Выява Заратустры (Сірыя)
**Зарату́штра** (авест. Zaraθuštra, **Зарату́стра** (у еўрапейскай традыцыі); на фарсі «زرتشت» — *Zartošt*, **Зарто́шт**; старажытнагрэч. «Ζωροάστρης», **Зараа́стрэс**) — прарок і рэфарматар старажытнаіранскай рэлігіі. Згодна з паданнем, заснавальнік зараастрызму.

Час жыцця Заратуштры застаецца прадметам спрэчак. Паводле іранскай традыцыі, ён жыў за 258 гадоў да Аляксандра Македонскага, які ў 333—330 да н.э. заваяваў Персідскую імперыю, перамогшы яе ўладара Дарыя III. Аднак, на думку некаторых вучоных, гэтая дата 590 да н.э. запозненая, а словы «да Аляксандра» былі скажэннем пачатковага «да Дарыя», дзе пад Дарыем разумеўся цар Дарый I Вялікі (522—486 да н.э.), а не Дарый III Кодаман (336—330 да н.э.), якога перамог Аляксандр. Сыходзячы з гэтага меркавання, даследчыкі атрымоўваюць для Заратуштры дату каля 750 да н.э. якая суадносіцца з тым, што для грэкаў IV і V стагоддзяў да н.э. Заратуштра быў фігурай настолькі старажытнай, што яны маглі адносіць час яго жыцця за 6000 гадоў да Платона, — магчыма, блытаючы час яго сапраўднага нараджэння і час з'яўлення яго духавага папярэдніка-двайніка, які паводле зараастрызму, ёсць у кожнага чалавека.

Святая кніга Зараастрызму — Авеста, аднак, паводле шэрагу азнакаў, толькі пэўную частку яе можна прыпісваць Заратуштры. Гэтую частку складаюць Гаты, малітвы ў складзе Авесты. Гаты — адзіная аўтэнтычная крыніца звестак пра Заратуштру. Галоўнай вонкавай падзеяй яго жыцця было зварочанне да веры нейкага «князя Віштаспы» (грэчаск. Гістаспа), якога па шэрагу прычын немагчыма атаясаміць з яго цёзкам, бацькам Дарыя. У Гатах усё ўказвае на паўночны ўсход Ірану як на радзіму Заратуштры, далёкую ад кантактаў з цывілізацыямі Вавілона і Заходняга Ірану, населенага персамі і мідыйцамі. Відаць, Заратуштра жыў і прапаведваў у Харэзме (тэрыторыя сучасных Таджыкістана і Узбекістана), у ніжнім цячэнні Окса (Аму-Дар'і).

Легенда пра Заратуштру натхніла на еўрапейскай глебе нямецкага пісьменніка-філосафа Фрыдрыха Ніцшэ на стварэнне твора «Так казаў Заратустра».

Зноскі
------

1. ↑  Заратуштра. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
2. ↑  Энцыклапедыя «Рэлігія»(недаступная спасылка) (руск.)

Літаратура
----------

* Заратуштра. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
* Бойс М. «Зороастрийцы. Верования и обычаи». Перевод с английского и примечания И. М. Стеблин-Каменского. Послесл. Э. А. Грантовского. М. Главная редакция восточной литературы издательства «Наука», 1988, 303 с. С. 69-70.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Заратуштра
* Часопіс «Грани эпохи» Архівавана 17 студзеня 2008. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Іраніка · Ларуса · Літаратурная · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Infernal (6e éd.) · Notable Names Database · Treccani · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10176243 · BIBSYS: 97011762 · BNC: a11063762 · BNE: XX1187171 · BNF: 11974948r · CiNii: DA03966356 · EGAXA: vtls001024147 · GND: 118636227 · ICCU: LO1V145338 · ISNI: 0000 0001 1661 6596 · LCCN: n79062738 · Microsoft: 80189280 · NKC: xx0003188 · NLA: 35700186 · NLG: 305033 · NLP: A18343478 · NSK: 000160216 · NTA: 069965781 · NUKAT: n99025934 · LIBRIS: 201221 · SUDOC: 02778049X · VIAF: 66440309, 180158790736338852472 · ULAN: 500372710 |

 |