recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Плошча Будаўнікоў** (трансліт.: *plošča Budaŭnikoŭ*, руск.: площадь Строителей) — галоўная і фармальна адзіная плошча Наваполацка.

Апісанне
--------

Плошча пабудавана ў 1966 годзе па праекце архітэктараў А. Бельскага і А. Данілавай. У плане ўяўляе сабой чатырохвугольнік з даўжынёй бакоў прыблізна 120 і 170 метраў. З паўночна-ўсходняга боку плошча абмежаваная вуліцай Маладзёжнай, якая аддзяляе яе ад сквера і стадыёна «Атлант», з паўночна-заходняга боку — вуліцай Кірава, з поўдня — будынкамі гарвыканкама і палаца культуры нафтавікоў. Асноўная прастора плошчы пешаходная, з шасцю фантанамі і газонамі па баках. У цэнтры плошчы ўсталяваны знак «Нулявы кіламетр».

Сацыяльныя абъекты
------------------

* Наваполацкі гарадскі савет дэпутатаў
* Наваполацкі гарадскі выканаўчы камітэт
* гасцініца «Беларусь»
* галоўпаштамт

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Наваполацка

Зноскі
------

1. ↑  Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Ракамі́трум** (*Racomitrium*) — род лістасцябловых імхоў сямейства грыміевых.

Апісанне
--------

Двухдомныя шматгадовыя расліны. Дзярнінкі плоскія, белавата-зялёныя або светла-жоўта-зялёныя. Сцябло даўжынёю 2—20 см, няправільна разгалінаванае, часта вузлаватае з-за шматлікіх укарочаных бакавых парасткаў. Лісце ад яйцападобнага да прадаўгавата-ланцэтнага, рыхла-прылягаючае, у большасці з воласападобным бясколерным кончыкам. Жылка шырокая, простая. Спарагоны на верхавіне сцябла або ыа бакавых парастках, на гладкіх ножках даўжынёй ад 5 мм да 2,5 см. Каробачка прамастойная, прадаўгавата-яйцападобная да амаль цыліндрычнай. Перыстом просты, раснічасты. Вечка конусашылападобнае. Каўпачок шапачкападобны.

Пашырэнне
---------

Адрозніваюцца сотні відаў, пашыраных амаль на ўсіх кантынентах. На Беларусі трапляецца ракамітрум разнаклетачны (*Racomitrium heterostichoides*).

Літаратура
----------

* *Млынарчык М.* Ракамітрум // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7696908-3 · LCCN: sh85110285 |
**Сцяг Петрыкава** — афіцыйны геральдычны сімвал горада Петрыкаў Гомельскай вобласці. Сцяг зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 20 лютага 2001 года № 49.

Апісанне
--------

Прамавугольнае палотнішча з суадносінамі бакоў 1:2, якое складаецца з дзвюх роўнавялікіх гарызантальных палос: у верхняй чырвонай — жоўты ключ бародкай дагары, у ніжняй блакітнай — белы ключ бародкай уніз.

Сцяг г. Петрыкава і Петрыкаўскага раёна і палажэнні аб іх былі ўхвалены рашэннямі Петрыкаўскага раённага выканаўчага камітэта ад 25 ліпеня 2000 года № 424 і Сесіі раённага Савета дэпутатаў ад 27 верасня 2000 года № 39. Аўтар герба Р. С. Жаўняркевіч, мастак А. У. Леўчык.

Гл. таксама
-----------

* Герб Петрыкава

Зноскі
------

1. ↑  Сцяг Петрыкава

| ⛭Сцягі населеных пунктаў Гомельскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
Буда-Кашалёва ·  Васілевічы ·  Ветка ·  Гомель ·  Добруш ·  Ельск ·  Жлобін ·  Жыткавічы ·  Калінкавічы ·  Мазыр ·  Петрыкаў ·  Рагачоў ·  Рэчыца ·  Светлагорск ·  Тураў ·  Хойнікі ·  Чачэрск |  |
| Гарадскія пасёлкі | 
Азарычы ·  Акцябрскі ·  Брагін ·  Камарын ·  Капаткевічы ·  Карма ·  Лельчыцы ·  Лоеў ·  Парычы ·  Сасновы Бор ·  Стрэшын ·  Уваравічы ·   |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Віламет.
Метэарыт Віламет **Метэарыт Віламет** (англ.: Willamette) — жалезнай-нікелевы метэарыт. З'яўляецца самым вялікім метэарытам з калі-небудзь знойдзеных на тэрыторыі Злучаных Штатаў Амерыкі, а таксама шостым па велічыні метэарытам ў свеце. Знойдзены ў штаце Арэгон. 

Метэарыт важыць больш як 15,5 тон і памерам з малалітражных аўтамабіль. Некалькі частак ад яго было адшчэплена. Увагнутасці метэарыта (гл. малюнак) выкліканыя не згараннем падчас падзення ў зямной атмасферы, а сотнямі мільёнаў гадоў іржавення ў вільготных лясах заходняга Арэгона.

Гісторыя
--------

Метэарыт упаў на Зямлю каля 1 мільярда гадоў таму ў Паўночнай Амерыцы. На месцы выяўлення метэарыта ўдарны кратар знойдзены не быў (мяркуецца, што ён знаходзіцца на тэрыторыі Канады). Метэарыт быў знойдзены індзейцамі, якія перанеслі яго ў Даліну Віламет штата Арэгон ў раён каля сучаснага горада Вест Лін (West Linn). Індзейцы пакланяліся каменю, называючы яго «госць з Месяца». Дажджавую ваду з паглыбленняў метэарыта ўжывалі для лячэння хвароб. 

У 1905 годзе метэарыт быў выкуплены місіс Уільям Е. Додж за 26 тысяч долараў і ў 1906 годзе падораны Амерыканскаму музею Натуральнай гісторыі ў Нью-Ёрку, дзе ён цяпер выстаўлены для прагляду наведвальнікамі. 

Пасля таго як метэарыт быў перададзены ў Амерыканскі музей Натуральнай гісторыі, індзейцы штата Арэгон запатрабавалі, каб метэарыт быў ім вернуты, так як ён шмат стагоддзяў з'яўляўся прадметам іх рэлігійнага культу і неабходны для правядзення штогадовай цырымоніі. Аднак да таго часу будынак музея было ўжо пабудаваны вакол метэарыта і вывесці яго з музея апынулася немагчымым, не разбурыўшы сцен. Паміж музеем і індзейскім племем 22 чэрвеня 2000 г. было заключана пагадненне, па якім раз у год членам племені дазволена ладзіць сваю цырымонію вакол метэарыта, але сам метэарыт пры гэтым працягвае заставацца ў Нью-Ёрку ў будынку музея.
**Сцяг Рагачова** — афіцыйны геральдычны сімвал горада Рагачоў Гомельскай вобласці. Сцяг зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 18 мая 2001 года № 62.

Апісанне
--------

Палотнішча жоўтага колеру з суадносінамі бакоў 1:2, з правага боку выраз у форме «ластаўчын хвост». Пасярэдзіне палотнішча гербавая эмблема — чорны барановы рог. Палотнішча перасякаюць дзве блакітныя лініі, шырыня якіх складае 1/10 частка шырыні сцяга. Адлегласць паміж лініямі раўна 1,5 шырыні ліній. Поле паміж імі — зялёнае.

