recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ноч (значэнні).

Выява планеты Зямля ўначы са спадарожніка (кампіляцыя)
**Ноч** — прамежак часу, на працягу якога для пэўнай кропкі на паверхні нябеснага цела (планеты, яе спадарожніка і г. д.) цэнтральнае свяціла (Сонца, зорка) знаходзіцца ніжэй лініі гарызонту.

Працягласць «начнога перыяду» для пэўнага пункту залежыць ад яго шыраты, нахілу восі кручэння планеты па адносінах да плоскасці яе арбіты і вугла, утворанага воссю кручэння і кірункам на цэнтральнае свяціла. Дзённы і начны бок нябесных тэл падзяляюцца тэрмінатарам.

Гл. таксама
-----------

* Час сутак
* Узыход
* Заход
* Змярканне
* Палярная ноч

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ноч

| ⛭Суткі |
| --- |
| Час сутак | Зара–Світанне–Узыход • Раніца • Поўдзень • Дзень • Вечар • Захад–Змярканне • Ноч • Поўнач |
| Віды сутачнага часу | Сонечныя суткі: 24 гадзіны • Зорныя суткі: 23 гадзіны 56 хвілін 4 секунды |
| Звязаныя артыкулы | Час • Рэжымны час • Тэрмінатар • Палярны дзень • Палярная ноч • Даўгата дня |
Далёкі Усход (Усходняя Азія) на карце сусвету
**Далёкі Усход** (**Усходняя Азія**) (кіт. 东亚, кар. 동아시아, яп. 東アジア) — назва рэгіёна, размешчанага на ўсходзе Азіі, які цягнецца па ўзбярэжжы Ціхага акіяна. Да гэтага рэгіёна звычайна адносяць: Японію, Паўночную Карэю, Паўднёвую Карэю, Тайвань, Кітай, ціхаакіянскае ўзбярэжжа Расіі, Манголію.

Рэльеф характарызуецца складаным спалучэннем гор і раўнін. Значная частка Усходняй Азіі распалагаецца ў зоне Заходне-Ціхаакіянскага геасінклінальнага пояса. Уласцівы вулканізм (Камчатка і горна-астраўныя дугі), назіраецца значная сейсмічная актыўнасць.

Клімат мусонны, сезонна-вільготны, часта адбываюцца тайфуны, паводкі.

Расліннасць прадстаўлена галоўным чынам лясамі, у паўночнай частцы лясы пераважна мяшаныя і тайговыя, на поўдні — шыракалістыя субтрапічныя і трапічныя. У раёнах з нізкай вільготнасцю лесастэпы і стэпы.

Далёкі Усход — самы населены рэгіён свету: на плошчы 5 млн. км² жыве 1,4 млрд чалавек.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4075727-4 · LCCN: sh85040525 · Microsoft: 76775654 · NKC: ge128686 · VIAF: 3146998328418941122 |



| ⛭Рэгіёны свету |
| --- |
|  Еўропа | 
* Паўночная
* Заходняя
* Цэнтральная
* Усходняя
* Паўднёвая

 |
|  Азія | 
* Заходняя
* Цэнтральная
* Паўночная
* Усходняя
* Паўднёвая
* Паўднёва-Усходняя

* Блізкі Усход
* Сярэдні Усход
* Далёкі Усход

 |
|  Афрыка | 
* Паўночная
* Заходняя
* Цэнтральная
* Усходняя
* Паўднёвая

 |
|  Амерыка | 
* Паўночная
* Карыбы
* Лацінская
* Цэнтральная
* Паўднёвая

 |
|  Акіянія | 
* Аўстралія
* Новая Зеландыя
* Меланезія
* Мікранезія
* Палінезія

 |
|  Палярныя вобласці | 
* Арктыка
* Антарктыка

 |
|  Акіяны | 
* Атлантычны
* Індыйскі
* Паўночны Ледавіты
* Ціхі
* Паўднёвы

 |
Узыход Сонца над пустыняй Махавэ
**Узыхо́д** — момант узнікнення верхняга краю Сонца або зоркі на гарызонтам. Паняцце ўзыход можа адносіцца таксама да ўсіх працэсаў перасячэння гарызонту бачным дыскам свяціла. З-за ўплыву атмасферы ўзыход назіраецца некалькі раней, чым ён назіраўся б пры адсутнасці атмасферы. Акрамя таго, узыход надыходзіць тым раней, чым вышэй знаходзіцца назіральнік.

Пры назіранні з Зямлі вуглавы дыяметр сонечнага дыска складае каля 30 вуглавых хвілін (0,5°). Ужо з аднаго гэтага факту, з улікам вызначэння моманту ўзыходу (і заходу) і паняцця дзень, вынікае, што працягласць дня павінна быць некалькі больш за палову сонечных сутак. Аднак на працягласць дня істотна ўплывае яшчэ адзін фактар — атмасферная рэфракцыі. Рэфракцыі змяняюць шлях сонечных прамянёў у атмасферы Зямлі — на ўзыходзе (і заходзе) сонца назіраецца прыкладна на 35 вуглавых хвілін вышэй, чым назіралася б пры адсутнасці атмасферы. Таму ўзыход для назіральніка зрушваецца на больш ранні час (заход — на больш позні). З прычыны гэтага, а таксама згаданага вышэй, напрыклад, на экватары, дзе сонца ўзыходзіць прыкладна перпендыкулярна да гарызонту (з сярэдняй скорасцю 0,25° у хвіліну), сумарнае падаўжэнне дня (разам з захадам) складае каля 7 хвілін. На высокіх шыротах сонца ўзыходзіць пад вострым вуглом, і падаўжэнне дня можа быць і 30 хвілін. На канцавоссях пераход палярнай ночы ў палярны дзень складае 2 сутак.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Узыход
* Распісанне ўзыходаў і заходаў па гарадам (англ.). Праверана 23 кастрычніка 2012.
* Геолокационный сервис для расчёта времени астрономических событий, восхода и захода Солнца. (руск.)

| ⛭Суткі |
| --- |
| Час сутак | Зара–Світанне–Узыход • Раніца • Поўдзень • Дзень • Вечар • Захад–Змярканне • Ноч • Поўнач |
| Віды сутачнага часу | Сонечныя суткі: 24 гадзіны • Зорныя суткі: 23 гадзіны 56 хвілін 4 секунды |
| Звязаныя артыкулы | Час • Рэжымны час • Тэрмінатар • Палярны дзень • Палярная ноч • Даўгата дня |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 38262639 |
**Перламутраўка малая** (*Boloria dia*) — матылёк з сямейства німфалід. Даўжыня пярэдняга крыла 15-19 мм.

Этымалогія назвы
----------------

Ніжні бок крылаў
Дыя (грэчаская міфалогія) — жонка цара лапіфаў Іксіёна.

Еўропа (Шырока распаўсюджаны на ўсёй тэрыторыі), Турцыя, Каўказ, Закаўказзе, Паўднёвая Сібір на ўсход да Забайкалля, Паўночны і Усходні і Паўднёва-Усходні Казахстан, Заходні Кітай, Манголія.

Сустракаецца на лясных палянах, рэдкалессях і зарасніках кустоў, горных лугах на вышыні да 1200 м н.узр.м. Аддае перавагу адкрытым біяцэнозам з асацыяцыямі фіялак.

