recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сідра (значэнні).
**Сідра** (польск.: Sidra) — вёска ў Польшчы, за 18 км на поўнач ад Сакулкі, за 52 км на поўнач ад Беластока, на рацэ Сідры. Уваходзіць у склад Сакульскага павета Падляскага ваяводства, сядзіба вясковай гміны Сідра.

Гісторыя
--------

Касцёл, каля 1900 г.
### Вялікае Княства Літоўскае

Землі, на якіх з’явілася Сідра, знаходзіліся ў валоданні Гаштольдаў, Галоўчынскіх, Валовічаў. У 1560-я гады Астафій Валовіч заснаваў тут кальвінскі збор. У 1566 годзе вялікі князь Жыгімонт Аўгуст надаў Сідры гарадскія правы.

У 1630 годзе Сідра перайшла ў валоданне Патоцкіх, якія перабудавалі замак пад палац. У 1704 годзе новыя ўладальнікі мястэчка Шчукі заснавалі тут каталіцкую парафію.

### Пад уладай Расійскай імперыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Сідра апынулася ў складзе Прусіі, у Беластоцкім дэпартаменце. У 1807 годзе згодна з Тыльзіцкім мірным дагаворам паміж Расіяй і Францыяй, мястэчка апынулася ў Беластоцкай вобласці Расійскай імперыі.

На 1878 год у Сідры было 110 драўляных будынкаў. У часы Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе мястэчка занялі нямецкія войскі.

### Найноўшы час

Пасля польска-савецкай вайны, згодна з Рыжскім мірным дагаворам 1921 года Сідра ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Гродзенскім павеце Беластоцкага ваяводства.

З пачаткам Другой сусветнай вайны 15 верасня 1939 года Сідру акупавалі войскі Трэцяга Рэйха, але праз тыдзень вёску перадалі СССР згодна з пактам Молатава-Рыбентропа[*крыніца?*]. У лістападзе 1939 года Сідра ўвайшла ў склад БССР, у Беластоцкую вобласць. З чэрвеня 1941 да верасня 1944 года вёска зноў знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. 16 жніўня 1945 года ўлады СССР перадалі Сідру Польскай Народнай Рэспубліцы.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**: 1878 год — 920 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 673 чал.

Славутасці
----------

* Замчышча
* Кальвінскі збор (2-я палова XVI ст. захаваліся руіны)
* Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (XVIII ст.)

Галерэя
-------

* Краявіды Сідры
* ЗамчышчаЗамчышча
* Руіны збораРуіны збора
* КасцёлКасцёл
* Інтэр’ер касцёлаІнтэр’ер касцёла

Зноскі
------

1. ↑  Krzywicki J. Sidra // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom X: Rukszenice — Sochaczew (польск.). — Warszawa, 1889. S. 482.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сідра (вёска)
**Універсітэ́т Сі́днея** (англ.: University of Sydney, таксама нефармальна Sydney Uni) — найстарэйшы дзяржаўны ўніверсітэт у Аўстраліі. Быў заснаваны 1 кастрычніка 1850 года ў адпаведнасці з *University of Sydney Act*. Размешчаны ў Сіднеі, штат Новы Паўднёвы Уэльс. З'яўляецца адным з лепшых універсітэтаў Аўстраліі і па шматлікіх пазіцыях уваходзіць у дваццатку лепшых універсітэтаў свету. Член Групы васьмі і групы Пясчанікавых універсітэтаў.

Універсітэт складаецца з 16-ці факультэтаў, згрупаваных у 7 каледжаў.

У 1995 годзе ўніверсітэт удзельнічаў у стварэнні Аўстралійскага тэхналагічнага парку.

* Універсітэт Сіднея, цэнтральная плошча (Main Quadrangle).Універсітэт Сіднея, цэнтральная плошча (Main Quadrangle).
* Універсітэт Сіднея. Школа права.Універсітэт Сіднея. Школа права.

Вядомыя выпускнікі
------------------

* Бернард Ярнтан Мілс

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт (University of Sydney)  (англ.)
* Карта асноўнага кампуса  (англ.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шарапаў.

**Епіскап Ціхан** (свецкае імя *Канстанцін Іванавіч Шарапаў*; 19 красавіка 1886, Тула — 10 лістапада 1937, Алмацінская вобласць) — праваслаўны дзеяч, епіскап.

Біяграфія
---------

У 1882 годзе паступіў у Білеўскую Увядзенскую Макар’еўскую пустынь Тульскай епархіі, дзе праз 2 гады пастрыжаны ў расафор, манашаства (1904). Рукапаложаны ў іерадыякана, затым іераманаха. У 1911 годзе пераведзены ў Працоўнае Друкарскае брацтва пры Свята-Успенскай Пачаеўскай лаўры. Прызначаны намеснікам рэдактара, з 1914 года рэдактарам часопіса «Русский инок». Пісаў духоўныя павучанні.

Падчас Першай сусветнай вайны святар 177 пяхотнага Ізборскага палка. Узнагароджаны залатым нагрудным крыжам і двума ордэнамі. Пасля вяртання з фронту прызначаны ў Здалбунаў, цяпер Ровенская вобласць, Украіна. У 1918 годзе рэдактар і выдавец часопіса «Праваслаўе».

6 лютага 1922 года ўзведзены ў сан архімандрыта, накіраваны настаяцелем Жыровіцкага Успенскага манастыра, благачынным манастыроў Гродзенскай епархіі і Быценьскай акругі (цяпер частка Брэсцкай і Гродзенскай вобласці). Быў праціўнікам аўтакефаліі Праваслаўнай царквы ў Польшчы.

У 1923 годзе арганізаваў пры манастыры брацтва міран. У чэрвені 1924 года епіскапам Гродзенскім Алексіем (Грамадскім) забаронены ў свяшчэннаслужэнні і 17 кастрычніка 1924 года высланы ў Германію. Праз 3 месяцы вярнуўся ў Расію. 22 сакавіка 1925 года патрыярхам Ціханам хіратанізаваны ў епіскапа Гомельскага, вікарыя Магілёўскай епархіі.

Арыштаваны 30 лістапада 1925 года. Знаходзіўся ў турмах АДПУ Гомеля, Магілёва, Масквы. Асуджаны да 3 гадоў ссылкі ў Казахстан. Пасля вызвалення у 1927 годзе зноў арыштаваны і прыгавораны да 3 гадоў ППК.

Пасля сканчэння тэрміну ў 1930 годзе заставаўся на пасяленні ў Паўночным краі. У 1934 годзе прызначаны епіскапам Чарапавецкім, але ва ўпраўленне епархіяй уступіць не змог: арыштаваны і высланы ў Самарканд. 17 ліпеня 1936 года прызначаны епіскапам Алма-Ацінскім. Зноў арыштаваны ў ноч з 18 на 19 жніўня 1937 года. Асуджаны тройкай НКУС да ВМП і быў расстраляны.

Зноскі
------

1. ↑  ЦІХАН (ШАРАПАЎ)

Літаратура
----------

* Их страданиями очистится Русь. М. 1996. С. 76;
* Жыровіцкая Абіцель. 2000, № 5 (18); Шиленок Д. свящ. Из истории Православной Церкви в Белоруссии (1922—1939). М. 2006.
* Алма-Атинская епархия Московского патриархата в 1937 году // Материалы по истории русской иерархии. Статьи и документы. М. 2002. С. 211—213, 215—235.
**Ла́жанне на складанасць** (англ.: Lead climbing) — дысцыпліна спартыўнага скалалажання. З’яўляецца алімпійскім відам спорту ў фармаце камбінаванага скалалажання з 2020 года.

