Гавань горада
Алея Тагора
**Балатанфюрэд** (венг.: Balatonfüred) — горад у паўднёва-заходняй Венгрыі, размешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы Балатана. Найбуйнейшы населены пункт паўночнага берага возера, вядомы курорт. Назва горада паходзіць, па адной версіі, ад слова *fürdo* (купальня), па іншай, ад слова *fürj* (перапёлка). Нефармальна імя горада часта скарачаюць да «Фюред».

Насельніцтва Балатанфюрэда па дадзеных на 1 студзеня 2014 года— 13 306 чалавек.

Геаграфія і транспарт
---------------------

Горад размешчаны прыкладна ў 130 кіламетрах на паўночны-захад ад Будапешта і ў 20 кіламетрах на поўдзень ад Веспрема. Праз горад праходзяць жалезная і аўтамабільная дарогі, якія ідуць ўздоўж усяго паўночнага берага возера аж да Кестхея і злучаюць горад з Веспремом, Будапештам і іншымі венгерскімі гарадамі. Балатанфюрэд звязаны рэгулярным аўтобусным і чыгуначным паведамленнем з Будапештам і суседнімі гарадамі. Час шляху на цягніку да Будапешта — 2,5 -3 гадзіны.

У горадзе ёсць прыстань, на якой шварт як суда прагулачныя, так і якія выконваюць рэгулярныя рэйсы па возеры.

Гісторыя
--------

*Гл. таксама Гісторыя Балатан, Гісторыя Венгрыі*

Гаючыя крыніцы мінеральнай вады каля горада былі вядомыя яшчэ ў рымскую эпоху, аднак курортная слава да гораду прыйшла ў канцы XVIII стагоддзя, афіцыйна статус курорта быў атрыманы ў 1772 годзе. Першы гасцявой дом побач з гаючымі крыніцамі быў пабудаваны ў 1730 г. да канца XVII ст. гэта былі сціплыя пакоі з карчмой на першым паверсе. Спачатку адпачывальнікаў прыцягвала мінеральная вада, затым у моду ўвайшлі купання на возеры. У 1846 годзе з гавані Балатанфюрэда выйшаў першы цеплаход на Балатане.

Санаторна-курортнае значэнне
----------------------------

Асноўным профілем санаторыяў Балатанфюрэда з'яўляецца кардыялогія. Славу курорта прынеслі гаючыя крыніцы мінеральнай вады. Нізкамініралізаваныя вуглякіслыя сульфатно-гідрокарбонатные кальцыева-магніевыя вады (ўтрыманне свабоднай вуглекіслаты каля 1,3 г/л; тэмпература 14 — 15 °C), выкарыстоўваюцца для пітнога лячэння, ваннаў і іншых працэдур. Найбуйнейшае лячэбнае ўстанова горада — Дзяржаўны кардыялагічны шпіталь, дзе праходзяць рэабілітацыю хворыя, якія перанеслі аперацыі на сэрца ці інфаркты. Гаючыя вады дапамагаюць і пры захворваннях страўніка, кішачніка, печані і жэлчэвыводзяшчіх шляхоў, а таксама цукровым дыябеце.

Славутасці
----------

На цэнтральнай плошчы Балатанфюрэда, якая называецца плошча Дзьодзь (плошча здароўя), у 1800 годзе быў пабудаваны пітной бювет імя Лаяша Кошута, у якім да гэтага часу п'юць ваду курортнікі. Самыя старыя крыніцы сканцэнтраваны каля Дзяржаўнай кардыялагічнай клінікі. Адзін з крыніц непадалёк ад клінікі да гэтага часу носіць назву сыроваткі — яго ваду змешвалі з малаком авечак і выкарыстоўвалі для лячэння захворванняў органаў дыхання. Ўздоўж ўзбярэжжа Балатан цягнецца алея Рабіндраната Тагора, названая ў гонар індыйскага паэта, пасля таго як ён у 1926 г. пасадзіў ліпу ў праменаду Колас. На алеі таксама знаходзяцца скульптуры і мемарыяльныя дошкі ў гонар іншых знакамітых курортнікаў.

Амаль усе дамы Старога горада знаходзяцца пад аховай як помнікі архітэктуры (барока, класіка). Старадаўнія асабнякі і вілы, шматлікія скульптуры ў парках і багацце кветак — своеасаблівая візітная картка гэтага горада.

* **Дом сям'і Харват**. Знаходзіцца на плошчы Дьодь, пабудаваны ў XVIII стагоддзі ў стылі позняга барока.
* **Віла Луізы Блахі**. Луіза Блаха — знакамітая венгерская спявачка і актрыса жыла ў Балатанфюрэдзе з 1893 па 1916 год.
* **Музей Мора Цэнтры**. Размяшчаецца ў віле канца XIX стагоддзя, прысвечаны пісьменніку Мору Ёкаі.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Апація[d], Харватыя
* Арпіна[d], Італія
* Гермерынг, Германія
* Кастрыкюм[d], Нідэрланды
* Ковасна[d], Румынія
* Коўвала, Фінляндыя

Зноскі
------

1. ↑  Polgármester választás eredménye
2. ↑  Polgármester választás eredménye
3. ↑  Magyarország helységnévtára, Detailed Gazetteer of Hungary — KSH. Праверана 16 снежня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1125966'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q88686710'></a>
4. ↑  Ежегодное издание «Административная Венгрия», Центральное Статистическое Бюро, 2014.
5. ↑  Маньшина Н. В. Лечение на курортах Венгрии / в кн. Низовский А. Ю. Маньшина Н. В. Венгрия,: М. Вече, 2006, с. 304 ISBN 5-9533-1200-8

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Балатанфюрэд

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 15990873p · GND: 4086296-3 · LCCN: n80123534 · NKC: ge889427 · SUDOC: 172206308 · VIAF: 152445511 |

 |