**Бензапірэн** — хімічнае злучэнне, прадстаўнік сямейства поліцыклічных вуглевадародаў, рэчыва першага класа небяспекі.

Утвараецца пры згаранні вуглевадароднага вадкага, цвёрдага і газападобнага паліва (у меншай ступені пры згаранні газападобнага).

У навакольным асяроддзі назапашваецца пераважна ў глебе, менш у вадзе. З глебы паступае ў тканкі раслін і працягвае свой рух далей у трафічным ланцугу, пры гэтым на кожнай яго этапе ўтрыманне БП у прыродных аб'ектах ўзрастае на парадак (Біяакумуляцыя).

Кантроль ўтрымання бензапірэну ў прыродных прадуктах робіцца метадам вадкаснай храматаграфіі.

Валодае моцнай люмінесцэнцыяй ў бачнай частцы спектру (у канцэнтраванай сернай кіслаце - А 521 нм (470 нм); F 548 нм (493 нм)), што дазваляе выяўляць яго ў канцэнтрацыях да 0,01 ppb люмінесцэнтнымі метадамі.

Фізічныя ўласцівасці
--------------------

У чыстым выглядзе, уяўляе сабой жоўтыя пласцінкі і іголкі, якія лёгка распластоўваюцца на больш дробныя. Добра растваральны ў непалярных арганічных растваральніках, бензоле, талуоле, ксілоле, абмежавана растваральны ў палярных, практычна нерастваральны ў вадзе.

Біялагічнае дзеянне
-------------------

Бензапірэн з'яўляецца найбольш тыповым хімічным канцэрагенам навакольнага асяроддзя, ён небяспечны для чалавека нават пры малой канцэнтрацыі, бо валодае ўласцівасцю біяакумуляцыі. Хімічна параўнальна ўстойлівы бензапірэн можа доўга міграваць з адных аб'ектаў у іншыя. У выніку многія аб'екты і працэсы навакольнага асяроддзя, самі не валодаючы здольнасцю сінтэзаваць бензапірэн, становяцца яго другаснымі крыніцамі. Бензапірэн мае таксама мутагенным дзеянне.

Міжнародная група экспертаў аднесла бензапірэн да ліку агентаў, для якіх існуюць абмежаваныя доказы іх канцэрагеннага дзеяння на людзей і дакладныя доказы іх канцэрагеннага дзеяння на жывёл. У эксперыментальных даследаваннях бензапірэн быў выпрабаваны на дзевяці відах жывёл, уключаючы малпаў. У арганізм бензапірэн можа паступаць праз скуру, органы дыхання, стрававальны тракт і трансплацэнтарным шляхам. Пры ўсіх гэтых спосабах ўздзеяння ўдавалася выклікаць злаякасныя пухліны ў жывёл.

Літаратура
----------

* W. D. Betts "Tar and Pitch" in Kirk‑Othmer Encyclopedia of Chemical Technology, 1997, John Wiley & Sons, New York.

| ⛭Вуглевадароды |
| --- |
| Алканы | 
* Метан
* Этан
* Прапан
* Бутан
* Пентан
* Гексан
* Гептан
* Актан
* Нанан
* Дэкан
* Ундэкан
* Дадэкан
* Трыдэкан
* Тэтрадэкан
* Пентадэкан
* Гексадэкан
* Гептадэкан
* Актадэкан
* Нанадэкан
* Эйказан

 |
| Алкены | 
* Этылен
* Прапілен
* Бутылен
* Ізабутылен
* Пентэн

 |
| Алкіны | 
* Ацэтылен
* Прапін
* Бутын

 |
| Дыены | 
* Бутадыен
* Ізапрэн

 |
| Іншыя ненасычаныя | 
* Вінілацэтылен
* Дыяцэтылен

 |
| Цыклаалканы | 
* Цыклапрапан
* Цыклабутан
* Цыклапентан
* Цыклагексан
* Дэкалін
* Індан

 |
| Араматычныя | 
* Бензол
* Талуол
* Дыметылбензолы
* Этылбензол
* Прапілбензол
* Кумол
* Стырол
* Фенілацэцілен
* Індан
* Цыклабутадыен
* Дыфеніл
* Дыфенілметан
* Трыфенілметан
* Тэтрафенілметан

 |
| Поліцыклічныя | 
* Нафталін
* Антрацэн
* Пентацэн
* Фенантрэн
* Пірэн
* Бензпірэн
* Азулен

 |

| Надзвычай небяспечныя рэчывы |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Акралеін •
Бензапірэн •
Берылій •
Вінілхларыд •
Дыметылртуць •
Дыяксіны •
Дыэтылртуць •
Зоман •
Ліндан •
Азон •
Аксід свінцу •
Пентахлордыфеніл •
Палоній •
Плутоній •
Пратактыній •
Ртуць (сумарна) •
Стрыхнін •
Талій •
Тэлур •
Тэтраэтылалова •
Тэтраэтылсвінец •
Трыхлордыфеніл •
Фторавадарод •
Хлорвокіс фосфару •
Цыянід калію •
Цыянід натрыю •
Цыянавадарод •
Этылмеркурхларыд |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777538855, 2908608752 |