recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Юры (Ежы) Дулевіч** (польск.: Jerzy Dulewicz; 14 студзеня 1897, Санкт-Пецярбург — 25 жніўня 1958, Быдгашч) — польскі фотамайстар, уганараваны званнем Artiste FIAP (AFIAP). Сябра, заснавальнік Саюза фатографаў горада Быдгашч.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Беразвецкая царква каля 1934 года на фота Ежы Дулевіча
Юры Дулевіч нарадзіўся ў Санкт-Пецярбургу, пераехаў у Глыбокае ў 1920 годзе. Працаваў настаўнікам школы ў Залессі. Пакінуў шмат мастацкіх фотаздымкаў Глыбокага і ваколіц 20-х гадоў ХХ стагоддзя, якія часта рэпрадукаваліся ў газетах, часопісах, выдаваліся як паштоўкі, імі была праілюстраваная класічная кніга Отана Гедэмана «Głębokie» (Глыбокае).

З 1930 года жыў у Вільні. Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны ён пасяліўся ў Быдгашчы — звязаны з куяўска-паморскім фатаграфічным асяроддзем, жыў і працаваў у Быдгашчы да самай смерці. Асаблівае месца ў яго творчасці займала архітэктурная, дакументальная і пейзажная фатаграфія. Ежы Дулевіч быў аўтарам і суаўтарам шматлікіх фотавыставак; аўтарскія і калектыўныя. Ён прымаў актыўны ўдзел у Міжнародных фотасалонах, арганізаваных (у тым ліку) пад патранажам FIAP, атрымаў шэраг узнагарод, дыпломаў і грамат. У 1949 годзе быў прыняты ў члены Асацыяцыі польскіх мастацкіх фатографаў. Быў сузаснавальнікам Быдгашцкага кола ZPAF. Наступствам удзелу Ежы Дулевіча ў Міжнародных салонах фатаграфіі (пад патранажам FIAP) стала (пасмяротна) узнагароджанне Artiste FIAP (AFIAP) Міжнароднай федэрацыяй фотамастацтва FIAP (якая ў цяперашні час знаходзіцца ў Люксембургу).

Памёр 25 жніўня 1958 года, пахаваны на могілках у Быдгашчы. У 2007 годзе яго імя было ўнесена ў спіс Алеі Заслужаных горада Быдгашч.

Зноскі
------

1. ↑  Jerzy Dulewicz // MAK<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105192847'></a>
**Палацца Кі́джы** (італ.: Palazzo Chigi) — палац (палацца) у Рыме, які з'яўляецца афіцыйнай рэзідэнцыяй прэм'ер-міністра Італьянскай рэспублікі. З красавіка 2013 года палацца Кіджы займае Энрыка Лета.

Гісторыя
--------

Палац з відам на плошчу Калоны і Віа дэль Корса пачаў будавацца ў 1562 годзе па праекце архітэктара Джакама дэла Порты, скончана будаўніцтва было ўжо Карла Мадэрнай у 1580 годзе для сям'і Альдабрандзіні. У 1659 годзе ён быў набыты сям'ёй Кіджы. Пасля палац быў рэканструяваны Фелічэ дэла Грэка і Джавані Батыстай Канціні.

Палацца Кіджы на гравюры Джузэпэ Вазі, XVIII стагоддзе
У палацы 5 паверхаў, шырокая лесвіца, якая вядзе ў гасціныя пакоі, двор, упрыгожаны фантанам, спраектаваным Джакама дэла Портай. Гэты фантан быў пазней скапіраваны ў розных месцах Рыма і іншых італьянскіх гарадах.

У 1878 годзе палацца Кіджы стаў рэзідэнцыяй аўстра-венгерскага пасла ў Італьянскім каралеўстве. У 1916 годзе ён быў набыты італьянскай дзяржавай, і ў ім размясцілася міністэрства каланіяльных спраў. Яшчэ пазней палацца стаў рэзідэнцыяй італьянскага міністра замежных спраў. З 1961 года палацца Кіджы — месца афіцыйных сустрэч старшыні Савета міністраў Італіі (прэм'ер-міністра).

Гл. таксама
-----------

Іншыя палацы Рыма, у якіх размяшчаюцца дзяржаўныя органы:

* Квірынальскі палац — рэзідэнцыя прэзідэнта Італіі
* Палацца Мадама — рэзідэнцыя італьянскага Сената
* Палацца Монтэчыторыа — у ім засядае Палата дэпутатаў Італіі
* Палацца Кансульта — рэзідэнцыя Канстытуцыйнага суда Італіі

Зноскі
------

1. ↑  Palaces, Villas and Gardens **(нявызн.)**. *Rome Guide Italy*.  Travelplan.it. Праверана 25 ліпеня 2013.
2. ↑  *Roberto Piperno; Rosamie Moore.*. Piazza Colonna **(нявызн.)**. Праверана 25 ліпеня 2013.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Палацца Кіджы
* (італ.) Гісторыя палацца Кіджы Архівавана 10 чэрвеня 2007. сайт італьянскага ўрада (італ.) (Праверана 25 ліпеня 2013)
**Шырата́** — геаграфічная каардыната ў шэрагу сістэм сферычных каардынат, якая вызначае становішча пунктаў на паверхні Землі, Сонца, планет і на нябеснай сферы адносна экватара, экліптыкі.

Від шара. Экватар (сіні) дзеліць шар напапалам і перасякае мерыдыяны (жоўты) пад вуглом 90°. Усе 
суцэльныя лініі гэтага малюнка — артадраміі. Пункцірныя лініі — лініі аднолькавай шыраты.
Геаграфічная шырата φ — гэта вугал паміж вертыкальнай лініяй у гэтым пункце і плоскасцю экватара, які адлічваецца ад 0 да 90° у абодва бакі ад экватара. Геаграфічную шырату пунктаў, якія ляжаць у паўночным паўшар'і, (паўночная шырата) прынята лічыць дадатнай, шырату пунктаў у паўднёвым паўшар'і — адмоўнай. Акрамя таго, прынята гаварыць пра шыроты, большыя па абсалютнай велічыні — як пра *высокія*, а пра блізкія да нуля — як пра *нізкія*.

З-за адрознення формы Зямлі (геоіда) ад шара, геаграфічная шырата пунктаў некалькі адрозніваецца ад іх геацэнтрычнай шыраты, г. з. ад вугла паміж кірункам на гэты пункт з цэнтра Зямлі і плоскасцю экватара.

Шырату месца можна вызначыць з дапамогай такіх астранамічных прылад як секстант ці гноман (прамое вымярэнне), таксама можна скарыстацца сістэмамі GPS ці ГЛАНАСС (ускоснае вымярэнне). Ад шыраты, як і ад пары года, залежыць працягласць дня.

Гл. таксама
-----------

* Паралель
* Геаграфічныя каардынаты
* Даўгата
* Шыротная занальнасць
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Шыраеўка.
**Шыраеўка** (руск.: Ширя́евка) — сяло ў Гардзееўскім раёне Бранскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Рудневараб’ёўскага сельскага паселішча.

Гісторыя
--------

Заснавана ў сярэдзіне XVIII стагоддзя тутэйшымі землеўладальнікамі Шыраямі як слабада (таксама называлася **Лемяшоўка**); у іх жа валоданні заставалася і далей, казацкага насельніцтва тут не было. У 1770 годзе на сродкі Шыраяў быў пабудаваны драўляны храм Покрыва Багародзіцы (закрыты ў 1928 годзе, не захаваўся).

