recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Данілевіцкі дуб** — батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Размешчаны за 3 кіламетры на паўночны ўсход ад будынка Данілевіцкага лясніцтва, у выдзеле 1 квартала № 29 Данілевіцкага лясніцтва эксперыментальнай лесапаляўнічай гаспадаркі «Ляскавічы» дзяржаўнай прыродаахоўнай установы Нацыянальны парк «Прыпяцкі». Дуб звычайны. Мае узрост каля 300 гадоў, вышыня складае 28 м, дыяметр 1,4 м (на вышыні 1,3 м). Ахоўны статус нададзены ў 1963 годзе.

Літаратура
----------

* Данілевіцкі дуб // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
**Лэнчыцкі замак** (польск.: Zamek królewski w Łęczycy) — сярэдневяковы замак у польскім горадзе Лэнчыцы, адноўлены ў другой палове XX стагоддзя з руін.

У XIV—XV стст. Лэнчыца служыла асноўным плацдармам барацьбы Польскага каралеўства з тэўтонскімі рыцарамі. Першы цагляны замак, узведзены пры Казіміры Вялікім у 1357—1370 гадах, быў разрабаваны тэўтонцамі ў 1406 годзе. Пасля Грунвальдскай бітвы ў сценах крэпасці трымалі палонных рыцараў. На працягу XV стагоддзя Лэнчыцкі замак чатыры разы станавіўся месцам правядзення сейма; у 1433 годзе тут было падпісана польска-тэўтонскае перамір’е.

Пасля пажару, які спустошыў замак у канцы XV стагоддзя, ён быў занядбаны і страціў былое значэнне. У 1560-я гады за аднаўленне прыняўся вялікі падскарбі каронны Ян Лютамірскі. У 1655 годзе замак захоплены шведскімі войскамі на чале з генералам Робертам Дугласам. Канчаткова разбураны падчас Паўночнай вайны (1707), пасля чаго мясцовыя жыхары сталі разбіраць старадаўнюю крэпасць на будматэрыялы.

У 1964 годзе ўрад Польскай Народнай Рэспублікі прыняў рашэнне аднавіць каралеўскі замак у Лэнчыцы. Асноўная музейная экспазіцыя займае т.зв. Новы дом (1563—1564), які ўваходзіць у замкавы ансамбль.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лэнчыцкі замак
* Сайт музея пры замку Архівавана 2 лютага 2018.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзюваль.

**Лэйсі Дзювал** (англ.: Lacey Duvalle; нарадзілася 5 красавіка 1982 года ў Вашынгтоне, акруга Калумбія) — афраамерыканская порнаактрыса.

Лэйсі нарадзілася ў Вашынгтоне, але ў шэсць гадоў пераехала ў Лос-Анджэлес, штат Каліфорнія. У васямнаццаць гадоў яна пачаткі сваю кар'еру ў порна-бізнесе пад псеўданімам Піблз (*Pebbles*). Таксама яна вядомая пад сцэнічнымі імёнамі **Lacey Duval** і **Lacy Duvall**. Яе першым фільмам сталі «Брудныя дзебютанткі» (*Dirty Debutantes*), у якім яна здымацца праз два дня пасля свайго восемнаццацігоддзя. Яна падпісала эксклюзіўны кантракт са студыяй "Video Team" і неўзабаве стала адной з самых вядомых чарнаскурых порнаактрыс.

Акрамя здымак у порнафільмах Лэйси прыняла ўдзел у двух тэлевізійных праграмах: «Шоў Тэры Патрык» (2002) і «Шоў Говарда Стэрна» (2004).

Яна здымаецца як у гетэрасексуальных, так і ў лесбійскіх сцэнах.

Паводле IMDb у Лэйси ёсць дачка па імі Хлоя.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Lacey Duvalle on IAFD.com **(нявызн.)**.  www.IAFD.com. Архівавана з першакрыніцы 22 ліпеня 2012. Праверана 2 сакавіка 2011.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Лэйсі Дзювал**

* Афіцыйны сайт
* Інтэрв'ю Rogreviews.com Архівавана 29 снежня 2010.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Данілюк.
**Святлана Піліпаўна Данілюк** (25 верасня 1939, Кіеў — 8 жніўня 2003, Мінск) — беларуская оперная спявачка (мецца-сапрана), народная артыстка Беларусі (1971), народная артыстка СССР (1977).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 25 верасня 1939 года ў Кіеве. Пасля заканчэння сямігодкі вучылася ў Кіеўскім кінатэхнікуме на аддзяленні абсталявання і эксплуатацыі кінаўстановак, дзе была самай актыўнай удзельніцай самадзейнай студыі.

У 1963 годзе скончыла Кіеўскую кансерваторыю па класе спеваў у З. М. Гайдай, пасля заканчэння якой па запрашэнні дырыжора Барыса Афанасьева была размеркавана на пасаду салісткі Пермскага акадэмічнага тэатра оперы і балета імя П. І. Чайкоўскага.

У 1965 годзе была ўдастоена другой прэміі на Трэцім Усесаюзным конкурсе вакалістаў імя Глінкі ў Маскве.

Восенню 1965 года паводле запрашэння Л. П. Александроўскай дэбютавала ў Мінску ў Беларускім тэатры оперы і балета ў партыі Кармэн у оперы «Кармэн» Ж. Бізэ. Аднак пераезд тады не адбыўся, паколькі спявачка павінна была адпрацаваць трохгадовы тэрмін па размеркаванні ў Пермі.

З 1966 па 1986 годы — вядучая салістка Беларускага тэатра оперы і балета. Выступала практычна ва ўсіх вядучых партыях мецца-сапранавага рэпертуару (партыі: Любаша («Царская нявеста» Рымскага-Корсакава), Марфа («Хаваншчына» Мусаргскага), Кармэн («Кармэн» Бізэ), Амнерыс («Аіда» Вердзі), Артруда («Лаэнгрын» Вагнера), баранэса Штраль («Маскарад» Талстога), Алеся («Алеся» Цікоцкага) і іншыя).

У 1972—1973 гадах стажыравалася ў тэатры «Ла Скала» (Мілан) пад кіраўніцтвам Маргарыты Кароза.

У 1986 годзе звольнілася з Беларускага тэатра оперы і балета ў сувязі з рэзкай нязгодай з рэпертуарнай і пастановачнай палітыкай тагачаснага тэатральнага кіраўніцтва.

З 1986 года — салістка Беларускай філармоніі.

Выступала з камернымі праграмамі, выконвала альтовыя партыі ў буйных вакальна-сімфанічных творах («Страсці па Мацвею» І. С. Баха, 9-я сімфонія Л. Бетховена, Рэквіем Дж. Вердзі, «Stabat Mater» Дж. Пергалезі, «Аляксандр Неўскі» С. С. Пракоф’ева і інш.), творы рускіх, беларускіх, украінскіх, заходніх кампазітараў, рамансы.

Гастралявала па СССР і за мяжой (Балгарыя, Венгрыя, Польшча, Францыя). У Маскве запісала тры дыскі-гіганты на фірме «Мелодыя».

Памерла 8 жніўня 2003 года ў Мінску. Пахавана ў Мінску на Усходніх могілках.

