**«Дзекабрысты»** — першы ў СССР фільм пра паўстанне дзекабрыстаў, гісторыка-біяграфічная драма; створаны ў 1926 годзе, нямы.

Гісторыя стварэння
------------------

Фільм быў зняты Аляксандрам Іваноўскім[ru] да 100-гадовага юбілею паўстання дзекабрыстаў на студыі «Ленинградкино» і стаў трэцяй сумеснай працай Іваноўскага з вядомым гісторыкам Паўлам Шчогалевым[ru].

Прэм’ера фільма адбылася 8 лютага 1927 года.

Сюжэт
-----

Фільм узнаўляе гісторыю руху дзекабрыстаў: успышкі сялянскіх мяцяжоў, арганізацыю дваранскіх гурткоў і ўласна паўстанне; на фоне гэтых падзей разгортваецца рамантычная гісторыя кахання дзекабрыста Івана Аненкава[ru] і французскай мадысткі Паліны Гебль[ru].

У ролях
-------

| Акцёр | Роля |
| --- | --- |
| Яўген Вараніхін | Мікалай I імператар Мікалай I  |
| Уладзімір Максімаў[ru] | Аляксандр I імператар Аляксандр I  |
| Варвара Аненкава[ru] | Паліна Гебль-Аненкава[ru]  Паліна Гебль-Аненкава[ru]  |
| Барыс Тамарын[ru] | Іван Аляксандравіч Анненкаў[ru] дзекабрыст Іван Аляксандравіч Анненкаў[ru]  |
| Тамара Гадлеўская | Кацярына Іванаўна Трубецкая[ru] княгіня Кацярына Іванаўна Трубецкая[ru]  |
| Генадзь Мічурын[ru] | Сяргей Пятровіч Трубяцкой[ru] князь Сяргей Пятровіч Трубяцкой[ru]  |
| Канстанцін Карэнін | Павел Іванавіч Пестэль[ru] дзекабрыст Павел Іванавіч Пестэль[ru]  |
| П. Валконскі | Пётр Рыгоравіч Кахоўскі дзекабрыст Пётр Рыгоравіч Кахоўскі  |
| Пётр Падвальны | Аляксандр Бястужаў дзекабрыст Аляксандр Бястужаў  |
| Аляксандр Ларыкаў[ru] | Якубовіч[ru] дзекабрыст Якубовіч[ru]  |
| Сяргей Шышко | Кандрат Фёдаравіч Рылееў дзекабрыст Кандрат Фёдаравіч Рылееў  |
| Вольга Спірава | Наталля Рылеева жонка дзекабрыста Наталля Рылеева  |
| Аляксандра Грыбуніна | маці Аненкава  |
| Уладзімір Крыгер[ru] | кіраўнік маёнтка Аненкава  |
| Сяргей Глаголін | Міколка лакей Міколка  |
| Іван Худалееў[ru] | Якабі  Якабі , сваяк Аненкава |
| Мікалай Лебедзеў[ru] | Абаленскі князь Абаленскі  |
| Эдуард Іагансон[ru] |   |
| Пётр Андрэеўскі | Канстанцін[ru] цэсарэвіч Канстанцін[ru]  |
| Барыс Мядзведзеў | Стрэмаўхаў  Стрэмаўхаў  |
| Ніна Младзінская | Целяшова[ru] балерына Целяшова[ru]  |

Крытыка
-------

Фільм жорстка крытыкаваўся. Выказвалася меркаванне, што фільм «Дзекабрысты» — «гэта ўзор таго, як не трэба рабіць „гістарычныя карціны"».

Адзін з рэцэнзентаў сцвярджаў, што «гісторыя снежаньскага паўстання расказана няправільна» як бы «убачанай з акна моднага магазіна, дзе служыла прадаўшчыцай францужанка Паліна Гебль». Ён пісаў: «„Дзекабрысты" — звычайная „любоўная" карціна. І зусім не выпадкова Аненкаў аказваецца некалькі неразумным. Ён занадта закаханы… Неразумны і Рылееў, неразумны і Трубяцкой — усе яны больш цікавяцца пацалункамі, чым нават размовамі пра паўстанне, не кажучы ўжо пра самае паўстанне». Пра пастаноўку было напісана: «Калі з гісторыяй у ёй не лепш, чым у іншых „гістарычных", — у сэнсе эфектнасці яна значна вышэй многіх нядаўна паказаных „гістарычных". Праўда, эфектнасці спецыфічнай, тэатральнай».

Кінакрытык Уладзімір Недабраво[ru] ўбачыў у «Дзекабрыстах» паўтарэнне і множанне памылак аднаго з папярэдніх фільмаў А. Іваноўскага «Палац і крэпасць»: «Ранейшая опернасць. Цяжкавагавасць. Безмантажжа. Млявасць тэмпу. Літаратуршчына. Меладэкламацыя акцёраў… Невынаходлівасць у рэжысёрскай працы да такіх межаў, што цалкам паўтараюцца калісьці расхваленыя паралелі і асацыяцыі „Палаца і крэпасці"».

Сцэнарыст Міхаіл Блейман[ru] у сваёй рэцэнзіі 1927 года адзначаў: «Заслугоўваюць адабрэння дакладнасць касцюмаў і такая ж дакладнасць у падборы грымаў. У карціне няма грахоў супраць абстаноўкі, за выключэннем здымкі на Сенацкай плошчы на фоне не існаваўшых тады будынкаў Сената і Сінода. Ёсць і эфектна знятыя сцэны». Пры гэтым ён рэзка крытыкаваў фільм: «Акцёры з годнасцю носяць спецыяльна пашытыя залататканыя мундзіры і спрабуюць „паказаць пачуцці". Акуратна чаргуюцца непатрэбныя раскошныя павільёны. Каласальныя сродкі патрачаны марна з-за няўмелай рэжысуры і павярхоўнасці падыходу да вялікай гістарычнай тэмы. Гэты фільм складаецца з дэкарацыі і мундзіраў». У іншай публікацыі ён наракаў, што «А. У. Іваноўскі ператварыў карціну пра дзекабрыстаў, якая заслугоўвала трагічнага і эпічнага ўвасаблення» ў «меладраму пра тое, як жорсткі ўрад разлучыў закаханых Паліну Гебль і Аненкава».

Пісьменнік і літаратуразнаўца Юрый Тынянаў[ru] згадваў фільм у негатыўным кантэксце і сцвярджаў, што сцэнар фільма «С. В. Д.[ru]» быў напісаны ў «процівагу мундзірам, безгустоўшчыне і параду, дадзеных у „Дзекабрыстах"».

Кіназнаўца Роміл Собалеў адзначаў «што і трэцім сваім гістарычным творам — „Дзекабрысты" — Іваноўскі і Шчогалеў вярнуліся да звыклай ужо схеме меладрамы, якая працякае на шырокім грамадскім фоне». Аднак, на думку крытыка «гісторыя рамантычнага кахання дзекабрыста Івана Аненскага і францужанкі Паліны Гебль… дрэнна ўвязвалася з галоўным: з мазаікай эпізодаў, якія распавядаюць пра ўспышкі сялянскіх мяцяжоў, арганізацыю дваранскіх гурткоў, паўстанне дзекабрыстаў». Пры гэтым «у цэнтры карціны рамантычная гісторыя, а дзекабрысты паказаны толькі фонам», што сам рэжысёр Іваноўскі ў сваіх успамінах лічыў памылкай.

Заўвагі
-------

1. ↑  Как не нужно делать «исторические картины». О фильме «Декабристы» **(нявызн.)**.  Советское кино (17 лістапада 1927). Праверана 17 снежня 2020.
2. 1 2  Советское кино 1927.
3. ↑  Недоброво 1927.
4. 1 2  Блейман 1973.
5. ↑  Блейман 1978.
6. ↑  Тынянов 1929.
7. 1 2 3  Соболев 1971.
8. ↑  Ивановский 1967.

Літаратура
----------

* «Декабристы» // *Советское кино*. — 1927. — № 2. — С. 31.
* *Недоброво В.* А.В. Ивановский // *Кино (Ленинградское приложение)*. — 1927. — № 5. — С. 3.
* *Тынянов Ю.* О фэксах // *Советский экран*. — 1929. — № 14. — С. 10.
* *Ивановский А.В.* Воспоминания кинорежиссёра. — М.: Искусство, 1967. — 256 с.
* *Соболев Р.* Александр Ивановский // 20 режиссёрских биографий // Сборник / Сост. Р. Д. Черненко. — М.: Искусство, 1971. — С. 116—135. — 389 с. — (Мастера советского кино).
* *Блейман М.* «Декабристы» // О кино — свидетельские показания. — М.: Искусство, 1973. — С. 77—78. — 590 с.
* *Блейман М.* Павел Петров-Бытов // 20 режиссёрских биографий / Сост. Р.Д. Черненко. — М.: Искусство, 1978. — С. 198—218. — 408 с.

Спасылкі
--------

* *Аркус Л.[ru]*. Декабристы. Киноведческая база «Чапаев» (руск.).  Проект журнала «Сеанс[ru]». Праверана 2 мая 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |