recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Кёльнская школа жывапісу** (ням.: Kölner Malerschule) — адна з самых уплывовых нямецкіх жывапісных школ у XV стагоддзі, якая сфармавалася ў Кёльне.

Гісторыя
--------

Кёльнская школа жывапісу — жывапіс на драўляных дошках, росквіт якой адносіцца да XIV—XV стст. Школа адыграла галоўную ролю ў развіцці іншых нямецкіх школ жывапісу. Найбуйнейшы прадстаўнік кёльнскай школы — Штэфан Лохнер, празваны майстрам Штэфанам Кёльнскім, які працаваў у Кёльне больш за 20 гадоў з пачатку 1430-х гадоў. Самы выбітны яго твор — выява Кёльнскага сабора, якая захоўваецца ў кёльнскім музеі Вальрафа-Рыхарца.

Да гэтай школы адносяць ананімнага мастака, празванага Майстар жыцця Марыі, па самым буйным яго творы — серыі сцэн з жыцця панны Марыі. Майстар жыцця Марыі працаваў у Кёльне ў перыяд позняй готыкі каля 1463—1490 гг.

Творы школы прадстаўлены ў многіх музеях свету, але найбольшая іх колькасць знаходзіцца ў Кёльне.
**Арыябарзан III Эўсеб Філароман** (стар.-грэч.: Ἀριοϐαρζάνης Εὐσεϐής Φιλορώμαιος,, *«Эўсеб»* — *«набожны»*, *«Філароман»* — *«які любіць Рым»*, пам. каля 42 да н.э.), — цар Кападокіі з 51 па 42 гады да н.э.

Здабыццё прастола
-----------------

Пасля гібелі Арыябарзана II, рымскі сенат ухваліў прызначэнне кіраўніком яго старэйшага сына. Сярод праціўнікаў новага цара апынулася яго маці Афінаіда II, але з дапамогай намесніка Кілікіі Марка Цыцэрона мяцеж быў хутка падушаны.

Аказваючы актыўную дапамогу Гнею Пампею, цар змог атрымаць перавагу і пасля перамогі яго праціўніка — Гая Юлія Цэзара. Да Кападокіі была далучана Малая Арменія, пасля чаго Арыябарзан пачаў падумваць пра здабыццё поўнай незалежнасці ад Рыма. Па гэтай прычыне ён і быў забіты ў 42 г. да н.э. рымскім сенатарам Гаем Касіем Лонгінам. Новым кіраўніком стаў брат нябожчыка Арыярат X.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Hornblower, Simon; Antony Spawforth (1996). *The Oxford Classical Dictionary*. Oxford University Press. .

| ⛭Цары Кападокіі |
| --- |
| Арыяртыды | Арыярат I ·  Арыярат II ·  Арыярамн ·  Арыярат III ·  Арыярат IV Эўсеб ·  Арыярат V Філапатр ·  Арыярат VI Эпіфан ·  Арыярат VII Філаметар  ·  Арыярат VIII ·  Арыярат IX |
| Арыябарзаніды | Арыябарзан I Філароман ·  Арыябарзан II Філапатр ·  Арыябарзан III ·  Арыярат X ·  Архелай |
**Ерэванская міжнародная школа QSI** (англ.: QSI International School of Yerevan / Quality Schools International of Yerevan) — міжнародная школа ў Ерэване, частка сеткі міжнародных школ Quality Schools International. З'яўляецца незалежнай штодзённай школай супольнага навучання, якая прапануе адукацыйныя паслугі дзецям усіх нацыянальнасцей ва ўзросце ад 3 да 18 гадоў. Заснавана ў 1995 годзе. На момант пачатку 2013/2014 навучальнага года ў школе вучыліся 158 чалавек, былі 35 настаўнікаў з поўнай занятасцю і 5 працуючых на частковую стаўку. Міжнародная школа QSI з'яўляецца адной з лепшых школ Ерэвана і прымае абмежаваны лік вучняў кожны год.

Расклад
-------

Адукацыйная праграма школы падобна з адукацыйнай праграмай і раскладам школ прыватных і дзяржаўных школ ЗША. Уводзіны ў прадметы праводзяцца на англійскай. Сярод навучальных прадметаў вылучаюцца англійская мова, матэматыка, прыродазнаўчыя навукі (фізіка, хімія, біялогія), грамадскія навукі (літаратура, грамадазнаўства, гісторыя), фізкультура, руская мова, нямецкая мова, французская мова, армянская мова, інфарматыка, выяўленчае мастацтва і музыка. Па-за асноўнай навучальнай дзейнасцю прапануюцца заняткі футболам, баскетболам, каратэ, танцамі, скаўцкай дзейнасцю для хлопчыкаў і дзяўчынак, лёгкай атлетыкай, шахматамі, вывучэннем армянскай і ролевай гульнёй па мадэлі ААН.

Пачатковыя класы школы з 2000 года, як і школа ў цэлым, акрэдытаваны амерыканскай Асацыяцыяй сярэдніх школ і каледжаў Цэнтральных штатаў ЗША  (англ.) (бел.. Школа таксама акрэдытавана Урадам Арменіі і зарэгістравана як афіцыйная навучальная ўстанова. Каля 90% выпускнікоў школы працягваюць навучанне ў коледжах за мяжой.

Памяшканні
----------

У жніўні 1999 года школа змяніла сваё месцазнаходжанне: над цэнтральным офісам мэблевай фабрыкі. У лютым 2011 года школа пераехала ў новы шматпавярховы будынак. Там ёсць класныя пакоі для дзяцей усіх вякоў, кабінеты выяўленчага мастацтва і музыкі, навуковая лабараторыя, кухня і страўня, бібліятэка і камп'ютарны клас. Надалей плануецца далучыць да школы гімназію. Кругласуткава дзяжурыць ахова.

Зноскі
------

1. 1 2  QSI School **(нявызн.)**.  US Office of Overseas Schools (2010/2011). Архівавана з першакрыніцы 2 кастрычніка 2005.

Спасылкі
--------

* Сайт школы Архівавана 29 жніўня 2015.  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 0522 576X |
**Ніна Мікалаеўна Хмялёва** (28 лютага 1932, Ленінград — 30 красавіка 2000) — украінскі і беларускі вучоны ў вобласці гідраэкалогіі і заалогіі, акадэмік Пятроўскай Акадэміі навук у Санкт-Пецярбургу. Доктар біялагічных навук, прафесар.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзілася ў сям’і ваеннаслужачага. Скончыла біёлага-глебавы факультэт Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта (1955), аспірантуру Заалагічнага інстытута АН СССР (1958). Вывучала прымяненне радеактыўных ізатопаў у гідрабіялагічных даследаваннях. У 1962 годзе перайшла ў Інстытут біялогіі паўднёвых мораў АН УССР (Севастопаль), дзе прапрацавала амаль 10 гадоў. Тут ёю пачаты шырокія даследаванні па экалогіі, экалагічнай фізіялогіі і біёніцы марскіх беспазваночных. З 1971 года пераведзена на работу ў Інстытут заалогіі АН БССР. Арганізавала даследаванні па гідраэкалогіі, вывучэнне экалагічнай біяэнергеткі водных арганізмаў. Займалася акліматызацыяй прэснаводных крэветак у Беларусі.

