**Nad Świsłoczą** (бел.: Над Свіслаччу) — польскі інфармацыйны, публіцыстычны і літаратурны часопіс, які выдаваўся ў 1912—1914 гады ў Мінску, спачатку асобнымі нумарамі нерэгулярна, а пазней штотыднёва; акцэнтаваў увагу на лакальнай тэматыцы і падтрымцы польскай культуры на Міншчыне; было выдадзена 8 штодзённых і 6 штотыднёвых нумароў, з якіх апошні быў у цэлым канфіскаваны расійскімі ўладамі.

Абставіны заснавання
--------------------

Як вынік рэвалюцыі 1905 года ў Расіі адбылася лібэралізацыя права ў галіне друку. Царскі загад 24 лістапада 1905 года ліквідаваў між іншага прэвентыўную цэнзуру прэсы, якая выдавалася ў гарадах, а таксама легалізаваў выданне яе на нацыянальных мовах, у тым ліку польскай. Палякі, якія жылі на гэтых землях, выкарыстоўвалі гэтую магчымасць перш за ўсё ў Вільні. У Мінску выданне польскамоўнай прэсы сустракалася з цяжкасцямі і развівалася павольна. Прычынай з'яўлялася малая цікавасць падобнымі ініцыятывамі з боку мясцовых палякаў. Яны аргументавалі, што іх патрэбы выконвае прэса, якая выдаецца ў Вільні. У гэтых умовах польскамоўныя выданні ў Мінску абмяжоўваліся перш за ўсё календарамі і асобнымі нумарамі. Гэтыя другія выдаваліся, як правіла, у пэрыяд, калі павялічвалася актыўнасць польскай супольнасці ў гэтым горадзе, напрыклад, у час з'ездаў Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі.

Асобныя нумары
--------------

Адным з выданняў было «Nad Świsłoczą». Яе галоўным рэдактарам быў Уладзімір Двожачак, польскі дзеяч народжаны ў Царстве Польскім, які жыў у Мінску з красавіка 1905 года. Ён быў прыхільнікам польскай нацыяналістычнай Нацыянальнай дэмакратыі («Эндэцыі») і быў непапулярны пасярод элітаў Мінску. Выдаючы гэты часопіс, ён кіраваўся мэтай узняць пасярод мінскай польскай супольнасці свядомасць неабходнасці стварэння мясцовай польскамоўнай прэсы. Змагаўся таксама з разпаўсюджаным правілам пазбягаць лакальнай тэматыкі. «Nad Świsłoczą» мела інфармацыйную і публіцыстычную функцыю. Дамінавалі ў ім артыкулы наконт дзейнасці польскіх арганізацый Мінска і наваколля, як правіла ў крытычным тоне. Выданне таксама заклікала між іншым да захоўвання польскай ідэнтычнасці, напрыклад ў кастрычніцкім нумары 1913 года, у артыкуле *Swój, Swój do swego!* заахвочалі рабіць пакупкі ў польскіх крамах, а ў майскім нумары 1914 года ў артыкуле *Sprawy wyznaniowe* пісалі пра цяжкасці, якія стваралі расійскія ўлады людзям, хацеўшым змяніць веравызнанне. У 1914 годзе ў часопісе «Nad Świsłoczą» надрукавалі каляндар, у якім знаходзілася інфармацыя наконт жыцця Мінскай губерні. Агулам ад чэрвеня 1912 да мая 1914 года выйшла 8 нумароў гэтага часопісу.

Штотыднёвік
-----------

12 (25) кастрычніка 1914 года «Nad Świsłoczą» пачаў выходзіць штотыднёва. Разам з гэтым ён атрымаў падтытул: *Tygodnik. Organ polityczny, społeczny i literacki poświęcony sprawom Ziemi Mińskiej i Mohylewskiej* (бел.: Тыднёвік. Палітычны, грамадcкі і літаратурны орган, прысвечаны справам Мінскай і Магілёўскай зямель). Яго галоўным рэдактарам застаўся Уладзімір Двожачак. Часопіс меў лакальны і правінцыйны характар, а скіраваны быў да палякаў, якія жылі на Міншчыне і Магілёўшчыне. Рэдакцыя дэкларавала прэзэнтацыю каталіцкай, польскай і беспартыйнай праграмы. Разам з гэтым падкрэслівала неабходнасць нацыянальнага салідарызму, таму ў часопісе друкаваліся толькі тыя артыкулы, якія мелі на ўвазе *карысць польскай справы*, адхіляліся тыя, што мелі змест антыпольскага характару і такія, якія *ўзбуджалі беспадарак у розумах грамадства*. Адной з такіх тэм палічылі пытанне беларускага нацыянальнага адрадження. У рэдакцыйным артыкуле ў першым нумары напісалі, што *беларускае пытанне падымаецца штучна, гэта толькі нацыянальная фікцыя*.

У штотыднёвіку з'яўляліся артыкулы, якія каментавалі дзейнасць польскіх арганізацый у Мінску, такіх, як Польскае Гімнастычнае Таварыства «Сокал» або Польскае таварыства «Асвета». Пісалі таксама пра жыццё польскай супольнасці, прэзентавалі статыстыкі наконт удзелу палякаў ў аграрнай і прамысловай прадукцыі края. Публікавалі таксама літаратурную творчасць мінскіх палякаў, галоўным чынам С. Вяжбіцкага.

Часопіс, які адкрыта дэклараваў барацьбу за польскія інтарэсы на былых тэрыторыях Рэчы Паспалітай, сустракаўся з нэгатыўным стаўленнем з боку расійскай улады. 15 кастрычніка 1914 года цэнзар Дашкевіч у сваім рапарце палічыў, што артыкулы *Białorusini*, *Z sądów* і *Pomoc dla Królestwa*, якія былі надрукаваныя ў пятым нумары штотыднёвіка, былі напісаныя ў *шавіністычным польскім стылі*. На аснове таго 20 кастрычніка часопіс «Nad Świsłoczą» быў зачынены, а ўвесь тыраж шостага нумару быў канфіскаваны.

Пасля ліквідацыі
----------------

Пася зачынення тыднёвіка «Nad Świsłoczą», Уладзімір Двожачак не адмовіўся ад дзейнасці ў галіне польскай прэсы ў Мінску. Ужо ў пачатку студзеня 1915 года яго жонка, Марыя, складала просьбу на дазвол выдаваць новы тыднёвік пад тытулам «Погонь» (бел.: Пагоня). Першы нумар часопісу выйшаў 7 сакавіка 1915 года.

Гл. таксама
-----------

* Straż imienia Marii

Зноскі
------

1. ↑  Życie społeczno-kulturalne. Prasa. W: Między nadzieją… s. 49.
2. 1 2 3 4 5 6  Życie społeczno-kulturalne. Prasa. W: Między nadzieją… s. 54.
3. ↑  Życie społeczno-kulturalne. Prasa. W: Między nadzieją… s. 52.
4. ↑  Życie społeczno-kulturalne. Prasa. W: Między nadzieją… s. 53.
5. 1 2 3  Życie społeczno-kulturalne. Prasa. W: Między nadzieją… s. 55.

Літаратура
----------

* Dariusz Tarasiuk: Między nadzieją a niepokojem. Działalność społeczno-kulturalna i polityczna Polaków na wschodniej Białorusi w latach 1905—1918. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007, s. 211. ISBN 978-83-227-2629-7.

| ⛭Польскія перыядычныя выданні Беларусі да 1945 |
| --- |
| Перыядычныя выданні, якія выдаваліся да 1945 года на тэрыторыі, якая цяпер уваходзіць у склад Рэспублікі Польшча, а таксама польскамоўныя па-за ёй |
| да 1945 | Gazeta Grodzieńska (1776) • Wiadomości Grodzieńskie (1792) • Głos z Litwy (1864) • Prawda (1881) • Nowiny Wileńskie (1906) • Straż imienia Marii (1906) • Nad Świsłoczą • Przegląd Wileński (1911) • Wieś i Zaścianek (1917) • Młot (1918) • Pochodnia (1919) • Słowo (1922) • Orka (1926) • Ziemia Lidzka (1935) |