**Клод Пірон** (*Claude Piron*, 26 лютага 1931 — 22 студзеня 2008) — швейцарскі лінгвіст, псіхолаг, перакладчык, выдатны эсперантыст, прапагандыст эсперанта і роўнасці моў, аўтар шматлікіх мастацкіх і публіцыстычных твораў на мове эсперанта.

Біяграфія
---------

Клод Пірон Нарадзіўся ў Бельгіі ў горадзе Намюр у 1931 годзе. Атрымаўшы лінгвістычную (перакладчыцкую) адукацыю, працаваў перакладчыкам у ААН (1956—1961) і СААЗ (1961—1969), валодаў кітайскай, англійскай, рускай і іспанскай мовамі. У якасці перакладчыка наведаў шмат краін Азіі і Афрыкі. Яго шматлікія міжнародныя кантакты значна паўплывалі на эсперанта-дзейнасць. У канцы 1960-ых гадоў ён атрымаў псіхалагічную адукацыю і з 1969 года займаўся пераважна псіхатэрапіяй. У 1973—1994 гадах выкладаў псіхалогію ў Жэнеўскім універсітэце.

Пірон зацікавіўся міжнароднай мовай эсперанта ў 1943 годзе, калі быў школьнікам. Ён заставаўся актыўным прапагандыстам гэтай мовы на працягу ўсяго жыцця. На эсперанта і аб эсперанта ім была выдадзена вялікая колькасць мастацкай, вучэбнай, навуковай і публіцыстычнай літаратуры (пісаў таксама пад псеўданімам *Johán Valano*). Пірон з’яўляўся членам Акадэміі эсперанта, ганаровым членам Сусветнай асацыяцыі эсперанта, членам Асацыяцыі пісьменнікаў-эсперантыстаў, лаўрэатам шматлікіх прэмій і конкурсаў.

З 1978 года з’яўляўся швейцарскім падданым. 22 студзеня 2008 года памёр з-за сардэчнага прыступу (Гланд, Швейцарыя).

Быў жанаты, меў трох дзяцей.

Пірон і эсперанта
-----------------

Клод Пірон вядомы як папулярны пісьменнік на мове эсперанта. Яго мастацкія творы вылучаюцца захапляльнасцю апавядання, але ў той жа час простым стылем і актыўным выкарыстаннем «схаваных» выразных асаблівасцей эсперанта (у першую чаргу «нязвыклага», але зразумелага словаўтварэння). Значную вядомасць і папулярнасць атрымалі яго навучальныя аповесці «Герда знікла» *(Gerda malaperis)* і «Дазволь мне сказаць болей» *(Lasu min paroli plu)*, у якіх захапляльны сюжэт прыведзены ў форме тэкстаў, якія паступова робяцца больш складанымі, асабліва арыентаванымі на адпрацоўку тых ці іншых граматычных асаблівасцей эсперанта.

Як эсперанта-паэт Пірон напісаў паэтычны зборнік «Па-добраму» (*Malmalice*, эсперантамоўная назва з’яўляецца неперакладальнай гульнёй слоў). Акрамя гэтага ён перакладаў песні з розных моў, карыстаецца папулярнасцю яго аўдыяальбом «Паласуйцеся грушай» (*Frandu Piron*, 1982).

У шматлікіх лінгвістычных і навукова-папулярных артыкулах аб эсперанта К. Пірон апісвае розныя лінгвістычныя і сацыялагічныя аспекты эсперанта. З’яўляючыся псіхолагам, ён вылучыў і пастаянна адстойваў тэзіс аб тым, што эсперанта «з’яўляецца больш прыстасаваным для чалавечай псіхікі, чым нацыянальныя мовы», так як больш паслядоўна адпавядае прынцыпу «падобным паняццям — падобныя формы выражэння». Вялікую вядомасць і неадназначныя адзнакі сярод эсперантыстаў атрымала яго кніга «Добрая мова» (*La bona lingvo*), у якой ён абараняе прынцыпы «простага эсперанта», які здольны чэрпаць рэсурсы для ўзбагачэння ў самім сабе, у сваёй граматычнай структуры (у процівагу ідэі «багатага эсперанта», які чэрпае багацце лексічных форм у нацыянальных мовах).

Пірон з’яўляўся аўтарам шматлікіх публікацый на тэму шматмоўя і моўнай праблеме (на эсперанта, французскай і англійскай мовах), у якіх ён пераканаўча абараняў эсперанта як сродак для міжнародных зносін; найбольш вядомы яго твор «Моўная праблема — ад хаосу да разважлівасці» (*Le Défi des langues — Du Gâchisau bon sens*, 1994, выдадзены таксама на партугальскай мове).

Найзнайчнейшыя творы
--------------------

* Серыя так званых «Ці-раманаў» (*Ĉu-romanoj*)
	+ «Ці гатуеце вы па-кітайску» (*Ĉu vi kuiras ĉine?*, 1976)
	+ «Ці дастаткова ён прытармазіў?» (*Ĉu li bremsis sufiĉe?*, 1978)
	+ «Ён прыйшоў з космасу?» (*ĉu li venis trakosme?*, 1980)
	+ «Мы сабраліся дарэмна?» (*Ĉu ni kunvenis vane?*, 1982)
	+ «Ці памерці ёй падчас руху?» (*Ĉu ŝi mortu trafike?*, 1982, эсперантамоўная назва ўтрымлівае неперакладальную гульню слоў: «trafike» — *падчас руху*, «tra-fike» — *падчас сэкса*)
* Паэзія
	+ Паэтычны зборнік «Па-добраму» (*Malmalice*, 1977, эсперантамоўная назва ўяўляе з сабе неперакладальную гульню слоў)
* Вучэбная літаратура на эсперанта
	+ «Герда знікла» (*Gerda malaperis*, 1983)
	+ «Дазволь мне сказаць болей!» (*Lasu min paroli plu*, 1984)
	+ «Яны схапілі Эльзу!» (*Ili kaptis Elzan!*, 1985)
	+ «Няма даравання» (*Sen pardono*, 1988, падручнік)
	+ «Дзякуй, сябар!» (*Dankon, amiko!*, 1990)
	+ «Пацалункавая хвароба» (*La kisa malsano*, 1991)
* Даследаванні і праблемныя творы аб эсперанта
	+ «Эсперанта — еўрапейская ці азіяцкая мова?» (*Esperanto:ĉu eŭropa aŭ azia lingvo?*, 1977)
	+ «Псіхалагічныя рэакцыі на эсперанта» (*Psikologiaj reagoj al Esperanto*, 1988)
	+ «Добрая мова» (*La bona lingvo*, 1989)
	+ «Эсперанта з кропкі гледжання пісьменніка» (*Esperanto de la vidpunkto de verkisto*, 1992)
* Аўдыяальбом «Паласуйся грушай» (*Frandu Piron*, 1982)
* На французскай мове:
	+ «Моўная праблема — ад хаосу да разважлівасці» (*Le Défi des langues — Du Gâchis aŭ bon sens*, 1994, выдадзена таксама на партугальскай мове)

Зноскі
------

1. ↑  *Claude Piron.* Eseoj Kaj Paroladoj. — e-Librigita de Elerno, 2008. — 253 с. — P. 1.
2. ↑  Claude Piron (1931-2008) **(нявызн.)**.  esperanto-ondo.ru.
3. ↑  Splitternachlass Claude Piron (ням.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 15 снежня 2014. Праверана 10 ліпеня 2015.
4. ↑  Forpasis Claude Piron (эсп.).  liberafolio.org (24 студзеня 2008).
5. ↑  *Sréfane Veyret*. Claude Piron forpasis (фр.).  agoravox.fr (1 лютага 2008).
6. ↑  Скончался Клод Пирон (руск.).  e-novosti.info (=2008-01-24).
7. ↑  *Kaufmann, Anne.*. En souvenir de... claude Piron, psychologue et avocat de l' esperanto (фр.).  hommages.ch (1 студзеня 2008).(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Аб К. Піроне (агульная старонка) яго артыкулы на рускай мове(недаступная спасылка) (гл.раздзел «Artikles et extraits»)
* Клод Пірон. Еўрапейскае хітраспляценне моў
* Відэа з К. Піронам аб моўнай праблеме (на англійскай мове з рускімі субтытрамі)
* К Пірон аб монай праблеме на французскай мове (справа спасылкі на іншыя відэаролікі)
* Адно з апошніх(магчыма апошняе) інтэрв’ю Клода Пірона (пераклад на рускую мову)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · MusicBrainz |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 13054370 · BNE: XX1679151 · BNF: 12022439g · CiNii: DA05488798 · CONOR: 42190947 · GND: 112578616 · ISNI: 0000 0001 1453 6648, 0000 0004 5705 6654 · LCCN: n80063947 · NKC: xx0082113 · NSK: 000029443 · NTA: 070965951, 069011532 · NUKAT: n2005120613 · PTBNP: 670214 · SUDOC: 028376684 · VIAF: 46145602518201361849 |

 |