Біялогія
--------

За год развіваецца ў двух пакаленнях, але на поўдні арэала часта развіваецца частковае трэцяе пакаленне. Час лета з канца красавіка да сярэдзіны кастрычніка.

Самкі адкладаюць яйкі паштучна на ніжні бок лісця кармавых раслін вусеняў. Акрамя фіялкі (асноўная кармавая расліна), гусеніцы могуць есці лісце маліны, ажыны і Prunella vulgaris.

Вусені вядуць вандроўны спосаб жыцця і ў цэлым не прывязаныя да адной кармавой расліны. У восеньскага пакалення, вусені дасягнуўшы трэцяга ўзросту сыходзяць на зімоўку. У развіцці праходзяць 4 ўзросты. Вырастаюць да апошняга ўзросту да 19-22 мм. Акукляюцца на сцеблах або лісці кармавых раслін блізка ад глебы. Кукалка шакаладна-карычневага колеру, з перламутравымі плямамі, даўжынёй 10-15 мм. Стадыя кукалкі доўжыцца прыкладна 12 дзён.

Падвіды
-------

* *Clossiana dia dia*
* *Clossiana dia alpina* (Элвіс, 1899) ;
* *Clossiana dia calida* (Jachontov, 1911)
* *Clossiana dia disconota* (Krulikovsky, 1909) .
* *Clossiana dia semota* Tuzov, 2000 ;
* *Clossiana dia setania* (Fruhstorfer, 1909)

Літаратура
----------

* Львовский А. Л. Моргун Д. В. — Булавоусые чешуекрылые Восточной Европы (Определители по флоре и фауне России), М.: КМК, 2007
* Tolman T. Lewington R. Collins Field Guide Butterflies of Britain & Europe — London : Harper Collins Publishers, 1997.— 320 p. 106 col. pl

Спасылкі
--------

* Бабочки Кавказа — Boloria dia (Linnaeus, 1767) — Перламутровка дия

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · iNaturalist · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778919016 |
**Beautiful Soup** — гэта пакет Python для разбору HTML і XML дакументаў (у тым ліку з няправільнай разметкай, напрыклад з незачыненымі тэгамі). Ён стварае дрэва парсінгу, якое можна выкарыстоўваць для вымання даных з HTML, што карысна для вэб-скрапінгу.

Beautiful Soup быў створаны Леанардам Рычардсанам.

Прыклад кода
------------

Beautiful Soup прадстаўляе разабраныя даныя ў выглядзе дрэва, у якім можна шукаць і перабіраць з дапамогай звычайных цыклаў Python. У прыкладзе ніжэй выкарыстоўваецца urllib стандартнай бібліятэкі Python для загрузкі галоўнай старонкі Вікіпедыі, затым выкарыстоўваецца Beautiful Soup для разбору дакумента і пошуку ўсіх спасылак у ім.

  

Beautiful Soup прадстаўляе разабраныя даныя ў выглядзе дрэва, па якім можна ажыццяўляць пошук і ітэрацыю з дапамогай звычайных цыклаў Python. Прыклад ніжэй выкарыстоўвае стандартную бібліятэку Python urllib для загрузкі галоўнай старонкі англійскай Вікіпедыі, а затым выкарыстоўвае Beautiful Soup для разбору дакумента і пошуку ўсіх спасылак у ім.

Версіі
------

Beautiful Soup 3 быў афіцыйным рэлізам Beautiful Soup з траўня 2006 па сакавік 2012 гады. Бягучы рэліз – Beautiful Soup 4.x. **Beautiful Soup 4** можа быць усталяваны з дапамогай pip install beautifulsoup4.

  

У 2021 годзе падтрымка Python 2.7 была спынена, і рэліз 4.9.3 стаў апошнім, які яго падтрымлівае.

1. ↑  "Beautiful Soup website". Retrieved 18 April 2012. Beautiful Soup is licensed under the same terms as Python itself
2. ↑  *Python*. Beautiful Soup: Build a Web Scraper With Python – Real Python (англ.). *realpython.com*. Праверана 1 чэрвеня 2023.
3. ↑  Code : Leonard Richardson (англ.)  **(нявызн.)**?. *Launchpad*. Праверана 19 верасня 2020.
4. ↑  *Tidelift*. beautifulsoup4 | pypi via the Tidelift Subscription (англ.). *tidelift.com*. Праверана 19 верасня 2020.
5. ↑  How To Scrape Web Pages with Beautiful Soup and Python 3 | DigitalOcean (англ.). *www.digitalocean.com*. Праверана 1 чэрвеня 2023.
6. ↑  *Python*. Python's urllib.request for HTTP Requests – Real Python (англ.). *realpython.com*. Праверана 1 чэрвеня 2023.
7. ↑  *Richardson*. Beautiful Soup 4.10.0 (англ.)  **(нявызн.)**?. *beautifulsoup*.  Google Groups (7 верасня 2021). Праверана 27 September 2022.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Музей бурштыну.

**Музе́й бурштыну** знаходзіцца ў горадзе Калінінград. Адкрыўся ў 1979 годзе. Да мая 2003 года з’яўляўся філіялам Калінінградскага гісторыка-мастацкага музея. Гэта адзіны ў Расіі музей аднаго мінералу.

Музей знаходзіцца ў гістарычным будынку (абарончай вежы «Дона»), адноўленай пасля вайны, і з’яўляецца часткай былога ўнутранага вальнага ўмацавання Кёнігсберга.

Экспазіцыі
----------

Экспазіцыя музея размяшчаецца ў 28 залах агульнай плошчай звыш тысячы квадратных метраў.

Экспазіцыя ўключае некалькі раздзелаў:

* Паходжанне бурштыну, яго ўласцівасці
* Гісторыка-археалагічныя веды пра бурштын
* Бурштын у мастацтве XVII—XVIII стагоддзяў
* Кёнігсбергская дзяржаўная бурштынавая мануфактура
* Калінінградскі бурштынавы камбінат
* Бурштын у творчасці сучасных мастакоў

У музеі сабраны ўнікальныя кавалкі балтыйскага самацвету (самародак вагай 4 кг 280 г — самы буйны ў калекцыі Музея бурштыну), а таксама больш за дзве тысячы мастацкіх вырабаў з яго, у тым ліку і фрагменты адноўленага Бурштынавага пакоя.

У музеі маюцца дыярамы старажытнага «бурштынавага лесу» і кар’ера па здабычы бурштынаноснай «блакітнай зямлі», мноства кавалкаў (больш за тысячу) бурштыну з інклюзамі мезазойскіх раслін і жывёл, у тым ліку яшчаркі. Адлюстраваны ўвесь спектр колераў бурштыну ад белага да чорнага. Выстаўлены таксама бурштынавыя вырабы IV—V стагоддзяў нашай эры, знойдзеныя археолагамі на тэрыторыі вобласці, працы нямецкіх майстроў, перададзеныя з Аружэйнай палаты.

З 2003 года музей праводзіць конкурс вырабаў з бурштыну «Алатырь».

