recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Надмагільны помнік Райнісу** — помнік у цэнтры могілак Райніса ў Рызе, пастаўлены 1934 годзе на месцы пахавання народнага паэта Латвіі Яніса Райніса.

Каланада
Аўтары помніка скульптар Карліс Зэмдэга і архітэктар Пэтэрыс Арэндс. Вырабілі скульптар Эганс Звірбуліс і два памочнікі-каменячосы.

Апісанне
--------

Пятрусь Броўка

Ля горада Рыгі, дзе спяць праз гады  

Навечна заснуўшыя Латвіі дзеці,  

Я Райніса бачу,— які малады!  

Здаецца, што з ложка ўстае на дасвецці.  

  

Ягоныя вочы ўзіраюцца ўдаль,  

Ён чуе, яму там дакучна і цесна,  

Ён пройдзе па дзюнах на бераг, да хваль,  

Дзе ветразі, чайкі, рыбацкія песні.  

  

Ён прыйдзе на плошчы да новых будоў  

І доўга там з мулярам гутарыць будзе,  

Ён прыйдзе да хат між вясновых садоў,  

Дзе прагнуць так слова ягонага людзі.  

  

Браты яго клічуць здалёку ўвесь час,  

Пачуць ім хацелася б Райніса голас.  

І, можа, яшчэ раз ён прыйдзе да нас,  

Яго ж так чакалі Купала і Колас.  

  

Ягоныя песні не знаюць мяжы,  

Да сэрцаў гарачых лятуць на спатканні,  

З пачуццямі расхваляванай душы  

Стаю я сягоння, стаю я ў чаканні  

  

Ля горада Рыгі, дзе спяць праз гады  

Навечна заснуўшыя Латвіі дзеці,  

Я Райніса бачу,— які малады!  

Здаецца, што з ложка ўстае на дасвецці.

Выраблены з чырвонага фінскага граніту, здабытага ў раёне Турку. Першапачатковая вага гранітнай груды складала 70 тон. Вакол помніка ўзведзена паўкруглая каланада з вапнавага туфу, апавітая дзявочым вінаградам. На помніку цытата з верша Райніса «Un spēcīgs celšos es pret sauli augšā» (бел.: І, Моцны, да сонца я ўстану).

Скульптура сімвалізуе «неўміручасць творчага духу, імкненне да свабоды, абнаўлення і дасканаласці».

Зноскі
------

1. ↑  «Kapu piemineklis Rainim». Ailab.lv. Arhivēts no oriģināla, laiks: 2016. gada 5. martā. Skatīts: 2014. gada 27. aprīlī.
2. ↑  Latvijas enciklopēdija. 4. sējums. Rīga : Valērija Belokoņa izdevniecība. 2007. 886.—887. lpp. ISBN 978-9984-9482-4-9.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Надгробный памятник на могиле народного поэта Райниса
**Надмагілле Мікалая Крыштафа Радзівіла Сіроткі** — скульптурнае надмагілле  (руск.) (бел. маршалка вялікага літоўскага Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі» ў касцёле Божага Цела ў Нясвіжы. Выраблена з пясчаніку пасля 1616 года. З’яўляецца найбольш раннім з даволі пашыранага ў першай палове XVII ст. тыпу помнікаў, дзе памёршыя паказваюцца ў выглядзе ўкленчаных людзей.

Апісанне
--------

Агульны выгляд у пачатку XX ст.
Надмагілле Сіроткі ўяўляе сабой укампанаваную ў порцік выяву нябожчыка, укленчанага ў малітоўнай позе са скруткам у руках. Але ён не ў рыцарскіх даспехах. Вядома, што Сіротка ў 1583—1584 гг. ажыццявіў паломніцтва на Блізкі Усход, напісаў дзённік пра сваё падарожжа, у якім прасіў пахаваць яго *«без помпы, у адзенні пілігрыма»*. Так і паказаў яго скульптар — у адзенні пілігрыма, у шыракаполым капелюшы, з ружанцамі на грудзях. Сіротка — удзельнік шматлікіх ваенных паходаў, таму каля ног ляжаць атрыбуты война: шлем, пальчаткі, шпоры, меч, крагі, перададзеныя дакладна, з выяўленнем фактуры матэрыялу. Рэльефную выяву акаймоўваюць пілястры, зверху — прафіляваная абака, фрыз з надпісам і франтон, на тымпане якога знак Мальтыйскага ордэна. Але галоўная ўвага падаецца фігуры нябожчыка. Сіротка паказаны ў росквіце сіл: у яго валявы твар, высокі адкрыты лоб. Цвёрдасць характару падкрэсліваюць энергічна сціснутыя вусны, выразная, упэўненая лінія сілуэта. Наогул кампазіцыя надмагілля вызначаецца цэласнасцю, прадуманасцю ўсіх дэталей, строгай архітэктонікай. Характар трактоўкі вобраза, перададзенага з рэалістычнай дакладнасцю, сведчыць аб гуманістычным светаўспрыманні аўтара.

Літаратура
----------

* *Лявонава А. К.* Старажытнабеларуская скульптура. — Мн.: Навука і тэхніка, 1991. — С. 85-88. — 208 с. — ISBN 5-343-00155-6.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Надмагілле Мікалая Крыштафа Радзівіла Сіроткі
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Эрыксан.
**Стэ́фан Э́рыксан** (шведск.: Stefan Eriksson; нар. 18 сакавіка 1962, Вестэрос, Швецыя) — шведскі дыпламат, Надзвычайны і Паўнамоцны пасол Каралеўства Швецыя ў Рэспубліцы Беларусь (з 23.9.2008 — жнівень 2012).

Біяграфія
---------

Скончыў Інстытут гандлю і эканомікі (1989). Працаваў турыстычным гідам і кансультантам у Шведскім гандлёвым савеце. Затым перайшоў у Міністэрства замежных спраў Швецыі. Працаваў у дыпламатычных прадстаўніцтвах Швецыі ў Расіі (Масква, Санкт-Пецярбург) і Бельгіі.

З верасня 2005 года — кіраўнік аддзялення Пасольства Швецыі ў Расіі ў Мінску. 12 чэрвеня 2008 года рашэннем шведскага ўраду прызначаны на пасаду кіраўніка дыпламатычнай місіі Швецыі ў Рэспубліцы Беларусь, стаўшы такім чынам першым паслом Швецыі ў Беларусі. 23 верасня 2008 года Стэфан Эрыксан уручыў даверчыя граматы Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь А. Р. Лукашэнку. 3 жніўня 2012 года беларускі бок прыняў рашэнне не працягваць яму акрэдытацыю.

6 жніўня 2012 года беларускае тэлебачанне абвінаваціла Стэфана Эрыксана ў падрыхтоўцы «арабскай вясны» ў Беларусі, а беларускі МЗС заявіў, што ягоная дзейнасць была накіраваная на «разбурэнне» двухбаковых стасункаў.

Ведае беларускую мову. Пераклаў на шведскую творы Васіля Быкава і Уладзіміра Арлова.

Узнагароды
----------

* Люблю Беларусь (2010)
* Медаль 100 гадоў БНР Рады Беларускай Народнай Рэспублікі (2019).

Зноскі
------

1. ↑  belsat.eu
2. ↑  Прэмію «Люблю Беларусь» нарэшце ўручылі ляўрэатам  (бел.).  Радыё Свабода (20 лютага 2010). Архівавана з першакрыніцы 20 сакавіка 2021. Праверана 20 сакавіка 2021.
3. ↑  Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100

Спасылкі
--------

* Персона. Стэфан Эрыксан: Беларусь не вельмі прываблівае інвестараў
**Надмагілле Паўла Сапегі і яго жонак** — скульптурнае надмагілле  (руск.) (бел. падканцлера вялікага літоўскага Паўла Сапегі і яго жонак з касцёла францысканцаў у в. Гальшаны Гродзенскай вобласці. У наш час захоўваецца ў Музеі старажытнабеларускай культуры. Выканана пасля 1635 года (год, калі памёр Сапега). Размяшчалася ў фундатарскай капліцы, у адным з крылаў трансепта.

Апісанне
--------

Надмагілле ў францысканскім касцёле. 1897
Надмагілле належала, відаць, да ярусных. Ад надмагілля захавалася толькі чатыры мармуровыя фігуры Сапегі і яго трох жонак жонкі. Яны ляжаць у свабодных позах, галовы пакояцца па падушках і абапіраюцца на левыя рукі. Сапега ў адзенні рыцара, ён павернуты да жонак, якія трымаюць у руках малітоўнікі. Фігуры велічныя, што падкрэсліваецца плаўнымі лініямі замкнёных контураў, драпіроўкай адзення, якая выяўляе пластыку некалькі падоўжаных форм. Твары поўныя спакою, яны існуюць быццам па-за часам, пазбаўлены эмоцый, выразна ўвасабляюць годнасць і знакамітасць. Выкананне фігур адзначаецца высокім майстэрствам. Скульптар добра ведаў магчымасці мармуру як матэрыялу і разнастайнай апрацоўкай прымусіў гучаць яго ў поўную сілу. Ён дасканала выявіў фактуру рыцарскага адзення Сапегі, футравай акаймоўкі і тканін вопраткі яго жонак. Цвёрды метал даспехаў Сапегі кантрасціруе з мяккай мадэліроўкай твару, буйнымі кольцамі барады і вусоў. Спалучэнне гладка апрацаваных плоскасцей з невысокім рэльефам стварае дадатковы дэкаратыўны эфект.

Галерэя
-------

* Надмагілле Паўла Сапегі і яго жонакНадмагілле Паўла Сапегі і яго жонак
* Твары скульптуры Паўла СапегіТвары скульптуры Паўла Сапегі
* Фігура Паўла СапегіФігура Паўла Сапегі
* Адна з жонак з малітоўнікамАдна з жонак з малітоўнікам

Зноскі
------

1. ↑  Касцёл пад тытулам св. Яна Хрысціцеля ў Гальшанах

Літаратура
----------

* *Лявонава А. К.* Старажытнабеларуская скульптура. — Мн.: Навука і тэхніка, 1991. — С. 85. — 208 с. — ISBN 5-343-00155-6.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Надмагілле Паўла Сапегі і яго жонак
**«Вялікая Айчынная вайна. 1944 год»** — роспіс, выкананы беларускім мастаком Міхаілам Савіцкім у 1971 годзе для інтэр’ера будынка Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны ў Мінску. У 1973 годзе за гэтую працу Савіцкі ўдастоены Дзяржаўнай прэміі СССР. Пры зносе старога будынка музея ў 2014 годзе роспіс акуратна знялі і адрэстаўравалі. Цяпер роспіс захоўваецца ў фондах музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны, паколькі спецыфічная планіроўка новага будынка музея не дазваляе яго экспанаваць.

Манументальная жывапісная кампазіцыя памерам 6,6×7,5 мзаймала тарэц другога і трэцяга паверхаў, насупраць лесвіцы. Роспіс выкананы сінтэтычнай тэмперай па эргаліце, прыбітым да сцяны.

Актыўна працавала ў інтэр’еры, мэтанакіравана настройваючы на ўспрыманне экспазіцыі музея. Кампазіцыя пабудавана на складанай дынаміцы накіраваных углыбіню і набягаючых кругавых рытмаў, якія сюжэтна можна вызначыць як «Круг фронту», «Круг тылу» і «Круг жыцця, што адраджаецца». Цэнтрам кампазіцыі, яе сэнсавым і драматычным ядром з’яўляецца выява групы жанчын у жалобе, якія ўвасабляюць боль па загінуўшых, надзею па перамогу, працяг жыцця. Гэтая група вылучана маштабна і як бы пастаўлена на п’едэстал. Навокал яе палыхае полымя вайны, самкнутыя шчыльным кальцом ірвуцца ў атаку воіны, зладжаным строем адпраўляюцца на фронт атрады маладых салдат. Жанравыя сцэны, размешчаныя ўнізе кампазіцыі, адлюстроўваюць адраджэнне разбуранай вайной гаспадаркі, сустрэчы на вызваленай зямлі. Тэма вайны паказана ў кампазіцыі ў агульначалавечым маштабе, разам з тым у ёй прысутнічае перажытае асабіста мастаком, што надае вырашэнню тэмы асаблівы гуманістычны сэнс.

Зноскі
------

1. 1 2 3  *Т. В. Габрусь, Л. Г. Лапцэвіч, Т. Р. Чуракова.* 154. Дзяржаўны беларускі музей гісторыі Вялікай Айчыннай // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.
2. ↑  Произведения монументального советского искусства: чего Минск лишился навсегда и что еще можно сохранить. 13 августа 2019 Архівавана 22 студзеня 2021.
3. ↑  Произведения монументального советского искусства: чего Минск лишился навсегда и что еще можно сохранить. 13 августа 2019 Архівавана 22 студзеня 2021.
4. ↑  Безопасность зданий и сооружений. Дарья Ивановская 13.12.2006 09:45
**Надпіс з Ум Лейсун** (груз.:იისუნის წარწერა, ум лейсуніс ц’арцера) — надпіс на надмагільнай пліце ў грузінскім манастыры каля горада Ум Лейсун. Пліта была знойдзена ў 2002 годзе ў паўднёвай частцы Сур Бахер, за 4,5 км ад Старога горада Іерусаліма.

Пад мазаічнай падлогай манастыра знаходзіцца склеп з 24 пахаваннямі. Даследаванні паказалі, што ўсе шкілеты належалі дарослым мужчынам, верагодна, манахам манастыра.

У адзінай падпісанай грабніцы знаходзіўся «грузінскі біскуп Іаханэ». Яго ўзрост на момант смерці ацэньваецца каля 66-68 гадоў.

Пліта датуецца канцом V стагоддзя н. э. і з’яўляецца самым раннім вядомым прыкладам этноніма ႵႠႰႧႥႤႪႨ (картвелі, г. зн. грузіны), на любым археалагічным артэфакце, як на Святой Зямлі, так і ў Грузіі.

Апісанне
--------

Надпіс займае плошчу 81 × 49 см, выразаную на надмагільнай пліце з вапняку. Займае пяць радкоў грузінскім пісьмом асамтаўрулі.

ႤႱႤႱႠႫႠႰႾႭჂ
ႨႭჀႠႬႤႴႭჃႰ
ႲႠႥႤႪႤႮႨႱႩႭႮႭ
ႱႨႱႠჂႵႠႰႧႥႤ
ႪႨႱႠჂ✢
**Пераклад:** Гэта магіла Іаханэ, біскупа Пуртаві, грузіна.

