**Нацыяна́льны маста́цкі музе́й Рэспу́блікі Белару́сь** — найбуйнейшы музей мастацкага профілю ў Рэспубліцы Беларусь. У экспазіцыі, філіялах і фондасховішчах знаходзіцца больш за дваццаць сем тысяч твораў, якія фарміруюць дваццаць разнастайных калекцый і складаюць два галоўныя музейныя зборы: збор нацыянальнага мастацтва і збор помнікаў мастацтва краін і народаў свету.

Размешчаны ў Мінску на вул. Леніна 20-22.

Гісторыя
--------

### Даваенны перыяд

Афіцыйная гісторыя музея бярэ пачатак 24 студзеня 1939 — згодна з урадавай пастановай Савета Народных Камісараў БССР у Мінску стваралася *Дзяржаўная мастацкая галерэя*. Яна размясцілася ў пятнаццаці залах будынка Вышэйшай камуністычнай сельскагаспадарчай школы, былой Мінскай жаночай гімназіі. Акрамя аддзелаў жывапісу, скульптуры і графікі, у Галерэі адмысловай пастановай быў арганізаваны аддзел мастацкай прамысловасці. Кіраваў галэрэяй вядомы беларускі мастак-кераміст Мікалай Міхалап.

Да пачатку вайны былі вывезены і ўзяты на ўлік самыя каштоўныя творы культавага мастацтва ў цэрквах і касцёлах, сабраны вялікія фонды жывапісу, графікі і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.

Асновай мастацкай калекцыі Галерэі сталі творы з аддзелаў выяўленчага мастацтва гістарычных музеяў Мінска, Віцебска, Магілёва і Гомеля. Некалькі твораў са сваіх фондаў падаравалі Траццякоўская галерэя і Рускі музей, Музей выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна і Дзяржаўны Эрмітаж.

Пасля далучэння Заходняй Беларусі да БССР у Мастацкую галерэю былі звезеныя мастацкія творы з нацыяналізаваных сядзіб і замкаў, у тым ліку і частка калекцыі палаца князёў Радзівілаў у Нясвіжы. Такім чынам, калекцыя папоўнілася багатым зборам слуцкіх паясоў, французскіх габеленаў XVIII ст. партрэтнага жывапісу XVI-XIХ стст.

Напачатку 1941 фонды ДКГ БССР налічвалі **2711** твораў, з якіх **400** знаходзіліся ў экспазіцыі.

### Страты ў час вайны

З пачаткам вайны калекцыю рыхтавалі да эвакуацыі. Але вывезці не паспелі. Акупаваны Мінск наведвалі Г. Пасэ і К. Мюльман. Г. Пасэ — дырэктар Дрэздэнскай галерэі і асоба, упаўнаважаная па стварэнні асабістага музея Гітлера на яго радзіме, у Лінцы. К. Мюльман — асоба, упаўнаважаная па ўліку культурных і мастацкіх каштоўнасцей на ўсходніх землях. Наведалі Мінск і прадстаўнікі таварыства «Спадчына», якое ўзначальваў Гімлер. Каля 170 найлешпшых твораў рускага і заходнееўрапейскага мастацтва былі канфіскаваныя Г. Пасэ, каштоўныя калекцыі адпраўлены ў Рэйх і ў Кёнігсберг. Да верасня 1941 збор мастацкай галерэі быў практычна страчаны. У гэты час Вільгельм Кубэ скардзіцца А. Розенбергу, што Мінск пазбавіўся мільённых каштоўнасцей, бо «*каштоўныя палотны, мэблю XVIII—XIX стст. вазы, вырабы з мармуру, гадзіннікі і г.д. СС аддае на разрабаванне вермахту*».

Збор мастацкай галерэі перастаў існаваць, і яго страту можна назваць незваротнай. Лёс даваеннага збору ДКГ дагэтуль невядомы. Пошук яго ўскладняе адсутнасць вопісаў. У «Вопісе музейных каштоўнасцей, вывезеных гітлераўцамі ў Германію і ў краіны яе саўдзельнікаў і знішчаных у выніку разбойніцкіх дзеянняў» 1944 года, складзенай музейнымі супрацоўнікамі па памяці, значацца 223 творы рускага жывапісу, 32 — заходнееўрапейскага, мэбля з «Сіняй спальні» Аляксандра II ў Зімнім палацы, 60 ікон XVI—XVIII стагоддзяў, 89 твораў скульптуры, 48 слуцкіх паясоў, 480 прадметаў расійскага фарфору, 800 — заходнееўрапейскага, 30 прадметаў старажытнага ўрэцкага шкла, 200 «посцілак» ручной працы беларускіх ткачых, сотні твораў беларускіх мастакоў канца XIX — пачатку XX стагоддзя.

