recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Армстранг.

**Крысцін Армстранг** (англ.: Kristin Armstrong; нар. 11 жніўня 1973 г.) — амерыканская велагоншчыца, трохразовая алімпійская чэмпіёнка ў паасобнай шашэйнай гонцы (2008, 2012, 2016).

Біяграфія
---------

Армстронг нарадзілася ў Мемфісе, штат Тэнесі. Дзяцінства правяла ў Тэнесі і ў Каліфорніі. Вучылася ў сярэдняй школе ў Хавелоке (штат Паўночная Караліна) і за мяжой у Акінаве (Японія), дзе скончыла сярэднюю школу ў 1991 годзе. Па заканчэнні школы паступіла ў Айдахскі ўніверсітэт, дзе яна гуляла ў камандзе «Айдахскія вандалы», а таксама была сябрам жаночага клуба Kappa Kappa Gamma. Армстранг атрымала ступень бакалаўра па спартыўнай фізіялогіі ў 1995 годзе. У цяперашні час жыве ў Бойсэ (штат Айдаха).

Зноскі
------

1. 1 2   Праверана 25 студзеня 2019.
2. ↑   Праверана 25 студзеня 2019.
3. ↑   Праверана 20 снежня 2016.
4. ↑   Праверана 20 снежня 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | CQ Ranking · CycleBase · Cycling Archives · Mémoire du cyclisme · Olympedia · ProCyclingStats · Алімпійскі камітэт ЗША |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | GTAA: 214931 |
Схема аўтаматычнай міжпланетнай станцыі «Цяньвэнь-1»
**«Цяньвэнь-1»** (кіт.: 天问一号; у перакладзе — «Пытанні да неба») — аўтаматычная міжпланетная станцыя КНР, модуль якой у 2021 годзе ўпершыню ў гісторыі кітайскай касманаўтыкі здзейсніў пасадку на паверхню Марса.

Касмічная станцыя складаецца з арбітальнага модуля, спушчальнага модуля і марсахода. Запушчана 23 ліпеня 2020 года з касмадрома Вэньчан ля ўзбярэжжа астраўной правінцыі Хайнань. Гэты запуск стаў першым крокам Кітая па даследаванні планет Сонечнай сістэмы. Адзначаецца, што задачамі «Цяньвэнь-1» у рамках місіі з’яўляюцца выкананне арбітальнага палёту, пасадка на паверхню Марса, а таксама перамяшчэнне па паверхні Чырвонай планеты. «Цяньвэнь-1» выйшаў на арбіту Марса ў лютым 2021 года пасля амаль сямі месяцаў касмічнага падарожжа і больш за два месяцы выбіраў неабходнае месца пасадкі. Акрамя таго, ён фатаграфаваў паверхню планеты.

Модуль марсіянскага зонда з марсаходам на борце здзейсніў пасадку ў папярэдне абраным раёне ў паўднёвай частцы раўніны Утопія ў паўночным паўшар’і Марса, аб чым паведамілі ў Кітайскім нацыянальным касмічным упраўленні 15 мая 2021 года. З дапамогай марсахода плануецца даследаваць геалогію гэтага раёна. Да ліпеня марсаход «Чжужун» праехаў больш за 400 метраў па паверхні Чырвонай планеты.

Зноскі
------

1. ↑  Кітайскі зонд высадзіўся на Марсе
2. ↑  zviazda.by

| ⛭Даследаванні Марса касмічнымі апаратамі |
| --- |
| Пралётная траекторыя | 
* Марынер-4
* Марынер-6 і -7
* Марс-4
* **Разета**
* **Dawn**

 |
| З арбіты | 
* Марынер-9
* -2
* -3
* -5
* -6
* Вікінг-1
* -2
* Фобас-2
* Global Surveyor
* **Адысей**
* **Express**
* **MRO**
* Аль-Амаль
* **Цяньвэнь-1**

 |
| СА і марсаходы | 
* Марс-3 і ПРАП-М
* Праграма «Вікінг» (Вікінг-1/-2)
* Pathfinder/Sojourner
* MER
	+ Spirit
	+ **Opportunity**
* Фенікс
* **Curiosity**
* **InSight**
* **Марс-2020**
* **Perseverance**
* **Ingenuity**

 |
| Будучыя місіі | 
* MAVEN
* Экзамарс
* Фобас-Грунт 2
* Марс-нэт і MetNet
* Марс-астэр
* Sample Return Mission
* Марс-грунт
* пілатуемы палёт

 |
| Няўдалыя місіі | 
* Марс-1, -60A, -60B (1М-М60)
* Марс-62A, -62B (2МВ-М62)
* Зонд-2A, -2 (3МВ-М64)
* Марынер-3
* -8
* Марс-69A, -69B (М69)
* Марс-2 (СА і марсаход ПРАП-М), -71C (М71)
* Марс-4, -7 (М73)
* Фобас-1/-2 (СА ПРАП-Ф і ДАС)
* Observer
* Марс-96
* Surveyor 98
	+ Climate Orbiter
	+ Polar Lander
* Надзомі
* Бігль-2
* Фобас-Грунт і Інха-1

 |
| Адмененыя місіі | 
* КА Вояджэр
* КА Марс-4НМ (Марсаход)
* -5НМ
* -5М (КА Марс-79)
* Веста (англ.)
* Surveyor Lander
* NetLander (англ.)
* Тэлекамунікацыйны арбітальны апарат
* Beagle 3 (англ.)
* Astrobiology Explorer-Cacher (англ.)

 |
| Гл. таксама | 
* Даследаванне
* Каланізацыя
* Спіс штучных аб’ектаў

 |
| **Тлустым** пазначаны дзеючыя АМС |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Каралеўства Польскае.

**Польскае Каралеўства** (1385—1569), **Каралеўства Ягелонаў**, **Каралеўства Ягайлавічаў** — перыяд у гісторыі Польшчы ў часы ўладарання дынастыі Ягайлавічаў, які ахоплівае позняе Сярэднявечча і ранні Новы Час. Утварылася ў 1386 года пасля ўзыходжання на сталец Уладзіслава II Ягайлы, Вялікага князя Літоўскага.

Ад моманту Крэўскай уніі Вялікае Княства Літоўскае, Рускае і Жамойцкае і Польскае каралеўства мелі аднаго манарха, застаючыся пры гэтым дзвюма асобнымі дзяржавамі. Пасродкам гэтага супрацоўніцтва да сферы ўплываў Польшчы былі далучаныя вялізарныя літоўскія абшары, якія ўключалі ў сябе і землі Кіеўскай Русі. Польска-літоўская унія сталася гістарычна абумоўленай для насельнікаў Польшчы і Літвы, якія суіснавалі і супрацоўнічалі ў адным з найбуйнешых еврапейскіх палітычных фарміраванняў на наступныя чатыры стагоддзі.

