recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Кінарынхі** (*Kinorhyncha*, ад стар.-грэч.: κινέω — рухаю і ῥύγχος — рыла) — клас марскіх беспазваночных жывёл. Характарызуюцца гідрастатычным шкілетам, целам, пакрытым ігольчастай хітынавай кутыкулай  (руск.) (бел. і прысутнасцю ў сценцы цела колцавых і дыяганальных цягліц. Валодаюць вельмі маленькімі памерамі.

Будова
------

Даўжыня 0,1—1 мм. Цела пляскатае, жаўтаватае або карычневае, двухбакова-сіметрычнае, складаецца з 13 (зрэдку э 14) сегментаў (занітаў); укрыта кутыкулай з венчыкамі шыпоў або кручкоў. Скура — з аднаслойнага эпітэлію. Мускулатура складаецца з асобных пучкоў папярочна-паласатых мускулаў. Кішэчнік у выглядзе простай трубкі. Нервовая сістэма складаецца з галаўнога каляглотачнага кальца і брушнога нервовага ствала з вялікай колькасцю нервовых клетак у кожным сегменце тулава. Стрававальная сістэма скразная, на пярэднім канцы цела прысутнічае *мускулістая глотка* з выступаючым *ротавым конусам*, якія змяшчаюць *ротавую адтуліну*. Выдзяляльная сістэма *протанефрыдыяльнага тыпу*.

Пашырэнне
---------

Пашыраны ўсюды. Жывуць у грунтах, у прыбярэжнай зоне і на глыбіні да 750 м. У свеце вядома каля 130 відаў, у Расіі — 30 відаў.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Раздзельнаполыя, развіццё з метамарфозам.

Кормяцца аднаклетачнымі водарасцямі, мікраарганізмамі, дэтрытам.

Філагенія
---------

Кінарынхі — вельмі малавывучаная група, мяркуецца, што філагенетычна яны больш за ўсё блізкія іншым псеўдацэламічным чарвякам (Loricifera).

Зноскі
------

1. ↑  Дадзеныя аб колькасці відаў для Расіі і ўсяго свету на сайце Заалагічнага інстытута РАН  (руск.) (бел..

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4283135-0 · Microsoft: 2780052119, 2909335424 |
**Заходняя паласа**|  |
| Месцазнаходжанне |
| Размяшчэнне Заходняй паласы на карце каталанскіх земляў |
| Статыстычныя даныя |
|
| Плошча | 3,925 км2 |
| Колькасць насельніцтва (2007) | 68 089 чал. |
| Шчыльнасць насельніцтва (2007) | 17,35 чал/км2 |

**Заходняя паласа** (катал.: Franja de Ponent, араг.: Francha Oriental), **Фра́нжа-да-Пуне́н** — каля 60 населеных пунктаў у іспанскай аўтаномнай супольнасці Арагон, на мяжы з Каталоніяй, дзе гутарковай мовай з'яўляецца каталонская (дыялекты каталонскай, уключаючы пераходныя гаворкі ад арагонскай і іспанскай да каталонскай). Заходняя паласа не з'яўляецца цэласным адміністрацыйным утварэннем.

Заходняя паласа складаецца з наступных камарак: Альта-Рыбагорса (правінцыя Уэска), Рыбагорса (Уэска), Ла-Літэра (Уэска), Баха-Сінка (Сарагоса), Матаранія (Тэруэль).

У цэлым у Заходняй паласе на каталонскай гавораць 88,8 % дарослага насельніцтва — гэта самы вялікі паказчык сярод усіх каталонскіх земляў. Аднак на сённяшні дзень гэта мова не мае афіцыйнага статусу (каталонскую не выкарыстоўваюць у мясцовым справаводстве, у навучальных установах яе вывучаюць толькі факультатыўна). З мэтай нармалізацыі моўнай сітуацыі ў Заходняй паласе быў створаны законапраект, аднак нават у ім каталонскую мову на тэрыторыі Арагона прапануецца называць «арагонскай» (хоць насамрэч арагонская мова распаўсюджана ў іншай частцы Арагона — а менавіта на поўначы вобласці). Закон быў прыняты ў 2009 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  *Даследаванне адносна выкарыстанні моў у Заходняй паласе*, 2003 г. Вынікі выкладзены на сайце: Sorolla (2005)

Літаратура
----------

* Monclús i Esteban, Joaquim. *«Ponència: La Franja de Ponent, dels orígens»*. A: Ramon Sistac i Vicèn. De fronteres i mil·lennis: la Franja, any 2001. Barcelona: Institut d’Estudis Catalans, 2003, pàg. 78. ISBN 9788472837096
* Sorolla Vidal, Natxo (2005) *El català a la Franja. Any 2003.* Revista Ripacurtia, número 3. Benavarri: Centre d’Estudis Ribagorçans (CERIb Архівавана 26 лістапада 2005.). Pàg. 239—253.

Спасылкі
--------

* (катал.) Заходняя паласа // Вялікая каталанская энцыклапедыя
* (катал.) La Franja — навінавы партал пра Заходнюю паласу
* (катал.) Гістарычная даведка Архівавана 20 лістапада 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 315130187 |
**Сусветны ўрад** — канцэпцыя адзінай палітычнай улады над усім чалавецтвам. Розныя тэорыі змовы надзяляюць функцыяй сусветнага ўрада розныя рэальныя ці выдуманыя структуры (ААН, Вялікая васьмёрка, G20 — Група дваццаці, масонства, жыдамасонства, Більдэрбергскі клуб, Камітэт 300, ілюмінаты).

«**Тайны сусветны ўрад**» — адзін з асноўных тэрмінаў тэорыі змовы, які пазначае вузкую групу асоб, напрыклад, уладальнікаў найбуйнейшых міжнародных карпарацый, якая, па сцвярджэнні прыхільнікаў такіх тэорый, вызначае ўзнікненне і ажыццяўляе кантроль за развіццём асноўных падзей, што адбываюцца ў свеце, на шляху да «новага сусветнага парадку».

Канспіралогія
-------------

Адной з мэт тайнага сусветнага ўрада, якая прыпісваецца яму прыхільнікамі тэорый змовы, з'яўляецца стварэнне грамадства, пабудаванага па прынцыпе «залатога мільярда». Па меркаванні прыхільнікаў, у такі «залаты мільярд» уваходзяць члены «вышэйшых гільдый» і прадстаўнікі «найбольш годных і развітых» нацый. Іншым нацыям (афрыканцам, азіятам і інш.) адведзена роля абслугоўвання чорнай вытворчасці, здабычы выкапняў, усёй інфраструктуры. Гэта «карысная частка» нібы складае каля паўтара мільярда, тады як астатняе насельніцтва (больш за 5 млрд.), як сцвярджаюць прыхільнікі тэорыі, прылічана да «залішняга» і планамерна знішчаецца пры дапамозе алкаголю, тытунекурэння, наркотыкаў, рэвалюцый.

Адной з найбольш папулярных груп, якія фігуруюць у тэорыях змовы, прысвечаных тайнаму сусветнаму ўраду, з'яўляецца масонства. Часам тайны сусветны ўрад уяўляюць сплаўленым з сусветнымі фінансавымі інстытутамі.

