recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Рыс ап Грыфід** (вал.: Rhys ap Gruffydd; 1132 — 28 красавіка 1197) — кіраўнік валійскага каралеўства Дэхейбарт. Ён больш вядомы як «Лорд Рыс» (вал.: Yr Arglwydd Rhys, англ.: Lord Rhys), але, верагодна, пры жыцці ён гэтым тытулам не карыстаўся. Сам Рыс называў сябе «прынцам Дэхейбарта» або «прынцам Паўднёвага Уэльса», аднак захаваліся два дакументы, дзе ён тытулуецца як «Прынц Уэльскі» або «Прынц валійцаў». Рыс быў адным з наймагутнейшых валійскіх кіраўнікоў, і пасля смерці Оўайна Гвінеда ў 1170 годзе ён стаў вядучым іграком на валійскай палітычнай сцэне.

Дзед Рыса, Рыс ап Тэўдур, кароль Дэхейбарта, загінуў у 1093 годзе, падчас супрацьстаяння нарманскаму заваяванню. Пасля яго смерці нарманы захапілі большую частку каралеўства. Бацька Рыса Грыфід усё ж змог атрымаць невялікую частку сабе ў валоданне, а пасля смерці Грыфіда старэйшыя браты Рыса таксама адваявалі частку земляў. Рыс стаў кіраўніком Дэхейбарта ў 1155 годзе. У 1158 годзе ён быў вымушаны падпарадкавацца англійскаму каралю Генрыху II. У 1163 годзе Генрых уварваўся ў Дэхейбарт, пазбавіў Рыса ўсіх земляў і ўзяў у палон. Праз некалькі тыдняў Рыс быў адпушчаны, і яму вярнулі невялікую частку ўладанняў. Тады ён уступіў у саюз з Оўайнам Гвінедам, і пасля няўдалага ўварвання Генрыха ва Уэльс у 1165 годзе Рысу ўдалося атрымаць назад амаль усе свае землі.

У 1171 годзе Рыс склаў з Генрыхам мірны дагавор, дзе пацвярджалася яго права на ўсе нядаўна заваяваныя ўладанні. Акрамя таго, Рыс стаў юстыцыярам Паўднёвага Уэльса. Ён захоўваў з каралём добрыя адносіны аж да смерці Генрыха ў 1189 годзе. Пазней Рыс паўстаў супраць Рычарда I і напаў на нарманскія ўладанні ва Уэльсе, захапіўшы некалькі замкаў. У апошнія гады жыцця Рыс шмат часу прысвячаў прымірэнню сваіх сыноў, асабліва Майлгуна і Грыфіда. У апошні паход супраць нарманаў Рыс адправіўся ў 1196 годзе. У наступным годзе ён нечакана сканаў і быў пахаваны ў саборы Св. Давіда.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  *Pas L. v.* Genealogics — 2003.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847329'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847326'></a>
2. 1 2 3  *Lundy D. R.* The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>
3. ↑  Turvey pp. 91-2
4. ↑  У хартыі дарэння абацтву Чэртсі ён выкарыстоўвае тытул princeps Wall[iae], а ў хартыі, якая датуецца 1184 годам і тычыцца абацтва Страта Фларыда, сустракаецца Walliar[um] princeps. Гл. Pryce pp. 96-7, 168-9, 171-4

Літаратура
----------

* Giraldus Cambrensis. 1908. *The Itinerary through Wales; Description of Wales*. Edited and translated by R.C. Hoare. Everyman’s Library. ISBN 0-460-00272-4
* Giraldus Cambrensis. 1861-91. *Giraldi Cambrensis: opera* ed. J.S. Brewer. (Rolls Series). 8 vols. Longman, Green, Longman & Roberts.
* Jones, T. ed. 1941. *Brut y Tywysogion: Peniarth MS. 20*. University of Wales Press.
* Pryce, H. ed. 2005. *The Acts of Welsh rulers 1120—1283*. University of Wales Press. ISBN 0-7083-1897-5

Спасылкі
--------

* Артыкул пра апошні паход Рысу
**Рысіры** (яп.: 利尻島) — востраў у Японскім моры каля паўночна-заходняга ўзбярэжжа вострава Хакайда. Тэрыторыя — 183 км². Насельніцтва (2013 г.) — 5102 чал.

Геаграфія і прырода
-------------------

Востраў Рысіры месціцца ў 14,6 км на паўднёвы ўсход ад суседняга вострава Рэбун і ў 19,7 км на захад ад паўночна-заходняга ўзбярэжжа Хакайда. Даўжыня — 18,2 км, шырыня — 13,9 км.

Рысіры мае вулканічнае паходжанне. Цэнтральную частку вострава займае вулкан Рысіры (1721 м), які з-за знешняга падабенства на Фудзіяму часцяком называюць Рысіры-Фудзі. Нездарма, на мове айнаў назва вострава азначае «высокае месца». З адгор’яў вулкана сцякаюць рака і некалькі ручаёў, ля яго падножжа ёсць два невялікія возеры.

На ўзбярэжжы вострава захаваліся лясы. Ён уваходзіць у склад нацыянальнага парка Рысіры — Рэбун — Сарабецу.

Турызм
------

Турызм з’яўляецца асновай эканомікі Рысіры. Вандроўнікі прыязджаюць пераважна ў летні сезон для азнаямлення з мясцовай прыродай і наведвання вяршыні вулкана Рысіры. На поўначы вострава знаходзіцца аэрапорт і марскі порт Асідамары, дзе дзейнічаюць паромныя пераправы на Рэбун і Хакайда.

Спасылкі
--------

* Rishiri and Rebun
* Rishiri/Rebun Area
* Rishiri & Rebun: The islands of alpine flowers

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | NDL: 00647737 · VIAF: 259373032 |
Спрынг-ролы і рыбны соўс
**Рысавая папера** — тонкія аладкі з рысавай мукі, па таўшчыні супастаўныя з паперай. Асноўныя інгрэдыенты: рыс, вада, соль. Часам дадаецца мука з тапіёкі (складаецца амаль цалкам з крухмалу).

Рысавая папера ў сухім выглядзе цвёрдая і крохкая, але калі яе размачыць у вадзе — лёгка згортваецца. Яна выкарыстоўваюцца ў азіяцкіх кухнях часцей за ўсё для заварочвання начынкі. Атрыманую страву часта называюць «спрынг-ролы» або «вясновыя ролы», а ў в’етнамскай кухні — нэмы. Таксама рысавая папера выкарыстоўваецца для ўпакоўкі цукерак як унутраная ядомая абгортка, каб ліпкая цукерка не прыліпала да цэлюлознай паперы.

Спосаб вырабу:

* Рысавыя зярняткі старанна здрабняюць у муку і змешваюць з вадой, у выніку чаго атрымліваецца густы рысавай раствор, па кансістэнцыі блізкі да смятаны.
* Раствор тонкім пластом наносяць на нацягнутую скуру або шчыльную тканіну і вараць парай.
* Пасля зняцця аладкі з варачнага катла, кожны ліст некалькі гадзін прасушваюць, пасля чаго лісты можна пакаваць у пачкі.

