recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сангхла (значэнні).
 
**Сангкхла** (тайск.: สงขลา) — адна з 77 правінцый Тайланда, размешчана на поўдні краіны, мяжуе з правінцыямі Сатун, Пхатхалунг, Накхонсітхамарат, Патані і Яла, а таксама з малайзійскімі штатамі Кедах і Перліс.

Насельніцтва — 1 480 468 чалавек (2010), якія пражываюць на тэрыторыі 7393,9 км². Каля 75 % жыхароў вызнаюць будызм, каля чвэрці — іслам. Удзельная вага мусульман павялічваецца ля мяжы з Малайзіяй.

Адміністрацыйны цэнтр — горад Сангхла, у адрозненне ад іншых правінцый, гэта не самы населены адміністрацыйны цэнтр. Найбуйнейшы горад — Хацьяй. Адміністрацыйна правінцыя падзелена на 16 ампхэ.

Зноскі
------

1. ↑   — Department of Provincial Administration.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13012489'></a>
2. ↑  ทำเนียบท้องที่ พุทธศักราช 2546 เล่ม 2 — กระทรวงมหาดไทย, 2003. — С. 230.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23793856'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q640365'></a>
Нікаля Пусэн. «Вялікадушнасць Сцыпіёна» (1640)
Нікаля-Гі Брэнэ. «Вялікадушнасць Сцыпіёна» (1788)
**Вялікадушнасць Сцыпіёна** *(Устрыманасць Сцыпіёна)* — сюжэт са старажытнарымскай гісторыі, які часта сустракаецца ў заходнееўрапейскім мастацтве і апавядае пра добры ўчынак Сцыпіёна Афрыканскага, праяўлены да пераможанага ворага падчас Другой Пунічнай вайны ў 209 г. да н.э. пасля ўзяцця Новага Карфагена (Іспанія).

Пасля захопу горада сярод палонных карфагенян знайшлася адна прыгожая дзяўчына. Салдаты прывялі яе вайскавода, аднак Сцыпіён, даведаўшыся, што яна кахае іспанскага правадыра Алуцыя, вярнуў яе жаніху. Калі ж бацькі дзяўчыны прынеслі за яе ў выкуп золата, ён аддаў яго Алуцыю як пасаг. У падзяку Алуцый на чале 1400 воінаў свайго племя далучыўся да арміі Сцыпіёна.

Крыніцы
-------

Найбольш папулярны пераказ сюжэту дае Ціт Лівій у сваёй «Гісторыі Рыма ад заснавання горада» (XXVI, 50).

Жывапіс
-------

Сюжэт сустракаўся ў выяўленчым мастацтве Рэнесансу, маньерызму і класіцызму — у прыватнасці, Бернардзіна Фунгаі, Беліні, Рэйнальдса, Нікаля Пусэна, ван Дэйка і інш.

Эпоха класіцызму лічыла карціны на гэту тэму прысвечанымі «адной з найважнейшых праблем у эстэтыцы класіцызму — праблеме суадносін асабістага пачуцця і абавязку. (…) Сцыпіён — вобраз справядлівага і мудрага кіраўніка, учынкамі якога кіруе свядомасць абавязку, яго воля бярэ верх над жаданнямі. Яго ўчынак як бы ілюструе выказванне старажытных людзей: „*Значна прасцей разбурыць горад, чым перамагчы сябе самога*". Скарыўшы [Новы] Карфаген, Сцыпіён атрымлівае пасля гэтага яшчэ большую перамогу — перамогу над сваімі жаданнямі».

Музыка
------

Паміж 1664 і 1815 гг. было створана прынамсі 19 опер, прысвечаных дзеянням Сцыпіёна ў Іспаніі, у тым ліку такімі кампазітарамі як Франчэска Кавалі (Scipione affricano), Алесандра Скарлаці, Томаса Альбіноні (Scipione nelle Spagne), Гендэлем (Scipione), Джузэпэ Фарынелі (Scipione in Cartagena) і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Никола Пуссен. Великодушие Сципиона // ГМИИ

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вялікадушнасць Сцыпіёна
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вялікае Астравіта.
**Вялікае Астравіта** — гідралагічны заказнік у Полацкім раёне Віцебскай вобласці. Заснаваны ў 1979 годзе з мэтай захавання унікальных вадаёмаў Беларускага Паазер'я і месцаў росту палушніку азёрнага, занесенага ў Чырвоную кнігу Беларусі. Плошча заказніка складае 168 га (1996). Размешчаны на тэрыторыі Арлейскага лясніцтва, уключае азёры Гваздок, Вялікае Астравіта і прылеглую частку водазаборнай плошчы, укрытую лесам. Заказнік знаходзіцца на паўднёвым усходзе Полацкай нізіны. Рэльеф азёрна-ледавіковы. У раслінным покрыве пераважае хвоя, на поўдні і паўднёвым захадзе трапляюцца ельнікі і бярэзнікі. Возера Вялікае Астравіта з устойлівым гідралагічным балансам і высокімі якаснымі паказчыкамі гідрахімічнага складу вады; аб'ект маніторынгу.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
**Вялі́кае Астраві́та** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Сосніца, прыкладна за 50 км у напрамку на паўночны ўсход ад Полацка, у межах гідралагічнага заказніка «Глыбокае—Чарбамысла, Вялікае Астравіта» («Глыбокае—Вялікае Астравіта»).

Плошча паверхні возера 0,48 км². Даўжыня 1,22 км, найбольшая шырыня 0,57 км. Даўжыня берагавой лініі 3,3 км. Найбольшая глыбіня 6 м, сярэдняя 3,1 м. Аб’ём вады 1,5 млн. м³. Плошча вадазбору 1,1 км².  

Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны на поўначы і ўсходзе вышынёй 10—11 м, на захадзе 4—5 м, стромкія. Паўднёвыя схілы спадзістыя, вышынёй да 3 м. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі зліваюцца са схіламі катлавіны, пясчаныя. Паўднёвыя берагі тарфяністыя. Мелкаводдзе да глыбіні 2 м пясчанае. Да глыбіні 3 м дно возера выслана апясчаненым ілам, глыбей — сапрапелем. Вада вызначаецца нізкай мінералізацыяй (менш за 20 мг/л) і вялікай празрыстасцю (да 5,3 м). Возера мезатрофнае з прыкметамі алігатрофіі. Арганічнае жыццё развіта слаба. Надводная расліннасць утварае паласу ўздоўж берага шырынёй да 10 м. Дно да глыбіні 5 м расце ахоўны від раслін — палушнік азёрны, які занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь.

Іхтыяфаўна бедная. У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь.

Зноскі
------

1. ↑  Гидрологические заказники Архівавана 27 снежня 2013.
2. ↑  Полушник озёрный Архівавана 4 сакавіка 2016.  (руск.)

Літаратура
----------

* *Уласаў В. П.* Вялікае Астравіта // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.1 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 1. — 575 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Витебская область. Полоцкий район: карта / Ред. В. А. Змачинская. — Мн.: Белкартография, 2012. — 5 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Вялікае Астравіта Архівавана 17 жніўня 2013.
**Арэналь** (ісп.: Lago Arenal) — самае вялікае возера Коста-Рыкі. Размешчана прыблізна ў 90 км на паўночны захад ад сталіцы краіны — горада Сан-Хасэ, на мяжы правінцый Гуанакастэ і Алахуэла. Вышыня над узроўнем мора — 600 м. Ля ўсходняга берага знаходзіцца вулкан Арэналь. Выцякае рака Арэналь, якая належыць да басейна Карыбскага мора.

Плошча возера павялічылася ў 3 разы пасля будаўніцтва дамбы ГЭС у 1979 годзе і складае 80 км². Даўжыня возера — 30 км, шырыня — 5 км. Сярэдняя глыбіня — 30—60 м. Падчас запаўнення вадасховішча было затоплена некалькі невялікіх гарадоў. ГЭС вырабляе 70 % электраэнергіі ў Коста-Рыцы. Возера Арэналь забяспечвае вадой рэгіён і правінцыю Гуанакастэ.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Арэналь (возера)
* Апісанне возера (англ.)
**Кашкадар’я** (узб.: Qashqadaryo, Қашқадарё) — рака ў Сагдыйскай вобласці Таджыкістана і Кашкадар’інскага вобласці Узбекістана. Даўжыня ракі — 378 км, плошча басейна, паводле «Вялікай савецкай энцыклапедыі», складае 8780 км², згодна з Нацыянальнай энцыклапедыі Узбекістана — каля 12 000 км².

Вытокі на захадзе Зераўшанскага і Гісарскага хрыбтоў. Месца цячэння ракі ад паселішча Дуаб называюць Кашкадар’інскай далінай. Кашкадар’я (Абіхунда) бярэ пачатак на вышыні 2960 метраў, у заходняй частцы Гісара, у 1,5 кіламетрах на ўсход ад пагранічнага перавала Таўташ.

Асноўныя прытокі: Акдар’я (Аксу), Танхізыдар’я і Гузардар’я.

Жыўленне — снегавое-дажджавое.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кашкадар’я
**Балтрамеюс Вілянтас**, або **Барталамеус Вілент** (літ.: Baltramiejus Vilentas; 1525, Літва — красавік/май 1587, Кёнігсберг) — перакладчык лютэранскага «Enchiridion» на літоўскую мову (1579), пастар, аўтар рэлігійных гімнаў. Стрыечны брат літоўскага першадрукара Марцінаса Мажвідаса.

Творчая дзейнасць
-----------------

«Giesmės krikščioniškos» (1566)
Выдаў зборнік рэлігійных песень на літоўскай мове «Спевы хрысціянскія» («Giesmės krikščioniškos») у друкарні Іагана Даўбмана, якія дапоўніў двума песнямі ўласнага сачынення. Апроч таго, у другую частку ўключыў новыя пераклады псалмоў Абраомаса Кульвеціса, Аўгусцінаса Ёмантаса (*Augustinas Jomantas*) і інш. Арыгіналы зборніка «Спевы хрысціянскія» не захаваліся і вядомыя па факсімільных выданнях Юргіса Геруліса. Карыстаючыся перакладам Мажвідаса, нанова пераклаў з нямецкай на літоўскую малы Катэхізіс Марціна Лютэра «Энхірыдыён» (Katekizmas mažas, 1575; захавалася 2-е выд. 1579).

Пераклаў з лацінскай і польскай «Евангеллі і павучанні» («Evangelijas bei epistolas», 1579) — першы зборнік евангельскіх тэкстаў на літоўскай мове. У прысвячэнні герцагу Альбрэхту, апроч падзякі, змешчаны звесткі пра Мажвідаса і самога Вілентаса. «Евангеллі і павучанні» лічыцца найзначнейшым творам Вілентаса. Тэксты гэтага выдання чыталіся ў храмах Усходняй Прусіі да з'яўлення першага поўнага літоўскага Новага запавету (1701) і выкарыстоўваліся каталіцкай царквой у Літве. Ім карысталіся Ёнас Брэткунас, збольшага таксама Мікалоюс Даўкша, Ёнас Якнавічус (Jonas Juknavičius), жамойцкі біскуп Юзаф Арнульф Гедройц.

Зноскі
------

1. 1 2  Baltramiejus Vilentas // CERL Thesaurus — Consortium of European Research Libraries. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q60909659'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1127581'></a>
2. 1 2  Baltramiejus Vilentas // MAK<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105192847'></a>

Літаратура
----------

* *Дини П. У.* Балтийские языки. — М. 2002. — 544 с.
* Языки мира: Балтийские языки. — М.: Academia, 2006. 224 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1020692618 · ISNI: 0000 0003 6392 5732 · NTA: 155963112 · SUDOC: 229358667 · VIAF: 270389397 |
**Кашаніль польская** (*Porphyrophora polonica*) — насякомае атрада раўнакрылых хобатных, сямейства маргарадзіды (Margarodidae)

Апісанне
--------

Прадстаўнік політыпічнага роду. Адзін з 23 відаў роду ў сусветнай фаўне.

Імага вішнёва-чырвоныя. Самкі без крылаў і па форме цела нагадваюць маленькіх макрыц. Самцы крылатыя з доўгімі васковымі ніткамі на канцы брушка.

Пашырэнне
---------

Вядома ў Польшчы, Украіне, Беларусі, у Тамбоўскай вобласці Расіі. Магчыма, распаўсюджана шырэй.

Месцы пражывання: лугі, узлескі, паляны з наяўнасцю ў раслінным покрыве сунічніку, дубровак, талакнянкі, мацярдушкі і інш.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Зімуе ў стадыі лічынкі першага ўзросту ў глебе пад засцярогай васковага кокана, утворанага дарослай самкай. На раслінах з’яўляюцца ў траўні, потым уходзяць у глебу і кормяцца клетачным сокам каранёў дубровак, сунічніку, талакнянкі і іншых раслін. У другой палове ліпеня лічынкі пакрываюцца цвёрдай абалонкай. Прыкладна праз месяц з цыстаў выходзяць лічынкі самцоў і дарослыя самкі. Лічынкі самцоў хутка акукліваюцца і праз тыдзень з кукалак выходзяць дарослыя самцы. У Беларусі лёт самцоў і з’яўленне з цыстаў самак — у ліпені. Пасля спароўвання самцы гінуць, а аплодненыя самкі зарываюцца ў зямлю і абкружаюць сябе ватападобнымі васковымі выдзяленнямі. Яйкі (300—700) адкладвае ў жніўні.

Выкарыстанне
------------

З самак здабываюць рэчыва, якое выкарыстоўваецца для атрымання чырвонага фарбавальніка — карміну.

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-095-5

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780542961 |
**Уяўныя супольнасці** — канцэпцыя ў межах тэорыі нацыі, распрацаваная Бенедыктам Андэрсэнам у аднайменнай кнізе, у якой той разглядае нацыю як сацыяльна сканструяваную грамаду, уяўляемую людзьмі, якія ўспрымаюць сябе яе часткай. Першае выданне кнігі Андэрсана «Уяўныя супольнасці» было выдадзена ў 1983 годзе. Другое выданне — у 1991 годзе.

Агляд
-----

Андэрсан азначае нацыю як «уяўную палітычную супольнасць, і ўяўляецца яна як нешта непазбежна абмежаванае, але ў адначассе суверэннае».

Уяўная супольнасць адрозніваецца ад рэальнай супольнасці, таму што яна не можа быць заснаваная на штодзённых зносінах «твар у твар» яе ўдзельнікаў. Заместа гэтага, яе ўдзельнікі ўтрымліваюць у сваёй свядомасці ментальны вобраз свайго падабенства. Нацыя з’яўляецца *ўяўнай*, «таму што члены нават самай маленькай нацыі ніколі не будуць ведаць большасці сваіх сваякоў-па-нацыі, сустракацца з імі ці нават чуць аб іх, але ў той жа час ва ўяўленні кожнага з іх жыве вобраз іхняй еднасці», — адзначае Андэрсан.

Гэтыя супольнасці з’яўляюцца ўяўнымі як нешта абмежаванае і разам з тым суверэннае. *Абмежаванае* — таму што нацыя заўсёды падумаўляе існаванне іншых нацый. Нацыя — гэта не ўсё чалавецтва, і спецыфіка яе феномена менавіта ў супрацьпастаўленні іншым нацыям. *Суверэннае* — таму што нацыі заўсёды імкнуцца да аўтаноміі. Задатак гэтай аўтаноміі — суверэнная дзяржава.

Апрача гэтага, нацыі з’яўляюцца *супольнасцю*, таму што «незалежна ад фактычнае няроўнасці і эксплуатацыі, якія ў кожнай нацыі могуць існаваць, нацыя заўсёды падумаўляецца як глыбокае, гарызантальнае таварыства. Урэшце, менавіта гэтае братэрства з цягам двух апошніх стагоддзяў дае шматлікім мільёнам людзей магчымасць хутчэй не забіваць, а добрахвотна паміраць за такія абмежаваныя прадукты ўяўлення».

На думку Андэрсана, узнікненне нацый стала магчымым у выніку змененага ўспрымання часу і з’яўлення *друкаванага капіталізму*.

Кантэкст
--------

Распрацоўка тэорыі нацыяналізму Андэрсана звязаная з яго ўяўленнем аб тым, што ні марксісцкая, ні ліберальная тэорыі не здольныя даць адэкватнае тлумачэнне гэтай з’яве.
**Балтыйская Антанта** — пакт аб супрацоўніцтве, які быў падпісаны паміж Літвой, Латвіяй і Эстоніяй 12 верасня 1934 года ў Жэневе. Асноўная мэта пагаднення — сумесныя дзеянні ў знешняй палітыцы. Таксама да пагаднення былі дададзены абавязацельствы падтрымліваць адзін аднаго ў палітычным свеце. У канчатковым рахунку пакт апынуўся недзеяздольным — камбінаваная сіла трох нацый была неістотнай на фоне велізарных войскаў нацысцкай Германіі і Савецкага Саюза. Згодна з дамоўленасцямі, выкладзеных у пакце Молатава-Рыбентропа краінам Балтыйскай Антанты была адведзена роля «савецкай сферы ўплыву». У 1940 годзе ўсе тры краіны былі далучаны да складу СССР.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85011361 |
**Джон Акіі-Буа** (англ.: John Akii-Bua; 3 снежня 1949, Ліра — 20 чэрвеня 1997, Кампала) — лёгкаатлет з Уганды, алімпійскі чэмпіён 1972 года ў бегу на 400 метраў з бар’ерамі. Стаў першым у гісторыі Уганды алімпійскім чэмпіёнам. Другое золата угандыйцы выйгралі толькі праз 40 гадоў на Гульнях у Лондане (Стывен Кіпротыч у марафоне).

Пачынаў сваю кар’еру як бягун на доўгія дыстанцыі. У 1970 годзе заняў 4-е месца на гульнях Брытанскай садружнасці ў бегу на 400 метраў з бар’ерамі, на наступны год у адным са спаборніцтваў паказаў найлепшы час сезона. На Алімпіядзе-1972 Акіі-Буа выйграў залаты медаль з сусветным рэкордам (47,82 с). У 1973 годзе выйграў золата, а ў 1978 годзе — бронзу на Панафрыканскіх гульнях.

Алімпіяду 1976 года вымушаны быў прапусціць з-за складанага становішча ва Угандзе. Прымаў удзел у маскоўскай Алімпіядзе на дыстанцыі 400 м і ў эстафеце 4 па 400 м, але не прайшоў далей папярэдніх забегаў.

Акіі-Буа працаваў афіцэрам паліцыі ў гады кіравання Ідзі Аміна, атрымліваў павышэнні і ўзнагароды (у прыватнасці, яму быў падараваны дом) за свае спартыўныя дасягненні, а таксама як прыклад лаяльнага ўраду прадстаўніка племя Лангэ. Пасля падзення рэжыму Аміна, Акіі-Буа ў 1979 годзе быў вымушаны эміграваць з сям’ёй у Кенію, далей — у Германію, дзе працаваў у кампаніі «Пума».

У 1980 годзе ўдзельнічаў у Алімпійскіх гульнях у Маскве. У 1983 годзе вярнуўся на радзіму, дзе быў адноўлены на ранейшай працы паліцэйскага і паралельна працаваў трэнерам.

Зноскі
------

1. ↑  John Akii-Bua // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · Track and Field Statistics · World Athletics · Гульні Садружнасці · МАК |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Munzinger · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1266103236 · VIAF: 1891166172266490800006 |
**Джон Эндру Бейнер** (анг. John Andrew Boehner, 17 лістапада 1949, Рэдынг, штат Агая) — амерыканскі палітык, спікер Палаты прадстаўнікоў Кангрэсу ЗША з 5 студзеня 2011 года. Член Рэспубліканскай партыі ЗША. Змяніў на гэтай пасадзе Нэнсі Пелозі пасля таго, як рэспубліканская партыя па выніках давыбараў у Кангрэс вярнула сабе большасць дэпутатаў.

Нарадзіўся ў 1949 годзе ў паўднёва-заходнім Агая ў сям'і нямецкага і ірландскага паходжання. Сям'я ўтрымоўвала бар, у якім Бейнер дапамагаў з васьмі гадоў. У 1968 годзе, падчас В'етнамскай вайны паступіў у Ваенна-марскія сілы ЗША, але ўжо праз 8 тыдняў быў адпраўлены ў запас па медыцынскіх паказаннях. У 1977 годзе ён атрымаў ступень бакалаўра бізнесу і адміністрацыі ва ўніверсітэце Ксаўе, затым працаваў у гандлёвай кампаніі Nucite Sales, даслужыўся да пасады дырэктара кампаніі.

У 1990 годзе балатаваўся ў Кангрэс ад штата Агая, і адразу быў абраны. У далейшым абіраўся ад гэтай жа акругі 10 разоў.

Зноскі
------

1. 1 2

Спасылкі
--------

* Speaker John Boehner Official site for the Speaker's Office  (англ.)
* Congressman John Boehner Архівавана 4 ліпеня 2014. Official U.S. House site  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Лентапедыя · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · OpenSanctions |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GTAA: 226194 · LCCN: no2011146451 · VIAF: 177323776 |
**Дрэздэнскі мірны дагавор** (ням.: Frieden von Dresden) — сепаратны мірны дагавор, падпісаны 25 снежня 1745 года ў Дрэздэне паміж Прусіяй з аднаго боку і Аўстрыяй і Саксоніяй — з іншага. Мір завяршыў Другую Сілезскую вайну (1744—1745), якая з'явілася часткай вайны за Аўстрыйскую спадчыну (1740—1748).

Паводле Дрэздэнскага міру, Прусія выходзіла з вайны, атрымліваючы пры гэтым ад Аўстрыі практычна ўсю Сілезію, за выключэннем паўднёва-ўсходніх княстваў Цешын і Опава. У адказ прускі кароль, Фрыдрых II прызнаў абранне імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі Франца Стэфана Латарынгскага — мужа аўстрыйскай эрцгерцагіні Марыі Тэрэзіі, які кіраваў у імперыі дваццаць гадоў пад імем Франца I (1745—1765 гады).

Прусія сепаратна выйшла з вайны, але ваенныя дзеянні працягваліся яшчэ ў Паўднёвых Нідэрландах, Італіі, а галоўнае, у калоніях паміж Вялікабрытаніяй і Францыяй. Умовы Дрэздэнскага міру былі пацверджаны Ахенскім мірам 1748 года, які завяршыў к выніку гэту вайну.

Гл. таксама
-----------

* Варшаўскі дагавор, 1745
Уваход у музей
**Дрэздэнская зброевая палата** (ням.: Rüstkammer) ў Дрэздэне, званая таксама «Дрэздэнскім гістарычным музеем», уваходзіць у склад  Дзяржаўных мастацкіх збораў Дрэздэна і з'яўляецца сусветна вядомай калекцыяй параднай зброі, даспехаў і гістарычнага тэкстылю. У цяперашні час размяшчаецца ў Цвінгеры. Сваё гістарычнае месца ў Дрэздэнскім замку-рэзідэнцыі калекцыя зойме па заканчэнні яго рэстаўрацыі.

Да трыццатых гадоў XIX ст. калекцыя не з'яўлялася мастацкім зборам і служыла рэпрэзэнтатыўным мэтам курфюрста. Толькі ў дваццатыя гады XX ст. пасля ліквідацыі саксонскай манархіі зброевая палата атрымала прызнанне як мастацка-гістарычны музей.

Музейныя фонды
--------------

Зброевая палата валодае шырокай калекцыяй гістарычнай зброі, даспехаў і партрэтаў, датаваных XVI-XVIII стагоддзямі, агульнай колькасцю ў 10 тысяч экспанатаў, вырабленых ювелірамі і збройных спраў майстрамі, рамеснікамі і прыдворнымі краўцамі з усёй Еўропы. Аснову калекцыі складаюць каля 2200 мячоў, шабляў, шпаг, кінжалаў, гістарычная агнястрэльная зброя, прадстаўленае 1400 пісталетамі і 1600 стрэльбамі.

Гісторыя
--------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Дрэздэнская зброевая палата**
* Дрэздэнская зброевая палата на сайце www.dresden-und-sachsen.de  (ням.)



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 2126967-1 · LCCN: n82089443 · VIAF: 160491774 |
**Дрэвавыя расліны**, **дравяністыя расліны** — шматгадовыя вечназялёныя і лістападныя расліны, ствол і галіны якіх утвараюць драўніну. З'яўляюцца галоўным элементам леса, які фарміруе яго ландшафт, і служаць асноўным фактарам ляснога біягеацэнозу. Раздзел батанікі, які вывучае дрэвавыя расліны, завецца дэндралогія.

Лістоўніца сібірская (*Larix sibirica*)
Паводле класіфікацыі дацкага батаніка Хрыстэна Раўнкіера дравяністыя расліны маюць шматгадовыя надземныя парасткі з пупышкамі аднаўлення, якія размяшчаюцца высока ў кроне. У сваёй класіфікацыі Раўнкіер адносіць іх да групы фанерафітаў.

У класіфікацыі І. Р. Серабракова падраздзяляюцца на тры тыпы: дрэвы, кусты і кусцікі.

Для голанасенных і двухдольных драўняных раслін характэрна магутнае паўторнае патаўшчэнне і развіццё перыдэрмы.

*Betula platyphylla*
Драўняныя расліны, у залежнасці ад умоў навакольнага асяроддзя, набываюць розныя жыццёвыя формы: дрэвы, кусты, ліяны, сланцы (напрыклад, кедравы сланік). У адрозненне ад травяністых раслін, у драўняных надземныя вегетатыўныя органы ў неспрыяльных умовах не адміраюць цалкам, а пры наступе спрыяльнага перыяду аднаўляюць свой рост з утварэннем новага лісця, кветак і пладоў. Дзякуючы гэтаму такія расліны здольныя разрастацца, утвараючы буйныя ствалы і магутныя галіны, могуць расці мноства гадоў і дасягаць велізарных памераў.
У тоўшчы драўніны драўняных раслін фарміруецца перыядычная слаістая структура гадавых кольцаў. Драўняныя расліны большай часткай прадстаўлены насеннымі раслінамі, але таксама і сярод папарацей сустракаюцца дрэвападобныя.

У лясных насаджэннях, у тым ліку штучных, звычайна вылучаюць драўняныя расліны галоўнай пароды (буйныя дрэвы), спадарожнай пароды і кусты.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |
| Розныя формы драўняных раслін. Злева направа: гінкга, елка, таполя (дрэвы), актынідыя (ліяна), кедравы сланік (куст). |

Літаратура
----------

* Дрэвавыя расліны // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
* *А. Н. Бекетов.* Деревянистые растения // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* *Тимонин А. К.* Высшие растения: учебник для студентов высших учебных заведений. — М.: Академия, 2007. — 352 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-5-7695-3184-2.
**Перакла́д Бі́бліі Белару́скага экзарха́та РПЦ** быў пачаты ў 1992 годзе па благаславенні Мітрапаліта Мінскага і Слуцкага Філарэта (Вахрамеева) і на цяперашні час працягваецца. 

Перакладам займаюцца члены Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы, якія пачалі гэтую працу ў супрацоўніцтве з Біблейскім таварыствам у Беларусі.

15 лістапада 2017 года Беларуская праваслаўная царква (БПЦ) прэзентавала ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі свой пераклад Новага Запавету на беларускую мову. Пераклад зроблены са старажытнагрэчаскага тэксту, які традыцыйна ўжываецца ў праваслаўнай царкве. У працэсе сваёй работы Біблейская камісія аналізавала і ўлічвала ранейшыя спробы перакладу Свяшчэннага Пісання на беларускую мову. Выкарыстоўваліся таксама розныя пераклады Бібліі на рускую, украінскую, польскую, англійскую і іншыя мовы.

Зноскі
------

1. 1 2  Пераклад Свяшчэннага Пісання Новага Запавету на беларускую мову прэзентаваны ў Мінску

Спасылкі
--------

* Новы Запавет у перакладзе Біблейскай камісіі Беларускай Праваслаўнай Царквы

| ⛭Беларускія пераклады Бібліі |
| --- |
| Біблія | Францыска Скарыны ·  Янкі Станкевіча ·  Васіля Сёмухі ·  Уладзіслава Чарняўскага ·  Біблейскага таварыства |
| Новы Запавет / Евангеллі | Лукаша Дзекуць-Малея ·  Вінцэнта Гадлеўскага ·  Мікалая (Мацукевіча)  ·  Антонія Бокуна  ·  Анатоля Клышкі |
| Перакладаюцца | Беларускай Праваслаўнай Царквы ·  Рымска-Каталіцкага Касцёла |
**Нерасна**, **Нерасня**, **Брады** — рака ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці, левы прыток ракі Убарць.

Назва
-----

Назва Нерасна балцкага паходжання.

Поўны гідранімічны адпаведнік — назва ракі Нерасна (прыток Дняпра вышэй за Смаленск).

Ад кораня *Ner-* таксама літоўскія рачныя назвы тыпу *Neris, Nereta, Nerotis*, балцкія гідронімы на ўсходзе Няропля (прыток дняпроўскай Друці), Няруса (прыток Дзясны), Нерэта (возера ля дзвінскай ракі Таропы), Нерэста (рака на Павоччы).

Варыянт гэтага кораня *Nar-* у назвах тыпу Нарач, Нароўля (таксама на правабярэжжы Прыпяці), літоўскіх гідронімах *Narantis, Narasa, Narutis, Nar-akys, Nar-upis*.

Звязана з літоўскім *nerti* «ныраць», *naras* «нырок (у ваду)». Далей да індаеўрапейскага *ner-* «ныраць, пагружацца; нара, логвішча».

У назве Нерасна корань *Ner-* пашыраны балцкім гідранімічным пашыральнікам *-sn-*. Ён таксама ў назве возера Мядзесна на Задзвінні, у балцкіх гідронімах Апісна, Турасна, Лукасна.

Гэты пашыральнік і ў літоўскім назва- і словаўтварэнні: *upė* «рака» — *upėsnis* «рачулка; месца, дзе цекла рэчка або дзе рэчка ўцякае ў возера». У балцкай гідраніміі на ўсходзе пашыральнік *-sn-* выкарыстоўваўся для ўтварэння назвы прытока буйнейшай ракі (Вопь > Опісна «Апская», *Ap-, -sn-*).

Назва Нерасна значыла «Глыбокая (рака)».

Гідраграфія
-----------

Даўжыня 18 км. Плошча вадазбору 167 км². Вадазбор у межах Мазырскага Палесся. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,72 ‰. Пачынаецца за 8 км на захад ад вёскі Салагубаў, вусце за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі Мілашавічы. Цячэ па забалочанай лясістай мясцовасці.

Заўвагі
-------

1. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.
2. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 228.
3. ↑  Г. П. Смолицкая. Гидронимия бассейна Оки. Москва, 1976. С. 137.
4. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 223.
5. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 775—777.
6. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.
7. ↑  P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 291—292.
8. ↑  Агульная характарыстыка рачной сеткі Гомельскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» Архівавана 8 снежня 2014.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Республика Беларусь. Гомельская область. Лельчицкий район: карта. Лельчицы: план / Ред. В.А. Змачинская.. — Минск: РУП «Белкартография», 2007. — 3 000 экз.
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
**Сві́рнішча** — возера ў Беларусі, у Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Знаходзіцца за 36 км на захад ад Мядзела, каля вёскі Навасёлкі. Належыць да групы Свірскіх азёр.

Возера знаходзіцца ў басейне ракі Страча. Плошча Свірнішча складае 0,38 км². Найбольшая глыбіня возера — 2,7 м. Даўжыня возера — 0,87 км, найбольшая шырыня — 0,57 км. Даўжыня берагавой лініі — 2,39 км. Аб’ём вады ў возеры складае 0,71 млн м³, плошча вадазбору 10 км².

Катлавіна рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны возера маюць вышыню 4—5 м, на захадзе і паўднёвым захадзе вышыня дасягае 20 м. Схілы парослыя хмызняком, на захадзе і ўсходзе — разараныя. Берагі возера сплавінныя, на ўсходзе зліваюцца з схіламі катлавіны.

Дно вадаёма высланае сапрапелем. Возера цалкам зарастае падводнай расліннасцю. Надводная расліннасць пашыраецца на адлегласці 5—50 м ад берага.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Свірнішча // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 261. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Минская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2009. — С. 7, 48. — 60 с. — 20 000 экз. — ISBN 978-985-508-174-7. (руск.)

| Свірскія азёры |
| --- |
| 
* Вішнеўскае
* Глухое
* Свір
* Свірнішча

 |
Свірскі звон
**Свірскі звон** — помнік беларускага ліцця мастацкага XVIII ст. Захоўваецца на тэрыторыі касцёла Святога Мікалая ў г.п. Свір.

Гісторыя
--------

Звон быў адліты Амброзіем Янам Патунам у 1701 годзе. У 1982 годзе пры пераабсталяванні касцёла ў заводскі цэх ён атрымаў пашко­джанні, захоўваўся ў Смаргон­скім гісторыка-краязнаўчым му­зеі. У 1990 годзе звон вярнуліся ў касцёл, дзе ён захоўваецца на касцельным двары.

Апісанне
--------

Вышыня звона складае 104 санты­метры; акружнасць па верхнім поясе — 216 см; па ніжнім — 412 см; вага — 900 кг. У верхняй і ніжняй частках упрыгожаны пласціністымі паясамі з раслінным арнаментам і галоўкамі анёлаў. Уверсе па ко­ле кірылічны надпіс на царкоўнаславянскай мове (фрагмент праваслаўнай малітвы да Багародзіцы «Достойно есть»): *«честнейшую херувим и славнейшую воистинну серафим безистления бга слова рождшую сущую бгцу тя величаем»* (*«Пачэснейшую за херувімаў і непараўнальна слаўнейшую за серафімаў, што непарушнаю нарадзіла Бога Слова, існую Багародзіцу, цябе велічаем»*). Унізе лацінскі надпіс *«FUDIT ME AMBROSIUS IOANNES PATTUN\*A\*D\*1701»* (*Адліў мяне Амброзій Ян Патун. Г[оду] П[анскага] 1701*).

Цэнтральную частку звана аздабляюць выявы абраза Маці Божай Жыровіцкай. Пад ім герб «Стрэмя» са знакамі духоўнай асобы, аточаны лацінскімі іні­цыяламі ў звязцы 3-2-2: *CCB; DG; EV;* (*Constantinus Casimirus Brostovski Dei Gratia Eppiscopus Vilnensis — Канстанцін Казімір Бжастоўскі Божай ласкай біскуп віленскі*). Далей па колу злева направа ўкрыжаваны Ісус у атачэнні херувімаў; пад крыжам постаць найсвяцейшай Дзевы Марыі ў цэлы рост, аточаная промнямі і херу­вімамі.

Спасылкі
--------

* Вялiкi звон свiрскага касцёла

Гл. таксама
-----------

* Моладаўскі звон
* Крычаўскі звон
* Дзісенскі звон
* Ломашаўскі звон
**То́ўстая Маргары́та** (эст.: Paks Margareeta) — самая тоўстая вежа Талінскай гарадской сцяны, якая знаходдзіцца ў канцы вуліцы Пік.

Гарматную вежу са 155 байніцамі Тоўстая Маргарыта пабудавалі ў пачатку XVI стагоддзя перад Вялікімі марскімі варотамі. Сваю назву яна атрымала за вялікія памеры — 25 метраў у дыяметры і 20 метраў у вышыню. Сённяшнюю назву вежа атрымала ў 1842 годзе, а да гэтага яе звалі проста *Новай вежай*.

З 1830 года вежу сталі выкарыстоўваць у якасці турмы. Прыбудову зрабілі 1884—1885 (першы ад пачатку прызначаны пад турму будынак у Таліне). У сакавіку 1917 года вежу спалілі. У 1930 годзе у пустуючай вежы задаволілі Музей Гісторыі.

У цяперашні час вежа адноўлена, рэстаўрыраваная і ў ёй знаходзіцца Марскі музей Эстоніі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тоўстая Маргарыта

  


|  Вежы Таліна |
| --- |
| 
Вежа Брэмені •
Вежа Кулдзяла •
Дзявочая вежа •
Доўгі Герман •
Кік-ін-дэ-Кёк •
Тоўстая Маргарыта
 |
**Ру́дня-Ка́менскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лоеўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Рудня-Каменка.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Дзятлавіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Лоеўскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Папоўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Рудня-Жураўлё́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брагінскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Рудня Жураўлёўская.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Лоеўскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Брагінскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Лубеніцкага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Сцюарт Эрал «Сцю» Ангер** (англ.: Stuart Errol "Stu" Ungar; 8 верасня 1953, Манхэтэн — 22 лістапада 1998, Лас-Вегас) — прафесійны гулец у покер, блэкджэк і джын рамі, які многімі лічыцца найвялікшым гульцом усіх часоў у Тэхас Холдэм і джын.

Адзін з двух гульцоў, які выйграў галоўны турнір Сусветнай серыі покера тры разы (Джоні Мос таксама тройчы выйграваў тытулы, але першы ён атрымаў паводле галасавання гульцоў, а не за перамогу на турніры), а таксама адзін з чатырох гульцоў, які паслядоўна выйграў два тытулы галоўнага турніру (разам з Джоні Мосам, Дойлам Брансанам і Джоні Чэнам). Апроч таго, з'яўляецца адзіным гульцом, які тройчы выйграў «Super Bowl of Poker», другі найпрэстыжнейшы покерны турнір свайго часу.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Hendon Mob · WSOP |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 157651970 · GND: 1077893493 · ISNI: 0000 0000 5566 0381 · LCCN: n2005029712 · NKC: js20070119022 · SUDOC: 16059054X · VIAF: 41246438 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мілібэнд.
**Эдвард Сэмюэл Мілібэнд** (англ.: Edward Samuel Miliband, нар. 24 снежня 1969, Лондан) — брытанскі палітык, міністр па справах энергетыкі і змяненні клімату ў 2008—10, з 25 верасня 2010 — лідар Лейбарысцкай партыі і парламенцкай апазіцыі.

Нарадзіўся ў сям’і вядомага марксісцкага тэарэтыка Ральфа Мілібэнда, які нарадзіўся ў Бельгіі ў сям’і польскіх яўрэяў, і Марыён Козак, яўрэйскай эмігранткі з Польшчы. У Эдварда ёсць старэйшы брат Дэвід Мілібэнд — міністр замежных спраў Вялікабрытаніі ў 2007—2010. Эдвард скончыў Оксфардскі ўніверсітэт (бакалаўрыят па філасофіі, паліталогіі і эканоміцы) і Лонданскую школу эканомікі (магістратура па эканоміцы). У 2004—05 кіраўнік савета па эканамічных пытаннях Казначэйства Вялікабрытаніі.

У 2005 годзе быў абраны ў Палату абшчын ад акругі Doncaster North ў Паўднёвым Ёркшыры, атрымаўшы 17.531 (55,5 %) галасоў супраць 4875 (15,4 %) у бліжэйшага пераследніка. У 2007 годзе прызначаны міністрам сакратарыята ўрада і ўведзены ў Таемны савет, а 3 кастрычніка 2008 года заняў толькі што створаную пасаду міністра па справах энергетыкі і змянення клімату. Браты Мілібэнд сталі першымі братамі-членамі аднаго ўрада з 1938 года. У 2010 годзе пераабраны ў Палату абшчын, атрымаўшы 19.637 (47,3 %) галасоў супраць 8728 (21 %) у бліжэйшага пераследніка. На выбарах новага кіраўніка Лейбарысцкай партыі ў жніўні-верасні 2010 года Эд Мілібэнд перамог свайго брата Дэвіда; ў чацвёртым туры Эд атрымаў 50,65 % галасоў, а Дэвід — 49,35 %. 25 верасня Эдвард стаў новым кіраўніком лейбарыстаў і парламенцкай апазіцыі.

Мілібэнд падтрымлівае вынесеную на рэферэндум прапанову аб увядзенні прэферэнцыйнага галасавання, у той час як яго партыя раскалолася па гэтым пытанні. У Палаце абшчын галасаваў за антытэрарыстычныя законы, супраць расследавання абставін пачатку вайны ў Іраку, за выключэнне спадчынных пэраў з Палаты лордаў, за выбарную Палату лордаў, за ўвядзенне забароны на курэнне, за прадастаўленне роўных правоў прадстаўнікам сексуальных меншасцей, за замену ракет «Трайдэнт», за ўвядзенне ўніверсальных ідэнтыфікацыйных карт і за далейшую інтэграцыю з Еўрасаюзам.


1. ↑  Ed Miliband: I don't believe in God — The Daily Telegraph, 2010. Праверана 21 верасня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q192621'></a>
**Эда** (яп.: 江戸 *— «дзверы ў заліў», «эстуарый»*) — старая назва **Токіа**, сучаснай сталіцы Японіі, да 1868 года. Цяпер так называюць старую цэнтральную частку Токіа паблізу замка Эда.

Гісторыя
--------

Першая згадка пра Эда датуецца 1457 годам, калі мясцовы уладальнік Ода Дакан загадвае узвесці ля берагоў сучаснага Такійскага заліва невялікі замак у рыбацкім пасёлку Эда.

З канца 16 стагоддзя землі Эда ўвайшлі ва ўладанні Такугавы Іэясу, які ў 1603 годзе заснаваў тут  сёгунат. На працягу ўсяго  перыяду Эда (1603—1867) горад іграў ролю палітыка-адміністрацыйнага цэнтру  Японіі, хоць і саступаў па статусу сталіцы Кіёта. За час свайго існавання Эда ператварыўся з маленькага паселішча ў адзін з найбуйнейшых гарадоў свету з насельніцтвам больш аднаго мільёна чалавек (1721 г.).

Эда быў падзелены на два вялікіх жылых масівы. У цэнтры горада ўзвышаўся замак сёгунаў Такугава, на захад ад якога прасціраліся сядзібы самураяў. На ўсходзе, ўздоўж ракі Сумідагава і прызамкавых рвоў шчыльна ўціскаліся дамы простага люду — мяшчан і купцоў.

Пры  рэстаўрацыі Мэйдзі (1868) рэзідэнцыя  імператара была перамешчаная ў Эда, а сам горад атрымаў новую назву «*Токіа*» (東京, "ўсходняя сталіца ").

У 1943 годзе Токіа абвешчаны афіцыйнай сталіцай краіны.

Панарама Эда, Фелікс Беато, 1865-1866Панарама Эда, *Фелікс Беато, 1865-1866*

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне **Эда** паводле БЭ у 18 т. Т. 15. — С. 483.
2. ↑  История Японии / А. Е. Жуков. — М.: Институт востоковедения РАН, 1998. — Т. 1: С древнейших времён до 1868 г. — 659 с. — ISBN 5-8928-2-107-2

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Эда**
* Welcome to Edo Архівавана 12 ліпеня 2007.  (англ.)
* Карта Эда (1844—1848)  (англ.) University of Texas, Austin
* Афіцыйны сайт музея Эда-Токіа  (англ.) (яп.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | CiNii: DA13032258 · GND: 1165580861 · LCCN: n82130344 · NDL: 00634075 · VIAF: 125515089, 155680261 |
**Фарасан** (араб. جزر فرسان‎‎) — група астравоў у Чырвоным моры каля ўзбярэжжа Саудаўскай Аравіі. Агульная плошча — 805 км². Насельніцтва (2010 г.) - 17999 чал.

Геаграфія
---------

Архіпелаг Фарасан знаходзіцца ў паўднёвай частцы Чырвонага мора. Складаецца з больш чым 90 астравоў. Самым вялікім з'яўляецца востраў Фарасан-эль-Кабір, які займае плошчу 398,59 км². 

Архіпелаг сфарміраваўся ў эпоху плейстацэна як падводнае каралавае плато. Над вадою астравы канчаткова апынуліся толькі ў галацэне. Прычым частка старажытнага плато ў нашы дні застаецца ніжэй за ўзровень мора і фарміруе падводную банку. Суша амаль цалкам уяўляе вапняковыя ўтварэнні з карставымі агаленнямі, пустэчамі і друзлымі глебамі. 

На архіпелаге вядзецца здабыча нафты. 

Клімат трапічны спякотны. Дажджы ідуць пераважна ў летнія месяцы, калі мусон прыносіць вільгаць з Індыйскага акіяна. Яна назапашваецца ў карставых пустэчах, дзякуючы чаму на астравах сустракаюцца крыніцы пітной вады.

Прырода
-------

На астравах архіпелага Фарасан пераважае флора, характэрная для пустыні і паўпустыні. Каля карставых пустэч, дзе запасіцца дажджавая вада, сустракаюцца зараснікі невысокіх дрэў і хмызнякоў. Наземная фаўна прадстаўлена яшчаркамі, змеямі, казуркамі, грызунамі. Астравы — важны пункт, дзе сезонна спыняюцца пералётныя птушкі. У 1825 г. на Фарасан перасяліўся статак аравійскіх газеляў. У нашы дні налічваецца каля 500 дзікіх газеляў. Яны з'яўляюцца апошнімі прадстаўнікамі свайго віда.

Вельмі багатая фаўна навакольных марскіх вод. Тут налічваецца 231 від рыб, 49 відаў каралаў, 3 віды дэльфінаў.

Для аховы прыроды архіпелага ў 1989 г. на Фарасане створаны запаведнік.

Гісторыя
--------

Археалагічныя даследаванні 2009 - 2010 гг. паказалі тое, што архіпелаг Фарасан мог быць населены ўжо ў глыбокай старажытнасці. Захаваліся нагрувашчванні ракавін малюскаў, якімі харчаваліся старажытныя пасяленцы. Аднак з-за змен клімату, што прыводзілі да працяглых перыядаў засухі, людзі часова пакідалі архіпелаг. У II ст. н. э. на Фарасане месцілася рымскае ўмацаванне, пабудаванае для аховы гандлёвага шляху паміж Егіптам і Індыяй. У сярэднявеччы нешматлікае насельніцтва пакутвала ад пірацкіх рэйдаў. У XVIII - XIX стст. на астравах была ўзведзена асманская крэпасць. У 1918 г. была знойдзена нафта. У 1932 г. Фарасан увайшоў у склад Саудаўскай Аравіі.

Спасылкі
--------

* Rashad Azdy Bantan, Geology and sedimentary environments of Farasan Bank (Saudi Arabia) southern Red Sea: A combined remote sensing and field study
* A Review of the Geology of Coral Reefs in the Red Sea Архівавана 5 сакавіка 2016.
* Coastal Prehistory in the Southern Red Sea Basin, Underwater Archaeology and the Farasan Islands
* Marco MASSETI, The mammals of the Farasan archipelago, Saudi Arabia Архівавана 14 жніўня 2017.
* Discover Saudi’s Farasan Island Архівавана 21 лістапада 2015.
* Coastlines, Submerged Landscapes, and Human Evolution: The Red Sea Basin and the Farasan Islands
**Эда́м** — невялікі горад у правінцыі Паўночная Галандыя, Нідэрланды. Уваходзіць у склад абшчыны Эдам-Валендам. Насельніцтва — 7380 чалавек. Горад знакаміты вядомым ва ўсім свеце сырам.

Эдам вядомы з другой чвэрці XIII стагоддзя. Назва азначае «грэбля на рацэ Э». Статус горада атрымаў у 1375 годзе. На пачатак XV стагоддзя Эдам стаў адным з буйнейшых судабудаўнічых цэнтраў Паўночнай Галандыі, але пад канец наступнага стагоддзя судабудаўніцтва тут прыйшло ў заняпад. У 1526 годзе Карл V дараваў Эдаму права кожны тыдзень ладзіць кірмаш. Афіцыйныя сырныя кірмашы ладзіліся ў Эдаме да 1922 года.

У Эдаме нарадзілася найвышэйшая ў гісторыі асоба жаночага полу Трэйнцье Кеевер. Яе рост складаў 254 сантыметры.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Эдам
* Tourist information about Edam


1. ↑
Шуфляда
**Шуфля́да**, **шуфля́дка** (па-польску: *Szuflada*, па-нямецку: *Schublade*) — высоўная скрынка з адчыненым верхам. Частка (канструктыўны элемент) мэблі ў форме прамавугольнага кораба, якая служыць для захоўвання рэчаў. Шуфляда гарызантальна высоўваецца на накіравальных для доступу да яе зместу і часам мае механізм «самазачынення». Высоўныя шуфляды змяшчаюцца ў шафах, буфетах, бюро, камодах, тумбачках, пісьмовых сталах, картатэчнай мэблі, касавых апаратах, і інш.

Бібліятэчны каталог з шуфлядамі
Шуфляда як састаўная частка мэблі з’явілася яшчэ ў антычныя часы.

Заднія, пярэднія і бакавыя сценкі драўляных шуфляд часцей за ўсё вырабляюцца з дошак, дно ж вырабляюць з ДВП ці фанеры; таксама выкарыстоўваюць розныя драўляна-кампазітныя матэрыялы, пластык і ліставы метал. Перагародкі паміж шуфлядамі, размешчанымі адна пад адной, тыпова не робяць.

Найболей распаўсюджаны тып злучэнняў пярэдняй і бакавых сценак драўлянай шуфляды па меркаваннях трываласцi і эстэтыкі — праклеены «ластаўчын хвост». Сценкі таксама могуць злучацца шрубамі, шкантамі, клямарамі, клеем, іншымі спосабамі, або вырабляцца разам з дном як адзіны элемент. Для зручнасці адчынення, на перадзе шуфляды крэпіцца ручка, звычайна круглай ці п-віднай формы. Шуфляда без ручкі можа адчыняцца націскам на яе, тады спрацоўвае змешчаная ўнутры пружына, або з дапамогой ключа, устаўленага ў замок.

Лічыцца, што слова «шуфляда» прыйшло ў беларускую мову з нямецкай праз польскую. Гэтым тлумачыцца адсутнасць аднасложнага адпаведніка ў рускай мове.

У пераносным сэнсе, у рускай мове выраз «положить в долгий ящик» азначае справу, адкладзеную на нявызначаны тэрмін.

Шафа ў мэблевай краме з маркіраванымі шуфлядамі і п-віднымі ручкамі

Зноскі
------

1. ↑  ОСТ 13-139—82 Детали мебели. Термины и определения
2. ↑  Dokument über verschiedene Schubladenausführungen (PDF; 472 kB) 18. August 2013
3. ↑  Document over lades en soft-close mechanisme **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 10 сакавіка 2016. Праверана 9 чэрвеня 2018.
4. ↑  Tiroir à battement
5. ↑  *Ю. Ф. Подольский.* Кровати, диваны, канапе, тумбочки, столики и другая мебель для детской и спальни (руск.).
6. ↑  チェストを選ぶポイント - チェストの森] **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 12 красавіка 2016.
7. ↑  Ящики, полуящики и полки (руск.). Праверана 6 верасня 2018.
8. ↑  Thomas Francis Googerty (1911) *Hand-forging and Wrought-iron Ornamental Work*, Popular Mechanics Company, p. 159

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Шуфляда

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ліван.

**Ліва́н** (араб. جبل لبنان‎‎) — горны хрыбет уздоўж узбярэжжа Міжземнага мора на тэрыторыі Лівана, на ўсходзе абмежаваны далінай Бекаа. Даўжыня — 170 км, найбольшая шырыня — 45 км. Вышыня да 3088 м (г. Курнет-эс-Саўда).

Назва
-----

Назва горнага хрыбта паходзіць ад фінікійскага кораня *lbn*, што азначае «белы» і звязана з пакрытымі снегам горнымі вяршынямі.

Геалогія і рэльеф
-----------------

Уяўляе сабой горст[en] у выглядзе глыбавага горнага хрыбта. Складзены пераважна з вапнякоў і пясчанікаў, на поўначы таксама — з базальтаў.

Заходні схіл моцна рассечаны, ступенямі спускаецца да мора, усходні схіл круты. На поўдні хрыбет абмежаваны скідамі з вузкай цяснінай Эль-Літані[ar], на поўначы — нізінай Нахр-эль-Кебір[ar]. На заходнім схіле карставая пячора Джэйта[ar] (аб’ект турызму).

Клімат і расліннасць
--------------------

Клімат міжземнаморскі. Ападкаў на заходнім схіле выпадае больш за 1000 мм, усходні — больш сухі. Порыстыя вапнякі спрыяюць інфільтрацыі атмасферных ападкаў.

Ліванскі кедр на схілах хрыбта.
На бедных вапняковых глебах пануюць міжземнаморскія хмызнякі (маквіс і фрыгана), сухія стэпы; на асобных участках, складзеных пескавікамі, невялікія гаі з ліванскага кедра, алепскай хвоі, дуба, клёна, кіпарыса. На ўзбярэжжы вырошчваюцца садовыя культуры (алівы, абрыкосы, яблыкі).

Зноскі
------

1. ↑  Room, Adrian (2005). *Placenames of the World: Origins and Meanings of the Names for 6,621 Countries, Cities, Territories, Natural Features and Historic Sites* (2nd ed.). McFarland. pp. 214–216. ISBN 978-0-7864-2248-7.. Retrieved on 20 June 2015.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12035645w, 153232451 · GND: 4035568-8 · LCCN: n85346760 · VIAF: 143144035 |
**Лібералізацыя** (лац.: Liberalis — вольны) — форма знешнеэканамічнай палітыкі, уяўляе сабой комплекс мерапрыемстваў, накіраваных на садзейнічанне знешнеэканамічнай дзейнасці, паступовая адмена абмежаванняў у знешнім гандлі, зніжэнне ставак увазной і вывазной пошлін, прадастаўлення тарыфных ільгот пры ажыццяўленні знешнеэканамічных аперацый. Гэта працэс пашырэння свабоды эканамічных дзеянняў суб’ектаў прадпрымальніцкай дзейнасці, зняцце абмежаванняў на фінансава-эканамічную дзейнасць, разняволенне прадпрымальніцтва.

У шырокай трактоўцы «лібералізацыя» азначае паслабленне дзяржаўнага кантролю над рознымі відамі дзейнасці.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4120670-8 · Microsoft: 58823610 |
Не блытаць з Сілы Абу аль-Фадля аль-Абаса.

**Ліва Абу аль-Фадль аль-Абас**, ці **брыгада аль-Абас** (араб. كتائب العباس‎‎) —  шыіцкая ваенізаваная групоўка, якая дзейнічае на тэрыторыі Сірыі.

Назва фарміравання было ўзята ў гонар Абаса ібн Алі. Групоўка пачала праяўляць актыўнасць у адказ на апаганьванне розных святынь, помнікаў і месцаў пакланення, учыненых сірыйскімі паўстанцамі падчас грамадзянскай вайны ў краіне. У далейшым супрацоўнічала з сірыйскай арміяй, удзельнічаючы ў асноўным у абарончых, чым у наступальных дзеяннях. Большасць членаў групоўкі — сірыйцы, аднак прысутнічаюць байцы і з іншых краін, у асноўным з Лівана, Ірана і Ірака.

Абараняе сірыйскія меншасці, а таксама ахоўвае розныя мячэці і іншыя святыні ў Дамаску, Алепа і на некаторых іншых тэрыторыях. Па некаторых даных, у маі і чэрвені 2013 года ў групоўцы адбыўся раскол у сувязі з пытаннямі кіраўніцтва і фінансавання, які прывёў да перастрэлцы. Некаторыя замежныя члены аль-Абас пасля сфармавалі асобныя брыгады.

Гл. таксама
-----------

* Ліва Асад Алах аль-Галіб фі аль-Ірак ва аш-Шам

Зноскі
------

1. ↑  Syrian war widens Sunni-Shia schism as foreign jihadis join fight for shrines **(нявызн.)**, *The Guardian* (4 June 2013). Праверана 7 June 2013.
2. ↑  Fierce clashes in Damascus district: NGO retrieved 20 June 2013
3. ↑  Iraqi Shi'ites flock to Assad's side as sectarian split widens **(нявызн.)**, *Reuters* (19 June 2013). Праверана 22 June 2013.