recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ліс.
**Святаслаў Мікалаевіч Ліс** (нар. 22 кастрычніка 1937, в. Падбор’е Навагрудскага раёна Гродзенскай вобласці) — беларускі ваенны і палітык. Палкоўнік запасу. Заслужаны спецыяліст Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь. Член савета Рэспубліканскага грамадскага аб’яднання «Белая Русь». Член рэспубліканскага грамадскага аб’яднання «Беларускі саюз ветэранаў вайны ў Афганістане».

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (географ), Свярдлоўскае вышэйшае ваенна-палітычнае танкава-артылерыйскае вучылішча (палітработнік танкавых войскаў), Ваенна-палітычную акадэмію імя У. І. Леніна (выкладчык грамадскіх навук).

Працаваў сакратаром камітэта УЛКСМ танкавага палка, старшым інструктарам палітычнага аддзела танкавай арміі, палітычнага ўпраўлення Беларускай ваеннай акругі, намеснікам камандзіра гвардзейскага мотастралковага палка, намеснікам начальніка палітаддзела гвардзейскай танкавай дывізіі. Быў намеснікам начальніка палітаддзела мотастралковай дывізіі ў складзе абмежаванага кантынгенту савецкіх войскаў у Рэспубліцы Афганістан, начальнікам аддзялення арганізацыйна-партыйнай работы палітаддзела, сакратаром парткама агульнавайсковай арміі, намеснікам камандзіра па выхаваўчай рабоце армейскага корпуса, намеснікам камандуючага войскамі па маральна-псіхалагічнаму забеспячэнню Заходняга аператыўнага камандавання Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь. Памочнік рэктара ўстановы адукацыі «Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы».

Выбіраўся членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га і 3-га скліканняў.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі, Чырвонага Сцяга (Рэспубліка Афганістан), васемнаццаццю медалямі, Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета СССР, Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Савета Міжпарламенцкай Асамблеі дзяржаў — удзельніц Садружнасці Незалежных Дзяржаў.

Зноскі
------

1. ↑  Лис Святослав Николаевич Архівавана 30 верасня 2020.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Белякоў.
**Андрэй Эдуардавіч Белякоў** (нар. 17 ліпеня 1976, Гомель) — беларускі палітык. Першы сакратар Цэнтральнага камітэта грамадскага аб’яднання «Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі».

Біяграфія
---------

Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны, Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

Працаваў выхавальнікам аздараўленчага цэнтра «Крышталь», педагогам-арганізатарам сярэдняй школы № 41 г. Гомеля, першым сакратаром Гомельскага раённага камітэта грамадскага аб’яднання «Беларускі патрыятычны саюз моладзі», першым сакратаром Гомельскага раённага камітэта грамадскага аб’яднання «Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі», першым сакратаром Гомельскага гарадскога камітэта, першым сакратаром Гомельскага абласнога камітэта грамадскага аб’яднання «Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі», другім сакратаром Цэнтральнага камітэта грамадскага аб’яднання «Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі».

Выбіраўся членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Белякоў Андрэй Эдуардавіч Архівавана 18 жніўня 2020.
Чараўнікі, малюнак 1865 г.
**Ма́гія** (грэч. μαγεία "варажба") або **чарадзе́йства**, **чараўні́цтва** — рытуалы, пабудаваныя на веры ў магчымасць звышнатуральнага ўздзеяння на навакольны свет праз пэўныя дзеянні або бяздзеянне.

Магічнае мысленне
-----------------

Магію часам вызначаюць як пэўны спосаб мыслення, які абапіраецца на памылковае разуменне сувязяў у навакольным свеце і пабудову ілжывых асацыяцый, што становіцца прычынай звароту да звышнатуральнай практыкі. Як заўважае частка даследчыкаў, магічнае мысленне магчыма ў сітуацыі, калі адсутнічае лагічная ўзаемасувязь паміж ўсведамленнем і вопытам. Замест гэтага навакольная прастора і рэчы ў ёй аб'ядноўваюцца з дапамогай пачуццёвага ўспрымання. 

Псіхолагі тлумачаць магічнае мысленне як абарону ад несвядомых страхаў. Зігмунд Фрэйд адным з першых заўважыў сувязь паміж магічным мысленнем і кагнітыўным развіццём чалавечай асобы, звязаны з пераносам псіхічнага самаадчування на знешняе асяроддзе. Альтэрнатывай гэтаму погляду з'яўляецца разгляд магіі лінгвістамі як формы абстрагавання, пабудовы аналогій для выразу ўнутранага стану.

Магія і рэлігія
---------------

Звычайна магічная практыка шчыльна звязана з рэлігійнымі ўяўленнямі. Некаторыя рэлігійныя рытуалы, накшталт прашэння ў багоў, малітваў, ахвярапрынашэнняў, схавання сапраўдных імёнаў багоў, абрады ачышчэння і г. д. знешне нагадваюць ці з'яўляюцца па сваёй сутнасці магічнымі. 

Джэймс Джордж Фрэзер размежаваў магію і рэлігію. Згодна яго перакананням, магія больш нагадвае навуку, паколькі прапануе не шанаванне, а ўздзеянне на сілы прыроды. Магія ўзнікла раней за рэлігію і са з'яўленнем рэлігіі была амаль выціскнута. Аднак тэорыя Дж. Дж. Фрэзера не была цалкам падмацавана факталагічнай базай, таму ў пазнейшы час антраполагі і этнолагі адмовіліся ад яе.

Віды магіі
----------

Звычайна адасабляюць шкодную (чорную) і бясшкодную (белую) магію. Таксама вылучаюць іншыя віды магіі: 

*Па функцыянальнаму прызначэнню*:

* Любоўная магія
* Ваенная магія
* Абарончая магія
* Знахарства або лекарская магія
* Вытворчая магія
* Мантыка, або прадказальная магія

*Па спосабу ўздзеяння*:

* Кантактная
* Гамеапатычная (імітацыйная)

*Па прадмету ўздзеяння*:

* Астралогія
* Некрамантыя
* Магія стыхіяў (агню, вады, зямлі, паветра)
* Прыродная магія (жывых і раслінных аб'ектаў)
* Магія слова
* Магія лічбаў
* Магія імёнаў

Дадзеная класіфікацыя можа быць пашырана ў залежнасці ад выбару тых ці іншых чыннікаў магічных рытуалаў. Трэба таксама мець на ўвазе, што большасць магічных дзеянняў мае комплексны характар.

Гл. таксама
-----------

* Акультызм
* Астралогія
* Замовы
* Экзарцызм

Спасылкі
--------

* James George Frazer, The Golden Bough: A Study in Magic and Religion
* Sigmund Freud, Totem and Taboo. Chapter III. Animism, Magic and the Omnipotence of Thought
* Ішчанка С. Справы пра чарадзействы ў копных судох ХVІІ ст.
* Вольга Корсак, Магія абярэгаў
* Беларуская магія Архівавана 8 лютага 2022.
* Таццяна Валодзіна, Мэдычная магія ў народным календары беларусаў Архівавана 1 лістапада 2011.
* Магічныя ўласцівасці лекавых раслін Архівавана 5 сакавіка 2016.
* Ірына Сынкова, Міхаіл Тарэлка. Знахарскі тэкст з беларуска-­татарскага рукапіса
**Святаслаў Уладзіміравіч** (пам. 6 сакавіка 1114) — князь смаленскі (да 1113), пераяслаўскі (1113—1114), адзін са старэйшых сыноў Уладзіміра Манамаха.

