recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Саламон Шэхтэр за вывучэннем матэрыялаў *Каірскай генізы* (1895 г.)
**Каірская геніза** — найбуйнейшы архіў сярэдневяковага яўрэйства, захаваны ў генізе сінагогі горада Фустат (цяпер у межах Каіра). Дакументы, якія ахопліваюць больш за тысячагоддзе (з канца IX па канец XIX ст.), складзены яўрэйскім пісьмом на арабскай, яўрэйскай, арамейскай, ідыш і некаторых іншых мовах.

Сярод скарбаў каірскай генізы — кембрыджскі дакумент, кіеўскае пісьмо, фрагменты Карана і малітоўных тэкстаў іўдаізму, а таксама Кніга прамудрасці Ісуса, сына Сірахава. Большую ж частку дакументаў складаюць паўсядзённыя дзелавыя паперы купцоў і ліхвяроў. Агульная колькасць архіва складае каля 250 000 лістоў; у іх згадваюцца каля 35 000 асоб з Егіпта, Палесціны, Лівана, Сірыі, Туніса, Сіцыліі, Францыі, Іспаніі, Марока, Харэзма, Індыі і многіх іншых краін.

Рукапісы каірскай генізы, у адрозненне ад геніз у іншых цэнтрах дыяспары, ацалелі дзякуючы паўпустыннаму клімату Фустата. Першым гэтымі дакументамі зацікавіўся вандроўны рабін Якаў Сапір (1822—1888), аднак увагу шырокай навуковай грамадскасці да каірскага архіва прыцягнуў Саламон Шэхтэр, які вывез з Егіпта ў Кембрыджскі ўніверсітэт да 140 000 дакументаў. Яшчэ 40 000 каірскіх рукапісаў аселі ў Яўрэйскай тэалагічнай семінарыі  (англ.) (бел. у Нью-Ёрку. Вывучэнне архіва каірскай генізы стала справай жыцця ўсходазнаўца Шлома Гайтэйна.

Бібліятэка Манчэстэрскага ўніверсітэта, у распараджэнні якога знаходзяцца 11 000 дакументаў каірскай генізы, у наш час рэалізуе праект іх пераводу ў электронную форму і стварэння інтэрнэт-бібліятэкі каірскай генізы. Група ізраільскіх навукоўцаў выкарыстоўвае камп'ютарную тэхналогію для супастаўлення фрагментаў, многія з якіх уяўляюць сабой абрыўкі не больш як з цалю дыяметрам.

Зноскі
------

1. ↑  Шлома Гайтэйн: A Mediterranean Society: The Jewish Communities of the Arab World as Portrayed in the Documents of the Cairo Geniza, Vol. I — Vol. VI.
2. ↑  Computer Network Piecing Together a Jigsaw of Jewish Lore

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Каірская геніза
* Інтэрнэт-бібліятэка каірскай генізы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Праваслаўная · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85018717 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Хорда.
1 — сечная, 2 — **хорда** AB (адзначана чырвоным колерам), 3 — сегмент, 4 — дуга
**Хорда** у планіметрыі — адрэзак прамой лініі, якая злучае два пункты гэтай крывой (напрыклад, акружнасці, эліпса, парабалы).

Хорда знаходзіцца на сякучай прамой — прамой лініі, якая перасякае крывую ў дзвюх або больш пунктах. Плоская фігура, якая знаходзіцца паміж крывой і яе хордай завецца сегмент, а адрэзак крывой паміж крайнімі пунктамі хорды завецца дугой. Хорда, якая праходзіць праз цэнтр акружнасці, завецца дыяметр. Дыяметр — гэта самая доўгая хорда ў акружнасці.

Уласцівасці хорд
----------------

* Хорды з'яўляюцца роўнападаленымі ад цэнтра акружнасці тады і толькі тады, калі яны роўныя па даўжыні.
* Перпендыкуляр з сярэдзіны хорды акружнасці праходзіць праз цэнтр гэтай акружнасці.
* Радыус, перпендыкулярны да хорды, дзеліць гэту хорду напапалам.
* Дугі, якія знаходзяцца паміж роўнымі хордамі, роўныя.
* Пры скрыжаванні дзвюх хорд акружнасці, атрымліваюцца адрэзкі, здабытак якіх у адной хорды роўна здабытку адрэзкаў іншай хорды.

* Дуга AB роўная дузе CD. Дуга BC роўная дузе DAДуга AB роўная дузе CD. Дуга BC роўная дузе DA
* Твор адрэзкаў адной хорды роўна твору адрэзкаў іншай хорды: AE×EB = CE×EDТвор адрэзкаў адной хорды роўна твору адрэзкаў іншай хорды: AE×EB = CE×ED

Асноўныя формулы
----------------

Даўжыня хорды:

{\displaystyle L=2R\sin \left({\frac {\alpha }{2}}\right)}

Звязаныя паняцці і сцвярджэнні
------------------------------

* Датычная
* Дыяметр
* Тэарэма Сальмана

Спасылкі
--------

* Даведнік. Акружнасці


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4745336-9 · Microsoft: 58552647 |
Каірскі трамвай
**Каірскі трамвай** — сістэма электрычнага трамвая Вялікага Каіра, злучае Каір і Геліопаліс. Да 1991 года - дзве асобныя сістэмы.

Гісторыя
--------

Рух каірскага трамвая быў адкрыты 12 жніўня 1896 г. Быў пабудаваны і першапачаткова эксплуатаваўся бельгійскай кампаніяй «SA des Tramways du Caire ». Сетка хутка пашыралася. У 1917 годзе існавала 22 маршруты, у тым ліку праз Ніл. Пасля, была адкрыта лінія да Вялікіх пірамід у Гізе. Аднак, з адкрыццём Каірскага метрапалітэна ў 1987 годзе, трамвай выцясняецца з вуліц горада. На сёння ў Каіры засталося ўсяго толькі тры маршруты.

У горадзе-спадарожніку Каіра, Геліопале, трамвайныя сістэма адкрыта 5 верасня 1908 года.

Інфраструктура
--------------

Карта маршрутаў (1996)
Лініі знаходзяцца ў занядбаным стане. Гэта звязана з тым, што Каірскі трамвай эксплуатуе Каірская транспартная адміністрацыя, пад кіраўніцтвам якой знаходзіцца таксама Каірскі метрапалітэн, а прадпрыемства ўзяло курс на пашырэнне сеткі метро, у тым ліку, на пракладку лініі паміж Каірам і Геліопалем, што прадугледжвае закрыццё трамвайнай сістэмы. Разам з тым, трамвай з'яўляецца самым танным відам транспарту ў мегаполісе.