Зноскі
------

1. ↑  Seligman, J. «A Georgian Monastery from the Byzantine Period at Khirbat Umm Leisun, Jerusalem»
2. ↑  Tchekhanovets, Y. (2014) Iohane, Bishop of Purtavi and Caucasian Albanians in the Holy Land
3. ↑  Khurtsilava, B. (2014) A Georgian Monastery of Purta, Istoriani
**Угліцкая гідраэлектрастанцыя** — ГЭС на рацэ Волга ў Яраслаўскай вобласці Расіі, у горадзе Угліч. Уваходзіць у Волжска-Камскі каскад ГЭС, з’яўляецца яго другой прыступкай. Адна з найстарэйшых гідраэлектрастанцый Расіі — пушчана ў 1940 годзе, адыграла важную ролю ў забеспячэнні Масквы электраэнергіяй у гады Вялікай Айчыннай вайны, асабліва ў перыяд Бітвы за Маскву. Будаўніцтва станцыі вялося ў 1935—1955 гадах, а станам на 1941 год яна з’яўлялася другой па магутнасці дзеючай гідраэлектрастанцыяй СССР. Уласнікам Угліцкай ГЭС (за выключэннем суднаходнага шлюза) з’яўляецца ПАТ «Русгідра». Архітэктурны комплекс Угліцкай ГЭС з’яўляецца аб’ектам культурнай спадчыны, якая ахоўваецца дзяржавай.

Канструктыўна Угліцкая ГЭС уяўляе сабой нізканапорную руславую гідраэлектрастанцыю (будынак ГЭС уваходзіць у склад напорнага фронту). Збудаванні гідравузла складаюцца з руславой земляной плаціны, бетоннай вадаскіднай плаціны, будынка ГЭС і суднаходнага шлюза. У аснове збудаванняў знаходзяцца марэнныя суглінкі, у шэрагу выпадкаў перакрытыя алювіем. Устаноўленая магутнасць электрастанцыі — 120 МВт, забяспечаная магутнасць — 8,8 МВт, сярэднегадавая выпрацоўка — 240 млн кВт·г.

| Волга |
| --- |
| Прытокі | 
* Жукапа
* Селіжараўка
* Вялікая Коша
* Вазуза
* Дзёржа
* Цьма
* Цверца
* Шоша
* Дубна
* Мядзведзіца
* Нерль
* Кашынка
* Каражэчна
* Юхаць
* Сіць
* Малога
* Суда
* Шэксна
* Согажа
* Ухра
* Котарасль
* Саланіца
* Кастрама
* Мера
* Немда
* Унжа
* Узола
* Лінда
* Ака
* Кудзьма
* Кержанец
* Сундавік
* Сура
* Дарагуча
* Вятлуга
* Юнга
* Рутка
* Цывіль
* Вялікая Какшага
* Малая Какшага
* Ілець
* Аніш
* Свіяга
* Казанка
* Кама
* Актай
* Бездна
* Вялікі Чарамшан
* Сок
* Самара
* Чапаеўка
* Чагра
* Малы Іргіз
* Церса
* Вялікі Іргіз
* Вялікі Караман
* Цярошка
* Еруслан
* Царыца

 | Басейн Волгі |
| Рукавы | 
* Ахтуба
* Бахтэмір
* Камызяк
* Старая Волга
* Болда
* Бузан

 |
| Вадасховішчы | 
* Верхняволжскае
* Іванькаўскае
* Угліцкае
* Рыбінскае
* Горкаўскае
* Чэбаксарскае
* Куйбышаўскае
* Саратаўскае
* Валгаградскае

 |
| ГЭС | 
* Іванькаўская
* Угліцкая
* Рыбінская
* Ніжагародская
* Чэбаксарская
* Жыгулёўская
* Саратаўская
* Волжская

 |
| Каналы | 
* імя Масквы
* Волга — Увадзь
* Волга-Данскі
* Волга-Каспійскі канал

 |
| Усе аб’екты азначаны ў парадку ад вытока да вусця |
**Казіміраў**, таксама **Казімірава Слабада** — колішняе мястэчка ў Мсціслаўскім ваяводстве, цяпер у складзе горада Мсціслаў, Рэспубліка Беларусь.

Гісторыя
--------

Упершыню згадваецца ў 1719 годзе як уладанне мсціслаўскага падкаморыя Крыштафа Валовіча. Згодна з памерамі падатка чопавае за 1719 — 150 злотых — гэта было невялікае паселішча. У 1757 годзе атрымала каралеўскі прывілей на правядзенне штотыднёвых таргоў па пятніцах і нядзелях і 4 трохдзённых кірмашоў у год: на «святы рускія» — Хрышчэнне, св. Іллю, на 12-ю пятніцу пасля Вялікадня, Узвіжання Св. Крыжа. Мястэчка было невялікае, мела лінейную забудову і размяшчалася ўздоўж дарогі з Мсціслава ў Крычаў. На яго паўночнай ускраіне, бліжэй да Мсціслава, стаяў уніяцкі храм, згаданы ў 1724 годзе. Пасля Першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе у складзе Расійскай імперыі. У сярэдзіне XIX стагоддзя ўвайшло ў склад Мсціслава.

Вядомыя асобы
-------------

* Віктар Міхайлавіч Бачкоў (1900—1981) — савецкі дзяржаўны дзеяч.

Спасылкі
--------

* Казіміраў на сайце Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»
Казіміраўская Слабада ў пачатку XX ст.
**Казіміраўская Слабада** — прадмесце горада Горкі Магілёўскай вобласці. Размешчана ў паўднёва-заходняй частцы горада, за ракой Парасіцай.

Казіміраўская Слабада ўпамінаецца ўжо ў першым інвентары Горак 1683 года. У рэвізскіх казках фігуруе як Казіміраўскі фарштат, але пасля працягвае згадваецца як слабада. У 1848 годзе тут было адчынена народнае вучылішча. У 1845—1850 гады на Слабадзе была пабудавана мураваная Свята-Ушэсцеўская царква.

Свята-Ушэсцеўская царква ў пачатку XX ст.
Казіміраўская Слабада ў 1941 годзе
21 жніўня 1925 года Казіміраўка стала цэнтрам Казіміраўскага сельсавета. 25 сакавіка 1931 года сельсавет уключаны ў гарадскую рысу горада Горкі.

Пасля Вялікай Айчыннай вайны назва «Казіміраўская» амаль выйшла з ужытку, засталася толькі «Слабада».

Зноскі
------

1. 1 2  Горкам сёлета — 470 гадоў
2. ↑  Пастанова Прэзыдыуму Цэнтральнага Выканаўчага Камітэту БССР ад 11 ліпеня 1931 г. Пра ліквідацыю Казіміраўскага сельскага савету Горацкага раёну // Збор законаў і загадаў Рабоча-сялянскага Ўраду Беларускай Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі. — 1931, № 32, Аддз. I.
**Кірыл Шакураў** (нар. 7 красавіка 1994) — беларускі футбаліст, нападнік польскага клуба «Вільга» з Гарволіна.

Клубная кар’ера
---------------

З 2012 года выступаў за дубль «Белшыны». 21 сакавіка 2015 года дэбютаваў у асноўнай камандзе бабруйчан, выйшаўшы на замену на 78-й хвіліне ў чвэрцьфінальным матчы Кубка Беларусі супраць брэсцкага «Дынама» (0:0). У сезоне 2016 стаў часцей з’яўляцца на полі, у асноўным выходзячы на замену, але не здолеў выратаваць каманду ад вылету ў Першую лігу.

У лютым 2017 года падоўжыў кантракт з «Белшынай». У сезоне 2017 працягваў у асноўным выхадзіць на замену, за сезон забіў 5 галоў.

У студзені 2018 года пачынаў рыхтавацца да новага сезона з «Белшынай», аднак у лютым накіраваўся ў пінскую «Хвалю», з якой неўзабаве падпісаў кантракт. У студзені 2019 года па заканчэнні кантракта пакінуў пінскі клуб і неўзабаве апынуўся па праглядзе ў «Белшыне». У лютым 2019 года афіцыйна вярнуўся ў бабруйскі клуб, аднак не здолеў замацавацца ў складзе, толькі адзін раз выйшаў на замену.

