recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Дайка
**Дайка** (англ.: dike, dyke — сцяна з камяню) — інтрузіўнае цела з сякучымі кантактамі, даўжыня цела ў шмат разоў перавышае шырыню, а плоскасці эндакантактаў практычна паралельныя. Па сутнасці дайка ўяўляе сабой расколіну, якая была запоўненая магматычным расплавам. Дайкі маюць даўжыню ад дзесяткаў метраў да сотняў кіламетраў і шырынёй ад некалькіх сантыметраў да 5—10 км.

Дайка адносіцца да класа малаглыбінных (гіпабісальных) інтрузій. Пароды, якія іх складаюць, маюць непаўнакрышталічныя, парфіравыя або афіравыя структуры, што звязана з хуткім астуджэннем і крышталізацыяй расплаву.

Спасылкі
--------

* Дайка // Энцыклапедыя Кругасвет  (руск.)
* *Дайка (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* Артыкул на сайце «Горная энциклопедия»  (руск.)
**Герб Клайпеды** (літ.: Klaipėdos herbas) — афіцыйны сімвал горада Клайпеда, адміністрацыйнага цэнтра Клайпедскага павета Літвы. Выкарыстоўваецца таксама ў якасці герба гарадскога муніцыпалітэта. Аўтар сучаснага герба — Кястуціс Міцкявічус.

Апісанне
--------

Герб уяўляе сабой іспанскі шчыт, у чырвоным полі якога намалявана залатая зубчастая мураваная сцяна з трыма вежамі, цэнтральная большая. Вакол вежаў 4 пяцівугольныя зорачкі. Пад сцяной човен.

Сімвалізм
---------

Паводле меркавання большасці гісторыкаў і геральдыстаў, на гербе намаляваны Мемельскі замак  (літ.) (бел.. Існуе таксама версія, што дзве драўляныя вежы — гэта навігацыйныя маякі, якія сімвалізуюць порт Мемель. Човен з'яўляецца сімвалам значнага транспартнага цэнтра і суднаходства, а зоркі, як лічыцца, паказваюць дарогу караблям.

Гісторыя
--------

Герб горада на працягу яго гістарычнага развіцця практычна не змяняўся. Найстарэйшая выява герба Мемеля, якая дайшло да нашага часу, выканана на гарадской пячатцы 1619 года.

На адным з клайпедскіх дамоў XVIII стагоддзя захавалася рэльефная выява герба Мемеля ў авальным шчыце, з нашлемнікам у выглядзе хлопчыка.

Выява зубчастай сцяны з трыма вежамі і чоўнам але без зорак, выкарыстоўвалася на гарадской пячатцы 1900 года і гербе Мемеля 1918 года.

У савецкі час герб Клайпеды ўпершыню апрабаваны Рэспубліканскай геральдычнай камісіяй у 1969 годзе. Аўтарам ўзноўленага герба стаў Ёнас Стумбрас. Герб паўтараў гістарычны сімвал горада, але быў выкананы на варажскім шчыце, ад якога пазней адмовіліся.

Сучасны выгляд герба горада распрацаваны ў адпаведнасці з гістарычнай версіяй Клайпедскім цэнтрам дызайну і зацверджаны 1 ліпеня 1992 года.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Miesto herbas — primiršta istorija  (літ.)
2. ↑  ГЕРБ ГОРОДА КЛАЙПЕДА (КЛАЙПЕДСКИЙ УЕЗД)
3. ↑  Miesto herbas — primiršta istorija. «15-min.lt», 13.10.2010  (літ.)
4. ↑  Memel-Neustadt Архівавана 16 мая 2016.
5. ↑  Klaipėdos miesto savivaldybė  (руск.)

Літаратура
----------

* Geheimes Staatsarchiv preussischer Kulturbesitz, Ostpreussen, Fol. 624, p. 447
* Heinrich Neu. Das Wappen von Memel. Entstehung und Geschichte. — Bonn, 1958.
* Edmundas Rimša. Lietuvos heraldika. — Vilnius: Baltos lankos, 2008. ISBN 978-9955-23-202-5
* Архив Геральдической комиссии Литвы (материал 1967—1970 годов хранится в Центре культурного наследия)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Герб Клайпеды
* Lithuanian Civic Heraldry. Heraldry of the World (англ.)
* Клайпедскае гарадское самакіраванне на Heraldicum.ru (руск.)
* Герб горада Клайпеда на Geraldika.ru (руск.)
Фіта- і заапланктон

|  |
| --- |
| Раздзел заалогіі
**Планкталогія**

 |
| **Галіны заалогіі** |
| Аалогія •
Акаралогія
Антразаалогія •
Фізічная антрапалогія • 
Апіялогія
Арахналогія • Артрападалогія 
Гельмінталогія • Герпеталогія 
Іхтыялогія • Карцыналогія 
Кеталогія • Канхалогія 
Малакалогія • Нейраэталогія 
Мірмекалогія • Нематалогія 
Аалогія • Арніталогія 
Палеазаалогія • Планкталогія 
Прыматалогія • Протазаалогія 
Тэрыялогія • Хіраптэралогія 
Энтамалогія • Эталогія |
| **Знакамітыя заолагі** |
| Жорж Кюўе · Чарльз Дарвін
Карл Ліней · Конрад Лорэнц 
Томас Сэй · Эдвард Уілсан 
Альфрэд Расэл Уолес
Жан Анры Фабр
іншыя… |
| **Гісторыя** |
| * Г
* Р
* П
 |

**Планкталогія** — гэта раздзел заалогіі, які займаецца вывучэннем планктону — мікраарганізмаў, якія насяляюць водныя глыбіні.

Гісторыя
--------

Пачатак гэтаму кірунку паклала вывучэнне цвіцення вады. У XVI стагоддзе Захарый Янсен вынайшоў першы прататып мікраскопа, які дазволіў выявіць, што нагодай цвіцення вады з’яўляецца празмернае размнажэнне мільёнаў мікраскапічных арганізмаў. У асобны кірунак яго вылучыў нямецкі вучоны Віктар Гензен у 1887 годзе, які і ўвёў тэрмін «планктон».

У гэтай навуцы працавалі такія знакамітыя вучоныя, як Антоні ван Левенгук, Ян Свамердам, Хрысціян Готфрыд Эрэнберг і Ота-Фрэдэрык Мюлер. Апошні ўпершыню паспрабаваў здзейсніць вылаў планктону пры дапамозе мелкаклетачнай сеткі, мадэль якой легла ў аснову стварэння сучасных сетак для лоўлі планктону.

Для вывучэння планктону арганізоўваліся шматлікія навуковыя экспедыцыі, найбольш выніковайзь якіх з’яўляецца экспедыцыя на судне «Чэленджэр». Менавіта ёй удалося высветліць, што планктон існуе нават на глыбіні ў 1000 метраў. Тады ж з’явіліся буйныя манаграфіі, якія прысвечаны разнастайнасці прэснаводных арганізмаў, якія ўяўляюць з сябе немалую долю планктона. Сярод іх працы аб ракападобных В. Лілджэборга, аб галінавусых рачках Аўгуста Вейсмана і іншыя.

