**Міжнародная асацыяцыя паветранага транспарту,** **ІАТА** (англ. *International Air Transport Association*, скар. *IATA*) — гандлёвая асацыяцыя сусветных авіякампаній, якая была заснавана ў 1945 годзе. ІАТА была створана як картэль, бо, акрамя ўстанаўлення тэхнічных стандартаў для авіякампаній, ІАТА таксама арганізоўвала канферэнцыі па пошлінам, якія служылі форумам для вызначэння цэн.

У 2016 годзе 290 авіякампаній, у першую чаргу буйных перавозчыкаў, якія прадстаўляюць 117 краін, якія ўваходзяць у ІАТА займалі прыблізна 82 % ад агульнай колькасці паветраных перавозак. ІАТА падтрымлівае дзейнасць авіякампаній і дапамагае сфармуляваць галіновую палітыку і стандарты. Штаб-кватэра арганізацыі знаходзіцца ў Канадзе ў горадзе Манрэаль, выканаўчыя офісы знаходзяцца ў Жэневе, Швейцарыя.

Гісторыя
--------

ІАТА была створана ў красавіку 1945 года ў Гаване на Кубе. Гэта правапераемнік Міжнароднай асацыяцыі паветранага руху, якая была створана ў 1919 годзе ў Гаазе, Нідэрланды. На момант заснавання ІАТА складалася з 57 авіякампаній з 31 краіны. Большая частка ранніх работ ІАТА была тэхнічнай, і ІАТА ўнесла свой уклад у нядаўна створаную Міжнародную арганізацыю грамадзянскай авіяцыі (ICAO), што знайшло сваё адлюстраванне ў дадатках Чыкагаскай канвенцыі — міжнароднага дагавора, які і сёння рэгулюе тэхніку міжнародных паветраных перавозак.

Чыкагская канвенцыя не прывяла да адзінага меркавання наконт эканамічнага рэгулявання авіякампаній. Па словах Уорэна Кофлера, ІАТА была сфарміравана для запаўнення ўзніклай пустаты і забеспячэння міжнародных авіяперавозчыкаў механізмам фіксацыі цэн.

У канцы 1940-х гадоў ІАТА пачала праводзіць канферэнцыі, каб вызначыць цэны на міжнародныя авіяпералёты. Сакратар ІАТА Джуліян Газдзік заявіў, што арганізацыя імкнецца фіксаваць цэны на разумным узроўні з улікам кошту аперацый, каб забяспечыць авіякампаніям разумны прыбытак.

У 1947 годзе, у той час, калі шмат авіякампаній былі дзяржаўнымі і прыносілі страты, ІАТА дзейнічала ў якасці картэля, якому ўрады даручылі ўсталяваць фіксаваную структуру тарыфаў, якая пазбягала канкурэнцыі па цэнах. Першая канферэнцыя па транспарце была праведзена ў 1947 годзе ў Рыа-дэ-Жанейра, дзе была дасягнута адзінагалосная згода па каля 400 рэзалюцыях. Генеральны дырэктар ІАТА Уільям Хілдрэд распавёў, што каля 200 рэзалюцый на канферэнцыі ў Рыа-дэ-Жанейра былі звязаны са стварэннем адзінай структуры тарыфаў, якія спаганяюцца пры міжнародных паветраных перавозках.

Амерыканскі Савет па грамадзянскай авіяцыі не ўмяшаўся, каб спыніць фіксацыю цэн ІАТА, і ў 1954 годзе прафесар права Луіс Браўн Шварц асудзіў бяздзейнасць калегіі як «адмаўленне ад судовай адказнасці».

У пачатку 1950-х гадоў рэжым фіксацыі коштаў ІАТА прымусіў авіякампаніі паспрабаваць дыферэнцавацца па якасці свайго пасажырскага досведу. ІАТА адказала накладаннем строгіх абмежаванняў на якасць авіякампаніі. У 1958 годзе ІАТА выдала афіцыйную пастанову, якая забараняе авіякампаніям падаваць пасажырам эканом-класа бутэрброды з «раскошнымі» інгрэдыентамі. Эканаміст Вальтэр Адамс заўважыў, што абмежаваная канкурэнцыя ў сферы паслуг, дазволеная ІАТА, як правіла, скіроўвае трафік ад аднаго авіяперавозчыка да іншага, нераўнамерна павялічваючы агульны рынак паветранага транспарту.