Да Лютаўскай рэвалюцыі сяло ў складзе Суражскага павета Чарнігаўскай губерні. 20 лістапада 1917 года сяло абвяшчалася часткай Севершчыны Украінскай Народнай Рэспублікі. 25 снежня 1917 года сяло ўключана ў склад Украінскай рэспублікі Саветаў.

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай сяло абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Аднак да мая 1919 года ў складзе Чарнігаўскай губерні Украінскай ССР, пасля чаго было перададзена ў Гомельскую губерню РСФСР, а пасля ліквідацыі губерні ў 1926 годзе ў Бранскую губерню.

З 1929 года ў складзе Клінцоўскай акругі, а з 1932 года ў Заходняй вобласці, у 1937 годзе перададзена ў склад Арлоўскай вобласці. У 1944 годзе ўвайшло ў склад Бранскай вобласці.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ГКНП 13-012-2011 «Тэхнічная інструкцыя па перадачы найменняў геаграфічных аб’ектаў з рускай мовы на беларускую мову»

| ⛭ Населеныя пункты Гардзееўскага раёна |
| --- |
| Сёлы | 
* Вялікі Бор
* **Гардзееўка**
* Гліннае
* Жоўнец
* Кажаны
* Казарычы
* Кузняцы
* Пярэцін
* Пятрова Буда
* Смяльч
* Стругава Буда
* Тварышына
* Унашава
* Шыраеўка

 |  |
| Вёскі | 
* Алісаўка
* Антонаўка
* Дзмітрыеўка
* Завод-Карэцкі
* Калыбелі
* Малаўдзёбнае
* Міхайлаўка
* Наваселле
* Нежча
* Нованавіцкая
* Паконь
* Папоўка
* Петракаўка
* Рудня-Вараб’ёўка
* Старанавіцкая
* Старая Палана
* Стругаўка
* Удзел
* Фёдараўка 1-я
* Фёдараўка 2-я
* Хармынка
* Чарнетаўка
* Чорны Ручай
* Ямнае

 |
| Пасёлкі | 
* Барэц
* Беліца
* Дуброўка
* Заліпоўе
* Зялёны Клін
* Іпуць
* Крашчэнскі
* Мірны
* Мядзведаўка
* Смелы
* Сугродаўка
* Уладзіміраўка
* Шамры

 |
Акуляры
**Акуляры** — найбольш простае аптычнае прыстасаванне, якое выкарыстоўваецца для карэкцыі недахопаў аптычнай сістэмы вока або засцерагае яго ад механічных пашкоджанняў, уздзеяння агрэсіўных вадкіх і газападобных асяроддзяў, прамянёў святла.

Складаюцца з дзвюх акулярных лінзаў (карэгавальныя акуляры) або спецыяльнага шкла (засцерагальныя акуляры) і аправы, якая забяспечвае неабходнае становішча лінзаў або шкла адносна вачэй. 

Акуляры з іншым мацаваннем аправы маюць асаблівыя назвы: манокль, ларнет і пенснэ. Разнавіднасцю акуляраў можна лічыць кантактныя лінзы. Робяць іх з гнугкага празрыстага шкла і прыкладаюць непасрэдна да рагавіцы або склеры вока. Найбольшае пашырэнне маюць акуляры, прызначаныя для паляпшэння зроку пры блізарукасці (міяпіі) і дальназоркасці (гіперметрапіі).

Літаратура
----------

* Акуляры // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Акуляры**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) · Гранат |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119348328 · GND: 4129978-4 · LCCN: sh85046700 · Microsoft: 2910768583 · NDL: 00562229 · NKC: ph119010 |

 |
**Расонская партызанская брыгада імя І. В. Сталіна** — савецкае разведвальна-дыверсійнае і партызанскае падраздзяленне, якое дзейнічала падчас Вялікай Айчыннай вайны на тэрыторыі Расонскага, Асвейскага і Полацкага Віцебскай, Ідрыцкага і Невельскага раёнаў Калінінскай абласцей РСФСР.

Гісторыя
--------

У канцы мая 1942 года ў Расонскім раёне для арганізацыі і кіраўніцтва партызанскімі атрадамі быў створаны штаб на чале з сакратаром Расонскага падпольнага райкома КП(б)Б В. Я. Лапенкам і камандзірам атрада імя Сталіна Р. А. Ахоціным. У чэрвені штабам былі арганізаваны атралы імя Варашылава, імя Чапаева, імя Чкалава, імя Молатава. У ліпені 1942 года ўсе гэтыя атрады ўвайшлі ў брыгаду «За Савецкую Беларусь» як расонская група партызанскіх атрадаў. Пазней у яе былі ўключаны асобныя атрады: 2-і імя Сталіна, імя Леніна, імя Катоўскага, імя Будзённага, імя Шчорса.

Паводле распараджэння аператыўнай групы партызанскага руху пры Ваенным савеце 4-й Ударнай арміі, у канцы жніўня 1942 года група партызанскіх атрадаў Расонскага раёна пераўтворана ў Расонскую брыгаду імя Сталіна. Брыгада вяла пастаянныя баі з нямецкімі акупацыйнымі сіламі, што непрыкметна пераўтварала атрады ў паходныя шпіталі, што абцяжарвала аператыўны і тактычны манеўр. Каб палепшшыць становішча была створана медыцынская служба (начальнік — М. А. Папова) і брыгадны шпіталь (начальнік і камісар — Я. А. Алесіна і С. К. Рубашэнка). 

3 лістапада 1943 года Расонская брыгада імя Сталіна ў складзе 12 атрадаў агульнай колькасцю 2309 чалавек, злучылася з часцямі РСЧА.

Склад
-----

### Атрады

Падчас стварэння, брыгада складалася з:

* партызанскі атрад імя Сталіна;
* партызанскі атрад імя Варашылава;
* партызанскі атрад імя Чапаева;
* партызанскі атрад імя Чкалава;
* партызанскі атрад імя Молатава;
* 2-і партызанскі атрад імя Сталіна;
* партызанскі атрад імя Кірава;
* партызанскі атрад імя Калініна;
* артылерыйскі дывізіён.

Пазней у брыгадзе былі арганізаны:

* партызанскі атрад імя Камсамола (з кастрычніка 1942 года — імя Лапенкі);
* партызанскі атрад імя Суворава;
* партызанскі атрад імя Кутузава;
* партызанскі атрад імя Жукава;
* партызанскі атрад імя Ракасоўскага.

### Батальёны

Для лепшага кіравання брыгадай у жніўні 1942 года атрады былі зведзены ў батальёны: 

* 1-ы батальён (зона адказнасці — паўднёвая частка раёна);
* 2-і батальён (усходняя);
* 3-і батальён (заходняя);
* 4-ы батальён (створаны ў лютым 1943 года).

Камандзіры
----------

* Радзівон Арцёмавіч Ахоцін ліпень 1942—лістапад 1943 гадоў

Камісары
--------

* Варфаламей Якаўлевіч Лапенка (загінуў) ліпень 1942—кастрычнік 1943 гадоў
* Яфрэм Пятровіч Васілевіч кастрычнік 1942—лістапад 1943 гадоў

Начальнікі штаба
----------------

* Пётр Яфімавіч Рубіс ліпень—жнівень 1942 года
* Георгій Пятровіч Мезенцаў верасень 1942—люты 1943 гадоў
* Леанід Фёдаравіч Рабінін люты—лістапад 1943 года

Літаратура
----------

* Партызанская брыгада Расонская імя І. В. Сталіна // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 448. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Палацца Памфілі** (італ.: Palazzo Pamphilj) — палац, які выходзіць на П'яцца Навона ў Рыме (Італія), пабудаваны ў стылі барока з 1644 па 1650 год.

