recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Куптэль.
**Дзмітрый Георгіевіч Куптэль** (нар. 25 мая 1973, Мінск) — беларускі дыпламат. Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Федэратыўнай Дэмакратычнай Рэспубліцы Эфіопія (з 2014). Пастаянны прадстаўнік Рэспублікі Беларусь пры Афрыканскім Саюзе (па сумяшчальніцтве).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую дзяржаўную політэхнічную акадэмію па спецыяльнасці «Тэхналогія машынабудавання» (1995). З адзнакай скончыў Інстытут дзяржаўнай службы Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Знешняя палітыка і дыпламатыя» (2005). 2005—2009 гг. Саветнік Пасольства Рэспублікі Беларусь у Сацыялістычнай Рэспубліцы В'етнам. 2009—2011 гг. — Намеснік начальніка аддзела Дэпартамента знешнеэканамічнай дзейнасці Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. гг. 2011—2013 Намеснік Дырэктары Дэпартамента знешнеэканамічнай дзейнасці Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь
**Азербайджанцы Беларусі** — дыяспара азербайджанцаў у Рэспубліцы Беларусі. У 2009 годзе паводле перапісу ў Беларусі пражывала 5567 азербайджанцаў, што складала каля 0,1 працэнта ад агульнага насельніцтва. У 2019 годзе згодна з перапісам насельніцтва ў Беларусі, у краіне пражываў 6001 азербайджанец. У 2013 годзе па даных Пасольства Азербайджана ў Беларусі пражывала каля 15 тысяч азербайджанцаў.

«Габустан» — першая азербайджанская суполка ў Рэспубліцы Беларусь, была створана ў 1989 годзе студэнтамі, якія навучаліся ў ВНУ Мінска. Затым у Магілёўскай вобласці з’явілася абласное аб’яднанне «Азеры», якое арганізавала нядзельную азербайджанскую школу. У Бабруйску зарэгістравана таварыства «Вэтэн».

У 2010 годзе на базе Беларускага педагагічнага ўніверсітэта імя Максіма Танка створаны Цэнтр азербайджанскай культуры і мовы, дзе сабраны бібліятэка і фільматэка.

Азербайджанскія нацыянальныя аб’яднанні Беларусі прымаюць актыўны ўдзел у Рэспубліканскім фестывалі нацыянальных культур.

Зноскі
------

1. ↑  Belstat chart view **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *census.belstat.gov.by*. Архівавана з першакрыніцы 30 кастрычніка 2021. Праверана 2 кастрычніка 2023.

| ⛭Нацыянальны склад насельніцтва Беларусі |
| --- |
| 
* **Беларусы**
* Азербайджанцы
* Армяне
* Асеціны
* Грузіны
* Грэкі
* Казахі
* Латышы
* Літоўцы
* Малдаване
* Немцы
* Палякі
* Рускія (Стараверы)
* Сербы
* Таджыкі
* Татары
* Туркмены
* Украінцы
* Цыганы
* Чувашы
* Чэхі і славакі
* Эстонцы
* Яўрэі

 |
**Рангерык** (англ.: Rongerik, маршал.: *Ron̄dik*) — атол у складзе Маршалавых Астравоў. Плошча сушы — 1,68 км². У наш час незаселены.

Рангерык належыць да заходняга ланцуга атолаў Ралік Маршалавых Астравоў за 34 км на ўсход ад атола Рангелап, за 633 км на паўночны захад ад Маджура. Рангерык складаецца з шырокай лагуны (143,95 км²) і каралавага рыфа, на якім месцяцца 17 астраўкоў, агульнай плошчай 1,68 км².

Рангерык быў адкрыты 3 верасня 1767 года брытанскай экспедыцыяй на чале з С. Уолісам. У той час ён быў населены маршальцамі. Паводле легенды, вярхоўны правадыр Рангерыка быў жанаты з жанчынай-злым духам з атола Уджае. У выніку гэтай небяспечнай сувязі ён аднойчы знік у моры.

У 1885—1914 гадах атол знаходзіўся ў каланіяльнай залежнасці ад Германіі. У 1914—1944 гадах — пад кантролем Японіі. Падчас Другой сусветнай вайны невялікае па колькасці карэннае насельніцтва Рангерыка пакінула сваю радзіму і мігрыравала на суседнія атолы. У 1946—1948 гадах на атоле Рангерык знаходзіліся выхадцы з атола Бікіні, часова пераселеныя амерыканскімі ваеннымі.

У 1947 годзе Рангерык афіцыйна трапіў пад апеку ЗША. У 1954 годзе ён быў забруджаны радыеактыўнымі ападкамі пасля чарговага выпрабавання ядзернай зброі на Бікіні.

У 1986 годзе атол стаў часткай Рэспублікі Маршалавых Астравоў.

Спасылкі
--------

* Marshall Islands Atoll Information Rongerik Atoll
* sailblogs.com
* Bikini to Rongelap/Rongerik Atoll
* Demon Girls of Ujae
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Краўчанка.

**Уладзімір Акімавіч Краўчанка** — беларускі ўрач стаматолаг-артапед. Заслужаны ўрач Рэспублікі Беларусь (2007).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Новасібірскай вобласці.

У дзяцінстве разам з бацькамі пераехаў у Мінск, дзе скончыў медыцынскі інстытут.

З 1975 года займае пасаду галоўнага ўрача 7-й стаматалагічнай паліклінікі.

Грамадская дзейнасць
--------------------

Чатыры скліканні працаваў дэпутатам Мінгарсавета.

Як дэлегат удзельнічаў у чатырох Усебеларускіх народных сходах.

Узнагароды
----------

* «Мінчанін года» ў галіне аховы здароўя
* Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь
* Заслужаны ўрач Рэспублікі Беларусь (2007)

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Владимир Кравченко: «Мечтаю о белозубых улыбках…» Архівавана 3 кастрычніка 2022.  (руск.)
**«Дзі́кае палява́нне»** (руск.: Дикая охота) — расійскі дакументальны фільм, створаны Паўлам Шараметам на тэлеканале ОРТ у 2000 годзе.

Сюжэт
-----

Фільм прысвечаны палітычным выкраданням у Беларусі вядомых людзей — журналіста Дзмітрыя Завадскага, палітыкаў Віктара Ганчара і Юрыя Захаранкі і бізнесмена Анатоля Красоўскага. Фільм глыбокі па змесце, бо сюжэт не толькі кажа пра факты гвалтоўных знікненняў у Беларусі, але падае сігнал аб небяспецы ўсім грамадзянам, якія хочуць дэмакратычных змен. Дзікае паляванне аб’яўлена на сумленных і прынцыповых грамадзян не толькі ў Беларусі, яна і па гэты дзень працягваецца ў краінах на постсавецкай прасторы. Нягледзячы на ​​ўсю гэтую таямнічасць злачынстваў, спыніць дзікае паляванне могуць толькі мужныя і свабодныя людзі, як і адбылося ў рамане выбітнага беларускага пісьменніка Уладзіміра Караткевіча «Дзікае паляванне караля Стаха». Галоўны герой гэтага рамана Андрэй Беларэцкі змог не спалохацца містыкі і паказаць вяскоўцам, што любая чартаўшчына ў іх краях — здзяйсняецца рэальнымі людзьмі.