### Пасляваенны перыяд

Пасля вайны ў Беларусь вярнулася толькі невялікая частка твораў, якія знаходзіліся напярэдадні вайны на выстаўках у РСФСР (напрыклад, бюст князя П. А. Румянцава-Задунайскага працы Ф. Шубіна), або знойдзеных савецкімі салдатамі ў канцы вайны ў гарадах Усходняй Прусіі (калекцыя партрэтаў з Нясвіжа). Некаторыя працы былі знойдзены ў Мінску («Шахцёр з лямпачкай» М. Касаткіна, «Восень» І. Левітана, «Раніца вясны» У. Кудрэвіча выявілі ў недабудаваным будынку ЦК КПБ).

Паштовая марка Беларусі, прысвечаная А. В. Аладавай
Другі этап гісторыі музея звязаны з самаахвярнай дзейнасцю заслужанай дзеячкі мастацтваў БССР, дырэктара Галерэі з 1944 Алены Аладавай.

Пасля вызвалення Мінска Галерэя атрымала чатыры пакоі Дома прафсаюзаў на плошчы Свабоды. У жніўні 1945 галерэя набыла палотны Б. Кустодзіева, В. Паленава, К. Брулова і І. Левітана. Дзяржаўны музей імя А. С. Пушкіна перадаў некалькі карцін заходнееўрапейскіх майстроў, Дзяржаўны Расійскі музей — тры пейзажы А. Куінджы, пейзаж А. Багалюбава і парадны партрэт імператрыцы Кацярыны II. На былым Архірэйскім падворку ў Мінску былі знойдзены цудам ацалелыя абразы — у тым ліку і шэдэўры беларускага іканапісу «Нараджэнне Маці Божай» Пятра Яўсеевіча з Галынца 1649 г. «Параскева» і «Узнясенне» XVI стагоддзя.

Праект галоўнга фасада музея (арх. Міхаіл Бакланаў)
У 1946 годзе ў фондах было ўжо **317** твораў. Месца для экспазіцый не хапала. Аладава атрымала дазвол на будаўніцтва будынка для Галерэі. Праектаванне было даручана Міхаілу Бакланаву.

Будаўніцтва Мастацкай галерэі з дзесяццю прасторнымі заламі, размешчанымі на двух паверхах, было завершана ў 1957 годзе. Будынак стаў адным з першых музейных будынкаў у гісторыі савецкай архітэктуры. 5 лістапада прадстаўленнем новай экспазіцыі і Усебеларускай выстаўкі ўрачыста адкрыўся *Дзяржаўны мастацкі музей БССР* (так стала звацца былая *Мастацкая галерэя* з 10 ліпеня 1957 года). Калекцыя музея тады ўжо дасягала трох тысяч твораў рускага, савецкага і беларускага мастацтва.

Выява музея на купюры 1000 рублёў
З абвяшчэннем незалежнасці Беларусі пасля распаду СССР змяніўся статус музея — з 1993 года музей называецца *Нацыянальным мастацкім музеем Рэспублікі Беларусь*.

У 1957 годзе было завершана будаўніцтва будынка Дзяржаўнай карціннай галерэі па праекце архітэктара М. І. Бакланава. Адначасова ў 1956—1958 гг. быў распрацаваны праект абсталявання мастацкага музея.

Адміністрацыя Нацыянальнага мастацкага музея працуе ў Мінску па вул. Леніна 22 (злева).
У працэсе эксплуатацыі будынка стала відавочна, што прадугледжаных экспазіцыйных плошчаў, сховішчаў, службовых кабінетаў не хапае. У 1989 г. на баланс музея перададзены дом № 25 па вул. Кірава, у 1999 г. — 5-павярховы будынак № 22 па вул. Леніна. У 2007 г. уведзены ў эксплуатацыю новы музейны комплекс, што завяршыла першы этап генеральнай рэканструкцыі музея.

