recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Давідовіч.

**Ісак Аронавіч Давідовіч** (4 снежня 1911, Бабруйск — 5 снежня 1993, Мінск) — беларускі жывапісец і графік. Працаваў у станковым і манументальна-дэкаратыўным жывапісе, станковай і кніжнай графіцы. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Мастацкая капэрта Белпошты 2001 года з рэпрадукцыяй карціны І. А. Давідовіча і Я. М. Ціхановіча «Свята Перамогі. 1964»
Нарадзіўся 4 снежня 1911 года ў Бабруйску ў яўрэйскай сям’і. З 1927 па 1930 год вучыўся ў Віцебскім мастацкім тэхнікуме ў выкладчыкаў М. Г. Эндэ і В. М. Руцая. Дыпломная праца — карціна «На лесараспрацоўках»..

У 1932 годзе працаваў мастаком у кааператыве «Мастак». Быў арыштаваны 3 лістапада 1932 года. Асуджаны Асобай нарадай пры Калегіі ДПУ 15 сакавіка 1933 года па артыкуле 58 пп. 10, 11 Крымінальнага кодэксу РСФСР за антысавецкую агітацыю да тэрміну папярэдняга зняволення і ў той жа дзень вызвалены. Рэабілітаваны пракуратурай БССР 31 мая 1989 года.

Памёр 5 снежня 1993 года ў Мінску.

Творчасць
---------

Член Беларускага саюза мастакоў з 1932 года. З 1934 года прымаў удзел у мастацкіх выставах. Працаваў у галіне станковага і манументальна-дэкаратыўнага жывапісу, а таксама ў станковай і кніжнай графіцы, маляваў ілюстрацыі і плакаты. Сярод манументальных твораў — роспіс плафона «Дружба народаў» Беларускага рэспубліканскага тэатра юнага гледача (1955, з Іванам Ахрэмчыкам), пано «Беларускія народныя майстры» ў канферэнц-зале Беларускага таварыства дружбы і культурнай сувязі з замежнымі дзяржавамі (1956, з Іванам Ахрэмчыкам). Сярод твораў у кніжнай графіцы — «Апавяданнi» З. Бядулі (1947), «Ехаў казачнiк Бай» (1955) и «Казкi. Легенды» М. Танка, «Людзi на балоце» Івана Мележа.

### Творы жывапісу

* «Карагод» (1937)
* «Курлоўскі расстрэл» (1939)
* «Партызаны на прывале» (1948)
* «Маці» (1954)
* «Наша будучае сяло» (1961)
* «Паміж баямі» (1965)
* «Нарачанская быль» (1967)
* «Першадрукар Францыск Скарына» (1968)
* «Хакеісты» (1975)
* «Солдаты рэвалюцыі» (1977)

Зноскі
------

1. ↑  Выставка одной картины. Исаак Давидович. Франциск Скорина Архівавана 23 верасня 2015.
2. 1 2  Давидович, Исаак Аронович
3. ↑  Давідовіч Ісак Аронавіч (1911)

Спасылкі
--------

* Архівавана 23 верасня 2015.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гурвіч.
**Ісак Аронавіч Гурвіч** (15 (27) красавіка 1860, Мінск — 9 ліпеня 1924, Нью-Ёрк) — эканаміст, публіцыст, выдавец. Брат Я. Гурвіч.

Біяграфія
---------

У 1877 годзе скончыў Мінскую гімназію, падчас вучобы ў якой увайшоў у гурток народніцкай арганізацыі «Зямля і воля». Вучыўся на юрыдычным факультэце Пецярбургскага ўніверсітэта. У 1879 г. арыштаваны па справе падпольнай друкарні; выключаны з універсітэта. Знаходзіўся ў зняволенні каля года. Высланы ў Мінск пад нагляд паліцыі. Удзельнічаў у стварэнні мінскай друкарні арганізацыі «Чорны перадзел». Арыштаваны ў 1880 годзе; сасланы на 4 гады ў Сібір. Знаходзячыся ў ссылцы, вывучаў перасяленчы рух сялян у Сібір; вынікі даследаванняў апублікаваў у працах «Эканамічныя пытанні Сібіры» і «Перасяленні сялян у Сібір».

У 1885 годзе вярнуўся ў Мінск, узначаліў гурток друкарскіх рабочых. Пад уплывам прац Г. Пляханава заняў марксісцкія пазіцыі. У 1899 г. з-за пагрозы арышту эміграваў у ЗША. У 1891 годзе абараніў доктарскую дысертацыю «Эканамічнае становішча расійскай вёскі» (апублікаваў яе ў 1892 годзе ў Нью-Ёрку; рускі пераклад у 1896); узначаліў кафедру каледжа ў Чыкага. У Нью-Ёрку выдаваў газету на рускай мове «Прогресс». У ЗША быў актывістам прафсаюзнага руху; уступіў у Амерыканскую сацыялістычную партыю. Удзельнічаў у стварэнні і рэдагаванні часопісаў «The Class Struggle» i «The Revolutionary Age  (англ.) (бел.». Пазбаўлены кафедры і звання прафесара. Пасля абвяшчэння Маніфеста 17 кастрычніка 1905 г. вярнуўся ў Беларусь; у 1906 годзе абраны дэпутатам ІІ Дзярждумы ад Мінска. Расчараваўшыся ў рэвалюцыі, зноў выехаў у ЗША. Пасля адкрыцця ў Мінску БДУ падарыў універсітэту сваю бібліятэку (некалькі тысяч тамоў).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
**Перуана-эквадорская вайна** — узброены канфлікт паміж Эквадорам і Перу ў перыяд з ліпеня 1941 па студзень 1942. Прычынай вайны стала спрэчка паміж краінамі за ўладанне тэрыторыямі, большая частка якіх ляжала ў басейне Амазонкі паміж горным ланцугом Анд і ракой Мараньён.

Ход падзей
----------

На працягу XIX і XX стагоддзяў адбылося некалькі ваенных сутыкненняў паміж Перу і Вялікай Калумбіяй, а пасля распаду Вялікай Калумбіі — паміж Перу і Эквадорам. У 1940 памежныя сутыкненні пачасціліся. 11 студзеня 1941 прэзідэнт Перу Мануэль Прадо-і-Угартэчэ, сцвярджаючы, што эквадорцы ўрываліся на перуанскую тэрыторыю, загадаў пачаць фарміраванне Паўночнай групоўкі войскаў.

5 ліпеня 1941 памежныя сутыкненні перараслі ў адкрытую вайну. У гэты дзень эквадорцы ўварваліся на тэрыторыю Перу і адкрылі агонь па патрулю. Тым часам перуанца атакавалі пазіцыі арміі Эквадора, забіўшы 1 салдата. Да гэтага часу не зразумела які бок першы здзейсніў акт ваеннай агрэсіі.

З 5 па 7 ліпеня ўздоўж высмаглага рэчышча Сарумільі вяліся баі з актыўным ужываннем артылерыі, а з боку Перу таксама авіяцыі, пасля чаго на некаторы час усталявалася зацішша. 23 ліпеня перуанцы, выкарыстоўваючы велізарную колькасную перавагу і закупленыя ў Чэхаславакіі танкі, пачалі наступаць у напрамку эквадорскага партовага горада Пуэрта-Балівар, з мора блакіраванага флотам. Таксама перуанская авіяцыя пачала бамбардзіроўкі гарадоў Уакільяс, Арэнільяс, Санта-Ружа і Мачала.

27 ліпеня Пуэрта-Балівар быў узяты перуанцамі з выкарыстаннем паветранага дэсанту. Пасля 31 ліпеня баявыя дзеянні прынялі вялацякучы характар.

29 студзеня 1942 г. у Рыа-дэ-Жанейра быў падпісаны мірны дагавор. Згодна з ім, 278 тысяч км² эквадорскай тэрыторыі ў высокай плыні Амазонкі пераходзіла да Перу.

