавалі перавагу жыццю на берагах ракі. 

Галоўнымі заняткамі ўсіх трох груп першапачаткова былі вандроўныя паляванне, збіральніцтва і рыбалоўства. Пад 1641 г. іспанцы паведамлялі, што абіпон трымаюць коней. Конныя воіны рабілі рабаўнічыя рэйды на іспанскія паселішчы, захоплівалі еўрапейскія тавары, свойскую жывёлу і людзей, часцей жанчын і дзяцей. Іспанцы паведамлялі пра адносна лагоднае стаўленне захопнікаў да палонных. Яны маглі вольна перамяшчацца па лагеру, уступаць у шлюб, быць перакладчыкамі і дарадцамі, аказваць дапамогу ў гаспадарчых справах. У абіпон былі правадыры, што ўзначальвалі групы маладых воінаў. 

Асноўнай зброяй абіпон былі лук і дзіда. Мужчыны і жанчыны мелі звычай праколваць розныя часткі цела. Жанчыны рабілі татуіроўкі. Мужчыны жаніліся ў сталым узросце на маладых дзяўчатах, выплочвалі іх бацькам выкуп. Для рэгулявання спажывання рэсурсамі часта практыкаваліся дзетазабойствы. Апошняе разам з эпідэмічнымі хваробамі, прынесенымі з пачаткам каланізацыі, прывяло да рэзкага скарачэння насельніцтва. У 1768 г. заставалася толькі 5 000 мужчын і жанчын. 

Коннае паляванне дазваляла абіпон здабываць болей харчу, аднак вынікам неашчадных забойстваў дзікіх жывёл стала іх скарачэнне. Да таго іспанскія каланісты і метысы перайшлі да загоннай жывёлагадоўлі, калі свойская жывёла знаходзілася пад сталай аховай. Такім чынам абіпон сутыкнуліся да сярэдзіны XVIII ст. з праблемай забеспячэння.

Важную ролю ў лёсе абіпон адыграў Марцін Дабрыжофер (1718 — 1791), езуіт чэшскага паходжання. Ён займаўся місіянерскай справай і адначасова вывучаў культуру гэтага народа. У выніку паміж 1748 г. і 1763 г. на тэрыторыях абіпон былі заснаваны 4 місіі, дзе індзейцы засвойвалі навыкі сельскай гаспадаркі, вучыліся ў школах, мелі самакіраванне. Аднак у 1768 г. езуіты былі выгнаны з калоній, а місіі спусцелі. Толькі ў 1850-х гг. зноў былі адчынены місіі францысканцаў. Яны дзейнічалі да 1912 г. пакуль не былі нацыяналізаваны. Рэшткі абіпон, што жылі ў місіях, былі вымушаны шукаць працу ў гарадах і сельскіх паселішчах у якасці наёмных рабочых. У выніку яны былі асіміляваны аргенцінцамі.

Спасылкі
--------

* Abipones - Pueblos Originarios de América
* Abipón People
* Julio Del Barco, EL MISIONERO DOBRIZHOFFER, LOS ABIPONES Y SANTA FE
* Carlos D. Paz, "PUES NOSOTROS SOMOS CAPACES ... "RECLAMOS INDÍGENAS EN LAS FRONTERAS ABIPÓNSANTAFESINAS. SEGUNDA MITAD DEL SIGLO XVIII
**Рюкзачо́к** — штомесячны пазнавальна-гульнявы часопіс. Прызначаны для дзяцей ад 7 да 12 гадоў. Выпускаецца ў Беларусі з 2005 года.

Часопіс уключае пазнавальныя артыкулы, вершы, апавяданні, настольныя гульні, коміксы, жарты, загадкі, а таксама навукова-папулярныя матэрыялы для бацькоў і электронны далатак з дзіцячымі песнямі, класічнай і народнай музыкай, прэзентацыямі, відэаролікамі, інтэрактыўнымі навучальнымі трэнажорамі.

Кансультатыўную дапамогу часопісу аказвае грамадска-рэдакцыйны савет пад кіраўніцтвам Раісы Сідарэнка, намесніцы міністра адукацыі Рэспублікі Беларусь.

