**Ангелікі (Алкі) Зеі** (грэч. Αγγελική (Άλκη) Ζέη; нар. 15 снежня 1923, Афіны, Каралеўства Грэцыя — 27 лютага 2020, Афіны, Грэцыя) — грэчаская пісьменніца і драматург, аўтар аповесцяў і апавяданняў для дзяцей і дарослых. Камандор ордэна Мастацтваў і літаратуры.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 15 снежня 1923 года ў Афінах.

Яе бацька Зінон Зеіс працаваў банкаўскім служачым. Ён вырас на Крыце, але свой радавод вёў з вострава Андрас, яе маці Элі паходзіла з вострава Самас, але свае дзіцячыя гады правяла ў Смірне. Сваё дзяцінства Алкі Зеі правяла на Самасе са сваёй старэйшай сястрой, у той час як іх маці лячылася ад туберкулёзу ў санаторыі, размешчаным на гары Парніс на поўнач ад Афін. Вярнуўшыся ў Афіны з сям’ёй у 1937 годзе, Алкі пачала вучыцца ў прыватнай Іанічнай школе, у якой пазнаёмілася са сваёй сяброўкай Георгіяй Сарываксевані Каракоста, пазней якая стала пісьменніцай Жорж Сары. Тры старэйшых класы сярэдняй школы Алкі Зеі скончыла ў прыватнай школе Міны Аіданапулу. Першыя крокі на літаратурнай ніве Алкі Зеі дапамагла зрабіць пісьменніца Дзіда Сатырыў — жонка яе дзядзькі Платона Сатырыў. Яшчэ будучы вучаніцай школы Аіданапулу, Алкі прымала ўдзел у дзейнасці лялечнай трупы тэатральнай студыі пад кіраўніцтвам Элен Тэахары-Перакі. Тады яна пачала пісаць п’есы для лялечнага тэатра. Адзін з яе персанажаў, створаных у той час, — «Тухлы» («ο Κλούβιος»), стаў пасля галоўным героем лялечнага тэатра Афін «Барба-Мітусіс».

Скончыла філасофскі факультэт Афінскага ўніверсітэта і драматычны факультэт Афінскай кансерваторыі. Выйшла замуж за тэатральнага пісьменніка і рэжысёра Георгіяса Севасцікаглу. Муж, удзельнік Грэчаскага супраціву, а затым грамадзянскай вайны ў Грэцыі 1946—1949 гадоў пакінуў краіну ў 1949 годзе разам з часткамі Дэмакратычнай арміі і знайшоў палітычны прытулак у Савецкім Саюзе. Алкі Зеі таксама пакінула краіну, каб далучыцца да мужа. Першапачаткова пражыла некаторы час у Італіі, дзе вучылася ў Эдуарда дэ Філіпа. Пра гэты перыяд свайго жыцця яна напісала пазней у Маскве нарыс «Мой настаўнік Эдуарда дэ Філіпа». У 1954 годзе праз Францыю у яе атрымалася з’ехаць у СССР. Пражыўшы нядоўга ў Ташкенце, Зеі разам з мужам пераехала ў Маскву, дзе скончыла Усерасійскі дзяржаўны інстытут кінематаграфіі імя С. А. Герасімава, рэжысёрскі факультэт.

У 1964 годзе вярнулася з сям’ёй у Грэцыю.

Пазней працягнула пісаць, апублікаваўшы шэраг апавяданняў у часопісе «Моладзевы голас», у рэдакцыі якога складаліся Марыас Плорыціс, Тасас Лігнадзіс, Косціс Скаліярас.

У грэчаскай літаратуры ўпершыню з’явілася ў 1963 годзе, яшчэ да вяртання ў краіну, з раманам «Леапард за шклом», які стаў этапам у грэчаскай дзіцячай літаратуры, паколькі ўпершыню прысвячаў непаўналетняга чытача ў палітычную праблематыку. Гэта быў гістарычны раман, дзеянне якога адбывалася ў гады дыктатуры генерала Метаксаса.

З усталяваннем ваеннай дыктатуры ў 1967 годзе зноў пакінула краіну, застаўшыся жыць у Парыжы.

У 1971 годзе Зеі напісала кнігу «Вялікі шпацыр Петраса», на гэты раз дзеянне адбывалася ў гады акупацыі і вызвалення.

Істотным у яе гістарычных раманах з’яўляецца тое што яны не з’яўляюцца простым апісаннем гістарычных падзей, але замяшаныя на аўтабіяграфічных элементах яе герояў.

Як п’еса кніга «Вялікі шпацыр Петраса» была перакладзеная на некалькі моў і ішла пад назвай «Вайна Петраса».

Яе «Леапард за шклом» быў таксама ў праграме вучняў французскіх школ.

Дзеянне рамана «Тупат ног дракона» гістарычна адбываецца ў дарэвалюцыйнай Расіі, але ў ім ёсць спасылкі на падзеі дыктатуры Метаксаса ў Грэцыі, а таксама паўстанне ў Афінскім Політэхнічным універсітэце у 1973 годзе. У гэтым рамане пісьменніца паказвае ўніверсальнасць пэўных гістарычных сітуацый і ідэй, якія тычацца свабоды, дэмакратыі, супраціву. Яна стварае гэта шляхам адмены межаў часу і месца, зрабіўшы тэкст даступным для любой гісторыка-культурнага асяроддзя. Тое ж самае адносицца і да іншых яе гістарычных раманаў («Леапард за шклом» і «Вялікая прагулка Петраса»). Усе гэтыя тры кнігі былі ганараваны прэміі «Мілдрэд Батчэлдэр» (1970, 1974, 1980), якія былі ўручаны Асацыяцыяй бібліятэчнага абслугоўвання дзяцей у ЗША як лепшыя перакладзеныя на англійскую мову замежныя кнігі.

Разам з пісьменніцай Жорж Сары, з якой яна была знаёмая са школьных гадоў, Зеі ўвяла новы прынцып у дзіцячым і юнацкім рамане як з пункту гледжання аўтабіяграфічнага стылю, так і ўвядзення палітычнага, грамадскага і гістарычнага элементаў у жанр.

У 2010 годзе Алкі Зеі ўзнагароджана Афінская Акадэміяй.

У верасні 2015 года была ўзнагароджана французскім ордэнам мастацтваў і літаратуры (Камандор).

Працы
-----

* *Дзядзька Платон* (Ο θείος Πλάτων)
* *Каля рэек* (Κοντά στις ράγες)
* *Чаравікі і туфлі* (Αρβυλά κια καιγόβες)
* *Адно красавіцкае ўваскрасенне* (Μια Κυριακή του Απρίλη)
* *Абутак Ганібала* (Τα παπούτσια του Αννίβα)
* *Нявеста Ахілеса (для дарослых)* (Η αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα (για ενηλίκους))
* *Фіялетавы парасон* (Η μωβ ομπρέλα)
* *Аліса ў краіне мармуру* (Η Αλίκη στη χώρα των μαρμάρων))
* *Канстанціна і яе павукі* (Η Κωνσταντίνα και οι αράχνες της)
* *Хлус дзядуля* (Ψεύτης Παππούς)
* *Леапард за шклом* (Το καπλάνι της βιτρίνας)
* *Вялікая прагулка Петраса* (Ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου)
* *Іспанскія туфлі* (Σπανιόλικα Παπούτσια)
* *Каціныя размовы* (Γατοκουβέντες)
* *Дванаццатая бабуля і іншае…* (Η δωδέκατη γιαγιά και άλλα…)
* *Малады голас* (Νεανική Φωνή)
* *Іншыя часы, іншыя дзеці…* (Άλλοι καιροί, άλλα παιδιά…, у суаўтарстве з Жорж Сары)

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 14 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 22 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
3. ↑  «Έφυγε» η σπουδαία συγγραφέας Άλκη Ζέη — 2020. Праверана 28 лютага 2020.
4. 1 2 3
5. ↑  Греческий театр в поисках идентичности(недаступная спасылка)
6. ↑  bookboom Архівавана 25 жніўня 2006 года.
7. ↑  Τιμητική διάκριση για την Aλκη Ζέη (грэч.).  H Ναυτεμπορική (17 верасня 2012). Архівавана з першакрыніцы 24 чэрвеня 2021.
8. ↑  Άλκη Ζέη: Νέα τιμητική διάκριση, από το υπουργείο Πολιτισμού της Γαλλίας (грэч.).  H Ναυτεμπορική (5 верасня 2015). Архівавана з першакрыніцы 24 чэрвеня 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90147003 · BNC: a11247514 · BNE: XX902734 · BNF: 119296301 · CONOR: 27857507 · GND: 122841972 · ISNI: 0000 0000 7246 2176 · LCCN: n50061995 · LNB: 000241121 · NKC: mub2015881518 · NLG: 18597 · NTA: 082533822 · NUKAT: n2013124826 · PTBNP: 113552 · SUDOC: 027203085 · VIAF: 95215595 |

 |