recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Відавіч.
**Ганна (Ана) Відавіч** (харв.: Ana Vidović, 8 лістапада 1980, Карлавац) — харвацкая класічная гітарыстка.

Ганна пачала іграць на гітары ва ўзросце да пяці гадоў пад уплывам свайго старэйшага брата Віктара  (англ.) (бел. які іграў на класічнай гітары. Іх бацька таксама быў гітарыстам, але прызнанне атрымаў, іграючы на электрычнай гітары. На міжнародным узроўні Ана пачала выступаць ва ўзросце 8 і 11 гадоў, а ў 13 стала самай маладой студэнткай у прэстыжнай Нацыянальнай музычнай акадэміі ў Заграбе  (руск.) (бел. дзе яна вучылася ў прафесара Іштвана Ромера. Яна таксама вучылася ў Заграбскім універсітэце. Заслужыўшы добрую рэпутацыю ў Еўропе, яна атрымала запрашэнне на навучанне ў Кансерваторыі Пібадзі  (руск.) (бел. (Балтымар, ЗША) у кубінскага гітарыста Мануэля Барэка  (англ.) (бел. якую скончыла ў маі 2003 года. З тых часоў яна жыве ў ЗША, дзе таксама працуе прыватным настаўнікам.

Ана Відавіч выпусціла 6 дыскаў, выдадзеных лэйбламі Croatia Records, BGS, і Naxos Records і два DVD.

Яе старэйшы брат — Віктар Відавіч — таксама вядомы гітарыст.

Дыскаграфія
-----------

CD
* *Ana Vidovic*, Croatia Records, 1994
* *Ana Vidovic — Gitara*, Croatia Records, 1996
* *Guitar Recital*, Naxos Laureate Series, 1998
* *The Croatian Prodigy*, BGS, 1999
* *Ana Vidovic Live!*, Croatia Records, 2001
* *Federico Moreno Torroba Guitar Music Vol. 1*, Naxos, 2007

DVD
* *Ana Vidovic-Guitar Virtuoso: A Live Performance and Interview!*  Mel Bay Prod. 2006

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* *Ганна Відавіч* — слухаць на радыё онлайн — MOSKVA.FM

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook (англ.) |
| Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 4035358 · CONOR: 52368739 · GND: 1160053308 · ISNI: 0000 0000 5218 8990 · LCCN: no2002079257 · NSK: 000117414 · SUDOC: 152922970 · VIAF: 4603073 |

 |
**Кавалевічы** — археалагічныя помнікі : гарадзішча і 2 могільнікі V стагоддзе да н.э. - V стагоддзе н.э. каля в. Кавалевічы Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

Гарадзішча
----------

### Апісанне

За 2 км на поўнач ад вёскі, у лесе, ва ўрочышчы Маяк, або Гарадзішча, за 0,5 км ад левага берага р. Кавалёўка, на гары. Пляцоўка амаль круглая. памерам 40 х 50 м. З усходу, паўднёвага і паўночнага ўсходу па краі прасочаны вал вышынёй да 2,5 м. шырынёй у аснове 4-5 м. Схілы стромкія, у выглядзе тэрас (шэрыня 6-8 м), размешчаны на 10-15 м ніжэй за пляцоўку. Па-за ёй знаходзіцца роў глыбінёй 2-4 м і вал вышынёй 1,5-2 м, шырынёй 4-5 м. Уваход на гарадзішча(шырынёй 2-2,5 м) прасочаны з усходняга боку. Пляцоўка парасла хмызняком, моцна пашкоджана ў час вайны, а таксама ямамі. Культурны пласт больш за 0,6 м.

### Даследаванні

Вядома з 1883 г. Абследавала ў 1985 г. Т.С. Бубенька. Раскопак не праводзіліся.

Могільнік - 1
-------------

### Апісанне

Мясцовая назвы - Капцы, Даўня магілы. За 1,3 км на поўнач ад вёскі, на ўскрайку лесу, злева ад дарогі, ав ўрочышчы Маяк. 7 насыпаў вышынёй 0,9 - 2 м, дыяметрам 6-10 м. Курганы параслі лесам.

### Даследаванні

Выявіў у 1967 г. А.Р. Мітрафанаў, абследавала ў 1985 г. Т.С. Бубенька. Раскопак не праводзіліся.

Могільнік - 2
-------------

### Апісанне

За 0,8 км на поўнач ад вёскі, у лесе, злева ад дарогі, ва ўрочышчы Маяк, за 0,6 км ад могільніка-1. Два насыпы вышынёй 1 і 1,5 м, дыяметрам 6 і 12 м.

### Даследаванні

Выявіла і абследавала ў 1985 г. Т.С. Бубенька. Раскопак не праводзіліся.

Курган - 1
----------

### Апісанне

За 0,2 км ад гарадзішча, злева ад лясной дарогі, ва ўрочышчы Маяк. Насып прадаўгаваты, памерам 8 х 3 м, вышынёй 1,4 м, у цэнтры пашкоджаны ямамі.

### Даследаванні

Выявіла ў 1985 г. Т.С. Бубенька.

Курган - 2
----------

### Апісанне

За 1 км на поўнач ад вёскі, на ўскрайку леса, пры дарозе ўздоўж поля. Вышыня 1,7 м, дыяметрам 10 м.

### Даследаванні

Выявіла ў 1985 г. Т.С. Бубенька.

Літаратура
----------

* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ахрамовіч.
**Ганна Ахрамовіч** (дзяв. Максімовіч) (1890—1977) — сябра Мядзельска-смаргонскага антыкамуністычнага падполля. Маці іншага ўдзельніка падполля — Зянона Ахрамовіча.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў 1890 г. у в. Ахрэмаўцы, Ковенскай губерні ў Расійскай імперыі (цяпер Браслаўскі раён Віцебскай вобласці).

Перад Першай сусветнай вайной працавала ў Пецярбургу. Там жа пазнаёміўся і выйшла замуж за Аўгусціна Ахрамовіча, які таксама працаваў у Пецярбургу. Пасля падпісання мірнай дамовы ў 1920 годзе паміж Польшчай і Савецкай Расіяй разам з мужам вярнулася ў Беларусь, на спадчынны хутар мужа каля в. Чарняты. У сям’і было чацвёра дзяцей — дачка і трое сыноў. Зянон Ахрамовіч быў самы маладзейшы, старэйшымі былі Міхал, Уладзімір і Тамара. Паводле Зянона Ахрамовіча, калі Ганна выйшла за Аўгусціна, яны павянчаліся ў касцёле, але яна засталася праваслаўнай да канца жыцця, а спавядацца хадзіла і да папа і да ксяндза.

У 1949 г. пасіўна далучылася да антыкамуністычнай дзейнасці у складзе мядзельска-смаргонскага антыкамуністычнага падполля. Сын Зянон разам з кіраўніком падпольнай арганізацыі Расціславам Лапіцкім распаўсюджваў улёткі, перахоўваў на хутары Аўгусціна Ахрамовіча друкарку, на якой друкаваліся ўлёткі. Паводле Зянона Ахрамовіча, яго бацькі падтрымлівалі дзейнасць юнакоў: «Бацькі мае ведалі, чым мы займаемся. Часам мы там у лазні друкавалі цэлымі днямі. То бацькі прыходзілі і клікалі есці. Усе ведалі, і брат старэйшы ведаў — Валодзя».

