recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Фло́рэш** (парт.: Ilha das Flores) — востраў у заходняй групе Азорскага архіпелага ў Атлантычным акіяне. Плошча — 143 км². Насельніцтва (2011 г.) — 3 793 чал.

Геаграфія
---------

Востраў Флорэш — самы заходні з усіх буйных Азорскіх астравоў. Знаходзіцца ў 270,6 км на паўночны захад ад Орты, у 18,18 км на паўднёвы захад ад суседняга вострава Корву. Даўжыня з поўначы на поўдзень — 16,95 км. Найбольшая шырыня з захаду на ўсход — 12,39 км.

Востраў мае вулканічнае паходжанне. Месціцца на ўсходняй ускраіне Паўночна-Амерыканскай тэктанічнай пліты. Сфарміраваўся ў выніку некалькіх вывяржэнняў на працягу 2,2 млн гадоў таму — 0,4 млн гадоў таму. Апошнія вывяржэнні на поўдні Флорэша ўтварылі шырокую кальдэру. Аснову паверхні складаюць базальтавыя скалы. Берагі пераважна стромкія. Цэнтральная частка гарыстая. Найвышэйшы пункт — гара Мору-Алту (914 м). Востраў Флорэш знаходзіцца ў зоне сталай сейсмічнай актыўнасці.

Клімат міжземнаморскі ўмераны. Сярэднегадавая тэмпература +17,3 °C. Улетку сярэдняя дзённая тэмпература можа дасягаць +30 °C, а ўзімку ніколі не бывае ніжэй за +2,1 °C. Гадавая колькасць ападкаў — 1 642,1 мм.

Гісторыя
--------

Востраў Флорэш быў адкрыты партугальцамі ў 1452 г. Спроба фламандскіх перасяленцаў стварыць калонію скончылася беспаспяхова з-за ізаляванасці. Сталая каланізацыя пачалася толькі ў XVI ст. выхадцамі з Партугаліі. З сярэдзіны XVIII ст. востраў з’яўляўся цэнтрам здабычы кітоў у Паўночнай Атлантыцы, часцяком наведваўся амерыканскімі кітабойнымі караблямі. Даследаванні генетыкаў паказалі, што, нягледзячы на адносную ізаляванасць, астравіцяне маюць разнастайную генетычную спадчыну ў выніку кантактаў з іншаземнымі маракамі. У XX ст. пабудаваны аэрапорт і французская станцыя сачэння за спадарожнікамі.

Інфраструктура
--------------

Адміністрацыйным цэнтрам вострава Флорэш фактычна з’яўляецца паселішча Санта-Круз на ўсходнім узбярэжжы, каля якога дзейнічае аэрапорт. На паўднёвым захадзе каля паселішча Лаеш пабудаваны марскі порт, злучаны паромнай пераправай з востравам Корву і Ортай. Асноўныя галіны эканомікі — малочная жывёлагадоўля, вытворчасць сыру, турызм.

Спасылкі
--------

* Flores — Azores
* Flores — the Flower Island
* The volcanotectonic evolution of Flores Island, Azores (Portugal)
* Genetic structure of Flores island (Azores, Portugal) in the 19th century and in the present day: evidence from surname analysis

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4098000-5 |
**Фукуэ** (яп.: 福江島) — найбуйнейшы востраў архіпелага Гато ў Усходне-Кітайскім моры. Уваходзіць у склад аднайменнага муніцыпалітэта прэфектуры Нагасакі (Японія). Плошча — 326,43 км². Насельніцтва (2016 г.) — 38 481 чал.

Геаграфія
---------

Востраў Фукуэ месціцца за 92 км на паўднёвы захад ад горада Нагасакі. Даўжыня з захаду на ўсход — 23,41 км. Найбольшая шырыня — 21,72 км. Мае вулканічнае паходжанне. На востраве знаходзяцца некалькі вулканаў, што вывяргаліся каля 3000 - 2000 тысяч гадоў таму. Найвышэйшы з іх дасягае 461 м над ўзроўнем акіяна. Берагавая лінія перарэзана шматлікімі залівамі. 

На Фукуэ 6 рэк, 8 пляжаў, геатэрмальныя крыніцы. 

Клімат вільготны мусонны. Фукуэ знаходзіцца ў зоне моцных сезонных цыклонаў.

Прырода
-------

На востраве Фукуэ сустракаюцца рэдкія сапіндакветныя расліны, спыняюцца ястрабы. У 2009 г. быў ўзноўлены статак дзікоў.

Гісторыя
--------

Востраў Фукуэ быў населены ў перыяд палеаліта. Захаваліся рэшткі культур Дзёмон і Яёй. У сярэднявеччы з'яўляўся важным портам у гандлёвых зносінах з Кітаем. 

У XVI ст. Таётомі Хідэёсі перадаў востраў пад уладу японскага клана Гато. У 1566 г. партугальскія езуіты арганізавалі на Фукуэ місію. У 1597 г. хрысціянін Ян з Фукуэ прыняў пакутніцкую смерць у Нагасакі і стаў адным з 26 японскіх хрысціянскіх святых. На востраве захавалася 14 каталіцкіх касцёлаў. У нашы дні каля 10% астравіцян з'яўляюцца хрысціянамі.

У 1846 - 1863 гг. на Фукуэ быў узведзены замак Ішыда для аховы японскіх берагоў ад іншаземцаў. 

З 1912 г. дзейнічае сталая марская пераправа паміж востравам і Нагасакі. У 1963 г. быў пабудаваны аэрапорт. У нашы дні Фукуэ з'яўляецца транспартным і турыстычным цэнтрам.

Спасылкі
--------

* Goto Islands Travel: Fukue Island
* Global Volcanism Program
* Saikai National Park
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Камароўскі.
**Алесь Камароўскі** (нар. 1 сакавіка 1947, в. Мікалаеўшчына, Стаўбцоўскі раён, Мінская вобласць) — беларускі пісьменнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і рабочага. Скончыў беларускае аддзяленне філалагічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1970). Служыў у Савецкай Арміі камандзірам узвода (1970—1971). Быў загадчыкам аддзела Мінскай абласной бібліятэкі імя А. С. Пушкіна (1971—1973), навуковым супрацоўнікам Літаратурнага музея Якуба Коласа (1973—1976), працаваў загадчыкам аддзела ў Рэспубліканскім праўленні аматараў кнігі БССР (1976—1979), на Беларускім тэлебачанні (1979—1990). З 1990 г. — загадчык аддзела крытыкі і мастацтва часопіса «Маладосць». Сябра СП СССР (з 1988).

Творчасць
---------

Дэбютаваў вершамі ў 1961 годзе (газета «Піянер Беларусі»). Аўтар кніг «Пачатак» (1975), «Зямля маіх надзей» (вершы і паэмы, 1988), аповесцей для дзяцей «Адкрытая тайна» (1979) і «Заварожаны мяч» (1989).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Камароўскі Алесь // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — ISBN 5-340-00709-X.

Спасылкі
--------

* Творы А. Камароўскага на Беларускай Палічцы


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 135411 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свабода (значэнні).

**Наша Свабода** — грамадска-палітычная газета, якая выдавалася пад гэтай назвай з 2000 па 2002 гады ў Мінску на беларускай мове.

Заснавальнік, галоўны і першы рэдактар — Павел Жук.

24 верасня 1999 года суд задаволіў іск Дзяржаўнага сакратара Савета Бяспекі Віктара Шэймана да газеты «Навіны» і журналіста Сяргея Аніськага памерам 15 млрд рублёў. З верасня газета «Навіны» перастала выходзіць у свет.