У 1470 годзе Антоніа Памфілі купіў тры дамы на паўднёвым боку П'яцца Навона. У 1644 годзе яго нашчадак Джавані Батыста Памфілі становіцца Папам Інакенціем X (1644-1655). Ён прызначыў Джыралама Райнальдзі, а пазней і Франчэска Бараміні, архітэктарамі новага палаца Памфілі. Джыралама Райнальдзі стварыў фасад палаца. Галерэя, упрыгожаная фрэскамі П'етра да Картоны, вялікая зала і авальныя лесвіцы належаць аўтарству Франчэска Бараміні. Інакенцій X падарыў палац сваёй сваячцы Алімпіі Майдальчыні, якая мела ў той час вялікі ўплыў на палітыку.

23 залы палацца Памфілі ўпрыгожаны шматлікімі фрэскамі вядомых мастакоў — Джачынта Джэміньяні, Гаспара Дзюгэ, П'ера Франчэска Молы і іншых. Будынак мае тры ўнутраных двары. У 1652-1672 гадах у комплекс палаца была ўбудавана царква Сант-Аньезэ-ін-Агонэ.

З 1920 года ў Палацца Памфілі размяшчаецца пасольства Бразіліі ў Рыме. Сам будынак перайшоў ва ўласнасць дзяржавы Бразіліі ў 1964 годзе. Яшчэ адзін палац сям'і Дорыа-Памфілі размешчаны таксама ў Рыме, а трэці палац знаходзіцца ў Вальмантонэ ў правінцыі Рыма.

Зноскі
------

1. ↑  Ambasciata del Brasile a Roma: Palazzo Pamphilj Архівавана 14 мая 2009.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Пасольствы Бразіліі ў Рыме
**Палацца Монтэчыторыа** (*Palazzo Montecitorio*) — барочны палац у Рыме, у якім засядае Палата дэпутатаў Італіі (у часы Мусаліні — Палата фасцый і карпарацый). Фасад палаца выходзіць на П'яцца дзі Монтэ Чыторыа.

Палац можа служыць эталонам стрыманага «інтэрнацыянальнага барока». Яго пачаў будаваць Берніні для кардынала Лудавіка Людавізі, пляменніка Папы Рыгора XV. Пасля смерці Папы будаўнічыя працы былі прыпынены да пантыфіката Інакенція XII, які даручыў Карла Фантана дабудаваць палац для размяшчэння ў ім папскай курыі.

П'яцца дзі Монтэ Чыторыа з егіпецкім абеліскам перад фасадам палацца
У XVIII стагоддзі былы палацца Людавізі займаў папскі намеснік Рыма. У 1789 г. перад палацам быў усталяваны знакаміты абеліск, які застаўся ад гіганцкага сонечнага гадзінніка імператара Аўгуста.

Пасля таго, як палац быў перададзены ў распараджэнне італьянскага парламента, спатрэбілася капітальная перапланіроўка ўнутраных памяшканняў, якая і была ажыццёўлена ў стылі мадэрн пад кіраўніцтвам архітэктара Эрнэста Базіле напачатку XX стагоддзя.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Палацца Монтэчыторыа**

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 30 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
**Касцёл Святога Францыска Асізскага** — рымска-каталіцкі храм, пабудаваны ў цэнтры г. Свіслач Гродзенскай вобласці ў 1990-я гады.

Гісторыя
--------

Касцёл у Свіслачы быў заснаваны прыватнай фундацыяй яшчэ ў 1550 годзе, але ў часы рэфармацыі ён дзейнічаў як кальвінісцкі збор. Святыня была вернута каталікам у 1630 годзе.

Касцёл у Свіслачы на малюнку Напалеона Орды, сяр. XIX ст.
Новы драўляны касцёл пад тытулам Найсвяцейшай Тройцы быў пабудаваны ў 1666 годзе літоўскім падскарбіем Геранімам Крышпінам.

13 ліпеня 1943 года ў лесе каля паселішча фашыстамі быў расстраляны пробашч свіслацкага касцёла кс. Юзаф Казлоўскі. У гады вайны касцёл згарэў. Цяпер на месцы касцёла знаходзіцца адміністрацыйны будынак (на скрыжаванні вул. Леніна і Дзяржынскага, каля пл. К. Маркса). Захавалася толькі частка касцёльнай агароджы.

### Новы касцёл

1 мая 1990 года парафія ў Свіслачы была перададзена біскупам Тадэвушам Кандрусевічам пад апеку айцоў францысканцаў. Першым пробашчам адноўленай пасля доўгага часу парафіі стаў Францішак Навакоўскі. Новы касцёл з чырвонай вонкавай цэглы пачалі будаваць у 1991 годзе. Касцёл быў асвечаны 2 кастрычніка 1994 года архібіскупам Зянонам Грахалеўскім з Рыма.

Касцёлу надалі тытул св. Францішка з Асізі. 4 кастрычніка 2004 года сюды быў перанесены з Гродна старажытны абраз Св. Францішка ў сярэбраных шатах.

Архітэктура
-----------

У архітэктуры святыні выкарыстаны рысы неагатычнага і неараманскага стыляў.

У 2005 годзе распачаўся грунтоўны рамонт інтэр’ера.

Спасылкі
--------

* slowo.grodnensis.by

| ⛭Бераставіцкі дэканат |
| --- |
| Касцёл Праабражэння Гасподняга (Вялікая Бераставіца)  · Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі і Святога Яна Непамука (Вялікія Эйсманты) · Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса і Святога Іасафата (Занявічы) · Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (Макараўцы) · Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Малая Бераставіца) · Касцёл Святога Францыска Асізскага (Свіслач) |
**Палацца дэла Роверэ** — палац у Рыме, у Італіі, які выходзіць на вуліцу Віа дэла Канчыліяцыёнэ. Таксама вядомы як **Палацца дэі Пенітэнцыеры**.

Узвядзенне палаца было распачата ў 1480 годзе кардыналам Даменіка дэла Роверэ, сваяком Папы Сікста IV, магчыма па праекце фларэнційскага архітэктара Бачыа Пантэлі. Палац будаваўся паміж 1480 і 1490 гадамі; Пантэлі дакладна паўтарыў архітэктурны стыль Палацца Венецыя, аднаго з найважнейшых будынкаў Рыма XV стагоддзя. Пяць парадных зал цяпер выконваюць ролю афіцыйных прыёмных пакояў Ордэна Святой Труны Гасподняй Іерусалімскай.

Скляпенне паўбагоў
Назва **Палацца дэі Пенітэнцыеры** замацавалася за палацам у часы Папы Аляксандра VII, які размясціў тут папскіх спавядальнікаў, вядомых як *penitenzieri*. Цяпер у будынку Палацца дэла Роверэ размяшчаюцца гатэль і Ордэн Святой Труны Гасподняй Іерусалімскай.

Апісанне
--------

Будынак мае масіўны фасад, па вобразу Палацца Венецыя, з вежай на левым боку. Імя Даменіка дэла Роверэ напісана на вокнах на першым паверсе, а герб на фасадзе палаца належыць Папе Кліменту XIV.

У інтэр’ер палаца ўваходзіць двухузроўневы двор: ніжні з порцікам і з васьміграннымі калонамі і студняй, і верхні з садам. Палац мае багатае ўнутранае ўбранне. Найбольш вядомай дэталлю інтэр’ера з’яўляецца Скляпенне паўбагоў  (англ.) (бел. — галерэя з міфалагічных і алегарычных фігур, створаная мастаком Пінтурык’я ў 1501 годзе.

Літаратура
----------

* \_\_ (1999). *Roma*. Milan: Touring Club Editore. ISBN 88-365-1324-7.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Палацца дэла Роверэ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4612757-4 · VIAF: 242741108 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Акунь, значэнні.

**Акунь** — возера ў Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Бярэзіна, за 8 км у напрамку на поўдзень ад горада Беразіно, за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі Ядліна.

Плошча паверхні 0,17 км². Даўжыня 0,58 км, найбольшая шырыня 0,36 км, даўжыня берагавой лініі 1,66 км. Найбольшая глыбіня возера 1,8 м. Аб’ём вады 0,2 млн м³. Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Берагавая лінія слаба звілістая. У возера ва ўсходняй частцы ўпадае меліярацыйны канал, на захадзе выцякае рака (ручай?) Куніца ў Бярэзіну.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, плотка, карась. Сустракаецца краснапёрка.

Літаратура
----------

* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Минская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2009. — С. 21. — 60 с. — 20 000 экз. — ISBN 978-985-508-174-7. (руск.)
* Республика Беларусь. Минская область. Березинский район: карта. Березино: план / Ред. Г. П. Ляхова. — Минск: РУП «Белкартография», 2011. — 3 000 экз.

Спасылкі
--------

* Возера Акунь на сайце «Белорусский Посейдон» Архівавана 20 жніўня 2013.
**«Палаючы манах»** (англ.: The Burning Monk) — фатаграфія, зробленая 10 чэрвеня 1963 года журналістам Малкольмам Браўнам[en], на якой адлюстраваны акт самаспалення[ru] будысцкага манаха[ru] Тхіць Куанг Дыка[ru] на адным з ажыўленых скрыжаванняў Сайгона у знак пратэсту супраць урада краіны. Шэраг газет, уключаючы «The Times», адмовіўся публікаваць траўміруючы здымак, але ён быў растыражаваны і выклікаў шырокі грамадскі рэзананс. Рэспубліканскі сенатар Генры Кэбат Лодж[ru] адзначаў, што праца Браўна дапамагла данесці да высокапастаўленых амерыканскіх палітыкаў рэальны стан спраў у краіне. Як мяркуецца, менавіта гэты здымак заахвоціў прэзідэнта Джона Кенэдзі аддаць загад аб пераацэнцы палітыкі яго адміністрацыі ў В’етнаме. Пазней ён адзначаў, што *«ніводзін навінавы здымак у гісторыі не выклікаў столькі эмоцый, як гэты»*.

Зноскі
------

1. 1 2  100 Photographs: The Most Influential Images of All Time — Time, 2016. Праверана 29 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q79735566'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q43297'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Касцёл Святога Юрыя** (літ.: Vyžuonų Šv. Jurgio bažnyčia) — рымска-каталіцкі храм у цяпер в. Віжуонас (Віжуны) Уцянскага раёна, Літва.

Гісторыя
--------

Касцёл у Віжунах пабудаваны ў 1406 годзе па фундацыі ўладальніка мястэчка Крысціна Осціка. У XVI—XVII стст. Віжуны належалі Кішкам і Радзівілам, што вызнавалі пратэстанцтва і перарабілі касцёл на кальвінскі збор. У 1604 годзе тут пахаваны Крыштоф Радзівіл Пярун, а ў 1641 — яго сын Крыштоф.

У 1667 годзе збор гвалтам вярнулі католікі. У 1706 касцёл адрамантаваны. У XIX ст. па баках апсіды пабудаваны 2 сакрысціі. У выніку перабудовы 1891 года павялічаны ў даўжыню нефы, над галоўным уваходам узведзена вежа-званіца.

Архітэктура
-----------

Бакавы фасад
Касцёл уяўляе сабой гатычную трохнефную базіліка з пяціграннай апсідай і дзвюма невялікімі сакрысціямі па баках. Накрыты двухсхільным дахам. Апсіда звонку падтрымліваецца двума трохступенчатымі контрфорсамі. Над галоўным уваходам вежа-званіца.

У інтэр'еры крыжовыя скляпенні, бакавыя нефы аддзелены ад галоўнага двума радамі слупоў (па чатыры з кожнага боку). Асвятляецца чатырма высокімі вокнамі у бакавых сценах, трыма ў апсідзе і двума у сакрысціях. Аконныя праёмы першапачаткова былі спічастымі, у цяперашні час лучковыя.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Касцёл Святога Юрыя (Віжуонас)
* Касцёл Святога Юрыя (Віжуонас) на сайце Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»
Англійскі селянін за плугам
**Плуг** (ад протагерм. *plogaz*) — сельскагаспадарчая прылада для асноўнай апрацоўкі глебы ў рамках падрыхтоўкі да пасяўной насення або пасадкі раслін. Плугамі таксама завуцца прылады для працы пад вадой, для пракладкі кабеляў, а таксама падрыхтоўкі зямной паверхні перад гукавым зандаваннем і гідралакацыяй бакавога агляду пры пошуку нафты. Першапачаткова плугі цягнулі на сабе людзі, потым валы, а яшчэ пазней — коні. Пасля індустрыяльнай рэвалюцыі плугі цягнулі паравыя машыны, а ў цяперашні час — трактары. Плугі могуць быць выраблены з дрэва, жалеза або сталі. Ён з'яўляецца асноўным інструментам для большай часткі чалавецтва на працягу ўсёй гісторыі, і ўяўляе сабой адно з галоўных дасягненняў у сельскай гаспадарцы.

Асноўная мэта арання плугам — вывернуць верхні пласт глебы і насыціць паверхню карыснымі рэчывамі знізу, пры гэтым зацягнуўшы ў зямлю пустазелле і ўсё, што засталося ад леташняга ўраджаю. Аранне таксама неабходнае для аэрацыі глебы, як і для дадатковага насычэння вільгаццю. Цяпер узаранае поле звычайна пакідаецца, каб прасохнуць, а затым барануецца перад пасадкай.

Выкарыстанне плуга знізілася ў некаторых абласцях, часцяком з прычыны пагрозай пашкоджання і эрозіі глебы, на карысць дробнага ўзворвання і іншых менш інвазіўных метадаў апрацоўкі глебы. На сённяшні момант у некаторых рэгіёнах праводзяцца адмословыя спаборніцтвы ўзворвання зямлі плугам, як прыклад у Вялікабрытаніі праводзіцца Нацыянальны чэмпіянат узворвання плугам.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Плуг
* The Rotherham Plough Архівавана 24 верасня 2015..
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Макарэвіч.
**Алесь Макарэвіч** (*Аляксандр Антонавіч Макарэвіч*; 30 жніўня 1918, вёска Шалягі, у Пухавіцкім раёне, Мінская вобласць — 30 снежня 1967) — беларускі літаратуразнавец, крытык. Доктар філалагічных навук.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пасля заканчэння літаратурна-лінгвістычнага факультэта Мінскага педагагічнага інстытута (1939) кароткі час настаўнічаў у Хойніцкай сярэдняй школе на Гомельшчыне. У лістападзе 1939 года прызваны ў Савецкую Армію. Удзельнічаў у Вялікай Айчыннай вайне, пад Ельняй 2 кастрычніка 1941 года быў цяжка паранены і трапіў у канцлагер. Вызвалены 17 студзеня 1945 года. Да снежня 1945 года у дзеючай арміі. З 1946 года зноў настаўнік, загадчык навучальнай часткі Талькаўскай сярэдняй школы Пухавіцкага раёна. З 1947 па 1949 гг. — аспірант кафедры беларускай літаратуры Мінскага педагагічнага інстытута. У 1949—1967 гг. выкладаў беларускую літаратуру ў Магілёўскім педінстытуце (з 1959 года — дацэнт, быў загадчыкам кафедры, дэканам філалагічнага факультэта). Кандыдат філалагічных навук.