У 1569 года дынастычны саюз паводле Люблінскай уніі быў пераўтвораны ў аб'яднаную дзяржаву — Рэч Паспалітую абодвух народаў. Неўзабаве спыніла існаванне і дынастыя Ягайлавічаў. У Вялікім Княстве яе ўладаранне доўжылася блізу 400 год (дынастыя Гедзіміна), у Польшчы — каля 200 год.
Leningrad Codex (cover page E, folio 474a)
**Ленінградскі кодэкс** (*Codex Leningradensis*) — найстарэйшы поўны рукапіс Іўдзейскай Бібліі на іўрыце, у якім выкарыстоўваецца масарэцкі тэкст і тыберыйская вакалізацыя. Паводле калафона датаваны 1008 або 1009 годам. Ёсць некалькі старэйшых кодэксаў за Ленінградскі, прыкладам, Кодэкс Алепа, аднак ён часткова страчаны з 1947. Такім чынам, Ленінградскі кодэкс найбольш поўны найстарэйшы рукапіс, што захаваўся да нашых дзён.

Змест
-----

Біблейскі тэкст кодэксу змяшчае тэкст на іўрыце з тыберыйскімі галоснымі і знакамі кантыляцыі. На краёх аркушаў змешчаныя масарэцкія нататкі. Кніга напісаная на пергаменце і абшытая скурай.

У Ленінградскім кодэксе выдатна захаваліся ілюстрацыі. На шаснаццаці старонках змешчаныя дэкаратыўныя геаметрычныя ўзоры, якія ілюструюць тэкст.

Парадак кніг у кодэксе адпавядае тыберыйскай тэкстуальнай традыцыі, якая адрозніваецца ад большасці друкаваных іўдзейскіх Біблій у Кетувіме. У Ленінградскім кодэксе кнігі Кетувіма размешчаныя ў наступным парадку: Летапісы, Псалмы, Ёў, Прытчы, Руф, Найвышэйшая песня, Эклезіяст, Ламант, Эстэр, Данііл, Ездра—Неямія.

Гісторыя
--------

Паводле звестак з калафона, кодэкс быў спісаны ў Каіры з рукапісаў Аарона бен Мозеса бен Ашэра. Унікальна, што стваральнік рукапісу напісаў і зычныя, і галосныя, і масарэцкія нататкі, што незвычайна для масарэцкіх кніг.

Кодэкс захоўваецца ў Нацыянальнай бібліятэцы Расіі пад каталёжным нумарам «Фірковіч B 19 A». Яго былы ўладальнік, караімскі калекцыянер Абрагам Фірковіч, не пакінуў тлумачэнняў пра тое, як ён здабыў кодэкс.

Назва
-----

Ленінградскі кодэкс атрымаў назву паводле месца захоўвання ў Расійскай нацыянальнай бібліятэцы (Санкт-Пецярбург), куды ён трапіў у 1863. Аднак паколькі кодэкс стаў даследавацца толькі за савецкім часам, калі горада ўжо было перайменавана ў Ленінград, дык з гэтых часоў і паходзіць яго назва. Часам, што праўда, сустракаюцца варыянты назвы Codex Petersburgensis, Petropolitanus або Санкт-Пецярбургскі кодэкс. Тым не менш, гэтых назваў варта пазбягаць дзеля адрознення ад кодэксу 916 года (MS. Heb B 3), які атрымаў такую назву ў 1876 годзе.

Гл. таксама
-----------

* Кодэкс Алепа
* Скруткі Мёртвага мора

Зноскі
------

1. ↑  Прадмова Gérard E. Weil да *Biblia Hebraica Stuttgartensia*, 1977.
2. ↑  Librarian’s Lobby by Daniel D. Stuhlman Архівавана 26 сакавіка 2017. // March 1998

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Ленінградскі кодэкс на Вікісховішчы |

* The Unicode/XML Westminster Leningrad Codex, алічбаваная версія
* The Leningrad Codex: A Facsimile Edition на Google books
**КАТАЛОГ ГЛІ́ЗЭ** (англ.: Gliese Catalogue, азначэнні **Gl**, **GJ**), зорны каталог, які пералічвае ўсе вядомыя зоркі да адлегласці 25 парсекаў ад Сонца.

Каталог упершыню быў складзены Вільгельмам Глізэ і апублікаваны пад назвай «Каталог найбліжэйшых зорак» (англ.: Catalogue of Nearby Stars) у 1957. Каталог змяшчаў даныя на 915 зорак і падвойных зорак з 1094 складнікамі на адлегласцях да 20 пс (паралакс 0,050") на эпоху 1950.0. Зоркі азначаліся цэлымі парадкавымі нумарамі (1—915) ў парадку прамых узыходжанняў, складнікі падвойных і множных зорак дадаткова азначаліся суфіксам-лацінскай літарай. Для азначэння прыналежнасці складнікаў да каталогу дадаткова ўжываецца прэфікс **Gl**.

Другое выданне было апублікавана В. Глізэ ў 1969, і ўтрымлівала дапоўненыя і ўдакладненыя да 1968 даныя на 1529 зорак і сістэм з 1890 складнікамі на адлегласцях да 25 пс (паралакс 0,045") на эпоху 1950.0. Усе зоркі з першага выдання засталіся ў каталогу, нават калі ўдакладненыя даныя выводзілі іх за межы каталогу. Новаўведзеныя зоркі азначаліся нумарамі з дадатковай дзесятковай дробавай часткай (напрыклад, 22.1), каб узгадняцца з парадкам першага выдання. Прэфікс аб'ектаў каталогу як у першым выданні.

Было таксама выдадзена старонняе «Пашырэнне каталогу Глізэ» (Woolley, Epps, Penston, Pocock, 1970), з нумарамі 9001—9850.

Пазней В. Глізэ і Гартмут Ярайс (Hartmut Jahreiß) апублікавалі (1979) дапаўненне да каталогу (англ.: Nearby Star Data Published 1969–1978) з нумарнымі азначэннямі складнікаў у дыяпазонах 1000—1294 і 2001—2159. У дыяпазон 1000—1294 змешчаны бліжэйшыя зоркі, а ў 2001—2159 — меркаваныя бліжэйшыя зоркі. Для азначэння прыналежнасці складнікаў да каталогу быў выкарыстаны прэфікс **GJ**, але сустракаюцца і азначэнні аб'ектаў Gl з прэфіксам GJ, што не з'яўляецца памылкай, бо дыяпазоны не перакрываюцца.

Папярэдняя версія трэцяга выдання каталогу была апублікавана В. Глізэ і Г. Ярайсам у 1991 (англ.: Preliminary Version of the Third Catalogue of Nearby Stars), і утрымлівае даныя на 3803 зоркі. 1388 новых зорак у ім маюць неафіцыйныя, «безназоўныя» (англ.: "no name" або NN) нумары 3001—4388, якія, аднак, у наш час ужываюцца нароўні з афіцыйнымі.

Трэцяе выданне дзейнічае і ў наш час.

Першае выданне (1957) таксама азначаецца CNS1 (ад скарочанай англійскай назвы), другое (1969) — CNS2, папярэдняе трэцяе (1991) — CNS3.

Сонца, хоць і пералічваецца ў гэтым каталогу з парадкавым нумарам 1, але ўласнага азначэння ў фармаце каталогу не мае.