У ліпені 2019 года перайшоў у светлагорскі «Хімік», дзе стаў асноўным нападнікам. У пачатку 2020 года праходзіў прагляд у наваполацкім «Нафтане», аднак у выніку ў лютым стаў іграком пінскай «Хвалі», дзе часцей выхадзіў на замену.

У пачатку 2021 года далучыўся да «Оршы», а ў ліпені перайшоў у «Ліду», дзе гуляў да канца сезона 2021. У сезоне 2022 выступаў у Другой лізе за віцебскі «Вялес-2020». У пачатку 2023 года перабраўся ў польскую «Вільгу» з Гарволіна.

Статыстыка выступленняў
-----------------------

| Сезон | Дывізіён | Клуб | Краіна | Матчы | Галы |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2012 | дубль | Белшына | Беларусь | 10 | 3 |
| 2013 | дубль | Белшына | Беларусь | 22 | 1 |
| 2014 | дубль | Белшына | Беларусь | 20 | 5 |
| 2015 | Д1 | Белшына | Беларусь | 3 | 0 |
| 2016 | Д1 | Белшына | Беларусь | 17 | 1 |
| 2017 | Д2 | Белшына | Беларусь | 25 | 5 |
| 2018 | Д2 | Хваля | Беларусь | 28 | 5 |
| 2019 (1) | Д2 | Белшына | Беларусь | 1 | 0 |
| 2019 (2) | Д2 | Хімік | Беларусь | 15 | 4 |
| 2020 | Д2 | Хваля | Беларусь | 11 | 0 |
| 2021 (1) | Д2 | Орша | Беларусь | 8 | 0 |
| 2021 (2) | Д2 | Ліда | Беларусь | 19 | 4 |
| 2022 | Д3 | Вялес-2020 | Беларусь | 20 | 19 |
|

Зноскі
------

1. ↑  Kirill Shakurov // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑
3. ↑  Кирилл Шокуров продлил соглашение с "Белшиной"
4. ↑  В "Волне" пополнение Архівавана 18 сакавіка 2019.
5. ↑  Три футболиста покинули "Волну"
6. ↑  Шокуров вернулся в "Белшину"
7. ↑  Шокуров сменил "Белшину" на "Химик"
8. ↑  "Волна" объявила о подписании Шокурова и российского вратаря Клюкина

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
**Вінілацэтат** — арганічнае злучэнне класа складаных эфіраў, вінілавы эфір воцатнай кіслаты, C4H6O2.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Вінілацэтат на Вікісховішчы |

Бясколерная празрыстая вадкасць. Тэмпература плаўлення −100,2 °С, тэмпература кіпення 72,7 °C. Шчыльнасць 934,2 кг/м³ пры тэмпературы 20 °C. Тэмпература ўспышкі −1,1 °C, тэмпература самазагарання 380 °C. Добра раствараецца ў арганічных растваральніках. Растваральнасць у вадзе 2,0—2,4 % пры тэмпературы 20 °C. Утварае азеатропныя сумесі з вадой, спіртамі, вуглевадародамі. Полімерызуецца пад ўздзеяннем святла і радыкальных ініцыятараў з утварэннем полівінілацэтата.

Атрыманне
---------

У прамысловасці вінілацэтат, галоўным чынам, атрымліваюць акісляльным далучэннем воцатнай кіслаты да этылена ў прысутнасці соляў свінцу. Таксама вінілацэтат сінтэзуюць з ацэтылену і воцатнай кіслаты ў прысутнасці ацэтата цынку на актываваным вуглі пры тэмпературы 170—220 °C.

У лабараторных умовах вінілацэтат атрымліваецца прапусканнем ацэтылену ў бязводную воцатную кіслату ў прысутнасці соляў ртуці.

Выкарыстанне
------------

Вінілацэтат выкарыстоўваецца у якасці сыравіны ў вытворчасці полівінілацэтата, вінілавага спірту, супалімера з вінілхларыдам, этыленам і інш.

Шкоднае ўздзеянне
-----------------

Вінілацэтат валодае слезацечным уздзеяннем, выклікае апёкі рагавіцы вачэй, раздражняючым уздзеяннем на скуру, выклікае апёкі скуры ў жывёл.

Зноскі
------

1. 1 2  Інфармацыя на сайце ХиМиК.ру (руск.)

Літаратура
----------

* Вінілацэтат // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — С. 184. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
* Хімічны слоўнік навучэнца: Дапам. для вучняў / Б. Н. Качаргін, В. М. Макарэўскі, Л. Я. Гарнастаева, В. С. Аранская. — Мн.: Народная асвета, 2003. — С. 63. — 287 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-12-0621-8.

Спасылкі
--------

* Інфармацыя на сайце ХиМиК.ру (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4188319-6 · LCCN: sh85143413 · LNB: 000307940 · Microsoft: 2776093513 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | У гэтага паняцця ёсць іншае значэнне ***архіпелаг Кірымбаш***. |

**Кірымбаш** (парт.: Quirimbas) — нацыянальны парк у Мазамбіку. Ахоплівае частку аднайменных астравоў і навакольных марскіх прастораў. Займае тэрыторыю 7500 км².

Нацыянальны парк быў утвораны ў 2002 г. Да 2010 г. кіраваўся Сусветным фондам дзікай прыроды. 

Парк ахоўвае 11 астравоў каралавага паходжання. У яго склад уваходзяць лясы міёмба, мангры, каралавыя рыфы. Парк насяляюць 160 відаў жывёл, у тым ліку сланы, буйвалы, львы, леапарды, дзікія сабакі, дэльфіны, кіты, марскія чарапахі, акулы і г. д. У нашы дні развіваецца турызм.

Спасылкі
--------

* Quirimbas National Park
**Вірджынальная кніга Фіцуільяма** (англ.: Fitzwilliam Virginal Book) — зборнік клавірнай (пераважна вірджынальнай) англійскай музыкі елізавецінскага і якабінскага перыядаў, адна з галоўных крыніц інструментальнай англійскай музыкі позняга Рэнесансу і ранняга барока. Складзены не пазней 1625 года. Захоўваецца ў Музеі Фіцуільяма ў Кембрыджы.

Апісанне рукапісу
-----------------

Рукапіс змяшчае 297 інструментальных п'ес, напісаных паміж 1562 і 1612 гадамі, пераважна англійскімі кампазітарамі. Найбольш вядомыя аўтары: Джон Бул, Уільям Бёрд, Арланда Гібанс, Жыль Фарнебі, Марцін Пірсан  (англ.) (бел. Пітэр Філіпс (уласныя п'есы і апрацоўкі італьянскіх кампазітараў, у т. л. Ласа  (руск.) (бел. Марэнцыа, Качыні, Стрыджа), Томас Морлі, Томас Томкінс. Сярод замежных аўтараў, прадстаўленых у зборніку, найбольш вядомы — Я. П. Свелінк. 44 п'есы ананімныя. Назва зборніка (якая імпліцыруе прывязку рэпертуару менавіта да вірджыналу) умоўна. У сучаснай практыцы аўтэнтычнага выканальніцтва п'есы з Вірджынальнай кнігі Фіцуільяма гучаць не толькі на вірджынале, але і на звычайным клавесіне, клавікордзе, спінеце  (руск.) (бел. пазітыве  (руск.) (бел. (і іншых арганах), у перакладанні для (інструментальнага) кансорта  (руск.) (бел..

