recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ян Вышаціч** (каля 1016 — 24 чэрвеня 1106) — кіеўскі тысяцкі, сын Вышаты, ваяводы вялікага князя Яраслава Мудрага.

У 1070 збіраў у Растоўскай зямлі даніну для Святаслава Яраславіча. У Белавозеры ў гэты час два вешчуны падманвалі насельніцтва, сцвярджаючы, што жанчыны ў галодны год хаваюць у сабе жыта, мёд, рыбу і г. д.; яны разрэзвалі скуру на спінах жанчын і рабілі выгляд, што вымаюць адтуль то жыта, то рыбу і г. д. Ян гутарыў з ведзьмакамі, потым выйшаў на іх са зброяй, і тыя, пасля сутычкі, збеглі ў лес.

Хоць частка насельніцтва, відаць, і спагадала вяшчунам, але яны былі выдадзеныя і пакараныя. У 1093 Ян Вышаціч хадзіў на полаўцаў з Уладзімірам Манамахам, а ў 1106, з братам Пуцятам, пабіў іх каля Зарэцка і «адабраў у іх палон». Летапісы і Пячэрскі пацярык усхваляюць дабрадзейнасці Яна Вышаціча і яго жонкі Марыі, якія карысталіся любоўю вялебнага Феадосія, які гутарыў з імі аб міласціне, аб Валадарстве Нябесным і смяротнай гадзіне. Сынам яго быў Варлам.

Сведчанні Яна Вышаціча пра сябе і сваіх продкаў сталі для Нестара адной з галоўных крыніц для складання «Аповесці мінулых гадоў».

Гл. таксама
-----------

* Растоўскае паўстанне 1071 года

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Иоанн Вышатич // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Вельтман, А. Ф. Упоминаемый бо-Ян в Слове о полку Игореве есть старец Ян, упоминаемый Нестором // Московитянин. — 1842. — № 1. — С. 213—215.
* Прозоровский, Д. О родстве св. Владимира по матери // Записки Императорской Академии наук. — 1864. — Т. 5. — Кн. 1. — С. 25—26.
* Лонгинов, А. В. Историческое исследование Сказания о походе северского князя Игоря Святославича на половцев в 1185 г. — Одесса: Экономическая тип. 1892. — 261, III с. — С. 26, 89—91.
* Шахматов, А. А. Разыскания о древнейших русских летописных сводах: [С прил. 2 вариантов текста Начала земли Русьсте] / А. А. Шахматов. — СПб.: тип. М. А. Александрова, 1908. — XX, 687 с. — С. 443—444, 455—457, 531.


| ?Ян Вышаціч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Ян Вышаціч |  | Вышата |  | Астрамір |  | Канстанцін Дабрыніч |  | Дабрыня |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
**Кастаўе́** — возера ў Віцебскім раёне ў басейне ракі Заходняя Дзвіна, за 28 км на паўночны ўсход ад Віцебска, за 6 км на поўнач ад вёскі Курына.

Плошча паверхні 0,65 км², даўжыня 3,2 км, найбольшая шырыня 0,34 км, даўжыня берагавой лініі 6,98 км. Найбольшая глыбіня 4,8 м, сярэдняя 3,3 м. Аб'ём вады ў возеры 2,14 млн. м³. Плошча вадазбору 5 км².  
Катлавіна возера лагчыннага тыпу, моцна выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны стромкія, пясчаныя, вышынёй да 15 метраў. Берагавая лінія звілістая. Берагі зліваюцца са схіламі катлавіны возера. Месцамі (у канцах возера на захадзе і ўсходзе) берагі забалочаныя і сплавінныя. Дно плоскае, да глыбіні 1—1,5 м пясчанае, глыбей — выслана сапрапелем.  

Возера Кастаўе эўтрофнае, слабапраточнае. Упадаюць ручаі і выцякае ручай у Заходнюю Дзвіну. Возера зарастае слаба. Прыбярэжная расліннасць перарывістай палосай распаўсюджваецца на адлегласці 5—15 м ад берага.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, акунь, язь, плотка, верхаводка, краснапёрка, лінь і іншыя віды рыб.

Каля возера размешчаны база адпачынку і паляўніча-рыбалоўная база.

Літаратура
----------

* *Рачэўсскі А. М.* Кастаўе // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.2 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 2. — 522 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 23, 58, 65. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Паган.

**Паган**, або **Баган** (бірм.: ပုဂံ) — горад у цэнтральнай М’янме, адметны гістарычнымі каштоўнасцямі. У 2019 г. быў уключаны ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Геаграфія
---------

Паган месціцца на левым беразе ракі Іравадзі за 145 км на паўднёвы ўсход ад Мандалая, у склад рэгіёна якога ўваходзіць. Наваколле ўяўляе сабою сухую раўніну з рэдкімі ўзвышшамі. Тым не меней, раён вакол Пагана — актыўная сейсмічная зона з частымі землятрусамі. 

Клімат трапічны з сезонным ваганнем тэмператур ад +23°C да +32°C. З ліпеня да кастрычніка працягваецца вільготны сезон мусонаў.

Гісторыя
--------

Паган быў заснаваны ў II ст. і пераўтварыўся ў важны палітычны цэнтр пасля 849 г. калі яго валадаром стаў П’інб’я Мінта. Яго праўнук Анаўрахта Мінсаў заснаваў вялікую імперыю. У гады дамінавання Паганскай дзяржавы горад хутка павялічваўся і стаў асяроддзем будысцкага дойлідства. За 250 гадоў мясцовыя насельнікі ўзвялі болей за 10 тысяч культавых помнікаў. Тут жылі і працавалі манахі і філосафы не толькі з тэрыторыі М’янмы, але таксама Індыі, Камбоджы і Шры-Ланкі. 

У другой палове XIII ст. Паганская дзяржава была разбурана ў выніку нашэсцяў манголаў. Сам горад не пацярпеў, аднак большасць жыхароў пакінула яго. У наступныя стагоддзі ён заставаўся цэнтрам пілігрымак. Тут нават працягвалі будаваць новыя храмы і ступы, але ўжо без папярэдняга размаху.

У нашы дні Паган з’яўляецца асноўнай славутай мясцінай М’янмы. Асноўная галіна эканомікі — сфера абслугоўвання, асабліва гандаль і турызм. У горадзе працуе некалькі прадпрыемстваў па вытворчасці сувеніраў і будаўнічых матэрыялаў.

Літаратура
----------

* Паган // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — С. 475. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

Спасылкі
--------

* Temples Of Bagan, Myanmar - WorldAtlas
* BAGAN DISASTER RISK MANAGEMENT PLAN
* The Origins of Bagan: New Dates and Old Inhabitants
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Відацкі.
**Якуб (Іван Піліпавіч) Відацкі** (польск.: Jan Widacki) — памешчык.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Відацкіх герба «Корчак». Сын Піліпа Яна Відацкага і Юліяны Пюрэцкай. Меў брата Якуба, кобрынскага павятовага суддзю.

Скончыў філасофскі факультэт Віленскага універсітэта. Чалавек перадавых для свайго часу поглядаў.

Валодаў маёнткамі Рагозна і Крупчыцы.

У восень 1823 года спадчыннік расійскага імператара Паўла, будучы Аляксандр І, наведваў Крупчыцы, кіруючыся дарогай да Брэст-Літоўскай крэпасці. Ян Відацкі прыняў яго на яшчэ не да канца дабудаванай паштовай станцыі. Аляксандр, відаць, застаўся задаволены гасціннасцю на Крупчыцкай станцыі. Пасля яго ад’езду памешчык атрымаў высокую дзяржаўную ўзнагароду — ордэн святога Уладзіміра І-ай ступені.

Ганаровы апякун Гродзенскай гімназіі, у 1839 г. прапанаваў сваю дапамогу ў адкрыцці прыходскага вучылішча ў Кобрыне (пабудаваць драўляны дом і прадаставіць неабходныя рэчы) з умовай прызначэння яго ганаровым наглядальнікам вучылішчаў Кобрынскага павета.

Сям’я
-----

К шлюбе з Канстанцыяй з Віславухаў меў сыноў:

* Станіслаў (каля 1820—1890), у шлюбе з Міхалінай з Радавіцкіх.
* Ян (нар. каля 1820). Валодаў маёнткамі Янаполь, Ракавічы, Глінішчы, Акопы, Гвозніца. Яго сын Віктар з’яўляўся старшым сталаначальнікам у Гаспадарчым дэпартаменце ўнутраных спраў у сталічным Санкт-Пецярбургу.
* Канстанцін (1821—1875), у шлюбе з Францішкай з Каменскіх, маці Элізы Ажэшкі.

Зноскі
------

1. 1 2  Вакол бетоннага Касцюшкі
2. ↑  З гісторыі Крупчыц
3. ↑  *Швед, В. В.* Відацкі Якуб (Якаў) Піліпавіч // Масоны і ложы на землях Беларусі (канец XVIII — першая чвэрць XIX ст.) : біябібліягр. слоўн.. — Гродна: ГрДУ, 2007. — 275 с. — ISBN 978-985-417-866-0.
4. 1 2  Сяргей Токць. Шляхта Гродзенскай губерні на расійскай дзяржаўнай службе ў 30-50-ыя гады ХІХ ст.


| ?Ян Відацкі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Піліп Ян Відацкі[d] |  | Joachim Widacki[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  | Ян Відацкі |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Юліяна Пюрэцкая[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
Герб
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кастылія, значэнні.
**Касты́лія** (ісп.: Castilla) — гістарычны рэгіён у Іспаніі, складаецца з дзвюх абласцей: **Старой Кастыліі** ў паўночна-заходняй Іспаніі, і **Новай Кастыліі** ў цэнтры краіны.

Раней усходняя вобласць каралеўствы Леон, Кастылія ў XI стагоддзі становіцца незалежнай дзяржавай са сталіцай у Бургасе, а пазней у Вальядалідзе, і вядучай сілай у 400-гадовай Рэканкісце паўночных хрысціянскіх дзяржаў цэнтральнай і паўднёвай Іспаніі супраць мусульманскага кіравання, якое дамінавала на паўвостраве з VIII стагоддзя.

Захоп Таледа ў 1085 годзе дадаў Новую Кастылію да тэрыторый кароны, і бітва ў Лас-Навас-дэ-Талоса (1212) адзначыла страту мусульманамі большай часткі Поўдня. Леон аб'яднаўся з Кастыліяй у 1230 годзе. Наступныя дзесяцігоддзі прынеслі заваяванне Кордавы (1236), Мурсіі (1243) і Севільі (1248).

Дынастычнае аб'яднанне каралеўстваў Кастыліі і Арагона ў 1469 годзе, калі Фердынанд Арагонскі жаніўся на Ізабеле I Кастыльскай, прывяло да фармальнага стварэння Іспаніі як адзінай дзяржавы ў 1516 годзе. Тэрыторыя, якая традыцыйна лічылася кастыльскай, цяпер адміністрацыйна падзелена на Іспанскія аўтаномныя супольнасці Кастылія і Леон, Кастылія — Ла-Манча, Рыёха і Мадрыд.

Мова Кастыліі стаў асноўнай мовай Іспаніі — вядомая многім, хто гаворыць на ёй, як *кастэльяна* (ісп.: el castellano), а мы завём яго проста — іспанская мова.

Гл. таксама
-----------

* Спіс кіраўнікоў Кастыліі


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11935177j · LCCN: sh85020670 · NKC: ge137899 |
**Павільён ВДНГ Беларусі** — колішні будынак у Мінску, які размяшчаўся па вуліцы Янкі Купалы, на беразе Свіслачы.

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў 1968 годзе па праекце С. Баткоўскага, Ю. Градава, Л. Левіна. Архітэктараў вінавацілі і ў марнатраўстве, і ў безгустоўшчыне.

У савецкія часы ў выставачным павільёне пабывалі прэм'ер-міністр Індыі Раджыў Гандзі, генеральны сакратар Французскай камуністычнай партыі Жорж Маршэ, прэзідэнт Анголы Жазэ Эдуарду Душ Сантуш і іншыя вядомыя асобы.

У 2017 годзе будынак знеслі, а для арганізацыі выставак задзейнічалі іншыя пляцоўкі: адміністрацыйны комплекс на праспекце Пераможцаў, 14, а таксама гандлёва-лагістычны цэнтр «Глобус Парк» у аграгарадку Шчомысліца, спартыўныя комплексы Футбольны манеж і «Мінск-Арэна».

Зноскі
------

1. 1 2 3  Полвека с «Белэкспо». Лучшие выставки и легендарные события. 17 декабря 2018, 08:51
Сперматафорнае асемяненне ў палачніка *Phyllium siccifolium*. Самец прымацоўваецца да задняга канца цела самкі і змяшчае шарападобны белы сперматофор у яе палавую адтуліну
**Сперматафор** (ад стар.-грэч.: σπέρμα «семя» і φορός «які нясе») — слізістая капсула са сперматазоідамі, якая палягчае накіраваны транспарт і якая абараняе ад шкоднага ўздзеяння наваколля (напрыклад, папярэджвае ад перасыхання на атмасферным паветры). У некаторых жывёл капсула цалкам трапляе ў семяпрыёмнік і можа некаторы час там захоўвацца. У іншых выпадках самцы прымацоўваюць сперматафоры да паверхні цела самак ці ўкараняюць іх у тканіны, пасля чаго сперматазоіды самастойна мігруюць у семяпрыёмнік ці да спелых яйкаклетак.

**Сперматафорнае асемяненне** супрацьпастаўляюць вонкаваму асемяненню, пры якім палавыя клеткі выкідваюцца ў атачальнае воднае асяроддзе, дзе перасоўваюцца вонкавымі сіламі і за кошт уласнай рухомасці, і капуляцыі, пры якой сперма паступае ў вагінальную пратоку непасрэдна з мужчынскага ганапору (звычайна з дапамогай спецыялізаванага капулятыўнага апарата).

