recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гапіенка.
**Валянцін Міхайлавіч Гапіенка** (нар. 17 чэрвеня 1946, пас. Курганаўка, Барзаскі раён, Кемераўская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

У 1963—1965 гадах працаваў рабочым Мостацягніка 811 Мастабуда-5. У 1965—1968 гадах служыў у Савецкай Арміі. У 1968 годзе паступіў у Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут, які скончыў у 1973 годзе. 3 1973 года ў Брэсцкім філіяле інстытута «Белдзяржпраект» (цяпер «Брэстграмадзянпраект»), у 1977—1996 гадах галоўны архітэктар Брэста, начальнік упраўлення архітэктуры і горадабудаўніцтва Брэсцкага гарвыканкама. У 1996—2006 гадах начальнік АКА-4 «Брэстграмадзянпраект», у 1997—2012 гадах галоўны спецыяліст па архітэктуры тэхнічнага аддзела ААТ «Брэстпраект».

З 1984 года член Саюза архітэктараў СССР. Член горадабудаўнічага Савета Брэсцкага гарвыканкама з 1996 года.

Творчасць
---------

Асноўныя работы: серыя індывідуальных буйнапанэльных дамоў для Брэсцкага домабудаўнічага камбіната, праект забудовы мікрараёна Усход 3 (1986, у сааўтарстве), інтэр’еры рэстаранаў «Брэсцкае піва» (1977) і «Інтурыст» (1975), Брэсцкі аэравакзал (1986, Дзяржаўная прэмія БССР 1988), праект рэгенерацыі цэнтра Брэста (1985, абодва ў сааўт.), генеральны план г. Брэста (1991—1995); дызайн-праект лядовага палаца ў г. Брэсце.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны граматай Вярхоўнага Савета БССР (1980), Бронзавым медалём ВДНГ СССР (1983). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР у вобласці архітэктуры (1988).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Гопиенко Валентин Михайлович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
2. 1 2 3  Гапіенка Валянцін Міхайлавіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Літаратура
----------

* Гапіенка Валянцін Міхайлавіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Гопиенко Валентин Михайлович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)

Спасылкі
--------

* 17 чэрвеня 2016 г. — 70 гадоў з дня нараджэння Валянціна Міхайлавіча Гапіенкі (1946), архітэктара, лаўрэата Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1988)
Сібірская федэральная акруга
       Геаграфічная Расійская Сібір
       Гістарычная вобласць, якая завецца Сібір
**Усходняя Сібір** — частка Сібіры, якая ўключае азіяцкую тэрыторыю Расіі ад Енісея на захадзе да водападзельных хрыбтоў, якія ідуць уздоўж Ціхага акіяна на ўсходзе. Уваходзіць ва Усходне-Сібірскі эканамічны раён.

Геаграфія
---------

Плошча — больш за 7 млн км². Большая частка занятая таёжным Сярэднесібірскім пласкагор'ем, якое змяняецца на поўначы тундравымі нізінамі, на поўдні і ўсходзе высокімі горнымі хрыбтамі Заходніх і Усходніх Саян, Забайкалля і Яна-Калымскага краю. Тут размешчаны найбуйнейшыя ракі Расіі — Енісей, Лена, Вілюй, Селенга, Алёкма, Ангара.

У межах Усходняй Сібіры размешчаны Краснаярскі край, Забайкальскі край, Іркуцкая вобласць, Бурація, Тыва, Якуція. Найбуйнейшы горад Усходняй Сібіры — Краснаярск; буйныя гарады — Іркуцк, Улан-Удэ, Чыта, Якуцк, Ангарск, Брацк, Нарыльск, Ачынск.

Усходняя Сібір — край пераважна тайговы. Зона тайгі распасціраецца ад межаў лесатундры на поўначы да мяжы з Манголіяй на поўдні на прасторы каля 5 млн км², з якіх 3455 тыс. км² занята тайговага лясамі.

Глебы і расліннасць тайговай зоны Усходняй Сібіры развіваюцца ў больш спрыяльных умовах, чым у зонах тундры і лесатундры. Рэльеф больш перасечаны, чым у суседняй Заходняй Сібіры, на друзавым элювіі карэнных парод фармуюцца камяністыя, нярэдка маламагутныя глебы.

Гл. таксама
-----------

* Заходняя Сібір
* Далёкі Усход
* Тэрытарыяльная экспансія Расіі
* Азіяцкая частка Расіі

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Усходняя Сібір
**Нгуен Ван Таан** (в’етн.: Nguyễn Văn Toàn; 6 кастрычніка 1932— 19 кастрычніка 2005) — генерал-лейтэнант Узброеных сіл Рэспублікі В’етнам, удзельнік Індакітайскай і В’етнамскай войнаў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 6 кастрычніка 1932 году ў забяспечанай сям’і з Ванг Фу. Вучыўся ў школе Кхай Дзінь Куок Хок у Хюэ.

У верасні 1950-га запісаўся ў Нацыянальную армію В’етнама, самастойнае аддзяленне Узброеных сіл Францыі ў калоніі. У 1952 годзе скончыў школу баявых мастацтваў Далата. Затым, уліўшыся ў шэрагі бранятанкавых войскаў, прайшоў базавы курс у Далёкаўсходнім навучальным бранятанкавым цэнтры ў Кап-Сен-Жак (Вунгтау). 1 красавіка 1953 года заняў пасаду капітана эскадрыллі дыстанцыйнага зандзіравання. У пачатку 1954 стаў намеснікам начальніка разведвальнага аддзялення.

У пачатку 1956 адправіўся на вучобу ў Самюрскую кавалерыйскую акадэміі (Францыя), пасля заканчэння якой заняў пасаду начальніка бранятанкавай дывізіі. У канцы года быў прызначаны намеснікам 4-га бранятанкавага палка. У ліпені 1957 года стаў камандзірам падраздзялення. У пачатку 1959 года быў адпраўлены вучыцца за мяжу ў кавалерыйскую школк Форт-Нокс (штат Кентукі, ЗША) тэрмінам на 6 месяцаў.

У пачатку 1961 года прызначаны начальнікам штаба бранятанкавага камандавання. У сярэдзіне студзеня 1967-га стаў камандзірам 2-й пяхотнай дывізіі.

У пачатку лютага 1972 года прызначаны камандуючым бранятанкавым корпусам. Затым пераведзены на пасаду камандзіра 2-га корпуса. 6 студзеня 1975 прызначаны камандуючым III корпусам.

У красавіку, у сувязі з падзеннем Паўднёва в’етнамскага рэжыму, збег у ЗША, дзе і памёр 19 кастрычніка 2005 года ва ўзросце 73 гадоў. Быў пахаваны на могілках Роўз-Хіл, Лос-Алгелес, штат Каліфорнія.

Сям’я
-----

Быў жанаты з Фан тую Кам. У шлюбе нарадзілася трое дзяцей: Нгуен Ван Тхінь, Нгуен Ван Вуонг і Нгуен Тхі Тху Ханг.

Зноскі
------

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011. Праверана 31 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>

Літаратура
----------

* Trần Ngọc Thống, Hồ Đắc Huân, Lê Đình Thụy (2011). *Lược sử quân lực Việt Nam Cộng hòa.*
* Andrade, Dale. *Trial by Fire: The 1972 Easter Offensive, America’s Last Vietnam Battle*. New York: Hippocrene Books, 1993.
* Vien, General Cao Van, *The Final Collapse*. Washington DC: U.S. Army Center of Military History, 1983.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 15009817z · ISNI: 0000 0000 4795 9164 · LCCN: n2006018805 · VIAF: 7663176 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лебяда (значэнні).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шырокаў.
**Тодар Лебяда** (сапр. **Пётр Фёдаравіч Шырокаў**; 6 студзеня 1914, Віцебск — 1970) — беларускі драматург, паэт, празаік, публіцыст.

