recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Кіякоўская сядзіба** — сядзіба ў в. Кіякова, Докшыцкі раён, Віцебская вобласць.

Гісторыя
--------

Сядзіба ў 1903 годзе належала Аляксандру Кіякоўскаму. Добра захавалася з часоў эклектыкі. Уключала палац з афіцынай, свіран, лядоўню, вяндлярню, кузню, піўніцу, парк, сад і вялізны гаспадарскі двор. У вёсцы, акрамя таго, мелася два дамы для рабочых (на 12 сем’яў).

Архітэктура
-----------

Сядзіба закладзена на невысокай тэрасе ракі Сэрвач. Мае простую планіроўку. Палац з верандамі і тэрасамі на двух фасадах складаўся з 14 пакояў, размяшчаўся ў глыбіні парку. Да яго праз усю сядзібу вяла алея конскага каштана і ліпы (захаваліся адзінкавыя дрэвы). Перад домам меўся партэр з кругам, за якім па адной восі пабудавана стайня выязных коней (захавалася). З паркавага боку сярод сада таксама быў круг такіх жа памераў, як і парадны, з півоніямі. Непасрэдна сам парк быў спланаваны на паўднёва-ўсходняй ускраіне сядзібы. Ён у плане Г-падобны. Яго найбольш утульная і прыгожая частка размешчана з боку ракі, дзе растуць векавыя яліны, ліпы, клёны, дубы і бярозы. Адсюль адкрываецца від на раку і пойму.

Ад вялікага гаспадарскага двара захаваліся стайня і ферма. Стайня пабудавана з бруса, закладзенага ў цагляныя шулы. Фасад вылучаны двума рызалітамі са шчытамі. Іх дзвярныя праёмы маюць арачнае завяршэнне і прыгожыя дзверы работы мясцовых майстроў. Ферма пабудавана ў 1938 годзе ў стылі «цаглянай» архітэктуры. У плане П-падобная, вялізных памераў — 42×33 м. Фундамент складзены з колатага каменя, шчыльна падагнанага на цэментнай звязцы. Сцены цагляныя. Цэгла гатавалася на цагельні ў Валкалаце.

Ферма з’яўляецца ўзорам гаспадарчых пабудоў такога тыпу. Захаваўся таксама свіран з 15 вянцоў і незвычайная лядоўня, якая ўключае склеп, паўпаверх складзены з колатых валуноў, а франтон, вуглы, дзвярныя праёмы — з чырвонай цэглы. Выдзяляецца формай, прыгожым спалучэннем каменя і цэглы і мацункам выканання.

* Руіны лядоўніРуіны лядоўні
* Жылы домЖылы дом
* Жылы домЖылы дом
* ЛядоўняЛядоўня
* СвіранСвіран
* ФермаФерма
* ФлігельФлігель

Зноскі
------

1. ↑  Палацава-паркавы ансамбль Кіякоўскіх | Кіякова

Літаратура
----------

* Кияковская усадьба // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 1. — С. 487—488.
* Кіякоўская сядзіба // Культура Беларусі : энцыклапедыя : [у 6 т.] / редкал.: У. Ю. Аляксандраў [і інш.]. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 2013. — Т. 4 : З-Л. — С. 74.
* Сядзіба ў в. Кіякова // Памяць: Докшыцкі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; уклад. А. В. Скараход; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2004. — С. 678—679.
**Гданьск-Ужэшч** (польск.: Gdańsk Wrzeszcz) — чыгуначная станцыя, размешчаная ў цэнтральнай частцы горада Гданьска ў раёне Ужэшч. Другі па значнасці і пасажырапатоку транспратны вузел Труймяста, пасля станцыі Гданьск-Галоўны.

Агульная характарыстыка
-----------------------

У 2018 годзе станцыя абслугоўвала каля 21 500 пасажыраў за дзень, што дазволіла ёй атрымаць 12-е месца ў Польшчы па велічыні пасажырапатоку. Станцыя была адкрыта ў 1870 годзе ў рамках будаўніцтва новай чыгуначнай лініі Шчэцін — Гданьск. На станцыі спыняюцца цягнікі ўсіх катэгорый. У цяперашні час станцыя мае чатыры платформы: дзве для цягнікоў дальніх напрамкаў і дзве для цягнікоў гарадскіх і прыгарадных ліній. Два падземныя пераходы злучаюць станцыю з платформамі.

Лініі чыгункі
-------------

* Гданьск-Галоўны — Старгард
* Гданьск-Ужэшч — Асава
* Гданьск-Сяродмесце — Румя
* Гданьск-Ужэшч — Стара Піла (не існуе)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гданьск-Ужэшч
**Кулікі-сарокі**, **крыўковыя** (*Haematopodidae*; *Haematopus*) — сямейства і род птушак з атрада сеўцападобных (*Charadriiformes*). Да кулікоў-сарок адносяцца 12 відаў, у тым ліку адзін вымерлы ў XX стагоддзі.

Знешні выгляд
-------------

Птушкi сярэдніх памераў з кантрастным чорна-белым апярэннем i параўнальна доўгай, моцнай i прамой дзюбай. У іх характэрнае апярэнне, афарбаванае чорна-белага, чорнага або карычневага колеру. Некаторыя віды маюць белае апраўленне на крылах. У кулікоў-сарок няма палавога дымарфізма, у самцоў і самак аднолькавае апярэнне. Лапы і дзюба ў абодвух палоў чырвоныя, аранжавыя або ружовыя. Дзюба ва ўсіх відаў моцная і доўгая, прыстасаваная да таго, каб разбіваць аб камяні мідый і раскрыжоўваць ракаў. У некаторых відаў маюцца ярка-аранжавыя кругі вакол вачэй.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Гэта птушкі, якія насяляюць прыбярэжныя рэгіёны і сілкуюцца галоўным чынам малюскамі, кольчатымі чарвякамі і насякомымі.

Гняздо ладзяць у ямцы на зямлi.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне **Кулікі-сарокі** ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.9. Мн. 1999, С.6
«**Сад знічак»** (кіт.: 流星花園; піньінь: *Liúxīng Huāyuán*) — кітайскі тэлесерыял 2018 года, у галоўных ролях зняліся Шэнь Юэ, Дылан Ван, Дарэн Чэн, Цэзар Ву і Конар Лон. Серыял заснаваны на японскай манзе «Хлопцы прыгажэйшыя за кветкі» (花より男子, трансліт. *Хана Ёры Данго*), напісанай Ёка Каміа, а таксама з’яўляецца рымейкам аднайменнага тайваньскага тэлесерыяла 2001 года. Прадзюсер — стваральніца арыгінальнага тайваньскага серыяла Энджы Чай, а рэжысёрам стаў Лін Хелон. Серыял здымаўся ў Шанхаі і Лондане. Паказаны з 9 ліпеня па 29 жніўня 2018 года на канале «Hunan TV».

