recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Міхаіл Апанасавіч Замулаеў** (1924—1944) — малодшы лейтэнант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай войнаў, Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Міхаіл Замулаеў нарадзіўся 20 лістапада 1924 года ў вёсцы Паляна (цяпер — Перамышльскі раён Калужскай вобласці). Скончыў сем класаў школы. У жніўні 1942 года Замулаеў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З лютага 1943 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. У 1944 годзе скончыў курсы малодшых лейтэнантаў, пасля чаго камандаваў стралковым узводам 830-га стралковага палка 238-й стралковай дывізіі 50-й арміі 2-га Беларускага фронту. Адрозніўся падчас вызвалення Магілёва.

Надмагільная пліта на Вайсковых могілках у Магілёве
27 чэрвеня 1944 года Замулаеў пераправіўся цераз Дняпро ў раёне вёскі Лупалава (цяпер — у межах Кастрычніцкага раёна Магілёва) і вызваліў вёску Ніжні Палавінны Лог, а затым захапіў нямецкі апорны пункт на заходнім беразе Дняпра. Пераследваючы адыходзячыя нямецкія войскі, узвод Замулаева выйшаў да ўскраіны Магілёва. У тым баі Замулаеў загінуў. Пахаваны ў Магілёве на Вайсковых могілках па вуліцы Лазарэнкі.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 сакавіка 1945 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераічнасць» малодшы лейтэнант Міхаіл Замулаеў пасмяротна быў ганараваны высокім званнем Героя Савецкага Саюза. Таксама пасмяротна быў узнагароджаны ордэнам Леніна.

У гонар Замулаева названа школа ў яго роднай вёсцы.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Міхаіл Афанасьевіч Замулаеў на сайце «Героі краіны»
2. ↑  Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. — Минск, 1984. (руск.)
* *Поленков К. А. Хромиенков Н. А.* Калужане — Герои Советского Союза. — Калуга, 1963. (руск.)
У валаконна-аптычнай сувязі інфармацыя перадаецца мадуляванымі прамянямі святла праз валасінкі, у асноўным зробленыя са шкла
**Валаконна-аптычная сувязь** — спосаб перадачы інфармацыі, які выкарыстоўвае ў якасці носьбіта інфармацыйнага сігналу электрамагнітнае выпраменьванне аптычнага (блізкага інфрачырвонага) дыяпазону, а ў якасці накіравальных сістэм — валаконна-аптычныя кабелі.

Дзякуючы высокай апорнай частаце і шырокім магчымасцям мультыплексавання прапускная здольнасць валаконна-аптычных ліній шматкроць перавышае прапускную здольнасць усіх іншых сістэм сувязі і можа вымярацца тэрабітамі ў секунду. Малое згасанне святла ў аптычным валакне дазваляе ўжываць валаконна-аптычную сувязь на значных адлегласцях без выкарыстання ўзмацняльнікаў. Валаконна-аптычная сувязь вольная ад электрамагнітных перашкод і цяжкадаступная для несанкцыянаванага выкарыстання: незаўважна перахапіць сігнал, які перадаецца па аптычным кабелі, тэхнічна вельмі складана.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Валаконна-аптычная сувязь

| ⛭Тэлефанія |
| --- |
| Тыпы | 
* Стацыянарная
* Мабільная
* Аптычная

 |
| Тэхналогіі і апаратура | 
* Спадарожнікі сувязі
* Оптавалакно
* ААЛС
* ISDN
* Сігнал мабільнага тэлефона
* POTS
* Тэлефонная сетка агульнага карыстання
* Падводны камунікацыйны кабель
* VoIP
* VoIP-шлюз

 |
| Званкі | 
* Перапынены званок
* Памылковы званок
* Непажаданы званок
* Тэлефонны тэг

 |
| Дадаткі | 
* Факс
* Тэлефонны званок
* Навіны па тэлефоне
* Тэатрафон
* Відэатэлефанія

 |

| ⛭Доступ у Інтэрнэт (тэхналогіі перадачы даных) |
| --- |
| Правадныя | Валаконна-аптычная лінія (ВАЛС) (FTTx, PON)  ·  xDSL ·  DOCSIS ·  Ethernet ·  Камутаваны доступ ·  ISDN ·  Сувязь па ЛЭП |
| Бесправодныя | Wi-Fi ·  iBurst ·  DECT ·  WiBro/WiMAX ·  UMTS-TDD ·  HSPA ·  EV-DO ·  Спадарожнік ·  LTE ·  Wireless USB ·  GPRS ·  EDGE ·  WiGig |
**«Голос X армии»** — вайсковая газета. Выдавалася ў чэрвені — лістападзе 1917 г. у Маладзечне на рускай мове. Орган Выканаўчага камітэта арміі. Змяшчала афіцыйныя ўрадавыя дакументв, загады ваеннага камандавання, рэзалюцыі і іншыя дакументы з жыцця вайсковых камітэтаў арміі і фронту. За публікацыю матэрыялаў з асуджэннем рэпрэсій на фронце ў сувязі з ліпеньскімі падзеямі № 24 газеты быў канфіскаваны, набор яе часова прыпынены. Пасля Кастрычніцкага пераварота газета змясціла адозвы з асуджэннем бальшавіцкага паўстання, заклікі да падтрымкі Часовага ўрада і кансалідацыі ўсіх дэмакратычных сіл, перасцерагала ад анархіі і кропапраліцця. У сувязі з утварэннем ВРК арміі і пераабраннем армейскага камітэта на карысць бальшавікоў выхад газеты быў перапынены. Замест яе выходзіў «Бюллетень Военно-революционного комитета X армии».

Літаратура
----------

* Сяменчык, М. «Голос X армии» / Мікола Сяменчык // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г.П.Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э.Э.Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. – С. 57 – 58. — ISBN 985-11-0041-2.
**«Голас царквы»** — рэлігійна-грамадскі часопіс праваслаўных беларусаў.

Гісторыя
--------

Выдаецца з 1955 годзе ў Нью-Ёрку на беларускай мове спачатку Царкоўнай радай Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы (БАПЦ) у Нью-Ёрку, з 1960 годзе — Епархіяльнай управай БАПЦ у Нью-Ёрку, потым Радай БАПЦ.

Выходзіць 2 разы на год (Вялікдзень і Каляды). У рэдакцыйную калегію ў розны час уваходзілі: архіепіскап Васіль (У. Тамашчык), М. Гарошка, Я. Запруднік, П. Манькоўскі, М. Міцкевіч, М. Тулейка і інш. Асвятляе пытанні набажэнства, гісторыі беларускай праваслаўнай царквы, дзейнасць беларускіх прыходаў на эміграцыі. Друкуе архіпастырскія пасланні да вернікаў, тэксты малітваў з нагоды пэўных дат, матэрыялы па гісторыі праваслаўных брацтваў у ВКЛ, манастыроў і цэркваў на Беларусі. Аналізуе старадаўнія рэлігійныя рукапісы, творы Кірылы Тураўскага, жыцце і дзейнасць Сімяона Полацкага, Еўфрасінні Полацкай, Ф.Скарыны, мітрапалітаў К.Смаляціча, Г. Цамблака і інш. Публіцыстычныя матэрыялы прысвечаны ў асноўным пытанням антырэлігійнага ўціску на Беларусі. На старонках часопіса змешчаны вершы Я. Купалы, Я. Коласа, А. Гаруна, артыкулы пра іх жыццё і творчасць, літаратурныя творы Н. Арсенневай, Ю. Віцьбіча, Т. Лебяды, С. Палуяна і інш.

