recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Адшчэп** — асколак, аддзелены адбойнікам ад кавалка крэменю або крамянёвага нуклеуса першабытным чалавекам каменнага і бронзавага вякоў. Адшчэпы бываюць рознай формы і памераў з ударнай пляцоўкай, пукатасцю ад удару адбойнікам і 2 плоскасцямі: спінкай (са слядамі раней зробленых сколаў або без іх) і брушкам (са слядамі ударнага злому). Выкарыстоўваліся першабытнымі людзьмі для вырабу прылад працы (нажы, сярпы).

Літаратура
----------

* Адшчэп // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 28. — ISBN 5-85700-077-7.
* Коласаў, А. У. Адшчэп / А. У. Коласаў // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 23. — ISBN 978-985-11-0353-5.
**Канец рымскага праўлення ў Брытаніі** — перыяд, на працягу якога Рымская імперыя спыніла ўсякія дачыненні з Рымскай Брытаніяй, што азнаменавала сабой пераход ад рымскай да Пострымскай Брытаніі. Няма дакладнай даты гэтай падзеі, а само рымскае валадарства скончылася ў розны час у розных частках Брытаніі і пры розных абставінах.

410 год гісторыкі называюць датай заканчэння рымскага валадарства ў Брытаніі часцей за ўсё. У гэтым годзе рымскі імператар Ганорый адказаў на просьбу аб дапамозе рамана-брытаў  (руск.) (бел. якія пакутавалі ад набегаў варвараў, так званым «рэскрыптам Ганорыя», які аддаваў абарону вострава ў рукі яго ж жыхароў (фармальна гэты рэскрыпт не адмяняў рымскага праўлення, а толькі дазваляў жыхарам правінцыі насіць зброю). Некаторыя гісторыкі датай падзеі лічаць 409 год, калі рамана-брыты пачалі выганяць рымскіх чыноўнікаў з гарадоў, ці 407 год, калі пачаўся масавы вывад рымскіх войскаў з Брытаніі.

Рымскае валадарства ў паўночнай і, збольшага, заходняй Англіі шмат у чым скончылася ўжо ў 383 годзе (хоць апошняя паспяховая рымская ваенная кампанія, якая прывяла да часовага аднаўлення ўлады рымлян у паўднёвай Шатландыі, адбылася ў 369—371 гадах). У гэтым годзе рымскія войскі былі выведзеныя з многіх тэрыторый поўначы і захаду, і ніколі больш не вярнуліся. У адрозненне ад раманізаваных паўднёвай і цэнтральнай частак Брытаніі, сувязь паміж тымі рэгіёнамі і Рымам прадстаўляла сабой выключна ваенную акупацыю, а працэсу стварэння нейкага змешанага цывільнага згуртавання з рымлян і мясцовых жыхароў не было. Таму рымскае валадарства тут скончылася адразу пасля вываду войскаў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Frere, Sheppard Sunderland  (руск.) (бел. (1987), Britannia: A History of Roman Britain (3rd, revised ed.), London: Routledge & Kegan Paul, ISBN 0-7102-1215-1
* Giles, John Allen  (англ.) (бел. ed. (1841), «The Works of Gildas», The Works of Gildas and Nennius, London: James Bohn
* Higham, Nicholas  (англ.) (бел. (1992), Rome, Britain and the Anglo-Saxons, London: B. A. Seaby, ISBN 1-85264-022-7
Кантрольны пункт
**Кантрольны пункт** (скарочана — **КП**) — кропка, у якой павінны пабываць удзельнікі спаборніцтваў па спартыўным арыентаванні і сумежных відах спорту, такіх як рагейн і прыгодніцкія гонкі.

Кропка пазначаецца на карце, а на мясцовасці на ёй усталёўваецца спартыўная прызма. Для кантролю праходжання КП выкарыстоўваць сродкі адзнакі: станцыю электроннай адзнакі, кампосцер, каляровы аловак, літару або слова для запамінання, кантэйнер для запісак і г. д.

Кантрольныя пункты павінны размяшчацца на арыенцірах, пазначаных на карце і апісаных у легендзе. Часам для дадатковага кантролю ў раёне КП знаходзіцца суддзя-кантралёр.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кантрольны пункт
Вярхоўны галоўнакамандуючы Кантынентальнай арміі Джордж Вашынгтон
**Кантынентальная армія** (лац.: Continental Army) была сфарміравана пасля пачатку Амерыканскай вайны за незалежнасць калоніямі, якія сталі Злучанымі Штатамі Амерыкі. Была створана паводле рашэння Кантынентальнага кангрэса 14 чэрвеня 1775 года для каардынацыі ваенных дзеянняў Трынаццаці калоній падчас іх паўстання супраць улады Вялікабрытаніі. Кантынентальная армія была дапоўненая мясцовымі апалчэнцамі і іншымі вайскоўцамі, якія заставаліся пад кантролем асобных штатаў. На працягу ўсёй вайны вярхоўным галоўнакамандуючым Кантынентальнай арміі быў генерал Джордж Вашынгтон.
Двухметровы надпіс HWDP на сцяне ў горадзе Зялёна Гура
**HWDP** (таксама **CHWDP**, **ChWDP**, скарачэнне ад польск.: (c)huj w dupę policji, літаральна — *хуй в дупу паліцыі*) — польская абрэвіятура, лаянка, накіраваная супраць паліцыі.

Паходжанне і ўжыванне
---------------------

Першапачаткова лозунг выкарыстоўваўся ў хіп-хопе, напрыклад, у песні *Policyjne* гурта Pięć Dwa[pl] і творчасці гурта Hemp Gru[pl], чый заснавальнік Wilku[pl] выкарыстаў яго ў песні *28.09.97* альбома *Skandal*[pl] (1998) групы Molesta Ewenement[pl].

Гэта лаянка часта з’яўляецца на графіці ў Польшчы. Па сцвярджэнні брытанскага таблоіда Daily Star[en], польскія жартаўнікі ў Букінгемскім палацы разыгралі афіцэраў: фатаграфуючыся з імі, палякі трымалі ў руках плакат са словамі CHWDP. Пасля гэтага Служба сталічнай паліцыі папярэдзіла паліцэйскіх пра абразлівае значэнне абрэвіятуры на той выпадак, калі польскія турысты папросяць іх сфатаграфавацца.

Розначытанні ў выкарыстанні скарачэння абумоўлены тым, што ў польскай мове *Ch* — гэта дыграф, які чытаецца гэтак жа, як h.

Аналагі
-------

Іншым папулярным лозунгам з тым жа сэнсам, што і HWDP, з’яўляецца скарачэнне **JP**, **JP 100 %** або **JP na 100%** (ад польск.: Jebać policję na 100% — «ябаць паліцыю на 100 %»). Ён стаў папулярным дзякуючы хіп-хоп групе Firma.

У англійскай мове з падобнай мэтай выкарыстоўваецца абрэвіятура A.C.A.B.

Гл. таксама
-----------

* Міжнародны дзень барацьбы з паліцэйскай жорсткасцю
* A.C.A.B.

Зноскі
------

1. ↑  Police warned about Polish pranksters
2. ↑  Nawołują, by jeb…ć policję, a prawica robi z nich nowych idoli

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме HWDP
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шафрановіч.
**Аляксандр Сцяпанавіч Шафрановіч** (нар. 26 лістапада 1952, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1975 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. З 1975 г. — архітэктар, з 1982 года — галоўны архітэктар праектаў у інстытуце «Белпрампраект».

Член Саюза архітэктараў СССР з 1980 года.

Творчасць
---------

Спартыўна-забаўляльны цэнтр у Маладзечне
Асноўныя творы: эксперыментальна-вытворчы корпус НДІ парашковай металургіі (1983), кавальска-эксперыментальная база аўтазавода (1986), канструктарска-эксперыментальная база завода колавых цягачоў у Мінску; цэх буйнога ліцця кавальскага завода цяжкіх штамповак у Жодзіне; вытворча-дыстрыбутарскі цэнтр «Кока-кола Беларусь» у Калядзічах; Палац хакея па вул. Прытыцкага ў Мінску (сааўтары Ю. Ф. Патапаў, І. І. Боўт), Лядовы палац у Баранавічах (пабудаваны ў 2007—2009), спартыўна-забаўляльны цэнтр у Маладзечне (сааўтар Э. Длугуновіч), Лядовы палац у Оршы, Лядовы палац у Віцебску (пабудаваны ў 1998—1999; сааўтар І. Боўт), трэніровачны каток Палаца спорту ў Мінску; трэніровачны каток у Смаленску; завод будаўнічых сумесяў СТАА «Хенкель Баўтэхнік» у Заслаўі.

Узнагароды
----------

Лаўрэат прэміі імя У. А. Караля Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Беларусі.

Зноскі
------

1. 1 2  Шафранович Александр Степанович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
2. 1 2 3 4  Шафранович Александр Степанович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
3. 1 2 3 4  Символы нашего времени: ТОП-10 ледовых дворцов Беларуси

Літаратура
----------

* Шафранович Александр Степанович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Шафранович Александр Степанович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Аляксандр Сцяпанавіч Рагачу́к** (нар. 1 лютага 1965, Шыповічы, Кобрынскі раён, Брэсцкая вобласць, БССР) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Старшыня Брэсцкага гарадскога выканаўчага камітэта (2014–2023). Палкоўнік запасу.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 1 лютага 1965 года ў вёсцы Шыповічы Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці ў сям’і педагогаў. У 1985 годзе скончыў Курганскае вышэйшае ваенна-палітычнае авіяцыйнае вучылішча і быў накіраваны для праходжання службы ў Афганістан. Па 1998 год служыў на афіцэрскіх пасадах ва Узброеных Сілах Расійскай Федэрацыі. У 1998—2000 гадах выкладаў у Самарскім аэракасмічным універсітэце.

У 2000 годзе вярнуўся на радзіму, працаваў у Кобрынскім райвыканкаме начальнікам аддзела арганізацыйна-кадравай працы, намеснікам старшыні выканкама.

У 2004 годзе скончыў Акадэмію кіравання пры прэзідэнце Рэспублікі Беларусь і быў прызначаны на пасаду начальніка ўпраўлення ідэалагічнай працы Брэсцкага аблвыканкама. На гэтай пасадзе ён стаў вядомым тым, што ўвёў па серадах абавязковы беларускамоўны дзень у арганізацыі.

У 2010 годзе заняў пасаду главы адміністрацыі Маскоўскага раёна горада Брэста. У інтэрв’ю пасля прызначэння заявіў, што «мы з часам, канешне, але ўсё роўна пяройдзем на беларускую мову», хоць большасць грамадзянаў цяпер карыстаецца «расійскай мовай».

У 2012 годзе скончыў Інстытут павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі Брэсцкага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «Эканоміка і кіраванне на прадпрыемстве прамысловасці».

14 кастрычніка 2014 года прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка даў згоду на прызначэнне Аляксандра Рагачука старшынёй Брэсцкага гарвыканкама. 15 кастрычніка 2014 года прызначэнне было падтрымана дэпутатамі гарсавета.

У час «Марша недармаедаў» 2017 года, накіраванага супраць прэзідэнцкага Дэкрэта № 3 «Аб папярэджанні сацыяльнага ўтрыманства» і эканамічнай палітыкі ўлад, Аляксандр Рагачук нечакана запрасіў на гутарку ў актавую залу гарвыканкама пратэстоўцаў, якія сабраліся каля будынка. На перамовах пратэстоўцы выказалі яму патрабаванне адмяніць дэкрэт, на што Рагачук паабяцаў перадаць гэтае патрабаванне «вышэйшым уладам».

Узнагароды
----------

* медаль «За адвагу» (СССР).
* Медаль «За баявыя заслугі».
* Ордэн свяціцеля Кірыла Тураўскага II ступені (2019).
* медаль «За працоўныя заслугі» (2020).

Сям’я
-----

Жанаты, мае дачку.

Зноскі
------

1. ↑  Навіна пра прызначэнне
2. ↑  Стала вядома, за што звольнілі мэра Брэста Рагачука і куды яго прызначаць **(нявызн.)**. *Наша Ніва* (27 сакавіка 2023).
3. 1 2  Прыхільнік беларускай мовы стаў мэрам Брэста ФОТА
4. ↑  Некалькі тысяч людзей далучыліся да шэсця пратэсту ў Брэсце АНЛАЙН  (бел.). *Наша Ніва* (5 сакавіка 2017). Праверана 7 сакавіка 2017.
5. ↑  Старшыня Берасьцейскага гарвыканкаму паабяцаў шмат новых працоўных месцаў у будаўніцтве
6. ↑  Мэр Бреста Александр Рогачук награжден орденом святителя Кирилла Туровского
7. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 8 студзеня 2020 года № 7 «Аб узнагароджанні»

Спасылкі
--------

* Кто есть кто. Александр Степанович Рогачук Архівавана 23 сакавіка 2018.
**Алякса́ндр Стральцо́ў** (нар. 27 снежня 1970, Мінск, БССР, СССР) — беларускі грамадскі і палітычны актывіст. Намеснік старшыні Партыі БНФ (2017—2019).

Біяграфія
---------

У 1993 годзе скончыў Беларускую дзяржаўную політэхнічную акадэмію. У 1996—1999 гадах вучыўся на аспірантуры Навукова-даследчага інстытута эканомікі Міністэрства эканомікі Рэспублікі Беларусь па секцыі «Рэгіянальная эканоміка».

Цяпер выкладчык Цэнтра бізнес-адукацыі Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта (Вільнюс).

Рыма-каталік. Жанаты, мае 4 дзяцей.

Грамадская дзейнасць
--------------------

У 1990—1999 гадах быў членам БНФ «Адраджэнне» — Партыі БНФ. Быў намеснікам старшыні Маладзёжнай Фракцыі БНФ у 1994—1996 гадах. Член Сойма Партыі БНФ. Паміж 1999—2003 гадамі праз нязгоду з падзелам арганізацыі выйшаў з партыі. У 2003—2007 гадах — намеснік старшыні Міжнароднай камісіі, у 2009—2011 — старшыня Камісіі партыйнага навучання Партыі БНФ.

У маі 2019 года пакінуў Партыю БНФ праз нязгоду з рашэннем старшыні партыі Рыгора Кастусёва ўзяць удзел у гей-парадзе ў Вільні (Літва). Станам на 2023 год не вядзе палітычнай дзейнасці.

Зноскі
------

1. ↑  Намеснік старшыні Партыі БНФ Аляксандр Стральцоў **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 19 ліпеня 2018. Праверана 27 верасня 2018.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Судакоў.
**Алякса́ндр Сцяпа́навіч Судако́ў** — беларускі дзяржаўны дзеяч. З 1932 года — наркам юстыцыі БССР.

Біяграфія
---------

У 1930 годзе быў адказным сакратаром Мазырскага акруговага камітэта КП(б)Б. У 1931—1932 гадах — адказны сакратар Віцебскага гарадскога камітэта КП(б)Б. 

З кастрычніка 1932 да мая 1933 года — наркам юстыцыі БССР. 

У 1932 — кандыдат у члены бюро ЦК КП(б)Б. Рэпрэсаваны ў 1937 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  История в лицах (руск.)(недаступная спасылка) (1-2010). — Юстиция Беларуси. Архівавана з першакрыніцы 16 лютага 2020.

Спасылкі
--------

* Біяграфія (руск.)
**Аляксандр Сцяфанавіч Шашэ́нька** (2 ліпеня 1937—2008) — вучоны ў галіне ветэрынарнай медыцыны, доктар ветэрынарных навук (1990), прафесар (2002).

Біяграфія
---------

А. С. Шашэнька нарадзіўся ў вёсцы Стары Дзедзін (у сучасным Клімавіцкім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі). У 1962 годзе скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут. У 1962—1964 гг. галоўны ветэрынарны ўрач Клімавіцкай дзяржплемстанцыі, у 1964—1968 гг. выкладаў у Клімавіцкім зоаветэрынарным тэхнікуме. У 1968—1995 гг. А. С. Шашэнька ў Беларускім НДІ эксперыментальнай ветэрынарыі імя С. М. Вышалескага — старэйшы ветэрынарны ўрач, старэйшы навуковы супрацоўнік, галоўны навуковы супрацоўнік, загадчык лабараторыяй хвароб рыб і пушных звяроў. У 1970 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю, у 1990 годзе доктарскую. З 1995 года ў Віцебскай акадэміі ветэрынарнай медыцыны.

Навуковая і выкладчыцкая дзейнасць
----------------------------------

А. С Шашэнька належаць навуковыя працы па дыягностыцы шаленства дзікіх і свойскіх жывёл, распрацоўцы бівалентнай вакцыны супраць шаленства і чумы драпежных жывёл. Займаўся вывучэннем прычын захворвання белавежскіх зуброў некратычным баланапластытам і метадаў яго прафілактыкі і лячэння. Падрыхтаваў 4 кандыдаты навук. Апублікаваў больш за 100 навуковых прац, 4 навукова-метадычных дапаможнікі, курс лекцый па ветэрынарна-санітарнай экспертызе з асновамі тэхналогіі і стандартызацыі прадуктаў жывёлагадоўлі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Кафедра ветеринарно-санитарной экспертизы им. академика Х. С. Горегляда: История кафедры // Сайт ВДАВМ (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17). — С. 399.

Спасылкі
--------

* Кафедра ветеринарно-санитарной экспертизы им. академика Х. С. Горегляда: История кафедры // Сайт ВДАВМ (руск.)
* Календарь знаменательных и памятных дат 2017 года  (руск.) // УА «Віцебскі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт»
**Водна-балотны заказнік «Шапавальскі мох»** — заказнік мясцовага значэння, размешчаны на тэрыторыі Полацкага раёна Віцебскай вобласці. Быў заснаваны ў 2015 годзе.

Апісанне
--------

Размешчаны на буйным балотным масіве плошчай 582 га. На тэрыторыі заказніка сустракаецца больш за 10 відаў млекакормячых, выяўлена 56 відаў птушак, пражываюць больш за 300 відаў насякомых.

У складзе фаўны адзначана 6 відаў насякомых, занесеных у Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь (рашэцісты жужаль, жужаль Менетрые, тарфяннікавая жаўтушка). Акрамя таго, адзначаны 4 віды, якія патрабуюць прафілактычнай аховы.

Выяўлена месца росту баранца звычайнага, уключанага ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь. Таксама выяўлена 7 відаў раслін, якія патрабуюць прафілактычнай аховы, і 5 месцаў пражывання птушак, уключаных у Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь (чорны бусел, змеяед, скапа, шэры журавель). Зарэгістравана 4 віды птушак, якія маюць 2-ю SPEC катэгорыю, і 12 відаў, якія маюць 3-ю SPEC катэгорыю.

Зноскі
------

1. ↑  Шапавальскі мох

Літаратура
----------

* Соломянко, Н. В. Живая природа родного края / Н. В. Соломянко // Полацкі веснік. — 2018. — 2 лют. — С. 6.
**Міхаіл Іванавіч Пржыбы́тка** (2 лютага 1906, Мінск — 18 лістапада 1973) — беларускі дзеяч тэатра. Заслужаны дзеяч культуры Беларускай ССР (1967).

Біяграфія
---------

3 1925 года працаваў у Беларускім тэатры імя Я. Купалы рабочым сцэны, загадчыкам машынна-дэкарацыйнага і канструктарскага цэхаў, галоўным машыністам сцэны. Дасканала валодаў сваёй справай, умелы арганізатар творчага працэсу, зрабіў значны ўклад у тэхнічную аснашчанасць сцэны.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1947 года.

Выканаў дэкарацыі да спектакляў: «Жыццё кліча» У. Біль-Белацаркоўскага[ru] (1935), «Як яе завуць» М. Адуева, «Далёкае» А. Афінагенава, «Ваўкі і авечкі[ru]» А. Астроўскага (усе 1936).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Л. І. Балыніна.* Пржыбытка Міхаіл Іванавіч // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2.

Спасылкі
--------

* Міхаіл Іванавіч Пржыбытка на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 130299 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Варвашэня.
**Алег Мікалаевіч Варвашэня** (нар. 27 чэрвеня 1964, г. Баранавічы, Брэсцкая вобласць) — беларускі скульптар.

Біяграфія
---------

У 1984 г. скончыў Мінскае мастацкае вучылішча, у 1993 — Беларускую дзяржаўную акадэмію мастацтваў. У 1993—1997 гг. стажыраваўся ў Акадэмічных майстэрнях Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь. Удзельнік рэспубліканскіх і міжнародных выставак з 1990 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1997 года.

Жыве і працуе ў Мінску.

Творчасць
---------

Працуе ў галіне станковай і манументальнай скульптуры. Матэрыял — бронза, граніт.

Сярод твораў: скульптура-фантан «Феміда» (г. Магілёў), серыі скульптур «Жаночы торс», «Мой сусед», «Якая ляжыць з рукой» (усе Мінск), помнікі графу С. Зорычу (у суаўтарстве, г. Шклоў Магілёўскай вобласці), У. Караткевічу (у суаўтарстве, г. Кіеў).

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь, Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск), у прыватных калекцыях Беларусі і за яе межамі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  «ТРОГАТелЬная выставка». З 18 мая па 25 ліпеня 2011 года
2. 1 2  Варвашэня Алег Мікалаевіч // Сучасная беларуская скульптура. XXI стагоддзе [Выяўленчы матэрыял]: альбом / аўтар тэксту, складанне, пераклад на беларускую мову: К. С. Аксёнава. — Мн.: БелЭн, 2012. — 358 с. — ISBN 978-985-11-0574-4.

Літаратура
----------

* Варвашэня Алег Мікалаевіч // Сучасная беларуская скульптура. XXI стагоддзе [Выяўленчы матэрыял]: альбом / аўтар тэксту, складанне, пераклад на беларускую мову: К. С. Аксёнава. — Мн.: БелЭн, 2012. — 358 с. — ISBN 978-985-11-0574-4.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фрадкін.
**Леанід Ісаевіч Фрадкін** (24 снежня 1935, Мінск) — беларускі вучоны ў галіне біяхіміі i біяфізікі, доктар біялагічных навук, прафесар.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі педагагічны інстытут (1958). У 1958—2000 гг. працаваў у Інстытуце фотабіялогіі Нацыянальнай АН Беларусі.

Навуковыя працы па пытаннях будовы фотасінтэзу мембран хларапластаў раслін, механізмах іх фарміравання, прасторава-энергетычнай арганізaцыі малекул хларафілу і яго папярэднікаў.

З 2000 года жыве ў ЗША.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16). — С. 450.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дземідовіч.
**Леанід Аляксандравіч Дземідовіч** (10 ліпеня 1937, Казань — 1999) — беларускі геолаг. Доктар геолага-мінералагічных навук (1981), прафесар (1989).

Біяграфія
---------

Скончыў Казанскі ўніверсітэт у 1959 годзе. З 1959 года ў Беларускім геолага-разведачным НДІ (з 1970 года намеснік дырэктара, у 1975—1983 гадах дырэктар). З 1983 года ў БДУ. Навуковыя працы ў галіне геалогіі, пошуку і разведкі нафтавых і газавых радовішчаў. Стварыў схемы класіфікацыі парод-калектараў, стадый і этапаў літагенезу.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
**«Горад Д'ябла»** (сербск.: Ђавоља варыш) — прыродная славутасць на гары Радан на поўдні Сербіі у 27 км да паўднёвага ўсходу ад горада Куршумлія.

Утварэнне ўяўляе сабою 202 каменныя слупы вышынёй ад 2 да 15 м сярэднім дыяметрам 1 м, на вяршынях якіх мясцуюцца каменныя блокі вагой да 100 кг. Слупы маюць натуральнае паходжанне, яны паўсталі дзякуючы выветрыванню. У раёне ёсць дзве водныя крыніцы: Вада Д'ябла і Калодзеж Д'ябла. Яны маюць высокую мінералізацыю (да 15 г/л), з-за чаго расліннасць у прылеглай мясцовасці бедная, што спрыяла выветрыванню.

Незвычайнасць утварэння спарадзіла сярод мясцовых жыхароў мноства змрочных легендаў, услед за якімі яно атрымала назву «Горада Д'ябла». Антураж месца выкарыстоўваецца для прыцягнення турыстаў, большасць экскурсій праводзіцца ноччу.

У 1959 годзе тэрыторыя «Гарады Д'ябла» атрымала ахоўны статус, у 1995 годзе ўрад Сербіі прысвоіў яму статус помніка прыроды. У 2002 годзе ЮНЕСКА уключыла «Горад Д'ябла» ў папярэдні спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны.

Зноскі
------

1. 1 2 3  About Devil`S Town (англ.). Праверана 16 мая 2015.
2. 1 2 3  The Djavolja Varos (Devil's Town) Natural Landmark (англ.).  UNESCO World Heritage Centre. Праверана 16 мая 2015.
3. 1 2  *Андрушкевич, Юрий Петрович.* Тайна горы Радан // *100 самых необычных мест планеты*. — М.: Эксмо, 2014.

* Виртуальный тур по «Городу Дьявола»


| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Сербіі |
| --- |
| 
Гамзіград-Рамуліяна • старажытны горад Стары-Рас  і манастыр Сопачані • манастыр Студзеніца
праваслаўныя манастыры ў Косаве (манастыр Вісакі Дзечані • манастыр Грачаніца • манастыр Печскага патрыярхата • царква Багародзіца Левішка)
 |  |
**Галадзя́нка** (**Падко́сцелак**) — возера ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца за 34 км на паўночны ўсход ад горада Астравец, каля вёскі Падкосцелак. Належыць да Сарачанскай групы азёр.

Возера знаходзіцца ў басейне ракі Страча. Плошча Галадзянкі складае 0,33 км². Найбольшая глыбіня возера — 6,1 м. Даўжыня возера — 0,9 км, найбольшая шырыня — 0,49 км. Аб'ём вады ў возеры складае 1,32 млн м³. Даўжыня берагавой лініі возера складае 2,59 км, плошча вадазбору — 1,7 км². Велічыня празрыстасці вады ў возеры складае 2,2 м.

Возера Галадзянка
Схілы катлавіны возера маюць вышыню да 8 м, на поўдні сягаюць 15 м. Схілы парослыя лесам, на захадзе і ўсходзе — разараныя. Берагі возера нізкія, знаходзяцца пад хмызняком. На захадзе і поўдні зліваюцца з схіламі.

Дно вадаёма да 2 м пясчанае, на большых глыбінях — глеістае.

На захадзе з возера ідзе кароткая пратока да возера Галодна.

Стары масток

Літаратура
----------

* Озера Белоруссии. О.Ф. Якушко и др. — Мн.: Ураджай, 1988.

| Сарачанскія азёры |
| --- |
| 
* Баранскае
* Белае
* Вераб’і
* Галадзянка
* Галодна
* Гульбеза
* Ёдзі
* Залаўскае
* Каймін
* Клевел
* Тумскае
* Туравейскае

 |
**Галандская Бразілія**, таксама вядомая як адна з **Новых Галандый**, — землі ўздоўж паўночнага ўзбярэжжа Бразіліі, якія на працягу другой трэці XVII стагоддзя знаходзіліся пад кіраваннем Галандскай Вест-Індскай кампаніі.

Галандцы скарысталіся акупацыяй Партугаліі іспанцамі і развалам Партугальскай каланіяльнай імперыі для таго, каб, пачынаючы з 1624 года, планамерна акупаваць паўночны ўсход Партугальскай Бразіліі. Сталіцай галандскіх уладанняў у Бразіліі стаў горад Маўрыцстад (цяпер — Рэсіфі). Менавіта там знаходзілася штаб-кватэра Галандскай Вест-Індскай кампаніі.

Пасля аднаўлення партугальскай дзяржаўнасці (1640) партугальцы прыняліся адваёўваць згубленыя ўладанні ў Бразіліі. На руку ім сыграла і першая англа-галандская вайна, якая адцягвала ўвагу галандцаў.

26 студзеня 1654 года галандцы былі канчаткова выдушаны з тэрыторыі Бразіліі, аднак афіцыйна гэта было прызнана Злучанымі правінцыямі толькі ў Гаагскім дагаворы 1661 года.

Гл. таксама
-----------

* Сурынам
Шанігартэн ля будынку Венскага ўніверсітэта.
**Шаніга́ртэн** (ням.: Schanigarten) — аўстра-баварскі тэрмін і паняцце, які выкарыстоўваецца для адкрытай летняй веранды пры кавярні альбо рэстаране, якую ладзяць на шырокім тратуары альбо ў пешаходнай зоне. Традыцыйны для венскіх кавярняў. У адрозненне ад звычайных піўных садоў (ням.: Gastgärten), кліенты фактычна размяшчаюцца на тэрыторыі дзяржаўнай уласнасці. Раней гэтая назва выкарыстоўвалася толькі для венскіх кавярняў. З часам выраз стаў папулярным па ўсёй Аўстрыі і выкарыстоўваецца таксама для апісання столікаў ля рэстарацый і карчмы. Столікі пры кавярні, мацаваныя ва ўнутраным дворыку будынку, называюцца гастгартэнамі.

Шанігартэны ёсць вельмі прывабнай прапановай для ўладальнікаў устаноў, бо яны плацяць муніцыпалітэту толькі абмежаваную гадавую плату ў некалькі еўра за квадратны метр. Такім чынам, такія ўстановы, як крамы марожанага, могуць эфектыўна памнажаць зону адпачынку на тэрыторыі грамадскай уласнасці пры мінімальных выдатках. Акрамя таго, часам даецца дазвол на абсталяванне шанігартэнаў не на тратуарах, а фактычна, на аўтамабільных дарогах альбо паркоўках, памяншаючы колькасць даступных месцаў для паркоўкі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Шанігартэн
* Schanigarten-Leitfaden. Wirtschaftskammer Wien.
**Лаба́наўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чэрыкаўскага раёна Магілёўскай вобласці Беларусі. Цэнтр — вёска Лабанаўка.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Чэрыкаўскага раёна Магілёўскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чэрыкаўскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. З 16 верасня 1959 года ў складзе Крычаўскага раёна. 24 чэрвеня 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Верамейскага сельсавета. 

4 чэрвеня 1965 года ўтвораны зноў у Крычаўскім раёне Магілёўскай вобласці БССР у складзе 26 населеных пунктаў (Акцябр, Вазраждзенне, Васькоўка, Востраў, Гіжня, Грамабой, Гром, Доўгая, Дубраўка, Жытнёў, Зара, Зялёны Дуб, Каменка, Клін, Лабанаўка, Лобча, Малінкі, Навіна, Падбудкі, Падлом’е, Рассвет, Рынкоўка, Светлы, Слава, Шчацінка і Ялоўка), якія ўваходзілі ў склад Верамейскага сельсавета. З 30 ліпеня 1966 года ў складзе адноўленага Чэрыкаўскага раёна. 30 жніўня 1993 года ў склад Язёрскага сельсавета перададзены вёскі Гіжня, Доўгая, Дубраўка, Лобча і Рынкоўка. 26 жніўня 1994 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Сормаўскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 чэрвеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 20.
2. ↑  Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 чэрвеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 25 (1105).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.
**Тамія** (араб. طامية‎‎) — горад на поўначы Егіпта, размешчаны на тэрыторыі мухафазы Эль-Фаюм.

Геаграфічнае становішча
-----------------------

Горад знаходзіцца ва ўсходняй частцы мухафазы, на тэрыторыі Фаюмскага аазіса, на адлегласці прыблізна 19 кіламетраў на паўночны ўсход ад Эль-Фаюма, адміністрацыйнага цэнтра правінцыі. Абсалютная вышыня — 13 метраў ніжэй узроўню мора.

Дэмаграфія
----------

Па даных перапісы 2006 года колькасць насельніцтва Таміі складала 49 385 чалавек.
Дынаміка колькасці насельніцтва горада паводле гадоў:

| 1996 | 2006 |
| --- | --- |
| 38 383 | 49 385 |

Транспарт
---------

Найбліжэйшы буйны грамадзянскі аэрапорт — Міжнародны аэрапорт Каіра.

Зноскі
------

1. 1 2  Tamiyah, Egypt Page (англ.).  Fallingrain Global Gazetteer. Праверана 21 ліпеня 2013.
2. ↑  The provinces of Egypt and all cities of more than 15,000 inhabitants (англ.).  City Population. Праверана 21 ліпеня 2013.
**Ваявода** (руск.: воевода) — у Кіеўскай Русі і іншых славянскіх краінах — начальнік княжацкай дружыны або кіраўнік народнага апалчэння. Згадваецца ўсходнеславянскімі летапісамі пачынаючы з 10 ст.

Гісторыя
--------

### Русь

У Кіеўскай дзяржаве вядомы з 10 ст. спачатку камандавалі княжацкай дружынай або народным апалчэннем. У Галіцка-Валынскай дзяржаве 13—14 стст. ваяводы, акрамя таго, часам былі кіраўнікамі пэўных адміністратыўна-тэрытарыяльных адзінак (напрыклад, Берасцейскай зямлі).

### Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая

У ВКЛ і Рэчы Паспалітай — службовая асоба, кіраўнік мясцовай адміністрацыі ў ваяводстве. Засядаў у радзе ВКЛ, а пасля Люблінскай уніі і ў сенаце Рэчы Паспалітай. Прызначаўся пажыццёва з ліку буйных феадалаў, абавязкова ўраджэнцаў ВКЛ. Як прадстаўнікі велікакняжацкай улады адстойваў інтарэсы мясцовай феадальнай знаці. Да 1540 г. віленскія і троцкія ваяводы былі літоўскага паходжання, католікі.

Асноўныя абавязкі ваяводы — ажыцяўленне адміністрацыйнай улады, кантроль над крыніцамі дзяржаўных і велікакняжацкіх даходаў, арганізацыя ўзброеных сіл у ваяводстве, выкананне судовых функцый у замкавым судзе. Карыстаўся значнай незалежнасцю ад цэнтральных дзяржаўных органаў.

### Расійская дзяржава

Маскоўскі баярын-ваявода XVII ст.
У Расійскай дзяржаве ў канцы 15 — 17 ст. кожны з пяці асноўных палкоў войска меў аднаго ці некалькі ваявод. З 16 ст. гарадавы ваявода — кіраўнік гарадской і цывільнай адміністрацыі ў горадзе і адпаведным павеце (уездзе). Канцэнтраваў усю паўнату ўлады на месцах, кантраляваў органы губнога і земскага самакіравання. У другой палове 17 ст. палкавыя ваяводы захаваліся толькі ў разрадных палках. Пасля рэформы Пятра І у 1719 г. ваявода — кіраўнік правінцыі (адзінкі, на якія падзялілася губерня), падпарадкоўваўся губернатару. У 1775 г. правінцыі, а разам з імі пасады ваявод, былі скасаваны, яны захаваліся толькі ў Магілёўскай і Пскоўскай губернях (ліквідаваны ў 1778 г.).

### Польшча

У Польшчы і ў тым ліку ў Заходняй Беларусі, у 1920—1939 гг. ваявода — кіраўнік усёй мясцовай адміністрацыі ваяводства, адначасова кіраўнік выканаўчага органа ваяводскага тэрытарыяльнага самакіравання. Пасада ваяводы была адноўлена ў 1944 г. і існавала ў Польшчы да 1950 г. адноўлена ў 1973 г.

### Іншыя краіны

Тытул выкарыстоўваўся ў сярэднявечных Чэхіі, Босніі, Балгарыі, Венгрыі, Харватыі, Сербіі, Малдавіі, Валахіі і Трансільваніі ў якасці тытула вайскавода.

Літаратура
----------

* с. 562 т. 26, «Акты издаваемые Виленскою Археографическою Комиссиею для разбора Древних Актов», г. Вильна, 1899 г.

| ⛭Ваяводы Вялікага Княства Літоўскага |
| --- |
| з 1413 па 1795 | Віленскія ·  Троцкія ·  Старосты жамойцкія |
| з XVI ст. да 1795 | Берасцейскія ·  Віцебскія ·  Менскія ·  Мсціслаўскія ·  Новагародскія ·  Полацкія ·  Смаленскія |
| з 1793 па 1795 | Браслаўскія ·  Гарадзенскія ·  Жамойцкія ·  Мерацкія |
| Перайшлі ў склад Польшчы ў 1569 | Брацлаўскія ·  Валынскія ·  Кіеўскія ·  Падляшскія |
| Супольнае валоданне Польшчы і Вялікага Княства Літоўскага | Вендэнскія ·  Дорпацкія ·  Інфлянцкія ·  Парнаўскія |
**Вялі́чкаўскае** — возера ў Беларусі, у Лідскім раёне Гродзенскай вобласці, у басейне ракі Лідзея, за 12 км на паўднёвы ўсход ад горада Ліда, каля вёскі Вялічкі.

Назва
-----

Назва возера на сёння падаецца ад назвы вёскі Вялічкі. Паводле вопісу парафій Лідскага дэканата (1784 г.) вядома старажытная назва гэтага возера Мятліца.

Апісанне
--------

Плошча паверхні возера 0,15 км², даўжыня 0,6 км, найбольшая шырыня 0,3 км. Даўжыня берагавой лініі 1,2 км. 

Возера бяссцёкавае. Размяшчаецца на водна-ледавіковай раўніне, сярод камавых пакладаў, недалёка ад Дакудаўскага балота.

Берагі возера пакрыты зараснікамі алешыны, лазы і балотным разнатраўем. Прыбярэжныя ўчасткі параслі воднай расліннасцю. Вада ў возеры карычневага колеру, без смаку і паху.

На паўночным беразе Вялічкаўскага возера, паблізу р. Лідзея, на пясчаным узгорку размешчана паселішча эпохі бронзы і прасочваюцца сляды другога паселішча.

Зноскі
------

1. 1 2  Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
2. ↑  pawet.net

Літаратура
----------

* Вялічкаўскае возера // Блакітная кніга Беларусі: Энцыкл. — Мн.: БелЭн, 1994. — С. 116.
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз. — С. 521.

Спасылкі
--------

* Легенда пра возера
**Помнік падпольшчыкам** — помнік у Аляксандраўскім скверы Мінска.

Пастаўлены ў 1979 годзе на месцы, дзе 26 кастрычніка 1941 года нямецка-фашысцкія акупанты закатавалі членаў камуністычнага падполля В. Ф. Шчарбацэвіч, Н. Ф. і П. Ф. Янушкевічаў, а 7 мая 1942 года І. П. Казінца і М. Г. Дземідзенку.

Помнік падпольшчыкам
Аўтарамі помніка з’яўляюцца скульптар А. Анікейчык і архітэктары Л. Левін і Ю. Градаў. Помнік уяўляе сабой 2 чыгунныя пліты з адбіткамі нібыта слядоў загінуўшых падпольшчыкаў. Пліты злучаны бронзавай мемарыяльнай дошкай. Стылізаваны калючы дрот ахоплівае пятлёй адзін бок дошкі, з другога боку ён, звіваючыся, чапляецца за шурпатую кару старога дрэва — нямога сведкі расправы над мужнымі патрыётамі Радзімы.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.
**По́мнікі прыро́ды** — прыродныя аб'екты, каштоўныя ў навуковых, культурна-пазнавальных і аздараўляльных адносінах. З'яўляюцца ўсенародным здабыткам і ахоўваюцца дзяржавай. Адна з форм аховы прыроды.

У 1972 годзе падпісана Міжнародная канвенцыя па ахове помнікаў сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны. Каштоўныя прыродныя аб'екты і комплексы аб'яўляюцца помнікамі прыроды з прычыны іх нязначнай плошчы ці адасобленасці, што не дае магчымасці стварыць запаведнік або заказнік, ці бясшкодна перавесці помнік прыроды ў штучныя ўмовы. У шырокім сэнсе да помнікаў прыроды часам адносяць таксама запаведнікі, заказнікі, нацыянальны паркі, якія ўяўляюць сабой эталонныя ці унікальныя прыродныя ўтварэнні.

Беларусь
--------

Вялікі Камень (Шумілінскі раён) — геалагічны помнік прыроды, самы вялікі валун Беларусі.
На Беларусі першыя спісы помнікаў прыроды зацверджаны ў 1923 і 1926 гадах. У 1963 годзе прынята пастанова аб ахове помнікаў прыроды. Вылучаюць помнікі прыроды рэспубліканскага і мясцовага значэння. Падзяляюцца на батанічныя помнікі прыроды, геалагічныя помнікі прыроды і гідралагічныя помнікі прыроды. Для кожнага помніка прыроды складаецца спецыяльны пашпарт, вызначаецца рэжым яго ўтрымання і меры аховы.

У 1992 годзе нацыянальны парк "Белавежская пушча" быў уключаны ЮНЕСКА ў спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны. Станам на 2000 год ў краіне існавалі 303 помнікі прыроды рэспубліканскага значэння, у тым ліку 116 батанічных, 182 геалагічных і 5 гідралагічных.

Літаратура
----------

* Помнікі прыроды. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Помнікі прыроды
**Лаадыка III** (дата нараджэння не вядомая — памерла ў 191 годзе да н.э.) — дачка Мітрыдата II Пантыйскага, кіраўніца дзяржавы Селеўкідаў. Яе сястрой была Лаадыка Пантыйская, а братам — Мітрыдат III.

Біяграфія
---------

Лаадыка стала жонкай кіраўніка дзяржавы Селеўкідаў Антыёха III Вялікага неўзабаве пасля яго ўзыходжання на прастол у 222 годзе да н.э. была абвешчана царыцай у горадзе Антыёхія, пасля чаго яе муж адправіўся ў паход супраць сатрапа Молана, які паўстаў супраць яго. Падчас гэтага паходу нарадзіўся іх першынец — Антыёх.

Імя Лаадыкі не згадваецца ні ў адной крыніцы; але яно было занесена ў пазнейшы перыяд праўлення Антыёха ў гарадах Сарды, Гераклея-на-Латмасе, Іасосе і Антыёхіі. З яе смерцю Антыёх заснаваў прысвечаны ёй культ, у рамках якога ён і яна абагаўляліся.

Лаадыка III нарадзіла Антыёху III васьмярых дзяцей: Антыёха, Селеўка IV Філапатара, Ардыса, дачку, чыё імя невядома, якая стала жонкай Дэметрыя I Бактрыйскага, Лаадыку IV, Клеапатру I Сіру, Антыяхіду і Антыёха IV Эпіфана, названага ў момант нараджэння Мітрыдатам. Пасля яе гібелі, Антыёх III ажаніўся з Эўбеяй Халкідскай, ад якой у яго не было дзяцей.

Зноскі
------

1. ↑  Палібій, Усеагульная гісторыя. Кніга 5. Глава 43
2. 1 2  Grainger, *A Seleukid prosopography and gazetteer* p. 49
3. ↑  Antiochus III the Great Архівавана 14 мая 2011.

Літаратура
----------

* Палібій, *Усеагульная гісторыя*
* John D. Grainger, A Seleukid prosopography and gazetteer, BRILL, 1997


| ?Лаадыка III — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Мітрыдат II |  | Арыябарзан Пантыйскі[d] |  | Мітрыдат I Ктыст[d] |  | Mithridates II of Cius[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Селеўк I Нікатар |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Антыёх I Сатэр |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Лаадыка III |  |  |  |  |  |  | Апама[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Антыёх II Тэас |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Demetrius I of Macedon[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Стратаніка Сірыйская[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Лаадыка[d] |  |  |  |  |  | Phila[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Селеўк I Нікатар |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Лаадыка I |  | Ахей[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Апама[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WeRelate · Rodovid · Rodovid · genealogics.org |
**Валянцін Абрамавіч Юдашкін** (14 кастрычніка 1963, Бакаўка, Адзінцоўскі раён, Маскоўская вобласць — 2 мая 2023, Масква) — савецкі і расійскі мастак-мадэльер. Народны мастак Расіі (2005), заслужаны дзеяч мастацтваў Расіі (1999), акадэмік Расійскай акадэміі мастацтваў (2012).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 14 кастрычніка 1963 года ў пасёлку Бакаўка (Маскоўская вобласць) у яўрэйскай сям’і. Вучыўся ў сярэдняй школе № 8. Скончыў з адзнакай Маскоўскі індустрыяльны тэхнікум у 1986 годзе (два дыпломы: «Гісторыя касцюма» і «Макіяж і дэкаратыўная касметыка»). У 1991 годзе ў Парыжы была прадстаўлена першая калекцыя Юдашкіна, якая складалася са 150 мадэляў (створана раней, у 1987 годзе).

У 1994 і 1996 гадах Юдашкін ствараў касцюмы для алімпійскай зборнай Расіі перад Алімпійскімі гульнямі ў Лілехамеры і Атланце; ён жа апранаў у 1999 годзе мужчынскую і жаночую футбольныя зборныя Расіі (апошняя дэбютавала на жаночым чэмпіянаце свету ў ЗША).

У 2008 годзе ўдзельнічаў у распрацоўцы ўзораў формы для вайскоўцаў ВС РФ.

6 лютага 2012 года Юдашкін быў афіцыйна зарэгістраваны як давераная асоба Уладзіміра Пуціна.

З лютага 2012 года Юдашкін абраны прэзідэнтам Саюза танцавальнага спорту Расіі.

З красавіка 2012 года Юдашкін стаў галоўным рэдактарам кругласутачнага тэлеканала «Стыль і мода».

Зноскі
------

1. ↑  Першы канал — 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q330067'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15629505'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · Instagram · YouTube |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Даведка ТАСС |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 167502610 · GND: 105359240X · ISNI: 0000 0004 3483 5030 · LCCN: no2014049317 · LNB: 000277458 · NKC: xx0097201 · NUKAT: n2014057642 · SUDOC: 248849468 · VIAF: 308178234 |

 |
**Ларэта Асанавічуце** (літ.: Loreta Asanavičiūtė, 22 красавіка 1967, Вільня, Літоўская ССР, СССР − 13 студзеня 1991, Вільня, Літва) − удзельніца літоўскай вызваленчай барацьбы ў 1991 годзе, першая ахвяра і адзіная жанчына сярод забітых падчас штурма Вільнюскага тэлецэнтра спецпадраздзяленнем «Альфа».

Біяграфія
---------

Нарадзілася 22 красавіка 1967 года ў Вільні ў сям’і Сцяпаса і Стасі Асанавічусаў была трэцім дзіцём у сям’і, мела старэйшых брата Бронюса і сястру Рэнату. У 1982 годзе скончыла 8 класаў і ўладкавалася на Аўшрайскую фабрыку вучаніцай швачкі; з 1983 г. працавала швачкай у аб’яднанні «Dovana».

