**Акупацыя Японіі саюзнымі войскамі** (яп.: 連合国軍占領下の日本) мела месца ў 1945—1952 гадах пасля яе капітуляцыі ў Другой сусветнай вайне. На працягу гэтага перыяду Японія не валодала дзяржаўным суверэнітэтам, урад і імператар падпарадкоўваліся Вярхоўнаму Камандуючаму Саюзнымі войскамі. Найважнейшай задачай акупацыйных войскаў было правядзенне дэмілітарызацыі Японіі. На працягу гэтага перыяду быў праведзены Такійскі працэс, прынятая новая Канстытуцыя краіны і распачатае аднаўленне японскай эканомікі. Пасля ўступлення ў сілу Сан-Францыскага мірнага дагавора акупацыя скончылася і Японія зноў стала суверэннай дзяржавай.

Арганізацыя і кантроль над акупаванай Японіяй
---------------------------------------------

На выпадак працягу супраціву Японіі пасля заняткі яе калоній і лакальных ўдарных аперацый (уключаючы атамную бамбардзіроўку), што запатрабавала б кровапралітных баёў і было не пад сілу адным ЗША, у ЗША быў распрацаваны агульны план падзелу Японіі з падзелам краіны на зоны вядзення баявых дзеянняў і акупацыі, а ў СССР меўся аператыўны план савецкай акупацыі, пачынаючы з высадкі на Хакайда двух стралковых дывізій, якая павінна была рушыць услед за Маньчжурскай і Паўднёва-Сахалінскай сухапутнымі, Курыльскай і трыма карэйскімі тактычнымі дэсантнымі аперацыямі Савецка-японскай вайны згодна з загадзе, аддадзеным галоўнакамандуючым савецкімі войскамі на Далёкім Усходзе маршалам Васілеўскім, але адкладзены да новых указанняў Стаўкі. У сувязі з Актам капітуляцыі Японіі рэалізацыя планаў не спатрэбілася, акупацыя Японіі заходнімі войскамі адбылася без кровапраліцця.

Акупацыйная палітыка саюзных дзяржаў у дачыненні да Японіі вызначалася перш за ўсё Патсдамскай дэкларацыяй. Але асновай канкрэтнай палітыкі ў дачыненні да Японіі з'явіўся дакумент, падрыхтаваны дзяржаўным дэпартаментам ЗША з удзелам ваеннага і марскога міністэрстваў і апублікаваны 23 верасня 1945 года пад назвай «Асноўныя прынцыпы палітыкі ЗША ў дачыненні да Японіі ў пачатковы перыяд акупацыі». Прадугледжвалася, што галоўнакамандуючы «будзе ажыццяўляць сваю ўладу праз пасродка японскай урадавай машыны і агенцтва, у тым ліку імператара...» За японскім народам прызнавалася «права свабоды перамены праўлення Японіі», пры ўмове, што такая перамена не будзе супярэчыць бяспекі амерыканскай арміі і мэтам акупацыйнай палітыкі. У дакуменце таксама гаварылася аб дэмілітарызацыі Японіі, ліквідацыі ідэалогіі мілітарызму і агрэсіі і забеспячэнні развіцця сусветнай эканомікі.

На нарадзе міністраў замежных спраў Савецкага Саюза, ЗША і Вялікабрытаніі, якое адбылося ў Маскве ў снежні 1945 года, было прынятае рашэнне заснаваць Далёкаўсходнюю камісію (ДВК) (з пастаянным знаходжаннем у Вашынгтоне) і Саюзны савет (з месцазнаходжаннем у Токіа) для Японіі, якія пачалі дзейнічаць з 1946 года. Далёкаўсходняя камісія павінна была выпрацоўваць асновы акупацыйнай палітыкі саюзных дзяржаў у дачыненні да Японіі, а Саюзны савет кансультаваць галоўнакамандуючага акупацыйных войскаў. У далейшым, па меры змены міжнароднай абстаноўкі, у прыватнасці, з абвастрэннем адносін паміж ЗША і Савецкім Саюзам, ролю і значэнне гэтых міжнародных органаў рэзка саслаблі.