У залежнасці ад рамкі тканіны пры варэнні, рысавая папера мае круглую або квадратную форму.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Тарава.

**Тарава** (англ.: Tarawa) — атол у складзе астравоў Гілберта. На ім знаходзіцца сталіца дзяржавы Кірыбаці. Агульная плошча — 32 км². Насельніцтва — 56 284 чал. (2010 г.).

Геаграфія
---------

Тарава складаецца з 24 невялікіх каралавых астраўкоў, якія атачаюць шырокую лагуну (343,6 км²). Толькі 8 з гэтых астраўкоў стала населены. Паверхневых вадацёкаў няма. У сухі сезон адчуваецца нястача пітной вады. З-за вялікай шчыльнасці насельніцтва прырода значна зменена. Пераважаюць культурныя насаджэнні.

Гісторыя
--------

Атол Тарава быў населены мікранезійцамі, продкамі сучасных тунгару, каля 2000 — 3000 тысяч гадоў таму. 20 чэрвеня 1788 г. яго адкрыў брытанскі капітан Томас Гілберт. У 1892 г. атол далучаны да брытанскай калоніі Астравы Гілберта і Эліс. У паўднёвай частцы быў пабудаваны каланіяльны адміністрацыйны цэнтр.

Падчас II Сусветнай вайны атол быў акупаваны японцамі. На востраве Бетыа імі былі створаны значныя ваенныя ўмацаванні, якія ўключалі 40 гармат і 500 абсталяваных агнявых пунктаў. 20 — 23 лістапада 1943 г. адбыўся штурм Бетыа 35 тысячамі амерыканскіх салдат. Ён увайшоў у гісторыю як бітва за Тараву. У выніку, загінула 4690 японскіх салдат і будаўнікоў, у тым ліку падняволеных рабочых з Карэі. Амерыканцы згубілі больш за 4 тысячы салдат, аднак здолелі захапіць атол. Бітва за Тараву лічыцца адным з найбольш важных момантаў у ціхаакіянскай кампаніі, паколькі прывяла да пералому ў вайне саюзнікаў супраць Японіі.

* Высадка амерыканскіх марскіх пяхотнікаўВысадка амерыканскіх марскіх пяхотнікаў
* Пасля бітвыПасля бітвы

У 1979 г. была абвешчана незалежнасць Кірыбаці. Паўднёвая Тарава стала сталіцай гэтай дзяржавы.

Спасылкі
--------

* TARAWA, Republic of Kiribati Архівавана 18 чэрвеня 2012.
* The Bloody Battle of Tarawa, 1943
* Kiribati Архівавана 12 кастрычніка 2012.
* Kiribati. Countries and Their Cultures

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 4343979-2 · LCCN: no2005082309 · NDL: 00628727 · NKC: ge342281 · SUDOC: 148461360 · VIAF: 153966503, 246936235 |

 |
**Жан-Батыст Карпо** (фр. Jean-Baptiste Carpeaux; 11 мая 1827, Валансьен — 12 кастрычніка 1875, Курбевуа) — французскі скульптар, жывапісец і графік, адзін з галоўных прадстаўнікоў «стылю Напалеона III».

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння школы Карпо некаторы час займаецца вырабам мадэляў і клішэ. Затым пачынае наведваць Школу прыгожых мастацтваў, дзе быў вучнем Францыска Жазефа Дзюрэ і Франсуа Руда. У 1854 годзе па выніках выставы ў Французскай акадэміі Карпо прысуджаецца Рымская прэмія. Акрамя прэміі, скульптар атрымаў яшчэ і буйную навучальную стыпендыю, якая дазволіла яму здзейсніць паездку ў Італію з працяглым прыпынкам у Рыме. Разам з вывучэннем антычных узораў скульптар цікавіцца і сучасным яму мастацтвам. Да канца гэтай паездкі ў Карпо выпрацоўваецца свой уласны мастацкі стыль.

Вярнуўшыся ў Францыю, скульптар удзельнічае ў выставе ў сваім родным Валансьене, дзе выстаўляе працу «Дзяўчынка смяецца», а затым ізноў з’яжджае ў Рым, дзе па матывах складання Дантэ стварае «Групу акружанага сваімі дзецьмі і ўнукамі Уголіна». Тут уласцівы яму натуралізм уступае ў супярэчнасць з новымі навыкамі творчасці, якія аспрэчваюць законы пластыкі.

У 1862 годзе Карпо з’яжджае на радзіму і жыве ў Парыжы. Ён адкрывае ўласнае атэлье, і пасля некалькіх паспяховых работ атрымлівае ўрадавы заказ упрыгожыць Павільён Флоры ў Луўры. Найбольш жа вядомым і ў той жа час спрэчным яго творам у той час аказалася скульптурная група «Танец» на фасадзе Парыжскай оперы, якая выклікала ажыўленую палеміку. Страсці аб «прыстойнасці» скульптуры былі настолькі абвостраныя, што ў ноч з 27 на 28 жніўня 1869 года на «Танец» быў здзейснены замах. Нейкі абураны спадар шпурнуў у скульптуру чарніліцу. Аднак неўзабаве «Танец» быў ачышчаны і адноўлены.

Зноскі
------

1. ↑  Jean-Baptiste Carpeaux<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Jean Baptiste Carpeaux // *Benezit Dictionary of Artists* — OUP, 2017. — ISBN 978-0-19-977378-7 — doi:10.1093/BENZ/9780199773787.ARTICLE.B00032564<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q104017310'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. 1 2
4. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
5. ↑  artist list of the National Museum of Sweden — 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22681075'></a>
6. ↑
7. ↑  AGORHA — 2009. Праверана 1 красавіка 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21994367'></a>
8. ↑
**Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі** — колішні каталіцкі храм у в. Антушы Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці.

Знаходзіўся на паўднёва-ўсходняй ускраіне вёскі. Быў пабудаваны ў пачатку XIX ст. з дрэва. У савецкі час выкарыстоўваўся медыцынскай установай. Зруйнаваны ў 1990-я гг.

Гісторыя
--------

Першыя звесткі аб касцѐле ў Антушах адносяцца да пачатку ХІХ ст. і звязаны з іменем ксяндза Канстанціна Антушэвіча. Ён у 1800 г. фундаваў у Антушах касцѐл, які ў 1802 г. асвечаны пад тытулам Унебаўшэсця Пана.

Касцѐл у Антушах спачатку быў філіяльным у дачыненні да касцѐла ў мястэчку Карпілаўцы (цяпер Карпілаўка знаходзіцца ў межах г. Жлобіна).

У 1843 г. касцѐл у Антушах стаў парафіяльным. Гэта адбылося дзякуючы захадам пробашча Карпілаўскага касцѐла Марціна Вашкевіча. У 1839 г. Карпілаўскі касцѐл мусіў быць ліквідаваны, і Вашкевіч дамогся, каб парафіяльным касцѐлам стаў касцѐл у Антушах. Урадавы Сенат 12 красавіка 1838 г. даў міністру ўнутраных спраў такі дазвол.

