**Аляксандр Вампілаў** (1937, гор. Чаромхава, Іркуцкая вобласць, Расія — 1972, воз. Байкал, Іркуцкая вобласць, Расія) — расійскі драматург.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 19 жніўня 1937 годзе ў горадзе Чаромхава Іркуцкай вобласці (Расія) ў сям’і педагогаў. Бацька будучага драматурга ў 1938 годзе быў рэпрэсаваны і расстраляны. Маці гадавала чатырох дзяцей і працавала настаўніцай матэматыкі ў сярэдняй школе. Менавіта маці мела пераважны ўплыў на фарміраванне асобы А. Вампілава.

Пасля заканчэння школы паступіў на гісторыка-філалагічны факультэт Іркуцкага ўніверсітэта. Яшчэ студэнтам пятага курсу стаў літаратурным супрацоўнікам абласной газеты «Савецкая моладзь». У газеце працаваў — потым у якасці загадчыка аддзела і адказнага сакратара — да 1964 года.

Пасля заканчэння працы ў газеце А. Вампілаў цалкам прысвячае сябе пісьменніцтву. Неўзабаве ў Іркуцку выходзяць два калектыўныя зборнікі з яго апавяданнямі.

Спробы зацікавіць маскоўскія тэатры пастаноўкай сваёй першай вялікай п’есы, камедыі «Развітанне ў чэрвені» скончыліся безвынікова .

Прарывам Вампілава на савецкую тэатральную сцэну стала пастаноўка «Развітання ў чэрвені» ў 1966 годзе Клайпедскім драматычным тэатрам (галоўны рэжысёр Повілас Гайдзіс). Ажыццявіў гэту пастаноўку беларускі рэжысёр Вадзім Дапкюнас. У гэтым жа годзе А. Вампілаў быў прыняты ў Саюз пісьменнікаў СССР.

Поспех клайпедскай пастаноўкі расчыніў дзверы савецкіх тэатраў для творчасці А. Вампілава: у 1970 годзе п’еса «Развітанне ў чэрвені» ішла ўжо ў 8 тэатрах краіны, але, на жаль, пакуль не ў сталічных тэатрах.

Толькі ў 1972 годзе стаўленне цэнтральнага тэатральнага асяроддзя СССР да п’ес Вампілава пачынае паступова змяняцца. Яго п’есы ставяць маскоўскія тэатры імя Ярмолавай і Станіслаўскага, ленінградскі Вялікі драматычны тэатр.

І менавіта на жыццёвым і творчым узлёце А. Вампілава напаткала заўчасная смерць — за два дні да свайго 35-годдзя ён трагічна загінуў на беразе возера Байкал: лодка, ў якой ён быў разам з сябрам, перакулілася, Аляксандр даплыў да берага, але яго сэрца не вытрымала доўгага знаходжання ў ледзяной вадзе.

Сапраўднае прафесійнае і грамадскае прызнанне таленавітыя творы А. Вампілава атрымалі толькі пасля яго трагічнай смерці. Пачалі друкаваць яго кнігі, распачаліся здымкі фільмаў па яго творах. Адна толькі п’еса «Старэйшы сын» у свой час адначасова ішла ў 44 тэатрах Савецкага Саюза.

У Іркуцкай вобласці адкрыты дом-музей драматурга. Яго імя прысвоена Іркуцкаму тэатру юнага гледача, бібліятэцы, цеплаходу. З 1997 года ў Іркуцку праводзіцца Усерасійскі фестываль сучаснай драматургіі імя Аляксандра Вампілава .

Помнік А. Вампілаву ў Іркуцку

Творчасць
---------

Першае апавяданне — «Збег абставін» — было надрукавана яшчэ ў студэнцкія гады ў газеце «Іркуцкі ўніверсітэт» (1958). Гэтае апавяданне дало імя першай кнізе гумарыстычных апавяданняў і сцэн А. Вампілава (1961).

Першай тэатральнай формай у творчасці А. Вампілава сталі аднаактовыя п’есы: «Дваццаць хвілін з анёлам» (1962) і «Дом вокнамі ў поле» (1963).

У 1964 годзе напісаная першая вялікая п’еса А. Вампілава — камедыя «Развітанне ў чэрвені». Да працы над ёй драматург звяртаўся неаднаразова: вядомыя чатыры варыянты п’есы.

Потым з-пад пяра драматурга выходзяць шырокавядомыя сёння творы: камедыя «Старэйшы сын» (1965), п’еса «Паляванне на качак» (1968), драма «Летась улетку ў Чулімску» (1971). Аднаактовая п’еса «Гісторыя з метранпажам» разам з ранейшым творам драматурга «Дваццаць хвілін з анёлам» утварыла п’есу «Правінцыяльныя анекдоты».

Пераклады твораў
----------------

Творы Аляксандра Вампілава перакладзены на англійскую, балгарскую, беларускую, кітайскую, латышскую, лезгінскую, мадзярскую, малдаўскую, мангольскую, нарвежскую, нямецкую, польскую, румынскую, сербскую, славацкую, французскую, чэшскую, эстонскую і іншыя мовы свету.

Драматургічныя творы
--------------------

* 1963 «Дом вокнамі ў поле»
* 1964 «Развітанне ў чэрвені»
* 1965 «Старэйшы сын»
* 1968 «Правінцыяльныя анекдоты»
* 1968 «Паляванне на качак»
* 1971 «Летась улетку ў Чулімску»

Фільмаграфія
------------

* 1975 «Летась улетку ў Чулімску» (тэлеспектакль)
* 1976 «Старэйшы сын»
* 1979 «Гісторыя з метранпажам»
* 1979 «Адпачынак у верасні» (па п’есе «Паляванне на качак»)
* 1981 «Валянціна» (па матывах п’есы «Летась улетку ў Чулімску»)
* 1989 «Дваццаць хвілін з анёлам»
* 1990 «Правінцыяльны анекдот»
* 2003 «Развітанне ў чэрвені»

Зноскі
------

1. 1 2  Alexander Walentinowitsch Wampilow // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
2. 1 2  Aleksandr Vampilov // Babelio — 2007.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2877812'></a>
3. 1 2  Біяграфія А. Вампілава Архівавана 15 сакавіка 2016.
4. ↑  Фестиваль современной драматургии им. А. Вампилова
5. ↑  «Мінулым летам у Чулімску» (пераклад Анатоля Бутэвіча)

Літаратура
----------

* Александр Валентинович Вампилов. Библиографический указатель // Составитель Елизарова Э. — Иркутск: Упрполиграфиздат, 1989. — 240 с.

Спасылкі
--------

* Сайт, прысвечаны Аляксандру Вампілаву
* Валерий Стуков. По канаце — да прызнання // Восточно-Сибирская правда. — 2008.
* А. Вампілаў у філатэліі, філакартыі…
* А. Вампілаў. Лісты
* Спектакль «Валянціна» на сцэне Рэспубліканскага тэатра беларускай драматургіі(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Filmportal · Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX897351 · BNF: 12269008z · CONOR: 94822243 · EGAXA: vtls001097748 · GND: 118815016 · ICCU: MILV010608 · ISNI: 0000 0001 2126 7490 · LCCN: n80080442 · NKC: ola2003172309 · NLA: 35990869 · NTA: 070134219 · NUKAT: n01045430 · SUDOC: 031483305 · VIAF: 32056239 |

 |