recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Тышкевіч.
**Беа́та Тышке́віч** (польск.: Beata Tyszkiewicz; нар. 14 жніўня 1938, Вілянуў паблізу Варшавы) — польская кінаактрыса.

3 роду Тышкевічаў. Вучылася ў Вышэйшай тэатральнай школе ў Варшаве (1957—58). Дэбютавала ў фільме «Помста» (1957).

Творчасць Беаты Тышкевіч вызначаецца артыстызмам, тонкім адчуваннем стылявых асаблівасцей твора. Сярод значных дасягненняў — ролі ў фільмах рэжысёраў А. Вайды «Самсон» (1961), «Попел» (1965), «Усё на продаж» (1968); К. Занусі «Кантракт» (1980), «Дотык рукі» (1992). Здымалася ў СССР («Дваранскае гняздо», 1969; «Еўрапейская гісторыя», 1984), на кінастудылх іншых краін. Сярод іншых фільмаў: «Рукапіс, знойдзены ў Сарагосе» (1964), «Марыся і Напалеон» (1966), «Лялька» (1968), «Новыя амазонкі» («Сексмісія»), «Эдзіт і Марсель» (абодва 1983), «Двое» (1988), «Фердыдурке» (1991), «Малы Апакаліпсіс» (1992), «Прыгожая незнаёмка» (1993), «Немцы» (1996), «Закаханыя» (1999), «У жніўні 1944» (2000). Знялася ў тэлесерыялах: «Стаўка большая, чым жыццё» (1967), «Вялікая любоў Бальзака» (1973), «Польскія дарогі» (1977), «Найдаўжэйшая вайна сучаснай Еўропы» (1981), «Слава і хвала» (1997), «Пракажоная» (2000) і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Beata Tyszkiewicz // filmportal.de — 2005. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812'></a>



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск · Rotten Tomatoes |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет |
| Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 13062703 · BNF: 13983412m · GND: 133187640 · ISNI: 0000 0001 0889 1432 · LCCN: no2004055790 · NKC: xx0181722 · NUKAT: n2003033038 · SUDOC: 113366914 · VIAF: 38099891 |

 |
**Пытальнік** (**?**) — знак прыпынку, ставіцца звычайна ў канцы сказа для выражэння пытання або сумнення. Пытальнік ставіцца ў канцы простага сказа (у тым ліку слова-сказа), якім выражаецца прамое пытанне: *Адкуль тут музыка нясецца? Чыя тут песня ў душу льецца?* (Я. Колас). Пытальнік ставіцца ў канцы складаназалежнага сказа, калі пытанне выражана ў галоўнай і даданай частках або толькі ў галоўнай: *Край мой родны! Дзе ж у свеце край другі такі знайсці, дзе б магла так, поруч з смеццем, гожасць пышная ўзрасці?* (Я. Колас). Пытальнік можа ставіцца ў канцы складаназалежнага сказа і тады, калі прамое пытанне заключаецца ў даданай частцы: *І скажы, дзядок, адкуль хмары гэтыя выходзяць?* (Я. Колас). Пытальнік ставіцца ў канцы складаназлучанага і бяззлучнікавага складанага сказа, калі кожная яго частка або толькі апошняя частка выражае пытанне: *Ці гэта казку лес складае, ці даль ачнулася нямая і немасць песняй парушала?* (Я. Колас). У пытальных сказах з аднароднымі членамі сказа пытальнік можа ставіцца пасля кожнага аднароднага члена з мэтай раздзялення пытання: *Стрэл адзінокі рэхам трывожна глухім дакаціўся да іх. Што гэта? Стрэл паляўнічы? Ці знак таямнічы?* (А. Куляшоў).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4198764-0 · Microsoft: 2776543326 |
**Дзярэчынскі палац Сапегаў** — палаца-паркавы ансамбль, які быў пабудаваны ў 1786 годзе ў в. Дзярэчын Зэльвенскага раёна.

Гісторыя
--------

Створаны ў стылі класіцызму паводле праекту архітэктараў Я. С. Бекера і Л. Гуцэвіча як ваенная навучальная ўстанова («Акадэмія»). Фундатар — канцлер вялікі літоўскі А. Сапега. У пачатку XIX стагоддзя яго сын Францішак перарабіў будынак на палац і абкружыў яго паркам. За ўдзел Ф. Сапегі ў паўстанні 1831 г. палац секвестраваны царскімі ўладамі. У пачатку XX стагоддзя перароблены ў ваенныя казармы (да 1906 г.).

Палацава-паркавы комплекс знішчаны ў 1920—1930-я гады.

Архітэктура
-----------

Палац да 1914 года
Палац — аднапавярховы прамавугольны ў плане мураваны будынак. Цэнтральная частка з мансардай на галоўным фасадзе была вылучана васьмікалонным дарычным порцікам з трохвугольным франтонам, аздобленым ляпным геральдычным картушам. Пакаты вальмавы дах быў схаваны парапетам. У дэкоры фасадаў выкарыстоўваліся рытмічна размешчаныя прамавугольныя філёнгі і вокны. Планіроўка калідорная з квадратнай залай у цэнтры. Сярод памяшканняў вызначаліся карцінная галерэя, археалагічны кабінет і бібліятэка (пасля секвестрацыі мастацкія каштоўнасці вывезеныя ў Санкт-Пецярбург).

Палац размяшчаўся ў парку рэгулярна-тэрасавага тыпу («Малы Версаль») з сістэмай ставоў.

Карцінная галерэя
-----------------

* Невядомы мастак. «Султан Мехмед III»Невядомы мастак. «Султан Мехмед III»
* Якаб Іорданс. «Ісус Хрыстос у доме Марыі і Марты»Якаб Іорданс. «Ісус Хрыстос у доме Марыі і Марты»
* Франчэска Франча  (руск.) (бел.. «Мадонна і Дзіця»Франчэска Франча  (руск.) (бел.. «Мадонна і Дзіця»

У мастацтве
-----------

Палац Сапегаў у Дзярэчыне. Малюнак Напалеона Орды, 1877 г.
Палац адлюстраваны на акварэлі Н. Орды.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6), С. 164.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Палаца-паркавы ансамбль (Дзярэчын) на Вікісховішчы |

* Палаца-паркавы ансамбль (Дзярэчын) на сайце Radzima.org
* [ Палаца-паркавы ансамбль (Дзярэчын)] на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Рэвалюцыйнае лета** (англ.: Revolution Summer) — грамадскі рух на хардкор-панк-сцэне Вашынгтона, акруга Калумбія, які адбыўся летам 1985 года.

Гісторыя
--------

З канца 1970-х гадоў да пачатку 1980-х гадоў у Вашынгтоне, акруга Калумбія, была квітнеючая хардкор-панк-супольнасць. Нядоўгая па часе сцэна з’яўляецца адной з самых уплывовых у Злучаных Штатах. Гурт «Bad Brains» былі раннім уплывам на хуткастны хардкор-панк, а «Straight edge» ўвасобіўся ў выніку ў «Minor Threat». Да 1984 года сцэна была ахопленая гвалтам, скінхэды прыходзілі на хардкор-панк-канцэрты ў акрузе Калумбія, каб біцца. Шоу перарасталі ў вандалізм.

