recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Геаграфія раслін**, **фітагеаграфія** — раздзел батанікі і фізічнай геаграфіі, які вывучае геаграфічнае распаўсюджванне раслін. Асноўныя аб’екты геаграфіі раслін: арэалы відаў і больш буйных сістэматычных адзінак, а таксама флоры — сукупнасці відаў раслін, якія насяляюць тую ці іншую тэрыторыю. Галіной геаграфіі раслін, якая вывучае арэалы, з’яўляецца фітахаралогія. Флору вывучае фларыстычная геаграфія раслін. Залежнасць распаўсюджвання раслін ад умоў навакольнага асяроддзя — прадмет даследавання экалагічнай геаграфіі раслін. Аднак вылучэнне яе ў асобную галіну ўмоўнае, бо вывучэнне арэалаў і флоры непазбежна ўключае разгляд экалагічных пытанняў. Пры шырокай трактоўцы геаграфіі раслін да галіны кампетэнцыі экалагічнай геаграфіі раслін адносяць таксама раслінныя супольнасці і іх размеркаванне па паверхні Зямлі, якія цяпер служаць прадметам самастойнай батанічнай дысцыпліны — геабатанікі. Вылучаюць гістарычную, або генетычную геаграфію раслін, прадмет якой — гісторыя развіцця флоры зямнога шара, рассялення раслін і інш. у сувязі з агульным эвалюцыйным развіццём расліннага свету і гісторыяй Зямлі.

Літаратура
----------

* *Candolle A. de.* Geographie botanique raisonnee. — P. — Gen. 1855.
* *Engler A.* Versuch einer Entwicklungsgeschichte der Pflanzenwelt, insbesondere der Florengebiete seitder Tertiarperiode. — Bd 1—2. — Lpz. 1879—1882.
* *Cain S. A.* Foundations of plant geography. — N. Y. — L. 1944.

| Раздзелы батанікі |
| --- |
| 
* Альгалогія
* Анатомія раслін
* Брыялогія
* Геабатаніка
* Геаграфія раслін
* Дэндралогія
* Дыяспаралогія
* Карпалогія
* Ліхеналогія
* Мікагеаграфія
* Мікалогія
* Марфалогія раслін
* Палеабатаніка
* Паліналогія
* Сістэматыка раслін
* Фізіялогія раслін
* Фітапаталогія
* Фларыстыка
* Экалогія раслін
* Этнабатаніка

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны · Сучаснай Украіны · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119329609 · GND: 4045561-0 · LCCN: sh85101689 · Microsoft: 93944068 · NKC: ph114598 |
**Светлавы паток** — колькасць светлавой энергіі, якая працякае праз пэўную пляцоўку за адзінку часу. Асноўная велічыня ў фотаметрыі.

**Светлавая энергія** разумеецца ў фотаметрыі як прамяністая энергія, якую адчувае чалавечае вока, або іншы прыёмнік выпрамянення (фотапласцінка, фотаэлемент). Такім чынам, светлавы паток з’яўляе частку агульнага прамяністага патоку, утворанага выпрамяненнем усіх даўжынь хваль, якія выпускае пэўная крыніца, і характарызуе магутнасць прамяністага патоку, якая была ацэнена з дапамогаю **селектыўнага прыёмніка** выпрамянення (радыяцыі).

Гл. таксама
-----------

* Выпраменьванне
* Святло
* Бачнае святло
* Сіла святла
* Натуральныя крыніцы святла
* Штучныя крыніцы святла

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 110113834 |
Ікона трох віленскіх мучанікаў
**Ві́ленскія паку́тнікі**, або **ві́ленскія му́чанікі**, **літо́ўскія паку́тнікі** — беларускія святыя Іаан, Антоній і Яўстафій (свецкія імёны Кумец, Няжыла, Круглец), якія загінулі мучаніцкай смерцю неакрэсленым мінулым часам да 1347 года за пераход з язычніцтва ў хрысціянства.

На месцы пакарання віленскіх мучанікаў, якія былі прыдворнымі нейкага літоўскага князя, па жаданні жонкі і воляй вялікага князя Альгерда, пабудавана капліца, пазней — Свята-Троіцкая царква.

У 1347 або 1374 годзе віленскія мучанікі кананізаваны. З XVI ст. іх мошчы знаходзіліся ў Віленскім Свята-Духавым манастыры. У ліпені 1993 года часціцы мошчаў віленскіх мучанікаў закладзены ў абраз і перанесены ў Мінскі Свята-Петра-Паўлаўскі сабор.

Гісторыя віленскіх мучанікаў коратка выкладзена ў «Сказанні пра віленскіх пакутнікаў Іаана, Антонія, Яўстафія».

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — С. 169.
2. 1 2  Рэлігія і царква на Беларусі. Энцыклапедычны даведнік // Мінск, Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2001. ISBN 985-11-0220-2. — С. 68.
3. ↑  Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8. — С. 525
4. ↑  Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 439. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4). — С. 169.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сямак.

**Аляксандр Яфімавіч Сямак** (нар. 1938) — беларускі вучоны ў галіне неўралогіі. Доктар медыцынскіх навук (1986), прафесар (1995).

Біяграфія
---------

Скончыў МДМІ ў 1961 годзе. На працягу 5 гадоў служыў у войску ваенным урачом. З’яўляўся аспірантам кафедры вочнай формы навучання з 1966 па 1969 гады. Пасля заканчэння аспірантуры і абароны кандыдацкай дысертацыі (1969) працаваў старшым навуковым супрацоўнікам лабараторыі кібернетычных метадаў дыягностыкі і біякіравання Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута (1981—1989).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Галіна навуковых інтарэсаў: метады вымярэння ўнутрычарапнога ціску, вострая ўнутрачарапная гіпертэнзія, прагназаванне ўзнікнення мазгавых інсультаў і іх прафілактыка.

Зноскі
------

1. 1 2
2. 1 2  Семак, Александр Ефимович (доктор медицинских наук; род. 1938)  (руск.)
3. ↑  Семак Александр Ефимович Архівавана 25 кастрычніка 2022.  (руск.)

Літаратура
----------

* Республика Беларусь : энциклопедия. [В 7 т.]. Т. 6. — Минск, 2008.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Google Scholar · Scopus |
| Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-288082 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ёрансан.

**Антонія Ёрансан** (швед. Antonia Göransson, нар. 16 верасня 1990 г. Стакгольм) — шведская футбалістка, паўабаронца нямецкага клуба «Турбінэ» (Патсдам) і зборнай Швецыі.

Кар’ера
-------

### Клубная

У маладосці выступала за пяць клубаў, самым папулярным з якіх стаў «Мальмё». Летам 2008 года дэбютавала ў складзе «Кристианстадса» ў чэмпіянаце Швецыі. Выступала за яго на працягу двух гадоў, забіўшы ў 35 афіцыйных матчах 25 галоў. У сезоне 2010/2011 з’явілася ў нямецкім чэмпіянаце ў складзе «Гамбурга», заняўшы з ім чацвёртае месца. У 2011 годзе была выкупленая Патсдамскай «Турбінай», з якой ў 2012 годзе выйграла чэмпіянат Германіі.

### У зборнай

У зборнай гуляе з 2010 года. На чэмпіянаце свету 2011 года з Сафіяй Якабсан склала ўдарны дуэт ў атацы — абедзве забілі па два мячы. У выніку шведская зборная заваявала бронзавыя ўзнагароды на чэмпіянаце свету. У 2012 годзе Антонія ўвайшла ў склад зборнай на Алімпійскіх гульнях.

