Статуэткі з храма Мелькарта у  Гадэсе
Скульптура Мелькарта(?)
**Мелька́рт**, *Меліке́рт* (ад грэч. Μελικέρτης, элінізаванае фінікійскае מלקרְתְּ, Milk-Qart, «цар горада») — у фінікійскай рэлігіі і міфалогіі — бог-заступнік мараплаўства і горада Ціра, які атаясамляўся грэкамі з Гераклам. Шанаваўся ў Ціры і Фасасе. 

Спачатку быў богам прыроды, якая адраджаецца. Паводле сведчання  Менандра Эфескага свята Мелькарта адзначалі ў лютым-сакавіку. Пераказы называлі Мелькарта сынам Дэмара  і  Астарты , якога выгадавала казачная лань з меднымі нагамі. З самага нараджэння вёў непрымірымую барацьбу з богам смерці  Мотам. Перамог жахлівага змяя з сямю галовамі, адолеў пасланых Мотам львоў і грыфонаў (апошніх — з дапамогай свайго спадарожніка Эшмуна), перамог самага Мота, які ператвараўся ў вепрука і быка, пасля ўсё ж быў забіты Мотам, але адрадзіўся (дзякуючы Эшмун, які даў яму пачуць пах перапёлкі ), спусціўся ў царства мёртвых і вынес з яго душу паплечніка — з дапамогай багіні сонца.

Пазней Мелькарт і сам ператварыўся ў бога сонца і заступніка агню. Адпаведна зведала змены і легенда аб адраджэнні Мелькарта, які цяпер спальваў сябе ў свяшчэнным агні і набіраўся новай маладосці. У  Гадэсе, дзе нібыта існавала магіла Мелькарта  падчас свята ў яго гонар з горада выганялі ўсіх іншаземцаў і спальвалі выяву Мелькарта, які сядзеў на гіпакампе .

Гіпакамп ператварыўся ў спадарожніка Мелькарта з развіццём фінікійскага мараплаўства і ператварэннем Мелькарта на марскога бога. Тады ж з'явілася новая версія гібелі і адраджэння бога — нібыта Астарта з нованароджаным Мелькартам, якую перасладваў Мот, кінулася ў мора, але Мелькарт выплыў, ператварыўшыся ў дэльфіна. Гэта легенда была запазычана грэкамі (міф пра Мелікерта).

Мелькарт быў таксама богам горада  Цір (уласна, яго імя часта інтэрпрэтуюць як «ўладальнік Ціра», падобна да біблскай Баалат-Гебал ці сідонскага Ваал-Цыдона). Легенда аб заснаванні Ціра сцвярджала, што Мелькарт загадаў жыхарам ўзбярэжжа пабудаваць карабель (на ўзор рыбы наўціл), пераплысці на Амбразійскія скалы, што блукалі ў моры, прынесці ахвяры і, калі скалы спыняцца, пабудаваць на іх горад. Іншая легенда прыпісвала Мелькарту (дакладней яго сабаку) адкрыццё пурпуру.

Ужо як абаронца Ціра Мелькарта ўшаноўвалі і як заступніка  каланізацыі (усе фінікійскія калоніі былі заснаваныя ціранамі). Пазней з'явіліся і пераказы аб плаванні гэтага бога на захад Міжземнага мора - да Гібралтара ), які самі фінікійцы называлі «слупамі Мелькарта» (адсюль, верагодна, і пайшла яго грэчаская назва Геркулесавы слупы), хоць, магчыма, што гэта назва тычылася не столькі Гібралтара, колькі вострава Кацінуса, дзе быў размешчаны храм Мелькарта, калоны якога былі выраблены з бронзы. Ёсць легенда, як яго статуя прыплыла на плыце з Ціра ў Эрыфры .

У класічную эпоху грэкі атаясамлялі Мелькарта з Гераклам. Лічылася, што «цірыйскі Геракл» быў пахаваны ў Іспаніі. У двухмоўным надпісе з Мальты імя Мелькарт перакладзена як Геракл-архегет. Паводле Менандра Эфескага, яго храм у Ціры узвёў цар Хіром. Герадот згадвае сваё наведванне цірскага храма Мелькарта, называючы яго храмам Геракла Цірскага.

Гл. таксама
-----------

* Мелікерт

Зноскі
------

1. ↑   Герадот. Гісторыя II 44; Паўсаній. Апісанне Элады V 25, 12; Курцый Руф. Гісторыя Аляксандра Вялікага IV 2, 3
2. ↑   Іосіф Флавій. Пра старажытнасць яўрэйскага народа, I, 18
3. ↑   Еўсевій Кесарыйскі. Падрыхтоўка да Евангелля. I, 10, 27
4. ↑   Цыцэрон. Пра прыроду багоў, III, 16, 42
5. ↑   Афінах, IX, 47, 392
6. ↑   Нон. Дыянісіяка XL, 369—374
7. ↑   Пампоній Мела, III, 46
8. ↑  Арнобій. Супраць язычнікаў, I, 36
9. ↑   Паўсаній. Апісанне Элады, IX, 4, 6
10. ↑   Нон. Дыянісіяка, XL, 443—534
11. ↑   Полукс. Анамастыкон, 1, 45
12. ↑   Салюсцій. Югурцінская вайна, XVIII, 2—3
13. ↑   Паўсаній. Апісанне Элады VII 5, 5-7
14. ↑   Арнобій. Супраць язычнікаў I 36
15. ↑   Malkin I. Myth and territory in the Spartan Mediterranean. Cambridge UP. 2003. P.214
16. ↑   Іосіф Флавій. Пра старажытнасць яўрэйскага народа I 18

| ⛭Фінікія і фінікійцы |
| --- |
| Гарады | Акка ·  Ахзіў ·  Арвад  ·  Берыт ·  Бібл ·  Гадрумет ·  Карфаген ·  Ліксус ·  Магадор ·  Сарэпта ·  Сідон ·  Сіміра ·  Тыр ·  Трыпалі ·  Угарыт ·  Утыка | Фінікійскі саркафаг |
| Постаці | Фінікійскія кіраўнікі ·  Кіраўнікі Карфагена ·  Карфагеняне ·  Ахірам ·  Азімілк ·  Ганон ·  Пігмаліён ·  Санхуніятон ·  Табніт ·  Хірам I |
| Мова і пісьменнасць | Фінікійская мова ·  Пунічная мова ·  Фінікійскае пісьмо ·  Біблскае пісьмо ·  Угарыцкае пісьмо |
| Рэлігія | Астарта · Баал ·  Мелькарт ·  Малох ·  Таніт ·  Усоас ·  Ям |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 11886596X · LCCN: sh93007656 · SUDOC: 030029937 · VIAF: 62346263 |