У публіцыстыцы і мастацтве
--------------------------

Тэма сусветнага ўрада разглядаецца ў вялікай колькасці твораў публіцыстычнага і мастацкага жанраў. Адной з найбольш вядомых кніг, якія прапагандуюць гэту тэму, з'яўляецца Камітэт 300 былога супрацоўніка брытанскай разведкі Джона Коўлмана, выдадзеная ў 1991 годзе. Сусветны ўрад з'яўляецца істотным сюжэтным элементам шэрагу дакументальных і мастацкіх фільмаў, анімэ, серыялаў, камп'ютарных гульняў і г.д.

Гл. таксама
-----------

* Більдэрбергскі клуб
* Камітэт 300
* Трохбаковая камісія
* Крыптакратыя
* Ілюмінаты

Зноскі
------

1. ↑  Тэлепраграма Рускія сенсацыі. Масоны. 1 частка (відэа на YouTube)
2. ↑  Дух часу. Ч. 3. Людзі за заслонай. Сусветны ўрад. // Rutube (відэа)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777838212 |
Кінбурнская стрэлка (праваруч — ліман, леваруч — Чорнае мора)
**Кінбурнская каса** (укр.: Кінбурнська коса) — паўночна-заходняя частка Кінбурнскага паўвострава паміж Дняпроўска-Бугскім ліманам і Чорным морам.

Назва
-----

Мясцовыя жыхары «Кінбурнскай касой» часта называюць увесь Кінбурнскі паўвостраў.

Татарская назва Кінбурнскай касы — **Кыл-Бурун**, што азначае «Востры нос».

Геаграфія
---------

Знаходзіцца ў межах Мікалаеўскай вобласці. Працягваецца на 10 км у выглядзе вузкага (ад 100 м да 1,5 км) трохвугольніка. Раўнінную паверхню ўскладняюць эолавыя пагоркі вышынёю ад 4-5 да 8-10 м. Складаецца з пяскоў і ракушачніка.

Літаратура
----------

* *Андріяш О. П.* Кінбурнська коса // Географічна енциклопедія України : [у 3 т.] / редкол.: О. М. Маринич (відповід. ред.) та ін. — К. 1989—1993. ISBN 5-88500-015-8. Т. 2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кінбурнская каса

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Сучаснай Украіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Архіпаў.
**Аляксандр Міхайлавіч Архіпаў** (нар. 27 жніўня 1959, Бабруйск Магілёўскай вобласці) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Харкаўскі юрыдычны інстытут імя Ф. Э. Дзяржынскага (юрыст), Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (дзяржаўнае і мясцовае кіраванне). Старшы саветнік юстыцыі. Працоўную дзейнасць пачаў рабочым ва ўпраўленні жыллёвай гаспадаркі горада Бабруйска. Служыў у радах Узброеных Сіл. Быў станочнікам-распілоўшчыкам на Бабруйскім дрэваапрацоўчым
прадпрыемстве, упакоўшчыкам на Бабруйскай мэблевай фабрыцы. Працаваў следчым пракуратуры, пракурорам Кіраўскага раёна Магілёўскай вобласці, пракурорам Ленінскага раёна горада Магілёва.

Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь другога і трэцяга скліканняў.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Пашаны, юбілейнымі медалямі «90 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь», «90 год органам дзяржаўнай бяспекі Беларусі», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Парламенцкага Сходу Саюза Беларусі і Расіі, знакам «Ганаровы работнік Пракуратуры Рэспублікі Беларусь».

Зноскі
------

1. 1 2 3
2. ↑  АРХИПОВ АЛЕКСАНДР МИХАЙЛОВИЧ(недаступная спасылка)
3. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
**Аляксандр Мікалаевіч Слепаў** (нар. 4 жніўня 1950, с. Бада, Чыцінская вобласць, РСФСР) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Скончыў мастацка-графічны факультэт Віцебскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута (1974). Член Беларускага саюза мастакоў (1985). Жыве ў Віцебску.

Творчасць
---------

Працуе ў галіне скульптуры, манументальна-дэкаратыўнага мастацтва, графікі, жывапісу.

Сярод работ: пастэлі «Мёрская муза» (2000), «Вечны кумір» (2006), «Рукапісы не гараць» (2008); трыпціх «Мінатаўры-мутанты» (2004); серыі «Спорт» (2000), «Пошук знешніх сувязяў …» (2006), «Суцэльны тэатр. Майстар і Маргарыта» (2007); скульптурная пластыка «Купальшчыца» (1976), «Двое» (1983), «Чаканне» (2001), «Анёлы» (2002), «Дзяўчына ў капелюшы» (2007), «Роздум» (2008) і інш. Аўтар манументальна-дэкаратыўных пано «Пазнанне свету» (1976, СШ № 35, г. Віцебск), «Сардэчна запрашаем» (1977, СШ № 35, г. Віцебск), «Дуброва спявае» (1979, музычная школа № 2, г. Віцебск), «Вечар» (1979, музычная школа № 2, г. Віцебск), «Лён і хлеб Беларусі» (1982, Дом культуры в. Бабінічы Аршанскага раёна), «Рыбы. Птушкі. Кветкі» (1984, г. Віцебск).

Літаратура
----------

* *Цыбульский, М. Л.* Слепов Александр Николаевич / М. Л. Цыбульский // Регионы Беларуси : энцикл. : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова (гл. ред.) [и др.]. — Мн. : Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область. Кн. 2. — С. 472. (руск.)
**Жан дэ Шэль** (фр.: Jehan de Chelles; родам з Шэля; памёр меркавана ў 1265 годзе, Парыж), згадваны таксама як *Жан з Шэля*, — французскі дойлід сярэдзіны 13 стагоддзя; кіраваў частковым узвядзеннем парыжскага сабора Нотр-Дам дэ Пары.

Біяграфія
---------

Жан дэ Шэль быў адным з архітэктараў Сабора Парыжскай Божай Маці ў Парыжы. Пачынаючы з 1258 года, ён узводзіў бакавыя фасады, якія прылягаюць да нефа сабора, а таксама яго паўночны і паўднёвы парталы. У 1265 годзе яго змяніў дойлід П'ер дэ Мантрой, мяркуецца, што ў сувязі з яго смерцю.

На паўднёвай частцы трансэпта ці, іншымі словамі, паўднёвым бакавым фасадзе, знадворку, ёсць таблічка з годам 1258 і імем архітэктара.

Гл. таксама
-----------

* Французская архітэктура
* Каркасная сістэма гатычнай архітэктуры

Зноскі
------

Літаратура
----------

André Clément, "Deux Architectes de Notre-Dame de Paris : Jean et Pierre de Chelles ", dans Chelles, Quelques évocation de son passé, 1959, p. 29-31.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Structurae |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: no2016139211 · VIAF: 95889640 · ULAN: 500033850 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хавін.
**Ісак Барысавіч Хавін** (руск.: Хавин Исаак Борисович; 8 сакавіка 1885, Гомель — 1988, Масква) — савецкі вучоны ў галіне эндакрыналогіі. Доктар медыцынскіх навук (1937), прафесар (1937). Адным з першых у СССР пачаў даследаваць праблему атлусцення.