Зноскі
------

1. ↑  Antonia Göransson // Soccerdonna — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Twitter |
| Тэматычныя сайты | FBref.com · Olympedia · soccerdonna.de (ігрок) · Soccerway · svenskfotboll.se · Нямецкі футбольны саюз · Нарвежская футбольная асацыяцыя · Алімпійскі камітэт Швецыі · УЕФА |
**Насара** (ісп.: Río Nosara) — рака на паўвостраве Нікоя ў Коста-Рыцы. Бярэ пачатак ля падножжа гары Венадас у масіве Філа Маравіла на вышыні 700 м. Цячэ на паўночны захад, ля Гаянчы змяняе напрамак цячэння на паўднёва-заходні. Упадае ў Ціхі акіян. Даўжыня — 54 км.

Вадаспад Мала Ночэ
Рака з'яўляецца важным аб'ектам турызму ў правінцыі. Тут водзіцца каля 270 відаў птушак. Па рацэ прапаноўваюцца шматлікія туры на байдарках, катамаранах і катарах. Прытокі ўтвараюць шматлікія вадаспады. У вусці знаходзіцца запаведнік Астыяналь — буйнейшае ў Коста-Рыцы месца адкладання яек чарапахамі.

На рацэ стаяць гарады Гаянча і Насара. Асноўны прыток — рака Курыман.

Спасылкі
--------

* Карта Коста-Рыкі
**Івон Фюрно** (фр.: Yvonne Furneaux, нар. 11 мая 1926 ці 1928, Рубэ) — французская актрыса кіно і тэатра.

Біяграфія
---------

Дачка англічаніна і францужанкі. Сапраўднае імя Івон Элізабет Скатчэрд. У 1946 годзе Івон Фюрно прыехала ў Вялікабрытанію і вывучала лінгвістыку ў Оксфардскім універсітэце. Таксама навучалася акцёрскаму майстэрству ў Каралеўскай акадэміі драматычнага мастацтва. Творчую кар’еру пачала ў 1952 годзе, першапачаткова на малых ролях. Валодаючы эфектнай артыстычнай знешнасцю, Івон атрымлівала шматлікія прапановы як на тэатральнай сцэне, так і ў кінаіндустрыі. Яна грала пераважна тэмпераментныя характарныя ролі ў самых розных жанрах. Сярод найбольш удалых яе роляў варта назваць працы ў фільме Мікеланджэла Антаніёні «Сяброўкі» (1955), працы Федэрыка Феліні «Салодкае жыццё» (1959), псіхалагічнай драме Рамана Паланскі «Агіда» (1965), у фільме Клода Шаброля «Скандал» (1967), у стужцы Дзіна Рызі «Імем італьянскага народа» (1971). Пазней таксама здымалася ў фільмах заходнегерманскіх кінастудый.

Цяпер жыве ў Лазане.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 13 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑  Yvonne Furneaux // filmportal.de — 2005. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812'></a>
**(5335) Дамокл** (стар.-грэч.: Δαμοκλῆς) — невялікі астэроід з групы кентаўраў. Быў адкрыты 18 лютага 1991 года аўстралійскім астраном Робертам Макнотам ў абсерваторыі сайдынг-Спрынг і названы ў гонар Дамокла, персанажа старажытнагрэцкага міфа аб дамоклавым мечы (сімвале навіслай пастаяннай пагрозы, закліканага паказаць зменлівасць улады, пры знешнім бачным дабрабыце).

Т.я. астэроід характарызуецца моцна нахіленай арбітай з высокім эксцэнтрысітэтам, на падставе гэтага некаторыя навукоўцы вылучаюць іх у асаблівую групу астэроідаў — дамоклаіды, якія меркавана ўяўляюць сабой неактыўныя ядра камет.

* Арбіта астэроіда Дамокл і яго пазіцыя ў Сонечнай сістэме
* 
* 
* 

Пасля вывучэння гэтага аб'екта высветлілася, што яго арбіта моцна адрозніваецца ад арбіт усіх адчыненых раней малых цэл Сонечнай сістэмы: у пункце свайго перыгелія Дамокл перасякаў арбіту Марса, а ў Афеліі сыходзіў за арбіту Урана. Стабільнасць гэтай арбіты абгрунтоўваецца перш за ўсё яе высокім нахілам да плоскасці экліптыкі, паблізу якой знаходзяцца арбіты планет-гігантаў, што моцна зніжае сілу гравітацыйных абурэнняў на дадзеную арбіту з іх боку. Тым не менш, групе брытанскіх астраномаў, у складзе Дункана Стыла (Duncan Steel), Герхарда Хана (Gerhard Hahn), Марка Бейлі (Mark Bailey) і Дэвіда Эшэра (David J. Asher), у выніку разлікаў доўгатэрміновай дынамічнай эвалюцыі гэтага цела, удалося ўсталяваць, што існуе высокая верагоднасць пераходу дадзенага астэроіда на арбіту якая перасякае арбіту Зямлі, а гэта ўжо створыць пагрозу (хоць і малаверагодную) яго сутыкнення з нашай планетай. Збольшага менавіта таму Дамокл і атрымаў такую назву. А пазней былі выяўленыя і іншыя астэроіды з падобнымі арбітамі, якія некаторыя астраномы сталі вылучаць у асобную групу.

Спасылкі
--------


1. ↑  *Lutz D. Schmadel, International Astronomical Union.* Dictionary of Minor Planet Names. — 5-th Edition. — Berlin Heidelberg New-York: Springer-Verlag, 2003. — P. 457. — ISBN 3-540-00238-3.
2. ↑  Steel, D. "Rogue Asteroids and Doomsday Comets", page 127-8. Wiley & Sons, 1995
**Моцнае землетрасенне ў Паўночнай Італіі** магнітудай 6,0, якое адбылося 20 мая 2012 года ў 04 гадзіны 03 хвіліны раніцы па мясцовым часе, пачалося з фаршока, які адбыўся на 170 хвілін раней. Эпіцэнтр землетрасення знаходзіўся ў 36 км на паўночны ўсход ад адміністрацыйнага цэнтра вобласці Эмілія-Раманья — Балоння, а гіпацэнтр залягаў на глыбіні 5 км на тэрыторыі італьянскай камуны Фінале-Эмілія па адрасе вуліца Казоні дзі-Сопра, 11-19. Яшчэ праз 17 хвілін адбыўся першы адчувальны афтэршок гэтага землетрасення магнітудай 4,3 у 12 км на паўночны ўсход ад Бандэна на глыбіні 10 км.

Наступствы
----------

Шматлікім гістарычным будынкам былі нанесены страты, а некаторыя больш старажытныя цэрквы і будынкі цалкам былі разбураны: так, напрыклад, царкоўны звон абрынуўся ў Ферары, у Фінале-Эміліі царкоўны шпіль атрымаў пашкоджанні, у Сан-Фелічэ-Прана абрынуўся фрагмент замка, царква Фелоніка ў Мантуі была пашкоджана, Венецыянскі Палац — гістарычны будынак у Фінале-Эміліі, атрымаўшы сур’ёзныя пашкоджанні, часткова абрынуўся, аднак 11 чалавек з трох сем’яў, якія жылі ў палацы, былі выратаваны.