25 лютага 2000 года аднаўляецца выпуск і выходзіць 8-палосны першы нумар газеты «Наша Свабода». 2 сакавіка, на другі дзень свайго выхаду ў свет, на пэўны час спыніла дзейнасць пераймальніца «Навін». З таго часу яе пераследуюць падаткавыя службы.

2 жніўня 2002 года суддзя Анатоль Савіч прызнаў правы Анатоля Тозіка і вызначыў памер кампенсацыі маральнай шкоды — 105 млн рублёў з газеты і аўтара артыкула М. Падаляка (каля 54 тыс. долараў) (100 і 5 тыс. адпаведна).

26 жніўня 2002 у дзяржаўную друкарню «Чырвоная зорка» быў дастаўлены чарговы нумар газеты, і 1 мільён беларускіх рублёў, патрэбных для аплаты паслуг тыпаграфіі, на рахунак друкарні пералічыла прыватная фірма. Копія плацёжкі была даслана з факсу рэдакцыі «Нашай Свабоды» ў друкарню. Ад гэтага моманту падзеі пачалі разгортвацца надзвычай дынамічна. Паводле версіі Паўла Жука, адпаведныя службы, якія займаюцца праслухоўваннем рэдакцыйных тэлефонаў, «знялі» з факсу копію плацёжкі і перадалі яе ў Маскоўскі суд Мінску. Там тэрмінова было склікана паседжанне суду пад старшыняваннем суддзі Анатоля Савіча, які а 20-ай гадзіне вечара прыняў рашэнне спагнаць пералічаны мільён на кошт пагашэння штрафу, спыніўшы такім чынам выхад «Нашай Свабоды-Палітыкі». Рахунак рэдакцыі ў сувязі з гэтым быў замарожаны.

У сакавіку 2004 года Сяргей Дубавец аднаўляе выданне пад назвай «Свабода».

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт газеты «Наша Свабода» Архівавана 19 мая 2009.
* Радыё Рацыя, Увечары 26 ліпеня ўлады спынілі друкаванне чарговага нумару газеты «Наша Свабода-Палітыка» Архівавана 5 сакавіка 2016.
**Алесь Касцень**, поўнае імя **Аляксандр Дзмітрыевіч Касцень** (23 красавіка 1955, Касцяні Пастаўскага раёна — 17 верасня 2009, Паставы) — беларускі паэт, празаік, журналіст, краязнавец.

Біяграфія
---------

Скончыў СШ № 2 у Паставах, факультэт журналістыкі БДУ. Працаваў журналістам у рэгіянальных газетах «Звязда» (цяпер «Пастаўскі край»), «Народнае слова», «Вольнае Глыбокае». Шмат гадоў супрацоўнічаў з рэдакцыяй газеты «Звязда»,

Жыў у Паставах.

Дзейнасць і творчасць
---------------------

Удзельнічаў ва ўстаноўчым сходзе Таварыства вольных літаратараў, выдаў у пастаўскай друкарні першы нумар ТВЛ-аўскага часопіса «Калосьсе». Адзін з арганізатараў лiтаратурна-выдавецкай справы ў рэгіёне. Пад кіраўніцтвам Алеся Касцяна дзейнічала пастаўскае літаратурнае аб’яднанне «Світанак», яго намаганнямі ў Паставах выйшлі зборнікі вершаў мясцовых аўтараў «Рунь», «Рунь-92», «Рунь-93», «Рунь-2001». Удзельнічаў у падрыхтоўцы да выдання літаратурна-культуралагічнага часопіса «Барвы» (2004). Браў удзел у літаратурным семінары «Даўжанскiя вечары-96», прысвечанага памяці Уладзіміра Дубоўкі.

Як паэт вядомы кнігамі «Зруб», «Правінцыялы», «13 чарачак і гляк», «Лязо душы». Таксама аўтар кніг прозы «Золата дзядулі», «Вясковыя і местачковыя гісторыі», «Каменьчыкі ў кірзавым боце», аповесць-успаміны пра Паставы «Мястэчка маёй любові» выйшла ўжо пасля смерці аўтара. Вялікую папулярнасць меў яго цыкл эсэ «Простыя рэчы» у «Звяздзе».

Таксама аўтар шэрагу артыкулаў на краязнаўчыя тэмы ў мясцовым перыядычным друку.

Літаратура
----------

* Касцень Алесь Дзмітрыевіч // Краязнаўцы Віцебшчыны другой паловы XX — пачатку XXI ст. : біябібліяграфічны даведнік / Мікалай Півавар. — Мінск, 2010. — С. 145.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 221154381149030292951 · ЗЭКББ: SEK-367474 |
**Фунг Тхе Тай** (в’етн.: Phùng Thế Tài; люты 1920 — 21 сакавіка 2014) — старшы генерал-лейтэнант В’етнамскай народнай арміі, першы камандуючы ВПС і СПА Паўночнага В’етнама (1963–1967) і намеснік начальніка Генеральнага штаба (1967–1987).

Імя
---

Яго сапраўдным імем з’яўляецца **Фунг Ван Ту** (в’етн.: Phùng Văn Thụ), але падчас дзейнасці ў кампартыі Ха Шы Мін па нейкай прычыне заўсёды называў таго **Тхе Тай**. У 1952 годзе ён афіцыйна змяніў сваё імя.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1920 годзе ў беднай сям’і з камуны Ван Нхан, акругі Фу Суйен, раёна Тхуонг Цін, правінцыі Ха Донг (цяпер раён Фу Суен, горад Ханой). Яшчэ да паўналецця адправіўся на заробкі ў кітайскі Юньнань. У 1936 годзе далучыўся да Хаанг Ван Хоана і ўступіў у арганізацыю Незалежнай саюзнай заморскай асацыяцыі В’етнама. Быў адпраўлены вучыцца ў афіцэрскую школу Хаанг Пхо, атрымаўшы званне лейтэнанта. У 1939 годзе ўступіў у Камуністычную партыю Індакітая, дзе дзейнічаў у якасці асабістага целаахоўніка Ха Шы Міна.

У 1941 годзе ўдзельнічаў у будаўніцтве базы В’етміня ў Каабангу. У красавіку 1944 года арганізаваў перакідку зброі з Кітая для партызан, якія змагаліся супраць японцаў. У красавіку 1945 года быў прызначаны капітанам батальёна в’етнамскага супраціву.

У першыя гады Індакітайскай вайны займаў пасаду камандзіра 28-га палка, з 1947 года — ваеннага камісара Адміністрацыйнага камітэта супраціву Ханоя, з 1951 — камандзіра 320-га палка. Пасля перамогі пры Д’енб’енфу ў верасні 1954 года прызначаны камандзірам толькі што створанага 349-га артылерыйскага дывізіёна, пазней ператворанага ў дывізію. У 1958-м яму прысвоена званне палкоўніка.

З лістапада 1961 па лістапад 1962 займаў пасады рэктара афіцэрскай артылерыйскай школы і начальніка штаба артылерыйскай службы. У снежні 1962 гады стаў камендантам СПА. У 1963 годзе, калі ваенна-паветраныя сілы і войскі СПА былі аб’яднаны ў адзіны від войск, прызначаны на пасаду іх першага камандуючага. Адначасова займаў пасаду начальніка Цэнтральнага ўпраўлення барацьбы з паводкамі. У 1967-м стаў намеснікам начальніка генштаба Паўночнага В’етнама. З 1976 па 1978 гады таксама з’яўляўся генеральным дырэктарам Галоўнага ўпраўлення грамадзянскай авіяцыі.

