**Хасэ дэ Анчыета** (ісп.: José de Anchieta), **Жазэ́ ды Аншые́та** (парт.: José de Anchieta; 19 сакавіка 1534, Сан-Крыстобаль-дэ-ла-Лагуна — 9 чэрвеня 1597, Рэрытыба) — езуіцкі місіянер іспанска-Канарскі паходжання ў Паўднёвай Амерыцы, святы Рымска-Каталіцкай Царквы. Кананізаваны 3 красавіка 2014 г. Дзень шанавання: 9 чэрвеня.

Біяграфія
---------

Жазэ ды Аншыета нарадзіўся ў Сан-Крыстобаль-дэ-ла-Лагуна на востраве Тэнэрыфэ (Канарскія астравы, Іспанія) у сям’і Хуана Лопеса дэ Анчыеты і Менсіі Дыяс Клавіха. Хуан Лопес быў баскам, перасяліўся на востраў пасля няўдалага паўстання супраць Карла V. Менсія Дыяс была дачкой хрышчонага яўрэя з Кастыліі.

У 14 гадоў Жазэ пераехаў у Партугалію для навучання ў Каімбрскім ўніверсітэце. У 1551 г. быў прыняты ў ордэн езуітаў. З-за туберкулёза костак стан яго здароўя пагоршыўся. Таму ў 1553 г. быў накіраваны ў Бразілію, дзе разам з іншымі 12 місіянерамі заснаваў паселішча Сан-Паўлу. У ім ён займаўся хрысціянізацыяйй індзейцаў тупі, вывучаў іх мову.

У 1555 г. частка індзейцаў усходу Бразіліі паўстала супраць партугальцаў і перайшла на бок французскіх каланістаў-гугенотаў. Жазэ ды Аншыета ўдзельнічаў у ваенных дзеяннях супраць французаў, вёў перамовы з індзейскімі правадырамі, каля 3 месяцаў заставаўся сярод іх у якасці пасла. На аснове сваіх разважанняў склаў план каланізацыі Бразіліі, які прадугледжваў вылучэнне часткі зямель для індзейскіх місіянерскіх вёсак. У 1574 г. ён быў ухвалены каралём.

Пасля заканчэння вайны ў 1570 г. Жазэ выкладаў у езуіцкім калегіуме ў Рыа-дэ-Жанэйра. У 1577—1591 гг. узначальваў езуіцкую місію ў Рэрытыбе, дзе працягваў вывучэнне індзейскай культуры і прыроды Бразіліі. Памёр 9 чэрвеня 1597 г. пасля працяглай хваробы.

Шанаванне
---------

Жазэ ды Аншыета і ягуар. Малюнак 1893 г.
Нягледзячы на сталыя праблемы са здароўем, Жазэ ды Аншыета шмат вандраваў па Бразіліі, пры гэтым лічыўся «бацькам беднякоў, лекарам хворых і пацярпелых, дарадцам губернатараў, але, перш за ўсё, сябрам і абаронцам індзейцаў ў іх вёсках». Яму прыпісваліся цуды лекавання, уменне паднімацца ў паветра падчас пропаведзяў для тупі. Аднойчы з дапамогай божага слова ён нібы абараніўся ад ягуара. Пасля смерці магільню Жазэ наведвалі тыя, хто жадаў абараніцца ад дзікіх звяроў. Часам яго называюць апосталам і бацькам хрысціян Бразіліі.

22 чэрвеня 1980 г. быў беатыфікаваны папам Янам Паўлам II. 3 красавіка 2014 г. быў кананізаваны папам Францыскам.

Святы Жазэ ды Аншыета глыбока шануецца ў Бразіліі і на Канарскіх астравах.

Літаратурная спадчына
---------------------

Жазэ ды Аншыета заставіў пасля сябе багатую эпісталярную спадчыну, у якой выклаў свае нататкі пра гістарычныя падзеі, індзейскую культуру і прыроду Бразіліі. З’яўляецца аўтарам тэатральных відовішчаў, рэлігійных верша *Poema à Virgem* і паэмы *De Beata Virgine Dei Matre Maria* у стылі барока.

Апублікаваныя пры жыцці працы:

* *De gestis Mendi de Saa*, Каімбра, 1563 — паэма пра змаганне партугальцаў супраць французаў у Бразіліі
* *Arte de Gramática da Língua mais Usada na Costa do Brasil*, Каімбра, 1595 — першая граматыка і слоўнік мовы тупі

Свае лісты і творы пісаў на лацінскай, іспанскай, партугальскай мовах і мове тупі.

Крыніцы
-------

1. 1 2 3  *Roux P. d.* Nouveau Dictionnaire des œuvres de tous les temps et tous les pays — 2 — Éditions Robert Laffont, 1994. — Vol. 1. — P. 87. — ISBN 978-2-221-06888-5<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28924058'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2696397'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3372503'></a>
2. ↑  Musica Brasilis Project<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25427665'></a>
3. ↑  Jose de Anchieta // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
4. ↑  José de Anchieta, S.J.: Apostle of Brazil
5. ↑  Saint José de Anchieta — The Society of Jesus
6. ↑  JOSÉ DE ANCHIETA: CARTAS, INFORMAÇÕES, FRAGMENTOS HISTÓRICOS E SERMÕES
7. ↑  UNA CARTA INÉDITA DEL APÓSTOL DEL BRASIL, BEATO JOSÉ DE ANCHIETA, AL REY FELIPE II

Літаратура
----------

* *Leal, A.H.* Apontamentos para a história dos jesuítas no Brasil — Brasília: Senado Federal, Conselho Editorial, 2012 ISBN 978-85-7018-410-8

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Жазэ ды Аншыета
* Дзесяць кананізацый і чатырнаццаць беатыфікацый у 2016 годзе
* San José de Anchieta — Real Academia de la Historia
* José de Anchieta — Isla de Tenerife Vívela

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Project Gutenberg |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Іспанскі біяграфічны · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1997—…) |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10059150, ADV12504003, ADV12504004, ADV12604149 · BIBSYS: 90563621 · BNC: a1154580x · BNE: XX1723570 · BNF: 12059627b · CiNii: DA06208809 · GND: 11926725X · ICCU: BVEV019176 · ISNI: 000000011021801X · LCCN: n50051889 · NKC: jn20000600271 · NLA: 35686556 · NLP: a0000001657427 · NTA: 072149043 · NUKAT: n2004071755 · PTBNP: 4645 · SUDOC: 028845218 · VIAF: 17244299 |

 |