**Леў Мікалаевіч Гумілёў** (руск.: Лев Никола́евич Гумилёв; 1 кастрычніка 1912 — 1992) — расійскі гісторык-этнолаг, доктар гістарычных і геаграфічных навук, філосаф, заснавальнік пасіянарнай тэорыі этнагенезу, паэт, перакладчык з фарсі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Царскім Сяле 1 кастрычніка 1912. Сын паэтаў Мікалая Гумілёва і Ганны Ахматавай. Дзіцём яго выхоўвала бабуля ў маёнтку Слепнева Бежацкага павета Цвярской губерніі.

З 1917 да 1929 жыў у Бежацку. З 1930 у Ленінградзе. У 1930—1934 працаваў у экспедыцыях у Саянах, на Паміры і ў Крыме. З 1934 вучыцца на гістарычным факультэце Ленінградскага ўніверсітэта. У 1935 выключаны з універсітэта і арыштаваны, але праз некаторы час вызваліўся. У 1937 адноўлены ў ЛДУ.

У пач. 1938 арыштаваны, быўшы студэнтам ЛДУ, і асуджаны на пяць гадоў. Тэрмін адбываў у Нарыльлагу, працуючы тэхнікам-геолагам у медна-нікелевай шахце, пасля адбыцця тэрміну пакінуты ў Нарыльску без правоў на выезд. Увосень 1944 па сваім жаданні пайшоў у Савецкую армію, ваяваў шэрагоўцам у штрафбаце на Першым Беларускім фронце, скончыўшы вайну ў Берліне.

У 1945 дэмабілізаваны, адноўлены ў ЛДУ, які скончыў у пач. 1946 і паступіў у аспірантуру Ленінградскага аддзялення Інстытута ўсходазнаўства АН СССР, адкуль быў выключаны з абгрунтаваннем «з-за неадпаведнасці філалагічнай падрыхтоўкі абранай спецыяльнасці».

28 снежня 1948 абараніў у ЛДУ дысертацыю кандыдата гістарычных навук, прыняты навуковым супрацоўнікам у Музей этнаграфіі народаў СССР.

7 лістапада 1949 арыштаваны, асуджаны на 10 гадоў, якія адбываў спачатку ў лагеры асаблівага прызначэння ў Чурбай-Нура каля Караганды, пасля ў лагеры ў Міжрэчанску ў Кемераўскай вобласці, у Саянах. У 1956 рэабілітаваны з-за адсутнасці факта злачынства.

З 1956 працаваў бібліятэкарам у Эрмітажы, абараніў доктарскую дысертацыю («Старажытныя цюркі»). Да выхаду на пенсію ў 1986 працаваў у Навукова-даследчым інстытуце геаграфіі пры Ленінградскім дзяржаўным універсітэце.

Памёр 15 чэрвеня 1992 у Санкт-Пецярбургу.

У жніўні 2005 у Казані «у сувязі з днямі Санкт-Пецярбурга і святкаваннем тысячагоддзя горада Казань» Льву Гумілёву быў пастаўлены помнік.

Гумілёў і гістарычная навука
----------------------------

Леў Гумілёў прапанаваў комплекс арыгінальных метадаў вывучэння этнагенезу, якія заключаюцца ў паралельным вывучэнні гістарычных звестак аб клімаце, геалогіі і геаграфіі адпаведнага ландшафту і археалагічных і культурных крыніц. Выкарыстоўваючы гэтыя метады, нароўні з традыцыйнымі, ён даследаваў гісторыю шматлікіх народаў Еўразіі. Акрамя гэтага, ён прапанаваў арыгінальную пасіянарную тэорыю этнагенезу, з дапамогай якой спрабаваў патлумачыць заканамернасці гістарычнага працэсу.

Непасрэдна ў даследаваннях Л.Гумілёву таксама належыць мноства цікавых ідэй. Напрыклад, маштабы монгольска-татарскага іга ён лічыць вельмі завышанымі. На яго думку, для руска-мангольскіх дачыненняў быў характэрны, хутчэй, сімбіёз, а сур'ёзныя сутыкненні былі звязаныя, у асноўным, з ардынскімі мусульманамі, больш радыкальнымі, чым астатнія манголы. Кітай у яго паўстае не мірным асяроддзем цывілізацыі, што змагаецца з захопнікамі, а злым агрэсарам. Тое самае ён кажа пра Еўропу: крытыка еўропацэнтрызму займае ў яго працах важнае месца. Старажытных (да XIV ст.) і сучасных рускіх ён лічыць рознымі этнасамі. Падобная ідэя сустракалася ў многіх вучоных (напрыклад, у С. М. Салаўёва), але ў Гумілёва яна аформленая найбольш дасканала.

Працы Гумілёва, найперш, тыя, дзе развівалася пасіянарная тэорыя этнагенезу, не былі падтрыманыя гістарычнай навукай СССР і выклікалі крытычныя заўвагі шэрагу гісторыкаў (улучна: Я. С. Лур'е, А. П. Навасельцаў і інш.), якія абвінавачвалі іх у адвольным маніпуляванні фактамі, нават у прыдумвання фактаў, у парушэнні падмурку навуковай метадалогіі і нават у псеўданавуковасці.

Галоўныя працы
--------------

* Легенда і рэальнасць у старажытнай гісторыі Тыбету (Легенда и действительность в древней истории Тибета)
* Гісторыя народа Хуну (История народа Хунну), 1960
* Адкрыццё Хазарыі (Открытие Хазарии), 1966
* Старажытныя цюркі (Древние тюрки), 1967
* Пошукі прыдуманага царства (Поиски вымышленного царства), 1970
* Хуну ў Кітаі (Хунну в Китае), 1974
* Этнагенез і біясфера Зямлі (Этногенез и биосфера Земли), 1979
* Старажытная Русь і Вялікі стэп (Древняя Русь и Великая степь), 1989
* Тысячагоддзе вакол Каспія (Тысячелетие вокруг Каспия), 1990
* Ад Русі да Расіі (От Руси к России), 1992
* Канец і зноў пачатак (Конец и вновь начало), 1992
* З гісторыі Еўразіі (Из истории Евразии), 1993

Гл. таксама
-----------

* Еўразійства

Зноскі
------

1. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
2. 1 2 3 4  Большая российская энциклопедия — М.: Большая российская энциклопедия, 2004. Праверана 15 кастрычніка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1768199'></a>
3. ↑  LIBRIS — 2012. Праверана 24 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1798125'></a>
4. ↑  Прапелер Пасіянарнасці, альбо Тэорыя прыватызацыі гісторыі А.Кузьмін

Спасылкі
--------

*(усе спасылкі па-руску)*:

* Гумілёвіца
* Старонка Льва Мікалаевіча Гумілёва Архівавана 8 лютага 2015.
* Гумілёвы — Ахматава і Бежацкі край Архівавана 8 лютага 2015.
* Гумілёў, Леў Мікалаевіч (1912—1992)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10233387 · BIBSYS: 90404975 · BNE: XX961722, XX1031967 · BNF: 12207230z · CiNii: DA03041467 · CONOR: 82856291 · GND: 11953889X · ICCU: RAVV054397 · ISNI: 0000 0000 8137 9235 · LCCN: n85264852 · LNB: 000057286 · NKC: js20020805103 · NLA: 61542126 · NLP: A11836337 · NSK: 000024390 · NTA: 074073699 · NUKAT: n93120913 · PTBNP: 83851 · LIBRIS: 213331 · SUDOC: 030711096 · VIAF: 59131742 |

 |