Літаратура
----------

* Міцкевіч, М. «Голас царквы» / Марыя Міцкевіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. — С. 57. — ISBN 985-11-0041-2.
Шышка елкі еўрапейскай
**Голанасенныя** (*Gymnospermae*) — найбольш старажытны аддзел вышэйшых насенных раслін.

Характэрная прыкмета — наяўнасць голых (адсюль назва) семязародкаў (семяпупышак). Усе голанасенныя — разнаспоравыя дрэвы і кусты з монападыяльным галінаваннем. Ствол складанай будовы, з другасным патаўшчэннем. Лісце пераважна шматгадовазялёнае, звычайна дробнае суцальнае, лускападобнае, падоўжанае пляскатае або іголкападобнае (ігліца). Кветак няма. Амаль ва ўсіх сучасных голанасенных ёсць раздзельнаполыя стробілы — укарочаныя рэпрадуктыўныя парасткі (т.зв. мужчынскія і жаночыя шышкі).

Першыя голанасенныя з’явіліся ў канцы дэвонскага перыяду, іх продкі — старажытныя папарацепадобныя. Былі пашыраны ў мезазойкую эру, у канцы якой большасць голанасенных выцеснена пакрытанасеннымі раслінамі.

Адрозніваецца каля 1000 відаў. Найбольш вядомы сучасны клас хвойных. Пашыраны па ўсім зямным шары (акрамя Антарктыды), асабліва ва ўмераных шыротах Паўночнага паўшар’я. На Беларусі 5 родаў (елка, піхта, хвоя, ціс, ядловец), каля 100 відаў і формаў інтрадукаваны ў сады і паркі.

Многія віды — лесаўтваральнікі. Маюць вялікае водаахоўнае і проціэразійнае значэнне, узбагачаюць атмасферу кіслародам, паветра фітанцыдамі і аэраіонамі, даюць каштоўную драўніну і сыравіну для цэлюлоз-напапяровай і хімічнай вытворчасці. Выкарыстоўваюцца як лекавыя і дэкаратыўныя расліны; насенне некаторых відаў ядомае.

Зноскі
------

1. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 144. — 160 с. — 2 350 экз.

Літаратура
----------

* Дзеразападобныя, хвошчападобныя, папарацепадобныя, голанасенныя, пакрытанасенныя / В. І. Парфёнаў і інш. — Мінск: Народная асвета, 1980. — 142, [2] с. — (Наша прырода).
* *Вынаеў Г. У.* Голанасенныя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | ITIS TSN · Plantarium · Tropicos |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11934879x · GND: 4129481-6 · LCCN: sh85058078 · Microsoft: 2781002682 · NDL: 00569301 · NKC: ph115415 |

 |
**Го́лас душы́** — беларускі касцёльны хор, заснаваны ў 1996 пры Касцёле святога Сымона і святой Алены (Мінск).

Хор бярэ ўдзел у рэкалекцыях, пілігрымках, хрысціянскіх спатканнях, фестывалях духоўнай музыкі, творчых вечарах кампазітараў і паэтаў Беларусі і іншых краін. Мастацкім кіраўніком і хараводм з’яўляецца Тацяна Гажэўская, арганісткай — Яна Куліцкая, хормістрам — Марыя Новікава.

Хор традыцыйна штогод удзельнічае ў Марыйных урачыстасцях:

* 1-2 ліпеня — Маці Божай Будслаўскай (Беларусь);
* 19-20 ліпеня — Маці Божай Бярдычаўскай (Украіна);
* 14-15 жніўня — Маці Божай Аглонскай (Латвія).

Узнагароды
----------

* 1 месца на IІІ міжнародным фэсце «Łapskie Te Deum» (2000, Лапы, Польшча);
* 1 месца на IХ міжнародным конкурсе «Магутны Божа» (2000, Магілёў, Беларусь);
* 1 месца і гран-пры на IV міжнародным фэсьце «Łapskie Te Deum» (2007, Лапы, Польшча).

Дыскаграфія
-----------

* Голас душы
* Песні на вялікі пост
* Do Boga głos wznosimy (2008).
Герб Герхарда фон Мальберга
**Герхард фон Мальберг** (? — 26 лістапада 1246) — вялікі магістр тэўтонскі (1240—1244).

Спачатку не планаваў стаць адным з братоў духоўных рыцараў. Быў жанаты і меў двух сыноў: Ота і Тэадорыка. Аднак пасля смерці жонкі ўступіў у шэраг крыжакоў і амаль адразу стаў у апазіцыю да фон Зальца, імкнучыся пакінуць ордэн у Палесціне.

У 1239 у Акры стаў маршалкам ордэна, а ў 1240 вялікім магістрам. З самага пачатку, яго кіраванне было цесна звязана з Лацінскім Каралеўствам і Блізкім Усходам. Меў падтрымку папы Інакенція IV, які ў 1243 прыняў Прусію ў якасці лена.

У 1244 г. быў вымушаны адракчыся тэўтонскага стальца, з-за нарастаючага недавольства братоў ордэна. Праз два гады памёр.

### Гл. таксама

* Тэўтонскі ордэн

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Hans Prutz: *Die Ritterorden*. Bechermünz Verlag, Berlin 1908
* Wolfgang Sonthofen: *Der Deutsche Orden*. Weltbild Verlag, Augsburg 1995
* Dieter Zimmerling: *Der Deutsche Ritterorden*. ECON Verlag, München 1998


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Конрад Цюрынгскі** | **Вялікі магістр**1240–1244 | Пераемнік**Генрых фон Гогенлоэ** |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 136648312 · VIAF: 80957243 |
**Валасяніца пярэстая**, **мухалоўка-стракатка** (*Ficedula hypoleuca*) — птушка сямейства мухалоўкавых.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 13-14 см, размах крылаў 21,5-24 см. Самец у гнездавы перыяд з чорным альбо цёмна-карычневым верхам цела (таксама і надхвосцем), белым ілбом. У самкі верх цела аліўкава-буры (таксама і лоб). У абодвух полаў на крыле белая пляма і белыя палосы па краях хваста. Маладыя падобныя да самкі. Голас: рытмічныя, меладычныя гукі, якія ўзносяцца і ападаюць.

Пашырэнне
---------

Арэал: Еўропа (акрамя Ісландыі, Італіі і міжземнаморскіх краін) на ўсод ад іх, поўдзень Украіны і Расіі, частка Азіі да вярхоўяў р. Енісей, Паўночна-Заходняя Афрыка.

Насяляе прарэджаныя старыя лісцевыя ці мяшаныя лясы з мноствам дуплістых дрэў, паркі і вялікія па плошчы сады. У Швейцарыі даходзіць па альпійскіх далінах да 1000 м (нават да 1600 м), засяляючы ўскрайкі лясоў і лугоў, а таксама будынкі. У Алжыры і Марока даходзіць да 1200—1800 м над у.м. у кедравых, дубовых і сасновых лясах, у Татрах 1100 м. У Англіі сустракаецца на ўзгорках, парослых дубамі з падростам і моцным лісцевым подсцілам.

