recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Урачыстае мерапрыемства ў Дзень Анзака  (англ.) (бел.. Кэмп-Эгерс. 2007 год.
**Кэмп-Эгерс** (англ.: Camp Eggers) — былая ваенная база ЗША ў Кабуле (Афганістан). Размяшчалася ля амерыканскага пасольства  (англ.) (бел. і прэзідэнцкага палаца  (англ.) (бел.. Лагер быў названы ў гонар капітана *Дэніэла У. Эгерса* (англ.: Daniel W. Eggers), байца 1-га батальёна 3-й групы спецыяльнага прызначэння  (англ.) (бел. які загінуў ад выбухоўкі разам з трыма іншымі салдатамі 29 мая 2004 года недалёка ад Кандагара. 

Падчас Афганскай вайны 2001—2021 гг. Кэмп-Эгерс эскплутаваўся ўсімі радамі войск Узброеных Сіл ЗША і кааліцыяй ISAF. Па непацверджаных даных, ЦРУ выкарыстоўвала лагер у якасці турмы, дзе ўтрымліваліся падазраваныя ў тэрарыстычнай дзейнасці.

База дзейнічала з 2004-га і зачынілася ў 2015 годзе ў рамках частковага вываду амерыканскіх войск  (англ.) (бел..

Зноскі
------

1. ↑  زندانی گوانتانامو از شکنجه در افغانستان حرف میزند, ۱۹ دسامبر ۲۰۰۵
2. ↑  Morello, Carol.  State Department wasted millions on security compound in Afghanistan, report says **(нявызн.)** (2019).

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Кэмп-Эгерс на Вікісховішчы |

* Camp Eggers from Globalsecurity.org


| ⛭ Сакрэтныя турмы ЦРУ |
| --- |
| Турмы | 
* Афганістан Солт-Піт
* Кэмп-Эгерс
* Куба Гуантанама
* Сунічныя палі
* Пені-Лейн
* Кэмп-Ноу
* Марока Тэмара
* Айн-Ауда
* Польшча Старэ-Кейкуты
* Шчытна-Шыманы
* Румынія 57-я авіябаза
* Бухарэст
* Літва Антавілей

 |
| Вязні | 
* Саудаўская Аравія Абу Зубайда
* Мустафа аль-Хаўсаві
* Хасан бін Аташ
* Абд ар-Рахім аль-Нашыры
* Емен Абдул аль-Салам аль-Хілаль
* Мусаб Амар Алі аль-Мудвані
* Іарданія Джаміль аль-Бана
* Ірак Бішэр Амін Халіль аль-Раві
* Алжыр Лаід Саідзі
* Эфіопія Біньям Махамед
* Кувейт Халед аль-Масры
* Афганістан Гуль Рахман
* Пакістан Халід Шэйх Махамед
* Маўрытанія Махамед Ульд Слахі
* Судан Самі аль-Хадж

 |
| Іншае | 
* Пашыраныя метады допыту
* Затрыманы прывід
* Катаванне вадой
* Надзвычайная выдача
* Гібель вязняў у Гуантанама (2006)

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Давыдаў.
**Валянцін Канстанцінавіч Давыдаў** (22 ліпеня 1934, в. Уласава, Валагодская вобласць, Расія — 2015) — беларускі артыст балета. Народны артыст Беларускай ССР (1964).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1954 годзе студыю класічнага танца пры Ленінградскім Палацы культуры імя М. Горкага[ru]. У 1956—1972 гадах саліст Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі, адначасова ў 1956—1967 педагог Беларускае харэаграфічнае вучылішча.

Творчасць
---------

Характэрныя рысы выканальніцкай манеры Давыдаў — высакароднасць і чысціня пластычнай формы, пачуццё стылю, эмацыянальная насычанасць танца. Сярод партый: Мікалай («Мара» Я. Глебава), Андрэй («Падстаўная нявеста» Г. Вагнера), Алесь («Святло і цені» Г. Вагнера), Спартак, Гармодый («Спартак[ru]» А. Хачатурана), Прынц, Рамэа («Папялушка» і «Рамэа і Джульета» С. Пракоф’ева), Зігфрыд, Дэзірэ («Лебядзінае возера», «Спячая прыгажуня» П. Чайкоўскага), Франц («Блакітны Дунай» І. Штрауса), Ваалаў («Бахчысарайскі фантан[ru]» Б. Асаф’ева), Базыль («Дон Кіхот» Л. Мінкуса), Юнак («Шапэніяна[ru]» на музыку Ф. Шапэна), Феб («Эсмеральда[ru]» Ц. Пуні), Альберт («Жызэль[ru]» А. Адана).

Літаратура
----------

* *А. І. Калядэнка.* Давыдаў Валянцін Канстанцінавіч // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2012. — Т. 3. — 688 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0662-8.

Спасылкі
--------

* Валянцін Канстанцінавіч Давыдаў на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 129597 |
**Рудбекія рассечаная** (*Rudbeckia laciniata*) — від раслін сямейства Астравыя (*Asteraceae*), распаўсюджаны ў ЗША і Канадзе; натуралізаваны ў Еўропе, Кітаі, Новай Зеландыі.

Апісанне
--------

Расліна каланіяльная, карэнішчы часта падоўжаныя, тонкія, карані кудзелістыя. Шматгадовая расліна, 50-300 см. Лісце зялёнае, ліставыя пласціны ад шырока яйкападобных да ланцэтападобных, усе, акрамя аддаленых, якія 1-2-пёрыста-паасобныя або пёрыста-складаныя, лісточкі / дзелькі 3-11, палі цэлыя або зубчастыя, верхавіны ад вострых да завостраных, паверхні голыя або валасатыя (часам з напаўпразрыстымі плямамі), прыкаранёвыя (часта марнеюць перад цвіценнем) з хвосцікамі, 15-50 × 10-25 см, сцябловыя з хвосцікамі або сядзячыя, большай часткай долькавыя да пёрыстых, 8-40 × 3-20 см Плод 3-4.5 мм; папус да 1.5 мм. Кошыкі 7-12 см у дыяметры. Краёвыя язычковыя кветкі залаціста-жоўтыя; пасярэднія — трубчастыя, цёмна-карычневыя або зелянява-жоўтыя, ці ўсе кветкі (у махрыстых формаў) залаціста-жоўтыя.

Распаўсюджанне
--------------

Распаўсюджаны ў ЗША і Канадзе; натуралізаваны ў Еўропе, Кітаі, Новай Зеландыі; таксама культывуецца.

Выкарыстанне
------------

Рудбекія каля хаты ў Польшчы
Дэкаратыўная расліна, пераважна разводзяць формы з махрыстымі кветкамі.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. 1 2  efloras.org **(нявызн.)**.  (англ.)
4. ↑  bgbm.org **(нявызн.)**.  (англ.)
5. ↑  npgsweb.ars-grin.gov **(нявызн.)**.  (англ.)
6. ↑  plantsoftheworldonline.org **(нявызн.)**.  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · WoRMS · Флора Кітая |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бяляеў.

**Валянцін Емяльянавіч Бяляеў** (19 кастрычніка 1914, в. Вядзец, Сенненскі раён) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Віцебскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Удзельнік савецка-фінскай вайны 1939—1940 гг. У перыяд Вялікай Айчыннай вайны са жніўня 1941 г. на Заходнім фронце. У партызанах з красавіка 1942 года: камандзір групы, атрада, у верасні 1943 — чэрвені 1944 г. камісар 2-й партызанскай брыгады імя К. С. Заслонава. З 1944 года на гаспадарчай, партыйнай, прафсаюзнай і савецкай рабоце. Скончыў Мінскую ВПШ ў 1959.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. 1 2 3 4  Беляев Валентин Емельянович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 53. — 737 с.
**Мастацкі фільм** — тое ж, што гульнявы фільм, то бок твор кінамастацтва, які палягае на сюжэце, увасобленым у сцэнары і інтэрпрэтаваным рэжысёрам з дапамогай акцёрскай гульні, рэжысёрскага, аператарскага і іншых мастацтваў.