Ахвяры і пацярпелыя
-------------------

У выніку землетрасення загінулі 6 чалавек: двое італьянскіх рабочых керамічнага завода ў правінцыі Ферара загінулі ў выніку абвальвання даху, 1 мараканскі рабочы — на тэрыторыі палістыролавай кампаніі ў Бандэна ў выніку падзення на яго галаву апорнай бэлькі, цела 1 рабочага было знойдзена пад руінамі ліцейнага завода Tecopress S.P.A. у Сант-Агасціна ў правінцыі Ферара; яшчэ 2 ахвяры — хворая жанчына ва ўзросце 37 гадоў і 100-гадовы мужчына, якія сканалі ў выніку сардэчных прыступаў.

Выратавальная аперацыя
----------------------

2 верталёты італьянскай паліцыі здзяйснялі палёты над тэрыторыямі, закранутымі землетрасеннем, карэктуючы пошукава-выратавальныя службы ў плане патэнцыйна-магчыма разбураных ці сур’ёзна разбураных будынкаў. Гэтыя верталёты асабліва прыглядаліся да старых, закінутых дамоў, у якіх часта жывуць бедныя сем’і.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Magnitude 6.0 — NORTHERN ITALY.
2. 1 2 3 4  Very strong shallow earthquake kills at least 3 people in the Mantua, Ferrara and Modena area, Italy.
3. ↑  Magnitude 4.2 — NORTHERN ITALY.
4. ↑  M 4.3 — NORTHERN ITALY — 2012-05-20 02:20 UTC.

| ⛭← Асноўныя землетрасенні 2012 года |
| --- |
| Студзень | 
Суматра (7.2, 10 студзеня)
 |
| Люты | 
Філіпіны (6.7, 6 лютага)**†‡** · 
Тыва (6.7, 26 лютага)
 |
| Сакавік | 
Японія (6.9, 14 сакавіка) · 
Мексіка (7.4, 20 сакавіка) · 
Папуа — Новая Гвінея (6.6, 21 сакавіка) · 
Чылі (7.1, 25 сакавіка)
 |
| Красавік | 
Інданезія (8.6, 11 красавіка)
 |
| Мая | 
Італія (6.0, 20 мая)
 |
| **†** паказвае, што ахвярамі землетрасення сталі як мінімум 30 чалавек **‡** паказвае землетрасенне з самай вялікай колькасцю ахвяр У дужках азначана **магнітуда** асноўнага штуршка і яго дата. |
**Індэкс лёгкасці вядзе́ння бі́знесу** — індэкс, з дапамогай якога складаецца рэйтынг заканадаўства краін паводле спрыяльнасці мясцовым прыватным прадпрыемствам, створаны Сусветным банкам (Вашынгтон, ЗША) у 2003 годзе.

Складаецца з 10 паказчыкаў: «Улік прадпрыемства», «Дазвол на будаўніцтва», «Падключэнне да электразабеспячэння», «Улік уласнасці», «Пазычанне», «Абарона ўкладальніка», «Падаткаабкладанне», «Міжнародны гандаль», «Выкананне дагавора» і «Вырашэнне неплатаздольнасці». Грунтуецца на набліжанасці да перадавога рубяжа ў 100 балаў, за які прымаюць найлепшыя прававыя ўстоі ў галіне прадпрымальніцтва. Утвараецца на падставе ўмоў у найбуйнейшым горадзе кожнай краіны.

Гісторыя
--------

У 2002 годзе Сусветны банк (Вашынгтон, ЗША) пачаў распрацоўку 1-й справаздачы «Вядзенне бізнесу-2004», якая выйшла ў 2003 годзе і апісвала 5 паказчыкаў у 133 краінах. У 2007 годзе ў рэйтынгу з’явілася Беларусь, якая заняла 129-е месца сярод 175 краін.

20 кастрычніка 2011 года ў справаздачы «Вядзенне бізнесу-2012» 1-е месца сярод 183 краін паводле спрыяльнасьці прадпрымальніцтву заняў Сінгапур. За год урады 125 краін (68%) ажыццявілі 245 справавых пераўтварэнняў, што было на 13% больш за папярэдні год. За папярэднія 6 гадоў урады 163 краін (89%) палепшылі прававыя ўмовы прадпрымальніцтва. У 2011 годзе сярод 10 паказчыкаў рэйтынгу «Вядзенне бізнесу» замянілі ўмовы найму на «Падключэнне да электразабеспячэння», што прывяло да пераразліку справаздачы «Вядзенне бізнесу-2011». 23 кастрычніка 2012 года ў рэйтынгу «Вядзенне бізнесу-2013» Сінгапур 7-ы раз запар заняў 1-е месца сярод 185 краін. Справаздача стала 10-й па ліку і засведчыла за 10 гадоў каля 2000 пераўтварэнняў у 180 краінах. За год у 108 краінах правялі 201 пераўтварэнне для прадпрымальніцтва. З чэрвеня 2014 па чэрвень 2015 года даследаванне «Вядзенне бізнесу-2016» ахапіла 189 краін і ўлічыла 231 пераўтварэнне ў галіне прадпрымальніцтва. 26 кастрычніка 2016 года ў «Вядзенні бізнесу-2017» Новая Зеландыя упершыню заняла 1-е месца сярод 190 краін, тады як Сінгапур упершыню перамясціўся на 2-ое. 26 кастрычніка 2016 года ў справаздачу «Вядзенне бізнесу-2017» увайшло 190 краін. Пра іх сабралі звыш 52 000 даных ад прадпрымальнікаў, даследчыкаў і чыноўнікаў, якія ўключылі ў больш як 8900 складнікаў паказчыкаў.

Беларусь
--------

Гл. таксама: Міжнародныя рэйтынгі Беларусі

Спасылкі
--------

* Вядзенне бізнесу (англ.)
	+ Прававая бібліятэка, даследаванні, метадалогія (англ.)
	+ Пераўтварэнні ў Беларусі (англ.)


1. 1 2
2. 1 2 3  Святлана Міховіч (4 лістапада 2016). "Уверх па лесвіцы «Вядзення бізнесу»". БелТА. Праверана 8 снежня 2019. `{{cite news}}`: Шаблон цытавання мае пустыя невядомыя параметры: `|trans_title=`, `|separator=`, `|month=`, і `|coauthors=` (даведка) Архівавана 21 кастрычніка 2021.
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
**Яндэкс. Народная карта** — картаграфічны сэрвіс ад Яндэкс, мэта якога, у адрозненне ад Яндэкс карты — даць магчымасць карыстальнікам самім дарабіць картаграфічную інфармацыю, якая адсутнічае, ці маецца ў недакладным выглядзе, на картах розных краін. Вынікам з’яўляецца праца супольнасці, падобная да іншага картаграфічнага сэрвісу OpenStreetMap або WikiMapia, але, у адрозненне ад OSM, Яндэкс лічыць створаныя супольнасцю карты асабістай інтэлектуальнай маёмасцю.

У выніку, пасля пацвярджэння правак, унёсак удзельнікаў сэрвісу становіцца бачным у выглядзе звыклых картаў на Яндэкс карты.

