recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Пяты крыжовы паход** (1217—1221) першапачаткова быў абвешчаны ў 1215 годзе Папам Інакенціем III на чацвёртым Латэранскім саборы. Пачало было вызначана на 1217 год. Да таго моманту памёр Папа Інакенцій, але ідэю паходу падтрымаў яго пераемнік Ганорый III.

Нягледзячы на тое, што кіраўнік Свяшчэннай Рымскай імперыі Фрыдрых II, заняты ўнутранымі праблемамі ў імперыі, у паходзе ўдзел не прымаў, а кароль Англіі Іаан Беззямельны памёр, паход адбыўся. У 1217 годзе ў Святую зямлю адправіліся значныя атрады крыжакоў, якіх узначалілі кароль Венгрыі Андраш II, герцаг Аўстрыі Леапольд VI і герцаг Меранскі Атон I.

Ваенныя дзеянні ішлі вяла, і ў 1218 годзе кароль Андраш вярнуўся дамоў. Неўзабаве ў Святую зямлю прыбылі новыя атрады крыжакоў, пад правадырствам Георга Відскага і графа Галандыі Вілема I (на шляху частка іх дапамагала хрысціянам у барацьбе з маўрамі ў Партугаліі). Крыжакі вырашылі напасці на Егіпет, які быў у той час галоўным цэнтрам мусульманскай магутнасці ў Пярэдняй Азіі. Сын аль-Адзіля, аль-Каміль (аль-Адзіль памёр у 1218 годзе), прапанаваў надзвычай выгодны мір: ён згаджаўся нават на вяртанне Іерусаліма хрысціянам. Гэта прапанова была адпрэчана крыжакамі. У лістападзе 1219 года, пасля больш чым гадавой аблогі, крыжакі ўзялі Даміету. Леапольда і караля Іаана Брыенскага, якія пакінулі лагер крыжакоў, часткова замяніў Людвіга I Баварскага з немцамі, якія прыбылі ў Егіпет. Частка крыжакоў, перакананая папскім легатам Пелагіем, рушыла на Мансуру, але паход скончыўся поўнай няўдачай, з прычыны таго, у той час пачаў разлівацца Ніл, і тады, крыжакі, якіх паўсюдна адцяснялі, склалі ў 1221 годзе з аль-Камілем мір, па якім атрымалі свабоднае адступленне, але абавязаліся ачысціць Даміету і ўвесь Егіпет. Тым часам з Ізабелай, дачкой Марыі Іаланты і Іаана Брыенскага, ажаніўся Фрыдрых II Гогенштаўфен. Ён абавязаўся перад Папам пачаць крыжовы паход.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| П: | Партал **«Крыжовыя паходы»** |
| commons: | Пяты крыжовы паход на Вікісховішчы |

| Крыжовыя паходы |
| --- |
| 
* 1-ы
	+ Сялянскі
	+ Германскі
* Нарвежскі
* Ар’ергардны
* 2-і
* Цьеры Эльзаскага
* 3-і
* 4-ы
* Альбігойскі
* паход дзяцей
* 5-ы
* 6-ы
* 7-ы
* пастушкоў
* Народны крыжовы паход[en]
* 8-ы
* 9-ы
* на Александрыю
* Берберскі
* Паўночныя
* супраць гусітаў
* на Варну

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12127763j · GND: 4204866-7 · LCCN: sh85034386 · NKC: ph779431 · SUDOC: 029712254 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Яцэвіч.

**Ануфрый Яцэвіч** (? — 17 сакавіка 1836 года, Нансі) — літоўскі ваенны дзеяч.

Ваенная дзейнасць
-----------------

Падчас паўстання 1830—1831 гадоў годзе стаў на чале паўстання ў Цельшах, дзе набраў каля 4 000 рэкрутаў у войска: пяхота, кавалерыя з двумя гарматамі. Арганізаваў курсы для афіцэраў і падафіцэраў, заснаваў парахавы завод Рэтах і ліцейны цэх у Ворні, дзе паспелі вырабіць тузін гармат. У траўні войскі генерала Яцэвіча здзейснілі няўдалую атаку на порт у Паланзе, праз які ў наступстве павінны былі быць атрыманы партыі зброі. У сярэдзіне жніўня цельшынскія паўстанцы адступілі ў Прусію разам з іншымі паўстанцамі, дзе былі інтэрнаваныя. Узнагароджаны Залатым крыжом ордэна Virtuti Military.

Эміграваў у Францыю. З’яўляецца аўтарам успамінаў аб паўстанні пад назвай «Дзённік кіраўніка ўзброеных сіл паўстання Цельшы ў княстве Жамойцкім».

Памёр 17 сакавіка 1836 г. у Нансі.

Зноскі
------

1. ↑  Onufry Jacewicz

Літаратура
----------

* O. Jacewicz. Pamiętnik naczelnika siły zbrojnej powstania telszewskiego w ks. Żmudzkim.
Гадзіннік з ВК дысплеем
**Вадкакрысталічная панэль** (**манітор** або **дысплей**) — плоскі манітор на аснове вадкіх крышталяў.

Сінонімы: ВК-манітор, LCD (англ.: liquid crystal display), плоскі індыкатар, плоскі дысплей.

LCD TFT (англ.: TFT — thin film transistor — тонкаплёнкавы транзістар) — адна з назваў вадкакрысталічнага дысплея, у якім выкарыстоўваецца актыўная матрыца, якой кіруюць тонкаплёнкавыя транзістары. Узмацняльнік TFT для кожнага субпікселя ўжываецца для падвышэння хуткадзейнасці, кантраснасці і выразнасці малюнка дысплея.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 123641024 · GND: 4017624-1 · LCCN: sh92006367 · Microsoft: 128019096 · NDL: 01076294 · NKC: ph346536 |

 |
**Супрасль** (польск.: Supraśl) — рака ў Польшчы, правы прыток Нарава. Даўжынія 102 км.

На рацэ горад Супрасль.

Назва
-----

Назва ракі балцка-яцвяжскага паходжання. адпачатны выгляд якой засведчаны ў 1437 г. як «Spransla» (у лісце Міхаіла Жыгімонтавіча, сына Жыгімонта Кейстутавіча, дзе ён надае тыкоцінскаму войту Пятру з Гумава пушчу «Хорашч»). Адпачатна ўяўляла сабой злучэнне кораня *Spran(d)-* і пашыральніка *-sl-*.

Гэты пашыральнік таксама ў назве ракі Нерасль[pl] (польск.: Nereśl), што ўпадае ў Нараў крыху ніжэй за вусце Супраслі, так жа сама справа. Ён ужываўся і ў літоўскім слова- і назваўтварэнні: *puvė̃slis* «гнілушка», тапонім *Degėslos*, а таксама ў імяўтварэнні, на што паказвае меркавана яцвяжскі антрапонім «Юхно Нареслевичъ» (< \**Nareslis*) з перапісу ваўкавыскіх баяраў 1528 г.

Корань *Spran(d)-* звязаны з літоўскім *spręsti (spren(d)sti)* «уціскаць; выцягваць; крочыць вялікімі крокамі», *sprandyti* «цягнуць, расцягваць». Семантыка назвы звязаная з хуткаплыннасцю ракі.

Зноскі
------

1. ↑  *Jerzy Wiśniewski*. Początki Białegostoku i okolicznego osadnictwa // Studia i materiały do dziejów miasta Białegostoku. T. IV. Białystok, 1985. С. 14.
2. ↑  P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 163—164.
3. ↑  Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 года. Мінск, 2003. С. 98.
Рэльеф Беларусі.
**Картаграфія** (ад грэчаскай χάρτης — «карта» і γράφειν — «маляваць») — навука аб даследаванні, мадэляванні і адлюстраванні прасторавага размяшчэння, спалучэння і ўзаемасувязі аб’ектаў і з’яў прыроды і грамадства (геаграфічнай абалонкі Зямлі). У больш шырокай трактоўцы картаграфія ўключае тэхналогію і вытворчую дзейнасць.

Аб’ектамі картаграфіі з’яўляюцца Зямля, нябесныя целы, зорнае неба і Сусвет. Найбольш папулярнымі пладамі картаграфіі (зразумелымі большасці людзей) з’яўляюцца вобразна-знакавыя мадэлі прасторы ў выглядзе: плоскіх карт, рэльефных і аб’ёмных карт, глобусаў. Яны могуць быць прадстаўлены на цвёрдых, плоскіх або аб’ёмных матэрыялах (папера, пластык) або ў выглядзе малюнка на відэаманіторы.

Картаграма
----------

Доля насельніцтва паводле раёнаў і гарадоў абласнога падпарадкавання Беларусі, якая назвала беларускую мову роднай. Даныя перапісу 2009 года.
Картаграма — карта, якая паказвае сярэдняе значэнне характэрыстыкі якога-небудзь аб’екта ці з’явы па адзінках тэрытарыяльнага падзелу, напрыклад, шчыльнасці насельніцтва па абласцях, разаранасць тэрыторый, ВУП на душу насельніцтва і г. д. Часцей за ўсё змест картаграмы складаецца спосабам колькаснага фону — калі інтэнсіўнасць якога-небудзь колеру залежыць ад велічыні характэрыстыкі.

Картадыяграма
-------------

Картадыяграма — карта, якая паказвае структуру і/ці дынаміку якога-небудзь паказчыка па тэрытарыяльных адзінках. Картадыяграма складаецца шляхам размяшчэння неабходных дыяграмных фігур на карце ў межах адпаведных тэрытарыяльных адзінак. Зместам картадыяграмы можа быць нацыянальны склад насельніцтва абласцей, гадавая дынаміка тэмператур і г. д.

Анамарфоза
----------

Анамарфоза — графічная выява, вытворная ад геаграфічнай карты, маштаб аб'ектаў на якой прапарцыянальны значэнню іх характарыстык. Напрыклад, анамарфоза краін свету, створаная на аснове колькасці насельніцтва, ўяўляе сабой карту свету, на якой памер краін зменены так, каб быць прапарцыянальным колькасці іх насельніцтва. Анамарфозы зрэдку выкарыстоўваюцца ў сацыяльна-геаграфічных даследаваннях.

Спасылкі
--------

* Яндэкс. Карты
* Google Карты (бясплатны сайт з вектарнымі картамі, касмічнымі здымкамі і маршрутамі праезду)  (руск.)
* OpenStreetMap (свабодна рэдагуемая карта ўсяго свету. дазваляе сумесна праглядаць, змяняць і выкарыстоўваць геаграфічныя даныя ў любым пункце Зямлі.)
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гісторыя картаграфіі

| ⛭Падгаліны фізічнай геаграфіі |
| --- |
| 
* Біягеаграфія
* Геаграфія глеб
* Геамарфалогія
* Геаэкалогія
* Гідралогія
* Гляцыялогія
* Крыяліталогія
* Кліматалогія
* Ландшафтазнаўства
* Метэаралогія
* Акіяналогія
* Палеагеаграфія
* Картаграфія
* Геаінфарматыка

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кароткая яўрэйская · Ларуса · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX4583634 · BNF: 11936066v · GND: 4029823-1 · LCCN: sh85020515 · Microsoft: 58640448 · NDL: 00573134 · NKC: ph114874 |

 |
**Супрэматычная кампазіцыя** — карціна Казіміра Малевіча 1916 года.

Гісторыя
--------

Карціна напісаная мастаком у 1916 годзе. У 1919—1920 гадах выстаўлялася ў Маскве. У 1927 годзе Малевіч выстаўляў карціну на выстаўках у Варшаве, а пазней у Берліне, дзе карціна засталася пасля ад’езду Казіміра ў СССР у чэрвені 1927 года. Пазней карціна была перададзена нямецкаму архітэктару Гуга Херынгу, які прадаў яе музею Стэдэлік у Амстэрдаме, дзе яна захоўвалася каля 50 гадоў. Пасля яна патрапіла ў Музей сучаснага мастацтва ў Нью-Ёрку.

На працягу ХХ стагоддзя карціна неаднаразова выстаўлялася на розных выставах, пераважна еўрапейскіх.

У 2002 годзе дагэтуль нікому не вядомыя спадчыннікі мастака пачалі патрабаваць назад палотны свайго стрыечнага дзядулі. Ім атрымалася займець з музея «Супрэматычную кампазіцыю», якую яны неадкладна прадалі «Коммерсантъ».

Аднак у чэрвені 2004 года «Супрэматычную кампазіцыю» ізноў выставілі на гандаль — гэтым разам лонданскага аўкцыённага дому Bonhams. Тады карціна была прададзена за 734 188 англійскіх фунтаў (1 343 170 долараў).

3 лістапада 2008 года на аўкцыёне Sotheby’s у Нью-Ёрку карціна была прададзена невядомаму пакупніку за $60 002 500, стаўшы самой дарогай карцінай у гісторыі, напісанай мастаком.

Спасылкі
--------

* Інфармацыя на сайце Sotheby’s(недаступная спасылка)  (англ.)
* «Салідарнасць», Картина Малевича продана за 60 миллионов долларов Архівавана 7 снежня 2008.  (руск.)
**Вадкерт** (венг.: Vadkert) — невялікае прыроднае возера, непадалёк ад гарадка Шольтвадкерт, Венгрыя. Плошча возера складае прыкладна 0,7 км². Першыя згадванні пра гэта возера сустракаюцца на ваенных картах 1780 года. Адно з папулярных месцаў адпачынку ў Венгрыі. Возера вядома сваёй чыстай вадой і вялікімі пляжамі. Возера з аднаго берага прызначана для рыбнай лоўлі, а з іншага для купання і сямейнага адпачынку, размешчаны пляжы, бунгала, некалькі рэстаранаў.

Штогод у маі праходзіць злёт клуба венгерскіх байкераў, праводзяцца рок-канцэрты і разнастайныя фестывалі і мерапрыемствы.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Картлі (значэнні).
**Ка́ртлі** (груз. ქართლი) — адна з асноўных гісторыка-геаграфічных абласцей Грузіі, калыска яе дзяржаўнасці. З адміністрацыйнага пункта гледжання, Картлі складаецца з Квема-Картлі і Шыда-Картлі. Частка тэрыторыі адносіцца да Мцхета-Мтыянецкага і Самцхэ-Джавахецкага краёў. Горад Тбілісі таксама знаходзіцца на тэрыторыі гістарычнай вобласці Картлі. Тэрыторыя Шыда-Картлі ўключае тэрыторыю былой Паўднёва-Асяцінскай аўтаномнай вобласці, якая цяпер непадкантрольная ўладам Грузіі.

Картлійская гаворка ляжыць у аснове грузінскай мовы. У сучаснай грузінскай мове лінгвісты вылучаюць картлійскі дыялект.

На тэрыторыі Картлі размешчаны гарады: Тбілісі, Руставі, Горы, Хашуры, Карэлі, Каспі, Цхінвалі, Ахалгоры, Балнісі, Марнеулі, Мцхета, Душэты, Баржомі.