Для ажыццяўлення ваеннай акупацыі самой Японіі на яе тэрыторыю былі ўведзеныя сухапутныя, ваенна-марскія і ваенна-паветраныя сілы пад агульным камандаваннем генерала Макартура. Але кіраванне Японіяй не насіла чыста ваеннага характару, панаванне саюзнікаў над Японіяй ажыццяўлялася ўскосна: праз японскія ўрадавыя органы. На месцах, ва ўсіх прэфектурах і гарадах, 8-й арміяй ЗША былі створаны адпаведныя аддзелы, якія ажыццяўлялі кіраўніцтва і кантроль за дзейнасцю японскіх органаў улады. Гэтыя органы існавалі ўвесь перыяд акупацыі, але колькасць асабістага складу ў іх па меры выканання задач акупацыі, пачынаючы з 1949 года, паступова скарачалася.

Акупацыйная палітыка
--------------------

### Палітыка дэмакратызацыі

* Дырэктыва аб ліквідацыі абмежаванняў палітычных і рэлігійных свабод і іншых грамадзянскіх правоў (4 кастрычніка 1945 года).
* Дазвол дзейнасці забароненых у гады вайны прафсаюзаў (1946 год).
* Дазвол дзейнасці апазіцыйных палітычных партый, у тым ліку КПЯ і СПЯ.
* Прадастаўленне выбарчага права жанчынам.

У снежні 1945 г. на аснове дырэктывы акупацыйных уладаў сінтаісцкая рэлігія была аддзелена ад дзяржавы, а ў навагоднім звароце да народу ў 1946 г. імператар публічна адрокся ад свайго «боскага паходжання» (гл. Нінгэн-сэнгэн).

### Эканамічная палітыка

* Ліквідацыя дзайбацу (буйныя манапалістычныя канцэрны).
* Аграрная рэформа 1946-1949 гадоў, у выніку якой памешчыцкае землеўладанне было практычна знішчана, а з арандатараў сяляне сталі ўласнікамі зямлі. Групу распрацоўшчыкаў рэформы ўзначаліў амерыканскі эканаміст Вольф Ладзежынскі. У працэсе рэформы ў буйных землеўладальнікаў былі прымусова выкупленыя каля 5 800 000 акраў (каля 2 млн 300 тыс. га) зямлі, што складала каля 38 % сельскагаспадарчай зямлі краіны. Выкупленыя землі былі прададзеныя на ўмовах працяглай растэрміноўкі сялянам, да таго моманту які арандаваў гэтую зямлю ў памешчыкаў. Інфляцыя хутка абнуліла даўгі сялян па выкупе і да 1950 годзе былыя арандатары ператварыліся ў тры мільёны фермераў-уласнікаў. Такі вынік рэформы паклаў канец ўлады буйных землеўладальнікаў і ў значнай ступені ліквідаваў сацыяльную базу для левацких настрояў у японскай вёсцы.
* «Лінія. Д. Доджа» (1949-1950) — лінія стабілізацыі японскай эканомікі, распрацаваная амерыканскім фінансістам. Д. Доджам. Важнай часткай «лініі Доджа» была ажыццёўленая ў 1949 годзе рэформа падатковай сістэмы Японіі, праект якой быў распрацаваны групай амерыканскіх экспертаў на чале з Шоупам. Сутнасць рэформы заключалася ў павелічэнні падаткаў у мэтах пераадолення інфляцыі і стабілізацыі эканомікі. Цэнтральнае месца ў ёй займалі прамыя падаткі, у аснову якіх быў пакладзены прынцып прагрэсіўнага падаходнага падатку. Галоўным вынікам фінансавай рэформы Доджа стала тое, што быў складзены і прыняты да выканання бездэфіцытны дзяржаўны бюджэт, пры якім даходы не пакрывалі выдаткі, але і значна перавышалі іх. Гэтая фінансавая рэформа таксама аказала дабратворны ўплыў на стан знешняга гандлю Японіі: стабілізавалі іену і дазволіла выйсці дзяржаве з які зацягнуўся фінансавага крызісу.

У 1945 годзе акупацыйнымі ўладамі пачаты выпуск у зварот акупацыйных іен, якія знаходзіліся ў звароце паралельна з японскай іенай. У 1948 годзе акупацыйная ена была канфіскавана з звароту, за выключэннем Акінавы, дзе яна была аб'яўлена адзіным законным плацежным сродкам, цалкам замяніўшы ў звароце японскую іену.

