recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Паўловіч.

**Іван Міхайлавіч Паўловіч** (7 сакавіка 1896, в. Старое Сяло, Мсціслаўскі раён — 19 ліпеня 1944) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

У арміі з 1915 г. у Чырвонай Арміі з 1919 г.. Удзельнік Грамадзянскай вайны, потым у пагранічных войсках на Далёкім Усходзе. Скончыў Вышэйшую паграншколу НКУС у 1928 г. Школу ўдасканалення камсаставу НКУС у 1938 г.. З 1943 г. на Цэнтральным, Беларускім і 1-м Беларускім франтах. Удзельнік Курскай бітвы. Намеснік камандзіра стралковай дывізіі палкоўнік Паўловіч Іван Міхайлавіч вызначыўся пры вызваленні Беларусі. 24.06.1944 г. падняў батальён на прарыў варожай абароны на рацэ Друць каля горада Рагачоў і захапіў траншэі праціўніка, 29.06.1944 г. арганізаваў фарсіраванне ракі Бярэзіна, у ліку першых уварваўся ў Бабруйск; 19.07.1944 г. на паўднёвазаходнім напрамку ад Брэста ўзначаліў полк, які адбіў атаку 60 варожых танкаў. Загінуў у гэтым баі.

Прэзідыум Вярхоўнага Савета СССР Указам ад 6 красавіка 1945 г. пасмяротна прысвоіў Паўловічу Івану Міхайлавічу званне Героя Савецкага Саюза.

Памяць
------

У гонар І. М. Паўловіча названы вуліцы ў гарадах Мсціслаў і Хабараўск.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Паўловіч Іван Міхайлавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — С. 207. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).
* Паўловіч Іван Міхайлавіч // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 490. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
* Павлович И. М. // Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — С. 223. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.

Спасылкі
--------

Іван Міхайлавіч Паўловіч на сайце «Героі краіны»(Праверана 23 красавіка 2010)
**«*Despacito*»** (з ісп.  «Паволі») — песня пуэртарыканскіх музыкантаў Луіса Фонсі і Дэдзі Янкі. 

Была запісана ў 2017 годзе на іспанскай мове і адразу стала штампаваць рэкорды. За першыя тры месяцы яна мела 3 мільярды праглядаў на «*YouTube*», а за год — ужо 5 мільярдаў. Да 2022 года колькасць праглядаў «*Despacito*» на «*YouTube*» дасягнула 8 мільярдаў, што больш, чым насельніцтва Зямлі.

Песня займела шмат кавераў.

Зноскі
------

1. ↑  Nashaniva.com

Спасылкі
--------

* Luis Fonsi — «Despacito» ft. Daddy Yankee  (афіцыйны кліп)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Deezer · Last.fm · SoundCloud |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · MetroLyrics · MusicBrainz · MusicBrainz |
**Яўген Канстанцінавіч Цімчанка** (укр.: Євген Костянтинович Тимченко; 27 кастрычніка (8 лістапада) 1866, Палтава − 22 мая 1948, Кіеў) — украінскі філолаг-русіст і украініст, мовазнавец-украіназнаўца, перакладчык. Акадэмік АН УССР. Член-карэспандэнт АН СССР з 1929. Сапраўдны член Навуковага таварыства імя Т. Шаўчэнкі, член Кіеўскай Старой Грамады (1918—1932), прафесар Кіеўскага ўніверсітэта і Інстытута народнай адукацыі, старшыня Пастаяннай Камісіі па складанні гістарычнага слоўніка украінскай мовы УУАН (з 1918).

(Літаратурны псеўданім — Богун).

Біяграфія
---------

У 1910 годзе скончыў Кіеўскі ўніверсітэт. З 1911 працаваў у Варшаўскім універсітэце, у 1918—1932 — прафесар Кіеўскага ўніверсітэта. У 1919—1948 (з перапынкамі) — навуковы супрацоўнік АН УССР.

У 1938 годзе быў рэпрэсаваны, арыштаваны і пасля суда сасланы ў Краснаярскі край (рэабілітаваны ў 1944 годзе), у 1943 годзе вярнуўся ў Кіеў, з 1944 года працаваў старшым навуковым супрацоўнікам Інстытута мовазнаўства АН УССР. Да 1948 года не друкаваўся, пасмяротна выйшаў яго артыкул «Адна дыялектная асаблівасць ужывання марфемі-ся».

Са спісаў АН быў выключаны і пры жыцці не адноўлены.

Зноскі
------
**Сінабунг** — дзеючы стратавулкан. Размешчаны ў паўночнай частцы вострава Суматра. Вулкан Сінабур знаходзіцца за 60 км на паўднёвы захад ад горада Медан. Вышыня над узроўнем мора — 2460 метраў.

Вывяржэнне вулкана ў 2010 годзе
-------------------------------

Апошняе вывяржэнне пачалося ў ноч на нядзелю 29 жніўня 2010 года, вулкан спаў да гэтага больш 400 гадоў. Зафіксаваны выкіды дыму і попелу на вышыні не меней за 1,5 км. У радыусе 6 км ад вулкана размешчаны 12 вёсак. Вывяржэнне прымусіла каля 12 тысяч жыхароў інданезійскага вострава Суматра пакінуць свае дамы.

Зноскі
------

1. ↑  Lenta.ru: Форум(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* У Інданезіі прачнуўся магутны вулкан Архівавана 13 жніўня 2020. *29.08.2010, MIGnews.com*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**«Dictatus papae»** (лац.: вяршэнства папы) — дакумент, які змяшчае тэкст праграмы **пантыфікату** папы Рыгора VII (1073—1085 гг.), складзены сакавіку 1075 г. У ім Папа прэтэндуе на вярхоўную заканадаўчую і судовую ўладу ў хрысціянскім свеце, а таксама на права скідваць усіх князёў (і мірскіх, і духоўных).

У хуткім часе на сінодзе ён фармальна загадаў адлучыць ад Царквы ўсіх **свецкіх уладароў**, хто вылучаў кандыдатаў на заняцце царкоўных пасад без згоды з царкоўнымі ўладамі. У выніку ўжо ў часы наступнага папы, Гільдэбранда, выбранага па новых правілах і без згоды тагачаснага імператара Генрыха IV (правіў 1056—1106 гг.), распачалася барацьба за інвестытуру, якая вылілася ў захоп Рыму, яго рабаванне сарацынамі, выбраннем антыцэзара і антыпапы..

### Вынікі

Канфлікт выявіў глыбокае супярэчанне паміж свецкімі і духоўнымі ўладамі. «Ён падвяў вызначальную рысу гісторыі наступных стагоддзяў; яму наканавана была пакінуць яшчэ больш даўгавечную спадчыну ў сферах палітычнай думкі і палітычнай традыцыі»..

У выніку супрацьстаяння Піза атрымала прызнанне **муніцыпальных правоў**, што распачала працэс усталявання незалежнасці гарадскіх абшчын гарадоў.

Зноскі
------

1. ↑  (Дэвис, Н. История Европы. -М. 2007, с. 250)
2. ↑  (Кёнигсбергер Г. Г. Средневековая Европа, 400—1500 годы.- М. 2001)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гажыч.
**Яўген Георгіевіч Гажыч** (польск.: Eugeniusz Gażycz; 1789 — 1854) — памешчык.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Гажычаў (Гажыцаў) харвацкага або венгерскага паходжання.