У 2000 годзе ў адкрыты для наведвальнікаў яшчэ адзін філіял музея ў былым доме Ваньковічаў у Мінску з пастаяннай экспазіцыяй «Культура і мастацтва першай паловы XIX стагоддзя».

Сёння гэта адзін з найбагацейшых музеяў Усходняй Еўропы. У экспазіцыі, філіялах і фондасховішчах маецца больш 27 тысяч твораў, якія фарміруюць 20 калекцый і складаюць збор нацыянальнага мастацтва і збор помнікаў мастацтва краін і народаў свету.

У чэрвені 2020, у час перадвыбарнай прэзідэнцкай кампаніі быў вымушаны звольніцца вядомы экскурсавод Мікіта Моніч, які размясціў у сябе на старонцы ў Facebook антылукашэнкаўскі верш і адмовіўся яго выдаляць па просьбе кіраўніцтва музея. Пасля масавых фальсіфікацый на выбарах, жорсткага разгону акцый пратэстаў, збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, калектыў выходзіў на акцыі пратэсту на прыступкі музея 13 жніўня, а пасля 17 жніўня з плакатамі з надпісамі «Мы супраць гвалту», «Нам таксама балюча». 18 жніўня супрацоўнікі мастацкага музея выйшлі на акцыю для таго, каб прыцягнуць увагу да знікнення Канстанціна Шышмакова, дырэктара Ваўкавыскага ваенна-гістарычнага музея імя П. Баграціёна.

Архітэктура
-----------

Атрыум музея
Будынак сучаснага Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі праектаваўся як Дзяржаўная карцінная галерэя (аўтар праекта М. І. Бакланаў).

У тлумачальнай запісцы да праектнага задання аўтарам адзначалася: «Пры праектаванні было знойдзена такое архітэктурна-кампазіцыйнае вырашэнне, якое дало магчымасць горадабудаўніча вырашыць задачу забудовы гэтага адрэзка і дасягнуць цэльнага архітэктурнага вырашэння ў аб'ёмнай кампазіцыі ўсёй забудовы, у адзіным комплексе. Будынак галоўным фасадам арыентаваны ў бок вуліцы Леніна. Уваход у будынак займае самае выгаднае месца і падкрэслены лоджыяй. Сцяна ў глыбіні лоджыі ўзбагачаецца ляпным тэматычным гарэльефам, выява якога будзе выканана на фоне плоскасці сцяны, апрацаванай смальтай».

Будаўніцтва завершана ў 1957 г. Варта адзначыць, што ў ходзе будаўніцтва былі ўнесены некаторыя карэктывы ў першапачаткова запраектаванае архітэктурнае афармленне. Так, у прыватнасці, на галоўным фасадзе былі выкананы іншага малюнка капітэлі калон і пілястраў, ва ўваходнай частцы адсутнічае тэматычны гарэльеф, зменены скульптурныя кампазіцыі.

У мастацкім вырашэнні музея цесна перапляліся дзве тэмы — трыумф вялікай перамогі (урачыстасць і манументальнасць) і храм-сховішча мастацкіх скарбаў. Галоўны фасад уяўляе сабой сінтэз архітэктуры і скульптурнай пластыкі, перададзеных з высокай эстэтычнай выразнасцю.

Рашэнне фасада музея характарызуецца мадэрнізаванай інтэрпрэтацыяй класіцыстычнай тэмы, актыўным выразным элементам з'яўляецца стылізаваны атык-франтон са скульптурнай кампазіцыяй у завяршэнні (скульпт. А. Бембель). Нішы з алегарычнымі скульптурнымі кампазіцыямі (скульпт. П. Белавусаў, С. Адашкевіч, Л. і М. Раберманы) фланкіруюць уваходную нішу з каланадай кампазітнага ордара. Барэльефы на плоскасці атыка падтрымліваюць чляненне фасада.

У плане фарміруецца дамінантным двухсветлавым вестыбюлем з трохмаршавай лесвіцай, вакол якой на другім паверсе размешчана адкрытая галерэя. Выставачныя залы вырашаны амфіладай на тым жа другім паверсе.