Герб паслужыў асновай і для стварэння сучаснага сцяга Рагачова і Рагачоўскага раёна. У ім выкарыстаны жоўты (залаты) колер герба і выява барановага рога. Дзве блакітныя лініі сімвалізуюць дзве ракі, якія праходзяць побач з горадам. Такім чынам, колеры і сімвалы сцяга абгрунтаваны геральдычна і гістарычна.

Рашэнне аб зацвярджэнні сцяга і палажэнняў аб ім прыняты раённым Саветам дэпутатаў ад 4 мая 2001 года № 13-04.

Гл. таксама
-----------

* Герб Рагачова

Зноскі
------

1. ↑  Сцяг Рагачова

| ⛭Сцягі населеных пунктаў Гомельскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
Буда-Кашалёва ·  Васілевічы ·  Ветка ·  Гомель ·  Добруш ·  Ельск ·  Жлобін ·  Жыткавічы ·  Калінкавічы ·  Мазыр ·  Петрыкаў ·  Рагачоў ·  Рэчыца ·  Светлагорск ·  Тураў ·  Хойнікі ·  Чачэрск |  |
| Гарадскія пасёлкі | 
Азарычы ·  Акцябрскі ·  Брагін ·  Камарын ·  Капаткевічы ·  Карма ·  Лельчыцы ·  Лоеў ·  Парычы ·  Сасновы Бор ·  Стрэшын ·  Уваравічы ·   |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Трэцяя рэспубліка.
**Трэцяя Рэч Паспалітая** (польск.: III Rzeczpospolita — літаральна ***Трэцяя Рэспубліка***) — ужытае ў Канстытуцыі вызначэнне польскай дзяржавы, якая з'явілася пасля асноўных палітычных змяненняў, што адбыліся ў 1989—1990 гадах. Афіцыйная назва дзяржавы — Рэспубліка Польшча (польск.: Rzeczpospolita Polska).

Прычынай з'яўлення гэтага тэрміна з'явілася імкненне парваць з укладам Польскай Народнай Рэспублікі, а таксама працягнуць непасрэдна традыцыю II Рэчы Паспалітай (1918—1939).

Прынята лічыць, што галасаванне на так званым Кантрактавым сойме польскай дзяржавы (1989—1991) па аднаўленні назвы Рэспублікі Польшча і герба, які набыў моц 31 снежня 1989 года, сімвалічна паклала пачатак стварэнню «Трэцяй рэспублікі». Паводле іншага меркавання, пачаткам Трэцяй рэспублікі з'яўляецца пачатак або канец «круглага стала», або прызначэнне ўрада Тадэвуша Мазавецкага, або правядзенне першых свабодных выбараў у сойм і сенат у 1991 годзе, пасля ліквідацыі недэмакратычных структур ПНР. Канстытуцыя красавіка 1997 года ў яе прэамбуле, носіць назву Трэцяй рэспублікі.
Трэцяя Цвярская-Ямская вуліца
**Трэцяя Цвярская-Ямская вуліца** — вуліца ў Цэнтральнай адміністрацыйнай акрузе горада Масквы на тэрыторыі раёна «Цвярскі». Вуліца пачынаецца ад Аружэйнага завулка і заканчваецца Лясной вуліцай.

Гісторыя
--------

Цвярская ямская слабада займала вялікую прастору з абодвух бакоў ад Цвярской дарогі, фурманы (ямщики) забяспечвалі перавозку пошты, пасажыраў і грузаў спачатку па тракце Масква-Цвер, потым Масква-Санкт-Пецярбург. Слабада захоўвала свой ​​характар ​​да другой паловы XIX стагоддзя, але пасля будаўніцтва ў 1870 Смаленскага (цяпер Беларускага) вакзала пачалася актыўная забудова Цвярской-Ямской вуліцы.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лазоўка.
**Лазоўка** — мясцовасць у Полацку.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Мясцовасць знаходзіцца ў паўночай частцы Полацка пры ўездзе ў горад з боку Расонаў. На поўдні мяжуе са Спас-Слабадой. На поўначы мяжой мясцовасці выступае аўтадарога Р20 Віцебск — Полацк — Даўгаўпілс — Рыга, за якой ужо пачынаюцца полацкія прадмесці Баравуха-2 і Баравуха-3. Асноўнай транспартнай магістраллю мясцовасці з'яўляецца вуліца Касманаўтаў. Жылая забудова мясцовасці малапавярховая, у асноўным сядзібнага тыпу. 

| ⛭Мясцовасці Полацка |
| --- |
| Правы бераг Дзвіны | 
* Аэрадром
* Баравуха
* Верхні замак
* Грамы
* Запалоцце
* Лазоўка
* Ніжні замак
* Ноўка
* Спас-Слабада
* Цэнтр

 | Герб Полацка |
| Левы бераг Дзвіны | 
* Востраў
* Задзвінне
* Кароўнікі
* Ксты
* Марыненка

 |
**Канве́кцыя** (ад лац.: convectiō — «перанясенне») — з’ява пераносу цеплыні ў вадкасцях ці газах, або сыпкіх асяроддзях патокамі рэчыва. Існуе т.з. **натуральная канвекцыя**, якая ўзнікае ў рэчыве самаадвольна пры яго нераўнамерным награванні ў полі прыцягнення. Пры такой канвекцыі ніжнія слаі рэчыва награваюцца, становяцца лягчэйшымі і ўсплываюць, а верхнія слаі, наадварот, астываюць, становяцца цяжэйшымі і апускаюцца ўніз, пасля чаго працэс паўтараецца зноў і зноў. Пры некаторых умовах працэс перамешвання самаарганізуецца ў структуру асобных віхраў і атрымліваецца больш-менш правільная рашотка з канвекцыйных ячэек.

Адрозніваюць ламінарную і турбулентную канвекцыю.

Натуральнай канвекцыі з’яўляецца прычанай шматлікіх атмасферных з’яў, у тым ліку, утварэння аблокаў. Дзякуючы той жа з’яве рухаюцца тэктанічныя пліты. Канвекцыя адказвае за з’яўленне гранул на Сонцы.

Пры *вымушанай (прымусовай) канвекцыі* перамяшчэнне рэчыва абумоўлена дзеяннем нейкіх знешніх сіл (помпа, лопасці вентылятара і г.д.). Яна ўжываецца, калі натуральная канвекцыя з’яўляецца недастаткова эфектыўнай.

Канвекцыяй таксама завуць перанос цеплыні, масы ці электрычных зарадаў рухомым асяроддзем.

Віды канвекцыі паводле прычыне з’яўлення
----------------------------------------

Тэрмахалінная цыркуляцыя з «пункту гледжання дэльфіна».
* Тэрмагравітацыйная канвекцыя — звычайная, пад дзеяннем рознасці тэмператур у полі гравітацыі, з-за сілы Архімеда
	+ Ячэйкі Бенара
* Тэрмакапілярная канвекцыя — пад дзеяннем сілы паверхневага нацяжэння
* Канцэнтрацыйная канвекцыя — пад дзеяннем градыенту канцэнтрацыі растворанага рэчыва (осмас, гл. таксама эфект Марангоні)
* Тэрмамагнітная канвекцыя — у магнітных вадкасцях пад дзеяннем магнітнага поля ў полі гравітацыі
* Гранулярная канвекцыя (англ.) — у сыпкіх неаднастайных асяроддзях
* Тэрмастрэсавая канвекцыя — пад дзеяннем тэмпературных напружанняў
* Тэрмадынамічная канвекцыя — перанос цеплыні патокам рэчыва, які ўзнікае ў полі сіл цяжару пры нераўнамерным нагрэве газападобных, цякучых ці сыпкіх рэчываў.

