**Архітэктура Малдовы** — архітэктура Малдаўскага княства, пазней Бесарабіі, Малдаўскай АССР, Малдаўскай ССР, сучаснай Рэспублікі Малдова і непрызнанай Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі. Малдаўская архітэктура ўвасобіла ў сабе шматвяковыя традыцыі малдаўскага і іншых народаў, якія насяляюць краіну, а таксама тых народаў, з якімі Малдова падтрымлівала цесныя культурныя сувязі.

Гісторыя
--------

Макет Екімэўцкага гарадзішча
### Да малдаўскай дзяржаўнасці

На тэрыторыі Малдовы былі раскапаны паселішчы трыпольскай культуры (3 — пачатак 2-га тыс. да н.э.), помнікі культуры фракійцаў (з IX стагоддзя да н.э.), чарняхоўскай культуры (II—IV стст. н.э.), славянскіх плямёнаў (з VI стагоддзя н. э.). Славянскія гарады (з 10—11 стст.) мелі драўляна-земляныя і каменна-земляныя ўмацаванні (Екімэўцкае гарадзішча, Алчэдар).

### Малдаўскае княства

Пасля ўтварэння Малдаўскага княства ў 1359 годзе архітэктура пачала інтэнсіўна развівацца. Будаваліся галоўным чынам крэпасці і ўмацаваныя манастыры. Захаваліся Белгарад-Днястроўская, Бендэрская, Сарокская і Хатынская і іншыя крэпасці. Вялікую цікавасць уяўляе гісторыка-археалагічны комплекс Стары Архей, дзе захаваліся сляды пабудоў розных перыядаў. Драўляныя царкоўныя збудаванні сярэдневяковай Малдовы не захаваліся. Захаваныя каменныя цэрквы (Св. Тройцы ў Сірэце і Св. Мікалая ў Рэдэўці) уяўляюць сабой цудоўныя ўзоры малдаўскай архітэктуры, якая была распаўсюджана аж да пачатку XX стагоддзя.

* Сарокская крэпасцьСарокская крэпасць
* Царква Святой Тройцы ў Сірэце (Румынія)Царква Святой Тройцы ў Сірэце (Румынія)
* Царква Святога Мікалая ў Рэдэўці (Румынія)Царква Святога Мікалая ў Рэдэўці (Румынія)

Пры Стэфане III Вялікім развіваюцца гарады з крэпасцю і пасадам, яны абносяцца сценамі, драўляна-земляныя ўмацаванні замяняюцца каменнымі. Будуюцца цэрквы і манастыры, якія адрозніваюцца строгасцю канструкцый і арыгінальнасцю дэкору. Складваецца мясцовы трохчастковы (крыжападобны) тып праваслаўнага 1-нефнага бяскупальнага храма з прытворам, цэнтральнай часткай і апсідай (Успенская царква  (укр.) (бел. ў Кэўшані, XVI—XVIII стст.) або з трыма апсідамі, які ўтвараюць трыліснік (Успенская царква ў Кэпрыянскім манастыры, сяр. XVI стагоддзя). Дзвярныя праёмы — спічастыя. У дэталях цэркваў і іх дэкаратыўным афармленні адчуваецца гатычны уплыў, які пранікаў у Малдову з Трансільваніі і Польшчы. З XV—XVI стст. у цэрквах ствараліся пахавальні з нішамі ў сценах. З'яўляецца і самабытная канструкцыя — «малдаўскі купал», які складаецца з двух ярусаў арак, дзе верхнія аркі падтрымліваюць барабан пад вуглом 45° адносна ніжніх (царква манастыра Рудзь  (руск.) (бел. 1774). Звонку храмы ўпрыгожваліся плоскімі нішкамі і арачнымі паяскамі. Малдаўская культавая архітэктура адрозніваецца і своеасаблівасцю вонкавага афармлення, якая дасягалася выкарыстаннем у дэкоры каляровых кафляў і чаргаваннем каменнай і цаглянай муроўкі. З XVI стагоддзя вонкавыя сцены храмаў упрыгожваліся яркімі каляровымі фрэскамі на біблейскія тэмы (манастыры Варанец  (руск.) (бел. Малдавіца). Цэрквы таго перыяду вянчалі высокія востраканцовыя дахі з вялікім вынасным карнізам. У XVII стагоддзі ў афармленні храмаў пачала выкарыстоўвацца разьба па камені (цэрквы манастыроў Трох Свяціцеляў  (рум.) (бел. у Ясах і Драгамірны  (рум.) (бел.), якая распаўсюдзілася пад уплывам рускага і армянскага дойлідства.

* Свята-Успенская царква ў КэўшаніСвята-Успенская царква ў Кэўшані
* Успенская царква ў Кэпрыянскім манастырыУспенская царква ў Кэпрыянскім манастыры
* Царква манастыра Рудзь  (руск.) (бел. на марцыЦарква манастыра Рудзь  (руск.) (бел. на марцы
* Царква Георгія Пераможца ў манастыры Варанец  (руск.) (бел. (Румынія)Царква Георгія Пераможца ў манастыры Варанец  (руск.) (бел. (Румынія)
* Роспіс сцяны царквы ў манастыры Варанец  (руск.) (бел.Роспіс сцяны царквы ў манастыры Варанец  (руск.) (бел.
* Царква ў манастыры Малдавіца (Румынія)Царква ў манастыры Малдавіца (Румынія)
* Роспіс сцяны царквы ў манастыры МалдавіцаРоспіс сцяны царквы ў манастыры Малдавіца
* Царква ў манастыры Трох Свяціцеляў  (рум.) (бел. у Ясах (Румынія)Царква ў манастыры Трох Свяціцеляў  (рум.) (бел. у Ясах (Румынія)
* Царква ў манастыры Драгамірны  (рум.) (бел. (Румынія)Царква ў манастыры Драгамірны  (рум.) (бел. (Румынія)
* Дэкор царквы ў манастыры Драгамірны  (рум.) (бел. Дэкор царквы ў манастыры Драгамірны  (рум.) (бел.

Другая палова XVII — пачатак XVIII стст. характарызуюцца ўздымам малдаўскага дойлідства. Тады былі пабудаваны Успенская царква ў Кэўшані і Дзмітрыеўская царква ў Археі. Захаваліся і драўляныя цэрквы XVIII—XIX стст. у сёлах Гарадзішча, Варнічэнь, Ратунда і інш. Яны звычайна маюць прамавугольны ці 8-гранны зруб, накрыты шатровым дахам. Цікавыя і найстарэйшыя кішынёўскія цэрквы: Мэзэракеўская царква (1752), Царква Канстанціна і Алены (1777), Армянская (1803), Дабравешчанская (1807—1810), Харламбіеўская (1812) і Георгіеўская (1818).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Архітэктура Малдовы
* Архітэктура гістарычнага цэнтра Кішынёва

| ⛭ Малдова ў тэмах |
| --- |
| Гісторыя | Малдаўскае княства • Бесарабская губерня • Малдаўская Дэмакратычная Рэспубліка • Бесарабская ССР • У складзе Румыніі • Малдаўская АВ • Малдаўская АССР • Малдаўская ССР • Рэспубліка Малдова |  |
| Сімвалы | Герб • Сцяг • Гімн • Легенда пра заснаванне |
| Палітыка | Грамадзянства • Канстытуцыя (Папраўкі) • Прэзідэнт • Парламент • Урад (Прэм'ер-міністр, Міністр замежных спраў) • Унутраная палітыка • Знешняя палітыка • Знешнеэканамічная палітыка • Міжнародныя арганізацыі |
| Судовая сістэма | Канстытуцыйны суд • Вярхоўны суд • Вышэйшы арбітражны суд • Пракуратура |
| Узброеныя сілы | Міністэрства абароны • Сухапутныя войскі • Ваенна-паветраныя сілы |
| Геаграфія | Сталіца • Адміністрацыйны падзел • Гарады • Муніцыпіі •  Гагаузія (Башкан, Народны сход, Выканаўчы камітэт) • АТУзАПС Прыднястроўе •  Прыднястроўская Малдаўская Рэспубліка |
| Грамадства | Насельніцтва (Малдаване, Рускія) • Кішынёў • Мовы (малдаўская (румынская), руская) • Рэлігія (каталіцтва, праваслаўе, пратэстанцтва) • Навука • Спорт • Адукацыя • Ахова здароўя |
| Эканоміка | Валюта • Вытворчасць віна • Турызм (Сусветная спадчына) • Транспарт • Банкаўская справа (Спіс банкаў Малдовы) • Прэса |
| Сувязь | Тэлефонная • Інтэрнэт (.md) • Тэлебачанне • Радыё • Пошта (гісторыя і маркі) • СМІ |
| Культура | Кінематограф • Музыка • Літаратура • Архітэктура • Кухня • Святы |
| Партал «Малдова» • Праект «Малдова» |

| ⛭Краіны Еўропы: Архітэктура |
| --- |
| * Азербайджан¹
* Албанія
* Андора
* Аўстрыя
* Балгарыя
* Беларусь
* Бельгія
* Боснія і Герцагавіна
* Ватыкан
* Венгрыя
* Вялікабрытанія
* Германія
* Грузія
* Грэцыя
* Данія
* Ірландыя
* Ісландыя
* Іспанія
* Італія
* Казахстан²
* Кіпр¹
* Латвія
* Літва
* Ліхтэнштэйн
* Люксембург
* Малдова
* Мальта
* Манака
* Нарвегія
* Нідэрланды
* Партугалія
* Паўночная Македонія
* Польшча
* Расія²
* Румынія
* Сан-Марына
* Сербія
* Славакія
* Славенія
* Турцыя²
* Украіна
* Фінляндыя
* Францыя
* Харватыя
* Чарнагорыя
* Чэхія
* Швейцарыя
* Швецыя
* Эстонія
 |
| Залежныя тэрыторыі |
| * Азорскія астравы
* Аландскія астравы
* Гернсі
* Гібралтар
* Джэрсі
* Востраў Мэн
* Фарэрскія астравы
* Шпіцберген
* Ян-Маен
 |
| Непрызнаныя і часткова прызнаныя дзяржавы |
| * Абхазія¹
* Косава
* Паўднёвая Асеція¹
* Прыднястроўе
 |
| ¹ Часткова або цалкам у Азіі, у залежнасці ад праведзенай мяжы (en)  ² У асноўным у Азіі |