Біяграфія
---------

Скончыў фізіка-матэматычны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта (1911) і медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта (1916). У 1916-30 працаваў інфекцыяністам і тэрапеўтам ў Гомелі. У 1930-84 ст. навуковы супрацоўнік, намеснік дырэктара, навуковы кансультант Усесаюзнага ін-та эндакрыналогіі (пазней — Інстытут эксперыментальнай эндакрыналогіі і хіміі гармонаў АМН СССР).

Навуковыя працы
---------------

* «Эндогенное истощение и его лечение». М. 1940;
* «Болезни щитовидной железы». М. 1969 (сааўт.);
* «Акромегалия и обмен веществ». Кишинев, 1970;
* «Основные эндокринные заболевания и их лечение». Ташкент, 1975 (сааўт.)

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* ХАВИН Исаак Борисович  (руск.)
Храм Дашаватара – храм Бага Вiшну ў Індыi (штат Утар-Прадэш).

Храм Дашаватара

Літаратура
----------

• Горбушина М. Иконография индуизма / Под общ. ред. М. Ф. Альбедиль и А. М. Дубянского. — Индуизм. Джайнизм. Сикхизм: Словарь. — М.: Республика, 1996. — С. 194—200.  

• Короцкая А. А. Архитектура Индии раннего средневековья. — М.: Стройиздат, 1964. — 244 с.  

• Моде Х. Искусство Южной и Юго-Восточной Азии / Пер. с нем. А. И. Исаевой. — М.: Искусство, 1979. — 357 с.  

• Brown P. Indian architecture: Buddhist and Hindu Periods. — Bombay: D. B. Taraporevala Sons & Co. 1976.  

• Dehejia V. Indian art. — London: Phaidon, 1997.  

• Lochtefeld J. The illustrated encyclopedia of Hinduism. — New York: The Rosen Publishing Group, 2002.  

• Lubotsky A. M. The iconography of the Viṣṇu temple at Deogarh and the Viṣṇudharmottarapurāṇa (англ.) // Ars Orientalis. — 1996. — Vol. 26. — P. 65—80.  

• Lubotsky A. M. The "Sarvatobhadra" temple of the Viṣṇudharmottarapurāṇa and the Viṣṇu temple at Deogarh / Kolff D. H. A. Oort M. S. Hoek A. W. van den (eds.). — Ritual, State and History in South Asia. \* Essays in Honour of J. C. Heesterman. — Leiden - Boston: Brill, 1992. — P. 199—221.  

• Vats M. S. The Gupta temple at Deogarh. — Memoirs of the Archaeological Survey of India № 70. — Delhi: Manager of Publications, 1952.  

• Williams J. G. The art of Gupta India: empire and province. — Princeton: Princeton University Press, 1982.

Спасылкі
--------
**Ісангел** (біслама: Isangel) — горад у Вануату, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Тафеа. Знаходзіцца на востраве Тана. Насельніцтва складае каля 1500 чалавек, большасць насельніцтва - меланезійцы. Асноўныя мовы: ленакел (паўднёва-вануацкая падгрупа паўднёва-меланезійскіх моў), а таксама афіцыйная мова Вануату - біслама (крэольская мова на аснове англійскай з моцным уплывам французскай).

| ⛭Вануату Гарады Вануату |
| --- |
| Сталіца | 
* Порт-Віла

 |
| Гарады | 
* Бунлап
* Іпікіл
* Іпота
* Ісангел
* Лакатора
* Лалтонг
* Ламап
* Лангана
* Ларэвілка
* Ленакел
* Луганвіл
* Маруа
* Порт Олры
* Порт-Віла
* Рова Бэй
* Сола
* Уайтсэндз
* Фарары

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сцяцко.
**Аляксандр Мікалаевіч Сцяцко** (26 красавіка 1957, Баранавічы, Брэсцкая вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 26 красавіка 1957 года ў г. Баранавічы Брэсцкай вобласці.

Скончыў Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут, урач-хірург, урач-эндаскапіст, арганізатар аховы здароўя; Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь, менеджар-эканаміст.

Працаваў хірургам Баранавіцкай гарадской бальніцы; галоўным урачом медыка-санітарнай часці Баранавіцкага ВБА; загадчыкам аддзела аховы здароўя Баранавіцкага гарадскога выканаўчага камітэта; галоўным урачом Баранавіцкага ГТМА; галоўным урачом Баранавіцкай цэнтральнай паліклінікі.

З'яўляўся дэпутатам Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў дваццаць пятага і дваццаць шостага скліканняў.

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае дзвюх дачок.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)  (бел.)
**Аляксей Віктаравіч Марачкоў** (нар. 26 сакавіка 1954) — беларускі ўрач-анестэзіёлаг-рэаніматолаг. Заслужаны ўрач Рэспублікі Беларусь (2009).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Магілёўскім раёне. Пасля заканчэння Мінскага медыцынскага інстытута пачаў урачэбную дзейнасць на пасадзе ўрача анестэзіёлага-рэаніматолага ў Магілёўскай абласной бальніцы, дзе працягвае працаваць да гэтага часу загадчыкам аддзялення анестэзіялогіі і рэанімацыі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

У 1987 годзе без адрыву ад практычнай працы пад кіраўніцтвам прафесара І. Ф. Астрэйкава, які тады толькі ўзначаліў кафедру дзіцячай анестэзіялогіі, рэаніматалогіі і таксікалогіі ЦОЛІУ ўрачоў, Аляксей Віктаравіч паспяхова абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Прафілактыка ўскладненняў, звязаных з рознымі варыянтамі размяшчэння катэтэраў у цэнтральных венах у дзяцей». У цяперашні час методыка вызначэння становішча цэнтральнага вянознага катэтара, прапанаваная А. В. Марачковым, выкарыстоўваецца ў паўсядзённай практыцы, за мяжой выпускаюцца спецыяльныя наборы для яе прымянення.

Адным з першых у Рэспубліцы Беларусь укараніў у паўсядзённую практыку выкарыстанне экстракарпаральных метадаў дэтаксікацыі на ўзроўні аддзялення рэанімацыі абласной бальніцы па-за буйнымі сталічнымі цэнтрамі. Вынікам гэтай дзейнасці з’явілася абарона ў 1998 годзе доктарскай дысертацыі (навуковы кансультант прафесар І. І. Канус) на тэму «Павышэнне бяспекі і эфектыўнасці некаторых метадаў дэтаксікацыі ў інтэнсіўнай тэрапіі хворых пры неадкладных станах».

А. В. Марачкоў распрацаваў шэраг арыгінальных методык, ён з’яўляецца аўтарам 7 вынаходстваў і патэнтаў. Вынікі праведзеных ім навуковых даследаванняў адлюстраваны больш як у 200 друкаваных работах, некалькіх рэкамендацыях Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь, 4 манаграфіях. Навуковая дзейнасць з’явілася асновай для ўдасканалення выбітнага медычнага таленту А. В. Марачкова.

Больш за 20 гадоў Аляксей Віктаравіч Марачкоў з’яўляецца галоўным пазаштатным анестэзіёлагам-рэаніматолагам Упраўлення аховы здароўя Магілёўскага абласнога выканаўчага камітэта.

Зноскі
------

1. ↑  Марачкоў Аляксей Віктаравіч
2. 1 2 3 4 5 6  Алексей Викторович Марочков (к 60-летию со дня рождения)  (руск.)