Матэматычнае апісанне
---------------------

Найбольш папулярнай мадэллю для апісання канвекцыі ў вадкасцях і газах з’яўляецца прыбліжэнне Бусінеска

Гл. таксама
-----------

*Іншыя спосабы пераносу цеплыні*

* Цеплаперадача
* Цеплаправоднасць
* Цеплавое выпраменьванне

*Метэаралагічны аналаг*

* Адвекцыя

Спасылкі
--------

* Канвекцыя ў вадкасці (відэаролік з дэманстрацыяй досведу)
**Вільская вясковая аб’яднаная тэрытарыяльная грамада** (укр.: Вільська сільська об'єднана територіальна громада) — былая аб’яднаная тэрытарыяльная грамада ва Украіне, у Чэрняхіўскім раёне Жытомірскай вобласці.

Гісторыя
--------

Утворана ў рамках адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 2015 года. У склад абшчыны ўвайшлі 12 вёсак Чэрняхіўскага раёна, якія 7 верасня 2016 прынялі рашэнне аб добраахвотным аб’яднанні абшчын.

15 красавіка 2020 г. Кабінет Міністраў Украіны зацвердзіў доўгатэрміновы план фарміравання грамад у Жытомірскай вобласці, у якім адсутнічае Вільская грамада.

Зноскі
------
**Русільён** (фр.: Roussillon) — гістарычная вобласць на поўдні Францыі, каля граніцы з Іспаніяй, на узбярэжжы Міжземнага мора. Уключае дэпартамент Усходнія Пірэнеі. Плошча 4,1 тыс. Насельніцтва каля 400 тысяч чалавек (на 2000 год). Адміністрацыйны цэнтр — Перпіньян.

Геаграфія
---------

Рэльеф пераважна горны, на захадзе да 2921 м (пік Карліт). Клімат міжземнаморскі (на узбярэжжы), умераны (у гарах). Ападкаў 800—900 мм за год. У гарах захаваліся дубовыя і дубова-грабавыя лясы.

Эканоміка
---------

Раён вінаградарства, садоўніцтва, агародніцтва; на горных пашах — жывёлагадоўля. Харчовая прамысловасць. ГЭС. На беразе мора — курорты (Сен-Сіпрыен і іншыя). Турызм.

Гісторыя
--------

У старажытнасці тэрыторыю Русільёна насяляла племя сардонаў з цэнтрам у Русцыно (адсюль назва). У 8—9 ст. графства ў дзяржаве Карла Вялікага (уваходзіла ў Іспанскую марку); з 915 улада графаў стала спадчыннай.

З 1172 года Русільён пад уладай каралёў Арагона, але да 1258 заставаўся пад французскім суверэнітэтам. У 1276—1344 у складзе каралеўства Маёрка. У 1463 анексіраваны французскім каралём Людовікам XI.
У 1493 годзе Францыя вярнула Русільён Іспаніі. Шматвяковая вайна за Русільён паміж Францыяй і Іспаніяй скончылася Пірэнейскім мірам 1659 года, паводле якога правінцыя канчаткова замацавана за Францыяй.

Пасля Французскай рэвалюцыі 1789—1799 гадоў Русільён падзелены на дэпартаменты.

Літаратура
----------

* Русільён // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. С. 457.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Георгіеўская царква.
**Свята-Георгіеўская царква** — праваслаўны храм у цэнтры вёскі Лешня Капыльскага раёна. Пабудавана ў пачатку XX стагоддзя.

Помнік драўлянага дойлідства з элементамі стылю мадэрн. Занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння.

Архітэктура
-----------

Краявід з царквой у далечыні
Храм уяўляе сабой пяцізрубны крыжападобны ў плане будынак з падоўжана-восевай кампазіцыяй: паслядоўна размешчаны бабінец, квадратны ў плане цэнтральны аб'ём і пяцігранная алтарная частка. Да цэнтральнай часткі з абодвух бакоў далучаны больш нізкія аб'ёмы. Над бабінцам — двух'ярусная (васьмярык на чацверыку) званіца з высокім шпілем. Зальная частка з дапамогай залома пераходзіць у больш вузкі другі ярус, завершаны шатром з галоўкай. Бакавыя аб'ёмы і алтарная частка накрыты вальмавымі дахамі, фасады завершаны ступеньчатымі шчытамі. Уваход вырашаны ў выглядзе мураванага ганка з лесвіцамі з трох бакоў і навіссю. Усе аб'ёмы па перыметры апяразаны развітымі карнізамі. Прамавугольныя аконныя праёмы ўпрыгожаны фігурнымі сандрыкамі на кранштэйнах. Чаргаванне вертыкальнай і гарызантальнай шалёўкі, цягі і разны арнамент надаюць будынку своеасаблівы каларыт.

Інтэр'ер
--------

У інтэр'еры цэнтральная падкупальная прастора перакрыта гранёным шатровым скляпеннем. У іншых частках столі плоскія, падшыўныя. Падлога выкладзена керамічнай пліткай.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, [1984—1988].
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Свята-Георгіеўская царква (Лешня) на сайце Radzima.org
* Свята-Георгіеўская царква (Лешня) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Георгіеўская царква (Лешня) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Георгіеўская царква (Лешня) на сайце «Архіварта»
**Свята-Георгіеўская царква** — праваслаўны храм у в. Залужжа Старадарожскага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Іканастас у царкве
У паўночна-ўсходняй частцы вёскі. Пабудавана на мяжы XIX — XX стагоддзя з драўлянага бруса. Звесткі пра існаванне тут царквы адносяцца да XVI стагоддзя. У савецкі час выкарыстоўвалася пад вясковы клуб, першапачатковы выгляд вядомы па фотаздымку І. Сербава пачатку XX стагоддзя. З 1992 года дзейнічае.

Архітэктура
-----------

Барабан царквы знутры
Царква — помнік народнага дойлідства. Манументальны крыжовы ў плане будынак. У яго сіметрычна-восевай кампазіцыі дамінуюць высокі папярочны трансепт і двух’ярусная званіца. Галоўны ўваход вылучаны шырокім чатырохслуповым порцікам з трохвугольным франтонам і вялікім ганкам. Да прамавугольнага прыруба апсіды прымыкаюць бакавыя рызніцы. Вялікія згрупаваныя аконныя праёмы ў разных ліштвах з франтонамі. У дэкоры фасадаў выкарыстана разнастайная шалёўка — гарызантальная на сценах і вертыкальная з разным арнаментам пад карнізам і на цокалі.

Інтэр’ер
--------

Унутраная прастора аб’яднана агульнай плоскай столлю і ўяўляе сабой доўгую залу, у якую адкрываюцца бабінец і апсіда. Пры ўваходзе ў бабінец зроблены хоры з бакавой лесвіцай.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Свята-Георгіеўская царква (Залужжа) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Георгіеўская царква (Залужжа) на сайце Radzima.org
* Свята-Георгіеўская царква (Залужжа) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Свята-Георгіеўская царква** — праваслаўны храм у в. Дубіна Юрздыцкая Валожынскага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1868 г. з бутавага каменю. Дзейнічае з 1990 г.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры сінадальнага накірунку рэтраспектыўна-рускага стылю. Сіметрычна-восевая аб'ёмна-прасторавая кампазіцыя храма чатырохчасткавая: шатровая трох'ярусная (васьмярык на 2 чацверыках) вежа-званіца, прамавугольная ў плане трапезная, малітоўная зала, акруглая апсіда. Асноўны аб'ём быў завершаны чатырохсхільным пакатым дахам з цыбулепадобным купалам на барабане ў цэнтры (цяпер заменены на двухсхільны). Шатровае завяршэнне званіцы не захавалася. Галоўны і бакавыя ўваходы падкрэслены прамавугольнымі парталамі. На фоне бутавай муроўкі сцен вылучаюцца атынкаваныя элементы архітэктурнага дэкору — ліштвы здвоеных лучковых аконных праёмаў, вуглавыя лапаткі, карнізы нескладанага профілю, аркатура.