У Вірджынальнай кнізе Фіцуільяма прадстаўлены ўсе распаўсюджаныя ў той час жанры камернай інструментальнай музыкі — арыя, варыяцыі  (руск.) (бел. фантазія, таката, павана, гальярда, алеманда, куранта, жыга, граўнд, In nomine і інш. Многія п'есы забяспечаныя характарыстычнымі, часам жартаўлівымі, загалоўкамі, якія спасылаюцца на персон, гістарычныя і культурныя рэаліі таго часу. Без ведання гісторыка-культурнага кантэксту такія загалоўкі, як, напрыклад, "Put Up Thy Dagger, Jemy", "The New Sa-Hoo", "Quodlings Delight" Ж. Фарнабі, «Quadran Pavan» Дж. Була, "Nobody's Gigge" Рычарда Фарнабі, ананімныя "Pakington's Pownde" і "The Irishe Dumpe", "The Ghost" і "The Earle of Oxford's Marche" У. Бёрда, "Worster Braules" і «Barafostus' Dream» Томаса Томкінса, непасрэдна не зразумелыя.

Зноскі
------

Сучасныя выданні
----------------

* *J.A. Fuller Maitland* and *W. Barclay Squire*, ed. The Fitzwilliam Virginal Book. 2 vols. Leipzig 1899; repub. New York 1963; rev. edn, 1979.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Музычны Рымана · Britannica (онлайн) |
**Юлья́н Неч** (польск.: Julian Niecz; 13 кастрычніка 1908, Жэшаў, Польшча — 1939) — польскі гісторык, даследчык Валыні.

Біяграфія
---------

Юльян Неч нарадзіўся 13 кастрычніка 1908 года Жэшаве. У 1926 годзе, скончыўшы гімназію, паступіў у Ягелонскі ўніверсітэт (Кракаў), дзе вывучаў гісторыю і права.

Быў адным з заснавальнікаў (1935), а пасля навуковым сакратаром Валынскага таварыства аматараў навук. З ліпеня 1937 года жыў і працаваў у Луцку, узначальваў публічную бібліятэку і Валынскі музей.

Займаўся навуковай дзейнасцю, даследаваў гісторыю Валыні. Друкаваўся ў шматлікіх часопісах, такіх як «Валынь», «Зямля Валынская», «Рочнік Валынскі», «Зніч», іншых навуковых выданнях. У 1935—1939 гадах напісаў вялікую колькасць навуковых артыкулаў, прысвечаных гісторыі Валыні.

Да выхаду «Кнігі ў памяць Юзафа Ігнацыя Крашэўскага» (Луцк, 1939) напісаў артыкул «Ю. І. Крашэўскі — даследчык мінулага Валыні».

Спасылкі
--------

* Історична Волинь. Ю. Неч (укр.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пшыркоў.
**Юльян Сяргеевіч Пшыркоў** (31 кастрычніка 1912, сяло Кісцяні, цяпер Рагачоўскі раён — 23 снежня 1980) — беларускі савецкі літаратуразнавец і крытык. Доктар філалагічных навук (1962), прафесар (1964).

Біяграфія
---------

Скончыў двухгадовыя педагагічныя курсы ў Рагачове (1930); працаваў настаўнікам у Рагачоўскім і Клічаўскім раёнах. Скончыў філалагічны факультэт Ленінградскага дзяржуніверсітэта (1939); працаваў выкладчыкам у Магілёўскім педагагічным інстытуце (1939—1940). З 1940 — у Савецкай арміі, удзельнічаў у баях пад Ленінградам і Кёнігсбергам; быў тройчы паранены. З 1945 навуковы супрацоўнік, з 1954 — загадчык сектара беларускай дакастрычніцкай літаратуры і тэксталогіі Інстытута літаратуры АН БССР. Адначасова чытаў курс беларускай літаратуры ў БДУ (1945—1957) і ў Мінскім педагагічным інстытуце (1966—1968).

Творчасць
---------

У друку з 1940. У артыкулах «Новая зямля Я. Коласа» і «Дарэвалюцыйныя паэмы Я. Купалы» (абодва — 1940) адзін з першых выступіў з пераглядам вульгарна-сацыялагічных ацэнак гэтых твораў. Аўтар даследаванняў «Якуб Колас. Жыццё і творчасць» (1951, манаграфія, першая ў беларускім савецкім коласазнаўстве), "Трылогія Якуба Коласа «На ростанях» (1956), «Беларуская савецкая проза. 20-я — пачатак 30-х гадоў» (1960), «А. Е. Богданович» (1966), «Эпас рэвалюцыі» (1975).

Аўтар брашур «Народны паэт БССР Якуб Колас» (1949), «Уплыў творчасці А. С. Пушкіна на развіццё беларускай літаратуры» (1949). Адзін з аўтараў дапаможнікаў для 8—10 класаў і першага стабільнага падручніка (разам з Н. С. Перкіным) «Беларуская савецкая літаратура» дя 9—10 класаў (1959—1973), прац «Нарыс гісторыі беларускай савецкай літаратуры» (1954), «Гісторыі беларускай дакастрычніцкай літаратуры» (Т.1—2, 1968—1969), «Истории белорусской дооктябрьской литературы» (1977). Складальнік альбома «Якуб Колас. Жыццё і творчасць» (1959), зборніка «Тарас Шаўчэнка і беларусы» (1964, разам з І. Крэнем).

Узнагароды
----------

* Заслужаны дзеяч навукі БССР (1978).
* ордэн Айчыннай вайны II ступені,
* ордэн «Знак Пашаны»,
* медалі,
* Дзяржаўная прэмія БССР імя Я. Коласа (1980)

Зноскі
------

1. ↑  Паводле артыкула А. Лойкі ў ЭГБ Т.6 ч.1.
2. ↑  За ўдзел у двухтомным даследаванні «Гісторыя беларускай дакастрычніцкай літаратуры» і «Гісторыя беларускай савецкай літаратуры» (на рус. мове, 1977).

Літаратура
----------

* Гардзіцкі А. К. Пісьменнікі Савецкай Беларусі: Кароткі даведнік / Склад. А. Гардзіцкі. — Мн.: Маст. літаратура, 1981. — 407 с. іл.. С.285,286.
* А. Лойка. Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.. С.12,13.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1062672518 · ISNI: 0000 0003 9399 4675 · NKC: js2008439221 · NTA: 197436323 · NUKAT: n2004038172 · SUDOC: 203321057 · VIAF: 288407148 |

 |
«**Віні-Пух і дзень клопатаў**» — савецкі мультыплікацыйны фільм.

Трэці мультфільм-экранізацыя паводле аднайменнай казкі А. Мілна. У аснове ляжаць чацвёрты і шосты раздзел кнігі, аб’яднаныя сцэнарыстамі ў адну гісторыю. Таму ён мае ўдвая большую працягласць

Сюжэт
-----

Стары шэры вослік Іа стаіць на беразе возера і сумуе. Да яго прыходзіць Віні-Пух, якому Іа прызнаецца, што ў яго сёння дзень нараджэння, аб якім ніхто не ўспомніў. Віні-Пух заўважае, што вослік недзе страціў хвост. Пазней Віні-Пух сустракаецца з Пятачком, і яны вырашаюць павіншаваць Іа: Віні-Пух падорыць яму гаршчок з мёдам, а Пятачок — паветраны шарык. Аднак па дарозе Пух з’еў мёд і прыйшоў да восліка з пустым чыгуном, а Пятачок, жадаючы першым паднесці Іа падарунак, так спяшаўся, што ўпаў на шарык, моцна знерваваўся і прынёс восліку толькі лопнуў шарык. Але вослік і такім падарункам рады, да таго ж прыходзіць Сава і дорыць яму яго страчаны хвост. Аказваецца, па дарозе Віні-Пух зайшоў да яе і, убачыўшы на званочку яе дома дзіўны шнурок, пазнаў у ім хвост Іа і пераканаў Саву падарыць восліку гэты «шнурок». Да вялікага здзіўлення Совы, яго чапляюць на Іа, і кампанія весела адзначае дзень нараджэння осліка.