Спасылкі
--------

* Профессор Марочков: врач и ученый  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | ORCID · Scopus |
Гл. таксама: Успенскі сабор
**Храм Баграта** — храм, пабудаваны ў Кутаісі ў часы кіравання Баграта III як галоўны сабор яго царства і асвечаны ў гонар Успення Багародзіцы ў 1003 годзе. Велічны па памерах і прапорцыям храм стаў прынцыпова новым словам у гісторыі Закаўказскага дойлідства, быў пышна упрыгожаны разьбой і мазаікамі і граў выключную ролю ў сярэднявечнай гісторыі Грузіі. У прыватнасці, менавіта тут быў каранаваны Давід IV Будаўнік. Падчас нападу турак у 1691 выбух пораху разбурыў дах і купал сабора, пасля не аднаўляліся. У 1994 годзе храм Баграта быў занесены ЮНЕСКА ў лік аб'ектаў Сусветнай спадчыны, у 2001 годзе перададзены Грузінскай праваслаўнай царкве, якая перыядычна праводзіць тут набажэнствы.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Храм Баграта
* Славутасці Кутаісі — Храм Баграта

| Грузія Сусветная спадчына ў Грузіі |
| --- |
| 
Сабор Светыцхавелі •
Храм Джвары •
Верхняя Сванеція •
Храм Баграта •
Гелацкі манастыр
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Антонаў.

**Аляксей Гаўрылавіч Антонаў** (1 красавіка 1922, в. Вымна, Віцебскі раён — 31 мая 1990) — Герой Сацыялістычнай Працы (1978). Заслужаны ўрач БССР (1968).

Біяграфія
---------

У 1948 г. скончыў Мінскі медыцынскі інстытут. З 1948 г. загадчык Высачанскага ўрачэбнага ўчастка, з 1958 г. галоўны ўрач Высачанскай участковай бальніцы Лёзненскага раёна. З 1962 г. член КПСС. Званне «Героя Сацыялістычнай Працы» прысвоена за заслугі ў развіцці народнай аховы здароўя. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР 10-га склікання (1980—1984 гг.). Узнагароджаны 2 ордэнамі Леніна, ордэнам Айчыннай вайны II ступені. Жыў у г. Высачаны (Лёзненскі раён, Віцебскай вобласці).

Зноскі
------

1. ↑  Антонов Алексей Гаврилович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 27. — 737 с.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Храм Хрыста Збавіцеля.
Храм Хрыста Збавіцеля ў Борках
Першы драўляны храм, 1890—1894. Разабраны
**Храм Хрыста Збавіцеля** — страчаны кафедральны храм у руска-візантыйскім стылі, узведзены ў 1891—1894 гадах у сяле Боркі (Харкаўская губерня) на месцы крушэння імператарскага цягніка ў 1888 годзе.

Праект храма распрацаваў акадэмік архітэктуры Роберт Робертавіч Марфельд, а ўзвядзенне храма вялося на сродкі мясцовага фабрыканта І. Вароніна. У цырымоніі закладкі сабора ўдзельнічалі імператрыца Марыя Фёдараўна, цэсарэвіч Мікалай Аляксандравіч і іншыя члены царскай сям'і. Храм быў разлічаны на 1400 чалавек і ўяўляў сабой велічную будову, з трох бакоў акружаную крытай галерэяй і ўвянчаную велізарным залатым купалам. Уся знешняя пазалота храма і капліцы была выканана сусальным золатам. Да Боркаўскага храма ўзыходзіць архітэктурнае рашэнне шматлікіх іншых цэркваў пачатку XX стагоддзя, уключаючы Богаяўленскі храм у Санкт-Пецярбургу і саборную царкву ў Харбіне.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны храм загарэўся, абрынуўся залаты купал. Храм і суседняя капліца былі канчаткова падарваны ў канцы вайны. У наш час адноўлена толькі капліца Спасу, якая знаходзілася ў 60 м ад храма.

Зноскі
------

1. ↑  *Одарюк, Роман*. Чудесное спасение Александра III в Борках **(нявызн.)** (31 октября 2008). Архівавана з першакрыніцы 5 ліпеня 2012. Праверана 25 лістапада 2010.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Храм Хрыста Збавіцеля (Боркі)
* Фатаграфіі і апісанне храма

### Выявы

* Праект храма (часопіс Нива, № 30-1891 г.) Архівавана 4 сакавіка 2016.
* Артыкул да малюнка (часопіс Нива, № 30-1891 г.) Архівавана 4 сакавіка 2016.
**Храм Мінакшы** (там.: மீனாட்சி அம்மன் கோவில்) — індуісцкі храм у горадзе Мадурай на тэрыторыі індыйскага штата Тамілнад. Названы ў гонар багіні Мінакшы, адной з жонак бога Шывы. Знойдзена мноства гістарычных сведчанняў храма датаваных раней новай эры. Храм быў амаль цалкам разбураны ў 1310 годзе мусульманскімі заваёўнікамі. Храм быў цалкам адноўлены ў першапачатковым выглядзе ў канцы XIV стагоддзя, калі індускія цары зноў прыйшлі да ўлады ў Мадураі.

Храм Мінакшы знаходзіцца ў самым цэнтры горада, і тут праходзяць шматлікія святы і рытуалы для жыхароў горада. Храм мае 258 метраў у шырыню і 223 метры ў даўжыню. Вышыня — 51,9 м. Увенчаны чатырнаццаццю гапурамі — вежамі вышынёй да 50 метраў. Пяць вежаў размешчаны ўнутры храма, астатнія звонку. Усе яны цалкам пакрытыя мноствам адносна невялікіх размаляваных скульптур: Шывы, шматаблічныя багіні, жрацы і музыканты, міфічныя жывёлы, мужчыны і жанчыны.

Перад уваходам у храм размешчана «Сажалка залатой лілеі», прызначаная для абраду абмывання. Храм адкрыты круглыя ​​суткі. Месца паломніцтва.

Архітэктурная кампазіцыя выканана ў стылі, тыповым для індыйскіх храмаў. Храм выцягнуты з усходу на захад. У цяперашні час скульптуры падфарбоўваюць і рэстаўруюцца кожныя 12 гадоў. Апошняя рэканструкцыя храма была завершана ў сакавіку 2009 года.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Віннікаў.
**Ісак Натанавіч Віннікаў** (26.11 (8.12). 1897, Хоцімск — 5 ліпеня 1973) — савецкі ўсходазнавец, этнограф, мовазнавец і лексікограф, адзін з буйнейшых даследчыкаў моў і культур семіцкіх народаў. Доктар філалагічных навук (1941), прафесар (1946).