Калекцыя музея
--------------

Калекцыя музея налічвае больш за 27 000 твораў, якія складаюць шэсць галоўных музейных збораў

* Старажытнабеларускае мастацтва
* Беларускае мастацтва XIX ст.
* Беларускае мастацтва XX ст.
* Рускае мастацтва XVIII — пач. XX ст.
* Еўрапейскае мастацтва XVI—XX ст.
* Мастацтва краін Усходу XIV—XX ст.

### Старажытнабеларускае мастацтва

Збор старажытнабеларускага мастацтва (каля 120 работ XII — канца XVIII ст.) Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь з'яўляецца самым значным у дзяржаве. Актыўнае фарміраванне калекцыі старажытнабеларускага мастацтва праходзіць у пасляваенныя гады шляхам навуковых экспедыцый 1946—1978 гг. дзякуючы якім для нашчадкаў захаваліся ўнікальныя абразы, узоры разьбярства, ткацтва і мастацкага ліцця.

У экспазыцыі прадстаўлены фрагменты фрэсак, абразы і разьбяная скульптура, свецкія партрэты, кніжная графіка і ўзоры дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва XII—XVIII стст.

Рарытэтам збору з'яўляюцца мініяцюры рукапіснага шарашоўскага Евангелля XVI ст. (паходзіць з царквы г.п. Шарашова Брэсцкай вобласці, якая не захавалася). Побач дэманструюцца абразы XV—XVI стст. выкананыя з захаваннем традыцый візантыйскай мастацкай школы — «Маці Божая Адзігітрыя», «Маці Божая Адзігітрыя Смаленская». У абразах «Спас Уседзяржыцель» і «Параскева Пятніца» гарманічна спалучаюцца ўплывы візантыйскай, рускай і заходнеўрапейскай мастацкай традыцыі, якія паўплывалі на фарміраванне самабытнай беларускай іканапіснай школы.

У экспазіцыі прадстаўлены і шэраг партрэтаў, перададзеных Мастацкай галерэі БССР у 1939 г. з Нясвіжскага замка Радзівілаў. Паводле інвентароў, фамільная партрэтная галерэя аднаго з магутнейшых магнацкіх родаў Вялікага Княства Літоўскага на 1770-я гады налічвала каля тысячы палотнаў. Партрэты ствараліся як невядомымі мясцовымі майстрамі, так і прыдворнымі замежнымі мастакамі, да кола якіх адносяцца такія майстры, як Барталамей Стробель (1591—1650), Андрэй Стэх (1635—1697) і інш.

* Параскева. Сярэдзіна XVI ст. Дрэва, тэмпераю 117х81х2,5Параскева. Сярэдзіна XVI ст. Дрэва, тэмпераю 117х81х2,5
* Царская брама, XVI ст.Царская брама, XVI ст.
* Невядомы мастак. Партрэт Юрыя Радзівіла, XVII ст.Невядомы мастак. Партрэт Юрыя Радзівіла, XVII ст.
* Слуцкі пояс, XVIII ст.Слуцкі пояс, XVIII ст.
* Юзаф Ксаверый Гескі. Партрэт Станіслава Аўгуста Панятоўскага. 1783Юзаф Ксаверый Гескі. Партрэт Станіслава Аўгуста Панятоўскага. 1783
* Уніят. XVIII стагоддзе, дрэва, алейУніят. XVIII стагоддзе, дрэва, алей

### Беларускае мастацтва XIX ст.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1797 г. Беларусь увайшла ў Паўночна-Заходні край Расійскай імперыі. Мастацтва гэтага перыяду ў зборы музея прадстаўлена мастакамі, якія навучаліся ў Пецярбургу і Маскве і, такім чынам, прынеслі ў беларускае мастацтва рускую мастацкую традыцыю.

У музеі знаходзіцца вялікая калекцыя твораў Івана Фаміча Хруцкага, які праславіўся сваімі яркімі дэкаратыўнымі нацюрмортамі («Садавіна і кветкі», «Кветкі і садавіна», «Плады і свечка» другая палова 1830-х). Пейзажы і партрэты розных гадоў прадстаўляюць у экспазіцыі творчасць ураджэнца мінскай губерні Апалінарыя Гілярыевіча Гараўскага, выпускніка Пецярбуржскай акадэміі мастацтваў і друга Паўла Траццякова.