У перыяд княжання свайго бацькі ў Пераяславе быў яго намеснікам у Смаленску. Пасля смерці ў 1113 годзе Святаполка Ізяславіча і пачатку вялікага княжання Уладзімірам Манамахам Святаслаў стаў намеснікам бацькі ў Пераяславе, а яго месца ў Смаленску заняў Вячаслаў Уладзіміравіч. Пасля смерці Святаслава ў 1114 годзе пераяслаўскім князем стаў Яраполк Уладзіміравіч.

Звестак пра сям'ю і нашчадкаў Святаслава не захавалася.

Зноскі
------

1. ↑  *Л. Куманин* Святослав Владимирович // *Русский биографический словарь* / под ред. А. А. Половцов — СПб.: 1904. — Т. 18. — С. 245–246.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21175488'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1963546'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1960551'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25876006'></a>
2. ↑  *Рудаков В. Е.* Смоленская земля // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Іпацьцеўскі летапіс
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Святагорскі манастыр.
Успенскі сабор (1569) Святагорскага манастыра
**Святаго́рскі Свя́та-Успе́нскі манасты́р** — праваслаўны мужчынскі манастыр у пасёлку Пушкінскія Горы Пскоўскай вобласці (Расія). Помнік архітэктуры 16—19 ст.

Размяшчаецца на Святых (былых Сінічых) гарах. Уваходзіць у склад Музея-запаведніка Пушкіна.

На тэрыторыі манастыра знаходзіцца магіла А. С. Пушкіна і яго продкаў.

Гісторыя
--------

Магіла А. С. Пушкіна
Манастыр заснаваны ў 1569 годзе як мужчынскі на Сінічых гарах.
Пасля 1918 у саборы была экспазіцыя, прысвечаная Пушкіну. У Вялікую Айчынную вайну манастыр быў моцна пашкоджаны. Адноўлены. З 1990-х гадоў храм дзейнічае.
Святагорскі манастыр уваходзіць у склад Музея-запаведніка Пушкіна.

Архітэктура
-----------

Ансамбль манастыра абнесены пабеленымі каменнымі сценамі і Анастасіеўскай і Святой брамамі.

На вяршыні ўзгорка — мураваны 4-стаўповы 3-апсідны 1-купальны Успенскі сабор (16 ст.) з традыцыйнымі рысамі Пскоўскай школы дойлідства.
У ветразевых скляпеннях і верхняй частцы праслаў сабора ўстаноўлены галаснікі.

У ансамбль Святагорскага манастыра ўваходзяць таксама званіца ў стылі класіцызму (завершана ў 1821; у яе верхнім ярусе размяшчаўся гадзіннік), брацкі корпус з трапезнай, гасцініца.

Літаратура
----------

* *Лаўрэцкі Г. А.* Святагорскі манастыр // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 274. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Святогорский-Успенский мужской монастырь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
**Лютасць**, **Жорсткасць**, **Бязлітаснасць** — гэта сацыяльна-псіхалагічны феномен, які выяўляецца ў атрыманні задавальнення ад усвядомленага прычынення пакут жывой істоце непрымальным ў дадзенай культуры спосабам.

Прававая ацэнка
---------------

Тэрмін «жорсткасць» часта выкарыстоўваецца ў правазнаўстве і крыміналогіі, у дачыненні да абыходжання з жывёламі і дзецьмі. У цяперашні час жорсткае абыходжанне з жывёламі выклікае палеміку сярод юрыстаў, філосафаў і святароў.

Прычыны жорсткасці
------------------

Навукоўцы-псіхолагі адзначаюць, што звычайна жорсткія людзі — псіхічна нездаровыя людзі. Звычайна гэта адхіленне выклікаецца траўмамі ў псіхіцы (пасля крытычнага моманту; доўгага жорсткага абыходжання з суб'ектам або з-за іншай псіхічнай траўмы) або часовай стратай розуму (ужываннем наркотыкаў, шокам і таму падобнае).

Зноскі
------

1. ↑  Ш. М. Абдулаев, Д. С. Абдулаева «ЖЕСТОКОСТЬ КАК ПСИХОСОЦИАЛЬНЫЙ ФЕНОМЕН» ПСИХОЛОГИЯ XXI ВЕКА сборник материал V международной научно-практической конференции молодых ученых © Ленинградский государственный университет им. А. С. Пушкина(ЛГУ), 2009
Праект высакахуткаснай чыгункі «Парыж — Браціслава»
**Магістра́ль для Еўро́пы** (ням.: Magistrale für Europa, фр.: Magistrale européenne) — праект Трансеўрапейскай транспартнай сеткі (TEN-T) па стварэнні высакахуткаснага чыгуначнага злучэння паміж Парыжам і Браціславай, з адгалінаваннем да Будапешта.

Завяршэнне праекта запланавана да 2020 года. Магістраль злучыць пяць краін Еўропы з насельніцтвам 34 мільёны. Агульная працягласць маршрута з Парыжа да Будапешта складзе 1592 км.

Маршрут
-------

Французскі адрэзак магістралі, які запланаваны да ўводу ў эксплуатацыю ў 2016 годзе, дазволіць развіваць хуткасць да 320 км/г і скароціць час на дарогу да 2 гадзін ад Усходняга вакзала Парыжа да Страсбурга.

У Германіі маршрут складаецца з чыгунак ад Страсбурга да Апенваера (*Europabahn*), на якой максімальная хуткасць складае 200 км/г, і ад Апенваера да Брухзаля (*Rheintalbahn*), дзе хуткасць дасягае 250 км/г. У Брухзалі МдЕ перасякае хуткасную чыгунку Мангейм — Штутгарт, разлічаную на 250 км/г.

У Штутгарце лінія пераходзіць у новую чыгунку Штутгарт — Аўгсбург, якую плануецца завяршыць да 2020 года з максімальнай хуткасцю 250 км/г паміж Штутгартам і Ульмам і 200 км/г ад Ульма да Аўгсбурга. Пасля вылучэння пуцей Мюнхен — Аўгсбург у асобныя для павольнага руху (грузавыя і прыгарадныя цягнікі) хуткасныя цягнікі змогуць развіваць тут 230 км/г.

Цягнікі з Мюнхена-Усходняга да Зальцбурга будуць хадзіць з хуткасцю 160 км/г, перасякаючы аўстрыйскую мяжу ў Фрайласінгу.