Біяграфія
---------

У 1916-1922 гг. працаваў у сістэме народнай асветы. Скончыў Ленінградскі ўніверсітэт (1925), дзе і працаваў (у 1938-1942, 1945-1949 загадчык кафедры этнаграфіі, у 1945-1949 загадчык кафедры асірыялогіі і гебраістыкі). Адначасова ў 1929-1943 гг. навуковы супрацоўнік Інстытута этнаграфіі АН СССР (у 1941-1942 дырэктар). У 1943-1953 гг. старэйшы навуковы супрацоўнік Інстытута ўсходазнаўства АН СССР. Навуковыя працы па агульнай і семіцкай этнаграфіі, семіцкай эпіграфіцы, лексікалогіі і лексікаграфіі, арабскай філалогіі і дыялекталогіі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Вывучаў вераванні даісламскіх арабаў. Даследаваў бухарскі і кашкадар'інскі дыялекты (1936-1944), мову, фальклор і побыт арабаў Сярэдняй Азіі. Расшыфраваў, пераклаў і забяспечыў заўвагамі неапублікаваныя рукапісы К. Маркса (1941). У 1950-я гг. ажыццявіў дэшыфроўку і ўсебаковы філалагічны аналіз помнікаў фінікійскай і арамейскай пісьменнасці. Стварыў першы слоўнік фінікійскіх пунічных надпісаў з ІХ ст. да н.э. па II ст.н.э. (1958-1965), слоўніка і канкарданса помнікаў палесцінска-арамейскай мовы (1960).

Зноскі
------

1. ↑  Isaak Natanovič Vinnikov // AlKindi<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q101207543'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q104244355'></a>

Літаратура
----------

* Памяць: Хоцімскі раён: гісторыка-дакум. хроніка / Гал. рэдактар Г. П. Пашкоў. — Мн.: БелЭн, 2003. — С. 507.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1125909439 · ISNI: 0000 0001 1068 6024 · LCCN: n84184159 · NTA: 15773319X · NUKAT: n2005072395 · VIAF: 66837575 · БАП: 173442 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Чырвоная гвардыя.

**Чырвоная гвардыя** (венг.: Vörös Őrség) — узброеныя атрады венгерскіх рабочых-камуністаў. Створана ў 1919 годзе для абароны Венгерскай савецкай рэспублікі ад мясцовых контррэвалюцыянераў і замежных інтэрвентаў. Кіраўніком быў прызначаны Мацьяш Ракашы. Пазней атрады чырвонай гвардыі былі ператвораны ў Чырвоную Армію. Пасля падзення ВСР шматлікія венгерскія чырвонагвардзейцы загінулі падчас белага тэрору або беглі ў Савецкую Расію, дзе працягнулі ваяваць на франтах грамадзянскай вайны.

Чырвоная гвардыя таксама фарміравалася ў Баварыі, Даніі, Італіі, Расіі, Германіі, Фінляндыі і іншых краінах з развітым рабочым рухам.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Храм Весты.
**Храм Весты** — старажытнарымскі храм у Тывалі, пад Рымам.

Узведзены ў I ст. да н.э. Храм уяўляе сабой круглы перыптар, акружаны карынфскімі калонамі. Фрыз упрыгожаны рэльефамі з выявай традыцыйнага рымскага матыву — бычыных чэрапаў, «букраніеў», з якіх звісаюць цяжкія гірлянды. Гэта быў сімвал ахвярапрынашэння і памяці.

Храм Весты ў Тывалі з вышыні птушынага палёту
Калоны храма страцілі ўласцівую ім у грэчаскай архітэктуры пластычнасць, адрозніваюцца сухаватасцю рысунка. Храм у Тывалі, як і этрускія храмы, спалучае франтальную строга сіметрычную падоўжную восевую кампазіцыю і круглую. Вось храма падкрэслена парадным уваходам з размешчанымі перад ім прыступкамі, дзвярамі і вокнамі. Масіўны, са скляпеністымі пралётамі падмурак храма ў Тывалі стварае пераход ад каменнага абрыву скалы, якую ён маляўніча завяршае, да вытанчанай круглай ратонды. Падняты на высокі падмурак, гарманічны па прапорцыях, са стройнай і строгай каланадай, напоўненай святлом, храм дамінуе ў пейзажы. Яго спакойныя гарманічныя формы кантрастуюць з бурным каскадам вадаспаду.

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Храм Весты (Тывалі)
* А. И. Иванов. Храм Весты в Тиволи. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4759565-6 · VIAF: 245429006 |
Морква з чырвонай гніллю каранёў
**Чырвоная гніль каранёў**, ці **Рызактаніёз** — грыбковае захворванне буракоў і морквы, выкліканае грыбам *Helicobasidium brebissonii* = Гелікабазідый пурпуровы (*Helicobasidium purpureum*) = *Rhizoctonia crocorum* (анаморф).

Апісанне
--------

Часцей развіваецца ў вільготныя і цёплыя гады, асабліва на пераўвільготненых глебах. Паверхневыя тканкі кораня пакрываюцца чырвона-фіялетавай грыбніцай, лісце завядае і загнівае, карані гніюць. Грыб зімуе ў глебе ў форме склероцыяў.

Зноскі
------

1. 1 2 3  *Шуканаў А. С.* Гнілі буракоў // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.

Літаратура
----------

* *Шуканаў А. С.* Гнілі буракоў // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
**Соркактані** (*Sorkhokhtani*, *Sorkhagtani Beki* або малд.: Сорхагтани бэхи, 1198—1252) — жонка мангольскага хана Талуя.

Паходзіла з народа кераітаў  (укр.) (бел. была дачкой Якга Гамбу-хана і пляменніцай Тургіл-хана.

Як жонка чацвёртага сына Чынгісхана, Талуя, была маці яго чатырох сыноў — Мункэ, Хубілая, Хулагу і Арыг-Бугі.

Соркактані была хрысціянкай нестарыянскай веры. Выхавала сваіх дзяцей у духу павагі да хрысціянскай рэлігіі. Паводле законаў Ясы  (укр.) (бел. яны не маглі быць ахрышчаны, аднак гэта не перашкаджала Арыг-Бугу адкрыта вызнаваць хрысціянства, што было не складана пры надзвычайнай талерантнасці манголаў да хрысціянскай рэлігіі.

Яна адыграла вельмі вялікую ролю на выбарах Мункэ курултаем Вялікім мангольскім ханам у 1251 годзе.

Пахавана ў хрысціянскай царкве ў Ганьсу

Зноскі
------

1. ↑  *Бехі* — тытул мангольскай арыстакратыі.

Літаратура
----------

* Peter Jackson, *Mongols and the West: 1221—1410* (Longman, 2005). ISBN 978-0-582-36896-5.
* Іаганес фон плана Карпіні: Кундэ фон дэн Манголен 1245—1247. пераклад F. Schmieder. Jan Thorbecke Verlag, Sigmaringen 1997. ISBN 3-7995-0603-9.


| ?Соркактані — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Сархахтані |  | Jakha Gambhu[d] |  | Kurchakus[d] |  | Q55654020? |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid · genealogics.org |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 1910 5433 · LCCN: no2011050507 · SUDOC: 190846526 · VIAF: 170261586 |
**Паўночна-Алічурскі хрыбет** (ранейшая назва — *Базардарынскі хрыбет*) — горны хрыбет на Паміры, у Таджыкістане. Размешчаны паміж ракой Мургаб і Сарэзскім возерам на поўначы і ракой Алічур і возерам Яшылькуль на поўдні. Служыць усходнім працягам Рушанскага хрыбта.