Картлі (Cardueli) у XVIII стагоддзі. Фрагмент карты Жана Клуэ, 1767.
У вобласці шмат гістарычных помнікаў найстаражытнай і найноўшай гісторыі Грузіі.

Для Картлі характэрны неаднастайны этнічны склад насельніцтва. Пераважае грузінскае насельніцтва, таксама маюцца кампактныя арэалы рассялення армян, азербайджанцаў, асецін і грэкаў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Картлі
* Этнакаўказ. Этнакарта Картлі 1959 г.

| Гістарычныя вобласці Грузіі |
| --- |
|  | 
Абхазія ·  Аджарыя ·  Барчалы ·  Гурыя ·  Джавахетыя ·  Імерэтыя ·  Картлі ·  Кахетыя ·  Лечхумі ·  Мегрэлія ·  Месхетыя ·  Мтыўлеты ·  Пшавія ·  Рача ·  Сванетыя ·  Торы ·  Трыялеты ·  Тушэтыя ·  Хеві ·  Хеўсурэты ·  Эрэты ·  Эрца-Тыянеты
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4321323-6 |
**Пяць добрых імператараў** (англ.: Five Good Emperors) — пяць рымскіх імператараў з дынастыі Антанінаў, якія кіравалі паслядоўна : Нерва, Траян, Адрыян, Антанін Пій і Марк Аўрэлій. За час іх кіравання (96 — 180 н.э.), якое адрознівалася стабільнасцю і адсутнасцю рэпрэсій, Рымская імперыя дасягнула свайго найвышэйшага росквіту. Тэрмін уведзены Э. Гібанам.

Ва ўнутранай палітыцы было дасягнута прымірэнне імператараў з сенатам. Сенатары не падвяргаліся рэпрэсіям і зямельным канфіскацыям. Сенат актыўна папаўняўся правінцыйнай знаццю і ў значнай ступені страціў свае старыя арыстакратычныя традыцыі. Канчатковае прызнанне атрымаў самадзяржаўны погляд на імператарскую ўладу.

У знешняй палітыцы імперыя дасягнула свайго максімальнага пашырэння. Пры Траяне ў выніку пераможных войн з дакамі і Парфіяй былі далучаны Дакія, Аравія, Арменія і Месапатамія. Аднак ужо Адрыяну ад апошніх дзвюх правінцый прыйшлося адмовіцца і перайсці ад наступу да абароны на межах.

Успадкаванне ўлады забяспечвалася бяскроўным шляхам. Кожны імператар пры жыцці ўсынаўляў сабе пераемніка, які выбіраўся ім з ухвалення сената і арміі з ліку аўтарытэтных военачальнікаў ці адміністратараў. Марк Аўрэлій парушыў гэты прынцып, абвясціўшы суправіцелем свайго роднага сына — Комада, які апынуўся не здольным кіраваць краінай. Сваімі тыранічнымі дзеяннямі ён выклікаў усеагульную нянавісць і быў забіты ў 192 годзе. Пасля гэтага Рым быў уведзены ў доўгую чараду войн паміж рознымі прэтэндэнтамі на трон. (гл. крызіс III стагоддзя і салдацкія імператары).

Рымскія гісторыкі, якія выразна падзялялі ўсіх імператараў на «добрых» і «дрэнных», адносілі Антанінаў да ліку добрых і склалі іх біяграфіі выключна ў хвалебных тонах. Нерве, па выразу Тацыта, атрымалася злучыць незлучальнае — прынцыпат і свабоду. Траян стаў для рымлян прыкладам поспеху, наступныя імператары жадалі быць падобным на яго. Антанін насіў мянушку Пій — Набожны. А Марк Аўрэлій увасобіў ідэал кіраўніка, стаўшы філосафам на троне.
Сучасныя даследчыкі, якія згаджаючыся з большасцю фактаў, тым не менш схільныя з большай асцярожнасцю ўзносіць гэту эпоху, паколькі ўся захаваная пра яе інфармацыя адлюстроўвае пункт гледжання толькі вышэйшага слоя рымскага грамадства.

* Марк Кокцей НерваМарк Кокцей **Нерва**
* Марк Ульпій Нерва ТраянМарк Ульпій Нерва **Траян**
* Публій Элій Траян АдрыянПублій Элій Траян **Адрыян**
* Ціт Элій Цэзар Антанін (Антанін Пій)Ціт Элій Цэзар Антанін (**Антанін Пій**)
* Марк Аўрэлій Антанін**Марк Аўрэлій** Антанін

Літаратура
----------

* Johannes Pasquali: *Die Adoptivkaiser. Das römische Weltreich am Höhepunkt seiner Macht (98-180 n. Chr.)*, projektverlag, Bochum 2011, ISBN 978-3-89733-229-4
* Oliver Schipp: *Die Adoptivkaiser — Nerva, Trajan, Hadrian, Antonius Pius, Mark Aurel und Lucius Verus.* Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 2011.

| Дынастыя Антанінаў (96—192) |
| --- |
| 
* *Пяць добрых імператараў:* Нерва (96—98)
* Траян (98—117)
* Адрыян (117—138)
* Антанін Пій (138—161)
* Марк Аўрэлій (161—180) і Луцый Вер (161—169)

* Комад (180—192)

 |
**Царква Святога Іаана Хрысціцеля** — храм у в. Пціч Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці. Царква знаходзіцца на тэрыторыі музея «Дудуткі». З 2015 года ўваходзіць у 2-ую Пухавіцкую благачынную акругу.

Гісторыя
--------

Ідэя будаўніцтва праваслаўнай царквы ў музеі «Дудуткі» нарадзілася ў 2006 годзе. Заснавальнікі музея і калектыў прынялі рашэнне стварыць прыход і запрасіць праваслаўнага святара ў музей для арганізацыі жыццядзейнасці царкоўнай абшчыны. Асноўнай мэтай рэалізацыі гэтай ідэі ў музеі было прыцягненне працаўнікоў музейнага комплекса, жыхароў навакольных вёсак і гасцей узея да духоўнай гісторыі беларускага народа, адраджэння культурнай спадчыны праваслаўных абшчын Пухавіцкай зямлі. У тым жа 2006 годзе было выдзелена часовае памяшканне ў прылеглай да музея вёсцы Пціч для правядзеннянабажэнстваў паводле праваслаўнага абраду.

Святар Яўген Грамыка, які быў накіраваны епархіяльным упраўленнем Беларускага экзархата, 27 лістапада 2006 г. здзейсніў першую Боскую Літургію ў часовым памяшканні Царквы. Акрамя набажэнстваў, у царкве сталі здзяйсняцца споведзь і прычасце, хрышчэнне, вянчанне. Неўзабаве, 16 лютага 2007 г. музейны комплекс наведаў Мітрапаліт Філарэт, Патрыяршы Экзарх усяе Беларусі, які асвяціў крыж на месцы будучага будаўніцтва новага храма. З мая 2007 года пачалося ўзвядзенне новага храма.

Храм быў узведзены амаль за год. 27 красавіка 2008 г. адбылося першае набажэнства.

Асвячэнне Храма адбылося 7 ліпеня 2008 года. Асвячэнне прастола царквы здзейсніў Мітрапаліт Філарэт у прысутнасці святароў пухавіцкіх парафій, таксама былі запрошаны святары з Мінска. Асаблівая ўвага была аддадзена гасцям з Чарнагорыі, з манастыра г. Цэцін, манахам, якія прывезлі і перадалі ў дар Царкве абраз з часцінкамі мошчаў св. Іаана Хрысціцеля. Пры асвячэнні Храма прысутнічалі вернікі, ахвярадаўцы, работнікі музея, госці, пасол Сербіі ў Беларусі.