Сучасная планкталогія вывучае паводзіны мікраарганізмаў «In situ», шляхам атрымання выяў з дапамогай спецыяльных прыстасаванняў.

Папулярызацыя
-------------

Існуюць праэкты, якія дазваляюць удзельнічаць у вывучэнні планктону ў рэжыме анлайн з дапамогай аўтаматычных сродкаў «Доўгатэрміновая Экалагічная Абсерваторыя».

Зноскі
------

1. ↑  Schofield, O.; *et al.*: *The Long-Term Ecosystem Observatory: An Integrated Coastal Observatory*, IEEE Journal of Oceanic Engineering 27(2); April 2002.
2. ↑  Institute of Marine and Coastal Sciences, Rutgers University

Спасылкі
--------

* Планкталогія на Архіве ведаў Архівавана 15 ліпеня 2011.
**Пласа-Маёр**  (ісп. Plaza Mayor — галоўная плошча) — адна з цэнтральных плошчаў іспанскай сталіцы. Знаходзіцца ў частцы, якую прынята называць «аўстрыйскім Мадрыдам».
Супернічае з плошчай Пуэрта-дэль-Соль за гонар называцца галоўнай плошчай Мадрыда. Лопе дэ Вега назваў гэтую плошчу «пупам Іспаніі».
Яна зроблена ў стылі барока, адзін з нешматлікіх помнікаў эпохі Габсбургаў, была пабудавана па праекце архітэктара Хуана Гомеса дэ Моры.
Першапачаткова, пад час караля Кастыліі і Леона Энрыке ІІ, плошча знаходзілася за гарадской сцяною, адразу за «Варотамі Гвадалахары», на зліянні дзвюх вуліц Таледа і Аточа. Паступова яна набыла статус найважнейшага рынку і пры Філіпе ІІІ была сур’ёзна перабудавана.
На працягу гісторыі назва плошчы неадначасова змянялася: ад «Прыгараднай» да «Галоўнай плошчы», ад «Каралеўскай» да «Плошчы Канстытуцыі».
З 1923 года да пачатку дыктатуры Прыма дэ Рывера насіла імя «Плошчы Канстытуцыі». Гэтае ж імя атрымала з абвяшчэннем Другой Іспанскай Рэспублікі і насіла яе да канца Грамадзянскай вайны, калі ёй далі назву «Пласа-Маёр».

Пласа-Маёр была ганарова адкрыта 15 мая 1620 года ў сувязі з кананізацыяй Ісідра де Мерла і Кінтана. Пласа-Маёр была першай у Мадрыдзе плошчай, дзе было арганізавана пастаяннае месца для карыды. Бойкі былі прысвечаныя святам пакравіцелей Мадрыда — Сан-Хуана, Санта-Ганны і Сан-Ісідра. У самым цэнтры плошчы на гранітным пастаменце ўзвышаецца бронзавая скульптура караля Філіпа ІІІ на кані.
У фізіцы, **планкаўская шчыльнасць** - гэта адзінка вымярэння шчыльнасці, якая пазначаецца **ρP**, вызначаная ў тэрмінах фундаментальных канстант ў натуральных адзінках, гэтак жа вядомых як планкаўскія адзінкі. Планкаўская шчыльнасць вызначаецца як:

{\displaystyle \rho \_{P}={\frac {m\_{P}}{l\_{P}^{3}}}={\frac {c^{5}}{\hbar G^{2}}}} ≈ 5,1×1096 кг/м³,
дзе:

*mP* — Планкаўская маса
*lP* — Планкаўская даўжыня
{\displaystyle \hbar } — пастаянная Планка;
*G* — гравітацыйная пастаянная;
*c* — хуткасць святла у вакууме.
Гэта вельмі вялікая шчыльнасць, прыблізна эквівалентная 1023 сонечным масам, сціснутым ў прасторы аднаго атамнага ядра. Шчыльнасць Сусвету была роўная адной адзінцы планкаўскай шчыльнасці па заканчэнні планкаўскай эпохі пасля Вялікага выбуху.

Гл. таксама
-----------

* Планкаўская эпоха
* Шчыльнасць
* Планкаўскія адзінкі

| ⛭Планкаўскія адзінкі |
| --- |
| Асноўныя | 
Пастаянная |
Час |
Даўжыня |
Маса |
Зарад |
Тэмпература
 |
| Вытворныя | 

---

Энергія |
Сіла |
Магутнасць |
Шчыльнасць |
Вуглавая частата |
Ціск |
Ток |
Напружанне |
Супраціўленне |
Імпульс |
Плошча
 |
| Выкарыстоўваюцца ў | 

---

Часціца =
Чорная дзірка =
Максімон |
Эпоха |
Пастаянная Дзірака
 |
1 — праваднік,  
 *F**p* — Планкаўская сіла,  
 *l**p* — Планкаўская даўжыня,  
 *I**p* — Планкаўскі ток.
**Планкаўскі ток** (абазначаецца як {\displaystyle I\_{p}}) — адна з вытворных адзінак вымярэння планкаўскай сістэмы адзінак, якая ўжываецца для вымярэння электрычнага току і вызначаная праз фундаментальныя пастаянныя:

{\displaystyle I\_{p}=q\_{p}/t\_{p}=(c^{6}4\pi \varepsilon \_{0}/G)^{\frac {1}{2}}} ≈ 3,479×1025 ампер,
дзе:

{\displaystyle q\_{p}=(c\hbar 4\pi \varepsilon \_{0})^{\frac {1}{2}}} — планкаўскі зарад;
{\displaystyle t\_{p}=(\hbar G/c^{5})^{\frac {1}{2}}} — планкаўскі час;
{\displaystyle \varepsilon \_{0}} = дыэлектрычная пастаянная у вакууме;
{\displaystyle \hbar } — пастаянная Дзірака;
*G* — гравітацыйная пастаянная;
*c* — хуткасць святла у вакууме.
Планкаўскі ток — гэта ток, які пераносіць адзін планкаўскі зарад за адзін планкаўскі час.

Раўназначнае азначэнне: планкаўскі ток — гэта такі пастаянны ток, які, працякаючы ў двух прамых паралельных правадніках бясконцай даўжыні, размешчаных у вакууме на адлегласці планкаўскай даўжыні адзін ад аднаго, стварае паміж гэтымі праваднікамі сілу, роўную планкаўскай сіле на кожны ўчастак даўжыні праваднікоў, роўны планкаўскай даўжыні.

| ⛭Планкаўскія адзінкі |
| --- |
| Асноўныя | 
Пастаянная |
Час |
Даўжыня |
Маса |
Зарад |
Тэмпература
 |
| Вытворныя | 

---

Энергія |
Сіла |
Магутнасць |
Шчыльнасць |
Вуглавая частата |
Ціск |
Ток |
Напружанне |
Супраціўленне |
Імпульс |
Плошча
 |
| Выкарыстоўваюцца ў | 

---

Часціца =
Чорная дзірка =
Максімон |
Эпоха |
Пастаянная Дзірака
 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пласт.

**Пласт** — нацыянальная скаўцкая арганізацыя Украіны, мэта якой спрыяць усебаковаму патрыятычнаму самавыхаванню ўкраінскай моладзі на прынцыпах хрысціянскай маралі, на свядомых, адказных і паўнавартасных грамадзян мясцовай, нацыянальнай і сусветнай супольнасці, і на правадыроў украінскага грамадства.

Дата заснавання «Пласта» — восень 1911 года. Першая прысяга Пласта адбылася 12 красавіка 1912 года, нягледзячы на ​​тое, што на самой справе пластавыя гурткі былі створаны незалежна адзін ад аднаго Іванам Чмолам, Аляксандрам Цісоўскім і Пятром Франкам. Пасля аформіўся Арганізацыйны пластавы камітэт у 1913 годзе, які аб'яднаў разрозненыя пластавыя гурткі ў маштабную краявую арганізацыю.

Пластуны вызначыліся тым, што актыўна ўдзельнічалі ў развіцці і абароне сваёй дзяржавы, былі актыўнымі ўдзельнікамі вызвольнага руху і войнаў за незалежнасць УНР і ЗУНР. Цяпер «Пласт» — найбуйнейшая і найстарэйшая ўкраінская скаўцкая арганізацыя, якая дзейнічае ў многіх краінах свету і аб'ядноўвае пластуноў Украіны і ўкраінскай дыяспары. Ва Украіне колькасць пластуноў складае 6000 чалавек. Арганізацыя дзейнічае ў 24 рэгіёнах Украіны.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дзіл.
**Дзіл** (груз. ძილ, мрглавані: Ⴛ, нусхуры: ⴛ, мхедрулі: ძ, МФА: [dzil]) — дваццаць восьмая літара грузінскага алфавіту. У ізапсефіі мае значэнне «3000». Беларускі адпаведнік — дз ([dz]). Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае j.

* Дзіл мхедруліДзіл мхедрулі
* Дзіл мрглаваніДзіл мрглавані
* Дзіл нусхурыДзіл нусхуры

Юнікод
------

У Юнікодзе:

* Ⴛ : U+10BB
* ძ : U+10EB

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дзіл (літара)

| ⛭Грузінскае пісьмо |
| --- |
| Графіка | ა · ბ · გ · დ · ე · ვ · ზ · თ · ი · კ · ლ · მ · ნ · ო · პ · ჟ · რ · ს · ტ · უ · ფ · ქ · ღ · ყ · შ · ჩ · ც · ძ · წ · ჭ · ხ · ჯ · ჰ |
| Дадатковыя літары | ჶ · ჷ · ჸ · ჹ · ჺ |
| Архаічныя літары | ჱ · ჲ · ჳ · ჴ · ჵ |
**Дзіма́мерыцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лоеўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Дзімамерка.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Лоеўскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Ручаёўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Джэймс.

**Востраў Джэймс** (англ.: James Island) — невялікі фортыфікаваны астравок на рацэ Гамбія, прыкладна ў 30 км ад упадзення яе ў Атлантычны акіян.

Гісторыя
--------

Старадаўняя карта вострава

Першае ўмацаванае паселішча еўрапейцаў на востраве было заснавана герцагствам Курляндскім у 1651 годзе. 

**Востраў Святога Андрэя** быў не адзінай заморскай калоніяй герцагства (Калонія на востраве Табага існавала на працягу 1654—1659, і паўторна ў 1660—1689). 

У 1661 годзе востраў быў захоплены англічанамі, якія далі яму сучасная назва. Выкарыстоўваўся як база, для вывазу з Заходняй Афрыкі золата, слановай косці і чорных нявольнікаў.

У 1695 годзе форт Джэймс быў захоплены Францыяй. Быў вернуты Англіі ў 1697 годзе, затым ізноў адышоў Францыі ў 1702 годзе. У 1779 годзе форт быў закінуты.

У 2003 годзе востраў Джэймс разам з некалькімі іншымі ўмацаваннямі каланіяльнага перыяду занесены ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
**Скапцы** («ягняты Божыя», «белыя галубы») — паслядоўнікі містычнай секты хрысціян, якая ўзводзіць аперацыю аскаплення ў ступень богаспадобнай справы.

Гісторыя
--------

Вядома, што некаторыя духоўныя асобы на Русі ў XII—XIII стагоддзях былі скапцамі. Па светапоглядзе секта блізкая да хлыстоў (хрыставераў). Як секта ў рэлігіязнаўчым разуменні паўстала ў XVIII стагоддзі, заснавальнікам лічыцца беглы прыгонны Кандрацій Селіванаў, які пакінуў секту хлыстоў «багародзіцы» Акуліны Іванаўны, расчараваўшыся ў сваіх ранейшых рэлігійных перакананнях.

Абшчыны скапцоў лічылі, што адзіным шляхам выратавання душы з’яўляецца барацьба з целам шляхам аскаплення. У царскай Расіі скапцоў высылалі ў Сібір. Нягледзячы на ​​гэта, секта была даволі шматлікая: у другой палове XIX стагоддзя скапцоў налічвалася каля 6 тысяч, галоўным чынам у Тамбоўскай, Курскай, Арлоўскай губернях, у Сібіры, дзе багатыя скапцовыя абшчыны куплялі вялізныя тэрыторыі ў мясцовага насельніцтва.

У СССР секта скапцоў была забароненая. У 1929 годзе адбыўся гучны судовы працэс над сектай. А першы суд над сектай адбыўся ў 1772 годзе, калі судзілі цэлую абшчыну ў колькасці 246 чалавек. У цяперашні час невялікая колькасць скапцоў засталася ў некаторых раёнах Паўночнага Каўказа. Ад членаў гэтых сект патрабуецца адпраўленне пэўнага культу, захаванне аскетычнага ладу жыцця, але без аскаплення.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0238-5 (Т. 14).
Памятная дошка ў гонар заснавання групы *Скамандр* на варшаўскай вуліцы Новы Свят
**Скама́ндар** (польск.: Skamander) — польская паэтычная суполка, заснаваная ў 1918 годзе Юліянам Тувімам, Антоніем Слонімскім, Яраславам Івашкевічам, Казімірам Вяжынскім і Янам Леханем. Узорам для *скамандрытаў* была найперш творчасць Леапольда Стафа.

Свой назва суполка ўзяла ад ракі Скамандэр, што ў Малой Азіі, якая паводле «Іліяды» аплывала Трою.

Суполка фарміравалася на працягу 1916—1919 гадоў і вяла актыўную дзейнасць да 1926—1928 гадоў. У гэты перыяд выдаваўся аднайменны штомесячны часопіс. Да суполкі далучыліся Марыя Паўлікоўская-Яснажэўская, Юзаф Вітлін, Станіслаў Балінскі, Казімера Ілаковіч. Пасля распаду суполкі яе ўдзельнікаў — *скамандрытаў* — працягвалі ўспрымаць як суцэльную групу.

Гл. таксама
-----------

* Альбін Дзяконскі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 145764028 · GND: 1147686467 · NKC: osd2016917504 · NLP: A11745265 · SUDOC: 112506577 · VIAF: 177146821990007380262 |

 |
Скандынавія ў рэгіянальным кантэксце
**Скандынавістыка** або **скандынавазнаўства** (англ.: Scandinavian studies) — гэта міждысцыплінарная акадэмічная вобласць рэгіёназнаўства, галоўным чынам у ЗША і Германіі, якая ў першую чаргу факусуецца на даследаванні скандынаўскіх моў (таксама вядомых як паўночнагерманскія мовы) і культуры, якая адносіцца да Скандынавіі, а таксама на даследаванні скандынаўскай мовы і культуры ў іншых краінах Паўночнай Еўропы. Нярэдка ў якасці сіноніма да скандынавістыкі выкарыстоўваецца тэрмін «**нардыстыка**».

Праблема вызначэння
-------------------

У той час як «Скандынавія» вызначаецца як Данія, Нарвегія і Швецыя, тэрмін «скандынаўскі» ў этнічным, культурным і лінгвістычным сэнсе часта выкарыстоўваецца як сінонім для тэрміна «паўночнагерманскі», а таксама адносіцца да народаў і моў Фарэрскіх астравоў, Ісландыі і скандынаўскай этнічнай меншасці ў Фінляндыі.

Скандынавістыка не існуе як асобная вобласць навуковых даследаванняў у самой Скандынавіі або ў краінах Паўночнай Еўропы, паколькі яе аб’ект і прадмет будуць успрымацца празмерна шырока, каб іх можна было асэнсавана разглядаць у рамках адной навуковай дысцыпліны. Бліжэйшай па сэнсу сумежнай вобласцю навукі ў Скандынавіі з’яўляецца больш вузкая дысцыпліна нардычнай лінгвістыкі, якая ахоплівае паўночнагерманскія мовы. Асноўным напрамкам скандынавістыкі з’яўляецца даследаванне скандынаўскіх моў, асабліва трох буйнейшых моў — дацкай, нарвежскай і шведскай.

Скандынавістыка ва ўніверсітэтах свету
--------------------------------------

Універсітэты, якія прапануюць адукацыйныя праграмы і праводзяць даследаванні ў сферы скандынавістыкі, размешчаны ў Паўночнай Амерыцы і Еўропе. Аддзяленні скандынавістыкі у ЗША маюцца ў Каліфарнійскім універсітэце, Універсітэце Берклі, Вашынгтонскім універсітэце і Універсітэце Вісконсін-Мэдысан. Універсітэцкі каледж Лондана і Эдынбургскі ўніверсітэт з’яўляюцца базай для адзіных кафедраў скандынавістыкі ў Вялікабрытаніі, у той час як іншыя інстытуты, такія як Універсітэт Абердзіна, маюць адпаведныя спецыялізаваныя даследчыя інстытуты.

У некаторых універсітэтах ЗША скандынавістыка змяшчаецца ў той жа аддзел, што і балтазнаўства (англ.: Baltic studies), хоць краіны Балтыі, іх культура і мова гэтак жа не звязаныя са Скандынавіяй і скандынаўскімі мовамі, як і з англійскай. Наадварот, балтыйскія даследаванні звычайна групуюцца разам са славянскімі або ўсходнееўрапейскімі даследаваннямі ў скандынаўскіх універсітэтах, такіх як Універсітэт Осла, і лічацца зусім не звязанымі са скандынавістыкай.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4077478-8 · LCCN: sh85117969 · Microsoft: 537640818 · NKC: ph205452, ph123316 |
**Сканер портаў** — праграма, прызначаная для праверкі сервера або хоста на наяўнасць адкрытых партоў. Такая праграма можа выкарыстоўвацца адміністратарамі для праверкі палітык бяспекі іх сетак і зламыснікамі для ідэнтыфікацыі сеткавых службаў, якія працуюць на хосце, і выкарыстання ўразлівасцяў.

**Сканаванне портаў** — працэс, які адпраўляе кліенцкія запыты на дыяпазон адрасоў партоў сервера на хосце з мэтай пошуку актыўнага порта; гэта не зламысны працэс сам па сабе. Большая частка выкарыстання сканавання партоў — гэта не атакі, а простыя даследаванні для вызначэння паслуг, даступных на аддаленай машыне.

**Portsweep** — сканаванне некалькіх хостаў для пэўнага праслухоўваючага порта. Апошні звычайна выкарыстоўваецца для пошуку пэўнай службы, напрыклад, камп’ютарны чарвяк на базе SQL можа шукаць хосты, якія праслухоўваюць порт TCP 1433.
**Скапаліты** (ад лац.: Scapus — страла) — група мінералаў — алюмасілікаты натрыю і кальцыю з нясталым складам, крышталяграфічна тоесных і адрозных хімічным складам і ўдзельнай вагой. У хіміі іх разглядаюць як ізаморфныя сумесі двух сілікатаў: Ca 4Al6Si6O25 (25,1 % вокісу кальцыю, 34,3 гліназёму і 40,6 крэмназёма) і Na 4Al3Si9O24 Cl (11 % натрыю, 18 % гліназёму і 61,1 крэмназёма і 6,9 хлорыстага натрыю) у розных суадносінах. Назва «скапаліт» паходзіць ад стар.-грэч. σκάπος — стрыжань і λίθος — камень, што звязана з незвычайнай формай крышталёў гэтых мінералаў.

Літаратура
----------

* Скапалі́т // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 437. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Минерал Скаполит // Каталог Минералов  (руск.)
* Скаполиты // Кристаллов.net  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Кругасвет · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779243380 |
**Кінеты́чная эне́ргія** – скалярная велічыня, якая колькасна характарызуе рух цела. Кінетычная энергія вызначаецца як работа, якую трэба здзейсніць над целам, каб перавесці яго ў дадзены стан са стану спакою.

Такім чынам:

{\displaystyle W\_{kin}=A\_{s,s\_{0}}=\int \limits \_{s\_{0}}^{s}{\vec {F}}d{\vec {r}}=\int \limits \_{s\_{0}}^{s}(m{\vec {a}})({\vec {v}}dt)=m\int \limits \_{s\_{0}}^{s}{\frac {d{\vec {v}}}{dt}}{\vec {v}}dt=m\int \limits \_{s\_{0}}^{s}vdv=m\left({\frac {v\_{2}^{2}}{2}}-{\frac {v\_{1}^{2}}{2}}\right)={\frac {mv\_{2}^{2}}{2}}-{\frac {mv\_{1}^{2}}{2}}.}

Паколькі, па вызначэнні кінетычнай энергіі, {\displaystyle v\_{1}=0} (пачатковы стан – стан спакою), маем:

{\displaystyle W\_{kin}={\frac {mv^{2}}{2}}.}

Такім чынам, кінетычная энергія колькасна роўная палавіне здабытку масы цела на квадрат яго скорасці. З гэтай формулы таксама вынікае, што кінетычная энергія залежыць ад выбранай сістэмы адліку.

Формулу для работы можна запісаць так:

{\displaystyle A={\frac {mv\_{2}^{2}}{2}}-{\frac {mv\_{1}^{2}}{2}}=W\_{kin,2}-W\_{kin,1}.}

Гэта значыць, што работа, зробленая над целам, роўная змяненню яго кінетычнай энергіі.

Гл. таксама
-----------

* Патэнцыяльная энергія
* Закон захавання энергіі
* Хаос
* Энтальпія
* Негэнтрапія
* Тэрмадынаміка
* Кінетычны рухавік
Мужчына ў брыджах
**Брыджы** (англ.: breeches або *britches*) — кароткія штаны ніжэй каленаў, якія шчыльна ахопліваюць ногі. Гістарычна, у XVI—XVIII стст. частка стандартнага заходнееўрапейскага мужчынскага касцюма, таксама вядомая як *кюлоты*; у пазнейшыя часы насіліся з высокімі ботамі і выкарыстоўваліся для верхавой язды. Выкарыстоўваецца як элемент спартыўнай формы ў амерыканскім футболе, бейсболе і інш.

Этымалогія
----------

«Breeches» — вядомы з 1205 года прыклад двайнога множнага ліку. Слова *bréc* або *breoc* («брэ») прыйшло са стараанглійскай, а да гэтага са старафранцузскай мовы і ўжо з'яўлялася множным лікам ад слова *bróc*, якое азначае «адзенне для ног і тулава».

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Брыджы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (11-th) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дайнава.

**Дайнава́ 1** (трансліт.: *Dajnava 1*, руск.: Дайнова 1) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці, на паўднёвы захад ад Ліды. Уваходзіць у склад Дзітвянскага сельсавета.

Гісторыя
--------

Гісторык Тэадор Нарбут лакалізуе сярэднявечнае Дайнаўскае княства ў Лідскім павеце «за левым берагам ракі Дзітва» і лічыць населены пункт Дайнава, які знаходзіцца паміж Мыто і Лідай цэнтрам княства, пра што піша ў сваіх «Дзеях…». Аднак агульнага меркавання пра лакалізацыю тагачаснай Дайнавы няма.

У вопісе парафій Лідскага дэканата ў 1784 годзе згадваецца Дайнава (*Dejnowo*), двор, капліца, карчма і вёска ксяндзоў аўгустынаў эмірытанскіх віленскіх, на паўднёвы захад ад Ліды.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) вёска ў Расійскай імперыі. У 1915 годзе акупавана Германіяй, з 1921 года ў складзе Польшчы, з 1939 года — у БССР. З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй.

Да 1978 года вёска ўваходзіла ў склад Крупаўскага сельсавета.

Славутасці
----------

Культавы валун даўжынёй 2,45 м, шырынёй 1,8 м і вышынёй над паверхняй зямлі 1,15 м знаходзіцца за 0,5 км ад вёскі Дайнава-1 па дарозе да вёскі Бельскія, за 150 м на поўнач ад дарогі. Зверху на паверхні валуна маецца 13 выразных лунак і некалькі меркаваных. Дыяметр лунак 5-7 см і глыбіня 1-3 см.

Непадалёк меўся велізарны камень, які народ называў «кабылкаю», бо, паводле падання, на ім каралі злачынцаў. Магчыма, што тут у старажытнасці збіраліся копныя суды. Краязнаўца Міхал Шымялевіч пісаў пра тое, што камень быў пабіты мулярамі ў 1905 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9 (DJVU).
2. ↑  pawet.net
3. ↑  Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў Беларускай ССР ад 24 красавіка 1978 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 16 (1570).
4. ↑  pawet.net

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Дзітвянскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Дзітва |
| Аграгарадкі | Крупава |
| Вёскі | Абрубы ·  Банцавічы ·  Белевічы ·  Бельскія ·  Бенкевічы ·  Бярнуці ·  Верх-Крупава ·  Ворнішкі · Вялікія Рэксці ·  Дайнава 1 ·  Дайнава 2 ·  Дамейкі ·  Жырмуны ·  Заполле ·  Засценак Бельскія ·  Кербядзі ·  Козічы ·  Мальгі ·  Навіцкія 3 ·  Наркуны ·  Пурсці ·  Рапэйкі ·  Рылаўцы ·  Хрулі ·  Хутар Янцавічы ·  Чэрнікі ·  Шаўдзюкі ·  Янцавічы ·  Яўсеевічы |
**Алег Міхайлавіч Рапаў** (2 красавіка 1939, Рыбінск — 13 мая 2002, Масква) — правадзейны член РАЕН (1996).

Скончыў гістарычны факультэт МДУ (1963), доктар гістарычных навук (1990), прафесар кафедры гісторыі Расіі да XIX ст. гістарычнага факультэта (1992). Член Рускага гістарычнага таварыства (1989) і Усерасійскай асацыяцыі медыевістаў і гісторыкаў ранняга новага часу (1992). Член-карэспандэнт Міжнароднай славянскай акадэміі навук, адукацыі, мастацтваў і культуры (1993).

Кірункі навуковай дзейнасці: палітычная і сацыяльна-эканамічная гісторыя Русі IX—XIII ст. гісторыя старажытнарускага горада, гісторыя прыняцця хрысціянства Руссю, храналогія рускага летапісання. Тэма кандыдацкай дысертацыі: «Феадальнае землеўладанне ў дамангольскай Русі». Тэма доктарскай дысертацыі: «Руская царква ў IX — першай траціне XII стст. Прыняцце хрысціянства».

Чытаў агульны курс лекцый «Гісторыя Расіі з найстаражытных часоў да канца XVIII ст.» і спецкурсы «Хрышчэнне Русі», «Уладзімір Вялікі і яго час». Вёў спецсемінары «Замежныя крыніцы па гісторыі Русі», «Палітычная гісторыя Русі ў эпоху феадальнай раздробленасці».

Аўтар больш за 70 навуковых прац. Асноўныя працы: «Княжыя ўладанні на Русі ў X — першай палове XIII ст.» (1977), навучальны дапаможнік «Матэрыялы па гісторыі СССР. Для семінарскіх і практычных заняткаў. Вып. 1. „Найстаражытныя дзяржавы на тэрыторыі СССР"» (сааўт. 1985), «Увядзенне хрысціянства на Русі» (сааўт. 1987), «Руская царква ў IX — першай траціне XII ст. Прыняцце хрысціянства» (1988).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Памяти Олега Михайловича Рапова // Вестник Московского университета. Сер. 8, История. — 2003. — № 1. — С. 110—113.
**Але́г Міха́йлавіч Табаню́хаў** (нар.1 сакавіка 1956, г. Горкi, Магілёўская вобласць) — беларускі дыпламат. Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Туркменістане.

Біяграфія
---------

У 1984 годзе скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію па спецыяльнасці эканоміка і арганізацыя сельскай гаспадаркі; у 1996 годзе — Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці дзяржаўнае кіраванне. 

Намеснік старшыні Горацкага раённага выканаўчага камітэта;
намеснік старшыні, першы намеснік старшыні Магілёўскага гарадскога выканаўчага камітэта;
начальнік упраўлення арганізацыі гандлю і рынку рыбапрадуктаў Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь;
першы намеснік Старшыні Праўлення Белкаапсаюза;
намеснік старшыні Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта;
кіраўнік аддзялення Пасольства Рэспублікі Беларусь у Расійскай Федэрацыі ў г. Санкт-Пецярбургу.

З верасня 2013 года — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Туркменістане. 12 верасня 2019 года быў вызвалены з пасады.

Сям’я
-----

Жанаты, мае дзвюх дачок.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 340 «О В. В. Бескостом» (руск.).  Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь (12 верасня 2019).



| ⛭Надзвычайныя і Паўнамоцныя Паслы Беларусі ў Туркменскай Рэспубліцы |
| --- |
| Пачатак дыпадносін  Адкрыццё пасольства | 21 студзеня 1993  ліпень 2002 |
| Паслы | Леанід Рачкоў (2000—2003) • Юрый Малумаў (2003—2011) • Энвер Барыеў (2011—2013) • Алег Табанюхаў (2013—2019) • Вячаслаў Бяскосты (з 2019) |
**Алег Паўлавіч Марозаў** (нар. 1 студзеня 1941) — савецкі і беларускі дызайнер. Член Беларускага саюза дызайнераў.

Біяграфія
---------

Алег Паўлавіч Марозаў нарадзіўся ў 1941 годзе ў горадзе Клічаў Магілёўскай вобласці ў БССР.

У 1973 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытытут. навучаўся ў Алега Віктаравіча Чарнышова.

З 1961 года прымае ўдзел ў выставах у Расіі, Беларусі,Літве і Балгарыі.

З 1987 года з’яўляецца членам Беларускага саюза дызайнераў. Спецыялізуецца на дызайне мэблі.

Узнагароджаны «Ордэнам Пашаны».

Сярод асноўных прац — наборы мэблі для сталовай «Беларуская хата», кухні «Вязынка», «Вячэра».

Літаратура
----------

* *Н. В. Федасеенка.* Беларускі саюз дызайнераў. — "Беларускі саюз дызайнераў". — 1998. — 316 с. — ISBN 985-6534-01-1.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шымбарэцкі.
**Алег Уладзіміравіч Шымбарэцкі** (нар. 2 лістапада 1966, г. Ваўкавыск, Гродзенская вобласць) — беларускі архітэктар-рэстаўратар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1989 годзе архітэктурны факультэт БПІ па спецыяльнасці «Архітэктура» (выкладчыкі В. І. Анікін, А. Б. Марозава, В. І. Сысоева). У 1989—1995 гадах працаваў у ДКПМ г. Гродна інстытута «Белспецпраектрэстаўрацыя»; з 1995 года працуе ў інстытуце «Гроднаграмадзянпраект» на пасадзе галоўнага архітэктара праектаў у ПМ-1. У 2000—2001 гадах прайшоў навучанне і стажыроўку ў Міжнароднай паслядыпломнай летняй школе «Нясвіжская Акадэмія» з атрыманнем дыплома міжнароднага ўзору.

Член Саюза архітэктараў Беларусі з 2003 года.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: рэстаўрацыя фасадаў будынка аптэкі ў складзе езуіцкага кляштара (1995—2001, будаўніцтва ў 2001); рэканструкцыя з рэстаўрацыяй фасадаў будынка па вул. Савецкая, 1 (1997—2000, будаўніцтва ў 1996—2002; пры ўдзеле А. Хамко); рэканструкцыя з рэстаўрацыяй фасадаў будынка па вул. Сацыялістычнай, 10 (1998—1999, будаўніцтва ў 1999—2000; пры ўдзеле А. Хамко); рэканструкцыя з рэстаўрацыяй фасадаў будынка па вул. К. Маркса, 4 пад Курыю Гродзенскай дыяцэзіі Рымска-каталіцкай царквы (1998—2000, будаўніцтва ў 1999—2001); рэканструкцыя Цэнтральнага спартыўнага комплексу «Нёман» (2002—2008, будаўніцтва ў 2002—2008; у складзе аўтарскага калектыва, ГАП — У. М. Еўдакімаў); рэканструкцыя будынка пажарнай часткі па вул. Замкавай, 19 (2006—2007, будаўніцтва ў 2007—2008; пры ўдзеле Л. М. Бохан, Е. І. Турач); рэканструкцыя часткі брыгіцкага кляштара па вул. К. Маркса, 27 пад Дом міласэрнасці (Праектаванне 2007—2008, ідзе будаўніцтва); рэканструкцыя Старога замка — усе ў Гродне.

* Аптэка езуітаўАптэка езуітаў
* Дом па Сацыялістычнай вуліцы, 1Дом па Сацыялістычнай вуліцы, 1
* Унутрнаы дворык Курыі Гродзенскай дыяцэзііУнутрнаы дворык Курыі Гродзенскай дыяцэзіі
* Пажарнае дэпоПажарнае дэпо

Узнагароды
----------

Прысуджана дзяржаўная стыпендыя дзеячам культуры і мастацтва творчай моладзі Міністэрства культуры Беларусі па праекце аховы і асваення ландшафту беларускай часткі Аўгустоўскага канала (2001). Адзначаны Граматай 1-й катэгорыі і Спецыяльным дыпломам Саюза архітэктараў СССР. Дыплом БСА 10-га рэспубліканскага агляду-конкурсу лепшых архітэктурных твораў (2002) у намінацыі «Рэстаўрацыя» за рэалізаваны праект «Рэстаўрацыя фасадаў будынка аптэкі ў складзе езуіцкага кляштара ў г. Гродна».

Літаратура
----------

* Шимбарецкий Олег Владимирович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Слабадское.

**Слабадское** — возера ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Нарачанка, за 25 км у напрамку на паўночны захад ад горада Вілейка, за 1,5 км на ўсход ад вёскі Слабада.

Плошча паверхі 0,86 км². Даўжыня 1,5 км, найбольшая шырыня 0,77 км. Даўжыня берагавой лініі 3,75 км. Найбольшая глыбіня 11 м. Аб’ём вады 4,33 млн м³. Плошча вадазбору 6,14 км².

Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 1—4 м, параслі лесам, часткова разараныя. Берагі нізкія, пад хмызняком, месцамі забалочаныя, на паўночным захадзе вышынёй 0,3—0,4 м, абразійныя, тарфяністыя. Пойма шырынёй да 20 м, забалочаная, пакрытая хмызняком. У прыбярэжнай зоне дно пясчанае, глыбей выслана сапрапелем. Шырыня паласы прыбярэжнай надводнай расліннасці 30—50 м, пашырана да глыбіні 1—1,5 м. На паўночным захадзе выцякае ручай у Нарачанку.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, плотка, гусцяра, лінь, карась і іншыя віды рыб.

Зноскі
------

1. ↑  Ліст карты N-35-42. Выданне 1986 года. Стан мясцовасці на 1980 год.

Літаратура
----------

* Слабадское возера // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 484. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Минская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2009. — С. 8. — 60 с. — 20 000 экз. — ISBN 978-985-508-174-7. (руск.)
**Царква́ Пакро́ва Найсвяце́йшай Багаро́дзіцы** — праваслаўны храм у вёсцы Любкаўшчына Стаўбцоўскага раёна Мінскай вобласці, помнік народнага дойлідства. Цэнтр прыходу Стаўбцоўскага благачыння Маладзечанскай епархіі.

Гісторыя
--------

Першапачаткова з'яўлялася могілкавай капліцай, узведзенай у 1818 годзе і прыпісанай да Дабравешчанскай царквы ў Кунасе. Уваходзіла ў склад Слуцкай епархіі.

Напачатку 2000-х г. пачалася рэканструкцыя колішняй капліцы, якая заняпала за савецкім часам. Падчас яе драўляны аб'ём храма быў абкладзены сілікатнай цэглай, што прывяло да страты арыгінальнага выгляду пабудовы. Рэстаўрацыя скончылася ў 2010 годзе, завяршэннем якой стала асвячэнне храма ў гонар Пакрова Найсвяцейшай Багародзіцы, што адбылося 21 жніўня таго ж года. На асвячэнні прысутнічалі біскуп барысаўскі Веніямін, протаіерэй стаўбцоўскай акругі Аляксандр Марцінчык, плябан прыхода Васіль Каляда і запрошаныя святары.

За аднаўленне царквы Васіль Каляда атрымаў медаль Кірылы Тураўскага і грамату мітрапаліта Філарэта. Прыходу быў падораны абраз Філарэта Міласцівага.

Архітэктура
-----------

Прыналежыць да пашыранага на тэрыторыі Беларусі тыповага праекту могілкавых капліцаў, прадстаўнікамі якога з'яўляюцца цэрквы ў Драчкава, Асіпаўшчыне і г.д. Помнік народнага дойлідства. Да квадратнага ў плане аб’ёму малітоўнай залы далучана прамавугольная апсіда і невялікі прытвор. Шатровы дах завершаны цыбулепадобным купалам на васьмігранным барабане, над вальмавым дахам апсіды і двухсхільным пакрыццём прытвора — макаўкай. Бакавыя фасады прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі.

Зноскі
------

1. ↑  Приход храма Покрова пресвятой Богородицы д.Любковщина Архівавана 12 кастрычніка 2018.
2. ↑  Лекі для душы Архівавана 7 верасня 2017.
3. ↑  Свята-Пакроўская царква (Любкаўшчына) на сайце Radzima.org
4. 1 2  21 августа 2010 года. По благословению Высокопреосвященнейшего Митрополита Минского и Слуцкого Филарета епископ Борисовский Вениамин, викарий Минской епархии совершил освящение храма в честь Покрова Пресвятой Богородицы в с. Любковщина Столбцовского района Минской области

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Свята-Пакроўская царква (Любкаўшчына) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Пакроўская царква (Любкаўшчына) на сайце Radzima.org
*
**Свята-Пакроўская царква** — праваслаўны храм у в. Міхневічы Смаргонскага раёна Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца на заходняй ускраіне вёскі, на могілках.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1866 годзе з бутавага каменю.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Храм подоўжна-восевай кампазіцыі з трох’яруснай шатровай званіцай (васьмярык на чацверыку), трапезнай, кубападобнай малітоўнай залай і паўкруглай апсідай. Над пакатым чатырохсхільным дахам асноўнага аб’ёму цыбулепадобная галоўка на васьмігранным барабане, над званіцай макаўка. На фоне паліхромнай бутавай муроўкі сцен вылучаюцца атынкаваныя элементы архітэктурнага дэкору: вуглавыя лапаткі, ліштвы арачных аконных праёмаў, какошнікі, аркатурныя фрызы, карнізы.

Інтэр’ер
--------

Малітоўная зала перакрыта драўляным корабавым скляпеннем. Над уваходам — хоры. Мастацка-дэкаратыўным акцэнтам інтэр'ера з’яўляецца драўляны разны іканастас.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Свята-Пакроўская царква (Міхневічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Пакроўская царква (Міхневічы) на сайце Radzima.org
* Свята-Пакроўская царква (Міхневічы) на сайце «Архіварта»
**Свята-Пакроўская царква** — мураваны праваслаўны храм у горадзе Кіраўск Кіраўскага раёна Магілёўскай вобласці. Знаходзіцца каля шашы Магілёў — Бабруйск на вул. Гагарына, 22.

Гісторыя
--------

Учынена ў 1995 годзе ў будынку XX ст.

Архітэктура
-----------

Вырашана ў стылізаваных формах старажытнарускага царкоўнага дойлідства. Над папярочным прамавугольным у плане прытворам узведзена 8-гранная шатровая званіца з цыбулепадобнай галоўкай, па вуглах такія ж «апостальскія» галоўкі. Да прытвора далучана прамавугольная ў плане малітоўная зала з бакавымі прыдзеламі. Пласкасныя фасады прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі. У паўавальнай арцы над прамавугольным уваходным праёмам фрэскавая размалёўка.

Зноскі
------

1. ↑  Сайт Свято-Покровского храма г. Кировска
2. ↑  Пакроўская царква Архівавана 31 снежня 2022.

Спасылкі
--------

* Свята-Пакроўская царква (Кіраўск) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
Скарб з Панагюрыштэ
**Залаты скарб з Панагю́рыштэ** (балг.: Панагюрско златно скъровище) — набор залатых пасудзін, які складаецца з дзевяці залатых рэчаў агульнай вагой 6164 г. Скарб быў знойдзены 8 снежня 1949 года за 2 км ад горада Панагюрыштэ, у мясцовасці Мерул на полі Георгія Тапалава.

Скарб з Панагюрыштэ — адзін з найбольш вядомых кладаў з фракійскімі артэфактамі, знойдзеных у Балгарыі.

Рэчы са скарба захоўваюцца ў нацыянальным гістарычным музеі ў Сафіі. Фракійскае золата з музея выстаўляецца таксама ў іншых гарадах краіны — у прыватнасці, у Бургасе. У 2014 годзе скарб з Панагюрыштэ выстаўляўся ў Луўры.

Запісы сведак знаходкі скарба
-----------------------------

* Запіс апавядання братоў Дэйкавых, якія знайшлі скарб у 1949 годзе
* Апавяданне Марыі Дэйкавай-Цвятанкавай аб адкрыцці залатога скарба ў Панагюрыштэ

Гл. таксама
-----------

* Фракійцы
* Вылчытранскі скарб

Зноскі
------

1. ↑  Пълним с тракийско злато 4 зали в Лувъра. Прашат над 1600 антики от 17 български музея  (балг.)
Скарбніца былой сядзібы Чапскіх у Станькава
**Скарбніца** — традыцыйнае гаспадарчае збудаванне ў сядзібах, замках, манастырах, дзе захоўвалася найбольш каштоўная маёмасць (скарб). Часам скарбніца аб'ядноўвалася з капліцай, жылымі ці гаспадарчымі збудаваннямі, на фасадзе афармлялася ганкам, порцікам ці галерэяй.

Літаратура
----------

* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991. (руск.)
* *Якімовіч Ю. А.* Скарбніца // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 439—440. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
Артыкул пра выражэнне незадавальнення, нараканне або заяву пра няслушныя дзеянні каго-небудзь. Пра рэчыпаспалітаўскага царкоўнага дзеяча XVI-XVII ст. гл. Пётр Скарга.
**Скарга** — пісьмовае патрабаванне, звернутае да ўпаўнаважанага дзяржаўнага органа аб ліквідацыі парушэнняў правоў і законных інтарэсаў.

Па справах іскавай (грамадзянскай) вытворчасці падаюцца іскавыя заявы, а па справах, што вынікаюць з адміністрацыйна-прававых адносін, — скаргі і заявы. Пералічаныя юрыдычныя дакументы павінны мець па магчымасці кароткі змест і лаканічна выяўленую просьбу заяўніка.

Гл. таксама
-----------

* Апеляцыя

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
**Скарн** — кантактава-метасаматычная парода, якая ўзнікае паблізу інтрузіі, у выпадку, калі змесціўныя пароды рэзка адрозніваюцца ад інтрузіўных парод па хімічным складзе. Скарн з’яўляецца прадуктам рэакцыйнага ўзаемадзеяння кантактуючых паміж сабой карбанатных і алюмасілікатных парод пры ўдзеле высокатэмпературных постмагматычных раствораў ва ўмовах прагрэву ўкараніла сілікатнай (часцей за ўсё кіслай) магмай. Слова скарн паходзіць ад шведскага skarn (літаральна — бруд, адкіды).

Вапнавыя скарны
---------------

Гранат-гедэнбергітавы з галенітам і кальцытам
### Мінеральны склад

Для вапнавых скарнаў характэрныя кальцыйутрымальныя мінералы. Галоўнымі мінераламі з’яўляюцца манаклінны піраксен і кальцыевы гранат, часта ў асацыяцыі з магнетытам, гематытам і эпідотам. Утрымоўваецца кальцыт. Піраксен як правіла мае дыяпсід-гедэнбергітавы склад. Дыяпсід у вапнавых скарнах можа ўтвараць буйныя крышталі або цукровападобны агрэгат мутна-зялёнага або нават белага колеру. Гранат — грасуляр-андрадыт. Часам сустракаюцца везувіянавыя або валастанітавыя скарны. Таксама вапнавыя скарны могуць утрымліваць сульфіды (галеніт, сфалерыт, арсенапірыт, халькапірыт, шэеліт, малібдэніт), мінералы бору (даталіт, данбурыт, аксініт), раданіт.

Літаратура
----------

* Скарн // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 440—441. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* *Жариков В. А.* Скарны // Вялікая савецкая энцыклапедыя  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 195843664 |
**Вяснянкі** (*Plecoptera*) — атрад насякомых.

Апісанне
--------

Цела даўжынёй да 30 мм, падоўжанае, мяккае, на заднім канцы дзве хваставыя ніткі. Галава з доўгімі вусікамі. У самак дзве пары празрысых крылаў, пярэднія вузкія, заднія шырокія, у спакоі складваюцца на спіне веерападобна, у размаху ад 10 да 80 мм; у самцоў крылы пакарочаныя або адсутнічаюць. На канцы цела 2 доўгія хваставыя ніткі. Ротавы апарат грызучы, у дарослых рэдукаваны. Лятаюць ранняй вясной (адсюль назва).

Ператварэнне няпоўнае, лічынкі развіваюцца ў вадзе 1—4 гады. Лічынкі з 2 хваставымі ніткамі, драпежныя, жывуць на дне, трымаюцца сярод камянёў; аддаюць перавагу чыстай, багатай кіслародам, халоднай вадзе. Ператварэнне няпоўнае. Выхад з вады спелых німф і вылет дарослых насякомых пачынаюцца ранняй вясной.

Распаўсюджанне
--------------

Вядомы з пермскай эпохі. Налічваецца каля 2 тыс. відаў. Пашыраны ўсюды, пераважна ва ўмераных шыротах Паўночнага паўшар'я. Жывуць каля праточных вадаёмаў. У Віцебскай вобласці зарэгістраваны 6 відаў, найчасцей трапляецца вяснянка шэрая (*Nemura cinerea*).

Дарослыя вяснянкі і іх лічынкі служаць кормам для рыб.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0

Спасылкі
--------

* Plecoptera

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4183029-5 · LNB: 000317748 · NKC: ph115857 |
**Верайцо́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Асіповіцкага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Верайцы.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Асіповіцкага раёна Бабруйскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Асіповіцкім раёне БССР. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці. У 1939 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Пратасевічы. З 20 верасня 1944 года сельсавет у складзе Бабруйскай вобласці. Пасля 1947 года цэнтр сельсавета вернуты ў вёску Верайцы. З 8 студзеня 1954 года сельсавет у складзе Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Восаўскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Мікрахвалевая хімія** — раздзел хіміі высокіх энергій, які вывучае прымяненне мікрахвалевага выпраменьвання для ўздзеяння на працяканне хімічных рэакцый.

Мікрахвалі дзейнічаюць як высокачастотныя электрычныя палі і, як правіла, награваюць любы матэрыял, які змяшчае рухомыя электрычныя зарады, напрыклад, палярныя малекулы ў растваральніку або правадзячыя іоны ў цвёрдым целе. Палярныя растваральнікі награваюцца, калі малекулы іх кампанентаў вымушаныя круціцца разам з полем і губляць энергію пры сутыкненнях. Паўправадніковыя і праводзячыя матэрыялы награваюцца, калі іоны або электроны ў іх утвараюць электрычны ток, і энергія губляецца з-за электрычнага супраціўлення матэрыялу. Мікрахвалевы нагрэў у лабараторыі пачаў атрымліваць шырокае прызнанне ў канцы 1980-х гадоў, хоць выкарыстанне мікрахвалевага нагрэву ў хімічнай мадыфікацыі можна прасачыць нават з 1950-х гадоў.

Літаратура
----------

* *Hayes Brittany L.* Microwave Synthesis: Chemistry at the Speed of Light. — Cem Corp. — 2002. — 296 p.  ISBN 978-0972222907
* *Keglevich G.* Milestones in Microwave Chemistry. — Springer.- 2016. — 122 p.  ISBN 978-3319306315
* *Bandyopadhyay D.* Advances in microwave chemistry. New directions in organic and biological chemistry. — CRC Press. — 2019. — 535 p.  ISBN 978-0815375197
* *Huang K.* Dynamics in Microwave Chemistry. — Springer. — 2021. — 169 p.  ISBN 978-9811596544

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778523140 · NKC: ph384554 |