recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ураніні́т** — мінерал класа аксідаў, радыеактыўны акcід урану, **UO2**. Адзін з галоўных рудных мінералаў урану.

Утрымлівае ў сваім складзе 86,86 % урану, прымешкі радыю, актынію, палонію, торыю, свінцу, гелію і іншых элементаў. Склад некаторых разнавіднасцей (напрыклад, уранавых чэрняў) набліжаецца да U3O8.

Уласцівасці
-----------

Мінерал чорнага, зеленавата-чорнага, радзей фіялетавага колеру з паўметалічным смаляным бляскам. Крышталізуецца ў кубічнай сінганіі. Цвёрдасць 6—7 па шкале Моаса. Шчыльнасць 8—10 г/см³. Утварае крышталі, крышталічныя і нацечныя агрэгаты — настуран, уранавая смолка, зямлістыя і парашковыя масы — уранавая чэрнь, уранавая вохра. Добра раствараецца ў азотнай і сернай кіслаце, дрэнна ў салянай.

Радовішчы
---------

Найбольш буйныя радовішчы уранініту ў Расіі, Канадзе, ПАР, ЗША, Вялікабрытаніі, Нарвегіі, Індыі. Таксама радовішчы на Украіне, ў Германіі і Чэхіі (Рудныя горы), Казахстане.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 249. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0263-6 (Т. 16).

Спасылкі
--------

* УРАНИНИТ // Энцыклапедыя Кругасвет  (руск.)
* *Белова Л. Н.* Уранинит Архівавана 12 лістапада 2014. // Вялікая савецкая энцыклапедыя  (руск.)
* Уранинит // Каталог Минералов  (руск.)
**Ураўненне Клапейрона—Мендзялеева**, **ураўненне Клапейрона** — ураўненне, якое ўстанаўлівае залежнасць паміж фізічнымі велічынямі, што вызначаюць стан ідэальнага газу.

Атрымана ў 1834 годзе Б. П. Э. Клапейронам у выглядзе

{\displaystyle pV=BT,}
дзе *p*, *V* і *T* — ціск, аб'ём і тэмпература ідэальнага газу, *B* — каэфіцыент прапарцыянальнасці, які залежыць ад *M* — масы і μ — малярнай масы газу.

У 1874 годзе Дз. І. Мендзялееў вывеў ураўненне для 1 моля ідэальнага газу:

{\displaystyle pV=RT,}
дзе *R* — універсальная газавая пастаянная.

Ураўненне Клапейрона—Мендзялеева ў выглядзе

{\displaystyle pV={\frac {M}{\mu }}RT}
з'яўляецца ўраўненнем стану ідэальнага газу, якое аб'ядноўвае закон Авагадра, закон Бойля—Марыёта, закон цеплавога расшырэння газаў (гл. законы Гей-Люсака).

Гл. таксама
-----------

* Ураўненне Ван-дэр-Ваальса

Літаратура
----------

* Клапейрона—Мендзялеева ўраўненне // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. С. 320.
**Ураўненне Ван-дэр-Ваальса** — адно з першых ураўненняў стану рэальнага газу.

Прапанавана Я. Д. ван дэр Ваальсам у 1873 годзе. Улічвае канечнасць аб'ёму малекул і сілы ўзаемадзеяння паміж імі.

**Газам Ван-дэр-Ваальса** называецца такая мадэль рэальнага газу, у якой малекулы разглядаюцца як абсалютна цвердыя шарыкі з дыяметрам d, паміж якімі дзейнічаюць сілы ўзаемнага прыцягнення. Канчатковыя памеры шарыкаў азначаюць, што прымаюцца пад увагу і сілы адштурхвання паміж малекуламі рэальнага газу.

Для моля газу аб'ёмам *V* пры тэмпературы *T* і ціску *p* мае выгляд

{\displaystyle \left(p+{\frac {a}{V\_{\mu }^{2}}}\right)(V\_{\mu }-b)=RT,}
дзе *R* — універсальная газавая пастаянная, *a* і *b* — эксперыментальныя канстанты для кожнага асобнага газу, абумоўленыя адхіленнем уласцівасцей рэальнага газу ад ідэальнага (*a* ўлічвае прыцяжэнне малекул у выніку міжмалекулярнага ўзаемадзеяння, *b* — адштурхоўванне малекул на блізкіх адлегласцях).

Пры вялікіх *V* (моцна разрэджаны газ) ураўненне Ван-дэр-Ваальса пераходзіць ва ўраўненне стану ідэальнага газу.

Ураўненне Ван-дэр-Ваальса для адвольнай масы рэальнага газу, які мае малярная масу {\displaystyle \mu },

{\displaystyle {\Biggl (}p+{\frac {M^{2}}{\mu ^{2}}}{\frac {a}{V^{2}}}{\Biggr )}{\Biggl (}V-{\frac {M}{\mu }}b{\Biggr )}={\frac {M}{\mu }}RT}.

Гэта раўнанне справядліва для не вельмі моцна сціснутых газаў. Для моцна зрэджаных газаў {\displaystyle V\_{\mu }\gg b} , {\displaystyle p^{\*}\ll p} і ўраўнанне Ван-дэр-Ваальсане адрозніваецца ад ураўнення Мендзялеева - Клапейрона.

{\displaystyle p^{\*}-} папраўка Ван-дэр-Ваальса, абумоўленая дзеяннем сіл узаемнага прыцягнення і называецца унутраным ціскам. Унутраны ціск {\displaystyle p^{\*}}зваротна прапарцыйна квадрату аб'ёму {\displaystyle V\_{\mu }} пасудзіны, у якім знаходзіцца моль газу,

{\displaystyle p^{\*}={\frac {a}{V\_{\mu }^{2}}}},

дзе {\displaystyle a} - каэфіцыент Ван дэр Ваальса, які залежыць ад хімічнай прыроды газу.

Гл. таксама
-----------

* Ураўненне Клапейрона—Мендзялеева
* Рэальны газ

Зноскі
------

1. 1 2  Справочник по физике. Яворский Б.М. Детлаф А.А.

Літаратура
----------

* Ван-дэр-Ваальса ўраўненне // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. С. 502.
* **Яворский Б.М.** и **Детлаф А.А** **Справочник по физике**: 2-е изд. перераб. - М. Главная редакция физико-математической литературы. 1985, - 512 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 187510041 |
Не блытаць з Закон выпрамянення Планка.
**Ураўненне Планка**, **ураўненне Планка — Эйнштэйна**, **суадносіны Планка — Эйнштэйна**, **квантавая формула Планка** — формула, якая звязвае энергію фатона з яго частатой:

{\displaystyle E=h\nu ,}
дзе

* *E* — энергія фатона,
* *h* — пастаянная Планка,
* {\displaystyle \nu } — частата фатона (кванта)

З'яўляецца неад'емнай часткай квантавай механіцы і фактычна яе пачаткам.

Ураўненне было ўстаноўлена нямецкім вучоным Максам Планкам.

Залежнасць паміж энергіяй і частатой ва ўраўненні лінейная, а пастаянная Планка з'яўляецца пастаяннаю прапарцыянальнасці.

