Карта наступстваў катастрофы ў Дэрне.
**Абвальванне плацін у Дэрне** — трагедыя ў лівійскім горадзе Дэрна, якая адбылася на фоне шторму «Даніэль», калі ў ноч з 10 на 11 верасня 2023 года разбурыліся адразу дзве плаціны. На вуліцы горада хлынула прыкладна 30 мільёнаў куб. метраў вады. ААН станам на 13 кастрычніка колькасць загінулых і прапаўшых ацаніла ў 12,7 тысяч.

Плаціны
-------

Будаўніцтва дэрнскіх плацін ажыцяўляла югаслаўская кампанія «Hydrotenica-Hydronergetica» з 1973 па 1977 год. Яны прызначаліся для барацьбы з паводкамі, арашэння сельскагаспадарчых угоддзяў і забеспячэння вадой бліжэйшых населеных пунктаў. Вышыня адной (плаціна Мансура) — 75 метраў, другой (плаціна Дэрна або Білад) — 45 метраў. Ёмістасць вады ў плаціне Дэрна складала 1,5 мільёна кубічных метраў, а ёмістасць у плаціне Мансур — 22,5.

З 1998 года на дамбах фіксаваліся расколіны. Намеснік мэра заяўляў, што аб’екты не абслугоўваліся з 2002-га. Хоць на рамонт плацін у 2012—2013 гадах вылучаліся вялікія грошы, але фактычна ніякага тэхнічнага абслугоўвання не праводзілася. Чыноўнікаў неадразова папяраджалі, што дамбы патрэбна тэрмінова адрамантаваць, каб пазбегнуць катастрофы ў выніку буйной паводкі.

Катастрофа
----------

Прычынай абвальвання сталі ападкі з-за ўздзеяння цыклону «Даніэль». Паміж 4 і 10 верасня 2023 года стыхія выклікала моцныя дажджы ў Грэцыі і Балгарыі. 10 верасня шторм абрынуўся на Лівію каля горада Бенгазі. На паўночным усходзе краіны было зафіксавана 150-240 мм ападкаў за дваццаць чатыры гадзіны.

10 верасня гарадскія ўлады ўвялі каменданцкі час, а жыхарам забаранілі пакідаць свае дамы. 

Як мяркуецца, першапачаткова разбурылася плаціна Дэрна. Вада панеслася на 12 кіламетраў у бок мора і затапіла дамбу Мансур, якая таксама знаходзілася пад ціскам высокага ўзроўню вады. Жыхары паведамілі, што калі прарываліся плаціны, то пачуліся два выбухі. Незадоўга да 3:00 раніцы 11 верасня вада абрынулася на Дэрну. Жылыя кварталы былі знесены. Усяго 25% горада фактычна знішчана, прычым значная частка зацягнута ў Міжземнае мора.

Бальніцы ў горадзе спынілі працу. Моргі былі цалкам запоўнены, таму частку загінулых пакінулі на тратуарах і галоўнай плошчы. Больш за 300 цел адправілі ў морг Табрука. Больш за 1000 чалавек пазней пахаваны ў брацкіх магілах. На пошук цел, знесеных у мора, улады накіравалі атрады марской пяхоты. На працягу наступных дзён па меншай меры 200 загінулых былі знойдзены ў межах 20 кіламетраў ад Дэрны. Іншыя былі знойдзены больш чым за 100 кіламетраў ад горада. Таксама ў моры атрымалася знайсці аднаго жывога.

Маштаб
------

Ацэнкі колькасці ахвяр катастрофы моцна адрозніваюцца. Упраўленне ААН па каардынацыі гуманітарных пытанняў ацаніла колькасць загінулых у 11 300, але пазней адклікала гэтую лічбу. Асман Абдэль Джаліл, міністр аховы здароўя лівійскага ўрада нацыянальнай стабільнасці заявіў, што ў Дэрне 6000 чалавек прапалі без вестак. Мэр Абдэль Манэйм аль-Гаіці паведаміў пра 18 000—20 000 ахвяр, што складала 1/5 насельніцтва. Толькі тры з дзесяці раёнаў перажылі паводкі. Пяць з сямі дарог у Дэрну былі недаступныя. Абвал чатырох мастоў уздоўж даліны падзяліў горад на дзве часткі. Паводле ацэнак ААН, больш за 2200 будынкаў у горадзе затоплены. 

Станам на 15 верасня ў ліку загінулых былі 145 егіпцян, з якіх 74 паходзілі з вёскі Назлет аль-Шарыф. 