У Аўстрыі для новага маршрута былі палепшаны пуці паміж Атнанг-Пухгаймам і Вельсам (230 км/г), збудавана новая паралельная чыгунка (*Neue Westbahn*) Лінц — Вена (250 км/г) і збудаваны новы вакзал у Вене замест разабранага Паўднёвага. Адсюль Еўрапейская магістраль працягнецца да Браціславы, а паўднёва-заходняя лінія — праз Дзьёр да Будапешта.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт  (ням.) (фр.) (англ.) (славацк.) (венг.)
**Саўтэрская культура**, або **Культура Саўтэр**, фр.: Sauveterre, раней таксама называлася **манклюзская культура**, фр.: Montclusien — еўрапейская археалагічная культура эпохі эпіпалеаліту  (руск.) (бел. якая існавала ў перыяд 8000-7000 гг. да н.э. Назва паходзіць ад месца археалагічных раскопак ля пасёлка Саўтэр-ле-Леманс (фр.: Sauveterre le Lémance) у французскім дэпартаменце Лот і Гарона.

Культура займала значную частку заходняй і цэнтральнай Еўропы. Характэрныя артэфакты: геаметрычныя мікраліты, паглыбленні для пальцаў на мікрарубілах. Драўляныя прылады адсутнічаюць. Маюцца сведчанні здзяйснення рытуальных пахаванняў.

Генетычныя сувязі
-----------------

Саўтэрская культура паступова эвалюцыянавала ў тардэнуазскую з тымі ж адметнымі характарыстыкамі, а таксама ў першую вядомую скандынаўскую культуру Маглемозе.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776591725 |
Роспіс скляпення галоўнага нефа Станіславаўскага касцёла
**Магілё́ўскія фрэ́скі** — манументальны жывапіс XVII — першай паловы XIX стагоддзя ў інтэр’ерах культавых будынкаў у г. Магілёў.

Найбольш вядомая фрэска са Станіславаўскага касцёла з панарамай горада. 1765
Вылучаўся панаваннем стылістыкі барока, у пачатку XIX ст. выявіліся прыкметы новага стылю — класіцызму. Адыграў вялікую ролю ў аздабленні інтэр’ераў культавых пабудоў рэгіёна (гл. фрэскі касцёла і кляштара кармелітаў у Бялынічах). 3 творамі іншых відаў мастацтва магілёўскія фрэскі складалі цэльныя ансамблі, у выніку чаго адбываўся сінтэз архітэктуры і жывапісу (убранства інтэр’ера Станіславаўскага касцёла). Магілёўскае сакральнае мастацтва гэтага перыяду характарызавалася павышэннем прафесійнага ўзроўню і арыентацыяй на заходняе мастацтва, з аднаго боку, і імкненнем да фальклорных традыцый — з другога.

Твораў магілёўскага фрэскавага жывапісу захавалася няшмат: многія фрэскі загінулі ў 1930—1970-я гг. (Іосіфаўскі сабор, Богаяўленскі сабор, Васкрасенская царква), іншыя схаваны пад вапнавымі напластаваннямі (Пакроўская царква).

Літаратура
----------

* Магілёўскія фрэскі // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі. — Т. 5. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0495-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рыбакоў.
**Рыбакоў Андрэй Яўгенавіч** (5 чэрвеня 1969 —) — беларускі вучоны, кандыдат гістарычных навук, дацэнт.

Біяграфія
---------

Спачатку працаваў малодшым навуковым супрацоўнікам, навуковым супрацоўнікам аддзела дакументазнаўства БелНДЦДААС (з 1996 — БелНДІДАС). З 1995 па 1998 — вучоны сакратар БелНДІДАС. У 1998 скончыў завочную аспірантуру ў БДУ і ўладкаваўся на працу ў Дзяржаўны камітэт па архівах і справаводству Рэспублікі Беларусь, дзе займаў пасаду галоўнага спецыяліста аддзела геральдыкі і генеалогіі, а потым у тым жа годзе стаў начальнікам аддзела арганізацыйнай работы і міжнародных сувязей (з 2001 — аддзел арганізацыйна-прававой, кадравай работы і міжнародных сувязей). З ліст. 2005 — дырэктар БелНДІДАС.

У 1999 абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Агульнае справаводства ў цэнтральным апараце дзяржаўнага кіравання Вялікага Княства Літоўскага ў ХVI ст.». Р. — першы ў Беларусі навуковец, які стаў кандыдатам гістарычных навук па спецыяльнасці «Дакументалістыка, дакументазнаўства і архівазнаўства». Даследуе пытанні гісторыі архіўнай справы і справаводства ў Беларусі, методыкі і практыкі сучаснага справаводства. Падрыхтаваў інфармацыйны агляд «Документоведение и делопроизводство — отечественный и зарубежный опыт» (1994). Разам з Э. М. Давыдавай напісаў манаграфію «История и организация делопроизводства в Беларуси» (1999) і «Делопроизводство: Учебно-практическое руководство» (выйшла 9 выданняў, 1998—2005). Адзін з аўтараў «Примерной инструкции по делопроизводству в министерствах, госкомитетах и других центральных органах управления, учреждениях, организациях и на предприятиях Республики Беларусь» (1995), «Унифицированной системы организационно-распорядительной документации» (2000); «Рекомендаций по совершенствованию и сокращению документооборота в учреждениях, организациях и на предприятиях Республики Беларусь» (2004) і інш.

Узнагароджаны Граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР (1988), медалямі «70 гадоў Узброеных Сіл СССР» (1988), «Воіну-інтэрнацыяналісту ад удзячнага афганскага народа» (1989), «У памяць 10-годдзя вываду Савецкіх войск з Афганістана» (1999).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* РЫБАКОЎ Андрэй Яўгенавіч Архівавана 6 красавіка 2014. // Сайт БелНДІДАС
* Рыбакоў Андрэй Яўгенавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 139937 |
|  |
| --- |
| М9 |

Схема магістралі М9
**Мінская кальцавая аўтамабільная дарога** (**МКАД**, магістраль **М9**) — кальцавая аўтамабільная дарога ў Мінску, праходзіць прыблізна па адміністрацыйнай мяжы горада. Дарога мае па тры паласы руху у кожным кірунку. Працягласць трасы складае 56,2 кіламетраў. Абмежаванне хуткасці на дарозе складае 90 км/г. Праектная хуткасць на дарозе — 120 км/г.

Адметнасці і факты аб дарозе
----------------------------

Мікрараёны Уручча і Шабаны выходзяць за межы МКАД. Таксама за межамі дарогі ў 2003 годзе з'явілася метрадэпо, якое абслугоўвае рухомы састаў другой лініі Мінскага метрапалітэна. У 2009 годзе за межы кальцавой дарогі выйшаў метрапалітэн у напрамку мікрараёна Уручча.

Абрэвіятура «МКАД» супадае з аналагічнымі літарамі для Маскоўскай кальцавой аўтадарогі.