Альтэрнатыўныя формы запісу
---------------------------

Улічваючы суадносіны паміж скорасцю святла, яго частатой і даўжынёй хвалі

{\displaystyle \nu ={\frac {\omega }{2\pi }}={\frac {c}{\lambda }}}
(дзе {\displaystyle \omega } — кругавая частата фатона, {\displaystyle \lambda } — даўжыня хвалі, *c* — скорасць святла ў вакууме),
ураўненне Планка можна запісаць у выглядзе

{\displaystyle E=\hbar \omega =h\left({\frac {c}{\lambda }}\right),}
дзе

* {\displaystyle \hbar ={\frac {h}{2\pi }}} — пастаянная Дзірака.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вярсоцкі.

**Янка Вярсоцкі** (17 лютага 1888, м. Гальшаны, Ашмянскі павет, Віленская губерня, цяпер Ашмянскі раён Гродзенскай вобласці — 22 снежня 1937, Алма-Ата, НКУС) — беларускі каталіцкі святар, грамадскі дзеяч.

Біяграфія
---------

У 1904—1908 гадах вучыўся ў Ашмянскім гарадскім 3-класным вучылішчы. 6 красавіка 1909 паспяхова здаў экзамен на званне аптэкарскага вучня пры экзаменацыйнай камісіі Пецярбургскай навучальнай акругі. У 1910—1915 вучыўся ў Магілёўскай духоўнай каталіцкай семінарыі ў Пецярбургу. Падчас вучобы наведваў культурна-асветны гурток беларускіх студэнтаў-клерыкаў. У 1915 пасвечаны ў святары. Служыў вікарыем парафій Св. Тройцы ў Мінску і Смаленску. Удзельнік 1-га з'езда беларускага каталіцкага духавенства (Мінск, 24-25.5.1917). Член Саюза ксяндзоў-беларусаў. З 1919 адміністратар парафіі Забелы Дрыса-Себежскага дэканата Віцебскай губерні. 

8 жніўня 1927 арыштаваны АДПУ. Прыгавораны да 3 гадоў лагераў. З 1 студзеня 1928 — на Салаўках. Пасля сканчэння тэрміну зняволення зноў арыштаваны і высланы ў Алма-Ату (Казахстан). У высылцы арыштаваны чарговы раз; 11 снежня 1937 прыгавораны да смяротнага пакарання. Расстраляны ў турме НКУС.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
	+ Гарбінскі БРД;
	+ Dzwonkowski R. Losy duchowieństwa katolickiego w ZSSR, 1917—1937: Martyrologium. Lublin, 1998.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міхалюк.
**Янка Міхалюк** (22 кастрычніка 1922, в. Пузічы Лунінецкага пав. Палескага ваяв. цяпер Салігорскі раён Мінскай вобл. — 31 сакавіка 1995) — беларускі грамадскі дзеяч у Вялікабрытаніі.

Нарадзіўся ў Заходняй Беларусі, на Палессі. Вучыўся ў польскай школе. У час Другой сусветнай вайны ўступіў у шэрагі СБМ, быў кіраўніком гэтай арганізацыі на Лунінецкую акругу. Улетку 1944 у часе бамбардавання быў паранены і вывезены ў шпіталь у Варшаву, а потым у Нямеччыну. Затым трапіў у Італію, дзе ўступіў у шэрагі 2-га Польскага корпуса. Ад 27.12.1947 быў сябрам ЗБВБ, адзін з заснавальнікаў беларускага жыцця ў Брэдфардзе (Вялікабрытанія). Пазней уваходзіў у кіраўніцтва Беларускага камітэту сяброўства і рэдкалегію часопіса «Патрыёт», сябра ХАБР. Выйшаў з ХАБР і вярнуўся ў ЗБВБ у 1951. З таго часу быў пастаянным сябрам управы Акруговага аддзелу ЗБВБ у Брэдфардзе, у 1955 яго старшыня. Сябра ЗБК ад 1949. Актывіст БАПЦ у Брэдфардзе, адзін са стваральнікаў мясцовай парафіі св. Спаса, уваходзіў у Вікарыяльную ўправу БАПЦ у Вялікабрытаніі. Ад 1957 сябра Рады БНР. У 1965 з жонкай, Аленай Міхалюк, і дзецьмі пераехаў у Лондан. Быў пастаянным сябрам Галоўнай управы ЗБВБ, у 1970—95 — старшыня ЗБВБ. Належаў да кіраўніцтва Англа-беларускага таварыства, займаўся распаўсюдам часопісу «The Journal of Byelorussian Studies». Уваходзіў у Раду апекуноў Беларускай бібліятэкі імя Ф. Скарыны. Памёр у Лондане, пахаваны на St. Pancras cemetery.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Гардзіенка Н. Беларусы ў Вялікабрытаніі / пад рэд. А. Гардзіенкі. — Мн,, 2010.
Арэна дзі Верона
Арэна цырка
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Арэна (значэнні).
**Арэ́на** (лац.: arena - пясок) - у Старажытным Рыме круглая або авальная пасыпаная пяском пляцоўка ў цэнтры амфітэатра. Выкарыстоўвалася для паказу баёў гладыятараў і дзікіх звяроў, конных спаборніцтваў і інш. Ад гледачоў аддзялялася вадзяным ровам ці спецыяльнай агароджай. 

У цыркавых будынках арэна (манеж) — месца паказу, ігравая пляцоўка, на якой дэманструюцца цыркавыя нумары. Зрэдку выкарыстоўвалася для эксперыментальных тэатральных паказаў. 

Таксама арэнай называецца адкрытае або закрытае збудаванне для правядзення спартыўных спаборніцтваў, музычных і эстрадных фестываляў і іншых масавых мерапрыемстваў.

Літаратура
----------

* Арэна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
Від на арэапаг з Акропаля
**Арэапа́г** (стар.-грэч.: Ἄρειος πάγος, літаральна — «узгорак Арэса») — орган улады ў Старажытных Афінах.

Гісторыя
--------

Назву атрымаў па месцы пасяджэнняў на ўзгорку Арэса каля Акропаля. Паводле падання, на гэтым узгорку праходзіў суд над богам Арэсам за праліццё крыві Пасейдонава сына. Эсхіл высоўвае версію, паводле якой узгорак названы ў гонар амазонак, якія разбілі на ім лагер падчас аблогі Афін.

Узнік у эпоху родаплемяннога ладу як савет старэйшын. Складаўся з пажыццёвых членаў, якія папаўняліся з былых архонтаў, кандыдатаў у якія вызначаў і выбіраў арэапаг. Валодаў вялікай палітычнай, судовай, кантралюючай і рэлігійнай уладай. У яго ўваходзіла 9 архонтаў. Арэапаг з'яўляўся апорай арыстакратыі, пазней — алігархіі. Галоўнымі функцыямі арэапагу было назіранне за выкананнем законаў і суд па справах, звязаных з забойствамі.

Абмежаванне ўлады арэапагу пачалося з развіццём афінскай рабаўладальніцкай дэмакратыі. Рэформа Эфіяльта (462 да н.э.) ліквідавала значную долю палітычнай улады і ўплыву арэапагу, захаваўшы за ім, аднак, права назірання за законамі і функцыі суда па некаторых крымінальных і рэлігійных злачынствах. Да канца антычных Афін застаўся найбольш аўтарытэтным уладным і судовым органам Афін.

У трагедыі Эсхіла «Эўменіды» заснавальніцай арэапагу з'яўляецца Афіна.

Від на Афіны з арэапагуВід на Афіны з арэапагу

Гл. таксама
-----------

* Апостал Павел
* Дзіянісій Арэапагіт

Зноскі
------

1. ↑  Зелинский Ф. Ф. Аттические сказки, Петроград, 1921, стр. 27

Спасылкі
--------

* Ареопаг // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* *Арэапаг (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* Арэапаг // Православная энциклопедия. — М.: Церковно-научный центр «Православная энциклопедия», 2001. — Т. III. — С. 194-195. — 752 с. — 40 000 экз. — ISBN 5-89572-008-0.

| Славутасці Афін |
| --- |
|  | 
Афінская акадэмія **·**  Афінскі акропаль (Парфенон) **·**  Арэапаг **·**  Арка Адрыяна **·**  Вежа Вятроў **·**  Грэчаскі парламент **·**  Запіён **·**  Керамейкос **·**  Лікавіт **·**  Манастыракі **·**  Манумент Лісікрата **·**  Нацыянальны археалагічны музей **·**  Нацыянальны гістарычны музей **·**  Нацыянальная бібліятэка Грэцыі **·**  Нацыянальная абсерваторыя **·**  Нацыянальны сад **·**  Нацыянальны тэатр Грэцыі **·**  Нацыянальны універсітэт **·**  Новы музей Акропаля **·**  Адэон Ірада Атычнага **·**  Алімпійскі спартыўны комплекс **·**  Узгорак Філапапу **·**  Плака **·**  Пнікс **·**  Прэзідэнцкі палац **·**  Сінтагма **·**  Стадыён Панацінаік **·**  Старажытная агора **·**  Тэатр Дыяніса **·**  Храм Гефеста **·**  Храм Зеўса Алімпійскага
 |
Жаўток
**Жаўток** — дэйтаплазма, пажыўныя рэчывы, якія назапашваюцца ў яйцаклетцы жывёл і чалавека ў выглядзе зерняў або пласцінак, якія часам зліваюцца ў суцэльную жаўтковую масу (у насякомых, касцявых рыб, птушак і інш.) Жаўток знойдзены ў яйцаклетцы ўсіх жывёл і чалавека, але яго колькасць і размеркаванне значна вагаюцца. У яйках з малоў колькасцю жаўтка жаўтковыя зёрны размяркоўваюцца ў цытаплазме раўнамерна (ізалецытальныя яйкі). У яйках з вялікай колькасцю жаўтка жаўтковыя зёрны запашваюцца альбо ў вегетатыўнай частцы яйка (целалецытальныя яйкі), альбо ў цэнтральнай частцы цытаплазмы — вакол ядра (цэнтралецытальныя яйкі). Ад колькасці і размеркавання жаўтка залежыць тып драбнення яек. Па хімічнай прыродзе адрозніваюць тры галоўныя разнавіднасці жаўтка: бялковы, тлушчавы і вугляводны, аднак у большасці жывёл зёрны жаўтка маюць складаны хімічны склад і ўтрымліваюць бялкі, тлушчы, вугляводы, рыбонуклеінавую кіслату, пігменты і мінеральныя рэчывы. Напрыклад, курыным яйку, што завершыла рост, жаўток утрымоўвае 23 % нейтральнага тлушчу, 16 % бялку, 11 % фасфаліпідаў, 1,5 % халестэрыну і 3 % мінеральных рэчываў. У сінтэзе і назапашванні жаўтка прымаюць удзел розныя арганоіды яйцаклеткі: комплекс Гольджы, эндаплазматычная сетка, мітахондрыі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2005020321 · Microsoft: 2781321622 |
Макс Зеела з «шаўронам старога змагара» на правам рукаве.
**Шаўрон старога змагара**, **Ганаровы шаўрон старога змагара** (ням.: Ehrenwinkel der Alten Kämpfer) — асаблівы знак адрознення ў выглядзе шаўрона, які вылучаў найстарэйшых членаў СС.

Гісторыя стварэння
------------------

У лютым 1934 года для «старых змагароў» СС (ням.: Alte Kämpfer) увялі нашэнне ганаровага сярэбранага шаўрона на правым рукаве.

Дызайн
------

Выява «шаўрона старога змагара»
«Шаўрон (рог) старога змагара», ці «Шаўрон старога барацьбіта» вельмі нагадваў «ударны» шаўрон расейскіх белых «частак смерці» часоў Грамадзянскай вайны 1917—1922 гадоў. Для нашэння на правым рукаве партыйнай кашулі выкарыстоўваўся чорны шаўрон у форме літары «V», які быў прашыты дзвюма сярэбранымі (алюмініевымі) ніцямі. Версія шаўрона «старога змагара», якая выкарыстоўвалася ў частках СС для нашэння на чорным (пазней — на зямліста-шэрым, а пасля — на шэра-зялёным, колеру «фельдграу», мундзіры «зялёных СС»), уяўляла з сябе «рог» з дзвюх сярэбраных галунных стужак у выглядзе літары «V». Існавалі таксама варыянты, якія ўяўлялі сабою апісаны вышэй рог, які нашыты на чорны, зямліста-шэры ці шэра-зялёны (у залежнасці ад колеру эсэсаўскай уніформы) суконны трохкутнік рогам уніз. Іншая версія, з выявай сярэбранай зоркі з васьмю промнямі, размешчанымі на чорным (а пасля — зямліста-шэрым ці шэра-зялёным, у залежнасці ад колеру ўніформы) полі ўнутры шаўрона, уведзеная ў 1935 годзе, была прызначаная для нашэння на рукаве ветэранамі германскай паліцыі і германскіх узброеных сіл.

Права на нашэнне
----------------

Шаўрон маглі насіць на правым рукаве кіцеля ці шынелі вышэй лакцявога згібу толькі тыя члены СС, якія ўступілі ў шэрагі НСДАП у «перыяд барацьбы», гэта значыць яшчэ да таго, як рэйхспрэзідэнт і генерал-фельдмаршал Паўль фон Гіндэнбург назначыў Адольфа Гітлера германскім рэйхсканцлерам 30 студзеня 1933 года. Права на нашэнне шаўрона «старога змагара» лічылася высокім гонарам, паколькі з’яўлялася відавочным сведчаннем вернасці ідэям нацыянал-сацыялізму яшчэ ў часы барацьбы і да прыходу да улады, калі членства ў НСДАП не прыносіла ніякіх выгад, а, наадварот, было звязана з нямалай рызыкай. Пазней права на нашэнне шаўрона атрымалі таксама аўстрыйскія эсэсаўцы, якія ўступілі ў СС да аншлюсу 1938 года, у перыяд, калі яны цярпелі прыгнёт, праследаванні і нават заключэнні ў лагеры для інтэрнаваных з боку ўлады.

Гл. таксама
-----------

* Стары змагар

Літаратура
----------

* *Вольфганг Акунов.* Дывізія СС «Вікінг». Гісторыя Пятой танкавай дывізіі войск СС. 1941—1945 гг. — Масква: Выдавец Быстров, 2006 г.

Спасылкі
--------

* Вольфганг Акуноў Аб ШАЎРОНЕ «СТАРОГА ЗМАГАРА» CC
* Нарукаўныя нашыўкі
* УНІФОРМА І ЗНАКІ АДРОЗНЕННЯ
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Хомск, значэнні.

**Хомск** — вадасховішча ў Драгічынскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі, каля аграгарадка Хомск.

Вадасховішча наліўное. Створана ў 1988 годзе. Плошча паверхні 0,8 км². Даўжыня 1,7 км, найбольшая шырыня 0,7 км. Найбольшая глыбіня 3,9 м. Аб'ём вады ў вадасховішчы 2,9 млн м³. Ваганні ўзроўню вады да 3,4 м. Напаўняецца вадой з ручая Ласінцы і меліярацыйных каналаў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17). — С. 46.
**Хольча** — возера ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці, за 35 км на паўночны ўсход ад горада Пінск, за 16 км на паўднёвы захад ад горада Лунінец, за 5,7 км на поўнач ад вёскі Беразцы, паміж урочышчамі Сіценкаўская Просць і Ліпчацкае. Адносіцца да басейна ракі Бобрык 1.