Згуртаваная супольнасць вакол «Dischord Records», якая дапамагла стварыць сцэну, вырашыла пакінуць яе і стварыць новую альтэрнатыўную музычную сцэну ў горадзе. Гэтая сцэна павінна была быць больш дасведчанай на тэму сэксізма традыцыйнай панк-сцэны, ахопліваць правы жывёл і вегетарыянства, а таксама супрацьстаяць мошынгу і гвалту на канцэртах.

Зноскі
------

1. ↑  13 Essential DC Hardcore Albums **(нявызн.)**. *Sterogum* (17 кастрычніка 2012). Праверана 3 June 2021.

Спасылкі
--------



* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Сядзіба Чарноцкіх «Нача Брындзоўская»** — помнік сядзібнай архітэктуры класіцызму. Пабудаваны ў 1810—1815 гг. у вёсцы Нача Ляхавіцкага раёна.

Гісторыя
--------

Да канца XVIII ст. маёнтак знаходзіўся ва ўласнасці езуіцкага ордэна.

Сядзібай валодалі Неміровічы, Табаровічы, езуіты, Брындзы, Масальскія, Чарноцкія.

Занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння.

Архітэктура
-----------

Палац у Начы (выгляд ззаду).
Мураваны аднапавярховы прамавугольны ў плане будынак стаіць на высокім цокалі і накрыты двухсхільным дахам. Высокія прамавугольныя вокны завершаныя сандрыкамі. Цэнтральная частка галоўнага фасада вылучаная манументальным шасцікалонным порцікам з трохвугольным франтонам, прарэзаным круглым акном. Да тарцоў будынку прыбудаваныя тэрасы.

Помнік рэспубліканскага значэння.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------



|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Палаца-паркавы ансамбль (Нача) на Вікісховішчы |

* Палаца-паркавы ансамбль (Нача) на сайце Radzima.org
* Палаца-паркавы ансамбль (Нача) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**«Сельгастэхпраект»** — колішні праектны інстытут у Мінску. Размяшчаўся ў будынку па вуліцы Крапоткіна, 44 (1978, арх. Б. Ларчанка, І. Васілевіч).

Гісторыя
--------

Праектна-тэхналагічны інстытут Дзяржаўнага камітэта БССР па вытворча-тэхнічным забеспячэнні сельскай гаспадаркі створаны ў 1968 годзе на базе спецыяльнага канструктарска-тэхналагічнага бюро.

Ліквідаваны 14 красавіка 2018 года.

Кірункі працы
-------------

Асноўныя кірункі працы: паскарэнне навукова-тэхнічнага прагрэсу і павышэнне эфектыўнасці сельскагаспадарчай вытворчасці на аснове распрацоўкі поўнага комплексу тэхнічнай дакументацыі для стварэння новай тэхнікі, прагрэсіўных тэхналогій, арганізацыя вытворчасці, працы і кіравання на прадпрыемствах галіны; абагульненне і распаўсюджванне перадавога вопыту; распрацоўка праектна-каштарыснай дакументацыі для рэканструкцыі і будаўніцтва вытворчых аб’ектаў Дзяржкамсельгастэхнікі БССР, для механізацыі, электрыфікацыі, рэканструкцыі і будаўніцтве жывёлагадоўчых фермаў.

Зноскі
------

1. 1 2 3  «Сельхозтехпроект» // Минск. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. – Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1983. – 467 с.
2. ↑  Сельгастэхпраект у базе Kartoteka.by

Літаратура
----------

* «Сельхозтехпроект» // Минск. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. – Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1983. – 467 с.
**Рэвалюцыйныя ўзброеныя сілы Калумбіі — Армія народа, РУСК-АН** (ісп.: Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia — Ejército del Pueblo), **ФАРК** (ісп.: FARC) — марксісцка-ленінісцкая калумбійская паўстанцкая арганізацыя. Большасць краін (напрыклад, ЗША, Канада, краіны Еўрасаюза і большасць лацінаамерыканскіх дзяржаў) лічаць FARC тэрарыстычнай арганізацыяй. Куба і Венесуэла вызнаюць такую класіфікацыю нясправядлівай і настойваюць, што гэта арганізацыя — партызанская ваенная сіла.

Гісторыя
--------

Арганізацыя была сфарміравана ў 1960-х гадах, як ваеннае крыло Камуністычнай партыі Калумбіі. Хаця спачатку FARC сапраўды выступала, як партызанскае леварадыкальнае аб’яднанне, пазней у 1980-х пачала таксама займацца наркагандлем і выкраданнем закладнікаў. Такая супрацьпраўная дзейнасць супярэчыла шматлікім нормам, у тым ліку і Жэнеўскай канвенцыі. Такая практыка іх дзейнасці асуджалася таксама і камуністычнай партыяй, што прывяло да разрыву FARC з кампартыяй Калумбіі. У 1990-х была заснавана асобная Падпольная камуністычная партыя Калумбіі, якая з’яўляецца ідэалагічным крылом FARC.

Дзейнасць
---------

Падраздзяленні FARC знаходзяцца па большай частцы ў паўднёваўсходніх правінцыях краіны, у джунглях падножжа Андаў, на каля 20 % тэрыторыі Калумбіі. Дакладных дадзеных аб колькасці арганізацыі не існуе — за рознымі адзнакамі колькасць байцоў вагаецца ад 8000 да 18000. З прыходам да ўлады ўрада прэзідэнта Альвара Урыбэ войскі Калумбіі пры тэхнічнай і фінансавай падтрымцы ЗША вялі вельмі паспяховую кампанію супраць паўстанцаў. У сакавіку 2008 г. быў забіты другі па значнасці лідар арганізацыі. Па дадзеных ураду Калумбіі, у апошні час арганізацыі было нанесена шмат адчувальных удараў і яе колькасць паменшылася да каля 6000 чалавек.

Найбольшую ўвагу арганізацыя прыцягвае да сябе дзякуючы вялікай колькасці закладнікаў, якіх яна ўтрымлівае. Па колькасці выкрадзеных людзей FARC лідыруе ў Калумбіі. Закладнікаў бяруць пераважна для атрымання выкупу і як прылада ўплыву на ўрад краіны. Некалькі вядучых міжнародных арганізацый і палітыкаў, такіх як Уга Чавес спрабавалі ўгаварыць FARC вызваліць закладнікаў. Паўстанцы таксама прымаюць удзел у гандлі наркотыкамі і зброяй, пераважна для фінансавання сваёй дзейнасці. FARC таксама брала адказнасць за тэрарыстычныя акты, выбухі ў гарадох краіны і забойствы палітыкаў.

Зноскі
------

1. ↑  Lenta.ru: У свеце: «Рэвалюцыйныя ўзброеныя сілы Калумбіі» выбралі новага лідара
2. ↑  Lenta.ru: Свет: Злачыннасць: Лідараў калумбійскіх паўстанцаў прысудзілі да 40 гадоў турмы
3. ↑  Ці скончыцца ў Калумбіі грамадзянская вайна?

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рэвалюцыйныя ўзброеныя сілы Калумбіі — Армія народа
* Расійскі сайт FARC (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 4033628 · BNC: a11247691 · BNE: XX192035 · BNF: 123687064 · GND: 2124716-X · ISNI: 0000 0001 2170 7951 · LCCN: n85045816 · NKC: ko2017955150 · LIBRIS: 322217 · SUDOC: 032708866 · VIAF: 264237231 |

 |
**Рывас** (ісп.: Rivas) — дэпартамент у Нікарагуа.