Узнагароды
----------

* Другая прэмія Усесаюзнага конкурсу вакалістаў імя М. І. Глінкі (1965)
* Дыплом Міжнароднага конкурсу імя Чайкоўскага (1966)
* Заслужаная артыстка Беларускай ССР (1968)
* Народная артыстка Беларускай ССР (1971)
* Народная артыстка СССР (1977)
* Медаль Францыска Скарыны (1999)

Літаратура
----------

* Данілюк Святлана Піліпаўна // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 262. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Данілюк Святлана Піліпаўна на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 129235 |
**Я́хімаўшчынскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Іўеўскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Яхімаўшчына.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як **Масцішчанскі сельсавет** у складзе Юрацішкаўскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Масцішча. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 25 красавіка 1958 года цэнтр перанесены ў вёску Яхімаўшчына, сельсавет перайменаваны ў Яхімаўшчынскі сельсавет. 3 красавіка 1959 года ў склад Багданаўскага сельсавета Валожынскага раёна перададзены 26 населеных пунктаў (вёскі Багданцы, Барэйкаўшчына, Вайгяны, Вораўшчына, Галубіцкаўшчына, Гаяўцы, Іванішкі, Ладзецяняты, Макары, Чырвоная Горка, Чырвоная Горка 2-я, хутары Альтарыя, Букаты, Забалаць, Зенькаўшчына, Зузанполь, Касоўшчына, Людымы, Масцішча, Мокры Янаў, Палішчы, Праца, Рапушыха, Сяргееўка, Тракуціха і Якунька), у склад сельсавета з Трабскага сельсавета перададзены 11 населеных пунктаў (Брагі, Гаявішча, Дубаносы, Загорцы, Занямонцы, Запольцы, Кавалі, Куцькі, Палудаўшчына, Паякунь і Скаварада). З 20 студзеня 1960 года ў складзе Іўеўскага раёна Гродзенскай вобласці. 13 лютага 1960 года ў склад Багданаўскага сельсавета перададзены 12 населеных пунктаў (Гнілуха, Дзедава Балота, Добавічы, Клім, Магенцы, Мазоліха, Малы Гаст, Моргавічы, Родзеўшчына, Саманіны, Самароднікі і Чорны Луг). 29 красавіка 1960 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Даўгердзішскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 25 красавіка 1958 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 4.
2. ↑  Рашэнне выканкома Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 3 красавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 5.
3. ↑  Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 13 лютага 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 4.
4. ↑  Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Абрамовіч.

Габелен «Прарастанне». 2000
**Святлана Леанідаўна Абрамовіч** (нар. 9 красавіка 1954, г. Рэчыца) — беларуская мастачка.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1970 годзе Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Вучылася ў П. Масленікава і А. Бельцюковай. Удзельніца мастацкіх выставак з 1977 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1993 года. Жыве ў г. Мінску.

Творчасць
---------

Працуе ў дэкаратыўна-прыкладным мастацтве (габелен, батык), а таксама ў галіне мастацкай распрацоўкі інтэр'ераў, жывапісе, акварэлі. Стварае касцюмы для аматарскіх калектываў. Сярод твораў: габелены «Музы» ў Салігорскім музычным вучылішчы (1988), «Купалле на Палессі» ў Мазырскім музычна-педагагічным вучылішчы (у сааўтарстве), «Трывожны кліч» у рэстаране «Беларусь» (Брэст), «Прарастанне» (2000), «Вытокі» (2002), дамавік «Балака» (2005), дамавік «Гарэза» (2007), «Далеч» (2008); батыкі «Світанак» (1982), «Песня» (1983), «Мая Радзіма» (1985), «Колас», «Поры года» (1986), «Музы» (1988); жывапісныя палотны «Думы на Сянежы» (1991), «Сустрэча з Гурзуфам» (1992), «Тупік» (1993), «Ніць Арыядны» (1994), «Настальгія» (1995); акварэлі «Па той бок» (1996), «Кветкі познія» (1997) і інш.

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі, Рэчыцкім краязнаўчым музеі, фондах БСМ.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Абрамовіч Святлана Леанідаўна // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998.
2. 1 2 3  Абрамович Светлана Леонидовна // Рэгіёны Беларусі: энцыклапедыя. У 7 т. = Регионы Беларуси: энциклопедия. В 7 т. (руск.) / Т. В. Белова (гл. ред.). — Мн.: БелЭн, 2012. — Т. 3. Гомельская область. В 2 кн. Книга 1. Aбрамов — Липово. — 398 с. — 2 500 экз. — ISBN 978-985-11-0617-8.

Літаратура
----------

* Абрамович Светлана Леонидовна // Рэгіёны Беларусі: энцыклапедыя. У 7 т. = Регионы Беларуси: энциклопедия. В 7 т. (руск.) / Т. В. Белова (гл. ред.). — Мн.: БелЭн, 2012. — Т. 3. Гомельская область. В 2 кн. Книга 1. Aбрамов — Липово. — 398 с. — 2 500 экз. — ISBN 978-985-11-0617-8.
* Абрамовіч Святлана Леанідаўна // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998.
Разгонны блок *Цэнтаўр 2A* для верхняй ступені РН *«Атлас II»*.
**Разгонны блок (РБ)** (таксама: *міжарбітальны буксір*) — сродак вываду касмічнага апарата, прызначаны для перамяшчэння карысных грузаў з апорнай арбіты на мэтавую арбіту або накіраванне іх на адлётныя і міжпланетныя траекторыі.

Для выканання гэтага РБ павінны мець магчымасць выконваць адзін ці некалькі манеўраў, звязаных са зменай хуткасці палёту, для чаго ў кожным выпадку прадугледжваецца ўключэнне маршавага рухавіка. Паміж гэтымі ўключэннямі — працяглыя (да некалькіх гадзін) участкі пасіўнага палёту па пераходных арбітах або траекторыях. Такім чынам, любы РБ павінен мець маршавы рухавік шматразовага ўключэння, а таксама дадатковую рэактыўную сістэму або рухальную ўстаноўку, якая забяспечвае арыентацыю і стабілізацыю руху РБ з касмічнага апарата і стварэнне ўмоў для запуску маршавага рухавіка. Пры гэтым кіраванне працай яго рухавікоў можа ажыццяўляцца як ад сістэмы кіравання КА, так і ад аўтаномнай сістэмы кіравання самога РБ. У апошнім выпадку ён павінен мець спецыяльны прыборны адсек для яе размяшчэння.
**Яхорина** — гара і гарналыжны курорт у абшчыне Пале, на тэрыторыі Рэспублікі Сербскай. Вышыня гары складае 1 916 метраў над узроўнем мора. У сярэднім, 175 дзён у годзе — з кастрычніка па май Яхорына пакрыта снегам. У сярэднім таўшчыня снежных пакроваў у лютым складае 106 сантыметраў. Гарналыжны цэнтр на Яхорыне выкарыстоўваўся і ў час зімовых Алімпійскіх гульняў у Сараеве.

Ад Сараева гара знаходзіцца на адлегласці ў 30 кіламетраў, ад Пале — 15 кіламетраў.