Інтэр'ер
--------

Унутры памяшканні перакрыты плоскай столлю.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Георгіеўская царква.
**Свята-Георгіеўская царква** — мураваны праваслаўны храм у г. п. Краснасельскі Ваўкавыскага раёна Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца на вул. Заводскай, 2.

Гісторыя
--------

У 1996 годзе было распачата будаўніцтва храма. 11 студзеня 2003 года храм быў асвячоны.

Архітэктура
-----------

Вышыня храма з купаламі 36,9 метраў і з крыжом 40,79 метраў.

Твор архітэктуры ў стылізаваных формах старажытнарускага царкоўнага дойлідства. Вырашана кубападобным аб’ёмам, да якога далучана паўкруглая апсіда, нізкі прытвор, бакавыя паперці. Асноўны аб’ём завершаны 5-купаллем — цыбулепадобныя купалы на цыліндрычных барабанах (цэнтральны светлавы). Ідэнтычныя фасады па цэнтры вылучаны рызалітамі, завершанымі кілепадобнымі аркамі, па баках высокія арачныя аконныя праёмы. Кілепадобнае 3-лопаснае завяршэнне мае прытвор, над дахам якога ўзведзена макаўка на цыліндрычным барабане. Вырашэнне фасадаў 2-колернае: на жоўтым фоне цаглянай муроўкі вылучаны чырвонай цэглай фрызавая частка, маленькія крыжы пад вокнамі.

Зноскі
------

1. ↑  Храм святого великомученика Георгия Победоносца г.п. Красносельский Архівавана 28 снежня 2019.
2. ↑  Георгіеўская царква Архівавана 1 жніўня 2021.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Свята-Георгіеўская царква (Краснасельскі) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Георгіеўская царква.

**Свята-Георгіеўская царква** — мураваны праваслаўны храм у г. п. Смілавічы Чэрвеньскага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Новы храм
19 кастрычніка 1990 года рашэннем Чэрвенскага раённага Савета дэпутатаў быў выдзелены будынак мэблевай крамы. Першая літургія была праведзена 28 жніўня 1991 года.

У сувязі з малым памерам царквы было вырашана пабудаваць новы храм. 20 верасня 2011 года распачалося будаўніцтва. 22 кастрычніка 2011 года быў асвячоны падмурак новага храма. 13 чэрвеня 2013 года была здзейснена першая літургія ў новым храме епіскапам Барысаўскім і Мар’інагорскім Веніямінам. Будаўніцтва храма было скончана 2 верасня 2014 года.

Архітэктура
-----------

Вырашана прамавугольным у плане аб’ёмам пад 2-схільным дахам, завершаным макаўкамі над шатровым чацверыком фасада і над вальмай алтарнай часткі. Бакавыя плоскасныя фасады рытмічна расчлянёны арачнымі аконнымі праёмамі.

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Георгіеўская царква.
**Свята-Георгіеўская царква** — праваслаўны храм у г. Косава Івацэвіцкага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

Знаходзіцца на заходняй ускраіне горада, на могілках. Пабудавана ў 1871 г. з сасновага бруса.

Архітэктура
-----------

Помнік народнага дойлідства. Адназрубны храм з трохграннай апсідай, над якой агульны двухсхільны дах пераходзіць у 3-вальмавае пакрыццё. Цэнтр даху ўвянчаны цыбулепадобным купалам на васьмігранным барабане. Вертыкальна ашаляваныя фасады прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў простых дашчаных ліштвах і расчлянёны брусамі-сцяжкамі ў прасценках. Да апсіды з паўднёва-ўсходняга боку далучаецца нізкі прыруб рызніцы.

Інтэр'ер
--------

Зала з бэлечнай столлю, адкрытыя зрубныя сцены расчлянёны брусамі-сцяжкамі, падлога цагляная.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Свята-Георгіеўская царква (Косава) на сайце Radzima.org
* Свята-Георгіеўская царква (Косава) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Георгіеўская царква (Косава) на сайце «Архіварта»
**Белавочка**, таксама **Сапа** (мясцовыя назвы **кляпец**, **глазар**, **лупар**, лац. *Ballerus sapa*) — рыба сямейства карпавых з роду ляшчоў.

Апісанне
--------

Дасягае даўжыні да 41 см, масы да 0,8 кг. Цела белавочкі — сціснутае з бакоў, больш выцягнута ў даўжыню, чым у роднаснага ёй ляшча. Афарбоўка серабрыстая, спіна цёмная, плаўнікі шэрыя, некаторыя з больш цьмянымі краямі. Выцягнутая з вады хутка губляе серабрыстае адценне, пругкасць цягліц.

Рыла тоўстае, тупое, уздутае. Рот высоўны, паўніжні. Вочы вялікія (да 30 % ад даўжыні галавы) з бела-срэбранай рагавіцай (адсюль назва).

Плаўнікі няпарныя. Ніжняя лопасць хваставога плаўніка падоўжаная. Спінны плаўнік кароткі, з 3 простымі і 8-9 галінастымі промнямі. Анальны плаўнік вельмі доўгі, промняў адпаведна 3 і 36-41.

Жаберныя тычынкі доўгія, густыя, у колькасці 17-23. Глотачныя зубы аднарадныя. Луска звычайна вялікая, шчыльная, у бакавой лініі 48-52 (часам да 54) лускавінак. Пазванкоў 45-48.

Пашырэнне
---------

Існуюць дзве формы: жылая і паўпрахадная. Арэал перарваны. Водзіцца ў рэках басейна Чорнага, Азоўскага, Каспійскага мораў, у р. Волхаў басейна Балтыйскага мора. На Беларусі сустракаецца ў басейне Дняпра і яго прытокаў (Прыпяці, Сажа, Бярэзіны), на поўначы даходзіць да Оршы.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Аддае перавагу біятопам з хуткім і ўмераным цячэннем, пазбягае поймавых вадаёмаў. Дарослыя асобіны заўсёды прытрымліваюцца глыбокіх участкаў ракі і цячэння, моладзь некаторы час трымаецца на мелкаводдзях. У час нагулу трымаецца невялікімі чародкамі, збіраецца разам у час нересту і зімоўкі. Да восені ідзе ўніз па цячэнні на зімоўку на глыбокія ямы, а ранняй вясной падымаецца ўверх па рэках да нерастовішчаў.

Корміцца лічынкамі насякомых, малюскамі, расліннасцю. Моладзь інтэнсіўна спажывае планктон, пазней рацыён узбагачаецца знойдзенымі на дне беспазваночнымі, дробнымі ракамі, лічынкамі насякомых і інш.

Палавой спеласці дасягае ў 4-5 гадоў пры даўжыні цела 18-22 см. Нерастуецца пры тэмпературы вады 10,5-12 градусаў, часцей за ўсё ў другой палове красавіка на поймавых перакатах. Ікра клейкая, 2 мм ў дыяметры.

Максімальны ўзрост 7-8 гадоў.