Здымачная група
---------------

* аўтар сцэнарыя — Павел Шарамет
* рэжысёр — Сяргей Галавецкі
* рэжысёр мантажу — Фёдар Юрасаў
* аператары — Дзмітрый Завадскі, Сяргей Гельбах, Уладзімір Андронаў, Юрый Апельянц, Віктар Нікіцін
* карэспандэнты — Дзмітрый Наважылаў, Аляксандр Паноў, Алег Мігуноў
* рэдактар — Антон Язерскі
* музычны рэдактар — Анна Пятрова
* гукарэжысёр — Вольга Клімава
* мантаж — Аляксей Бадроў, Пётр Чыташвілі, Аляксандр Гуткін
* мастакі — Аляксандр Гуткін, Ірына Рыбакова

Зноскі
------

1. ↑  Волчек, Олег.  "Дикая охота" – сигнал опасности для всех (видео)(руск.), *Belprauda.org* (25.09.2016). Праверана 30 мая 2020.

Спасылкі
--------

* «Дзікае паляванне» на YouTube
**Маіаа** (фр.: Maiao; таіц.: Mai’ao, літаральна «кіпцюр птушкі») — востраў у Французскай Палінезіі. Уваходзіць у групу Наветраных астравоў Таварыства. Плошча — 9 км². Насельніцтва (2012 г.) — 335 чалавек.

Геаграфія
---------

Маіаа месціцца за 105 км на захад ад Таіці. Уяўляе сабою вапняковае плато на падводным узвышшы вулканічнага паходжання. Найвышэйшы пункт — 154 м. Даўжыня з поўдню на поўнач — 5,5 км, найбольшая шырыня з захаду на ўсход — 4,25 км. Берагі атачае каралвы рыф. Два ўнутраныя азёры Рота-Іці і Рота-Рахі надзвычай салёныя, населеныя салялюбнымі арганізмамі, якія надаюць азёрнай вадзе блакітны і зялёны колеры.

Гісторыя
--------

У мінулым востраў Маіаа меў назву Тубуаі-Ману і, відавочна, быў населены выхадцамі з Тубуаі. Паводле падання, некаторы час ім кіраваў правадыр Тэраатафету, які займаўся людажэрствам, за што быў забіты падданымі. Пазней уладу атрымалі нашчадкі манархаў з Хуахінэ. 

Маіаа быў адкрыты ў 1767 г. брытанскай экспедыцыяй на чале С. Уоліса. У 1897 г. далучаны да каланіяльных валоданняў Францыі. 

У 1920-я гг. сюды пераехаў брытанец Эрык Лоўфард Троўэр. Ён вырашыў авалодаць востравам, каб арганізаваць на ім здабычу фасфатаў, для чаго пачаў гандляваць з астравіцянамі еўрапейскімі таварамі, у тым ліку алкаголнымі напоямі ў крэдыт. Сярод яго даўжнікоў апынуўся правадыр Ну’у-а-Тауніўа. У 1928 г. Э. Л. Троўэр адсудзіў у яго ўчастак, які займаў большую частку Маіаа. Астравіцяне звярнуліся за дапамогай да французскага губернатара ў Папеэтэ. У 1934 г. гандляр быў вымушаны пакінуць востраў, яго зямельная маёмасць перайшла да каланіяльнай адміністрацыі і пазней была перададзена кааператыву, створанаму тубыльцамі. У 1936 г. быў выдадзены загад, які забараняў іншаземцам знаходзіцца на Маіаа болей за 48 гадзін і абмяжоўваў продаж алкаголю. У 1989 г. загад быў адноўлены толькі з некаторымі папраўкамі.

Спасылкі
--------

* Maiao: The forbidden island of French Polynesia Архівавана 4 кастрычніка 2022.
* Comment Maiao est devenue «l’île interdite»
* The French island of Maiao stands out in the Pacific Ocean
* Taraatafetu, le chef cannibale de l’île de Maiao
Выгляд на касу з Балтыйска
**Балтыйская каса** — вузкая палоска сушы (каса), якая аддзяляе Калінінградскі заліў ад асноўнай часткі Балтыйскага мора.

Даўжыня касы — 65 км (з якіх 35 км на паўночным усходзе належаць Расіі (Калінінградскай вобласці), астатнія — Польшчы), шырыня — 300—1800 м у сярэдняй і паўднёвай частках і 8—9 км у паўночнай. Пакрыта пясчанымі пляжамі і часткова дзюнамі. Злучаная з мацерыком на паўднёва-заходнім канцы (у Польшчы), з расійскага боку аддзелена ад мацерыка суднаходным каналам у Балтыйску.

Літаратура
----------

* Балти́йская коса́ // Географические названия Росии: Топонимический словарь: более 4000 единиц / Е. М. Поспелов. — М.: АСТ; Астрель, 2008. — С. 95. — 523 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-5-17-054966-5 (Аст), ISBN 978-5-271-20728-0 (Астрель). (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4018632-5 · VIAF: 236785030 |
**Эфатэ́** (англ.: Efate) — востраў у групе Новыя Гебрыды. Уваходзіць у склад Вануату. На Эфатэ знаходзіцца Порт-Віла, сталіца дзяржавы. Плошча - 899,5 км². Насельніцтва (2009 г.) - 65 734 чал.

Геаграфія і прырода
-------------------

Востраў Эфатэ месціцца на паўднёвым захадзе Ціхага акіяна ў 1738 км ад бліжэйшага мацерыка Аўстралія. Даўжыня з поўначы на поўдзень — 46 км, з захаду на ўсход — 33 км. Мае вулканічнае паходжанне. Сфарміраваўся на лініі разлому тэктанічных пліт. Паверхня ўзгорыстая. Найвышэйшы пункт — гара Мак-Дональд (647 м). Частку ўзбярэжжа займаюць пясчаныя пляжы.

Клімат трапічны пасатны. Сярэднегадавая тэмпература вагаецца ад +20,8 °C да +26,4 °C. Сезон са снежня да мая суправаджаецца дажджлівым надвор'ем і трапічнымі цыклонамі. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 2405 мм.

На Эфатэ пераважаюць кіслотныя вулканічныя глебы. Захаваліся трапічныя лясы. Фаўна прадстаўлена рознымі відамі птушак, кажанамі, казуркамі, крабамі.

Гісторыя
--------

У старажытнасці (XIII ст. да н. э.) Эфатэ быў населены прадстаўнікамі культуры Лапіта, якіх звычайна атаясняюць з продкамі палінезійцаў. Аднак археалагічныя раскопкі могілак носьбітаў Лапіта паказалі, што яны нарадзіліся за межамі вострава. У другой палове 1 тысячагоддзя да н. э. Эфатэ быў заняты меланезійцамі.

Сувязі з Палінезіяй захоўваліся ў пазнейшы перыяд. У сярэднявеччы знешнія палінезійцы засялілі астравок Філа каля Эфатэ. Меланезійскае насельніцтва жыло пераважна на ўзбярэжжы, займалася земляробствам і рыбалоўствам. У XVI - XVII стст. на паўночным захадзе склаўся магутны саюз правадыроў рода Роі-Мата, які паступова распаўсюдзіў уладу на Эфатэ і суседнія астравы.

Эфатэ быў адкрыты ў 1606 г. іспанскай экспедыцыяй на чале П. Ф. дэ Кіраса. У апошняй чвэрці XIX ст. на востраў прэтэндавалі дзве каланіяльныя дзяржавы — Вялікабрытанія і Францыя. У 1878 г. востраў стаў часткай нейтральных тэрыторый. Французскія пасяленцы з Новай Каледоніі заснавалі плантацыйныя гаспадаркі ў раёне Порт-Віла. У 1889 г. яны абвясцілі незалежнасць, што прывяло да супрацьстаяння з брытанскімі місіянерамі. У 1906 г. было канчаткова зацверджана сумеснае кіраванне Францыяй і Вялікабрытаніяй.