Рымейк упершыню трансліраваўся ў Кітаі на тэлеканале «Hunan TV», а пасля выхаду ў эфір стаў даступны для VIP-карыстальнікаў яго струменевага аналага Mango TV. Серыял стаў даступны для ўсіх на наступны дзень пасля выхаду ў эфір. Штодня з панядзелка па сераду выходзілі дзве серыі. Яго можна паглядзець у любой краіне свету праз Netflix.

Сюжэт
-----

Сюжэт разгортваецца вакол звычайнай дзяўчыны з беднай сям’і Дон Шаньцай (Шэнь Юэ), якую прымаюць у самы прэстыжны ўніверсітэт краіны — універсітэт Мін Дэ. Лёс звёў яе з элітнай групай чатырох найпапулярнейшых хлопцаў універсітэта, F4, усе з заможных сем’яў. Асабліва дзеўцы не пашанцавала сустрэць лідэра F4 — распешчанага, багатага і нахабнага Даамін Сі (Дылана Вана). З цягам часу Даамін Сі моцна закахаўся ў Дон Шаньцай, аднак таксама зразумеў, што Дон падабаецца адзін з яго лепшых сяброў, Хуацэ Лэй (Дарэн Чэн).

У рэшце рэшт, чатыры хлопцы пачынаюць прызнаваць непахісную асобу Шаньцай, якая адпавядае яе імені (яно азначае — пустазелле, якое немагчыма знішчыць). Шаньцай пачынае бачыць у хлопцах дабро, паступова адкрываючы шлях для сяброўства і магчымага кахання. Аднак маці Даамін Сі катэгарычна не ўхваляе Шаньцай з-за яе сацыяльнага статусу і сямейнага паходжання, і таму робіць усё, каб спыніць стасункі дзяўчыны і свайго сына.

Зноскі
------

1. ↑  Trailblazing idol drama Meteor Garden getting S$33-million reboot **(нявызн.)**. *The Straits Times* (12 красавіка 2017).
2. ↑  Meet the new F4 and Shancai in the 2018 Meteor Garden TV reboot **(нявызн.)**. *The Straits Times* (10 лістапада 2017).
3. ↑  《流星花园》导演换人！疑因热恋陈意涵耽误拍摄 (кіт.). *Sina* (11 лютага 2018).
**Фотасхема** — сукупнасць змантаваных сумежных кантактных адбіткаў, не трансфармаваных і не прыведзеных да аднаго маштабу. Часткі здымкаў, якія перакрываюцца, выразаюцца з такім разлікам, каб ад кожнага здымка засталася сярэдняя частка (працоўная плошча), якая мае мінімум скажэнняў. Далей працоўныя плошчы сумяшчаюць адзну з адной па контурах і наляпляюць на аснову.

На фотасхеме пазначаецца наменклатура трапецыі, праводзіцца кірунак поўнач — поўдзень, падпісваецца сярэдні маштаб. Пры неабходнасці з фотосхемы робяць фотарэпрадукцыю. Фотасхему можна разглядаць як схематычны набліжаны план мясцовасці.

Адрозніваюць простыя фотасхемы (якія вырабляюцца з кантактных адбіткаў аднаго і таго ж залёту), мазаічныя (выбрблюяцца са здымкаў, розных па сезону і часе здымкі), удакладнённыя (прыведзеныя да аднаго маштабу і змантаваныя ва ўмоўнай сістэме каардынат), стэрэаскапічныя (у выглядзе двух палос левых і правых здымкаў шырынёй 10-12 см).

Гл. таксама
-----------

* Фотаплан — сукупнасць аэрафотаздымкаў, прыведзеных да аднаго маштабу

Літаратура
----------

* Геологический словарь: в 2-х томах. // Под редакцией К. Н. Паффенгольца и др. — М.: Недра, 1978. (руск.)

Спасылкі
--------

* Фотосхема  (руск.) // Вялікая савецкая энцыклапедыя
**Гарбузакветныя** (*Cucurbitales*) — парадак кветкавых двухсемядольных раслін.

Гэты парадак аб'ядноўвае шматгадовыя ці радзей аднагадовыя травы, рэдка паўхмызнякі і хмызнякі, і толькі адзін род — *Dendrosicyos* (востраў Сакотра) — уяўляе сабой невялікае дрэва з мясістым і сакавітым сцяблом.
Травяністыя формы маюць вусы (часта разгалінаваныя) — відазмяненні парасткаў. Сцёблы распластаныя па зямлі ці лазячыя. Лісты чарговыя, звычайна пальчата-, радзей перысталопасцевыя ці раздельныя, без прылісткаў. Кветкі ў пазушных суквеццях, часам рэдукаваны да адной кветкі, аднаполыя, але з рудыментам другога полу (аднадомныя ці двухдомныя), вельмі рэдка двухполыя, звычайна актынаморфныя, большай часткай 5-членныя. Чашачка 5(3-6)-лопасцевая, вяночак больш ці менш глыбокі, 5(3-6)-лопасцевы. Тычынак 5 ці 3, вельмі рэдка 2, свабодных ці розным чынам зрошчаных. Гінецэй паракарпны з 3(4-5) карпел, завязь ніжняя, 3-гняздовая, звычайна з многімі семязачаткамі. Плады — ягады ці гарбузы, сакавітыя ці сухія каробачкі.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».

Літаратура
----------

* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6
**Поймавыя глебы, алювіяльныя глебы** ўтвараюцца на алювіяльных адкладах у поймах рэк. Выдзяляюць 2 тыпы поймавых глебаў: поймавыя дзярновыя і поймавыя тарфяна-балотныя.

На Беларусі поймавыя глебы займаюць каля 9 % сельскагаспадарчых зямель. Пашыраны пераважна ў поймах буйных рэк (Дняпра, Прыпяці, Сажа, Бярэзіны, Нёмана і іх вялікіх прытокаў). Больш за ўсё іх у Гомельскай, Брэсцкай і Магілёўскай абласцях, найменш — у Віцебскай вобласці.

Большасць поймавых глебаў маюць высокую прыродную ўрадлівасць, пры правільным выкарыстанні яны даюць высокія ўраджаі траў добрай якасці.
**Леані́д Сямё́навіч Фірыса́наў** (5 сакавіка 1928, пас. Красны Кут, Краснакуцкі раён Саратаўскай вобласці — 4 ліпеня 2017, Мінск) — савецкі беларускі партыйны, дзяржаўны і гаспадарчы дзеяч, намеснік Старшыні Савета Міністраў БССР (1983—1990), сакратар ЦК КПБ (1978—1983).

Біяграфія
---------

Скончыў Ленінградскі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту (1950), Вышэйшая партыйная школа пры ЦК КПСС (1960).

Працаваў на чыгунцы ў Полацку, Смаленску, Віцебску, першы сакратар Чыгуначнага райкама КПБ (1961—1964), у апараце Віцебскага абкама КПБ: загадчык аддзела, з 1968 года сакратар, з 1977 года другі сакратар абкама. З 1978 года абраны сакратаром ЦК КПБ, з 1983 года намеснік Старшыні Савета Міністраў БССР.

Узнагароджаны ордэнам Кастрычніцкай Рэвалюцыі, дзвюма ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, ордэнам Знак Пашаны, медалямі.

Член ЦК КПБ з 1979 года, член Бюро ЦК КПБ з 1978 года. Дэпутат ВС БССР у 1980—1990 гадах.

Літаратура
----------

* Фирисанов Леонид Семёнович // Белорусская ССР: Краткая энциклопедия. В 5-ти т. Т.5. Биографический справочник. / Ред. колл.: П. У. Бровка и др. — Мн.: Гл. ред. Белорус. Сов. Энциклопедии, 1981. — Т. 5. — 740 с. — 50 000 экз.
**Мінскі завод аўтаматычных ліній** — спецыялізаванае прадпрыемства па выпуску высокапрадукцыйнага металарэзнага абсталявання.
Выпускае аўтаматычныя і струменевыя лініі для апрацоўкі дэталяў, агрэгатныя і спецыяльныя станкі з ЛПК для высокапрадукцыйнай апрацоўкі дэталяў машынабудавання, станкі для поўнай апрацоўкі дэталяў вагона і інш. Будаўніцтва пачалоўся ў Мінску ў 1954 годзе. Першы станок выпушчаны ў 1957 годзе, аўтаматычная лінія — у 1959 годзе.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
**По́кацкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чачэрскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Покаць.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Свяцілавіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Чачэрскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Падасоўскага сельсавета. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чачэрскім раёне БССР. У 1930 годзе з часткі сельсавета адноўлены Падасоўскі сельсавет, які 29 кастрычніка 1934 года скасаваны і далучаны да Покацкага сельсавета. З 12 лютага 1935 года ў складзе адноўленага Свяцілавіцкага раёна, з 20 лютага 1938 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Бабіцкага сельсавета. З 17 снежня 1956 года ў складзе Чачэрскага раёна. 23 лістапада 1961 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Залескага (5 населеных пунктаў: вёскі Гарадоўка, Падасоўе, Покаць, пасёлкі Дубок і Свабода) і Нісімкавіцкага (8 населеных пунктаў: вёска Бабічы, пасёлкі Іванаўка, Карма, Макаўе, Мікольск, Новазалессе, Новы Мікольск і Пустынькі) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 13 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.
2. ↑  Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 23 лістапада 1961 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 2 (961).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Хрысціна Аляксееўна Лялько** (30 сакавіка 1956, в. Хадзюкі, Лідскі раён) — беларуская пісьменніца, перакладчыца і журналістка.

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння Тарноўскай сярэдняй школы (1973) працавала бухгалтарам у Радзівонішкаўскім сельсавеце Лідскага раёна. Скончыла філалагічны факультэт БДУ. Працавала ў Літаратурным музеі Янкі Купалы, штотыднёвіку «Літаратура і мастацтва», часопісе «Беларусь». Галоўны рэдактар каталіцкіх часопісаў «Наша Вера» і «Ave Maria».

Творчасць
---------

Першыя вершы апублікавала ў 1971 годзе ў лідскай газеце «Уперад». Аўтар кніг прозы «Дарога пад гару», «Світанак над бярозамі» і кнігі паэзіі «На далонях любові». У яе апрацоўцы выйшаў зборнік народных казак «Хітрэй свету не будзеш». Пераклала на беларускую мову нарыс Уладзіслава Сыракомлі «Мінск», кнігі Папы Яна Паўла II «Пераступіць парог надзеі», «Дар і Таямніца», «Устаньце, хадзем!», «Памяць і самасвядомасць», энцыклікі «Fides et ratio», «Ecclesia de Eucharistia», Апостальскі ліст пра Ружанец «Rosarium Virginis Mariae», творы Яна Твардоўскага ды іншыя тэалагічныя творы.

Бібліяграфія
------------

* Світанак над бярозамі / Хрысціна Лялько. — Мінск: Юнацтва, 1989. — 223 с. 4 л.іл. ISBN 6-7880-0065-3

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
Валун «Гомсін камень» куранецкі
**«Гомсін камень Куранецкі»** — вялікі валун каля вёскі Куранец Вілескага раёна. Найбуйнейшы ледавіковы валун Вілейшчыны, геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння. 

Камень вельмі вялікі, а калісьці быў яшчэ большы, пакуль у пачатку ХХ стагоддзя яго часткова не ўзарвалі, пасля чаго ад яго адваліліся пяць буйных кавалкаў. Гомсін камень адносяць да той групы культавых камянёў, якія ў беларускай міфалогіі маюць назвы камяні-краўцы, або камяні-шаўцы. У такіх камянях па легендзе жывуць або чэрці, або змеі, або абстрактныя шаўцы-краўцы, якія вельмі дбайна і за невялікую плату шыюць або адзенне, або боты. Паводле павер'яў, пашытыя такім чынам боты і адзенне нельга надзяваць у царкву, бо там яны адразу распаўзуцца. 

Пра ўзнікненне валуна захавалася такая легенда. *«Некалі на месцы камня стаяла хата шаўца па прозвішчы Гомсін. Ён быў філосаф, ні ўва што не верыў, не хадзіў у царкву і не зважаў ні на якія святы. І вось на Вялікдзень, калі ўсе людзі пайшлі ў царкву, шавец вырашыў у гэты дзень замест адной пары ботаў пашыць дзве. Пасмейваючыся з аднавяскоўцаў, ён узяўся за працу. Калі людзі вярталіся з царквы, Гомсін усё яшчэ працаваў. Але калі аднавяскоўцы наблізіліся да шаўцовай хаты, на чыстым блакітным небе раптам з'явілася хмара, лінуў дождж, у той жа самы момант грымнула, і маланка ўдарыла ў саму хату. Уражаныя і спалоханыя людзі пападалі на калені і прыкрылі вочы рукамі. Калі ўсё сціхла, і людзі наважыліся адсланіць вочы, то замест шаўцовай хаты яны ўбачылі велізарны камень, быццам ніколі і не стаяла нічога іншага на тым месцы. Многія з сялян і дагэтуль упэўненыя, што, як нахілішся да каменя, то пачуеш крык пеўня і грукат шавецкага малатка. Яшчэ яны сцвярджаюць, што ледзь не кожнае лета ў камень б'е пярун».* А камень і сапраўды ў многіх месцах расколаты.

Літаратура
----------

* *Дучыц Л. Клімковіч І.* Таямніцы каменных валуноў // Полымя. №10. 2007.
**Гондэр** (амх.: ጎንደር) — горад у Эфіопіі, у рэгіёне Амхара. Аэрапорт. Цэнтр гістарычнай правінцыі Бэгемдыр і Сымен. У 1638-1855 Гондэр быў сталіцай Эфіопіі. У горадзе захавалася крэпасць Фасіл-Гебі, пабудаваная пры ўдзеле партугальскіх інжынераў і архітэктараў, высокая гарадская сцяна з дванаццаццю вежамі, звыш сарака хрысціянскіх цэркваў, сярэднявечныя сінагогі, а таксама лазні Фасілідаса і Кусквам. У 1979 годзе Фасіл-Гебі і ўся вобласць Гондэр былі ўключаныя ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Размешчаны ў 30 км на поўнач ад возера Тана, на вышыні 2132 м над узроўнем мора.

