|  |
| --- |
| Частка серыі артыкулаў на тэму |
| Скандынавія |
|  |
| Краіны
* Данія
* *Ісландыя*
* Нарвегія
* *Фінляндыя*
* Швецыя

---

 |
| Гісторыя**Гісторыя паводле краіны**
* Грэнландыя
* Данія
* Ісландыя
* Нарвегія
* Фінляндыя
* Швецыя

---

**Храналагічная гісторыя**
* Дагістарычны перыяд
* Эпоха вікінгаў
* Кальмарская унія
* Данія-Нарвегія
* Шведска-нарвежская унія
* Паўночны савет

---

 |
| Геаграфія**Геаграфія паводле краіны**
* Данія
* Ісландыя
* Нарвегія
* Фінляндыя
* Швецыя

---

* Скандынаўскія горы
* Скандынаўскі паўвостраў
* Балтыйскае мора
* Паўночнае мора

---

 |
| Эканоміка**Эканоміка паводле краіны**
* Данія
* Ісландыя
* Нарвегія
* Фінляндыя
* Швецыя

---

 |
| Іншае
* Скандынаўскія мовы
* Скандынавізм
* Краіны Паўночнай Еўропы
* Скандынаўскі манетны саюз
* Scandinavian Airlines
 |

**Скандынаўскі паўвостраў** — паўвостраў, размешчаны ў паўночна-заходняй частцы Еўропы, амываецца Балтыйскім, Паўночным, Нарвежскім і Баранцавым морамі. Прасціраецца з поўначы на поўдзень на 1900 км. Шырыня паўвострава дасягае 800 км, плошча складае каля 800 тыс. км² (самы вялікі паўвостраў Еўропы). На паўвостраве размяшчаюцца Нарвегія, Швецыя і паўночна-заходняя частка Фінляндыі.

Прырода
-------

Заходнія і паўночныя берагі высокія, стромкія, фіёрдавага тыпу, усходнія і паўднёвыя — нізкія, пераважна скалістыя, шхернага тыпу, на асобных участках плоскія, пясчаныя; моцна парэзаныя. Уздоўж узбярэжжаў — шматлікія астравы і скалы.

Заходнюю і цэнтральную часткі паўвострава займаюць Скандынаўскія горы (г. Гальхёпіген, 2469 м), усходнія схілы якіх пераходзяць у плато Норланд вышынёю 400—700 м. Уздоўж Балтыйскага мора размешчана Сярэдняшведская нізіна з вялікімі азёрамі, марэннымі і озавымі падняццямі; на поўдні — купалападобнае ўзвышша Смоланд (выш. да 377 м), прыморскія нізіны.

У геалагічных адносінах Скандынаўскі паўвостраў належыць да Балтыйскага шчыта і зоны каледонскай складкавасці. У плейстацэне гэты рэгіён быў цэнтрам зледзянення Еўропы. Захаваліся шматлікія марэнныя грады, друмліны, озы і іншыя формы ледавіковага рэльефу, у высакагор'ях — ледавікі. Карысныя выкапні: жалезныя, малібдэнавыя, тытанавыя, медныя, уранавыя, марганцавыя руды, поліметалы.

Клімат Скандынавіі пераважна ўмераны, на поўначы — субарктычны; на яго ўздзейнічае Паўночна-Атлантычнае цёплае цячэнне. На захадзе клімат умераны марскі з мяккай зімой (сярэдняя тэмпература студзеня ад -4°С да 2°С на поўдні) і халаднаватым летам (ад 10°С на поўначы да 14°С на поўдні), вялікай вільготнасцю (1000—3000 мм за год). На ўсходзе клімат пераходны да кантынентальнага. Зіма марозная (-15°С на поўначы, -5°С на поўдні), лета ўмерана цёплае (да 17°С у ліпені на поўдні). Ападкаў ад 400 да 800 мм за год.

Рачная сетка паўвострава густая. Рэкі кароткія, з парогамі і вадаспадамі, багатыя гідраэнергетычнымі рэсурсамі; найбольш буйныя — Глома, Торніяёкі, Далельвен, Онгерманельвен, Кларэльвен. Шматлікія азёры тэктанічнага, ледавіковага і змешанага паходжання: Венерн, Ветэрн, Меларэн, Ельмарэн.

У раслінным покрыве пераважаюць хваёвыя лясы. На крайняй поўначы — зона тундраў; поўдзень паўвострава — у зоне мяшаных лясоў (пераважае бук). На заходнім узбярэжжы і схілах верасоўнікі і тарфянікі. У гарах вышынная пояснасць: хваёвыя лясы падымаюцца да 400 м на поўначы і 900 м на поўдні, ад 900 да 1100 м — пояс бярозавага крывалесся, вышэй — горная тундра. Жывёльны свет прадстаўлены тундравымі і ляснымі формамі. На ўзбярэжжах — птушыныя базары, прыбярэжныя воды багатыя рыбай.

Насельніцтва
------------

Буйныя гарады: Стакгольм, Гётэбарг (Швецыя), Осла (Нарвегія).

Літаратура
----------

* *Лаўрыновіч М. В.* Скандынаўскі паўвостраў // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 435. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Chabot G. [e-. a.], L’Europe du Nord et du Nord — Quest, t. 1, P. 1958.

Гл. таксама
-----------

* Скандынавія

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (онлайн) · Настольны |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ge125947 · VIAF: 236358348 |