Архітэктура
-----------

Важным дадаткам да добраўпарадкавання Храма стаў выраб і ўстаноўка іканастаса, асноўны дэкор якога выкананы з саломы прыёмамі народнага саломапляцення. Аўтарам дызайну і вытворцам з’яўляецца Салдатава Вера Яўгенаўна. Асаблівае захапленне выклікаюць саламяныя царскія вароты. Створкі і верхняя частка брамы — усё выканана з саломы. Тугія вітыя жгуты аздабляюць іканастасныя ўстаўкі. Унутры жгутоў — плеценыя квадраты. Па-над жгутамі рассыпаюцца плеценыя ўзоры з ланцужкоў маленькіх ромбікаў, якія фарміруюць саламяныя крыжы ўнізе, пасярэдзіне і зверху.

Галерэя
-------

* Царква Святога Іаана Хрысціцеля
* 
* 
* 
*

Гл. таксама
-----------

* Храмы Пухавіцкага раёна

Спасылкі
--------

* Храм Архівавана 25 верасня 2018. —



1. ↑
**Леапард 1** (ням.: Leopard 1) — першы асноўны баявы танк ФРГ. З’яўляецца першым масавым танкам Германіі пасля Другой Сусветнай вайны. Танк выкарыстоўваецца таксама ў 13 іншых краінах. У перыяд з 1964 па 1984 гады было створана 4744 танкі.

Знаходзіўся на ўзбраенні Узброеных сіл ФРГ да 2010 года; яму на змену прыйшоў Леапард 2.

Гісторыя стварэння
------------------

Гісторыя стварэння «Леапарда» сыходзіць у 1956 год, калі Італія, Францыя і Заходняя Германія (ФРГ) вырашылі сумесна распрацаваць асноўны танк, які мог бы скласці канкурэнцыю па агнявой моцы, мабільнасці і бронеабароне асноўным танкам дзяржаў — удзельніц Варшаўскага дагавора. У 1965 годзе вопытныя ўзоры былі сабраны ў Германіі (Францыя адмовілася супрацоўнічаць), і пасля комплексных выпрабаванняў была выбрана мадэль Ф. Паршэ. Вытворчасць пачалася ў 1965 годзе на заводзе Krauss-Maffei. Леапард стаў асноўным танкам Узброеных сіл ФРГ, а таксама ў Нідэрландах, Бельгіі, Нарвегіі, Даніі, Аўстраліі і Італіі, дзе гэты танк збіраўся па ліцэнзіі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Leopard 1

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85076032 · NKC: ph575569 |
**Царква Святога Дыянісія** — праваслаўны храм у в. Заастравечча, Клецкага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

У цэнтры вёскі. Пабудавана ў першай палове 20 ст. з дрэва.

Архітэктура
-----------

Твор народнага дойлідства. Трохчастковая аб’ёмна-прасторавая кампазіцыя фарміруецца з прытвора, малітоўнай залы і прамавугольнай апсіды. Над прытворам узведзена трох’ярусная (2 васьмерыкі на чацверыку) званіца з цыбулепадобным купалам. Вальмавы дах над асноўным аб’ёмам пераходзіць у паўвальмавае пакрыццё апсіды, таксама завершанае купалком на гранёным барабане. Тры арачныя ўваходы адзначаны двухслуповымі ганкамі з паўкруглым пакрыццём. Брусовыя сцены па вуглах зашыты дошкамі, прарэзаны вялікімі арачнымі аконнымі праёмамі ў простых ліштвах, умацаваны брусамі-сцяжкамі ў прасценках.

Інтэр’ер
--------

Унутры апсіда вылучана бакавымі рызніцамі і драўляным іканастасам, пры ўваходзе хоры з акруглым выступам на 2 слупах. Перакрыццё залы вызначана складаным канструкцыйным рашэннем — цэнтральная частка перакрыта драўляным цыліндрычным скляпеннем, прарэзаным па цэнтры светлавым барабанам, бакавыя — плоскай столлю.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Царква Святога Дыянісія (Заастравечча) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Царква Святога Дыянісія (Заастравечча) на сайце Radzima.org
*
**Калегіяльная царква Святога Марціна** (ням.: Kollegiatstiftskirche St. Martin und Kastulus) — храм у горадзе Ландсгут, прысвечаны Марціну Турскаму.

Гісторыя
--------

Будаўніцтва царквы пачалося ў 1389 годзе (паводле іншых крыніц, у 1392 годзе) на месцы невялікай царквы, а завяршылася паміж 1500 і 1507 гг. Ва ўзвядзенні храма ўдзельнічала пяць архітэктараў, першым на працягу 26 гадоў быў Ханс фон Бурггаўзен, пазней пахаваны ў царкве. Храм узводзіўся на ахвяраванні гарадскіх жыхароў, таму ў горадзе ён мае неафіцыйную назву «*Народны сабор*».

У 1598 годзе царква стала калегіяльнай. У 2001 годзе цэрквы Папам Рымскім быў прысвоены статус малой базілікі.

Архітэктура
-----------

Вежа царквы
Інтэр'ер царквы
Будынак з'яўляецца ўзорам баварскага зальнага храма і цаглянай готыкі. Вышыня — 130,6 м. Гэта самая высокая царква Баварыі, самая высокая цагляная царква ў свеце, а таксама адна з найвышэйшых пабудоў з цэглы, якая, паводле некаторых звестак, саступае толькі дымавой трубе Анаконды.

У досыць сціпла аформленым інтэр'еры прыцягвае ўвагу распяцце, адно з найбуйнейшых перыяду позняй готыкі, створанае *Майклам Эрхардам* у 1495 годзе.

Акрамя цэглы і вапняку пры будаўніцтве выкарыстоўваліся і іншыя матэрыялы. Вокны і парталы царквы святога Марціна выкананы са склюдаванага каменя. Алтар выраблены з пясчаніка ў 1424 годзе, кафедра — з каменя ў 1422 годзе. Высокая і стройная званіца ўвянчана шпілем з каронай. Арган з'явіўся ў царкве ў XVII стагоддзі.

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. ↑  St. Martin, Landshut
3. ↑  Basilica of Saints Martin and Castulus
4. ↑  Цэрквы Ландсгута Архівавана 12 студзеня 2014.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Царква Святога Марціна (Ландсгут)
**Пёкша** — рака ва Уладзімірскай вобласці Расіі, левы прыток ракі Клязьмы (басейна Волгі). Даўжыня 127 км.

Апісанне
--------

Рака Пёкша ўтвараецца каля вёскі Старкова і ўпадае ў Клязьму на 428-м км на ўзроўні 105 м. Цячэ на паўднёвы ўсход і ўпадае ў Клязьму недалёка ад Касцярова. Даўжыня ракі 127 км, сярэдні ўхіл 0,356 м/км, шырыня ад 10 да 32 метраў, глыбіня ад 1 да 6 метраў.

Рака вельмі звілістая, хуткая, у вярхоўях магчымыя завалы, ёсць некалькі разбураных плацін. Дно месцамі глеістае, але большай часткай пясчанае. Берагі стромкія, месцамі абрывістыя, парослыя спелым змяшаным лесам. На берагах ракі вялікая колькасць старадаўніх паркаў. Рака з'яўляецца месцам адпачынку, на ёй размешчаны санаторыі і дамы адпачынку. У лістападзе - снежні замярзае да красавіка.
**Le Figaro** (Ле Фігаро) — штодзённая французская газета, заснаваная ў 1826 годзе. Назва атрымала ў гонар Фігаро - героя п'ес Бамаршэ. З яго ж п'есы «Жаніцьба Фігаро» узяты дэвіз газеты, надрукаваны прама пад яе назвай: «Дзе няма свабоды крытыкі, там ніякая пахвала не можа быць прыемная» (фр. «Sans la liberté de blâmer, il n'est point d'éloge flatteur »).

З 1866 газета выходзіць штодня. У 2005 годзе наклад складаў каля 340 тыс. экзэмпляраў.

У 1975 годзе газета была набыта Раберам Эрсанам (Robert Hersant). У 1999 годзе амерыканскі інвестыцыйны фонд Carlyle Group набыў 40% акцый газеты, якія былі прададзеныя ім у 2003 годзе. Па стане на 2004 год газета знаходзіцца пад кантролем кансерватыўнага палітыка і мільярдэра Сержа Дасо, вядомага як кіраўнік французскай аэракасмічнай групы Dassault Aviation. У адным з радыёінтэрв'ю Дасо заявіў, што «газеты павінны прапагандаваць здаровыя ідэі».

Зноскі
------

1. 1 2  The ISSN portal — Paris: ISSN International Centre, 2005. — ISSN 0182-5852<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12131129'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q70460099'></a>

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт газеты
* Аблічбаваныя архівы газеты Ле Фігаро з 1826 па 1942 гг. на сайце Gallica
* Медыя-профіль газеты Ле Фігаро і Рабера Эрсана Архівавана 30 сакавіка 2008.
* «Carlyle Group» пра набыццё газеты Ле Фігаро Архівавана 28 кастрычніка 2007.
**The Sun** — брытанскі таблоід, заснаваны ў 1963 годзе. Тыраж газеты па стане на чэрвень 2011 года складае 2 806 746 асобнікаў. Выдаецца ў Вялікабрытаніі і Ірландыі. У сярэднім у дзень газету чытае каля 7,7 млн чалавек, з іх 56 % складаюць мужчыны і 44 % — жанчыны. Належыць медыяхолдынгу News Corporation.

Утрыманне
---------

Газета *The Sun* шырока вядомая дзякуючы гісторыям пра жыццё зорак, у тым ліку скандальным і правакацыйным, а таксама пра індустрыю забаў (гісторыі і чуткі пра поп-музыку, тэлевізійныя серыялы і да т.п.).

На трэцяй старонцы газеты рэгулярна друкуецца фатаграфія дзяўчыны-мадэлі ва ўзросце ад 18 да 27 гадоў топлес. Такі фармат трэцяй старонкі стаў традыцыйнай рысай газеты з 1970 года.

Газета надае вялікую ўвагу спартыўнай тэматыцы, асабліва футболу.

На другой старонцы газеты друкуюцца матэрыялы пра палітыку.

Інцыдэнты
---------

11 лютага 2012 года брытанская паліцыя ў выніку праведзенай аперацыі «Эльведэн» арыштавала пецярых супрацоўнікаў газеты. Яны падазраюцца ў незаконных спосабах збору навін, у тым ліку шляхам хабараў і подкупу паліцэйскіх.

Зноскі
------

1. 1 2  The ISSN portal — Paris: ISSN International Centre, 2005. — ISSN 0307-2681<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12131129'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q70460099'></a>
2. ↑  ABCs: National daily newspaper circulation June 2011 (англ.).  *guardian.co.uk* (15 ліпеня 2011). Архівавана з першакрыніцы 5 лютага 2012. Праверана 6 лістапада 2013.
3. ↑  Newspaper Marketing Agency (англ.).  *Nmauk.co.uk* (4 лістапада 2008). Архівавана з першакрыніцы 24 красавіка 2012. Праверана 6 лістапада 2013.
4. ↑  Лондан. Арыштаваны журналісты газеты The Sun(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* *The Sun* — афіцыйны сайт  (англ.)
* *The Sun* на Twitter  (англ.)
* *BBC*. Forty Years of the Sun.  (англ.)
***Leiurus quinquestriatus***  (лац.) — від скарпіёнаў з сямейства Buthidae.

Апісанне
--------

Агульная даўжыня цела складае ў сярэднім ад 30 да 77 мм. Дарослыя асобіны даўжынёй ад 80 да 110 мм. Самцы, як правіла, менш, танчэй і слабей чым самкі. Афарбоўка цела ад саламяна-жоўтага да жоўта-аранжавага колеру.

Распаўсюджанне
--------------

Від распаўсюджаны ў Паўночнай Афрыцы, Турцыі і на Аравійскім паўвостраве. Ён жыве ў сухіх пустынных абласцях з розным тыпам глебы, пазбягаючы пяшчаных дзюн. Хаваецца ў шчылінах і расколінах і пад камянямі, хаваючы ў глыбіню да 20 см.

Яд
--

Яд гэтага віду ўяўляе сабой магутны кактэйль з нейратаксінаў, смяротная доза якога складае ад 0,16 да 0,50 мг/кг. Ужаленне скарпіёна з’яўляецца вельмі хваравітым, але, на шчасце, часцей, не смяротным, за выключэннем такіх груп, як дзеці, людзі з аслабленым здароўем або з захворваннем сэрца. Існуе таксама рызыка развіцця анафілактычнага шоку. У смяротных выпадках канчатковай прычынай смерці быў ацёк лёгкіх.

Адзін з кампанентаў яду, пептыд хлоратаксін, з’яўляецца ключавым кампанентам у лячэнні некаторых пухлін галаўнога мозгу чалавека.

Зноскі
------

1. ↑  Zuhair S. Amr & Ratib El-Oran. Systematics and distribution of scorpions (Arachnida, Scorpionida) in Jordan. // Italian Journal of Zoology 61 (2). 1994. DOI:10.1080/11250009409355881. с. 185—190.
2. ↑  Leiurus quinquestriatus Christian G. Ehrenberg, 1828
3. ↑  Ben-Abraham, R. et al. (2000). *Triage for Leiurus quinquestriatus scorpion envenomation in children — is routine ICU hospitalization necessary*. Hum. Exp. Toxicol. vol. 19 (12), pp. 636—666.
4. ↑  Britt R.R.Scorpion Venom Tested as Brain Cancer Treatment LiveScience 27 June 2006


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
Не блытаць з аднайменнай станцыяй.
Дэпо ў 2013 годзе
**Дэпо Пяэскюла** (эст.: Pääsküla depoo) — маторвагоннае дэпо эстонскіх чыгунак, якое належыць кампаніі Elron.

Гісторыя
--------

Дэпо адкрыта ў 1962 годзе для абслугоўвання прыгарадных электрацягнікоў, якія курсуюць у прыгарадзе Таліна. Да 1991 года з’яўлялася філіялам дэпо Талін-Коплі (закрытае ў 2003 годзе).

У 1997 годзе пасля рэарганізацыі чыгуначнай кампаніі EVR дэпо адышло да кампаніі Elektriraudtee, што абслугоўвала перавозкі электрацягнікамі ў прыгарадзе Таліна.

З 1 студзеня 2014 года кампанія Edelaraudtee спыніла працу на лініях унутры краіны, усе маршруты былі перададзеныя кампаніі Elron. Усе цягнікі кампаніі (дызельныя і электрацягнікі) абслугоўваюцца ў дэпо Пяэскюла.

У цяперашні час дэпо абслугоўвае цягнікі усіх ўнутрыэстонскіх пасажырскіх ліній. Да перадачы Elron ўсіх ліній ўнутры краіны і закупкі новых цягнікоў дэпо абслугоўвала выключна электрацягніка кампаніі Elektriraudtee, якія курсавалі па электрыфікаванай лініях (Талін — Палдыскі, Талін — Аэгвійду і інш.). Раней у дэпо меліся і дызельныя цягнікі Д1, але яны былі перададзеныя ў дэпо Талін-Вяйкэ, дзе былі спісаныя ў 2008 годзе.