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Музеі бурштыну існуюць таксама ў літоўскай Паланзе і польскім Гданьску, невялікія экспазіцыі пры бурштынавым камбінаце ў Янтарным, у замку Мальбарк і паморскай вёсцы Янтар.
3. ↑  Калінінградскі музей бурштыну

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Музей бурштыну ў Калінінградзе
* Фатаграфіі экспанатаў музея Архівавана 23 жніўня 2011.
**Сэндэ́ра Луміно́са** (ісп.: Sendero Luminoso — «светлы шлях»), або **Перуанская камуністычная партыя светлага шляху Марыятэгі** (ісп.: Partido Comunista del Perú — Sendero Luminoso) — экстрэмісцкая леварадыкальная арганізацыя ў Перу. Створана ў 1980 годзе групай перуанскіх камуністаў — прыхільнікаў мааізму. Атрымаўшы падтрымку найбяднейшых пластоў насельніцтва, Сэндэра Луміноса разгарнула супраць урада Перу партызанскую вайну, ахвярамі якой у 1980—1990-я гг. сталі каля 30 тысяч чал. Нягледзячы на сур'ёзныя страты, якія Сэндэра Луміноса панесла ў пачатку 1990-х гг. яна кантралюе значныя тэрыторыі на ўсходзе і ў цэнтральных раёнах Перу з пераважна індзейскім насельніцтвам.

Літаратура
----------

* Сэндэра Луміноса. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сэндэра Луміноса
**Уладзімір Уладзіміравіч Сауліч** (нар. 1 верасня 1951, вёска Мацясы, Глыбоцкі раён) — беларускі драматург.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і калгаснікаў. У 1968 годзе скончыў Кіраўскую сярэднюю школу і філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1973).

Працаваў настаўнікам беларускай мовы і літаратуры ў в. Азярцы Глыбоцкага раёна, на раённым радыё. 3 1980 года — уласны карэспандэнт абласной газеты «Віцебскі рабочы».

Творчасць
---------

Першае апавяданне «Горкі яблык» надрукаваў у раённай газеце «Шлях перамогі» ў 1968 годзе. Аўтар п'ес «Халімон камандуе парадам» (1986 г.), пастаўленай Глыбоцкім тэатрам Дома культуры, Слонімскім народным Гродзенскай вобласці і Лоеўскім народным Гомельскай вобласці, «Адзін Гаўрыла ў Полацку», пастаўленай Глыбоцкім тэатрам, тэатрам г. Дзяржынска Мінскай вобласці і народным тэатрам г. Лоева, «Сабака з залатым зубам» (1992 г.), пастаўленай калектывам тэатра імя Янкі Купалы на «Вольнай сцэне» з народнымі артыстамі Беларусі Стэфаніяй Станютай і Генадзем Аўсяннікавым у галоўных ролях.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0238-5 (Т. 14).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Паркс.

**Роза Лі Паркс** (4 лютага 1913, Таскігі, штат Алабама — 24 кастрычніка 2005, Дэтройт) — амерыканскі грамадскі дзеяч, пачынальніца руху за правы афраамерыканскіх грамадзян ЗША. Стала сімвалам барацьбы з расавай сегрэгацыяй.

Біяграфія
---------

Роза (Мак-Колі) Паркс нарадзілася 4 лютага 1913 года ў горадзе Таскігі, штат Алабама ў метадысцкай мурынскай сям'і. Вырасла на ферме, і вывучылася на швачку. У 1932 годзе яна выйшла замуж за *Рэйманда Паркса*, актыўнага праваабаронцу.

Роза Паркс увайшла ў гісторыю, дзякуючы здарэнню 1 снежня 1955 года, калі падчас паездкі ў аўтобусе ў горадзе Мантгомеры, штат Алабама, яна адмовілася саступіць месца беламу мужчыну па патрабаванні кіроўцы *Джэймса Блэйка*. Пасля гэтага выпадку Роза Паркс была арыштавана за парушэнне правіл карыстання грамадскага транспарту. Гэта справа дайшла да *Вышэйшага Суда ЗША*, дзе было прызнана, што расавая сегрэгацыя з'яўляецца неканстытуцыйнай. Пасля гэтага здарэння Марцін Лютэр Кінг арганізаваў байкот грамадскіх аўтобусаў у Мантгомеры і дабіўся скасавання расавых правіл. Пасля гэтага, Марцін Лютэр Кінг атрымаў сваю папулярнасць. Нягледзячы на рашэнне суда, Роза Паркс усё ж такі пацярпела ад гэтага здарэння — яна страціла працу швачкі ў мясцовай краме.

У 1960-х Роза Раркс пераехала ў Дэтройт, дзе працавала ў штабе дэмакратычнага кангрэсмена ад штату Мічыган, *Джона Корніерса*. Пасля выхаду на пенсію Паркс засталася ў Дэтройце і напісала аўтабіяграфію.

Роза Паркс стала сімвалам барацьбы за правы чалавека і супраць расавай дыскрымінацыі ў ЗША. У 1999 годзе Роза Паркс была ўзнагароджаная *Залатым Медалём Кангрэсу ЗША*, а ў лістападзе 2001 года ў Мантгомеры была адчынена бібліятэка і музей яе імя.

Зноскі
------

1. 1 2  Rosa Parks // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  Rosa Parks // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Роза Паркс

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · American National Biography · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · WeRelate · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX4892747 · BNF: 15080425z · GND: 119472678 · GTAA: 140246 · ISNI: 0000 0001 2122 7464, 0000 0003 6863 8433 · LCCN: n87927953 · NDL: 00472759 · NKC: xx0253112 · NLG: 345824 · NLP: a0000003841320 · NTA: 070690308 · NUKAT: n2006099184 · LIBRIS: 360011 · SUDOC: 079443117 · VIAF: 18032665 |

 |
**Бургаскае возера** (балг.: Бургаско езеро) — ліман, размешчаны на заходнім узбярэжжы Чорнага мора каля горада Бургас, з'яўляецца найбуйнейшым па плошчы натуральным вадаёмам Балгарыі. Плошча возера складае 27,6 кв.км, даўжыня 9,6 км і шырыня ад 2,5 да 5 км. Глыбіня дасягае 13 метраў.

Воды возера маюць мінералізацыю каля 4-11 ‰. Яго фаўна складаецца з 23-х відаў рыб, 60-і відаў беспазваночных і 254-х відаў птушак.

Возера ўтварылася ў канцы пліяцэну як марскі ліман дзякуючы падвышэнню ўзроўню Чорнага мора ў паледавіковы перыяд, што прывяло да затаплення вусцяў рэк і фарміравання заліва. З адступленнем узроўню мора ў канцы Сярэднявечча большую частку заходняй часткі Бургаскага заліва залілі рачныя адклады, вынесеныя некалькімі малымі рэкамі.

Французскі афіцэр Андрэ-Жазэф Лафіт-Клавэ  (англ.) (бел. які наведаў рэгіён у 1784 годзе, апісвае Бургас як найбуйнейшы горад на ўзбярэжжы заліва, і ўпершыню ўсталёўвае назву заліву — Бургаскі, з заўвагай, што раней гэты горад быў вядомы як Порас. Ліман на захад ад горада ён таксама назваў Бургаскім возерам, а натуральную пратоку, якая злучае ліман з Чорным морам — Бургаскай ракой.

Асушванне балот пачалі ў 1921 годзе, з мэтай вызвалення месца для развіцця горада Бургас і рэгіёна ўвогуле. Балоты былі пераўтвораны ў азёры, запоўненыя водамі рэк, папаўнялі балоты, берагі ўмацаваны. У другой палове 1940-х і ў 1980-х гадах адбываецца ўмацаванне берагоў возера і развіццё сучасных мікрараёнаў горада Бургас.