Хрыбет складзены гранітоідамі, мэтамарфічнымі і гліністымі сланцамі, пясчанікамі і вапнякамі. Вялікая колькасць ледавікоў — каля 470, агульная плошча якіх дасягае 295 км². Пануюць ландшафты камяністага высакагор'я са скаламі і асыпкамі, у ніжніх частках схілаў пераважае разрэджаная расліннасць халоднай высакагорнай пустыні.

Зноскі
------

1. ↑  *Базардаринский хребет (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

Літаратура
----------

* *Паўночна-Алічурскі хрыбет (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
**Аўтаматызацыя** — адзін з накірункаў навукова-тэхнічнага прагрэсу, прымяненне самарэгулюючых тэхнічных сродкаў, эканоміка-матэматычных метадаў і сістэм кіравання, якія вызваляюць чалавека ад удзелу ў працэсах атрымання, пераўтварэння, перадачы і выкарыстання энергіі, матэрыялаў ці інфармацыі, якія істотна змяншаюць ступень гэтага ўдзелу ці працаёмістасць выконваемых аперацый.

Комплекс праграмных і апаратных сродкаў, прызначаных для аўтаматызацыі разнастайных працэсаў, звязаных з дзейнасцю чалавека, называецца **аўтаматызаванай сістэмай**, калі чалавек з’яўляецца звяном гэтай сістэмы, ці **аўтаматычнай сістэмай**, калі працуе без удзелу чалавека.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX4659844 · BNF: 11972980r · GND: 4003957-2 · LCCN: sh85010116 · Microsoft: 115901376, 167123822 · NKC: ph114100 |

 |
**Храм Марса-Мсціўца** — руіны храма на форуме Аўгуста ў Рыме.

Храм Марса-Мсціўца
План храма
Форум і храм былі асвячоны ў 2 годзе да н.э. Храм знаходзіўся ў цэнтры форума, на подыуме і першапачаткова задумваўся як напамін пра бітву пры Філіпах, па заканчэнні прац служыў сімвалам прымірэння імператара з сенатам.

Храм быў багата ўпрыгожаны белым карарскім мармурам і 8 калонамі карынфскага ордара. У апсідзе захоўваліся культавыя статуі Марса, Венеры і Ромы, Фартуны і Ромула. У экседрах знаходзіліся статуі і бюсты вайскаводаў, цароў, міфалагічных фігур і паэтаў. Магчыма, перад храмам размяшчалася квадрыга, якая сімвалізавала трыумф Аўгуста.

Зноскі
------

1. ↑  Aedes\_Martis (англ.). — в Samuel Ball Platner, Thomas Ashby. A topographical dictionary of ancient Rome.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **храм Марса-Мсціўца**
* Рэканструкцыя храма (англ.)
**Храм-трыконх** — адна з чатырох вядомых цэркваў Бельчыцкага манастыра ў Полацку, падмуркі якога былі знойдзены падчас земляных работ у канцы XVIII ст.. Храм быў узведзены, верагодна, у першай палове ці сярэдзіне XII ст. Звестак пра яго захавалася вельмі мала, паколькі будынак быў разбураны яшчэ задоўга да адкрыцця, пра што сведчыць складзеныя ў той час невядомым аўтарам запіска і план.

Архітэктура
-----------

На падставе запіскі і плана можна меркаваць, што храм быў чатырохслуповы, меў адну апсіду з усходу і па адной з паўночнага і паўднёвага бакоў, тры ўваходы і крыпту. Такім чынам, не толькі ўнутраны аб'ём царквы меў крыжападобнае чляненне, яно прачытвалася і ў знешніх формах. Аналагічны тып культавага будынка, вядомы як храм-трыконх  (ням.) (бел. рэдкі для старажытнабеларускіх земляў і больш вядомы ў архітэктуры Балгарыі, Сербіі, Грэцыі (Афонскі манастыр), можа разглядацца і як архітэктурнае запазычанне, і як прыклад культурных, канфесійных сувязей Полацкага княства з іншымі праваслаўнымі краінамі Еўропы

Зноскі
------

1. ↑  Лазука Б. А. Гісторыя беларускага мастацтва (у двух тамах). Том І. Мінск, «Беларусь», 2007. ст.38

| ⛭Бельчыцкі Барысаглебскі манастыр |
| --- |
| Храмы | Вялікі сабор ·  Пятніцкая царква ·  Барысаглебская царква ·  Храм-трыконх |  |
| Мясціны | Бельчыцы |

| ⛭Полацкая школа дойлідства |
| --- |
| Полацк | Сафійскі сабор • Княжацкі церам • Княжацкі храм • Царква на рове • Царква на стрэлцы Ніжняга замка • Бельчыцкі Барысаглебскі манастыр (Вялікі сабор • Пятніцкая царква • Барысаглебская царква • Храм-трыконх) • Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр (Спаса-Праабражэнская царква • Храм-пахавальня полацкіх епіскапаў) • Багародзіцкі манастыр |
| Віцебск | Дабравешчанская царква |
| Мінск | Замкавая царква |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Храм Фартуны.

**Храм Партуна**, або **храм Фартуны Вірыліс** (*Tempio della Fortuna Virile*, літаральна — «Храм мужчынскай удачы») — старажытнарымскі храм на Бычыным форуме ў Рыме, прысвечаны богу портаў Партуну.

План храма
Храм прамавугольнай формы з эпохі Адраджэння памылкова лічыўся храмам Фартуны Верыліс. Першапачатковая пабудова была збудавана ўжо IV ці III стагоддзях да н.э. (разваліны падмурка былі выяўлены пры раскопках у XX стагоддзі). Храм, які захаваўся да нашых дзён, быў пабудаваны каля 100 гады да н.э. Храм складаецца з цэлы, порціка з калонамі іанічнага ордара. Усе апорныя часткі храма зроблены з траверціну, астатнія часткі з туфу, подыум запоўнены рымскім бетонам.

Храм добра захаваўся, бо каля 872 года быў пераўтвораны ў хрысціянскую царкву *Санта-Марыя-ін-Градэліс*, у V стагоддзі асвечаны ў царкву *Санта-Марыя-Эгіцыяна*.

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. 1 2  dati.beniculturali.it — 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q52897564'></a>

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Храм Партуна**
Не блытаць з храмам Бэла ў Пальміры.

**Храм Баалшаміна** (араб. معبد بعل شمين‎‎) — старажытны храм у горадзе Пальміра (Сірыя), прысвечаны ханаанскаму бажаству Баалшаміну. Храм быў пабудаваны ў 131 годзе, у той час як алтар перад храмам датаваўся 115 годам. З распаўсюджаннем хрысціянства ў V стагоддзі храм быў ператвораны ў царкву. Адкрыты швейцарскімі археолагамі ў 1954—1956 гадах. У час сірыйскай грамадзянскай вайны ў 2015 годзе разбураны «Ісламскай дзяржавай Ірака і Леванта» (ІДІЛ) пасля захопу ёй Пальміры.

Архітэктурны стыль
------------------

Першапачаткова храм быў часткай вялікага комплексу з трох двароў і ўяўляў сабой спалучэнне ўсходняга і рымскага архітэктурных стыляў. Прапорцыі і капітэлі храма былі рымскія, а элементы над архітравам і бакавымі вокнамі прадстаўлялі ўсходнюю традыцыю з акантавым арнаментам карынфскага ордара, што сведчыць пра егіпецкі ўплыў. У храме быў шасцікалонны пранаас са слядамі кансоляў і цэла. Бакавыя сцены былі ўпрыгожаны пілястрамі. Надпіс на грэчаскай і пальмірскай мовах на апоры калоны, якая падтрымлівала бюст ахвяравальніка храма Мале Агрыпы, сведчыла, што храм быў пабудаваны ў 131 годзе. У надпісе таксама згадваўся візіт імператара Адрыяна ў Пальміру ў 129 годзе.

