recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Касцёл Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі** — помнік драўлянага дойлідства. Пабудаваны ў канцы XVIII — пачатку XIX ст. на месцы драўлянага касцёла 1650 г. у в. Мураваная Ашмянка (Ашмянскі раён). Паднаўляўся ў 1841 г. і 1874 г.

Архітэктура
-----------

Інтэр’ер касцёла, 1930
У архітэктуры сналучаюцца рысы стыляў барока і класіцызму. Прамавугольны ў плане, зальнага тыпу, з трохраннай алтарнай часткай, трансептам і дзвюма сакрысціямі. Асноўны аб’ём і крылы трансепту накрыты двухсхільнымі з вальмамі над алтаром, сакрысціі — аднасхільнымі дахамі. Галоўны фасад і тарцы трансепту завяршаюць трохкуныя франтоны з цыбулепадобнымі купалкамі на глухіх барабанах. Сцены гарызантальна ашаляваныя, вокны прамавугольныя з простымі ліштвамі. Памяшканні інтэр'еру перакрытыя люстранымі скляпеннямі (у асноўным аб’ёме на падоўжных бэльках і калонках). Алтарнае памяшканне адкрываецца ў залу вялікім прамавугольным, хоры — трайным арачным праёмамі. Сцены і столь гарызантальна ашаляваныя.

Інтэр’ер упрыгожаны выкананай у другой палове XIX ст. паліхромнай размалёўкай: гірлянды з лістоў аканта, лілей і стужак з літургічнымі надпісамі, фігуры архангелаў, арнамент з залатых каласоў, зялёных і сініх гронак вінаграду. Тры разныя драўляныя алтары, выкананыя ў стылі ракако.

Галоўны алтар на невысокім цокалі, двух’ярусны з трохвугольным завяршэннем, упрыгожаны драўляным разным абрамленнем з завіткоў-валют, ракайляў, казачных раслін, паўфігур атлантаў з царскімі каронамі-капітэлямі на галаве і фігурак укленчаных анёлаў (фланкіруюць другі ярус і наверша алтару). На капітэлях і ракайлях захавалася першапачатковая пазалота. Бакавыя алтары па кампазіцыі нагадваюць галоўны, але меншыя памерам і больш сціплыя па дэкоры.

Каля касцёлу стаіць двух’ярусная квадратная ў плане брама-званіца. Ніжні ярус зрубны з бакавымі памяшканнямі абапал праходу, верхні — каркасны, прарэзаны арачнымі праёмамі, прасценкі паміж якімі аздобленыя рустоўкай, завершаныя нізкім шатровым дахам, увенчаным шлемападобнай галоўкай на васьміграннай аснове.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------


| ⛭Ашмянскі дэканат |
| --- |
| Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса і Анёлаў Ахоўнікаў (Анжадава) · Касцёл Святога Міхаіла Арханёла (Ашмяны) ·  Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла (Баруны) · Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Гальшаны) · Касцёл Маці Божай Ружанцовай (Граўжышкі) · Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (Жупраны) · Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мураваная Ашмянка) · Касцёл Святога Якуба (Цудзенішкі) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Беззаганнага Сэрца Найсвяцейшай Дзевы Марыі.
**Касцёл Беззаганнага Сэрца Найсвяцейшай Дзевы Марыі** — мураваны каталіцкі храм Оршы. Знаходзіцца на вуліцы Магілёўская, 81.

Гісторыя
--------

Парафі арганізавана ў 2001 годзе дзякуючы намаганням Уладзіслава Бліна, аддзелена ад парафіі св. Юзафа. У 2008 годзе вернікам разам з іх тагачасным душпастырам кс. Здзіславам Петрашэўскім удалося пабудаваць часовую капліцу. У 2012 годзе было распачата будаўніцтва новага касцёла.

28 чэрвеня 2014 года біскуп Віцебскі Алег Буткевіч благаславіў і ўмураваў вуглавы камень касцёла.

9 чэрвеня 2018 года касцёл быў асвячаны. Дэдыкацыю святыні здзейсніў Мінска-Магілёўскі мітрапаліт арцыбіскуп Тадэвуш Кандрусевіч пры ўдзеле Віцебскага біскупа Алега Буткевіча. На заканчэнне ўрачыстасці асвячэння перад удзельнікамі выступіў Андрусь Такінданг і гурт «Рэха».

Прабошчы
--------

* кс. Здзіслаў Петрашэўскі (?-2009)
* кс. Валерый Орсік (2009-?)

Гл. таксама
-----------

* Аршанскі дэканат

Зноскі
------

1. ↑  9 чэрвеня, ва ўспамін Беззаганнага Сэрца Найсвяцейшай Панны Марыі, пад такім тытулам у Воршы быў асвячаны новы касцёл. Дэдыкацыю святыні здзейсніў Мінска-Магілёўскі мітрапаліт арцыбіскуп Тадэвуш Кандрусевіч пры ўдзеле Віцебскага біскупа Алега Буткевіча

Спасылкі
--------

* Орша — парафія Беззаганнага Сэрца Марыі на Catholic.by

| ⛭Аршанскі дэканат |
| --- |
| Касцёл Маці Божай з Люрд (Барань) ·  Касцёл Маці Божай Фацімскай (Дуброўна) ·  Касцёл Святога Юзафа (Орша) ·  Касцёл Беззаганнага Сэрца Марыі (Орша) ·  Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Талачын) |
Інканель 718
**Інканель** (англ.: Inconel) — сямейства аўстэнітных нікель-хромавых гарачатрывалых сплаваў. Зарэгістраваная гандлёвая марка кампаніі *Special Metals Corporation*. Інканель звычайна ўжываецца пры высокіх тэмпературах. Часта назву скарачаюць да «Inco» (часам «Iconel»). Сямейства ўключае: Inconel 625, Chronin 625, Altemp 625, Haynes 625, Nickelvac 625 і Nicrofer 6020.

Уласцівасці
-----------

Сплавы Інканель стойкія да акіслення і карозіі. Пры нагрэве Інканель фарміруе тонкую стабільную аксідную плёнку, якая засцерагае паверхню ад далейшага разбурэння. Інканель захоўвае трываласць у шырокім прамежку тэмператур, таму падыходзіць для тэхнічных галін, дзе алюміній або сталь не працуюць.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778703219 |
**Інжынернае абслугоўванне арміі** складаецца з тых інжынераў, тэхнікаў і ваенных арганізацый, якія адказваюць за экспертны рамонт і тэхнічнае абслугоўванне ваенных машын, сістэм узбраення і іншага абсталявання.

Армейскае інжынернае абслугоўванне не варта блытаць з ваеннай інжынерыяй, якая больш адпавядае цывільнаму будаўніцтву, у той час як першае — машынабудаванню і электратэхніцы.

Накіраванасць аператыўна-тактычнага звяна
-----------------------------------------

На аператыўным і тактычным узроўнях ваеннае інжынернае абслугоўванне сканцэнтравана на правядзенні рамонтных і планавых работ па тэхнічным абслугоўванні, неабходных для падтрымання баявога стану армейскай тэхнікі.