Біяграфія
---------

Паходзіў з рабочай сям’і. У Віцебску скончыў сямігодку і чыгуначнае рамеснае вучылішча. У 1933 годзе паступіў у Мінскі педінстытут. У 1936 годзе арыштаваны, сасланы ў Новасібірскую вобласць. У 1940 годзе прывезены ў Мінск для перагляду справы, на Беларусі яго і заспела вайна. Падчас нямецкай акупацыі жыў у Віцебску, рэдагаваў газету «Беларускае слова». У чэрвені 1944 года выехаў у Германію. У канцы 1945 года вярнуўся на Радзіму. У 1947 годзе зноў арыштаваны, прыгавораны ваенным трыбуналам войскаў МУС па Мінскай вобласці на 25 гадоў пазбаўлення волі. Пакаранне адбываў ў сібірскіх канцлагерах. Вызваліўся ў 1956 годзе, у Беларусь вярнуўся ў 1960-м. У 1960—1962 гадах жыў у Слоніме, працаваў рэзчыкам паперы на мясцовай кардонна-папяровай фабрыцы. У студзені 1962 года пераехаў у Чэрвень, працаваў у раённай газеце. Свае вершы, фельетоны, гумарэскі друкаваў пад псеўданімам  *Клім Каліна*. У канцы 1962 года Тодар Лебяда назаўсёды пакінуў Беларусь.

Памёр у пасёлку Воршава Пуцяцінскага раёна Разанскай вобласці (Расія).

Творчасць
---------

Друкаваўся з 1931, у газетах «Віцебскі рабочы», «Савецкая Беларусь» і «Піянер Беларусі». Пісаў вершы, апавяданні, п’есы.
У акупаваным Мінску выдаў зборнічак вершаў «Песні выгнання» (1944). Напісаў п’есу «Загубленае жыццё» пра калектывізацыю і рэпрэсіі, якая ў 1943—1944 гг. ставілася ў Мінскім гарадскім тэатры. Аўтар аднаактоўкі «Людзі ў Хрысце» (1960) і п’есы ў трох актах «У нас, на Гродзеншчыне» (1961) пра вясковае жыццё моладзі.

Творы
-----

* Песьні выгнаньня. Мн. 1944 (факсім. выд.: Мн. 1991);
* Загубленае жыццё: Драма ў 3 дзеях. Монтрэаль, 1952;
* Загубленае жыццё: Драма ў 3 дзеях // Тэатральная Беларусь. 1995, № 2.

Зноскі
------

1. ↑  Надрукавана ў слонімскай раёнцы «Вольная праца»

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 176
* *Туронак Ю.* Беларуская кніга пад нямецкім кантролем (1939—1944). — Мн. 2002.
* *Чыгрын С.* Трагічны лёс Тодара Лебяды // Тэатральная Беларусь. 1995. № 2.
* Маракоў Л. «Успомніш Беларусь, і кроў у жылах стыне…» // ЛіМ. 1999, 14 мая.

Спасылкі
--------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 2 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003.
* Двойчы быў рэпрэсаваны. Да 105-годдзя беларускага пісьменніка Тодара Лебяды // racyja.com

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1264077998 · VIAF: 6216154260704624480003 · БАП: 131588 |
**Падстраўнікавая залоза** (таксама: *падстраўніца*; лац.: pancreas) — орган стрававальнай сістэмы пазваночных. У рыб падстраўнікавая залоза слаба адасобленая, больш выразнае вылучэнне ў самастойны орган назіраецца ў амфібій. У птушак і млекакормячых падстраўнікавую залозу абгінае дванаццаціперсная кішка.

У чалавека падстраўнікавая залоза ляжыць ззаду страўніка на задняй брушной сценцы ў regio epigastrica, заходзячы сваёй левай часткай у левае падрабрынне. Ззаду прылягае да ніжняй полай вены, левай нырачнай вены і аорты.

Пры ўскрыцці цела ў ляжачым становішчы яна сапраўды ляжыць пад страўнікам, адсюль і яе назва. У нованароджаных яна размяшчаецца вышэй, чым у дарослых; на ўзроўні XI-XII грудных пазванкоў.

Гл. таксама
-----------

* Падстраўнікавая залоза чалавека
* Зорчатая клетка падстраўнікавай залозы
* Страваванне
* Гармоны

Зноскі
------

1. ↑  *Варанец, В.І.* Руска-беларускі тлумачальны слоўнік медыцынскіх тэрмінаў: для студэнтаў лячэбнага, педыятрычнага, медыка-псіхалагічнага, медыка-дыягнастычнага факультэтаў. — Гродна: ГрДМУ, 2011. — ISBN 978-985-496-861-2. Архівавана 27 верасня 2020.

Спасылкі
--------
**Джон Лойд Стывенс** (традыцыйна — **Стэфенс**), англ.: John Lloyd Stephens; 28 лістапада 1805, Шрусберы, Нью-Джэрсі — 13 кастрычніка 1852, **Памылка ў шаблоне: незразумелы сімвал «Н»**[[Катэгорыя:Памерлі ў **Памылка ў шаблоне: незразумелы сімвал «Н»**]]) — амерыканскі юрыст, дыпламат і падарожнік, маяніст.

Пасля пераезду ў Нью-Ёрк навучаўся ў прыватнай школе. Ва ўзросце 13 гадоў паступіў у Калумбійскі каледж, які скончыў праз 4 гады, у 1822 годзе. Вучыўся ў Літчфільдскай школе права (штат Канектыкут).

Разам з Ф. Кезервудам адправіўся ў падарожжа на паўвостраў Юкатан. Вынікам падарожжа стала багата ілюстраваная малюнкамі Кезервуда кніга «Incidents of Travel in Central America, Chiapas and Yucatan» (неўзабаве перакладзеная на многія мовы свету). Кніга заклала асновы вывучэння цывілізацыі майя.

У 1850 годзе Стывенс адправіўся ў Панаму для працы над праектам Транс-Істмійскай чыгункі. Праз два гады, падчас будаўніцтва чыгункі Стывенс сур’ёзна захварэў на малярыю. Быў знойдзены без прытомнасці пад сейбай — дрэвам, якое лічыцца святым у майя. Перавезены ў Нью-Ёрк у крытычным стане, памёр 13 кастрычніка 1852 года.

Пахаваны на Старых Мармуровых могілках.

Зноскі
------
Эклер
**Эклер** (ад фр.: éclair — маланка) — французскі дэсерт у выглядзе даўгаватага піражка з заварнога цеста з крэмам. Стварэнне эклера прыпісваецца французскаму кулінару Мары Антуану Карэму. Атрымаў распаўсюджванне ў XIX стагоддзі. Адной з першых згадак у англамоўнай літаратуры з'яўляецца рэцэпт у кнізе «Boston Cooking School Cook Book» 1884 года.

У Нямеччыне эклеры часам называюць састарэлымі нямецкімі словамі «любоўная костачка» (ням.: Liebesknochen), «заячая лапа» (ням.: Hasenpfote) або «кававы брусок» (ням.: Kaffeestange).

Літаратура
----------

* Jules Gouffé, Le livre de pâtisserie, 1873, Deuxième Partie, Chapitre IX, «Pains à la duchesse au café»

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Эклер
* Эклер — рэцэпт прыгатавання Архівавана 12 кастрычніка 2013.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Адамчык.
**Міраслаў Шайбак** (сапр. *Міраслаў Вячаслававіч Адамчык*, 6 жніўня 1965, Мінск) — беларускі паэт, празаік, драматург.

