recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ван Шунь** (кіт. спр. 汪顺, піньінь *Wāng Shùn*; нар. 11 лютага 1994) — кітайскі плывец, алімпійскі чэмпіён 2020 года на дыстанцыі 200 метраў комплексным плаваннем, прызёр чэмпіянатаў свету.

Нарадзіўся ў 1994 годзе ў Нінбо правінцыі Чжэцзян. У 2010 годзе стаў срэбным прызёрам Азіяцкіх гульняў. У 2012 годзе прыняў удзел у Алімпійскіх гульнях у Лондане, але там стаў толькі 22-м. У 2013 годзе заваяваў бронзавы медаль чэмпіянату свету. У 2014 годзе стаў бронзавым прызёрам Азіяцкіх гульняў.

У 2021 годзе стаў першым у гісторыі азіяцкім плывуном, які выйграў алімпійскае золата на дыстанцыі 200 метраў комплексным плаваннем.

Зноскі
------

1. ↑  *(unspecified title)* — World Aquatics. Праверана 2 мая 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q189289'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FINA · Olympedia · Olympic Channel · Swimrankings.net · SwimSwam · TheSports.org · Алімпійскі камітэт Кітая · Алімпійскі камітэт Кітая |
**Ясменцы** — былая вёска ў Спярыжскім сельсавеце Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджвання жыхары (35 сем'яў) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы. У 2005 годзе вёска была выключана са звестак па ўліку населеных пунктаў.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 10 км на паўднёвы захад ад Брагіна, 27 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 130 км ад Гомеля.

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Камарын — Брагін.

Планіроўка складаецца з просталінейнай мерыдыянальнай вуліцы, забудаванай драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. У сувязі з высокім узроўнем радыяцыйнага забруджвання ўсе пабудовы знесены і пахаваны пад пластом зямлі.

Гісторыя
--------

Па пісьмовых крыніцах вядомая з XVIII стагоддзя як вёска ў Рэчыцкім павеце Мінскай губерні. З 1811 года валоданне Ракіцкіх. Паводле перапісу 1897 года знаходзіліся: капліца, вятрак, гамарня, у Брагінскай воласці.

У 1931 годзе арганізаваны калгас «Краіна саветаў», працавалі вятрак (з 1915 года) і гамарня. Паводле перапісу 1959 года. Уваходзіла ў склад калгасу імя М. І. Калініна (цэнтр — вёска Глухавічы).

Да 8 студзеня 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Глухавіцкага сельсавета, пасля — у складзе Спярыжскага сельсавета.

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2010 год — жыхароў няма.

### Дынаміка

* 1850 год — 11 двароў.
* 1897 год — 30 двароў, 195 жыхароў (паводле перапісу).
* 1908 год — 45 двароў, 227 жыхароў.
* 1959 год — 173 жыхара (паводле перапісу).
* 1986 год — жыхары (35 сем'яў) пераселены.

Вядомыя выхадцы
---------------

* Б. В. Шыльца — Герой Сацыялістычнай Працы.

Зноскі
------

1. ↑  РЕШЕНИЕ ГОМЕЛЬСКОГО ОБЛАСТНОГО ИСПОЛНИТЕЛЬНОГО КОМИТЕТА 20 января 2005 г. № 29 ОБ ИСКЛЮЧЕНИИ ИЗ ДАННЫХ ПО УЧЕТУ И РЕГИСТРАЦИИ АДМИНИСТРАТИВНО-ТЕРРИТОРИАЛЬНЫХ И ТЕРРИТОРИАЛЬНЫХ ЕДИНИЦ НАСЕЛЕННЫХ ПУНКТОВ БРАГИНСКОГО, ДОБРУШСКОГО, КОРМЯНСКОГО И НАРОВЛЯНСКОГО РАЙОНОВ
2. ↑  Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кадзьяк.

**Кадзьяк** (англ.: Kodiak) — амерыканскі востраў плошчай 9,3 тыс. км², размешчаны ля паўднёвага ўзбярэжжа Аляскі. З’яўляецца самым буйным востравам Кадзьякскага архіпелага і другім па велічыні востравам ЗША пасля вострава Гаваі (найбуйнейшага вострава Гавайскіх астравоў).

Ад Аляскі Кадзьяк аддзелены пралівам Шэліхава. Ландшафт Кадзьяка вельмі гарысты, а яго вышэйшая кропка дасягае 1353 м. На востраве цячэ рака Карлук.

Насельніцтва вострава складае 10 тысяч чалавек, пераважна сугпіят. Галоўным населеным пунктам вострава з’яўляецца горад Кадзьяк, размешчаны на паўночным усходзе.

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.7, Мн. 1998, С.405

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кадзьяк (востраў)
* Official Kodiak Island website Архівавана 25 лістапада 2011.
* Kodiak Alaska local news Архівавана 12 лютага 2019.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Арытмія.

«**Арытмія**» (руск.: Аритмия) — мастацкі фільм 2017 года рэжысёра Барыса Хлебнікава.

Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 24-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».

Сюжэт
-----

Алег — таленавіты лекар, працуе на хуткай, якая імчыцца ад пацыента да пацыента. Алег ведае: яго прыезд можа змяніць усё. Кожны яго поспех робіць свет лепш. Галоўнае — там, дзе ён спрабуе здзейсніць немагчымае. А астатняе можа пачакаць: сям’я, кар’ера, сваё жыццё… Што з ім здарылася? Пакуль Алег ратаваў іншых, жонка страціла надзею і вырашыла падаць на развод, а ў бальніцы з’явіўся новы начальнік, які дбае толькі аб статыстыцы і правілах. А Алег усё спяшаецца з выкліку на выклік, нясецца па вуліцы, каб усё змяніць. І хто ведае, якая задача лягчэй: ратаваць іншых ці выратаваць сябе?

Узнагароды
----------

Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 29 кінаўзнагародамі і яшчэ 21 намінацыяй.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>
2. ↑
3. ↑  Aritmiya (2017) — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 14 лістапада 2021.
4. 1 2  Арытмія. Фільм адкрыцця  (бел.).  Сайт кінафестывалю «*Лістапад*». Праверана 14 лістапада 2021.
5. ↑  Aritmiya — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 14 лістапада 2021.

Спасылкі
--------

* Арытмія на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Filmportal · Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
**Icon in Me** (*iMi*) — расійскі метал-гурт з Масквы. Утвораны ў лістападзе 2007. Гурт цікавы ў першую чаргу інтэрнацыянальным складам: акрамя музыкантаў з Расіі, у калектыў уваходзяць таксама ўдзельнікі з Швецыі і Даніі.

Гісторыя
--------

Гурт утвораны ў 2007. У 2009 дэбютны альбом музыкантаў, «Human museum», быў выдадзены ў краінах Еўропы на вядомым нямецкім лэйбле «Massacre Records». У Расіі выдаўцом альбома стаў «Irond Records». Дыск атрымаў добрыя водгукі крытыкаў у многіх прафесійных музычных выданнях па ўсім свеце. Другі альбом і сінгл былі выпушчаныя ў 2011. У іх запісе прынялі ўдзел многія вядомыя метал-выканаўцы.

Гурт выступаў разам з вядомымі камандамі, такімі як Machine Head і Lamb of God, а таксама прымаў удзел у фестывалях цяжкай музыкі.

Дыскаграфія
-----------

### Альбомы

* Human Museum (2009)
* Head Break Solution (2011)

### Сінглы

* Moments (2009)
* The Quest (2011)
* Lost for Nothing (2012)
* Black Water (2013)

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
**Мужчынская зборная Іспаніі па баскетболе** (ісп.: Selección de baloncesto de España) — каманда, якая прадстаўляе Іспанію ў міжнародных баскетбольных спаборніцтвах сярод мужчын. Кіраўнічым органам зборнай выступае Федэрацыя баскетбола Іспаніі. Займае ў рэйтынгу ФІБА другое месца. Трохразовы віцэ-чэмпіёны Алімпійскіх гульняў (1984, 2008, 2012), чэмпіёны свету 2006 і 2019 года, трохразовы чэмпіёны Еўропы (2009, 2011 і 2015).

Доўгі час на працягу 1960—1990 гадоў зборная Іспаніі ў Еўропе знаходзілася ў цені югаслаўскіх (пазней — сербскіх і харвацкіх), савецкіх (пазней — расійскіх і літоўскіх), грэчаскіх і італьянскіх баскетбалістаў. На 20 чэмпіянатах Еўропы ў 1959—1997 гадах іспанцы здолелі толькі тройчы патрапіць у прызёры (срэбра 1973 і 1983 гадоў, а таксама бронза 1991 года).

Поспехі зборнай Іспаніі пачаліся на мяжы XX і XXI стагоддзя. У зборнай з’явіліся маладыя Хорхэ Гарбахоса, Пау Газоль, Хуан Карлас Навара, Хасэ Мануэль Кальдэрон і іншыя. У 1999, 2001 і 2003 гадах іспанцы тройчы запар станавіліся прызёрамі чэмпіянату Еўропы. У 2006 годзе ў Японіі іспанцы ўпершыню ў сваёй гісторыі выйшлі ў фінал чэмпіянату свету, ва ўпартым паўфінале перайграўшы аргенцінцаў з лікам 75:74. У фінале іспанцы упэўнена разграмілі грэкаў 70:47, Пау Газоль быў прызнаны самым каштоўным гульцом турніру. У 2008 годзе іспанцы выйгралі срэбра на Алімпіядзе ў Пекіне (паражэнне ў фінале ад зборнай ЗША 107:118), а праз 4 гады на Гульнях у Лондане зноў сталі другімі пасля амерыканцаў. У 2009 і 2011 гадах зборная Іспаніі выйгравала чэмпіянат Еўропы (у сімвалічныя зборныя гэтых турніраў траплялі Пау Газоль, Хуан Карлас Навара і Рудзі Фернандэс).

Многія гульцы зборнай Іспаніі ў 2000—2010 гадах сталі прыкметнымі фігурамі ў клубах НБА — Пау Газоль (двухразовы чэмпіён НБА ў складзе «Лэйкерс»), Марк Газоль, Хасэ Мануэль Кальдэрон, Серж Ібака, Рыкі Рубіа і іншыя.

Рэкардсмен зборнай па колькасці матчаў — Хуан Антоніа Сан-Эпіфаніа (239 гульняў).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |

| ⛭Нацыянальныя баскетбольныя мужчынскія зборныя Еўропы (ФІБА Еўропа) |
| --- |
| 
* Аўстрыя
* Азербайджан
* Албанія
* Андора
* Арменія
* Беларусь
* Бельгія
* Балгарыя
* Боснія і Герцагавіна
* Вялікабрытанія
	+ Англія
	+ Шатландыя
	+ Уэльс
	+ Паўночная Ірландыя
* Венгрыя
* Германія
* Гібралтар
* Грэцыя
* Грузія
* Данія
* Ізраіль
* Ірландыя
* Ісландыя
* Іспанія
* Італія
* Кіпр
* Косава
* Латвія
* Літва
* Люксембург
* Мальта
* Малдова
* Манака
* Нідэрланды
* Нарвегія
* Польшча
* Партугалія
* Расія
* Румынія
* Сан-Марына
* Паўночная Македонія
* Сербія
* Славакія
* Славенія
* Турцыя
* Украіна
* Фінляндыя
* Францыя
* Харватыя
* Чарнагорыя
* Чэхія
* Швейцарыя
* Швецыя
* Эстонія

Колішнія зборныя
ГДР
СР Югаславія/Сербія і Чарнагорыя
СССР
Чэхаславакія
Югаславія
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хол.

**Анна Хол** (англ.: Anna Hall; нар. 23 сакавіка 2001 г. Дэнвер) — амерыканская лёгкаатлетка, якая спецыялізуецца ў мнагабор'і. Двухразовы прызёр чэмпіянатаў свету ў сямібор'і.

Біяграфія
---------

Анна Хол вырасла ў спартыўнай сям'і на ранча Хайлэндс, штат Каларада, недалёка ад Дэнвера. Яе бацька Дэвід займаўся трыма відамі спорту ў Мічыганскім універсітэце: быў кватэрбекам футбольнай каманды, гуляў у баскетбол і ўдзельнічаў у спаборніцтвах па дзесяціборстве. Яе старэйшыя сёстры Кэтрын і Джулія гулялі ў тэніс і бегалі на дыстанцыях у Мічыгане. У яе таксама ёсць малодшая сястра Лорын, маці клічуць Ронетт. Ганна пачала займацца лёгкай атлетыкай у сем гадоў, спачатку скачкамі ў вышыню, а потым таксама паспяхова здаўшы нарматывы на 1500 метрах. Паралельна яна таксама захаплялася катаннем на лыжах, гульнёй у футбол, валейбол і хакей на траве.

На чэмпіянаце свету 2022 года ў ЗША, Анна стала ўладальнікам бронзавага медаля ў сямібор'і з вынікам 6755 ачкоў.

28 мая 2023 года 22-гадовая спартсменка палепшыла свой вынік у сямібор'і на 233 балы, набраўшы лепшыя ў свеце 6988 балаў за перамогу на прэстыжным турніры Hypo-Meeting у Гетцысе, Аўстрыя. У жніўні 2023 года на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы, які адбыўся ў Будапешце, спартсменка з ЗША, у сямібор'і, з вынікам 6720 ачко стала сярэбраным прызёрам чэмпіянату свету.

Зноскі
------
**Ратонда Святога Георгія** (балг.: Свети Георги) — раннехрысціянская царква ў горадзе Сафія (Балгарыя). З'яўляецца самай старой царквой горада, была пабудавана ў IV стагоддзі на тэрыторыі антычнай Сердыкі ў цэнтры Канстанцінава квартала — рэзідэнцыі імператара Канстанціна Вялікага.

Царква пабудавана ў форме ратонды і першапачаткова выкарыстоўвалася як баптыстэрый. Будынак выканана з цэглы, мае вузкія высокія вокны і шэсць паўкруглых прыбудоў. Вышыня купала 13,7 м.

З канца X да сярэдзіны XII стагоддзя ў царкве захоўваліся мошчы Іаана Рыльскага. У XVI стагоддзі, пасля заваявання Балгарыі туркамі, царква была перабудавана ў мячэць і заставалася ёю да 1878 года. Пры рэстаўрацыі царквы ў XX стагоддзі ў ёй былі выяўлены тры пласты фрэсак, зафарбаваных у перыяд турэцкага валадарства, самыя раннія з якіх адносяцца да X стагоддзя. У наш час царква з'яўляецца музеем, але нягледзячы на гэта Балгарская праваслаўная царква праводзіць у ёй рэгулярныя набажэнствы.

Літаратура
----------

* *Архитектурното наследство на България*. София, издательство «Техника», 1988.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Ратонда Святога Георгія**
* Фрэскі ратонды Святога Георгія  (балг.)
Гарадскі герб з 1845 г. да пач ХХ ст.
**Герб Ліды** — адзін з сімвалаў горада Ліды. З’яўляецца адным з старэйшых гербоў Беларусі. Ліда атрымала свой герб паводле магдэбургскага права 17 верасня 1590 г. падпісанага Жыгімонтам III.

Герб прадстаўляе сабою барочны шчыт разбіты «у слуп». У правым полі чырвонага колеру залаты леў, павернуты ўправа, у левым блакітным — два перахрышчаных залатых ключы.

Леў — папулярная геральдычная жывёла, ён асацыіруецца з сілай, магутнасцю, велікадушнасцю, высакароднай адвагай. Лідскі леў стаіць у звычайнай геральдычнай позе, на задніх лапах, пярэднімі атакоўвае, павёрнуты ў профіль, язык высунуты з пашчы, хвост узняты і загнуты; але ў адрозненні ад тыповых ільвоў на лідскім гербе выява павёрнута ўлева. Чырвонае поле — сімвалічнае поле, якое прамочана крывёю ваяроў. Толькі тры беларускія гарады маюць выяву ільва на сваіх гербах: Ліда, Слонім і Гарадок (Віцебская вобл.). Скрыжаваныя залатыя ключы адзіныя на беларускіх гербах. Блакітны колер азначае паветра, ключы на блакітным — магчыма ключы ад рая, калі жыццё пражыў мужна.

6 красавіка 1845 г. указам Мікалая I, герб быў зменены на новы, які ўяўляў сабою шчыт, падзелены на дзве паловы. У верхняй палове — герб Віленскай губерні (пагоня), у ніжняй сноп хлеба і серп. Сённяшні герб горада прадстаўлены ў выглядзе ад 1590 г.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 30 мая 2002. У гербавым матрыкуле краіны значыцца пад № 85.

Гл. таксама
-----------

* Гербы беларускіх гарадоў

Літаратура
----------

* *Цітоў А.* Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998. — 287 с. — ISBN 985-07-0131-5.
* Памяць: Ліда. Лідскі р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. — Мн.: Беларусь, 2004.

| ⛭Гербы адзінак Гродзенскай вобласці |
| --- |
| Гарады | Астравец ·  Ашмяны ·  Бярозаўка ·  Ваўкавыск ·  Гродна ·  Дзятлава ·  Іўе ·  Ліда ·  Масты ·  Навагрудак ·  Свіслач ·  Скідзель ·  Слонім ·  Смаргонь ·  Шчучын |  |
| Гарадскія пасёлкі | Астрына ·  Воранава ·  Вялікая Бераставіца ·  Жалудок ·  Зэльва ·  Карэлічы ·  Краснасельскі ·  Любча ·  Мір ·  Поразава ·  Радунь |
| Вёскі/Аграгарадкі | Адэльск ·  Гальшаны ·  Ліпнішкі ·  Цырын |
| Раёны | Гродзенскі |
**Шэрая курапатка** (*Perdix perdix*) — шырока распаўсюджаны від з роду курапатак. Цяжка адрозны ад іншага віду, барадатай курапаткі. Аб’ект палявання.

Апісанне
--------

Прадстаўнікі віду — сярэдняй велічыні курапаткі. Даўжыня цела 28-35 см, размах крылаў 45-55 см.

Дзюба і ногі цёмнага колеру. Верхняя частка апярэння рабая, карычневага колеру, бакі і хвост рудыя. Шпоры на нагах адсутнічаюць. Палавыя адрозненні зводзяцца толькі да таго, што самкі афарбаваныя крыху святлей. Каштанавага колеру плямай на грудзях больш выразная ў самцоў і адсутнічае ў маладых. У палёце бачныя рулявыя ржавага колеру.

Пашырэнне
---------

Арэал: Еўропа (акрамя поўначы і цэнтральна-паўднёвай часткі Пірэнейскага п-ва), Малая Азія, Цэнтральная Азія. Насяляе палі (ахвотней з групамі кустоў на межах), лугі і ўзгоркі з высокай расліннасцю, стэпы і лесастэпы, маладыя лясы (5-15 гадоў), дзюны, берагі рэк і азёр. На Каўказе пранікае далінамі ў горы да вышыні каля 2700 м. На Беларусі звычайны аселы і часам качуючы від, але з вельмі зменлівай колькасьцю па гадах.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Гняздо ў ямцы, высланай сухой травой і лісцем (спарадычна пер’ем самкі) у выглядзе правільнага паўшар’я, схаванае сярод раслін (у сельскагаспадарчых пасевах звычайна на межах, у канюшыне, люцэрне, радзей у збожжы).

На асцерагаючы, прарэзлівы крык усе птушкі чародкай узлятаюць амаль адначасова. Калі небяспеку відаць здаля, хутка і скрытна адбягаюць.

Яйкі *Perdix perdix*
Яйкі (звычайна 10-20, кладкі большыя за 24 яйкі — ад 2 самак), крыху падоўжаныя з завостраным вузейшым канцом, шэра-аліўкавыя альбо карычнева-аліўкавыя з моцным бляскам. Памеры: 35 х 27 мм.

Падвіды
-------

* Perdix perdix armoricana Hartert, 1917
* Perdix perdix canescens Buturlin, 1906
* Perdix perdix hispaniensis Reichenow, 1892
* Perdix perdix italica Hartert, 1917
* Perdix perdix lucida (Altum, 1894)
* Perdix perdix perdix (Linnaeus, 1758)
* Perdix perdix robusta Homeyer et Tancré, 1883
* Perdix perdix sphagnetorum (Altum, 1894)

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Таксанамія | Avibase · eBird · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4132468-7 · LCCN: sh85099777 · NKC: ph162483 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Казарынаў.

**Іван Палікарпавіч Казарынаў** (руск.: Иван Поликарпович Казаринов; 1798 — 28 жніўня 1852) — ваенны дзеяч Расійскай імперыі, генерал-маёр (1852).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1798 г. у сям’і рускага праваслаўнага святара Івана Палікарпавіча Казарынава і належаў да святарскага саслоўя. Хрышчаны ў праваслаўе. Атрымаў адукацыю ў праваслаўнай духоўнай семінарыі ў г. Вятка, якую скончыў 1818 г. са званнем студэнта. Паступіў на вайсковую службу ў 1818 г. радавым (шараговым) — спачатку служыў у 1818—1836 гг. у 12-м Літоўскім лейб-гвардыі палку. У 1822 г. за выдатную службу быў пераведзены з унтэр-афіцэраў у прапаршчыкі. Пасля атрымання афіцэрскага звання атрымаў спадчыннае дваранства Расійскай імперыі.

У час Лістападаўскага паўстання (1830—1831) разам са сваім палком перабазіраваўся з Варшавы ў г. Высока-Літоўск (Высокае), адкуль паручнік Казарынаў па распараджэнні начальства быў прызначаны ў рэзерву гвардзейскага атрада, які фарміраваўся ў г. Нясвіж, а пасля ў складзе рэзервовых рот палка быў адпраўлены у Санкт-Пецярбург. У 1836 г. маючы чын капітана, Іван Казарынаў атрымаў званне падпалкоўніка і быў прызначаны на пасаду камандзіра (1836—1840) Мітаўскага ўнутранага гарнізоннага бальёна. У 1840—1845 гг. быў камандзірам Віленскага ўнутранага гарнізоннага бальёна. У 1843 г. атрымаў званне палкоўніка.

1 студзеня 1845 г. прызначаны на пасаду камандзіра (1845—1852) Чарнігаўскага пяхотнага палка. У лютым 1846 г. Чарнігаўскі полк увайшоў у склад Келецкага атрада, які паступіў пад камандаванне 8-й пяхотнай дывізіі генера-лейтэнанта Панюціна, каб падавіць паўстанне ў Кракаве і Галіцыі; у 1848 г. прымаў удзел у падаўленні Венгерскай рэвалюцыі. У 1852 г. атрымаў званне генерал-маёра. Памёр 28 жніўня 1852 г.

Узнагароды: ордэн Св. Станіслава 2-й ступені; ордэн Св. Ганны 2-й ступені; ордэн Св. Уладзіміра 3-й ступені; ордэн Св. Георгія 4-й ступені (за 25-гадовую выслугу); Аўстрыйскі ордэн жалезнай кароны 2-й ступені; срэбны медаль за задушэнне паўстання (мяцяжу) у Венгрыі (1849); знак адрознення за 25 год бездакорнай службы.

Быў двойчы жанаты. Ад першай жонкі Лізаветы Іванаўны меў аднаго сына — Міхаіла Іванавіча Казарынава (1835—1885). Ад другой жонкі — дачкі купца 1-й гільдыі г. Рыгі Ганны Аляксандраўны Лявонцьевай (нар. каля 1820 г.) меў тры сыны і дзве дачкі, праваслаўных: 1) Аляксандр (нар.13 мая 1843 г.); 2) Ганна (нар. 4 мая 1845 г.); 3) Мікалай (нар. 14 жніўня 1847 г.); 4) Марыя (нар. 27 верасня 1848 г.); 5) Уладзімір (нар. 9 красавіка 1852 г.). Вянчанне з другой жонкай адбылося 23 мая 1842 г. у Пятрапаўлаўскім саборы г. Рыгі.

Літаратура
----------

* Гербоўнік беларускай шляхты / Нацыянальны цэнтр па архівах і справаводству Рэспублікі Беларусь, Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі, Беларускі навукова-даследчы інстытут дакументазнаўства і архіўнай справы. — Т. 8, ч. 1 : К (Каборды — Карэцкія) / [Я. С. Глінскі (кіраўнік), Д. Ч. Матвейчык, Ю. М. Снапкоўскі]. — Беларусь, 2022. — 926 с.
17 кастрычніка 2004 г. ў Беларусі прайшоў ініцыяваны прэзідэнтам Беларусі, Аляксандрам Лукашэнкам, рэферэндум. Рэферэндум быў прызначаны ўказам прэзідэнта ад 7 верасня 2004 г. № 431 і быў сумешчаны з парламенцкімі выбарамі.

Пытанне
-------

Пытанне на рэферэндум выносілася адно і гучала наступным чынам: «Ці дазваляеце Вы першаму Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь Лукашэнка А. Р. удзельнічаць у якасці кандыдата ў Прэзідэнты Рэспублікі Беларусь у выбарах Прэзідэнта і ці прымаеце частку першую артыкула 81 Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь у наступнай рэдакцыі: "Прэзідэнт абіраецца на пяць гадоў непасрэдна народам Рэспублікі Беларусь на аснове ўсеагульнага, свабоднага, роўнага і прамога выбарчага права пры тайным галасаванні."?»

У той жа час, згодна з ст. 112 Выбарчага Кодэкса, «на рэспубліканскі рэферэндум не могуць выносіцца пытанні: …звязаныя з абраннем і вызваленнем Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь…».

Папярэдняе апытанне
-------------------

Па выніках усебеларускага апытання грамадскай думкі, праведзенага The Gallup Organization/Baltic Surveys у канцы верасня 2004 года, за змяненне Канстытуцыі былі гатовыя галасаваць 39 % апытаных, супраць — 32,5 %, астатнія на той момант яшчэ не вызначыліся.

Вынікі
------

Паводле звестак ЦВК Беларусі, за прагаласавала 79,42 % (5 548 477 чал.) ад колькасці грамадзян, унесеных у спісы для галасавання. Супраць адабрэння вынесенага на рэферэндум пытання прагаласавала 9,90 % (691 917 чал.) ад колькасці грамадзян, унесеных у спісы для галасавання. Колькасць бюлетэняў, прызнаных несапраўднымі, склала 67 001.

У выніку рэферэндуму Аляксандр Лукашэнка атрымаў магчымасць удзельнічаць у прэзідэнцкіх выбарах неабмежаваную колькасць разоў (раней Канстытуцыя прадугледжвала толькі два прэзідэнцкія тэрміны запар) і прыняў удзел у выбарах 2006 года і выбарах 2010 года.

Заўвагі
-------

1. ↑  Указ Президента Республики Беларусь 7 сентября 2004 г. N 431 г. Минск Архівавана 14 кастрычніка 2012.  (руск.)
2. ↑  БХК заяўляе аб незаконнасці рэферэндуму. naviny.by
3. ↑  The Gallup Organization/Baltic Surveys (Вільня) — ТРЭЦІ ТЭРМІН АЛЯКСАНДРА ЛУКАШЭНКІ: «ЗА» І «СУПРАЦЬ»
4. ↑  ПОСТАНОВЛЕНИЕ Центральной комиссии Республики Беларусь по выборам и проведению республиканских референдумов 21 октября 2004 г. № 268 Архівавана 14 кастрычніка 2012.  (руск.)

Спасылкі
--------

* Матэрыялы па рэферэндуму на сайце цэнтральнай камісіі Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў(недаступная спасылка)

| ⛭Беларусь Выбары ў Беларусі |
| --- |
| Прэзідэнцкія выбары | 
* 1994
* 1999
* 2001
* 2006
* 2010
* 2015
* 2020
* 2025

 |
| Парламенцкія выбары | 
* 1990
* 1995
* 2000
* 2004
* 2008
* 2012
* 2016
* 2019
* 2024

 |
| Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў | 
* 1995
* 1999
* 2003
* 2007
* 2010
* 2014
* 2018
* 2024

 |
| Рэферэндумы | 
* 1995
* 1996
* 2004
* 2022

 |
**Транспанаваная матрыца** — матрыца {\displaystyle A^{T}}, атрыманая з зыходнай матрыцы {\displaystyle A} заменай радкоў на слупкі.

Фармальна, транспанаваны матрыца для матрыцы {\displaystyle A} памераў {\displaystyle m\times n} — матрыца {\displaystyle A^{T}} памераў {\displaystyle n\times m}, вызначаная як A*A*T[*i*, *j*] = *A*[*j*, *i*].

Напрыклад,

{\displaystyle {\begin{bmatrix}1&2\\3&4\end{bmatrix}}^{\mathrm {T} }\!\!\;\!=\,{\begin{bmatrix}1&3\\2&4\end{bmatrix}}}      таксама      {\displaystyle {\begin{bmatrix}1&2\\3&4\\5&6\end{bmatrix}}^{\mathrm {T} }\!\!\;\!=\,{\begin{bmatrix}1&3&5\\2&4&6\end{bmatrix}}\;}

Уласцівасці транспанаванай матрыцы
----------------------------------

* {\displaystyle ~(A^{T})^{T}=A}

Двойчы транспанаваная матрыца А роўная зыходнай матрыцы А.
* {\displaystyle ~(A+B)^{T}=A^{T}+B^{T}}

Транспанаваная сума матрыц роўная суме транспанаваны матрыц.
* {\displaystyle ~(AB)^{T}=B^{T}A^{T}}

Транспанаваны здабытак матрыц роўны здабытку транспанаваных матрыц, узятых у зваротным парадку.
* {\displaystyle ~(\lambda A)^{T}=\lambda A^{T}}

Пры транспанаванні можна выносіць скаляр.
* {\displaystyle ~\det A=\det A^{T}}

Вызначнік транспанаванай матрыцы роўны вызначніку зыходнай матрыцы.

Звязаныя вызначэнні
-------------------

Сіметрычная матрыца — матрыца , якая задавальняе суадносінам {\displaystyle A^{T}=A}. Для таго, каб матрыца А была сіметрычнай, неабходна і дастаткова, каб:

* матрыца А была квадратнай,
* элементы, сіметрычныя адносна галоўнай дыяганалі, былі роўныя.

Антысіметрычная (косасіметрычная) матрыца — матрыца, якая задавальняе суадносінам {\displaystyle A^{T}=-A}. Для таго, каб матрыца А была антысіметрычнай, неабходна і дастаткова, каб:

* матрыца А была квадратнай,
* элементы, сіметрычныя адносна галоўнай дыяганалі, былі роўныя па модулі і розныя па знаку,

Адсюль вынікае, што элементы галоўнай дыяганалі такой матрыцы (могуць) раўняюцца нулю.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бацька (значэнні).
«**Ба́цька**» (балг.: Bashtata) — балгарска-грэчаскі мастацкі фільм рэжысёраў Крысціны Грозевай і Петара Вылчанава, які выйшаў на экраны ў 2019 годзе.

Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 26-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».

Сюжэт
-----

Пасля скону Валянціны яе засмучаны муж Васіль і сын Павел даведваюцца, што яна настойліва спрабуе датэлефанавацца суседцы. Забабонны Васіль збіраецца на сустрэчу з вядомым медыумам. Сын Павел, які даўно не стасуецца з бацькам, едзе з ім, каб прыглядаць за сваім неразважлівым старым. Гэтае шалёнае падарожжа дапаможа бацьку і сыну прызнаць сваю віну перад той, каго яны страцілі, і пераасэнсаваць свае адносіны.

Акцёрскі склад
--------------

* Іван Бырнеў
* Іван Саваў
* Таня Шахава
* Хрыстафор Недкаў
* Мікалай Тодараў
* Боян Дайчынаў
* Магрыта Гошава
* Іванка Братоева

Зноскі
------

1. ↑  Bashtata — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 6 снежня 2019.
2. 1 2  Бацька  (бел.).  Сайт кінафестывалю «*Лістапад*». Праверана 6 снежня 2019.

Спасылкі
--------

* Бацька на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AlloCiné · Internet Movie Database |
**Надзе́я Артымо́віч** (польск.: Nadzieja Artymowicz; нар. 18 лютага 1946, Аўгустова, Бельскі пав. Польшча) — беларуская паэтэса ў Польшчы. Пачала друкавацца ў 1970.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Дзяцінства Надзеі Артымовіч прайшло ў Бельску-Падляшскім, тут яна хадзіла ў пачатковую школу і Беларускі агульнаадукацыйны ліцэй імя Тарашкевіча. У 1965-67 вывучала рускую філалогію на настаўніцкіх курсах у Беластоку, а ў наступныя гады — беларускую філалогію ў Варшаўскім універсітэце, які закончыла ў 1972. Пасля жыла і працавала (у т.л. перакладчыцай) у Варшаве. Член Беларускага літаратурнага аб'яднання «Белавежа» і Саюза польскіх пісьменнікаў з 1986 г. На пенсіі, жыве ў Бельску-Падляшскім.

Творчасць
---------

Паэтычны дэбют Надзеі Артымовіч адбыўся ў газеце «Ніва» («Ой, ляцелі гусі»). На працягу 1970-75 г. тут было надрукавана 13 прапанаваных паэтэсай вершаў. Пачынаючы з 1976 выйшлі новыя вершы, якіх ужо нямала друкавалася на старонках «Нівы», у «Беларускім календары», часопісе «Маладосць» і інш. Многія з іх датычаць працэсу духоўнай адаптацыі асоб, якія ва ўмовах індустрыялізацыі апынуліся ў віры жыцця вялікіх гарадоў; паэтэса асэнсоўвае гэта, пазбягаючы плыткага сентыменталізму і настальгіі па адыходзячай традыцыйнай вёсцы. У вершах «Мой родны горад», «Грудка зямлі», «Ёсць тое», «П'ю прагна» гучаць патрыятычныя матывы, увасабленнем якіх ёсць пакінуты родны кут, зямля дзяцінства; для іх характэрны ідэйны і эмацыйны зарад, вера і здаровы аптымізм. Значныя мастацкія вартасці выяўляе лірыка кахання (цыкл «Мы так блізка сябе»). Выразна паэтэса паказала сваю творчую манеру ў вялікім цыкле рэфлексійных вершаў «Варшаўскія пейзажы», водгук на разнастайныя праявы жыцця знайшоў тут адлюстраванне як у дыяпазоне праблем, так і ў мастацкіх сродках іх выяўлення.

Зборнікі
--------

* «We śnie w bólu słowa» (1979)
* «Роздумы» (1981)
* «Сезон у белых пейзажах» (1990)
* «З неспакойных дарог» (1993)
* «Дзверы» (1994, разам з Алесем Разанавым)
* «Лагодны час» (1998)
* «Адплывае спакойнае неба» (1999)

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Туронак Ю. Пейзажы Надзеі Артымовіч // Ніва. 1978. 3 верасня.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 173120954 · ISNI: 0000 0001 1052 5597 · LCCN: n2005090050 · NKC: js2006342068 · NUKAT: n95019910 · VIAF: 33872939 |

 |
**Тэхаскі ўніверсітэт у Даласе** (англ.: University of Texas at Dallas) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Рычардсан у штаце Тэхас.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Гэта адзін з найбуйнейшых дзяржаўных універсітэтаў у ваколіцах Даласа і самая паўночная ўстанова сістэмы Тэхаскага ўніверсітэта. Першапачаткова ён быў заснаваны ў 1961 годзе як прыватная даследчая ўстанова. Менш чым праз 47 гадоў пасля яго заснавання Фонд Карнегі класіфікаваў універсітэт як доктарскі даследчы ўніверсітэт з найвышэйшай даследчай актыўнасцю — хутчэй, чым любая іншая вучэльня ў Тэхасе. Універсітэт звязаны з чатырма Нобелеўскімі прэміямі і мае сярод супрацоўнікаў членаў Нацыянальнай акадэміі навук ЗША і Нацыянальнай інжынернай акадэміі ЗША.

Структура
---------

* Школа мастацтваў, гуманітарных навук і тэхналогій
* Школа навук аб паводзінах і мозгу
* Школа эканамічных, палітычных навук і палітыкі
* Школа інжынерыі і камп'ютарных навук
* Школа міждысцыплінарных студый
* Школа менеджменту
* Школа прыродазнаўчых навук і матэматыкі

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Тэхас

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тэхаскі ўніверсітэт у Даласе
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 2151 7939 · LCCN: n79141031 · Microsoft: 162577319 · VIAF: 125412983 |
Не блытаць з Беларускі загранічны архіў.
«**Беларускі архіў**» — зборнік дакументаў па сацыяльна-эканамічнай гісторыі Беларусі XV—XVIII стагоддзяў.

Утрыманне зборніка
------------------

Зборнік — першае археаграфічнае выданне ў БССР. Выдаваўся Інстытутам беларускай культуры (Інбелкульт), 3-ці том выпушчаны АН БССР. Адказны рэдактар зборніка — прафесар Д. І. Даўгяла.

Зборнік утрымлівае каралеўскія, княжацкія граматы і прывілеі гарадам на магдэбургскае права, шляхце і духавенству на зямлю і маёнткі, купцам на гандаль, на ўтрыманне корчмаў, а таксама ахоўныя граматы, інвентары, статуты цэхаў, запісы сялянскіх павіннасцей, тастаменты, гаспадарчыя дагаворы, скаргі, рашэнні судоў і інш. У дакументах утрымліваюцца звесткі пра эканоміку, жыццё насельніцтва Магілёўшчыны ў XVI—XVII ст. (т. 1), гісторыі Віцебскай і Полацкай зямель у XV—XVI ст. (т. 2), Мінска і Міншчыны ў XV—XVIII ст. (т. 3). Дакументы апублікаваны на мове арыгінала — польскай і старабеларускай. Том 3 утрымлівае «Мінскія акты».

Выданні
-------

* Беларускі архіў. Т. 1. Матэрыялы i дакументы да гiсторыi Беларуска-Лiтоўскай дзяржавы (XVI—XVII ст.) / Склад. З. Даўгяла. — Мінск : Інстытут беларускай культуры, 1927. — 268 с.
* Беларускі архіў. Т. 2. Лiтоўская метрыка (XV—XVI ст.) / Склад. уступ. арт. З. Даўгяла. — Мінск : Інстытут беларускай культуры, 1928. — 343 с.
* Менскія акты. Вып. 1 (XV—XVIII ст.) / Склад. З. Даўгяла. — Мінск : Інстытут беларускай культуры, 1930. — 413 с.
**Сцяпан Міхайлавіч Тапал** (гаг. і рум.: Stepan Topal; 8 студзеня 1938, Камрат, Каралеўства Румынія — 29 верасня 2018, Камрат, Малдова) — дзеяч гагаузскага нацыянальнага руху. Старшыня Вярхоўнага Савета (1990—1991), а затым першы і адзіны прэзідэнт самаабвешчанай Рэспублікі Гагаузія (1991—1995).

Біяграфія
---------

Нарадзіліся 8 студзеня 1938 года ў вёсцы Камрат, стаўшы сёмым дзіцем у сям’і Міхаіла Тапала — селяніна, удзельніка Першай сусветнай вайны.

З 1958 па 1966 год гуляў за футбольную каманду калгаса «Шлях да камунізму» з Камрата, якая стала ўладальнікам Кубка Малдаўскай ССР 1958 года.

Па прафесіі інжынер-дарожнік. З 1989 года — актывіст гагаузскага нацыянальнага руху, член Камуністычнай партыі Малдовы.

Кіраваў з гагаузскага боку працэсам мірнай рэінтэграцыі самаабвешчанай 12 лістапада 1989 года Рэспублікі Гагаузія ў склад Рэспублікі Малдова у 1994 годзе, у выніку чаго было сфарміравана асаблівая адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне Гагаузія.

1 снежня 1991 года быў абраны прэзідэнтам Гагаузіі, атрымаўшы 90 % галасоў пры яўцы 83 %.

У чэрвені 2010 года ўвайшоў у склад заснавальнікаў руху «Савет старэйшын Гагаузіі».

У 2018 годзе выйграў у Еўрапейскім судзе па правах чалавека справу аб пазбаўленні яго права на пенсію, прывязаную да памеру акладу кіраўніка Гагаузіі.

Памёр 29 верасня 2018 года ў Камраце. Улады Гагаузіі абвясцілі жалобу. Пахаваны на наступны дзень на новых могілках Камрата.

Узнагароды
----------

* Кавалер ордэна Рэспублікі (Малдова, 2017)

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. 1 2  С. М. Топал — Президенту Гагаузской Республики исполнилось бы 81 год **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 16 кастрычніка 2021. Праверана 16 кастрычніка 2021.
4. ↑  Лидеры движения за гагаузскую государственность возглавили «Совет старейшин Гагаузии» **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 22 снежня 2015. Праверана 17 жніўня 2010.
5. ↑  Первый президент независимой Гагаузии скончался в Комрате **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 16 кастрычніка 2021. Праверана 16 кастрычніка 2021.
6. ↑  Основателя Гагаузии Степана Топал в Комрате провели в последний путь **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 16 кастрычніка 2021. Праверана 16 кастрычніка 2021.
7. ↑  Декрет Президента Молдовы от 26.12.2017 № 512 **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 12 красавіка 2021. Праверана 17 студзеня 2018.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Асікага.
Мон роду Асікага — дзве падоўжныя палосы.
**Асікага** — 2-я дынастыя сёгунаў Японіі ў 1335 (1338)—1573 гадах. Улада Асікага была нетрывалая з-за ўмацавання мясцовых князёў (даймё). Міжусобныя войны, якія пачаліся з сярэдзіны XV стагоддзя, прывялі краіну да распаду на асобныя княствы. Апошні прадстаўнік дынастыі скінуты японскім палкаводцам Ода Набунага ў 1573 годзе.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

Спасылкі
--------

* АСИКАГА // Япония от А до Я. Популярная иллюстрированная энциклопедия. (CD-ROM). — М.: Directmedia Publishing, «Япония сегодня», 2008. — ISBN 978-5-94865-190-3.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ходзё.
Камон роду Ходзё — тры драконавыя лускавінкі
**Род Ходзё** (яп.: 北条氏 *Хо:дзё:-сі*) — самурайскі род, які знаходзіўся ва ўладзе ў феадальнай Японіі ў XIII—XIV стст.

Гісторыя
--------

Роду Ходзё належала памесце ў правінцыі Ідзу. У XII стагоддзі фамілія Ходзё пашырыла свае ўладанні ў раёне Канто і ператварыла мясцовых самураяў у сваіх васалаў. Глава дому, Ходзё Такімаса (1138—1215), парадніўшыся з сям’ёй Мінамота-но Ёрытома, дапамог апошняму заснаваць Камакурскі сёгунат. 16 рэгентаў (сікэнаў) Ходзё больш за стагоддзе (1203—1333) былі фактычнымі кіраўнікамі Японіі пры дынастыі сёгунаў Мінамота і губернатарамі Кіёта.

З сярэдзіны XIII стагоддзя ўлада роду Ходзё стала слабець. Цяжкія наступствы мелі паходы манголаў Хубілая на Японію ў 1274 і 1281 гадах. У 1333 годзе войскі Асікагі Такаўдзі і Ніты Ёсісады знішчылі сёгунат Мінамота і ўладу Ходзё. Апошні рэгент Ходзё Такатокі (1303—1333), прытрымліваючыся кодэксу самурая, скончыў жыццё самагубствам.

Літаратура
----------

* Рай Санъё Книга IV. Эпилог к истории рода Минамото. Род Ходзё // Неофициальная история Японии : [яп.] = Нихон гайси : в 22 т. — Мидзо, 1836—1837.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Аляксандр Калінікавіч Світыч** (27 сакавіка 1890, Магілёўская губерня — 17 жніўня 1963) — беларускі гісторык праваслаўнай царквы, выдавец і публіцыст.

Скончыў у 1912 годзе багаслоўскі факультэт Варшаўскага ўніверсітэта. Магістр багаслоўя. Выкладаў багаслоўе ў Віленскай духоўнай семінарыі, потым у Варшаўскім універсітэце. У 1920—1930-я гады супрацоўнічаў з рускамоўнымі выданнямі Варшавы, Вільні, Львова. У 1930—1933 гадах выдаваў у Варшаве часопіс «В ограде Церкви». Абараняў пазіцыі праваслаўя ў Польшчы, Заходняй Беларусі і Заходняй Украіне, выступаў супраць гвалтоўнай паланізацыі праваслаўных, закрыцця і разбурэння праваслаўных святынь. 

У 1936—1939 гадах у духоўнай кансісторыі Гродзенскай праваслаўнай епархіі, сакратар епіскапа Савы (Саветава). Са жніўня 1939 года да ліпеня 1944 года ў духоўнай кансісторыі Варшаўскай епархіі. 

Пасля Другой сусветнай вайны жыў у ЗША, куды вывез свае гістарычныя матэрыялы.

Творы
-----

* Православная Церковь в Польше и её автокефалия // Православная Церковь на Украине и в Польше в XX столетии. 1917—1950 гг. М, 1997.

Літаратура
----------

* Світыч Аляксандр Калінікавіч // Рэлігія і царква на Беларусі : Энцыкл. давед. / Рэдкал.: Пашкоў Г.П. (гал.рэд.) і інш.; Маст. Глекаў А.А. — Мн.: БелЭн, 2001. — 365 с. — ISBN 985-11-0220-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Цецярук (значэнні).
**Арсенцій Мікалаевіч Цецярук** (укр.: Арсеній Тетерук; нар. 2 студзеня 1941, в. Травы (злілася з в. Павіцце), Кобрынскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі архітэктар, кампазітар, грамадскі дзеяч украінскай меншасці ў Беларусі.

Біяграфія
---------

У 1960—1963 гадах служыў у Савецкай Арміі. У 1963—1968 гадах вучыўся на мастацка-графічным факультэце Віцебскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута. У 1968—1969 гадах працаваў выкладчыкам чарчэння, малявання і працы ў СШ г. Брэста. У 1969-87 гадах працаваў у Брэсцкім аддзеле праектнага інстытута Белкааппраект. Быў пастаўлены на пасаду кіраўніка будаўнічага сектара; у 1969 годзе пераведзены на пасаду старэйшага архітэктара групы генплана і вертыкальны планіроўкі; з 1973 года выконваючы абавязкі кіраўніка групы архітэктараў; з 1975 года кіраўніка групы архітэктараў. Працаваў у ДМШ г. Брэста педагогам па малюнку, жывапісу, кампазіцыі. У 1991 годзе яму прысвоена вышэйшая кваліфікацыйная катэгорыя.

Пражывае ў Брэсце на набярэжнай Францішка Скарыны, 28.

Грамадская дзейнасць
--------------------

Член Саюза архітэктараў СССР з 1990 года, пасля член Саюза архітэктараў Беларусі.

Першы намеснік старшыні грамадскага аб’яднання «Просвіта Берестейщини». Член украінскага педагагічнага саюза «Берегиня». Член праўлення «Украінскага грамадска-культурнага аб’яднання Брэсцкай вобласці».

Творчасць
---------

Аўтар-складальнік спеўніка *«Пісні мого села»*, куды ўвайшлі больш за 40 аўтарскіх і 50 народных песень, якія спяваюцца ў родным сяле на ўкраінскай мове, запісаных ад радні і аднавяскоўцаў. Падрыхтаваны да выпуску спеўнік «Полесью перезвони» — более 40 песень про *«найміліше, найдоріжше, кохання до рідного краю»* (2013).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Ганаровымі граматамі Дзяржбуда БССР (1979), БКС і БРК прафсаюза (1980), дыпломам першай ступені Дзяржаўнага камітэта БССР па справах будаўніцтва (1986), Ганаровымі граматамі Упраўлення культуры Брэсцкага гарвыканкама (2001, 2006), граматай Міністэрства культуры Беларусі, Беларускім дзяржаўным інстытутам праблем культуры (2004), граматамі Генеральнага консульства Украіны ў г. Брэсце (2006, 2007), граматай цэнтральнага праўлення Усеўкраінскага таварыства «Просвіта» імя Т. Шаўчэнкі[uk] (1999), граматай «Украінскай сусветнай каардынацыйнай рады»[ru] (1992), падзякай Генеральнага консульства ў г. Брэсце (2010), падзякай старшыні Валынскай абласной дзяржаўнай адміністрацыі[uk] (2011).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Тетерук Арсентий Николаевич // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
«**Кандэларыя**» (ісп.: Candelaria) — мастацкі фільм 2017 года рэжысёра Джоні Хендрыкса Інестросы[es]. Сумесная вытворчасць Калумбіі, Германіі, Нарвегіі, Аргенціны, Кубы.

Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 24-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».

Сюжэт
-----

1990-я гады. На Кубе пануе голад, затое поўна рому і цыгар. У гэтых бязрадасных абставінах непрыкметна праходзіць жыццё пажылой пары — Кандэларыі і Віктара Гюго. Іх каханне даўно ператварылася ў звычку. Але аднойчы ў рукі Кандэларыі трапляе чужая відэакамера, і гэтая знаходка цудоўным чынам зменьвае лёс герояў.

Акцёрскі склад
--------------

* Альдэн Найт
* Вераніка Лін
* Мануэль Віверас
* Філіп Хохмайр

Узнагароды
----------

Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 4 кінаўзнагародамі і яшчэ 4 намінацыямі.

Зноскі
------

1. ↑  Candelaria (2017) — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 5 студзеня 2022.
2. 1 2  Кандэларыя  (бел.).  Сайт кінафестывалю «*Лістапад*». Праверана 5 студзеня 2022.
3. ↑  Candelaria — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 5 студзеня 2022.

Спасылкі
--------

* Кандэларыя на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FilmAffinity · Internet Movie Database |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ларчык.
**Павел Уладзіміравіч Ларчык** (нар. 17 красавіка 1997) — беларускі музыкант (гітара), палітычны зняволены, абвінавачаны і асуджаны падчас пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся і жыў у Гомелі.

Ларчык грае на гітары, свае кампазіцыі і кавер версіі вядомых песень ён выкладаў на свой канал на Youtube.

Палітычны пераслед
------------------

Павел Ларчык быў затрыманы 1 сакавіка 2021 супрацоўнікамі Следчага камітэту паводле абвінавачвання ў гвалце над супрацоўнікам міліцыі (арт. 364 Крымінальнага кодэксу РБ — Гвалт альбо пагроза ўжывання гвалту ў дачыненні да супрацоўніка органаў унутраных спраў). Абвінавачванне грунтавалася на тым, што Ларчык удзельнічаў у Маршы пратэсту 20 верасня 2020 года ў Гомелі, падчас якога рухаўся ў складзе калоны разам з іншым палітвязнем, Аляксеем Губічам, меў дзяржсцяг узору 1994 года, і калі міліцыянты пачалі затрымліваць людзей, у тым ліку і Ларчыка, ён нібыта ўчыніў гвалт над інспектарам Чыгуначнага АУСу Паўлам Шапавалавым, «*нанёс яму тры ўдары нагой — у апошняга былі крывападцёкі*».

21 чэрвеня 2021 ў судзе Цэнтральнага раёна Гомеля суддзя Алеся Осіпава пачала разглядаць крымінальную справу Паўла Ларчыка. Пацярпелы міліцыянт Шапавалаў не стаў выстаўляць пазоў за маральную шкоду. Быў прагледзены відэазапіс падзей на маршы і затрымання Ларчыка (пацярпелы Шапавалаў спрабаваў затрымаць Ларчыка ззаду, Ларчык не бачыў, хто спрабуе яго схапіць), таксама заслуханы высновы медэкспертызы, згодна з якімі пашкоджанні Шапавалава не пацягнулі за сабой кароткачасовага разладу здароўя і страты працаздольнасці, таксама медэкспрет адзначыў, што не ўяўляецца магчымым сцвердзіць, ці маглі цялесныя пашкоджанні ўтварыцца пры абставінах, пазначаных Шапавалавым, таму што ён ў сваіх паказаннях не дэталізаваў, у якія вобласці галавы наносіліся ўдары. Нягледзячы на гэта, пракурор Кружнова запрасіла для Ларчыка тры з паловай гады калоніі ва ўмовах агульнага рэжыму, і 9 ліпеня суддзя Осіпава прызнала Ларчыка вінаватым і прысудзіла яму тры гады калоніі.

29 ліпеня 2021 года восем беларускіх праваабарончых арганізацый, сярод якіх Праваабарончы цэнтр «Вясна» і Беларускі ПЭН-цэнтр, апублікавалі супольную заяву, у якой прызналі Паўла Ларчыка палітычным зняволеным.

Прысуджаны тэрмін Ларчык адбывае ў папраўчай калоніі № 1 у Наваполацку.

Зноскі
------

1. 1 2  Гамельчука пачалі судзіць за «тры ўдары нагой» міліцыянту падчас аднаго з маршаў  (бел.)
2. ↑  Тры гады калоніі — за «тры ўдары нагой» міліцыянту падчас аднаго з маршаў  (бел.)
3. ↑  Заява аб прызнанні Паўла Ларчыка палітычным зняволеным  (бел.)

Спасылкі
--------

* Старонка Паўла Ларчыка на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»
**Паўночна-ірландскі акт 1998 года** або **Закон аб Паўночнай Ірландыі** (англ.: Northern Ireland Act 1998) — акт парламента Вялікабрытаніі, прыняты 19 лістапада 1998 года, у адпаведнасці з якім была створана Асамблея Паўночнай Ірландыі, аўтаномны заканадаўчы орган Паўночнай Ірландыі. Да гэтага некалькі дзесяцігоддзяў рэгіён наўпрост кантраляваўся ўрадам з Лондан.

Акт ануляваў Закон аб урадзе Ірландыі 1920 года і Закон аб Канстытуцыі Паўночнай Ірландыі 1973 года і ўсталяваў новыя правілы кіравання гэтай вобласцю ў адпаведнасці з пагадненнем 1998 года, якое паклала канец шматгадоваму ўзброенаму супрацьстаянню ў Паўночнай Ірландыі.

Акт абавязваў стварыць у Паўночнай Ірландыі Асамблею, у якую ўваходзіла б 108 дэпутатаў. Дзяржсакратар Паўночнай Ірландыі ўпаўнаважаны склікаць рэферэндум, калі гэта ён палічыць патрэбным, у тым выпадку, калі большасць грамадзян выкажа сваё жаданне ўз’яднацца з астатняй Ірландыяй. Асамблея ўпаўнаважана пераўтвараць любы закон брытанскага парламента. Аднак яна не можа займацца зарэзерваванымі або выключанымі законапраектамі, якія ўваходзяць у кампетэнцыю толькі ўрада Вялікабрытаніі ў кансультацыі з Рэспублікай Ірландыя ў рамках Брытана-ірландскай міжурадавай канферэнцыі. З 1998 года Асамблея некалькі разоў прыпыняла сваю дзейнасць. Апошні раз яна аднавіла сваю актыўнасць 8 мая 2007 года, пасля падпісання Пагаднення *St Andrews Agreement* 2006 года. У студзені 2017 года Асамблея зноў прыпыніла сваю працу і зноў адкрылася ў студзені 2020 года, пасля таго як урады Вялікабрытаніі і Ірландыі дамовіліся аб аднаўленні аўтаномнага кіравання ў Паўночнай Ірландыі.

Выбары ў Асамблею ажыццяўляюцца па сістэме адзінага перадаванага голасу.

Заўвагі
-------

1. ↑  «This section does not affect the power of the Parliament of the United Kingdom to make laws for Northern Ireland, but an Act of the Assembly may modify any provision made by or under an Act of Parliament in so far as it is part of the law of Northern Ireland.» Northern Ireland Act 1998, Part II, Legislative Powers
2. ↑  Forman, F. N. :*Constitutional change in the United Kingdom*. University College, London. Constitution Unit. Routledge, 2002, p. 71. ISBN 0-415-23035-7
3. ↑  Aughey, Arthur: *The politics of Northern Ireland: beyond the Belfast Agreement*. Routledge, 2005, p. 92. ISBN 0-415-32788-1
4. ↑  *Whyte, Nicholas*. The Single Transferable Vote (STV) (англ.). *Northern Ireland Elections* (9 верасня 2006). Архівавана з першакрыніцы 7 кастрычніка 2018. Праверана 23 верасня 2021.

Літаратура
----------

* Walker, Graham. «Scotland, Northern Ireland, and Devolution, 1945—1979,» *Journal of British Studies* Jan. 2010, Vol. 49, No. 1: 117—142.

Спасылкі
--------

* Официальный сайт Ассамблеи Северной Ирландии (англ.)
* Оригинальный текст акта (англ.)
* Пересмотренный текст устава с поправками (англ.)
**Слова** — твор аратарскай прозы ў форме прамовы, пропаведзі або паслання; жанр старажытнай пісьменнасці. Блізкае да казання, але больш шырокае па значэнні. Паводле зместу, накіраванасці і агульнага характару словы падзяляліся на свецкія і царкоўна-рэлігійныя. Сярод апошніх вылучаліся ўрачыста-панегірычныя і павучальна-дыдактычныя.

У старажытнарускай і беларускай літаратуры словам называлі творы розных жанраў: легендарнае паданне «Слова пра Меркурыя Смаленскага», апакрыфічнае «Слова пра Адама і Еву», агіяграфічнае «Слова пра жыццё і смерць вялікага князя Дзімітрыя Іванавіча», перакладная аповесць «Слова пра Іасафа царэвіча». Выдатны помнік старажытнай літаратуры ўсходніх славян, у якім спалучаны асаблівасці апавядальнай прозы і гістарычнай песні, — «Слова аб паходзе Ігаравым». Арыгінальнасцю, багаццем вобразна-паэтычнай мовы, лірызмам вызначаліся словы Кірылы Тураўскага.

У XVI—XVII стагоддзях словы царкоўна-рэлігійнага характару сталі важным сродкам вострай ідэалагічнай барацьбы, набылі некаторыя асаблівасці палемічнай літаратуры (словы-казанні Л. Карповіча, І. Пацея, М. Сматрыцкага). Актуальныя праблемы грамадска-палітычнага жыцця краіны закраналіся ў свецкіх словах (прамовы Р. Хадкевіча, Л. Сапегі, «Прамова Мялешкі»).

Літаратура
----------

* *В. А. Чамярыцкі.* Слова // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх