recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Аілінгінае** (англ.: Ailinginae, маршал.: *Aelōn̄in A*) — атол на поўначы Маршалавых Астравоў. Плошча сушы — 2,8 км². У наш час незаселены.

Атол Аілінгінае знаходзіцца ў 13,5 км на паўднёвы захад ад атола Рангелап. Складаецца з шырокай лагуны (105,96 км²) і 25 невялікіх астравоў, што месцяцца на каралавым рыфе. Значная частка сушы пакрыта лесам і хмызнякамі.

Карта атола
Атол быў адкрыты ў 1767 г. брытанскім даследчыкам С. Уолісам. У той час ён быў населены маршальцамі. Мясцовыя насельнікі мелі адзінага вярхоўнага правадыра разам з рангелапцамі.

У 1885—1914 гг. знаходзіўся пад пратэктаратам Германіі. У 1914 — 1944 гг. — пад кантролем Японіі. У 1947—1986 гг. — пад апекай ЗША. У 1986 г. увайшоў у склад Рэспублікі Маршалавых Астравоў.

У 1954 г. падчас выпрабавання ядзернай зброі на атоле Бікіні на Аілінгінае адбылося распаўсюджванне радыёактыўных ападкаў у выглядзе белага попелу. Ваенныя эвакуявалі тубыльцаў на атол Кваджалейн. У пачатку 1980-ых гг. ім была выплачана грашовая кампенсацыя. У наш час большасць выхадцаў з Аілінгінае жыве на Кваджалейне і Маджура.

Спасылкі
--------

* Marshall Islands Atoll Information: Ailinginae Atoll
**Аляксандраўск-Сахалінскі** (руск.: Александровск-Сахалинский) — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Аляксандраўск-Сахалінскага раёна Сахалінскай вобласці. Насельніцтва 12,2 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1869 годзе.

Размешчаны на заходнім узбярэжжы вострава Сахалін, на беразе Татарскага праліва, за 561 км да поўначы ад Южна-Сахалінска, за 60 км ад чыгуначнай станцыі Тымоўскае.

Да 1926 горад насіў імя **Аляксандраўскі**. З 1918 па 1920 улада ў горадзе прыналежыла ўраду адмірала Аляксандра Калчака. У перыяд з 1920 па 1925 горад быў акупаваны Японіяй. З 1932 па 1947 Аляксандраўск-Сахалінскі з’яўляўся адміністрацыйным цэнтрам Сахалінскай вобласці.

Цэнтр каменнавугальнай прамысловасці Сахаліна. У горадзе дзейнічаюць хлебакамбінат, прадпрыемствы лясной і рыбнай прамысловасці. Порт на беразе Татарскага праліва.

У горадзе знаходзяцца Краязнаўчы музей імя А. П. Чэхава і Гісторыка-літаратурны музей «Чэхаў і Сахалін». Архітэктурным помнікам з’яўляецца будынак былога казначэйства, пабудаваны ў 1880. У скверы музея помнік А. П. Чэхаву працы Міхаіла Анікушын.

За 3 км ад горада будынак маяка, пабудаваны ў 1864.

| ⛭Сахалінская вобласць |
| --- |
| Раёны | Аляксандраўск-Сахалінскі • Аніўскі • Ахінскі • Долінскі • Карсакаўскі • Курыльскі • Макараўскі • Невельскі • Ногліцкі • Паранайскі • Севера-Курыльскі • Смірныхаўскі • Тамарынскі • Тымаўскі • Углягорскі • Холмскі • Южна-Курыльскі • Южна-Сахалінск |  |
| Гарады | Аляксандраўск-Сахалінскі • Аніва • Аха • Долінск • Карсакаў • Курыльск • Макараў • Невельск • Паранайск • Севера-Курыльск • Тамары • Углягорск • Холмск • **Южна-Сахалінск** |
| Пгт | Вахрушаў • Ноглікі • Смірных • Тымаўскае • Шахцёрск • Южна-Курыльск |
**Вобласць** — буйная адзінка адміністрацыйна-тэратарыяльнагу ці нацыянальна-тэратарыяльнага падзелу. 1) У Расійскай імперыі вобласць (найчасцей на ўскраіне імперыі) адпавядала губерні. У 1917 годзе ў імперыі была 21 вобласць: 18 абласцей у Сібіры і 3 асобныя вобласці (вобласць Войска Данскога, Уральская і Тургайская). У СССР асноўная адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка. У 1987 годзе былі 123 вобласці, у тым ліку 8 аўтаномных. Пасля распаду СССР абласны падзел захаваўся ў Казахстане, Кыргызстане, Расіі, Узбекістане, Украіне. 2) Адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Рэспубліцы Беларусь. Орган дзяржаўнай улады — абласны Савет дэпутатаў, выканаўчы і распарадчы орган — абласны выканаўчы камітэт.

Абласны адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел уведзены ў БССР ў 1938 годзе (Віцебская, Гомельская, Магілёўская, Мінская і Палеская). Пасля ўключэння ў БССР Заходняй Беларусі ў 1939 годзе створаны Баранавіцкая, Беластоцкая, Брэсцкая, Вілейская (з 1944 Маладзечанская) і Пінская вобласці. У 1944 годзе большая частка Беластоцкай вобласці перададзена Польшчы, утвораны Бабруйская, Гродзенская і Полацкая вобласці. У сувязі з узбуйненнем абласцей у 1954 годзе скасаваны Бабруйская, Баранавіцкая, Палеская, Пінская і Полацкая, а ў 1960 годзе і Маладзечанская. На 1 студзеня 2016 года ў Рэспубліцы Беларусь 6 абласцей: Брэсцкая, Віцебская, Гомельская, Гродзенская, Магілёўская і Мінская.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Новы |
**Нехалсты́** (трансліт.: *Niechalsty*, руск.: Нехолсты) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Матыкальскага сельсавета. Размешчаны за 20 кіламетраў на поўнач ад Брэста, 2 кіламетры ад чыгуначнай станцыі Матыкалы.

Насельніцтва
------------

* 155 жыхароў (2005)
* 53 двары, 330 жыхароў (1897)
* 445 жыхароў (у вёсцы), 42 жыхары (у маёнтку) (1905)
* 234 жыхароў, 46 двароў (1921)
* 297 жыхарош, 104 двары (1940)
* 167 жыхароў (1959)
* 252 жыхары (1970)
* 142 жыхары (1997)

Гісторыя
--------

Паводле пісьмовых крыніц вядомы з 16 стагоддзя як сяло ў Берасцейскім старостве Берасцейскага павета ВКЛ. У 1566 годзе адносілася да Сычоўскага войтаўства. Жыхары мелі 28 валок зямлі і плацілі чынш: з 1 валокі 94 грошы.