Зноскі
------

1. ↑
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рататуй (значэнні).
Рататуй
**Рататуй** (фр.: ratatouille; ад «rata» - ежа ў прастамоўі і гл. «Touiller» - памешваць) — традыцыйная агароднінная страва праванскай кухні з перцаў, баклажанаў і кабачкоў, шмат у чым падобная да венгерскага леча.

Гісторыя
--------

Паўстаўшы першапачаткова ў раёне сучаснай Ніцы, рататуй быў стравай небагатых сялян, якія рыхтавалі яго ўлетку са свежай гародніны. У арыгінальны рэцэпт ўваходзілі кабачкі, памідоры, перац, цыбуля і часнок. У сучасны варыянт стравы таксама дадаюць баклажан.

* Праванскі рататуйПраванскі рататуй
* Нашынкоўка для рататуя «кольцамі»Нашынкоўка для рататуя «кольцамі»
* 
* Аўтарскі рататуй у форме спіраліАўтарскі рататуй у форме спіралі
**Смычко́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Смычок.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Уваравіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Кленавіцкага сельсавета. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ва Уваравіцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. З 17 красавіка 1962 года ў складзе Буда-Кашалёўскага раёна. 18 студзеня 1965 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Чабатовіцкага сельсавета.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 12 населеных пунктаў: Гарадок, Дняпроўск, Камсамольск, Кленавіца, Крылоў, Лебедзеў, Лугавы, Першамайскі, Пралетарый, Пушкіна, Салаўёў і Смычок.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 18 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 10 (1090).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Саджа** (*Syrrhaptes paradoxus*) — стэпавая птушка сямейства рабковых.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 30-44 см, размах крылаў 60-78 см. Хвост доўгі; ногi апераныя разам з пальцамi, заднi палец адсутнiчае. У абодвух полаў перад жывата чорны, тыл — белы. Верх цела пясочнага колеру з чорнымi плямкамi. Самец з аранжавым горлам i, часткова, верхам галавы (на шыi i галаве чорных плямак няма). Ашыйнiк на грудзях не заўсёды добра адзначаны. У самкi на горле падкрэсленае чорным кольца, а чорныя плямкi са спiны пераходзяць на шыю i верх галавы. Голас падае амаль выключна ў час палёту, гарлавыя гукi «карк, кiшэрiк, цiень-цiень».

Пашырэнне
---------

Арэал ад паўночных узбярэжжаў Каспійскага мора ў Заходняй і Цэнтральнай Азіі да ўсходу Кітая і на поўдзень да р. Брахмапутра. Біятоп: пустыні, паўпустыні і стэпы, часта з салёнымi глебамi. Аддае перавагу гліністым, пясчаным і галечным глебам, а не камяністым.

Аселы або пералётны від. Нерэгулярна залятае ў Еўропу; больш шматлікімі гэтыя інвазіі былі ў канцы ХІХ і пачатку XX ст. пасля якіх нават нядоўга гняздзіўся ў Еўропе (на Беларусі пасля 1883 г. не адзначаўся).

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Гняздо ў ямцы, часам рэдка высланай сухiмi раслінамi, можа знаходзіцца як пад прыкрыццем раслін, так і на адкрытым месцы, дыяметр 10-15 см.

Яйкі (2-3, часам 4) падоўжаныя, набліжаныя да эліптычных, палева-жоўтыя, глініста-шэрыя (часта з жоўтым адценнем) да крэмавых; глыбокія плямы — невыразныя, светла-шэрыя, паверхневыя – светла-карычневыя або карычневыя. Памеры: 42,5 х 29,5 мм.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
| Таксанамія | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лапцеў.

**Леанід Сямёнавіч Лапцеў** (1914-1943) — малодшы сяржант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 25 красавіка 1914 года ў вёсцы Лобва (цяпер — пасёлак у Новалялінскім гарадскім акрузе Свярдлоўскай вобласці). Пасля заканчэння пачатковай школы працаваў грузчыкам у леспрамгасе Алапаеўскага раёна.

У ліпені 1941 года прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З лютага 1943 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Да кастрычніка 1943 года малодшы сяржант Леанід Лапцеў камандаваў аддзяленнем сувязі 1-га артылерыйскага дывізіёна 362-га артылерыйскага палка 106-й стралковай дывізіі 65-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро.

15 кастрычніка 1943 года Лапцеў разам з трыма сувязістамі пераправіўся праз Дняпро у раёне пасёлка Лоеў Гомельскай вобласці Беларускай ССР і праклаў кабель сувязі. За час баёў Лапцеў тры разы перапраўляўся праз Дняпро, ліквідуючы пашкоджанні. 28 кастрычніка 1943 года ў баі ён быў смяротна паранены. Першапачаткова быў пахаваны ў ваколіцах вёскі Барэц Лоеўскага раёна, пазней перапахаваны ў парку вёскі Пярэдзелка таго ж раёна.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 30 кастрычніка 1943 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» малодшы сяржант Леанід Лапцеў пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнам Леніна і Чырвонай Зоркі, медалём.

У гонар Лапцева названы вуліцы ў Лобве і пасёлку Мураткава Алапаеўскага раёна Свярдлоўскай вобласці.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Леанід Сямёнавіч Лапцеў на сайце «Героі краіны»
Вокладка аповесці «У палескай глушы» Я. Коласа
Афармленне першага выдання «Жалейкі» Я. Купалы
М. М. Філіповіч. Ілюстрацыя да паэмы «Босыя на вогнішчы»
**Кніжная графіка** — адзін з відаў графічнага мастацтва. Сюды адносяцца, у прыватнасці, кніжныя ілюстрацыі, віньеткі, застаўкі, буквіцы, вокладкі, супервокладкі і г. д. З рукапіснай кнігай са старажытнасці і Сярэднявечча шмат у чым звязана гісторыя малюнка, а з друкаванай кнігай — развіццё гравюры і літаграфіі. У старажытным свеце з'явіўся шрыфт, які таксама адносіцца да графікі, паколькі сама па сабе літара з'яўляецца графічным знакам.

Літаратура
----------

* *Сокольников М. П.* М. В. Маторин. — М.: Гизлегпром, 1948. — 72 с. — (Мастера книжного оформления). — 4 000 экз.(обл.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85064408 · NKC: ph114931 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гаўрылаў.

**Леанід Рыгоравіч Гаўрылаў** (2 лютага 1918, в. Бердыж, Чачэрскі раён — 1941?) — беларускі паэт
.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Мінскім беларускім педагагічным тэхнікуме. Паступіў у Інстытут народнай гаспадаркі, а ў 1936 г. перавёўся на літаратурны факультэт Гомельскага педагагічнага інстытута. Пасля заканчэння інстытута (1940) прызваны ў Чырвоную Армію. Служыў у танкавых войсках механікам-вадзіцелем. З першых дзён Вялікай Айчыннай вайны — на фронце. Прапаў без вестак.

