У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Чырвоная зорка (значэнні).
Чырвоная зоркаЧырвоная зорка
**Чырвоная зорка**  (★) — геральдычны знак, які быў сімвалам Чырвонай арміі, прысутнічаў на сцягу і гербе СССР, сцягах і гербах некаторых краін Варшаўскага дагавора, сімволіцы левых арганізацый і рухаў. Ён з’яўляецца адным з элементаў Сцяга Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі, эмблем Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь, Узброеных сіл Рэспублікі Казахстан і НВАК, прысутнічае ў якасці элемента на афіцыйных сімвалах некаторых іншых дзяржаў і іх адміністрацыйных адзінак. Ён таксама намаляваны на эмблемах шэрагу спартыўных клубаў, такіх як ЦСКА, і некаторых кампаній, такіх як Heineken (з XIX стагоддзя).

Выкарыстанне сімвала ў Расійскай імперыі
----------------------------------------

Пяціканцовая зорка з арлом, на вагоне воінскага цягніка, Расійская імперыя, фота Віктара Булы, 1905 год.
Чырвоная зорка звычайна называлася «марсавай зоркай» па імі старажытнарымскага бога вайны Марса. «Марсава» пяціканцовая зорка (**але не чырвонага колеру**) выкарыстоўвалася ў Рускай арміі. Мікалай I сваім указам ад 1 студзеня 1827 года ўвёў зоркі на эпалетах афіцэраў і генералаў, 29 красавіка 1854 года зоркі былі дададзены на пагоны. У 1904 і 1905 гадах фатограф К. Була, аўтар выдання «Ніва», публікаваў здымкі расійскіх воінскіх цягнікоў, на якіх намалявана пяціканцовая зорка (светлага колеру) з дзяржаўным двухгаловым арлом у цэнтры.

Пасля Лютаўскай рэвалюцыі знакі адрознення ваеннаслужачых Рускай імператарскай арміі былі зменены, пагоны адменены. 21 красавіка 1917 года, загадам па флоце і марскім ведамстве № 150 ваеннага і марскога міністра Часовага ўрада А. І. Гучкова, пагоны заменены нарукаўнымі знакамі адрознення і ўведзена новая кукарда. На ёй пяціканцовая зорка была размешчана па-над разеткай з якарам.

Выкарыстанне сімвала ў Савецкай Расіі і СССР
--------------------------------------------

У Савецкай Расіі пад ёй разумелася адзінства сусветнага пралетарыяту ўсіх пяці кантынентаў Зямлі: пяць канцоў зоркі — пяць мацерыкоў планеты. Чырвоны колер — колер пралетарскай рэвалюцыі, ён павінен быў аб’яднаць усе пяць кантынентаў адзінай мэтай і адзіным пачаткам. Вялікая савецкая энцыклапедыя давала такую трактоўку гэтаму сімвалу: *«…чырвоная пяціканцовая зорка… — сімвал канчатковай перамогі ідэй камунізму на пяці кантынентах Зямнога шара…»*. Такім чынам чырвоная зорка — знак Камінтэрна. У аснове сімвала ляжалі ідэі сусветнай рэвалюцыі, сусветнай савецкай рэспублікі і сусветнай дыктатуры пралетарыята.

У савецкай традыцыі Марс сімвалізаваў абарону мірнай працы. Чырвоная зорка размешчана па-над планетай Зямля на гербе СССР. Чырвоная зорка сімвалізавала вызваленне працоўных ад голаду, вайны, галечы і рабства. Маюцца шматлікія звесткі, што першапачаткова чырвоная зорка была павернута двума прамянямі ўгару, а адным уніз, як у свой час размяшчалася старажытнагрэчаская пентаграма. У прыватнасці, накіраваны ўніз адзіны прамень мае зорка на першай савецкай узнагародзе — Ордэне Чырвонага сцяга. Аднак такое размяшчэнне выклікала ў неадукаваных людзей асацыяцыю з рогамі д’ябла, у сімвала з’явілася мянушка «знак антыхрыста». Падобнае ўспрыманне падмацоўвалася жорсткімі ганеннямі на праваслаўную царкву ў першыя гады савецкай улады. Зрэшты, не выключана, што сатанінская інтэрпрэтацыя чырвонай зоркі была прапанавана антысавецкімі сіламі ў рамках ідэалагічнай барацьбы. Ваенны аддзел УЦВК вымушана выдаў масавым тыражом улётку «*Глядзі, таварыш, вось Чырвоная Зорка*», дзе выкарыстоўвалася выява зоркі з адным прамянём угару і ў форме прытчы тлумачылася яго значэнне. З гэтага моманту арыентацыя сімвала не змянялася.

### У Рабоча-сялянскай Чырвонай арміі

Прыход да ўлады бальшавікоў паклаў канец існаванню рускай імператарскай арміі і яе атрыбутаў. Пры стварэнні новай арміі — Рабоча-сялянскай Чырвонай арміі — патрабавалася вырашыць пытанне і пра знакі адрознення для ваеннаслужачых. Чырвоная зорка як сімвал Чырвонай арміі была прапанавана Ваеннай калегіяй па арганізацыі Чырвонай арміі, стваральнікам эмблемы быў камандуючы Петраградскай ваеннай акругай Канстанцін Ерамееў. Іншыя даследчыкі, спасылаючыся на ўспаміны публіцыста Е. М. Яраслаўскага, сцвярджалі, што аўтарам быў адзін з камісараў Маскоўскай ваеннай акругі М. А. Палянскі, які і прапанаваў чырвоную пяціканцовую зорку з выявай плуга, молата і кнігі. Малюнак атрымаўся некалькі перагружаным і дрэнна чытаўся. Пасля абмеркавання на грамадскай калегіі акругі ў сімвале былі пакінуты толькі молат і плуг.

Упершыню пра «чырвоную зорку» згадваецца ў газеце «Известия Всероссийского Центрального Исполнительного Комитета Советов крестьянских, рабочих, солдатских и казачьих депутатов» 19 красавіка 1918 года. Невялікая нататка ў раздзеле «Хроніка» апавядала, што Камісарыятам па ваенных справах зацверджаны чарцёж нагруднага знака для воінаў Чырвонай арміі ў выглядзе чырвонай зоркі з залацістай выявай плуга і молата ў цэнтры. Зорка ўвасобіла ў сабе найстаражытны сімвал абароны. Плуг і молат чыталіся як саюз рабочых і сялян. Чырвоны колер увасабляў рэвалюцыю. Пры афіцыйным зацвярджэнні яе загадам Наркамваена Рэспублікі Л. Д. Троцкім № 321 ад 7 мая 1918 года яна атрымала назву *«„марсава зорка" з плугам і молатам»*, было абвешчана, што гэты знак пазванае на *«прыналежнасць асоб, якія знаходзяцца на службе ў войсках Чырвонай Арміі»*.

Першапачаткова «Значок чырвонаармейца» насіўся на грудзі, але 15 лістапада 1918 года загадам РВС РСФСР № 773 зорка стала насіцца на галаўных уборах (на месцы размяшчэння раней кукард), нашэнне якой распаўсюдзілася на ваенных маракоў. У загадзе адзначалася: «З гэтага часу рэвалюцыйны знак — Чырвоная зорка з’яўляецца выразам адзінства Чырвонага Флоту і Чырвонай Арміі».

Гістарычныя сцягі, гербы, эмблемы
---------------------------------

* Кавалерыст у будзёнаўцы з чырвонай зоркай на плакаце «Уступайце ў чырвоную конніцу!» (1920 год).Кавалерыст у будзёнаўцы з чырвонай зоркай на плакаце «Уступайце ў чырвоную конніцу!» (1920 год).
* Эмблема Рабоча-Сялянскай Чырвонай Арміі (1918 год).Эмблема Рабоча-Сялянскай Чырвонай Арміі (1918 год).
* Сімвал УС СССР.Сімвал УС СССР.
* Пяціканцовая зорка — эмблема Узброеных Сіл СССР.Пяціканцовая зорка — эмблема Узброеных Сіл СССР.
* Зорка з эмблемай да галаўным уборам ваеннаслужачых тэрміновай службы УС СССР.Зорка з эмблемай да галаўным уборам ваеннаслужачых тэрміновай службы УС СССР.
* Сцяг Ваенна-марскога флоту СССР. Сцяг Ваенна-марскога флоту СССР.
* Гюйс Ваенна-марскога флоту СССР (1932—1964). Гюйс Ваенна-марскога флоту СССР (1932—1964).
* Сцяг Сухапутных войскаў СССР (неафіцыйны).Сцяг Сухапутных войскаў СССР (неафіцыйны).
* Сцяг Ваенна-паветраных сіл СССР.Сцяг Ваенна-паветраных сіл СССР.
* Сцяг СССР (1924–1991).Сцяг СССР (1924–1991).
* Герб СССР (1958–1991).Герб СССР (1958–1991).
* Сцяг Сацыялістычнай Федэратыўнай Рэспублікі Югаславія (1945–1992).Сцяг Сацыялістычнай Федэратыўнай Рэспублікі Югаславія (1945–1992).
* Герб Сацыялістычнай Федэратыўнай Рэспублікі Югаславія (1946–1992).Герб Сацыялістычнай Федэратыўнай Рэспублікі Югаславія (1946–1992).
* Сцяг Народнай Сацыялістычнай Рэспублікі Албанія (1946–1992).Сцяг Народнай Сацыялістычнай Рэспублікі Албанія (1946–1992).
* Сцяг Народнай Рэспублікі Бенін (1975–1990).Сцяг Народнай Рэспублікі Бенін (1975–1990).
* Герб Таджыкскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі. Герб Таджыкскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі.
* Герб Сацыялістычнай рэспублікі Румынія (1966–1989).Герб Сацыялістычнай рэспублікі Румынія (1966–1989).
* Эмблема Фракцыі Чырвонай Арміі.Эмблема Фракцыі Чырвонай Арміі.

Сучасныя сцягі і гербы
----------------------

* Сцяг Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі (2003 – цяперашні час) Сцяг Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі (2003 – цяперашні час)
* Адваротны бок, Сцяг Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі з 2003 года.Адваротны бок, Сцяг Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі з 2003 года.
* Герб Рэспублікі Беларусь (1995 – цяперашні час)Герб Рэспублікі Беларусь (1995 – цяперашні час)
* Сцяг Каліфорніі, зацверджаны ў 1911 годзе Сцяг Каліфорніі, зацверджаны ў 1911 годзе
* Сцяг Бірмінгема, Алабама Сцяг Бірмінгема, Алабама
* Сцяг Ганконга (1990 – цяперашні час)Сцяг Ганконга (1990 – цяперашні час)
* Сцяг Джыбуці (1977 – цяперашні час)Сцяг Джыбуці (1977 – цяперашні час)
* Сцяг Зімбабвэ (1980 – цяперашні час)Сцяг Зімбабвэ (1980 – цяперашні час)
* Герб Зімбабвэ (1981 – цяперашні час) Герб Зімбабвэ (1981 – цяперашні час)
* Герб Мазамбіка (1990 – цяперашні час)Герб Мазамбіка (1990 – цяперашні час)
* Сцяг Новай Зеландыі (1902 – цяперашні час)Сцяг Новай Зеландыі (1902 – цяперашні час)
* Ваенна-марскі сцяг Новай Зеландыі (1902 – цяперашні час)Ваенна-марскі сцяг Новай Зеландыі (1902 – цяперашні час)
* Герб Новай Зеландыі (1956 – цяперашні час)Герб Новай Зеландыі (1956 – цяперашні час)
* Сцяг Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі (1991 – цяперашні час)Сцяг Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі (1991 – цяперашні час)
* Герб Свабоднага горада ТрыестГерб Свабоднага горада Трыест
* Герб Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі (1991 – цяперашні час)Герб Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі (1991 – цяперашні час)
* Сцяг Алжыра (1962 – цяперашні час)Сцяг Алжыра (1962 – цяперашні час)
* Сцяг Сахарскай Арабскай Дэмакратычнай Рэспублікі (1976–цяперашні час)Сцяг Сахарскай Арабскай Дэмакратычнай Рэспублікі (1976–цяперашні час)
* Сцяг Туніса (1999 – цяперашні час)Сцяг Туніса (1999 – цяперашні час)
* Герб Туніса (1999 – цяперашні час)Герб Туніса (1999 – цяперашні час)
* Сцяг Турэцкай Рэспублікі Паўночнага КіпраСцяг Турэцкай Рэспублікі Паўночнага Кіпра
* Нацыянальная эмблема Турцыі (неафіцыйная)Нацыянальная эмблема Турцыі (неафіцыйная)
* Сцяг кантона Вале ШвейцарыяСцяг кантона Вале Швейцарыя
* Параходства ЗША  Red Star LineПараходства ЗША   
 Red Star Line
* Сцяг Вашынгтона, ЗША Сцяг Вашынгтона, ЗША
* Сцяг Нагасакі, ЯпоніяСцяг Нагасакі, Японія
* Сцяг Карэйскай Народна-Дэмакратычнай Рэспублікі (1948 – цяперашні час)Сцяг Карэйскай Народна-Дэмакратычнай Рэспублікі (1948 – цяперашні час)
* Герб Карэйскай Народна-Дэмакратычнай Рэспублікі (1948 – цяперашні час)Герб Карэйскай Народна-Дэмакратычнай Рэспублікі (1948 – цяперашні час)
* Сцяг Сапатысцкай арміі нацыянальнага вызваленняСцяг Сапатысцкай арміі нацыянальнага вызвалення
* Сцяг Намесніка Камандуючага ВМФ ЗШАСцяг Намесніка Камандуючага ВМФ ЗША
* Сцяг  прэфектуры Хакайда, ЯпоніяСцяг   
 прэфектуры Хакайда, Японія
* Сцяг Панамы (з 1903 года)Сцяг Панамы (з 1903 года)
* Сцяг КубыСцяг Кубы
* Сімвал Узброеных сіл Казахстана.Сімвал Узброеных сіл Казахстана.
* Герб Луганскай Народнай Рэспублікі (2014 – цяперашні час)Герб Луганскай Народнай Рэспублікі (2014 – цяперашні час)

