recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Быкоўскі.

**Ігнацій Быкоўскі** (1750, в. Пяцеўшчына, Менскі павет — 1817) — асветнік, гуманіст, літаратар.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў езуіцкай калегіі ў Мінску і ў піярскай школе ў Віцебску. Удзельнічаў у Руска-турэцкай вайне 1768—1774 гг. выйшаў у адстаўку, жыў на радзіме.

Творчая і літаратурная дзейнасць
--------------------------------

Маральна-этычныя і эстэтычныя погляды Быкоўскага выкладзены ў складанні «Праблема, якая падлягае даследаванню…» (на польскай мове, Мінск, 1790). У ім выкладзеная асветніцкая, дэмакратычная канцэпцыя гуманізму, выказаны матэрыялістычныя і атэістычныя думкі, аўтар выступае прыхільнікам геданістычнай этыкі.

У рукапісе на польскай мове «Жыццё Ігната Быкоўскага, паручніка рускіх войскаў, напісаная ім самім у 1806 годзе» ёсць гістарычныя і літаратурныя факты, якія тычацца Беларусі, а таксама названы нявыдадзеныя працы Быкоўскага.

Выкрываў маральныя заганы пануючых класаў, несправядлівасць і крывадушнасць духавенства. У літаратурнай творчасці і эстэтычных поглядах Быкоўскага — прыхільнік сентыменталізму.

Перакладаў творы Вальтэра, Гельвецыя, Сумарокава і іншых.

Бібліяграфія
------------

* Kościół sławy [Text] : poema / Ignacy Bykowski. — Wilno : Druk. XX. Piarów, 1799. — 125 c. ; 8 gr
* Nanina czyli Uprzedzenie zwycięzone [Text] / Ignacy Bykowski. — Wilno : [s. n.], 1799. — [4], 78 c. ; 4 gr
* Nanina czyli Uprzedzenie zwycięzone [Text] / Ignacy Bykowski. — Wilno : [s. n.], 1799. — [4], 78 c. ; 4 gr
* Wiersze … [Text] / Ignacy Bykowski. — Wilno : [s. n.], 1798. — [24] с. ; 8 gr
* Życie I.B…. napisane w r. 1806, oprac, i wstęp T. Mikulski, w: Studia nad oświeceniem, W. 1956.

Зноскі
------

1. ↑  Ignacy Bykowski // NUKAT — 2002.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11789729'></a>
2. ↑  Ignacy Jaxa-Bykowski // MAK<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105192847'></a>
3. 1 2 3 4 5 6  Быковский Игнатий // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 95. — 737 с.

Спасылкі
--------

* BYKOWSKI IGNACY Архівавана 18 сакавіка 2019.  (польск.)
**Валютны кошык** — метад вымярэння сярэднеўзважанага курсу адной валюты ў адносінах да пэўнага набору іншых валют. Выкарыстоўваецца ў сувязі з увядзеннем у 1973 годзе плаваючых валютных курсаў. Неабходны для разліку курсаў нацыянальных валют, стварэння міжнародных грашовых адзінак (тыпу СДР, ЭКЮ), індэксацыі валюты цаны і валюты пазыкі ў міжнародных эканамічных адносінах. Для разліку валютнага кошыка бяруць валюту некалькіх краін, вызначаюць вагу дадзенай краіны ў сукупным валавым нацыянальным прадукце і знешнегандлёвым абароце гэтых краін.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гусеў.
**Валянцін Іванавіч Гусеў** (6 мая 1911, с. Александрыя, Стаўрапольскі край — 17 ліпеня 1983) — беларускі архітэктар, педагог. Заслужаны архітэктар Беларусі (1969).

Біяграфія
---------

Скончыў Маскоўскі архітэктурны інстытут у 1936 годзе. З 1936 года выкладчык БПІ. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Працаваў у Белпрампраекце, начальнікам Мінскпраекта, у 1953—1959 намеснік старшыні Дзяржбуда Беларусі. У 1959—1978 гадах выкладаў у Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце (у 1964—1978 гадах загадчык кафедры інтэр’ера і абсталявання).

Член Саюза архітэктараў СССР з 1969 года.

Творчасць
---------

Будынак Упраўлення Беларускай чыгункі
У творах выкарыстоўваў кампазіцыйныя прыёмы і формы класічнай архітэктуры. Сярод асноўных работ Дом афіцэраў у Бабруйску (1937), фабрыка піяніна ў Барысаве (1937), першыя жылыя пасёлкі на торфапрадпрыемствах у Мінскай, Віцебскай, Магілёўскай, Гомельскай абласцей (1937—1939); праекты аднаўлення і рэканструкцыі разбураных у гады Вялікай Айчыннай вайны Акруговага Дома афіцэраў (1945—1946, з І. Р. Лангбардам) і жылых дамоў па праспекце Ф. Скарыны (1945—1946), адміністрацыйныя будынкі на вуліцах Камуністычнай (1945—1948), Фрунзэ (1948), будынак Упраўлення Беларускай чыгункі (1951, у сааўт.) у Мінску, забудова праспекта Кірава ў Віцебску (1951—1954, у аўтарскім калектыве).

Дакументы дзейнасці (праекты, рэцэнзіі, артыкулы), біяграфічныя дакументы і фотаздымкі (будынкаў, індывідуальныя, у групах) захоўваюцца ў БДАНТД, куды перададзены жонкай.

Зноскі
------

1. ↑  Гусеў Валянцін Іванавіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
2. 1 2  Гусев Валентин Иванович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
3. ↑  Вольга Іванова. Асaбістыя архівы Беларусі канца XVIII-пач. XXІ ст. Мінск, 2014. 404 с.

Літаратура
----------

* Гусеў Валянцін Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
* Гусеў Валянцін Іванавіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Гусев Валентин Иванович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Ка́у** (саманазва: *kaw*), або **ка́нза** (*kanza*) — індзейскі народ, карэнныя жыхары ЗША. У нашы дні жывуць пераважна ў штаце Аклахома. Агульная колькасць (2012 г.) - 3 126 чал.

Гісторыя
--------

Кау адносяцца да сіўанскіх народаў, якія ў старажытнасці насялялі даліну Агая, аднак да XVII ст. мігрыравалі ўздоўж рэчышчаў Місісіпі і Місуры, а потым пасяліліся на рацэ Канзас. Саманазва *kaw* азначае паўднёва-усходні вецер. Назву *kanza* індзейцы атрымалі ад французскіх місіянераў. У 1673 г. яна ўпершыню з'явілася на французскай карце і пазней увасобілася ў назве ракі і штата Канзас.

Кантакты з іспанцамі пачаліся яшчэ ў 1541 г. Яны не мелі сталага характару. У 70-я гг. XVII ст. былі ўсталяваны сувязі з французскімі гандлярамі. У канцы XVIII - першай палове XIX ст. кау моцна пацярпелі ад войнаў з аява і лакота. Асабліва неспрыяльная сітуацыя склалася пасля моцнай эпідэміі воспы ў 1801 г.

