recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Зізаній.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Тустаноўскі.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Куколь.
**Стафан Іванавіч Зізаній** (Тустаноўскі, сапр. верагодна, Куколь; каля 1570, с. Пацеліч, цяпер Львоўская вобласць, Украіна — ?) — праваслаўны прапаведнік, педагог, празаік
-палеміст XVI — пач. XVII ст.

Біяграфія
---------

Брат Лаўрэнція Зізанія.

Адзін з заснавальнікаў Львоўскай праваслаўнай брацкай школы, з 1586 выкладаў у ёй, з 1592 — рэктар. У 1593—99 выкладаў у Віленскай брацкай школе.

У 1595 у Вільні выдаў «Катэхізіс» на беларускай і польскай мовах (не збярогся), які на праваслаўным саборы ў Навагрудку (1596) асуджаны як ерэтычны. С. 3ізаній пазбаўлены духоўнага сану і адлучаны ад царквы, аднак апраўданы Берасцейскім царкоўным саборам у 1596 годзе.

Стафан Зізаній. «Казанне святога Кірылы, патрыярха ерусалімскага „Пра Антыхрыста і знакі яго", з пашырэннем навукі супраць ерасяў розных», 1596
Аўтар рэлігійна-філасофскіх твораў, скіраваных супраць каталіцкага духавенства. Яны аднак варожа сустракаліся і праваслаўнымі артадоксамі. Характэрнай для яго светапогляду была ерэтычная ідэалогія сярэдневякоўя, ён імкнуўся даць сваю інтэрпрэтацыю Бібліі, прапаведаваў верацярпімасць, рацыяналістычна падыходзіў да ацэнкі з’яў прыроды і навакольнага свету.

3 1599 у Троіцкім праваслаўным манастыры ў Вільні, дзе прыняў імя Сільвестра. У выніку барацьбы з уніятамі быў вымушаны тэрмінова пакінуць Вільню.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Батвіннік М. Зізаній // БЭ ў 18 т. Т. 7. Мн. 1998.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 169149542805000301624 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Эрд.

**Эрд** (венг.: Érd, ням.: Hanselbeck, харв.: Andzabeg) — горад у цэнтральнай частцы Венгрыі, у медзье Пешт. Уваходзіць у агламерацыю Вялікага Будапешта. Насельніцтва — 63 294 чалавек (на 1 студзеня 2014 г.).

Геаграфія і транспарт
---------------------

Горад размешчаны за 20 кіламетраў на паўднёвы захад ад цэнтра Будапешта і за 5 кіламетраў ад паўднёва-заходніх раёнаў венгерскай сталіцы. Эрд — вялікі чыгуначны і аўтамабільны вузел, дарогі вядуць да Будапешта, на паўднёвы захад, у кірунку да Секешфехервара і Балатана і на поўдзень — у кірунку да Печа. Час у дарозе на цягніку ад Будапешта — 20 хвілін ад вакзала Келенфельд і 30 хвілін ад вакзала Дэлі.

Гісторыя
--------

Царква св. Міхаіла
Вобласць населена з дагістарычных часоў. Археалагічныя раскопкі пацвердзілі існаванне паселішча на месцы Эрда прынамсі 50 000 гадоў таму.

Упершыню пад назвай Эрд горад згадваецца ў дакументах у 1243 годзе. Назва горада мае венгерскую этымалогію і паходзіць або ад слова венг.: erdő (лес), або ад венг.: ér (струмень).

У перыяд з 1543 па 1684 год Эрд належаў Асманскай імперыі. Туркі пабудавалі тут умацаваны замак і мячэць. У перыяд турэцкага валадарства горад насіў назву Хамзабег.

У XVIII—XIX стст. горад хутка рос, застаючыся аднак пераважна цэнтрам сельскагаспадарчага рэгіёна. Новыя прамысловыя прадпрыемствы тут з'явіліся толькі ў 70-х гадах XX стагоддзя. У 1990-я гады Эрд стаў самым горад з самым хуткім ростам у краіне, з-за адносна спрыяльнай эканамічнай сітуацыі ў горадзе, у той час, як многія венгерскія рэгіёны перажывалі цяжкі крызіс. Хуткі рост насельніцтва горада працягваецца і ў нашы дні.

Славутасці
----------

Эрдскі замак
Мінарэт
* Руіны Эрдскага замка
* Прыхадская царква Св. Міхаіла
* Турэцкі мінарэт XVII стагоддзя

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг Вялікабрытаніі Пойнтан, Вялікабрытанія
* Сцяг Польшчы Любачаў, Польшча
* Сцяг Румыніі Рэгін, Румынія

Зноскі
------

1. ↑  Штогадовае выданне «Адміністрацыйная Венгрыя», Цэнтральнае Статыстычнае Бюро, 2014.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Эрд (Венгрыя)

| ⛭Найбуйнейшыя гарады Венгрыі |
| --- |
| **Будапешт** ·  Бекешчаба · Дэбрэцэн · Эгер · Эрд · Дзьёр · Капашвар · Кечкемет · Мішкальц · Надзьканіжа · Ньірэдзьхаза · Печ · Шопран · Сегед · Секешфехервар · Сольнак · Сомбатхей · Татабанья · Веспрэм · Залаэгерсег |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партэла.

**Міжнародны аэрапорт Лісабона Партэ́ла** (парт.: Aeroporto Internacional da Portela, Aeroporto Internacional de Lisboa, англ.: Lisbon Portela Airport), таксама вядомы як **Аэрапорт Лісабона** (IATA: **LIS**, ICAO: **LPPT**) — аэрапорт, размешчаны ў паўночнай частцы горада Лісабон. З'яўляецца найбуйнейшым міжнародным аэрапортам у Партугаліі. Аэрапорт, які належыць дзяржаўнай кампаніі «ANA», функцыянуе з 15 кастрычніка 1942 года, мае дзве ўзлётна-пасадачныя паласы даўжынёй 3805 і 2400 метраў, кожная з якіх мае 45 метраў у шырыню. Мае два грамадскія і адзін ваенны тэрмінал, больш вядомы пад назвай «Фігу-Мадуру». Лісабонскі аэрапорт выкарыстоўвае аўтаматызаваную Сістэму кіравання багажом (BHS). Партэла — базавы аэрапорт авіякампаніі TAP Portugal.

Лісабонскі аэрапорт Партэла
У пачатку 2008 года партугальскім урадам было прынята рашэнне пабудаваць новы міжнародны аэрапорт у Алкашэты. Такое рашэнне звязана са сталым ростам пасажырскага трафіку аэрапорта «Партэла».

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Portugal’s new Lisbon airport to be built in Alcochete for 4.9 bln eur — PM Архівавана 2 мая 2008. (англ.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аэрапорт Партэла
* Aeroporto de Lisboa / Lisbon Airport (Афіцыйны сайт) Архівавана 24 ліпеня 2007. (парт.) і (англ.)
* A-Z World Airports: Lisbon Airport (LIS/LPPT) Архівавана 3 красавіка 2007.
* Presentation of the Portela Airport expansion plan Архівавана 28 верасня 2007. 2007—2017 (парт.)
* Інфармацыя пра аэрапорт LPPT з сайта World Aero Data.
**Партызанская брыгада «У імя Радзімы»** — партызанская брыгада, створаная ў кастрычніку 1943 года. Брыгада дзейнічала на акупаванай тэрыторыі Бранскага, Бельскага, Лапскага, Свіслацкага і Гайнаўскага раёнаў. 17 ліпеня — 1 жніўня 1944 года брыгада паатрадна (623 партызаны, 5 атрадаў) злучылася з  Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

Брыгада была створана ў кастрычніку 1943 года на базе атрада «За Радзіму» (арганізаваны ў студзені 1943 года ў складзе 27-й партызанскай брыгады імя Чапаева Мінскай вобласці, у жніўні 1943 года вылучаны з брыгады і ў складзе групы атрадаў П. П. Капусты перадыслацыраваны ў Беластоцкую вобласць. У склад брыгады ўваходзілі:

* партызанскі атрад імя Кутузава;
* партызанскі атрад імя Багдана Хмяльніцкага;
* партызанскі атрад імя Пархоменкі;
* партызанскі атрад імя Дзяржынскага;
* партызанскі атрад імя Жукава.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* М. Р. Янкоўскі

### Камісар

* М. І. Чуркін

### Начальнік штаба

* У. П. Трыгубаў

Дзейнасць брыгады
-----------------

Партызаны правялі больш за 150 баявых аперацый. У Клецку і яго ваколіцах знішчылі фабрыку шарсцяных і лямцавых вырабаў, аўтарамонтную майстэрню. У верасні 1943 года ў выніку дыверсіі на чыгуначным участку Лунінец — Баранавічы рух быў спынены на 4 сутак. У кастрычніку — лістападзе 1943 года ў час рэйду з Клецкага раёна ў Беластоцкую вобласць на чыгунцы Баранавічы — Брэст разбурылі 2 км чыгуначнага палатна. За ўвесь перыяд баявых дзеянняў пусцілі пад адхон больш за 30 эшалонаў, знішчылі 33 аўтамабілі, 43 масты, вялі сустрэчныя баі. Пасля баёў з ворагам стварылі базу ў Белавежскай пушчы, блакіравалі нямецкі гарнізон у Белавежы, кантралявалі і ахоўвалі рэзерват з зубрамі.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
Эмблема на кепцы Марыа
**Марыа** (яп.: マリオ, англ.: Mario) — гэта выдуманы персанаж аднайменнай відэагульнявой франшызы кампаніі Nintendo, распрацаваны Сігеру Міямота. Марыа з’яўляецца маскотам Nintendo і пратаганістам усёй серыі гульняў. Гэта нізкі, мажны італьянскі сантэхнік, які жыве ў Грыбным Каралеўстве (англ.: Mushroom Kingdom). Яго галоўная мэта ў большасці гульняў — выратаваць з палону прынцэсу, адолеўшы ліхадзея Баўзера і яго паслугачоў. У Марыа ёсць малодшы брат і напарнік Луіджы (англ.: Luigi).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AniDB · Giant Bomb |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: no2018039920 · VIAF: 14152259579916982670 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партызанская брыгада «Жалязняк».

**Партызанская брыгада «Жалязняк»** — партызанская брыгада, створаная ў верасні 1943 года на базе атрада «Жалязняк» (арганізаванага ў маі 1943). Дзейнічала на акупаванай тэрыторыі Жлобінскага раёна. 25 лістапада 1943 года брыгада (964 партызаны, тры атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* 116-ы партызанскі атрад;
* 117-ы партызанскі атрад;
* 119-ы партызанскі атрад.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* Васіль Ільіч Шаруда

### Камісар

* Георгій Васільевіч Злынаў

### Начальнік штаба

* Рыгор Піменавчі Завадоўкін

Гісторыя
--------

Партызаны наносілі ўдары на чыгунках Жлобін — Гомель, Жлобін — Калінкавічы, на шашэйных і грунтавых дарогах. У жніўні і верасні 1943 года падарвалі больш за 1,5 тысячы рэек У ліпені — жніўні 1943 года падарвалі альбо пашкодзілі 11 мастоў, 56 аўтамашын, разбілі 5 нямецкіх апорных пунктаў. У баях захапілі 22 кулямёты, 4 мінамёты, каля 150 вінтовак. З атрадам «Смерць фашызму» разбілі гарнізоны ў вёсках Мормаль, Таўстыкі, Верхняя Алба, Радуша, паліцэйскія ўчасткі ў вёсках Лукі і Сцяпы, на станцыі Красны Бераг, з 108-м атрадам імя Р. І. Катоўскага — гарнізон у вёсцы Замен-Рыння Жлобінскага раёна. Разам з іншымі атрадамі вялі баі супраць карных экспедыцый каля вёсак Петрыцкае Брагінскага, Лазараўка, Пружынішчы, Прыстань Акцябрскага, Антонаўка, Кароткавічы, Майскае Жлобінскага раёнаў. У кастрычніку 1943 года абаранялі партызанскую зону ў межах вёсак Задзярэеўка, Шолкавічы, Чарнейкі і Сведскае Васілевіцкага раёна. У лістападзе 1943 года з брыгадай імя П. К. Панамарэнкі і 108-м атрадам імя Р. І. Катоўскага перарэзалі дарогу Горваль — Шацілкі, напалі на апорны пункт у вёсцы Горваль, захапілі больш за 100 аўтамашын (Горвальская аперацыя).

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.:І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.

Спасылкі
--------

* Бригада «Железняк»
**Мары Арэль**, народжаная **Катрын Мары Фантэйн** (28 красавіка 1761, горад Крут (Орн), Нармандыя — 9 лістапада 1844, Вімуцье, Орн,) — французскі сырароб, праславілася тым, што разам з абатам Шарлем-Жанам Банвустам вынайшла сыр Камамбер.

Вынаходства Камамберу
---------------------

10 траўня 1785 года ў горадзе Камамбер Мары выйшла замуж за Жака Арэля, работніка з горада Руавіль.

З канца 17-га стагоддзя, вядомы сыр вырабляўся ў правінцыі Камамбер. У сваім геаграфічным слоўніку, выдадзеным у 1708-м, Томас Карнэль пісаў: «Vimonstiers: […] па панядзелках збіраецца вялікі кірмаш, на які вязуць цудоўныя сыры з Лаварота і Камамбера». Аднак, згодна з нядаўнім паданнем, якое з'явілася ў пачатку 20-га стагоддзя, вынаходніцай сыру Камамбер называюць Мары Арэль, якая скарысталася па парадзе святара, абата Шарля-Жана Банвуста. Верагодна ён быў родам з Бры, і перадаў Мары рэцэпт прыгатавання сыру з ядомай лупінай, які рыхтавалі ў яго родным краі, Банвуст прыехаў з Пэ-дэ-Ко. Хоць гэтая гісторыя не мае ніякіх доказаў, яна да гэтага часу ўспрымаецца як праўда.

Аднак Мары Арэль сапраўды існавала і рабіла сыры камамбер паводле мясцовых традыцый. Яго асноўным укладам было тое, што яна заснавала дынастыю сыраробаў-прадпрымальнікаў, якія пачалі вырабляць сыр камамбер ў прамысловых маштабах, у прыватнасці яе ўнук Сірыл Пейнэл, які стварыў сыраварню ў камуне Ле-Мені-Мажэ ў Кальвадосе.

Поспех у вытворчасці камамбера у першай палове 19-га стагоддзя стаў калектыўным дасягненнем нашчадкаў Мары Арэль, якія лічаць сябе адзінымі законнымі ўладальнікамі гандлёвага назвы «Камамбер». Аднак у пачатку 1870-га іншыя вытворцы сыроў «Нарман» абскардзілі гэтую сямейную манаполію.

Статую ў гонар Мары Арэль можна ўбачыць у Вімуцьі. Устойлівае паданне абвяшчае, што яна памерла ў Шампазі, але на самай справе гэта была яе дачка, якую таксама звалі Мары (1781—1855), якая памерла там.

Зноскі
------

1. ↑  Marie Harel //  Праверана 9 кастрычніка 2017.
2. ↑  Gérard Roger-Gervais, *L'Esprit du camembert*, Cheminements, 2005, p.53
3. ↑  Cimetières de France et d'ailleurs
**Аэрапорт Франсішку ды Са Карнейру** знаходзіцца на поўначы Партугаліі, у агламерацыі Вялікі Порту, на тэрыторыі муніцыпалітэтаў Матазіньюш, Мая і Віла-ду-Конды, за 11 км на паўночны захад ад цэнтра горада Порту, з якім ён звязаны Лінія **E** гарадскога метрапалітэна. У 2011 годзе аэрапорт абслужыў 6 млн пасажыраў, заняўшы па гэтым паказчыку другое месца ў Партугаліі пасля лісабонскага аэрапорта Партэла. Аэрапорт названы ў гонар прэм'ер-міністра Партугаліі Франсішку ды Са Карнейру.

Авіякампаніі
------------

Станам на восень 2012 года, рэйсы ў аэрапорт выконваюць наступныя авіякампаніі:

* Aigle Azur
* air Berlin
* Air Transat
* Brussels Airlines
* EasyJet
* Iberia
* Lufthansa
* Luxair
* Ryanair
* SATA
* TAAG Angola Airlines
* TAP Portugal
* Transavia

Зноскі
------

1. ↑  ABOUT ANA > News > News > Porto Airport celebrates 6 million passanger(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аэрапорт Порту
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Эстлунд.

**Мары-Хелен Эстлунд**, народжаная **Вестын** (шведск.: Marie-Helene Östlund; нар. 14 мая 1966, Салефтэа) — шведская лыжніца, чэмпіёнка свету, пераможца этапаў Кубка свету. Жонка вядомага шведскага лыжніка Эрыка Эстлунда.

У Кубку свету Эстлунд дэбютавала ў 1986 годзе, у лютым 1987 года атрымала сваю першую перамогу ў індывідуальнай гонцы на этапе Кубка свету. Агулам у індывідуальных гонках мае на сваім рахунку 2 перамогі на этапах Кубка свету. Лепшым дасягненнем Эстлунд у агульным выніковым заліку Кубка свету з’яўляюцца 2-е месца ў сезоне 1987/88.

На Алімпіядзе-1988 у Калгары паказала наступныя вынікі: 7-е месца ў гонцы на 5 км класікай, 8-е месца ў гонцы на 10 км класікай, 10-е месца ў гонцы на 20 км каньком і 6-е месца ў эстафеце.

На Алімпіядзе-1992 у Альбервілі стала 9-й у гонцы на 5 км класікай, 6-й у гонцы пераследу, 10-й у гонцы на 15 км класікай, 7-й у гонцы на 30 км каньком і 7-й у эстафеце.

На Алімпіядзе-1994 у Лілехамеры заняла 17-е месца ў гонцы на 15 км каньком, 12-е месца ў гонцы на 30 км класікай і 6-е месца ў эстафеце.

За сваю кар’еру прымала ўдзел у пяці чэмпіянатах свету, на якіх заваявала 1 залаты, адзін сярэбраны і два бронзавыя медалі.

Зноскі
------

1. ↑  Olympedia — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIS (лыжныя гонкі) · Olympedia · Алімпійскі камітэт Швецыі |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Munzinger |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Барселона (значэнні).

**Міжнародны аэрапорт Барселона-Эль-Прат** (катал.: Aeropuerto de Barcelona-El Prat) — міжнародны аэрапорт, найбуйнейшы ў Каталоніі і другі па пасажыраабароце у Іспаніі.

Аэрапорт размешчаны прыблізна за 10 км на паўднёвы захад ад цэнтра Барселоны ў муніцыпалітэце Эль-Прат-дэ-Льёбрэгат. У 2008 годзе паслугамі аэрапорта скарысталіся 30.208.134 пасажыры. Маршрут у аэрапорт Мадрыд-Барахас з’яўляецца найбуйнейшым у свеце па колькасці пасажыраў. Аднак, з лютага 2008 года была ўведзена AVE — высакахуткасная чыгуначная магістраль паміж гарадамі, і колькасць авіярэйсаў пачала памяншацца.

16 чэрвеня 2009 г. адкрыўся новы тэрмінал аэрапорта плошчай у 544 тыс. км, які атрымаў назву Т1 і пабудаваны па праекце архітэктара Рыкарда Бафіля. Сёння міжнародны аэрапорт Барселоны мае 3 УПП даўжынёй ад 2540 м да 3352 м, дзве — асфальтавыя і адна бетонная.

Для авіякампаніі Vueling Airlines аэрапорт Барселоны з’яўляецца цэнтральным, для Spanair, Air Europa і Iberia Airlines — адным з найважнейшых вузлоў. Акрамя пасажырскіх рэйсаў аэрапорт прымае і адпраўляе таксама грузавыя.

У цяперашні момант у аэрапорце дзейнічаюць два тэрміналы Т1 і Т2, апошні быў пабудаваны нашмат раней і ўключае ў сябе тры сектары А, В і С. Паміж тэрміналамі курсіруе бясплатны аўтобус-шатл, а ад чыгуначнай станцыі паблізу тэрмінала Т2 арганізаваны шатл да новага тэрмінала Т1 .

Аэрапорт з Барселонай звязваюць хуткасная аўтамагістраль, чыгунка і аўтобус.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Аэрапорт Барселоны**
* Barcelona Airport International El Prat
**Партызанская брыгада «25 гадоў БССР»** — партызанская брыгада, створаная ў снежні 1943 года на базе атрадаў, вылучаных партызанскай брыгадай «Першамайская». Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Гарадзішчанскага і Карэліцкага раёнаў. 10 ліпеня 1944 года брыгада (811 партызан, 4 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* атрад «Грозны» (створаны ў красавіку 1942);
* атрад імя Катоўскага (створаны ў ліпені 1942);
* атрад імя Будзённага (створаны ў кастрычніку 1943);
* атрад «25 гадоў БССР».

Камандаванне
------------

### Камандзір

* Б. А. Мічурын

### Камісар

* П. І. Смірноў

### Начальнік штаба

* С. В. Курзін

Гісторыя
--------

Партызаны ў студзені 1944 года на чыгуначным участку Баранавічы — Ліда падарвалі 8 эшалонаў, у чэрвені — 10 эшалонаў, 4 чыгуначныя масты, 315 рэек. Вялі баі супраць нямецкіх гарнізонаў і апорных пунктаў. У маі 1944 года ў час карнай экспедыцыі ўдзельнічалі ў прарыве акружэння. У ліпені 1944 года разам з часцямі Чырвонай Арміі ўдзельнічалі ў вызваленні вёскі Дварэц Дзятлаўскага раёна.

Памяць
------

У 1979 годзе ў вёсцы Ярэмічы Карэліцкага раёна ў гонар брыгады была пастаўлена стэла.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
Арахазія, каля 300 да н.э.
**Арахазі́я** (стар.-грэч.: Ἀραχωσία) — эліністычная назва тэрыторыі сучаснага паўднёва-ўсходняга Афганістана і паўночнага Пакістана - авестыйская Харахваці. У I стагоддзі да н.э. — асобная дзяржава.

Першапачаткова гэту тэрыторыю насялялі індаіранскія і іранскія плямёны, якія стварылі ў VI стагоддзі да н.э. царства Камбоджа, гісторыя якога невядомая. У тым жа стагоддзі Арахазію заваявалі персы. Пазней Арахазія ўваходзіла ў склад дзяржавы Аляксандра Македонскага, у імперыю Маур'яў і ў Грэка-бактрыйскае царства.

У апошняй чвэрці II стагоддзя да н.э. Арахазію заваявалі плямёны сакаў, якія перасяліліся сюды пад націскам юэчжаў з Сярэдняй Азіі. Апроч Арахазіі прышэльцы рассяліліся ў старажытнай Дрангіяне, якая з гэтага моманту стала называцца Сакастанам (сучасны Сістан). Гэта вобласць каля 115 года да н.э. была захоплена парфянамі і ў далейшым уваходзіла ў іх дзяржаву, хоць і карысталася значным самакіраваннем.

У пачатку I стагоддзя да н.э. Арахазія здолела аб'яднацца пад уладай мясцовай сакскай дынастыі, якая і кіравала там каля стагоддзя. Сталіцай яе верагодна была Александрыя Каўказская. Палітычная гісторыя гэтага царства амаль невядомая, але археолагамі знойдзены манеты, на якіх выбіты імёны чатырох цароў Арахазіі. Заснавальнікам дынастыі быў нейкі Ванон. Спалахор лічыўся яго братам-суправіцелем (але магчыма, ён не быў яго сваяком, а толькі насіў такі тытул). Спалагадам, верагодна, быў сынам Спалахора. Апошнім сакскім царом лічыцца Спалірыс. У канцы I стагоддзя да н.э. Арахазію заваяваў інда-сакскі цар Аз I, які кіраваў у Гандхары. У часы арабаў гэтая тэрыторыя стала называцца *Рухаджэм*.

Літаратура
----------

* Vogelsang W. 1985. Early historical Arachosia in South-east Afghanistan; Meeting-place between East and West. *Iranica antiqua*, 20, 1985, p. 55-99.
**Партызанская брыгада** — арганізацыйная форма савецкіх партызанскіх частак (1941—1944), асноўная форма на тэрыторыі БССР пасля вясны 1942.

На тэрыторыі БССР, першае злучэнне, колькасна і структурна падобнае да партызанскай брыгады, — «Гарнізон Паўлоўскага» — было створана ў студзені 1942, у Акцябрскім раёне Палескай вобласці. У красавіку 1942 года створаны 1-я Беларуская партызанская брыгада і партызанская брыгада «Аляксея» на базе атрадаў, якія дзейнічалі ў Суражскім і сумежных з ім раёнаў Віцебскай вобласці. Усяго на тэрыторыі Беларусі ў Вялікую Айчынную вайну дзейнічала 199 брыгад і 14 палкоў, якія пасля злучэння з Чырвонай Арміяй вызначаны БШПР як брыгады

Асаблівы націск на стварэнне брыгад быў пачаты з 1942, у мэтах паляпшэння наступальных магчымасцяў партызанскіх частак, іх супрацоўніцтва і ўзаемадзеяння, сувязі і забеспячэння.

Брыгады былі атраднага (радзей батальённага) складу, ядналі ў асноўным 3-7 атрадаў, мелі ад некалькіх соцень да некалькіх тысяч байцоў. Структурную асаблівасць мелі брыгады створаныя ў лістападзе 1942 — сакавіку 1943 гадоў Клічаўскім аператыўным цэнтрам, у якіх адзін з атрадаў быў галоўным, а яго камандаванне і штаб адначасова былі камандаваннем і штабам брыгады. Кіраўніцтва брыгады звычайна складалася з камандзіра, камісара, начальніка штаба, намесніка камандзіра па разведцы, дыверсіях, памошніка камандзіра п забеспячэнню, начальніка медыцынскай службы, намесніка камісара па камасмолу. У большасці брыгад былі штабныя роты, ці ўзводы сувязі, аховы, радыёстанцыя, падпольныя друкарні, у многіх — свае шпіталі, майстэрні па рамонту зброі і маёмасці, узводы боезабеспячэння, пасадачныя пляцоўкі для самалётаў. Брыгады мелі зоны баявой дзейнасці, асноўныя і запасныя базы, стваралі вузлы супраціўлення, заставы, сістэму апорных і назіральных пунктаў, разгалінааную сетку сувязных, скрытыя рэзервы, атрады і групы мясцовай самаабароны, сямейныя атрады і лагеры, наладжвалі прамысловую вытворчасць, якая задавльняла патрэбы партызан і насельніцтва. Баявую і палітычную дзейнасць партызанскіх брыгадна акупіраванай тэрыторыі Беларусі накіроўвалі ЦК КП(б)Б, ЦШПР, БШПР,падпольныя абкомы, райкомы і міжрайкомы партыі.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.:І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.

* Манаенкаў А. Л. Партызанская брыгада ў Вялікую Айчынную вайну // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12. — Мінск: БелЭн, 2001. — 560 с. С.114. ISBN 985-11-0198-2 (т.12)
	+ Артыкул цытуе: Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945: Энцыкл. Мн. 1990. С.398—452.
**Партызанская брыгада «Стары»** — партызанская брыгада, створаная ў жніўні 1942 года. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Барысаўскага раёна. У маі 1943 года брыгада (213 партызан) была расфарміравана.

Склад
-----

Брыгада была створана на базе атрадаў «Стары» (пазней «За Радзіму»), А. І. Тамашэвіча (пазней «За Бацькаўшчыну»), «Беларусь», «Бальшавік», у лістападзе 1942 года ўключаны атрад «Смерць фашызму», у красавіку 1943 года створаны атрад імя Варашылава.

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* В. С. Пыжыкаў (Уладзіміраў, «Стары»);
* І. З. Рабышаў (выконваў абавязкі)

### Камісары

* Б. Р. Бывалы;
* Я. Я. Ліхтэр

### Начальнікі штаба

* І. З. Рабышаў (выконваў абавязкі);
* М. А. Курачкін (выконваў абавязкі);
* Я. С. Чумакоў

Гісторыя
--------

Баявыя аперацыі партызаны праводзілі на камунікацыях Крупкі — Смалявічы, Барысаў — Зембін і іншых. У другой палове 1942 года падарвалі больш за 10 эшалонаў, 13 мастоў, пашкодзілі больш за 13 км тэлефонна-тэлеграфнай лініі, спалілі 4 прадпрыемствы, 4 нямецкія склады. Нападалі на варожыя гарнізоны ў вёсках Неманіца, Зачысце, Барань, Кішчына Слабада, Жыцькава, Кастрыца, Траянаўка Барысаўскага, вёсцы Красналукі (разам з атрадам «Гвардзеец») Халопеніцкага раёнаў. У лютым 1943 года ўдзельнічалі ў баях з карнікамі, выратавалі жыхароў вёскі Баранскія Пруды Барысаўскага раёна ад смяротнай кары.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партызанская брыгада «За Савецкую Беларусь».

**Партызанская быгада «За Савецкую Беларусь»** — партызанская брыгада, створаная ў студзені 1944 года на базе атрадаў вылучаных партызанскай брыгадай імя В. П. Чкалава. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Валожынскага і Радашковіцкага раёнаў. 6 ліпеня 1944 года брыгада (962 партызаны, 5 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

Брыгада была створана на базе атрадаў імя Кірава (арганізаваны ў снежні 1942 года ў Івянецкім раёне з групы ваеннаслужачых на чале з Я. Дз. Васюціным), «За Савецкую Беларусь» (арганізаваны ў маі 1943 года), імя Андрэева (арганізаваны ў маі 1943), вылучаных партызанскай брыгадай імя В. П. Чкалава. У склад брыгады ўваходзілі:

* атрад імя Кірава;
* атрад «За Савецкую Беларусь»;
* атрад імя Андрэева;
* атрад «Штурм»;
* рэзервовы атрад.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* Я. Дз. Васюцін

### Камісар

* С. М. Плахін

### Начальнік штаба

* А. С. Раманаў

Гісторыя
--------

Партызаны вялі баявыя дзеянні на чыгуначных участках Ліда — Маладзечна, Мінск — Маладзечна. У лютым — сакавіку 1944 года зрабілі больш за 20 дыверсій, падарвалі 16 эшалонаў і чыгуначны мост. Утрымлівалі паўночную граніцу Івянецка-Налібоцкай партызанскай зоны. У ліпені 1943 года атрад імя Кірава веў абарончыя баі з карнікамі, у кастрычніку правёў сустрэчны бой з ворагам, які спрабаваў прарвацца да пасадачнай авіяпляцоўкі. У сакавіку 1944 года брыгада разбіла 7 нямецкіх апорных пунктаў у Радашковіцкім і іншых раёнах. 1 ліпеня 1944 года брыгада перарэзала дарогі Ракаў — Валожын, Гарадок — Валожын, па якіх адступаў праціўнік.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Араньестад.

**Араньестад** (нід.: *Oranjestad*) — адміністрацыйны цэнтр і найбуйнейшы населены пункт вострава Сінт-Эстатыус. Насельніцтва каля 1 тыс. чалавек. Заснаваны у XVII ст. Традыцыйна падзяляецца на стары Ніжні горад уздоўж узбярэжжа, дзе захаваліся рэшткі крэпасці Оранж і кальвінісцкі касцёл XVIII ст. і сучасны Верхні горад. Аснова эканомікі - гандаль і абслугоўванне турыстаў, якія прыязджаюць з суседніх астравоў. Значную частку насельніцтва складаюць студэнты мясцовага медыцынскага ўніверсітэта.

Спасылкі
--------

* Урад Сінт-Эстатыуса
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партызанская брыгада «За Савецкую Беларусь».

**Партызанская брыгада «За Савецкую Беларусь»**, **партызанскі атрад «За Савецкую Беларусь»** — партызанская брыгада, створаная ў верасні 1944 года ў Куранецкім раёне, на базе групы А. І. Валынца, якая дзейнічала з вясны 1942 года, створаны партызанскі атрад «За Савецкую Беларусь». Партызаны дзейнічалі на акупаванай тэрыторыі Куранецкага раёна. 2 ліпеня 1944 года атрад (421 партызан) злучыўся з Чырвонай Арміяй. Пасля злучэння Беларускі штаб партызанскага руху вызначыў атрад як брыгаду. Камандзіру брыгады Валынцу было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Склад
-----

Пасля злучэння атрада з Чырвонай Арміяй Беларускі штаб партызанскага руху вызначыў яго як брыгаду ў складзе 1-га, 2-га, 3-га і 4-га атрадаў.

Камандаванне
------------

Мемарыял партызанскай брыгадзе «За Савецкую Беларусь» 
### Камандзір

* А. І. Валынец.

### Камісар

* В. Ф. Цалуйка.

### Начальнікі штаба

* П. С. Вашчанка;
* Г. І. Лятушкін.

Гісторыя
--------

Партызаны наносілі ўдары па камунікацыях, удзельнічалі ў «рэйкавай вайне». Рабілі напады на нямецкія гарнізоны ў вёсках Кабыльнік (люты 1944 года), Любань (чэрвень 1944). З 26 чэрвеня 1944 года вялі баі з нямецкімі часцямі, якія адступалі, вызвалілі і ўтрымлівалі да падыходу Чырвонай Арміі вёскі Каловічы і Бараўцы. Разам з Чырвонай Арміяй удзельнічалі ў разгроме нямецкага гарнізона ў Вілейцы.

Памяць
------

У 1970 годзе каля вёскі Ляскі Вілейскага раёна ў гонар брыгады быў створаны мемарыяльны комплекс.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Партызанская брыгада «Камсамолец»** — партызанская брыгада, створаная ў снежні 1943 года, на базе атрадаў, вылучаных партызанскай брыгадай імя Г. К. Жукава. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Мірскага, Стаўбцоўскага, Карэліцкага раёнаў. 10 ліпеня 1944 года брыгада (588 партызан, 4 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* 1-ы камсамольскі атрад;
* 2-і камсамольскі атрад;
* атрад імя Калініна;
* атрад «Сокал».

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* І. К. Кузняцоў;
* Р. М. Панявін.

### Камісар

* А. І. Дзееў.

### Начальнік штаба

* М. Ц. Маскалёў.

Гісторыя
--------

У студзені 1944 года партызаны брыгады на чыгуначных участках Баранавічы — Ліда і Ліда — Маладзечна падарвалі 5 эшалонаў з ваеннымі грузамі, каля вёскі Агароднікі знішчылі мост. Толькі ў красавіку 1944 года зрабілі 11 дыверсій. У Мірскім раёне пашкодзілі 12,5 км тэлефонна-тэлеграфнай лініі. У сакавіку правялі некалькі баёў, разбілі гарнізон у вёсцы Загор’е Мірскага раёна і захапілі 40 вінтовак, разам з партызанскай брыгадай імя Жукава разбілі нямецкі гарнізон у гарадскім пасёлку Мір.

Памяць
------

У 1979 годзе ў вёсцы Ярэмічы Карэліцкага раёна ў гонар брыгады была пастаўлена стэла.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Арцкі (ці Амбракійскі) заліў** (грэч. Αμβρακικός κόλπος) — заліў у Іанічным моры ў 654 кв. км, прыблізна 40 км у даўжыню і 15 км у шырыню. Этымалогія гэтага тапоніма, у розных яго варыянтах, узыходзіць або да антычнага (*Амбракія*, Αμβρακία), або да пазнейшай назвы горада Арта (Άρτα).

У старажытнасці быў ажыўлены дзякуючы сваім гаваням: Амвракіі, Аргасу Амфілохскаму і Анактарыёну. Вядомы марской бітвай пры Акцыуме (31 да н.э.) паміж флотам Марка Антонія і Клеапатры з аднаго боку, і Актавіяна Аўгуста — з іншага, якую Антоній прайграў.

Пасля грэчаскай вайны за незалежнасць, гэты геаграфічны аб'ект стаў апорным пунктам у падзеле мацерыковай часткі сучаснай Грэцыі паміж Асманскай імперыяй і новаўтвораным Грэчаскім каралеўствам.

Спасылкі
--------

* Артский залив // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Метэастанцыя «Preveza» Архівавана 21 ліпеня 2011. (англ.),  (грэч.) (Праверана 10 верасня 2002)
**«Архіў Паўднёва-Заходняй Расіі»** (руск.: Архив Юго-Западной России, издаваемый Комиссией для разбора древних актов, состоящей при Киевском, Подольском и Волынском генерал-губернаторе) — зборнік дакументаў і літаратурных помнікаў Правабярэжнай і Заходняй Украіны XIV—XVIII стст. Выдадзены ў Кіеве на рускай мове ў 35 т. (ч. 1—8, 1859—1914). Асноўная крыніца выдання — Кіеўскі цэнтральны архіў, дакументы, што паступалі ў Кіеўскую камісію ад прыватных асоб, манастыроў і розных устаноў. Уключаны матэрыялы па гісторыі праваслаўнай царквы XIV—XVIII стст. пратаколы і пастановы шляхецкіх сеймікаў за 1569—1726 гады, звесткі пра барацьбу ўкраінскага казацтва з польскай шляхтай у 1500—1768 гадах, акты аб паходжанні шляхецкіх родаў, пра гарады, дакументы аб эканамічным і юрыдычным становішчы ўкраінскіх сялян 1498—1799 гадоў, перапісы яўрэйскага насельніцтва і інш.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Юпатаў.

**Стафан (Сцяпан) Іванавіч Юпатаў** (15 жніўня 1927, в. Іванава, Бешанковіцкі раён, Віцебская вобласць — 24 сакавіка 1993) — беларускі хірург. Доктар медыцынскіх навук (1968), прафесар (1970).

Біяграфія
---------

Скончыў Магілёўскую фельчарска-акушэрскую школу (1951), Віцебскі медыцынскі інстытут (1957), Інстытут сардэчна-сасудзістай хірургіі АМН СССР (аспірантура, 1962).

Працаваў у Бешанковіцкай раённай бальніцы (1957—1959, урач-хірург), Цэнтральным інстытуце ўдасканалення ўрачоў (Масква, 1962—1966, асістэнт кафедры аперацыйнай хірургіі і тапанатоміі), Віцебскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (1966—1967, кіраўнік Цэнтральнай навукова-даследчай лабараторыі), Гродзенскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (з 1967, дацэнт кафедры факультэцкай хірургіі, у 1968—1991 — загадчык кафедры), Гомельскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (1991—1993, загадчык кафедры хірургічных хвароб).

Працы па пытаннях патагенезу і хірургічнага лячэння язвавай хваробы страўніка, дванаццаціперснай кішкі, жоўцевых шляхоў і печані.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).
* Гордость здравоохранения Витебщины : биографический справочник / Н. И. Степаненко, Ю. Н. Степаенко. — Витебск, 2009.
* Регионы Беларуси : энциклопедия. В 7 т. Т. 2. Витебская область. В 2 кн. Кн. 2. — Минск, 2010.
* Хірургічныя хваробы : вучэбны дапаможнік / Юпатаў С. І. — Мінск, 1996. (Форма імя: Сцяпан.)

Спасылкі
--------

* Юпатаў, Стафан Іванавіч (доктар медыцынскіх навук ; 1927—1993)
Статак буйвалаў у запаведніку Масаі-Мара
Статак (атара) авечак
Зграя ваўкоў нападае на бізонаў
**Ста́так** — група дзікіх або свойскіх жывёл аднаго віду з узаемазвязанымі паводзінамі, якія захоўваюць блізкасць адзін да аднаго, маюць аднолькавы рытм актыўнасці і напрамак руху.

Утварэнне статкаў характэрна для кітападобных, капытных, прыматаў, сумчатых, некаторых драпежных. Склад па ўзросту і полу і памеры статкаў мяняюцца, што адрознівае іх ад іншых груп жывёл з узаемазвязаным паводзінамі (сям’я, гарэм і г.д.). Найбольшыя памеры статкаў вызначаецца магчымасцямі ўзаемнай каардынацыі паводзін жывёл і дасягаюць у кітападобных і прыматаў некалькіх дзясяткаў асобін, у капытных — сотняў і тысяч асобін.
Найбольш буйныя статкі (да 100 тысяч асобін) утвараюцца падчас сезонных міграцый. У статку перайманне пераважае над свабодным выбарам рашэння, характэрным для паводзін адзіночных жывёл. Жывёлы ў статку арыентуюцца на паводзіны суседзяў (сігналы аб наяўнасці корму, з’яўленні драпежніка і інш.) або важака (выбар бяспечнага шляху падчас уцёкаў ад ворага, падыходу да вадапою або прытулку). У прыматаў існуе складаная іерархія і сістэма сувязяў паміж асобінамі. У статках капытных іерархія вызначаецца памерамі цела, рагоў.

У літаратуры тэрмінам «статак» у больш шырокім сэнсе абазначаюць любыя буйныя групы жывёл (напрыклад, статак рыб).

У жывёлагадоўлі
---------------

У жывёлагадоўлі статак — гэта група сельскагаспадарчых жывёл аднаго віду, адабраных па ўзросту, полу, вытворчаму прызначэнню групам, сфарміраваная для асобнага ўтрымання, адкорму і пасьбы. Статак з авечак — атара, з коней — табун. У гадоўлі буйной рагатай жывёлы вылучаюць дойныя статкі, нагульныя (гурт), статкі цялят і маладняку.

Гл. таксама
-----------

* Зграя

Зноскі
------

1. 1 2 3  БелЭн, 2002
2. 1 2  Ста́до // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)
3. 1 2 3  Ста́до // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая Российская энциклопедия, 2004—.

Літаратура
----------

* Ста́так // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 169. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Ста́до // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)
* Экологический энциклопедический словарь. — Кишинёв: Главная редакция Молдавской советской энциклопедии, 1989. (руск.)
* Стадо // Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Баев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др. — М.: Сов. энциклопедия, 1986. — 831 с. — 100 000 экз.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Статак

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4159591-9 · Microsoft: 194775826 |
**Навальніца-3** — беларускі комплекс для абароны стратэгічных аб’ектаў ад мультыкоптараў, распрацаваны ААТ «КБ Радар» у рамках серыі сістэм РЭБ «Навальніца».

Прызначаны для абарона стратэгічных аб’ектаў ад грамадзянскіх мультыкоптараў серыйнай вытворчасці DJI Phantom 2, 3, 4; Inspire; Mavic; Matrice; Walkera Voyager 3 і г.д. Комплекс забяспечвае зону выяўлення з радыусам не менш 500 – 1000 м ад цэнтра ахоўнага аб’екта, зону блакавання палёту мультыкоптараў з радыусам не менш 300 – 500 м; выяўленне і пеленгацыю наземных пунктаў кіравання БПЛА (месцазнаходжанне аператара). У склад уваходзіць выяўляльнікі (радыёпеленгатар), два пастаноўшчыка перашкод каналах кіравання мультыкоптарамі (каналы 1, 2), два пастаноўшчыка перашкод сістэмах GPS і ГЛОНАСС (каналы 3, 4), оптыка-электронны модуль і кейс-кантэйнер для размяшчэння камплекта радыёабсталявання.

Спасылкі
--------

* Комплекс для защиты стратегических объектов от мультикоптеров "Гроза-3" на сайте КБ Радар Архівавана 28 лютага 2021.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Заменгоф.

**Клара Аляксандраўна Заменгоф** (уроджаная *Зільбернік*, 5 кастрычніка 1863, Коўна, Ковенская губерня, Расійская імперыя — 6 снежня 1924, Варшава, Польшча) — эсперантыстка, жонка Людвіка Заменгофа.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў Коўна (цяпер — Каўнас, Літва) у сям’і ўладальніка мылаварнага завода Аляксандра (Сендэра Лейбовіча) Зільберніка.

У 1886 годзе пазнаёмілася з Людвікам Заменгофам і ў 1887 выйшла за яго замуж.

Была аднадумцай мужа ў яго імкненні стварыць міжнародную мову — эсперанта. Каб дапамагчы яму выдаць першы падручнік эсперанта, Unua Libro, аддала на выпуск падручніка свой пасаг: дзесяць тысяч рублёў.

На працягу ўсяго свайго жыцця яна была памочніцай мужа, нярэдка выконваючы функцыі асабістага сакратара. Пасля смерці Л. Заменгофа працягвала весці актыўную дзейнасць па распаўсюджванні эсперанта ў свеце.

У 1921 была ініцыятарам стварэння Варшаўскага таварыства эсперантыстаў Канкорда. Прымала ўдзел ва ўсіх сусветных кангрэсах эсперантыстаў з 1905 года па 1924 год.

Яе бацька быў гаспадаром мылаварны завод у Коўна, эсперантыст Аляксандр (Сендэр Лейбавіч) Зільбернік (1832—1903 або 1831—1906), фінансаваў першы падручнік эсперанта — «Першая кніга» (1887).

Яе брат — Канстанцін (Кадыш) Аляксандравіч Зільбернік (1853 або 1855 — 1920), Расійскі лекар, выпускнік Харкаўскага універсітэта (1878), арганізатар аховы здароўя і стваральнік хірургічнай службы ў Лэбэдынскім павеце Харкаўскай губерні, ганаровы грамадзянін Лэбэдына.

У шлюбе ў іх было трое дзяцей: Адам (1888—1940), Сафія (1889—1942) і Лідзія (1904—1942).

Зноскі
------

1. ↑  Заменгоф, Клара Александровна **(нявызн.)**.. Архівавана з першакрыніцы 19 снежня 2019.
2. ↑  Кадыш Александрович Зильберник, биографическая справка
3. ↑  К. А. Зильберник — организатор здравоохранения в Лебединском уезде **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 9 лістапада 2010. Праверана 4 жніўня 2010.
4. ↑  Кто вы — доктор Зильберник? **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 20 сакавіка 2012. Праверана 4 жніўня 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1100287418 · VIAF: 5146332900718731945 |
Артыкул пра старажытнаегіпецкую багіню. Пра вулкан на Венеры гл. Гара Маат.
**Маат** (Аммаат) — старажытнаегіпецкая багіня, персаніфікуе ісціну, справядлівасць, сусветную гармонію, боскае ўстанаўленне і этычную норму. Маат адлюстроўвалася ў выглядзе жанчыны, якая сядзіць са струсіным пяром на галаве, часам крылатай; таксама магла адлюстроўвацца толькі праз пасярэдніцтва свайго атрыбуту — пяра або плоскага пяшчанага спрадвечнага ўзгорка са скошаным адным бокам, на якім яна часта сядзіць, і які можа адлюстроўвацца пад нагамі і прастоламі многіх іншых багоў. Яна была жонкай бога мудрасці Тота, так як народ Егіпта лічыў, што праўда і мудрасць — гэта добрая пара.

Роля Маат у егіпецкай міфалогіі
-------------------------------

Прынцып Маат ўключае ў сябе як правільнасць і заканамернасць развіцця сусвету, так і згуртаванасць грамадства, а таксама, што асабліва важна, адказнасць цара і простага смяротнага за свае ўчынкі. Усталяваны богам на зямлі, цар падтрымлівае Маат і з дапамогай рытуалаў, пераможных войнаў і асабістай пабожнасці знішчае Ісэфет — хлусню, хаос, разбурэнне. Падносячы падчас штодзённых набажэнстваў у храме да ліку бажаства статуэтку Маат, дачкі сонца увянчанай страўсавым пяром, цар зноў з канкрэтнага ўладара станавіўся увасабленнем самога прынцыпу царскасці, акумулюючы вопыт шматлікіх продкаў і ствараючы аснову для жыцця сваіх пераемнікаў.

Статуэтка Маат ўвасабляла ў сабе прынцып лакальнай гармоніі, цар тым самым аднаўляе касмічную гармонію, бо «сэрца багіні Маат палюбіла яго, і яна ўзносіцца да багоў у вечнасці», уз’ядноўваючы лакальны і сусветны светапарадак, неба і зямлю, абвяшчаючы новы парадак у сусвеце над першапачатковым хаосам. Акрамя таго, багіня была звязана і з эфектыўнасцю вымаўляемага слова; так, Кніга Каровы згадвае, што на мове, прамаўлючага гэты святы тэкст павінна была быць напісаная фігура багіні ісціны Маат.

| ⛭Рэлігія Старажытнага Егіпта |
| --- |
| Міфалогія | 
* Паганства
* Пантэізм
* Політэізм
* Эманацыя
* Душа
* Дуат
* Нумералогія

 |  |
|  Багі | 
* Амат
* Амон
* Аманет
* Анубіс
* Анукет
* Апоп
* Апіс
* Атон
* Атум
* Бастэт
* Бата
* Бену
* Бэс
* Чатыры сыны Гора
* Геб
* Хапі
* Хатхор
* Хека
* Хекат
* Хор
* Ісіда
* Хепры
* Хнум
* Хонсу
* Кук
* Маахес
* Маат
* Мафдэт
* Менхіт
* Мерытсегер
* Месхенет
* Манту
* Мін
* Мневіс
* Мут
* Нейт
* Нехбет
* Нефертум
* Нефтыда
* Нун
* Нут
* Асірыс
* Пахет
* Птах
* Кебуй
* Ра
* Рэшэп
* Саціс
* Сехмет
* Сакар
* Себек
* Селкет
* Сапду
* Сет
* Сешат
* Шу
* Таўрт
* Тэфнут
* Татэнет
* Тот
* Уаджыт
* Вадж-вер
* Упуаўт
* Васрэт

 |
| Тэксты | 
* *Амдуат*
* *Кнігі дыхання*
* *Кніга пячор*
* *Кніга мёртвых*
* *Кніга Зямлі*
* *Кніга варот*
* *Кніга замагільнага свету*
* *Тэксты пірамід*

 |
| Вераванні | 
* Ахвярапрынашэнне
* Пахавальныя абрады
* Атэнізм
* Пракляцце фараонаў

 |


| ?Маат — продкі |
| --- |
| 

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | GND: 118978136 · SUDOC: 03125537X · VIAF: 22941468 |
**Класіфікатар адміністрацыйна-тэрытарыяльных аб’ектаў** (*скароч.* **КАТА**) — устанаўлівае структуру, парадак вядзення і коды адміністрацыйна-тэрытарыяльных аб’ектаў Рэспублікі Казахстан. КАТА прызначаны для забеспячэння дакладнасці, супастаўнасці і аўтаматызаванай апрацоўкі інфармацыі ў разрэзах адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу ў такіх сферах, як статыстыка, эканоміка і іншыя.

Гл. таксама
-----------

* СААТА — аналаг для Беларусі
* КААТЛУ — аналаг для Украіны
* ОКАТО — аналаг для Расіі

Спасылкі
--------

* Апісанне ката(недаступная спасылка)
* КАТО ад 22.06.2022 Архівавана 21 ліпеня 2022.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Алендскі.
**Стафан Але́ндскі** (каля 1720, в. Мачуліна, цяпер Ваўкавыскі раён — 2 верасня 1763) — дзеяч кальвінісцкай царквы.

Біяграфія
---------

Скончыў Слуцкую гімназію, вучыўся ў Парыжскім універсітэце (Сарбона). Пасля вяртання на радзіму ў 1745 годзе атрымаў сціплую пасаду старасты сітнаўскага (цяпер в. Малое Сітна Полацкага раёна). З прычыны пратэстанцкага веравызнання Алендскі не здолеў ва ўмовах Контррэфармацыі зрабіць значную кар’еру. У 1743 годзе ажаніўся з Ганнай Людвікай Красінскай (памерла ў 1756), дачкой старосты гомельскага і прапойскага Мікалая Красінскага.

У 1757 годзе ў Сітне Алендскі пераклаў з французскай на беларуска-польскую макаранічную мову 2-ю частку культавай кнігі пратэстантаў Еўропы «Шлях пілігрыма» брытанскага пратэстанта Джона Баньяна. Гэты пераклад (польск.: «Droga pielgrzymującego chrześcianina do wieczności błogosławionej») выйшаў у Караляўцы (Кёнігсбергу) у 1775 годзе і стаў асновай для перакладу на мазурскі (прускі) дыялект польскай мовы ў 1900 годзе. Магчыма, Алендскі — аўтар іншых перакладаў і выданняў гэтай друкарні.

Літаратура
----------

* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т. 3: Дадатак. А — Я. — С. 22. — 696 с. — ISBN 978-985-11-0487-7 (т. 3), ISBN 985-11-0315-2.
* Алендскі Стафан // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 1. — 704 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0496-9.
**Р-934УМ2** альбо **Навальніца-6** (руск.: Гроза-6) — беларуская станцыя перашкод і радыёкіравання сувязі, распрацаваная ААТ «КБ Радар». Створана ў рамках спецыяльнай серыі сістэм радыёэлектроннай барацьбы «Навальніца».

Апісанне
--------

Прызначана для пошуку, выяўлення і радыёпадаўлення ліній радыёсувязі, якія працуюць на фіксаваных частотах і ў рэжымах адаптыўнай і праграмнай перабудовы рабочай частоты. У склад ўваходзіць выяўляльнік-пеленгатар з прыёма-пеленгатарнай антэна-фідэрнай сістэмай (АФС), два аўтаматызаваных рабочых месца аператараў, дзесяціканальны радыёперадатчык з сямю перадачыкамі АФС, камплект апаратуры сувязі і перадачы даных, камплект апаратуры электрасілкавання і жыццезабеспячэння, аўтамабільнае шасі з двума электрастанцыямі і кузавам-фургонам.

Эксплуатанты
------------

* Беларусь
* Азербайджан
* Лівія
* ААЭ

Баявое прымяненне
-----------------

Летам 2020 года ў сеткі з’явіліся фатаграфіі комплексаў «Навальніца-6» і «Навальніца-С» у Лівіі, дзе іх выкарыстала Лівійская нацыянальная армія Халіфа Хафтара. Беларускія сістэмы змаглі абясшкодзіць 11 турэцкіх БПЛА, якія належалі прыхільнікам Фаіза Сараджа. Калумніст газеты «Военно-промышленный курьер» Віталь Арлоў са спасылкай на неназваныя крыніцы заявіў, што за перыяд 2019—2020 гадоў колькасць абясшкоджаных беспілотнікаў меркавана большая, і сістэмы «Навальніца» могуць быць датычны да страты 78 ударных БПЛА «Байрактар ТБ-2» і двух MQ-9 Reaper, якія выкарыстоўваліся ВПС ЗША і Італіі для разведвальных палётаў у зоне баявых дзеянняў. У той жа час частка з названага збіта расійскім ЗРК «Панцыр».

«Навальніца» была перададзена ад ААЭ, якія ў сваю чаргу купілі яе непасрэдна ў Беларусі. Яшчэ раней гэтыя сістэмы пастаўляліся ў Азербайджан і прымяняліся падчас Карабахскага канфлікту восенню таго ж года.

Гл. таксама
-----------

* Навальніца-Р

Зноскі
------

1. ↑  Р-934УМ "Гроза" ("Гроза-6")
2. ↑  В Ливии замечен белорусский комплекс «Гроза-6»
3. ↑  Белорусская «Гроза» засветилась в воюющей Ливии Архівавана 17 студзеня 2021.
4. ↑  Виталий Орлов. Хитрые минские «Грозы» Архівавана 29 жніўня 2021. // Газета "Военно-промышленный курьер", выпуск № 31 (894) за 17 августа 2021 года.
5. ↑  Боевое применение белорусских комплексов РЭБ. Не факт.(недаступная спасылка)
6. ↑  Белорусские системы РЭБ выводят из строя турецкие дроны над Ливией // Avia.pro, 27 июня 2020
7. ↑  Беларуская «ГРОЗА» армянским БПЛА на вооружении Азербайджанской Армии

Спасылкі
--------

* Cтанция помех VHF/UHF/SHF диапазона «Гроза-6» Архівавана 28 студзеня 2021. на официальном сайте КБ Радар.
Рана Рараку Мааі
**Маа́і** — каменныя статуі са спрасаванага вулканічнага попелу на востраве Рапануі, належаць да прэтэндэнтаў Сем новых цудаў свету. Усе мааі маналітныя, гэта значыць выразаныя з адзінага кавалка каменя, а не злепленыя або змацаваныя. Вага часам дасягае больш за 20 тон, а вышыня — больш за 6 метраў. Была знойдзена няскончаная скульптура ростам каля 20 метраў і вагой у 270 тон. Усяго на востраве Пасхі маецца 997 мааі. Усе мааі, акрамя сямі статуй, «глядзяць» у глыб вострава. Гэтыя сем статуй адрозніваюцца яшчэ і тым, што знаходзяцца ўнутры вострава, а не на ўзбярэжжы.

Крыху менш пятай часткі мааі былі перасунутыя на пляцоўкі для цырымоній (аху) і ўстаноўлены з каменным цыліндрам чырвонага колеру на галаве (пукаў). Каля 95 % выразаныя са спрасаванага вулканічнага попелу Рана Рараку, дзе цяпер засталося 394 мааі. Работы ў каменяломні ля падножжа вулкана Рана Рараку былі нечакана перапыненыя, і там засталося шмат няскончаных статуй. Практычна ўсе завершаныя мааі былі перасунутыя з Рана Рараку на цырыманіяльныя платформы.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мааі
* Unofficial Easter Island Homepage Архівавана 10 сакавіка 2012.
* PBS NOVA: Secrets of Easter Island
* PBS NOVA: Secrets of Lost Empires: Easter Island
* How to make Walking Moai
* Czech who made Moai statues walk returns to Easter Island