Асноўныя артыкулы: **Беларуска-венесуэльскія адносіны** і **Міжнароднае ваеннае супрацоўніцтва Рэспублікі Беларусь**
**Ваеннае супрацоўніцтва Беларусі і Венесуэлы** — дзейнасць у вобласці двухбаковых адносін Рэспублікі Беларусь і Баліварыянскай Рэспублікі Венесуэла, звязаная з удзелам двух дзяржаў і іх ўзброеных сіл у сумеснай ваеннай дзейнасці, накіраванай на дасягненне агульных ваенна-палітычных мэтаў. Адной са складовых частак тут з’яўляецца ваенна-тэхнічнае супрацоўніцтва, якое мае на ўвазе гандаль прадукцыяй ваеннага прызначэння, а таксама яе распрацоўку і вытворчасць.

Работа ў дадзенай вобласці ў дзвюх краін найбольш актыўнай была ў 2008—2013 гадах, пасля чаго практычна спынілася.

Перадгісторыя
-------------

Пагадненне аб устанаўленні двухбаковых адносін Беларусь і Венесуэла падпісалі яшчэ ў 1997 годзе. Тым не менш доўгі час адзін для аднаго краіны практычна не гулялі ніякай ролі. У 1999 годзе да ўлады ў апошняй прыходзіць Уга Чавес, вядомы сваёй антыамерыканскай палітыкай. Ён меў нацягнутыя адносіны з ЗША і ЕС, улады якіх абвінавачвалі яго ў парушэнні правоў чалавека, а ён іх — у «агрэсіўнай імперыялістычнай палітыцы». У той жа час новы лідар краіны арыентаваўся на Расію і Кітай. Усё гэта шмат у чым збліжала новага кіраўніка дзяржавы з прэзідэнтам Беларусі Аляксандрам Лукашэнкі. Акрамя таго, меўся і немалаважны эканамічны інтарэс. Многія карпарацыі і дзяржавы хацелі б бачыць развіваную Венесуэлу сваім сыравінным прыдаткам. У сваю чаргу больш развітая ў сацыяльна-эканамічнай плане Беларусь не мела прыродных рэсурсаў і такім чынам залежна ў сыравіне ад іншых. Гэта значыць з’яўляўся інтарэс у абмене рэсурсаў на падтрымку ў развіцці, што пры тым было б роўным супрацоўніцтвам без дамінавання таго ці іншага боку.

З прыходам Чавеса да ўлады пачалося паступовае збліжэнне дзвюх дзяржаў. Рэзкая актывізацыя двухбаковых адносін адбылася ў 2006—2008 гадах.

Стварэнне сістэмы СПА—РЭБ
-------------------------

Асноўны артыкул: **Група беларускіх ваенных спецыялістаў у Венесуэле**
У 2007 годзе Узброеныя сілы Венесуэлы запыталі паслугі беларускіх ваенных спецыялістаў. Як пазней успамінаў Лукашэнка, венесуэльцы мелі патрэбу ў дапамозе па рэарганізацыі арміі. Яны закупілі розныя сістэмы супрацьпаветранай абароны, самалёты і іншае ўзбраенне, але не мелі добрай ваеннай школы для карыстання ўсім гэтым. Тагачасны намеснік начальніка Генеральнага штаба Узброеных Сіл Пётр Ціханоўскі адзначыў, што ў Венесуэле адсутнічала адзіная сістэма СПА, меліся толькі паасобныя падраздзяленні.

Указамі Прэзідэнта Беларусі ад 5 снежня № 618 і 686 генерал-лейтэнант і будучы пасол краіны ў Баліварыянскай Рэспубліцы Алег Пафераў стаў упаўнаважаным па вядзенні перамоў па праекце пагадненняў аб супрацоўніцтве ў інтарэсах стварэння адзінай сістэмы СПА і сістэмы радыёэлектроннай барацьбы, а таксама аб знаходжанні на венесуэльскай тэрыторыі беларускіх вайскоўцаў. 8 снежня ў рамках візіту А. Лукашэнкі ў Каракас па гэтым пытанні былі падпісаны дзве дамовы.