У больш агульным сэнсе пад мастацкім фільмам разумеецца фільм як прадукт мастацкай творчасці, які ствараецца не толькі з дапамогай акцёрскай гульні, але любымі іншымі папярэдне падрыхтаванымі сродкамі, напрыклад, з дапамогай сродкаў мультыплікацыі. Такі фільм можа быць створаны і ў формах дакументальнага і навукова-папулярнага фільма.

Літаратура
----------

* Художественный фильм // «Кино: Энциклопедический словарь» / С. И. Юткевич. — 1987.
* Художественный фильм // «Кинословарь» / С. И. Юткевич. — м: Советская энциклопедия, 1970. — Т. 2 М-Я. Дополнения, указатель. — 1424 с.
* *Власов М. П.* «Виды и жанры киноискусства». — м: Знание, 1976. — С. 22. — 112 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2007006500 |
**Кэ Цзюсі** (\*柯九思, 1290 —1343) — кітайскі мастак і паэт часоў дынастыі Юань.

Біяграфія
---------

Нарадзіліся ў 1290 годзе ў правінцыі Чжэцзян. Атрымаў добрую адукацыю, вучыўся жывапісу ў майстра Лі Каня. Дзякуючы сваёй вучонасці і мастацкім талентам ён быў заўважаны імператарам Туг-Тэмурам  (руск.) (бел. які прызначыў Ке начальнікам Дэпартамента жывапісу і каліграфіі ў сталічным Павільёне Зоркі літаратуры, дзе ён служыў як прыдворны эксперт і куратар імператарскай калекцыі. У сталыя гады ён сышоў у адстаўку і перабраўся ў г. Сучжоў. дзе і памёр у 1343 годзе.

Творчасць
---------

Працаваў у жанры «Кветкі і птушкі». Пры гэтым быў самым майстрам свайго часу ў гэтым годзе. Гэта былі ў асноўным манахромныя малюнкі. У сваёй творчасці стараўся спалучаць стылі жывапісу і асновы каліграфіі. Самымі вядомымі з’яўляюцца карціны: «Бамбук з Цынбіге, напісаны тушшу», «Падвоены бамбук».

Паэзія
------

Кэ Цзюсі таксама быў аўтарам шматлікіх вершаў. Большасць іх увайшла ў зборнік «Калекцыя Дань Цюшэня».

Зноскі
------

1. 1 2  *Swartz A.* Jiusi Ke // Open Library — 2007. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q461'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1201876'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q302817'></a>
2. ↑  Ke Jiusi // Artnet — 1998. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q874430'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q266566'></a>
3. ↑  Jiusi Ke // Union List of Artist Names Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
4. 1 2  China Biographical Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13407958'></a>

Літаратура
----------

* Barnhart, R. M. et al. (1997). Three thousand years of Chinese painting. New Haven, Yale University Press. ISBN 0-300-07013-6


| ?Кэ Цзюсы — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Кэ Цзюсы |  | Ke Qian[d] |  | Ke Cai[d] |  | Ke Xing[d] |  | Ke Wen[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| CBDB: 0028338 · GND: 1138661384 · ISNI: 0000 0001 2276 718X · LCCN: n87928992 · NTA: 150835736 · VIAF: 13843980 · ULAN: 500330907 |

 |
**Ма́старава** (*Масторава*) — мардоўскі паэтычны эпас, створаны ў 1994 г. Аляксандрам Шаронавым і іншымі на аснове народных песень.

У «Мастараве» сістэмна прадстаўлены касмаганічная міфалогія мардвы, нябесны і зямны пантэон, гераічная эпіка. У эпасе прадстаўлены старадаўнія песні і паданні, абрадавая паэзія, прыказкі і прымаўкі. Прадстаўлены язычніцкія багі і героі: Інешкіпаз (стваральнік свету), Ангэ (жонка Інешкіпаза, багіня прыгажосці), Ідэмеўсь (Д'ябал, антыпод Інешкіпаза), Пур'гінепаз (бог грома і дажджу), Мастарава (багіня зямлі), Кудадэй (заснавальнік мардоўскага народа), Нарчатка (макшанская княгіня, смелая ваяўніца), Саманька (дзяўчына, якая дапамагае Івану Грознаму скарыць Казань) і інш. Разам узятыя, яны ўтвараюць калектыўны вобраз народа. 

У 18 паданнях «Мастаравы», якая складаецца з 5 частак, у паэтычных вобразах адлюстраваны матэрыяльная і духоўная культура народаў эрзя і мокша, іх грамадска-палітычная гісторыя, пачынаючы са старажытных часоў да сярэдзіны XVI стагоддзя, калі эрзянская і макшанская землі канчаткова ўвайшлі ў склад Маскоўскай дзяржавы.

Зноскі
------

1. ↑  Масторава. Мордовский народный эпос / Финно-угорский культурный центр Российской Федерации
2. ↑  Масторава. Рождение земли

Спасылкі
--------

* «Мастарава» атрымала ўсерасійскае прызнанне Архівавана 19 чэрвеня 2013.
**Мастацкі фонд БССР** — грамадская арганізацыя пры Саюзе мастакоў БССР, якая садзейнічае мастакам і крытыкам-мастацтвазнаўцам у творчай дзейнасці, паляпшэнні іх матэрыяльнага становішча. Створаны ў 1944 годзе, з’яўляўся рэспубліканскай арганізацыяй Мастацкага фонду СССР[ru] і дзейнічаў на аснове яго статута і палажэння. Мастацкі фонд БССР узначальвала праўленне.

У 1990 годзе мастацкі фонд БССР і Саюз мастакоў БССР рэарганізаваны ў адзіную структурную арганізацыю Саюз мастакоў Беларусі, з 1995 года Беларускі саюз мастакоў.

Меў Мінскі мастацка-вытворчы камбінат, мастацка-вытворчыя майстэрні ў Брэсце, Віцебску, Гомелі, Гродне, Магілёве, Барысаўскі камбінат прыкладнога мастацтва, салоны-магазіны. Прапагандаваў творы мастацтва, наладжваў выстаўкі, конкурсы, арганізоўваў творчыя камандзіроўкі, набыццё мастацкіх работ, заказы на стварэнне твораў выяўленчага мастацтва, вёў работу з народнымі майстрамі, не аб’яднанымі ў мастацкія арцелі і промыслы, займаўся пытаннямі будаўніцтва і арэнды майстэрняў, вытворчых прадпрыемстваў.

Зноскі
------

1. 1 2  ЭЛМБ, 1986

Літаратура
----------

* Мастацкі фонд БССР // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Т. 3. Карчма — Найгрыш. — 751 с. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar2143000 |
**Моніка Крымадзі** (алб.: Monika Kryemadhi) (9 красавіка 1974, Дыбер, Дыберская вобласць, Народная Сацыялістычная Рэспубліка Албанія) — албанскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Адмовілася ад пасады першай лэдзі Албаніі — перадаўшы гэтую ролю старэйшай дачкі Боры.