У 1841 г. стары касцѐл у Антушах быў цалкам перабудаваны звонку, а ў 1843 г. і знутры. З таго часу касцѐл вядомы пад назваю Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі. Антушаўская парафія да 1882 г. уваходзіла ў Рагачоўска-Быхаўскі дэканат.

У 1910 г. святаром Аляксадрам Болтуцем быў капітальна адрамантаваны будынак касцѐла, а ў 1911 г. касцѐл як звонку, так і ўсярэдзіне пафарбаваны алейнымі фарбамі.

Касцѐл у Антушах не захаваўся. Пасля закрыцця ў ім быў дзіцячы дом, потым бальніца. Калі бальніцу перавялі ў вѐску Побалава, будынак аказаўся закінуты. У канцы 1980-х — пачатку 1990-х гг. яго разабралі. Захаваліся толькі прыступкі касцѐла.

Архітэктура
-----------

Твор архітэктуры класіцызму. Быў вырашаны прамавугольнымі ў плане нефам і апсідай, аб’яднанымі агульным 2-схільным дахам з застрэшкамі ў месцы злучэння зрубаў. Па баках да апсіды далучаліся нізкія сакрысціі. Фасад быў атынкаваны і завершаны трохвугольным франтонам з трыгліфным фрызам. Вертыкальна ашаляваныя бакавыя фасады чляніліся 2 ярусамі прамавугольных аконных праёмаў з сандрыкамі і брусамі-сцяжкамі ў прасценках. Унутры пры ўваходзе над нартэксам знаходзіліся хоры.

Літаратура
----------

* Касцёл // Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — С. 384-385. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5.
* *Васькоў У.* Католікі на абшарах Панізоўя і Севершчыны: Гісторыя Гомельскага дэканата. — Мн. 2011. ISBN 978-985-6825-62-0
Васіль Уладзіміравіч Пукіраў
**Васіль Уладзіміравіч Пукіраў** (руск.: Василий Владимирович Пу́кирев, 1832, с. Лужнікі, Тульская губерня — 13 чэрвеня 1890) — расійскі жывапісец.

Вучыўся ў Маскоўскім вучылішчы жывапісу, чкульптуры і архітэктуры ў 1847-58 гадах, у 1861-73 гадах выкладаў у гэтым вучылішчы (з 1863 года прафесар). У 1850-я гады працаваў пераважна ў жанры партрэта, пазней звярнуўся да жанравага жывапісу «Няроўны шлюб» (1862), «Збор нядоімак» (1869-70), «Патрава» (1870), «Прыём пасагу па роспісе» (1873) і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
**Тройка НКУС** — орган пазасудовага вынясення прысудаў, існаваў у 1937—1938 гадах на працягу перыяду Вялікага тэрору, звычайна, на ўзроўні вобласці. Складаўся з главы НКУС, сакратара абкама і пракурора.

31 ліпеня 1937 Яжоў падпісаў ухвалены Палітбюро загад НКУС № 0447 «Аб аперацыі па рэпрэсіраванню былых кулакоў, крымінальнікаў і іншых антысавецкіх элементаў»,
 у якім вызначалася задача разгрому «антысавецкіх элементаў» і склад «аператыўных троек» па паскораным разглядзе спраў такога роду. У склад тройкі звычайна ўваходзілі: старшыня — мясцовы начальнік НКУС, члены — мясцовыя пракурор і першы сакратар абласнога, краявога або рэспубліканскага камітэта УКП(б). Для кожнага рэгіёна Савецкага Саюза ўсталёўваліся ліміты па «Першай катэгорыі» (растрэл), і па «Другой катэгорыі» (зняволенне ў лагер на тэрмін ад 8 да 10 гадоў).

Рашэннем Палітбюро ЦК УКП(б) № П65/116 ад 17 лістапада 1938 г. судовыя тройкі, створаныя ў парадку адмысловых загадаў НКУС СССР, а таксама тройкі пры абласных, краявых і рэспубліканскіх Управах РК міліцыі былі ліквідаваныя. Справы перадаваліся на разгляд судоў або Адмысловай Нарады пры НКУС СССР.

Зноскі
------

1. ↑

У Сеціве
--------

* Рашэнне Палітбюро ЦК УКП(б) № П65/116 ад 17 лістапада 1938
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Леклер.
**Жан-Мары Леклер** (старэйшы; фр.: Jean-Marie Leclair; 10 мая 1697, Ліён — 22 кастрычніка 1764, Парыж) — французскі скрыпач і кампазітар, які лічыцца заснавальнікам французскай скрыпічнай школы.

Леклер адыграў важную ролю ў гісторыі скрыпічнага выканальніцтва. Валодаючы выбітным майстэрствам, ён даў штуршок развіццю французскай скрыпічнай школы. Сярод прыёмаў, якія ён выкарыстоўваў — падвойныя трэлі, тремала левай рукой, гульня ў высокіх пазіцый і інш.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Жан-Мары Леклер: Ноты твораў на *International Music Score Library Project*
* Жан-Мары Леклер (англ.) на сайце *AllMusic*
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Грыцэнка.
**Васіль Трафімавіч Грыцэнка** (3 красавіка 1923, в. Валадымырыўка, Мэжоўскі раён, УССР — 30 сакавіка 2002, г. Запарожжа) — ганаровы грамадзянін п.г. Новамікалаеўка Запарожскай вобласці (1971) і горада Ваўкавыска (1979), камандзір гарматы 160-га Асобнага супрацьтанкавага артылерыйскага дывізіёна (169-я Рагачоўская Чырванасцяжная ордэнаў Суворава і Кутузава стралковая дывізія, 40-й стралковы корпус, 3-я армія, 1-ы Беларускі фронт)

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў сямігадовую школу, школу фабрычназавадскога навучання. Працаваў у Днепрапятроўску на паравозарамонтным заводзе. У 1941 годзе быў эвакуіраваны ў Ташкент, дзе таксама працаваў на паравозарамонтным заводзе.

28 лютага 1942 года прызваны ў Чырвоную Армію і накіраваны на вучобу ў Ташкенцкае кулямётна-мінамётнае вучылішча. У сувязі з цяжкай сітуацыяй на фронце ў жніўні 1942 года не скончыўшых навучанне курсантаў накіравалі ў дзеючую армію.

Ваяваў на Сталінградскім, Данскім, Заходнім, Бранскім, трох Беларускіх франтах. Прымаў удзел у Сталінградскай бітве, бітве на Курскай Дузе, Арлоўскай, Гомельска-Рэчыцкай, Рагачоўска-Жлобінскай, Бабруйскай, Мінскай, Беластоцкай, Млаўска-Эльбінгскай і Берлінскай наступальных аперацыях.

