**Жанна Мікалаеўна Літвіна** (нар. 30 жніўня 1954, Мінск) – журналіст, прадусар праграм тэлебачання і радыё, першая старшыня Беларускай асацыяцыі журналістаў.

Біяграфія
---------

Актывістка за свабоду слова нарадзілася 30 жніўня 1954 года ў Мінску. Скончыла факультэт журналістыкі БДУ. Пасля атрымання адукацыі ў 1976–1994 гадах працавала ў структурах Дзяржаўнага камітэта Беларускай ССР па тэлебачанні і радыё (з 1991 па 1994 год – Дзяржаўны камітэт Рэспублікі Беларусь па тэлебачанні і радыё), дзе прайшла ступені ад малодшага рэдактара да галоўнага рэдактара ​​Галоўнай рэдакцыі моладзевай радыёстанцыі «Беларуская маладзёжная» да яе расфармавання ў 1994 годзе, перш чым была звольненая. З 1994 года была генеральным дырэктарам кампаніі «БМ Інформ». У 1995 годзе яна і яе паплечнікі стварылі і кіравалі ўласнай незалежнай інфармацыйна-музычнай станцыяй Радыё 101,2, якую ўлады закрылі ў 1996 годзе. 

Яе закрыццё падштурхнула Літвіну з’ехаць з краіны, і яна працягнула журналісцкую дзейнасць з Польшчы, каб пазбегнуць ганенняў рэжыму Лукашэнкі. Працавала карэспандэнтам, дырэктарам мінскага офісу радыёстанцыі «Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода» з 1994 па 1999 годы.

Літвіна стала сузаснавальнікам і першай старшынёй Беларускай асацыяцыі журналістаў, грамадскай арганізацыі, створанай у 1996 годзе для абароны правоў журналістаў, прасоўвання свабоды слова, грамадскага доступу да інфармацыі і аказання юрыдычнай дапамогі журналістам, якія сталі суб’ектам ціску ўлады на Беларусі. 

У 2004 годзе яна заявіла ў Еўрапейскім парламенце падчас сваёй прамовы з нагоды прысуджэння прэміі імя Сахарава Беларускай асацыяцыі журналістаў: *«Мы можам змагацца супраць гэтага аўтарытарнага рэжыму, толькі парушаючы дзяржаўную манаполію на інфармацыю, ствараючы сістэму адкрытай інфармацыйнай прасторы, у якой будзе месца для свабоды выказванняў і меркаванняў, месца для дыскусій і форумаў»*. 

Літвіна сышла з пасады кіраўніка Беларускай асацыяцыі журналістаў 25 красавіка 2015 года.

Ацэнкі
------

Аўтары кнігі «Хто ёсць хто ў Беларусі» апісалі яе як *«непапраўнага альтруіста, гатовага ахвяраваць дзеля высакароднай справы»*.

Асабістае жыццё
---------------

У шлюбе. Праваслаўная і беспартыйная.

Узнагароды
----------

* У 2003 годзе атрымала «Залатое пяро свабоды  (кіт.) (бел.». Яна была ўзнагароджана за журналістыку і *«адважны супраціў рэпрэсіям супраць СМІ прэзідэнта Аляксандра Лукашэнка»*.
* У 2004 годзе ёй была прысуджана прэмія імя Луіса Лайона  (англ.) (бел. за сумленне і сумленнасць у журналістыцы.
* У 2008 годзе яна атрымала прэмію Фонду Эберта за правы чалавека  (ням.) (бел..

Зноскі
------

1. 1 2 3  Human Rights Award 2008 (англ.)(недаступная спасылка).  Фонд Эберта  (ням.) (бел.. Архівавана з першакрыніцы 22 снежня 2008. Праверана 14 сакавіка 2021.
2. ↑  *Harvey, Odile*. Prix Sakharov (фр.)(недаступная спасылка).  LeMagazine.info (21 снежня 2004). Архівавана з першакрыніцы 27 верасня 2007. Праверана 14 сакавіка 2021.
3. ↑  На старшыню БАЖ абраны Андрэй Бастунец, Радыё Свабода, 25.04.2015
4. ↑  Kto jest kim w Białorusi 2000. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFKto\_jest\_kim\_w\_Białorusi2000 (даведка)
5. ↑  Kto jest kim w Białorusi 2000. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFKto\_jest\_kim\_w\_Białorusi2000 (даведка)
6. ↑  Kto jest kim w Białorusi 2000. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFKto\_jest\_kim\_w\_Białorusi2000 (даведка)

Літаратура
----------

* Centrum Naukowo-Analityczne „Białoruska Perspektywa": *Kto jest kim w Białorusi*. Białystok: Podlaski Instytut Wydawniczy, 2000, s. 313, seria: Biblioteka Centrum Edukacji Obywatelskiej Polska – Białoruś. ISBN 83-913780-0-4.

 Спасылкі
---------

* Oslo Freedom Forum

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1203129998 · VIAF: 1109158005990402100002 |