Спасылкі
--------

* Олимпијски центар Јахорина (серб.). Архівавана з першакрыніцы 12 снежня 2012. Праверана 3 кастрычніка 2012.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Макрэцкі.
**Стэфан Макрэ́цкі** (польск.: Stefan Mokrzecki; 11 мая 1862, в. Дзітрыкі Лідскага павета, цяпер Лідскі раён — 9 красавіка 1932) — генерал, палітычны дзеяч Сярэдняй Літвы.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і землеўласнікаў, брат навукоўца Зыгмунта Макрэцкага, генерала Адама Макрэцкага

Атрымаў вайсковую адукацыю, з 1878 служыў у расійскім войску. У 1911 у чыне палкоўніка; удзельнік Першай сусветнай вайны, ваяваў ва Усходняй Прусіі. У верасні 1914 цяжка паранены, трапіў у нямецкі палон, дзе быў да лістапада 1915. Падчас абмену палоннымі вярнуўся ў Расію. У 1917 у чыне генерала, стаў адным з арганізатараў Саюзу вайсковых палякаў. У сакавіку 1918 накіраваўся на Украіну, з сакавіка 1919 уступіў у Войска Польскае.

У 1919—1920 на камандных пасадах. Удзельнік летніх баёў 1920. У лістападзе-снежні камандаваў І корпусам войск Сярэдняй Літвы. Затым служыў пры камандуючым войскамі Сярэдняй Літвы генерале Люцыяне Жалігоўскім, дэкрэтам якога ў студзені 1921 прызначаны выканаўцам абавязкаў старшыні Часовай урадавай камісіі Сярэдняй Літвы. З лістапада стаў віцэ-старшынём Камісіі, на гэтай пасадзе заставаўся да перадачы Сярэдняй Літвы ў красавіку 1922 Польшчы.

Затым да 1925 генерал Макрэцкі быў на службе ў Войску Польскім, а калі канчаткова пайшоў на пенсію жыў у маёнтку Вінькаўцы (Лідскі павет), а таксама ў Вільні. Памёр у 1932, пахаваны ў Вільні. Стэфан Макрэцкі быў узнагароджаны расійскімі і польскімі дзяржаўнымі ўзнагародамі.

Зноскі
------

1. 1 2  Stefan Mokrzecki
2. 1 2  Stefan Mokrzecki // MAK<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105192847'></a>

Літаратура
----------

* Стэфан Макрэцкі / паводле П. Ставецкага // Лідскі летапісец, № 18.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: stefan-mokrzecki · Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 302701417 |
**Разбурэнне дамбы (плаціны)** або **прарыў дамбы** — катастрафічны тып структурнага разбурэння, які характарызуецца раптоўным, хуткім і некантралюемым выкідам затрыманай вады ці імавернасцю такога некантралюемага выкіду. У перыяд з 2000 па 2009 гады ва ўсім свеце адбылося больш за 200 прыкметных правалаў плацін.

Згодна з міжнародным гуманітарным правам, дамбы лічацца «аб’ектамі, якія змяшчаюць небяспечныя сілы» з-за вялізнага ўздзеяння магчымага разбурэння на грамадзянскае насельніцтва і навакольнае асяроддзе. Аварыі на плацінах здараюцца адносна рэдка, але могуць прывесці да вялізнай шкоды і гібелі людзей, калі яны адбываюцца. У 1975 годзе аварыя на плаціне вадасховішча Банцяа  (укр.) (бел. і іншых плацін у правінцыі Хэнань, што ў Кітаі, прывяла да большай колькасці ахвяр, чым любая іншая аварыя плаціны ў гісторыі. Катастрофа забрала жыцці прыкладна 171 000 чалавек, а 11 мільёнаў чалавек страцілі свае дамы.

Заўвагі
-------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4333511-1 · LCCN: sh85035546 · Microsoft: 2779833838 · NKC: ph172871 |
**Развіццё сельскай мясцовасці** — комплекс дзеянняў, накіраваных на павышэнне якасці жыцця і эканамічнага дабрабыту жыхароў сельскіх населеных пунктаў, а таксама барацьбу з так званым крызісам сяла — неспрыяльнымі эканоміка-дэмаграфічнымі тэндэнцыямі, якія назіраюцца ў сельскай мясцовасці ў апошнія дзесяцігоддзі. Гэта паняцце ўключае як павелічэнне эфектыўнасці традыцыйных сельскіх заняткаў, так і развіццё больш сучасных галін, у першую чаргу турызму. Дзяржаўныя дэпартаменты і праграмы, прыватныя фонды і даследчыя арганізацыі, якія працуюць у гэтай сферы, існуюць па ўсім свеце.

Цікавыя факты
-------------

* У 2018 годзе ў Беларусі адкрылася школа-лабараторыя па развіцці сельскай мясцовасці Мінскай і Гомельскай абласцей «VioskaLab».

Зноскі
------

1. ↑  VioskaLab: праграма для развіцця сельскай мясцовасці — adukacyja.info
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Турчак.
**Стэфан Васілевіч Турчак** (укр.: Стефан Васильович Турчак; 28 лютага 1938-23 кастрычніка 1988) — украінскі дырыжор, педагог. Герой Сацыялістычнай Працы (1988). Народны артыст СССР (1977). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Украінскай ССР імя Т. Р. Шаўчэнкі (1980) і Дзяржаўнай прэміі Грузінскай ССР імя З. Паліяшвілі (1973).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 28 лютага 1938 года ў вёсцы Мацкавічы, блізу Пшэмыслі (цяпер у гміне Журавіца, Падкарпацкае ваяводства, Польшча). Дзяцінства і юнацтва прайшлі ў Дублянах. У 1955 годзе скончыў Львоўскае музычна-педагагічнае вучылішча ім. Ф. М. Калесы.

Пасля заканчэння вучылішча працаваў настаўнікам музыкі і спеваў у Сакальскім педагагічным вучылішчы. У 1957 годзе паступіў ў Львоўскую кансерваторыю імя М. В. Лысенкі) у клас дырыжыравання Н. Ф. Калесы, якую скончыў у 1962 годзе.

Падчас вучобы, у 1960—1962 гадах — дырыжор Львоўскага опернага тэатра.

У 1962 г. пераехаў у Кіеў.

У 1963—1967 і 1973—1977 гадах — галоўны дырыжор Дзяржаўнага сімфанічнага аркестра Украінскай ССР.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 142345946 · ISNI: 0000 0000 7440 7701 · LNB: 000227751 · NKC: jo20191022396 · SUDOC: 163268967 · VIAF: 103658461 |

 |
**Віланела** (лац.: Villanella - вясковая песня) — жанр італьянскай бытавой вакальнай музыкі 15-16 стст. узнік з сялянскай народнай песні. Музыка віланелы светлага характару, нярэдка танцавальная. Звычайна віланела гамафонная па складу, часцей за ўсё трохгалосная, уключаюць паралельны рух галасоў, яны выконваліся без суправаджэння або пад акампанемент лютні. Форма — куплет з прыпевам. Сустракаюцца віланелы любоўна-лірычныя, бытавыя, жартаўлівыя, сатырычныя, гульнявыя. Узнікла ў Неапалі, распаўсюдзілася па ўсёй Італіі (сярод аўтараў - Д. ды Нола, О. Векіё, Л. Джустыніяні, Б. Даната) і пранікла ў іншыя краіны. У Францыі ў 16 ст. паўстала свая разнавіднасць віланелы, прысвечаная пастухам.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Незабытоўскі.

**Стэфан Прэцлаў Незабытоўскі** (польск.: Stefan Niezabytowski; 15 снежня 1783 — 15 чэрвеня 1849, Парыж) — польскі і літоўскі ваенны дзеяч, удзельнік паўстання 1830—1831 гадоў.

Біяграфія
---------

Са шляхецкага роду Незабытоўскіх герба «Любіч». Сын Яна Незабытоўскага, харунжага літоўскіх войск. Меў брата Якуба.