На 13 кастрычніка Упраўленнем ААН па каардынацыі гуманітарных пытанняў агулам пацверджана гібель 4300 чалавек, яшчэ 8540 прапалі без вестак. 42 тысячы чалавек вымушана пакінулі свае дамы

Наступствы
----------

У гістарычнай дэрнскай мячэці Аль-Сахаба хутка пачаліся пратэсты. Дэманстранты заклікалі звольніць чыноўнікаў урада ўсходняй Лівіі за тое, што яны не падтрымлівалі плаціну ў належным стане.

Трагедыя ў Дэрне павысіла дасведчанасць аб небяспецы абвалу плацін ва ўсім свеце. Асаблівая ўвага нададзена плаціне Мулаперыяр у Індыі, якая знаходзіцца пад пагрозай абвальвання. 

Прэзідэнцкі савет Лівіі ў Трыпалі абвясціў Дэрну, а таксама Шахат і Аль-Байду, зонамі бедства. Палата прадстаўнікоў, якая базуецца ў Бенгазі і кантралюе большасць пацярпелых раёнаў, абвясціла нацыянальную жалобу на тры дні, як і яе супернік — урад нацыянальнага адзінства на чале з прэм’ер-міністрам Абдэлям Хамідам Дбэйбе. Арганізацыя Аб’яднаных Нацый адзначыла, што два канкуруючыя ўрады каардынавалі адзін з адным намаганні па аказанні дапамогі. 

14 верасня порт Дэрны стаў адкрыты для судоў з асадкай не больш за 6,5 метраў, але толькі для дастаўкі гуманітарнай дапамогі. У заходняй частцы горада адноўлена электрычнасць. У той жа дзень служба хуткай дапамогі Лівіі абвясціла, што астатнія жыхары Дэрны будуць эвакуіраваны, а горад будзе зачынены для ўсіх, акрамя пошукава-выратавальных груп. 

15 верасня абвешчана, што распачнецца расследаванне катастрофы. Праз 10 дзён мэр і яшчэ некалькі чыноўнікаў былі затрыманы па падазрэнні ў халатнасці.

Заўвагі
-------

1. 1 2  Why did Derna's dams break when Storm Daniel hit Libya? **(нявызн.)** (13 верасня 2023). Праверана 13 верасня 2023.
2. 1 2  Libya: Flood update Flash Update No.7 (23 September 2023) (as of 4pm local time) [EN/AR] **(нявызн.)**. *reliefweb.int* (24 верасня 2023). Праверана 26 September 2023.
3. 1 2  Libya: Flood Response Humanitarian Update (As of 10 October 2023) [EN/AR] **(нявызн.)**. *reliefweb.int* (11 кастрычніка 2023). Праверана 13 October 2023.
4. ↑  Wadi Derna **(нявызн.)**. Праверана 15 верасня 2023.
5. ↑  Derna: The Libyan city known for rebellion — and neglect **(нявызн.)**. Праверана 15 верасня 2023.
6. ↑  Libya was mired in chaos and corruption. For years, warnings the Derna dams may burst went unheeded **(нявызн.)**.  Associated Press (18 верасня 2023). Праверана 18 September 2023.
7. ↑  Aid arrives as Libya copes with flooding aftermath **(нявызн.)** (17 верасня 2023). Праверана 17 верасня 2023.
8. ↑  Deputy mayor of Derna، ليبيا's flooded city, describes situation **(нявызн.)** (13 верасня 2023). Праверана 14 верасня 2023.
9. ↑  Libyan city buries thousands in mass graves after flood as mayor says death toll could triple **(нявызн.)** (14 верасня 2023). Праверана 14 верасня 2023.
10. ↑  Trends in Flooding in Africa **(нявызн.)** (13 верасня 2023). Праверана 15 верасня 2023.
11. ↑  Storm Daniel's deadly flooding spreads to Libya **(нявызн.)**. Праверана 16 верасня 2023.
12. 1 2  Libyan floods: Derna city looks like a tsunami hit it – minister **(нявызн.)** (12 верасня 2023). Праверана 12 верасня 2023.
13. 1 2  Libya floods wipe out quarter of city, thousands dead **(нявызн.)** (13 верасня 2023). Праверана 13 верасня 2023.
14. ↑  Hundreds buried in mass graves as Libya reels from devastating flooding **(нявызн.)**.  Aljazeera (12 верасня 2023). Праверана 13 September 2023.
15. ↑  Libyan floods: Derna city alone recovers 1,000 bodies – minister **(нявызн.)**.  BBC (12 верасня 2023). Праверана 12 September 2023.
16. 1 2  Libyan official rejects blame for flood disaster **(нявызн.)**.  BBC (15 верасня 2023). Праверана 16 September 2023.
17. ↑  'Utter destruction:' Derna left like a war zone by Libya's catastrophic flooding **(нявызн.)**.  CNN (15 верасня 2023). Праверана 15 September 2023.
18. ↑  Magdy, Samy; Mourad, Yousef (16 September 2023). "Libya investigates dams' collapse after a devastating flood last weekend killed more than 11,000". *Associated Press*. Праверана 17 September 2023.
19. ↑  Libya floods: UN withdraws 11,300 Derna death toll **(нявызн.)** (17 верасня 2023). Праверана 17 верасня 2023.
20. ↑  Alkhshali, Hamdi; Salem, Mostafa; El Damanhoury, Kareem (September 12, 2023). "At least 2,000 dead and 10,000 believed missing in Libya as 'catastrophic' flooding breaks dams and sweeps away homes". *CNN*. Архівавана з арыгінала 12 September 2023. Праверана September 12, 2023.
21. ↑  Libya floods: Warning over shortage of body bags as fears of disease rise in Derna **(нявызн.)**. Праверана 17 верасня 2023.
22. ↑  Death toll hits 11,300 in Libyan city destroyed by floods **(нявызн.)** (14 верасня 2023). Праверана 17 верасня 2023.
23. ↑  Murphy, Matt (September 13, 2023). "Derna: Soundtrack of children's cries now engulfs Libyan city". *BBC*. Архівавана з арыгінала 13 September 2023. Праверана September 13, 2023.
24. ↑  Mogul, Rhea; Haq, Sana Noor (September 13, 2023). "Morgues overwhelmed in Libya as rescuers search for thousands missing after flood". *CNN*. Архівавана з арыгінала 13 September 2023. Праверана September 13, 2023.
25. ↑  "Global Aid Effort Intensifies For Flood-stricken Libya". *Barron's*. September 14, 2023. Архівавана з арыгінала 14 September 2023. Праверана September 14, 2023.
26. ↑  "Libya flood: Satellite images and aerial photographs show destruction". *BBC*. September 14, 2023. Архівавана з арыгінала 14 September 2023. Праверана September 14, 2023.
27. ↑  They worked for years in Libya. Now an Egyptian village mourns scores of its men killed in flooding **(нявызн.)** (15 верасня 2023). Праверана 16 September 2023.
28. ↑  Libya floods: Warning over shortage of body bags as fears of disease rise in Derna (англ.). *Sky News*. Архівавана з першакрыніцы 15 верасня 2023. Праверана 17 верасня 2023.
29. ↑  "Libya flood: Derna mayor's house burnt down in protests". *BBC News*. 19 September 2023. Праверана 19 September 2023.
30. ↑  Klemm, Josh; Winkler, Isabella (2023-09-17). "Opinion | Is the Disaster in Libya Coming Soon to an Aging Dam Near You?". *The New York Times* [амерыканская англійская]. ISSN 0362-4331. Праверана 2023-09-17.
31. ↑  Hundreds feared dead after Mediterranean storm Daniel lashes Libya **(нявызн.)** (12 верасня 2023). Архівавана з першакрыніцы 12 September 2023. Праверана 12 September 2023.
32. ↑  Hundreds feared dead, thousands missing after devastating floods hit Libya **(нявызн.)**.  فرانس 24 (11 верасня 2023). Праверана 12 September 2023.
33. ↑  Libyan rivals 'co-ordinating over flood relief' **(нявызн.)**.  بي بي سي (14 верасня 2023). Праверана 14 September 2023.
34. ↑  UN says most Libya flood deaths could have been avoided, as reports emerge of how 7-meter wave 'wiped out' buildings **(нявызн.)**.  سي إن إن (14 верасня 2023). Праверана 14 September 2023.
35. ↑  GECOL restores electricity to western Derna **(нявызн.)** (14 верасня 2023). Праверана 16 верасня 2023.
36. ↑  Search teams look for 10,000 missing in flooded Libyan city after death toll passes 11,000 **(нявызн.)**.  أسوشيتد برس (14 верасня 2023). Праверана 15 September 2023.
37. ↑  'Disaster of epic proportions': Libya prosecutor probes deadly dam collapse **(нявызн.)**.  قناة الجزيرة (16 верасня 2023). Праверана 16 September 2023.
38. ↑  Libya says Derna mayor, other officials detained after flood **(нявызн.)**.  Reuters (25 верасня 2023).