Плошча паверхні 0,068 км², даўжыня 1,3 км, шырыня 0,04 км. Даўжыня берагавой лініі 2,8 км.

Возера акружана вялікай сеткай меліярацыйных каналаў. На ўсходзе злучана дзвюма шырокімі пратокамі з ракой Стары Бобрык, на захадзе вузкай пратокай з двума безыменнымі азёрамі. Мясцовасць нізінная, тарфяністая, часткова пад хмызняком.

Спасылкі
--------

* Ліст карты N-35-138 Архівавана 1 мая 2013.
* Агульная характарыстыка азёр Брэсцкай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  (руск.)
* Морфаметрычныя параметры азёр Брэсцкай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  (руск.)
**Карабахскі хрыбет** — горны хрыбет Малога Каўказа, які працягнуўся ад ракі Тэртэр да даліны ракі Аракс.

Карабахскі хрыбет цягнецца дугой з поўначы на ​​паўднёвы ўсход, з’яўляецца водападзелам басейнаў правых прытокаў Куры — Тэртэр на паўночным захадзе, Хачэн і Каркар на ўсходзе і левых прытокаў Аракса — Акер на захадзе і Кендэланчая на паўднёвым усходзе. Рака Акер аддзяляе хрыбет ад Карабахскага нагор’я. Самай высокай кропкай з’яўляецца гара Вялікі Кірс (2725 м).

Асноўнымі пародамі Карабахскага хрыбта з’яўляюцца сланец, мергель і магматычныя горныя пароды. Ніжняя частка акружана далінамі, дзе растуць дуб і граб. Верхняя частка травяністая, але без дрэў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 38. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Чырвоная Зорка.
**Адкрытае акцыянернае таварыства «Рыбгас «Чырвоная Зорка»** (руск.: ОАО «Рыбхоз «Красная Зорька») — рыбаводскае падпрыемства, якое знаходзіцца ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Размешчана ў пойме ракі Гніліцы і каналаў Рудзянецкага і Буйкавіцкага. Гаспадарка з'яўляецца поўнасістэмнай і складаецца з Жыткавіцкай, Рудзянецкай, Буйкавіцкай і Выроставай сістэм сажалак. Гаспадарчы цэнтр рыбгаса знаходзіцца побач з Жыткавіцкай сістэмай сажалак у пасёлку Чырвоная Зорка.

Праектная магутнасць прадпрыемства складае 985 тон рыбы і 5 млн штук сяголеткаў. На балансе рыбгаса маюцца сажалкі: нагульныя (13 штук), выроставыя (8 штук), матачныя, нераставыя, зімавальныя, каранцінныя, рыбнікі земляныя. У арэндзе ў прадпрыемства знаходзіцца возера Чырвонае плошчай 4 375 га.

Асноўнай вытворчай спецыялізацыяй з'яўляецца вырошчванне сажалкавай рыбы — карпа, белага амура, таўсталобіка. У невялікіх колькасцях у гандлёвую сетку пастаўляецца шчупак, карась, лінь.

Гісторыя
--------

Рыбгас «Чырвоная Зорка» бярэ свой пачатак у 1908 годзе, калі была створана Жыткавіцкая сістэма сажалак і сажалка №5 Буйкавіцкай сістэмы, якія да 1917 года належалі памешчыку Левандоўскаму. Пасля рэвалюцыі на панскіх угоддзях быў арганізаваны саўгас «Чыстая лужа» і сажалкі належалі яму. У 1931 годзе створаны рыбгас «Чырвоная Зорка».

Першыя планавыя паказчыкі раўняліся 70-80 тонам рыбы ў год, затым 120-170 тонам, у 1938 годзе вырасцілі 300 тон таварнай рыбы. У час вайны гаспадарка была разбурана, шлюзы ўзарваны, аднавілі рыбгас пасля перамогі. У 1971 годзе ён дасягнуў узроўню 800 тон таварнай рыбы. У 1997 годзе шляхам рэарганізацыі да рыбгаса далучылі ўчастак «Чырвонапалескі» з возерам Чырвоным.

Спасылкі
--------

* Сайт рыбгаса «Чырвоная Зорка» Архівавана 17 снежня 2014.
* У добры шлях, вераснёвая пуціна!/ «Новае Палессе», 18 верасня 2014
**Джон Рэндал Брэтбі** (англ.: John Randall Bratby, 19 ліпеня 1928—20 ліпеня 1992) — брытанскі, англійскі мастак і пісьменнік. Адзін з заснавальнікаў мастацкага напрамку 1950—1960-х гадоў, вядомага як Школа кухоннай мыйкі (англ.: Kitchen Sink School).

Джон Рэндал Брэтбі нарадзіўся ў 1928 годзе ва Уімблдане, прыгарадзе Лондана. Пасля атрымання сярэдняй адукацыі з 1951 па 1954 год вучыўся ў Каралеўскім каледжы мастацтваў. Наступныя тры гады працаваў цьютарам пры гэтай адукацыйнай установе. У гэты перыяд ён уславіўся сваімі інтэрпрэтацыямі прац Уолтара Сікерта перыяду творчага аб’яднання Кэмдэн Таўн. У сваіх жа карцінах, досыць тыповых для экспрэсіянізму, Брэтбі часта звяртаўся як да напісання партрэтаў сваіх блізкіх, так і стварэння вобразаў самых простых прадметаў паўсядзённага побыту кухняў, ванных і туалетных пакояў. Неўзабаве пасля апублікавання ў 1954 годзе артыкула-рэцэнзіі на яго працы з загалоўкам «Рэалізм кухоннай мыйкі» (англ.: kitchen sink realism), ён мімаволі даў назву цэламу мастацкаму напрамку не толькі ў выяўленчым мастацтве, але і ў драматургіі, тэатры, кіно. У 1958 годзе яго творы былі выкарыстаны ў якасці калекцыі выдуманага мастака Джымсана з фільма «Вуснамі мастака».

З павелічэннем папулярнасці поп-арта запатрабаванасць творчасці Джона Брэтбі значна знізілася, аднак некаторыя прыхільнікі, сярод якіх, напрыклад, Пол Макартні, працягвалі калекцыянаваць яго карціны. У 1971 годзе Джон Брэтбі быў абраны членам Каралеўскай акадэміі мастацтваў. У 1960—1970-х гадах шмат працаваў над партрэтамі знакамітасцей, пазней серыя гэтых работ была названа «Зала славы» (англ. Hall of Fame). У 1980-х гадах захапіўся гарадскімі краявідамі.

Зноскі
------

1. ↑  RKDartists Праверана 23 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  John Randall Bratby — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  John Randall Bratby // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
4. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>
5. 1 2  Oxford Dictionary of National Biography / C. Matthew — Oxford: OUP, 2004.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17565097'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5145336'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q34217'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a>
6. ↑  Kingston University secures Heritage Lottery Fund support for major project marking 140 years of Kingston School of Art
Нарвегія (уключаючы астравы) на карце Еўропы
**Шпіцберген і Ян-Маен** (нарв.: Svalbard og Jan Mayen) — агульная назва архіпелага Шпіцберген і вострава Ян-Маен, якія належаць Нарвегіі. Выкарыстоўваецца Міжнароднай арганізацыяй па стандартызацыі ў сістэмах ISO 3166-1. Тэрыторыі прысвоены коды Alpha-2 **SJ**, Alpha-3 **SJM** і лічбавы **744**. Зарэгістраваны (але не выкарыстоўваецца) нацыянальны дамен верхняга ўзроўню .sj.