Гл. таксама
-----------

* OpenStreetMap
* WikiMapia

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑  People’s Map on Yandex

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | VK · Одноклассники · Telegram · Telegram |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| ⛭Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай 1792 года |
| --- |
| 
Опса •
Стоўбцы •
Мір •
Барушкаўцы •
Зэльва •
Зяленцы •
Войшкі •
Дубенка •
Крамень •
Брэст •
Маркушаў •

---

Канстытуцыя 3 мая •
Ордэн «Virtuti Militari» •
Таргавіцкая канфедэрацыя

---

Другі падзел Рэчы Паспалітай •
 |

**Бітва пад Стоўбцамі** адбылася 10 чэрвеня 1792. Атрад літоўскага генерала Юзафа Беляка тры гадзіны ваяваў пад Стоўбцамі з авангардам расійскага корпуса генерала Барыса Меліна.

Перадумовы
----------

Генерал Юзаф Юдыцкі, корпус якога складаўся з 7700 салдат і 10 гармат, 7 чэрвеня атрымаў з праездаў інфармацыю пра набліжэнне з Койданава расійскага корпуса генерала Меліна, які складаўся з 9600 салдат і 13 гармат. Юдыцкі вырашыў адступіць да Міра, вылучыўшы атрад пад камандаваннем генерала Беляка, які павінен быў абараняць адыход літоўскіх войскаў і трымаць левы бераг Нёмана пад Стоўбцамі, затрымаць рускіх падчас пераправы. У склад атраду Беляка ўвайшоў атрад татараў і брыгада нацыянальнай кавалерыі пад кіраўніцтвам Сулістроўскага.

Бітва
-----

Раніцай 10 чэрвеня ў чаканні рускіх Беляк падвёў свой атрад да рачнога пагорку. Неўзабаве пад Стоўбцамі пачалі пераходзіць праз Нёман каля тысячы расійскіх драгунаў. Калі рускія падышлі да берага, Беляк пакінуў нацыянальную кавалерыю Сулістроўскага, а сам з татарамі атакаваў суперніка. Татары пад кіраўніцтвам Беляка рассеялі расійскіх драгунаў, якія кінуліся бегчы. Неўзабаве за ўцякаючым супернікам пагналіся літоўскія палкі. Але ў гэты час нізоўе Нёмана перасёк другі полк расійскіх драгун і раптам напаў на левае крыло літоўскага палка. Прыбыла ў дапамогу нацыянальная літоўская кавалерыя, якая неўзабаве змяшалася з адыходзячымі татарамі і з пераследуючымі іх рускімі.

Бачачы драматычную сітуацыю сваіх войскаў, Беляк сабраў вакол сябе 100 салдат і кінуўся ў адчайны напад, імкнучыся спыніць шматлікіх рускіх. З панікі літоўскія атрады па прыкладзе Беляка таксама пачалі атакаваць. Расійскія драгуны пачалі адыходзіць да ракі, дзе ўжо патанула мноства рускіх. Ад поўнага разгрому расійскую кавалерыю ўратавала прыбыццё пяхоты, якая ўсталявала на левым беразе артылерыю і пачала страляць па літоўскім войску. У сувязі з набліжэннем асноўнага войска Меліна Беляк загадаў сваім салдатам адысці ў кірунку Міра, дзе знаходзіўся корпус генерала Юдыцкага. Бой працягваўся каля трох гадзін. Пасля адыходу атрада Беляка расійскі корпус генерала Меліна скончыў пераправу праз Нёман і ўстаў пад Залужжа. На наступны дзень адбылася бітва пад Мірам.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Piotr Borawski, *Tatarzy w dawnej Rzeczypospolitej*, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1986, ISBN 83-205-3747-9, str. 227—228
Даўжыня
**Даўжыня** — гэта памер прадмета ў падоўжным кірунку (звычайна, гэты кірунак найбольшага памеру), г.зн. адлегласць паміж яго дзвюма найболей аддаленымі кропкамі, вымераная гарызантальна, у адрозненне ад вышыні, якая вымяраецца ў вертыкальным кірунку, а таксама шырыні або таўшчыні, якія вымяраюцца поперак аб'екта (пад прамым вуглом да даўжыні). У фізіцы тэрмін «даўжыня» звычайна выкарыстоўваецца як сінонім «адлегласці» і абазначаецца {\displaystyle L} або {\displaystyle l}.

Даўжыня — гэта мера адзінкавай размернасці, тады як плошча — двухмерная, аб’ём — трохмерная. У большасці сістэм вымярэнняў адзінка даўжыні — фундаментальная адзінка вымярэння, на аснове якой утвараюцца іншыя адзінкі.

Гл. таксама
-----------

* Даўжыня крывой
* Мера
* Аб’ём
* Плошча
* Глыбіня

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4224141-8 |
**Бітва пад Барушкаўцамі** - бітва вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1792 года, якая адбылася 14 чэрвеня (3 па старым стылі) чэрвеня гэтага года каля вёскі Барушкаўцы ў цяперашняй Жытомірскай вобласці. 

Расійскі генерал Міхаіл Кахоўскі

| ⛭Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай 1792 года |
| --- |
| 
Опса •
Стоўбцы •
Мір •
Барушкаўцы •
Зэльва •
Зяленцы •
Войшкі •
Дубенка •
Крамень •
Брэст •
Маркушаў •

---

Канстытуцыя 3 мая •
Ордэн «Virtuti Militari» •
Таргавіцкая канфедэрацыя

---

Другі падзел Рэчы Паспалітай •
 |

Галоўныя польска-літоўскія сілы пад камандаваннем князя Юзафа Панятоўскага адступалі ад Палоны пад прыкрыццём з поўдня дывізіяй пад камандаваннем Касцюшкі. Абоз польскай арміі, які ахоўвала дывізія генерала Вяльгорскага (6500 салдат, 12 гармат), ішоў найкароткім шляхам праз сяло Барушкаўцы, якое пралягала праз лясістую і забалочаную мясцовасць. Мясцовасць абцяжарвала магчымасці абароны для палякаў, затое давала магчымасць рускім неўзаметку наблізіцца да польскага абозу.
Пасля атрымання інфармацыі пра шлях польскіх войскаў расійскі камандуючы генерал Міхаіл Кахоўскі загадаў двум казацкім палкам пад камандаваннем Арлова і часткі кавалерыі пад камандаваннем Тармасава атакаваць палякаў. Расійскія часткі атакавалі і знішчылі тыл польскага абозу. Польская конніца вытрымала першы націск рускіх, пасля чаго адступіла. Абоз абаранялі 1000 польскіх пяхотнікаў і артылерыя. Адступленню палякаў перашкодзіў той факт, што мост праз забалочаную рачулку Дзярэвічка (недалёка ад вёскі Дзярэвічы, куды адступілі палякі) паваліўся. Да рускіх падышлі падмацаванні, і палякі сталі адыходзіць пад агнём праціўніка.

Польская дывізія панесла цяжкія страты ў жывой сіле (981 чалавек), страціла 7 гармат і абоз: зброю, боепрыпасы, правіянт і частку грашовай казны. Рускія страцілі 98 чалавек. Адзіным станоўчым для палякаў вынікам было тое, што расійскі пераслед галоўных польскіх сіл быў затрыманы. Страты кароннага войска былі б больш, калі б расійскі генерал Леванідаў здолеў зачыніць ім шлях на Палоннае.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Каховский, граф Михаил Васильевич (Большая биографическая энциклопедия)
* Piotr Derdej, *Zieleńce — Mir — Dubienka 1792*, Dom Wydawniczy Bellona, Warszawa 2000
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Старынкі.
**Стары́нкі 2** (трансліт.: *Starynki 2*, руск.: Старинки 2) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Сваткаўскага сельсавета. За 21 км на паўднёвы ўсход ад Мядзела, 16 км ад чыгуначнай станцыі Княгінін на лініі Полацк — Маладзечна.