Дэпартамент Рывас знаходзіцца на крайнім паўднёвым захадзе Нікарагуа. На захадзе яго тэрыторыя абмываецца водамі Ціхага акіяна, на ўсходзе ад яго знаходзіцца возера Нікарагуа, у паўднёвай частцы дэпартамента праходзіць дзяржаўная мяжа паміж Нікарагуа і Коста-Рыкай. Плошча дэпартамента складае 2.155 км². Колькасць насельніцтва - 170.000 чалавек (ацэнка на 2006 год). Шчыльнасць насельніцтва - 79 чал. / км². Галоўны горад дэпартамента - Рывас.

Галоўнымі славутасцямі дэпартамента Рывас з'яўляюцца пясчаныя пляжы заліва Сан-Хуан-дэль-Сур на Ціхім акіяне і вулкан Аметэпэ на найбуйнейшым аднайменным востраве возера Нікарагуа.

У адміністрацыйным плане дэпартамент Рывас падпадзяляецца на 10 муніцыпій:

* Альтаграцыя
* Белен
* Буэнас Айрэс
* Кардэнас
* Маёгальпа
* Патасі
* Рывас
* Сан-Хорхэ
* Сан-Хуан-дэль-Сур
* Тола
Рэвалюцыя ў Кыргызстане (2010) (Кыргызстан)  
БішкекБішкек
ТаласТалас
ТакмокТакмок
НарынНарынМесцы асноўных падзей
**Рэвалюцыя ў Кыргызстане, 2010** — дзяржаўны пераварот, які адбыўся 7 красавіка 2010 на хвалі антыўрадавых выступленняў і масавых беспарадкаў, якія ахапілі Кыргызстан у пачатку красавіка 2010. 

Асноўныя падзеі адбываліся ў сталіцы краіны — Бішкеку, гарадах Талас, Такмок і Нарын. Загінула больш за 75 чалавек, атрымалі раненні звыш 1500 чалавек. 

Галоўнымі прычынамі рэвалюцыі стала незадаволенасць народа нарастаннем аўтарытарных тэндэнцый падчас прэзідэнцтва Курманбека Бакіева, які ў сваю чаргу прыйшоў да вышэйшай улады ў краіне дзякуючы папярэдняй — «цюльпанавай» — рэвалюцыі 2005. Непасрэднай падставай для народных хваляванняў сталі павышэнне камунальных тарыфаў на святло і цяпло, распродаж буйных дзяржаўных актываў, карупцыя, арышты апазіцыйных лідараў напярэдадні народных сходаў. Дыскусійным у грамадстве было і пытанне аб амерыканскай ваеннай прысутнасці. 

Павышэнне камунальных тарыфаў у Кыргызстане было выклікана ўздаражаннем з 1 красавіка імпарту энергарэсурсаў з Расіі пасля стварэння апошняй з Беларуссю і Казахстанам у пачатку 2010 мытнага саюзу.

З пачаткам беспарадкаў прэзідэнт Бакіеў пакінуў сталіцу і ўкрыўся на поўдні краіны ў горадзе Ош. Праціўнікі Бакіева стварылі пераходны ўрад на чале з Розай Атунбаевай. 

У адрозненне ад Цюльпанавай рэвалюцыі 2005 рэвалюцыя 2010 не была звязана з выбарчым працэсам і не арганізоўвалася па «аранжавай» («аксамітнай») тэхналогіі, для падзей 2010 характэрныя рысы класічнай рэвалюцыі. Абедзве рэвалюцыі азнаменаваліся маштабным марадзёрствам у гарадах, якія сталі арэнай асноўных падзей.

19 красавіка 2010 адхілены ад улады прэзідэнт Кыргызстана Курманбек Бакіеў разам з сям'ёй прыбыў у Мінск. 21 красавіка ён заклікаў міжнародную супольнасць не патураць перавароту ў Кыргызстане.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Эры.

**Эры** (англ.: Erie [ˈɪri], фр.: Érié) — возера ў Канадзе і ЗША, чацвёртае зверху ў сістэме Вялікіх азёр. Маючы плошчу 25700 км², Эры займае па гэтым параметры 13 месца сярод азёр свету (улічваючы Каспійскае і Аральскае мора). Возера выцягнутае з захад-паўднёвага захаду на ўсход-паўночны ўсход на 388 км пры шырыні да 92 км. Возера абмывае берагі амерыканскіх штатаў Агая, Пенсільванія і Нью-Ёрк і канадскай правінцыі Антарыа. Абсалютная адзнака люстэрка вод 173,8 м. Шматлікія астравы ў паўднёва-заходняй частцы возера. Тэмпература вады змяняецца ад 0-2 °C зімой да 24 °C летам. Прыбярэжная частка замярзае са снежня па сакавік-красавік. Упадаюць р. Дэтройт, Гранд, Рейзін, Гурон, Момі, Сандаскі, Куяхога; выцякае р. Ніягара, праз якую воз. Эры злучаецца з воз. Антарыа. На беразе воз. Эры знаходзяцца гарады Бафала, Эры, Таледа, Порт-Стэнлі, Манро, Кліўленд. Тапонім Эры паходзіць ад назвы племя эрыелхонан (літар. «доўгі хвост», назва пумы).

Геаграфія і гідраграфія
-----------------------

Сярэдняя глыбіня 19 м, максімальная — 64 м.


| Паўночнаамерыканскія Вялікія азёры |
| --- |
| 
* Верхняе
* Мічыган
* Гурон
* Эры
* Антарыа

 |

1. ↑
**Trichoplax adhaerens** — маленькі плоскі шматклетачны арганізм, да 2018 года лічыўся адзіным апісаным прадстаўніком тыпу *Placozoa*.

Упершыню гэта істота была выяўлена ў 1883 годзе ў Аўстрыі ў адным з марскіх акварыумаў. З той пары яе неаднаразова знаходзілі ў розных морах, разводзілі лабараторна.

Апісанне
--------

Цела дасягае 2—3 мм у дыяметры, але ўсяго 25 мкм у таўшчыню. Вонкавы слой клетак падобны на аднаслойны эпітэлій, аднак яго не падсцілае характэрная базальная пласцінка. Клеткі верхняй (дарсальнай) паверхні цела плоскія, нясуць па адной раснічцы, як правіла, утрымліваюць па адной ліпіднай каплі. Ніжняя (вентральная) паверхня звернута да субстрату, па якім поўзае *Trichoplax*. З гэтага боку клетачны слой са шчыльным раснічным покрывам, з дапамогай якога ажыццяўляецца рух. Паміж двума слаямі клетак знаходзіцца вадзяністы пазаклетачны матрыкс з сеткай валакністага сінцытыя. Ядры сінцытыя аддзелены ўнутрыклетачнымі перагародкамі (септамі), падобна як у шкляных губак або грыбоў.

Формай цела і спосабам перамяшчэння *Trichoplax* нагадвае буйную амёбу. Паволі слізгаючы па субстраце, ён пастаянна мяняе абрысы. Пярэдні і задні канцы цела не выражаны, пры спробе паўзці ў двух супрацьлеглых напрамках адначасова *Trichoplax* можа «разарвацца».