У 19 стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. У 1860 годзе ў складзе аднайменнага маёнтка, які належаў М.Швыкоўскаму. У 1890 годзе вёскай валодаў І.Швыкоўскі, які меў 181 дзесяціну зямлі. Сялянам Нехалстаўскага сельскагаспадарчага таварыства належалі 302 дзесяціны зямлі. У 1897 годзе працавалі хлебазапасны магазін, 2 кузні, карчма.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора ў складзе Польшчы, у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

У 1939 годзе ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 10 вяскоўцаў. У 1948 годзе быў арганізаваны калгас.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нехалсты

| ⛭**Матыкальскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Вялікія Матыкалы |  |
| Вёскі | 
* Баброўцы
* Вельямовічы
* Вялікая Ракавіца
* Галачова
* Заполле
* Збарамірава
* Кавярдзякі
* Малая Ракавіца
* Малыя Матыкалы
* Нехалсты
* Скокі
* Ставішча
* Старое Сяло
* Сычы
* Цюхінічы
* Чыжэвічы
* Чылеева

 |
| Хутары | Матыкалы |
**Ханс Балушэк** (ням.: Hans Baluschek; 9 мая 1870, Брэслаў — 28 верасня 1935, Берлін) — нямецкі мастак і пісьменнік, прадстаўнік стылю Новая рэчыўнасць.

Біяграфія
---------

У 1889—1894 гадах вучыўся ў Каралеўскай акадэміі мастацтваў у Берліне. У 1897 годзе ўдзельнічаў у Вялікай Берлінскай мастацкай выставе. У 1898 годзе — цыклы карцін «Зільт» і «Чыгунка». У 1898—1899 гадах супрацоўнічаў з гумарыстычным часопісам «Карабель дурняў» (Das Narrenschiff). У 1899 годзе — выстава ў складзе гурта «Die XI»; удзельнічаў у заснаванні руху «Берлінскі сэцэсіён». У 1900 годзе выкладаў у жаночай мастацкай школе ў Берліне, дзе ў гэты ж час працавала Кетэ Кольвіц. У 1920 годзе ўступіў у Сацыял-дэмакратычную партыю Германіі. У 1923 годзе стварыў цыкл літаграфій «Партрэты асацыяльных жанчын». У 1924 годзе — старшыня Вялікай Берлінскай мастацкай выставы. У 1925 годзе — адзін з арганізатараў выставы «Берлінскае мастацтва» ў Нямецкай оперы, у Шарлотэнбургу. У 1926 годзе — сузаснавальнік касы ўзаемадапамогі берлінскіх мастакоў. У 1926—1931 гадах — па замове магістрата Вялікага Берліна піша серыю гарадскіх пейзажаў. У 1929 годзе — кантралёр пры мастацкім аддзяленні Цэнтральнага інстытута выхавання і выкладання. У 1933 годзе — з прыходам да ўлады нацыстаў залічаны «марксісцкім мастаком», пазбаўлены пасад, творчасць Г. Балушэка была прызнана дэгенератыўным мастацтвам.

Зноскі
------

1. ↑  Hans Baluschek<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Hans Baluschek — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 27 красавіка 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
4. ↑  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011. Праверана 10 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
5. ↑  Library of Congress Authorities — Library of Congress. Праверана 21 жніўня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13219454'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q131454'></a>
6. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
Браняносцы
**Браняносец** — асноўны баявы карабель 2-й паловы XIX — пачатку XX стагоддзя. Былі ў флатах многіх краін. Паводле спосабаў аховы на іх артылерыі падзяляліся *казематныя*, *брустверныя* і *вежавыя*. Існавалі браняносцы берагавой абароны і эскадраныя.

*Браняносцы берагавой абароны* прызначаліся для баявых дзеянняў у прыбярэжных раёнах, уваходзілі ў склад ВМФ шэрагу краін да канца Другой сусветнай вайны. Мелі вежавую артылерыю калібру 254 мм і больш, водазмяшчэнне да 8000 тон, хуткасць да 16 вузлоў.

*Эскадраныя браняносцы* прызначаліся для вядзення бою ў складзе эскадры. Мелі 4 гарматы 305-мм калібру, 6—12 калібру 152-мм, шмат гармат малога (да 76 мм) калібру, водазмяшчэнне 10—17 тысяч тон, хуткасць 18 вузлоў, далёкасць плавання да 8000 міль.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 245. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Браняносец

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Смольскі.
**Браніслаў Сільвестравіч Смо́льскі** (19 сакавіка 1909, Мінск — 30 сакавіка 2005) — беларускі музыказнавец. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1979). Кандыдат мастацтвазнаўства (1969), дысертацыя «Гісторыя беларускага музычнага тэатра ад народных вытокаў да адкрыцця Дзяржаўнага тэатра оперы і балета».

Біяграфія
---------

Скончыў у 1936 годзе гістарычнае аддзяленне Маскоўскай кансерваторыі, у 1960 годзе тэатразнаўчы факультэт ГІТІСа. Выкладчык Беларускай кансерваторыі (1936—1941, 1944—1950), Ташкенцкай кансерваторыі і музычнай школы-дзесяцігодкі пры Ташкенцкай кансерваторыі (1941—1943), спецыяльнай музычнай школы пры Беларускай кансерваторыі (1947—1960). У 1943—1944 гадах начальнік аддзела навучальных устаноў Упраўлення па справах мастацтваў пры СНК БССР. У 1951—1952 гадах загадчык музычнай рэдакцыі Беларускага радыё. У 1953—1955 гадах загадчык музычным аддзелам Упраўлення па справах мастацтваў Міністэрства культуры БССР. З 1955 года навуковы супрацоўнік, з 1965 года старэйшы навуковы супрацоўнік Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН БССР.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар артыкулаў, прысвечаных пытанням развіцця беларускай музычнай культуры, тэатральных рэцэнзій, у т.л. (у калектыве аўтараў) раздзелы «Музычная культура Беларускай ССР» (у кнізе: Гісторыя музыкі народаў СССР. Т. 1-5); «Беларускі дзяржаўны ордэна Леніна Вялікі тэатр оперы і балета» (у кнізе: Мастацтва савецкай Беларусі. — Мінск, 1955), «Вытокі і першапачатковыя формы беларускага музычнага тэатра» (у кнізе: Беларускае мастацтва. — Мінск, 1960). Аўтар шэрагу творчых партрэтаў беларускіх оперных спявакоў.

Сям’я
-----

Сыны — Дзмітрый (1937—2017) і Аляксандр (нар. 1952), абодва беларускія кампазітары.

Зноскі
------

1. ↑  Смольский Бронислав Сильвестрович //
2. ↑
3. ↑  БелЭн, 2002
4. ↑  Смольскі Браніслаў Сільвестравіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
5. ↑  Беларусь, 1995

Літаратура
----------

* *Дубкова Т. А.* Смольскі Браніслаў Сільвестравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 61. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Смольский, Бронислав Сильвестрович // Большая биографическая энциклопедия. — 2009. (руск.)
* *Дубкова Т. А.* Смо́льскі Браніслаў Сільвестравіч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 676—677. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Смольскі Браніслаў Сільвестравіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 3518 8198 · VIAF: 21444873 · БАП: 129082 |
**Ульяна Васілеўна Шчурко** (нар. 24 лютага 1977 года ў Львове) — украінскі навуковец, эканаміст, доктар эканамічных навук.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Скончыла Львоўскі дзяржаўны педагагічны каледж (аддзяленне англійскай мовы) ў 1997 годзе. У 2002 годзе скончыла факультэт міжнародных эканамічных адносін Львоўскай камерцыйнай акадэміі. У 2003 годзе таксама скончыла магістратуру Львоўскай камерцыйнай акадэміі. Навучалася ва Украінскім каталіцкім універсітэце. У 2008 годзе скончыла аспірантуру Нацыянальнага інстытута стратэгічных даследаванняў пры Прэзідэнце Украіны.

Працавала ў Львоўскім філіяле Нацыянальнага інстытута стратэгічных даследаванняў, Львоўскім гарадскім савеце і іншых установах, у тым ліку перакладчыцай з англійскай мовы. У 2009 годзе пачала працаваць у Львоўскім інстытуце менеджменту, з 2010 года — у Львоўскай камерцыйнай акадэміі, з 2013 года працуе на кафедры менеджменту мастацтваў Львоўскай нацыянальнай акадэміі мастацтваў.

Навуковая дзейнасць
-------------------

У 2009 годзе ў Нацыянальным інстытуце міжнароднай бяспекі пры Савеце нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны абараніла дысертацыю на суісканне вучонай ступені кандыдата эканамічных навук на тэму «Рэлігійныя фактары ў сістэме эканамічнай бяспекі дзяржавы».

У 2021 годзе ў Нацыянальным інстытуце стратэгічных даследаванняў пры Прэзідэнце Украіны пад навуковым кіраўніцтвам прафесара Марыі Фляйчук абараніла дысертацыю на саісканне навуковай ступені доктара эканамічных навук па спецыяльнасці «Эканамічная бяспека» на тэму «Стратэгіі канкурэнтнай бяспекі для рэальнага сектар эканомікі». 29 чэрвеня 2021 года Міністэрства адукацыі і навукі Украіны зацвердзіла рашэнне спецыялізаванага вучонага савета аб прысуджэнні ёй навуковай ступені доктара эканамічных навук.

Аўтар больш за 70 навуковых і навукова-метадычных публікацый, артыкулаў і манаграфій. Лаўрэат міжнародных конкурсаў навукоўцаў Інстытута адкрытага грамадства (Злучаныя Штаты Амерыкі, Венгрыя). Удзельнік шматлікіх даследчых праектаў, праграм і стажыровак.

Грамадская дзейнасць
--------------------

З'яўляецца заснавальнікам і кіраўніком грамадскай арганізацыі «Цэнтр грамадскіх інавацый». У мінулым — сябра Згуртавання ўкраінскіх каталіцкіх студэнтаў «Абнаўленне» (1997-2004 гады). Узначальвала там вучэбную камісію, камісію па падрыхтоўцы новых удзельнікаў руху, арганізоўвала навучальныя курсы, лагеры і лекцыі. Удзельнічала ў праграмах Савета Еўропы, Еўрапейскага парламента, Міжнароднага каталіцкага моладзевага руху JE-MIEC, Міжнароднага камітэта міран, EKV, Pax Romana, Deutscher Kirchentag і інш. Удзельнічала ў праграме паглыбленага навучання Інстытута адкрытага грамадства HESP «Багацце, беднасць і задаволенасць жыццём у пераходных грамадствах» (2011-2013 гады) і інш. З 2018 года з'яўляецца каардынатарам міжнароднага праекта Брытанскага савета «Creative Spark» па развіцці прадпрымальніцкіх навыкаў студэнтаў.

Спасылкі
--------

* Біяграфія на сайце Львоўскай нацыянальнай акадэміі мастацтваў
* Профіль аўтара ў Google Scholar
* ГА «Цэнтр грамадскіх інавацый».

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Google Scholar |
Скульптура ў Рыме
**Кола дзі Рые́нца** (італ.: Cola di Rienzo), сапр. **Нікола дзі Ларэнца Габрыні** (італ.: Nicola di Lorenzo Gabrini; 1313 — 8 кастрычніка 1354 — італьянскі палітычны дзеяч.

Паводле адукацыі натарыус. 3 1334 жыў у Рыме, вывучаў антычныя помнікі і літаратуру. Падзяляў гуманістычныя погляды Ф. Петраркі, марыў аднавіць дзяржаўны лад старажытнай Рымскай рэспублікі і былую веліч Рыма; у прамовах выкрываў беззаконні феадальных магнатаў, якія апанавалі Рым у час авіньёнскага паланення папаў. Пасля перамогі народнага паўстання (май 1347) і абвяшчэння Рымскай рэспублікі Кола дзі Рыенца абраны яе народным трыбунам (кіраўніком). Ён адабраў у феадалаў замкі, упарадкаваў падаткі, скасаваў мытныя пошліны, 1.8.1347 абвясціў аднаўленне правоў рымскага народа, а Рым — сталіцай свету. У снежні 1347 скінуты феадальнай клікай Калона і ўцёк. У 1350 арыштаваны архіепіскапам Прагі (шукаў там падтрымкі імператара Карла IV) і зняволены ў папскай турме Авіньёна (Францыя); у 1352 адлучаны ад царквы. Новы Папа Інакенцій IV выкарыстаў Кола дзі Рыенцу для аднаўлення сваіх правоў у Папскай вобласці і накіраваў яго туды ў канцы 1353 з палітычнай місіяй. 1.8.1354 Кола дзі Рыенца з дапамогай наёмнікаў увайшоў у Рым і зноў узначаліў Рымскую рэспубліку. Аднак павелічэнне падаткаў, праведзенае з мэтай забяспечыць утрыманне наёмных войск для барацьбы з феадаламі, і тыранічныя метады яго кіравання выклікалі народнае паўстанне 8.10.1354, у час якога ён забіты.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кола дзі Рыенца
**Арке́стр** — калектыў музыкантаў, прызначаны для сумеснага выканання музычных твораў.

Сімфанічны аркестр
------------------

Сімфанічны аркестр і хор
Асноўны артыкул: **Сімфанічны аркестр**
Сімфанічным называецца аркестр, складзены з некалькіх разнастайных груп інструментаў — сямейства струнных, духавых і ўдарных.

У цяперашні час сярод шэрагу разнавіднасцяў сімфанічных аркестраў прынята адрозніваць малы і вялікі сімфанічны аркестр. Малы сімфанічны аркестр — гэта аркестр пераважна класічнага складу (які грае музыку канца 18 — пачатку XIX стагоддзя, або сучасныя стылізацыі). У яго складзе 2 флейты (рэдка малая флейта), 2 габоі, 2 кларнеты, 2 фаготы, 2 (рэдка 4) валторны, часам 2 трубы і літаўры, струнная група не больш за 20 інструментаў (5 першых і 4 другіх скрыпак, 4 альты, 3 віяланчэлі, 2 кантрабасы). Вялікі сімфанічны аркестр (ВСА) уключае ў медную групу трамбоны з тубай і можа мець любы склад. Лік драўляных духавых інструментаў (флейт, габоя, кларнетаў і фагот) можа даходзіць да 5 інструментаў кожнага сямейства (кларнетаў часам і больш) і ўключаць іх разнавіднасці (малая і альтовыя флейты, габой д'амур і англійскі ражок, малы, альтовы і бас- кларнеты, контрафагот). Медная група можа ўключаць да 8 валторнаў (у тым ліку і Вагнероўскага (валторнавыя) тубы), 5 трубаў (уключаючы малую, альтовую, басавую), 3-5 трамбонаў (тэнаравых і басовых) і тубу. Часам выкарыстоўваюцца саксафоны (усе 4 віды).

Духавы аркестр
--------------

Духавы аркестр, які ўключае драўляныя духавыя разам з меднымі
Асноўны артыкул: **Духавы аркестр**
Духавым аркестрам называюць аркестр, які складаецца выключна з духавых і ўдарных інструментаў. Аснову духавога аркестра складаюць медныя духавыя інструменты. Таксама ў духавых аркестрах выкарыстоўваюцца драўляныя духавыя інструменты: флейты, кларнеты, саксафоны, у вялікіх складах — габоі і фаготы.

Камерны аркестр
---------------

Асноўны артыкул: **Камерны аркестр**
Камерным аркестрам называецца невялікі калектыў (звычайна, 4—12 чалавек), які выконвае камерную музыку. Пачынаючы з XVII стагоддзя камерныя аркестры часта меліся пры дварах князёў і магнатаў, якія маглі дазволіць сабе ўтрымліваць маленькі аркестр.

Ваенны аркестр
--------------

Адміралцейскі аркестр Ленінградскай ваенна-марской базы
Асноўны артыкул: **Ваенны аркестр**
Ваенны аркестр — спецыяльнае штатнае воінскае падраздзяленне, прызначанае для выканання ваеннай музыкі, гэта значыць музычных твораў пры страявым навучанні войскаў, падчас адпраўлення воінскіх рытуалаў, ўрачыстых цырымоній, а таксама для канцэртнай дзейнасці.

Існуюць ваенныя аркестры аднастайныя, якія складаюцца з медных і ўдарных інструментаў, і змешаныя, якія ўключаюць таксама групу драўляных духавых інструментаў. Кіраўніцтва ваенным аркестрам ажыццяўляе ваенны дырыжор. Ужыванне музычных інструментаў (духавых і ўдарных) на вайне было вядома ўжо старажытным народам.
**Бронная гара** — месца масавага знішчэння нямецкімі акупацыйнымі ўладамі мірнага насельніцтва ў гады Другой сусветнай вайны каля чыгуначнай станцыі Бронная Гара Бярозаўскага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

У маі — чэрвені 1942 г. ва ўрочышчы выкапана 8 ям даўжынёй 45 — 60 м, шырынёй 6 — 6,5 м, глыбінёй 4 м; іх абнеслі калючым дротам. З Драгічына, Янава, Гарадца, Брэста, Пінска, Кобрына, Бярозы-Картузскай на чыгуначную лінію, якая праходзіла ад цэнтральнай магістралі праз пляцоўку з ямамі-доламі, дастаўлялі эшалоны з людзьмі, пераважна з яўрэямі. На спецыяльных пляцоўках людзей прымушалі распранацца, па драцяных калідорах гналі да ям, загадвалі класціся шэрагамі і расстрэльвалі з аўтаматаў.

Да лістапада 1942 г. тут знішчана больш 50 тысяч чалавек. Каб схаваць сляды злачынства, у сакавіку 1944 г. нямецкія акупацыйныя войскі прыгналі сюды 100 палонных, якія 2 тыдні раскопвалі і спальвалі трупы, затым расстралялі і спалілі тых, хто выконваў гэтыя працы.

Спасылкі
--------

* Jews from the Brest Ghetto assembled for slave labor. *Internet Archive*, May 30, 2013.
* The Brest Ghetto Passport Archive
* 64th Anniversary of Brest Ghetto Архівавана 17 чэрвеня 2011.
* Yehuda Bauer, *Rethinking the Holocaust*. Yale University Press, pp. 153–155.
**Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка** (англ.: New York Film Critics Circle, NYFCC) — прафесійнае аб’яднанне журналістаў з перыядычных выданняў Нью-Ёрка, якія пішуць пра кінематограф. Утворана ў 1935 годзе. Колькасць сяброў арганізацыі ў розныя гады вагалася ад 11 да 31 чалавека. Усяго за час існавання ў яе працы ўдзельнічалі 130 кінааглядальнікаў (на канец 2014 года), сярод якіх Палін Кейл, Бослі Краўзер, Эндру Сарыс, Джэй Кокс, Майкл Аткінсан, Рычард Корліс, Джудзіт Крыст, Рэната Адлер, Фрэнк Рыч і іншыя. У 1966 годзе паміж сябрамі супольнасці адбыўся раскол, і з яго вылучылася яшчэ адно незалежнае прафесійнае аб’яднанне — Нацыянальнае таварыства кінакрытыкаў ЗША.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка на сайце «*Internet Movie Database*»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database: ev0000484 |
**Селважэм-Грандэ** (парт.: Selvagem Grande) — найбуйнейшы востраў архіпелага Селважэнс. Уваходзіць у склад Мадэйры (Партугалія). Агульная плошча — 2,45 км². Насельніцтва — 2 чал. (2011 г.).

Востраў Селважэм-Грандэ месціцца ў усходняй частцы Атлантычнага акіяна ў 297,5 км на паўднёвы ўсход ад Фуншала, адміністрацыйнага цэнтра Мадэйры. Мае вулканічнае паходжанне. Уяўляе базальтавае плато, узвышанае над акіянам прыкладна на 100 м. На плато некалькі пікаў — старажытных вулканічных конусаў. Найвышэйшы пункт — Піку-дэ-Аталая (163 м).

Дакладны час адкрыцця не вядомы. Упершыню ўзгаданы ў 1438 г. У нашы дні з’яўляецца часткай запаведніка. На востраве дзейнічае маяк, спыняюцца турысты і партугальскія памежнікі.

Спасылкі
--------

* Ilhas Selvagens (Selvagens Islands)
* SELVAGENS
**Людвіг фон Лібенцэль** (ням.: Ludwig von Liebenzell) — брат-рыцар Тэўтонскага ордэна, комтур рагнітскі (1294—1300), комтур шлохаўскі (1321); военачальнік, дыпламат і прапаведнік.

Біяграфія
---------

Паходзіў з рыцарскага роду з Лібенцэля, паблізу Кальва ў паўночным Шварцвальдзе. Пётр з Дусбурга называе яго высакародным і з юнацтва загартаваным у ваеннай справе, шматкроць згадвае ў сваёй «Хроніцы зямлі Прускай», адпаведна згадвае яго і Мікалай фон Ерошын у рыфмаванай нямецкамоўнай версіі гэтай хронікі.