Накіраванасць стратэгічнага ўзроўню
-----------------------------------

На стратэгічным узроўні інжынернае забеспячэнне арміі цесна звязана з ваеннай лагістыкай. На гэтым узроўні яно ўключае ў сябе такую працу, як праектаванне, распрацоўка і выпрабаванне новых транспартных сродкаў і сістэм узбраення. Таксама ўключае дзейнасць па кіраванні жыццёвым цыклам прадукцыі  (укр.) (бел. пасля таго, як новыя сістэмы пачнуць працаваць.

Зноскі
------
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Севір.
**Севір** (англ.: Sevier Lake) — бяссцёкавае возера на захадзе цэнтральнай часткі штата Юта, ЗША. Плошча — каля 487 км². Таксама як і больш буйныя суседнія азёры: Вялікае Салёнае возера і возера Юта, Севір з’яўляецца рэшткавым вадаёмам ад больш буйнога возера Боневіль, якое існавала у плейстацэне. Размешчана на тэрыторыі акругі Мілард, ў засушлівым раёне, вядомым як пустыня Севір. Асноўнымі прытокамі возера з’яўляюцца рэкі Бэвер і Севір.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн — карта Юты
Стол, аздоблены інтарсіяй
**Інкруста́цыя** — від дэкаратыўнай апрацоўкі паверхні вырабаў узорамі ці сюжэтнымі кампазіцыямі з кавалкаў косці, дрэва, метала, перламутру, мармуру, керамікі і інш. якія ўразаюцца ў паверхню і адрозніваюцца ад яе колерам ці матэрыялам.

Пашыраны інкрустацыя дрэвам па дрэве (інтарсія), металам па метале (насечка), каменем па камені. Часцей за ўсё інкрустацыя выконваецца матэрыялам, які адрозніваецца ад матэрыяла паверхні выраба.

Зноскі
------

1. ↑  Беларусь, 1995

Літаратура
----------

* *Сахута Я. М.* Інкруста́цыя // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 347. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Інкрустацыя

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4161764-2 · Microsoft: 190719290 |
**Australian Square Kilometre Array Pathfinder** (ASKAP) (бел.: Аўстралійскі пуце-пошукавы масіў плошчай у квадратны кіламетр) — радыётэлескоп, што належыць CSIRO, размешчаны ў радыёабсерваторыі Мёрчысана  (англ.) (бел. на захадзе Аўстраліі.

Знаходзіцца на захадзе Аўстраліі за 315 км на паўночны захад ад горада Гералдтан у радыёастранамічнай абсерваторыі. З’яўляецца комплексам асобных радыётэлескопаў аб’яднаных у адну сістэму. Складаецца з 36 антэн дыяметрам у 12 метраў кожная, аб’яднаных у адну вялізную мультывібратарную антэнную рашотку. Будаўніцтва абышлося ў 155 мільёнаў долараў.

ASKAP адкрыты напачатку кастрычніка 2012 года і ўяўляе сабой першую фазу ў будаўніцтве найбуйнейшага ў свеце радыётэлескопа Square Kilometre Array (SKA), будаўніцтва якога плануецца скончыць да 2019 года.

Спасылкі
--------

* В Австралии запустили самый быстрый радиотелескоп / lenta.ru
* В Австралии заработает гигантский радиотелескоп Архівавана 21 верасня 2016.
* В Австралии построили мощный радиотелескоп (BBC)
* CSIRO’s ASKAP Radio Telescope(недаступная спасылка)
* Видео о запуске радиотелескопа Askap(недаступная спасылка)
«Гладыятары перад Вітэліем» (Жан-Леон Жэром, 1859)
**Ave, Caesar, <Imperator>, morituri te salutant** (бел.: Слаўся, Цэзар, <імператар>, асуджаныя на смерць, вітаюць цябе) — паводле сачынення рымскага гісторыка Гая Светонія Транквіла («Жыццё дванаццаці цэзараў», «Боскі Клаўдзій», 21), пры імператары Клаўдзіі падобнымі словамі яго віталі гладыятары, якія адпраўляліся на арэну.

Гл. таксама
-----------

* Ave

Літаратура
----------

* Бабичев Н. Т. Боровский Я. М. Словарь латинских крылатых слов / Под ред. Я. М. Боровского. — М. 1997.
* Ю. С. Цыбульник. Крылатые латинские выражения. — М.: ООО "Издательство АСТ", 2003. — С. 70. — 830 с. — 5000 экз. — ISBN 5-17-016376-2
**Avito** — інтэрнэт-сэрвіс для размяшчэння аб’яў аб таварах, нерухомасці, вакансіях і рэзюмэ на рынку працы, а таксама паслугах ад прыватных асоб і кампаній, які займае другое месца ў свеце і першае у Расіі сярод онлайн-класіфайдаў. Тавары, прапанаваныя да продажу на Avito, могуць быць новымі і былымі ў выкарыстанні. У верасні 2021 года на Avito было змешчана амаль 80 млн актыўных аб’яў.

Avito з’яўляецца часткай OLX Group, якая належыць нідэрландскай кампаніі Prosus (еўрапейскае падраздзяленне Naspers), якая аб’ядноўвае сайты аб’яў у розных краінах свету. У Расіі кампанія дзейнічае праз ТАА «КЕХ еКоммерц», галаўны офіс якога размешчаны ў Маскве. Колькасць персаналу на верасень 2021 года складае больш за 2500 чалавек.

Зноскі
------

1. ↑  How two guys applied Swedish ethos to conquer Russian e-commerce **(нявызн.)**. *tech.eu*. Праверана 25 кастрычніка 2021.
2. ↑  Naspers сорвала объявления **(нявызн.)**. *kommersant.ru*. Праверана 26-10-2021.
3. ↑  Крупнейшие маркетплейсы и доски объявлений: новые двигатели торговли **(нявызн.)**. *regnum.ru*. Праверана 26-10-2021.
4. ↑  OLX Brands **(нявызн.)**. *www.olxgroup.com*. Праверана 26-10-2021.
5. ↑  avito-tech/playbook **(нявызн.)**. *github.com*. Праверана 26-10-2021.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце · Facebook · Telegram · Telegram · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
**AvaTrade** — ірландская біржавая брокерская кампанія. Кампанія прапануе гандаль на шматлікіх рынках, уключаючы валюты, сыравіну, фондавыя індэксы, акцыі, гандлюемыя на біржы фонды, апцыёны, крыптавалюты і аблігацыі праз свае гандлёвыя платформы і мабільную карыстальніцкую праграму. Кампанія базуецца ў Дубліне, кіруючая кампанія знаходзіцца на Брытанскіх Віргінскіх астравах. Таксама AvaTrade мае офісы ў Токіа, Мілане, Парыжы, Сіднэі, Шанхаі і Улан-Батары.

Гісторыя
--------

AvaTrade была заснавана як Ava FX у 2006 годзе Эмануэлем Кроніцам, Негевам Назацкі ды Clal Finance Ltd.

У сакавіку 2011 года кампанія набыла неамерыканскіх кліентаў брокера eForex. У чэрвені 2011 года кампанія набыла кліентаў і тавары кліентаў за межамі Еўрапейскага Саюза ў Finotec Trading UK Limited.

У 2013 годзе AvaFX змяніла сваю назву на AvaTrade.

Аперацыі
--------

AvaTrade прапануе спотавы гандаль у асноўным праз MetaTrader 4 (MT4) і ўласнае праграмнае забеспячэнне AvaTrader.

У жніўні 2013 года AvaTrade прадставіла гандаль біткоінамі з CFD на платформах AvaTrader і MT4.

### Рэгуляванне

AvaTrade рэгулюецца ў ЕС Цэнтральным банкам Ірландыі, у Аўстраліі — Аўстралійскай камісіяй па каштоўных паперах і інвестыцыях, у Японіі — Агенцтвам фінансавых паслуг, Асацыяцыяй фінансавых ф’ючарсаў Японія ды Японскай асацыяцыяй таварных ф'ючарсаў, а на Брытанскіх Віргінскіх астравах — Камісіяй па фінансавых паслугах Брытанскіх Віргінскіх астравоў. Кампанія прапануе свае паслугі трэйдарам з розных краін, акрамя ЗША, Новай Зеландыі, Бельгіі.

Крытыка
-------

У красавіку 2018 года Упраўленне па справах спажыўцоў і фінансаў Саскачэвана вынесла папярэджанне кампаніі з-за выкарыстання незарэгістраванай онлайн-платформы.

Зноскі
------

1. ↑  AvaTrade Review **(нявызн.)**. *financebrokerage.com*. Праверана 26-10-2021.
2. ↑  AvaTrade Review 2021 **(нявызн.)**. *comparebrokers.co*. Праверана 26-10-2021.
3. ↑  AvaTrade receives BVI FSC regulatory license **(нявызн.)**. *leaprate.com*. Праверана 26-10-2021.
4. ↑  Clal Finance sells remaining stake in forex unit AVA **(нявызн.)**. *globes.co.il*. Праверана 26-10-2021.
5. ↑  eForex transfers clients to AvaFX **(нявызн.)**. *financemagnates.com*. Праверана 26-10-2021.
6. ↑  AvaFX acquires clients from Finotec **(нявызн.)**. *leaprate.com*. Праверана 26-10-2021.
7. ↑  AVATrade Broker Review **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *forextrading.company*. Архівавана з першакрыніцы 27 лютага 2021. Праверана 26-10-2021.
8. ↑  AvaTrade Review **(нявызн.)**. *publicfinanceinternational.org*. Праверана 26-10-2021.
9. ↑  AvaTrade **(нявызн.)**. *brokerguide.com*. Праверана 26-10-2021.
10. ↑  Do Not Give Ava Trade Your Money **(нявызн.)**. *saskatchewan.ca*. Праверана 26-10-2021.
**Сізігія** (стар.-грэч.: σύ-ζῠγος - «той, які жыве парай"), свайго роду адзінства праз каардынацыю або выраўноўванне, звычайна выкарыстоўваецца ў астранамічным і астралагічным сэнсе.

У астраноміі
------------

Выраўноўванне трох ці больш астранамічных цел у той жа самай гравітацыйнай сістэме па прамой лініі. Слова звычайна выкарыстоўваецца ў дачыненні да Сонца, Зямлі, Месяца ці іншай планеты нашай сістэмы. Сонечныя і месяцавыя зацьменні адбываюцца падчас сізігій. Маладзік і поўня Месяца таксама назіраюцца падчас сізігій, калі Сонца і Месяц знаходзяцца ў злучэнні ці ў апазіцыі, нават у тым выпадку, калі яны недакладна на адной лініі з Зямлёй. З сізігіямі звязаны асабліва вялікія прылівы.

Слова часта выкарыстоўваецца, каб апісаць асаблівае становішча планет наогул. Напрыклад, калі ўсе планеты знаходзяцца па адзін бок ад Сонца, як гэта адбылося 10 сакавіка 1982 г. г, хоць яны не абавязкова размешчаны па прамой лініі.

У матэматыцы
------------

Сізігія ёсць стаўленне паміж генератарамі модуля М. Набор ўсіх такіх адносін называюць «першым модулем сізігій» M. Стаўленне паміж генератарамі першага модуля сізігій называюць «другой сізігіяй» М і набор ўсіх такіх адносін называюць «другім модулем сізігій M». Працягваючы такім чынам, мы атрымліваем n-ны модуль сізігій М, беручы набор усіх адносін паміж генератарамі (n-1)-га модулю сізігій М.

Гнастыцызм
----------

Пары процілегласцяў, якія ўтвараюць эоны, спалучаюцца шлюбам (сізігія) і выказваюць гэтым плерому. Тэрмін з'яўляецца вельмі ужывальным у Валентыянстве.

У філасофіі
-----------

Уладзімір Салаўёў (1853-1900) у творы «Сэнс кахання» (1893), запазычваючы тэрмін у гностыкаў, выкарыстаў гэтае слова ў якасці вызначэння стану «кахання-адзінства», якое павінна быць ўстаноўлена паміж актыўным асобасных чалавечым пачаткам з увасабленнем ў сацыяльным духоўна-цялесным арганізме усеедзінай ідэяй.

Таксама:

* пара звязаных або карэлятыўных рэчаў;
* ўзаемная пара або пара процілегласцяў.

У псіхалогіі
------------

Карл Юнг выкарыстаў гэтае паняцце ў аналітычнай псіхалогіі дачыненні да парнай сувязі аніма - анімус. Ён адзначаў, што гэтая сувязь псіхалагічна вызначаецца трыма элементамі: жаноцкасцю, уласцівай мужчыне, і мужнасцю, уласцівай жанчыне; перажываннямі, якімі мужчына размяшчае да жанчыны і наадварот (тут самую важную ролю гуляюць падзеі ранняга дзяцінства); і мужчынскім, і жаночым архетыпічным чынам.

Юнг прыйшоў да высновы, што вобразы парнай сізігіі «мужчынскага - жаночага» гэтак жа ўніверсальныя, як і само існаванне мужчыны і жанчыны. Пры гэтым ён спасылаўся на паўтаральны матыў мужчынскіх-жаночых пар у міфалогіі і на паняцці Інь і Ян у кітайскай філасофіі.
**Сідні Мішэль Мак-Лафлін** (англ.: Sydney Michelle McLaughlin; нар. 7 жніўня 1999) — амерыканская лёгкаатлетка, якая спецыялізуецца ў бар’ерным бегу. Чэмпіёнка і рэкардсменка свету ў бегу на 400 метраў з бар’ерамі, Алімпійская чэмпіёнка.