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Жывіцца водарасцямі і іншымі рэчывамі, што знаходзяцца на субстраце. Страваванне пазаклетачнае; больш за тое, яно адбываецца па-за целам *Trichoplax*, паміж яго вентральнай паверхняй і субстратам. У час жыўлення пласціністы арганізм часта згінаецца, прыпадымае над субстратам цэнтральную частку цела і ўтварае замкнёную «кішэню», у якой і пераварваецца ежа. Прадукты стрававання паглынаюцца клеткамі вентральнай паверхні.

*Trichoplax* размнажаецца бясполым шляхам: у выніку фрагментацыі, або пачкаваннем. Почкі ўтвараюцца на дарсальнай паверхні, а затым, аддзяліўшыся, пакрытыя жгуцікамі адплываюць. Дакладнага апісання палавога працэса ў *Trichoplax* няма.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Invertebrate Zoology A Functional Evolutionary Approach. — 7th Edition / by Edward E. Ruppert, Richard S. Fox, Robert D. Barnes. — Hardcover; Florence, Kentucky, U.s.a.: Brooks Cole. — 2003. ISBN 978-0030259821
Францішак Зах, адзін з кіраўнікоў паўстання, у 1867 годзе
**Рэвалюцыя 1848—1849 гадоў у Славакіі** (славацк.: Slovenské povstanieSlovenské povstanie) — буржуазна-дэмакратычная рэвалюцыя ў Славакіі, адна з еўрапейскіх рэвалюцый 1848—1849 гг.. Паўстанне працягвалася з верасня 1848 года па лістапад 1849 года.

Прычыны паўстання
-----------------

Паўстанне было абумоўлена нацыянальным славацкім рухам, якія здушваліся венгерскімі ўладамі, у тым ліку рэвалюцыйным венгерскім урадам.

Славацкае паўстанне падтрымаў бан Харватыі Ёсіп Елачыч.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Špiesz, Anton (2006). *Illustrated Slovak History*. Wauconda, Illinois: Bolchazy-Carducci Publishers. ISBN 0865165009.
* Mallows, Lucinda (2007). *Slovakia: The Bradt Travel Guide*. Guilford, Connecticut: Bradt Travel Guides. ISBN 9781841621883.
* Historical Commission of the Bavarian Academy of Sciences (1982). *Neue Deutsche Biographie*. Leipzig, Germany: Duncker & Humblot.
* Bartl, Július (2002). *Slovak History: Chronology & Lexicon*. Wauconda, Illinois: Bolchazy-Carducci Publishers. ISBN 0865164444.
**Палацава-паркавы комплекс Шырынаў** — помнік сядзібна-паркавай архітэктуры ў стылі класіцызм. Створаны ў канцы XVIII ст. (пасля 1782 г.) у вёсцы Германавічы (Шаркаўшчынскі раён) на правым беразе ракі Дзісна. Належала I. Зрыня-Шырыну, які набыў маёнтак у графа I. Гільзена.

Архітэктура
-----------

Палац Шырынаў
Сядзіба мае рэгулярную планіроўку з геаметрычна правільнымі ўчасткамі пладовага саду, агароду і шэрагам прамавугольных ставоў. Да ракі спускаецца невялікі парк пейзажнага тыпу. У цэнтры кампазіцыі мураваная гаспода — прамавугольны ў плане двухпавярховы будынак з пакатым вальмавым дахам. Планіроўка анфіладная. У тарцах будынку знаходзяцца трохмаршавыя лесвіцы. Вось сіметрыі падкрэсленая на галоўным фасадзе атыкам, на дваровым — рызалітам з трохвугольным франтонам. Вуглы фланкіраваныя плоскімі рызалітамі, у якіх зробленыя ўваходы, аформленыя прысценнымі порцікамі. Сцены аздобленыя на першым паверсе рустоўкай, на другім — каланадай. Гаспадарчыя пабудовы знаходзяцца ў паўнёва-ўсходняй частцы сядзібы.

Сучасны стан
------------

У музеі
У палацы Шырынаў зараз знаходзіцца музей культуры і побыту. Комплекс — помнік рэспубліканскага значэння.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* *Кулагин А. Н.* Германовичская усадьба // Белорусская ССР: Краткая энциклопедия. В 5-ти т. Т. 4 / Ред. колл.: П. У. Бровка и др. — Мн.: Гл. ред. Белорус. Сов. Энциклопедии, 1981. — Т. 4. — 712 с. — 50 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Палацава-паркавы комплекс Шырынаў (Германавічы)
* Палацава-паркавы комплекс Шырынаў (Германавічы) на сайце Radzima.org
* Палацава-паркавы комплекс Шырынаў (Германавічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Установа культуры «Германавіцкі музей культуры і побыту» Архівавана 4 сакавіка 2016.
*
**Палацавая плошча** Берліна (ням.: Schloßplatz) размешчана на востраве Шпрэеінзель у раёне Мітэ ў непасрэднай блізкасці ад Музейнага вострава. Яе паўночна-ўсходняй мяжой служыць Палацавы мост, які пераходзіць ў вуліцу Унтэр-дэн-Ліндэн.

Сваёй назвай плошча абавязана Гарадскому палацу, які стаяў на гэтым месцы і быў знесены ў 1950 годзе. У тыя часы сама Палацавая плошча знаходзілася з паўднёва-ўсходняга боку палаца, ля самага краю цяперашняй плошчы. У 1891 годзе па праекце скульптара Рэйнгальда Бегаса на Палацавай плошчы быў збудаваны фантан «Нептун».

Пасля зносу Гарадскога палаца ў 1951 годзе плошча, якая павялічалася ў памерах, была пераназвана ў *плошча Маркса і Энгельса*. У часы ГДР на плошчы знаходзілася стаянка для аўтамабіляў, часам яна выкарыстоўвалася для правядзення буйных дэманстрацый. Пазней, у 1976 годзе палову плошчы заняў Палац Рэспублікі. Пасля завяршэння прац па яго зносе, вызначанаму на канец 2008 года, на гэтым месцы часова будзе разбіты газон. Пасля 1989 года на Палацавай плошчы праводзіліся раскопкі, частка падмурка палаца дагэтуль даступна агляду. Сваё ранейшае імя плошча атрымала ў 1994 годзе. У наш час на гэтым месцы ў перыяд 2010—2013 гадах плануецца ўзвесці новы будынак у памерах ранейшага палаца з аднаўленнем трох яго фасадаў пад назвай «Форум Гумбальта» (ням.: Humboldtforum).

У паўднёва-ўсходняй частцы плошчы знаходзіцца былы будынак Дзяржаўнага савета ГДР, пабудаванага ў часы ГДР. У яго фасад уключаны чацвёрты партал Гарадскога палаца, з балкона якога 9 лістапада 1918 года Карл Лібкнехт абвясціў у Германіі сацыялістычную рэспубліку.

* Палацавая плошча з фантанам Нептуна. 1905Палацавая плошча з фантанам Нептуна. 1905
* Палац Рэспублікі, на заднім плане — берлінская тэлевежа. 1977Палац Рэспублікі, на заднім плане — берлінская тэлевежа. 1977
* Былы будынак Дзяржаўнага савета ГДР з парталам Гарадскога палацаБылы будынак Дзяржаўнага савета ГДР з парталам Гарадскога палаца
**Самавук,** або **аўтадыдакт** (стар. αττός — "сам"  і інш.-грэч. διδακτός —  "навучаны") — чалавек, які самастойна атрымаў адукацыю па-за сценамі якой-небудзь навучальнай установы, без дапамогі навучальнага.

