recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Шчо́лачы** (сін.: луг) — моцныя асновы, лёгкарастваральная ў вадзе.

Шчолачамі з’яўляюцца гідраксіды шчолачных і шчолачназямельных металаў і амонію. Гэта крышталічныя рэчывы бясколерныя ці белага колеру. Гіграскапічныя, мылкія навобмацак. Растваральнасць у вадзе вялікая (дзесяткі грамаў на 100 г вады пры нармальных умовах — NaOH, KOH, RbOH, CsOH, NH4OH) або добрая (грамы на 100 г вады — інш.), параўнальна легкаплаўкія. Для водных раствораў шчолачаў характэрная высокая канцэнтрацыя гідраксід-іёнаў.

Шчолачы паглынаюць з паветра ваду і вуглякіслы газ. Чыстыя шчолачы і іх канцэнтраваныя растворы раз’ядаюць тканкі, асабліва жывёльныя, разбураюць шкло, кераміку, арганічныя матар’ялы.

Асабліва небяспечныя для скуры і вачэй гарачыя растворы шчолачаў.

Шчолачы шырока выкарыстоўваюцца ў розных галінах прамысловасці. У прыватнасці для вырабу электралітаў для акумулятараў, мыла, угнаенняў, будаўнічых матэр’ялаў, у лабараторнай практыцы.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Настольны · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | NDL: 00560340 |
**Тэктанічны вал** — выцягнутая пакатая антыклінальная складка ў асадкавых пародах платформавага чахла. Даўжыня да некалькіх соцень кіламетраў, шырыня некалькі дзясяткаў кіламетраў. Утвараюцца пераважна над разрыўнымі парушэннямі крышталічнага фундаменту ў выніку дыферэнцыраваных рухаў яго асобных блокаў і дэфармацыі больш пластычных пародаў асадкавага чахла.

Прыклады: Рэчыцкі вал і іншыя тэктанічныя валы ў Прыпяцкай упадзіне, Дона-Мядзведзіцкі вал на поўдні, Вяцкі і Окска-Цнінскі  (руск.) (бел. валы на ўсходзе Усходне-Еўрапейскай платформы.

Літаратура
----------

* Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 2. Афіны — Ведрыч / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1970. — 640 с.: іл. карты. С.564.
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Бораўна.

**Бо́раўна, Боравенскае** — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ула, за 3 км на ўсход ад горада Лепель.

Плошча паверхні возера 0,38 км². Даўжыня 1,15 км, найбольшая шырыня 0,61 км, даўжыня берагавой лініі 3,56 км. Найбольшая глыбіня 8,2 м, сярэдняя 3,9 м. Аб'ём вады ў возеры 1,47 млн. м³. Плошча вадазбору 6,5 км².  

Катлавіна Бораўна тэрмакарставага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй да 5 м, пераважна спадзістыя. Берагавая лінія звілістая. Берагі вышынёй да 0,1—0,5 м, пясчаныя. Дно возера ўздоўж берагоў выслана апясчаненымі адкладамі, астатняя частка — гліністым ілам.  

Возера эўтрофнае, слабапраточнае. У Бораўна ўпадае ручай з возера Глыбочыца і выцякае пратока ў возера Нюля. Надводная расліннасць распаўсюджваецца да адлегласці 2—3 м ад берага возера, падводная пашыраецца да глыбіні 2—5 м.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, лешч, мянтуз, лінь, плотка, краснапёрка і іншыя рыбы.

Літаратура
----------

* *Макрыцкі А. М.* Бораўна // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.1 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 1. — 575 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Витебская область. Лепельский район: карта. — Мн.: Белкартография, 2009. — Доп.тираж 3 000 экз. (руск.)
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 29. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
**Кронверкскі праспект** — магістраль у Петраградскім раёне Санкт-Пецярбурга ад Троіцкай плошчы і вуліцы Куйбышава да Мытнінскай набярэжнай, паўколам агінае Кронверк Петрапаўлаўскай крэпасці і Аляксандраўскі парк.

Рух па праспекце аднабаковы, у напрамку ад вуліцы Куйбышава да Мытнінскай набярэжнай.

Паблізу пачатку праспекта, ля яго скрыжавання з Каменнаастроўскім праспектам, знаходзіцца станцыя метро «Горкаўская». У межах пешаходнай даступнасці ад канцавога ўчастка Кронверкскага праспекта знаходзіцца станцыя метро «Спартыўная».

У абодвух напрамках па праспекце ходзяць трамваі № 6, 40.

У 2011 годзе праведзены капітальны рамонт дарожнага пакрыцця з заменай трамвайных рэек і арганізацыяй пешаходных пераходаў.
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Бораўна.

**Бо́раўна** — возера ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Астроўніца, за 22 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Бешанковічы, за 30 км на паўднёвы захад ад Віцебска, за 1,5 км на захад ад вёскі Крупеніна.

Плошча паверхні возера 0,34 км². Даўжыня 1,15 км, найбольшая шырыня 0,52 км, даўжыня берагавой лініі 3,4 км. найбольшая глыбіня дасягае 4,1 м, сярэдняя 2,9 м. Аб'ём вады ў возеры 0,98 млн. м³. Плошча вадазбору 1,9 км².  

Катлавіна Бораўна лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Вышыня схілаў катлавіны да 4—5 м у заходняй частцы, да 16 м у паўночнай і паўднёвай. На вышыні 3 м ад урэзу вады маецца тэраса. Берагавая лінія на поўначы звілістая, утварае заліў. Берагі нізкія, пясчаныя. Вакол возера пойма шырынёй 10—20 м. Прыбярэжная частка дна да глыбіні 2—2,5 м выслана апясчаненым ілам і пяском, глыбей — гліністым ілам, у заліве (ў паўночнай частцы возера) — сапрапелем.  

Возера Бораўна эўтрофнае, слабапраточнае. Зарастае.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, лешч, акунь, плотка, краснапёрка, мянтуз, карась і інш.

Каля возера знаходзіцца база адпачынку «Крупеніна».

Зноскі
------

1. ↑  Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 31, 67. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.1 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 1. — 575 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 31, 67. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
**Оўпэн-эйр** (англ.: open — *адкрыты*, *air* — паветра) — музычная падзея, канцэрт, фестываль, які праходзіць на адкрытым паветры.

Для музыкантаў звычайна пабудавана сцэна і нацягнуты тэнт, які неабходны для аховы артыстаў і гукавога абсталявання ад дрэннага надвор'я. На тэрыторыі правядзення оўпэн-эйраў могуць размяшчацца бары, прыбіральні, медпункт, кухня і іншыя збудаванні, асабліва калі гэта вялікі фестываль і ён праводзіцца далёка ад населеных пунктаў.

Wacken Open Air  — адзін з найбуйнейшых у свеце летніх фестываляў метал-музыкі, які праводзіцца штогод у невялікім горадзе Вакен на поўначы Германіі.

Зноскі
------

1. ↑  Афіцыйны сайт фестывалю Wacken Open Air  (англ.)  (ням.)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Оўпэн-эйр на Вікісховішчы |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Оўайн.
**Оўайн ап Хівел** (вал.: Owain ap Hywel, памёр у 987) — кароль Дэхейбарта і Повіса (950—987), сын Хівела Добрага і яго жонкі Элен.

Біяграфія
---------

Пасля смерці Хівела Добрага Дэхейбарт быў паасобны паміж яго сынамі — Родры, Эдвінам і Оўайнам. Пры гэтым яны не змаглі ўтрымаць у руках Гвінед, які належаў іх бацьку. У 952 годзе на Дэхейбарт напалі Іяга і Іеяў. У адказ на гэта ў 954 годзе браты Эдвін і Оўайн (Родры памёр за год да гэтай падзеі) здзейснілі паход на Гвінед і дасягнулі Конві, але былі разбіты ў бітве пры Ланрусце.

Пасля смерці Эдвіна пазней у гэтым жа годзе, Оўайн стаў кіраваць Дэхейбартам аднаасобна, але пры гэтым ён быў яшчэ і каралём Повіса. Адмовіўшыся ад заваявання Гвінеда, Оўайн накіраваў свае сілы на ўсход. Тройчы (у 960, 970 і 977 гадах) Оўайн нападаў на Маргануг, але няўдала. Пастарэўшы, Оўайн перадаў (магчыма, нефармальна) уладу свайму старэйшаму сыну Эйніяну, але падчас набегу на Гвент у 984 годзе той загінуў.

Оўайн памёр у 987 годзе, пакінуўшы трон малодшаму сыну Марэдыду, які адным-двума гадамі раней захапіў нарэшце Гвінед.

Падчас кіравання Оўайна, каля 954 года, былі складзены Аналы Камбрыі — важная крыніца па гісторыі Брытаніі V—X стагоддзяў.

Зноскі
------

1. 1 2  WALES, KINGS & PRINCES:KINGS of GWYNEDD, descendants of OWAIN ap Hywel KING of GWYNEDD

Літаратура
----------

* *John Edward Lloyd.* A history of Wales: from the earliest times to the Edwardian conquest. — Longmans, Green & Co, 1911.

Спасылкі
--------

* WALES, KINGS & PRINCES (англ.). *Foundation for Medieval Genealogy*. Архівавана з першакрыніцы 23 красавіка 2012. Праверана 29 кастрычніка 2011.


| ?Оўайн ап Хівел — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Мервін ап Гурыяд[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Родры ап Мервін |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Nest ferch Cadell[d] |  |
|  |  | Хівел ап Кадэл |  | Кадэл ап Родры |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Ангарад верх Мейрыг[d] |  | Meurig ap Dyfnwal[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  | Оўайн ап Хівел |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Bleiddig|Bledri[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Элен з Дыведа[d] |  | Ліварх ап Хівайд[d] |  | Hyfaidd[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Tangwystyl ferch Owain[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Оксфардскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · WeRelate · Rodovid · genealogics.org |
Чжан Цылін, Міс Свету — 2007
**Міс Свету** (англ.: Miss World) — міжнародны конкурс прыгажосці, які праводзіцца штогод. Адзін з самых прэстыжных конкурсаў прыгажосці ў свеце, нараўне з конкурсамі «Міс Сусвет» і «Міс Зямля».

Гісторыя конкурсу
-----------------

Конкурс «Міс Свету» з'явіўся ў Вялікабрытаніі дзякуючы Эрыку Морлі ў 1951 годзе. З 2000 года, яго жонка, Джулія Морлі, сустаршыня шоу.

Нараўне са сваім конкурсамі-канкурэнтамі «Міс Сусвет» і «Міс Зямля», гэтае шоу з'яўляецца адным з самых вядомых конкурсаў прыгажосці ў свеце. Тэлешоу фіналу конкурса з'яўляецца найбуйнейшым у свеце, аўдыторыя ўключае гледачоў больш чым у 200 краінах.

«Міс Свету» першапачаткова быў арганізаваны як фестываль-конкурс бікіні і зваўся «Міс Свету» прэсай. Першапачаткова ён быў запланаваны як разавае мерапрыемства. Пазнаўшы аб шоў «Міс Сусвет», Морлі вырашыў зрабіць шоў штогадовым.

Апазіцыя на нашэнне бікіні прывяла да іх замены больш сціплымі купальнікамі пасля першага конкурсу. У 1959 годзе Бі-бі-сі пачаў вяшчанне конкурсу. Папулярнасць шоу вырасла са з'яўленнем тэлебачання.

У 1980-х гадоў, у шоу дадалі тэсты інтэлекту і асобы. Тым не менш, конкурс разглядаецца як старамодны і даволі палітычна некарэктны ў сваёй роднай Брытаніі.

Традыцыйна «Міс Свету» жыве ў Лондане адзін год.

Пераможцы конкурсу
------------------

У 1994 годзе тытул атрымала Айшварыя Рай, а ў 2000 годзе — Прыянка Чопра. Пяць разоў за ўсю гісторыю конкурсу пераможцамі станавіліся прадстаўніцы Індыі і Венесуэлы.

|
|  |
| Год | Міс Свету | Краіна | Месца правядзення |
| 2008 | Ксенія Сухінава | Сцяг Расіі | Яганэсбург, ПАР |
| 2007 | Чжан Цылін | Сцяг Кітая | Санья, Кітай |
| 2006 | Таццяна Кучарова | Сцяг Чэхіі | Варшава, Польшча |
| 2005 | Унір Бірна Вілялмсдоцір | Сцяг Ісландыі | Санья, Кітай |
| 2004 | Марыя Юлія Мантыла | Сцяг Перу | Санья, Кітай |
| 2003 | Разана Дэвідсан | Сцяг Ірландыі | Санья, Кітай |
| 2002 | Азра Акін | Сцяг Турцыі | Лондан, Вялікабрытанія |
| 2001 | Агбані Дарэджа | Сцяг Нігерыі | Сан-Сіці, ПАР |
| 2000 | Прыянка Чопра | Сцяг Індыі | Лондан, Вялікабрытанія |
| 1999 | Юкта Мукні | Сцяг Індыі | Лондан, Вялікабрытанія |
| 1998 | Лінор Абаржыл | Сцяг Ізраіля | Мае, Сейшэльскія астравы |
|

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Міс Свету
Герб сям’і Барберыні *D’azur, a trois abeilles d’or*
**Барберыні** — магутнае і багатае італьянскае сямейства, вядомае ва Фларэнцыі з XI ст. У 1623 годзе адзін з прадстаўнікоў сямейства — Мафеа Барберыні — узышоў на Папскі Сталец пад імем Урбана VIII і заснаваў княжацкую дынастыю Барберыні — пазней адзін з родаў чорнай знаці.

З 1624 года мужчынскія прадстаўнікі роду — генуэзскія патрыцыі, з 1626 года ўсе члены роду — рымскія нобілі.

Карла (1562—1630), старэйшы брат Папы Урбана VIII, з 1623 года — генерал Рымскай Царквы, у 1627 годзе атрымаў тытул герцага дзі Мантэратонда (скасаваны ў 1646 годзе, адноўлены ў 1654 годзе).

Другі сын Карла, Тадэа (1603—1647), у 1630 годзе атрымаў тытулы прынца дзі Палестрына, герцага дзі Негрола, дзі Калальта і дзі Монтэлібрэта і маркіза дзі Карэсэ.

Антоніа (1569—1646), Франчэска (1597—1679), Антоніа (1607—1671), Карла (1630—1704), Франчэска (1662—1738) былі кардыналамі.