Пасля пераходу Луізіяны ў склад ЗША кау імкнуліся атрымаць знешнюю дапамогу з боку амерыканскіх ваенных, таму падпісалі мірныя пагадненні ў 1825 г. 1846 г. і 1859 г. Некаторыя кау ўдзельнічалі ў войнах супраць лакота на баку ЗША. З-за эпідэмій іх колькасць працягвала скарачацца. З 1789 г. да 1889 г. скарачэнне адбылося амаль у 10 разоў і дасягнула 194 чалавекі. У 1873 г. яны былі пераселены на поўнач Аклахомы, дзе было створана графства Кау на рацэ Канзас. 

У 1902 г. кау фактычна пазбаўляліся ўнутранай аўтаноміі, якая была адроджана толькі ў 1959 г. У нашы дні сярод чальцоў племені кау высокі працэнт метысацыі.

Культура
--------

Кау здаўна займаліся земляробствам. Вырошчвалі бабовыя, гарбузы і кукурузу. Важную ролю ў забеспячэнні мелі загоннае паляванне і рыбалоўства. Пасля ўсталявання сувязяў з французскімі гандлярамі продаж скур дзікіх жывёл набыў камерцыйнае значэнне. У XIX ст. з-за дэпапуляцыі і экалагічных змен паляванне прыйшло ў заняпад, кау апынуліся ў залежнасці ад харчовай дапамогі з боку амерыканцаў. З XVIII ст. займаліся конегадоўляй. 

Кау будавалі на рацэ сталыя вёскі, што складаліся з доўгіх саламяных хацін. Улетку палявалі ў прэрыях, дзе жылі ў часовых тыпі. Вопратку шылі са скур і тканін. Тыповымі элементамі адзення былі насцегнавая повязь, плашч, вузкія скураныя штаны і макасіны. Мужчыны галілі галаву і ўпрыгожвалі яе пер'ем. Іншыя элементы ўпрыгожванняў: пацеркі, ракавіны малюскаў, кавалкі металаў. Конныя паляўнічыя размалёўвалі свае шчыты.

Рэлігія
-------

Рэлігійныя вераванні засноўваліся на шанаванні духа-стваральніка сусвета і духоўных істот *вакан*. Міфалогія адлюстроўвае духоўныя пошукі культурных герояў. 

У нашы дні большасць вернікаў — хрысціяне.

Мова
----

Родная мова кау адносіцца да сіўанскай групы моў даліны Агая. У нашы дні знаходзіцца на мяжы знікнення. Большасць кау размаўляе ў побыце на англійскай мове.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кау (народ)
* The official site of Kaw Nation
* Kansa Tribe (Kaw): Facts, Clothes, Food and History
* Kaws (or Kanzas, Kansas) - Kansapedia
* Reconnections - Kaw Nation Today - Kaw Mission
**Катэдж Эрнэста Хемінгуэя**, таксама вядомы як **Уіндэмэр** — летні дом пісьменніка Эрнэста Хемінгуэя на возеры Валун у штаце Мічыган, у якім ён праводзіў час у падлеткавым узросце. У 1968 годзе быў абвешчаны нацыянальным гістарычным помнікам.

Гісторыя
--------

У 1998 доктар Кларэнс Хемінгуэй з жонкай Грэйс Хол-Хемінгуэй набылі зямлю на гэтым месцы каля возера Валун. У 1899 годзе яны выбралі месца, дзе пабудаваць дом, праект якога распрацавала Грэйс. У 1900 яны заплацілі $400 за пабудову і далі будынку імя «Уіндэмер».

Сям’я праводзіла ў катэджы летнія сезоны. Пісьменнік Эрнэст Хемінгуэй наведваў гэтую мясцовасць кожнае лета з 1900 года па 1920, акрамя 1918.

У 1921 Хемінгуэй і Хэдлі Рычардсон, яго першая жонка, святкавалі мядовы месяц у катэджы. Пасля гэтага пісьменнік наведваў гэтае месца адзіны раз у ранніх 1950-ых.

Пасля смерці Грэйс, катэдж быў завешчаны Хемінгуэю, які валодаў ім да 1961. Пасля яго смерці катэдж перайшоў да малодшай сястры Мадлен, якая пражывала там да сваёй смерці. Пасля гэтага права валодання перайшло да пляменніка Хемінгуэя, Эрні Мэйнланда, які валодае катэджам да гэтага часу.

У літаратуры
------------

Хэмінгуэй выкарыстоўваў дэталі з мясцовасцей Мічыгана ў некаторых сваіх аповедах. Катэдж з’яўляецца ў творах «Лекар і жонка лекара», «Дзесяць індзейцаў», «Апошняя добрая краіна» і «Дзень вяселля».

Зноскі
------

1. ↑  "Ernest Hemingway House". *National Historic Landmark summary listing*. National Park Service. Archived from the original on 2011-06-06. Retrieved 2008-05-02.
2. ↑  Joseph S. Mendinghall (1979). "National Register of Historic Places Inventory-Nomination: Windemere / the Ernest Hemingway Cottage" (pdf). National Park Service
3. 1 2  Michael R. Federspiel (2010), *Picturing Hemingway's Michigan*, Wayne State University Press, pp. 81–82, ISBN 9780814334478
4. 1 2  John O'Connor (October 1, 2015), "When Hemingway Was a Young Fisherman in Michigan", *New York Times*
5. ↑  Joseph S. Mendinghall (1968), *National Register of Historic Places Inventory-Nomination: The Ernest Hemingway Cottage*
6. ↑  Ken Marek (2007), *Hemingway's Michigan* (PDF), Michigan Hemingway Society
**Вальфраміт** — мінерал класа вальфрамітаў.

Склад вальфраміту (%): MnO — 11,70; FeO — 11,85; WO3 — 76,46.

Крышталізуецца ў манакліннай сінганіі. Крышталі прызматычныя або таблітчастыя, пласціністыя. Вальфраміт з'яўляецца сярэднім членам ізаморфнага шэрагу **ферберыт** (названы ў гонар нямецкага мінералога-аматара М. Фербера (Moritz Rudolph Ferber), крайні жалезісты член шэрагу, чорны, цёмна-карычневы, колер рысы цёмна-карычневы, прызматычныя падоўжаныя крышталі, непразрысты, утрымлівае FeWO4 звыш 80 %) і гюбнерыт (названы ў гонар нямецкага горнага інжынера А. Гюбнера (Аdolph Hubne), крайні марганцавы член шэрагу, буры з чырванаватым адценнем, колер рысы жоўта-буры, утрымлівае FeWO4 менш за 20%, марганца - да 23,4 %, празрысты ў тонкіх сколах).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вальфраміт
* Характарыстыка вальфраміту (англ.)
* Вальфраміт у базе даных мінералаў (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779642852 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вольман.
**Яўген Маркавіч Вольман** (1 мая 1883, Мінск — снежань 1943, Аўшвіц) — расійскі мікрабіёлаг, доктар медыцыны.