Спасылкі
--------

* Война в Андах
* Храналогія Архівавана 20 красавіка 2008.
* Тэкст пратаколу Рыа-дэ-Жанейра  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85040921 |
**Гнуткае тэсціраванне** (англ. — agile testing) — тэсціраванне праграмнага забеспячэння, якое заснавана на прынцыпах гнуткай распрацоўкі праграмнага забеспячэння. У працэсе гнуткага тэсціравання (Agile-тэсціравання) удзельнічаюць усе члены крос-функцыянальнай каманды для таго, каб забяспечыць пастаўку бізнес-каштоўнасці, якую жадае атрымаць заказчык, праз частыя прамежкі часу, працуючы ў стабільны тэмпе. Метад "спецыфікацыя па прыкладзе" выкарыстоўваецца для фіксацыі прыкладаў пажаданых і непажаданых паводзінаў і дапамагае накіроўваць распрацоўку прадукту.

Літаратура
----------

* Lisa Crispin, Janet Gregory (2009). Agile Testing: A Practical Guide for Testers and Agile Teams. Addison-Wesley. ISBN 0-321-53446-8.
* Adzic, Gojko (2011). Specification by Example: How Successful Teams Deliver the Right Software. Manning. ISBN 978-1-61729-008-4.
* Ambler, Scott (2010). «Agile Testing and Quality Strategies: Discipline over Rhetoric». Retrieved 2010-07-15.
**«Краёвы слоўнік усходняй Магілёўшчыны»** — слоўнік, складзены I. Бялькевічам. Матэрыял для слоўніка збіраўся і апрацоўваўся ў 1925 — 1930-я гг. першапачатковая назва — **«Краёвы слоўнік Калініншчыны»**. Аднак сам слоўнік быў апублікаваны толькі ў 1970 годзе ў Мінску. Змяшчае больш за 20 тысяч слоўнікавых артыкулаў.

Адлюстроўвае лексіку гаворак жыхароў Мсціслаўскага, Крычаўскага, Клімавіцкага, Касцюковіцкага, Хоцімскага, Краснапольскага, Быхаўскага, Чэрыкаўскага, Чавускага і іншых раёнаў. 

Словы і фразеалагізмы падаюцца ў алфавітным парадку з захаваннем іх гучання ў мясцовых гаворках. Пры тлумачэнні дыялектных слоў выкарыстоўваюцца звычайна літаратурныя адпаведнікі. Спецыфічна мясцовыя назвы прадметаў і з’яў тлумачацца апісальна. Пасля дэфініцыі падаюцца ілюстрацыі.

> 
> 
> КВАСЕ́Ц, -сца, м. бат. Кісліца, заячая капуста. Які смачны квасец, мо таму і зайцы яго любяць есьці. Ушакі Чэрык.
> КЫБЫЗОМ, прысл. Вытыркнуўшыся. Ні ў
> голавы, ні пад бок — тырчыць кыбызом. Палуж
> Краснап.
> МАКЫЎКУ ЗБДЗЁЛЫЦБ. Акунуцца ў ваду.
> Макыўку зьдзелый і вылазь з рэчкі. Хвёдараўка
> Краснап.
> 
> 
> 

Слоўнік I. Бялькевіча добра адлюстроўвае лексічнае багацце беларускай мовы. Напрыклад, толькі на літару А ў ім зафіксавана некалькі дзясяткаў слоў з семай 'пабіць': *аббізу́ніць, абдзяўжу́ліць, абжарыць, абсцёбаць, адбізу́ніць, адбуксы́рыць, аддубас́іць, аджву́чыць, аддзя́жыць, адпе́таваць, адпра́жыць, адпаласава́ць, адсцяга́ць, адшабасава́ць, адвазі́ць, адваля́ць, адкалату́шыць, адлупцава́ць, адпе́таць, адпру́дзіць, адпу́дзіць, адсвіста́ць, адсцёбаць, адсцяга́ць, адту́заць, адтусава́ць, адхлёпаць, адхлопаць, адхламазда́ць, адхляста́ць, адцяга́ць, адчуба́сіць, адчаса́ць, адшколіць, адшпа́рыць, атадра́ць, адця́ць.*
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Волчак.

**Наталля Мечыславаўна Волчак** (6 студзеня 1972, Мінск) — беларуская вяслярка ў акадэмічным веславанні.

Выступала за зборную Беларусі па акадэмічным веславанні ў 1990-х гадах. Бронзавая прызёрка летніх Алімпійскіх гульняў 1996 года ў Атланце, чэмпіёнка Гульняў добрай волі, шматразовая пераможца этапаў Кубка свету, рэспубліканскіх і маладзёжных рэгат. На спаборніцтвах прадстаўляла спартовае таварыства «Дынама», заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 6 студзеня 1972 года ў Мінску. Вучылася ў сярэдняй школе № 91 г. Мінска. Актыўна займацца акадэмічным веславаннем пачала ў 18 гадоў, праходзіла падрыхтоўку ў мінскім фізкультурна-спартыўным таварыстве «Дынама».

На чэмпіянаце свету 1993 года ў Рачыцы (Чэхія) заняла пятае месца ў заліку ворных васьмёрак з рулявой і сёмае ў бязрульных чацвёрках. У 1994 годзе на сусветным першынстве ў Індыянапалісе (ЗША) у гонцы васьмімясцовых экіпажаў зноў была пятай. У 1995 годзе паўтарыла гэты вынік на чэмпіянаце свету ў Тамперэ (Фінляндыя).

Дзякуючы шэрагу ўдалых выступленняў удастоілася права абараняць гонар краіны на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года ў Атланце — у складзе каманды, куды таксама ўвайшлі вясляркі Алена Мікуліч, Марына Знак, Наталля Стасюк, Тамара Давыдзенка, Валянціна Скрабатун, Наталля Лаўрыненка і рулявая Яраслава Паўловіч, заваявала ў праграме ворных васьмёрак бронзавы медаль, прапусціўшы наперад толькі экіпажы з Румыніі і Канады.

На розных этапах Кубка свету 1997 і 1998 гадоў Волчак неаднаразова станавілася пераможцай і прызёркай, пры гэтым спаборнічала ў асноўным у праграме парных чацвёрак. Прыняла ўдзел у чэмпіянаце свету ў Кёльне (ФРГ), у фінальным заездзе яе чацвёрка фінішавала восьмай.

У 1997 годзе скончыла спартыўна-педагагічны факультэт масавых відаў спорту Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта фізічнай культуры. Пасля завяршэння кар’еры прафесійнай спартсменкі працавала трэнерам па акадэмічным веславанні, у тым ліку была старшым трэнерам нацыянальнай зборнай Беларусі.

Узнагароды
----------

* заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (1997).

Крыніцы
-------

1. 1 2 3  Natalia Voltchek Праверана 8 сакавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21008628'></a>
2. 1 2  Nataliya Volchek Праверана 31 студзеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18002875'></a>
3. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 4 чэрвеня 1997 года № 315 «Аб прысваенні групе спартсменаў ганаровага звання „Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь"»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FISA · Olympedia · Olympic Channel · МАК |
**ППМД** (*Перасоўны пункт медыцынскай дапамогі*; руск. *ППМП*, *Передвижной пункт медицинской помощи*) — беларуская браняваная медыцынская машына.

Апісанне
--------

ППМД прызначана для арганізацыі ў раёнах баявых дзеянняў мабільных перавязачных пунктаў для аказання першай медыцынскай дапамогі параненым і пацярпелым. Можа перасоўвацца ва ўмовах бездарожжа па перасечанай мясцовасці, пераадольваць водныя перашкоды і абараняцца ад куль і аскепкаў.