Зноскі
------
**Царква Святога Георгія** — праваслаўны храм у аграгарадку Сялібы Бярэзінскага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

У студзені 2010 года была ўтворана грамада. 31 ліпеня 2010 года, адбылася закладка капсулы ў падмурак храма епіскапам Веніямінам. 20 лістапада 2011 года быў адслужаны першае набажэнства. 9 снежня 2012 года ў дзень святкавання святога вялікапакутніка Георгія Пераможца, адбылася першая Боская літургія.

Настаяльнікам храма з 2011 года з’яўляецца іерэй Алексій Масленкаў.

2 кастрычніка 2016 года епіскап Барысаўскі і Мар’інагорскі Веніямін здзейсніў чын асвячэння храма.

Спасылкі
--------

* Царква Святога Георгія (Сяліба) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* 



1. ↑
2. ↑
**Царква Святога Ільі** — праваслаўны храм у Беларусі, у аграгарадку Дукора Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці. Уваходзіць у 1-ую Пухавіцкую благачынную акругу.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў пачатку XIX ст. Да 1831 г. была грэка-ўніяцкай, потым дзейнічала як касцёл. У 1851 годзе ў касцёлы быў пахаваны дзяржаўны і ваенны дзеяч Леў Францавіч Оштарп.

Пасля здушэння нацыянальна-вызваленчага паўстання ў 1864 годзе расійскія ўлады гвалтоўна перарабілі касцёл у царкву Маскоўскага патрыярхату.

Да 1990-х гг. будынак выкарыстоўваўся пад клуб.

Назва
-----

Варыянтная форма назвы:

* Дукорская Успенская царква
* Свята-Ільінская царква
* Царква Святога Ільі
* Царква Святога Прарока Іліі
* Царква Успення Прасвятой Багародзіцы

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры позняга класіцызму. Вырашана прастакутным у плане аб’ёмам пад гонтавым дахам, які пасярэдзіне і над апсідай раней завяршаўся купаламі. Галоўны фасад фланкіравалі 2 купальныя вежы, якія выходзілі за сцены храма асобнымі прастакутнымі ў плане аб’ёмамі. Уваходны партал фланкіраваны паўкалонамі на вышыню фасада. Да прамавугольнай у плане апсіды з правага боку далучана рызніца. Атынкаваныя і пабеленыя фасады члянёны 2 ярусамі прамавугольных аконных праёмаў і 3 уваходнымі дзвярамі.

Галерэя
-------

* Царква Святога Ільі
* Былы касцёлБылы касцёл
* Былы касцёл, бакавы фасадБылы касцёл, бакавы фасад
* Могілкі на тэрыторыі царквыМогілкі на тэрыторыі царквы
* 
* 
* 
*

Гл. таксама
-----------

* Храмы Пухавіцкага раёна

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Дукорская Ільінская царква —
* Касцёл | Дукора —
**Каралеўства Гвінед** (вал.: Teyrnas Gwynedd) — адно з кельцкіх каралеўстваў сярэдневяковага Уэльса. Традыцыйная тэрыторыя Гвінеда — паўночны захад краіны, паміж рэкамі Дыві і Ды і вакол Снаўдоніі (вал.: Yr Eryri), а таксама востраў Англсі (вал.: Ynys Môn). Кіраўнікі Гвінеда, такія як Майлгун Хір, Грыфід ап Лівелін, Оўайн Гвінед, Лівелін Вялікі і Лівелін Апошні, традыцыйна адыгрывалі вядучую ролю сярод валійскіх кіраўнікоў. Геаграфічныя асаблівасці гэтай аддаленай гарыстай мясцовасці заміналі каралям Англіі эфектыўна весці заваявальную палітыку. У гонар заснавальніка дынастыі каралеўскі дом Гвінеда часта называецца домам Кунеды, а старэйшая галіна, якая бярэ пачатак ад Анараўда ап Родры, называецца лініяй валадароў Аберфрау (хоць іх сталіца далёка не заўсёды размяшчалася менавіта ў Аберфрау).

У пачатку XIII стагоддзя Лівелін Вялікі зрабіў цэнтрам каралеўства вобласць па беразе Ірландскага мора ад Бангара да Конуі: каралеўская рэзідэнцыя размяшчалася ў Гарт-Келін, на беразе праліва Менай. Бангар быў цэнтрам дыяцэзіі, а ў Конуі быў цыстэрцыянскі кляштар, цесна звязаны з кантынентальнымі манастырамі гэтага ордэна. Насупраць Гарт-Келіна, на беразе Англсі, знаходзіўся важны гандлёвы порт Ланвайс.

Гл. таксама
-----------

* Спіс кіраўнікоў каралеўства Гвінед

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Каралеўства Гвінед
Інцыпіт антыфоны *Asperges*, з *Liber Usualis*
**Liber usualis** (лац. даслоўна «Штодзённая кніга») — зборнік паўсюдна выкарыстоўваных грыгарыянскіх харалаў, складзеных манахамі Салемскага абацтва святога Пятра.

Кніга аб'ёмам каля 1900 старонак утрымлівае большасць спеваў ардынарыя (Kyrie, Gloria, Credo, Sanctus і Agnus Dei) і пропрыя імшы і афіцыя для штодзённых і святочных набажэнстваў, у тым ліку болей за 200 старонак прысвечаныя Вялікаму тыдню. Таксама ў кнізе знаходзяцца напевы і для канкрэтных абрадаў, зафіксаваныя нотным запісам з IX стагоддзя і выконваемыя католікамі да нашых дзён.

У вялікай прадмове растлумачана, якім чынам чытаць і інтэрпрэтаваць рымскую квадратную натацыю, у якой запісаныя ўсе харалы *Liber usualis*. Падрабязны змест, дзе спевы сістэматызаваныя па жанрах/формах і алфавіце інцыпітаў, дазваляе лёгка зарыентавацца ў гэтай вялікай кнізе спеваў.

*Liber usualis* была ўпершыню выдадзеная ў 1896 годзе салемскім абатам Андрэ Макеро (1849—1930). Пасля таго, як Другі Ватыканскі сабор, адкрыты папам Янам XXIII у 1962 годзе, дазволіў у апостальскай канстытуцыі пра літургію *Sacrosanctum Concilium* прымяняць мясцовыя мовы ў царкоўных абрадах, выкарыстанне традыцыйнага лацінскага харалу скарацілася, хоць той жа сабор і пастанавіў, што грыгарыянскі спеў павінен захаваць "ганаровае месца" ў літургіі (*Sacrosanctum Concilium*, 116). Грыгарыянскія спевы да гэтага часу выконваюцца ў большасці кляштараў і ў некаторых цэрквах, а таксама свецкімі музыкамі, якія выступаюць за іх захаванне.

Спасылкі
--------

* GLOBAL CHANT DATABASE — Index of Gregorian Chant — Буйная база мелодый харалаў са спасылкамі на *Liber Usualis*
* Салемскае абацтва
* *Liber Usualis* (1924, сучасная натацыя, у фармаце PDF) Архівавана 26 студзеня 2010.
* *Liber Usualis* (1961, Салемскі нотны запіс на чатырох лінейках, у фармаце PDF) (115 MB)
* Bergeron, Katherine. Decadent enchantments: the revival of Gregorian chant at Solesmes. Berkeley: University of California Press, 1998. ISBN 0-520-21008-5.
* Ноты да грыгарыянскага харалу
**Царква Святога Дзмітрыя Салунскага** — праваслаўны храм у в. Малая Бераставіца Бераставіцкага раёна Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца ў цэнтры вёскі.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1866 годзе з цэглы і бутавага каменю па тыпавому праекту № 2 на 300 чалавек.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры сінадальнага кірунку рэтраспектыўна-рускага стылю. Вырашана чатырохчасткавай аб’ёмна-прасторавай кампазіцыяй: званіца, бабінец, малітоўная зала, паўкруглая апсіда. У сілуэце дамінуе трох’ярусная (васьмярык на 2 чацверыках) шатровая званіца з макаўкай на шыі ў завяршэнні. У 1864 г. для званіцы з мясцовага касцёла быў канфіскаваны шасціпудовы звон, які быў у свой час ахвяраваны ранейшай царкве, аб чым сведчыць славянскі надпіс на ім «Благоверная раба Божия Улита Иванова Саковая к церкви Св. Дмитрия Мало-Берестовицкой. Афон лето 1579 г.».

Цыбулепадобная галоўка на гранёным барабане ўзведзена над чатырохсхільным дахам асноўнага аб’ёму. Архітэктурны эфект дасягаецца спалучэннем атынкаваных элементаў дэкору (руставаныя ліштвы арачных аконных праёмаў, аркатурныя фрызы, кілепадобныя франтоны, вуглавыя лапаткі) на паліхромным фоне бутавай муроўкі сцен.

Інтэр’ер
--------

Абразы «Маці Божая з дзіцем» (18 ст. шата), «Маці Божая з дзіцем» (1707, сярэбраная шата).

Зноскі
------

1. ↑  НГАБ у г. Гродна, ф. 8, воп. 1, спр. 1557, арк. 61.
2. ↑  НГАБ у г. Гродна, ф.97, воп. 1, спр. 53, арк. 1.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Царква Святога Дзмітрыя Салунскага (Малая Бераставіца)
* Царква Святога Дзмітрыя Салунскага (Малая Бераставіца) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Царква Святога Дзмітрыя Салунскага (Малая Бераставіца) на сайце Radzima.org
*
**Петэр Кайзер** (ням.: Peter Kaiser, 1 кастрычніка 1793 — 23 лютага 1864) — гісторык і дзяржаўны дзеяч з Ліхтэнштэйна.

Кайзер нарадзіўся ў Маўрэне (Ліхтэнштэйн) у сям’і, дзе, апроч яго, было яшчэ дзесяць дзяцей. Ён вывучаў мовы і гісторыю ў Фельдкірху (Аўстрыя) і Фрайбургу (Бадэн).

Кайзер стаў вядомы як прыхільнік надавання правамі простых людзей. На Венскім кангрэсе ён прапанаваў аб’яднанне Германіі і стварэнне дзяржавы, дзе правы мелі б усё. З нагоды таго, што ў стагоддзе імперыялізму такія ідэі былі непапулярнымі, яму прыйшлося пакінуць Германію. Ён перабраўся ў Швейцарыю, дзе стаў прафесарам спачатку ў Хофвілі (кантон Берн), потым у Аарау, Дысенцісе і Граўбюндэне.

У 1843 годзе Кайзер быў прызначаны прадстаўніком князя Алаіза II у Вене. У 1846 годзе Кайзер апублікаваў «Гісторыю княства Ліхтэнштэйн», якая спачатку была забаронена ў Ліхтэнштэйне, але пасля забарона была знята Алаізам II.

У 1848 годзе Кайзер быў абраны прадстаўніком Ліхтэнштэйна ў Франкфурцкім нацыянальным сходзе. У той год у Еўропе адбываліся ревалюцыйныя змены, і жыхары Ліхтэнштэйна пачалі патрабаваць лібералізацыі сваіх правоў, канстытуцыі і вольных выбараў. Спачатку князь Алаіз II паабяцаў канстытуцыйную рэформу і праграму грамадскіх прац, але гэта не збіла напал рэвалюцыйнага запалу. Кайзер, быўшы членам мясцовага рэвалюцыйнага камітэта, вырашыў для пазбягання кровапраліцця скарыстацца магчымасцю прамога кантакту з князем, і яму гэта атрымалася дзякуючы свайму становішчу. Замест шляху крывавай рэвалюцыі Ліхтэнштэйн пайшоў шляхам паступовай эвалюцыі.

Пасля гэтага поспеху Кайзер вярнуўся ад палітыкі да выкладання. 23 лютага 1864 года Петэр Кайзер сканаў у Куры (Швейцарыя). Кайзер шануецца як чалавек, які сфармуляваў паняцце «ліхтэнштэйнскай ідэнтычнасці», на яго радзіме ў Маурэне яму ўсталяваны помнік.

Бібліяграфія
------------

* «*Geschichte des Furstentums Liechtenstein*» (1847)

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5   Праверана 2 красавіка 2023.
2. ↑   Праверана 2 красавіка 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Allgemeine Deutsche Biographie · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 121860926 · CONOR: 171568995 · GND: 119138905 · ISNI: 0000 0000 3226 1708 · LCCN: n91011956 · NTA: 364375485 · NUKAT: n2014006779 · SUDOC: 030448891 · VIAF: 54985 |

 |
**Княжацкая царква Святога Мікалая у Курця-дэ-Арджэш** — адна з найстарэйшых праваслаўных цэркваў у Румыніі (XIV стагоддзе). Знаходзіцца ў горадзе Курця-дэ-Арджэш на паўночны-захад ад Бухарэста. Асвечана ў імя Святога Мікалая.

Гісторыя
--------

У 1330 годзе Курця-дэ-Арджэш  (руск.) (бел. стаў першай сталіцай княства Валахія. У 1352 годзе князь Басараб I заклаў у гэтым горадзе храм. Ён быў збудаваны на месцы больш старой царквы Святога Мікалая XIII стагоддзя. У 1364-1384 гадах пры валашском ваяводзе Уладзіславе I  (руск.) (бел. і яго пераемніку былі выкананы роспісы храма. Царква была злучаная галерэяй з гаспадаравым палацам.

Доўгі час царква служыла магільным склепам для валадароў Мунтэніі. У ёй размешчаны магілы Уладзіслава I і Басараба I. У 1827 і 1911 гадах царква падвяргалася рэканструкцыі.

У 1991 год царква ў складзе архітэктурнага ансамбля была ўключана ў папярэдні спіс аб'ектаў сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Румыніі.

Архітэктура і афармленне
------------------------

Царква адносіцца да архітэктурнага ансамбля Манастыра Курця-дэ-Арджеш. Стаіць у цэнтры акружанага сцяной двара. Яна пабудавана ў візантыйскім стылі, мае ў плане форму грэчаскага крыжа з трыма апсідамі на ўсходзе і ўвянчаная эліптычных купалам. Памеры храма складаюць 14,55×23,50 м, вышыня 23,00. м. Квадратны ў плане (11,80×12,40 м) цэнтральны неф перакрыты купалам. Каменная муроўка сцен храма чаргуецца з цаглянай.

У інтэр'еры храма добра захавалася фрэскі 1364—1384 гадоў, выкананыя пад уплывам візантыйскага мастацтва, а таксама больш познія роспісы XVIII і XIX стагоддзяў. Усяго ў царкве амаль 130 фрэсак.

У храме пад шклом можна ўбачыць магілу Басараба I.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Curtea de Argeș, The Princely Church // welcometoromania.ro
2. 1 2  Искусство Румынии. Искусство, 1966
3. ↑  Memoria Bisericii în imagini: Biserica Domnească «Sf. Nicolae» din Argeş
4. ↑  Eglises byzantines et post-byzantines de Curtea de Arges
5. ↑  Saint Nicholas Church Архівавана 18 красавіка 2017.

Літаратура
----------

* Moisescu, Cristian (2001). Arhitectura românească veche I. București: Editura Meridiane. ISBN 973-33-0440-9
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Галандыя.

**Каралеўства Галандыя** (нідэрл.: Koningrijk Holland, фр.: Royaume de Hollande) — дзяржава, створаная Першай французскай імперыяй на тэрыторыі былой рэспублікі Злучаных правінцый з 1806 па 1810 год.

У чэрвені 1806 года Каралеўства Галандыя прыйшло на змену Батаўскай рэспубліцы. Гэта пераўтварэнне працягвала распачатую з узнікненнем Імперыі тэндэнцыю пераходу ад марыянеткавых рэспублік, якія арыентуюцца на французскую Дырэкторыю, да манархій, што кіруюцца сваякамі Напалеона I або ім самім праз віцэ-каралёў. На прастол Галандыі Напалеон пасадзіў свайго малодшага брата — Людовіка Банапарта.

Па тэрыторыі Галандыя адпавядала сучасным Нідэрландам, але без Лімбурга і некаторых раёнаў Зеландыі, якія ўваходзілі ў склад Францыі. У 1807 годзе да Галандыі былі дададзены адрынутыя ад Прусіі Усходняя Фрызія і Йевер, а пасля брытанскага ўварвання ў 1809 годзе тэрыторыі на поўдзень ад Рэйна (уключаючы Брабант) былі анексаваны Францыяй.

У 1810 годзе Напалеон, незадаволены братам, які праводзіў уласную палітыку і імкнуўся адстойваць інтарэсы галандцаў, скасаваў нідэрландскую дзяржаўнасць і абвясціў пра анексію ўсёй Галандыі Францыяй. Падчас узніклага крызісу Людовік Банапарт адрокся ад прастола, і галандскім каралём фармальна некалькі дзён быў яго малалетні сын, Людовік II (1804—1831).
Кунсткамера **Кунсткамера** — кабінет рэдкасцяў, музей антрапалогіі і этнаграфіі імя Пятра Вялікага Расійскай акадэміі навук, — першы музей Расіі, заснаваны імператарам Пятром Першым і змешчаны ў Санкт-Пецярбургу.

Валодае ўнікальнай калекцыяй прадметаў даўніны, якія раскрываюць гісторыю і побыт многіх народаў. Але шматлікім гэты музей вядомы па калекцыі «вырадкаў» — анатамічных рэдкасцяў і анамалій. Будынак Кунсткамеры з’яўляецца з пачатку XVIII ст. сімвалам расійскай акадэміі навук.

Этымалогія
----------

Кунсткамера (ням. Kunstkammer — кабінет рэдкасцяў, музей). У мінулым назва розных гістарычных, мастацкіх, натуральна-навуковых і іншых калекцый рэдкасцяў і месцы іх захоўвання. У XVI—XVII стст. былі прыналежнасцю многіх княжацкіх і каралеўскіх двароў. Так, у XVII стагоддзі дацкім каралём Фрэдэрыкам III была заснавана Каралеўская Дацкая Кунсткамера, згадваная ў казцы Г. Х. Андэрсана «Прынцэса на гарошыне».

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Telegram · Твітэр |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4535238-0 · ISNI: 0000 0001 2097 4804 · LCCN: n81003241 · VIAF: 132479299, 140152210 |
.45 ACP, левы — з абалонкавай, правы — з экспансіўнай куляй
**.45 ACP** (англ. *Automatic Colt Pistol, .45 caliber* — аўтаматычны пісталет Кольта калібра .45 ), або **.45 АКП** — пісталетны ўнітарны патрон, распрацаваны Джонам Браўнінгам у 1905 годзе. З тых часоў з’яўляецца папулярным патронам для самаабароны (асабліва ў ЗША). З’яўляецца бясфланцавай (гэта значыць без закраіны, якая выступае) версіяй старога рэвальвернага патрона .45 Colt з дыяметрам закраіны, роўным дыяметру стандартнага вінтовачнага патрона. Пад гэты патрон быў створаны пісталет Colt M1911, а пасля шэраг амерыканскіх пісталетаў-кулямётаў (Томпсан, М3 і інш. нават нямецкі HK UMP ). Патрон мае нізкую пачатковую хуткасць кулі і таму ён часта выкарыстоўваецца для стварэння «бясшумных» варыянтаў зброі з глушыцелямі. Падчас Першай сусветнай вайны гэты патрон таксама выкарыстоўваўся ў рэвальверах Кольт М1917 і, быўшы бясфланцавым, патрабаваў паўкруглую абойму для экстракцыі з барабана.

.45 ACP вырабленны на Sellier & Bellot

Прымяненне
----------

### Пісталеты

* Colt M1911
* MEU(SOC)

### Пісталет-кулямёты

* HK UMP
Каралеўства Данія
Краіны-члены садружнасці.
**Каралеўства Данія** (дацк.: Kongeriget Danmark) — суверэнная дзяржава, якая складаецца з садружнасці трох аўтаномных краін — Даніі ў Паўночнай Еўропе, Фарэрскіх астравоў у Паўночнай Атлантыцы, Грэнландыі ў Паўночнай Амерыцы. Данія — канстытуцыйная манархія і старэйшым членам садружнасці, з яе зыходзіць судовая, выканаўчая і заканадаўчая ўлада. Адносіны дзяржаў-членаў называюцца Rigsfællesskabet. Паводле фарэрскага і грэнландскага акту аб хатнім кіраванні, Фарэрскія астравы і Грэнландыя складаюць самакіравальную супольнасць людзей у межах каралеўства.

З гэтых трох краін толькі Данія — член Еўрапейскага саюза.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Дзяржава** | **Насельніцтва** | **Плошча** (км²) | **Шчыльнасць насельніцтва** (чал./км²) |
| Каралеўства Данія | 5626011 | 2220093 | 2,5 |
| Данія Данія | 5519441 | 43094 | 127 |
| Фарэрскія астравы Фарэрскія астравы | 49006 | 1399 | 34 |
| Грэнландыя Грэнландыя | 57564 | 2175600 | 0,026 |

Дзяржаўны лад
-------------

Нацыянальны заканадаўчы орган — Фолькетынг, аднапалатны парламент, у які выбіраюць прапарцыйнай большасцю 175 дэпутатаў з Даніі і па два дэпутаты з Грэнландыі і Фарэрскіх астравоў. Парламенцкія выбары праходзяць раз у чатыры гады, але ў межах паўнамоцтваў прэм’ер-міністра праводзіць датэрміновыя выбары.

Гл. таксама
-----------

* Дзяржавы Еўропы ў 1914 годзе

Зноскі
------

1. ↑  Harhoff, Frederik (1993) *Rigsfællesskabet* (in Danish with English summary). Århus: Klim, p. 498. ISBN 87-7724-335-8
2. ↑  Skou, Kaare R. (2005) *Dansk politik A-Å* (на дацкай). Aschehoug, p. 578. ISBN 87-11-11652-8
3. ↑  *Lov om Færøernes Hjemmestyre* (на дацкай). Retsinformation.dk. «§ 1. Færøerne udgør inden for denne Lovs Rammer et selvstyrende Folkesamfund i det danske Rige. I Henhold hertil overtager det færøske Folk ved sin folkevalgte Repræsentation, Lagtinget, og en af dette oprettet Forvaltning, Landsstyret, inden for Rigsenheden Ordningen og Styrelsen af færøske Særanliggender som angivet i denne Lov.»