Супрацьлегласцю яму з'яўляецца дылетант, які хоць і можа атрымаць веды аўтадыдактычнымшляхам, але гэта веданне часцяком абмежавана і павярхоўна. Аўтадыдакт ж, як правіла, праяўляе незвычайныя здольнасці, нястомную стараннасць і цвёрдую волю, і, як следства, знаходзіць прафесійнае прымяненне сваіх ведаў, а часам і грамадскае і навуковае прызнанне.

**Вартасці і недахопы такога навучання**
----------------------------------------

Пры напружаным і пастаянным вывучэнні свайго прадмета, ня душыцца чужымі забабонамі, аўтадыдакты нярэдка адкрываюць у навуках новыя сьцежкі (шляхі), знаходзяць новыя пункты гледжання і тым самым прыносяць навуцы або мастацтву вялікую карысць. Але іх уклад у навуку не заўсёды аказваецца актуальным або запатрабаваным, паколькі яны часта знаходзяцца ў ізаляцыі, і ім не хапае знешніх ацэнак і саветаў ад іншых спецыялістаў, якія, у выпадку памылак, маглі б выправіць ці даць адсутнічаюць матэрыялы.

У сучасным грамадстве часта сустракаюцца спецыялісты, якія не атрымалі фармальнай адукацыі, але пры гэтым вельмі добра асвоілі базавыя веды якіх-небудзь прадметаў і ўсяляк імкнуцца максымізаваць свае веды і навыкі ў пэўнай форме. Акадэмікі РАН падтрымліваюць патэнцыял аўтадыдактаў і не выключаюць, што веды суб'екта,  які атрымаў адукацыю ня ў сценах якіх-небудзь інстытутаў, могуць у асобных і даволі рэдкіх выпадках пераўзыходзіць ўзровень ведаў адукаванага чалавека.

Зноскі
------

1. ↑  Автодидактъ, самоучка // Энциклопедический словарь, составленный русскими учёными и литераторами. СПб. 1861.
2. ↑  А. Плюшар. Энциклопедический лексикон, том 1. — Типография А. Плюшара; С.-П. 1835 — с. 137 (Автодидактъ).
***Xylaria polymorpha*** — неядомы від грыбоў сямейства {{bt-bellat||Xylariaceae}}, які расце на гнілых дрэвах або пнях ліставых дрэў, часцей за ўсё на {{bt-bellat|Бук{{!}}буку|Fagus}} або {{bt-bellat|Дуб{{!}}дубе|Quercus}}. Сапрафіт. Від можна сустрэць у лясах круглы год, ён вельмі распаўсюджаны. Расце групамі. 

Відавы эпітэт polymorpha азначае "шмат формаў". Як вынікае з назвы, ён мае вельмі зменлівы вонкавы выгляд, але часта характэрна пашыранае, грушападобнае пладовае цела (строма), колерам падобным да гарэлай драўніны.

Часта гэты грыб сустракаецца з мноствам асобных «пальчыкаў», але часам асобныя часткі могуць злучацца разам. З-за характэрнага выгляду ў многіх назвах называецца пальцамі мерцвяка ці д'ябла.

Апісанне пладовага цела
-----------------------

Пладовае цела памерам 3-8x1-4, няправільнай формы, больш за ўсё нагадвае булаву. Верхавіны могуць быць завостранымі. Афарбоўка ад цёмна-шэрай да чорнай. Маладыя асобнікі больш светлыя, могуць быць блакітнаватага колеру. Паверхня пладовага цела шурпатая. Мякаць белага колеру і вельмі цвёрдая з бачнымі паражнінамі ў перцыіуме, размешчаным крыху ніжэй лупіны. Перытэцыі ўтрымліваюць пласт аскаў і аскаспоры. Аскі падаўжаюцца ў астыёлу, якая выкідвае споры ў навакольнае асяроддзе. Распаўсюджанне спор з'яўляецца доўгатэрміновым працэсам, які часам займае некалькі месяцаў, каб завяршыць свой жыццёвы цыкл, што не з'яўляецца звычайнай рысай сярод грыбоў, звычайна гэта значна больш хуткі працэс.

Мікраскапія
-----------

Споры 20-38 х 5-9 мкм, гладкія, завостраныя, пляскатыя з аднаго боку з бачнай расколінай. Аскі цыліндрычныя, з 8 спорамі. Парафізы пацеркападобныя.

Літаратура
----------

* Gljive Srbije i zapadnog Balkana. Uzelac B. BGV Logic Beogad, 2009.
* Mushrooms. Phillips R. Macmillan London, 2006
* Koja je ovo gljiva? prepoznavanje, sakupljanje, upotreba.Flik M. Marso Beograd, 2010
* Atlas gljiva. Giuseppe P. Prosvejta Zagreb, 1997

1. ↑  Gljive Srbije i zapadnog Balkana. Uzelac B. BGV Logic Beogad, 2009.
**Тэхнаполіс (навукаград)** — гарадская акруга, якi мае высокi навукова-тэхнiчны патэнцыял, з градаўтваральным навукова-вытворчым комплексам.

**Мэты і задачы**
-----------------

Тэхнаполісы / навукаграды — навукова-прамысловыя комплексы, створаныя для вытворчасці новай прагрэсіўнай прадукцыі або для распрацоўкі новых навукаёмістых тэхналогій на базе цесных адносін і ўзаемадзеяння з універсітэтамі і навукова-тэхнічнымі цэнтрамі; буйныя навалы прамысловых кампаній з іх навукова-тэхнічнымі падраздзяленнямі. Гэта асаблівыя кампактна размешчаныя сучасныя навукова-вытворчыя адукацыі з развітой інфраструктурай, якая забяспечвае неабходныя ўмовы для працы і адпачынку, для функцыянавання навукова-даследчых і навучальных інстытутаў (арганізацый), якія ўваходзяць у склад гэтых утварэнняў, а таксама іх прадпрыемстваў, кампаній і фірмаў, якія вырабляюць новыя віды прадукцыі на базе перадавых навукаёмістых тэхналогій. Аснова тэхнаполіса-яго навукова-даследчы комплекс.

Стварэнне тэхнаполіса патрабуе ўкладання вялікіх фінансавых сродкаў. Іх велічыня залежыць ад шэрагу абставінаў, у тым ліку: ад асноўных напрамкаў дзейнасці тэхнаполісе; памераў адводзіцца пад яго плошчы; аб'ёму планаваных будаўнічых работ, колькасці і характару аб'ектаў, якія будуюцца; аддаленасці тэхнаполіса ад «мацярынскага» горада і стану транспартных і іншых камунікацый паміж тэхнаполісам і гэтым горадам; меркаванага колькасці фірмаў тэхнаполіса, а таксама іх спецыялізацыі, якая патрабуе адпаведнага тэхнічнага абсталявання, і т. д.

Зноскі
------

1. ↑   Технополисы и технопарки Архивная копия от 20 октября 2017 на Wayback Machine // grandars.ru
2. ↑   Федеральный закон «О статусе наукограда Российской Федерации»
**Помнік венгерска-савецкага дружбе** ў Маскве усталяваны на Ленінградскім праспекце ў Парку Дружба.

Гісторыя
--------

У 1975 годзе, у гонар 30-годдзя вызвалення Венгрыі ад фашысцкіх захопнікаў войскамі Чырвонай Арміі, у Будапешце быў пабіты Парк Дружба і ўсталяваны манумент Венгерска-савецкай дружбе.