Першым пагадненнем прадугледжвалася, што Мінск акажа Венесуэле дапамогу і садзейнічанне ў стварэнні адзінай сістэмы СПА і РЭБ на падставе навуковага праекта. Бакі дамовіліся аб тым, што арганізацыі Венесуэлы заключаць кантракты з арганізацыямі рэспублікі і іншых дзяржаў на закупку тавараў, работ і паслуг у адпаведнасці з планамі стварэння дзвюх сістэм. Другім пагадненнем вызначаліся ўмовы, якія рэгламентавалі ўезд і знаходжанне ваенных саветнікаў і спецыялістаў, галоўнага ваеннага саветніка Беларусі і яго апарата на тэрыторыі Венесуэлы ў працэсе ажыццяўлення работ па стварэнні сістэм СПА і РЭБ. Замежнікі абавязаліся выконваць заканадаўства краіны і не ўдзельнічаць у баявых дзеяннях. Абодва дакументы былі ратыфікаваны Палатай прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі ў закрытым рэжыме 9 красавіка 2008 года, а адобраны Саветам Рэспублікі 16 красавіка.

У тым жа годзе дзесяць ваенных спецыялістаў без уліку членаў сем’яў прыбылі ў Венесуэлу (пазней іх колькасць узрасла). Кіраўніцтва групы ажыццяўляў генерал Пафераў. Задачай замежных саветнікаў было стварыць новую сістэму абароны, умантаваць у яе наяўнае ўзбраенне і дакупіць неабходнае новае, пры гэтым усё растлумачыць для венесуэльскіх калегаў. Пасля смерці Чавеса ў 2013 годзе адносіны дзвюх краін саслаблі, і місію беларускіх спецыялістаў згарнулі. Аднак у Венесуэле ўдалося дамагчыся паспяховага абнаўлення і сістэматызацыі СПА—РЭБ, пры чым не за шэсць гадоў, як планавалася, а за пяць.

Сумесныя мерапрыемствы
----------------------

У 2006 годзе падчас сустрэчы старшыні Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі па міжнародных справах і нацыянальнай бяспецы Мікалая Чаргінца з дэпутатамі Нацыянальнай асамблеі Венесуэлы з’явілася ідэя аб правядзенні сумесных мерапрыемстваў сілавых структур. Падобная ініцыятыва была падтрымана дзяржаўным сакратаром Савета Бяспекі Беларусі Віктарам Шэйманам.

З 28 сакавіка па 18 красавіка 2008 года 16 супрацоўнікаў групы «Альфа» Камітэта дзяржбяспекі, САХРа ўнутраных войскаў, службы бяспекі прэзідэнта і спартыўнага таварыства «Дынама» (у дадатак да існых спецыялістаў СПА—РЭБ) знаходзіліся ў экспедыцыі ў рамках умацавання супрацоўніцтва сілавых структур дзвюх краін. Яна ўключала ў сябе семінары, на якіх спецназаўцы абменьваліся вопытам па барацьбе з тэрарызмам, а таксама курс выжывання беларусаў у амазонскіх джунглях. Дэвіз экспедыцыі гучаў як «спецназы дружалюбных краін у барацьбе з міжнародным тэрорам» (ісп.: fuerzas especiales de países amigos en la lucha contra el terror internacional). Само мерапрыемства праводзілася напярэдадні святкавання 85-годдзя БФСТ «Дынама». Усю экспедыцыю ўзначальваў Андрэй Красоўскі, начальнік, цэнтра спецыяльнай падрыхтоўкі БФСТ.

Завяршальным этапам стала ўзыходжанне 11 красавіка на Пік Балівар (4978 м), найвышэйшы пункт Венесуэлы. Узыходжанне было дастаткова складаным і напружаным. Байцам, сярод якіх былі прадстаўнікі Беларускай федэрацыі альпінізму, давялося прайсці паэтапна джунглі Амазоніі з прыпынкамі, пасля чаго здзейснены непасрэдны штурм вышыні. На яе ўзняты сцягі дзвюх краін і сімволікі службы бяспекі прэзідэнта, Прэзідэнцкага спартыўнага клуба, НАК, групы «Альфа» КДБ, САХРа і Беларускага фізкультурна-спартыўнага таварыства «Дынама», а таксама спонсараў, якія арганізавалі экспедыцыю. Такое мерапрыемства спрыяльна паўплывала на ўзаемаадносіны спецслужбаў дзвюх дзяржаў.

