recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Сабор святога дабравернага князя Аляксандра Неўскага** (руск.: Собор святого благоверного князя Александра Невского) — праваслаўны храм у Новасібірску, пабудаваны як помнік наладжвальніку Вялікага Сібірскага шляху імператару Аляксандру III. Адзін з першых каменных будынкаў горада. Належыць да Новасібірскай епархіі Рускай праваслаўнай царквы.

У снежні 1895 года быў асвечаны часовы драўляны малітоўны дом, зборы якога ўказам кансісторыі павінны былі паступаць у камітэт па пабудове храма.

Будаўніцтва вялося ў 1897—1899 гадах.

У 1920-я — 1930-я гады сабор належаў абнаўленцам. Зачынены ў 1937 годзе, пасля арышту 30 верасня таго ж года абнаўленчага мітрапаліта Заходне-Сібірскага Аляксандра (Увядзенскага). Прадпрымаліся спробы ўзарваць будынак, але былі разбураны толькі перагародкі. У 1940-я гады ў будынку сабора размяшчаўся праектны інстытут «Прамбудпраект». У 1957 годзе ў ім размясцілася Заходне-Сібірская студыя кінахронікі (знаходзілася ў будынку да красавіка 1984 года). У прыватнасці, тут выпускаўся вядомы кіначасопіс «Сібір на экране», дакументальныя фільмы. За гэтыя гады ў саборы быў цалкам знішчаны роспіс, уладкованыя дадатковыя перакрыцці (утварыліся тры паверхі, у купале быў зроблены пакой).

У 1971 годзе пры працах па пракладцы кабеля побач з саборам была знойдзена магіла яго будаўніка Мікалая Ціхамірава. Яго парэшткі перанеслі на Заяльцоўскія могілкі Новасібірска.

У 1984 годзе будынак перадалі Новасібірскай філармоніі. Быў распрацаваны праект яго рэстаўрацыі і пераабсталявання для ўладкавання ў ім канцэртнай залы для камернага хору (уключаў у сябе пабудову дадатковага падземнага яруса). У 1988 годзе планавалася пачаць працу, але дзякуючы ўмяшанню грамадскасці пачалася кампанія за вяртанне сабора Рускай праваслаўнай царкве.
Чэрап чалавека і вымяральны прыбор, 1902 год.
Выбар чэрапаў прыматаў.
**Краніялогія** (ад грэч. Κρανίο — чэрап (чалавека) і -λογία — вучэнне) — комплекс навуковых дысцыплін, якія вывучаюць нармальныя варыяцыі формы чэрапа ў чалавека і жывёл.

Для характарыстыкі будовы чэрапа выкарыстоўваюць вымяральныя прыкметы (краніяметрыя), апісальныя (краніяскапія), а таксама вызначаюць індывідуальныя асаблівасці будовы з дапамогай спецыяльных прыбораў, якія дазваляюць атрымаць малюнак чэрапа ў розных плоскасцях і праекцыях (краніяграфія). Краніялагічныя даследаванні шырока ўжываюцца ў антрапалогіі. У марфалогіі чалавека даследуюць заканамернасці зменлівасці і сувязяў прыкмет будовы чэрапа, узроставыя змены, палавыя адрозненні і г. д. для вырашэння агульнатэарэтычных праблем і для задач прыкладной антрапалогіі. У вучэнні аб антрапагенезе дадзеныя краніялогіі выкарыстоўваюць пры характарыстыцы этапаў фізічнай эвалюцыі чалавека і малпаў, што дазваляе вылучыць комплексы асаблівасцяў, уласцівыя паслядоўным стадыях фарміравання чэрапа.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 450. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Краніялогія на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph318954 |
**Сяргей Гарашчанкоў** (нар. 16 мая 1990, Навагродзіўка, УССР) — былы ўкраінскі футбаліст, абаронца.

Кар’ера
-------

### Клубная

Выхаванец данецкага «Алімпіка», з 2006 года стаў іграком «Шахцёра». Выступаў пераважна за трэцюю каманду клуба, а першую палову 2008 года правёў у луганскім «Камунальніку». У сезоне 2010/11 быў заяўлены за асноўную каманду «Шахцёра», але гуляў у моладзевым складзе.

Улетку 2011 года стаў іграком пермскага «Амкара». Пасля пераходу згуляў 9 матчаў за моладзевы склад, перш чым дэбютаваць за аснову ў матчы супраць «Церака», выйшаўшы на замену замест Канстанціна Васільева. Першы матч у стартавым складзе згуляў на пазіцыі правага абаронцы супраць «Тамі» 18 сакавіка 2012 года, замяняючы дыскваліфікаванага Захары Сіракова.

У студзені 2013 года быў выстаўлены на трансфер, і 3 лютага 2013 перайшоў у львоўскія «Карпаты», падпісаўшы чатырохгадовы кантракт. Не дагуляўшы нават паловы тэрміну кантракту, па ўзаемнай згодзе з клубам скасаваў кантракт і атрымаў статус вольнага агента. З ліпеня 2013 гуляў за «Ільічовец», пераважна за моладзевы склад.

З сакавіка 2015 года знаходзіўся на праглядзе ў клубе беларускай Вышэйшай лігі «Слуцк». У красавіку 2015 года падпісаў з ім кантракт. У «Слуцку» стаў асноўным правым абаронцам, часам гуляў таксама ў цэнтры абароны. У ліпені 2015 года кантракт з беларускім клубам быў разарваны па пагадненні бакоў.

Улетку 2016 года зноў знаходзіўся на праглядзе ў «Слуцку», аднак у выніку стаў іграком клуба «Гарняк-Спорт». У канцы 2016 года пакінуў «Гарняк-Спорт».

У верасні 2018 года заключыў пагадненне з клубам «Сумы». Пакінуў каманду ў сакавіку 2019 года.

У красавіку 2019 года за ўдзел у дагаварных матчах рашэннем ФФУ быў назаўсёды адхілены ад футбола.

### Міжнародная

Выступаў за юнацкую зборную Украіны. У 2012 годзе згуляў два матчы за моладзевую зборную Украіны.

Зноскі
------

1. ↑  Sergiy Garashchenkov // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Serhiy Harashchenkov // FBref.com<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56239490'></a>
3. ↑  выгрузка даных Freebase — Google.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q648625'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15241312'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1453477'></a>
4. ↑  Сергій Гаращенков — гравець «Карпат» Архівавана 6 лютага 2013.
5. ↑  «Карпати» розірвали контракт з Сергієм Гаращенковим Архівавана 12 красавіка 2015.
6. ↑  Залеский, Геращенков и Дмитрий Еременко подписали контракты со «Слуцком»
7. ↑  "Слуцк" расторг контракт с Сергеем Гаращенковым
8. ↑  "Слуцк" расторг контракт с Сергеем Гаращенковым Кибук, Рушницкий, Гаращенков и Рудюк находятся на просмотре в «Слуцке»
9. ↑  Сегрій Гаращенков — гравець ПФК «Суми»! (укр.).  Афіцыйны сайт ФК Сумы (18 верасня 2018). Праверана 22 верасня 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FBref.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол · ПФЛУ · РПЛ (ігрок) · УАФ |
Сімптомы на стручку 
**Антракноз фасолі** — грыбковае захворванне раслін  (польск.) (бел. выкліканае відам калетотрых Ліндэмута (*Colletotrichum lindemuthianum*). Належыць да групы антракнозаў  (руск.) (бел..