У ходзе Мінскай і Беластоцкай наступальных аперацый на подступах да горада Мінск і пры авалоданні горадам Ваўкавыскам з 29 чэрвеня па 14 ліпеня 1944 года разлік Грыцэнка падбіў штурмавую гармату, знішчыў станковы кулямёт і да 20 салдат праціўніка. Загадам камандзіра дывізіі Грыцэнка быў узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі.

У 1947 годзе дэмабілізаваны. У 1952 годзе скончыў Мелітопальскую сельскагаспадарчую школу. З 1953 па 1983 год узначальваў калгас «Украіна» Новамікалаеўскага раёна Запарожскай вобласці.

З 1983 года — на пенсіі. Жыў у горадзе Запорожжа.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Леніна, 2 ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені, ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, Чырвонай Зоркі, Славы 1-й, 2-й і 3-й ступеняў, медалямі, у тым ліку «За адвагу».

Званне Ганаровага грамадзяніна Ваўкавыска прысвоена 11 ліпеня 1979 года рашэннем № 475 выканкаму Ваўкавыскага гарадскога Савета народных дэпутатаў.

Зноскі
------

1. ↑  3 красавіка 1923 г. у сяле Уладзіміраўка былога Мяжэўскага раёну Днепрапятроўскай вобласці нарадзіўся Ганаровы грамадзянін пасёлка гарадскога тыпу Новамікалаеўка Запарожскай вобласці (1971) і горада Ваўкавыска (1979), камандзір гарматы 160-га Асобнага супрацьтанкавага артылерыйскага дывізіёна (169-я Рагачоўская Чырванасцяжная ордэнаў Суворава і Кутузава стралковая дывізія, 40-й стралковы корпус, 3-я армія, 1-ы Беларускі фронт), старэйшы сяржант Васіль Трафімавіч Грыцэнка

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хондэкутэр.

**Гіліс Клас дэ Хондэкутэр** (нідэрл. Gillis Claesz. d’Hondecoeter, каля 1575—1580 — 17 кастрычніка 1638, Амстэрдам) — нідэрландскі жывапісец і малявальшчык.

Біяграфія
---------

Гіліс Клас дэ Хондэкутэр нарадзіўся паміж 1575 і 1580 годам у Антверпене (ці, магчыма, у Мехельне); затым (у 1580-х гадах) разам з сям’ёй перасяліўся ў Дэлфт. Ён быў сынам мастака Нікаласа Янца Хондэкутэра, заснавальніка дынастыі Хондэкутараў; мастаком быў і яго брат Ханс. Жывапісу вучыўся ў свайго бацькі.

Гіліс Клас працаваў пераважна ва Утрэхце (з 1600 або 1602 года). У 1610 або 1615 годзе перасяліўся ў Амстэрдам, дзе заставаўся да самай смерці. Быў двойчы жанаты: у 1602 годзе ажаніўся з Марыйке Гійбрэхтс (Marijke Gijbrechts), а пасля яе смерці, у 1628 годзе, — з Ганнай Спірынкс (Anna Spierinx). У 1636 годзе ён узначаліў гільдыю Святога Лукі.

Гіліс Клас Хондэкутэр памёр у 1638 годзе. Яго сын Гісберт пайшоў па шляху бацькі, стаўшы мастаком, спецыялізаваўся на пейзажах і нацюрмортах. Аднак самым вядомым прадстаўніком дынастыі Хондэкутараў стаў унук Гіліса Класа Мельхіёр, мастак-анімаліст.

Зноскі
------

1. ↑  Gillis Claesz. de Hondecoeter // RKDartists Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Gillis Claesz. de Hondecoeter // KulturNav — 2015. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323063'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a>
3. ↑  Gillis Claesz De Hondecoeter // *(unspecified title)* Праверана 9 кастрычніка 2017.
4. ↑  Gillis Claesz de Hondecoeter // Artnet — 1998. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q874430'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q266566'></a>
5. ↑  Union List of Artist Names — 2018. Праверана 25 кастрычніка 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
6. ↑  artist list of the National Museum of Sweden — 2016. Праверана 25 лютага 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22681075'></a>
**Трна́ва** (славацк.: Trnava, ням.: Tyrnau, венг.: Nagyszombat) — горад у заходняй Славакіі, размешчаны на рацэ Трнаўка ля паўднёвых схілаў Малых Карпатаў. Трнава — рэзідэнцыя архібіскупа, і таму яе часта называюць славацкім Рымам. Насельніцтва каля 63 тыс. чалавек. Трнава — цэнтр аднайменнага края.

Гісторыя
--------

Першы раз невялікае земляробчае паселішча Трнава згадваецца ў 1211 годзе ў лісце эстэргамскага архібіскупа. Трнава першая на тэрыторыі Славакіі атрымала магдэбургскае права, у 1238 яго дараваў венгерскі князь Бела IV. У XIII ст. у Трнаве была пабудавана даволі сучасная і вялікая крэпасць. Пра важнасць Трнавы сведчыць той факт, што менавіта там венгерскія каралі сустракаліся з каралямі іншых краін. Значнасць Трнавы яшчэ больш замацавалася ў XVI ст. калі Эстэргамскае архібіскупства, ратуючыся ад туркаў, пераехала сюды. Такім чынам Браціслава стала адміністрацыйнай сталіцай Венгрыі, а Трнава — рэлігійнай. У 1635 годзе кардынал Петэр Пазмань заснаваў Трнаўскі ўніверсітэт (першы ў Венгрыі), які ў 1777 годзе паводле загаду імператрыцы Марыі Тэрэзіі пераехаў у Будзін і стаў Будапешцкім універсітэтам.

У 1787 славацкі філолаг і каталіцкі святар Антон Берналак кадыфікаваў першы варыянт літаратурнай славацкай мовы, заснаваны на трнаўска-падгорскім дыялекце, на якім размаўлялі ў Трнаве.

Пасля стварэння Чэхаславакіі ў 1918 Трнава стала адным з прамысловых цэнтраў Славакіі і застаецца ім і сёння.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Балакова, Расія
* Бржэцлаў[d], Чэхія
* Вараждзін, Харватыя
* Забжэ, Польшча (15 снежня 1995)
* Зангергаўзен, Германія
* Казале-Манферата[d], Італія
* Нова-Места, Славенія
* Скрантан, ЗША
* Сомбатхей, Венгрыя
* Харкаў, Украіна
* Хомутаў, Чэхія

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Трнава

| Цэнтры краёў Славакіі |
| --- |
| Сцяг Славакіі | 
Банска-Бістрыца (Банскабістрыцкі край) ·  Браціслава (Браціслаўскі край) ·  Жыліна (Жылінскі край) ·  Кошыцы (Кошыцкі край) ·  Нітра (Нітранскі край) ·  Прэшаў (Прэшаўскі край) ·  Трнава (Трнаўскі край) ·  Трэнчын (Трэнчынскі край)
 |
**Міфічныя каралі Швецыі** — шведскія каралі, якія згадваюцца ў такіх сярэдневяковых сачыненнях, як «Круг Зямны» і «Сага пра Інглінгаў». Іх існаванне не пацверджана іншымі гістарычнымі крыніцамі, а звязаныя з імі падзеі носяць міфалагічны характар. Прыкладна з VI стагоддзя лінію міфічных каралёў працягваюць паўлегендарныя каралі, існаванне якіх пацверджана хоць бы з частковай дакладнасцю.