У інфармацыі Статыстычнага аддзела ААН гэтыя землі таксама аб'ядноўваюцца (пад назвай «Астравы Шпіцберген і Ян-Маен»). Пры гэтым адміністрацыйна яны не звязаны — Шпіцберген мае спецыяльны статус, які рэгулююцца адпаведным трактатам, а Ян-Маен уваходзіць у губерню Нурлан.
**Шыпы** — археалагічны помнік каля вёскі Шыпы Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 2 км на ўсход ад вёскі, каля хутара Новае Запалаўе.

Апісанне
--------

Пляцоўка памерам 60×58 м, вышынёй да 9 м. З паўднёвага боку захаваліся рэшткі вала вышынёй 2 м. Выявілі ў 1938 годзе А. Цэгак-Галубовіч і У. Галубовіч, абследавалі ў 1967 годзе Г. В. Штыхаў, у 1981 годзе Л. У. Дучыц. Культурны пласт 0,5-0,6 м. У ім знойдзены рэшткі арнаментаванай ляпной керамікі. Адносіцца да ранняга жалезнага веку.

Матэрыялы абследавання захоўваюцца ў Інстытуце гісторыі АН БССР.

Літаратура
----------

* Археалагічныя помнікі // Гісторыя Залескага краю / Р. Шарыпкін. — Глыбокае : Вольнае Глыбокае, 2002. — С. 8-13.
* Глыбоцкі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 224—239.
**Клоўн** (ад англ.: clown) — цыркавы, эстрадны або тэатральны артыст, які выкарыстоўвае прыёмы гратэску і буфанады.

У сучасным цыркавым і эстрадным мастацтве клоўны працуюць, як правіла, парамі ці групай (ўстойлівая традыцыйная клоунская пара — «рыжы» і «белы» клоуны). Пры сольным выступе партнёрам «рыжага» блазна можа выступаць вядучы цыркавога прадстаўлення або рабочыя, якія абслугоўваюць цыркавую арэну падчас прадстаўлення; у эстрадным прадстаўленні — публіка ў зале або асобны глядач.

Цыркавыя клоуны маюць мноства спецыялізацый (музычныя эксцэнтрыкі, дывановыя, акрабаты, дрэсіроўшчыкі, пантамімісты і г.д.), аднак выразнага падраздзялення не існуе: большасць цыркавых клоўнаў, як правіла, працуюць у самых розных жанрах. Часта артыст выкарыстоўвае прыёмы вельмі складаных жанраў цыркавога мастацтва, напрыклад, эквілібрыстыкі.

Клоўн — адна з самых дэмакратычных і ў той жа час самых складаных і універсальных спецыялізацый акцёра. Гісторыя не ведае прыкладаў асваення жанру клаўнады трагічнымі артыстамі; аднак зваротныя прыклады — не рэдкія. Шматлікія знакамітыя клоуны (у тым ліку — цыркавыя) дамагаліся значных поспехаў у кінематаграфічных і тэатральных ролях трагічнага рэпертуару (Юрый Нікулін, Леанід Енгібараў, Вячаслаў Палунін).

Гл. таксама
-----------

* Блазан
**Караблёва** (руск.: Короблево) — вёска ў Шумяцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Надзейкавіцкага сельскага паселішча.

Прозвішчы жыхароў вёскі: Асмалоўскія[ru], Лапікавы (Лапік), Кажамякі, Шыла.

Гісторыя
--------

У часы Вялікага Княства Літоўскага вёска ўваходзіла ў склад Мсціслаўскага ваяводства.

Паводле афіцыйных звестак на 1866 год беларусы складалі 94,7% насельніцтва.

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР, але 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.

Вядомыя асобы
-------------

* Сцяфан Барысавіч Міхалёў — беларускі вучоны ў галіне аўтаматызаваных сістэм кіравання

Зноскі
------


| ⛭Населеныя пункты Надзейкавіцкага сельскага паселішча |
| --- |
| Цэнтр | Надзейкавічы |  |
| Вёскі | Бедня • Галееўка • Гасцінка • Дарожкаўка • Дружба • Дуброўка • Зімоніна • Караблёва • Каралішкі • Курганава • Ляхавічы • Пнева • Полахава • Сяргееўка • Ціхіль • Халмы • Яўкіна • Янаўка • Ячанне |
Памінкі на Радаўніцу. XIX ст.
**Ра́даўніца** (*Ра́даніца, Ра́дуніца, Радаўні́цкія Дзяды́, На́ві Дзень, «Вялікдзень мёртвых»*) — дзень памінання памерлых ва ўсходніх славянаў, на які са старажытных часоў адбываліся трапезы на магілах бацькоў і блізкіх сваякоў. Назва *Наві Дзень* паходзіць ад старажытна-славянскага *навь* — нябожчык.

Праваслаўная Царква і Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква ўключылі Радаўніцу ў свой культ. Прымеркавана да свята Уваскрэсення Хрыстовага.

Радаўніца адзначаецца на «правады», праз тыдзень пасля Вялікадня, заўжды на аўторак. Спачатку ідуць памінаць блізкіх у царкву, а потым на могілкі. Там прыводзілі ў парадак магілы блізкіх і пачыналі памінальную трапезу. I хоць існуе звычай памінальнай трапезы, у т. л. вялікоднае яйка пакідаць «для спачылых», Праваслаўная Царква не ўхваляе гэтага звычаю, паколькі лічыцца, што памерлым патрэбна толькі малітва аб упакаенні душы і добрыя справы ў памяць пра іх. Правядзенне радаўніцы заканчвалася застоллем дома.

У Беларусі
----------

У некаторых мясцінах Палесся радаўніца падмянялася т.зв. «наўскім вялікаднём», які прыпадаў на чацвер велікоднага тыдня. На ўсходзе Беларусі функцыю радаўніцы мелі летнія (траецкія) дзяды. Правядзенне абрадаў на радаўніцу калісьці скіроўвалася на задобрыванне душ продкаў, заслужванне іх спрыяння ў жыцці і гаспадарцы. Цяпер функцыянуе як дзень ушанавання продкаў свайго роду. З 1992 года афіцыйнае дзяржаўнае свята ў Рэспубліцы Беларусь.