Літаратура
----------

* Dipl.-Ing. Christoph Groneck: Artikel Metro und sonstiger ÖPNV in Kairo: Entwicklung und Perspektiven in der Zeitschrift «stadtverkehr» Ausgabe 2/05, EK-Verlag, Freiburg/Breisgau

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Каірскі трамвай
* Каір на сайце «Гарадскі электратранспарт» (укр.) (руск.) (бел.) (англ.)
* Каірскі метрапалітэн і трамвай Архівавана 3 снежня 2009. (англ.)
* Геліопальскі трамвай Архівавана 11 кастрычніка 2008. (англ.)
Гадуцінская Дача (Куксы, Литва)
**Гадуцінская Дача** (літ.: Adutiškio miškai) — вялікі лясны масіў, знаходзіцца на мяжы Беларусі (Пастаўскі раён) і Літвы (Швянчонскі раён), за 10 кіламетраў на паўночны захад ад горада Паставы. Займае плошчу каля 3,5 тыс. га, прычым больш за палову прыпадае на тэрыторыю Літвы.

Трэцяя частка масіву забалочана. У складзе лясоў беразнякі (39 %), асіннікі (24 %), саснякі (16 %), ельнікі (12 %), чорнаалешнікі (9 %). Найбольш распаўсюджаны кіслічныя, чарнічныя і папарацевыя лясы. Саснякі пераважна сфагнавыя, асакова-сфагнавыя і багульнікавыя. Каля 1/3 беразнякоў прадстаўлены бярозай пушыстай. На частцы тэрыторыі Гадуцінскай Дачы плануецца стварэнне батанічнага заказніка «Вілейты».

Спасылкі
--------

* *Ігар Пракаповіч* Фізічная геаграфія Пастаўскага раёна
**Ка́інава**, або **ка́інаі** (саманазва: *Káínawa*, літаральна "шмат правадыроў") — алганкінскі народ, адгалінаванне канфедэрацыі чарнаногіх. Жывуць пераважна ў рэзервацыі, плошчай 1 414, 03 км² на поўдзень ад Калгары (Канада). Агульная колькасць (2016 г.) — 12 202 чал.

Да канца XVIII ст. каінава насялялі пераважна поўнач Саскачэван. Займаліся паляваннем і футравым гандлем. Развіццё конегадоўлі і коннага палявання на бізонаў дазволіла ім прасунуцца на поўдзень аж да Мантаны. Кры называлі каінава народам крыві. Моцна пацярпелі падчас эпідэміі 1837 г. Лічыцца, што каінава ўдзельнічалі ў апошнім паляванні на бізонаў узімку 1880 - 1881 гг. 

Каінава імкнуліся праводзіць палітыку мірных узаемаадносін з белымі гандлярамі і перасяленцамі. У 1831 г. і ў 1855 г. падпісвалі мірныя пагадненні з ЗША. У 1877 г. падпісалі мірнае пагадненне з уладамі Канады. У нашы дні прызнаюцца першасным народам гэтай краіны, маюць тэрытарыяльную і палітычную аўтаномію. 

Асноўныя сучасныя заяткі — жывёлагадоўля, праца на прамысловых прадпрыемствах.

Спасылкі
--------

* Kainai (Blood) - The Canadian Encyclopedia
* Blood Tribe
**Балючыя спазмы стрававода, «стрававод Шчаўкунчыка»** — парушэнне маторыкі стрававода, якое характарызуецца спазмамі ніжняй часткі стрававода, з сярэднім перыстальтычным ціскам у гэтым месцы > 180 мм рт. сл. Этыялогія невядомая

Сімптомы
--------

У пераважнай колькасці прыпадкаў — боль у грудзі і дысфагія.

Дыягностыка, лячэнне
--------------------

Дыягназ ставіцца на падставе манаметрыі стрававода. Радыёлагічныя, эндаскапічныя і сцынтыграфічныя даследаванні не з'яўляюцца інфарматыўнымі: звычайна іх вынік з'яўляецца нармальным. Лячэнне падобнае да тэрапіі дыфузнай спазмы страваводу.

Зноскі
------

1. ↑  Disease Ontology — 2016. Праверана 15 мая 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4117183'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5282129'></a>

Літаратура
----------

* *Gajewski, Piotr.* Interna Szczeklika - mały podręcznik 2016/2017. — Elsevier, 2016. — 1535 с. — ISBN 978-83-7430-491-7.
* *Варанец, В.І.* Руска-беларускі тлумачальны слоўнік медыцынскіх тэрмінаў: для супрацоўнікаў сферы аховы здароўя, студэнтаў медыцынскіх устаноў вышэйшай і сярэдняй адукацыі. — Чатыры чвэрці, 2013. — 208 с. — ISBN 978-985-7058-13-6.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780503820 |
Ахсікент (Узбекістан)  
АхсікентАхсікент
**Ахсікент** (**Ахсі**) — гарадзішча на правым беразе Сырдар'і, на тэрыторыі сучаснай Наманганскай вобласці Узбекістана, недалека ад паселка Джумашуй.

Горад складаўся з цытадэлі, шахрыстана — асноўнай гарадской часткі і рабада — раена, дзе жылі рамеснікі. Плошча горада складала прыкладна 30 гектараў. Цытадэль была аддзеленая ад горада сцяной, а па перыметры вонкавых гарадскіх сцен быў выкапаны глыбокі роў. У горадзе былі развіты гандаль і саматужная рамесная вытворчасць. У VII—XIII стагоддзях у Ахсікенце знаходзіўся адзін з сярэднеазіяцкіх цэнтраў па вытворчасці літой тыгельнай сталі. 70 гектараў плошчы гарадзішча былі занятыя вытворчасцю сталі.

У X—XIII стагоддзях Ахсікент быў адным з буйных гарадоў Ферганскай даліны. Нягледзячы на тое, што ў XIII стагоддзі Ахсікент быў разбураны ў выніку мангольскага нашэсця, нават у XV стагоддзі ен лічыўся буйным горадам, а бацька Бабура Умар-Шэйх-мірза, будучы кіраўніком Ферганскай даліны, выбраў Ахсі сваёй рэзідэнцыяй. У 1620 годзе горад быў цалкам разбураны землетрасеннем. Насельніцтва Ахсікента, ацалелае пасля землетрасення, перасялілася ў суседні Наманган.

Зноскі
------

1. ↑  В России впервые нашли саблю из среднеазиатской тигельной стали
2. ↑  Наманганская правда: Дамасская сталь — родом из Ахсикента Архівавана 2 красавіка 2015.

Спасылкі
--------

* *И. Ахраров*. Новые археологические материалы с городища Ахсикет XIV—XVI веков: Общественные науки в Узбекистане, вып. № 8-9. Ташкент, 1969.(недаступная спасылка)  (руск.)
**Бафінава Зямля** — востраў на паўночным усходзе Паўночнай Амерыкі, самы вялікі ў Канадскім Арктычным архіпелагу, тэрыторыя Канады.

Плошча 476 тыс. км². Выцягнуты з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход амаль на 1350 км, аддзелены ад Грэнландыі Дэвісавым пралівам.

Берагі фіёрдавыя. Усходняя частка гарыстая (вышыня да 2591 м), значныя ледавікі (83 тыс. км²); заходняя — узгоркавая раўніна (вышыня 150—200 м) са шматлікімі балотамі і вялікімі азёрамі. Складзены з крышталічных парод, пераважна гнейсаў і сланцаў. Расліннасць мохава-лішайнікавай і хмызняковай тундры. Нацыянальны парк Аўюітук.

Асноўны населены пункт — Фробішэр-Бей.

