recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Марская галька
**Галька** — акатанныя ў рознай ступені абломкі горных парод дыямэтрам ад 1 да 10 см. Акатыванне востравугальных абломкаў адбываецца пад дзеяннем цякучай вады рэк або азёрных і марскіх прыбярэжных хваль. Марская галька звычайна мае больш плоскую форму, чым рачная. Па велічыні галькі падзяляюцца на дробныя (1—2,5 см), сярэднія (2,5—5 см) і буйныя (5—10 см). Галька ўжываецца галоўным чынам у дарожным будаўніцтве.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Галька на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777760186 |
**Сычуаньскае землетрасенне** (кіт.: 四川大地震) — разбуральнае землетрасенне, якое адбылося ў панядзелак 12 мая 2008 года ў 14:28:01.42 па Пекінскім часе (06:28:01.42 UTC) у кітайскай правінцыі Сычуань. Магнітуда землетрасення склала 8 Mw Паводле дадзеных Кітайскага сейсмалагічнага бюро і 7,9 Mw (па Рыхтэру) па даных Геалагічнай службы ЗША. Эпіцэнтр зафіксаваны ў 75 км ад сталіцы правінцыі Сычуань горада Чэнду, гіпацэнтр - на глыбіні 19 км. Гэтае землетрасенне таксама вядома як **Вэньчуаньскае** (кіт.: 汶川大地震), паколькі яго эпіцэнтр прыпадаў на павет Вэньчуань. Землетрасенне адчувалася ў Пекіне (аддаленне 1,500 км) і Шанхай (1,700 км), дзе трэсліся офісныя будынкі і пачалася эвакуацыя. Яго адчулі і ў суседніх краінах: Індыя, Пакістан, Тайланд, В'етнам, Бангладэш, Непал, Манголія і Расія.

Разбураны будынак банка ў {{нп3|Бэйчуань-Цянскі аўтаномны павет|Бэйчуань|ru|Бэйчуань-Цянский автономный уезд}}
Афіцыйныя крыніцы заяўляюць, што на 4 жніўня 2008 загінула 69 197 чалавек, прапала без вестак каля 18 тысяч чалавек, 288 431 пацярпела.

Землетрасенне адбылося ў сейсмічна актыўным разломе Лунмэншань, які праходзіць па Заходнім краі Сычуаньскай катлавіны, аддзяляючы яе ад Сіна-Тыбецкіх гор.

Мастак {{нп3|Ай Вэйвэй||ru|Ай Вэйвэй}} атрымаў турэмны тэрмін за публікацыю інфармацыі аб загінулых, якая не патрапіла ў афіцыйную статыстыку, а таксама за расследаванне карупцыі ў мясцовых уладах, што пацягнула будаўніцтва сейсмаўразлівых будынкаў.

Эстафета Алімпійскага агню 2008 года была прыпыненая ў памяць аб загінулых у гэтым стыхійным бедстве людзей, а школьнік Лін Хаа, які выратаваў двух сваіх таварышаў з-пад руінаў пасля Сычуаньскага землетрасення 2008 года, атрымаў права вынесці сцяг Кітая на цырымоніі адкрыцця хатніх Алімпійскіх гульняў разам з легендай {{нп3|Мужчынская зборная Кітая па баскетболе|кітайскага баскетбола|ru|Мужская сборная Китая по баскетболу}} {{нп3|Яа Мін|Яа Мінам|ru|Яо Мин}}.

У сувязі з масавым распаўсюджаннем мабільных фота - і відэакамер, а таксама аўтамабільных рэгістратараў ўпершыню былі надзейна зарэгістраваныя незвычайныя аптычныя атмасферныя з'явы (сполахі, прамяні, незвычайныя вясёлкі) незадоўга да землятрусу.

Спасылкі
--------

* Sichuan Earthquake Pictures Archive (англ.)
* Compilation of BBC Videos Related to the Earthquake (англ.)
* «China Quake» documentary produced by Natural History New Zealand (англ.)



1. ↑  "Magnitude 7.9 - Eastern Sichuan, China". United States Geological Survey. 2008-05-22. Архівавана з арыгінала 2008-09-11. Праверана 2008-05-22. (англ.)
2. ↑  "'Hundreds buried' by China quake". BBC. 2008-05-22. Архівавана з арыгінала 2008-05-13. Праверана 2008-05-20. (англ.)
3. ↑  央视网\_世界就在眼前 **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 9 жніўня 2010. Праверана 26 мая 2018.
4. ↑  "Casualties of the Wenchuan Earthquake". Sina.com. 2008-05-22. Архівавана з арыгінала 2008-05-19. Праверана 2008-05-22. (кіт.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Трыгубовіч.
**Валянціна Андрэеўна Трыгубовіч** (нар. 13 студзеня 1947, г. Бабруйск, Магілёўская вобласць) — беларускі журналіст, мастацтвазнавец, аўтар творчых партрэтаў беларускіх жывапісцаў, даследчыца творчасці мастакоў беларускай дыяспары.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1970 годзе БДУ. Працавала ў газетах «Слава працы» (г. Капыль), «Голас Радзімы», з 1983 года загадчыца аддзела часопіс «Мастацтва». 

Член Беларускага саюза мастакоў з 1988 года. Член Саюза журналістаў Беларусі з 1975. Жыве ў г. Мінску.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Выступае ў беларускім і замежным друку па праблемах сучаснага выяўленчага мастацтва. Аўтар творчых партрэтаў жывапісцаў Л. Шчамялёва, К. Харашэвіча, А. Марачкіна, В. Маркаўца, кнігі «Узвысіць чалавека»; даследчыца творчасці мастакоў беларускай дыяспары А. Аблажэй (Літва), В. Целеша (Латвія), М. Давідзюка, Л. Тарасевіча (Польшча), М. Мірановіча, Г. Русак, Т. Стагановіч (ЗША), І. Сурвіла (Канада); укладальніца і аўтар прадмовы да альбома жывапісу беларускі мастакоў XIX-XX ст. «Мая зямля».

Зноскі
------

1. 1 2 3  Трыгубовіч Валянціна Андрэеўна // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998.

Літаратура
----------

* Трыгубовіч Валянціна Андрэеўна // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998.

Спасылкі
--------

* Валянціна Андрэеўна Трыгубовіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзюпрэ.

**Марсель Дзюпрэ** (фр.: Marcel Dupré, 3 мая 1886, Руан — 30 мая 1971, Мёдон) — французскі кампазітар, піяніст і арганіст.

Біяграфія
---------

Марсель Дзюпрэ нарадзіўся 3 мая 1886 года ў Руане ў сям’і музыкантаў. Бацька, Альбер Дзюпрэ, быў арганістам. Сам Марсель Дзюпрэ быў вундэркіндам і рана праявіў здольнасці да музыкі. У 1904 годзе паступіў у Парыжскую кансерваторыю па класах фартэпіяна, аргана і кампазіцыі (апошнюю ён вывучаў пад кіраўніцтвам Шарля-Мары Відора). У 1914 годзе ён атрымаў Рымскую прэмію за кантату Psyché, а ў 1926 годзе быў прызначаны прафесарам кансерваторыі і заставаўся на гэтай пасадзе да 1954 года; з 1954 па 1956 год ён быў яе рэктарам. Сярод вучняў Дзюпрэ быў, напрыклад, Аліўе Месіян. У 1934 годзе ён таксама заняў месца арганіста ў Сен-Сюльпіс, якое раней займаў Шарль-Мары Відор, і заставаўся на ім да сваёй смерці ў 1971 годзе.