Распаўсюджванне ў групах жывёл
------------------------------

Як і капуляцыя, сперматафорнае асемяненне распаўсюджана ў першую чаргу ў тых групах, для якіх вонкавае асемяненне з'яўляецца неэфектыўным, напрыклад, сярод насельнікаў сушы і рухомых арганізмаў, якія характарызуюцца параўнальна разрэджанымі паселішчамі. Сперматафоры выкарыстоўваюць прадстаўнікі ўсіх буйных таксонаў членістаногіх, галаваногія малюскі, некаторыя групы бруханогіх малюскаў і кольчатых чарвей, хвастатыя земнаводныя і шматлікія іншыя.

Перадача сперматафору
---------------------

Механізмы, з дапамогай якіх сперматафор трапляе ў жаночыя палавыя пратокі, адрозніваюцца ў розных групах. У большасці членістаногіх перанясенне ажыццяўляецца з дапамогай канцавінаў.

Гектакатыль арганаўта *Argonauta bottgeri*.
Сперматафоры галаваногіх малюскаў пераносяцца з мантыйнай паражніны самца ў мантыйную паражніну самкі з дапамогай спецыялізаванага шчупальца — гектакатылю. У васьміногаў гектакатыль здольны адрывацца ад цела, самастойна знаходзіць самку і трапляць у яе мантыйную паражніну.

Самцы прадстаўнікоў сямейства саламандр прыляпляюць сперматафор да якога-небудзь прадмета, пасля чаго самкі самастойна ўбіраюць яго клаакаю.

Літаратура
----------

* *Петрыкаў А. М.* Сперматафоры // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 110. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Большой энциклопедический словарь «Биология». — под ред. М. С. Гилярова, М.: Большая российская энциклопедия, 1998. — ISBN 5-85270-252-8. Статья «Сперматофор»  (Праверана 8 снежня 2009)

Спасылкі
--------

* Сперматофоры у головоногих Архівавана 1 сакавіка 2010.. Richard E. Young, Michael Vecchione, and Katharina M. Mangold (1922—2003), «Cephalopod Spermatophore Terminology»  (англ.)  (Праверана 8 верасня 2009)
Артыкул пра мемарыял. Пра крылаты выраз гл. Камень спатыкнення.

Відэа
**Камяні спатыкнення** (ням.: Stolpersteine) — праект нямецкага мастака Гюнтэра Дэмніга[en]. Мемарыял мусіць нагадваць людзям пра лёс ахвяр нацызму, пра тых, каго забілі, саслалі або вымусілі да самагубства.

Большая частка камянёў усталявана ў памяць яўрэйскіх ахвяр нацызму. Іншыя камяні ўсталяваны ў памяць цыганоў, Сведак Іеговы, гомасексуалаў, левых, удзельнікаў Руху Супраціўлення і іншых.

Гюнтэр Дэмніг
Камянямі спатыкнення — кубічныя бетонныя блокі з бокам 10 см, акаваныя лістамі латуні з надпісамі. Яны ўмураваны ў брук або ходнікі перад былымі дамамі ахвяр нацызму. На латуневай пласціне выгравіравана імя, год нараджэння, год і месца смерці чалавека.

Ідэя нарадзілася ў мастака ў 1993 годзе, у 1994 годзе ён прадставіў яе на выстаўцы ў Кёльне.

Да кастрычніка 2008 года Гюнтэр Дэмніг паставіў каля 17 000 камянёў прыкладна ў 350 гарадах і муніцыпалітэтах Германіі, Аўстрыі і іншых еўрапейскіх краін. З камянямі мусяць захоўвацца ўспаміны пра пераслед нацысцкай эпохі. Яны заахвочваюць прахожых спыніцца і прачытаць напісанае.

Кошт аднаго каменя складае 95 еўра. Работы ажыццяўляюць уручную. Выдаткі на праект пакрываюць дабрачыннымі зборамі і ахвяраваннямі.

Зноскі
------

1. ↑  Kirsten Grieshaber, «Plaques for Nazi Victims Offer a Personal Impact» *The New York Times* (Nov. 29, 2003) Retrieved June 14, 2010
2. ↑  Kirsten Grieshaber, «German Artist Gunter Demnig Revives Names of Holocaust Victims» Associated Press article. Retrieved July 15, 2010

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Камяні спатыкнення**
* Афіцыйны сайт
**Таварыства аматараў выпіць і закусіць** (*ТАВІЗ*) — нефармальнае аб’яднанне беларускіх літаратараў 1920—1930-х гг. у якое ў розны час уваходзілі Тодар Кляшторны, Міхась Багун (аўтар назвы), Уладзімір Хадыка, Васіль Каваль, Алесь Дудар, Валерый Маракоў, Эдуард Самуйлёнак, Сяргей Дарожны, Юлі Таўбін і інш.

Валерый Маракоў у «Шашлычнай» па вул. Камсамольскай у Мінску. Сярэдзіна 1930-х.
Паводле пісьменніка Юркі Віцьбіча, гэта была спроба аб’яднаць беларускую багему, стварыць пэўную апазіцыю «пісьменніцкаму калгасу»: *«Яна зьяўлялася пратэстам супраць існуючага «Пракруставага ложка». На паседжаньнях багемы без старшыні і сакратара за кухлем ці кілішкам чыталіся творы, якія пісалі для сябе, а не для друку. Тут кожны адчуваў сябе самім сабой...»*

Пасяджэнні праходзілі звычайна ў Менску на кватэры ў М. Багуна альбо ў шашлычнай на вул. Камсамольскай ці ў маленькай піўніцы — уніз па вул. Савецкай. У рэдкіх выпадках літаратары сустракаліся ў сутарэнні Дома пісьменніка (які размяшчаўся тады ў доме 68 па той жа Савецкай вуліцы), дзе пэўны час быў рэстаран.

Напады афіцыйнай крытыкі на «ТАВІЗаўцаў» былі шматлікімі і разнастайнымі аж да рэпрэсавання (высылкі, расстрэлу) яго сябраў у 1930-я гады.

У 2017 г. беларускі рэжысёр Ілья Бажко пры падтрымцы тэлеканала «БелСат» зняў фільм «Зніклая паэзія».

Зноскі
------

1. 1 2  Віцьбіч, Ю. Лшоно Габоо Бійрушалайм: даваенная проза / Юрка Віцьбіч; [уклад. і прадм. Л. Юрэвіча; камент. Ц. Чарнякевіча]. — Мн.: Кнігазбор, 2011. — 229, [1] с.: іл. — С. 141—143. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны; Кн. 19). — ISBN 978-985-7007-17-2.
2. ↑  Як жылі паэты ў БССР да 1937-га? Глядзіце нязвыклы фільм «Белсату» **(нявызн.)**.  БелСат (1 жніўня 2018). Праверана 7 жніўня 2018.

Літаратура
----------

* Жыбуль, В. В. ТАВІЗ: па слядах легендарнага літаб'яднання / Віктар Жыбуль // Полымя. — 2017. — № 12. — С. 115—126.
* Юрэвіч, Л. Тавізаўцы. Пра лёсы ўдзельнікаў аднаго літаратурнага аб'яднаньня Архівавана 11 жніўня 2010. / Лявон Юрэвіч // Роднае слова. — 1997. — № 11. — С. 160—169.
**Вячэ́рніцы** (*Nyctalus*) — род млекакормячых жывёл сямнйства гладканосых (звычайных) лятучых мышэй атрада рукакрылыя. Адрозніваецца 7 відаў.