Творчасць
---------

Друкаваўся з 1935 года. Вершы адметныя героіка-рамантычным пафасам, лірычнай задушэўнасцю, меладычнасцю.

Друкаваўся ў альманаху «Аднагодкі», у газетах «Гомельская праўда», «Літаратура і мастацтва», у часопісе «Полымя рэвалюцыі». Нізкі вершаў змешчаны ў зборніках «Мы іх не забудзем» (1949), «Крывёю сэрца» (1967). У 1961 г. выйшла кніжка паэзіі «Вернасць».

### Бібліяграфія

* Вернасць. — Мн. 1961
* у кн.: Крывёю сэрца. — Мн. 1967

Заўвагі
-------

1. 1 2 3  Гаврилов Леонид Григорьевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 132. — 737 с.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| s: | Леанід Рыгоравіч Гаўрылаў у Вікікрыніцах |
| commons: | Леанід Рыгоравіч Гаўрылаў на Вікісховішчы |
Брандэнбургскія вароты і палац Блюхера справа ад іх. 1885

**Палац Блюхера** (ням.: Palais Blücher) — будынак, які не захаваўся, на Парыжскай плошчы ў Берліне, размяшчаўся побач з Брандэнбургскімі варотамі. У 1815 годзк кароль Прусіі Фрыдрых Вільгельм III падараваў свой палац генерал-фельдмаршалу Гебхарду Леберэхту фон Блюхеру за яго заслугі ў бітве пры Ватэрлоа.

Познекласічны палац з’явіўся на месцы існаваўшага старога палаца ў выніку перабудовы па праекце архітэктара Карла Рыхтэра пры ўдзеле майстра стука Г. Бэерхаўса ў 1869—1870 гадах.

Пасля смерці Блюхера палац неаднаразова мяняў гаспадароў, пакуль у 1931 годзе не быў выкуплены ў нейкага банкіра Злучанымі Штатамі Амерыкі за 1,8 млн долараў ЗША пад будынак пасольства ў Германскай імперыі. Аднак ужо 15 красавіка 1931 года палац згарэў. Аднаўленне зацягнулася на некалькі гадоў. Пасольства ЗША ўехала ў адноўлены палац 1 красавіка 1939 года, а 11 снежня 1941 года пасля абвяшчэння вайны Злучаным Штатам пасольства зачынілася.

Падчас вайны будынак атрымаў значныя пашкоджанні. У падзеленым Берліне рэшткі палаца апынуліся ў савецкім сектары акупацыі, а з 1949 года — ў памежнай зоне. Падчас 1957 годзе ўрад ГДР прыняў рашэнне аб зносе палаца Блюхера.

Пасля аб’яднання Германіі ЗША быў вернуты зямельны ўчастак, на якім знаходзіўся палац Блюхера, дзе быў пабудавана новы будынак пасольства ЗША. Урачыстая цырымонія адкрыцця адбылася 4 ліпеня 2008 года.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Палац Блюхера**
Музей Гінеса ў Галівудзе
**Кніга рэкордаў Гінэса** (англ.: The Guinness Book of Records) — штогадовы зборнік сусветных рэкордаў, дасягненняў чалавека, жывёл і прыродных велічынь. Артыкулы ў кнізе размешчаны тэматычна. Упершыню апублікаваная ў 1955 годзе па замове ірландскай броварнай кампаніі «Гінес».

Гісторыя
--------

Напачатку кніга выдавалася як салідны даведнік, але з цягам часу ў яе сталі ўключацца таксама пацешныя і экстравагантныя дасягненні. За першыя некалькі месяцаў было прададзена больш за 5000 асобнікаў. А да 1956 аб’ём продажаў пераваліў за адзнаку 5000000 асобнікаў.

У гісторыі свайго развіцця гэтае выданне прайшло шлях ад публікацыі розных незвычайных рэкордаў да строга адбору рэкордаў на аснове этычнага крытэрыя. Першапачаткова публікаваліся ў тым ліку такія дасягненні, якія негатыўна ўплывалі на здароўе чалавека. У прыватнасці, былі вельмі папулярныя рэкорды па хуткім паяданні ежы. Аднак, ставячы ў аснову маральныя прынцыпы, а не прыбытак, на цяперашні момант прыём такіх рэкордаў (якія шкодзяць здароўю чалавека або жывёл, якія наносяць шкоду навакольнаму асяроддзю і інш.) забаронены.

Сярод самых папулярных катэгорый цяпер — спартыўныя рэкорды (напрыклад, падцягванні за адну хвіліну з вагай 80 фунтаў), пацешныя рэкорды (самая смешная машына), экалагічныя рэкорды (Дзень Зямлі 2020).

На цяперашні момант выдаецца больш чым у 100 краінах свету, на больш чым 23 мовах. У 2005 годзе выйшла юбілейнае, 50-е выданне дадзенага зборніка.

Зноскі
------

1. ↑  Палітыка рэгістрацыі рэкордаў

Літаратура
----------

* Кніга рэкордаў Гінеса // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 359. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кніга рэкордаў Гінэса
* Афіцыйны сайт «Кнігі рэкордаў Гінэса»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Sina Weibo · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · TikTok · YouTube |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Джон Фрэдэрык Кенсет** (англ.: John Frederick Kensett; 22 сакавіка 1816—14 снежня 1872) — амерыканскі мастак і гравёр. Удзельнік школы ракі Гудзон.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 22 сакавіка 1816 года ў горадзе Чэшыр штата Канектыкут у сям’і эмігрантаў. Скончыў школу ў Чэшырскай акадэміі. Затым вывучаў мастацтва гравіравання са сваім бацькам Томасам Кенсетам, а пазней — са сваім дзядзькам Альфрэдам Дэгетам. Працаваў гравёрам у Нью-Хэйвене да 1838 года, пасля чаго пераехаў у Нью-Ёрк на працу ў якасці гравіроўшчыка для банкнот.

У 1840 годзе, разам з Эшэрам Дзьюрандам і Джонам Касілерам, Кенсет наведаў Еўропу, каб вучыцца жывапісу. Там ён сустрэўся і падарожнічаў па еўрапейскіх краінах разам з Бенджамінам Чэмпні. На працягу знаходжання ў Еўропе Кенсет вывучаў і развіваў сваё разуменне галандскага пейзажнага жывапісу XVII стагоддзя. У 1847 годзе разам з Чэмпні яны вярнуліся ў ЗША.

У Нью-Ёрку ён стварыў уласную студыю і пераехаў жыць у гэты горад. Шмат падарожнічаў па Амерыцы і здзейсніў некалькі паездак у Еўропу. У 1872 годзе Кенсет захварэў на пнеўманіі і памёр ад сардэчнай недастатковасці ў сваёй Нью-Ёркскай студыі 14 снежня.

Кенсэт быў вядомым і паспяховым у фінансавым плане мастаком. Ён быў шчодры ў падтрымцы мастацтва і іншых мастакоў. З’яўляўся правадзейным членам Нацыянальнай акадэміі дызайну, заснавальнікам і прэзідэнтам Фонду падтрымкі мастакоў, а таксама заснавальнікам і папячыцелем Метрапалітэн-музея.