Гісторыя
--------

Вядома з XVII стагоддзя. У 1652 годзе — сяло. З 1793 года ў Расійскай імперыі. У 1846 годзе — 18 двароў, 179 жыхароў, у складзе маёнтка Вузла Вілейскага павета, уладанне графа Тызенгаўза. У 1875 годзе ў вёсцы адкрыта школа граматы. Паводле перапісу 1897 года — 34 двары, 247 жыхароў. У 1904 годзе — вёска, 279 жыхароў і засценак 44 жыхары.

У Першую сусветную вайну акупіравана германскімі войскамі. У 1921—1939 гадах у складзе Польшчы, у складзе гміны Мядзел Пастаўскага павета Віленскага ваяводства. У 1921 годзе ў вёсцы 55 двароў і 302 жыхары, у засценку 8 двароў і 59 жыхароў.

З верасня 1939 года ў складзе БССР. З 12 кастрычніка 1940 года ў Сваткаўскім сельсавеце Мядзельскага раёна Вілейскай вобласці. З 20 верасня 1944 года ў Маладзечанскай вобласці. У 1940 годзе 59 двароў, 309 жыхароў. Арганізаваны калгас імя Варашылава. У Вялікую Айчынную вайну акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Гітлераўцы спалілі 3 дамы і знішчылі 4 вяскоўцаў, яшчэ чатыры загінулі на партызанскім фронце. У 1949 годзе аднавілі калгас. У 1960 годзе — 276 жыхароў, у 1970 годзе — 191 жыхар. У 1997 годзе — 35 гаспадарак, 54 жыхары. У 2011 годзе — 13 жыхароў.

Насельніцтва
------------

* 1921 год — 302 жыхары, 55 двароў.
* 1931 год — 335 жыхароў, 58 двароў.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (DJVU)
2. 1 2  Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej — Tom VII — Część II — Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923, s 30.
3. ↑  Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 42

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Starzynki, wieś, powiat wilejski, gmina Miadzioł // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XI: Sochaczew — Szlubowska Wola (польск.). — Warszawa, 1890. — S. 281.

| ⛭**Сваткаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Сваткі |  |
| Вёскі | Альсевічы ·  Андрэйкі ·  Бонда ·  Брусы ·  Даўжані ·  Замашша ·  Калінаўка ·  Кашонаўка ·  Ліпава ·  Лужы ·  Магдуліна ·  Мацкі ·  Наўры ·  Новікі ·  Няверы ·  Памараўшчына ·  Пількаўшчына ·  Рудзевічы ·  Русакі ·  Сівыя ·  Старынкі 1 ·  Старынкі 2 ·  Узла ·  Шкленікова ·  Яжджэнцы |
**Гадзі́нa** — адзінка вымярэння часу.

Гістарычна асноўнай адзінкай для вымярэння інтэрвалаў часу былі суткі (часта кажуць «дзень»), роўныя перыяду абарачэння Зямлі вакол сваёй восі. У выніку дзялення сутак на меншыя інтэрвалы дакладнай даўжыні ўзніклі гадзіны, хвіліны і секунды. У сутках 24 гадзіны, кожная гадзіна дзеліцца на 60 хвілін, а кожная хвіліна — на 60 секунд.

Скарачаецца малой літарай «*г*». Напрыклад: «*3 г. 5 хв.*»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4799320-0 |
**Гідралагічны заказнік «Крывое»** — заказнік рэспубліканскага значэння, створаны ў 1979 годзе для аховы Крывога возера і прылеглых прыродных комплексаў. Знаходзіцца на сутыку Ушацкага, Бешанковіцкага і Лепельскага раёнаў. Плошча (на 2021 год) 1063,72 га.

Апісанне
--------

Інфармацыйная шыльда заказнікаІнфармацыйная шыльда заказніка
озера Крывое з боку в. Горы 2озера Крывое з боку в. Горы 2
Размешчаны на паўднёвым усходзе Полацкай нізіны. Возера Крывое займае плошчу да 4,5 км². Максімальная яго глыбіня 31,5 м. Берагі адрозніваюцца высокай круцізной — 40-45 градусаў, а вышыня схілаў даходзіць да 50 м. У яго тыповая для ледніковых азёр складаная, глыбокая катлавіна, высокія залесеныя схілы, маленькая ступень зарастання макрафітамі, чыстая вада і шматлікая іхціяфауна. 17 % вадазборнай плошчы ўкрыта лесам, месцамі яна забалочана.

Ландшафты заказніка вызначаюцца асаблівай маляўнічасцю. Саснова-яловыя і бярозава-асінавыя лясы, што растуць па схілах, месцамі падыходзяць да самай вады. Возера Крывое незвычайна чыстае і празрыстае. Тут расце палушнік азёрны, занесены ў Чырвоную кнігу. Водзіцца вугор, судак, лешч і іншая рыба.

Зноскі
------

1. ↑  Гідралагічны заказнік — Крывое

Літаратура
----------

* Крывое // Ахоўныя прыродныя тэрыторыі і помнікі прыроды Беларусі / рэд.- склад. В. К. Мазоўка, Н. М. Сямашка. — Мн. 1985. — С. 77 — 78.
* Крывое возера // Блакітная кніга Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал. Н. А. Дзісько [і інш.]. — Мн. 1994. — 414 с.
* Крывое возера // Геаграфія Беларусі : энцыклапедычны даведнік / рэдкал. Л. В. Казлоўская [і інш.]. — Мн.1992. — С. 127—128.
* Крывое возера // Энцыклапедыя прыроды Беларусі : у 5 т. / рэдкал. І. П. Шамякін [і інш.]. — Мн. 1986. — Т. 3. — С. 85 — 86.
* Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Ушацкага раёна / рэдкал. Г. К. Кісялёў [і інш.]. — Мн. 2003. — 640 с.: іл.
* Урбан, І. Я. Мая Ушаччына святая, мой край зацішкаў і грамоў : краязнаўчыя матэрыялы / І. Я. Урбан. — Ушачы, 2006. — 33 с. : іл.
* Цяцерка, Л. М. Геаграфія Ушацкага раёна / Л. М. Цяцерка. — Ушачы, 2006. — 110 с. : іл.
**Піразінамід** — (піразінкарбоксамід) процітуберкулёзны прэпарат  (руск.) (бел.. Актыўны ў дачыненні да *Mycobactérium tuberculósis*.

Можа аказваць бактэрыястатычнае або бактэрыцыднае дзеянне ў залежнасці ад канцэнтрацыі. Захоўвае актыўнасць толькі пры кіслым значэнні pH (5,6 або ніжэй), падобным на такі ў ачагах ранніх актыўных туберкулёзных запаленчых паражэнняў. У ходзе лячэння магчыма развіццё рэзістэнтнасці  (руск.) (бел. верагоднасць якой зніжае спалучэнне з іншымі процітуберкулёзнымі сродкамі. Асабліва эфектыўны пры упершыню выяўленым дэструктыўным туберкулёзе, казеозным лімфадэніце  (руск.) (бел. туберкуломе і казеозна-пнеўманічных працэсах. Памяншае вывядзенне мачавой кіслаты і ўратаў  (руск.) (бел. можа выклікаць гіперглікемію  (руск.) (бел..