У ролях
-------

* Уладзімір Асенеў-ад аўтара
* Яўген Паўлавіч Лявонаў-Віні-Пух
* Ія Сяргееўна Савіна-Пятачок
* Эраст Паўлавіч Гарын-вослік Іа
* Зінаіда Нарышкіна-сава

Спасылкі
--------

* «Винни-Пух и день забот» на сайте «Энциклопедия отечественного кино»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ельскі.
**Ка́раль Е́льскі** (да 1749—1824/1825, Вільня) — вялікалітоўскі мастак і скульптар канца XVIII—XIX ст.

Біяграфія
---------

Бацька мастакоў і скульптараў Яна і Казіміра Ельскіх.

Творчасць
---------

Прадстаўнік класіцызму.

Скульптуры на франтоне касцёла св. Станіслава і Уладзіслава ў Вільнюсе.
Аўтар аздобы стукавай лепкай палацу ў Заслаўі, скульптурных твораў у Кухцічах, Цэпры, для касцёла бернардынцаў у Троках, надмагілля з партрэтным медальёнам К. Спампапі ў базыльянскай царкве у в. Чапцы паблізу Нясвіжа. Таксама стварыў (1786—1792) скульптуры св. Казіміра (з паўднёвага боку), св. Алены (у цэнтры) і св. Станіслава (з паўночнага боку) для франтона кафедральнага сабора св. Станіслава і Уладзіслава ў Вільні. У 1950 годзе скульптуры былі зняты, а ў 1997 годзе адноўлены скульптарам С. Кузмам.

Зноскі
------

1. ↑  Arkikatedros istorija Архівавана 17 ліпеня 2007. (літ.)
2. ↑  Vilniaus arkikatedra Архівавана 7 студзеня 2007. (літ.)

Літаратура
----------

* Дзеля блізкіх і прышласці : матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф. «Універсітэты Ельскіх» (да 165-годдзя з дня нараджэння Ельскіх), Мінск, 7 кастр. 1999 г. / Бел. ун-т культуры; рэдкал.: (адк. рэд.) А. У. Пазнякоў [і інш.]. — Мінск: Бел. ун-т культуры; рэкламна-выдав. фірма «Ковчег», 1999. — 156 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шыльдгаўз.
**Караль (Карл) Шыльдгаўз** (*Karl de Schildhaus*) — беларускі архітэктар канца XVIII — пачатку XIX ст. Віленскі губернскі архітэктар у 1803—1808 гадах.

Біяграфія
---------

Паходзіў з Германіі. У пачатку XIX ст. губернскі архітэктар (1803—1808) і выкладчык універсітэта ў Вільні.

Творчасць
---------

Палац Бутрымовічаў
У 1784—1790 гадах у Пінску на высокім левым беразе ракі Піна пабудаваў палац для пінскага старосты Мацея Бутрымовіча.

У 1790 годзе пабудаваў для князёў Агінскіх палац у Гродне на вуліцы Дзям’янаўскай (не захаваўся). Паводле інвентара 1803 года, палац быў «на высокім падмурку, драўляны», г. зн. першы паверх быў мураваны, а другі — драўляны.

Выканаў праекты перабудовы парафіяльнага касцёла (каля 1790, не здзейснены) і будаўніцтва казначэйства (1800) у Гродне.

Захаваўся праект жылога дома пры Новым замку ў Гродне канца XVIII — пачатка XIX стагоддзяў.

### Рапнінская капліца

Рапнінская капліца  (руск.) (бел. на ілюстрацыі М. Янушкевіча  (літ.) (бел.
Асноўны артыкул: **Рапнінская капліца**
У 1797 годзе стаў аўтарам ці сааўтарам мураванай капліцы ў прадмесці Вільні Закрэт (Zakret, па-літоўску *Вінгіс*, якая паслужыла пахавальняй жонкі першага віленскага генерал-губернатара генерал-фельдмаршала князя М. В. Рапніна  (руск.) (бел. князёўны Наталлі Аляксандраўны Рапніной (народжанай Куракінай; 1737—1796). У 1809 капліца была рэстаўрыравана па яго ж праекце: былі абноўленыя надпісы і барэльефы і збудаваная агароджа вышынёй у паўтара метра.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Шыльдгаўз Караль // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
2. ↑  *Лазука Б.А.* Беларуская архітэктура XIX - пачатку XX стагоддзя // Гісторыя сусветнага мастацтва. Рускае і беларускае мастацтва XIX - пачатку XX стагоддзя. — Беларусь, 2011. — С. 348. — 430 с. — ISBN 978-985-01-0880-7.
3. ↑  Працэсы ўрбанізацыі ў Беларусі: ХІХ — пачатак ХХІ ст. Архівавана 26 лютага 2020.
4. ↑  Łoza, Stanisław. Architekci i budowniczowie w Polsce / S. Łoza. — Warszawa, 1954. — S. 270.
5. ↑  Виртуальная экскурсия по Гродно: улица Свердлова Архівавана 20 жніўня 2015.  (руск.)
6. ↑  *Чантурия, Ю. В.* Классицистическая реконструкция городов Витебской и Могилевской губерний // Белорусское градостроительное искусство: средневековое наследие, ренессанс, барокко, классицизм в системе европейского зодчества. — Мн: Беларуская навука,, 2017. — С. 321. — 503 с. — 500 экз. — ISBN 978-985-08-2145-4.
7. ↑  РДВГА  (руск.) (бел. ф. 1488, воп. 1. спр. 934, л. 6.

Літаратура
----------

* Шыльдгаўз Караль // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Караль Шыльдгаўз
**Караль Казiмеж Курпі́нскі** (польск.: Karol Kazimierz Kurpiński, 6 сакавіка 1785, Влашакавіцы, Польшча — 18 верасня 1857) — польскі кампазітар, дырыжор, музыкальны тэарэтык. Прадстаўнік позняга класіцызму і сябра Варшаўскага таварыства сяброў навукі (польск.: Towarzystwo Warszawskie Przyjaciół Nauk, TWPN). Аўтар музыкі да патрыятычнай песні «La Varsovienne» (1831) на словы Казіміра Дэлавінь.

Біяграфія
---------

Музыцы вучыўся ў бацькі — арганіста Марціна Курпінскага.

З 1810 года 2-і дырыжор «Tэатра Нарадовы», у 1824—1840 гадах 1-ы дырыжор і дырэктар «Тэатра Велькі» ў Варшаве.

У 1835—1840 гадах кіраваў першай польскай Школай музычнага і драматычнага мастацтва.

Адыграў значную ролю ў стварэнні нацыянальнай оперы.

Асноўныя творы
--------------

  *Памятная дошка ў касцёле ў Влашакавіцах* 
Аўтар больш як 25 опер (усе пастаўлены ў Варшаве), у т.л. «Шарлатан, або Уваскрэсенне з мёртвых», «Ядвіга, каралева Польшчы» (абедзве ў 1814), «Новыя кракавякі» (1816), «Замак на Чарштыне, або Баямір і Ванда» (1819), аперэт, балетаў, мес, кантат, аркестравых і камерна-інструментальных твораў, аркестравых і фартэпіянных паланэзаў, песень; музычных падручнікаў і артыкулаў па музычнай этнаграфіі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
**Граф’я́** — малюнак, зроблены ўціснутай па сырым грунце (ляўкасе) лініяй. У беларускім іканапісе сустракалася ў XIV—XIX стст. Граф’ямі адзначаліся німбы і дэталі абразоў («Маці Божая Іерусалімская» з Брэсцкай вобласці, XVI ст.; «Маці Божая Кармеліцкая» з Гродзенскай вобласці, пачатку XVII ст. абодва ў Музеі старажытнабеларускай культуры Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору НАН Беларусі). 3 XVIII ст. замест характэрнага для XVI—XVII стст. разьбянога на фонах абразоў ужывалі малюнак, створаны з дапамогай граф’і («Ушэсце» з Брэсцкай вобласці работы П. Клачковіча, 1751; «Ілля Прарок» з Магілёўскай вобласці, 1-я палова XVIII ст. Магілёўскі краязнаўчы музей).