Разбурэнне
----------

Асобныя часткі храма былі пашкоджаны выбухамі ў 2013 годзе. Паўднёва-ўсходні вугал сцяны храма быў пашкоджаны рабаўнікамі, якія зрабілі дзве адтуліны, каб вынесці мэблю з гасцявога дома.

Летам 2015 года ІДІЛ разбурыла храм, заклаўшы вялікую колькасць узрыўчаткі. Паводле звестак арганізацыі Syrian Observatory for Human Rights, гэта адбылося ў ліпені. Пра разбурэнне храма паведаміў кіраўнік Генеральнага дырэктарата старажытнасцей і музеяў Маамун Абдулкарым. Падрыў храма адбыўся пасля паведамленняў пра заяву ІДІЛ, што арганізацыя не мае намеру зносіць аб'екты сусветнай спадчыны ў Пальміры, але будзе знішчаць усе «політэістычныя» помнікі.

Гл. таксама
-----------

* Знішчэнне культурнай спадчыны арганізацыяй ІДІЛ

Зноскі
------

1. ↑  Stoneman, Richard (1994). *Palmyra and Its Empire: Zenobia's Revolt Against Rome*. University of Michigan Press. p. 65. ISBN 0472083155. .
2. 1 2 3  Diana Darke (2010). *Syria*. Bradt Travel Guides. p. 271. ISBN 1841623148. .
3. 1 2  Javier Teixidor (2015). *The Pagan God: Popular Religion in the Greco-Roman Near East*. Princeton University Press. p. 132. ISBN 1400871395.
4. 1 2  Palmyra: Heritage Adrift **(нявызн.)**.  American Schools of Oriental Research. Праверана 24 Aug 2015.
5. 1 2  Palmyra's Baalshamin temple 'blown up by IS' **(нявызн.)**.  BBC (24 жніўня 2015). Праверана 24 Aug 2015.
6. ↑  Syria: Isis releases footage of Palmyra ruins intact and 'will not destroy them' **(нявызн.)**. *The Guardian*. Праверана 29 May 2015.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Храм Баалшаміна
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Паўночна-Заходняя правінцыя.
 
**Паўночна-Заходняя правінцыя** (англ.: North West, афр.: Noordwes, коса Nyakatho-Ntshonalanga, тсвана: Bokone Bophirima) — шостая па велічыні правінцыя Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі. На поўначы мяжуе з Батсванай, на захадзе з Паўночнай Капскай правінцыяй, на поўдні з правінцыяй Свабодная дзяржава, на паўднёвым усходзе з правінцыяй Гаўтэнг, на ўсходзе з Лімпапо. Утворана ў 1994 годзе пасля адміністрацыйнай рэформы. Адміністрацыйным цэнтрам правінцыі з'яўляецца горад Мафікенг. Самы буйны горад — Рустэнбург.

Геаграфія і клімат
------------------

Большая частка тэрыторыі ўяўляе сабой плоскую раўніну з травяністай расліннасцю і асобнымі дрэвамі. Горны хрыбет Магалісберг працягнуўся на паўночным усходзе на 130 км ад Прэторыі да Рустэнбурга. Рака Ваал фарміруе паўднёвую мяжу правінцыі.

Тэмпературы вар'іруюцца ад 17 да 31 °С у летнія месяцы і ад 3 да 21 °С у зімовыя месяцы. Сярэднегадавы ўзровень ападкаў складае 360 мм, амаль усе яны выпадаюць з кастрычніка па красавік.

Насельніцтва
------------

Большая частка насельніцтва размаўляе на мове тсвана (65,4 %), іншыя мовы ўключаюць афрыкаанс, сота, коса, англійскую. Большая частка насельніцтва вызнае хрысціянства. Узровень пісьменнасці складае ўсяго 57 %, правінцыя мае найменшую ў ПАР долю насельніцтва, якое атрымала вышэйшую адукацыю.

Шчыльнасць насельніцтва:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|      <1 /км²
     1–3 /км²
     3–10 /км²
     10–30 /км²
     30–100 /км² |  |      100–300 /км²
     300–1000 /км²
     1000–3000 /км²
     >3000 /км² |

Мовы правінцыі:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|      Афрыкаанс
     Англійская
     Паўднёвы Ндэбеле
     Коса
     Зулу |  |      Паўночны сота
     Сота
     Тсвана
     Тсонга
     Няма пераважнай мовы |

Эканоміка
---------

Асновай эканомікі з'яўляецца здабыўная прамысловасць, якая складае больш за палову яе ВУП і забяспечвае працай каля чвэрці насельніцтва. Асноўныя карысныя выкапні ўключаюць золата, уран, плаціну і алмазы.
На поўначы і захадзе правінцыі развіта авечкагадоўля і гадоўля буйной рагатай жывёлы. Усход і поўдзень правінцыі — сельскагаспадарчыя рэгіёны, дзе вырошчваюцца кукуруза, сланечнік, тытунь, бавоўна, цытрусавыя.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Паўночна-Заходняя правінцыя (ПАР)
* Паўночна-Заходняя правінцыя Архівавана 18 кастрычніка 2010. на сайце «Пра ПАР»

| Адміністрацыйны падзел Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі |
| --- |
| 
Усходне-Капская правінцыя | Гаўтэнг | Заходне-Капская правінцыя | Квазулу-Натал | Лімпопа | Мпумаланга | Фры-Стэйт | Паўночна-Капская правінцыя | Паўночна-заходняя правінцыя
 |  |
**Віцебская правінцыя** (руск.: Витебская провинция) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў 1772—1777 гг. у складзе Пскоўскай губерні. Цэнтр — Віцебск. Агульная плошча 851 284 дзесяцін.

Паводле ўказа ад 22 ліпеня 1776 г. падзялялася на Веліжскі, Гарадоцкі і Віцебскі паветы. Уключала 4 парафіі з 39 цэрквамі і манастырамі, 7 мястэчак, 166 сёл, 2910 вёсак; каля 175 тыс. падатковага насельніцтва. З дзяржаўных уладанняў былі Віцебская эканомія і 17 старостваў, з якіх найбуйнейшыя Веліжскае, Усвяцкае і Езярышчанскае. Узначальвалася ваяводам пры якім дзейнічала правінцыяльная канцылярыя.

Правінцыя скасавана ў 1777 годзе паводле «Устанаўлення для кіравання губерняў Расійскай імперыі» (1775).

Літаратура
----------

* *Анішчанка, Я. К.* Віцебская правінцыя / Я. К. Анішчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0. — С. 326.
* Полное собрание законов Российской империи с 1649 г. Т. XIX. — СПб. 1830. — № 14014.
* *Жукович, П. Н.* Управление и суд в Западной России в царствование Екатерины II // Журнал Министерства народного просвещения. — 1914. — Ч. 49. — Февраль.
**Паўночна-Конкавіцкае падняцце** (ад назвы вёскі Конкавічы ў Петрыкаўскім раёне) — тэктанічная структура ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці, на паўднёвым крыле ўсходняй часткі Петрыкаўскага пахаванага выступу Прыпяцкага прагіну. Выяўлена сейсмаразведкай па падсалявых дэвонскіх адкладах.

