recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Кармен Арваль** (лац.: Carmen Arvale) - старажытнарымскі гімн арвальскіх братоў.

Арвальскія жрацы пакланаяліся багіне земляробства Дэа Дзіе і прыносілі ёй ахвярапрынашэнні каб забяспечыць вялікі ўраджай. Браты заўсёды абіраліся з сямей патрыцыяў, у той час як імператар у часы Рымскай імперыі заўсёды быў магістрам арвальскіх жрацоў.

Тэкст гэтага старажытнага гімна захаваўся ў запісе, які датуецца 218 годам н.э. які ўтрымлівае тэксты аб паседжаннях «братоў». Запісы зроблены архаічнай формай лацінскай мовы, якая ўжо ў эпоху імперыі была незразумелай.

Папаўдні «браты» апраналі свае тогі, збірталіся ў храме, прыносілі ахвярапрынашэнні, з'ядалі свіней і пілі кроў. потым яны ішлі ў лес, дзе пад кіраўніцтвам протамагістра забівалі тлустую аўцу і даследвалі яе ванторбы. Вярнуўшыся ў храм, спраўлялі лібацыі каля урн і перад храмам. калі ўсе вярталіся да алтара храма, кожны арвальскі брат атрымоўваў за ўдзел у цырымоніі ўзнагароджанне ў 100 дзенарыяў. Пасля яшчэ некалькіх рытуалаў «браты» зачынялі храм, з якога выходзілі ўсе пабочныя. Зачыніўшыся ў храме жрацы паднімалі да пояса прэтэксты, бралі набажэнскія кнігі і таньчылі, пяючы:

> 
> 
> Лары, прыйдзіце да іх на дапамогу.
> 
> 
> Марс, не дазволь напасці на натоўп смерці і разарэнню.
> 
> 
> Насыцся, жорсткі Марс. Ты (звяртаючыся да аднаго з братоў) ускоч на парог. Стой! Бі парог.
> 
> 
> Вы, а потым вы, заклікайце ўсіх дэманаў (абагатвораных нябожчыкаў ці вясковых багоў).
> 
> 
> Ты ж, Марс, прыйдзі да нас на дапамогу.
> 
> 
> Скачыце!
> 
> 
> 
> *Арыгінальны тэкст* (лац.)  
> 
> 
> Enos Lases juvate (тры разы).
> 
> 
> Neve lua rue, Marma, sins incurrere in pleores (тры разы).
> 
> 
> Satur fu fere Mars. Limen sali. Sta. Berber (тройчы).
> 
> 
> Seminus alternei advocapt conctos (тройчы).
> 
> 
> Enos, Marmor, juvato (тры разы).
> 
> 
> 
> Triumpe (5 разоў).
> 
> 

Пасля танца ўваходзілі грамадскія рабы і забіралі кнігі.

У тэксце згадваюцца лары, старажытнарымскія бажаствы, якія апекаваліся над побытавымі рэчамі (напрыклад дом, ачаг, ці грамада), а таксама Марс, якога ўпрошваюць не рабіць бедствы на палі, просячы яго быць сытым.

Гл. таксама
-----------

Трыумф

| ⛭Старажытнарымская рэлігія і міфалогія |
| --- |
| Жрацы | 
Аўгуры •
Аўгусталы •
Арвальскія браты •
Вялікі пантыфік •
Вясталкі •
Гаруспік •
Калегія пантыфікаў •
Саліі •
Свяшчэнны цар •
Фецыялы •
Тыцыі •
Фламіны •
Эпулоны
 |  |
| Вераванніі рытуалы | 
Кнігі Сівіл •
Святы
(Квінкватрыі •
Кансуаліі •
Лемурыя •
Луперкаліі •
Матраналіі •
Нептуналіі •
Парэнталіі •
Сатурналіі •
Тэрэнцінскія гульні •
Цэрэаліі •
Ювеналіі) •
Храм •
Аўспіцыі
 |
| Галоўныя багі | 
Апалон •
Венера •
Веста •
Вулкан •
Дыяна •
Квірын •
Марс •
Меркурый •
Мінерва •
Нептун •
Плутон •
Цэрэра •
Юнона •
Юпітэр
 |
| Іншыя багі,бажаствы і духі | 
Анона •
Белона •
Добрая багіня •
Вагітан •
Дыяскуры •
Кібела •
Конс •
Купідон •
Лары •
Опс •
Оркус •
Рома •
Сатурн •
Сол •
Тэлус •
Фаўн •
Янус •
Прыяп •
Пенаты
 |
| Персаніфікацыя | 
Ангерона •
Віртус •
Канкордзія •
Хонас •
Фартуна
 |
Магшот Сталіна
**Магшот** — фатаграфічны партрэт, які робіцца пасля арышту. Мэта магшота — дазволіць праваахоўным органам мець фатаграфічную справаздачу аб арыштанце, каб забяспечыць ідэнтыфікацыю ахвярамі і следчымі. Большасць магшотаў мае дзве часткі: першая — профіль, другая — анфас. Яны могуць быць складзеныя ў магшот-кнігу для таго, каб вызначыць асобу злачынца. У гучных справах магшоты могуць быць таксама апублікаваныя ў сродках масавай інфармацыі.

Літаратура
----------

* Michael H. Graham (2003). Handbook of Illinois Evidence. Aspen Publishers. pp. 147. ISBN 978-0735544994.
* Julie K. Petersen (2007). Understanding Surveillance Technologies: Spy Devices, Privacy, History, & Applications. Auerbach Publications. pp. 26. ISBN 978-0849383199.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Магшот
Будынак банка ў Каўнасе
**Ūkio Bankas** (бел.: У́кё ба́нкас) — былы літоўскі камерцыйны банк са штаб-кватэрай у Каўнасе. Першы прыватны банк Літвы. Заснавальнік і асноўны акцыянер — літоўскі прадпрымальнік Уладзімір Раманаў (больш за 50%).

Гісторыя
--------

У 2008 годзе Ūkio Bankas, як і іншыя банкі, панёс вялікія страты праз абмежаванне крэдыту  (англ.) (бел. пасля чаго рэйтынгавае агенцтва «Standard & Poor» знізіла яго статус са стабільнага да адмоўнага.

У лютым 2013 банк паведаміў пра нізкую якасць актываў, слабое кіраванне рызыкамі і недахоп патрэбнай аперацыйнай інфармацыі. Праверка таксама паказала, што банк праігнараваў рэкамендацыі цэнтральнага банка па змяншэнні аперацыйных рызык. 12 лютага Банк Літвы абвясціў часовую частковую забарону дзейнасці (мараторый) для «AB Ūkio bankas».

Дзейнасць
---------

Банк спансаваў літоўскі футбольны клуб Каўнас і шатландскі Хартс, уласнікам якіх з'яўляецца Уладзімір Раманаў.

Зноскі
------

1. ↑  *Mike Collier.*. S&P downgrades Ukio (англ.).  Baltic Times (27 жніўня 2008).
2. ↑  NOTICE Regarding Activities of the AB Ūkio bankas from 12 February 2013 (англ.)(недаступная спасылка).  Ūkio Bankas (12 лютага 2013). Архівавана з першакрыніцы 17 лютага 2013. Праверана 30 ліпеня 2015.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ūkio bankas
* Афіцыйная старонка Архівавана 7 верасня 2013. (англ.) (літ.) (руск.)
Епіскапскі палац Мпалы, 1905 год.
**Мпала** — адна з першых каталіцкіх місій у Бельгійскім Конга.

Заснавана ў маі 1883 годзе Афрыканскай міжнароднай асацыяцыі. Размяшчалася на заходнім беразе возера Танганьіка. Лагер місіі знаходзіўся ў вусці ракі Луфуку.

Да 1892 года місію ўзначальваў бельгійскі афіцэр Эміль Стормс. Пасля Мпалай кіравалі царкоўнікі. У першай палове 1890-х гадоў місія захоўвала значную аўтаномію, знаходзячыся пад кіраваннем місіянераў. Еўрапейцы пабудавалі тут царкву, а таксама разбілі сады. У 1899 годзе ў Мпале адкрылася першая ў Конга семінарыя.

