У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Памеранія.
**Памеранія** — правінцыя каралеўства Прусія і Свабоднай дзяржавы Прусія, якая існавала з 1815 па 1945 гады.

Геаграфічная характарыстыка
---------------------------

Памеранія мяжуе на захадзе з землямі Мекленбурга, а на поўначы мае ўзбярэжжа Балтыйскага мора.

Нізінны раўнінны берагавы рэльеф да поўдня пераходзіць у больш пагорысты. Найбольшыя вышыні ў Памераніі — Шымрыцберг (256 метраў), Бургваль (239 метраў).

Клімат наваколляў Штэціна і вострава Руген мякчэйшы, чым клімат берагавой паласы ўсходняй Памераніі. Сярэдняя гадавая тэмпература ў Штэціне +8,4°, у Лаўэнбургу +7,2°, у Кесліне +7,1°; ападкаў у Штэціне 54 см, а ў Кесліне 66.

Галоўная рака Памераніі, Одэр, утварае шмат рукавоў, якія ўпадаюць у Балтыйскае мора (галоўныя — Пеенэ, Свінэ і Дывенаў), а каля горада Шчэцін — Жаночае возера і Памеранскі гаф. Да сістэмы Одэра належаць таксама суднаходныя рэкі Іна, Укер і Пеенэ. З іншых рэк суднаходныя — Рэкніц, Рыкграбен, Рэга, Персантэ, Віпер, Стольпэ, Люпаў, Леба. Берагавыя азёры: Лебскае, Гардскае, Віцкае, Вітэрскае, Букаўскае, Ямундскае і Кампскае. У паўднёвай пагорыстай частцы таксама шмат азёр (Вірхаўскан, Драцыгскае, Вільмскае, Вялікае Любэ і інш.). Берагі ўсходняй Памераніі пакрыты дзюнамі, абрысы якіх часта змяняюцца.

Гісторыя
--------

Асноўны артыкул: **Гісторыя Памераніі**
### Перадгісторыя

*Падрабязней гл. таксама*: ***Балтыйскае Памор'е***
Паводле вынікаў Вестфальскага міру, падпісанага ў 1648 годзе, Задняя Памеранія адышла да Брандэнбурга, а Пярэдняя Памеранія стала Шведскай Памераніяй.

Падчас шведска-польскай вайны (1655—1660 гады) і шведска-брандэнбургскай вайны (1674—1679 гады) тэрыторыя была акупавана варожымі войскамі. Брандэнбургскаму курфюрсту Фрыдрыху Вільгельму I у 1678 годзе ўдалося захапіць усю Шведскую Памеранію. Пад ціскам Францыі паводле Сен-Жэрменскаага мірнага дагавора 1679 года ён вымушаны быў адмовіцца ад заваяваных тэрыторый. Пасля заканчэння Паўночнай вайны (1700—1721 гады) Пярэдняя Памеранія на поўдзень ад рэкі Пенэ была ўключана ў Каралеўства Прусія.

У 1814 годзе ў адпаведнасці з Кільскім дагаворам Швецыя саступіла Шведскую Памеранію (за выключэннем Штральзунда, для якога быў усталяваны асобы рэжым) Даніі ў абмен на Нарвегію.

Падчас напалеонаўскіх войнаў Шведская Памеранія была акупавана Францыяй. Пасля паражэння Напалеона ў 1815 годзе шведская частка Пярэдняй Памераніі з востравам Руген сталі прускімі.

Правінцыя
---------

Прусія атрымала Памеранію 23 кастрычніка 1815 года. Адміністрацыйная прылада правінцыі было створана ў адпаведнасці з выдадзеным 30 красавіка 1815 года дэкрэтам Карла Аўгуста фон Гардэнберга «Verordnung wegen verbesserter Einrichtung der Provinzialbehörden»: правінцыю ўзначаліў *обер-прэзідэнт* з рэзідэнцыяй у Штэтыне, а сама правінцыя была падзелена на тры рэгіёны. У 1818 годзе быў уведзены таксама падзел на акругі.

3 кастрычніка 1824 года адбылося першае пасяджэнне правінцыйнага *ландтага*, у які ўвайшло 25 прадстаўнікоў дваранства, 16 прадстаўнікоў ад гарадскіх кругоў, і 8 — ад сельскага насельніцтва.

Калі ў 1918 годзе па выніках Першай сусветнай вайны была ўтворана незалежная Польшча, то са складу правінцыі новай дзяржаве перайшло 9,5 км² тэрыторыі, але затое да правінцыі было далучана 74 км² былой Заходняй Прусіі.

У 1945 годзе правінцыя стала полем бою падчас Усходне-Памеранскай і Берлінскай аперацый Савецкай арміі.

Расфарміраванне
---------------

У адпаведнасці з умовамі Патсдамскага пагаднення 1945 года, землі правінцыі на ўсход ад Одэра, а таксама частка левабярэжных земляў на поўнач ад Гарца (са Штэтынам і Свінемюндэ) адышлі Польшчы. Тэрыторыі, якія ўвайшлі ў склад ГДР, былі аб'яднаны з Мекленбургам у зямлю Мекленбург-Пярэдняя Памеранія; у Польшчы на былых памеранскіх землях былі створаны Шчэцінскае і Кашалінскае ваяводствы.