Літаратура
----------

* Граф’я // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2012. — Т. 3. — 688 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0662-8.
Фрейзінгенскія ўрыўкі са Славеніі — адзін з першых славянскіх пісьмовых помнікаў. Выкананы каралінгскім мінускулам
**Каралінгскі мінускул** — адзін з тыпаў сярэдневяковага пісьма з выразнымі, свабодна пастаўленымі літарамі лацініцы.

Узнік у выніку эвалюцыі першапачатковага мінускула. Эпітэт «каралінгскі» атрымаў праз сваё шырокае ўкараненне ў эпоху Каралінгскага адраджэння. Перавага каралінгскага мінускула — разборлівасць пры параўнальна невялікіх памерах літар. Яго графіка надзвычай простая — схематычна кожная літара складаецца з круга або яго часткі і кароткіх або доўгіх вертыкалей. Шырыня літары і яе вышыня прыкладна аднолькавыя.

Каралінгскі мінускул быў распрацаваны ў другой палове VIII стагоддзя і ўдасканалены ў IX стагоддзі ў інтэлектуальным цэнтры Каралінгскай імперыі — Абацтве св. Пятра ў Корбі. Са скрыпторыя Корбі каралінгскі мінускул затым распаўсюдзіўся па тэрыторыі ўсёй заходняй Еўропы, дзе яго шырока ўжывалі ў біскупскіх, манастырскіх, а затым і ў гарадскіх канцылярыях — як для кніг, так і для дакументаў. Праз 200 гадоў каралінгскі мінускул быў выцеснены гатычным пісьмом, якое панавала ў еўрапейскай рукапіснай кнізе да вынаходства кнігадрукавання.

У XIV стагоддзі гуманісты, пачынаючы з Петраркі, выявілі працы антычных аўтараў, перапісаныя каралінгскім мінускулам; гэта пісьмо яны прынялі за антычнае і, уражаныя яго прыгажосцю і чытэльнасцю па параўнанні з гатычным, пачалі капіраваць. На яго аснове ўзнік сучасны лацінскі шрыфт.

Зноскі
------

1. ↑  *Karolingische Minuskel muss bereits vor Karl dem Großen entstanden sein.* Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg, 9. Januar 2013.

Літаратура
----------

* *Bernhard Bischoff*: Paläographie des römischen Altertums und des abendländischen Mittelalters (= Grundlagen der Germanistik 24). Berlin, 1979, ISBN 3-503-01282-6.
* *Tino Licht*: Die älteste karolingische Minuskel // Mittellateinisches Jahrbuch. Internationale Zeitschrift für Mediävistik und Humanismusforschung 47. Stuttgart, 2012, S. 337—346.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 124517052 · GND: 4163346-5 · NKC: ph475708 |
**Пізанская вежа** (італ.: Torre pendente di Pisa) — званіца, частка ансамбля гарадскога сабора Санта-Марыя Асунта (Пізанскі сабор) у горадзе Піза. Будаўніцтва вежы было скончана ў 1360 годзе. Вежа атрымала мянушку «Вежа, якая падае» і сусветную вядомасць дзякуючы таму, што яна моцна нахіленая і быццам «падае».

Вышыня вежы складае 55,86 м ад зямлі на самым нізкім баку і 56,7 м на самым высокім баку. Шырыня сцен у аснове складае 4,09 м і уверсе 2,48 м. Яе маса ацэньваецца ў 14453 т. Бягучы нахіл складае каля 5 ° (адхіленне прыкладна 4,9 м ад вертыкалі). Вежа мае 294 прыступкі.

Гісторыя будаўніцтва
--------------------

Будаўніцтва вежы вялося ў 2 этапы, пачынаючы з 9 жніўня 1173 г, і з двума доўгімі перапынкамі працягвалася амаль 200 гадоў, да 1360 года. Вежа з’яўляецца званіцай каталіцкага сабора на П’яцца дэі Міраколі. Аўтар праекта так і застаўся невядомы. Без сумнення, вежа з’яўляецца адной з самых выдатных званніц Еўропы. Раней лічылі, што нахіл вежы з’яўляўся часткай праекта, але зараз гэтая версія падаецца малаверагоднай. Вежа праектавалася вертыкальнай, але нахіл пачаў адчувацца ўжо ў працэсе будаўніцтва і можа быць звязаны з дзеяннем такіх фактараў, як мяккасць глебы, ненадзейнасьць або неадпаведнасць падмурка, размыты грунт пад вежай у працэсе будаўніцтва.

Галерэя
-------

* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  *Vasari G.* Vies des peintres, sculpteurs et architectes — Paris: 1841.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107820146'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q128027'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a>
2. ↑  *(unspecified title)* Праверана 1 верасня 2021.
3. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
4. ↑  dati.beniculturali.it — 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q52897564'></a>
5. ↑  Sistema Cultura Праверана 31 студзеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q80199870'></a>
6. ↑  Indagine sui musei e le istituzioni similari — 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112132470'></a>
7. ↑
8. 1 2
9. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пізанская вежа
* skyscraperpage.com (англ.)
* Віртуальны музей
* Карта архітэктурных славутасцяў Пізы (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Кругасвет · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 13322870c · GND: 1047787296 · LCCN: sh89006632 · VIAF: 7350150325548010090001 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кароль (значэнні).

**Аляксей Сцяпанавіч Кароль** (29 мая 1945, пас. Копысь Аршанскага раёна Віцебскай вобласці — 12 верасня 2015) — беларускі гісторык, палітолаг, галоўны рэдактар газеты «Новы Час».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў пасёлку Копысь на Аршаншчыне. Бацька пасля фронту працаваў партыйным сакратаром і старшынёй выканкамаў у розных раёнах Беларусі. Маці была настаўніцай. Школу скончыў у Маладзечне, потым — Мінскі педагагічны інстытут у 1971 годзе.

Гісторык, кандыдат гістарычных навук, дысертацыю абараніў па тэме пасляваеннай акупацыі Германіі ў 1945—1947 гадах. Працаваў у Інстытуце гісторыі Акадэміі Навук БССР, Інстытуце гісторыі партыі пры ЦК КПБ.

Аўтар кніг і манаграфій пра Першую расійскую рэвалюцыю 1905—1907 гадоў, Другі з’езд РСДРП, пра Усевалада Ігнатоўскага. У канцы 1980-х пісаў даведачную інфармацыю пра рэабілітацыю Змітра Жылуновіча і Усевалада Ігнатоўскага, а таксама іншых «нацдэмаў», рэпрэсаваных у 1920—1930-я гады.

Адзін з заснавальнікаў Партыі народнай згоды. Некалькі разоў быў ініцыятарам аб’яднання сацыял-дэмакратаў. У 2004 годзе балатаваўся ў парламент у Маладзечне. Падчас прэзідэнцкіх выбараў 2006 года быў даверанай асобай Аляксандра Казуліна.

З 1992 года выдаваў незалежную газету «Згода», якую закрылі 17 сакавіка 2006 года. У чэрвені 2015 года выйшаў у свет дакументальны фільм Аляксея Караля «1990-я: Як гэта было, і які шлях мы не прайшлі».

Аляксей Кароль памёр пасля працяглай хваробы. Ён знаходзіўся тады на лячэнні ў сына, які працуе ў Сінгапуры.

