**Брацкія могілкі воінаў** — мемарыяльны комплекс у Мінску паміж вуліцай Чарвякова, Старавіленскім трактам і зав. Азёрным. Некропаль з'яўляецца гісторыка-культурнай каштоўнасцю рэгіянальнага значэння.

Гісторыя
--------

Брацкія вайсковыя могілкі воінаў Першай сусветнай вайны былі заснаваны ў Мінску 29 лістапада 1914 года на Пярэспе, паміж Старавіленскім і Далгінаўскім трактам на ўчастку зямлі, выкупленым у Кафедральнага сабора. Ініцыятарам стварэння могілак быў кіраўнік Аляксандраўскага камітэта аб параненых генерал-лейтэнанта П. А. Смародскага. У 1915 годзе там была збудавана невялікая драўляная капліца, якая была спраектавана знакамітым Бенуа па замове імператрыцы Аляксандры Фёдараўны.

Могілкі падзяляліся на 12 участкаў. Усяго на іх пахавана каля 5 тысяч чалавек. У наш час у Расійскім Дзяржаўным Ваенна-гістарычным архіве захоўваюцца спісы толькі 2180 вайсковых чыноў, пахаваных на могілках, з іх пайменна вядома 1955. Асноўныя пахаванні ў гэтых спісах датаваны пачаткам 1915 – сярэдзінай 1916 гг.

За савецкім часам спачатку была зруйнавана капліца, а у канцы 1940-х знесены і самі могілкі. На іх месцы размясціўся т.з. калгасны Старажоўскі рынак, дзе прадавалі жывёл і птушак. Рынак праіснаваў да першай паловы 1990-х. Пасля скасавання рынку тэрыторыя могільніка атрымала статус аб'екта гісторыка-культурнай спадчыны. У 2000-х гадах тэрыторыя могілак пачала добраўпарадкоўвацца.

Падчас стварэння мемарыяла была ўзведзена невялікая капліца ў класічным стылі з купалам і крыжам у духу архітэктуры Санкт-Пецярбурга (арх. М. Дзятко). Капліца адкрыта з трох бакоў, але каб пазбегнуць вандалізму доступ у яе абмежаваны каванымі рашоткамі. Унутры мазаікі «Маці Божая «Знаменне», «Этымасія з Серафімамі, якія маюць быць», «Архангел Міхаіл», «Спас Нерукачынны» на ўбрусе», «Архангел Гаўрыіл» і ў купале — арнаментальная кампазіцыя. Інтэр'ер аздоблены мастакамі-манументалістамі С. Бышнёвым, Ф. Драгунам, А. Сушай, В. Чайкай. Знадворку на порціках размяшчаюцца бронзавыя барэльефы святых войнаў Аляксандра Неўскага, Дзмітрыя Данскога, Іаана-война, а таксама арханёла Міхаіла. Вакол капліцы на гранітных пастаментах захаваны імёны загінулых і пахаваных тут ваяроў, звесткі пра якія атрымалася знайсці ў архівах.

Пахаванні
---------

Галоўным чынам на Брацкіх могілках у Мінску пахаваны пехацінцы – салдаты пяхотных, грэнадзёрскіх і стралковых палкоў Рускай Імператарскай арміі, адносна мала прадстаўнікоў іншых вайсковых спецыяльнасцяў – артылерыстаў, кавалерыстаў, сапёраў, сустракаюцца таксама пахаванні казакоў, пагранічнікаў, матацыклетчыкаў, лётчыкаў, паветраплавальнікаў, шафёраў, сувязістаў. Для пахавання афіцэраў і ваенных чыноўнікаў Рускай Імператарскай арміі прызначаўся 1-й участак могілак. Насуперак распаўсюджанаму меркаванню, могілкі не былі выключна праваслаўнымі. Два ўчасткі – 4-ы і 8-ы – прызначаліся для пахавання войнаў-хрысціян іншых канфесій. На 8-м участку пахаваны 107 вядомых пайменна ніжніх чыноў рымска-каталіцкага веравызнання, на 4-м – 44 ніжніх чыноў евангелічна-лютэранскага веравызнання. Пахаваны на могілках і невядомыя салдаты.

Зноскі
------

1. ↑  Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь: [Даведнік] / склад. В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мн.: БЕЛТА, 2009. — 684 с. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-6828-35-8.
2. 1 2 3 4 5  Минское Братское воинское кладбище 1914-18 г.г.: списки погребенных
3. 1 2 3 4  Братское военное кладбище Архівавана 6 чэрвеня 2014.
4. 1 2  Мемарыял у каноне

Спасылкі
--------

* Братское военное кладбище Архівавана 6 чэрвеня 2014. // Минск старый и новый
* Минское Братское воинское кладбище 1914-18 г.г.: списки погребенных // Западная Русь
* Братэрскія могілкі часоў І сусьветнай вайны на фотаграфіях групы "Вандроўкі ў мінулае (Facebook)
* Мемарыяльныя могілкі Мінска. Частка 1//Блог Андрэя Берастоўскага (фотаздымкі і відэа)

| ⛭Могілкі Мінска |
| --- |
| Дзеючыя | 
* Заходнія1
* Калодзішчы1
* Міханавічы1
* Мінскі крэматорый1
* Паўночныя-31
* Лясныя

 |
| Абмежавана дзеючыя | 
* Усходнія
* Дворышча
* Кальварыйскія
* Козыраўскія
* Лошыца
* Малы Трасцянец
* Масюкоўшчына
* Паўночныя-11
* Паўночныя-2
* Пятроўшчына
* Сухараўскія
* Уручча
* Чарнігаўскія
* Чыжоўскія
* Цна

 |
| Закрытыя | 
* Вайсковыя
* Брылеўскія (Дружба)
* Чырвоная Слабада
* Крупцы (Піянерскія)

 |
| Знішчаныя | 
* Залатагорскія
* Старажоўскія (Пярэспінскія)
* Брацкія2
* Лютэранскія
* Сляпянскія
* Татарскія
* Шпітальныя
* Яўрэйскія
* Нямецкія салдацкія могілкі

 |
| 
* 1Па-за межамі горада
* 2Адноўлены як мемарыял

 |

* Брацкія вайсковыя могілкі (Мінск) на сайце «Архіварта»