recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Жырмуны.

**Жырму́ны** (трансліт.: *Žyrmuny*, руск.: Жирмуны) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзітвянскага сельсавета.

Гісторыя
--------

У XVIII ст. маёнтак Жырмуны ад Завішаў перайшоў да Радзівілаў у якасці пасагу Барбары Завішы-Кезгайлы (1690—1770), якая ў 1710 годзе выйшла замуж за князя Мікалая Фаўстына Радзівіла (1688—1746). Потым маёнтак дастаўся іхняму сыну Станіславу Радзівілу (1722—1787), краўчаму, падкамораму Вялікага Княства Літоўскага, генерал-лейтэнанту, які быў жанаты з Каралінай Пацей (1732—1776).

У другой палове XVIII ст. Станіслаў Радзівіл вырашыў пабудаваць у фальварку Жырмункi, які знаходзіўся недалёка ад яго маёнтка, палацава-паркавы комплекс. Ім былі пабудаваны прыгожая ўязная брама, два бакавыя двухпавярховыя афіцыны ў стылі класіцызму, прычым паўднёва-ўсходнюю афіцыну з багатым афармленнем унутраных інтэр'ераў, займалі самі Радзівілы; у паўночна-заходняй афіцыне жыла прыслуга. Былі пабудаваны таксама гаспадарчыя пабудовы, пасаджаны вялікі і прыгожы парк. Будаўніцтва самога палаца з-за смерці князя ў 1787 годзе не было распачата. У 1915 і 1939 гадах сядзіба была разрабавана.

Да 21 лютага 2023 года вёска ўваходзіла ў склад Крупаўскага сельсавета.

Славутасці
----------

Палацава-паркавы ансамбль Радзівілаў не быў дабудаваны, захавалася ўязная брама, руіны афіцынаў, а таксама калона, якая стаіць асобна.

* Палацава-паркавы комплекс Радзівілаў у Жырмунах
* Агульны выгляд, 2019 годАгульны выгляд, 2019 год
* БрамаБрама
* БрамаБрама
* СкляпенніСкляпенні

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9 (DJVU).
2. ↑  Решение Гродненского областного Совета депутатов от 21 февраля 2023 г. № 497 Об изменении административно-территориального устройства Лидского района Гродненской области

Літаратура
----------

* *Лаўрэш Л.* Калона арханёла Рафаіла ў Жырмунах // Лідскі летапісец 2017. № 1(77). — C. 38.
* *Rybak A.* Dekanat lidzki w 1784 roku w swietle opisow parafii. — Bialystok, 2004. — S. 117.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Жырмуны (Лідскі раён) на Вікісховішчы |

* radzima.org

| ⛭**Дзітвянскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Дзітва |
| Аграгарадкі | Крупава |
| Вёскі | Абрубы ·  Банцавічы ·  Белевічы ·  Бельскія ·  Бенкевічы ·  Бярнуці ·  Верх-Крупава ·  Ворнішкі · Вялікія Рэксці ·  Дайнава 1 ·  Дайнава 2 ·  Дамейкі ·  Жырмуны ·  Заполле ·  Засценак Бельскія ·  Кербядзі ·  Козічы ·  Мальгі ·  Навіцкія 3 ·  Наркуны ·  Пурсці ·  Рапэйкі ·  Рылаўцы ·  Хрулі ·  Хутар Янцавічы ·  Чэрнікі ·  Шаўдзюкі ·  Янцавічы ·  Яўсеевічы |
**Афрыканеры** (афр.: Afrikaners, літаральна «афрыканцы») — народ у Паўднёвай Афрыцы, з'яўляюцца нашчадкамі каланістаў галандскага, нямецкага і французскага паходжання. Асноўная частка пражывае ў ПАР і Намібіі. Усярэдзіне афрыканераў вылучаецца субкультура бураў. Па веравызнанні — пратэстанты. Родная мова — афрыкаанс, склалася на аснове паўднёвых дыялектаў нідэрландскай мовы (да пачатку XX стагоддзя нідэрландская выкарыстоўвалася ў якасці літаратурнай мовы). Агульная колькасць каля 3,6 млн чалавек. Да 1990 году складалі 60 % белага насельніцтва ПАР; астатнія 40 % — англа-афрыканцы, цяпер прапорцыя змянілася на карысць афрыканераў, бо англа-афрыканцы больш схільныя да эміграцыі за афрыканераў, якія лічаць Паўднёвую Афрыку сваёй этнічнай радзімай.

Гл. таксама
-----------

* Белыя ў ПАР
* Англа-бурскія войны
* Аранія

Зноскі
------

1. ↑  Joshua Project — Afrikaner of Namibia Ethnic People Profile
2. ↑  Joshua Project — Afrikaner of Zambia Ethnic People Profile
3. ↑  Joshua Project — Afrikaner of Australia Ethnic People Profile
4. ↑  История Тропической и Южной Африки в новое и новейшее время: учебное пособие / Отв. ред. А. С. Балезин. — М.: ИВИ РАН, 2010. С. 80.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11965816w · LCCN: sh85001779 · NKC: ph280649 · SUDOC: 027664368 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Жырандоля (значэнні).

**«Жырандо́ля»** — літаратурны альманах Брэсцкага абласнога аддзялення Саюза беларускіх пісьменнікаў. Выдаецца з 2008 года. Рэдактар выдання — пісьменнік Лявон Валасюк.

Арганізатарам, укладальнікам і рэдактарам альманаху была Ніна Мацяш. Дзякуючы яе арганізатарскім здольнасцям такое выданне стала магчымым. Пасля смерці пісьменніцы давяршаць яе работу над другім нумарам пачаў Алесь Паплаўскі.

Да 2020 года выйшла 10 нумароў альманаху. У альманаху друкуюцца як літаратары Берасцейшчыны, так і пераклады, і пісьменнікі блізкага замежжа.

Цікавыя факты
-------------

«Жырандоля» — першы з пяці літаратурных штогадовікаў, створаных сябрамі ГА «Саюз беларускіх пісьменнікаў», каб ажывіць літаратурнае жыццё ў рэгіёнах Беларусі. Цяпер у Магілёве выходзіць альманах «Брама», у Віцебску ― «Ратуша», у Гродна ― «Новы замак», у Гомелі ― «Палац».

Зноскі
------

1. ↑  «Жырандоля» — першы з пяці абласных альманахаў, Будзьма беларусамі, 24-03-2015

Спасылкі
--------

* Электронныя нумары на kamunikat.org
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Карпачоў.
**Афроім (Яфрэм) Майсеевіч Карпачоў** (10 ліпеня 1914, Трубчэўск, цяпер Бранская вобласць — 18 жніўня 1988) — беларускі гісторык, архівіст. Доктар гістарычных навук (1970).

Біяграфія
---------

Скончыў Варонежскі педагагічны інстытут (1937). У 1940—1941 дырэктар Цэнтральнага дзяржаўнага архіва Літоўскай ССР. З 1946 дырэктар Цэнтральнага дзяржаўнага архіва Кастрычніцкай рэвалюцыі Беларускай ССР. У 1953—1985 у Інстытуце гісторыі АН БССР.