У кармавой частцы машыны размяшчаецца адсёк аб’ёмам 8 м³, дзе размяшчаюцца шафы з медыцынскім абсталяваннем і інструментамі, запасам лекаў і перавязачных матэрыялаў. Там таксама размяшчаюцца адкідныя сядзенні для перавозкі лёгка параненых, ёсць магчымасць размяшчэння ў тры яруса насілак з цяжка параненымі. На стаянцы ля кармавога ліста корпуса машыны, насупраць кармавога люка можа разгортвацца палатка, якая служыць мабільным медпунктам (для апрацоўкі параненых у палявых умовах). У руху палатка ў складзеным выглядзе перавозіцца ў кошыках, размешчаных па бартам машыны. На машыне ўсталяваны кліматычная ўстаноўка, маецца бак пітной вады. Для забеспячэння энергазабеспячэння на машыне ўжываецца пераносны дызельны генератар пераменнага току магутнасцю да 5000 Вт.

Спасылкі
--------

* Передвижной пункт медицинской помощи на сайте Минотор-Сервис Архівавана 30 чэрвеня 2012.


| ⛭Бранятэхніка Беларусі пасля 1991 года |
| --- |
| Баявыя разведвальныя машыны | *БРДМ 2Т*  ·  *БРДМ-2МБ1*  ·  *Кайман* |   |
| Баявыя машыны | *Каракал*  ·  *Ліс-ПМ*  ·  *Волат*  ·  *Віцім*  ·  *Asilak* |
| Самаходныя мінамёты | СМ-120 |
| Транспартныя машыны | *ТМПК*  ·  *ТГМ 3Т* |
| Бранятанкавая тэхніка | *ППМП*  ·  *ТЗМ-122*  ·  *МТП-300Т*  ·  *СТК-59ГМС*  ·  *МТП-70*  ·  *КМ-70*  ·  *БТР-60МБ1*  ·  *БТР-70МБ1*  ·  *Кобра-К*  ·  *Кобра-С*  ·  *Волат* |
| Імітацыйныя макеты | ІМТ-72 |
| Танкі | *Т-72БМЭ*  ·  *Т-72БМ2* |
| *курсівам* вылучаны перспектыўныя, даследчыя ці ўзоры, якія не пайшлі ў серыйную вытворчасць |
**Міхась Ключановіч** (20 лістапада 1901, Старобін — студзень 1938, Казахстан ?) — беларускі паэт, грамадскі дзеяч. Падпісваў кніжкі імем **Міхаіл** (Михаил).

Сын Васіля і Вольгі. Праваслаўны. Удзельнік Слуцкага збройнага чыну (шараговы брыгады). Скончыў Слуцкую беларускую гімназію, у канцы 1920 прыехаў у Лодзь, быў запісаны ў школу падхарунжых. У пачатку 1921 — у вайсковай афіцэрскай школе ў Быдгашчы, у траўні адтуль пайшоў і пасяліўся бліжэй да родных мясцінаў. Жыў у Пузічах Лунінецкага павету, верагодна, быў у радах «Зялёнага Дуба». У 1922 аддалены ад мяжы як падазраваны ў «антыдзяржаўнай дзейнасці».

Пасяліўся ў Пінску. Працаваў касірам, біліцёрам у кінатэатры «Казіно», праз колькі месяцаў заклаў грамадскую рускую бібліятэку і кнігарню. Выдаў кнігу вершаў «Хрыстовы золак» (1927). У другой палове 1920-х арганізаваў і падтрымліваў філіі беларускіх арганізацый (Грамада, Кааператыўны банк, Змаганне). Яго бібліятэка становіцца асяродкам расійскага манархізму. Паводле звестак паліцыі, Ключановіч адыйшоў ад беларускага руху і ўжо ў 1930 агітаваў за спіс «Русскіе люді» на выбарах у гарадскую раду. С. Сіняк цвердзіў інакшае. Спрабаваў стварыць хрысціянскі манархічны гурток (верасень 1930), удзельнічаў у выданні газет «Под небом Полесья» (1931—1932), «Пинский голос». У 1930-я працягваў даставаць беларускія газеты, ахвяраваў 18 манет Музею імя Івана Луцкевіча, выказаўся ў алфавітнай дыскусіі часопіса «Шлях Моладзі». Быў знаёмы з Язэпам Драздовічам.

4 сакавіка 1933 года пінскае староства дэпартуе яго з Польшчы, 6 сакавіка ён пераходзіць савецка-польскую граніцу. Восенню 1933 сядзеў у менскай гарадской турме, а пазней быў сасланы ў Казахстан. Гэта сведчыў Ул. Сядура, апісаўшы паэта ў аўтабіяграфічным рамане «Тэстамэнт».

У 1937 жыў у сяле Сарыагач Туркестанскай вобласці Казахстана, працаваў рахункаводам. 15 верасня 1937 арыштаваны НКВД, 8 студзеня 1938 асуджаны да расстрэлу за «шпіянаж».

Рэабілітаваны ў 1989.

Творы
-----

* Хрыстовы золак. Вільня, друкарня імя Фр. Скарыны, 1923 [ 1927 ] анлайн
* Два Дерева. 1924
* Древо Жизни, 1925

Літаратура
----------

* Ёрш С. Пра слуцкага паўстанца Міхася Ключановіча // Беларускі Рэзыстанс № 1(16)/2015

Спасылкі
--------

* Ключенович Михаил Васильевич (1901)
**Пі Жысю** (кіт. 皮日休, піньінь *Pí Rìxiū*, 834—883) — кітайскі дзяржаўны служачы і паэт часоў заняпаду дынастыі Тан, аўтар вядомых афарызмаў. Дзіцячыя імёны **Ішаа** (кіт. 逸少, піньінь *Yìshǎo*) і **Сімэй** (кіт. трад. 襲美, спр. 袭美, піньінь *Xíměi*). Пісаў пад псеўданімам **Лу Мэньцзы** (кіт. трад. 鹿門子, спр. 鹿门子, піньінь *Lù Ménzi*).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў г. Сянян (сучасная правінцыя Хубэй). У 867 годзе паспяхова здаў імператарскі экзамен і атрымаў вышэйшую навуковую ступень. У 868 годзе быў накіраваны з інспекцыяй у г. Сучжоў, а ў наступным годзе атрымаў пасаду губернатара гэтага горада. У 878—880 гадах удзельнічае ў барацьбе супраць кіраўніка паўстанцаў Хуан Чаа  (руск.) (бел. аднак пацярпеў няўдачу і вымушаны быў пакінуць Сучжоў. Пасля адышоў ад спраў, аднак падчас разгрому арміі Хуан Чаа ў 883 годзе Пі Жысю быў забіты.

Творчасць
---------

Быў адным з вядомых паэтаў часоў падзення дынастыі Тан. Самым вядомым з’яўляецца верш «Луншанскія папугаі». Па таленту параўноўваўся з Лу Гуйменам, таму час «заняпаду Тан», калі тварылі абодва гэтых паэты, сучаснікамі быў названы «часам Пі і Лу». З’яўляецца аўтарам сатырычных твораў, так званых «дробязяў» (сяа піньвэнь), афарызмаў: «у старажытнасці забівалі чалавека — гневаліся; цяпер чалавека забіваюць — і смяюцца», «у старажытнасці чыноўнікаў ставілі разганяць разбойнікаў, цяпер чыноўнікаў ставяць разбойнічаць»", «у старажытнасці той, хто кіраваў людзьмі, на сябе ўзвальваў усю Паднябесную, і людзі сумавалі пра яго; цяпер жа тыя, хто кіруе людзьмі, самі ўзгрувасціліся на Паднябесную, і людзі тужаць па ёй».