Промысел
--------

Мае другаснае прамысловае значэнне, аб'ект аматарскага рыбалоўства.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне **Белавочка**, **Сапа** ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.2. Мн. 1996, С.381

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · WoRMS |
**Нацыянальны парк Белавежская пушча**, дзяржаўны нацыянальны парк у Беларусі. Размешчаны на тэрыторыі буйнога ляснога масіву Белавежская пушча (Камянецкі, Пружанскі і Свіслацкі раёны). Займае плошчу каля 153 тыс. га. Лясамі пакрыта 117 тыс. га. гэтай плошчы.

Гісторыя
--------

Пушча — былая паляўнічая гаспадарка польскіх каралёў (з XV ст.) і рускіх цароў (XVIII — пач. ХХ ст.). У 1939 абвешчана дзяржаўным запаведнікам. У 1957-91 мела статус запаведна-паляўнічай гаспадаркі, была месцам паляванняў для прадстаўнікоў высокай савецкай наменклатуры і іх замежных гасцей. З 1991 нацыянальны парк. У 1992 ўключана ЮНЕСКА ў спіс аб'ектаў сусветнай спадчыны. З 1993 біясферны запаведнік.

  

Герб Белавежскай пушчы распрацаваны да святкавання ў 2009 годзе 600-годдзя першай згадкі пра ўвядзенне запаведнага рэжыму ў Белавежскай пушчы

Апісанне
--------

Нацыянальны парк створаны ў мэтах захавання эталонных і ўнікальных прыродных комплексаў і аб'ектаў прыроды, правядзення навуковых даследаванняў, распрацоўкі і ўкаранення навуковых метадаў аховы прыроды і прыродакарыстання, экалагічнай асветы і рэкрэацыйнай дзейнасці.

Адміністрацыйна-гаспадарчым і навуковым цэнтрам нацыянальнага парку з'яўляецца аграгарадок Каменюкі Камянецкага раёна.

Геаграфія
---------

Нацыянальны парк «Белавежская пушча» размешчаны ў басейне Заходняга Буга на вышынях 160—180 м над узроўнем мора. Рэльеф тут спадзіста-ўзгорысты, раўнінныя ўчасткі чаргуюцца з асобнымі ўзвышшамі і паніжэннямі. Вышэйшым пунктам з'яўляецца гара паблізу пасёлка Поразава (242,5 м), самым нізкім — урэз р. Правая Лясная (143,6 м). Большасць рэк маюць шыротную скіраванасць (Правая Лясная, Нараў, Нараўка) і адносяцца да басейна Балтыйскага мора. Іх вытокі знаходзяцца непасрэдна ў межах ляснога масіва, альбо ў балотах непадалёк. Паблізу паўночна-ўсходняй ускраіны пушчы праходзіць водападзел паміж рэкамі басейнаў Балтыйскага і Чорнага мораў. Там добра захавалася Дзікае балота, якое ў Еўропе з'яўляецца адным з самых буйных нізінных балот мезатрофнага тыпу.

Натуральных азёр на тэрыторыі нацыянальнага парка няма. Але ёсць больш 10 штучных вадаёмаў. Самымі вялікімі сярод іх з'яўляюцца вадасховішчы Лядское і Хмелеўскае, створаныя на месцы нізінных балот у паўднёвай частцы нацыянальнага парка.

Клімат
------

Па дадзеных шматгадовых назіранняў Камянюкскай метэастанцыі, сярэднегадовыя тэмпературы (5,1° — 8,5 °C). Сярэднія тэмпературы самага цёплага месяца (ліпень) складаюць 17,4°, самога халоднага (студзень) −4,5°. Максімальная і мінімальная тэмпературы дасягаюць значэнняў у 36,4° і −40,1°, адпаведна. Ападкаў выпадае каля 653 мм, прычым асноўная іх частка (66 %) прыходзіцца на цёплы перыяд.

Серыя паштовых марак Беларусі

Дырэктары
---------

* Уладзімір Сяргеевіч Раманаў (1957-?)

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт нацыянальнага парка
* *Земоглядчук К. В.* Малакофауна некоторых биоценозов национального парка Беловежская пуща  (руск.)
* Птушыная сталоўка у Вуглянах: вэб-камера з жывой трансляцыяй падчас зімовага перыяду

  


| Біясферныя рэзерваты Беларусі |
| --- |
| 
Белавежская пушча ·  Бярэзінскі біясферны запаведнік ·  Гродзенская пушча ·  Прыбугскае Палессе
 |
*Aythya nyroca*
**Белавокая чэрнець**, белавокі нырок (*Aythya nyroca*) — птушка з сямейства качыных.

Невялікая качка, памерамі крыху большая за чырка-свістунка, даўжыня цела 37 см, маса 500—700 г. Галава і шыя рыжавата-карычневыя. Знізу на шыі цёмнае кольца. Спіна цёмна-бурая. Шыя, грудзі (валляк) і бакі ржава-карычневыя. Брушка і ніжнія покрыўныя пёры белыя. Ногі шэрыя. Радужына вачэй белая. Самка адрозніваецца ад самца адсутнасцю цёмнага кольца на шыі, больш яркім карычневым апярэннем верху цела і паступовым пераходам у афарбоўцы ад грудзей да брушка. Радужына карычневая, у старых самак — белая.

Гняздуецца ў Азіі да азёр Зайсан і Байкал, даходзіць да Тыбета; з Паўночнага Каўказа і Прычарнамор'я — да Цэнтральнай і Паўднёвай Еўропы. Звычайная на Балканах. Рэдкая ў Польшчы, Германіі, Італіі, Іспаніі, рэгулярна, але ў невялікай колькасці гняздуецца ў Францыі. Сустракаецца ў Паўночнай Афрыцы. Мяркуецца, што яна гняздуецца ў Бельгіі, дзе зрэдку з'яўляецца, і на Брытанскіх астравах. У Швейцарыі кожны год бывае на пралётах і зімоўцы, але не гняздуецца. У Еўразіі белавокая чэрнець пашырана ў стэпавай і пустыннай зонах. У Беларусі зрэдку гняздуецца пераважна ў паўднёвых раёнах.

Жыве на вадаёмах з багатай воднай расліннасцю і зараснікамі трыснягу. На буйных азёрах трымаецца толькі ў прыбярэжнай частцы, звычайна там, дзе іншыя нырцовыя качкі бываюць рэдка. Часцей пасяляецца на балотах, сажалках, невялікіх азёрах і рэчках. Гняздуецца на рыбагадоўчых сажалках. Займае як адкрытыя, так і лясныя вадаёмы. Птушка аддае перавагу адасобленаму спосабу жыцця.

Добра замаскіраваныя гнёзды размяшчае ў густой прыбярэжнай асацэ, на астраўках і сплавінах сярод зараснікаў трыснягу і чароту, блізка ад вады. Кладкі яек выяўляюцца ў першай палове траўня. У іх 6-12, часцей 8-10, бледных буравата-белых яек памерамі 52 x 38 мм. Наседжванне 26-28 сутак.

Від занесены ў Чырвоны спіс МСАП (LR/nt, версія 2.3, 1994).

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. — ISBN 5-85700-095-5.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | Avibase · CMS · eBird · EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
**Лазянкоўскі мост** (польск.: Most Łazienkowski) — пяціпралётны стальны аўтамабільны мост цераз Віслу ў Варшаве, Польшча. Збудаванне мае 423 м у даўжыню і 28 м у шырыню. На мосце існуюць па тры паласы для руху ў кожным кірунку і тратуары для пешаходаў. Назва звязана з паркам Лазенкі і Лазянкоўскім палацам, якія размешчаны на паўднёвы захад ад моста.