Арыштаваная ў сакавіку 1950 года. Сын Зянон заявіў савецкім карным органам, што бацькі нічога ня ведалі і ўзяў усё на сябе, але яны таксама былі арыштаваныя. Была трыманыя асобна ад мужа і сына. 17—20 ліпеня 1950 г. была асуджана вайсковым трыбуналам Беларускай Вайсковай Акругі па справе мядзельска-смаргонскага падполля на 25 гадоў зняволення ў савецкіх канцлагерах. У прыгаворы была пазначаная як беларуска. Паводле Зянона Ахрамовіча, пасля суду спачатку была трыманая ў Бабруйску, дзе працавала швачкай, а потым разам з мужам была вывезеная ў Хабараўскі край, але ў розныя канцлагеры. У лагерах амаль не працавала, бо была старая, але часамі падпрацоўвала як швачка.

Вызваленая ў 1955 г. Вярнулася разам з мужам на Смаргоншчыну. Сын Зянон у 1958 годзе выехаў у Польшчу. Разам з мужам пераехала у Лідсбарк да сына, пабылі ў Лідсбарку год, а потым пераехалі да Зянона ў Эльблёнг.

Памерла у 1977 годзе.

Зноскі
------

1. ↑   Біяграфія Ганны Ахрамовіч

Літаратура
----------

* Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. — ISBN 985-6374-07-3.
* Чарняўскі Міхась. Ня бойцеся ахвяраў і пакут. — Вільня, 2006. — ISBN 978-9857-0620-58.
* Чарняўскі Міхась. Як пошуг маланкі: Расціслаў Лапіцкі, — Мінска: Тэхналёгія, 2006. ISBN 985-458-139-X.
* Чарняўскі М. М. Да гісторыі Мядзельска-Смаргонскага вучнёўскага падполля // Палітычныя рэпрэсіі на Беларусі ў ХХ стагоддзі: Матэрыялы нав.-практ. канферэнцыі (Менск, 27—28 лютага 1998 г.). Мн. 1998.
**Разня яўрэяў у Гранадзе** (30 снежня 1066 года ці па яўрэйскім календары 9 тэвета 4827 года) — самая крывавая разня сефардскіх яўрэяў іберыйскімі мусульманамі на тэрыторыі мусульманскай Іспаніі Аль-Андалус, падчас якой загінула больш за 4 тысячы чалавек.

Нагодай да разні паслужыла незадаволенасць мусульманскага натоўпу тым, што самую важную пасаду галоўнага візіра пры двары гранадскага эміра заняў этнічны яўрэй Юсуф ібн Нагрэла, якому эмір быў шмат чым абавязаны.

Пасля гэтай разні залаты век яўрэяў у Іспаніі, роўна як і адноснае мірнае суіснаванне трох абшчын (іўдаісцкай, хрысціянскай і мусульманскай) у рамках ісламскай дзяржавы (так званая канвівенсія), скончыўся. Пачалася эпоха мусульманскіх, а затым і хрысціянскіх ганенняў на яўрэяў, якая доўжылася да канца ХV стагоддзя. Завяршыла яе поўнае выгнанне яўрэяў з Іспаніі ў 1492 і Партугаліі ў 1497 гадах.

Перадгісторыя
-------------

Гісторыя яўрэйска-мусульманскіх адносін у мусульманскай Іспаніі мела доўгі і складаны характар. Мусульманскае заваяванне Іспаніі напачатку VIII стагоддзя не ў апошнюю чаргу абапіралася на падтрымку мясцовага яўрэйства, стомленага ад дыскрымінацыі ў вестгоцкай дзяржаве. Але ўзмацненне хрысціянскіх каралеўстваў пасля X стагоддзя зноў паставіла яўрэяў перад выбарам. Гэта насцярожвала мусульман, паколькі яны асцерагаліся таго, што яўрэйства ў чарговы раз аддасць перавагу перайсці на бок мацнейшага суперніка.

Ва ўмовах Рэканкісты мусульманская абшчына схілілася да радыкалізацыі і падазронаму стаўленню да любых іншаверцаў. Акрамя таго, паслабленне цэнтральнай улады ў Кордаўскім халіфаце і яго распад на дробныя эміраты (тайфа) азначала, што яўрэйская абшчына ў кожным горадзе ці вобласці цяпер залежала ад волі кожнага асобнага эміра і яго падданых і не мела больш магутнай дзяржпадтрымкі. Асабліва падазроным стала стаўленне да яўрэяў, якія займалі высокія пасады.

Напады
------

Напады мусульман на яўрэйскія кварталы пачасціліся напачатку XI стагоддзя. У 1011, 1013 і 1035 гадах яны адбыліся ў горадзе Кордава, у 1039 годзе ў горадзе Сарагоса, але самай крывавай стала разня яўрэяў у Гранадзе (1066 год).

30 снежня 1066 года натоўп разлютаваных мусульман узяў штурмам каралеўскі палац у Гранадзе, раскрыжаваў яўрэйскага візіра Юсуфа ібн Нагрэла, а пасля гэтага прынялася рабаваць і забіваць большую частку яўрэйскага насельніцтва горада. 1500 яўрэйскіх сем'яў ці каля 4000 чалавек былі перабіты за адзін дзень. Мала каму удалося бегчы.

Пасля разні пачынаецца паступовая эміграцыя яўрэяў на поўнач, на хрысціянскія тэрыторыі. Хрысціянскія лідары спачатку ветліва іх прымалі, з прычыны таго, што яўрэі часта дапамагалі ім у барацьбе з мусульманамі. Аднак, па меры завяршэння Рэканкісты, яны зноў сталі лішнімі грамадзянамі ў хрысціянскіх землях. У 1391 годзе масавая разня яўрэяў патрэсла хрысціянскую Іспанію, некаторая колькасць ацалелых яўрэяў ізноў знайшла выратаванне ў пакуль яшчэ мусульманскай Гранадзе, пераўтворанай у невялікі мусульманска-яўрэйскі анклаў на поўдні краіны.

Зноскі
------

1. 1 2  ЛЕОН ПОЛЯКОВ — ИСТОРИЯ АНТИСЕМИТИЗМА — ЭПОХА ВЕРЫ
2. ↑  Гісторыя яўрэйскага народа. Залаты век яўрэяў у Іспаніі
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Баўман.

**А́лекс Ба́ўман** (ням.: Alex Baumann, нар. 9 сакавіка 1985, Санкт-Гален) — швейцарскі бабслеіст (разганяючы), выступае за зборную Швейцарыі з 2007 года. Уладальнік некалькіх медалёў Кубка свету, неаднаразовы пераможца і прызёр нацыянальных першынстваў, розных этапаў Кубка Еўропы. Сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 2014 у Сочы (двойка).

Спартыўная кар'ера
------------------

Актыўна займацца бабслеем пачаў у 2007 годзе, тады ж у якасці разганяючага прайшоў адбор у нацыянальную зборную і стаў ездзіць на буйныя міжнародныя старты, часам паказваючы даволі нядрэнныя вынікі. У лістападзе дэбютаваў у Кубку Еўропы і на этапе ў аўстрыйскім Іглсе з чацвёркай адразу ж выйграў бронзавы медаль, а праз месяц на трасе ў італьянскай Чэзане ўжо ўзяў золата.