Пералёты від. Месца зімовак: Трапічная Афрыка на поўдзень ад Сахары, галоўным чынам на поўнач ад Гвінейскага заліва.

Падвіды
-------

* *F. h. hypoleuca* — большая частка Палеарктыкі
* *F. h. iberiae* — Пірэнейскі паўвостраў
* *F. h. speculigera* — Паўночна-Заходняя Афрыка
* *F. h. tomensis* (сінонім *F. h. sibirica*) — на ўсход ад Урала (вылучаюць некаторыя аўтары)

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Гняздо будуе ў дупле (натуральным ці штучным) на вышыні 2-6 м над зямлёй, няшчыльнае, з сухіх лістоў, каранёў і травы з прымессю лыка (часта з насеннем клёнаў, грабаў і ліп). Высцілка з шырокай травы, карэньчыкаў, кавалкаў лістоў і лыка, часам пер’я і шэрсці.

Адкладвае 5-7 (часам 4-8) яек. Сустракаюцца гнёзды з большай колькасцю яек (да 20); гэта кладкі 2-3 самак. Яйкі асіметрычныя, таўсцейшыя на адным канцы, даволі вострыя на вузейшым канцы, бледна-блакітныя, рэдка з нешматлікімі ржава-карычневымі крапінкамі.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X
**Алена Яфімаўна Бачарышвілі** (груз. ელენე ბოჭორიშვილი; 11 студзеня 1966, Тбілісі, Грузінская ССР) — канадская пісьменніца і журналістка грузінскага паходжання, якая піша на рускай мове.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 11 студзеня 1966 года ў Тбілісі ў сям’і навукоўцаў. З 13 гадоў займалася журналістыкай. Скончыла факультэт журналістыкі Тбіліскага ўніверсітэта. Працавала спартыўнай журналісткай, пісала сцэнары для дакументальных фільмаў. Першай у Савецкім Саюзе пачала пісаць пра бейсбол і першая з жанчын-журналістак стала прадстаўляць за мяжой газету «Советский спорт».

У 1992 годзе паехала па запрашэнні ў Канаду, дзе пазнаёмілася з будучым мужам Рышарам Шартье, спартыўным журналістам газеты «La Presse». У 2001 годзе нарадзіла сына Жоржа.

Творчасць
---------

У 1997 годзе напісала першую навэлу «Дробны дождж».

Стала ініцыятарам заснавання новай разнавіднасці рамана — «раман у стэнаграме».

У 1999 годзе ў Манрэальскім выдавецтве «Éditions du Boréal» выйшаў пераклад на французскую мову навелы «Дробны дождж» пад назвай «Скрыня для матыля». Затым у тым жа выдавецтве апублікаваны: «Фаіна» (2006), «Саўкі» (2008), «Галава майго бацькі» (2011) і «Толькі чакаць і глядзець» (2012).

На рускай мове ў 2012 годзе ў часопісе «Новый мир» была апублікаваная аповесць «Чароўная мазь» (рускі варыянт назвы аповесці «Саўкі»).

У 2012 годзе ў выдавецтве «Corpus» выйшаў зборнік аповесцяў «Галава майго бацькі», у які ўвайшлі пяць аповесцей пра Грузію XX стагоддзя. Уладзімір Сарокін у інтэрв’ю назваў Алену Бачарышвілі цікавым сучасным пісьменнікам да сарака гадоў.

У пачатку 2015 года выдавецтва «Corpus» падрыхтавала зборнік апавяданняў «Толькі чакаць і глядзець», у які ўвайшлі чатыры раней не публікаваныя творы Алены Бачарышвілі і тры тэксты, ужо выдадзеныя на рускай мове. Адбылося чытанне аповесці «Опера» на сцэне валгаградзкага тэатра «Царыцынская опера».

Кнігі перакладзены на французскую, італьянскую, чэшскую, румынскую, польскую, партугальскую і грузінскую мовы. У 2010 годзе на грузінскай мове была выдадзена аповесць «Опера», у 2016 годзе — зборнік «Стэнаграфічная раманы», у які ўвайшлі аповесці «Мае духмяныя дзядкі і пахучыя бабулькі», «Галава майго бацькі» і «Саўкі».

Бібліяграфія
------------

* Елена Бочоришвили. Волшебная мазь // «Новый мир». — 2012. — № 2.
* Елена Бочоришвили. Голова моего отца. — Corpus, 2012. — 288 с. — ISBN 978-5-271-41162-5.
* Елена Бочоришвили. Только ждать и смотреть. — Corpus, 2015. — 416 с. — ISBN 978-5-17-087702-7.

Узнагароды
----------

* Руская прэмія (2015) за зборнік апавяданняў «Толькі чакаць і глядзець».

Зноскі
------

1. ↑  Елена Бочоришвили
2. ↑  Владимир Сорокин: «Гротеск стал нашим главным воздухом»
3. ↑  В оперном театре прочитают «Оперу»
**Лужкоўскі піярскі калегіум** ці **Валерыянаўскі піярскі калегіум** — сярэдняя навучальная ўстанова ў мястэчку Лужкі (Дзісенскі павет, цяпер Шаркаўшчынскі раён) ў 1745—1832 гадах.

Піяры былі запрошаны сюды ў 1741 годзе уладальнікам мястэчка кашталянам полацкім Валерыянам Жабай (у яго гонар калегіум называўся Валерыянаўскім), які падараваў манахам фальварак Віснік (у 1832 годзе — 13 вёсак і 330 сялян). Ён адвёў месца для пабудовы кляштара, касцёла (узведзены ў 1744—1756 гадах) і калегіума. Жонка Жабы ахвяравала на калегіум 1000 злотых. У канцы 1750-х гадоў навучальная сістэма калегіума рэарганізавана паводле рэформаў С. Канарскага. У апошняй чвэрці XVIII ст. у час дзейнасці Адукацыйнай камісіі калегіум уваходзіў з 1783 года у Навагрудскую, з 1790 года у Піярскую навучальныя акругі.

У 1782 годзе ў калегіуме былі 3 класы з тэрмінам навучання 6 гадоў, 4 выкладчыкі, 130 вучняў. Візітары з Віленскай галоўнай школы адзначалі незадавальняючы ўзровень адукацыі і нізкі стан дысцыпліны. 

Пасля далучэння тэрыторыі Дзісенскага павета да Расійскай імперыі, ў выніку 2-га падзелу Рэчы Паспалітай у 1793 годзе калегіум пераўтвораны ў павятовае 4-класнае вучылішча з 6-гадовым тэрмінам навучання (3-і і 4-ы класы мелі 2-гадовыя курсы). У 1807 годзе тут вучылася 116 юнакоў. Падчас вайны 1812 года калегіум разрабаваны французкай арміяй. У пачатку 1816 года у вучылішчы адбыліся хваляванні, за непадпарадкаванне кіраўніцтву выключаны 47 вучняў са 113. У 1817 годзе былі 144 выхаванцы. У 1825 годзе рэарганізаваны ў звычайнае 4-класнае павятовае вучылішча.

За ўдзел выкладчыкаў у паўстанні 1830—1831 гадоў вучылішча 1 мая 1832 года зачынена, маёмасць піяраў канфіскавана. 

Сярод выкладчыкаў і выхаванцаў калегіума: філосаф А. Доўгірд, прафесары Віленскага ўніверсітэта К. Пасалаеўскі, Ф. Серафіновіч, доктар філасофіі А. Паўстанскі, выкладчык нямецкай мовы Віленскага ўніверсітэта П. Альбрыхт.

Літаратура
----------

* *Самусік, А.* Лужскі піярскі калегіум // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1997. — С. 396—397. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
**Сяргей Пракопавіч Агейчык** (17 ліпеня 1924, в. Любішчыцы, цяпер у Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці — 28 лютага 2004) — Герой Сацыялістычнай Працы (1971).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Беларус.

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, дзе быў узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі.

У 1947—1954 гадах — шафёр будаўнічага ўпраўлення № 10 у Стоўбцах, з 1957 года — шафёр мастабудаўнічага раёна № 3 у Баранавічах. Званне Героя Сацыялістычнай Працы прысвоена за паспяховае выкананне плана па будаўніцтве і эксплуатацыі дарог. Член Рэвізійнай камісіі КПБ у 1976—1981 гадах.

Зноскі
------

1. 1 2  т. 5. Биографический справочник. Мн: Издательство «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. 29 с.
2. ↑  Большая дорога. За рулём. № 8, 1978  (руск.)

Спасылкі
--------

Сяргей Пракопавіч Агейчык на сайце «Героі краіны»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мельнікаў.
**Сярге́й Пятровіч Ме́льнікаў** (1894, в. Старое Падгароднае Зарайскага павета Разанскай губерні (цяпер Маскоўскай вобласці Расійскай Федэрацыі) — 1969) — савецкі дзеяч, в.а. старшыні выканаўчага камітэта Лепельскага акружнога Савета Беларускай ССР, старшыня аргкамітэта Прэзідыума ЦВК — Вярхоўнага Савета Беларускай ССР па Віцебскай вобласці. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання (1937—1946) і Вярхоўнага Савета БССР 1-га склікання (1938—1947).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і.

Член РКП(б) з 1918 года.

З 1918 года — супрацоўнік павятовай камісіі па надзвычайных сітуацыях (ЧК) горада Зарайска.

Потым служыў у Чырвонай Арміі, быў камандзірам бронецягніка ў горадзе Арле.

Пасля дэмабілізацыі — інспектар Упраўлення рабоча-сялянскай міліцыі ў Ташкенце; намеснік начальніка Харкаўскага абласнога ўпраўлення крымінальнага вышуку.

У 1937—1938 гг. — в. аб. старшыні выканаўчага камітэта Лепельскага акружнога Савета.

З красавіка 1938 па 1939 гг. — старшыня аргкамітэта Прэзідыума ЦВК — Вярхоўнага Савета Беларускай ССР па Віцебскай вобласці.

З 1939 года — упаўнаважаны Наркамата нарыхтовак СССР па Беларускай ССР.

У 1941—1944 гг. — арганізатар партызанскага руху ў Беларускай ССР, член аператыўнай групы Мінскага падпольнага абкама КП(б) Беларусі.

У 1947—1951 гг. — міністр мясной і малочнай прамысловасці Беларускай ССР.

Узнагароды
----------

* Ордэн Леніна (28 лютага 1939)
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* медалі

Спасылкі
--------

* Мельнікаў Сяргей Пятровіч  (руск.)
**Але́на Анжу́йская** (сербск.: Јелена Анжујска; каля 1236 — 8 лютага 1314) — каралева Сербіі.

Біяграфія
---------

Алена і яе сын Стэфан Ураш II Мілуцін. Фрэска ў манастыры Грачаніца
Паходжанне Алены невядомае. Адзіным вядомым дакументам, які хоць нешта пра яе паведамляе, з’яўляецца ліст неапалітанскага караля Карла I Анжуйскага ад 1273 года, у якім ён называе яе сваёй сваячкай.

Прыблізна паміж 1245 і 1250 гадамі Алена выйшла замуж за сербскага караля Стэфана Ураша I. У іх было прынамсі чацвёра дзяцей:

* Стэфан Драгуцін
* Стэфан Ураш II Мілуцін
* Стэфан
* Брнча (дачка)

Некаторы час Алена была кіраўніцай тэрыторыі, якая ўключала Зэту, Травунію, Плаў і раён ракі Ібар. Адкрыла першыя ў Сербіі школы для дзяўчынак.

Алена памёрла 8 лютага 1314 года, быўшы манашкай у царкве Святога Мікалая ў Шкодэры. У Травуніі на паўднёвы захад ад горада Трэбінэ, у гістарычнай мясцовасці, якая мае вялікае значэнне для праваслаўных паўднёвых славян, у манастыры Тврдош у храме Унебаўзяцця Маці Божай захоўваецца ў выглядзе мошчаў далонь Алены.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Елена, сербская королева // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
Аорта на схеме
**Ао́рта** — у чалавека галоўная артэрыя вялікага круга кровазвароту, што выносіць кроў з левага жалудачка сэрца. Каля выхаду з яго аорта называецца ўзыходнай  (руск.) (бел. (даўжыня яе каля 6 см), потым утварае дугу аорты  (руск.) (бел. пераходзіць у сыходную аорту, праходзіць уздоўж пазваночніка праз грудную і брушную поласці. У млекакормячых жывёл і чалавека існуе левая дуга аорты, у птушак — правая. У рыб ад брушной аорты, адыходзяць шчэлепныя артэрыі. Яны падзяляюцца на капіляры, з якіх кроў цячэ ў 2 прадаўгаватыя ствалы — карані спінной аорты; абедзве зліваюцца ў няпарную спінную аорту.

Літаратура
----------

* Аорта // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Аорта**

| ⛭Аддзелы сардэчна-сасудзістай сістэмы чалавека |
| --- |
| Сэрца | 
* Перадсэрдзі
* Жалудачкі

 |
| Крывяносныя сасуды | 
* Аорта
* Артэрыі
* Артэрыёлы
* Капіляры
* Венулы
* Вены
* Кругі кровазвароту

 |
Рэшткі Ападаны ў Персеполі
**Ападана** (перс.: آپادانا) — вялікая зала плошчай каля 100 кв. метраў з дахам, які падтрымліваецца 72 калонамі вышынёй 24 метра, у старажытнаперсідскім горадзе Персепаліс. У намінальным сэнсе тэрмін таксама выкарыстоўваецца для абазначэння аналагічных па сваёй структуры збудаванняў у персідскай архітэктуры. Зала верагодна выкарыстоўвалася для ўрачыстых царскіх прыёмаў.

Ападана Персеполя была галоўным чынам пабудавана ў V стагоддзі да н.э. Дарыем I, а завяршыў будаўніцтва цар Ксеркс I. Выявы абодвух кіраўнікоў захаваліся ля ўсходніх дзвярэй комплексу. Комплекс быў разбураны Аляксандрам Македонскім у 331 годзе да н.э. У наш час захаваліся толькі падмуркі комплексу і 13 з 72 калон.

Слова «Ападана» верагодна па-этымалагічнаму звязана з эламскім *ha-ha-da-na* і акадскім *ap-pa-da-an*, аднак яго дакладны сэнс застаецца няясным.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Іраніка · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
**Апавяда́нне**, ці **раска́з**, — невялікі празаічны твор, сюжэт якога грунтуецца на пэўным (рэдка некалькіх) эпізодзе з жыцця аднаго (часам некалькіх) персанажа.

Невялікія памеры апавядання патрабуюць неразгалінаванага, як правіла, адналінейнага, выразнага па будове сюжэту. Характары паказаны пераважна ў сфарміраваным выглядзе. Апісанняў мала, яны кароткія, лаканічныя. Важную ролю адыгрывае мастацкая дэталь (дэталь побыту, псіхалагічная дэталь і інш.).

Апавяданне вельмі блізка да навелы. Часам навелу лічаць разнавіднасцю апавядання. Адрозніваецца апавяданне ад навелы выразнай кампазіцыяй, наяўнасцю апісанняў, разважанняў, адступленняў. Канфлікт у апавяданні, калі ёсць, то не такі востры, як у навеле. Аповед у апавяданні часта вядзецца ад асобы апавядальніка.

Генезіс апавяданне — у сагах, нарысах, апавядальных творах антычнай гістарыяграфіі, хроніках, легендах. Як самастойны жанр апавяданне аформілася ў 19 ст. З таго часу і да сёння — гэта прадуктыўны жанр мастацкай літаратуры.

Крыніца
-------

* Літературознавчий словник-довідник за редакцією Р. Т. Гром'яка, Ю. І. Коваліва, В. І. Теремка. — К.: ВЦ «Академія», 2007

Спасылкі
--------

* Старонка ўніверсітэта Трамсё пра кароткія апавяданні Архівавана 27 лютага 2008.  (ням.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11932861c · GND: 4033842-3 · LCCN: sh85121965 · Microsoft: 2778081389 · NDL: 00572677 · NKC: ph124459 |

 |
**Раймунд Качынскі** (польск.: Rajmund Kaczyński; 1 верасня 1922, Граева — 17 красавіка 2005, Варшава) — польскі інжынер. Муж Ядвігі з Ясевічаў Качынскай, бацька Леха і Яраслава Качынскіх.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і чыгуначнага чыноўніка Аляксандра Качынскага і Францішкі з Свянткоўскіх, родам з Адэсы. Бацькі найперш жылі ў мястэчку Граева, потым, у 1927—1939 гадах, у Баранавічах, дзе Аляксандр быў начальнікам экспедыцыі чыгуначнай станцыі, а маці занімалася гандлем нерухомасцю. У 1939 годзе сям’я пераехала ў Брэст, адкуль уцякла напачатку войны ў Варшаву.

Раймунд Качынскі навучаўся ў Дзяржаўнай вышэйшай школе будавання машын і Дзяржаўнай вышэйшай тэхнічнай школе. Дзейнічаў у канспірацыі. 1 жніўня 1944 года, напачатку Варшаўскага паўстання ўдзельнічаў у атаку на тор скачкоў на варшаўскім Служаўцу. Паранены, страціў палец. Апекавалася ім медсястра Галена Валовіч, цётка Браніслава Камароўскага. Біўся да канца паўстання. Быў узнагароджаны Сярэбраным крыжам ордэна Віртуці Мілітары (2 кастрычніка 1944) , а таксама Крыжам Мужных.

У 1947 годзе скончыў факультэт механічны Лодзінскай палітэхнікі. Працаваў у дзяржаўным аптычным прадпрыемстве і будовах. Быў выкладчыкам Варшаўскай палітэхнікі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Bianka Mikołajewska, Ewa Winnicka, Agnieszka Dobosz, Co zostało z księżyca // polityka.pl, 7 marca 2007
2. ↑  *Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powstania Warszawskiego*, tom 4. *Kawalerowie Orderu Wojennego Virtuti Militari — Powstanie Warszawskie*. Oprac. Andrzej Krzysztof Kunert, Dom Wydawniczy «Bellona», Warszawa 1997. ISBN 83-87224-00-6.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | NLP: A34317314 · NUKAT: n2017121973 · VIAF: 7737147270435235700008 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рай, значэнні.

**Рай** — у рэлігійным уяўленні: прыстанішча праведных душ пасля цялеснай смерці альбо канца свету; паслясмяротнае месца праведнікаў і прарадзіма чалавецтва. У пераносным сэнсе — дасканалы стан шчасця. Традыцыйнае размяшчэнне рая — Нябёсы, хаця існуе ўяўленне пра Зямны Рай (Эдэм). Часта супрацьпастаўляецца **пеклу**.

Уяўленне пра рай існуе ў паганскіх традыцыях, а таксама ў хрысціянстве, ісламе, многіх школах будызму, а таксама ў трансгуманізме ў выглядзе канцэпцыі paradise engineering.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рай
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Зямацкі.
**Раймунд Мікалай Зямацкі** (польск.: Rajmund Mikołaj Ziemacki; 19 верасня 1810, Дахны — 5 чэрвеня 1863, Вільня) — беларускі каталіцкі святар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 19 верасня 1810 года ў вёсцы Дахны каля Крэва ў сям’і Андрэя Зямацкага і Катарыны Камінскай. Хрышчоны ў вёсцы Лоск. Вучыўся ў манахаў-трынітарыяў у Маладзечне, затым у Віленскім універсітэце. Разам са старэйшым братам Юзафам браў удзел у Лістападаўскім паўстанні 1830 года супраць царскіх уладаў. Старэйшы брат загінуў у час паўстання, сам Раймунд быў цяжка паранены. Малодшы брат Францішак быў бацькам будучага прафесара Віленскага ўніверсітэта Юзафа Казіміра Зямацкага.

Пасля заканчэння паўстання паступіў у Віленскую семінарыю, у 1838 годзе быў пасвечаны на святара. Да 1845 года служыў пробашчам у Касцёле Святога Рафала ў Вільні. З 1849 года служыў настаяцелем у Ваверцы Лідскага павета. У ноч з 24 на 25 студзеня 1863 года па старым стылі Раймунду Зямацкаму была дастаўлена копія паўстанцкага маніфеста з загадам зачытаць яго перад вернікамі ў нядзелю. Аналагічныя загады атрымалі пробашчы суседніх прыходаў, многія зачыталі іх, асцерагаючыся помсты з боку паўстанцаў, некаторыя, асцерагаючыся рэпрэсій з боку царскіх улад, паведамілі пра атрыманы загад у паліцыю і папрасілі аховы. Раймунд Зямацкі добраахвотна прыняў рашэнне падтрымаць паўстанне і зачытаць маніфест.

Неўзабаве пасля абвяшчэння маніфеста Раймунд Зямацкі быў арыштаваны і адпраўлены ў Вільню, дзе быў кінуты ў турму пры Касцёле Святога Духа. Разам з ім судзілі яшчэ двух каталіцкіх святароў Станіслава Ішору і Адама Фалькоўскага, чыя віна таксама складалася толькі ў абвяшчэнні маніфеста паўстанцаў. Усе трое былі пакараны смерцю па рашэнні генерал-губернатара М. Мураўёва. Раймунд Зямацкі быў расстраляны 5 чэрвеня 1863 года на Лукішскай плошчы ў Вільні.

Памяць
------

У капліцы Святой Барбары на каталіцкіх могілках Ліды ўстаноўленая мемарыяльная дошка ў памяць пра Раймунда Зямацкага

Зноскі
------

1. ↑  у сувязі з гэтым Лоск у многіх крыніцах памылкова называецца месцам нараджэння

Спасылкі
--------

* Раймунд Земацкий
* Раймунд Зямацкі  (бел.)
* Раймунд Зямацкі: расстраляны за тое, што зачытаў паўстанніцкі маніфест  (бел.)
* УЧАСТИЕ ДУХОВЕНСТВА В ПОВСТАНЧЕСКОМ ДВИЖЕНИИ НА БЕЛОРУССКИХ ЗЕМЛЯХ В 1863 г.  (руск.)
**Дакла́дная ры́фма** — такая рыфма, у якой супадаюць націскныя і паслянаціскныя гукі: *ра́нку — вуша́нку, крыні́цы — рукаві́цы* і г. д. Што да мужчынскіх рыфмаў, то дакладнымі лічацца такія, у якіх супадаюць і пераднаціскныя зычныя: *імгла́ — цяпла́, гады́ — малады́, гром — дабро́м* і г. д. Крытэрый дакладнасці рыфмаў залежыць як ад фанічных асаблівасцей мовы, так і ад літаратурных традыцый. У прыватнасці, у беларускай паэзіі дакладнымі лічацца рыфмы з націскнымі галоснымі і — ы, а — я, э — е (*ні́бы — ры́бы, рама́на, — на Я́на, Арэ́се — ле́се*).

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
**Дактылі́чная ры́фма** — від рыфмы, у якой націск падае на трэці ад канца склад сугучных словаў. Яна сустракаецца ў беларускай паэзіі ўсіх часоў, хоць у старажытны перыяд выкарыстоўвалася значна радзей, чым у сучаснай вершатворчасці. Па частаце ўжывання гэтая рыфма знаходзіцца на трэцім месцы — пасля жаночай і
мужчынскай. Вось прыклады дактылічнай рыфмы:

Антон мало́дзенькі
Піў мёд сало́дзенькі.
Прыкаціўся к бо́чачцы,
Яшчэ трошкі хо́чацца.
(Народная песня).
Дактылічная рыфма часцей выкарыстоўваецца не самастойна, а ў спалучэнні з жаночай і мужчынскай, што робіць рытміка-інтанацыйны малюнак вершаванага твора больш разнастайным.

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
**Лесь Курбас** (сапраўднае імя Аляксандр-Зянон Сцяпанавіч Курбас, укр. Лесь Ку́рбас, 25 лютага 1887, Самбар — 3 лістапада 1937, Сандармох, Карэлія) — украінскі акцёр, тэатральны і кінарэжысёр. Народны артыст Украінскай ССР (1925).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і акцёраў Сцяпана Піліпавіча Курбаса (сцэнічны псеўданім Янавіч) і Ванды Адольфаўны Тэйхман. Вучыўся ў Цярнопальскай украінскай гімназіі, удзельнічаў у самадзейнасці. З 1907 года вучыўся на філасофскім факультэце Венскага ўніверсітэта, праз год перавёўся ў Львоўскі ўніверсітэт. У 1909 годзе арганізаваў студэнцкі тэатр, у якім стаў галоўным рэжысёрам і акцёрам. За патрабаванні украінізацыі ўніверсітэта быў адлічаны. Пазней аднавіўся ў Венскім універсітэце, які і скончыў, адначасова навучаючыся ў драматычнай школе пры Венскай кансерваторыі.

Працаваў у Гуцульскім тэатры Гната Хаткевіча, Львоўскім тэатры таварыства «Руська бесіда». З пачаткам Першай сусветнай вайны пераехаў у Цярнопаль, дзе ў 1915 годзе арганізаваў стацыянарны тэатр «Цярнопальскія тэатральныя вечарыны». У 1917 годзе на запрашэнне Мікалая Садоўскага пераехаў у Кіеў, дзе арганізаваў тэатральную студыю (пазней «Малады тэатр»). У 1918 годзе — член літаратурнай групы «Белая студыя».

У верасні 1919 года ажаніўся з танцоркай Валянцінай Чысцяковай.

У сакавіку 1922 года арганізаваў знакаміты тэатр «Берэзіль» (пазней пераведзены ў тагачасную сталіцу савецкай Украіны Харкаў). У гэтым жа годзе ў Адэсе зняў першы ігравы фільм ВУФКУ паводле апавядання Чэхава «Шведская запалка» (па іншых дадзеных — рэж. Мікалай Салтыкоў ці Барыс Ларэнца).

У 1924 годзе пераехаў у Адэсу, дзе зняў фільмы «Вендэта» і «Макдональд».

У 1925 годзе зняў сваю апошнюю кінанавелу «Арсенальцы», пасля чаго вярнуўся ў тэатр. У жніўні 1925 года атрымаў званне Народнага артыста УССР.

Пасля згортвання палітыкі украінізацыі быў абвінавачаны ў «нацыяналістычных скрыўленнях», адхілены ад кіраўніцтва тэатрам.

Прыгавораны 9 кастрычніка 1937 года Асобай тройкай УНКУС ЛА да вышэйшай меры пакарання. Расстраляны 3 лістапада 1937 года ва ўрочышчы Сандармох. Рэабілітаваны ў 1957 годзе Харкаўскім аблсудом і Ваенным трыбуналам Паўночнай ваеннай акругі.

Зноскі
------

1. ↑  *Наукове товариство імені Шевченка* Encyclopedia of Ukraine — *(untranslated)*.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2991053'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q774515'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q7896496'></a>
2. 1 2  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
10-ы аркуш Радзівілаўскага летапісу, на якім адлюстраваны паход паўлегендарнага кіеўскага князя Аскольда і легендарнага варага Дзіра на Царград
**Летапіс** — гадавы, больш-менш падрабязны аповед пра падзеі. Аповед пра падзеі кожнага году ў летапісах звычайна пачынаўся словамі: «в лето» (ст.-бел: *лето*) — адсюль назва — летапіс. 

Летапіс з’яўляецца ранняй формай гістарыяграфіі, якая падае розныя падзеі ў храналагічным парадку, часта без увагі на форму і стыль мовы. У летапісы могуць уключацца дакументы і літаратурныя помнікі, напісаныя не толькі ў іншым стылі, але і ў іншыя часы. 

Як жанр паходзіць з Візантыі, дзе меў назву *хранаграфія*. У X — XII стст. распаўсюдзіўся і ў іншых краінах. У Заходняй Еўропе, дзе зваўся *хронікай*, выціскнуў жанр кароткіх сухіх аналаў. У Ўсходняй Еўропе замацавалася паняцце *летапіс*. З часам, заходнееўрапейскія і ўсходнееўрапейскія помнікі гэтага жанру набылі своеасаблівыя традыцыі. На беларускіх землях у XVI — XVII стст. яны спалучаліся, таму да твораў беларускага (або беларуска-літоўскага) летапісання дастасавальныя абодва тэрміна *летапіс* і *хроніка*.

Некаторыя летапісы
------------------

* Аповесць мінулых часоў
* Баркулабаўскі летапіс
* Іаакімаўскі летапіс
* Летапісец вялікіх князёў літоўскіх
* Магілёўская хроніка
* Хроніка Быхаўца

Зноскі
------

1. ↑  Лето Архівавана 11 жніўня 2011. // Старабеларускі лексікон Архівавана 12 сакавіка 2009.: Падручны перакладны слоўнік. Менск: Беларускае выдавецтва Таварыства «Хата», 1997. Укладальнікі: Прыгодзіч Мікалай, Ціванова Галіна

Спасылкі
--------

* Беларускія летапісы і кронікі Архівавана 27 мая 2010.
* Гісторыя Беларусі IX—XVIII стагоддзяў. Першакрыніцы. Наратыўныя крыніцы, эпіграфіка Архівавана 22 красавіка 2010.
**Седымента́цыя** — накіраваны рух часціц у полі дзеяння гравітацыі або цэнтрабежных сіл. Хуткасць седыментацыі залежыць ад масы, памеру і формы часціцы, глейкасці і шчыльнасці асяроддзя, а таксама ад паскарэння сілы цяжару і дзеючых на часціцы цэнтрабежных сіл.

У полі гравітацыйных сіл седыментыруюць часціцы грубадысперсных сістэм; у полі цэнтрабежных сіл магчымая седыментацыя калоідных часціц і макрамалекул (гл. цэнтрыфугаванне). Седыментацыю выкарыстаюць у прамысловасці пры ўзбагачэнні карысных выкапняў, розных прадуктаў хімічнай і нафтахімічнай тэхналогіі, пры водаачышчэнні і інш. Седыментацыя ў цэнтрыфугах і ўльтрацэнтрыфугах, а таксама ў гравітацыйным полі ляжыць у аснове седыментацыйнага аналізу.

Гл. таксама
-----------

* Алювій

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Седыментацыя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 295. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Химический энциклопедический словарь — М.: Советская энциклопедия, 1983. (руск.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4054080-7 · LCCN: sh85119506 · Microsoft: 29941650 · NDL: 00573058 |
**Група Ільдэфонса** — антычная беламармуровая скульптурная група з музея Прада, якая адлюстроўвае пару ідэалізаваных юнакоў у лаўровых вянках. Юнак справа абдымае юнака злева, які ў правай руцэ трымае накіраваную ўніз паходню (сімвал смерці), а ў левай руцэ — іншую паходню, перакінутую праз плячо (не захавалася). Як юнакі з паходнямі ў старажытным свеце звычайна адлюстроўваліся дыяскуры. Злева ад юнакоў — невялікая фігура багіні, якая прыціскае да грудзі шарападобны прадмет (магчыма, яйка, з якога вылупіліся дыяскуры).

Скульптурная група вядомая з 1623 года, калі яна ўпрыгожвала вілу Людавізі ў Рыме. Страчаная галава левай фігуры была адноўлена скульптарам Іпаліта Буці па замове ўладальніка статуі — кардынала Людавізі. У сярэдзіне XVII стагоддзя статуяй валодалі вучоны кардынал Каміла Масіма і шведская каралева Крысціна, якая завяшчала свае антыкі сямейству Папы Адэскалькі. Статуя карысталася велізарным поспехам сярод майстроў класіцызму: каля 1628 года яе замаляваў Пусэн, а ў канцы XVII стагоддзя Куазева вылепіў мармуровую копію для парку Версальскага палаца.

У 1724 г. «Антыноя і Адрыяна» (як тады звалі гэты твор) за вельмі буйную для таго часу суму набыла іспанская каралева Ізабела Фарнезэ — апошняя прадстаўніца італьянскага роду, праслаўленага сваім калекцыянаваннем антычнай скульптуры. Шэдэўр перавезлі ў загарадны каралеўскі палац Ла-Гранха ў горадзе Ільдэфонса, дзе ён заставаўся да 1839 года. Пазней быў перанесены для ўсеагульнага агляду ў Прада.

Асобы адлюстраваных юнакоў пачынаючы з XVII стагоддзя спарадзілі мноства тлумачэнняў, але дакладна так і не былі ўсталяваны. Першае навуковае апісанне твора апублікаваў у 1767 годзе Вінкельман, які тлумачыў яго сюжэт як збавіцельнае ахвярапрынашэнне Арэста і Пілада багіні Артэмідзе. Аднак ужо Гётэ, які замовіў для сябе злепак са статуі, аддаваў перавагу бачыць у юнаках Кастара і Полукса. Мяркуючы па апушчанай паходні, яны прыносяць ахвяру Персефоне, якая трымае ў руцэ плод граната.

Юнакі адлюстраваны ў натуральную велічыню, аднак у зусім рознай стылістыцы. Відавочна, старажытнарымскі скульптар, які працаваў пры адным з першых імператараў, «сляпіў» фігуру справа з невядомага твора кола Паліклета (накшталт эфеба Уэстмаката), а фігуру злева — са значна пазнейшага твора з майстэрні Праксіцеля (накшталт Апалона Саўрактона).

Зноскі
------

1. 1 2   Праверана 23 лістапада 2018.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Група Сан-Ільдэфонса**
* Старонка на сайце музея Прада

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1047605368 · VIAF: 306359558 |
**Група Мікуліча (Філістовіча)** — узброенная група на тэрыторыі Ілянскага раёна БССР у перыяд 1949—1953 гг. Камандзір групы — С. Мікуліч, пазней — Янка Філістовіч.

Група была ўтворана ў 1949 годзе. Складалася з 6 былых супрацоўнікаў паліцыі і салдат Беларускай Краёвай Абароны з часоў нямецкай акупацыі. Выконвала напады на крамы і на адзіночных асоб. На пачатку 1952 г. з групай навязаў кантакт і стаў кіраўніком Янка Філістовіч, эмісар Беларускай Народнай Рэспублікі, які на пачатку верасня 1951 года быў скінуты на парашуце спецслужбамі ЗША ў раёне Маладзечна з мэтай разведвальнай дзейнасці, а таксама арганізацыі падпольнай друкарні для выпуску антысавецкіх улётак і іншых агітацыйных матэрыялаў. Філістовіч прабаваў ператварыць групу ў падпольную вайскова-палітычную арганізацыю, надаўшы ёй назву «Беларускія нацыяльна-вызвольныя ўзброеныя сілы»: праводзіў ідэйную і падпольную падрыхтоўку, увёў дысцыпліну, забараніў рабіць напады на мясцовы актыў і займацца грабяжом, распачаў падрыхтоўку да палітычна-прапагандысцкай дзейнасці.

У красавіку 1952 г. атрад зрабіў у в. Вязыні каля Маладзечна напад на друкарню, якая займалася друкам камуністычнай газеты «Шлях да камунізму». У выніку ўдалося забраць друкарскую машыну і дзякуючы гэтаму атрад планаваў друкаваць газету «Жыве Беларусь!», але план скончыўся няўдачай праз адсутнасць некаторых элементаў і нястачу друкарскага досведу. Акрамя гэтага ўдалося арганізаваць некалькі ўзброеных акцый, у тым ліку напад на двух фінансавых агентаў і атрымаць 6 тыс. рублёў.

У ноч з 4 на 5 верасня 1952 года ў адной з вёсак група Мікуліча ў выніку здрады была схоплена супрацоўнікамі Міністэрства дзяржаўнай бяспекі БССР. Камандзір Мікуліч быў забіты, а іншыя члены групы былі арыштаваныя. Янка Філістовіч змог збегчы, але быў схоплены 9 верасня пры спробе пераходу польскай мяжы. Судовы працэс пачаўся 17 кастрычніка 1953 г. у Мінску. Падчас судовага працэсу яго вазілі па беларускіх гарадах, беспаспяхова спрабуючы намовіць да жыцця ў савецкіх умовах. Філістовіч спрабаваў напісаць касацыйную скаргу ў Ваенную калегію Вярхоўнага суда СССР, якая датуецца 11 лістапада 1953 г. Пасля, як мяркуецца, Філістовіч быў расстраляны. Астатнія члены групы былі асуджаны на доўгія тэрміны турэмнага зняволення.

Гл. таксама
-----------

* Янка Філістовіч
* Цімох Вострыкаў
* Група Вострыкава
* Беларуская Народная Партызанка

Зноскі
------

1. ↑  Ст. Галковский. Контрразведчик // Беларусь сегодня, № 81, 2014

Літаратура
----------

* Валаханович И. А. Антисоветское подполье на территории Беларуси в 1944—1953 гг. — Мн. 2002.
**Вацлаў Яўгенавіч Гебельт** (10 снежня 1913, в. Лабна-Агароднікі, Аўгустоўскі павет, Сувалкаўская губерня, Царства Польскае, Расійская імперыя — 16 кастрычніка 1999, Ліда, Гродзенская вобласць, Беларусь) — беларускі шахматны кампазітар  (руск.) (бел.; міжнародны майстар  (руск.) (бел. (1977) і міжнародны арбітр  (руск.) (бел. (1959) па шахматнай кампазіцыі. Філолаг.

Біяграфія
---------

Скончыў Варшаўскі ўніверсітэт у 1937 годзе, працаваў настаўнікам у гімназіі горада Сувалкі. У 1944 быў арыштаваны (у гэты час ён жыў у Гродне), вызвалены ў 1949. Рэабілітаваны ў 1992 годзе. Да сыходу на пенсію ў 1976 годзе працаваў намеснікам галоўнага бухгалтара мясакамбіната ў горадзе Лідзе.

На фарміраванне творчасці Гебельта вялікі ўплыў аказалі яго настаўнікі М. Урубель  (руск.) (бел. і Д. Пшапюрка  (руск.) (бел.. З 1933 года склаў больш за 600 кампазіцый, пераважна двух-  (руск.) (бел. і троххадоўкі  (руск.) (бел.. Пераможца 5-га чэмпіянату СССР па раздзелу двуххадовак (1959). На конкурсах удастоены 150 прызоў, з іх — 53 першае, у тым ліку на алімпійскім конкурсе па раздзелу кааператыўных матаў (ГДР, 1960), у міжнародным матчы «Дружба» па раздзелу троххадовак (1962—1964). У вобласці троххадоўкі складаў галоўным чынам задачы стратэгічнага стылю з правільнымі мацюкамі. У «Альбомах ФІДЭ  (руск.) (бел.» апублікавана больш за 40 яго задач.

Пераможца 1-га чэмпіянату Міжнароднай шахматнай федэрацыі па шахматнай кампазіцыі ў камандным першынстве (1975).

У кастрычніку 2013 года ў Мінску быў выпушчаны юбілейны канверт з выявай В. Я. Гебельта. У лістападзе 2013 у Мінску прайшоў Кубак «Альбіна» па рашэнні шахматных кампазіцый з удзелам беларускіх і расійскіх вырашальнікаў, прысвечаны памяці Гебельта.

Задачы
------

 11-ы камандны чэмпіянат СССР (1981-1982), 1-е месца

|  |
| --- |
|  |
|  | a8 | b8 | c8 | d8 | e8 | f8 | g8 | h8 |  |
| a7 nl | b7 bl | c7 | d7 | e7 | f7 | g7 | h7 |
| a6 pd | b6 | c6 | d6 | e6 | f6 | g6 qd | h6 |
| a5 | b5 | c5 | d5 | e5 | f5 | g5 | h5 |
| a4 | b4 | c4 kd | d4 | e4 | f4 | g4 | h4 |
| a3 | b3 | c3 bl | d3 nl | e3 | f3 | g3 | h3 |
| a2 | b2 | c2 kl | d2 | e2 | f2 bd | g2 | h2 |
| a1 | b1 | c1 | d1 | e1 | f1 ql | g1 | h1 |
|  |

Мат у 4 ходы

**1.Кс8!** з пагрозай **2.Kd6+ Ф:d6 3.Kb2++ Kpc5 4.Ka4X**,   

**1. … Cg3 2.Kb6+ Ф:b6 3.Kf2+ Крс5 4.Ке4X**,   

**1. … Сс5 2.Фf7+ Ф:f7 3.Ке5+ Крb5 4.Сс6Х**   

Эфектная 10-фігурная задача з ахвярамі белых фігур і матывамі развязвання каня.

Кнігі
-----

* Шахматная композиция в Белоруссии, Минск, 1981 (соавтор).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Гебельт Вацлав Евгеньевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 142. — 737 с.

Літаратура
----------

* Шахматы : энциклопедический словарь / гл. ред. А. Е. Карпов. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — С. 80. — 100 000 экз. — ISBN 5-85270-005-3.
* *Волчек В.* В. Е. Гебельт (10.12.1913—16.10.1999) // Задачи и этюды. СПб. 2000. Вып. 20. С. 36—40.

Спасылкі
--------

* Воспоминания. Гебельт Вацлав Евгеньевич Архівавана 4 сакавіка 2016. на pawet.net  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 17810451q · NTA: 071357106 · VIAF: 75196819 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Аношка.
**Вацлаў Ано́шка** (1899, в. Паплаўшчызна, цяпер Магілёўскі раён — 18 лютага 1966) — каталіцкі святар, дзеяч беларускага хрысціянскага руху.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў заможнай сям'і. Бацька — Якуб Пятровіч Аношка (нар. 1873, расстраляны ў Мінску ў 1938 г.), маці — Камілія Язафатаўна Аношка (нар. 1875). Атрымаў гімназічную адукацыю. Вучыўся ў Мінскай духоўнай каталіцкай семінарыі пасля эвакуацыі яе ў Кельцы. Пасвячоны ў святары 1.11.1924 года.

Душпастырскую працу распачаў на пасадзе вікарыя ў мястэчку Ляхавічы Баранавіцкага павета. Ёсць падставы меркаваць, што ў 2-й палове 1920-х г. стаў святаром грэка-каталіцкага абраду: у 1926 г. быў прызначаны пробашчам уніяцкай парафіі ў мясцовасці Альпень каля Давыд-Гарадка. У перадваенныя гады пераведзены на парафію ў Дзяляцічы (1935), дзе знаходзіўся да 1944 г. Паводле сведчанняў П. Татарыновіча з'яўляўся сябрам экзархальнай Рады Беларускага Экзархата пад кіраўніцтвам біскупа А. Неманцэвіча. Прыхільнік Беларускай хрысціянскай дэмакратыі. Выступаў за беларусізацыю нацыянальна-рэлігійнага жыцця на заходнебеларускіх абшарах. У душпастырскай дзейнасці звяртаўся да вернікаў на беларускай мове, пракламаваў ідэю уніяцтва. Пад канец Другой сусветнай вайны апынуўся ў Польшчы. Працаваў капеланам у кляштары сясцёр-манахінь «Rodziny Maryi».

Пахаваны на могілках каля Раберціна (Польшча).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.: Жыццярысы, мартыралогія, успаміны. / Уклад. Ю. Гарбінскі. — Мн.-Мюнхен: Беларускі кнігазбор, 1999. — ISBN 985-6318-65-3