З 1980 г. Эфатэ ў складзе незалежнай дзяржавы Вануату.

Эканоміка
---------

Востраў Эфатэ — адна з найбольш эканамічна развітых тэрыторый Вануату. Галоўны гандлёвы і прамысловы цэнтр — Порт-Віла. У сельскай гаспадарцы дамінуе камерцыйнае земляробства — вырошчванне цукровага трыснягу, бананаў і какава. На ўзбярэжжы створаны рыбалоўныя кааператывы. У мястэчку Фарары некаторы час здабывалі марганец. Эфатэ прыцягвае турыстаў, якія прыбываюць для баўлення часу на мясцовых пляжах і знаёмства з культурнай спадчынай астравіцян.

Спасылкі
--------

* Soils of the New Hebrides islands
* Geology of the Solomon and New Hebrides Islands
* Vanuatu Paradise — Efate Архівавана 19 мая 2015.
* Islands of Vanuatu Архівавана 13 жніўня 2012.
* Beyond the Blue Horizon

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
**Дубровенская брама** (таксама **Малая**, **Мураваная**, **Дубровенка**) — брама ў Магілёве, якая існавала ў XVII—пач. XIX ст. ў заходняй частцы вала, узвышаючыся над далінай Дубровенкі, ад якой да брамы ўздымаліся драўляныя ўсходы.

Падчас дажджоў каля брамы часцяком утвараліся вялікія прамыіны, якія даводзілася увесь час латаць, не ратаваў нават адмысловы вадасцёк, які неаднаразова псаваўся. Ніжні ярус брамы займалі дзвярныя праёмы і праход. На другім паверсе, які меў хутчэй за ўсё драўлянае перакрыцце, яшчэ ў 1689 г. стаяла вялікая гармата. Малая брама злучалася з замкам каменнай сцяной з амбразурамі. Верагодна, праз абарончы роў ішла цагляная арка, на якой гэта сцяна стаяла. Дубровенская брама была разабрана напачатку XIX стагоддзя.

У пачатку 2015 года журналісты незалежнага сайта «Наш Магілёў» сабралі больш за тысячу подпісаў за аднаўленне брамы. Ініцыятары збору подпісаў лічаць, што вяртанне архітэктурнай славутасці, узнаўленне якой не вымагае вялікіх сродкаў, будзе падарункам гораду.

Зноскі
------

1. ↑  У Магілёве хочуць аднавіць колішнюю гарадскую браму побач з Ратушай

Спасылкі
--------

* Могилевский Кремль.
* Могилевские брамы(недаступная спасылка)

| ⛭Брамы Магілёва |
| --- |
| Стары горад | Алейная ·  Ветраная ·  Каралеўская (Шклоўская) ·  Дубровенская |
| Новы горад | Курдзянеўская (Гваздоўка) ·  Ледзвяеўская ·  Шклоўская дальняя ·  Віленская ·  Уструшненская ·  Трыснёнская ·  Быхаўская ·  Папінская |
| Вал Долны | Машковая ·  Выганская ·  Дзебра ·  Ільінская |
| Зарэчная лінія бастыённай фартыфікацыі | Чавуская ·  Прапойская ·  Чарнігаўская ·  Мсціслаўская ·  Аршанская |
Будынак Радж'я Сабхі
**Радж'я Сабха** (хіндзі: राज्यसभा — «савет штатаў», англ.: Rajya Sabha) — верхняя палата індыйскага парламента. Паводле Канстытуцыі Індыі, Радж'я Сабха можа мець да 260 членаў, 12 з якіх прызначаюцца прэзідэнтам за асаблівыя заслугі ў пэўных галінах мастацтва, навукі, літаратуры або дзяржаўнай службы, таму гэтыя дэпутаты вядомыя як «прызначаныя». Астатнія дэпутаты выбіраюцца заканадаўчымі органамі штатаў і тэрыторый. Тэрмін паўнамоцтваў дэпутата складае 6 гадоў, трэць палаты пераабіраецца кожныя два гады.

Радж'я Сабха засядае пастаянна і, у адрозненне ад ніжняй палаты, Лок Сабха, не можа быць распушчаная. Радж'я Сабха дзеліць заканадаўчыя функцыі з Лок Сабхай, за выключэннем выдзялення сродкаў, у якіх Лок Сабха мае выключныя паўнамоцтвы. У выпадку прынцыповай нязгоды двух палат па пэўных пытаннях праводзяцца сумесныя пасяджэнні абедзвюх палат, але, паколькі Лок Сабха мае ўдвая больш членаў, яна мае вялікія паўнамоцтвы ў канфліктных сітуацыях.

Старшынёй Радж'я Сабхі з'яўляецца віцэ-прэзідэнт Індыі (зараз — Мухамад Хамід Ансары). Намеснік старшыні абіраецца членамі палаты і выконвае ўсе абавязкі старшыні ў яго адсутнасць.

Радж'я Сабха пачала дзейнічаць 13 мая 1952 года.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мельнікаў.

**Андрэй Аляксандравіч Мельнікаў** (11 красавіка 1968, Магілёў — 8 студзеня 1988, Афганістан) — Герой Савецкага Саюза, удзельнік Афганскай вайны (1979—1989), гвардыі радавы 9-й парашутна-дэсантнай роты 345-га гвардзейскага асобнага парашутна-дэсантнага палка 40-й арміі, Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане, які загінуў у баі на «вышыні 3234» ў правінцыі Хост, у ходзе вайсковай аперацыі «Магістраль»  (руск.) (бел..

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 11 красавіка 1968 года ў горадзе Магілёве ў сям’і рабочага. Беларус.
У 1985 г. скончыў 10 класаў Магілёўскай сярэдняй школы № 28, у 1986 — СПТВ № 1. Працаваў трактарыстам у саўгасе «Дняпроўскі» Магілёўскай вобласці. У 17 гадоў ажаніўся. Праз год нарадзілася дачка. Нягледзячы на магчымасць адмовіцца ад службы ў арміі, сам пагадзіўся ляцець у Афганістан.

У Савецкай Арміі з кастрычніка 1986. У складзе 40-й арміі ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Афганістан з красавіка 1987. Удзельнічаў у 6-ці баявых аперацыях.

Магіла на Польскіх могілках Магілёва
Пахаваны на Польскіх могілках у Магілёве. На магіле героя усталяваны помнік з бронзавым бюстам.

Подзвіг і званне Герой Савецкага Саюза
--------------------------------------

> *«Кулямётчык 9-й парашутна-дэсантнай роты 345-га гвардзейскага асобнага парашутна-дэсантнага палка гвардыі радавы Мельнікаў а. А. асабліва вызначыўся 7 і 8 студзеня 1988 года ў баях за вышыню 3234  (руск.) (бел. з перавышаючымі сіламі праціўніка. Прыцэльным агнём з частай зменай пазіцый Андрэю Мельнікаву доўгі час ўдавалася адбіваць шматлікія атакі ворага. Калі ў Андрэя скончыўся боекамплект, ён дабраўся да суседняга сховішча за новымі боепрыпасамі, але ўпаў дагары, паспеўшы толькі сказаць: „Баепрыпасы, усё…". Калі з мёртвага героя знялі бронекамізэльку, то не паверылі, як ён заставаўся жывым столькі часу. Мяркуючы па раненням, Андрэй павінен быў памерці яшчэ некалькі гадзін таму. Пласціны бронекамізэлькі былі ўціснуты ў яго цела ад выбуховых хваляў»*.
> 
> 

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 28 чэрвеня 1988 года — *«За мужнасць і гераізм, праяўленыя пры выкананні інтэрнацыянальнага абавязку ў рэспубліцы Афганістан гвардыі радавому Мельнікаву Андрэю Аляксандравічу пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза»*.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка»;
* ордэн Леніна.