Біяграфія
---------

Скончыў медыцынскі факультэт Льежскага ўніверсітэта.

У 1909—1919 гг. працаваў у Пастэраўскім інстытуце у лабараторыі Ільі Мечнікава.

У перыяд Першай сусветнай вайны — урач на Усходнім фронце і ў Афрыцы.

З 1919 г. — кіраўнік лабараторыі ў Пастэраўскім інстытуце. У 1929—1932 гг. узначальваў Інстытут санітас (Сант’яга, Чылі). З 1932 года кіраваў аддзелам у Пастэраўскім інстытуце.

Падчас Другой сусветнай вайны заставаўся на сваёй пасадзе ў Парыжы. Схоплены фашысцкімі акупантамі і забіты ў Асвенціме.

### Сям’я

Жонка — Лізавета Вольман (нар. 1888, Мінск), доктар фізіка-хімічных навук Льежскага ўніверсітэта, праводзіла даследаванні таксама і ў Інстытуце Пастэра. У 1943 годзе загінула падчас дэпартацыі ў Асвенцім.

Сын — І. Я. Вольман — вядомы французскі біёлаг, намеснік дырэктара Інстытута Пастэра.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Вывучаў фагацытоз, пратэоліз, пытанні прымянення мікраарганізмаў у вытворчасці вітамінаў A і B.

У 1927 апублікаваў у працах Інстытута працу «Recherches sur la Bactériophagie» («Даследаванні ў галіне бактэрыяфагіі»). Высунуў гіпотэзу аб заразным і спадчынным характары бактэрыяфагаў; аўтар канцэпцыі аб паходжанні бактэрыяфагаў.

Падчас Другой сусветнай вайны займаўся вытворчасцю процігангрэнознай сыроваткі.

### Выбраныя працы

* Recherches sur la Bactériophagie (1927)

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Евгений Вольман (руск.). *Последователи Мечникова*.  Institut Pasteur. Архівавана з першакрыніцы 14 верасня 2012. Праверана 5 чэрвеня 2012.
* Вольман Евгений Маркович **(нявызн.)**. *Словарь*.  Культурный центр «Дом-музей Марины Цветаевой». Архівавана з першакрыніцы 14 верасня 2012. Праверана 5 чэрвеня 2012. (тот же текст Архівавана 12 жніўня 2020.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 10518414z · ISNI: 0000 0000 0011 6178 · VIAF: 68919104 |
**Палане́віцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дзяржынскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Паланевічы.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Койданаўскага раёна Мінскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Койданаўскім раёне БССР. З 25 ліпеня 1931 года **Паланевіцкі нацыянальны польскі сельсавет**. З 23 сакавіка 1932 года ў Койданаўскім нацыянальным польскім раёне. З 29 чэрвеня 1932 года ў складзе Дзяржынскага раёна. З 31 ліпеня 1937 года ў складзе Мінскага раёна. 23 жніўня 1937 года рэарганізаваны ў беларускі сельсавет. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. З 4 лютага 1939 года ў складзе Дзяржынскага раёна. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Бараўскога сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Паланафобія** - (антыпаланізм, польск. Pogonophobia, antypolonizm) - разнавіднасць ксенафобіі, якая выяўляецца ў нянавісці да палякаў і/або Польшчы, польскай культуры і т.п.
Тэрмін «антипаланізм» быў створаны ў Польшчы ў пачатку XX стагоддзя, упершыню з'явіўшыся ў працы польскага гісторыка Францішака Буяка La question Juive en Pologne, як аналогія антысемітызму. Ён быў выкарыстаны некаторымі польскімі мыслярамі ў гады «Салідарнасці». Тэрмін стаў зноў актыўна выкарыстоўвацца ў польскіх нацыяналістычных колах у 1990-я і ў рэшце рэшт стаў агульнаўжывальным, адлюстраваны ў вядучых польскіх газетах, такіх як Gazeta Wyborcza. У апошнія гады паланафобія, або антыпаланізм, была падрабязна вывучана ў навуковых працах польскімі, нямецкімі, амерыканскімі і расійскімі даследчыкамі.
**«Універсітэцкае евангелле»** - рукапісны помнік славянскай пісьменнасці 1-й трэці XIII стагоддзя. Верагодна паходжанне рукапісу з Полацка-Смаленскіх зямель. Зберагаецца ў навуковай бібліятэцы Маскоўскага універсітэта.

Апісанне
--------

Пісана ўставам на пергаменце. Тэкст змешчаны ў 2 слупкі на 240 аркушах. Евангелле аздоблена застаўкай, ініцыяламі, мініяцюрай, дзе на сінім фоне выява евангеліста Іаана, акаймаваная рамкай y выглядзе архітэктурных куліс. Арнамент застаўкі — раслінны ўзор, утвораны перапляценнем парасткаў з чырвонымі і блакітнымі кветкамі на зялёным фоне. Раслінныя матывы і аздабленні ініцыялаў выкананы чырвона-аранжавай фарбай.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 331—332. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0263-6 (Т. 16), с. 235.
* Вздорнов Г.Н. Искусство книги в Древней Руси. М. 1980.
**Уол-стрыт** (англ.: Wall Street) — невялікая вузкая вуліца ў ніжняй частцы Манхэтэна ў горадзе Нью-Ёрк, вядучай ад Брадвея да ўзбярэжжа ракі Іст-Рывер. Лічыцца гістарычным цэнтрам Фінансавага раёна гораду. Галоўная выбітнасць вуліцы — Нью-Ёркская фондавая біржа. У пераносным сэнсе так завуць як саму біржу, так і ўвесь фондавы рынак ЗША у цэлым.

Большасць буйных нью-ёркскіх фінансавых інстытутаў больш не маюць сваіх галаўных офісаў на Уол-стрыт, пераехаўшы ў іншыя раёны ніжняга і сярэдняга Манхэтэна, у штаты Канектыкут ці Нью-Джэрсі. Адным з апошніх фінансавых мастадонтаў, якія мелі офіс на гэтай вуліцы, кампанія JPMorgan Chase, прадаў свой будынак на Уол-стрыт, 60 нямецкаму банку Deutsche Bank у лістападзе 2001 году.

Гл. таксама
-----------

* Захапі Уол-стрыт
* Федэрал-хол
* Царква Тройцы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 120192560 · GND: 4122710-4, 1086261925 · LCCN: sh85144918 · NDL: 00628259 · NKC: ge517871 · VIAF: 315942872 |

 |
**Уолсал** (англ.: Walsall) — горад у Вялікабрытаніі (метрапалітэнскае графства Уэст-Мідлендс), размешчаны на паўночны ўсход ад Бірмінгема і на ўсход ад Вулверхэмптана. Гістарычна (да 1974 года) Уолсал быў часткай цырыманіяльнага графства Стафардшыр.