Цяпер частка Польшчы, меншая частка ўваходзіць у склад федэральнай зямлі Германіі Мекленбург — Пярэдняя Памеранія.

Дагэтуль вельмі распаўсюджаны старадаўні падзел на пярэднюю Памеранію (Vorpommern) — на захад ад Одэра, і заднюю Памеранію (Hinterpommern) — на ўсход ад Одэра. Штральзундскю акругу часам называюць Шведскай Памераніяй, з прычыны таго, што да 1815 года яна належала Швецыі.

Эканоміка
---------

Фабрыкі, папяровая і апрацоўчая драўняную масу, шкляныя заводы. Галоўныя гандлёвыя пункты: Штэцін, з гаванню Свінемюндэ, Штральзунд, Грайфсвальд, Вольгаст, Анклам, Кольберг, Штольп.

У 1893 годзе ў памеранскія гавані ўвайшло 6555 караблёў, умяшчальнасцю ў 1966718 рэг. тон, у тым ліку 4365 паравых, умяшч. у 1806509 рэг. тон, а адбыло 6557 караблёў, умяшчальнасцю ў 1984521 рэг. тон, у тым ліку паравых 4376, умяшч. у 1821394 рэг. тон.

Памеранскім суднаўладальнікам належала, па стане на 1894 год, 482 марскіх суднаў, умяшчальнасцю ў 86026 рэг. тон, у тым ліку 114 паравых, з 37405 рэг. тонамі.

У германскі парламент Памеранія пасылае 14 дэпутатаў, раней у прускі ландтаг — 26.

Адукацыя
--------

Універсітэт (у Грайфсвальдзе), 19 гімназій, 4 рэальных гімназіі, 2 прагімназіі, 5 рэальных прагімназій, ваеннае вучылішча (у Анкламе), 2 сельскагаспадарчыя вучылішчы, 7 настаўніцкіх семінарый, 3 інстытуты для глуханямых і 2 для сляпых.

Гл. таксама
-----------

* Памеранія
* Мекленбург — Пярэдняя Памеранія
* Гістарычныя вобласці Польшчы

Літаратура
----------

* Померания, прусская провинция // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Памеранія (правінцыя)

| ⛭Правінцыі Каралеўства Прусіі |
| --- |
| Існавалі доўгі час | 
Усходняя Прусія · 
Заходняя Прусія · 
Брандэнбург · 
Памеранія · 
Позен · 
Саксонія · 
Сілезія · 
Вестфалія · 
Рэйнская правінцыя · 
Землі Гогенцолернаў · 
Шлезвіг-Гольштэйн · 
Гановер · 
Гесэн-Насау (1866/68)
 | Каралеўства Прусія |
| Распушчаны | 
дыстрыкт Нетцэ · 
Паўднёвая Прусія · 
Новая Усходняя Прусія · 
Новая Сілезія (1807) · 
Ніжні Рэйн · 
Юліх-Клевэ-Берг (1822) · 
Прусія (1878)
 |
| Створаны | 
Ніжняя Сілезія · 
Верхняя Сілезія (1919) · 
Позен-Заходняя Прусія (1922) · 
Гале-Мерзебург · 
Кургесэн
 |


| ⛭Адміністрацыйна-тэрытарыяльныя ўтварэнні Трэцяга рэйха |
| --- |
| Гау | 
Бадэн •
Байрайт •
Вялікі Берлін •
Верхняя Баварыя •
Верхняя Сілезія •
Везер-Эмс •
Саарская вобласць •
Паўднёвая Вестфалія •
Паўночная Вестфалія •
Усходняя Баварыя •
Усходняя Прусія •
Усходні Гановер •
Вюртэмберг-Гогенцолерн •
Гамбург •
Гесэн-Насау •
Дзюсельдорф •
Паўднёвы Гановер — Браўншвейг •
Кёльн-Ахен •
Кюргесэн •
Майнфранконія •
Марк Брандэнбург •
Мекленбург •
Мозельланд •
Ніжняя Сілезія •
Памеранія •
Саксонія •
Саксонія-Анхальт •
Цюрынгія •
Франконія •
Хале-Мерсебург •
Швабія •
Шлезвіг-Гольштэйн •
Эсэн
 |
| Рэйхсгау | 

|  |  |
| --- | --- |
| Альпы і Дунай | Вена • Верхні Дунай • Ніжні Дунай • Зальцбург • Карынтыя • Ціроль-Форарльберг • Штырыя |
| Усходнія вобласці | Вартэланд • Данцыг — Заходняя Прусія • Судэтэнланд |
| Планаваныя рэйхсгау | Заходняя марка • Валонія • Фландрыя
 |

 |
| Вобласці нямецкагацывільнага кіравання | 
Латарынгія •
Эльзас •
Люксембург •
Карынтыя і Крайна •
Ніжняя Штырыя
 |
| Аператыўныя зоны | 
Адрыятычнае ўзбярэжжа •
Пярэднія Альпы
 |
| Залежныя тэрыторыі | 
Пратэктарат Багеміі і Маравіі •
Генерал-губернатарства (Дыстрыкт Галіцыя) •
Акруга Беласток •
Локацкая акруга
 |
| Рэйхскамісарыяты | 
Нідэрланды •
Нарвегія •
Остланд •
Украіна •
Каўказ •
Масковія •
Туркестан
 |


1. 1 2