**Авеню** — сарваная аперацыя ўкраінскіх спецслужбаў. Пасля расследавання Bellingcat яна стала вядомая як **«Вагнергейт»**. Праводзілася пры непацверджаным удзеле ЗША з прыцягненнем Turkish Airlines. Яе мэтай было затрыманне наймітаў ПВК Вагнер.

Гісторыя
--------

Заманеных у Мінск байцоў Вагнера павінны былі затрымаць у Кіеве з-за вымушанай пасадкі самалёта. Праз званок з вышэйшага кола прэзідэнта транспартная аперацыя была адкладзена на адзін дзень у сувязі з запланаванымі перамовамі з Расіяй. Пасля званка, 29 ліпеня 2020 года, беларускае дзяржаўнае інфармацыйнае агенцтва БелТА паведаміла пра затрыманне 33 вагнераўцаў у Беларусі. Пазней Мінск перадаў наймітаў Расіі.

Верагодны зрыў спецаперацыі быў звязаны з уцечкай інфармацыі пасля дакладу ў офісе Прэзідэнта Украіны. Па словах кіраўніка спецаперацыі, на яе пераносе настаяў начальнік офіса прэзідэнта. Аперацыя была падрыхтавана ўкраінскімі спецслужбамі па затрыманні вагнераўцаў, у тым ліку датычных да крушэнне ўкраінскага транспартнага Іл-76 і крушэння рэйса 17 Malaysia Airlines. Апублікаваная журналістамі інфармацыя аб пераносе і зрыве спецаперацыі выклікала шырокі грамадска-палітычны рэзананс ва Украіне. За зрыў раскрытыкавалі кіраўніка дзяржавы Уладзіміра Зяленскага і кіраўніка офіса прэзідэнта Андрэя Ермака.

Расследванне
------------

17 лістапада 2021 года Bellingcat і *The Insider* апублікавалі першую частку расследавання «Вагнергейта». На думку аднаго з галоўных следчых аперацыі Хрыста Грозева, сам факт пераносу аперацыі мог стаць прычынай яе правалу. Ход аперацыі, абставіны правядзення і раскрыцця «Авеню» былі прадстаўлены ім сумесна з журналістамі Bellingcat у падрабязным даследаванні, апублікаваным пад назвай «Вагнергейт». Падрабязнасці Грозеў пракаментаваў у інтэрв’ю расійскай журналістцы Юліі Латынінай.

Рэакцыя
-------

Факт існавання самой аперацыі ставіў пад сумнеў офіс прэзідэнта Украіны. Пазней лідар краіны прызнаў факт правядзення аперацыі, але абвінаваціў іншыя краіны ва ўцягванні ў яе Кіева. На думку прадстаўнікоў «Еўрапейскай салідарнасці», зрыў «Вагнергейта» нанёс міжнародную рэпутацыйную шкоду Украіне, рэпутацыйную шкоду разведслужбам, паставіў пад пагрозу ўкраінскія дыппрадстаўніцтвы ў іншых краінах, прывёў да пераследу ўдзельнікаў і арганізатараў аперацыі.

Украінскі журналіст Юрый Бутусаў падазраваў, што да развязвання аперацыі супраць вагнераўцаў датычны першы намеснік сакратара РНБА Руслан Дземчанка. Таксама наяўнасць і зрыў спецаперацыі пацвердзіў звольнены экс-кіраўнік Офіса прэзідэнта Украіны Андрэй Богдан.

Заўвагі
-------

1. ↑  Приземление валькирий. История спецоперации Украины по перехвату самолета с боевиками ЧВК Вагнера. Ч. I — вербовка (руск.). *The Insider*. Архівавана з першакрыніцы 18 лістапада 2021. Праверана 31 студзеня 2022.
2. ↑  Под Минском задержаны 32 боевика иностранной частной военной компании (подробности) (руск.)  **(нявызн.)**?. *www.belta.by* (29 ліпеня 2020). Архівавана з першакрыніцы 17 жніўня 2020. Праверана 31 студзеня 2022.
3. ↑  Видача "вагнерівців" РФ негативно вплине на відносини України й Білорусі – Данілов (укр.). *Українська правда*. Архівавана з першакрыніцы 31 студзеня 2022. Праверана 31 студзеня 2022.
4. ↑  Затримання "вагнерівців" мало бути українською операцією, яка зірвалась після доповіді в ОП (укр.). *Українська правда*. Архівавана з першакрыніцы 4 лютага 2022. Праверана 31 студзеня 2022.
5. ↑  Inside Wagnergate: Ukraine's Brazen Sting Operation to Snare Russian Mercenaries (англ.)  **(нявызн.)**?. *bellingcat* (17 лістапада 2021). Архівавана з першакрыніцы 21 сакавіка 2022. Праверана 31 студзеня 2022.
6. ↑  The Data and the Dossier: Validating the "Wagnergate" Operation (англ.)  **(нявызн.)**?. *bellingcat* (17 лістапада 2021). Архівавана з першакрыніцы 31 студзеня 2022. Праверана 31 студзеня 2022.
7. ↑   (in en). .
8. ↑   (in en). .
9. ↑   (in en). .
10. ↑  Богдан: Операцію з вагнерівцями зруйнував один телефонний дзвінок. Я знаю, хто телефонував і кому **(нявызн.)**. *gordonua.com*. Архівавана з першакрыніцы 29 верасня 2020. Праверана 31 студзеня 2022.
11. ↑  Справа "вагнерівців": слідчі ДБР допитали журналіста Бутусова – включення (укр.). *5 канал*. Архівавана з першакрыніцы 2 кастрычніка 2020. Праверана 31 студзеня 2022.

| ⛭Беларусь і расійска-ўкраінская вайна |
| --- |
| Роля і ўдзел | 
* Беларусь і канфлікт на ўсходзе Украіны
* Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну

 |
| Падзеі | Мінскі пратакол (2014) • Другое мінскае пагадненне (2015) • Вагнергейт (2020) • Рэйкавая вайна ў Беларусі (2022) • Інцыдэнт у Мачулішчах (2023) |
| Фарміраванні | 

|  |  |
| --- | --- |
| Праўкраінскія | Тактычная група «Беларусь» • Атрад «Пагоня» • Беларускі полк «Пагоня» • Полк Каліноўскага • Батальён «Тэрор» • Беларускі добраахвотніцкі корпус |
| Прарасійскія | Рэгіянальная групоўка войск Беларусі і Расіі |

 |
| Іншае | 
* Спіс беларусаў, якія загінулі падчас расійска-ўкраінскай вайны
* Помнік беларусам, якія загінулі за Украіну

 |