У 1280 годзе, падчас рэйду прускага ландмайстра Мангольда фон Штэрнберга ў ятвяжскую воласць Красіма, Людвіг фон Лібенцэль трапіў у палон да ятвяжскага князя Команта, у тым жа баі загінуў тапіаўскі комтур Ульрых Баўвар і яшчэ чатыры чалавекі. Комант ацаніў здольнасці і адвагу Лібенцэля, ставіўся да яго з павагай, у іх склаліся добрыя адносіны.

Неўзабаве Комант узяў Людвіга на пір, дзе сабраліся ятвяжскія нобілі і адзін з іх, незадаволены прысутнасцю немца, выказваў абразы у яго бок. Нягледзячы на статус палоннага, Лібенцэлю дазволілі паядынак і ён забіў ятвяга. Потым Комант адпусціў Лібенцэля ў Ордэн.

У 1283 годзе Людвіг браў удзел у рэйдзе вялікага маршала Конрада фон Тырберга малодшага на ятвяжскую воласць Сілія (Зліна). Паход быў паспяховы, але цяжка параненага Лібенцэля пакінулі ў снезе, ятвягі знайшлі яго, узялі ў палон, вылекавалі і аддалі пад нагляд нобілю Кантэгерду.

Немцы лічылі Людвіга зніклым без вестак, тым часам ён пасябраваў з Кантэгердам і пераканаў яго прыняць хрысціянства разам з падданымі. Лібенцэль вярнуўся ў ордэнскія ўладанні і прывёў з сабой Кантэгерда і 1600 яго падданых для хрышчэння.

У 1294 годзе Людвіга прызначылі комтурам рагнітскім. Адразу па прызначэнні здзейсніў некалькі паспяховых рэйдаў у землі Вялікага княства Літоўскага. У Аўкштоце пад яго кіраўніцтвам быў знішчаны горад Рамена, які літоўцы лічылі святым. У жамойцкай воласці Паграўда нанёс паразу мясцовым жыхарам і, напэўна, сагнаў шмат коней, бо паграўдцы доўга адчувалі іх нястачу.

У баявых дзеяннях Лібенцэля ў воласці Вайкен загінула шмат мясцовых нобіляў. У выніку ўсе літоўцы, якія жылі на беразе Нёмана ад ракі Нары (напэўна, Нярыса — Віліі) да зямлі Ламоціны[lt], заключылі мір з Ордэнам, абавязаліся выплачваць штогадовую даніну і браць удзел у паходах супраць Вялікага княства Літоўскага.

Пра дзейнасць Лібенцэля пасля 1300 года крыніцы не згадваюць. Вядома толькі, што ў 1321 годзе ён быў комтурам шлохаўскім.

Зноскі
------

1. 1 2  Dorna, 2004, p. 28
2. 1 2 3  Дусбург, 1997, ч. 3, гл. 210
3. 1 2  Fischer, 2010
4. ↑  Дусбург, 1997, ч. 3, гл. 209
5. ↑  Дусбург, 1997, ч. 3, гл. 212
6. ↑  Дусбург, 1997, ч. 3, гл. 217
7. 1 2  Дусбург, 1997, ч. 3, гл. 259

Літаратура
----------

* *Петр из Дусбурга.* Хроника земли Прусской / пер. В. И. Матузовой. — М.: Ладомир, 1997.
* *Maciej Dorna.* Bracia zakonu krzyżackiego w Prusach w latach 1228-1309. — Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2004.
* The Chronicle of Prussia by Nicolaus von Jeroschin: A History of the Teutonic Knights in Prussia, 1190–1331 / Edited by Mary Fischer. — Taylor & Francis Ltd, 2010. — 318 с. — ISBN 9780754653097.
**Бро́нная слабада́** (руск.: Бронная слобода) — гістарычная мясцовасць на тэрыторыі сучаснай Масквы, у паўночна-заходняй частцы Землянога горада, недалёка ад Нікіцкай брамы Белага горада. Месца пасялення майстроў па вырабу броні (адсюль і назва), панцыраў, кальчуг і халоднай зброі ў XVI—XVII стагоддзях. Знаходзілася паміж Малой Нікіцкай і Цвярской вуліцамі і паміж Вялікай Броннай вуліцай і Спірыдонаўскім завулкам.

У 1570 годзе цар Іван IV Грозны пасяліў тут яшчэ іншаземных майстроў-шабельнікаў, паланёных у час Інфлянцкай вайны 1558—1582 гадоў. Сярод іх былі і беларусы. У 1632 годзе налічвала 103 двары. Пазней у слабадзе паселены збройнікі, вывезеныя з Беларусі ў час вайны 1654—1667 гадоў. У выніку гэтага склад насельніцтва слабады да канца XVII стагоддзя змяніўся: тут не засталося ніводнага «бронніка», а жылі пераважна кавалі і збройнікі. Сярод іх беларускія майстры: пішчальнікі (Васіль Быхавец, Максім Іваноў і іншыя), шабельнікі (Рыгор Іваноў, Іван Анісімаў і іншыя), станочнікі (Максім Міхайлаў, Андрэй Трафімаў і іншыя). У 1672 годзе частка беларускіх майстроў пераведзена з Броннай слабады ў наваствораную Мяшчанскую слабаду.

Зброя беларускіх майстроў захоўваецца ў зборы агнястрэльнай зброі Крамлёўскай Аружэйнай палаты.

Першапачаткова Бронная слабада падпарадкоўвалася Прыказу Вялікага палаца, пазней — Збройнай палаце. Да нашых дзён захавалася царква Іаана Багаслова на Броннай (1652—65, 1694; Багаслоўскі завулак, 4). У XVIII стагоддзі слабоды былі скасаваны, на гэтай тэрыторыі пачалі будавацца дамы вяльможаў і ваенных. Назва слабады дайшла да нас у назвах Вялікай і Малой Бронных вуліц. Заняткі насельніцтва Броннай слабады замацаваліся ў назвах Палашоўскага завулка і кірмаша.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  ЭнцВКЛ, 2005

Літаратура
----------

* *Г. В. Прыбытка.* Бронная слабада // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — С. 80. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.
* *Сорокин В.* За Белым городом в Бронной слободе // Наука и жизнь. — 1973. — № 9.
* Бронная слобода // Москва: Энциклопедия / гл. ред. С. О. Шмидт; сост.: М. И. Андреев, В. М. Карев. — М. : Большая российская энциклопедия, 1997. — 976 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-85270-277-3.
* Масква // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
**Панкрэатычная ліпаза** (*ліпаза падстраўнікавай залозы*, англ.: *pancreatic lipase*)) (КФ 3.1.1.3) — стрававальны фермент, які адносіцца да класу гідралаз, падкласу эстэраз. Па дзеянні на ліпіды панкрэатычная ліпаза падобная на пячоначную ліпазу  (руск.) (бел. крыві.

Сінтэз і роля
-------------

Панкрэатычная ліпаза сінтэзуецца ў падстраўнікавай залозе і выдзяляецца ў прасвет дванаццаціперснай кішкі і ў тонкі кішачнік, дзе расшчапляе тлушчы ежы — трыгліцерыды — на гліцэрыну і вышэйшыя тлустыя кіслоты. Такім чынам, гэтая ліпаза з’яўляецца важным ферментам у працэсе пераварвання тлушчаў. Панкрэатычная ліпаза гідралізуе малекулы тлушчаў, якія паступаюць з ежай. Пры захворваннях падстраўнікавай залозы актыўнасць ліпазы значна павышаецца, і ліпаза ў вялікай колькасці пачынае вылучацца ў кроў. Паніжэнне ўзроўню ліпазы можа адбывацца пры анкалагічных захворваннях, акрамя рака  (руск.) (бел. падстраўнікавай залозы, і пры няправільным харчаванні (лішку трыгліцерыдаў ў ежы).

Спасылкі
--------

* Панкреатическая липаза
* Панкреатическая недостаточность Архівавана 8 лютага 2007.

| Гідралазы (КФ3): эстэразы (КФ 3.1) |
| --- |
| 
нуклеаза (дэзоксірыбануклеазы і рыбануклеазы) - 
фосфадыэстэраза - 
ліпаза (ліпапратэінліпаза, панкрэатычная ліпаза, пячоначная ліпаза) - 
фосфаліпаза (A1, A2, B, C, D) - 
сфінгаміеліназа - 
фасфатаза
 |
**Секу Думбія** (нар. 11 лютага 1994, Адзапэ, Кот-д’Івуар) — івуарыйскі футбаліст, паўабаронца ізраільскага клуба «Макабі» з Герцліі.

Клубная кар’ера
---------------

Пачынаў кар’еру ў Кот-д’Івуары, а ў кастрычніку 2014 года перайшоў у малдаўскі клуб «Саксан». Улетку 2015 года далучыўся да іншага малдаўскага клуба — «Зары», з якім выйграў Кубак Малдовы.

У жніўні 2016 года стаў іграком беларускага клуба «Слуцк». Аднак ужо 28 жніўня ў матчы з мінскім «Дынама» (1:1) атрымаў траўму, вярнуўся на поле ў канцы сезона 2016. У пачатку сезона 2017 звычайна выхадзіў на замену, але пазней стаў трывала з’яўляцца ў стартавым складзе каманды. Заставаўся іграком асновы і ў сезоне 2018. 

У снежні 2018 года пакінуў «Слуцк» і неўзабаве падпісаў кантракт з расійскім клубам «Тамбоў». У жніўні 2019 года перайшоў у «Армавір», дзе гуляў да канца сезона 2019/20. У лютым 2021 года папоўніў склад ізраільскага «Хапаэля» з Хадэры.

У пачатку 2022 года быў блізкі да вяртання ў «Слуцк», аднак у выніку пераход не адбыўся. У красавіку 2022 года стаў іграком казахстанскага «Ардабасы», а ў ліпені перабраўся ў «Мактаарал».

У ліпені 2023 года перайшоў у ізраільскі «Макабі» з Герцліі.

Дасягненні
----------

* Малдова Уладальнік Кубка Малдовы: 2016
* Расія Пераможца Першынства ФНЛ: 2019

Заўвагі
-------

1. ↑  Soccerway Праверана 16 чэрвеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24192203'></a>
2. ↑  Ивуарийцы Сенин Себаи и Секу Думбиа пополнили "Слуцк"
3. ↑  "Слуцк" расстался с Думбия и Ауие
4. ↑  Экс-хавбек "Слуцк" Думбия перешел в "Тамбов"

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
**Якаў Пінхусавіч Громер** (10 жніўня 1879, Брэст-Літоўск — 11 красавіка 1933, Мінск) — вучоны ў галіне аналітычнай матэматыкі і рэлятывісцкай фізікі. Доктар філасофскіх навук (1912). Прафесар.

Біяграфія
---------

Я. П. Громер нарадзіўся ў Брэст-Літоўску. Атрымаў рэлігійную адукацыю. Да 1905 года займаўся вывучэннем Талмуда. У 1905—1907 гг. працаваў у Бернскім і Марбургскім універсітэтах. У 1907—1913 гг. вучыўся ў Гётынгенскім універсітэце, вывучаў матэматыку, фізіку і філасофію. У 1914 годзе пад кіраўніцтва Д. Гілберта абараніў доктарскую дысертацыю. У 1915—1927 гг. працаваў у Берліне асістэнтам у Альберта Эйнштэйна, узначальваў кафедру матэматыкі ў Берлінскім універсітэце. З 1928 года па рэкамендацыі Эйнштэйна прыняты прафесарам педагагічнага факультэта ў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. Адначасова з 1931 года вядучы навуковы супрацоўнік у Фізіка-тэхнічным інстытуце Акадэміі навук БССР.

Хварэў на акрамегалію. Памёр 11 красавіка 1933 года ў Мінску.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Я. П. Громеру належаць навуковыя працы ў галіне матэматыкі (алгебра, тэорыя трансцэндэнтных функцый), агульнай тэорыі адноснасці, рэлятывісцкай механікі. Знайшоў неабходныя і дастатковыя ўмовы справядлівасці гіпотэзы Рымана ў аналітычнай тэорыі лікаў (няроўнасці Громера). У час працы ў Берліне Я. П. Громер прымаў удзел у падрыхтоўцы падручнікаў па фізіцы і матэматыцы для школ Палесціны, дапамагаў А. Эйнштэйну ў распрацоўцы тэорыі адноснасці.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Громмер Яков Пинхусович // Сотрудничество Беларусь — ЕС: наука и культура (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — С. 447. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

Спасылкі
--------

* Громмер Яков Пинхусович // Сотрудничество Беларусь — ЕС: наука и культура (руск.)
* *Гостев А. П.* Известные личности Гродно: Vive La Гродно: Монография(недаступная спасылка) / А. П. Гостев. — Херсон: ОЛДИ-ПЛЮС, 2015. — С. 199. — 252 с. — ISBN 978-966-289-054-9 (руск.)
* *Д. Шыфярштэйн* Распрацоўваць тэорыю адноснасці вялікаму вучонаму дапамагаў берасцеец Якаў Громер(недаступная спасылка) // Грамадска-палітычная газета Брэсцкай вобласці «Народная Трыбуна»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сцяпура.
**Сцяпан (Людвіг) Францавіч Сцяпура** (1826—1881) — расійскі медык; стацкі саветнік.

Біяграфія
---------

Людвіг Сцяпура нарадзіўся ў 1826 годзе; па паходжанні быў з мінскай шляхты, па веравызнанні — каталік). Вучыўся ў гімназіі ў Слуцку, затым на медыцынскім факультэце  (руск.) (бел. Імператарскага Харкаўскага універсітэта  (руск.) (бел. дзе знаходзіўся з 1845 па 1850 год, калі і атрымаў ступень лекара, а ступень доктара медыцыны — у 1860 годзе.

З часу выпуску з універсітэта да 1880 года Людвіг Францавіч Сцяпура служыў ваенным лекарам на Каўказе. Падчас руска-турэцкай вайны 1877—1878 ён быў лекарам галоўнай кватэры. Служачы на Каўказе, ён удзельнічаў у заснаванні таварыства лекараў, у якім быў адным з першых членаў-заснавальнікаў.

Сцяпура Л. Ф. выдаў наступныя працы: «*Дызентэрыя як зыход каўказскіх перамежных ліхаманак*» (дысертацыя на ступень доктара медыцыны, Харкаў, 1860); «*Досвед антрапалагічнага даследавання макракефалічных чэрапаў, знойдзеных у магільнях старажытных могілак блізу Мцхета ў Грузіі*» (Казань, 1875 Г.); «*Даклад камітэта па разбору сачынення на прэмію таварыства: „Экскурсія па Таманскім паўвостраве"*» («Зборнік Каўказскага таварыства лекараў» 1871).

Людвіг Францавіч Сцяпура памёр 15 (27) чэрвеня 1881 года.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Сцепура, Степан (Людвиг) Францевич // *Русский биографический словарь* — СПб.: 1912. — Т. 20. — С. 223.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25878602'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21175490'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1960551'></a>
2. 1 2 3 4  Сцепура, Степан (Людвиг) Францевич // Русский биографический словарь : в 25-ти томах. — СПб.—М. 1896—1918. (руск.)
3. ↑  «Материалы по описанию Русско-Турецкой войны 1877—1878 гг.»
4. ↑  «Сборник Кавказского общества врачей», 1881 год.
5. ↑  *Змеев Л. Ф.* «Русские врачи-писатели», тетрадь II, дополнение 1892 года.

Літаратура
----------

* Сцепура, Степан (Людвиг) Францевич // Беларуская біяграфічны слоўнік : у 25 тамах.  — СПб.—М. 1896—1918.
	+ *Змеяў. Л. Ф.* «Рускія лекары-пісьменнікі», сшытак II, СПб. 1886 год.
	+ «Матэрыялы па апісанні Руска-Турэцкай вайны 1877—1878 гг.»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Рускі біяграфічны |
**Селе́навая кіслата** — неарганічная кіслата, H2SeO.

Цвёрдае бясколернае крышталічнае рэчыва. Шчыльнасць 2,95 к/см³. Тэмпература плаўлення 62,4 °C. Пры тэмпературы, большай за тэмпературу плаўлення, раскладаецца. Добра раствараецца ў вадзе. Па сваіх уласцівасцях блізкая да сернай кіслаты, але мае большую акісляльную здольнасць.

Атрыманне
---------

Селенавую кіслату атрымліваюць узаемадзеяннем аксіда селена(VI) з вадой, узаемадзеяннем селена з хлорнай або бромнай вадой, узаемадзеяннем селеністай кіслаты ці аксіда селена(VI) з перакісам вадароду.

Выкарыстанне
------------

Селенавая кіслата выкарыстоўваецца пераважна для атрымання яе солей — селенатаў.

Зноскі
------

1. 1 2 3  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Селенавая кіслата // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 305. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* *Некрасов Б. Н.* Основы общей химии. Т. 1. / изд. 3-е, испр. и доп. — Изд-во «Химия», 1973. — С. 353—354. — 656 с. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780491399 |
**Лі Бён Чхоль** (кар.: 이병철; 12 лютага 1910 — 19 лістапада 1987) — заснавальнік Samsung Group і адзін з найбольш паспяховых бізнесменаў Паўднёвай Карэі.

Біяграфія
---------

Спачатку ён не быў занадта паспяховым. Лі стварыў свой бізнес 1 сакавіка 1938 года, які ён назваў Samsung Trading Co (папярэднік Samsung). Samsung азначае «тры зоркі», што тлумачыць першапачатковы карпаратыўны лагатып.

Да 1945 года «Samsung» перавозіў тавары па ўсёй Карэі і іншых краінах. Кампанія з’явілася ў Сеуле ў 1947 годзе. Гэта была адна з дзесяці найбуйнейшых гандлёвых кампаній. З заваяваннем Сеула паўночнакарэйскай арміяй Лі быў вымушаны перавезці свой бізнес у Пусан. Масавы прыток амерыканскіх войскаў і абсталявання ў Пусан на працягу наступнага года вайны стаў вельмі карысным для транспартнай кампаніі Лі.

У 1961 годзе, калі Пак Чон Хі захапіў уладу, Лі Бён Чхоль быў у Японіі і на працягу некаторага часу ён не вяртаўся ў Паўднёвую Карэю. У рэшце рэшт было падпісана пагадненне і Лі Бён Чхоль вярнуўся, але «Samsung» прыйшлося адмовіцца ад кантролю над набытымі банкамі і прытрымлівацца эканамічных дырэктыў ад урада.

У 1953 годзе ён заснаваў кампанію «Cheiljedang» (Чэіль Чэда; у цяперашні час «CJ Cheiljedang»), якая стала вельмі паспяховай і прыбытковай. Выкарыстаўшы даходы ад «Cheiljedang», ён заклаў шмат іншых кампаній, якія вырабляюць бытавую электроніку і іншыя высокатэхналагічныя тавары.

Пазней у жыцці ён займаў пасаду старшыні Федэрацыі карэйскай прамысловасці і быў вядомы як самы багаты чалавек у Карэі.

Пасля яго смерці яго маёнтак «Хоам» быў адкрыты для публікі і для экскурсій. Яго калекцыя карэйскага мастацтва лічыцца адной з найбуйнейшых і найлепшых прыватных калекцый у краіне, і яна мае шэраг прадметаў мастацтва, якія былі прызнаныя «нацыянальнымі скарбамі» карэйскім урадам. «Хоам» знаходзіцца на невялікай адлегласці ад парку «Everland», самага папулярнага парку забаў у Паўднёвай Карэі («Everland» таксама належыць «Samsung Group»).

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 15920965w · ISNI: 0000 0000 7850 9721 · LCCN: n82145472 · NDL: 00159538 · VIAF: 35808150 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лёс, значэнні.
**Лёс** — у паўсядзённым разуменні, у міфалогіі і ірацыяналістычнай філасофіі незразумелая, недаступная розуму, загадкавая прадвызначанасць падзей і ўчынкаў. У старажытнагрэчаскай міфалогіі ўвасаблялася ў вобразах Мойраў (трох багінь лёсу). Старажытныя рымляне называлі іх Паркамі і верылі ў няўхільную прадвызначанасць усяго, што адбываецца з чалавекам, у яго фатальнасць.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11957809w · GND: 4052333-0 · LCCN: sh85047439 · Microsoft: 2779021329 · NDL: 00574016 · NKC: ph123857 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Саннікаў.
**Якаў Саннікаў** (1780, Усць-Янск — не раней 1812) — рускі прамысловец (здабываў пясца), даследчык Новасібірскіх астравоў.

Адкрыў і апісаў астравы Стаўбавы (1800) і Фадзееўскі (1805). У 1808—1810 гадах удзельнічаў у экспедыцыі М. М. Гедэнштрома. У 1810 годзе перасёк востраў Новая Сібір, у 1811 годзе абышоў востраў Фадзееўскі. Саннікаў выказаў меркаванне аб існаванні на поўнач ад Новасібірскіх астравоў, у прыватнасці ад вострава Кацельны, шырокай зямлі (гл. Зямля Саннікава). Яго ўнук, таксама Якаў Саннікаў, вядомы як мецэнат, які дапамагаў палярным даследчыкам Аляксандру Бунге, Эдуарду Толю, Фрыцьёфу Нансену.

Гл. таксама
-----------

* Праліў Саннікава

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Петрыкаў А. М.* Саннікаў Якаў // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 157—158. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Біяграфія Саннікава

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**Ква́нтавая электро́ніка** — раздзел фізікі, які вывучае працэсы генерацыі і ўзмацнення электрамагнітных хваль на аснове вымушанага выпрамянення квантавых сістэм (атамаў, малекул).

Узнікла на мяжы спектраскапіі і радыёфізікі.
Частка квантавай электронікі, звязаная з аптычным дыяпазонам электрамагнітных хваль, называецца лазерная фізіка.
На базе квантавай электронікі ўзніклі нелінейная оптыка і лазерная спектраскапія, новы імпульс атрымала галаграфія.

Сфарміравалася і пачала развівацца як самастойная галіна навукі і тэхнікі ў 1950-я гады.

Асноўныя аб’екты вывучэння: актыўныя асяроддзі, аб’ёмныя рэзанатары, квантавыя генератары і квантавыя ўзмацняльнікі, пераўтваральнікі частаты і метады
кіравання характарыстыкамі такіх сістэм.

Да квантавай электронікі адносяць таксама пытанні нелінейнага ўзаемадзеяння магутнага лазернага выпрамянення з рэчывам і выкарыстання такога ўзаемадзеяння для пераўтварэння частаты лазернага выпрамянення.

Гісторыя
--------

Працэс вымушанага выпрамянення электрамагнітных хваль адкрыў А. Эйнштэйн (1917); на магчымасць выкарыстання гэтай з’явы для ўзмацнення святла ўказаў В. А. Фабрыкант (1939).

Першая прылада квантавай электронікі — малекулярны генератар на аміяку — створана ў 1954 адначасова ў СССР (М. Г. Басаў, А. М. Прохараў) і ў ЗША (Ч.Таўнс і іншыя).
У 1960 у ЗША створаны першы лазер на рубіне і гелій-неонавы газавы лазер[ru].

У 1959 М. Г. Басаў тэарэтычна абгрунтаваў магчымасць стварэння паўправадніковага лазера і першыя такія лазеры створаны ў 1962—1963.

На Беларусі сістэматычныя даследаванні па квантавай электроніцы праводзяцца з 1961 у
Інстытуце фізікі НАН, БДУ і інш.

Літаратура
----------

* Квантавая электроніка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. С. 210.

Спасылкі
--------

* Квантовая электроника // Физическая энциклопедия.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | NDL: 00569866 · NKC: ph520068 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ленсу.

**Якаў Юр’евіч Ленсу** (нар. 3 студзеня 1950) — беларускі дызайнер, мастацтвазнавец і педагог. Дацэнт кафедры тэорыі і гісторыі дызайна ў БДАМ. Член Беларускага саюза дызайнераў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1950 годзе ў горадзе Шадрынск, Курганская вобласць, Расія. У 1972 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут. З 2020 года з’яўляецца доктарам мастацтвазнаўства.

З 1987 года член Беларускага саюза дызайнераў.

З 2010 года працуе загадчыкам кафедры тэорыі і гісторыі дызайну Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў.

Аўтар дызайну фотаапаратаў «Мінск-3» і «Элікон-535». Мае 18 пасведчанняў на прамысловыя ўзоры. Аўтар больш за 500 навуковых публікацый.

Жыве і працуе ў Мінску.

Літаратура
----------

* *Н.В. Федасеенка.* Белорусский союз дизайнеров. — Мінск: Белорусский союз дизайнеров, 1998. — 316 с. — ISBN 985-6534-01-1.

Спасылкі
--------

* 
*
**Ква́нтавы гіраско́п** — прылада квантавай электронікі для выяўлення і вызначэння велічыні і знака вуглавой скорасці вярчэння або вугла павароту адносна інерцыяльнай сістэмы адліку.

Дзеянне заснавана на гіраскапічных уласцівасцях часціц або хваль (атамных ядраў, электронаў, фатонаў і інш.).
Гэтыя ўласцівасці абумоўлены спінавымі (гл. спін) і арбітальнымі момантамі мікрачасціц і інш.
Карысны сігнал (ён прапарцыянальны скорасці вярчэння) узнікае за кошт прэцэсіі механічнага і магнітнага момантаў мікрачасціц або за кошт узнікнення рознасці фаз ці частот паміж сустрэчнымі хвалямі ў вярчальным контуры.

У навігацыі выкарыстоўваюць лазерныя[ru] квантавыя гіраскопы (адчувальным элементам у іх з’яўляецца кальцавы лазер, які генерыруе дзве сустрэчныя хвалі), валаконна-аптычныя[ru] (заснаваны на выкарыстанні эфекту Саньяка[ru] — зрушэння інтэрферэнцыйных палос у вярчальным кальцавым інтэрферометры);
распрацоўваюцца гіраскопы ядзерныя, электронныя, іонныя, радыеізатопныя, джозефсанаўскія і іншыя.

Літаратура
----------

* Квантавы гіраскоп // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. С. 210.

Спасылкі
--------

* Квантовый гироскоп // Физическая энциклопедия.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 200393948 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Цясноўскі сельсавет.
**Цясно́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лоеўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Цясны.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Лоеўскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Дзяражыцкага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Цясніна (значэнні).
Стрміны, Малыя Карпаты 
**Цясні́на** — глыбокая горная даліна са стромымі непраходнымі схіламі. Як правіла, у цяснінах захоўваецца пагроза сходу лавін, ледавікоў і селевых патокаў. Цясніны ўтвараюцца, калі рака як бы прамывае шчыліну ў горным масіве. У адрозненне ад каньёна ў цясніне дно не цалкам занята ракой (іншую частку дна часта займае лес), таму цясніны нярэдка выконваюць функцыю натуральнага праходу ў горах.

На рэльефах з пакатымі схіламі, аналагам цясніны з'яўляецца лог паміж сопкамі ці горамі, горнымі хрыбтамі.

Гл. таксама
-----------

* Каньён

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Цясніна