Вывучаў сацыяльна-эканамічнае развіццё беларускіх гарадоў XVII—XVIII стст. Адзін з аўтараў «Гісторыі Беларускай ССР» (т. 1, 1961, на рускай мове; т. 1, 1972), «Гісторыі Мінска» (1967).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Маці Божай Фацімскай.
**Касцёл Маці Божай Фацімскай** — мураваны каталіцкі храм у горадзе Дуброўна Віцебскай вобласці.

Гісторыя
--------

1 красавіка 2001 года падчас візітацыі аршанскай парафіі Св. Юзафа біскуп Уладзіслаў Блін прапанаваў айцу Яраславу Гыбзу арганізаваць парафію ў Дуброўне, што і адбылося 1 ліпеня 2001 года.

10 жніўня 2001 года парафія была зарэгістравана дзяржаўнымі ўладамі, а ў Дуброўну праз шмат гадоў зноў вярнуліся браты бернардыны — айцец Сабін Яцак Тлок і Адам Наталіс Фалькус.

Гарадскія ўлады адмовіліся аддаць католікам былы бернардынскі кляштар, занядбаны за савецкімі часамі. Пад капліцу была набыта звычайная жылая хата. 22 студзеня 2004 года адбылася перарэгістрацыя парафіі.

Нейкі час парафіяй апекаваўся айцец Чэслаў Курэчка, затым дыяцэзіяльныя святары — у 2004—2006 гадах ксёндз Міхаіл Татарэнка, у 2006—2007 гадах ксёндз Андрэй Таўрук, у 2007—2010 гадах ксёндз Андрэй Драгун. З 2010 года тут служыць ксёндз Уладзімір Шымковіч.

24 верасня 2006 года біскуп Уладзіслаў Блін асвяціў пляц пад будаўніцтва касцёла. У 2007 года быў закладзены фундамент і распачалося будаўніцтва касцёла.

26 красавіка 2016 года біскуп Віцебскі Алег Буткевіч здзейсніў асвячэнне муроў касцёла.

Гл. таксама
-----------

* Аршанскі дэканат

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дуброўна — парафія Маці Божай Фацімскай на Catholic.by

| ⛭Аршанскі дэканат |
| --- |
| Касцёл Маці Божай з Люрд (Барань) ·  Касцёл Маці Божай Фацімскай (Дуброўна) ·  Касцёл Святога Юзафа (Орша) ·  Касцёл Беззаганнага Сэрца Марыі (Орша) ·  Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Талачын) |
**Афрыканская армія** (ісп.: Ejército de África, араб. الجيش الإسباني في أفريقيا‎‎) альбо **Мараканскі армейскі корпус** (ісп.: Cuerpo de Ejército Marroquí) — кантынгент іспанскіх войскаў у Іспанскім Марока. Існаваў з канца XIX стагоддзя да здабыцця краінай незалежнасці ў 1956 годзе.

Гісторыя
--------

Марока была бліжэйшай іспанскай каланіяльнай тэрыторыяй. Яшчэ з XV стагоддзя Іспанія ўтрымоўвала гарнізоны ў сваіх двух мараканскіх прыбярэжных анклавах Мелілья і Сеута. Сама Афрыканская армія як пастаянная армейская арганізацыя ўзнікла са стварэннем у 1893 годзе *1-га афрыканскага пяхотнага палка* (ісп.: Regimiento de África N° 1).

Пасля Мелільскай кампаніі 1909—1910 гадоў іспанцы пачалі прасоўвацца ўглыб краіны за межы сваіх прыбярэжных уладанняў. Была створана мясцовая паліцыя (ісп.: Policia Indigena), якая складалася з тутэйшага насельніцтва. Гэтыя сілы паслужылі асновай для стварэння ў 1911 годзе «Рэгуларэс» (ісп.: Regulares) — мараканскіх пяхотных і кавалерыйскіх часцей. Падраздзяленні ўзначальвалі іспанскія афіцэры.

У 1921 годзе тут пачалося буйное паўстанне супраць іспанскага і французскага панавання. У рэшце рэшт, мяцежныя сілы былі разгромлены, але з вялікай цяжкасцю і стратамі для каланіяльных дзяржаў. 

Падчас грамадзянскай вайны ў Іспаніі Афрыканская армія адыграла важную ролю для фракцыі нацыяналістаў. Тут, у Марока, антыўрадавыя войскі ўзначаліў Франсіска Франка, які ў 1939 годзе стаў лідарам Іспаніі і ўсталяваў у краіне аўтарытарную дыктатуру.

Склад
-----

У 1920—1930-я гады гарнізон Іспанскага Марока быў прадстаўлены фарміраваннямі, набраных як з мясцовага насельніцтва, так і з жыхароў метраполіі. У прыватнасці, у склад Афрыканскай арміі ўваходзілі падраздзяленні «рэгуларэс», «Тырадорэс дэ Іфні», абарыгеннай жандармерыі, Замежнага легіёна, а таксама сем пяхотных батальёнаў, шэсць кавалерыйскіх эскадрылляў і шэсць артылерыйскіх батарэй з мацерыковай Іспаніі, якія накіроўваліся на службу ў Афрыку на ратацыйнай аснове.

Зноскі
------

1. ↑  Bueno, Jose (1990). *Uniformes de las Unidades Militares de la Ciudad de Melilla*. pp. 1–23. ISBN 84-86629-26-8.
2. ↑  Bueno, Jose (1990). *Uniformes de las Unidades Militares de la Ciudad de Melilla*. p. 25. ISBN 84-86629-26-8.
3. ↑  Bueno, Jose (1990). *Uniformes de las Unidades Militares de la Ciudad de Melilla*. p. 39. ISBN 84-86629-26-8.
4. ↑  Bueno, Jose (1989). *Los Regulares*. p. 41. ISBN 84-86629-23-3.
5. ↑  de Quesada, Alejandro (20 May 2014). *The Spanish Civil War 1936-39 (1)*. p. 14. ISBN 978-1-78200-782-1.
**Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса і Анёлаў Ахоўнікаў** — мураваны каталіцкі храм у вёсцы Анжадава Ашмянскага раёна Гродзенскай вобласці.

Гісторыя
--------

Сучасны касцёл з’явіўся на месцы касцёла Святога Казіміра, які быў пабудаваны ўладальнікам вёскі К. Манчынскім у 1736 годзе першапачаткова як капліца Тургельскай парафіі. З 1785 года касцёл (з 1807 года — у Табарышскай парафіі). Разбураны праціўнікамі каталіцтва ў 1865 годзе. У 1912 годзе пачалося будаўніцтва новага драўлянага храма, якое было спынена немцамі ў 1915 годзе. У маі 1917 года будаўніцтва працягнута і ў кастрычніку таго ж года скончана, адбыліся набажэнствы. Асвячоны 18 лістапада 1923 года.

У 1949 годзе савецкія ўлады закрылі касцёл, а ксяндза арыштавалі. У канцы ХХ стагоддзя святыню выкарыстоўвалі пад калгаснае сховішча, яна ўяўляла сабой жудасную руіну. Разбураны ў 1992 годзе.

Сённяшні касцёл пабудаваны ў 1995 годзе з цэглы. Асвечаны 17 верасня 1995 года.