Творчасць
---------

У друку пачаў выступаць у 1951 года. Выйшлі літаратуразнаўчыя кнігі «Сатыра Кандрата Крапівы» (1962), «Кароткі літаратуразнаўчы слоўнік» (1963, 2-е дапрацаванае і дапоўненае выданне ў 1969), «Ад песень і думак народных» (1965), «Фальклорныя матывы ў драматургіі Янкі Купалы» (1969).

Адзін з аўтараў вучэбных дапаможнікаў для студэнтаў ВНУ «Беларуская дзіцячая літаратура» (1966), «Беларуская вуснапаэтычная творчасць» (1966).

Успаміны
--------

Успамінае Лагунчык Тамара Антонаўна, жыхарка в. Талька: «Я працавала выхавацелем, а мой муж настаўнікам у Талькаўскай СШ. Пасляваенны час быў вельмі цяжкі для ўсіх людзей. Вакол галеча, голад, але знайшліся ў вёсцы добрыя людзі, якія ўзялі Алеся Антонавіча на кватэру. Ён дружыў з маім мужам, прыходзіў да нас дадому. Гэта быў прыгожы, высокі малады чалавек, крыху хударлявы. Характар у яго быў спакойны, ураўнаважаны. Чалавек ён быў вельмі сціплы, далікатны. Некаторы час кватараваў у Церабутах. У нашай школе Алесь Антонавіч выкладаў беларускую мову і літаратуру. Гэта быў сапраўдны знаўца беларушчыны. Заўсёды размаўляў па-беларуску. У 1947 годзе Алесь Антонавіч пераехаў у Мінск, працаваў выкладчыкам у педвучылішчы. Яшчэ некалькі разоў прыязджаў у госці да нас».

Зноскі
------

1. ↑  Макарэвіч, Аляксандр Мікалаевіч **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Электронный каталог ЦНБ НАН Беларуси. Архівавана з першакрыніцы 6 сакавіка 2021. Праверана 14 сакавіка 2016.
2. ↑   Архівавана 6 красавіка 2018.

Літаратура
----------

* Алесь Макарэвіч // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2011060718 |
**Іосіф Ляпкоўскі** (**Юзаф**, свецкае імя **Ян**; ? — 2 верасня 1778) — дзеяч уніяцкай царквы Вялікага Княства Літоўскага, староста пеліканскі.

Біяграфія
---------

Паходзіў з шляхецкай каталіцкай сям’і герба «Дамброва» з Візнаўскай зямлі. У спадчыну ад бацькі Караля атрымаў разам з братам Міхалам, ротмістрам аршанскім, маёнткі ў Аршанскім павеце. Сваю частку спадчыны запісаў базыльянскаму манастыру ў Оршы, які заснаваў у 1758 годзе.

Уступіў у базыльянскі ордэн і стаў ігуменам заснаванага манастыра. Дзякуючы падтрымцы уніяцкага архіепіскапа смаленскага Іраклія Лісанскага ў 1767 годзе атрымаў ад караля польскага і вялікага князя літоўскага Станіслава Аўгуста Панятоўскага пасаду смаленскага каад’ютара і архімандрыта Ануфрыеўскага манастыра ў Мсціслаўскім ваяводстве.

Ад імя Лісанскага пачаў у нунцыятуры ў Варшаве судовы працэс з полацкім архіепіскапам Ясонам Смагаржэўскім, які захапіў частку Смаленскай уніяцкай архіепархіі (17 дэканатаў у Мсціслаўскім ваяводстве).

Пасля смерці Лісанскага ў 1771 годзе Ляпкоўскі быў прызначаны смаленскім архіепіскапам, застаўшыся ануфрыеўскім архімандрытам.

### У Расійскай імперыі

Пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе, не жадаючы стаць падданым Расійскай імперыі, пачаў рабіць захады для пераезду ў іншы базыльянскі манастыр, аднак папскі нунцый Я. Гарампі пераканаў яго застацца. Са згоды магілёўскага губернатара Ляпкоўскаму былі падпарадкаваны таксама Гомельскі і Рагачоўскі дэканаты, якія раней падпарадкоўваліся уніяцкай мітрапаліцкай дыяцэзіі і адышлі ў склад Расіі. Пасля гэтыя дэканаты былі падпарадкаваны імператрыцай Кацярынай II Смагаржэўскаму, але Ляпкоўскі здолеў захаваць над імі ўладу як яго вікарый.

У 1774 годзе дзякуючы ініцыятыве Смагаржэўскага створана Мсціслаўская суфраганія Смаленскай архіепархіі, на сядзібу епіскапа-сфрагана прызначаны Ануфрыеўскі манастыр. У якасці суфрагана быў прапанаваны пляменнік Ляпкоўскага — Іраклій Лісоўскі, які ў 1778 годзе прызначаны адміністратарам Ануфрыеўскай архімандрыі. У 1775 годзе атрымаў ад Панятоўскага ордэн Святога Станіслава.

У хуткім часе Ляпкоўскі памёр як апошні уніяцкі смаленскі архіепіскап. Пахаваны ў Аршанскім базыльянскім манастыры.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т.. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя.

Спасылкі
--------

* Іосіф Ляпкоўскі на сайце Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl · Sejm-Wielki.pl |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Левін.
**Іосіф Давыдавіч Ле́він** (9 лістапада 1923, г. Бабруйск, Магілёўская вобласць — 3 студзеня 2011) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Скончыў у 1953 годзе Ленінградскі інжынерна-будаўнічы інстытут. У 1953—1955 гадах архітэктар, галоўны архітэктар праектаў у інстытуце «Гарпраект» г. Севастопаль; у 1955—1956 гадах у інстытуце «Ваенмарпраект»; у 1956 годзе ў інстытуце «Мінгарпраект»; у 1957—1960 гадах у інстытуце «Белдзіпрасельбуд»; у 1960—1983 гадах у інстытуце «Мінскпраект».

Быў членам Саюза архітэктараў СССР з 1955 года, Савета ветэранаў Вялікай Айчыннай вайны. Член КПСС з 1946 года. Пражываў у Мінску.