З 21 лютага 1812 года — падпаручнік 1-га швадрона 8-га ўланскага палка Княства Варшаўскага, што быў сфарміраваны коштам Дамініка Радзвіліла і ваяваў на баку Напалеона. Пасля паразы Французскай імперыі перайшоў на службу ў армію новаўтворанага Каралеўства Польскага. У 1819 годзе — падкаморы Навагрудскага павета. У 1820 годзе — паручнік войск польскіх. Пасля дэмабілізацыі жыў у маёнтку Свіслач, быў губернскім сакратаром. Падчас Лістападаўскага паўстання 1830—1831 гадоў стаў на чале паўстання ў Слонімскім павеце, прызначаны капітанам Навагрудскай кавалерыі і 13-га ўланскага палка, што быў утвораны з 3-га швадрона 13-га ўланскага палка Каралеўства Польскага. Адышоў разам з польскімі рэгулярнымі часцямі на чале з Генрыкам Дэмбінскім да Варшавы, атрымаў дыплом «Добра заслужаны Айчыне», а 15 верасня 1831 года — Залаты крыж пад № 2697.

Перайшоў прускую мяжу, дзе 5 кастрычніка 1831 года быў інтэрніраваны. З 1833 года жыў у Францыі, спачатку ў Мецы, са жніўня ў Трыезе, а пазней — у Парыжы, з красавіка 1834 года працаваў каміваяжорам.

З 1838 года — сябра Гісторыка-літаратурнага таварыства. 22 мая 1841 года стаў адным з арганізатараў Таварыства бацькоў польскіх сем’яў у эміграцыі.

Пахаваны на могілках Монмартра ў Парыжы.

Літаратура
----------

* *Швед, В. В.* Незабытоўскі Стэфан (Сцяпан, Эцьен) Янавіч // Масоны і ложы на землях Беларусі (канец XVIII — першая чвэрць XIX ст.) : біябібліягр. слоўн.. — Гродна: ГрДУ, 2007. — 275 с. — ISBN 978-985-417-866-0.

Спасылкі
--------

* Стэфан Незабытоўскі на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»


| ?Стэфан Незабытоўскі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Ян Незабытоўскі |  | Стэфан Незабытоўскі[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  | Стэфан Незабытоўскі |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Барбара з Завішаў[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 138189 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Малевіч.
**Мікалай Андрэевіч Мале́віч** (1898, Лібава, Курляндская губерня, Расійская імперыя — 1944) — беларускі графік. Бацька беларускага архітэктара Юрыя Малевіча.

Творчасць
---------

Ілюстрацыя да казкі «Канёк-гарбунок» П. Яршова. 1938
Працаваў пераважна ў кніжнай графіцы. У 1920—1930-я гады працаваў у газеце «Чырвоная змена», выконваў ілюстрацыі да часопісаў «Іскры Ільіча» і «Беларускі піянер». Аформіў кнігі для дзяцей «Першы дзень у дзіцячым садзе» (1928), «Пра смелага ваяку Мішку і яго слаўных таварышаў» М. Лынькова (1937), «Казка пра рыбака і рыбку  (руск.) (бел.» А. Пушкіна, «Канёк-гарбунок  (руск.) (бел.» П. Яршова (абедзве 1938), «Верабейчык» Я. Герасімовіча (1939), «Як дзядзька Тамаш напалохаў ваўкоў» К. Чорнага (1941). У 1920-я гады працаваў і як карыкатурыст (8 пано-плакатаў «Падпал рэйхстага Ван дэр Любэ»),

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Мікалай Андрэевіч Малевіч / склад. Ціхановіч В. — Мн . 1959. — 7 с. — 3 000 экз.
* Малевіч Мікалай Андрэевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мікалай Андрэевіч Малевіч

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar116207 |
**Мікалай Андрэевіч Тырса** (руск.: Никола́й Андре́евич Ты́рса; 27 красавіка (9 мая) 1887 — 10 лютага 1942) — савецкі жывапісец, графік, спецыяліст прыкладнога мастацтва і педагог, прадстаўнік ленінградскай школы пейзажнага жывапісу. Адзін са стваральнікаў ленінградскай школы кніжнай графікі.

Біяграфія
---------

Мікалай Андрэевіч Тырса нарадзіўся ў сяле араліі Эрыванскай губерні (цяпер Аралык, Турцыя) у сям’і афіцэра Кубанскага казацкага войска.

У 1905—1909 навучаўся з перапынкамі на архітэктурным аддзяленні Вышэйшага мастацкага вучылішча пры Імператарскай Акадэміі мастацтваў у Пецярбургу (курс навучання не скончыў) і ў прыватнай Школе жывапісу і малявання Л. Званцавай у Л. Бакста і М. Дабужынскага (1906—1910).

Займаўся выкладчыцкай дзейнасцю — у Петраградскай Акадэміі Майстэрстваў, Дзяржаўных мастацка-прамысловых майстэрняў (1918—1922) і Ленінградскім інстытуце грамадзянскіх інжынераў (1924—1942).

З 1921 года Тырса пачаў займацца кніжнай графікай. Першай яго працай у гэтым кірунку было афармленне кнігі «Камедыя пра цара Максіміліяна, непакорлівыя сына ягонага Адольфа».

У 1940-41 гг. працаваў разам з В. І. Мухінай ў эксперыментальным цэху Ленінградскай люстраной фабрыкі, займаючыся дызайнам вырабаў са шкла (графінаў, шклянак, ваз). 14 чэрвеня 1941 гады ў Рускім музеі ў Ленінградзе адкрылася першая і апошняя прыжыццёвая персанальная выстава твораў мастака.

29 студзеня 1942 гады цяжка хворы мастак быў эвакуіраваны з блакаднага Ленінграда. Памёр 10 лютага 1942 гады ў Волагдзе.

Зноскі
------

1. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
2. 1 2  Тырса Николай Андреевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
3. ↑  Nikolai Andreevich Tyrsa // RKDartists Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 119425769 · ISNI: 0000 0001 2209 8289 · LCCN: no99029602 · NUKAT: n2016000638 · SUDOC: 148342043 · VIAF: 30346549 · ULAN: 500107922 |

 |
**Мікалай Андрэевіч Тэстэміцану** (1 жніўня 1927 года, сяло Окюл Алб, Бельцкі павет, Каралеўства Румынія — 20 верасня 1986, Малдаўская ССР) — малдоўскі хірург і палітычны дзеяч. Міністр аховы здароўя Малдаўскай ССР (1963—1968).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 1 жніўня 1927 года ў сяле Окюл Алб Бельцкага павета Бесарабіі (цяпер Дрокіеўскі раён Малдавіі).

З 1963 па 1968 год ён быў міністрам аховы здароўя Малдаўскай ССР.

У 1968 быў зніжаны ў пасадзе па вінавачанні ў спрыянні румынізацыі медычнага персаналу, у адрозненне ад савецкай палітыкі русіфікацыі.

У памяць пра яго была зроблены медаль, пераназваны вуліцы і будынкі. Дзяржаўны ўніверсітэт медыцыны і фармакалогіі у Кішынёве носіць імя Мікалая Тэстэміцану.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Site oficial — «In memoriam Nicolae Testemiţanu» Архівавана 9 мая 2018.
* Universitatea de Stat de Medicină şi Farmacie «Nicolae Testemiţanu» Архівавана 5 лістапада 2005.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 135595207 · ISNI: 0000 0000 1963 9913 · LCCN: n85084026 · VIAF: 60301194 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рашэтнікаў.

**Мікалай Арцёмавіч Рашэтнікаў** (19 снежня 1902, вёска Стары Талачын, Талачынскі раён — 27 лістапада 1982) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Віцебскай вобласці.

Біяграфія
---------

Член КПСС з 1926 года. З 1927 года на культурна-асветніцкай, савецкай і партыйнай рабоце. У 1933 годзе скончыў Камуністычны ўніверсітэт Беларусі імя У. І. Леніна, у 1955 годзе — Рэспубліканская партыйна яшкола пры ЦК КП(б)Б. З ліпеня 1941 года на фронце. З чэрвеня 1942 камандзір партызанскага атрада, у жніўні 1942 — чэрвені 1943 гадоў — партызанскай брыгады «Граза», з верасня 1943 года ў распараджэнні БШПР. У 1944—1976 гадах на партыйнай, савецкай, адмінітрацыйна-гаспадарчай рабоце. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1938—1947 гадах.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Уна́рная сістэ́ма злічэ́ння** – найпрасцейшая з сістэм злічэння, якая ўжывае для запісу лікаў усяго адзін знак – напрыклад, рысу. Для запісу ліка з дапамогаю такой сістэмы трэба выявіць адпаведную колькасць рыс (або іншых знакаў, што ўжываюцца ў якасці лічбы):

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 1 | – | / |
| 2 | – | // |
| 3 | – | /// |
| 4 | – | //// |
| 5 | – | ///// |
| 6 | – | //////     і г.д. |

Відавочны недахоп такой сістэмы – нязручнасць пры запісе і чытанні нават адносна невялікіх лікаў. Для таго, каб прачытаць лік, запісаны ў такой сістэме, трэба пералічыць усе рысы. Для лікаў, большых за 5 – 6, гэта немагчыма зрабіць хутка, «з лёту».

Унарную сістэму злічэння нельга адназначна аднесці да аднаго з тыпаў сістэм – пазіцыйных або непазіцыйных, бо яна адпавядае вызначэнням абодвух тыпаў. Значэнне ліка, што запісаны унарнай сістэмай, роўнае суме вагаў усіх лічбаў (вага адной лічбы роўная 1) – гэта дазваляе разглядаць яе як непазіцыйную. У той жа час унарная сістэма можа разглядацца як пазіцыйная з асноваю 1. Так, напрыклад,

/////// = 1\*16  +  1\*15  +  1\*14  +  1\*13  +  1\*12  +  1\*11  +  1\*10  =  7

Унарная сістэма злічэння з'яўляецца найстарэйшай з сістэм злічэння. Першыя археалагічныя сведчанні яе ўжывання – косткі з упарадкаванымі зарубкамі – адносяцца да верхняга палеаліту (напрыклад, костка, знойдзеная ў пячоры Дольні Вестоніцы, Маравія, якая адносіцца да XXX ст. да н.э.).

На сёння замест унарнай сістэмы ўжываюцца іншыя, больш дасканалыя. Тым не менш, у шэрагу выпадкаў унарная сістэма няяўна ўжываецца. Напрыклад, у зорачнай класіфікацыі гатэляў фактычна ўжываецца унарная сістэма злічэння, у якой лічбаю служыць выява зоркі. Ужыванне ў малодшых класах школ палачак, запалак і іншых рэчаў для навучання лічэнню таксама ёсць прыкладам ужывання унарнай сістэмы, якая праз сваю простасць успрымаецца дзецьмі лепш за дзесятковую.

**Уна́рная сістэ́ма злічэ́ння і дробныя лікі** – найпрасцейшы спосаб запісу дробных лікаў - гэта запіс лічніка і назоўніка са звычайным выкарыстаннем дробнай рысы. Але куды больш цікавы выпадак запісу "унарнадзесяткова" дробнай часткі. Пры запісу дробнай часткі, калі ўжываецца для запісу лікаў усяго адзін толькі знак – напрыклад, рыса, то асноўныя цяжкасці ўзнікаюць у адрозненні 0,1 ад 0,01 ці 0,011 ад 0,001. Да канца мінулага стагоддзя такіх "унарных" лікаў, запісанных у адзін радок, не існавала. Упершыню такі запіс разглядаўся ў 1992 годзе, пры абмеркаванні дыяганальнага метаду Кантара ў МДПУ. Для запісу (абазначэння) дробных лікаў было прапанавана запісваць столькі лічб, сколькі будзе адпавядаць цэламу ліку, які атрымліваецца пры запісе ўсіх значачых лічб дробнай часткі ў адваротным парадку. Тады вышэйузгаданыя лікі будуць запісаны так: 0,1 = .1 а 0,01 = .1111111111 адпаведна 0,001 і 0,011 патрабуюць для запісу сто і 110 адзінак (лічб ці рысак) адпаведна. З дапамогай такой сістэмы запісу ці абазначэння лікаў новае гучанне набывае агульнавядомы дыяганальны метад Кантара. 
[

Спасылкі
--------

Зноскі
------

1. ↑  История математики под ред. А.П. Юшкевича. М.: Наука, 1970 г. т.1, стр.12
**Саюз тэатраў Еўропы** (фр.: Union des Théâtres de l’Europe) — саюз еўрапейскіх грамадскіх тэатраў, які служыць для прасоўвання ідэі еўрапейскай інтэграцыі праз культурнае ўзаемадзеянне. Саюз арганізоўвае фестывалі, выставы, майстар-класы, супрацоўніцтва тэатральных школ, калоквіумы і сумесныя пастаноўкі па ўсёй Еўропе. Саюз тэатраў Еўропы ўключае больш за 40 членаў, 20 з якіх — асноўныя нацыянальныя і гарадскія тэатры з 17 краін.

Місія
-----

Місіяй Саюза тэатраў Еўропы з’яўляецца 

> ўнесці ўклад у стварэнне Еўрапейскага Саюза з дапамогай культуры і тэатра, заахвочваць калектыўны культурны рух, нягледзячы на моўныя бар’еры, з мэтай развіць мастацкі тэатр — тое, што аб’ядноўвае ўсіх людзей. Саюх тэатраў Еўропы прасоўвае пастаноўкі, уключаючы пастаноўкі ў рамках супрацоўніцтва, тэатральны абмен, абмен досведам, паважаючы розныя ідэнтычнасці і культуры … Гэтыя мерапрыемствы дапамагаюць высветліць мэты мастацкай і культурнай палітыкі, накіраваныя на ўмацаванне мастацкага супрацоўніцтва і транснацыянальнага звароту ў Еўропе.
> 
>

Дзейнасць
---------

Дзейнасць Саюза тэатраў Еўропы ўключае тэатральныя фестывалі, майстар-класы, абмены артыстамі, выставы, публікацыі, канферэнцыі, сумесныя тэатральныя пастаноўкі і перакладчыцкія ініцыятывы.

Зноскі
------
**Саўгас** (скарочана ад **савецкая гаспадарка**, руск.: совхоз) — дзяржаўнае сельскагаспадарчае прадпрыемства ў СССР. У адрозненне ад калгасаў, якія з'яўляліся кааператыўнымі аб'яднаннямі сялян, створанымі на сродкі саміх сялян, саўгас быў дзяржаўным прадпрыемствам. У саўгасах працавалі наёмныя работнікі, якія атрымлівалі фіксаваную заработную плату ў грашовай форме, у той час як у калгасах да сярэдзіны 1960-х гадоў выкарыстоўваліся працадні.