У 1904 годзе ў Мпале адбылася ўспышка соннай хваробы. Ад пошасці памерлі сем з дваццаці аднаго місіянера. У ходзе ўспышкі хваробы было ўзведзена свяцілішча Прасвятой Багародзіцы на адным з пагоркаў, якія ўзвышаюцца над раўнінай Мпала, дзе меркавалася здаровым перачакаць эпідэмію. Таксама пабудаваны лазарэты.

У перыяд паміж дзвюма сусветнымі войнамі місія занялася развіццём сельскай гаспадаркі ў рэгіёне. Місіянеры навучалі мясцовых жыхароў сталярнай справе, каменнай справе, будаўніцтву лодак і ўсім іншым каштоўным навыкам. Дзякуючы навучанню многія афрыканцы змаглі знайсці працу на камерцыйных прадпрыемствах Конга.

Станам на 2005 год асноўная частка пабудоў місіі захавалася.

Заўвагі
-------

1. 1 2  Coosemans 1947, p. 899-900.
2. ↑  Boulger 1898, p. 85.
3. ↑  Vail 1991, p. 197.
4. ↑  Mudimbe 1994.
5. ↑  Quaghebeur & Kalengayi 2008, p. 20.
6. ↑  Quaghebeur & Kalengayi 2008, pp. 25–28.
7. ↑  Vail 1991, p. 200.
8. ↑  Pirotte 2005, p. 93.

Літаратура
----------

* Pirotte, Jean (2005). *Les conditions matérielles de la mission: contraintes, dépassements et imaginaires, XVIIe-XXe siècles : Actes du colloque conjoint du CREDIC, de l'AFOM et du Centre Vincent Lebbe : Belley (Ain) du 31 août au 3 septembre 2004*. KARTHALA Editions. ISBN 978-2-84586-682-9. Праверана 2013-04-09.
* Boulger, Demetrius Charles (1898). *The Congo State: Or, the Growth of Civilisation in Central Africa*. Cambridge University Press. p. 25. ISBN 978-1-108-05069-2. Праверана 2013-04-09.
* Mudimbe, V. Y. (1994). *The idea of Africa*. Indiana University Press. p. 140. ISBN 978-0-253-20872-9. Праверана 2013-04-09.
* Quaghebeur, Marc; Kalengayi, Bibiane Tshibola (2008-01-01). *Aspects de la culture à l'époque coloniale en Afrique centrale: Volume 8 : Presse ; Archives*. L'Harmattan. p. 19. ISBN 978-2-296-05070-9. Праверана 2013-04-09.
* Coosemans, M. (4 December 1947). "STORMS (Emile Pierre Joseph)". Inst. Roy. Colon. Belge. Праверана 2013-04-10. `{{cite journal}}`: Шаблон цытавання journal патрабуе `|journal=` (даведка)
* Vail, LeRoy (1991). *The Creation of Tribalism in Southern Africa*. University of California Press. p. 196. ISBN 978-0-520-07420-0. Праверана 2013-04-09.
***Thymus broussonetii*** - від раслін сямейства ясноткавыя (*Lamiaceae*), распаўсюджаны ў Алжыры, Марока, Тунісе.

Батанічнае апісанне
-------------------

Вельмі разгалінаваная расліна, вышынёй 15-30 (40) см; сцёблы з кароткімі валасінкамі. Лісце ад эліптычнага да вузка-яйцападобнага, 5-18 × 2-5 мм, голае, раснічастае. Прыкветкі шырокаяйцаватыя, даўжынёй да 1.5 см, пурпурна-чырвоныя. Кветкі даўжынёй да 1.8 см, ад чырвонага да пурпурна-чырвонага колеру. Суквецці ад закругленых да яйцападобных, даўжынёй да 4 см.

Адрозніваюць два падвіды: лісце больш за 1 см, субчарашковыя, прыкветкі валасатыя толькі на спінцы — ssp. *broussonetii*; прыкветкі валасатыя з абодвух бакоў, валасінкі доўгія - ssp. *hannonis*.

Распаўсюджанне
--------------

Распаўсюджаны ў Алжыры, Марока, Тунісе. У Марока расце пераважна на атлантычным узбярэжжы, таксама ў сярэднім Атласе і {{нп3|Антыатлас|Антыатласе|ru|Антиатлас}}; рэдкі ў Марока і Тунісе. Расце на вышынях 10-1000 м.

1. 1 2  The Alpine Garden Society **(нявызн.)**. Праверана 10.09.2018.  (англ.)
2. 1 2  *IUCN.* A guide to medicinal plants in North Africa. — Malaga: IUCN, 2005. — С. 245. — ISBN 2831708931.  (англ.)
3. ↑  Euro+Med Plantbase **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 10 вересня 2018. Праверана 10.09.2018.  (англ.)
**Святлана Уладзіміраўна Сітнікава** (нар. 21 лютага 1958, г. Барысаў, Мінская вобласць) - беларускі навуковы і кіруючы работнік у галіне адукацыі, матэматык і інжынер-праграміст па адукацыі. Кандыдат педагагічных навук (1996), дацэнт (2006).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 21 лютага 1958 года ў г. Барысаве Мінскай вобласці.

Скончыла сярэднюю школу № 8 г. Барысава ў 1975 годзе. З'яўлялася старшынёй Савета дружыны піянерскай, а затым першым сакратаром камсамольскай арганізацыі ў школе.

Пачынала працоўную дзейнасць на швейнай фабрыцы ў г. Барысаве; працавала выхавальнікам дзіцячага саду, настаўнікам матэматыкі і інфарматыкі ў г. Гродна. 

У 1984 годзе скончыла Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. М. Горкага з прысваеннем кваліфікацыі «Настаўнік матэматыкі». У 1990 годзе прайшла прафесійнае навучанне па спецыяльнасці «Інжынер-праграміст», у 2002–2003 годзе – перападрыхтоўку ў Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Дзелавое адміністраванне».

Скончыла аспірантуру ў 1996 годзе і паспяхова абараніла кандыдацкую дысертацыю па праблеме фарміравання прафесійнай самаацэнкі педагога. Па выніках навуковай працы ў 2006 годзе Сітнікавай прысвоена навуковае званне дацэнта. Аўтар больш як 50 навуковых прац у сферы адукацыі дарослых.

З 1990 года працуе ў Мінскім абласным інстытуце развіцця адукацыі. Пачынала працу з пасады інжынера і метадыста па інфарматыцы, працавала начальніцай аддзела, загадчыцай кафедрай, намесніцай дырэктара, прарэктарам па навучальнай працы. З красавіка 2006 па чэрвень 2019 года рэктар Мінскага абласнога інстытута развіцця адукацыі.

Дэпутат Мінскага абласнога Савета дэпутатаў 27-га склікання. Першы намеснік старшыні грамадскага аб'яднання «Беларускі саюз жанчын».

Узнагароды
----------

Узнагароджана медалём Францыска Скарыны і нагрудным знакам «Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь», граматамі Мінскага абласнога выканаўчага камітэта.

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  - Знаменитые выпускники - Музей - ГУО "Минский областной институт развития образования" **(нявызн.)**. *museum.moiro.by*. Праверана 21 снежня 2023.
**Царква Святога Іаана** — колішні храм у а.г. Дрычын Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Царква ў гонар святога Іаана Прадцечы — помнік народнага дойлідства — існавала ў сяле Дрычын з 2-й паловы XVIII ст. пабудавана на сродкі мясцовага памешчыка Бурымскага.

У царкоўным архіве станам на 1879 год захоўваліся метрычныя кнігі і спаведныя спісы прыхаджан з 1844 года. Апроч Дрычына, у прыход уваходзілі яшчэ 5 вёсак (каля 2 тысяч прыхаджан).

Настаяцелямі Дрычынскай царквы ў розны час былі святары Васіль Беліновіч (узнагароджаны ордэнам Святога Уладзіміра 4-й ступені), Уладзімір Ржэцкі, Аляксандр Будзіловіч, Аляксандр Шалай. У 1900 годзе ў Свята-Іаанаўскай царкве служылі святар Павел Шыманоўскі (у сан быў узведзены ў 1879 годзе) і псаломшчык Васіль Костка.

У 1930-я гады царква была закрыта, а праз некалькі год, з пісьмовай згоды мясцовых жыхароў, разабрана на будаўнічыя матэрыялы, з якіх пазней пабудавалі вясковую школу. У вёсцы Калінаўка, паблізу Дрычына, жыла жанчына вельмі сталага веку, сведка тых падзей, якая і распавяла падрабязнасці закрыцця царквы святару айцу Міхаілу. Жанчына вельмі каялася, што хаця і была веруючай, але як і іншыя, падпісалася пад згодай на разбурэнне царквы.

Цяпер на месцы царквы стаяць два дамы мясцовых жыхароў, а побач з імі — стары парк.

Архітэктура
-----------

Пабудавана з драўляных брусоў, у выглядзе выцягнутага крыжа з адным глухім купалам. Унутраная плошча храма складала каля 25 квадратных сажняў. У званіцы былі два званы.

Гл. таксама
-----------

* Храмы Пухавіцкага раёна

Літаратура
----------

* Памяць. Пухавіцкі раён. — Мінск: Беларусь, 2003. — С. 682—683.
* Праваслаўныя храмы на Пухавіччыне: Інфармацыйны даведнік. — Мар'іна Горка: Пухавіцкая цэнтральная бібліятэка; аддзел бібліятэчнага маркетынгу. — 2007. — С. 10.

Спасылкі
--------

* Царква Святога Іаана (Дрычын) на сайце Radzima.org
**Купалаўскі** — рэспубліканскі ладшафтны заказнік у Лагойскім і Мінскім раёнах Мінскай вобласці.

Створаны ў 2000 годзе для захавання ў натуральным стане ўнікальнага прыроднага ландшафтнага комплекса з папуляцыямі рэдкіх і знікаючых відаў раслін, занесеных у Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь, аховы рэдкіх лясных біяцэнозаў, а таксама для адраджэння прыроднага асяроддзя гісторыка-культурных аб’ектаў.

Плошча заказніка скаладае 3834 га (з іх 2743 га — у Лагойскім раёне, 1091 га — у Мінскім).

Заказнік названы ў гонар народнага паэта Беларусі Янкі Купалы, жыццё і творчасць якога звязаны з шэрагам мясцін на яго тэрыторыі.

Ландшафт
--------

Заказнік знаходзіцца ў межах Лагойскага ўзвышша (частка Мінскага ўзвышша), сярэдняя вышыня якога складае 250—200 м. На яго тэрыторыі знаходзіцца гара Лысая (342 м) — другая па вышыні вяршыня Беларусі.

Ландшафты вылучаюцца выключнай прыгажосцю дзякуючы складанай будове, вялікім перападам вышынь і яруснаму рэльефу. Найвышэйшы ярус фарміруюць марэнныя ці камавыя ўзгоркі (вышыня 35—30 м), другі ярус — сярэднеўзгорысты рэльеф з адноснымі перавышэннямі вышынь 5—10 м, трэці ярус (ніжэй 250 м) прадстаўлены абалонавымі тэрасамі рэк Удры і Лукавай і глыбока ўрэзанымі старажытнымі лагчынамі сцёку.

Лясы займаюць 80 % тэрыторыі заказніка. З-за асаблівасцяў рэльефу балотныя бярозавыя і чорнаалешнікавыя лясы амаль не сустракаюцца. На ўзгорках распаўсюджаны хвойнікі і ельнікі, якія чаргуюцца з дзялянкамі шэраалешнікавых дрэвастояў і светлых бярозавых гаёў. Для моцна перасечанага ўзгорыстага рэльефу характэрны ялова-бярозава-шэраалешнікавый сярэднеўзроставыя дрэвастоі. У падлеску часта сустракаюцца дуб, ясень, ліпа, клён.

Флора
-----

У флоры заказніка налічваецца 568 відаў сасудзістых раслін, у тым ліку 8 відаў, уключаных у Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь: купальнік горны, пярэсна еўрапейская, лілея кучаравая, гладыёлус чарапіцападобны, баранец звычайны, званочак шыракалісты, пустапялёснік зялёны, тайнік яйцападобны.

* Купальнік горныКупальнік горны
* Лілея кучараваяЛілея кучаравая
* Пярэсна еўрапейскаяПярэсна еўрапейская
* Гладыёлус чарапіцападобныГладыёлус чарапіцападобны
* Баранец звычайныБаранец звычайны
* Званочак шыракалістыЗваночак шыракалісты
* Пустапялёснік зялёныПустапялёснік зялёны
* Тайнік яйцападобныТайнік яйцападобны

Фаўна
-----

Фаўна заказніка налічвае 119 відаў наземных пазваночных жывел, у тым ліку 2 віды рэдкіх і знікаючых віды дзікіх жывёл, уключаных у Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь: зялёная жаўна і пустальга звычайная.

* Зялёная жаўнаЗялёная жаўна
* Пустальга звычайнаяПустальга звычайная

Зноскі
------

1. 1 2  Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 6 апреля 2000 г. № 470 "Об образовании республиканского ландшафтного заказника «Купаловский»
2. ↑  
Заказнікі рэспубліканскага і мясцовага значэння (руск.) (DOC). *Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь*. Праверана 25 лютага 2020.
3. 1 2 3 4  Заповедные территории Беларуси — Республиканский ландшафтный заказник «Купаловский» Архівавана 17 лютага 2020.
**Вадстэ́на** (шведск.: Vadstena) — горад на ўсходзе Швецыі ў лене Эстэргётланд, размешчанае на ўсходнім беразе возера Ветэрн. Цэнтр аднайменнай камуны. Насельніцтва — 5 613 чалавек (2010). Важны турыстычны цэнтр.

Гісторыя
--------

У XII стагоддзі на тэрыторыі сучаснай Вадстэны існавала царква ў раманскім стылі — гэта быў адзін з этапаў паломніцкага шляху ў Тронхейм. У XIII стагоддзі кароль Вальдэмар Біргерсан пабудаваў тут свой палац. У 1346 кароль Магнус Эрыксан падараваў гэты палац Святой Біргіце, якая заснавала Вадстэнскі кляштар — кляштар Ордэна брыгітак. У 1400 Вадстэна атрымлівае гарадскія прывілеі і становіцца важным паломніцкім цэнтрам. У 1545 годзе кароль Густаў Ваза пабудаваў у Вадстэне замак, а ў 1550 — канфіскаваў маёмасць кляштара і прагнаў манахаў (манашкі заставаліся там да 1595 года). З 1637 кляштар ужываецца ў якасці дому для салдат-інвалідаў, у 1783 становіцца турмой, а з 1829 — часткай шпіталя. У 1848–1853, у сувязі з будаўніцтвам Гёта-канала, у Вадстэне быў пабудаваны порт на возеры Ветэрн. Для яго будаўніцтва былі разабраны абарончыя валы замка. У 1874 была пракладзена чыгунка (канчаткова зачыненая з 1963).