Біяграфія і творчасць
---------------------

Нарадзіўся ў сям'і пісьменніка Вячаслава Адамчыка. У 1983 годзе скончыў вячэрнюю школу №12 і паступіў на філалагічны факультэт БДУ (скончыў у 1990 г.). У 1989 г. карэспандэнт часопіса «Бярозка», у 1990—1991 гг. — адказны сакратар часопіса «Беларусь». З 1991 года намеснік шэф-рэдактара Беларускай асацыяцыі дэтэктыўнага, прыгодніцкага і палітычнага рамана.

Літаратурную дзейнасць пачаў у 1983 г. вершамі ў газеце «Літаратура і мастацтва». Потым друкаваўся ў калектыўных зборніках «Маладыя галасы» і «Вусны» (1985), «Тутэйшыя» (1988). У суаўтарстве з М. Клімковічам напісаў першы беларускі раман-трылер «Каханка д'ябла. або карона Вітаўта Вялікага».

Проза
-----

* «Забойства на каляды», 1992 год
* «Зборнік», 2005 год

П'есы
-----

* «Чорны квадрат»
* «Vita Brevis або нагавіцы святога Георгія»

Цікавыя факты
-------------

Брат вядомага беларускага пісьменніка Адама Глобуса.

* Блог Міраслава Адамчыка.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Міраслаў Шайбак // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.

Спасылкі
--------

* Шайбак Міраслаў (сапраўднае імя Адамчык Міраслаў Вячаслававіч) на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2005110368 · БАП: 132123 |
**Сядзіба Макавых** — сядзібна-паркавы комплекс Макавых у г. Мар’іна Горка Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Сядзіба ў Мар'інай Горцы існавала з XVI стагоддзя. Сядзібай валодалі Радзівілы, Бужынскія, Ратынскіе, Крупскія і прадстаўнікі іншых шляхецкіх родаў.

Пасля паўстання 1863 года маёнтак быў канфіскаваны і, як і ўвесь горад, стаў ўласнасцю міністра ўнутраных спраў Расійскай імперыі Льва Макава. Пры ім у 1876 годзе была пабудавана сядзібная хата з чырвонай цэглы.

З 1935 па 1941 год у будынку была змесцавана Дом творчасці пісьменнікаў Беларусі, дзе ў свой час адпачывалі і стваралі класікі беларускай літаратуры Янка Купала, Якуб Колас, Змітрок Бядуля, Кузьма Чорны.

Пад час Другой Сусветнай вайны ў сядзібе было арганізавана гета.

Цяпер у сядзібнам доме мясцуецца абласны дзіцячы цэнтр медычнай рэабілітацыі "Пухавічы". Сядзіба некалькі разоў капітальна рамантавалася.

Галерэя
-------

* Галерэя
* 
* 
* 
* 
* 
* Мемарыяльная дошка.Мемарыяльная дошка.
* Лесвіца ў парку.Лесвіца ў парку.
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑   Архівавана 27 верасня 2020.
3. ↑

Спасылкі
--------

* Сядзіба Макавых (Мар’іна Горка) на сайце «Архіварта»
«**1813**» — кніга беларускага пісьменніка Уладзіміра Садоўскага, у якую ўвайшлі навэла «1813» у жанры зомбі-хорар і пяць фантастычных апавяданняў.

Сюжэт
-----

Дзеянне навэлы «1813» адбываецца ў апошнія дні зімы 1813 года. У раз­бу­ранае Вялікай вайной мястэчка Маладэчна на ўскрайку Мін­скай губерні на­ведваецца ў госці да свайго дзядзькі Міхал Клеафас Агін­скі — дыпламат, кампазітар, а зараз сенатар Расійскай імперыі. З на­ды­ходам адлігі ў на­ваколлях мястэчка пачынаюць адбывацца не­зразумелыя рэчы: забі­тыя жаўнеры паўстаюць з поля мінулай бітвы і напа­даюць на жыхароў паселішча. Хутка замак Агінскіх апынаецца ў аблозе ха­дзячых мерцвякоў. Міхалу Клеафасу не застаецца нічога іншага як узяць у рукі зброю і змагацца за свабоду роднага края.

У кнігу ўключана таксама пяць фантастычных апавяданняў аўтара.

Узнагароды
----------

У сакавіку 2017 года кніга «1813» трапіла ў тройку фіналістаў у намінацыі «Проза» літаратурнай прэміі «Дэбют-2017» .
У жніўні 2017 года кніга «1813» трапіла у лонг-ліст літаратурнай прэміі імя Ежы Гедройца 2017 .

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 25 кастрычніка 2019.
2. ↑   Архівавана 25 верасня 2021.

Спасылкі
--------

* Электронная «1813» Архівавана 7 ліпеня 2017. — электронная версія кнігі на партале kniharnia.by
* Папяровая «1813» Архівавана 15 жніўня 2020. — папяровая версія кнігі на сайце выдавечтва «Янушкевіч»
* «1813» на livelib.ru — старонка кнігі на сайце livelib.ru
* Рэцэнзія на «1813» ад svaboda.org — рэцэнзія на кнігу «1813» ад Ганны Янкуты на сайце svaboda.org
**Жан-Батыст Гімэ** (20 ліпеня 1795, Вуарон — 8 красавіка 1871, Ліён) — французскі хімік, вядомы як распрацоўшчык {{нп3|Ультрамарын|ультрамарыну|uk|Ультрамарин}}.

Біяграфія
---------

Гімэ вучыўся ў парыжскай {{нп3|Політэхнічная школа|Політэхнічнай школе|uk|Політехнічна школа}}, а з 1818 года працаваў у Дзяржаўным кіраванні пораху і салетры. Каля 1826 года ён распрацаваў працэс вытворчасці ультрамарынавай фарбы ў Тулузе, адмовіўся ад пасады чыноўніка і ў 1834 годзе заснаваў завод у {{нп3|Флер'е-сюр-Сон||uk|Флер'є-сюр-Сон}} каля Ліёна. Здабыты ім фарбавальнік з каляровымі ўласцівасцямі дарагога лазурыту быў сумессю {{нп3|Дыяксід крэмнію|дыяксіду крэмнію|ru|Диоксид кремния}}, {{нп3|Аксід алюмінію|гліназёму|ru|Оксид алюминия}}, серы і {{нп3|Карбанат натрыю|карбанату натрыю|ru|Карбонат натрия}}. У 1824 годзе за гэтую распрацоўку Гімэ быў узнагароджаны Нацыянальнай прэміяй Таварыства заахвочвання ў прамысловасці (Société d'encouragement pour l'industria).

Жан-Батыст Гімэ - бацька Эміля Гімэ, заснавальніка {{нп3|Нацыянальны музей усходніх мастацтваў|Нацыянальнага музея ўсходніх мастацтваў Гімэ|uk|Національний музей східних мистецтв Ґіме}} ў Парыжы.

Літаратура
----------

* Winfried Pötsch u. a. Lexikon bedeutender Chemiker, Harri Deutsch 1989
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кэмпбел.

**Кэмпбел** (англ.: Campbell), таксама **Іхупуку** (маары: Ihupuku) — востраў на паўднёвым захадзе Ціхага акіяна, самы вялікі ў групе астравоў з той жа назвай. Уваходзіць у склад Новай Зеландыі. Агульная плошча — 112,68 км². Сталага насельніцтва няма.

Карта
Адкрыты ў 1810 г. аўстралійскімі паляўнічымі на ластаногіх. З 1954 г. мае запаведны статус. У 1998 г. разам з іншымі новазеландскімі субантарктычнымі тэрыторыямі трапіў ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Мае вулканічнае паходжанне. Рэльеф гарысты. Найвышэйшая кропка гара Хоні (564 м) знаходзіцца на паўднёва-заходняй ускраіне. Шмат рэк і ручаёў.

Клімат субантарктычны вільготны. Сярэдняя тэмпература студзеня 7,1 — 12,1° C, ліпеня 3 — 6,9° C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў 1329 мм.

Багатая флора, сярод якой асабліва вылучаюцца зараснікі гіганцкай травы. Фаўна прадстаўлена пераважна марскімі птушкамі і ластаногімі.

Спасылкі
--------

* Offshore islands and conservation Campbell Island Архівавана 4 студзеня 2014.
* 2001 RAT ERADICATION PROJECT
* Campbell Island — Past, Present and Future Архівавана 7 лютага 2013.
* Weather
**Ілля Якімавіч Куча** (пачатак XVI ст. — 1579) — мітрапаліт Кіеўскі, Галіцкі і ўсёй Русі (1576—1579).

З роду дробнамаянтковых зямян Гарадзенскага павету. Свецкую кар’еру пачаў таксама ў Гарадзенскім павеце — ураднікам лабенскага дзяржаўцы Войны Мацвеевіча Грычыны. Найраннейшая згадка пра Іллю як урадніка датуецца 16 красавіка 1556, найпазнейшая — 13 кастрычніка 1568 года. Брат Іллі — Андрэй, быў жанаты з гарадзенскай зямянкай Багданай (у першым шлюбе Васілевіч), якая мела маёнткі паблізу Лабны (цяпер Лабна-Агароднікі Гродзенскага раёна), дзе служыў Ілля.

У 1560-х — пачатку 1570-х гадоў быў кліентам магнатаў Хадкевічаў. У 1563 годзе згадваецца як пінскі, у 1566 годзе — як кобрынскі падстароста. У 1570—1572 гадах быў муравіцкім і княгінінскім намеснікам у валынскіх маёнтках віленскага кашталяна пана Рыгора Хадкевіча. У 1566 годзе пан Рыгор Хадкевіч, які быў прызначаны каралём Жыгімонтам Аўгустам апекуном дзяцей памерлага ў 1562 годзе князя Януша Кузьміча Заслаўскага, даручыў Іллю Кучы кіраваць уладаннямі малалетніх княжат Януша і Міхаіла. У ліпені 1572 года Ілля Куча пакінуў урад «заслаўскага спраўцы і намісніка». Пазней трапіў у бліжэйшае акружэнне Іоны (Пратасевіча), мітрапаліта Кіеўскага, Галіцкага і ўсёй Русі. Пры падтрымцы мітрапаліта Іоны, атрымаў ад караля Стэфана Баторыя прывілей на кіраванне мітраполіяй, а пасля смерці Іоны стаў яго наступнікам (1577—1579) з блаславення канстанцінопальскага патрыярха Ераміі II Траноса.

Не змяніў свайго імя, калі рабіў духоўную кар’еру, манаскае імя, калі наогул было, невядома. Напэўна, Ілля Куча быў добра знаёмы з Міхаілам Дзевачкам яшчэ да пачатку духоўнай кар’еры іх абодвух.

Зноскі
------

1. ↑  Лісейчыкаў, Бобер 2018, с. 15..
2. 1 2 3  Лісейчыкаў, Бобер 2018, с. 16..
3. ↑  *Тесленко І. А.* Куча Ілля // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2009. — Т. 5 : Кон — Кю. — С. 542. — ISBN 978-966-00-0855-4

Літаратура
----------

* *Лісейчыкаў Д. В. Бобер І. М.* «Варуючы и милуючы малъжонку мою законную веньчалъную…»: жыццё і смерць мітрапаліта-«дваяжэнца» Анісіфара Дзевачкі // *Беларускі гістарычны часопіс*. — 2018. — № 5. — С. 11-23.
* *Тесленко І. А.* Куча Ілля // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2009. — Т. 5 : Кон — Кю. — С. 542. — ISBN 978-966-00-0855-4.
**Цюнлайшань** (кіт. спр. 邛崃山, піньінь *Qiónglái shān*) — горны хрыбет у Кітаі, частка Сіна-Тыбецкіх гор.

Геаграфія
---------

Горы Цюнлай знаходзяцца ў Нгава-Тыбецка-Цянскай аўтаномнай акрузе  (руск.) (бел. правінцыі Сычуань. Яны працягнуліся з поўначы на поўдзень прыкладна на 250 км. Найвышэйшы пункт знаходзіцца ў паўднёвай частцы хрыбта — гара Сыгуняншань (6250 м).

Горы Цюнлай з’яўляюцца водападзелам дзвюх буйных рэк правінцыі Сычуань: на ўсход ад іх працякае рака Міньцзян, а на захад — рака Дадухэ  (руск.) (бел..

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 236586113 |
**Сцяг Вялікага Княства Літоўскага** — адзін з дзяржаўных сімвалаў Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага разам з гербам і гімнам.

Упершыню велікакняжацкі сцяг згадваецца ў хроніцы Віганда Марбургскага пад 1337 года, калі ў баі пад Баербургам камандзір стралкоў Тэўтонскага ордэна *«падпальвальнай стралой запаліў сцяг і адразу пасля гэтага трапіў стралой Троцкаму каралю ідалапаклоннікаў у шыю паміж лапаткамі, і [той] памёр»*.

Польскі гісторык XV ст. Ян Длугаш у сваёй Хроніцы апісвае сцягі некалькіх дзясяткаў вялікалітоўскіх харугваў пад агульным камандаваннем вялікага князя Вітаўта, у тым ліку некалькіх яго асабістых, але нічога не паведамляе пра вялікую харугву агулам Вялікага Княства Літоўскага.

У 1578 годзе Аляксандр Гваньіні ўпершыню апісаў сцяг Вялікага Княства Літоўскага, ён быў зроблены з чырвонага шоўку і меў чатыры «хвасты». На галоўным баку, справа ад дрэўка, пад княжацкай каронай выяўлены рыцар на белым кані; на другім баку — выява Багародзіцы, якая лічылася заступніцай Княства. Пазней згадваецца, што рыцар быў вышыты на абодвух баках сцяга.

«Галоўны сцяг» Вялікага Княства Літоўскага, які выносілі на каранацыі караля Аўгуста Саксонскага ў 1734 годзе.
Захаваўся «каранацыйны» сцяг 1734 года. На каранацыі Аўгуста ІІІ 17 студзеня 1734 года ў саборы Святога Станіслава ў Кракаве караля суправаджалі два «галоўныя сцягі» Польскага каралеўства і Вялікага княства Літоўскага. «Галоўны сцяг» Вялікага Княства Літоўскага ўяўляў сабой прамавугольнае палотнішча з чатырох палос сіне-чорнага шоўку. У цэнтры выяўлены герб з каляровага шоўку з вышыўкай залатымі і сярэбранымі ніткамі. Дрэўка з жалезным пазалочаным наканечнікам. Памеры 220×188 сантыметраў. Аднак гэта не арыгінальны сцяг Княства, які, як і іншыя манаршыя інсігніі, не выдалі для каранацыі са скарбу, таму зрабілі ўмоўныя «галоўныя сцягі» і іншыя рэгаліі, пасля каранацыі іх працяглы час захоўвалі ў гардэробе Аўгуста III, а потым у Дрэздэне.

Чырвоны сцяг з белым вершнікам ужываўся да канца XVIII стагоддзя.