Падчас урачыстага адкрыцця помніка было абвешчана, што яго копія будзе падорана Савецкаму Саюзу.

Праз паўтара года, у верасні 1976 года, «блізнюк» венгерскага манумента быў усталяваны ў маскоўскім Парку Дружба ля Рачнога вакзала.

Пасля змены палітычнага ладу ў Венгрыі і, як вынік, перагляду многіх каштоўнасцяў, у тым ліку і адносін да Вялікай Айчыннай вайне, манумент у будапешцкім Парку Дружба быў дэмантаваны (цяпер ён размяшчаецца ў «Парку помнікаў», аналагу маскоўскага Парку Мастацтваў). У Маскве ж Помнік Венгерска-савецкай дружбе знаходзіцца на сваім месцы дасёння.

Помнік уяўляе сабою 10-мятровую выхіленую ўсярэдзіну стэлу з барэльефам, які паказвае дзвюх жанчын (мусібыць, рускую і венгерскую), якія выпускаюць у неба. Надпіс пад барэльефам абвяшчае: «Вечная венгерска-савецкая дружба — заклад нашай свабоды і свету!»

Спасылкі
--------

* Памятник Венгерско-советской дружбе (руск.)(недаступная спасылка).  www.intomoscow.ru. Архівавана з першакрыніцы 28 ліпеня 2014. Праверана 20 ліпеня 2014.
* Памятник Венгерско-советской дружбе (руск.)(недаступная спасылка).  gidway.ru. Архівавана з першакрыніцы 8 жніўня 2014. Праверана 4 жніўня 2014.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Галоўкін.

**Гаўрыіл Іванавіч Галоўкін** (руск.: Гаврии́л Ива́нович Голо́вкин; 1660—1734) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, граф, першы ў Расіі дзяржаўны канцлер, сваяк царыцы Наталлі Кірылаўны; з 1677 года быў пры царэвічы Пятры Аляксеевічу спачатку стольнікам, а пасля вярхоўным пасцельнічым.

Пры царэўне Сафіі выявіў асаблівую прыхільнасць Пятру і з тых часоў карыстаўся поўным яго даверам.

Суправаджаў цара ў першым падарожжы яго ў чужыя краі і разам з ім працаваў на верфях у Сардаме. У 1709 на Палтаўскім полі цар зрабіў Галоўкіна, які ўжо з 1706 стаяў на чале пасольскага прыказа, дзяржаўным канцлерам. У гэтым званні, якое ён захаваў да самой смерці, Галоўкін прымаў найбліжэйшы ўдзел у зносінах з замежнымі дзяржавамі і суправаджал цара ў яго падарожжах і паходах, паміж іншым і ў Пруцкім.

Пасля ўтварэння калегій (1717) Галоўкін быў прызначаны прэзідэнтам калегіі замежных спраў. Пры Кацярыне I Галоўкін быў членам Вярхоўнага тайнага савета. Імператрыца перадала яму на захаванне сваё духоўнае завяшчанне, якім прызначыла пераемнікам пасаду Пятра II, а яго - адным з апякуноў малалетняга імператара. Пасля смерці Пятра II Галоўкін (1730) спаліў гэты дзяржаўны акт, якім на выпадак бяздзетнай смерці юнага імператара пасад пакідаўся далейшым нашчадкам Пятра I, і выказаўся на карысць Анны Іаанаўны. Асабісты вораг князёў Далгарукіх, Галоўкін быў адным з галоўных чыннікаў няўдачы задумак вярхоўнікаў. 

Пры Ганне Іванаўне быў членам кабінета. Граф Рымскай імперыі з 1707 года, Галоўкін у 1710 г. атрымаў расійскую графскую годнасць.

Выбітны царадворац, які здолеў захаваць сваё значэнне пры чатырох царставаннях, Галоўкін валодаў Каменным востравам у Пецярбургу, шматлікімі будынкамі і маёнткамі, але быў надзвычай скупы.

Зноскі
------

1. ↑  Головкин, Гавриил Иванович // *Энциклопедический словарь* — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1893. — Т. IX. — С. 72.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23892909'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19908137'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q602358'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q20978264'></a>

| ⛭Калегія замежных спраў Расіі |
| --- |
| Прэзідэнты | 
Галоўкін  · 
А. І. Астэрман  · 
Чаркаскі  · 
Бястужаў-Румін  · 
Варанцоў  · 
М. І. Панін  · 
І. А. Астэрман  · 
Безбародка  · 
Растапчын  · 
М. П. Панін  · 
Качубей
 |  |
**Помнік вязням шталага № 324** — помнік у мікрараёне Фолюш горада Гродна.

Гісторыя
--------

У раёне помніка ў часы Вялікай Айчыннай вайны існаваў нацысцкі канцэнтрацыйны лагер (ням.: Stalag 324). Тут пахавана болей за 14 000 савецкіх грамадзян, якія былі расстраляныя або закатаваныя ў лагеры ў перыяд з 1941 па 1942 гады.

Помнік
------

У савецкі час на тэрыторыі былога лагера, дзе быў ўтвораны вайсковы гарадок і размешчана 6-я гвардзейская асобная механізаваная брыгада, пастаўлены помнік, які мае форму стэлы і выкладзены бетоннымі плітамі. Таксама, некаторыя надмагільныя помнікі на месцы пахаванняў былі пастаўлены і ў постсавецкі час.

Зноскі
------

1. ↑  Шталаг 324 (руск.).  grodno.in. Праверана 18 красавіка 2020.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кечуа.
**Ке́чуа** (таксама кечва, кічуа, кічва) (кечуа: Qhichwa Simi — «мова горных далін», кечуа: Runa Simi — «чалавечая мова») — мова паўднёваамерыканскага індзейскага народа кечуа, належыць да групы кечуанскіх моў. Самая буйная паводле колькасці носьбітаў індзейская мова абодвух Амерык.

Афіцыйны статус
---------------

* Сцяг Перу Перу
* Сцяг Балівіі Балівія
* Сцяг Эквадора Эквадор
* Сцяг Калумбіі Калумбія

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11949781m · GND: 4133214-3 · LCCN: sh85109790 · NDL: 00575996 · NKC: ph172901 |
**Помнік вадаправоду** — бронзавы манумент, які быў адкрыты ў Пакроўскам скверы Растова-на-Доне насупраць гарадскога Музычнага тэатра.

Апісанне
--------

У якасці матэрыялу для вырабу помніка была абрана бронза. Вышыня помніка дасягае 2,2 метра.

Па задумах аўтараў, манумент зроблены ў выглядзе жанчыны, якая апранута як жыхарка горада XIX стагоддзя. Яна набірае ваду ў вядро з вадаводнай калонкі. Такі знак быў абраны не выпадкова — у той час, згодна ўсталяваным парадкам, менавіта жанчына была адказная за забеспячэнне сям'і пітной вадой, таму з'яўленне ў горадзе вадаправода істотна палегчыла побытавыя заданні жанчын. Помнік быў выраблены ў гонар першага вадаправода ў горадзе, які зарабіў у 1865 годзе. Ініцыяваў стварэнне помніка Растоўскі водаканал. Адным з аўтараў помніка стаў скульптар Сяргей Алешня.