Мэта спаборніцтва — за шэсць хвілін узлезці як мага вышэй па 15-метровай сцяне. Альпініст выкарыстоўвае страховачную вяроўку, працягваючы яе праз адцяжкі, устаноўленыя па ўсім маршруце (страховачнае абсталяванне не перашкаджае руху). Калі ён дасягае вяршыні і ўстаўляе вяроўку ў верхнюю адцяжку да заканчэння гэтага часу, гэта азначае, што ён цалкам завяршыў уздым (дасягненне так званай вяршыні). Калі альпініст падае са сцяны, ён атрымлівае ачкі за апошнюю зачэпку (захоп) або зроблены ім крок (у выпадку роўнасці ачкоў вырашальным фактарам можа быць час). Удзельніку даюць 1 спробу. Выкарыстоўваюць ніжнюю страхоўку  (руск.) (бел..

Зноскі
------

1. ↑  МАК уключыў пяць новых відаў спорту ў праграму Алімпіяды-2020
**Выбары ў Нацыянальную Асамблею (парламент) Ірака** былі праведзены 30 студзеня 2005 года.

Перамогу атрымаў шыіцкі блок «Аб’яднаны іракскі альянс», падтрыманы шыіцкім духоўным лідарам Алі Сістані, атрымаўшы 140 месцаў з 275. Другое месца было ў блока аб’яднаных курдскіх партый на чале з Масудам Барзані і Джалалам Талабані з 75 месцамі. Трэцяй найбуйнейшай палітычнай сілай, якая стаяла на свецкіх пазіцыях, стаў «Іракскі спіс» Аяда Алаўі з 40 месцамі.

Спасылкі
--------

* Электоральная география
* Руслан Мамедов. Ирак по-американски. Дебаасификация иракского общества (2003–2004 гг.) // РСМД, 11 апреля 2011
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Цітоўка.
**Цітоўка** (руск.: Титовка) — вёска ў Шумяцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Студзянецкага сельскага паселішча.

Гісторыя
--------

У часы Вялікага Княства Літоўскага вёска ўваходзіла ў склад Мсціслаўскага ваяводства.

Паводле афіцыйных звестак на 1866 год беларусы складалі 94,7% насельніцтва.

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР, але 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.

Зноскі
------


| ⛭Населеныя пункты Студзянецкага сельскага паселішча |
| --- |
| Цэнтр | Студзянец |  |
| Вёскі | Асецішча • Бабічэўка • Вігурына Паляна • Камаровічы • Крутароўка • Прудовая Паляна • Сакалянка • Цітоўка |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чучка.
**Шпецім Чучка** — албанскі дыпламат і перакладчык.

Дзяржаўная служба
-----------------

Шмат гадоў працаваў дыпламатам, у тым ліку прадстаўляючы Албанію ў якасці пасла ў Расіі  (руск.) (бел..

Творчасць
---------

Адзін з самых папулярных і важных перакладчыкаў у Албаніі. Перакладае з некалькіх замежных моваў на албанскую: з нямецкай, італьянскай, англійскай, рускай, французскай, а таксама з лацінскай і старажытнагрэчаскай.

Сярод яго найважнейшых перакладаў можна адзначыць: «Параўнальныя жыццяпісы  (руск.) (бел.» Плутарха, «Філактэт  (руск.) (бел.» Сафокла, «Прасіцелькі  (руск.) (бел.» Эсхіла, «Плутас  (руск.) (бел.» Арыстафана, «Маленькі Мук  (руск.) (бел.» Вільгельма Гаўфа, «Дэкамерон» Бакача, «Агні Базента  (італ.) (бел.» Рафаэле Нігра  (італ.) (бел. «Як напісаць дыпломную работу  (італ.) (бел.» Умберта Эка, «Паміж двух мораў» Кармінэ Абатэ  (італ.) (бел. і інш. Ён таксама аўтар некалькіх англійска-альбанскіх слоўнікаў. На кніжным кірмашы «Тырана 2006» Асацыяцыя выдаўцоў Албаніі прызнала яго «Перакладчыкам года».

Зноскі
------
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ганько.
**Мікола Ганько** (23 мая 1924, хут. Каледзіна, цяпер Маладзечанскі раён, Мінская вобласць — 18 мая 1999, Таронта, Канада) — беларускі грамадскі дзеяч у Канадзе. Брат старшыні Саюза беларускай моладзі Міхася Ганько.

Біяграфія
---------

У час нямецкай акупацыі вучыўся ў Маладзечанскай гандлёва-адміністрацыйнай школе, у 1944 г. быў на курсах сярэдніх кіраўнікоў Саюза беларускай моладзі у Альбярціне. З лета 1944 года ў эміграцыі. Пасля вайны апынуўся ў Зальцбургу (Аўстрыя). У 1948 годзе перабраўся ў Канаду. Быў адным з заснавальнікаў парафіі Св. Кірылы Тураўскага (БАПЦ) у Таронта, быў шматгадовым кіраўніком Згуртавання беларусаў у Канадзе. Адзін з ініцыятараў стварэння таварыства дапамогі дзецям — ахвярам Чарнобыльскай катастрофы.

Яго жонка Марыя напісала ўспаміны «Каб сведчылі пра Беларусь: жыццё і дзейнасць Міколы Ганько», выдадзеныя ў Мінску ў 2005 годзе.

Пахаваны разам з жонкай на могілках Пайн Хілс у Таронта.

Зноскі
------

1. ↑  *Гардзіенка Н.* Могілкі як частка мемарыяльнай культуры беларускай эміграцыі. — academia.edu.

Літаратура
----------

* *Юрэвіч, Л.* Шматгалосы эпісталярыум : гісторыя людзей і ідэй на эміграцыі ў ліставанні / Прадм. і рэд. Н. Гардзіенка. — Мінск: Кнігазбор, 2012. — 660 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны ; кн. 20). — ISBN 978-985-7007-43-1.
* *Лявон Юрэвіч*. Літаратурны рух на эміграцыі. — Мінск, БГА, 2002.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | SUDOC: 16015233X · VIAF: 134154257927424151712 |
**Заліў Фо́кса, басе́йн Фо́кса** (англ.: Foxe Basin) — заліў Паўночнага Ледавітага акіяна каля берагоў Канады, паміж паўвостравам Мелвіл і востравам Бафінава Зямля. Названы ў гонар англійскага даследчыка Л. Фокса (англ.: Luke Fox).

Даўжыня каля 650 км, шырыня 500 (370) км, глыбіня да 110 м. Злучаны пралівамі з Гудзонавым залівам і залівам Буторыя. У заліве шмат астравоў.

Большую частку года заліў укрыты лёдам. Дрэйфуючыя льды захоўваюцца і ў летні перыяд.

Зноскі
------

1. ↑  Фокса бассейн(недаступная спасылка) // Вялікая савецкая энцыклапедыя  (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 434. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0263-6 (Т. 16).

Спасылкі
--------

* Фокса бассейн(недаступная спасылка) // Вялікая савецкая энцыклапедыя  (руск.)
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Заліў Фокса
**Бецкаў** (славацк.: Beckov, венг.: Blundus, Bolondos) — замак паміж Новым Местам-над-Вагам і Трэнчынам.