Апошні кароль польскі і вялікі князь літоўскі Станіслаў Аўгуст Панятоўскі (1764—1795) карыстаўся малінавым сцягам з двума «хвастамі» і выявай вершніка на галоўным баку і вензелем уладара — SAR (лац.: Stanislaus Augustus Rex) на другім баку. Такі самы вензеля змяшчаўся на вяршыні дрэўка.[*удакладніць*: камент.]

Зноскі
------

1. ↑  *Guagnini A.* Sarmatiae Europeae descriptio = Апісанне Еўрапейскай Сарматыі. — Cracoviae, 1578.  (лац.)
2. 1 2  The Historical Lithuanian State Flag Архівавана 7 красавіка 2022.  (англ.) // President Dalia Grybauskaitė
3. ↑  Kronfahne für das Großfürstentum Litauen mit Fahnenstange  (ням.) // Дзяржаўныя мастацкія зборы Дрэздэна
**Маці Божая Тракельская** — каталіцкая цудатворная ікона. Знаходзіцца ў галоўным алтары касцёла Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў в. Тракелі Воранаўскага раёна Гродзенскай вобласці.

Гісторыя
--------

Абраз рымскай іканаграфіі згодна з легендай быў намаляваны ў канцы ХVІ ст. Паводле адной з легендаў, абраз, прывезены з Вільні ў 1595 годзе, здаўна славіўся шматлікімі цудамі. Невядомы віленскі мастак стварыў прыгожы і высакародны вобраз Багародзіцы з Дзіцяткам. Па характары вобразаў яго можна параўнаць з абразом 1640 года віленскага мастака фламандскага паходжання Пенса ў Святой Ліпцы  (польск.) (бел. на Варміі (Польшча). У другой палове XVII ст. (магчыма, каля 1664 года) абраз Маці Божай з Дзіцяткам быў дапоўнены выявай укленчанага св. Казіміра з ружанцам у руках.

У 1994 г. Гродзенскі ардынарый Аляксандр Кашкевіч зрабіў касцёл у Тракелях дыяцэзіяльным санктуарыем. Свята цудатворнага абраза адзначаецца ў першую нядзелю ліпеня. У Тракелі ладзяцца штогадовыя пілігрымкі.

5 ліпеня 2009 года адбылася ўрачыстая каранацыя абраза папскімі каронамі. Здзейсніў акт каранацыі кардынал Казімір Свёнтак.

Апісанне
--------

З'яўляецца адным з самых высокамастацкіх спісаў Маці Божай «Снежнай»  (руск.) (бел. у Беларусі. Абраз прадстаўляе Маці Божую з Дзіцяткам Ісусам на левай руцэ. З дасканалым познерэнесансным стылем жывапісу гарманіруе металічная шата з каронамі. Сваёй правай далонню Марыя ахапіла левую руку, якая трымае Божага Сына. 3 правага боку ад яе ўкленчыў Св. Казiмiр з ружанцам у руках — заступнік земляў Вялікага Княства Літоўскага. Выява Маці Божай была намалявана на асобным палатне і даклеена да асноўнага падчас першай рэстаўрацыі абраза ў другой палове XVII ст. Праўдападобна, гэта было звязана з кананізацыяй Казіміра і выданнем тагачасным Папам Рымскім у 1664 г. кананізацыйнай булы.

Зноскі
------

1. 1 2  Маці Божая Тракельская(недаступная спасылка)
2. ↑  Дыяцэзіяльны санктуарый Маці Божай у Тракелях

Літаратура
----------

* Каранацыя абраза маці божай Тракельскай 5 ліпеня 2009 г. ― Гродна, 2009. (1Н//177037(039))

Спасылкі
--------

* Дыяцэзіяльны санктуарый Маці Божай у Тракелях
* Гісторыя абраза Маці Божай Тракельскай

| Цудатворныя абразы Беларусі |
| --- |
| абраз Маці Божай Будслаўскай | 
Маці Божая Мінская ·  Маці Божая Баркалабаўская ·  Маці Божая Браслаўская ·  Маці Божая Бялыніцкая ·  Маці Божая Фашчаўская ·  Маці Божая Гудагайская ·  Маці Божая Купяціцкая ·  Маці Божая Лагішынская ·  Маці Божая Жыровіцкая ·  Маці Божая Будслаўская ·  Маці Божая Барунская ·  Маці Божая Студэнцкая (Кангрэгацкая) ·  Маці Божая Тракельская ·  Маці Божая Юравіцкая
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гучок.

**Яўген Сяргеевіч Гучок** (4 лістапада 1940, Слуцк) — беларускі паэт
.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 4 лістапада 1940 года ў Слуцку ў рабочай сям’і. Пра сваіх бацькоў пазней успамінаў: «Бацька мой, Гучок Сяргей Лук’янавіч, паходзіў з чэхаў, якія ў свой час рознымі шляхамі траплялі на Беларусь. Як апынуўся на беларускай зямлі продак майго бацькі, цяпер пэўна сказаць цяжка. Можа, гэта быў шлях гусіцкіх спевакоў, а можа, той далёкі продак наш у якасці якога-небудзь работніка (будаўніка, кухара, конюха, музыкі і г. д.) прыбыў на Беларусь у які-небудзь панскі маёнтак, каб паправіць сваё эканамічнае становішча… Маці мая, Кацярына Ільінічна Амяльковіч, паходзіць з бакавой, збяднелай, вымарачнай лініі слуцкіх князёў Алелькавічаў — Амелькавічаў. Ці аднаго Алельку жыццё ператварыла, перайначыла ў Амельку і дзесь у тумане стагоддзяў звяло іх княжацкасць у нябыт?!».

Скончыў слуцкую сярэднюю школу № 9, працаваў у геалагічным атрадзе, на мэблевай фабрыцы. У 1960—1963 гадах служыў у Савецкай Арміі. У 1968 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, а крыху пазней — і аспірантуру пры ім. Працаваў настаўнікам, а з 1971 года на працягу трыццаці гадоў — рэдактарам і вядучым рэдактарам у выдавецтве «Народная асвета». Вучыўся ў Маскоўскім паліграфічным інстытуце. Правадзейны член геаграфічнага таварыства СССР, з 1984 года — сябар Мінскага гарадскога культурна-асветніцкага клуба «Спадчына». За актыўны ўдзел у жыцці клуба, напісанне высокамастацкага верша, прысвечанага выступленню Міколы Ермаловіча ў клубе, Камітэтам Ушанавання ўзнагароджаны медалём Міколы Ермаловіча і адпаведным дыпломам (2006). Занесены ў Кнігу гонару «Рупліўцы твае, Беларусь». У свой час удзельнічаў у арганізацыі грамадскага аб’яднання «Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны», а таксама Беларускага народнага фронту «Адраджэнне».

Першыя вершы Яўгена Гучка былі змешчаны ў 1959 годзе ў слуцкай раённай газеце «За сацыялістычную Радзіму».

Бібліяграфія
------------

* «Белое чудо» (1976)
* «Блакітныя чмялі»
* «Паэма дзяцінства» (1983)
* «Сэрцам і думкай» (1994)
* «Исток пути» (1997)
* «Формула травы» (1997, 2002 — другое выданне)
* «На патрэбу душы» (2004)
* «Ах, Родчанка!.» (2011)
* «Беларусь у Магдэбургскім праве» (2013).

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Біяграфія Яўгена Гучка
**МАЗ-5550** — грузавы аўтамабіль, які выпускаецца Мінскім аўтамабільным заводам з 2006 года. Створаны на базе МАЗ-5551.