Славутасці
----------

* г.зв. Чырвоная вежа (XIV стагоддзе) — рэшты царквы Святога Пятра
* Кляштар (заснаваны ў XIV стагоддзі)
* Кляштарная царква (XV стагоддзе)
* Дом біскупа (1474)
* Ратуша (XV стагоддзе)
* Замак (XVI стагоддзе)
* г.зв. Дом Мортэна Шынарэ (служыў шпіталем для бедных)
* Гістарычная забудова (XVIII-XIX стагоддзе)
* Музей кляштара Св. Брыгіты
* Музей шпіталя
* Музей цацак

Галерэя
-------

* Вадстэнскі замакВадстэнскі замак
* Вадстэнскі кляштарВадстэнскі кляштар
* Дом біскупаДом біскупа
* РатушаРатуша
* Чырвоная вежаЧырвоная вежа
* Былы каралеўскі палац (цяпер Музей кляштара Св. Брыгіты)Былы каралеўскі палац (цяпер Музей кляштара Св. Брыгіты)
* Дом Мортэна ШынарэДом Мортэна Шынарэ
* У цэнтры ВадстэныУ цэнтры Вадстэны

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вадстэна
**Хойтэ ван Хойтэма** (нідэрл.: Hoyte van Hoytema; нар. 4 кастрычніка 1971, Хорген, Швейцарыя) — нідэрландска-шведскі кінааператар, які вучыўся ў Польскай кінашколе ў Лодзі. Пераважна працуе ў Швецыі, але таксама і ў Германіі, Нарвегіі, ЗША і Вялікабрытаніі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 4 кастрычніка 1971 года ў горадзе Хорген, Швейцарыя. На рахунку Хойтэ ван Хойтэма больш за дзесятак паспяховых поўнаметражных і дакументальных фільмаў і тэлесерыялаў. Яго супрацоўніцтва з рэжысёрамі Мікаэлем Марсімаінам, Томасам Альфрэдсанам і Крыстаферам Ноланам адзначана прызнаннем крытыкаў, а таксама шэрагам нацыянальных і міжнародных прызоў.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Райчонак.
**Ада Райчонак** (нар. 10 красавіка 1937) — беларуская грамадская дзяячка, настаўніца. Дырэктар Германавіцкага музея мастацтва і этнаграфіі імя Язэпа Драздовіча і недзяржаўнага Літаратурна-мастацкага музея імя Міхася Райчонка.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 10 красавіка 1937 годзе ў Віцебску. У 1943 годзе, у шасцігадовым узросце, разам з маці трапіла ў канцэнтрацыйны лагер каля Лепеля. Цудам уратавалася ад расстрэлу ў чэрвені 1944 года.

У 1957 годзе скончыла Полацкае педагагічнае вучылішча, у 1966 годзе — Пскоўскі педагагічны інстытут. Працавала настаўніцай рускай мовы і літаратуры ў мястэчку Германавічы Шаркаўшчынскага раёна. З пачатку 1990-х актыўна займаецца культурніцкай дзейнасцю. Кіравала ансамблем «Германавіцкія вячоркі», вядомым на ўсю вобласць. Рабіла школьны музей баявой славы. Алесь Марачкін падштурхнуў Аду Райчонак займацца творчасцю Язэпа Драздовіча. Так годзе ўзнік культурна-асветніцкі цэнтр імя Язэпа Драздовіча, а ў 1995 годзе быў адкрыты Германавіцкі музей мастацтва і этнаграфіі імя Язэпа Драздовіча.

Пры ўдзеле Ады Райчонак з’явілася скульптурная кампазіцыя ў Мінску ў Траецкім прадмесці — «Вечны вандроўнік». Сын Міхась быў першым старшынёй цэнтра імя Драздовіча. Міхась Райчонак працаваў выкладчыкам Віцебскага ўніверсітэта, вучыўся ў аспірантуры, быў паэтам, пісьменнікам, краязнаўцам. Пасля трагічнай смерці Міхася ў 1999 годзе Ада Райчонак узначальвае Цэнтр Драздовіча. Сябра Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны і Партыі БНФ.

Заснавала другі музей — недзяржаўны Літаратурна-мастацкі музей імя Міхася Райчонка. Дзеля гэтага Ада Райчонак выкупіла частку дома і 5 жніўня 2005 года музей адкрыўся. Музей змяшчае дзясяткі карцін, і сотні кніг з аўтографамі.

У 2009 годзе рэжысёр Уладзімір Колас зняў дакументальны фільм «Галерэя Ады», у якім распавёў пра дзейнасць Ады Райчонак. Фільм быў паказаны ў розных краінах свету, атрымаў шэраг узнагародаў. У 2010 годзе стала лаўрэаткай прэміі імя Васіля Быкава «За свабоду думкі», якую ўручае «Рух за Свабоду».

Ладзіць мастацкія пленэры, бардаўскія фестывалі, навуковыя канферэнцыі, прысвечаныя Язэпу Драздовічу конкурсы дзіцячых малюнкаў. Правяла больш за два дзясяткі драздовіцкіх пленэраў, дзякуючы якім у яе музеі з’явілася больш за 100 карцін. Выдае газету «Бацькаўшчына», праводзіць бульбяныя фэсты, займаецца краязнаўствам. Выкупіла і прыводзіць у належны стан сядзібу сусветна вядомага селекцыянера Івана Сікоры.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Германавіцкі музей мастацтва і этнаграфіі імя Язэпа Драздовіча. Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 2. Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка [і інш.]. — Мн.: БелЭн, 1994. — 537 с.; іл.

Спасылкі
--------

* Белсат. Галерэя Ады, дак. фільм, 2011
* Радыё Рацыя. Ада Райчонак святкуе 80-гадовы юбілей
* Ада Райчонак. Мае ўспаміны аб сустрэчах з Іванам Паўлавічам Сікорам
* Наша Ніва. Ада Райчонак: Пакуль жывая, буду працаваць на карысць Беларусі
* настаўнік.info. Райчонак Ада Эльеўна
* Радыё Свабода. Анкета пасьля лета. Ада Райчонак
**Епіскап Сергій** (свецкае імя *Аркадзь Каралёў*; 31 студзеня 1881, Масква — 18 снежня 1952, Казань) — праваслаўны дзеяч, архіепіскап.

Біяграфія
---------

У 1905 годзе скончыў Маскоўскую духоўную акадэмію. 17 красавіка 1921 года быў хіратанізаваны ў епіскапа Бельскага. У 1922 годзе высланы з Польшчы, жыў у Празе, быў вікарыем мітрапаліта Еўлогія, які кіраваў Заходнееўрапейскім экзархатам РПЦ, затым перайшоў у юрысдыкцыю канстанцінопальскага патрыярхату.

У 1945 годзе Сергій і Еўлогій вярнуліся ў лона Рускай Праваслаўнай Царквы. 3 7 чэрвеня 1946 года — архіепіскап Венскі РПЦ, а з кастрычніка 1946 года — экзарх Сярэдняй Еўропы.

З верасня 1950 года быў архіепіскапам Казанскім і Чыстопальскім.

Зноскі
------

1. ↑  У Заходняй Беларусі пад польскай акупацыяй
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жукоўскі.
**Антоні Шыман Жукоўскі** (1766 (?) — 1834 (?)) — беларускі акцёр, антрэпрэнёр.

Біяграфія
---------

У 1790—1792 гадах узначальваў польскія трупы ў Мінску і Вільні. У 1795 годзе стварыў у Магілёве трупу, якая ставіла спектаклі на польскай і рускай мовах. У 1795 годзе трупа вольных акцёраў пад кіраўніцтвам Жукоўскага па запрашэнні графа С. Зорыча працавала ў яго тэатры ў Шклове (выконвала польскія і рускія камедыі). Трупа Жукоўскага выступала ў Гродне (1827, 1828, 1830), Зэльве (1816). 3 1811 узначальваў Мінскую антрэпрызу, фактычна наладзіў рэгулярныя тэатральныя паказы ў горадзе. 3 мінскай трупай гастраліраваў па Беларусі.
Прыклад гіпюравых карункаў
**Гіпюр** — тып карункапляцення. Ён звязвае матывы з палосамі і косамі, а не з сетками.

Гіпюр — французскае слова, якое азначае стужку. Яно прымянялася для апісання карункаў, якія мелі каркас або больш тоўстую нітку, каб вызначыць ўзор, але цяпер у такім значэнні больш не выкарыстоўваецца

Генуэзскія карункі таксама з'яўляюцца гіпюравымі. Генуэзскія каруначніцы адпраўляліся на Мальту, каб знайсці стыль Мальтыйскіх карункаў. Пазней гэты стыль паспрыяў стварэнню англійскіх карункаў, вядомых як Бедфардшырскія карункі.