Памяць
------

* У музеі вайсковай часткі экспануецца кулямёт Героя.
* Сярэдняя школа № 28 горада Магілёва названа імем Героя Савецкага Саюза А. А. Мельнікава.

У кампьютарнай гульні
---------------------

У гульні «Праўда пра дзевятую роту  (руск.) (бел.» Мельнікаву, прысвечана місія «Начны бой 22-00». У ёй, гуляючы за Мельнікава, задача гульца ўважліва назіраць за ворагам, своечасова заўважаць і знішчаць групы духаў, якія спрабуюць пракрасціся да пазіцыяў.

Спасылкі
--------

Андрэй Аляксандравіч Мельнікаў на сайце «Героі краіны»

* Описание могилы и фотоснимок памятника.
* Указ Президиума Верховного Совета СССР от 28 июня 1988 года О присвоении звания Героя Советского Союза младшему сержанту Александрову В. А. и рядовому Мельникову А. А.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Дом гандлёвага таварыства «Браты Елісеевы»** (*Елісееўскі магазін*) — будынак на рагу Неўскага праспекта (дом 56) і Малой Садовай вуліцы (дом 8) у Санкт-Пецярбургу, помнік архітэктуры ранняга мадэрна.

Апісанне будынка
----------------

Дом быў пабудаваны ў 1902-1903 гадах архітэктарам Гаўрыілам Васілевічам Бараноўскім для крамы каланіяльных тавараў гандлёвага таварыства «Браты Елісеевы». Будынак вылучаецца на фоне класічнай архітэктуры Неўскага праспекта сваімі вітражамі, скульптурамі і раскошай аздаблення. Стыль будынка быў закліканы паказаць багацце таварыства і прыцягнуць увагу патэнцыйных пакупнікоў. Вітраж на Неўскім боку будынка, які пакрывае некалькі паверхаў, стварае ўражанне адной велічэзнай вітрыны. На фасадзе устаноўлены скульптуры А. Г. Адамсана «Прамысловасць», «Гандаль», «Мастацтва» і «Навука».

Усярэдзіне было тры гандлёвыя залы, упрыгожаныя люстэркамі і бронзавымі свяцільнямі. На другім паверсе будынка размяшчаліся банк, камерцыйныя курсы, заснаваныя Елісеевымі, і зала, якая здавалася ў арэнду тэатральных труп. У падвальным памяшканні былі склады, халадзільнікі і адзін з самых лепшых вінных скляпоў Еўропы.

Літаратура
----------

* *Кириков Б. М. Кирикова Л. А. Петрова О.В.* Невский проспект. Дом за домом. — 3-е изд. испр. и доп. — Спб: ООО «МиМ-Дельта», 2009. — С. 228—231. — 382 с. — ISBN 978-5-9524-4205-4.
* *Кириков Б. М.* Архитектура петербургского модерна. Общественные здания. — СПб.: Коло, 2011. — Т. 2. — 576 с. — ISBN 5-901841-80-8.

Спасылкі
--------

Елісееўскі магазін у Энцыклапедыі Санкт-Пецярбурга(недаступная спасылка)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Усаў.
**Васіль Міхайлавіч Усаў** (1900, в. Краснаполле 2, Магілёўскі павет, Магілёўская губерня, Расійская імперыя (цяпер — Магілёўскі раён, Беларусь) — 4 чэрвеня 1920, Бабруйскі павет) — удзельнік грамадзянскай вайны.

У 1918 г. уступіў у РСЧА. У 1920 камандзір бронемашыны 35-га бронеатрада 16-й арміі. Вызначыўся ў баі 4 чэрвеня 1920 г. у Бабруйскім павеце падчас Майскай аперацыі войск РСЧА. У баі з польскай арміяй яго бронемашына перашкодзіла праціўніку падарваць мост, прыкрыла адыход машын атрада. Калі скончыліся патроны, Усаў закідаў ворага гранатамі і сам загінуў. Пахаваны ў брацкай магіле мемарыяльнага комплекса «Змагарам за Савецкую ўладу» на плошчы Славы ў Магілёве.

У 1921 г. пасмяротна ўзнагароджаны Ордэнам Чырвонага Сцяга.

Зноскі
------

1. ↑  Приказ Революционного Военного Совета Республики № 46 от 1921 г.  (руск.)

Літаратура
----------

* *Скварцоў, І.* Усаў Віктар Міхайлавіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — С. 591. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.
**Купрыян Лукаўскі** (літ.: Kiprijonas Lukauskas; 1757, Жамойць ВКЛ — 1815, Беніца, цяпер Мінская вобласць Беларусь) — літоўскі пісьменнік, прапаведнік, прыхільнік ідэй Асветніцтва.

Жыццяпіс
--------

З 1791 у Ордэне францысканцаў, у 1782 пасвечаны ў сан святара. Як місіянер наведваў усходнія землі Рэчы Паспалітай.

Пропаведзі К. Лукаўскага — унікальны помнік 18 ст. для літоўскай літаратуры, яны адлюстроўваюць пэўныя ідэі свайго часу, сацыяльныя, грамадскія праблемы, падымаюць пытанне пра свабоду чалавека, пра цяжкае жыццё сялян. Асобная ўвага надаецца правам чалавека, павазе да законаў прыроды, чалавечаму каханню і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Mačiulytė, K. Kiprijono Lukausko (1757 — po 1798) biografijos mįslės // Senoji Lietuvos literatūra, 19 knyga, 2005. ISSN 1822-3656
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сотнікаў.
**Сяргей Мікалаевіч Сотнікаў** (нар. 14 красавіка 1969, г. Магілёў) — беларускі мастак, скульптар.

Біяграфія
---------

Скончыў мастацка-графічны факультэт Віцебскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя С. М. Кірава (1994). З 1999 года выкладае ў ім на кафедры выяўленчага мастацтва.

Працуе ў розных жанрах жывапісу і скульптуры.

Творчасць
---------

Сярод работ: жывапісныя «Зіма на Лучосе» (1999), «Кінуты каўчэг» (2001), «Коўдра з акраўкаў» (2002), «Заходні край» (2003), «Яблычны спас» (2005), «Дзяды» (2006), «Захавальнік» (2007), «Сапраўдная прынцэса» (2008), «Прагулка з аднарогам» (2009), «Гульня ў хованкі» (2010); скульптурныя «Веснавое раўнадзенства» (2002), «Тая, што танцуе з ветрам» (2005), «Сон» (2006), «Парад планет» (2007), «Цывілізацыя» (2008), «Траянская фурманка» (2009) і інш.
Аўтар дэкаратыўных скульптур «Тарас на Парнасе» (2002, г. Гарадок), «Яблычны спас» (2003, г. Магілёў), «Анёл дажджу» (2007, г. Віцебск).

Зноскі
------

Літаратура
----------

Цыбульский, М. Л. Сотников Сергей Николаевич / М. Л. Цыбульский // Регионы Беларуси : энцикл. : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова (гл. ред.) [и др.]. — Мн. : Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область. Кн. 2. — С. 486.
**Дзяржаўны ўніверсітэт імя В. Н. Фэрыса** (англ.: Ferris State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Біг-Рапідс у штаце Мічыган, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Універсітэт названы ў гонар Вудбрыджа Натана Фэрыса (1853—1928), амерыканскага педагога і дзяржаўнага дзеяча, губернатара штата Мічыган і Сенатара ЗША. Вучэльня была заснавана непасрэдна ім у 1884 годзе як Біг-Рапідская індустрыяльная школа і стала дзяржаўнай установай у 1950 годзе.

Універсітэт з'яўляецца дзявятай па велічыні вышэйшай навучальнай установай у штаце. Ён прапануе 190 акадэмічных праграм бакалаўрыяту, магістратуры, спецыялітэту і аспірантуры, у тым ліку праграмы ў галіне інжынерыі, бізнесу, маркетынгу, медыяў, камунікацый і здароўя.

Структура
---------

* Каледж мастацтва і навукі
* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі і сацыяльнага абслугоўвання
* Каледж інжынерных тэхналогій
* Каледж прафесій у галіне здароўя
* Каледж мастацтваў і дызайну
* Каледж оптаметрыі
* Каледж фармацыі

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Мічыган

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Каэфіцыент паглынання** — безразмерная фізічная велічыня, якая характарызуе здольнасць цела паглынаць падаючае на яго выпрамяненне. У якасці літарнага пазначэння выкарыстоўваецца грэчаская {\displaystyle \alpha }.

Вызначэнне
----------

Лікава каэфіцыент паглынання роўны адносіне патоку выпрамянення {\displaystyle \Phi }, паглынутага целам, да патоку выпрамянення {\displaystyle \Phi \_{0}}, што ўпала на цела :

{\displaystyle \alpha ={\frac {\Phi }{\Phi \_{0}}}.}
Сума каэфіцыента паглынання і каэфіцыентаў адлюстравання, прапускання і рассейвання раўняецца адзінцы. Гэта сцвярджэнне вынікае з закона захавання энергіі.

У тых выпадках, калі спектр падаючага выпрамянення настолькі вузкі, што выпрамяненне можна лічыць монахраматычным, кажуць аб *монахраматычным* каэфіцыенце паглынання. Іншая ўжывальная ў такіх акалічнасцях назва мае тое ж значэнне, — *паглынальная здольнасць* цела.

Калі спектр падаючага на цела выпрамянення шырокі, то адпаведны каэфіцыент паглынання называюць *інтэгральным*.

У агульным выпадку значэнне каэфіцыента паглынання цела залежыць як ад уласцівасцей самога цела, так і ад вугла падзення, спектральнага саставу і палярызацыі выпрамянення.

Каэфіцыент унутранага паглынання {\displaystyle \alpha \_{i}}
-------------------------------------------------------------

У большай ступені характарызуе здольнасць паглынаць выпрамяненне матэрыяламі, а не целамі. Адпаведна, у адрозненне ад каэфіцыента паглынання ў яго вызначэнні выкарыстоўваецца не агульны паток {\displaystyle \Phi \_{0}}, які ўпаў на на паверхню цела, а паток {\displaystyle \Phi \_{in}}, што прайшоў праз уваходную паверхню цела.

Такім чынам, каэфіцыент унутранага паглынання {\displaystyle \alpha \_{i}} вызначаецца з суадносін:

{\displaystyle \alpha \_{i}={\frac {\Phi }{\Phi \_{in}}}.}
Паток {\displaystyle \Phi \_{in}} пры гэтым звязаны з {\displaystyle \Phi \_{0}} роўнасцю:

{\displaystyle \Phi \_{in}=(1-\rho )\Phi \_{0},}
дзе {\displaystyle \rho } — каэфіцыент адлюстравання.

У агульным выпадку, пры распаўсюджванні паралельнага пучка выпрамянення ў асяроддзі, дзе адначасова мае месца паглынанне і рассейванне выпрамянення, каэфіцыент унутранага паглынання звязаны з натуральнымі паказчыкамі паглынання {\displaystyle a'} і рассейвання {\displaystyle r'} суадносінамі:

{\displaystyle \alpha \_{i}={\frac {a'}{a'+r'}}\left[1-e^{-(a'+r')l}\right],}
дзе {\displaystyle l} - адлегласць, пройдзеная выпрамяненнем у асяроддзі.

Гл. таксама
-----------

* Паказчык паглынання
* Каэфіцыент адлюстравання
* Каэфіцыент рассейвання
* Каэфіцыент аслаблення
* Каэфіцыент прапускання

Заўвагі
-------

1. 1 2 3  ГОСТ 26148—84. Фотометрия. Термины и определения. Архівавана 16 сакавіка 2020.
2. ↑  Статья «Коэффициент поглощения» в Физической энциклопедии
3. ↑  Статья «Поглощательная способность» в Физической энциклопедии
Тайфун Раі 16 снежня 2021 года
**Раі**, **Рай** (англ.: Rai) — тайфун, які сфарміраваўся ў заходняй частцы Ціхага акіяна ў снежні 2021 года, выклікаў катастрафічныя разбурэнні і чалавечыя ахвяры на Філіпінах.

Шлях тайфуна
Сфарміраваўся 12 снежня, аб чым паведаміла метэаралагічная абсерваторыя Ганконга. 16 снежня тайфун абрынуўся на востраў Сіаргаа на ўсход ад Мінданаа на поўдні Філіпін. Ён бушаваў у краіне на працягу трох дзён, выклікаючы паводкі і апоўзні, прывёў да разбурэнняў у цэнтральных і паўднёвых рэгіёнах Філіпін, уключаючы асобныя раёны самага буйнога філіпінскага вострава Лусон. Затым, паводле звестак Нацыянальнага цэнтра гідраметэаралагічнага прагназавання В’етнама, эпіцэнтр тайфуну рухаецца ў бок в’етнамскай правінцыі Біньдзінь.

Згодна абнародаванай 21 снежня справаздачы нацыянальнай паліцыі Філіпін амаль мільён жыхароў краіны пацярпелі ў выніку тайфуну, 442424 чалавекі былі эвакуіраваны, колькасць загінулых у выніку тайфуну павялічылася да 375 чалавек, яшчэ 56 лічацца прапаўшымі без вестак.

Зноскі
------

1. ↑  blr.belta.by
2. ↑  blr.belta.by
Дынькі ў цэнтры калон партала Пакроўскага манастыра ў Суздалі
**Ды́нька** — у старажытнарускай мураванай і драўлянай архітэктуры XV—XVII стагоддзяў дэкаратыўнае аздабленне слупоў, калонак, дзвярных парталаў і аконнай ліштвы ў відзе розных патаўшчэнняў, па форме надыходзячых да шара ці якія нагадваюць дыню. Звычайна падзяляецца на вертыкальныя «долькі». Распаўсюджана ў драўляным дойлідстве да канца XVIII стагоддзя, і ў рускім стылі у XIX — пачатку XX стагоддзяў.

У архітэктурнай сімволіцы храма дынька звязана з паняццем райскага саду. І. В. Юрасава прыводзіць прыклад аркатурнага пояса Успенскага сабора Маскоўскага Крамля, дзе гэты матыў дазваляе ідэнтыфікаваць дрэвы Эдэма. Заснаванні слупкоў азначаюць іх карані, капітэлі — крону, а шарападобныя патаўшчэнні на «ствалах» — плады. Падобным чынам «дынькі» ўведзены ў кампазіцыю аздаблення Успенскай царквы ва Ўгліче.

Паверхня рэльефнага матыву можа заставацца гладкай, упрыгожвацца разьбой і паліхромным роспісам. Так, на партале храма Оршына манастыра (Цвярская вобласць) гладкія «долькі» падзелены высокімі перагародкамі. У суздальскім саборы Раства Багародзіцы капітэлі і ствалы калон з «дынькамі» пакрыты ажурным рэльефам. Іпацьеўскі манастыр у Кастраме прапануе прыклад размаляванага партала (Траецкі сабор).