Востраў названы ў гонар У. Бафіна.

Гл. таксама
-----------

* Берагавая тундра Бафінавай Зямлі
* Монт-Асгард
* Монт-Одзін

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 355—356. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

Спасылкі
--------

* Бафінава Зямля Архівавана 31 снежня 2013. (англ.)
**Ахоцкая культура** (яп.: オホーツク文化, руск.: Охотская культура) — археалагічная культура, якая ў 1 тысячагоддзі н. э. - пачатку 2 тысячагоддзя н. э. ахоплівала басейн Ахоцкага мора, у тым ліку Сахалін, Курыльскія астравы і Хакайда.

Гісторыя даследавання
---------------------

Упершыню вылучана японскімі археолагамі ў 1890 г. у выніку раскопак на востраве Рэбун. Канчаткова паняцце ахоцкай археалагічнай культуры ўсталявалася ў 1933 г. дзякуючы аналізу старажытных керамічных вырабаў, зробленаму Кона Хіраміта. У СССР публікацыі, прысвечаныя даследаванню ахоцкай культуры з'явіліся з 1970-х гг. У наш час у Японіі і Расіі ахоцкая культура атаесамляецца з 9 лакальнымі археалагічнымі культурамі, што выклікае навуковыя спрэчкі.

Спасылкі
--------

* В.А. Дерюгин, К ВОПРОСУ ОПРЕДЕЛЕНИЯ ПОНЯТИЯ «ОХОТСКАЯ КУЛЬТУРА»
* ОХОТСКАЯ КУЛЬТУРА
* オホーツク古代文化浪漫 Архівавана 18 лютага 2015.
* 北と南の文化が出会う—オホーツク文化・擦文文化
**Скульптурная кампазіцыя «Чалавек у футарале»** — скульптурная кампазіцыя ў Таганрогу, створаная скульптарам Давід Бягалавым па матывах аднайменнага аповеда А. П. Чэхава.

Скульптурная кампазіцыя
-----------------------

Скульптурная кампазіцыя ілюструе аднайменны аповед пісьменніка і малюе жаласнага настаўніка Белікава, які спрабуе атуліцца не тое ад дажджу і ветру, не тое ад сваіх мук і страхаў. Усталявана перад фасадам левага крыла Таганрогскай мужчынскай класічнай гімназіі, у якой вучыўся Антон Чэхаў і працаваў адзін з правобразаў Белікава, «чалавека ў футляры».

Дакладны прататып Белікава невядомы. Некаторыя сучаснікі (у тым ліку У. Г. Багараз і М. П. Чэхаў) лічылі, што прататыпам «чалавека ў футляры» быў настаўнік старажытнагрэчаскай мовы і інспектар таганрогскай гімназіі А. Ф. Дзьяканаў, іншыя ж апісвалі рысы характару Дзьяканава, што аспрэчваюць думку першых. Так, П. П. Філеўскі адзначаў шчодрасць Дзьяканава і пісаў: «Я ж дадатна сцвярджаю, што паміж „Чалавекам у футляры" і А. Ф. Дзьяканавым нічога агульнага няма і ў гэтым творы А. П. Чэхава ніякага мясцовага каларыту знайсці няможна».

Выдаткі муніцыпальнага бюджэту на выраб скульптуры і яе ўсталёўку склалі 723802 рублі. Помнік з'яўляецца муніцыпальнай уласнасцю.

Гісторыя стварэння
------------------

Напярэдадні чэхаўскага юбілею гарадской адміністрацыяй быў праведзены конкурс на стварэнне дадзенай скульптуры, у якім перамог Давід Бягалаў. Помнік быў урачыста адкрыты 27 студзеня 2010 года, падчас імпрэз, прысвечаных 150-годдзю А. П. Чэхава.

Зноскі
------

1. 1 2  *Головко В.* Чеховские дни в разгар крещенских морозов Архівавана 5 снежня 2014. // Аргументы и Факты на Дону. — 2010. — 27 янв.
2. ↑  Человек в футляре. Примечания
3. ↑  *Собств. корр.* Скульптурная композиция «Человек в футляре» // www.donland.ru. — 2010. — 18 сент.
4. ↑  *Бровкина М.* Человек в футляре // Российская газета. — 2009. — 6 авг.
|  Аўтазаводская лінія |
| --- |
| умоўныя абазначэнні |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Красны Бор |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 | Доступ для людзей з абмежаванымі магчымасцямі | Каменная горка |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 | Доступ для людзей з абмежаванымі магчымасцямі | Кунцаўшчына |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 | Доступ для людзей з абмежаванымі магчымасцямі | Спартыўная |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Пушкінская |
|  |  | 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Маладзёжная |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Фрунзенская |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Няміга |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Купалаўская |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 | Доступ для людзей з абмежаванымі магчымасцямі | Першамайская |
|  |  | 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Пралетарская |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Трактарны завод |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Партызанская |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Аўтазаводская |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 | Доступ для людзей з абмежаванымі магчымасцямі | Магілёўская |
|  |  | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |

 |  | ЦЧ-2 «Магілёўскае» |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Шабаны |
|  |  |  |  |  |  |  |

 |

**«Маладзёжная»** (трансліт.: *Maladziožnaja*) — станцыя Аўтазавадской лініі Мінскага метрапалітэна.

Адкрыта 3 ліпеня 1995 года ў складзе другога ўчастку Аўтазавадской лініі, які ўключаў дзве станцыі. Размешчана паміж станцыямі «Пушкінская» і «Фрунзенская».

Канструкцыя
-----------

Аднаскляпнёвая станцыя мелкага закладання з двума вестыбюлямі.

Выхады
------

Выхады са станцыі вядуць да вуліцы Кальварыйскай і на 1-ы Загарадны завулак. Побач з «Маладзёжнай» праходзіць чыгуначная лінія маладзечанскага кірунку, і размешчана станцыя «Мінск-Паўночны». Выхад з платформы ў кірунку чыгуначнай станцыі першапачаткова быў зачынены, эскалатары, што вывозяць да яго, спынены.

Восенню 2011 года будаўніцтва другога выхаду да станцыі «Мінск-Паўночны» было завершана. Вясной 2012 года адкрыты выхад на платформу чыгуначнай станцыі «Мінск-Паўночны». У 2015 годзе адкрыты пераход да гандлёвага цэнтра «Карона».

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Маладзёжная (станцыя метро, Мінск)
**Маладу́ша** (трансліт.: *Maladuša*, руск.: Малодуша) — вёска ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Вышамірскага сельсавета.

Геалогія
--------

З назвай вёскі звязана Чырвонаслабодска-Маладушынская ступень — тэктанічная структура Прыпяцкага прагіну, а таксама Маладушынскае падняцце ў яе межах. Маладушынская зона падняццяў выдзяляецца на паверхні саляноснай тоўшчы, у межах яе знаходзіцца Маладушынскі вал, разведана Маладушынскае радовішча нафты. Маладушынскі разлом — рэгіянальнае тэктанічнае парушэнне, цягнецца ў субшыротным напрамку цераз Прыпяцкі прагін.

Гісторыя
--------

У 1926—1987 гадах цэнтр Маладушскага сельсавета.