Гл. таксама
-----------

* Друга́я Мі́нская кальцава́я аўтамабі́льная даро́га

| ⛭Аўтамабільныя дарогі Беларусі |
| --- |
| 
* Эканоміка Беларусі
* Транспартная сістэма Беларусі

 |
| Магістральныя аўтамабільныя дарогі  рэспубліканскага значэння | 
* М1
* М2
* М3
* М4
* М5
* М6
* М7
* М8
* М9
* М10
* М11
* М12
* М14

 |
| Аўтамабільныя дарогі  рэспубліканскага значэння | 
* Р1
* Р2
* Р3
* Р4
* Р5
* Р6
* Р7
* Р8
* Р9
* Р10
* Р11
* Р12
* Р13
* Р14
* Р15
* Р16
* Р17
* Р18
* Р19
* Р20
* Р21
* Р22
* Р23
* Р24
* Р25
* Р26
* Р27
* Р28
* Р29
* Р30
* Р31
* Р32
* Р33
* Р34
* Р35
* Р36
* Р37
* Р38
* Р39
* Р40
* Р41
* Р42
* Р43
* Р44
* Р45
* Р46
* Р47
* Р48
* Р49
* Р50
* Р51
* Р52
* Р53
* Р54
* Р55
* Р56
* Р57
* Р58
* Р59
* Р60
* Р61
* Р62
* Р63
* Р64
* Р65
* Р66
* Р67
* Р68
* Р69
* Р70
* Р71
* Р72
* Р73
* Р74
* Р75
* Р76
* Р77
* Р78
* Р79
* Р80
* Р81
* Р82
* Р83
* Р84
* Р85
* Р86
* Р87
* Р88
* Р89
* Р90
* Р91
* Р92
* Р93
* Р94
* Р95
* Р96
* Р97
* Р98
* Р99
* Р100
* Р101
* Р102
* Р103
* Р104
* Р105
* Р106
* Р107
* Р108
* Р109
* Р110
* Р111
* Р112
* Р113
* Р114
* Р115
* Р116
* Р117
* Р118
* Р119
* Р120
* Р121
* Р122
* Р123
* Р124
* Р125
* Р126
* Р127
* Р128
* Р129
* Р130
* Р131
* Р132
* Р133
* Р134
* Р135
* Р136
* Р137
* Р138
* Р139
* Р140
* Р141
* Р142
* Р143
* Р144
* Р145
* Р146
* Р147
* Р148
* Р149
* Р150
* Р151

 |
| Еўрапейскія магістралі | 
* E28
* E30
* E85
* E95
* E271

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чайкоўскі.

**Андрэй Ціханавіч Чайкоўскі** (28 снежня 1910, вёска Бальшаскарэдная[ru], Арамашаўскі раён, Цюменская вобласць — 24 верасня 1980) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Мінскай і Брэсцкай абласцях.

Біяграфія
---------

З 1932 года ў Чырвонай Арміі. Член КПСС з 1939 года. У партызанах з верасня 1941 года: камандзір групы, камісар атрада, у студзені — лютым 1943 года і верасні 1943 — ліпені 1944 гадоў камісар, у лютым — верасні 1943 года камандзір 99-й партызанскай брыгады імя Дз. Ц. Гуляева, са студзеня па ліпень 1944 года член Кляшчэльскага падпольнага РК КП(б)Б. У 1944—1968 гадах на партыйнай і адміністрацыйна-гаспадарчай рабоце. Скончыў Рэспубліканскую партыйную школу пры ЦК КПБ у 1954 годзе.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Адам Міхал Станіслаў Хмара** (22 снежня 1720 — 9 чэрвеня 1805) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Лоўчы менскі (з 1748), падчашы (з 1756), сакратар малой пячаткі (1752—1760), віцэ-інстыгатар (1760—1765) і інстыгатар вялікі літоўскі (1765—1779), кашталян (1779—1784) і апошні ваявода менскі (з 1784); член Пастаяннай Рады (з 1783). Кавалер ордэнаў Св. Станіслава і Белага Арла, расійскіх ордэнаў.

Біяграфія
---------

Жонка А. Хмары Мар’яна. Невядомы мастак, XVIII ст.
Прадстаўнік незаможнага роду Хмараў герба «Крыўда», які зрабіў бліскучую кар’еру — ад нязначнай пасады лоўчага да ваяводы менскага. У 1761—1782 некалькі разоў абіраўся паслом на соймы, быў маршалкам Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага (1785).

У 1755 атрымаў ад падканцлера вялікага літоўскага Міхала Антонія Сапегі за службу ў якасці яго падскарбія (1743—1752) і сакратара маёнтак Сёмкаў Саламярэцкі каля Мінска.

Імкнуўся рэфармаваць сваю гаспадарку: будаваў млыны, цагельні, вінакурні, цікавіўся жыццём сваіх сялян. Надрукаваў працу для кіравання маёнткам — «Інструкцыя для аканома». Да 1780 збудаваў палац, дзе меліся бібліятэка, архіў, збраёўня.

У шлюбе з Мар’янай Войнаў-Аранскіх дзяцей не было.

Пахавалі апошняга ваяводу менскага ў фундаваным ім касцёле ў в. Дубрава.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Вяроўкін-Шэлюта У.* Хмара Адам Міхал Станіслаў // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 716. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.


| ?Адам Хмара — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Антоній Хмара[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  | Адам Хмара |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Кацярына з Вязевічаў[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl · Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 3864 6341 · NKC: js20231190671 · NUKAT: n2010146506 · VIAF: 311304891 |
**«Лесвіца»** (англ.: The Staircase) — амерыканскпая захапляльная судовая драма з Колінам Фёртам. Прэм’ера адбылася 5 мая 2022 года на амерыканскім канале НВО Max. Фільм распавядае пра сапраўдныя падзеі 20-гадовай даўніны, калі ў ЗША расследавалі трагедыю ў сям’і вядомага пісьменніка Майкла Петэрсана.

Апісанне
--------

З таго самага часу, як Майкл Петэрсан знайшоў сваю жонку ўнізе лесвіцы ў іх дома (ці штурхнуў яе туды), ва ўсіх, хто ведае гэтую гісторыю, заставалася адно пытанне — гэта забойства ці не?

Частка кінематаграфістаў схілялася да гэтага меркавання. Лаўрэат «Оскара», дакументаліст Жан-Ксав’ер дэ Лестрад быў заінтрыгаваны ідэяй прасачыць за чарговай мутнай справай у амерыканскім судзе і пачаў здымаць фільм пра падзеі вакол Петэрсана раней, чым у 2003 годзе над пісьменнікам пачаўся працэс, піша Wall Street Journal.

Увагу Лестрада, як і ўвагу стваральніка цяперашняй «Лесвіцы», прыцягнулі адны і тыя ж моманты гэтай гісторыі — тыя, што не маюць нічога супольнага з правасуддзем і, тым не менш, уплываюць на вынікі шмат якіх судоў па гучных справах. Гэта палітыка, асвятленне справы ў прэсе і персаналіі.

Знакаміты Колін Фёрт, які звычайна грае больш прыемных персанажаў, тут увасабляе асобу, да якой цяжка адчуць прыязнасць. Петэрсан, якога ён нам паказвае, эгаістычны і двудушны, а на яго пераслед уплываюць два фактары. Першы з іх — бісэксуальнасць пісьменніка, а другі — тое, што за 20 гадоў да смерці цяперашняй жонкі Кэтлін ён знайшоў іншую жанчыну ўнізе іншай лесвіцы, і зноў ён быў апошнім, хто бачыў яе жывой. Магчыма, гэтыя аспекты жыцця Петэрсана ніяк не звязаныя са смерцю Кэтлін, але ж яны не дадаюць яму станоўчасці ў вачах суда.