Паралельна з працай навучылася ў Віленскай вячэрняй школе № 1, якую скончыла ў 1985 годзе. У 1988 годзе паступіла ў Віленскі фінансавы тэхнікум, які скончыла ў 1990 годзе па спецыяльнасці бухгалтарка. Падчас вучобы ў школе захаплялася літоўскімі народнымі песнямі і танцамі, удзельнічала ў самадзейнасці. З 1986 года была ўдзельніцай фальклорнага ансамбля аб’яднання «Dovana», дзе і працавала.

23 жніўня 1989 года ўдзельнічаў у гістарычным «Балтыйскім шляху», прысвечаным 50-годдзю Пакта Молатава-Рыбентропа.

13 студзеня 1991 года памёрла ў Вільні. Абараняючы незалежнасць Літвы, разам з іншымі віленчукамі яна стаяла на варце Тэлевізійнай вежы, абараняючы яе ад захопу. Была расціснута танкам савецкага войска. Памерла ў шпіталі Чырвонага Крыжа ад атрыманых раненняў.

16 студзеня 1991 года была пахавана разам з іншымі ахвярамі 13 студзеня на Антокальскіх могілках у Вільні.

Могілка Ларэты Асанавічуце на Антакальскіх могілках, Вільня

Узнагароды
----------

15 студзеня 1991 года за гераічную мужнасць і стойкасць, праяўленыя пры абароне свабоды і незалежнасці Літвы, пасмяротна ўзнагароджаная ордэнам Крыжа Віціса 1-й ступені.

Памяць
------

Адна з віленскіх вуліц у Каралінішках носіць імя Ларэты Асанавічуце. На сцяне дому, дзе жыла Ларэта Асанавічуце, вісіць мемарыяльная дошка ў памяць гераіні.

Зноскі
------

1. ↑  Артыкул пра Ларэту Асанавічуце на сайце Сейма Літоўскай Рэспублікі,
2. ↑  Артыкул пра Ларэту Асанавічуце на сайце Сейма Літоўскай Рэспублікі,
3. ↑  Sausio 13-osios žmonės. Gydytoja Vida Kudzienė: kai atvežė tanko pervažiuotą Loretą Asanavičiūtę, medikams kūnas ėjo pagaugais,
4. ↑  Артыкул пра Ларэту Асанавічуце на сайце Сейма Літоўскай Рэспублікі,
5. ↑   «The TV Tower. Memorials and Museum. Vilnius». coldwarsites.net,
6. ↑  «Loretos Asanavičiūtės gatvė Vilniuje — Vilniaus katalogas». vilnius21.lt,



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1069073628 · VIAF: 315523955 |
**Ларэнца Венецыяна** (італ.: Lorenzo Veneziano; працаваў у 1356—1372 гадах у Венецыі, Падуі, Балонні) — італьянскі жывапісец, прадстаўнік готыкі. Магчыма, брат жывапісца П’етра і дзядзя Нікола дзі П’етра; вучыўся ў Паала Венецыяна. На фарміраванне яго манеры маглі паўплываць мастакі Джавані да Балоння і Гвар’ента. Напісаў фрэску «Марыя з немаўлём, святымі і данатарамі» ў царкве Санта-Анастазія ў Вероне і паліпціх Даменіка Ліёна (1357—1359, Галерэя Акадэміі, Венецыя), «Містычныя заручыны Святой Кацярыны» (1359, Галерэя Акадэміі, Венецыя).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 129604135 · ISNI: 0000 0000 8402 5539 · LCCN: nr2006003945 · VIAF: 95869656 · ULAN: 500030488 |
Арэометр (цукрометр)
**Арэометр** — прылада для вымярэння шчыльнасці вадкасцяў і цвёрдых целаў. Прынцып работы арэометра заснаваны на законе Архімеда. Бываюць шкляныя (найбольш пашыраныя) і металічныя (для вымярэння шчыльнасці вадкасці пры высокіх тэмпературах). Паводле прызначэння адрозніваюць дэнсіметры і арэометры для вымярэння канцэнтрацыі раствораў (лактадэнсіметры, спіртамеры, цукрамеры). Шчыльнасць цвёрдых целаў вымяраюць арэометрамі пастаяннага аб'ёму.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
**Вашча́нка** (трансліт.: *Vaščanka*, руск.: Вощанка) — вёска ў Бярозаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Першамайскага сельсавета. Размешчана за 19,5 км ад Бярозы, 13 км ад чыгуначнай станцыі Бяроза-Картузская.

Гісторыя
--------

Вядома ў 1563 годзе ў абшары двара Блудзенскага і Малецкага войтаўства Дабучынскай воласці Кобрынскай эканоміі.

У канцы XIX ст. ў Малецкай воласці Пружанскага павета Гродзенскай губерні. Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы, дзейнічалі хлебазапасны магазін.

З 1915 года акупіравана германскімі войскамі, з лютага 1919 года да ліпеня 1920 года і з жніўня 1920 года — войскамі Польшчы. У ліпені—жніўні 1920 на кароткі час устаноўлена савецкая ўлада.

З 1921 года ў складзе Польшчы, у 1924 годзе вёска ў Малецкай гміне Пружанскага павета Палескага ваяводства, 13 будынкаў.

З 1939 года ў БССР, з 1940 года ў Кабакоўскім сельсавеце.

У 1941—1944 гг. акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Ад рук акупантаў загінулі 3 жыхары, з фронту не вярнуліся 5 воінаў-землякоў.

З 14 красавіка 1964 года ў Блудзенскім (з 1 жніўня 1964 Першамайскі) с/с.

Планіроўка
----------

Планіровачна складаецца з крыху выгнутай вуліцы з двухбаковай забудовай, выцягнутай з усходу на паўднёвы захад.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**:
	+ 1897 — 23 двары, 147 жыхароў.
* **XX стагоддзе**:
	+ 1905 — 143 жыхары.
	+ 1924 — 52 жыхары.
	+ 1940 — 58 двароў, 241 жыхар.
	+ 1959 — 32 гаспадаркі, 140 жыхароў.
	+ 1970 — 137 жыхароў.
* **XXI стагоддзе**:
	+ 2005 — 17 двароў, 22 жыхары.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2006. — 528 с.: іл. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0373-X.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Першамайскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Першамайская |
| Аграгарадкі | Кабакі |
| Вёскі | Вашчанка ·  Жычын ·  Карпяшы ·  Нівішчы ·  Пясчанка ·  Ціхны |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Барабан (значэнні).
**Бараба́н** — дэталь машыны, механізма ў форме пустацелага цыліндра, конуса альбо шматгранніка.

Барабан у трыеры
Барабаны выкарыстоўваюцца ў зернесушыльных і зернеачышчальных машынах (трыерах), вярчальных печах, барабанна-шаравых млынах, прамывачных машынах, транспартных сродках (тармазны барабан) і інш. Таксама барабан з’яўляецца часткай пад’ёмна-транспартных машын — лябёдак, кранаў, пад’ёмнікаў, ліфтаў і інш.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

Спасылкі
--------

* *Барабан (часть машины) (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі