recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Асмалоўская.
**Таццяна Сяргееўна Асмалоўская** (нар. 11 мая 1958, Горкі Магілёўскай вобласці) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (эканаміст — арганізатар
сельскагаспадарчай вытворчасці), Мінскі інстытут кіравання пры Беларускім аграрна тэхнічным універсітэце (менеджар-эканаміст). Працоўную дзейнасць пачала арганізатарам экскурсійнага бюро горада Горкі Магілёўскай
вобласці. Працавала метадыстам дзіцячай турбазы гарадскога аддзела народнай адукацыі горада Горкі, галоўным дыспетчарам, намеснікам старшыні калгаса «Сацыялістычны шлях» Крычаўскага раёна, намеснікам дырэктара па вытворчасці племсаўгаса імя Чкалава Горацкага раёна Магілёўскай вобласці, намеснікам дырэктара па вытворчасці рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Вучэбная гаспадарка Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі».

Выбіралася дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь трэцяга і чацвёртага скліканняў.

Узнагароды
----------

Узнагароджана Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь .

Зноскі
------

1. ↑  ОСМОЛОВСКАЯ ТАТЬЯНА СЕРГЕЕВНА Архівавана 20 студзеня 2021.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
**Како́нга** (*Cacongo*) — гістарычная дзяржава ў Цэнтральнай Афрыцы ў XVII — XIX стст. на тэрыторыі сучасных Рэспублікі Конга і ангольскай правінцыі Кабінда. 

Упершыню Каконга ўзгадваецца пад 1551 г. як тэрыторыя, залежная ад Афонсу I, караля Конга. Відавочна валадары Каконга здолелі адасобіцца ад Конга ў XVII ст. калі яе порты Кабінда і Малемба сталі прыцягальнымі для партугальскіх, галандскіх і англійскіх гандляроў. На чале дзяржавы стаяла мясцовая дынастыя манархаў, што вызначаліся еўрапейцамі як каралі. Афіцыйнай рэлігіяй з'яўляўся каталіцызм. 

У XVIII ст. Каконга адыгрывала важную ролю ў трансатлантычным гандлі рабамі. 

У 1883 г. каралеўства было занята партугальцамі і далучана да партугальскіх калоній у Афрыцы.

Спасылкі
--------

* Kakongo FORMER STATE, AFRICA
* Kakongo (Angola)
* Abbe PROYART, HISTORY OF LOANGO, KAKONGO AND N'GOYO
**Analyst.by** — рускамоўны беларускі вэб-сайт пра аналітыкаў у галiне IT. Маюць найбольш буйны тэлеграм-чат у СНД. Працуе з 7 студзеня 2010 года.

Сутнасць
--------

Супольнасць беларускіх бізнес і сістэмных аналітыкаў – гэта прафесійнае вольны некамерцыйнае супольнасць людзей, якія займаюцца, хочуць займацца ці цікавяцца бізнес або сістэмным аналізам. Члены супольнасці-не толькі аналітыкі, але і прадстаўнікі іншых прафесій (праграмісты, тэсціроўшчыкі, тэхнічныя пісьменнікі, кіраўнікі і інш.), а таксама тыя, хто яшчэ не пачаў у IT.

Мэты супольнасці
----------------

1. Папулярызацыя бізнес і сістэмнага аналізу ў Беларусі

2. Стварэнне правільнага і станоўчага ладу аналітыка

3. Прафесійны рост аналітыкаў 

4. Развіццё аналізу як прафесіі і навукі

Задачы
------

1. Правядзенне навучальных і азнаямленчых лекцый для не-аналітыкаў

2. Стварэнне пляцоўкі для зносін, абмену інфармацыяй і вопытам

3. Прадастаўленне і распаўсюджванне навучальных матэрыялаў, розных аглядаў, артыкулаў і т. д.

4. Правядзенне онлайн канферэнцый, вебинаров і т. д.

5. Правядзенне жывых канферэнцый, трэнінгаў, семінараў, майстаркласаў і т. д.

6. Каардынацыя, правядзенне і заахвочванне даследаванняў у галіне аналізу

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  6 июня 2013 Летний набор на курсы по юзабилити и user experience от IT Mine Архівавана 25 студзеня 2021.

| ⛭Беларускія інтэрнэт-парталы |
| --- |
| 
* Date.bs
* Diva.by
* Kosht.com
* NP.by
* Onliner.by
* Open.by
* Telegraf.by
* TUT.BY
* Точка BY
* Uvaga.by

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Юшкевіч.
**Таццяна Юшкевіч** (нар. 1934) — сябра мядзельска-смаргонскага антыкамуністычнага падполля, належала да смаргонскай групы арганізацыі. Малодшая сястра Тамары Юшкевіч.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў 1934 годзе ў Смаргоні Ашмянскага павета Віленскага ваяводства ў Польскай Рэспубліцы (цяпер Гродзенская вобласць). У сям’і было тры дачкі: Тамара, Таццяна і малодшая Вольга (нар. у 1939). Дзяцінства было цяжкае, бо бацьку мабілізавалі падчас Другой сусветнай вайны, а маці ў той час нідзе не працавала. У 1944 годзе пры адступленні немцаў быў спалены дом Юшкевічаў, таму яны былі вымушаны жыць у бабулі ў каморцы. У 1946 годзе бацька вярнуўся з нямецкага палону.

Вучылася ў Смаргонскай сярэдняй школе. Восенню 1949 года далучылася да мядзельска-смаргонскага антыкамуністычнага падпольнага вучнёўскага руху. Моладзевая арганізацыя, кіраўніком якой быў Расціслаў Лапіцкі, у асноўным займалася распаўсюджваннем антысавецкіх улётак, але таксама планавала перайсці і да больш актыўных дзеянняў. У арганізацыі Таццяна Юшкевіч, як і яе сястра, расклейвала антысавецкія ўлёткі.

У лютым 1950 года была арыштаваная, будучы вучаніцай 7-га класа. Летам таго ж года асуджаная ваенным трыбуналам Беларускай ваеннай акругі па справе мядзельска-смаргонскай падпольнай арганізацыі: атрымала 10 гадоў утрымання ў дзіцячых працоўных калоніях (ДПК), бо была непаўналетняй. Калі на судзе пачалі зачытваць абвінаваўчае заключэнне непаўналетняй Таццяне Юшкевіч, адзін з суддзяў сказаў Расціславу Лапіцкаму, паказваючы на Таццяну: «Ваша ахвяра!», намякаючы на тое, што Расціслаў і яе ўцягнуў у палітыку, але той адказаў: «Не, гэта ахвяра савецкай улады!».

Пакаранне адбывала ў ДПК Львова і Харкава, дзе працавала ў швейных цэхах і адначасова вучылася ў школе. Пра зняволенне ўспамінала так: 

> «*Спаць даводзілася вельмі мала. Дый часта хварэла. Харчаванне было вельмі благое, крапівой нават кармілі. З часам, калі добра асвоіла швейную машыну, стала стаханаўкай, г. зн. норму выконвала на 150—170 %, за што на абед давалі дадаткова кавалачак пірага з ячнай мукі*».
> 
> 

Вызваленая ў лютым 1954 года, вярнулася ў Смаргонь. Чатыры месяцы працавала ў геолагаразведкавай партыі на даследаванні смаргонскіх пяскоў. У 1957 выйшла замуж за мужчыну на прозвішча Буцько і выехала да мужа ў Вільнюс. У 1960 годзе нарадзіла сына. У 1964 годзе памерла маці. У 1982 годзе памерла старэйшая сястра Тамара. У 1989 годзе памерла малодшая сястра Вольга. У 1990 годзе памёр бацька. Разам з мужам атрымала 2-ю групу інваліднасці. Яе ўспаміны выкарыстаныя ў кнізе Міхася Чарняўскага «Ня бойцеся ахвяраў і пакут».

Жыве ў Вільнюсе.

Зноскі
------

1. ↑   Біяграфія Таццяны Юшкевіч

Літаратура
----------

* Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік. Архіў найноўшай гісторыі / Пад рэдакцыяй А. Дзярновіча. — Мінск, 1999. — ISBN 985-6374-07-3.
* Чарняўскі Міхась. Ня бойцеся ахвяраў і пакут. — Вільня, 2006. — ISBN 978-9857-0620-58.
* Чарняўскі М. М. Да гісторыі Мядзельска-Смаргонскага вучнёўскага падполля // Палітычныя рэпрэсіі на Беларусі ў ХХ стагоддзі: Матэрыялы нав.-практ. канферэнцыі (Менск, 27—28 лютага 1998 г.). Мн. 1998.
**Байда́цкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дзяржынскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Леднікі.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Койданаўскага раёна Мінскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Байдакі. 29 кастрычніка 1924 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Леднікі, сельсавет перайменаваны ў **Ледніцкі сельсавет**. 21 жніўня 1925 года цэнтр сельсавета вернуты ў вёску Байдакі, сельсавету вернута папярэдняя назва. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Койданаўскім раёне БССР. У 1931 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Леднікі. З 23 сакавіка 1932 года ў Койданаўскім нацыянальным польскім раёне. З 29 чэрвеня 1932 года ў складзе Дзяржынскага раёна. З 31 ліпеня 1937 года ў складзе Мінскага раёна. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. З 4 лютага 1939 года ў складзе Дзяржынскага раёна. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Сталінскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бубенька.
**Таццяна Станіславаўна Бубенька** (нар. 8 чэрвеня 1957, Беразіно, Мінская вобласць) — беларускі археолаг. Кандыдат гістарычных навук (1991).

Біяграфія
---------

Скончыла гістарычны факультэт БДУ (1980). Працавала ў Інстытуце гісторыі АН Беларусі (1977-94), загадвала сектарам аховы помнікаў і археалогіі Віцебскага гарвыканкама (1994-98). Дацэнт кафедры гісторыі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава (з 1998 па сёнішні час). Дэкан факультэта давузаўскай падрыхтоўкі ўніверсітэта (2003-12).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Вывучае старажытныя гарадскія і сельскія паселішчы Беларусі 9-18 ст. Абследвала археалагічныя помнікі ў Баранавіцкім, Бярэзінскім, Віцебскім, Мастоўскім, Пухавіцкім і Чашніцкім раёнах, выявіла больш за 20 новых помнікаў. Праводзіла раскопкі пасада старажытнага Клецка (1986), дзядзінца і пасада ў Навагрудку (1991-92, 2012), гарадзішча Камень у Лепельскім раёне (1998). Асноўным аб’ектам навуковых інтарэсаў абрала Ніжні замак у Віцебску, які даследуе з 1981 года. Мае таксама больш за 165 публікацый па тэме даследаванняў у навуковых, навукова-папулярных і энцыклапедычных выданнях.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 4188154260782124480009 |
Грэнландскі каяк
**Байдарка**, **каяк** — вузкая лёгкая лодка без уключын, закрытая зверху палубай з люкамі для весляроў.

Вяслуюць 2-лопасцевым вяслом, кіруюць рулём, які паварочваецца нагамі; вясляр размяшчаецца тварам у бок руху. Бываюць адзіночкі, двойкі, чацвёркі, васьмёркі (1, 2, 4, 8 весляроў). Адрозніваюць байдаркі спартыўныя і турысцкія з драўлянымі, металічнымі або пластмасавымі каркасамі, суцэльнымі ў першых і разборнымі ў другіх (абшыўка ў іх эластычная, з воданепранікальных матэрыялаў). Турысцкія байдаркі могуць аснашчацца парусамі і падвеснымі маторамі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Байдарка
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мартынюк.
**Таццяна Сяргееўна Берлiн** (дзявочае **Мартынюк**; нар. 9 красавіка 1977, г. Кобрын, Брэсцкая вобласць)  — беларуская шахматыстка.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і служачых. У 1999 годзе скончыла матэматычны факультэт БрДУ па спецыяльнасці «Матэматыка» з наданнем кваліфікацыі «Настаўнік матэматыкі, інфарматыкі і вылічальнай тэхнікі».

У 1999—2000 гадах — трэнер па шахматах спартыўнай школы г. Кобрына. У 2000 годзе пачала працаваць інжынерам-праграмістам кафедры інфарматыкі і прыкладной матэматыкі і, адначасова, асістэнтам па сумяшчэнню. З 2007 года з’яўляецца выкладчыкам кафедры інфарматыкі і прыкладной матэматыкі, з 2012 года — выкладчыкам кафедры прыкладной матэматыкі i тэхналогiй праграмавання БрДУ. Са студзеня па май 2013 года без адрыву ад вытворчасці прайшла курс «Английский язык для математиков и программистов» у адукацыйным цэнтры «Нью-Тон». З 2011 года па 2013 год — намеснік дэкана матэматычнага факультэта па выхаваўчай працы.

Трэніруе студэнцкую зборную ўніверсітэта па шахматах. У 2000 годзе выканала норму майстра спорту, а ў 2001 годзе — міжнароднага майстра па шахматах. У 2006 годзе на Сусветнай шахматнай алімпіадзе (г. Турын, Італія) у складзе нацыянальнай зборнай Рэспублікі Беларусь выйграла алімпійскае золата на 4 дошцы сярод жанчын. Неаднаразова перамагала і станавілася прызёрам ў першынствах і чэмпіянатах Рэспублікі Беларусь, міжнародных спаборніцтвах.

Зноскі
------

1. 1 2  ratings.fide.com<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q102178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27038151'></a>
2. ↑  *FIDE* FIDE Standard Ratings as of 31 March 2021 — 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q102178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q108305117'></a>
3. ↑  Берлін Таццяна Сяргееўна(недаступная спасылка)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Краснапольскі сельсавет.
**Краснапо́льскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Краснаполле.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Холмецкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Рэчыцкага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Артукоўскага (Арцюкоўскага) сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ляхаў.
**Аляксандр Андрэевіч Ляхаў** (нар. 7 ліпеня 1962, г. п. Капаткевічы, Петрыкаўскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі эканаміст. Генеральны дырэктар дзяржаўнага вытворчага аб’яднання — генеральны дырэктар рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Вытворчае аб’яднанне „Беларуснафта"» (г. Гомель).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 7 ліпеня 1962 года ў г. п. Капаткевічы Петрыкаўскага раёна Гомельскай вобласці.

Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ф. Скарыны па спецыяльнасці «Эканаміст» (1984), аспірантуру пры Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны.

Працаваў інжынерам вопытна-метадычнай партыі, інжынерам нарматыўна-даследчай партыі, начальнікам аддзела арганізацыі працы і заработнай платы трэста «Захаднафтагеафізіка» (г. Гомель), галоўным бухгалтарам, намеснікам генеральнага дырэктара па фінансава-эканамічных пытаннях вытворчага аб’яднання «Захаднафтагеафізіка», намеснікам генеральнага дырэктара па фінансавых і эканамічных пытаннях, намеснікам генеральнага дырэктара па эканоміцы і фінансах аб’яднання «Беларуснафта» (1996—2001), першым намеснікам генеральнага дырэктара, генеральным дырэктарам рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Вытворчае аб’яднанне „Беларуснафта"» (з 2001 года).

Выбіраўся членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га, 6-га і 7-га скліканняў.

Аўтар публікацый па эканоміцы геолагаразведачнай вытворчасці.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Айчыны II ступені (2022) і III ступені, медалём «За працоўныя заслугі», знакам «Ганаровы нафтавік», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, ганаровымі граматамі Гомельскага аблвыканкама, Рэчыцкага райвыканкама, Гомельскага гарадскога Савета дэпутатаў, адміністрацыі Чыгуначнага раёна г. Гомеля. Мае падзякі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь і Гомельскага аблвыканкама.

Званне «Ганаровы грамадзянін Рэчыцкага раёна» прысвоена ў 2006 годзе. Удастоены ганаровага звання «Чалавек года Гомельскай вобласці — 2011» у намінацыі «Лідар».

Зноскі
------

1. ↑  Государственных наград удостоены 160 представителей различных сфер деятельности
2. ↑  ПОЧЕТНЫЕ ГРАЖДАНЕ ГОРОДА И РАЙОНА
3. ↑  Ляхаў Аляксандр Андрэевіч Архівавана 18 жніўня 2020.
**Яроній Аляксеевіч Татараў** (7 лістапада 1902 вёска Новы Крупец, Добрушскі раён — 23 снежня 1982) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Палескай вобласці.

Біяграфія
---------

Член КПСС з 1929 года. З 1928 года на савецкай, гаспадарчай і партыйнай рабоце, з 1940 года сакратар Замбраўскага РК КП(б)б. З 1941 годаў распараджэнні ЦК КП(б)Б. У партызанах з мая 1942 года: упаўнаважаны ЦК КП(б)Б, у ліпені — кастрычніку1943 года камісар 37-й Ельскай партызанскай брыгады, адначасова ў красавіку — жніўні 1943 года член Палесскага падпольнага абкама КП(б)Б, у лістападзе 1943 — ліпені 1944 гадоў, камісар 123-й Акцябрскай партызанскай брыгады імя 25-годдзя БССР, адначасова ў лістападзе 1943 — чэрвені 1944 гадоў сакратар Акцябрскага падпольнага РК КП(б)Б. У 1944—1959 гадах на партыйнай і гаспадарчай рабоце ў Гродне.

Узнагароды
----------

* Ордэн Чырвонага Сцяга
* Ордэн Айчыннай вайны I ступені

Зноскі
------

1. 1 2  Партизаны Беларуси

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Аляксандр Анатолевіч Масяйкоў** (26 ліпеня 1971, Магілёў, Беларуская ССР, СССР) — савецкі і беларускі канаіст, алімпійскі чэмпіён 1992 года па веславанні на каноэ-двойцы на дыстанцыі 500 м. Заслужаны майстар спорту СССР (1992).

Біяграфія
---------

Выпускнік Магілёўскага педагагічнага інстытута.
Трохкратны чэмпіён свету: 1994 — веславанне на каноэ-двойцы на дыстанцыі 200 м, 1997 — на каноэ-двойцы і каноэ-чацвёрцы на дыстанцыі 200 м.

Чэмпіён СССР 1990, 1991 гг. Сярэбраны і бронзавы прызёр Спартакіяды народаў СССР 1991 г. на каноэ-двойцы на дыстанцыях 500 і 1000 м.

На Алімпійскіх гульнях 1992 года ў Барселоне 21-гадовы Масяйкоў і 20-гадовы Дзмітрый Даўгалёнак (трэнер — Сяргей Пастрэхін) прынеслі Аб’яднанай камандзе адзінае золата ў веславанні на байдарках і каноэ. Акрамя гэтага золата Аб’яднаная каманда выйграла толькі адзін сярэбраны медаль высілкамі канаіста Міхаіла Слівінскага.

Сярэбраны прызёр чэмпіянату Еўропы 1997 года на каноэ-адзіночцы.

Ганаровы грамадзянін горада Магілёва з 2001 года.

Дэпутат Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў 27-га і 28-га скліканняў.

Палітычныя погляды
------------------

Падпісаў адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля жорсткіх падаўленняў народных пратэстаў у 2020 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Звесткі пра выбраных дэпутатаў Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў дваццаць сёмага склікання Архівавана 9 снежня 2017.
2. ↑  Звесткі пра выбраных дэпутатаў Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў дваццаць восьмага склікання Архівавана 14 чэрвеня 2018.
3. ↑  Стало известно, кто подписал открытое письмо спортсменов, выступающих за власть (руск.)(недаступная спасылка) (24 лістапада 2020). Архівавана з першакрыніцы 24 лістапада 2020. Праверана 24 лістапада 2020.
4. ↑  Подписи **(нявызн.)**. Праверана 8 снежня 2020.

Літаратура
----------

* *Мяснікоў, А. Ф.* Сто асоб беларускага спорту : нарысы. — Мінск: Літаратура і Мастацтва, 2009. — 424 с. — ISBN 978-985-6720-76-8.
* История Могилёва: Мультимедийный проект// Беляева Г. Н. СШ № 34: Разработка и дизайн МГКУП «ЦГИС», 2006—2010. DVD

Спасылкі
--------

* *Аляксандр Масяйкоў — алімпійская статыстыка на сайце* Sports-Reference.com *(англ.)*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**Яруснасць расліннасці** — вертыкальны падзел раслінных згуртаванняў (фітацэнозаў) на рознавышынныя структурныя часткі — ярусы.

Пры яруснасці расліны і іх органы жыўлення (лісце, карані) размешчаны на рознай вышыні і глыбіні, што памяншае канкурэнцыю за святло і пажыўныя рэчывы і стварае ўмовы для павелічэння колькасці асобін на адзінцы плошчы і інш.

Найбольш выяўлена яруснасць у наземных фітацэнозах. Напрыклад, у лесе можна вылучыць 6 ярусаў: I — дрэвы 1-й велічыні (елка, хвоя, дуб, бяроза, асіна); II — дрэвы 2-й велічыні (рабіна, чаромха); III — падлесак з кустоў (ляшчына, брызгліна, шыпшына); IV — падлесак з высокіх кусцікаў і буйных траў (багун, буякі, верас, скрыпень); V — нізкія кусцікі і дробныя травы (журавіны, багноўка); VI — імхі, глебавыя лішайнікі.

Літаратура
----------

* Яруснасць расліннасці // БЭ ў 18 т. Т. 18. Кн. І. Мн. 2004.
**Геральд** (руск.: Геральд), расійскі востраў у Чукоцкім моры, у 60 км на ўсход ад вострава Урангеля. Уяўляе сабою граніта-гнейсавы астанец. Плошча 8 км². Максімальная вышыня над узроўнем мора — 380 м.

Клімат суровы. Вялікую частку года над раёнам перамяшчаюцца масы халоднага арктычнага паветра з нізкім утрыманнем вільгаці і пылу. Улетку з паўднёвага ўсходу даходзіць цяплейшае і вільготнае паветра з Ціхага акіяна. Перыядычна прыходзяць сухія і моцна нагрэтыя паветраныя масы з Сібіры. Палярны дзень — з 2-й дэкады мая па 20-я чысла ліпеня. Палярная ноч — з 2-й дэкады лістапада па канец студзеня.

Зімы працяглыя, характарызуюцца ўстойлівым марозным надвор’ем, моцнымі паўночнымі ветрамі. Сярэдняя тэмпература студзеня −21,3 ºС, асабліва халодныя месяцы — люты і сакавік. У гэты перыяд тэмпература на працягу тыдняў трымаецца ніжэй за −30 ºС, частыя завеі пры хуткасці ветра да 40 м/с і вышэй. Лета прахалоднае, здараюцца замаразкі і снегапады, сярэдняя тэмпература ліпеня вагаецца ад +2 ºС да +2,5 ºС. Сярэдняя адносная вільготнасць каля 88 %, гадавая сума ападкаў каля 120 мм. Разам з востравам Урангеля ўваходзіць у склад запаведніка «Востраў Урангеля».


| Найважнейшыя астравы і архіпелагі расійскай Арктыкі |
| --- |
| Расія | 
* Адзіноты
* Аён
* Алені
* **Арктычнага інстытута**
* Белы
* Бялькоўскі
* Вайгач
* **Вароніна**
* **Весцяў ЦВК**
* Візэ
* Вікторыя
* Вількіцкага
* Вялікі Бегічаў
* **Гейберга**
* Геральд
* **Дунай**
* **Зямля Франца-Іосіфа**
* Калгуеў
* Калчака
* Калючын
* **Каменныя**
* **Камсамольскай праўды**
* Кільдзін
* **Мядзвежыя**
* Неўпакоева
* **Новасібірскія**
* **Новая Зямля**
	+ Паўднёвы
	+ Паўночны
* **Нордэншэльда**
* **Паўночная Зямля**
* **Плаўніковыя**
* **Пятра**
* Свердруп
* **Сем астравоў**
* Сібіракова
* **Сяргея Кірава**
* Таймыр
* Урангеля
* Ушакова
* **Фадэя**
* Шакальскага
* **Шхеры Мініна**

Тоўстым выдзелены архіпелагі
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона |
**Койданаўскі бой** — адбыўся пад м. Койданавам Мінскай губерні Расійскай імперыі на дарозе Нясвіж — Мінск паміж расійскім корпусам К. В. Ламберта і французскім атрадам Ф. К. Касецкага 3 (15) лістапада 1812 году ў вайну рускіх з французамі.

У кастрычніку 1812 г. 32-тысячная расійская Дунайская армія на чале з адміралам П. В. Чычагавым, наступаючы з поўдня, заняла Брэст. Авангард Дунайскай арміі знаходзіўся ля Слоніма. Калі Чычагаў даведаўся пра адступленне Напалеона з Масквы, 7 (19) кастрычніка 1812 г. рушыў са Слоніма, каб пераняць французскія войскі на р. Бярэзіне.

Камандуючы авангардам 3-й Заходняй расійскай арміі Ламберт 30 кастрычніка (11 лістапада) накіраваў атрад палкоўніка К. Б. Кнорынга да Нясвіжа, а сам з галоўнымі сіламі 1 (13) лістапада выбіў часці генерала Касецкага з Новага Свержаня, сярод якіх быў і 22 пяхотны полк пад камандваннем Станіслава Чапскага. Французскі губернатар Мінска М. Опельн-Бранікоўскі  (польск.) (бел. прыдаў Касецкаму з Мінскага гарнізону 5 тыс. чал. і 2 гарматы і загадаў адкінуць расійскія войскі ад Нясвіжу.

Касецкі адступіў да Койданава, дзе 3 (15) лістапада адбылася галоўная бітва. Рускія акружылі мясцовы рэкруцкі полк на чале з графам Чапскім і ўзялі ў палон. Французы адбілі некалькі атак, але пад націскам намнога большых расійскіх войскаў пачалі адступаць у напрамку Мінску, але былі акружаны і прымушаны здацца. Касецкі пад Койданавам страціў каля 3 тыс. чал. палоннымі, а за 2 дні (1 і 3 лістапада) больш за 1 тыс. чал. забітымі, 65 афіцэраў і 3870 чал. ніжніх чыноў палоннымі.

Разам з Касецкім у Мінск прарваліся паводле адных звестак 500 чал. паводле другіх — каля 100 чал. У выніку Койданаўскага бою быў адкрыты шлях 3-й Заходняй арміі П. В. Чычагава на Мінск і Барысаў.

Пасля страты 4 (16) лістапада Мінска, у якім знаходзіліся значныя запасы харчавання, амуніцыі і боепрыпасаў, Напалеон вымушаны быў адступаць па дарозе на Вільню.

Літаратура
----------

* Богданович М. История Отечественной войны 1812 г. по достоверным источникам. Т. 3. СПб. 1860. С. 219—225.
* Краснянский В. Г. Минский департамент Великого княжества Литовского (эпизод из истории войны 1812 г.). СПб. 1902.
* Михайловский-Данилевский А Н. Описание Отечественной войны в 1812 г. Ч. 1. СПб. 1839.
* Койданаўская бітва 1812. // Беларуская савецкая энцыклапедыя. Т. VI. Мінск. 1972. С. 49.
* Бекцінееў Ш. Койданаўскі бой 1812. // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тамах. Т. 4. Мінск. 1997. С. 224.
* Бекцінееў Ш. І. Койданаўскі бой 1812. // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах. Т. 8. Мінск. 1999. С. 378.
* Бекцінееў Ш. Койданаўскі бой 1812. // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна. Мінск. 2004. С. 86-87.
**Нэтан Чэн** (англ.: Nathan Chen; нар. 5 мая 1999, Солт-Лэйк-Сіці) — амерыканскі фігурыст, які выступае ў адзіночным катанні. Алімпійскі чэмпіён у адзіночным катанні (2022), сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў у камандным спаборніцтве (2022), бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў у камандным спаборніцтве (2018), трохразовы чэмпіён свету (2018, 2019, 2021), чэмпіён чатырох кантынентаў (2017), трохразовы пераможца фіналу Гран-пры (2017—2019) і шасціразовы чэмпіён ЗША (2017—2022).

Чэн стаў першым фігурыстам, які паспяхова выканаў пяць відаў чацвярных скачкоў на міжнародных спаборніцтвах. За поспехі ў выкананні чацвярных атрымаў мянушку «Quad King» («Кароль чацвярных»). Цяперашні ўладальнік сусветнага рэкорду за адвольную праграму і па суме дзвюх праграм. На 14 студзеня 2022 года займаў чацвёртае месца ў рэйтынгу Міжнароднага саюза канькабежцаў.

Зноскі
------



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook (англ.) · Твітэр (англ.) |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram (англ.) |
| Тэматычныя сайты | ISU · Olympedia · Olympic Channel · TheSports.org · МАК · Алімпійскі камітэт ЗША · Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Munzinger |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: no2020028624 · VIAF: 4543158309902406690006 |
**Сту́пар** (ад лац.: Stupor — «здранцвенне, нерухомасць») — у псіхіятрыі адзін з відаў рухальнага засмучэння, уяўляе сабой прыгнечванне псіхічнай дзейнасці, нерухомасць і аслабленыя рэакцыі на раздражненне, у тым ліку болевае. Адно з найбольш цяжкіх псіхапаталагічных расстойстваў.

Вылучаюць розныя варыянты ступарных станаў:

* кататанічны,
* рэактыўны,
* дэпрэсіўны ступар.

Кататанічны ступар сустракаецца найчасцей, ён развіваецца як праява кататанічнага сіндрому і характарызуецца пасіўным негатывізмам або васковай гнуткасцю або (у найбольш цяжкай форме) рэзкай мышачнай гіпертаніяй з дранцвеннем хворага ў позе з сагнутымі канечнасцямі.

Ступар можа доўжыцца ад некалькіх хвілін да некалькіх гадзін. Хворыя ў ступары не ўступаюць у кантакт з іншымі людзьмі, не рэагуюць на падзеі, што адбываюцца, розныя нязручнасці, шум, мокры і брудны ложак. Яны могуць не паварушыцца, калі здараюцца пажар, землетрасенне ці нейкія іншыя экстрэмальныя падзеі. Хворыя звычайна ляжаць у адной позе, мышцы напружаныя, напружанне часцей пачынаецца з жавальнай мускулатуры, затым пераходзіць на шыю, пазней распаўсюджваецца на спіну, рукі і ногі. У гэтым стане адсутнічае эмацыйная і зрэнкавая рэакцыя на боль. Сіндром Бумкэ — пашырэнне зрэнак на боль — адсутнічае.

Першая дапамога
---------------

Паколькі чалавек, які знаходзіцца ў ступары, можа чуць і бачыць, яму трэба казаць на вуха ціха, павольна і выразна тое, што можа выклікаць моцныя эмоцыі (лепш негатыўныя). Неабходна любымі сродкамі дамагчыся рэакцыі пацярпелага, вывесці яго з здранцвення. Кончыкамі вялікага і паказальнага пальцаў масажыраваць пацярпеламу кропкі, размешчаныя на лбе, над вачыма роўна пасярэдзіне паміж лініяй росту валасоў і бровамі, выразна над зрэнкамі вачэй, мочкі вушэй, кончыкі пальцаў. Узяўшы пацярпелага за плечы, моцна трасці яго на працягу 10—15 секунд.

Зноскі
------

1. 1 2  БелЭн, 2002
2. 1 2 3 4  Экстренная допсихологическая помощь в чрезвычайных ситуациях (руск.)(Праверана 26 чэрвеня 2023)

Літаратура
----------

* Сту́пар // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 223. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Сироткмн А.* Ступор // Большая медицинская энциклопедия : [в 30 т. ] / гл. ред. акад. Б. В. Петровский; [Акад. мед. наук СССР]. — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1985. — Т. 24: Сосудистый шов — Тениоз. — 544 с. — 150 800 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Экстренная допсихологическая помощь в чрезвычайных ситуациях (руск.)(Праверана 26 чэрвеня 2023) // Сайт Астравецкай ЦРБ
*Egretta garzetta* 
**Чапля белая малая** (*Egretta garzetta*) — сярэдняга памеру балотная птушка сямейства чаплевых, шырока распаўсюджаная ў цёплым клімаце ўсходняга паўшар'я. Пачынаючы з другой паловы XX стагоддзя актыўна засяляе Паўночную і Цэнтральную Амерыку. 

Знешне падобная да вялікай белай чаплі, адрозніваецца ад яе меншымі памерамі, падоўжаным пер'ем на патыліцы і грудзях, і дэталямі афарбоўкі дзюбы і ног. Трымаецца паблізу розных вадаёмаў са стаячай або праточнай вадой; засяляе пойменныя лясы ў далінах рэк, плыткія азёры з зарослымі берагамі, балоты, заліўныя рысавыя палі. Не баіцца чалавека і часта сустракаецца каля жылля і на пашах. Гняздуе калоніямі, часта сумесна з бакланамі або іншымі чаплямі. Сілкуецца ў асноўным дробнай рыбай, а таксама казуркамі, жабамі, слімакамі і да т.п. У Еўропе пералётная птушка, зімуе на берагах Міжземнага мора, у Афрыцы і ў трапічнай Азіі.

Гл.таксама
----------

* Спіс птушак Беларусі

Спасылкі
--------

* Відэакліпы малой белай чаплі Архівавана 25 жніўня 2007.
* Карта распаўсюджвання і маркі з выявай малой белай чаплі
**M67** (*M67 Fragmentation Hand Grenade*) — ручная аскепкавая граната, з 1969 года была прынята на ўзбраенне войскам ЗША.
Прызначана для знішчэння жывой сілы ў баю. Да цэлі граната дастаўляецца кідком рукой чалавека.

Характарыстыкі
--------------

* Маса, г: 396,9
* Даўжыня, мм: 90
* Дыяметр, мм: 64
* Выбуховае рэчыва: *Composition B*
* Маса выбуховага рэчыва, г: 184.3

Корпус гранаты з цяжкага металу, які з'яўляецца аскепкастваральным. Выбуховае рэчыва Composition B (кампазіцыя B) уяўляе сабой цякучую сумесь трынітраталуолу (TNT) і гексагену (RDX). Стандартны склад кампазіцыі Б — 59,5 % RDX і 39,4 % TNT с даданнем 1 % парафіну. Выніковая хуткасць дэтанацыі дадзенай камбінацыі выбуховага рэчыва гранаты — 8050 м/с.

Радыус паражэння аскепкамі гранаты 15 метраў, радыус магчымага паражэння 25 метраў.

Баявая граната афарбоўваецца ў аліўкава-шараваты колер.

Выкарыстанне
------------

Выбух гранаты адбываецца праз 4-6 секундаў пасля спуску прыціскнога рычага. Перад кідком трэба выдаліць засцерагальнае кольца, прыціснуўшы рычаг пальцамі да корпуса гранаты.