У 1986-м павышаны да старшага генерал-лейтэнанта, а ўжо ў наступным годзе выйшаў на пенсію.

Памёр у Ханоі 21 сакавіка 2014 года ва ўзросце 95 гадоў.

Зноскі
------

1. ↑  Nghị quyết số 704 NQ/HĐNN7, ngày 30-01-1986 của Hội đồng Nhà nước về việc thăng quân hàm từ cấp Trung tướng lên cấp Thượng tướng cho 10 quân nhân (do Chủ tịch Trường Chinh Ký)
2. ↑  Đồng chí Thượng tướng Phùng Thế Tài từ trần

Спасылкі
--------

* Thượng tướng Phùng Thế Tài: Học làm tướng từ việc nhỏ. Архівавана 28 кастрычніка 2007.
* Phỏng vấn Phùng Thế Tài, 1981

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 4969 4964 · LCCN: nr99003543 · VIAF: 61463964 |
**Алесь (Аляксандр Міхайлавіч) Замкоўскі** (нар. 5 жніўня 1984, Полацк) — беларускі паэт, перакладчык. Кіраўнік літаратурна-драматургічнай часткі Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа.

Біяграфія
---------

З 2002 па 2007 год навучаўся ў Віцебскім дзяржаўным універсітэце імя П. М. Машэрава. З 2007 па 2013 год працаваў у аб’яднанай газеце «Полацкі веснік» (карэспандэнтам, загадчыкам аддзела па сацыяльных пытаннях). З 2013 года працуе ў Нацыянальным акадэмічным драматычным тэатры імя Якуба Коласа.

З 2014 года працуе кіраўніком літаратурна-драматургічнай часткі Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа.

Пераклаў п’есы да спектакляў: «Я вольны!» паводле аднайменнага рамана А. Натомб «Касметыка ворага», «Гаральд і Мод» К. Хігінса, «Дзіўная місіс Сэвідж» Дж. Патрыка, чэхаўскіх «Пра шкоду тытуню», «Юбілей», «Прапанова» да спектакля «Смешныя людзі», «Матылёк… Матылёк…» А. Нікалаі, «Глыток чужога віскі» Л. Агулянскага, «Агнявы Леў» А. Кружнова.

Напісаў тэксты песень да спектакляў «Снежная каралева» Я.Шварца, «Прыгоды Дзюймовачкі» П. Ісайкіна, «Дурнічка» Лопэ дэ Вэгі, «Агнявы Леў» А. Кружнова.

Аўтар паэтычнага зборніка «Наступны прыпынак» (Мінск, «Кнігазбор», 2018).

Дасягненні і ўзнагароды
-----------------------

* 2012 год — лаўрэат Прэміі «Экслібрыс», прысвечанай Паўлюку Багрыму, Якубу Коласу, Янку Купалу, Алесю Гаруну, Цішку Гартнаму, Максіму Танку, Янку Брылю і Міхасю Стральцову.
**Чо́ла** (там.: சோழர்) — старажытная дзяржава на поўдні Індыі і дынастыя, якая ў ёй правіла. Вядома з І ст. н.э.

Сталіцы: Пухар, Танджур і Гангайконда-Чолапурамbeen.
Дзяржаўная мова — тамільская.

У 9 ст. трапіла ў васальную залежнасць ад дзяржавы Палаваў. Узвышэнне Чолы пачалося, калі яе правіцель Адыцья І (871—907) знішчыў дзяржаву Палаваў і захапіў яе землі.
Найбольшай магутнасці дасягнула ў 10—12 ст. калі дынастыя Чола падпарадкавала амаль увесь поўдзень паўвострава Індастан, востраў Шры-Ланка (Цэйлон), Мальдыўскія астравы, нанесла некалькі паражэнняў дзяржаве Заходніх Чалук'яў, здзейсніла паходы ў Бенгалію, на Суматру і ў Мапаю.

Высокага развіцця дасягнулі земляробства, рамесніцтва і гандаль, тамільская літаратура і мастацтва. З 2-й палавіны 12 ст. пачаўся заняпад дзяржавы Чола, у 13 ст. яна стала васалам Хайсалаў і перастала існаваць. Дынастыя вядома да 18 ст.

Літаратура
----------

* Чола // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. С. 273.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дзяржава Чола
* The History of Chola Empire
* Kingdoms of South Asia - Indian Kingdom of the Cholas
**Фулерэ́н** (*fullerene*; таксама *buckyball* і *buckminsterfullerine*) — назва ўсякай нанаструктуры, якая мае форму закрытай клеткі (*closed-cage*), і якая цалкам складаецца з больш за 20 трох-каардынатных атамаў вуглярода.

**Неарганічны фулерэнападобны матэрыял** (*IFLM* — *inorganic fullerene-like material*): наначасцінка з шматслойнай фулерэна-падобнай структурай, якая складаецца з не-вугляродных атамаў.

Тэрміналогія ў сферы нана-навук і нанатэхналогій па стане на канец 2000-х гг. заставалася неканчаткова аформленай. Яе стандартызацыяй займаліся ТК ІСО 229, а таксама розныя нацыянальныя арганізацыі па стандартызацыі. Адной з прапановаў на ўнармаванне нана-тэрміналогіі з'яўляецца тымчасовая Публічная спецыфікацыя PAS 71 Брытанскага інстытуту стандартаў (BSI), выпушчаная ў 2005.

Літаратура
----------

* BSI PAS 71:2005. Vocabulary. Nanoparticles. — BSI. ISBN 0 580 45925 X
Двухбаковы анальны ланцужок
Анальны ланцужок з шарыкамі розных дыяметраў
**Анальны ланцужок** (Анальныя бусы) — сексуальная цацка, якая служыць для стымуляцыі ануса. Анальны ланцужок уяўляе сабой некалькі шарыкаў, злучаных паслядоўна паміж сабой цвёрдымі або гнуткімі перамычкамі. Як правіла, вырабляецца з сілікону або латэксу.

Ужыванне
--------

Ланцужок уводзіцца ў прамую кішку праз анальную адтуліну, затым паступова дастаецца. Падобныя дзеянні прыводзяць да значнай стымуляцыі эрагенных зон, размешчаных вакол сфінктара.

Анальны ланцужок можа служыць як для павелічэння сексуальнай узрушанасці, так і для дасягнення аргазма. Існуюць анальныя ланцужкі з шарыкамі рознага дыяметра, якія могуць служыць для расслаблення цягліц сфінктара перад анальным сексам. Некаторыя мадэлі могуць быць абсталяваныя прыладамі для вібрастымуляцыі.

Правілы эксплуатацыі анальнага ланцужка рэкамендуюць выкарыстоўваць яе са змазкамі, абавязкова на вадзяной аснове (змазкі на тлушчавай аснове, накшталт вазеліна, руйнуюць матэрыял, з якога вырабленыя бусы і негатыўна ўздзейнічаюць на мікрафлору кішачніка). Гэтыя рэкамендацыі засноўваюцца на тым, што ў анальнай адтуліне адсутнічае натуральная змазка, як у похве.

Як правіла, анальныя ланцужкі маюць у канструкцыі ўпор або кальцо на канцы, каб пазбегнуць захрасання прадмета ў прамой кішцы. У выпадку адсутнасці такіх, рэкамендуецца выразна кантраляваць колькасць введеных у анус шарыкаў.

У сувязі з тым, што анальны ланцужок пасля ўжывання цяжка чысціць, вытворцы рэкамендуюць выкарыстоўваць яго з прэзерватывам.
**Пармезан** (арыгінальная назва **Парміджана Рэджана** (італ.: Parmigiano Reggiano) — італьянскі гатунак цвёрдага сыру. Мае крохкую тэкстуру, крышыцца пры наразанні.

Называецца так, бо спачатку вырабляўся ў некалькіх правінцыях рэгіёну Эмілія-Раманья: Парма, Рэджа-Эмілія, Мадэна, а таксама ў Мантуі і Балонні.

Ім пасыпаюць пасту, дадаюць у суп і рызота, а таксама ядуць з бальзамічным воцатам. У Эміліі-Раманья яго часта спажываюць з ігрушамі і грэцкімі арэхамі ў канцы яды.

Тэхналогія
----------

Пармезан адносіцца да цвёрдых сыроў. Штогоду яго вытворчасць пачынаецца 1 красавіка і заканчваецца 11 лістапада. Пасля гэтага сыр спее да 36 месяцаў. Каб атрымаць 1 кг сыру, неабходна 16 літраў малака.

Вытворчасць малака на пармезан і самога сыру ажыццяўляюцца ў правінцыях Пармы, Рэджа-Эміліі, Мадэне, Балонні – на левым беразе ракі Рэно, і ў Мантуі – на правым беразе ракі По.

Перш сыр вытрымліваюць ў спецыяльных формах праз цэлы год, пасля чаго праводзіцца праверка. Часам здараецца, што ўнутры формы накапілася паветра або кансістэнцыя выйшла не такая аднародная, як трэба. Тады на сыр ставяць кляймо – назначаюць на цвёрдай скарынцы. Гэта абазначае, што ён усё ж такі можа паступіць у продаж, але пад іншым імем.

Пармезан, які быў ухвалены сыраробамі, вытрымліваюць яшчэ як мінімум год, і толькі потым ён пазначаецца знакам якасці DOP (Denominazione di Origine Protetta – знак пацверджання арыгінальнага паходжання) – паленым кляймом на кавалачку сыру. Акрамя таго, уся абалонка пармезану маркіруецца надпісам Parmigiano Reggiano, зробленым у выглядзе маленькіх дзірачак. Маркіруюць пармезан, калі ён яшчэ зусім мяккі.

У крамах пармезан прадаецца, як правіла, ужо расфасаваны, бо ўся форма (галоўка) важыць 38–40 кг.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Пармезан на Вікісховішчы |

* Consorzio del Formaggio Parmigiano-Reggiano — афіцыйны сайт кантрольнай арганізацыі.  (італ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4305074-8 · LCCN: sh94000729 · Microsoft: 2776951568 · NKC: ph487795 |
**Карта X-храмасомы чалавека** (даныя з сайта NCBI). Расшыфроўка  генома чалавека — адно з найвялікшых дасягненняў біяінфарматыкі.
**Біяінфарматыка** — галіна  вылічальнай біялогіі, якая прымяняе машынныя алгарытмы і статыстычныя метады для аналізу вялікіх набораў біялагічных  даных, якія, як правіла, складаюцца з вялікай колькасці  нуклеатыдных (ДНК і РНК) і  пептыдных (бялкі) паслядоўнасцяў і даных  структуры бялкоў. Галоўныя напрамкі даследаванняў біяінфарматыкі ўключаюць выраўноўванне паслядоўнасцяў, пошук генаў, зборнік геномаў, выраўноўванне структур  бялкоў, прадказанне структуры бялкоў, прадказанне  экспрэсіі генаў і  бялок-бялковага ўзаемадзеяння і рэканструкцыі працэсу  эвалюцыі. Важны напрамак даследаванняў біяінфарматыкі — атрыманне высакаякасных паслядоўнасцяў геномаў з фрагментаў паслядоўнасцяў, атрыманых з дапамогай традыцыйных метадаў секвеніравання ДНК і канструявання  сігнальных сетак паводле даных ДНК-мікрачыпаў. У апошнім выпадку біяінфарматыка нярэдка перасякаецца з  сістэмнай біялогіяй.

Хоць тэрміны біяінфарматыка і вылічальная біялогія часта узаемазаменныя, апошні ўказвае на шырэйшую вобласць, якая таксама ўключае распрацоўку алгарытмаў і канкрэтныя вылічальныя метады і мадэлявання біялагічных (матэматычная біялогія) і біяхімічных (вылічальная хімія, малекулярнае мадэляванне) працэсаў. Часта таксама біяінфарматыку разглядаюць як галіну біямедыцынскай інфарматыкі.

Гл. таксама
-----------

* Вылічальная біялогія
* Матэматычная біялогія
* Міжнароднае Таварыства Вылічальнай Біялогіі
* Генная анталогія

Зноскі
------

1. ↑

| Раздзелы біялогіі |
| --- |
| 
Анатомія ·  Біяакустыка ·  Біяінфарматыка ·  Біялагічная сістэматыка ·  Біялагічная статыстыка ·  Біялогія акіяна ·  Біялогія развіцця ·  Біялогія чалавека ·  Біяфізіка ·  Біяхімія ·  Батаніка ·  Вірусалогія ·  Узнікненне жыцця ·  Генетыка ·  Геноміка ·  Гідрабіялогія ·  Гісталогія ·  Заалогія ·  Зоапсіхалогія ·  Імуналогія ·  Касмічная біялогія ·  Крыябіялогія ·  Матэматычная біялогія ·  Мікалогія ·  Мікрабіялогія ·  Малекулярная біялогія ·  Палеанталогія ·  Паразіталогія ·  Паталогія ·  Пратысталогія ·  Таксанамія ·  Фізіялогія ·  Хімічная біялогія ·  Цыталогія ·  Эвалюцыйная біялогія ·  Экалогія ·  Эталогія
 |
Анальны корак
**Анальны корак** — сексуальная цацка — фалаімітатар, прызначаны для ўводзін у анальную адтуліну. Адрозніваецца меншым памерам, чым звычайныя фалаімітатары і мае патаўшчэнне ў аснове, якое служыць для таго, каб перашкодзіць правальванню анальнага корка ўглыб кішэчніка.

Ужыванне
--------

Анальны корак ужываецца як жанчынамі, так і мужчынамі. Можа служыць для стымуляцыі ануса, расслаблення перад анальным сексам або для звужэння похвы. Апошняе можа выкарыстоўвацца як для жанчын з шырокай похвай (напрыклад, калі цягліцы похвы саслабленыя пасля родаў), так і проста для ўзмацнення адчуванняў падчас секса і паскарэння наступу аргазма ў жанчыны.

Правілы эксплуатацыі анальнага корка рэкамендуюць выкарыстаць яго з змазкамі, абавязкова на вадзяной аснове. Гэтыя рэкамендацыі засноўваюцца на тым, што ў прамой кішцы адсутнічае натуральная змазка, як у похве.

Анальны корак лісахвост.

Дызайн
------

У цяперашні час крамы, якія займаюцца продажам сексуальных цацак, падаюць шырокі асартымент разнавіднасцяў анальных коркаў. Яны адрозніваюцца па форме, памерам, колеру, іх вырабляюць з сілікону, латэксу, дрэва, шкла, металу і іншых матэрыялаў. Існуюць мадэлі, забяспечаныя механізмам «эякуляцыі» або вібрацыйнай прыладай. Некаторыя анальныя коркі дадаткова дэкаруюцца для сексуальных гульняў (корак у выглядзе лісінага хваста, хваста труса, корак для гульні «у кольцы»), або ўпрыгожваюцца каштоўнымі камянямі.

Зноскі
------

1. ↑  Fox Tail Anal Plug
2. ↑  Bunny Tail Butt Plug
3. ↑  Anal Ring Toss Архівавана 23 сакавіка 2008.

Гл. таксама
-----------

* Сексуальныя цацкі
* Анальны секс
* Анальны ланцужок

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Анальны корак
* Taormino, Tristan (1997). *The Ultimate Guide to Anal Sex for Women*. Cleis Press. ISBN 1-57344-028-0.
* Human anatomy and DIY plugs
**Прызба** — збудаванне-насып уздоўж вонкавых сцен каля фундамента па перыметры драўлянага дома (лазні), служыць для засцярогі пабудовы ад прамярзання зімой і для абароны пабудовы ад холаду і сырасці звонку.

Самы просты варыянт прызбы, калі зруб хаты на ўзроўні двух першых вянкоў прысыпаўся зямлёй, часам маглі прысыпацца каменнем з зямлёй. Аднак часцей прызба мела наступны выгляд: на адлегласці 35—40 см ад зруба ў зямлю ўбіваліся калкі і перапляталіся лазой ці бярозавымі пруткамі, або ўкопваліся пруткі ў якія закладваліся жэрдкі, тонкае бярвенне ці дошкі. У прамежак між агароджай і сцяною засыпалі пілавінне, салому, кастрыцу, дзындру, торф, зямлю (дзёран).

Драўляны насціл над прызбай абараняе засыпанне ад пранікнення вільгаці і ператварае прызбу ў доўгую і шырокую лаўку, на якой зручна адпачываць дамачадцам.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларускае народнае жыллё / [Э. Р. Сабаленка і інш.] ; рэдактар В. К. Бандарчык ; Акадэмія навук БССР, Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск: Беларуская навука, 1973. — 125 с. — 2 250 экз.
**Біятэхналогія** - інтэграцыя прыродазнаўчых і інжынерных навук, якая дазваляе найбольш поўна рэалізаваць магчымасці жывых арганізмаў для стварэння і мадыфікацыі прадуктаў ці працэсаў рознага прызначэння. Часцей за ўсё прымяняецца ў медыцыне, харчовай прамысловасці, а таксама для рашэння праблем у галіне энергетыкі, аховы навакольнага асяроддзя. 

У апошнія дзесяцігоддзі біялогія бурна развіваецца і стварае новыя навуковыя кірункі. Новы комплексны кірунак — фізіка-хімічная біялогія, якая ўключае ў сябе біяхімію, біяфізіку, малекулярную біялогію і генетыку, біяарганічную хімію і некаторыя іншыя дысцыпліны, — не толькі дапамагае вырашаць задачы, якія даўно ставіла перад біялогіяй вытворча-тэхнічная практыка, але і намячае шляхі прынцыпова новай біялагічнай вытворчасці.

У Беларусі біятехналогіі распрацоўваюцца ў шэрагу ўстаноў, сярод якіх: 

* Інстытут біяфізікі і клетачнай інжынерыі Нацыянальнай акадэміі навук
* Інстытут мікрабіялогіі Нацыянальнай акадэміі навук
* Інстытут генетыкі і цыталогіі Нацыянальнай акадэміі навук
* Беларускі навукова-даследчы інстытут эпідэміялогіі і мікрабіялогіі Міністэрства аховы здароўя.

Вытворчыя прадпрыемствы аб'яднаныя ў Беларускі дзяржаўны канцэрн па вытворчасці і рэалізацыі фармацэўтычнай і мікрабіялагічнай прадукцыі (канцэрн «Белбіяфарм»).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Канадская · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX527734 · BNF: 119428998 · GND: 4069491-4 · LCCN: sh85014263 · Microsoft: 150903083 · NDL: 00570270 · NKC: ph118925 |

 |
**Маратха**, альбо **Маратхская імперыя** ці **Маратхская канфедэрацыя** (मराठा साम्राज्य) — буйная індуістская дзяржава, створаная ў 1674 годзе маратхамі на чале з Шываджы на тэрыторыі сучаснага штата Махараштра і прылеглых да яго землях. Сталіца — Райгад.

Пачынаючы з кіравання ўнукаў Шываджы ў маратхскай дзяржаве нарастаюць цэнтрабежныя тэндэнцыі. Пра сваю самастойнасць ад пэшвы (першага міністра) аб’яўляюць намеснікі Берара (з цэнтрам у Нагпуры) і Малвы (з цэнтрам у Індауры). У 1720-я і 1730-я гады маратхскія валадарствы ператвараюцца ў кааліцыю маратхских княстваў, сярод якіх адным з найдужэйшых становіцца Гваліяр.

У 1761 годзе маратхскія ўладары патрывалі знішчальнае паражэнне пад Паніпатам ад афганскіх войскаў Ахмад-Шаха Дурані. У новай палітычнай сітуацыі маратхскія князі прыняліся за перадзел сваіх валадарстваў: гваліярскі раджа заняў Дэлі, а кіраўнік Малвы прысвоіў частку Раджастхана і Пенджаба.

Гэтымі звадамі не прамінула скарыстацца Брытанская Ост-Індская кампанія. У час трох англа-маратхскіх войнаў (1775—1782, 1803—1805, 1817—1818) брытанцы адабралі ў маратхаў Дэлі і некаторыя іншыя тэрыторыі, а самі князі ператварыліся ў васалаў Ост-Індскай кампаніі.

Літаратура
----------

* Маратхскія княствы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — С. 105. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дзяржава маратхаў
**Прыкаморкі** — мытні на адгалінаваннях ад асноўных гандлёвых шляхоў (гасцінцаў) у ХѴІ-ХѴІІІ стст. У прыкаморкі ацэньвалі тавары і бралі з купцоў мыта. Падпарадкоўваліся адміністрацыі каморы.

Дзвінскі водны шлях
-------------------

На дзвінскім водным шляху найбольш важнымі былі прыкаморкі ў Дынабургу і Дзісне, якія актыўна функцыянавалі летам і разгружалі асноўныя каморы ў Полацку і Рызе. Дзеля таго, каб гандляры не абышлі мытні па дробных рэчках, мыта з купцоў, якія ішлі ці вярталіся з Рыгі, збіралася на сутоках з Дзвіной і яе прытоках: у Друі, Сар’і, Дрысе і Дзісне.

У XVI ст. Друя была вядучым прыкаморкам для тавару, які ўвозіўся ў ВКЛ, але з уваходжаннем Інфлянтаў у склад Рэчы Паспалітай і адбудовай Дынабургу ў 1582 годзе апошні перахапіў статус галоўнага мытнага пункту на выхадзе з Лівоніі ў ВКЛ, і рэестр 1616 года ні разу не ўзгадвае аб мытні ў Друі.

Паводле подпісу 1552 года, там бралося мыта з кожнага струга грашыма (4 грошы з бочкі селядцоў «на караля», 10 грошай са струга «на ваяводу полацкага») ці натурай (напрыклад, па два селядцы «на ваяводу полацкага», ці часткамі тавара: кружкоў воска, соллю, скурамі, металам і іншым). Вышэй па плыні мытныя прыкаморкі на Дзвіне існавалі ў Суражы, Віцебску, а ніжэй — у Кокенгаўзе, Крыжборгу (Крэйцбургу), Дынамюндзе, дзе купцы плацілі «замкавае», «старое», а ў часы войнаў 1600—1629 гг. — «дадатковае» і «новае падвышанае» мыта. Разам з тым каморнікі маглі даць гандляру права безмытнага правозу тавара.

Зноскі
------

1. ↑  Прыкаморкі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
2. 1 2 3  В. У. Якубаў. ДЗВІНСКІ ГАНДЛЬ І ЯГО ПАДАТКААБКЛАДАННЕ Ў ПАЧАТКУ XVII СТАГОДДЗЯ Архівавана 2 снежня 2020.

Літаратура
----------

* Прыкаморкі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Волкаў.

**Мікалай Аляксандравіч Волкаў**, вядомы як **Мікола Волкаў** (нар. 9 чэрвеня 1985, Мінск) — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (2016).

Біяграфія
---------

Бацька — Аляксандр Міхайлавіч, паходзіць з Брагінскага раёна, маці — Таццяна Мікалаеўна (Шагун), з Зажэвічаў Салігорскага раёна.

Скончыў у 2008 годзе гістарычны факультэт БДУ, у 2009 годзе магістарскую праграму «Ахова і інтэрпрэтацыя гісторыка-культурнай спадчыны» ў ЕГУ. У 2009—2010 гадах навучаўся ў магістратуры НАНБ, у 2011—2013 гадах — у аспірантуры РІВШ пры БДУ, у 2013—2016 гадах — у аспірантуры Інстытута гісторыі НАНБ. Абараніў кандыдацкую дысертацыю «Забеспячэнне абароназдольнасці рэзідэнцый роду Радзівілаў на беларускіх землях Вялікага Княства Літоўскага ў XVI — пачатку XVIII ст.» (снежань 2016).

Стажыраваўся ва ўніверсітэце Марціна Лютэра ў Гале (2006), Варшаўскім універсітэце (2010—2011), Вольным універсітэце Берліна (2012—2013), Літоўскім эдукалагічным універсітэце ў Вільні (2014).

У 2014—2020 гадах працаваў у Інстытуце гісторыі НАН Беларусі: малодшы навуковы супрацоўнік, старшы навуковы супрацоўнік аддзела гісторыі Беларусі Сярэдніх вякоў і пачатку Новага часу. З 2015 года таксама працаваў у Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі: вядучы навуковы супрацоўнік аддзела старажытных актаў, старшы навуковы супрацоўнік аддзела навукова-даследчай і публікацый надзейнасці.

У 2020 годзе браў удзел у пратэстах супраць фальсіфікацыі выбараў, гвалту і беззаконня, за што арыштоўваўся рэжымам Лукашэнкі. 17 лістапада трапіў у лік навукоўцаў, якім кіраўніцтва НАНБ не працягнула кантракт.

Супрацоўнік Цэнтра па рэгенерацыі гісторыка-культурных ландшафтаў і тэрыторый.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Сфера навуковых зацікаўленняў: абарончая архітэктура, горадабудаўніцтва і артылерыя Вялікага Княства Літоўскага ў XVI—XVIII стагоддзях.

Аўтар больш за 50 публікацый, у т.л. кніг «Артылерыя Нясвіжскага замка» (2015) і «Слуцк на старых планах» (2017).

Заўвагі
-------

1. 1 2  Марозаў, 2022
2. ↑  Гісторык Мікола Волкаў, затрыманы падчас Маршу герояў, на волі, Наша Ніва, 16.09.2020 г.
3. ↑  З Інстытута гісторыі НАН Беларусі звольнілі сем супрацоўнікаў. Яшчэ пяцёра сышлі самі на знак салідарнасці, Радыё Свабода, 27 лістапада 2021 г.

Літаратура
----------

* ВОЛКАЎ Мікалай Аляксандравіч // Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага : біябібліяграфічны даведнік / С. П. Марозаў. — Гродна-Каўнас: ЮрСаПрынт, 2022. — 290 с. — ISBN 978-985-7257-57-7, 978-609-96340-1-2.

Спасылкі
--------

* Старонка М. Волкава на academia.edu
* Старонка М. Волкава Архівавана 18 ліпеня 2021. на сайце ІГ НАНБ
* Выбраныя працы М. Волкава на pawet.net

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Тэматычныя сайты | academia.edu |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1070474150 · ISNI: 0000 0004 4795 1460 · NUKAT: n2003067284 · VIAF: 315585095 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гарулёў.

**Мікалай Аляксандравіч Гарулёў** (6 лістапада 1919, Баева, цяпер Дубровенскі раён — 7 мая 1980) — рускі і беларускі савецкі паэт
, празаік
, перакладчык, сцэнарыст і драматург
. Заслужаны работнік культуры БССР (1979).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 6 лістапада 1919 года ў сям’і настаўніка. Скончыў аддзяленне рускай мовы і літаратуры філалагічнага факультэта Магілёўскага педагагічнага інстытута ў 1941 годзе. На пачатку Вялікай Айчыннай вайны баец 1-га камуністычнага знішчальнага батальёна пры ЦК КП Беларусі, потым — баец, афіцэр-палітработнік у Савецкай Арміі.

Пасля дэмабілізацыі ў 1947 годзе працаваў адказным сакратаром магілёўскай абласной газеты «За Радзіму». У 1949 годзе пераехаў у Мінск, працаваў у Дзяржаўным выдавецтве БССР, у рэдакцыі часопіса «Советская Отчизна», загадчыкам літаратурнай часткі Рускага драматычнага тэатра, на кінастудыі і культуры Беларусі. У 1970—1979 гадах адказны сакратар рэдакцыі бюлетэня «Помнікі гісторыі і культуры Беларусі».

Член СП СССР з 1947 года.

Памёр 7 мая 1980 года.

Творчасць
---------

### Паэзія і проза

Першы верш апублікаваў у газеце «Камунар Магілёўшчыны» ў 1938 годзе. Пісаў на рускай і беларускай мовах. У 1949 годзе выдаў нарыс «Шлях рацыяналізатара».

Аўтар зборнікаў вершаў «Сверстники» (1950), «В пути» (1956), аповесці для юнацтва «Друзья-товарищи» (1954), раману пра жыццё студэнцкай моладзі напярэдадні і ў першыя месяцы Вялікай Айчыннай вайны «Прощайте, любимые» (1979), аповесці для дзяцей «Новый учитель» (1974), юмарыстычных апавяданняў.

Зрабіў літаратурны запіс кнігі М. Каралёва «Сыновья народа» (1955).

### Драматургія

Выступаў як драматург. Аўтар п’ес «Выбух» (з М. Алтуховым, 1959, пастаўлена ў 1958), «Второе знакомство» (паст. 1960, выд. 1961), «Если любишь» («Призвание»; паст. 1962, выд. 1963), «Моя дочь» (паст. у 1965, выд. 1966), «Друг или враг» («Кровью скреплённая»; паст. 1966, выд. 1967), «Месть Половинкина» (паст. 1968), «Москвич-408» (1971) і іншыя прысвечаны маральна-этычным праблемам.

Напісаў кінааповесь «Наследники Матвея Марковича» (1963) і сцэнарыі трох дакументальных фільмаў.

### Пераклады

Пераклаў на рускую мову раманы М. Паслядовіча «Святло над Ліпскам» (1950) і М. Зарэцкага «Вязьмо» (1965), а таксама паасобныя творы Я. Коласа, Э. Самуйлёнка, П. Галавача, М. Танка, П. Панчанкі, А. Бялевіча, У. Краўчанкі, Я. Скрыгана, І. Мележа і іншых.

Бібліяграфія
------------

* Наследники: Пьесы. — Мн. 1971
* Признание. — Мн. 1976

Узнагароды
----------

* Медалі
* Заслужаны работнік культуры Беларускай ССР (1979)

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4  Горулёв Николай Александрович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 165-166. — 737 с.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16  Биография, Гарулёў Мікола (Гарулёу Микола, Горулёв Николай). Біяграфія.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Биография, Гарулёў Мікола (Гарулёу Микола, Горулёв Николай). Біяграфія.(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 557154380943430290447 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лакштанаў.
**Іосіф Пятровіч Лакшта́наў** (22 жніўня 1911, Сумы, Украіна — 11 верасня 1986) — беларускі акцёр, рэжысёр. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1970).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1936 годзе студыю тэатра імя Лесі Украінкі ў Кіеве, у 1939 годзе — студыю Тэатра імя Станіслаўскага ў Маскве. Працаваў у тэатрах Расіі. З 1952 года ў Дзяржаўным рускім драматычным тэатры Беларусі. З 1960 года рэжысёр, у 1980—1985 гадах артыст Беларускай філармоніі.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1952 года.

Творчасць
---------

Выканаўца характарных роляў, спалучаў глыбокі псіхалагізм з яркасцю формы, музыкальнасцю: у Рускім драматычным тэатры Беларусі Пінчук, Мікалай II («Брэсцкая крэпасць», «Галоўная стаўка» К. Губарэвіча), Першы афіцэр («Аптымістычная трагедыя[ru]» У. Вішнеўскага), Міка Ставінскі («Барабаншчыца» А. Салынскага), Люсінда («Хітрамудрая закаханая[es]» Лопэ дэ Вэгі), Кароль французскі («Кароль Лір» У. Шэкспіра). Сярод пастановак: «Не называючы прозвішчаў» В. Мінко і «Вясна ў Маскве» В. Гусева (1953), «Паўторны візіт» С. Дубравіна (1957), «Далёкая дарога» А. Арбузава (1958).

Сям’я
-----

Муж актрысы Ільзы Лакштанавай (1923 — ?).

Літаратура
----------

* *Герштэйн Г. Р.* Лакштанаў Іосіф Пятровіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
**Іосіф Лучнік** (нар. 30 лістапада 1936 у Асочніках Аўгустоўскага павета) — настаўнік, польскі дзеяч на Беларусі, адзін з заснавальнікаў Саюза палякаў, з 2005 года па 2009 год старшыня прызнанага ўладамі Беларусі СПБ.

Біяграфія
---------

У 1957 годзе скончыў настаўніцкі інстытут у Новай Вілейцы, пазней вучыўся на гістфаку Віленскага педінстытута (да 1964 года). Быў настаўнікам базавай школы ў Дайнаве (1957-64), пазней працаваў інспектарам сярэдняй школы ў Падбожы (1964-71). У 1971 быў прызначаны дырэктарам сярэдняй школы ў Навасёлках на Гродзеншчыне, а з 1978 года ўзначаліў сярэднюю школу ў Сапоцкіне. У 1984 стаў на чале сярэдняй школы ў Сонічах.

У пачатку 90-х гг. актыўна далучыўся да працэса польскага нацыянальнага адраджэння на Беларусі. Уступіў у Саюз палякаў, стаў намеснікам старшыні гэтай арганізацыі. У 1990-х гадах зa сваю дзейнасць быў адзначаны медалямі Юзафа Ігнацыя Крашэўскага і Міністэрства нацыянальнай адукацыі Польшчы.

Разам з групай прыхільнікаў не прызнаў Анжаліку Борыс кіраўніком Саюза палякаў у сакавіку 2005 года. праз пяць месяцаў быў адным з арганізатараў з’езду СПБ у Ваўкавыску, падчас якога ён быў абвешчаны старшынёй. Улады Польшчы не прызналі Лучніка кіраўніком СПБ і забаранілі яму ўезд на тэрыторыю Рэспублікі Польшча.

Зараз на пенсіі. Жанаты, мае двух дачок, якія атрымалі вышэйшую адукацыю ў Польшчы.

Супярэчнасці
------------

Выступае за палітыку, якую праводзіць Аляксандр Лукашэнка. Падчас прэзідэнцкіх выбараў на Беларусі 2006 г. распаўсюдзіў адозву да беларускіх палякаў, у якой заклікаў галасаваць за Лукашэнку. У 2006 годзе прыняў удзел у рабоце ІІІ Усебеларускага з’езда, дзе з трыбуны сказаў аб тым, як добра жывецца палякам на Беларусі.

У 2008 годзе накіраваў ліст прэм’еру Польшчы Дональду Туску, у якім прасіў не ўводзіць Карту паляка, бо, на думку Лучніка, яна павінна была падзяліць беларускае грамадства па нацыянальнай прыкмеце, хоць і выказаў меркаванне аб неабходнасці вяртання палякам на Беларусі польскага грамадзянства, якое мелі іх продкі..

Зноскі
------

1. ↑  Wacław Radziwinowicz, «Łukaszenko zabrał Związek», *Gazeta Wyborcza*, nr 200/2005, 29 жніўня 2005, s. 1
2. ↑
3. ↑

Бібліяграфія
------------

* «Polak w świecie. Leksykon Polonii i Polaków za granicą», Polska Agencja Informacyjna, Warszawa 2001, ISBN 83-223-2693-9

| Кіраўнікі Саюза палякаў на Беларусі |
| --- |
| 
* Тадэвуш Гавін
* Тадэвуш Кручкоўскі
* Анжаліка Борыс
* Іосіф Лучнік

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шапіра.
**Іосіф Навумавіч Шапіра** (1887, Мінск, Мінскі павет, Мінская губерня, Расійская імперыя — 1961, Ленінград, РСФСР, Савецкі Саюз) — савецкі вучоны, медык-уролаг.

Біяграфія
---------

Іосіф Навумавіч Шапіра нарадзіўся ў Мінску ў яўрэйскай сям’і Неваха Моўшавіча Шапіры. Акрамя Іосіфа ў сям’і было яшчэ 8 дзяцей, шэсць сыноў і дзве дачкі. Два яго браты таксама былі ўрачамі, адзін з іх Майсей Навумавіч Шапіра, урач-траўматолаг, намеснік наркама аховы здароўя Кіргізскай ССР. Савецкі кінааператар Яўген Шапіра  (руск.) (бел. даводзіўся яму пляменнікам, сынам роднага брата Веньяміна.

Медыцынскую адукацыю атрымаў на медыцынскім факультэце Мюнхенскага ўніверсітэта (1908—1918), які скончыў са ступенню доктара медыцыны. Працаваў у клініцы нямецкага ўрача-ўролага Джэймса Ізраэля  (руск.) (бел.. Пасля вяртання ў Расію працаваў ва ўралагічным аддзяленні Абухаўскай бальніцы  (руск.) (бел. ў Санкт-Пецярбургу, пад кіраўніцтвам Барыса Мікалаевіча Хольцава.

Па запрашэнні Хольцава з 1925 года выкладаў у Дзяржаўным інстытуце медыцынскіх ведаў  (руск.) (бел. прыват-дацэнт (1930).

Пасля пачатку Вялікай Айчыннай вайны Шапіра прызначаецца кансультантам-уролагам Паўночнага фронту, працаваў галоўным хірургам эвакашпіталяў Кіраўскай вобласці, а ў 1942—1945 гадах быў намеснікам галоўнага хірурга і галоўным уролагам эвакашпіталяў Наркамату аховы здароўя РСФСР.

Прафесар Іосіф Навумавіч Шапіра нарадзіўся ў 1961 годзе, быў пахаваны на Праабражэнскіх яўрэўскіх могілках у Санкт-Пецярбургу.

Публікацыі
----------

* + *Шапиро, И.Н.* Огнестрельные ранения органов мочевой и половой системы. — Ленинград: 2-й Ленингр. мед. ин-т, 1941. — 44 с.
	+ *Шапиро, И.Н.* Огнестрельные повреждения органов мочевой и половой. — Киров: Кировск. обл. изд-во, 1942. — 31 с.

Зноскі
------

1. ↑  *Елена Левитман*. Семейный альбом **(нявызн.)**.  Библиотека журнала "МИШПОХА".
2. 1 2  История кафедры урологии **(нявызн.)**.  Северо-Западный государственный медицинский университет имени И. И. Мечникова.
3. ↑  История урологии в Санкт-Петербургском городском гериатрическом медико-социальном центре **(нявызн.)**.  Санкт-Петербургский городской гериатрический центр.
4. ↑  Могила И.Н. Шапиро **(нявызн.)**.  Преображенское еврейское кладбище.

Спасылкі
--------

* Сямейны альбом
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Панамароў.
**Іосіф Мацвеевіч Панамароў** (30 лютага 1936, Новасібірск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1971 годзе Новасібірскі інжынерна-будаўнічы інстытут. Працаваў старшым архітэктарам у Новасібірску, з 1972 года — у Віцебскграмадзянпраекце, з 1978 года — галоўны архітэктар праекта, галоўны архітэктар Віцебскага філіяла Белкалгаспраекта.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1976 года. Пражывае ў Віцебску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: 5-павярховы 503-кватэрны дом комплекс[d] на рагу Маскоўскага праспекта і вуліцы Чкалава ў Віцебску (1978; сааўтар Р. Махмутаў), Дом Саветаў[d] у Глыбокім (1979, у сааўтарстве з В. Ягадніцкім, Р. Махмутавым), 2-я чарга будаўніцтва пас. Фарынава (1980) Віцебскай вобласці.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Пономарев Иосиф Матвеевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Прыказ тайных спраў**, адзін з прыказаў у Маскоўскай дзяржаве, створаны каля 1658 царом Аляксеем Міхайлавічам і быў, з аднаго боку, асабістай канцылярыяй Цара, з іншай — установай, у якую перадаваліся справы з іншых прыказаў па ўказе Цара. Яму быў падпарадкаваны Палацавы прыказ. Быў скасаваны пасля смерці Аляксея Міхайлавіча. Некаторымі даследнікамі разглядаецца як першая інстытуцыялізаваная спецслужба ў Расіі. У прыказе засядалі дзяк і каля 10 пад'ячых.

Баяры і думныя людзі не ўваходзілі ў склад прыказа, бо ён быў заснаваны галоўным чынам для назірання за іх дзейнасцю. Пад'ячыя праказа тайных спраў пасылаліся з пасламі ў розныя дзяржавы і на пасольскія з'езды, а таксама разам з ваяводамі на вайну. Яны павінны былі сачыць за дзеяннямі паслоў і ваявод і аб усім паведамляць цару.

У Прыказе тайных спраў праводзіліся следствы па найважнейшых дзяржаўных справах, напрыклад па выпуску фальшывай манеты, справе патрыярха Нікана і інш. разглядалісь гранатнай справы майстры, гранатная справа і заводы. У вядзенні гэтага жа прыказа была любімая царская пацеха — птушкі, крэчаты і ястрабы з адмысловым штатам для іх лоўлі і навучанні, а таксама галубятні, у якіх было больш 100 тысяч галубіных гнёздаў для корму драпежных птушак.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сакалоўскі.

**Іосіф Пятровіч Сакалоўскі** (18 красавіка 1912, вёска Баравіно, Бярэзінскі раён — 18 чэрвеня 1982) — адзін з кіраўнікоў партыйнага падполля і партызанскага руху ў Магілёўскай вобласці.

Біяграфія
---------

З 1934 года на журналісцкай, савецкай і камсамольскай рабоце, з 1939 года загадчык аддзела Бярэзінскага РК КП(б)Б. Член КПСС з 1939 года. З чэрвеня 1941 года на Заходнім фронце, удзельнік абароны Магілёва. У партызанах з мая 1942 года, з верасня камісар атрада, у жніўні 1943 — красавіку 1944 гадоў 120-й партызанскай брыгады, адначасова ў ліпені 1942 — красавіку 1944 сакратар Бярэзінскага падпольнага РК КП(б)Б, у ліпені 1943 — красавіку 1944 кіраўнік Бярэзінская ваенна-аператыўнай групы, у красавіку 1943 — красавіку 1944 член Магілёўскага падпольнага абкама КП(б)Б. З 1944 года загадчык аддзела Магілёўскага абкама, 1-ы сакратар Дрыбінскага, Мсціслаўскага, Круглянскага РК КПБ, у 1958—68 гадах на журналісцкай рабоце ў Клімавічах. У 1953 годзе скончыў Рэспубліканскую партыйную школу пры ЦК КПБ. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1947—59 гадах.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шапіра.
**Іосіф Міронавіч Шапіра** (24.01.1924, г. Мінск — 2.10.1997) — беларускі ўрач-хірург. Арганізатар
аховы здароўя. Заслужаны ўрач БССР (1966).

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі медыцынскі інстытут (1950). Галоўны ўрач Нядойскай участковай бальніцы Буда-Кашалёўскага раёна (1950—1960). Галоўны ўрач Буда-Кашалёўскага раёна (1961—1985), хірург Буда-Кашалёўскай цэнтральнай раённай бальніцы (1985—1997).

Зноскі
------

1. 1 2  85 лет со дня рождения Иосифа Мироновича Шапиро  (руск.)

Літаратура
----------

* Организаторы здравоохранения Республики Беларусь. — Минск, 2002. — С. 246.
**Варшаўскі фінансавы цэнтр** (*Warsaw Financial Center*, *WFC*) — небаскроб у цэнтры Варшаве (Польшча), на скрыжаванні вуліц Эміліі Плятэр і Свентакшыскай. Самы прэстыжны офісны будынак Варшавы[*крыніца?*].

Небаскроб здадзены ў эксплуатацыю ў 1998 годзе і быў першым сучасным офісным будынкам у Варшаве. Будынак спраектаваны амерыканскімі фірмамі *A. Epstein & Sons International* і  *Kohn Pedersen Fox Associates* у супрацоўніцтве з польскімі архітэктарамі. Прататыпам праекту быў між іншых будынак 333 Wacker Drive ў Чыкага.

Warsaw Financial Center прапануе агулам 50 тыс. кв.м. арэндных плошчаў класу А+, а таксама 350 машына-месцаў для аўтамабіляў і веласіпедаў. Кожны з 32 паверхаў мае 1900 кв.м. плошчаў, вышыня столі 2,75 м, і поўнасцю прыстасаваны да патрэб інвалідаў. Будынак абсталяваны 16-цю ліфтамі. Офісы Варшаўскім фінансавым цэнтры мае каля 70 кампаній.

Тэхнічныя рашэнні высокага класу, такія як уласная вадаачышчальная сістэма, электрычны генератар або падземныя рэзервуары ўмяшчальнасцю 600 тыс. літраў, робяць будынак самадастатковым з пункту гледжання доступу да электрычнай і цеплавой энергіі і вады.

З канца 2012 году Warsaw Financial Center з'яўляецца ўласнасцю кансорцыума *Allianz Real Estate i Curzon Capital Partners III*, інвестыцыйнага фонду пад кіраўніцтвам *Tristan Capital Partners*.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт  (англ.)
* Варшаўскі фінансавы цэнтр на SkyscraperPage.com  (англ.)
* Архівавана 18 студзеня 2014.  (англ.)