Паскарэнне свабоднага падзення на паверхні некаторых нябесных цел, м/с2| Сонца | 273,1
  |
| Меркурый | 3,68—3,74
  | Венера | 8,88
  |
| Зямля | 9,81
  | Месяц | 1,62
  |
| Цэрэра | 0,27
  | Марс | 3,86
  |
| Юпітэр | 23,95
  | Сатурн | 10,44 
  |
| Уран | 8,86
  | Нептун | 11,09
  |
| Плутон | 0,06
  |

Гравітацыйнае паскарэнне на рознай вышыні *h* над Зямлёй| *h*, км | *g*, м/с2 | *h*, км | *g*, м/с2 |
| --- | --- | --- | --- |
| 0 | 9.8066
  | 20 | 9.7452
  |
| 1 | 9.8036
  | 50 | 9.6542
  |
| 2 | 9.8005
  | 80 | 9.5644
  |
| 3 | 9.7974
  | 100 | 9.505
  |
| 4 | 9.7943
  | 120 | 9.447
  |
| 5 | 9.7912
  | 500 | 8.45
  |
| 6 | 9.7882
  | 1000 | 7.36
  |
| 8 | 9.7820 
  | 10 000 | 1.50
  |
| 10 | 9.7759
  | 50 000 | 0.125
  |
| 15 | 9.7605
  | 400 000 | 0.0025
  |

**Паскарэнне свабоднага падзення** ***g*** (звычайна вымаўляецца як *«Жэ»*) — паскарэнне цела падчас свабоднага падзення. Каля паверхні Зямлі яно роўнае **~9,8 м/с²**.

Вылічэнне паскарэння свабоднага падзення
----------------------------------------

Паскарэнне свабоднага падзення складаецца з двух складнікаў: гравітацыйнага паскарэння і цэнтрабежнага паскарэння.

Значэнне гравітацыйнага паскарэння на паверхні планеты можна прыблізна падлічыць, калі ўявіць планету кропкавай масай *M*, і вылічыць гравітацыйнае паскарэнне на адлегласці яе радыуса *R*:

{\displaystyle g=G{\frac {M}{R^{2}}}},
дзе *G* — гравітацыйная пастаянная (6,6742×10−11 м³с−2кг−1).

Пры выкарыстанні гэтай формулы для вылічэння гравітацыйнага паскарэння на паверхні Зямлі атрымаем:

{\displaystyle g=(6{,}6742\cdot 10^{-11}){\frac {5{,}9736\cdot 10^{24}}{(6{,}371\cdot 10^{6})^{2}}}=9{,}822} м/с²
Гэтае значэнне толькі прыблізна супадае з паскарэннем свабоднага падзення ў дадзеным месцы. Адрозненні абумоўлены:

* цэнтрабежным паскарэннем, якое існуе ў дадзенай сістэме адліку;
* тым, што Зямля не з'яўляецца ідэальнай сферай;
* неаднароднасцю Зямлі, што выкарыстоўваецца для пошуку карысных выкапняў па гравітацыйных анамаліях.

Паскарэнне свабоднага падзення для некаторых гарадоў| Горад
  | Даўгата
  | Шырата
  | Вышыня над узроўнем мора, м
  | Паскарэнне свабоднага падзення, м/с2 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Адэса | 30,73 усх. даўг. | 46,47 паўн. шыр. | 54 | 9.80735
  |
| Берлін | 13,40 усх. даўг. | 52,50 паўн. шыр. | 40 | 9,81280
  |
| Будапешт | 19,06 усх. даўг. | 47,48 паўн. шыр. | 108 | 9,80852
  |
| Вашынгтон | 77,01 зах. даўг. | 38,89 паўн. шыр. | 14 | 9,80112
  |
| Вена | 16,36 усх. даўг. | 48,21 паўн. шыр. | 183 | 9,80860
  |
| Грынвіч | 0,0 усх. даўг. | 51,48 паўн. шыр. | 48 | 9,81188
  |
| Каір | 31,28 усх. даўг. | 30,07 паўн. шыр. | 30 | 9,79317
  |
| Кіеў | 30,30 усх. даўг. | 50,27 паўн. шыр. | 179 | 9,81054
  |
| Мадрыд | 3,69 усх. даўг. | 40,41 паўн. шыр. | 655 | 9,79981
  |
| Масква | 37,61 усх. даўг. | 55,75 паўн. шыр. | 151 | 9,8154
  |
| Мінск | 27,55 усх. даўг. | 53,92 паўн. шыр. | 220 | 9,81347
  |
| Нью-Ёрк | 73,96 зах. даўг. | 40,81 паўн. шыр. | 38 | 9,80247
  |
| Осла | 10,72 усх. даўг. | 59,91 паўн. шыр. | 28 | 9,81927
  |
| Парыж | 2,34 усх. даўг. | 48,84 паўн. шыр. | 61 | 9,80943
  |
| Прага | 14,39 усх. даўг. | 50,09 паўн. шыр. | 297 | 9,81014
  |
| Рым | 12,99 усх. даўг. | 41,54 паўн. шыр. | 37 | 9,80312
  |
| Стакгольм | 18,06 усх. даўг. | 59,34 паўн. шыр. | 45 | 9,81843
  |
| Токіа | 139,80 усх. даўг. | 35,71 паўн. шыр. | 18 | 9,79801
  |

Сіла цяжару
-----------

**Сіла цяжару** — сіла, якая дзейнічае на любое матэрыяльнае цела, якое знаходзіцца паблізу паверхні Зямлі або іншага астранамічнага цела, вылічаецца па формуле.:

{\displaystyle F=mg,}
дзе {\displaystyle g} — паскарэнне свабоднага падзення.

Па вызначэнні, сіла цяжару на паверхні планеты складаецца з гравітацыйнага прыцягнення планеты і цэнтрабежнай сілы інерцыі, выкліканай сутачным кручэннем планеты.

Гравітацыйнае прыцягненне планеты вызначаецца суадносінамі:

{\displaystyle F=G{\frac {Mm}{R^{2}}},}
дзе *G* — гравітацыйная пастаянная (6,6742×10−11 м³с−2кг−1),
{\displaystyle M} — маса сферычна сіметрычнага астранамічнага цела,
{\displaystyle m} — маса матэрыяльнай кропкі, на якую дзейнічае сіла,
{\displaystyle R} — адлегласць паміж цэнтрам сферычнай масы *M* і матэрыяльнай кропкай.

Модуль цэнтрабежнай сілы інерцыі {\displaystyle Q}, якая дзейнічае на матэрыяльную часціцу, выражаецца формулай:

{\displaystyle Q=ma\omega ^{2},}
дзе {\displaystyle a} — адлегласць паміж часціцай і воссю кручэння разгляданага астранамічнага цела, а {\displaystyle \omega } — вуглавая скорасць яго кручэння.

Сіла цяжару, якая дзейнічае паблізу паверхні Зямлі, залежыць ад шыраты месца {\displaystyle \varphi } і вышыні яго {\displaystyle H} над узроўнем мора. Прыблізны выраз для абсалютнай велічыні сілы цяжару ў сістэме СІ мае выгляд:

{\displaystyle F=9,780318(1+0,005302\sin \varphi -0,000006\sin ^{2}2\varphi )m-0,0003086Hm.}

Зноскі
------

1. ↑  *Сивухин Д. В.* Общий курс физики. — М.: Физматлит, 2005

Літаратура
----------

* Сіла цяжару // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 375. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4192182-3 · Microsoft: 71976986 |