З 1956 па 1975 год пастановы ІАТА абмяжоўвалі камісіі турагента ў памеры 7 % ад кошту авіябілета. Юрыст Кенэт Элзінга сцвярджаў, што ліміт камісій ІАТА наносіць шкоду спажыўцам, памяншаючы стымул для турагентаў прапаноўваць палепшаныя паслугі для спажыўцоў.

У 1982 годзе ІАТА была апісана як «сусветны авіяцыйны картэль». ІАТА карысталася імунітэтам ад антыманапольнага заканадаўства ў некалькіх краінах.

У 2006 годзе Міністэрства юстыцыі ЗША прыняло загад аб зняцці антыманапольнага імунітэту з тарыфных канферэнцый ІАТА.

У перыяд са студзеня 2007 года па чэрвень 2008 года цана на нафту амаль утрая была павялічана ў сувязі са спекуляцыямі на рынку. З-за такога незвычайнага росту цэн авіяцыйная прамысловасць моцна пацярпела, і ў выніку дзевяць авіякампаній збанкрутавалі, адбылося амаль 14 000 звальненняў. Асацыяцыя паветранага транспарту прызначыла Дэвіда Фускуса для кіравання крызісам і правядзення кампаній з мэтай пераарыентацыі коштаў на паліва і спекуляцый на нафце, што ў выніку прывяло да зніжэння кошту нафты на 35 %.

У сакавіку 2020 года пандэмія COVID-19 перапыніла звычайныя палёты па ўсім свеце. Адразу пасля гэтага большасць авіякампаній з-за палітыкі фізічнага дыстанцыявання, якая праводзілася нацыянальнымі ўрадамі, паменшыла загрузку месцаў, выключыўшы продаж сярэдняга крэсла. У сярэднім гэта зніжэнне склала 62 % ад нармальнай нагрузкі, што значна ніжэй за ўзровень бясстратнасці ІАТА ў 77 %. Згодна з разлікамі, праведзеным ІАТА, тарыфы павінны вырасці на 54 %, калі б перавозчык выйшаў на ўзровень бясстратнасці. Паўночнаамерыканскія перавозчыкі, такія як WestJet, Air Canada і American Airlines, планавалі аднавіць звычайныя продажы з 1 ліпеня 2020 года. Гэта кіруемая галіной палітыка атрымала неадкладны адпор з боку некаторых канадцаў, у тым ліку тых, хто адчуў сябе ашуканым, у той час як міністр транспарту Марк Гарно адзначыў, што «патрабаванне да інтэрвалу на борце з’яўляецца толькі рэкамендацыяй, а не абавязкам», у той час як Міністэрства транспарту Канады, якое ён узначальвае, палічыла фізічнае дыстанцыяванне прафілактычным сродкам сярод ключавых станоўчых момантаў у кіраўніцтве, падрыхтаваным для канадскай авіяцыйнай прамысловасці.

У першы тыдзень сакавіка 2021 года Мухамад Алі Альбакры быў прызначаны старэйшым віцэ-прэзідэнтам па кліенцкіх, фінансавых і лічбавых паслугах ІАТА, замяніўшы Алекса Паповіча. У сувязі з пандэміяй COVID-19 ІАТА абвясціла аб сваім мабільным дадатку ІАТА Travel Pass, каб дапамагчы падарожнікам выконваць розныя патрабаванні змененай палітыкі палётаў розных урадаў.

Асноўныя напрамкі дзейнасці
---------------------------

### Бяспека

ІАТА заяўляе, што бяспека з’яўляецца прыярытэтам нумар адзін. Асноўным інструментам бяспекі з’яўляецца Аудыт аператыўнай бяспекі ІАТА (англ. ІАТА Operational Safety Audit, скар. IOSA). IOSA таксама была санкцыянаваная на дзяржаўным узроўні некалькімі краінамі. У 2017 годзе ў авіяцыі быў адзначаны самы бяспечны год у гісторыі, перасягнуўшы папярэдні рэкорд, усталяваны ў 2012 годзе. Колькасць авіяцыйных здарэнняў з новымі самалётамі заходняй вытворчасці па ўсім свеце складае адной аварыі на кожныя 7,36 мільёна рэйсаў. У чэрвені 2014 года ІАТА стварыла спецыяльную камісію для вывучэння мер па адсочванні самалётаў у палёце ў рэжыме рэальнага часу. Гэты крок быў адказам на бясследнае знікненне рэйса Malaysia Airlines 370 8 сакавіка 2014 года.

### Спрашчэнне вядзення бізнесу

Спрашчэнне вядзення бізнесу было запушчана ў 2004 годзе. Гэтая ініцыятыва ўвяла шэраг найважнейшых канцэпцый у пасажырскія перавозкі, уключаючы электронны білет і пасадачны талон са штрых-кодам. У рамках ініцыятывы Fast Travel ўкараняецца мноства іншых інавацый, у тым ліку шэраг варыянтаў багажу з самаабслугоўваннем.

У 2012 годзе была запушчана інавацыйная праграма — New Distribution Capability. Яна заменіць стандарт абмену паведамленнямі EDIFACT, які яшчэ існаваў да Інтэрнэта, і па-ранейшаму з’яўляецца асноўным каналам турагенцтваў, і заменіць яго стандартам XML. Гэта дазволіць прапаноўваць пакупнікам высокіх вуліц той самы выбар, што і тым, хто бранюе квіткі непасрэдна праз сайты авіякампаній.

### Навакольнае асяроддзе

Члены ІАТА і ўсе зацікаўленыя бакі галіны дамовіліся аб трох паслядоўных экалагічных мэтах:

1. Сярэдняе павышэнне паліўнай эфектыўнасці на 1,5 % у год з 2009 па 2020 год
2. Абмежаванне чыстых выкідаў вугляроду авіяцыяй з 2020 года (вугляродна-нейтральны рост)
3. Скарачэнне на 50 % чыстых выкідаў авіяцыйнага вугляроду да 2050 года ў параўнанні з узроўнем 2005 года.

На штогадовым агульным сходзе ІАТА ў Кейптаўне, Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка 2013 года члены пераважнай большасцю ўхвалілі рэзалюцыю «Рэалізацыя стратэгіі авіяцыйнага вугляродна-нейтральнага росту (CNG2020)». Прадстаўнік Еўрапейскай федэрацыі транспарту і навакольнага асяроддзя раскрытыкаваў рэзалюцыю за тое, што яна разлічвае на кампенсацыю вугляроду замест прамога скарачэння выкідаў вугляроду ў авіяцыі.

### Паслугі

ІАТА прадастаўляе кансультацыйныя і навучальныя паслугі ў розных галінах.

### Публікацыі і стандарты

Шэраг стандартаў вызначаны пад эгідай ІАТА. Адным з найбольш важных з’яўляецца ІАТА DGR для перавозкі небяспечных грузаў (HAZMAT) па паветры.

Зноскі
------

1. ↑  International Air Transport Association // 20th Century Press Archives — 1908. Праверана 9 ліпеня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36948990'></a>
2. ↑  International Air Transport Association // 20th Century Press Archives — 1908. Праверана 27 ліпеня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36948990'></a>
3. 1 2  Hannigan, John A. (1982). "Unfriendly Skies: The Decline of the World Aviation Cartel". *The Pacific Sociological Review*. **25** (1): 107–136. doi:10.2307/1388890. ISSN 0030-8919.
4. ↑  Delivering COVID-19 vaccines safely will be the ‘mission of the century’ for air cargo industry **(нявызн.)**.
5. ↑  IATA: Squeeze on airline operating profit margins intensified in Q2 2018 **(нявызн.)**.
6. ↑  International Air Transport Association **(нявызн.)**.  CAPA Centre for Aviation.
7. ↑  "International Air Transport Association (IATA) - OECD" (PDF).
8. 1 2  Koffler, Warren (Spring 1966). "IATA: Its legal structure - A critical review". *Journal of Air Law and Commerce*. **32**: 222–235.
9. ↑  Gazdik, J.G. Rate-Making and the IATA Traffic Conferences. *Journal of Air Law and Commerce,* vol. **16**, no. 3, Summer 1949, p. 298—322.
10. ↑  ATPCO corporate history **(нявызн.)**.  Airline Tariff Publishing Company.
11. ↑  Hildred, William P. «International Air Transport Association: II.» *Air Affairs*, vol. **2**, no. 3, July 1948, p. 364—379.
12. ↑  "Legal Restriction of Competition in the Regulated Industries: An Abdication of Judicial Responsibility". **67** (3). 1954. `{{cite journal}}`: Шаблон цытавання journal патрабуе `|journal=` (даведка)
13. ↑  "Cartels as efficient productive structures". `{{cite journal}}`: Шаблон цытавання journal патрабуе `|journal=` (даведка)
14. ↑  "Sandwich Settlement".
15. ↑  Tauber, Ronald S. Enforcement of IATA Agreements. *Harvard International Law Journal*, vol. **10**, no. 1, Winter 1969, p. 1-33.
16. ↑  "The Role of Competition in the Regulated Industries". `{{cite journal}}`: Шаблон цытавання journal патрабуе `|journal=` (даведка)
17. ↑  Elzinga, Kenneth G. The Travel Agent, the IATA Cartel, and Consumer Welfare. *Journal of Air Law and Commerce,* vol. **44**, no. 1, 1978, p. 47.
18. ↑  DOT-OST-2006-25307-003 **(нявызн.)**.
19. ↑  *The future of the postal sector in a digital world*.
20. ↑  Stop Oil Speculation Now (англ.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 12 ліпеня 2021. Праверана 30 чэрвеня 2021.
21. ↑  *Public Relations Cases* [англійская].
22. ↑  "WestJet and Air Canada to start selling middle seat on flights as of July 1". The Globe and Mail Inc. 26 June 2020.
23. ↑  "Critics not on board with airlines' decision to relax in-flight physical distancing during COVID-19". CBC. 28 June 2020.
24. ↑  Who's Who: Who’s Who: Muhammad Ali Albakri, IATA senior vice president for customer, financial and digital services (англ.).
25. ↑  IATA Travel Pass will be available on Apple Store in mid-April (англ.).
26. ↑  The International Air Transport Association has announced that a new travel pass app will launch on Apple iPhone in April **(нявызн.)**.
27. ↑  Safety (англ.).
28. ↑  "2017 was the safest year in aviation history – but which was the deadliest?".
29. ↑  "IATA wants new airline tracking equipment". Архівавана з арыгінала 14 ліпеня 2014. Праверана 30 чэрвеня 2021. `{{cite news}}`: Невядомы параметр `|deadurl=` ігнараваны (прапануецца `|url-status=`) (даведка) Архівавана 14 ліпеня 2014. Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 14 ліпеня 2014. Праверана 30 чэрвеня 2021.
30. ↑  Gouldman, Anna (25 April 2005). "Airlines to Scrap Paper Tickets by 2007: Industry Feedback".
31. ↑  Greenwood, Gemma (27 August 2007). "IATA makes final paper ticket order".
32. ↑  Boehmer, Jay (18 October 2012). "IATA Votes To Adopt New Distribution Standards".
33. ↑  IATA. Cargo-XML Standards: Modernizing air cargo communication.
34. ↑  Vanasse, Zachary-Cy (1 May 2013). "New Distribution Capability Or New Industry Model?".
35. ↑  Orukpe, Abel. "IATA urges stakeholders to collaborate, give passengers value". Архівавана з арыгінала 15 сакавіка 2013. Праверана 30 чэрвеня 2021. `{{cite news}}`: Невядомы параметр `|deadurl=` ігнараваны (прапануецца `|url-status=`) (даведка)
36. ↑  "Carbon-Neutral Growth by 2020". IATA. Архівавана з арыгінала 14 красавіка 2021. Праверана 30 чэрвеня 2021. `{{cite news}}`: Невядомы параметр `|deadurl=` ігнараваны (прапануецца `|url-status=`) (даведка) Архівавана 14 красавіка 2021. Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 14 красавіка 2021. Праверана 30 чэрвеня 2021.
37. ↑  Climate Change **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  IATA. Архівавана з першакрыніцы 27 чэрвеня 2021. Праверана 30 чэрвеня 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | LinkedIn |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV12614616 · BIBSYS: 90377338 · BNE: XX87734 · BNF: 12044483v · CiNii: DA07423705 · GND: 1011-X · ISNI: 0000 0004 0440 5689 · LCCN: n81038751 · NDL: 00288514 · NLA: 35226218 · NLG: 130094, 251756 · PTBNP: 420421 · LIBRIS: 119042 · SUDOC: 027604497 · VIAF: 142731388, 158940779 |

 |