Зноскі
------

1. ↑  Шаблон:Книга
2. ↑  Шаблон:Книга
3. ↑  Шаблон:Книга
4. ↑  Шаблон:Книга
5. 1 2  Шаблон:Книга
6. ↑  Шаблон:Книга
7. ↑  Шаблон:Книга

Літаратура
----------

* Дынька // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)
* Дынька(недаступная спасылка)(недаступная спасылка) у слоўніку Расійская архітэктура, 1995.
**Хімічная крыніца святла** або хемілюмінесцэнтная крыніца святла — аўтаномная крыніца святла кароткачасовага дзеяння. Часцей за ўсе ўяўляе сабой празрыстую гнуткую пластыкавую трубку, запоўненую растворам люмінафора. Унутры змешчана шкляная капсула з рэчывам-актыватарам. Пры згінанні пластыкавай трубкі шкляная капсула пераломваецца («*актывацыя*»), актыватар змешваецца з люмінафорам, і пачынаецца хімічная рэакцыя, якая суправаджаецца выдзяленнем святла (эфект хемілюмінесцэнцыі). Часта выкарыстоўваецца каталітычная рэакцыя некаторых эфіраў шчаўевай кіслаты з перакісам вадароду ў прысутнасці люмінафора. У залежнасці ад хімічнай прыроды выкарыстанага люмінафора крыніца можа выпраменьваць святло розных колераў — ад зяленага да аранжавага. Звычайна бытавыя хімічныя крыніцы святла забяспечваюць узровень асвятлення каля 100 люкс адразу пасля актывавання, праз 10-15 хвілін працы ўзровень зніжаецца да 20-40 люкс.

Святло, якое выдзяляе хімічная крыніца, нельга ўключыць ці выключыць па жаданню, выкарыстаць такое прыстасаванне можна толькі адзін раз. Пасля выкарыстання адпрацаваная крыніца павінна ўтылізавацца, бо вадкасці, якія змяшчаюцца ў некаторых з іх, могуць выклікаць апёкі і раздражненне, калі трапяць на скуру.

Выкарыстанне
------------

Хімічныя крыніцы святла выкарыстоўваюцца як крыніцы святла ў дайвінгу, турызме, спелеалогіі, як аварыйныя маякі для марскога транспарту, для асвятлення тунэляў, пры аварыйна-выратавальных работах і ліквідацыі надзвычайных сітуацый. Хімічныя крыніцы святла недарагія, пажарабяспечныя і воданепранікальныя, не баяцца высокага ціску і могуць захоўвацца на працягу доўгага часу.

Зноскі
------

1. ↑  Survey and health assessment of glow sticks. Survey of chemical substances in consumer products No. 122. — Copenhagen: Danish Environmental Protection Agency, 2013. — 66 с. — ISBN 978-87-93026-41-4.
**Закон выпрамяне́ння Кі́рхгофа** — адзін з асноўных законаў цеплавога выпрамянення, які ўстанаўлівае залежнасць паміж вылучэннем і паглынаннем электрамагнітнага выпрамянення целам пэўнай тэмпературы.

Устаноўлены Г. Р. Кірхгофам у 1859 годзе.

Паводле закона выпрамянення Кірхгофа адносіны выпрамяняльнай здольнасці {\displaystyle ~r(\omega ,T)} цела да яго паглынальнай здольнасці {\displaystyle ~a(\omega ,T)} не залежаць ад прыроды выпрамяняльнага цела і з'яўляюцца універсальнай функцыяй даўжыні хвалі (або частаты) і абсалютнай тэмпературы {\displaystyle T}:

{\displaystyle {\frac {r(\omega ,T)}{a(\omega ,T)}}=f(\omega ,T)}
Фунцыя {\displaystyle f} з'яўляецца выпрамяняльнай здольнасцю абсалютна чорнага цела, для якога {\displaystyle ~a(\omega ,T)=1} і ў яўным выглядзе вызначаецца законам выпрамянення Планка.

Гл. таксама
-----------

* Універсальныя суадносіны Сцяпанава

Літаратура
----------

* Кірхго́фа зако́н выпрамяне́ння // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 283. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
* Физическая энциклопедия. В 5 т. Т. 2: Добротность — Магнитооптика (руск.) / Гл. ред. А. М. Прохоров. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — С. 368, 369. — 704 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-85270-061-4.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 18587476 |
**Ша́пкаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Аршанскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Юрцава.

Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Шапкаўскі (Шапкінскі, Юрцаўскі) сельсавет** у складзе Аршанскага раёна Аршанскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Шапкі. У 1925 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Юрцава. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Аршанскім раёне БССР. У 1931 годзе цэнтр сельсавета вернуты ў вёску Шапкі. З 20 лютага 1938 года ў складзе Віцебскай вобласці. У 1939 годзе цэнтр сельсавета перанесены зноў у вёску Юрцава. З 9 верасня 1946 года сельсавет у складзе Арэхаўскага раёна, з 17 снежня 1956 года — у складзе Аршанскага раёна. 16 верасня 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Межаўскага (7 населеных пунктаў: Івашкава, Калатоўкі, Пісаршчына, Шапкі, Юрцава, пасёлак Юрцава і раз’езд Юрцава) і Высокаўскага (5 населеных пунктаў: Абухава, Барсукі, Селякта, пасёлак чыгуначнай станцыі Хлусава і дзіцячы дом Хлусава) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 12 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 верасня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вярбіцкі.
**Аўген Вярбіцкі**, пс. *Дунін* (4 студзеня 1922, м. Краснае Маладзечанскага павета — 29 чэрвеня 1986, Філадэльфія, Пенсільванія) — амерыканскі біяхімік, беларускі грамадскі дзеяч у ЗША, адзін з найвыдатнейшых прадстаўнікоў беларускай эміграцыі.

Біяграфія
---------

Пад час Другой сусветнай вайны навучаўся ў Адміністрацыйна-гандлёвым інстытуце ў Маладзечне пад кіраўніцтвам Барыса Кіта.

У пасляваеннай Германіі вучыўся ва ўніверсітэце УНРРА ў Мюнхене на факультэце агракультуры. Член Беларускага студэнцкага згуртавання і Студэнцкага стыпендыяльнага фонду.

У ЗША прыбыў у 1949 г. Скончыў біялагічны факультэт Ратгерскага ўніверсітэта ў горадзе Нью-Брансвіку, атрымаўшы ступень доктара навук. Ягоным прафесарам быў вельмі вядомы амерыканскі навуковец, Нобелеўскі лаўрэат прафесар Зельман Ваксман. Пераехаў у штат Аёва і пачаў спецыялізавацца ў хіміі мясной вытворчасці. У складзе навуковай групы займаўся тэмай уздзеяння кастрацыі быкоў на колькасць вітамінаў у мясе.

Пазней атрымаў пасаду галоўнага навукоўца ў ваеннай лабараторыі даследаванняў ежы Масачусетс. Дасягнуў вялікіх поспехаў у галіне кансервавання харчоў (шляхам апрамянення гама-выпраменьваннем), стваральнік «*касмічнае ежы*», якая выкарыстоўвалася ў касмічных палётах амерыканскіх астранаўтаў. За гэта атрымаў з рук прэзідэнта ЗША кавалачак Месяца. За свае адкрыцці быў абраны Амерыканскім хімічным таварыствам чалавекам года. Загадчык Лабараторыі даследавання мясных прадуктаў у амерыканскім войску. Меў пятнаццатую дзяржаўную ступень (самая вышэйшая, прэзідэнцкая, — васямнаццатая).