Старадаўні цэнтр шорнай вытворчасці і металаапрацоўкі; металургія, станкабудаванне, электратэхніка, вытворчасць аўтадэталяў, гарбарная прамысловасць. Уолсал — адміністрацыйны цэнтр метрапалітэнскага раёна Уолсал. Паводле перапісу 2001 года насельніцтва горада складала 170 994 чалавек. Насельніцтва акругі Уолсал — 253,5 тыс. чалавек.

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Джон Эдуард Грэй, брытанскі заолаг, філатэліст.
* Джэром Клапка Джэром, пісьменнік

Зноскі
------

1. ↑  United Kingdom Census 2011<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q698848'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q855531'></a>
2. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4). — карта Вялікабрытаніі
Крушэўскі спуск (ліпень 2018 г.).Крушэўскі спуск (ліпень 2018 г.).
**Крушэўскі спуск** — спуск да набярэжнай ракі Сож у Гомелі, пралягае па канцавой частцы вуліцы Арцёма, мінае стык з вуліцай Сожскай, дзе робіць рэзкі паварот да набярэжнай, ідучы пад нахілам уніз прыблізна да будынка Гомельскай гарадской ратавальнай станцыі, каля якой рэльеф стабілізуецца. Мае два ўпарадкаваныя адгалінаванні — сходы (лесвіцу) ад вуліцы Сожскай да набярэжнай у раёне пляцоўкі для катання на скейтбордах і прыступкавую плітачную дарожку накшталт пандуса (за 45 м ад сходаў).

Паходжанне і назва
------------------

Крушэўскі спуск з’яўляецца асвоенай людзьмі рэшткай колішняга яра (фрагмент старажытнай рэчкі), злучанага з берагавымі схіламі ракі Сож. Гістарычныя назвы мясцовасці да канца ХІХ — пачатку ХХ ст. невядомыя. Эпітэт «Крушэўскі» пашырыўся на спуск ад наймення вуліцы Крушэўскай (з 1923 г. — вуліца Арцёма), якая ў другой палове ХІХ ст. сваю назву атрымала ў гонар аднаго з прадстаўнікоў роду Крушэўскіх (верагодна, Вінцэнта Крушэўскага), што мелі ўладанні ў гэтай частцы Гомеля. Як *«Спускъ Крушевскій»* аб’ект фігуруе на плане Гомеля 1913 г.

Нягледзячы на ажыццёўленыя цягам 1920-х гг. масавыя савецкія перайменаванні вуліц і іншых аб'ектаў Гомеля, назва Крушэўскага спуску станам на 1927 г. афіцыйна захоўвалася.

Галерэя
-------

* Крушэўскі спуск на плане горада Гомеля, 1913 г.Крушэўскі спуск на плане горада Гомеля, 1913 г.
* Рэклама тартака, які размяшчаўся на Крушэўскім спуску, да 1914 г.Рэклама тартака, які размяшчаўся на Крушэўскім спуску, да 1914 г.
* Умацаванні схілаў, 2015 г.Умацаванні схілаў, 2015 г.
* Сходы з Крушэўскага спуску да набярэжнай, 2021 г.Сходы з Крушэўскага спуску да набярэжнай, 2021 г.
* Спуск і сходы, выгляд з боку Сожа, 2021 г.Спуск і сходы, выгляд з боку Сожа, 2021 г.
* Сходы, 2022 г.Сходы, 2022 г.
* Забудова над спускам, 2022 г.Забудова над спускам, 2022 г.

Зноскі
------

1. ↑  Рогалев, А.Ф. Топонимический словарь Гомеля и Гомельского района [Текст] / А. Ф. Рогалев. — Гомель : Барк, 2012. — С. 129.
2. ↑  Схематический план гор. Гомеля с пригородом за линией железн. дороги и предместьем Белицей / Сост. Г. Ханин и А. Месин-Поляков. — [Гомель, 1913].
3. ↑  Гомель и городские поселения Гомельщины: Предварит. итоги переписи 1926 г. и некоторые данные текущ. отчетов и обследований. — Речица, 1927. — С. 4.

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Крушэўскі спуск (Гомель)

| Яры і спускі Гомеля |
| --- |
| 
* Дзядно
* Цыганскі яр
* Валатаўскі спуск
* Крушэўскі спуск
* Баярскі спуск
* Кіеўскі спуск
* Замкавы спуск
* Гамяюк
* Кагальны роў
* Ільінскі спуск
* Выратавальная вуліца

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Тэарэма Ферма.
Прынцып Ферма на прыкладзе эліптычных паверхняў
Тлумачэнне закона Снела пры дапамозе прынцыпу Ферма.
**Прынцып Ферма** — асноўны прынцып геаметрычнай оптыкі, згодна з якім святло заўсёды распаўсюджваецца ў прасторы паміж двума пунктамі па таму шляху, час праходжання па якому найменшы ў параўнанні з часам праходжання па любому іншаму шляху.

Прынцып устаноўлены французскім матэматыкам П. Ферма. У хвалевай тэорыі святла прынцып Ферма з'яўляецца гранічным выпадкам прынцыпу Гюйгенса — Фрэнеля, калі з'яву дыфракцыі можна не ўлічваць.

Літаратура
----------

* *Болсун А. Н.* Краткий словарь физических терминов / Сост. А. И. Болсун. — Мн.: Вышэйшая школа, 1979. — С. 364—365. — 416 с. — 30 000 экз. (руск.)

У Сеціве
--------

* *Гагарин А. П.* Ферма принцип(недаступная спасылка) // Вялікая Савецкая Энцыклапедыя  (руск.)
«**Прынцэса-кветка**» (帝女花, кант.: *Dai néui fā*, піньінь: *Dì nǚ huā*, англ.: Flower Princess) ці «**Прынцэса Чанпін**» (англ.: Princess Changping) — адна з найвядомейшых кантонскіх опер. Опера апаядае пра гісторію прынцэсы Чанпін і яе каханага Чжоў Сяна.

### Версіі

Была дзве версіі гэтай оперы.

Першую версію оперы стварыў Лён Камтхон (梁金棠), і яна была пастаўленая тэатральнай трупай Саньтхінфа (散天花) ў горадзе Гуанчжоў; прэм'ера адбылася 25 кастрычніка 1934 года. Гэта версія дайшла да нас толькі часткова.

Сучасную версію оперы стварыў Тхон Тыксан (唐滌生) на аснове драмы ў жанры куньцюй драматурка Хуана Юньшаня (黃韻珊), што жыў у пачатку праўлення дынастыі Цін. Прэм'ера адбылася 7 чэрвеня 1957 года, у выкананні вядомай ганконгскай трупы Сінфунмін (仙鳳鳴). На аснове другой версіі таксама быў створаны фільм.

### Спасылкі

* (сюжэт оперы на англійскай мове)
Герб прынца Астурыйскага
***Прынц Астурыі*** (ісп.: Príncipe de Asturias) — гістарычны (і да прыняцця канстытуцыі афіцыйны) тытул, які насіў спадчыннік іспанскага прастола з 1388 года, калі было падпісана Баёнскае пагадненне. Раней гэты тытул належаў сярэднявечнаму каралеўству Кастыліі і Леона. Цяпер прынцэсай Астурыі з'яўляецца донья Леанор, дачка караля дона Філіпа VI і каралевы донны Летысіі.

Дыктатар Франка прызначыў Хуана Карласа спадчыннікам прастола, але даў яму новаствораны тытул прынца Іспаніі, паколькі не меў паўнамоцтваў на прысуджэнне гістарычнага тытула прынца Астурыйскага.

У 1980 годзе Дабрачынным Фондам прынца Астурыйскага  (ісп.) (бел. была заснавана Прэмія прынца Астурыйскага, якая прысуджаецца ў васьмі катэгорыях: за дасягненні ў мастацтве, грамадскіх навуках, сацыяльных навуках, гуманітарнай дзейнасці, міжнародным супрацоўніцтве, спорце, навуковых і тэхнічных даследаваннях, «Згода» (de la Concordia).

У гонар Прынца Астурыі названы пік Прынсіпэ дэ Астурыяс, які з'яўляецца часткай масіва Вінсана ў Антарктыдзе.
**Аляксандр Батвінёнак** (3 мая 1957, Браслаў, Віцебская вобласць — 11 лістапада 2018) — беларускі скульптар. Сябра Беларускага саюза мастакоў з 1988 года.

Біяграфія
---------

У 1983 годзе скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут і творчыя акадэмічныя майстэрні Акадэміі мастацтваў СССР у Мінску ў 1986 годзе. Вучыўся у А. Анікейчыка, Р. Мурамцава, А. Арцімовіча, З. Азгура. Удзельнік мастацкіх выставак з 1982 года, працаваў у станковай скульптуры.

Узнагароды
----------

Лаўрэат спецыяльнай прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь дзеячам культуры і мастацтва за 2001 год у галіне выяўленчага мастацтва. Узнагароджаны медалём Беларускага саюза мастакоў «За дасягненні ў выяўленчым мастацтве» і граматай Беларускага Саюза архітэктараў ў галіне скульптуры.

Творчасць
---------

Аўтар шматлікіх твораў, якія выкананы з розных матэрыялаў: дрэва, бронзы, мармуру і інш. Афіцыйнае прызнанне аўтар атрымаў за партрэтны жанр — помнік П. Мсціслаўцу (у сааўтарстве з А. Чыгрыным і архітэктарам Ю. Казаковым).

Шмат гадоў звяртаўся да вобраза Ф. М. Дастаеўскага. Ен стварыў 6 работ, прысвечаных пісьменніку. Тры скульптуры з гэтай серыі знаходзяцца ў Націянальным мастацкім музеі РБ, Гродзенскім гісторыка-археалагічным музеі, Музеі-кватэры Ф. М. Дастаеўскага (Санкт-Пецярбург).

Зноскі
------

1. ↑  Аляксандр Батвіненак
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Варабей.

**Аляксандр Уладзіміравіч Варабей** (нар. 6 ліпеня 1955, ст. Красны Бераг, Жлобінскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне хірургічнай гастраэнтэралогіі, калапракталогіі і эндаскапіі. Член-карэспандэнт (2014), доктар медыцынскіх навук (2000), прафесар (2003). Ганаровы доктар Львоўскага нацыянальнага медыцынскага ўніверсітэта (2011). Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь (2004).

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1977). З 1983 года ў Мінскай абласной клінічнай бальніцы, з 1985 года загадчык аддзялення. З 2002 года загадчык кафедры Беларускай медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі» (2013).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Стварыў эксперыментальныя мадэлі шэрагу хірургічных захворванняў органаў брушной поласці і іх патагенезу, што дазволіла навукова абгрунтаваць і ўкараніць у практыку новыя алгарытмы дыягностыкі і хірургічнага лячэння шматлікіх захворванняў страўнікава-кішачнага тракта, сярэднесцення і забрушыннай вобласці, некаторыя з іх — з сусветным прыярытэтам. Распрацаваў навуковую канцэпцыю сістэмы хірургічнай і медыка-сацыяльнай рэабілітацыі стаміраваных пацыентаў, якая ўпершыню ў СНД была паспяхова рэалізавана ў 1996 г. у маштабах Рэспублікі Беларусь. Праводзіць даследаванні па распрацоўцы і ўкараненні новых лазерных хірургічных тэхналогій абдамінальную хірургію, флебоалогію і эндаскапію.

Аўтар больш за 450 навуковых прац, у тым ліку 16 манаграфій і практычных кіраўніцтваў, 22 вучэбных і вучэбна-метадычных дапаможнікаў, 34 патэнтаў.

### Бібліяграфія

* Стриктуры гепатикоеюноанастомозов. Минск, 2012 (в соавт).
* Болезнь Гиршпрунга у детей и взрослых. Минск, 2016 (в соавт.).
* Эзофагоколопластика. Минск, 2017 (в соавт.).

Зноскі
------

1. ↑  ВАРАБЕЙ Аляксандр Уладзіміравіч

Спасылкі
--------

* Аляксандр Уладзіміравіч Варабей у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
**Барачны мост** — аўтадарожны бэлечны мост цераз Карпаўку ў Петраградскім раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Петраградскі і Аптэкарскі востраў.

Размешчаны па восі Барачнай вуліцы. Вышэй па цячэнні знаходзіцца Карпаўскі мост, ніжэй — Маладзёжны мост. Бліжэйшая станцыя метрапалітэна — «Чкалаўская». Назва моста вядомая з 1930-х гадоў. Мост збудаваны ў 1914 годзе па праекце інжынера А. П. Пшаніцкага і быў прызначаны ў асноўным для пропуску трамваяў у Крастоўскі трамвайны парк (з 1920-х гадоў — трамвайны парк імя А. К. Скараходава).

| Масты цераз Карпаўку |
| --- |
| 
* Аптэкарскі
* Петрапаўлаўскі
* Сілін
* Геслероўскі
* Карпаўскі
* Барачны
* Маладзёжны

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бараў.
**Бараў** (англ.: Point Barrow) — крайні паўночны пункт ЗША, самая паўночная частка заходняй паловы Амерыканскага мацерыка. Знаходзіцца на арктычным узбярэжжы Аляскі. За 14 км ад самага паўночнага горада ЗША Бараў і за 2078 км ад Паўночнага полюса. Па мысе праводзяць межы паміж Чукоцкім морам і морам Бофарта. Мыс Бараў уяўляе сабой невялікую касу, якая сыходзіць на паўночны ўсход у моры. Названы ў гонар Другога сакратара Адміралцейства — Джона Бараў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh87001671 · SUDOC: 16737110X · VIAF: 247298228 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Івашкоў.
**Аляксандр Уладзіміравіч Івашкоў** (5 сакавіка 1951, в. Сялец, Бярозаўскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1973 годзе. З 1973 г. працуе ў Барысаўскай праектнай майстэрні Мінскграмадзянпраекта, з 1984 г. — галоўны архітэктар праектаў.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1979 года. Член КПСС з 1979 года. Пражывае ў г. Барысаў.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: навучальны корпус Смалявіцкага зоаветтэхнікума (1979), прафілакторыі ў Нясвіжы (1977), Салігорску (1981), стаматалагічная паліклініка ў Слуцку (1982), 10-, 13-павярховы жылы дом па вул. Гагарына ў Барысаве (1988).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Ивашков Александр Владимирович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лянкевіч.
**Аляксандр Алаізавіч Лянкевіч** (1823, Гродзенская губерня — ?; Псеўданімы: *Ляндар*) — адзін з кіраўнікоў паўстання 1863—1864 у Гродзенскім павеце.

Біяграфія
---------

У 1840—1861 гадах у арміі, падпалкоўнік. Пасля адстаўкі жыў y сваім фальварку Панюкі Гродзенскага павета.

2 мая 1863 года падняў паўстанне ў Гродзенскім павеце, арганізаваў атрад (каля 200 чал.). Пасля аб’яднання з ваўкавыскімі паўстанцамі — вайсковы начальнік Гродзенскага і Ваўкавыскага паветаў. 3.6.1863 г. у Мілавідскай бітве на чале аб'яднаных сіл гродзенскіх, ваўкавыскіх, навагрудскіх і слонімскіх паўстанцаў нанёс паражэнне урадавым войскам. 1.8.1863 г. з лідскімі паўстанцамі перайшоў Нёман і дзейнічаў у Аўгустоўскай губерні. Паўстанцкія ўлады надалі яму званне палкоўніка.

З верасня 1863 года за мяжою. Завочна яму быў вынесены смяротны прысуд.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т.5. — Мн.:, 1981.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0155-9 (т.9)
**Ландслаг** (шведск.: Landslag, ад land - краіна і lag - закон) — збор законаў сярэднявечнай Швецыі. Выпрацаваны пры каралю Магнусе II Эрыксане (кіраваў у 1319-1363) у выніку кадыфікацыі звычайнага права розных абласцей Швецыі і каралеўскіх пастаноў і ўхвалены на з'ездзе духоўных і свецкіх феадалаў у Эрэбру ў 1347 годзе. Складаўся з 14 раздзелаў, ахопліваў пытанні дзяржаўнага ("каралеўскага"), грамадзянскага і крымінальнага права. Моцна абмяжоўваў каралеўскую ўладу. Прыняцце ландслагу было важным крокам у цэнтралізацыі краіны. У 1442 пры Крыстаферы Баварскім ландслаг быў дапоўнены і часткова перапрацаваны.
Падраздзяленне ландштурма ў Германскай Усходняй Афрыцы. 1914
**Ландштурм** (ням.: Landsturm) — рэзерв узброеных сіл, які склікаецца толькі на час вайны, мае дапаможнае значэнне і складаецца з асоб, якія адбылітэрмін службы пад сцягамі і ў запасе або па якіх-небудзь прычынах вызваленых ад службы ў пастаянных войсках, але фізічна прыдатных да ваеннай справы.

Ландштурм у Германіі і Аўстрыі адпавядаў апалчэнню ў Расіі.

Узрост
------

Абавязку службы ў ландштурме падлягала мужчынскае насельніцтва наступнага ўзросту:

* Прусія, 1813 год: 17-60 гадоў
* Германія, 1875 год: 17-42 года
* Аўстрыя, 1886 год: 19-42 года, былыя афіцэры — да 60 гадоў

Спасылкі
--------

Лагатып ВікіцытатнікаЛагатып Вікіцытатніка У Вікікрыніцах ёсць тэксты па тэме  
**Gesetz über den Landsturm. Vom 12. Februar 1875. (Deutsches Reich)**

* Фольксштурм
* PDF des Reichsgesetzblattes (Österreich) vom 6. Juni 1886
**Ландра́т** (ням. *Landrat*) — кіраўнік управы ландкрайса, самакіравальнага ўтварэння другога ўзроўню ў Германіі. У гэтай функцыі ландрат ажыццяўляе прадстаўніцтва ландкрайса ў адносінах з іншымі органамі дзяржаўнай улады і арганізацыямі. Адміністрацыйнае заканадаўства большасці нямецкіх земляў разглядае пасаду ландрата як выбарную пасаду сістэмы мясцовага самакіравання, яка акрамя таго яшчэ выконвае функцыі кіраўніка дзяржаўнай адміністрацыі на тэрыторыі ландкрайс а (прынцып падоўжанай рукі дзяржавы). Слова ландрат ўжываецца акрамя таго яшчэ і ў многіх, у асноўным паўночнагерманскіх, землях для азначэння ўстановы, якой кіруе ландрат. У паўднёвагерманскім землях звыклай з'яўляецца назва Ландратсамт.

У Расіі у 1713—1719 саветнік ад дваран павета. Пасада Ландрата ўведзена Пятром I.

Літаратура
----------

* Князьков С. «Очерки из истории Петра Великого и его времени». — Пушкино: «Культура», 1990 (репринтное воспроизведение издания 1914 года).
* В. Ключевский: *Полный курс Руской истории в одной книге.* — СПб.: «Астель-СПб», 2009. — ISBN 978-5-17-061318-2.
**Касцёл Найсвяцейшай Тройцы** (таксама **Фарны касцёл**) — колішні каталіцкі храм-фара, які існаваў у Клецку ў XVI — першай палове XX стагоддзяў.

Гісторыя
--------

Фарны касцёл, 1724
Фарны касцёл у Клецку ў 1550 годзе фундаваў Андрэй Маствілоўскі. У 1560-я гады Мікалай Радзівіл Чорны перадаў храм кальвіністам, тут з пратэстанцкімі пропаведзямі выступаў беларускі гуманіст Сымон Будны. Пры маршалку вялікім літоўскім і ўладальнікам Клецку Альбрэхце II Радзівіле зноў перададзены каталікам. У 1607 годзе асвячоны біскупам віленскім Юрыем Радзівілам.

Касцёл быў пашкоджаны пад час Вялікай Айчыннай вайны, узарваны ў 1950-я гады. Ад касцёла захавалася толькі засталася частка заходняй сцяны.