Культура акупаванай Японіі. Цэнзура
-----------------------------------

У першыя гады акупацыі амерыканскім камандаваннем быў выдадзены шэраг законаў і дырэктыў, былі дэклараваць асноўныя правы і свабоды, выпушчаныя з турмаў палітычныя і культурныя дзеячы, распушчаны прафашысцкія аб'яднання (у тым ліку Японскі літаратурнае грамадства і Асацыяцыя пісьменнікаў Вялікай Усходняй Азіі), скасаваная цэнзура ў кінематографе і тэатральным мастацтве. Разам з тым маштаб пераўтварэнняў быў зрэзаны побач спецыяльных указанняў, якія забараняюць, у прыватнасці, згадка жорсткасці амерыканскіх вайскоўцаў.

Выдадзеныя ў першы пасляваенны месяц распараджэння адкрылі амерыканскай адміністрацыі шлях да вестэрнізацыі японскай культуры і ладу жыцця. Пры штабе акупацыйных войскаў было створана Упраўленне грамадзянскай інфармацыі і асветы, у функцыі якога ўвайшло кіраўніцтва рознымі абласцямі культуры, кантроль за выкананнем распараджэнняў штаба ў гэтай галіне і на першы час спыненне праяў ідэалогіі японскага мілітарызму. Аддзел грамадзянскай цэнзуры (Мінкан дзехокеку) займаўся цэнзурай ўсіх формаў інфармацыі — кніг, фільмаў, радыёперадач, карэспандэнцыі і г. д. У верасні 1945 года быў выдадзены «Кодэкс прэсы» («Прэсу кодо») — дырэктыва, якая забараняе публікацыю крытыкі акупацыйнай адміністрацыі і любых матэрыялаў, здольных пашкодзіць амерыканскай палітыцы.

Адной з мер па дэмакратызацыі японскага грамадства сталі і рэгламентацыі ў галіне рэлігіі. Згодна дырэктыве ад 15 снежня 1945 года ўсе сінтаісцкія ўстановы (храмы, вучылішча і т. д.) былі аддзеленыя ад дзяржавы, а Бюро па храмах пры міністэрстве ўнутраных спраў і ўстановы, якія займаліся падрыхтоўкай святароў і даследаваннем гэтай рэлігіі, былі распушчаны. Распаўсюджванне ідэй сінтаізм ў навучальных установах падпалі пад забарону, а сінтаісцкія алтары былі прыбраныя з усіх школ. Разам з тым павялічвалася ўплыў хрысціянства: пад эгідай амерыканскіх уладаў у Японіі актывізавалі сваю дзейнасць місіянеры. Каталікі і прадстаўнікі іншых канфесій стварылі ў краіне вялікую сетку школ, семінарый і універсітэтаў.

Ажыўленне культурнага жыцця, якое пачалося з заканчэннем Другой сусветнай вайны, закранула і жывапісу. У той час як у гады вайны ў адпаведнасці з палітыкай «японскага духу» насаджваўся кірунак традыцыйнай японскай жывапісу ніхонга, і якія абапіраюцца на еўрапейскія традыцыі мастакі былі вымушаныя практычна спыніць дзейнасць, пасля вайны з'явілася адразу некалькі арганізацый, якія працавалі ў жанры еўрапейскай алейнага жывапісу — «Докуріцу бідзюцу кекай» («Асацыяцыя незалежнага мастацтва»), «Іссуй кай» і інш.