Гл. таксама
-----------

* Народны каляндар

Літаратура
----------

* Радаўніца // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — С. 50. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Радаўніца

| ⛭Народныя святы славян |
| --- |
| 
**Каляды /**
**Першая Каляда** •
Васілёў вечар /
Шчодрык /
Аўсень •
Вадзяная куцця •
Грамніцы (Стрэчанне) •
Аўлас •
 **Масленіца** •
Саракі •
**Благавешчанне** •
Вербная нядзеля •
Страсны тыдзень (Вялікі тыдзень) •
Вялікдзень •
Вялікодны тыдзень •
Правадная нядзеля •
Ярылавіца •
*Радаўніца* •
Юр’еў дзень •
Мікола вясновы •
Ушэсце •
**Сёмуха** •
*Троіцкія Дзяды* •
Тройца •
Троіцкі тыдзень •
**Купалле** •
Пятрок •
 Ілля •
Мядовы Іспас •
Яблычны Іспас •
Трэці Іспас •
Першая Прачыстая (Дажынкі) •
Другая Прачыстая (Багач) •
Трэцяя Прачыстая (Пакровы) •
*Асеннія Дзяды* (Дзмітраўская субота) •
Дзмітроў дзень •
Кузьма і Дзямьян •
Мікола зімні
 |
**Лівійская ісламская баявая група** (скар. **ЛІБГ**; араб. الجماعة الإسلامية المقاتلة بليبيا‎‎) — ісламісцкая тэрарыстычная арганізацыя, якая дзейнічала на тэрыторыі Лівіі. Сфарміравана ў 1995 годзе з лівійскіх баевікоў, якія ваявалі супраць савецкай арміі ў Афганістане. Падчас грамадзянскай вайны члены ЛІБГ прымалі актыўны ўдзел у баявых дзеяннях супраць урадавай арміі палкоўніка Кадафі, пазней дзейнічалі ў складзе фракцыі «Лівійскі Шчыт».

Групоўка прызнана тэрарыстычнай СБ ААН, у адпаведнасці з рэзалюцыяй ААН 1267, якая прадугледжвала ўвод санкцый у дачыненні да «Аль-Каіды» і звязаных з ёй арганізацый. ЛІБГ таксама прызнана тэрарыстычнай у Вялікабрытаніі і ЗША. Аж да падзення рэжыму Кадафі ў 2011 годзе яе дзейнасць была забаронена і ў самой Лівіі.

Спасылкі
--------

* Dossier: Libyan Islamic Fighting Group (LIFG) NEF, October 2007
**Андрэа Віктарын** (ням.: Andrea Joana-Maria Wiktorin; 13 снежня 1957, Бон, ФРГ) — нямецкі дыпламат.

З 1989 года на дыпламатычнай службе ў МЗС Германіі. Працавала ў пасольствах ФРГ у Латвіі, Нідэрландах, Арменіі. У 2000—2003 гадах была саветнікам пасольства Германіі ў Беларусі. З 2012 года ўзначальвала нямецкае дыппрадстаўніцтва ў Рызе.

З 2015 да 2019 года кіраўнік прадстаўніцтва Еўрасаюза ў Беларусі. 11 верасня 2015 прыбыла ў Мінск. За перыяд яе знаходжання на гэтай пасадзе істотна актывізаваўся палітычны дыялог Беларусі з выканаўчымі структурамі Еўрапейскага саюза, набылі рэгулярны характар пасяджэнні каардынацыйнай групы Беларусь-ЕС і галіновых дыялогаў, пашырылася інвестыцыйнае ўзаемадзеянне, павялічыліся аб’ёмы тэхнічнай дапамогі Еўрасаюза для Беларусі. Бакі наблізіліся да падпісання пагадненняў аб спрашчэнні візавых працэдур і рэадмісіі. Тавараабарот паміж Беларуссю і Еўрапейскім саюзам у 2015—2018 гадах павялічыўся з $14,4 млрд да $17,3 млрд, у тым ліку экспарт Беларусі — з $8,6 млрд да $10,2 млрд.

Зноскі
------

1. ↑  belapan.by Архівавана 5 сакавіка 2016.
2. ↑  blr.belta.by
**Ра́дбарт** (*Radbart*, старасканд.  *Ráðbarðr*) — у Песні пра Хюндлу названы кіраўніком Гардарыкі прыблізна канца сёмага стагоддзя, якую прынята ў той час лакалізоўваць у рэгіёне Прыладажжа. Таксама згадваецца ва Урыўках Саг пра старажытных конунгаў, фрагментарным ісландскім тэксце, меркаванай першакрыніцы цяпер згубленай Сагі пра Ск’ёльдунгаў і ў Саксона Граматыка ў «Дзеяннях данаў».

Паводле сярэдневяковых скандынаўскіх крыніц Радбард — сын Скіры, конунга Русі (Скіра — сын Інгвара, конунга свеяў, які загінуў каля вострава Саарэмаа па дарозе на Русь). Дачка конунга Івара Шырокія Абдымкі — Аўд Багатая выйшла замуж за Радбарта без згоды свайго бацькі, які падпарадкоўваючы сабе новыя землі, забіў яе мужа Хрорыка Кідальніка Пярсцёнкаў. Аўд Багатая з малалетнім сынам Харальдам (ад Хрорыка) бегла ў Гардарыкі, дзе і выйшла замуж за Радбарда. Івар, жадаючы пакараць дачку, пайшоў вайной супраць Радбарда, але загінуў па дарозе каля Карэльскага перашыйка.

Сын Радбарта, конунг Рандвер, падтрымаў свайго брата ад адной маці Харальда Баязуба ў спробе стаць каралём Даніі.

Традыцыйна лічыцца, што нашчадкам Радбарда быў легендарны конунг Рагнар Лодбрак — сын Сігурда Пярсцёнка, унук Рандвера, праўнук Радбарда.

Зноскі
------

1. ↑  Шарымов А. Из допетровской истории Озерного края: VI. Жизнь варягов-русов; «эпоха Рюрика» и начало Древней Руси.
2. ↑  Fragment of a Saga about Certain Early Kings in Denmark and Sweden. Архівавана 8 верасня 2010.
3. ↑  Бегунов Ю. К. Норманны и восточные славяне. VIII — середина IX вв.

Літаратура
----------

* Ben Waggoner, The Sagas of Ragnar Lodbrok. The Troth, 2009. ISBN 978-0-578-02138-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Скіра** | **конунг Гардарыкі** | Пераемнік**Рандвер** |
Упершыню Біблія была перакладзеная на шведскую мову ў час Рэфармацыі па загадзе караля Густава Вазы — адсюль яна і атрымала сваю назву — Біблія Густава Вазы. Яна значна паўплывала на развіццё шведскай мовы: у прыватнасці, у ёй былі ўведзеныя літары Ä і Ö. Новы Запавет быў выдадзены па–шведску ў 1526 годзе, а цалкам Біблія выйшла ў 1541 годзе.

Шведская царква
---------------

Біблія Густава Вазы стала Бібліяй рэфармаванай Шведскай царквы і рэдагавалася два разы: у 1618 і 1703 гадах. Гэтыя рэдакцыі атрымалі свае назвы па імёнах каралёў, што кіравалі ў гэтыя часы: адпаведна Біблія Густава II Адольфа і Біблія Карла XII. Апошняя афіцыйна ўжывалася Шведскай царквой да 1917 года.

Яшчэ ў 1773 годзе была створана камісія па новым перакладзе Бібліі, аднак пераклад, які пазней атрымаў назву Біблія Густава V, быў гатовы толькі ў 1917 годзе. За гэтыя 144 гады было таксама зроблена 10 перакладаў Новага Запавету.

Іншыя пераклады
---------------

Біблія перакладалася на шведскую мову і прадстаўнікамі іншых хрысціянскіх плыняў. Сярод іх — пераклад баптыста Хельгэ Окесана  (шведск.) (бел. (1911) і «Святое Пісанне — Пераклад новага свету» Сведкаў Іеговы (1961). У 2003 пабачыла таксама свет Біблія Рэфармацыі — сучасная версія Бібліі Карла XII.
**Нермін Бязмен** (турэцк.: Nermin Bezmen; 30 красавіка 1954, Анталья) — турэцкая пісьменніца.

Біяграфія
---------

Бязмен нарадзілася ў Антальі ў 1954 годзе. Яна вучылася ў пачатковай школе Мака. У апошні год вучобы ў сярэдняй школе для дзяўчынак імя Атацюрка яна паехала ў ЗША па стыпендыі *AFS Intercultural Programs*. Па вяртанні яна вучылася ў школе менеджменту Султанахмета і скончыла яе ў 1974 годзе. У студзені 1975 года ва ўзросце 21 года яна выйшла замуж за Паміра Бязмена, 39-гадовага бізнэсмэна. У іх было двое дзяцей. Ён памёр 29 студзеня 2009 года. У 2015 годзе яна ў другі раз выйшла замуж за акцёра Толга Савачы і пасялілася ў Нью-Джэрсі, ЗША.

Бязмен працавала на тэлебачанні, публікавалася ў часопісах і працавала з грамадскасцю. Цікавіцца традыцыйным турэцкім мастацтвам. Яна давала ўрокі малявання для дарослых і дзяцей ва ўласнай майстэрні.

Яна пачала пісаць раманы ў 1991 годзе. Яна даследавала гісторыю Курта Сеіта, свайго дзядулі па матчынай лініі (крымскага татарына, які эміграваў з Крыма ў Турцыю пасля рэвалюцыі 1917 года), і напісала па яе матывах раман, па якім быў зняты турэцкі тэлесерыял «Курт Сеіт і Аляксандра». Акрамя таго, яна напісала шмат папулярных кніг жанравай літаратуры.

Працы
-----

* Kurt Seyt & Shura, 1992, Yay Ofset, İstanbul, (Yeni basımı PMR Yayınları).
* Kurt Seyt & Murka, 1994, Yay Ofset, İstanbul, (Yeni basımı PMR Yayınları).
* Sır, 2006, İstanbul, Remzi Kitabevi.
* Aurora’nın İncileri, 2007, İstanbul, Remzi Kitabevi.
* Sırça Tuzak, 2007, İstanbul, Remzi Kitabevi.
* Mengene Göçmenleri, 1996, İstanbul, PMR Yayınları.
* Zihnimin Kanatları, 1995, İstanbul, PMR Yayınları.
* Bizim Gizli Bahçemizden, 2009, İstanbul, Doğan Kitapçılık.
* Kırk Kırık Küp (Hikâye), 1999, İstanbul, PMR Yayınları.
* Bir Gece Yolculuğu, 1999, İstanbul, PMR Yayınları,
* Bir Duayen’in Hatıratı: Fuad Bezmen, 2002, (Nermin Bezmen) PMR Yayınları; Anılar (Hatırat); İstanbul, PMR Yayınları.
* Turkuaz’a Dönüş Bilge Nadir-Nevzat’ın Anılarından Asil Nadir Gerçeği, (Nermin Bezmen, Tercüme: Pamir Bezmen), 1997, İstanbul, PMR Yayınları.
* Dedem Kurt Seyit ve Ben, 2014, Destek Yayınları
* Gönderilmeyen Aşk, 2010, Doğan Kitapçılık

Зноскі
------

1. ↑  Nermin Bezmen **(нявызн.)**.  Biyografi. Архівавана з першакрыніцы 7 June 2015.
2. ↑  Nermin Bezmen: ‘Kurt Seyit ve Shura sayesinde kalıcı oldum.’ **(нявызн.)**.  Kitaptan Sanattan. Архівавана з першакрыніцы 7 July 2020.
3. ↑  Nermin Bezmen’le hayatı, aşkı, kadınlık hallerini konuştuk. **(нявызн.)**.  Martı Dergisi. Архівавана з першакрыніцы 19 April 2014.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 132049732 · ISNI: 0000 0000 4983 578X · LCCN: nr95036314 · NTA: 159344697 · NUKAT: n2016069257 · VIAF: 66361005 |

 |
Марыхуана
**Наркотыкі** (ад грэч. ναρκωτικός —які прыводзіць у аняменне, дурманлівы) — група фармакалагічных рэчываў, якія дзейнічаюць у асноўным на цэнтральную нервовую сістэму і выклікаюць у арганізме здранцвенне, якое можа даць палягчэнне, пачуццё эйфарыі або наркатычны сон. Наркотыкі таксама могуць выклікаць галюцынацыі.

У прававым аспекце тэрмін наркотык ахоплівае шырокі спектр розных рэчываў, якія альбо зусім забаронены да распаўсюджання, альбо іх ужыванне строга рэгулюецца законам. Яны ўключаюць у сябе шэраг раслінных рэчываў і іх вытворных, такія як тытунь, алкаголь, канапля, какаін, опіум і яго вытворныя, у тым ліку пантапон, марфін, гераін, кадэін, а таксама іншыя прэпараты, якія выкарыстоўваюцца ў медыцыне, бо снатворныя (веранал, барбаміл і іншыя вытворныя барбітуравой кіслаты), антыдэпрэсанты (тыянептын) і гэтак далей.

Уздзеянне
---------

Эфекты дзеянню наркатычных лекавых прэпаратаў залежыць ад дозы і таго, як яны ўваходзяць у цела чалавека. Акрамя іх клінічнага прымяненне для лячэння болю, кашалю ці вострай дыарэі, наркотыкі, як правіла, вырабляюць стан асалоды і эйфарыі, але і зменшаюць агрэсію і непакой.

Рызыкі
------

У выніку неахайнасці, нядбайнасці пры ін'екцыі наркотыкаў павялічваецца рызыка інфекцый, гепатыту, СНІДу, перадазіроўка часта завяршаецца лятальным зыходам. Наркотыкі даволі хутка выклікаюць псіхалагічную і фізічную залежнасць, іх ужыванне небяспечна. Залежнасць ад наркотыкаў называецца наркаманія.

Гл. таксама
-----------

* Мескалін

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Наркотык

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85089815 · Microsoft: 2775849661 · NDL: 00567541 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Грушаўскі.

**Павел Грушаўскі** (славацк.: Pavol Hrušovský; 9 чэрвеня 1952, Велька Мана, Чэхаславакія) — славацкі палітык, былы старшыня KDH, у 2002—2006 — спікер Народнай рады Славакіі.

Біяграфія
---------

У 1978 скончыў факультэт права Браціслаўскага ўніверсітэта імя Коменскага. У 1989—1992 кіраваў прававым аддзелам кампаніі «Jednota SD» у Нітры. У 1992 стаў старшынёй раённага савета ў Нітры.

У 1990 абраны ў парламент Чэхаславакіі. З 1992 года дэпутат Народнай рады Славакіі (пераабіраўся ў 1994, 1998, 2002, 2006, 2010). Пры правацэнтрысцкім урадзе служыў у якасці віцэ-прэзідэнта (1998—2002) і спікера парламенту (2002—2006). Быў членам сталай дэлегацыі Народнай рады да парламенцкай асамблеі Заходнееўрапейскага саюза. У 2000—2009 — старышня партыі Хрысціянскі дэмакратычны рух.

Зноскі
------

1. 1 2  Evidence zájmových osob StB (EZO)<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q104900509'></a>

Спасылкі
--------

* Рэзюмэ на старонцы osobnosti.sk Архівавана 6 сакавіка 2014.  (славацк.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1190099977 · ISNI: 0000 0000 5757 9771 · NKC: mzk2004228241 · VIAF: 84574926 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ільін.

**Уладзімір Адольфавіч Ільін** (руск.: Влади́мир Адо́льфович Ильи́н; нар. 16 лістапада 1947, Свярдлоўск, РСФСР) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно; народны артыст Расійскай Федэрацыі (1999), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Расійскай Федэрацыі (1999).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 16 лістапада 1947 года ў Свярдлоўску, у сям’і акцёра Адольфа Аляксеевіча Ільіна і ўрача-педыятра Зінаіды Барысаўны Ільіной. У 1969 годзе скончыў акцёрскі факультэт Свярдлоўскага тэатральнага вучылішча (курс Ф. Г. Грыгарана).

Працаваў у Маскоўскім тэатры «Скамарох» пад кіраўніцтвам Г. І. Юдзеніча, у Казанскім тэатры юнага гледача.

З 1974 па 1989 год працаваў у Маскоўскім акадэмічным тэатры імя Уладзіміра Маякоўскага пад кіраўніцтвам А. А. Ганчарова.

З 1989 года акцёр працуе па дамовах.

Фільмаграфія
------------

* «Не трэба засмучацца» (2010)

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · AlloCiné · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Расія-Культура · Даведка РІА |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 15995631d · GND: 1051758149 · ISNI: 0000 0000 7851 8249 · LCCN: no2008140756 · NKC: xx0160749 · SUDOC: 255456174 · VIAF: 85949567 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Барысаў.
**Уладзімір Аляксандравіч Барысаў** (нар. 1 (14) кастрычніка 1903, Яраслаўская губерня — 19 сакавіка 1993, Масква) — Герой Савецкага Саюза. Камандзір 44-й Баранавіцкай дывізіі.

Біяграфія
---------

З 1925 года служыў у Чырвонай Арміі. У 1939 годзе скончыў Ваенную акадэмію імя Фрунзэ. З ліпеня 1941 года — на фронце. Прымаў удзел у Сталінградскай і Курскай бітвах. У 1944 годзе дывізіі, якой камандаваў Барысаў, было прысвоена найменне «Баранавіцкая».

Пасля вайны жыў у Маскве.

Узнагароды
----------

У красавіку 1945 года Барысаву прысвоена званне Героя СССР. 30 сакавіка 1984 года быў адзначаны званнем Ганаровага жыхара горада Баранавічы.

Зноскі
------

1. ↑  Ганаровыя грамадзяне

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Уладзімір Аляксандравіч Варанковіч** (нар. 6 красавіка 1959, г. Энгельс, Саратаўская вобласць, РСФСР) — беларускі дыпламат.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся у сям’і вайскоўца. У 1966 годзе сям’я вярнулася ў Беларусь. У 1976 годзе скончыў Мачулішчанскую сярэднюю політэхнічную працоўную школу Мінскага раёна Мінскай вобласці.

У 1980 годзе скончыў Ленінградскае вышэйшае ваенна-палітычнае вучылішча супрацьпаветранай абароны, у 1990 годзе — Ваенна-палітычную акадэмію імя Леніна ў Маскве, у 1993 годзе — ад’юнктуру пры Гуманітарнай акадэміі Узброеных Сіл.

1980—1995 гг. — Служба на афіцэрскіх пасадах у войсках супрацьпаветранай абароны Узброеных сіл СССР/Рэспублікі Беларусь.

1995—1999 гг. — Галоўны спецыяліст, намеснік начальніка, начальнік аддзела аналітычных даследаванняў і прагназавання Дзяржаўнага сакратарыята Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь.

З 1999 года на дыпламатычнай службе. Мае дыпламатычны ранг Надзвычайнага і Паўнамоцнага Пасланца I-га класа.

1999—2002 гг. — Начальнік упраўлення кадраў Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь, член Калегіі МЗС.

2002—2007 гг. — Саветнік-пасланнік Пасольства Рэспублікі Беларусь у Літоўскай Рэспубліцы.

2007—2013 гг. — Начальнік упраўлення кадраў Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь, член Калегіі МЗС.

З красавіка 2013 года — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Балгарыя, Грэчаскай Рэспубліцы і Рэспубліцы Кіпр па сумяшчальніцтве.

Сям’я
-----

Жанаты, мае дваіх дзяцей і траіх унукаў.

| ⛭Надзвычайныя і Паўнамоцныя Паслы Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Балгарыя |
| --- |
| Пачатак дыпадносін  Адкрыццё пасольства | 26 сакавіка 1992  ? |
| Паслы | Аляксандр Герасіменка (1995—2000) • Аляксандр Пятроў (2001—2005) • Вячаслаў Качанаў (2006—2013) • Уладзімір Варанковіч (2013—2018) • Аляксандр Лукашэвіч (з 2018) |

| ⛭Надзвычайныя і Паўнамоцныя Паслы Беларусі ў Грэчаскай Рэспубліцы |
| --- |
| Паслы | Аляксандр Герасіменка (1995—2000) • Вячаслаў Качанаў (2011—2013) • Уладзімір Варанковіч (2013—2018) • Аляксандр Лукашэвіч (2018-2022) |
**Вежа прынца Руперта** (англ.: Prince Rupert's Tower) — вежа ў раёне Эвертан  (англ.) (бел. горада Ліверпул. У першую чаргу вядомая як сімвал футбольнага клуба «Эвертан».

Гісторыя
--------

Вежа была пабудавана ў 1787 годзе. Першапачаткова выкарыстоўвалася як месца ўтрымання п'яніц і дробных злачынцаў пасля іх затрымання канстэблямі. На наступны дзень яны паўставалі перад судом і, як правіла, атрымлівалі пакаранне ў відзе выпраўленчых прац.

Сваю агульнавядомую назву — Вежа прынца Руперта — вежа атрымала ў гонар Руперта Пфальцкага, лідара праціўнікаў парламента падчас англійскай Грамадзянскай вайны. Падчас падрыхтоўкі да захопу Ліверпульскага замка, якая праходзіла на ўзгорку, дзе ў будучыні была пабудавана вежа, прынц Руперт паглядзеў на горад і вымавіў словы: «Гэта гняздо вароны, якое можа захапіць любая кампанія школьнікаў».

Выкарыстанне футбольным клубам «Эвертан»
----------------------------------------

У 1938 годзе сакратар футбольнага клуба «Эвертан» Тэа Келі распрацаваў эмблему клуба, цэнтральным элементам якой стала цесна звязаная з раёнам Эвертан Вежа прынца Руперта. З тых часоў вежа з'яўляецца адным з галоўных сімвалаў клуба.

У маі 1997 года «Эвертан» вылучыў 15 000 фунтаў стэрлінгаў на рэканструкцыю вежы.

Пачынаючы з лютага 2014 года на вежы ўсталявана ілюмінацыя, асвятлялая яе традыцыйным для «Эвертана» сінім колерам.

Зноскі
------

1. 1 2  History of the Crest (англ.)(недаступная спасылка). *Афіцыйны сайт ФК «Эвертан»*. Архівавана з першакрыніцы 25 лютага 2012. Праверана 8 лютага 2011.
2. 1 2 3  *Weston, Alan*. Merseyside’s hidden treasures: Prince Rupert’s Tower (англ.). *Liverpool Echo* (23 ліпеня 2011). Праверана 19 ліпеня 2014.
3. ↑  *Mayo, Helen*. Martinez To Light Up Tower (англ.)(недаступная спасылка). *Афіцыйны сайт ФК «Эвертан»* (3 лютага 2014). Архівавана з першакрыніцы 29 сакавіка 2014. Праверана 19 ліпеня 2014.