У 1815 г. у званні маёра звольніўся з расійскай арміі. У 1818 годзе разам з жонкай купіў у князя Чартарыйскага (верагодна, Канстанціна) фальварак Сегенеўшчына Брэсцкага павета з 174 душамі мужчынскага полу.

Магіла на могілках у Воўчыне
Пахаваны на могілках у Воўчыне побач з жонкай.

Сям’я
-----

Ажаніўся з Кацярынай з Гансоўскіх (1785—1849), з якой меў двух сыноў:

* Ежы (Георгій) (1819—1877), брэсцкі павятовы маршалак;
* Антон (1823—1855).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Александр Ильин, Елена Игнатюк. Повстанцы Гажичи


| ?Яўген Гажыч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Яўген Гажыч |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
**Халдзе́і** — семіцкае племя, якое насяляла ўзбярэжжа Персідскага заліву на поўдзень ад Вавілоніі (тэрыторыя сучаснага Ірака) у канцы 2-га тыс. да н.э.

Утварылі дзяржаву ў 8 ст. да н.э. Ваявалі з Асірыяй за ўладу над Вавілоніяй. У саюзе з Эламам разбілі войскі асірыйскага цара Саргана II (721 да н.э.); у 709 да н.э. самі разбітыя асірыйцамі. У 626 да н.э. ізноў заваявалі Вавілонію, дзе стала правіць Халдзейская дынастыя (Халдзейскае царства). Пазней асіміляваліся з вавіланянамі.

Літаратура
----------

* Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 11. Футбол — Яя; Дадатак / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1974. — С. 18. — 656 с.: іл. карты.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Касмовіч.
**Яўген Касмовіч** (1922 — ?) — беларускі педагог, удзельнік антысавецкага падпольнага руху.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1922 г. у сялянскай сям'і. Атрымаў сярэднюю спецыяльную адукацыю. Падчас Другой сусветнай вайны заставаўся на акупаванай немцамі тэрыторыі, працаваў настаўнікам у мястэчку Гарадзея ў Нясвіжскім раёне. Належаў да Саюза беларускай моладзі. Пасля вайны праз удзел у СБМ атрымаў забарону ад уладаў працаваць настаўнікам. У 1947 г. пабраўся шлюбам з Верай Касмовіч, разам з якой належаў да падпольнага Саюза змагання за незалежнасць Беларусі — незалежніцкай падпольнай арганізацыі ў Заходняй Беларусі, якая дзейнічала ў 1946—1949 гадах.

Арыштаваны 12 студзеня 1949. Асуджаны ваенным трыбуналам МУС 17 чэрвеня 1949 да 25 гадоў савецкіх канцлагераў з канфіскацыяй маёмасці і 5 гадоў пазбаўлення правоў. Этапаваны ў Паўночна-Усходні лагер МУС Хабараўскага краю.

Вызвалены 30 верасня 1955 г. Далейшы лёс невядомы. Рэабілітаваны пракуратурай Мінскай вобласці 12 снежня 1980 г.. Групавая справа № 18256-с з фотаздымкам захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

Літаратура
----------

* КАСМОВІЧ Яўген Канстанцінавіч // Маракоў Л. У. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991. Энц. даведнік. У 10 т. Т. 4. Кн. 1. — Мн:, 2003. ISBN 985-6374-04-9.
**Халкедон** або **Халкідон** (грэч. Χαλκηδών) — старажытны грэчаскі горад, размешчаны ў Малой Азіі. Заснаваны ў 680 годзе да н.э. У персідскую эпоху вядомы тыран Арыстон, які кіраваў як васал персаў (ён жа кіраваў у Візантыі). 

У 451 годзе ў Халкідоне ў храме вялікамучаніцы Яўфіміі прайшоў Чацвёрты Сусветны сабор, які зацвердзіў цяперашні тэкст Сімвала веры і асудзіў монафізіцтва.

У наш час месца завецца Кадыкёй і з'яўляецца раёнам сучаснага Стамбула. Новая назва перакладаецца як «вёска Кадыя». Лічыцца, што назва паходзіць ад першага кадыя (пракурора) Стамбула, якому была падаравана гэта тэрыторыя ва ўдзел. Магчыма, што назва з'яўляецца атурэчаным варыянтам візантыйскай назвы Халкідон.

Асобы
-----

* Боет — старажытнагрэчаскі скульптар і мастак III—II стст. да н.э.

Гл. таксама
-----------

* Кадыкёй
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Анфімаў.
**Леанід Васільевіч Анфімаў** (нар. 11 красавіка 1954, с. Сіма Юр’еў-Польскага раёна Уладзімірскай вобласці) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі палітэхнічны інстытут (1977), Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя. В. У. Куйбышава (1988). З 1977 па 1984 гады працаваў на розных пасадах на Мінскім аўтамабільным заводзе. З 1984 па 1986 гады з’яўляўся інструктарам прамыслова-транспартнага аддзела Заводскага раённага камітэта КПБ г. Мінска. У 1986—1989 гадах — намеснік старшыні планавай камісіі выканкама Мінскага гарадскога Савета народных дэпутатаў. У 1989—1991 гадах узначальваў творча-вытворчае аб’яднанне «Дызайн».
З 1991 па 2001 гады працаваў на розных пасадах у Мінскім гарвыканкаме. З 2001 па 2003 гады — начальнік галоўнага ўпраўлення кантролю за банкаўскай сістэмай і рынкам каштоўных папер Камітэта дзяржаўнага кантролю. У 2003—2004 гадах — дырэктар Дэпартамента фінансавага маніторынгу Камітэта дзяржаўнага кантролю.

У 2004—2005 гадах з’яўляўся першым намеснікам старшыні Мінскага гарвыканкама. З 2005 па 2006 гады — намеснік Старшыні Камітэта дзяржаўнага кантролю. У 2006—2010 гадах працаваў на пасадзе намесніка Кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. Са снежня 2010 года па кастрычнік 2014 года — першы намеснік Старшыні Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь.

14 кастрычніка 2014 года прызначаны Старшынёй Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь. Заставаўся на пасадзе да чэрвеня 2020 года.

Узнагароды
----------

* Ордэн Пашаны (8 студзеня 2020).

Зноскі
------

1. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 8 студзеня 2020 г. № 7 «Аб узнагароджанні» Архівавана 12 лютага 2021.

Спасылкі
--------

* Старшыня Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь Анфімаў Леанід Васільевіч(недаступная спасылка)

| Старшыні Камітэта дзяржаўнага кантролю Беларусі |
| --- |
| 
* Мікалай Дамашкевіч (1996—1998)
* Андрэй Кабякоў (1998—2000)
* Анатоль Тозік (2000—2006)
* Зянон Ломаць (2006—2010)
* Аляксандр Якабсон (2010—2014)
* Леанід Анфімаў (2014—2020)
* Іван Тэртэль (2020)
* Васіль Герасімаў (з 2020)

 |
**«Механі́чны апельсі́н»** (англ.: A Clockwork Orange) - раман-антыутопія англійскага пісьменніка Энтані Бёрджэса, напісаны ў 1962 годзе. Раман стаў шырока вядомым дзякуючы знакамітай экранізацыі, зробленай рэжысёрам Стэнлі Кубрыкам у 1971 годзе.