«Зваротны курс» у палітыцы ЗША ў галіне культуры выказаўся ў незаконных пераследах дзеячаў культуры, імкненні паскорыць працэс амерыканізацыі японскага грамадства і агульным узмацненні кантролю над культурным жыццём. З чэрвеня 1949 года па люты 1950 года прайшла першая хваля «чысткі чырвоных»: рэпрэсіі, накіраваныя супраць работнікаў асветы, сустракалі супраціў з боку вучняў і іх бацькоў; бывалі выпадкі, калі цэлыя школьныя класы, пратэстуючы супраць звальнення настаўніка, сыходзілі ў горы, адмаўляючыся вярнуцца. У той жа час, як рэакцыя на амерыканізацыю культуры і палітыку «зваротнага курсу» у Японіі павысіўся інтарэс да культурнай спадчыны краіны: класічнай літаратуры, традыцыйнаму тэатру, бытавой культуры (чайнай цырымоніі, мастацтву ікебана). Напрыклад, вялікі рэзананс атрымаў выхад у 1952 годзе поўнага перакладу на сучасную японскую мову класічнага рамана Мурасакі Сікібу «Гэндзі-моногатарі», выкананага Дзюн'ітіра Танідзакі.

### Тэатр

У гады Другой сусветнай вайны тых акцёраў, што не былі мабілізаваны ў армію, прымушалі ўдзельнічаць у паданнях для салдат. Па распараджэнні Аддзела інфармацыі быў створаны Японскі саюз перасоўных тэатраў, калектывы якіх раз'ехаліся па Японіі і дэманстравалі праграмы, закліканыя мабілізаваць насельніцтва. У выніку бамбаванняў была знішчана значная частка тэатральных памяшканняў, а нямногія з ацалелых будынкаў былі ператвораныя акупацыйнымі ўладамі ў кінатэатры і клубы для вайскоўцаў.

У верасні 1945 года Упраўленнем грамадзянскай інфармацыяй і асветы была выдадзена дырэктыва «Аб напрамку творчай дзейнасці ў кіно і тэатры», у якой вызначалася якім прынцыпам варта прытрымлівацца дзеячам гэтых мастацтваў. Традыцыйны тэатр Японіі — кабукі, але, нінге-дзерурі — быў абвешчаны антыдэмакратычным. Па сведчанні амерыканскага тэатразнаўца Эрла Эрнста, прызначанага адразу пасля вайны экспертам па тэатру пры Штабе акупацыйных войскаў, работнікамі тэатральнай секцыі Кіравання «быў прагледжаны ўвесь рэпертуар японскіх тэатраў, асабліва традыцыйны тэатр дзерурі і кабукі», і пасля кансультацыі з японскімі навукоўцамі «секцыя прыйшла да высновы, што большасць найбольш папулярных п'ес традыцыйнага тэатра заснавана на феадальнай ідэалогіі і не падыходзіць для народа, які мае намер назаўсёды адмовіцца ад вайны і ўстаць на шлях дэмакратыі». Дапушчаныя да пастаноўкі п'есы былі ўключаны ў адмысловы спіс. Тэатрам было прадпісана штогод абнаўляць рэпертуар мінімум на адну траціну, прычым англійская пераклад новых п'ес было неабходна падаваць у Аддзел грамадзянскай цэнзуры пры Кіраванні за тыдзень да меркаванай прэм'еры.

Такое стаўленне да тэатра выклікала ў грамадскасці незадаволенасць, і ў газетах сталі з'яўляцца нататкі, аўтары якіх выказвалі сумневы, што традыцыйны тэатр зможа выжыць у такіх умовах. Тым не менш, на сцэну сталі вяртацца артысты, якія знаходзіліся ў эвакуацыі, якія працавалі ў брыгадах Японскага саюза перасоўных тэатраў і рэпрэсаваныя падчас вайны. Развіццю тэатра ў першае час перашкаджалі высокія падаткі і адсутнасць матэрыяльнай базы. У найбольш цяжкім становішчы знаходзіўся тэатр *але*. У жніўні, незадоўга да канца вайны, была створана асацыяцыя акцёраў і музыкаў *але* «Ногаку кекай», якую, які аб'яднаў каля тысячы чалавек, узначаліў Кіта Мінору. Мэтай арганізацыі стала выратаванне *але* ад дэградацыі і знішчэння. Асацыяцыя займалася забеспячэннем труп рэквізітам і вяла перамовы з акупацыйнымі ўладамі аб вызначанае пастаноўках; ствараліся прыватныя і грамадскія школы для навучання акцёраў і музыкаў — «Ногакудзюку» і «Ногаку есэйкай», выдаваўся часопіс «Але» (з 1946 па 1953 год).

