**Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі**, таксама вядомы як **Фарны касцёл** — першы рымска-каталіцкі храм Менска, заснаваны не пазней за 1-ю палову XV ст. Размяшчаўся ў паўночнай частцы горада, на ўзгорку левабярэжжа Свіслачы, які, паводле адной з версій, ад тытула касцёла сталі зваць Траецкай гарой. Апошні драўляны касцёльны будынак згарэў на пачатку XIX ст. мураваную плябанію зруйнавалі пасля 2-й сусветнай вайны.

Гісторыя
--------

Паводле падання, заснаваны каралём Ягайлам у 1390 годзе. Каля 1460 года атрымаў ад данатара фальварак Чурылавічы на поўдзень ад Менска. Першы касцёльны будынак згарэў разам з горадам у 1505 годзе, падчас наезду крымскіх татараў, паводле іншых звестак, згарэў яшчэ 14 жніўня 1409 года.

У 1508 годзе пабудавалі новы касцёл, асвечаны пад тытулам *Найсвяцейшай Тройцы*, таксама Менская фара ў архіўных дакументах згадваецца і пад тытулам *Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі*, а пад 1632 годам — *Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і Міхала Арханёла*.

Касцёлу належала вялікая колькасць пляцаў з пабудовамі, як на Траецкай гары, так і ў іншых частках горада, а таксама карчма, левабярэжны плябанскі млын на Свіслачы, сенажаці, лес і фальварак Чурылавічы (або Плябанец).

У 1709 годзе пры касцёле Найсвяцейшай Тройцы біскуп Канстанты Казімір Бжастоўскі зацвердзіў брацтва Шчаслівай смерці. У 1720 (або 1716) годзе ксёндз Караль Пётр Панцяжыцкі пабудаваў апошні драўляны Фарны касцёл.

Плябанія пабудовы пачатку XIX ст. на рагу колішніх Траецкай і Вялікай Барысаўскай (1947).
Вялікі пажар 14 жніўня 1809 года знішчыў будынак Фары, аднак захавалася плябанія і гаспадарчыя пабудовы. У 1814 годзе створаны праект новай мураванай святыні, арыентаванай галоўным фасадам на Траецкую вуліцу (цяпер вуліца Янкі Купалы). Аднак грошаў хапіла толькі на будаўніцтва плябаніі на рагу з Вялікай Барысаўскай вуліцай (пазней вуліцы Аляксандраўскай, цяпер вуліца Максіма Багдановіча).

У 1832—1840 гады тытул Свята-Траецкага меў касцёл закрытага дамініканскага кляштара, тым часам зроблены парафіяльным. Пасля закрыцця расійскімі ўладамі і гэтай святыні, набажэнствы перанеслі ў могілкавую капліцу на Залатой Горцы, якую ў 1842 годзе ўзвялі ў ранг парафіяльнага касцёла Найсвяцейшай Тройцы. У 1864 годзе новапабудаваны на месцы драўлянай капліцы мураваны неагатычны касцёл асвяцілі пад старажытным тытулам.

Архітэктура
-----------

Паводле візітацыі і інвентароў 1632 і 1636 гадоў касцёл быў драўляны на мураваным падмурку, крыжападобны ў плане. Галоўны фасад святыні выходзіў на Траецкі рынак. Інтэр’ер упрыгожвалі 3 драўляныя разныя алтары. На хорах быў арган.

Асобна стаяла званіца з 4 званамі. Побач размяшчаўся даволі вялікі будынак плябаніі, у якім размяшчаліся шпіталь, школа і касцельнае брацтва. Каля касцёла знаходзіліся парафіяльныя могілкі. Тэрыторыю святыні акружала драўляная агароджа з брамамі.

Храм, пабудаваны на пачатку XVIII ст. стаяў на мураваным падмурку і ў плане меў выгляд «кавалерскага крыжа» («krzyża kawalerskiego») з вялікім купалам у цэнтры, вакол якога размяшчаліся 4 невялікія капліцы. Галоўны фасад упрыгожвалі дзве невялікія вежы з залачонымі жалезнымі крыжамі, аздобленымі металічнымі шарамі.

У цэнтры галоўнага алтара знаходзіўся абраз Святой Тройцы, абапал якога стаялі залачоныя скульптуры святых Пятра і Паўла. Апрача таго, інтэр’ер упрыгожвалі яшчэ чатыры драўляныя разныя алтары, два з якіх стаялі ў капліцах. На хорах знаходзіўся арган, выраблены ў 1745 годзе.

Побач з касцёлам размяшчалася званіца з 3 званамі. На адлегласці 50 крокаў ад касцёла знаходзіўся комплекс гаспадарчых пабудоў — плябанія, парафіяльная школа, багадзельня і іншыя. Тэрыторыя плябанскага пляцу, разам з садам і парафіяльнымі могілкамі агароджваў драўляны плот з брамай.

Зноскі
------

1. 1 2  *Яроменка А.* Мінская Фара // «Наша вера» № 2 (44), 2008.
2. ↑  Памяць. Мінск 2001, с. 309.
3. 1 2  ЭнцВКЛ 2005, с. 298.
4. ↑  ЭнцВКЛ 2005, с. 299.

Літаратура
----------

* *Дзянісаў У. М.* Першы касцёл // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, 2001. — С. 309. — 576 с.: іл. — ISBN 985-6302-33-1.
* *Дзянісаў У.* Мінскі фарны касцёл // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 298—299. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* Мінск. Стары і новы / аўт.-склад. У. Г. Валажынскі; пад. рэд. З. В. Шыбекі — Мінск: Харвест, 2007— 272 с.: іл. ISBN 978-985-16-0092-8.

Спасылкі
--------

* Касцёл Найсв. Тройцы і Унебаўзяцця Найсв. Марыі Панны на Radzima.org

| ⛭Рымска-каталіцкія сакральныя збудаванні Мінска |
| --- |
| Касцёлы | Архікафедральны Найсвяцейшага Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі · Найсвяцейшай Тройцы (Святога Роха) · Святых Сымона і Алены · Узвіжання Святога Крыжа *дагэтуль не вернуты каталікам*: Звеставання Найсвяцейшай Дзевы Марыі · Найсвяцейшай Дзевы Марыі · Святога Іосіфа*страчаныя*: Найсвяцейшай Тройцы і Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі · Святога Антонія · Святой Веранікі · Святога Войцеха · Святой Марыі Магдалены · Святога Міхаіла Арханёла · ✰ Святога Тамаша Аквінскага · Святога Яна |
| Кляштары | *дагэтуль не вернутыя каталікам*: Бернардзінак · Бернардзінаў · Езуітаў*страчаныя*: Баніфратаў · Бенедыкцінак · ✰ Дамініканцаў · Марыявітак · Рохітаў · Францысканцаў |
| Капліцы | Маці Божай Ружанцовай · Святога Яна Хрысціцеля*страчаныя*: Юбілейная |