На канец ХІХ і пачатак ХХ ст. прыпадае творчасць двух вядомых пейзажыстаў, ураджэнцаў Беларусі — С. Ю. Жукоўскага і В. К. Бялыніцкага-Бірулі, якія атрымалі адукацыю ў Маскоўскім вучылішчы жывапісу, скульптуры і дойлідства і знаходзіліся пад уздзеяннем мастацтва І. І. Левітана і В.Дз. Паленава. Іх творы пастаянна з'яўляліся на выстаўках перадзвіжнікаў, Маскоўскага таварыства аматараў мастацтваў, Саюза рускіх мастакоў.

Жамчужынай калекцыі з'яўляецца праца беларуска-польскага мастака Фердынанда Рушчыца «Ля касцёла» — адна з трох прац гэтага мастака, змешчаных у Беларусі.

И. Хруцкий. Портрет неизвестной с цветами и фруктами. 1838.jpg|left|thumb|І. Хруцкі. Партрэт невядомай за кветкамі і фруктамі. 1838]]
Ля касцёла.jpg|Ф. Рушчыц. Ля касцёла. 1899]]

### Беларускае мастацтва XX — пачатку ХХІ ст.

Экспазіцыя беларускага выяўленчага і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва ХХ — пачатку ХХI стагоддзя была адкрыта ў 2006 годзе і з'яўляецца найбольш поўнай за ўсе гады існавання музея. Зараз у экспазіцыі знаходзіцца 380 работ 193 мастакоў.

Фонд беларускага сучаснага мастацтва пачаў стварацца ў 1939 годзе, але калекцыя была практычна цалкам разрабавана ў час Вялікай Айчыннай вайны. Творы сталі набывацца зноў яшчэ ў ваенны час ў мастакоў і прыватных калекцыянераў. У 1947 годзе з Германіі былі вернуты некаторыя каштоўнасці. У канцы 1940-х гг. Мінску было перададзена больш за 200 карцін з былой Віцебскай галерэі імя Ю. Пэна. З 1944 года пачалася мэтанакіраваная закупка твораў сучасных мастакоў Беларусі. На сённяшні дзень фонд беларускага мастацтва ХХ — пачатку ХХI стагоддзя налічвае каля 12 тысяч твораў жывапісу, графікі, скульптуры, дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і ўвесь час папаўняецца.

Пачынаючы з 1920-х гг. у беларускім выяўленчым мастацтве назіраецца пэўны адыход ад канонаў акадэмізму і жывапісна-пластычных прынцыпаў позняга перадзвіжніцтва на карысць новай вобразнай мовы, звязанай з традыцыяй авангардызму. Мастакі не імкнуцца да дэталёвай мадэліроўка адлюстраванага, адмаўляюцца ад акадэмічных правілаў малюнка і перспектывы, ілюзорнасці колеру, будуюць прасторавыя аб'ёмы лакальнымі колеравымі плямамі, дасягаюць абвостранага ўспрымання свету шляхам дэфармацыі і стылізацыі формы.

Усе творы, прадстаўленыя на пастаянным музейным экспанаванні, з'яўляюцца «знакавымі», найбольш ярка адлюстроўваючы той ці іншы перыяд у гісторыі беларускага мастацтва.

* С. Жукоўскі. Вуглавая зала. 1916С. Жукоўскі. Вуглавая зала. 1916
* Ю. Пэн. Партрэт Шагала. Сярэдзіна 1910-хЮ. Пэн. Партрэт Шагала. Сярэдзіна 1910-х
* М. Кунін. Мастацтва камуны. 1919М. Кунін. Мастацтва камуны. 1919
* У. Кудрэвіч. Раніца вясны, 1924У. Кудрэвіч. Раніца вясны, 1924

* Я. Драздовіч. Абсерваторыя на кольцы Сатурна. 1931Я. Драздовіч. Абсерваторыя на кольцы Сатурна. 1931
* М. Савіцкі. Партызанская мадона. 1978М. Савіцкі. Партызанская мадона. 1978
* М. Данцыг. Мой горад стары-малады. 1972М. Данцыг. Мой горад стары-малады. 1972
* І. Басаў. Дамы і дрэвы. 1972І. Басаў. Дамы і дрэвы. 1972