Апісанне
--------

Захворванне шырока распаўсюджана ў свеце, асабліва ў рэгіёнах з умераным кліматам. З’яўляецца на розных відах фасолі. А інфекцыі памяншаецца памер насенін і ўраджайнасць. Шкода, нанесеная раслінам залежыць ад умоў надвор’я і выбраных сартоў. У асабліва спрыяльных умовах ураджайнасць можа знізіцца на некалькі дзясяткаў працэнтаў.

Сімптомы
--------

Іржава-карычневыя абескаляроўванні  (польск.) (бел. з’яўляюцца па жылках лісця і прылеглых тканках. Падобныя поласы страты колеру таксама з’яўляюцца на хвосціках і сцеблах. На струках яны маюць выгляд авальных, увагнутых плям з чырвона-карычневай аблямоўкай. Узбуджальнік таксама распаўсюджваецца на насенінах. Падобныя плямы з’яўляюцца на іх, як на струках. З невялікай інтэнсіўнасцю захворвання плямы на насенні жоўтыя або нябачныя. У сярэдзіне плям на струках, лісці і сцеблах развіваюцца дробныя бэжавыя выступы. Гэта ацэрвулюсы  (польск.) (бел. якія вытвараюць канідыяльныя споры  (руск.) (бел..

Калі заражанае насенне выкарыстоўваецца для пасеву, узбуджальнік атакуе сеянцы, якія растуць з яго. Яны становяцца бурымі і адміраюць неўзабаве пасля прарастання, альбо хварэюць — на ніжняй частцы сцябла і семядолі з’яўляецца гангрэна. Мае форму карычневых, увагнутых плям, акружаных цёмна-карычневай аблямоўкай.

Эпідэміялогія
-------------

Патагены зімуюць пераважна ў заражаным насенні, а ў невялікай ступені і на астатніх раслінных рэштках фасолі. Яны з’яўляюцца крыніцай першаснай інфекцыяй  (польск.) (бел.. Хвароба таксама распаўсюджваецца пры дапамозе канідыяльных спор, якія ўтвараюцца ў ацервулюсах. Яны распаўсюджваюцца кроплямі вады падчас дажджу або ападкаў і з’яўляюцца крыніцай другаснай інфекцыі  (польск.) (бел.. Маладыя часткі расліны больш схільныя да заражэння. Захворванню спрыяе высокая вільготнасць і тэмпература; аптымальным для развіцця хваробы з’яўляецца каля 20 °C, але хвароба развіваецца пры тэмпературах ад 13 да 26 °C.

Меры аховы
----------

Меры прадухілення захворвання і барацьбы з ім:

* вырошчванне ўстойлівых сартоў фасолі,
* правільны севазварот. Перапынкі пры вырошчванні бабовых на адным полі павінны складаць не менш за 4 гады,
* заворванне бабовых рэшткаў, якія застаюцца на полі,
* пратраўка насення  (польск.) (бел.. Для гэтага можна выкарыстоўваць дытыякарбаматавыя  (руск.) (бел. (манкацэб  (англ.) (бел.) ці бензімідазолавыя  (руск.) (бел. (карбендазім  (англ.) (бел.) фунгіцыды  (польск.) (бел. або біяпрэпараты (напрыклад, грэйпфрутавы сок),
* пры неабходнасці апырскванне раслін біяпрэпаратамі або фунгіцыдамі.

Зноскі
------

1. ↑  *Meudec Gerard, Prat Jean-Yves, Retournard Denis.* Choroby i szkodniki warzyw. — Warszawa. — ISBN 83-7175-543-0.
2. 1 2 3 4  *red.: Selim Kryczyński i Zbigniew Weber.* Fitopatologia. Tom 2. Choroby roślin uprawnych. — Poznań, 2011. — С. 290,291. — ISBN 978-83-09-01077-7.
У спектраскапіі і квантавай хіміі мультыплетнасць энергетычнага ўзроўню вызначаецца як 2*S*+1, дзе *S* — поўны спін. Станы з мультыплетнасцю 1, 2, 3, 4, 5 адпаведна называюцца сінглетамі, дуплетамі, трыплетамі, квартэтамі і квінтэтамі.

Атамы
-----

Мультыплетнасць часта роўная колькасці магчымых арыентацый поўнага спіна адносна поўнага арбітальнага моманту *L* і, як вынік, адносна колькасці блізкіх да выраджаных узроўняў, якія адрозніваюцца толькі ў энергіі спін-арбітальнага ўзаемадзеяння.

Напрыклад, асноўны стан атама вугляроду — гэта 3P. Верхні індэкс 3 (чытаецца як трыплет) паказвае, што мультыплетнасць 2*S*+1 = 3, адкуль вынікае, што *S* = 1. Гэты спін абумоўлены двума няспаранымі электронамі, як вынік правіла Хунда, якое спрыяе адзінаму запаўненню выраджаных арбіталяў. Трыплет складаецца з трох станаў з кампанентамі спіна +1, 0, −1 і кірунку поўнага арбітальнага моманту, які таксама роўны 1, як паказана літарай P. Поўны квантавы лік *J* можа змяняцца ад *L*+*S* = 2 да *L*–*S* = 0 цэлымі крокамі, таму *J* = 2, 1 або 0.

Тым не менш, роўнасць мультыплетнасці і колькасці арыентацый спіна выконваецца толькі тады, калі *S* ≤ *L*. Калі *S* > *L*, ёсць толькі 2*L*+1 магчымых арыентацый поўнага квантавага ліку, якія змяняюцца ад *S*+*L* да *S*–*L*. Асноўны стан атама азоту — 4S, для якога мультыплетнасць 2*S*+1 = 4 у стане квартэта. *S* = 3/2 з-за трох няспараных электронаў. Для S-стану *L* = 0, таму *J* можа быць роўнай толькі 3/2, і ёсць толькі адзін узровень, нягледзячы на тое, што мультыплетнасць роўная 4.

Крыніцы
-------

1. 1 2  Atkins & de Paula 2006, p. 353.
2. 1 2 3 4  Levine 1991, p. 308.

Літаратура
----------

* Atkins, Peter; de Paula, Julio (2006). *Atkins' Physical Chemistry* (8th ed.). United States: Oxford University Press. ISBN 0-7167-8759-8.
* Levine, Ira N. (1991). *Quantum Chemistry* (4th ed.). United States: Prentice-Hall. ISBN 0-205-12770-3.
**Міжнародны аэрапорт Новасібірск (Талмачова) імя А. І. Пакрышкіна** (ІАТА: OVB, ІКАО: UNNT) — міжнародны аэрапорт, які абслугоўвае Новасібірск, размешчаны ў горадзе Об Новасібірскай вобласці. Найбуйнейшы за Уралам па пасажырапатоку. Аэрапорт знаходзіцца на скрыжаванні вялікай колькасці паветраных ліній, якія ідуць з Паўднёва-Усходняй Азіі ў Еўропу і з Паўночнай Амерыкі ў Індыю і Азію.

