**Польскі народны ўніверсітэт у Мінску** (польск.: Polski Uniwersytet Ludowy w Mińsku) – недзяржаўная навучальная ўстанова, якая дзейнічала на пачатку 90-х гадоў ХХ стагоддзя ў Мінску. Яе мэтай было арганізаванне інтэлектуальнага жыцця польскай меншасці ў Беларусі, дапамога ў працэсе адраджэння яе нацыянальнай тоеснасці, а таксама папулярызацыя праблематыкі ў галіне польскай гісторыі, літаратуры і культуры. Дзейнасць установы адбывалася ў форме пленарных сесій, на якіх выкладалі навукоўцы з Польшчы ў супрацоўніцтве з вучонымі з Беларусі.

Абставіны стварэння
-------------------

У другой палове 80-х гадоў ХХ стагоддзя ў СССР адбыліся палітычныя і гаспадарчыя змены, якія называюцца перабудовай. У іх выніку адбылася між іншым лібералізацыя ў галіне асветы нацыянальных меншасцей. У Беларускай ССР, у якой жыла значная польская нацыянальная меншасць, пачалі з'яўляцца ініцыятывы і ўстановы, мэтай якіх была адбудоба і развіццё польскай і польскамоўнай асветы. Працэс працягваўся пасля абвяшчэння незалежнасці Рэспублікі Беларусь. На пачатку 90. гадоў адным са створаных у гэтай галіне праектаў былі так званыя народныя ўніверсітэты. Іх задачай было, дапаўняючы дзяржаўную сістэму асветы, забяспечваць дарослым і моладзі ў пазашкольным узросце магчымасць здабывання ведаў па тэме польскай гісторыі, літаратуры і культуры, а таксама дапаўненне базавай адукацыі. Іх мэтай было таксама ўмацаванне нацыянальнай свядомасці палякаў - жыхароў Беларусі. Установы такога тыпу былі створаныя ў Баранавічах, Брэсце і Мінску. Яны не выдавалі афіцыйна прызнаных дыпломаў аб іх сканьчэнні.

Гісторыя
--------

Польскі народны ўніверсітэт у Мінску разпачаў дзейнасць 24 кастрычніка 1992 года. Згодна з рашэннем Галоўнага ўпраўлення Польскага навуковага таварыства Беларусі яго сядзібай стаў мясцовы Дом дружбы. На яго адкрыццё прыбылі прадстаўнікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, навукоўцы з Гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (БДУ), прадстаўнікі Таварыства «Беларусь-Польшча», Польскага навуковага таварыства на Беларусі (ПНТнБ), Саюза палякаў на Беларусі. Былі прысутныя таксама навукоўцы з Польшчы: прафесар Веслаў Бальцэрак, Ян Левандоўскі, Адам Кауцкі і Тадэуш Дамбоўскі. Урачыстае дабраславенне даў ксёндз Уладзіслаў Завальнюк, пробашч рымска-каталіцкай парафіі Св. Сымона і Св. Алены ў Мінску. Проф. др габ. Веслаў Бальцэрак прамовіў інаўгурацыйную лекцыю наконт беларуска-польскіх адносін у 1918-1921 гадах. Старшыня Таварыства «Беларусь-Польшча», Леанід Лойка, запрапанаваў дапамогу польскаму ўніверсітэту і прапанаваў стварэнне Нацыянальнай рады, задачай якой была б арганізацыя матэрыяльнай дапамогі для ўстановы і пошук беларускіх і польскіх спонсараў.

Універсітэт працаваў найбольш дынамічна ў першыя два гады свайго існавання. Апошнія звесткі наконт яго адносяцца да планаў на 1995 год. З-за адсутнасці крыніцавых матэрыялаў не вядома, ці яны былі здзейснены, і як доўга пазней установа працягвала дзейнасць.

Выкладчыкі і супрацоўнікі
-------------------------

Цэзары Хлябоўскі – адзін з удзельнікаў пленарных сесій Польскага народнага ўніверсітэта ў Мінску
На пасаду рэктара ўніверсітэта быў аднагалосна абраны Зыгмунт Борадын – гісторык з Навагрудка, выкладчык Інстытута замежных моў. Разам са старшынёй ПНТнБ дац. др Чэславам Бенькоўскім з Гістарычнага факультэта БДУ, яны ў найбольшай ступені прычыніліся да рэалізацыі праекту стварэння Польскага народнага ўніверсітэта ў Мінску. Праф. др габ. Славамір Калембка, старшыня Торуньскага аддзела Таварыства «Вспульнота польска», апрацоўваў праграмы лекцый, выбіраў прэлегентаў і фінансаваў іх прыезд у Мінск. Лекцыі чыталі працаўнікі Універсітэта Мікалая Каперніка ў Торуні: праф. др габ. Станіслаў Александровіч, др Анджэй Няўважны, праф. др габ. Станіслаў Каляс і др Раман Бэкер. Падрыхтоўчныя курсы для абітурыентаў у польскія ВНУ праводзілі навуковыя працаўнікі з Польскай мацежы школьнай і іншыя з Беларусі.

Арганізацыя і тэматыка заняткаў
-------------------------------

Асновай дзейнасці ўніверсітэту былі пленарныя сесіі, якія праводзілі запрошаныя з Польшчы акадэмічныя выкладчыкі і іншыя навуковыя супрацоўнікі, у супрацоўніцтве з вучонымі з Беларусі. Гэта была адкрыта ўстанова, даступная для ўсіх ахвотных незалежна ад нацыянальнасці і веравызнання. У яго рамках планавалася стварэнне Польскай школы бізнеса і Клубу хрысціянскай думкі. Гэты апошні быў створаны ў 1993 годзе з дапамогай ПНТнБ і Каталіцкага касцёла ў Мінску, са значнай дапамогай Аліны Новікавай. Арганізацыя курсаў для абітурыентаў у польскія ВНУ стала адным з першых відаў дзейнасці дадзенай установы.

Падобна да створаннага раней Польскі народны ўніверсітэт у Брэсце, установа ставіла сабе за мэту арганізацыю інтэлектуальнага жыцця польскай меншасці ў Беларусі, дапамогу ў працэсе адраджэння яе нацыянальнай тоеснасці, а таксама папулярызацыю праблем з галіны польскай гісторыі, літаратуры і культуры. Тэматыка лекцый была сканцэнтравана вакол: *паўстанне 1863 года «За Вашу і нашу Свабоду» (130 гадавіна)*; *лёсы палякаў на землях Вялікага Княства Літоўскага*; *гісторыя земляў І Рэчы Паспалітай пад царскім панаваннем (1795–1917) і месца нацыянальна-вызваленчых змаганняў палякаў*; *500-годдзе Польскага Сойму, сучасная палітычная сцэна ў Польшчы*.

У пленарнай сесіі прысвечанай 50. гадавіне стварэння Арміі Краёвай і яе дзейнасці на ўсходніх землях II Рэчы Паспалітай удзельнічалі: праф. др габ. Томаш Стшэмбош з Каталіцкага люблінскага ўніверсітэта, др Анджэй Хмеляж і др Хэнрык Піскуновіч з Ваеннага гістарычнага інстытута, а таксама публіцыст Цэзары Хлябоўскі. Актыўны ўдзел у працы пасяджэння бралі прысутныя ў залі беларускія навукоўцы: праф. Аляксей Літвін, праф. Аляксандр Хацкевіч і др Уладзімір Гуленка. Пасядженне ў дадзеных умовах мела характар міжнароднай навуковай канферэнцыі.

Дзякуючы намаганням сяброў Польскага народнага ўніверсітэта ў Мінску былі арганізаваныя таксама сесіі прысвечаныя творчасці Адама Міцкевіча, Станіслава Манюшкі, польскай літаратуры міжваеннага перыяду і чарговай гадавіне Канстытуцыі 3 мая. З ініцыятывы старшыні Клубу хрысціянскай думкі Аліны Новікавай, была арганізавана імпрэза з удзелам святароў па тэме польскай традыцыі святкавання Божага нараджэння і Вялікдня. У 1994 рэктарат універсітэта планаваў правядзенне сесій прысвечаных: 50-годдзю акцыі Бура і варшаўскага паўстання, 55. гадавіны польскай абарончай вайны 1939 года і 425-годдзю люблінскай уніі. Невядома, ці гэтыя планы ўдалася ажыцявіць.

Зноскі
------

1. ↑  Oświata.... — С. 297.
2. ↑  Oświata…. — С. 300–301.
3. 1 2 3 4  Oświata…. — С. 301.
4. 1 2 3 4 5 6  Oświata…. — С. 302.
5. 1 2  Oświata…. — С. 302–303.

Бібліяграфія
------------

* *Агнешка Грэндзік-Радзяк.* Oświata i szkolnictwo polskie na ziemiach północno-wschodnich II Rzeczypospolitej i współczesnej Białorusi 1939–2001. — Торунь: Europejskie Centrum Edukacyjne, 2007. — 441 с. — ISBN 978-83-60738-09-2.  (польск.)

| ⛭Установы вышэйшай адукацыі Беларусі |
| --- |
| Класічныя | 
* Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт
* Баранавіцкі дзяржаўны ўніверсітэт
* Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт
* Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Палескі дзяржаўны ўніверсітэт
* Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт

 |
| Кіравання | 
* Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь
* Інстытут парламентарызму і прадпрымальніцтва (недзярж.)
* Мінскі інавацыйны ўніверсітэт (недзярж.)
* Міжнародны інстытут кіравання і прадпрымальніцтва (недзярж.)

 |
| Сілавыя | 
* Акадэмія МУС Рэспублікі Беларусь
* Магілёўскі інстытут МУС Рэспублікі Беларусь
* Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь
* Універсітэт грамадзянскай абароны МНС Рэспублікі Беларусь (Мінск)
* Універсітэта грамадзянскай абароны МНС Рэспублікі Беларусь (Гомель)
* Інстытут пагранічнай службы Рэспублікі Беларусь
* Акадэмія нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Беларусь

 |
| Тэхнічныя | 
* Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт
* Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі
* Брэсцкі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт
* Гомельскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт імя П. В. Сухога
* Беларуска-Расійскі ўніверсітэт
* Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт транспарту

 |
| Тэхналагічныя | 
* Беларускі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт
* Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт харчовых і хімічных тэхналогій
* Віцебскі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт

 |
| Эканамічныя | 
* Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт
* Беларускі гандлёва-эканамічны ўніверсітэт спажывецкай кааперацыі
* Інстытут прадпрымальніцкай дзейнасці (недзярж.)

 |
| Медыцынскія | 
* Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт
* Віцебскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт
* Гомельскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт
* Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт
* Беларуская медыцынская акадэмія паслядыпломнай адукацыі

 |
| Сельскагаспадарчыя | 
* Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія
* Беларускі дзяржаўны аграрны тэхнічны ўніверсітэт
* Гродзенскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт

 |
| Мастацкія | 
* Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў
* Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі
* Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў

 |
| Педагагічныя | 
* Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт
* Мазырскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт

 |
| Вузкапрофільныя | 
* Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры
* БІП — Універсітэт права і сацыяльна-інфармацыйных тэхналогій (недзярж.)
* Інстытут сучасных ведаў імя А. М. Шырокава (недзярж.)
* Міжнародны ўніверсітэт «МІПСА» (недзярж.)
* Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт
* Віцебская дзяржаўная акадэмія ветэрынарнай медыцыны
* Беларуская дзяржаўная акадэмія сувязі
* Беларуская дзяржаўная акадэмія авіяцыі

 |
| За межамі Беларусі | Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт (недзярж.) |
| Закрытыя | 
* Аршанскі настаўніцкі інстытут
* Бабруйскі настаўніцкі інстытут
* Бабруйскі недзяржаўны інстытут кіравання (недзярж.)
* Баранавіцкі настаўніцкі інстытут
* Беларускі інстытут міжнародных адносін (недзярж.)
* Беларускі камерцыйны інстытут кіравання (недзярж.)
* Беларускі недзяржаўны інстытут кіравання, фінансаў і эканомікі (недзярж.)
* Беластоцкі дзяржаўны педагагічны інстытут
* Вышэйшая камуністычная сельскагаспадарчая школа Беларусі імя У. І. Леніна
* Гуманітарны недзяржаўны інстытут у Брэсце (недзярж.)
* Жаночы інстытут «Энвіла» (недзярж.)
* Камуністычны інстытут журналістыкі імя С. М. Кірава
* Камуністычны ўніверсітэт Беларусі імя У. І. Леніна
* Магілёўскі недзяржаўны фінансава-эканамічны інстытут (недзярж.)
* Маладзечанскі настаўніцкі інстытут
* Мінская вышэйшая партыйная школа
* Мінскае вышэйшае ваеннае інжынернае вучылішча
* Мінскае вышэйшае ваенна-палітычнае агульнавайсковае вучылішча
* Мінскі настаўніцкі інстытут нацыянальных меншасцей
* Міжнародны гуманітарна-эканамічны інстытут (недзярж.)
* Міжнародны інстытут менеджменту «МІМ-Беларусь» (недзярж.)
* Недзяржаўны інстытут дзелавога адміністравання (недзярж.)
* Недзяржаўны сацыяльна-эканамічны інстытут (недзярж.)
* Пінскі настаўніцкі інстытут
* Польскі адкрыты ўніверсітэт імя Тадэвуша Касцюшкі ў Брэсце (недзярж.)
* Польскі народны ўніверсітэт у Брэсце (недзярж.)
* Польскі народны ўніверсітэт у Мінску (недзярж.)
* Полацкі педагагічны інстытут
* Рагачоўскі настаўніцкі інстытут
* Усходнееўрапейскі інстытут бізнесу і права (недзярж.)
* Эканоміка-лінгвістычны ўніверсітэт (недзярж.)
* Яўрэйскі ўніверсітэт

 |
| Іншае | 
* Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт эканомікі, статыстыкі і інфарматыкі (філіял)
* Расійскі дзяржаўны сацыяльны ўніверсітэт (філіял)
* Інстытут падрыхтоўкі навуковых кадраў НАН Беларусі

 |

| ⛭Польская адукацыя ў Беларусі |
| --- |
| Польскія народныя ўніверсітэты | 
* Польскі народны ўніверсітэт у Мінску
* Польскі народны ўніверсітэт у Брэсце
* Польскі народны ўніверсітэт у Баранавічах
* Польскі адкрыты ўніверсітэт імя Тадэвуша Касцюшкі ў Брэсце

 |
| Польская мова ў беларускіх ВНУ | 
* Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка
* Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна
* Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. М. Машэрава
* Польская вышэйшая гуманітарная школа
* Беларускі камерцыйны інстытут кіравання

 |