Генеральны план Варшавы, які прадугледжваў будаўніцтва Лазянкоўскага моста быў зацверджаны ў 1960-х гадах. Праект моста быў распрацаваны брыгадай інжынераў бюро «Транспраект» пад кіраўніцтвам Ежы Мазура. Будаўніцтва вялося з 1971 па 1974 год. Афіцыйнае адкрыццё адбылося 22 ліпеня 1974 года ў Дзень адраджэння Польшчы, пра што сведчыць бронзавая мемарыяльная дошка, усталяваная на паўднёвай балюстрадзе Мост стаў працягам алеі Народнай Арміі і ўвайшоў у склад новай Лазянкоўскай трасы.

З 1981 да 1998 года ён насіў назву «Лазянкоўскі мост імя генерала Зыгмунта Бэрлінга» ў гонар польскага военачальніка, удзельніка Другой сусветнай вайны, але гэтая назва практычна не выкарыстоўвалася.

Пасля адкрыцця мост неаднаразова падвяргаўся рамонту. У 1975 годзе на мосце адбыўся першы пажар. Найбуйнейшы пажар адбыўся 14 лютага 2015 года — гарэлі дошкі, дэмантаваныя з тэхнічнага памоста. З-за пашкоджанняў канструкцый моста ён быў закрыты на некалькі месяцаў на рэканструкцыю. Былі цалкам заменены канструкцыі моста. Паўторнае адкрыццё моста адбылося 28 кастрычніка 2015 года.

Аўтамабільны рух на мосце досыць інтэнсіўны. У сярэднім па ім праязджае 117 752 аўтамабіляў за дзень (паводле даных 2015 года).

Зноскі
------

1. ↑  Stanisław Ciepłowski: Napisy pamiątkowe w Warszawie XVII—XX w.. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987, s. 34. ISBN 83-01-06109-X.
2. ↑  Most Łazienkowski otwarty. «Gazeta Wyborcza», s. 4, 29 października 2015.
3. ↑  Tysiące pojazdów na mostach. Gdzie najwięcej?

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лазянкоўскі мост
* Most Lazienkowski на сайце *Structurae*
Будынак італьянскага Сената — палацца Мадама ў Рыме.
**Сенат** (італ. Senato della Repubblica) — верхняя палата італьянскага парламента, уключае 315 дэпутатаў, 232 з якіх абіраюцца прамым галасаваннем, а 83 - на прапарцыйнай аснове. Асаблівасцю з'яўляюцца тое, што былыя прэзідэнты краіны з'яўляюцца пажыццёвымі сябрамі Сената. Узроставы цэнз складае 40 гадоў. Акрамя таго, Прэзідэнт можа прызначыць у Сенат пажыццёва 5 чалавек з ліку ганаровых грамадзян, якія праславілі радзіму дасягненнямі ў галіне навукі, літаратуры, мастацтва. У кампетэнцыю Сената ўваходзіць аб'яву становішча вайны і надзяленне Урада неабходнымі паўнамоцтвамі, ратыфікацыя міжнародных дамоў.

Гл. таксама
-----------

* Палата дэпутатаў Італіі
* Сенат, Старажытны Рым
* Палацца Мадама, Рым

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Італьянскага сената  (італ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11864664s · GND: 10595-8 · ICCU: CFIV095121 · ISNI: 0000 0001 2292 0244 · LCCN: n79061227 · NKC: kn20020322462 · NLA: 35735791 · SUDOC: 026390035 · VIAF: 140254790 |

 |
**Сенатар ЗША** — член Сената ЗША, які прадстаўляе адзін са штатаў. Сенат складаецца з 100 сенатараў (па два ад кожнага штата). Сенатары абіраюцца тэрмінам на 6 гадоў, пры гэтым кожныя два гады праходзяць выбары траціны з агульнага складу сенатараў. Першапачаткова сенатары абіраліся заканадаўчымі сходамі адпаведных штатаў, пакуль у 1913 г. не была прынята 17-я папраўка да Канстытуцыі ЗША, якая дазволіла абіраць сенатараў прамым галасаваннем жыхароў штата.

Асоба, якая прэтэндуе на пасаду сенатара, павінна быць не маладзейшай за 30 гадоў, быць грамадзянінам ЗША не менш за 9 гадоў і, на момант абрання, з'яўляцца жыхаром штата, ад якога абіраецца.

Зарплата сенатара ЗША на студзень 2006 г. складала $165 тыс. у год.

Гл. таксама
-----------

* Спіс сенатараў ЗША
Зямля Руперта, калісьці кантраляваная Кампаніяй Гудзонава Заліва
**Зямля Руперта**, таксама званая **Зямля Прынца Руперта** — тэрыторыя ў Паўночнай Амерыцы, якая займала частку гідраграфічнага басейна Гудзонава заліва і належала Кампаніі Гудзонава Заліва. Тэрыторыя была названа ў гонар Прынца Руперта, першага губернатара кампаніі.

Зямля Руперта займае цэнтральную частку сучаснай Канады, а меншая частка адышла даЗлучаных Штатах Амерыкі. Тэрыторыя, якая раней складала Зямлю Руперта, уключае амаль усю Манітобу, большую частку Саскачэвана, паўднёвую Альберту, паўднёвы Нунавут, поўнач Антарыа і Квебека, а таксама часткі штатаў Мінесота і Паўночная Дакота.

Гісторыя
--------

У 1670 годзе англійскі кароль Карл II падаў кампаніі, названай Кампаніяй Гудзонава Заліва, манаполію на эксплуатацыю ўсіх рэк, якія ўпадаюць у Гудзонаў заліў, такім чынам робячы кампанію ўладальніцай гіганцкай тэрыторыі.
Ёй належала каля 3,9 мільёнаў квадратных кіламетраў — больш за траціну плошчы сённяшняй Канады.

У 1821 годзе манрэальская Паўночна-Заходняя кампанія і Кампанія Гудзонава заліва аб'ядналіся ў адну і тэрыторыя кампаніі павялічылася.

Незадоўга да 1870 гандлёвая манаполія была адменена, і гандаль у вобласці быў адкрыты любому прадпрымальніку. Кампанія прадала свае ўладанні дамініёну Канада, у адпаведнасці з законам аб Зямлі Руперта 1868. Землі ўвайшлі ў склад Канады пад назвай Паўночна-Заходніх тэрыторый.

Сёння назву Зямлі Руперта носяць мітраполія і дыяцэзія Англіканскай царквы ў Канадзе.
Артыкул пра германскую калонію ў Новай Гвінеі. Пра зямлю ў Антарктыдзе гл. Зямля Вільгельма II.
Зямля кайзера Вільгельма ў 1887 годзе
Германскія ўладанні ў заходняй частцы Ціхага акіяна напачатку XX стагоддзя
**Зямля Кайзера Вільгельма** (ням.: Kaiser-Wilhelmsland) — частка калоніі Германская Новая Гвінея. Уключала паўночна-ўсходнюю частку вострава Новая Гвінея. Названа ў гонар германскага кайзера Вільгельма II.