Уяўляе сабою шыротна арыентаваны блок памерам 30×5 км, абмежаваны разломамі на поўначы і поўдні і разбіты субмерыдыянальнымі скідамі на 4 блокі, якія ступеньчата апускаюцца на ўсход. Адклады ў іх межах нахілены на поўдзень. Блок намячаецца і па міжсалявых адкладах. Падняцце сфарміравалася ў познефранскі і фаменскі час (позні дэвон) у выніку блокавых пасоўванняў.

Літаратура
----------

* Паўночна-Конкавіцкае падняцце // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Станеўскі.


**Іосіф (Юзаф) Станеўскі** (нар. 4 красавіка 1969, в. Занявічы, Гродзенскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі рымска-каталіцкі іерарх, дапаможны біскуп Гродзенскай дыяцэзіі (2013—2021). Арцыбіскуп-Мітрапаліт Мінска-Магілёўскі (з 2021).

Біяграфія
---------

Пасля вайсковай службы і працоўнага досведу паступіў у Вышэйшую духоўную семінарыю ў Гродне (1990). Прэсвітарскае пасвячэнне прыняў 17 чэрвеня 1995 года; прэсвітар Гродзенскай дыяцэзіі. У тым жа годзе быў прызначаны вікарыем парафіі Св. Вацлава ў Ваўкавыску. Пасля крыху больш чым гадавой душпастырскай паслугі быў скіраваны ў Люблінскі каталіцкі ўніверсітэт (Польшча), дзе атрымаў ступень ліцэнцыята кананічнага права. У 1999 годзе прызначаны выкладчыкам і прэфектам Вышэйшай духоўнай семінарыі ў Гродне. З 2000 года з’яўляецца суддзёй, а з 2005 года — віцэ-афіцыялам Міждыяцэзіяльнага касцёльнага суда ў Гродне. З 2004 года выкладае кананічнае права ў Катэхетычным інстытуце ў Гродне.

23 червеня 2005 года прызначаны рэктарам Вышэйшай духоўнай семінарыі ў Гродне. З’яўляецца членам Біскупскай рады і Калегіі кансультантаў Гродзенскай дыяцэзіі. У 2007—2013 гадах быў адказным за душпастырскую фармацыю маладых святароў у Гродзенскай дыяцэзіі. З 2009 года з’яўляецца каардынатарам душпастырства пакліканняў. У 2012 года быў прызначаны капеланам Яго Святасці. 29 лістапада 2013 прызначаны дапаможным біскупам Гродзенскай дыяцэзіі.

14 верасня 2021 года Папа Францішак прызначыў Юзафа Станеўскага арцыбіскупам Мітрапалітам Мінска-Магілёўскім. Цырымонія яго кананічнага ўступлення на пасаду арцыбіскупа Мітрапаліта Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі адбылася ў кафедральным касцёле Найсвяцейшага Імя Марыі ў Мінску 23 кастрычніка 2021 года.

Зноскі
------

1. ↑  catholic.by
2. ↑  Паведамленне Апостальскай Нунцыятуры ў Рэспубліцы Беларусь аб прызначэнні арцыбіскупа Мітрапаліта Мінска-Магілёўскага

| ⛭Біскупы мінска-магілёўскія |
| --- |
| Архібіскупы—мітрапаліты | 
* Казімір Свёнтак (1991—2006)
* Антоній Дзям’янка (2006—2007, апостальскі адміністратар)
* Тадэвуш Кандрусевіч (2007—2021)
* Казімір Велікаселец (2021, апостальскі адміністратар)
* Іосіф Станеўскі (з 2021)

 |
| Дапаможныя біскупы | 
* Кірыл Клімовіч
* Антоній Дзям’янка
* Юрый Касабуцкі
* Аляксандр Яшэўскі

 |
| Генеральныя вікарыі | 
* Антоній Дзям’янка
* Юрый Касабуцкі

 |

| ⛭Біскупы гродзенскія |
| --- |
| Біскупы | Аляксандр Кашкевіч |  |
| Дапаможныя біскупы | Антоній Дзям’янка ·  Іосіф Станеўскі (2013-2021) |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 123535444X · VIAF: 7198162422755232460004 |
**Вымярэнне** — сукупнасць аперацый для вызначэння велічыні, альбо, іншымі словамі, — для вызначэння суадносін адной (вымяраемай) велічыні з другой аднароднай велічынёй, прынятай за адзінку, якая захоўваецца ў тэхнічным сродку (сродку вымярэння).

Забеспячэнне адзінства вымярэнняў — важная задача міжнароднага, дзяжаўнага і грамадскага значэння, накіраваная на недапушчэнне недакладных і няправільна выкананых вымярэнняў.

У тых выпадках, калі немагчыма выканаць вымярэнне, бо не выдзелена велічыня як фізічная, ці не вызначана адзінка вымярэння гэтай велічыні, практыкуецца ацэньванне такіх велічынь па ўмоўных шкалах, як то шкала Рыхтэра для вымярэння інтэнсіўнасці землетрасенняў, шкала Моаса для ацэнцы цвёрдасці мінералаў. Навука, прадметам вывучэння якой з’яўляюцца ўсе аспекты вымярэнняў, завецца метралогіяй.

Спасылкі
--------

* метралогія
* метралогія вымярэнняў(недаступная спасылка)
* Віды і метады вымярэнняў Архівавана 15 чэрвеня 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4038852-9 · NKC: ph123123 |
**Паўста́нне «Чырванабро́вых»** (赤眉軍) — адно з найбольш буйных паўстанняў у Кітаі ў 17—27 н.э. Паўстанцы фарбавалі бровы ў чырвоны колер (адсюль назва).

Паўстанне было выклікана цяжкім становішчам народа, якое пагоршылася ў час праўлення Ван Мана і голаду ў выніку паводкі. Пачалося ў правіцыі Шаньдун пад кіраўніцтвам селяніна Фань Чуна.

Паўстанцы (сяляне, наёмныя рабочыя, рабы) у 21 г. разграмілі ўрадавыя войскі і пачалі наступленне на сталіцу імперыі Чан'ань. Адначасова на сталіцу наступалі атрады прадстаўніка дынастыі Хань Лю Сюаня, які імкнуўся захапіць уладу.

У 23 г. атрады Лю Сюаня занялі Чан'ань. Ван Ман быў забіты, Лю Сюаня абвясцілі імператарам пад імем Гэншы. У 25 г. атрады «чырванабровых» разбілі войскі Гэншы і абвясцілі імператарам пастуха Лю Пэнцзы.

У 27 г. паўстанцы былі разгромлены войскамі прадстаўніка арыстакратыі Лю Сю (у 25 г. прыняў тытул імператара пад імем Гуан Удзі), з царавання якога пачалося праўленне новай галіны дынастыі Хань — Позняя Хань.

Літаратура
----------

* Чырванабровых паўстанне // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. С. 311.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |