У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Ёзаф.
**Ё́заф Ці́са** (славацк.: Jozef Tiso; 13 кастрычніка 1887, вёска Вэлька-Бітча, Аўстра-Венгрыя — 18 красавіка 1947, горад Браціслава, Чэхаславакія) — прэзідэнт Першай Славацкай рэспублікі; рымска-каталіцкі святар, член чэхаславацкага парламента. Пасля Другой сусветнай вайны быў абвінавачаны ў ваенных злачынствах і пакараны смерцю.

Біяграфія
---------

### Лідар 1-й Славацкай рэспублікі

У лютым 1939 нямецкія палітыкі сталі пераконваць славацкіх палітыкаў абвясціць незалежнасць Славакіі. 9 сакавіка 1939 года часткі чэхаславацкай арміі, верныя пражскім ураду, занялі тэрыторыю Славакіі і адхілілі Ціса ад улады. 13 сакавіка 1939 Гітлер прыняў Ціса ў Берліне і фактычна прымусіў яго аб'явіць аб незалежнасці Славакіі пад патранатам Трэцяга рэйха. 14 сакавіка 1939 славацкі парламент абвясціў незалежнасць, а на наступны дзень нямецкія войскі акупавалі Чэхію. Ціса стаў прэм'ер-міністрам, а 26 кастрычніка 1939 г — прэзідэнтам.

3 лістапада 1941 Ціса наведаў акупаваны немцамі Кіеў. У выніку няўдалага замаху на Ціса быў знішчаны Успенскі сабор Кіева-Пячэрскай лаўры (Ціса пакінуў сабор на 1 гадзіну раней, чым разлічвалі дыверсанты). Знішчэнне сабора савецкая прапаганда доўгі час прыпісвала немцам.

Ціса спрабаваў быць умераным прэзідэнтам і часта канфліктаваў з адкрыта пранямецкім урадам Войцеха Тукі. Тым не менш, Ціса не хаваў свае антысеміцкія погляды і 15 мая 1942 года падпісаў закон аб дэпартацыі яўрэяў. Гэты закон дзейнічаў паўгады, і да 1944 года дэпартацыі не аднаўляліся. За 1942 з Славакіі было дэпартавана 57 628 яўрэяў; з іх, згодна з даступных дадзеных, выжылі толькі 280—800 чалавек.

### Уцёкі і пакаранне смерцю

У красавіку 1945 Ціса збег у Баварыю, дзе быў 6 чэрвеня 1945 года затрыманы амерыканскай арміяй і выдадзены Чэхаславакіі. Быў прысуджаны да павешання за дзяржаўную здраду. 18 красавіка 1947 г. прысуд быў прыведзены ў выкананне.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ёзаф Ціса

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* Славацкая надзея: досвед дэмакратычных трансфармацый / Пер. са славацкай. Браціслава — Мінск: ООО «Невский простор», С.-Пецярбург, 2006. — 328 с.

| ⛭Прэм’ер-міністры Славакіі |
| --- |
| Славакія Першая рэспубліка  (1939—1945) | 
* Ёзаф Ціса (1939)
* Войцех Тука (1939—1944)
* Штэфан Ціса (1944—1945)

 |
| Славакія Другая рэспубліка (з 1993) | 
* Уладзімір Мечыяр (1993—1994)
* Ёзаф Мораўчык (1994)
* Уладзімір Мечыяр (1994—1998)
* Мікулаш Дзурында (1998—2006)
* Роберт Фіца (2006—2010)
* Івета Радзічава (2010—2012)
* Роберт Фіца (2012—2018)
* Петэр Пелегрыні (2018—2020)
* Ігар Матавіч (2020—2021)
* Эдуард Хегер (з 2021)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV11316373 · BNF: 12269456x · CiNii: DA1131957X · GND: 118802364 · ISNI: 0000 0000 8342 8627 · LCCN: n80128613 · LNB: 000200019 · NKC: jn20000720301 · NLA: 35551063 · NLP: A20123632 · NSK: 000080606 · NTA: 070145539 · NUKAT: n00074640 · SUDOC: 031489192 · VIAF: 35252828 |

 |