recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Нагель.

**Ота Нагель** (ням.: Otto Nagel; 27 верасня 1894, Берлін, Германская імперыя — 12 ліпеня 1967, Берлін, ГДР) — нямецкі жывапісец і графік, прафесар, адзін з найбольш вядомых мастакоў ГДР. Прэзідэнт Акадэміі мастацтваў ГДР (1956—1962). Лаўрэат Нацыянальнай прэміі ГДР (1950).

Біяграфія
---------

Ота Нагель нарадзіўся ў берлінскім раёне Ведынг у сям’і столяра, удзельніка сацыял-дэмакратычнага руху. У далейшым Ота ўсё жыццё прытрымліваўся левых палітычных поглядаў. Па заканчэнні «народнай» школы паступіў у школу мазаічнага і вітражнага мастацтва, але можна сказаць, што жывапісу ён навучаўся самастойна.

У час Першай сусветнай вайны Нагель трапіў у лагер для штрафнікоў за ўхіленне ад ваеннай службы. У 1919 годзе ён напісаў сваю першую карціну алеем — пад уплывам творчасці Аўгуста Маке. У гэты ж перыяд Нагель становіцца членам Камуністычнай партыі Германіі. У 1922 годзе ён сумесна з Эрвінам Піскатарам арганізуе Таварыства дапамогі мастакам.

У 1933 годзе Нагеля абралі старшынёй Агульнагерманскага саюза мастакоў, аднак амаль адразу ж гэтая арганізацыя была скасавана нацыстамі, якія прыйшлі да ўлады.

Пасля Другой сусветнай вайны Нагель жыў спачатку пад Патсдамам, затым, з 1950 года, — ва Усходнім Берліне.

У 1950 годзе Нагелю была прысуджана Нацыянальная прэмія ГДР. У тым жа годзе ён удзельнічае ў стварэнні Германскай акадэміі мастацтваў у Берліне. У 1956—1962 гадах ён займаў пасаду прэзідэнта акадэміі.

Мастак памёр 12 ліпеня 1967 года ў берлінскім раёне Бісдорф. Пасля крэмацыі, урна з яго прахам была пахаваная на Цэнтральных могілках Фрыдрыхсфельдзе.

Зноскі
------

1. 1 2  Otto Nagel<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Otto Nagel // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  Нагель Отто // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
4. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 30 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90074780 · BNF: 14975126w, 11972898j · CiNii: DA0605580X · CONOR: 202287459 · GND: 118586300 · ISNI: 0000 0001 0958 8435 · LCCN: n84222108 · LNB: 000248933 · NKC: jx20071113010 · NLA: 35371896 · NLP: A11814627 · NTA: 070127891 · NUKAT: n2003062337 · SUDOC: 027753905 · VIAF: 19954485 · ULAN: 500024293 |

 |
**Сара Крысціна Тунебру** (шведск.: Sara Kristina Thunebro; нар. 26 красавіка 1979, Стрэнгнес) — шведская футбалістка, якая гуляла на пазіцыі левага абаронцы. Вядомая па клубным выступах за шведскія каманды «Эскільстуна», «Цюрэсё» і «Юргардэн», а таксама за нямецкі «Франкфурт». У складзе зборнай Швецыі згуляла 132 матчы, выступіўшы на чэмпіянатах Еўропы 2009 і 2013 гадоў, чэмпіянатах свету 2007, 2011 і 2015 гадоў, Алімпійскіх гульнях 2008 і 2012 гадоў. Была вядомая на поле дзякуючы белай павязцы на галаве, якую апранала ў многіх матчах.

Кар’ера
-------

Футболам займаецца з шасці гадоў. Выхаванка клуба «Вілян». У чэмпіянаце Швецыі праславілася падчас выступаў за «Юргардэн», выйграўшы з ім двойчы чэмпіянат краіны (2003 і 2004), двойчы кубак (2004 і 2005) і дайшоўшы да фіналу Кубка УЕФА ў 2005 годзе (прайграла ў фінале патсдамскай «Турбіне»). З 2009 па 2013 гады выступала за «Франкфурт». Двойчы выйгравала прыз лепшай футбалісткі-забаронцы Швецыі. Кар’еру завяршала ў Швецыі.

Зборная
-------

У зборнай правяла 83 гульні, забіўшы 3 галы. Удзельнічала ў чэмпіянатах свету 2007 і 2011 гадоў, заваяваўшы на апошнім чэмпіянаце свету бронзавыя ўзнагароды. Удзельнічала ў Алімпійскіх гульнях 2008 і 2012 гадоў, чэмпіянаце Еўропы 2009 года. Абвясціла аб тым, што пакіне зборную пасля хатняга чэмпіянату Еўропы 2013.

Зноскі
------

1. ↑  Sara Thunebro // Soccerdonna — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FBref.com · Olympedia · soccerdonna.de (ігрок) · Soccerway · svenskfotboll.se · worldfootball.net (ігрок) · Нямецкі футбольны саюз · Алімпійскі камітэт Швецыі · УЕФА |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ін.
**Ін** (груз. ინ, мрглавані: Ⴈ, нусхуры: ⴈ, мхедрулі: ი, МФА: [in]) — дзявятая літара грузінскага алфавіту. У ізапсефіі мае значэнне «10». Беларускі адпаведнік — літара і ([i]). Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае i.

* Ін мхедруліІн мхедрулі
* Ін мрглаваніІн мрглавані
* Ін нусхурыІн нусхуры

Юнікод
------

У Юнікодзе:

* Ⴈ : U+10A8
* ი : U+10D8

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ін (літара)

| ⛭Грузінскае пісьмо |
| --- |
| Графіка | ა · ბ · გ · დ · ე · ვ · ზ · თ · ი · კ · ლ · მ · ნ · ო · პ · ჟ · რ · ს · ტ · უ · ფ · ქ · ღ · ყ · შ · ჩ · ც · ძ · წ · ჭ · ხ · ჯ · ჰ |
| Дадатковыя літары | ჶ · ჷ · ჸ · ჹ · ჺ |
| Архаічныя літары | ჱ · ჲ · ჳ · ჴ · ჵ |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Карма, значэнні.

**Карма́** (трансліт.: *Karma*, руск.: Корма) — вёска ў Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Любанскага сельсавета.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 27 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Акцябрскі, 253 км ад Гомеля, 31 км ад чыгуначнай станцыі Рабкор, размешчанай на чыгунцы Бабруйск — Рабкор, адгалінаванні лініі Асіповічы — Жлобін.

### Гідраграфія

На поўдні, усходзе і поўначы меліярацыйныя каналы.

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Акцябрскі — Азарычы.

Інфармацыя
----------

Планіроўка складаецца з двух кароткіх прамалінейных мерыдыянальных вуліц. На захадзе — кароткая вуліца, арыентаваная з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Жылыя хаты драўляныя, сядзібнага тыпу. Крама.

Гісторыя
--------

Па пісьмовых крыніцах вядомая з XIX стагоддзя. У ХІХ ст. уваходзіла ў падухоўны маёнтак Дуброва Нястанавіцкай сельскай грамады. Па стану на 1857 год — уласнасць казны. На 1870 год — у Чэрнінскай воласці Бабруйскага павета Мінскай губерні. 
  
У 1930 годзе арганізаваны калгас «Новая Карма», працавала гамарня. Падчас Вялікай Айчыннай вайны партызаны разграмілі створаны ў вёсцы нямецкімі акупантамі апорны пункт. У красавіку 1942 года карнікі цалкам спалілі вёску і забілі 57 жыхароў. 22 жыхары загінулі на фронце.

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2011 год — 11 двароў, 17 жыхароў.

### Дынаміка

* 1857 год — 14 двароў, 62 жыхары.
* 1908 год — 28 двароў, 242 жыхары.
* 1940 год — 49 двароў, 203 жыхары.
* 1959 год — 181 жыхар (паводле перапісу).
* 1997 год — 31 двор, 52 жыхары.
* 2004 год — 17 двароў, 29 жыхароў.

Зноскі
------

1. ↑  Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года
2. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Акцябрскага р-на. — Мн.: БЕЛТА, 1997. — 478 с. ISBN 985-6302-03-X

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Любанскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Любань |
| Вёскі | Гадуні ·  Гарохавішчы ·  Іванішчавічы ·  Карма ·  Мікуль-Гарадок ·  Падветка ·  Пружынішчы ·  Чарняўка |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вішнёвая вуліца.

**Вішнёвая вуліца** (трансліт.: *Višniovaja vulica*, руск.: Вишневая улица) — вуліца ў Наваполацку.

Апісанне
--------

Размешчана ў паўночна-заходняй частцы горада ў раёне прамзоны БВК на тэрыторыі садовага таварыства "Энергетык" каля былой вёскі Шніткі, якая ўвайшла ў межы Наваполацка ў 1968 годзе. Працягласць вуліцы складае каля 520 метраў. Рух грамадскага транспарту па вуліцы не ажыццяўляецца. З цэнтральнай часткі горада грамадскім транспартам да вуліцы можна даехаць аўтобусамі № 8 "Падкасцельцы - БВК" і № 12 "Падкасцельцы - Шніткі". У гэтай мясцовасці таксама існуе яшчэ 9 вуліц з падобнай назвай (1-я Вішнёвая, 2-я Вішнёвая і гэтак далей).

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Наваполацка

Зноскі
------
**Іна Іванаўна Барыева** (нар. 12 ліпеня 1975, Мядзел Мінскай вобласці) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка, настаўнік рускай мовы і літаратуры, беларускай мовы і літаратуры. Працоўную дзейнасць пачала настаўнікам рускай мовы і літаратуры, беларускай мовы і літаратуры Мядзельскай сярэдняй школы № 2 Мінскай вобласці. Працавала другім сакратаром Мядзельскага раённага камітэта грамадскага аб’яднання «Беларускі патрыятычны саюз моладзі», загадчыкам аддзела па справах моладзі Мядзельскага райвыканкама, спецыялістам па экалагічнай асвеце дзяржаўнай прыроднай установы «Нацыянальны парк „Нарачанскі"» Мядзельскага раёна, вядучым спецыялістам, начальнікам аддзела па справах моладзі Мінскага аблвыканкама.

Выбіралася дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання.

Зноскі
------

1. ↑  БАРИЕВА ИННА ИВАНОВНА Архівавана 29 жніўня 2019.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
3. ↑  В МЯДЕЛЕ — НОВЫЙ ЗАМЕСТИТЕЛЬ ПРЕДСЕДАТЕЛЯ РАЙИСПОЛКОМА ПО СОЦИАЛЬНЫМ ВОПРОСАМ
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Жыронда.
Эстуарый Жыронда
**Жыронда** (фр.: Gironde) — эстуарый рэк Гарона і Дардонь, у Францыі. Адкрываецца ў Біскайскі заліў. Даўжыня 75 км, найменшая глыбіня на фарватэры 8 м. Порт Ле-Вердон.

На поўдзень ад Жыронды размяшчаецца Срэбны бераг.

Жыронда была выкарыстаная ў «аперацыі "Франктон"» накіраванай супраць нямецкіх суднаў — парушальнікаў блакады, правозіць у акупаваную Францыю каштоўную стратэгічную сыравіну з нейтральных дзяржаў і Японіі. У атацы на байдарках прынялі ўдзел 10 камандас, якія падпарадкоўваліся англійскай марской пяхоце пад кіраўніцтвам маёра Хаслера. Двое камандас патанулі ў хуткіх плынях вусця Жыронды.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Жыронда (эстуарый)
**Кармавы́я культу́ры** — сельскагаспадарчыя культуры, якія вырошчваюцца на корм жывёлам.

Да кармавых культур адносяцца шматгадовыя і аднагадовыя кармавыя травы (для атрымання пашавых і зялёных летніх кармоў, зялёнай масы на сена, сянаж, сілас, травяную муку), сіласныя культуры (кукуруза, сланечнік і інш.), кармавыя карняплоды (кармавы бурак, турнэпс, бручка, морква), кармавыя бахчавыя культуры (гарбуз, кабачок, кавун).

Літаратура
----------

* Кармавы́я культу́ры // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 372. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
* Кормовые культуры // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хайкін.
**Герц Ізраілевіч Хайкін** (20 кастрычніка 1903, г.п. Чачэрск, Гомельская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Член КПСС з 1924 года. Скончыў Камуністычны ўніверсітэт нацыянальных меншасцей Захаду імя Ю. Ю. Мархлеўскага ў 1932 годзе. Працаваў загадчыкам аддзела Гомельскага гаркамунгаса, начальнікам Гомельскага філіяла Белдзяржпраекта, праектна-каштарыснай канторы аблупраўлення жыллёва-камунальнай гаспадаркі Гомельскага аблвыканкама.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1947 года. Пражываў у г. Гомель.

Творчасць
---------

Браў удзел у распрацоўцы рэканструкцыі і рэалізацыі генпланаў Гомеля (1937—1944), Кургана (1942−1944), Жлобіна, Веткі, Мазыра, Калінкавічаў (1944—1957) і іншых гарадоў вобласці. Аўтар праекта рэканструкцыі парку ў Чачэрску (1967).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалямі, Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1977).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Хайкин Герц Израилевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Баравы.
**Міхаі́л Іва́навіч Баравы́** (нар. 19 ліпеня 1956, в. Слабодка, Акцябрскі раён, БССР) — дзяржаўны дзеяч Рэспублікі Беларусь, былы міністр транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь (2001—2005).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (1980), Беларускі дзяржаўны універсітэт (1998).

Працоўную дзейнасць пачаў у 1973 годзе на Аўтакамбінаце № 7 горада Мінска. Працаваў слесарам, вадзіцелем, інжынерам-тэхнолагам, сакратаром камсамольскай арганізацыі.

У 1977—1979 служыў у шэрагах Узброеных Сіл.

Пасля службы ў арміі перайшоў на камсамольскую працу, займаў шэраг кіруючых пастоў. Быў загадчыкам аддзела Фрунзенскага райкама камсамола, інструктарам Мінскага абкама камсамола, загадчыкам аддзела Мінскага гаркама ЛКСМБ, першым сакратаром Ленінскага райкама камсамола, сакратаром і другім сакратаром Мінскага гаркама камсамола.

З 1986 па 1990 — намеснік генеральнага дырэктара па якасці — начальнік аддзела тэхнічнага кантролю ВА «Аўтарамонт» у г. Мінску.

З 1990 да 1995 займаў пасаду дырэктара НП ПФ «Белаўтагаз», з 1995 па 2001 гады — прэзідэнт ЗАТ «Белаўтагаз».

У кастрычніку 2000 года абраны дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь II склікання ад Дзяржынскага выбарчай акругі № 80. Старшыня камісіі па прамысловасці, паліўна-энергетычнаму комплексу, транспарту, сувязі і прадпрымальніцтву.

25 верасня 2001 года указам прэзідэнта № 542 прызначаны міністрам транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь.

27 снежня 2005 года указам прэзідэнта № 625 вызвалены ад пасады Міністра транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь у сувязі з пераводам на іншую працу.

3 чэрвеня 2010 года быў абраны старшынёй федэрацыі вадналыжнага спорту Беларусі.

Сям’я
-----

Жанаты, мае сына і дачку.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 25 верасня 2001 г. № 542 «Аб прызначэнні М. І. Баравога Міністрам транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь» (руск.)
2. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 27 снежня 2005 г. № 625 «Аб вызваленні М. І. Баравога ад пасады Міністра транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь» (руск.)
3. ↑  Архівавана 6 сакавіка 2016. Архівавана 6 сакавіка 2016. Архівавана 6 сакавіка 2016. Архівавана 6 сакавіка 2016. Архівавана 6 сакавіка 2016. Белапан. «Генеральны дырэктар ЗАТ „Белаўтагаз" Міхаіл Баравы ўзначаліў Федэрацыю вадналыжнага спорту» (руск.) Архівавана 6 сакавіка 2016.

Спасылкі
--------

* Біяграфія на сайце праекта «Хто ёсць хто»(недаступная спасылка) (руск.)
* Біяграфія на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу(недаступная спасылка) (руск.)

  


| ⛭Міністры транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь |
| --- |
| Міністры транспарту (1990—1993) | Уладзімір Бародзіч (1990—1993) |  |
| Міністры транспарту і камунікацый (з 1993) | Сцяпан Шкапіч (1993—1994) • Аляксандр Лукашоў (1994—2001) • Міхаіл Баравы (2001—2005) • Уладзімір Сасноўскі (2005—2009) • Іван Шчэрба (2009—2012) • Анатоль Сівак (2012—2018) • Аляксей Аўраменка (2019—2023) |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Аўсяннікаў.

**Міхаіл Іванавіч Аўсяннікаў** (1 студзеня 1924, Адэса — 1985, Гродна) — отарыналарынголаг, доктар медыцынскіх навук (1972), прафесар (1974). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Скончыў Адэскі медыцынскі інстытут (1948). Старэйшы навуковы супрацоўнік ЛОР-клінікі Адэскага НДІ сухотаў (1951—1956). Асістэнт ЛОР-кафедраў інстытутаў удасканалення ўрачоў у Запарожжы і Кіеве (1956—1964). Загадчык кафедры ЛОР-хвароб Гродзенскага медыцынскага інстытута (1964—1985).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Ім упершыню ў СССР распрацавана і ўкаранёна ў практыку методыка мастаідапластыкі злучальна-тканым ласкутом. М. І. Аўсяннікаў абараніў доктарскую дысертацыю на тэму: «Хірургічнае лячэнне хворых хранічным гнойным сярэднім атытам». Ён укараніў пластычныя аперацыі пры заганах развіцця вушной ракавіны, цвёрдага неба, распрацаваў метады касметычных і пластычных аперацый носа і вушной ракавіны, кансерватыўных і аператыўных метадаў лячэння захворванняў ЛОР-органаў, арганізаваў працу абласнога навуковага грамадства оталарынголагаў. Пад яго кіраўніцтвам абаронены 3 кандыдацкія дысертацыі, апублікавана звыш 60 навуковых прац, атрымана 2 аўтарскіх пасведчанні на вынаходствы.

Зноскі
------

1. 1 2
2. 1 2  *Гарелик, П. В.* 50 лет Гродненскому государственному медицинскому университету: события и биографии / П. В. Гарелик, Е. М. Тищенко. — Гродно, 2008. — С. 340.
3. 1 2 3 4  История кафедры оториноларингологии, стоматологии  (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — С. 338. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 140988 |
**Епіскап Міхаіл** (свецкае імя: **Васіль Фёдаравіч Ермакоў**; 12 жніўня 1862, Санкт-Пецярбург — 30 сакавіка 1929, Кіеў) — праваслаўны дзеяч, архіепіскап.

Біяграфія
---------

Скончыў Кіеўскае рэальнае вучылішча (1881), Кіеўскую духоўную семінарыю (1883), Кіеўскую духоўную акадэмію са ступенню кандыдата багаслоўя (1887). 19 чэрвеня 1887 года пастрыжаны ў манаства з імем Міхаіл, пазней — рукапаложаны ў іерадыякана і іераманаха. У 1887—1888 гадах выкладчык Свяшчэннага Пісання Кіеўскай духоўнай семінарыі. Са снежня 1888 года па 1890 год інспектар Арлоўскай духоўнай семінарыі. У 1890 годзе прызначаны в.а. інспектара (з 1891 года інспектар) Санкт-Пецярбургскай духоўнай акадэміі. Узведзены ў сан архімандрыта ў 1891 годзе.

У студзені—кастрычніку 1893 года — рэктар Магілёўскай духоўнай семінарыі, з кастрычніка 1893 года па 1898 год — рэктар Валынскай духоўнай семінарыі. 31 студзеня 1899 года рукапаложаны ў епіскапа Ноўгарад-Северскага, вікарыя Чарнігаўскай епархіі. У 1899—1903 гадах епіскап Ковенскі, вікарый Літоўскай епархіі, у 1903—1905 гадах — епіскап Омскі і Сяміпалацінскі. 9 снежня 1905 года пераведзены на пасаду епіскапа Гродзенскага і Брэсцкага (з 1912 года — архіепіскап Гродзенскі і Брэсцкі).

У 1915 годзе разам з клірам Гродзенскай епархіі эвакуіраваўся ў Расію, пражываў у Маскве. Удзельнік Усерасійскага Памеснага сабора 1917—1918 гадоў. У маі 1921 года прызначаны патрыярхам Ціханам Экзархам ва Украіне з узвядзеннем у сан мітрапаліта. Актыўна выступаў супраць пашырэння абнаўленцтва на Украіне.

Арыштаваны 5 лютага 1923 года. Асуджаны Камісіяй НКУС УССР на 2 гады ссылкі ў Сярэднюю Азію. Вызвалены ў 1925 годзе, пераехаў у Маскву. Паўторна арыштаваны ў 1926 годзе, паводле прысуду высланы на Паўночны Каўказ. У верасні 1927 года вярнуўся з ссылкі, быў членам Часовага Патрыяршага Сінода. Памёр у Кіеўскім Свята-Міхайлаўскім манастыры.

Зноскі
------

1. ↑  Сінодзік пацярпелых за веру і Царкву Хрыстовую у Гродзенскай епархіі (ХХ стагоддзе)

Літаратура
----------

* Преосвященный Михаил, Епископ Гродненский и Брестский // Гродненские епархиальные ведомости. 1905. № 51-52. С. 1343—1345.
* Черепица, В. Н. Архиепископ Гродненский Михаил Ермаков (1862—1929): новые штрихи к биографии // Гродна і гродзенцы: дзевяць стагоддзяў гісторыі (да 880-годдзя горада). Гродна. 2008. С. 395—406.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Барысенка.

**Міхаіл Іванавіч Барысенка** (25 ліпеня 1917, в. Глыбоцкае, Гомельскі раён, Гомельская вобласць — 2 студзеня 1984, г. Масква) — савецкі спецыяліст у галіне распрацоўкі сістэм кіравання для ракетна-касмічнай прамысловасці. Доктар тэхнічных навук (1978), прафесар (1965). Член-карэспандэнт АН СССР (1981).

Біяграфія
---------

Скончыў Маскоўскі энергетычны інстытут (радыётэхнічны факультэт, 1941), Маскоўскае вышэйшае каманднае агульнавайскавое вучылішча імя Вярхоўнага Савета РСФСР (1942).

Месца працы, пасада: НДІ № 885 Міністэрства прамысловасці сродкаў сувязі СССР (з 1945, начальнік аддзела), НДІ прыборабудавання (з 1963, начальнік аддзялення, галоўны канструктар), Маскоўскі навукова-даследчы радыётэхнічны інстытут (1974—1984, з 1976 — дырэктар).

Навуковыя інтарэсы: сістэмы кіравання ракет-носьбітаў, міжпланетных касмічных апаратаў, штучных спадарожнікаў Зямлі.

Узнагароды
----------

Званне «Герой Сацыялістычнай Працы» (1957), Ленінская прэмія (1960), Дзяржаўная прэмія СССР (1978), ордэны Працоўнага Чырвонага Сцяга, Чырвонай Зоркі, Айчыннай вайны 2-й ступені і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Ларыёнаў У. С.* Барысенка Міхаіл Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 2: Рэспубліка Беларусь / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 2. — С. 346. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0310-1. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 2).
* Борисенко Михаил Иванович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2012. — Т. 3 : Гомельская область : в 2 кн. кн. 1. — С. 48.
* Борисенко Михаил Иванович // Изобретатель. — 2015. — № 7. — С. 36.
* Борисенко — космический управленец / К. И. Баландин // Беларусь и космос. — Минск, 2016. — С. 15—17.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса.
**Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса** — у в. Лоск Валожынскага раёна Мінскай вобласці. Знаходзіцца ў цэнтры вёскі, на ўзгорку. Не дзейнічае.

Гісторыя
--------

Лоск, касцёл, 1930
Пабудаваны ў 1930 годзе з драўлянага бруса.

Архітэктура
-----------

Галоўны фасад, 1930
Твор народнага драўлянага дойлідства. Прамавугольны ў плане зруб накрыты 2-схільным дахам з вальмамі над 5-гранным прырубам апсіды з невялікай сакрысціяй. Плоскасны галоўны фасад завершаны 3-вугольным шчытом, у тымпане якога прарэзана арачнае акно, якое расчляняе прафіляваны карніз. Уваход вырашаны шырокім прамавугольным праёмам. Неашаляваныя сцены рытмічна падзелены вертыкальнымі брусамі-сцяжкамі ў прасценках высокіх арачных аконных праёмаў. У перакрытую плоскай столлю малітоўную залу выступаюць хоры, на якія вядзе лесвіца бакавой клеці.

Літаратура
----------

* *Кулагін А. М.* Каталіцкія храмы на Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; маст. І. І. Бокі. — 2-е выд. — Мн.: БелЭн, 2001.— 216 с.: іл. ISBN 985-11-0199-0.

Спасылкі
--------

* Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Лоск) на сайце Radzima.org
* Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Лоск) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Новая эканамічная палітыка** (скар. **НЭП** або **нэп**) — эканамічная палітыка, якая праводзілася ў 1920-х гадах у Савецкай Расіі і СССР.

Прынята 14 сакавіка 1921 года X з'ездам РКП(б), змяніўшы палітыку ваеннага камунізму, якая праводзілася падчас Грамадзянскай вайны і інтэрвенцыі, якія прывялі Савецкую Расію да эканамічнага заняпаду. Галоўны змест нэпа — замена харчразвёрсткі харчовым падаткам у вёсцы (пры харчразвёрстцы канфіскоўвалі да 70 % збожжа, пры харчпадатку — каля 30 %), выкарыстанне рынку і розных формаў уласнасці, прыцягненне замежнага капіталу ў форме канцэсій, правядзенне грашовай рэформы (1922—1924), выніку якой рубель стаў свабодна канвертуемай валютай.

Перад савецкай дзяржавай стаялі праблемы фінансавай стабілізацыі, а значыць, прыгнечанне інфляцыі і дасягненне збалансаванага дзяржаўнага бюджэту. Стратэгія дзяржавы, накіраваная на выжыванне ва ўмовах крэдытнай блакады, вызначыла прыярытэты СССР у складанні балансаў вытворчасці і размеркаванні прадуктаў. Новая эканамічная палітыка прадугледжвала дзяржаўнае рэгуляванне змешанай эканомікі з выкарыстаннем планавых і рыначных механізмаў. У аснове нэпа ляжалі ідэі прац У. І. Леніна. НЭП дазволіў хутка аднавіць народную гаспадарку і эканоміку, разбураныя Першай сусветнай і Грамадзянскай войнамі.

Ідэі новай эканамічнай палітыкі аказалі ўплыў на Дэн Сяапіна і наступнае бурнае эканамічнае развіццё Кітая з 1980-х гадоў.

Зноскі
------

1. ↑  История России: Статьи на основе лекций, прочитанных доктором исторических наук профессором А. Ф. Смирновым в Сретенской духовной семинарии (2003—2004). — Часть 5.



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4171542-1 · LCCN: sh85125732 · Microsoft: 2780745107 |
Тытунь
**Тыту́нь** — сельскагаспадарчы прадукт, створаны з дробнапарэзанага лісця раслін роду тытунь (*Nicotiana*), які ў тым ліку выкарыстоўваецца для вытворчасці тытуневых вырабаў  (укр.) (бел..

У залежнасці ад паходжання вылучаюць тып (сыравіна аднаго або некалькіх сартатыпаў тытуню, мае толькі яму ўласцівыя знешнія прыкметы і курыльныя ўласцівасці), падтып (сыравіна аднаго сартатыпу, але з розных рэгіёнаў) і сорт тытунёвай сыравіны (атрымліваецца з аднаго або некалькіх сартоў тытуню, падабраных па знешніх прыкметах паказчыкаў якасці і іх нормамі, устаноўленымі ў тэхнічнай дакументацыі). Працэс ператварэння сыравіны ў канчатковы прадукт мае разнастайныя механізмы і асаблівасці, аднак у цэлым сыравіна павінна прайсці этапы сушкі, сартавання, ферментацыі і нарэзкі.

Лацінская назва
---------------

Лацінская назва расліны *Nicotiana* паходзіць ад імя Жана Ніко, французскага пасла ў Партугаліі. У сярэдзіне XVIII стагоддзя гэтая назва была пазычана Карлам Лінеем для яго прац па таксанаміі. Паколькі згодна з пунктам гледжання Міжнароднага кодэкса батанічнай наменклатуры навуковыя назвы раслін, апублікаваныя да 1 мая 1753 года, не лічацца дзейнымі, Ліней фармальна з'яўляецца аўтарам назвы роду *Nicotiana*, а поўная навуковая назва роду запісваецца як *Nicotiana* L. (1753).

Выкарыстанне тытуню
-------------------

Ён можа спажывацца, выкарыстоўвацца як арганічны пестыцыд у форме нікацінавага тартару; тытунь выкарыстоўваецца ў некаторых відах лекаў. У асноўным выкарыстоўваецца як рэкрэацыйны наркотык і з'яўляецца важнай таварнай культурай для такіх краін, як Куба, Кітай і Злучаныя Штаты.

Тытунь звычайна выкарыстоўваецца для курэння; нюхальны тытунь называецца табакай.

Зноскі
------

1. ↑  tobacco Архівавана 15 красавіка 2009.  (англ.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тытунь (сыравіна)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Канадская · Ларуса · Britannica (онлайн) · Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11935399d · GND: 4136670-0 · LCCN: sh85135709 · NKC: ph126410 |
**Тытыка́ка** (ісп.: Titicaca, кечуа: *Titiqaqa*, аймара: *Titiqaqa*) — возера ў Андах, найбуйнейшае (пасля лагуны Маракайба) возера Паўднёвай Амерыкі, найбольш высока размешчанае суднаходнае возера ў свеце. Знаходзіцца на мяжы Балівіі і Перу. Назва складаецца са слоў мовы індзейцаў кечуа: *кака* — скала і *тыты* — месца здабычы руды.

Возера Тытыкака знаходзіцца на вышыні 3821 м над узроўнем мора, а яго сярэдняя глыбіня складае ад 140 да 180 м (максімальна 304 метры). У даўжыню яно складае 230 км, а ў шырыню 97 км. Плошча паверхні — 8300 км². Возера складаецца з дзвюх частак (*Lago Huinaymarca* i *Lago Chucuito*), раздзеленых паўвостравам Цікуіна.

Узровень вады мяняецца, часамі нават на пяць метраў. У мінулым возера мела большыя памеры, аб чым кажа старая берагавая лінія. Тытыкака гэта астатак старадаўняга ўнутранага мора Лага Балівіян, якое пакрывала раней усё Альтыплана. Але геалагічныя працэсы і інтэнсіўнае выпарэнне прывяло да зніжэння ўзроўню вады. Возера ўтварылася хутчэй за ўсё ўжо ў міяцэне.

У возера ўпадае 25 рэк (Сухес, Ілавэ, Коата, Раміс і г. д.), а выцякае адна — Дэсагуадэра, якая злучае Тытыкаку з возерам Паапо. На возеры Тытыкака знаходзіцца 41 востраў, якія часткова заселеныя. Насельнікі астравоў уру лічацца прамымі нашчадкамі першых тубыльцаў Альтыплана. 

Найбольш вядомы сярод турыстаў востраў Ісла дэль Соль (ісп.: *востраў Сонца*) — па легендах інкаў, тут нарадзіўся белы бог Віракоча і першыя інкі: Манка Капас і яго сястра і адначасова жонка Мама Окла, а таксама і само Сонца ці Інці. Гэты востраў і цяпер з'яўляецца святым месцам для індзейцаў Аджмара і Кечуа. Востраў Сонца мае 10 км у даўжыню і 5 км у шырыню. Жыве тут каля 2000 індзейцаў. На тэрыторыі вострава засталіся руіны з інкскага перыяду, самыя вядомыя з якіх гэта Пілка Каіна і комплекс Чынкана, у склад якога ўваходзіць святая скала звязаная з інкскай легендай утварэння. У Чалапампа знаходзіцца музей рэчаў знойдзеных археолагамі, з якіх частка выкананая з чыстага золата.

Жыхары гарадоў, якія знаходзяцца на ўзбярэжжы возера (самы вялікі Пуна ў Перу і Гуакуі ў Балівіі) жывуць у асноўным рыбалоўствам і турызмам. На паўднёва-ўсходнім узбярэжжы возера (тэрыторыя Балівіі), знаходзяцца руіны перадкалумбавай эпохі г. зв. Тыахуанака, дзе размяшчаўся галоўны цэнтр культуры з аднайменнай назвай.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне **Тытыкака** ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.16. Мн. 2003, С.83.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тытыкака
* возера Тытыкака Архівавана 17 сакавіка 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Ларуса · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4060250-3 · LCCN: sh85135652 · NDL: 00628770 · NKC: ge593462 · VIAF: 316430432 |
**Касцёл Маці Божай Нястомнай Дапамогі** — мураваны каталіцкі храм у вёсцы Шэметава Мядзельскага раёна Мінскай вобласці, помнік архітэктуры класіцызму.

Гісторыя
--------

Пабудаваны Сулістроўскімі  (руск.) (бел. ў канцы XVIII — пачатку XIX ст. у 1902 годзе рэстаўрыраваны і павялічаны.

Архітэктура
-----------

Касцёл са званіцай
Касцёл мураваны, аднанефны, крыжовы ў плане з прамавугольнай апсідай і развітым трансептам, накрыты двухсхільнымі дахамі. Галоўны фасад вылучаны порцікам з чатырма трохчвертнымі калонамі дарычнага ордара. Над парталам галоўнага ўваходу паўкруглае акно, паміж бакавымі парамі калон неглыбокія конхавыя нішы. Тарцы трансепту вырашаныя ў выглядзе двухкалонных порцікаў. Сцены бакавых фасадаў з прамавугольнымі вокнамі.

З паўднёвага захаду ад касцёлу размешчаная званіца, пабудаваная ў XIX ст. з дрэва.

Касцёл і званіца дзейнічаюць.

### Інтэр’ер

У інтэр'еры сцены раскрапаваныя пілястрамі з пазалочанымі карынфскімі капітэлямі. Аконныя праёмы ўпрыгожваюць каляровыя вітражы. Алтар дэкарыраваны пазалочанай драўлянай разьбой. Высокія хоры з арганм абапіраюцца на два шматгранныя слупы. Насценная размалёўка на евангельскія сюжэты ўключае раслінны арнамент. Амбон выкананы ў стылі ракако ў выглядзе чашы (разьба, пазалота), якую падрымлівае птушка.

Літаратура
----------

* «Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік», Мінск 1993

Спасылкі
--------

* Касцёл Маці Божай Нястомнай Дапамогі (Шэметава) на сайце Radzima.org
* Касцёл Маці Божай Нястомнай Дапамогі (Шэметава) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Касцёл Маці Божай Нястомнай Дапамогі (Шэметава) на сайце Catholic.by (бел.)

| ⛭Мядзельскі дэканат |
| --- |
| Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Будслаў) ·  Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Засвір) ·  Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Канстанцінава) ·  Касцёл Святога апостала Андрэя (Крывічы) ·  Касцёл Маці Божай Шкаплернай (Мядзел) ·  Касцёл Святога Андрэя (Нарач) ·  Касцёл Святога Мікалая (Свір) ·  Касцёл Маці Божай Нястомнай Дапамогі (Шэметава) |
**Кюнгёй-Ала-Тоо**, **Кунгей-Алатау** (каз.: Күнгей-Алата́у, кірг.: Күнгөй Ала-Тоо) — горны хрыбет на поўначы Цянь-Шаня, які абмяжоўвае з поўначы Ісык-Кульскую катлавіну ў Казахстане і Кыргызстане. Даўжыня каля 280 км. Вышыня да 4771 м (гара Чок-Тал). Складзены з гранітаў, сланцаў, пясчанікаў. Пераважае высакагорны рэльеф. Ледавікі агульнай плошчы 237 км². На паўночных схілах і ўцяснінах — лясы з цянь-шаньскай елкі, на паўднёвых — горныя стэпы, вышэй горныя лугі і лугастэпы. Ва ўсходняй частцы перавал Сан-Таш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4404858-0 · VIAF: 247366100 |
**Вялікая народная скупшчына сербскага народа ў Чарнагорыі**, або **Падгорыцкая скупшчына** (сербск.: Velika narodna skupština srpskog naroda u Crnoј Gori, Podgorička skupština) — збор народных прадстаўнікоў Чарнагорыі, якое адбылося ў горадзе Падгорыцы ў лістападзе 1918 года і прыняло рашэнне аб аб'яднанні з Каралеўствам Сербія.

Гісторыя
--------

### Гістарычныя ўмовы

У 1918 годзе прыхільнікі захавання дынастыі Негашаў у чарнагорскай Народнай скупшчыне ўтваралі меншасць. Тым часам кароль Нікола I, які ўцёк падчас Першай сусветнай вайны з краіны, заявіў пра намер вярнуцца ў Чарнагорыю. Пры гэтым, Сербія, маючы намер стварыць адзіную югаславянскую дзяржаву, выступала супраць аднаўлення чарнагорскай дзяржавы. У гэтым Сербію падтрымлівала Францыя, якая з дапамогай ваенных крэдытаў да канца вайны паставіла эканоміку Сербіі пад свой кантроль. Англія і ЗША былі супраць стварэння адзінай югаславянскай дзяржавы пад эгідай Францыі, таму іх задавольваў стары парадак на Балканах. Суседняя Італія была зацікаўлена ў захаванні незалежнай Чарнагорыі, у той час у Італіі меліся планы па захопе Котарскага заліва. Ва ўмовах наступу італьянскіх акупацыйных войскаў на Балканы, 24 лістапада 1918 года Народнае веча ў Заграбе прыняло рашэнне аб аб'яднанні Дзяржавы славенцаў, харватаў і сербаў з Сербіяй і Чарнагорыяй.

### Вялікая народная скупшчына

C 6 па 19 лістапада 1918 года ў раёнах Чарнагорыі не паводле выбарчага заканадаўства даваеннай Чарнагорыі і Сербіі прайшлі выбары ў Народную скупшчыну Чарнагорыі. 11 лістапада, як і планавалася, у Падгорыцы адбылося першае пасяджэнне Народнай скупшчыны, якая складалася з 165 прадстаўнікоў. У першыя два дні тайным галасаваннем было выбрана кіраўніцтва скупшчыны, уключаючы яе старшыню. На пасяджэнні 13 лістапада скупшчына прыняла рашэнне з чатырох пунктаў: у тым ліку аб звяржэнні караля Ніколы і яго дынастыі, і аб'яднанні Чарнагорыі і Сербіі ў адзіную дзяржаву пад уладай сербскай дынастыі Карагеоргіевічаў.

26 лістапада 1918 года і Народная скупшчына Чарнагорыі прыняла рашэнне аб аб'яднанні з Сербіяй. Пасля таго, як 25 лістапада Народная скупшчына Ваяводзіны прыняла рашэнне аб далучэнні, 1 снежня 1918 года было створана Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў.

Гл. таксама
-----------

* Канстытуцыя Чарнагорыі 1905 года
* Народная скупшчына Чарнагорыі[sr] (1905—1916)
* Стварэнне Югаславіі

Зноскі
------

1. 1 2  *Бромлей, Ю. В. и др.* История Югославии. — М.: Издательство АН СССР, 1963. — Т. 2. — С. 33, 34.
2. ↑  Unification of Montenegro and Serbia in 1918 **(нявызн.)**.  // njegos.org. Праверана 2015-5-1.

Спасылкі
--------

* Рашэнне Вялікай народнай скупшчыны ад 28 лістапада 1918 года *На Вікіцытатніку*  (серб.)
* Рашэнне Вялікай народнай скупшчыны ад 13 лістапада 1918 года (серб.)
Група «Red Arrows», Radom Air Show 2005
Група «Patrouille de France», Radom Air Show 2005
**Radom Air Show** (бел.: Радамскае авіяшоу) — авіяшоу, якое ладзіцца раз на два гады на аэрапорце Радам-Садкоў у Радаме (Мазавецкае ваяводства, Польшча). Першае авіяшоу было арганізавана ў 1991 годзе ў Познані. У 2001 годзе паказы перанеслі ў Радам. Падчас мерапрыемства маюць месца шоу нябеснай авіяцыі, выставы абсталявання, канцэрты, забавы для дзяцей і іншае.

У гісторыі шоу мелі месца два трагічныя выпадкі. Падчас авіяшоу 1 верасня 2007 года ў паветры падчас выканання акрабатычнай фігуры сутыкнуліся два польскія пілоты з групы «AZL Żelazny» з Зялёнай Гуры; пілоты загінулі. 30 жніўня 2009 года разбіўся беларускі самалёт-знішчальнік Су-27; абодва пілоты — палкоўнік Аляксандр Марфіцкі (намеснік камандуючага Заходняга аператыўна-тактычнага камандавання Ваенна-паветраных сіл і войскаў ПВА) і палкоўнік Аляксандр Жураўлевіч (намеснік камандзіра 61-й знішчальнай авіяцыйнай базы ў Баранавічах) — не катапультаваліся і загінулі.

Зноскі
------

1. ↑  Трагедыя на авіяшоў у Польшчы Архівавана 2 верасня 2009. // Наша Ніва, 30 жніўня 2009 г.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Radom Air Show
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вуліца Крыленкі.
**Вуліца Крыленкі** (руск.: улица Крыленко) — вуліца ў цэнтральнай частцы Магілёва. Размешчана ў Ленінскім раёне. Рух аўтатранспарту ад вуліцы Чэхава да вуліцы Першамайскай аднабаковы.

Гісторыя
--------

Першапачаткова насіла назвы **Могілкавая**, **Клубны завулак**. У 1966 годзе названа ў гонар савецкага дзяржаўнага і партыйнага дзеяча Мікалая Васільевіча Крыленкі, аднаго з арганізатараў масавых рэпрэсій.

Размяшчэнне
-----------

Арыентавана з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Пачынаецца ад скрыжавання з вуліцай Першамайскай, з поўдня прымыкае вуліца Дзяржынскага, завяршаецца каля сквера 60 гадоў Кастрычніка, пераходзячы ў вуліцу Чэхава. Даўжыня вуліцы складае каля 400 м.

Забудова
--------

Сучаснае аблічча вуліцы пачало фарміравацца ў канцы 1960-х гадоў. Забудавана пераважна 5-павярховымі жылымі дамамі.

### Няцотны бок

Будынак былога дваранскага сходу на рагу з вуліцай Першамайскай
* (*вул. Першамайская, 34*) — трохпавярховы будынак былога дваранскага сходу (другая палова XIX стагоддзя). — Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 513Г000038шыфр 513Г000038
* (*вул. Першамайская, 34а*) — гандлёвы цэнтр «Магніт».

### Цотны бок

Магілёўскі філіял Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі
* № 8 (*вуліца Дзяржынскага, 1*) — Магілёўская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна.
* № 10 — гандлёвы цэнтр «Панарама».
* № 12 — 5-павярховы будынак былога Магілёўскага гарадскога камітэта КПБ (1988, арх. К. Аляксееў). Цяпер у ім размяшчаецца Магілёўскі філіял Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі.

Славутасці
----------

Устаноўлена мемарыяльная дошка М. В. Крыленку (дом № 2).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Крыленко улица // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вуліца Крыленкі (Магілёў)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вялікая сінагога.
**Вялікая сінагога** — колішняя сінагога ў Барысаве, размешчаная ў Стара-Барысаве, па вул. 3-га Інтэрнацыянала, 49.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў пачатку XX ст. з цэглы. У 1962 годзе праведзена рэканструкцыя, у выніку якой цалкам зменены фасады. За савецкім часам тут размяшчаўся Дом піянераў і школьнікаў.

Архітэктура
-----------

Галоўны фасад да рэканструкцыі 1962 года
Інтэр'ер сінагогі каля 1920 года
А. М. Кулагін у Зборы помнікаў гісторыі і культуры Беларусі сцвярджае, што будынак з’яўляецца помнікам архітэктуры з рысамі канструктывізму, аднак, цяперашні выгляд будынак набыў толькі пасля перабудовы 1962 года, а да таго часу фасады мелі эклектычны выгляд.

Прамавугольны ў плане выцягнуты ў глыбіню двара двухпавярховы будынак накрыты двухсхільным дахам. Вулічны фасад дэкарыраваны буйнымі лапаткамі, філёнгамі, завершаны трапецападобным шчытом. Галоўны ўваход з бакавога фасада. Аконныя праёмы вулічнага фасада прамавугольныя, бакавога — гарызантальна выцягнутыя, дваровага — шырокія, арачныя.

Планіровачна будынак падзелены цэнтральным вестыбюлем на 2 палавіны — квадратную залу і падоўжаны кулуар са службовымі памяшканнямі і бакавой лесвіцай на другі паверх.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  *А. М. Кулагін.* 48. Сінагога // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1987. — Мінская вобласць. Кніга 1. — 284 с.: іл.

Літаратура
----------

* *А. М. Кулагін.* 48. Сінагога // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1987. — Мінская вобласць. Кніга 1. — 284 с.: іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вялікая сінагога (Барысаў)
Межы сучаснай Фінляндыі адзначаны блакітным колерам. «Вялікая Фінляндыя» ўключае тэрыторыі, якія раней належалі Фінляндыі, у тым ліку Усходнюю Карэлію (сіне-шэры колер), Эстонію і Інгерманландыю (цёмна-сіні колер), увесь Фінмарк (зялёны) і частка Даліны Турнэ-Эльва (фіялетавы). Карта паказвае межы Фінляндыі згодна з Тартускай дамовай 1920 года і Парыжскай мірнай дамовай 1947.
Тэрмін **Вялікая Фінляндыя** (фінск.: Suur-Suomi) абмяркоўваўся ў асяроддзі фінскіх ірэдэнтыстаў з XIX ст. і выказаў фінскую версію еўрапейскага нацыяналізму — панфінланізм, яшчэ тады, калі Фінляндыя тэрытарыяльна ўваходзіла ў склад Расійскай імперыі. 

Варыянт стварэння і ўзнікнення Вялікай Фінляндыі ўяўляе сабой такую карту: акрамя ўласна Фінляндыі, яна ўключае ў сябе тэрыторыі, населеныя пераважна этнічна звязанымі народамі фіна-угорской групы: карэламі, эстонцамі, вепсамі і г. д. Ідэя стварэнне Вялікай Фінляндыі мела вялікі ўплыў на фінскае грамадства ў 1917, падчас інтэрбэлума і пасля Другой сусветнай вайны. 

Тэрыторыя «Вялікай Фінляндыі» на карце Паўночнай Еўропы
Найбольш маштабная версія Вялікай Фінляндыі была абмежавана так званымі натуральнымі межамі, якія ахопліваюць тэрыторыю, населяет фінамі і карэламі, у межах ад Белага мора да Анежскага возера, далей уздоўж ракі Свір і ракі Нявы — або, у больш сціплым варыянце, ад ракі Сястры — да Фінскага заліва (гэта былі ранейшыя межы Вялікага Княства Фінляндскага ў межах Расійскай імперыі). Некаторыя прыхільнікі таксама ўключаюць у склад Вялікай Фінляндыі Інгерманландыю, Эстонію, Паўночны Фінмарк і даліну Турнэ-Эльва. 

У некаторых планах межы Вялікай Фінляндыі ўключалі ўсю вобласць ад Батнічнага заліва да Уральскіх гор і нават частку абласцей Заходняй Сібіры, дзе некаторыя прадстаўнікі фінскага этнасу жывуць і па сёняшні час.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кот.
**Алег Іванавіч Кот** (нар. 18 красавіка 1966, в. Макаўчыцы Дзяржынскага раёна Мінскай вобласці) — беларускі ваенны і палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Ленінградскае вышэйшае зенітна-ракетнае каманднае вучылішча, інжынер па эксплуатацыі радыётэхнічных сродкаў.

Праходзіў ваенную службу ў якасці начальніка зенітнага ракетнага разліку — намесніка камандзіра батарэі Прыкарпацкай ваеннай акругі. Быў памочнікам начальніка 3-га аддзялення Стаўбцоўскага раённага ваеннага камісарыята. Працаваў старшым памочнікам начальніка 1-га аддзялення Дзяржынскага аб’яднанага гарадскога ваеннага камісарыята, намеснікам ваеннага камісара — начальнікам мабілізацыйнага аддзялення, ваенным камісарам Дзяржынскага раённага ваеннага камісарыята.

Выбіраўся дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За бездакорную службу» ІІІ ступені, васьмю юбілейнымі медалямі.

Зноскі
------

1. ↑  ПАРЛАМЕНТ. Национальное собрание Республики Беларусь четвертого созыва
**Права на Волю** — праваабарончае выданне, бюлецень арганізацыі Праваабарончы цэнтр "Вясна". Выдаваўся з 1998 па 2012 год.

Першы нумар выйшаў у студзені 1998 года, выдаваўся бюлецень на трох мовах — беларусай, рускай, англійскай. З 1998 года бюлецень існаваў у папяровай версіі, а з 2000 года і ў папяровай, і ў інтэрнет-версіі.

Змест
-----

Выданне асвятляе шэраг праблем, звязаных з парушэннем правоў чалавека ў Беларусі — палітвязні, смяротнае пакаранне, несправядлівы суд, па-за судовыя пакаранні, зніклыя без следу апаненты ўлады Юры Захаранка, Віктар Ганчар, Анатоль Красоўскі, Дзмітры Завадскі.

Аўтары
------

Алесь Бяляцкі, Барыс Пятровіч, Паліна Качаткова, Тацяна Снітко, Уладзімір Сапагоў, Алена Лапцёнак, Валянцін Стэфановіч, Тацяна Равяка.

Спасылкі
--------

* 
* 
* 
*
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Стаховіч.

**Алег Аляксандравіч Стахо́віч** (нар. 21 студзеня 1934) — беларускі архітэктар. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР (1970).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў былой вёсцы Горкі-Абчак (Мінскі раён Міскай вобласці). Сын пісьменніка Алеся Стаховіча. Скончыў у 1959 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. Да 1990 года працаваў у Мастацкім фондзе БССР пры Беларускім саюзе мастакоў. Кіраўнік уласнай творчай майстэрні.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): Курган Славы Савецкай Арміі — вызваліцельніцы Беларусі (Дзяржаўная прэмія БССР 1970 года), галоўны ўваход у выглядзе зоркі ў мемарыяльны комплексе Брэсцкая крэпасць-герой. Аўтар архітэктурна-скульптурнай кампазіцыі «Гадзіннік» на тэрыторыі завода «Палімір» у горадзе Наваполацк Віцебскай вобласці, інтэр’ераў заводскага Палаца культуры (1980-я гады).

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Стахо́віч Алег Аляксандравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 182. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Республика Беларусь : энциклопедия. [В 7 т.] Т. 7. — Минск, 2008.
* Минская область : энциклопедия. [В 2 т.] Т. 2. — Минск, 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 131090 |
**Кардон** — комплекс археалагічных помнікаў каля в. Кардон Шумілінскага раён Беларусі.

Аб'ект трапіў у top-10 адкрыццяў НАН Беларусі ў галіне фундаментальных даследаванняў за 2016 год. 

Складаецца з гарадзішча, 2 селішч, курганнага могільніка і гавані.

Комплекс з гарадзішча і селішча выяўлены ў 1933 годзе, тады знаходкі на ім датавалі VIII—IX ст. але далей помнік не даследаваўся. Да 2015 года пашкоджаны «чорнымі капацелямі».

У 2015 годзе экспедыцыя пад кіраўніцтвам В. М. Ляўко абследавала помнік. У жніўні 2015 года на селішчы(якім з двух?) на глыбіні 60 см былі знойдзены часткі ювелірных упрыгожанняў (крыжыкі, пацеркі, фрагмент срэбнай падвескі, частка скроневага кальца, падвеска з меднага фоліса[ru] імператара Льва VI), раменныя накладкі, скандынаўская гірка-разнавага, манеты і гузікі IX—X ст. зліткі каляровых металаў.

У 2016 годзе на комплексе знойдзена больш за 600 артэфактаў, у т.л. 2 рымскія манеты -- часоў Флавіяў (79) і Антанінаў (164—169). Выяўлены пласты двух пажараў.

У 2017 годзе апроч іншага знойдзены г.зв. малаточкі Тора, скандынаўская арнаментаваная шпілька, фібула, 5 наканечнікаў стрэл.

На думку В. Ляўко, паселішча дасягнула росквіту ў IX — сярэдзіне X ст. Пакуль няма падстаў для высновы, што на гэтым месцы скандынавы жылі стала.

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2 3 4 5  Археологи продолжат исследовать древнее поселение на Подвинье
3. ↑
4. ↑