У Сеціве
--------

* Каталог Глізэ на пляцоўцы Астранамічнага інстытуту ў Гайдэльбергу

| ⛭Астранамічныя каталогі |
| --- |
| Гістарычныя | Шы Шэня  • Гіпарха  • Альмагест  • Ас-Суфі  • Аль-Біруні  • Амара Хаяма  • Ат-Тусі  • Гурганскі зідж  • Уранаграфія  • Уранаметрыя  • Тыха Браге  • Галея  • Гевелія  • Джона Флемстыда  • Лакайля  • Месье  • Вольфа |
| Сучасныя | 2MASS  • Abell  • AC  • BD  • C  • CCDM  • CD  • COROT  • CPD  • DDO  • FK4/FK5  • GC  • GCVS  • Gl/GJ  • GSC  • HD  • HIP  • HR  • IC  • IDS  • KIC  • MCG  • NGC  • NHICAT  • NSV  • OGLE  • PD  • PGC  • RCW  • RECONS  • RNGC  • ROSAT  • SAO (CAO)  • SDSS  • STF  • TYC  • UGC  • WDSC |
**Пяча́рскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Касцюковіцкага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Пячары.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Касцюковіцкага раёна Калінінскай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Магілёўскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Касцюковіцкім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Тупічынскага сельсавета. 8 снежня 1959 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Дзямідавіцкага (8 населеных пунктаў: Аляксандраўка, Гарадок, Іванаўка, Круты Роў, Пабеда, Ракітнік, Рэспубліка і Тупічын) і Пралетарскага (11 населеных пунктаў: Валынеж, Зацішша, Калодзезькі, Камень, Лесавы, Падцеханічы, Пячары, Цеханічы, Фралоўка, Шчарбакоўка і Янгелаўка) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 19 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.
2. ↑  Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 снежня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 18.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Катале́ктыка** (стар.-грэч.: κατάληκτος — усечаны) — тэрмін традыцыйнай стопнай метрыкі, які абазначае супадзенне або несупадзенне заканчэння вершаванага радка са стапой. Калі апошняя стапа карацейшая за астатнія стопы вершаванага радка на адзін ці два ненаціскныя склады — гэта каталектычны верш, або ўласна каталектыка. Калі апошняя стапа мае на адзін ці некалькі ненаціскных складоў больш, чым папярэднія стопы вершаванага радка, утвараецца гіперкаталектычны верш, або гіперкаталектыка. У сучасным вершазнаўстве такой класіфікацыяй заключных стопаў карыстаюцца рэдка. Звычайна гавораць пра характар клаўзулаў у вершы (мужчынскія, жаночыя, дактылічныя ці гіпердактылічныя).

Літаратура
----------

* *Кузнецов А. Е.* Латинская метрика. — С. 220, 226;
* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.

  



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Музычны Рымана |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777387522 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Арцёмчык.
**Рыма Леанідаўна Арцёмчык** (27 снежня 1934, г. Свярдлоўск, РСФСР) — беларускі і расійскі інжынер-будаўнік.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1957 годзе Уральскі політэхнічны інстытут па спецыяльнасці «гарадское будаўніцтва і гаспадарка». У 1957—1963 гадах Інжынер-праектыроўшчык, старэйшы архітэктар у інстытуце «Свярдлоўскгарпраект». У 1963—1970 гадах старэйшы архітэктар у інстытуце «Мінскпраект», у 1970—1991 гадах працавала ў «БелНДІПгорадабудаўніцтва» (кіраўнік групы, галоўны архітэктар праектаў).

Член Саюза архітэктараў СССР з 1968 года, пасля член Саюза архітэктараў Беларусі.

Жыве ў Мінску па адрасе вул. Васняцова, 2.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: праекты забудовы мікрараёнаў 1, 2 у жылым раёне «Чыжоўка» (1964—1968), мікрараёнаў 1, 2 па вул. В. Харужай у Мінску (1970), генплан г. Брэста (1974) і ПДП паўднёвага жылога раёна (1977) і Паўднёва-Заходняга (1978), жылых раёнаў у Дзяржынску (1972), Дзедавічах Пскоўскай вобласці (1976), Пінску (1977), у Слуцку (1982), генеральны план г. Пінска (1979), першая чарга будаўніцтва ў гарадах: Брэст, Пінск, Полацк, Наваполацк (1981—1986).

Узнагароды
----------

Узнагароджана медалём «Ветэран працы».

Сям’я
-----

Жонка архітэктара Эдуарда Міхайлавіча Арцёмчыка (1934—2011).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Артемчик Римма Леонидовна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
2. 1 2  Артемчик Римма Леонидовна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)

Літаратура
----------

* Артемчик Римма Леонидовна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Артемчик Римма Леонидовна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Плоскаўскі сельсавет.
**Пло́скаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Хойніцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Плоскае.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Хойніцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Рудакоўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Lay's** — брэнд для разнастайных бульбяных чыпсаў, заснаваны ў 1938 годзе. Чыпсы Lay's пазіцыянуюцца брэндам Frito-Lay, кампаніяй, якая належыць PepsiCo Inc. з 1965 года. Іншыя брэнды кампаніі Frito-Lay уключаюць Fritos, Doritos, Ruffles, Cheetos і брэцэлі Rold Gold.

Гісторыя брэнду
---------------

Марку чыпсаў Lay's прыдумаў амерыканец Герман У. Лэй (англ.: Herman W. Lay), які распачаў свой бізнес у 1932 годзе дробным коміваяжорам па продажы бульбяных чыпсаў у Нэшвіле. 24-гадовы камерсант прадаваў тады чыпсы Gardner's кампаніі Barrett Food Products, размешчанай у Атланце (штат Джорджыя).

Лэй быў прыхільны гандлёвай марцы Gardner кампаніі Barrett Food Products да 1944 года, калі вырашыў змяніць назву бульбяных чыпсаў на Lay's Potato Chips. Гэты год і лічыцца годам нараджэння гандлёвай маркі Lay's.

У 2013 годзе Lay's прызнаныя брэндам года ў Беларусі.

Зноскі
------

1. ↑  Победители Потребительской номинации Профессионального конкурса БРЭНД ГОДА 2013 Архівавана 25 лютага 2015.

Спасылкі
--------

* Сайт кампаніі Frito-Lay

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Sina Weibo · Твітэр · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
**Готфрыд Хонегер** (ням.: Gottfried Honegger; 12 чэрвеня 1917, Цюрых — 17 студзеня 2016) — швейцарскі мастак, графік і скульптар, адзін з вядомых прадстаўнікоў канкрэтнага мастацтва.

Жыццё і творчасць
-----------------

Пачынаў сваю творчую дзейнасць у 1938 годзе мастаком па рэкламе. Прыехаўшы ў Нью-Ёрк у 1957 годзе, дзе ён потым правёў тры гады, вёў жыццё вольнага мастака. З 1960 года жыў і працаваў у Парыжы, Канах і ў Цюрыху. У апошнія гады жыў у Цюрыху; ён быў у шлюбе з мастачкай-ілюстратарам Варай Лаватэр.

З’яўляўся прыхільнікам такіх плыняў, як канкрэтнае мастацтва і канструктывізм. Пачынаючы з сярэдзіны 1960-х гадоў, ствараў скульптуры для месцаў грамадскага карыстання. Яго працы можна ўбачыць на вуліцах і плошчах Цюрыха (Volume 18, 1968, і Struktur 28, 1970) і Вадуца (Division, 1989, і Monoform 29, 1991), у парку скульптур Гейдэльберга (Gelben Pliage C115, 20 Monoform 26) і інш.