Дзюпрэ шмат канцэртаваў і знакаміты ў першую чаргу сваім выкананнем арганнай музыкі. Сярод іншага, у 1920 і 1921 гадах ён даў дзве серыі па дзесяць канцэртаў, якія ўключалі ўсе арганныя творы Баха, пры гэтым выканаў іх па памяці.

Творчасць
---------

Марсель Дзюпрэ напісаў 65 твораў, якія лічацца цяжкімі для выканання. Найбольш выкананыя яго творы — раннія, у прыватнасці, тры прэлюдыі і фугі для аргана op. 7 (1912). Першая і трэцяя прэлюдыі з гэтага твора настолькі складаныя, што на працягу некалькіх гадоў ніхто, акрамя самога Дзюпрэ, не мог іх выканаць. Часта яго параўноўваюць з Паганіні, маючы на ўвазе ў першую чаргу складанасць тэхнікі выканання.

Зноскі
------

1. 1 2  Marcel Dupre // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. 1 2  Marcel Dupré // Babelio — 2007. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2877812'></a>
3. ↑  birth certificate<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q83900'></a>
4. ↑
5. ↑  LIBRIS — 2012. Праверана 24 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1798125'></a>
**Леапольд Абрамавіч Байцін** (20 мая 1893, Віцебск - 1 снежня 1949) - савецкі ваенны дзеяч.

Біяграфія
---------

Скончыў 4 класы яўрэйскай школы, потым сярэднюю школу. У 1918 годзе скончыў Данскі ветэрынарны інстытут (г. Новачаркаск) і ўступіў у рады Чырвонай Арміі. Удзельнік грамадзянскай вайны. У лютым 1919 года быў прызначаны на пасаду малодшага ветэрынарнага ўрача 1-га Віцебскага губернскага конскага запасу, далей паслядоўна займаў пасады ветэрынарнага ўрача, ветэрынарнага інспектара, начальніка адміністрацыйна-мабілізацыйнага аддзела. У 1926 годзе ўзначаліў Ваенна-ветэрынарную фельчарскую школу, якая была рэарганізавана ў 1937 годзе ў Ленінградскае ваенна-ветэрынарнае вучылішча, на пасадзе начальніка гэтай навучальнай установы знаходзіўся да 1945 года.

У гады Вялікай Айчыннай вайны – камандзір ветэрынарнага аддзела шэрагу франтоў. Званне «генерал-маёр ветэрынарнай службы» Л. А. Байціну было прысвоена 1 лютага 1943 года. З 1945 года – намеснік начальніка Ваенна-ветэрынарнай акадэміі.

У красавіку 1945 года Леапольд Байцін быў прызначаны намеснікам начальніка Ваенна-ветэрынарнай акадэміі Чырвонай Арміі па вучэбнай і навуковай рабоце, але на гэтай пасадзе праслужыў нядоўга і ў 1946 годзе быў звольнены ў запас.

Узнагароджаны ордэнамі Леніна, Чырвонай Зоркі, Чырвонага Сцяга (2), медалямі.

Літаратура
----------

* Байтин Леопольд Абрамович // Военачальники земли белорусской : энциклопедический справочник / Б. Д. Долготович. – Минск : БелЭн, 2005. – С. 219.
**Сярэ́дняя спецыя́льная адука́цыя** — узровень асноўнай адукацыі, накіраваны на развіццё асобы навучэнца, курсанта, атрыманне імі спецыяльнай тэарэтычнай і практычнай падрыхтоўкі, які завяршаецца прысваеннем кваліфікацыі спецыяліста з сярэдняй спецыяльнай адукацыяй, рабочага з сярэдняй спецыяльнай адукацыяй.

У Беларусі адпаведнае навучанне дае сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова (ССНУ) — **каледж** (іншыя формы ССНУ, такія як — прафтэхвучылішчы, прафесійныя ліцэі і прафесійна-тэхнічныя каледжы выключаны з заканадаўства ў 2022 г.).

Адукацыйныя праграмы сярэдняй спецыяльнай адукацыі рэалізуюцца ў 223 установах адукацыі, у тым ліку 9 — прыватнай формы ўласнасці (штогадовы прыём і выпуск — больш за 33 тыс. чалавек, падрыхтоўка ажыццяўляецца па 158 спецыяльнасцях).

Зноскі
------

1. ↑  Кодэкс Рэспублікі Беларусь аб Адукацыі, арт. 186
2. ↑  Кодэкс Рэспублікі Беларусь аб Адукацыі, арт. 191
3. ↑  Асноўныя змены ў Кодэкс аб адукацыі
4. ↑  Прафесійна-тэхнічная і сярэдняя спецыяльная адукацыя

Літаратура
----------

* Сярэ́днія спецыя́льныя навуча́льныя ўстано́вы; Сярэ́дняя спецыя́льная адука́цыя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 360, 362—363. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
Ілюстрацыя да Гэндзі-манагатары, прыпісваюць Тоса Міцуокі (1617—1691)
**Ямато-э** (яп.: 大和絵) — школа японскага жывапісу. Склалася ў 11-12 ст. пры імператарскай Акадэміі мастацтваў. Для твораў ямато-э уласцівы адлюстраванне сюжэтаў сярэднявечных японскіх дзённікаў, аповесцяў і раманаў. У ямато-э выразна спалучаліся розныя сілуэты, яркія каляровыя плямы, украпленні залатых і сярэбраных блёстак, каліграфія.

Літаратура
----------

* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. ISBN 985-11-0277-6

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85148967 · NDL: 00574229 |
**Іва́н Пятро́віч Макало́віч** (20 верасня 1940, Дубаўка, Лунінецкі раён, Брэсцкая вобласць — 29 лістапада 2017) — беларускі журналіст, літаратар, гісторык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся у вёсцы Дубаўка Лунінецкага раёна Брэсцкай вобласці. Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1966). Кандыдат гістарычных навук. Тэма дысертацыі: «Друк Беларусі ў барацьбе за паскарэнне навукова-тэхнічнага прагрэсу ў прамысловасці (1971—1980 гг.)». Слухач Вышэйшай партыйнай школы пры ЦК КПСС (1973—1975).

З ліпеня 1959 гады працаваў у калгасе імя Фрунзэ Лунінецкага раёна. Служыў у Савецкай Арміі (1959—1962). У 1966—1973 гг. працаваў літаратурным супрацоўнікам, загадчыкам аддзела прамысловасці, будаўніцтва і транспарту абласной газеты «Мінская праўда».

У 1975 годзе пачаў працаваць у газеце «Звязда» загадчыкам аддзелаў будаўніцтва, навукі і навучальных устаноў, прапаганды. З 1981 г. — намеснік, з 1986 рэдактар ​​газеты «Звязда». Быў старшынём Дзяржаўнага камітэта па друку (1989—1990), галоўным рэдактарам творчай студыі «Фота і жыццё» (1990), намеснікам галоўнага рэдактара газеты «Народная газета» (1990—1995). З 1995 намеснік галоўнага рэдактара газеты «Народная воля».