Улетку таго ж года Беларусь наведалі байцы камандас DISIP, якія прынялі ўдзел у вучэбна-метадычным зборы БФСТ «Дынама». Прыкладна да 2011 года сілы DISIP і СЕБІН неаднаразова прыязджалі ў краіну і праходзілі курс падрыхтоўкі ад «Дынама» і 5-й брыгады спецназа УС РБ. У ходзе навучання замежных сілавікоў пад Мар’інай Горкай на беларуска-венесуэльскі канвой адбылася вучэбная атака, падчас якой байцы 5-й брыгады хацелі прадэманстраваць свае магчымасці. Аб манёўрах замежнікам не было абвешчана і тыя прынялі гэта за рэальны напад баевікоў. Яны падрыхтаваліся дзейнічаць рашуча, але беларускі спецназ хутка адбіў «атаку». Байцы DISIP засталіся ўражаны прафесіяналізмам сваіх калегаў.

Пастаўкі зброі
--------------

Да 2000-х Венесуэла ў значнай ступені выкарыстала французскую і амерыканскую тэхніку. Аднак з прыходам Чавеса кіраўніцтва краіны прыняло рашэнне арыентавацца на Расію і Кітай, а такім чынам і правесці пераўзбраенне. Беларускі бок абавязаўся пастаўляць у краіну новую тэхніку, у прыватнасці АСК.

У ліпені 2006 падпісана пагадненне аб ваенна-тэхнічным супрацоўніцтве.

У рамках праграмы для абароны асабліва важных аб’ектаў на тэрыторыі Венесуэлы створаны базы дыслакацыі беларуска-расійскага ЗРК «Пячора-2М» — мадэрнізацыі С-125. Кантракт на набыццё гэтых комплексаў быў заключаны Каракасам у верасні 2009 года. Прадугледжвалася закупка 11 (па іншых даных 18) такіх ЗРК. Пастаўкі пачаліся ў маі 2011 года. Акрамя таго, у 2006—2010 гг. венесуэльскія ўзброеныя сілы закупілі ў Беларусі нявызначаны лік комплексаў Тор-М1. З беларускага боку ў ліку асноўных выканаўцаў праекта выступілі прадпрыемства «Алеўкурп», «Волатаўта», створанага Мінскім заводам колавых цягачоў, і 2566-ы завод па рамонце радыёэлектроннага ўзбраення. Па інфармацыі трэціх крыніц, сувыканаўцам праекта нараўне з прадпрыемствамі ВПК Беларусі магчыма выступілі кітайскія, расійскія і іранскія кампаніі.

1 сакавіка 2008 года калумбійскія войскі ўварваліся на тэрыторыю суседняга Эквадора і разграмілі лагер паўстанцаў ФАРК, забіўшы іх камандзіра Рауля Рэеса. Падчас бою быў захоплены ноўтбук Рэйса, дзе, паводле заявы прэзідэнта Калумбіі Альвара Урыбэ, меліся звесткі аб супрацоўніцтва паміж ФАРК і ўладамі Эквадора, а таксама аб пастаўках зброі з Беларусі калумбійскім паўстанцам пры пасярэдніцтве Венесуэлы.

У электронным лісце за 8 лютага ад Івана Маркеса, аднаго з членаў ФАРК, гаварылася:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Уга Чавес разгледзеў з беларускімі ўладамі магчымасць паставак узбраення... Наш беларускі сябар працягвае работу над пакетам аб шляхах да чорнага рынку, каб вырашыць праблемы... 17 чысла гэтага месяца ў Каракас прыбудзе дэлегацыя высокіх прадстаўнікоў ад гэтага сябра, каб удакладніць спіс. Анёл прасіў, каб мы былі тут і асабіста дамовіліся з дэлегацыяй. | "|

Па даных газеты «Эль Паіс», Анёл — гэта псеўданім Уга Чавеса, а сябар — Віктар Шэйман, дзяржсакратар Савета Бяспекі Беларусі. Ён быў адным з тых, хто прасоўваў кантракты на пастаўку зброі ў Венесуэлу на суму ў 720 млн еўра, якія былі падпісаны ў 2007 годзе. З 15 па 19 лютага 2008 г. беларуская дэлегацыя на чале з Шэйманам ездзіла ў Венесуэлу на перамовы.