Аэрапорт з'яўляецца вузлавым для S7 Airlines.

Аэрапорт выкарыстоўвае дзяржаўны аэрадром, які знаходзіцца ў распараджэнні Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі, 337-га асобнага верталётнага палка ВПС РФ (в/ч 12739). На аэрадроме дазволена сумеснае базаванне авіяцыі ФСБ і паветраных суднаў S7 Airlines, а таксама яго сумеснае выкарыстанне грамадзянскім паветраным суднам. Старшым авіяцыйным начальнікам аэрадрома з'яўляецца камандзір в/ч 12739, а галоўным аператарам аэрадрома — АТ «Аэрапорт Талмачова».
**Зайнаб Садрыева** (узб.: Zaynab Sadriyeva; 25 кастрычніка 1914, Астрахань, Расійская імперыя — 31 кастрычніка 1991, Ташкент) — узбекская савецкая актрыса

 тэатра і кіно. Народная артыстка Узбекскай ССР (1952). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Узбекскай ССР імя Хамзы (1979).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і казанскіх татар. У 1920 годзе яе бацька — Садрыдзін перавёз сям’ю ў гарадок Каунчы блізу Ташкента, дзе стаў працаваць на цукровым заводзе (цяпер горад Янгіюль). З дзяцінства ўвабрала ўзбекскую мову, якая стала яе другой мовай, вызначыў усё сцэнічнае жыццё. Асвойвала і рускую мову. Займаючыся ў педагагічным тэхнікуме, выступала ў самадзейных спектаклях. У 1929 годзе паступіла ў Працоўны перасоўны тэатр, дзе атрымала першы тэатральны досвед.

З 1932 года — актрыса тэатра імя Хамзы (цяпер Узбекскі Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр). Стварыла яркія, буйныя, востра драматычныя характары; гуляла валявых жанчын цяжкага лёсу: Васу Жалязнову, Кручыніну, Любоў Яравую, Глафіру ў «Апошняй ахвяры», Фяклушу ў «Навальніцы» і інш. Глыбокі тэмперамент, сіла пачуццяў надавалі вобразам З. Садрыевай рамантыка-трагедыйнае гучанне. Важнае значэнне ў фарміраванні майстэрства актрысы мела драматургія Горкага.

Пахавана на Чыгатайскіх могілках у Ташкенце.

Выбраныя тэатральныя ролі
-------------------------

* «Падступства і каханнеў» Шылера, 1936
* Пашо-аім («Бай і парабак» Хамзы, 1939),
* Маці («Маці» Уйгуна, 1943),
* Харытонава («За тых, хто ў моры!» Б. Лаўранёва, 1947).
* Ксенія («Ягор Булычоў і іншыя» М. Горкага),
* Фармон-Бібі («Бунт нявестак» С. Хусанхаджаева, 1976)

Абраная фільмаграфія
--------------------

* 1991 — Жалезны мужчына — *бабуля*
* 1989 — Каменны ідал
* 1987 — Сыходзячы, застаюцца — *Зайнаб опа*
* 1982 — Бабуля-генерал — *бабуля Анзірат*
* 1961 — Адпрэчаная нявеста — *Хаспят*
* 1961 — Дачка Гангу — *Хеманкоры*
* 1953 — Бай і парабак — *Пашаяім, першая жонка бая*

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Тэатральная энцыклапедыя. Тым 4 / Кіраўнікоў. рэд. П. А. Маркаў — м.: Савецкая Энцыклапедыя, 1965.

Спасылкі
--------

* Зайнаб Садрыева на сайце «Internet Movie Database» (англ.)
* Зайнаб Садриева Архівавана 18 лютага 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
Заліў Свіней на карце Кубы
**Заліў Свіней**, або **заліў Качы́нас** (ісп.: Bahía de Cochinos) — заліў на паўднёвым узбярэжжы Кубы. З 1910 года адносіўся да правінцыі Санта-Клара, але ў 1976 годзе адышоў да правінцыі Сьенфуэгас. Заліў Качынас з’яўляецца папулярным месцам рэкрэацыйнага дайвінгу. Аматары дайвінгу апускаюцца як у адкрытым моры, так і ў сенотах.

Заліў знаходзіцца ў 30 км на поўдзень ад Хагуэй-Грандэ (Jaguey Grande), у 70 км на захад ад горада Сьенфуэгаса і ў 150 км на паўднёвы ўсход ад Гаваны. На заходнім боку заліва знаходзяцца каралавыя рыфы, якія абмяжоўваюць балота Сапата (частка аднайменнага паўвострава). На ўсходнім узбярэжжы заліва размяшчаюцца мангравыя зараснікі і вялікі балоты.

Паходжанне іспанскай назвы заліва *Bahía de Cochinos*, верагодна, звязана не са «свіннямі» (ісп.: cochinos), а, хутчэй, з іспанскай назвай атлантычнай рыбы качына (лац.: Balistes vetula, ісп.: Cochino).
. Каля паўночнага ўскрайка заліва знаходзіцца вёска Буэна-Вентура, і ў 35 км на паўднёвы ўсход ад яе каля маленькага горада Хірона, названага ў гонар вядомага французскага пірата, размяшчаецца аднайменны пляж — Плая-Хірон (бел.: пляж Хірона).

Заліў Качынас вядомы як месца знакамітай высадкі кубінскіх эмігрантаў у красавіку 1961 г. арганізаванай ЦРУ з мэтай звяржэння ўрада Фідэля Кастра.

Зноскі
------

1. ↑  Cochino Архівавана 19 верасня 2008.
2. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 21 снежня 2019. Праверана 28 мая 2014.

Літаратура
----------

* Rodriguez, Juan Carlos. 1999. Bay of Pigs and the CIA. Ocean Press. Melbourne.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ge566390 · VIAF: 134004518 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. По.
**Замак По** (фр.: le château de Pau) — замак у горадзе По, сталіцы французскага дэпартамента Пірэнеі Атлантычныя, у Беарне. У гэтым замку 13 снежня 1553 года з’явіўся на свет Генрых IV, кароль Францыі і кароль Навары.

Гісторыя
--------

Від на замак з берага ракі Гаў-дэ-По
Замак По
Замак вядомы з часоў Сярэднявечча. Ён узвядуць на ўзгорку, якія ўзвышаюцца над ракой Гаў-дэ-По (fr:Gave de Pau).

Замак По акружаны палісадам з калоў (французскае *pieux*, беарнскае *pau*), сімвалізуючых вернасць і шчырасць. Ад іх паходзіць і назва замка. Значны ўклад у гісторыю замка ўнёс Гастон III дэ Фуа, больш вядомы пад імем Гастон Феб. Пры ім быў узведзены каменны данжон вышынёй 33 метра, на якім выгравіравалі надпіс: «Febus me fe», якая азначае на беарнскай «Феб мяне зрабіў». У наш час замак пераўтвораны ў музей, дзе экспануюцца прадметы розных эпох (пачынаючы з эпохі Генрыха IV). Асабліва багатая калекцыя экспанатамі часоў Рэстаўрацыі.

Статуя Генрыха IV перад уваходам у замак

Зноскі
------

1. 1 2  base Mérimée — ministère de la Culture, 1978.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q384602'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q68471231'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q809830'></a>
2. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Замак По
* Site officiel du musée national du Château de Pau.
* Galerie Virtuelle Haute Définition Musée national du Château de Pau. Архівавана 28 жніўня 2008.
* Site personnel autour du château de Pau. Архівавана 15 студзеня 2021.
* Le château de Pau, un lieu de pouvoir. Архівавана 20 ліпеня 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Mérimée: PA00084483 |
**Рабдыты́ды** (*Rhabditida*) — атрад круглых чарвей.

Апісанне
--------

Цела даўжынёй ад некалькіх мікраметраў да некалькіх сантыметраў, цыліндрычнае, верацёна-, ніткападобнае, укрытае кутыкулай. Самцы маюць развітыя або рудыментальныя бурсальныя крылы. Кішэчнік — прамая трубка, нервовая сістэма — каляглотачнае кальцо і нервовыя ствалы, выдзяляльная сістэма мае выгляд двух унутрыклетачных каналаў.

Пашырэнне
---------

Пашыраны па ўсім зямным шары. На Беларусі больш за 100 відаў, найбольш адзначаюцца дыктыякаўліды (*Dictyocaulidae*), метастрангіліды (*Metastrongylidae*), протастрангіліды (*Protostrongylidae*), трыхастрангіліды (*Trichostrongylidae*). Многія з іх узбуджальнікі рабдытыдозаў — глісных хвароб амфібій, паўзуноў, птушак, млекакормячых жывёл і чалавека (канчатковыя гаспадары). Тыя, што жывуць свабодна, насяляюць глебу, прэсныя вадаёмы.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Большасць раздзельнаполыя. Адкладваюць яйцы, ёсць жывародныя. Развіццё монаксеннае (з адным гаспадаром), радзей гетэраксеннае (са зменай паразітных пакаленняў і тых, што жывуць свабодна).

Гл. таксама
-----------

* Rhabdias bufonis

Літаратура
----------

* *Зянькоў А. У.* Рабдытыды // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780876601 · NKC: ph163041 |
**Зра́зы** — мясная страва, якая з’явілася яшчэ ў Вялікім Княстве Літоўскім. Цяпер з’яўляецца стравай беларускай, польскай, украінскай і літоўскай кухні, але карыстаецца папулярнасцю і ў іншых краінах.

Гатаванне
---------

Класічныя зразы робяцца з тонкіх кавалкаў скручанага мяса (звычайна ялавічыны), якія запраўляюцца соллю і перцам, фаршыруюцца садавіной, грыбамі, яйкамі і бульбай. Тым не менш існуе вялікая колькасць розных камбінацый фаршыравання і часта з’яўляюцца новыя.

Скручаныя кавалкі мяса звязваюцца ніткай, ці пратыкаюцца зубачысткамі. Потым зразы гатуюцца кароткі час на алеі і кладуцца ў ёмістасць з салерай, цыбуляй і рознымі спецыямі, каб яны ўвабралі водар. Ёмістасць ставіцца на маленькі агонь.
Перад падачай на стол ніткі і зубачысткі выдаляюцца, зразы пасыпаюцца мукой, ці пакрываюцца смятанай.
Звычайна зразы падаюцца з соусам, у якім яны гатаваліся, і гарніруюцца грэчневай ці ячменнай кашай.

Гісторыя
--------

Невядома дакладна, калі зразы былі прыгатаваныя ўпершыню, а таксама дзе гэта адбылося. Цяпер на вынаходніцтва зразаў прэтэндуюць Беларусь, Польшча, Украіна і Літва. Аднак вядома, што вельмі падобная ежа існавала ў Італіі стагоддзі таму. Верагодна зразы былі прывезены ў Вялікае Княства Літоўскае з Заходняй Еўропы міланскай прынцэсай Бонай Сфорцай.

Першы афіцыйны рэцэпт зразаў датуецца 1783 годам.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Зразы
* Беларускія зразы Архівавана 17 лютага 2012.
* Зразы літоўскія Архівавана 7 студзеня 2012.
* Як прыгатаваць зразы Архівавана 13 лютага 2012.
* Бульбяныя зразы з грыбамі
* Зразы з яйкам
* Гарохавыя зразы(недаступная спасылка)
* Зразы бульбяныя з мясам Архівавана 6 красавіка 2010.
**Кардыльера Дамейка** — вулканічны горны хрыбет у Андах на поўначы Чылі, у рэгіёне Антафагаста  (руск.) (бел. на захад ад Салар-дэ-Атакама. Даўжыня хрыбта з поўначы на поўдзень каля 600 км. Самы высокі пункт — гара Cerro Quimal з вышынёю 4278 метраў. Горны ланцуг азначае ўсходнюю мяжу плоскай часткі пустыні Атакама. У хрыбце ёсць некалькі вулканаў рознага ўзросту, у тым ліку і чацвярцічныя. Хрыбет узнік у выніку субдукцыі.

Утварэнне
---------

Вулканічны хрыбет узнік у зоне субдукцыі, дзе акеанічная пліта Наска паднырвае пад кантынентальную Паўднёва-Амерыканскую пліту.

Аснова хрыбта ўтворана палеазойскімі гранітамі, вулканічнымі і марскімі асадкавымі пародамі, і часткова з трыясавых вулканагенных парод кіслага саставу.

Горы ўтрымліваюць каштоўныя мінеральныя рэсурсы, у прыватнасці медзь і нітраты, якія выкарыстоўваюцца з сярэдзіны XIX ст. Таксама ў гэтым раёне ёсць радовішчы золата і срэбра. Моцнае значэнне ва ўтварэнні карысных выкапняў прымалі магматычныя інтрузіі.

Прыродныя ўмовы
---------------

### Клімат

Кардыльера Дамейка знаходзіцца ў заходняй (прыбярэжнай) частцы Андаў, гэта абумовіла засушлівы клімат мясцовасці. З захаду Паўднёвую Амерыку абмывае халоднае Перуанскае цячэнне (цячэнне Гумбальдта), выпарэнне з яго паверхні надзвычай малое, гэта абумовіла засушлівасць прыбярэжных і горных раёнаў. Падымаючыся ўверх і пераадольваючы араграфічныя перашкоды (горы Анды) цёплае і вільготнае паветра з Атлантычнага акіяну астывае, вадзяная пара ў ім дасягае кропкі расы і выпадае на ўсходнія схілы ў выглядзе атмасферных ападкаў, халоднае і сухое паветра, пераваліўшы праз андскія хрыбты ўтварае Фён (моцны, парывісты, цёплы і сухі мясцовы вецер, што дуе з гор у даліны). Менавіта таму Кардыльера Дамейка з’яўляецца горным хрыбтом з самай нізкай вільготнасцю ў свеце.

Cerro Quimal здалёк
### Рэкі

У гэтым рэгіёне пачынаецца Лоа (самая доўгая рака Чылі (440 км)) і шэраг невялічкіх рэк.

### Раслінны і жывёльны свет

У ніжняй частцы некаторых далін кожны год, пачынаючы з 29 ліпеня бачны прыкметы жыцця.

З жывёл прысутнічаюць андскі кондар і шыншыла.

Паходжанне назвы
----------------

Кардыльера Дамейка названа ў гонар Ігната Дамейкі ў год яго смерці (1889 г.).

Турызм
------

З-за аддаленасці і суровых прыродных умоў хрыбет Дамейка рэдка наведваюць турысты і альпіністы.

Зноскі
------

1. ↑  Muñoz, N. Charrier, R. and Jordan, T. (July 2002). "Interactions between basement and cover during the evolution of the Salar de Atacama Basin, northern Chile". *Rev. Geol. Chile. [online]*. **29** (1): 55–80. doi:10.4067/S0716-02082002000100004. Праверана 2008-02-07.`{{cite journal}}`: Папярэджанні CS1: розныя назвы: authors list (link)
2. ↑  Cerro Quimal
3. ↑  ASTER’s Global View from Space Архівавана 22 лютага 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 244323921 |
**Унга** (англ.: Unga) — найбуйнейшы востраў у групе архіпелага Шумагіна. Уваходзіць у склад амерыканскага штата Аляска. Плошча — 442,188 км². У 2000 г. на востраве жыў 1 чалавек.

Геаграфія
---------

Унга месціцца ў заходняй частцы заліва Аляска за 6,3 км на поўдзень ад паўвострава Аляска. Раён месцазнаходжання вызначаецца высокай сейсмічнай актыўнасцю. Суша складзена гранітамі і асадкавымі вулканічнымі пародамі. Для пейзажаў характэрны скалы і россыпы буйнога друзу. Найвышэйшы пункт дасягае 696 м. Востраў знакаміты рэшткамі акамянелых раслін, якія захаваліся са старажытных часоў.

Клімат марскі прахалодны. Узімку на паўднёвым узбярэжжы частыя штормы. На большай частцы вострава дамінуе тундравая і лугавая расліннасць.

Гісторыя
--------

Востраў Унга быў адкрыты расійскай экспедыцыяй на чале з Вітусам Берынгам у 1741 г. Сучасная назва паходзіць ад наймення алеуцкай вёскі *Ougnagok* (*Ounga*), якая ўпершыню ўзгадваецца на востраве ў 1833 г. Асноўнымі заняткамі мясцовых жыхароў былі рыбалоўства і здабыча марскіх футравых звяроў. Паселішча было ліквідавана да канца XX ст. у сувязі са сталым памяншэннем насельніцтва.

Паселішча Унга ў 1910—1916 гг.:

* Агульны выглядАгульны выгляд
* ГаваньГавань
* Будынак турмыБудынак турмы

Спасылкі
--------

* Unga — Aleutian Pribilof Islands Association
* Geology of Unga Island
* Unga Island (U.S. National Park Service)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh00002508 · VIAF: 315528615 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Новік.
**Га́нна Ю́р’еўна Но́вік** (нар. 17 снежня 1990, г. Гомель) — беларуская паэтэса. Сяброўка Саюза беларускіх пісьменнікаў.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў Гомелі. Навучалася ў СШ №19 з мастацкім ухілам. Скончыла Гомельскі абласны ліцэй і музычную школу па класе гітары. Навучалася на філалагічным факультэце Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Творчасць
---------

Друкавалася ў часопісах «Дзеяслоў», «Маладосць», «Верасень», «Літаратурнай Гомельшчыне», газетах «Раніца», «Экалагічны веснік», «Гомельскі ўніверсітэт», «ЛіМ», міжнародным альманаху «Сланечнік». Удзельнічала ў выданні інфармацыйна-культурнага лістка «Толькі разам».

Публікацыі
----------

Зборнік вершаў:

* «Сумёты агню». — Мн. : «Ковчег», 2010. — 107 с.

Часопісы:

* «Літаратурныя Гомельшчына» — 2009.
* «Дзеяслоў» — 2012 — 3 (58)
* «Маладосць» — 2010 №9.
* «Верасень» — 2013. — №9 — с.7-13
* «Палац». — 2013. — №1

Зноскі
------

1. ↑  Біяграфія на сайце Саюза беларускіх пісьменнікаў

Спасылкі
--------

* Біяграфія на сайце Саюза беларускіх пісьменнікаў
* Біяграфія на сайце «Родныя вобразы»
**Трусіны сыч**, таксама **Пячорная сава** (*Athene cunicularia*) — птушка роду сычы сямейства савіныя.

Невялікая даўганогая сава, якая жыве на адкрытых ландшафтах Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі. Пячорную саву можна ўбачыць на травяністых палях, пашах, сельгасугоддзях, пустынных землях, і іншых сухіх месцах з нізкай расліннасцю. Гняздуе і адпачывае ў норах. У адрозненне ад большасці соў актыўная ў дзённы час, хоць імкнецца пазбягаць паўдзённай спёкі. Палюе пераважна ў цёмны час сутак.

Апярэнне на верхнім баку чырванавата-шэра-бурае і спярэшчанае даўгавата-круглявымі белымі плямкамі; падбародак і бровы белыя; ніжняя частка шыі чырванавата-жоўтая з шэра-бурымі плямамі, грудзі шэра-бурыя з жоўтымі плямамі, ніжняя частка жывата жаўтлява-белая, без плям. Вочы жоўтыя, дзюба бледна-зелянява-шэрая, ногі таксама бледна-зелянява-шэрыя, але падэшва пальцаў жаўтлявая. Даўжыня 23 см, размах крылаў 50, даўжыня крыла 16, хваста 7 см.
**Брамінскі сыч** (*Athene brama*) — драпежная птушка роду сычоў сямейства савіныя. Адна з шырока распаўсюджаных птушак Паўднёвай Азіі, сустракаемая паблізу чалавечага жытла (нават у вялікіх гарадах). Арэал гэтага сыча вельмі вялікі і ахоплівае не толькі Паўднёвую, але і частка Паўднёва-Усходняй Азіі і Ірана, прычым на ўсёй гэтай тэрыторыі брамінскі сыч шматлікі і знаходзіцца па-за пагрозай.

Знешні выгляд
-------------

Брамінскі сыч — тыповы прадстаўнік роду Athene і, як і іншыя сычы, мае адносна невялікія памеры ў параўнанні з астатнімі совамі. Вонкава ён вельмі падобны да дамавога сыча, з якім перасякаецца ў шэрагу месцаў свайго арэала. Яго даўжыня каля 20-21 см, вага 100—110 г. радзей да 120 г. Даўжыня крыла 14,3-17,1 см, хваста 6,5-9,3 см.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Піменаў.
**Юрый Іванавіч Піменаў** (руск.: Ю́рий Ива́нович Пи́менов, 13 (26) лістапада 1903, Масква — 6 верасня 1977, там жа) — савецкі жывапісец, тэатральны мастак, сцэнограф і графік, плакатыст, педагог, прафесар. Акадэмік АМ СССР (1962; член-карэспандэнт 1954). Народны мастак СССР (1970). Лаўрэат Ленінскай прэміі (1967) і двух Сталінскіх прэмій другой ступені (1947, 1950).

Біяграфія
---------

У 1920—1925 гадах вучыўся ў Вышэйшых мастацка-тэхнічных майстэрнях на маляўнічым і паліграфічным факультэтах у У. А. Фаворскага і С. В. Малюціна. З 1923 года працаваў у часопісах. Па заканчэнні вучобы ў 1925 годзе стаў адным з заснавальнікаў Таварыства мастакоў-станкавістаў (ОСТ).

У ранні перыяд Піменаў выпрабаваў вялікі ўплыў нямецкага экспрэсіянізму, што праявілася ў надрыўна-драматычнай вастрыні лепшых яго карцін гэтых гадоў: «Інваліды вайны» (1926, Дзяржаўны Рускі музей), «Даеш цяжкую індустрыю!» (1927); «Салдаты пераходзяць на бок рэвалюцыі» (1932; абедзве — у Траццякоўскай галерэі). З гадамі ён перайшоў да абноўленага імпрэсіянізму, вызнаючы творчы прынцып «прыгожага імгнення», лёгкага і артыстычнага вобраза-ўражання. Працаваў у тэатральна-дэкарацыйным мастацтве. Майстар рэкламнага кінаплаката, у якім выкарыстаў элементы станковага мастацтва. У 1954 годзе абраны членам-карэспандэнтам, у 1962 годзе — сапраўдным членам Акадэміі мастацтваў СССР.

У 1966 годзе Піменаў падпісаў ліст 25-ці дзеячаў культуры і навукі Генеральнага сакратара ЦК КПСС Л. І. Брэжневу супраць рэабілітацыі Сталіна.

Зноскі
------

1. 1 2  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
2. ↑  Пименов Юрий Иванович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Artists of the World Online · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1071022 · GND: 12828563X · ISNI: 000000010951097X · LCCN: n81037121 · NKC: jx20080110013 · NTA: 271262842 · NUKAT: n2008085219 · SUDOC: 26207351X · VIAF: 6251252 · ULAN: 500026985 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Машкоўскі.
**Міхал Давыдавіч Машкоўскі** (1908, Пінск — 2002, Масква) — адзін з заснавальнікаў савецкай фармакалогіі, акадэмік Расійскай Акадэміі медыцынскіх навук.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1908 годзе ў Пінску сям’і настаўніка. Закончыўшы Пінскую гімназію, пераехаў у Маскву і паступіў у другі Маскоўскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт імя М. І. Пірагова.

На яго лёс, станаўленне і выбар жыццёвага шляху вялікі ўплыў мелі браты, вядомыя ў сваіх сферах спецыялісты — Якаў, авіятар і вынаходнік, удзельнік Чалюскінскай аперацыі, старшыня першай у СССР парашутнай школы, які трагічна загінуў падчас іспытаў парашута ўласнай канструкцыі, і Шабсай — член-карэспандэнт АМН, вядомы інфекцыяніст і эпідэміёлаг.

У 1934 годзе, пасля заканчэння медыцынскага інстытута, быў прызваны на ваенную службу, якую праходзіў у якасці ваенурача другога ранга, навуковага супрацоўніка аддзела фізіялогіі, а пасля таксікалогіі Санітарнага інстытута Чырвонай Арміі. У 1938 годзе пачаў працаваць у лабараторыі фармакалогіі Усесаюзнага навукова-даследчага хіміка-фармацэўтычнага інстытута. Менавіта ў тыя гады захапіўся асаблівасцямі выкарыстання фармакалагічных сродкаў у практычнай дзейнасці. Даследаванні былі прысвечаны фармакалогіі дыхання, у выніку чаго з’явілася распрацоўка першых арыгінальных сродкаў — аналептыка цытызіну, што стала грунтам для кандыдацкай дысертацыі.

Узнагароды
----------

* Герой Сацыялістычнай Працы (30 красавіка 1991) — *за выдатны ўклад у развіццё фармакалагічнай навукі, стварэнне высокаэфектыўных лекавых сродкаў і падрыхтоўку навуковых кадраў*.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Академик М. Д. Машковский / Авт.-сост. Г. Я. Шварц. — М.: Анахарсис, 2008. — 144 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000000107723808 · LCCN: no96012572 · LNB: 000046752 · NKC: xx0129547 · VIAF: 160460783 |
**Расонскі бой** — бой Расонскай партызанскай брыгады імя І. В. Сталіна і нямецка-фашысцкіх захопнікаў у вёсцы Расоны 19 верасня 1942 года.

Перадумовы
----------

У сярэдзіне 1942 года партызаны перарэзалі ўсе камунікацыі, якія вялі ў Расоны, і пачалі блакаду гарнізона праціўніка, які налічваў болей за 300 гітлераўцаў. Да сярэдзіны верасня ўдарамі па апорных пунктах праціўніка ў вёсках Клясціцы, Сакалішча, Сівошына і іншых, партызаны адрэзалі ад іх Расонскі гарнізон. Значную дапамогу аказалі партызанам падпольшчыкі Расонскага партыйна-камсамольскага падполля, якія сабралі і перадалі партызанскаму камандаванню звесткі пра колькасць і ўзбраенне праціўніка.

Бой
---

Артылерыйскім абстрэлам умацаванняў Расонскага гарнізона ў ноч на 19 верасня партызаны вымусілі пакінуць Расоны. Было знішчана каля 20 акупантаў, захоплена 2 мінамёты, 2 кулямёты, каля 75 вінтовак. З гэтага часу ў Расонах, Расонскім і суседніх з ім раёнах была адноўлена Савецкая ўлада, створана Расонска-Асвейская партызанская зона.

Памяць
------

У 1981 годзе ў Расонах у гонар партызан, якія ў 1942 годзе вызвалялі гарадскі пасёлак ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў, пастаўлены помнік.

Літаратура
----------

* *М. Ф. Шумейка.* Расонскі бой // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 530-531. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Стары Град (значэнні).

**Ста́ры Град** (харв.: Stari Grad, італ.: Cittàvecchia) — горад на паўночным узбярэжжы вострава Хвар, у Далмацыі, Харватыя. Адзін з найстаражытнейшых гарадоў Еўропы. Стараградская раўніна была ўключана ў 2008 годзе ў Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Гісторыя
--------

Першапачаткова Стары Град быў названы *Фарас* (грэч. ΦAPOΣ) грэчаскімі пасяленцамі з вострава Парас, якія прыбылі сюды ў 384 годзе да н.э. У рымскі перыяд быў вядомы як *Фарыя*, а назва *Хвар* з’явілася з прыходам славян. Калі ж сталіца вострава была перанесена на поўдзень, у сучасны горад Хвар, горад стаў называцца проста *Стары Град*.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Letovice[d], Чэхія
* Samobor[d], Харватыя
* Сентэндрэ, Венгрыя

Зноскі
------

1. 1 2  Register of spatial units of the State Geodetic Administration of the Republic of Croatia<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q119585703'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Стары Град
* Афіцыйны сайт Архівавана 29 снежня 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 10138399-X · NKC: xx0115541 · VIAF: 1135158005990502100001 |
**Маскоўская трамвайная сетка**, якая падзелена на дзве падсеткі, з’яўляецца ключавым элементам сістэмы грамадскага транспарту Масквы, сталіцы Расіі. Адкрыты ў 1872 годзе, з 1958 года да 2021 года эксплуатуецца дзяржаўнай кампаніяй «Мосгортранс». 

Афіцыйная карта трамвайнай сеткі Масквы (з 02.02.24)(недаступная спасылка)

Агляд
-----

Агульная даўжыня трамвайнай сеткі складае 181 кіламетр, што робіць яе чацвёртай па велічыні ў свеце пасля сетак у Мельбурне, Санкт-Пецярбургу і Берліне.

Эвалюцыя трамваяў
Карта маскоўскага трамвая (2022-04)

Гл. таксама
-----------

* Маскоўскі метрапалітэн
* Маскоўская манарэйка

Зноскі
------

1. ↑  Barrow, Keith (3 June 2014). "Fokstrot LRVs enter service in Moscow". *International Railway Journal*.
2. ↑  *Иванов М. Д. Кирсанов А. И. Розалиев В. В.* История Московского трамвая (1899—2009). — Москва: ЗАО «Медиа Бюро», 2009. — С. 256. — 300 с. — ISBN 978-5-9901797-1-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Маскоўскі трамвай**
* Мосгортранс — афіцыйны сайт
* Масква (трамваі) на *UrbanRail.net*
* карта маршруту
**Іванаўская дзяржаўная тэкстыльная акадэмія** (ІДТА) — вышэйшая навучальная ўстанова, размешчанае ў горадзе Іванава. Гісторыя ВНУ вядзецца ад тэкстыльнага факультэта Іванава-Узнясенскага політэхнічнага інстытута, заснаванага ў 1918 годзе. У маі 1930 факультэт пераўтвораны ў Іванаўскі тэкстыльны інстытут ім. М. В. Фрунзэ (ІўТІ). Статус акадэміі ВНУ быў прысвоены ў 1994 годзе. У 2012 г. увайшла ў склад ізноў утворанага Іванаўскага політэхнічнага ўніверсітэта пад назвай Тэкстыльны інстытут Іванаўскага дзяржаўнага політэхнічнага ўніверсітэта.

Гісторыя
--------

ВНУ створана загадам па Вышэйшай Радзе Народнай Гаспадаркі СССР ад 17 траўня 1930 г. № 1374 на базе тэкстыльнага факультэта Іванава-Узнясенскага політэхнічнага інстытута ім. М. В. Фрунзэ як Іванава-Узнясенскі тэкстыльны інстытут. Пасля перайменавання горада Іванава-Вазнясенск у горад Іванава (пастанова ЦВК СССР 27 снежня 1932 года) Іванава-Узнясенскі тэкстыльны інстытут стаў называцца Іванаўскім тэкстыльным інстытутам, якому пастановай Савета Міністраў РСФСР ад 2 чэрвеня 1960 г. № 796 прысвоена імя М. М. Загадам па Міністэрству вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі РСФСР ад 15 чэрвеня 1960 г. № 480 Іванаўскі тэкстыльны інстытут перайменаваны ў Іванаўскі тэкстыльны інстытут імя М. В. Фрунзэ, які загадам Дзяржаўнага камітэта Расійскай Федэрацыі па вышэйшай адукацыі ад 23 чэрвеня 1994 г. № 615 у Іванаўскую дзяржаўную тэкстыльную акадэмію. Пастановай Урада Расійскай Федэрацыі ад 17 чэрвеня 1998 г. № 600 і загадам Міністэрства агульнай і прафесійнай адукацыі Расійскай Федэрацыі ад 25 снежня 1998 г. № 3249 Іванаўская дзяржаўная тэкстыльная акадэмія рэарганізавана шляхам далучэння да яе Вічугскага вячэрняга тэкстыльнага тэхнікума тэкстыльнага тэхнікума на правах адасобленых структурных падраздзяленняў-філіялаў. 13 лістапада 2002 года Іванаўская дзяржаўная тэкстыльная акадэмія ўнесена ў Адзіны дзяржаўны рэестр юрыдычных асоб як дзяржаўная адукацыйная ўстанова вышэйшай прафесійнай адукацыі «Іванаўская дзяржаўная тэкстыльная акадэмія», якая загадам Міністэрства адукацыі і навукі Расійскай Федэрацыі ад 27 мая 2011 г. № 1871 перайменавана ў федэральную адукацыйную ўстанову вышэйшай прафесійнай адукацыі «Іванаўская дзяржаўная тэкстыльная акадэмія». У адпаведнасці з загадам Міністэрства адукацыі і навукі ад 28 лістапада 2012 г. № 995 Іванаўская дзяржаўная тэкстыльная акадэмія аб’яднана з Іванаўскім дзяржаўным архітэктурна-будаўнічым універсітэтам у Іванаўскі дзяржаўны політэхнічны ўніверсітэт.

Вядомыя выкладчыкі і выпускнікі
-------------------------------

*
Амерыканскі марксман у раёне Дур Баба, правінцыі Нангархар, Афганістан, 2006.
**Пяхотны снайпер** (англ.: Designated marksman, марксман) — спецыяліст па дакладнай стральбе, трапны стралок на малой і сярэдняй дыстанцыях. Асноўнае яго адрозненне ад звычайнага снайпера складаецца ў тым, што марксман, як правіла, з'яўляецца арганічнай часткай свайго падраздзялення, у той час як снайпер працуе звычайна ў адзіночку ці з іншымі снайперамі. У вайсковых падраздзяленнях задачай такіх снайпераў з'яўляецца павышэнне далёкасці вядзення агню атрада, на адлегласцях якія перавышаюць дыстанцыю стандартнай зброі стралкоў падраздзялення. Часам такога стралка называюць называюць «англ.: sharpshooter» — трапны стралок.

Гл. таксама
-----------

* Марксманская вінтоўка

Зноскі
------

1. ↑  Marksman **(нявызн.)**. *Dictionary.com Unabridged (v 1.1). Random House, Inc*.  Dictionary.com. Праверана June 8, 2008.
**Марыя Эрнестам** (шведск.: Anna Maria Ackermand Ernestam: нар. 28 лістапада 1959, Упсала, Швецыя) — шведская пісьменніца і журналістка.

Біяграфія
---------

Марыя Эрнестам нарадзілася і вырасла ў горадзе Упсала, Швецыя. З дзяцінства вельмі захаплялася чытаннем і часцяком хавалася ў тых месцах, дзе магла застацца сам-насам з кнігай.

Эрнестам атрымала ступень журналіста ў Гётебаргскім універсітэце. Акрамя гэтага, Марыя вывучала англійскую літаратуру і матэматыку ва ўніверсітэце Упсалы. Папрацаваўшы некаторы час журналісткай ў шведскай газеце, яна з’ехала вучыцца ў ЗША, дзе атрымала ступень магістра палітычных навук у Канзаскім універсітэце. Пасля гэтага Марыя жыла на працягу 11 гадоў у Германіі ў Франкфурце-на-Майне, працуючы замежным карэспандэнтам шведскага дзелавога выдання Veckans affärer і шведскага медыцынскага штотыднёвіка Dagens medicin. Эрнестам паралельна вучылася спевам і танцам, яна таксама прыняла ўдзел у пастаноўцы «Ісус Хрыстос — Суперзорка».

З 1999 года Марыя жыве ў Стакгольме з мужам і двума дзецьмі.

У 2005 годзе быў апублікаваны яе першы раман «Кактэйль са Смерцю» (шведск.: Caipirinha med Döden), які адразу стаў бэстсэлерам. Пасля поспеху першай кнігі яна працягнула пісаць і выпусціла яшчэ сем раманаў. Творы «Busters öron» і «Kleopatras kam» выйшлі ў 2006 і 2007 гадах адпаведна. Чацвёрты раман Марыі Эрнестам пад назвай «Alltid hos dig» быў выпушчаны ў жніўні 2008 года. Яна таксама выдала зборнік кароткіх апавяданняў.

Зноскі
------

1. ↑  Maria Ernestam // Babelio — 2007.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2877812'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Марыя Эрнестам


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Лабараторыя Фантастыкі |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 10077100 · BNF: 161855937 · CONOR: 244271459 · GND: 136422330 · ISNI: 0000000055588674 · LCCN: nb2008021401 · NTA: 308708237 · NUKAT: n2015076245 · LIBRIS: 257520 · SUDOC: 144811006 · VIAF: 63542746 |

 |
**Георгій Канстанцінавіч Цапаеў**  (22 жніўня 1919, Ташкент — 10 студзеня 1987, Баранавічы) — арганізатар прамысловасці, дырэктар Баранавіцкага баваўнянага камбіната.

Біяграфія
---------

Георгій Канстанцінавіч Цапаеў нарадзіўся ў Ташкенце ў сям’і рабочага. Пасля заканчэння сярэдняй школы ў 1938 годзе паступіў у Іванаўскі тэкстыльны інстытут. 
З пачаткам вайны становіцца курсантам Пензенскага пяхотнага вучылішча, з 1942 года - на фронце: каманзір узвода, намеснік камандзіра мінамётнай роты. 
Пасля заканчэння вайны Георгій служыць у складзе савецкіх войск у Польшчы, Германіі.
З 1947 года працягвае вучобу ў Іванаўскім інстытуце, дзе ў 1949 годзе атрымлівае дыплом і накіроўваецца ў г.Кінешма, на Чырвонаволжскі камбінат. Працуе майстрам, начальнікам цэха. 
У 1952-1957 гг. Цапаеў узначальвае фабрыку камбіната «Пры¬волжская камуна» у г. Наволокі, адкуль пераводзіцца на Фурманаўскую прадзільна-ткацкую фабрыку, дзе працаваў намеснікам начальніка, начальнікам ткацкай вытворчасці. З 1958 г. – галоўны інжынер фабрыкі. У 1960 годзе Г.К.Цапаева пераводзяць на Вяліка-Кахамскі баваўняны камбінат галоўным інжынерам, пасля становіцца яго дырэктарам. 
У 1963 годзе быў накіраваны на будаўніцтва Баранавіцкага баваўнянага камбіната. У 1980 годзе камбінат (4 фабрыкі, цэнтральная механічная і ліцейная майстэрні) быў пераўтвораны ў Вытворчае баваўнянае аб’яднанне.
9 лютага 1979 года Цапаеву Г. К. была прысвоена вучоная ступень кандыдата тэхнічных навук. 
Узнагароджаны ардэнамі Леніна, Баявога Чырвонага Сцяга, Айчыннай вайны 2-й ступені, «Знак Гонару»; медалямі «За абарону Савецкага Запаляр’я», «За Перамогу над Германіей» і іншымі. 
Мае Ганаровае званне «Ганаровы работнік прамысловасці БССР», 1979. 
29 ліпеня 2000 года рашэннем гарадскога Савета дэпутатаў № 45 прысвоена ганаровае званне «Ганаровы грамадзянін горада Баранавічы».
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Космач.
**Павел Генадзевіч Космач** (нар. 8 красавіка 1984, г. Мінск) — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (2009), дацэнт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 8 красавіка 1984 года ў Мінску. Сын гісторыка Генадзя Космача (1953—2016).

Скончыў гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «Гісторыя (айчынная і сусветная)», у 2009 годзе аспірантуру.

Працуе на кафедры гісторыі новага і навейшага часу гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, дацэнт.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя інтарэсы: гісторыя; рэлігійны фактар у гісторыі заснавання ЗША; гісторыя фізіка-матэматычных навук на Беларусі (да 1914 г.); філасофія і тэорыя гісторыі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Старонка на сайце базы даных «Вучоныя Беларусі»

Спасылкі
--------

* Старонка на сайце базы даных «Вучоныя Беларусі»


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Вучоныя Беларусі: 167682 |
Італьянскія жанчыны танцуюць тарантэлу (1846)
**Тарантэла** (італ.: Tarantella) — італьянскі народны танец у суправаджэнні гітары, тамбурына і кастаньет (у Сіцыліі), музычны памер - 6/8, 3/8. З тарантэлай звязана шмат легенд. Пачынаючы з 15 ст. на працягу 2 стагоддзяў тарантэла лічылася адзіным сродкам лячэння «тарантызма» - вар'яцтва, выкліканага, як лічылі, укусам тарантула (назва павука, а таксама танца, паходзяць ад назвы паўднёваітальянскага горада Таранта). У сувязі з гэтым у 16 ст. па Італіі вандравалі спецыяльныя аркестры, пад гульню якіх танчылі хворыя тарантызмам. Музыка тарантэлы звычайна імправізаваная; ёй уласціва доўгае разгортванне мелодыі з вялікімі пашырэннямі і кадансавымі дапаўненнямі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

| ⛭Характарны танец |
| --- |
| Польскі | 
* Паланэз
* Мазурка
* Кракавяк

 | Фані Эльслер у качучы з балета «Кульгавы нячысцік» |
| Венгерскі | Чардаш |
| Іспанскі | 
* Балеро
* Качуча
* Панадэрас
* Сегідзілья
* Фанданга
* Цапатэада

 |
| Італьянскі | Тарантэла (Неапалітанскі) |
| Шатландскі | 
* Жыга
* Рыл

 |
| Аксэсуары | 
* Веер
* Кастаньеты
* Тамбурын

 |

Спасылкі
--------

* Сіцыліянская культура: тарантэла Архівавана 6 кастрычніка 2001. (англ.)
* Pizzica — Raccolta di canti popolari (італ.)
* Pagina dedicata alla Tarantella del Gargano Архівавана 30 чэрвеня 2007. (італ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12450290h · GND: 4367603-0 · LCCN: sh85132462 · NKC: ph224477 · SUDOC: 033658366 |
**Давос** (*на мясцовым дыялекце —* алем.: Tafaas, ням.:  і фр.: Davos, італ.: Davos, *рэдка — Tavate*, рэтарам.: Tavau) — горад ва ўсходняй Швейцарыі, у кантоне Граўбюндэн, на рацэ Ландвасер.

Гісторыя
--------

Гісторыя горада пачалася з таго, што яшчэ ў XIX стагоддзі дактары прызналі мікраклімат высакагорнай даліны карысным для хворых лёгачнымі захворваннямі. Р. Л. Стывенсан напісаў у Давосе раман «Востраў скарбаў».

У 1913 у горадзе прайшоў першы і адзіны Чэмпіянат Еўропы па хакеі з мячом, перамогу ў якім атрымала каманда Англіі.

У сярэдзіне XX стагоддзя горад здабыў другое жыццё як модны гарналыжны курорт. Цяпер ён вядомы ў асноўным як месца правядзення Сусветнага эканамічнага форуму (часам званага проста «Давоскі форум»).

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Карліс Гун, латышскі мастак

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Давос

1. ↑