Гісторыя
--------

Неабходнасць стварэння дзяржаўных сельскагаспадарчых прадпрыемстваў была абгрунтавана У. І. Леніным у перыяд падрыхтоўкі сацыялістычнай рэвалюцыі. У красавіцкіх тэзісах У. І. Леніна (1917 г.) ставілася пытанне аб арганізацыі на базе буйных панскіх маёнткаў дзяржаўных гаспадарак, якія ва ўмовах перамогі сацыялістычнай рэвалюцыі павінны былі служыць узорам буйной грамадскай сацыялістычнай вытворчасці.

Дынаміка саўгаснага будаўніцтва да 1928 года| Гады | 1922 | 1923 | 1924 | 1925 | 1926 | 1927 | 1928 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Колькасць саўгасаў | 4316 | 5227 | 5199 | 4494 | 3477 | 4250 | 5000 |
| Зямельная плошча (тыс.га) | 3324 | 3385 | 2593 | 2510 | 2316 | 3347 | 3600 |

16 сакавіка 1927 года была прынята Пастанова ЦВК і СНК СССР «Аб савецкіх гаспадарках», дзе ў прыватнасці адзначалася: «Сацыялістычнае будаўніцтва ў сельскай гаспадарцы вылучае, разам з правядзеннем мерапрыемстваў па перабудове сялянскай гаспадаркі, у якасці адной з найважнейшых задач, неабходнасць далейшага ўмацавання і развіцця савецкіх гаспадарак як паслядоўна сацыялістычных прадпрыемстваў у сельскай гаспадарцы. У адпаведнасці з гэтым далейшае будаўніцтва савецкіх гаспадарак павінна ісці па лініі сапраўднага ператварэння іх у буйныя індустрыялізаваныя сельскагаспадарчыя прадпрыемствы, якія вядуць гаспадарку на аснове гаспадарчага разліку і рэнтабельнасці. Толькі пры гэтай умове савецкія гаспадаркі будуць у стане аказваць неабходнае ўздзеянне на сельскую гаспадарку». На падставе гэтай пастановы саўгасы вызваляліся ад арэнднай платы за зямлю, ім спісваліся ўжо атрыманыя крэдыты і падаваліся новыя на лепшых умовах у дадатку да бюджэтных асігнаванняў у памеры шасці мільёнаў рублёў. У аплаце працы працоўных у саўгасе павышэнне зарплаты цесна звязвалася з ростам прадукцыйнасці працы і гаспадарчым умацаваннем саўгаса. 

У 1927 годзе пры саўгасе імя Шаўчэнкі ў УССР была арганізавана першая машынатрактарная калона для працы ў бліжэйшых сялянскіх гаспадарках, а вясной 1928 года ўжо было 14 трактарных атрадаў, якія мелі 68 трактароў. Гэта паклала пачатак масаваму стварэнню МТС.

Гл. таксама
-----------

* Саўнаргасы
* Калгас

Літаратура
----------

* Саўга́с, савецкая гаспадарка // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 647. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Ларуса · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | NDL: 00571378 |
Сцяг муніцыпалітэта Понга
**Сцяг Понгі** — сцяг муніцыпалітэта Понга ў складзе аўтаномнай супольнасці Астурыя Іспаніі. Прыняты ў 2002 годзе.

Апісанне
--------

Сцяг уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча памерам 2:3 (шырыня да даўжыні). Падзяляецца на тры роўнавялікія гарызантальныя стужкі: чырвоная ў цэнтры і дзве белыя зверху і знізу. У цэнтры сцяга змешчана пячатка караля Кастыліі Энрыке III Пакутніка, які ў 1394 і 1395 гадах надаў першыя прывілеі муніцыпалітэта. На пячатцы кругавы надпіс: +S ENRICI DEI GRATIA REGIS CASTELAE ET LEGIONIS (*+П(ячатка) Энрыке, Божай міласцю караля Кастыліі і Леона*).

Цікавыя факты
-------------

Сцяг муніцыпалітэта нагадвае сабой сумяшчэнне нацыянальных сімвалаў Беларусі — бел-чырвона-белага сцяга і герба Пагоня.
Лукавіна ракі Руза
Вымушаная лукавіна Мааса
**Лукавіна** — участак звілістага рэчышча вадацёка паміж дзвюма сумежнымі кропкамі перагіну яго восевай лініі.

Лукавіны рэк утвараюцца як пры меандраванні, гэтак і паводле іншых прычын: геалагічных, геамарфалагічных і іншых. Калі пры меандраванні лукавіны прычынай стварэння з'яўляецца заканамернае планавае развіццё рэчышча, гэта значыць *працэс меандравання*, то ў гэтым выпадку тэрмін лукавіна і меандраванне практычна ідэнтычныя.

Гл. таксама
-----------

* Меандр рачны
* Рэчышчавыя працэсы
* Самарская Лука

Літаратура
----------

* *Попов И. В.* О формах перемещения речных излучин // Труды ГГИ, вып. 56 (110), 1956. — С. 36—57.
* *Гендельман М. М.* О формах речных излучин // Сборник работ по гидрологии, № 17, 1982. — С. 197—207.
* *Чалов Р. С. Завадский А. С. Панин А. В.* Речные излучины. — Изд-во МГУ, 2004. — 371 с.
**Сцяг Паўднёвай Дакоты** (англ.: Flag of South Dakota) - адзін з афіцыйных знакаў амерыканскага штата Паўднёвая Дакота.

Гісторыя і апісанне
-------------------

Першы сцяг Паўднёвай Дакоты быў распрацаваны ў 1909 годзе бібліятэкарам Ідай Эндзінг (англ.: Ida Anding). Сцяг меў сіні фон. На яго ліцавым боку было намалявана сонца залатога колеру памерам 2/5 ад шырыні сцяга. Над сонцам быў нанесены паўкруглы надпіс «Паўднёвая Дакота», пад сонцам - паўкруглы надпіс «Сонечны штат» (англ.: The Sunshine State, неафіцыйная мянушка штата). На рэверсе сцяга была нанесеная пячатка штата.

Складанасць выраба двухбаковага сцяга адбілася на яго цане. У сувязі з гэтым у 1963 годзе членам палаты прадстаўнікоў штата Уільямам Сарам (англ.: William Sahr) было ўнесена, а губернатарам штата адобрана прапанова аб прыняцці іншага сцяга. Новы сцяг мае блакітны фон. У цэнтральнай частцы сцяга размешчана пячатка штата дыяметрам 4/9 ад шырыні сцяга. Малюнак пячаткі выкананы на белым альбо блакітным фоне ў цёмна-сінім колеры. Пячатка акружана выкананай у залатым колеры стылізаванай зубчастай выявай сонца, максімальная даўжыня якога ў папярочніку складае 5/9 шырыні сцяга. Над і пад пячаткай размешчаны выкананыя ў золатым колеры паўкруглыя надпісы «South Dakota» і «The Sunshine State» адпаведна. Вышыня літараў надпісаў складае 1/18 шырыні сцяга. Сцягі для выкарыстання у памяшканнях павінны быць акаймляны залатой махрамой шырынёй 1/18 ад шырыні сцяга.