Член Нью-Ёркскай Акадэміі навук, Амерыканскага хімічнага таварыства, Амерыканскага інстытута тэхналогіі ежы, Амерыканскага таварыства мясной прамысловасці, ганаровы член Таварыства прагрэсу навукі. Першы навуковец беларускага паходжання, які трапіў у даведнік «American Men of Science» — «Амерыканскія дзеячы навукі».

У 1954—1957 гг. быў заступнікам старшыні Галоўнай управы БАЗА. Старшыня Беларускага Стыпендыяльнага Фонду на Амерыку. Член БІНіМа. Прымаў актыўны ўдзел у дзейнасці Беларускіх Амерыканскіх Рэспубліканскіх Клубаў. Чытаў лекцыі па гісторыі Беларусі. Аўтар артыкулаў «Пра паходжанне беларусаў», «Пра назва Беларусь», «Пра стан Беларусі» ў некаторых амерыканскіх англамоўных часопісах. Друкаваўся ў беларускіх эмігранцкіх часопісах пад псеўданімам Дунін.

Меў жонку-немку, з якой ажаніўся яшчэ ў Германіі, і двое дзяцей — сына і дачку. У 1960 годзе ў складзе амерыканскай дэлегацыі наведаў СССР з мэтай вывучэння развіцця мясной індустрыі. Быў ва Узбекістане, Туркменістане, але савецкія ўлады не далі дазвол яму наведаць Беларусь — прывезлі яго сваякоў на сустрэчу ў Маскву.

Зноскі
------

1. 1 2  Успаміны Барыса Кіта пра вядомых людзей(недаступная спасылка), Родныя вобразы
2. ↑  Моваю травалёгу, Лявон Юрэвіч //Запісы БІНіМ сш.32, 2009, с.27

Спасылкі
--------

* Аўген Вярбіцкі, Радыё Свабода, 2002
**Партызаны** — п'еса, К. Крапівы, якая была апублікавана і пастаўлена ў 1937 годзе.

Сюжэт
-----

Існуе думка, што ў аснову сюжэта п'есы леглі падзеі Грамадзянскай вайны з удзелам дукорскіх партызан, якія адбываліся ў наваколлях вёскі Дукоры. Старажылы расказвалі, што ў канцы 30-х Кандрат Кандратавіч прыязджаў у Дукору, чытаў мясцовым жыхарам сваю п'есу.

Ролі
----

* Туляга — Сяргей Сцяпанавіч Бульчык
* Маці Дрыля — Кацярына Эдуардаўна Міронава
* Даніла Дрыль — Уладзімір Іосіфавіч Уладамірскі

Пастаноўкі
----------

Спектакль БДТ-1 быў паказаны ўдзельнікам Народнага сходу Заходняй Беларусі ў Беластоку (1939). Ён паказваўся таксама на першай Дэкадзе беларускага мастацтва ў Маскве (1940), быў адным з самых рэпертуарных у час Вялікай Айчыннай вайны. П'еса часта ставілася самадзейнымі тэатральнымі калектывамі.

Таксама ставіўся ў Цімкавіцкім народным тэатры.

Водгукі
-------

Драма «Партызаны», як зазначае I. Навуменка, «дасканалая па мастацкай форме. Мастацтва, майстэрства тут такой высокай пробы, што яго як быццам не заўважаеш».

Зноскі
------

1. ↑  Вёска любая мая…(недаступная спасылка)
2. ↑  ВЛАДОМИРСКИЙ ВЛАДИМИР ИОСИФОВИЧ  (руск.)
3. ↑  *Навуменка І.* З прастораў жыцця. — Полымя. — 1976. — С. 179. — (№ 3).

Спасылкі
--------

* Сцэна са спектакляў Тэатра імя Я. Купалы: «Партызаны» К. Крапівы. 1938
* П’еса К. Крапівы «Партызаны» -
**Ілінойскі ўніверсітэт ва Урбане і Шампейне** (англ.: University of Illinois Urbana-Champaign) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў гарадах Урбана і Шампейн у штаце Ілінойс, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Гэта галоўная ўстанова ўніверсітэцкай сістэмы штата, заснаваная ў 1867 годзе. Ва ўніверсітэце навучаецца больш за 56 000 студэнтаў, таму ён з'яўляецца адным з буйнейшых дзяржаўных універсітэтаў ЗША.

Універсітэт мае 16 школ і каледжаў і прапануе больш за 150 праграм бакалаўрыяту і больш за 100 праграм магістратуры. Кампус налічвае 651 будынкаў на 2578 гектарах, а яго гадавы бюджэт складае больш за 2 мільярды долараў. Універсітэт таксама кіруе даследчым паркам, дзе знаходзяцца інавацыйныя цэнтры для больш чым 90 стартап-кампаній і транснацыянальных карпарацый.

Вучэльня з'яўляецца членам Асацыяцыі амерыканскіх універсітэтаў і класіфікуецца як доктарскі ўніверсітэт з вельмі высокай даследчай актыўнасцю. У 2019 фінансавым годзе выдаткі на даследаванні ў ім склалі 652 мільёны долараў. Таксама ўніверсітэт валодае чацвёртай па велічыні ўніверсітэцкай бібліятэкай у Злучаных Штатах па памеры фондаў. 

Сярод выпускнікоў, выкладчыкаў і супрацоўнікаў універсітэта 30 лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі, 27 лаўрэатаў Пулітцэраўскай прэміі, два лаўрэаты прэміі Філдса і два лаўрэаты прэміі Цьюрынга.

Структура
---------

* Каледж сельскай гаспадаркі, спажывецкіх і экалагічных навук
* Каледж прыкладных навук аб здароўі
* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі
* Каледж інжынерыі
* Каледж выяўленчага і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва
* Дэпартмаент агульных студый
* Каледж паслядыпломнай адукацыі
* Школа працы і працоўных адносін
* Каледж права
* Каледж вольных мастацтваў і навук
* Школа інфармацыйных навук
* Каледж медыяў
* Каледж медыцыны
* Школа сацыяльнай працы
* Каледж ветэрынарнай медыцыны

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Ілінойс

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Залатое Евангелле Харлі** (Брытанская Бібліятэка, Харлі 2788) — каралінгскі ілюмінаваны рукапіс Евангелля, створаны каля 800—825, напэўна, у Ахене, Германія.

Апісанне
--------

Евангелле з’яўляецца адным з рукапісаў, што адносяць да «Школы Ады  (ням.) (бел.», названай у гонар Евангелля Ады. Яно мае чатыры пары поўнастаронкавых выявы евангелістаў  (англ.) (бел. і ілюмінаваных старонак-інцыпітаў  (руск.) (бел. табліц канонаў  (руск.) (бел. і іншую ілюмінацыю. Як і з іншымі прыкладамі Залатых кодэксаў  (англ.) (бел. тэкст напісаны залатымі чарніламі.

Зноскі
------

1. ↑  *Understanding illuminated manuscripts* by Michelle P. Brown 1994 ISBN 0-89236-217-0 page 33
2. ↑  British Library catalogue entry

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Бі́біраўка** (трансліт.: *Bibiraŭka*, руск.: Бибировка) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бабініцкага сельсавета. Плошча 42,0715 га. За 1 км на поўнач ад Віцебска, 2,2 км ад чыгуначнай станцыі Лужасна на лініі Віцебск — Невель.

Назва
-----

Назва Бібіраўка адыменная, ад двухасноўнага балцка-літоўскага імя *Bi-bir'as (By-bir'as).* У літоўскай антрапаніміі вядомыя адпаведныя іменныя асновы *Bi- (By-)* i *Bir-*. Такога ж паходжання назва цяперашняга маскоўскага мікрараёна Бібірова, якую звязваюць з часамі Альгердавых паходаў на ўсход.

Гісторыя
--------

У 19 стагоддзі вёска вядома як фальварак у Бабініцкай воласці Віцебскага павета Віцебскай губерні. У 1905 годзе фальварак меў 2 двары і 10 жыхароў, уладанне памешчыка Косава. У сакавіку 1924 года вернута ў склад БССР. З 20 жніўня 1924 года вёска ў Ялагаўскім сельсавеце Віцебскага раёна Віцебскай акругі (да 26 ліпеня 1930 года). У Другую сусветную вайну з сярэдзіны ліпеня 1941 года да канца чэрвеня 1944 года акупіравана нацысцкімі войскамі. З 16 красавіка 1954 года ў Бабініцкім сельсавеце. У 1996 годзе ў складзе падсобнай гаспадаркі «Падбярэззе» (цэнтр — вёска Бабінічы). У 2018 годзе ў складзе ЗАТ «Альгоўскае».

Насельніцтва
------------

* 6 двароў, 24 жыхары (1926)
* 15 гаспадарак, 20 жыхароў (1996)
* 7 гаспадарак, 7 жыхароў (2018)

Памятныя мясціны
----------------

Хвоя «Ведзьміна лапа» каля Бібіраўкі адна з самых вялікіх у Рэспубліцы Беларусь, яна мае дыяметр ствала 1,4 м, вышыню каля 28 м, узрост 250-300 год. На вышыні трох метраў асноўны ствол патройваецца. На вышыні каля 8 м адзін з новых ствалоў зноў патройваецца, а на вышыні каля 12 м другі ствол разыходзіцца на чатыры меншыя. Некаторыя ствалы абламіліся — такім чынам зараз крона хвоі складаецца з сямі вялізарных самастойных ствалоў.

Зноскі
------

1. 1 2  Решение Витебского районного Совета депутатов 30 ноября 2017 г. № 175 «Об установлении границ сельских населенных пунктов Витебского района Витебской области и признании утратившими силу некоторых решений Витебского районного Совета депутатов» (руск.)
2. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Віцебская вобласць: нарматыўны даведнік / У. М. Генкін, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2009. — 668 с. ISBN 978-985-458-192-7 (DJVU).
3. ↑

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 10: Віцебская вобласць, кн. 2 / рэдкал.: У. У. Андрыевіч (гал. рэд.) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2019. — 728 с.: іл. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-11-1126-4.

| ⛭**Бабініцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Бабінічы |
| Пасёлкі | 
* Віцьба
* Светлы

 |
| Аграгарадкі | Альгова |
| Вёскі | 
* Ананіна
* Аўдзеевічы
* Барвін
* Бібіраўка
* Буева
* Бялынавічы
* Гатушкі
* Жабенцяі
* Жалезнякі
* Жмуркава
* Казанава
* Камунарка
* Кашалёва
* Кашына
* Клішава
* Косава
* Максюткі
* Падбярэззе
* Палудзеткі
* Пышнякі
* Сенькава
* Чумачоў Мох
* Шабуні

 |
**«Полесская мысль»** (руск.: Палеская думка) — грамадска-палітычная і літаратурная газета радыкальна-ліберальнага кірунку. Выдавалася з 16(29) сакавіка да 22 верасня (5 кастрычніка) 1909 г. у Гомелі на рускай мове спачатку штодзень, а з красавіка 3 разы на тыдзень. Рэдактар-выдавец Г. М. Нейман, з 8 мая — выдавец З. Л. Каганскі, з 30 жніўня рэдактар — памочнік прысяжнага павернага В. Л. Склоўскі. Друкавала артыкулы на грамадска-палітычныя, эканамічныя і літаратурныя тэмы, мела рубрыкі «Тэатр, музыка і мастацтва», «Мясцовая хроніка». Арыентавалася на пераважнае ў горадзе яўрэйскае насельніцтва, таму газету пакінуў публіцыст М. І. Кулябка-Карэцкі. На апошнім этапе выдання імкнулася абараняць «мір паміж нацыянальнасцямі», асвятляць «жыццё як хрысціян, так і яўрэйскага насельніцтва» (11 снежня). У цыкле «Культурныя нарысы» газета пераказала змест артыкула А. Навіны «Беларусы», апублікаванага ў кнізе «Формы нацыянальнага руху ў сучасных дзяржавах», пісала пра дзяржаўны статус беларускай мовы ў ВКЛ, ролю БСГ, «Нашай долі» і «Нашай нівы», творчасці Ф. Багушэвіча, Я. Лучыны, Я. Купалы ў нацыянальным руху, адзначала перспектыўнасць беларускай нацыянальнай ідэі (17 мая). Крытычна ставілася да літоўскага нацыянальнага руху, падтрымала «эканамічную і палітычную праграму марксізму» ў Літве (23 мая). Свайго саюзніка бачыла ў меншавіцкай плыні РСДРП, пазнаёміла чытачоў з рэфератам Г. В. Пляханава «Рэлігійныя пошукі ў Расіі» (13 жніўня). У «Эканамічных нататках» крытыкавала ўрад, які стаў «прыказчыкам капіталістаў» (28 ліпеня). Прапагандавала творчасць Л. Талстога, А. Чэхава, неадназначна ацэньвала мадэрнісцкія плыні ў рускай і заходнееўрапейскай літаратуры адзначала наватарства А. Блока, Ф. Салагуба, А. Стрынберга, крытыкавала арыентацыю на безідэйнасць тэатра і кінематографа, станоўча ацаніла літаратурны зборнік «Туманы» (Мн. , 1909).

Літаратура
----------

* Конан, У. «Полесская мысль» / Уладзімір Конан // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т. 5. — С. 543.
**Звыча́йны прэзідэ́нт** (руск.: Обыкновенный президент) — дакументальны фільм рэжысёра Юрыя Хашчавацкага, выпушчаны ў 1996 годзе. Кінаспроба высвятлення перамогі Аляксандра Лукашэнкі на выбарах у 1994 годзе. Праца ўзнагароджаная Прэміяй міру на Берлінскім кінафестывалі, Гран-пры «Human Rights Watch» у Нью-Ёрку, прызам «Залатая брама» ў Сан-Францыска. Аўтар сцэнару стужкі — Леанід Міндлін, у якасці прадзюсара выступіў Пётр Марцаў. У стужцы зняўся экс-міністр МУС Беларусі Юрый Захаранка, які ў 1999 годзе будзе выкрадзены недалёка ад свайго дому. Фільм дазваляе вярнуць у памяці факты з нядаўняй гісторыі і гісторыю з пункту гледжання, далёкай ад афіцыйнай.

Літаратура
----------

* *Алег Дзярновіч.* Чужое вока // *Наша Ніва*. — 24 лютага 1997. — № 7—8 (80). — С. 8.
* *Алена Лукашэвіч.* Узьлюбі прэзыдэнта або "Машына часу" Юрыя Хашчавацкага // *Наша Ніва*. — 24 лютага 1997. — № 7—8 (80). — С. 8.

Спасылкі
--------

* «Звычайны прэзідэнт» на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)
* Глядзець фільм «Звычайны прэзідэнт» на тэлеканале Белсат

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database |