### Рускае мастацтва XVIII — пач. XX ст.

Калекцыя рускага мастацтва займае адно з вядучых месцаў у зборы Нацыянальнага мастацкага музея. Ахоплівае перыяд свайго стварэння з XVIII і да пачатку XX стагоддзя і ўключае ў сваю калекцыю творы жывапісу, скульптуры, графікі і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. Прадстаўленыя ў пяці экспазіцыйных залах творы рускага жывапісу даюць унікальную магчымасць прасачыць асноўныя этапы станаўлення і фарміравання стыляў у рускім мастацтве ад эпохі Асветы Пятра I да эпохі мастацкіх аб'яднанняў пачатку XX ст. Усяго калекцыя налічвае больш за пяць тысяч твораў, сярод якіх палотны Трапініна, Кустодзіева, Пукірава, Айвазоўскага, Шышкіна, Куінджы, Рэпіна, Макоўскага, Левітана, Каровіна, Урубеля, Машкова.

* Ф. Рокатаў. Партрэт А. П. Кутайсавай.  Пач. 1780-хФ. Рокатаў. Партрэт А. П. Кутайсавай. Пач. 1780-х
* В. Пукіраў. Няроўны шлюб. Варыянт 1875 г.В. Пукіраў. Няроўны шлюб. Варыянт 1875 г.
* А. Куінджы. Бярозавы гай. 1901А. Куінджы. Бярозавы гай. 1901
* І. Машкоў. Партрэт жанчыны. 1908І. Машкоў. Партрэт жанчыны. 1908

* М. Урубель. Садко. 1898 - 1899М. Урубель. Садко. 1898 - 1899

### Еўрапейскае мастацтва XVI—XX ст.

Пачатак збіральніцкай дзейнасці музея ў гэтым напрамку неабходна аднесці да канца 1940-х гадоў. Асабліва інтэнсіўна фонд еўрапейскага мастацтва папоўніўся ў 1960-1970-я гады. Творы, экспануемыя ў гэтай зале, дазваляюць прасачыць складаны шматвяковы шлях развіцця мастацтва Еўропы пачынаючы з канца XVI і амаль да XX стагоддзя.

З мастацтвам Італіі XVI—XVIII стагоддзяў знаёмяць партрэты, карціны на міфалагічныя і біблейскія сюжэты.

Мастацтва Нідэрландаў XVI стагоддзя адзначана агульнымі для еўрапейскага мастацтва рысамі. У цэнтры ўвагі мастакоў па-ранейшаму застаюцца чалавек і яго непарыўная сувязь з навакольным светам. Асноўнымі сюжэтамі застаюцца рэлігійныя, але ў трактоўцы нідэрландскіх майстроў яны напоўнены большай апавядальнасцю і любоўю да дэталей.

* Франчэска Казанова. Краявід з быком. ІталіяФранчэска Казанова. Краявід з быком. Італія
* Джыралама Тропа. Міфалагічны сюжэт. Італія, 1710Джыралама Тропа. Міфалагічны сюжэт. Італія, 1710
* Пітэр Тыз. Венера ў кузні Вулкана. ХVII ст. НідэрландыПітэр Тыз. Венера ў кузні Вулкана. ХVII ст. Нідэрланды
* Ж.-А. Гудон. Вальтэр, які сідзіць у крэсле. Адліў пасля 1839. ФранцыяЖ.-А. Гудон. Вальтэр, які сідзіць у крэсле. Адліў пасля 1839. Францыя

Уяўленне пра своеасаблівасць фламандскага жывапісу XVII стагоддзя даюць жывапісныя палотны Я. Ф. Блумена, Я. Кеселя Старэйшага, П. Тыза. У карціне «Венера ў кузні Вулкана», напісанай П. Тызам (1624—1677/1679), вядомым майстрам фламанскай школы і адным з лепшых вучняў Ван Дэйка, на сюжэт з «Энеіды» Вергілія, персанажы антычнай легенды набываюць сапраўдны фламандскі характар, дзе пры нястрымнай мастацкай фантазіі ўсё набывае характар пераканаўчай праўды, рэальнасці і вернасці свету, які яны адлюстроўваюць. Паралельна з буйнафарматнымі карцінамі развіваўся ў Фландрыі і так званы «кабінетны жывапіс» з усімі яго ўлюбёнымі жанрамі, уключаючы кветкавы нацюрморт «Мадонна ў кветках» Даніэля Сегерса, тыповы для творчасці мастака, аўтара шматлікіх гірляндаў і вянкоў з кветак, якія абрамляюць невялікія сцэны рэлігійнага зместу, напісаныя іншымі мастакамі.

* Ян Франс Блумен. Краявід з фігурамі. XVII—XVIII ст. ФландрыяЯн Франс Блумен. Краявід з фігурамі. XVII—XVIII ст. Фландрыя

Гонарам калекцыі французскага мастацтва XVII—XIX стагоддзяў з'яўляюцца творы Г. Рабера, К.-Ж. Вернэ, А. Грыму, Ф. Жэрара, Ж.-Б. Рэньё, Ж.-Ф. дэ Труа і інш.

З жывапісам Аўстрыі, Англіі, Германіі, Даніі, Бельгіі, Польшчы знаёмяць творы В. Петэра, Дж. Морланда «Вяртанне паляўнічага», 1792, Т. Баркера, Х. Йенсэна, Д. Натэра, Ю. Рапацкага і інш.

Акрамя жывапісу ў экспазіцыі можна ўбачыць таксама работы буйнейшых скульптараў Італіі, Францыі XVIII—XIX стст. і вырабы вядомых фарфоравых мануфактур Еўропы XVIII — пачатку XX ст. такіх як Каралеўская Мануфактура Саксонскага фарфору ў Мэйсене, Берлінская Каралеўская фарфоравая мануфактура і інш.

### Мастацтва краін Усходу XIV—XX ст.

Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь валодае вялікім зборам помнікаў культуры і мастацтва народаў Усходу. Гісторыя гэтай калекцыі пачынаецца з канца 1950-х гадоў, калі Міністэрствам культуры КНР быў перададзены ў музей значны збор твораў дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва Кітая. У 1960 г. істотную дапамогу ў папаўненні калекцыі аказаў Дзяржаўны музей мастацтва народаў Усходу ў Маскве. Набыцці ў прыватных калекцыянераў пасля значна папоўнілі і пашырылі збор. Сёння ў калекцыі прадстаўлены традыцыйныя віды мастацтва краін Пярэдняй, Сярэдняй, Цэнтральнай, Паўднёвай і Паўднёва-Усходняй Азіі, Каўказа і Далёкага Усходу: жывапіс і скульптура, мініяцюра і мастацтва народнай карціны, ткацтва і мастацкі метал, кераміка і фарфор, распісная і перагародчатая эмаль, разьба па дрэве, косці, каменю, распісныя і разныя лакі.

* Белае уцікаке. ЯпоніяБелае уцікаке. Японія
* Пояс обі. XIХ ст. ЯпоніяПояс обі. XIХ ст. Японія
* Нэцке. ЯпоніяНэцке. Японія
* Леў Фо. КітайЛеў Фо. Кітай

Дзейнасць
---------

Музей праводзіць навукова-даследчыцкую, збіральніцкую і папулярызатарскую работу, наладжвае выстаўкі твораў беларускіх і замежных майстроў, ажыццяўляе навуковую і творчую сувязь з замежнымі музеямі, арганізоўвае выставачны абмен, праводзіць лекцыі, экскурсіі, заняткі клубаў мастацтвазнаўцаў і аматараў мастацтва, дапамагае ствараць карцінныя галерэі, мастацкія аддзелы ў іншых гарадах Беларусі. Выдае каталогі, альбомы, паштоўкі.

Пры музеі дзейнічае бібліятэка, кінаклуб, лекторый, арт-кафэ.

З 1991 года працуе мастацка-адукацыйная студыя «У госці да Цюбіка», кіраўнік — Вольга Яўгенаўна Брыгадная. Студыя задумвалася як клуб для дзяцей і бацькоў, якія любяць і разам вывучаюць мастацтва. У ёй займаюцца дзеці, пачынаючы з 3-5 гадоў і да старэйшых класаў. Дзеці малююць, удзельнічаюць у выставах, сустракаюцца з мастакамі, а таксама знаёмяцца з гісторыяй і архітэктурай у паездках па Беларусі і іншых краінах.

Навуковыя аддзелы
-----------------

* Аддзел старажытнабеларускага мастацтва
* Аддзел сучаснага беларускага мастацтва
* Аддзел рускага і замежнага мастацтва
* Навукова-фондавы аддзел
* Навукова-рэстаўрацыйны аддзел
* Інфармацыйна-выдавецкі аддзел
* Выставачны аддзел
* Аддзел навукова-асветніцкай работы

Кіраўніцтва
-----------

У розныя часы музей узначальвалі:

* М. Міхалап (у 1939—41)
* А. Аладава (з 1944)
* Ю. Карачун (у 1977—97)
* У. Пракапцоў (1998—2023)
* Г. Конанава (з 2023)

Філіялы
-------

* Мазырская раённая карцінная галерэя (з 1978)
* Музей народнага мастацтва ў Раўбічах (з 1979)
* Музей В. К. Бялыніцкага-Бірулі ў Магілёве (з 1982)
* Архітэктурны комплекс XVI—XVIII стагоддзяў у Гальшанах (з 1989)
* Палацава-паркавы комплекс XV—XX стагоддзяў у Міры (1992—2011)
* Дом Ваньковічаў. Культура і мастацтва першай паловы XIX стагоддзя, Мінск (з 2000)
* Мемарыяльны музей З. Азгура, Мінск (з 2000)

* Касцёл Святога Мацвея Апостала ў Раўбічах, у якім размешчаны Музей народнага мастацтваКасцёл Святога Мацвея Апостала ў Раўбічах, у якім размешчаны Музей народнага мастацтва
* Музей В. К. Бялыніцкага-Бірулі ў МагілёвеМузей В. К. Бялыніцкага-Бірулі ў Магілёве
* Дом ВаньковічаўДом Ваньковічаў

Зноскі
------

1. ↑  Топ-7 самых папулярных музеяў Беларусі
2. ↑  А. А. Гужалоўскі. Музеі Беларусі ў час нямецкай акупацыі (1941—1944) Архівавана 19 чэрвеня 2018.
3. ↑  Гісторыя музея
4. ↑  Экскурсавода Нацыянальнага мастацкага музею Мікіту Моніча вымусілі звольніцца за верш пра Лукашэнку
5. ↑  Художественный музей прямо сейчас
6. ↑  Сотрудники Национального художественного музея вышли протестовать против насилия(недаступная спасылка)
7. ↑  Пропавшего директора музея из Волковыска, который отказался подписывать протокол голосования на выборах, нашли мертвым(недаступная спасылка)
8. 1 2  Шамрук, А. С. Архитектура Беларуси ХХ — начала ХХІ в.: эволюция стилей и художественных концепций. — Минск: Белорусская наука, 2007. — 335 с.: илл. ISBN 978-985-08-0868-4

Літаратура
----------

* Воінаў А, Паньшына І. Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь // БЭ ў 18 т. Т. 11. Мн. 2000.
* Дзяржаўны мастацкі музей БССР: [Альбом]. Мн. 1990.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь**
* Афіцыйны сайт музея (англ.) (руск.) (бел.)
* Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь на сайце «Архіварта»

| ⛭Музеі Мінска |
| --- |
| 
* Архіў-музей літаратуры і мастацтва
* Музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны
* Галерэя твораў Леаніда Шчамялёва
* Гасцёўня Уладзіслава Галубка
* Якуба Коласа
* Янкі Купалы
* Музей ваеннай гісторыі
* Музей гісторыі беларускай літаратуры
* Музей гісторыі тэатральнай і музычнай культуры
* Музей гісторыі горада Мінска
* Максіма Багдановіча
* Петруся Броўкі
* Заіра Азгура
* Алімпійскай славы
* Музей валуноў
* «Свет фота»
* Гісторыі беларускага кіно
* Гісторыі дарожнай гаспадаркі
* Гісторыі медыцыны Беларусі
* Міністэрства ўнутраных спраў
* Гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук
* Гісторыі пладаводства
* Гісторыі прафсаюзнага руху
* Музей кнігі
* Пажарнай і аварыйна-выратавальнай справы
* Прыроды і экалогіі
* Старажытнабеларускай культуры
* Сувязі Беларусі
* Сучаснага выяўленчага мастацтва
* Уладзіміра Мулявіна
* Нацыянальны мастацкі музей
* Дом Ваньковічаў
* Нацыянальны гістарычны музей
* Дом-музей І з’езда РСДРП
* Гісторыі і культуры яўрэяў Беларусі

 |