Зноскі
------

1. ↑  皮日休 //
2. ↑  China Biographical Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13407958'></a>

Літаратура
----------

* Qian, Zhonglian, «Pi Rixiu». Encyclopedia of China (Chinese Literature Edition), 1st ed.
* Архівавана 3 сакавіка 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| CALIS: n2004194253 · CBDB: 0003702 · GND: 119035766 · ISNI: 0000 0000 6317 1262 · LCCN: n82125276 · NLC: 000197898 · NLA: 36613436 · NTA: 181396807 · VIAF: 13108852 |

 |
**Дзень Арафат** — мусульманскае свята, апошні дзень Хаджа, які адзначаецца ў 9-ы дзень 12-га месяца мусульманскага месяцовага календара зульхіджа, прыкладна праз 70 дзён пасля заканчэння месяца Рамадан. У гэты дзень удзельнікі Хаджа наведваюць гару Арафат каля Мекі і здзяйсняюць намаз ля яе падножжа.

Згодна з ісламскай традыцыяй, Арафат — гэта месца, дзе ісламскі прарок Мухамад правёў развітальную пропаведзь з групай мусульм, якія суправаджалі яго ад хаджу да канца свайго жыцця. 

У гэты дзень узнагароджанне або кара мусульманам за добрыя або грахоўныя ўчынкі павялічваецца. Роўна, як і вага грахоў у гэты дзень павялічваецца ў некалькі разоў. Да заходу сонца вернікі стаяць і замольваюць грахі. За свае набожныя дзеі чалавек, які імкнецца да Алаха з чыстым намерам, у Судны дзень убачыць узнагароджанне за яго. Пост у дзень Арафат лічыцца самым важным з тых учынкаў, якія набліжаюць вернікаў да Алаха.

Дзень Арафат папярэднічае святу Курбан-байрам. У гэты дзень пілігрымы, якія здзяйсняюць хадж, стаяць на гары Арафат. Для ўсіх мусульман, акрамя паломнікаў, пажадана ў гэты дзень пасціцца.

Спасылкі
--------

* *Аккаев, Хасим*. День Арафат — самый памятный из дней Аллаха **(нявызн.)**.  Ислам в Евразии.
* *Аляутдинов Ш.*. Курбан-байрам (Кратко) **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  umma.ru. Архівавана з першакрыніцы 4 ліпеня 2014.


| ⛭Хадж і ўмра |
| --- |
| Слупы | 
* Іхрам
* Таваф
* Сай
* Стаянне на Арафаце
* Пабіццё шайтана

 |  |
| Тапонімы | 
* Мекка
* Медына
* Джыда
* Сафа і Марва
* Арафат (гара, даліна)
* Муздаліфа
* Міна
* Мікат

 |
| Асобы | 
* Ібрахім (Аўрам)
* Ісмаіл (Ізмаіл)
* Хаджар (Агар)
* Магамет
* Амір аль-хадж
* Хаджы

 |
| Мячэці | 
* Мячэць аль-Харам (замзам)
* Кааба (кісва
* чорны камень)
* Масджыд ан-Набаві

 |
| Дні | 
* Курбан-байрам
* Дзень Арафат
* Дні ат-Ташрык

 |
| Гл. таксама | 
* Джамрат
* Інцыдэнты
* Пяць слупоў ісламу
* Тальбія
* Міністэрства хаджу КСА

 |
**Паўмалпы** (*Prosimiae*) — састарэлы таксон, які выкарыстоўваўся раней як падатрад прыматаў. Тэрмін «паўмалпы» адносіўся да найбольш прымітыўных прадстаўнікоў прыматаў, якія з'яўляюцца эвалюцыйнымі папярэднікамі малпаў і чалавека, і падкрэсліваў наяўнасць у іх прыкмет, якія адрозніваюць іх ад больш высокаразвітых прадстаўнікоў атрада. У сучаснай навуковай класіфікацыі прынята казаць аб макраносых малпах (Strepsirrhini), да якіх адносяцца ўсе былыя паўмалпы за выключэннем даўгапятаў.

Прадстаўнікі таксонаў жывуць у Афрыцы і Паўднёва-Усходняй Азіі, у асаблівасці на Мадагаскары. Паўмалпы жывуць на дрэвах і актыўныя перш за ўсё ноччу або ў прыцемках.

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.12. Мн. 2001, С.210
**Іосіф Трызна** (? — 1655) — рэлігійны дзеяч Рэчы Паспалітай. Архімандрыт Віленскага Святадухаўскага манастыра (1640—1647), Кіева-Пячэрскай лаўры (з 1647).

Біяграфія
---------

Прадстаўнік шляхецкага роду Трызнаў герба «Газдава». Атрымаў адукацыю ў Кіева-Пячэрскай лаўры і Кіеўскай брацкай школе, выхаванец і паслядоўнік Пятра Магілы. Прыняў манаства.

Падтрымаў паўстанне Багдана Хмяльніцкага. Прысутнічаў на сойме 1649—1650, які ратыфікаваў Збораўскі дагавор з казакамі.

Выступаў супраць палітычнай і царкоўнай залежнасці Украіны ад Масквы. Разам з мітрапалітам Сільвестрам Косавым адмаўляўся прымушаць кіянаў і манахаў Кіева-Пячэрскай лаўры прысягаць на вернасць Пераяслаўскай радзе, якая дэкларавала залежнасць ад Масквы. Аднак пазней пайшоў на гэта ў 1654 пад ціскам Хмяльніцкага і казакоў.

Аўтар прадмовы да «Служэбніка» (Кіеў, 1653), дзе адзначыў важнасць гэтай кнігі. Склаў асобую рэдакцыю «Кіева-Пячэрскага пацерыка», куды ўключыў рэдкія гістарычныя матэрыялы, невядомыя з іншых спісаў (устаўная грамата Тураўскай епархіі 1005, Тураўскі ўстаўны запіс пра дзесяціну), летапісныя звесткі, памінальнік рускіх князёў X—XII стст.

Зноскі
------

1. ↑  ЭнцВКЛ, 2010

Літаратура
----------

* Іосіф Трызна // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т. 3: Дадатак. А — Я. — С. 249. — 696 с. — ISBN 978-985-11-0487-7 (т. 3), ISBN 985-11-0315-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Рускі біяграфічны |
**Рамуальд Нейгоф-Лей** (польск.: Romuald Neuhoff von der Ley; 1808 — пасля 1883) — дзяржаўны службовец.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду нямецкага паходжання герба ўласнага. Сын Юзафа і Караліны з Барэйшаў.

У 1845—1848 гадах маршалак шляхты Пружанскага павета. Губернскі сакратар.

Валодаў бацькоўскімі маёнткамі Машковічы і Вінін. 2 красавіка 1843 года набыў у Юзэфы з Прозараў, жонкі генерала Іпаліта Блашынскага[pl] маёнтак Сігневічы. У 1890 г. уладанні Рамуальда, уключаючы фальваркі Машковічы, Марывіль, Маліннік, Пад'яблынь і Папялёва, складалі 3582 дзесяціны. Маёнтак перайшоў да Рэйнгальда Нейгоф-Лея, мужа ўнучкі Вікторыі з Ельскіх. Таксама валодаў Суймамі на Валыні.

Сям’я
-----

У першым шлюбе (каля 1840) з Міхалінай Бурчак-Абрамовіч (каля 1820 — пасля 1850), дачкой Паўла, харунжага скіўскага і Алены Куманоўскай, маршалкоўны крамянецкай. Ад яе меў сына Рамана.