Сёння салёнасць вады складае каля 4÷11 % і мае значныя гадавыя і сезонныя ваганні. Возера звязана з морам каналам са шлюзам. Гідралагічны рэжым вадаёма падтрымліваецца дзякуючы прэсным водам з возера Мандра. У заходняй частцы лімана арганізавана прыродаахоўная тэрыторыя пад назвай «Вая», якая ў наш час ахоплівае 12% плошчы возера. У 2003 годзе возера Бургас было абвешчана водна-балотнымі ўгоддзямі міжнароднага значэння ў рамках Рамсарскай канвенцыі ў складзе прыродаахоўнай тэрыторыі Бургаскія азёры.

Зноскі
------

1. 1 2  Езерата на Бургас  (балг.)
2. ↑  виж: Карайотов/Райчевски/Иванов: стр. 68, 274, 297; André-Joseph Lafitte-Clavé, M. Duverne de Presle: *Reconnoissance nautique et militaire du Golfe de Bourgas, au Nord-Est de Constantinople.* в: *Annales des sciences et des arts.* том 3. Colas, 1810, стр. 58-59.  (балг.)
3. ↑  Орнитологични важните места. Бургаското езеро **(нявызн.)**. Праверана 29 серпня 2013. (балг.)

Літаратура
----------

* Мичев, Николай; Цветко Михайлов, Иван Вапцаров, Светлин Кираджиев (1989). Geographical dictionary of Bulgaria. София: Наука и изкуство.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бургаскае возера
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Папкоў.
**Сяргей Пятровіч Папкоў** (13 лютага 1940, г. Новая Ляля, Свярдлоўская вобласць) — беларускі палітык, і грамадскі дзеяч, дэпутат Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання. Член Беларускага Народнага Фронту «Адраджэнне».

Біяграфія
---------

Бацькі ў пачатку 1930-х гадоў мінулага стагоддзя былі рэпрэсаваны бальшавікамі і высланыя ў Расію. Маці, Марыя Якаўлеўна, разам са сваімі бацькамі была выслана з Чэрвеньскага раёна Мінскай вобласці ў Комі-Пярмяцкую акругу. Бацька, Пётр Сафонавіч, быў высланы з Касцюковіцкага раёна Магілёўскай вобласці ў гэтыя ж ссыльныя мясцовасці. Быў вялікі падарунак лёсу ў тым, што ў 1947 годзе бацька атрымаў вольную і, не губляючы часу, вярнуўся разам з сям’ёй на сваю радзіму. Дзякуючы гэтаму Сяргей Папкоў з першага па дзясяты класы жыў у беларускім асяродку і вучыўся ў беларускай школе. Гэта стала грунтам для выбару жыццёвай і палітычнай пазіцыі ўжо ў сталыя гады.

Скончыў у 1964 годзе Днепрапятроўскі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці сістэмы кіравання беспілотных лятальных апаратаў. У Мінску жыве з 1966 года. Асноўная працоўная дзейнасць праходзіла ў Навукова-даследчым інстытуце па вылічальнай тэхніцы (1966—1971 гг.) і ў Навукова-вытворчым аб’яднанні «Інтэграл» (1972—1993 гг.) на інжынерных пасадах. Кірунак дзейнасці — распрацоўшчык вылічальных машынаў і сістэм.

Палітычнай дзейнасцю займаецца з 1987 года. У Беларускім Народным Фронце «Адраджэнне» з 1990 года. Займаецца сістэмным аналізам палітычных, сацыяльных і эканамічных працэсаў. Удзельнічаў у распрацоўцы эканамічнай праграмы Беларускага Народнага Фронту «Адраджэнне».

З 1990 па 9 студзеня 1996 года — дэпутат Вярхоўнага Савета 12-га склікання, ад Кастрычніцкай выбарчай акругі № 21 г. Мінска. Удзельнічаў у распрацоўцы Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце Беларусі, у галадоўцы дэпутатаў апазіцыі 11-12 красавіка 1995 года супраць ініцыяванага Лукашэнкам рэферэндуму аб змене дзяржаўнай сімволікі, скасавання статусу беларускай мовы як адзіна дзяржаўнай, праве прэзідэнта распускаць Вярхоўны Савет і эканамічнай інтэграцыі з Расіяй.

Намеснік старшыні Беларускага Народнага Фронту «Адраджэнне» і Кансерватыўна-Хрысціянскай Партыі — БНФ.

Зноскі
------

1. ↑  ПАПКОЎ СЯРГЕЙ ПЯТРОВІЧ, Сайт партыі КХП-БНФ
**Обернскі ўніверсітэт у Мантгомеры** (англ.: Auburn University at Montgomery) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Мантгомеры ў штаце Алабама.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Заснаваны актам заканадаўчага органа штата Алабама ў 1967 годзе, ён кіруецца Саветам папячыцеляў Обернскага ўніверсітэта як частка сістэмы гэтага даследчага ўніверсітэта. 

Універсітэт прапануе больш за 90 праграм навучання, якія вядуць да атрымання ступеняў бакалаўра, магістра, спецыяліста і доктара.

U.S. News паставіла Обернскі ўніверсітэт у Мантгомеры на 22-е месца сярод рэгіянальных універсітэтаў на Поўдні па якасці выкладання студэнтаў і на 38-е месца сярод дзяржаўных універсітэтаў Поўдня.

Структура
---------

* Каледж бізнэсу
* Каледж адукацыі
* Каледж медсястрынства і навук аб здароўі
* Каледж гуманітарных і сацыяльных навук
* Каледж прыродазнаўчых навук

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Алабама

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Обернскі ўніверсітэт у Мантгомеры
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 8933 3784 · LCCN: n81151311 · Microsoft: 902671590 · VIAF: 130201482 |
Макаронныя вырабы ў Венецыі
**Макаронныя вырабы** — харчовыя вырабы з прэснага, замешанага на вадзе і высушанага да вільготнасці 12,5-13% пшанічнага цеста. Да іх адносяцца макарона, вермішэль, локшына, фігурныя вырабы (ракавінкі, зорачкі) і інш. Вырабляюць з мукі вышэйшых гатункаў, якая багата пратэінамі. Вызначаюцца добрым смакам, высокай пажыўнасцю і каларыйнасцю (1,5 кДж на 100 грам макаронных вырабаў), лёгкасцю прыгатавання; доўга захоўваюцца без страты пажыўных і смакавых якасцей.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119672997 · GND: 4078186-0 · LCCN: sh88004632 · NDL: 00979092 · NKC: ph116515 |
**Чай Жун** (кіт. трад. 柴榮, піньінь *Chái Róng*), храмавае імя **Шыцзун** (кіт. трад. 世宗, піньінь *Shìzōng*; 27 кастрычніка 921 — 27 ліпеня 959) - другі імператар Позняй Чжоу перыяду Пяці дынастый і дзесяці дзяржаў.

Біяграфія
---------

Яго бацька быў братам жонкі імператара Го Вэя. З дзяцінства Чай Жун як сын выхоўваўся ў сям’і цёткі. Го Вэй, які не меў сыноў, перад смерцю абвясціў сваім спадчыннікам Чай Жуна, бачачы ў ім добрага кіраўніка сваёй дзяржавы.