Гісторыя
--------

Ідэя стварэння дзіцячага пазнавальнага часопіса на базе навукова-метадычнага часопіса «Пачатковая школа» належала Наталлі Ванінай, дырэктару і галоўнаму рэдактару выдавецтва «Пачатковая школа». Новы часопіс павінен быў забяспечыць узаемадзеянне ўсіх удзельнікаў адукацыйнага працэсу: настаўнікаў пачатковых класаў, малодшых школьнікаў і іх бацькоў.

Канцэпцыю часопіса «Рюкзачок» распрацавала Вольга Ваніна. Яна сфармавала творчы калектыў аўтараў, мастакоў, дызайнераў. Першы нумар часопіса выйшаў у красавіку 2005 года.

З 2008 года «Рюкзачок» выходзіць з электронным дадаткам.

У 2009 годзе пачаўся выпуск даччыных часопісаў «Рюкзачок. ВЕСЕЛЫЙ ЗООПАРК», «Рюкзачок. МИР ПУТЕШЕСТВИЙ» і «Рюкзачишка». За арганізацыю выпуску серыі пазнавальна-гульнявых часопісаў для дзяцей А. Ваніна ўзнагароджана граматай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь.

З 2017 года «Рюкзачок» выходзіць з выкарыстаннем тэхналогіі дапоўненай рэальнасці.

Узнагароды
----------

«Рюкзачок» тройчы станавіўся лаўрэатам Нацыянальнага конкурсу друкаваных СМІ «Залатая Ліцера».

У 2009 годзе часопіс «Рюкзачок» стаў пераможцам V Нацыянальнага конкурсу друкаваных СМІ «Залатая Ліцера» у намінацыі «Найлепшае дзіцяча-юнацкае выданне».

Зноскі
------

1. ↑  СИДОРЕНКО Раиса Станиславовна — заместитель Министра образования Республики Беларусь (руск.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 13 красавіка 2017. Праверана 12 красавіка 2017.
2. ↑  Список победителей и лауреатов Национального конкурса печатных средств массовой информации «Золотая Литера» в 2006 году (руск.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 13 красавіка 2017. Праверана 12 красавіка 2017.
3. ↑  Список победителей и лауреатов Национального конкурса печатных средств массовой информации «Золотая Литера» в 2008 году (руск.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 22 кастрычніка 2016. Праверана 12 красавіка 2017.
4. ↑  Список победителей и лауреатов Национального конкурса печатных средств массовой информации «Золотая Литера» в 2009 году (руск.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 12 красавіка 2017. Праверана 12 красавіка 2017.

Спасылкі
--------

* 
* Что сегодня в "Рюкзачке"? (руск.)
* «Пачатковая школа» на книжной выставке проведёт флешмоб «Чытаем на роднай мове» и много презентаций (руск.)
* Книги с дополненной реальностью представили на международной книжной выставке (руск.)
* 
* Лучшим творческим проектом республиканских печатных СМИ назван проект «Моя Беларусь» (руск.)
* Белпошта
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Краўцоў.У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міхаіл Краўцоў.
**Міхаіл Канстанцінавіч Краўцоў** (1946, в. Рублеўск, Круглянскі раён, Магілёўская вобласць) — доктар фізіка-матэматычных навук.

Біяграфія
---------

У 1964 г. скончыў Комсеніцкую сярэднюю школу. У 1969 г. — Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, аспірантуру пры Інстытуце матэматыкі АН БССР у 1977 г. З 1979 г. старшы навуковы супрацоўнік інстытута па спецыяльнасці матэматычная кібернетыка. Пазней працаваў загадчыкам сектара Навукова-даследчага інстытута аўтаматызаваных сістэм планіравання і кіравання народнай гаспадаркай Дзяржплана БССР, намеснікам дырэктара Рэспубліканскага інфармацыйна-вылічальнага цэнтра Міністэрства хлебапрадуктаў БССР, намеснікам дырэктара па навуцы і галоўным навуковым супрацоўнікам Беларускага навукова-даследчага праектнага інстытута аўтаматызаваных сістэм кіравання Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь, намеснікам генеральнага дырэктара Беларускага навукова-вытворчага аб’яднання па інфарматыцы і вылічальнай тэхніцы Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь.