Прэміі і ўзнагароды
-------------------

Лаурэат прэміі НАН Беларусі (1995)

Літаратура
----------

* *Аляхновіч А. В.* Хмялёва Ніна Мікалаеўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — С. 35. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

Спасылкі
--------

* *Татьяна Михаевич* Профессор Нина Николаевна Хмелева 1932—2012 (руск.)
**Арыябарзан II Філапатар** (стар.-грэч.: Ἀριοϐαρζάνης Φιλοπάτωρ, *які любіць свайго бацьку*) — цар Кападокіі з 63/62 па 51 год да н.э.

Паходжанне
----------

З'яўляўся сынам цара Арыябарзана I і Афінаіды Філасторгіі I. Яго родная сястра Філасторгія была жонкай цара Камагены Антыёха I. Арыябарзан II меў персідскія і грэчаскія карані.

Кіраванне
---------

Для ўтрымання ўлады ў краіне, цар выкарыстаў у 57 годзе да н.э. дапамогу Рымскай рэспублікі. На працягу наступных некалькіх гадоў ён паспяхова кіраваў краінай, пакуль не быў забіты стаўленікамі Парфіі. Спадчыннікам стаў Арыябарзан III.

Сям'я
-----

Арыябарзан II ажаніўся з дачкой пантыйскага цара Мітрыдата VI Афінаідай Філасторгіяй II. Яна нарадзіла яму двух сыноў: Арыябарзана III і Арыярата X.

Зноскі
------



| ?Арыябарзан II Філапатр — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Арыябарзан I Філарамей |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  | Арыябарзан II Філапатр |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Athenais Philostorgos I[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

| ⛭Цары Кападокіі |
| --- |
| Арыяртыды | Арыярат I ·  Арыярат II ·  Арыярамн ·  Арыярат III ·  Арыярат IV Эўсеб ·  Арыярат V Філапатр ·  Арыярат VI Эпіфан ·  Арыярат VII Філаметар  ·  Арыярат VIII ·  Арыярат IX |
| Арыябарзаніды | Арыябарзан I Філароман ·  Арыябарзан II Філапатр ·  Арыябарзан III ·  Арыярат X ·  Архелай |
**Кёнігсбергскі дагавор 1384 года** — пагадненне, заключанае ў Кёнігсбергу 30 студзеня 1384 года падчас Грамадзянскай вайны ў ВКЛ 1381—1384 гадоў паміж Вітаўтам Вялікім і прадстаўнікамі Тэўтонскага Ордэна.

Вітаўт, аб'яднаўшыся з Тэўтонскім ордэнам, вёў міжусобіцу са сваім стрыечным братам Ягайлам. Дзеля таго, каб гарантаваць падтрымку з боку крыжакоў у грамадзянскай вайне, Вітаўт падпісаў дагавор, паводле якога Жамойць да самай ракі Нявежы і горада Коўна адыходзіла да крыжацкага Ордэна. У 1382 годзе Ягайла абяцаў крыжакам Жамойць толькі да ракі Дубісы, але так і не ратыфікаваў Дубіскі дагавор. Жамойць была неабходная крыжакам, бо яе тэрыторыя фізічна аддзяляла іх ад злучэння з Лівонскім ордэнам на поўначы. Вітаўт таксама паабяцаў стаць ордэнскім васалам. У лютым некалькі рэгіёнаў Жамойці выказалі сваю падтрымку Вітаўту і крыжакам.

16 ліпеня 1384 года Вітаўт у другі раз ратыфікаваў Кёнігсбергкі дагавор у Новым Марыенбергу, новазбудаванай крыжацкай крэпасці на беразе Нёмана. Зрэшты, пагадненне было разарвана ў гэтым жа месяцы пасля перамір'я Вітаўта і Ягайлы. Вітаўт знішчыў крыжацкія замкі і вярнуўся ў Літву. Падчас грамадзянскай вайны ў ВКЛ 1389—1392 гадоў Вітаўт ізноў папрасіў ваеннай дапамогі ў Тэўтонскага ордэна. 19 студзеня 1390 года ён падпісаў Ліцкі дагавор, які пацвярджаў Кёнігсбергкі дагавор, толькі дзеля таго, каб ізноў парушыць яго ў 1392 годзе. Вітаўт аддаваў Жамойць крыжакам яшчэ двойчы: паводле Салінскага дагавора (1398) і Рацёнжскага дагавора (1404).

Літоўскі гісторык Данілевічус і польскі гісторык Канечны паставілі пад сумненне аўтэнтычнасць гэтага дагавора, адзначаючы, што ён можа быць крыжацкай падробкай.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Ivinskis, Zenonas (1988) [1930]. «Vytauto jaunystė ir jo veikimas iki 1392 m.». in Paulius Šležas. Vytautas Didysis. Vilnius: Vyriausioji enciklopedijų redakcija. pp. 24. OCLC 25726071.  (літ.)
2. ↑  Urban, William (2006). Samogitian Crusade. Chicago: Lithuanian Research and Studies Center. pp. 172—174. ISBN 0-929700-56-2.  (англ.)
3. ↑  Ivinskis, Zenonas (1988) [1930]. «Vytauto jaunystė ir jo veikimas iki 1392 m.». in Paulius Šležas. Vytautas Didysis. Vilnius: Vyriausioji enciklopedijų redakcija. pp. 25. OCLC 25726071  (літ.)
4. ↑  Urban, William (2006). Samogitian Crusade. Chicago: Lithuanian Research and Studies Center. pp. 197. ISBN 0-929700-56-2.  (англ.)
**Ліцэяльныя** (*Liceida* ці *Liceales*) — парадак слізевікоў. Вядомы 5 сямействаў, больш за 100 відаў.

Апісанне
--------

Вегетатыўныя целы (плазмодыі) накшталт бясколерных або афарбаваных слізістых мас. Спарангіі шарападобныя ці ў выглядзе плазмадыякарпіяў, сядзячыя, скучаныя ў абалонцы (перыдыі), без сапраўднага капіцэлію (утвараецца псеўдакапіцэлій з рэшткаў сценак спарангіяў). Перыдый адна- або двухслаёвы, храсткаваты. Споры бясколерныя ці светлаафарбаваныя (ружаватыя, шараватыя, вохрыстыя, бураватыя), сеткавыя або шчаціністыя.

Арэал
-----

Пашыраны ва ўмераных паясах зямнога шара. Сапратрофы на пнях і гнілой драўніне.

Літаратура
----------

* Ліцэяльныя // Энцыклапедыя прыроды Беларусі / гал. рэд. І. П. Шамякін. Т. 3. — Мінск: БелЭн ім. П. Броўкі, 1984. — С. 201.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · iNaturalist · ITIS TSN · Mycobank · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778162350 |
Не блытаць з алеўрытам — нелітыфікаваным аналагам алеўраліту.
Абрывы, складзеныя чырвона-карычневымі алеўралітамі і чырвонымі пясчанікамі
**Алеўраліт** (ад грэч. ἄλευρον — мука і грэч. λίθος — камень) — цвёрдая асадкавая горная парода. Утвараецца з алеўрыту ў працэсе літыфікацыі.

Склад
-----

Складаецца з зерняў няправільнай формы, памерам 0,01—0,1 мм (па іншых дадзеных — 0,005—0,05 мм). Маюцца тры разнавіднасці алеўралітаў па форме складальных часціц: буйназярністыя, розназярністыя і дробназярністыя. Асновай алеўраліту з’яўляецца кварц, могуць прысутнічаць таксама часціцы палявых шпатаў, гліністых мінералаў, часам прысутнічаюць карбанаты і гідраксіды жалеза.

