Колькасць **Сведкаў Іеговы ў Расіі** (часам у навуковай і публіцыстычнай літаратуры сустракаецца назва «Іегавісты», але самі Сведкі Іеговы лічаць яе некарэктнай) на пачатак 2017 года, складала каля 175 тысяч чалавек.

Расійская гісторыя Сведкаў Іеговы пачалася ў канцы XIX стагоддзя. У 1887 годзе часопіс «Вартавая вежа» ўжо чыталі ў Расіі. У 1891 г. Чарлз Тэйз Расел, які ў той час узначальваў дзейнасць Міжнародных Даследчыкаў Бібліі, наведаў Расею для пропаведзі. Прыкладна ў той жа час Сімяон Казліцкі, выпускнік праваслаўнай духоўнай семінарыі, будучы ў паездцы ў ЗША, пазнаёміўся з вучэннем Даследчыкаў Бібліі. Пасля вяртання ў Расію Казліцкі распавядаў людзям пра сваю новую веру, пакуль у 1891 годзе ён не быў сасланы ў Сібір па абвінавачванні ў абразе мітрапаліта Маскоўскага.

20 красавіка 2017 года рашэннем Вярхоўнага суда Расійскай Федэрацыі дзейнасць рэлігійнай арганізацыі «Кіраўнічы цэнтр Сведкаў Іеговы ў Расіі» і ўсіх яго 395 рэгіянальных аддзяленняў прызнана экстрэмісцкай і забаронена на тэрыторыі Расіі. 17 ліпеня 2017 года апеляцыйная скарга была адхілена Вярхоўным судом РФ і рашэнне ўступіла ў законную сілу. У 2018 годзе Еўрапейскі суд па правах чалавека прыняў да разгляду скаргу 365 забароненых рэгіянальных аддзяленняў арганізацыі і асобных Сведкаў Іеговы на дыскрымінацыю ў Расіі запытаў пазіцыю расійскіх уладаў на гэты конт. З 2017 года на 30 снежня 2023 г. у Расіі пад следствам у абвінавачванні ў экстрэмізме знаходзіліся ці адбывалі пакаранне, вынесенае судом 792 вернік гэтай канфесіі, з якіх 53 былі аштрафаваны, 232 атрымалі ўмоўны тэрмін пакарання, 144 накіраваны ў калонію, 127 знаходзіліся ў заключэнні і 14 пад дамашнім арыштам, не менш за 8 чалавек памёрлі, знаходзячыся пад следствам.

7 чэрвеня 2022 года Еўрапейскі суд па правах чалавека прызнаў незаконнай ліквідацыю юрыдычных аб’яднанняў Сведкаў Іеговы.

Гісторыя Сведкаў Іеговы ў Расіі
-------------------------------

### Расійская імперыя

Паслядоўнікі Міжнародных Даследчыкаў Бібліі і чытачы часопіса «Вартавая вежа» з’явіліся ў Расіі яшчэ ў канцы ХІХ ст. але першая публікацыя на рускай мове, пра якую ёсць звесткі, трактат «Дзе знаходзяцца памерлыя?», пабачыла свет толькі ў 1911 г, хоць раней чытачы з Расіі рабілі пераклады некаторых публікацый з нямецкай мовы. У 1913 г. у Фінляндыі, якая была часткай Расійскай імперыі была афіцыйна дазволена дзейнасць прадстаўніцтва Даследчыкаў Бібліі.

### Расія пасля 1917 г. і СССР

Дзейнасць Сведкаў Іеговы не была арганізаванай на тэрыторыі Расіі ў 1920-я гг. таму стаўленне да іх з боку савецкай улады было дваякім: з аднаго боку, царква ў Савецкай Расіі і пазней у СССР была аддзелена ад дзяржавы і абвяшчалася свабода веравызнання, з другога боку, савецкая ўлада вяла барацьбу з рэлігіяй. У выніку былі праблемы з увозам літаратуры і рэгістрацыяй дзейнасці Таварыства Вартавой вежы ў Савецкім саюзе.

«Вежа варты» на рускай мове. Выданне за ліпень 1925 г.
Тым не менш, з 1925 г. «Вартавая вежа» пачала выходзіць на рускай мове. А ў 1928-29 гг. Таварыства Вартавой вежы прызначыла свайго прадстаўніка ў СССР і зрабіла некалькі спроб легалізаваць дзейнасць Даследчыкаў Бібліі ў Савецкім саюзе.

Рост колькасці Сведкаў Іеговы адбыўся пасля ўваходу ў склад СССР Прыбалтыкі і частак тэрыторыі Польшчы і Румыніі ў 1939—1940 гг. дзе Сведкі Іеговы ўжо арганізавана вялі сваю дзейнасць. Пазней новая хваля росту паслядоўнікаў гэтай канфесіі адбылася пасля вяртання ў СССР, зняволенных нацысцкіх лагераў, якія сталі Сведкамі падчас зняволення, і пасля пераслялення Сведкаў Іеговы з заходніх рэгіёнаў Савецкага саюза ў Сібір падчас аперацыі «Поўнач» (1952).

У 1965 г. высланым Сведкам было дазволена вярнуцца са спецпасяленняў, але рэпрэсіі супраць вернікаў працягваліся да канца 1980-х гг.

27 сакавіка 1991 года Сведкі Іеговы ў РСФСР атрымалі афіцыйную рэгістрацыю.

### Расія ў 1992—2009 гг.

У азначаны перыяд Сведкі Іеговы карысталіся свабодай веравызнання. У 1996 г. Сведкаў Іеговы, якія перажылі дыскрымінацыю ў СССР, прызналі ахвярамі палітычных рапрэсій. У 1996 г. у пас. Сонечны пад Санкт-Пецярбургам пачаў працаваць філіял Таварыства Вартаваой вежы і Кіруючы цэнтр Сведкаў Іеговы ў Расіі. У 2007 г. на рускую мову быў зроблены поўны пераклад Бібліі «Святое Пісанне — Пераклад новага свету».

З другога боку, з канца 1990-х гг. Сведкі Іеговы сталі аб’ектам крытыкі Рускай праваслаўнай царквы Маскоўскага патрыярхату, некаторых СМІ і пэўных грамадскіх актывістаў. Гэта прывяло да шэрагу судовых разбіральніцтваў. Так у сакавіку 2004 года рашэннем Галовінскага раённага суда Масквы пасля шматгадовага судовага разбору, распачатага ў верасні 1998 года, была ліквідавана маскоўская абшчына Сведкаў Іеговы, а яе дзейнасць была забаронена. У чэрвені 2010 года Еўрапейскі суд па правах чалавека задаволіў пададзены Сведкамі Іеговы пазоў і ўсталяваў факт парушэння артыкулаў 6, 9 і 11 Еўрапейскай канвенцыі ў вырашэнні расійскага суда аб забароне дзейнасці абшчыны, абавязаўшы Расію выплаціць сведкам Іеговы 20 тысяч еўра за маральную шкоду і 50 тысяч еўра на пакрыццё судовых выдаткаў. У пачатку чэрвеня 2015 г. стала вядома аб аднаўленні рэгістрацыі маскоўскай арганізацыі Сведкаў Іеговы.

### Пасля 2009 г.

З 2009 г. пераследванне Сведкаў Іеговы ў Расіі пачало набываць сістэмны характар. Некаторыя публікацыі былі прызнаны судамі экстрэмісцкімі матэрыяламі, але самі Сведкі Іеговы лічаць гэтыя рашэнні памылковымі.

У 2010 г. Раскамнагляд у Расіі ануляваў дазвол на распаўсюджванне на тэрыторыі Расіі друкаваных выданняў «Вартавая вежа» і «Прачніцеся!». Пазней у 2012 г. рашэнне Раскамнагляда пацвердзіў арбітражны суд. З таго часу да забароны дзейнасці рэлігійных аб’яднанняў Сведкаў Іеговы ў Расіі ў 2017 г. матэрыялы Вартавой вежы друкаваліся ў якасці асобных брашур.

У адказ Сведкі Іеговы ў Расіі выдалі і распаўсюдзілі спецыяльны буклет, у якім адказвалі на абвінавачванні і прыводзілі станоўчыя водгукі рэлігіязнаўцаў пра іх дзейнасць. Гэты буклет распаўсюджвалі таксама і Сведкі Іеговы ў Беларусі.