Гісторыя напісання і назвы
--------------------------

Энтані Бёрджэс напісаў свой раман адразу пасля таго, як дактары паставілі яму дыягназ пухліна мозга і заявілі, што жыць яму засталося не больш за год. Гэтая акалічнасць істотна адлюстравалася сюжэце рамана. Сам Бёрджэс казаў, што гэты твор, наскрозь прасякнуты болем.
Назва механічны апельсін ужываецца ў пераносным сэнсе і азначае чалавека, пазбаўленага свабоды выбара, волі.
Мяркуецца, што словозлучэнне пайшло са слэнгу лонданскіх кокні. Таксама можна заўважыць паралелі з малайскай мовай (аўтар сем год пражыў ў Малайзіі), дзе слова «orang» значыць «чалавек», а на англійскай «orange» — «апельсін»

Сюжэт
-----

Падзеі разгортваюцца ў недалёкай будучыні (адносна 70-ых) у Англіі. Раман складаецца з трох частак і апавядае пра незвычайнага хлопца-падлетка Алекса. У першай частцы аўтар уводзіць нас у страшны свет будучыні і апісвае злачынствы Алекса і ягонай банды. У другой частцы Алекс трапляе ў турму, дзе яму прапануюць правесці эксперымент, прайсці адмысловы "курс лячэння" пасля якога ён зможа выйсці на волю. У трэцяй апісваецца новае жыццё Алекса пасля турмы.

Мова рамана
-----------

Раман напісаны даволі незвычайнай мовай - сумесь англійскай і рускай. Так званы "надсат", моладзевы слэнг "надсатых" (наццатых), то бок тынэйджэраў.
Аўтар выказаў меркаванне, што ў будучыню сферы ўплыву славяна-цыганскай культуры значна пашырацца і гэта закране перш за ўсё мову. Аднак слэнг пашыраны толькі сярод маладзейшага пакалення, і можна заўважыць што сярод дарослых ён застаецца незразумелым.
У англійскім тэксце сярод іншых ужываюцца такія словы як "korova", "ruki", "litso", "starikashka", "drug", "zavedenije" ды інш. У перакладзе на расійскую часцей за ўсё гэтыя словы замяняюцца адпаведнымі англійскімі, ці пішуцца лацінкай, што вылучае іх сярод рускамоўнага тэксту. 
Таксама ў рамане згадваюцца знакамітыя расійскія мясціны, як, напрыклад, Парк Перамогі.

Экранізацыя
-----------

У 1971 годзе раман быў экранізаваны рэжысёрам Стэнлі Кубрыкам. Роль Алекса выконвае акцёр Малькольм Макдауэл, для якога гэтая экранізацыя стала першай сур'ёзнай работай. Гэты фільм стаў класічным і займеў вялікую папулярнасць, адразу стаўшы часткай моладзевай культуры 70-ых. Фільм атрымаў 5 узнагарод і 16 намінацыі. Праз масавыя беспарадкі, што пачаліся адразу пасля прэм'еры, а таксама праз вялікую колькасць гвалту і непрыстойных сцэн, фільм быў забаронены судом Вялікабрытаніі.

  

Таксама паводле кнігі былі пастаўленыя шматлікія тэатральныя пастаноўкі.

Мастацкая каштоўнасць
---------------------

Твор мае вялікую мастацкую каштоўнасць. У ім паднятыя вострыя пытанні агрэсіі ў сучасным грамадстве, чалавечай волі. Што прымушае чалавека чыніць гвалт? Ці мае нехта права пазбаўляць чалавека свабоды выбару, волі няхай нават з мэтай пакарання і выпраўлення?

Спасылкі
--------

* старонка на IMDB
**«Халг газеты»** (азерб.: Xalq qəzeti — *«Народная газета»*) — грамадска-палітычная газета на азербайджанскай мове, якая выдаецца ў Азербайджане. Газета асвятляе грамадска-палітычныя падзеі, што адбываюцца ў Азербайджане і за яго межамі.

Газета выходзіць з 29 жніўня 1919 года пад назвай «Камуніст». Да ўсталявання савецкай улады ў Баку (1920) выходзіла падпольна. У пачатку 1990-х атрымала сучасная назва. У савецкі час была друкаваным органам Камуністычнай партыі Азербайджанскай ССР. У газеце друкавалі свае артыкулы Джафар Джабарлы, Мамед Саід Ардубадзі, Нарыман Нарыманаў.

Узнагароджана ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга Азербайджанскай ССР (1923) і ордэнам «Знак Пашаны» (1969 ).

Зноскі
------

1. 1 2  «Народнай газеце» Азербайджана — 90 гадоў
2. ↑  Вялікая Савецкая Энцыклапедыя
**Яўген Занкавіч** (**Аўген Занкавіч, Занковіч**) (21 кастрычніка 1923 — 7 снежня 1997) — беларускі грамадскі і эміграцыйны дзеяч. Сябра Беларускай незалежніцкай партыі і кіраўнік Саюза беларускай моладзі у Паставах. Другі віцэ-прэзідэнт Беларускай цэнтральнай рады.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 21 кастрычніка 1923 года ў Шаркаўшчыне ў Навагрудскім ваяводстве Польскай Рэспублікі. Быў малодшым сынам у сям’і праваслаўнага святара Міхаіла Занкавіча. 

Падчас Другой сусветнай вайны, пасля прыходу немцаў вучыўся ў Пастаўскай настаўніцкай семінарыі. Далучыўся да Саюза беларускай моладзі, быў прызначаны кіраўніком СБМ у Паставах. Стаў сябрам нелегальнай Беларускай незалежнай партыі, а таксама сябрам Замежнага сектару БНП.

Летам 1944 года эвакуяваўся ў Германію. Пасля вайны жыў у беларускім лагеры ў Ватэнштэце, быў кіраўніком лагернай паліцыі, а таксама адным з арганізатараў валейбольнай каманды «Нёман». У канцы 1940-х пераехаў у ЗША ў Саўт-Рывер. Удзельнічаў у грамадскім жыцці беларусаў у Нью-Джэрсі, спяваў у беларускім царкоўным і свецкім хорах. У верасні 1954 года пасля 14-га Пленума БЦР быў прызначаны намеснікам старшыні прэзідыума пленума, то бок віцэ-прэзідэнтам. 

Памёр 7 снежня 1997 года. Пахаваны на Беларускіх могілках у Саўт-Рыверы. Пакініў пяць дачок.

Зноскі
------

1. ↑  *Сяргей Ёрш*. Вяртаньне БНП. Асобы і дакумэнты Беларускай Незалежніцкай Партыі **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 25 ліпеня 2019.
2. ↑  Эміграцыйная гісторыя ў асобах. 21 кастрычніка. Аўген Занкавіч **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 20.10.2019.
У фізіцы **механічная энергія** апісвае суму патэнцыйнай і кінетычнай энергій, якія маюцца ў кампанентах *механічнай сістэмы*. Механічная энергія — гэта энергія, звязаная з рухам аб'екта або яго становішчам, якая мае здольнасць выконваць механічную работу.