Лагатыпы брэндаў, кампаній і фірмаў
-----------------------------------

* Лагатып амерыканскай сеткі ўнівермагаў Macy'sЛагатып амерыканскай сеткі ўнівермагаў Macy's
* Эмблема аўтамабіляў КрайслерWhite Red PentastarЭмблема аўтамабіляў Крайслер  
White Red Pentastar
* Лагатып авіякампаніі Jetstar , АўстраліяЛагатып авіякампаніі Jetstar , Аўстралія
* Рэклама піва «Heineken»Рэклама піва «Heineken»

Чырвоная зорка на замежных узнагародах
--------------------------------------

* Галіпалійская зорка, Турцыя, 1915Галіпалійская зорка, Турцыя, 1915
* Медаль «Зорка», (за раненне), Францыя, 1915Медаль «Зорка», (за раненне),   
Францыя, 1915
* Ордэн Асманскай Імперыі, 1878, Шэйхад НісаніОрдэн Асманскай Імперыі, 1878, Шэйхад Нісані
* Узнагарода «Жаночага патрыятычнага грамадства», ЯпоніяУзнагарода «Жаночага патрыятычнага грамадства», Японія

Гл. таксама
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| * Пяціканцовая зорка
* Пентаграма
* Крамлёўскія зоркі
* Ордэн Чырвонай Зоркі
 | * Чырвоная зорка, раман
* Чырвоная зорка, газета
* Кукарда
 |

Заўвагі
-------

1. ↑  Чырвоная Зорка — сімвал Чырвонай Арміі
2. ↑  Дзецям пра армію › Пляц › Геральдычныя сімвалы Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь Архівавана 13 лістапада 2016.
3. 1 2 3 4 5 6  *Борисов В. А.* Нагрудные знаки советских вооруженных сил. 1918-1991. — СПб.: Фарн, 1994.
4. ↑  русско-японская война 1904—1905 годов | война на суше оригинальные фотографии **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 14 студзеня 2015. Праверана 11 лютага 2016.
5. ↑  Александр Дерябин. Гражданская война в России 1917—1922. Красная Армия Архівавана 18 мая 2008.
6. ↑  *Похлебкин В. В.* Словарь международной символики и эмблематики. — М.: ЗАО Центрполиграф, 2006

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Чырвоная зорка**