Акрамя пераследванняў з боку праваахоўных і наглядных органаў у азначаны перыяд Сведкі Іеговы сутыкаліся з вандалізмам Залаў Царства і прыватных дамоў з боку апанентаў. Таксама былі зафіксаваны выпадкi, калі ў Залы Царства падкідвалі публікацыі, унесеныя ў Федэральны спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў Расіі.

З 2015 па 2019 гг. у сувязі са Сведкамі Расіі адбыліся некалькі судовых разбіральніцтваў і падзеяў, якія атрымалі грамадскі рэзананс. Сярод іх забарона дзейнасці арганізацый Сведкаў Іеговы ў Расіі (2017), Справа Дэніса Крыстэнсена (2017—2019), Суд над Перакладам новага свету (2015—2017), справа шаснаццаці і катаванні ў Сургуце (2019).

#### Лісты да Пуціна і ліквідацыя абшчын у 2017 г.

Вядомай міжнароднай акцыяй Сведкаў Іеговы па напісанню лістоў у абарону сваіх правоў стала напісанне лістоў да У. Пуціна, Д. Мядзведзева, і яшчэ некаторых чыноўнікаў высокага рангу ў адказ на рашэнне Міністэрства юстыцыі РФ 15 сакавіка 2017 г. падаць іск у Вярхоўны суд Расіі аб прызнанні ўсіх аб’яднанняў Сведкаў Іеговы ў РФ экстрэмісцкімі арганізацыямі. Дакладна невядома колькі лістоў атрымалі азначаныя асобы, але заклік быў шырока падтрыманы ў сацыяльных сетках, дзе кампанія па напісанню лістоў суправаджалася распаўсюджаннем хэштэга StopJWBan. Некалькі разоў гэты хэштэг быў самай папулярнай тэмай сацыяльнай сеткі У Кантакце; і ў гэты час шэраг рускамоўных СМІ апублікавалі артыкулы супраць абвінавачвання Сведкаў Іеговы ў экстрэмізме. Цікава, што кампанія па напісанню лістоў суправаджалася распаўсюджаннем непацверджанай інфармацыі аб тым, што Кіруючая Рада Сведкаў Іеговы не рае выкладаць інфармацыю пра кампанію ў сацыяльныя сеткі. Таксама шэраг апанентаў Сведкаў Іеговы спрабавалі распаўсюджваць хэштэг JWgoBan, але гэты хэштэг не стаў настолькі папулярным, як першы, і звычайна суправаджаўся хэштэгам StopJWBan.

З 5 па 20 красавіка 2017 года Вярхоўны суд Расійскай Федэрацыі разбіраў справу аб забароне дзейнасці абшчын Сведкаў Іеговы ў Расіі па абвінавачванню ў экстрэмізме. 20 красавіка 2017 года рашэннем Вярхоўнага суда Расійскай Федэрацыі дзейнасць рэлігійнай арганізацыі «Кіраўнічы цэнтр Сведкаў Іеговы ў Расіі» і ўсіх яго 395 рэгіянальных аддзяленняў прызнана экстрэмісцкай і забаронена на тэрыторыі Расіі. 17 ліпеня 2017 года апеляцыйная скарга была адхілена Вярхоўным судом РФ і рашэнне ўступіла ў законную сілу. У 2018 годзе Еўрапейскі суд па правах чалавека прыняў да разгляду скаргу 365 забароненых рэгіянальных аддзяленняў арганізацыі і асобных Сведкаў Іеговы на дыскрымінацыю ў Расіі запытаў пазіцыю расійскіх уладаў на гэты конт.

##### Рэакцыя іншых канфесій Расіі на ліквідацыю абшчын Сведкаў Іеговы

Генеральны сакратар Канферэнцыі каталіцкіх біскупаў у Расіі ксёндз Ігар Кавалеўскі заявіў: «Цэрквы, такія як наша, не лічаць Сведкаў Іеговы хрысціянамі і не ўступаюць з імі ў дыялог, аднак, варта адрозніваць багаслоўскія праблемы ад юрыдычных правоў … Сведкі Іеговы маюць такое ж права на абарону іх годнасці і свабоды веры, як і іншыя грамадзяне». За Сведкаў Іеговы таксама заступіўся вядомы праваслаўны публіцыст і дыякан Андрэй Кураеў. Протаіерэй Усевалад Чаплін і віцэ-прэзідэнт Кангрэса яўрэйскіх рэлігійных суполак і арганізацый Расіі, рабін Зіновій Коган заявілі, што забарона дзейнасці абшчын проста прывядзе да пераходу Сведкаў Іеговы да падпольнай дзейнасці. Афіцыйны прадстаўнік РПЦ мітрапаліт Іларыён паведаміў, што «рашэнне гэта можна вітаць. Але я б хацеў падкрэсліць, што царква не прымала ў гэтым якога-небудзь удзелу».

#### Катаванні ў Сургуце і прыгаворы верасня-снежня 2019 г.

15 лютага 2019 года два Сведкі Іеговы, затрыманыя Следчым камітэтам горада Сургут, заявілі, што падвергліся катаванням падчас допытаў. У адказ была праведзена экспертыза, якая пацвердзіла сляды біцця і катавання электрашокерам. Адзін з затрыманых, С. Логінаў, падаў скаргу ў ЕСПЧ, які прадпісаў Міністэрства юстыцыі Расіі правесці незалежнае асведчанне Логінава. Экспертыза, прызначаная Мінюстам слядоў катавання на целе Логінава не выявіла. 27 сакавіка 2019 года суд Хантымансійскага аўтаномнага округа прызнаў ператрусы ў гэтых Сведкаў Іеговы незаконнымі. 14 жніўня 2019 года Міхаіл Фядотаў, кіраўнік Савета пры Прэзідэнце Расіі па развіцці грамадзянскай супольнасці і правах чалавека, сустрэўся ў Сургуце са Сведкамі, якія скардзіліся на катаванні. Па выніку сустрэчы ён заявіў: «Мая выснова: мы павінны дакапацца да ісціны. Я далёкі ад таго, каб загадзя згаджацца з любым з бакоў гэтай гісторыі, але што цалкам відавочна — што катаванні абсалютна недапушчальныя, а паведамленні аб катаваннях павінны быць правераны максімальна поўна, усебакова і вычарпальна.» 10 верасня 2019 года дзярждэпартамент ЗША ўвёў санкцыі супраць начальніка Следчага Камітэта Расіі па Ханты-Мансійскай АА Уладзіміра Ермалаева і старшага следчага СКР Сцяпана Ткача. У адказ МЗС РФ паабяцала пашырыць абмежавальныя спісы супраць грамадзян ЗША на ўезд у Расію. Станам на 23 студзеня 2020 года справа аб катаванні Сведкаў Іеговы ў Сургуце была перададзена ў Цэнтральны апарат Следчага камітэта Расіі.

Прыгавор Дэнісу Крыстэнсену ў маі 2019 года быў на той момант адзіным выпадкам, калі Сведкам Іеговы давалі турэмнае зняволенне «за працяг дзейнасці забароненай арганізацыі» ў якасці пакарання. Сітуацыя змянілася, калі 19 верасня 2019 года суддзя Ленінскага раёнага суда г. Саратаў Дзмітрый Ларын даў ад 2 да 3,5 гадоў калоніі шасці Сведкам Іеговы: прысудзіў Канстанціна Бажэнава і Аляксея Будэнчука да 3 гадоў і 6 месяцаў пазбаўлення свабоды, Фелікса Махамадзіева да 3 год, Рамана Грыдасова, Генадзя Германа і Аляксея Мірэцкага да 2 год. А 5 лістапада 2019 г. суддзя Кастрычніцкага райсуда г. Томск прыгаварыў Сяргея Клімава да 6 гадоў пазбаўлення свабоды. Адвакат Клімава заявіў, што пракуратура і следчы засноўваюць свае меркаванні па справе Клімава на паказаннях тайнага сведкі, але гэтыя паказанні даказваюць яго супрацоўніцтва з праваахоўнымі органамі, паколькі маецца відавочнае адпаведнасць яго слоў і тэксту даведак, падпісаных супрацоўнікам сілавых структур; падсудны з’яўляецца членам міжнароднай канфесіі Сведак Іеговы, а не якой-небудзь забароненай на тэрыторыі РФ юрыдычнай арганізацыі, і толькі вызнаваў сваю рэлігію разам з аднаверцамі; абвінавачванне Клімава ў распаўсюджанні матэрыялаў з забароненага інтэрнэт-рэсурсу галаслоўна, бо няма доказаў, што канфіскаваныя публікацыі запампоўваліся менавіта з забароненага сайта; няма фактаў захоўвання і распаўсюджвання забароненай літаратуры; няма доказаў злачыннага намеру падсуднага; папярэднія рашэнні судоў не ўтрымліваюць забароны на вызнанне рэлігіі Сведак Іеговы; перакананасць у правільнасці сваёй рэлігіі не можа лічыцца экстрэмізмам.

