| Фазавыя пераходы |
| --- |
| * Паняцце фазы
* Раўнавага фаз
* Квантавы фазавы пераход
* Крытычны пункт
 |

**Крытычны пункт** — спалучэнне значэнняў тэмпературы {\displaystyle \!T\_{crit}} і ціску {\displaystyle \!P\_{crit}} (ці, што эквівалентна, малярных аб'ёмаў {\displaystyle \!V\_{crit}}), пры якіх знікае адрозненне ва ўласцівасцях вадкай і газападобнай фаз рэчыва.

Крытычная тэмпература фазавага пераходу — значэнне тэмпературы ў крытычным пункце. Пры тэмпературы вышэй за крытычную газ немагчыма скандэнсаваць ні пры якім ціску.

Фізічнае значэнне
-----------------

У крытычным пункце шчыльнасць вадкасці і яе насычанай пары становяцца роўныя, а павярхневае нацяжэнне вадкасці падае да нуля, таму знікае мяжа падзелу фаз вадкасць-пара.

Для сумесі рэчываў крытычная тэмпература не з'яўляецца пастаяннай велічынёй і можа быць прадстаўлена прасторавай крывой (якая залежыць ад прапорцыі складнікаў кампанентаў), крайнімі кропкамі якой з'яўляюцца крытычныя тэмпературы чыстых рэчываў — кампанентаў разгляданай сумесі.

Крытычнаму пункту на дыяграме стану рэчывы адпавядаюць гранічныя кропкі на крывых раўнавагі фаз, у ваколіцах пункту фазавая раўнавага парушаецца, адбываецца страта тэрмадынамічнай устойлівасці па шчыльнасці рэчыва. Па адзін бок ад крытычнага пункта рэчыва аднароднае (звычайна пры {\displaystyle \!T>T\_{crit}}), а па другі — падзяляецца на вадкасць і пару.

У наваколлі пункта назіраюцца крытычныя з'явы: з-за росту характарыстычных памераў флуктуацый шчыльнасці рэзка ўзмацняецца рассейванне святла пры праходжанні праз рэчыва — пры дасягненні памераў флуктуацый парадкаў соцень нанаметраў, г.зн. даўжынь хваль святла, рэчыва становіцца непразрыстым. Рост флуктуацый прыводзіць таксама да ўзмацнення паглынання гуку і росту яго дысперсіі, змены характару броўнаўскага руху, анамалій вязкасці, цеплаправоднасці, запаволення ўстанаўлення цеплавой раўнавагі і т. п.

На гэтай тыповай фазавай дыяграме мяжа між вадкай і газападобнай фазай намалявана ў выглядзе крывой, якая пачынаецца у трайным пункце і канчаецца у крытычным пункце.

Гісторыя
--------

Практычна з'ява крытычнага пункта была выяўлена пры награванні вадкасці, якая часткова запаўняе запаяную трубку. Па меры нагрэву меніск паступова губляў сваю крывізну і станавіўся ўсё больш плоскім, а пры дасягненні крытычнай тэмпературы пераставаў быць бачным.

Параметры крытычных пунктаў некаторых рэчываў| Рэчыва | {\displaystyle \!T\_{crit}} | {\displaystyle \!P\_{crit}} | {\displaystyle \!V\_{crit}} |
| --- | --- | --- | --- |
| *Адзінкі* | *Кельвіны* | *Атмасферы* | *см³/моль* |
| Вадарод | 33,0 | 12,8 | 61,8 |
| Кісларод | 154,8 | 50,1 | 74,4 |
| Ртуць | 1750 | 1500 | 44 |
| Этанол | 516,3 | 63,0 | 167 |
| Дыяксід вугляроду | 304,2 | 72,9 | 94,0 |
| Вада | 647 | 218,3 | 56 |
| Азот | 126.25 |  |  |
| Аргон | 150.86 |  |  |
| Бром | 588 |  |  |
| Гелій | 5.19 |  |  |
| Ёд | 819 |  |  |
| Крыптон | 209.45 |  |  |
| Ксенон | 289.73 |  |  |
| Мыш’як | 1673 |  |  |
| Неон | 44.4 |  |  |
| Радон | 378 |  |  |
| Селен | 1766 |  |  |
| Сера | 1314 |  |  |
| Фосфар | 994 |  |  |
| Фтор | 144.3 |  |  |
| Хлор | 416.95 |  |  |

Крытычныя пункты існуюць не толькі для чыстых рэчываў, але і, у некаторых выпадках, для іх сумесей і вызначаюць параметры страты ўстойлівасці сумесі (з падзелам фаз) — раствор (адна фаза). Прыкладам такой сумесі можа служыць сумесь фенол-вада.

| ⛭Тэрмадынамічныя станы рэчыва |
| --- |
| Цвёрдае цела | 
* Аморфнае
* Крышталічнае
* Аэрагель
	+ тэмпература плаўлення
	+ сублімацыя

 |
| Вадкасць | 
* Электраліт
* Перагрэтая вадкасць
* Пераахалоджаная вадкасць
* Расплавы
	+ крытычны пункт
	+ тэмпература кіпення

 |
| Газ | Пара |
| Плазма | 
* Электрамагнітная
* Кварк-глюонная
* Глазма

 |
| 

| Гл. таксама |
| --- |
| 
* Звышкрытычная вадкасць
* Выраджанае рэчыва
* Статыстыка Фермі — Дзірака
* Кандэнсат Базэ — Эйнштэйна
* Дзіўная матэрыя
* Ураўненне стану
* Крывая астуджэння
* Квантавая вадкасць
* Тэрмадынамічная фаза
* Фазавы пераход
* Тэорыя катастроф
* Цвёрды гелій
* λ-пункт
* Дысперсныя сістэмы
	+ раствор
	+ калоід
	+ грубадысперсная сістэма
	+ свабоднадысперсная калоідная сістэма
		- дым
		- золі
* Тэрмадынамічныя фазы квантавай вадкасці
	+ звышцякучасць
	+ звышцякучае цвёрдае цела
* Звычайныя і стандартныя ўмовы

 |

 |