**Кама́і** (трансліт.: *Kamai*, руск.: Камаи) — аграгарадок у Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Камайскага сельсавета.

Знаходзіцца на ўсходнім беразе возера Камаі (малое), якое злучана пратокай з другім возерам (вялікім), а з апошняга выцякае рака Камайка даўжынёй 51,6 км, правы прыток Бірветы.

Назва
-----

Назва Камаяў перанятая ад назвы возера Камаі, або Камайскага возера (Малога, на якім стаяць Камаі, і Вялікага, з якога выцякае рака Камайка), якая балцкага паходжання. Адпачатная форма назвы ракі Камайкі захавалася ў літоўскім ужыванні як *Kamojà*. Гідранімічны корань *Kam-* звязаны з літоўскім *kamas* «камяк, камок» (сціснуты кавалак). Далей да індаеўрапейскага *\*kem-* «сціскаць». Пашыральнік *-oj-* вядомы ў літоўскім слова і назваўтварэнні: *pupa* «боб»  — *pupojas* «бабовае сцябло», *aukštas* «высокі» — *Aukštojis* (назва пагорка). Камайская назва адлюстроўвала канфігурацыйныя асаблівасці ракі Камайкі або возера Камаі.

Літаратуразнавец Ул. Юрэвіч выводзіў назву Камаяў ад літоўскага *kamanas* «аброць» або ад фінскага *kamai* «хлуд, буралом», што не пацвярджаецца гідранімічнымі сувязямі і назоўным фонам.

Гісторыя
--------

У VII ст. да н.э. — IV ст. н.э. на левым беразе ракі Камайкі на паўднёвым мысе ўзгорка ля вёскі Дзяўгуны існавала гарадзішча. Упершыню згадваецца ў пачатку XVI ст. як маёнтак князя Глеба Юр’евіча Пронскага. У 1513 годзе Глеб Пронскі загінуў пад Мінскам у бітве з татарамі, і маёнтак перайшоў у валоданне яго жонкі, а ў 1533 годзе да сыноў Андрэя і Фрыдрыха (Сямёна) Пронскіх. Фрыдрых, ваявода кіеўскі, памёр у 1555 годзе. У 1550 годзе згадваюцца як мястэчка. З 1572 года ўладальнікам Камаяў стаў яго сын Аляксандр. Ён распрадаў большасць сваіх маёнткаў, у т. л. і Камаі, якія набыў Тамаш Рудаміна-Дусяцкі.

З 1592 года Камаі перайшлі да браслаўскага войскага Яна Рудаміны-Дусяцкага, які ў 1603—1606 гадах пабудаваў тут мураваны касцёл Яна Хрысціцеля. З 1643 года пры касцёле існаваў шпіталь на 5 мужчын і 13 жанчын, падараваны П. і М. Рудамінамі. У 1690 годзе ў Ашмянскім павеце; 130 дымоў.

Касцёл. «Tygodnik Ilustrowany», 1878 г.
З 1722 года належалі Сулістроўскім. З 1795 года пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай Камаі ў складзе Вілейскага павета Расійскай імперыі. У 1847 годзе тут існавала яўрэйская абшчына. З 1861 года маёнтак належыць Танскаму. Жыхары маёнтка прымалі ўдзел у паўстанні 1863—1864 гадоў. Паўстанцкі грамадскі начальнік Свянцянскага павета Апалінарый Танскі забяспечваў паўстанцаў грашыма, а ў яго маёнтках Камаі і Бежанцы нарыхтоўвалася харчаванне. Апалінарый Танскі быў арыштаваны царскімі ўладамі 13 кастрычніка 1863 года і высланы на пасяленне ў Пензенскую губерню.

У сярэдзіне 1880-х гадоў Камаі — маёнтак і мястэчка; 366 жыхароў, 50 двароў, касцёл, яўрэйская малітоўная школа, шпіталь, 4 крамы, карчма, вінны бровар, млын, праводзілася 8 кірмашоў у год. З 1886 года — цэнтр Камайскай воласці Свянцянскага павета Віленскай губерні, мястэчка, 28 двароў, 314 жыхароў, валасное праўленне, касцёл, багадзельня, школа, 4 лаўкі, карчма, 7 кірмашоў у год. У 1897 годзе існавала вучылішча. У 1905 годзе ў маёнтку 63 жыхары, 454 дзесяціны зямлі, у мястэчку 431 жыхар, 515 дзесяцін зямлі, прыход Свянцянскага дэканата, народнае вучылішча, крама, паштовае аддзяленне, 7 ярмарак у год. У 1909 годзе — 35 двароў, 378 жыхароў, 298 дзесяцін зямлі. У 1915 годзе ў Камаях быў ксяндзом вядомы паэт пачатку XX стагоддзя Казімір Сваяк (Канстанцін Стаповіч).

З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, цэнтр гміны Свянцянскага павета Віленскага ваяводства. У 1937 годзе ў маёнтку 4 двары, 93 жыхары; у мястэчку 79 двароў, 485 жыхароў.

З 1939 года ў складзе БССР, вёска, цэнтр сельсавета ў Гадуцішскім, з 25 лістапада 1940 года — у Пастаўскім раёнах.

У 1945 годзе працаваў механічны млын. У 1971 годзе — 432 жыхары, 164 гаспадаркі; сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, бальніца, аптэка, дзіцячы сад, млын, швейная майстэрня, аддзяленне сувязі, сталовая. У 2001 годзе — 294 двары, 779 жыхароў, сярэдняя школа, дзіцячы сад, Дом культуры, бібліятэка, пошта, 2 магазіны, лясніцтва, участковая бальніца.

* Мястэчка на старых фотаздымках
* Агульны выглядАгульны выгляд
* Касцёл, 1917 г.Касцёл, 1917 г.
* Касцёл, 1930-я гг.Касцёл, 1930-я гг.
* ВуліцаВуліца

Славутасці
----------

Каменны крыж XV—XVI стагоддзяў
* Касцёл Яна Хрысціцеля (1603—1606) — Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 210Г000593шыфр 210Г000593
* Каменны крыж, высечаны з граніту, размяшчаецца за 30 м ад касцёла Іаана Хрысціцеля — Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 213Д000879шыфр 213Д000879
* Валун граніта-рапаківі чырвона-бурага колеру, які захаваўся за 1 км ад Камаяў. Даўжыня каменя дасягае 3,4 м і вышыня 1,4 м. Паверхня добра загладжаная і месцамі нават адпаліраваная. Разам з тым частка валуна знішчаная — яго намагаліся ўзарваць.
* Брацкая магіла (1941—1944) — Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 213Д000594шыфр 213Д000594

Цікавыя факты
-------------

На паўночнай ускраіне гарадку знаходзіцца найвышэйшы на тэрыторыі Беларусі пункт Свянцянскіх град (228 м над узроўнем мора).

Вядомыя асобы
-------------

* Браніслаў Рудкоўскі — арганіст.
* Юрый Уладзіслававіч Гарбінскі (нар. 1963) — беларускі літаратуразнавец і гісторык.

Заўвагі
-------

1. ↑
2. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Віцебская вобласць: нарматыўны даведнік / У. М. Генкін, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2009. — 668 с. ISBN 978-985-458-192-7 (DJVU).
3. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 144.
4. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 555.
5. ↑  P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 85—87.
6. ↑  Юрэвіч У. Слова жывое, роднае, гаваркое… Мінск, 1992.
7. ↑  В. У. Мальцоў Памяць. Пастаўскі раён Мінск, БЕЛТА, 2001
8. ↑   Асноўныя археалагічныя помнікі

Літаратура
----------

* Памяць: гіст.-дакум. хроніка Пастаўскага р-на / Рэдкал. Г.К. Кісялёў [і інш.]. — Мн. 2001.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т.. — Мн. : БелЭн
* Komaje // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom IV: Kęs — Kutno (польск.). — Warszawa, 1883. — S. 297.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Камаі

| ⛭**Камайскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | 
* Камаі

 |
| Вёскі | 
* Аляхнішкі
* Андрушышкі
* Багдзюны
* Барадзіно
* Бацвінавічы
* Буцавічы
* Бянапаль
* Вараноўшчына
* Відлы
* Вязаўшчына
* Вярэнькі
* Гадуцішкі
* Гвоздавічы
* Гражулі
* Гродзі
* Гуменнікі
* Гэйбавічы
* Дашкі
* Дашкі Вялікія
* Дварчаны
* Дзяўгуны
* Драбышы
* Ёдаўцы
* Жардэлі
* Жарскія
* Жары
* Загачча
* Ідаліна
* Камайка
* Канябічы
* Каралінова
* Койры
* Краскі
* Крукі 1
* Крукі 2
* Кукляны
* Лапінцы
* Лодасі
* Лявонавічы
* Лявонкі
* Мацковічы
* Мацуты
* Мірклішкі
* Муляры
* Мумішкі
* Мунцавічы
* Мягуны
* Оцкавічы
* Падаляны
* Падлявонавічы
* Параскі
* Пуцяцішкі
* Пятровічы
* Пятроўшчына
* Рагалі
* Рамашкавічы
* Рубеж
* Рудзі
* Сакуны
* Свіраны
* Скураты
* Старчуны
* Сурвілішкі
* Трапшавічы
* Труханкі
* Фалевічы
* Філіпоўцы
* Цябуты
* Чычэлі
* Шабаны
* Шкіралі
* Шусціцкія
* Юшкаўшчына
* Якавічы
* Янкішкі
* Янковічы
* Ясева
* Яськавічы

 |
| Хутары | 
* Акелы
* Ерынова
* Нохаўшчына
* Падсосна
* Фаворкі

 |