Здабыча
-------

Здабываюць алеўраліт пераважна для вытворчасці цэменту і садовых дарожак. Яго можна выявіць у вугальных шахтах паміж пластамі каменнага вугалю.

Зноскі
------

1. ↑  Алевролит — Большая энциклопедия нефти и газа **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 24 сакавіка 2013. Праверана 7 сакавіка 2013.

Спасылкі
--------

* Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)
Алеўрыт
**Алеўрыт** (ад грэч. Αλεύρι — мука; англ.: aleurite, silt; ням.: Aleurit) — друзлая дробнаабломкавая асадкавая парода.

Апісанне
--------

Алеўрыт складаецца пераважна з мінеральнага зерня (кварц, палявы шпат, лушчак і іншыя) памерам 0,01—0,1 мм, займаючы прамежкавае становішча паміж глінай і пяском (лёс, глей, пыл).

Паводле зерня адрозніваюць буйнаалеўрытавыя (0,05—0,1 мм) і дробнаалеўрытавыя або тонкаалеўрытавыя (0,01—0,05) разнавіднасці алеўрыта. Паводле мінеральнага складу — монамінеральны, алігамінеральны і полімінеральны.

Алеўрыт утвараецца на дне азёрных і марскіх басейнаў у зонах са слабарухомай вадой, паміж зонамі намнажэння пясчаных і гліністых адкладаў, у далінах і дэльтах рэк.

Выкарыстанне
------------

Выкарыстоўваецца ў вытворчасці цэменту і керамікі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
* **Ур'еў І. І*.* Алеўрыт // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.

Спасылкі
--------

* *Алеўрыт* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
Распаўсюджанне народа Джарава (жоўтым)
**Джарава** — адзін з адывасі, андаманскіх карэнных народаў. Жывуць у горнай мясцовасці, на заходнім узбярэжжы астравоў Вялікі і Сярэдні Андаман. Колькасць — прыкладна 200-300 чалавек. Кажуць на мове джарава, паўднёвай групы андаманскай моўнай сям'і. Джарава зарабляюць паляваннем і зборам пладоў у трапічным лесе. Расавы тып племя джарава - негрытосы, галіна аўстралаіднай вялікай расы. Уваходзяць у спіс афіцыйна зарэгістраваных плямёнаў Індыі.

Кантакты
--------

Гэта адно з самых «зачыненых» для зносін плямёнаў. Джарава зрэдку ўступаюць у сутычкі з індыйскімі пасяленцамі, калі парушаюць межы іх уладанняў. Доўгі час не ўдавалася ўсталяваць з гэтым племем сяброўскіх кантактаў. Толькі антраполагі зрэдку наведвалі раёны пражывання джарава, пакідаючы на ​​беразе падарункі - тканіны, гронкі бананаў, пакеты рысу. Аднак усе гэтыя дары да нядаўняга часу не прызнаваліся. Іх выкідалі ў мора. У 1974 годзе прадстаўнікі індыйскай місіянерскай службы па справах першабытнікаў здолелі дамагчыся размяшчэння гэтага племя. Астраўная адміністрацыя рэгулярна, раз у месяц, дастаўляе племя «гуманітарную дапамогу» ў выглядзе рысу. Мяшкі з харчаваннем складаюць на беразе, ноччу іх забіраюць прадстаўнікі племені. Мясцовым індыйцам забаронена мець зносіны з людзьмі джарава і праграма зведзена да мінімуму да канца 1990-х пасля шэрагу варожых сутыкненняў, якія прывялі да смяротных ахвяраў, і з-за асцярогі ўнясення хвароб у іх групу. Улады абвясцілі раёны іх пражывання запаведнымі і зачыненымі для наведвання і лесараспрацовак.

Спасылкі
--------

* Endangered Jarawa — A journeyman pictures documentary
* Jarawa «primitives» and welfare politics in the Andaman Islands by Dr Viswajit Pandya
* «Jarawa» on survival-international.org
* Jarawa and The road to destruction
**Ліцэнзія** (лац.: licentia - права, дазвол) — дакумент (пагадненне), які дае права на выкананне некаторых дзеянняў.

**Ліцэнзаванне** — працэс выдачы спецыяльнага дазволу (ліцэнзіі).

**Ліцэнзіяр** — адзін з бакоў ліцэнзійнага дагавора, які прадстаўляе другому боку - ліцэнзіяту - права на выкарыстанне аб'екта ліцэнзіі (вынаходніцтва, тэхналогіі, тэхнічнага досведу і іншых форм прамысловай уласнасці).

**Ліцэнзіят** — юрыдычная асоба або індывідуальны прадпрымальнік, якія маюць ліцэнзію на ажыццяўленне канкрэтнага віду дзейнасці.

**Ліцэнзійныя ўмовы** — умовы, пры выкананні якіх ліцэнзія сапраўдная.

Ліцэнзіі могуць выкарыстоўвацца ў тым ліку для ліцэнзавання адкрытых дадзеных.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 1 : А-Л. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0152-4, С.728

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4120677-0 · Microsoft: 2780560020 · NKC: ph122297 |
**Алкілі́раванне** — хімічная рэакцыя ўвядзення алкілу ў малекулу араганічнага або неарганічнага злучэння. Ажыццяўляецца з дапамогай каталізатараў, таксама пры высокім ціску і тэмпературы.

Алкіліруючыя рэагенты: галагенвытворныя вуглевадародаў, алкены, эфіры неарганічных кіслот, дыазазлучэнні.

Дае магчымасць сінтэзаваць больш складаныя злучэнні з пажаданамі ўласцівасцямі.

Выкарыстоўваецца для вытворчасці высокаактанавага паліва, паверхнева-актыўных рэчываў, антыаксідантаў, фарбавальнікаў, інсектыцыдаў, лекаў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
**Алея Праведнікаў народаў свету** — мемарыял у Бабруйску, размешчаны па вул. Сацыялістычнай, 119, каля будынка былой Аляксееўскай гімназіі (цяпер адзін з карпусоў гімназіі № 3). Створана да шасцідзесяцігоддзя вызвалення горада ў гонар 15-ці ўраджэнцаў Бабруйшчыны, якія ў гады Другой сусветнай вайны ратавалі яўрэйскія сем’і. Адкрыта 3 ліпеня 2005 года. Ініцыятарамі ўстаноўкі помніка выступіла яўрэйская абшчына гоарда. Званне «Праведнік народаў свету» было заснавана і прысвойваецца ізраільскім Музеем катастрофы і гераізму яўрэйскага народа «Яд Вашэм».

Аўтар мемарыяльнага знака архітэктар Галіна Левіна, кансультант — архітэктар Леанід Левін.

Апісанне
--------

Пярэдні бок помніка
Адваротны знак помніка
Даўжыня алеі складае прыкладна 30 м. Уздоўж яе высаджаны 15 елак і вербаў. Побач пакладзена 15 валуноў, на якіх выгравіраваны імёны Праведнікаў народаў свету, якія паходзяць з Бабруйска і вёскі Шчадрын Жлобінскага раёна. У канцы Алеі знаходзіцца вялікі камень з чырвонага граніту вышынёй паўтары метры і шырынёй каля 2 м. Ён адначасова нагадвае і крону дрэва — сімвал працягу жыцця, і разбітае напалову сэрца — сімвал смутку і скрухі. На камяні надпіс на беларускай і яўрэйскай мовах: *«Праведнікам народаў свету, людзям, якія з рызыкай для ўласнага жыцця ратавалі яўрэяў у гады вайны»*. На адваротным боку памятнага знака пералік тых, на чые сродкі створаны мемарыял, — яўрэйскія арганізацыі Бабруйска, розныя фонды і асабістыя ахвяраванні.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Аллея Праведников
2. 1 2  Бабруйск. Алея Праведнікаў

Літаратура
----------

* Аллея Праведников // Историко-культурное наследие Бобруйска. - Бобруйск, 2006. - С. 23.