Гл. таксама
-----------

* Ваеннае супрацоўніцтва Беларусі і Расіі
* Ваеннае супрацоўніцтва Беларусі і Азербайджана

Зноскі
------

1. ↑  *В. С. Григорьев, Е. Е. Кондаков.* ВОЕ́ННОЕ СОТРУ́ДНИЧЕСТВО Архівавана 2 чэрвеня 2021. // Большая российская энциклопедия
2. ↑  Федеральный закон от 19.07.1998 N 114-ФЗ (ред. от 04.12.2007) «О военно-техническом сотрудничестве Российской Федерации с иностранными государствами» (принят Государственной Думой Федерального Собрания Российской Федерации 03.07.1998)
3. 1 2  Андриевский К. П. Торговые отношения Республики Беларусь со странами Латинской Америки Архівавана 22 снежня 2015. // Журнал международного права и международных отношений. — 2010. — № 2. — С. 54.
4. ↑  История ненависти Уго Чавеса — приговор Соединенным Штатам // Правда.ru, 31.01.2006
5. ↑  А.Лукашенко: мы с У.Чавесом — люди одной идеологии // СБ. Беларусь Сегодня, 26 июня 2012
6. 1 2 3  Лукашенко: в Венесуэле было допущено много ошибок и упущена экономика
7. 1 2 3  Белорусские военные специалисты будут принимать участие в создании системы ПВО Венесуэлы Архівавана 30 красавіка 2008.
8. 1 2  Полетели шапки военных и пограничников
9. ↑  Небо над Венесуэлой будет охранять белорусская система ПВО(недаступная спасылка)
10. 1 2  Минск помог Каракасу создать систему ПВО, но не может добиться оплаты счетов | naviny.by Архівавана 29 лістапада 2020.
11. 1 2  Белорусские спецназовцы готовятся к покорению высшей точки Венесуэлы — пика Боливара
12. ↑  В Минск вернулись белорусские спецназовцы, покорившие самую высокую точку Венесуэлы Архівавана 2 чэрвеня 2021.
13. ↑  Белорусский спецназ добрался до пика Боливара
14. ↑  Белорусские спецназовцы совершили успешное восхождение на высшую точку Венесуэлы пик Боливара
15. ↑  Визит Commandos Disip в Минске. Disip in Minsk Часть 1 — Видео на Youtube
16. ↑  *Андриевский, К. П.* Отношения Республики Беларусь с Боливарианской Республикой Венесуэла в 1992—2010 гг. / К. П. Андриевский. — Минск : БГУ, 2013. — 47 с. — Библиогр.: с. 29—45.
17. ↑  Беларусь — Венесуэла: тайны политического альянса
18. ↑  Минск помог Каракасу создать систему ПВО, но не может добиться оплаты счетов Архівавана 24 верасня 2020. // БелВПО, 11 ноября 2019
19. 1 2 3  El Pais: Венесуэла с помощью Лукашенко и его приближенных поставляла белорусское оружие колумбийским боевикам

Літаратура
----------

* *Михайлевский, Е.* Перспективное сотрудничество: Венесуэла — окно в Латинскую Америку для белорусского ВПК / Е. Михайлевский // ВПК. Беларусь. — 2012. — № 3. — С. 56—65.

Спасылкі
--------

* Venezuela comandos DISIP Белорусский спецназ в Венесуэле. Канал Центра специальной подготовки на Youtube, 28 февраля 2011.
* Светлана Калинина. Как белорусские «коммандос» обучают своих венесуэльских коллег (видео) Архівавана 2 чэрвеня 2021. // Сильные новости, 27 июня 2011.