Член Цэнтральнага Камітэта Кампартыі Беларусі (1986—1990); старшыня Саюза журналістаў Беларусі (1986—1990); сакратар Саюза журналістаў СССР (1987—1990); член праўлення Беларускага камітэта міру (з 1987), намеснік старшыні таварыства «Беларусь — Польшча» (з 1987), адзін з заснавальнікаў Грамадскага навукова-аналітычнага цэнтра «Беларуская перспектыва» (1995—1999).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга (1987); медалём «За доблесную працу»; у адзнаку 100-годдзя з дня нараджэння У. І. Леніна (1970); срэбным медалём ВДНГ (1983); залатым ганаровым знакам агенцтва «Інтэрпрэс» (Польшча).

Сям'я
-----

Жонка — Людміла Андрэеўна Макаловіч, сыны Уладзімір, Ігар.

Літаратура
----------

* Шматлікія публікацыі ў газетах і часопісах, 10 кніг, у тым ліку:
* О, как нам далеко ещё до Беларуси! / Іван Пятровіч Макаловіч. — Беларусь, 1994 г.
* Версія капітана Барташа: Аповесці — Мн.: Маст. Літ-ра, 1989 г. — 192 с.

Спасылкі
--------

* Кто есть кто в Беларуси. Москва: Книжный дом «Университет», 1999. Укладальнік: калектыў Навукова-біяграфічнага цэнтру «Асоба і грамадства»


1. ↑  Грамадскі навукова-аналітычны цэнтр «Беларуская перспектыва»
**«Acta Albaruthenica»** — навуковы часопіс кафедры беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта, быў заснаваны ў 1998 годзе. Першы том выйшаў у Варшаве, а чатыры наступныя друкаваліся ў Мінску (2001—2005). З 2007 года ​​часопіс зноў выдаецца ў Варшаве.

Навуковыя працы, якія друкуюцца ў часопісе, прысвечаны праблемам беларусістыкі (мова і літаратура), публікуюцца таксама рэцэнзіі, водгукі, справаздачы. Аўтарамі публікацый з’яўляюцца навукоўцы і даследчыкі з Польшчы і Беларусі. Матэрыялы друкуюцца па-польску і па-беларуску з кароткімі рэзюмэ на англійскай, польскай і беларускай мовах.

«Acta Albaruthenica» выкарыстоўвае ліцэнзію Creative Commons: Uznanie Autorstwa 3.0 Polska (CC BY 3.0 PL). Змест выпускаў часопіса і тэксты артыкулаў падаюцца ў вольным доступе, артыкулы могуць свабодна выкарыстоўвацца з некамерцыйнымі мэтамі.

Спасылкі
--------

Афіцыйны сайт
Прызматычныя крышталі прустыту. Рэгіён Атакама. Чылі.
**Прусты́т, рубінавае серабро, рубінавая падманка, сярэбраная падманка, чырвоная светлая сярэбраная руда, сангвініт** — мінерал класа сульфідаў, мыш’яковая сульфасоль серабра, Ag3AsS3. Назву ***прустыт*** атрымаў у гонар французскага хіміка Ж. Л. Пруста, выявіўшага, што існуюць асобна сурмяная і мыш’яковая «чырвоныя сярэбраныя солі». Упершыню гэты мінерал апісаў у 1832 годзе французскі геолаг Ф. С. Беданаў (фр.: Beudant F. S.).

У складзе прустыту прыкладна 65,4 % серабра, 15,2 % мыш’яку, 19,4 % серы. Крышталізуецца ў трыганальнай сінганіі. Утварае зярністыя агрэгаты, крышталі прызматычнай формы, часам двайныя і трайныя зросткі. Крышталі маюць рубінава-чырвоны колер, паўпразрыстыя. Шчыльнасць 5,57—5,64 г/см³. Цвёрдасць 2—2,5 па шкале Моаса. Раствараецца ў азотнай кіслаце.

Распаўсюджванне і радовішчы
---------------------------

Прустыт мае гідратэрмальнае паходжанне. Трапляецца ў кальцытавых жылах. Гіпергенны прустыт утвараецца ў зонах акіслення сярэбраных радовішчаў. Сустракаецца ў жылах з свінцова-цынкава-сярэбранай мінералізацыяй. Радовішчы ў Расіі (Усходняя Якуція, Прымор’е), Балівіі, Перу, Мексіцы, Канадзе, Чэхіі, ЗША, Германія (Рудныя горы і Шварцвальд).

Выкарыстанне
------------

Прустыт з’яўляецца рудой на серабро.

Зноскі
------

1. 1 2 3  БелЭн 2001.
2. 1 2 3 4 5 6 7  Систематика и классификация минералов, горных пород, метеоритов, окаменелостей // Кристаллов.net (руск.)
3. ↑  Прустит // Ювелирное обозрение Архівавана 5 сакавіка 2016. (руск.)
4. ↑  Прустит // КаталогМинералов. Ru (руск.)
5. ↑  Прустит или «cветло-красная серебряная руда» // КаталогМинералов. Ru (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 52—53. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

Спасылкі
--------

* Прустит // КаталогМинералов. Ru (руск.)
* Прустит или «cветло-красная серебряная руда» // КаталогМинералов. Ru (руск.)
* Систематика и классификация минералов, горных пород, метеоритов, окаменелостей // Кристаллов.net (руск.)
* Прустит // Ювелирное обозрение Архівавана 5 сакавіка 2016. (руск.)
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Прустыт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777489757 |
**Газневіды** — дынастыя цюркскага паходжання, якая кіравала ў 10-12 стагоддзях у Газневідскай дзяржаве на Сярэднім Усходзе (на тэрыторыі Індыі і сучаснага Афганістана). Заснавана ў 962 годзе саманідскім палкаводцам Алп-Тэгінам. Найбольшай магутнасці дзяржава Газневідаў дасягнула ў часы Себук-Тэгіна (977—997), які ўвёў спадчыннасць улады, павялічыў дзяржаву за кошт Пешавара на поўдні і Харасана на поўначы, і яго сына Махмуда (998—1003). Махмуд пашырыў тэрыторыю дзяржавы ад Ірана і Каспійскага мора да ракі Ганг і ад Аральскага мора да Раджпутаны, пры ім значанага росквіту дасягнулі навука і культура. Пры Масудзе Першым (1030-41) пачаўся распад дзяржавы Газневідаў. У канцы 1180-х гадоў газневіды ліквідаваны гурыдамі. Найбольш вядомы кіраўнік — Махмуд Газневі.

Літаратура
----------

* Газневі́ды // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — С. 433. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 118859951 · VIAF: 54945714, 5090155832946733490007 |
У сезоне 2019/2020 баскетбольны клуб РДВАР з Мінска прымаў удзел:

* Чэмпіянат Беларусі 2019/2020 (**12 месца**).

Гісторыя
--------

Каманда РДВАР у сезоне 2019/2020 з’яўлялася базавай да юнацкай зборнай Беларусі (U-16) і была сфарміравана з баскетбалістаў 2004 года нараджэння.

У чэмпіянаце Беларусі каманда пачала ўдзельнічаць з другога этапу ў снежні 2019 года і трапіла ў групу «Б», разам з камандамі, якія занялі на першым этапе 4 апошніх месцы. Да спынення чэмпіянату ў сакавіку 2020 года з-за пандэміі COVID-19 каманда паспела правесці 14 гульняў, у якіх атрымала 2 перамогі.

