recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Сцяг Мінскага раёна** — афіцыйны геральдычны сімвал Мінскага раёна. Сцяг заснаваны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 20 лістапада 2006 года № 691 і зарэгістраваны ў Дзяржаўным геральдычным рэгістры 22 лістапада 2006 года № Б-102.

Апісанне
--------

Прамавугольнае палотнішча блакітнага колеру з суадносінамі бакоў 1:2. У цэнтры правага боку палотнішча размешчана выява герба Мінскага раёна.

Сцяг і палажэнне аб ім ухвалены рашэннямі Мінскага раённага Савета дэпутатаў ад 29 снежня 2004 года № 132 і Мінскага раённага выканаўчага камітэта ад 18 студзеня 2005 года № 21. Сцяга М. М. Елінская, мастак В. А. Ляхор.

Гл. таксама
-----------

* Герб Мінскага раёна

Зноскі
------

1. ↑  Сцяг Мінскага раёна(недаступная спасылка)

| ⛭Сцягі адзінак Мінскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
Барысаў ·  Беразіно ·  Валожын ·  Вілейка ·  Дзяржынск ·  Жодзіна ·  Капыль ·  Клецк ·  Крупкі ·  Любань ·  Маладзечна ·  Мар’іна Горка ·  Мінск1 ·  Мядзел ·  Нясвіж ·  Салігорск ·  Слуцк ·  Смалявічы ·  Старыя Дарогі ·  Стоўбцы ·  Узда ·  Чэрвень |  |
| Гарадскія пасёлкі | 
Гарадзея ·  Радашковічы |
| Раёны | 
Мінскі |
| 1 не ўваходзіць у склад вобласці |
**Абай Велду** (тыгрынья: አባይ ወልዱ; нар. 1965, Эфіопія) — тыграйска-эфіопскі палітык і дзяржаўны дзеяч, пераемнік Мелеса Зенаўі на пасадзе старшыні НФВТ.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў рэгіёне Тыграй у 1965 годзе. Далучыўся да НФВТ ў канцы 1970-х гг.

У 1992—2000 гг. Абай Велду быў губернатарам Цэнтральнага Тыграя. У 2000 годзе ўвайшоў у склад ЦК Народнага фронту вызвалення Тыграя і выканаўчага камітэта Рэвалюцыйна-дэмакратычнага фронту эфіопскіх народаў, а таксама атрымаў адначасова дзве пасады ў рэгіёне Тыграй — кіраўніка сельскагаспадарчага бюро і віцэ-прэзідэнта. У 2010 годзе Абай Велду стаў прэзідэнтам рэгіёна і намеснікам старшыні партыі, увайшоўшы ў бліжэйшы асяроддзе Мелеса Зенаўі. Пасля смерці апошняга ў 2012 годзе быў абраны новым старшынёй Народнага фронту. У 2017—2018 гг. Абай Велду быў зрушаны з ключавых пастоў у НФВТ і Тыграі ў выніку ўнутрыпартыйнай барацьбы. Прыхільнікі намесніка старшыні Дэбрэцыана Гебрэмікаэля абвінавацілі яго ў неэфектыўным кіраванні і некампетэнтнасці. Тым не менш, Абай Велду застаўся ў складзе ЦК НФВТ.

У 2020 годзе ў Тыграі ўспыхнула ўзброенае супрацьстаянне паміж НФВТ і ўрадам Абія Ахмеда Алі. Дакладная роля Абая Велду ў дадзеным канфлікце невядома. Пасля ўзяцця тыграйскай сталіцы Мэкэле ўрадавымі войскамі ён збег у горныя раёны, дзе з паплечнікамі і іншымі высокапастаўленымі тыграйскімі чыноўнікамі хаваўся ў горных сховішчах. 10 студзеня 2021 Абай Велду быў арыштаваны эфіопскай арміяй у выніку спецаперацыі.

Зноскі
------

1. ↑  TPLF's new leaders: Abay Woldu and Debretsion Gebremikael ~ Horn Affairs English **(нявызн.)**.
2. ↑  To Ato Abay Weldu, President of Tigray Region - Ethiopian News **(нявызн.)**(недаступная спасылка) (20 лютага 2013). Архівавана з першакрыніцы 14 лютага 2021. Праверана 2 лютага 2021.
3. ↑  *Observer, Ethiopia*. The dismissed president of Tigray region appointed as an ambassador (англ.)  **(нявызн.)**?. *Ethiopia Observer* (17 студзеня 2018). Праверана 30 лістапада 2020.
4. ↑  Debretsion clinches top TPLF position | The Reporter Ethiopia English (англ.). *www.thereporterethiopia.com*. Праверана 30 лістапада 2020.
5. ↑  Ethiopian military says it killed 15 members of rebellious Tigray forces, captured 8 others **(нявызн.)**. *Reuters* (10 студзеня 2021).
**Вольс** (ням. Wols, уласна *Альфрэд Ота Вольфганг Шульцэ*, Schulze; 27 мая 1913, Берлін — 1 верасня 1951, Парыж) — нямецкі і французскі жывапісец, графік, фотамастак.

Жыццё і творчасць
-----------------

Нарадзіўся ў сям’і высокапастаўленага нямецкага чыноўніка і, разам з тым, аматара і апекуна мастацтваў. Пасля пераезду сям’і ў 1919 у Дрэздэн бацьку не раз пісалі тамтэйшыя жывапісцы, уключаючы Ота Дыкса, многія з іх увесь час бывалі ў доме сям’і Шульцэ.

Вырашальнымі падзеямі ў жыцці будучага мастака стаў падораны яму ў 1924 годзе фотаапарат, а таксама наведванне Міжнароднай мастацкай выставы і Дрэздэнскай выставы да 50-годдзя Паўля Клее ў 1926 годзе. У 1927—1928 гадах Альфрэд Ота актыўна займаўся музыкай (скрыпка) і спортам. Хвароба і смерць бацькі ў 1929 годзе аказаліся шокавымі — Ота кінуў школу, працаваў у некалькіх фотаатэлье, зблізіўся з літаратурна-мастацкай багемай Дрэздэна, надзвычай цікавіўся этнаграфічнымі даследаваннямі афрыканіста Леа Фрабеніуса, старога сябра яго бацькі. У 1932 годзе з рэкамендацыямі Ласла Мохай-Надзя ён адправіўся ў Парыж, пазнаёміўся з Фернанам Лежэ. Праз румынку Алену-Маргарыту Дабіжа («Грэці»), жонку паэта Жака Барона, якая стала сяброўкай, а потым жонкай Вольса, ён увайшоў у кола сюррэалістаў, пасябраваў з Хансам Арпам, Аляксандрам Колдэрам, А. Джакамеці, акцёрамі тэатра і кіно. У 1933, пасля кароткай дзелавой паездкі ў нацысцкую Нямеччыну, вырашыў вярнуцца ў Парыж і ніколі больш не бываў на радзіме.

Як дэзерцір і апатыд Вольс адчуваў пастаянныя цяжкасці ў адносінах з уладамі і ў Францыі, і ў Барселоне, куды разам з Грэці пераехаў у канцы 1933 года, а потым на востраве Мальёрка і ў Івісе. Працаваў шафёрам таксі, гідам, даваў прыватныя ўрокі нямецкай, жыў у крайняй беднасці. У 1935 годзе быў выдвараны з Іспаніі. У 1936 г. з дапамогай Ф. Лежэ атрымаў дазвол жыць у Парыжы, але павінны быў штомесяц рэгістравацца ў паліцыі. З 1937 года ён заняўся фатаграфіяй, працаваў на Сусветнай выставе ў Парыжы, яго фатаграфіі публікаваліся ў шматлікіх часопісах свету. З гэтага часу карыстаецца псеўданімам.

Зноскі
------

1. 1 2  Wols<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Wols // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. 1 2   Праверана 30 чэрвеня 2022.
4. ↑  Artists + Artworks Праверана 23 лістапада 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q84575091'></a>
5. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>
**Уладзімір Іванавіч Торчык** (нар. 30 верасня 1954, в. Бечы, Жыткавіцкі раён, Гомельская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне інтрадукцыі і зялёнага будаўніцтва. Член-карэспандэнт (2017), доктар біялагічных навук (2012), дацэнт (2014).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі тэхналагічны інстытут імя С. М. Кірава (1980).

З 1980 года ў Цэнтральным батанічным садзе АН БССР, з 2017 года загадчык лабараторыі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Распрацаваў і ўкараніў новы навуковы напрамак у зялёным будаўніцтве ў Беларусі і краінах СНД — мабільнае кантэйнернае азеляненне гарадоў, якое ўключае крытэрыі падбору асартыменту, тэхналогію падрыхтоўкі пасадачнага матэрыялу і агратэхніку ўтрымання раслін з улікам іх алелапатычнага ўзаемаўплыву і тэмпаў развіцця. Прапанаваў і эксперыментальна абгрунтаваў новы метадычны падыход у інтрадукцыйным пошуку перспектыўных дэкаратыўных садовых формаў для зялёнага будаўніцтва, які забяспечвае скарачэнне тэрмінаў іх першаснай ацэнкі. Усталяваў лімітыруючыя экалагічныя фактары для кантэйнернай культуры новай дэкаратыўнай групы драўняных раслін з карлікавым ростам; выявіў адрозненні ў антагенезе культывараў і зыходных відаў. На аснове прапанаванага ім метаду селекцыі з выкарыстаннем спантанных саматычных мутацый ўпершыню атрыманы айчынныя гатункі дэкаратыўных формаў іглічных відаў з выяўленым карлікавым ростам. Арганізатар і стваральнік ў Рэспубліцы шэрагу калекцый дэкаратыўных раслін. Вывучыў уплыў абіятычных і біятычных фактараў на рызагенез стябловых чаранкоў, ўстойлівасць і прадуктыўнасць інтрадуцэнтаў і рэдкіх лясных відаў. На гэтай аснове распрацаваў і ўкараніў тэхналогіі вырошчвання пасадачнага матэрыялу больш за 100 гатункаў дэкаратыўных раслін, стварэння плантацый высокапрадукцыйных інтрадуцэнтаў і захавання рэліктавага для Беларусі віду — піхты белай.

Аўтар больш за 140 навуковых прац, у тым ліку 10 манаграфій і калектыўных навуковых прац, 33 гатункаў дэкаратыўных іглічных раслін.

### Бібліяграфія

* Декоративные садовые формы хвойных растений. Минск, 2007 (в соавт.).
* Контейнерное озеленение: научные основы использования древесных растений. Минск, 2009.
* Ризогенез у декоративных садовых форм хвойных растений и способы его интенсификации. Минск, 2017 (в соавт.).

Заўвагі
-------

1. ↑  ТОРЧЫК Уладзімір Іванавіч

Спасылкі
--------

* Уладзімір Іванавіч Торчык у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
Рымскі абак (рэканструкцыя)
**Аба́к**, **аба́ка**, **аба́кс** (стар.-грэч.: ἄβαξ, ἀβάκιον, лац.: abacus — дошка) — дошка з жалабкамі, па якіх перасоўваліся каменьчыкі або косткі, выкарыстоўвалася для арыфметычных вылічэнняў у Старажытнай Грэцыі і Старажытным Рыме з 4 стагоддзя да н. э. У Заходняй Еўропе выкарыстоўвалася да 18 стагоддзя.

Гл.таксама
----------

* Калькулятар

Зноскі
------

1. ↑  Абак(недаступная спасылка) // Новый энциклопедический словарь изобразительного искусства  (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Абак
* Абак(недаступная спасылка) // Новый энциклопедический словарь изобразительного искусства (руск.)
**Абалоннікі**, або **Лічынкавахордавыя** (*Tunicata*, або *Urochordata*) — падтып хордавых жывёл. Яны распаўсюджаны па ўсім свеце і засяляюць марское дно. Большасць відаў не здольныя да актыўнага перамяшчэння.

Апісанне
--------

Цела мешкападобнай формы, акружана абалонкай з туніцыну, матэрыялу, падобнага да цэлюлозы. Падобна іншым хордавым жывёлам, абалоннікі маюць хорду ў перыяд ранняга эмбрыянальнага развіцця. Таксама абалоннікі не маюць метанефрыдыевых органаў.

Характэрнай асаблівасцю абалоннікаў з'яўляецца рэгулярная змена кірунку кровазвароту. Абалоннікі пачынаюць жыццё з рухомых лічынкавых стадый, пазней развіваюцца ў бочкападобную нерухомую форму.

Большасць абалоннікаў фільтруюць мікраскапічную ежу з вады, што яны робяць пры дапамозе дзвюх адтулін (сіфонаў), адна для ўсмоктвання вады і планктону, іншая для яе вылучэння. Аднак сярод абалоннікаў ёсць і драпежнікі, такія як *Megalodicopia hians*.

Класіфікацыя
------------

* Апендыкулярыі (*Appendiculariae*)
* Асцыдыі (*Ascidiae*)
* Пелагічныя абалоннікі (*Thaliacea*)
	+ Бачоначнікі (*Doliolida*)
	+ Пірасомы (*Pyrosomida*)
	+ Сальпы (*Salpida*)
* *Sorberacea*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · iNaturalist · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4168855-7 · LNB: 000318001 · Microsoft: 2780930470, 2911088751 |
Сінагога «Клойз» на рагу вул. Каралевы Боны і Акружнай. Фрагмент падрабязнага плана г. Пінска. 1931
**«Пінскер клойз»**, або **«Кляйнэ»**, **«Клойсель клойз»**, **«Клойз»** — колішняя сінагога ў Пінску, якая размяшчалася на вул. Каралевы Боны, 3 (цяпер вуліца Бялова, раней вул. Папярочна-Школьнай), на поўдзень ад Вялікай сінагогі. Мураваны аднапавярховы будынак пабудаваны ў 1920-х гг. на месцы сінагогі, якая згарэла ў 1921 г.; знесена ў канцы 1960-х — пачатку 1970-х гг. пры будаўніцтве гарадскога Дома культуры.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Бюлетэнь маніторынгу гістарычнай прасторы. Сшытак 1. Сінагогі Беларусі / Барысюк Ю.. Кукуня В. і інш.. — Warszawa, 2016. — С. 34. — 344 с. — ISBN 978-83-940777-1-6.
**Акронім** (ад грэч. *άκρος - вышэйшы, крайні + όνυμος - імя*) - від абрэвіятуры, утвораннай пачатковымі гукамі.

Сутнасць
--------

Фактычна, акронім уяўляе сабой слова-скарачэнне, якое можна вымавіць злітна (ў адрозненне ад абрэвіятуры, якую прамаўляюць «па літарах», напрыклад: БССР - «бэ-эс-эс-эр»). Некаторыя акронімы (напрыклад, *лазер*) фактычна сталі самастойнымі словамі і ўжываюцца як назоўнікі з прымяненнем адпаведных склонаў (лазер*а*, лазер*у* і г.д.), хоць гэта датычыцца не да ўсіх акронімаў (звычайна «ніякага роду»: НАТА, НАСА і да т.п.).

Прыклады акронімаў
------------------

* Пакістан
* Лазер
* НАСА
* НАТА
* Бенілюкс

Крыніцы
-------

* Слоўнік скарачэнняў беларускай мовы. - Т. 1: А-Л. - Мн.: Навука і тэхніка, 1996.

Спасылкі
--------

* Слоўнік скарачэнняў рускай мовы
**Пінская партызанская брыгада** — партызанская брыгада, створаная ў жніўні 1943 года загадам па штабу Пінскага партызанскага злучэння на базе атрадаў вылучаных з партызанскай брыгалы імя В. М. Молатава. Да сакавіка 1944 года дзейнічала на тэрыторыі Пінскага, Жабчыцкага, Іванаўскага раёнаў БССР і Любэшыўскага раёна Валынскай вобласці.

Склад
-----

* партызанскі атрад імя В. І. Чапаева;
* партызанскі атрад імя І. В. Сталіна;
* партызанскі атрад імя Тадэуша Касцюшкі;
* партызанскі атрад імя У. Р. Нямытава;
* партызанскі атрад імя Г. К. Арджанікідзэ;
* партызанскі атрад імя Г. К. Жукава.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* Іван Георгіевіч Шубітыдзэ

### Камісар

* Архіп Зіноўевіч Пратасеня

### Начальнік штаба

* Георгій Арсенц’евіч Дораш

Гісторыя
--------

Партызаны праводзілі дыверсіі на чыгунцы Іванава — Пінск — Лунінец, шашы Пінск — Столін, Пінск — Лагішын. З верасня 1943 да мая 1944 разбурылі 2,8 км чыгуначнага палатна, знішчылі 21 мост, пашкодзілі 27,5 км тэлефонна-тэлеграфнай лініі, спалілі 4 склады з боепрыпасамі. Разбілі нямецкія гарнізоны ў горадзе Камінь-Кашырскі Валынскай вобласці (Камень-Кашырская аперацыя), у вёсках Добрая Воля Пінскага, Крамно Драгічынскага, Дубае Жабчыцкага, Яромічы Кобрынскага, Радастава Дзівінскага раёнаў, Оўзічы Іванаўскага, Лахвычы Любэшыўскага раёнаў. У сакавіку — красавіку 1944 года разам з Чырвонай Арміяй вялі баі з праціўнікам у Пінскім і Іванаўскім раёнах.

30 сакавіка 1944 года брыгада (1071 чалавек, 6 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Памяць
------

У 1969 годзе каля вёскі Зарэчка Драгічынскага раёна ў гонар брыгады быў пастаўлены помнік.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.

Спасылкі
--------

* Пинская партизанская бригада
**Пі́нская дыяцэ́зія** (лац.: Dioecesis Pinskensis Latinorum) — каталіцкая дыяцэзія (епархія) у Беларусі. Створана 28 кастрычніка 1925, уваходзіць у склад Мінска-Магілёўскай мітраполіі. Сёння Пінская дыяцэзія займае тэрыторыю Брэсцкай і Гомельскай абласцей. Цэнтр у Пінску. Дыяцэзія аб’ядноўвае Баранавіцкі, Брэсцкі, Гомельскі, Ляхавіцкі, Мазырскі, Пінскі і Пружанскі дэканаты.

Гісторыя
--------

Званіца і касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі
Святое сямейства з Францыскам. XVI ст. Рама. Францысканскі касцёл Успення Марыі. Пінск.
Першая спроба заснаваць дыяцэзію з цэнтрам у Пінску была зробленая ў 1794 годзе магілёўскім архібіскупам Станіславам Богуш-Сестранцэвічам. Аднак у 1798 годзе папскі нунцый у Расіі Л. Літа адмяніў дыяцэзію як некананічна створаную. У тым жа годзе на падставе папскай булы і імператарскага ўказа была заснавана Мінская рымска-каталіцкая дыяцэзія, у склад якой увайшла тэрыторыя ліквідаванай Пінскай рымска-каталіцкай дыяцэзіі.

Пазней, у 1917 годзе Мінская дыяцэзія была адноўленая, аднак у пачатку 1920-х гадоў яе біскуп Зігмунд Лазінскі быў вымушаны пакінуць Мінск і шукаць новую рэзідэнцыю, якой стаў Пінск у межах Польшчы. 28 кастрычніка 1925 года Папа Пій XI апостальскай канстытуцыяй «*Vixdum Poloniae unitas*» была створана Пінская дыяцэзія, якая фактычна існавала да 1939 года, фармальна да 1946 года (года смерці біскупа). Дыяцэзіяй кіравалі біскупы пінскія: Зігмунд Лазінскі (1925—1932), Казімір Букраба (1932—1946).

У 1991 годзе епархія адноўлена ў межах Брэсцкай і Гомельскай абласцей у падначаленні Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі.

Біскупы
-------

* Зігмунд Лазінскі (1925—1932)
* Казімір Букраба (1932—1946)
* Караль Няміра (дапаможны біскуп у 1933—1946)
* Уладзіслаў Яндрушук (з 1962 — дапаможны біскуп, з 1967 па 1991 — апостальскі адміністратар)
* Казімір Свёнтак (апостальскі адміністратар з 1991)
* Казімір Велікаселец (дапаможны біскуп з 1999)
* Тадэвуш Кандрусевіч (апостальскі адміністратар з 2011)
* Антоній Дзям’янка (ардынарый з 2012)

Дэканаты
--------

* Баранавіцкі дэканат
* Брэсцкі дэканат
* Гомельскі дэканат
* Ляхавіцкі дэканат
* Мазырскі дэканат
* Пінскі дэканат
* Пружанскі дэканат

Навучальныя ўстановы
--------------------

* Вышэйшая духоўная семінарыя імя святога Тамаша Аквінскага
* Катэхетычны каледж імя Зыгмунта Лазінскага

Гл. таксама
-----------

* Парафіі Пінскай дыяцэзіі
* Біскупы пінскія

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Сайт дыяцэзіі
* Старонка дыяцэзіі на сайце catholic.by
* Інфармацыя на сайце «Catholic Hierarchy»

| Дэканаты Пінскай дыяцэзіі |
| --- |
| 
Баранавіцкі · 
Ляхавіцкі · 
Брэсцкі · 
Гомельскі · 
Мазырскі · 
Пінскі · 
Пружанскі
 |

| ⛭Дыяцэзіі Беларусі |
| --- |
| Мінска-Магілёўская мітраполія: | Мінска-Магілёўская архідыяцэзія · Віцебская дыяцэзія · Гродзенская дыяцэзія · Пінская дыяцэзія | Карта каталіцкіх дыяцэзій у Польшчы |
| Гістарычныя: | Віленская дыяцэзія · Магілёўская архідыяцэзія · Мінская архідыяцэзія · Смаленская дыяцэзія |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 1171156012400749700009 |
**Берасцейская зямля** — гісторыка-геаграфічны рэгіён, які ў раннефеадальны перыяд займаў тэрыторыю па абодва бакі сярэдняга цячэння Заходняга Буга з гарадамі Бельск, Берасце, Дарагічын Надбужскі, Каменец, Кобрын, Мельнік і іх акругамі. Населены пераважна дрыгавічамі і валынянамі. Па тэрыторыі Берасцейскай зямлі праходзілі важныя гандлёвыя магістралі, па якіх ажыццяўляўся тавараабмен паміж Турава-Пінскай, Кіеўскай, Галіцка-Валынскай, Наўгародскай, Чарнігаўскай і іншымі землямі і Заходняй Еўропай. Апошнім мытным пунктам на гандлёвым шляху быў Дарагічын, дзе знойдзены тысячы старажытных алавяных таварных пломбаў.

З канца Х ст. у складзе Русі, з другой паловы ХІ ст. да сярэдзіны ХІІ ст. ва ўладанні тураўскіх, ад сярэдзіны ХІІ ст. — валынскіх князёў. Паводле ўскосных звестак Іпацьеўскага летапісу, у 1240 годзе сюды з поўдня ўварваліся мангола-татары. У першай палове ХІV ст. увайшла ў склад Вялікага Княства Літоўскага, ва ўладанні князя Кейстута. У 1349 годзе Берасцейскую зямлю на некаторы час захапіў польскі кароль Казімір III. Канчаткова Берасцейшчына адыйшла да ВКЛ у 1366 годзе. З 1413 года ў складзе Троцкага ваяводства. У 1566 годзе рэгіён раздзелена на Берасцейскае ваяводства і Падляшскае ваяводства (паветы Дарагіцкі, Бельскі, Мельніцкі; *Гл. таксама*: Віленскі сойм).

У гістарычным, этнічным і фізіка-геаграфічным аспектах Берасцейская зямля ўяўляла сабою адзіную і цэльную тэрыторыю, натуральны працяг дрыгавіцкага Турава-Пінскага Палесся. На поўначы яна межавала з Гарадзеншчынай. Такім чынам, яна была арганічна звязана з карэннай тэрыторыяй, на якой сфарміраваўся беларускі народ, складаючы яе неад'емную частку.

Улучэнне Берасцейшчыны ў склад старажытнай Валыні, якое праводзяць адныя навукоўцы, лічыцца цалкам няправільным іншымі, бо сувязь існавала толькі палітычная. Пасля Люблінскай уніі адзінства Берасцейскай зямлі было парушана, і Падляшскае ваяводства адыйшло да Польскай Кароны, трапіўшы пад узмоцненую паланізацыю, асабліва пасля царкоўнай уніі, і каланізацыю выхадцамі з Мазовіі.

Берасцейскія князі
------------------

* Яраслаў Яраполчыч (1101—1102)
* Святаполк Мсціславіч (1140)
* Уладзімір Давыдавіч (1142), чарнігаўскі князь, часова трымаў Берасце разам з іншымі ўладаннямі як «дадатак» да сваёй воласці
* Ігар Ольгавіч (1142—1146)
* Уладзімір Андрэевіч (1154—1156)
* Уладзімір Мсціславіч (1170)
* Святаслаў Мсціславіч (1170—1183)
* Васілька Раманавіч (1208—1210, 1219—1228)

Зноскі
------

1. 1 2  Грынблат, С.78—80.
2. ↑  Н. С. Дзяржавін і інш.
3. ↑  М. К. Любаўскі, за ім М. Я. Грынблат і інш.

Літаратура
----------

* *Гринблат М. Я.* Белорусы. — Минск, 1968.
* *Пашуто В. Т.* Очерки по истории Галицко-Валынской Руси. — Москва, 1950.
* Полное собрание русских летописей. Т. 2. Ипатьевская летопись. — Москва, 1962.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мінск: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4.
«Антыной з вілы Мандрагонэ» быў адноўлены акралітычным метадам: галава з мармуру і бюст з драўніны
**Акраліт** *(стар.-грэч.: ἄκρος — крайні і λίθος — камень)* — змяшаная тэхніка, якая выкарыстоўвалася ў антычнай скульптуры, пры якой аголеныя часткі статуі вырабляліся з мармуру, а адзенне — з размаляванага ці пазалочанага дрэва. Тулава (асноўны схаваны каркас статуі) таксама магло быць драўляным. 

Тэхніка часта выкарыстоўвалася для каласальных статуй, значна памяншаючы расходы на іх узвядзенне. Да нашых дзён ад падобных статуй дайшлі галоўным чынам толькі мармуровыя фрагменты, паколькі драўляныя часткі з часам згнілі, а бронза звычайна канфіскоўвалася паляўнічымі за каляровымі металамі ў Цёмнае Сярэднявечча.

Вядомыя статуі
--------------

* Афіна Арэя (Платэі)
* Антыной Мандрагонэ
* Калос Канстанціна
* Гера Фарнезэ

Скульптары
----------

* Дамафон — ствараў статуі для свяцілішчаў гарадоў Пелапанеса, у тым ліку Месены, Эгія і Мегалопаля.

Гл. таксама
-----------

* Хрысаэлефанцінная скульптура (золата+слановая косць)

Спасылкі
--------

* Акролиѳъ // Энциклопедический словарь, составленный русскими учеными и литераторами. Том II / П. Л. Лавров. — СПб.: Тип. И. И. Глазунова и Комп. 1862. — С. 384.
* Акролиты // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa · Universalis · Гранат |
**ЗАТ «Холдынгавая кампанія „Пінскдрэў"»** — адно з найбуйнейшых дрэваапрацоўчых прадпрыемстваў Беларусі, заснаванае ў 1880 годзе. Найстарэйшае прадпрыемства Пінску, а таксама найстарэйшае прадпрыемства дрэваапрацоўчай прамысловасці на Беларусі.

Гісторыя
--------

Запалкавая фабрыка ЗАТ «Пінскдрэў»
У 1880 годзе браты Лур’е, капіталісты аўстра-венгерскага паходжання, пабудавалі ў Пінску фабрыку па вырабе сапожных шпілек, фанеры і фанерных скрыняў. Праз дванаццаць гадоў фабрыка была пераабсталявана для вытворчасці запалак і стала першай падобнай вытворчасцю ў горадзе.

З 1959 годзе на прадпрыемстве пачынаюць выпускаць мэблю. У 1971 годзе на базе Пінскага фанерна-запалкавага камбіната было створана вытворчае дрэваапрацоўчае аб’яднанне «Пінскдрэў». Аб’яднанне займалася выпускам канапаў, фатэляў, ложкаў і школьнай мэблі.

У 1997 годзе змяніўся таварны знак прадпрыемства, на якім дагэтуль была намалявана запаленая сярнічка.

25 кастрычніка 2010 годзе на заводзе адбыўся выбух і пажар, што стала прычынаю смерці 14 чалавек. Паводле інфармацыі МНС, пажар на прадпрыемстве спрычыніў «выбух адкладанняў драўнянага пылу ў выніку парушэння рэжыму эксплуатацыі абсталявання па вытворчасці драўняна-паліўных гранулаў». Гэта была самая вялікая прамысловая аварыя ў Беларусі за некалькі дзесяцігоддзяў

5 лістапада 2011 годзе ў цэху фабрыкі крэслаў, які належыць холдынгу «Пінскдрэў», пачала тлець электраправодка лакіравальнага станка, што выклікала чарговы пажар. Рабочыя самастойна пакінулі небяспечную зону. У выніку пажару пацярпелых не было і тэхналагічны працэс парушаны не быў. Да прыбыцця выратавальнікаў пажарная ахова прадпрыемства ліквідавала пажар.

Кіраўніцтва
-----------

* Генеральны дырэктар — Аляксандр Канстанцінавіч Суднік.

Зноскі
------

1. ↑  Колькасць загінуўшых пры выбуху і пажары на «Пінскдрэў-ДСП» дасягнула 14 чалавек **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Грамадства*.  Беларускае тэлеграфнае агенцтва (2 студзеня 2011). Архівавана з першакрыніцы 21 лістапада 2011. Праверана 25 лютага 2015.
2. ↑  Магчымай прычынай НЗ на фабрыцы ў Пінску названы выбух адкладаў драўнянага пылу **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Грамадства*.  Беларускае тэлеграфнае агенцтва (7 студзеня 2011). Архівавана з першакрыніцы 21 лістапада 2011. Праверана 25 лютага 2015.
3. ↑  Публичное сочувствие нецелесообразно? Архівавана 6 лістапада 2010. // naviny.by, 1 лістапада 2010  (руск.)
4. ↑  На прадпрыемстве "Пінскдрэву" зноў адбыўся пажар **(нявызн.)**.  Еўрапейскае радыё для Беларусі (7 лістапада 2011).

Спасылкі
--------

* Выбух на Пінскдрэве, рэпартаж Радыё Свабода, 25.10.2010
* Выбух на Пінскдрэве, Вянок памяці ахвярам трагедыі, Радыё Свабода
* Як робяць запалкі Пінскдрэў?
**Абай Цэхае** (тыгрынья: አባይ ፀሓዬ; 29 красавіка 1953—13 студзеня 2021) — тыграйска-эфіопскі палітык. Адзін з заснавальнікаў НФВТ.

Біяграфія
---------

Абай нарадзіўся 29 красавіка 1953 года ў Аксуме, Тыграй. Вучыўся ў сярэдняй школе ў Мэкэле. Затым атрымаў вышэйшую адукацыю ў Адыс-Абебскім універсітэце (тады ён называўся ўніверсітэтам Хайле Селасіе I). Тут Абай стаў актывўстам Асацыяцыі студэнтаў Тыграйскага ўніверсітэта, выступаючы супраць сістэмных несправядлівасцяў у дачыненні да тыграйцаў.

У 1975 годзе ён разам з 12 іншымі студэнтамі стаў адным з заснавальнікаў НФВТ. Ён быў членам Цэнтральнага Камітэта гэтай партыі на працягу доўгага часу сваёй палітычнай кар’еры

Пасля заканчэння грамадзянскай вайны ў Эфіопіі Абай у 2001 годзе стаў міністрам федэральных спраў.

У 2020 годзе ў Тыграі ўспыхнуў узброены канфлікт паміж НФВТ і федэральнымі ўладамі. 13 студзеня 2021 года ён быў забіты падчас спецаперацыі ўрадавых сіл. Разам з ім былі забіты яшчэ два прадстаўнікі Народнага фронту. Яшчэ пяць чыноўнікаў былі захоплены ў палон.

Зноскі
------

1. ↑  Aregawi Berhe, *A Political history of the Tigray People's Liberation Front (1975-1991)* (Los Angeles: Tsehai, 2009), p. 340
2. ↑  Aregawi Berhe, "The origins of the Tigray People's Liberation Front", *African Affairs* 103 (2004), p. 577
3. ↑  Aregawi, *Political History*, p. 40
4. ↑  "List of Central Committee members of the Tigray Peoples Liberation Front (TPLF)" Архівавана 8 красавіка 2009 года. Ethiopian People's Revolutionary Democratic Front website (accessed 29 May 2009)
5. ↑  Ethiopia says ex-foreign minister killed by military after refusing to surrender(англ.), *Reuters* (14 January 2021).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Яброў.
**Пінхас Хаімавіч Яброў** (25 снежня 1902, г. Слуцк, Мінская вобласць — 6 студзеня 1978) — беларускі інжынер-будаўнік.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1926 годзе Мінскі архітэктурна-будаўнічы тэхнікум, у 1948 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. Працаваў у Белдзяржкіно, начальнікам Упраўлення кінафікацыі СНК БССР, намеснік начальніка Упраўлення па справах будаўніцтва і архітэктуры пры Савеце Міністраў БССР, галоўным інжынерам БУ Міністэрства шляхоў зносін БССР, старшым інжынерам дзяржбуд-інспекцыі Дзяржбуда БССР. 

Член Саюза архітэктараў СССР з 1946 года. Член КПСС з 1927 года.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны», медалямі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Ябров Пинхас Хаимович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Рускай уніяцкай царквы ў 1772 годзе
**Пінская і тураўская епархія (уніяцкая)** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (епархія) уніяцкай царквы ў межах Вялікага Княства Літоўскага ў час існавання Рэчы Паспалітай.

Ахоплівала ў асноўным тэрыторыю Пінскага павета Брэсцкага ваяводства.

Гісторыя
--------

Створана ў выніку пераводу Пінскай і тураўскай праваслаўнай епархіі ва ўніяцтва пасля Берасцейскай уніі 1596 года. Была самай малалікай сярод уніяцкіх епархіяў па колькасці вернікаў: у 1666 — 10 парафіяльных цэркваў. У 1676 у каралеўскіх маёнтках епархіі было 39 святароў, у шляхецкіх — 46, усяго парафіян — 74. Колькасць парафій расла па меры пераводу ва ўніяцтва праваслаўных цэркваў і манастыроў. У 1668 уніяцкім стаў Пінскі Ляшчынскі манастыр.

У пачатку 18 стагоддзя ў епархіі каля 100 парафій. У 1722 годзе ўва унію пераведзена да 20 тысяч чалавек, у 1743 уніяцкімі становяцца Крупяцкі Увядзенскі і Навадворскі Успенскі манастыры. На 1772 епархія ахоплівала тэрыторыю 25,2 тысячы км² у Брэсцкім ваяводстве і налічвала каля 20 дэканатаў.

Пасля Падзелаў Рэчы Паспалітай тэрыторыя епархіі была далучана да Расійскай імперыі. У 1795 у сувязі з пераводам уніяцкіх прыходаў у праваслаўе і рэарганізацыяй структуры ўніяцкай царквы епархія скасавана. Парафіі, вернікі якіх засталіся ўніятамі, у 1798 увайшлі ў склад новаўтворанай Берасцейскай уніяцкай епархіі.

Біскупы
-------

Асноўны артыкул: **Пінскія і тураўскія ўніяцкія епіскапы**

Літаратура
----------

* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.

Спасылкі
--------

* *Дзяніс Васільевіч Лісейчыкаў*. Уніяцкія парафіі «Тураўскай епархіі» ў XVI—XVIII стст.  (бел.).  Национальный исторический архив Беларуси. Праверана 21 лютага 2012.
* Талочка Уладзіслаў. Уладыка Іяакім (Якім, Яўхім)//Наша Слова. № 30 (1441), 24 ліпеня 2019. // на pawet.net
**Акопы Кацярыны**, або **Капец** — мясцовыя назвы гарадзішча, размешчанага за 1 км на поўдзень ад вёскі Бор Пухавіцкага раёна, ва ўрочышчы Падкапцы, сярод асушаных балот.

Апісанне
--------

Вышыня над наваколлем з поўначы 4 м, з поўдня 2 м. Пляцоўка памерам 70×100 м выцягнута з поўначы па поўдзень. З паўднёва-ўсходняга, паўднёвага і паўднёва-заходняга бакоў умацавана валам вышынёй 1,3 м і ровам глыбінёй 1.2 м. Паўночна-ўсходні, паўночны і паўночна-заходні бакі пляцоўкі таксама ўмацаваны валам вышынёй 2 м. Паўднёвая частка пляцоўкі ўмацавана яшчэ 2 дадатковымі радамі валоў вышынёй 0,8 м, шырынёй 4 м і равоў глыбінёй 1,4 м. З поўначы і поўдня выяўлены ўваходы на пляцоўку.

Даследаванні
------------

Культурны пласт 0,3—0,4 м прасочаны па ўсёй пляцоўцы, найбольш інтэнсіўны каля валоў. Выявіла і абследавала ў 1985 г. Т. С. Бубенька. Раскопкі не праводзіліся.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, [1984—1988].
**Пінскае партызанскае злучэнне** — дзейнічала пад кіраўніцтвам Пінскага падпольнага абкома КП(б)Б. Падпольны абком у лістападзе 1942 года стварыў штаб партызанскіх атрадаў Пінскай вобласці, які да студзеня 1943 года наладзіў сувязь і аб’яднаў партызанскія атрады Камарова (Каржа), імя Шчорса (у красавіку 1943 перададзены Брэсцкаму партызанскаму злучэнню), В. А. Васільева, імя Кірава, імя Чапаева, В. А. Дамброўскага, імя Суворава, імя Лазо, «За савецкую Беларусь», імя М. Ц. Шыша (усяго 1855 партызан).

Камандаванне
------------

Упаўнаважаны ЦК КП(б)Б і БШПР па Пінскай вобласці, сакратар Пінскага падпольнага абкома КП(б)Б Аляксей Яўхімавіч Кляшчоў.

Камандзіры:

* Васіль Захаравіч Корж (лістапад 1942 — ліпень 1944)
* Аляксей Яўхімавіч Кляшчоў (май — кастрычнік 1943, выконваў абавязкі).

Начальнік штаба:

* М. С. Фядотаў (люты 1943 — ліпень 1944).

Для кіраўніцтва партызанскім рухам у Пінскім, Іванаўскім, Лагішынскім, Драгічынскім, Жабчыцкім раёнах у студзені 1943 года створаны міжраённы штаб, (у красавіку 1943 года скасаваны), у які ўваходзілі 1-ы сакратар Іванаўскага падпольнага РК КП(б)б Фёдар Сямёнавіч Кунькоў, М. Л. Праходскі, С. Ц. Бандарэнка. Для арганізацыі партызанскага руху і аб’яднання асобных груп і атрадаў у Столінскі і Давыд-Гарадоцкі раёны была накіравана група (14 чалавек) на чале з Х. І. Севасцьянчыкам і П. П. Тамілавым.

Склад
-----

У 1943 годзе ў складзе злучэння сфарміравана сем брыгад:

* Партызанская брыгада імя С. М. Будзённага;
* Партызанская брыгада імя У. І. Леніна;
* Партызанская брыгада імя В. М. Молатава;
* Партызанская брыгада імя С. М. Кірава;
* Партызанская брыгада імя В. У. Куйбышава;
* Пінская партызанская брыгада;
* Партызанская брыгада «Савецкая Беларусь»

і асобны (штабны) партызанскі атрад імя І. І. Чуклая; усяго 8431 партызан.

У лютым — сакавіку і 7 — 14 ліпеня 1944 года злучылася з Чырвонай Арміяй.

Аляксею Яўхімавічу Кляшчову і Васілю Захаравічу Каржу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.:І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Абаку́маўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лоеўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Абакумы.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Дзятлавіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Лоеўскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Карпаўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Берасцейскі абраз Маці Божай** — абраз, які, паводле падання, раней захоўваўся ў касцёле дамініканцаў у мястэчку Шараўцы на Падоллі, потым у Берасцейскім кляштары дамініканцаў. У час казацкіх войнаў 17 стагоддзя захоплены татарамі, але адбіты М.Патоцкім, жонка якога Святаслава аздобіла абраз металічным абкладам з каронамі. Абраз намаляваны на палатне, наклееным на дошку памерам 120х80 см; кампазіцыя мае заходнееўрапейскае паходжанне. Знаходзіцца ў Брэсцкім парафіяльным касцёле Святога Крыжа. Захаваўся і металічны абклад 2-й паловы 17 стагоддзя. 30 чэрвеня 1995 года абраз урачыста каранаваны як цудатворны.

Літаратура
----------

* Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя П.Броўкі, 2005. — 684 с.: іл. ISBN 985-11-0314-4.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Абака.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Абак.
Абак дарычнай капітэлі
**Аба́к**, **аба́ка** (стар.-грэч.: ἄβαξ, ἀβάκιον, лац.: abacus — дошка) — верхняя частка капітэлі, калоны, паўкалоны, пілястры на якую абапіраецца антаблемент.

Мае квадратныя ў плане абрысы з прамымі (дарычны і іанічны ордары) ці выцягнутымі (карынфскі ордар) бакамі. З’явілася ў Старажытнай Грэцыі. У розных тыпах ордара мае своеасаблівую мастацкую апрацоўку: прафіляванне, іонікі, разеткі. Пераважна пашырана ў манументальных мураваных і драўляных палацавых і грамадскіх будынках класіцызму.

Беларусь
--------

У Беларусі абак выкарыстоўваўся ў мураваных і даўляных палацавых, грамадскіх і культавых пабудовах барока і класіцызму, у т.л. у Ружанскім і Жыліцкім палацах, Ваўкавыскай і Обальскай сядзібах, саборы Святых Пятра і Паўла ў Гомелі і інш. Выкарыстоўваўся таксама 1940—1950-х гадоў у архітэктуры Мінскага галоўнага паштамта, галоўнага корпуса БНТУ ў Мінску, Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Я. Коласа ў Віцебску, адміністрацыйнага будынка ў горадзе Маладзечна і інш. У сучаснай архітэктуры постмадэрнісцкія інтэрпрэтацыі класічнай тэмы звычайна выключаюць абак з тэктанічных сістэм, што дазваляе перадаваць цяжар непасрэдна на капітэль ці калону.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 1996
2. ↑  ЭКБ, 2010

Літаратура
----------

* *Лазука Б. А.* Слоўнік тэрмінаў: Архітэктура, выяўл. і дэкаратыўн.-прыклад. мастацтва: Дапам. для вучняў. — Мн.: Беларусь, 2001. — 158 с.
* Абак // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
* Абак // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 1. — 704 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0496-9.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Абак (архітэктура)
* 1911 Encyclopædia Britannica/Abacus (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Вялікая Южакова · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 205724471 |
|  |
| --- |
| **Гісторыя навукі** |
|  |
| Паводле тэматыкі |
| **Матэматыка** |
| **Прыродазнаўчыя навукі** |
| Астраномія |
| Біялогія |
| Батаніка |
| Геаграфія |
| Геалогія |
| Фізіка |
| Хімія |
| Экалогія |
| **Грамадскія навукі** |
| Лінгвістыка |
| Псіхалогія |
| Сацыялогія |
| Філасофія |
| Эканоміка |
| **Тэхналогія** |
| Вылічальная тэхніка |
| **Медыцына** |
| Сельская гаспадарка |
| Навігацыя |
| Партал |
| Катэгорыі |

**Гісторыя навукі** — даследаванне феномену навукі ў яго гісторыі. Навука, у прыватнасці, уяўляе сабой сукупнасць эмпірычных, тэарэтычных і практычных ведаў аб Свеце, атрыманых навуковай супольнасцю. Паколькі з аднаго боку навука ўяўляе аб'ектыўнае веданне, а з другога — працэс яго атрымання і выкарыстання людзьмі, добрасумленная гістарыяграфія навукі павінна браць пад увагу не толькі гісторыю думкі, але і гісторыю развіцця грамадства ў цэлым.

Вывучэнне гісторыі сучаснай навукі абапіраецца на мноства захаваных арыгінальных або перавыданых тэкстаў. Аднак самі словы «навука» і «навуковец» ўвайшлі ва ўжыванне толькі ў XVIII—XX стагоддзях, а да гэтага прыродазнаўцы называлі свой занятак «натуральнай філасофіяй».

Хоць эмпірычныя даследаванні вядомыя яшчэ з антычных часоў (напрыклад, працы Арыстоцеля і Тэафраста), а навуковы метад быў у сваіх асновах распрацаваны ў сярэдневякоўе (напрыклад, у Ібн ал-Хайсама, Аль-Біруні або Роджэра Бэкана), пачатак сучаснай навукі ўзыходзіць да Новага часу, перыяду, званаму *навуковай рэвалюцыяй*, якая адбылася ў XVI—XVII стагоддзях у Заходняй Еўропе.

Навуковы метад лічыцца такім істотным для сучаснай навукі, што многія навукоўцы і філосафы лічаць працы, зробленыя да навуковай рэвалюцыі, «пераднавучнымі». Таму гісторыкі навукі нярэдка даюць навуцы больш шырокае вызначэнне, чым прынята ў наш час, каб уключаць у свае даследаванні перыяд Антычнасці і Сярэднявечча.

Гл. таксама
-----------

* Дзяржаўны рэестр адкрыццяў СССР  (руск.) (бел.

Зноскі
------

1. ↑  Гл. напрыклад:

	1. Dampier Wetham W. C. Science // Encyclopædia Britannica.— 11th ed.— New York: Encyclopedia Britannica, Inc, 1911.
	2. *Clagett M.* Greek Science in Antiquity.— New York: Collier Books, 1955.
	3. *Pingree D.* Hellenophilia versus the History of Science // Isis, 1982.— 83, 559
	4. *Munday P.* History of Science // New Dictionary of the History of Ideas.— Charles Scribner’s Sons, 2005.

Літаратура
----------

* *Ерэмееў У. Е.* Введение в историю мировой науки и техники: Проспект курса лекций / У. Е. Ерэмееў. — М.: Восточная литература, 2012. — 304 с. — 150 экз. — ISBN 978-5-02-036510-0. (у пер.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гісторыя навукі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7504427-4 · LNB: 000061557 · Microsoft: 85659524 · NKC: ph137169 |
| **Кірылічны алфавіт** |
| --- |
|  |
| **Кірыліца** |
| А | Б | В | Г | Ґ | Д | Ђ |
| Ѓ | Е | (Ѐ) | Ё | Є | Ж | З |
| Ѕ | И | (Ѝ) | І | Ї | Й | Ј |
| К | Л | Љ | М | Н | Њ | О |
| П | Р | С | Т | Ћ | Ќ | У |
| Ў | Ф | Х | Ц | Ч | Џ | Ш |
| Щ | Ъ | Ы | Ь | Э | Ю | Я |
| Гістарычныя літары |
| (Ҁ) | (Ѹ) | Ѡ | (Ѿ) | (Ѻ) | Ѣ | Ꙗ |
| Ѥ | Ꙉ | ІѢ | Ѧ | Ѫ | Ѩ | Ѭ |
| Ѯ | Ѱ | Ѳ | Ѵ | (Ѷ) | Ын | Ꚉ |  |
| Літары неславянскіх моў |
| Ӑ | Ӓ | Ә | Ӛ | Ӕ | Ғ | Ӷ |
| Ҕ | Ӗ | Ҽ | Ҿ | Ӂ | Җ | Ӝ |
| Ҙ | Ӟ | Ӡ | Ӥ | Ӣ | Ӏ | Ҋ |
| Қ | Ҟ | Ҡ | Ӄ | Ҝ | Ԟ | Ӆ |
| Ӎ | Ҥ | Ң | Ӊ | Ӈ | Ӧ | Ө |
| Ӫ | Ҩ | Ҧ | Ҏ | Ҫ | Ҭ | Ӳ |
| Ӱ | Ӯ | Ү | Ұ | Ҳ | Һ | Ҵ |
| Ӵ | Ҷ | Ӌ | Ҹ | Ӹ | Ҍ | Ӭ |  |
| **Заўвага.** Знакі у дужках не маюць статусу (самастойных) літар. |

**Њ**, **њ** (**не**, сербск.: ње) — 17-я літара сербскага і 18-я літара македонскага кірылічных алфавітаў. Азначае палатальны насавы гук [ɲ], блізкі да мяккага [н']. З'яўляецца лігатурай літар **Н** і **Ь**, прапанаванай Вукам Стэфанавічам (тады яшчэ не Караджычам) у яго граматыку «Писменица сербскога їезика по говору простога народа» (Вена, 1814 [рэпрынт: Краљево: ГИРО «Слово», 1984]). Гісторыя літары **Њ** у сербскім і македонскім алфавітах гэтакая ж, як у створанай адначасова з ёй літары **Љ**, якая ўжываецца ў аналагічных умовах.

Іншыя мовы
----------

Літара **Њ** таксама выкарыстоўваецца ў сучасных ітэльменскай і ўдэгейскай мовах.

Табліца кодаў
-------------

| Кадзіроўка | Рэгістр
  | Дзесятковы код
  | 16-рычны код
  | Васьмярычны код
  | Двайковы код
  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Юнікод | Вялікая
  | 1034
  | 040A
  | 002012
  | 00000100 00001010
  |
| Маленькая
  | 1114
  | 045A
  | 002132
  | 00000100 01011010
  |
| ISO 8859-5 | Вялікая
  | 170
  | AA
  | 252
  | 10101010
  |
| Маленькая
  | 250
  | FA
  | 372
  | 11111010
  |
| KOI 8(нек. версіі)
  | Вялікая
  | 186
  | BA
  | 272
  | 10111010
  |
| Маленькая
  | 170
  | AA
  | 252
  | 10101010
  |
| Windows 1251 | Вялікая
  | 140
  | 8C
  | 214
  | 10001100
  |
| Маленькая
  | 156
  | 9C
  | 234
  | 10011100
  |

У HTML вялікую літару **Њ** можна запісаць як &#1034; ці &#x40A;, а маленькую **њ** — як &#1114; ці &#x45A;.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Њ
**Берасцейскі Сімяонаўскі манастыр** — колішні манастыр, які існаваў y XV—XIX стст. і размяшчаўся ў Замухавеччы, інакш Валынскім прадмесці, — за валамі старога Бярэсця.

Гісторыя
--------

Упершыню ўпамінаецца як старажытны ў прывілеі вялікага князя Аляксандра Берасцю 1499, меў цэрквы Сімяона Слупніка і Дабравешчання. У XVI стагоддзі патроны манастыра — паны Солтаны. Знаходзіўся на прыватным (шляхецкім) пляцы за р. Мухавец. З 1596 года ўніяцкі.

Паводле актаў Брэсцкага земскага суда ў 1604 годзе куплены разам з с. Муравец Е. Солтанам y свайго дзядзькі Д. Солтана. У тым жа годзе Солтаны прадалі землі заняпалага і пакінутага манахамі манастыра вялікаму маршалку літоўскаму К. М. Дарагастайскаму. Пасля ўладальнікамі гэтых зямель і патронамі манастыра былі Сапегі, Красінскія, Выгоўскія.

У першай трэці XVII стагоддзі быў аб'ектам барацьбы паміж уніятамі і праваслаўнымі мяшчанамі. У 1632 г. на канвакацыйным сейме замацаваны каралём Уладзіславам IV за праваслаўнымі, сюды пераехалі манахі з Яблачынскага Ануфрыеўскага манастыра.

Вядомы маёмасныя запісы і завяшчанні мяшчан на карысць манастыра 17 — пач. 18 стст. яго падтрымлівалі некаторыя брэсцкія цэхі. Ігуменам y 1640-я г. быў Афанасій Брэсцкі, які быў пахаваны ў царкве Сімяона. У 1680 пабудавана царква Св. Стафана. У 1716 пабудовы манастыра знішчаны пажарам, пасля чаго ўзведзена новая царква Сімяона. У 1753 годзе ігумен манастыра Імануіл Белашыцкі прыняў унію і перадаў берасцейскім базыльянам частку манастырскага архіва і яго зямель.

### У складзе Расійскай імперыі

У 1815 г. будынак манастыра згарэў. У 1824 манастыр скасаваны, яго пабудовы разабраны і разам з пагостам засыпаны ў 1833 у сувязі з будаўніцтвам Брэсцкай крэпасці, а на іх месцы, побач з паўднёвымі варотамі, узвялі крэпасны вал.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Берасцейскі Сімяонаўскі манастыр на сайце Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»
2. 1 2 3 4  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
**«Гісторыя пад знакам Пагоні»** — цыкл праграм, прысвечаны гісторыі Беларусі і які трансляваўся на «Белсаце» з 2009 года да 2015 года. У праграмах Уладзімір Арлоў разам з Алесем Краўцэвічам, які таксама з’яўляўся экспертам гэтых праграм, разбіраюць розныя тэмы з гісторыі Беларусі ў даволі простай форме і ў сціслым фармаце (каля 10 хвілін). Праграмы выходзілі штотыдзень. Мэтай гэтай серыі праграм было паказаць беларускую гісторыю як «*захапляльную вандроўку*», такім чынам прыцягнуўшы ўвагу беларусаў да яе.

Зноскі
------

1. ↑  Аляксандр Краўцэвіч Архівавана 8 ліпеня 2020.

Спасылкі
--------

* На сайце «Белсата»
* На сайце «Мовы Нанова»
* Перадача на «Нашай Ніве»
**Ях’я Мухамед Хамід-ад-дзін** (1869 — 17 лютага 1948) — дзяржаўны дзеяч Емена.

Біяграфія
---------

У 1904 г. быў абраны імамам секты зейдзітаў і ўзначаліў паўстанне еменскіх зейдзіцкіх плямён супраць панавання Асманскай імперыі. У 1911 г. заключыў з турэцкім султанам пагадненне, па якім раён зедзіцкіх плямен атрымаў унутраную аўтаномію. Пасля распаду Асманскай імперыі ў 1918 г. Ях’я прыняў тытул караля Емена. Аб’яднаў разрозненыя еменскія плямёны ў рамках адзінага Еменскага мутавакілійскага каралеўства. 1 лістапада 1928 г. заключыў з СССР дагавор аб сяброўстве і гандлі (т.зв. «Дагавор ў Сане»). Прытрымваючыся антызаходніх пазіцый у знешняй палітыцы, праводзіў у краіне курс на захаванне і ўмацаванне рэакцыйнага дыктатарскага рэжыму. З мэтай перашкодзіць заходняй экспансіі і закансерваваць існуючыя сацыяльна-эканамічныя адносіны праводзіў палітыку самаізаляцыі Емена. Забіты ў выніку змовы.

Зноскі
------

1. ↑  *Brozović D. Ladan T.* Yahya // Hrvatska enciklopedija — LZMK, 1999. — 9272 с. — ISBN 978-953-6036-31-8<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1264934'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q429032'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18446'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1789619'></a>
2. ↑
3. ↑
4. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| EGAXA: vtls000904520 · GND: 130331929 · ISNI: 0000 0001 0128 4744 · LCCN: n84062004 · NTA: 215636279 · SUDOC: 120807270 · VIAF: 90050633 |

 |
| **Кірылічны алфавіт** |
| --- |
|  |
| **Кірыліца** |
| А | Б | В | Г | Ґ | Д | Ђ |
| Ѓ | Е | (Ѐ) | Ё | Є | Ж | З |
| Ѕ | И | (Ѝ) | І | Ї | Й | Ј |
| К | Л | Љ | М | Н | Њ | О |
| П | Р | С | Т | Ћ | Ќ | У |
| Ў | Ф | Х | Ц | Ч | Џ | Ш |
| Щ | Ъ | Ы | Ь | Э | Ю | Я |
| Гістарычныя літары |
| (Ҁ) | (Ѹ) | Ѡ | (Ѿ) | (Ѻ) | Ѣ | Ꙗ |
| Ѥ | Ꙉ | ІѢ | Ѧ | Ѫ | Ѩ | Ѭ |
| Ѯ | Ѱ | Ѳ | Ѵ | (Ѷ) | Ын | Ꚉ |  |
| Літары неславянскіх моў |
| Ӑ | Ӓ | Ә | Ӛ | Ӕ | Ғ | Ӷ |
| Ҕ | Ӗ | Ҽ | Ҿ | Ӂ | Җ | Ӝ |
| Ҙ | Ӟ | Ӡ | Ӥ | Ӣ | Ӏ | Ҋ |
| Қ | Ҟ | Ҡ | Ӄ | Ҝ | Ԟ | Ӆ |
| Ӎ | Ҥ | Ң | Ӊ | Ӈ | Ӧ | Ө |
| Ӫ | Ҩ | Ҧ | Ҏ | Ҫ | Ҭ | Ӳ |
| Ӱ | Ӯ | Ү | Ұ | Ҳ | Һ | Ҵ |
| Ӵ | Ҷ | Ӌ | Ҹ | Ӹ | Ҍ | Ӭ |  |
| **Заўвага.** Знакі у дужках не маюць статусу (самастойных) літар. |

**Ї ї** — літара кірыліцы. Трынаццатая ва ўкраінскім алфавіце. Прысутнічае ў адным з варыянтаў русінскага. Абазначае ётаваны галосны *[*ji*]*. 

Сустракаецца

* у пачатку слоў: *їдальня, їжак*;
* пасля галосных: *аїр, свої*;
* пасля апострафа: *солов'їній*;
* пасля мяккага знака: *Ананьїв*.

Літара аддзялілася ад царкоўнаславянскай **І** ў XIX стагоддзі, графічна супадаючы з яе двухкропкавым варыянтам.

Ва Украіне ў канцы XIX — пачатку XX стагоддзя **Ї** выкарыстоўвалася ў якасці *моцна памякчаючага І*. Напрыклад: *дїд, хлїб*. Але ў 1928 годзе ва Усходняй, а затым і ў Заходняй Украіне ад такога выкарыстання адмовіліся.
Яхта
**Яхта** (нідэрл.: jacht, ад jagen - гнаць, пераследваць) — першапачаткова лёгкае, хуткае судна для перавозкі важных персон. У сучасным разуменні — любое судна, прызначанае для спартыўных або турыстычных мэт. Да яхт не адносяцца судны, прызначаныя для камерцыйных мэтаў, перавозкі пасажыраў (калі асноўная мэта — транспартная, а не адпачынак на борце судна), перавозкі грузаў, інжынерных, выратавальных і даследчых работ у моры.

Першыя згадкі аб спартыўных ветразевых яхтах адносяцца да XVII стагоддзя. Сучасная яхта можа адносіцца да аднаго з трох класаў судоў: парусныя яхты, парусна-маторныя і маторныя яхты. Практычна ўсе сучасныя парусныя яхты, прызначаныя для турызму, маюць дапаможны матор (падвясны матор) для манеўравання ў порце або руху з невялікай хуткасцю пры адсутнасці ветру. Парусныя яхты, якія не маюць матора, часцей за ўсё прызначаныя для спорту.

Вядомыя яхты
------------

* Eclipse

Літаратура
----------

* Яхта // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Яхта

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Настольны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX527644 · BNF: 11958306q · GND: 4067159-8 · LCCN: sh94007418 · LNB: 000109955 · NDL: 00574377 · NKC: ph187980 |

 |