Апошняя прадстаўніца роду, прынцэса Карнелія Барберыні (1716—1797), выйшла замуж за Джуліа Чэзарэ Калона, прынца дзі Карбаньяна.

Уладанні і тытулы Барберыні перайшлі да сямейства Калона, адна з малодшых галін якога прыняла прозвішча Барберыні.

Палац Барберыні, бібліятэка Барберыні і плошча Барберыні ў Рыме застаюцца сведчаннямі велічы сям’і.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Фота на Вікісховішчы |

* Genealogy of the Barberini family Архівавана 15 кастрычніка 2009. 1383—1787

| ⛭«Чорная арыстакратыя» |
| --- |
| Папскі гербПапскі герб | 
* Тэафілакты
* Крэсчэнці
* Арсіні
* Калона
* Масіма
* Каэтані
* Русполі
* Матэі
* Борджыя
* Пікаламіні
* Дэла Роверэ (Лантэ)
* Кіджы
* Банкампаньі
* Альдабрандзіні
* Баргезэ
* Людавізі
* Барберыні
* Памфілі
* Распільёзі
* Адэскалькі
* Тарлонія

 |
**Боргарнес** (ісл.: Borgarnes, літаральна «Скальны паўвостраў») — горад у Ісландыі.

Геаграфія
---------

Горад Боргарнес размешчаны на заходнім узбярэжжы Ісландыі, на беразе фіёрда Боргарфіёрдур, у абшчыне Боргарбігд рэгіёну Вестурланд, прыблізна ў 30 кіламетрах на поўнач ад сталіцы краіны Рэйк’явіка. Боргарнес з’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам Вестурланда. З Рэйк’явіка горад можна дасягнуць, рухаючыся па акруговай дарозе (№ 1), пераадолеўшы мост, перакінуты праз фіёрд (2-і па велічыні ў Ісландыі, даўжынёй ў 520 метраў). Колькасць насельніцтва Боргарнеса складае 1930 чалавек (на 1 студзеня 2007 года).

Гісторыя
--------

11 чэрвеня 1994 года горад Боргарнес аб’яднаўся з 3 сельскімі абшчынамі — Нордурардалур, Стафхольстунгур і Храўн, і ўтварыў новую абшчыну Боргарбігд.

У Боргарнесе, згодна з ісландскім паданнямі, у IX або ў Х стагоддзі нарадзіўся скальд і герой Эгіль Скалагрымсан, жыццё якога апісана ў сярэднявечнай сазе «Сага аб Эгілю». У памяць аб ім у горадзе стаіць помнік работы скульптара Асмундура Свейнсана.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 16014907-1 · LCCN: n2002124598 · VIAF: 146777170 |
П'ер Агюст Рэнуар. Ню
Іржы Ружэк: *Савецкае ігрыстае*, 2010 **Ню** (фр.: nu — аголены) — мастацкі жанр у скульптуры, жывапісе, фатаграфіі і кінематографе, які паказвае прыгажосць аголенага чалавечага цела.

Жывапіс
-------

Мяркуема, што жанр ню ў выяўленчым мастацтве зарадзіўся ў эпоху Адраджэння. Першыя выявы былі абмежаваны рамкамі міфалагічных, алегарычных, гістарычных і бытавых вобразаў. Джарджонэ, Тыцыян, Карэджа і іншыя мастакі гэтай эпохі ўвасаблялі ў сваёй творчасці ідэальныя ўяўленні аб жаночай прыгажосці, пры гэтым часта дадаючы філасофска-паэтычныя адценні. Для стылю барока былі характэрныя ўжо больш пышныя формы, а таксама жыццёвая краса юнай квітнеючай прыгажосці. Творы ў гэтым стылі кажуць аб пачуццёвым, паўнакроўным успрыманні свету. Адным з самых прыкметных прадстаўнікоў ню ў стылі барока з'яўляецца Пітэр Паўль Рубенс. У XVIII стагоддзі ню з'яўляецца ўжо ў вобразах ракако. У карцінах з'яўляюцца вытанчана-грацыёзныя, какетлівыя, прасякнутыя пачуццёвасцю вобразы (Франсуа Бушэ). У пачатку XIX стагоддзя некаторыя мастакі спрабавалі вярнуць класічныя каноны прыгажосці («Крыніца», 1856 г.), але ўжо ў сярэдзіне стагоддзя шэраг жывапісцаў выкарыстоўвалі ню для стварэння саладжавыя, эклектычны твораў. Неўзабаве, дзякуючы творчасці Эдуарда Манэ, жанр губляе міфічныя асацыяцыі, набываючы сучасны характар ​​(«Алімпія», 1863 г.). Але ў XX стагоддзі ў жывапісе жанр ню паступова пачаў вычэрпваць сябе, бо жывапісцы актыўна заняліся пошукамі новых мастацкіх сродкаў выяўлення.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 2 : М-Я. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0153-2, С.136

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — С. 400. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Новы · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11949750b · LCCN: sh85093169 · NKC: ph180936, ph126912 |
Сучасны стэрэаскоп
**Стэрэаско́п** — аптычны бінакулярны прыбор для прагляду «аб’ёмных» фатаграфій.

Прынцып працы прыбора заснаваны на тым, што калі сфатаграфаваць якую-небудзь сцэну з дзвюх пунктаў, размешчаных на некаторай адлегласці адзін ад аднаго (прыкладная адлегласць паміж вачамі чалавека), а затым размясціць атрыманую пару здымкаў (так званая стэрэапара) так, каб адно вока бачыла толькі адзін здымак, а іншае вока — другі, то чалавек убачыць «аб’ёмны» малюнак.

У склад стэрэаскопа можа ўваходзіць паралаксаметр.

Гл. таксама
-----------

* Стэрэатруба

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Стэрэско́п // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 235. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Стэрэаскоп на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 182616374, 2909273403 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кета (значэнні).

**Ке́та** (*Oncorhynchus keta*) — прахадная чырвоная рыба, найбольш масавы і шырока распаўсюджаны від з роду ціхаакіянскіх ласосяў. Аб’ект промыслу.

Апісанне
--------

Даўжыня цела — да 1 м, маса — да 14 кг. Адрозніваюцца дзве сезонныя формы: летняя і асенняя (больш буйная).

Шчэлепных тычынак 19—25, шчэлепных прамянёў 12-15. Ад іншых відаў ціхаакіянскіх ласосяў адрозніваецца вялікай колькасцю піларычных прыдаткаў (да 185).

Пашырэнне
---------

Пашырана ў паўночнай частцы Ціхага акіяна: каля азіяцкіх берагоў ад Чукоткі да Карэі і в-ва Хонсю, каля амерыканскіх — ад Аляскі да Каліфорніі. У невялікай колькасці дасягае рэк басейна Паўночнага Ледавітага акіяна, ад р. Лена да р. Макензі.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Кета ідзе на нераст па горнай рацэ, Брытанская Калумбія, Канада.
Дарослыя жывуць у моры, нерастуюць у рэках: летняя форма — у ліпені—жніўні, асенняя — у кастрычніку—снежні. Звычайна ва ўзросце 4-6 год ідзе на нераст у рэкі. У час нерасту набывае «шлюбнае» убранне, змяняецца афарбоўка цела, на спіне з’яўляецца горб, сківіцы згінаюцца, зубы моцна павялічваюцца; асабліва ярка гэтыя прыкметы праяўляюцца ў самцоў. Пасля нерасту гіне.