Першым пасляваенным прадстаўленнем стаў паказаны ў тэатры «Дзэнсіндза» у верасні 1945 года спектакль «Сукэроку» Дзіхэя Цууці, адзін з самых папулярных класічнага рэпертуару кабукі. У снежні намаганнямі трох труп тэатра сінгэкі «Бунгакудза», «Хайюдза» і «Токе гэйдзюцу гэкідзе» быў пастаўлены «Вішнёвы сад» А. П. Чэхава, што азнаменавала вяртанне на японскую сцэну і рускай драматургіі. У 1946 годзе вярнуўся да тэатральнай дзейнасці рэпрэсаваны Томоесі Мураяма; у арганізаваную ім трупу сінгэкі «Сінке гэкідан» ўвайшлі 40 акцёраў, якія прытрымліваюцца найбольш левых поглядаў. Падвяргаўся крытычнага пераасэнсавання класічны рэпертуар кабукі; у кастрычніку 1946 года пад кіраўніцтвам Мураямы ў тэатры «Дзэсиіндза» была пастаўлена антыфашысцкая п'еса амерыканскай пісьменніцы-драматурга Ліліян Хеллман «Варта на Рэйне».

### Літаратура

Па заканчэнні вайны аднавілі выпуск такія літаратурныя, тэатральныя і грамадска-палітычныя часопісы, як «Бунгэй сюндзю» («Літаратурная летапіс»), «Тэаторо» («Тэатр»), «Тюо карон» («Цэнтральны агляд»), з'явіліся новыя выданні — «Сінсэй» («Новае жыццё»), «Сінте бунгэй» («Літаратура новага напрамкі»), «Тэмбо» («Панарама»). Павялічэнне колькасці друкаваных выданняў адкрыла новыя магчымасці перад японскімі аўтарамі. У 1946 годзе Кафу Нага былі апублікаваныя некалькі твораў («Танцорка», «Няпрошаныя нататкі», «Узлёт і падзенне» і інш.), якія ў цэлым адлюстроўвалі даваенны жыццёвы вопыт пісьменніка. У тым жа годзе апублікавалі свае працы два найбуйнейшых пісьменніка неогуманістычнага напрамку: Хакуте Масамунэ («Цяга да новага», «Свет, які змяняецца», «Пакуты ахвяры вайны») і Сіга Наоя («Шэры месяц»).

Пісьменніца Міямото Юрыкі
Пачалося адраджэнне падушанага ў 30-х гадах дэмакратычнага літаратурнага руху, на чале яго сталі літаратурны крытык Корэхіта Курахара, а таксама пісьменнікі Сунао Токунага і Міямото Юрыкі. У снежні 1945 г. было створана Таварыства новай японскай літаратуры (Сін ніхон бунгаку кай), якое ставіла сваёй мэтай барацьбу за дэмакратычнае развіццё японскай літаратуры. Грамадства паўсюдна арганізоўвала літаратурныя гурткі для моладзі і вяло працу па прыцягненні ў свае шэрагі дэмакратычна настроеных літаратараў.

Міямото Юрыкі, што перажыла ў перыяд новы росквіт творчасці, апублікавала некалькі твораў: «Футісо» (1946), «Раўніна Бансю» (1946-1947), «Два дамы» (1947), «Вехі» (1947-1949), першыя два з якіх паказваюць жыццё ў краіне пасля капітуляцыі, а апошнія з'яўляюцца заключнымі часткамі яе аўтабіяграфічнай трылогіі. Сунао Токунага апублікаваў аповесць «Спі з мірам, жонка!» (1946-1948), у які раскрыў свае перажыванні перадваенных і ваенных гадоў, і раман «Ціхія горы» (1950), у якой адлюстраваў барацьбу працоўнага класа ў новых умовах.

Дэмакратычны ўздым перажывала і паэзія: пры Грамадстве новай японскай літаратуры была створана секцыя паэтаў. Вынікам яе працы стаў выпуск часопіса «Новыя японскія паэты» («Сін ніхон сидзин»). Да супольнасці далучыліся такія паэты, як Дзюн Окамото, Мицухара Канэко, Кіёсі Акияма, адзін з найбуйнейшых паэтаў перыяду пралетарскага літаратурнага руху Сигэдзи Цубо выпусціў у 1946 зборнік вершаў «Плён».