Спартыўныя дасягненні
---------------------

Чэмпіёнка свету ў эстафеце 4 × 400 метраў (2019). Сярэбраная прызёрка чэмпіянату свету ў бегу на 400 метраў з бар’ерамі (2019). Чэмпіёнка свету сярод юнакоў у бегу на 400 метраў з бар’ерамі (2015). Пераможца Алімпійскіх адборачных спаборніцтваў ЗША (2021), на якіх ўсталявала новы сусветны рэкорд у бегу на 400 метраў з бар’ерамі — 51,90. Шматразовая рэкардсменка свету сярод юніёраў у бегу на 400 метраў з бар’ерамі. Удзельнічала на летніх Алімпійскіх гульнях 2016, на якіх ўдзельнічала ў бегу на 400 метраў з бар’ерамі і засталася на паўфінальнай стадыі. Выйграла Алімпійскія гульні ў Токіа 2020 і пабіла ўласны рэкорд. На чэмпіянаце свету 2022 года ў Юджыне 22 ліпеня перамагла на дыстанцыі 400 метраў з бар'ерамі і ўсталявала чарговы сусветны рэкорд — 50,68 сек.

Зноскі
------

1. ↑  Sydney McLaughlin // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>
2. 1 2  World Athletics Database Праверана 3 мая 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>
3. 1 2


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | YouTube |
| Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · Tilastopaja · Track and Field Statistics · World Athletics · МАК · Алімпійскі камітэт ЗША |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Munzinger |
**Цітушкі** (укр.: Тітушки) — зборная назва наймітаў, часта люмпенізаваных крымінальных элементаў, гопнікаў, маладзёнаў, у тым ліку спартсменаў, якія выкарыстоўваліся ўкраінскай уладай падчас Еўрамайдана для прымянення фізічнай сілы і ўдзелу ў масавых сутыкненнях; у прыватнасці, для прадухілення дзейнасці апазіцыйных актывістаў і для дзеянняў супраць вулічных пратэстаў: правакацый, падпалаў машын, запалохванняў, збіцця і разгону дэманстрацый, уплыву на працэс галасавання на выбарах і г.д. Новыя украінскія ўлады лічаць даказаным выкарыстанне дзяржаўнымі служачымі праваахоўных органаў і спецслужбаў крымінальных бандыцкіх фарміраванняў «цітушак» супраць «Еўрамайдана».

Тэрмін з’явіўся ў маі 2013 года і паходзіць ад прозвішча спартсмена Вадзіма Цітушкі. Атрымаў шырокае распаўсюджванне з лістапада 2013 года, у перыяд Еўрамайдана. З канца студзеня 2014 года пры праўленні Партыі Рэгіёнаў выкарыстоўваліся пад выглядам народных дружын і добраахвотных памочнікоў міліцыі ў абарону абласных дзяржаўных адміністрацый у розных галінах. Таксама Міністэрства ўнутраных спраў Украіны, паводле актывістаў Еўрамайдана, з’яўляецца арганізатарам інтрыг і правакатарам экстрэмізму і бандытызму падчас падзей Еўрамайдана шляхам пераапранання дзяржаўных служачых у цітушак з каардынацыяй іх супрацьпраўных дзеянняў, а таксама маюць дачыненне да фарміравання сітуацыі кровапраліцця з абодвух бакоў барыкад, што не даказана.

Гл. таксама
-----------

* Ябацькі
|  Аўтазаводская лінія |
| --- |
| умоўныя абазначэнні |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Красны Бор |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 | Доступ для людзей з абмежаванымі магчымасцямі | Каменная горка |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 | Доступ для людзей з абмежаванымі магчымасцямі | Кунцаўшчына |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 | Доступ для людзей з абмежаванымі магчымасцямі | Спартыўная |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Пушкінская |
|  |  | 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Маладзёжная |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Фрунзенская |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Няміга |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Купалаўская |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 | Доступ для людзей з абмежаванымі магчымасцямі | Першамайская |
|  |  | 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Пралетарская |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Трактарны завод |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Партызанская |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Аўтазаводская |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 | Доступ для людзей з абмежаванымі магчымасцямі | Магілёўская |
|  |  | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |

 |  | ЦЧ-2 «Магілёўскае» |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Шабаны |
|  |  |  |  |  |  |  |

 |

**Каменная Горка** (трансліт.: *Kamiennaja Horka*) — канцавая станцыя Аўтазаводскай лініі Мінскага метрапалітэна ў заходнім напрамку. Была адкрыта 7 лістапада 2005 года разам са станцыямі Спартыўная і Кунцаўшчына.

Агляд
-----

Платформа станцыі астраўная, разлічана на пяцівагонныя саставы. Як і ўсе станцыі мінскага метро, станцыя Каменная Горка мелкага залягання, таму замест эскалатараў выкарыстоўваюцца лесвіцы. На станцыі маецца ліфт для людзей з абмежаванымі магчымасцямі, але на сёняшні дзень ён спынены. На станцыі ўсталяваны тэрмінал Сбер Банка і 2 банкаматы, адзін з якіх не працуе.

Падземны пераход
----------------

У падземным пераходзе, які вядзе да ўваходу на станцыю, знаходзіцца гандлёвы цэнтр «Каменная горка». У павільёнах гандлёвага цэнтра можна набыць шэраг ліцэнзійных гульняў для камп’ютара, антывірусы, офісныя пакеты і іншыя праграмы, гульні для Playstation® 2 і Microsoft® Xbox 360®; адзенне, абутак; у гандлёвым цэнтры размешчаны салон сувязі, дзе можна набыць мабільныя тэлефоны і падлучыцца да аператараў А1 і Life:). Размешчаны банкамат Белінвестбанка.

Выхады
------

Адзін з уваходаў на станцыю размешчаны ў падземным пераходзе пад скрыжаваннем вуліц Прытыцкага, Кунцаўшчына і Лабанка. Канцавая другой лініі забяспечвае доступ да метро жыхарам микрараёнаў Захад, Каменная Горка, Красны Бор, Кунцаўшчына і Сухарава.

Цікавыя факты
-------------

Каменная горка — самая заходняя станцыя метро ў СНД.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Каменная Горка (станцыя метро)
**Сафія Луіза Мекленбург-Шверынская** (ням.: Sophie Luise, Herzogin zu Mecklenburg-Schwerin; 16 мая 1685, Грабаў — 29 ліпеня 1735, Шверын) — герцагіня Мекленбург-Шверына, трэцяя жонка караля Прусіі Фрыдрыха I, другая каралева Прусіі.

Сафія Луіза была чацвёртым дзіцем і адзінай дачкой у сям'і герцага Фрыдрыха Мекленбургскага (вядомага як прынц Грабоўскі) і ландграфіні Крысціны Вільгельміны Гесэн-Гомбургскай. Пасля ранняй смерці свайго бацькі прынцэса выхоўвалася пры двары яе старэйшага брата Фрыдрыха Вільгельма, які кіраваў Мекленбургам з Шверына. Сафія Луіза выхоўваўся ў лютэранскім веравызнанні і навучалася французскай мове і музыцы.

Сафія Луіза славіўся сваімі цудоўнымі знешнімі дадзенымі і нават заслужыла званне «мекленбургскай Венеры». Пасля доўгіх пошукаў новай жонкі за 23-гадовую прыгажуню пасватаўся стары кароль Прусіі Фрыдрых I. Яго другая жонка Сафія Шарлота памерла ў 1705 годзе, а яго адзіны сын Фрыдрых Вільгельм I пакуль так і не абзавёўся сынам. Трэці шлюб Фрыдрыха I быў абумоўлены ў тым ліку і дынастычнымі прычынамі. 28 лістапада 1708 года ў берлінскім Гарадскім палацы адбылася бліскучая цырымонія шлюбу. Але маладой каралеве было наканавана знаходзіцца ў цені славы сваёй папярэдніцы, каралевы-інтэлектуалкі Сафіі Шарлоты, якая была ў перапісцы з вялікімі людзьмі таго часу. Мэта забеспячэння пераходу ў спадчыну прастола таксама не была выканана, шлюб застаўся бяздзетным. Сафія Луіза не была гатовая да прыдворных інтрыг, нянавісці і паклёпу, якія акружылі яе. Асаблівыя праблемы прычыняла Сафіі Луізе графіня Катарына Кальбэ фон Вартэнберг, народжаная Рыкерс, жонка фактычнага прэм'ер-міністра пры каралі.

Для Сафіі Луізы засталася толькі роля клапатлівай сядзелкі пры хворым мужу, якога яна ўсяляк спрабавала звярнуць у лютэранства. Спачатку Фрыдрых дазваляў ёй выконваць прадстаўніцкія функцыі і суправаджаць яго ўсюды, а таксама па вечарах набіваць яго трубку ў заснаванай ім Тытунёвай калегіі. Але з часам яе рэлігійнасць ператварылася пад уплывам вучэння Аўгуста Германа Франке ў піетызм. Каралева стала пакутаваць на цяжкія дэпрэсіі і душэўныя расстройствы і не магла прымаць удзелу ў прыдворным жыцці. Невыносныя сваркі паміж муж і жонкай з нагоды таго, якая рэлігія «сапраўдная», і ўсе пачашчэнне прыступаў вымусілі караля адмовіцца ад сумеснага жыцця з псіхічнахворай жонкай.

У 1713 годзе ўсяго за некалькі тыдняў да сваёй смерці Фрыдрых I адправіў Сафію Луізу ў Шонвальдэ-Глін. Яго пераемнік Фрыдрых Вільгельм I нядоўга думаючы вярнуў хворую жанчыну яе родным у Мекленбург. Сафія Луіза памерла ва ўзросце 50 гадоў і была пахавана ў Шэльфскай царкве Св. Мікалая ў Шверыне.

У берлінскім раёне Мітэ пра няшчасную трэцюю жонку першага караля Прусіі нагадвае царква Св. Сафіі.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сафія Луіза Мекленбург-Шверынская
* Архівавана 23 кастрычніка 2008.
* Архівавана 26 мая 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · WeRelate · Sejm-Wielki.pl · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
| Нарматыўны кантроль | GND: 141996285 · ISNI: 0000 0000 8911 6501 · VIAF: 129773304 |
**«Ave Maria»** (бел.: Вітана будзь, Марыя) — штомесячны рэлігійны часопіс, заснаваны ў 1994 Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіяй. Друкуе матэрыялы, прысвечаныя жыццю Каталіцкага касцёла на Беларусі, навіны з усіх дыяцэзій і замежжа, артыкулы пра галоўныя каталіцкія святы, разважанні па пытаннях веры, інтэрв’ю са святарамі, аповеды пра цікавых людзей. Адрас рэдакцыі: пл. Свабоды 9, 220030 г. Мінск. Рэдактар — Хрысціна Лялько. Рэдакцыяй газеты рыхтуецца таксама часопіс для дзяцей «Ave Maria. Маленькі рыцар Беззаганнай».

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Інфармацыя на Catholic.by Архівавана 19 снежня 2008.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кустова.
**Ларыса Аляксандраўна Кустова** (19 снежня 1946, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1971 годзе. З 1971 г. — архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў у Мінскпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1976 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Аўтавакзал «Усходні»
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): гасцініца «Турыст» (1971), школа пажарнай аховы (1980), аўтавакзал «Усходні» (1983), станцыя метрапалітэна «Маскоўская» (1984), Дом палітасветы, комплекс гасцініцы «Беларусь» (1986) у Мінску.

Сям'я
-----

У шлюбе з архітэктарам Юрыем Кустовым.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Кустова Лариса Александровна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Арабей.
**Лідзія Львоўна Арабей** (27 чэрвеня 1925, в. Нізок, Уздзенскі раён — 20 лютага 2015, Мінск) — беларуская пісьменніца і літаратуразнавец, кандыдат філалагічных навук (1958).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям'і службоўцаў. У 1942—1944 жыла ў Шчучыне. З 1944 — супрацоўнік рэдакцыі шчучынскай раённай газеты «Чырвоны сцяг». З 1945 жыве ў Мінску. Працавала ў часопісе «Вожык», у рэдакцыі газеты «Чырвоная змена», настаўнічала. Скончыла філалагічны факультэт БДУ (1951), аспірантуру пры Інстытуце літаратуры і мастацтва АН БССР (1954). Была старшым рэдактарам выдавецтва «Беларусь» (1955—1967), літсупрацоўнікам часопіса «Полымя» (1967—1974). Кандыдат філалагічных навук, дысертацыя была прысвечана жыццю і творчасці А. Пашкевіч (Цёткі).

Творчасць
---------

Літаратурную працу пачала ў 1945. Выступае як празаік, крытык, літаратуразнавец. У 1956 выдала даследаванне «Цётка (Алаіза Пашкевіч)», а ў 1959 «Фядос Шынклер», аўтар зборнікаў аповесцяў і апавяданняў «Калібры» (1960, апавяданні для дзяцей), «Кватэра № 3» (1961, кніга сатыры і гумару), «Мера часу» (1962), «Экзамен» (1963), «Ларыса» (1964), «На струнах буры» (1967), «Сярод ночы» (1968), «Іскры ў папялішчы» (1970), «Ваўчкі» (1972), «Сіні бор» (1972, аповесць), «Мне трэба ехаць» (1974), «Стану песняй» (1977), «Сузор'е Вялікай Мядзведзіцы» (1980), «Паласа дажджу» (1984), «Пошукі кахання» (1987), «Ісці ў разведку» (1989, апавяданні для дзяцей), «Пошукi iсцiны» (абразкі, 2005), «На полымі любві» (даследаванне, прысвечанае Алаізе Пашкевіч (Цётцы), 2006), «Белае поле» (апавяданні, ўспаміны, 2008).

Выйшлі Выбраныя творы ў 2-х тамах (1985).

Пераклала раман эстонскага пісьменніка А. Хінта «Бераг вятроў» (з А. Раманоўскай, 1960).

Прызнанне
---------

* Член Саюза пісьменнікаў СССР (з 1958).
* Член Саюза беларускіх пісьменнікаў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Арабей Лидия Львовна // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 19. — 737 с..

Літаратура
----------

* Арабей Лідзія // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — ISBN 5-340-00709-X.
* Арабей Лідзія // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.

Спасылкі
--------

* Арабей Лідзія Львоўна(недаступная спасылка)
* Беларуская пісьменніца Лідзія Арабей адзначае свой юбілей Архівавана 5 сакавіка 2016.
* Лідзія Львоўна Арабей Архівавана 12 красавіка 2015.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 135977738 · ISNI: 0000 0000 7881 7484 · LCCN: n85384909 · NKC: jn20000600340 · NUKAT: n2006109260 · VIAF: 80401110 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Зайцава.
**Лідзія Георгіеўна Зайцава** (8 верасня 1945, Мінск — ?, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1969 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. З 1969 года — архітэктар, старшы архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў у Белдзяржпраекце, БелНДІПгорадабудаўніцтва. Працавала ў «Мінскграда».

Член Саюза архітэктараў СССР з 1979 года. Пражывала ў Мінску.

Творачасць
----------

Асноўныя працы: генпланы Негарэлага, Рудзенска, Шаркаўшчыны (1970—1973), Жодзіна (1980), Пінска (1986), генпланы гарадоў і ПДП цэнтральных частак Пружанаў, Глыбокага, ПДП раёна Маркаўшчына ў Віцебску (1973—1980); у аўтарскім калектыве: ПДП аўтазаводскога жылога раёна ў Магілёве (1970), генпланы жылых раёнаў Мінскай АЦЭЦ і аэрапорта «Мінск-2» (1983).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Зайцева Лидия Георгиевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* Зайцева Лидия Георгиевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Мікола Пятровіч Луфераў** (7 студзеня 1929 в. Трубільня, Краснапольскі раён-1994) — беларускі крытык і літаратуразнавец. Кандыдат філалагічных навук (1956).

Біяграфія
---------

Скончыў філалагічны факультэт Магілёўскага педагагічнага інстытута (1950), аспірантуру пры Мінскім педінстытуце (1954).

Першая рэцэнзія надрукавана ў газеце «Літаратура і мастацтва» у 1952 г. Літаратурна-крытычныя артыкулы друкаваў у часопісах «Полымя», «Маладосць», газетах «Звязда», «Советская Белоруссия», «Літаратура і мастацтва», «Настаўніцкая газета» і інш. Даследаваў праблемы гісторыі беларускай савецкай літаратуры. Адзін з аўтараў кніг «Праблемы беларускай сучаснай прозы», «Гісторыя беларускай савецкай літаратуры» (Т.1), падручніка для філалагічных факультэтаў педінстытутаў «Гісторыя беларускай савецкай літаратуры», аўтар манаграфіі «Проза Кузьмы Чорнага», брашуры «Кузьма Чорны» і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Луфераў М. П. Беларуская энцыклапедыя у 18 т. т.9.- Мн.: БелЭн. 1999.- С.375
**Часночніцы** (*Pelobatidae*) — сямейства бясхвостых земнаводных.

Гэта адзінае сямейства з падатрада анамацэльных. Адрозніваецца 12 родаў, каля 60 відаў.

Даўжыня да 10 см. Цела шчыльнае, вонкава часночніцы падобныя да жаб і рапух. Скура гладкая або злёгку гузаватая. Грудны пояс рухомы. Зрэнка вертыкальная. Сямейства ўключае віды, прадстаўнікі якіх маюць пярэднеўвагнутыя, а ззаду выпуклыя, або працэльныя, тулаўныя пазванкі. Рэбры ў іх адсутнічаюць, а крыжавыя пазванкі зліты з урастылем (хваставой косткай, утворанай ад зліцця хваставых пазванкоў). У большасці відаў маюцца лапатападобныя рагавыя пятачныя бугаркі для закопвання ў глебу.

Пашыраны пераважна ў Заходняй і Паўднёва-Усходняй Азіі, таксама ў Еўропе, Паўночна-Заходняй Афрыцы, Паўночнай і Цэнтральнай Амерыцы. Жывуць у стэпах, лясах, на лугах, палях і інш. Найбольш вядомыя часночніца звычайная, часночніца сірыйская, крыжоўкі.

Прадстаўнікі асобных родаў гэтага сямейства значна адрозніваюцца адзін ад аднаго. Палову складаюць прадстаўнікі роду рагатых часночніц, пашыраных у гарах Паўднёвай Азіі і Малайскага архіпелага. Гэта найбольш прымітыўныя жывёлы, якія характарызуюцца свабоднымі міжпазванковымі дыскамі. Арыгінальныя вусатыя часночніцы, пашыраныя ў Сычуані, адрозніваюцца наяўнасцю ў самцоў вусападобных шыпікаў на верхняй губе. 6 відаў паўночнаамерыканскіх часночніц аб'яднаны ў род лапатаногаў, назву якога можна было б даць усяму сямейству ў сувязі з наяўнасцю лапатападобных рыючых пятачных бугроў. Аднак існуюць і такія прадстаўнікі сямейства з роду крыжавікоў, у якіх пятачны бугор акруглы і невялікі.

Вядуць змрокавы або начны спосаб жыцця. Кормяцца беспазваночнымі.

Часночніца звычайная пераважна вясной мае слабы часночны пах (адсюль назва).

Літаратура
----------

* Земнаводныя. Паўзуны: Энцыклапедычны даведнік — Мн. 1996. — ISBN 985-11-0067-6
* Часночніцы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — С. 251. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | ASW · EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776258352 · NKC: ph241628 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Родзевіч.
**Часлаў Іванавіч Родзевіч** (20 сакавіка 1889, фальварак Кур'янаўшчына, цяпер Лагойскі раён, Мінская вобласць — сакавік 1942) — беларускі тэатральны і грамадскі дзеяч. Брат Л. Родзевіча.

Біяграфія
---------

Часлаў Родзевіч першы ў другім радзе
У 1908 г. скончыў Віленскую сярэднюю хіміка-тэхналагічную школу, а таксама Новачаркаскі політэхнічны інстытут (1918). 

Удзельнік Першай беларускай тэатральнай вечарыны ў лютым 1910 г. у Вільні, уваходзіў у Беларускі музычна-драматычны гурток у Вільні, Першую беларускую трупу І. Буйніцкага. Адзін з заснавальнікаў Беларускага таварыства дапамогі ахвярам 1-й сусветнай вайны (1916—1918) і Таварыства ахвотнікаў беларускага народнага штукарства ў Петраградзе. У 1918 г. супрацоўнік Беларускага нацыянальнага камісарыята. У 1918—1919 гг. акцёр, камісар Беларускага савецкага тэатра ў Мінску, выкладчык Мінскага беларускага педагагічнага інстытута.

Падчас польскай акупацыі 1919—1920 член Мінскай беларускай школьнай рады, загадчык аддзела асветы Мінскага магістрата, старшыня Беларускай тэатральнай камісіі пры Часовым беларускім нацыянальным камітэце.

У 1920-я г. ўдзельнічаў у рабоце Навукова-тэрміналагічнай камісіі пры Наркамасвеце БССР, займаўся навуковымі даследаваннямі ў галіне прыродазнаўства пры Мінскай балотнай станцыі. 3 1922 г. у Інбелкульце, з 1925 г. навуковы сакратар сельскагаспадарчай секцыі (з 1929 Беларускай АН).

У ліпені 1930 г. арыштаваны, асуджаны па справе «Саюза вызвалення Беларусі» і высланы на 5 гадоў у Саратаў (Расія). Загінуў у зняволенні. Рэабілітаваны 15 лістапада 1957 г.

Аўтар працы пра беларускія народныя танцы, зборніка «Песні з нотамі» (не захаваліся).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 395. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
* *Ляхоўскі, У. Скалабан, В.* Родзевіч Часлаў Іванавіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — С. 117. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 2 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003.
* Возвращенные имена: Сотрудники АН Беларуси, пострадавшие в период сталин. репрессий / сост. и авт. предисл. Н. В. Токарев; под ред. А. С. Махнача.. — Мн .: Навука i тэхнiка, 1992. — С. 94. — 120 с. — 1 000 экз. — ISBN 5-343-01246-9. Архівавана 31 жніўня 2021.
* Гісторыя беларускага тэатра. Т. 1. — Мн. 1983.
* Скалабан В. Паплечнікі // Мастацтва Беларусі. — 1983. — № 11.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Часлаў Іванавіч Родзевіч на Вікісховішчы |
**Часночніца звычайная** (*Pelobates fuscus*) — земнаводнае сямейства часночніц.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 4-6 см, маса 6-20 г. Цела авальнае, злёгку пляскатае. Морда круглаватая, лоб пукаты. Канечнасці адносна кароткія. Скура гладкая. Адметнай прыкметай з'яўляецца вертыкальна пастаўленая шчылінападобная зрэнка і вельмі вялікі лапатападобны цвёрды жаўтаваты пятачны бугарок. Афарбоўка няяркая, верх светла-шэры, іншы раз цёмна-шэры, з жаўтаватым або бурым адценнем, на гэтым фоне вызначаюцца цёмна-аліўкавыя, цёмна-карычневыя або чорныя з чырвонымі кропкамі плямы рознай формы і велічыні; ніз светлы (шаравата-белы) з невялікай жаўцізной, з цёмнымі плямкамі, іншы раз і без іх. Шматлікія скурныя залозы выдзяляюць ядавіты сакрэт, які мае пах часнаку (адсюль і назва). Лічынкі (апалонікі) часночніц вельмі буйныя: даўжыня разам з хвастом дасягае 10 см і больш.

Распаўсюджанне
--------------

Арэал часночніцы звычайнай знаходзіцца ў межах Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, Заходняй Азіі. У еўрапейскай частцы Расіі на поўначы дасягае прыкладна да 60° пн.ш. У Беларусі часночніца — даволі звычайны від, пашыраны на ўсёй тэрыторыі.

Экалогія
--------

Часночніца звычайная — наземны від, трымаецца мясцін з лёгкімі і рыхлымі глебамі. На злёгку вільготным пяску паспявае за 2-3 хвіліны цалкам закапацца ў зямлю, разграбаючы для гэтага глебу заднімі канечнасцямі. Звычайна закопваецца на дзённы час. На зімоўку зарываецца ў глебу на глыбіню не менш як на 30-50 см або выкарыстоўвае іншыя сховішчы (норы грызуноў, падвалы).

Часцей за ўсё часночніцу можна сустрэць у поймах рэк і азёр, асабліва на ўчастках лугоў, якія мяжуюць з пясчанымі глебамі, а таксама ў мяшаных і шыракалістых лясах, на палях, у садах, агародах, лесапалосах, парках. Часночніца добра прыстасавана да існавання ва ўмовах, створаных або відазмененых дзейнасцю чалавека. Найбольш характэрным для яе кормам з'яўляюцца наземныя беспазваночныя (жукі, вусені, павукі, дажджавыя чарвякі). Найлепшыя ўмовы назірання — у прыцемках.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз. — С. 330.
* Земнаводныя. Паўзуны: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1996. ISBN 985-11-0067-6
* *Пікулік М. М.* Навошта нам амфібіі? — Мн.: Навука і тэхніка, 1992. ISBN 5-343-00383-4

Спасылкі
--------

* Артыкул на Slounik.org

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | AmphibiaWeb · ASW · EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4164278-8 · LCCN: sh85099290 · Microsoft: 2776713253 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Найдзюк.
**Часлаў (Чэслаў) Найдзю́к** (28 жніўня 1915, в. Бойдаты, Ваўкавыскі павет — 28 сакавіка 1995, Пасадэн, Каліфорнія, ЗША) — беларускі грамадскі дзеяч.

Біяграфія
---------

Брат Язэпа Найдзюка.

Вучыўся ў Віленскай беларускай гімназіі (1927—1935). Скончыў юрыдычны факультэт Універсітэта Стэфана Баторыя (1940), член Беларускага студэнцкага саюза ў Вільні. Па палітычных перакананнях быў хадэкам.

У час Другой сусветнай вайны старшыня акруговага міравога суда ў Вілейцы. 

У 1949 эмігрыраваў у ЗША, арганізоўваў беларускае жыццё ў Каліфорніі, супрацоўнічаў з газетай «Беларус».

Пахаваны на могільніку Галівуд-Хілз у Пасадэне, Каліфорнія.

Сям'я
-----

У верасні 1956 года ажаніўся з Юзэфай Брэчкай, ад якой меў дзвюх дачок, Ядзю і Карнелю, і сына Віктара.

Зноскі
------

1. ↑  Часам падаецца в. Байдаты і інш. — гэта памылковая інфармацыя.
2. ↑  *Язэп Малецкі.* Пад знакам Пагоні. Успаміны. — Таронта: "Пагоня", 1976. — С. 149, 151. — 712 с.
**Часлаў Ханяўка** (26 мая 1909, Рыга — 2 ліпеня 1988, Саўт-Рывер) — беларускі грамадскі дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 26 мая 1909 г. у Рызе ў Ліфляндскай губерні Расійскай імперыі у Казіміра Іванавіча Ханяўка і яго жонкі Алены, народжанай Каранько. Сям'я паходзіла з Будслава. 7 чэрвеня таго ж года быў ахрышчаны ў Рыжскім парафіяльным касцёле кс. Довгялловичам. Хроснымі сталі Эдвард Будзька і Аляксандра Гульбінская. Стрыечны брат В. Жук-Грышкевіча.

Скончыў Віленскую беларускую гімназію і агранамічны факультэт Віленскага ўніверсітэта.

У Другую сусветную вайну ў 1939 г. у Вільні разам з іншымі беларускімі дзеячамі заснаваў Беларускую незалежніцкую партыю, паводле Вацлава Пануцэвіча, быў адным з ініцыятараў заснавання партыі. У 1940 г. разам з Вінцэнтам Гадлеўскім, перабіраецца годзе ў Варшаву. Падчас нямецкай акупацыі дзейнічаў у Беларускім камітэце ў Беластоку і Беларускім камітэце ў Варшаве.

З пачатку 1950-х жыў у ЗША ў Саўт-Рыверы. Актыўна дзейнічаў у беларускім асяроддзі. 16 снежня 1951 г. удзельнічаў у першым паседжанні ініцыятыўнай групы па стварэнні Беларускага інстытуту навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку.
З'яўляўся адным з кіраўнікоў арганізацыі «Беларуска-амэрыканская дапамога» ў Нью-Ёрку, створанай з ініцыятывы Беларуска-амерыканскага задзіночання. У 1962 г. годзе цяжка захварэў, пра гэта прэзыдэнт Рады БНР Вінцэнт Жук-Грышкевіч пісаў так: «Шкада, што Чэсь пісаць ня можа, бо пісаць ён мог і мае аб чым...».

З жонкай Марыяй меў дачку Рагнеду.

Памёр 2 ліпеня 1988 г. Саўт-Рыверы ў ЗША. Пахаваны на беларускіх могілках Жыровіцкай Божай Маці ў Іст-Брансвіку (ЗША).

Зноскі
------

1. ↑  LVVA. 632.2.55, л. 15 аб.-16.
2. ↑  *Сяргей Ёрш*. Вяртаньне БНП. Асобы і дакумэнты Беларускай Незалежніцкай Партыі **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 25 ліпеня 2019.
3. ↑  *Наталля Гардзіенка*. Эміграцыйная гісторыя ў падзеях. 16 снежня. БІНіМ **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 19.01.2020.
4. ↑  **Марыя Ханяўка** (1910—2005) — арганізатар і ўдзельніца беларускіх сустрэч і мерапрыемстваў у Амерыцы. Пахаваная побач з мужам на беларускіх могільніках Жыровіцкай Божай Маці ў Іст-Брансвіку (ЗША).

Літаратура
----------

* Календарыюм // Czasopis № 05'2009.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чыяўрэлі.
**Сафіко (Соф’я Міхайлаўна) Чыяўрэлі** (груз. სოფიკო მიხეილის ასული ჭიაური; 21 мая 1937, Тбілісі, Грузінская ССР — 2 сакавіка 2008, Тбілісі, Грузія) — грузінская актрыса; народная артыстка Грузінскай ССР (1976), народная артыстка Армянскай ССР (1979), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1980).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 21 мая 1937 года ў Тбілісі ў сям’і рэжысёра Міхаіла Чыяўрэлі (1894—1974) і актрысы Верыко Анджапарыдзэ (1897—1987).

Пасля заканчэння тбіліскай жаночай сярэдняй школы, у 1955 годзе паступіла ва Усесаюзны дзяржаўны інстытут кінематаграфіі (УДІК). З адзнакай скончыла навучальную ўстанову (1960; педагогі: Вольга Пыжова і Барыс Бібікаў). Аднакурснікамі былі Святлана Дружыніна і Леанід Кураўлёў.

Дэбютам у кіно стала роля ў фільме «Наш двор» (1956).

Пасля заканчэння інстытута вярнулася на радзіму. У 1960—1964 гадах і з 1968 года — актрыса акадэмічнага тэатра імя К. Марджанішвілі ў Тбілісі, у 1964—1968 гадах — акадэмічнага тэатра імя Ш. Руставелі.

Жыла ў Тбілісі ў бацькоўскім доме (сучасны адрас — вуліца Верыко Анджапарыдзэ, 16 — цяпер дом-музей В. Анджапарыдзэ і М. Чыяўрэлі).

З 2003 года была мастацкім кіраўніком тэатра «Верыко».

Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР IX склікання (1974—1979).

Зноскі
------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990. Праверана 16 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Кругасвет |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX4861191 · BNF: 15543713j · GND: 1048667472 · ISNI: 0000 0000 8385 0756 · LCCN: n82090862 · NKC: mub2010599769 · NTA: 124532217 · NUKAT: n2012244062 · SUDOC: 135580633 · VIAF: 56923979 |

 |
**16-я Смаленская партызанская брыгада** — партызанская брыгада, створаная ў ліпені 1942 года ў Касплянскім раёне Смаленскай вобласці на базе атрадаў У. І. Цалішэўскага і А. С. Ляшчова, арганізаваных у чэрвені 1942 года, потым 1-ы і 2-і атрады, вылучаных з 3-й партызанскай брыгады Смаленскай вобласці. Да вясны 1943 года называлася **5-й партызанскай брыгадай**. З сакавіка 1943 дзейнічала на тэрыторыі Віцебскай вобласці. Дзейнічала на акупіраванай Касплянскага і Руднянскага раёнаў Смаленскай вобласці, Лёзненскага, Аршанскага, Сенненскага, Багушэўскага, Ушацкага, Міёрскага, Шаркоўшчынскага і Свірскага раёнаў. 5 ліпеня 1944 года брыгада (637 партызан, 7 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* 1-ы атрад;
* 2-і атрад;
* 3-і атрад імя Курыленкі;
* 4-ы атрад;
* 5-ы атрад;
* 6-ы атрад;
* 7-ы атрад;
* 8-ы атрад (расфарміраваны ў снежні 1943 года).

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* Т. Г. Давыдкін;
* І. Р. Шлапакоў;
* І. К. Алесянкоў.

### Камісары

* Дз. Ц. Гольнеў;
* А. М. Кулічкоў;
* Р. М. Цімашэнкаў.

### Начальнікі штаба

* А. Я. Шалыгін;
* І. К. Алесянкоў;
* П. П. Юр'еў;
* П. І. Вінаградаў;
* А. І. Буркоў.

Гісторыя
--------

Партызаны праводзілі дыверсіі на чыгунках Віцебск — Орша, Орша — Смаленск, Полацк — Маладзечна, шашэйных і грунтавых дарогах Віцебск — Сянно, Віцебск — Лепель, Чашнікі — Лукомль, Ула — Камень. У «рэйкавай вайне» падарвалі больш за 1,4 тысчы рэек. Разбілі нямецкія гарнізоны ў вёсках Сялец Аршанскага, Чудня Багушэўскага (красавік 1943 года), Краснае і Красная Горка Ушацкага (студзень 1944 года) раёнаў. У восень 1943 года у час Лепельскай аперацыі прыкрывалі ўдарную лепельскую групіроўку партызан з усходняга боку. У час карнай аперацыі на тэрыторыі Полацка-Лепельскай партызанскай зоны (красавік-чэрвень 1944 года) утрымлівалі абарону на рубяжах вёсак Глыбачка — Цётча, Гарбаціца — Вясёлая Горка Ушацкага раёна і каля возера Шо. Каб выйсці з блакады, у маі 1944 года ўдзельнічалі ў разгроме гарнізонаў у вёсках Баяры, Бандарцы і Піскунова Пліскага раёна. У чэрвені 1944 года вялі бой у вёсцы Стары Пагост, прарвалі нямецкую блакаду ў раёне вёсак Дзянісова — Канахі Міёрскага раёна. Перад наступленнем Чырвонай Арміі занялі Свір, наладзілі пераправу цераз раку Вілія, вылучылі праваднікоў, якія суправаджалі часці Чырвонай Арміі да Вільнюса

Памяць
------

* Брыгада ўвекавечана ў мемарыяльным комплексе «Прарыў».
* У 1976 годзе ў вёсцы Пятніцы Ушацкага раёна ў гонар брыгады ўстаноўлена мемарыяльная дошка.

Зноскі
------

1. ↑  у сакавіку 1944 года нададзена імя Героя Савецкага Саюза У. Ц. Курыленкі

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.