Творчасць
---------

 Стадыён «Трактар»
 Палац культуры і тэхнікі МАЗа
Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь
Асноўныя работы: Палац культуры і тэхнікі МАЗа (1977), аэрапорт «Мінск-1», будынкі выдавецтва «Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі» пры АН Беларусі, інстытута «Белдзіпразем», Гідраметэаралагічнага цэнтра па Ленінскім праспекце (1968); карпусы 5-й і 7-й клінічных гарадскіх бальніц; ветэрынарная санітарная станцыя; новы корпус Рэспубліканскай пракуратуры па вул. Інтэрнацыянальнай (1969); скурна-венералагічны НДІ; сярэдняя спецыяльная музычная школа; НДІ Дзяржплана БССР; кінатэатр «Піянер»; стадыён «Трактар»; Мінскі мастацка-вытворчы камбінат; комплекс інтэрнатаў па вул. Ангарскай (1974), жылыя дамы, школы, дзіцячыя сады; транспартная развязка пл. Ванеева; праведзена добраўпарадкаванне Парку культуры і адпачынку імя 50-годдзя Вялікага Кастрычніка і іншае, мікрараён па вул. Кнорына (1963), дзіцячая бальніца па вул. Арлоўскай (1966), тэрапеўтычны корпус 6-й клінічнай бальніцы (1974), Інстытут нейралогіі, нейрахірургіі і фізіятэрапіі (1983) у Мінску.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны 1-й і 2-й ступені (1944, 1985), двума ордэнамі Чырвонай Зоркі (1945); медалямі «За адвагу», «За абарону Ленінграда», «За ўзяцце Кёнігсберга», «За Перамогу над Германіяй», «За Перамогу над Японіяй», медалём Мангольскай Народнай Рэспублікі, «Ветэран працы», юбілейнымі медалямі, Ганаровымі граматамі, каштоўнымі падарункамі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Левин Иосиф Давидович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Левин Иосиф Давидович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
* Воинов А. А. История архитектуры Белоруссии. В 2- х т. Т.2 (Советский период). — Мн. 1987.
Правінцыя Ідзу на карце Японіі са старым адміністрацыйным падзелам (вылучана чырвоным).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ідзу.
**Правінцыя Ідзу** (яп.: 伊豆国 *Ідзу но куні*?, «краіна Ідзу» або 豆州 *Дзусю:*, «правінцыя Ідзу») — гістарычная правінцыя Японіі ў рэгіёне Канто на ўсходзе вострава Хонсю. Адрозніваюць паўвостраў Ідзу, прэфектуру Сідзуока і астравы Ідзу і Токіа.

Правінцыя Ідзу была ўтворана ў 680 годзе ў выніку падзелу правінцыі Суруга. Цэнтр новай адміністрацыйнай адзінкі знаходзіўся ў сучасным горадзе Місіма. Аддаленасць правінцыі Ідзу ад цэнтра ператварыла яе ў месца ссылкі палітычных злачынцаў.

З XII па XIV стагоддзе землямі правінцыі валодаў род Ходзё, прадстаўнікі якога былі фактычнымі кіраўнікамі Камакурскага сёгуната. У XV стагоддзі Ідзу належала сям'і Уэсугі. З 1493 года правінцыя Ідзу стала цэнтрам уладанняў роду Го-Ходзё («Познія Ходзё»), які ў XVI стагоддзі стаў гаспадаром цэлага рэгіёна Канто. Пасля знішчэння гэтага роду ў 1590 годзе землі Ідзу перайшлі да Такугавы Іэясу. У перыяд Эда (1603—1868) правінцыя была разбіта на шэраг ханаў, феадальных уладанняў, частка з якіх кантралявалася сёгунатам непасрэдна, а частка — праз васальныя роды.

У выніку дадатковых адміністрацыйных рэформаў 1878 года, правінцыя Ідзу была падзелена паміж прэфектурамі Сідзуока і Токіа.

Паветы
------

* Кама (贺茂郡)
* Кімісава (君沢郡)
* Нака (那贺郡)
* Тагата (田方郡)

Крыніца
-------

* 『角川日本地名大辞典』全50巻. — 東京: 角川書店, 1987—1990. (Большой словарь японских топонимов издательства Кадокава. В 50 томах. — Токио: Кадокава сётэн, 1987—1990.)

| ⛭Гістарычныя правінцыі Японіі |
| --- |
| Кінай | Ідзумі · Каваты · Сэтцу · Ямасіра · Ямата |  |
| Такайдо | Ава (Канто) · Ідзу · Іга · Ісэ · Кадзуса · Каі · Сіма · Мікава · Мусасі · Авары · Сагамі · Сімоса · Суруга · Татомі · Хітаці |
| Тасанда | Дэва · Кадзукэ · Міна · Муцу · Омі · Сімоцукэ · Сінана · Хіда |
| Хакурыкуда | Вакаса · Кага · Нота · Сада · Этыго · Этыдзэн · Эцю |
| Сан'інда | Івамі · Ідзума · Інаба · Акі · Тадзіма · Тамба · Танга · Хокі |
| Сан'ёда | Акі · Бідзэн · Бінга · Біцю · Мімасака · Нагата · Суо · Харыма |
| Нанкайда | Ава (Сікоку) · Авадзі · Іё · Кіі · Санукі · Тоса |
| Сайкайда | Будзэн · Бунго · Ікі · Осумі · Сацума · Тыкуго · Тыкудзэн · Хіго · Хідзэн · Хюга · Цусіма |
| Хакайда | Ібуры · Ісікары · Кітамі · Кусіра · Немура · Осіма · Сірыбэсі · Тысіма · Токаты · Тэсіё · Хідака |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гірлянда.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Фестон.
Гірлянда на фасадзе парыжскага Пантэона
**Гірля́нда**, або **фестон** (фр.: feston, італ.: festone, ад лац.: festo — *святочная гірлянда*, лац.: festum — *святочны*) — у архітэктуры — арнамент, узор у выглядзе перапляценняў кветак і зеляніны. Часам нароўні з гэтымі элементамі могуць выкарыстоўвацца чэрапы жывёл ці маскі (т.зв. «букраній» і «маскарон» адпаведна).

Паходзіць ад старажытнарымскіх упрыгожванняў, калі лісце, кветкі або зеляніну абвязвалі стужкамі. Як дэкаратыўны элемент выкарыстоўвалася ў афармленні фасадаў будынкаў архітэктуры рэнесансу, барока і класіцызму.

* Гірлянда на рымскім саркафагу.Гірлянда на рымскім саркафагу.
* Гірлянды на класічным фасадзе.Гірлянды на класічным фасадзе.
* Гірлянды на класічным фасадзе.Гірлянды на класічным фасадзе.
* Гірлянды на міланскай царквеГірлянды на міланскай царкве

Зноскі
------

1. 1 2 3  Слоўнік дойліда. Архітэктура Беларусі. — Мн.: БелЭн, 1993. — 75 с.

Літаратура
----------

* Слоўнік дойліда. Архітэктура Беларусі. — Мн.: БелЭн, 1993. — 75 с.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гірлянда (архітэктура)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (11-th) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780975222 |
**Ідыятыя** (*ідыятызм*) (ад ст.-грэч. Ἰδιωτεία (idioteia) — «невуцтва, грубасць») — самая глыбокая ступень алігафрэніі (разумовай адсталасці), у цяжкай форме характарызуецца амаль поўнай адсутнасцю мовы і мыслення.

Апісанне
--------

Хворыя на ідыятызм не могуць хадзіць, у іх парушана будова ўнутраных органаў. Ідыётам недаступная асэнсаваная дзейнасць. Мова не развіваецца. Ідыёты вымаўляюць толькі асобныя цяжказразумелыя гукі і словы, часта не разумеюць мову навакольных, не адрозніваюць сваякоў ад старонніх. Яны не здольныя да самастойнага жыцця: не валодаюць элементарнымі навыкамі самаабслугоўвання, не могуць самастойна есці, часам нават не перажоўваць ежу, выгляд неахайны, маюць патрэбу ў пастаянным доглядзе і наглядзе. Мысленне не развіваецца, рэакцыя на наваколле рэзка зніжана. Эмацыйнае жыццё складаецца з прымітыўных рэакцый задавальнення і незадавальнення. У адных пераважаюць успышкі нематываванага гневу, у іншых — млявасць і абыякавасць да наваколля.

Дзеці, хворыя на ідыятызм, не могуць навучацца і традыцыйна знаходзяцца (са згоды бацькоў) у спецыяльных установах (дзіцячых дамах).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Палацін (значэнні).
**Палацін** (лац.: Palatinus) — адзін з сямі ўзгоркаў, на якіх паўстаў Старажытны Рым. Мае дзве вяршыні — Гермал (вышыня 51 м) і Палацый (вышыня 51,2 м). Узгорак абмежаваны невялікімі далінамі Рымскага Форуму і Вялікага Цырку. Паводле падання ўзгорак абавязаны сваім імем Палесе, багіні пастухоў, у гонар якой праводзіліся Паліліі — святы ачышчэння, якія адзначалі ад часоў узнікнення Рыма.

Рымляне тоеснілі з Палацінам месца, дзе Ромул пабудаваў горад і насамрэч на ўзгорку было выяўлена самае старажытнае ў Рыме паселішча. Захаваліся рэшткі муроў так званага «Квадратнага Рыму» (8 ст. да н.э.), узведзеных, паводле падання, Ромулам. У час Рэспублікі на гэтым узгорку знаходзіліся храмы Юпітэра Віктара (пабудаваны ў 295 да н.э.), Юпітэра Статара (294 да н.э.) і інш. а таксама дамы заможных патрыцыяў, у т.л. Краса і Цыцэрона. У перыяд Імперыі тут была рэзідэнцыя імператараў, Палацін ператварыўся ў грандыёзны ансамбль імператарскіх палацаў (Палацый Аўгуста, палацы Тыберыя, Флавіяў і Септымія Севера). У Сярэднявеччы быў каменяломняй.

У 219 годзе на Палацінскім узгорку пабудаваны храм, у які сабраны ўсе святыні Рыма.

Літаратура
----------

* *Stierlin, Henri.* Imperium Romanum. — Köln: Benedikt Taschen Verlag GmbH, 1996. — С. 41-44. — ISBN 3-8228-8729-3.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Палацін

| 7 рымскіх узгоркаў |
| --- |
| 
Авенцін  ·  Вімінал  ·  Капітолій  ·  Квірынал  ·  Палацін  ·  Цэлій  ·  Эсквілін

---

Ватыканскі ўзгорак  ·  Пінцый  ·  Янікул
 |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4262371-6 · LCCN: sh92006160 · NKC: xx0122858 |
Цуругі
**Цуругі** (яп.: 剣?) — японскае слова, што азначае прамы двухбаковавостры меч (часам з масіўным навершам). Па форме падобны на *цуругі-но-таці* (прамы аднабаковы меч). Лічыцца, што ён паходзіць ад кітайскага цзяня, але відазменены японцамі.

Прымяняўся як баявы ў VII—IX стагоддзях, да з’яўлення аднабаковых выгнутых мячоў *таці,* пазней — у цырыманіяльных і рэлігійных мэтах.

Адной з трох святых рэліквій сінтаізму з’яўляецца меч Кусанагі-но цуругі. Таксама вядомы іншы меч з міфалогіі сінтаізму — Тацука-но-Цуругі.

Гл. таксама
-----------

* Цзянь

| ⛭Тыпы японскіх мячоў |
| --- |
| Вялікія мячы | Нагамакі · Надаці · Одаці · Акатана |
| Доўгія мячы | Цёкуто · Дотанукі · Катана · Сін-гунто · Таці · Цуругі · Учыгатана |
| Кароткія мячы | Цідзакатана · Кадаці · Сікамідзуе · Вакідзасі · Ніндзято |
| Нажы/кінжалы | Айкуці · Хатывара · Танто · Кайкэн · Ёраі тосі · Кусунгобу |
| Трэніравальная зброя | Бокэн · Іяйто · Шынай · Субурыта · Танрэн бо |
| Выдуманыя мячы | Дайкатана · Дзамбата |
| Іншае | Нагамакі · Нагіната · Бісэнто |
**Сварткранс** (*Swartkrans*) — мясцовасць у правінцыі Гаўтэнг на поўначы Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі, вядомая знаходкамі гамінід. Знаходзіцца на паўднёвым захадзе ад Прэторыі, у 10 км на паўночным захадзе ад Кругерсдорпа (Krugersdorp) і ў 32 км ад Яганэсбургу, недалёка ад Стэркфантэйна.

Р Брум і Дж. Робінсан адкрылі ў 1948 годзе касцяныя рэшткі парантрапа (масіўнага аўстралапітэка), а ў 1949 годзе — косткі прымітыўнага чалавека цэлантрапа. Пазней целантрап быў кваліфікаваны як *Homo habilis*, затым — як ''Homo erectus*. З'яўляецца паратыпам віда*Homo gautengensis*.*

Сківіцы віда *Telanthropus capensis* падобныя да сківіцаў віда *Homo naledi*, а зубы — да зубоў Aŭstralopithecus sediba.

На левай пятай плюснявой костцы SK 7923 з дапамогай мікрафокуснай рэнтгенаўскай кампьютарнай тамаграфіі выявілі астэасаркому.

У гарызонце III, які ўключае 5 м адкладаў узростам 1,0—1,5 млн. г. т. было раскапана некалькі рубілаў, іншыя каменныя прылады, сляды рэзання гэтымі прыладамі на касцях, касцяныя прылады і кавалкі абпаленай гліны, якія падвергліся ўздзеянню агню пры тэмпературы ад 200 да 500°С, што сведчыць аб кантраляваным выкарыстанні агню людзьмі .

Сварткранс з'яўляецца часткай Калыскі чалавецтва — аб'екта Сусветнай спадчыны.

Зноскі
------

1. ↑  Сварткранс: пре-архантропы.
2. ↑  *Broom R.*, *Robinson J. T.*, Swartkrans Ape-man.
3. ↑  *Дробышевский С.*Вспоминая телантропов: крах «теории Homo naledi»
4. ↑  Рак – болезнь каменного века? Костная опухоль возрастом 1,7 млн лет
5. ↑  C. K. Brain; A. Sillent (1988-12-01). "Evidence from the Swartkrans cave for the earliest use of fire". *Nature* **336** (6198): 464–466. doi:10.1038/336464a0.. Retrieved on 2 августа 2016.
6. ↑  Rincon, Paul.  Bones hint at first use of fire **(нявызн.)** (22 March 2004). Праверана 2 августа 2016.
7. ↑  Lesnik, J.; Thackeray, J.F. (2007). "The efficiency of stone and bone tools for opening termite mounds: implications for hominid tool use at Swartkrans". *South African Journal of Science* **103**: 354-356.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ідзу.
**Ідзу** (яп.: 伊豆半島 *Ідзу-ханто:*?) — паўвостраў у Японіі.