У другім шлюбе (1859) з сястрой папярэдняй жонкі Антанінай з Красіцкіх (каля 1830 — пасля 1865), дачкой Рафала з Гэленаўкі і яго другой жонкі Алены Куманоўскай, маршалкоўны крамянецкай. У шлюбе дзеці:

* Філамена, у шлюбе з Эразмам Севярынам Кашоўскім;
* Рамуальд;
* Томаш;
* Марыя, у шлюбе з Юзафам Ельскім. Мела дачку Вікторыю, якая выйшла замуж за Рэйнгальда Нейгоф-Лея.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Ley-Neuhoff
2. ↑  Сяргей Токць. Спісы маршалкаў шляхты Гарадзенскай губерні ў XIX ст. (паводле Люцыяна Шчукі). // Герольд Litherland.- № 3-4 (3) — Горадня, 2001
3. ↑  Выходцы из Западной Европы среди дворянства Беларуси до и после разделов Речи Посполитой **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 3 лістапада 2018. Праверана 7 чэрвеня 2022.
4. 1 2  *Федорук А. Т.* Старинные усадьбы Берестейщины (руск.) / А. Т. Федорук; ред. Т. Г. Мартыненко. — 2-е изд. — Мн.: БелЭн, 2006. — С. 202. — 576 с: ил. — 1 500 экз. — ISBN 985-11-0383-7.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рандэль.
**Рандэ́ль** (фр.: rondel, ад rond — круглы) — адна з так званых цвёрдых форм лірычнай паэзіі. З'явіўся ў Францыі ў XIV стагоддзі.

Складаецца з 13 радкоў, мае наступную структуру: парадак рыфм — *A-B-b-a a-b-A-B a-b-b-a-A*, дзе вялікімі літарамі вызначаны супадаючыя радкі. Вылучаецца таксама **падвоены рандэль**, які складаецца з 16 радкоў з рыфмоўкай *A-B-B-A a-b-A-B a-b-b-a A-B-B-A*.

Узнік гэты верш у старафранцузскай паэзіі, затым перайшоў у англійскую і іншыя еўрапейскія літаратуры. У канцы XIX — пачатку XX ст. рандэль даволі часта выкарыстоўвалі сімвалісты. У беларускую літаратуру рандэль увёў Максім Багдановіч. Прыкладам можа быць яго верш *«На могілках»* (1913):

Амур і сумны і прыгожы
Стаіць з павязкай на вачах
Ля склепу. Часам лёгкі пах
Сюды даносіцца ад рожы.
Паўсюль крыжы, вянкі... Чаго жа
Тут, дзе магілы, сцень і прах,
Амур і сумны і прыгожы
Стаіць з павязкай на вачах?
І ціха думаў я: быць можа,
Любоў, палёгшы ў трунах,
Перамагла і смерці жах!
Спачніце ж! Вечна на старожы
Амур і сумны і прыгожы.

Літаратура
----------

* *Вячаслаў Рагойша.* Паэтычны слоўнік / Т. А. Гарбачэўская. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.(недаступная спасылка)
* *Вячаслаў Рагойша.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4. Архівавана 6 сакавіка 2016.
Моўная карта Буркіна-Фасо.
Жыхары **Буркіна-Фасо** размаўляюць на 68 мовах. На мове мосі размаўляюць каля 50%, у асноўным у цэнтральным рэгіёне вакол сталіцы Уагадугу. На захадзе шырока распаўсюджана мова манда. Мова фула пераважае на поўначы. Аднак афіцыйнай мовай з’яўляецца французская, уведзеная яшчэ ў каланіяльным перыядзе.

Французская мова
----------------

Французская мова была уведзена ў 1919 годзе. Яна з’яўляецца асноўнай мовай адміністрацыйных, палітычных і судовых інстытутаў, дзяржаўных службаў, а таксама прэсы. Гэта адзіная мова законаў, адміністрацыі і судоў. Французская мова з’яўляецца мовай навучання ў школах краіны. На ёй размаўляе 15% насельніцтва.

Мосі
----

Мосі — найбольш распаўсюджаная мова. На мосі размаўляе 48% насельніцтва. Яна ўключае пяць дыялектаў: ​​сарамдэ, яадрэ, уагадугу, яандэ, яна. Адыгрывае значную ролю ў Буркіна-Фасо як другая мова.

Мосі блізкароднасна з дагбані, што распаўсюджаны на поўначы Ганы. З’яўляецца тонавай мовай.

Іншыя мовы
----------

### Сенары

Сенары распаўсюджаны на паўднёвым захадзе Буркіна-Фасо. На гэтай мове размаўляе больш за 50 000 чалавек.

### Карабора

Карабора распаўсюджаны на паўднёвым захадзе Буркіна-Фасо (вобласць Каскада). Колькасць носьбітаў у краіне складае больш за 60 000 чалавек

### Фула

Мова фула ў Буркіна-Фасо прадстаўлены вальтыйскімі дыялектамі. У апошні час на фула ўзмацніўся ўплыў еўрапейскіх моў, у першую чаргу французскай.

### Лобі

На гэтай мове кажа народ лобі (каля 400 000 чалавек) на паўднёва-заходняй частцы мяжы правінцыі Поні ў Буркіна-Фасо, а таксама на паўночным невялікім участку рэгіёну Занзан у Кот-д’Івуары.

Зноскі
------

1. ↑  Kone, Aame (2010). "Politics of Language: The Struggle for Power in Schools in Mali and Burkina Faso". *International Education* **39** (2): 7.. Retrieved on 24 October 2016.
2. ↑   Despite this low percentage, there is a high amount of support in keeping French as the language of instruction because it provides children a pathway to social mobility and assures continued economic support for education. Kone 2010, p. 12
3. ↑  Ethnologue report on Moore
4. ↑  Hook, A. R. Mills and E. Mills (1975). *L’Enquête Dialectale Karabora*, Société Internationale de Linguistique and University of Ouagadougou. Mills, Elizabeth (1984) *Senoufo phonology, discourse to syllabe (a prosodic approach)* SIL publications in linguistics (ISSN 1040-0850), 72.
5. ↑  Коваль, А. И. *Именные категории пулар-фульфульде* / В. А. Виноградов (ред.) *Основы африканского языкознания. Именные категории*. М.: Аспект пресс, 1997. стр. 92 — 220  (руск.)
6. ↑  Лобі на Ethnologue

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |

| ⛭Буркіна-Фасо паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Буркіна-Фасо»**
 |
Чырвоны сцяг выкарыстоўваецца як сімвал сацыялістычнай рэвалюцыі.
**Сацыялістычная рэвалюцыя** — сацыяльная рэвалюцыя, якая ажыццяўляе пераход ад капіталістычнай грамадска-эканамічнай фармацыі да сацыялістычнай. Сацыялістычная рэвалюцыя ў шырокім сэнсе слова ахоплівае пераходны перыяд ад заваёвы ўлады рабочым класам да пабудовы сацыялізму. У вузкім сэнсе слова сацыялістычная рэвалюцыя азначае пераход улады ў рукі працоўнага класа, усталяванне дыктатуры пралетарыяту. Да ўзнікнення ў 1925 годзе тэорыі сацыялізму ў адной краіне ўяўлялася як сусветная рэвалюцыя.

Самай першай і вядомай сацыялістычнай рэвалюцыяй з’яўляецца Кастрычніцкая рэвалюцыя 1917 года ў Расіі. У выніку быў скінуты Часовы ўрад, а да ўлады прыйшоў урад, створаны II з’ездам Саветаў, большасць у якім незадоўга да перавароту атрымала партыя бальшавікоў — РСДРП(б).

Мэты
----

Сацыялістычная рэвалюцыя ставе шэраг разбуральных і стваральных задач:

* зацвярджэнне грамадскай уласнасці на сродкі вытворчасці,
* стварэнне сістэмы свядомага кіравання эканамічнымі і сацыяльнымі працэсамі,
* ліквідацыя эксплуатацыі чалавека чалавекам, класавых і нацыянальных антаганізмаў,
* развіццё сацыялістычнай дэмакратыі,
* культурная рэвалюцыя.

Футуралогія
-----------

Іштван Месарош лічыў, што сацыяльная рэвалюцыя, якая стаіць на парадку дня, будзе антыкапіталістычнай, а не сацыялістычнай, гэта значыць задасць напрамак руху ў бок пераадолення дыктатуры капіталу ў грамадстве. У сувязі з гэтым пасляревалюцыйнае (паслякапіталістычнае) грамадства разглядаліся ім як складовыя часткі арганічнай сістэмы капіталу, якія не да канца пераадолелі капітал як грамадскае стаўленне, пакуль антыкапіталістычны рух не ахопіць увесь свет — сусветную сацыялістычную рэвалюцыю Месарош разглядаў не як аднаразовы радыкальны акт, а як працэс.

Расійскі палітолаг Аляксандр Тарасаў лічыў, што Маркс памылкова вызначыў у якасці рухаючай сілы сацыялістычных рэвалюцый рабочы клас, так як у яго час перадумовы для сацыялізму не сфарміраваліся, а рэвалюцыі, названыя сацыялістычнымі, адбыліся насуперак марксісцкім прынцыпам, калі нават у бліжэйшай перспектыве не было відаць прыкмет новага спосабу вытворчасці.

Гл. таксама
-----------

* Савецкая рэспубліка

Заўвагі
-------

1. ↑  Социалистическая революция / Красин Ю. А.// Большая советская энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия, 1969—1978. — (Большая советская энциклопедия : в 30 т./ гл. ред. А. М. Прохоров)
2. ↑  Сацыялістычная ревалюцыя, энцыклапедыя марксістаў
3. ↑  Тарасов А. Н. Суперэтатизм и социализм // Свободная мысль, 1996, № 12

Спасылкі
--------

* Сацыялістычная ревалюцыя — якаснае пераўтварэнне грамадства
| Дэмакратыя |
| --- |
| 
Каштоўнасці |
| * Законнасць
* Роўнасць
* Свабода
* Правы чалавека
* Права на самавызначэнне
* Кансэнсус
* Плюралізм
 |
| 
Тэорыя |
| * Тэорыя дэмакратыі
 |
| 
Разнавіднасці |
| * Афінская
* Буржуазная
* Імітацыйная
* Кансацыянальная
* Ліберальная
* Мажарытарная
* Парламенцкая
* Плебісцытарная
* Прадстаўнічая
* Прамая
* Пратэкціўная
* Сацыялістычная
* Сацыяльная
* Суверэнная
* Хрысціянская
* Электронная
 |

**Буржуазная дэмакратыя** — форма палітычнага ладу, заснаваная на прызнанні прынцыпаў народаўладдзя, свабоды і роўнасці грамадзян пры панаванні буржуазіі. Буржуазная дэмакратыя супрацьпастаўляе сацыялістычнай дэмакратыі, заснаванай на дыктатуры пралетарыята або агульнанароднай дзяржаве. Такі палітычны лад існаваў ў XVII—XIX стагоддзях. Буржуазна-дэмакратычнымі дзяржавамі можна назваць Рэспубліку Злучаных Правінцый (сучасныя Нідэрланды), Францыю (1789—1799 і пасля 1804), ЗША (да пачатку XX стагоддзя) і інш. У XX стагоддзі на змену буржуазна-дэмакратычнага ладу прыйшла ліберальная дэмакратыя.

Галоўныя рысы
-------------

Буржуазна-дэмакратычная дзяржава можна вызначыць па наступных прыкметах:

* Вяршэнства канстытуцыі і парламента
* Шматпартыйная сістэма
* Разнастайнасць формаў уласнасці
* Укараненне сістэмы падзелу ўладаў
* Наяўнасць сістэмы дэмакратычных правоў і свабод

Развіццё капіталістычных адносін
--------------------------------

Усталяванне буржуазна-дэмакратычнай рэспублікі стварае найбольш спрыяльныя палітычныя ўмовы для развіцця капіталістычнага базісу, для ўмацаваньня і развіцця капіталістычнай уласнасці. Фармальна-юрыдычная роўнасць грамадзян пры буржуазна-парлямэнтарнай ладзе — адна з умоў для таго, каб паўней і мацней дзейнічаў эканамічны прымус буржуазіі, якая канцэнтруе ў сваіх руках вырашальныя сродкі вытворчасці і асноўныя багацці краіны.

Літаратура
----------

* *Кароткі палітычны слоўнік*, «Политиздат», 1989. — С. 144.

Спасылкі
--------

* Прыкметы ўсіх буржуазна-дэмакратычных рэжымаў Архівавана 14 красавіка 2017.
* Буржуазная дэмакратыя і яе звод. Крытыка Леніным і Сталіным буржуазнай дэмакратыі
* Буржуазная і пралетарскія дэмакратыі
| Хрысціянства |
| --- |
|  |
| Біблія |
| * Стары Запавет
* Новы Запавет
* Апокрыфы
* Евангелле
* Дзесяць запаведзей
* Нагорная пропаведзь
 |
| Тройца |
| * Бог Айцец
* ✯ Ісус Хрыстос
* Святы Дух
 |
| Гісторыя хрысціянства |
| * Храналогія хрысціянства
* Апосталы
* Сусветныя саборы
* Вялікі раскол
* Крыжовыя паходы
* Рэфармацыя
 |
| Хрысціянскае багаслоўе |
| * Грэхападзенне
* Грэх
* Дабрадзейнасць
* Выкупленне
* Выратаванне
* Уваскрэсенне
* Другое прышэсце
* Богаслужэнне
* Дабрадзейнасці
* Таінствы
 |
| Галіны хрысціянства |
| * Каталіцтва
* Праваслаўе
* Пратэстанцтва
* Сацыніянства
 |

Сёння ў хрысціянстве існуюць наступныя асноўныя напрамкі: **каталіцызм**, **праваслаўе** і **пратэстантызм**.

Каталіцызм
----------

Каталіцкая царква — самая шматлікая галіна хрысціянства. Каталіцызм вызнаюць 1 196 000 000 чалавек. Вучэнне Каталіцкай Царквы сфармавалася ў выніку сусветных і памесных сабораў, якія праходзілі да схізмы 1054 г. і пазней, якія склікаў Папа Рымскі.

Хоць Каталіцкая Царква ў Заходняй Еўропе перажывае ўжо шматгадовы крызіс нават у краінах, якія лічацца традыцыйна каталіцкімі (Іспанія, Ірландыя, Францыя), Ян Павел II шматразова казаў аб магчымай «вясне Царквы», гэта значыць аб адраджэнні ў XXI стгагоддзі разам з расчараваннем у матэрыяльных каштоўнасцях.

Праваслаўе
----------

Праваслаўная царква — вучэнні і духоўныя практыкі Адзінай Святой Саборнай і Апостальскай Царквы, якая складаецца з 15 аўтакефальных памесных цэркваў, што ўтвараюць адзіную сусветную царкву. У гэтым разуменні гісторыя царквы да 1054 года з’яўляецца часткай гісторыі Сусветнай Праваслаўнай Царквы, ад якой, на погляд праваслаўных, у выніку шэрагу памылак і скажэнняў праваслаўнага вучэння і Сімвала веры адкалолася Каталіцкая царква.

Пратэстантызм
-------------

Пратэстантызм уяўлялае сабой сукупнасць шматлікіх і самастойных Цэркваў і дэнамінацый, звязаных сваім паходжаннем з Рэфармацыяй — шырокім антыкаталіцкім рухам XVI ст. у Еўропе. Першапачатковымі формамі пратэстанцызму былі лютэранства, цвінгліянства, кальвінізм, анабаптызм, менанітства, англіканства. У наступным узнікае шэраг іншых плыняў — баптысты, адвентысты, метадысты, квакеры, пяцідзясятнікі, Войска выратавання і шэраг іншых. Фарміраванне большасці гэтых плыняў праходзіла пад знакам «рэлігійнага адраджэння», звароту да ідэалаў ранняга хрысціянства і Рэфармацыі. Усе яны адрозніваюцца ад старога або літургічнага пратэстантызму перавагай вольнай пропаведзі і актыўнай евангелізатарскай місіянерскай дзейнасцю.

Гл. таксама
-----------

* Рысавыя хрысціяне

Заўвагі
-------

1. ↑  У свеце налічваецца 1 млрд 196 млн католікаў

Літаратура
----------

* Р. Чысцякоў «Спадчына хрысціянскага Захаду і праваслаўнага Усходу»

Спысылкі
--------

* Хрысціянства («Вялікі Энцыклапедычны слоўнік»)
* Хрысціянства (Энцыклапедыя сацыялогіі)
**Ісламскі сацыялізм** — палітычнае вучэнне, якое прадугледжвае сумяшчэнне ісламу з сацыялістычнымі ідэямі.

Гісторыя
--------

Родапачынальнікам ісламскага сацыялізму з’яўляецца Абу Зара аль-Гіфары, паплечнік Прарока Мухамада. Ён выступаў супраць назапашвання багацця кіроўным класам у часы халіфата.

Першая ісламская камуна была ўтворана ў Казані ў 1917 годзе. Яна прасоўвала камуністычныя ідэі сярод мусульман Расіі. Неўзабаве ў Казані татарскімі рэвалюцыянерамі з гэтай жа мэтай быў створан Мусульманскі сацыялістычны камітэт.

У 1969 годзе палкоўнік Муамар Кадафі зрынуў манархію ў Лівіі. Пасля перавароту была абвешчаная Лівійская Арабская Рэспубліка, чыёй афіцыйнай ідэалогіяй стаў ісламскі сацыялізм.

Сацыялізм Муамара Кадафі
------------------------

Афіцыйнай ідэалогіяй Лівійскай Арабскай Рэспублікі і Лівійскай Джамахірыі быў ісламскі сацыялізм. Кадафі адмяніў традыцыйныя інстытуты ўлады. Паўсюдна фармаваліся народныя камітэты і народныя кангрэсы. Дзяржава падзялялася на мноства камун (абшчын), якія ўяўлялі сабой самакіравальныя міні-дзяржавы ў дзяржаве, што поўнасцю валодалі ўладай у сваім рэгіёне, уключаючы размеркаванне бюджэтных сродкаў. Кіраванне камунай ажыццяўлялася першасным народным кангрэсам. У народны кангрэс уваходзілі ўсе жыхары камуны. Кожны чалавек меў права выказаць сваю прапанову на пасяджэнні народнага камітэта. Кожны ўдзельнічаў у прыняцці рашэнняў і рэалізацыі ўлады. Дзяржава ўяўляла сабой федэрацыю камун. Кожны першасны народны кангрэс выбіраў сваіх прадстаўнікоў у гарадскі народны камітэт і Усеагульны Народны Кангрэс.

Ісламскі марксізм
-----------------

Ісламскі марксізм — тэрмін, які быў выкарыстаны ў кнізе Асэфа Баяда «Шарыят і Маркс: Крытыка ісламскай крытыкі марксізму», каб апісаць ідэі іранскага рэвалюцыянера Алі Шарыяці. Тэрмін таксама часам выкарыстоўваецца ў дачыненні да такой групоўкі, як Арганізацыя маджахедаў іранскага народа.

Вядомыя ісламскія сацыялісты
----------------------------

* **Абу Зара аль-Гіфара** — родапачынальнік.
* **Убайдулахан Сіндхі** — індыйскі ісламскі сацыяліст, прапаноўваў сумяшчэнне нацыянал-камунізму і ісламскай ідэалогіі.
* **Муамар Кадафі** — лівійскі ісламскі сацыяліст, стваральнік унікальнага грамадскага і дзяржаўнага ладу — Джамахірыі.
* **Гулам Ахмед Парвіз** — пакістанскі сацыяліст, заклікаў да ісламскай рэфармацыі і новай трактоўцы Карана ў адпаведнасці з духам часу.

Гл.таксама
----------

* Хрысціянскі сацыялізм
* Джамахірыя (дзяржаўны лад)

Зноскі
------

1. ↑  Jomo summarizing 'Islamic economic alternatives', in *Religion in modern times: an interpretive anthology*, Linda Woodhead,Paul Heelas
2. ↑  About So-Called Islamic Marxism

Спасылкі
--------

* Ісламскі сацыялізм: ўзлёт і падзенне  (руск.)
**Кеньях** (саманазва *Kenyah Leppo’ Tau*) — даякскі народ, карэнныя насельнікі Калімантана. Жывуць пераважна ў малайзійскім штаце Саравак, а таксама ў памежных раёнах інданезійскага Калімантана. Агульная колькасць (2023 г.) — 95 300 чалавек.

Кеньях паходзяць з пагорыстай мясцовасці на поўдні Саравака, адкуль у другой палове XVII ст. былі часткова выціснуты ібан. Войны з апошнімі прывялі да даволі дысперснага рассялення, так што ў нашы дні вылучаецца каля 40 субэтнічных груп, якія часцяком не кантактуюць адна з іншай. Звычайна яны носяць назвы па найменню рэк, на якіх жывуць.

Кеньях здаўна займаюцца падсечным земляробствам. Вырошчваюць рыс, клубневыя культуры, тытунь, гевею. Апрацоўкай рысавых палеткаў займаюцца жанчыны, у той час як збор сока гевеі лічыцца мужчынскім заняткам. Дадатковыя заняткі: рыбалоўства, паляванне і збіральніцтва. Лес мае важнае значэнне ў жыцці абшчын, таму да яго ставяцца ашчадна, ствараюць запаведныя зоны *tana’ ulen*. 

Паселішчы засноўваюць на ўзвышшах каля рэк. Кожнае з іх уяўляе 1, радзей 2 доўгія хаціны на па́лях. У хаціне маецца свой стараста, так што пры наяўнасці другой хаціны ў аднаго паселішча можа быць 2 кіраўнікі. У мінулым вышэйшую сацыяльную ступень займалі ваенныя правадыры. Іх улада перадавалася па спадчыне. Большасць грамадства складалі простыя абшчыннікі. На ніжэйшай прыступцы сацыяльнай лесвіцы знаходзіліся рабы. У наш час пачэснае становішча правадыроў мае болей рытуальны характар. Нашчадкі рабоў па-ранейшаму маюць абмежаваныя правы ў параўнанні з астатнімі абшчыннікамі. 

Фальклор адметны міфалагічнымі і генеалагічнымі паданнямі, што перадаюцца ў вершаванай або спеўнай формах. У нашы дні большасць вернікаў спавядае хрысціянства, і традыцыйныя спевы часцяком суправаджаюць набажэнствы.

Зноскі
------

1. ↑  Mahakam Kenyah in Indonesia
2. ↑  Kenyah, Western
3. ↑  Kenyah, Wahau
4. ↑  Tutoh Kenyah in Malaysia
5. ↑  Sibop Kenyah in Malaysia
6. ↑  Kenyah, Upper Baram
7. ↑  Kayan River Kenyah in Indonesia
8. ↑  Kenyah, Kelinyau

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Кеньях на Вікісховішчы |

* Kenyah Lepo Tau, Sarawak Malaysia
* Kenyah—Kayan—Kajang
* Liman Lawai A history of the Kenyah Leppo’ Tau in Kayan Hulu Subdistrict, Apau Kayan
* Tana’ ulen
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Авезбердыеў.
**Сапармурат Авезбердыеў** (туркм.: Saparmyrat Ovezberdi) (21 лютага 1939, Бахардэн — 19 чэрвеня 2009) — туркменскі паэт
, перакладчык і журналіст.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 21 лютага 1939 ў Бахардэне.

У ліпені 2004 эміграваў у Вашынгтон з-за пераследу з боку тагачаснай туркменскай улады.

Памёр 19 чэрвеня 2009 пасля доўгай і цяжкай хваробы.

Творчасць
---------

Аўтар сямі зборнікаў вершаў на туркменскай мове, кнігі паэзіі «Светлоликая» (на рускай мове). У 1981 годзе таксама выйшаў зборнік вершаў і паэм Авезбердыева «Viltis» (на літоўскай мове, пераклад Робертаса Кетуракіса  (літ.) (бел.). Авезбердыеў перакладаў на туркменскую мову творы літоўскіх паэтаў (Эдуардаса Межэлайціса, Саламеі Нерыс і інш.), асобныя вершы Расула Гамзатава, Тараса Шаўчэнкі, Лесі Украінкі і іншых літаратараў. Творы самога Авезбердыева перакладаліся таксама на нямецкую, украінскую, эстонскую, турэцкую, балгарскую, азербайджанскую, іспанскую, рускую, якуцкую і іншыя мовы.

Таксама вядомы сваёй журналісцкай дзейнасцю, працаваў карэспандэнтам туркменскай службы радыё «Свабодная Еўропа».

Узнагароды
----------

Узнагароджаны памятным медалём і дзвюма ганаровымі граматамі Літоўскай рэспублікі.

8 верасня 2004 Авезбердыеў атрымаў прэмію «David Burke Distinguished Journalism Award».

Зноскі
------

1. ↑  ТУРКМЕНИСТАН: ДАВЛЕНИЕ НА СЕМЬЮ КОРРЕСПОНДЕНТА РАДИО «СВОБОДА» САПАРМУРАДА ОВЕЗБЕРДЫЕВА Архівавана 7 красавіка 2022.  (руск.)
2. ↑  Издания — S.O. Поэт и Журналист Архівавана 4 сакавіка 2016. (руск.)
3. ↑  Гл. № 1
4. ↑  Burke Awards — 2004 Winners Архівавана 15 кастрычніка 2011.  (англ.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Скурко.
**Іосіф Уладзіміравіч Скурко́** (24 лютага 1938 — 2 ліпеня 1989) — беларускі паэт, драматург, перакладчык. Псеўданімы **Язэп**, **Бяроста**.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў вёсцы Пількаўшчына Пастаўскага павета Віленскага ваяводства (зараз у Мядзельскім раёне Мінскай вобласці Беларусі). 1956 годзе скончыў сярэднюю школу № 2 у Паставах і застаўся ў ёй працаваць піянерважатым. У 1957 годзе бы прызваны на службу ў Савецкую Армію. Пасля звальнення са службы ў 1960 годзе паступіў на вучобу на філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, які скончыў у 1965 годзе. У 1965—1967 гадах працаваў у Цэнтральным камітэце ЛКСМБ. У 1967—1971 гадах — дырэктар Бюро міжнароднага маладзёжнага турызму «Спадарожнік», у 1971—1974 гадах — рэферэнт у апараце Савета Міністраў БССР. З 1974 года І. У. Скурко ў у Дзяржаўным камітэце БССР па тэлебачанні і радыё — палітычны аглядальнік, каментатар, загадчык адзела, намеснік галоўнага рэдактара Галоўнай рэдакцыі літаратурна-драматычных праграм Беларускага тэлебачання.

Творчасць
---------

Вершы пачаў пісаць у час вучобы ў школе. Друкаваўся з 1962 года (верш «Нас, вёска родная, страчай» у «Настаўніцкай газеце»). Вершы друкаваліся ў зборніках «Дзень паэзіі-71, 75, 78», «Універсітэт паэтычны», «Адданасць», «Люблю будзённы дзень», «Заўсёды з Леніным», часопісах «Беларусь», «Полымя», «Маладосць», «Работніца і сялянка», «Бярозка», газетах «Звязда», «Чырвоная змена», «Літаратура і мастацтва», «Вячэрні Мінск», «Сельская газета». Першы зборнік паэта «Бацькоўскі парог» выйшаў у 1973 годзе. У 1990 годзе быў выдадзены зборнік «Весніцы». Аўтар сцэнарыя дакументальнага фільма «Драўгістэ — Дружба», знятага на кінастудыі «Беларусьфільм». Пераклаў на беларускую мову асобныя творы Б. Бокава, Б. Кежуна, А. Твардоўскага, К. Шавялёвай, М. Нагнібеды, К. Галчынскага. Многія творы І. У. Скурко пакладзены кампазітарамі на музыку і сталі папулярнымі песнямі. Сярод найбольш вядомых — «Святло тваіх вачэй» (музыка У. Будніка), «Свіцязянка», (музыка К. Цесакова), «Бацькоўскі парог», «Верасы» (музыка І. Лучанка).

Член Саюза пісьменнікаў БССР з 1986 года.

Зноскі
------

1. 1 2  БелЭн, 2002
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Скурко Іосіф Уладзіміравіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

Літаратура
----------

* *Саламевіч І. У.* Скурко Іосіф Уладзіміравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 483. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Беларускія пісьменнікі: біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. — Мінск, 1995. — Т. 5. — С. 375.

Спасылкі
--------

* Скурко Іосіф Уладзіміравіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 130108 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Штэр.
**Аляксей Пятровіч Штэр** — дзяржаўны службовец.

Біяграфія
---------

Скончыў школу гвардзейскіх прапаршчыкаў. Займаў пасаду міравога пасрэдніка ў Кобрынскім павеце.

З 1881 па 1898 гг. займаў пасаду маршалка дваранства Брэсцкага павета. Стацкі саветнік.

Узнагароды
----------

Кавалер ордэнаў Св. Ганны і Св. Станіслава 3-й ступені.

Зноскі
------

1. 1 2 3  «КОНЕЦ ПРЕКРАСНОЙ ЭПОХИ» и судьбы последних предводителей дворянства Брестского уезда **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 1 снежня 2022. Праверана 2 чэрвеня 2022.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Аблога Вялікіх Лукаў** — аблога і ўзяцце Вялікіх Лукаў у 1580 годзе войскам Рэчы Паспалітай у ходзе другой кампаніі Стэфана Баторыя. Велікалуцкая крэпасць мела вялікае стратэгічнае значэнне, паколькі ў выпадку яе ўзяцця для арміі Рэчы Паспалітай адкрывалася значная прастора для манеўраў і магчымасць прасоўвання ўглыб тэрыторыі маскоўскай дзяржавы. У прыватнасці, станавіўся магчымым наступ на Пскоў і Ноўгарад, а таксама на Цвер і Маскву. У той жа час Баторыю прадстаўлялася магчымасць адрэзаць частку маскоўскіх войскаў, якія знаходзіліся ў паўночна-заходніх землях.

18 ліпеня 1580 года кароль Стэфан Батары склікаў ваенную раду свайго гетмана, падчас якой былі распрацаваны два планы — альбо пайсці ў бок Пскову, альбо атакаваць Смаленск. Пасля абмеркаванняў быў дасягнуты кампраміс, у межах якога быў распрацаваны захоп Вялікіх Лукаў. Пасля аблогі польска-літоўскія войскі павінны былі пайсці на Пскоў, каб перарваць сувязь Лівоніі з Масковіяй.

Крэпасць Вялікія Лукі, размяшчалася каля ракі Ловаць, была драўляная і сцены ўмацаваныя зямлёю і дзірванам, каб ядры гармат не маглі падпаліць сцены. Побач з ёй стаяў драўляны гарадок, які быў спалены сіламі Рэчы Паспалітай, каб не прыкрыць маскавітаў. Аблога пачалася 1 верасня з артылерыйскай атакі і пяхотнага нападу. Першыя спробы нападу не далі выніку, аднак сілы Стэфана Баторыя здолелі падпаліць вежы, і 5 верасня крэпасць капітулявала. Венгерскія найміты, якія першымі ўвайшлі ў яе, пачалі рабаваць, не звяртаючы ўвагі на агонь, які тым часам дасягнуў парахавой вежы. Пасля выбуху якой загінула каля 200 чалавек з войску Стэфана Баторыя і маскавітаў.

Гл. таксама
-----------

* Літоўска-маскоўскія войны

Літаратура
----------

* J. Natanson-Leski, Epoka Stefana Batorego w dziejach granicy wschodniej Rzeczypospolitej, Warszawa 1930, s. 64.