Па заканчэнні вайны склалася яшчэ адно пісьменніцкае аб'яднанне — «Паваенная група» («Сэнго ха»), удзельнікі якой сваімі задачамі ставілі фарміраванне «сучаснага вольнага чалавека» і паглыбленае выяўленне асобы. Са студзеня 1946 года «Сэнго ха» стала выпускаць часопіс «Новая літаратура» («Киндай бунгаку»), вакол якога паступова склалася група заваеўваўшых ўвагу чытача пісьменнікаў — Хіросі Нома, Ріндзо Сііна, Хару Умэдзакі, Сін'ітіро Накамура і інш.

Пісьменнік Синъитиро Накамура
Удзельнікам «Пасляваеннай групы» было ўласціва рэзка адмоўнае стаўленне да вайны, значную ролю ў іх творчасці гуляла крытычная літаратура. Сярод праблем, падымаўшыхся «Сэнго ха» — пытанне ўзаемаадносіны мастацтва і палітыкі, а таксама пытанне аб «сучаснай асобы»: прадстаўнікі групы, тлумачыўшыя адсутнасць арганізаванага супраціўлення распаўсюджванню фашызму інтэлігенцыяй адсутнасцю ў японцаў якасцяў «разняволенай сучаснай асобы», рабілі выснову, што галоўнай задачай літаратуры з'яўляецца выпрацоўка і наступнае распаўсюджванне правільнага разумення адносін асобы і грамадства, перш грэбаваўшага інтарэсамі індывіда.

Рост цікавасці да культурнай спадчыны ў галіне літаратуры выказаўся ў павелічэнні колькасці выданняў, прысвечаных такім жанрах паэзіі, як танка і хайку: «Танка дзассі» («Часопіс танка», 1948), «Танка хайку кэнкю» («Вывучэнне танка і хайку», 1948), «Танка сэйте» («Гук танка», 1950) і інш. Гэтая тэндэнцыя прывяла і да стварэння Дзюндзі Кінасітай новага жанру п'ес мінвагэки на тэмы народных паданняў. П'есы Кінасіты ставіліся калектывамі розных напрамкаў і жанраў і выклікалі такую цікавасць, што нават было створана Таварыства па вывучэнні народных паданняў. У канцы 1940-х гадоў набываюць папулярнасць літаратурныя творы, у якіх апяваецца спецыфіка нацыянальных звычаяў і традыцый: Дзюн'юціра Танідзакі публікуе раман «Дробны снег» (1947), а Ясунары Кавабата — «Тысячу жураўлёў» (1949-1951).

Яшчэ адзін японскі пісьменнік, Тацудзо Ісікава, у рамане-эпапеі «Трыснёг пад ветрам» (1949), апісваючы час з канца Другой сусветнай вайны да забароны ўсеагульнай забастоўкі штабам у лютым 1947 года, казаў аб недапушчальнасці паўтарэння той трагедыі, што перажыў японскі народ у гады вайны. У 1952 годзе свой антываенны раман «Агні на раўніне» на аснове асабістых успамінаў стварыў Сехэй Оока; па сюжэце творы радавы Тамура становіцца сведкам таго, як яго азвярэлыя таварышы даходзяць да канібалізму.

### Кінематограф

Значная ўвага Кіраванне грамадзянскай інфармацыі і асветы надавала аднаўленню японскага кінавытворчасці. У кастрычніку 1945 года была выдадзена дырэктыва, якая азначае прынцыпы, якімі трэба было кіравацца удзельнікам здымачнага працэсу: адмова ад ідэі японскага мілітарызму, стымуляванне ліберальнага руху і стварэнне ўмоў, пры якіх выключаецца новая пагроза міру з боку Японіі. Для ажыццяўлення гэтага распараджэння ў снежні 1945 года была створана Федэрацыя кінапрадзюсераў (Эйга сэйсакуся рэнгокай). Яшчэ раней, у лістападзе, быў вызначаны спіс з 277 старых фільмаў, якія было забаронена дэманстраваць з-за іх накіраваных на прапаганду нацыяналістычных і мілітарысцкіх ідэй.

Акіра Курасава
У 1946 годзе рэжысёрам Акірай Куросавой быў выпушчаны фільм «Без шкадаванняў аб нашай маладосці», у якім распавядалася пра кіраўніка антываеннага руху, Тадасі Имаі — стужка «Ворагі народа», якая выкрывала кіраўнікоў Японіі ваенных гадоў, а Кейсуке Кінасітай — карціна «Раніца ў доме Осонэ» аб выпрабаваннях у гады вайны ліберальна настроенай сям'і. У 1947 годзе выйшаў фільм «Вайна і свет» Камэі Фуміа і Сацуо Ямамота, які насіў выражаны антымілітарысцкі характар. Суровая рэальнасць пасляваеннай Японіі знайшла адлюстраванне ў такіх фільмах 1948 года, як «Дзеці вулля» Хіросі Симидзу і «П'яны анёл» Акіры Курасавы; у 1949 годзе Ясудзиро Одзу зняў карціну «Позняя вясна» аб мірнага жыцця японскіх буржуа.

Пераўтварэнні адкрылі шлях на японскі экран раней цензураваўшышся любоўных сцэн і сцэн з пацалункамі. Кіраўніцтва штаба не стала падтрымліваць гэта табу і не стала перашкаджаць патоку амерыканскіх фільмаў, якія пазапаўнялі пасляваенную Японію. Дзякуючы гэтаму ў краіне з'явіліся «фільмы з пацалункамі» («сэппун эйга») і «фільмы з аголеным целам» («хадака эйга»): дзякуючы магчымасці ўключаць у карціны любоўныя сцэны японскія кінематаграфісты атрымалі магчымасць прыцягнуць гледачоў і добра зарабіць (напрыклад, фільмы 1946 года «Вучаніца і настаўнік» і «Начны пацалунак»).

У кінематографе найбольш моцна з усіх відаў мастацтва выявілася палітыка «зваротнага курсу». У 1948 годзе было звольнена 270 супрацоўнікаў кінакампаніі «Тоха», выпускала фільмы з асуджэннем бюракратыі і гераізацыяй камуністаў-рэвалюцыянераў. Пасля забастоўкі, абвешчанай у «Тоха» і якая доўжылася 195 дзён былі звольненыя яшчэ 100 чалавек — прафсаюзных актывістаў і камуністаў.

Тыя, што засталіся без працы стварылі ўласныя аб'яднання, арганізавалі збор сродкаў і наладзілі пазастудыйны выпуск прадукцыі, такім чынам паклаўшы пачатак незалежнаму японскаму кінематографу. Буйныя ж кінакампаніі ўсё больш надавалі ўвагу выпуску антыкамуністычных і мілітарысцкіх фільмаў. Пасля перыяд з 1948 па 1953 год апынуўся захаваным ў фільме «Японская трагедыя» (1958) Кейсуке Кінасаты, у якой распавядаецца гісторыя беднай жанчыны, не цікавіцца палітыкай і не разумее значэння пасляваенных падзей.

Народная падтрымка зрабіла магчымым выпуск новых фільмаў; існуючы за кошт дапамогі гледачоў, незалежнаму кіно атрымалася стварыць сваю пракатную сетку. У 1951 годзе выйшла карціна «А ўсё-такі мы жывём», якая расказвае пра жыццё японскіх рабочых, рэжысёра Тадасі Імаі, які працаваў у дакументальна-рэалістычным стылі. У пасляваенную эпоху Імаі стаў усё больш увагі надаваць гуманістычным пытанням, аддаючы перавагу іх забаўляльнаму боку кіно, і даследаваў прычыны няшчасцяў у жыцці добрых людзей. Так, у яго фільме 1952 года «Школа рэха» расказана гісторыя маладога настаўніка, які разам са сваімі вучнямі, працягвае заняткі ў сваёй вёсачцы, нягледзячы на беднасць.