Новы варыянт сцяга ў параўнанні з папярэднім быў значна танней у вытворчасці. Закон аб прыняцці новага сцяга быў падпісаны 3 лютага 1966. У 1992 годзе ніжні надпіс на сцягу была заменены на надпіс «Штат Гары Рашмор» (англ.: The Mount Rushmore State).

Паводле апытання, праведзенага ў 2001 Вексілалагічнай Асацыяцыяй ЗША, сцяг Паўднёвай Дакоты быў прызнаны адным з горшых сярод 72 сцягоў штатаў ЗША, тэрыторый ЗША і канадскіх правінцый: ён размясціўся толькі на 68 месцы.

| ≛ Сцягі штатаў ЗША |
| --- |
| Штаты | 
Агая · 
Аёва · 
Айдаха · 
Аклахома · 
Алабама · 
Аляска · 
Арканзас · 
Арызона · 
Арэгон · 
Ваёмінг · 
Вашынгтон · 
Вермонт · 
Віргінія · 
Вісконсін · 
Гаваі · 
Джорджыя · 
Дэлавэр · 
Заходняя Віргінія · 
Ілінойс · 
Індыяна · 
Каларада · 
Каліфорнія · 
Канектыкут · 
Канзас · 
Кентукі · 
Луізіяна · 
Мантана · 
Масачусетс · 
Мінесота · 
Місісіпі · 
Місуры · 
Мічыган · 
Мэн · 
Мэрыленд · 
Небраска · 
Невада · 
Нью-Гэмпшыр · 
Нью-Джэрсі · 
Нью-Ёрк · 
Нью-Мексіка · 
Паўднёвая Дакота · 
Паўднёвая Караліна · 
Паўночная Дакота · 
Паўночная Караліна · 
Пенсільванія · 
Род-Айленд · 
Тэнесі · 
Тэхас · 
Фларыда · 
Юта
 |  |
| Федэральная акруга | Акруга Калумбія |
| Астраўныя тэрыторыі | Амерыканскае Самоа ·  Гуам ·  Паўночныя Марыянскія астравы ·  Пуэрта-Рыка ·  Амерыканскія Віргінскія астравы |
| Гл. таксама | Сцяг Канфедэратыўных Штатаў Амерыкі |
1850
**«Восем вуглоў»** (ням.: Acht Ecken) — дамы, пабудаваныя ў Патсдаме ў 1771—1773 гг. з тыповымі для таго часу фасадамі ў стылі барока. На скрыжаванні вуліц *Швертфегерштрасэ* (ням.: Schwertfegerstraße) і *Фрыдрых-Эберт-Штрасэ* (ням.: Friedrich-Ebert-Straße) першапачаткова стаялі чатыры дамы з закругленымі вугламі, а па прычыне, што на скрыжаванне выходзіла восем вуглоў, яго пачалі зваць «Восем вуглоў». Першая рэстаўрацыя гэтых дамоў была праведзена ў 1956 г.

З чатырох дамоў да цяперашняга часу захаваўся толькі адзін.

Спасылкі
--------

* «Acht Ecken». Friedrich-Ebert-Straße 122, 14467 Potsdam Архівавана 10 сакавіка 2007.
* Фота вуліцы Фрыдрых Эберт і «Васьмі вуглоў»
**Саюз рускай моладзі** (*СРМ*; руск.: Союз русской молодежи) — маладзёжная руская нацыянальная арганізацыя на акупіраванай нямецкімі захопнікамі тэрыторыі Беларусі ў Вялікую Айчынную вайну.

Дзейнасць
---------

Зімой 1944 года пры НСРПР[*удакладніць*: камент.] пачала стварацца моладзевая арганізацыя Саюз рускай моладзі[*крыніца?*]. Вясной 1944 у склад СРМ увайшла моладзевая секцыя Актанаўскага Саюза барацьбы супраць бальшавізму[*крыніца?*].

Створаны 7 мая 1944 г. у Барысаве. Дзейнічаў пад кантролем нямецкіх акупацайных улад і спецслужбаў. Кіраўнікі: капітан Я. Лазараў (мужчынская частка саюза), Чагірова (жаночая частка).

Паводле статута СРМ аб’ядноўваў рускіх юнакоў і дзяўчат ва ўзросце 10—20 гадоў. Падзяляўся на малодшую (10—14 гадоў), сярэднюю (15—18) і старэйшую (19—20) узроставыя групы.

У сувязі з хуткім вызваленнем Чырвонай Арміяй тэрыторыі Беларусі СРМ шырокую дзейнасць разгарнуць не змог. Яго праца працягвалася ў Германіі. Асноўны ўплыў СРМ распаўсюджваў на вайсковую моладзь, якая знаходзілася ў Рускай вызваленчай арміі пад камандаваннем генерал-лейтэнанта А. А. Уласава.

Строй
-----

Чальцы СРМ у якасці параднага строя выкарыстоўвалі светлыя кашулі з наплечнікамі і цёмныя нагавіцы/спадніцы, фуражыркі. На левы рукаў прышываўся тарчык у колерах расійскага сцяга 1896 года. У якасці сцяга СРМ выкарыстоўваўся расійскі трыкалор 1896 года з надпісам РАСІЯ і выявай святога Георгія.

Кіраўнікі саюза на левае рукаво прышывалі бела-блакітна-чырвоны шэўрон.

Чальцы СРМ патрапілі на хроніку парада 22 чэрвеня 1944 года ў Мінску, на шматлікія фотаздымкі: на чыгуначным вакзале ў Барысаве, акцыя на нямецкіх могілках у Мінску.

Асноўныя прынцыпы СРМ
---------------------

Патрыятызм. Антыбальшавізм. Антымарксізм. Працавітасць. Высокі ўзровень маральных якасцяў. Любоў да навукі і мастацтва. Любоў да спорту.

Літаратура
----------

* Каваленя, А. Саюз рускай моладзі / Аляксандр Каваленя // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 252. — ISBN 985-11-0214-8.
* Чуев С. Проклятые солдаты.-М.: Изд-во Экспо, Яуза, 2004.
**Восем прынцыпаў іерогліфа Юн** (кіт. 永字八法, піньінь Yǒngzì Bā Fǎ, яп. 永字八法/えいじはっぽう, эйдзі хапо: кар. 영자팔법/永字八法, ёнджапальбор) — восем найпрасцейшых рыс стылю кайшу, якія разам утвараюць іерогліф 永, «вечнасць». Лічыцца, што пастаянная практыка напісання гэтага іерогліфа дапамагае дасягнуць прыгажосці ў каліграфіі шляхам асваення пэўных прыёмаў руху пэндзля. Кожны з васьмі элементаў магчыма пераўтварыць у ключы, якія складаюць іншыя іерогліфы.

Гісторыя
--------

Восем прынцыпаў паходзяць з ранейшай сістэмы «Сямі элементаў» (七勢, qī shì), якія былі створаны каліграфкай Вэй Шо (衛鑠, Wèi Shuò) з дынастыі Цзінь. Вучэнне было працягнута паэтам дынастыі Тан Лю Цзун’юанем у працы «Пахвала васьмі прынцыпам юн» (永字八法頌, yǒngzìbāfǎ sòng).

Рысы
----

| Кітайская назва | Апісанне | Выява | Юнікод |
| --- | --- | --- | --- |
| 点 (дянь, diǎn) | кропка |  | ㇔ (U+31D4) |
| 横 (хэн, héng) | гарызантальная рыса |  | ㇐ (U+31D0) |
| 竖 (шу, shù) | вертыкальная рыса |  | ㇑ (U+31D1) |
| 钩 (гоу, gōu) | кручок, далучаецца да іншых рыс, рэзка падае і ідзе налева |  | *асобнага сімвала няма* |
| 提 (ці, tí) | узыходная рыса |  | ㇀ (U+31C0) |
| 弯 (вань, wān) | выгнутая адкідная налева,
звужае таўшчыню, наносіцца хутка |  | *асобнага сімвала няма* |
| 撇 (пе, piě) | адкідная налева з лёгкім выгінам |  | ㇒ (U+31D2) |
| 捺 (на, nà) | адкідная направа з вострым канцом |  | ㇏ (U+31CF) |

Парадак напісання
-----------------

* Парадак напісання іерогліфаПарадак напісання іерогліфа
* Пранумараваныя штрыхіПранумараваныя штрыхі
* Іерогліф падзелены на восем рысІерогліф падзелены на восем рыс

Зноскі
------

1. ↑  *Unicode.* CJK Strokes. — 1991. — С. 1—3. — 3 с.
2. ↑  Chen J. Liu Tsung-yüan and Intellectual Change in T’ang China, 773—819, Cambridge: Cambridge UP, 1992

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская |
**Луканга** (англ.: Lukanga) — балотны экарэгіён у Цэнтральнай правінцыі Замбіі. Агульная плошча — 2600 км².

Балоты Луканга складаюцца з асноўнай часткі ў западзіне амаль круглявай формы з ярка акрэсленымі берагамі плошчай 1850 км² і поймавых балот уздоўж рэк Луканга і Кафуэ. Доўгі час лічылася, што западзіна з'яўляецца старажытнай астраблемай. Геалагічнае даследаванне 2002 г. паставіла гэта пад сумненне. Западзіна сілкуецца вадою ў вільготны сезон або ў час паводкі ракі Кафуэ.

Балоты Луканга насяляюць 316 відаў птушак. 8 лістапада 2005 г. яны былі абвешчаны Рамсарскім водна-балотным угоддзем.

Традыцыйным заняткам мясцовых жыхароў з'яўляецца рыбалоўства. У 1992 г. было здабыта 2 613 т рыбы. У наш час камерцыйны лоў не вядзецца.

Спасылкі
--------

* Zambia names Lukanga Swamps as its third Ramsar site
* Lukanga Swamp
* Hydrological Evaluation and Ecosystem Valuation of the Lukanga Swamps
* Is the Bangweulu Basin in Zambia the Eroded Remnant of a Large, Multiring Impact Crater?
* CHRISTIAN KOEBERL, African meteorite impact craters: characteristics and geological importance
| * Г
* Р
* П
Ерэванскі метрапалітэн |
| --- |
| умоўныя абазначэнні |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | 

|  |
| --- |
|  |

 |  | Давідашэн |
|  |  | 

|  |
| --- |
|  |

 |  | Назарбекян |
|  |  | 

|  |
| --- |
|  |

 |  | Ачапняк |
|  |  | 

|  |
| --- |
|  |

 |  | абаротны тупік |
|  |  | 

|  |
| --- |
|  |

 |  | Дружба |
|  |  | 

|  |
| --- |
|  |

 |  | Маршал Баграмян |
|  |  | 

|  |
| --- |
|  |

 |  | Маладзёжная |
|  |  | 

|  |
| --- |
|  |

 |  | Плошча Рэспублікі |
|  |  | 

|  |
| --- |
|  |

 |  | Заравар Андранік |
|  |  | 

|  |
| --- |
|  |

 |  |  |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Давід Сасунскі |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | ПТО «Давід Сасунскі» |
|  |  | 

|  |
| --- |
|  |

 |  |  |
|  |  | 

|  |
| --- |
|  |

 |  |  |
|  |  | 

|  |
| --- |
|  |

 |  | Завадская |
|  |  | 

|  |
| --- |
|  |

 |  |  |
|  |  | 

|  |
| --- |
|  |

 |  | Шэнгавіт |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Плошча Гарэгіна Нждэ |
|  |  | 

|  |
| --- |
|  |

 |  |  |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | ТЧ-1 «Шэнгавіт» |
|  |  | 

|  |
| --- |
|  |

 |  | Чарбах |
|  |  |  |  |  |  |  |

 |

«**Плошча Гарэгіна Нждэ**» (арм.: Գարեգին Նժդեհի հրապարակ, у 1987—1992 гадах — «Плошча Спандарана») — станцыя Ерэванскага метрапалітэна, адкрытая 4 студзеня 1987 года. Станцыя з’яўляецца канцавой, знаходзіцца на поўдні Ерэвана, у раёне Шэнгавіт на аднайменнай плошчы, якая названая ў гонар Гарэгіна Нждэ.

Міжпілонныя праходы на платформы выкананы ў форме арак з белага мармуру. Самі пілоны абліцаваныя гранітам цёмна-карычневага тону. Выхад у эскалатарны тунэль знаходзіцца з боку тупікоў развароту. Верхні вестыбюль метро прымыкае да пешаходнай зоны плошчы Гарэгіна Нждэ з помнікам Сурэну Спандарану (армянскі рэвалюцыянер, удзельнік рэвалюцыі 1905 года).

Зноскі
------

1. ↑
**Плошча Бакведана** (ісп.: La Plaza Baquedano) знаходзіцца ў цэнтры Сант’яга. Часта яе называюць плошчай Італіі, але памылкова, бо плошча Італіі прылягае да плошчы Бакведана з паўночнага захаду. Плошча сімвалізуе сацыяльна-эканамічную мяжу паміж багатым Усходнім Сант’яга і бедным Заходнім Сант’яга.

Упершыню плошча на гэтым месцы з'явілася ў 1872 годзе і называлася Ла-Серэна, потым яе назва была зменена на Калон. У 1910 годзе, калі ў Чылі святкавалася 100-годдзе незалежнасці, некалькі краін накіравалі свае падарункі. Урад Каралеўства Італія падараваў статую архангела з крылатым ільвом, які быў усталяваны на суседняй плошчы, якая атрымала назву плошча Італіі (Plaza Italia). У 1927 годзе плошча была рэканструявана, пасярэдзіне яе быў усталяваны помнік генералу Мануэлю Бакведана. У падножжа статуі знаходзіцца магіла Невядомага салдата, якога знайшлі на поле бою падчас Другой Ціхаакеанскай вайны.

Плошча ў народзе разглядаецца як кропка, якая дзеліць Сант’яга паміж багатымі і беднымі. Ва ўсходнім напрамку (у бок Андаў, або ўверх), «у верхняй частцы горада», жывуць больш заможныя жыхары, у заходнім напрамку, «у ніжняй частцы горада», месцяцца кварталы, дзе насельніцтва мае менш значны прыбытак. З-за гэтай асаблівасці плошча выкарыстоўваецца, як месца сустрэчы насельніцтва Сант’яга, куды сыходзяцца вялікія масы гараджан без сацыяльных, палітычных ці класавых адрозненняў, каб адсвяткаваць значныя падзеі ў жыцці Чылі. Плошча таксама служыць адпраўной кропкай для маршаў і дэманстрацый.

Ад плошчы разыходзяцца тры паркі: Фарэсталь на захад, Бустамантэ на поўдзень і Бальмаседа на ўсход.

Спасылкі
--------

* Гісторыя і нацыянальная істэрыя на плошчы Італіі