Спасылкі
--------

*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Парк Горкага.
**Парк культуры і адпачынку імя М. Горкага** — парк у г. Барысаў Мінскай вобласці Беларусі. Створаны ў 1928 годзе ў раёне прывакзальнай плошчы ў выніку пераўтварэння ляснога масіву ў лесапарк. Былі адкрыты бібліятэка, тыр, летні тэатр, спартыўныя і дзіцячыя пляцоўкі і інш.

Плошча парку складае 5,8 га. Тэрыторыя абмежавана праспектам Рэвалюцыі, вуліцамі Ленінскай і Паштовай.

Растуць дуб, хвоя, ліпа, каштан, клён, рабіна, бэз, акацыя. Парк прапаноўвае больш за 20 відаў культурных паслуг: канцэрты, дыскатэкі, кірмашы, тэатралізаваныя паказы, тэматычныя вечары, правядзенне дзён сямейнага адпачынку, абрадавых, спартыўных, прафесійных і іншых свят.

Дзейнічаюць аб'екты вольнага часу, сярод якіх зімні танцавальны клуб, летні павільён дзіцячых атракцыёнаў, спартыўны гарадок, студыя дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, ігравая зала, электрамабілі і інш.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Барысаўскі парк культуры і адпачынку // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 1. — 704 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0496-9.

Літаратура
----------

* Барысаўскі парк культуры і адпачынку // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 1. — 704 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0496-9.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Старасцень прырэчны** (*Senecio nemorensis*) — кветкавая расліна сямейства астравых.

Апісанне
--------

Шматгадовая травяністая расліна з прамым, густа аблісцелым, у верхняй частцы крыху галінастым, рабрыстым сцяблом вышынёй 100—120 см і паўзучым або ўзыходным карэнішчам. Лісце сядзячае, цэльнае, вострае, да асновы клінападобна звужанае, па краях пільчата-зубчастае і каротка-раснічастае, даўжынёй 12-20 см і шырынёй 1,5-4 см. Абгортка двухрадная, кароткаваласістая, з 3-5 лінейнымі знешнімі і 6-12 ланцэтападобнымі, на верхавінцы раснічастымі, з чорнымі плямамі, унутранымі лісцікамі. Язычковыя кветкі (6-8) ярка-жоўтыя, сабраны ў шматлікія кошыкі, якія ўтвараюць шчыткападобнае суквецце. Плод — голая рабрыстая сямянка.

Пашырэнне
---------

Еўразійскі нізінна-рачны рэліктавы від. У Беларусі знаходзіцца ў асобных лакалітэтах і астраўных участках росту на паўночна-ўсходняй мяжы арэала. Месцы росту: вербнякі і зараснікі іншых хмызнякоў па берагах рэк, поймавых лугоў і ўскрайках балот.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Цвіце ў чэрвені-ліпені, пладаносіць у жніўні-верасні. Размнажэнне насеннае і вегетатыўнае.

Выкарыстанне
------------

Дэкаратыўная і меданосная расліна.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 121. — 160 с. — 2 350 экз. — у крыніцы пад назвай Senecio fluviatilis

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-095-5

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
**Уборацкае падняцце** (ад назвы вёскі Уборак у Лоеўскім раёне) — тэктанічная структура ў Лоеўскім, Брагінскім і Хойніцкім раёнах Гомельскай вобласці, ва ўсходняй частцы Капаткевіцка-Велікаборскай ступені Прыпяцкага прагіну, на мяжы з Брагінска-Лоеўскай седлавінай. Выяўлена сейсмаразведкай у 1968 годзе.

Па падсалявых адкладах падняцце — паўднёва-ўсходняя найбольш высокая частка блока (15×6 км) паўночна-заходняга распасцірання, абмежаванага на ўсходзе Лоеўскім разломам, на паўночным усходзе і паўднёвым захадзе — двума лакальнымі разрывамі. Паверхня падсалявых дэвонскіх адкладаў манаклінальна апускаецца на поўнач ад -1800 да -3000 м і больш. Паўднёва-ўсходняя частка блока адносна суседняга з ім Майскага блока паднята на 200 м, адносна Брагінска-Лоеўскай седлавіны апушчана на 500 м. Па міжсалявых задонска-ялецкіх адкладах і адкладах, якія ляжаць вышэй, падняцце не выражана. Магчыма, яно сфарміравалася ў познефранскі час позняга дэвону.

Літаратура
----------

* Уборацкае падняцце // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гарбачэўскі.
**Іван Данілавіч Гарбачэўскі** (1860 — 1914; Псеўданімы: *Союзник*) — беларускі педагог, фалькларыст, пісьменнік і краязнавец.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Скончыў Полацкую настаўніцкую семінарыю (1877), Віленскі настаўніцкі інстытут  (руск.) (бел. (1885). Выкладаў гісторыю, рускую мову, іншыя прадметы ў Троцкім і Невельскім паветах (да 1899). У 1894—98 супрацоўнік газеты «Витебские губернские ведомости». Пераехаў у 1899 на Каўказ, пасля на Кубань. Інспектар народных вучылішчаў у Баталпашынску на Кубані  (руск.) (бел. (1900—1912?). Выкладаў у вышэйшым рамесным вучылішчы ў Рагачове (1912—1914).

Выступаў у друку з прапановамі ўдасканалення народнай школы. Правадзейны член Педагагічнага таварыства пры педагагічным музеі  (руск.) (бел. ў Санкт-Пецярбургу (1894).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Яму належыць гістарычная праца «Пра волакі вялікага воднага шляху з варагаў у грэкі» (1894). Вывучаў фальклор, побыт беларусаў, гісторыю. Апісваў населеныя пункты на Заходняй Дзвіне («Уніз па Дзвіне», 1895), флору, фаўну, земляробства і жывёлагадоўлю, промыслы, адукацыю ў Лепельскім павеце («Лепельскі павет Віцебскай губерні», 1895), язычніцкія вераванні, рэлігийныя абрады, звычаі продкаў палешукоў («Старына старадаўняя», 1897). Паэтычнасць беларускіх народных песень адзначыў у працы «Старажытнасць беларускіх песень і іх напеваў» (1896), апублікаванай у «Віцебскіх губернскіх ведамасцях» (нумары 83—85, 87, 89).

Творчасць
---------

Аўтар аповесці «Не дайшоў да роднай хаты» (нап. 1899) і іншых мастацкіх твораў. Кнігі для дзяцей «Птушыны канцэрт», «Ціхая радасць» і інш. апавяданні «Зямля і араты», «Не дайшоў да роднай вёскі» (1899). Гістарычныя аповесці «Старына старадаўняя» (Віцебск, 1897), «Што з ёю будзе?» (Віцебск, 1898).

### Бібліяграфія

* Сельский учитель. ― Витебск. Губернская типография, 1895. С. 17
* О волоках Великого водного пути из варяг в греки. ― Витебск. Губернская типография. 1984. С. 19
* Лепельский уезд Витебской губернии. ― Витебск. Губернская типография. 1895
* Вниз по Двине. ― Витебск. Губернская типография. 1895. С. 14
* Старина стародавняя. Историческая повесть X века. ― Витебск. 1897. С. 163
* Тихая отрада (Рассказ Володи). Серия «Детям в подарок». ― Витебск. 1896. С. 17
* Что-то с ней будет? Повесть. ― Витебск. 1898. С. 24

Зноскі
------

1. ↑  Месцы нараджэння і смерці невядомыя.
2. ↑  Масанов И. Ф. Словарь псевдонимов русских писателей, ученых и общественных деятелей: В 4 т. — Т. 4. — М. 1960. — С. 139.
3. 1 2 3 4 5  Горбачевский Иван Данилович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 160. — 737 с.
4. ↑  Апісваюцца часы канца 10 ст. на землях драўлян.

Літаратура
----------

* Скідан В. Спадчына І. Д. Гарбачэўскага // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. — № 2. — Мн.: Полымя, 1985. — ISSN 0131-2669 — С. 31, 32.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2. — Мінск, 1994.
**Залаты Псалтыр Святога Гала** (*Psalterium Aureum*, Cod. Sang. 22) — каралінгскі галіканскі псалтыр  (англ.) (бел. створаны ў канцы IX стагоддзя, верагодна, пачаты ў Заходняй Францыі (Суасон, прыдворная школа Карла Лысага?), пазней працягнуты ў абацтве Святога Гала.

Апісанне
--------

Рукапіс складаецца з 344 лістоў пергамента (37х28 см), з двума мініяцюрамі на ўсю старонку і пятнаццаццю ілюстрацыямі на ўсю або палову старонкі да назваў псалмоў. Упрыгажэнні пераважна ў першай палове рукапісу; апошняя ілюстрацыя адлюстроўвае «Давіда ў пустыні Іўдзейскай» (намаляваны ў выглядзе каралінгскага двараніна з трыма ваярамі, якія стаяць у лесе), ілюструючы псалом 62 (63)), хоць фігура Цара Давіда паказана як постаць, што стаіць на ініцыяле псалма 68 (69).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Scherrer Gustav, *Verzeichniss der Handschriften der Stiftsbibliothek von St. Gallen*, Halle 1875, 11-12.
* Фларэнтына Мютэрых, Ёахім Э. Гэдэ: Karolingische Buchmalerei. Prestel, München 1979, 122—126.
* Euw, Anton von, *Die St. Galler Buchkunst vom 8. bis zum Ende des 11.* *Jahrhunderts*, Band I: Textband, St. Gallen 2008, 400—408, Nr. 98.

Спасылкі
--------

* E-Codices: Goldener Psalter (Psalterium aureum) von St. Gallen

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4198722-6 · LCCN: n88009700 · VIAF: 175041636 |
**Чырвоны мост** (арм.: Կարմիր կամուրջ), таксама вядомы як **Стары Разданскі мост**, або **Мост хаджы Плаві** (арм.: Խոջա Փլավի կամուրջ) — рэшткі моста цераз раку Раздан у Ерэване, сталіцы Арменіі. Назву «чырвоны» атрымаў ад вулканічнага туфу, з якога быў узведзены.

Чырвоны мост на фоне Ерэванскай крэпасці
Агульная даўжыня моста дасягала 80 м, вышыня — 11 м. Мост меў чатыры пралёты: два ў сярэдзіне, два па берагах ракі Раздан. Раней на яго месцы існаваў іншы мост, які з'явіўся ў Сярэднявеччы і меў асабліва важнае значэнне, паколькі па ім ішлі ўсе караваны ў горад. Мост злучаў Ерэванскую крэпасць і Арарацкую даліну. У 1679 годзе стары мост быў разбураны землетрасеннем, яго аднавілі на сродкі гараджаніна хаджы Плаві, чыё імя пасля пэўны час і насіў мост. Чырвоны мост быў перабудаваны ў 1851 годзе і стаў уяўляць сабой двухпралётную канструкцыю, па канцах якой было яшчэ па адным праёме для пропуску паліўнай вады. Аднак пасля будаўніцтва моста Перамогі Чырвоны мост быў закінуты.

Галерэя
-------

* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Yervand Shahaziz, The Old Yerevan *(Հին Երևանը)*, pp. 186-187
2. ↑  V. M. Harutyunyan, Caravanserais and bridges of the Medieval Armenia *(Միջնադարյան Հայաստանի քարավանատներն ու կամուրջները)*, pp. 12
3. ↑  Цікавыя масты ў Арменіі Архівавана 12 жніўня 2020.  (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Чырвоны мост (Ерэван)
* «Незнакомый Ереван» Марка Григоряна (руск.)
* Пеший тур по Еревану: ущелье реки Раздан Архівавана 11 верасня 2017. (руск.)
* Тадэвос Акапян: Гісторыя Ерэвана (1500-1800 гг.) Выдавецтва Ерэванскага ДУ, 1971, с. 373 (арм.)
**Цеплата́ згара́ння** паліва, **калары́йнасць**, **цеплатво́рная здо́льнасць** — колькасць цеплаты, якая вылучаецца пры поўным згаранні паліва.

Цеплата згарання залежыць ад хімічнага саставу паліва.

Адрозніваюць цеплату згарання ніжэйшую — без уліку цеплаты, якая затрачваецца на выпарэнне вады, што ўтрымліваецца ў паліве ці ўтвараецца пры яго згаранні, і вышэйшую — з улікам гэтай цеплаты.

Цеплата згарання, аднесеная да адзінкі масы (для цвёрдага паліва) ці аб'ёму (для газу) паліва, называецца ўдзельнай цеплатой згарання, вымяраецца метадамі каларыметрыі.

Адзінка цеплаты згарання ў СІ — джоўль, удзельнай цеплаты згарання — джоўль на кілаграм ці джоўль на кубічны метр.

Літаратура
----------

* Цеплата згарання // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. С. 104.
**«Зборная ТФ»** — беларускі футбольны клуб з горада Гомель. У 2017 годзе выступаў у Другой лізе чэмпіянату Беларусі.

Гісторыя
--------

У 2012 годзе з’явілася грамадскае аб’яднанне «Тэрыторыя футбола», якое арганізоўвала футбольныя і міні-футбольныя турніры сярод аматараў у розных гарадах Беларусі. У красавіку 2017 года на базе гомельскага міні-футбольнага клуба «Авангард» была створана каманда, якая па запрашэні БФФ далучылася да Другой лігі чэмпіянату Беларусі пад назвай «Зборная ТФ». Дэбютны сезон у Другой лізе каманда скончыла на 12-м месцы з 14.

Перад сезонам 2018 каманда доўгі час вырашала, ці прымаць удзел у Другой лізе, і толькі ў канцы сакавіка афіцыйна адмовілася ад выступлення ў турніры.

Статыстыка выступленняў
-----------------------

### Чэмпіянат і Кубак Беларусі

| Сезон | Ліга | М | Г | В | Н | П | Галы | Ачкі | Кубак | Заўвагі |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2017 | Другая (Д3) | **12** | 26 | 4 | 5 | 17 | 32–80 | **17** | 1/32 фінала |  |
|

Зноскі
------

1. ↑  Во второй лиге сыграет 14 команд
2. ↑  Начальник «Сборной ТФ»: «Занимаюсь популяризацией футбола в свободное от службы в МЧС время»
3. ↑  НФК "Крумкачы" собирает необходимые документы для участия во второй лиге. Вопрос должен разрешиться в ближайшее время(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Профіль на сайце *teams.by* (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Аршакян.

**Інга и Ануш Аршакян** (арм.: Ինգա և Անուշ Արշակյաններ) — армянскі фолк-дуэт. Сёстры Аршакян прадстаўлялі Арменію на Еўрабачанні 2009 у Маскве з песняй «Jan Jan» («Ջան ջան») — «Джан джан».

Біяграфія
---------

**Ануш Аршакян** (24 снежня 1980, Ерэван)
Скончыла музычную школу ім. Асламазяна па класе фартэпіяна.
У 1994 годзе заваявала першае месца і прыз глядацкіх сімпатый на конкурсе ў Омску. З гэтага часу яна пачынае выступаць у якасці аўтара і кампазітара. Яе песні пачынаюць карыстацца вялікім поспехам. Пасля сканчэння музычнай школы яна паступае ў коледж ім. Бабаджаняна па класе фартэпіяна. У 1999 годзе яна дэбютуе ў якасці салісткі, выступаючы з дзяржаўным філарманічным аркестрам Арменіі. З 2001 па 2005 год яна навучаецца ў Ерэванскай кансерваторыі па класе джаз-вакалу.

**Інга Аршакян** (18 сакавіка 1982, Ерэван)
Скончыла музычную школу ім. Асламазяна і коледж ім. Бабаджаняна, па класе скрыпкі ў 1997 годзе. У 1998 годзе Інга далучылася да сваёй сястры Ануш і яны сталі выступаць разам, выконваючы не толькі дуэты, але і арыі, дзе вялікую ролю гуляе скрыпка. Паралельна з яе навукай з 1999 года працавала ў ансамблі скрыпачоў ім. Ачемяна, выступаючы з ім у розных турнэ. Пасля серыі сольных выступаў у ЗША, Канадзе, Аргенціне і Францыі, а таксама замежных канцэртаў з тэатрам, Інга разам са сваёй сястрой пачынае сольную кар'еру. У 2002 годзе Інга скончыла музычны коледж і па слядах сваёй сястры паступіла ў Ерэванскую кансерваторыю па класе джазавага вакалу, якую скончыла ў 2005 годзе.

Дуэт
----

Інга і Ануш спяваюць і чыняць з ранняга дзяцінства, а выступаць дуэтам на прафесійнай сцэне яны пачалі з 2000 г.
Іх дуэт выступаў у складзе Дзяржаўнага тэатра песні Арменіі. З 2003 г. яны пачалі сольную кар'еру. Сёстры выступалі з канцэртамі і ў Арменіі і за мяжой — у гарадах ЗША, Расіі, Германіі, у Тэгеране, Лондане, Парыжы.
З 2008 г. Інга і Ануш супрацоўнічаюць з кампаніяй «ШАРМ Холдинг».
Па дадзеных адборачнага тура, які адбыўся 14 лютага 2009 г. Інга і Ануш прадставілі Арменію на конкурсе песні «Еўрабачанне» 12 мая ў Маскве і замкнулі лепшую дзясятку выканаўцаў.
У верасні 2011 года бралі ўдзел у фестывалі «Супольнасць на Волзе», якія праходзіў у рамках міжнароднага кангрэса «Культура як рэсурс мадэрнізацыі» ва Ульянаўску.

Дыскаграфія
-----------

### Альбомы

* *Menq ev mer sarery* (2003)
* *Tamzara* (2006)
* *Menqenq, mer sarere* (2009)

### Сінглы

* «Ser Yerevan»
* «Im Anune Hayastan E»
* «Jan Jan»
* «Gutan»
* «The road»
* «You Will Not Be Alone»
* «Don Hay»

### DVD

* «The Road» (2010)

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 6 кастрычніка 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Myspace · Твітэр |
| Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz · MusicBrainz · MusicBrainz |
**Ян Францавіч Пярно** (26 лістапада (8 снежня) 1888, маёнтак Скрале, Рыжскі павет, Ліфляндская губерня, Расійская імперыя (цяпер Латвія) — 20 красавіка 1951) — удзельнік барацьбы за ўсталяванне бальшавіцкай улады ў беларускіх губернях.

Біяграфія
---------

Скончыў 9 класаў валасной школы. Вясной 1906 зблізіўся з сацыял-дэмакратамі, удзельнічаў у рэвалюцыйным руху. У 1906—1908 працаваў на фабрыцы «Рэсора» ў Рызе, вучыўся ў вячэрнім нямецкім рамесным вучылішчы. З 1908 працаваў настаўнікам, экстэрнам здаў экзамены на званне настаўніка пачатковых народных вучылішч.

З 1914 у арміі, вёў рэвалюцыйную агітацыю на Заходнем фронце, з 1915 член Латышскай сацыял-дэмакратычнай групы ў Мінску. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 член выканкома Мінскага Савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў і член Мінскага камітэта РСДРП(б). У кастрычніку 1917 камісар зброевых майстэрняў 10-й арміі, з яго дапамогай узброены 1-ы рэвалюцыйны полк імя Мінскага Савета. Са студзеня 1919 член бюро Паўночна-Заходняга абласнога камітэта РСДРП(б) і выканкома Саветаў Заходняй вобласці Мінскана губернскага ВРК, у Мінскім губернскім харчовым камісарыяце. З 29 красавіка 1919 у складзе Арганізацыйнага бюро ЦК КП(б)ЛіБ. З сярэдзіны 1919 на партыйнай рабоце ў Смаленску. З 28 лютага па 5 лістапада 1921 старшыня Смаленскага губернскага выканаўчага камітэта, зыдучы з гэтай пасады па стане здароўя. Працягваў партыйную і гаспадарчую працу ў Маскве і Якуцку. З красавіка 1933 працаваў у жывёлагадоўчай галіне. З лістапада 1937 — на пенсіі.

Пахаваны ў калумбарыі Новадзявочых могілак

Працы
-----

* Воспоминания // В борьбе за Октябрь в Белоруссии и на Западном фронте: воспоминания активных участников Октябрьской революции / Ин-т истории партии ЦК КП Белоруссии — филиал Ин-та марксизма-ленинизма при ЦК КПСС. — Мн.: Госиздат БССР, Редакция политической литературы, 1957. — 372 с.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Кипнис, С. Е.* Новодевичий мемориал Некрополь Новодевичьего кладбища / Авт. и сост. С. Е. Кипнис. — М.: Пропилеи, 1995. — 430 с. — ISBN 5-7354-0023-1 (руск.)
* Пярно Ян Францавіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузелі—Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с. — С. 16. — ISBN 985-11-0214-8.
* Руководители Смоленской области, (1917—1991 годы): биографический справочник / [авт.-сост. Н. Г. Емельянова и др.]; ОГУ «Государственный архив Смоленской области». — Смоленск: Флиманкова И. А. 2008. — 193, [14] с.портр. факс. — ISBN 978-5-902093-34-3. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 142396 |