У 1884 годзе ў Германіі была заснавана Германская Новагвінейская кампанія, якая адразу ж паслала на востраў свайго агента Ота Фінша, які ўзняў германскі сцяг над паўночна-ўсходняй часткай вострава Новая Гвінея і востравам Новая Брытанія. У 1885 годзе лютэране і каталікі пачалі засноўваць на гэтай тэрыторыі хрысціянскія місіі. Апроч місіянераў, з еўрапейцаў на гэтай тэрыторыі прысутнічалі плантатары, шахцёры і чыноўнікі, але рост колькасці еўрапейскіх перасяленцаў стрымліваўся трапічнымі хваробамі і праблемамі з транспартам. У 1909 годзе сумесная германска-брытанская камісія ўсталявала мяжу паміж Зямлёй Кайзера Вільгельма і брытанскай (аўстралійскай) калоніяй Тэрыторыя Папуа, аднак гэта было зроблена толькі ў прыбярэжнай частцы вострава.

У 1914 годзе, з пачаткам Першай сусветнай вайны германская частка вострава Новая Гвінея была акупавана аўстралійскімі войскамі. Па заканчэнні вайны гэта тэрыторыя была афіцыйна перададзена Аўстраліі і атрымала назву Тэрыторыя Новая Гвінея.

Зноскі
------

1. ↑  Падарожжа на Самоа **(нявызн.)**. *World Digital Library* (26 ліпеня 1888). Архівавана з першакрыніцы 19 ліпеня 2013. Праверана 12 ліпеня 2013.
**Дэ́ніэл Берлі Ву́лфал** (англ.: Daniel Burley Woolfall; 15 чэрвеня 1852 - 24 кастрычніка 1918) — другі прэзідэнт ФІФА. Ураджэнец  Англіі. Быў на чале ФІФА ў перыяд з 1906 па 1918 годы.

Біяграфія
---------

Да таго, як Вулфолла абралі прэзідэнтам ФІФА ён быў членам  Футбольнай асацыяцыі Англіі ад Блэкберна, пад яго кантролем знаходзіўся англійская футбол і частка французскіх клубаў, якія ўваходзілі ў асацыяцыю.

На пасадзе прэзідэнта ФІФА ён займаўся уніфікацыяй  правілаў футбола, прымаў удзел у арганізацыі футбольных турніраў  Алімпійскіх гульняў 1908 і  1912 гадоў. Акрамя міжнародных правілаў футбола ён таксама распрацаваў асноўныя палажэнні аб дзейнасці ФІФА, частка з якіх ужываецца да гэтага часу. Міжнародныя спаборніцтвы былі падзеленыя на клубныя ды нацыянальныя. Удзел членаў ФІФА ў іншых міжнародных камерцыйных турнірах было забаронена.

Ён актыўна займаўся распаўсюджваннем ўплыву ФІФА і пашырэннем яе геаграфіі. Да 1909 года ў арганізацыі складаліся толькі еўрапейскія краіны. Намаганнямі Вулфала да міжнароднай федэрацыі далучыліся ПАР (1909), Чылі (1912), Аргенціна (1912) і ЗША (1913).

Зноскі
------

1. ↑   ФІФА 100 гадоў. Стагоддзе футбола. П'ер Ланфраншы, Крысціна Айзенберг, Тоні Мэйсан, Альфрэд Валь. - І. ць: М .: ЗАТ Кампанія «Махаон», 2005. - С. 312, - ISBN 5-18-000704-6

| ⛭Прэзідэнты ФІФА |
| --- |
| Рабер Герэн ·  Даніэл Вулфал ·  Жуль Рымэ ·  Рудольф Селдрэерс ·  Артур Друры ·  Сэр Стэнлі Роўз ·  Жуан Авеланж ·  Ёзэф Блатэр ·  Джані Інфанціна |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1163309737 · VIAF: 4664153289912532770005 |
**Машук** — ізаляваная гара на Паўночным Каўказе, у раёне Каўказскіх Мінеральных Вод (Стаўрапольскі край, Расія). Вышыня 993 м. Машук з’яўляецца лакалітам са схаваным пад асадкавымі пародамі (вапнякамі і мергелямі верхняга мелу і палеагену) крышталічным ядром; выхады вуглякісла-серавадародных вод. Вяршыня згладжана-купалападобная. На паўднёвым схіле знаходзіцца карставая шахта «Правал» (20 метраў глыбінёй). Схілы пакрытыя шырокалістнымі лясамі (ясень, граб, дуб, бук лясны); у Перкальскім гадавальніку налічваецца каля 800 відаў і гатункаў драўняных і хмызняковых раслін. Ля падножжа Машука — месца дуэлі М. Ю. Лермантава (абеліск з гарэльефам паэта). Ля падножжа і на схілах Машука — курорт і горад Пяцігорск.
**Зямля Саннікава** — востраў-прывід у Паўночным Ледавітым акіяне, які нібыта бачылі некаторыя даследчыкі на поўнач ад Новасібірскіх астравоў.

Сведчанні і пошукі
------------------

Упершыню пра яго паведаміў у 1811 годзе здабываючы пясца на паўночных берагах Новасібірскіх астравоў прамысловец Якаў Саннікаў, дасведчаны палярны вандроўца, раней які адкрыў астравы Стаўбавы і Фадзееўскі. Ён выказаў меркаванне аб існаванні «шырокай зямлі» на поўнач ад вострава Кацельны. Па словах паляўнічага, над морам падымаліся «высокія каменныя горы».

У 1937 годзе савецкі ледакол «Садко» падчас свайго дрэйфу прайшоў каля мяркуемага вострава і з поўдня, і з усходу, і з поўначы, — але нічога, акрамя акіянскіх ільдоў, не знайшоў. Па просьбе акадэміка В. А. Обручава, у той жа раён былі пасланыя самалёты арктычнай авіяцыі. Аднак, нягледзячы на ўсе намаганні, і гэтыя пошукі далі адмоўны вынік: было ўстаноўлена, што Зямлі Саннікава не існуе.

Літаратура
----------

* Саннікава зямля // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 157. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сена.

**Сена** (фр.: Senne, нідэрл.: Zenne) — рака ў Бельгіі. Працягласць 103 км. Упадае ў раку Дэйле недалёка ад Мехелена.

На Сене стаіць бельгійская сталіца Брусель. У межах горада, аднак, рака практычна не бачна: у другой палове XIX стагоддзя яна была, ў асноўным, перакрыта бельгійскімі інжынерамі на чале з Анры Мо.

Доўгі час Сена была вядома як адна з найбольш забруджаных рэк Бельгіі, паколькі сцёкавыя воды Бруселя і наваколляў зліваліся ў яе без праходжання ачысткі. Ачышчальныя збудаванні на Сене былі ўведзены ў эксплуатацыю толькі ў сакавіку 2007 года.

Рака ў культуры
---------------

Мост праз Сену паблізу Мехелена
Нягледзячы на тое, што рака на тэрыторыі горада на працягу больш за стагоддзе застаецца нябачнай, яна зрабіла культурны ўплыў на жыццё горада. Брусельцы маюць мянушку — *зінеке* (нідэрл.: Zinneke), якая паходзіць ад бадзяжных сабакаў, якія ў вялікай колькасці жылі на недобраўпарадкаваных берагах ракі. Жыхары называлі раку — *Zenne* ці памяншальна — *Zenneke* (*Zinneke*).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Сена (Бельгія)**
* Басейн Сены Архівавана 6 лютага 2010. (фр.)
**Ісігакі** (яп.: 石垣島) — востраў на поўдні архіпелага Рукю ў Японіі. Плошча — 222,63 км². Насельніцтва (2008 г.) — 46 489 чал.