У 1987 годзе ён становіцца адным з заснавальнікаў Фонду канструктыўнага і канкрэтнага мастацтва Цюрыха (Stiftung für Konstruktive und Konkrete Kunst Zürich). Сумесна з Сібілам Альберс-Бар’ер ён у 1990 г. адкрывае ў французскім Муан-Сартуа на Рыўеры Дом канкрэтнага мастацтва (Espace de l’Art Concret), у 1997 г. там жа — дзіцячае мастацкае атэлье Мастацтва, у 2004 годзе там жа для фонду Альберс-Ханегер быў пабудаваны будынак-музей.

Персанальныя выстаўкі работ Г. Хонегера ў перыяд з 1984 па 2010 г. прайшлі ў шэрагу музеяў і галерэй Еўропы, у тым ліку ў Парыжы, Цюрыху, Базелі, Вадуцы і інш.

У 1987 годзе мастак быў узнагароджаны мастацкай прэміяй Цюрыха. Яму таксама быў прысуджаны французскі ордэн Мастацтваў і літаратуры, а ў 2000 годзе — ордэн Ганаровага легіёна. Блізкі сябар Г. Хонегера, швейцарскі пісьменнік Макс Фрыш прысвяціў яму сваю п’есу «Трыпціхон».

Зноскі
------

1. ↑  Gottfried Honegger<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Gottfried Honegger — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
4. ↑  Union List of Artist Names — 2018. Праверана 25 кастрычніка 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
5. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>
**«Свабоднае вета»** (лац.: Liberum veto) — прынцып парламенцкага ладу ў Рэчы Паспалітай, які дазваляў любому дэпутату сейма спыніць абмеркаванне пытання ў сейме і працу сейма наогул, выступіўшы супраць.

Прынцып "ліберум вета" быў уведзены ў дзяржаўнае права Рэчы Паспалітай у 1589 годзе. У перакладзе з лаціны "ліберум вета" азначае "свабоднае забараняю". Адпаведна гэтаму прынцыпу кожны дэпутат вальнага сойма мог сарваць сойм, дастаткова было крыкнуць "Няма згоды". Любое рашэнне ці пастанова сойма пачыналі дзейнічаць пры ўмове аднагалоснага ўхвалення ўсімі дэпутатамі, а не большасцю.

Упершыню права пазбавіць сойм сілы было выкарыстана ў 1669 годзе і настолькі стала звычаем, што ў наступныя сто гадоў з 55 соймаў былі сарваныя 48. Гэта прыводзіла да сутычак на паседжаннях сойма, часта збройных. Паны прыводзілі з сабою чым болей прыхільнікаў, каб пры патрэбе мець сілу. Але на ваяводскіх і павятовых сойміках рашэнні прымаліся большасцю галасоў.

"Ліберум вета" быў адменены Канстытуцыяй 1791 года.

Гісторыя
--------

Вытокам гэтага прынцыпу стала традыцыя аднагалоснага прыняцця рашэнняў у сейме, дзе кожны шляхціч прадстаўляў сваю вобласць, быў абраны мясцовым сеймікам і нёс перад ім адказнасць за ўсе рашэнні сейма, а таксама канфедэратыўнага характару самой польска-літоўскай дзяржавы. Рашэнне, прынятае большасцю супраць жадання меншасці (нават калі гэта быў толькі адзін сеймік) лічылі парушэннем прынцыпу палітычнай роўнасці. Акрамя таго, для абгрунтавання паказанага прынцыпу высылаліся на закон Nihil novi (так званая Радамская канстытуцыя), які забараняў каралям прымаць новыя законы без згоды шляхты.

Звычайна лічыцца, што ўпершыню гэтым правам скарыстаўся і спыніў працу сейма прадстаўнік Трокаў Уладзіслаў Сіцыньскі ў 1652 г. Але гэта не зусім так, ён толькі наклаў вета на працяг дэбатаў у сейме па-за ўсталяваным законам шасцітыднёвага тэрміна. Толькі ў 1669 годзе ў Кракаве праца сейма была датэрмінова спыненая на падставе liberum veto, накладзенага прадстаўніком Кіева Адамам Алізарам.

У першай палове XVIII стагоддзя, гэтая практыка становіцца ўсё больш і больш звычайнай для сесій сейма, якія спыняліся ў адпаведнасці з liberum veto. Суседзі Рэчы Паспалітай Расія і Прусія злічылі гэта зручнай прыладай паслаблення Польшчы.

Пасля 1764 г. liberum veto практычна не ўжывалася: прынцып аднагалоснасці не перашкаджаў працы канфедэратыўных сеймаў. Дэпутаты ў пачатку сесіі фармавалі «канфедэрацыю» (польск.: konfederacja), каб прадухіліць яе прыпынак працы сейма ў адпаведнасці з liberum veto.

Liberum veto было скасавана 3 мая 1791 года; Канстытуцыя (прынятая канфедэратыўным Чатырохгадовым сеймам) усталявала прынцып большасці.

Аднак, дасягненні той канстытуцыі, закліканай стаць першай сучаснай кадыфікаванай канстытуцыяй Еўропы, былі ануляваныя іншым, канфедэратыўным сеймам, сабраным у Гародні ў 1793 г. Гэты сойм, пад прымусам Расіі і Прусіі, ратыфікаваў перадапошні, Другі падзел Рэчы Паспалітай.

Літаратура
----------

Гісторыя Беларусі. Ад старажытнасці да XXI стагоддзя. Кароткі нарыс. - Мн.:Лекцыя, 2000. - 80 с.
**Юрка Мазура** (1916 — 4 лютага 1990) — беларускі грамадскі і культурны дзеяч, арганізатар беларускіх хораў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1916 годзе ў Полацку, дзе працаваў яго бацька. Дзіцячыя і школьныя гады правёў у літоўскім Укмярге. У 1928 годзе пераехаў з бацькамі ў Навагрудак. Служыў у польскім войску.

Падчас Другой сусветнай вайны ў часе нямецкай акупацыі быў камандзірам звязу ў эскадроне Барыса Рагулі. Пазней быў лейтэнантам беларускага аддзела ў Дальвіцкай выведчай школе.

Пасля вайны вучыўся музыцы ва Універсітэце Філіпа ў Марбургу ў Германіі. Стварыў беларускі студэнцкі хор, кіраваў ім, спяваў (меў прыгожы голас), апрацоўваў і пісаў песні.

У 1950-х прыехаў у ЗША. Жыў у Дэтройце. Працаваў у аўтамабілебудаўнічай кампаніі. Кіраваў хорам. Быў сябрам Беларуска-Амерыканскага задзіночання, першым старшынём Дэтройцкага аддзела арганізацыі. Радны БНР. Браў удзел у стварэнні беларускай праваслаўнай парафіі ў Дэтройце.

Памёр 4 лютага 1990 года. Пахаваны побач са сваёй маці на стараверскіх могілках у прадмесці Дэтройта.

Зноскі
------

1. ↑   Эміграцыйная гісторыя ў асобах. 4 лютага. Юрка Мазура

Спасылкі
--------

* Мазура Юрка (бел.) // *Запісы*. — Нью-Ёрк - Менск: БІНіМ, 2014. — № 37. — С. 139.
**Конрад фон Фейхтванген** (ням.: Konrad von Feuchtwangen, каля 1230, Франконія — 4 ліпеня 1296, Прага) — вялікі магістр Тэўтонскага ордэна 1291—1296 гадах. З яго імем звязаны перанос сталіцы ордэна з Палесціны ў Еўропу.

Біяграфія
---------

Паходзіў з нямецкага рода. Аб часе ўступлення ў ордэн — не вядома. У 1279 г. на генеральным сходзе крыжакоў Тэўтонскага ордэна, атрымаў пасаду ландмайстра ў Прусіі, а таксама ландмайстра ў Лівоніі. Пасля прыбыў у Прусію, дзе прабыў да 1280 г. Затым адправіўся ў Германію, дзе прасіў звольніць яго з пасад, спасылаючыся на немагчымае адначасовае кіраванне дзвюма правінцыямі. Аднак быў пазбаўлены толькі ад улады ў Прусіі, застаючыся на чале лівонскай правінцыі, куды адправіўся тым жа годам. Пратрымаў функцыі кіраўніка да 1281 г. вярнуўся ў Германію. Патрапіў у блізкае акружэнне вялікага магістра Хартмана фон Гельдрунгена. У 1282 г. стаў комптурам правінцыі Франконія, а ў 1284 г. ландмайстрам Германіі. Гэта апошняя пасада, якую займаў да абрання вялікім магістрам.

Стаў трынаццатым вялікім магістрам, валадарыў у 1291—1297 гадах. У першым годзе яго панавання, мамлюкі занялі горад Акру, апошнюю крэпасць крыжакоў у Іерусалімскім каралеўстве. Між тым у горадзе знаходзілася галоўная рэзідэнцыя ордэну, Конрад фон Фейхтванген перанёс яе ў Венецыю. Апроч спробы затрымацца ў міжземнаморскім рэгіёне, аб чым сведчыць месца новай сталіцы, Конрад вялікую ўвагу надзяляў Прусіі і Лівоніі. Пад час вяртання з другога падарожжа ў Прусію, раптоўна памёр. Пахаваны ў Празе, дзе знаходзіўся ў час смерці.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Maciej Dorna *Bracia zakonu krzyżackiego w Prusach w latach 1228—1309*, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2004, str. 259—262.
* *Бокман Х.* Немецкий орден: Двенадцать глав из его истории/Пер. с нем. В. И. Матузовой. — Москва: Ладомир, 2004. — 273 с. — ISBN 5-86218-450-3  (руск.)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Бурхард фон Швандэн** | **Вялікі магістр Тэўтонскага ордэна**1291—1296 | Пераемнік**Готфрыд фон Хахенлоэ** |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 118907786 · ISNI: 0000 0000 7859 9480 · LCCN: n93052517 · SUDOC: 238306607 · VIAF: 33670190 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Даўлетаў.

**Баян Яркеевічч Даўлетаў** (татар.: Баян Дәүләтов; 8 сакавіка 1924 — 21 кастрычніка 1943) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, камандзір узвода 1281-га стралковага палка 60-й стралковай дывізіі 65-й арміі Цэнтральнага фронту, лейтэнант. Герой Савецкага Саюза (1943, пасмяротна).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 8 сакавіка 1924 года ў вёсцы Татарскі Азібей, цяпер Актанышскага раёна Татарстана, у сям'і селяніна. Татарын.

Скончыў сем класаў няпоўнай сярэдняй школы. Працаваў у калгасе.

У 1942 годзе прызваны ў шэрагі Чырвонай Арміі. Скончыў ваеннае вучылішча. У баях Вялікай Айчыннай вайны з мая 1943 года. Ваяваў на Цэнтральным фронце. Удзельнік Курскай бітвы.

Камандзір Узвода 1281-га стралковага палка камсамолец лейтэнант Баян Даўлетаў першым з узводам фарсіраваў Дняпро. 17 кастрычніка 1943 года вёў жорсткі бой за вёску Бывалькі Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці, знішчыў кулямёты праціўніка, што садзейнічала паспяховаму наступленню батальёна.

21 кастрычніка 1943 года Баян Яркеевіч Даўлетаў загінуў у баі. Пахаваны ў вёсцы Бывалькі.

Узнагароды
----------

* Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 30 кастрычніка 1943 года за мужнасць і гераізм, праяўленыя пры фарсіраванні Дняпра і ўтрыманні плацдарма на яго правым беразе, лейтэнанту Баяну Яркеевічу Даўлетаву пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.
* Узнагароджаны ордэнам Леніна.

Памяць
------

* Імем Героя названа вуліца ў с. Актаныш Актанышскага раёна Рэспублікі Татарстан.
* Таксама яго імя насіла піянерская дружына Татарска-Суксінскай сярэдняй школы Актанышскага раёна.

Зноскі
------

1. ↑  Татарский энциклопедический словарь. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998.

Спасылкі
--------

Баян Яркеевіч Даўлетаў на сайце «Героі краіны»

* Наши земляки — Герои Великой Отечественной войны Архівавана 10 студзеня 2012..

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**«Le Monde illustré»** (**Ілюстраваны свет**) — палітычны штотыднёвы ілюстраваны часопіс, які выдаваўся на французскай мове з 1857 да 1956 гг. Падчас нямецкай акупацыі часопіс, з 8 чэрвеня 1940 да 22 лютага 1945 гг. не выдаваўся.

Гісторыя
--------

У 1938 г. часопіс аб'яднаўся з газета «Le Miroir du monde» («Люстэрка свету»), пасля чаго пачаў выходзіць пад назвай «Le Monde illustré/Miroir du monde», пакуль у 1956 г. сумесна з часопісам «Nouveau Fémina» не стаў сумесным часопісам «Fémina-Illustration».

Тэматыка
--------

У 1863—1864 гг. часопіс надрукаваў шэраг гравюр прысвечаных паўстанню К. Каліноўскага («Княжна Б. перадае штандар камандзіру добраахвотнікаў (Мінская губернія)», «Сяляне ўцякаюць ад корпуса царскіх войскаў», «Атрад Лапінскага ў засадзе, каб перахапіць калону высланых па дарозе з Варшавы ў Маскву», «Асуджаныя да высылкі»). Асновай дрэварытаў складалі малюнкі, дасланыя ў Францыю.

Гравюры
-------

* Інцыдэнт у Сакаі (1868)Інцыдэнт у Сакаі (1868)
* Такаморы Сайга і яго афіцэры ў Сацумскім паўстанні (1877)Такаморы Сайга і яго афіцэры ў Сацумскім паўстанні (1877)
* Вяселле караля Бельгіі Леапольда II і каралевы Марыі Генрыэты (1878)Вяселле караля Бельгіі Леапольда II і каралевы Марыі Генрыэты (1878)

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Watelet, J. La Presse illustrée en France, 1918—1914. — ANRT, 1998. — P. 32—33.
**Helicobacter pylori** (скарочана *H. pylori* ці хелікабактар) — бактэрыя, якая інфіцыруе клеткі слізі (*mucus*) страўніка. Гэтая бактэрыя лічыцца асноўным чыннікам гастрыту і язвы страўніка.

Гісторыя
--------

Бактэрыя была ўпершыню апісана двума аўстралійскімі вучонымі Робінам Уорэнам (*Robin Warren*) і Бары Маршалам (*Barry Marshall*) у 1982 годзе. Назва паходзіць ад лацінскага слова *helix* (сонца), бо бактэрыя мае адпаведную форму з «промнямі», менавіта з дапамогай якіх яна літаральна ўпіваецца ў тканкі страўніка, у клеткі эпітэлію. Аўстралійскія вучоныя ўпершыню даказалі, што гастрыты і язвы страўніка і дванаццаціперснай кішкі (кутніцы) ёсць інфекцыяй. Першапачаткова гэта сустрэла недавер з боку некаторых дактароў, але нарэшце ў 1994 годзе амерыканскі Нацыянальны інстытут здароўя (*National Institutes of Health*) прызнаў той факт, што язва выклікаецца бактэрыяй *H. pylori* і рэкамендаваў лячэнне язвы з дапамогай курсу антыбіётыкаў. Канчатковае прызнанне працы аўстралійскіх вучоных прыйшло ў 2005 годзе, калі яны атрымалі Нобелеўскую прэмію ў галіне медыцыны.

Паводле розных ацэнак, да двух трацін усяго насельніцтва Зямлі мае гэту бактэрыю, і таму яе праўдападобна можна лічыць самай распаўсюджанай інфекцыяй у свеце.

Лячэнне
-------

Урачы рэкамендуюць адзін тыдзень інтэнсіўнай трайной тэрапіі з камбінацыяй антыбіётыкаў, напрыклад: амаксіцыкліну, кларытраміцыну і амепразолу. Гэта метадалогія лячэння зрабіла сапраўдную рэвалюцыю ў лячэнні язваў. Раней адзіным сродкам лячэння быў кантроль за ўзроўнем кіслотнасці ў страўніку з дапамогай спецыяльных інгібітараў. Але, на жаль, і антыбіётыкі не заўсёды даюць рады. Калі ў пацыента застаецца бактэрыя пасля тыдня трайной тэрапіі антыбіётыкамі, то курс лячэння трэба паўтарыць, выкарыстоўваючы іншую камбінацыю антыбіётыкаў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Helicobacter pylori

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | EOL · GBIF · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12165059q · LCCN: sh88002440 · Microsoft: 2776409635, 2908706738 · NKC: ph117013 |
**Кніга Прамудрасць Божая** («*Премудрости Божией книга*») — пражскае выданне Скарыны, якое выйшла ў свет 19 студзеня 1518 года.

Змест кнігі
-----------

На тытульным лісце змешчана гравюра і пашыраная назва кнігі («*Зуполне выложена на руский языкъ докторомъ Франъцискомъ Скорининымъ сыномъ из славнаго града Полоцька*»). На першым аркушы даецца «*Предословие доктора Франциска Скорины в книгу Пермудрости Божией*». На 3-30 аркушах выдадзены тэкст 19 раздзелаў кнігі. На 31 аркушы змешчана «Молитва Манасии царя Иудина его же молящеся къ Господу Богу поименый в неволи Вавилонъской». Гэтая малітва была ўключана ў склад «Азбукі» І. Фёдарава, надрукаванай у Львове ў 1574 годзе. На апошнім аркушы даецца пасляслоўе.

Друкарскія асаблівасці выдання
------------------------------

Кніга выдадзена на царкоўна-славянскай мове беларускай рэдакцыі. Фармат выдання — у чвэрць аркуша, аб'ём — 32 аркушы, якія сабраны ў 4 сшыткаў. Набор выкананы пражскім шрыфтам Скарыны — у 10 радкоў вышынёй 75 мм. Сігнатура адсутнічае. Фаліяцыя змешчана на адваротным баку аркуша ўверсе справа, гэта адзінае выданне з такім тыпам фаліцыяціі ў Скарыны. Выданне ўпрыгожана ілюстрацыяй «Добраславенне» (тытульны ліст), 2 застаўкамі і 22 ініцыяламі. Перад асноўным тэкстам змешчана застаўка, на якой выяўлены шчыт з зацьменнем сонца, які трымаюць аголеныя дзеці. На апошнім аркушы даецца застаўка з выявай дзікіх людзей, якія апіраюцца на незапоўненыя гербавыя шчыты, а паміж імі шчыт з «зацьменнем сонца». Такая самая застаўка сустракаецца яшчэ ў 5 пражскіх выданнях Скарыны.

Захавалася 10 экзэмпляраў выдання, з іх 6 поўныя.

Літаратура
----------

* Францыск Скарына і яго час: Энцыкл. давед./ Беларус. Сав. Энцыклапедыя; Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — 608 с.: іл. ISBN 5-85700-003-3

Спасылкі
--------

| ⛭Выданні ✯ ✰ Францыска Скарыны |
| --- |
| Прага | Псалтыр (1517) · Кніга Іова (1517) · Прытчы Саламонавы (1517) · Кніга Ісуса Сірахава (1517) · Еклезіяст (Саборнік) (1517) · Прамудрасць Божая (1517) · Песня Песням (1518) · Кніга Царстваў (1518) · Кніга Ісуса Навіна (1518) · Юдзіф (1519) · Кніга Суддзяў (1519) · Быццё (1519) · Выхад (1519) · Левіт (1519) · Лічбы (1519) · Другі закон (1519) · Руф (1519) · Эсфір (1519) · Плач Ераміі (1519) · Кніга прарока Даніла (1519) |
| Вільня | Малая падарожная кніжка (Псалтыр (1522)) · Апостал (1525) |
**Кніга Эсфір** («*Книга Есъферъ еже от евреи называютъся Мъгиля*») — недатаванае пражскае выданне Скарыны, якое выйшла ў свет каля 1519 года.

Змест кнігі
-----------

На тытульным лісце змешчана гравюра і пашыраная назва кнігі («*Зуполне выложены доктором Франциском Скориною с Полоцька града славного*»), а на адвароце — прадмова: «*Предословие доктора Франъциска Скорины с Полоцька въ книги Есъфера царици*». На 3-17 аркушах выдадзены тэкст першых 9 раздзелаў кнігі Эсфір, на 17 аркушы — кароткае пасляслоўе. Аркуш 18 уяўляе сабой шмуцтытул, на якім адноўлена гравюра першага аркуша, а таксама дададзена: "*Сие же речи нижей положеные написаны суть во книгахъ греческаго и латинъскаго языка выкладу посполитого. И абы не было уменъшено в руском языку, положилъ есмъ яко в тых писмахъ все зуполне*". Далей на аркушах 18-25 змешчаны тэкст астатніх раздзелаў (з 10 па 16-ы), а ў канцы — кароткае пасляслоўе.

Друкарскія асаблівасці выдання
------------------------------

Кніга выдадзена на царкоўна-славянскай мове беларускай рэдакцыі. Фармат выдання — у чвэрць аркуша, аб'ём — 26 аркушаў (адваротны бок апошняга аркуша - пусты), якія сабраны ў 3 сшыткі. Набор выкананы пражскім шрыфтам Скарыны — у 10 радкоў вышынёй 75 мм. Сігнатура адсутнічае. Фаліяцыя змешчана на верхнем баку аркуша ўверсе справа. Выданне ўпрыгожана 2 аднольнамымі ілюстрацыямі «Эсфір перад Асверам» (тытульны ліст і 18 аркуш), 2 застаўкамі і 20 ініцыяламі. Вялікая застаўка змешчана перад асноўным тэкстам, на ёй выяўлены шчыт з зацьменнем сонца і сірэн з рыбінымі хвастамі; такая ж застаўка маецца ў яшчэ 7 другіх пражскіх выданнях. Малая застаўка знаходзіцца перад пасляслоўем на аркушы 26. Канцоўка завяршае пасляслоўе да першых 9 раздзелаў кнігі на аркушы 17. Ініцыялы змешчаны ў пачатку раздзелаў, прадмоў і пасляслоўяў.

Захавалася 9 экзэмпляраў выдання, з іх 4 поўныя.

Літаратура
----------

* Францыск Скарына і яго час: Энцыкл. давед./ Беларус. Сав. Энцыклапедыя; Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — 608 с.: іл. ISBN 5-85700-003-3

Спасылкі
--------

| ⛭Выданні ✯ ✰ Францыска Скарыны |
| --- |
| Прага | Псалтыр (1517) · Кніга Іова (1517) · Прытчы Саламонавы (1517) · Кніга Ісуса Сірахава (1517) · Еклезіяст (Саборнік) (1517) · Прамудрасць Божая (1517) · Песня Песням (1518) · Кніга Царстваў (1518) · Кніга Ісуса Навіна (1518) · Юдзіф (1519) · Кніга Суддзяў (1519) · Быццё (1519) · Выхад (1519) · Левіт (1519) · Лічбы (1519) · Другі закон (1519) · Руф (1519) · Эсфір (1519) · Плач Ераміі (1519) · Кніга прарока Даніла (1519) |
| Вільня | Малая падарожная кніжка (Псалтыр (1522)) · Апостал (1525) |
**Hamearis lucina** — дзённы матылёк сямейства Riodinidae.

Апісанне
--------

Размах крылаў асобін, якія жывуць на тэрыторыі Расіі — 14-17 мм. На поўдні арэала размах крылаў самцоў 29-31 мм, самак 31-34 мм.

Верх крылаў цёмна-карычневы з аранжава-чырвона-карычневымі плямамі. Плямы больш выяўленыя на пярэдніх крылах. Ніжні бок крылаў карычневага колеру, з чырвонымі плямамі, а на задніх крылах яшчэ і з белымі.

Арэал
-----

Еўропа, акрамя Паўднёвай Іспаніі, мацерыковай Італіі, Корсікі, Грэцыі, Сардзініі. На поўначы Еўропы адсутнічае на большай частцы Вялікабрытаніі, у Ірландыі, Даніі, большай частцы тэрыторыі Скандынавіі і Фінляндыі.

Малая Азія, на поўдні еўрапейскай часткі Расіі, Украіна.

Месцапражыванні
---------------

Зона змяшаных лясоў і лесастэп. Узлескі лісцяных лясоў, лясныя лугі, абочыны дарог, хмызняковыя зараснікі ў вільготных месцах, ахоўныя лясныя палосы, аддае перавагу пагорыстай мясцовасці, вапнавым глебам.

Час лёту
--------

Май — канец чэрвеня. У паўднёвай частцы арэала бывае другое пакаленне, яно развіваецца ў жніўні—верасні.

Размнажэнне
-----------

Самка адкладвае па 1—2 яйку на ніжнюю паверхню лісця кармавой расліны. Вусені з'яўляюцца праз 2 тыдні. Стадыя вусеня — чэрвень—жнівень. Кармавыя расліны — род Primula, па-за тэрыторыяй Расіі — першацвет высокі (*Primula elatior*). Маюцца дадзеныя пра харчаванне вусеняў на шчаўі. Зімуюць вусені малодшага ўзросту ў сухіх апалых лістах на паверхні грунту.

Колькасць
---------

Колькасць нізкая, з тэндэнцыяй да зніжэння, хоць месцамі можа быць адносна высокай. Пры спрыяльных умовах колькасць часам складае 10-20 асобін на 1 га. Сустракаецца лакальна. Назіраецца значнае скарачэнне арэала і агульнай колькасці віду.

Заўвагі па ахове
----------------

Від занесены ў Чырвоную кнігу Расіі (2 катэгорыя — від, які скарачаецца ў колькасці) і ў Чырвоную кнігу Украіны.

Зноскі
------
**Пінікір** — старажытная эламская багіня неба, урадлівасці і кахання. 

Першым пісьмовым помнікам, дзе ўзгадана Пінікір, з'яўляецца дагавор паміж Эламам і акадскім валадаром Нарам-Суэнам (канец 3 тысячагоддзя да н. э.). Прычым, у ім яна названа адной з першых сярод эламскіх багоў. У 2 тысячагоддзі да н. э. яе імя ў Эламе сустракаецца не вельмі часта, хаця ёй быў прысвечаны асобны храм у Чога-Занбіль. 

Першыя даследчыкі гісторыі Элама былі схільны лічыць, што ў ранні перыяд яна выконвала функцыю багіні-маці і ўзначальвала эламскі пантэон. Пазней яе месца ў ім заняла багіня Кірырыша. Сучасныя даследчыкі заўважаюць, што імёны багоў у дагаворы з Нарам-Суэнам не размяшчаліся ў парадку іх важнасці, а таму меркаванне пра Пінікір як пра адну з галоўных багінь вельмі перабольшана. Яны таксама звяртаюць увагу на тое, што ўяўленні пра Пінікір фарміраваліся пад уплывам месапатамскай міфалогіі, на яе постаць пераносілі некаторыя рысы багіні Іштар.

Імя Пінікір фрагментарна сустракаецца ў хурыцкіх надпісах. Яе шанавалі ў Эмары, Угарыце і дзяржаве хетаў. Хеты кляліся яе імем нароўні з мясцовымі багамі, асацыявалі яе з цёмным небам, канямі і калясніцамі.

Спасылкі
--------

* Mohammad Taghi Fazeli, Mohammad Reza Masih Rad, A Review and Analysis of Religious, Political and Social Structure of Elam Архівавана 26 кастрычніка 2020.
* Kamyar Abdi, Elamo-Hittitica I: An Elamite Goddess in Hittite Court
* The long journey of Pinikir - a different tale of two (or more) Ishtars
* Mina Safa, Safoura Boroumand & Mostafa Nadim, Goddess of Fertility in Southern Iran Plateau
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Кузняцы.
**Кузняцы** (руск.: Кузнецы) — сяло ў Гардзееўскім раёне Бранскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Унашаўскага сельскага паселішча.

Гісторыя
--------

Заснавана П. Карэцкім у сярэдзіне XVIII стагоддзя як слабада; пазней ва ўладанні Кулябка-Карэцкіх і іх спадкаемцаў (казацкага насельніцтва не мела).

Да Лютаўскай рэвалюцыі сяло ў складзе Суражскага павета Чарнігаўскай губерні. 20 лістапада 1917 года сяло абвяшчалася часткай Севершчыны Украінскай Народнай Рэспублікі. 25 снежня 1917 года сяло ўключана ў склад Украінскай рэспублікі Саветаў.

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай сяло абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яно ўвайшло ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала сяло разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад Гомельскай губерні РСФСР, а пасля ліквідацыі губерні ў 1926 годзе ў Бранскую губерню.

З 1929 года ў складзе Клінцоўскай акругі, а з 1932 года ў Заходняй вобласці, у 1937 годзе перададзена ў склад Арлоўскай вобласці. У 1944 годзе ўвайшло ў склад Бранскай вобласці.

Пасля аварыі на ЧАЭС вёска аднесена да зоны радыеактыўнага забруджвання і мае статус зоны пражывання з правам на адсяленне.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ГКНП 13-012-2011 «Тэхнічная інструкцыя па перадачы найменняў геаграфічных аб’ектаў з рускай мовы на беларускую мову»
2. ↑  Постановление Правительства РФ от 08.10.2015 № 1074 «Об утверждении перечня населенных пунктов, находящихся в границах зон радиоактивного загрязнения вследствие катастрофы на Чернобыльской АЭС».

| ⛭ Населеныя пункты Гардзееўскага раёна |
| --- |
| Сёлы | 
* Вялікі Бор
* **Гардзееўка**
* Гліннае
* Жоўнец
* Кажаны
* Казарычы
* Кузняцы
* Пярэцін
* Пятрова Буда
* Смяльч
* Стругава Буда
* Тварышына
* Унашава
* Шыраеўка

 |  |
| Вёскі | 
* Алісаўка
* Антонаўка
* Дзмітрыеўка
* Завод-Карэцкі
* Калыбелі
* Малаўдзёбнае
* Міхайлаўка
* Наваселле
* Нежча
* Нованавіцкая
* Паконь
* Папоўка
* Петракаўка
* Рудня-Вараб’ёўка
* Старанавіцкая
* Старая Палана
* Стругаўка
* Удзел
* Фёдараўка 1-я
* Фёдараўка 2-я
* Хармынка
* Чарнетаўка
* Чорны Ручай
* Ямнае

 |
| Пасёлкі | 
* Барэц
* Беліца
* Дуброўка
* Заліпоўе
* Зялёны Клін
* Іпуць
* Крашчэнскі
* Мірны
* Мядзведаўка
* Смелы
* Сугродаўка
* Уладзіміраўка
* Шамры

 |
**Рэната Гутуза** (іт. Renato Guttuso; 26 снежня 1911 ці 2 студзеня 1912, Багерыя — 18 студзеня 1987, Рым) — італьянскі жывапісец, графік, ганаровы член Акадэміі мастацтваў СССР (1962). Адзін са стваральнікаў новага фронту мастацтваў.

Біяграфія
---------

Рэната Гутуза нарадзіўся ў прыгарадзе Палерма Багерыі ў сям’і землямера Джаакіна Гутуза Фазула. Першыя ўрокі малявання атрымаў у сельскага майстра, які займаўся роспісам вазоў. Вучыўся ў ліцэі, наведваў курсы мастака-футурыста Піпа Рыца. У 1931 годзе Гутуза ўдзельнічае ў Куадрыенале — выставе італьянскіх мастакоў у Палерма, якая праходзіць раз у чатыры гады, дзе дзве яго карціны былі адзначаны крытыкай. У 1930 годзе паступіў на факультэт права ва ўніверсітэце Палерма. Праз год кінуў вучобу і пераехаў у Рым. Працаваў рэстаўратарам у галерэі Баргезэ. У Рыме Гутуза збліжаецца з дзеячамі мастацтва, апазіцыйнымі рэжыму Мусаліні. Яго артыкул пра Пікасо (1933) у газеце «Ора» пацягнуў за сабой абвінавачанне з боку цэнзуры ў парушэнні грамадскай бяспекі. Уваходзіў (1938) у арт-аб’яднанне «Карэнтэ» («Плынь»), якое выдавала аднайменны літаратурна-мастацкі часопіс. У 1940 годзе Гутуза ўступіў у Камуністычную партыю Італіі (з 1956 — у ЦК Кампартыі).

У гады Другой сусветнай вайны Гутуза стварае адзін са знакамітых сваіх твораў — «Распяцце»: «Я хачу напісаць гэтае пакаранне Хрыста як сённяшнюю сцэну… Хрыстос як сімвал усіх, хто сёння церпіць абразы, турмы, пакаранні за свае ідэі». Карціна пераклікаецца з «Гернікай» — у цэнтры кампазіцыі фігура каня — прамая цытата шэдэўра Пікасо. Карціна «Распяцце» экспанавалася на выставе «Прэміа Бергама» (1942) і выклікала незадаволенасць Ватыкана. З 1943 года Гутуза ўдзельнік руху Супраціўлення ў складзе партызанскай брыгады Поўдня.

У 1945 годзе разам з Перыкле Фацыні, Антоніа Карпора і некалькімі іншымі мастакамі Гутуза заснаваў групу *Неа-кубіста*.

Зноскі
------

1. ↑  Renato Guttuso<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Renato Guttuso — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>
4. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Brockhaus · Treccani · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10035053 · BIBSYS: 90227527 · BNE: XX1226744 · BNF: 12174459s · CiNii: DA07782413 · CONOR: 30407779 · GND: 118699571 · ICCU: CFIV003777 · ISNI: 0000 0001 1810 3196 · LCCN: n50024220 · LNB: 000228808 · NKC: jn20010525443 · NLA: 35682228 · NSK: 000298824 · NTA: 069915296 · NUKAT: n2004093830 · PTBNP: 1538492 · LIBRIS: 189007 · SUDOC: 027440036 · VIAF: 106962834 · ULAN: 500022749 |

 |
**Сонда** (эст.: Sonda vald) - воласць у Эстоніі на ўсходзе краіны у складзе павета Іда-Віру. На поўначы мяжуе з валасцямі Азеры і Віру-Нігула, на ўсходзе з воласцю Люганусэ і горадам Ківіылі, на поўдні і захадзе з валасцямі Рагаверэ і Віні, на паўднёвым усходзе з воласцю Майдла.

Працягласць воласці з поўначы на поўдзень 18 кіламетраў, з захаду на ўсход - 12 км.

Найбліжэйшыя гарады ад Сонда: Ківіылі 10 км, Ракверэ 30 км і Йыхві 40 км.

Спасылкі
--------

Sonda valla koduleht Архівавана 14 верасня 2009.

| ⛭Павет Іда-Вірумаа |
| --- |
| Гарадскіямуніцыпалітэты | 
* Ківіылі
* Кохтла-Ярвэ
* Нарва
* Нарва-Йыэсуу
* Сілламяэ

 |  |
| Воласці | 
* Авінурмэ
* Азеры
* Алайыэ
* Вайвара
* Ійзаку
* Ілука
* Йыхві
* Кохтла
* Кохтла-Нымэ
* Лохусуу
* Люганусэ
* Мяэтагузэ
* Сонда
* Тойла
* Тудуліна

 |
**Рабінавая вуліца** (трансліт.: *Rabinavaja vulica*, руск.: Рябиновая улица) — вуліца ў Наваполацку.

Апісанне
--------

Размешчана ў паўночна-заходняй частцы горада ў раёне прамзоны БВК на тэрыторыі садовага таварыства "Нафтавік-1". Працягласць вуліцы складае каля 700 метраў. Рух грамадскага транспарту па вуліцы не ажыццяўляецца. З цэнтральнай часткі горада грамадскім транспартам да вуліцы можна даехаць аўтобусамі № 8 "Падкасцельцы - БВК" і № 12 "Падкасцельцы - Шніткі". У гэтай мясцовасці існуе яшчэ 14 вуліц з падобнай назвай (1-я Рабінавая, 2-я Рабінавая і гэтак далей).

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Наваполацка

Зноскі
------