Архітэктура
-----------

Твор архітэктуры постмадэрнізму. Вырашаны прамавугольным у плане аб’ёмам пад пакатым двухсхільным дахам. Да фасада далучана трохярусная чатырохгранная шатровая званіца, адзіны ярус якой адкрыты арачнымі прасветамі, другі прарэзаны паўкруглымі люкарнамі, трэці — высокімі арачнымі прасветамі. Бакавыя фасады рытмічна расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі, аб’яднанымі высокай аркатурай.

Зноскі
------

1. ↑  АНЖАДАЎСКІ КАСЦЁЛ НАЙСВЯЦЕЙШАГА СЭРЦА ІСУСА

Літаратура
----------

* Кулагін А. М. Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін.

Спасылкі
--------

* Анжадава — парафія Найсвяцейшага Сэрца Езуса i Анёлаў Ахоўнікаў —
* Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса і Анёлаў Ахоўнікаў (Анжадава) на сайце Глобус Беларусі (руск.)

| ⛭Ашмянскі дэканат |
| --- |
| Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса і Анёлаў Ахоўнікаў (Анжадава) · Касцёл Святога Міхаіла Арханёла (Ашмяны) ·  Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла (Баруны) · Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Гальшаны) · Касцёл Маці Божай Ружанцовай (Граўжышкі) · Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (Жупраны) · Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мураваная Ашмянка) · Касцёл Святога Якуба (Цудзенішкі) |
**Загара́нкаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бялыніцкага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Загаранкі.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Круглянскага раёна Аршанскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Круглянскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Шклоўскага раёна БССР. З 12 лютага 1935 года ў складзе адноўленага Круглянскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. З 16 верасня 1959 года ў складзе Бялыніцкага раёна. 11 красавіка 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Ляснянскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Езуса.
**Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Езуса** — мураваны каталіцкі храм у гарадскім пасёлку Падсвілле Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці.

Гісторыя
--------

Стары касцёл (1932)
Першы, драўляны, касцёл у Падсвіллі быў пабудаваны ў 1930 годзе. Святую Імшу адпраўляў прыязджаючы сюды ксёндз Міхал Бобрык з Бабрушчыны. У 1937 годзе ў Падсвіллі была ўтворана парафія Найсвяцейшага Сэрца Езуса. Душпастырам у той час быў ксёндз Сладзінскі, а з 1940 года тут працаваў ксёндз Макрэцкі. У 1946 годзе касцёл закрылі і зрабілі з яго спачатку клуб, пасля — збожжасховішча, а потым — склад для ільнофабрыкі. У 1984 годзе касцёл быў зруйнаваны ўшчэнт.

У пачатку 1990-х гадоў вернікі збіраліся ў дзіцячым садку. Калі месца стала мала, была набыта былая крама і перароблена ў капліцу. У 2000 годзе пачалося будаўніцтва касцёла. У 2004 годзе новую святыню накрылі дахам і ў ёй пачаліся ўнутраныя работы. 30 ліпеня 2011 года адбылося асвячэнне святыні.

Галерэя
-------

* Капліца і касцёлКапліца і касцёл
* 
* 
* 
*

Гл. таксама
-----------

* Глыбоцкі дэканат

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Падсвілле — парафія Найсвяцейшага Сэрца Езуса на Catholic.by

| ⛭Глыбоцкі дэканат |
| --- |
| Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла (Азярцы) ·  Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Глыбокае) ·  Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзеркаўшчына) ·  Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Задарожжа) ·  Касцёл Святога Іасафата Кунцэвіча (Канстанцінава) ·  Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Езуса (Падсвілле)  ·  Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Празарокі)  ·  Капліца Святога Антонія (Прошкава) ·  Касцёл Хрышчэння Пана і Святой Тэрэзы (Пятроўшчына) ·  Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Удзела)  ·  Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Чарневічы) |
Смерць Ульрыха фон Юнгінгена.  
Фрагмент карціны «Грунвальдская бітва» (Ян Матэйка, 1878)
**Ульрых фон Юнгінген** (ням.: Ulrich von Jungingen; каля 1360 — 15 ліпеня 1410) — 26-ы вялікі магістр Тэўтонскага Ордэна (1407-1410).

Біяграфія
---------

Малодшы брат вялікага магістра Конрада фон Юнгінгена. Магчыма, уступіў у Ордэн каля 1380 годзе разам з братам. 3 1387 годзе быў кампанам (памочнікам) вялікага маршала Конрада фон Валенрода; пасля абрання апошняга вялікім магістрам Ордэна Ульрых застаўся пры ім. Магчыма, зрабіў кар'еру з пратэкцыі брата, з 1394 года — ордэнскі фогт Самбіі, з 1396 года — комтур Балгі і фогт Натангіі, з 1404 года — вялікі маршал Ордэна. 26 чэрвеня 1407 на генеральным капітуле абраны вялікім магістрам.

Прыхільнік актыўных дзеянняў супраць Літвы і Польшчы, для гэтага замірыўся са скандынаўскімі дзяржавамі, у 1408 годзе заключыў саюз з Даніяй саступіўшы ёй востраў Готланд. Спрабаваў разарваць польска-літоўскі саюз, дапамагаў вялікаму князю Вітаўту ў вайне з Масквою (1406—1408). Аднак Вітаўт, жадаючы вярнуць сабе Жамойць, у 1409 годзе па дамоўленасці з Ягайлам садзейнічаў жамойцкаму паўстанню супраць немцаў. На запытанне Ульрыха фон Юнгінгена, польскі бок у жніўні 1409 г. заявіў, што нападзе на Ордэн у выпадку яго вайны з Літвою. Ордэн аб'явіў вайну Польшчы, пачалася Вялікая вайна (1409—1411), якая ў 1409 годзе вялася ў памежных абласцях. У вырашальнай бітве вайны Ульрых фон Юнгінген камандаваў войскам Ордэна, на заключным этапе бою асабіста ўзначаліў атаку 16 харугваў і загінуў, ордэнскае войска была разбітае.

Пасля бітвы Ягайла загадаў знайсці цела Ульрыха фон Юнгінгена і адаслаў яго ў Марыенбург, дзе вялікага магістра пахавалі ў капліцы Св. Ганны.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Ульрых фон Юнгінген // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т. 3: Дадатак. А — Я. — С. 403-404. — 696 с. — ISBN 978-985-11-0487-7 (т. 3), ISBN 985-11-0315-2..

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Allgemeine Deutsche Biographie |
| Нарматыўны кантроль | GND: 119282623 · NLP: A26148377 · NUKAT: n2008137898 · VIAF: 32803184 |
**Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі Каралевы Польшчы** — рымска-каталіцкі храм у вёсцы Вялікая Рагозніца (Мастоўскі раён Гродзенскай вобласці).

Гісторыя
--------

Самастойная парафія ў Вялікай Рагозніцы была заснавана ў 1922 годзе. Мураваны касцёл пабудавалі ў 1926 годзе. (аб чым сведчыць дата на камені над уваходам) на сродкі тагачаснага ўладальніка вёскі Оскара Мейштовіча і яго жонкі Флоры. У 1929 святыню пад тытулам Найсвяцейшай Дзевы Марыі Каралевы Польшчы кансэкраваў віленскі архібіскуп Рамуальд Ялбжыкоўскі.

Перад Другой сусветнай вайной колькасць парафіян дасягала 4500 чалавек, і такім чынам гэта была самая вялікая парафія Мастоўшчыны. Узгадваецца таксама цагляная капліца, што некалі стаяла ў лесе на поўнач ад мясцовай сядзібы (мураваны комплекс у стылі класіцызму захаваўся), але сёння ад яе амаль няма следу. Па словах жыхароў, капліца была амаль зруйнавана яшчэ да вайны.

У савецкі час касцёл не зачынялі, але і сталага пробашча ў парафіі не было. Афіцыйна таксама была анулявана рэгістрацыя парафіі.

Архітэктура
-----------

Касцёл пабудаваны з бутавага каменю ў стылі міжваеннага канструктывізму. Святыня прамавугольная ў плане з такой жа апсідай, арыентаванай на ўсход. З паўднёвага боку да апсіды дабудавана адзіная сакрысція. Справа ад галоўнага фасада прыбудавана магутная чацверыковая вежа-званіца пад высокім шатровым купалам.

Залавы інтэр’ер
Залавы інтэр’ер, перакрыты плоскай падшыўной столлю з паркетных шчытоў, у ім 3 драўляныя алтары, зробленыя ў 1998 годзе ў стылі неабарока. У галоўным алтары знаходзіцца абраз Маці Божай Чэнстахоўскай у акружэнні фігур Св. Войцеха (злева) і Св. Казіміра (па-за алтаром на сцяне змешчаны вялікі абраз Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі міжваеннага часу са старога алтара). Левы бакавы алтар — алтар Св. Францішка з Асізі, правы — Божай Міласэрнасці. Над нартэксам змешчаны арганныя хоры з усталяваным там неабарочным арганам.

Касцёльны ўчастак абнесены бутавай агароджай на цагляных і атынкаваных пабеленых слупах у стылі канструктывізму. У выглядзе чатырох слупоў вырашана таксама і ўваходная брама.

Святары
-------

* 1924—1931 — Уладзіслаў Бярнацкі
* 1931—1933 — Мар’ян Феліксавіч Вандалоўскі
* 1936—1939 — Ян Пятровіч Мяноўскі

Спасылкі
--------

* Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вялікая Рагозніца) на сайце Radzima.org
* slowo.grodnensis.by

| ⛭Мастоўскі дэканат |
| --- |
| Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Воўпа) ·  Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вялікая Рагозніца) ·  Касцёл Святой Ганны (Лунна) ·  Касцёл Маці Божай Тройчы Цудоўнай (Масты) ·  Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Масты Правыя) ·  Касцёл Адведзін Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мікелеўшчына) ·  Касцёл Маці Божай Ружанцовай (Пескі) ·  Касцёл Святой Тройцы (Струбніца) |



1. ↑  *Маракоў, Л.* Рэпрэсаваныя каталіцкія духоўныя, кансэкраваныя і свецкія асобы Беларусі (1917—1964) / Леанід Маракоў. — Мінск: Смэлтак, 2009. — С. 510. — 776 с. — ISBN 978-985-6917-12-0.
**Дзень Усі́х Святых** (грэч. Κυριακὴ τῶν Ἁγίων Πάντων, лац.: Sollemnitas Omnium Sanctorum, ням.: Allerheiligen, англ.: All Saints, фр.: Toussaint) — хрысціянскае свята, дзень памяці ўсіх шанаваных царквою святых. Тэрмін «Усе святыя» ахоплівае як кананізаваных святых, так і тых, хто застаўся невядомым пры жыцці.

У Каталіцкай Царкве
-------------------

Каталіцкай царквой Дзень усіх святых адзначаецца 1 лістапада. Гэтае свята мае самы высокі ранг — ранг урачыстасці. Акрамя таго, яно ўваходзіць у лік так званых «абавязковых дзён», калі ўсе вернікі абавязкова павінны наведваць імшу.

Спачатку свята ўсіх святых адзначалася 13 мая — у памяць аб асвячэнні папам Баніфацый IV паганскага храма Пантэон у 609 або 610 годзе. Аднак у VIII стагоддзі Папа Грыгорый III 1 лістапада асвяціў адну з капэл сабора святога Пятра у гонар усіх святых і змяніў дату свята. Праз сто гадоў Папа Грыгорый IV прысвоіў 1 лістапада статус агульнага для ўсёй каталіцкай царквы Дня ўсіх святых.

Лічыцца, што дата 1 лістапада магла быць выбрана таму, што ў гэты час кельты адзначалі свята Самайн, якое было звязана, акрамя ўсяго іншага, з шанаваннем мёртвых. Першымі пачалі адзначаць памяць усіх святых 1 лістапада англійскія і ірландскія хрысціяне, а затым гэтую дату вырашыў пераняць і Рым. Паганскія традыцыі Самайн знайшлі сваё адлюстраванне ў свяце Усіх Святых, якое адзначаецца напярэдадні.

У шэрагу краін свету (ад Амерыкі да Афрыкі) каталіцкі Дзень усіх святых з'яўляецца афіцыйным выхадным днём на агульнадзяржаўным узроўні або ў тых рэгіёнах краіны, дзе пераважае хрысціянскае насельніцтва.

У Праваслаўнай Царкве
---------------------

У Праваслаўнай Царкве Дзень Усіх Святых (Нядзелю Усіх Святых) святкуюць у першую нядзелю пасля Пяцідзесятніцы, гэта значыць у восьмую нядзелю пасля Вялікадня (Пасхі).

Гл. таксама
-----------

* Хэлоўін

Зноскі
------

1. ↑  Нядзеля 1-я пасля Пяцiдзесятнiцы. Дзень Усіх Святых. **(нявызн.)**.  Праваслаўная Царква і Беларуская мова. Праверана 14 красавіка 2017.

Спасылкі
--------

* Урачыстасць Усіх Святых // Рымска-Каталіцкі Касцёл у Беларусі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12187609q · GND: 4141927-3 · LCCN: sh85003608 · NKC: ph892598 |
**Гло́дава** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Мядзелка. Знаходзіцца за 5 км у напрамку на поўдзень ад горада Паставы, прыкладна за 0,65 км на ўсход ад вёскі Сіманькі. Належыць да групы Пастаўскіх азёр.

Возера адносіцца да ліку мелкаводных вадаёмаў. Плошча возера складае 0,35 км². Даўжыня 1,6 км, найбольшая шырыня 0,45 км. Даўжыня берагавой лініі 4,04 км. Найбольшая глыбіня возера 6 м, сярэдняя 3,6 м. Аб’ём вады ў возеры складае 1,19 м³, плошча вадазбору — 13,6 км². Аб’ём вады ў возеры каля 1,19 млн м³.

Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Сярэдняя шырыня катлавіны складае 0,22 км. Схілы катлавіны возера маюць вышыню 2—4 м, на поўдні і ўсходзе — да 10 метраў, стромкія, парослыя хмызняком і ў верхняй частцы разараныя. Берагі пераважна нізкія, забалочаныя, зарослыя водна-балотнай расліннасцю, але сустракаюцца і высокія, пад хмызняком. Мелкаводдзе вузкае, стромкае і пясчанае. Дно возера пераважна глеістае, месцамі пясчанае. Найбольшыя глыбіні знаходзяцца бліжэй да ўсходняга берага. Глыбіні да 2 метраў складаюць 23 % плошчы возера. Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Зарастае да глыбіні 3 м і на адлегласці ад 7—60 да 125 м ад берага возера. Найбольш моцна зарастае паўночная затока.

На поўдні ў возера ўпадае ручай з возера Доўжа. На поўначы з Глодава выцякае ручай у возера Задзеўскае. Таксама з возера выцякае рака Глодаўка.

У возеры сустракаюцца лешч, шчупак, плотка, акунь, краснапёрка, карась, лінь, джгір і іншыя віды рыб.

На возеры адзначаны рэдкі від раслін зоркаўка таўсталістая (*Stellaria crassifolia* Ehrh.), занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Ліст карты N-35-30. Выданне 1986 года. Стан мясцовасці на 1982 год. (руск.)
2. ↑  Республика Беларусь. Витебская область. Поставский район: карта. — Мн.: Белкартография, 2011. — 3 000 экз. (руск.)
3. ↑  *Иванов-Смоленский В.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 2. (руск.)

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — С. 80. — 522 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 25. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
* Республика Беларусь. Витебская область. Поставский район: карта. — Мн.: Белкартография, 2011. — 3 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Возера Глодава // Сайт «Белорусский Посейдон» Архівавана 9 жніўня 2013.
* *Иванов-Смоленский В.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 2. (руск.)

| Пастаўскія азёры |
| --- |
| 
* Варанец
* Глодава
* Доўжа
* Светлае
* Світа
* Світка
* Споры
* Чэцверць

 |
**Ульрыка Кнапэ** (шведск.: Ulrika Margareta Knape-Lindberg; нар. 26 красавіка 1955, Гётэбарг) — шведская скакуха ў ваду, алімпійская чэмпіёнка, чэмпіёнка свету і Еўропы. Трэнер нацыянальнай зборнай Швецыі па скачках у ваду, рыхтавала шведскіх спартсменаў да Алімпійскіх гульняў 1996 года, 2000 і 2004 гадоў.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 26 красавіка 1955 года ў горадзе Гётэбаргу. Скачкамі ў ваду займалася з ранняга дзяцінства, у 11 гадоў пачала выйграваць першыя дзіцячыя спаборніцтвы.

Ва ўзросце сямнаццаці гадоў прайшла адбор у нацыянальную зборную Швецыі для ўдзелу ў Алімпійскіх гульнях. На Алімпіядзе выйграла залатую ўзнагароду ў скачках з 10-метровай вышкі і заняла другое месца ў скачках з 3-х метровага трампліна. У 1972 годзе, пасля трыумфальнага выступлення ў алімпійскім Мюнхене была прызнана спартсменкай года ў Швецыі, і атрымала залаты медаль ад выдання Svenska Dagbladet.

У 1973 годзе на першым для сябе чэмпіянаце свету, які праходзіў у Бялградзе, выйграла тытул чэмпіёнкі ў скачках з вышкі і стала сярэбраным прызёрам у скачках з трампліна.

На чэмпіянаце Еўропы 1974 года ў Вене выйграла залатыя ўзнагароды ў абедзвюх дысцыплінах, пры гэтым упершыню на спаборніцтвах такога высокага ўзроўню яна атрымала максімальную ацэнку 10 балаў.

На Алімпійскіх гульнях 1976 г. у Манрэалі спартсменка паехала з траўмай спіны, аднак стала ўладальніцай срэбнага медаля ў скачках з вышкі, саступіўшы першынство савецкай скакусе Алене Вайцяхоўскай.

У пачатку 1970-х з’яўлялася лепшай шведскай спартсменкай у водных дысцыплінах спорту.

Ульрыка Кнапэ — маці і трэнер Ганны Ліндберг (нар. 1981 г.), удзельніцы пяці Алімпіяд і 6-разовай чэмпіёнкі Еўропы па скачках у ваду.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Knape Lindberg, Ulrika Margareta // Sveriges befolkning 2000 — Sveriges Släktforskarförbund, 2020. Праверана 30 чэрвеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q106527645'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10685961'></a>
**«Рыцар з рукой на грудзях»** — карціна іспанскага мастака Эль Грэка, напісаная ў Таледа каля 1580 года. Найбольш вядомы ў серыі свецкіх партрэтаў невядомых кабальера ў чорным адзенні і белых фрэзах на цёмным фоне. У наш час захоўваецца ў Прада.

Пастава кабальера можа азначаць дачу прысягі, або праяву даверу пры заключэнні дагавора, або высакароднае паходжанне персанажа, або нават тайны ўмоўны сігнал. Залатая шпага і медальён паказваюць на заможнасць і прыналежнасць да вышэйшых слаёў грамадства. Знешняе аблічча персанажа тыповае для двараніна эпохі Залатога веку Іспаніі. Пры рэстаўрацыі карціны высвятлілася, што першапачаткова фон быў не чорны, а светла-шэры, але з часам карціна пацямнела. Багацце адценняў на цёмным адзенні сведчыць пра ўплыў на Эль Грэка венецыянскай школы жывапісу.

Раней лічылася, што «Рыцар з рукой на грудзях» з’яўляецца партрэтам Сервантэса, але цяпер большасць мастацтвазнаўцаў схіляецца да таго, што на партрэце намаляваны Хуан дэ Сільва-і-Рыбера, трэці маркіз Монтэмаёра і алькальд Таледскага алькасара. Мастацтвазнавец Алекс Бергхарт і мастак Роберт Шрайв дапушчаюць магчымасць таго, што гэта аўтапартрэт мастака.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 8 снежня 2018.
2. ↑  Carney, Jo Eldridge (2001) *Renaissance and Reformation: 1500—1620: a Biographical Dictionary*, p. 175. Greenwood Publishing Group
3. ↑  , L. (dir.), *Museo del Prado I*, Col. «Museos del Mundo», т. 6, Espasa, 2007. ISBN 978-84-674-3809-3
4. ↑  , L. (dir.), *Museo del Prado I*, Col. «Museos del Mundo», т. 6, Espasa, 2007. ISBN 978-84-674-3809-3, з. 67.
5. ↑  On-line gallery: *The Nobleman with his Hand on his Chest*
6. ↑  Shrive, Rupert.  Face to face with El Greco **(нявызн.)**, *The Times* (18 February 2004). Праверана 9 September 2014.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса.

**Касцё́л Найсвяце́йшага Сэ́рца Ісу́са** — колішні каталіцкі храм у Лыскаве пачатку XX стагоддзя.

Гісторыя
--------

У 1866 годзе ў сувязі са здушэннем Студзеньскага паўстання каталіцкі касцёл у Лыскаве быў перададзены праваслаўным. Такім чынам, у мястэчку не засталося ніводнага каталіцкага храма, у той час як дзейнічалі два праваслаўныя.

У пачатку XX стагоддзя, карыстаючыся палегкамі пасля рэвалюцыі 1905 года, Стэфанія Дзяконская (у дзявоцтве Талочка) з Магілёўцаў скарыстала гэты аргумент, каб распачаць будаўніцтва новага касцёла ці капліцы. На час будаўніцтва набажэнствы аднавіліся пад часовым навесам. У 1913 завяршылася будаўніцтва мураванага касцёла ў неараманскім стылі пад тытулам Найсвяцейшага Сэрца. Аднак ён быў зруйнаваны ў Першую сусветную вайну.

Пасля вайны набажэнствы не аднавіліся з прычыны аварыйнага стану даху. У 1921 годзе, за польскім часам, каталікам быў вернуты касцёл Найсвяцейшай Тройцы.

На могілках каля касцёла Сэрца Хрыстовага пахаваныя Казімір Дзяконскі (?-1913) і ягоная жонка Стэфанія з Талочкаў (?-1924).

У 1950-я будынак быў разабраны, з яго цэглы пабудаваная школа.

Зноскі
------

1. ↑  Род Дзяконскіх — галіна Яна Валынца «Герольд Litherland» № 18. 2011.
2. ↑  Лысково (руск.). *Глобус Беларусі*.  TUT.BY. Праверана 19 мая 2016.

Літаратура
----------

* *Witold Karpyza.* Łysków // Ziemia Wołkowyska. — Lębork, 2005.

Спасылкі
--------

* аб’ект на сайце Radzima.org
**Ры́ца, Вялікая Рыца** (абх.: Риҵа, груз. რიწა) — возера ледавікова-тэктанічнага паходжання ў Гудауцкім раёне Абхазіі ў даліне ракі Лашыпсэ, на ўсход ад Гаграўскага хрыбта.

Плошча паверхні 1,49 км². Даўжыня 2,5 км, найбольшая шырыня 1,1 км. Найбольшая глыбіня возера 110 м, сярэдняя 63 м. Катлавіна тэктанічнага паходжання. Возера ўтварылася ў выніку абвалу гары Пшэгішхва падчас землетрасення. Берагі возера высокія. Па берагах букавыя і хваёва-піхтавыя лясы.

У возера ўпадаюць 6 рэк (у т.л. рака Лашыпсэ) і выцякае рака Юпшара.

Славутасці
----------

Возера і яго наваколле знаходзяцца на тэрыторыі Рычыцкага рэліктавага нацыянальнага парка і з'яўляюцца важнейшай турыстычнай выдатнасцю Абхазіі.  

На беразе возера знаходзіцца дача Сталіна і мяжуючая з ёй дача Брэжнева.

Зноскі
------

1. ↑  Озеро Рица — жемчужина Абхазии Архівавана 28 лютага 2014.  (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 526. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0216-4 (Т. 13).

Спасылкі
--------

* *Рица (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* Озеро Рица — жемчужина Абхазии Архівавана 28 лютага 2014.  (руск.)
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рыца
**Аблога Канстанцінопаля (1394—1402)** — да канца 14 ст. туркі-асманы ўжо добра замацаваліся на Балканскім паўвостраве, ваяўнічы султан Баязід I дыктаваў сваю волю Візантыйскай імперыі, уладанні якой абмяжоўваліся наваколлямі Канстанцінопаля і асобнымі грэчаскімі гарадамі, сувязь з якімі ажыццяўлялася толькі па моры. У 1394 імператар Мануіл II адмовіўся дапусціць у сталіцу асманскага суддзю для рашэння спрэчак паміж хрысціянамі і мусульманамі. У адказ султан блакаваў Канстанцінопаль з сушы, і толькі тое, што асманы не мелі моцнага флоту, дазваляла грэкам забяспечваць горад харчаваннем, прывозячы яго на караблях. Не маючы сіл для супраціву, імператар спадзяваўся на ваенную дапамогу з Заходняй Еўропы, але ў 1396 годзе асманы знішчылі вялікае рыцарскае войска ў бітве пры Нікапалі. Здавалася, што доля Канстанцінопаля прадвызначаная, але ў 1402 эмір Цімур разграміў Баязіда ў бітве пры Анкары і ўзяў султана ў палон. Канстанцінопаль вызваліўся ад блакады; візантыйцы нават перасталі плаціць асманам даніну.

Крынціы
-------

* Византийский словарь: в 2 т. / Общ. ред. К. А. Филатов. — СПб.: Амфора: РХГА: Издательство Олега Абышко, 2011.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Аблога Полацка.

| Літоўска-маскоўская вайна (1512—1522) |
| --- |
| Смаленск I/II – Віцебск – Полацк I – Смаленск III – Орша – Вялікія Лукі – Таропец – Апочка – Полацк II |

**Абло́га По́лацка** адбывалася ў 1518 годзе ў ходзе шостай літоўска-маскоўскай вайны (1512—1522). Літоўкая армія адстаяла горад.

Перадумовы
----------

У 1518 годзе маскоўскія ўлады вылучылі значныя сродкі для паходу на Полацк. Да горада было накіравана 150-тысячнае наўгародскае войска Васіля Шуйскага і пскоўскае Івана Шуйскага. Войска было ўзмоцненай цяжкай артылерыяй.

Падзеі
------

Маскалі ўсталявалі абложныя вежы і абстралялі гарадскія муры снарадамі. Аднак неўзабаве ў іх скончылася харчаванне, і ім давялося перайсці праз Дзвіну. Тым часам да Полацка падышло войска полацкага ваяводы Альберта Гаштольда і польскіх наймітаў Яна Баратынскага. 29 ліпеня аб'яднаныя войскі разбілі маскалёў, якія займаліся пошукам харчавання. Маскоўцы, атрымаўшы значныя страты, былі вымушаны адступіць.

Паводле легенды, запісанай Бернардам Вапоўскім і Марцінам Бельскім, літоўскае восйка не магло знайсці месца, дзе перайсці Дзвіну. Раптам ім з'явіўся хлопец на прыгожым кані, які сам перайшоў раку і знік на іншым беразе. Жаўнеры пазналі ў ім памерлага княжыча Казіміра, старэйшага брата вялікага князя Жыгімонта Старога.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  *Jasiulionis, Ridas*. Atminties kaleidoskopas: kovo 4 diena (літ.).  Bernardinai.lt (4 сакавіка 2005). Праверана 28 жніўня 2014.(недаступная спасылка)
2. ↑  *Sergeĭ Mikhaĭlovich Solov’ev.* History of Russia: The Age of Vasily III. — Academic International Press, 1976. — Т. 9. — С. 78. — ISBN 0875690661.
3. ↑  *Edvardas Gudavičius.* Lietuvos istorija. Nuo seniausių laikų iki 1569 metų. — Lietuvos rašytojų sąjungos leidykla, 1999. — С. 520. — ISBN 9986-39-112-1.
4. ↑  *Mintautas Čiurinskas.* Karas ir kultūra Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje: 1514 metai // *Senoji Lietuvos literatūra*. — 2001. — В. 31. — С. 153. — ISSN 1822-3656.