Апісанне
--------

Як і яго папярэднік, МАЗ-5550 - двухвосевы самазвал з заднім прывадам. Аднак замест расійскіх рухавікоў ЯМЗ, як на мадэлі 5551, усталяваны Deutz. Машына абсталявана больш сучаснымі кабінамі і трансмісіяй ад ZF Friedrichshafen. 

Прапануюцца два варыянты аўтамабіля:

* МАЗ-555035 (выпускаецца з 2006 года)
* МАЗ-5550В3 (выпускаецца з 2011 года)

У 2006 годзе МАЗ прадставіў варыянт грузавіка з электрапрывадам, створаны ў супрацоўніцтве з брытанскай кампаніяй Smith Electric Vehicles. На машыне ўсталявалі электраматор магутнасцю 120 кВт. Максімальная скол хуткасць - 80 км/г, запас ходу - 250 км.

Тэхнічныя характарыстыкі
------------------------

* Рухавіка: Deutz TCD 2013 LO4 4V P4 (дызельны)
* Прадукцыйнасць: 158 кВт (215 PS)
* Клас эмісіі: EURO-4
* Трансмісія: ZF 6S-850 (шэсць перадач)
* Прывад: 4×2
* Агульная вага: 19  тон
* Падрыхтаваная маса: 8,25 тон
* Карысная нагрузка: 10,75 тон

Спасылкі
--------
**Д’Юрвіль** (англ.: D'Urville Island) — востраў ля паўночнага ўзбярэжжа вострава Паўднёвы ў Новай Зеландыі. Названы ў гонар французскага мараплаўца Дзюмон-д’Юрвіля. Арыгінальная назва вострава на мове маоры — Рангітота-кі-тэ-Тонга (англ. Rangitoto ki te Tonga).

Геаграфія
---------

Плошча вострава складае 150 км², што робіць яго восьмым па велічыні востравам Новай Зеландыі. Даўжыня — 27 км, а шырыня — 9,6 км. Найвышэйшая кропка вострава — узгорак Атэмпт-Хіл (726 м). На поўнач ад вострава знаходзіцца праліў Кука, на поўдні востраў аддзелены ад вострава Паўднёвы небяспечным пралівам Фрэнч-Пас, хуткасць цячэння ў якім дасягае 14 км/гадз. Акрамя таго, у праліве ўтвараецца вялікая колькасць вадаваротаў.

Гісторыя
--------

Востраў быў адкрыты ў 1642 годзе галандскім мараплаўцам Абелем Тасманам. Аднак сучасную назву ён атрымаў толькі 29 студзеня 1827 года, калі праз праліў Фрэнч-Пас праплыў французскі падарожнік Дзюмон-д’Юрвіль, у гонар якога і быў названы востраў.

Зноскі
------

1. ↑  Rangitoto ki te Tonga/D’Urville Island (англ.)(недаступная спасылка).  Place Name Submission Report. Архівавана з першакрыніцы 21 красавіка 2012. Праверана 21 чэрвеня 2015.
2. 1 2  Discovering D'Urville (англ.)(недаступная спасылка).  New Zealand Historic Places Trust Pouhere Taonga. Архівавана з першакрыніцы 20 жніўня 2007. Праверана 21 чэрвеня 2015.
3. ↑  Marlborough and Nelson (англ.)(недаступная спасылка).  Lonely Planet. Архівавана з першакрыніцы 21 красавіка 2012. Праверана 21 чэрвеня 2015.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Варанчыхіна.

**Людміла Іванаўна Варанчыхіна** (нарю 1939,Пушкін Ленінградская вобласць) — доктар хімічных навук, прафесар.

Біяграфія
---------

У 1956 годзе закончыла Зэльвенскую сярэднюю школу і паступіла ў Ленінградскі дзяржаўны ўніверсітэт на хімічны факультэт.

Мае больш за 200 навуковых публікацый, у тым ліку 20 вынаходак, на якія выдадзены аўтарскія пасведчанні. Ёю напісана мноства вучэбных дапаможнікаў па курсу «Элементаарганічная хімія», метадычныя дапаможнікі для студэнтаў па сцецыяльнасці «Хімія».

Уклад прафесара Варанчыхінай у навуку адзначаны медалём ВДНГ СССР.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Славутыя жыхары раёна
* Прафесар Людміла Варанчыхіна: «У хіміі — вялікая будучыня, і той, хто звяжа з ёй сваю прафесію, будзе заўсёды запатрабаваны»
* Ворончихина Людмила Ивановна1. Общие сведения
**3-я асобная Чырвонасцяжная брыгада спецыяльнага прызначэння** — падраздзяленне спецыяльнага прызначэння Унутраных войскаў МУС РБ.

Гісторыя
--------

У лістападзе 1989 года ў Мінску была створана вучэнбная рота спецыяльнага прызначэння. У студзені 1993 года вучэбная рота спецыяльнага прызначэння была пераўтворана ў 5-ы асобны Чырванасцяжны батальён спецыяльнага прызначэння Унутраных войскаў. У лістападзе 1994-га года, у сувязі з перападпарадкаваннем Міністэрству ўнутраных спраў і перадачай у склад унутраных войскаў часткі падраздзяленняў 120-й гвардзейскай мотастралковай дывізі, 5 батальён спецыяльнага прызначэння быў пераўтвораны ў 3-ю асобную Чырванасцяжную брыгаду аператыўнага прызначэння Ўнутраных войскаў МУС.

13 кастрычніка 2006 года ўказам прэзідэнта *3-я асобная Чырванасцяжная брыгада аператыўнага прызначэння* была перайменавана ў *3-ю асобную Чырванасцяжную брыгаду спецыяльнага прызначэння Ўнутраных войскаў*.

Пратэсты 2020 года
------------------

Падраздзяленне брала ўдзел у разгоне беларускіх пратэстаў у 2020-2021 гадах. За некалькі дзён да пачатку пратэстаў, прэзідэнт Рэспублікі Беларусь Аляксандр Лукашэнка наведаў вайсковую частку з мэтай праверкі сістэмы нацыянальнай бяспекі.

Гл.таксама
----------

* АМАП (Беларусь)

Зноскі
------

1. ↑  Спецназу – 30: пять фактов о легендарном подразделении внутренних войск (руск.). *sputnik.by* (2 лістапада 2019).
2. ↑  Какие спецподразделения есть у белорусского МВД (руск.)(недаступная спасылка) (16 жніўня 2020). Архівавана з першакрыніцы 2 снежня 2020. Праверана 22 мая 2022.
3. ↑  Лукашенко приехал пообщаться со спецназовцами (руск.). *sputnik.by* (28 ліпеня 2020).

Спасылкі
--------

* «Фактически президентская часть». Бывшие белорусские спецназовцы — о разгоняющей митинги в/ч 3214 (руск.). *МБХ* (14 жніўня 2020).
**Андрэ́йкі** (трансліт.: *Andrejki*, руск.: Андрейки) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Сваткаўскага сельсавета.

Гісторыя
--------

У 1846 годзе вёска маёнтка Вузла Вілейскага павета Віленскай губерні, валоданне графа К. І. Тызенгаўза. У 1904 годзе ў Мядзельскай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні, працавала школа граматы, дзе ў 1896—1897 навучальным годзе вучыліся 20 хлопчыкаў і 8 дзяўчынак.

У 1921 годзе — вёска Мядзельскай гміны Дунілавіцкага (з 1925 года — Пастаўскага павета Віленскага ваяводства). З 12 кастрычніка 1940 года — у Брусоўскім, з 1 кастрычніка 1973 года — Вузлянскім сельсаветах Мядзельскага раёна Вілейскай, з 20 верасня 1944 года — Маладзечанскай, з 20 студзеня 1960 года — Мінскай вобласці, з 23 сакавіка 1987 года — у Сваткаўскім сельсавеце.

У Вялікую Айчынную вайну ў верасні 1943 года нацысты поўнасцю спалілі вёску, забілі 12 жыхароў. 5 вяскоўцаў загінулі на франтах Вялікай Айчыннай вайны і ў партызанскай барацьбе. Пасля вайны вёска аднавілася.

У 1949 годзе арганізаваны калгас «Звязда». З 15 красавіка 1954 года ў складзе калгаса імя Леніна (да 9 лістапада 1961 года — калгас імя Сталіна з цэнтрам у вёсцы Сваткі), з 1994 года — у аграфірме «Зара», з сакавіка 1997 года — у сельскагаспадарчым прадпрыемстве імя М. Танка (цэнтр — вёска Сваткі).

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**: 1846 год — 30 двароў, 249 жыхароў; 1868 год — 285 жыхароў.
* **XX стагоддзе**: 1904 год — 425 жыхароў; 1908 год — 465 жыхароў; 1921 год — 81 двор, 438 жыхароў; 1940 год — 85 двароў, 293 жыхары; 1960 год — 281 жыхар; 1997 год — 42 двары, 78 жыхароў.

Інфраструктура
--------------

Працуе крама.

Памятныя мясціны
----------------

Помнік ахвярам нацызму.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (DJVU)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Andrzejki, zaścianek, powiat wilejski, gmina Miadzioł // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XV, cz. 1: Abablewo — Januszowo (польск.). — Warszawa, 1900. — S. 29.

| ⛭**Сваткаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Сваткі |  |
| Вёскі | Альсевічы ·  Андрэйкі ·  Бонда ·  Брусы ·  Даўжані ·  Замашша ·  Калінаўка ·  Кашонаўка ·  Ліпава ·  Лужы ·  Магдуліна ·  Мацкі ·  Наўры ·  Новікі ·  Няверы ·  Памараўшчына ·  Пількаўшчына ·  Рудзевічы ·  Русакі ·  Сівыя ·  Старынкі 1 ·  Старынкі 2 ·  Узла ·  Шкленікова ·  Яжджэнцы |
**Ірына Дзмітрыеўна Фарыён** (укр.: Ірина Дмитрівна Фаріон); 29 красавіка 1964, Львоў) — украінскі мовазнаўца, палітычны і грамадскі дзеяч. Сябра Палітрады УА «Свабода», народны дэпутат Украіны сёмага склікання, доктар філалагічных навук, прафесар універсітэта «Львоўская палітэхніка».

Біяграфія
---------

Выхоўвалася ў сям’і бібліятэкара Яраславы Сцяпанаўны і завадскога працаўніка Дзмітрыя Іванавіча. У 1987 скончыла філалагічны факультэт Львоўскага дзяржаўнага універсітэта ім. Івана Франка. У 1996 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю і атрымала ступень кандыдата філалагічных навук. Цяпер працуе на пасадзе дацэнта кафедры ўкраінскай мовы інстытута гуманітарных і сацыяльных навук Нацыянальнага ўніверсітэта «Львоўская палітэхніка». З 2005 з’яўляецца членам Усеўкраінскага аб’яднання «Свабода». Красавік 2006 — кандыдат у народныя дэпутаты Украіны ад УА «Свабода», № 3 у спісе. Верасень 2007 — кандыдат у народныя дэпутаты Украіны ад УА «Свабода», № 3 у спісе. На выбарах у Львоўскую абласную Раду 2006 была абраная дэпутатам. На выбарах у Львоўскую абласную Раду 2010 перамагла ў мажарытарнай акрузе горада Львова, атрымаўшы высокі вынік падтрымкі сярод усіх мажырытаршчыкаў Львоўшчыны — 33 %. З 12 снежня 2012 па 27 лістапада 2014 — народны дэпутат Вярхоўнай Рады VII склікання.

Зноскі
------

1. ↑  Ірына Дзмітрыеўна Фарыён

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ірына Дзмітрыеўна Фарыён

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Telegram · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · TikTok · YouTube · YouTube |
| Тэматычныя сайты | ORCID |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1025645529 · ISNI: 0000 0003 7508 7027 · LCCN: n2002035040 · NKC: js20191058829 · NTA: 301178070 · NUKAT: n2006097817 · SUDOC: 110101928 · VIAF: 164270864 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Эдо.

**Эдо́** (саманазва: *Ẹ̀dó*) — заходнеафрыканская мова, родная мова народа біні на поўдні Нігерыі. 

Уваходзіць у цэнтральную групыу эдоіднай галіны бенуэ-кангалезскіх моў. Вылучаюцца высокі і нізкі тоны маўлення. 

Граматыка і алфавіт распрацаваны хрысціянскімі місіянерамі ў першай трэці XX ст. на аснове лацінкі. Алфавіт уключае асобныя літары для назальных гукаў /ʋ/ и /l/ , mw і n:

A B D E Ẹ F G Gb Gh H I K Kh Kp L M Mw N O Ọ P R Rh Rr S T U V Vb W Y Z

Доўгія гукі запісваюцца з дапамогай падваення літар.

Спасылкі
--------

* Edo language, alphabet and pronunciation
* University of Cambridge Language Centre Resources - Edo
**Дымкі** — былая вёска, цяпер у межах Барысава Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Знаходзілася на правым беразе Бярэзіны насупраць Барысаўскага замка каля моста, абапал бальшака з Зембіна да пераправы. Размяшчалася на землях клецкіх ардынатаў Радзівілаў, у 19 ст была выкуплена расійскім скарбам.

Узнікла пэўна да пачатку 19 ст. калі была пазначана на расійскіх картах. Паводле карты расійскага Генштаба ад 1910 года ў вёсцы 34 двары.

Землі ўсходней вёскі і ніжэй па цячэнні Бярэзіны належалі роду Свідаў, пасля паўстання 1863—1864 гадоў былі канфіскаваны ў скарб і прададзены па льготнай цане з вялікай растэрміноўкай расійскаму генералу Каладзееву, удзельніку задушэння паўстання. Яго сын пачаў здаваць гэтыя землі ў арэнду пад жылую і прамысловую забудову. Новае паселішча атрымала назву пасад Новабарысаў. У 1900 годзе пасад быў уключаны ў межы Барысава, раён горада пазней атрымаў назву Новы горад (Новы Барысаў). Гістарычную частку Барысава сталі называць Стары горад.

Паміж пасадам Новабарысаў і вёскай Дымкі ў пачатку 20 ст. было паселішча (слабада, пасад) купцоў, якія вазілі рэчы, сыравіну, збожжа з Украіны і трымалі іх у гэтым месцы. У выніку пашырэння гэтага пасада, вёскі Дымкі, раёна Новабарысаў у 1920-я гады адбылося зліццё вёскі Дымкі з горадам Барысавам. Вёска стала адным з раёнаў Барысава, ад яе атрымала назву сучасная вуліца Дымкі, якая калісьці была вясковай.

Забудавана вуліца пераважна драўлянымі аднапавярховымі дамамі, сярод якіх ёсць будынкі пачатку 20 ст. На вуліцы ёсць некалькі крамаў, шынамантаж, гаражны комплекс. У 1980-я гады была крама па скупцы бытавой электраапаратуры. У яе будынку 1990-я гады адкрылася румачная «Тры дарогі» (не працуе з сярэдзіны 2000-х). Ад вуліцы ідзе насып да былога драўлянага моста, якога цяпер няма. Таксама сярод жылой забудовы можна знайсці паўзасыпаныя каналы — рэшткі вялікай сядзібы з паркам, якая была тут на пачатку 20 ст.
**Баранавіцкі дзяржаўны каледж лёгкай прамысловасці імя В. Я. Чарнышова** — дзяржаўная сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова ў горадзе Баранавічы.

Гісторыя
--------

У выніку развіцця тэкстыльнай прамысловасці Беларусі ўзнікла неабходнасць у павелічэнні колькасці спецыялістаў у галіне лёгкай прамысловасці. З гэтай мэтай у г. Баранавічы быў створаны тэхнікум, першым дырэктарам якога стаў Юрый Аляксандравіч Цырэня. У 1970 годзе тэхнікуму прысвоена імя В. Я. Чарнышова — Героя Савецкага Саюза, камандзіра Баранавіцкага партызанскага злучэння ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

1 лістапада 1999 года тэхнікуму нададзены статус каледжа. За гады свайго існавання Баранавіцкі дзяржаўны каледж лёгкай прамысловасці падрыхтаваў больш за 26480 чалавек. Яго выпускнікі працуюць кіраўнікамі прадпрыемстваў, начальнікамі цэхаў, аддзелаў і ўчасткаў прадпрыемстваў у розных гарадах рэспублікі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1996. — Т. 2. — С. 296.
* Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 195.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дубраўка.

**Ду́браўка** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Зубрэвіцкага сельсавета.

Гісторыя
--------

Згадваецца пад 7-м індыктам (прыпадае на 1429 або 1444, звычайна дакумент датуюць 1444 годам) у тастаменце князя Дзмітрыя Друцкага-Зубравіцкага на карысць жонкі Соф’і, дзяцей і нашчадкаў. Паводле тастамента ўладанні князя Дзмітрыя складаліся з «двароў» Зубравічы і Хімы, **«зямлі пустой»** **Дубровенскай**, «двароў» Быхаў (пазнейшы Новы Быхаў), Добасна і даннікаў у Турцы (сярод зямель Свіслацкай воласці).

У 1669 годзе згадваецца як вёска Дуброўкі (Дубраўкі) у складзе Замошскай воласці ва ўладанні Шклоўскага дамініканскага кляштара ў Аршанскім павеце Вялікага Княства Літоўскага.

З 1772 года ў складзе Баранскай воласці Аршанскага павета Магілёўскай губерні. Затым у складзе Беларускай і Віцебскай губерняў.

З 1938 года ў складзе Аршанскага раёна Віцебскай вобласці. Да 8 красавіка 2004 года вёска ўваходзіла ў склад Дубраўскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Белтэлекам (руск.)
2. ↑  Белпошта (руск.)
3. ↑  Wolff 1895, p. 57.
4. ↑  НГАБ, ф. 1875, воп. 1, спр. 5, с. 314
5. ↑  Списки землевладельцев и имений Могилевской губернии. Форум. (руск.)
6. ↑  Рашэнне Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў ад 8 красавіка 2004 г. № 55 (руск.)

Літаратура
----------

* *Wolff J.* Kniaziowie litewsko-ruscy od końca czternastego wieku. — Warszawa: Drukiem J. Filipowicza, 1895.

| ⛭**Зубрэвіцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Зубрэвічы |
| Аграгарадкі | Лісуны |
| Вёскі | Балотавічы ·  Барэйшава ·  Вярхоўе ·  Дзятлава ·  Дубраўка ·  Казекі ·  Мацнава ·  Мезенава ·  Прокшына ·  Тумінічы ·  Хадулы ·  Хімы |
**Бялградская вобласць** (сербск.: Београдская област) — адміністрацыйная адзінка Каралеўства Сербаў, Харватаў і Славенцаў, цэнтрам якой была сталіца Каралеўства Бялград. Яна была створана ў 1922 годзе ў адпаведнасці з рэформай тэрытарыяльнага падзелу. Краіна была падзелена на 33 вобласці. У Бялградскую вобласць увайшлі наваколлі сталіцы, захад Баната і ўсход Бачкі. Пасля карэктоўкі межаў з Румыніяй, ёй быў перададзены горад Жомбаль. У 1929 годзе была ўведзена новая сістэма адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу, Каралеўства падзялілася на банавіны. У адпаведнасці з ёй Бялградская вобласць была падзелена паміж Дунайскай банавінай і адміністрацыяй горада Бялграда.

Гл. таксама
-----------

* Бялград
* Каралеўства Сербаў, Харватаў і Славенцаў
**Лі Юйцынь** (кіт. спр. 李玉琴, піньінь *Lǐ Yùqín* 15 ліпеня 1928 — 24 красавіка 2001) — чацвёртая жонка апошняга імператара Маньчжурыі Пу І  (руск.) (бел..

Біяграфія
---------

Лі Юйцынь нарадзілася ў простай сям’і. Пасля падзення імперыі Цын, рэспубліканцы выслалі многіх прыдворных у сельскія паселішчы. Яе бацька — Лі Дэгуй, працаваў перакладчыкам у мясцовай місіянерскай арганізацыі, а яе маці — Ван Сюжу, працавала на шаўковай ферме недалёка ад горада. Аднак бацькі таксама служылі імператарскаму двару, паколькі яе прабабуля па бацькоўскай лініі, была карміцелькай дачкі імператара Тунчжы. А продкі мамы Лі былі прыдворнымі ўрачамі.

Лі вучылася ў Акадэміі Ханьлінь  (руск.) (бел. у Чунцыне. У лютым 1943 года Лі і дзевяць іншых вучаніц былі ўзяты дырэктарам Кабаясі і настаўнікам Фудзі ў фотастудыю для партрэтаў. Праз тры тыдні дырэктар школы і настаўнік наведалі дом Лі і сказалі ёй, што імператар Маньчжоу-го Пу І  (руск.) (бел. загадаў ёй пайсці ў палац вучыцца. Лі была падвергнутая медыцынскаму агляду. Неўзабаве, Лі стала наложніцай Пу І пад назвай: высакародная лэдзі Фу. Яна вяла раскошны лад жыцця і мела шмат слуг, але зацяжарыць так і не змагла. Яна таксама адказвала за імператарскую гаспадарку, паколькі імператрыца Ваньжун  (руск.) (бел. была опіумнай наркаманкай і знаходзілася пад хатнім арыштам за тое, што мела справу са слугамі Пу І.

У 1945 годзе, пасля капітуляцыі Японіі, Маньчжурыя пала і імператар разам з Лі, і імператрыцай Ваньжун спрабавалі бегчы. Яны, як і астатнія члены двара, былі эвакуіраваны на цягніку ў Даліцзыгоу. Аднак пасля Пу і паляцеў на самалёце ў Мукдэн ужо без Лі, і быў злоўлены савецкімі ўладамі.

Неўзабаве Лі і Ваньжун былі таксама злоўлены і адпраўленыя ў турму ў Чанчунь. Лі вызвалілася ў 1946 годзе, але імператрыца памерла незадоўга да яе вызвалення. Лі Юйцынь пачала працаваць на тэкстыльнай фабрыцы і ў бібліятэцы. Яна таксама наведвала Пу І ў турме. У 1958 годзе яна афіцыйна развялася з Пу І, і выйшла замуж за кітайскага тэхніка Хуан Юйгэна, ад якога нарадзіла дваіх сыноў. Падчас Культурнай рэвалюцыі Лі была мішэнню для хунвейбінаў, бо яна была наложніцай імператара.

Лі памерла 24 красавіка 2001 года ад цырозу печані.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 119026848 · ISNI: 0000 0000 6363 1206 · LCCN: n85220738 · NLA: 36639116 · NTA: 143223828 · VIAF: 40821223 |

 |