Першая поўная біяграфія і даследаванне творчасці мастака былі напісаны амерыканкай Элен Джонсан (1910—1982) у 1957 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  John Frederick Kensett<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  John Frederick Kensett // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
3. ↑  *Driscoll J.* John F(rederick) Kensett // Kensett, John F(rederick) // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2018. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T046254<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56691875'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q103941344'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q810196'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21431157'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | American National Biography · Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10233756 · CiNii: DA06211235 · GND: 121559343 · ISNI: 0000 0001 1561 8549 · LCCN: n84023637 · NLA: 35266745 · NTA: 071959254 · SUDOC: 184026830 · VIAF: 21073920 · ULAN: 500030726 |

 |
Top 2 Stories of Hawa Mahal Jaipur
**Палац Вятроў** (**Хава-Махал**) — пяціяруснае гарэмнае крыло палацавага комплексу джайпурскага махараджы Савай Пратап Сінгха (кіраваў у 1778—1803), пабудаванае з ружовага пясчаніку ў форме вянка Крышны не пазней 1799 года. 

Фасад будынка працяты 953 маленечкімі аконнымі адтулінамі, якія дазвалялі прадзімаць унутраныя памяшканні ў гарачыя дні. Адсюль назва збудавання — «палац вятроў». 

Хава-Махал — галоўная турыстычная славутасць Джайпура і адзін з найбольш вядомых помнікаў раджпуцкай архітэктуры.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Палац вятроў**
**Кніга Юдзіф** («*Книги Иудифъ вдовици*») — пражскае выданне Скарыны, якое выйшла ў свет 9 лютага 1519 года.

Змест кнігі
-----------

На тытульным лісце змешчана гравюра і пашыраная назва кнігі («*Зуполъне выложены на руский языкъ докъторомъ Франциском Скориною изъ славнаго града Полоцька напредъ Богу ко чти и людемъ посполитым к научению*»), а на адвароце — прадмова, у якой Скарына коратка выкладае гісторыю Асірыйскай, Вавілонскай і Персідскай дзяржаў, а таксама абставіны патрыятычнага ўчынку Юдзіфі. У канцы прамовы асветнік указвае, што першапачаткова кніга была напісана на халдзейскай мове. На 3-26 аркушах выдадзены тэкст 16 раздзелаў кнігі Юдзіф, на апошнім аркушы — кароткае пасляслоўе.

Друкарскія асаблівасці выдання
------------------------------

Кніга выдадзена на царкоўна-славянскай мове беларускай рэдакцыі. Фармат выдання — у чвэрць аркуша, аб'ём — 26 аркушаў (адваротны бок апошняга аркуша - пусты), якія сабраны ў 3 сшыткі. Набор выкананы пражскім шрыфтам Скарыны — у 10 радкоў вышынёй 75 мм. Сігнатура адсутнічае. Фаліяцыя змешчана на верхнем баку аркуша ўверсе злева. Выданне ўпрыгожана ілюстрацыяй «Юдзіф і Алаферн» (тытульны ліст), застаўкай і 19 ініцыяламі. У некаторых экзэмплярах гравюра размалявана. Застаўка змешчана перад асноўным тэкстам, на ёй выяўлены шчыт з зацьменнем сонца і сірэн з рыбінымі хвастамі; такая ж застаўка маецца ў яшчэ 7 другіх пражскіх выданнях. Віньетка завяршае тэкст прадмовы. Канцоўка завяршае пасляслоўе да першых 9 раздзелаў кнігі на аркушы 17. Ініцыялы змешчаны ў пачатку раздзелаў, прадмовы і пасляслоўя.

Захавалася 9 экзэмпляраў выдання.

Літаратура
----------

* Францыск Скарына і яго час: Энцыкл. давед./ Беларус. Сав. Энцыклапедыя; Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — 608 с.: іл. ISBN 5-85700-003-3

Спасылкі
--------

| ⛭Выданні ✯ ✰ Францыска Скарыны |
| --- |
| Прага | Псалтыр (1517) · Кніга Іова (1517) · Прытчы Саламонавы (1517) · Кніга Ісуса Сірахава (1517) · Еклезіяст (Саборнік) (1517) · Прамудрасць Божая (1517) · Песня Песням (1518) · Кніга Царстваў (1518) · Кніга Ісуса Навіна (1518) · Юдзіф (1519) · Кніга Суддзяў (1519) · Быццё (1519) · Выхад (1519) · Левіт (1519) · Лічбы (1519) · Другі закон (1519) · Руф (1519) · Эсфір (1519) · Плач Ераміі (1519) · Кніга прарока Даніла (1519) |
| Вільня | Малая падарожная кніжка (Псалтыр (1522)) · Апостал (1525) |
**Хрыстос прызямліўся ў Гародні** — раман Уладзіміра Караткевіча. Раман складзены з 62 раздзелаў і быў надрукаваны ўпершыню па-руску ў 1966, па-беларуску — у 1972.

Раман прысвечаны падзеям беларускай гісторыі XVI стагоддзя. Яму папярэднічаў кінасцэнарый «Хрыстос прызямліўся ў Гародні», які быў скончаны 31 сакавіка 1965 года. Да напісання рамана Караткевіча заахвоціла змешчаная ў «Хроніцы Белай Русі» Мацея Стрыйкоўскага згадка пра з'яўленне на Гродзеншчыне за каралём Жыгімонтам І самазванца, што «сабе прыпісаў і прыўлашчыў» Хрыстова імя, «шалбера па імю Якуб Мялшцінскі». Гэта раман-прытча, філасофскі роздум пра чалавечае прызначэнне.

Як вынікае з эпіграфа, запісу з «Хронікі…» Стрыйкоўскага, падзеі, што апісваюцца ў рамане, маюць адбывацца на пачатку XVI ст. у гады праўлення Жыгімонта I Старога (1506—1548). Многія ж факты, прыведзеныя ў творы, сведчаць, што дзеянне адбываецца ў 20-30-я гг. XVI ст.: згадваецца Бона Сфорца, адзін з герояў рамана кардынал Лотр гаворыць пра выдадзеную Францішкам Скарынам Біблію і пра тое, што «вось трыццацёх год не мінула, як Калумб адкрыў Індыю» і інш.

Гэта раман пра лёс прадстаўнікоў самых розных класаў і праслоек. Пераважная большасць герояў народжаны фантазіяй пісьменніка. Выключэнне складае Кашпар Бекеш (1520—1579), беларускі мысліцель-антытрынітарый. У цэнтры — вобраз Хрыста — Юрася Братчыка, які звязвае ў адно цэлае ўсе сюжэтна-кампазіцыйныя лініі твора і вакол якога разгортваецца асноўнае дзеянне.

Рукапіс рамана невядомы. Машынапіс рамана захоўваецца ў аддзеле рэдкіх кніг і рукапісаў Цэнтральнай бібліятэкі імя Якуба Коласа АН БССР, ф. 11, воп. 1, адз. зах. 41-47, з пералікам у пачатку твора герояў і іх характарыстыкамі, што адсутнічае ў кніжных выданнях рамана, а таксама з адзнакай у канцы: 7 красавіка 1965 г. — 29 красавіка 1966 г. Чалябінск — Рагачоў. Упершыню выйшаў на беларускай мове ў 1972 годзе (Мінск, «Мастацкая літаратура»), увайшоў у склад другога тома «Выбраных твораў» Уладзіміра Караткевіча (Мн.: Маст. лiт. 1980). У «Зборы твораў» друкаваўся паводле асобнага кніжнага выдання 1972 года.

Выходзіў у аўтарызаваным перакладзе Навума Кісліка на рускай мове («Нёман», 1966, № 11-12). Выдадзены ў перакладзе Вацлава Жыдліцкага на чэшскай мове (Прага, 1979), Малгажаты Бухалік — на польскай (2012). У 1967 годзе паводле рамана на кінастудыі «Беларусьфільм» створаны аднайменны фільм.

Зноскі
------

1. ↑  Караткевіч апярэдзіў Умберта Эка і Дэна Браўна

Літаратура
----------

* *Караткевiч У.* Збор твораў у 8 т. Т 6. [Тэкст] / У. Караткевiч.— Мн.:Маст. Лiт. 1990. — 492, [1] с. 4л. Ил. — Кам.: с. 491—493.

| ⛭Уладзімір Караткевіч |
| --- |
| Творы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Раманы | 
* Леаніды не вернуцца да Зямлі
* Каласы пад сярпом тваім
* Хрыстос прызямліўся ў Гародні
* Чорны замак Альшанскі

 |
| Аповесці | 
* Дзікае паляванне караля Стаха
* У снягах драмае вясна
* Цыганскі кароль
* Сівая легенда
* Зброя
* Ладдзя Роспачы
* Чазенія
* Лісце каштанаў
* Крыж Аняліна

 |
| Іншае | Зямля пад белымі крыламі |

 |
| Памяць | Музей Уладзіміра Караткевіча |
Руіны палаца Ардашыра

**Палац Ардашыра** (перс.: قلعه اردشير بابکان) або **Атэш-Кадэх** (آتشکده) — адна з рэзідэнцый першага сасанідскага цара Ардашыра, выбудаваная ім поплеч крэпасці Галех-Дахтар прыблізна ў 224 годзе. Руіны — у наваколлях сучаснага Фірузабада (вобласць Фарс). 

Нароўні з Сервестанскім палацам уяўляе вялікая цікавасць як адзін з нешматлікіх захаваных помнікаў сасанідскай архітэктуры. Разваліны займаюць участак памерам 105 на 55 метраў. У старажытнасці перад палацам меўся штучны вадаём. 

У 1997 г. улады Ірана прапанавалі ЮНЕСКА уключыць Атэш-Кадэх разам з Галех-Дахтарам у спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны.

Зноскі
------

1. ↑  Firuzabad Ensemble - UNESCO World Heritage Centre
**Кніга гісторыі франкаў** (лац.: Liber historiae Francorum) — ананімная хроніка VIII стагоддзя, вядомая таксама пад назвай «**Дзеянні франкскіх каралёў**» (лац.: Gesta rerum Francorum).

Апісанне
--------

Першапачатковы варыянт хронікі (так званы *Варыянт A*) складзены ў 727 годзе асобай, якая пражывала ў раёне горада Лан. Затым незадоўга да 737 года хроніка была зноў адрэдагавана (*Варыянт B*). Аўтар быў жыхаром Нейстрыі, і яго анты-аўстразійскія настроі досыць выразна праяўляюцца ў хроніцы. Галоўнымі добрымі якасцямі манарха аўтар лічыў здольнасць караля кіраваць дзяржавай у згодзе са знаццю. Ён не імкнецца прыхаваць недахопы каралёў (напрыклад, у главе 44-й рэзкай крытыкуецца кароль Хлодвіг II), але ў канфліктах паміж манархам і знаццю яго сімпатыі знаходзяцца на баку каралеўскай улады. Дзякуючы сваёй папулярнасці ў Раннім Сярэднявеччы, «Кніга гісторыі франкаў» захавалася ў шматлікіх рукапісах.

У пачатку сачыненні аўтар выкарыстоўваў франкскія паданні (у тым ліку паданне пра траянскае паходжанне франкаў), пралог «Салічнай праўды» і «Гісторыю франкаў» Грыгорыя Турскага. Перыяд пачатку VII стагоддзя апісаны ім на падставе вусновых сведчанняў («Хронікі» Фрэдэгара ён не ведаў). Найбольш значная частка «Кнігі гісторыі франкаў» пачынаецца з 642 года (главы 43—53), калі аўтар пачынае выкарыстоўваць не захаваныя да нашых дзён гістарычныя крыніцы, а затым піша як сведка падзей. «Кніга гісторыі франкаў» з'яўляецца каштоўным дапаўненнем да пра-аўстразійскага сачынення Прадаўжальнікаў Фрэдэгара, разам з якім дае даволі поўную карціну падзей у Франкскай дзяржаве другой паловы VII — першай траціны VIII стагоддзяў.

Выданні
-------

*Іншамоўныя выданні:*

* Liber historiae Francorum. — Monumenta Germaniae Historica. SSRRMM. T.II. — Hannoverae: Impensi Bibliopolii Hahniani, 1888. — С. 215—328. — 580 с.
* Liber Historiae Francorum / Edit. and transl.with an Introd. by B.S.Bachrach. Coronado Press,1973.  (англ.)
* Das Buch von der Geschichte der Franken. — Quellen zur Geshichte des 7. und 8. Jahrhundersts. Ausgewaehite Quellen zur deutschen Gechichte des Mittelalters. — Darmstadt, 1982. — Т. 4a.  (ням.)
* Кніга гісторыі франкаў **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Усходняя літаратура. — рускі пераклад паводле нямецкага выданні 1982 года. Архівавана з першакрыніцы 6 снежня 2008. Праверана 18.2.2011.
* фрагменты: Хроники длинноволосых королей. — СПб.: Азбука-классика, 2004. — 352 с. — ISBN 5-352-00705-7.

Літаратура
----------

* *Люблинская А. Д.* Источниковедение истории средних веков. — Л.: Издательство Ленинградского университета, 1955. — С. 66. — 374 с.

Спасылкі
--------

* Прадмова да рускага перакладу «Кнігі гісторыі франкаў» **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Усходняя літаратура. Архівавана з першакрыніцы 10 мая 2012. Праверана 18.2.2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 121137532 · LCCN: n86060859 · SUDOC: 029530415 · VIAF: 186740726 |
«Французскі сад»
**Палац Браніцкіх** — рэзідэнцыя кароннага гетмана Клеменція Браніцкага ў Беластоку (1689—1771), якая будавалася ў стылі барока ў сярэдзіне XVIII стагоддзя як «падляшскі Версаль». Па раскошнаму ўбранню і вытанчанасці аздаблення не саступаў каралеўскаму палацу ў Вілянуве.

У пейзажным парку захаваліся павільён для гасцей, арсенал, аранжарэя і іншыя будынкі. Дзякуючы намаганням Яна Клеменса Браніцкага Беластоку ў 1749 годзе каралём Аўгустам Саксонскім было нададзена Магдэбургскае права.

У 1802 годзе, пасля падзелаў Рэчы Паспалітай, спадкаемцы прадалі рэзідэнцыю каралю Прусіі. Пасля Тыльзіцкага міру 1807 года палац перайшоў у рукі расійскага імператара Аляксандра I. Пасля гэтага дрэвы і кусты з палацу былі вывезены ў царскія рэзідэнцыі, а больш за дваццаць скульптураў з саду — у Санкт-Пецярбург. У 1826 годзе былі дэмантаваны скульптуры, якія ўпрыгожвалі атык, ліквідаваны арнаменты фасада ў стылі ракако, а таксама скінутыя з даху барочныя шлемы.

Пад час Першай сусветнай вайны палац амаль не пацярпеў, а пад час Другой сусветнай вайны на 70 працэнтаў быў знішчаны.

У 1946—1960 гадах вялася перабудова палаца ў тым выглядзе, які ён меў у XVIII стагоддзі.

Цяпер у палацы знаходзіцца рэктарат Беластоцкага медыцынскага ўніверсітэта. У вялікай актавай зале дзякуючы яго выдатнай акустыцы ладзяцца рэгулярныя конкурсныя слуханні хораў у рамках міжнародных фестывляў царкоўнай музыкі.

Зноскі
------

1. ↑  Визначні місця в місті Білосток // Палац Браницьких(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Беластоцкі палац**
* Афіцыйная старонка Архівавана 2 лістапада 2018. (польск.)
**Аляксандр Аляксандравіч Зянькоў** (нар. 25 лютага 1977, Віцебск) — беларускі навуковец, урач і палітык. Кандыдат медыцынскіх навук.

Біяграфія
---------

Скончыў Віцебскі дзяржаўны ордэна Дружбы народаў медыцынскі ўніверсітэт, урач-лячэбнік.

Працаваў старшым лабарантам, асістэнтам кафедры шпітальнай хірургіі Віцебскага дзяржаўнага ордэна Дружбы народаў медыцынскага ўніверсітэта, загадчыкам аддзялення таракальнай і сасудзістай хірургіі ўстановы аховы здароўя «Віцебская абласная клінічная бальніца». Загадчык кардыяхірургічнага аддзялення ўстановы аховы здароўя «Віцебская абласная клінічная бальніца».

Выбіраўся членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Аўтар 57 навуковых прац, у тым ліку адной манаграфіі і чатырох рацыяналізатарскіх прапаноў.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі», юбілейнымі медалямі «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», «65 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. 1 2  Зеньков Александр Александрович — Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1512428'></a>
2. ↑  Зеньков Александр Александрович Архівавана 22 кастрычніка 2020.
3. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь чацвёртага склікання
**Мінскі дзяржаўны аўтамеханічны каледж імя М. С. Высоцкага**, папярэдняя назва *Мінскі аўтамеханічны тэхнікум* (1945—2001), быў заснаваны ў 1945 годзе і з'яўляецца адным з найстарэйшых ССНУ рэспублікі. За гады свайго існавання каледж выпусціў больш за 20 тысяч выпускнікоў.

У маі 2014 года каледжу было прысвоена імя Героя Беларусі, акадэміка М. С. Высоцкага. На дадзены момант у каледжы навучаецца каля 2 тысяч навучэнцаў дзённага і завочнага аддзялення. МДАК імя М. С. Высоцкага ўключае ў сябе 2 навучальных корпуса, навучальныя майстэрні, навучальны аўтадром і інтэрнат.

З мая 2011 года адкрыты кабінет для вывучэння замежнай мовы, які абсталяваны самай сучаснай тэхнікай.

Гісторыя
--------

29 кастрычніка 1945 Галоўным упраўленнем навучальных устаноў НКСМ тэхнікуму выдзелена грузавая машына з Масквы, на якой быў перададзены груз: навучальныя дапаможнікі, кнігі, папера, спальны інвентар. Створаны прафсаюзны камітэт, першасныя камсамольская і партыйная арганізацыі тэхнікума, а ўжо 29 жніўня загадам НКСМ № 340/с ад 29.08.1945 г. і пастановай Дзяржаўнага камітэта абароны СССР 9905с ад 26.08.1945 г. Мінскі аўтамеханічны тэхнікум увайшоў у строй дзеючых. 31 мая 1945 Загадам Народнага камісарыята сярэдняга машынабудавання (НКСМ) № 287 ад 1945.05.31 г. тэхнікум быў уключаны ў спіс мінскіх навучальных устаноў з указаннем плана прыёму навучэнцаў на 1945/46 навучальны год.

12 сакавіка 1963 года быў здадзены ў эксплуатацыю будынак інтэрната па вул. Касманаўтаў агульнай плошчай 3287 кв. м.

У 1991 годзе здадзены ў эксплуатацыю другі вучэбны корпус, пабудаваны на сродкі МАЗ (генеральны дырэктар — выпускнік тэхнікума Лаўрыновіч М. Ф.). Праз год, у 1992 годзе, пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 07.02.1992 г. тэхнікум прыняты ў рэспубліканскую ўласнасць і падпарадкаванне Міністэрству адукацыі Рэспублікі Беларусь. У гэтым жа годзе быў створаны вылічальны цэнтр.

У 2000 годзе тэхнікум быў узнагароджаны Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь. У кастрычніку гэтага года быў адкрыты музей гісторыі тэхнікума. Загадам Міністра адукацыі № 53 ад 5 жніўня 2001 года Мінскі аўтамеханічны тэхнікум быў перайменаваны ў УА «Мінскі дзяржаўны аўтамеханічны каледж».

Музей гісторыі каледжа
----------------------

У 2000 годзе ў аўтамеханічным тэхнікуме адбылося адкрыццё Музея гісторыі тэхнікума (з 2001 года — каледжа). Актыўную працу па яго стварэнню праводзіў гісторыка-краязнаўчы гурток, якім кіравала ветэран тэхнікума выкладчык гісторыі Г. М. Ганчарова.

Музейныя матэрыялы падабраны ў залежнасці ад іх магчымасці раскрыць канкрэтную тэму ў храналагічнай паслядоўнасці. Асноўныя, найбольш значныя падзеі і факты з жыцця МДАК выкладзены ў раздзеле «Хроніка найважнейшых падзей у гісторыі каледжа». Па тэксце «Хронікі» ў памяшканні музея паслядоўна размяшчаюцца асобныя стэнды.

Вядомыя выпускнікі
------------------

* Міхаіл Сцяпанавіч Высоцкі
* Мікалай Мікітавіч Слюнькоў
* Мікалай Пятровіч Вяршынін (нар. 1940) — беларускі паэт-сатырык.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт каледжа