Склад каманды
-------------

| Нумар | Баскетбаліст | Год нараджэння | Гульні | Ачкі (сярэдні паказчык) | Заўвагі |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 10 | Сцяг Беларусі Цімур Міхайлаў | 2004 | 14 | 17,8 |  |
| 0 | Сцяг Беларусі Данііл Каско | 2004 | 14 | 14,1 |  |
| 12 | Сцяг Беларусі Аляксей Шаўчэнка | 2004 | 14 | 9,3 |  |
| 7 | Сцяг Беларусі Вадзім Пайко | 2004 | 14 | 3,8 |  |
| 17 | Сцяг Беларусі Аляксандр Гогараў | 2004 | 14 | 1,9 |  |
| 19 | Сцяг Беларусі Максім Аляксееў | 2004 | 13 | 8,0 |  |
| 9 | Сцяг Беларусі Канстанцін Андрэеў | 2004 | 12 | 5,2 |  |
| 1 | Сцяг Беларусі Сцяпан Азаркевіч | 2004 | 10 | 3,2 |  |
| 8 | Сцяг Беларусі Аляксандр Казялькоў | 2004 | 8 | 0,4 |  |
| 23 | Сцяг Беларусі Данііл Петручэнка | 2004 | 7 | 1,1 |  |
| 37 | Сцяг Беларусі Цімафей Мік’янец | 2004 | 4 | 0,0 |  |
| 11 | Сцяг Беларусі Іван Балдуеў | 2004 | 3 | 12,0 |  |

Трэнеры каманды
---------------

* Беларусь Мікалай Аляксееў (галоўны трэнер)

Спасылкі
--------

* Профіль на сайце eurobasket.com

Гл. таксама
-----------

* Сезон 2013/2014 РДВАР
* Сезон 2020/2021 РДВАР
**Транг** (тайск.: ตรัง) — горад на поўдні Тайланда, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі. Горад знаходзіцца ў паўднёвай частцы правінцыі, на тэрыторыі паўвострава Малака, на ўсход ад аднайменнай ракі, за 675 км на паўднёвы ўсход ад сталіцы краіны Бангкока. Абсалютная вышыня — 20 метраў над узроўнем мора. Па дадзеных перапісу 2000 года колькасць насельніцтва горада складала 64 666 чалавек. Аснову эканомікі — вытворчасць гумы. Зносіны Транга з іншымі гарадамі ажыццяўляюцца з дапамогай чыгуначнага і аўтамабільнага транспарту. Таксама на поўдзень ад горада размешчаны аднайменны аэрапорт (ICAO: VTST, IATA: TST).

Зноскі
------

1. ↑   — Department of Provincial Administration.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13012489'></a>
**Вера Рыч** (англ.: Vera Rich; 24 красавіка 1936, Лондан — 20 снежня 2009) — англійская паэтэса і перакладчыца.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

З 1953 г. ўдзельнічала ў каталіцкіх службах усходняга абраду ў капліцы Св. апосталаў Пятра і Паўла. Скончыла Оксфардскі ўніверсітэт (1958). Доўгі час працавала журналісткай навукова-папулярнага часопіса «Nature». Перад выхадам на пенсію перайшла на працу ў часопіс «New Scientist».

Займалася перакладамі літаратурных твораў беларускіх, украінскіх, польскіх і іншых славянскіх аўтараў на англійскую мову. Заснавала літаратурны часопіс «Manifold», на старонках якога друкаваліся яе пераклады. Чытала лекцыі па славянскіх літаратурах у Бірмінгемскім універсітэце, аўтар некалькіх прац па беларусістыцы, адна з якіх была прысвечаная Максіму Багдановічу, іншая — беларускім элементам у скандынаўскіх сагах. Вынікі гэтых даследаванняў друкаваліся на старонках часопіса «The Journal of Byelorussian Studies».

Сябра лонданскага аддзелу ЗБВБ.

Творчасць
---------

У 1960 годзе выйшла першая паэтычная кніга Веры Рыч — «Outlines» («Накіды»). У 1971 годзе ў Лондане — зборнік беларускай паэзіі ў яе перакладзе «Like Water, Like Fire» («Як вада, як агонь»), дзе былі апублікаваны творы 41 аўтара. Зборнік паэзіі Максіма Багдановіча, Алеся Гаруна і Змітрака Бядулі ў перакладах Веры Рыч пад назвай «The Images Swarm Free» («Снуецца зданяў рой») пабачыў свет у Лондане ў 1982 годзе. Дзвюхмоўны зборнік з прадмовай Арнольда Макміліна выйшаў пад шыльдай Англа-беларускага таварыства (АБТ), а грошы на выданне дало ЗБВБ. Верагодна, змест кнігі склалі пераклады, якія Вера Рыч прапаноўвала ўвазе гасцей шэрагу беларускіх літаратурных вечароў, што ладзіліся ў Лондане супольнымі намаганнямі ЗБВБ, АБТ і Бібліятэкі імя Францыска Скарыны. Пераклала паэму «Тарас на Парнасе», усе санеты і «Курган» Янкі Купалы. Яе пераклады адметныя дакладнай перадачай зместу і формы арыгінала. Перакладала таксама са стараславянскай, старанарвежскай, польскай, рускай, украінскай моў. Выступала з лекцыямі пра беларускую літаратуру.

Зноскі
------

1. ↑  Vera Rich // SNAC — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311'></a>
2. ↑
3. ↑  Н. Гардзіенка (2010)
4. ↑  Беларусь 1995.

Літаратура
----------

* *Гардзіенка Н. С.* Беларусы ў Вялікабрытаніі / Наталля Гардзіенка; пад рэд. А. Гардзіенкі. — Мінск: Медысонт, 2010.
* Рыч Вера // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 633. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12490138z · GND: 1089474970 · ISNI: 0000000080858357 · LCCN: n90639695 · NKC: js20211124060 · NUKAT: n2003083678 · SUDOC: 034110720 · VIAF: 6553311 |

 |
**Магматызм** — працэсы ўтварэння, пранікнення ў горныя пароды і ўзаемадзеяння з імі, вывяржэння і крышталізацыі магмы.

Гэта праяўленне глыбіннай актыўнасці Зямлі. Магматызм цесна звязаны з яе развіццём, цеплавой гісторыяй і тэктанічнай эвалюцыяй; з’яўляецца адным з галоўных фактараў фарміравання зямной кары. Магматычныя горныя пароды ўтварыліся з расплаўленай магмы пры яе зацвярдзенні і крышталізацыі.

Адрозніваюць геасінклінальны, платформавы, акіянічны магматызм. Па глыбіні праяўлення (умовах застывання магмы) — абвальны, гіпабісальны, субвулканічны, паверхневы (вулканізм), паводле саставу — ультраасноўны, асноўны, сярэдні, кіслы, шчолачны.

Магматызм сучаснай геалагічнай эпохі развіты ў межах Ціхаакіянскага геасінклінальнага пояса, сярэдзінна-акіянічных хрыбтоў, рыфтавых зон Афрыкі і Міжземнамор’я і інш.

Літаратура
----------

* Магматызм // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 475. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 162973429 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Арасланава.
**Таццяна Васілеўна Арасланава** (нар. 12 чэрвеня 1953, в. Пешчывіцы, Пскоўская вобласць, Расія) — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 12 чэрвеня 1953 года ў вёсцы Пешчывіцы Пскоўскай вобласці. Скончыла ў 1976 годзе мастацка-графічны факультэт Віцебскага педагагічнага інстытута. Вучылася ў А. Арлова, А. Някрасава, Л. Дзягілева. Удзельніца мастацкіх выставак з 1979 года. 

Член Беларускага саюза мастакоў з 1990 года. 

Жыве ў г. Бабруйску.

Творчасць
---------

Працуе ў галіне дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (габелен, батык). Асноўныя творы: габелены «Адлюстраванне», «Цвіценне папараці», «Раніца. Абуджэнне», «Звініць капеж», «Кветкі памяці», «Крыніца», «Парывы ветру», «Блікі», «Кветкі», «Трыумф», «Цвіценне». 

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, фондах БСМ.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Арасланава Таццяна Васілеўна // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998.

Літаратура
----------

* Арасланава Таццяна Васілеўна // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998.

Спасылкі
--------

* Таццяна Васілеўна Арасланава на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
**Гагач беладзюбы**, **гагара беладзюбая** (*Gavia adamsii*) — птушка сямейства Гагаравыя (*Gaviidae*).

Апісанне
--------

Даўжыня цела 75—100 см, размах крылаў 135—155 см. Падобны на чарнадзюбага гагача (*Gavia immer*), адрозніваецца па моцнай, белаватай дзюбе, клінаватае паддзюб’е якой стварае ўражанне загнутай уверх дзюбы. Голас: вельмі падобны да голасу чырвонаваллёвага гагача, але больш нізкі і гучны — прарэзлівае «квак» і доўгі, гучны, тужлівы крык, у палёце нагадвае смех «харарара».

Пашырэнне
---------

Арэал ахоплівае Арктычныя еўраазіяцкія і амерыканскія ўзбярэжжы ад Мурманска і Новай Зямлі да Сібіры і ад праліва Прынца Уэльскага на Алясцы да дэльты ракі Макензі. Насяляе біятопы азёр тундры, не вельмі аддаленыя ад мора, акрамя таго рэкі, эстуарыі, дэльты, марскія ўзбярэжжы, а таксама сустракаецца ў гарах.

Пералётны від, нерэгулярна залятае ў Еўропу (Скандынавію, Фарэрскія астравы, Вялікабрытанію, Ісландыю, Францыю, Бельгію, Галандыю, Германію, Польшчу, Чэхію, Славакію, Аўстрыю, Швейцарыю, Іспанію, Італію, былую Югаславію, Украіну, Беларусь). Месца зімовак: паўночныя ўзбярэжжы Нарвегіі і Швецыі, у невялікай колькасці на Балтыцы, на ўзбярэжжах Шатландыі, на Камчатцы, у Японіі, Карэйскім паўвостраве, а таксама ад паўднёвай Аляскі да Брытанскай Калумбіі.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Гняздо — плоская кучка з сухой травяністай расліннасці, ніз гнязда вільготны.

Адкладвае 2 яйкі, падоўжаныя, аліўкава-карычневыя з бура-чорнымі плямамі. Памеры: 89 х 56 мм.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Avibase · CMS · eBird · EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · SeaLifeBase · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2005000811 |
**Пу́ня**, а таксама *сянніца* (Магілёўшчына), *сельніца* (Брэстчына), *адрына* і *шопа* (Гродзеншчына) — памяшканне для захоўвання сена. Слова запазычана ад літ.: pune. У старабеларускай мове зафіксавана ў пачатку XVI стагоддзя.

Звычайна пуня будавалася на прыгуменні, або ў агульным комплексе гаспадарчых пабудоў.

На Магілёўшчыне пуняй называлі таксама памяшканне для буйной рагатай жывёлы.

Гл. таксама
-----------

* Абарог
* Азярод
* Павець
* Пярэплат
* Сцірта
* Шопа

Зноскі
------

1. ↑  Пуня // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 124.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
* *Сабаленка, Э. Р. Гуркоў, У. С. Іваноў, У. М. Супрун, Дз. Д.* Беларускае народнае жыллё. — Мн. 1973.
**Аляксандр Сапронавіч Уруцэвіч** (1851—?) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч заходнерусісцкага накірунку.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзіўся ў сям’і праваслаўнага святара Мінскай губерні.

У 1874 г. закончыў юрыдычны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта і стаў выкладчыкам у Віленскай рэальнай вучэльні.

З 1887 г. быў назначаны галоўным рэдактарам афіцыйнай губернскай газеты «Віленскі веснік» т займаў гэтую пасаду да 1891 г.

З 1906 г. рэдактар часопіса «Крѣстьянинъ». 25 сакавіка 1907 г. выступіў з прамовай на устаноўчым з’ездзе віленскага аддзялення «Рускага акраіннага саюзу».

З 1911 працаваў у Віленскай археаграфічнай камісіі.

Зноскі
------

1. ↑  Открытіе Виленскаго отдѣла «Русскаго Окраиннаго Союза»(руск.) // *Крѣстьянинъ*. — 18 апрѣля 1907. — № 13-14. — С. 195—202.

Літаратура
----------

* *Улащик Н.Н.* Очерки по археографии и источниковедению истории Белоруссии феодального периода. — Москва, 1973.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Стасевіч.
**Сяргей Стасевіч** (нар. 1978, г. Івацэвічы) — беларускі грэка-каталіцкі святар, настаяцель і ініцыятар будаўніцтва Царквы Святога Кірылы Тураўскага і ўсіх святых заступнікаў беларускага народа ў Лондане, дзеяч беларускай дыяспары ў Вялікабрытаніі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Івацэвічах.

Скончыў у 1999 годзе філасофскі факультэт БДУ, у 2004 годзе Папскі ўніверсітэт Святога Тамаша Аквінскага ў Рыме, у 2009 годзе Гітруп-Каледж Лонданскага ўніверсітэта. Магістр кананічнага права.

Працаваў у рэдакцыі газеты «Каталіцкія навіны» і выдавецтве Pro Christo. Рэдактар малітоўніка «Госпаду памолімся» (Мінск, 2002).

У 2006 г. пасвечаны на грэка-каталіцкага святара ў Лондане.

Узначаліў беларускую грэка-каталіцкую грамаду ў Лондане пасля смерці айца Аляксандра Надсана.

У 2015—2016 гг. ініцыяваў і ажыццявіў будаўніцтва Царквы Святога Кірылы Тураўскага і ўсіх святых заступнікаў беларускага народа ў Лондане.

У 2018 годзе ўзнагароджаны Медалём да стагоддзя БНР.

Зноскі
------

1. ↑  Айцец Сяргей Стасевіч: У Лондане я знайшоў Беларусь, якую шукаў на радзіме — Царква (газета), 28.12.2012
2. ↑  Уручэнні Медалёў да стагоддзя БНР: Таронта, Лондан, Вашынгтон — Рада БНР, афіцыйны сайт, 26.03.2019

Спасылкі
--------

* «А зарабляю я ў шпіталях як капелан». Інтэрв’ю з айцом Сяргеем Стасевічам — беларускім святаром у Лондане — Царква (газета), 22.07.2022
* Высвячаны імаверны пераемнік айца Надсана — Наша Ніва, 18.05.2006
Відэлец
**Відэ́лец** — сталовы прыбор у выглядзе стрыжня з зубцамі.

Упершыню з'явіўся ў Візантыйскай імперыі ў XI ст. Спачатку меў толькі адзін зубец. У выніку крыжовых паходаў распаўсюдзіўся па Заходняй Еўропе, перадусім у Італіі. У Польшчы і ВКЛ відэлец пачаў пранікаць ад часоў Боны Сфорцы. Відэльцы XVI – XVII ст. называліся *грабкі*, мелі адносна кароткія тронкі і два доўгія зубцы, спажываліся не як індывідуальная прылада, а толькі для накладання страў з мяса, птушкі і інш. з агульнага блюда (пасля чаго іх елі рукамі), пра што захавалася прыказка: "лыжка за халявай, а відэлец — на стале" (лыжку, у адрозненне ад відэльцу, шляхта насіла з сабой за халявай ботаў). Увядзенне відэльцу ў шырокі побыт, па-за Італіяй, заняло вельмі доўгі час: у Францыі відэлец з'явіўся толькі ў апошняй чвэрці XVI стагоддзя, пры Генрыху III Валуа (паводле адной з легенд, ён прывёз гэтую моду з Рэчы Паспалітай, дзе кароткі час быў каралём), у Расіі — з канца XVII ст. У Рэчы Паспалітай відэлец некалькі стагоддзяў заставаўся прэрагатывай найбольш заможных і адукаваных арыстакратаў; абавязковае забеспячэнне кожнага госця нажом і відэльцам пры каралеўскім двары звязваюць з Аўгустам II (сяр. XVIII ст.). У побыт абсалютнай большасці жыхароў Беларусі відэлец канчаткова ўвайшоў толькі ў 2-ой пал. XX ст.

Літаратура
----------

* *Белы А.* Відэлец // Праект «Наша ежа»

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Відэлец

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LNB: 000319908 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Грышчук.
**Ігар Аляксандравіч Грышчук** (нар. 9 чэрвеня 1964, Мінск, Беларусь) — беларускі баскетбаліст, трэнер.

Кар’ера
-------

Выступаў на пазіцыі нападнага абаронцы за каманды РТІ (1982—1984, 1986—1991), «Дынама» (Масква, 1984—1986), «Анвіль» (былы «Нобілес», Влоцлавек (Польшча, 1991—2002).

У складзе нацыянальнай зборнай Беларусі правёў 9 матчаў (сярэдняя выніковасць — 19,8 ачкі), і ва ўсіх быў капітанам каманды.

З 2002 года — на трэнерскай працы. Узначальваў польскія клубы «Слупск» і «Анвіль». У 2010 годзе працаваў галоўным трэнерам нацыянальнай зборнай Польшчы, якую вывеў у фінальную частку чэмпіянату Еўропы-2011.

З 2014 года па 2017 год быў галоўным трэнерам «Цмокі-Мінск».

Дасягненне
----------

Чэмпіён Польшчы (2003), пяціразовы сярэбраны (1993, 1994, 1999, 2000, 2001) і бронзавы прызёр чэмпіянату Польшчы (1995), двухразовы ўладальнік Кубка Польшчы (1995, 1996). Удзельнік «Матчу зорак» першынства Польшчы (1994, 1995, 1996, 1999), пераможца конкурсу трохачковых кідкоў (1994). Лепшы снайпер польскай лігі (1993), лідар па выніковым перадачам (1999). Паўфіналіст Кубка Сапорты (2002). Лепшы снайпер Кубка Еўропы (1996).

Зноскі
------

1. ↑  Ігар Грышчук стаў галоўным трэнерам «Цмокi-Мiнск»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Eurobasket.com (трэнер) · ФІБА |
**Сцяг Клецка** — сцяг горада Клецк і Клецкага раёна.

Апісанне
--------

Сцяг горада Клецка і Клецкага раёна ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча з суадносінамі бакоў 1:2, у цэнтры пярэдняга боку якога — выява герба горада Клецк. Зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь 01.12.2011 № 564 і з’яўляецца афіцыйным геральдычным знакам.

Уяўляе сабою прамавугольнае палотнішча з суадносінамі бакоў 1:2, якое складаецца з трох роўнавялікіх гарызантальных палос: верхняй — блакітнага, сярэдняй — жоўтага, ніжняй — чорнага колеру.

Спасылкі
--------

* Геральдика Архівавана 6 кастрычніка 2022. //  Архівавана 21 мая 2013.  (руск.)

| ⛭Сцягі адзінак Мінскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
Барысаў ·  Беразіно ·  Валожын ·  Вілейка ·  Дзяржынск ·  Жодзіна ·  Капыль ·  Клецк ·  Крупкі ·  Любань ·  Маладзечна ·  Мар’іна Горка ·  Мінск1 ·  Мядзел ·  Нясвіж ·  Салігорск ·  Слуцк ·  Смалявічы ·  Старыя Дарогі ·  Стоўбцы ·  Узда ·  Чэрвень |  |
| Гарадскія пасёлкі | 
Гарадзея ·  Радашковічы |
| Раёны | 
Мінскі |
| 1 не ўваходзіць у склад вобласці |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кузьмініч.
**Мікалай Леанідавіч Кузьмініч** (нар. 4 красавіка 1958, г. Орша, Віцебская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне тэорыі, методыкі і арганізацыі сацыяльна-культурнай дзейнасці, музыкант. Кандыдат педагагічных навук (1989), дацэнт (1993).

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі інстытут культуры (спецыяльнасць «Культурна-асветніцкая работа», кваліфікацыя «Кіраўнік аркестра», 1980), Маскоўскі дзяржаўны інстытут культуры (аспірантура, 1988).

Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце культуры і мастацтваў (1980—2008, у 1997—2006 — прарэктар па мастацкай творчасці і выхаваўчай рабоце, 2006—2008 — першы прарэктар), Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце (2008—2013, факультэт эстэтычнай адукацыі, кафедра тэорыі і методыкі выкладання мастацтва, дацэнт), Інстытуце культуры Беларусі (2013, першы прарэктар), Мінскім гарадскім інстытуце развіцця адукацыі (факультэт павышэння кваліфікацыі педагагічных работнікаў, з 2015 — дэкан факультэта, у 2013 — загадчык кафедры педагогікі).

Навуковыя інтарэсы: тэорыя і гісторыя музычнай адукацыі; падрыхтоўка музычна-педагагічных кадраў.

Узнагароды
----------

Граматы Міністэрства адукацыі (1998), Міністэрства абароны (2002, 2003, 2004), Дзяржаўнага камітэта пагранічных войск (2005), Міністэрства культуры (2008) Рэспублікі Беларусь, Мінскага абласнога камітэта прафсаюза работнікаў культуры (2000), адміністрацыі Кастрычніцкага раённага выканаўчага камітэта г. Мінска (2003), персанальная надбаўка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, ганаровы знак Беларускага прафсаюза работнікаў культуры (2008).

Зноскі
------

1. ↑  Кузьминич Николай Леонидович **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 24 кастрычніка 2020. Праверана 16 снежня 2020.

| ⛭Рэктары Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў |
| --- |
| 
* Алесь Петрашкевіч (1975—1976)
* Нічыпар Пашкевіч (1976—1979)
* Віктар Пузікаў (1979—1987)
* Мікалай Заранок (1988—1992)
* Ядвіга Грыгаровіч (1992—2007)
* Мікалай Кузьмініч (2007—2008)
* Барыс Святлоў (2008—2012)
* Юрый Бондар (2013—2017)
* Аліна Корбут (2017—2020)
* Наталля Карчэўская (з 2020)

 |



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2009105173 · VIAF: 311284635 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Іларыёнаў.
**Міхаіл Ціханавіч Кузняцоў** (нар. 4 снежня 1904, в. Кіўсерт-Янішава Вурнарскага раёна — 27 чэрвеня 1944, Бешанковіцкі раён) — Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Пасля службы ў арміі, быў дэмабілізаваны і жыў у роднай вёсцы, дзе ўдзельнічаў у стварэнні калгаса. З 1936 года пераехаў у в. Бурсак Ібрэсінскага раёна. У 1941 годзе зноў прызваны ў армію, з сакавіка 1942 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Двойчы быў паранены. У чэрвені 1944 года гвардыі яфрэйтар Сцяпан Іларыёнаў быў стралком 158-га гвардзейскага стралковага палка 51-й гвардзейскай стралковай дывізіі 6-й гвардзейскай арміі першага Прыбалтыйскага фронту. 25 чэрвеня 1944 года пад варожым агнём Сцяпан Іларыёнавіч адным з першых пераправіўся цераз Заходнюю Дзвіну ў раёне в. Балбечча Бешанковіцкага раёна і прыняў актыўны ўдзел у баях за плацдарм.

Узначаліўшы групу байцоў, павёў іх у атаку. Праціўнік быў выбіты з траншэі, а кулямётная кропка — знішчана. Дзякуючы дзеянням групы рота Іларыёнава здолела вызваліць в. Залужжа і забяспечыць спрыяльныя ўмовы для пераправы ўсяго палка. У баі Іларыёнаў атрымаў раненні, але працягваў змагацца. Ён памёр у шпіталі 27 чэрвеня 1944-га ад атрыманых раненняў, пахаваны ў брацкай магіле вёскі Галыні.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 22 ліпеня 1944 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» гвардыі яфрэйтар Сцяпан Іларыёнаў пасмяротна быў удастоены высокага звання — Герой Савецкага Саюза.

Узнагароды
----------

* Герой Савецкага Саюза
* Ордэн Леніна
* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Чырвонай Зоркі

Памяць
------

У яго гонар названа вуліца і помнік у Вурнарах. 22 ліпеня 2015 года у в. Кіўсерт-Янішава быў усталяваны памятны камень.

Зноскі
------

1. ↑  ПОМНІКІ ГІСТОРЫІ
2. ↑  У Бешанковічах прымалі дэлегацыю Чувашскай Рэспублікі Архівавана 28 кастрычніка 2021.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Полацкі паход Мсціслава Вялікага (1127)** — сілавая змена ўлады войскамі вялікага князя кіеўскага Мсціслава Вялікага ў Полацкім княстве. Давыд Усяславіч быў зрынуты, на полацкае княжанне пасаджаны Рагвалод Усяславіч.

Гісторыя
--------

Мсціслаў Вялікі пасля смерці бацькі (1125) атрымаў толькі Кіеўскую зямлю. Яго сын Усевалад княжыў у Ноўгарадзе. У астатніх рускіх землях княжылі ўласныя дынастыі альбо малодшыя Манамахавічы. Калі Усевалад Ольгавіч выгнаў з Чарнігава свайго дзядзьку Яраслава Святаславіча, ён даў Мсціславу за неўмяшанне Курск, і той пасадзіў у ім свайго сына Ізяслава. У сувязі з паходам 1127 года ў якасці смаленскага князя ўпершыню згаданы Расціслаў Мсціславіч, у той час як пры паходах на Глеба Менскага (1117—1119) (да смерці Святаполчычаў у Тураве) Смаленскім князем быў Вячаслаў Уладзіміравіч.

Летапіс не паказвае прычын Полацкага паходу, але падрабязна апісвае яго.

1. Тураўскі, Валынскі, Гарадзенскі і Клецкі атрады аблажылі Ізяслаўль.
2. Чарнігава-Северскія атрады былі накіраваны пад Стрэжаў.
3. Кіеўскі ваявода Іван Вышаціч з чорнымі клабукамі да Барысава.
4. Смаленскі атрад накіраваны пад Друцк.

Уварванне было запланавана адначасова з усіх напрамкаў у жніўні. Ізяслаў Мсціславіч Курскі прыйшоў пад Лагойск на дзень раней вызначанага, захапіў у палон Брачыслава Давыдавіча і далучыўся да групы, якая аблажыла Ізяслаўль.

Затым у Полацкую зямлю ўвайшло і наўгародскае войска на чале з Усеваладам Мсціславічам, і тады полацкае веча вырашыла выгнаць Давыда і прыняць Рагвалода.

Наступствы
----------

Верагодна, Рагвалод Усяславіч з-за адсутнасці падтрымкі не змог утрымацца ва ўладзе, і на полацкае княжанне зноў вярнуўся Давыд. Тады ў 1130 годзе Мсціслаў Вялікі выслаў полацкіх князёў, уключаючы свайго зяця Брачыслава Давыдавіча, у Візантыю, а ў Полацку пасадзіў свайго сына Ізяслава. Давыд Усяславіч з ссылкі не вярнуўся; верагодна, ён памёр у ссылцы.

У 1132 годзе пасля смерці Мсціслава Вялікага і пачатку барацьбы малодшых Манамахавічаў з Мсціславічамі ў Полацк вярнуўся Васілька Святаславіч. Далей у Полацку, аж да ўваходжання ў Вялікае Княства Літоўскае, княжылі нашчадкі Усяслава Брачыславіча.

Спасылкі
--------

* Ипатьевская летописьАрхівавана 6 жніўня 2021.
* Л.Войтович КНЯЗІВСЬКІ ДИНАСТІЇ СХІДНОЇ ЄВРОПИАрхівавана 15 студзеня 2010.
**Брытанская Індыя** (англ.: British Raj) — назва брытанскага каланіяльнага ўладання ў Паўднёвай Азіі з сярэдзіны XVIII стагоддзя па 1947 год. Паступова пашыралася, з часам ахапіла тэрыторыі сучасных Індыі, Пакістана і Бангладэш (і да 1937 года — М’янмы). Тэрмінам Брытанская Індыя звычайна называюць ўсю тэрыторыю каланіяльнага валодання, хоць, строга кажучы, ён адносіўся толькі да тых частках субкантынента, якія знаходзіліся пад непасрэдным брытанскім кіраваннем (адміністрацыя спачатку ў форце Уільям, а потым — у Калькуце і Дэлі); акрамя гэтых тэрыторый існавалі т. зв. «Туземныя княствы», якія фармальна знаходзіліся толькі ў васальнай залежнасці ад Кароны.

У 1947 годзе Брытанскай Індыі была прадастаўлена незалежнасць, пасля чаго краіна была падзелена на два дамініёны — Індыю і Пакістан (захоўвалі статус дамініёна да 1950 і 1956 гг. адпаведна). Пакістан, у сваю чаргу, распаўся ў 1971 годзе з утварэннем дзяржавы Бангладэш.

Гл. таксама
-----------

* Калоніі і залежныя тэрыторыі Вялікабрытаніі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) |
**«Асобіна»** (англ.: Species) — фантастычны фільм жахаў 1995 года рэжысёра Роджэра Дональдсона.

Сюжэт
-----

У цэнтры SETI атрымалі з космасу формулу ДНК, якая была прайграная і скрещена з жаночай. У выніку ў абліччы дзяўчынкі па імя Сіл атрымаўся дзіця, які рос не па днях, а па гадзінах. Напалоханыя вынікамі эксперыменту, навукоўцы вырашылі знішчыць подопытное істота, але яно збегла, разбіўшы куленепрабівальныя шкло. Для злову «дзяўчынкі» была створана спецыяльная група экспертаў, у якую ўваходзілі экстрасэнс, баявой спецыяліст і навукоўцы. А істота з дзяўчынкі ўжо ператварылася ў жанчыну і прагнула размнажацца, да чаго і пачало, балазе выгляд вельмі спрыяў. Унутры, праўда, таілася жахлівае пазаземныя пачвара. Па крываваму следу апантанай матчыным інстынктам самкі з космасу ідзе каманда, якую ўзначальвае кіраўніком лабараторыі Фітчем.

Сіл забівае аднаго і затым другога выпадковага мужчыну. Спачатку яна не ведае, як прыступіць да спарвання. Пасля гэтага Сіл навучаецца і падстройвае ўсё так, быццам яна загінула ў аўтамабільнай аварыі, каб збіць праследавацеляў з панталыку. Фітч і яго напарнікі, паслабіўшыся, ідуць адпачываць, але Сіл знаходзіць іх у гатэлі. Ёй усё ж атрымоўваецца спаравацца з Ардоном і зачаць нашчадства. Смыдсен здагадваецца, што істота схавалася ў каналізацыі. Там асобіну і яе «дзіцяці» знаходзіць і знішчае Прэстан Ленокс. Смыдсен, Бэкер і Ленокс застаюцца ў жывых. Тым не менш, у фінальных кадрах пацук з каналізацыі пажырае кавалак шчупальцы асобіны і ператвараецца ў монстра. Пагроза чалавецтву захоўваецца.

Ўзнагароды і намінацыі
----------------------

### Ўзнагароды

* **1996 — Прэмія MTV Movie Awards**
	+ Лепшы пацалунак — Наташа Хенстрыдж і Энтані Гуідера

### Намінацыі

* **1996 — Прэмія «Сатурн»**
	+ Лепшы грым
	+ Лепшы навукова-фантастычны фільм
	+ Лепшыя спецэфекты
* **1996 — Прэмія MTV Movie Awards**
	+ Прарыў года — Наташа Хенстрыдж

Зноскі
------

1. 1 2  Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>
2. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 14 красавіка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>

Спасылкі
--------

* «Особь» на сайце «Internet Movie Database» (англ.)(англ.) на сайце Internet Movie Database
* «Особь» на сайце «*AllMovie*» (англ.)(англ.) на сайце allmovie
* Агляд і крытыка фільма Архівавана 11 сакавіка 2013.
**Ганна Соўсь** (нар. 23 мая ?, г. Мінск) - беларуская журналістка.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў Мінску. Скончыла факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Працавала ў 1997–2000 гадах у незалежнай газеце «Народная воля», з 2000 — на Радыё Свабода.

Дзейнасць
---------

Удзельніца, укладальніца, рэдактарка кніг «Бібліятэкі Свабоды» «Дарога праз Курапаты», «Адзін дзень палітвязня», «Адзін дзень палітвязня. 2009-2011», «Жыццё пасля раку». Аўтарка тэлевізійнага праекта «Расея і я» — серыі інтэрв'ю з 12 экс-прэзідэнтамі постсавецкіх краін. Вядучая штотыднёвай перадачы «Толькі жанчыны», рэдактарка​ аднайменнай суполкі ў Фэйсбуку.

Узнагароды
----------

Ляўрэатка прэміі Алеся Адамовіча Беларускага ПЭН-цэнтра за цыкл рэпартажаў з урочышча Курапаты ў часе будаўніцтва там кальцавой дарогі (2002). Пераможца конкурсу прадстаўніцтва ААН у Беларусі за публікацыі супраць гвалту над жанчынамі (1999). У 2019 годзе была прызнаная беларускай праваабарончай супольнасцю Журналісткай года.
**Арка́дзь Льво́віч Ізраіле́віч** (нар. 1964, Мінск) — беларускі прадпрымальнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Мінску. Скончыў Беларускі інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі па спецыяльнасці «інжынер-электрамеханік».

У пачатку 2000-х гадоў пачаў займацца бізнесам. Займаецца будаўніцтвам, інвестыцыямі ў нерухомасць, гандлем нафтапрадуктамі. Валодае некалькімі забаўляльнымі, офіснымі і жылымі комплексамі ў Мінску.

Мае сына і дачку.

Супрацьстаянне ў Курапатах
--------------------------

У 2018 годзе Аркадзь Ізраілевіч стаў вядомы праз сваё супрацьстаянне актывістам, якія пратэставалі супраць дзейнасці рэстарана «Поедем поедим» побач з урочышчам Курапаты, месцам масавых расстрэлаў падчас савецкіх рэпрэсій.

Ізраілевіч актыўна выступаў у абарону Леаніда Зайдэса, аднаго з гаспадароў рэстарана. Пры гэтым ён сам адмаўляў уладанне доляй у рэстаране і падаў у суд на газету «Новы Час», якая апублікавала расследванне, з якога вынікала, што Ізраілевіч з’яўляецца суўладальнікам рэстарана, а таксама супраць аўтара расследвання, Дзяніса Івашына. Суд адмовіў Ізраілевічу і пастанавіў выплаціць кампенсацыю газеце.

31 кастрычніка 2018 года з’явіліся паведамленні пра затрыманне А. Ізраілевіча і змяшчэнне яго ў СІЗА КДБ («Амерыканку»). 9 лістапада ён быў вызвалены.

Зноскі
------

1. 1 2  Аркадий Израилевич — ТОП 200 успешных и влиятельных бизнесменов Беларуси — 2018 Архівавана 19 жніўня 2018. // Ежедневник (ej.by)
2. 1 2  "Бізнэсовец, каратыст, змагар з Курапатамі. Хто такі затрыманы Аркадзь Ізраілевіч". Радыё Свабода. 5 лістапада 2018. Праверана 5 лістапада 2018. `{{cite news}}`: Шаблон цытавання мае пустыя невядомыя параметры: `|trans_title=`, `|separator=`, `|month=`, і `|coauthors=` (даведка)
3. 1 2  "Бізнэсовец Ізраілевіч вызвалены з СІЗА КДБ". Радыё Свабода. 10 лістапада 2018. Праверана 10 лістапада 2018. `{{cite news}}`: Шаблон цытавання мае пустыя невядомыя параметры: `|trans_title=`, `|separator=`, `|month=`, і `|coauthors=` (даведка)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх