Загаловак гэтага артыкула — ісландскае асабістае імя. У ісландцаў, за рэдкімі выключэннямі, няма прозвішчаў; частка імя, якая сканчаецца на «-сан» або «-доўцір», з’яўляецца не прозвішчам, а іменем па бацьку. Па імені па бацьку звяртацца да ісландцаў не прынята; чалавека, апісанага ў гэтым артыкуле, правільна зваць *Б’ёрк*.

**Б’ёрк Гудмундсдоцір** (*Björk Guðmundsdóttir*, 21 лістапада 1965 у Рэйк’явіку, Ісландыя), сцэнічнае імя — **Björk**, **Б’ёрк**) — ісландская спявачка і кампазітар. Яе музыка — сумесь рок-музыкі, трып-хоп, джазу, поп, альтэрнатыўнае, народнай і класічнай музыкі.

Ранняя кар’ера
--------------

Музычная кар’ера Б’ёрк пачалася ва ўзросце 11 год, калі яна займалася фартэп’яна ў школе. Яе настаўнік перадаў запіс яе спеваў на радыё. Голас дзяўчынкі зацікавіў гуказапісваючую кампанію *Fálkinn*, і яе запрасілі на запіс. З дапамогаю прыёмнага бацькі, які граў на гітары, Б’ёрк у 1977 г. запісала свой першы альбом, названы проста *Björk*. На альбоме былі некалькі дзіцячых песень, а таксама некалькі кавераў папулярных песень, як хіта Beatles «*Fool on the Hill*» на ісландскай мове. Альбом набыў шалёны поспех у Ісландыі, хоць і застаўся невядомым па-за яе абшарамі.

Б’ёрк пачала захапляцца панк-рокам. У чатырнаццаць гадоў яна сабрала дзявочы панк-гурт пад назвай «*Spit and Snot*». У 1979 г. яна перайшла ў гурт «*Exodus*». У 1980 г. ва ўзросце пятнаццаці гадоў Б’ёрк скончыла музычную школу. Праз год разам з басістам з «Exodus» Якабам Магнусанам яна заснавала гурт «Tappi Tíkarrass», з якім выпусціла сінгл «Bitið fast í vitið». Альбом «Miranda» выйшаў у 1983 г.

Разам з некалькімі вядомымі ісландскімі рок- і панк-музыкамі Б’ёрк стварыла готык-гурт KUKL. У песнях KUKL пачынаюць вымалёўвацца тыповы стыль вакальнага выканання Б’ёрк. Калектыў выпусціў два альбомы («*The Eye*» у 1984 і «*Holidays in Europe*» у 1986), меў гастролі ў Вялікабрытаніі. Улетку 1986 г. некалькі ўдзельнікаў KUKL сфармавалі новы гурт пад назвай «Pukl», але неўзабаве перайменаваліся ў «Sugarcubes».

Слава
-----

Першы сінгл «Sugarcubes», «*Ammæli*» (*Народзіны*), стаўся хітом у Вялікабрытаніі. Гурт сабраў вялікую колькасць прыхільнікаў у Вялікабрытаніі і ЗША, гуказапісваючыя кампаніі адна за адной прапаноўвалі свае паслугі.

У 1988 годзе быў запісаны першы альбом — «*Life's Too Good*». З гэтым альбомам да гурту прыйшла сусветная вядомасць, яшчэ ніколі ісландскі музычны гурт не дасягаў такой папулярнасці.

Унутры калектыву абвастраліся напружанні паміж Б’ёрк і Эйнарам Орнам, і ў 1992 г. «Sugarcubes» распаліся. Б’ёрк пераехала ў Лондан і пачала займацца сольнай кар’ерай. Яна працавала з прадзюсарам Нэлі Гопэрам, які прадзюсіраваў сярод іншых гурт «Massive Attack». У выніку з’явіўся першы сольны хіт Б’ёрк — песню «*Human Behaviour*» (*Чалавечыя паводзіны*). Яе дэбютны альбом, «Debut», выйшаў у чэрвені 1993 г. Альбом стаўся «альбомам году» ў часопісе New Musical Express і платынавым альбомам у ЗША.

Пасля поспеху «Debut» Б’ёрк працавала над асобнымі праектамі, у прыватнасці над саўнд-трэкам да фільму «The Young Americans» (1993 г.).

У 1994 г. Б’ёрк пачала працаваць над другім альбомам — «*Post*». Гэты альбом быў збольшага прысвечаны каханню, хаця змяшчаў і шэрах даволі агрэсіўных песень. Як і ў «Debut», у новым альбоме былі некалькі песень, напісаных Б’ёрк у раннішнія гады. Альбом выйшаў у 1995 г. заняў другое месца ў брытанскім хіт-парадзе, стаўся платынавым у ЗША. У студзені 1997 г. пабачыў свет альбом рэміксаў *«Telegram»*.

Праз год выйшаў мінімалістычны і электронны альбом «*Homogenic*». Гэты альбом быў шмат у чым наватарскім і эксперыментальным, з этнічнымі і электроннымі элементамі. Вядомасць набыла песня «*All Is Full of Love*», альбом стаўся залатым у Злучаных Штатах у 2001 г.