Зноскі
------

1. ↑  Пиразинамид. Справочник лекарств РЛС: инструкция, применение и описание вещества Пиразинамид  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780459521 |
**Маянья** (саманазва: *Mayagna*), таксама **суму** (міскіта: *Sumu, Sumo*) — народ у Цэнтральнай Амерыцы, карэннае насельніцтва Маскітавага берага. Жывуць у Нікарагуа і Гандурасе. Агульная колькасць (2019 г.) — 20 000 чалавек. 

Маянья размаўляюць на некалькіх місулуанскіх мовах, да якіх таксама адносяць міскіта. Лічыцца, што носьбіты гэтых моў здаўна насялялі землі на тэрыторыі сучасных дзяржаў Сальвадор, Гандурас і Нікарагуа. У перыяд сярэднявечча сюды мігрыравалі індзейцы з тэрыторыі Мексікі. Яны захапілі найбольш урадлівыя горныя раёны. Продкі маянья былі вымушаны сяліцца ўздоўж рэк Маскітавага берага. У XVII — XIX стст. іх разрозненыя абшчыны апынуліся ў атачэнні паселішчаў міскіта, адносіны з якімі былі надзвычай складанымі. Асіміляцыі з боку міскіта садзейнічала прыняцце хрысціянства ў XIX ст. паколькі пратэстанцкія місіянеры прапаведавалі на мове міскіта.

Да пачатку XX ст. на тэрыторыі ўсходу Нікарагуа і паўднёвага ўсходу Гандураса захавалася некалькі абшчын, што жылі ізалявана адна ад іншай. Іх прадстаўнікі размаўлялі на некалькіх адрозных дыялектах. Падчас грамадзянскіх войн у Нікарагуа розныя бакі імкнуліся прыцягнуць маянья ў свае ваенныя фарміраванні. Значнымі праблемамі сталі згуба традыцыйных зямель і забруджванне навакольнага асяроддзя. Пасля Сандзінісцай рэвалюцыі ў Нікарагуа былі зроблены захады для паляпшэння становішча маянья. Яны атрымалі магчымасць карыстацца медыцынскай дапамогай. Быў створаны пісьмовы варыянт мовы маянья, яна выкладалася ў школах. Але ў далейшым з-за ўдзелу мужчын-маянья ў ваенных дзеяннях на баку контрас адносіны з нікарагуанскімі ўладамі сапсаваліся. Многія маянья былі вымушаны ператварыцца ў бежанцаў і ратавацца ў суседнім Гандурасе. 

У нашы дні абшчыны маянья ў Нікарагуа і Гандурасе фармальна карыстаюцца аўтаноміяй, аднак захоўваюцца праблема згубы зямель і нізкага сацыяльнага ўзроўню жыцця.

Зноскі
------

1. ↑  Sumu

Спасылкі
--------

* Sumu and Miskito
* The Sumu Indians of Nicaragua’s Atlantic Coast—Defining Our Own Reality Архівавана 28 ліпеня 2020.
* THE TAWAHKA SUMU: A DELICATE BALANCE IN MOSQUITIA
**Фагавая тэрапія** (англ.: phage therapy) — кірунак у супрацьбактэрыяльнай тэрапіі, дзе асноўным агентам з'яўляюцца вірусы бактэрый (бактэрыяфагі), якія спецыфічна забіваюць толькі патагенныя бактэрыі, не кранаючы непатагенную флору і эўкарыятычныя клеткі. Апошнім часам усё больш разглядаецца як адна з альтэрнатыў традыцыйным антыбіётыкам, асабліва ў сувязі з распаўсюджваннем устойлівых прышчэпаў небяспечных мікраарганізмаў, напрыклад MRSA (стафілакок, устойлівы да метыцыліну).

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Universalis |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779256223, 2910139992 |
**Ча́пскія**, **Гутэн-Чапскія** — шляхецкі род герба «Ляліва» ў ВКЛ і Расійскай імперыі.

Лічылі сябе выхадцамі з Прусіі. Першы дакументальна вядомы прадстаўнік роду — Марцін, якому Жыгімонт I Стары ў 1526 давердзіў права на ўладанне маёнткам Чаплі (адсюль прозвішча). Мелі родавы маёнтак Бэнкава ў Польшчы. Карысталіся графскім тытулам, які ў ХІХ ст. прызнаны ў Прусіі і Расіі. Мелі маёнткі ў Германіі, Аўстрыі, Польшчы, ва Украіне. На Беларусі ў ХІХ — пач. XX ст. Чапскім належалі Станькава, Прылукі, Негарэлае і інш. ў Мінскім павеце, Нарушчавічы, Сваятычы ў Навагрудскім, Ганцавічы, Нача-Ляхоўская ў Слуцкім павеце.

Радавод
-------

```
 Францішак Станіслаў Гутэн-Чапскі (1725—1802), апошні ваявода хелмінскі
 х Вераніка Радзівіл, д. Міхала Казіміра Радзівіла
 │ 
 ├─>Караль (1778—1836), маршалак шляхты Мінскага павета
 │  х Фабіяна Абуховіч (1794—1876), д. Міхала Абуховіча
 │  │ 
 │  └─>Эмерык (1828—1896), расійскі дзяржаўны дзеяч, калекцыянер
 │     х Эльжбета-Караліна фон Меендорф (1833—1916)
 │     │ 
 │     ├─>Караль (1860—1904), мінскі гарадскі галава (1890—1901)
 │     │  х графіня Марыя-Леанціна Пуслоўская (1870—1965)
 │     │  │ 
 │     │  └─>Эмерык Аўгуст (1897—1979), польскі гісторык, палітычны дзеяч
 │     │ 
 │     └─>Ежы (1861—1930), мінскі губернскі маршалак (1918—1920)
 │        х1 (1886) графіня Юзэфа фон Тун-Гогенштэйн (1867—1903)
 │        х2 (1925) Паліна Ахматава (1873—1955)
 │        │ 
 │        ├─>(ад 1 шлюбу) Марыя (1894—1981), польскі гісторык
 │        │ 
 │        └─>(ад 1 шлюбу) Юзаф (1896—1993), польскі ваенны дзеяч, мемуарыст
 │ 
 └─>Станіслаў (1779—1844), ваенны дзеяч
    х Соф'я Абуховіч, д. Міхала Абуховіча
    │ 
    └─>Эдвард (1819—1888)
```

Літаратура
----------

* ЭГБ, у 6 т. Т. 6, кн. II. — Мн. 2003.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Новы |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh95005401 · NKC: js2007409788 · VIAF: 84268422 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Марыяна.
**Дета Марыяна** (італ.: Detto Mariano; 27 ліпеня 1937, Мантэ-Урана — 25 сакавіка 2020, Мілан) — італьянскі кампазітар, аранжыроўшчык, паэт-песеннік, піяніст, музычны прадзюсар і выдавец.

Супрацоўнічаў са многімі папулярнымі італьянскімі артыстамі і выканаўцамі, сярод якіх Адрыяна Чэлентана, Аль Бана  (руск.) (бел. Раміна Паўэр  (руск.) (бел. I Camaleonti  (італ.) (бел. Марыа Дэль Монака, Міна  (руск.) (бел. і Лучыа Батысці  (укр.) (бел. ствараючы аранжыроўкі песень, многія з якіх увайшлі ў гісторыю італьянскай поп-музыкі. Таксама пісаў музыку для многіх папулярных песень і кінафільмаў.

Біяграфія
---------

Пачаў музычную кар’еру ў 1958 годзе. Падчас армейскай службы пазнаёміўся з Адрыяна Чэлентана, пасля чаго ўвайшоў у склад групы «*I Ribelli*  (укр.) (бел.*», як клавішнік, і студыі гуказапісу Clan Celentano  (укр.) (бел.. Пісаў тэксты песень і быў афіцыйным аранжыроўшчыкам ўсіх песень студыі «Clan Celentano» ў 1962—1967 гадах.*

Смерць
------

Памёр у Мілане ў ноч на 25 сакавіка 2020 года, ва ўзросце 82 гадоў. Быў шпіталізаваны ў рэанімацыю з-за COVID-19.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  È morto Detto Mariano
3. ↑  Roberto Stella riconfermato alla guida dell’Ordine dei Medici (італ.).  «Varese News». Праверана 26 сакавіка 2020.

Спасылкі
--------

* Дэта Марыяна на сайце «Internet Movie Database» (англ.)
* Дэта Марыяна на сайце Discogs

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMusic · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · Rate Your Music |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX862171 · BNF: 141713999 · CiNii: DA16734240 · CONOR: 192808035 · GND: 1242569561 · ICCU: UBOV544766 · ISNI: 0000 0000 5947 5634 · LCCN: n94118845 · NLP: a0000003164467 · NSK: 000324586 · SUDOC: 223873748 · VIAF: 18920075 |

 |
**Храм у Гарні** (арм.: Գառնու տաճար) — паганскі храм у Арменіі, пабудаваны ў I ст. н.э. армянскім царом Тырыдатам I. Знаходзіцца ў вёсцы Гарні за 28 км ад Ерэвана. Адзіны храм грэка-рымскага калоннага тыпу на постсавецкай прасторы, належыць да іанічнага ордэра. Найбольш вядомая пабудова і, увогуле, сімвал дахрысціянскай Арменіі. 

Від з прыступак Гарні
Лічыцца, што цар Тырыдат І прысвяціў храм богу сонца Міхру з армянскага пантэона. Пасля прыняцця Арменіяй хрысціянства ў пачатку IV ст. н.э. Гарні стаў летняй рэзідэнцыяй прынцэсы Хасравідут, роднай сястры Тырыдата ІІІ. Калі ж пачалася кампанія па знішчэнні паганскіх храмаў, Гарні дзівосным чынам захаваўся (паводле некаторых даследчыкаў таму, што ён служыў грабніцаю, а не храмам). Быў дарэшты разбураны падчас землетрасення 1679 года. У ХІХ стагоддзя руіны Гарні сталі цікавіць вучоных, у пачатку ХХ стагоддзя тут была праведзена серыя раскопак, у тым ліку з удзелам археолагаў з сусветнымі імёнамі. У 1960-х было вырашана адбудаваць храм як гістарычную славутасць, што і было здзейснена ў 1969–1975 пад кіраўніцтвам архітэктара А.А. Саіняна. І сёння Гарні, дзякуючы сваёй унікальнасці і зручнаму становішчу паблізу сталіцы, прываблівае мноства турыстаў. А яшчэ храм стаў цэнтрам армянскага неапаганства.

Зноскі
------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28563569'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4580425'></a>
2. ↑  World History Encyclopedia — 2009. Праверана 7 сакавіка 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54817642'></a>
3. ↑
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Апазіцыя (значэнні).
**Апазі́цыя** (ад лац.: oppositio — проціпастаўленне, пярэчанне) — агульная назва партый, арганізацый, грамадскіх рухаў і аб'яднанняў, дзейнасць і погляды якіх проціпастаўлены поглядам большасці або пануючай думцы. Існуе ў парламентах, партыях.

Парламенцкая апазіцыя складаецца з партый і палітычных груп, якія не маюць большасці месцаў у парламенце і не ўдзельнічаюць у фарміраванні ўрада. Па шэрагу пытанняў выступае супраць палітыкі ўрада, з крытыкай яго дзеянняў. Можа фарміраваць ценявы кабінет  (руск.) (бел. міністраў на выпадак прыходу да ўлады.

Унутрыпартыйная апазіцыя — партыйная групоўкі, якія па некаторых прынцыповых пытаннях палітыкі партыі выступаюць са сваім пунктам гледжання і праграмай дзеяння, супрацьстаяць прынятаму большасцю курсу партыі, яе кіраўніцтву. Можа разглядацца як аснова для ўтварэння новай партыі. Апазіцыя — неабходная ўмова мірнага, здаровага развіцця грамадства.

Беларусь
--------

У беларускім парламенце ўпершыню пра стварэнне апазіцыі абвешчана ў 1990 годзе на 1-й сесіі Вярходнага Савета Беларусі, дзе ў апазіцыі да палітыкі ўрада выступілі Беларускі народны фронт «Адраджэнне», Аб’яднаная дэмакратычная партыя Беларусі, Беларуская сацыял-дэмакратычная Грамада і інш. Прадстаўнікі апазіцыі прымаюць удзел у заканатворчым працэсе, прапануюць шляхі ўмацавання суверэнітэту, незалежнасці дзяржавы, паглыблення рыначных адносін, духоўнага адраджэння і кансалідацыі нацыі і інш.

Літаратура
----------

* Апазіцыя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Новы · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4043649-4 · LCCN: sh85095116 · NKC: ph124235 |
**Кублічы**  — археалагічны помнік: гарадзішча каля в. Кублічы (Ушацкі раён, Віцебская вобласць). Размешчана за 0,5 км на ўсход ад вёскі, на востраве Кубліцкага возера.

Апісанне
--------

Ва ўрочышчы Замчышча засталося гарадзішча, заснаванае ў IV ст. да н.э. — III ст. н.э. насельніцтвам днепра-дзвінскай кулыуры. Гарадзішча знойдзена ў 1928 годзе І. А. Сербавым.

У 1964—1966 гадах, 1968 годзе К. П. Шут заклаў на ім раскоп плошчай 736 м². У цэнтры пляцоўкі магутнасць культурнага пласта дасягала 0,2 — 0,3 м, каля краёў яна была каля 1 м. Знойдзены сляды наземнага жытла слупавой канструкцыі, якое размяшчалася каля краю пляцоўкі. Унутры жытла былі рэшткі адкрытых агнішчаў, абкладзеных камянямі. Абсалютная колькасць (90 %) знойдзенай керамікі была выраблена насельніцтвам днепра-дзвінскай культуры. Гэта слабапрафіляваныя гаршкі і пасудзіны слоікавай формы. Невялікая колькасць (10 %) посуду зроблена пад уплывам культуры штрыхаванай керамікі. Знойдзены і кавалкі гаршкоў, аздобленыя адбіткамі тканіны. Сярод знаходак жалезныя сярпы, нажы, сякеры, страла, матыка, шылы, рыбалоўныя кручкі, посахападобныя шпількі, разнастайныя пярсцёнкі, бронзавыя бляхі, бранзалеты, касцяныя праколкі, рукаятка нажа. Знойдзены таксама падмурак печы-домніцы, у якой выплаўлялі жалеза, шмат шлакаў, каменныя кавадлы, зерняцёркі.

Дадаткова гарадзішча Кублічы даследавалася А. Г. Калечыц у 1972 годзе і А. А. Егарэйчанкам у 1981 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  ГАРАДЗІШЧА КАЛЯ ВЁСКІ КУБЛІЧЫ

Літаратура
----------

* Гарадзішча каля вёскі Кублічы // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Ушацкага раёна / рэдкал. Г. К. Кісялёў [і інш.]. — Мн. 2003. — С. 24 — 26.
* Дучыц, Л. Аб чым расказваюць знаходкі / Л. Дучыц // Патрыёт (Ушачы). — 1990. — 28 жн.
* Шут, К. П. Городище Кубличи Ушачского района / К. П. Шут // Древности Белоруссии : доклады к конференции по археологии Белоруссии (март 1969). — М. 1969. — С. 262. — 289.

Спасылкі
--------

* Кублічы (археалагічны помнік) на сайце «Архіварта»
**Антанкара́на** (малагас. *Antankarana*, літаральна "тыя, што ў скалах"), або **антакарана** (*Antakarana*), **танкарана** (*Tankarana*) - этнічная група малагасійцаў. Насяляюць паўночную частку Мадагаскара. Агульная колькасць - 167 тыс. чал.

Паходжанне
----------

Продкамі антанкарана былі мігранты з Паўднёва-Усходняй Азіі і Ўсходняй Афрыкі. У XIV - XIX ст. моцны ўплыў таксама аказалі выхадцы з арабскіх краін, Індыі і Еўропы. Фарміраванню адзінай этнічнай групы з агульнай тоеснасцю спрыяла ізаляванасць тэрыторыі населенай антанкарана ад астатняга Мадагаскара, шырокія кантакты з вонкавым светам, а таксама супольная барацьба супраць заваёўнікаў сакалава, мерына і французаў у XVIII - пач. XX стст. што багата адлюстравана ў паданнях антанкарана. 

У XVIII ст. склалася дзяржаўнае ўтварэнне з манархічнай формай кіравання. У XIX ст. манархі антанкарана прынялі іслам, што яшчэ больш адасобіла гэтую этнічную групу ад астатніх малагасійцаў. Але ў кан. XIX ст. антанкарана былі канчаткова заваяваны французамі, пазней іх тэрыторыі ўвайшлі ў склад незалежнага Мадагаскара.

Культура
--------

Антанкарана традыцыйна займаюцца жывёлагадоўляй, важную ролю адыгрываюць лоў рыбы і кабатажнае суднаходства. Земляробства мае дадатковае значэнне і, у асноўным, забяспечвае мясцовыя патрэбы. Матэрыяльная культура блізкая да бецымісарака.

Адзінства і адасобленасць ад астатніх малагасійцаў захоўваецца дзякуючы атаесамленню з манархамі, якія ў наш час захоўваюць рытуальныя кіраўнічыя функцыі, а таксама шматлікім супольным святам. Найбольш важныя з іх - *цангацайні*, які праводзіцца раз на 5 гадоў і заснаваны на шанаванні прыродных аб'ектаў, а таксама штогадовае свята шанавання продкаў *цакафара*.

Мова
----

Размаўляюць на дыялекце малагасійскай мовы, блізкай да дыялектаў сакалава.

Рэлігія
-------

Большасць антанкарана прытрымліваецца традыцыйных вераванняў, заснаваных на кульце продкаў. Распаўсюджаны шаманізм. Каля 15% спавядаюць хрысціянства (з іх 60% - каталікі, 35% - пратэстанты) і каля 6% - іслам. Іслам моцна паўплываў на традыцыйныя рэлігійныя вераванні.

Зноскі
------

1. ↑  Antakarana

Спасылкі
--------

* Антанкарана на madacamp.com
* Andrew Walsh, The imagined community of the Antankarana: identity, history, and ritual in Northern Madagascar
* Lisa L. GEZON, WOMEN, POLITICS, AND ECONOMICS: CASE STUDIES FROM THE ANKARANA REGION
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Красоўская.

**Анастасія Алегаўна Красоўская** (нар. 2 студзеня 1999, Мінск, Беларусь) — беларуская актрыса.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Родам з Мінска, дзе і вырасла. Вучылася на юрыстку-міжнародніцу, але ў 2017 годзе паспрабавала сябе ў мадэльным бізнэсе і нават паспела папрацаваць у Кітаі. Супрацоўнічала з буйнымі міжнароднымі брэндамі, акрамя кітайскіх подыумаў, удзельнічала ў паказах ва Украіне, Карэі і Італіі.

У 2019 годзе атрымала ролю ў кліпе Цімы Беларускіх «Вітамінка». Яе кінадэбют — расійскі мастацкі фільм 2021 года пад назвай «Герда», дзе сыграла ролю правінцыйнай студэнткі сацфака, якая падпрацоўвае стрыптызёркай, каб дапамагаць хворай маці.

На кінафестывалі ў швейцарскім адзначылі прызам за найлепшую жаночую ролю. Яна расказвала, што яе праца ў «Гердзе» ўразіла вядомага аргенцінскага рэжысёра Гаспара Наэ: «Гэтая карціна закранула яго, ён напісаў пра гэта асабіста».

У 2022 годзе атрымала галоўную жаночую роль ў спартовай драме «Бультэр’ер» пра баі без правіл.

Адначасова з поўнаметражкамі спрабуе сябе ў расійскіх серыялах. Яна з’явілася ў трэцім сезоне драмы «Складаныя падлеткі» (у ролі стрыптызёркі), прыгодніцкіх серыялах «Зграя» і «Чорная вясна», а таксама ў драме «Актрысы».

Фільмаграфія
------------

* 2021 — «Герда»
* 2021 — «Складаныя падлеткі»
* 2022 — «Бультэр’ер»
* 2022 — «Чорная вясна»
* 2023 — «Слова пацана. Кроў на асфальце»
* 2023 — «Зграя»
* 2023 — «Актрысы»
* 2023 — «Унутры забойцы»
* 2023 — «Дайце шоу»

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Адну з галоўных роляў у серыяле «Слова пацана» выконвае беларуска. Вось хто гэта такая

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Telegram |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · КиноПоиск |
**Езярышчанскі бой** — аперацыя партызан 2-й і 4-й Беларускіх брыгад па разгрому фашысцкага гарнізона на станцыі Езярышча Мехаўскага раёна з мэтай зрыву перавозак па чыгунцы Невель — Віцебск. Агульнае кіраўніцтва аперацыяй ажыццяўляў начальнік аб'яднанага штабу партызанскіх войск Полацкай зоны А. Я. Марчанка.

Бой
---

3 групы (каля 100 чалавек) з атрадаў 2-й Беларускай партызанскай брыгады імя П. К. Панамарэнкі ў ноч з 6 на 7 верасня 1942 года нанеслі асноўны ўдар па станцыі. У гэты час 3 атрады 4-й Беларускай партызанскай брыгады, якія дзейнічалі з поўдня і з захаду ад станцыі Езярышча, адцягнулі на сябе агнявыя сілы праціўніка, чым забяспечылі поспех партызан 2-й Беларускай брыгады. Партызаны знішчылі чыгуначную станцыю, склады з боепрыпасамі, харчаваннем і ваеннай маёмасцю, прывялі ў непрыгоднасць чыгуначнае палатно, спалілі будынкі пошты і гасцініцы-рэстарана, забралі апаратуру дыспетчарскага ўпраўлення і радыёапаратуру, знішчылі каля 55 фашыстаў.

Літаратура
----------

* *М. У. Філімоненкаў.* Езярышчанскі бой // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 206. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.