**Плейстацэ́н** (англ.: Pleistocene, ад стар.-грэч.: πλεῖστος — самы шматлікі і καινός — новы, сучасны) — эпоха чацвярцічнага перыяду, якая пачалася 2,588 мільёна гадоў назад і скончылася 11,7 тысяч гадоў назад.

Плейстацэнавая эпоха змяніла пліяцэнавую і змянілася галацэнавай.

Аўтар тэрміна — шатландскі геолаг і археолаг Чарлз Лаель, які прапанаваў падзяліць трацічны перыяд на чатыры геалагічных эпохі (уключаючы *Старажытны* і *Новы пліяцэн*) у першым томе яго кнігі «Асновы геалогіі» (1830). У 1839 годзе ён прапанаваў выкарыстоўваць тэрмін «Плейстацэн» для *Новага пліяцэну*.

Для Еўразіі і Паўночнай Амерыкі плейстацэн быў характэрны разнастайным жывёльным светам, у які ўваходзілі маманты, шарсцістыя насарогі, пячорныя львы, бізоны, які, гіганцкія алені, дзікія коні, вярблюды, мядзведзі (як сучасныя, так і вымерлыя), гіганцкія гепарды, гіены, страусы, шматлікія антылопы. У познім плейстацэне большая частка мегафаўны вымерла. У Аўстраліі зніклі сумчатыя львы і дыпратодоны — самыя буйныя (памерам з насарога) сумчатыя, якія калі-небудзь існавалі на Зямлі. Мяркуецца, што выміранне выклікалі першабытныя паляўнічыя ў канцы апошняга ледавіковага перыяду, або выміранне адбылося ў выніку змянення клімату ці камбінацыі гэтых фактараў.

У наш час у Расіі і ЗША вядуцца працы па аднаўленні плейстацэнавай мегафаўны.

Жыццё ў плейстацэне
-------------------

Рэканструкцыя маманта ў поўны памер
Напачатку плейстацэну на Зямлі наступіў працяглы ледавіковы перыяд. На працягу 2 млн гадоў на планеце шматкроць чаргаваліся вельмі халодныя і адносна цёплыя адрэзкі часу. У халодныя прамежкі, якія працягваліся прыкладна 40 тысяч гадоў, кантыненты падвяргаліся нашэсцю ледавікоў. У прамежках з цяплейшым кліматам (міжледнікоўях) ільды адыходзілі, і ўзровень вады ў морах падымаўся.

У шматлікіх жывёльных халодных рэгіёнаў планеты (напрыклад, у маманта і шарсцістага насарога) з’явілася густое шэрснае покрыва і тоўсты слой падскурнага тлушчу. На раўнінах пасвіліся статкі аленяў і канёў, на якіх палявалі пячорныя львы і іншыя драпежнікі. А прыблізна 180 тысяч гадоў назад на іх пачалі паляваць і людзі — спачатку неандэрталец, а затым і чалавек разумны.

Аднак многія буйныя жывёлы не змаглі прыстасавацца да рэзкіх ваганняў клімату і вымерлі. Каля 10 тысяч гадоў назад ледавіковы перыяд скончыўся, і клімат на Зямлі стаў цяплейшым і больш вільготным. Гэта спрыяла хуткаму павелічэнню колькасці чалавечай папуляцыі і рассяленню людзей па ўсім зямным шары. Яны навучыліся разворваць зямлю і вырошчваць культурныя расліны. Маленькія, спачатку сельскагаспадарчыя, абшчыны разрасліся, з’явіліся гарады, а ўсяго праз некалькі тысячагоддзяў чалавецтва ператварылася ў сусветнае грамадства, якое выкарыстоўвае ўсе дасягненні высокіх тэхналогій. Затое шматлікія віды жывёл, з якімі людзі спакон веку дзялілі планету, апынуліся на грані знікнення. Вось чаму навуковыя ўсе часцей гавораць пра тое, што чалавек стаў прычынай новага масавага вымірання відаў на Зямлі.

Палеагеаграфічныя рэканструкцыі|  |
| Позні плейстацэн, 50 тыс. гадоў назад |

Гл. таксама
-----------

* Плейстацэнавы мегафаўна
* Аднаўленне плейстацэнавага мегафаўны
* Плейстацэнавы парк

Зноскі
------

1. ↑  International Chronostratigraphic Chart (англ.).  International Commission on Stratigraphy (1 студзеня 2013). Архівавана з першакрыніцы 1 верасня 2013. Праверана 23 верасня 2013.
2. ↑  Мамонт // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907. (гл. фіг. 1).
3. ↑  Вымерлыя жывёлы//Заалагічны музей Заалагічнага інстытута РАН
4. ↑  Зуб неандертальца помог сделать открытия о распространении этого вида

Літаратура
----------

* *Иорданский Н. Н.* Развитие жизни на земле. — М.: Просвещение, 1981.
* *Короновский Н.В. Хаин В.Е. Ясаманов Н.А.* Историческая геология : Учебник. — М.: Академия, 2006.
* *Ушаков С.А. Ясаманов Н.А.* Дрейф материков и климаты Земли. — М.: Мысль, 1984.
* *Ясаманов Н.А.* Древние климаты Земли. — Л.: Гидрометеоиздат, 1985.
* *Ясаманов Н.А.* Популярная палеогеография. — М.: Мысль, 1985.
* *Плейстоцен* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

  


| Кайназой |
| --- |
| ← Мезазой **К а й н а з о й ( 65,5 млн. гадоў назад — цяперашні час )** |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Палеаген ( 65,5 — 23,03 ) | Неаген ( 23,03 — 2,588 ) | Чацвярцічны ( 2,588 — ) |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Палеацэн  ( 65,5 — 55,8 ) | Эацэн ( 55,8 — 33,9 ) | Алігацэн ( 33,9 — 23,03 ) |
|

 |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Міяцэн ( 23,03 — 5,332 ) | Пліяцэн ( 5,332 — 2,588 ) |
|

 |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Плейстацэн  ( 2,588 — 12 тыс. ) | Галацэн  ( 12 тыс. — ) |
|

 |

 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11945805t · GND: 4046350-3 · LCCN: sh85097141 · Microsoft: 53570757 · NDL: 00566708 · NKC: ph134965 |

 |