У 2001 г. выйшаў альбом «*Vespertine*», вельмі дарагі і якасны па выкананні. З альбому выйшлі тры сінглы: «*Hidden Place*», «*Pagan Poetry*» і «*Cocoon*». Знятыя на песні выклікаючыя кліпы межавалі з скандальнасцю.

У 2004 г. выйшаў наступны альбом — «*Medúlla*», больш вакальны і лёгкі.

У жніўні 2004 г. Б’ёрк спявала песню «*Oceania*» (з альбому «Medúlla») на адкрыцці Летніх Алімпійскіх гульняў у Афінах, Грэцыя. Пасля «Oceania» выйшаў сінгл «*Who is it*», які заняў 26-е месца ў брытанскім хіт-парадзе, і (ужо ў 2005 г.) «*Triumph of a Heart*», які заняў 31-е месца. У другой палове 2004 г. быў зняты кліп на «*Where is the Line*».

У красавіку-маі 2005 г. выйшаў альбом рэміксаў на песню «*Army of Me*».

У кіно
------

Кінакар’ера Б’ёрк пачалася ў 1990-ым годзе ў фільме *Juniper Tree*, створаным па матывах казак братоў Грым. Невялікую ролю Б’ёрк грала ў фільме *Prêt-à-Porter* у 1994 годзе.

У 1999 г. Б’ёрк выступіла ў якасці прадзюсара і кампазітара ў фільме «Танцорка ў цемры» «*Dancer in the Dark*». Стужка — псеўдамюзікл, галоўная гераіня якога — эмігрантка Сэльма, якой патрэбныя грошы, каб аплаціць аперацыю свайму сыну. Рэжысёр стужкі Ларс фон Трыер настойваў, каб Б’ёрк заграла ролю Сэльмы, але яна адмаўлялася. Трыер пагражаў спыніць праект, і спявачцы прыйшлося саступіць і згадзіцца заграць у фільме, каб напісаная ёю музыка не была змарнаваная. У 2000 годзе фільм быў паказаны ў праграме Канскага кінафестывалю. Б’ёрк атрымала ўзнагароду ў катэгорыі «лепшая актрыса». Пасля гэтай ролі Б’ёрк была настолькі стомленая фізічна і эмацыйна, што, быццам бы, зараклася здымацца ў кіно. Музычныя творы, выкарыстаныя ў фільме, склалі асобны альбом з назваю «*Selmasongs*».

Дыскаграфія
-----------

* **Tappi Tíkarras**:
	+ *Bítiđ Fast Í Vítiđ*, 1982,
	+ *Miranda*, 1983,
* **KUKL**:
	+ *Söngull*, 1983,
	+ *The Eye*, 1984,
	+ *KUKL &Aacute Paris 14.9.84*, 1984,
	+ *Holidays In Europe (The Naughty Nought)*, 1986,
* **The Sugarcubes**:
	+ *Life’s Too Good*, 1988,
	+ *Here Today, Tomorrow, Next Week!*, 1989,
	+ *Stick Around For Joy*, 1992,
	+ *It’s-It*, 1992 — рэміксы твораў з папярэдніх альбомаў,
	+ *The Great Crossover Potential*, 1998 — Best Of,
* **Сольныя альбомы**:
	+ *Björk*, 1977,
	+ *Gling-Gló*,1990,
	+ *Debut*, 1993,
	+ *Post*, 1995,
	+ *Telegram*, 1996 — рэміксы твораў з папярэдняга альбому,
	+ *Homogenic*, 1997,
		- Hunter. 4,12.
		- Joga. 5,04.
		- Unravel. 3,21.
		- Bachelorette. 5,12.
		- All Neon Like. 5,53.
		- 5 Years. 4,29.
		- Immature. 3,06.
		- Alarm Call. 4,19.
		- Pluto. 3,19.
		- All Is Full Of Love. 4,32.
	+ *Selmasongs*, 2000 — саўнд-трэк да фільму «Dancer in the Dark»,
	+ *Vespertine*, 2001,
	+ *Greatest Hits*, 2002,
	+ *Family Tree*, 2002 — бокс, CD + 5 MiniCD,
	+ *Live Box*, 2003 — бокс, 4CD + DVD,
	+ *Medúlla*, 2004
	+ *Volta*, 2007
	+ *Biophilia*, 2011
	+ *Vulnicura*, 2015
	+ *Utopia*, 2017
	+ *Fossora*, 2022
* **Сінглы** (Debut):
	+ *Human Behaviour*, 1993,
	+ *Venus As A Boy*, 1993,
	+ *Play Dead*, 1993,
	+ *Big Time Sensuality*, 1993,
	+ *Violently Happy*, 1994,
	+ *The Best Mixes From The Album-Debut For All The People Who Don’t Buy White-Labels*, 1994,
* **Сінглы** (Post):
	+ *Army Of Me*, 1995,
	+ *Isobel*, 1995,
	+ *It’s Oh So Quiet*, 1995,
	+ *Hyperballad*, 1996,
	+ *Possibly Maybe*, 1996,
	+ *I Miss You*, 1997,
* **Сінглы** (Homogenic):
	+ *Jóga*, 1997,
	+ *Bachelorette*, 1997,
	+ *Hunter*, 1998,
	+ *Alarm Call*, 1998,
	+ *All Is Full of Love*, 1999,
* **Сінглы** (Vespertine):
	+ *Hidden Place*, 2001,
	+ *Pagan Poetry*, 2001,
	+ *Cocoon*, 2002,
* **Сінглы** (Greatest Hits):
	+ *It’s In Our Hands*, 2002,
* **Сінглы** (Medulla):
	+ *Oceania*, 2004
	+ *Who is it?*, 2004
	+ *Triumph of heart*, 2004
* **Сольныя кліпы і DVD**:
	+ *The Juniper Tree* VHS i DVD, 1990,
	+ *Vessel* VHS, 1994 — Live at the Royalty Theatre, London,
	+ *Live at Shepherd’s Bush* VHS, 1998 — Live at Shepherd’s Bush Empire, London,
	+ *Volumen* VHS i DVD, 1998,
	+ *Dancer in the Dark* VHS і DVD, 2001,
	+ *Live in Cambridge* DVD, 2001,
	+ *MTV Unplugged / Live’N’Loud* DVD, 2001,
	+ *Live at Royal Opera House* DVD, 2002,
	+ *Volumen Plus 1998—2002* DVD, 2002,
	+ *Greatest Hits — Volumen 1993—2003* DVD, 2002,
	+ *Live at Shepherd’s Bush* DVD, 2003 — Live at Shepherd’s Bush Empire, London,
	+ *Vessel* DVD, 2003 — Live at the Royalty Theatre, London,
	+ *Inside Björk* DVD, 2003.

Зноскі
------

1. ↑  Bjork // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  Björk // filmportal.de — 2005. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812'></a>
3. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 10 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
4. ↑  Montreux Jazz Festival Database Праверана 28 верасня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q99181182'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Б’ёрк
* **Афіцыйная старонка**
* Björkish.net — навіны, відэа, фотаздымкі, форум
* Б’ёрк (англ.) на сайце *Myspace*
* Б’ёрк ў сацыяльнай сетцы «Twitter»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Myspace · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Apple Music · Bandcamp · Deezer · Google Play Music · Instagram · Last.fm · SoundCloud · Spotify · Spotify · Tidal · Vimeo · VK Music · Яндэкс Музыка · YouTube · YouTube |
| Тэматычныя сайты | AllMovie · AllMusic · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Danish Film Database · Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск · MusicBrainz · Rate Your Music |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Ларуса · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Даведка РІА |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 99058553 · BNE: XX1305458 · BNF: 13193587m · CiNii: DA13199333 · CONOR: 5863011 · GND: 119525054 · GTAA: 82369 · ISNI: 0000 0001 1001 3823 · LCCN: n96008064 · NDL: 00890337 · NKC: js20020211007 · NLA: 41697182 · NLP: A16724355 · NTA: 108920887 · NUKAT: n2004032289 · LIBRIS: 209167 · SUDOC: 05953978X · VIAF: 102392116 · ULAN: 500472162 |

 |

| ⛭≛ Еўрапейская кінапрэмія найлепшай еўрапейскай актрысе |
| --- |
| 1980-я | 
* Кармен Маўра (1988)
* Рут Шын (1989)

 |
| 1990-я | 
* Кармен Маўра (1990)
* Клацільда Куро (1991)
* Жульет Бінош (1992)
* Мая Моргенштэрн (1993)
* Не прысуджалася (1994)
* Не прысуджалася (1995)
* Эмілі Уотсан (1996)
* Жульет Бінош (1997)
* Эладзі Бушэ, Наташа Рэнье (1998)
* Сесілія Рот (1999)

 |
| 2000-я | 
* Б’ёрк (2000)
* Ізабэль Юпэр (2001)
* Катрын Дэнёў, Ізабэль Юпэр, Эмануэль Беар, Фані Ардан, Віржыні Ледуаен, Даніэль Дар’ё, Людывін Санье, Фірмін Рышар (2002)
* Шарлота Рэмплінг (2003)
* Імельда Стонтан (2004)
* Юлія Енч (2005)
* Пенелопа Крус (2006)
* Хелен Мірэн (2007)
* Крысцін Скот Томас (2008)
* Кейт Уінслет (2009)

 |
| 2010-я | 
* Сільві Тэсцю (2010)
* Цільда Суінтан (2011)
* Эмануэль Рыва (2012)
* Верле Батэнс (2013)
* Марыён Каціяр (2014)
* Шарлота Рэмплінг (2015)
* Сандра Хюлер (2016)
* Аляксандра Борбей (2017)
* Іаанна Куліг (2018)
* Алівія Колман (2019)

 |
| 2020-я | 
* Паўла Бер (2020)
* Ясна Джурычыч (2021)
* Вікі Крыпс (2022)

 |
| Еўрапейская кінаакадэмія |