Спасылкі
--------
| ⛭Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667) |
| --- |
| 
**1654**  Смаленск •
Гомель •
Мсціслаўль •
Шклоў (1) •
Шклоў (2) •
Шапялевічы •
Дуброўня •
Віцебск •
Стары Быхаў (1)
**1655**  Ахматаў •
Магілёў (1) •
Вільня •
Львоў •
Гарадок •
Азерная •
Слуцк •
Бярэсце 
**Аднаўленне баявых дзеянняў** 
**1658**  Кіеў •
Веркі •
Варва •
Коўна 
**1659** 
Мядзель •
Стары Быхаў (2) •
Канатоп 
**1660**  Магілёў-Падольскі •
Ляхавічы •
Барысаў •
Палонка •
Магілёў (2)•
Любар •
Слабодзішча •
Бася •
Чуднаў 
**1661**  Друя •
Кушлікі •
Вільня (2) •
Пераяслаў 
**1662**  Канеў •
Бужын 
**1663**  Перакоп 
**Кампанія Яна ІІ Казіміра** 
**1664**  Рослаў •
Глухаў •
Пірагоўка •
Касулічы •
Дрокаў 
**Заключны этап**  Віцебск (2) •
Ставішча •
Медвін •
Себеж 
**1665**  Корсунь •
Белая Царква •
Дзвіна 
**1666**  Дынабург •
Батог
 |

**Аблога Барысава** адбывалася ад паловы ліпеня да пачатку жніўня 1660 года падчас вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667.

Армія польска-літоўская паміж 10 і 15 ліпеня падышла да Барысава. Гарнізон крэпасці складаўся з 900 маскоўскіх пехацінцаў.

Рэч Паспалітая планавала пачаць наступ на ўсход. Стэфан Чарнецкі і Павел Сапега для забеспячэння сувязі паміж польскім і літоўскім войскам, пастанавілі абавязкова здабыць Барысаў.

У Чарнецкага было 3 тысячы конніцы і тысячу выбранецкай пяхоты, у Сапегі каля 6 тысяч ваяроў. Расійскі гарнізон меў дастатковыя запасы зброі і ежы, адбіў два прыступы. Нападаючыя захапілі і спалілі толькі неўмацаваны пасад і падзамак.

З-за недахопу пяхоты і артылерыі Чарнецкі вымушаны быў абмежавацца блякаваннем крэпасці. Сапега з войска неўзабаве рушыў на ўсход. Адзін з атрадаў, на чале Палубінскага, заняў Оршу, Копысь і Шклоў.

Міхал Пац атрымаў загад ад караля Яна Казіміра, рушыць на дапамогу Чарнецкаму. Аднак той ігнараваў загад і сабранае 8 ліпеня пад Вількамірам войска рушыла на Вільню, якую і абклаў 13 ліпеня.

З-за таго, што Пац не рэагаваў а ні на загады караля, а ні на просьбы Чарнецкага, а таксама з-за малалікасці сіл, трэба было адмаўляцца ад далейшай аблогі Барысава. У першай палове жніўня Чарнецкі адышоў з-пад Барысава ў накірунку да Магілёва. Баявыя дзеянні перамясціліся на ўсходнюю частку Беларусі, пакінуўшы так і неўзяты Барысаў у тыле.

Барысаў вярнуўся пад уладу Рэчы Паспалітай толькі ў 1662 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Невядомая вайна, Генадзь Сагановіч
2. ↑  Дзевяць стагоддзяў Барысава. Мінск, 2002. С. 26 — 37
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Казіміроўскі.

**Сямён (Саламон) Савельевіч Казіміроўскі** (15 (28) красавіка 1915, Бабруйск- 31 снежня 2011) — беларускі і савецкі тэатральны рэжысёр. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1973).

Біяграфія
---------

Вучыўся ў тэатральнай студыі пры Маскоўскім ГОСЕТ. У 1940 годзе скончыў рэжысёрскі факультэт ГІТІСа. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Адслужыўшы восем гадоў у арміі, маёр Казіміраўскі быў дэмабілізаваны. 

Працаваў рэжысёрам у Дагестанскім рускім тэатры і Іркуцкам драмтэатры, галоўным рэжысёрам Іркуцкага ТЮГа (1953—1957). Галоўны рэжысёр Рускага тэатра драмы Дагестанскай АССР (1957—1959). Быў галоўным рэжысёрам Краснаярскага драмтэатра (1959—1963), Алма-ацінскага рускага тэатра драмы, Саратаўскага драмтэатра, Беларускага тэатра імя Якуба Коласа ў Віцебску (1967—1975), Іркуцкага тэатра драмы (з 1978). 

Жыў у Швецыі з канца 80-х гадоў.

Зноскі
------

1. ↑  Гісторыя Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа

Літаратура
----------

* Сямён Савельевіч Казіміроўскі // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн. 2002. — Т. 1.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фурсаў.

**Васі́ль Яго́равіч Фу́рсаў** (10 сакавіка 1920, в. Малыя Хутары, Краснапольскі раён, Магілёўская вобласць — 17 лістапада 1943) — савецкі ваенны, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза, старшыня роты 1339-га горнастралковага палка, старшыня.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 10 сакавіка 1920 года ў вёсцы Малыя Хутары Краснапольскага раёна Магілёўскай вобласці. Член ВКП(б)/КПСС з 1943 года. Скончыў 7 класаў. Працаваў на шахце ў горадзе Лысычанск Луганскай вобласці.

У Чырвонай Арміі з 1940 года. На фронце ў Вялікую Айчынную вайну з 1941 года.

Старшына роты 1339-га горнастралковага палка 318-й горнастралковай дывізіі 18-й арміі Паўночна-Каўказскага фронту Васіль Фурсаў вызначыўся пры фарсіраванні Керчанскага праліва ў ноч на 1 лістапада 1943 года.

У складзе перадавой дэсантнай групы ў штармавое надвор’е высадзіўся ў раёне пасёлка Эльціген. Пры захопе плацдарма непрыкметна пад агнём праціўніка падкраўся да варожага доту і знішчыў яго разлік. Замацаваўшыся на плацдарме, удзельнічаў у адбіцці контратак праціўніка. Калі падчас асабліва моцнай атакі праціўнікі ўклініліся ў баявыя парадкі Чырвонай Арміі, старшыня Фурсаў узначаліў флангавы ўдар па праціўніку. Савецкія воіны выбілі ворага з акопа і адкінулі. Пры гэтым сам Фурсаў знішчыў 8 нацыстаў. Вораг працягваў люта націскаць. Пазіцыі савецкіх дэсантнікаў падвяргаліся артылерыйска-мінамётнаму абстрэлу, бамбаванням з паветра. У надзвычай напружаны момант, калі навісла пагроза таго, што праціўнікі могуць змяць перадавыя заслоны дэсантных войскаў, Фурсаў узначаліў і павёў байцоў у контратаку.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 17 лістапада 1943 года за мужнасць, адвагу і гераізм, праяўленыя ў баях, старшыне Фурсаву Васілю Ягоравічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Загінуў у баі на Эльцігенскім плацдарме 17 лістапада 1943 года. Пахаваны на месцы баёў.

Узнагароджаны ордэнам Леніна.

Літаратура
----------

* Герои боёв за Крым. Симферополь: Таврия, 1972.
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

Спасылкі
--------

Василий Егорович Фурсов на сайце «Героі краіны»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Адаменка.

**Яўген Буніслававіч Адаменка** (нар. 26 жніўня 1960, в. Лубень, Нараўлянскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне дзяржаўнага і мясцовага кіравання, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.

Біяграфія
---------

Адукацыя вышэйшая – скончыў Беларускі інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі па спецыяльнасці «Электрыфікацыя сельскай гаспадаркі»; Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Дзяржаўнае і мясцовае кіраванне».

Працаваў інжынерам-электрыкам, дырэктарам саўгаса «Завалочыцы» Глускага раёна Магілёўскай вобласці; інструктарам арганізацыйнага аддзела Глускага КПБ; першым намеснікам старшыні, начальнікам упраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання Глускага райвыканкама; намеснікам старшыні – начальнікам упраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання, старшынёй Калінкавіцкага райвыканкама; старшынёй Мазырскага райвыканкама.

З 2016 года дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае сына і дачку.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь Архівавана 14 чэрвеня 2017.  (бел.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ткачоў.

**Васі́ль Ю́р’евіч Ткачо́ў** (1 студзеня 1948, Гута, Рагачоўскі раён — 13 лютага 2022) — беларускі празаік і драматург. Лаўрэат Нацыянальнай літаратурнай прэміі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і вясковых настаўнікаў. Пасля заканчэння Ільічоўскай сярэдняй школы ў 1966 годзе працаваў у раённых газетах у Івацэвічах і Карме. У 1967 годзе прызваны ў Савецкую Армію. Скончыў факультэт журналістыкі Львоўскага вышэйшага ваенна-палітычнага вучылішча ў 1973 годзе. Служыў у Туркменістане вайсковым карэспандэнтам. У 1979—1980 гадах працаваў рэдактарам рэкламы камбінату «Туркменгандальрэклама» (Ашгабат). З 1980 годзе — карэспандэнт шматтыражкі «Сельмашавец» (Гомель), у 1983—1985 гадах — стыліст, спецыяльны карэспандэнт абласной газеты «Гомельская праўда». У 1989 годзе абраны сакратаром Гомельскага абласнога аддзялення СП БССР. Член СП СССР з 1989 года.

Адзін з найбольш вядомых прыхільнікаў і арганізатараў стварэння беларускай сталіцы народнага гумару ў Аўцюках Калінкавіцкага раёна. Жыў у Гомелі.

### Творчасць

Першае апавяданне «Шчарбаты нож» надрукаваў у 1966 годзе ў часопісе «Вясёлка». Аўтар п’ес «Сівы бусел» (пастаўлена ў 1985), «Вокны» (пастаўлена ў 1985), «Прыгоды з Канапухіным» (пастаўлена ў 1988), «Лесьвіца» (пастаўлена ў 1988), «Кветкі-ягадкі» (пастаўлена ў 1990), аднаактоўкі «Дублёр» і інш. Пераклаў на беларускую мову п’есу Л. Петрушэўскай «Маскоўскі хор» (пастаўлена ў 1989).

### Кнігі

* 1975 — «Хітры Данік», зборнік апавяданняў для дзяцей
* 1984 — «Партрэт салдата», зборнік апавяданняў для дзяцей
* 1985 — «Дзень у горадзе», зборнік апавяданняў
* 1988 — «Пахвалі пражыты дзень», кніга публіцыстыкі
* 2001 — «Канфуз»
* 2002 — «Тратнік», кніга прозы
* 2003 — «Вятрак — птушка вольная», зборнік апавяданняў
* 2004 — «Незвычайны дыктант»
* 2005 — «Вячыстыя лясы Гомельшчыны»
* 2009 — «Снукер», аповесці, апавяданні, п’есы
* 2020 — «Мішэнь», зборнік апавяданняў

Узнагароды
----------

Пераможца многіх літаратурных конкурсаў, Лаўрэат прэміі Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі за кнігу прозы «Снукер» (2011), прэміі імя Васіля Віткі (2012) і Кірылы Тураўскага (2013).

Памяць
------

1 студзеня 2023 года на доме па вуліцы Яфрэмава ў Гомелі, дзе ў 1982—2022 гадах жыў Васіль Ткачоў, устаноўлена памятная дошка.

Зноскі
------

1. ↑  Умер известный белорусский драматург Василь Ткачев
2. ↑  Да 70-цігоддзя Ткачова Архівавана 28 студзеня 2021. Сайт Мазырскай бібліятэкі
3. ↑  Памятную доску в честь 75-летия со дня рождения писателя Василя Ткачева установили в Гомеле

Спасылкі
--------

* Васіль Ткачоў на slounik.org
* Васіль Ткачоў на Беларускай палічцы
* Васіль Ткачоў на kamunikat.org


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | SUDOC: 176930035 |
**Лёзненскі раённы Савет дэпутатаў** (руск.: Лиозненский районный Совет депутатов) — прадстаўнічы орган мясцовага самакіравання на тэрыторыі Лёзненскага раёна. У склад дэпутацкага корпуса ўваходзіць 36 дэпутатаў, якія абіраюцца па мажарытарнай сістэме. Тэрмін паўнамоцтваў — 4 гады.

Склад
-----

Асноўны артыкул: **Спіс дэпутатаў Лёзненскага раённага Савета дэпутатаў 28-га склікання**
Апошнія выбары ў Лёзненскі раённы Савет дэпутатаў адбыліся ў 2018 годзе. Былі абраны 36 дэпутатаў. Усе абраныя дэпутаты беспартыйныя.

| Партыя | Колькасць месцаў |
| --- | --- |
| Беспартыйныя | 36 |

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
Лацкан прастакутнай формы
Лацкан завостранай формы
Лацкан нахільнай формы
**Ла́цкан** — адна з паловак грудной часткі распашнога адзення, асабліва верхні канец; адвароты на грудзях.
У пінжаках лацканы — адвароты, якія даходзяць да верхніх гузікаў. Бываюць рознай шырыні, а таксама трох відаў: завостранай формы; прамавугольнай формы і нахільнай («падаючай») формы; а таксама суцэльныя, калі лацкан і каўнер складаюць адно цэлае («апаш»).

Гісторыя
--------

Слова «лацкан» паходзіць ад ням.: Latz — тое самае або паменш. *Lätzchen* ад італ.: laccio «шнур, аркан, пятля», з лац.: laqueus «сілок, пятля».

Раней лацканамі называліся каляровыя адвароты мундзіра, але пасля гэта назва дадзена асаблівым кавалкам сукна, якія прысцёгваліся пры параднай форме на мундзір і ўваходзілі ў склад абмундзіравання некаторых воінскіх частак. У пачатку XX стагоддзя яны захоўваліся ў Расіі толькі ў гвардзейскіх уланскіх палках.

Заўвагі
-------

1. ↑  Лацкан // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вуліца Карла Маркса (значэнні).
**Вуліца Карла Маркса** (трансліт.: *vulica Karla Marksa*, руск.: улица Карла Маркса) — вуліца ў паўднёвай частцы горада Верхнядзвінска ў мясцовасці Мікрараён.

Апісанне
--------

Названа ў гонар Карла Маркса, папярэдняя назва — Дзісненскі тракт (па назве старажытнага тракта, які ішоў берагам Заходняй Дзвіны ад Дрысы да Дзісны.

Пачынаецца ад старажытных хрысціянскіх могілак па вул. Савецкай і пралягае з поўначы на поўдзень да мяжы горада ў раёне былых гарадскіх ачышчальных стаўкоў (адстойнікаў). Працягласць вуліцы складае больш за 1,4 км.

Забудова вуліцы пераважна аднапавярховая сядзібнага тыпу.

Сацыяльныя аб’екты
------------------

* Дзяржаўная ўстанова адукацыі «Верхнядзвінская гімназія» (вул. Карла Маркса 32)

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Верхнядзвінска

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Вуліца Карла Маркса**