На маладзёжным чэмпіянаце свету 2008 года з чацвёркай быў дзевятым. У наступным сезоне ўпершыню паўдзельнічаў у заездах Кубка свету, на сваім першым этапе ў нямецкім Вінтэрбергу фінішаваў з чатырохмясцовым экіпажам дванаццатым. У лістападзе 2009 года заваяваў залаты медаль сусветнага кубка, калі на этапе ў амерыканскім Парк-Сіці разганяў боб Беат Хефці.

У 2010 годзе Баўман акрамя іншых спаборніцтваў выступаў на маладзёжным хатнім чэмпіянаце свету ў Санкт-Морыц, дзе з чацвёркай быў шостым. З-за высокай канкурэнцыі ў зборнай некаторы час вымушаны быў выступаць на менш значных другарадных турнірах накшталт еўрапейскага кубка, хоць быў тут вельмі паспяховы, выйграў некалькі медалёў.

У лютым 2011 года ўпершыню ў кар'еры пабываў на дарослым чэмпіянаце свету, на трасе нямецкага Кенігсзее прыйшоў да фінішу дзесятым з двухмесным экіпажам і восьмым з чатырохмясцовым. На сусветным першынстве ў Лэйк-Плэсідзе ў дакладнасці паўтарыў вынік папярэдняга года, дзесятае месца ў двойках і восьмае ў чацвёрках.

Сезон 2012/13 атрымаўся для яго найбольш удалым, знаходзячыся ў экіпажы Хефці, на розных этапах Кубка свету Алекс Баўман узяў дзве сярэбраныя ўзнагароды і адну залатую.

Зноскі
------

1. ↑  *Сергей Бутов.*. Хефти оборвал победную серию Зубкова **(нявызн.)**.  Спорт-Экспресс (17 декабря 2012). Архівавана з першакрыніцы 6 лютага 2013. Праверана 26 января 2013.

Спасылкі
--------

* Алекс Баўман (ням.) (англ.) — профіль на сайце FIBT
**Родны склон** — генітыў (лац.: genitivus, genetivus) — адзін з ускосных склонаў, у мовах свету звычайна выказвае прыналежныя адносіны, а таксама мае цэлы шэраг іншых функцый. Гэтым ён адрозніваецца ад прыналежнага склону (пасесіва), які выказвае толькі прыналежнасць. Тэрмін «родны» ўзыходзіць да старажытнагрэчаскай традыцыі, дзе пры дапамозе яго паказвалася імя бацькі (аднаго з бацькоў): «(сын) такога».

Родны склон у славянскіх і балтыйскіх мовах з'явіўся ў выніку зліцця індаеўрапейскага генітыва і індаеўрапейскага аблатыва, і захоўвае як канчатак, так і функцыі апошняга, ужываючы ў значэнні зыходнага пункту руху з прыстаўкамі з, ад, с.

**Склоны беларускай мовы**

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Беларуская назва | Лацінская назва | Характарызавалае пытанне |
| Назоўны | Намінатыў | Хто? Што? |
| Родны | Генітыў | Каго? Чаго? |
| Давальны | Датыў | Каму? Чаму? |
| Вінавальны | Акузатыў | Каго? Што? |
| Творны | Інструментатыў, (не зусім дакладна) аблатыў | Кім? Чым? |
| Месны | Прэпазітыў, (не зусім дакладна) лакатыў | Пра каго? Пра што? |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Баран.

**Ганна Васільеўна Арсеныч-Баран** (укр.: Ганна Василівна Арсенич-Баран; 26 чэрвеня 1970, Ныжні Бэрэзіў, Косіўскі раён, Івана-Франкоўская вобласць — 1 красавіка 2021, Чарнігаў) — украінская пісьменніца.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 26 чэрвеня 1970 года ў в. Ныжні Бэрэзіў Косіўскага раёна Івана-Франкоўскай вобласці.

Скончыла філалагічны факультэт Івана-Франкоўскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя В. Стэфаныка.

З 1998 года жыла ў Чарнігаве.

Загадчык кафедры філалагічных дысцыплін і методыкі іх выкладання Чарнігаўскага абласнога інстытута паслядыпломнай педагагічнай адукацыі імя К. Д. Ушынскага, кандыдат філалагічных навук, дацэнт.

З 2011 года — намеснік старшыні, з 2016 па 2021 гады — старшыня Чарнігаўскай абласной арганізацыі Нацыянальнага саюза пісьменнікаў Украіны.

Памерла 1 красавіка 2021 года ў Чарнігаве пасля перанесеных ускладненняў COVID-19.

Творчасць
---------

З’яўляецца аўтарам зборнікаў паэзіі «Ручнік на каліне» (1997), «Музыка чаромхі» (1998), «Квітнеючы глог» (2001), «Дрыжаць гіяцынты» (2003), «Абнадзею вясной» (2005), «Чаруе буйная вясна» (2018); кнігі прозы «Пад райскімі яблычкамі» (2001), «У панядзелак усё будзе па-іншаму» (2003), «Як узыдзе месяц» (2005), «Салодкія словы» (2010), «Хіба бывае шмат кахання?» (2019); раманаў «Цiхая вулiца вячэрняга горада» (2005), «Радуйся, Нявеста неневядомая!» (2018), «Муська» (2018); анталогіи ўкраінскай хрысціянскай вершаванай малітвы «Малітва неба ўзнімае ўгору» (2011); больш за ста дапаможнікаў па ўкраінскай мове і літаратуры, некалькіх слоўнікаў. Зрабіла агульнае рэдагаванне навучальнай хрэстаматыі «Літаратура роднага краю. Чарнігаўшчына», якая выйшла ў 2021 годзе.

Сям’я
-----

З мужам, настаяцелем Пятніцкай царквы а. Міронам мела сына Івана.

Зноскі
------

1. ↑  Спілку письменників Чернігівщини очолила Ганна Арсенич-Баран (Фото)
2. ↑  У Чернігові померла письменниця Ганна Арсенич-Баран
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чарапнёў.

**Алег Чарапнёў** (нар. 3 чэрвеня 1972, Мінск, Беларусь) — беларускі футбольны суддзя і трэнер.

Клубная кар’ера
---------------

Гуляў за «Фандок», «Белшыну», «Славію», мінскае «Тарпеда», «Гомель» і брэсцкае «Дынама», дзе і завяршыў кар’еру ў пачатку 2006 года. З бабруйчанамі абаронца браў бронзу вышэйшай лігі, з мазыранамі — срэбра, з гамяльчукамі станавіўся чэмпіёнам і ўладальнікам Кубка. Усяго ў «вышцы» правёў 357 матчаў (пяць галоў).

Праз некалькі гадоў пасля заканчэння кар’еры апынуўся ў судзействе і з 2010 па 2015 год адпрацаваў у вышэйшай і першай лігах, а таксама ў Кубку Беларусі 130 матчаў, набыў рэпутацыю аднаго з самых строгіх суддзяў краіны. За кар’еру паказаў 522 жоўтыя карткі (у адным з матчаў вынес 11 папярэджанняў), 44 чырвоныя і 30 разоў прызначаў пенальці (у маі 2015-га ў матчы Д2 «Гарадзея» — «Смалявічы-СТІ» чатыры разы ўказаў на «кропку»).