Вялікую Айчынную вайну вёска Маладуша сустрэла ў складзе Хойніцкага раёна. Жыло тут амаль паўтары тысячы чалавек. Большасць вяскоўцаў працавалі ў мясцовым калгасе «Непераможны» (пазней «Перамога»). У жніўні 1941 года вёску занялі нацысты. За час акупацыі ў раёне Маладушы карнікі знішчылі не менш як 500 чалавек мірнага насельніцтва. Сюды акупанты прыганялі і прывозілі ў асноўным жыхароў гарадскога пасёлка Хойнікі. У Маладушы прынялі смерць сакратар Хойніцкага РКП(б)Б і камісар партызанскага атрада Павел Пракопавіч Домнікаў, а таксама адзін з арганізатараў знішчальнага батальёна і партызанскага атрада Аляксандр Пятровіч Драздзецкі. На франтах Вялікай Айчыннай вайны загінулі звыш 100 ураджэнцаў вёскі. У лістападзе 1943 года, падчас Гомельска-Рэчыцкай наступальнай аперацыі, у гэтай мясцовасці ішлі разлютаваныя баі.

26 кастрычніка 1959 года падчас суботніка на тэрыторыі воінскага пахавання загінуў амаль увесь чацвёрты клас Маладушскай школы: нямецкая супрацьтанкавая міна, якая праляжала ў зямлі з вайны, забрала жыцці 13 вучняў і іх класнага кіраўніка.

Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Новабарсуцкага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).
2. ↑  Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — 588 с. іл. — 10 000 экз.
3. ↑  Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).
4. ↑  zviazda.by
5. ↑  Решение Гомельского областного Совета депутатов от 12 ноября 2013 г. № 285 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Речицкого района Гомельской области

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Вышамірскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Вышамір |
| Пасёлкі | Зара Свабоды |
| Вёскі | Ганчароўка ·  Дзятлаўка ·  Духанаўка ·  Лецяшын ·  Лясное ·  Маладуша ·  Новы Барсук ·  Стары Барсук ·  Сямёнаўка |
**Драгобыцкі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Івана Франко** (укр.: Дрогобицький державний педагогічний університет імені Івана Франка) — украінская вышэйшая навучальная ўстанова педагагічнага профілю.

Гісторыя
--------

Раней у памяшканні ўніверсітэта размяшчалася рэальная гімназія імя імператара Франца-Іосіфа, у якой вучыўся Іван Франко. Тут настаўнічалі паэт Пётр Карманскі, грамадскі дзеяч Уладзімір Бірчак, прафесар музыкі Анастазія Агроднік-Жылява, гімназію ўзначальваў Андрэй Алыськевіч, а саму ўстанову ў свой час скончылі: Васіль Стэфанік, Лесь Мартовіч, Стэфан Коваліў, Уладзімір Бірчак, Астап Ніжанкоўскі, Рыгор Коссак, Бруно Шульц, Анджэй Хцюк, Міхаіл Матчак, Васіль Шаўчук, Мікалай Фрыз і інш.

У маі 1940 г. у адпаведнасці з пастановай урада УССР быў створаны Драгобыцкі настаўніцкі інстытут. У гады Другой сусветнай вайны інстытут спыніў сваю дзейнасць, а 19 лістапада 1944 г. — аднавіў сваю працу, абвясціўшы набор на тры факультэты: гістарычны, філалагічны і фізіка-матэматычны. У 1945—1946 гг. інстытутамм быў упершыню праведзены набор на завочнае аддзяленне, у 1947 г. — інстытут упершыню размеркаваў выпускнікоў на працу ў школы. У 1952 г. настаўніцкі інстытут быў рэарганізаваны ў педагагічны, а праз два гады яму было прысвоена імя Івана Франко. У 1960 г. да Драгобыцкага педагагічнага інстытута быў далучаны Львоўскі педагагічны інстытут.

У 1995 г. інстытут быў атэставаны і аднесены да вышэйшых навучальных устаноў III—IV ўзроўню акрэдытацыі. У 1996 г. ВНУ ўвайшла ў Альянс універсітэтаў за дэмакратыю. А ў 1998 г. на базе інстытута быў створаны Драгобыцкі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Івана Франка.

Структура
---------

* Інстытут фізікі, матэматыкі, эканомікі і інавацыйных тэхналогій
* Інстытут замежных моў
* Інстытут музычнага мастацтва
* Інстытут фізічнай культуры і здароўя
* Філалагічны факультэт
* Гістарычны факультэт
* Факультэт пачатковай і мастацкай адукацыі
* Біёлага-прыродазнаўчы факультэт
* Факультэт псіхалогіі, педагогікі і сацыяльнай працы
* Цэнтр паслядыпломнай адукацыі і даўніверсітэцкай падрыхтоўкі

Універсітэт сёння
-----------------

Сёння ўніверсітэт мае 4 інстытуты, 5 факультэтаў, цэнтр паслядыпломнай адукацыі і даўніверсітэцкай падрыхтоўкі, 42 кафедры, на якіх працуе 582 выкладчыкаў, з якіх дактароў навук — 63 (у тым ліку прафесараў — 54), 337 кандыдатаў навук (дацэнтаў — 250). Прафесію педагога атрымліваюць больш за 5 тыс. студэнтаў. Універсітэт рыхтуе настаўнікаў з больш чым па 50 спецыяльнасцям і спецыялізацыям.

Спасылкі
--------

* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўніверсітэта
* Старонкі гісторыі навучальнай установы
**Дравяні́цкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Астравецкага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Дравянікі.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Астравецкага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. З 25 снежня 1962 года па 6 студзеня 1965 года ў складзе Ашмянскага раёна. 11 лютага 1972 года цэнтр сельсавета перанесены ў гарадскі пасёлак Астравец, сельсавет перайменаваны ў Астравецкі сельсавет.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
Сан, насельнікі Калахары
**Кайсанскія народы** (з мовы нама *Khoi*, літаральна "гатэнтоты", "людзі", і *san*, літаральна "бушмены", "староннія") — група народаў на поўдні Афрыкі, якія размаўляюць на кайсанскіх мовах. Агульная колькасць - каля 2 млн. чалавек.

Паходжанне
----------

Кайсанскія народы — старажытнае карэннае насельніцтва Паўднёвай Афрыкі. Некаторыя даследчыкі адносяць іх да прамых нашчадкаў вытворцаў Сангоанскай археалагічнай культуры верхняга палеаліта, якая займала шырокія тэрыторыі не толькі Паўднёвай, але таксама Усходняй Афрыкі. У Цэнтральнай Афрыцы межы яе распаўсюджання даходзілі да ракі Конга. Гэта часткова падцвярджаецца тым, што знойдзеныя рэшткі носьбітаў Сангоана былі антрапалагічна блізкія да капоіднай расы. У сувязі з кліматычнымі зменамі 20 - 10 тысяч гадоў таму продкі кайсанскіх народаў мігрыравалі на самы поўдзень Афрыкі. У пачатку нашай эры яны былі вымушаны саступіць тэрыторыі на поўначы новым мігрантам-банту. 

Згодна даследаванням групы генетыкаў, якія праводзіліся ў Афрыцы на працягу 1999 - 2009 гг. бушмены маюць найбольшую генетычную разнастайнасць сярод усіх прадстаўнікоў людзей сучаснага тыпу, што можа служыць доказам глыбокай старажытнасці гэтага народа. Мяркуецца, што бушмены паходзяць непасрэдна ад першых людзей разумных, аднак на працягу іх існавання яны мелі стасункі з іншымі перасяленцамі. Блізкімі па паходжанню да бушменаў з'яўляюцца некалькі груп афрыканскага насельніцтва ў раёне Чырвонага мора і Заходняй Афрыкі.

Этнічныя групы
--------------

* Гатэнтоты

Нама
Грыква
Дамара
Орлам
* Сан (бушмены)

Хаця дамара размаўляюць на мове нама і лінгвістычна адносяцца да кайсанскіх народаў, яны маюць адрознае ад астатніх кайсанцаў паходжанне. Некаторыя даследчыкі адносяць да кайсанскіх народаў таксама ўсходнеафрыканскія этнічныя супольнасці хадза і сандавэ, хаця іх мовы з'яўляюцца ізаляванымі, але могуць мець адзінае паходжанне з кайсанскімі.

Зноскі
------

1. ↑  People of the South
2. ↑  Sangoan industry
3. ↑  Southern African Tribal Migrations
4. ↑  Meet the ancestors: DNA study pinpoints Namibia as home to the world's most ancient race
5. ↑  World's most ancient race traced in DNA study

Літаратура
----------

* Говард М. Сучасная культурная антрапалогія./ Нав. рэд. Павел Церашковіч. Рэд. пер. Мікола Раманоўскі. - Мн.: Тэхналогія, 1995.
* Лобач У. А. Этналогія: Вучэбна-метадычны комплекс. — Наваполацк: ПГУ, 2008 Архівавана 4 сакавіка 2016..
**Радон-216, 216Rn** — нестабільны радыеактыўны ізатоп радону, інертны газ. Гэты ізатоп не сустракаецца на Зямлі ў прыродзе.

Радон-216 можа ўтварацца ў выніку радыеактыўнага распаду палонію-216, астату-216, францыю-216 і радыю-220.

Радыеактыўны распад
-------------------

Радон-216 распадаецца пад дзеяннем альфа-выпраменьвання на радыеізатоп палоній-211:

{\displaystyle \mathrm {^{216}\_{\ 86}Rn\ \longrightarrow \ \_{\ 84}^{212}Po\ +\ \alpha } }
Перыяд паўраспаду складае 45 мікрасекунд.

| ⛭Ізатопы радону |
| --- |
| 
* 195Rn
* 196Rn
* 197Rn
* 198Rn
* 199Rn
* 200Rn
* 201Rn
* 202Rn
* 203Rn
* 204Rn
* 205Rn
* 206Rn
* 207Rn
* 208Rn
* 209Rn
* 210Rn
* 211Rn
* 212Rn
* 213Rn
* 214Rn
* 215Rn
* 216Rn
* 217Rn
* 218Rn
* 219Rn
* 220Rn
* 221Rn
* 222Rn
* 223Rn
* 224Rn
* 225Rn
* 226Rn
* 227Rn
* 228Rn
* 229Rn

 |
Плата Крас у вёсцы Шкоцян
**Крас** (славенск.: Kras), **Карст** (ням.: Karst) — вапняковае плато на паўночным захадзе Балканскага паўвострава, размяшчаецца ў паўночна-заходняй частцы Дынарскага нагор’я на поўнач ад паўвострава Істрыя, на поўдзень ад даліны ракі Віпава і на захад ад пагоркаў Бркіні. Плато знаходзіцца на тэрыторыі Славеніі і ўсходняй канечнасці Італіі (часам яго таксама адносяць да Харватыі і Босніі і Герцагавіны). Самы высокі пункт — гара Трстсль (643 м).

Плато складзена карбанатнымі пародамі, якія лёгка раствараюцца вадой, таму паўсюдна развітыя карставыя з’явы: кары, варонкі, катлавіны, знікаючыя ракі, пячоры (у т.л. Пастойнска-Яма), польі і інш. На плато размешчаны пласкадонныя басейны (напрыклад, возера Цэркніца), плошча якіх вар’іруюцца ад 10 да 600 км².

Нямецкая назва плато стала агульнай назвай з’явы карсту.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8). — С. 100—101.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Крас
* *Ivan Gams* Gemorphogenetics of the Classical Karst - Kras. — Acta Carsologica, 1998. — Т. 27. — № 2. — С. 181-198.
* Tourist information portal Karst
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Красамай.
**Красамай** — возера ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Обаль, за 30 км у напрамку на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Шуміліна, прыкладна за 4 км на захад ад вусця ракі Свіна́ і на паўночны захад ад вёскі Казьяны, на тэрыторыі ландшафтнага заказніка «Казьянскі».

Плошча паверхні возера 0,32 км². Даўжыня 0,78 км, найбольшая шырыня 0,55 км, даўжыня берагавой лініі каля 2,5 км. Катлавіна возера размешчана сярод забалочанага масіву і акружана шырокай балоцістай поймай з мноствам дробных азёр. Берагавая лінія звілістая. Берагі нізкія, пераважна тарфяністыя, забалочаныя. Надводнай расліннасцю зарастае ўмерана, падводнай — амаль цалкам.
У паўночна-заходняй частцы ў Красамай упадае Жукаўская канава з азёраў Летняе і Жужнева. На поўначы ўпадае ручай Працяг, які працякае праз ланцужок невялікіх азёраў без назвы. У паўднёвай частцы ў Красамай упадаюць Верыжская канава і ручай Рэчыца з азёраў Мошня і Данец. Сцёк па ручаю Красамай у раку Свіна.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, карась, плотка, лінь і іншыя віды рыб. У наваколлі сустракаюцца гняздоўі рэдкіх відаў птушак (чорны бусел, вялікі арлец, вялікі бугай), занесеных у Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Ліст карты N-35-23. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1986 г. (руск.)
2. 1 2  Постановление Министерства сельского хозяйства и продовольствия Республики Беларусь 18 июня 2014 г. № 29 «О Республиканской комплексной схеме размещения рыболовных угодий» Архівавана 17 красавіка 2018.  (руск.)
3. ↑  Сайт Шумілінскага райвыканкама Архівавана 4 сакавіка 2016.  (руск.)
4. 1 2 3 4 5 6  Інфармацыя на сайце *antfish.com* Архівавана 4 сакавіка 2016.  (руск.)

Літаратура
----------

* Природа Белоруссии: Популярная энциклопедия / Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — 2-е изд. — Мн.: БелСЭ, 1989. — С. 174. — 599 с. — 40 000 экз. — ISBN 5-85700-001-7. (руск.)
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 21. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Возера Красамай  (руск.)
* Інфармацыя на сайце *antfish.com* Архівавана 4 сакавіка 2016.  (руск.)
**Рэчыцкі дзяржаўны аграрны каледж** — сярэдняя навучальная ўстанова, заснавана ў 1957 годзе ў г. Рэчыца як зааветэрынарны тэхнікум. Спецыяльнасці: заатэхнія, ветэрынарыя. Прымае асоб з базавай і сярэдняй адукацыяй. Навучанне дзённае і завочнае.

Гісторыя
--------

12 жніўня 1957 г. загадам Міністэрства сельскай гаспадаркі БССР №490 Рэчыцкі землеўпарадкавальны тэхнікум быў аб'яднаны з аднагадовай школай па падрыхтоўцы загадчыкаў фермамі і малодшых ветэрынарных фельчараў і стаў называцца сельскагаспадарчым тэхнікумам з аддзяленнямі ветэрынарыі і землеўпарадкавання.

Загадам Міністэрства сельскай гаспадаркі БССР № 511 ад 14 ліпеня 1960 года тэхнікум быў перайменаваны ў Рэчыцкі зоаветэрынарны тэхнікум.

У 1983 годзе тэхнікум ператвораны ў саўгас-тэхнікум, а з 1996 года функцыянуе як сельскагаспадарчы тэхнікум.

У 2004 годзе тэхнікум быў перайменаваны ў УА «Рэчыцкі дзяржаўны аграрны тэхнікум».

Загадам па Міністэрству сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь № 109 ад 5 красавіка 2006 года тэхнікум рэарганізаваны ў каледж.

Вядомыя выкладчыкі і выпускнікі
-------------------------------

* Васіль Апанасавіч Равяка, Герой Беларусі

Літаратура
----------

* Рэчыцкі сельскагаспадарчы тэхнікум // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
**Радон-221, 221Rn** — нестабільны радыеактыўны ізатоп радону, інертны газ. Гэты ізатоп не сустракаецца на Зямлі ў прыродзе.

Радон-221 можа ўтварацца ў выніку радыеактыўнага распаду астата-221.

Радыеактыўны распад
-------------------

Перыяд паўраспаду радону-221 складае 25 хвілін. Ён распадаецца па большай частцы (78 %) β-распадам на радыеізатоп францый-221:

{\displaystyle \mathrm {^{221}\_{\ 86}Rn\ \longrightarrow \ \_{\ 87}^{221}Fr\ +\ e^{-}\ +\ \nu \_{e}} }
Энергія распаду складае 1,19419 МэВ. Астатнія 22 % выпадаюць пры перадачы альфа-выпраменьвання на радыеізатоп палоній-217:

{\displaystyle \mathrm {^{221}\_{\ 86}Rn\ \longrightarrow \ \_{\ 84}^{217}Po\ +\ \alpha } }
Энергія распаду гэтага складае 614668 МэВ.

Перыяд паўраспаду складае 45 мікрасекунд.

Зноскі
------

1. 1 2  NuDat — 2.6 Праверана 9 лістапада 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21234191'></a>

| ⛭Ізатопы радону |
| --- |
| 
* 195Rn
* 196Rn
* 197Rn
* 198Rn
* 199Rn
* 200Rn
* 201Rn
* 202Rn
* 203Rn
* 204Rn
* 205Rn
* 206Rn
* 207Rn
* 208Rn
* 209Rn
* 210Rn
* 211Rn
* 212Rn
* 213Rn
* 214Rn
* 215Rn
* 216Rn
* 217Rn
* 218Rn
* 219Rn
* 220Rn
* 221Rn
* 222Rn
* 223Rn
* 224Rn
* 225Rn
* 226Rn
* 227Rn
* 228Rn
* 229Rn

 |
Каўбасны кірмаш, Іспанія.
**Каўбаса**, таксама **Кілбаса** — харчовы прадукт, від каўбасных вырабаў, уяўляе сабой мясны фарш у кішачнай або штучнай абалонцы. Можа ўтрымліваць адзін або некалькі відаў мяса. Элемент еўрапейскай кухні.

Віды каўбас
-----------

### Вараныя каўбасы

Вырабляюцца з прасоленага фаршу. Іх вараць пры тэмпературы каля 80 градусаў. Вараныя каўбасы могуць утрымліваць вялікую колькасць соі, а могуць быць і вегетарыянскімі з сояй або сейтанам замест мяса. З-за ўтрымання вялікай колькасці вады доўга не захоўваюцца.

Вараныя каўбасы ўтрымліваюць 10-15 % бялку, 20-30 % тлушчу, энергетычная каштоўнасць — 220—310 ккал на 100 г.

### Варана-вэнджаныя каўбасы

Спачатку вараць, а потым падвяргаюць вэнджанню. Утрымоўваюць больш спецый, чым вараныя каўбасы. У адрозненне ад вараных каўбас (у якіх фарш ўяўляе аднастайную масу) варана-вэнджаныя каўбасы могуць складацца з дробных кавалачкаў пэўнага памеру. У якасці дадаткаў выкарыстоўваюцца малако, вяршкі, мука, сала і крухмал.

Варана-вэнджаныя каўбасы ўтрымліваюць 10-17 % бялку, 30-40 % тлушчаў, іх энергетычная каштоўнасць — 350—410 ккал на 100 г, а тэрмін захоўвання ў халадзільніку — не больш за 15 сутак.

Літаратура
----------

* Eleonora Trojan, Julian Piotrowski, *Tradycyjne wędzenie* AA Publishing. ISBN 978-83-61060-30-7

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4067094-6 · LCCN: sh85117737 · Microsoft: 2909948525 · NDL: 00571453 · NKC: ph138047 |
**Освальд Шпенглер** (ням.: Oswald Spengler; 29 мая 1880, Бланкенбург, Германія — 8 мая 1936) — нямецкі філосаф, гісторык, культуролаг, прадстаўнік філасофіі жыцця.

Вывучаў філасофію, гісторыю, матэматыку і мастацтва ў Берлінскім і Мюнхенскім універсітэтах. Працаваў настаўнікам у Гамбургу, выкладчыкам матэматыкі ў Мюнхене.

Разглядаў культуру як замкнёны арганізм, які ў сваім развіцці праходзіць усе асноўныя стадыі жыццёвага цыклу — нараджэнне, росквіт, заняпад. Лічыў, што поўны цыкл культура праходзіць прыблізна за адно тысячагоддзе. Пасля гэтага яна выраджаецца ў сваю супрацьлегласць — цывілізацыю, дзе пануе голы тэхніцызм, бяздушнасць, а на змену творчасці і развіцця прыходзяць бясплоддзе і акасцяненне; людзі паступова ператвараюцца ў бязлікія істоты. Паводле О. Шпенглера, няма агульначалавечай культуры, а ёсць нацыянальна непаўторныя культуры асобных народаў і рэгіёнаў, якія дамінуюць у пэўныя гістарычныя эпохі. На яго думку, цывілізацыя — гэта этап заняпаду культуры, яе няўхільнага старэння.

Асноўны твор — «Заход Еўропы» (Т. 1-2; 1918-22). Разглядаў гісторыю як своеасаблівы калейдаскоп з васьмі «арганічных» культурна-гістарычных тыпаў (ці культур): егіпецкай, індыйскай, вавілонскай, кітайскай, апалонаўскай (грэка-рымскай), магічнай (візантыйска-арабскай), фаўстаўскай (заходнеэўрапейскай) і культуры мая. Сярод іншых значных работ О. Шпенглера — «Чалавек і тэхніка» (1931), «Гады рашэнняў» (1933) і інш.

Зноскі
------

1. 1 2  Oswald Spengler // Babelio — 2007. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2877812'></a>
2. ↑  Oswald Spengler // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. 1 2 3  Шпенглер Освальд // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

Літаратура
----------

* Культуралогія: Энцыкл. даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6
**Мікалай Дэмух** (1920 — ?) — удзельнік узброенага антысавецкага падполля ў Беларусі, сябра Саюз змагання за незалежнасць Беларусі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1920 у в. Квачы (Нясвіжскі раён) Нясвіжскага павета, Польская Рэспубліка (цяпер Нясвіжскі раён). У жніўні 1944 — ліпені 1945 г. служыў у Чырвонай арміі, удзельнічаў у баях, быў паранены. Пасля дэмабілізацыі вярнуўся ў Беларусь. У маі 1946 у Міколы Дэмуха быў знойдзены самагонны апарат, за што яго арыштавалі і 7 дзён пратрымалі ў КПЗ Нясвіжскага раённага аддзела НКУС, пасля чаго ён быў вызвалены рашэннем пракурора раёна. Пад пагрозай новага арышту 17 кастрычніка 1946 г. перайшоў на нелегальнае становішча, хаваўся ў склепе каля свайго дома, потым у лясах Нясвіжскага раёна. Рабіў спробы вярнуцца да легальнага жыцця, але пасля арышту жонкі, якую асудзілі да 6 месяцаў пазбаўлення волі, канчаткова застаўся ў лесе. 

У маі 1947 далучыўся да Саюза змагання за незалежнасць Беларусі антысавецкай падпольнай арганізацыі Івана Раманчука. На працягу 1947—1949 Мікалай Дэмух разам з іншымі сябрамі арганізацыі ўдзельнічаў у нападах на партыйна-савецкіх супрацоўнікаў, фінансавых агентаў і служачых унутраных сіл, у рэквізіцыях на поштах і ў крамах. Паводле аператыўных зводак МДБ, у сваіх акцыях Мікалай Дэмух вызначаўся незвычайнай адвагай. У маі 1949 з групай быў акружаны на хутары ў Нясвіжскім раёне, паранены ў баі і трапіў у палон. У ходзе следства яму інкрымінавалі ўдзел у падпольным «Саюзе змагання за вызваленне Беларусі», у анкеце арыштаванага, складзенай у турме МДБ у маі 1949 г. пазначана, што ён меў 5 класаў адукацыі, працаваў цесляром, быў беспартыйным. 17 лістапада 1949 г. асуджаны трыбуналам унутраных войск БВА да 25 гадоў савецкіх канцлагераў. У ходзе перагляду справы 10 снежня 1955 г. абвінавачанне ва ўдзеле ў падпольнай арганізацыі было знята. 

У Беларусь вярнуўся ў 1970-х г. Не рэабілітаваны. Далейшы лёс невядомы.

Літаратура
----------

* Валаханович И. А. Антисоветское подполье на территории Беларуси в 1944—1953 гг. Мн. 2002.

Спасылкі
--------

* Імёны Свабоды: Мікола Дэмух
* Л. Маракоў. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. 1794—1991. Том III. Кніга I
* Сяргей Ёрш. Кніга пра пасляваенны супраціў
* Беларускі рэзыстанс. № 1(10)/2011
**Мікалай Карлавіч Сванідзэ** (руск.: Николай Карлович Сванидзе; нар. 2 красавіка 1955, Масква, СССР) — расійскі журналіст і грамадскі дзеяч, вядучы шэрагу праграм на расійскім тэлебачанні і радыё.

Біяграфія
---------

Быў названы ў гонар дзеда — партыйнага дзеяча ВКП(б) Мікалая Самсонавіча Сванідзэ, далёкага сваяка першай жонкі Іосіфа Сталіна — Кацярыны Сванідзэ. Бабуля Мікалая Сванідзэ па бацькоўскай галіне — Цыля Ісакаўна Лускіна з 1916 г. была сябрам партыі бальшавікоў, працавала ў жаночым адзеле. Маці Мікалая Сванідзэ — А. А. Сванідзэ. Сам Мікалай Сванідзэ ў 2006 годзе зняўся ў тэлесерыяле «Жонка Сталіна», зняўшыся ў ролі Аляксея Сванідзэ, брата першай жонкі Сталіна. 

Скончыў 56-ю маскоўскую спецыялізаваную школу з вывучэннем англійскай мовы. У 1977 годзе скончыў гістарычны факультэт МДУ па спецыяльнасці «гісторык, выкладчык гісторыі з веданнем замежнай мовы».

З 2007 года ўзначальвае кафедру журналістыкі факультэта журналістыкі РДГУ, чытае курсы лекцый "Інфармацыйна-аналітычная журналістыка», «Журналістыка вачыма журналіста».

Найбольш вядомы як аўтар серыі дакументальных фільмаў пад назвай Гістарычныя хронікі (рус. Исторические хроники), дзе распавядае пра найбольш істотныя падзеі расійскай гісторыі.

Выказываўся ў падтрымку затрыманых журналістаў падчас пратэстаў 2020 года ў Беларусі.

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 1 снежня 2020.
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 130659959 · ISNI: 0000 0000 2803 9127 · LCCN: n2007004582 · NTA: 328570346 · NUKAT: n2011108516 · SUDOC: 122545346 · VIAF: 6046747 |

 |
**Мікала́й Ермала́евіч Пацке́віч** (нар. 1947) — беларускі дыпламат.

Біяграфія
---------

У 1995—2000 гадах быў намеснікам старшыні Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта. У 2000—2003 гадах быў саветнікам пасольства Рэспублікі Беларусь у Літоўскай Рэспубліцы. У 2003—2006 гадах працаваў у Міністэрстве замежных спраў Рэспублікі Беларусь — быў начальнікам упраўлення па каардынацыі замежнага эканамічнага дзеяння.

16 мая 2006 года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Азербайджан .

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президента Республики Беларусь от 16 мая 2006 г. № 324 «О назначении Н. Е. Пацкевича Чрезвычайным и Полномочным Послом Республики Беларусь в Азербайджанской Республике»(недаступная спасылка)  (руск.)
**Хоцімскі гісторыка-краязнаўчы музей** — музей у Хоцімску, размешчаны ў гістарычным будынку XX ст. па адрасе вуліца Дзяржынскага, 15. Заснаваны 30 жніўня 1996 года. Адкрыты ў верасні 1998 года. Плошча экспазіцыі 216 м², 275 экспанатаў асноўнага фонду (2001).

Аддзелы:

* старажытнасць,
* гісторыя краю,
* этнаграфія,
* прырода,
* выставачная зала.

Сярод экспанатаў: каменныя прылады працы, фрагменты керамічнага посуду, знаходкі манет з курганных могільнікаў, вырабы майстроў ткацтва, саломапляцення, разьбы па дрэве канца 19—пачатку 20 ст. калекцыі народнага адзення краснапольскага строю. Таксама знаходзяцца матэрыялы пра падзеі грамадзянскай вайны 1918-20 гг. пра стварэнне і дзейнасць падполля і партызанскага руху ў Вялікую Айчынную вайну, пра землякоў — Герояў Савецкага Саюза: М. К. Піліпенку, Я. Я. Сусько і пра іншых выдатных людзей Хоцімшчыны.

У экспазіцыі — чучалы дзікіх жывёл і птушак рэгіёну.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

| ⛭Славутасці Хоцімска |
| --- |
| Музеі | Гісторыка-краязнаўчы музей |
| Манастыры, саборы і храмы | Свята-Троіцкі сабор • Свята-Пакроўская царква |
| Жылыя дамы | Дом па вуліцы Дзяржынскай, 13а • Дом па вуліцы Камсамольскай, 22 • Дом па вуліцы Садовай, 20 |
| † страчаныя аб'екты |
**Dama dama mesopotamica** — падвід лані, які распаўсюджаны ў Пярэдняй Азіі.

Апісанне
--------

*Dama dama mesopotamica* буйнейшая за лань, яе рогі большыя і менш галінастыя.

Арэал
-----

На сённяшні дзень гэты падвід практычна вымер, прадстаўнікі жывуць толькі на невялікай тэрыторыі ў Хузестане  (бел. (тар.)) (бел. на поўдні Ірана, у двух невялікіх запаведніках ў Мазендэране на поўначы Ірана, на поўначы Ізраіля і на востраве на возеры Урмія на паўночным захадзе Ірана і некаторых частках Ірака. Раней іх арэал распаўсюджваўся ад Месапатаміі і Егіпта да Кірэнаікі і Кіпра. Для жыцця гэтыя лані аддаюць перавагу адкрытай лясістай мясцовасці. У цяперашні час іх разводзяць у заапарках і парках у Іране, Ізраілі і Германіі. Існуючая папуляцыя можа пакутаваць ад імбрыдынгу  (руск.) (бел. і адсутнасці генетычнай разнастайнасці. З 1996 года іх паспяхова рэінтрадукуюць  (руск.) (бел. з гадавальніка ў Кармелі ў дзікую прыроду на поўначы Ізраіля і больш за 650 асобін зараз жывуць у Галілеі, на горнай градзе Кармель і ў раёне ракі Сарэк  (руск.) (бел..

Зноскі
------

1. ↑  *Dama dama* Архівавана 10 сакавіка 2012. в книге Wilson D. E. & Reeder D. M. (editors). 2005. Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (3rd ed.). — Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2 vols. (2142 pp.) ISBN 978-0-8018-8221-0
2. ↑  Iraq-ENVIRONMENT
3. ↑  Israel's rescued deer

Літаратура
----------

* Juliet Clutton-Brock, A natural history of domesticated animals (London, British Museum 1978)

Спасылкі
--------

* Dama dama mesopotamica


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
**Студзёнкаўскае** — вадасховішча ў Быхаўскім раёне Магілёўскай воласці Беларусі ў пойме ракі Грэза, за 1,5 км на паўночны ўсход ад вёскі Студзёнка.

Плошча паверхні 0,32 км². Даўжыня 0,7 км, найбольшая шырыня 0,55 км. Найбольшая глыбіня вадасховішча дасягае 7,5 м, ваганні ўзроўню вады да 3 м. Даўжыня агараджальнай дамбы 1,4 км. Аб'ём вады каля 1 млн. м³.

Вадасховішча створана ў 1980 годзе ў мэтах арашэння сельгасугоддзяў, гаспадарчых і проціпажарных мэт. Напаўняецца па канале з ракі Грэза.

Літаратура
----------

* Студзёнкаўскае вадасхо́вішча // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 219. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
**Хоўларскі ўніверсітэт** (ісл.: Háskólinn á Hólum) — ісландская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у мястэчку Хоўлар.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Мястэчка Хоўлар мае доўгую гісторыю ў галіне адукацыі. Саборная школа біскупа Ёна Агмундсана была заснавана тут у 1106 годзе, а пасля Рэфармацыі ў 1550 годзе школа была пераўтворана ў лацінскую школу, якая дзейнічала да 1801 года. У 1882 годзе ў тут была створана сельскагаспадарчая школа. За апошнія 15 гадоў вучэльня ператварылася са звычайнай сельскагаспадарчай школы ў сучасную ўстанову ўніверсітэцкага ўзроўню.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 0470 2755 · Microsoft: 204557473 |

| ⛭Універсітэты Ісландыі |
| --- |
| 
* Біфросцкі ўніверсітэт
* ‎Ісландскі сельскагаспадарчы ўніверсітэт
* ‎Ісландскі ўніверсітэт мастацтваў
* Ісландскі ўніверсітэт
* Рэйк’явікскі ўніверсітэт
* Універсітэт Акурэйры
* Хоўларскі ўніверсітэт

 |
Палі, падзеленыя мяжой
**Мяжа** — пояс незааранай зямлі паміж двума палямі. Можа таксама азначаць падзел паміж двумя суседскімі ўчасткамі.

Асабліва ў вялікай колькасці сустракаюцца ў экстэнсіўнай сельскай гаспадарцы. З прыроднага пункту гледжання  мяжа ўяўляе сабой важны элемент навакольнага асяроддзя. Іх прысутнасць вызначае больш высокую біяразнастайнасць аграцэнозаў. З’яўляецца месцам пражывання многіх раслін і месцам знаходжання жывёл. На межах гняздуюцца некаторыя віды птушак, напрыклад, жоўтая сітаўка. Ліквідацыя меж і стварэнне монакультурных палёў прыводзяць да дэградацыі прыроднага асяроддзя.

Канфлікт з-за межаў складае адзін з матываў польскай культуры, напрыклад, ён згадваецца ў рамане «*Агнём і мячом»* Генрыка Сянкевіча, або ў мастацкім фільме *«Самі сваі»*, рэжысёра Сільвестра Хенцынскага.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (11-th) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4205554-4 |
**Каірская тэлевежа** (араб. برج القاهرة‎‎) — бетонная тэлевізійная вышка ў горадзе Каір, Егіпет. Знаходзіцца ў цэнтры горада ў раёне Замалік на востраве Джэзіра. Вышыня вежы — 187 метраў, гэта значыць яна на 43 метра вышэй, чым знакамітая піраміда Хеопса, размешчаная ў 15 кіламетрах да паўднёвага захаду ад вежы. Тэлевежа з'яўляецца адной з дамінант нябеснай лініі Каіра.

Вежа была пабудавана ў перыяд з 1956 па 1961 гады. Дызайн вежы нагадвае кветку лотаса. На вяршыні вежы знаходзіцца назіральная пляцоўка і рэстаран, які верціцца.

Галерэя
-------

Каірская тэлевежа ўначы
* Від на вежу ўначыВід на вежу ўначы
* Від з вежыВід з вежы
* Вячэрні від з вежыВячэрні від з вежы
* Від з вежыВід з вежы

Спасылкі
--------

* Профіль на emporis.com Архівавана 4 лютага 2007.
* Артыкул на egy.com Архівавана 15 чэрвеня 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2017005259 |