**Іван Дубовіч** (польск.: Jan Dubowicz, укр.: Іван Дубович; 2-я пал. XVI ст. Вільня — паміж 1655—1656, Дзерманскі манастыр  (укр.) (бел. Валынскае ваяводства) — дзеяч грэка-каталіцкай царквы ў Рэчы Паспалітай, пісьменнік-палеміст, базыльянін.

Біяграфія
---------

Паходзіў з сям’і заможных мяшчан. Сын віленскага бурмістра Ігната Дубовіча і Ганны Бандзюкевіч, брат Аляксея Дубовіча. Прыняў манаства ў базыліянскім ордэне. Намеснік полацкага архіепіскапа Іасафата Кунцэвіча ў Магілёве (1619).

На базыльянскай кангрэгацыі 1623 года выбраны на пасаду правінцыяла ордэна. У тым жа годзе па даручэнні Іосіфа Руцкага вёў перамовы ў Кіеве з праваслаўным мітрапалітам Іовам Барэцкім і Мялеціям Сматрыцкім. Абмяркоўвалася пытанне аб’яднання праваслаўных з уніятамі і стварэння ў Рэчы Паспалітай асобнага патрыярхату, падпарадкаванага Папу.

Архімандрыт базыльянскіх манастыроў у Жыровіцах (1627—1629), пінскім прадмесці Лешчы (1634), Дзермані  (укр.) (бел. на Валыні (1634—1656). У 1638 г. быў адхілены ад кіравання Дзерманскім манастыром холмскім епіскапам Мяфодзіям Цярлецкім  (укр.) (бел. але праз год вярнуўся на ранейшую пасаду.

Ёсць сведчанне пра пераход Івана Дубовіча ў лацінскі абрад. У актах Кангрэгацыі Прапаганды Веры ад 20 лістапада 1643 года ён згадваецца як манах ордэна бернардзінцаў. Змена абраду не была ўхвалена ўніяцкім мітрапалітам Антонам Сялявам і Апостальскай Сталіцай. Каля 1645 года Іван Дубовіч зноў вярнуўся ў базыльянскі ордэн і працягваў выконваць абавязкі архімандрыта Дзерманскага манастыра да смерці.

Дзерманскі манастыр. Малюнак А. Яжова. 1845

Творчасць
---------

Пісаў на польскай і старабеларускай мовах. Літаратурную дзейнасць пачаў з панегірыка «Казанне на пахаванне Яснавяльможнай пані Барбары Нарушэвіч» (1627). Астатнія творы так ці інакш звязаны з багаслоўем і царкоўнай гісторыяй. У працы «Іерархія або аб вяршэнстве ў Божай Царкве» (1644) абгрунтоўваецца каталіцкі погляд на сутнасць царкоўнага адзінства, даказваецца неабходнасць заключэння царкоўнай уніі. У палеміцы з праваслаўнымі апанентамі аўтар карыстаўся як багаслоўскай аргументацыяй, так і фактамі царкоўнай гісторыі. У творы змешчаны храналагічны нарыс з біяграфіямі ўсіх кіеўскіх мітрапалітаў, які пазней выкарыстоўвалі іншыя ўніяцкія пісьменнікі. Іван Дубовіч паказвае вялікую эрудыцыю, спасылаецца на разнастайныя крыніцы: «рускія і маскоўскія летапісы», саборнікі, пралогі, творы гісторыкаў (Мацея з Мяхова, Марціна Кромера, Мацея Стрыйкоўскага, Цэзара Баронія ды іншых).

Апублікаваў ліст патрыярха Александрыйскага Кірыла Лукарыса  (руск.) (бел. 1601 года, які знайшоў у архіве Львоўскага кафедральнага сабора.

Праца «Сапраўдны каляндар Хрыстовай Царквы» (1644) звязана з дыскусіяй сярод уніятаў наконт мэтазгоднасці пераходу на грыгарыянскі стыль. Аўтар выступае ў падтрымку каляндарнай рэформы. Царкоўныя догматы спалучаюцца ў творы з рацыяналістычнай аргументацыяй: фактамі астраноміі, матэматыкі, фізікі, гісторыі.