Лічыцца найбольш паспяховым імператарам усяго перыяду Пяці дынастый і дзесяці дзяржаў. Ён здолеў цэнтралізаваць ваенную ўладу, што дазволіла атрымаць шэраг перамог над Паўночнай Хань, Позняй Шу, Паўднёвай Тан, а таксама над Ляа. Хоць Чай Жун памёр заўчасна (усяго праз пяць гадоў пасля ўсшэсця на пасад), яго дзеі праклалі шлях да аб’яднання Кітая, завершанага імператарам Сун Чжаа Куан'інем  (руск.) (бел..

Пасля смерці Чай Жуна ў ліпені 959 года трон атрымаў у спадчыну яго сын Го Цзунсюнь.

Дэвіз праўлення
---------------

* *Сяньдэ* (顯德) 954—959

Зноскі
------

1. 1 2  China Biographical Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13407958'></a>


| ?Чай Жун — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Emperor Shizong of Later Zhou |  | Chai Shouli[d] |  | Chai B[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | CBDB: 0022531 · ISNI: 0000 0000 6348 4277 · LCCN: n84038529 · VIAF: 25998698 |
Інгрэдыенты салата
**Шопскі салат** (балг.: Шопска салата, макед.: Шопска салата, чэшск.: Šopský salát) — страва усходнееўрапейскай кухні, папулярная ў Балгарыі, Паўночнай Македоніі, Сербіі, Чарнагорыі, Албаніі, Чэхіі. Па паходжанні — з заходняй Балгарыі (шопы — этнічная група балгараў).

У склад салата ўваходзяць наступныя інгрэдыенты: памідоры, агуркі, цыбуля, балгарскі перац (свежы, марынаваны або смажаны), сыры брынза, сірэне (шопскі сыр) або фета, пятрушка, аліўкі, аліўкавы алей, воцат, соль, молаты перац. Гародніну і зеляніну дробна сякуць, пасля чаго пасыпаюць цёртым сырам і запраўляюць алеем.

Шопскі салат лічыцца нацыянальным ў Балгарыі і там яго часта гатуюць, размяшчаючы інгрэдыенты ў наступным парадку: унізе — памідоры, потым — агуркі і зверху — брынза. Белая брынза, зялёныя агуркі і чырвоныя памідоры — атрымліваецца колер балгарскага сцяга.

Шопскі салат часта ўжываецца ў якасці закускі мезе да ракіі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Шопскі салат
* Пакрокавы рэцэпт шопскага салата
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Хендэрсан.

**Хендэрсан** (англ.: Henderson) — горад у ЗША, размешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы штата Тэхас. Адміністрацыйны цэнтра акругі Раск. Насельніцтва — 13 712 чалавекі паводле звестак перапісу 2010 года, паводле ацэнкі Бюро перапісу ЗША ў 2018 годзе ў горадзе пражывала 13 355 чалавек. Горад названы ў гонар першага губернатара Тэхаса Джэймса Хендэрсана.

Праз Хендэрсан праходзіць большасць асноўных дарог паўночна-ўсходняга Тэхаса. У горадзе праходзяць фестываль сіропу і штогадовыя царкоўныя спевы.

У гістарычных раёнах Хендэрсана захавалася шмат будынкаў, пабудаваных да грамадзянскай вайны.

Зноскі
------
**Абстракцыяні́зм, абстра́ктнае маста́цтва** (лац. *abstractio* — выдаленне, адцягненне) — кірунак нефігуратыўнага мастацтва, які адмовіўся ад набліжанай да рэчаіснасці выявы формаў у жывапісе і скульптуры.

Вытокі абстрактнага мастацтва ўзыходзяць да ранніх этапаў першабытнага мастацтва і дзіцячай творчасці як неарганізаванага выяўлення эстэтычнай імпульсіўнай дзейнасці. Абстрактнае мастацтва захоўвае відавыя і тэхнічныя сродкі, выпрацаваныя выяўленчымі мастацтвамі (карціна, роспіс, скульптурная кампазіцыя; лінія, каларыт, светлацень і інш.), аднак адмаўляецца пры гэтым ад выяўлення навакольнага свету і ад самога прынцыпу выяўленчасці. Адна з мэтаў абстракцыянізму — дасягненне «гарманізацыі», стварэнне пэўных каляровых спалучэнняў і геаметрычных формаў, каб выклікаць у сузіральніка разнастайныя асацыяцыі. Твор заснаваны выключна на фармальных элементах (лінія, колеравая пляма, адцягненая канфігурацыя).

Абстракцыянізм як асобны мастацкі кірунак узнік у пачатку XX ст. Для яго характэрны вельмі абстрагаваныя вобразы, якія практычна ніяк не звязаны з рэчаіснасцю, крайняя фармалізацыя агульнай кампазіцыі, адвольнае, часам хаатычнае спалучэнне геаметрычных форм, колеравых ліній і плям. Прадстаўнікі абстракцыянізму сцвярджаюць, што яны не выяўляюць рэчаіснасць, а твораць «новую рэальнасць». Сярод заснавальнікаў і асноўных прадстаўнікоў абстракцыянізму — Васіль Кандзінскі, Пабла Пікаса, Казімір Малевіч, Жорж Брак, Рабэр Дэланэ, Піт Мандрыян і інш. Пасля Другой сусветнай вайны абстракцыянізм становіцца адным з вядучых кірункаў у мастацтве Заходняй Еўропы і Паўночнай Амерыкі.

Літаратура
----------

* Культуралогія: Энцыкл. даведнік Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6
* *Шишанов В. А.* Витебский Музей современного искусства: история создания и коллекции. 1918—1941. Минск: Медисонт, 2007. 144 с.

| ⛭Напрамкі ў заходнім мастацтве |
| --- |
| Сярэднявечча | 
Раманскі стыль •
Готыка
(Інтэрнацыянальная готыка)
 |
| Новы час | 
Акадэмізм •
Ампір •
Барока •
Маньерызм •
Класіцызм •
Неакласіцызм •
Рэалізм •
Рэнесанс •
Ракако •
Рамантызм •
Сентыменталізм
 |
| Мадэрнізм | 
✰ Прэрафаэліты •
Імпрэсіянізм •
Постімпрэсіянізм •
Мадэрн (ар-нуво) •
Ар-дэко •
Экспрэсіянізм •
Кубізм •
Футурызм •
Абстракцыянізм •
Супрэматызм •
Канструктывізм •
Баўхаус •
Дадаізм •
Сюррэалізм •
Абстрактны экспрэсіянізм •
Лірычная абстракцыя •
Жывапіс каляровага поля
 |
| Сучаснае мастацтва | 
Артэ повера •
Ар брут •
Канцэптуалізм •
Лэнд-арт •
Мінімал арт •
Маладыя брытанскія мастакі •
Постмінімалізм •
Неа-геа •
Неапластыцызм •
Неаэкспрэсіянізм •
Оп-арт •
Поп-арт •
Сац-арт •
Трансавангард •
Стакізм
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Ларуса · Britannica (онлайн) · Universalis · Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX525315 · BNF: 11934761k · GND: 4141146-8 · LCCN: nr00028035, sh85007522 · Microsoft: 4320435 · NKC: ph118246 · VIAF: 176922729 |

 |
**Канструктывізм** (ад лац.: constructio — пабудова) — кірунак у мастацкай культуры (архітэктура, выяўленчае і тэатральнае мастацтвы, літаратура) Еўропы і Амерыкі першай трэці XX ст. які імкнуўся да «канструявання» навакольнага асяроддзя, якое актыўна накіроўвае жыццёвыя працэсы, да стварэння «мастацтва для ўсяго народа».