Хоць гістарычных крыніц, якія пацвярджаюць існаванне шведскіх каралёў да VI стагоддзя, няма, можна лічыць дакладным тое, што ў племя свеяў, якое было згадана Тацытам, былі каралі.

Гістарычнасць міфалагічных каралёў Швецыі была асновай адной з апошніх археа-антрапалагічных тэорый Тура Хеердала, пра якую распавядаецца ў кнізе «У пошуках Одзіна. Па слядах нашага мінулага». Большасць навукоўцаў лічаць гэту тэорыю псеўданавуковай.

Каралі
------

* Гюльві
* Одзін
* Ньёрд
* Інгві-Фрэйр
* Ф'ёлнер (паводле «Песні Гроці» — сучаснік Актавіяна Аўгуста, другая палова I ст. да н.э.)
* Свейгдэр (I ст.)
* Ванландэ
* Вісбур
* Домалдэ (II ст.)
* Домар
* Дзюгвэ
* Даг Мудры (III ст.)
* Агнэ (IV ст.)
* Алрык і Эрык
* Юнгві і Альв
* Хуглейк (IV ст.)
* Хакі (IV ст.)
* Юрунд (IV ст.)
* Аун Стары (IV— V стст.)
* Хальвдан

Гл. таксама
-----------

* Дынастыя Інглінгаў

Спасылкі
--------

* Каралі Швецыі
**Віцебскія лабазы** — будынкі XVIII стагоддзя ў Віцебску, размешчаныя па адрасе вул. Чайкоўскага, 3, 5.
Помнік архітэктуры класіцызму.

Гісторыя
--------

Узведзена з цэглы ў 1774 годзе паводле ўзорнага праекту на правым беразе р. Заходняя Дзвіна. Збудаванне прызначалася для гандлю і захавання зерня, мукі і інш.

У 1990-я ў ім знаходзяцца ваенныя медыцынскія склады.

Архітэктура
-----------

Цэнтральны і два бакавыя будынкі прамавугольныя ў плане, злучаныя праезнымі аркамі, галоўнымі фасадамі арыентаваны на параходную прыстань, адкуль дастаўляліся тавары (захаваліся як асобныя будынкі цэнтральны і правы бакавы). Цэнтральны корпус — двухпавярховы, на галоўных восях сіметрычна вылучаныя два арачныя праёмы, паміж якімі — пілястры на ўсю вышыню будынка. Бакавыя карпусы — аднапавярховыя, кампазіцыя галоўных фасадаў такая ж: сіметрычна размешчаныя тры шырокія аркі, фланкіраваныя пілястрамі, паміж аркамі невялікія квадратныя аконныя праёмы. Дваровыя фасады карпусоў рытмічна расчлянёныя пілястрамі і прамавугольными аконнымі праёмамі. У XIX ст. ў будынку захоўваліся саляныя запасы для аптовага гандлю.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Віцебскія лабазы // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Літаратура
----------

* Віцебскія лабазы // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Віцебскія лабазы на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Віцебскія лабазы на сайце Radzima.org
* Віцебскія лабазы на сайце «Архіварта»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Яфімава.
**Людміла Барысаўна Яфімава** (19 сакавіка 1937, Горлаўка, Данецкая вобласць, УССР — 3 студзеня 2018, Мінск, Беларусь) — беларускі харавы дырыжор. Народны артыст Беларусі (2000). Жонка дырыжора Юрыя Міхайлавіча Яфімава.

Біяграфія
---------

У 1963 годзе скончыла Ленінградскую кансерваторыю (цяпер Санкт-Пецярбургская кансерваторыя імя М. А. Рымскага-Корсакава). Прадстаўнік Ленінградскай школы харавога дырыжыравання. Падчас вучобы пазнаёмілася са сваім будучым мужам Юрыем Міхайлавічам Яфімавым. Пасля заканчэння кансерваторыі ёй прапаноўвалі ўзначаліць ленінградскую капэлу. З 1967 годзе працавала ў Мінскім музычным вучылішчы імя Міхаіла Глінкі, дзе заснавала канцэртны хор. З 1987 года мастацкі кіраўнік і галоўны дырыжор Дзяржаўнай акадэмічнай харавой капэлы ім. Р. Шырмы. Прыйшла на працу ў капэлу ў час крызісу і змагла паспяхова пераадолець яго. Працягвала і развівала традыцыі заснавальніка капэлы, вялікую ўвагу надавала прапагандзе беларускай народнай песні. Выканаўчай манеры Яфімавай былі ўласцівы глыбокае пранікненне ў змест твору, апора на класічны вакал. Пад кіраўніцтвам Яфімавай капэла выступіла на 26-м міжнародным фестывалі старадаўняй і сучаснай камернай музыкі ў Полацку (Беларусь).

Узнагароды
----------

Узнагароджана ордэнам Францыска Скарыны, ордэнам Крыжа прападобнай Ефрасінні Полацкай Беларускай праваслаўнай царквы.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18 Кн.1: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (Т. 18 Кн. 1).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar2244794 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ваўчок.
**Людміла Анатолеўна Ваўчок** (нар. 19 чэрвеня 1981, Смілавічы) — чэмпіёнка Беларусі ў бегу на дыстанцыі 1500 і 5000 метраў, пасля траўмы пазваночніка ўдзельнічала ў Паралімпійскіх гульнях.

Біяграфія
---------

Удзельнічала ў 2006 годзе зімовых Паралімпійскіх гульнях у Турыне, дзе яна выйграла лыжныя гонкі на 10 км, а таксама тры срэбраныя медалі.

У 2007 годзе заняла другое месца на чэмпіянаце свету па веславанні ў Мюнхене. Выйграла срэбра ў веславанні Паралімпійскіх гульнях у Пекіне.

На зімовых Паралімпійскіх гульнях 2010 у Ванкуверы несла сцяг Рэспублікі Беларусь на цырымоніі адкрыцця. 14 сакавіка выйграла лыжную гонку на 10 кіламетраў.

На летніх Паралімпійскіх гульнях у Лондане ў веславанні заваявала бронзу.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Liudmila Vauchok Праверана 8 сакавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21008628'></a>
**Гі́лі** (індан.: Tiga Gili, літаральна "тры Гілі") — архіпелаг з 3 астравоў на паўночны захад ад вострава Ламбок у Інданезіі. Агульная плошча - 15 км². Найбуйнейшы востраў — Гілі-Траванган. Прыкладная колькасць насельніцтва (2010 г.) - 1000 чал.

Тры астравы Гілі размешчаны ў моры Балі. Яны маюць вулканічнае паходжанне, аднак даволі нізкія ў параўнанні з суседнім востравам Ламбок. Берагі атачаюць каралавыя рыфы. Клімат субэкватарыяльны пасатны.

