| **Кірылічны алфавіт** |
| --- |
|  |
| **Кірыліца** |
| А | Б | В | Г | Ґ | Д | Ђ |
| Ѓ | Е | (Ѐ) | Ё | Є | Ж | З |
| Ѕ | И | (Ѝ) | І | Ї | Й | Ј |
| К | Л | Љ | М | Н | Њ | О |
| П | Р | С | Т | Ћ | Ќ | У |
| Ў | Ф | Х | Ц | Ч | Џ | Ш |
| Щ | Ъ | Ы | Ь | Э | Ю | Я |
| Гістарычныя літары |
| (Ҁ) | (Ѹ) | Ѡ | (Ѿ) | (Ѻ) | Ѣ | Ꙗ |
| Ѥ | Ꙉ | ІѢ | Ѧ | Ѫ | Ѩ | Ѭ |
| Ѯ | Ѱ | Ѳ | Ѵ | (Ѷ) | Ын | Ꚉ |  |
| Літары неславянскіх моў |
| Ӑ | Ӓ | Ә | Ӛ | Ӕ | Ғ | Ӷ |
| Ҕ | Ӗ | Ҽ | Ҿ | Ӂ | Җ | Ӝ |
| Ҙ | Ӟ | Ӡ | Ӥ | Ӣ | Ӏ | Ҋ |
| Қ | Ҟ | Ҡ | Ӄ | Ҝ | Ԟ | Ӆ |
| Ӎ | Ҥ | Ң | Ӊ | Ӈ | Ӧ | Ө |
| Ӫ | Ҩ | Ҧ | Ҏ | Ҫ | Ҭ | Ӳ |
| Ӱ | Ӯ | Ү | Ұ | Ҳ | Һ | Ҵ |
| Ӵ | Ҷ | Ӌ | Ҹ | Ӹ | Ҍ | Ӭ |  |
| **Заўвага.** Знакі у дужках не маюць статусу (самастойных) літар. |

Запыт «А (кірыліца)» перанакіроўваецца сюды. Не блытаць са знакам a — неагублены галосны пярэдняга раду ніжняга пад’ёму.Запыт «А (кірыліца)» перанакіроўваецца сюды. Не блытаць са знакам A — іншай літарай лацінскага алфавіта.Літара А ў буквары Елізаветы Бём  (руск.) (бел. 
**А, а** — першая літара ўсіх алфавітаў на кірылічнай аснове. У стараславянскай азбуцы носіць назву «аз», якая адпавядае сучаснаму беларускаму займенніку «я». Узыходзіць да стар.-грэч.: α (альфа), а тая ў сваю чаргу — да фінікійскага «Алеф». Прыстаўка «а» (перад галоснымі — «ан») у запазычаных словах пазначае адсутнасць прыкметы, выяўленага асноўнай часткай слова. Адпавядае беларускаму «без» і «не». Напр.: «А-морфны» — бясформенны, «а-сіметрычны» — несіметрычны.

Паходжанне
----------

Узыходзіць да грэчаскай Αα «альфа», а тая — да фінікійскага  «алеф», якім пазначаўся гартанны зычны [ʔ]; найбольш распаўсюджаная версія узводзіць напісанне алефа да выявы галавы быка. Па-стараславянску і па-царкоўнаславянску літара называецца «азъ», што перакладаецца на беларускую займеннікам «я». У кірыліцы выглядае як , у глаголіцы — як  (часта выбар такога напісання для першай літары алфавіта тлумачаць сувяззю з крыжам як хрысціянскім сімвалам).

Гісторыя
--------

У старабеларускую графіку перайшла са старажытнарускай пісьменнасці. Абазначала неётаваны галосны гук «а» («атласъ», «статутъ»). У сувязі з тым, што традыцыйна-этымалагічны правапіс не дапускаў адлюстравання акання («дорога», «комора»), ужывалася радзей, чым зараз. Мела таксама лікавае значэнне — 1 («адзін»). У рукапісах XIV—XVII стст. у сувязі з функцыяніраваннем розных пісьмовых школ і выкарыстаннем розных тыпаў пісьма (устаў, паўустаў, скорапіс) ужывалася ў некалькіх варыянтах, якія памагаюць вызначаць час і месца напісання помнікаў. У XVI ст. дзякуючы выдавецкай дзейнасці Ф. Скарыны, акрамя рукапіснай, набыла друкаваную форму і стала адрознівацца як малая, так і вялікая, хоць ужыванне вялікай літары ва ўласных імёнах, геаграфічных назвах і ў пачатку сказаў было яшчэ непаслядоўным.

У беларускай мове
-----------------

У сучаснай беларускай мове абазначае нелабіялізаваны галосны гук «а», сярэдняга рада ніжняга пад'ёму пры адсутнасці ётаванасці («акно», «вада», «тэатр»). Бывае вялікая і малая, мае рукапісную і друкаваную форму. Ужываецца ў выразе «Ад а да я» (ад пачатку да канца, поўнасцю, цалкам), у афіцыйных абрэвіятурах (ААН, АТС). Пры класіфікацыйным падзеле мае значэнне «першы» (група «А»), пры лічбавай нумарацыі — дадатковае значэнне для размежавання прадметаў пад адным нумарам (шыфр № 8а).

Літаратура
----------

* Булыка, А. М. / А. М. Булыка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 тамах. Том 1. А — Беліца. — Мн.: БелЭн, 1993. — С. 7.
* А // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* А // Т. 1. А — Ангоб. — М. : Советская энциклопедия, 1969. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров; 1969—1978). (руск.)
* *Карский Е. Ф.* Славянская кирилловская палеография / Отв. ред. акад. В. И. Борковский. — 2-е изд. факсимильное. — Л. М. (факс.): Из-во АН СССР; из-во «Наука» (факс.), 1928, 1979 (факс.). — С. 181—182. — 494 с. — 2 700 экз.

 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|   | Камп’ютарная клавіятура IBM/Windows (раскладка QWERTY / ЙЦУКЕН) | * Г
* Р
* П
 |

 |
| Esc |  | F1 | F2 | F3 | F4 |  | F5 | F6 | F7 | F8 |  | F9 | F10 | F11 | F12 |  | PrtScSysRq | ScrollLock | PauseBreak |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  | Ins | Home | PgUp |  | NumLk | / | \* | − |
| Del | End | PgDn | 7 | 8 | 9 | + |
|  |  |  | 4 | 5 | 6 |
|  | ^ |  | 1 | 2 | 3 | Ent |
| < | v | > | 0 | , |

Belarusian Letters
------------------



| ⛭Кірылічная сістэма злічэння |
| --- |
| Адзінкі | 
1 = А (аз) |
2 = В (ведзі) |
3 = Г (глаголь) |
4 = Д (дабро) |
5 = Е (есць) |
6 = S (зяло) |
7 = З (зямля) |
8 = И (іжэ) |
9 = Ѳ (фіта)
 |
| Дзясяткі | 
10 = I (і) |
20 = К (кака) |
30 = Л (людзі) |
40 = М (мыслете) |
50 = Н (наш) |
60 = Ѯ (ксі) |
70 = О (он) |
80 = П (пакой) |
90 = Ҁ (копа), Ч (чэрв)
 |
| Сотні | 
100 = Р (рцы) |
200 = С (слова) |
300 = Т (тверда) |
400 = У (ук) |
500 = Ф (ферт) |
600 = Х (хер) |
700 = Ѱ (псі) |
800 = Ѡ (амега) |
900 = Ц (цы)
 |
| Тысячы, мільёны і пад. | 
10 000 = Цьма |
100 000 = Легіён |
1 000 000 = Леодр |
10 000 000 = Воран |
100 000 000 = Калода
 |
| Гл. таксама | 
Алфавітны запіс лікаў |
Глаголіца |
Кірыліца |
Беларуская сістэма мер |
Руская сістэма мер |
Сорак саракоў |
Лічыльнікі |
Цітла |
Лікі з уласнымі імёнамі
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Вялікая Южакова · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы · Праваслаўная · У. Даля · Энцыклапедычны лексікон · Сучаснай Украіны · Гранат |