13 снежня 2019 г. Ленінскі раённы суд г. Пенза па справе, аналагічнай вышэй апісаным, прыгаварыў Сведку Іеговы Уладзіміра Алушкіна да 6 гадоў пазбаўлення свабоды і яшчэ некалькі чалавек, у тым ліку яго жонку Таццяну, да 2 гадоў умоўна. А 20 снежня Саратаўскі аблсуд пацвердзіў турэмны прыгавор шасці саратаўскім Сведкам Іеговы, вынесены ў верасні Ленінскім райсудом Саратава.

#### Падзеі 2020 г.

6 лютага 2020 г. у Арэнгбурскай калоніі № 1 супрацоўнікі аховы нанеслі пабоі Сведкам Іеговы Будэнчуку, Махамадзіеву, Мірэцкаму, Грыдасаву і Герману, асуджаным на розны тэрмін Ленінскім райсудом Саратава. Пасля гэтага Махмадзіева гаспіталізавалі, а астатніх адправілі ў штрафны ізалятар. 15 лютага гэта інфармацыя была апублікавана, і група Сведкаў Іеговы з Арэнбурга наведалі калонію з патрабаваннем прадставіць ім інфармацыю аб стане здароўя зняволеных аднавернікаў. 10 лютага ў г. Чыта Вадзім Куцэнка быў затрыманы паліцыяй і заявіў следчаму, што падвергся пабоям і катаванням электрашокерам. У гэты ж дзень у тым жа горадзе падчас ператрусу паліцыя нанесла траўмы непаўналетняму Сведку Іеговы Аляксандру Карпаву, пабоі былі зафіксаваны медэкспертам і адвакат Карпава падаў скаргу ў следчы аддзел на дзеянні паліцэйскіх. 23 мая таго ж года А. Карпаў быў апытаны следчым па справе яго збіцця.

5 сакавіка суддзя Джанкойскага раённага суду Марыя Ермакова прыгаварыла Сяргея Філатава да 6 гадоў турмы за удзел у дзейнасці Сведкаў Іеговы.

3 верасня Навазыбкаўскі гарадскі суд прыгаварыў 4 Сведкаў Іеговы да тэрмінаў каля 1 года калоніі за распаўсюджанне сваіх перакананняў і вызваліў іх ад пакарання ў сувязі з тым часам, які яны правялі ў СІЗА.

25 сакавіка апеляцыйны суд Пензы адмяніў прыгавор У. Алушкіну і 5 іншым Сведкаў Іеговы, якія праходзілі па адной крымінальнай справе з ім; усіх шэсць абвінавачаных перавялі на падпіску аб нявыездзе, а крымінальную справу вярнулі на новае судовае разбіральніцтва. 16 верасня Пензенскі аблсуд замяніў У. Алушкіну турэмнае зняволенне на 4 гады ўмоўна.

17 красавіка Ф. Махамадзіева пазбавілі расійскага грамадзянства, гэта быў першы выпадак, калі Сведку Іеговы ў Расіі пазбавілі грамадзянства. 31 снежня 2020 г. Фелікса Махамадзіева вызвалілі з калоніі і перавялі ў дэпартацыйны цэнтр у сяле Алабайтал Арэнбургскай вобласці.

4 чэрвеня Вярхоўны суд Рэспублікі Крым разглядаў апеляцыйную скаргу Арцёма Герасімава, якога гарадскі суд Ялты аштрафаваў на 400 тыс. расійскіх рублёў за ўдзел у набажэнствах Сведкаў Іеговы, і прызначыў яму ў якасці пакарання 6 гадоў калоніі.

13 ліпеня следчае ўпраўленне СК РФ па Варонежу і Варонежскай вобласці заявіла аб правядзенні 110 ператрусаў у мясцовых Сведкаў Іеговы; на афіцыйным сайце Сведкаў Іеговы ў Расіі гэту навіну дапоўнілі інфармацыяй аб тым, што ператрусы прайшлі ў мінімум 60 сем’яў і што 3 чалавекі паведамілі пра пабоі з боку супрацоўнікаў праваахоўных органаў. Папярэдні рэкорд па колькасці ператрусаў паставілі праваахоўныя органы Забайкалля, дзе 10 лютага правялі ператрусы ў 50 сем’яў у 14 населеных пунктах. Адзін з затрыманых вернікаў, Аляксандр Кароль, заявіў што яго душылі поліэтыленавым пакетам і білі ў твар на допыце ў будынку ГУ МУС Расіі па Варонежскай вобласці. Пазней яшчэ два затрыманых Сведкі паведамілі, што іх катавалі.

3 жніўня апеляцыйнае слуханне аблсуда Пензы скончылася заменай 6,5 гадоў калоніі Г. Шпакоўскаму на ўмоўны тэрмін. А 6 жніўня Свярдлоўскі аблсуд адмяніў умоўны тэрмін тром Сведкам Іеговы з Карпінска і накіраваў іх справу ў гарадскі суд Карпінска на паўторны разгляд.

7 кастрычніка Майскі раённы суд Кабардзіна-Балкарыі апраўдаў Сведку Іеговы Юрыя Заліпаева, якога абвінавачвалі ў распаўсюджанні экстрэмісцкай літаратуры і закліках да гвалту супраць прадстаўнікоў іншых рэлігій у сувязі з ператрусам, які расійскія сілавікі правялі ў Зале Царства Сведкаў Іеговы г. Майскі 20 жніўня 2016 года і падчас якога знайшлі забароненую літаратуру, прычым самі Сведкі Іеговы мелі відэазапісы, якія пацвярджалі, што літаратуру падкінулі самі сілавікі. Майскі суд спаслаўся на Рашэнне Рабочай групы ААН па адвольных затрыманнях, згодна з якім Сведкі Іеговы не практыкуюць гвалт.

11 кастрычніка 2020 года былі праведзены новыя ператрусы ў дамах некаторых Сведкаў Іеговы ў Нікольску. 30 кастрычніка адзін з фігурантаў справы, звязанай з гэтымі ператрусамі, Юрый Кім, быў выкліканы ў Пензенскі раённы суд для знаёмства з матэрыяламі справы і пасля вяртання ў Нікольск памёр. У гэтага 60-гадовага верніка былі праблемы з гіпертаніяй. Гэта не першая смерць падследнага Сведкі Іеговы ў сучаснай Расіі.

28 кастрычніка 2020 года К. Бажэнаву, асуджанаму на турэмнае зняволенне ў верасні 2019 года ў Саратаве, суд адмовіўся замяніць неадбытыя 20 % тэрміну зняволення на штраф, нягледзячы на станоўчыя характарыстыкі з калоніі Дзімітраўграда, дзе Бажэнаў адбываў пакаранне. На 2 дні раней аналагічнае рашэнне было прынята па справе Д. Крыстэнсена.

24 лістапада было праведзена 10 ператрусаў у дамах Сведкаў Іеговы ў Маскве, па выніках якіх 5 чалавек адправілі ў ізалятар часовага ўтрымання і яшчэ аднаго ў бальніцу з разбітай галавой. 26 лістапада аднаго з затрыманых, Сяргея Шаталава, Прэсненскі райсуд перавёў на хатні арышт, пазней на хатні арышт перавялі яшчэ некалькі затрыманых. 25 лістапада прэс-сакратар Крамля Д. Пяскоў заявіў у сувязі ператрусамі ў Маскве: «Па-ранейшаму арганізацыя застаецца забароненай у Расійскай Федэрацыі, уваходзіць у гэты спіс забароненых арганізацый, таму большага тут сказаць няма чаго. Па законе гэтая арганізацыя забароненая.»