Геаграфія
---------

Востраў Ісігакі месціцца на поўдні Усходне-Кітайскага мора ў 425 км на паўднёвы захад ад горада Наха, адміністрацыйнага цэнтра прэфектуры Акінава, у 1923 км на паўднёвы захад ад Токіа, сталіцы Японіі, усяго ў 222 км на ўсход ад вострава Тайвань. Даўжыня з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад — 35,45 км. 

Востраў сфарміраваўся ў працэсе субдукцыі тэктанічных пліт, які суправаджаўся вулканічнымі вывяржэннямі і падняццем парод арганічнага паходжання. У выніку ўтварылася гарыстая паверхня з лаў і вапнякоў. Найвышэйшы пункт — 526 м. Геалогія Ісігакі мае шмат падабенстваў як з іншымі Японскімі астравамі, так і востравам Тайвань.

Клімат трапічны вільготны. У студзені сярэдняя тэмпература трымаецца каля 18,3°C. У ліпені дасягае 29,3°C. У сярэдзіне мая пачынаецца вільготны сезон. Ён цягнецца ад 2 да 4 тыдняў. Перыяд з ліпеня да лістапада лічыцца сезонам тайфунаў.

Прырода
-------

Каля 20% паверхні вострава Ісігака пакрыты лясамі і хмызнякамі, 15% — лугамі, 20% заняты пад сельскагаспадарчую вытворчасць. Дубовыя лясы Ісігакі падзяляюцца на вільготныя на ўзроўні ад 200 м над паверхняй акіяна і сухія — на ўзбярэжжы і ў нізінах. Распаўсюджаныя прадстаўнікі флоры — дуб, элеакарпус, фікус, карычнае дрэва, камелія, некалькі відаў пальм, хвоі і інш. Жывёльны свет сушы прадстаўлены рознымі відамі птушак, казурак, бруханогіх малюскаў, змеямі, яшчаркамі, жабамі. У лясах сустракаюцца здзічэлыя свінні, пацукі, кажаны.

Гісторыя
--------

Востраў Ісігакі населены рукюйцамі, якія размаўляюць на мове яеяма. Відавочна, продкамі сучасных астравіцян былі аўстранезійцы — выхадцы з Тайваня і дзёмонцы — карэнныя насельнікі Японскіх астравоў. У XVI - XIX стст. Ісігакі ўваходзіў у склад дзяржавы Рукю. У 1771 г. моцна пацярпеў ад цунамі. У 1879 г. далучаны да Японіі. У міжваенны час з'яўляўся важным цэнтрам вытворчасці цукру і рысу. Мясцовыя жыхары прымалі актыўны ўдзел у II Сусветнай вайне. У 1945 г. акупаваны арміяй ЗША. Амерыканскія ваенныя ўлады канчаткова перадалі кантроль Японіі над востравам толькі ў 1972 г. У нашы дні вядомы дзякуючы развіццю турызма.

Спасылкі
--------

* Ishigaki Island, Japan
* Okinawa Travel Guide: Ishigaki Island (Ishigakijima)
* Ishigaki, a Japanese Natural Wonderland
* Geology of Ishigaki-shima
Ісіда
**Ісіда (​​Ізіда)** (егіп. js.t, стар.-грэч.: Ἶσις, лац.: Isis) — адна з найвялікшых багінь старажытнасці, якая стала ўзорам для разумення егіпецкага ідэалу жаноцкасці і мацярынства. Яна шанавалася як сястра і жонка Асірыса, маці Гора, а, адпаведна, і фараонаў, якія спрадвечна лічыліся зямным увасабленнем сокалагаловага бога.

Цэнтры шанавання
----------------

Знакамітае свяцілішча Ісіды, якое існавала аж да знікнення старажытнаегіпецкай цывілізацыі, знаходзіцца на востраве Філе, непадалёк ад Асуана. Тут багіню, якая шанавалася ў шматлікіх іншых храмах Нубіі, ушаноўвалі аж да VI стагоддзя н.э. у той час, калі ўвесь астатні Егіпет ужо быў хрысціянізаваны. Свяцілішча Ісіды і Асірыса на Філе заставалася па-за зонай дзеяння эдыкта імператара Феадосія I аб забароне язычніцкіх культаў 391 года ў сілу пагаднення, дасягнутага яшчэ Дыяклетыянам з кіраўнікамі Набатыі, якія наведвалі храм у Філе як аракул. Нарэшце, візантыйскі імператар Юстыніян I адправіў военачальніка Нарсеса разбурыць культавыя збудаванні на востраве і даставіць іх рэліквіі ў Канстанцінопаль.

Іншыя цэнтры шанавання багіні размяшчаліся па ўсім Егіпце; найбольш вядомыя з іх — гэта Коптас, дзе Ісіда лічылася жонкай бога Міна, уладары ўсходняй пустыні; Дэндэра, дзе багіня неба Нут нарадзіла Ісіду, і, вядома ж, Абідас, у свяшчэнную трыяду якога багіня ўваходзіла разам з Асірысам і Горам.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ісіда

| ⛭Рэлігія Старажытнага Егіпта |
| --- |
| Міфалогія | 
* Паганства
* Пантэізм
* Політэізм
* Эманацыя
* Душа
* Дуат
* Нумералогія

 |  |
|  Багі | 
* Амат
* Амон
* Аманет
* Анубіс
* Анукет
* Апоп
* Апіс
* Атон
* Атум
* Бастэт
* Бата
* Бену
* Бэс
* Чатыры сыны Гора
* Геб
* Хапі
* Хатхор
* Хека
* Хекат
* Хор
* Ісіда
* Хепры
* Хнум
* Хонсу
* Кук
* Маахес
* Маат
* Мафдэт
* Менхіт
* Мерытсегер
* Месхенет
* Манту
* Мін
* Мневіс
* Мут
* Нейт
* Нехбет
* Нефертум
* Нефтыда
* Нун
* Нут
* Асірыс
* Пахет
* Птах
* Кебуй
* Ра
* Рэшэп
* Саціс
* Сехмет
* Сакар
* Себек
* Селкет
* Сапду
* Сет
* Сешат
* Шу
* Таўрт
* Тэфнут
* Татэнет
* Тот
* Уаджыт
* Вадж-вер
* Упуаўт
* Васрэт

 |
| Тэксты | 
* *Амдуат*
* *Кнігі дыхання*
* *Кніга пячор*
* *Кніга мёртвых*
* *Кніга Зямлі*
* *Кніга варот*
* *Кніга замагільнага свету*
* *Тэксты пірамід*

 |
| Вераванні | 
* Ахвярапрынашэнне
* Пахавальныя абрады
* Атэнізм
* Пракляцце фараонаў

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Ісідар.
**Ісі́дар Міле́цкі** (стар.-грэч.: Ισίδωρος ο Μιλήσιος, VI ст. н.э.) — візантыйскі матэматык і архітэктар.

Разам з Анфіміем Тральскім пабудаваў сабор Святой Сафіі ў Канстанцінопалі ў 532—537 гадах.

Ісідар вынайшаў інструмент для бесперапыннага чарчэння парабалы, пры дапамозе якога рашыў задачу пра падваенне куба. Гэты інструмент, паводле словаў Еўтокія, быў падобным на грэчаскую літару «λ».

Са школы Ісідара выйшла так званая «XV кніга „Пачаткаў"», з прычыны таго, што яе складальнік заве Ісідара сваім настаўнікам.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Мишель Шаль. *Исторический обзор происхождения и развития геометрических методов*. Гл. 1, § 45. М. 1883.