**Ваўжынец Станіслаў Ян Путкамер** (14 жніўня 1794—1850) — землеўласнік.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Путкамераў. Нарадзіўся 14 жніўня 1794 года ў сям’і каралеўскага шамбяляна Ежы Аляксандра Путкамера і Караліны са Стрыеўскіх, дачкой палкоўніка войскаў ВКЛ. Ахрышчаны 26 жніўня ў Бальценіках. 

Гэта быў год апошняга падзелу краю, ў краіне гаспадарылі рускія войскі
і ў дзень нараджэння немаўля, у маёнтку з’явіліся казакамі, што выклікала паніку сярод
дамачадцаў. Бацька малога Ваўжынца прасіў рускага афіцэра не парушаць спакой сям’і

  

ў такі дзень. Казацкі афіцэр гэта паабяцаў і нават узяў дзіцятку на рукі і благаславіў яго. Хутка маладая жонка памёрла, што разам з стратай незалежнасці радзімы прывяло каралеўскага шамбяляна да працяглай меланхоліі і страты усякай цікавасці да жыцця,
таму малы Ваўжынец гадаваўся не толькі без маці але і без бацькі40.

Выхаваннем унука заняўся дзед, былы генерал—ад’ютант польнага гетмана ВКЛ Масальскага і старая нянька Грындова. Дзед быў чалавекам гарачай веры, кожны дзень у яго маёнтку адбываліся богаслужэнні ў якіх удзельнічалі ўсе дамачадцы. У старога генерал—ад’ютанта была любімая прымаўка: «Насамрэч хай лепей нас усявышні крыўдзіць, абы мы нікога не крыўдзілі».

Ва узросце 13 лет юны Ваўжынец быў аддадзены вучыцца ў Слуцкую пратэстанскую школу, пад апеку рэктара школы, пастара Міхала Ваноўскага. Ваноўскі вучыў яшчэ бацьку Ваўжынца і адносіны паміж Ваноўскім і Путкамерамі былі амаль што радзіннымі. Даследчыкі адзначаюць, што пратэстанская школа дала яму значна лепшую падрыхтоўку для атрымання вышэйшай адукацыі, чым напрыклад падрыхтоўку
ў навагрудскіх дамініканаў, якую меў Адам Міцкевіч41.

У 1809 г. памёр Путкамер — дзед. У 1810 г. унук пачаў вучыцца на філасофска — матэматычным факультэце славутага Віленскага універсітэта і 1812 г. атрымаў ступень кандыдата філасофіі. Калі пачалася вайна 1812 г. і Напалеон аднавіў існаванне Вялікага княства Літоўскага, ён, як большасць сяброў, запісаўся шарагоўцам у зноў створанае войска Вялікага княства,
у гвардзейскі кавалерыйскі полк генерала Канопкі, а потым у полк лёгкай кавалерыі імператарскай гвардыі Вінцэнта Красінскага. Васемнаццаці гадовы юнак быў з войскам Напалеона ў Маскве, выжыў у катастрофе на Бярэзіне. Адступаючы з войскам каля Вільні, заехаў дахаты і тут захварэў тыфам. А калі вылечыўся, вайна ужо ішла далёка на захад ад дома. Гонар жаўнера і вера ў зорку Напалеона не дазволілі яму адседзяцца ў хаце, праз тылы расейскіх войскаў, абмінуўшы казацкія патрулі, ён прабраўся у Мерач на Нёмане, ў люты мароз перайшоў Нёман. Потым па спустошанаму вайной краю малады граф ішоў да сваіх. Час ад часу злазіў з каня і каб сагрэцца бег побач. Сілы ужо пакідалі юнака калі ён сустрэў інспектара дывізіі кавалерыі які ехаў у Варшаву ў полк Красінскага. Афіцэр падабраў задубелага маладзёна і давёз яго ў полк.

Малады вайсковец ваяваў усю кампанію 1813 г. трапіў у прускі палон і пасля амністыі, у 1814 г. вярнуўся дахаты ў чыне паручніка. Напалеон застаўся кумірам Ваўжынца Путкамера да канца жыцця, потым ён часта расказваў: «Вы маладыя, не разумееце што з намі адбывалася… у нас ускіпела кроў і мы былі здольныя на усе, калі вялікі чалавек… у шэрым сурдуце галапіраваў перад фронтам нашага палка і паказваючы на непрыяцеля казаў „Mes braves et fіdeles Polonaіs en avant!"». Параза пад Ватэрлоо прывяла Путкамера да гарачкі, а калі ён пачуў пра вяртанне імператара ў так званыя «сто дзён Напалеона», дык ужо прыгатаваў свой уланскі мундур і гатовы быў ехаць ва Францыю. Нават будучы ў сталым веку ніколі не мог спакойна расказваць пра тыя часы і пра імператара
Напалеона42. А ў 1840 г. калі парэшткі імператара урачыста перавозіліся з вострава Святой Алёны ў касцёл Iнвалідаў у Парыжы, толькі адсутнасць грошаў прымусіла графа ўстрымацца ад паездкі ва Францыю43.

1. ↑