У кастрычніку 2014 года працаваў на матчы «Тарпеда-БелАЗ» — «Шахцёр» і прыняў няправільнае рашэнне з адменай прызначанага пенальці. Услед рушыла суворая дыскваліфікацыя — вышэйшую лігу экс-абаронца больш не судзіў. А ў верасні 2015-га яго адхілілі і ад працы ў першай лізе. На гэтым кар’ера суддзі была скончына.

У канцы снежня 2016 года атрымаў ліцэнзію трэнера катэгорыі «B». У 2019 годзе папрацаваў з юнацкімі калектывамі ў структуры «Гомеля», а ў сакавіку 2020 года ўзначаліў першалігавы «Хімік».

У студзені 2021 года аказаўся ў трэнерскім штабе Мікалая Бранфілава, які ўзначальваў «Оршу». Пасля адстаўкі таго ў верасні сам сышоў з клуба і вярнуўся ў структуру «Гомеля», дзе зноў працуе з юнымі футбалістамі..

Зноскі
------

1. ↑  Вядомыя суддзі, якія сышлі з белфутбола за апошнія гады — вось дзе яны цяпер (нехта за мяжой, нехта пры АБФФ)
**Ганна Восіпаўна Карабанька**, або **Карабоўская** (1766 — люты 1829) — арыстакратка. Маці фельдмаршала Івана Фёдаравіча Паскевіча.

Біяграфія
---------

Паходзіць з магілёўскага роду Карабанькаў. Нарадзілася ў 1766 г. у шляхецкай сям’і магілёўскага войта Восіпа (Юзафа) Карабанькі. У 1772 годзе пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай тэрыторыя Усходняй Беларусі была далучана да Расійскай імперыі, бацька прысягнуў на вернасць імператрыцы Кацярыне II, што дала яму права захаваць зямельныя ўладанні і прыналежнасць да дваранскага саслоўя. Радавы маёнтак Шчэгліцкае ў Магілёўскай губерні складаўся з сяла і некалькіх вёсак.

Ганна выйшла замуж за Фёдара Паскевіча, сына надворнага саветніка Рыгора Іванавіча Паскевіча, багатага палтаўскага памешчыка. Праз год, 8 мая 1782 г. у сям’і нарадзіўся першынец Іван, пасля нарадзіліся Іосіф (1784), Сцяпан[ru] (1785), Канстанцін[ru] (1790) і Фёдар (1792). Чацвёра з іх звязалі свой лёс з ваеннай кар’ерай: Іосіф і Канстанцін даслужыліся да звання палкоўніка, Фёдар — да генерал-маёра, Іван — да вышэйшага ваеннага чыну генерал-фельдмаршала. Пяты сын Сцяпан пайшоў у грамадзянскую службу, стаўшы пасля сапраўдным стацкім саветнікам, тамбоўскім і курскім губернатарам.

Яна сышла з жыцця ў лютым 1829 года і была пахавана на радзіме, у сяле Шчэгліца Магілёўскага павета.

У сярэдзіне 1860-х гг. Фёдар Іванавіч Паскевіч задумаў узвядзенне ў Гомелі сямейнага склепа, куды запланаваў перавезці з Польшчы рэшткі бацькоў Івана Фёдаравіча і Лізаветы Аляксееўны, а з сяла Шчэгліца Магілёўскага павета — Ганны Восіпаўны і Фёдара Рыгоравіча. 5 (18) ліпеня 1889 года адбылося перапахаванне.

Партрэт
-------

У фондах музея Гомельскага палацава-паркавага ансамбля захоўваецца мініяцюрны партрэт Ганны Восіпаўны Паскевіч, выкананы ў тэхніцы акварэлі на косці. На ім намалявана яшчэ маладая жанчына са спакойным позіркам і злёгку ўлоўнай усмешкай на вуснах. Яе адзенне паказвае на статус замужняй жанчыны дваранскага саслоўя, якая далёкая ад паказной раскошы, салонных інтрыг і забащ. Яе доля — ціхае сямейнае жыццё, хатнія клопаты і выхаванне дзяцей.

Спасылкі
--------

* Женский образ из Гомельского дворца. 12 марта 2009 // «Гомельские ведомости».

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
*Гэта артыкул пра ноту.*

 У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. СІ.
**Сі** (лац.: si) (у музычнай тэорыі) — мнеманічнае пазначэнне сёмай ступені гукараду. Аналагічна пазначэнню «H». Сі-бемоль пазначаецца літарай «B».

Частата гуку у першай актаве — 494 Герц.

Нотныя пазначэнні
-----------------

Іншыя палажэнні ноты на стане

|  |  |
| --- | --- |
| Сі першай актавы |  |
| Сі малой актавы |  |
| Сі вялікай актавы |  |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Нотныя знакі |
| --- |
|   |  |  |  |  |  |  |  |  |   |
|   |   | до | рэ | мі | фа | соль | ля | сі |   |

 |
**Алегранса** (ісп.: Alegranza) — невялікі востраў у складзе Канарскага архіпелага. Плошча — 10,102 км². Сталага насельніцтва няма.

Геаграфія
---------

Востраў Алегранса месціцца за 16,56 км на поўнач ад большага па плошчы вострава Лансаротэ. Мае вулканічнае паходжанне. Вылучаюцца 4 вулканічныя конусы. Найвышэйшы Ла-Кальдера (298 м) знакаміты сваім кратарам, чый дыяметр дасягае 1,3 км. Большую частку паверхні займае лававае плато. На поўначым беразе вылучаецца пляж з белым пяском.

Прырода
-------

З-за засушлівых кліматычных умоў травяністыя расліны пакрываюць толькі частку паверхні. Пераважаюць розныя галафіты, жаўтазель, інтрадуцыраваны шызы тытунь. Дзякуючы багаццям рыбных рэсурсаў у навакольных водах на Алегрансе гняздуюць шматлікія марскія птушкі, у тым ліку рэдкія віды буравеснікаў, сакаліных, скоп. На сушы таксама сустракаюцца геконы.

Гісторыя
--------

На працягу XVI — XX стст. прадпрымалася некалькі спроб засялення вострава Алегранса. У першай палове XX ст. тут была заснавана прыватная гаспадарка, уладальнікі якой займаліся земляробствам і жывёлагадоўляй. Аднак з-за нястачы пітной вады яна была ліквідавана. Захаваліся рэшткі некалькіх пабудоў той пары.

У нашы дні востраў застаецца прыватнай маёмасцю, і яго наведванне магчыма толькі з дазволу ўладальнікаў, што стала жывуць на Лансаротэ. Дзейнічае аўтаматычны маяк.

Спасылкі
--------

* Alegranza — Guía de Viajes de La Graciosa
* The Smaller Canary islands
* The Hidden Lagoon in Alegranza, the Secret Canary Island

| ⛭Канарскія астравы |
| --- |
| Асноўныя астравы | Фуэртэвентура ·  Гран-Канарыя ·  Гамера ·  Эль-Ера ·  Лансаротэ ·  Пальма ·  Тэнэрыфэ | Герб Канарскіх астравоў |
| Іншыя астравы | Алегранса ·  Ла-Грасьёса ·  Лобас ·  Мантанія-Клара ·  Роке-дэль-Эстэ ·  Роке-дэль-Аэстэ |
| Правінцыі | Лас-Пальмас ·  Санта-Крус-дэ-Тэнэрыфэ |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 316736165 |
**Сібірская Вікіпедыя** (па-сібірску: *Сибирска Википеддя*) — закрыты раздзел Вікіпедыі на сібірскай мове.