Гісторыя
--------

Замак быў упершыню згаданы ў хроніцы XII стагоддзя. У XIII стагоддзі на месцы першапачатковага драўлянага замка быў пабудаваны каменны. У XIV-XV стагоддзях замак быў перабудаваны ўладальнікамі, сям’ёй Шцібар, адным з самых уплывовых родаў Венгрыі. У XVI стагоддзі з-за пастаяннай небяспекі турэцкіх набегаў умацаванні замка былі ўзмоцнены. У XVII стагоддзі замак страціў сваё значэнне. У 1727 годзе адбыўся пажар і замак быў пакінуты ўладальнікамі.

Музей
-----

Замак і музей адкрыты ад мая да канца верасня, ад 9:00 да 18:00.

Зноскі
------

1. ↑  GeoNames — 2005. Праверана 6 красавіка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Замак Бецкаў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ko2017948282 · VIAF: 6330149416767189730008 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Барада (значэнні).
Барада Францішка Багушэвіча
**Барада** — валасяное покрыва на ніжняй частцы твару.

У чалавека барада з'яўляецца адным з мужчынскіх другасных палавых прыкмет, абумоўленых наяўнасцю тэстастэрону.

Усе мужчыны Старажытнага Егіпта галілі бараду. Права насіць бараду меў толькі фараон (у знак свайго валодання зямлёй), але яго барада была штучнай. Яе, як і парык, рабілі з воўны або са зрэзаных валасоў, перавітых залатымі ніткамі, і падвязвалі да падбародка шнурком. Гэтай цырыманіяльнай барадзе маглі надаваць розныя формы, але самай распаўсюджанай была загнутая на канцы касічка, падобная да кацінага хваста.

Аляксандр Македонскі загадваў сваім салдатам галіць бараду, каб варожы воін не мог схапіць за яе ў ходзе бітвы.

У Рымскай імперыі выгалены твар і кароткая стрыжка былі аднымі з прыкмет цывілізаванасці і вылучалі рымляніна з «дзікіх» народаў.

Востраў Барбадас ў літаральным перакладзе азначае «барадаты».

Кубінскія паўстанцы супраць рэжыму Батысты на чале з Ф. Кастра былі вядомыя як «барбудас» — барадатыя.

Гл. таксама
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Барада на Вікісховішчы |

* Вусы
* Бакенбарды
* Лангабарды, *ламбарды* (ням.: Langobarden, літаральна — доўгабародыя) — германскае племя. Па легендзе, каб лангабарды здаваліся больш шматлікімі і каб запалохаць ворага, перад бітвай лангабардскія жанчыны завязвалі свае валасы пад падбародкам, становячыся падобнымі на барадатых мужчын.
* Фрыдрых I Барбароса
* Падатак на бараду

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная багаслоўская · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · У. Даля · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Pauly-Wissowa |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX529682 · BNF: 119379506 · LCCN: sh85012673 · NKC: ph752783 |
Банкаўская паніка 23 сакавіка 1927
**Фінансавы крызіс эпохі Сёва** (яп.: 昭和金融恐慌) — фінансавая паніка, якая здарылася ў 1927 ў Японіі ў першы год праўлення імператара Хірахіта (Сёва). Крызіс прывёў да адстаўкі ўрада Вакацукі Рэйдзіра і пашырэння ролі канцэрнаў-дзайбацу ў эканоміцы краіны.

Прычынамі крызісу лічацца запавольванне японскай эканомікі пасля паспяховых пасляваенных гадоў і ўрон, які нанёс землятрус у раўніне Канто ў 1923. Урад зрабіў спробу падтрымаць бізнес ў рэгіёне праз ільготнае крэдытаванне, што прывяло да працяглых дэбатаў у Парламенце вясной 1927 наконт неабходнасці і памераў падтрымкі, калі парламенцкая апазіцыя патрабавала раскрыць рэальнае фінансавае становішча праблемных банкаў. Навіны пра банкруцтва аднаго з даўжнікоў, банка Токіа Ватанабэ, выклікалі паніку сярод насельніцтва Токіа і вынас сродкаў, што прывяло да закрыцця 37 банкаў. Запыт прэм’ер-міністра Вакацукі дадатковай падтрымкі з боку Банка Японіі для буйнога Банка Тайваня быў нечакана адхілены Тайным Саветам, і ўраду прыйшлося сысці ў адстаўку.

Увядзенне новым урадам Танака Гііці трохтыднёвых банкаўскіх канікул прывяло да завяршэння крызісу, і наступныя ўрады перайшлі да практыкі ўзбуйнення банкаў і ліквідацыі маленькіх і фінансава няслушных. У 1932 у краіне налічвалася 625 банкаў замест амаль двух тысяч, якія існавалі да крызісу, а большая частка сродкаў сканцэнтравалася ў Вялікай пятёрцы: банках Міцуі, Міцубісі, Сумімота, Ясуда і Даіці.

У культуры
----------

* У фільме Хаяо Міядзакі «Падымаецца вецер» (2013) дарогу аўтамабілю галоўнага героя і яго сябра Кіра Хондзё перагароджвае натоўп укладчыкаў, якія спрабуюць забраць свае грошы з збанкручанага банка ў красавіку 1927.
**«The Oregon Trail»** (з англ. — «Арэгонская сцежка») — адукацыйная камп’ютарная гульня, распрацаваная Донам Равічам, Білам Хейнэманам і Полам Дыленбергерам у 1971 годзе; яе распаўсюджваннем з 1975 года займалася арганізацыя MECC[en]. Гульня была створана як адукацыйны праект, закліканы расказваць амерыканскім школьнікам пра жыццё амерыканскіх піянераў[en] на Арэгонскай сцежцы. Дзеянне гульні адбываецца ў 1847 годзе; гулец кіруе групай перасяленцаў, якія ў крытай павозцы-канестогу[en] адпраўляюцца з Індэпендэнса, штат Місуры, і спрабуюць дабрацца да горада Арэгон[en], штат Арэгон. У гэтым падарожжы гулец распараджаецца харчамі, займаецца паляваннем на дзікіх жывёл і прымае розныя рашэнні ў выпадкова ўзнікаючых цяжкіх сітуацыях, якія патрабуюць зрабіць той ці іншы выбар.

Равіч стварыў першую версію гульні ў рамках курса гісторыі ў сярэдняй школе, выдаткаваўшы на гэта два тыдні. Першапачатковая версія гульні прызначалася для мэйнфрэйма[en] HP 2100[en] і была выключна тэкставай. Нягледзячы на ​​поспех сярод навучэнцаў, гульня была выдаленая з мэйнфрэйма ў канцы семестра. У 1974 годзе Равіч узнавіў гульню па замове MECC, палепшыўшы яе ў плане гістарычнай дакладнасці — так, верагоднасці розных падзей на Арэгонскай сцежцы былі ўдакладнены на аснове апублікаваных дзённікаў і ўспамінаў рэальных піянераў XIX стагоддзя. Са з’яўленнем і распаўсюджваннем мікракамп’ютараў у канцы 1970-х гадоў гульня была партаваная на мноства платформ, уключаючы «Apple II[en]», «Atari 400/800/XL/XE[en]» і «Commodore 64[en]». У 1985 годзе для «Apple II[en]» была выпушчаная камерцыйная графічная камп’ютарная гульня пад той жа назвай. У наступныя дзесяцігоддзі заснаваныя на «The Oregon Trail» гульні былі выпушчаныя на мностве платформ, у шматлікіх выпадках пад той жа самай назвай «The Oregon Trail», і могуць разглядацца як версіі той жа самай гульні; у сукупнасці, лічачы ўсе версіі на ўсіх платформах, было прададзена звыш 65 мільёнаў копій. У 2015 годзе «The Oregon Trail» была ўключана ў Сусветную залу славы відэагульняў[en].

Зноскі
------

1. ↑  The Oregon Trail Home Архівавана 21 ліпеня 2006 года.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MobyGames · Redump |
**The Left Banke** — амерыканскі музычны гурт. У сваіх песнях сумяшчалі поп-рок з велічнымі квазікласічнымі мелодыямі і аранжыроўкамі, у 1960-я гады былі піянерам новага стылю «барока-н-рол».

Пругкія шчыльныя акуратныя гармоніі гурт запазычыў у «Бітлз», аранжыруючы іх струннымі амаль у камерным стылі. Таксама звяртаў на сябе ўвагу вакал Стыва Марціна (амаль фальцэт). Галоўным кампазітарам у групе быў клавішнік Майкл Браўн, са слоў AllMusic — падлетак-вундэркінд.

Дамогся поспеху гурт вельмі хутка, адразу выпусціўшы два хіты: «Walk Away Renée» (5-е месца ў гарачай сотні «Білборда») і «Pretty Ballerina» (15-е месца).

Часопіс *Rolling Stone* змясціў песню «Walk Away Renee» ў выкананні гурта The Left Banke на 222-е месца ў сваім спісе 500 найвялікшых песень усіх часоў. Акрамя таго, песня «Walk Away Renee» ў выкананні гурта уваходзіць у складзены Залай славы рок-н-ролу спіс 500 Songs That Shaped Rock and Roll.
**The Little Blues Band** — першы беларускі гурт, што пачаў граць класічны рытм-н-блюз.

Гурт створаны ўдзельнікам калектыва «Студия 7» (пазней вядомым як Бонда) Іванам Маркавым у 1991 годзе. Акрамя Маркава ля вытокаў новай каманды стаяў басіст Аляксандр Ванькевіч і барабаншчык Генадзь Дорфман. У 90-я гурт меў плотны канцэртны графік, выступаючы як па Беларусі, так і ў краінах СНД. Арыгінальны склад пратрымаўся да 2000 года. У 2004 годзе калектыў аднавіў канцэртную дзейнасць разам з барабаншчыкам Яўгенам Сафоненка (гурт Flat) і бас-гітарыстам Русланам Праўдай.

Зноскі
------

1. ↑  Ivan Markov & the Little Blues Band в гостях у "Гудвина"(недаступная спасылка) / Interfax.by
**The Miracles** — амерыканскі рытм-н-блюзавы гурт 1-ы поспех фірмы гуказапісу Беры Гордзі Motown Records. Вакальны гурт афраамерыканцаў з Дэтройта ўтварыўся ў 1955 годзе пры ўдзеле спевака Смокі Робінсана. Вядомы як «soul supergroup» фірмы Motown, яны запісалі больш за 50 хітоў, уключаючы 26 Billboard Top 40 сінглаў, 16 з якіх дасягнулі top 20, сем увайшлі ў дзясятку лепшых і два былі № 1 (у 1970 г. — «The Tears of a Clown», у перыяд, калі з гуртом быў Смокі Робінсан і ў 1976 — «Love Machine» з іншым салістам Білі Грыфінам). У 2004 годзе яны былі названы часопісам Rolling Stone пад № 32 у яго 100 найвялікшых артыстаў усіх часоў, захаваўшы тую ж пазіцыю і праз 7 гадоў (у 2011 годзе). Гурт быў уключаны ў Залу Славы Грэмі Grammy Hall of Fame і атрымаў зорку на галівудскай «Алеі славы» ў 2009 годзе. У 2008 часопіс «Billboard» назваў іх пад № 61 у сваім спісе 100 найбольш паспяховых выканаўцаў усіх часоў.

The Miracles былі ўключаныя ў Залу славы вакальных гуртоў у 2001 годзе і ў Залу славы рок-н-ролу ў 2012 годзе.
**Куньлу́нь**, Куэнь-Лунь (кіт.: 昆仑山脉, уйг. كۇئېنلۇن تاغ تىزمىسى, тыб.: ཁུ་ནུ་རི་རྒྱུད།) — адна з найбольшых горных сістэм свету, у Кітаі.

Цягнецца з захаду на ўсход ад Паміра да Сіна-Тыбецкіх гор на 2700 км, шырыня ад 150 км на захадзе да 600 км на ўсходзе. Найбольшая вышыня 7723 м (гара Улугмузтаг).

Адносныя перавышэнні паўночных схілаў над Тарымскай (Кашгарскай) раўнінай і пустыняй Алашань 4500—5000 м, паўднёвых схілаў над Тыбецкім нагор’ем — 1000—1500 м. Асноўныя хрыбты: Кашгарскі, Рускі, Алтынтаг, Аркатаг (Пржавальскага; гара Чонг-Карлыктаг — Шапка Манамаха, 7720 м), Баян-Хара-Ула. Да Куньлуня часта адносяць і Наньшань. Характэрны шырокія слабарасчлянёныя водападзелы, стромкія паўночныя і пакатыя паўднёвыя схілы; шматлікія восыпы.

Куньлунь належыць да палеазойскіх складкавых утварэнняў, амалоджаны алыіійскім арагенезам. Складзены пераважна з гранітаў, метамарфічных і інш. парод. Ва Усходнім Куньлуні праяўленні навейшага вулканізму (каля вытоку ракі Керыя і хрыбта Аркатаг). Радовішчы россыпнага золата; рудапраяўленні жалеза, волава, вальфраму; вядомы: вугаль, нефрыт, горны хрусталь, алмазы.

Ледавікі невялікія, агульнай плошча 11,6 тыс. км². Асноўныя вузлы зледзянення размешчаны на вышыні каля 7000 м.

Клімат сухі, умераны, рэзка кантынентальны. У высокай зоне тэмпературы студзеня да −35 °C, ліпеня каля 10 °C. Ападкаў ад 50 мм на захадзе да 500 мм за год на ўсходзе.

Рэкі кароткія, малаводныя, на Усходнім Куньлуні возера Кукунор.

Горныя пустыні і стэпы, на паўночных схілах невялікія ўчасткі лясоў і лугоў. Фаўна: горны баран, горны казёл, кулан, воўк, лісы, зрэдку дзікі як, мядзведзь, снежны барс; шмат грызуноў: суркі, палёўкі, пішчухі.

Качавая жывёлагадоўля. Да вышыні 3600 м — аазіснае земляробства (ячмень, пшаніца).

Зноскі
------

Гл. таксама
-----------

* Кукушылі

| Горныя сістэмы Азіі |
| --- |
|  | 
* Алтай
* Антыліван
* Араканскія горы
* Армянскае нагор’е
* Быранга
* Верхаянскі хрыбет
* Вялікі Каўказ
* Гімалаі
* Гіндукуш
* Гісара-Алай
* Джугджур
* Загрос
* Заходні Саян
* Калымскае нагор’е
* Каракарум
* Каракскае нагор’е
* Куньлунь
* Малы Каўказ
* Маньчжура-Карэйскія горы
* Наньшань
* Памір
* Сіхатэ-Алінь
* Станавое нагор’е
* Таўр
* Туркмена-Харасанскія горы
* Тыбецкае нагор’е
* Цянь-Шань
* Хрыбет Чэрскага
* Урал
* Усходні Саян
* Хамар-Дабан
* Чукоцкае нагор’е
* Чыангшон (Анамскія горы)
* Эльбурс
* Юньнань-Гуйчжоўскае нагор’е

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4110428-6 · LCCN: sh00006756 · NDL: 00648223 · NKC: ge311471 · VIAF: 257573087 |
Паўднёвая частка Фларыды знаходзіцца ў трапічным клімаце
**Трапічны клімат** — тып клімата, тыповы для тропікаў. Па прынятай для клімату класіфікацыі вызначаецца як неарыдны клімат, у якім усё 12 месяцаў у годзе сярэдняя тэмпература трымаецца вышэй 18 °C (64,4 °F).

Для трапічнага клімату характэрны невялікія сезонныя ваганні тэмпературы. У Паўночным паўшар’і на поўначы тропікі пераходзяць у субтропікі, на поўдні — у субэкватарыяльны пояс.

Трапічны клімат падзяляецца (па ўляганнях) на два падпаясы: трапічны сухі клімат і трапічны вільготны клімат. Першы тып клімату характэрны для амаль усіх трапічных пустынь, другі — для акіянічных астравоў, якія знаходзяцца ў нізкіх шыротах.

Трапічны пустынны клімат
------------------------

Пустыня Наміб
Клімат сухі і гарачы. Характэрны вялікія сутачныя і гадавыя ваганні тэмпературы (каля 20 °C). Тэмпература самага халоднага месяца не ніжэй +10 °C, цёплага — ад +30 да + 35 °C. Сутачныя ваганні тэмпературы дасягаюць 40 °C. Ападкаў выпадае да 150 мм за год.

Уласцівы заходнім і цэнтральным рэгіёнам мацерыкоў (пустыні Сахара, Калахары, Наміб, Атакама, большая частка Аўстраліі, паўднёвая частка Аравійскага паўвострава).

Трапічны вільготны клімат
-------------------------

Клімат цёплы і вільготны. Ваганні тэмператур адносна невялікія. Сярэднемесячныя тэмпературы ад +18 да +28 °C. Колькасць ападкаў складае 1500—2000 мм за год.

Характэрны ўсходнім узбярэжжам мацерыкоў, якія абмываюцца цёплымі цячэннямі (усход Бразільскага нагор’я, Цэнтральнай Амерыкі, Антыльскіх астравоў, усход Паўночнай Афрыкі і Аўстраліі і інш.).

Гл. таксама
-----------

* Тропікі

Літаратура
----------

* *Галай И. П.* География: термины и понятия: словарь для учащихся и абитуриентов / И. П. Галай, Е. И. Галай. — Мн.: Белкартография, 2011. — С. 193—194. — 223 с. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-508-082-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Тропический климат Архівавана 26 сакавіка 2014. // ProTown.ru  (руск.)
* Тропический климат Архівавана 14 студзеня 2014. // Энциклопедия климата «О климате»  (руск.)
**Фімоз** — немагчымасць агалення галоўкі палавога члена. Толькі ў 4 % нованароджаных хлопчыкаў крайняя плоць настолькі рухомая, каб цалкам можна было адкрыць галоўку пеніса. Ва ўзросце 6 месяцаў галоўка палавога члена адкрываецца ў 20 % хлопчыкаў, а ва ўзросце 3 гадоў крайняя плоць добра ссоўваецца і дазваляе агаліць галоўку пеніса ў 90 % хлопчыкаў. Таму дзецям да 3-х гадоў не рэкамендуецца выконваць абразанне ў сувязі з немагчымасцю агалення галоўкі палавога члена (фімоз). Выключэнне складаюць выпадкі выяўленага запалення галоўкі пеніса (баланіт), а таксама абцяжаранага мачавыпускання, калі аперацыя рэкамендуецца ў любым узросце.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Фімоз**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph922679 |
**Брацкая магіла** — вайсковае пахаванне савецкіх воінаў і партызан ў в. Агародня Гомельская, Добрушскі раён, Гомельская вобласць. Знаходзіцца ў цэнтры вёскі.

Гісторыя
--------

Пахаваны 38 салдат і адзін партызан, якія загінулі ў кастрычніку 1943 года пры вызваленні вёскі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў у Вялікую Айчынную вайну. У 1956 годзе на магіле ўсталяваны помнік-скульптура ваяра ў поўны рост з аўтаматам у правай руцэ.

Помнік
------

Пляцоўка перад надмагільнай пабудовай па перыметры агароджана плотам з бетонных секцый і выкладзена фігурнай ходнікавай пліткай. На пляцоўцы па абодва бакі ад помніка знаходзяцца два кветнікі.

Надмагільная пабудова ўяўляе сабою цагляны пастамент кубічнай формы, пакрыты тынкоўкай. На асабовым боку пастамента нанесены імёны ваяроў загінулых у Вялікую Айчынную вайну і надпіс «Тут пахавана 39 чалавек, у тым ліку 19 невядомых. Вечная памяць загінулым героям».

Зноскі
------

1. ↑  Звесткі аб гісторыка-культурных каштоўнасцях (Добрушскі раён, Гомельскай вобласці) Архівавана 16 лістапада 2019.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лазаравіч.

**Лазар «Лаза» Лазаравіч** (сербск.: Лаза Лазаревић; 1 мая 1851 — 10 студзеня 1891) — сербскі пісьменнік і псіхіятар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Шабцы ў сям'і гандляра. Сярэднюю адукацыю атрымаў у родным мястэчку, потым вучыўся ў Бялградзе і Берліне. Пасля заканчэння навучання працаваў урачом у Бялградзе. Быў членам Сербскага навуковага таварыства і Акадэміі навук. Аўтар навуковых прац у галіне медыцыны. Працаваў урачом на войнах 1878—1879 і 1885 гадоў. Памёр у Бялградзе 10 студзеня 1891 года як асабісты лекар караля.

Творчасць
---------

Літаратурную дзейнасць пачаў з перакладу Чарнышэўскага («*Што рабіць*?»). Уласныя творы пачаў пісаць пазней, пасля вяртання з Берліна. Першае апублікаванае апавяданне «*Први пут с оцем на јутрење*» было сустрэта вельмі прыязна. У васьмідзесятых гадах выходзяць яго галоўныя і найлепшыя апавяданні «*Школска икона*», «*У добри час хајдуци*», «*На бунару*», «*Вертер*», «*Све ће то народ позлатити*» и «*Ветар*». Акрамя гэтага, калі не лічыць урыўкаў і замалёвак, напісаў яшчэ толькі два апавяданні («*Он зна све*» і «*Швабица*»).

Лазаравіч быў адным з першых сербскіх празаікаў, які звярнуў увагу на ўнутраны свет асобы, якую апісвае, і на псіхалагічны аналіз. У яго сучаснікаў Мілавана Глішыча і Янкі Весялінавіча псіхааналізу ў глыбокім сэньсе практычна няма. Лазаравіч апісвае менавіта зломы, змены ў людскай псіхалогіі. Распрацоўваў матыў «новага» чалавека (таксама як і сучаснікі Мілаван Глішыч і Стэван Срэмац), негатыўна ставячыся да гэтай грамадскай з'явы. Так пераходзіць і да крытыкі грамадства як цэлага.

Лаза Лазаравіч — найлепшы стыліст сербскага рэалізму, часам называны «сербскім Тургеневым».

Зноскі
------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011. Праверана 10 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
2. ↑  Find a Grave — 1996. Праверана 29 жніўня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63056'></a>
3. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 1 студзеня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>

Спасылкі
--------

* Апавяданні Лазы Лазаравіча Архівавана 12 сакавіка 2007. (серб.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90221870 · BNF: 12202876q · CONOR: 13228387 · GND: 118779044 · ICCU: CUBV088389 · ISNI: 0000 0001 1041 4475 · LCCN: n84105819 · LNB: 000194452 · NKC: jn20031212011 · NLA: 40008087 · NLG: 339169 · NSK: 000032802 · NTA: 070649774 · NUKAT: n2008104208 · SUDOC: 030655994 · VIAF: 17270562 |

 |
**Іаган Георг Рыхерт** (ням.: Johann-Georg Richert; 14 красавіка 1890, Лібава, Курляндская губерня, Расійская імперыя, цяпер Латвія — 30 студзеня 1946, Мінск) — нямецкі ваенны злачынец, генерал-лейтэнант.

15 чэрвеня 1942 — 1 лістапада 1943 камандзір 286-й дывізіі бяспекі. 5 лістапада 1943 — 9 красавіка 1944 і 11 мая — жнівень 1944 камандзір 35-й пяхотнай дывізіі. У жніўні 1944 — маі 1945 камандзір 35-й паліцэйскай грэнадзёрскай дывізіі. Удзельнік карных акцый на тэрыторыі Беларусі.

На Мінскім працэсе 29 студзеня 1946 года быў асуджаны да вышэйшай меры пакарання. Павешаны 30 студзеня 1946 года на Мінскім іпадроме.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Trial in Smolensk

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1243187492 · VIAF: 3119163464751305680006 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пелапанес.
 
**Пелапанес** (грэч. Περιφέρεια Πελοποννήσου) — адміністрацыйная вобласць (перыферыя) на поўдні рэспублікі Грэцыя. Правінцыя займае большую частку паўвостравы Пелапанес, за выключэннем паўночна-заходніх рэгіёнаў Ахея і Эліды, якія належаць перыферыі Заходняя Грэцыя. На поўначы мяжуе з перыферыяй Заходняя Грэцыя, на паўночным усходзе — з Атыкай. Плошча правінцыі складае 15 490 км².

Адміністрацыя
-------------

Перыферыя была створана ў 1987 годзе падчас адміністрацыйнай рэформы. З 2010 года паводле закону Калікратыса, яе правы і паўнамоцтвы былі перагледжаны і пашыраны. Разам з перыферыямі Заходняй Грэцыі і Іанічных астравоў, яна падпарадкоўваецца *Дэцэнтралізаванай адміністрацыі Пелапанес, Заходняй Грэцыі і Іанічных астравоў*, размешчанай у Патрах. Адміністрацыйны цэнтр перыферыі знаходзіцца ў Трыпалі. Адміністрацыйная вобласць падзелена на пяць адміністрацыйных адзінак (номаў, да 2010 года — прэфектуры): Аркадыя, Аргаліда, Карынфія, Лаконія і Месінія, які ў сваю чаргу падзелены на 26 муніцыпалітэтаў.

З 1 студзеня 2011 года губернатарам перыферыі з'яўляецца Петрас Татуліс, які быў выбраны ў лістападзе 2010 года на выбарах у мясцовыя органы кіравання ад Усегрэчаскага сацыялістычнага руху.

Літаратура
----------

* Географический энциклопедический словарь. — М.: «Советская энциклопедия», 1989. — С. 369.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пелапанес (акруга)

| Перыферыі Грэцыі |
| --- |
|  | 
* Атыка
* Усходняя Македонія і Фракія
* Заходняя Грэцыя
* Заходняя Македонія
* Іанічныя астравы
* Крыт
* Пелапанес
* Паўночныя Эгейскія астравы
* Фесалія
* Цэнтральная Грэцыя
* Цэнтральная Македонія
* Эпір
* Паўднёвыя Эгейскія астравы

 |
**Брацкая магіла** — вайсковае пахаванне ў горадзе Мар’іна Горка, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць. Знаходзіцца на гарадскіх могілках каля вёскі Уладзіміраўка.

Гісторыя
--------

У брацкай магіле пахавана 83 войнаў і партызана, якія загінулі ў 1941 і 1944 гадах у баях супраць нямецкіх войск. Сярод пахаваных 3 афіцэра, 75 салдатаў і 5 партызан.

У 1960 годзе ўсталяваны абеліск, збудаваны па тыпавых праектах Дзяржбуда БССР. Жалеза-бетонны абеліск вышынёй 3,5 м, падставай 1,2×2,5 м. Вяршыню абеліска карануе пяціканцовая зорка на металічным стрыжні, другая ляпная зорка ў верхняй частцы абеліска. На мармуровай дошцы памерам 0,68×1 м. — тэкст: «Здесь похоронены защитники Родины в период Великой Отечественной войны». Ніжэй занесены прозвішчу загінулых. Магіла абнесена металічнай агароджай 4×10 м..

* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  ИСТОРИКО-КУЛЬТУРНЫЕ ЦЕННОСТИ ПУХОВИЧСКОГО РАЙОНА Архівавана 20 ліпеня 2020.

Літаратура
----------

* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9
**Выбары ў Вярхоўны Савет Беларускай ССР дзясятага склікання** адбыліся 24 лютага 1980 года на тэрыторыі БССР. Праходзілі па аднамандатных акругах па мажарытарнай выбарчай сістэме. Усяго былі абраныя 485 дэпутатаў.

Вынікі
------

Асноўны артыкул: **Спіс дэпутатаў Вярхоўнага Савета БССР 10-га склікання**
У выбарах у Вярхоўны Савет БССР прынялі ўдзел 6 696 153 зарэгістраваных выбаршчыкаў (99,99 %). За кандыдатаў блока камуністаў і беспартыйных галасавала 99,99 % выбаршчыкаў, якія ўдзельнічалі ў выбарах. Супраць усіх было пададзена 2 254 (0,03 %) галасоў, несапраўднымі былі прызнаныя 4 бюлетэні. У склад дэпутатаў Вярхоўнага Савета БССР дзясятага склікання былі абраныя 485 дэпутатаў, у тым ліку 148 працоўных (30,5 %), 97 сялян (20 %). Сярод дэпутатаў налічвалася 180 жанчын (37,1 %), 89 (18,4 %) дэпутатаў былі маладзейшыя за 30 гадоў. 328 (67,6 %) дэпутатаў быў членамі або кандыдатамі ў члены КПБ, 71 (14,6 %) камсамольцамі. У параўнанні з папярэднім скліканнем склад дэпутатаў абнавіўся на 74,8 %.

Зноскі
------

1. ↑  Советская Белоруссия, 1980, № 51.

| ⛭Сцяг БССР Выбары ў Беларускай ССР |
| --- |
| Выбары ў Вярхоўны Савет БССР | 1938 ·  1940 ·  1947 ·  1951 ·  1955 ·  1959 ·  1963 ·  1967 ·  1971 ·  1975 ·  1980 ·  1985 ·  1990 |
**Брацкая магіла** — вайсковае пахаванне ў в. Дабея, Шумілінскі раён, Віцебская вобласць. З’яўляецца гісторыка-культурнай каштоўнасцю Шумілінскага раёна, занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь і ахоўваецца законам.

Апісанне
--------

Брацкая магіла знаходзіцца на вясковых могілках. Пахаваны 282 чалавекі, з іх 270 вядомыя, 12 — невядомых савецкіх салдат і афіцэраў, якія аддалі свае жыцці за вызваленне раёна ад нямецкіх войск.

У брацкую магілу адразу пасля вайны былі перазахаваны астанкі воінаў з бліжэйшых вёсак Дабейскага сельсавета. У 1951 годзе на магіле быў устаноўлены абеліск з жалезабетону вышынёй 2 м, у 1987 годзе — надмагільныя пліты з імёнамі пахаваных воінаў.

У 2007 годзе ўстаноўлены новы абеліск з чорнага мармуру з мастацкім афармленнем, на якім зроблены надпіс: «В громе великого боя Уснули, исполнив приказ, Спите спокойно, спите, герои, Вечная память о Вас».

Зноскі
------

1. ↑  С братской могилы в Добее началось шествие по Шумилинскому району международной акции «Во славу общей Победы»
**Выбары ў Вярхоўны Савет Беларускай ССР другога склікання** адбыліся 9 лютага 1947 года на тэрыторыі БССР. Праходзілі па аднамандатных акругах па мажарытарнай выбарчай сістэме. Усяго былі абраны 371 дэпутат.

Перадгісторыя
-------------

У лістападзе 1946 года Прэзідыум Вярхоўнага Савета БССР прызначыў дату першых пасляваенных выбараў на 9 лютага 1947 года і зацвердзіў новае Палажэнне аб выбарах. Узроставы цэнз быў павышаны да 21 года. У спіс для галасавання ўключаўся толькі адзін кандыдат.

Вынікі
------

Асноўны артыкул: **Спіс дэпутатаў Вярхоўнага Савета БССР 2-га склікання**
У выбарах у Вярхоўны Савет БССР прынялі ўдзел 4 436 096 (99,97 %) зарэгістраваных выбаршчыкаў. За кандыдатаў блока камуністаў і беспартыйных галасавала 99,57 % выбаршчыкаў, якія ўдзельнічалі ў выбарах. У склад дэпутатаў Вярхоўнага Савета БССР другога склікання былі абраныя 371 дэпутаты: 128 працоўных (34,5 %), 122 сяляніна (32,9 %). 285 дэпутатаў былі членамі КП(б) Б. Сярод дэпутатаў былі 257 беларусаў, 84 рускіх, 15 украінцаў і 15 прадстаўнікоў іншых нацыянальнасцей. 26,6 % дэпутатаў (98 чалавек) складалі жанчыны.

Зноскі
------

1. ↑  Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР, т. І, С. 77.
2. ↑  Первая сессия Верховного Совета Белорусской ССР (12—14 марта 1947 г.). Стенографический отчет. Мн. 1947. С. 16—20.

| ⛭Сцяг БССР Выбары ў Беларускай ССР |
| --- |
| Выбары ў Вярхоўны Савет БССР | 1938 ·  1940 ·  1947 ·  1951 ·  1955 ·  1959 ·  1963 ·  1967 ·  1971 ·  1975 ·  1980 ·  1985 ·  1990 |
**Выбары ў Вярхоўны Савет Беларускай ССР чацвёртага склікання** адбыліся 27 лютага 1955 года на тэрыторыі БССР. Праходзілі па аднамандатных акругах па мажарытарнай выбарчай сістэме. Усяго былі абраныя 396 дэпутатаў.

Вынікі
------

Асноўны артыкул: **Спіс дэпутатаў Вярхоўнага Савета БССР 4-га склікання**
У выбарах у Вярхоўны Савет БССР прынялі ўдзел 99,99 % зарэгістраваных выбаршчыкаў. За кандыдатаў блока камуністаў і беспартыйных галасавала 99,92 % выбаршчыкаў, якія ўдзельнічалі ў выбарах. У склад дэпутатаў Вярхоўнага Савета БССР чацвёртага склікання былі абраныя 396 дэпутатаў, у тым ліку 103 працоўных (26 %), 105 сялян (26,5 %), 188 партыйных, савецкіх работнікаў і прадстаўнікоў інтэлігенцыі (47,5 %). 300 дэпутатаў былі членамі або кандыдатамі ў члены КПБ. Сярод дэпутатаў былі 283 беларусы, 90 рускіх, 14 украінцаў і 9 прадстаўнікоў іншых нацыянальнасцей. У Вярхоўны Савет былі абраныя 129 жанчын (32,58 %). 303 (76,5 %) абраныя дэпутаты Вярхоўнага Савета былі ўзнагароджаныя ордэнамі і медалямі СССР. Сярод іх быў 18 Герояў Савецкага Саюза і 8 Герояў Сацыялістычнай Працы.

Зноскі
------

1. ↑  Первая сессия Верховного Совета Белорусской ССР четвёртого созыва (28—30 марта 1955 г.). Стенографический отчет. Мн. 1955. С. 17—20.

| ⛭Сцяг БССР Выбары ў Беларускай ССР |
| --- |
| Выбары ў Вярхоўны Савет БССР | 1938 ·  1940 ·  1947 ·  1951 ·  1955 ·  1959 ·  1963 ·  1967 ·  1971 ·  1975 ·  1980 ·  1985 ·  1990 |
**Сімеон Мітыленскі**, або **Сімеон Лесбійскі** (грэч. Συμεών ο Λέσβιος; каля 760 — 844 гг.) — праваслаўны вялебны падзвіжнік. Дзень шанавання — 14 лютага .

Нарадзіўся ў Мітылене на востраве Лесбас у сям'і Адрыяна і Канстанты. У іх было 7 дзяцей. 5 з іх сталі манахамі. Сімеон вывучаў у манастыры пісьмо. У 28 гадоў быў пасвечаны іерэям. З 30 гадоў вёў жыццё стоўпніка на поўдні горада Мітылена. Да Сімеона далучыўся яго брат Георгій, таксама іерэй. Разам з ім і сястрой манахіняй Іларыяй пабудавалі манастыр, куды прыходзіла мноства вернікаў.

Пасля выгнання іконаборцамі мітыленскага епіскапа Георгія ў Херсанес новы епіскап Леў звярнуўся супраць Сімеона і яго манастыра. Ён загадаў спаліць Сімеона, але той цудам застаўся жывы. Леў дамогся выгнання вялебнага і яго паплечнікаў. Сімеон разам з 10 вучнямі перасяліўся на невялікі востраў у Траадзе, дзе вёў жыццё слупніка. 

Праз некаторы час ён перабраўся ў Канстанцінопаль, працаваў рыбаком і падтрымліваў прыхільнікаў ікон. Пасля 832 г. іконаборства ўзнавілася. Сімеон быў асуджаны на вечнае зняволенне, але па патрабаванню імператрыцы Феадоры гэтае пакаранне замянілі на 150 удараў кіям і высылку на адзін з Прынцавых астравоў. Сімеон пабудаваў там храм Багародзіцы і манастыр, дзе знахлдзілі прытулак праследуемыя. 

У 842 г. калі пераслед прыхільнікаў ікон скончыўся, вярнуўся ў Канстанцінопаль, стаў дарадцам імператрыцы. Памёр у 844 г. і быў пахаваны ў манастыры Багародзіцы.

Спасылкі
--------

* Вялебны Сімеон Мітыленскі
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бітва пад Маладзечнам.
**Бітва пад Маладзечнам** адбылася 14 (1) верасня — 2 кастрычніка (19 верасня) 1915 года падчас Віленскай аперацыі Першай сусветнай вайны.

Перадумовы
----------

8 верасня (27 жніўня) 1915 нямецкае камандаванне, узмацніўшы сваю 10-ую армію рэзервамі, пачало наступленне на Свянцяны, у стык 5-ай (генерал Плевэ) і 10-ай расійскім арміям (генерал Радкевіч). Гэтыя падзеі атрымалі назву Свянцянскага прарыву. З поўначы і поўдня 10-ую нямецкую армію падтрымлівалі Нёманская і 8-я арміі. 9 верасня (28 жніўня) 1915 нямецкім войскам удалося прарваць расійскую абарону на поўнач ад Вількаміра. У прарыў была кінута кавалерыйская група генерала Гарнье (4 кавалерыйскія дывізіі, яшчэ 2 прыбылі пазней), якая адкінула расійскую конніцу і накіравалася ў расійскія тылы.

Бітва
-----

14 верасня (1 верасня) 1915 нямецкія войскі занялі Вілейку і падышлі да Маладзечна. Перадавыя конныя раз'езды немцаў паглыбіліся на ўсход ад Мінска і дашлі да ракі Бярэзіны, у раёне Барысава, дзе перарэзалі тракт Мінск — Смаленск. Аднак нямецкая конніца, пазбаўленая падтрымкі пяхоты і артылерыі, спыніла сваё наступленне, і 15 (2) верасня 16 верасня (3 верасня) 1915 яна была спынена часткамі зноў сфарміраванай 2-й расійскай арміяй. Пад Маладзечнам пачаліся зацятыя баі. У канцы верасня нямецкая конніца рушыла на прарыў, ёй удалося разарваць лінію абароны рускіх, але пад самым Маладзечнам яна была спынена, пасля чаго расійскае войска, карыстаючыся значнай колькаснай перавагай, нанесла па нямецкіх пазіцыях контраўдар, разграміла нямецкую кавалерыю і выйшла да возера Нарач.

Наступствы
----------

Да 2 кастрычніка (19 верасня) 1915 Свянцянскі прарыў быў ліквідаваны, і фронт стабілізаваўся на лініі возера Дрысвяты — возера Нарач — Смаргонь — Пінск — Дубна — Цярнопаль.

Зноскі
------
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бітва пад Лоевам.
**Бітва пад Лоевам**, вядомая таксама, як **Другая бітва пад Лоевам**, адбылася 6 ліпеня 1651 каля Лоева, каля 50 км ад Чарнігава, падчас паўстання Хмяльніцкага і як першая, скончылася перамогаю вялікалітоўскага войска пад камандаваннем Януша Радзівіла.

Праз некалькі тыдняў па бітве пад Берастэчкам, Багдан Хмяльніцкі здолеў абраць рассеяных казакоў і з падтрымкаю татараў зноў сур'ёзна пагражаў Рэчы Паспалітай. У гэты час польскае паспалітае рушэнне, як і сам кароль Ян Казімір, адмовілася ад далейшых баявых дзеянняў і раз'ехалася па дамах. У глыб Украіны рушылі войскі гетманаў каронных (Патоцкага і Каліноўскага), 3 верасня 1651 года яны занялі Любар.

Тым часам, на сустрэчу з кароннымі войскамі рушыў і Януш Радзівіл, маючы 11 харугваў літоўскай кавалерыі (у т.л. 2 татарскія харугвы Сянкевіча і Мурзы), агулам 4000 салдат. 6 ліпеня 1651 года ён сустрэў і разбіў казацкія аддзелы палкоўніка Марціна Нябабы (15000 пяхоты), якія накіроўваліся пад Гомель.

Пасля гэтай перамогі, Радзівіл вызваліў з аблогі трохтысячны аддзел у Крычаве і 4 жніўня 1651 года заняў Кіеў.

Літаратура
----------

* Marcin Domagała: Biała Cerkiew 23-25 IX 1651. Zabrze: «Inforteditions», 2007. ISBN 978-83-8994-315-8.
* Władysław Andrzej Serczyk: Na płonącej Ukrainie. Dzieje Kozaczyzny 1648—1651. Warszawa: Książka i Wiedza, 1998, s. 347. ISBN 83-05-12969-1.
* Natalia Jakowlenko: Historia Ukrainy. Od czasów najdawniejszych do końca XVIII wieku. Lublin: Instytut Europy Środkowo-Wschodniej, 2000, s. 228. ISBN 83-85854-54-1.
* Tadeusz Korzon: Dzieje wojen i wojskowości w Polsce. Lwów: Ossolineum, 1923, s. 339.

Гл. таксама
-----------

* Бітва пад Лоевам, 1649
**Кундуз** (дары: کندوز) — горад і адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі на поўначы Афганістана, на рацэ Кундуз.

Гісторыя
--------

У 329 годзе да н. э. каля горада Драпсака (іншыя варыянты назвы — Дарапсу або Адрапсу) прайшлі войскі Аляксандра Македонскага. Пасля смерці Аляксандра гэтая частка Бактрыі паступова адкалолася ад яго Імперыі, многія мясцовыя князі прынялі будызм. На думку сучасных гісторыкаў, якія абапіраюцца на сведчанні Страбона, сучасны Кундуз стаіць на месцы Драпсакі.

У Сярэднявеччы Кундуз стаў цэнтрам супрацьстаяння за незалежнасць. Пасля некалькіх няўдач, кундузцам удалося стварыць сваю незалежную дзяржаву Кундузскае ханства. З 1800 па 1859 год Кундузскае ханства дасягнула росквіту. Але войны і знешнія ўмяшанні прывялі да разбурэння дзяржавы, асноўная барацьба ішла паміж мясцовымі жыхарамі і афганскімі плямёнамі. Афганскія плямёны падтрымлівала Брытанія, а Кундузскае ханства атрымлівала падтрымку ад Бухарскага эмірата. У Новы час тэрыторыя сучаснай правінцыі Кундуз была слаба засвоеная. У канцы XIX стагоддзя па ініцыятыве Шэр-Хана Нашэра (або Нашыра) была ўтворана правінцыя, цэнтрам якой і стаў Кундуз. Асноўнай прычынай развіцця рэгіёну стала сельская гаспадарка, а менавіта спрыяльныя ўмовы для вырошчвання бавоўніку.

Зноскі
------

1. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4799021-1 · LCCN: n87929913 · VIAF: 152543776 |
**Куненэ** (*Cunene*) — рака ў паўднёва-заходняй Афрыцы, пачынаецца ў Анголе, у сярэднім і ніжнім цячэнні ўтварае мяжу паміж Анголай і Намібіяй і ўпадае ў Атлантычны акіян; адна з двух непересыхаючых рэк, якія перасякаюць пустыню Наміб. Даўжыня 1207 км, плошча басейна 109832 км².

Куненэ пачынаецца ў цэнтральнай Анголе на пласкагор'і Біе за 32 км на паўночны ўсход ад горада Уамба і цячэ па стромкім гранітным рэчышчы на поўдзень. У Маталы рака пакідае гранітнае ўзвышша, падаючы на 13 м, і трапляе ў паўночныя ўскраіны пустыні Калахары, дзе на працягу дажджлівага сезона затапляе бліжэйшыя пяскі. Дамба, пабудаваная ў гэтым месцы, павышае ўзровень ракі яшчэ на 8 м, і набыты перапад ўзроўню ў 21 м выкарыстоўваецца для генерацыі электрычнасці. На рацэ знаходзіцца вадаспад Руакана.

Спасылкі
--------

* Kunene River, Namibia — International Rivers
* Kathleen Nicoll, Geomorphic Setting & Archaeology of the Cunene River, Namibia