Спасылкі
--------

* Бабруйск. Алея Праведнікаў
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Шведская брама.

**Шведская брама** (лат.: Zviedru vārti, ням.: Schwedentor) — вартавое збудаванне пры ўездзе ў Прыекульскі радавы маёнтак Корфаў.

Пабудаваны ў панскім маёнтку Корфаў у Прыекулэ, цяпер Латвія, у канцы XVII стагоддзя, дэкаратыўнае аздабленне завершана ў 1688 годзе. Уяўляе сабой пабудаваны ў стылі ранняга барока двухпавярховы будынак з брамай і скразным праездам, які вядзе на гаспадарчы двор. Мае статус Дзяржаўнага помніку архітэктуры.

Першапачаткова выкарыстоўвалася для службовага памяшкання ўнутранай варты. У 1952—1954 гадах будынак быў адрэстаўраваны паводле праекта архітэктара А. Трэйгутса.

Гл. таксама
-----------

* Шведская брама (Рыга)

Зноскі
------

1. ↑  Latvijas Vēstnesis — Latvijas Vēstnesis, 1993. Праверана 18 лістапада 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6497517'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27056014'></a>

Літаратура
----------

* *В. Чантурия, Й. Минкявичюс, Ю. Васильев, К. Алттоа*. Белоруссия-Литва-Латвия-Эстония, «Искусство», М. 1986 г  (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Шведская брама (Прыекулэ)
Не блытаць з Дзвінская вуліца (Наваполацк).
**Прыдзвінская вуліца** (трансліт.: *Prydzvinskaja vulica*, руск.: Придвинская улица) — вуліца ў Наваполацку.

Апісанне
--------

Размешчана ў паднёва-ўсходняй частцы горада на тэрыторыі былой вёскі Падкасцельцы на беразе Заходняй Дзвіны паралельна вуліцы Якуба Коласа. Працягласць вуліцы складае каля 500 метраў. На паўднёвым усходзе пераходзіць у вуліцу Набярэжную. На вуліцы знаходзяцца некалькі індывідуальных дамоў сядзібнага тыпу з гаспадарчымі пабудовамі і агародамі. Рэгулярны рух грамадскага транспарту па вуліцы адсутнічае. Вуліца мае нетыповы для мадэрністычнага Наваполацка цалкам «вясковы» выгляд.

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Наваполацка

Зноскі
------
**Самуіл Барысавіч Кормер** (25 лістапада 1922, Касцюковічы — 10 жніўня 1982, Арзамас-16, Горкаўскай вобласці) — савецкі фізік. Член-карэспандзент АН СССР (1981). Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар.

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння школы ў гады Вялікай Айчыннай вайны працаваў слесарам-фрэзероўшчыкам па рамонце танкаў, затым быў на фронце. Накіраваны ў Ваеннна-інжынерную артылерыйскую акадэмію імя Ф. Э. Дзяржынскага (скончыў у 1946 годзе). Працаваў (з 1946) у УНДІ эксперыментальнай фізікі («Арзамас-16»).

Навуковыя даследаванні па фізіцы цвёрдага цела, фізіцы высокіх ціскаў, квантавай электроніцы, лазернаму тэрмаядзернаму сінтэзу. Эксперыментальныя даследаванні тэрмадынамічнай уласцівасці металаў і іонных крышталёў у экстрэмальных умовах, пабудаваў ураўненне стану для абласцей высокіх тэмператур. Вызначыў у шырокім дыяпазоне шчыльнасцей і ціскаў ізентрапічную сціскальнасць вадароду, атрымаў эксперыментальныя дадзеныя аб яго пераходзе ў металічны стан. Распрацаваў метады вывучэння аптычных уласцівасцей ударна-сціснутых дыэлектрыкаў.

Узнагароды
----------

Сталінская прэмія (1949, 1953). Ленінская прэмія (1959). Дзяржаўная прэмія СССР (1980).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1.: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — С. 410. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (Т. 18. Кн. 1.).

Спасылкі
--------

* *Кормер Самуил Борисович* — артыкул з РЕЭ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | All-Russian Mathematical Portal |
**Шведскі каралеўскі гімн** (шведск.: Kungssången: «Ur svenska hjärtans djup en gång») — гімн у гонар шведскіх каралёў. Быў напісаны прыкладна ў 1844 годзе, тэкст — Карл Страндберг, музыка — Ота Ліндблад.

Тэкст
-----

Ur svenska hjärtans djup en gång  

en samfälld och en enkel sång,  

som går till kungen fram!  

Var honom trofast och hans ätt,  

gör kronan på hans hjässa lätt,  

och all din tro till honom sätt,  

du folk av frejdad stam!  

  

O konung, folkets majestät  

är även ditt: beskärma det  

och värna det från fall!  

Stå oss all världens härar mot,  

vi blinka ej för deras hot:  

vi lägga dem inför din fot —  

en kunglig fotapall.  

  

Men stundar ock vårt fall en dag,  

från dina skuldror purpurn tag,  

lyft av dig kronans tvång  

och drag de kära färger på,  

det gamla gula och det blå,  

och med ett svärd i handen gå  

till kamp och undergång!  

  

Och grip vår sista fana du  

och dristeliga för ännu  

i döden dina män!  

Ditt trogna folk med hjältemod  

skall sömma av sitt bästa blod  

en kunglig purpur varm och god,  

och svepa dig i den.  

  

Du himlens Herre, med oss var,  

som förr du med oss varit har,  

och liva på vår strand  

det gamla lynnets art igen  

hos sveakungen och hans män.  

Och låt din ande vila än  

utöver nordanland!

Гл. таксама
-----------

* Гімн Швецыі

Спасылкі
--------

* Нацыянальны і каралеўскі гімны Швецыі **(нявызн.)**.  Консульства Швецыі ў Санкт-Пецярбургу. Архівавана з першакрыніцы 16 сакавіка 2014. Праверана 16 сакавіка 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Раства-Багародзіцкая царква.
**Свята-Раства-Багародзіцкая царква** — царква ў гонар Раства Прасвятой Багародзіцы ў в. Вавулічы, Драгічынскага раёна Брэсцкай вобласці.

Пабудавана ў 1737 годзе ў баку ад плошчы, на перакрыжаванні асноўных вуліц вёскі. На абгароджаным участку адвольнай формы царква стварае ансамбль з брамай і званіцай. Перабудавана ў 1845 годзе.

Занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння.

Архітэктура
-----------

Званіца
Вакуліцкія саламяныя царскія вароты
Помнік народнага драўлянага дойлідства. Кампазіцыя будынка складаецца з прамавугольнага ў плане зруба і падоўжнага пяціграннага прыруба апсіды, агульны двухсхільны дах над якой пераходзіць у гранёна-пірамідальны. Кроквенная страха стварае трохвугольныя застрэшкі ў месцы злучэння зрубаў, гонтавы дах пластычна выгнуты. Гэта ўзбагачае святлоценявую пластыку архітэктуры. Вільчык даху па цэнтры завершаны васьмігранным барабанам з цыбулепадобнай галоўкай. З усходняга боку да апсіды прырублена рызніца пад пакатым пакрыццём.