Іншыя гіпюравыя карункі, вядомыя пад назвай Клюнійскія карункі, зарадзіліся ў Францыі , але распаўсюдзіліся ў іншых месцах, такіх як арэалы англійскага карункапляцення

Зноскі
------

1. ↑  Elizabeth Mincoffr (1981). *Pillow Lace*. Ruth Bean. ISBN 0-903585-10-3.
2. ↑  *The Lace Guild*. Italian Bobbin lace **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 6 кастрычніка 2014. Праверана 26 November 2014.
3. ↑  Maltese Crafts **(нявызн.)**.  VassaloMalta. Праверана 21 November 2014.
4. ↑  Mrs. Bury Palliser (1984). *History of Lace*. Dover Publications, Inc. p. 392. ISBN 0-486-24742-2.
5. ↑  *The Lace Guild*. French Bobbin Lace **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 9 лістапада 2014. Праверана 24 November 2014.
6. ↑  Pat Earnshaw (1980). *The Identification of Lace*. Shire Publications. p. 107. ISBN 0-85263-484-6. Праверана 24 November 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Гіпюр на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Малы Бракгаўза і Эфрона · Гранат |
**Алена Паўлаўна Ніякоўская** (23 снежня 1936, Мінск — 17 жніўня 2020, Наваполацк) — беларускі філосаф, педагог, літаратуразнавец, гісторык культуры.

Біяграфія
---------

Скончыла філалагічны факультэт Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Выкладала з 1963 года ў Полацкім тэхнікуме Белкаапсаюза нямецкую мову, з 1974 года — у Полацкім дзяржаўным універсітэце нямецкую, англійскую, польскую, беларускую мовы, этыку, эстэтыку, релігіязнаўства, філасофію, педагогіку, псіхалогію, гісторыю культуры. Кандыдат філасофскіх навук (1984), дацэнт.

У 2-й палове 1960-х падтрымлівала перапіску з У. Караткевічам. У 1990-я гады актыўна брала ўдзел у дзейнасці Таварыства Вольных Літаратараў, у т.л. у «круглым стале» ТВЛ, прысвечаным пострамантызму (1995), матэрыялы якога друкаваліся ў літаратурна-філасофскім сшытку «ЗНО» (дадатак да газеты «Культура»).

Сын А. Ніякоўскай — Аляксандр Ніякоўскі[ru], старшыня Наваполацкага гарадскога Савета народных дэпутатаў (1991—1999) і старшыня Наваполацкага гарвыканкама (1991—1995).

Жыла ў Полацку.

Дзейнасць і творчасць
---------------------

Сфера навуковых інтарэсаў: даследаванне беларускай літаратуры, маральнае выхаванне студэнцкай моладзі, методыка выкладання ў вышэйшай школе, анталогія і тэорыя пазнання.

У 1984 годзе ў БДУ абараніла кандыдацкую дысертацыю «Параўнаўчы аналіз камуністычнага і хрысціянскага маральных ідэалаў асобы (метадалагічны аспект)».

Даследавала творчасць М. Багдановіча, Я. Коласа, В. Ластоўскага, У. Караткевіча.

У выданні «Скарыназнаўства, кнігазнаўства, літаратуразнаўства: Матэрыялы ІІІ Міжнароднага кангрэса беларусістаў „Беларуская культура ў дыялогу цывілізацый"» апублікаваны надрукаваны даклад А. Ніякоўскай «Да сістэмаўтваральнага вобраза ў архетыпным ладзе паэм „Новая зямля" Я. Коласа і „Пан Тадэвуш" А. Міцкевіча». У выданні «Albaruthenica» (№ 4, 1995) выйшаў яе артыкул «„Расійска-крыўскі слоўнік" Вацлава Ластоўскага і беларуская нацыянальная ідэя».

Дэбютавала некалькімі вершамі ў часопісе «Нёман» у 2-й палове 1960-х. Друкавалася ў часопісах «Калосьсе», «Arche», газетах «Культура», «Новы час», у бюлетэні «Кантакты і дыялогі». Аўтар зборніка «Там, дзе буяла жыта» (2016), які апроч вершаў, перакладаў, літаратуразнаўчых прац і рэцэнзій змяшчае ўнікальныя лісты У. Караткевіча і Я. Брыля.

Перакладала з нямецкай і польскай моў.

Зноскі
------

1. ↑  Пайшла з жыцця філосаф і літаратуразнаўца Алена Ніякоўская
2. ↑  Электронная библиотека диссертаций dslib.net
3. 1 2  *Кроква В.* Першая кніга Алены Ніякоўскай — racyja.com

Літаратура
----------

* Нияковская Елена Павловна // Кафедра мировой литературы и культурологии (1999—2004) / Полоцкий государственный университет. — Новополоцк, 2004. — С. 25—28.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сеўрук.
**Уладзімір Мікалаевіч Сеўрук** (6 чэрвеня 1932, Мінск — 15 студзеня 2005) — беларускі грамадскі дзеяч, літаратуразнавец, публіцыст
, перакладчык, лаўрэат прэміі Ленінскага камсамола (1981).

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Беларускім дзяржаўным універсітэце. Пасля яго заканчэння ў 1954 годзе паехаў у Магадан, працаваў сакратаром гаркама, рэдактарам маладзёжнай газеты «Магаданский комсомолец». У 1966 годзе скончыў Акадэмію грамадскіх навук пры ЦК КПСС (Масква). Працаваў у апараце ЦК КПСС. З 1986 па 1988 год з’яўляўся загадчыкам пададдзела сродкаў масавай інфармацыі ЦК КПСС. У 1980—1988 гадах — каардынатар саветніцкай дзейнасці КПСС па пытаннях ідэалогіі, навукі, культуры, адукацыі ў Афганістане. Пазней вярнуўся на радзіму. З 1993 года працаваў загадчыкам аддзела ў інстытуце «Белінфармпрагноз», з 1995 года — намеснікам дырэктара Беларускага нацыянальнага прэс-цэнтра, загадчыкам аддзела Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, з 1998 года — памочнікам прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь.

Выступаў як аўтар-складальнік зборнікаў гісторыка-літаратурнай публіцыстыкі: «Як канчаюцца войны» (1968), «Масква — Сталінград» (1970), «Моладзь ідзе ў рэвалюцыю» (1973), «Пароль: Перамога!» (т. 1-2, 1985) і інш. Аўтар перакладаў на рускую мову твораў «Рудабельская рэспубліка» С. Грахоўскага, «Чазенія» У. Караткевіча, «Крэсы змагаюцца», «Сонца за кратамі», «Лукішкі», «Ішоў дваццаты год» М. Машары, «І нічога ўзамен» А. Савіцкага, «Жыццёвыя клопаты» І. Мележа і інш.

У 1979—1985 гг. У. М. Сеўрук працаваў над сцэнарыямі дакументальна-мастацкіх фільмаў пра Афганістан (падчас савецка-афганскай вайны страціў сына): «Праўда красавіцкай рэвалюцыі» (1981; прэмія Ленінскага камсамола 1981) і «Сцяг красавіцкай рэвалюцыі» (1985). Прымаў актыўны ўдзел у рабоце грамадскага аб’яднання «Беларускі саюз ветэранаў вайны Афганістана», дзе займаў пасаду намесніка старшыні Савета. У 1988—1991 гг. У. М. Сеўрук быў першым намеснікам галоўнага рэдактара газеты «Известия», рэдактарам папулярнай газеты «Неделя», актыўна супрацоўнічаў з газетай «Рэспубліка», дзе выступаў з вострымі публіцыстычнымі артыкуламі, літаратурнымі эсэ, успамінамі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2002. — Т. 14. — С.357
* Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 6. — С.611
**Дэмакратычная партыя Амхара** (амх.: አማራ ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ), першапачаткова вядомая як **Нацыянальна-дэмакратычны рух Амхара** — палітычная партыя ў Эфіопіі, якая дзейнічала ў 1982—2019 гадах. Была адным з чатырох членаў кіруючага Рэвалюцыйна-дэмакратычнага фронту эфіопскіх народаў. Апошнім старшынёй партыі быў Дэмека Меканен, які змяніў Адысу Легеса ў 2010 годзе.

У лістападзе 2019 года прэм’ер-міністр Абій Ахмед Алі ператварыў РДФЭН у новую Партыю росквіту.

Зноскі
------

1. ↑  "Who is Demeke Mekonnen?". *Capital Ethiopia*. 24 December 2012. Праверана 4 April 2018. Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 14 снежня 2018. Праверана 17 лістапада 2021.Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 14 снежня 2018. Праверана 17 лістапада 2021.
2. ↑  Exclusive: Third day EPRDF EC discussing "Prosperity Party" Regulation. Find the draft copy obtained by AS
**Замак Вадуц** (ням.: Schloss Vaduz) — замак у Ліхтэнштэйне, афіцыйная рэзідэнцыя князя, які атрымаў назву ад горада Вадуц, на ўзгорку над якім ён размешчаны.

Гісторыя
--------

Замак быў пабудаваны, як відаць, графамі Вердэнберг-Зарганс, ва ўсякім выпадку яго першае згадванне сустракаецца ў дакуменце, які пацвярджае пераход уласнасці на замак ад графа Рудольфа фон Вердэнберг-Зарганс да Ульрыха фон Матш. Данжон замка, датаваны XII стагоддзем, і збудаванні ў яго ўсходняй частцы лічацца найстарэйшымі. Данжон стаіць на падмурку плошчай 12 на 13 метраў з таўшчынёй сцен 4 метра на ўзроўні падставы. Узвядзенне капліцы замка, прысвечанай Святой Ганне, таксама традыцыйна адносіцца да сярэдніх стагоддзяў, хоць яна і мае познегатычны асноўны алтар. У 1499 годзе падчас Швабскай вайны замак быў разбураны швейцарскімі войскамі. У перыяд праўлення графа Каспара фон Хохенемса (1613-1640) была пашырана заходняя частка замка.

Сям'я Ліхтэнштэйн атрымала замак у сваю ўласнасць пасля набыцця графства Вадуц у 1712 годзе. У 1719 годзе імператар Карл VI аб'яднаў з апошнім набытае Ліхтэнштэйнам у 1699 годзе валоданне Шэленберга, заснаваўшы Княства Ліхтэнштэйн.

У перыяд з 1905 па 1920 гады ў перыяд праўлення князя Іагана II у замку прайшла значная рэканструкцыя, пры князю Францы Іосіфе II у пачатку 1930-х гадоў - ён таксама быў істотна пашыраны. З 1938 года замак выступае ў якасці асноўнай рэзідэнцыі княжацкай сям'і і зачынены для шырокага доступу.

* Замак Вадуц.Замак Вадуц.
* Замак Вадуц.Замак Вадуц.
* Выгляд з замка на горад Вадуц.Выгляд з замка на горад Вадуц.

Спасылкі
--------

* Schloss Vaduz (ням.).  Tourismus.li. — Замак Вадуц на турыстычным сайце Ліхтэнштэйна. Праверана 26 кастрычніка 2009.
* *Frysinger, Galen R*. Schloss Vaduz (англ.).  GalenFrysinger.com. — Замак Вадуц на сайце Галена Фрызінгера - вандроўніка-аматара. Праверана 26 кастрычніка 2009.
**СП ААТ «Гомельскі электратэхнічны завод»** (**СП ААТ ГЭТЗ**) — прадпрыемства размешчанае ў Гомель (Беларусь). Спецыялізуецца на вытворчасці гарнітуры чыгуначных стрэлак.

Гісторыя
--------

Прадпрыемства было арганізавана ў 1917 годзе як кузня чыгуначных пуцявых майстэрняў Гомельскай дыстанцыі пуці. Кузня выпускала абсталяванне для рамонту пуцей і стрелкавых пераводаў. У 1931 годзе створаныя на базе кузні майстэрні пачалі вырабляць абсталяванне для прылад механічнай цэнтралізацыі стрэлак і сігналаў. У 1938 годзе майстэрні асвоілі вытворчасць гарнітур для стрэлак электрычнай цэнтралізацыі чыгунак СССР і былі ператвораны ў электратэхнічны завод. Завод уваходзіў ва Ўсесаюзны трэст транспартных электрасігнальных заводаў "Транссігналсувязьзаводы" Народнага камісарыята шляхоў зносін СССР. Колькасць супрацоўнікаў складала 320 чалавек. У 1941 годзе завод эвакуіраваны, у 1944 годзе аднавіў вытворчасць у Гомелі. У 1965 годзе завод пачаў выпускаць сілавыя і рэлейныя шафы для метрапалітэна. У 1975-1984 гадах была праведзена рэканструкцыя прадпрыемства. У 1991 годзе завод перададзены ў падпарадкаванне Міністэрству транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь. У 1993 годзе завод ператвораны ў адкрытае акцыянернае таварыства, у 2001 годзе — у сумеснае прадпрыемства ў форме адкрытага акцыянернага таварыства.

Сучасны стан
------------

Завод вырабляе стрелочную гарнітуру для стрэлак метрапалітэна, стрэлак звычайных, крыжаваных, скідаючых, сіметрычных і хуткасных з вонкавым замыкальнікам, дэталі іх ізаляцыі, стрэлкавы электрапрывад, злучальнікі і перамычкі, чыгуначныя ліхтары, паліцы і шафы металічныя, шрубавыя лесвіцы.

Зноскі
------


1. 1 2 3 4  *Го́мельскі электратэхні́чны заво́д.* 349 // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  История предприятия **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 8 ліпеня 2020. Праверана 13 чэрвеня 2020.
3. ↑  Продукция и услуги **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 8 ліпеня 2020. Праверана 13 чэрвеня 2020.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Споры (значэнні).
Споры раслін
**Споры** (грэч. σπορά, σπόρος — *сяўба, пасеў, семя*) — клеткі раслін і грыбоў, што служаць для размнажэння і рассеяння.

Утвараюцца шляхам мітозу (мітаспоры ў грыбоў і ніжэйшых раслін) ці меёзу (меяспоры ў вышэйшых раслін). Меяспоры бываюць аднолькавыя (у раўнаспоравых) або двух тыпаў — мікра- і мегаспоры (у разнаспоравых). Паводле месца ўтварэння адрозніваюць эндаспоры, што фарміруюцца ў спарангіях, і экзаспоры, што ўтвараюцца на паверхні (напр. у некаторых плесневых грыбоў). У ніжэйшых раслін, якія селяцца ў вадзе, споры маюць жгуцікі для перамяшчэння (налр. зааспоры ў водарасцей). У наземных раслін споры разносяцца ветрам і іншымі агентамі, не маюць органаў руху, ахаваны ад высыхання цвёрдай клетачнай абалонкай. Памеры ад 3—5 да 25—50 мкм, споры маюць разнастайную форму. Тэрмін жыцця зааспор ад некалькіх мінут да 2—3 гадзін, спораў у абалонцы — ад 10 дзён да 3—5 гадоў, у галаўнёвых грыбоў — да 25 гадоў. Марфалагічныя і антагенетычныя асаблівасці спор — важная таксанамічная адзнака, якая выкарыстоўваецца ў спорава-пылковым аналізе.

У паразітычных прасцейшых класа спаравікоў споры — адна- ці мнагаклетачныя ўтварэнні, абкружаныя шчыльнай абалонкай. Служаць для распаўсюджвання і перажывання неспрыяльных умоў.

Гл. таксама
-----------

* Бактэрыяльныя споры (служаць для трывання неспрыяльных умоў).

Літаратура
----------

* *Бельская С. І.* Споры // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 120. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4182414-3 · LCCN: sh2007009669 · Microsoft: 174618031, 2910305632 · NDL: 00563485 · NKC: ph169371 |
***Oedemopsis*** — род наезнікаў падсямейства *{{bt-bellat||Tryphoninae}}* сямейства *{{bt-bellat|Іхнеўманіды|Ichneumonidae}}*.