Прадстаўнікі канструктывізму проціпастаўлялі прастату і падкрэслены ўтылітарызм новых прадметных форм, рэчаў і інш. паказной раскошы. Найбольшае распаўсюджанне канструктывізм атрымаў у архітэктуры, дзе для яго былі ўласцівы збліжэнне мастацтва з практыкай індустрыяльнага побыту, асіметрычнасць контураў будынкаў, агаленне тэхнічнага боку пабудоў, шырокае выкарыстанне шкла замест сцен, жалезабетону, плоскіх дахаў і г.д.

У Беларусі рысы канструктывізму праявіліся ў 1920-1930-я г. у архітэктуры Віцебска і Мінска, як, напрыклад, комплекс БДУ (1928—1931); стары будынак Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі (1932), клуб металістаў у Віцебску, (1932), Дом культуры ў Бабруйску (1927—1930) і інш.

Літаратура
----------

* Канструктывізм // Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік / Уклад. Дубянецкі Э. — Мн.: БелЭн, 2003. — ISBN 985-11-0277-6

| ⛭Напрамкі ў заходнім мастацтве |
| --- |
| Сярэднявечча | 
Раманскі стыль •
Готыка
(Інтэрнацыянальная готыка)
 |
| Новы час | 
Акадэмізм •
Ампір •
Барока •
Маньерызм •
Класіцызм •
Неакласіцызм •
Рэалізм •
Рэнесанс •
Ракако •
Рамантызм •
Сентыменталізм
 |
| Мадэрнізм | 
✰ Прэрафаэліты •
Імпрэсіянізм •
Постімпрэсіянізм •
Мадэрн (ар-нуво) •
Ар-дэко •
Экспрэсіянізм •
Кубізм •
Футурызм •
Абстракцыянізм •
Супрэматызм •
Канструктывізм •
Баўхаус •
Дадаізм •
Сюррэалізм •
Абстрактны экспрэсіянізм •
Лірычная абстракцыя •
Жывапіс каляровага поля
 |
| Сучаснае мастацтва | 
Артэ повера •
Ар брут •
Канцэптуалізм •
Лэнд-арт •
Мінімал арт •
Маладыя брытанскія мастакі •
Постмінімалізм •
Неа-геа •
Неапластыцызм •
Неаэкспрэсіянізм •
Оп-арт •
Поп-арт •
Сац-арт •
Трансавангард •
Стакізм
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX530269 · BNF: 11937187b · GND: 4129833-0 · LCCN: sh85031455 · Microsoft: 206133553 · NDL: 00576760 · NKC: ph137149 |

 |
**«Мост»** (ням.: Die Brücke) — аб’яднанне мастакоў, заснаванае 7 чэрвеня 1905 года ў Дрэздэне студэнтамі архітэктурнага факультэта Вышэйшага тэхнічнага вучылішча Эрнстам Людвігам Кірхнерам, Эрыхам Хекелем, Карлам Шміт-Ротлуфам і Фрыцам Блейлем. «Мост» ставіў сваёй мэтай «прыцягнуць да сябе ўсе рэвалюцыйныя і наватарскія элементы». Мастакі «Моста», у лік якіх уваходзілі таксама Ота Мюлер і Макс Пехштэйн, былі яскравымі прадстаўнікамі нямецкага экспрэсіянізму ў жывапісе і асабліва ў гравюры на дрэве.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 63342-2 · ISNI: 0000 0001 2170 4267 · LCCN: n80128691 · NKC: kn20050602005 · LIBRIS: 113256 · SUDOC: 027221628 · VIAF: 140721077 |

 |
**Універсітэт імя Джона Перд’ю** (англ.: Purdue University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Уэст-Лафайет у штаце Індыяна, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Вучэльня была заснавана ў 1869 годзе пасля таго, як мясцовы бізнесмен і мецэнат Джон Перд’ю ахвяраваў зямлю і грошы для стварэння каледжа навукі, тэхнікі і сельскай гаспадаркі. Першыя заняткі адбыліся 16 верасня 1874 года з 6 выкладчыкамі і 39 студэнтамі. Сёння ўніверсітэт ацэньваецца як адзін з лепшых дзяржаўных універсітэтаў у Злучаных Штатах па асноўных рэйтынгах і шырока вядомы сваёй адукацыйнай праграмай у галіне інжынерыі. Гэта галоўная ўстанова аднайменнай універсітэцкай сістэмы.

Галоўны кампус ва Уэст-Лафайеце прапануе больш за 200 спецыяльнасцей бакалаўрыяту, больш за 70 магістарскіх і доктарскіх праграм, а таксама прафесійныя курсы і праграмы. Акрамя таго, універсітэт налічвае 18 міжвузаўскіх спартыўных каманд і больш за 1000 студэнцкіх арганізацый, а таксама дзявятую па велічыні колькасць замежных студэнтаў сярод усіх універсітэтаў ЗША.

Сучасны ўніверсітэт з'яўляецца сябрам Асацыяцыі амерыканскіх універсітэтаў і класіфікуецца як доктарскі ўніверсітэт з вельмі высокай даследчай актыўнасцю. Універсітэт звязаны з 13 лаўрэатамі Нобелеўскай прэміі, 1 лаўрэатам прэміі Цьюрынга, 3 лаўрэатамі Пулітцэраўскай прэміі, 18 алімпійскімі медалістамі, 3 лаўрэатамі Нацыянальнага медаля за тэхналогіі і інавацыі, 2 лаўрэатамі Нацыянальнага медаля навукі, 3 лаўрэатамі Прэзідэнцкага медаля Свабоды, 7 канрэсменамі, 3 губернатарамі штатаў і 2 кіраўнікамі дзяржаў.

Структура
---------

* Політэхнічны інстытут
* Каледж сельскай гаспадаркі
* Каледж адукацыі
* Каледж інжынерыі
* Каледж здароўя і навук аб чалавеку
* Каледж вольных мастацтваў
* Каледж фармацыі
* Каледж ветэрынарнай медыцыны
* Каледж прыродазнаўчых навук
* Школа бізнесу

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Індыяна

Заўвагі
-------

1. ↑  U.S. and Canadian 2022 NTSE Participating Institutions Listed by Fiscal Year 2022 Endowment Market Value, Change in Market Value from FY21 to FY22, and FY22 Endowment Market Values Per Full-time Equivalent Student (Excel) — National Association of College and University Business Officers, 2023. Праверана 22 мая 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q30268203'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Універсітэт імя Джона Перд’ю
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · LinkedIn · X · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90239819 · BNF: 12386811x · CiNii: DA02494626 · GND: 2528-8 · ISNI: 0000 0004 1937 2197 · LCCN: n79089817 · Microsoft: 219193219 · NKC: nlk20040147091 · NLA: 35898675 · NUKAT: n2011030728 · SUDOC: 032937628 · VIAF: 145905736 · ULAN: 500311703 |

 |
**Дзяржаўная служба** — прафесійная дзейнасць грамадзян Рэспублікі Беларусь, якія займаюць дзяржаўныя пасады, у мэтах непасрэднага ажыццяўлення дзяржаўных паўнамоцтваў і (або) забеспячэння выканання функцый дзяржаўных органаў або службовых асобаў Рэспублікі Беларусь. 