З 1994 г. вядучы навуковы супрацоўнік. З 1995 г. доктар фізіка-матэматычных навук. З 1996 г. загадчык сектара Беларускага навукова-даследчага інстытута эканомікі і інфармацыі аграпрамысловага комплексу (АПК) Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь.

Краўцоў М. К. — аўтар больш за 180 навуковых работ, у тым ліку манаграфіі «Шматграннікі, графы, аптымізацыя» (1981), якая атрымала міжнароднае прызнанне і высокую ацэнку, перакладзена ў Англіі, Германіі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Краўцоў Міхаіл Канстанцінавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 467. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0144-3.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Аб'ектывізм.
**Аб'ектыві́зм** — кірунак у гнасеалогіі, у аснове якога ляжыць арыентацыя пазнавальнай дзейнасці на сацыяльна-палітычную «нейтральнасць», на устрыманне ад сацыяльна-крытычных ацэнак, суджэнняў аб яе каштоўнасцях і мэтах. Тым самым ён абмяжоўвае «разумнае мысленне», нярэдка маскіруючы гнасеалагічны суб'ектывізм. Аб'ектывізм адмаўляе самастойную ролю актыўных дзеянняў гістарычных суб'ектаў, трактуе іх як цалкам абумоўленыя фатальным ходам рэчаў, уплывам тэхніка-тэхналагічнага і навуковага фактараў. У найноўшай сваёй форме сцыентызму аб'ектывізм выражаецца ў тэндэнцыі звесці ўсю культуру да навукі, а праблемы чалавека і грамадства — да навукова-тэхнічных задач  (руск.) (бел..

Літаратура
----------

* Аб'ектывізм // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ханіна.
**Таццяна Майсееўна Ханіна** (2 лютага 1937, Менск — 21 кастрычніка 2021) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1961 годзе. Працавала архітэктарам, кіраўніком групы архітэктараў у Мінскпраекце, галоўным архітэктарам праектаў у Белдзіпрагандлі, загадчык сектара ў БелНДІдзіпрасельбудзе, з 1981 г.— у Мінскім мастацка-вытворчым камбінаце. 

Член Саюза архітэктараў СССР з 1961 года. Жыла ў Мінску. Памерла 21 кастрычніка 2021 года.

Творчасць
---------

Дом па вуліцы Харкаўскай, 82
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): 10-павярховы жылы дом па вул. Харкаўскай, 82 (1969), парк імя 50-годдзя БССР (1970) у Мінску, жылыя дамы для будаўнікоў у сельскай мясцовасці (1975).

Зноскі
------

1. ↑  21 октября 2021 г. ушла из жизни архитектор Татьяна Ханина (руск.).  Беларускі саюз архітэктараў. Facebook.com (10 лістапада 2021).

Літаратура
----------

* Ханина Татьяна Моисеевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Палякова.

**Таццяна Дзмітрыеўна Палякова** (нар. 12 чэрвеня 1953, Мінск) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі фізічнага выхавання, спартыўнай трэніроўкі, аздараўленчай і адаптыўнай фізічнай культуры. Доктар педагагічных навук (1993), прафесар (1995). Акадэмік Беларускай інжынернай акадэміі, член-карэспандэнт Міжнароднай акадэміі інтэгратыўнай антрапалогіі, член Прэзідыума Міжнароднай асацыяцыі «Sport Kinetics».

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры (1973).

Працавала ў НДІ фізічнай культуры і спорту Рэспублікі Беларусь (1997—2000, дырэктар), Беларускім дзяржаўным універсітэце фізічнай культуры (1976—1997 і з 2000, факультэт аздараўленчай фізічнай культуры і турызму, кафедра фізічнай рэабілітацыі, прафесар, у 1993—1999 — загадчык кафедры, прарэктар па навуковай рабоце).

Навуковыя інтарэсы: псіхолага-педагагічныя і медыка-біялагічныя праблемы ў спорце; фізічная рэабілітацыя; эргатэрапія; адаптыўная фізічная культура.

Узнагароды
----------

Знак «За заслугі ў развіцці фізічнай культуры і спорту» (Беларусь, 2003), медаль «10 гадоў падпісання Дагавора аб стварэнні Саюзнай Дзяржавы» і інш.

Бібліяграфія
------------

* Психолого-педагогические основы управления движениями в стрелковом спорте : автореферат диссертации … доктора педагогических наук : 13.00.04 / Полякова Татьяна Дмитриевна. — Минск, 1993.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Татьяна Дмитриевна Полякова : биобиблиографический указатель / Белорусский государственный университет физической культуры, Научная библиотека; [составитель И. Д. Трофилова]. — Минск, 2013.
* Палякова Таццяна Дзмітрыеўна // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2001. — Т. 12. — С. 24.
* Полякова Татьяна Дмитриевна // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 6. — С. 192.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Троіцкая царква.
**Свята-Троіцкая царква** — мураваны праваслаўны храм у в. Дастоева Іванаўскага раёна Брэсцкай вобласці. Знаходзіцца на вул. Леніна, 2а.

Гісторыя
--------

14 верасня 1991 года быў закладзены першы камень у падмурак новага храма. 29 лістапада 1996 года храм быў асвячоны мітрапалітам Філарэтам.
Пабудавана паводле праекта архітэктара В. М. Аладава.

Архітэктура
-----------

Манументальны храм трактаваны ў стылізаваных формах старажытнарускага царкоўнага дойлідства. Цэнтральны кубападобны 2-ярусны аб’ём завершаны 5-купаллем, узбагачаным макаўкамі над шатром званіцы і сферычным пакрыццём паўкруглай апсіды з невялікімі рызніцамі. У сілуэце дамінуюць цыбулепадобны купал цэнтральнага цыліндрычнага светлавога барабана і шацёр высокай званіцы зграбных прапорцый. Тры ўваходы вырашаны 2-слуповымі рундукамі з вісячымі аркатурамі. Асноўная архітэктурная тэма — закамарнае завяршэнне праслаў фасадаў. У дэкаратыўным арсенале аркатурныя паясы, кілепадобныя какошнікі, цягнутыя лапаткі.

Зноскі
------

1. ↑  Приход храма Святой Живоначальной Троицы д. Достоево Ивановского района **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 12 снежня 2019. Праверана 9 снежня 2019.
2. ↑  Свята-Троіцкая царква

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Свята-Троіцкая царква (Дастоева) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Троіцкая царква (Дастоева) на сайце «Архіварта»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Раства-Багародзіцкая царква.
**Свята-Прачысценская царква** — праваслаўная царква, помнік класіцызму XVIII стагоддзя. Знаходзіцца на галоўнай вуліцы ў в. Шэбрын Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці. Пабудавана ў 1793—98 гг. з цэглы. Адрэстаўрыравана ў 2001—2002 гадах.

Занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння.

Апісанне
--------

У архітэктуры ўвасобіўся лаканічны, строгі і рытмічны стыль класіцызму. Просты і кампактны прамавугольны ў плане аб'ём накрыты 2-схільным дахам, 3-вугольны франтон якога завяршае плоскасны галоўны фасад. Ён, як і бакавыя фасады, рытмічна расчлянёны шырокімі лапаткамі, лучковымі аконнымі праёмамі і нішамі. Вуглы будынка акруглены.

Інтэр'ер
--------

Зала храма 4 драўлянымі слупамі падзелена на 3 нефы. Бакавыя 2-павярховыя рызніцы і апсіда паміж імі ўчынены ўнутры асноўнага аб'сму і злучаны паміж сабой шырокімі бакавымі арачнымі прасветамі; нал уваходам хоры. Апсіда асветлена 8-граннай люкарнай.

Званіца
-------

Мураваная званіца пастаўлена асобна збоку перад храмам і вырашана ў адзіным з царквой архітэктурным стылі: цэнтрычнае, квадратнае ў плане вежападобнае збудаванне пад шатровым дахам з макаўкай. Плоскасныя грані крапаваны вуглавымі пілястрамі і прарэзаны лучковымі аконнымі праёмамі.

Літаратура
----------

* *Кулагін А. М.* Праваслаўныя храмы на Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін. — Мн.: БелЭн, 2001. — 328 с.: іл.
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Шэбрын) на Вікісховішчы |


* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Шэбрын) на сайце Radzima.org
* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Шэбрын) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Шэбрын) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Шэбрын) на сайце «Архіварта»