Літаратурная спадчына Івана Дубовіча не абмяжоўваецца друкаванымі выданнямі. Засталіся ў рукапісах наступныя творы:

1. «Кормчя, або Номаканон» (каля 1634) — збор кананічнага права.
2. «Абарона царквы саборнай апостальскай супраць усіх ератыкаў» (Obrona Cerkwi Sobornej Apostolskiej przeciw wszytkim heretykom, 1639) — частка матэрыялаў з гэтай працы перадрукавана пазней у кнізе «Іерархія або аб вяршэнстве ў Божай Царкве» (1644).
3. «Хроніка, або сумарыуш» (Kronika czyli sumarius) — кампілятыўны зборнік па гісторыі царквы, у тым ліку ў Рэчы Паспалітай, з 34 па 1600 год.
4. «Способ размышленя повседневного» — зборнік медытацый на «рускай» і лацінскай мовах.
5. «Вобраз Праваслаўнай Царквы» (Obraz Prawoslawnej Cerkwi, 1645).
6. Невядомы твор, накіраваны супраць Касіяна Саковіча  (укр.) (бел. пра які пісаў Пётр Магіла ў працы «Літас». Сам Іван Дубовіч аспрэчыў сваё дачыненне да яго напісання ў луцкім гродскім судзе 19 чэрвеня 1645 года.

Пераважная частка рукапіснай спадчыны пісьменніка (каля 1500 аркушаў) у 1920—1930-я гады захоўвалася ў Нацыянальнай бібліятэцы Польшчы (Варшава). Падчас Другой сусветнай вайны рукапісы зніклі.

Бібліяграфія
------------

* «Kazanie na pogrzebie jaśnie wielmożney Paniey Paniey Barbary Naruszewiczowny Januszowey Skuminowey Tiszkiewiczowey…» (Wilno, 1627)
* «Hierarhia abo o zwierchności w Cerkwi Bożey» (Lwów, 1644).
* «Kalendarz prawdziwy Cerkwi Chrystusowej» (Wilno, 1644).

Зноскі
------

1. 1 2  *Довбищенко Михайло.* Повернення з небуття: рукописна та друкована спадщина дерманського архімандрита Івана Дубовича // Озстрозький краєзнавчий збірник. — Вип. 10. — Острог, 2018. — Стар. 183.
2. ↑   *Георгі Галенчанка*. Ян Дубовіч // Славутыя імёны Бацькаўшчыны. — Вып. 2. — Мінск: Беларускі Фонд культуры. — Стар. 128.
3. ↑  Описание документов архива западнорусских униатских митрополитв. — Том 1. — СПб, 1897. — Стар. 170—171.
4. ↑  Археографический сборник документов относящихся к истории Северо-Западной Руси. — Том XII. — Вильна, 1900. — Стар. 24.
5. ↑   *Шмурло Е. Ф.* Римская курия на русском православном востоке в 1609—1654 годах. — Прага, 1928. — Стар. 53-57, 305—316.
6. ↑   *Stebelski I.* Ostatnie prace // Archiwum Komissyi Historycznej. — Tom 1. — Kraków, 1878. — S. 367, 371.
7. ↑  Сhodynicki Kazimierz*. Dubowicz Jan // Polski Słownik Biograficzny.— Kraków, 1939-46.— t. 5.— S. 436—437.*
8. ↑  Архів Української Церкви. — Том 3. — Випуск 1. — Документи до історії унії на Волині і Київщині кінця XVI — першої половини XVII ст. — Київ, 2001. — Стар. 73.
9. ↑  Архив Юго-Западной России. — Часть 1. — Том 9. — Кіев, 1893. — Стар. 53, 69, 278.
10. ↑   *Галенчанка Георгі.* Ян Дубовіч // Славутыя імёны Бацькаўшчыны. — Вып. 2. — Мінск: Беларускі Фонд культуры. — Стар. 138.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 6266 1673 · NLP: A26403900 · NUKAT: n2013149022 · VIAF: 88937258, 815154380941330290660 |