У 1952 годзе выходзіць фільм «Дзеці атамнай бомбы» ў стылі дакументальнага кіно па сцэнары Канэто Сіндзі, страціў у дзень бамбардзіроўкі Хірасімы сваю сям'ю. У пасляваенны час працягваў актыўна працаваць класік японскага кінематографа Кэндзі Мідзогуті: яго фільм «Жанчына Сайкаку» аб дачцэ прыдворнага атрымаў ўзнагароду на Венецыянскім кінафестывалі 1952 года. У тым жа годзе прэмію «Оскар» як лепшы фільм на замежнай мове атрымала стужка «Расемоне» (1951) Акіры Курасавы, закранае тэму сексуальных адносін і псіхалогіі.

Зноскі
------

1. ↑  ЦАМО РФ, ф. 66, оп. 178499, д. 1, л. 265—266
2. ↑  Каирская декларация, Крымское соглашение, Потсдамская декларация, решение Московского совещания и другие документы, связанные с капитуляцией Японии. Сборник документов 1943—1946. М. 1947. с. 43-49.
3. 1 2  Попов и др. 1978, с. 99—100
4. ↑  Попов и др. 1978, с. 101
5. 1 2 3 4 5  Попов и др. 1978, с. 104
6. 1 2  Попов и др. 1978, с. 111
7. ↑  Попов и др. 1978, с. 112—113
8. 1 2  Гришелёва, 1977, с. 95
9. ↑  Попов и др. 1978, с. 98
10. ↑  Leiter, 2006, p. xli
11. 1 2  Молодяков и др. 2007, с. 291
12. ↑  Гришелёва, 1977, с. 95—96
13. ↑  Гришелёва, 1977, с. 96
14. ↑  Leiter et al. 2009, p. 176
15. ↑  Гришелёва, 1977, с. 42—43
16. ↑  Гришелёва, 1977, с. 43
17. ↑  Попов и др. 1978, с. 105
18. ↑  Попов и др. 1978, с. 110
19. ↑  Попов и др. 1978, с. 102—103
20. 1 2  Попов и др. 1978, с. 106
21. 1 2  Попов и др. 1978, с. 107
22. ↑  Попов и др. 1978, с. 109
23. ↑  Молодяков и др. 2007, с. 292
24. ↑  Попов и др. 1978, с. 108
25. ↑  Попов и др. 1978, с. 113
26. ↑  Попов и др. 1978, с. 115
27. ↑  Попов и др. 1978, с. 101—102
28. ↑  Сато, 1988, с. 72
29. 1 2  Сато, 1988, с. 207
30. ↑  Попов и др. 1978, с. 103
31. 1 2 3  Попов и др. 1978, с. 114—115
32. ↑  Сато, 1988, с. 80
33. 1 2 3  Молодяков и др. 2007, с. 294—295
34. ↑  Сато, 1988, с. 74—75
35. ↑  Сато, 1988, с. 221
36. ↑  Молодяков и др. 2007, с. 293—294

Літаратура
----------

**Працы па гісторыі Японіі**

* *Ерёмин В. Н.* История правовой системы Японии / Отв. ред. А. А. Кириченко. — М.: РОССПЭН, 2010. — 293 с. — 800 экз. — ISBN 978-5-8243-1391-8.
* История Японии (1945—1975) / Отв. ред. В. А. Попов. — М.: Наука, 1978. — 541 с. — 16 700 экз.
* *Жуков А. Е.* История Японии.
* *Молодяков В. Э. Молодякова Э. В. Маркарьян С. Б.* История Японии. XX век / Отв. ред. В. М. Алпатов. — М. 2007. — 528 с. — (История стран Востока. XX век). — 1 000 экз. — ISBN 978-5-89282-295-4.\*

**Працы па гісторыі культуры Японіі**

* *Гришелёва Л. Д.* Театр современной Японии. — Искусство, 1977. — 237 с. — 25 000 экз.
* *Сато Т.* Кино Японии. — М.: Радуга, 1988. — 224 с. — 25 000 экз. — ISBN 5-05-002303-3.
* *Leiter S. L.* Historical Dictionary of Japanese Traditional Theatre (англ.). — Scarecrow Press, 2006. — 632 p. — (Historical Dictionaries of Literature and the Arts). — ISBN 978-0-8108-5527-4.
* Rising from the flames: the rebirth of theater in occupied Japan, 1945-1952 (англ.) / Edited by Samuel L. Leiter. — Lexington Books, 2009. — 462 p. — ISBN 978-0-7391-2818-3.