Заўвагі
-------

1. ↑
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Глушыца.

**Глушы́ца** (трансліт.: *Hlušyca*, руск.: Глушица) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Жукоўшчынскага сельсавета. 1 гаспадарка, 1 жыхар (2015).

Геаграфія
---------

Вёска знаходзіцца за 23 км на поўдзень ад Дзятлава. Абкружана лесам, на паўднёвы ўсход ад вёскі — сістэма меліярацыйных каналаў. Транспартная сувязь па мясцовай дарозе, далей — па дарозе Ліда—Дзятлава.

Гісторыя
--------

Вопіс парафій Лідскага дэканату 1784 года згадвае, што ў той час гасцінец да Наваградка ішоў пушчай ад перавозу цераз Нёман праз вёску Руда да трушчобы пад назвай Глушыца, дзе меўся малы не балоцісты брод і дрэнны масток, а далей дарога пясчаная і няроўная вяла пушчай, за дзве мілі знаходзілася мяжа парафіі Беліцкай і Дзятлаўскай.

У 1897 годзе 1 двор, 23 жыхары, паселішча ў Беліцкай воласці Лідскага павета Расійскай імперыі. Побач знаходзілася лясная вартоўня ва ўладаннні Малькоўскага.

З сакавіка 1921 — у складзе Польшчы, у Беліцкай гміне Лідскага павета. У 1923 годзе засценак, 4 двары, 24 жыхары.

З лістапада 1939 — у БССР, з 12.10.1940 — у Гезгальскім сельсавеце Дзятлаўскага раёна. У 1940 годзе тут было 15 двароў, 81 жыхар.

З канца чэрвеня 1941 да сярэдзіны ліпеня 1944 пад нацысцкай акупацыяй. Акупанты загубілі 2 вяскоўцаў, на фронце загінуў 1 жыхар.

З 16.7.1954 — у Нагародавіцкім сельсавеце. У 1959 годзе налічвалася 48 жыхароў. З 25.12.1962 па 6.1.1965 — у Лідскім раёне. З 11.2.1972 — у Стрэльскім, з 12.11.1973 — у Жукоўшчынскім сельсавеце. У 1996 годзе ў вёсцы 3 гаспадаркі, 6 жыхароў.

Дэмаграфія
----------

Дынаміка насельніцтва:

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9 (DJVU).
2. ↑  pawet.net

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: энцыклапедыя. Т. 9. Гродзенская вобласць. Кн. 2 / рэдкал.: У. Андрыевіч (гал. рэд.) і інш.; Нацыянальная акадэмія навук Беларусі; Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры; Выдавецтва «Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі». — Мінск: БелЭн, 2016. — 848 с.: іл. ISBN 978-985-11-0908-7

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Жукоўшчынскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Жукоўшчына |
| Аграгарадкі | Гезгалы |
| Вёскі | Алёхнавічы ·  Бандары ·  Вусце ·  Вялікія Краглі ·  Гезгалы ·  Глушыца ·  Зачэпічы ·  Каршакі ·  Коскі ·  Малыя Краглі ·  Нагародавічы ·  Нясілавічы ·  Пецюкі ·  Погіры ·  Серафіны ·  Страла |
**Ма́йра Мо́ра** (лат.: Maira Mora) — латвійскі дыпламат.

Біяграфія
---------

Скончыла факультэт замежных моў Латвійскага ўніверсітэта, там жа атрымала навуковую ступень.
Працягнула адукацыю ў Жэнеўскім інстытуце міжнародных адносін і ў Міжнародным каледжы даследаванняў у вобласці бяспекі ў Германіі.

На дыпламатычнай службе з 1992 года. Прафесійны дыпламат з вялікім вопытам працы ў Міністэрстве замежных спраў Латвіі. Займала пасада пасла па адмысловых даручэннях. Была саветнікам Бюро дзяржсакратара, Еўрапейскім карэспандэнтам, а таксама членам экспертнай камісіі па крызісным кантролі пры Бюро прэм’ер-міністра Латвіі.

У 2000—2004 гадах — пасол Латвіі ў Літве. З 2004 па 2010 год — пасол Латвіі ў Беларусі.

У 2010—2011 гадах займала пасаду кіраўніка аддзела планавання палітыкі МЗС Латвіі. Брала ўдзел у перамовах з Расіяй аб вывадзе вайсковых часцей, два гады працавала намеснікам главы дэлегацыі Латвіі ў Арганізацыі па бяспецы і супрацоўніцтву ў Еўропе у Вене.

З 2011 па 2015 год была главой Прадстаўніцтвы Еўрасаюза ў Рэспубліцы Беларусь. З 1 верасня 2016 года Майра Мора з’яўляецца Генеральным дырэктарам пастаяннага сакратарыята Савета дзяржаў Балтыйскага мора са штаб-кватэрай у Стакгольме (Швецыя).

Узнагароджана высокімі ўзнагародамі Літвы і Аўстрыі.

Нароўні з роднай латышскай мовай, Майра Мора свабодна валодае англійскай, рускай, французскай, нямецкай, ведае італьянскую, беларускую і літоўскую мовы. Займаецца перакладамі на латышскую мову.
Пераклала кнігу «Дыпламатыя» Генры Кісінджэра (2001).

Зноскі
------

1. 1 2

Спасылкі
--------

* Ambassador Maira Mora Архівавана 19 мая 2020. (англ.)
* Майра Мора Архівавана 24 лістапада 2020.
* Maira Mora (лат.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
Albatrossia pectoralis
Вугор пеліканавы
**Глыбакаводныя жывёлы** — акіянічныя арганізмы глыбінь ад 500 м да максімальных (каля 11 тыс. м ). Адрозніваюць фауну батыяльную, абісальную і ультраабісальную, або хадальную.

У 1960 годзе назіранні на батыскафе на глыбіні 10900 м правялі французскія навукоўцы Ж. Пікар і Д. Уолш. На глыбінях няма сонечнага святла, салёнасць пастаянная, тэмпературы нізкія (у межах +3/+10°С), вялікае ўтрыманне двухвокісу вугляроду, вялізны, гідрастатычны ціск (да 1000 атм.). 

Крыніцы ежы глыбакаводных жывёл - бактэрыі, а таксама трупы жывёл з верхніх слаёў акіяна і арганічны дэтрыт. Глыбакаводныя жывёлы — дэтрытаеды і драпежнікі, сляпыя або з вельмі развітымі вачыма, часта тэлескапічнымі; многія рыбы і галаваногія малюскі з фатафорамі; у іншых формаў свеціцца паверхня цела або яе ўчасткі; для інфармацыі выкарыстоўваюцца гідраакустычныя спосабы; афарбоўка цёмная (у рыб аксамітна-чорная) або пігментацыя адсутнічае і цела белаватыя. Нізкая тэмпература і багацце вуглякіслага газу абцяжарваюць выпадзенне вапны з раствора; гэта вядзе да памяншэння зажыўлення шкілетаў.

Некаторыя віды маларухомыя, некаторыя здзяйсняюць вертыкальныя міграцыі вялікага маштабу; напрыклад, *Abraliopis watasenia* ля берагоў Японіі для размнажэння зграямі падымаецца на паверхню. Бедныя запасы ежы - прычына малых памераў глыбакаводных жывёл. Гігантызм даволі рэдкі (гл.Глыбакаводны гігантызм) (напрыклад, паліп *Monocaulus* дасягае разам з ножкай 3 м у даўжыню, асцыдыю - да 1 м у вышыню, кальмары і рыбы - 2-5 м).

Літаратура
----------

* *Глубоководные животные* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Глыбакаводныя жывёлы на Вікісховішчы |