Біяграфія
---------

Скончыла сярэднюю школу ў Тыране. З 1992 года вучылася на прыродазнаўчым факультэце Тыранскага ўніверсітэта па спецыяльнасці хімік-арганік. 

У 1991 годзе была адным з членаў-заснавальнікаў FRESSH (моладзевая арганізацыя Сацыялістычнай партыі Албаніі). У студзені 1992 года яна была абрана членам прэзідыума, а ў маі таго ж года яна была абрана генеральным сакратаром I і II кангрэсаў FRESSH. Да красавіка 2002 займала пасаду прэзідэнта FRESSH. З 1995 па 2000 год яна абіралася віцэ-прэзідэнтам IUSY. 

З 1999 года вучылася ў Еўрапейскім цэнтры па вывучэнні пытанняў бяспекі імя Джорджа Маршала ў Гарміш-Партэнкірхене. На парламенцкіх выбараз 2001 года была абрана дэпутатам Народнага сходу Албаніі. Двойчы абіралася ў муніцыпальны савет Тыраны, ад якога яна стала сакратаром дэлегацыі ў Савеце Еўропы.

У 2000—2002 гадах вучылася на эканамічным факультэце Тыранскага ўніверсітэта, атрымала ступень магістра па бізнес-адміністраванні. Працягнула навучанне ў аспірантуры.

У верасні 2004 года яна стала адным з заснавальнікаў партыі Сацыялістычны рух за інтэграцыю (LSI), якая адкалолася ад Сацыялістычнай партыі Албаніі. 5 ліпеня 2017 года была абрана новым старшынёй Сацыялістычнага руху за інтэграцыю. На парламенцкіх выбарах 2021 года Сацыялістычны рух за інтэграцыю (LSI) пад старшынствам Монікі Крымадзі пацярпеў поўнае фіяска, набраўшы 6,81% і атрымаўшы толькі 4 мандаты, што на 15 мандатаў менш, чым на парламенцкіх выбарах 2017 года.

Публічная дзейнасць
-------------------

Моніка Крымадзі праспявала дуэтам з Майліндай Брэгу на албанскім музычным конкурсе Kënga Magjike у 2005 годзе, на якім была адным з членаў журы.

Зноскі
------

1. 1 2  Pas djegies së mandateve, Monika Kryemadhi kthehet në vendlindje (алб.). *Shqiptarja.com* (5 красавіка 2019). Праверана 29 сакавіка 2022.
2. ↑  Tre fëmijët e Presidentit (алб.). *Tirana Post* (30 красавіка 2017). Праверана 29 сакавіка 2022.
3. ↑  Monika Kryemadhi: Nuk do të jem Zonjë e Parë, por deputete e LSI (алб.). *Koha Jonë* (28 красавіка 2017). Праверана 29 сакавіка 2022.
4. ↑  *Luljeta Progni*. Monika Kryemadhi: FRESSH 92-2003, Partia tjetër Socialiste (алб.). *Lajmepolitike.com* (14 студзеня 2013). Архівавана з першакрыніцы 16 студзеня 2013. Праверана 29 сакавіка 2022.
5. ↑  Monika Kryemadhi zgjidhet kryetare e LSI (алб.). *SOT.COM.AL* (5 ліпеня 2017). Праверана 29 сакавіка 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**Маства́**, у верхнім і сярэднім цячэнні **Льва** — рака ў Ровенскай вобласці Украіны і ў Столінскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Сцвіга (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 172 км (у межах Беларусі 80 км). Плошча вадазбор у 2400 км² (на тэрыторыі Беларусі 800 км²). Сярэднегадавы расход вады ў вусці 10,1 м³/с. Агульнае падзенне ракі 64 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,37 м/км, у Беларусі 0,01 м/км.

Назва
-----

Назва імаверна балцкага паходжання, корань *Mast*- таксама ў балцкіх гідронімах *Mastis* (возера)*, Mast-upis* (рака)*, Masta-purvs* (балота), якія звязваюць з лат. *masts* "тоня (месца, дзе ловяць рыбу)".

Асноўныя прытокі
----------------

* **Справа**: Гнойніца (Украіна), Мышанка і Лесавая Рэчка (Беларусь).

Гідраграфія
-----------

Пачынаецца ў Ракытніўскім раёне на вышыні 190 м над узроўнем мора. Цячэ па нізіне Прыпяцкае Палессе, вусце каля вёскі Кароцічы Столінскага раёна.

Даліна невыразная, у высокай плыні месцамі трапецападобная. Пойма двухбаковая (шырыня 0,3—5 км), пераважна забалочаная. Рэчышча ўмерана звілістае, разгалінаванае, у нізкай плыні каналізаванае.

У басейне ракі возера Аляшное.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1—2. — Л. 1971
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл./ БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с. 40 л. ил.


1. ↑  A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 206.
**Моніка Цэрт** (ням.: Monika Zehrt; нар. 29 верасня 1952, Рыза, Мейсен) — нямецкая лёгкаатлетка ад ГДР, двухразовая чэмпіёнка летніх Алімпійскіх гульняў 1972 года.

Біяграфія
---------

Моніка Цэрт нарадзілася ў 1952 годзе ў Рызе. Цэрт выступала ў лёгкай атлетыцы за клуб SC Dynamo Berlin, яе трэнерам была Інгэ Утрэхт. У 1970 годзе Цэрт атрымала перамогу на Спартакіядзе ў бегу на 200 м. На чэмпіянаце Еўропы па лёгкай атлетыцы сярод юніёраў 1970 года яна перамагла на дыстанцыі 400 м і ў эстафеце 4×400 метраў у складзе зборнай ГДР. Прадстаўнікі ГДР таксама перамаглі ў гэтай эстафеце на Кубку Еўропы па лёгкай атлетыцы 1970 года.

На чэмпіянаце Еўропы па лёгкай атлетыцы 1971 года ў Хельсінкі Цэрт перамагла ў эстафеце 4×400 метраў у складзе зборнай ГДР. На летніх Алімпійскіх гульнях 1972 года ў Мюнхене Цэрт перамагла ў бегу на дыстанцыі 400 м і ў эстафеце 4×400 метраў у складзе зборнай ГДР. У гэтых жа катэгорыях яна ізноў атрымала перамогу на Кубку Еўропы па лёгкай атлетыцы 1973 гады.

Цэрт была 9 разоў чэмпіёнкай ГДР. У 1971 годзе яна была ўзнагароджана ордэнам «За заслугі перад Айчынай» у бронзе, у 1972 годзе — у срэбры.

За сваю кар’еру Цэрт устанавіла ўстанавіла чатыры сусветныя рэкорды. У 1974 годзе яна завяршыла спартовую кар’еру. Вывучала знешні гандаль, пасля чаго працавала ў мэблевай фірме. Цэрт выйшла замуж за бегуна Ёхена Ландграфа, шлюб скончыўся разводам. У шлюбе нарадзіліся сыны Андрэас і Штэфен. Штэфен стаў скакуном у даўжыню і дзесяціборцам.

Зноскі
------
**Мастацкая галерэя Ванкувера**  (англ.: Vancouver Art Gallery (VAG)) — пятая па велічыні мастацкая галерэя Канады і найбуйнейшая галерэя Заходняй Канады. Размешчана па адрасе: вуліца Хорнбі, 750, Ванкувер, правінцыя Брытанская Калумбія, Канада.

Гісторыя
--------

Галерэя заснавана ў 1931 годзе. Першапачаткова галерэя размяшчалася ў невялікім будынку, пабудаваным у стылі арт-дэко па вуліцы Уэст-Джорджыя, 1145, усяго ў некалькіх кварталах ад яе цяперашняга месцазнаходжання. Калекцыя складалася галоўным чынам з прац брытанскіх мастакоў, набытых для галерэі Чарльзам Холмсам. У 1938 годзе галерэю занялі беспрацоўныя, якія пратэставалі супраць палітыкі ўрада, але карціны пры гэтым не пацярпелі. У 1945 годзе галерэя атрымала ў дар буйную калекцыю карцін Эмілі Кар.

Галерэя была абноўлена і пашырана ў 1950-я гады, а ва ў 1960-х стала добра вядомай дзякуючы яе адкрытым і інавацыйным праграмам пад кіраўніцтвам Дарыс Шадбо і Тоні Эмеры.
На сваё цяперашняе месца, у былы будынак суда правінцыі, галерэя пераехала ў 1983 годзе пасля яго рэканструкцыі архітэктарам Артурам Эрыксанам у рамках праекта па развіцці плошчы Робсан.

Апроч пастаяннай экспазіцыі на 3850 квадратных метрах выставачных плошчаў рэгулярна праводзяцца выстаўкі карцін са збору галерэі і выстаўкі твораў мастацтва іншых музеяў свету.

Маюцца планы перамяшчэння галерэі ў іншае месца. У 2008 годзе прэм'ер-міністр Брытанскай Калумбіі Гордан Кэмпбел абвясціў, што з бюджэту правінцыі будзе вылучана 50 мільёнаў долараў на будаўніцтва новага будынка галерэі з мэтай павелічэння плошчы экспазіцыі ўдвая. У наш час ідзе працэс выбару архітэктурнай фірмы і месца размяшчэння.

Калекцыя музея
--------------

У зборы галерэі каля 10 тысяч карцін, скульптур, фатаграфій, гравюр, малюнкаў і твораў сучаснага Канадскага мастацтва. Аснову калекцыі складаюць 157 прац Эмілі Кар, а таксама карціны мастакоў групы сямі, працы Джэфа Уола і Марка Шагала.

У пастаяннай экспазіцыі выстаўлены таксама працы еўрапейскіх мастакоў, у тым ліку Яна Вінантса,  Ісаака ван Остадэ, Пітэра Нефса Старэйшага, Якаба Марэля,  Яна ван Хейсума,  Балтазара ван дэр Аста,  Яна ван Гоена, Абрахама Сторка,  Вілема ван дэ Велдэ малодшага, Адрыяна ван дэр Кабеля, Саламон ван Ройсдала,  Рулант Саверэя, Врыса Янца.

Акрамя пастаяннай экспазіцыі на 3850 квадратных метрах выставачных плошчаў рэгулярна праводзяцца  выстаўкі карцін са збору галерэі і выстаўкі  твораў мастацтва іншых  музеяў свету.

* Джозеф Райт, «Палонны», каля 1775Джозеф Райт, «Палонны», каля 1775
* Генры Фюзелі, «Сон Белінды», 1780-1790Генры Фюзелі, «Сон Белінды», 1780-1790
* Дэвід Кокс, «У Гайфілдзе»Дэвід Кокс, «У Гайфілдзе»
* Врыс Янц, «Пейзаж з ручаём і млыном»Врыс Янц, «Пейзаж з ручаём і млыном»

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мастацкая галерэя Ванкувера
* Афіцыйны сайт Мастацкай галерэі Ванкувера

1. ↑  Vancouver Art Gallery aims to rival world's iconic art centres Архівавана 12 красавіка 2014.
2. ↑  Canadian Encyclopedia. Vancouver Art Gallery Архівавана 31 кастрычніка 2013.
**Пасаднік** — службовая асоба ў сістэме цэнтральнага дзяржаўнага кіравання ў старажытных усходнеславянскіх феадальных дзяржавах, адзін з дарадцаў князя; адна з найбольш важных пасадаў у іерархіі кіравання.

Прызначаўся князем або выбіраўся вечам на нявызначаны тэрмін. Мог дзейнічаць як у стольным горадзе, так і ў іншых гарадах дзяржавы, дзе здзяйсняў функцыі намесніка князя. Пры адсутнасці князя пасаднік замяняў яго. Наогул, аб'ём паўнамоцтваў пасадніка быў значным — разам з князем ён удзельнічаў у адпраўленні правасуддзя, засядаў у княжацкай радзе, старшынстваваў на вечавых сходах, удзельнічаў у распрацоўцы новых законаў і дагавораў з іншымі дзяржавамі і інш.

Літаратура
----------

* *Доўнар Т. І.* Гісторыя дзяржавы і права Беларусі. — Мн.: Амалфея, 2007. — 400 с. ISBN 978-985-441-621-2
**Сюй Чжымо** (кіт.: 徐志摩; 1897 — 1931) — кітайскі пісьменнік.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Вучыўся на банкіра ў ЗША і Англіі. Але ніколі не пакідаў сваіх паэтычных, літаратурных зацікаўленняў.

Вярнуўшыся на радзіму з замежных вандровак, Сюй Чжымо стварыў арганізацыю «Малады месяц», заснаваў штотыднёвае выданне «Сучасная паэтычная крытыка». Пачаў займацца драматургіяй. Усё гэта адбывалася на фоне драматычныхх падзей кітайскага жыцця: войны, рэвалюцыйныя, грамадзянскія міжусобіцы.

У 1931 годзе загінуў у авіяцыйнай катастрофе.

Творчасць
---------

Аўтар некалькіх паэтычных зборнікаў, некалькіх эсэ і апавяданняў. Асновай для паэтычнага грунту ў Сюй Чжымо сталі рамантызм, амерыканскі і англійскі эстэтызм.

Дакладны ў вызначэннях унутранага свету чалавека, у асэнсаванні кахання, самой ідэі блізкасці людзей, кітайскі рамантык Сюй Чжымо пранікае ў глыбіні светабачання і спрабуе замацаваць няўлоўнасць прыгажосці жыцця. *«Іншы па манеры сузірання навакольнай рэчаіснасці, іншы ў памкненнях зазірнуць за небакрай душы, паэт вельмі падобны на такіх разбуральнікаў кансерватыўных традыцый, як Андрэй Вазнясенскі, Бэла Ахмадуліна, Алесь Разанаў»*, — заўважыў беларускі пісьменнік і літаратуразнаўца Алесь Карлюкевіч.

На беларускую мову яго творы пераклалі Навум Гальпяровіч, Юлія Алейчанка, Дар’я Нечыпарук, Марыя Мішкінь, Аляксандра Беразняцкая, Кацярына Валадзько, Вольга Антоненка, Анастасія Галаган, Дар’я Шарэйка, Ксенія Галкоўская.

Беларускія пераклады
--------------------

* Лілеі тварык чароўны: зборнік паэзіі / Сюй Чжымо; укладальнік Ю. Алейчанка; прадмовы А. Карлюкевіча, Д. Нечыпарук. — Мінск: Звязда, 2017. — 93, [1] с. — (Светлыя знакі: паэты Кітая)

Гл. таксама
-----------

* Лінь Хуэінь

Зноскі
------

1. 1 2  Xu Zhimo // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 134821805 · CiNii: DA0677174X · GND: 118942425 · ISNI: 0000 0003 6848 7866, 0000 0003 6848 7874, 0000 0000 8028 7638 · LCCN: n80150350 · NDL: 00751212 · NLC: 000238715 · NKC: jn19981002429 · NTA: 142073695 · NUKAT: n2015002346 · LIBRIS: 239380 · SUDOC: 071340793 · VIAF: 19829946 |

 |
**Канеўскае вадасховішча** (укр.: Канівське водосховище) — адно з шасці буйных украінскіх вадасховішчаў на Дняпры, размешчанае часткова ў Кіеўскай і часткова ў Чаркаскай вобласці.

