Чэхаславакія паміж 1968 і 1989 (аксамітавая рэвалюцыя).
**Аксамітавы развод** (чэшск.: sametový rozvod) — мірны і афіцыйна ўзаконены распад саюзнай дзяржавы Чэхаславакіі. Аксамітавы развод 1 студзеня 1993 г. быў лагічнай развязкай аксамітавай рэвалюцыі, падчас якой сацыялістычны рэжым і планавую эканоміку змянілі дэмакратыя і рыначная эканоміка. Аксамітавым ён быў названы па прычыне сваёй бяскроўнасці.

Перадгісторыя
-------------

У Чэхаславакіі да распаду дзяржавы прывялі менавіта этнічныя (а дакладней, канфлікт нацыянальных эліт, а не насельніцтва — паводле апытання), а не чыста эканамічныя прычыны. Міжэтнічныя праблемы (у непараўнальна меншых маштабах, чым у СССР) дэстабілізавалі эканамічную сітуацыю ў краіне і прывялі яе да распаду. Міжэтнічныя трэнні ў рэспубліцы існавалі заўсёды, паколькі сапраўдная аўтаномія шматлікім меншасцям у краіне так і не была дадзена. Спачатку (да 1945), аднак, яны праходзілі па лініі славяне (чэхі, славакі, русіны) — неславяне (у першую чаргу ў другую групу ўваходзілі судэцкія немцы ў Чэхіі і венгры ў паўднёвай Славакіі). Аднак пасля дэпартацыі немцаў пасля Другой сусветнай вайны і значнай эміграцыі венграў, асноўныя супярэчнасці зрушыліся ў іншую плоскасць — паміж адносна аднароднай і больш развітай Чэшскай СР, чый ВУП на душу насельніцтва на 20 % пераўзыходзіў падобны паказчык у бяднейшай Славакіі. Тады ж чэшскія палітыкі пачалі выказваць меркаванне, што Чэхія абцяжарана Славакіяй, куды ідуць, як у прорву, падатковыя паступленні, а славацкія былі раздражнёныя тым, што знаходзяцца ў зневажальным становішчы ў саюзнай дзяржаве.

Напярэдадні падпісання пагадненняў аб падзеле рэспублікі, у верасні 1992 года было праведзена апытанне насельніцтва Чэхаславакіі пра стаўленне да падзелу краіны. У Славакіі за падзел краіны было 37 %, супраць 63 %, у Чэхіі за 36 %, супраць 64 %.

Храналогія падзей
-----------------

Па меры дэстабілізацыі становішча ў Чэхаславакіі, паўстала пытанне і пра нацыянальнае самавызначэнне рэспублік, якія складалі яе. Спачатку было знойдзена чыста фармальнае кампраміснае рашэнне — пісаць афіцыйную назву краіны як Чэха-Славакія (цалкам — Чэшская і Славацкая Федэратыўная рэспубліка, ЧСФР), якое дзейнічала ў 1990—1992 гг. У цэлым, нягледзячы на выразную змену палітыка-эканамічнага курсу краіны, большасць насельніцтва — і чэхаў, і славакаў, — была не гатовая да нацыянальнага самавызначэння, што пацвердзілі вынікі апытання, праведзенага ў той час. Тым не менш, лёс краіны апынуўся ў руках палітыкаў, якія распарадзіліся інакш. Асобныя жыхары прыгранічных абласцей негатыўна адносіліся да падзелу краіны.

17 ліпеня 1992 года славацкі парламент прыняў дэкларацыю аб незалежнасці. Чэхаславацкі прэзідэнт Вацлаў Гавел, які выступаў супраць падзелу, сышоў у адстаўку. 25 лістапада Федэральны сход прыняў закон аб падзеле краіны з 1 студзеня 1993 года.

Гл. таксама
-----------

* Злучковая вайна
* Распад Югаславіі
* Распад СССР

Зноскі
------

1. 1 2 3  At Fork in Road, Czechoslovaks Fret
2. ↑  «Падзел Чэхаславакіі быў дурасцю», кажуць жыхары прыгранічнага рэгіёна

| Сцяг Чэхіі Чэхаславакія (1918—1992) |
| --- |
| Храналогія | Да 1918 года | Першая рэспубліка1918—1938 | Другая рэспубліка1938—1939 | Германская акупацыя Чэхаславакіі1938—1945 | Трэцяя рэспубліка 1945—1948 | СацыялістычнаяЧэхаславакія1948—1990 | Федэрацыя Чэшскай і Славацкай рэспублік1990—1992 | Аксамітавы развод(распад у 1993) |
| БагеміяМаравіяі Сілезія | каронныя землі Аўстрыйскай імперыі | Першая Чэхаславацкая Рэспубліка(*ČSR*, 1918—1938)Канчатковае вызначэнне меж і ладу Канстытуцыяй 1920 года | Другая чэхаславацкая рэспубліка(*ČSR*, 1938—1939),уключаючы Славакію і Карпацкую Русь як нацыянальна-адміністрацыйныя аўтаноміі | Анэксія Судэцкай вобласці Германіяй(1938—1945) | Трэцяя рэспубліка(*ČSR*, 1945—1948) | Чэхаславацкая рэспубліка(*ČSR*, 1948—1960)Краіна народнай дэмакратыі па Канстытуцыі 9 мая пасля «Пераможнага Лютага» 1948 года | Чэхаславацкая Сацыялістычная Рэспубліка (*CSSR*, 1960—1990) | ЧСФР(*ČSFR*, 1990—1992),складалася з Чэшскай і Славацкай (федэратыўных) рэспублік | незалежная Чэхія (з 1993) |
|   | Пратэктарат Багеміі і Маравіі(1939—1945) |  | Складалася з:Чэшскай(*ČSR*, 1969—1990)і Славацкай(*SSR*, 1969—1990)сацыялістычных рэспублік |
| Славакія | земліКаралеўства Венгрыя | Славацкая рэспубліка(1939—1945) | незалежная Славакія(з 1993) |
| Паўднёвая Славакія і Карпацкая Украіна**анексаваны Венгрыяй**(1939—1945) |
| Карпацкая Русь | У складзе СССР:Закарпацкая вобласць Украінскай ССР(1944/1946 — 1991) | У складзе незалежнай Украіны:Закарпацкая вобласць(з 1991) |
|   | гл.: Аўстра-Венгрыя   |  | Чэхаславацкі ўрад у выгнанні(1939—1945) |  |