**Вуглакрыльніца С-белае** (*Polygonia c-album*) — дзённы матылёк з сямейства *Німфаліды*.

Назва
-----

Названая па адметнай прыкмеце — наяўнасці белай плямы на ніжнім боку задняга крыла ў выглядзе лацінскай літары «c».

Апісанне
--------

Даўжыня пярэдняга крыла імага — 16-29 мм Размах крылаў 40-52 мм. Асноўны фон крылаў вохрыста-рыжы. Задні край пярэдняга крыла з характэрнай паўкруглай выразкай. Палавы дымарфізм выяўлены слаба. Бурая маргінальная перавязь на крылах характарызуецца шэрагам жоўтых лунак. Крылы з ніжняга боку з малюнкам з бурых адценняў, якія імітуюць кару дрэва і з выразным белым значком на вонкавай мяжы цэнтральнага вочка. Цэнтральнае вочка на задніх крылах не замкнёнае. Знешні край крылаў моцна абведзены, з прыкметнымі выступамі на жылках M1 і Cu2 на пярэдніх крылах і на жылках M3 і Cu2 — на задніх.

* ♂♂
* ♂ △♂ △
* ♀♀
* ♀ △♀ △

Характэрная белая пляма на ніжнім боку задняга крыла ў выглядзе лацінскай літары «c»
Яйка
Вусень

Арэал і месцапражыванне
-----------------------

Знешнетрапічная Еўразія да Японіі ўключна, Паўночная Афрыка. Жыве на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы акрамя паясу тундраў і пустыняў. Сустракаецца ў разнастайных натуральных біятопах, у лясах, на прасеках, на сельгасугоддзях, на тэрыторыі гарадоў і пасёлкаў і г. д. Падымаецца ў горы да 2000 м над узр. м. Від з'яўляецца актыўным мігрантам.

Біялогія
--------

За год развіваецца ў двух пакаленнях. Біялогія віду досыць цікавая. Матылі выходзяць з кукалак у канцы чэрвеня, пры гэтым сярод асобін з тыповай афарбоўкай прыкладна адну трэць матылькоў складае светлая лётная форма *hutchinsoni* (Robson). Дадзеная форма адрозніваецца вохрыстай афарбоўкай ніжняга боку крылаў і менш парэзаным бакамі крылаў. Матылі тыповай формы актыўныя да позняй восені, зімуюць і вясной наступнага года лётаюць да пачатку чэрвеня. Асобіны летняй морфы, пераважна, жывуць толькі да канца ліпеня, а іх нашчадкі — другое пакаленне — тое, якое мае тыповую форму, з'яўляецца ў пачатку жніўня і таксама зімуе.

Матылі адрозніваюцца хуткім палётам. У спакоі звычайна садзяцца на лісці дрэў або кустоў, часта склаўшы крылы. Даволі часта, распластаўшы крылы, матылі могуць прымаць «сонечныя ванны». Імага харчуюцца нектарам розных відаў травяністых і хмызняковых раслін, закіслым сокам дрэў і пераспелымі пладамі, ахвотна садзяцца на вільготную глебу па краях лужын і вадаёмаў, а таксама на экскрыменты жывёл. Самцы, ахоўваючы сваю тэрыторыю, ладзяць шлюбныя паядынкі.

Жыццёвы цыкл
------------

Перазімавалыя самкі адкладваюць па аднаму яйку на розныя віды кустоў і травяністых раслін. Стадыя яйка каля 5 дзён. Вусені трымаюцца звычайна на ніжнім боку лісця, радзей могуць змацоўваць яго сагнутыя краі шаўкавінай, робячы прытулак. Вусені акукляюцца на кармавых раслінах або ў хованцы. Кукалка свабодная і прымацоўваецца галавой уніз. Працягласць стадыі кукалкі — 9-15 дзён.

### Кармавыя расліны вусеня

* Ляшчына звычайная (*Corylus avellana*)
* Агрэст (*Ribes uva-crispa*)
* Хмель звычайны (*Humulus lupulus*)
* Зарніца (*Linaria*), асабліва *Linaria vulgaris*
* Бружмель (*Lonicera*)
* Парэчкі (*Ribes*), асабліва Парэчкі чорныя (*Ribes nigrum*) і Парэчкі чырвоныя (*Ribes rubrum*)
* Маліна (*Rubus*), асабліва Маліна звычайная (*Rubus idaeus*)
* Вярба (*Salix*), асабліва Вярба белая (*Salix alba*) і Брэднік (*Salix caprea*)
* Вяз (*Ulmus*), асабліва *Ulmus glabra*
* Крапіва (*Urtica*), асабліва Крапіва двухдомная (*Urtica dioica*)

Падвіды
-------

* *Polygonia c-album c-album* (Linnaeus, 1758)
* *Polygonia c-album agnicula* Moore, 1872 Непал
* *Polygonia c-album asakurai* Nakahara, 1920 Тайвань
* *Polygonia c-album extensa* (Leech, [1892]) Кітай
* *Polygonia c-album hamigera* (Butler, 1877) Усурыйскі край
* *Polygonia c-album imperfecta* Blachier, 1908 Паўночная Афрыка
* *Polygonia c-album koreana* Bryk, 1946 Карэя
* *Polygonia c-album kultukensis* (Kleinschmidt, 1929) Забайкалле
* *Polygonia c-album sachalinensis* Matsumura, 1915 Сахалін

Падобныя віды
-------------

* Polygonia c-aureum  (Linnaeus, 1758)
* Polygonia egea  (Cramer, 1775). Адрозніваецца тым, што на ніжнім боку задніх крылаў ў сярэдняй частцы маецца маленькі белы значок, падобны на лацінскую літару L. А ў сярэдняй частцы задніх крылаў маецца толькі 2 чорных плямы.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780445975 |