Прававую аснову дзяржаўнай службы ў Рэспубліцы Беларусь складаюць Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь, Закон Рэспублікі Беларусь ад 1 чэрвеня 2022 г. № 175-З «Пра дзяржаўную службу ў Рэспубліцы Беларусь» і іншыя заканадаўчыя акты.

*Гл. таксама*: Дзяржаўны служачы

Зноскі
------

1. ↑  Закон Рэспублікі Беларусь «Пра дзяржаўную службу ў Рэспубліцы Беларусь»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12653982w · GND: 4043169-1 · LCCN: sh85026387 · NKC: ph126191 |
**Палаца-паркавы ансамбль Свентаржэцкіх** — помнік сядзібна-паркавай архітэктуры эклектыкі ў в. Маліноўшчына (Маладзечанскі раён). Сфарміравалася ў другой палове XIX ст. (да 1891 г.). Створаная з выкарыстаннем элементаў архаікі, класіцызму, неаготыкі. Комплекс уключаў гасподу, афіцыну, парк, абеліск, капліцу-пахавальню, бровар.

Архітэктура
-----------

### Гаспода

Афіцына
Гаспода — першапачаткова драўляны аднапавярховы будынак з чатырохкалонным порцікам на галоўным фасадзе (не захаваўся). Пазней мураваны, размешчаны ва ўсходняй частцы парку каля абрывістага схілу поймы ручая. Прамавугольны ў плане на высокім руставаным цокалі будынак, накрыты паўвальмавым дахам. Фасады маюць строеныя стральчатыя вокны. На тарцовых шчытах даху па тры люкарны.

### Афіцына

Жылы дом
Афіцына — аднапавярховы мураваны прамавугольны ў плане будынак пад вальмавым дахам з дахоўкі. Галоўны фасад сіметрычна расчлянёны стральчатымі аконпымі і ўваходнымі праёмамі.

### Парк

Парк пейзажнага тыпу, з пладовым садам. Займае плошчу каля 8 га. Ручай падзяляе парк на дзве часткі і двума пратокамі стварае востраў. З усходняга боку абмежаваны алеяй (шырыня 12 м), абсаджанай каштанам конскім і хвояй веймутавай, з паўднёвага — групай лістоўніцы сібірскай, з заходняга — алеяй з лістоўніцы сібірскай (дрэвы пасаджаны радамі праз 3 м). Сярод пасадак таполя белая, елка звычайная, піхта сібірская, дугласія шэрая. У цэнтры парку абеліск XIX ст. з чорнага лабрадарыту. У паўднёвай частцы бровар.

### Капліца-пахавальня

Капліца-пахавальня Свентаржэцкіх
Капліца-пахавальня знаходзіцца ў паўднёва-заходняй частцы парку. Цагляная чатырохгранная піраміда, накрытая маленькім чатырохсхільным дахам. Гарызантальнай цягай падзеленая на два ярусы. У капліцы — жалобная зала са стральчатымі ўваходамі і вокнамі. У сутарэннях — нішы-пахавальні. У ніжнюю частку сцен умураваны вапнавыя паліраваныя пліты з мемарыяльнымі надпісамі.

### Абеліск на магіле Міхаіла Свентаржэцкага

Абеліск на магіле Міхаіла Свентаржэцкага
У 1898 годзе на гэтым месцы быў перазахаваны Міхаіл Свентаржэцкі. У 1912 г. на магіле пастаўлены помнік-абеліск.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Малиновщина, усадьба Свенторжецких // Старинные усадьбы Минского края / А. Т. Федорук ; [Под общ. рук. и предисл. Е.Будинаса]. — Мн.: ООО "Полифакт" : ООО "Лекция", 2000. — 415 с. — (Старинные усадьбы Беларуси). — 500 экз. — ISBN 985-6107-24-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Палаца-паркавы ансамбль (Маліноўшчына) на сайце Radzima.org
* Палаца-паркавы ансамбль (Маліноўшчына) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Жыбартоўская сядзіба** — помнік сядзібна-паркавай архітэктуры ў в. Жыбарты Дзятлаўскага раёна.

Гісторыя
--------

Малюнак Жыбартоўшчыны, выкананы Ганнай Дамейка. 1908
Сядзібны дом у пачатку XX стагоддзя
Сфарміравана ў XIX ст. на тэрасе ручая, прытока Нёмана. Памятны камень у падмурку сядзібнага дома, пабудаванага ў стылі класіцызму, датуе час яго будаўніцтва і называе фундатара: *«1819 R. Ignacy Domeyko»*.

У сядзібе працяглы час размяшчалася медыцынская ўстанова. Планіроўка часткова зменена новымі пабудовамі. Сядзібны дом у разруйнаваным стане.

Архітэктура
-----------

Дом аднапавярховы мураваны атынкаваны, на высокім цокалі з палявога каменю са скляпеністым перакрыццем. За домам размешчаны невялікі баскет, апяразаны радамі ліп і адкрыты ў бок вадаёмаў (раней выкарыстоўваўся як сад). Тры вадаёмы, збудаваныя ў пойме ручая, надзялялі невялікую сядзібу прасторай і маляўнічасцю. Вада з ручая, перакрытага дамбай, трапляе ў вадаёмы па пратоцы. Вадаёмы злучаны каналамі з берагамі, умацаванымі палявым каменем, мелі перакідныя мосцікі.

Літаратура
----------

* *А. Т. Федарук.* Жыбартоўская сядзіба // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2012. — Т. 3. — 688 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0662-8.

Спасылкі
--------

* Жыбартоўшчына на сайце Глобус Беларусі (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гарабурда.
**Арсеній Шышка**, свецкае імя **Анцута Багданавіч Гарабурда** (? — 1576) — епіскап полацкі (1562—1563).

Біяграфія
---------

Звесткі пра епіскапа Арсенія скупыя і супярэчлівыя. У намінацыйным прывілеі 1562 года ад вялікага князя Жыгімонта Аўгуста ён названы «інакам Арсеніем Шышкам». Шышка было распаўсюджаным прозвішчам сярод полацкіх мяшчан і шляхты таго часу, але магло быць і мянушкай. Паводле гісторыка-езуіта ХVІІІ ст. Каспара Нясецкага, з 1562 года полацкім епіскапам быў *Анцута Гарабурда*, які пасля ўзяцця Полацка (1563) маскоўскімі войскамі разам са сваякамі трапіў у палон. З іншых крыніц вядома, што і епіскап Арсеній, і некалькі Гарабурдаў былі палонены. Мусіць, улічваючы звесткі Нясецкага, дарэвалюцыйныя расійскія даведачныя выданні называюць полацкага епіскапа *Арсеніем Гарабурдам*.

Вядома, *Арсеній* было інацкім імем, якое тым часам звычайна абіралі на літару адпаведную першай з імя свецкага, т. б. *Анцута*. Пастрыгся Анцута ў сталым узросце, бо на той час меў прынамсі двух дарослых сыноў — Пятра і Васіля. Станам на 1562 год Арсеній быў манахам Полацкага Іаана-Прадцечанскага манастыра і, імаверна, яго настаяцелем. Магчыма, Арсеній быў фундатарам або апекуном Полацкай ананімнай друкарні, дзе сярод іншых мог працаваць яго сын Васіль. У 1562 годзе, з прадстаўлення полацкіх баяр і мяшчан, 22 кастрычніка быў намінаваны Жыгімонтам Аўгустам у епіскапы полацкія.

Пасля ўзяцця Полацка маскоўскімі войскамі, 15 лютага 1563 года, Арсеній разам са сваякамі і іншымі палачанамі трапіў у палон і адпраўлены ў Маскву. Пазней сасланы і зняволены ў Спаса-Каменным манастыры на Кубенскім возеры, дзе і памёр. Магчыма, у гэтым праявіўся макабрычны гумар цара Івана IV — Полацкі Іаана-Прадцечанскі манастыр таксама быў астраўны.

Зноскі
------

1. ↑  Жалованная грамота…
2. ↑  *Niesiecki K.* Herbarz polski… T. 4. S. 341.
3. 1 2  *Дзюбан Р.* Друкарів захоплено… С. 41-42.

Літаратура
----------

* *Niesiecki K.* Herbarz polski Kaspra Niesieckiego S. J. powiększony dodatkami z poźniejszych autorów, rękopisów, dowodów urzędowych i wydany przez Jana Nep. Bobrowicza // Kasper Niesiecki. — Lipsk, 1839. — T. 4. — 518 s.
* Жалованная грамота полоцкого Предтеченского монастыря иноку Арсению Шишке на Полоцкую и Витебскую архіепископию 22 октября 1562 г. // Вђстникъ Западной Россіи: Май; Годъ третій. — Вильна, 1865. — Т. 3. — С. 28-29.
* *Дзюбан Р.* Друкарів захоплено в Полоцьку (до початків білоруського, українського та московського друкарства). Робоча гіпотеза. — Львів, 2013. — 64 с. : іл. — ISBN 978-966-397-180-3
**Косаўска-фінляндскія адносіны** — двухбаковыя дыпламатычныя адносіны паміж Фінляндскай Рэспублікай і часткова прызнанай Рэспублікай Косава. Фінляндыя прызнала Косава 7 сакавіка 2008 года, менш чым праз месяц абвяшчэння яе незалежнасці.

Гісторыя
--------

У 1999 годзе прэзідэнт Фінляндыі Марці Ахцісаары актывізаваў спробы краіны дамагчыся мірнага ўрэгулявання Косаўскага канфлікту праз Еўрапейскі Саюз. У 2007 годзе пасланнік ААН у Косаве заявіў, што незалежнасць была адзіным жыццяздольным варыянтам для вырашэння канфлікту

Мірны план Ахцісаары не атрымаўся, і ён не змог прымірыць косаўскіх сербаў і косаўскіх албанцаў. Больш за тое, сербы ўбачылі ў ім адну з вядучых фігур, датычных да распаду Югаславіі, з прычыны падтрымкі з боку Фінляндыі ваеннай аперацыі супраць СРЮ.

Пасля абвяшчэння незалежнасці Косава ад Сербіі ў 2008 годзе косаўскія албанцы, якія пражывалі ў Фінляндыі, адсвяткавалі гэтую падзею і выказалі сваю падзяку ўраду Фінляндыі і прэзідэнту Ахцісаары за садзейнічанне ў правядзенні рэферэндуму.

Дыпламатычныя прадстаўніцтвы
----------------------------

Фінляндыя мае ўласнае пасольства ў Прышціне.

Ваенная прысутнасць
-------------------

На 2009 год 411 фінляндскіх вайскоўцаў служылі ў Косава ў якасці міратворцаў у складзе KFOR.

Заўвагі
-------

1. ↑  Ministry for Foreign Affairs of Finland (2008-03-07). *Finland recognised the Republic of Kosovo (Press release 80/2008)*. Прэс-рэліз.  Праверана 2008-03-07.
2. ↑  "Finland recognises Kosovo". *NewsRoom Finland*. Ministry for Foreign Affairs of Finland. 2008-03-07. Праверана 2008-03-07.
3. 1 2  "Kosovo relief effort criticised". *BBC News*. 1999-05-18. Праверана 2010-05-02.
4. ↑  "Kosovo close to boiling point, warns UN chief". *The Independent*. 2007-07-11. Праверана 2010-05-02.
5. ↑  "Nobel Peace Prize for Finnish statesman Ahtisaari". *The Irish Times*. 2008-10-10. Праверана 2019-05-03. Архівавана 17 кастрычніка 2012.
6. ↑  Архивированная копия **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 27 чэрвеня 2010. Праверана 3 мая 2019.
7. ↑  Finnish Liaison Office, Pristina (Kosovo) **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Ministry for Foreign Affairs of Finland. Архівавана з першакрыніцы 21 студзеня 2009. Праверана 28 сакавіка 2008.
8. ↑  "Kosovo Force (KFOR)" Архівавана 5 кастрычніка 2009 года. www.nato.int Link accessed 21-07-09
Капенгагенская ратуша
**Капенгагенская ратуша** (дацк. Københavns Rådhus) — адміністрацыйны будынак, месца пасяджэнняў Муніцыпальнага савета і мэрыі Капенгагена.

Першая (1479) і другая (1728) ратушы Капенгагена пацярпелі ад гарадскіх пажараў 1728 і 1795 гг. адпаведна. З 1815 года ў Нюторве быў пабудаваны будынак, дзе акрамя гарадскога савета размяшчаўся (і да гэтага часу размяшчаецца) суд.

Сучасны будынак ратушы пабудавана ў 1893-1905 гг у цэнтры Капенгагена ў стылі «паўночны мадэрн» па праекце архітэктара Марціна Нюрапа, які ўзяў за аснову палац Палаца-Публіка ў Сіене. Вышыня гадзіннікавай вежы дасягае 105,6 м.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Капенгагенская ратуша**
**Уж** (славацк.: Uh, укр.: Уж) — рака ва Украіне і Славакіі, левы прыток Лабарца (басейн Дуная).

Агульнае
--------

Даўжыня 127 км, з якіх 107 км працякае ў межах Украіны. Бярэ пачатак з крыніцы на паўднёва-заходніх схілах Вадападзельнага хрыбта ў Карпатах, ніжэй перацінае Паланінскі хрыбет. Праходзіць праз украіна-славацкую граніцу каля славацкай вёскі Загар, цячэ па Усходне-Славацкай нізіне і ўпадае ў Лабарац. Даліна ў вярхоўі цяснінападобныя, далей — V-падобная, ніжэй за Ужгарад невыразна выяўленая. Шырыня ў вярхоўі каля 15 м, затым узрастае да 100—300 м, у нізоўі дасягае 2—2,5 км. Абалона перарывістая, часта асіметрычная; шырыня 100—150 м, у Закарпацці — да 1 км. Рэчышча звілістае, у верхнім і сярэднім цячэнні парожыстае, маюцца вадаспады, шмат астравоў. Шырыня ракі пераважна 15—30 м, каля Ужгарада — да 135 м. Ухіл ракі 7,2 м/км.

Асноўныя прытокі: Ровін (справа), Уг, Люта, Тур’я (злева).

Жыўленне мяшанае. Рака мае паводкавы рэжым. Лядовы рэжым няўстойлівы, бываюць заторы.

На рацэ
-------

На рацэ стаіць Ужгарад — адміністрацыйны цэнтр Закарпацкай вобласці Украіны. Створана 2 ГЭС.

Літаратура
----------

* *Кирилюк М. І.* Географічна енциклопедія України: [у 3 т.] / редкол.: О. М. Маринич (відповід. ред.) та ін. — Т. 3. — К. 1993. — ISBN 5-88500-015-8  (укр.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Уж (прыток Лабараца)