Канеўскае вадасховішча мае плошчу 675 км² і ўтрымоўвае каля 2,63 км³ вады. Даўжыня — 123 км, максімальная шырыня — 8 км. Найбольшая глыбіня 21 м. Ля берагоў Канеўскае вадасховішча вельмі мелкаводнае. У яго ўпадаюць рэкі Стугна і Трубеж. Найбольш буйнымі гарадамі ля Канеўскага вадасховішча з'яўляюцца Кіеў (паўднёвыя прыгарады), Пераяслаў і Канеў.

Плаціна вадасховішча знаходзіцца ў 1 кіламетры на паўночны захад ад цэнтра Канева. Пры ёй працуюць гідраэлектрастанцыя і шлюз. Плаціна была пабудавана паміж 1972 і 1978 гадамі і з'яўляецца пераважна буйной дамбай агульнай даўжынёй у 16 км.


| Дняпроўскія вадасховішчы |
| --- |
|  | 
Кіеўскае ·  Канеўскае ·  Крамянчугскае ·  Днепрадзяржынскае ·  Дняпроўскае ·  Кахоўскае
 |
**Гонкі Фігаўі** (англ.: Figawi) — штогадовая дабрачынная акцыя і рэгата ад горада Хаяніс (Hyannis) да вострава Нантакет, праходзіць у выхадныя на Дзень памяці (*Memorial Day*).

Гісторыя
--------

Першапачаткова, Фігаўі з'явілася у 1972 годзе як нефармальнае спаборніцтва паміж сябрамі Бобам Лабі (Bob Luby), Джо Хоранам (Joe Horan), і Бобам Хоранам (Bob Horan), якое у хуткім часе зрабілася штогадовым мерапрыемствам.  У 1978 годзе да гонкі дадалі яшчэ два дні і такім чынам яна была ператворана ў трохдзённае мерапрыемства. Да 80-х гадоў Фігаўі прымаў удзельнікаў з усяго рэгіёну Новай Англіі. У 1987 годзе арганізатары Фігаўі стварылі магчымасць збору грошаў для мясцовых дабрачынных арганізацый. 
Назва Фігаўі (Figawi) пайшла ад гульні слоў у фразе «Where the f\*ck are we?» (Ну чорт, і дзе мы?), якую жонка ці сяброўка аднаго з заснавальнікаў гонкі, нібыта сказала падчас першапачатковай гонцы.

У 2012 годзе гонкі сабралі больш 240 лодак і 3000 чалавек.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑   Архівавана 30 сакавіка 2013.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзюшан.

**Сюзанна Дзюшан-Кроці** (фр. Suzanne Duchamp-Crotti; 1889, Бленвіль-Крэвон — 1963, Нёі-сюр-Сен) — французская мастачка.

Жыццё і творчасць
-----------------

Сюзанна Дюшан вырасла ў незвычайна насычаным мастацтвам асяроддзі. Малодшая сястра французскіх мастакоў і скульптараў Марселя Дзюшана, Раймона Дзюшан-Віёна і Жака Віёна. У 1919 годзе Сюзанна другі раз выходзіць замуж — за швейцарскага мастака і графіка Жана Кроці. У якасці вясельнага падарунка Марсель Дзюшан даслаў ім падручнік геаметрыі і інструкцыі па вырабе рэдзі-мейда — кнігу трэба было падвесіць на ганку і дазволіць ветру і дажджу паступова разарваць яе на часткі.

Творчасць пары мастакоў, якое развівалася напачатку XX стагоддзя ў асяроддзі розных мадэрнісцкіх, авангардных плыняў Парыжскай школы мінула шлях ад дадаізму праз прадметнае мастацтва да абстракцыянізму высокага ўзроўня. Адной з яркіх ілюстрацый ранняга перыяду ў творчасці С. Дзюшан з’яўляецца палатно «Разбураная і адноўленая мультыплікацыя», якое захоўваецца ў Чыкагскім інстытуце прыгожых мастацтваў (Multiplication brisée et rétablie, 1918—1919).

На працягу ўсяго жыцця Сюзанна працягвала ўдзельнічаць у выставах, такіх як выстава «Femmes Peintures Français» (1925) у Галерэі Барбазанж, арганізаваная жанчынамі-мастакамі, якія жадалі атрымаць прызнанне ў свеце мастацтва. Яна таксама выстаўлялася разам з Мары Ларансен у «Les Femmes Artistes d’Europe» у Нацыянальнай галерэі Жэ-дэ-Пом у 1937 годзе.

У 1945 годзе пасля вайны Сюзанна Дзюшан становіцца членам Саюза жанчын і скульптараў, рэгулярна выстаўляла пейзажы, партрэты і кветкавыя нацюрморты ў сваіх салонах.

У 1967 годзе апошні з жывых прадстаўнікоў мастацкага прозвішча Дзюшанаў, Марсель арганізаваў у Руанскім музеі прыгожых мастацтваў рэтраспектыўную выставу, дзе можна было пазнаёміцца ​​і з работамі С. Дзюшан. У наш час найбуйны збор яе палотнаў захоўваецца ў Музеі мастацтваў Філадэльфіі. Выставы яе твораў апошнім часам праходзілі ў парыжскім Цэнтры Пампіду, нью-ёркскім Музеі сучаснага мастацтва, у Доме мастацтваў у Мюнхене і інш.

Зноскі
------

1. 1 2  Suzanne Duchamp<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  *Delarge J.* Suzanne DUCHAMP // Le Delarge — Paris: Gründ, Jean-Pierre Delarge, 2001. — ISBN 978-2-7000-3055-6<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3118641'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11305732'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q20056651'></a>
3. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
4. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 149731550 · GND: 118527738 · ISNI: 0000 0000 6659 8843 · LCCN: n83131288 · NTA: 069739595 · SUDOC: 138462690 · VIAF: 2743494 · ULAN: 500030274 |

 |
Фіджыйская мова
**Фіджы́йская мова** (саманазва: *Na Vosa Vakaviti*) — аўстранезійская мова, родная мова фіджыйцаў. Распаўсюджана і мае афіцыйны статус у Фіджы. Агульная колькасць носьбітаў (2014 г.) - каля 437 тысяч чал.

Гісторыя
--------

На астравах Фіджы здаўна існавалі 2 асноўныя моўныя кластары — заходні і ўсходні, якія ў сваю чаргу падзяляліся на рэгіянальныя і племянныя дыялекты. У XIX ст. шатландскі місіянер Дэвід Каргіл (1809 - 1843 гг.) распрацаваў граматыку на аснове ўсходнефіджыйскага дыялекта вострава Бау. Яна легла ў аснову сучаснай фіджыйскай літаратурнай мовы.

У 1997 г. фіджыйская мова разам з англійскай і фіджыйскім дыялектам хіндзі была абвешчана афіцыйнай мовай Фіджы. Яна выкарыстоўваецца ў школьным навучанні, а таксама ў сродках масавай інфармацыі.

Алфавіт
-------

Фіджыйскі алфавіт створаны ў XIX ст. на аснове лацінкі. Мае 23 літары:

**A B C D E F G I J K L M N O P Q R S T U V W Y**.

Літары **B**, **D**, **J**, **N**, **T** фактычна адлюстроўваюць у пісьме па 2 розныя гукі. Літара **Y** можа чытацца як [j], або не чытацца ці значыць пропуск у вымаўленні.

Кароткі размоўнік
-----------------

| Фіджыйская мова | Беларуская мова |
| --- | --- |
| Bula | Прывітанне |
| Ni sa yadra | Добрай раніцы |
| Ni sa Bula | Добры дзень (вечар) |
| O cei na yacamu? | Як тваё імя? |
| Na yacaqu o Mikalay | Мяне завуць Мікалай |
| O yau mai Belarus | Я з Беларусі |
| Vinaka vaka levu | Вялікі дзякуй |
| Yalo vinaka | Калі ласка |
| Au sega ni taura rawa | Не разумею |
| Au lomani iko | Я цябе кахаю |
| Biuti au tu madaga | Пакінь мяне! |
| Ko via meke kei au? | Патанцуем? |
| E vica na kena i-sau? | Колькі гэта каштуе? |
| Kere veivuke! | Дапамажыце! |
| Kele! | Спыніся! |
| Vanuinui vinaka | Усяго найлепшага |
| E vei na vale-lailai? | Дзе знаходзіцца туалет? |

Зноскі
------

1. ↑  Language: Fijian

Спасылкі
--------

* Fijian (Vakaviti)
* fiji-language.com Архівавана 9 лістапада 2014.
* Useful Fijian phrases
* Speak Fijian — A Glossary of Common Words and Phrases in the Fijian Language Архівавана 10 ліпеня 2014.
**Палітыка кавы з малаком** (парт.: Política do café com leite) — тэрмін, якім пазначаюць дамінаванне ў бразільскай палітыцы ў часы Старой рэспублікі (1889—1930) алігархіі найбуйнейшых і найбагацейшых штатаў Сан-Паўлу (цэнтр вытворчасці кавы) і Мінас-Жэрайс (цэнтр малочнай прамысловасці).

На працягу перыяду старой рэспублікі сістэма патранажу, якая вызначала бразільскую палітыку (асабліва ў сельскай мясцовасці), давала магчымасць аграрным алігархам з багатых штатаў мець перавагу ў дзяржаўных структурах. Палітыка кавы з малаком фактычна азначала, што губернатары двух галоўных штатаў чаргаваліся на пасадзе прэзідэнта рэспублікі.

Гэта палітыка цалкам грунтавалася на алігархічнай сістэме, вядомай як каранелізм (парт.: coronelismo) або «ўлада палкоўнікаў», пры якой уся ўлада сканцэнтравана ў руках аднаго алігарха, вядомага як «палкоўнік» (парт.: coronel), які размяркоўваў прывілеі ў адказ на лаяльнасць.

Тым часам, у прадстаўнікоў іншых штатаў такая структура размеркавання дзяржаўнай улады выклікала незадаволенасць. Страшная засуха 1877 года на паўночным усходзе краіны і эканамічны спад у выніку адмены рабства ў 1880-х гадах прывялі да значнай працоўнай міграцыі вызваленых рабоў і іншых сялян з паўночнага ўсходу на паўднёвы ўсход, паскорыўшы распад цукровай алігархіі Поўначы. Паступова з ростам значэння кавы на паўднёвым усходзе Сан-Паўлу пачаў адыгрываць ролю цэнтральнага штата ва ўладзе Старой рэспублікі.

З іншага боку, рост гандлю і прамысловасці ў Сан-Паўлу падрывалі перавагу кававых алігархаў у палітыцы самога штата. У час кіравання Жэтуліу Варгаса, якое суправаджалася ўзмацненнем сярэдняга класа і аграрнай алігархіі перыферыйных штатаў, у Бразіліі сфарміравалася больш цэнтралізаваная дзяржаўная структура, паступова выцясняючы палітыку каранелізму. Зрэшты, спадчына палітыкі кавы з малаком яшчэ доўгі час праяўляла сябе. Бразільская палітыка вядомая сваёй надзвычай кланавай, алігархічнай і персаналістычнай структурай, а Сан-Паўлу і Мінас-Жэрайс застаюцца вядучымі штатамі краіны.
**Сюзанна Гунарсан** (народжаная **Віберг**; шведск.: Susanne Gunnarsson, нар. 8 верасня 1963, г. Катрынехольм, Швецыя) — шведская вяслярка на байдарках. Сюзанна ўдзельнічала некалькі разоў на летніх Алімпійскіх гульнях: у 1984 годзе ў Лос-Анджэлесе і ў 1992 годзе ў Барселоне яна выйграла срэбра (1984 г.: Б-4 500 м; 1992: Б-2 500 м), затым у Атланце ў 1996 годзе яна выйграла залаты медаль (Б-2 500 м, разам з Агнетай Андэрсан).

Гунарсан таксама ўдзельнічала ў чэмпіянаце свету па веславанні на байдарках і каноэ, дзе яна выйграла дзевяць медалёў: адзін залаты медаль (Б-1 5000 м: Капенгаген 1993 год), тры срэбных (Б-2 200 м: 1995, Б-2 500 м: 1981, Б-4 200 м: 1998), і пяць узнагарод бронзавай вартасці (Б-1 500 м: 1995, Б-2 500 м: 1983, 1995, Б-2 1000 м: 1998 Б-4 500 м : 1981).

Зноскі
------

1. ↑  Susanne Gunnarsson Праверана 31 студзеня 2021.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Алімпійскі камітэт Швецыі |
**Плошча Святога Пятра** (італ.: Piazza San Pietro) — грандыёзная плошча ў выглядзе двух сіметрычных паўкружжаў, разбітая перад базілікай Св. Пятра ў Рыме па праекце Берніні ў 1656-67 гадах. Тут збіраюцца натоўпы вернікаў, каб слухаць выступленні пантыфіка. У 1930-я гады Мусаліні праклаў з цэнтра Рыма на плошчу шырокую вуліцу Прымірэння (італ.: Via della Conciliazione).

Плошчу апраўляюць спраектаваныя Берніні паўкруглыя ​​каланады тасканскага ордэра. Пасярэдзіне — егіпецкі абеліск, прывезены ў Рым імператарам Калігулай. Гэта адзіны абеліск у горадзе, які прастаяў у нязменным выглядзе аж да Адраджэння. Сярэдневяковыя рымляне лічылі, што ў металічным шары на вяршыні абеліска захоўваецца прах Юлія Цэзара. Ад абеліска па брусчатцы разыходзяцца прамяні з траверціна, уладкаваныя так, каб абеліск выконваў ролю гномана.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Плошча Святога Пятра

Від плошчы перад саборам св. Пятра ў 1909 годзе.

| Папскія рытуалы, сімвалы і цырыманіял |
| --- |
| Герб Ватыкана | 
* Апостальскі палац
* Ватыкан
* Папскі герб
* Канклаў
* Каранацыя
* Святы Прастол
* Інтранізацыя
* Папскі Крыж
* Мітра
* Мацэта
* Палій
* Папамабіль
* Папскія рэгаліі і знакі адрознення
* Пярсцёнак рыбака
* Сабор Святога Пятра
* Плошча Святога Пятра
* Латэранская базіліка
* Сікстынская капэла
* Тыяра
* Фанон
* Камаура
* Habemus Papam
* Sede Vacante
* Sedia Gestatoria
* Vere Papa mortuus est

 |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BAV: ADV11791436 · GND: 4192056-9 · LCCN: sh85101910 · VIAF: 304911379 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Міхалёўскі сельсавет.
**Міхалё́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Камарынскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Міхалёўка.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Камарынскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Крукоўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
Зацішнае надвор'е.  
Бухта Канеохе, Гаваі
**Штыль** (ад ням.: Stille — цішыня) — зацішша, бязветранае або ціхае надвор'е са слабым ветрам, хуткасць якога па шкале Бафорта не большая за 0,5 м/с.

Звычайна штылі назіраюцца ў экватарыяльнай зоне зацішша, у вобласці Азіяцкага антыцыклона ўзімку, часцей ў катлавінах, чым на адкрытай мясцовасці.

Штылем таксама называюць стан мора, пры якім на яго паверхні адсутнічае хваляванне.

Гл. таксама
-----------

* Конскія шыроты

Літаратура
----------

* *Галай И. П.* География: термины и понятия: словарь для учащихся и абитуриентов / И. П. Галай, Е. И. Галай. — Мн.: Белакртография, 2011. — С. 213. — 223 с. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-508-082-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Штиль(недаступная спасылка) // Вялікая савецкая энцыклапедыя (руск.)
**Плошча Францішка Багушэвіча** — плошча ў Маскоўскім раёне горада Мінска.

Характарыстыка
--------------

Плошча названая ў гонар Францішка Багушэвіча (1840—1900) — беларускага паэта, празаіка, грамадскага дзеяча, публіцыста і перакладчыка, аднаго з пачынальнікаў і класікаў новай беларускай літаратуры.

Плошча Францішка Багушэвіча знаходзіцца на скрыжаванні вуліц Клары Цэткін, Нямігі з праспектам Дзяржынскага.

Раней ва ўжытку выкарыстоўвалася неафіцыйная назва — плошча Нагіна (па вуліцы Нагіна, былой Вяземскай, якая праходзіла праз плошчу).

Транспарт
---------

Прыпынак **«Музычны тэатр»**:

*аўтобус*: 23, 46, 57, 74с, 78, 151э, 958;

*тралейбус*: 4, 7, 12, 29, 36, 37, 40, 44, 46, 53;

*маршрутнае таксі*: 1019, 1109, 1053, 1153.

Пад плошчай знаходзіцца аднайменная станцыя Зеленалужскай лініі Мінскага метрапалітэна.

| Плошчы Мінска |
| --- |
| Плошча Якуба Коласа | 
* Аб’яднаных нацый
* Багушэвіча
* Бангалор
* Бядулі
* Ванеева
* Дзяржаўнага сцяга
* 8 Сакавіка
* Запарожская
* Казінца
* Калініна
* Кастрычніцкая
* Мяснікова
* Незалежнасці
* Парыжскай камуны
* Перамогі
* Прывакзальная
* Свабоды
* Старатраецкая
* Стары Аэрапорт
* Юбілейная
* Якуба Коласа

 | Плошча Незалежнасці |
**Ёхана Гудрун Ёнсдоцір** (ісл.: Jóhanna Guðrún Jónsdóttir; нар. 16 лістапада 1990, Капенгаген, Данія) — ісландская спявачка.

Кароткая біяграфія
------------------

Ёхана радзілася ў Даніі, але ў 2-гадовым ўзросце разам з бацькамі і двума братамі пераехала ў Ісландыю з пачатку ў Рэйк'явік, потым у Хабнарфіёрдур — партовы горад на паўднёва-заходнім беразе Ісландыі, за 10 км на поўдзень ад Рэйк'явіка.

З васьмі гадоў прымала ўдзел у разнастайных музычных конкурсах, дзе яе талент заўважыла настаўніца спеваў Марыя Б'ёрк. Яна прапанавала Ёхане паступіць у сваю дзіцячую музычную школу і менавіта там Ёхана спасцігла асновы выканання сучаснай поп-музыкі. Усе былі здзіўлены не толькі дыяпазону і «даросласці» голасу, але і бездакорнаму кантролю над ім.

Першы альбом Ёханы выйшаў у 2000 годзе, да яе дзясятага дня нараджэння, другі — у 2001 годзе, трэці — у 2003 годзе, куды ўвайшлі папулярныя калядныя песні.

На некаторы час Ёхана прыпыніла выпуск альбомаў, ёй даводзіцца падоўгу адсутнічаць дома, праводзячы рэпетыцыі ў Нью-Ёрку і Лос-Анджэлесе і сустрэчы з музычнымі прадзюсарамі з усяго свету. Гэта быў цяжкі перыяд у жыцці дзяўчынкі-падлетка Ёханы, апроч шматгадзінных заняткаў у студыі, яна вучылася яшчэ і ў звычайнай школе і не мела вольнага часу для зносін з сябрамі.

Еўрабачанне 2009
----------------

Ёхана прадстаўляла Ісландыю на Еўрабачанні 2009 з песняй «Is It True?».
У фінале, набрала 218 балаў, і заняла другое месца.

Дыскаграфія
-----------

### Альбомы

* *Butterflies And Elvis* (2008)

### Сінглы

* *Funnything Is (SD)* (2008)

### Відэа-кліпы

* «Lose Myself» (2008)
* «I Miss You» (2009) (недаступная спасылка)
* «Is It True?» (2009)

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ёхана Гудрун Ёўнсдоцір
* Yohanna Official MySpace
* Yohanna на Tonlist.com Icelandic Music
* Yohanna.Ucoz.Ru

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook  (англ.) · Myspace (англ.) · Твітэр  |
| Фота, відэа і аўдыё | Apple Music · Deezer · Deezer · Spotify · Spotify |
| Тэматычныя сайты | Discogs · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
| Нарматыўны кантроль | BIBSYS: 10049672 · ISNI: 0000 0003 6456 6399 · NKC: xx0140984 · VIAF: 178567306 |
**Міхаіл Яўгенавіч Лусцянкоў** (21 жніўня 1974, г. Магілёў) — беларускі спецыяліст у галіне машыназнаўства, сістэм прывадаў і дэталей машын. Доктар тэхнічных навук (2015), дацэнт (спецыяльнасць «Механіка», 2003), прафесар (2017).

Біяграфія
---------

Скончыў Магілёўскі машынабудаўнічы інстытут (спецыяльнасць «Тэхналогія машынабудавання, металарэзныя станкі і інструменты», кваліфікацыя «Інжынер-механік-менеджар», 1997), Магілёўскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт (аспірантура, 2000).

Выкладае ў Беларуска-Расійскім ўніверсітэце (з 2000, аўтамеханічны факультэт, кафедра «Асновы праектавання машын», прафесар, з 2011 — першы прарэктар, з 2019 — рэктар).

Навуковыя інтарэсы: даследаванні механічных перадач; перадачы з прамежкавымі целамі качэння; прывады.

Зноскі
------

1. ↑  РЕКТОР ЛУСТЕНКОВ МИХАИЛ ЕВГЕНЬЕВИЧ ДОКТОР ТЕХНИЧЕСКИХ НАУК, ПРОФЕССОР

| ⛭Рэктары Беларуска-Расійскага ўніверсітэта |
| --- |
| 
* Аляксандр Барысаў (1961—1969)
* Сяргей Бялоў (1969—1975)
* Віталь Халзакоў (1975—1987)
* Віктар Ходыраў (1987—1998)
* Ігар Сазонаў (1998—2018)
* Міхаіл Лусцянкоў (з 2018)

 |
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Чорнае.

**Чо́рнае** — возера ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Югна, за 21 км у напрамку на поўдзень ад Чашнікаў, за 3 км на поўнач ад аграгарадка Чарэя.

Плошча паверхні возера 0,14 км². Даўжыня 0,98 км, найбольшая шырыня 0,23 км, даўжыня берагавой лініі 2,28 км. Найбольшая глыбіня возера каля 4 м, сярэдняя 2,4 м. Аб'ём вады ў возеры 0,33 млн. м³. Плошча вадазбору 3,2 км².  

Катлавіна Чорнага возера тэрмакарставага тыпу, выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны спадзістыя, вышынёй 5—9 м, складзеныя з суглінкаў. Берагавая лінія звілістая. Берагі сплавінныя (шырыня сплавіны да 15 м). У паўночнай і паўднёвай частках пойма шырынёй ла 100 м. Дно возера выслана крэменязёмістым сапрапелем. Возера эўтрофнае, бяссцёкавае. Зарастае каля 85 % плошчы возера.

Паміж Чорным возерам і Чарэйскім пралягае аўтамабільная дарога Н3804.

Літаратура
----------

Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Т. 5. — 583 с. — 10 000 экз.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мюлдэр.

**Міхел (Мішэль) Мюлдэр** (нідэрл.: Michel Mulder, 27 лютага 1986) — ролікабежац і канькабежац-спрынтар з Нідэрландаў, чэмпіён Алімпійскіх гульняў 2014 года на дыстанцыі 500 метраў, бронзавы прызёр на дыстанцыі 1000 м. Двухразовы чэмпіён свету ў спрынтарскім мнагабор'і (2013, 2014), срэбны прызёр на 500 м (2012). Чэмпіён свету і шматразовы чэмпіён Еўропы па хуткасным бегу на ролікавых каньках.

Спартыўная кар'ера
------------------

На чэмпіянатах Нідэрландаў удзельнічае з 2006 года. Першы подыум на нацыянальным першынстве заваяваў у лістападзе 2011 года, стаўшы другім на 500 м.

10 сакавіка 2012 года атрымаў першую перамогу на этапах Кубка свету, перамогшы на дыстанцыі 500 м на фінале Кубка свету ў Берліне.

Брат-блізнюк — Роналд Мюлдэр, таксама канькабежац-спрынтар, удзельнічаў на Алімпіядзе 2010. Міхел адабрацца на Алімпіяду не змог, назіраў за выступленнем брата ў якасці гледача на трыбуне.

У 2012 годзе стаў срэбным прызёрам чэмпіянату свету на 500 м. У першым забегу заняў 5-е месца. У другім забегу перамог, усталяваўшы рэкорд катка, і пабіўшы асабісты рэкорд на 1 сотую.

Летам 2012 года ўсталяваў сусветны рэкорд на 300 м у бегу на роліках — 22.58.

У верасні 2012 года стаў чэмпіёнам свету ў бегу на роліках на дыстанцыі 500 м.

У 2013 годзе стаў чэмпіёнам свету па спрынтарскім шматбор'і, усталяваўшы на чэмпіянаце рэкорд свету па суме.

У 2014 годзе другі раз стаў чэмпіёнам свету па спрынтарскім шматбор'і.

Зноскі
------

1. ↑  Michel Mulder: 'wereldrecordhouder' 300m Архівавана 26 студзеня 2013.
2. ↑  Historisch goud voor Michel Mulder Архівавана 5 лістапада 2012.  (гал.)

Спасылкі
--------

* Статыстыка выступленняў
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Петэрсан.

**Ёта Элізабет Петэрсан** (швед. Göta Elisabeth Pettersson, 18 снежня 1926, Стакгольм, Швецыя — 9 кастрычніка 1993, там жа) — шведская гімнастка, чэмпіёнка свету, чэмпіёнка Алімпійскіх гульняў 1952 года.

Біяграфія
---------

Ёта Петэрсан нарадзілася ў 1926 годзе ў Стакгольме. У дзяцінстве яна хацела займацца плаваннем, аднак у 1941 годзе пачала займацца гімнастыкай. У 1946 годзе заняла трэцяе месца на чэмпіянаце Швецыі. У 1948 годзе стала чэмпіёнкай Швецыі. У 1950 годзе яна ў складзе зборнай перамагла на чэмпіянаце свету. У 1952 годзе на Летніх Алімпійскіх гульнях у Хельсінкі шведкі выйгралі залаты медаль у камандных практыкаваннях з прадметам, апярэдзіўшы зборную СССР і Венгрыі з вынікам 74,2 бала.

Пасля Алімпійскіх гульняў 1952 года Петэрсан завяршыла кар’еру. У 1953 годзе яна выйшла замуж. Памерла ў 1993 годзе ў Стакгольме.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · МАК · Алімпійскі камітэт Швецыі |
**Чорназадымленая кераміка** (**дымленне**) — керамічныя вырабы чорнага колеру, часам з сінявата-чорным адценнем, абпальванне якіх завяршалася задымліваннем — тэрмічнай апрцоўкай без доступу паветра з выкарыстаннем смалістага паліва. Для атрымання багатай куравы да паліва дадавалі бяросту, смалістыя трэскі, пакулле з дзёгцем. Выраб прамакаўся куравой наскрозь. У выніку, у горне або ў печы стваралася газавае асяроддзе з высокім утрыманнем вугляроду, які ўзаемадзейнічаў з вокісам жалеза ў гліне і афарбоўваў вырабы ў цёмны колер. Змяншалася порыстаць і павялічвалася трываласць выраба. Астывалі вырабы без доступу кіслароду ў печы з замазаным горанам.

На Беларусі вядома з ранняга жалезнага веку, але яе сучасныя традыцыі ўзыходзяць толькі да старажытнарускага часу. У другой палове XIX — пач. XX ст. вытворчасць чорназадымленай керамікі была пашырана амаль па ўсёй Беларусі. У некаторых ганчарных цэнтрах яе выраблялі спецыяльна для яўрэйскага насельніцтва, якое выкарыстоўвала чорназадымлены посуд для гатавання абрадавай ежы.

Спасылкі
--------

* Апісанне працэсу ганчарных вырабаў. Падрыхтоўка гліны // УК «Магілёўскі абласны метадычны цэнтр НТ і КАП»
**Міхел (Міхіль) Коксі** (нідэрл.: Michiel Coxcie, 5 сакавіка 1499, Мехелен — 10 сакавіка 1592, Мехелен) — фламандскі мастак эпохі позняга Адраджэння.

Жыццё і творчасць
-----------------

Быў вучнем мастака Бернарта ван Орлея, які парэкамендаваў яму працягнуць навучанне ў Італіі. Міхел Коксі ў перыяд з 1530 па 1539 год жыў і працаваў у Рыме. Вярнуўшыся на радзіму, ён у 1539 годзе становіцца членам прафесійнага аб’яднання мастакоў — гільдыі святога Лукі. Да 1542 года ён пераязджае ў Брусель, а з 1546 года служыць прыдворным мастаком каралевы Венгрыі і Чэхіі Марыі Венгерскай.

Міхел Коксі быў вельмі пладавітым мастаком. Ён пісаў партрэты і фрэскі, творы біблейскай і гістарычнай тэматыкі, ствараў на дошках карціны для цэркваў (напрыклад, для мехеленскага Сабора Святога Румольда і брусельскага Сабора Святых Міхаіла і Гудулы). Да гэтага часу вядомы як таленавіты капііст карцін пэндзля Рагіра ван дэр Вейдэна і Яна ван Эйка.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Michiel Coxie // SNAC — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists · ECARTICO |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (11-th) · Brockhaus · Catholic (1997—…) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX881243 · BNF: 14972031g · BPN: 07816191 · GND: 120294109 · ISNI: 0000 0000 6629 4049 · LCCN: no95015764 · NKC: jo20181015847 · NUKAT: n2014001912 · LIBRIS: 380991 · SUDOC: 118930443 · VIAF: 7659780 · ULAN: 500003940 |

 |