Захаванне механічнай энергіі
----------------------------

Закон захавання механічнай энергіі сцвярджае, што калі цела ці сістэма падвяргаецца дзеянню толькі кансерватыўных сіл, то поўная механічная энергія гэтага цела ці сістэмы застаецца пастаяннай. У ізаляванай сістэме, дзе дзейнічаюць толькі кансерватыўныя сілы, поўная механічная энергія захоўваецца.

Адрозненне ад іншых відаў энергіі
---------------------------------

Класіфікацыя энергіі па розных «тыпах» часта адпавядае межам абласцей даследавання ў прыродазнаўчых навуках.

* Хімічная энергія — від патэнцыйнай энергіі, накопленай у хімічных сувязях. Вывучаецца ў хіміі.
* Ядзерная энергія — энергія, накопленая ва ўзаемадзеяннях часціц у атамным ядры. Вывучаецца ў ядзернай фізіцы.
* Электрамагнітная энергія — у выглядзе электрычных зарадаў, магнітных палёў і фатонаў. Вывучаецца ў тэорыі электрамагнетызму.
* Розныя формы энергіі ў квантавай механіцы, напрыклад, энергетычныя ўзроўні электронаў у атаме.

Зноскі
------

1. ↑  Prentice Hall *Science Explorer* (motion, forces, and energy)
2. ↑  Resnick, Robert and Halliday, David (1966), *Physics*, Section 8-3 (Vol I and II, Combined edition), Wiley International Edition, Library of Congress Catalog Card No. 66-11527
3. ↑  Jain, Mahesh C. (2009). *Textbook of Engineering Physics (Part I)*. PHI Learning Pvt. Ltd.. p. 11. ISBN 8-120-33862-6. . , Chapter 1, p. 11
Порцік Славы, выгляд знізу
Хрыстос Уседзяржыцель
**По́рцік Сла́вы** сабора Сант'яга-дэ-Кампастэла — раманскі порцік, створаны Майстрам Матэа  (ісп.) (бел. і яго майстэрняй па заказу караля Галісіі і Леона Фернанда II  (ісп.) (бел. паміж 1168 і 1188. Першая дата запісана ў дакуменце, падпісаным Фернанда II 23 лютага 1168, у якім ён дае Матэа зарплату за сваю працу па будаўніцтве базілікі Санцьяга (дакумент захоўваецца ў музеі сабора). Другая дата пазначана на перакладзіне.

Для стварэння порціка Матэа распрацаваў новы склеп.

На 1 красавіка 1188 года размешчаныя перамычкі порціка, як паказана ў вышэйзгаданай рэгістрацыі. Аднак папаўненне было адкладзена да 1211 года, у якім храм быў асвячоны ў прысутнасці караля Альфонса IX.

Арыгінальны порцік быў распісаны ў раманскай вобразнасці, пафарбаваны ў белы, чорны, чырвоны, сіні і залаты колеры, задакументаваныя некалькі рэстаўрацый жывапісу, у XV і XVI стагоддзях, а таксама адна, здзейсненая Крыспінам Эвеліна ў 1651 годзе, падчас якой рэстаўрыраваныя рукі, ногі і твары святых за 130 дукатаў. З часам гэтыя колеры амаль цалкам зніклі. Розныя рэстаўрацыйныя працы, якім быў падвергнуты порцік і якія праводзяцца з 2009 года, выявілі карціны, намаляваныя пасля яго стварэння, а таксама часткі, дзе захавалася арыгінальная фарба, якая была цалкам схаваная пад назапашаным пылам.

Зноскі
------

1. 1 2  Ao rescate da gloria do Pórtico, 5º parágrafo

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Порцік Славы
* O Pórtico da gloria en «Rincones de Santiago»
* O Pórtico da Gloria no Victoria and Albert Museum
* Alfredo Eiras: «Músicos do Pórtico da Gloria», na colección *Debuxos de Galicia* IV
* *El Pórtico de la Gloria* (parte 1ª; 12:19 minutos) (parte 2ª; 11:41 minutos). Conferencia de Francisco Prado-Vilar no Instituto Cervantes de Berlín, co gallo da expoición «Pórtico virtual», xuño 2011. (ісп.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4224748-2 · LCCN: sh95008645 · VIAF: 609145857107322922347 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Новік.
**Яўген Канстанцінавіч Новік** — беларускі гісторык, педагог. Доктар гістарычных навук (1989), прафесар (1991).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і ў вёсцы Рахавец (Цяпер — Навагрудскі раён, Гродзенская вобласць, Беларусь).
У 1962 г. скончыў Мінскі педагагічны інстытут імя М. Горкага. З 1962 года працаваў настаўнікам, выкладаў у Навагрудскім гандлёва-эканамічным тэхнікуме. У 1967—1970 навучаўся ў асперантуры.

З 1970 года працаваў у Мінскім педагагічным інстытуце, Мінскім інстытуце культуры, Рэспубліканскім міжгаліновай інстытуце павышэння кваліфікацыі кіруючых работнікаў і спецыялістаў галін народнай гаспадаркі.

У 1988 абараніў доктарскую дысертацыю.

З 1989 па 2013 гады быў загадчыкам кафедры гуманітарных дысцыплін Беларускага дзяржаўнага універсітэта інфарматыкі і радыёэлектронікі, у цяперашні час працуе прафесарам на гэтай кафедры.

Займаў пасаду старшыні Экспертнага савета па гістарычных навуках ВАК Рэспублікі Беларусь.

Навуковая і педагагічная дзейнасць
----------------------------------

Займаецца даследаваннем гісторыі палітычных партый, арганізацый і рухаў Беларусі, праблемы станаўлення народнай адукацыі Беларусі, пытанняў найноўшай гісторыі Беларусі, методыкі выкладання гісторыі ў вышэйшай і сярэдняй школе.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны знака «Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь».

Зноскі
------

1. ↑  История Кафедры гуманитарных дисциплин БГУИР(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* Историки Беларуси в начале XXI столетия : биобиблеогр. справ./Корзенко Г.В/. — Мн.: Белорус. наука, 2007. — С. 272-273. — 470 с. — ISBN 978-985-08-0855-4.
* Новік Яўген Канстанцінавіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. — Т. 5.: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн імя Петруся Броўкі, 1999. — С. 332.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 141413069 · LCCN: no98132404 · NUKAT: n2002094849 · VIAF: 39002732 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ульянаўка.

**Улья́наўка** — рака ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці і Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці, правы прыток ракі Дняпро. Даўжыня 19 км. Плошча вадазбору 106 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 3,2‰. Пачынаецца ў вёсцы Балотавічы Аршанскага раёна, вусце на ўсходняй ускраіне аграгарадка Александрыя Шклоўскага раёна. Асноўныя прытокі — рэкі Вілейка (справа) і Машарня (злева). Рака цячэ па паўднёвай ускраіне Аршанскага ўзвышша. У аграгарадку Зубрэвічы і вёсцы Хімы на рацэ створаны сажалкі.

Зноскі
------

1. ↑  Агульная характарыстыка рачной сеткі Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  (руск.)

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Новікаў.
**Яўген Віктаравіч Новікаў** (нар. 1956, г. Крычаў, Магілёўская вобласць) — беларускі палітык, і грамадскі дзеяч, дэпутат Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання.

Біяграфія
---------

Адукацыю атрымаў у Мінску, скончыўшы медыцынскі інстытут і юрыдычны факультэт БДУ.

У 1980 годзе пачаў працаваў доктарам у 4-й сталічнай клінічнай бальніцы.

1990 годзе на выбарах ў Вярхоўны Савет БССР 12-га склікання вылучыўся кандыдатуру па сталічнай Лермантаўскай выбарчай акрузе № 13 і па выніках другога тура стаў дэпутатам, займаў пасаду сакратара пастаяннай камісіі па заканадаўстве.

10 лістапада 1992 года стварыў і узначаліў Беларускую Лігу правоў чалавека.

З пачатку 2000-х гадоў працуе ў Белтэлерадыёкампаніі, як пазаштатны аўтар. З зімы 2001 года вёў аўтарскую праграму «Правы чалавека: погляд у свет».

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* «Амерыканскія горкі» аднаго «праваабаронцы»
**Пражскія дэфенестрацыі** — (чэшск.: Pražská defenestrace, ням.: Prager Fenstersturz — літаральна «Пражскае выкіданне з акна») — акты выкідання людзей праз акно ў Празе ў розныя перыяды гісторыі Чэхіі. Першы адбыўся ў 1419, а другі ў 1618 годзе. Абодва выклікалі працяглы канфлікт ўнутры Чэхіі і за яе межамі. Дэфэнестрацыя з'яўляецца актам выкідання каго-небудзь ці чаго-небудзь праз акно.

Першая пражская дэфенестрацыя
-----------------------------

Першая пражская дэфенестрацыя — забойства сямі членаў гарадской рады Прагі натоўпам радыкальных гусітаў 30 ліпеня 1419.
Ян Жэліўскі, гусіцкі святар у царкве Панны Марыі Снежнай, вывеў сваю паству на працэсію па вуліцах Прагі каля Новай ратушы (Novoměstská radnice) на Карлавай плошчы. Члены гарадскога савета адмовіліся вызвалиць гусіцкіх зняволеных, якія ўтрымліваліся ў няволі. Падчас шэсця працэсіі ў Жэліўскага з акна Ратушы быў кінуты камень.. Гэта прывяло натоўп ў лютасць. Людзі ўварваліся ратушу. Апынуўшыся ўнутры залы, яны выкінулі суддзю, бургамістра і яшчэ трынаццаць чальцоў гарадской Рады з акна на вуліцу, дзе яны былі забітыя ў выніку падзення або былі дабітыя натоўпам.

Спасылкі
--------

1. ↑  Wolfsgrüber, C. (1907). "The Austro-Hungarian Monarchy". The Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company. Retrieved 11 August 2014
2. ↑  Wolfsgrüber, C. (1907). "The Austro-Hungarian Monarchy". The Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company. Retrieved 11 August 2014
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Карасёў.

**Андрэй Карасёў** (нар. 26 мая 1991, Брэст) — беларускі футбаліст, паўабаронца.

Клубная кар’ера
---------------

Гуляў у асноўным за дубль брэсцкага «Дынама» (потым «Брэст»), а ў 2010 годзе з’яўляўся на полі і ў асноўным складзе. У жніўні 2012 года перайшоў у арэнду ў пінскую «Хвалю», у красавіку 2013 года арэнда была падоўжана. У складзе «Хвалі» Андрэй стаў іграком асновы.

У сакавіку 2014 года зноў быў арандаваны пінчукамі. Па выніках сезона 2014 «Хваля» страціла месца ў Першай лізе. У студзені 2015 года Андрэй вярнуўся ў «Дынама», аднак не здолеў замацавацца ў камандзе. У выніку, сезон 2015 распачаў у складзе «Кобрына». Аднак па заканчэнні сезона «Кобрын» зняўся з рэспубліканскіх спаборніцтваў, а Андрэй спыніў прафесійную кар’еру.

З пачатку 2020 года стаў выступаць за клуб «Першы Рэгіён» у Другой лізе, а ў пачатку 2021 года далучыўся да «Брэстжылбуда», дзе гуляў да канца сезона.

Зноскі
------

1. ↑  Andrey Karasev // Transfermarkt — 2000.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  "Волна" пополнилась ещё тремя футболистами
3. ↑  ПОДГОТОВКА К СЕЗОНУ - 2015 НАЧАЛАСЬ Архівавана 4 красавіка 2015.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Аршанскі.
**Бэр Аршанскі** (30 лістапада 1883, Гарадок — 15 лістапада 1945, Масква) — беларускі савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч, літаратар.

Біяграфічны нарыс
-----------------

Нарадзіўся на Віцебшчыне ў яўрэйскай сям’і. Працоўную біяграфію пачаў пераплётчыкам. З юнацкіх гадоў уключыўся ў рэвалюцыйную дзейнасць. З 1902 г. жыў у Рызе. У 1903 уступіў у Бунд. У 1908 пераехаў у Вільню. З 1913 у Санкт-Пецярбургу, друкаваўся ў нелегальным друку. Вёў рэвалюцыйную прапаганду, за што неаднаразова арыштоўваўся. У 1918 накіраваны ў Віцебск сакратаром губкама РСДРП. З’яўляўся членам Віцебскага губернскага Савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў. У 1919 на падпольнай рабоце ў Літве. Да пачатку 1920-х гадоў пераехаў у Мінск. З 1920 намеснік старшыні выканкама Мінскага гарадскога Савета, наркам працы БССР. У 1925—1926 гады рэдагаваў газету «Октобэр» («Кастрычнік», выдавалася на ідыш). Быў намеснікам загадчыка агітацыйна-прапагандысцкага аддзела ЦК КП(б)Б. Член ЦВК БССР (1920—1926). У 1927 годзе накіраваны на партыйную работу ў Свярдлоўск. З 1929 года зноў у Мінску. Працаваў загадчыкам яўрэйскага сектара АН БССР. У 1930-ыя гады пабываў на Калыме.

Творчасць
---------

Літаратурную працу пачаў у Вільні, дзе выдаў некалькі п’ес, у тым ліку драму «Пачатак усходу» пра рэвалюцыйныя падзеі 1905—1906 г. Апублікаваў некалькі зборнікаў займальных апавяданняў для дзяцей. Некаторыя з іх прысвечаны Кастрычніцкай рэвалюцыі, грамадзянскай вайне.

Даследаваў яўрэйскую літаратуру Беларусі, праблемы тэатра.

П’еса Б. Аршанскага «Кроў» ставілася на сцэне яўрэйскага тэатра БССР.

Пісаў на ідыш, беларускай і рускай мовах.

Бібліяграфія
------------

* Арцём / Б. Аршанскі. — М. 1932.
* Вечны сон : п’еса / Б. Аршанскі. — Вільна, 1909.
* В мундштуке папиросном : рассказ / Б. Оршанский // Звязда. — 1925. — 19 ліп.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Аршанскі Бэр // Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. / пад рэд. А. В. Мальдзіса. — Мн. 1992. — Т. 1. — С.
* Аршанскі Бэр // Памяць : Гарадоцкі р-н : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад. С. І. Садоўская; рэдкал. Н. А. Бурунова [і інш.]. — Мн. 2004. — С. 281—282.
* Аршанскі Бэр Эмануілавіч // Маракоў Л. Рэпрэсаваныя лiтаратары, навукоўцы, работнiкi асветы, грамадскiя i культурныя дзеячы Беларусi. 1794—1991. Кн.1.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 8422 7050 · LCCN: n98092225 · NTA: 297297252 · VIAF: 72145910094027021538 |
**Празерпіна** (лац.: Proserpina) — у старажытнарымскай міфалогіі багіня падземнага царства, адпаведная старажытнагрэчаскай Персефоне, дачка Юпітэра і Цэрэры, пляменніца і жонка Плутона (Дыта). Па адной версіі, імя яе — лацінізаванае грэчаскае «Персефона». Па іншаму тлумачэнню, так называлася рымская багіня, якая паспрыяла росту (*proserpere*) семені і зліўшыся пазней, па ўвядзенні грэчаскіх культаў, з багіняй Персефонай.

Джавані Ларэнца Берніні. «Выкраданне Празерпіны»
Паводле легенды, Празерпіны, дачка багіні збожжа Цэрэры, збірала касачы, ружы, фіялкі, гіяцынты і нарцысы на лузе са сваімі сяброўкамі, калі яе заўважыў, загарэўся любоўю, Плутон, цар падземнага свету. Ён памчаў яе на калясніцы, прымусіўшы бездань разгарнуцца перад імі і Празерпіны была вынесеная ў падземнае царства. Плутон вымушаны быў адпусціць яе, але даў спазнаць ёй зярнятка гранату, каб яна не забылася царства смерці і вярнулася да яго. З той пары Празерпіна палову года праводзіць у царстве мёртвых і палову — у царстве жывых.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Празерпіна

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) · Brockhaus · Universalis · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | GND: 11851122X · LCCN: no2014090168 · SUDOC: 028106628 · VIAF: 25393445, 309846750, 190479477 |
**Праз мастацтва — да міру і ўзаемапаразумення** — узнагарода якую атрымліваюць дзеячы культуры і мастацтва, творчыя калектывы, арганізацыі, якія ўнеслі значны ўклад ва ўмацаванне міжнароднага культурнага супрацоўніцтва, прапаганду дасягненняў і ўзораў сусветнай мастацкай культуры, заснаваных на гуманістычных ідэалах і каштоўнасцях.

Узнагарода ўручаецца прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь або ўпаўнаважанай ім службовай асобай на цырымоніі ўрачыстага адкрыцця Міжнароднага фестывалю мастацтваў «Славянскі базар у Віцебску».

Кавалеры ўзнагароды:

* 2005 — Андрэй Пятроў
* 2006 — Ала Пугачова
* 2007 — Сафія Ратару
* 2008 — Аляксандра Пахмутава
* 2009 — Валерый Лявонцьеў
* 2010 — Уладзімір Мулявін і Песняры
* 2011 — Ігар Лучанок
* 2012 — Леў Лешчанка
* 2013 — Эдзіта П’еха
* 2014 — Надзея Бабкіна
* 2015 — Палад Бюльбюль аглы
* 2016 — Міхаіл Фінберг і Нацыянальны акадэмічны канцэртны аркестр Беларусі
* 2017 — Тамара Гвердцытэлі
* 2018 — Ружа Рымбаева
* 2019 — Таісія Павалій
* 2020 — Філіп Кіркораў
* 2021 — Мікалай Баскаў
* 2022 — Анатоль Ярмоленка
* 2023 — Алена Спірыдовіч

Імёны ўладальнікаў узнагароды ўвекавечаны на «Алеі зорак» каля амфітэатра.

Спасылкі
--------

* Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь
* Алея зорак Афіцыйны сайт
**Дзяржаўная ўстанова адукацыі «Празароцкая дзіцячы сад-сярэдняя школа імя І. Ц. Буйніцкага»** — установа сярэдняй адукацыі ў аграгарадку Празароках Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці.

Гісторыя
--------

Школа, 1930 год
Гісторыя школы пачынаецца з XVII стагоддзя, калі манахі заснавалі ў Празароках францысканскі кляштар. Пры кожным кляштары ў той час існавала школа.

У 1885 годзе у аграгарадку з’явілася гмінная школа. Яна ўтрымлівалася за кошт дзяржаўнага казначэйства і сялян.

У 1900 годзе было адкрыта народнае вучылішча. У сярэднім настаўнік у той час праводзіў 30 урокаў у тыдзень, гадавы заробак складаў 360 рублёў. У 1900—1901 навучальным годзе вучылішча наведвалі 57 хлопчыкаў і 7 дзяўчынак. Навучальны год працягваўся 127 дзён.

У 1920—1930 гадах у Празароках дзейнічала школа з сямігадовым тэрмінам навучання.

У другой палове 1930-х гадоў для сямігодкі быў пабудаваны новы будынак, у якім было 7 класных пакояў, вестыбюль, калідор, настаўніцкая і кватэра для дырэктара з асобным уваходам. У школе карысталіся наступнымі падручнікамі: «Біблія», «Слова божае», «Агародніцтва», «Анатомія чалавека». Навучанне вялося на польскай мове. У школе навучалася больш за 200 дзяцей.

Са студзеня 1940 года выкладанне вялося на рускай і беларускай мовах. У 1947 годзе школа набыла статус сярэдняй.

У 1950-х гадах установа адукацыі размяшчалася ў 3-х драўляных будынках, адзін з якіх быў двухпавярховым. На першым паверсе размяшчаліся настаўніцкая, бібліятэка, кабінет дырэктара, на другім — 3 класныя пакоі.

У 1964 годзе быў пабудаваны сучасны будынак школы.

Зноскі
------

1. ↑  Дзіцячы сад-сярэдняя школа імя І. Ц. Буйніцкага Празароцкая

Спасылкі
--------

* *Берніковіч, Д.* Школа з багатай гісторыяй / Д. Берніковіч // Витебские вести. — 2014. — 15 нояб. — С. 10.
* *Гінько, В.* Слова краязнаўцы / В. Гінько // Літаратура і мастацтва. — 2012. — 2 лістап. — С. 22.
* *Ляшук, С.* Зорачкі з Празарок / С. Ляшук // Витебские вести. — 2015. — 2 июля. — С. 10.
* *Сідаровіч, Г.* У краіне празораў / Г. Сідаровіч // Настаўніцкая газета. — 2018. — 2 чэрв. — С. 16.
**Камуністычная партыя В’етнама** (в’етн.: Đảng Cộng sản Việt Nam) — кіруючая камуністычная партыя ў В’етнаме.

Заснавана на ўстаноўчай канферэнцыі 3 лютага 1930 года ў Ганконгу як *Камуністычная партыя Індакітая*. У красавіку 1931 года КПІК была прынята ў Камінтэрн.

У маі 1941 года ва ўмовах японскай акупацыі КПІК на чарговым пленуме ЦК прыняла рашэнне аб стварэнні Лігі барацьбы за незалежнасць В’етнама. Барацьба супраць японскага і французскага каланіяльнага панавання ў канчатковым выніку прывяла да жнівеньскай рэвалюцыі 1945 года. У 1951 годзе, падчас Індакітайскай вайны, КПІК пераназываецца ў *Партыю працоўных В’етнама*. Сучасную назву партыя прыме толькі пасля заканчэння В’етнамскай вайны.

У 1986 годзе на 6-м з’ездзе КПВ быў прыняты новы курс партыі, названы «палітыкай абнаўлення», якая складалася ў адмове ад планавай эканомікі і плаўным пераходзе да рыначнай эканомікі.

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* *Новакова О. В. Цветоў П. Ю.* 2 // Гісторыя В’етнама. — М. 1995.

Спасылкі
--------

* Сайт КПВ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119851407 · ISNI: 0000 0001 1958 1149 · LCCN: n82093753 · SUDOC: 027911039 · VIAF: 154381370 |
**Камуністычная партыя Індыі (марксісцкая)** (КПІ(М); англ.: Communist Party of India (Marxist); хіндзі: *Bharat ki Kamyunist Party (Marksvadi)*), палітычная партыя Індыі, заснавана ў 1964 у выніку расколу Камуністычнай партыі Індыі (КПІ).

Прычынай расколу сталі дактрынальныя супярэчнасці паміж левым і правым крыламі КПІ. Крызіс паглыбіўся ў канцы 1950-х пры актыўным умяшальніцтве кітайскіх камуністаў (Камуністычная партыя Кітая падвергла крытыцы КПІ на маскоўскай нарадзе кампартый у 1957 за ўдзел у буржуазна-дэмакратычнай палітычнай сістэме Індыі). Інда-кітайская вайна 1962 паскорыла развіццё крызісу: у КПІ ўтварыліся «нацыяналістычная» («прасавецкая») і «інтэрнацыяналістычная» («пракітайская») фракцыі. Першая заняла бок індыйскага ўрада, другая падтрымала Кітай, як сацыялістычную дзяржаву, якая ўступіла ў канфлікт з капіталістычнай (Індыяй). Пракітайская фракцыя абвінаваціла сваіх апанентаў у рэвізіянізме ідэй марксізму і стварыла ўласную партыю — Камуністычную партыю Індыі (марксісцкую).

У розныя часы ад КПІ(М) адкалоліся Камуністычная партыя Індыі (марксісцка-ленінская), Марксісцкая камуністычная партыя Індыі, Камуністычная марксісцкая партыя, Партыя дэмакратычнага сацыялізму (у Заходняй Бенгаліі) і інш.

На сёняшні дзень КПІ(М) зарэгістравана як агульнанацыянальная партыя. З 42 мандатамі ў ніжняй палаце індыйскага парламента яна займае трэцяе месца пасля ІНК і БДжП; левыя партыі маюць разам 63 мандаты, іх падтрымка мае рашаючае значэнне для стабільнасці індыйскага ўрада Аб'яднанага прагрэсіўнага альянсу. КПІ(М) мае моцныя пазіцыі ў штатах Заходняя Бенгалія, Керала і Трыпура, дзе ў кааліцыі з іншымі левымі партыямі ёю сфарміраваны ўрады штатаў. Пэўных поспехаў партыя дасягнула ў штатах Андхра-Прадэш, Біхар, Джаркханд і Тамілнад.

Спасылкі
--------

Сайт партыі
Дваццаць трэцяя папраўка надзяліла федэральную акругу Калумбія роўнымі выбарчымі правамі адносна штатаў ЗША. З гэтага часу федэральная акруга мае той жа юрыдычны статут, што і 51 штат краіны. Ратыфікавана 29 сакавіка 1961 г.

Тэкст папраўкі
--------------

Раздзел 1. Акруга, якая з'яўляецца месцам знаходжання ўрада Злучаных Штатаў, прызначае ў парадку, усталяваным Кангрэсам: Колькасць выбаршчыкаў Прэзідэнта і Віцэ-прэзідэнта роўную колькасці сенатараў і членаў Палаты прадстаўнікоў у Кангрэсе, якую акруга магла б абраць, калі б была штатам. Але ні ў якім разе не ў большым ліку, чым ад найменш населенага штату; выбаршчыкі прызначаюцца ў дадатак да тых, якія прызначаюцца штатамі, і разглядаюцца пры выбарах Прэзідэнта як выбаршчыкі, прызначаныя ад штата; выбаршчыкі збіраюцца ў акрузе і выконваюць тыя абавязкі, якія ўсталяваны дванаццатай папраўкай.

Раздзел 2. Кангрэс абавязаны забяспечваць выкананне сапраўднага артыкула праз прыняцце адпаведнага заканадаўства.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Section 1.

The District constituting the seat of government of the United States shall appoint in such manner as the Congress may direct:
A number of electors of President and Vice President equal to the whole number of Senators and Representatives in Congress to which the District would be entitled if it were a state, but in no event more than the least populous state; they shall be in addition to those appointed by the states, but they shall be considered, for the purposes of the election of President and Vice President, to be electors appointed by a state; and they shall meet in the District and perform such duties as provided by the twelfth article of amendment.
Section 2.
The Congress shall have power to enforce this article by appropriate legislation. | » |

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Папраўкі да Канстытуцыі ЗША
* А. Берастоўскі і інш. Гісторыя ЗША ў дакументах: Пераклады на беларускую Мн. 2014
* Андрэй Берастоўскі. Гісторыя ЗША ў апавяданнях і дакументах. Мінск: выдавец А.М. Вараксін, 2019 - 176 с. ISBN 978-985-7220-59-5

| ⛭Папраўкі да Канстытуцыі ЗША |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Біль аб правах | 
* 1-я (1791)
* 2-я (1791)
* 3-я (1791)
* 4-я (1791)
* 5-я (1791)
* 6-я (1791)
* 7-я (1791)
* 8-я (1791)
* 9-я (1791)
* 10-я (1791)

 |
| 
* 11-я (1795)
* 12-я (1804)
* 13-я (1865)
* 14-я (1868)
* 15-я (1870)
* 16-я (1913)
* 17-я (1913)
* 18-я (1919)
* 19-я (1920)
* 20-я (1933)
* 21-я (1933)
* 22-я (1951)
* 23-я (1961)
* 24-я (1964)
* 25-я (1967)
* 26-я (1971)
* 27-я (1992)

 |

 |
**Храм вяле́бнай Параске́вы По́лацкай** — уніяцкі храм у горадзе Полацку, названы ў гонар Параскевы Полацкай. Адзіны дзеючы ўніяцкі храм у Беларусі, пабудаваны ў традыцыйных архітэктурных грэка-каталіцкіх царкоўных канонах.

Гісторыя
--------

Храм быў заснаваны Венядыктам Алексійчуком пры дзеючым з ліпеня 1994 г. наваствораным студыцкім манастыры Святых Барыса і Глеба. Будаўніцтва распачалося ў 1995 г. і было завершана ў 1996 г. Храм знаходзіцца ў юрысдыкцыі Беларускай Грэка-Каталіцкай Царквы, у ім моліцца парафія святамучаніка Язафата архібіскупа Полацкага.

На тэрыторыі храма знаходзяцца вялікі драўляны шасціканцавы крыж і памятны камень, пад якім знаходзіцца зямля з труны блаславёнага Мікалая Чарнецкага.

Спасылкі
--------

* Грэка-каталіцкая (уніяцкая) царква вялебнай Параскевы
**Храм у гонар абраза Божай Маці «Усіх гаротных Радасць»** — мураваны праваслаўны храм у горадзе Мінску. Храмавы комплекс памяці ахвяр чарнобыльскай катастрофы. Знаходзіцца на вул Прытыцкага.

Гісторыя
--------

Царква ў гонар прападобнай Ефрасінні Полацкай
Будаўніцтва царквы пачата ў жніўні 1994 годзе паводле праекта архітэктара М. Дзятко. У дзень прастольнага свята 6 лістапада 1994 года мітрапаліт Філарэт здзейніў малебен на пачатак будаўніцтва сабора і залажыў у яго падмурак капсулу з памятнай граматай.

Архітэктура
-----------

Аўтары праекта комплексу архітэктар М. Дзятко і настаяцель храма, член Саюза архітэктараў Беларусі І. Карасцялёў. У аснову архітэктурна-мастацкай трактоўкі пакладзены царкоўна-візантыйскі стыль.

Храм вырашаны ў традыцыях старажытнарускага царкоўнага дойлідства. Пяцікупальны 4-стоўпны сабор умяшчальнасцю ў 1000 вернікаў завершаны сферычным купалам. У традыцыях старажытнабеларускага царкоўнага дойлідства ў дэкаратыўнай апрацоўцы храма выкарыстана кераміка. Высока ўзняты на цокальны паўпаверх храм артымаў магчымасць мець пад сабой малую хрысцільную царкву. На сценах храма адзначаны на асабістых плітах назвы гарадоў і вёсак, трапіўшых пад чарнобыльскую бяду. У храме прыдзелы ў імя прападобнага Серафіма Сароўскага (размешчаны ў крыпце) і ў імя велікамучаніка Панцеляімана — глыбока шаноўнага ў народзе лекара.

Зноскі
------

1. ↑  Царква ў гонар абраза Божай Маці «Усіх Гаротных Радасць» Архівавана 23 кастрычніка 2020.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Храм у гонар абраза Божай Маці «Усіх гаротных Радасць» (Мінск) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Храм у гонар абраза Божай Маці «Усіх гаротных Радасць» (Мінск) на сайце «Архіварта»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Крэмень (значэнні).

**Маркс Аронавіч Крэмень** (15 ліпеня 1932, Чачэрск, Гомельскай вобласці) — беларускі вучоны ў галіне педагогікі і псіхалогіі. Доктар псіхалагічных навук, прафесар.

Біяграфія
---------

Скончыў Даўгаўпілскае ваеннае авіяцыйнае вучылішча (1953), Ваенна-паветраную інжынерную акадэмію імя Жукоўскага (1960), кадравы афіцэр, палкоўнік у адстаўцы. З 1960 па 1985 год працаваў у Армавірскім вышэйшым ваенна-авіяцыйным вучылішчы лётчыкаў на пасадах загадчыка лабараторыі, выкладчыка, старшага выкладчыка, начальніка кафедры. У 1985—1990 гадах загадчык кафедры навуковай арганізацыі кіравання вытворчасцю Рэспубліканскага міжгаліновага інстытута павышэння кваліфікацыі спецыялістаў і кіруючых работнікаў галін народнай гаспадаркі. У 1991—1997 гадах галоўны навуковы супрацоўнік Нацыянальнага інстытута адукацыі. З 1997 года прафесар кафедры псіхалогіі кіравання Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

З’яўляецца вядучым спецыялістам у галінах авіяцыйнай псіхалогіі, інжынернай псіхалогіі і псіхалогіі працы, псіхалогіі кіравання. Аўтар больш за 200 навуковых публікацый.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 536. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

Спасылкі
--------

* Архівавана 2 кастрычніка 2016.
Калядны пудынг
Дэсертны пудынг
**Пудынг** (англ.: pudding) — дэсертная ці закусачная страва, традыцыйная і найбольш распаўсюджаная ў Вялікабрытаніі, часцей за ўсё ўяўляе сабой аднастайную масу на аснове малочных прадуктаў з даданнем крухмалу ці патакі. Звычайна ў склад таксама ўваходзяць яйкі, цукар, мука, духмяныя затаўкі і садавіна, часцей за ўсё ў сушаным выглядзе. Пудынг можа зьмяшчаць гародніну, мясныя прадукты, рыс і іншыя прадукты. Існуе незьлічоная колькасць рэцэптаў пудынгаў. Звычайна яны варацца на «вадзяной лазні» ці пякуцца. Пудынг, асабліва плам-пудынг, з'яўляецца
традыцыйнай Каляднай стравай у Вялікабрытаніі і Садружнасці нацый. Звычайна пудынг падаюць астуджаным.

Гл. таксама
-----------

* Амлет
* Суфле

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пудынг
* 1911 wikisource Encyclopedia Britannica // Pudding

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 15517468b · GND: 4176316-6 · LCCN: sh85108894 |
**Лямант** (лац.: lamenta — плач) — жанр старажытнай беларускай літаратуры, празаічны або вершаваны твор элегічнага, панегірычна-дыдактычнага характару, напісаны з выпадку смерці якой-небудзь значнай асобы, а таксама вялікага асабістага ці грамадскага няшчасця. У ляманце нярэдка закраналіся важныя сацыяльна-палітычныя і нацыянальныя праблемы часу, выказваліся надзённыя думкі і імкненні, яны мелі выразную выхаваўча-асветную накіраванасць і выконвалі значную ідэйна-публіцыстычную ролю ў жыцці беларускага грамадства эпохі феадалізму. Вытокі жанру ў народных галашэннях-плачах, антычных жалобных песнях-трэнасах, пахавальных прамовах. З імі генетычна звязаны і блізкія паводле агульнага настрою, накіраванасці і прызначэння эпітафіі і некралогі.

Найбольш ранні твор гэтага жанру, напісаны на Беларусі, — ананімная вершаваная паэма на польскай мове «Лямант на смерць Рыгора Осціка» (каля 1580 г.), найбольш выдатныя — «Трэнас» М. Сматрыцкага (1610), які пераклікаецца з біблейскім «Плачам Ераміі», ананімны «Лямант на смерць Лявона Карповіча» (1620). Панегірычна-дыдактычныя ляманты нагадваюць і пахавальныя прамовы-некралогі «Казанне на пахаванне князя В. Галіцына» Лявонція Карповіча (1619) і «Казанье на честный погреб… Леонтия Карповича» Сматрыцкага (1620). Як мастацкі прыём (плач Багародзіцы) надзвычай удала і ярка выкарыстаны ў перакладной аповесці «Страсці Хрыстовы».

Літаратура
----------

* Чамярыцкі, В. Лямант / Вячаслаў Чамярыцкі // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 т. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч / Рэдкал: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. З. Э. Герасімовіч. — 2-е выданне. — Мн.: БелЭн, 2007. — 792 с.: іл. — С. 236. — ISBN 978-985-11-0394-8.