Усе тры астравы звязаны паромнымі пераправамі з востравам Ламбок. Аснова мясцовай эканомікі - турызм

Спасылкі
--------

 Gili Islands даведнік на сайце *Wikivoyage*

Зноскі
------

1. ↑  http://www.lombok-ecolodge.com Архівавана 8 лістапада 2011.
Віцебскія царскія вароты
**Віцебскія царскія вароты** — помнік манументальна-дэкаратыўнага мастацтва канца XVII ст. Створаны для Георгіеўскай (Юр'еўскай) царквы Віцебска. Першапачаткова былі перавезены ў Віцебскае старажытнасховішча, цяпер захоўваюцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі.

Апісанне
--------

Драўляныя прамавугольнай формы царскія вароты, упрыгожаныя разьбой і паліхромнай размалёўкай, уключаюць 6 утвораных расліннымі парасткамі клеймаў — рэльефных выяў святых на зялёным фоне. У двух верхніх клеймах традыцыйная кампазіцыя «Дабравешчанне» заменена выявамі Сімяона Столпніка і Міколы Цудатворца, у ніжніх змешчаны 4 выявы евангелістаў з разгорнутымі Евангеллямі на каленах. Позы святых свабодныя, трактоўка адзення выяўляе формы фігур.

Зноскі
------

1. ↑  Віцебскае старажытнасховішча Архівавана 12 снежня 2007.
2. 1 2  Віцебскія царскія вароты. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

Літаратура
----------

* Віцебскія царскія вароты. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
* Пластыка Беларусі XII—XVIII стст.: [Альбом]. Мн. 1983.
**Людміла Браніславаўна Падлужная** (нар. 22 чэрвеня 1964, в. Стайкі, Вілейскі раён, Мінская вобласць) — беларускі педагог, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7 склікання, член Пастаяннай камісіі па адукацыі, культуры і навуцы.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 22 чэрвеня 1964 года ў вёсцы Стайкі Вілейскага раёна Мінскай вобласці.

Скончыла Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка, псіхолаг; Акадэмію паслядыпломнай адукацыі, менеджар у галіне адукацыі.

Працавала выхавацелькай, настаўніцай па выяўленчай дзейнасці, педагогам-псіхолагам дзіцячага сада № 56 Мінскага раёна; загадчыкам Дзіцячага яслі-сада ў пасёлку Юбілейны; дырэктарам Дашкольнага цэнтра развіцця дзіцяці «Каласок».

Выбіралася дэпутатам раённага Савета дэпутатаў 25 і 26 скліканняў, дэпутатам абластнога Савета дэпутатаў 27 склікання, дэпутатам Сеніцкага сельскага Савета дэпутатаў 28 склікання.

З’яўлялася членам Рэспубліканскага Савета кіраўнікоў устаноў дашкольнай адукацыі.

Сям’я
-----

Мае двух сыноў і дачку.

Узнагароды
----------

* ганаровыя граматы Мінскага абластнога выканаўчага камітэта, Мінскага раённага выканаўчага камітэта, упраўлення па адукацыі Мінскага абластнога выканаўчага камітэта, упраўлення па адукацыі Мінскага раённага выканаўчага камітэта; Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Сведения о результатах голосования по выборам депутатов Палаты представителей Национального собрания Республики Беларусь седьмого созыва 17 ноября 2019 года по Минской области Архівавана 29 верасня 2020.
2. ↑  Падлужная Людміла Браніславаўна
**Віцебскія вароты** — помнік у цэнтры вёскі Заполле Віцебскага раёна. Пастаўлены ў 1977 годзе ў памяць аб Віцебскіх варотах, 40-кіламетровым праломе ў гітлераўскай абароне, утвораным у лютым — сакавіку 1942 г. сумеснымі баявымі дзеяннямі савецкіх воінаў і партызан. Аўтары помніка скульптар В. Ягадніцкі і Уладзімір Чарняўскі.

Апісанне
--------

Помнік выкананы з бетону ў выглядзе 2 расшыраных унізе пілонаў (вышыня 11 і 9 м) і стэлы. Паміж пілонамі праходзіць вузкая, выкладзеная бетоннымі плітамі дарога, што сімвалізуе Віцебскія «вароты». Пілоны ў цэнтры апяразвае разарваны фрыз з рэльефнымі выявамі твараў воіна і партызана. Над імі — контурная выява пяціканцовай зоркі. Стрыманую эмацыянальнасць помніка падкрэсліваюць касы зрэз верхавіны пілонаў і суровая фактура бетону са слядамі апалубкі. Замыкае кампазіцыю стэла на 2 апорах, размешчаная па цэнтральнай восі ансамбля. Уздоўж дарогі — газоны.

Зноскі
------

1. 1 2  *В. М. Баскова, Л. Г. Лапцэвіч.* 810. Помнік Віцебскія «вароты» // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Віцебская вобласць. — 496 с. іл.
2. ↑  Чернявский Владимир Иванович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* *В. М. Баскова, Л. Г. Лапцэвіч.* 810. Помнік Віцебскія «вароты» // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Віцебская вобласць. — 496 с. іл.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сазонава.
**Людміла Аляксандраўна Сазонава** (2 лютага 1945, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1969 г. Працавала ў праектных арганізацыях Душанбэ, Разані. З 1977 года — вядучы архітэктар у Мінскпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1975 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Запраектавала шэраг жылых дамоў у Ленінабадзе, хірургічны корпус 2-й гарадской бальніцы, 9-павярховы жылы дом у Разані.

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве) у Беларусі: вытворчы будынак Міністэрства сувязі БССР з вылічальным цэнтрам (1980), будынак райвыканкама і РК КПБ Маскоўскага раёна, 9-павярховы жылы дом з убудаванымі памяшканнямі па вул. Даўмана, Дом жалобных абрадаў (1982), Беларускае дзяржаўнае харэаграфічнае вучылішча (1984) у Мінску.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Сазонова Людмила Александровна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Выданне 1980 года
**Міфы народаў свету** — галіновае энцыклапедычнае выданне; адна з першых у сусветнай навуковай практыцы спроба зводнага сістэматызаванага выкладу міфатворчасці народаў свету. Выдадзена ў 1980—1982 гадах у Маскве выдавецтвам «Савецкая Энцыклапедыя». Прынцып пабудовы — алфавітны. Уключае больш 12200 артыкулаў. прысвечаных міфалогіям розных народаў і рэгіёнаў, у тым ліку абагульняльныя артыкулы пра міфалогію пэўнай краіны або рэгіёна, пра тыпы міфаў, міфалагічныя вобразы і сюжэты, асобныя навуковыя тэорыі, кірункі і школы ў вывучэнні міфалогіі. Выданне багата ілюстравана.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
**ААТ «Віцебскія дываны»** (руск.: ОАО «Витебские ковры») — прадпрыемства Беларусі па вытворчасці дываноў.

Гісторыя
--------

У 1947 годзе ў Віцебску распачаў працу дывановы камбінат (да 1956 года — дыванова-плюшавы камбінат), створаны на базе заснаванай у 1898 годзе бельгійскімі акцыянерамі Віцебскай льнопрадзільнай фабрыкі «Дзвіна». Для стварэння камбіната выкарыстоўвалася абсталяванне, атрыманае па рэпарацыях з Германіі. У жніўня 1947 года камбінат выпусціў першую прадукцыю, у лістападзе запушчана ў эксплуатацыю першая чарга камбіната (27 плюшавых і 73 дыванова-ткацкіх станка). У 1949—1953, 1956—1957 і 1965—1991 гадах камбінат падпарадкоўваўся Міністэрству лёгкай прамысловасці БССР. У 1957 годзе праведзена рэканструкцыя прадпрыемства, станкі для набіваных дываноў былі заменены на дыванова-ткацкія аксмінстэрскія станкі. У 1968 годзе дывановы камбінат перайменаваны ў гонар 50-годдзя БССР. У 1970 годзе да камбіната была далучана фабрыка нятканых матэрыялаў, заснаваная ў 1947 годзе. У 1978 годзе на камбінаце была ўведзена ў эксплуатацыю фабрыка прашыўных дывановых вырабаў. У 1980 годзе камбінат ператвораны ў вытворчае дывановае аб’яднанне імя 50-годдзя БССР. З 1992 года — у канцэрне «Беллегпрам». У лютым 1994 года камбінат ператвораны ў ААТ «Віцебскія дываны». У 2000—2010-я гады камбінат абнаўляў парк станкоў, усталёўваючы новае аўстрыйскае, бельгійскае і нямецкае абсталяванне.

У лютым 2020 года ААТ «Віцебскія дываны» набылі маёмасць «Дываны Брэста» па выніках аўкцыёна прыкладна за Br7,2 млн. У красавіку таго ж года быў заснаваны філіял «Брэсцкія дываны» ААТ «Віцебскія дываны».

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. 1 2 3 4  Открытое акционерное общество «Витебские ковры» (ОАО «Витебские ковры») (руск.). *Архивы Беларуси*. Праверана 10 лістапада 2020.
4. 1 2 3 4  *Федарук, А. А. Цыбульскі, М. Л.* Віцебскія дываны // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — С. 233—234. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
5. ↑  «Витебские ковры» в 2021 году планируют производить до 1 млн кв.м. продукции (руск.). *Витебский Курьер* (10 лістапада 2020). Праверана 10 лістапада 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 146909 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ганчарова.
**Людміла Мікалаеўна Ганчарова** (19 студзеня 1950, Мінск) — беларускі мастак тэатра.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1973 годзе. У 1973—1980 гадах мастацкі рэдактар выдавецтва «Беларусь», з 1983 года ў Нацыянальным акадэмічным тэатры оперы Беларусі (з 1989 мастак-пастаноўшчык).

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 2003 года.

Творчасць
---------

Высокая культура малюнка, сакавітасць і гарманічная прыгажосць каларыту вызначаюць створаныя ёю эскізы касцюмаў да оперы «Кавалер руж[ru]» Р. Штрауса (1989), «Пікавая дама» П. Чайкоўскага (1993), балета «Карсар[ru]» А. Адана (1991), афармленне опер «Мадалена[en]» С. Пракоф’ева (1989), «Рыгалета» Дж. Вердзі (1994), «Кармэн» Ж. Бізэ (1995), «Князь Ігар» А. Барадзіна (1996), фантазіі «Шэкспір і Вердзі» (1992). Па яе эскізах створаны таксама касцюмы да спектакляў «Залёты» В. Дуніна-Марцінкевіча (1992) у Беларускім тэатры імя Я. Коласа, «Ідылія» Дуніна-Марцінкевіча (1993) у Беларускім тэатры імя Я. Купалы і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *В. М. Ляўко.* Ганчарова Людміла Мікалаеўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
**Міха́й Гі́мпу** (рум.: Mihai Ghimpu; 19 лістапада 1951, Калоніца, МССР, СССР) — малдаўскі палітычны дзеяч, лідар Ліберальнай партыі Малдовы. Займаў пасаду старшыні Парламента Малдовы, з верасня 2009 па снежань 2010 выконваў абавязкі прэзідэнта Малдовы.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 19 лістапада 1951 года ў сяле Калоніца Кішынёўскага раёна Малдаўскай ССР. Скончыў Кішынёўскі дзяржаўны ўніверсітэт з прысваеннем кваліфікацыі «Юрыст», працаваў адвакатам і шэфам адвакацкага бюро «Крэда». У 1978—1990 гадах працаваў юрыстам, узначальваў юрыдычныя аддзелы розных прадпрыемстваў, а таксама з’яўляўся суддзёй аднаго з адміністрацыйных сектараў Кішынёва.

У канцы 1980-х гадоў стаў адным з заснавальнікаў Народнага фронту Малдовы (НФМ). У 1990 годзе быў абраны ў парламент і ўвайшоў у фракцыю Народнага фронту. Пакінуў арганізацыю ў 1993 годзе. У 1994 годзе быў абраны членам малдаўскага парламента ад Блока сялян і інтэлігенцыі. У 1997 годзе Гімпу ўзначаліў створаную ў 1993 годзе Партыю рэформ (у красавіку 2005 года партыя змяніла сваю назву і пачала называцца Ліберальнай партыяй Малдовы). З 2007 па 2008 год з’яўляўся старшынёй муніцыпальнага савета Кішынёва.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Міхай Гімпу

| Малдова Прэзідэнты Малдовы |
| --- |
| 
* Мірча Снегур
* Петру Лучынскі
* Уладзімір Варонін
* *Міхай Гімпу*
* *Улад Філат*
* *Мар’ян Лупу*
* Нікалае Цімофці
* Ігар Дадон
* Мая Санду

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Лентапедыя · OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | GND: 126325585X · LCCN: n2017064790 · VIAF: 2633150943142026760003 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Макарэвіч.
**Мікалай Макарэвіч** (нар. 1927) — удзельнік беларускага патрыятычнага падполля ў 1946—1947 гг. у Баранавіцкай вобласці, сябра арганізацыі «Чайка».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1927 г. у сялянскай сям’і ў в. Вольна, Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства ў Польскай Рэспубліцы (пазней — Гарадзішчанскі раён Баранавіцкай вобласці). У 1946 г. далучыўся да групы падпольнай беларускай арганізацыі «Чайка», якая планавала змаганне за беларускія нацыянальныя правы, годнасць, культуру, мову, гісторыю, свабоду і незалежнасць. Быў дарадцам Цэнтра Беларускага Вызваленчага Руху (ЦБВР).

У сярэдзіне 1947 г. арганізацыю выкрылі савецкія спецслужбы пасля арыштаў сябраў Саюза вызвалення Беларусі (яны былі выдадзены ўладам Алесем Бажко). Пасля гэтага пачаліся арышты і ўдзельнікаў «Чайкі», бо у выніку канспірацыйнай памылкі некаторыя сябры «Чайкі» утрымлівалі сувязь з СВБ. Мікалай Макарэвіч быў арыштаваны 9 ліпеня 1947 г. і асуджаны 18 кастрычніка 1947 г. судовым органам як член антысавецкай арганізацыі паводле артыкулаў 63-1 і 76 КК БССР на 10 гадоў канцлагераў і пазбаўленне правоў.

19 снежня 1975 справу пераглядаў Вярхоўны Суд БССР. Справа 6816-С знаходзіцца ў УКГБ Брэсцкай вобласці.

Далейшы лёс невядомы.

Літаратура
----------

* Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. ISBN 985-6374-07-3.

Спасылкі
--------

* Макарэвіч Мікалай Рыгоравіч (1927)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Віцебскі праспект.
**Ві́цебскі праспект** (руск.: Витебский проспект) — праспект у паўднёва-ўсходняй частцы Магілёва, у Кастрычніцкім раёне.

Гісторыя
--------

Першапачаткова меў назву **Аршанская шаша**. У 1978 годзе атрымаў цяперашнюю назву.

Размяшчэнне
-----------

Арыентаваны з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. З'яўляецца працягам праспекта Дзімітрава, пачынаецца ад пуцеправода цераз чыгуначныя пуці, з поўначы прымыкаюць вуліцы Палтаўская і Аўтазаводская, з поўдня — Чавуская шаша. Па-за межамі горада пераходзіць у трасу Р96. Даўжыня праспекта складае каля 2,7 км.

Забудова
--------

Фарміраванне сучаснага аблічча праспекта пачалося ў 1970-я гг. У цяперашняй забудове пераважаюць 4-, 5-, 9-павярховыя, пераважна жылыя, дамы з убудаванымі прадпрыемствамі гандлю і бытавога прызначэння.

### Няцотны бок

Стадыён «Тарпеда»
* № 5 — Магілёўскі вагонабудаўнічы завод
* № 5 — Магілёўскі аўтамабільны завод
* стадыён «Тарпеда»

### Цотны бок

Пасляваенная забудова
* № 8 — Магілёўская дзіцячая паліклініка № 2
* № 42 — Магілёўская паліклініка № 5
* № 56 — Яслі-сад № 48
* № 58 — Яслі-сад № 73
* № 70 — Магілёўская абласная псіхіятрычная бальніца

Паркі
-----

Перспектыву праспекта замыкае лясны масіў Лубужскага лесапарку.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Витебский проспект // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Віцебскі праспект (Магілёў)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вахоніна.
**Людміла Дарафееўна Вахоніна** (нар. 26 жніўня 1949, г. Клічаў, Магілёўская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1974 годзе архітэктурны факультэт Беларускага політэхнічнага інстытута (выкладчыкі І. А. Іода, Н. Я. Трахтэнберг, Л. М. Рымінскі). З 1974 года ў інстытуце «Магілёўграмадзянпраект» на пасадзе ад архітэктара да галоўнага архітэктара праектаў. У 1981—1986 гадах выкладала архітэктуру ў Магілёўскім архітэктурна-будаўнічым каледжы. У 1986—2009 гадах ізноў у інстытуце «Магілёўграмадзянпраект».

Член Саюза архітэктараў Беларусі з 1983 года.

Узнагароджана Дыпломам ВДНГ за будынак паліклінікі № 4 у г. Магілёве (1979—1980).

Творчасць
---------

Асноўныя працы: праект планіроўкі пасёлка Кадзіна Магілёўскага раёна (1975—1976); праект цэнтральнай сядзібы саўгаса «Добраахвотнік» Клічаўскага раёна (1976); рэканструкцыя жылога дома па Пажарным завулку ў г. Магілёве пад Польскі дом — (1995—1997, сааўтары  Яскавец, Н. П. Мазеева); 200-кватэрны жылы дом па бульвары Непакорных у г. Магілёве (1997—1998, сааўтары  Яскавец, Н. П. Мазеева); аднакватэрны жылы дом у пасёлку Бракава Магілёўскага раёна (унесены ў рэспубліканскі каталог тыпавых праектаў; 2000—2001, сааўтары  Яскавец, Г. Маргунова); рэканструкцыя фасадаў гарадскога дому культуры па вул. Першамайскай у г. Магілёве (2001—2005, сааўтар Н. П. Мазеева); 60-кватэрны 10-павярховы жылы дом па зав. Буянава ў г. Магілёве (занесены ў рэспубліканскі каталог тыпавых праектаў; 1998—1999, сааўтар  Яскавец); рэканструкцыя будынка АТС № 25 РУП «Белтэлекам» па вул. Болдзіна ў г. Магілёве (2005—2007,  Мядзведнікава); рэканструкцыя адміністрацыйнага будынка РУП «Белтэлекам» па вул. Ленінскай у г. Магілёве (2005—2006); рэканструкцыя будынка радыёвузла па зав. Буянава ў Магілёве (1998—1999); рэканструкцыя з надбудовай мансарднага паверху жылога дома № 23 па пр. Пушкіна ў г. Магілёве (2000—2003); аўтастанцыя ў г. Клічаве (2004—2005); 120-кватэрны 10-павярховы жылы дом па вул. Фаціна-Маўчанскага ў г. Магілёве  (1998—2005, сааўтар М. І. Карначык); амбулаторыя ў в. Александрыя Шклоўскага раёна  (2006, сааўтар  Мядзведнікава), квартал жылой забудовы па вул. Якубоўскага ў г. Магілёве з распрацоўкай 7-кватэрных жылых дамоў (2007—2008, сааўтары  Мядзведнікава, М. І. Карначык); шматкватэрны жылы дом па Юбілейным бульвары ў г. Магілёве  (2008—2009, сааўтар М. І. Карначык).

Літаратура
----------

* Вахонина Людмила Дорофеевна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
Група валуноў тапілішкінская
**Тапілішкаўскія валуны** — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння (з 1994 года). Тры валуны размешчаны на паўднёвай ускраіне вёскі Тапілішкі (Шчучынскі раён, Гродзенская вобласць).

Апісанне
--------

Шаравата-ружовы буйназярністы граніта-гнейс даўжынёй 3,7 м, шырынёй 3,1 м, вышынёй 1,3 м, у абводзе 10,3 м, аб'ём 8 м³, маса 21 тона.

Шэры гнейс даўжынёй 3,7 м, шырынёй 2,6 м, вышынёй 1 м, у абводзе 9,7 м, аб'ём 5,1 м³, маса 13,5 тон.

Ружавата-буры граніт рапаківі з крышталямі палявога шпату (авоіды 2-5 см) даўжынёй 3,7 м, шырынёй 2,9 м, вышынёй 1,3 м, у абводзе 9,8 м, аб'ём 7,4 м³, маса 20 тон.

Прынесены ледавіком 200 тысяч гадоў таму назад з поўдня Фінляндыі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тапілішкаўскія валуны