30 лістапада 2020 года Першамайскі раённы суд Омска прыгаварыў С. Палякова да 3 гадоў калоніі, вернік быў узяты пад стражу ў зале суда, яшчэ 3 жанчыны, у тым ліку яго жонка, атрымалі ўмоўны тэрмін пакарання.

16 снежня 2020 года суд у Новасібірску прыгаварыў Юрыя Савельева да 6 гадоў калоніі за ўдзел у набажэнствах і прапаведніцкай дзейнасці Сведкаў Іеговы па абвінавачванню ў працягу дзейнасці экстрэмісцкай арганізацыі; да вынясення прыгавора гэты 66-гадовы вернік знаходзіўся ў СІЗА 769 дзён, нягледзячы на адсутнасць пацярпелых ад яго дзейнасці і наяўнасць у яго абвостраных хваробаў страўнікава-кішэчнага тракту.

У снежні сайт Zaprava.ru апублікаваў інфармацыю, што Арцём Баграцян і Андрэй Андрэеў, якія знаходзяцца ў СІЗА № 1 г. Курск, не атрымліваюць неабходную медыцынскую дапамогу, нягледзячы на сімптомы каранавіруснай інфекцыі.

#### Падзеі 2021 г.

14 студзеня 2021 г. памерла 90-гадовая Рыма Вашчанка, якая з 2019 г. знаходзілася пад следствам як падазроная ў экстрэмізме ў сувязі з дзейнасцю Сведкаў Іеговы ў Нявіннамыску. Яна лічылася самым пажылым экстрэмістам Расіі. З гэтага часу самым пажылым экстрэмістам РФ з’яўляецца 85-гадовая Алена Зайшчук, якая знаходзіцца пад следствам як Сведка Іеговы ў Уладзівастоку.

У ноч на 20 студзеня 2021 г. Фелікс Махамадзіеў быў дэпартаваны ў Ташкент, ён стаў першым Сведкам Іеговы Расіі, які поўнасцю адбыў тэрмін турэмнага пакарання за свае перакананні.

10 лютага 2021 года Аляксандр Халошын, суддзя Абінскага райсуда Краснадарскага края, абвясціў прысуд Аляксандру Іўшыну: 7,5 гадоў калоніі за арганізацыю дзейнасці забароненай арганізацыі. Па версіі следства ён па відэасувязі абмяркоўваў Біблію з сябрамі з суседняга горада. 15 красавіка таго ж года Краснадарскі краёвы суд пакінуў прыгавор Іўшыну без змянення і распарадзіўся знішчыць яго Біблію ў не забароненым у РФ Сучасным перакладзе

20 лютага 2021 года ў адказ на зварот Ірыны Яку дырэктар Дэпартамента па гуманітарнаму супрацоўніцтву і правах чалавека Міністэрства замежных спраў Расіі Р. Аляўтдзінаў напісаў, што рашэнне Вярхоўнага суда РФ аб забароне юрыдычных структур Сведкаў Іеговы не абмежавала «права грамадзян на свабоду веравызнання, бо згодна арт. 7 Федэральнага закона „Аб свабодзе сумлення і аб рэлігійных аб’яднаннях" магчымасць яго рэалізацыі ёсць як праз зарэгістраваныя рэлігійныя аб’яднанні, так і не патрабуючыя рэгістрацыі групы прыхільнікаў таго ці іншага культа».

24 лютага 2021 года Абаканскі гарадскі суд асудзіў Сведкаў Іеговы Валянціну Бараноўскую на 2 гады калоніі і яе сына Рамана Бараноўскага на 6 гадоў калоніі. Гэта быў першы выпадак, калі ў Расіі на турэмнае зняволенне асудзілі жанчыну з гэтай канфесіі. 4 мая 2022 г. прыгавор В. Бараноўскай быў скасаваны апеляцыяй, і яна была вызвалена з калоніі.

1 сакавіка 2021 г. пракурор Майскага раёна Кабардына-Балкарыі прынёс афіцыйныя прабачэнні Ю. Заліпаеву, якога апраўдаў Вярхоўны суд гэтай рэспублікі. Гэта быў першы выпадак, калі сілавікі прасілі прабачэння ў Сведкі Іеговы з часу ліквідацыі юрыдычных структур гэтай дэнамінацыі.

29 сакавіка суддзя Гагарынскай раённага суда г. Севастопаль Павел Крыло прызнаў Сведку Іеговы Віктара Сташэўскага вінаватым у арганізацыі дзейнасці экстрэмісцкай супольнасці (ч. 1 арт. 282.2 КК РФ) і прызначыў яму пакаранне ў выглядзе шасці з паловай гадоў калоніі агульнага рэжыму.

31 сакавіка суддзя Абінскага райсуда (Краснадарскі край) Вольга Хомчанкава асудзіла Сведку Іеговы Алега Данілава да трох гадоў калоніі агульнага рэжыму за ўдзел у экстрэмісцкай дзейнасці; пры гэтым 23 сакавіка падчас допыту сведкі абвінавачвання атаман станіцы Холмскай, у якой жыве Данілаў, і ўчастковы інспектар не маглі патлумачыць што дрэннага забіў падсудны, а супрацоўнік ФСБ Бочын у якасці доказу экстрэмісцкай дзейнасці прывёў плакат з біблейскімі цытатамі і самаробныя паштоўкі. У гэты ж дзень суд у Санкт-Пецярбургу забараніў пракладанне JW Library.

1 красавіка ў Маскве прайшла канферэнцыя, прысвечаная 70-годдзю аперацыі «Поўнач», у якой прыймалі ўдзел прадстаўнікі Еўрапейскай асацыяцыі Сведкаў Іеговы.

6 красавіка Аляксандр Шчарбіна з Краснадарскага края быў асуджаны на 3 гады калоніі агульнага рэжыму за ўдзел у набажэнствах Сведкаў Іеговы.

5 мая Канстанцін Бажэнаў, якога ў Саратаве ў 2019 г. асудзілі на 3,5 гады калоніі за веравызнанне, быў вызвалены ўмоўна-датэрмінова і пераведзены ў цэнтр часовага затрымання замежных грамадзян для дэпартацыі ва Украіну як пазбаўленага расійскага грамадзянства. 19 мая яго дэпартавалі ва Украіну.

16 мая Асацыяцыя былых вязняў Дахау напісала адкрыты ліст Пуціну, у якім заклікала спыніць пераследванне Сведкаў Іеговы ў Расіі..

20 мая Ленінскі раённы суд Саратава прыгаварыў Рустама Сеідкуліева да 2,5 год калоніі і 1 года абмежавання свабоды, а 5 жніўня апеляцыйны суд скараціў тэрмін зняволення да 2 год і 4 месяцаў.

3 чэрвеня ў Курску яшчэ 4 Сведкі Іеговы былі накіраваны судом у калонію за сваё веравызнанне, сярод іх — адна жанчына, якой далі 2 гады калоніі. Пасля гэтага 15 чэрвеня адзін з асуджаных, Арцём Баграцян, быў вызвалены з СІЗА, бо тыя 2,5 гады пазбаўлення волі, якія ён атрымаў па прыгаворы суда, гэты вернік адбыў, знаходзячыся ў следчым ізалятары.

11 чэрвеня падчас слухання справы Шаўчука і іншых ў Саранску суддзя Аксана Лядзяйкіна ўзяла самаадвод са спасылкай на тое, што «ў 2016 годзе яна разглядала справу аб адміністрацыйным правапарушэнні паводле арт. 20.29 КоАП РФ у дачыненні да МРА Сведкаў Іеговы ў Саранску (распаўсюджванне экстрэмісцкіх матэрыялаў)».

30 чэрвеня суддзя гарадскога суда Благавешчанска Таццяна Студзілка прысудзіла Аляксею Берчуку 8 год калоніі і Дзмітрыю Голіку 7 год калоніі за ўдзел у рэлігійнай дзенасці Сведкаў Іеговы. Гэтыя тэрміны сталі новым рэкордам па колькасці год турэмнага зняволення Сведкам Іеговы ў Расіі. 2 верасня апеляцыйны суд пакінуў А. Берчуку тэрмін без змяненняў, а Д. Голіку скараціў на 10 месяцаў.

