У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кэрал.

**Льюіс Кэрал** (англ.: Lewis Carroll, сапр. *Charles Lutwidge Dodgson*; 27 студзеня 1832, в. Дарсберы, Чэшыр, Англія — 14 студзеня 1898, Гілфард, Сурэй, Англія) — англійскі празаік
, матэматык, логік, філосаф і фатограф.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Сапраўднае імя — Чарлз Лютвідж Доджсан. Нарадзіўся ў шматдзетнай сям’і англіканскага святара. Скончыў каледж у Оксфардзе, атрымаў ступень магістра. У 1855-81 прафесар матэматыкі Оксфардскага ўніверсітэта. У 1861 прыняў сан дыякана і зрабіўся «донам» — членам коледжа Царквы Хрыстовай. Абавязкі гэтай пасады пакідалі яму шмат свабоднага часу. У 1867 наведаў Расію, напісаў «Рускі дзённік».

Выдавец часопісаў і пісьменнік Эдмунд Етс параіў Доджсану ўзяць псеўданім. Той прыдумаў некалькі варыянтаў і папрасіў Етса выбраць лепшы: Эдгар Катвеліс (анаграма сапраўднага імя — Чарлз Лютвідж), Эдгар У. Ч. Вестхіл (таксама анаграма), Луіс Кэрал і Льюіс Кэрал — апошнія 2 псеўданімы былі атрыманы шляхам перакладу імя «Чарлз Лютвідж» на латынь і зноў на англійскую мову. Етс выбраў апошні псеўданім. З таго часу Доджсан падпісваў свае навуковыя працы сапраўдным прозвішчам, а мастацкія творы — псеўданімам. Пры гэтым ён заўсёды адмаўляў, што Доджсан і Кэрал — адзін і той жа чалавек.

Эліс Лідэл, фота зроблена Л. Кэралам каля 1859
Ніколі не ўстапаў у шлюб і не меў дзяцей. Сябраваў з дзяцьмі сваіх знаёмых, расказваў ім казкі, прадумваў дзеля іх інтэлектуальныя задачы. Быў асабіста прывязаны да трох дачок Лідэла — дэкана свайго коледжа. Дзяўчынак звалі Ларына, Эдыт, Рода, Вайолет і Эліс (Аліса). Менавіта апошняя з іх зрабілася правобразам галоўнай гераіні двух найбольш вядомых кніг Доджсана.

Творчасць
---------

Матэматычныя працы Кэрала-Доджсана не аказалі значнага ўплыву на навуку. Адукацыя Доджсана абмяжоўвалася толькі антычнай навуковай літаратурай (прынамсі «Асновы» Еўкліда) і некалькімі метадамі і тэорыямі сучаснікаў. Акрамя таго Доджсан быў амаль ізаляваны ад навуковага свету таго часу, мала што ведаў аб новых матэматычных вынаходніцтвах (Нееўклідавай геаметрыі Лабачэўскага і Гаўса, якаснай тэорыі дыферэнцыяльных ураўненій і інш). Тым не менш у апошні час узрастае цікавасць да матэматычных прац Кэрала, якія змяшчаюць у сябе нестандартныя і малавядомыя ідэі.

Значна большых поспехаў Доджсан дабіўся ў логіцы, ён распрацаваў графічную тэхніку рашэння лагічных задач, больш зручную, чым дыяграмы Эйлера і Джона Вена. Асноўныя творчы ў гэтай галінах — «Сімвалічная логіка» і «Лагічная гульня» (спрошчаны варыянт папярэдняй кнігі, напісаны для дзяцей).

«Алісіны прыгоды ў дзівоснай краіне», памятная манета НБ РБ, рэверс
Яго мастацкія творы набылі сусветную папулярнасць. Найбольш вядомы казачныя аповесці Льюіса Кэрала «Алісіны прыгоды ў дзівоснай краіне» (1865) і «Скрозь люстэрка» («Аліса ў Залюстроўі», 1871). У паэтыцы аповесцяў, пабудаваных на снах Алісы, дамінуюць прынцыпы «бяссэнсіцы» і інтэлектуальнай гульні; для іх характэрна спалучэнне гратэску, гумару з літаратурнымі алюзіямі і запазычаннямі. Спецыфіка твораў Л. Кэрала ў тым, што ў іх аб’ектамі субверсіўнай крытыкі стаюцца рэчы не толькі пазачасавыя, такія як чалавечая рацыянальнасць ці побыт, але і многія спецыфічна нацыянальныя рэаліі тагачаснай віктарыянскай эпохі.

Аўтар паэтычнай кнігі «Паляванне буркуна» (1876), рамана «Сільві і Бруна» (ч. 1-2, 1889-93), зборнікаў вершаў, загадак, шматлікіх прац па матэматыцы і логіцы. Пакінуў багатую эпісталярную спадчыну (98721 ліст).

Беларускія пераклады
--------------------

* Алесіны прыгоды ў Цудазем’і / Пер. Макс Шчур. — Cathair na Mart: Evertype, 2013. — ISBN 978-1-78201-044-9
* Скрозь Люстэрка і што ўбачыла там Аліса / Пер. Вера Бурлак // ARCHE, 10-2009.
* Скрозь люстэрка, і што ўбачыла там Аліса / Пер. з англ. Вера Бурлак. — Мн.: «Галіяфы», 2017.

Зноскі
------

1. 1 2  MacTutor History of Mathematics archive Праверана 22 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q547473'></a>
2. 1 2  Charles Lutwidge Dodgson — 2000.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q31964'></a>
3. ↑  Archivio Storico Ricordi — 1808. Праверана 3 снежня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3621644'></a>
4. ↑  Artists + Artworks Праверана 26 жніўня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q84575091'></a>
5. 1 2 3  Oxford Dictionary of National Biography / C. Matthew — Oxford: OUP, 2004. Праверана 19 мая 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17565097'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5145336'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q34217'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a>
6. ↑  National Heritage List for England<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6973052'></a>
7. 1 2  Kindred Britain<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q75653886'></a>
8. ↑  Матэматычная генеалогія — 1997.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q829984'></a>
9. 1 2  RKDartists Праверана 9 верасня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
* John Pudney. Lewis Carroll and his world. Thames and Hudson. London 1976.

Спасылкі
--------

* «Алесіны прыгоды ў дзівоснай краіне», на беларускай мове Архівавана 28 студзеня 2013.
* Снаркаловы Архівавана 17 лістапада 2022.
* Льюіс Кэрал у перакладзе Макса Шчура
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Льюіс Кэрал

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Last.fm |
| Тэматычныя сайты | Матэматычная генеалогія · zbMATH Open · MacTutor History of Mathematics archive · AllMusic · AllMusic · Česko-Slovenská filmová databáze · Discogs · Filmportal · Internet Broadway Database · Internet Movie Database · International Music Score Library Project · MusicBrainz · Project Gutenberg · Internet Speculative Fiction Database · RKDartists · Лабараторыя Фантастыкі |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Праваслаўная · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Dictionary of National Biography (1st suppl.) · Notable Names Database · Treccani · Universalis · Оксфардскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10203495, ADV11251806 · BIBSYS: 90588619 · BNC: a10441578 · BNE: XX923514, XX1479021 · BNF: 118859183 · CiNii: DA00096134 · CONOR: 148835 · GND: 11851928X, 1200961099 · GTAA: 88566 · ICCU: LIAV279076 · ISNI: 0000 0001 2137 136X, 0000 0001 0830 3354, 0000 0004 5621 5596, 0000 0000 7092 3856 · LCCN: n79056546, nr96015884 · LNB: 000022500, 000222870 · NDL: 00435403 · NLC: 000260758 · NKC: jn19981000442 · NLA: 35039311 · NLG: 77479, 268215 · NLP: A11868958 · NSK: 000094614 · NTA: 197647820, 068713304 · NUKAT: n93080470 · PTBNP: 25360 · LIBRIS: 44914, 401312 · SUDOC: 026651688 · VIAF: 66462036, 32144928665654441241, 99428801, 98834249 · ULAN: 500027372 |

 |