Паўвостраў Ідзу знаходзіцца на ціхаакіянскім узбярэжжы вострава Хонсю, на паўднёвы захад ад Токіа, ля падножжа Фудзісан і з'яўляецца часткай нацыянальнага парку Фудзі-Хаконэ-Ідзу. Раней уваходзіў у склад правінцыі Ідзу, цяпер — у прэфектуры Сідзуока. Адлегласць па аўтамабільнай шашы ад Токіа да Нумадзу на заходнім беразе паўвострава складае 103 кіламетры.

Паўвостраў Ідзу лічыцца ўпадабаным месцам адпачынку такійцаў, у першую чаргу дзякуючы наяўным тут тэрмальным крыніцам (ансэн). Тут таксама знаходзяцца базы спартсменаў-нырцоў — у Яватано (яп.: 八幡野?), Ідзу Каё Коэн (яп.: 伊豆海洋公園?) і ў Осэдзакі (яп.: 大瀬崎?). Паўвостраў з'яўляецца найбуйнейшым у Японіі вытворцам хрэна васабі. Мясцовая кухня прапануе шматлікія стравы са смакам васабі.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Палацін (значэнні).
**Палацін** (венг.: nádorispán або nádor; славацк.: nádvorný župan або nádvorný špán, пазней palatín або nádvorník; ням.: Palatin) — вышэйшая пасля караля дзяржаўная пасада ў Венгерскім каралеўстве да 1853 года. Часам называўся віцэ-каралём Венгрыі. Палацін сумяшчаў функцыі прэм’ер-міністра і вярхоўнага суддзі каралеўства.

Абіраўся сеймам Венгерскага каралеўства з ліку ключавых прадстаўнікоў венгерскай арыстакратыі. Найбольшы ўплыў на абранне палацінаў аказвалі імператары Свяшчэннай Рымскай імперыі германскай нацыі, якія з’яўляліся каралямі Венгрыі пасля 1526 года.

Габсбургі, якія кіравалі Свяшчэннай Рымскай імперыяй, імкнуліся ўсяляк абмяжоўваць уплыў палацінаў, каб асобы, якія займалі гэту пасаду, не набывалі занадта вялікай улады. Былі выпадкі, калі пасада палаціна на працягу шэрагу гадоў з’яўлялася вакантнай, хоць і не была скасавана (пры Леапольдзе I, Карле VI, Марыі Тэрэзіі, Іосіфе II і інш.). Так, пры Марыі Тэрэзіі і Іосіфе II з-за канфлікту імперыі з венгерскай арыстакратыяй, якая супрацівілася рэформам і працягвала абараняць усе свае прывілеі (вызваленне ад падаткаў і інш.), Габсбургі пакідалі вакантнай пасада палаціна з 1765 па 1790 гг. перасталі склікаць венгерскі сейм (дзяржаўны сход) і самастойна прызначалі ў Венгерскае каралеўства намеснікаў. З канца XVIII стагоддзя, пасады палацінаў, як і пасады венгерскіх каралёў, сталі займаць Габсбургі.

З 1790 па 1848 гг. палацінамі Венгрыі былі толькі прадстаўнікі каралеўскай дынастыі Габсбургаў, а сама пасада палаціна перадавалася ім па спадчыне, хоць фармальна палацінамі іх выбіраў венгерскі сейм. Так, у 1790 годзе на пасаду палаціна, вакантную з 1765 года, быў абраны 18-гадовы сын імператара Леапольда II Аляксандр Леапольд Аўстрыйскі, пасля гібелі якога ў 1795 годзе палацінам па спадчыне стаў яго 20-гадовы малодшы брат Іосіф Аўстрыйскі. Апошнім палацінам з дынастыі Габсбургаў у 1847—1848 гг. быў сын Іосіфа Аўстрыйскага Стэфан Франц Аўстрыйскі, які адмовіўся ад палацінату падчас рэвалюцыі 1848—1849 гг.

Пасля рэвалюцыі 1848—1849 гг. палацін меў сімвалічныя функцыі. Пасада намінальна захоўвалася да канца існавання Венгерскага каралеўства.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Махнач.
**Алесь Махнач** (*Аляксандр Іванавіч Махнач*; 27 жніўня 1922, в. Забалацце, Уздзенскі раён, Мінская вобласць — 2001) — беларускі драматург, празаік, публіцыст. Заслужаны работнік культуры Беларускай ССР (1980).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. У 1941 г. пасля заканчэння Калінкавіцкага ваеннага вучылішча, накіраваны на пасаду камандзіра ўзвода ў гарнізон Брэсцкай крэпасці. Абараняючы крэпасць, быў цяжка паранены і ўзяты ў палон. Вызвалены з канцэнтрацыйнага лагера ў 1945 г. Знаходзіўся на лячэнні ў ваенных шпіталях (1945—1947), загадваў прысынкаўскай сельскай бібліятэкай на Уздзеншчыне (1947—1953), працаваў у рэдакцыі газеты «Літаратура і мастацтва» (1953—1961, 1963—1966). Скончыў завочна Мінскі бібліятэчны тэхнікум (1954) і Літаратурны інстытут у Маскве (1960).

Узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны I і II ступеняў, медалямі.

Творчасць
---------

Дэбютаваў вершамі ў 1949 г. (уздзенская раённая газета «За савецкую Радзіму»). Аўтар шэрагу аднаактовых п'ес. У 1956 г. выдаў першы зборнік «Драматычныя мініяцюры». Потым выйшлі зборнікі п'ес, сцэнак і асобныя п'есы «Перад бурай» (1958, пастаўлены аднайменны тэлеспектакль, 1958), «Смык і Шпунцік» (Беласток, 1958), «Аднаактовыя п'есы» (1961), «Да пары збан ваду носіць» (1963), «Шпачок» (1963, пастаўлена ў 1964), «Усе ідуць у нагу» (1964), «Мы будзем жыць» (1967), «Няхай прыходзяць» (1970), «Маленькія салдаты» (1971), «Гаўрошы Брэсцкай крэпасці» (1974, пастаўлена ў 1969), «П'есы» (1974), «Не кажы: мая хата з краю» (1980), «Няхай красуе жыццё» (1982). У 1973 г. выдаў нарыс «Дзеці крэпасці» (у 1988 выйшаў як дакументальная аповесць). Складальнік зборніка нарысаў «Людзі граніцы» (1989).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Алесь Махнач // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.
**Ке́сан-Сі́ці** (тагальск.: Lungsod Quezon, англ.: Quezon City) — былая сталіца і самы густанаселены горад на Філіпінах. Размешчаны на востраве Лусон. Кесан-Сіці — адзін з гарадоў і муніцыпалітэтаў, якія ўтвараюць канурбацыю Вялікая Маніла — рэгіён нацыянальнай сталіцы. Горад названы ў гонар Мануэля Кесана, былога прэзідэнта Садружнасці Філіпін, які заснаваў горад. Кесан-Сіці не размешчаны ў правінцыі Кесан, якая таксама была названая ў гонар прэзідэнта. Уключае ў сябе 142 барангая.

Лёгкая, харчовая, хімічная, металаапрацоўчая прамысловасці. Дзяржаўны ўніверсітэт.

Сярэдняя гадавая тэмпература 27,8 ° C, сярэдняя тэмпература студзеня 27 ° C, ліпеня 28,3 ° C. За год выпадае 2167 мм ападкаў.

Будаўніцтва горада пачалося 12 кастрычніка 1939 г.. З 1948 па 1976 — сталіца Філіпін.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 1999

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 240. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4385191-5 · LCCN: n82000815 · NKC: ge1124216 · VIAF: 141909405 |