29 ліпеня з арэнбургскай калоніі вызвалілі Генадзя Германа і Рамана Грыдасава, якія поўнасцю адбылі там свой тэрмін пакарання; падчас знаходжання ў калоніі яны сутыкаліся з ціскам з боку адміністрацыі. У гэты ж дзень суддзя Ленінскага раёна Растова-на-Доне Уладзімір Худаверан прыгаварыў Сведкаў Іеговы Аляксандра Паркова і Арсена Аванесава да 6,5 год калоніі, а Вілена Аванесава да 6 год калоніі за ўдзел у рэлігійнай дзенасці Сведкаў Іеговы.

3 жніўня з арэнбургскай калоніі быў вызвалены апошні з пяці Сведкаў Іеговы з Саратава, якіх асудзілі ў верасні 2019 года, Аляксей Мірэцкі; яго пакаранне таксама ўклуючае ў сябе абмежаванне свабоды на 1 год і забарону займаць кіруючыя пасады і ўдзельнічаць у грамадскіх арганізацыях.

11 жніўня Абінскі райсуд прыгаварыў Васіля Мялешку да 3 год калоніі агульнага рэжыму, 4-га Сведку Іеговы са станіцы Холмскай Краснадарскага краю за вызнанне сваёй рэлігіі. 7 кастрычніка апеляцыйны суд пакінуў прыгавор без змянення.

27 жніўня грамадзяніна Расіі і Гаяны Шона Пайка, затрыманага як Сведку Іеговы ў Маскве, змясцілі ў СІЗА-7, дзе прымусілі спаць на падлозе, нягледзячы на наяўнасць свабодных ложкаў, адвакат Пайка заявіў, што такі стасунак выкліканы бытавым расізмам.

28 жніўня пасля хадайніцтва ЕСПЧ да расійскіх уладаў Аляксандр Любін і Анатолій Ісакаў былі вызвалены з-пад варты ў Курганскай вобласці, дзе яны чакалі паўтара месяцы завяршэння крымінальнага разбіральніцтва. Разбіральніцтва па іх справе яшчэ не завершана.

6 верасня Дзмітрый Церабілаў ў г. Кастрама быў асуджаны на 3 гады калоніі строгага рэжыму за распаўсюджанне рэлігійнай літаратуры па версіі следства; пры гэтым ён стаў Сведкам Іеговы ў турме, дзе знаходзіўся як злачынец-рэцыдывіст.

У ноч з 4 на 5 кастрычніка 2 мужы і 2 жонкі з сем’яў Сведкаў Іеговы былі жорстка збіты сілавікамі Расгвардыі падчас ператрусаў і затрыманняў у г. Іркуцк.

11 кастрычніка суддзя Паўлаўскага райсуда Краснадарскага края Вольга Марчанка прызнала Уладзіміра Скачыдуба вінаватым у распаўсюджанні перакананняў Сведкаў Іеговы і прыгаварыла яго да 4 гадоў і 2 месяцаў калоніі агульнага рэжыму.

19 кастрычніка суд Ханты-Мансійскай аўтаномнай акругі наклаў спагнанне на Расійскую Федэрацыю за тое, што Сведку Іеговы Цімафея Жукава прымусова накіравалі на псіхіятрычную экспертызу ў лютым 2020 года з парушэннем працэсуальнага заканадаўства; Расія павінна заплаціць Жукаву 28,5 тыс. расійскіх рублёў.

25 кастрычніка 2021 года Трусаўскі раённы суд г. Астрахань прыгаварыў Рустама Дыярава, Сяргея Клікунова і Яўгенія Іванова да 8 гадоў, а жонку Яўгенія, Вольгу, — да 3,5 год калоніі, што стала новым рэкордам у тэрмінах, якія расійскія суды ў апошнія гады давалі Сведкам Іеговы за вызнаванне рэлігійных перакананняў. 22 снежня 2022 года касацыйны суд пацвердзіў гэты прыгавор і дадаткова забараніў чатыром вернікам пасля вызвалення пакідаць Астрахань.

28 кастрычніка Вярхоўны суд Расійскай Федэрацыі прыняў пастанаўленне № 32 з шэрагам тлумачэнняў; у гэтым дакуменце сярод іншага гаворылася:

> «У выпадку прыняцця судом і ўступлення ў законную сілу рашэння аб ліквідацыі або забароне дзейнасці грамадскага або рэлігійнага аб’яднання або іншай арганізацыі ў сувязі з ажыццяўленнем экстрэмісцкай дзейнасці наступныя дзеянні асоб, якія не звязаны з прадаўжэннем або аднаўленнем дзейнасці адпаведнай экстрэмісцкай арганізацыі і знаходзяцца выключна ў рэалізацыі свайго права на свабоду сумлення і свабоду веравызнання, у тым ліку праз індывідуальнае або сумеснае вызнанне рэлігіі, здзяйсненне набажэнстваў ці іншых рэлігійных абрадаў і цырымоній, самі па сабе, калі яны не змяшчаюць прыкмет экстрэмізму, не ўтвараюць складу злачынства, прадугледжанага часткай 2 артыкула 282² КК РФ».
> 
> 

Такім чынам Вярхоўны суд пастанавіў, што правядзенне набажэнстваў, абрадаў і цырымоній Сведкаў Іеговы не ўтвараюць саставу злачынства.

22 лістапада Перварэчанскі раённы суд Уладзівастока апраўдаў Дзмітрыя Бармакіна, Сведку Іеговы, якога судзілі па арт. 282² КК РФ; гэта стала першым выпадкам поўнага апраўдання Сведкі Іеговы, абвінавачанага ў экстрымізме.

7 снежня ў Таганрогу прайшла серыя вобыскаў у дамах 8 Сведкаў Іеговы, сярод якіх быў Аляксандр Скварцоў, якога раней судзілі па справе 16-ці ў 2011-16 гг. і ў доме якога праводзілі яшчэ адзін вобыск у сакавіку 2021 г. Такім чынам Скварцоў стаў вернікам, якога паўторна пераследуюць у Расіі за прыналежнасць да гэтай канфесіі.

23 снежня Абінскі раённы суд прыгаварыў Аляксандра Мікалаева да 2,5 год калоніі за ўдзел у набажэнствах Сведкаў Іеговы, што стала першым рэальным турэмным тэрмінам, вынесеным пасля пастановы Вярхоўнага суда РФ ад 28.10.2021, якая дэкрыміналізавала ўдзел у набажэнствах.

А 31 снежня выйшлі на свабоду 2 Сведкі Іеговы, асуджаныя ў верасні 2020 г.

#### Падзеі 2022 года

17 студзеня яшчэ аднаго Сведку Іеговы прыгаварылі да 2 гадоў калоніі, двум іншым вернікам, Дзмітрыю Церабілаву і Ігару Шміту, апеляцыйныя суды пакінулі без змянення турэмнае зняволенне.

20 студзеня Андрэю Калеснічэнку з Северска далі 4 гады калоніі за ўдзел у дзейнасці Сведкаў Іеговы; 30 чэрвеня апеляцыйным рашэннем Томскага аблсуда 4 гады калоніі былі заменены на 4 гады ўмоўнага асуджэння.

25 студзеня Аляксандр Лепскі, суддзя Трусаўскага раённага суда Астрахані прыгаварыў Ганну Сафронаву да 6 год калоніі за ўдзел у абмеркаванні Бібліі; гэта стала першым выпадкам, калі жанчыне з гэтай канфесіі далі турэмны тэрмін такой працягласці за рэлігійную дзейнасць.

23 мая ў Пракоп’еўску Кемераўскай вобласці РФ далі 7 гадоў калоніі Андрэю Уласаву, інваліду ІІ групы, за «арганізацыю дзейнасці экстрэмісцкай арганізацыі.»

24 мая 2022 г. Д. Крыстэнсен быў вызвалены з калоніі і накіраваны на дэпартацыю з Расіі. 25 мая ён прыляцеў у Данію.

7 чэрвеня 2022 года ЕСПЧ прызнаў незаконнай ліквідацыю юрыдычных аб’яднанняў Сведкаў Іеговы.

27 чэрвеня ў Краснаярску на 6 гадоў калоніі быў асуджаны Яўген Зініч, які з’яўляўся Сведкам Іеговы ў 3-м пакаленні.

25 жніўня суд у Саранску прыгаварыў 6 Сведкаў Іеговы, у тым ліку жанчыну, да пазбаўлення волі ад 2 да 6 год калоніі.

5 верасня у г. Волагда Мікалай Сцяпанаў атрымаў 4 гады калоніі па абвінавачванні ў арганізацыі набажэнстваў Сведкаў Іеговы.

У снежні было некалькі турэмных прыгавораў Сведкам Іеговы за рэлігійную дзейнасць. 19 снежня Бірабіджанскі раённы суд даў 2 вернікам адпаведна 3,5 і 6,5 год калоніі і яшчэ двум па 7 год калоніі, а 21 снежня суд Благавешчанска прыгаварыў яшчэ 5 Сведкаў Іеговы да 6 год калоніі. 

#### Падзеі 2023 года

У 2023 г. выйшла адмысловая публикацыя С.Іваненкі і А. Волкавай на тэму пераследвання Сведкаў Іеговы ў РФ.

10 лютага 2023 г. яшчэ 3-м Сведкаў Іеговы з Прымор'я, у тым ліку жанчыне, прысудзілі адбыванне пакаранне ў калоніі па 7, 6,5 і 4 гады адпаведна за рэлігійную дзейнасць.

31 сакавіка 5 Сведкаў Іеговы ў г. Масква атрымалі прыгавор ад 4 да 6 год калоніі. У гэты жа дзень апеляцыйны Амурскі абласны суд пацвердзіў прыгавор ад 28 снежня 2022 г, згодна якому 2 Сведкі Іеговы з Прымор'я атрымалі 6 і 6,5 год калоніі за сваю веру.

20 красавіка 2023г. супраць Дзмітрыя Церабілава, асуджанага за ўдзел у дзейнасці Сведкаў Іеговы, ўзбудзілі крымінальную справу за тое, што ён адказваў на пытанні сукамерніка аб вераваннях Сведкаў Іеговы. 

12 ліпеня 2023 г. 3 Сведкі Іеговы ў г. Масква атрымалі прыгавор ад 4,5 да 6,5 год калоніі.

22 снежня 2023 года завяршыўся судовы працэс па справе траіх Сведкаў Іеговы з Масквы. Згодна інфармацыі з афіцыйнага праваабарончага сайта Сведкаў Іеговы ў РФ: "за спевы рэлігійных песень і малітвы суддзя Чаромушкінскага раённага суда Сяргей Хамякоў прысудзіў вернікаў да калоніі агульнага рэжыму: Аляксандра Румянцава да 7,5, Шона Пайка да 7, а Эдуарда Свірыдава да 6,5 гадоў".

Зноскі
------

1. ↑  Никитин В. Н. Обухов В. Л. Вероучения религий мира. — СПб.: Химиздат, 2001. гл. 18
2. ↑  Назва Сведкаў Іеговы да 1931 г.
3. ↑  Ежегодник Свидетелей Иеговы за 2008 г. с.67-70
4. ↑  Иваненко С. И. О людях, никогда не расстающихся с Библией. Гл. IV
5. 1 2  Апелляционная жалоба на решение Верховного суда России от 20 апреля 2017 года о ликвидации всех зарегистрированных организаций Свидетелей Иеговы в России // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
6. ↑  Узники совести // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
7. 1 2  %22]} CASE OF TAGANROG LRO AND OTHERS v. RUSSIA //Сайт ЕСПЧ
8. 1 2  Европейский суд по правам человека оправдал Свидетелей Иеговы в России // Свидетели Иеговы в России
9. 1 2  ЕСПЧ разобрался, за что Свидетелей Иеговы объявили экстремистами, и объяснил, почему это было незаконно. Ключевые цитаты // Свидетели Иеговы в России
10. ↑  Ежегодник Свидетелей Иеговы за 2008 г. с.75
11. ↑  Ежегодник Свидетелей Иеговы за 2008 г. с.75-76
12. ↑  Ежегодник Свидетелей Иеговы за 2008 г. с.82-84
13. ↑  згодна сакрэтнага загаду Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 30 верасня 1965 г. № 4020-VI, Архіў Прэзідэнта РФ, Фонд 3, вопіс 58, дакум. 180, арк.52-53
14. ↑  Указ Президента Российской Федерации от 14.03.1996 г. № 378 О мерах по реабилитации священнослужителей и верующих, ставших жертвами необоснованных репрессий
15. ↑  Принято решение о закрытии общины «Свидетелей Иеговы» // Сова
16. ↑  [Европейский суд по правам человека признал незаконным роспуск общины Свидетелей Иеговы в Москве]// Кредо
17. ↑  В Москву вернулись «Свидетели Иеговы» // Русская планета
18. ↑  Почему некоторые издания Свидетелей Иеговы включены в список экстремистских материалов (ФСЭМ)? // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
19. ↑  Роскомнадзор аннулировал Разрешение на распространение на территории России зарубежных периодических печатных изданий „Пробудись!" и „Сторожевая башня"
20. ↑  Приказ Роскомнадзора от 26.04.2010 г. № 268
21. ↑  Федеральный список экстремистских материалов. Архівавана 19 ліпеня 2018. // сайт Министерства юстиции России.
22. ↑  Арбитражный суд подтвердил запрет на распространение в России журналов «Свидетелей Иеговы» // ИА Интерфакс-Религия, 26.12.2012 г.
23. ↑  История повторяется? Вопрос к россиянам // Он-лайн библиотека Свидетелей Иеговы
24. ↑  Видео: Страну захлестнула волна насилия на религиозной почве // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
25. ↑  Свидетели Иеговы опубликовали фото дерзкого подброса правоохранителями «экстремистских» материалов в молитвенное помещение в Туле // Кредо
26. ↑  Камеры наблюдения: сотрудники спецслужб подбрасывают верующим запрещенные книги // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
27. ↑  Свидетели Иеговы организуют всемирную кампанию в ответ на угрозу запрета в России // Официальный сайт Свидетелей Иеговы
28. ↑  Российские Свидетели Иеговы запустили хештег в социальных сетях в связи с угрозой запрета их деятельности в стране//Credo.ru
29. ↑  Лев Левинсон Свидетели и жертвы Архівавана 24 красавіка 2019. // Грани.ру
30. ↑  Минюст просит суд ликвидировать Свидетелей Иеговы//Комерсант
31. ↑  Прадстаўнікі Сведкаў Іеговы вялі тэкставую трансляцыю гэтага судовага разбіральніцтва
32. ↑  Сакратар расійскага епіскапату пракаментаваў забарону «Сведкаў Іеговы» // Сatholic.by
33. ↑  Скворцова Елена. Андрей Кураев: Запрет «Свидетелей Иеговы» подрывает доверие к суду // Собеседник.ру
34. ↑  Раввин: Запрет «Свидетелей Иеговы» уведёт секту в подполье
35. ↑  Протоиерей РПЦ не одобрил запрет «Свидетелей Иеговы» // НСН
36. ↑  РПЦ отрирцает участие в запрете «Свидетелей Иеговы» // Ведомости
37. ↑  Экспертиза подтвердила пытки Свидетелей Иеговы в Сургуте // Свобода
38. ↑  Минюст: экспертиза не подтвердила пытки Свидетеля Иеговы из Сургута //СибирьРеалии
39. ↑  Обыски у двух верующих в Сургуте признаны незаконными // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
40. ↑  „Мы должны докопаться до истины". В Сургуте глава Совета по правам человека опросил верующих, которые подверглись пыткам// Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
41. ↑  Public Designation Due to Involvement in Gross Violations of Human Rights of Vladimir Yermolayev and Stepan Tkach, Officials of the Investigative Committee in the Russian Federation // US Department of State site
42. ↑  США ввели санкции против двух сотрудников СК Сургута из-за пыток «Свидетелей Иеговы» Архівавана 23 кастрычніка 2019. Znak.com
43. ↑  Россия ответит на санкции США, введенные против двух сургутских следователей // Коммерсатъ 11.09.2019
44. ↑  Дело сургутских Свидетелей Иеговы передано в центральный аппарат СКР // Сова
45. ↑  От 2 до 3,5 лет тюрьмы за веру. В Саратове вынесен второй приговор в отношении Свидетелей Иеговы с реальными сроками // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
46. ↑  Шесть лет тюрьмы для Сергея Климова. Суд в Томске вынес очередной обвинительный приговор за веру в Иегову // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
47. ↑  Полный текст речи адвоката, защищающего Климова в Томске // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
48. ↑  К 6 годам реальной колонии приговорил пензенский суд Владимира Алушкина за его веру. В чем он провинился? // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
49. ↑  25.03.2020 апеляцыйны суд адмяніў прыгавор
50. ↑  Саратовский облсуд не изменил приговор шести Свидетелям Иеговы. За веру их отправят в колонию на сроки от 2 до 3,5 лет // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
51. ↑  Охранники оренбургской колонии избили пятерых верующих. У Феликса Махаммадиева сломано ребро, повреждено легкое и почка // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
52. ↑  Братья приходят на помощь единоверцам, избитым в российской тюрьме // JW.ORG
53. ↑  В Чите верующий Вадим Куценко сообщает, что силовики подвергли его пыткам: избивали, душили и били электрошокером // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
54. ↑  В Чите следователи проверяют факт избиения полицейскими 17-летнего Свидетеля Иеговы // SibReal.org
55. ↑  В Чите следователи изучают обстоятельства избиения полицейскими верующего подростка — во время февральской облавы // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
56. ↑  Крымчанин Сергей Филатов приговорен к 6 годам лишения свободы за домашнее богослужение // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
57. ↑  Суд в Новозыбкове приговорил 4 Свидетелей Иеговы к лишению свободы, но они освобождены, так как уже отбыли срок в СИЗО  // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
58. ↑  Апелляционный суд в Пензе отменил обвинительный приговор шестерым Свидетелям Иеговы. Алушкин должен выйти из СИЗО на днях // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
59. ↑  В Пензе апелляция отменила тюремный срок для Владимира Алушкина. Шесть верующих получили условное наказание // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
60. ↑  Гонения выходят на новый уровень: Феликс Махаммадиев стал первым Свидетелем Иеговы, которому аннулировали гражданство // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
61. ↑  Первый отсидевший за веру — и первый лишенный за веру гражданства. Феликс Махаммадиев покинул колонию, но не получил свободу // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
62. ↑  Шесть лет тюрьмы вместо штрафа. Верховный суд Крыма в апелляции не только не смягчил, но ужесточил приговор Свидетелю Иеговы // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
63. ↑  Региональным следственным управлением возбуждено уголовное дело по факту организации деятельности религиозного объединения, осуществлявшего экстремистскую деятельность на территории города Воронежа и Воронежской области // сайт следственного управления Следственного комитета Российской Федерации по Воронежской области
64. ↑  Самая масштабная облава на Свидетелей Иеговы в современной истории: 110 обысков за один день по всей Воронежской области // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
65. ↑  Правоохранители Забайкалья побили печальный рекорд: за день 10 февраля они провели обыски в 50 домах верующих // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
66. ↑  «Надели пакет на голову, душили и били». Воронежский верующий рассказал о пытках после задержания // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
67. ↑  Еще двое верующих воронежцев сообщили о пытках при задержании. Они находятся в СИЗО, у одного сломано ребро // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
68. ↑  Псковский облсуд заменил Геннадию Шпаковскому тюремный срок на условный. Верующий уже на свободе // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
69. ↑  Свердловский суд отменил обвинительный приговор трем Свидетелям Иеговы из Карпинска // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
70. ↑  Брату Юрию Залипаеву грозит два года тюрьмы //JW.ORG
71. ↑  Суд оправдал Юрия Залипаева! //JW.ORG
72. ↑  Серия обысков у верующих в Пензенской области. Возбуждено дело по «экстремистской» статье // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
73. ↑  Гл.: В Смоленске скоропостижно умер 61-летний Виктор Малков. Его отпустили после 8 месяцев в СИЗО, но суда он так и не дождался, За неделю до суда умер 64-летний верующий Юрий Гераськов. Последний год жизни он провел в статусе обвиняемого за веру // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
74. ↑  Суд оставил в колонии осужденного за веру Константина Баженова, хотя он соответствует всем требованиям для освобождения // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
75. ↑  «Прикладом в голову». После освобождения из изолятора задержанный в Москве подал заявление о жестоком избиении силовиками // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
76. ↑  Дело Чайковского и др. в Москве // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
77. ↑  Песков прокомментировал обыски у „Свидетелей Иеговы" // РИА Новости
78. ↑  Суд в Омске на 3 года отправил в колонию 48-летнего Свидетеля Иеговы. Его жене и еще 2 женщинам назначено условное наказание // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
79. ↑  Суд в Новосибирске назначил 66-летнему Свидетелю Иеговы Юрию Савельеву 6 лет колонии. Полсрока его уже продержали в СИЗО // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
80. ↑  В Курском СИЗО заключённый с подозрением на коронавирус доведен до тяжелого состояния // Zaprava.ru
81. ↑  Свидетеля Иеговы убивают в СИЗО // Zaprava.ru
82. ↑  Дело Кзнецова и др. в Невинномыске // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
83. ↑  Феликс Махаммадиев на свободе. Он депортирован из России и встретился с женой на центральном вокзале Ташкента // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
84. ↑  Вынесен небывало жестокий приговор — 7,5 года колонии за веру для 63-летнего Свидетеля Иеговы из станицы Холмской // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
85. ↑  Антон Чивчалов. НА ЗАВИСТЬ ЕМЕЛЬЯНУ ЯРОСЛАВСКОМУ. Российский суд постановил уничтожить Библию в переводе, не запрещенном в РФ Архівавана 19 мая 2021. // Credo
86. ↑  Министерство иностранных дел Российской федерации. Ответ на обращение от 20.02.2021 № 1749/ДГПЧ. цыт. па: МИД России утверждает, что Свидетели Иеговы вправе исповедовать свою религию в группах. Почему тогда десятки верующих в тюрьмах? // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
87. ↑  В Хакасии 70-летнюю женщину приговорили к 2 годам колонии за веру. Ее сыну назначили 6 лет колонии. Они Свидетели Иеговы // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
88. ↑  Самая пожилая верующая вышла из колонии по УДО. Апелляционный суд утвердил решение об освобождении Валентины Барановской // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
89. ↑  Людмила Маратова. Прокурор извинился перед Свидетелем Иеговы\* Залипаевым // Кавказский Узел
90. ↑  В Крыму вынесен самый жесткий приговор за веру в Иегову: Виктор Сташевский приговорен к 6 с половиной годам колонии // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
91. ↑  В Краснодарском крае мирный верующий Олег Данилов осужден на 3 года колонии за религиозные убеждения // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
92. ↑  Хроника дела Данилова в Холмской // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
93. ↑  Суд в Санкт-Петербурге запретил популярное библейское приложение JW Library // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
94. ↑  Уже третий Свидетель Иеговы из Холмской приговорен к лишению свободы за веру. Александр Щербина осужден на 3 года // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
95. ↑  Осужденный за веру Константин Баженов освобожден из колонии, но задержан для депортации // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
96. ↑  Згодна з бягучым радком навін на jw.org
97. ↑  Lagergemeinschaft schreibt an Putin // sz.de
98. ↑  Russian Court Imprisons Brother Rustam Seidkuliev for Two and a Half Years. Imprisoned for His Faith a Third Time // JW.ORG
99. ↑  Апелляция сократила на 2 месяца тюремный срок Свидетелю Иеговы из Саратова Рустаму Сеидкулиеву(недаступная спасылка) // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
100. ↑  В Курске суд вынес приговор пяти верующим. Четверым из них, включая женщину, назначено от 2 до 4,5 лет колонии // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
101. ↑  Осужденный Свидетель Иеговы Артём Багратян вышел на свободу, отбыв весь срок заключения за веру // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
102. ↑  Дело Шевчука и др. в Саранске // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
103. ↑  Бьет рекорды жестокости: в Благовещенске верующему Алексею Берчуку суд назначил 8 лет колонии, Дмитрию Голику — 7 лет // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
104. ↑  Апелляция в Благовещенске утвердила рекордно жесткий приговор Алексею Берчуку и сократила тюремный срок Дмитрию Голику // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
105. ↑  Саратовские верующие Геннадий Герман и Роман Гридасов вышли на свободу // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
106. ↑  В Ростове-на-Дону трое Свидетелей Иеговы получили от 6 до 6,5 лет лишения свободы за разговоры о Библии // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
107. ↑  Осужденный за веру Свидетель Иеговы Алексей Мирецкий освободился из колонии в Оренбурге // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
108. ↑  Суд в Краснодарском крае приговорил 60-летнего Василия Мелешко к 3 годам колонии за разговоры о Библии // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
109. ↑  Апелляция утвердила приговор пенсионеру из станицы Холмской — Василий Мелешко проведет 3 года в колонии за веру в Иегову // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
110. ↑  Арестованного в Москве Свидетеля Иеговы из Гайаны заставляют спать на полу, хотя в СИЗО есть свободные койки // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
111. ↑  После жалобы Свидетелей Иеговы в ЕСПЧ двое тяжело больных жителей Кургана освобождены из-под стражи // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
112. ↑  Суд в Костроме дал Дмитрию Теребилову 3 года колонии строгого режима за беседы о Библии // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
113. ↑  Теребилов Дмитрий. Биография // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
114. ↑  Иркутские верующие рассказали о пытках во время облавы на Свидетелей Иеговы // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
115. ↑  «Свидетели Иеговы» в Иркутске рассказали о пытках при задержании //dw.com
116. ↑  Суд в Краснодаре приговорил Владимира Скачидуба, верующего с инвалидностью, к 4 годам тюрьмы за беседы о Библии // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
117. ↑  Свидетель Иеговы, которого принудительно поместили в психиатрическую больницу, добился компенсации морального вреда // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
118. ↑  Беспрецедентный приговор в Астрахани: трое Свидетелей Иеговы получили по 8 лет, еще одна верующая — 3,5 года колонии // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
119. ↑  Кассационный суд еще более ужесточил жестокий обвинительный приговор четверым Свидетелям Иеговы из Астрахани // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
120. ↑  Постановление пленума Верховного суда Российской федерации № 32 от 28.10.2021
121. ↑  Верховный суд России постановил, что Свидетелей Иеговы не нужно преследовать за совместные богослужения // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
122. ↑  Стужка бягучых навін JW.ORG
123. ↑  В Таганроге прошли обыски у Свидетелей Иеговы. Один верующий задержан, решается вопрос о мере пресечения // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
124. ↑  Первый реальный срок после Пленума ВС: в Краснодарском крае Свидетель Иеговы Александр Николаев получил 2,5 года колонии // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
125. ↑  Вадим Левчук и Сергей Бритвин отбыли свой тюремный срок за веру и вышли на свободу // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
126. ↑  Суд приговорил многодетного отца Максима Бельтикова из станицы Павловской к 2 годам колонии за беседы о Библии // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
127. ↑  Апелляционный суд в Костроме утвердил приговор Дмитрию Теребилову — 3 года колонии строгого режима за веру в Бога Иегову // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
128. ↑  Апелляционный суд в Севастополе оставил без изменения приговор 49-летнему Свидетелю Иеговы Игорю Шмидту: 6 лет колонии // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
129. ↑  Томский областной суд заменил Андрею Колесниченко из Северска 4 года колонии на условное осуждение // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
130. ↑  Впервые в России суд приговорил женщину к 6 годам колонии за веру Свидетелей Иеговы // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
131. ↑  В Кемеровской области инвалиду II группы Андрею Власову дали 7 лет колонии за беседы о Библии // Свидетели Иеговы в России
132. ↑  Деннис Кристенсен освобожден из колонии // Свидетели Иеговы в России
133. ↑  Свидетель Иеговы Деннис Кристенсен вышел из колонии под Курском // Радио Свобода
134. ↑  Деннис Кристенсен освобождён из тюрьмы и депортирован //JW.ORG
135. ↑  В Красноярске на 6 лет колонии осужден Евгений Зинич, потомок репрессированных в советское время Свидетелей Иеговы // Свидетели Иеговы в России
136. ↑  Суд в Мордовии вынес приговор шести Свидетелям Иеговы из Саранска, включая женщину: от 2 до 6 лет колонии за веру // Свидетели Иеговы в России
137. ↑  В Вологде за веру в Бога 70-летнему Юрию Баранову дали 4 года условно, а 48-летнему Николаю Степанову — 4 года колонии // Свидетели Иеговы в России
138. ↑  Четверо верующих из Биробиджана получили от 3,5 до 7 лет колонии за чтение и обсуждение Библии // Свидетели Иеговы в России
139. ↑  Суд в Благовещенске приговорил 5 Свидетелей Иеговы более чем к 6 годам колонии. Преступлением названы религиозные встречи и проповеди // Свидетели Иеговы в России
140. ↑  
	* Иваненко С. И.  Волкова Е.И. О людях, стойких в гонении. Свидетели Иеговы в России начала XXI века Архівавана 28 ліпеня 2023. / С. Иваненко, Е. Волкова — Москва, 2023. — 216 с.
141. ↑  За обсуждение Библии суд отправил троих Свидетелей Иеговы из Спасска-Дальнего в колонию // Свидетели Иеговы в России
142. ↑  В Москве суд отправил в колонию пятерых Свидетелей Иеговы на сроки от 4 до 6 лет // Свидетели Иеговы в России
143. ↑  Апелляция утвердила жесткий приговор двум Свидетелям Иеговы из Зеи. Они проведут в колонии от 6 до 6,5 лет // Свидетели Иеговы в России
144. ↑  Заключенному за веру Дмитрию Теребилову грозит увеличение срока за разговоры о Боге с сокамерником // Свидетели Иеговы в России
145. ↑  [ Суд в Москве вынес очередной суровый приговор троим Свидетелям Иеговы — от 4,5 до 6,5 лет колонии за веру
146. ↑  [ Суд в Москве вынес трем Свидетелям Иеговы суровый приговор — от 6,5 до 7,5 лет колонии за веру

Літаратура
----------

* Гордиенко Н. С. Российские Свидетели Иеговы: история и современность / Н. С. Гордиенко — 2-е изд, исправленное — СПб: 2002. — 233 с.
* Горюнов Д. В. Социальная концепция религиозного объединения «Свидетели Иеговы»: автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата философских наук: 09.00.13 / Горюнов Д. В.; [Пермский государственный технологический университет]. — Пермь, 2006. — 26 с.
* Иваненко С. И. О людях, никогда не расстающихся с Библией / С. Иваненко — М.: Арт-Бизнес-Центр; 1999—254 с.
* Иваненко С. И. Свидетели Иеговы — традиционная для России религиозная организация / С. Иваненко — М.: Арт-Бизнес-Центр; 2002. — 207 с.
* Иваненко С. И.  Волкова Е.И. О людях, стойких в гонении. Свидетели Иеговы в России начала XXI века Архівавана 28 ліпеня 2023. / С. Иваненко, Е. Волкова — Москва, 2023. — 216 с.
* М. И. Одинцов. Совет Министров СССР постановляет: «выселить навечно». Сборник документов и материалов о Свидетелях Иеговы в Советском Союзе. М. 2002
* Шевченко М. С. Мифотворчество религиозной организации «Свидетели Иеговы» в конфессиональном пространстве Забайкальского края: автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата философских наук: специальность 09.00.14 / Шевченко М. С.; [Забайкальский государственный университет] — Чита, 2012. −25 с.
* Шимиханов Р. В. Конфессиональные и типологические характеристики «Свидетелей Иеговы»: (религиоведческий анализ): автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата философских наук: 09.00.13 / Шимиханов Р. В.; [Белгородский государственный университет] — Белгород, 2006 — 21 с.
* Яковлева Ю. А. Нетрадиционное религиозное сообщество как социальный институт: (на примере российских «Свидетелей Иеговы»): автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата социологических наук: 22.00.04 / Яковлева Ю. А.; [Санкт-Петербургский государственный университет] — СПб, 2010. — 23 с.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы ў Расіі
* Гісторыя Сведкаў Іеговы ў Расіі згодна штогодніку арганізацыі за 2008 г.
* Маніторынг юрыдычнай сітуацыі са Сведкамі Іеговы ў Расіі на афіцыйным сайце Сведкаў Іеговы (jw.org)