Распаўсюджанне
--------------

Распаўсюджаны ў Паўночнай Амерыцы, Палеарктыцы, у неатрапічнай і арыентальнай абласцях. Вядома каля 20 відаў.

Апісанне
--------

Дробныя наезнікі, у даўжыню дасягаюць 3-5 мм.

Экалогія
--------

Прадстаўнікі роду — эктапаразіты дробных лускакрылых сямейства {{bt-bellat|Ліставёрткі{{!}}ліставёртак|*Tortricidae*}}.

Спіс відаў
----------

Некаторыя віды роду:

* Oedemopsis scabricula Gravenhorst, 1829
* Oedemopsis angusta Momoi, 1970)
* Oedemopsis admirabilis Kasparyan, 1977

Літаратура
----------

* Шаблон:Статья ISBN 5-02-025869-5

1. ↑  BioLib Taxon profile — genus *Oedemopsis* Tschek, 1868
Вій. Малюнак Р. Штэйна з кнігі: М. Гогаль, 1901
**Літаратура жахаў** (англ.: horror literature, англ.: horror fiction; часта проста «*жахі*», «*містыка*» ці пазычанае з англійскай «*хорар*») — жанр літаратуры, мэтай якога з’яўляецца выклікаць у чытача пачуццё жаху. Часта, але не заўсёды, у літаратуры жахаў апавядаецца пра надзвычайнае ў літаральным сэнсе; маецца абмежаваны набор тэматызаваных персанажаў, пазычаных, як правіла, з нізавай міфалогіі розных народаў: вампіры, зомбі, ваўкалакі, прывіды, дэманы і інш.

Гісторыя
--------

### Вытокі жанру

Перадгісторыяй жанру з’яўляюцца «гатычны» рыцарскі раман сярэдзіны XIII стагоддзя «Гібельны пагост», французскія «трагічныя гісторыі» XVI—XVII стагоддзяў, у цэнтры ўвагі якіх выступаюць апантанасць д’яблам і іншыя інфернальныя тэмы (у тым ліку раманы біскупа Жана П’ера Камю), англійскія гатычныя раманы «Франкенштэйн» Мэры Шэлі, а таксама «Манах» М. Г. Льюіса і «Мельмант-бадзяга» Чарлза Мэт’юрына), казкі нямецкіх рамантыкаў (Э. Т. А. Гофман, Вільгельм Гаўф, Ахім фон Арнім, Шаміса), псіхалагічныя навелы Эдгара По і Амброза Бірса.

У 1860-я гады ў Англіі фарміруецца літаратурны пласт, які можна непасрэдна назваць літаратурай жахаў (ад Шэрыдана Ле Фаню да Брэма Стокера).

Класічнае апавяданне таго ж перыяду — «Дзіўная гісторыя доктара Джэкіла і містара Хайда» Роберта Стывенсана.

### Ранняя літаратура жахаў

Раннімі прадстаўнікамі літаратуры жахаў у Англіі з’яўляюцца М. Р. Джэймс з іранічнымі «апавяданнямі антыквара пра прывідаў», Элджэрнан Блэквуд, Артур Мэйчэн. Пазней, у 30—50-я, з’яўляюцца апавяданні Роальда Даля, Джона Кольера, Джэральда Керша, якія злучаюць надзвычайнае з «чорным гумарам». У Амерыцы штуршок да развіцця жанру даў часопіс «Weird Tales» (заснаваны ў 1923), дзе ўпершыню з’явіліся творы Г. Ф. Лаўкрафта (стварыўшага цэлы паджанр, які называюць «лаўкрафтавымі жахамі»), Кларка Эштана Сміта, Сіберы Кўіна, Роберта Блоха. Класікі 50-х — Шэрлі Джэксан і Рычарн Мэтэсан. У Германіі быў папулярны Ганс Гайнц Эверс. Сусветную вядомасць атрымаў «Голем» аўстрыйскага экспрэсіяніста Густава Майрынка. Няжанравая адмена літаратуры жахаў — проза Франца Кафкі («Метамарфоза»).

### Сучасная літаратура жахаў

«Каралём» жанра лічыцца Стывен Кінг. Не нашмат адстае ад яго ў папулярнасці іншы амерыканец, Дын Кунц. Вядомыя таксама Уільям Блэці («Выганяючы д’ябла»), Айра Лэвін («Дзіця Размары»), Клайв Баркер («Паўсталы з пекла»), Роберт Маккаман («Яны прагнуць»), Эн Райс («Вампірскія хронікі»), Лорэл Гамільтан з цыклам пра некраманта Аніту Блэйк, Рычард Лайман, Пітэр Страўб, Уітлі Стрыбер, Джэк Кетчам. Да гэтага жанра адносяцца многія апавяданні Рэя Брэдбэры. У Англіі вядомыя Джэймс Гэрберт, Рэмсі Кэмпбэл, Браян Ламлі («Некраскоп»).

Гл. таксама
-----------

* Лаўкрафтаўскія жахі
* Фільм жахаў

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Літаратура жахаў на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4134817-5 · LCCN: sh2008105769 · NKC: ph200842 |
*Turkish Lady with Maid* by Jean-Étienne Liotard.
*The Miraculous Draught of Fishes* by Konrad Witz.
*The Adoration of the Magi* by Konrad Witz.
**Жэнеўскі музей мастацтва і гісторыі** (фр.: Musée d'art et d'histoire de Genève) — мастацка-гістарычны музей, размешчаны ў Жэневе.

Актыўная выставачная дзейнасць пачалася ў Жэневе ў 1789 годзе з асновай Таварыства мастацтваў, які праводзіў рэгулярныя выставы (Salon des Artistes). Прынятая неўзабаве пасля гэтага пад уплывам Вялікай французскай рэвалюцыі новая канстытуцыя Жэневы прадугледжвала стварэнне музея, які павінен сабраць у сабе ўсе віды мастацтва для народнай асветы. У 1798 годзе Выканаўчая Дырэкторыя вырашыла адправіць частку карцін, якія захоўваліся ў Парыжы і Версалі, у правінцыйныя гарады, па прычыне таго, што ім не знайшлося месца ў Луўры, і адным з такіх гарадоў стала незадоўга перад тым анэксавана Францыяй Жэнева.

B 1824 годзе сёстры Жанна і Генрыэта Рат ў мэтах выканання запавету свайго брата, генерала Сымона Рата, і на атрыманыя ў спадчыну ад яго сродкі прыступілі да будаўніцтва будынка для новага музея, і ў 1826 годзе Музей Рат адкрыўся на жэнеўскай Новай плошчы. У ім размясцілася калекцыя Таварыства мастацтваў, якая ўключала ў тым ліку працы Жана Эцьена Ліатара, Радольфа Тёпфера і інш. А таксама пачалі праводзіцца часовыя выставы сучаснага жэнеўскага мастацтва.
Прыкладна з 1872 года ў горадзе ўсвядомілі неабходнасць стварэння па-сапраўднаму вялікага музея. Паводле задумы, гэты музей павінен будзе сабраць калекцыі палотнаў, скульптур, а таксама археалагічных знаходак, зброевыя прыналежнасці, дэкаратыўныя прадметы. Пачатак будаўніцтва музея было пачата ў 1903 годзе пад кіраўніцтвам Марка Камалецці (Marc Camoletti), які быў натхнёны пабудовай Малога палаца ў Парыжы і паспрабаваў прыўнесці многае ў архітэктуру жэнеўскага музея. Будаўніцтва было скончана ў 1910 годзе і музей стаў называцца Музеем мастацтва і гісторыі (Musée d’Art et d’Histoire).

Зноскі
------

1. ↑  Swiss GLAM Inventory, 16 September 2016 — 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27477970'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26933296'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11870531s · GND: 25478-2 · ICCU: RAVV017225 · ISNI: 0000 0001 2358 7869 · LCCN: n80126142 · NKC: kn20101109010 · SUDOC: 027435695 · VIAF: 125060929, 169744421 |

 |
***Endoxyla cinereus*** - від буйных начных матылькоў з сямейства {{bt-bellat||*Cossidae*}}. Лічыцца самым цяжкім матыльком у свеце - самкі важаць да 26 — 30 г.

Апісанне
--------

Пярэднія крылы матылі ад шэра-карычневых да цёмна-шэрых з мармуровым малюнкам і няяснымі расплывістымі шэра-белымі плямкамі, а таксама цёмнымі папярочнымі хвалістымі лініямі. Заднія крылы цёмна-карычневыя. Размах крылаў да 22-23 см. Жылкаванне крылаў прымітыўнае.

Арэал
-----

Аўстралія (Квінсленд, Новы Паўднёвы Уэльс) і Новая Зеландыя

Біялогія
--------

Імага не харчуецца і жыве за кошт запасу пажыўных рэчываў, назапашаных ў стадыі лічынкі. Актыўныя ў прыцемках і ноччу. Вусені даволі буйныя з некалькі пляскатай галавой і добра развітым ротавым апаратам, голыя, мясістыя. Вусені — ксілафагі, вядучыя схаваны спосаб жыцця. Яны прагрызаюць хады ў ствалах і харчуюцца драўнінай розных відаў {{bt-bellat|Эўкаліпт{{!}}эўкаліпту|*Eucalyptus*}}.

1. ↑  *Каабак Л. В.* Бабочки-чемпионы // *Наука и жизнь* : часопіс. — М.: 2002. — В. 1. — № 7.
2. ↑  Paul Zborowski, Ted Edwards A Guide to Australian Moths. Csiro Publishing, 2007—224 p.
3. ↑  *Каабак Л. В.* Бабочки-чемпионы // *Наука и жизнь* : часопіс. — М.: 2002. — В. 1. — № 7.
4. ↑
5. ↑  Yakovlev, R.V. 2011: Catalogue of the Family Cossidae of the Old World. Neue Entomologische Nachrichten, 66: 1-129.
6. ↑  Phillip W. Hadlington, Judith A. Johnston An Introduction to Australian Insects. New South Wales University Press, 1982 — 116 p.
7. ↑  *F. B. Common.* Moths of Australia. — BRILL, 1990. — 535 p.
Генерал-лейтэнант Ёрг Шонбам падчас прыняцця камандавання VII вайсковай акругай 4 кастрычніка 1990, Лейпцыг
**Усходняе Камандаванне Бундэсвера** (ням.: Bundeswehrkommando Ost) — найвышэйшае камандаванне групоўкі ўзброеных сіл Германіі, якая існавала на базе былых узброеных сіл ГДР. Створанае ў выніку аб’яднання Германіі і, адпаведна, уваходжання узброеных сіл ГДР у склад Бундэсвера.

Гісторыя
--------

Камандаванне было створана 4 кастрычніка 1990 года ў будынку былога Міністэрства нацыянальнай абароны ў Штраўсбергу з вайскоўцаў Бундэсвера і былой Нацыянальнай народнай арміі. Яно было непасрэдна падпарадкавана міністэрству абароны. Камандзірам быў прызначаны генерал-лейтэнант Ёрг Шонбам, намеснікам камандуючага быў генерал-маёр Вернэр фон Шэвен.

У склад камандавання ўваходзілі:

* Камандзірскі склад
* Вайскоўцы 5-га авіяцыйнага дывізіёну Люфтвафэ, які меўся сфарміравацца
* Ваенна-марское камандаванне Расток
* Штаб вайсковай акругі III / Камандаванне вайсковай акругі VII (St MB III / WBK VII)
* Вайсковае акруговае камандаванне VIII

Падраздзяленні ў складзе камандавання былі хутка перафарміраваны і на 1 красавіка 1991 года ўключалі ў сябе:

* Корпус/тэрытарыяльнае камандаванне Усход
* Камандаванне 5-га дывізіёну Люфтвафэ
* Ваенна-марское камандаванне Расток

З красавіка 1991 года задачы Камандавання Бундэсвер Ост паступова былі перададзены гэтым фарміраванням. Сам Бундэсвер Ост быў распушчаны 1 ліпеня 1991 года.

Задачы
------

Задача камандавання была ў тым, каб перавесці атрады вайсковых падраздзяленняў ННА ў склад падраздзяленняў Бундэсвера і ў той жа час скараціць іх да 50 тысяч жаўнераў да таго, як яны будуць уведзены ў строй. Акрамя таго, яно адказвала за набыццё, забеспячэнне ды абслугоўванне i адмову ад набытай ад ННА вайсковай тэхнікі і ўзбраення. Акрамя таго, Бундэсвер Ост забяспечыў падрыхтоўку прыкладна 15 000 навабранцаў, прызваных у зоне яго дзеяння 1 верасня 1990 года, і перападрыхтоўку кіраўніцкага складу былой ННА.

Літаратура
----------

* Torsten Diedrich, Hans Ehlert, Rüdiger Wenzke (Hrsg.): *Armee ohne Zukunft*. Ch. Links, Berlin 2002, ISBN 3-86153-265-4.
	+ Nachdruck unter dem Titel *Handbuch der bewaffneten Organe der DDR*. Weltbild, Augsburg 2004, ISBN 3-8289-0555-2.
* Jörg Schönbohm: *Zwei Armeen und ein Vaterland. Das Ende der Nationalen Volksarmee*. Siedler, Berlin 1992, ISBN 3-88680-452-6.
* Dale R. Herspring: *Requiem für eine Armee. Das Ende der Nationalen Volksarmee der DDR* (= *Forum Innere Führung*, Bd. 8). Deutsche Ausgabe bearbeitet von Hans-Werner Weber. Nomos, Baden-Baden 2000, ISBN 3-7890-6862-4.
Штаб-кватэра Яўрэйскага нацыянальнага фонду ў Іерусаліме
**Яўрэйскі нацыянальны фонд** ( іўр.: קרן קימת לישראל «Керен Каемет ле-Ісраэль») (ККЛ) - некамерцыйная арганізацыя, якая належыць да Сусветнай сіяніскай арганізацыі, была заснавана на пятым сіянісцкім кангрэсе ў Базелі ў 1901 годзе.

Гісторыя
--------

Лес Амінадава, высаджаны ККЛ
Фонд быў створаны для куплі зямель у Палестыне (пасля і Ізраілі) пад яўрэйскія паселішчы. 

Першапачатковая арганізацыя стваралася для куплі зямель для яўрэйскіх паселішчаў, пасля пачала агыгрываць функцыю аховы прыроды, экалагічнай адукацыі і развіцця турызму. У 1960 годзе было дасягнута пагадненне, па якім ККЛ засталося фармальным уладальнікам набытых зямель, а іх эксплуатацыяй будзе займалася створанае для гэтага Зямельнае кіраванне Ізраіля. Па законе ад 1953 года мэты арганізацыі вызначаліся як: а) набыццё зямель і б) іх засяленне яўрэямі. Згодна статуту арганізацыі, яна не мела права прадаваць зямлю неяўрэям. Таму на працягу многіх гадоў існавала практыка, па якой, калі араб хацеў купіць або выкарыстоўваць зямлю ККЛ, тая перадавалася дзяржаве і ўжо яно прадавала гэтую зямлю; наўзамен ККЛ атрымліваў адвольны ўчастак зямлі. Гэтая практыка прывяла да абвінавачванняў ККЛ ў расізме і падачы пазоваў у Вярхоўны Суд Ізраіля, пасля чаго суд абавязаў дзяржаву і ККЛ аднавіць працэдуру абмену тэрыторыямі.

Да 2007 года фонд валодаў 13% агульнай плошчы зямель у Ізраілі. З моманту свайго стварэння, ККЛ пасадзіў звыш 240 млн дрэў у Ізраілі. Ён таксама пабудаваў 180 плацін і вадасховішчаў і стварыў больш за 1000 паркаў. Вадасховішча ККЛ даюць краіне штогод каля 300 мільёнаў кубаметраў пітной вады. ККЛ было пракладзена 7000 кіламетраў лясных і сельскагаспадарчых дарог.