Заснаваны 1 ліпеня 2006 года. 3 кастрычніка 2006 года колькасць артыкулаў у Сібірскай Вікіпедыі дасягнула 5 000. Станам на 11 жніўня 2007 года раздзел меў больш за 7 200 артыкулаў і паводле колькасці артыкулаў займаў 80-е месца сярод Вікіпедый. Закрыты рашэннем Фонду 19 верасня 2007 года.

Удзельнікі сібірскай Вікіпедыі займаліся перакладаннем розных тэкстаў на штучную сібірскую мову.

Сібірская мова
--------------

Сібірская мова — штучная мова на аснове сібірскіх старажыльчаскіх гаворак. Стваральнікі сцвярджалі, што такім чынам намагаліся стварыць культурны феномен у падтрымку ідэі асобнага сібірскага (сібірска-чалдонскага) народу. Пры распрацоўцы яны выкарыстоўвалі гаворкі паўночнарускага дыялекту, вядомага з IX стагоддзя.

У англійскай Вікіпедыі існаванне сібірскай мовы не было пацверджана аўтарытэтнымі крыніцамі. Стваральнікаў штучнай мовы абвінавачвалі ў сепаратызме.

Гісторыя
--------

8 кастрычніка 2006 года колькасць артыкулаў складала каля 6400. Да 2007 года раздзел выйшаў на 66-е месца ў спісе Вікіпедый з 6924 артыкуламі, такім чынам апярэджваючы некаторыя жывыя мовы: афрыкаанс, узбекскую, беларускую і г. д.

Тым не менш, 5100 артыкулаў былі пустыя: пра гады з 2999 г. да н. э. па 2100  г. н. э. Таксама было 162 артыкулы пра дзесяцігоддзі (у большасці пустых, альбо з паведамленнем: *Чо было в ети годы, нам неведомо*), 370 пустых артыкулаў пра дні. Яшчэ 251 артыкул быў напалову пусты і паведамляў аб нацыянальных даменах верхняга ўзроўню. Такім чынам, колькасць «сапраўдных» артыкулаў у раздзеле на сібірскай мове не перавышала 1200.

У артыкулах скажалася інфармацыя; напрыклад, былі згадкі, што для вядомых рускамоўных пісьменнікаў руская мова не была роднай: *«На россейским говоре писавшы баюны Россейской анперии, сгонодоблены со всех народов: татарин Тургенев, украинец Чехов, поляк Достоевской, жыды Ильф и Петров, личнось неврубной народноси Пушкин, и никому-то из них етот мажной говор не был родимым. Ить весь руской народ обнакновенно лекотал дружно»*

Раздзел быў закрыты 19 верасня 2007 года.

Крыніцы
-------

1. ↑  Википедия открыла раздел на сибирском языке // TomskNews.com.
2. ↑  *Анисимова А. А. Ечевская О. Г.* Сибирская идентичность Архівавана 10 верасня 2016. (рус.). — Новосибирский государственный университет, 2012. — С. 19. — 176 с. — ISBN 978-5-4437-0094-6.
3. ↑  Wikipedia:Articles for deletion/Siberian language (англ.)
4. ↑  *Михаил Казиник, Дмитрий Ткачёв.* Пятиминутный путеводитель по сибирскому сепаратизму Архівавана 13 лістапада 2014. // Esquire. — 25.10.2011. — № 71.
5. ↑  Россейской говор
**Сібане́і** (ісп.: Siboney, ciboney) † — карэннае насельніцтва Вялікіх Антыльскіх астравоў да іспанскага заваявання (канец XV ст. - пачатак XVI ст.), якое не адносілася да таіна.

Арэал
-----

Назва сібанеяў паходзіць з мовы таіна вострава Гаіці і літаральна азначае "насельнікі пячор". У канцы XV ст. калі Х. Калумб адкрыў Вялікія Антыльскія астравы сібанеі жылі на крайнім захадзе вострава Гаіці, а таксама ў заходняй частцы Кубы. Кубінскія сібанеі таксама былі вядомы пад назвай гуанахатабеяў. Сібанеі размаўлялі на незразумелай для таіна мове і знаходзіліся з апошнімі ў варожых адносінах.

Паходжанне
----------

У наш час існуе 2 асноўныя версіі паходжання сібанеяў. Большасць вучоных адносіць іх да нашчадкаў **казіміроідаў** (названы па найменню мястэчка Казіміра на поўдні Дамініканы, каля якога была знойдзена археалагічная культура), якія мігрыравалі на Вялікія Антыльскія астравы меркавана з паўвострава Юкатан у 4 - 1 тысячагоддзях да н.э. 

Даследчыкі вылучаюць 3 асноўныя хвалі міграцыі казіміроідаў:

* Прадстаўнікі непасрэдна казіміроіднай культуры (на востраве Гаіці датуецца 3620 — 2165 гг. да н.э.)
* Курыянцы (на востраве Гаіці датуецца 2630 г. да н.э. - 240 г. н.э.)
* Культура Рэдонда (на Кубе датуецца 2050 г. да н.э. - 1300 г. н.э.)

Прадстаўнікі ўсіх трох хваль міграцыі займаліся рыбалоўствам, збіральніцтвам і паляваннем, апрацоўвалі прыродны камень і ракавіны малюскаў. Культура Рэдонда знакаміта сваімі пячорнымі роспісамі. Аднак яны не ведалі земляробства і керамікі. Раней лічылася, што казіміроіды не прасоўваліся далей за востраў Гаіці, аднак у апошнія дзесяцігоддзі знойдзены стаянкі казіміроідаў на востраве Мона і ў Пуэрта-Рыка, да культур казіміроідаў некаторыя даследчыкі адносяць пячорныя роспісы на востраве Антыгуа. 

У 1 тысячагоддзі н.э. з Паўднёвай Амерыкі праз Малыя Антыльскія астравы на Гаіці прыйшлі земляробы-протатаіна (гл. Таіна). Мяркуюць, што яны асімілявалі частку казіміроідаў і такім чынам далі пачатак культуры таіна. Тыя казіміроіды, якія не змяшаліся з прышэльцамі атрымалі ад апошніх назву сібанеяў.

Аднак частка амерыканскіх археолагаў лічыць сібанеяў аравакскім народам, суродзічамі таіна, а не нашчадкамі казіміроідаў.

Літаратура
----------

* Nicholas J. Saunders, The Peoples of the Caribbean: An Encyclopedia of Archeology and Traditional Culture. — ABC-CLIO, 2005. P. 13—15

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 13176441b · LCCN: sh85025911 · SUDOC: 035243457 |
**Чацвёрты з’езд КП(б)Б**, *[XI канферэнцыя КП(б)Б]*. Адбыўся ў Мінску 25 лютага — 2 сакавіка 1921 г. (паводле некаторых крыніц завяршыў работу 1 сакавіка 1921 г.). Прысутнічала 110 дэлегатаў з рашаючым і 42 з дарадчым голасам ад 6 павятовых арганізацый і армейскіх часцей, што размяшчаліся на тэрыторыі ССРБ. Яны прадстаўлялі 3000 членаў партыі. Парадак дня:

* справаздача ЦК КП(б)Б (І. А. Вайнер);
* справаздача Рэвізійнай камісіі КП(б)Б;
* справаздача Кантрольнай камісіі КП(б)Б;
* справаздача ЦК ЛКСМБ (Кузняцоў);
* даклад «Сацыялістычная рэспубліка ў капіталістычным акружэнні» (А. Р. Чарвякоў);
* даклад «Прафсаюзы, іх роля і задачы»;
* даклад «Пытанні партыйнага будаўніцтва» (В. Г. Кнорын);
* даклад «Міліцыйныя сістэма і Чырвоная Армія»
* даклад Галоўпалітасвета і агітацыйна-прапагандысцкая работа (В. Г. Кнорын);
* выбары.

З’езд адзначыў неабходнасць умацавання савецкай улады ва ўмовах больш цеснай работы партыйных арганізацый з саюзамі моладзі і ўсямернай дапамогі ім. Асаблівая ўвага звернута на ўмацаванне партыйнай дысцыпліны, абавязковасць для «ўсіх арганізацый бясспрэчна кіравацца Статутам, дакладна і своечасова выконваць усе распараджэнні ЦБ». З’езд канстатаваў, што Чырвоная Армія працягвае заставацца апорай савецкай улады, але яна павінна быць рэарганізавана, колькасна скарочана і якасна палепшана. Асноўнай задачай Галоўпалітасветы павінна стаць «масавая камуністычная прапаганда і агітацыя»; усе палітычна-асветныя аддзелы пры наркаматах падлягалі скасаванню. Галоўныя рашэнні з’езда прымаліся на аснове матэрыялаў, распрацаваных у ЦК РКП(б) і апублікаваных як праекты рэзалюцый X з’езда РКП(б). У іх праглядаецца курс на барацьбу з апазіцыяй і іншадумствам у партыі. З’езд выбраў ЦК КП(б)Б з 11 членаў і 4 кандыдата ў члены, Кантрольную камісію з 3 членаў і 2 кандыдатаў у члены, Рэвізійную камісію з 3 членаў і 2 кандыдатаў у члены, 5 дэлегатаў з рашаючым і 5 з дарадчым голасам на X з’езд РКП(б).

Літаратура
----------

* Коммунистическая партия Белоруссии в резолюциях и решениях съездов и пленумов ЦК. Т. 1. 1918—1927. — Мн. 1983.
* Очерки истории Коммунистической партии Белоруссии. Ч. 2 (1921—1966). — Мн. 1967.

| ⛭З’езды КП(б)Б і КПБ |
| --- |
| КП(б)Б | 
* I (1918)
* II (1919)
* III (1920)
* IV (1921)
* V (1921)
* VI (1922)
* VII (1923)
* VIII (1924)
* IX (1925)
* X (1927)
* XI (1927)
* XII (1929)
* XIII (1930)
* XIV (1932)
* XV (1934)
* XVI (1937)
* XVII (1938)
* XVIII (1940)
* XIX (1949)
* XX (1952)

 |
| КПБ | 
* XXI (1954)
* XXII (1956)
* XXIII (1959)
* XXIV (1960)
* XXV (1961)
* XXVI (1966)
* XXVII (1971)
* XXVIII (1976)
* XXIX (1981)
* XXX (1986)
* XXXI (1990)
* XXXII (1993)
* XXXIII (1996)
* XXXIV (1997)

 |
**Першы з'езд даследчыкаў беларускай археалогіі і археаграфіі**, які адбыўся 17—18 студзеня 1926 у Мінску. Удзельнічала каля 60 дэлегатаў і гасцей. Было заслухана 12 дакладаў і паведамленняў, 4 з іх цалкам надрукаваны ў «Працах Першага з'езду...», змест астатніх прыведзены ў пратаколах з'езда. Даклады А. Ляўданскага «Некаторыя дадзеныя аб гарадзішчах Смаленскай губерні» (надрукаваны ў «Научных известиях Смоленского государственного университета»), Дз. Даўгялы «Літоўская метрыка і яе каштоўнасць для вывучэння мінуўшчыны Беларусі», М. Доўнар-Запольскага «Старыя беларускія архівы за межамі БССР», М. Мялешкі «Архіўныя справы ў БССР да сучаснага моманту», А. Спіцына «Аб сучасным стане беларускай археалогіі» і інш.

З'езд прыняў 6 рэзалюцый:

* «Аб Літоўскай метрыцы»
* «Аб беларускіх архіўных фондах за межамі БССР»
* «Аб археалагічных доследах»
* «Аб музейнай справе»
* «Аб Цэнтрархіве БССР і яго аддзелах»
* «Аб звароце бібліятэк».

У іх ставіліся пытанні пра неабходнасць пераводу Літоўскай метрыкі ў Беларусь, і выданне яе дакументаў, аб вяртанні ў рэспубліку архіўных, музейных матэрыялазў, што датычацца Беларусі і знаходзяцца за яе межамі.

З'езд канстатаваў незадавальняючы стан старажытных помнікаў Беларусі, якія не ахоўваюцца, самавольна раскопваюцца, раскрадаюцца. Было вырашана падрыхтаваць спецыяльны законапраект аб старажытных помніках гісторыі і мастацтва. З'езд звярнуў увагу Інбелкульта на неабходнасць звярнуцца да ўрада рэспублікі, каб вярнуць на Беларусь бібліятэкі Храптовіча і Полацкай уніяцкай семінарыі, вывезеныя ў Кіеў, бібліятэку М. Х. Каладзеева па беларусазнаўству і гісторыі вайны 1812, якая знаходзілася ў Маскоўскім гістарычным музеі.

Літаратура
----------

* Алексеев, Л. В. Археология и краеведение Беларуси, XVI в. — 30-е годы XX в. / Л. В. Алексеев; под редакцией Б. А. Рыбакова; Академия наук Российской Федерации, Институт археологии, Витебский областной историко-краеведческий музей. — Мн.: Беларуская навука, 1996. — 205, [1] с. — ISBN 985-08-0007-0.
* Працы Першага з'езда даследчыкаў беларускай археалогіі і археаграфіі, г. Мінск, 17—18 студзеня 1926 г. — Мн. 1926. — 36, [2] с. — (Працы і матэрыялы да гісторыі археалогіі Беларусі, Кніга 1; Серыя 1, аддзяленне 2).
* Шумейка, М. Першы з'езд даследчыкаў беларускай археалогіі і археаграфіі / Міхась Шумейка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 5: М—Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — 590 с. — С. 478. — ISBN 985-11-0141-9.
* Шумейко, М. Ф. Собрать рассеяное: О реституции белорусских архивов в прошлом и настоящем / БелНИИДАД, Белорусский фонд культуры, Комиссия «Вяртанне». — Мн.: БелНИИДАД, 1997. — 153 с. — ISBN 985-6099-27-7.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Краснасельскі сельсавет (значэнні).
 
**Краснасе́льскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Хойніцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Краснаселле.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Хойніцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Аравіцкага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Са́пава** (польск.: Sapowo, па-падляску: *Sapovo*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводства Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Чыжы. Насельніцтва вёскі складае 36 чалавек.

Насельніцтва
------------

Жыхары вёскі ў большасці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Успення Божай Маці ў Чыжах).

Гісторыя
--------

У міжваенны перыяд Сапава належала да гміны Пасынкі Бельскага павета Беластоцкага ваяводства. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 27 жыхароў (усе праваслаўныя беларусы). Пасля Другой сусветнай вайны Сапава было далучана да гміны Чыжы.

Зноскі
------

1. ↑  Pudlaśki nazvy. Sapovo **(нявызн.)**. *svoja.org* (18 мая 2015).
2. ↑  Główny Urząd Statystyczny. Bank Danych Lokalnych. (польск.). Праверана 18 мая 2015.
3. ↑  *Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej : opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 5. Województwo białostockie*, с. 25 (польск.) (18 мая 2015).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
Артыкул пра колішні касцёл ва Уздзе, які больш не дзейнічае. Пра пра новапабудаваны касцёл з такой жа назвай гл. Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (Узда, 2004).
**Касцёл Узвышэння Святога Крыжа** — колішні каталіцкі храм у г. Узда Мінскай вобласці. Знаходзіцца на Чырвонай плошчы, у паўднёвай частцы горада.

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў 1798 годзе з дрэва генералам Казімірам Завішам, уладальнікам мястэчка.

У школе пры касцёле вучыўся беларускі паэт Томаш Зан, блізкі сябар Адама Міцкевіча. У касцёле хрысцілі Ануфрыя Луцэвіча, дзеда Янкі Купалы, а потым, у 1843 годзе, яго бацьку Дамініка Луцэвіча.

У 1930-я гады касцёл забраны пад клуб, з канца 1950-х гадоў будынак выкарыстоўваўся як раённы цэнтр культуры.

У пачатку 2000 годзе за касцёлам быў пабудаваны новы касцёл Узвышэння Святога Крыжа.

У 2019 годзе на таргах будынак быў прададзены мясцоваму жыхару за 27 тысяч беларускіх рублёў. Цягам двух бліжэйшых гадоў новы ўладальнік мусіць правесці рэканструкцыю касцёла з захаваннем знешняга аблічча і гісторыка-стылістычных асаблівасцяў будынка.

Архітэктура
-----------

Двухпавярховы помнік архітэктурнага класіцызму. У пачатку XX стагоддзя прыбудавана мураваная апсіда ў неагатычным стылі. Храм акружаны мураванай агароджай з брамай.

* Касцёл у 1918 годзеКасцёл у 1918 годзе
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Касцёл, дзе хрысцілі бацьку Янкі Купалы, нарэшце займеў новага гаспадара — Будзьма беларусамі!, 15 лістапада 2019  (бел.)

Літаратура
----------

* Каталіцкія храмы Беларусі / А. М. Кулагін. — Мінск, 2008.
* Каталіцкія храмы на Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін. — Мінск, 2000.
* Туристская энциклопедия Беларуси. — Минск, 2007.

Спасылкі
--------

* Узда — парафія Узвышэння Святога Крыжа на Catholic.by
**Зялёны марш** (араб. المسيرة الخضراء‎‎ — *аль-Масірат уль-хадра́*) — палітычная акцыя на тэрыторыі Заходняй Сахары, мірная інтэрвенцыя, ініянаваная ўладамі Марока ў 1975, мэтаю якой было далучэнне Заходняй Сахары да Марока. Акцыя скончылася паспяхова, але негатыўна паўплывала на імідж Марока і мела далёкія палітычныя наступствы.

Перадгісторыя
-------------

Доўгі час Заходняя Сахара была іспанскай калоніяй. У кастрычніку 1975 года каланіяльныя ўлады, не здольныя болей супрацьстаяць фронту ПОЛІСАРЫО, што ўзначальваў нацыянальна-вызваленчую барацьбу, вырашылі перадаць кіраванне тэрыторыі паўстанцам. З гэтым не згадзіліся Марока і Маўрытанія, што здаўна лічылі землі Заходняй Сахары сваімі. Рашэнне міжнароднага суда па гэтай праблеме было няпэўным: у Гаазе заявілі, што адносіны паміж сахарцамі і султанамі Марока заўжды былі лаяльнымі. Кароль Марока Хасан ІІ трактаваў гэтыя словы як дазвол на вяртанне Заходняй Сахары ў склад Марока.

Марш
----

100 дырхамаў, выпушчаныя ў памяць аб Зялёным маршы
16 кастрычніка 1975 года кароль Хасан ІІ заклікаў усіх неабыякавых мараканцаў без зброі прыйсці на зямлю «Паўднёвых правінцый каралеўства» — так у Марока называюць Заходнюю Сахару. 6 лістапада 1975 года 350 000 бяззбройных мараканцаў, сярод якіх былі жанчыны і дзеці, па закліку караля сабраліся ў паўднёвым горадзе Тарфая і, размахваючы мараканскім сцягамі і сцягамі, фотаздымкамі караля і Каранам, з крыкамі: «Вярніце нам мараканскую Сахару!», Перайшлі па яго камандзе ўяўную мяжу, не сустракаючы супраціву, паколькі іспанскім войскам было загадана не страляць каб пазбегнуць кровапраліцця. Затым мяжу перайшлі часці мараканскіх ўзброеных сіл. Дзень 6 лістапада, які лічыцца пачаткам акупацыі Заходняй Сахары, кароль Хасан абвясціў нацыянальным святам Марока.

Наступствы
----------

Падзел Заходняй Сахары
Акцыя скончылася для Марока паспяхова: Іспанія пакінула Заходнюю Сахару, а яе тэрыторыя была падзелена паміж Марока і Маўрытаніяй. У 1979 Марока авалодала краінай цалкам. Аднак мясцовае насельніцтва не пажадала падпарадкоўвацца Рабату і народ узняўся на барацьбу з акупантамі, стварыўшы фронт ПОЛІСАРЫО, падтрыманы міжнароднай супольнасцю. Ваенны канфлікт з фронтам ПОЛІСАРЫО ў 1976 — 1989 гг. негатыўна паўплываў на эканамічнае становішча Марока. У 1984 Марока пакінула Афрыканскі саюз у знак пратэсту па пазіцыі арганізацыі ў адносінах да канфлікту ў Заходняй Сахары.

Зноскі
------
Трэніроўка снайпераў 52-га эскадрона бяспекі базы Шпангдалем, Германія
Парашутыст 82-й амерыканскай парашутнай дывізіі з вінтоўкай М-14 у Эль-Фалуджы, Ірак
**Сна́йпер** — спецыяльна навучаны салдат (самастойная баявая адзінка), які дасканала валодае мастацтвам трапнай стральбы, маскіроўкі і назірання; трапіць цэль, як правіла, з першага стрэлу. Задача снайпера — паражэнне каманднага і сувязнога складаў, сакрэту праціўніка, знішчэнне важных адзіночных мэтаў (варожых снайпераў, афіцэраў і інш.) Снайпер узбройваецца снайперскай вінтоўкай з аптычным прыцэлам і іншымі адмысловымі прыладамі. Часам снайперам называюць хуткіх стралкоў у іншых родах войскаў (сіл) (артылерыі, авіяцыі).

Слова «Снайпер» упершыню з’явілася ў англійскай арміі падчас Першай сусветнай вайны, паходзіць ад англ. snipe — «бакас» (дробная і хуткая птушка, паляванне на якую складанае тым, што траекторыя палёту птушкі непрадказальная, і стрэл павінен рабіцца «наўскідон»).

Адным з выбітных снайпераў-беларусаў з’яўляецца Фядосій Арцёмавіч Смалячкоў.

Гл. таксама
-----------

* Пяхотны снайпер

Літаратура
----------

* Снайпер // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 65. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Снайпер

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4179403-5 · LCCN: sh85123753 · NKC: ph229509, ph988987 |
Для тэрміна «Зялёны» гл. таксама іншыя значэнні.

**Зялёны** **колер** — адзін з трох асноўных колераў, зялёны дыяпазон спектра з даўжынёй хвалі 500—565 нанаметраў.

У прыродзе
----------

Зялёны ліст
Шырока распаўсюджаны ў жывой прыродзе. Большасць раслін маюць зялёны колер, бо ўтрымоўваюць пігмент фотасінтэза - хларафіл (хларафіл паглынае вялікую частку чырвоных прамянёў з сонечнага спектру, пакідаючы для ўспрымання адлюстраваны зялёны колер).

* Зялёны прамень — аптычная з'ява у атмасферы.

Краіны, на сцягах якіх ёсць зялёны колер

У тэхніцы, паліграфіі, прамысловасці
------------------------------------

Зялёны як сігнальны колер - прыкмета бяспекі, дазволенасці дзеяння, руха (светлафор і інш.)

Прыродныя пігменты і натуральныя эталоны
----------------------------------------

* Аксід хрому (3)
* Малахіт
* Хларафілы
* Лісцяная зеляніна
* Эмісійны спектр іонаў барыю У2+

Псіхалогія ўспрымання зялёнага колеру
-------------------------------------

Чалавечае вока найболей успрымальны ў чырвона-жоўтым участку спектру, зялёны колер (колер травы, раслін) сцішвае нервовую сістэму. Нашы вочы адпачываюць пры ўспрыманні адценняў зялёнага колеру, таму сцены грамадскіх устаноў нярэдка афарбаваныя ў адценні зялёнага (школы, лякарні, і г.д.). Менавіта таму сталы з зялёным сукном (матэрыял з дыфузным адлюстраваннем) традыцыйна распаўсюджаныя (бібліятэчныя сталы, більярд, картачны стол).

Іншыя літаратурна-культурныя асацыяцыі
--------------------------------------

* Зялёная міля
* Зялёны лічыцца колерам паветра (сіні — вада, чырвоны — агонь)
* Выява зялёнай травы ў песні "Трава у дома" савецкай групы «Зямляне».
* *Самота зялёная* — назва дэпрэсіўнага стану чалавека.

| ⛭Вэб-колеры |
| --- |
| Шаснаццатковыя |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| белы (white) | шэры (grey) | чырвоны (red) | жоўты (yellow) | лаймавы (lime) | вадзяністы (aqua)цыянавы (cyan) | сіні (blue) | фуксія (fuchsia)маджэнта (magenta) |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
| сярэбраны (silver) | чорны (black) | бураковы (maroon) | аліўкавы (olive) | зялёны (green) | бірузовы (teal) | гранатавы (navy) | пурпурны (purple) |

 |

| ⛭Асноўныя колеры (спіс) |
| --- |
| Шэрая шкала | 
* Белы
* Шэры
* Чорны

 |
| Храматычныя | 
* Чырвоны
* Аранжавы
* Жоўты
* Зялёны
* Блакітны
* Сіні
* Фіялетавы
* Пурпурны
* Карычневы

 |
| 
Гл. таксама
Колеравая мадэль
Вэб-колеры
 |

| ⛭Колеры вясёлкі |
| --- |
| Чырвоны Аранжавы Жоўты Зялёны Блакітны Сіні Фіялетавы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12499416n · GND: 4369677-6 · LCCN: sh85057206 · Microsoft: 2909955404 · NKC: ph1037445 |
**Касцёл Узвіжання Святога Крыжа** — мураваны каталіцкі храм у вёсцы Груздава Пастаўскага раёна Віцебскай вобласці. Размяшчаецца ў цэнтры вёскі.

Гісторыя
--------

Касцёл у 1919—1939 гадах
Касцёл у 1930 годзе
Ёсць меркаванне, што папярэдні касцёл быў заснаваны вялікім князем літоўскім Жыгімонтам. На мяжы XIX—XX стагоддзяў быў пабудаваны драўляны манументальны храм, вядомы па фотаздымку Я. Балзункевіча 1910—1914 гадоў. З’яўляўся творам архітэктуры гістарызму. Быў вырашаны па тыпу трохнефавай двухвежавай базілікі. Сілуэт плоскаснага гарызантальна ашаляванага фасада фарміравалі трохвугольны франтон і бакавыя трох’ярусныя трохгранныя вежы са спічастымі шатрамі.

Стары касцёл быў спалены падчас Другой сусветнай вайны. Новы касцёл быў перабудаваны з адміністрацыйнага будынка намаганнямі парафіянаў і кс. пробашча Крыштафа Сілкоўскага на месцы папярэдняга касцёла. Касцёл быў асвечаны біскупам Уладзіславам Блінам 28 ліпеня 2001 года.

Архітэктура
-----------

Вырашаны прамавугольным у плане будынкам пад двухсхільным дахам, завершаным над тарцовым фасадам васьміграннай шатровай сігнатуркай. Уваход вырашаны квадратным у плане прытворам, двухсхільнае пакрыццё якога таксама завершана васьміграннай шатровай вежачкай. Фасады расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі.

Зноскі
------

1. ↑  ГРУЗДАЎСКІ КАСЦЁЛ УЗВЫШЭННЯ СВЯТОГА КРЫЖА

Літаратура
----------

* Кулагін А. М. Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін.

Спасылкі
--------

* Груздава — парафія Узвышэння Святога Крыжа —
* Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Груздава) на сайце Глобус Беларусі (руск.)

| ⛭Пастаўскі дэканат |
| --- |
| 
* Касцёл Святога Міхала Арханёла (Варапаева)
* Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (Груздава)
* Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Дунілавічы)
* Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Камаі)
* Касцёл Святога Тадэвуша (Лучай)
* Касцёл Святога Апостала Андрэя (Лынтупы)
* Касцёл Святога Ісуса (Паставы)
* Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Паставы)
* Касцёл Маці Божай Шкаплернай (Ярэва)

 |
Смілавіцкі парк
**Смілавіцкі парк** знаходзіцца ў гарадскім пасёлку Смілавічы Чэрвеньскага раёна (Мінская вобласць, Беларусь).

Закладзены ў канцы ХІХ ст. Плошча каля 3 га.

Парк пейзажны. Утварае суцэльны дрэвавы масіў, у складзе якога трапляюцца каштоўныя экзоты — хвоя веймутава (*Pinus strobus*), лістоўніца еўрапейская (*Larix decidua*), шаўкоўніца белая (*Morus alba*) і інш. растуць інтрадуцэнты — тсуга канадская (*Tsuga canadensis*), елка блакітная (*Picea pungens*), *Larix kaempferi*, піхта аднаколерная (*Abies concolor*), *Picea engelmannii*, клён блакітны, аморфа кустарнікавая (*Amorpha fruticosa*) і інш.

Смілавіцкія хвоі
Тут знаходзяцца Смілавіцкія хвоі — 2 дрэвы хвоі чорнай (*Pinus nigra*) узростам каля 100 гадоў, з 1963 года помнік прыроды рэспубліканскага значэння.

Дрэвавыя экзоты — каштоўныя дэкаратыўныя і матачныя расліны.

Літаратура
----------

* Смілавіцкі парк // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз.
* Смілавіцкія хвоі // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз.