**Гродзенская вобласць** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР і Рэспубліцы Беларусь. Размешчана на захадзе краіны, мяжуе з Польшчай і Літвой.

Гісторыя
--------

Асноўны артыкул: **Гісторыя Гродзенскай вобласці**
Харугва Гродзенскага павета ВКЛ з выявай «Пагоні»
* XII стагоддзе: першыя згадкі пра асобнае Гродзенскае княства.
* 1413: утварыўся Гарадзенскі павет у складзе Віленскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага, Рускага, Жамойцкага.
* 1793: Гарадзенскае ваяводства Рэчы Паспалітай.
* 1796: Гродзенскі павет Слонімскай губерні ў складзе Расійскай імперыі.
* 1801: Гродзенская губерня Расійскай імперыі.
* 1 студзеня 1919: Гродзенскі раён у складзе Беларускай ССР.
* 19 лютага 1921: Гродзенскі павет Беластоцкага ваяводства міжваеннай Польскай Рэспублікі.
* 15 студзеня 1940: Гродзенскі раён Беластоцкай вобласці ў складзе БССР.
* 20 верасня 1944: Гродзенская вобласць БССР.
* 1954 і 1960: адбыліся ўзбуйненні вобласці.
* 27 ліпеня 1990: Гродзенская вобласць у складзе незалежнай Беларусі.

У 1985 на тэрыторыі вобласці 10 гарадоў, з іх 5 абласнога падпарадкавання, 21 гарадскі пасёлак, 2 рабочыя пасёлкі.

У 1995 колькасць насельніцтва склала 1215,6 тыс. чал. У вобласці налічвалася 12 гарадоў у т.л. 6 абл. падпарадкавання, 21 гарадскі пасёлак, 195 сельсаветаў, 4414 сельскіх населеных пунктаў.

Прырода
-------

Для вобласці характэрны раўнінны рэльеф. Клімат умерана кантынентальны.

Праз вобласць цячэ рака Нёман і яго прытокі: Вілія, Гаўя, Дзітва, Лебяда, Котра — справа, Шчара, Моўчадзь, Зэльвянка, Рось, Свіслач — злева. На паўднёвым захадзе пачынаецца рака Нараў — прыток Віслы. Найбольшыя азёры: Белае, Свір, Свіцязь.

Асноўную частку сельскагаспадарчых зямель складаюць дзярнова-падзолістыя глебы (супясчаныя і сугліністыя), распаўсюджаны таксама дзярнова-падзолістыя забалочаныя глебы і тарфяна-балотныя глебы.

Трэцюю частку тэрыторыі Гродзенскай вобласці пакрываюць лясы. Самая высокая лясістасць (каля 50 %) у Свіслацкім раёне, дзе знаходзіцца частка Белавежскай пушчы. Галоўныя лесаўтваральныя пароды: хвоя звычайная і елка еўрапейская, распаўсюджаны таксама бяроза павіслая, вольха чорная, дуб звычайны. Поймы рэк займаюць нізінныя лугі. Сустракаюцца балоты, пераважна нізінага тыпу.

На тэрыторыі вобласці знаходзіцца частка нацыянальнага парку Белавежская пушча.

Насельніцтва
------------

Для вобласці характэрна змяншэнне колькасці насельніцтва:

* 1995 г. — 1215,6 тыс. чал.;
* 2003 г. — 1156,4 тыс. чал.;
* 2008 г. — 1114 тыс. чал.;
* 2009 г. — 1072 тыс. чал.
* 2011 г. — 1064,1 тыс..
* 2018 г. — 1043,6 тыс. чал.
* 2023 г. — 998,6 тыс. чал.

Гарадское насельніцтва складае 77 % (2023). Найбуйнейшыя гарады: Гродна (358 717 чал.), Ліда (103 915 чал.), Слонім (49 113 чал.), Ваўкавыск (41 991 чал.), Смаргонь (35 781 чал.), Навагрудак (28 021 чал.)

Нацыянальны склад насельніцтва (2019): беларусы — 68,3 %, палякі — 21,7 %, рускія — 6,4 %, украінцы — 1,0 %.

* Беларусы ў вобласці     >90%     80–90%     70–80%     60–70%     50–60%     40–50%     <40%Беларусы ў вобласці     >90%     80–90%     70–80%     60–70%     50–60%     40–50%     <40%
* Палякі ў вобласці     >50%     30–50%     20–30%     10–20%     5–10%     2–5%     <2%Палякі ў вобласці     >50%     30–50%     20–30%     10–20%     5–10%     2–5%     <2%
* Рускія ў вобласці     >10%     8–10%     5–8%     <5%Рускія ў вобласці     >10%     8–10%     5–8%     <5%

Гаспадарка
----------

У гаспадарчым комплексе важнае месца займае прамысловасць. Гродзенская вобласць спецыялізуецца на вытворчасці прадукцыі хімічнай, машынабудаўнічай, дрэваапрацоўчай, будаўнічых матэрыялаў, лёгкай і харчовай галін.

Гродзенская вобласць займае вядучае месца па эфектыўнасці сельскагаспадарчай вытворчасці. Тут вырошчавюцца збожжавыя (ячмень, жыта, авёс, пшаніца, трыцікале, кукуруза), кармавыя культуры, цукровыя буракі, лён, рапс, бульба. Жывёлагадоўля мае малочна-мясны кірунак.

У структуры перавозак важнейшае месц займаюць чыгуначны і аўтамабільны транспарт.

Прыгранічнае становішча вобласці спрыяе развіццю яе эканамічных сувязей з Польшчай, Літвой, Калінінградскай вобласцю Расіі.

Карысныя выкапні
----------------

Вобласць мае паклады жалезных рудаў (Навасёлкаўскае радовішча ільменіт-магнетытавых рудаў у Карэліцкім раёне і шэраг рудапраяваў уздоўж мяжы з Літвой у Гродзенскім раёне), торфу (пераважна на Нёманскай нізіне), крэйды, цаглянай і дахоўчатай гліны, цэментавай сыравіны (галоўныя радовішчы ў Ваўкавыскім раёне), сілікатных пяскоў, вапнавай сыравіны, пяскова-жвіровага матэрыялу.

Сродкі масавай інфармацыі
-------------------------

Абласная прэса прадстаўлена дзяржаўнай газетай «Гродзенская праўда», заснавальнікамі з’яўляюцца Гродзенскі гарадскі і Гродзенскі абласны выканаўчыя камітэты. Выдаецца на беларускай і рускай мовах. Агульны тыднёвы тыраж разам з дадаткамі «Гродно Новости Плюс», «Молодежный курьер» і «Рекламка» складае каля 70 тыс. асобнікаў (2010).

У трох раёнах: (Смаргонскі, Ашмянскі, Астравецкі) распаўсюджваецца «Рэгіянальная газета», якая выдаецца ў Маладзечне. Тыраж — 6 тыс. 250 асобнікаў (май 2013).

Электронныя СМІ прадстаўлены тэлерадыёкампаніей «Гродна» і тэлерадыёвяшчальным каналам «Гродна Плюс».

Кіраўніцтва
-----------

### Першыя сакратары Гродзенскага абласнога камітэта КПБ

Асноўны артыкул: **Гродзенскі абласны камітэт КПБ**
* Пётр Захаравіч Калінін (29.09.1944-1948)
* Сяргей Восіпавіч Прытыцкі (1948-10.1951)
* Мікалай Яфрэмавіч Аўхімовіч (10.1951-06.1953)
* Фёдар Аляксеевіч Баранаў (06.1953-1958)
* Рыгор Рыгоравіч Панамароў (1958—1962)
* Уладзімір Фёдаравіч Міцкевіч (1962-8.01.1963)
* Уладзімір Фёдаравіч Міцкевіч (8.01.1963-12.12.1964 — кіраўнік сельскага абкама)
* Валянцін Фёдаравіч Языковіч (8.01.1963-12.12.1964 — кіраўнік прамысловага абкама)
* Уладзімір Фёдаравіч Міцкевіч (12.12.1964-1968)
* Іван Фёдаравіч Мікуловіч (1968-09.1972)
* Леанід Герасімавіч Кляцкоў (09.1972-15.11.1989)
* Уладзімір Міхайлавіч Сямёнаў (15.11.1989-25.08.1991)

### Старшыні Гродзенскага аблвыканкама

* Дзмітрый Канстанцінавіч Арцыменя (1983-20.10.1993)
* Сямён Мікалаевіч Домаш (21.10.1993-12.12.1994)
* Аляксандр Іосіфавіч Дубко (12.12.1994-4.2.2001)
* Уладзімір Ягоравіч Саўчанка (29.3.2001-27.1.2010)
* Сямён Барысавіч Шапіра (20.5.2010-14.11.2013)
* Уладзімір Васільевіч Краўцоў (з 14.11.2013)

Сімволіка
---------

* Сцяг Гродзенскай вобласці
* Герб Гродзенскай вобласці
* Гербы адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак Гродзенскай вобласці

Зноскі
------

1. ↑  У якіх межах былі абвешчаны Беларуская Народная Рэспубліка і БССР? // 150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. Іван Саверчанка, Зміцер Санько. — Вільня: Наша Будучыня, 2002.— 238 с. ISBN 9986-9229-6-1.
2. ↑  Афіцыйныя даныя Нацыянальнага статыстычнага камітэта РБ на 14-10-2009
3. ↑  Афіцыйныя даныя Нацыянальнага статыстычнага камітэта РБ на 1-08-2011

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Гродзенская вобласць / АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш.— Мн.: БелСЭ, 1986.— 371 с. іл.

Спасылкі
--------

* Гродзенская вобласць, гарады і вёскі. Фота славутасцей
* Гродзенскі абласны выканаўчы камітэт Архівавана 1 красавіка 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: ge1147170 |

| ⛭Гродзенская вобласць |
| --- |
| Раёны | 
* Астравецкі
* Ашмянскі
* Бераставіцкі
* Ваўкавыскі
* Воранаўскі
* Гродзенскі
* Дзятлаўскі
* Зэльвенскі
* Іўеўскі
* Карэліцкі
* Лідскі
* Мастоўскі
* Навагрудскі
* Свіслацкі
* Слонімскі
* Смаргонскі
* Шчучынскі

 | Герб Гродзенскай вобласціГерб Гродзенскай вобласці |
| Гарады | 
* Астравец
* Ашмяны
* Бярозаўка
* Ваўкавыск
* **Гродна**1
* Дзятлава
* Іўе
* Ліда
* Масты
* Навагрудак
* Свіслач
* Скідзель
* Слонім
* Смаргонь
* Шчучын

 |
| Пгт | 
* Астрына
* Воранава
* Вялікая Бераставіца
* Жалудок
* Зэльва
* Казлоўшчына
* Карэлічы
* Краснасельскі
* Любча
* Мір
* Наваельня
* Поразава
* Радунь
* Рось
* Сапоцкін
* Юрацішкі

 |
| 1горад абласнога падпарадкавання |

| Адміністрацыйны падзел Беларусі |
| --- |
| герб | 
Брэсцкая вобласць • Віцебская вобласць • Гомельская вобласць • Гродзенская вобласць • Магілёўская вобласць • Горад Мінск • Мінская вобласць
 |