Даўжыня цела да 10,4 см, хваста да 6,5, перадплечча да 6,9 см. Маса да 76 г. Вушы круглаватыя, тоўстыя, сабраныя ў складкі. Крылы вузкія, доўгія, завостраныя на канцах. Поўсць густая, шаўкавістая, зверху ад рыжага да карычневага колеру, знізу свяглейшая.

Пашыраны ў Еўропе, Сярэдняй, Усходняй і Паўднёва-Усходняй Азіі. Жывуць у шыракалістых і мяшаных лясах. На Беларусі 3 віды, найбольш пашырана вячэрніца рыжая, селіцца ў старых высакастволых лясах, парках, гаях, старых садах; вячэрніца гіганцкая і вячэрніца малая занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі.

Кормяцца на змярканні і на досвітку насякомымі. У прыплодзе 1 — 2 дзіцянят.

Робяць далёкія сезонныя міграцыі.

Літаратура
----------

* Вячэрніцы // БелЭн у 18 т. Т. 4. — Мн. 1997.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Яўсееў.
**Вячаслаў Яўгенавіч Яўсееў** (29 сакавіка 1952, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1974 годзе БПІ. 3 1974 года ў інстытуце «Мінскпраект» (з 1988 галоўны архітэктар праектаў). Працуе ў інстытуце «Мінскграда».

Член Саюза архітэктараў СССР з 1980 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя работы: будынак Мінскай бібліятэкі № 11 у жылым раёне Чыжоўка (1979; прэмія Ленінскага камсамола Беларусі 1982), адміністрацыйны будынак рамонтна-эксплуатацыйнага ўпраўлення «Мінскэнерга» па вул. Аранскай (1980), відэакафэ «Дыялог» у мікрараёне Паўднёвы Захад 3 (1982), адміністрацыйны будынак рэгістрацыйна-экзаменацыйнага аддзялення ДАІ на праспекце Дзяржынскага (1986), архітэктурна-скульптурны комплекс «Мінск — горад-герой» (1985, усе ў сааўтарстве) у Мінску; мемарыяльны комплекс на месцы спаленай нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў час Вялікай Айчыннай вайны в. Літавец Дзяржынскага раёна (1988, у сааўтарстве).

Узнагароды
----------

Прэмія Ленінскага камсамола Беларусі (1982, з А. І. Чадовічам), 1-я прэмія ў рэспубліканскім конкурсе на эскіз-ідэю архітэктурна-скульптурнага комплексу «Мінск — горад-герой» (1983).

Зноскі
------

1. 1 2  Яўсееў Вячаслаў Яўгенавіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Літаратура
----------

* Яўсееў Вячаслаў Яўгенавіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Евсеев Вячеслав Евгеньевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Аднакласнікі |
**Маціяс Платцэк** (ням.: Matthias Platzeck; нар. 29 снежня 1953, Патсдам) — нямецкі палітык, прадстаўнік СДПГ, прэм’ер-міністр Брандэнбурга з 26 чэрвеня 2002 года па 28 жніўня 2013 года.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і ўрача, скончыў Універсітэт Ільменаў у 1978 годзе па спецыяльнасці «біямедыцынская кібернетыка», пасля чаго працаваў у Інстытуце гігіены ў Карл-Маркс-Штаце і ў бальніцы Бад-Фраенвальдэ, а ў 1982 годзе ўзначаліў дэпартамент экалагічнай гігіены ў гігіенічным агенцтве ў Патсдаме. У маі 1989 года Маціяс Платцэк уступіў у ЛДПГ, але неўзабаве выйшаў з партыі. У 1989 годзе Платцэк стаў адным з заснавальнікаў экалагічнай арганізацыі ARGUS, якая ўвайшла ў склад асацыяцыі «Зялёная ліга» (ням.: Grüne Liga), ад якой у лютым-чэрвені 1990 года ўваходзіў у склад урада ГДР як міністр без партфеля, а таксама быў выбраны ў Народную палату, дзе стаў парламенцкім сакратаром Альянсу 90. У кастрычніку 1990 года Платцэк быў выбраны ад гэтай партыі ў ландтаг Брандэнбурга і ў 1990—1998 гадах займаў пасаду міністра па справах навакольнага асяроддзя. Пасля аб’яднання экалагістаў ФРГ у адну партыю ў 1993 годзе Платцэк не ўвайшоў у яе склад і далучыўся ў 1995 годзе да СДПГ. У 1998 годзе Платцэк быў выбраны мэрам Патсдама, а ў 2000 годзе — главой зямельнага аддзялення СДПГ, у 2002 годзе змяніўшы Манфрэда Штольпэ на пасадзе главы ўрада Брандэнбурга, сфарміраваўшы кааліцыю з ХДС.

У 2004—2005 гадах Платцэк быў старшынёй бундэсрата. У лістападзе 2005 года пасля няўдалых парламенцкіх выбараў Платцэк стаў новым старшынёй СДПГ, але з-за ўзмацнення глухаты ўжо ў красавіку 2006 года падаў у адстаўку.

29 ліпеня 2013 года Платцэк заявіў пра сваю адстаўку з усіх пасад, які ён займаў, па стане здароўя з 28 жніўня 2013 года. На пасаду прэм’ер-міністра Брандэнбурга ён прапанаваў кандыдатуру Дзітмара Войдке.

Заявы
-----

Увосень 2014 года Платцэк выступіў з заявай, у якой выказаў сумнеў, што Усход Украіны вернецца пад кантроль Кіева, а таксама заклікаў Захад прызнаць далучэнне Крыма да Расіі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Matthias Platzeck — Brandenburgische Landeszentrale für politische Bildung. Праверана 24 чэрвеня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q897925'></a>
2. ↑  Stammdaten aller Abgeordneten des Deutschen Bundestages Праверана 13 красавіка 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q51850225'></a>
3. ↑  Нямецкі палітык запатрабаваў прызнаць далучэнне Крыма да Расіі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Маціяс Платцэк**
* Афіцыйны сайт палітыка

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · OpenSanctions |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 114200971 · GTAA: 142184 · ISNI: 0000 0000 7856 9142 · LCCN: no00042548 · NKC: js20060120074 · NLP: A29110014 · NUKAT: n2018110637 · SUDOC: 105668524 · VIAF: 84245138 |

 |
**Ма́чаха** (мачыха) — няродная маці для дзяцей свайго мужа, якія засталіся ў яго ад папярэдняга шлюбу (для мужчыны падобным словам з’яўляецца тэрмін «айчым»).

У адносінах да мачыхі няродныя дзеці называюцца «пасерб» («пасербы») ці «падчарка» ( «падчарыцы»). У выпадку, калі дзеці з’яўляюцца няроднымі для абодвух бацькоў, часьцей за ўсё ўжываюць словазлучэнне «прыёмная маці», альбо проста «маці».

Зноскі
------


| Роднасныя і сваяцкія адносіны |
| --- |
| 
* Муж
* Жонка
* Бацька
* Маці
* Дзед
* Бабуля
* Брат
* Сястра
* Зводны брат
* Сын
* Дачка
* Пасынак
* Падчарка
* Дзядзька
* Цётка
* Сват
* Цешча
* Унучатая пляменніца
* Кум
* Кума

 |
**Царква Святой Праведнай Сафіі Слуцкай** — мураваны праваслаўны храм у горадзе Мінску. Знаходзіцца на вул Казінца, 108. Пабудавана з цэглы паводле праекта архітэктара М. І. Лук’янчыка.

Гісторыя
--------

У 1996 годзе ў Мінску была зарэгістравана праваслаўная грамада ў гонар святой. У 2000 годзе была створана апякунская рада, пачаўся збор сродкаў на будоўля храма. З 4 лістапада 2005 года набажэнства праходзілі ў ніжнім храме. Пасад у верхнім храме быў асвячоны ў 2009 годзе.

Архітэктура
-----------

Вырашана ў традыцыях старажытнарускага царкоўнага дойлідства. Крыжовы ў плане аб’ём малітоўнай залы завершаны 3-ярусным (васьмярык на 2 чацверыках) светлавым барабанам пад цыбулепадобным купалам; шатровыя дахі бакавых крылаў — макаўкамі. Да фасада далучаны прамавугольны прытвор з надбудаванай 4-граннай званіцай, шатровы дах якой завершаны макаўкай. Да 5-граннай апсіды далучаны ніжэйшыя 3-гранныя рызніцы. Фасады прарэзаны высока ўзнятымі арачнымі аконнымі праёмамі, крапаваны вуглавымі лапаткамі.

Зноскі
------

1. ↑  Царква Святой Праведнай Сафіі Слуцкай (Мінск **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 29 кастрычніка 2019. Праверана 29 кастрычніка 2019.
2. ↑  Царква ў імя святой праведнай Сафіі Слуцкай Архівавана 12 жніўня 2020.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Царква Святой Праведнай Сафіі Слуцкай (Мінск) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Храм Святых Феадораў** (грэч. Ναός των Αγίων Θεοδώρων) — адна з найстарэйшых прыхадскіх цэркваў Афін. Царква прысвечана адразу двум святым, Св. Феадору Тырану і Св. Феадору Стратылату.

Простая крыжова-купальная пабудова. У фасад умуравана мармуровая таблічка, якая кажа пра тое, што царква была паноўлена ў 1065 годзе Мікалаем Каламалам. Гэтыя звесткі, разам з аналізам архітэктурнага стылю, даюць дату *ante quem* будаўніцтва царквы. Барабан купала васьмігранны. Перагародкавы мур *opus mixtum* сведчыць пра майстэрства дойлідаў. Вялікія камяні ўнізе мура ўтвараюць крыжы. Царква ўпрыгожана пласцінамі ў псеўда-куфічным стылі.

Напачатку Грэчаскай рэвалюцыі 1821 года храм быў моцна пашкоджаны і адрамантаваны толькі ў 1840 годзе. Візантыйскія фрэскі страчаны, храм нанова распісаны ў XIX стагоддзі.

Зноскі
------

1. ↑  Πανσελήνου Ν. Βυζαντινή Αθήνα, Афіны 2004, стар. 80
2. ↑  Athens Info Guide

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Царква Святых Феадораў (Афіны)
**Дом па праспекце Незалежнасці, 23** — жылы дом у Мінску, размешчаны на праспекце Незалежнасці, паміж вуліцамі Леніна (№ 5) і Энгельса (№ 8). Пабудаваны ў 1949—1954 гг. з цэглы па праекце архітэктара М. Паруснікава. Дом — помнік грамадзянскай архітэктуры з выкарыстаннем класіцыстычнай спадчыны. У 1975 годзе выканана прыбудова з боку двара для ўніверсама «Цэнтральны», зроблена газасвятлорэклама (архітэктар У. Сарочкін у сааўтарстве).

У будынку размяшчаюцца універсам «Цэнтральны», першы ў горадзе рэстаран McDonald’s, уваход на станцыі метро «Купалаўская» і «Кастрычніцкая». 11 красавіка 2012 года, у гадавіну тэракта ў Мінскім метро, на ўваходзе на станцыі ўстаноўлены мемарыяльны знак «Рака памяці» скульптара Канстанціна Селіханава.

Архітэктура
-----------

Першы ў горадзе рэстаран McDonald’s
Інтэр’ер універсама «Цэнтральны»
Аднолькавы паводле аб’ёмна-прасторавага і планіровачнага вырашэння з домам № 22, размешчаным насупраць. Пяціпавярховы П-падобны ў плане. На першым паверсе размешчаны прадпрыемствы гандлю і грамадскага харчавання, уваходы ў якія ажыццяўляюцца праз лоджыі (па 2 у кожным доме). Галоўны фасад члянёны міжпаверхавымі карнізамі на 3 ярусы. Ніжні ярус вырашаны ў буйной ордарнай пластыцы і члянёны на вышыню 2 паверхаў пілястрамі, з інтэрвалам праз 2 аконныя праёмы. Масіўны ніжні ярус падкрэслены рустоўкай і буйнымі арачнымі праёмамі вітрын і лоджый. Верхні ярус крапаваны пілястрамі карынфскага ордара. Прасценкі дэкарыраваны паўкалонамі. На 4-м паверсе ў кампазіцыю фасада ўведзены балконы на кранштэйнах. Фасады завершаны масіўным карнізам і балюстрадай з пінаклямі.

Зноскі
------

1. 1 2  *У. В. Алісейчык, А. А. Воінаў.* 158н.  // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.
2. ↑  Сорочкин Владимир Львович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* *У. В. Алісейчык, А. А. Воінаў.* 158н.  // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом па праспекце Незалежнасці, 23
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бутаўт-Андрайковіч.
**Ян Тадэвушавіч (Фадзеевіч) Бутаўт-Андрайковіч** (руск.: Иван Фаддеевич (Фадеевич) Андржейкович; нар. каля 1784 — ?) — ваенны дзеяч.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Бутаўт-Андрайковічаў герба «Грыф». Нарадзіўся ў сям’і пісара і падстарасты гродзенскага Тадэвуша Бутаўт-Андрайковіча. Бацька ўдзельнічаў у паўстанні 1794 года, падпісаў акцэс пад № 306, суддзя крымінальнага суда парадкавай камісіі Гродзенскага павета. Бацька меў 100 душаў сялянаў у Гродзенскай губерні. Ян меў братоў Міхала і Фелікса.

20 кастрычніка 1803 года прыняты на службу унтэр-афіцэрам у Валынскі мушкецёрскі полк[ru]. З 3 лютага 1804 — падпаручнік. 2 лістапада 1804 пераведзены ў лейб-гвардыі Ізмайлаўскі полк. Удзельнік баявых дзеянняў супраць напалеонаўскіх войскаў у 1805—1807 г. (Аўстэрліц, Прэйсіш-Эйлаў, Фрыдланд). З 27 красавіка 1806 — прапаршчык. 27 ліпеня 1806 пераведзены ў лейб-гвардыі Егерскі полк. З 23 кастрычніка 1807 — падпаручнік. З 14 студзеня 1808 — паручнік. З 14 верасня 1810 — штабс-капітан. Удзельнік вайны 1812 года. У 1812—1817 гадах ад’ютант генерала Л. Л. Бенігсена[ru]. З 15 ліпеня 1813 — капітан, з 23 верасня 1813 — палкоўнік. З 3 мая 1818 — флігель-ад’ютант. З 1 студзеня 1821 — генерал-маёр 1-й брыгады 3-й грэнадзёрскай дывізіі[ru]. У 1819 г. — флігель-ад’ютант ЯІВ, палкоўнік гвардыі. Затым генерал-маёр расійскага войска. З 1822 г. брыгадны начальнік 13-й пяхотнай дывізіі. На службе быў па 1826 год.

Ведаў французскую і нямецкую мовы.

Масон, прысвечаны ў масонства, верагодна, падчас замежных паходаў рускай арміі. Затым быў членам гродзенскай масонскай ложы «Сябры чалавецтва» і нясвіжскага масонскага капітула «Святыні спакою». У 1818 годзе далучыўся да пецярбургскага масонскай ложы «Белага арла». У 1820—1821 гадах быў другім вялікім наглядчыкам Вялікай ложы «Астрэя» у Пецярбургу.

Сям’я
-----

Жонка — дачка Л. Л. Бенігсена[ru].

Узнагароды
----------

* Узнагароджаны ордэнам Св. Георгія 4-й ступені (№ 4048; 26 лістапада 1827).

Таксама ўзнагароджаны іншымі ордэнамі Расійскай імперыі.

Літаратура
----------

* *Швед, В. В.* Анджэйкавіч Ян Фадзеевіч // Масоны і ложы на землях Беларусі (канец XVIII — першая чвэрць XIX ст.) : біябібліягр. слоўн.. — Гродна: ГрДУ, 2007. — 275 с. — ISBN 978-985-417-866-0.


| ?Ян Бутаўт-Андрайковіч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Ян Бутаўт-Андрайковіч |  | Тадэвуш Бутаўт-Андрайковіч[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |
**Лінеа Вікторыя Лілегерд** (швед. Linnea Viktoria Liljegard; нар. 8 снежня 1988, Арвіка) — шведская футбалістка, якая гуляла за жаночую зборную Швецыі, а таксама за прафесійныя клубы Швецыі, Нарвегіі і Расіі.

Клубная кар’ера
---------------

Расла ў мястэчку Варгорда, а сваю футбольную кар’еру пачынала ў клубе «Скогсбюгдэнс ІФ». Пасля трох гадоў выступала за «Фальчэпінг» яна перайшла ў каманду «Капарбергс / Гётэбарг» у 2008 годзе. У 2009 годзе Лілегерд стала лепшым бамбардзірам Дамалсвенскана, забіўшы за сезон 22 галы. Яна адмовілася ад прапаноў клуба амерыканскай Жаночай прафесійнай футбольнай лігі (WPS) «Скай Блю», а таксама дзеючага чэмпіёна Швецыі «Лінчэпінга», упадабаючы застацца ў Гётэбаргу.

У верасні 2012 года «Капарбергс / Гётэбарг» прыняў прапанову па Лілегард ад расійскага клуба «Расіянка», у які шведская футбалістка і перайшла. У студзені 2013 года яна адмовілася ад свайго кантракту і вярнулася ў Швецыю для правядзення аперацыі на ступні. Пасля выздараўлення Лілегерд падпісала кантракт з нарвежскім клубам «Авалдснес».

Вярнулася ў Швецыю ў жніўні 2013 года, стаўшы футбалісткай клуба «Крысціянстад». Лілегерд абвясціла пра свой сыход з футболу ў лістападзе 2014 года ва ўзросце 25 гадоў, каб засяродзіцца на трэнерскай працы ў камандзе Другога дывізіёна «Бергдаленс ВК». Яна страціла сваю матывацыю працягваць гуляць, але не выключала, што вернецца.

Зноскі
------

1. ↑  Linnea Liljegärd // Soccerdonna — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>
2. 1 2 3  Liljegärd, Linnea Viktoria // Sveriges befolkning 2000 — Sveriges Släktforskarförbund, 2020. Праверана 9 мая 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q106527645'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10685961'></a>
3. ↑  Soccerdonna — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лінеа Лілегерд
**Дом па праспекце Незалежнасці, 40** — жылы дом у Мінску, размешчаны на рагу праспекта Незалежнасці і вуліцы Захарава (дом № 17), на паўночным баку плошчы Перамогі.

Гісторыя
--------

Недабудаваны будынак (злева) у пачатку вайны
Будаўніцтва пачата ў 1939 годзе на праекце архітэктара Р. Столера, перапынена вайной і закончана ў 1947 годзе па праекце архітэктара М. Бакланава.

Архітэктура
-----------

Сіметрычна восі праспекта па дузе круглай часткі плошчы размешчаны дом № 37. Дамы 37 і 40 з’яўляюцца важнымі элементамі аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі плошчы, прыкладам ансамблевай арганізацыі жылой забудовы.

Аднатыпны 5-павярховы дугападобны ў плане будынак з бакавымі крыламі, якія разыходзяцца ў напрамку праспекта і вуліцы Захарава. У доме 127 кватэр. На першым высокім паверсе размешчаны магазіны і кафэ. Фасадныя плоскасці падзелены на 2 ярусы шырокімі паясамі, якія праходзяць паміж 1-м і 2-м паверхамі. Ніжні ярус трактаваны больш масіўна, верхні (чатыры паверхі) падзелены раўнамернымі радамі прамавугольных акон і расчлянёны па вертыкалі двайнымі лоджыямі. Вертыкальны рытм чляненняў падкрэслены развітымі ліштвамі. Фасады вырашаны цэласна і адпавядаюць манументальнаму характару забудовы плошчы. Сцены будынка завершаны балюстрадай, над якой размешчаны аб’ёмныя літары апошняга слова фразы *«Подвиг народа бессмертен»* (бел.: Подзвіг народа бессмяротны). Аконныя праёмы і лоджыі ўпрыгожаны сандрыкамі і франтончыкамі. Пластыку фасадаў узбагачаюць калоны і паўкалоны ў лоджыях, пілястры. У аснову планіровачнай структуры дамоў пакладзена 4-кватэрная секцыя, распрацаваная ў Акадэміі архітэктуры архітэктарамі П. Блахіным і А. Зальцманам. Секцыя мае 3 двухпакаёвыя і адну трохпакаёвую кватэры. Для дамоў была распрацавана 3-кватэрная паваротная секцыя (на месцы выгінаў).

Зноскі
------

1. 1 2 3  *У. В. Алісейчык, Т. В. Габрусь, Л. Г. Лапцэвіч.* 259в. Жылыя дамы № 37 і 40 // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.

Літаратура
----------

* *У. В. Алісейчык, Т. В. Габрусь, Л. Г. Лапцэвіч.* 259в. Жылыя дамы № 37 і 40 // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом па праспекце Незалежнасці, 40
**Чыянгмайскі ўніверсітэт** (тайск.: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, англ.: Chiang Mai University), скарочана มช. або CMU — дзяржаўны даследчы ўніверсітэт правінцыі Чыянгмай. Універсітэт, заснаваны ў 1964 годзе, стаў першым рэгіянальным універсітэтам Тайланда і першым універсітэтам, размешчаным на поўначы Тайланда.

Гісторыя
--------

Чыянгмайскі ўніверсітэт быў заснаваны па дзяржаўным плане развіцця рэгіянальнай адукацыі, прынятым у 1958 годзе. Галоўны кампус універсітэта, размешчаны на гарах Дойсутхеп, быў адкрыты 18 чэрвеня 1964 года.

Спачатку меў 3 факультэты — факультэт натуральных навук, гуманітарны факультэт і факультэт сацыяльных навук. Зараз Чыянгмайскі ўніверсітэт складаецца з 21 факультэта, 1 школы, 3 каледжаў і 3 інстытутаў, размешчаных на тэрыторыі 14,2 км², 4 кампусаў. У 2018 годзе вучылася больш за 35 000 навучэнцаў (каля 29 000 бакалаўраў, 5 000 магістрантаў, 250 ардынатараў і 1 400 аспірантаў). Студэнтам прапануюцца інтэрнаты, размешчаныя на тэрыторыі ўсіх кампусаў.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 9039 7662 · Microsoft: 48076826 · SUDOC: 147343518 · VIAF: 131961647 |
**Ян Блокхёйсен** (нідэрл.: Jan Blokhuijsen, нар. 1 красавіка 1989) — канькабежац з Нідэрландаў. Чэмпіён свету ў каманднай гонцы (2012). Бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў 2010 у Ванкуверы ў каманднай гонцы, віцэ-чэмпіён Алімпійскіх гульняў 2014 на дыстанцыі 5000 м, двойчы бронзавы прызёр чэмпіянатаў свету, двухразовы срэбны прызёр чэмпіянату Еўропы.

Біяграфія
---------

Першапачаткова бегаў як на каньках, так і на роліках, дзе перамагаў у юніёрскіх спаборніцтвах у Нідэрландах і ў Еўропе. Пазней сканцэнтраваўся на канькабежным спорце. У 2008 годзе выйграў чэмпіянат свету сярод юніёраў.

На Алімпіядзе ў Ванкуверы заняў 9-е месца на дыстанцыі 5000 м і стаў бронзавым прызёрам у каманднай гонцы сумесна са Свенам Крамерам, Маркам Тэйтэртам і Сімонам Кейперсам. У забегу за 3-е месца каманда Нідэрландаў ўстанавіла Алімпійскі рэкорд.

Праз год у 2011 годзе стаў срэбным прызёрам чэмпіянату Еўропы (прайграў Івану Скобраву) і бронзавым прызёрам чэмпіянату свету ў класічным мнагабор'і. На чэмпіянаце свету па асобных дыстанцыі ў Інцэле заняў трэцяе месца ў каманднай гонцы.

У 2012 годзе зноў стаў срэбным прызёрам чэмпіянату Еўропы (саступіў Свену Крамеру), стаў другім на чэмпіянаце свету ў класічным мнагабор'і і чэмпіёнам свету ў каманднай гонцы, разам з Кунам Вервеем і Свенам Крамерам.

У 2013 годзе трэці раз запар узяў срэбра чэмпіянату Еўропы. На чэмпіянаце свету выступіў менш удала (11-е месца), як высветлілася пазней, спад адбыўся з-за кішачнай інфекцыі (інфекцыйны монануклеёз). У сакавіку 2013 года пасля канфлікту з трэнерам Герардам Кемкерсам абвясціў аб сыходзе з каманды TVM, у якой ён некалькі гадоў трэніраваўся разам са Свенам Крамерам, па заканчэнні сезона.

Навучаецца ва Універсітэце Гронінген.

Зноскі
------

1. ↑  Blokhuijsen had Pfeiffer, Kemkers boos Архівавана 9 сакавіка 2013. // schaatsen.nl/ANP 04-03-2013  (гал.)
2. ↑  Blokhuijsen na dit seizoen weg bij TVM // ANP/schaatsen.nl 11-03-2013  (гал.)

Спасылкі
--------

* Асабісты сайт Архівавана 21 лютага 2014.
* Статыстыка выступленій
**Дом па вуліцы Сурганава, 53** — будынак у Магілёве, размешчаны на тэрыторыі Пячэрска. Узведзены ў сярэдзіне XIX ст. у стылі эклектызму.

Архітэктура
-----------

На сённяшні дзень у выніку шматлікіх перабудоў знешні выгляд будынка і ўнутраная планіроўка значна зменены, некаторыя архітэктурныя дэталі страчаны. Будынак Н-падобны ў плане, аднапавярховы, мураваны. Сцены атынкаваныя. Дах з ліставога жалеза. Цэнтральная частка — двусхільная, бакавыя — вальмавыя. Аконныя праёмы паўцыркульныя, завершаны сандрыкамі. Галоўны і задні фасады цэнтральнай часткі рытмічна расчлянёны пяццю і трыма (першапачаткова было пяць) аконнымі праёмамі. Бакавыя крылы фасады першапачаткова мелі па сем аконных праёмаў рознай шырыні, размеркаваных нераўнамерна. У сучасным стане некаторыя з іх зашыты і не выкарыстоўваюцца. З боку галоўнага фасада маецца два ўваходы, перад адным з якіх прыбудавана драўляная веранда. Яшчэ адна мураваная і дзве драўляныя прыбудовы гаспадарчага прызначэння месцяцца на бакавым і заднім фасадах будынка. Першапачаткова будынак меў анфіладную ўнутраную планіроўку.

Зноскі
------

1. ↑  Дом па вуліцы Сурганава, 53 (Магілёў) у Банку звестак аб гісторыка-культурнай спадчыне Рэспублікі Беларусь

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Дом па вуліцы Сурганава, 53 (Магілёў) у Банку звестак аб гісторыка-культурнай спадчыне Рэспублікі Беларусь
* Праект зон аховы нерухомай матэрыяльнай гісторыка-культурнай каштоўнасці "Будынак" па вул. Сурганава, 53 у г. Магілёве ад 06.02.2020 № 7 у Нацыянальным фондзе тэхнічных нарматыўных прававых актаў
**Царква Святых Кірыла і Мяфодзія** — праваслаўны храм у в. Пагост-Загародскі Пінскага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

Царква ў 1902 годзе
Знаходзіцца ў цэнтры вёскі. Пабудавана ў 1775 г. з цэглы як касцёл Св. Юзафа, які ў 1864 г. перададзены праваслаўным і ў 1870 — 1897 гг. перабудаваны ў царкву.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю з рудыментамі класіцызму. Аб’ёмна-прасторавая кампазіцыя храма мае падоўжна-выцягнутую планіровачную і дынамічна-вертыкальную кампазіцыю: прамавугольны прытвор-трапезная далучаны да цэнтральнага 8-граннага аб’ёму-ратонды, які пераходзіць у 5-гранную апсіду. Вертыкальнай дамінантай з’яўляецца надбудаваная над прытворам высокая 2-ярусная (васьмярык на чацверыку) вежа-званіца, завершаная цыбулепадобнай галоўкай над шлемападобным купалам. Самкнуты сферычны купал асноўнага аб’ёму з цыбулепадобнай галоўкай на 8-гранным барабане. Прамавугольны ўваходны праём аформлены парталам з трохвугольным франтонам. Плоскасныя фасады прарэзаны высокімі арачнымі аконнымі праёмамі, апяразаны карнізам з сухарыкамі.

Інтэр’ер
--------

У інтэр’еры малітоўная зала перакрыта самкнутым гранёным скляпеннем. Два надпісныя абразы «Маці Божая Чанстахоўская» (15 — 16 ст. на адвароце надпіс: "Сей образ чудотворной иконы Пресвятой Божией Матери подновлен третий раз в 1879 году, первые же два раза была обновлена в 1562 и 1809 году, как это видно было из надписи. Сама же икона сия написана Митрополитом Всероссийским Петром в 13 веке. Подновлена священником Пигулевским) і «Маці Божая Адзігітрыя» (18 — 19 ст. унізе надпіс: «сей образъ надал раб божий Петрековец Бродницки со женою Евдотиею в здравий спасений до церкви Бродницкой року 1777»). Абразы 18 ст.: «Мікола Цудатворац», «Уздвіжанне Святога Крыжа», «Маці Божая Адзігітрыя» (адноўлены ў 19 ст.), «Цуд Георгія аб змеі».

Зноскі
------

1. ↑  РДГА, ф.789, воп. 33, спр. 817, арк. 111.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Царква Святых Кірыла і Мяфодзія (Пагост Загародскі)
* Царква Святых Кірыла і Мяфодзія (Пагост Загародскі) на сайце Radzima.org
* Царква Святых Кірыла і Мяфодзія (Пагост Загародскі) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Царква Святых Кірыла і Мяфодзія (Пагост Загародскі) на сайце «Архіварта»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Брэйгель.

**Ян Брэйгель Малодшы** (нідэрл.: Jan Bruegel de Jonge; 13 верасня 1601 — 1 верасня 1678) — нідэрландскі (фламандскі) мастак, прадстаўнік паўднёванідэрландскай (фламандскай) дынастыі Брэйгель.

Быў старэйшым дзіцем у сям’і. Праз два гады пасля яго нараджэння памерла маці, Ізабела дэ Ёдэ, і бацька ажаніўся з Катарынай ван Марыенбург, ад якой у яго было 8 дзяцей. Будучы першынцам, Ян працягнуў бацькоўскую дынастыю і стаў мастаком. Ва ўзросце дзесяці гадоў ён паступіў у вучні да бацькі. На працягу свайго творчага шляху ён ствараў палотны ў такім стылі. Разам са сваім братам Амброзусам пісаў краявіды, нацюрморты, алегарычныя кампазіцыі і іншыя работы, поўныя дробных дэталей. Ён капіраваў працы свайго бацькі і прадаваў іх пад яго подпісам. Творы Яна Малодшага адрозніваюць ад работ Яна Старэйшага па крыху ніжэйшай якасці і асветленасці.

Ян здзяйсняў падарожжа па Італіі (1625), калі атрымаў вестку аб смерці свайго бацькі ад халеры. Ён перапыніў ваяж і неадкладна вярнуўся, каб узначаліць антверпенскую майстэрню. Неўзабаве ён дасягнуў значнага становішча і стаў дэканам Гільдыі Св. Лукі (1630). Лепшыя працы Яна Малодшага — буйныя пейзажы.

Зноскі
------

1. ↑  Jan Bruegel // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
2. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
3. ↑  Netherlands Institute for Art History<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q758610'></a>
4. ↑  Jan (II) Breughel<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
5. ↑  Jan Brueghel d.y. // KulturNav — 2015. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323063'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a>
**Дом па завулку Тані Карпінскай, 11** — будынак у гістарычным цэнтры Магілёва. Помнік архітэктуры канца XIX ст.

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў канцы XIX ст. на Булычовым завулку. Пабудаваны як жылы будынак, быў прыватнаўласніцкім. Першы паверх выкарыстоўваўся пад розныя ўстановы, у тым ліку пад крамы і складскія памяшканні.

У 1920-я гг. нацыяналізаваны. Доўгі час выкарыстоўваўся як жылы. Пасля абвалу вуглавой часткі будынка ў 1973 г. былі праведзены капітальны рамонт і частковая рэканструкцыя. Цяпер гэта адміністрацыйны будынак.

Архітэктура
-----------

Фасад па Камісарыяцкім завулку
Фасад па завулку Тані Карпінскай 
Двухпавярховы цагляны вуглавы будынак. Галоўны фасад, які складаецца з дзвюх частак, выходзіць на чырвоную лінію забудовы завулка Т. Карпінскай, паўтараючы складаную канфігурацыю завулка. Уваход размешчаны з боку завулка Камісарыяцкага. Будынак часткова пафарбаваны ў шэры колер. Першы паверх галоўнага фасада апрацаваны рустам, які выкананы цаглянай муроўкай. Вокны першага паверха маюць арачныя праёмы і замковы камень. Вокны другога паверха — лучковыя з ліштвамі і падаконнымі нішамі, выкладзенымі з цэглы і пафарбаванымі. Першы і другі паверхі былі аб’яднаны цаглянымі пілястрамі, з якіх захаваліся дзве. Будынак дэкараваны міжпавярховым поясам і гзымсам на сухарыках. Дах двухсхільны.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом па завулку Тані Карпінскай, 11
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Чыжы.

**Чыжы́** (польск.: Czyże, па-падляску: *Čyžê*) — вёска ў Польшчы. Сядзіба гміны Чыжы Гайнаўскага павета Падляскага ваяводства.

Жыхары вёскі — этнічныя беларусы.

Гісторыя
--------

Вёска праўдападобна ўзнікла ў 16 стагоддзі, першыя пісьмовыя звесткі пра Чыжы паходзяць з 1529 г. Спачатку Чыжы належалі Бельскаму каралеўскаму лясніцтву, у вёсцы жылі стральцы, задачай якіх была ахова Бельскай і Белавежскай пушчаў. Чыжоўскія стральцы — вольныя людзі — былі абавязаны пастаўляць на войны па 20 стральцоў (у дапамогу артылерыйскім войскам). Апошнія звесткі пра чыжоўскіх стральцоў датуюцца 1792 годам. У вёсцы пражывалі таксама асочнікі.

Хата ў Чыжах
Першая праваслаўная царква знаходзілася ў Чыжах ужо ў 16 стагоддзі.

З верасня 1939 года ў складзе БССР. У 1940—1945 гадах цэнтр Чыжоўскага сельсавета Гайнаўскага раёна Брэсцкай вобласці.

У 1975—1998 вёска належала да Беластоцкага ваяводства. У 1984 годзе адбыўся пажар драўлянай царквы ўніяцкіх часоў, сённяшняя царква была пабудавана ў 1984—1993 гадах.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Чыжы (Польшча)