Галоўны паўднёвы фасад завершаны трохвугольным франтонам з шырокім, пакрытым гонтам адлівам ламанага профілю. Да галоўнага фасада далучаны нізкі ашаляваны прытвор каркаснай канструкцыі. Сцены ашаляваны вертыкальна дошкамі з нашчыльнікамі, арытмічна забраны лапаткамі, расчлянёны высока ўзнятымі прамавугольнымі аконнымі праёмамі.

Унутраная прастора мае бэлечнае перакрыцце. Лапаткі на іх адпавядаюць знадворным. Драўляны іканастас, выкананы ў 1830-я гг. уключаў у сябе саламяныя царскія вароты, якія зараз захоўваюцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь і абраз 18-19 стст. «Раство Багародзіцы». Новы іканастас быў спраектаваны брэсцкім архітэктарам Мсціславам Барташэўскім 13 снежня 1870 года.

Асобна размешчана двух’ярусная званіца. Першы ярус ашаляваны, як і царква, завяршаецца карнізам з вялікім вынасам і адлівам над ім. Другі скразны ярус па вышыні і шырыні роўны першаму, у ніжняй частцы гарызантальна ашаляваны. Званіца накрыта пакатым чатырохсхільным гонтавым дахам з прагібам над кансолямі бэлек. Невялічкая брама таксама мае двухсхільны гонтавы адліў.

Зноскі
------

1. ↑  НГАБ у г. Гродна, ф. 8, воп. 1, спр. 401; ф.1, воп.19, спр. 1004, арк. 9 — 29.
2. ↑  *Кулагин А. Н.* Гродненские зодчие XIX — начала XX веков (новые архивные изыскания). // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі. Выпуск 22. — Мінск: «Права і эканоміка», 2017. — С. 78

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн. БелЭн, 2007.
* Лабачэўская, В. А. Мастацтва дзеля славы Божай: саламяныя іканастасныя вароты і царкоўна-культавыя прадметы / В. А. Лабачэўская. — Мінск : Беларуская навука, 2018. — 263 с. : іл.

Спасылкі
--------



|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Вавулічы) на Вікісховішчы |

* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Вавулічы) на сайце Radzima.org
* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Вавулічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Вавулічы) на сайце «Архіварта»
**Самхі́та** (санскр.: संहिता saṃhitā ***IAST*** «сабранае разам») — тэрмін, які выкарыстоўваецца для абазначэння шэрагу свяшчэнных тэкстаў індуізму. Самхіты — гэта зборы гімнаў, малітваў, заклінанняў, блаславенняў, ахвярных формул. Самхітамі завуць асноўныя метрычныя тэксты — гімны і мантры — кожнай з чатырох Ведаў. Самхітамі таксама завуць шэраг іншых, пасляведычных тэкстаў па ёзе і Аюрведзе. Прыкладамі могуць служыць: «Гхеранда-самхіта», «Каш'япа-самхіта», «Аштавакра-самхіта», «Бхрыгу-самхіта», «Ёга-яджнавалк'я-самхіта», «Брахма-самхіта», «Гарга-самхіта» і «Дэва-самхіта».

Тэрмін «Самхіта» таксама шырока ўжываецца ў назве да тэкстаў тантрычнай вайшнаўскай школы Панчаратра — з 225 вядомых тэкстаў большая іх частка мае ў сваёй назве гэты тэрмін.
Сістэма адукацыі Дубровенскага раёна ўключае ў сябе: 5 дашкольных устаноў: 3 гарадскія і 2 сельскія; 9 устаноў адукацыі: 3 сярэднія школы і 6 школ-комплексаў (1 дзіцячы сад-пачатковая школа, 5 дзіцячых садоў-сярэдніх школ); сацыяльна-педагагічны цэнтр; цэнтр карэкцыйна-развіваючага навучання і рэабілітацыі; цэнтр дзяцей і моладзі; «Дубровенская СДЮШАР»; фізкультурна-спартыўны клуб; аздараўленчы лагер «Лугаўцы».

У 2017/2018 навучальным годзе ва ўстановах адукацыі навучаецца і выхоўваецца 1547 навучэнцаў і 491 дашкольнік. У сістэме адукацыі раёна працуе 387 педагагічных работнікаў, у тым ліку ў сферы дашкольнай і агульнай сярэдняй адукацыі — 318 педагогаў, з якіх маюць вышэйшую адукацыю 88 %, вышэйшую і першую кваліфікацыйныя катэгорыі — 71 %, другую — 15 %. 159 педагогаў маюць сертыфікат карыстальніка інфармацыйных тэхналогій. Ахоплена дашкольнай адукацыяй 79 % дзяцей ва ўзросце ад 2 да 6 гадоў, ва ўзросце ад 3 да 6 гадоў — 90 %. Забяспечанасць месцамі дзяцей ранняга дашкольнага ўзросту ва ўстановах дашкольнай адукацыі па раёне складае 115 %.

**Прафесійна-тэхнічная адукацыя**: УА «Дубровенскі дзяржаўны прафесійны ліцэй сельскагаспадарчай вытворчасці».

Сістэма ўстаноў дашкольнай адукацыі ўключае
-------------------------------------------

* яслі-сад № 2;
* яслі-сад № 3;
* яслі-сад № 4;
* Асінторфскі яслі-сад;
* Станіславоўскі дзіцячы сад.

Установы агульная сярэдняй адукацыі
-----------------------------------

* сярэдняя школа № 1;
* сярэдняя школа № 2;
* Асінторфская дзіцячы сад-сярэдняя школа;
* Будская дзіцячы сад-сярэдняя школа;
* Добрынская дзіцячы сад-сярэдняя школа;
* Ерамееўская дзіцячы сад-пачатковая школа;
* Зарубская дзіцячы сад-сярэдняя школа;
* Калінаўская дзіцячы сад-сярэдняя школа;
* Сваташыцкая дзіцячы сад-пачатковая школа;

Літаратура
----------

* Рыжанскі, В. Якасці адукацыі — сучасныя педагагічныя тэхналогіі / В. Рыжанскі // Дняпроўская праўда (Дуброўна). — 2000. — 9 верас. — С. 2-3.

Спасылкі
--------

* Аддзел па адукацыі Дубровенскага райвыканкама
**Шведскі тэатр Турку** (фінск.: Turun Ruotsalainen Teatteri шведск.: Åbo Svenska Teater) — найстарэйшы ў Фінляндыі муніцыпальны тэатр, заснаваны ў 1839 годзе ў г. Аба. Размешчаны на цэнтральнай Гандлёвай плошчы на скрыжаванні вуліц Эрыкінкату (Eerikinkatu, 13) і Аўракату.

Гісторыя
--------

Будынак быў пабудаваны ў 1837 — 1838 гадах пад кіраўніцтвам гарадскога архітэктара Пера Юхана Гюліха і кантролем архітэктара Карла Людвіга Энгеля і з'яўляецца ў наш час найстарэйшым у Фінляндыі тэатральным будынкам.

Тэатр быў урачыста адкрыты 21 студзеня 1839 года.

На працягу XIX стагоддзя тэатр не меў уласнай трупы і прымаў на сваёй сцэне артыстаў са Швецыі. З 1840 па 1850 гады на сцэне тэатра рэгулярна выступала трупа Пера Дэлана.

Нацыянальны калектыў артыстаў быў сфарміраваны ў перыяд з 1872 па 1894 гады.

Тэатр мае некалькі сцэн: Вялікую сцэну (315 пасадачных месцаў), Студзіа-сцэну (120 месцаў) і Тыльян-сцэну (100 месцаў).

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Шведскага тэатра Турку

1. ↑
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Раства-Багародзіцкая царква.
Артыкул пра сучасны храм. Пра гістарычны гл. Царква ў гонар Раства Прасвятой Багародзіцы (Друцк).
**Свята-Раства-Багародзіцкая царква** — драўляны праваслаўны храм у аграгарадку Друцку Талачынскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на вуліцы Школьнай.

Гісторыя
--------

Першае згадванне аб друцкай царкве адносіцца да 1001 года.

Сучасная пабудавана ў 2001 годзе з дрэва.

Архітэктура
-----------

Да прамавугольнага аб’ёму малітоўнай залы далучаны 3-ярусная 4-гранная званіца і 5-гранная апсіда. Над 2-схільным дахам узведзены барабан з галоўкай.

Зноскі
------

1. ↑  Раства-Багародзіцкая царква Архівавана 31 снежня 2022.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Друцк) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Прыдыба́йлаўскае радовішча** глін знаходзіцца каля паўднёва-заходняй ускраіны вёскі Прыдыбайлы Лідскага раёна.

Лінзападобны паклад звязаны з марэннымі адкладамі сожскага ледавіка. Разведаныя запасы 348 тыс. м³, перспектыўныя 328 тыс. м³.

Гліны карычневыя, тлустыя, шчыльныя, пластычныя і высокапластычныя, зрэдку пясчаныя, у ніжняй частцы з тонкімі праслойкамі пяскоў і супескаў. Магутнасць карыснай тоўшчы 1—10 м, ускрышы (пяскі, суглінкі, торф) 2—2,8 м.

Гліны прыдатныя на выраб кафлі, дрэнажных труб, цэглы. Распрацоўваліся цагельным заводам (в. Шайбакі).

Літаратура
----------

* Прыдыбайлаўскае радовішча глін // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
**Самюэль Адэоіба** (нар. 28 верасня 1993) — нігерыйскі футбаліст, абаронца літоўскага клуба «Хегельман» з Каўнаса.

Кар’ера
-------

У 2012 годзе прыехаў у Беларусь, каб гуляць у футбол. Стаў працаваць у Беларусі і вучыцца ва ўніверсітэце, паралельна трэніруючыся, некаторы час падрымліваў форму з камандай «Смалявічы-СТІ». 

З 2016 года стаў выступаць за дубль футбольнага клуба «Крумкачы». У пачатку 2017 года стаў трэніравацца з асноўнай камандай сталічнага клуба, у лютым падоўжыў кантракт з «Крумкачамі» на два гады. Дэбютаваў у Вышэйшай лізе 2 красавіка 2017 года ў матчы першага тура супраць «Віцебска» (1:0), выйшаўшы на замену ў другім тайме. У далейшым працягваў выступаць у асноўным за дубль.

У ліпені 2017 года разарваў кантракт з «Крумкачамі» і неўзабаве далучыўся да наваполацкага «Нафтана», дзе замацаваўся ў асноўным складзе. У студзені 2018 года перайшоў у мікашэвіцкі «Граніт».

Са студзеня 2019 года знаходзіўся на праглядзе ў бабруйскай «Белшыне» і ў сакавіку стаў іграком клуба. Дапамог камандзе перамагчы ў Першай лізе. У сезоне 2020 быў асноўным абаронцам бабруйчан у Вышэйшай лізе, але не здолеў выратаваць «Белшыну» ад вылету. У снежні 2020 года пакінуў бабруйскі клуб.

У студзені 2021 года стаў трэніравацца з жодзінскім «Тарпеда-БелАЗ» і неўзабаве падпісаў кантракт. Не меў трывалага месца ў складзе, нярэдка заставаўся на лаўцы запасных. У снежні 2021 года па заканчэнні кантракта пакінуў жодзінскі клуб.

У лютым 2022 года стаў іграком літоўскага клуба «Хегельман».

Дасягненні
----------

* Беларусь Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2019

Зноскі
------

1. ↑  Soccerway Праверана 12 чэрвеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24192203'></a>
2. ↑
3. ↑  "Белорусы думают, что мы ходим голышом и едим людей". Нигерийский футболист — о жизни в Минске Архівавана 15 чэрвеня 2017.
4. ↑  Одеоибо продлил контракт с «Крумкачамі» на два года
5. ↑  "Крумкачы" расторгли контракты с Санцом и Одеоибо
6. ↑  Сидоренков пополнил тренерский штаб "Гранита"
7. ↑  Кирисов, Одеоибо и Салимов покинули ФК "Белшина"
8. ↑  Самюэль Одеоибо стал игроком "Торпедо-БелАЗ"
9. ↑  Самюэль Одеоибо покинул "Торпедо"-БелАЗ
10. ↑  Экс-защитник "Торпедо-БелАЗ" перешел в литовский клуб

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Раства-Багародзіцкая царква.
**Свята-Раства-Багародзіцкая царква** — праваслаўны храм у в. Здзітава Бярозаўскага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

Пабудавана пасля 1990 года з цэглы.

Архітэктура
-----------

Вырашана прамавугольным у плане аб'ёмам пад двухсхільным дахам, завершаным над алтарнай часткай цыбулепадобнай галоўкай на двух'ярусным васьмігранным барабане. Над усечаным трохвугольным франтонам фасада ўзведзены чатырохгранны драўляны барабан, над якім пастаўлена пірамідальная васьмігранная вежачка з цыбулепадобнай галоўкай. Фасады расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў праслах цагляной муроўкі.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Здзітава)
* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Здзітава) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Шведскі алфавіт** — сістэма пісьма шведскай мовы на аснове лацінскай графікі.

Сучасны шведскі алфавіт заснаваны на лацінцы і складаецца з 29 літар:


|  |
| --- |
| **маюскульнае пісьмо** (вялікія літары) |
| A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z | Å | Ä | Ö |
| **мінускульнае пісьмо** (малыя літары) |
| a | b | c | d | e | f | g | h | i | j | k | l | m | n | o | p | q | r | s | t | u | v | w | x | y | z | å | ä | ö |

Літары À, É і Ü з'яўляюцца варыянтамі адпаведна A, E и U.

Літары Q, W, Z, É выкарыстоўваюцца: 

1) у запазычаных словах (webb, zon, idé); *qu* звычайна змяняецца на *kv*, за выключэннем уласных імёнаў і вытворных ад іх;

2) у некаторых прозвішчах спрадвечна шведскага паходжання (Ahlqvist, Wall, Zetterström, Tydén).

Спасылкі
--------

* «Alfabetet blir längre — växer med W» Архівавана 1 кастрычніка 2007. DN 21 april 2006  (шведск.)
* Svenska Akademien presenterar upplaga 13 med SAOL och berättar om W. Архівавана 26 лютага 2008.  (шведск.)
**«Прыдзвінне»** — арніталагічны заказнік мясцовага значэння, які знаходзіцца ў Віцебскім раёне (15 км ад Віцебска). Створаны ў 1985 годзе для аховы каштоўных насаджэнняў (пойменная дубрава) і рэдкіх раслін, занесеных у Чырвоную кнігу Беларусі.

Апісанне
--------

Заказнік складаецца з дзвюх частак. Адна — пойма ракі Шэвінкі ад вытоку з возера Шэвінскае да ўпадзення ў Дзвіну, дзе растуць дубы, што ўзяты пад ахову. Другая частка — гэта прылягаючы да поймы ракі лес.

3 ахоўваемых відаў тут вырастаюць боцікі шарсцістагубыя, асака Дэвела, ятрышнік шлеманосны і мужчынскі, пярэсна еўрапейская, познацвет асенні, тайнік яйцападобны, асака павіслая, шалфей лугавы. Сустракаецца касач сібірскі, фіялка персікалістая, шпажнік чарапіцавы, пальчатакарэннік балтыйскі і мяса-чырвоны, першацвет высокі, венерын чаравічак сапраўдны. На тэрыторыі заказніка рэгулярна гняздуюцца рэдкія віды птушак: пустальга, малы пагоніч, дамавы і касматаногі сыч, зімародак звычайны.

Літаратура
----------

* Жуков, Л. П. Беспозвоночные верхового болота Придвинского ботанического заказника [Витебского района] / Л. П. Жуков // III Машеровские чтения / Витебский государственный университет имени П. М. Машерова; редкол.: А. Л. Гладков (гл. ред.) [и др.]. — Витебск, 2009. — С. 66-67.
* «Прыдзвінне» // Віцебскі раён : краязнаўчыя нарысы / І. А. Абрамава [і інш.]; уклад. М. В. Півавар. — Мінск : Паркус плюс, 2008. — С. 46-47.
* Прыдзвінне // Памяць : Віцебскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад. У. І. Мезенцаў; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск : Мастацкая літаратура, 2004. — С. 725.
**Свята-Раства-Багародзіцкая царква** — праваслаўны храм у в. Лужкі Шаркаўшчынскага раёна Віцебскай вобласці.

Гісторыя
--------

Царква ў пачатку XX ст.
На вуліцы Дзісненскай. Пабудавана ў 1794 г. з цэглы на сродкі полацкага ваяводы Валерыяна Жабы. У 1831 г. і 1885 г. гарэла.

Архітэктура
-----------

Брама
Помнік архітэктуры пераходнага перыяду ад барока да класіцызму і рэтраспектыўна-рускага стылю. Прамавугольны ў плане аб'ём малітоўнай залы пераходзіць у трохсценак апсіды, накрыты агульным вальмавым дахам, завершаным цыбулепадобным купалам на васьмігранным барабане. У 1934 г. прыбудаваны прытвор з двух'яруснай чатырохграннай званіцай над ім, завершанай шатровым дахам з макаўкай на барабане. Сцены расчлянёны высокімі арачнымі аконнымі праёмамі з дугамі-броўкамі і крапаваны пілястрамі, апяразаны прафіляваным карнізам.

Інтэр'ер
--------

У залу над шырокім арачным праёмам адкрываюцца хоры. Абразы 17 — 18 ст.: «Ражджаство Хрыстова», «Ісус Хрыстос, які благаслаўляе дзяцеў», «Маці Божая Адзігітрыя» (1794), «Святы Мікалай» (залачоная рыза выканана ў 1794 г лужкоўскім злотнікам Янам Жыгелем), фератрон «Святы Мікалай» і «Маці Божая Адзігітрыя», іканастас. Пад царквой крыпта.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Лужкі) на сайце «Архіварта»
**«Прыдумляючы Ганну»** (англ.: Inventing Anna) — амерыканскі тэлевізійны серыял, прэм’ера якога адбылася 11 лютага 2022 года на платформе «Netflix». Серыял складаецца з 9 серый.

Гіторыя
-------

Серыял знялі на базе рэальнай гісторыі. Артыкул пра махлярку напісала журналістка New York Magazine Джэсіка Прэслер.

Каб набыць правы на экранізацыю гэтай гісторыі, стрымінгавая кампанія Netflix заплаціла самой Ганне Сарокінай 320 тысяч даляраў. З іх 198 тысяч махлярка патраціла на выплату кампенсацый ахвярам, астатняе пайшло на судовыя выдаткі. Суд, скончыўся не на карысць Ганны — яна аказалася ў турме.

Сюжэт
-----

Ніхто дакладна не ведае, хто такая Ганна. Камусьці яна вядомая як Ганна Дэлві, багатая наследніца з Германіі. Амбіцыёзная дзяўчына з бездакорным гардэробам, якая марыць стварыць свой прыватны клуб і фонд для мастакоў.

Але раптоўна магія разбураецца. Аказваецца, што багатай наследніцай сябе называла Ганна Вадзімаўна Сарокіна, эмігрантка з Расіі. Цяпер яе чакае судовае расследаванне і, магчыма, турма, бо ўвесь яе шыкоўны лад жыцця аплачвалі нью-ёркскія багацеі, што лічылі Ганну роўнай сябе. Выніковыя абвінавачванні да дзяўчыны — крадзеж у вялікім памеры і махлярства.

Кім трэба быць, каб ашукаць моцных гэтага свету на сотні тысяч даляраў? Бо менавіта столькі — 275 тысяч даляраў — склала, па меркаваннях амерыканскай пракуратуры, выніковая сума крадзяжу, здзейсненага Ганнай.

На працягу ўсяго серыяла Вівіан Кент (яе прататыпам была Прэслер) спрабуе разгадаць гісторыю Ганны. Чаму ў 21 стагоддзі, калі ўсю інфармацыю можна праверыць у інтэрнэце, неверагодна багатыя людзі паверылі простым расказам пра заможную сям’ю? Што за таленты дазволілі Ганне так далёка прасунуцца ў яе аферах? І, нарэшце, навошта ёй было гэта ўсё?

Каб знайсці адказы, Кент шмат разоў сустракаецца з Ганнай і яе знаёмымі па мінулым багатым жыцці. Знайсці ключ да сэрца махляркі няпроста, але Кент падказваюць — Ганна вельмі хоча славы. А хто лепш дапаможа гэтую славу атрымаць, калі не вопытная рэпарцёрка?

Спробы разгадаць сакрэт Ганны Дэлві заводзяць Вівіан у Германію — месца, дзе жыла Сарокіна да пераезду ў ЗША. Там Кент сустракаецца з бацькам Ганны, і ён прамаўляе фразу, якая, здаецца, цудоўна характарызуе мэты яго дачкі: «У Маскве кажуць: навошта збіраць на чорны дзень, лепей купіць туфлі Manolo Blahnik. З імі любы дзень стане святлейшым».

Зноскі
------

1. ↑  Што паглядзець. «Прыдумляючы Ганну» — серыял пра махлярку, якой немагчыма не зачаравацца

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database · Metacritic · Rotten Tomatoes |

|  |
| --- |
| 
П:  **Кінематограф**  П:  **Тэлебачанне**  П:  **ЗША** 
 |
Месцазнаходжанне Адрыятычнага мора
**Адрыяты́чнае мо́ра** (італ.: Mare Adriatico, харв. *Jadransko more*): паўзамкнёнае мора басейну Міжземнага мора, паміж Балканскім і Апенінскім паўвастравамі.

Плошча 144 тыс.км²; даўжыня Пн-Пд ~800 км, шырыня 93—222 км. Сярэдняя глыбіня 250 м, максімальная — да 1230 м. Тэмпература вады летам (жнівень) 24—26 °C, зімой (люты) — 7—13 °C. Салёнасць 30—38 ‰. Прылівы змяшаныя, на поўначы да 1,2 м. Усходнія берагі моцна парэзаныя, маюцца зручныя бухты і якарныя стаянкі; заходнія берагі роўныя, натуральных бухт мала.

Порты і ВМБ: Пула, Рыека, Шыбенік, Спліт, Дуброўнік, Бар, Бакар (усе — Харватыя), Дурэс, Влёра (усе — Албанія), Трыест, Венецыя, Равена, Пезара, Анкона, Бары, Брындызі (усе — Італія).

Літаратура
----------

* ВЭС-83, С.22.

| ⛭Моры Атлантычнага акіяна |
| --- |
| Унутраныя моры Еўразіі | 
* Азоўскае
* Мармуровае
* Чорнае

 |
| Міжземнае мора | 
* Адрыятычнае
* Альбаран
* Балеарскае
* Іанічнае
* Кіпрскае
* Крыцкае
* Лігурыйскае
* Тырэнскае
* Эгейскае

 |
| Моры на поўначы Еўропы | 
* Балтыйскае
* Вадэнскае
* Гебрыдскае
* Ірландскае
* Ірмінгера
* Кельцкае
* Паўночнае

 |
| Моры ў Амерыцы | 
* Карыбскае
* Лабрадор
* Мексіканскі заліў1
* Саргасава
* Скоша

 |
| 1 з’яўляецца морам |

| Краіны ля Адрыятычнага мора |
| --- |
| 
Сцяг Албаніі Албанія • Сцяг Босніі і Герцагавіны Боснія і Герцагавіна • Сцяг Італіі Італія • Сцяг Славеніі Славенія • Сцяг Харватыі Харватыя • Сцяг Чарнагорыі Чарнагорыя
 |
**Свята-Раства-Багародзіцкая царква** — праваслаўны храм у вёсцы в. Голдава Лідскага раёна Гродзенскай вобласці.

Гісторыя
--------

Царква ў пачатку XX ст.
У паўночнай частцы вёскі. Пабудавана ў 1795 годзе з дрэва па фундацыі Ф.Важынскага (сын падскарбія Вялікага Княства Літоўскага А.Важынскага) на месцы заняпалага манастыра. Рэканструявана ў XIX ст..

Архітэктура
-----------

Царква з боку апсіды
Помнік народнага дойлідства. Падоўжна-восевую кампазіцыю царквы фарміруюць прамавугольны прытвор-званіца, працяглы прамавугольны зруб малітоўнай залы, пяцігранная апсіда з бакавой нізкай рызніцай. У сілуэце будынка пануе ўзведзены над прытворам чацвярык званіцы, шатровы дах якой завершаны цыбулепадобнай галоўкай на гранёнай шыі. Асноўны зруб накрыты двухсхільным дахам, які над апсідай пры дапамозе трохвугольных застрэшкаў пераходзіць у вальмавы. Вертыкальна ашаляваныя сцены ў верхняй частцы прарэзаны лучковымі аконнымі праёмамі ў простых ліштвах, на галоўным фасадзе — шырокім лучковым праёмам увахода і лучковым акном хораў над ім.

### Інтэр’ер

Прытвор, над якім створаны хоры, адкрываецца ў малітоўную залу 3 шырокімі дзвярнымі праёмамі ў магутных ліштвах. Апсіда адмежавана двух’яруснымі драўляным іканастасам, выкананым у XIX ст. расчлянёным вытанчанымі калонамі і пілястрамі карынфскага ордара, якія нясуць прафіляваны антаблемент, дэкарыраваны накладной пазалочанай арнаментальнай разьбой. Іканастас мае абразы XIX—XX стст.

Званіца
-------

Перад царквой пастаўлена драўляная двух’ярусная званіца адкрытай каркаснай чатырохслуповай канструкцыі. Верхні ярус-звон апяразаны разной балюстрадай і накрыты пакатым гонтавым шатром.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4
* Лаўрэш Леанід. Прыходы ў Голдаве і Бабрах // Лідскі Летапісец. 2018. № 4(84). С. 22-40. // на pawet.net
* Парафіяне Голдаўскай грэка-каталіцкай цэрквы у 1829 г. // Лідскі Летапісец. 2018. № 4(84). С. 22-40. // на pawet.net

Спасылкі
--------

* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Голдава) на сайце «Архіварта»
**БГЭК РСУП "Племптушказавод «Беларускі»** — біягазавы энергетычны комплекс у Мінскім раёне каля Заслаўя, вызначанай магутнасцю 340 кВт. Уведзена ў эксплуатацыю 9 лютага 2008. Выпрацоўвае электрычнасць і гарачую ваду. Пабочныя прадукты: гарачая вада (з сістэмы ахалоджвання энергаблоку), арганічныя ўгнаенні. Кошт без праектных і мантажных работ склаў € 800 тыс. (2008), кошт праектнай дакументацыі аўтарства беларускага НДІ — 100 млн.руб. (2008). Тэрмін акупнасці 4-5 гадоў. Акрамя пакрыцця энергетычных партэб РСУП "Племптушказавод «Беларускі» плануецца штогод прадаваць дзяржаве 150—200 тыс. кВт\*г электраэнергіі.

Пляцоўка БГЭК размешчана каля належачай РСУП «Племптушказавод „Беларускі"» малочна-таварнай фермы «Дзехнаўка». Памер пляцоўкі 100\*70 м. Складаецца з двух метантанкаў, помпавай станцыі (для падачы біямасы) і энергаблоку вызначанай магутнасцю 340 кВт вытворчасці фірмы «Біягаз-Норд» (Германія). Абслугоўваецца персаналам з 3 чалавек — энергетыка, механіка і трактарыста.

Зноскі
------

1. ↑  Выкарыстоўваецца ў цепласетцы для ацяплення 4 памяшканняў для гадоўлі племянных птушак.
2. ↑  Характарыстыкі вывучаюцца ў Інстытуце земляробства НАНБ.

Літаратура
----------

* Авимова К. Энергия с фермы // Белорусский Рынок № 9 (744), 5-12 марта 2007;
**Свята-Раства-Багародзіцкая царква** — праваслаўны храм у в. Пладовая Мастоўскага раёна Гродзенскай вобласці.

Гісторыя
--------

За 2 км на паўдзень ад в. Чарлёна. Пабудавана ў 2-й палавіне XIX стагоддзя з цэглы. Прыпісная да Свята-Іаана-Прадцечанскай царквы в. Лунна.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры сінадальнага напрамку рэтраспектыўна-рускага стылю. Вырашана 4-часткавай падоўжна-восевай кампазіцыяй: 2-ярусная (васьмярык на чацверыку) званіца, кароткая і нізкая трапезная, кубападобная малітоўная зала, апсіда. Шацёр званіцы завершаны макаўкай, 4-схільны дах малітоўнай залы — цыбулепадобнай галоўкай на гранёным барабане. Фасады расчлянёны арачнымі аконнымі праёмамі ў кілепадобных ліштвах, апяразаны аркатурнымі фрызамі, крапаваны вуглавымі лапаткамі.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Пладовая) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*