Маляўкі кормяцца беспазваночнымі, дарослыя ў моры — рыбай.

Плоднасць каля 3—4 тыс. ікрынак. Ікра аранжавая, да 9 мм у дыяметры.

Промысел
--------

Кета на блюдзе, Хакайда.
Каштоўны аб’ект промыслу і развядзення.

Літаратура
----------

* Кета // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 241. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85025487 |
**Стэрлітамакскі медыцынскі каледж** (башк.: Стәрлетамаҡ медицина колледжы) — сярэдняя медыцынская ўстанова ў Стэрлітамаку. Мае філіял у Кумяртаў, заснаваны ў 1990 годзе.

Гісторыя
--------

Заснаваны ў 1935 як акушэрская школа, з 1939 фельчарска-акушэрская школа, з 1947 медыцынскі тэхнікум, з 1954 — вучылішча, з 2003 каледж. Падрыхтавана больш за 17 тысяч спецыялістаў (на 2015), сярод іх З. Г. Габідулін  (руск.) (бел. П. А. Гарошак, Х. С. Фахрэтдзінава.

Апісанне
--------

Навучанне вядзецца на дзённым аддзяленні па спецыяльнасцях: акушэрская справа, лабараторная дыягностыка, лячэбная справа, сястрынская справа, стаматалогія артапедычная, фармацыя.

У каледжы працуюць 2 музея (гісторыі каледжа і гісторыі медыцынскага халата), маецца інтэрнат. Будынак лабараторнага корпуса каледжа (вул. Садовая, 35; пабуд. у 1895 годзе) з’яўляецца помнікам архітэктуры. У інтэрнаце ўсталяваная мемарыяльная дошка вучняў, якія загінулі ў Вялікай Айчыннай вайне (1985).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  СТЕРЛИТАМАКСКИЙ МЕДИЦИНСКИЙ КОЛЛЕДЖ Архівавана 24 снежня 2019.  (руск.)

Спасылкі
--------

* СТЕРЛИТАМАКСКИЙ МЕДИЦИНСКИЙ КОЛЛЕДЖ Архівавана 24 снежня 2019.  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце |
**Нючэпінгскі замак** шведск.: Nyköpings slott, таксама **Нючэпінгсхус** (шведск.: Nyköpingshus) — фрагментарна захаваны замак у шведскім горадзе Нючэпінг.

Гісторыя
--------

У XII стагоддзі ў Нючэпінгу ўзводзіцца крэпасць тыпу кастэль, перабудаваная ў XIII стагоддзі ў замак. У далейшым гэты замак дадаткова ўмацоўваецца, што робіць яго адной з найбольш магутных крэпасцей Швецыі. Напачатку XIV стагоддзя, падчас барацьбы за ўладу ў краіне братоў Біргера, Эрыка і Вальдэмара, у Нючэпінгскі замак быў спачатку пасаджаны кароль Біргер, а затым праз некалькі гадоў і яго браты Эрык і Вальдэмар, якія ў няволі былі замораны голадам. У выніку выкліканага смерцю Эрыка і Вальдэмара паўстання ў 1318 годзе замак быў разбураны.

Прыблізна праз 50 гадоў Нючэпінгская крэпасць аднаўляецца, і ў наступныя стагоддзі неаднаразова перабудоўваецца. У 1574 годзе яна становіцца рэзідэнцыяй герцага Карла — будучага караля Швецыі Карла IX, які на яе аснове ўзводзіць новы палац у стылі эпохі Адраджэння.

У 1665 годзе Нючэпінгскі замак моцна пацярпеў ад пажару, які знішчыў значную частку горада. Аднаўленчыя працы тады не праводзіліся, аднак у XVIII стагоддзі ўнутры крапасных валаў была пабудавана рэзідэнцыя губернатара (штатгальтара) правінцыі. Пазней крэпасць ізноў выкарыстоўвалася як турма. У XX стагоддзі частка будынкаў крэпасці былі адноўлены, цяпер тут размяшчаецца музей (*Sörmlands museum*) і рэстаран.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Нючэпінгскі замак**
* Informationen des Sörmlands museum zu Nyköpingshus Архівавана 20 мая 2010.
**Дзя́тлавіцкае** — возера ў Драгічынскім раёне Брэсцкай вобласці, за 18 км на паўднёвы захад ад горада Драгічын, за 2,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Галоўчыцы, за 0,8 км на захад ад вёскі Дзятлавічы, на ўскраіне балотнага масіву. Адносіцца да басейна ракі Мухавец.

Плошча паверхні 0,07 км², даўжыня 0,72 км, шырыня 0,6 км. Возера неглыбокае: найбольшая глыбіня 0,4 м, сярэдняя 0,16 м. Даўжыня берагавой лініі 2,1 км. Аб’ём вады 0,01 млн м³. Берагі нізкія, тарфяністыя, часткова пад хмызняком. На поўначы злучаны пратокай з меліярацыйным каналам.

Спасылкі
--------

* Ліст карты N-35-134 Архівавана 2 мая 2013.
* Агульная характарыстыка азёр Брэсцкай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  (руск.)
* Морфаметрычныя параметры азёр Брэсцкай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  (руск.)
**Докшыцкая сядзіба** — былая сядзіба ў горадзе Докшыцах Віцебскай вобласці.

Апісанне
--------

Была пабудавана ў 1560 годзе.

Сядзіба ў Докшыцах найбольш старажытная ў Докшыцкім раёне. Апошняй вядомай літаратурнай крыніцай аб сядзібе з’яўляецца інвентар за 1854 год.

Архітэктура
-----------

Яна мела выгляд невялікага драўлянага аднапавярховага палаца з чатырохсхільным дахам. Яго парадны фасад упрыгожваў чатырохкалонны порцік з незвычайным па форме паўкруглым франтонам, а вуглы — пілястры. З правага боку параднага партэра з традыцыйным кругам стаяла таксама невялікая двухпавярховая афіцына, за якой месціліся іншыя службовыя і гаспадарчыя пабудовы. Тут быў двор з чэляддзю нявольнай, існавала праваслаўная царква.

Літаратура
----------

* Сядзіба ў Докшыцах // Памяць: Докшыцкі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; уклад. А. В. Скараход; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2004. — С. 674.
* Лёс маёнтка Докшыцы Архівавана 29 кастрычніка 2020.
**Чога-Занбіль** (перс.: چغازنبيل) — археалагічны помнік у іранскай правінцыі Хузестан на месцы старажытнага эламскага горада Дур-Унташ. Чога-Занбіль знакаміты зікуратам, узведзеным каля 1250 г. да н. э.

Гісторыя
--------

Горад Дур-Унташ быў заснаваны валадаром Унташ-Напірышам, які кіраваў паміж 1275 г. да н. э. і 1240 г. да н. э. на невысокім засушлівым плато адносна не далёка ад Суз, тагачаснай сталіцы Элама. Ён павінен быў стаць галоўным сакральным цэнтрам краіны. Плошча горада складала каля 1 км². Ён быў абаронены 3 мурамі. Знешні быў даўжынёй 4 км. Відавочна, большасць насельніцтва складалі жрацы і служкі храмаў. Для абрашэння быў прарыты канал, дзе ўзровень вады ўздымаўся з дапамогай гідратэхнічных збудаванняў і вадасховішчаў. Горад быў славуты сваімі садамі.

Найважнейшай часткай сакральнага комплекса Чога-Занбіль з'яўляўся зікурат, прысвечаны багам Іншушынаку і Напірышы. Першапачаткова ён меў 105,2 м у даўжыню і 53 м у шырыню, складаўся з 5 паверхаў. Наверсе быў узведзены храм. У нашы дні вышыня зікурата не перавышае 24,75 м. Мяркуецца, што пры Унташ-Напірышы ён быў удвая вышэй. Тым не меней, зікурат лічыцца добра захаваным, найбуйнейшым за межамі Месапатаміі.

У 646 г. да н. э. Дур-Унташ быў захоплены і зруйнаваны асірыйскім валадаром Ашурбаніпалам.

Археалогія
----------

Чога-Занбіль быў адкрыты і ўпершыню даследаваны французскім археолагам Раманам Гіршманам у 1951 г. Ён праводзіў даследаванні да 1961 г. Чога-Занбіль застаецца другім па важнасці археалагічным аб'ектам старажытнага Элама пасля Сузаў.

Ахова
-----

У 1970 г. Чога-Занбіль быў абвешчаны нацыянальным помнікам Ірана. У 1979 г. уключаны ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Спасылкі
--------


* 

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Чога-Занбіль**
* Сайт ЮНЕСКА
* Дур-Унташ (Чога-Занбіль)
* Зікурат Чога-Занбіль
**Ajax Corporation** або проста **Ajax** (бел.: Карпарацыя Акмэ) — выдуманая гандлёвая марка ў сусвеце мультфільмаў Дыснею. З’яўляецца пародыяй на карпарацыю «Акме» з мультфільмаў Warner Bros.

Упершыню з’явілася ў мультфільме 1937 года «Lonesome Ghosts» з Мікі Маўсам, Дональдам Даком і Гуфі.

У адрозненне ад кампаніі Acme, якая выпускае фантастычныя і сюррэалістычныя тавары, Ajax выпускае больш за звычайныя рэчы — фарбу, жавальную гумку, лямпачкі і гэтак далей.

Мяркуючы па ўсім карпарацыя «Аякс» мае шэраг даччыных кампаній або аддзяленняў, якія з’яўляюцца ў розных мультфільмах, напрыклад — «Ajax Ghost Exterminators», «Ajax Locksmiths», «Ajax Door Fixers», «Ajax Hairbow Wear Sale», «the Ajax Lost and Found» і іншыя. Таксама з’яўляецца тэлерадыёвяшчальнай кампаніяй.

Іншыя з’яўлення
---------------

У мультфільме «Том і Джэры» у эпізодах «A Mouse in the House» і «Trap Happy», з’яўляюцца дуэльные пісталеты маркі «Аякс» і фірма па знішчэнню грызуноў, адпаведна.

Спасылкі
--------
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Чмялі (значэнні).
**Чмялі** (*Bombus*) — род насякомых з сямейства сапраўдных (высакародных) пчол (*Apidae*), у многіх адносінах блізкія да меданосных пчолаў.

Апісанне
--------

Даўжыня да 3,5 см. Цела ўкрыта густымі доўгімі валаскамі, з чорнымі, белымі, ярка-рыжымі палосамі. Маюць 2 пары перапончатых крылаў з ячэістым жылкаваннем. Ротавыя органы ў выглядзе хабатка грыэуча-ліжучага тыпу. Развіта джала і ядавітыя залозы. Маюць прыстасаванне для збору пылку. Адметныя рысы гэтага роду наступныя: заднія галёнкі самкі звонку бліскучыя, паліраваныя, злёгку ўціснутыя, па краях з доўгімі валасінкамі, якія ўтвараюць зборны апарат, так званы «кошык»; шосты сцярніт брушка самкі не сплошчаны па баках; брушка не падагнутае на вяршыні; геніталіі самца моцна хіцінізаныя, цёмныя.

Пашырэнне
---------

Каля 300 відаў чмялёў жывуць у Паўночнай Еўразіі, Паўночнай Амерыцы, паўночнай Афрыцы, Аўстраліі. Жывуць пераважна ў лясах і гарах. На Беларусі больш за 30 відаў.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Жывуць сем’ямі (100—200, зрэдку да 500 асобін), якія складаюцца з адной або некалькіх плодных самак (матак), самцоў і бясплодных самак (рабочых). Сем’і закладваюцца вясной. Гнёзды робяць з травы, моху, галінак і інш. на паверхні зямлі, у норах грызуноў, драўляных пабудовах, звычайна шарападобныя, з адным выхадам. Самка з сумесі воску і пылку будуе ячэйку для мёду. Лічынак кормяць пылком і нектарам у агульнай ячэйцы (асаблівасць чмялёў). Кожная лічынка будуе перад акукліваннем асобны кокан. З кукалак вылупліваюцца рабочыя асобіны, якія робяць новыя ячэйкі і гадуюць расплод, з якога ў канцы лета выводзяцца самкі і самцы. Увосень маладыя палаваспелыя асобіны пакідаюць гняздо і спароўваюцца. Пасля апладнення маладыя самцы і рабочыя асобіны гінуць. Аллодненыя самкі зімуюць, вясной будуюць гнёчды і закладваюць новыя сем’і.

Кормяцца нектарам і пылком многіх раслін. Апыляльнікі некаторых бабовых.

Развядзенне
-----------

Разводзяць штучна.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  BioLib (чэшск.) Profil taxonu — rod **čmelák *Bombus*** Latreille, 1802

Гл. таксама
-----------

* Чмель мохавы
* Чмель чырванаваты

Літаратура
----------

* *Максімава С. Л.* Чмялі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — С. 273. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
* *Шалапёнак А. С.* Чмель // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — С. 339. — 583 с. іл. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis · Настольны |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12287623f · GND: 4445483-1 · LCCN: sh85017981 · Microsoft: 2776704645 · NDL: 00974957 · NKC: ph180727 |

 |
Газон
**Газо́н** (ад фр.: gazon) — участак зямлі з травяным покрывам, роўна і нізка падстрыжаным. Вылучаюць газоны дэкаратыўныя (паркавыя, або садовыя, партэрныя, лугавыя, маўрытанскія), спартыўныя і спецыяльнага прызначэння (на аэрадромах, для ўмацавання адхонаў). Ствараюць газон высевам насення шматгадовых траў на выраўнаваную глебу.

Для маўрытанскіх газонаў (стракатакветных) выкарыстоўваюць сумесь траў і прыгожа кітучых раслін (наготкі (*Calendula*), васілёк (*Centaurea*), незабудка (*Myosotis*), іберыс (*Iberis*), мак (*Papaver*)).

Догляд газонаў: рамонт (падсяванне траў або дзернаванне), падстрыганне або касьба, барацьба з пустазеллем. На Беларусі для газонаў выкарыстоўваюць травы: райграс пашавы (*Lolium perenne*), аўсяніцу лугавую (*Festuca pratensis*) і чырвоную (*Festuca rubra*), метлюжок лугавы (*Poa pratensis*), мятліцу звычайную (*Agrostis vulgaris*) і белую (*Agrostis alba*), канюшыну чырванаватую (*Trifolium rubens*) і белую (*Trifolium arvense*).

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.5. Мн. 1997, С.433-434

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Газон
**Airbus S.A.S.** — адна з найбуйнейшых авіябудаўнічых кампаній у свеце, утвораная ў канцы 1960-х гадоў шляхам зліцця некалькіх еўрапейскіх авіявытворцаў. Вырабляе пасажырскія, грузавыя і ваенна-транспартныя самалёты пад маркай Airbus.

З прававога пункту гледжання з’яўляецца французскім юрыдычнай асобай са штаб-кватэрай у горадзе Блан’як (прыгарад Тулузы, Францыя). У 2001 годзе, згодна з заканадаўствам Францыі, была аб’яднаная ў акцыянернае таварыства або «S.A.S.» (фр.: Société par Actions Simplifiée — спрошчанае акцыянернае таварыства).

Уласнікі і кіраўніцтва
----------------------

Адзіным акцыянерам Airbus з’яўляецца кампанія EADS. Да кастрычніка 2006 года 20 % акцый належала брытанскай BAE Systems; гэты пакет быў выкуплены EADS за 2,75 мільярда еўра.

З 2012 г. прэзідэнтам кампаніі з’яўляецца Фабрыс Брэж’е.

Дзейнасць
---------

Штат супрацоўнікаў Airbus — каля 50 тыс. чалавек і сканцэнтраваны ў чатырох еўрапейскіх краінах: Францыя, Германія, Вялікабрытанія, Іспанія. Канчатковая зборка прадукцыі ажыццяўляецца на заводах кампаніі ў гарадах Тулуза (Францыя) і Гамбург (Германія).

У 2006 годзе кампанія прыняла заказы на пастаўку 824 новых лайнераў сумарным коштам $ 75,1 млрд. Усяго заказчыкам ў 2006 годзе было пастаўлена 434 машыны.

Выручка Airbus ў 2006 годзе склала 26 млрд еўра (у 2005 годзе — 23,5 мільярда еўра).

Па выніках 2007 года Airbus паставіў заказчыкам 453 камерцыйныя самалёты. Партфель заказаў вырас да 1341 самалёта.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ярэміч.

**Бажэна Ярэміч** (нар. 26 жніўня 1999, Гродна) — дырэктар Нацыянальнай школы прыгажосці (са жніўня 2021 года).

Біяграфія
---------

Працавала выкладчыкам-стажорам кафедры тэорыі і гісторыі дзяржавы і права юрыдычнага факультэта Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы. У 2020 годзе прымала ўдзел у нацыянальным конкурсе прыгажосці «Міс Беларусь». У тым жа годзе прысутнічала побач з А. Лукашэнкам на балі выпускнікоў. Падчас Усебеларускага народнага сходу ўвайшла ў Прэзідыум.

У 2021—2022 гадах уваходзіла ў канстытуцыйную камісію, якая займалася распрацоўкай новай рэдакцыі канстытуцыі.

Зноскі
------

1. 1 2 3
Фрэска *Святая Ганна* (VIII–IX стст.), выкананая ў тэхницы *al secco*
**Al secco**, *all-secco*, *a secco* (італ. па сухому) – насценны жывапіс, выкананы, у адрозненне ад фрэскі, на цвёрдай, высахлай тынкоўцы, паўторна ўвільготненай. Выкарыстоўваюцца фарбы, расцёртыя на раслінным клеі, яйку або змешаныя з вапнай. Гэта тэхніка прыспяшае працу, дазваляючы распісваць за працоўны дзень большую плошчу паверхні, чым пры фрэскавым жывапісе, але вынік не такі даўгавечны. Тэхніка *al secco* была выпрацавана ў сярэднявечным малярстве разам з фрэскай і была асабліва распаўсюджаная ў Еўропе ў XVII–XVIII стагоддзях.

*Al secco* таксама называюць казеінавы і мінеральны жывапіс па прасохлай тынкоўцы. Яе ўжываюць для выканання работ на ўнутраных і на знешніх паверхнях будынкаў. Тэхніка дазваляе выконваць папраўкі тэмперай і прамываць паверхню чыстай вадой.

Літаратура
----------

* *Энциклопедический словарь юного художника*, саст. Н.И. Платонова, В.Д. Синюков, Москва 1983, с. 386.
**Agram 2000** — харвацкі пісталет-кулямёт.

Выпускаўся ў асабістай фірме ў адным з харвацкіх гарадоў, і ніколі ні стаяла на ўзбраенні якіх-небудзь войск ці спецслужбаў. Характэрная асаблівасць гэтага пісталета-кулямёта — «інтэграваны» глушыцель. Для гэтага ў ствале зроблена некалькі груп адтулін, праз якія парахавыя газы трапляюць у расшыральную камеру глушыцеля. Калі пісталет-кулямёт выкарыстоўваюць без глушыцеля, то гэтыя адтуліны закрываюцца спецыяльнай муфтай. Асноўныя карыстальнікі Аграма — крымінальныя элементы

Гэтай зброяй была забіта Г. Старавойтава.

Апісанне
--------

Першыя ўзоры былі створаны ў 1992 годзе Іванам Вугрэкам, у далейшым у зыходную канструкцыю былі ўнесены некаторыя змены. Пісталет-кулямёт прызначаўся для схаванага нашэння пры выкананні партызанскіх аперацый падчас харвацка-югаслаўскай вайны.

Зброя дастаткова простая і тэхналагічная ў вытворчасці. Аўтаматыка працуе за кошт выкарыстання энергіі аддачы вольнай засаўкі. Ствольная скрынка выканана са сталёвай трубы, у перадняй часткі якой зроблены 18 вентыляцыйных адтулін для астуджэння ствала. Ударна-спускавы механізм куркавага тыпу, стральба вядзецца з пярэдняга шаптала. Сцяжковы засцерагальнік-перакладчык размешчаны з левага боку ствольнай скрынкі. Ствол утрымліваецца ў ствольнай скрынцы пры дапамозе ўкладыша. На дульнай частцы ствала маецца шэсць груп па чатыры адтуліны ў кожнай групе для зніжэння ціску парахавых газаў пры стральбе з глушыцелем. Без выкарыстання глушыцеля адтуліны зачыняе накручаная на ствол трубка-кажух. Прыцэл адкрыты, уключае мушку і перакідны цалік з адзнакамі 50 і 150 метраў. Прыклад адсутнічае, яго функцыі збольшага выконвае раменная пятля, прымацаваная да задняй часткі ствольнай скрынкі.

Тэхнічныя характарыстыкі
------------------------

* Калібр: 9х19 Parabellum
* Даўжыня: 482 мм
* Вага бяз патронаў: 1,8 кг
* Темп стральбы: 800 стр./хв.
* Баяпітанне: магазін на 22 ці 32патроны

Спасылкі
--------

* *www.gewehr.ru* Архівавана 5 красавіка 2009.
**Варонеж** (руск.: Воронеж) — рака ў Расіі, левы прыток ракі Дон. Працякае па тэрыторыі Варонежскай, Ліпецкай і Тамбоўскай абласцей.

Тыповая раўнінная рака. Утвараецца пры зліцці Польнага Варонежа і Ляснога Варонежа.

Даўжыня ракі, лічачы ад вытока Польнага Варонежа — 520 км, даўжыня уласна Варонежа — 342 км. Лясны Варонеж бярэ пачатак каля вёскі Пушкіна Ухалаўскага раёна Разанскай вобласці. Пасля зліцця Ляснога і Польнага Варонежа ля сяла Новамікольскае Мічурынскага раёна Тамбоўскай вобласці, рака цячэ на працягу каля 60 км на паўночны захад, затым прыкладна ў 5 км ніжэй упадзення ў яе ракі Станавая Раса, крута паварочвае з поўначы на ​​поўдзень з невялікім адхіленнем на паўднёвы захад.
Прытокі (левы): Усмань.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n82058853 · VIAF: 138395497 |
**Петраградскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Санкт-Пецярбурга. Размешчаны на астравах у паўночнай і паўночна-заходняй частцы дэльты ракі Нявы. Мяжуе з Прыморскім, Выбаргскім, Васілеастроўскім і Цэнтральным раёнамі. У назвах двух праспектаў раёна (Вялікага і Малога праспектаў) для адрознення іх ад аднайменных праспектаў Васільеўскага вострава захавалася назва адпаведнага гістарычнага раёна — Петраградская Старана (скарочана П. С.).

Культура і спорт
----------------

У раёне працуе 51 ўстанова культуры, сярод іх: Санкт-Пецярбургскі Мюзік-Хол, ДК ім. Ленсавета, Тэатр Балтыйскі дом, Ленінградскі Палац моладзі, Санкт-Пецярбургскі планетарый, Ваенна-гістарычны музей артылерыі, інжынерных войскаў і войскаў сувязі, музей Палітычнай гісторыі, Музей гісторыі горада (Петрапаўлаўская крэпасць), Ленінградскі заапарк.

На Петраградскай старане працуе 401 спартыўны аб’ект, у тым ліку 7 стадыёнаў: Пятроўскі, Юбілейны, СКА і іншыя; 8 плавальных басейнаў, 2 палацы спорту, 124 спартыўныя залы, 14 крытых тэнісных кортаў, 140 спартыўных пляцовак, 11 стралковых ціраў, 2 яхт-клубы, 6 вяслярных клубаў, 2 конныя цэнтры.

1. ↑
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бранд.

**Эстэр Карнелія Бранд** (афр.: Esther Cornelia Brand (-van Heerden); 29 верасня 1922, Спрынгбок, Паўднёва-Афрыканскі Саюз — 20 чэрвеня 2015, Блумфантэйн, Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка) — паўднёваафрыканская лёгкаатлетка, чэмпіёнка летніх Алімпійскіх гульняў у Хельсінкі (1952).

Спартыўная кар’ера
------------------

Тройчы ўзначальвала сусветны рэйтынг у скачках у вышыню: у 1940—1941 і ў 1952 гадах.

Яе скачок 29 сакавіка 1941 года ў Стэленбосе на вышыню 1,66 м толькі ў 1976 годзе быў афіцыйна прызнаны сусветным рэкордам, бо Дора Рацьен з вынікам 1,70 м (1938) была афіцыйна прызнана мужчынам.

На летніх Алімпійскіх гульнях 1952 года ў Хельсінкі паўднёваафрыканская спартсменка не магла пераадолець кваліфікацыйны турнір у кіданні дыска, аднак стала пераможцай спаборніцтваў у скачках у вышыню з асабістым рэкордам 1,67 м, абышоўшы сусветную рэкардсменку Шэйлу Лервіл.

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2

| ⛭ Алімпійскія чэмпіёнкі ў скачках у вышыню |
| --- |
| 
* **1928**: Канада Этэль Кэтэрвуд
* **1932**: Злучаныя Штаты Амерыкі Джын Шылі
* **1936**: Венгрыя Ібоя Чак
* **1948**: Злучаныя Штаты Амерыкі Эліс Коўчмэн
* **1952**: Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка Эстэр Бранд
* **1956**: Злучаныя Штаты Амерыкі Мілдрэд Мак-Дэніел
* **1960**: Румынія Іаланда Балаш
* **1964**: Румынія Іаланда Балаш
* **1968**: Чэхаславакія Міласлава Рэзкава
* **1972**: Федэратыўная Рэспубліка Германіі (1949—1990) Ульрыке Мейфарт
* **1976**: Германская Дэмакратычная Рэспубліка Розмары Акерман
* **1980**: Алімпійскі сцяг Сара Сімеоні
* **1984**: Федэратыўная Рэспубліка Германіі (1949—1990) Ульрыке Мейфарт
* **1988**: Злучаныя Штаты Амерыкі Луіза Рытэр
* **1992**: Германія Хайке Хенкель
* **1996**: Балгарыя Стэфка Кастадзінава
* **2000**: Расія Алена Ялесіна
* **2004**: Расія Алена Слесарэнка
* **2008**: Бельгія Тыя Хелебаўт
* **2012**: Расія Ганна Чычарава
* **2016**: Іспанія Рут Бейтыя
* **2020**: Алімпійскі сцяг Марыя Ласіцкенэ

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · Track and Field Statistics · World Athletics · МАК |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
Скіры на карце Еўропы ў вярхоўях ракі Одэр
**Скіры** (Skiren, Sciren) — германскае племя, якое належала да гоцкай групы і жыло першапачаткова ля Балтыйскага мора і па Вісле на поўнач ад Карпат; злучыўшыся з ругами і геруламі, яны ў канцы II стагоддзя нашай эры накіраваліся да Чорнага мора; каля 454 г. яны з'явіліся на Сярэднім Дунаі і ў цяперашняй Mаравіі. Як самастойнае племя, скіры цалкам загінулі ў барацьбе з остготамі ў 457-471 гг.; сляды іх згубіліся паміж ругамі і свевамі або сярод рымскіх наймітаў у полчышчах Адаакра.

Літаратура
----------

* Helmut Castritius, Stefan Zimmer: *Skiren*. In: *Reallexikon der Germanischen Altertumskunde* (RGA). Bd. 28. Berlin 2005, S. 639ff.

| Германскія плямёны |
| --- |
| 
Алеманы · Ангрыварыі · Англы · Бавары · Батавы · Бургунды · Вандалы · Вестготы · Гепіды · Герулы · Готы · Гёты · Даны · Квады · *Кімвры*\* · Лангабарды · Лугіі · Маркаманы · Неметы · Остготы · Ругі · Саксы · Свевы · Свеі · Скіры · Таіфалы · Тэўтоны · Тэнктэры · Франкі · Хаты · Херускі · Юты
Племянныя саюзы: Інгевоны · Істэвоны · Герміноны
 |
Герб ЭстэрхазіГерб Эстэрхазі
**Э́стэрхазі** ці **Эстэргазі-Галанта** (венг.: Esterházy de Galántha) — найбуйнейшыя прыватныя землеўладальнікі Венгрыі пры Габсбургах. Прыхільнасць гэтага роду з Галанты (цяпер у Славакіі) да кіруючага дому і каталіцтва ў XVII стагоддзі прывяла да хуткага ўзбагачэння. У 1626 г. імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі зрабіў іх графамі, а з 1712 г. глава роду насіў княжацкі тытул. У адрозненне ад іншых венгерскіх князёў-магнатаў (Бацьяні, Пальфі), Эстэрхазі былі медыятызаваны, гэта значыць лічыліся раўнароднымі еўрапейскім манархам.

Замак у Форхтэнштайне
Апроч галоўнай лініі, якая займала спачатку Форхтэнштайн, а потым — Айзенштат у межах сучаснай Аўстрыі (Бургенланд, аўстра-венгерскае памежжа), у XVII стагоддзі існавалі яшчэ дзве — Зволенская і Чэснекская. Сярод прадстаўнікоў роду — некалькі фельдмаршалаў, аўстрыйскі міністр замежных спраў, пасланцы пры пецярбургскім двары, баны Харватыі. Напачатку XIX стагоддзя Эстэрхазі, якія абвясцілі сваім продкам самога Атылу, якабы адхілілі прапанаваную ім Напалеонам венгерскую карону, аддаўшы перавагу медыятызацыі. З сучасных прадстаўнікоў роду найбольш вядомы пісьменнік Петэр Эстэрхазі.

Палацавы комплекс у Айзенштаце
Палац Эстэрхаза ў Ферцёдзе
Найбуйнейшымі культурнымі цэнтрамі Венгрыі XVIII стагоддзі былі палацава-паркавыя комплексы Эстэрхазі ў Айзенштаце і Ферцёдзе. У першым з іх у 1766—1790 гадах прыдворным кампазітарам і галоўным капельмайстарам служыў Іозеф Гайдн, а другі за пышнасць сваіх інтэр'ераў атрымаў мянушку «венгерскага Версаля». Мастацкі збор Эстэрхазі лёг у аснову Нацыянальнай галерэі ў Будапешце.

Герб
----

У блакітным поле дваранская карона, на якой стаіць залаты грыф, звернуты направа, з дваранскай каронай на галаве, і ў правай пярэдняй лапе трымае сярэбраную шаблю, а ў левай пярэдняй лапе зялёную галіну з трыма чырвонымі ружамі.

Гл. таксама
-----------

* Палац Эстэрхазі, Ферцёд
* Палац Эстэрхазі, Браціслава
* Эстэрхазі, торт

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Эстэрхазі на Вікісховішчы |

* Пакаленны роспіс роду Эстэрхазі
* Эстергази-Галанта // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

| ⛭Вышэйшая арыстакратыя Венгерскага каралеўства |
| --- |
| Магнаты | 
* Другеты†
* Цылеі†
* Хуньядзі†
* Запальяі†
* Батары†
* Ракацы†

 |
| Баны | 
* Драшкавічы
* Зрыні†
* Франкапаны†
* Эрдзёдзі

 |
| Князі | 
* Бацьяні
* Грасалкавічы†
* Пальфі
* Эстэрхазі
* Фештэцічы

 |
| Графы | 
* Апані
* Банфі
* Зічы
* Караі
* Перэні
* Сечэні

 |

| ⛭Медыятызаваныя свецкія князі Свяшчэннай Рымскай імперыі |
| --- |
| 
* Арсіні-Розенбергі
* Арэнбергі
* Аўэршпергі
* Вальдбургі
* Віды
* Віндзішгрэцы
* Гогенлоэ
* Дальбергі
* Дзітрыхштэйны
* Зальмы
* Зінцэндорфы
* Ізенбургі
* Каларэда-Мансфельды
* Каўніцы
* Кевенхюлеры
* Кроі
* Леены
* Лейнінгены
* Лёвенштэйны
* Лімбург-Штырумы
* Лінь
* Лоаз-Корсварэм
* Лобкавіцы
* Метэрніхі
* Сайн-Вітгенштэйны
* Сольмсы
* Траўтмансдорфы
* Турн-і-Таксіс
* Фугеры
* Фюрстэнбергі
* Шварцэнбергі
* Шонбургі
* Штарэмбергі
* Штольбергі
* Эстэрхазі
* Этынгены

 | Імперскі сцягІмперскі сцяг |
| Медыятызаваныя духоўныя князі Свяшчэннай Рымскай імперыі |
Атык Быхаўскай сінагогі
**Атык** (ад стар.-грэч.: ἀττικός — што паходзіць з Атыкі) — сценка пад карнізам, якая завяршае будынак і мае дэкаратыўнае значэнне. Часам адпавядае невысокаму паверху (т.зв.атыкавы паверх). Узнік у архітэктуры Старажытнай Грэцыі, пашыраны ў Старажытным Рыме ў выглядзе высокай сценкі, якая завяршала трыўмфальную арку і афармлялася рэльефамі або надпісамі. Выкарыстоўваўся ў архітэктуры готыкі, найбольш шырока — у архітэктуры Адраджэння, барока, класіцызму. Асноўныя разнавіднасці атыка: суцэльны, балюстрадны, аркадны, грабеньчаты, шчытавы. На Беларусі вядомы з 16 стагоддзя ў рэнесансавых палацах, грамадскіх будынках, храмах. Пашыраны ў 1950-я гады ў архітэктуры жылых і грамадскіх пабудоў.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Атык на Вікісховішчы |

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 1 : А-Л. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0152-4, С.166

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 133250717 · LCCN: sh85009402 · Microsoft: 2780578390 · SUDOC: 035620935 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рогач.

**Пётр Ільіч Рогач** (нар. 14 верасня 1939, в. Старына, Пастаўскі павет, Віленскае ваяводства, Польская Рэспубліка) — беларускі географ, спецыяліст у напрамку эканамічнай геаграфіі. Кандыдат геаграфічных навук (1973), дацэнт (1985).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 14 верасня 1939 года ў вёсцы Старына Пастаўскага павета Віленскага ваяводства.

У 1963 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна па спецыяльнасці «Геаграфія», а ў 1967 годзе — магістратуру[*удакладніць*]. Атрымаў ступень кандыдата геаграфічных навук у 1973 годзе.

Сферай навуковых інтарэсаў з’яўляюцца эканамічная і сацыяльная геаграфія, рэгіянальная эканоміка, эканоміка Рэспублікі Беларусь, краязнаўства.

Працаваў з 1977 года ў Беларускім дзяржаўным інстітуце народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава (з 1992 года — Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт) на факультэце эканомікі і менеджменту, кафедра эканомікі прыродакарыстання, дацэнт, у 1983—1993 гадах — загадчык кафедры эканамічнай геаграфіі.

Узнагароджаны ганаровымі граматамі ЦК КПСС, Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР, Савету Міністраў СССР (1987), медалём «20 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг».

Апублікаваў вялікую колькасць артыкулаў і выданняў, у тым ліку і ў сааўтарстве.

Бібліяграфія
------------

* Проблемы территориальной организации снабжения городов овощами и картофелем: (на примере городов БССР): диссертация кандидата географических наук / Петр Ильич Рогач. — Минск, 1973.
* Коммерческая география Беларуси / П. И. Рогач, В. М. Сосновский. — Минск, 2009.
* Материки и страны: учебное пособие / Б. Н. Крайко, П. И. Рогач, Г. Г. Обух. — Минск, 1993.
* Национальная экономика Беларуси: учебник / [В. Н. Шимов и др.]. — Минск, 2009.
* Размещение производительных сил: учебное пособие / П. И. Рогач, В. Н. Сосновский. — Минск, 2000.
* Страноведение: учебное пособие / Рогач П. И. [и др.]. — Минск, 2003.

Зноскі
------

1. ↑  Электронный каталог РНТБ
2. ↑  Учёные Беларуси

Літаратура
----------

* Рогач Петр Ильич // Кто есть кто в Республике Беларусь, 2001. — Минск, 2001. — Т. 1. — С. 136.