Паводле ўказанняў мэра Растова Міхала Чарнышова, урачыстае адкрыццё помніка першаму вадаправоду ў горадзе адбылося ў жніўні 2007 года. Цырымонія адкрыцця была пачата з яркага тэатралізаванага дзейства, дэманстраваліся касцюмаваныя нумары, тэматыкай якіх была гісторыя першага растоўскага вадаправода. Выступаў акцёр, які паказваў Андрэя Байкова, пры якім і стаў працаваць гарадскі вадаправод.

На адкрыцці была начальнік растоўскага гарадскога кіравання культуры Людміла Лісіцына, выканаўчы дырэктар Расійскай асацыяцыі водазабеспячэння і водаадвядзення Аляксей Галавачоў.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Памятник водопроводу появился в Ростове-на-Дону Архівавана 9 сакавіка 2017.
2. 1 2  В центре Ростова поставят памятник первому водопроводу
3. 1 2  Памятник первому городскому водопроводу открыт в Ростове-на-Дону
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лысенка.
**Аляксандр Паўлавіч Лысе́нка** (13 красавіка 1952, Віцебск) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі. Доктар ветэрынарных навук (1994).

Біяграфія
---------

Скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут (1974). 3 1993 вучоны сакратар аддзялення жывёлагадоўлі і ветэрынарнай медыцыны Акадэміі аграрных навук Беларусі, з 1994 загадчык лабараторыі і намеснік дырэктара Беларускага НДІ эксперыментальнай ветэрынарыі.

Навуковыя працы па антыгенным складзе ўзбуджальніка туберкулёзу і атыпічных мікабактэрый, выдзяленні і ачышчэнні антыгенаў мікабактэрый, сродках і метадах дыягностыкі і прафілактыкі туберкулёзу чалавека і жывёл.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Лысенка Аляксандр Паўлавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
**По́мнік Св. Я́ну Непаму́цкаму** — помнік аўтарства Яна Юрыя Урбанскага ў гонар святога Яна Непамуцкага на Тумскім востраве ва Вроцлаве. Маючы вышыню 9,5 метраў, з'яўляецца найвялікшым у свеце помнікам гэтаму святому.

Ва Вроцлаве знаходзяцца яшчэ чатыры помнікі святому Яну Непамуцкаму: на вул. Святаянскай, Траўгута, Асабовіцкай і Шэўскай.

Гісторыя
--------

Помнік паўстаў у 1730—1732 гадах на замову ўроцлаўскай кафедральнай капітулы. Пастаўлены на Касцёльнай плошчы, перад касцёлам Св. Крыжа і каталіцкім прытулкам Orphanotropheum. Паводле хронікі, быў адчынены ў маі 1732 года і каштаваў 2049 флорынаў.

Апісанне
--------

Помнік выкананы з пясчаніку ў барочным стылі, у плане нагадвае грэчаскі крыж. На цокалі пастаменту змешчаныя чатыры сцэны з жыцця святога. На першай Ян Непамуцкі спавядае каралеву Сафію, жонку чэшскага караля Вацлава IV Люксембургскага. На другой Непамуцэн паказаны ў адным з эпізодаў паломніцтва, яшчэ адна сцэна датычыць моманту допыту святога ў караля Вацлава, а апошняя — скідання яго ў Влтаву. Вышэй знаходзяцца картушы з запісамі пра фундатараў і з тэалагічнымі каментарамі. Над імі — постаці ангелаў-атлантаў, якія трымаюць пірамідальны блок з постаццю святога Непамуцэна. Ён стаіць на аблоках з паднятай угору рукой, якая трымае крыж. З аблокаў выглядаюць ангелкі. Над галавой святога зоркі, атаясамленыя з тымі зоркамі, што з'явіліся на небе падчас замардавання мучаніка. Помнік агароджаны каменнай балюстрадай.

* 
* 
* 
* 
* 
*

Літаратура
----------

* Encyklopedia Wrocławia. — Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2006. — ISBN 83-7384-561-5.
* *Wojciech Chądzyński.* Wrocław jakiego nie znacie. — Wrocław: VIA NOVA, 2010. — ISBN 978-83-60544-75-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Помнік Яну Непамуцкаму на Тумскім востраве
***Lecanora*** — род лішайнікаў сямейства *Lecanoraceae*.

Апісанне
--------

Слаявіна аднастайна накіпная, гладкае, зярністая або бародаўкавая, суцэльная або арэаляваная да рассеянага ў выглядзе асобных грудкоў або лускавінак, нярэдка непрыкметнае. Расце на розных субстратах; прымацоўваецца да субстрату гіфамі падслаявіны або асяродкавага пласта. Слаявіна гетэрамерная. Верхні коркавы пласт звычайна добра развіты.Апатэцыі сядзячыя, з плоскім або выпуклым, рэдка злёгку ўвагнутым дыскам, звычайна акружанымі слаявінавым краем, нярэдка пазней знікаючым. Часам вакол дыска, акрамя слаявінавага, утвараецца і ўласны край. Гіпатэцый бескаляровы або слаба афарбаваны. Сумка з 8 (рэдка 16-32) спорамі. Споры аднаклетачныя, бясколерныя, ці амаль верацёнападобныя, прамыя, з тонкай абалонкай. Пікнаканідыі ніткападобныя, прамыя або выгнутыя.

Фотабіёнт - водарасці роду *{{bt-bellat||Protococcus}}*.

### Хімічны склад

Віды хімічна разнастайныя і ўтрымліваюць многія другасныя метабаліты.

Класіфікацыя
------------

Паводле базы даных Catalogue of Life род ахоплівае 309 відаў. Некаторыя вядомыя віды:

* Lecanora albella (Pers.) Ach. 1810 — Леканора беловатая
* Lecanora albellula (Nyl.) Th. Fr. — Леканора беловатенькая
* Lecanora allophana Nyl.
* Lecanora argentata (Ach.) Malme, 1897
* Lecanora chlarotera Nyl.
* Lecanora hagenii (Ach.) Ach. 1810 — Леканора Хагена
* Lecanora saligna (Schrad.) Zahlbr. 1928
* Lecanora symmicta (Ach.) Ach. 1814
* Lecanora varia (Hoffm.) Ach. 1810

Літаратура
----------

* Жизнь растений : в 6 т. / гл. ред. Ал. А. Фёдоров. — М. : Просвещение, 1977. — Т. 3 : Водоросли. Лишайники / под ред. М. М. Голлербаха. — С. 460. — 487 с. — 300 000 экз.
* Шаблон:Книга
* Шаблон:Книга
* Определитель лишайников СССР / отв. ред. И. И. Абрамов. — Л.: Наука, 1971. — Т. 1. Петрузариевые, Леканоровые, Пармелиевые. — С. 72. — 412 с.
* Шаблон:Книга
* Шаблон:Книга


1. ↑  Жизнь растений, 1977
**Югурцінская вайна** (лац.: Bellum Iugurthinum) — узброены канфлікт паміж Старажытным Рымам і нумідзійскім царом Югуртам, які доўжыўся са 112 па 105 да н.э. Поспех тактыкі подкупу і карупцыі, якая ўжывалася Югуртам, выявіў разлажэнне нораваў сярод вярхоў рымскага грамадства. У кантэксце заняпаду рымскай цноты разглядаў гэтую вайну аўтар найбольш падрабязнага трактата  (руск.) (бел. пра яе — рымскі гісторык Салюсцій.

Карта Нумідзіі

Літаратура
----------

Пры напісанні артыкула выкарыстаны матэрыял з Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона (1890—1907).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Югурцінская вайна


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) |
**Гбая**, бая, манжа, мбака, нгбака — народ на ўсходзе ЦАР, у Камеруне. Агульная колькасць звыш 850 тыс. чалавек. Падзяляюцца на групы: гбая-багога, гбая-біянды, булі і іншыя. Блізкія па паходжанню да банда і нгбанды, па мове — таксама да бака. Адносяцца да негрскай расы вялікай негроіднай расы. Захоўваюць традыцыйныя вераванні, невялікая частка — хрысціяне. Рамёствы — разьба па дрэве, ганчарства, пляценне кошыкаў, торбаў. Аснова сацыяльнай арганізацыі — вялікасямейная патрыярхальная абшчына, кіруюць старэйшыны. Шлюб патрылакальны. Жытло — круглая хаціна са сценамі з гліны, змяшанай з саломай, часам — плеценымі, абмазанымі глінай, з нізкім канічным саламяным дахам. Асноўная ежа — каша, ляпёшкі, гародніна, бананы, малако, рыба. Распаўсюджаны культ продкаў і сіл прыроды, музычна-танцавальны фальклор.

Літаратура
----------

* Народы мира, «Советская энциклопедия», М. 1988 // С.132

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119541155 · LCCN: sh85053603 · SUDOC: 027517861 |
**Шуха́да Садакат** (англ.: Shuhada' Sadaqat; народжаная **Шынейд Мары Бернадэт О’Ко́нар** — англ.: Sinéad Marie Bernadette O'Connor; 8 снежня 1966, Гленагіры, Дублін, Ірландыя — 26 ліпеня 2023) — ірландская спявачка і кампазітар.

Біяграфія
---------

У 1985 годзе О’Конар заключыла кантракт з лэйблам Ensign Records і пераехала ў Лондан. У 1986 годзе яна дэбютавала саўндтрэкам да фільма «The Captive». Яна запісвалася разам з гітарыстам U2 Эджэм, які быў суаўтарам гукавой дарожкі. У 1990 годзе выканала песню «Mother» на канцэрце «The Wall Live in Berlin» былога лідэра Pink Floyd Роджэра Уотэрса.

У 1992 годзе Шынейд знялася ў ролі пісьменніцы Эмілі Бронтэ ў кінапастаноўцы «Навальнічны перавал».

У 1994 годзе выйшаў чацвёрты студыйны дыск «Universal Mother». Нягледзячы на хвалебныя рэцэнзіі, ён не меў вялікага поспеху ў публікі (яго вышэйшае дасягненне — 36-ы нумар у Billboard 200). Праз год О’Конар абвясціла, што больш ніколі не будзе мець зносіны з прэсай. Улетку 2003 года О’Конар абвясціла аб тым, што пакідае музычны бізнэс.

У 2003 годзе выйшаў DVD Goodnight, Thank You — зборнік канцэртных запісаў спявачкі. У снежні 2020 года О’Конар анансавала свае мемуары «Rememberings».

4 чэрвеня 2021 года О’Конар абвясціла аб сваім неадкладным сыходзе з музычнай індустрыі. Хоць яе апошні студыйны альбом «No Veteran Dies Alone» павінен быў выйсці ў 2022 годзе, О’Конар заявіла, што не будзе гастраляваць і прасоўваць яго. Паведаміўшы пра гэта ў твітары, яна заявіла: «Гэта аб’ява аб маім сыходзе з гастрольнага і гуказапісвальнага бізнэсу. Я пастарэла і стамілася. NVDA у 2022 годзе стане маім апошнім рэлізам. І больш не будзе ніякіх гастроляў ці прома».

7 чэрвеня яна адмовілася ад гэтай заявы, назваўшы першапачатковую заяву «рэакцыяй на абразлівае інтэрв’ю», і заявіла, што будзе выступаць з ужо запланаваным турам у 2022 годзе.

Зноскі
------
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Помнік Янку Купалу.
**Помнік Янку Купалу** — помнік у Мінску, размешчаны на галоўнай алеі аднайменнага парку. Складаецца з манументальнай скульптуры — статуі Я. Купалы і фантана «Вянок», размешчанага недалёка.

Пастаўлены ў 1972 г. да 90-годдзя з дня нараджэння паэта (скульптары А. Анікейчык, А. Заспіцкі, Л. Гумілеўскі, Дзяржаўная прэмія БССР 1974 г.; архітэктары Ю. Градаў, Л. Левін).

Апісанне
--------

На гарызантальным пастаменце — гранітнай глыбе — устаноўлена бронзавая фігура паэта. Вышыня скульптуры складае 7 м. Пясняр у накінутым па плечы паліто апіраецца на посах. Ва ўсёй яго постаці, у выразе твару падкрэслены рамантычная ўзнёсласць, скіраванасць у будучыню, высакароднасць і чалавечая абаяльнасць. Каля ног паэта прабіваецца крыніца, а побач з ёй раскінула цяжкае бронзавае лісце казачная папараць-кветка.

Літаратура
----------

* 129.  // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.
Шэрыф
**Шэрыф** (англ.: sheriff) у шэрагу англамоўных краін — адміністрацыйна-судовая пасада ў пэўных адміністрацыйна-тэрытарыяльных утварэннях. Правы, абавязкі і ўмовы прызначэння шэрыфаў істотна адрозніваюцца ў залежнасці ад краіны.

Гісторыя
--------

У англа-саксонскі перыяд гісторыі Англіі адной з асноўных лакальных адміністрацыйных пасад, прызначаных каралём, была пасада рыва (reeve). У графствах (shires) прадстаўнік улады караля называўся адпаведна «рыў графства» - shire-reeve. Менавіта ад гэтага спалучэння ўжо ў сярэдневяковай Англіі і пайшло слова *шэрыф*. Самым вядомым шэрыфам эпохі Плантагенетаў быў легендарны шэрыф Нотынгема, вораг Робіна Гуда.

Вялікабрытанія
--------------

У сучаснай Англіі шэрыф - галоўны прадстаўнік урада ў графстве. Ён прызначаецца каралеўскай дарчай грамат на адзін год і выконвае адміністрацыйныя функцыі, у тым ліку ведае паліцыяй і крымінальным вышукам, наглядае за арганізацыяй выбараў у парламент і выкананнем судовых рашэнняў. У Шатландыі характар ​​пасады іншы, там суддзя-шэрыф - галоўны суддзя графства - прызначаецца манархам пажыццёва.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 2 : М-Я. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0153-2, С.668
**Помнік землякам** — помнік у аграгарадку Вішоў Бялыніцкага раёна Магілёўскай вобласці. Размешчаны каля будынка праўлення былога калгаса «Радзіма».

Пастаўлены ў 1950 г. на ўшанаванне памяці 88 землякоў, якія загінулі на франтах Вялікай Айчыннай вайны (скульптары А. Крохалеў, У. Крохалеў, М. Андрэеў; медзь). Помнік мае агульную вышыню 4,5 м. На прамавугольным пастаменце гарэльефныя выявы твараў воіна, партызана і жанчыны з дзіцем, якія сімвалізуюць адзінства народа ў барацьбе супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў.

Літаратура
----------

* 671. Помнік землякам // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.