Гэта складаная справа, якая заслугоўвае ўсіх васьмі серый серыяла.

Сюжэт
-----

Падчас свайго першага шлюбу Петэрсан жыў у Германіі, дзе яны з мінулай жонкай блізка сябравалі з суседзямі і іх дочкамі. Потым раптоўна памёр бацька суседскага сямейства, а пазней і яго жонка — меркавана, што ад анеўрызмы, але насамрэч яе знайшлі ўнізе лесвіцы з разбітай галавой пасля вячэры з Петэрсанам. Пасля трагедыі Петэрсаны, у якіх было двое ўласных сыноў, узялі да сябе дачок суседзяў, але потым хутка разышліся. Тады Майкл Петэрсан завязаў адносіны з Кэтлін, у якой тады ўжо было дзіця ад першага шлюбу.

Колін Фёрт і Тоні Калет (выканаўца ролі Кэтлін) проста геніяльна граюць свае ролі закаханых сужэнцаў, якія могуць ненавідзець адзін аднаго. Не менш якасна дэманструе сябе Кален Мос у ролі пракурора Джэймса Хардзіна і Паркер Поўзі ў ролі яго асістэнткі Фрэды Блэк. Але ж іх праца не дае канчатковага адказу на пытанне пра тое, ці была гісторыя Кэтлін Петэрсан забойствам — напэўна, гэты адказ кожны глядач мусіць шукаць сам.

Зноскі
------

1. ↑  Што паглядзець. «Лесвіца» — захапляльная судовая драма з Колінам Фёртам

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AlloCiné · FilmAffinity · Internet Movie Database · Metacritic · Rotten Tomatoes |
**Элен Гульбрансан** (швед. Ellen Gulbranson, народжаная Нордгрен, 4 сакавіка 1863 — 2 студзеня 1947) — шведская оперная спявачка (драматычнае сапрана). Яе моцны драматычны голас шырокага дыяпазону лепш за ўсё падыходзіў да твораў Рыхарда Вагнера. Яна была вядучай фігурай сярод другога пакалення Байройцкіх спевакоў. Захавалася некалькі акустычных запісаў яе голасу, якія яна зрабіла для Edison Records і Pathé Records у пачатку XX стагоддзя. У 1911 годзе ёй быў прысуджаны каралеўскі Медаль Заслуг.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 4 сакавіка 1863 года ў Стакгольме. Вучылася спачатку ў Стакгольмскай кансерваторыі пад кіраўніцтвам Джуліуса Гюнтэра, а затым у Парыжы ў Элен Кенет і вядомага педагога Мацільды Маркезэ. Пазней яна таксама вучылася ў яе дачкі Бланш Маркезэ, якая ўмацавала верхнія ноты Гульбрансан і ператварыла яе голас з мецца-сапрана ў драматычнае сапрана.

Гульбрансан дэбютавала ў 1886 на канцэрце ў Стакгольме. На опернай сцэне дэбютавала ў 1889 годзе ў Стакгольме ў як Амнерыс у оперы «Аіда» Джузэпэ Вердзі, пасля чаго была прынята ў трупу Шведскай каралеўскай оперы, і неўзабаве стала салісткай. У 1898 годзе яна выканала там Вагнераўскія партыі Брунгільды і Артруды. Гульбрансан працягвала ўдасканальвацца ў малюнку гэтых гераінь, а таксама атрымала поспех у партыях Кундры ў «Парсіфалі» і Ізольды ў «Трыстане і Ізольдзе».

У 1896 годзе яна ўпершыню прыняла ўдзел у Байройцкім фестывалі, дзе выканала партыю Брунгільды. Гэты выступ прынес Гульбрансан сусветную вядомасць, і яна працягнула спяваць у Байрайце штогод да 1914 года. Яна выступала з гастролямі як оперная і канцэртная спявачка, была ў Берліне, Парыжы, Амстэрдаме, Лондане, Маскве.

Пасля сыходу са сцэны ў 1915 годзе яна працавала настаўнікам спеваў. З 1923 года выкладала ў горадзе Осла, атрымала нарвежскае грамадзянства. Гульбрансан памерла ў Осла ва ўзросце 83 гадоў. Пахавана на могілках Вестрэ Граўлюнд.

Зноскі
------

1. ↑  Musikverkets auktoritetsdatabas — 2017. Праверана 6 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q42160060'></a>
2. ↑  Ellen Gulbranson // Nationalencyklopedin — 1999. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1165538'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Салата.
Румынская салата
**Сала́та** (ад італ.: insalata) — халодная страва (у сучаснай кухні існуюць і гарачыя салаты), якую гатуюць з сумесі гародніны (лісце салаты, розная зеляніна, бульба, грыбы, агуркі, бабы  (руск.) (бел. садавіна і г.д.), прыпраўляюць воцатам, алеем, маянэзам, смятанай, лімонным сокам, соллю, перцам або спецыяльнымі салатнымі запраўкамі; падаюць пераважна да смажанага мяса, часам у выглядзе закускі (hors d'oeuvre). Гатуюць салаты звычайна непасрэдна перад падачай на стол.

Звычай есці салату быў у рымлян, якім былі вядомы салаты з эндывія, булёну, аліўкавага алею, цыбулі, мёду і воцату. У Сярэднявеччы салаты рабілі з цыбулі, часнаку, перачнай мяты і пятрушкі.

Салата — страва ў выглядзе сумесі разнастайных здробненых (нарэзаных, нацёртых і г. д.) прадуктаў — напрыклад, сырная салата, якая складаецца з цёртага сыру, вараных яек і маянэзу або смятаны, якая можа не змяшчаць гародніны. Селядцовая салата — сумесь нарэзанай гародніны з селядцом (найбольш вядомая як «селядзец пад шубай»). Як салаты вядомы таксама рознага роду стравы, якія робяць пераважна з мяса, рыбы, каўбасы, дзічыны, ракаў, кальмараў і інш. з соллю, воцатам і алеем і запраўленыя якім-небудзь пікантным соусам (маянэз і інш.): гэта так званыя грэчаскія і польскія салаты. Адной з самых папулярных салатаў гэтага віду з'яўляецца «салата Аліўе».

Адна з найпапулярнейшых салатаў — вінегрэт.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 2 : М-Я. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0153-2, С.341

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11935535q · GND: 4051351-8 · LCCN: sh85116680 · NDL: 00570204 · NKC: ph116104 |
Манумент ахвярам сталінскага тэрору 1937—1938 гадоў у Вінніцы.
**Вінніцкая трагедыя** альбо **Вінніцкая разня** — масавыя расстрэлы мірнага насельніцтва ў Вінніцы, якія ажыццяўляліся НКУС на працягу некалькіх гадоў падчас праўлення Іосіфа Сталіна перад пачаткам Другой сусветнай вайны. Масавыя рэпрэсіі пачаліся летам 1937 года, а апошнія былі зафіксаваныя ў мясцовай турме перад адступленнем Чырвонай арміі 1941 года. Даследаванне гэтых злачынстваў пачалося падчас нямецкай акупацыі Вінніцы. Па просьбе мясцовай суполкі і з санкцыі нямецкай адміністрацыі арганізаванае даследаванне пахаванняў пачалося ў маі 1943 года. Па выніках расследавання было выяўлена 91 масавае пахаванне і эксгумаваныя 9439 цел. Мясцовыя жыхары апазналі сярод загінулых 468 сваякоў. Гэтая інфармацыя, фота і вынікі расследавання выкарыстоўваліся нацысцкай прапагандай для дыскрэдытацыі Савецкай улады ў час вайны. Ва Украіне першыя праўдзівыя публікацыі аб трагедыі з’явіліся толькі ў 1988 годзе. Па выніках сучасных даследаванняў, лічыцца, што агульная колькасць рэпрэсаваных за гэты перыяд у Вінніцы і вобласці складае каля 20000 чалавек.
**Супергросмайстар** — неафіцыйны тытул у шахматах, выкарыстоўваецца для абазначэння гросмайстраў экстра-класа, якія знаходзяцца ў верхняй частцы рэйтынгавага спісу пачынаючы з адзнакі 2700. Слова «супергросмайстар» увайшло ва ўжытак у 1990-х гадах. Адны з самых знакамітых супергросмайстраў: Гары Каспараў, Вішванатан Ананд і Уладзімір Крамнік. Рэйтынгу вышэй 2700 дасягала адзіная шахматыстка — Юдзіт Полгар (2735 у 2005 годзе).

Гісторыя тэрміна
----------------

У 1990-х гадах тэрмін «супергросмайстар» ужываўся ў дачыненні да гросмайстраў, якія мелі рэйтынг большы за 2600 і ўяўлілі у той час сусветную эліту. У рэйтынгу Эла на студзень 1995 года 60 ігракоў мела рэйтынг 2600 і вышэй, 9 з якіх 2700 і вышэй.

Прыблізна пачынаючы з ліпеня 2002 года, калі колькасць ігракоў, якія перавышаюць адзнаку 2600, стала большая за 100, выраз сталі ўжываць толькі да шахматыстаў, што маюць рэйтынг 2700 і вышэй. На ліпень 2010 года 37 гросмайстраў маюць рэйтынг 2700 і вышэй.

Супертурніры
------------

Штогод праводзіцца шэраг турніраў, у якія запрашаюць толькі супергросмайстраў, за выключэннем некалькіх удзельнікаў краіны-гаспадыні. Да супертурніраў адносяцца турніры ў Вейк-ан-Зэе, Лінарэсе, Дортмундзе. Такія турніры праводзяцца па кругавой сістэме з невялікай колькасцю ўдзельнікаў (менш за 15), гуляюцца два кругі.

Зноскі
------

1. ↑  Гісторыя рэйтынгу Юдзіт Полгар на сайце ФІДЭ
2. ↑  FIDE Rating List January 1995 — OlimpBase: the encyclopaedia of team chess. Wojciech Bartelski & Co. (C) 2003-2010.
3. ↑  Top 100 Players July 2010 — ФІДЭ

Літаратура
----------

* *Полугаевский Л.* Алгебра званий. // «64 — Шахматное обозрение». — 1987. — № 6. — С. 6—7.
* *Белявский А.* У Стейница не поздно поучиться : Нелегкий выбор при возвращении к вершинам. // «64 — Шахматное обозрение». — 1997. — N 6. — С. 28—30.
**Гі Верхофстат** (11 красавіка 1953, Дэндэрмондэ, Фландрыя, Бельгія) — бельгійскі палітычны дзеяч, прэм'ер-міністр Бельгіі з 12 ліпеня 1999 па 20 сакавіка 2008.

Біяграфія
---------

Пачаў палітычную дзейнасць у ранняй маладосці. У 1972 годзе ўзначаліў Фламандскі ліберальны студэнцкі саюз. У 1982 годзе стаў кіраўніком Фламандскай ліберальнай партыі (PVV). У 1985 годзе стаў намеснікам прэм’ер-міністра і міністрам па бюджэту, навуковай палітыкі і планавання ў 6-м ўрадзе Вільфрыда Мартэнс. У гэты перыяд за свой ​​малады ўзрост і эканамічныя погляды атрымаў мянушку «Бэбі Тэтчэр».

У 1991 годзе ўпершыню атрымаў магчымасць сфарміраваць урад, але пацярпеў няўдачу, пасля чаго часова сышоў з палітычнай сцэны.

У 1997 годзе ўзначаліў партыю Фламандскія лібералы і дэмакраты (VLD) змяніўшы погляды на больш цэнтрысцкія У 1999 годзе, выйграўшы выбары ў Фландрыі і, увайшоўшы ў кааліцыю з фламандскімі і валонскімі сацыялістамі і зялёнымі, стаў кіраўніком урада.

Пасля парламенцкіх выбараў 2003 года сфармаваў новы ўрад, без удзелу зялёных. Другі прэм’ерскі тэрмін характарызуецца частымі крызісамі. Парламенцкія выбары 2007 года сталі сур’ёзным выпрабаваннем для Верхофстадта і ўсёй сістэмы дзяржаўнай улады Бельгіі. Зацяжны ўрадавы крызіс прывёў да фарміравання часовага кабінета міністраў на чале з Верхофстадтам. 20 сакавіка 2008 года ён пакінуў свой ​​пост, згодна з папярэдняй дамоўленасцю.

Кніга Верхофстадта *Злучаныя Штаты Еўропы* (2006) атрымала Еўрапейскую кніжную прэмію 2007.

Зноскі
------

1. ↑  Guy Verhofstadt // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  Guy Verhofstadt // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Тэматычныя сайты | Еўрапарламент |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Ларуса · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Treccani · OpenSanctions |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 2061707 · BNE: XX1800634 · BNF: 133349752 · CiNii: DA15903896 · CONOR: 137497443 · GND: 129088730 · GTAA: 164637 · ISNI: 0000 0001 0896 2990 · LCCN: n93062396 · LNB: 000076325 · NKC: ola20201083659 · NLG: 191848 · NLP: A29785121 · NSK: 000740804 · NTA: 070719780 · NUKAT: n2007103606 · PTBNP: 1317781 · SUDOC: 069800154 · VIAF: 46907167 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ваньковіч.
**Адам Ваньковіч** (? — 1636) — ураднік.

Біяграфія
---------

Належаў да сярэднезаможнага каталіцкага шляхецкага роду Ваньковічаў герба «Ліс». Сын Стэфана Ваньковіча, менскага войскага, і Алены са Скумін-Тышкевічаў.

Войскі менскі. Разам з братамі Аляксандрам і Рыгорам меў у застаўным валоданні маёнткі Косава і с. Жамойцкае Слонімскага павета (1582), валодаў маёнткам Пярэжыр Менскага павета, маёнткам Востраў Аршанскага павета і «дварком» у горадзе Менску (1635), адзін з фундатараў Мінскага Петрапаўлаўскага праваслаўнага манастыра (1612).

Памёр у 1636 годзе.

Сям’я
-----

У шлюбе з Евай з Дуброўскіх (Дамброўскіх).

* Стэфан, суддзя Вількамірскага гродскага суда (1659), вількамірскі судовы падстараста (1660).
* Пётр (пам. да 1670), войскі менскі. Жонка дачка харужага ваўкавыскага Ганна Дунін-Глушынская.

Літаратура
----------

* 4/2. Адам // Гербоўнік беларускай шляхты. Т. 3. В. / Дз. Матвейчык [і інш.]; навук. рэд. А. Рахуба. — Мінск, 2014. — 663 с. — ISBN 978-985-01-1095-4.


| ?Адам Ваньковіч (пам. 1636) — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Стэфан Ваньковіч |  | Юхна Ваньковіч |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  | Адам Ваньковіч |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Алена са Скумін-Тышкевічаў[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кулік.
**Віталь Васільевіч Кулік** (нар. 5 ліпеня 1958, в. Завялёўе Драгічынскага раёна Брэсцкай вобласці) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі радыётэхнічны інстытут (інжынер-электрык), Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт (эканаміст-менеджар). Працоўную дзейнасць пачаў рабочым у Драгічынскай раённай нарыхтоўчай канторы. Працаваў інжынерам, галоўным энергетыкам, дырэктарам Рэчыцкага камбіната хлебапрадуктаў.

Выбіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання, Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь другога і трэцяга склікання. Прызначаўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь першага склікання.

У 2008—2009 гадах быў намеснікам, у 2009—2014 гадах — першым намеснікам міністра прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Беларусі.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Пашаны, юбілейным медалём «90 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Савета Міжпарламенцкай Асамблеі дзяржаў — удзельніц Садружнасці Незалежных Дзяржаў, Ганаровай граматай Парламенцкага Сходу Саюза Беларусі і Расіі, Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  КУЛИК ВИТАЛИЙ ВАСИЛЬЕВИЧ(недаступная спасылка)
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Быкаў.
**Віталь Быкаў** (26 чэрвеня 1941, г. Даўгаўпілс, Латвія — 27 снежня 2021, г. Мінск, Беларусь) — беларускі акцёр Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Горкага.

Біяграфія
---------

У 1964 годзе скончыў Ленінградскі інстытут тэатра, музыкі і кіно, перабраўся ў Мінск. У Тэатры імя Горкага працаваў з 1972 года, там сыграў больш за 60 роляў. Сярод якіх: Гаўрыла — «Гарачае сэрца» А. Астроўскага, Чорт — «Птушкі нашай маладосці», Дональбайн — «Макбет», Роберт — «Трохграшовая опера» Б. Брэхта, Гільдэнстэрн — «Гамлет», Каландзёнак — «Знак бяды» ды інш.

Сыграў таксама некалькі роляў у кіно, у тым ліку дырэктара дзіцячага дома ў культавых «Корціку» і «Бронзавай птушцы», Свянткоўскага ў «Знаку бяды».

Зноскі
------

1. ↑  На 81-м годзе пайшоў з жыцця акцёр Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Горкага ў Мінску Віталь Быкаў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · КиноПоиск |
**Герб Суража** — герб Суража Віцебскага раёна. Герб зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 20 студзеня 2006 г. № 36.

Апісанне
--------

У сярэбраным полі барочнага шчыта — сцяна замка-крэпасці з трыма вежамі чырвонага колеру. У сцяне крэпасці і ў вежах — байніцы. Унізе трох веж — уваходныя праёмы.

Гісторыя
--------

У адпаведнасці з загадам вялікага князя Вялікага Княства Літоўскага Жыгімонта II віцебскі ваявода Стэфан Збаражскі ў 1563 г. дзеля вайсковых мэт пабудаваў Суражскі замак. У 1570 г. Сураж атрымаў такія ж, як і Віцебск, правы і волю. Годам раней горад атрымаў герб: у сярэбраным полі — крэпасць з трыма вежамі.

Герб Суража у 1781—2006 гадах
Пасля ўваходу у склад Расійскай імперыі ў выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай, 21 жніўня 1781 г. Кацярынай II быў зацверджаны герб заштатнага Суража Віцебскай губерні: «у верхнім залатым полі — узнікаючы Дзяржаўны арол; у ніжняй частцы — полацкі герб: на кані воін, які трымае ў правай руцэ шаблю, на левую руку ўздзеты чырвоны шчыт з двайным крыжам на ім. Поле падзелена на чатыры часткі: чырвоная, залатая, сярэбраная і блакітная».

У рашэнні сесіі Суражскага пасялковага Савета дэпутатаў ад 29 сакавіка 2002 г. № 25 падкрэсліваецца, што герб 1569 г. на працягу некалькіх стагоддзяў быў для суражан сімвалам высокага патрыятызму, палітычнай і эканамічнай значнасці, духоўнай цвёрдасці, вернасці роднаму гораду. Старажытны герб з’яўляецца гісторыка-культурнай каштоўнасцю, адлюстроўвае ў адпаведнасці з законамі геральдыкі гістарычную ролю горада.

Герб Суража належыць да гісторыка-геральдычных помнікаў Беларусі.

Літаратура
----------

* г. п. Сураж Віцебскага раёна // Адамушка, У. І. Геральдычны вянок Віцебшчыны / У. І. Адамушка, М. М. Елінская, С. В. Рублеўскі. — Віцебск : Віцеб. абл. друк. 2010. — С. 74—75.

Спасылкі
--------

* Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 20 студзеня 2006 г. № 36.

| ⛭Гербы населеных пунктаў Віцебскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
* Барань
* Браслаў
* Верхнядзвінск
* Віцебск
* Гарадок
* Глыбокае
* Дзісна
* Докшыцы
* Дуброўна
* Лепель
* Мёры
* Наваполацк
* Новалукомль
* Орша
* Паставы
* Полацк
* Сянно
* Талачын
* Чашнікі

 |  |
| ПГТ | 
* Арэхаўск
* Асвея
* Багушэўск
* Балбасава
* Бешанковічы
* Бягомль
* Ветрына
* Відзы
* Копысь
* Лёзна
* Лынтупы
* Падсвілле
* Расоны
* Сураж
* Ушачы
* Шаркаўшчына
* Шуміліна
* Янавічы

 |
| Вёскі/Аграгарадкі | 
* Бабінавічы
* Друя
* Пераброддзе
* Ула

 |
**Герб Уваравічаў** — герб гарадскога пасёлка Уваравічы Буда-Кашалёўскага раёна. Герб і сцяг зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 20 кастрычніка 2005 г. № 490.

Апісанне
--------

Герб Уваравічаў уяўляе сабой выяву на чырвоным полі іспанскага шчыта на ўскрайкі чорнага колеру залатой уязной бярвеністай брамы.

Першае паселішча, гарадзішча і курганны магільнік, якія з'явіліся на месцы Уваравічаў, датуюцца VII ст. да н.э. — I ст. н.э. і адносяць да мілаградскай і зарубінецкай культур. Гарадзішча ўяўляла сабой вялікі насыпны, спецыяльна ўмацаваны вал, з трох бакоў акружаны ровам. Археолагі мяркуюць, што Уваравіцкае гарадзішча мела спецыяльна абсталяваны і ўмацаваны ўваход. Яшчэ ў 1873 г. было адзначана наяўнасць «уезду» ў выглядзе разрыву ў земляным вале, а таксама пляцоўкі перад ім.

Гл. таксама
-----------

* Сцяг Уваравічаў

Зноскі
------

1. ↑  Уваровичи (Буда-Кошелёвский район) Архівавана 5 сакавіка 2016.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Герб Уваравічаў
* Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 20 кастрычніка 2005 г. № 490.

| ⛭Гербы населеных пунктаў Гомельскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
Буда-Кашалёва ·  Васілевічы ·  Ветка ·  Гомель ·  Добруш ·  Ельск ·  Жлобін ·  Жыткавічы ·  Калінкавічы ·  Мазыр ·  Нароўля ·  Петрыкаў ·  Рагачоў ·  Рэчыца ·  Светлагорск ·  Тураў ·  Хойнікі ·  Чачэрск
 |  |
| Гарадскія пасёлкі | 
Азарычы ·  Акцябрскі ·  Брагін ·  Камарын ·  Капаткевічы ·  Карма ·  Лельчыцы ·  Лоеў ·  Парычы ·  Сасновы Бор ·  Стрэшын ·  Уваравічы
 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кажан.
**Віталь Кажан** (9 кастрычніка 1916, в. Балбекі, Дзісенскі павет, Віленская губерня, уяпер Шаркаўшчынскі раён — 17 студзеня 2004, Стамфард, ЗША) — беларускі вайсковы і грамадскі дзеяч.

Біяграфія
---------

Скончыў польскую гімназію ў Дзісне, вучыўся ў афіцэрскай школе. Ад 1939 г. працаваў настаўнікам. У жніўні 1942 г. скончыў першыя курсы афіцэраў у Мінску. Працаваў у БКС у Глыбокім, ад сакавіка 1943 г. быў загадчыкам беларускай канцылярыі пры нямецкай установе ў Вілейцы. З 1944 года ў эміграцыі. У Берліне займаўся шкаленнем беларускіх афіцэраў. Ад лістапада 1944 г. быў ад’ютантам Ф. Кушаля. Пасля капітуляцыі Германіі служыў у паліцыі лагераў DP[uk]. З 1948 г. адміністратар газеты «Бацькаўшчына», сакратар Беларускага нацыянальнага камітэта на Амерыканскую зону акупацыі Германіі. З 1949 года ў лагеры ў Розенгайме працаваў бухгалтарам і выкладаў нямецкую і англійскую мовы ў беларускай школе.

У 1950 г. прыехаў у ЗША. Спачатку жыў у Нью-Ёрку, потым перабраўся ў Стамфард, штат Канектыкут. Сябра БАЗА, сакратар Стэмфардскага аддзела арганізацыі. Быў скарбнікам Рады БНР. У 1970-х гг. — старшыня Беларуска-амерыканскага клуба ў Канектыкуце. Уваходзіў у кіраўніцтва Фундацыі імя П. Крэчэўскага.

Літаратура
----------

* *Юрэвіч, Л.* Шматгалосы эпісталярыум : гісторыя людзей і ідэй на эміграцыі ў ліставанні / Прадм. і рэд. Н. Гардзіенка. — Мінск: Кнігазбор, 2012. — 660 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны ; кн. 20). — ISBN 978-985-7007-43-1.
**Герб Сярэдняй Літвы** — ўяўляе сабой чырвоны шчыт падзелены напалам. З правага боку Белы Арол, а злева Пагоня. Гэты герб быў уведзены Дэкрэтам Вярхоўнакамандуючага войскам 12 кастрычніка 1920. Надрукаваны ў «Litwa Środkowa. Dziennik Urzędowy Tymczasowej Komisji Rządzącej.» № 1 ад 17 лістапада 1920 г.

Гэты герб быў падобны на герб Каралеўства Польскага замацаваны ў лютым 1831 года Соймам пад час лістападаўскага паўстання.

На марцы Сярэдняй Літвы 1921 года (№ каталага Michla 38), прадстаўлены іншы герб. Шчыт падзелены на 4 часткі у палях 1 і 4 Арол. На палях 2 і 3 Пагоня. А на цэнтральным шчыце размяшчаецца фігура св. Крыштафа — герб Вільні.

Літаратура
----------

* S. K. Kuczyński «Polskie herby ziemskie» Варшава 1994
**Алтынта́г** (Алтыншань); кіт.: 阿尔金山, уйг. ئالتۇن تاغ — «залатыя горы») — горны хрыбет у Цэнтральнай Азіі, паўночна-заходняе адгор’е горнай сістэмы Куньлунь. Размяшчаецца на захадзе Кітая, фарміруе натуральную мяжу Тыбецкага плато з Сіньцзян-Уйгурскім аўтаномным раёнам і пустынь Гобі. Хрыбет праходзіць на поўдзень ад Лоб-Нора і Дуньхуана, аддзяляючы Тарымскую ўпадзіну з поўначы ад Цайдамскай катлавіны з поўдня.

Даўжыня хрыбта складае каля 800 км. Паўднёва-заходняя частка Алтынтага — скалістая, моцна расчлянёная, укрыта вечнымі снягамі і ледавікамі, максімальныя вышыня да 6161 м; паўночна-ўсходняя — кароткія масівы вышынёй больш за 5000 м; цэнтральная — рэзка звужаная і паніжаная, пераважная вышыня да 3000—3500 м.

Складзены з гнейсаў, крышталічных сланцаў, філітаў. Карысныя выкапні: руды храмітаў, свінцу, цынку, нікелю, плаціны.

Клімат рэзка кантынентальны, засушлівы. Найбольшая р. Чэрчэн  (руск.) (бел. з прытокамі. На перадгор’ях камяністыя пустыні, у далінах растуць эфедры, салянкі, зараснікі саксаулу і тамарыску, на схілах гор — стэпавая расліннасць і альпійскія лугі.

Жывёльны свет: дзікі як, антылопы, кукуяманы і інш.

Літаратура
----------

* Алтынтаг // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
* Алтынтаг // Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006. (руск.)
* *Алтынтаг (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Алтынтаг

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
**Віталь Крупіца** (18 лютага 1981 — 15 лістапада 2020) — беларускі футбаліст, грамадскі дзеяч.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Выклікаўся ў юнацкую зборную Беларусі і выступаў за футбольны клуб «Масты». Затым ён прысвяціў сябе пляжнаму футболу. На працягу доўгіх гадоў кіраваў аддзяленнем гэтага віду гульні барысаўскага БАТЭ, выступаў за каманду «жоўта-сініх», з якой выйграў шэраг трафеяў. Член нацыянальнай зборнай Беларусі па пляжным футболе.

Потым прысвяціў сябе масаваму футболу. Быў начальнікам аддзела масавага футбола БФФ, апошнім часам працаваў у офісе ЮНІСЕФ у Беларусі.

Памёр ва ўзросце 39 гадоў ад раку. Засталіся жонка і трое дзяцей.

Зноскі
------

1. ↑  abff.by