Архітэктура
-----------

Касцёл з боку апсіды
Касцёл уяўляў сабой аднанефны, прамавугольны ў плане асноўны аб’ём з пяціграннай апсідай, якія завяршаліся агульным дахам, двухсхільным над асноўным аб’ёмам і шматгранным над алтаром. Да паўночнай сцяны прэсбітэрыя прылягала невялікая двухпавярховая сакрысція, на другім паверсе якой была скарбніца. Сцены былі ўмацаваныя контрфорсамі і завершаныя прафіляваным карнізам. Аконныя праёмы арачныя. Да галоўнага фасада была прыбудаваная трох’ярусная вежа-званіца з арачнымі прамавугольнымі аконнымі праёмамі, упрыгожаная нішамі, філёнгамі, завершаная купалам. Ніжні ярус вежы чацверыковы, астатнія — васьмерыковыя.

Рэшткі касцёла
Асноўны аб’ём меў цыліндрычнае скляпенне з распалубкамі, у інтэр’еры багата аздобленыя разныя алтары, скульптура. Падлога была цагляная, у асноўным аб’ёме ў ёй было пакладзена некалькі каменных пліт. Пад алтарнай часткай былі сутарэнні. Над уваходам размяшчаліся драўляныя хоры. Сцены касцёлу былі ўзведзеныя ў тэхніцы гатычнай муроўкі з цэглы памерам 26—27 × 12,5—13 × 6,5—7 см.

Зноскі
------

1. ↑  Kleck // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom IV: Kęs — Kutno (польск.). — Warszawa, 1883. — S. 123.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 334. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Клецк)
* Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Клецк) на сайце Radzima.org
* Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Клецк) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі Каралевы Польшчы.
**Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі Каралевы Польшчы** — рымска-каталіцкі мураваны парафіяльны касцёл у в. Бжоза Быдгашчскага павета Куяўска-Паморскага ваяводства.

Гісторыя
--------

У 1921 годзе былі распачаты намаганні па стварэнні новай рымска-каталіцкай парафіі ў Бжозе. 10 красавіка 1924 годзе кард. Эдмунд Дальбор заснаваў пяць новых парафій, у тым ліку парафію ў Бжозе.

26 кастрычніка 1925 годзе жыхары стварылі ў Бжозе касцельна-будаўнічы камітэт. 17 чэрвеня 1934 годзе, дзякуючы намаганням кс. Лачкоўскага і старасты быдгашцкага, пачалось будаўніцтва касцёла, вуглавы камень пад будаўніцтва асвяціў арцыбіскуп гнезненскі Антоні Лаўбіц. Храм быў пабудаваны на працягу 3 гадоў па праекце Стэфана Цыбіхоўскага і каштаваў 10 тыс. злотых.

У кастрычніку 1937 года кс. Казімір Стэпчынскі асвяціў касцёл у Бжозе, які стаў парафіяльным.

Падчас Другой сусветнай вайны нацысцкія ўлады адабралі храм у католікаў і перадалі яго пратэстантам. У лістападзе 1939 года апошні даваенны пробашч парафіі кс. Францішак Ксаверый Лачкоўскі быў забіты немцамі ў Фардонскай даліне смерці. Пасля заканчэння вайны касцёлы вярнулі католікам

* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Brzoza #5 — Kościół NMP/ Church of Virgin Mary

Спасылкі
--------

* Parafia pw. NMP Królowej Polski w Brzozie
* Parafia pw. NMP Królowej Polski(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Качан.
**Уладзімір Качан** (27 сакавіка 1918, в. Грылеўшчына, Вілейскі павет — ?) — беларускі вайсковы дзеяч, калабарацыяніст. Камандзір 1-га Беларускага штурмавога ўзводу, удзельнік арганізацыі «Чорны кот».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 27 сакавіка 1918 г. у в. Грылеўшчына Вілейскага павету у РСФСР.

Удзельнік нямецка-польскай кампаніі 1939 г. у рангу харужага. Трапіў у нямецкі палон, супрацоўнічаў з нямецкай разведкай. У 1941 г. быў прызначаны кіраўніком разведвальна-дыверсійнай школы ў м. Ламсдорф[uk] (цяпер Польшча). Прызначаны камандзірам 1-га Беларускага штурмавога ўзводу, на чале якога 22 чэрвеня 1941 г. дэсантаваўся на чале групы дыверсантаў на тэрыторыю БССР, на захад ад Мінска ў радыусе 25—40 кіламетраў, дзе ўдала здзейсніў дыверсію на чыгунцы і адышоў насустрач нямецкім войскам. У верасні 1941 г. асабовы склад 1-га штурмавога звязу быў уключаны ў склад мінскай паліцыі парадку, таму ўвесь час нямецкай акупацыі Уладзімір Качан служыў там.

З лета 1944 года ў эміграцыі. У студзені 1945 г. уступіў у 1-ы кадравы батальён Беларускай краёвай абароны ў Берліне, потым — у 1-ю грэнадзёрскую штурмавую брыгаду «Беларусь». Пазней служыў у Арміі Андэрса, разам з якой апынуўся ў Вялікабрытаніі. Быў сябрам ЗБВБ. Праз некаторы час выехаў у Францыю.

Літаратура
----------

* *Юрэвіч, Л.* Шматгалосы эпісталярыум : гісторыя людзей і ідэй на эміграцыі ў ліставанні / Прадм. і рэд. Н. Гардзіенка. — Мінск: Кнігазбор, 2012. — 660 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны ; кн. 20). — ISBN 978-985-7007-43-1.
**Каймака́м** (турэцк.: kaymakam, крымскатат.: qaymaqam, асман. قائم مقام‎ ад араб. قائم مقام‎‎ [qā'im maqām] «*намеснік*») — у Турцыі, на Паўночным Кіпры і ў Ліване, а раней у Асманскай імперыі кіраўнік адміністрацыі павета (турэцк.: ilçe, асман. kaza‎) — адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі другога ўзроўню.

У Малдаўскім і Валашскім княствах каймакамам зваўся часовы кіраўнік, які прызначаўся асманскім султанам у адсутнасць гаспадара.

Гл. таксама
-----------

* Лагафет

Зноскі
------

1. ↑  У некаторых крыніцах XVIII-XIX стагоддзяў сустракаецца варыянт **каймакан**.

Спасылкі
--------

* Малы энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Ефрона Архівавана 2 сакавіка 2014.

| ⛭Тытулы блізкаўсходніх народаў |
| --- |
| Манархі | 
* Малік
* Падзішах
* Султан
* Халіф
* Шах
* Шахіншах
* Эмір
* Ільхан
* Каган

 |
| Правадыры | 
* Атабек
* Мелік
* Сардар
* Хан

 |
| Саноўнікі | 
* Бей
* Бейлербей
* Бек
* Бекляры-бек
* Валі
* Візір
* Інал
* Кадыяскер
* Каймакам
* Капудан-паша
* Мурза
* Наіб
* Нурадзін
* Паша
* Сю-башы
* Хедзіў

 |
Герб «Дамброва» («Дуброва») Цеханавецкіх
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Цеханавецкі.
**Цеханавецкія** (у XV—XVI стагоддзях — **Цеханоўскія**) — магнацкі род герба «Дамброва» («Дуброва») у Вялікім Княстве Літоўскім. Паходзяць ад Мацея (Мацкі) Пашкавіча Струмілы, намесніка медніцкага ў 1497 годзе, саўладальніка Дмошына і Цеханаўца на Падляшшы (адсюль прозвішча), старэйшага брата родапачынальніка Кішкаў Пятра Пашкавіча Струмілы-Цеханавецкага Кішкі. У 18—20 стст. некаторыя прадстаўнікі роду ўжывалі графскі тытул, які ў 1975[*удакладніць*] прызнаны за бачэйкаўскай галіной роду ў Італіі, пасля ў Мальтыйскім ордэне. У XV ст. род валодаў маёнткамі на Падляшшы і ў Мельніцкай воласці, з першай паловы XVI ст. іх асноўныя ўладанні знаходзіліся ва ўсходняй Беларусі: Мсціслаўскім і Полацкім ваяводствах, Віцебскім і Аршанскім паветах.

Прозвішча Цеханавецкія з першай паловы XVI ст. насілі ў Польшчы нашчадкі Ганны Станіславаўны, унучкі Мацея Пашкавіча, ад шлюбу з шляхціцам Янам Угрынам-Швейкам герба «Тшаска», якія валодалі часткай Цеханаўца і прынялі герб «Дамброва». Дробнамаёнткавы род Цеханавецкіх (першапачаткова Цеханоўскія, Ціханоўскія) герба «Дамброва» вядомы ў Мсціслаўскім ваяводстве (пасля ў Магілёўскай губерні), іх роднасць з магнацкай сям’ёй не даказана.

Вядомыя прадстаўнікі
--------------------

Літаратура
----------

* *Станіслаў Думін.* Цеханавецкія // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Цеханавецкія

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh99002510 |
**Хра́пкаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Хойніцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Храпкаў.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Хойніцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Барысаўшчынскага і Паташынскага сельсаветаў.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
Аркуш з хронікі
**«Хроніка Фрэдэгара»** — вялікая франкская хроніка 7 ст. напісаная паміж 663 і 666 г. Фрэдэгарам Схаластыкам.

«Хроніка Фрэдэгара» складзеная з перапісаных або скарочаных тэкстаў розных рымскіх і франкскіх крыніц, у т.л. хронік св. Ераніма, Ідацыя, Ісідора Севільскага, скарочаных II—VI кніг «Гісторыі франкаў» («*Historia epitomata*») Рыгора Турскага і арыгінальнага летапісу, якія ахопліваў падзеі франкскай гісторыі паміж 584 і 642 г. з некаторымі дапаўненнямі і намёкамі на пазнейшыя падзеі 652—664 г. «Хроніка Фрэдэгара» мае вялікае гістарычнае значэнне, дапаўняючы паведамленні Рыгора Турскага, яна з'яўляецца амаль адзінай звязанай і падрабязнай крыніцай па гісторыі франкаў у 1-й пал. 7 ст. Аўтар пісаў, без сумнення, пра тое, што бачыў сам. Найбольшую ўвага ён надаваў справам Бургундыі і Аўстразіі, а да Нейстрыі ставіўся варожа. Аднак у цэлым яго апавяданне праўдзівае і аб'ектыўнае. Пры гэтым значнага літаратурнага таленту і глыбокага розуму аўтар не меў, пісаў на вульгарнай позняй лаціне. «Хроніка Фрэдэгара» была працягнутая да 768 г. трыма аўтарамі, прыхільнікамі дому Піпіна Герыстальскага, да якіх варта ставіцца асцярожна, але яны таксама паведамляюць немалаважныя звесткі.

Літаратура
----------

* Ронин В. К. Так называемая «Хроника Фредегара» // Свод древнейших письменных известий о славянах. Т. II. М, 1995;
* The fourth book of the Chronicle of Fredegar. Greenwood Press, 1981. *Глядзіце*: аматарскі рускі пераклад — Эл.рэсурс vostlit.info; урывак з хронікі на арыгінальнай лаціне Архівавана 11 чэрвеня 2008. пра стасункі франкаў з вендамі.
Хроніка Прускай зямлі 1679
**Хроніка Прускай зямлі** (лац.: Chronicon terrae Prussiae) — зводная праца па гісторыі Прусіі, створаная Пятром з Дузбурга ў 1320-х гадах у Кёнігсбергу (асноўная частка была скончаная ў 1326, а пазней была дапісаная дадатковая частка, якая давяла апісанне падзей да 1330 года).

Складалася з 4 кніг. Трэцяя кніга прысвечана апісанню войнаў Тэўтонскага ордэна з прусамі, жамойтамі і літоўцамі ў час ад 1231 да 1326. Асабліва падрабязнай хроніка робіцца, пачынаючы з мяжы 13 ст. і 14 ст. Гістарычныя звесткі маюць амаль выключна ваенна-геаграфічны характар.

Зноскі
------

1. ↑  Petri de Dusburg. Chronicon terrae Prussiae // SRP. Leipcig, 1861. Bd. 1. S. 3-219 (далей — Dusburg); Biskup M. Labuda G. Dzieje Zakonu krzyżackiego w Prusach. Gospodarka-Społeczeństwo-Państwo-Ideologia. Gdańsk, 1986. S. 524—526
2. ↑  Пятром Дусбургам (паводле Семянчук)

Літаратура
----------

* *Краўцэвіч А.* Стварэнне Вялікага княства Літоўскага. 2-е выд. — Жэшаў, 2000. ISSN-1230-512X С. 19.
**Хро́дгар** (*Hroðgar*, *Hrothgar*, *Hróarr*, *Hroar*, *Roar*, *Roas* альбо *Ro*) — легендарны конунг данаў пачатку 6 стагоддзя, сын Хальфдана. Узгадваецца ў шэрагу дацкіх, нарвежскіх і стараанглійскіх крыніц, у тым ліку ў «Дзеяннях данаў» Саксона Граматыка і ў «Беавульфе».

Хродгар у «Беавульфе»
---------------------

Найбольш вядомы Хродгар па першай частцы стараанглійскай эпічнай паэмы «Беавульф». Там ён выступае як мудры і справядлівы, але нямоглы ўжо ад старасці конунг, які не можа абараніць свой народ, калі пачвара Грэндэль пачынае выкрадаць і жэрці яго воінаў. На дапамогу Хродгару прыходзіць галоўны герой паэмы, малады воін Беавульф. Ён перамагае Грэндэля і яго маці, якая спрабавала помсціць за сына. Хродгар шчодра ўзнагароджвае Беавульфа.

Зноскі
------



| ?Хродгар — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Хродгар |  | Halfdan Scylding[d] |  | Frotho III[d] |  | Fridlevus I[d] |  | Dan III[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WeRelate |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1014428084 · VIAF: 186089363 |