recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Міксаміцэты**, **сапраўдныя слізевікі** (*Myxomycetes*) — клас (або падклас) слізевікоў (*Mycetozoa*), які ўключае каля 800 відаў арганізмаў.

Апісанне
--------

Маюць вегетатыўнае цела ў выглядзе слізістай, без абалонкі шмат’ядзернай (ядры дыплоідныя) пратаплазмы — плазмодыя дыяметрам ад некалькіх міліметраў да 1 м, ярка афарбаване (лімонна-жоўтае, ружовае, чырвонае, фіялетавае да амаль чорнага).

Пашырэнне
---------

Шырока распаўсюджаныя наземныя арганізмы. Жывуць пераважна на рэштках расліннага, радзей жывёльнага і грыбнога паходжання. Большасць відаў касмапаліты. Найлепш вывучаны плазмадыяльныя слізевікі лясных зон умеранага і трапічнага паясоў.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Адсутнасць клетачнай сценкі ў плазмодыя стварае ўмовы для ўнутрыклетачнага стрававання. Плазмодый актыўна фагацытуе бактэрыі, прасцейшых, водарасці, дробных беспазваночных і розныя цвёрдыя харчовыя часцінкі.

Плазмодый валодае амёбападобнай актыўнасцю і рытмічным токам цытаплазмы. Ён можа актыўна міграваць і валодае рознымі станоўчамі і адмоўнымі таксісамі.

Пры пэўных умовах з плазмодыя ўтвараецца спаракарп, у якім фарміруюцца споры.

Гл. таксама
-----------

* Леякарпус ломкі

Літаратура
----------

* Бельская С. Слізевікі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Протисты: Руководство по зоологии / под ред. академика РАН А. Ф. Алимова. — СПб.: Наука, 2000. — Т. 1. — 679 с. ISBN 5-02-025864-4
* Fiore-Donno AM, Berney C, Pawlowski J, Baldauf SL (2005). "higher-order phylogeny of plasmodial slime molds (Myxogastria) based on elongation factor 1-A and small subunit rRNA gene sequences". *J. Eukaryot. Microbiol.* **52** (3): 201–10. doi:10.1111/j.1550-7408.2005.00032.x. PMID 15926995.
* *Dictionary of the Fungi. 10th ed*. Wallingford: CABI. 2008. p. 765. ISBN 0-85199-826-7. .
* Baldauf SL, Doolittle WF (October 1997). "Origin and evolution of the slime molds (Mycetozoa)". *Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A.* **94** (22): 12007–12. doi:10.1073/pnas.94.22.12007. PMID 9342353. PMC: 23686. .

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Гранат |
| Таксанамія | iNaturalist · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778403032 |
**Планкаўскае напружанне** - адзінка вымярэння напружання, якая пазначаецца VP, у адной з сістэм натуральных адзінак вымярэння, вядомай як планкаўскія адзінкі.

Праз фундаментальныя канстанты фізікі яно вызначаецца так:

{\displaystyle V\_{\text{P}}={\frac {E\_{\text{P}}}{q\_{\text{P}}}}={\sqrt {\frac {c^{4}}{G4\pi \epsilon \_{0}}}}\approx } 1,04295 × 1027 В, дзе:

{\displaystyle E\_{\text{P}}} — планкаўская энергія

{\displaystyle q\_{\text{P}}} — планкаўскі зарад

{\displaystyle c} — хуткасць святла у вакууме

{\displaystyle G} — гравітацыйная пастаянная

Гл. таксама
-----------

* Планкаўскія адзінкі

| ⛭Планкаўскія адзінкі |
| --- |
| Асноўныя | 
Пастаянная |
Час |
Даўжыня |
Маса |
Зарад |
Тэмпература
 |
| Вытворныя | 

---

Энергія |
Сіла |
Магутнасць |
Шчыльнасць |
Вуглавая частата |
Ціск |
Ток |
Напружанне |
Супраціўленне |
Імпульс |
Плошча
 |
| Выкарыстоўваюцца ў | 

---

Часціца =
Чорная дзірка =
Максімон |
Эпоха |
Пастаянная Дзірака
 |
**Планкаўскі ціск** — адзінка ціску ў планкаўскай сістэме адзінак, якая пазначаецца pP, велічыня, якая мае размернасць ціску і, як і іншыя планкаўскія адзінкі, састаўленая са здабытку фундаментальных пастаянных ў адпаведных ступенях.

{\displaystyle p\_{\text{P}}={\frac {F\_{\text{P}}}{l\_{\text{P}}^{2}}}={\frac {c^{7}}{\hbar G^{2}}}\approx } 4,63309 × 10113 Па,
дзе

{\displaystyle F\_{\text{P}}} — планкаўская сіла
{\displaystyle c} — скорасць святла у вакууме
{\displaystyle \hbar } — пастаянная Дзірака
{\displaystyle G} — гравітацыйная пастаянная
{\displaystyle l\_{\text{P}}} — планкаўская даўжыня
Узровень гукавога ціску — вымеранае па адноснай шкале значэнне гукавога ціску, аднесенае да апорнага ціску {\displaystyle ~p\_{\mathrm {SPL} }} 20 мкПа, які адпавядае парогу чутнасці сінусоіднай гукавой хвалі частатой 1 кГц:

{\displaystyle \mathrm {SPL} =20~\mathrm {lg} ~{p \over 20~\mu \Pi \mathrm {a} }} дБ.
* 467 дБ SPL — 4,63309 × 10113 Па — планкаўскі ціск.

Гл. таксама
-----------

* Планкаўскія адзінкі

| ⛭Планкаўскія адзінкі |
| --- |
| Асноўныя | 
Пастаянная |
Час |
Даўжыня |
Маса |
Зарад |
Тэмпература
 |
| Вытворныя | 

---

Энергія |
Сіла |
Магутнасць |
Шчыльнасць |
Вуглавая частата |
Ціск |
Ток |
Напружанне |
Супраціўленне |
Імпульс |
Плошча
 |
| Выкарыстоўваюцца ў | 

---

Часціца =
Чорная дзірка =
Максімон |
Эпоха |
Пастаянная Дзірака
 |
Герб Плантагенетаў
**Плантагенеты** (англ.: Plantagenets) — каралеўская дынастыя французскага паходжання, адно з адгалінаванняў дома Гатынэ-Анжу, асноўныя ўладанні якой (графства Анжу) першапачаткова знаходзіліся ў Францыі, але пазней значна пашырыліся. У выніку Плантагенеты аказаліся кіраўнікамі Англіі (1154—1485), Нармандыі (1144—1204, 1346—1360 і 1415—1450), а таксама Гасконіі і Гіеніі (1153—1453). Аднак, у ходзе канфліктаў з французскімі каралямі Плантагенеты былі вымушаныя саступіць само графства Анжу Францыі ў 1206 г.

Імя «Плантагенет» паходзіць ад жаўтазелю (*planta genista*), кветкі, якая была эмблемай Жафруа V, графа Анжуйскага. Дзякуючы ўдачнаму шлюбу з Матыльдай, дачкой Генрыха I, караля Англіі, Жафруа атрымаў шанец атрымаць у спадчыну англійскую карону. Сын Жафруа і Матыльды Генрых II стаў першым каралём Англіі (1154—1189) і родапачынальнікам дынастыі.

Апошнім каралём у прамой лініі быў Рычард II. Ланкастэры і Ёркі, якія ўладарылі пасля яго, былі прадстаўнікамі бакавых адгалінаванняў дома Плантагенетаў, якія ішлі ад малодшых сыноў караля Эдуарда III.

Вядомыя прадстаўнікі рода
-------------------------

Каралі Англіі
* Генрых II (1154—1189)
* Рычард I Львінае Сэрца (1189—1199), сын папярэдняга
* Іаан Беззямельны (1199—1216), брат папярэдняга
* Генрых III (1216—1272), сын папярэдняга
* Эдуард I (1272—1307), сын папярэдняга
* Эдуард II (1307—1327), сын папярэдняга
* Эдуард III (1327—1377), сын папярэдняга
* Рычард II (1377—1399), унук папярэдняга, сын Эдуарда Чорнага прынца

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Плантагенеты

| ⛭≛ Дынастыі англійскіх каралёў |
| --- |
| Герб Анжуйскай дынастыіГерб Анжуйскай дынастыі | 
* Уэсекская
	+ Кнютлінгі
	+ Годвінсаны
* Нармандская
* Плантагенеты
	+ Ланкастэры
	+ Ёркі

* Цюдары
* Сцюарты
* Аранская

* Гановерская
* Віндзорская

 | Ружа ЦюдораўРужа Цюдораў |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Dictionary of National Biography · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 118792490 · LCCN: sh86000268 · LNB: 000066252 · NKC: jx20061030014 · VIAF: 305067328, 5035155832946633490006, 69151776785718011759 |
**Тархуна** (араб. ترهونة‎‎) — горад у Лівіі, муніцыпалітэт Эль-Маргаб. Размешчаны ў 80 км на поўдзень ад Трыпалі. Насельніцтва (разам з Міслатай) па перапісу 2003 года складала 296 000 чалавек. У XIX — пер. пал. XX стагоддзя быў вядомы пад назвай Аль-Байрат. Сваю цяперашнюю назву атрымаў са здабыццём Лівіяй незалежнасці. Буйны вытворца сельскагаспадарчай прадукцыі (аліўкавы алей, збожжавыя, фігі, вінаград, арэхі). Юрыдычны факультэт універсітэта Аль-Насера.

Зноскі
------

1. ↑  «Libya 2003 Census of Population» Libyan national authority for information and authentication, archive from Internet Archive, 21 January 2008
2. ↑  Azema, James (2000) *Libya handbook: the travel guide* Footprint, Bath, United Kingdom, page 119, ISBN 1-900949-77-6
**Неапазітывізм** — адзін з асноўных кірункаў філасофіі 20 стагоддзя; форма пазітывізму. Сярод яго вядучых прадстаўнікоў — аўстрыйскія філосафы Людвіг Вітгенштэйн (1889—1951), Рудольф Карнап (1891—1970), а таксама Ф. Франк, О. Нейрат, Б. Расэл. Галоўная задачы неапазітывізму — распрацоўка метадаў лагічнага ці лінгвістычнага аналізу ведаў (найперш філасофскай, навуковай, штодзённай мовы). Неапазітывізм арыентаваўся пераважна на матэматычную логіку, якая разглядалася як «ісціннае мысленне», а таксама на «вопытныя навукі», што паддаюцца верыфікацыі (праверцы). Неапазітывізм імкнуўся адасобіцца ад праблем сацыяльнага жыцця, ад грамадскіх навук, якія лічацца «несапраўднымі», бо не паддаюцца вопытнай праверцы. Неапазітывізм адыграў значную ролю ў развіцці сучаснай логікі, семіётыкі, філасофіі навукі.

Літаратура
----------

* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. ISBN 985-11-0277-6

| Сучасная філасофія |
| --- |
| 
Аналітычная філасофія · 
Герменеўтыка · 
Марксізм · 
Структуралізм · 
Постмадэрнізм · 
Псіхааналіз · 
Фенаменалогія · 
Экзістэнцыялізм
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX528938 · BNF: 11932846g · LCCN: sh85078124 · LNB: 000049646 · Microsoft: 2780026211 · NDL: 00569687 · NKC: ph122434, ph123347 |

 |
Рака Дзюсель у месцы знаходкі неандэртальца
**Неандерталь** (ням.: Neandertal) — у асноўным неапрацаваная даліна на працягу адрэзка ракі Дзюсель на тэрыторыі, якая адносіцца да гарадоў Эркрат і Метман, прыкладна за 10 кіламетраў на ўсход ад Дзюсельдорфа. У 1856 годзе раён стаў вядомы дзякуючы знаходцы чэрапа аднаго з прадстаўніка роду чалавека, названага пазней неандэртальцам.

Паходжанне назвы
----------------

Даліна была названая ў гонар царкоўнага кампазітара і пастара Іаахіма Неандэра (з нямецкай мовы *Neandertal* літаральна перакладаецца як «даліна Неандэра»), які любіў гэтую, тады яшчэ меўшую форму цясніны, даліну і прысвяціў ёй некалькі сваіх песень.
Неапластычны пакой
**Неапластычны пакой** — прастора мастацкага музея ў Лодзі, распрацаваная Уладзіславам Страмінскім у 1946 годзе. Першапачаткова зала складалася з прац Катаржыны Кобра, Тэа ван Дусбурга і Генрыка Берлеві.

Неапластычны пакой быў адкрыты ў 1948 годзе ў новай, пасляваеннай сядзібе Музея мастацтваў на вуліцы Вянцкоўскага (Więckowskiego)[pl], у палацы прамыслоўца Маўрыцыя Пазнаньскага. Зала яскрава адлюстроўвала ідэі Уладзіслава Страмінскага і авангардныя распрацоўкі групы «а. р.» .

У пачатковым выглядзе Неапластычны пакой захаваўся толькі да 1950 года. Пасля пакой перафарбавалі, а творы, якія не адпавядалі сацрэалістычным поглядам на мастацтва, былі адпраўленыя ў запаснікі.

У 1960 годзе Баляслаў Уткін — студэнт Страмінскага — рэканструяваў Неапластычны пакой на аснове захаваных фотаматэрыялаў. У прастору вярнуліся скульптуры Катажыны Кобра, карціны Генрыка Стажэўскага, творы Тэа ван Дусбурга і мэбля дызайну Страмінскага. Баляслаў Уткін таксама распрацаваў так званы Малы неапластычны пакой, дзе змясціў карціны Страмінскага.

У 2010 годзе Неапластычная зала зрабілася дасяжнай для наведвальнікаў у межах праекта «Неапластычны пакой. Адкрытая кампазіцыя». У самім пакоі і ў сумежных з ім прасторах прадстаўленыя творы сучасных мастакоў, якія ўсталёўваюць і вядуць дыялог з авангарднай спадчынай. Дзякуючы гэтай формуле, неапластычная зала з’яўляецца каталізатарам і арыенцірам для дзейнасці шматлікіх сучасных мастакоў.

У праекце былі прадстаўленыя працы такіх мастакоў як ДДаніэль Бюрэн, Магдалена Фернандэс, Ігар Крэнц, Гжэгаж Штвертня, Яраслаў Флініцкі, Эльжбета Яблонска, Юліта Войчык, Моніка Сасноўска, Нейры Баграмян, Ліям Гілік і Селін Кандарэлі, групы Тважыва

Зноскі
------

1. ↑  Magazyn – mała wielka sala (польск.). Архівавана з першакрыніцы 8 кастрычніка 2016. Праверана 3 сакавіка 2020.
2. ↑  Sala Neoplastyczna. Kompozycja otwarta – Muzeum Sztuki w Łodzi (польск.).  msl.org.pl. Архівавана з першакрыніцы 23 ліпеня 2016. Праверана 3 сакавіка 2020.
3. ↑  Sala neoplastychna. Kompozycja otwarta (польск.). Архівавана з першакрыніцы 15 красавіка 2018. Праверана 3 сакавіка 2020.

Спасылкі
--------

* 
* Архівавана 8 кастрычніка 2016.
* 
* 
* 
* Фільм пра выставу
Агляд нованароджанага
Неданошанае дзіця
Кувез з нованароджаным на паштовай марцы Узбекістана
**Неанаталогія** (грэч. neo — новы + лац.: Natus — нараджэнне) — раздзел медыцыны, што вывучае немаўлят і нованароджаных, іх рост і развіццё, іх захворванні і паталагічныя станы.

Асноўнымі пацыентамі неанатолагаў з'яўляюцца нованароджаныя немаўляты, якія захварэлі ці патрабуюць спецыяльнага медыцынскага дагляду з-за неданошасці, нізкай вагі пры нараджэнні, затрымкі развіцця ўнутры улоння, прыроджаных заган развіцця (прыроджаных дэфектаў), сепсіса, або прыроджанай асфіксіі.

Гісторыя
--------

Неанаталогія вылучылася з педыятрыі і акушэрства ў канцы XIX — пачатку XX стагоддзя. Першы амерыканскі падручнік па неданошаных быў апублікаваны ў 1922 годзе. У 1952 годзе Вірджынія Апгар Доктар апісала шкалу Апгар у якасці сродку ацэнкі стану нованароджанага.

У 1960-х гадах са з'яўленнем штучнай вентыляцыі лёгкіх нованароджаных пачаўся імклівы ўздым неанаталогіі. Гэта дазволіла змагацца за выжыванне дзяцей з усё большай ступенню неданошанасці. Тэрміны неанаталогія і неанатолаг былі прапанаваны амерыканскім педыятрам Аляксандрам Шаферам ў 1960 годзе ў кіраўніцтве «Хваробы нованароджаных».

Сучаснасць
----------

У 2006 годзе нованароджаныя вагой ад 450 грамаў, якія нарадзіліся пасля 22 тыдня цяжарнасці, мелі невялікі шанец на выжыванне. У сучасным неанаталагічным аддзяленні, немаўляты вагой 1000 г, якія нарадзіліся пасля 27 тыдняў цяжарнасці маюць прыкладна 90 % шанцаў на выжыванне, і у большасці з іх нармальна развіваецца нервовая сістэма.

Зноскі
------

1. ↑  Lemmons, J.A. et al. (2001). «Very Low Birth Weight Outcomes of the National Institute of Child Health and Human Development Neonatal Research Network, January 1995 Through December 1996». Pediatrics 107(1): 1-8

Спасылкі
--------

* Самае маленькае неданошанае дзіця
* Урачы выратавалі жыццё самага маленькага ў свеце неданошанага дзіця
**Кватэра-студыя** - як правіла невялікая кватэра без унутраных перагародак, у якой кухня, гасцiная і спальня размяшчаюцца ў адным пакоі. У пачатку 20 стагоддзя студыі ўяўлялі сабой маленькае жылое памяшканне з мінімумам мэблі і падчас з агульным санвузлом на паверсе. 

Сёння кватэры-студыі прадстаўлены ў розных сегментах нерухомасці. У эканомкласе гэта кватэры невялікага метражу. Таксама існуюць кватэры-студыі вялікай плошчы ў элітных дамах.

У розных краінах
----------------

### Аргенціна

У Аргенцiне аднапакаёвая кватэра завецца monoambiente (па-іспанску mono - гэта адзін, а ambiente - пакой).

### ЗША

У ЗША сярэдні памер студыі складае 46-56 м².

### Германія

У Германіі аднапакаёвую кватэру традыцыйна называюць Garçonnière (ад французскага garçon, што азначае хлопчык, малады чалавек ці халасцяк), ці Einzimmerwohnung ("Ein" азначае адзін, "Zimmer" - пакой, а "Wohnung" - кватэра).

### Ганконг

У Ганконгу студыя - гэта міні-кватэра плошчай каля 10 квадратных метраў плюс ванная і кухня. Мінімальна дапушчальны памер жылой плошчы памерам з аўтастаянку.

### Канада

У Канадзе студыю называюць bachelor (халасцяцкая кватэра).

### Партугалія

У Партугаліі кватэры-студыі маюць абазначэнне T0 (T-Zero), лічба 0 азначае, што ў кватэры няма незалежных спальняў.

### Швецыя

У Швецыі кватэры-студыі называюць etta, "адзінка". Іх плошча звычайна ад 20 да 40 м².

### Японія

У Японіі кватэры-студыі плошчай каля 10 м² называюцца wan rūmu manshon (аднапакаёвы асабняк).

Зноскі
------

1. ↑  Monoambiente **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *monoambiente.com.ar*. Архівавана з першакрыніцы 4 студзеня 2022. Праверана 31 студзеня 2022.
2. ↑  The Truth About Apartment Square Footage **(нявызн.)**. *hotspotrentals.com*. Праверана 31 студзеня 2022.
3. ↑  Недвижимость в Германии: стоит ли покупать, цены, лучшие регионы! **(нявызн.)**. *egrp.ru*. Праверана 31 студзеня 2022.
4. ↑  Жизнь в Гонконге: Дорогая недвижимость, отсутствие личного пространства и тайфуны **(нявызн.)**. *journal.tinkoff.ru*. Праверана 31 студзеня 2022.
5. ↑  迷你71呎開放式單位= 1個標準車位 點放傢俬好？ **(нявызн.)**. *topick.hket.com*. Праверана 31 студзеня 2022.
6. ↑  Buying property in Portugal as a foreigner **(нявызн.)**. *wise.com*. Праверана 31 студзеня 2022.
7. ↑  Ett = One (1) & A; Etta = One-room flat **(нявызн.)**. *gothenburg-400.com*. Праверана 31 студзеня 2022.
8. ↑  Жильё в Японии (современные и традиционные дома) **(нявызн.)**. *miuki.info*. Праверана 31 студзеня 2022.
**Старамесцкая ратуша** (чэшск.: Staroměstská radnice) — ратуша ў Празе, была закладзена ў 1338 годзе на падставе прывілею, падараванага Старамесцкім гараджанам каралём Янам Люксембургскім. Комплекс складаецца з некалькіх дамоў, што прылягаюць да Старамесцкай плошчы і злучаных у адно цэлае для патрэб магістрата Пражскага Старога горада. У будынку ратушы знаходзіцца музей, праходзяць выстаўкі, а таксама ўрачыста рэгіструюць шлюбы ў спецыяльнай зале.

Гісторыя
--------

### Заснаванне ратушы

Гістарычна першым будынкам быў вуглавы раннегатычны дом канца XIII стагоддзя, які гараджане атрымалі ад багатага купца Вольфа Каменэ. Дамінантай дома была магутная прызматычная вежа, пабудаваная ў 1364 годзе. У 1381 годзе была пабудавана гатычная капліца. У пачатку XV стагоддзя да паўднёвага боку былі прыбудаваны куранты.

### Пашырэнне ратушы

У 1360 годзе да заходняга боку першага будынка быў прыбудаваны другі корпус, у якім знаходзілася зала пасяджэнняў мясцовага самакіравання з драўлянай гатычнай столлю.

У 1458 годзе мясцовыя ўлады купілі трэці будынак — дом гарбара Мікша, пабудаваны на раманскім падмурку.

У 1805-1807 гадах наверсе быў усталяваны новы гадзіннік і прыбудавана пляцоўка. Наступны будынак быў дабудаваны да ратушы ў 1830-1834 гадах. У гэты ж час да ратушы было далучана ўсходняе крыло, якое служыла ёй яшчэ з XIV стагоддзя. Аднак будынкі ўсходняга крыла былі знесены, а на іх месцы пабудавалі новагатычнае крыло па праекце архітэктараў Петэра Нобіле і Паўла Спрэнгера.

У 1880 годзе архітэктар Баўм перабудаваў у стылі новага рэнесансу дом Мікша.

### Пажар ратушы

У маі 1945 года ратуша служыла адным з пунктаў абароны - у яе непасрэднай блізкасці праходзілі баі паміж паўстанцамі і гітлераўскай арміяй, з прычыны чаго ратуша моцна пацярпела. Пажар цалкам знішчыў новагатычнае крыло, шкода была нанесена вежы і курантам.

Літаратура
----------

* Vladimir Soukop, Praga. Mondadori, 2004. ISBN 9788837026318

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Старамесцкая ратуша
* Выстаўкі і экспазіцыі ў Старамесцкай ратушы Архівавана 27 чэрвеня 2013. (чэшск.)
**Брыгіта Мак-Мэхан** (нар. 25 сакавіка 1967, Бар, Швейцарыя) — швейцарская трыятланістка, Алімпійская чэмпіёнка 2000 года.

Першым буйным турнірам ў кар’еры Мак-Мэхан сталі Алімпійскія гульні 2000 года. Перадалімпійскі этап кубка свету паказаў, што Брыгіта знаходзіцца ў вельмі добрай форме. У суперніцтве з вядучымі спартсменкамі яна заняла другое месца. Алімпійскія спаборніцтвы пачаліся для швейцаркі не лепшым чынам. Пасля плавання і веласпорту Мак-Мэхан ішла толькі 13-ы, адстаючы ад аўстралійкі Мішэль Джонс на 10 секунд, але дзякуючы цудоўным выніку ў кросе, Брыгіта стала першай Алімпійскай чэмпіёнкай у трыятлоне.

На Алімпійскіх гульнях 2004 года швейцарка па-ранейшаму разглядалася, як спартсменка высокага ўзроўню, але вынікі паказаныя на розных стартах на працягу Алімпійскага цыклу не дазвалялі прылічаць Брыгіту да прэтэндэнтак на медалі. Паказаўшы на кожным этапе сярэднія вынікі Мак-Мэхан заняла 10-е месца, адстаўшы ад пераможцы аўстрыйкі Кейт Ален больш чым на 2 хвіліны.

Тройчы ўдзельнічала ў чэмпіянатах свету, але вышэй восьмага месца ёй падняцца не ўдалося.

У 2005 годзе ў крыві ў Макмэхон быў знойдзены забаронены прэпарат эрытрапаэтын. Спартсменку дыскваліфікавалі на 2 гады. Пасля заканчэння тэрміну дыскваліфікацыі спартсменка прыняла рашэнне завяршыць спартовую кар’еру.
Герб «Вянява»
«**Вяня́ва**» (польск.: Wieniawa) — прыватнаўласніцкі герб, вядомы з пачатку XIV стагоддзя. Гербам карысталіся каля 80 родаў Беларусі, Украіны, Літвы і Польшчы, у т.л. Белазоры, Длугашы, Ляшчынскія, Мэнжыкі. У час знаходжання на троне Станіслава Ляшчынскага (1704—1709, 1733) герб «Вянява» выкарыстоўваўся як элемент у дзяржаўнай сімволіцы Рэчы Паспалітай.

Паходжанне
----------

Пра ўзнікненне гэтага герба ў Польшчы дакладных звестак няма. Лічыцца, што ён прывезены ў польскія землі з Германіі або Венгрыі. Паводле іншых звестак, род Вяняваў (ród Wieniawów) прыбыў у Польшчу разам з чэшскай князёўнай Дамброўкай (Dąbrówką), якая стала жонкай польскага караля Мешкі I, што адносіць яго да 1027 г. Першыя дакладная згадкі пра герб датуюцца 1382 г.

Існуе легенда пра з’яўленне «Вянявы», паводле якой падчас палявання князь Маравіі апынуўся перад пагрозай быць паднятым зубрам на рогі. Адзін з яго спадарожнікаў, рыцар Ластак (Łastek), схапіў зубра за рогі і адцягнуў яго ў бок ад князя, затым скарыстаўшыся дубцом з маладога дуба ў якасці насавога кольца, павёў зубра назад да князя, але той выкрыкнуў па-мараўску «Wien haw» («Падыдзі адзін»). Пазней, калі зубра перадалі ў рукі аднаго з прыдворных, бык вырваўся на волю, пасля чаго Ластак забіў яго мячом. Князь узнагародзіў Ластака маёнткам і дараваў герб «Wien haw», які стаў «Вянявай».

Апісанне
--------

У залатым полі чорная галава зубра з залатым кальцом у ноздрах; клейнод — над прылбіцай з каронай палова залатога каранаванага льва з мячом у правай лапе.

Літаратура
----------

* *Пазднякоў В.* «Вянява» // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 476. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вянява (герб)
* Вянява (герб) на сайце Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»
**Герб Лельчыцаў** — герб гарадскога пасёлка Лельчыцы Гомельскай вобласці. Герб зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь 5 ліпеня 2002 года № 90.

Апісанне
--------

У блакітным полі іспанскага шчыта стылізаваная выява бусла натуральнага колеру, унізе — залаты дубовы вянок.

У аснову герба пакладзены эскіз, падрыхтаваны ў Лельчыцах і адаптаваны да законаў, правілаў і традыцый геральдыкі. Эмаль і метал (блакітны і золата), і кампазіцыйнае размяшчэнне асноўных фігур аддалена нагадваюць герб «Ляліва» — радавы знак аднаго з апошніх уладальнікаў (з 1874 года) Лельчыцаў І. І. Тышкевіча — у блакітным полі герба змешчана шасціпрамянёвая залатая зорка і пад ёй залаты паўмесяц рагамі дагары.

Герб зацверджаны рашэннем Лельчыцкага раённага Савета дэпутатаў ад 8 чэрвеня 2001 года № 10/3.

Гл. таксама
-----------

* Сцяг Лельчыцаў

Зноскі
------

1. ↑  Герб Лельчыцаў

| ⛭Гербы населеных пунктаў Гомельскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
Буда-Кашалёва ·  Васілевічы ·  Ветка ·  Гомель ·  Добруш ·  Ельск ·  Жлобін ·  Жыткавічы ·  Калінкавічы ·  Мазыр ·  Нароўля ·  Петрыкаў ·  Рагачоў ·  Рэчыца ·  Светлагорск ·  Тураў ·  Хойнікі ·  Чачэрск
 |  |
| Гарадскія пасёлкі | 
Азарычы ·  Акцябрскі ·  Брагін ·  Камарын ·  Капаткевічы ·  Карма ·  Лельчыцы ·  Лоеў ·  Парычы ·  Сасновы Бор ·  Стрэшын ·  Уваравічы
 |
**Дайніс Іванс** (лат.: Dainis Īvāns; нар. 25 верасня 1955, Мадана) — латвійскі палітык і журналіст.

Біяграфія
---------

Скончыў філалагічны факультэт Латвійскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Выкладаў латышскую мову і літаратуру ў школе, працаваў у рыжскіх музеях, з 1986 года супрацоўнік часопіса «Skola un Ģimene» (Школа і сям’я). Публікаваўся з 1979 года, першапачаткова з артыкуламі пра літаратуру і тэатр. Набыў вядомасць ў 1986 годзе барацьбой супраць будаўніцтва Даўгаўпілскай ГЭС.

Дэлегат XIX канферэнцыі КПСС. Першы старшыня Народнага фронту Латвіі (1988—1990), пазней — член (з 1998 года) і старшыня (2002—2005) ЛСДРП. Народны дэпутат СССР (1989—1991), дэпутат (1990—1993) і віцэ-спікер (1990—1992) Вярхоўнага Савета Латвіі. Рэдактар ​​газеты «Literatūra, Māksla, Mēs» (Літаратура, мастацтва, мы) у 1995—1999 гадах. Дэпутат Рыжскай думы ў 2001—2009 гадах, у 2001—2005 гадах узначальваў думскі камітэт па культуры, у 2006—2009 гадах — камітэт па асяроддзі.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX5529940 · GND: 1033423688 · GTAA: 113460 · ISNI: 0000 0000 2924 8158 · LCCN: n90705663 · LNB: 000027047 · NKC: jo2016920036 · NTA: 15281230X · NUKAT: n2015007138 · SUDOC: 198070284 · VIAF: 53318693 |

 |
Электрычны ручны міксер
**Міксер** (ад англ.: mixer) — прылада, прызначаная для механічнага перамешвання, стварэння аднастайнай масы і яе часовага падтрымання з розных па складзе вадкіх і сыпкіх рэчываў. 

Прызначаны для ўзбівання яек, вяршкоў, падрыхтоўкі напояў, кактэйляў, мусаў, амлетаў, марожанага, пюрэ, соусаў і г. д. Міксеры бываюць стацыянарныя і ручныя (больш распаўсюджаны варыянт).

Ручны міксер уяўляе сабой кампактны электрычны прыбор, прыстасаваны для трымання адной рукой. Корпус міксера звычайна выконваецца з пластмасы, усярэдзіне яго размешчаны электрарухавік з рэдуктарам, які прыводзіць у рух 2 асадкі-вянцы, размешчаныя так, што пры кручэнні іх лопасці рухаюцца па перакрыжавальных траекторыях. Міксер, як правіла, мае некалькі хуткасцей кручэння рухавіка, альбо плаўнае рэгуляванне.

* Механічны міксерМеханічны міксер
* Міксер 1965 года з асадкаміМіксер 1965 года з асадкамі

Гл. таксама
-----------

* Мешалка
* Змяшальнік
* Кухонны камбайн

| ⛭Кухонная тэхніка |
| --- |
| Цеплавая апрацоўка ежы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Пліты і печы | Газавая пліта · Індукцыйная пліта · Мікрахвалевая печ · Хлебапечка · Электрычная пліта |
| Аэрагрыль · Барбекю · Вафельніца · Грыль · Кававарка · Рысаварка · Мультыварка · Параварка · Тостар · Фрыцюрніца |

 |
| Механічная апрацоўка ежы | Блэндар · Кавамолка · Кухонны камбайн · Міксер · Мясарубка · Сокавыціскалка |
| Нагрэў і астуджэнне вады | Кіпяцільнік · Кулер · Тэрмапот · Чайнік · Электрычны чайнік |
| Халадзільнае абсталяванне | Інтэрнэт-халадзільнік · Маразільнік · Сумка-халадзільнік · Халадзільнік |
| Дадатковае абсталяванне | Посудамыйная машына |
**Мікратапаніміка** (ад грэч. μικρός *(мікрас)* — малы, *τόπος (топас)* — мясціна, *ὄνομα (онама)* — імя) — кірунак тапанімікі, які вывучае *мікратапонімы* — назвы малых геаграфічных аб'ектаў: лясоў, лугоў, палёў, урочышчаў і інш. Мікратапаніміка даследуе паходжанне гэтых назваў, іх сэнсавае значэнне, развіццё, сучасны стан, вымаўленне і напісанне.

Сукупнасць мікратапонімаў на той ці іншай тэрыторыі называецца *мікратапанімія*. Мікратапонімы ў пэўнай ступені паўтараюць іншыя групы тапонімаў, і рэзкай мяжы, якая б аддзяляла мікратапанімію ад іншых геаграфічных назваў, няма. Таму мікратапаніміка перакрыжоўваецца з шэрагам іншых кірункаў тапанімікі: гідранімікай (даследуе назвы рэк і інш. водных аб'ектаў), урбанімікай (вывучае назвы ў населеных пунктах) і г. д.

Але ў мікратапонімаў існуюць і шмат адметнасцяў. Так, яны бліжэй да агульных імён, чым іншыя тапонімы, нярэдкая дублетнасць мікратапонімаў, іх граматычная і лексічная ўстойлівасць бываюць адноснымі. У ліку мікратапонімаў існуе вялікая колькасць складаных назваў, створаных з прычыны імкнення людзей як мага дакладна ахарактарызаваць называныя аб'екты.

Па колькасці адзінак мікратапанімія ў сотні разоў перавышае іншыя групы тапаніміі. У Беларусі мікратапанімія даследуецца з 1960-х гг. Мікратапонімы з'яўляюцца крыніцай для вывучэння мовы народа, яго геаграфіі, гісторыі, этнаграфіі. У іх захоўваюцца ўказанні на рассяленне і заняткі людзей у мінулым, пра былыя паселішчы, раслінны і жывёльны свет края.

Літаратура
----------

* АДАМОВІЧ Я. М. Мікратапаніміка / Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5. Мн. 1999, с. 139.
* МАСЛЮКОЎ Т. В. Беларускiя мiкратапонiмы ў польскамоўных дакументах XVII ст. / Беларусь паміж Усходам і Захадам. Ч. 2. Мн. 1997 Архівавана 8 мая 2012. с. 170—171. ISBN 985-6419-04-2.
**Мікраспарыдыі** (*Microsporidia*) — тып прасцейшых (па іншых класіфікацыях клас або атрад класа кнідаспарыдый), прадстаўлены толькі ўнутрыклетачнымі паразітамі.

Належаць да эўкарыётаў з найбольш простай будовай. Для іх характэрны рыбасомы пракарыётнага тыпу, закрыты ўнутрыядзерны плеўрамітоз, адсутнасць рухомых стадый у жыццёвым цыкле, наяўнасць хіціну ў клетачнай сценцы (што ўласціва таксама архебактэрыям), адсутнасць мітахондрый, пераксісом, хларапластаў, жгуцікаў.

Апісана больш за 70 родаў і 1000 відаў. Унутрыклетачныя паразіты жывёл, пераважна членістаногіх і рыб. У цытаплазме клеткі жывёлы-гаспадара размнажаюцца бясполым шляхам (простае дзяленне і шызаганія). Пасля палавога працэсу (аўтагамія) утвараюцца споры (спораганія).

Споры (даўжыня да 10 мкм) пераважна авальныя, маюць спіральна скручаную трубку, якая забяспечвае пранікненне паразіта ў тканкі новага гаспадара. Выклікаюць захворванні — мікраспарыдыёзы (напр. мікраспарыдыі роду назема).

Больш за 300 відаў паразітуюць на шкодных для чалавека членістаногіх і могуць выкарыстоўвацца як біялагічны сродак барацьбы з імі.

Зноскі
------

1. ↑  Ruggiero et al. (2015)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
* Протисты: Руководство по зоологии / под ред. академика РАН А. Ф. Алимова. — СПб.: Наука, 2000. — Т. 1. — 679 с. ISBN 5-02-025864-4

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · Mycobank · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780827966, 2909718627 |
Бакаплаў **Планктон** (грэч. πλανκτον — тыя, што блукаюць) — разнастайныя, у асноўным дробныя арганізмы, што свабодна дрэйфуюць у тоўшчы вады і не здольныя — у адрозненне ад нектона — супраціўляцца плыні.

Такімі арганізмамі могуць быць бактэрыі, дыятомавыя і некаторыя іншыя водарасці (фітапланктон), прасцейшыя, некаторыя кішэчнаполасцевыя, малюскі, ракападобныя, яйкі і лічынкі рыб, лічынкі розных беспазваночных жывёл (заапланктон). Планктон непасрэдна або праз прамежкавыя звёны харчовага ланцугу з'яўляецца ежай для большасці астатніх водных жывёл.

Гл. таксама
-----------

* Фітапланктон
* Зоапланктон


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Канадская · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119331443 · GND: 4046229-8 · LCCN: sh85102688 · Microsoft: 108469399 · NDL: 00569187 · NKC: ph124092 |

 |
У фізіцы, **планкаўская часціца** - гэта гіпатэтычная элементарная часціца, пэўная як чорная дзірка, у якой комптанаўская даўжыня хвалі супадае з радыусам Шварцшыльда. Маса часціцы роўная (па азначэнні) планкаўской масе, а комптанаўская даўжыня хвалі і радыус Шварцшыльда роўныя (па азначэнні) планкаўскай даўжыні.

| ⛭Планкаўскія адзінкі |
| --- |
| Асноўныя | 
Пастаянная |
Час |
Даўжыня |
Маса |
Зарад |
Тэмпература
 |
| Вытворныя | 

---

Энергія |
Сіла |
Магутнасць |
Шчыльнасць |
Вуглавая частата |
Ціск |
Ток |
Напружанне |
Супраціўленне |
Імпульс |
Плошча
 |
| Выкарыстоўваюцца ў | 

---

Часціца =
Чорная дзірка =
Максімон |
Эпоха |
Пастаянная Дзірака
 |
**Уральскі дзяржаўны ўніверсітэт шляхоў зносін** (руск.: Уральский государственный университет путей сообщения) — вышэйшая навучальная ўстанова ў горадзе Екацярынбург.

Гісторыя
--------

Універсітэт быў створаны ў Свярдлоўску ў 1956 годзе як *Уральскі электрамеханічны інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту* на базе Свярдлоўскага чыгуначнага тэхнікума. Першы факультэт ва ўніверсітэце быў адкрыты ў 1957 годзе. У 1994 годзе ВНУ атрымала новую назву — *Уральская дзяржаўная акадэмія шляхоў зносін*. Аднак, ужо ў 1999 годзе акадэмія набыла сваю бягучую назву — *Уральскі дзяржаўны ўніверсітэт шляхоў зносін*.

Структура
---------

У сваім складзе ўніверсітэт мае наступныя факультэты:

* будаўнічы
* кіравання працэсамі перавозак
* механічны
* эканомікі і кіравання
* электрамеханічны
* электратэхнічны

Таксама ў складзе ўніверсітэта маюцца два інстытуты, якія ажыццяўляюць навучанне па завочнай форме: *Інстытут завочнай адукацыі* і *Інстытут дыстанцыйнай адукацыі*. Універсітэт валодае структурнымі падраздзяленнямі ў гарадах: Чалябінск, Перм, Курган, Цюмень, Ніжні Тагіл і Златавуст.

Зноскі
------

1. ↑  Гісторыя УрДУШЗ Архівавана 23 ліпеня 2020.
2. ↑  Агульная інфармацыя аб прыёме ў УрДУШЗ Архівавана 6 жніўня 2020.

| ⛭Капялюшык ВНУ Екацярынбурга |
| --- |
| Універсітэты | ГУ · РДППУ · УДГУ · УДЛТУ · УрДПУ · УрДУШЗ · УрДЭУ-СІНГ · УрФУ · УрДАУ · УДМУ · УрДЮУ · УралДАМУ |  |
| Акадэміі | ЕАСМ · УДК імя М. П. Мусаргскага · АТіМА |
| Інстытуты | ЕДТІ · УрІДПС МНС РФ · УрЮІ МУС РФ · ІМС · НІНіІ · УрГІ · УрІБ · УІКіП · УІФР · УІЭКіП · УрФЮІ |
| Рэлігійныя ўстановы | ЕДС |
| Філіялы | РАНГіДС · УралДУФК · СібДУТІ · СПбДУВК · ДЦПП · ЛДУ імя А.С. Пушкіна · СГА · УРІА |
| Прадстаўніцтвы | МДІУ · МФПУ „Сінергія" |
| Нядзеючыя | УДТУ-УПІ імя Б. М. Ельцына · УРГУ імя А. М. Горкага · ЕкАІ |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце · Аднакласнікі · Telegram |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 0531 5626 · Microsoft: 53040446 |
**Дульсе Лопес Понтэс** (26 мая 1914, Салвадор, Бразілія — 13 сакавіка 1992, Салвадор) — бразільская законніца, каталіцкая святая. Двойчы намінавалася на Нобелеўскую прэмію міру.

Біяграфія
---------

Калі было 16 гадоў, яна пачала запрашаць пажылых і патрабуючых людзей у свой дом. Праз два гады яна далучылася да сясцёр місіянерак Беззаганнага Зачацця Божай Маці.

У 1959 годзе заснавала арганізацыю дапамогі бедным і адрынутым, якая пасля пачала называцца Дабрачынным фондам сястры Дульсе (OSID) і на працягу 50 гадоў клапацілася пра жабракоў, хворых і бяздомных. Дабрачынным фондам сястры Дульсе зараз з’яўляецца найбуйнейшай дабрачыннай арганізацыяй у Бразіліі, якая прапануе медыцынскія, сацыяльныя і адукацыйныя паслугі. Сёння фонд мае шпіталь у Баія і адукацыйны цэнтр Санта-Антоніо, які дае бясплатную адукацыю 800 дзецям, якія жывуць ва ўмовах крайняй галечы.

Сястра Дульсе памерла ў 1992 годзе пасля 30-гадовай хваробы.

Пасля таго, як яе цела было прызнана нятленным, яна была беатыфікавана ў 2011 годзе і абрана адным з заступнікаў Сусветных дзён моладзі ў Кракаве як прыклад дабрачыннасці. Яна стала першай бразільскай святой.

13 кастрычніка 2019 года папа Францішак абвясціць яе святой..

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2  *Schäfer J.* Dulce de Souza // Ökumenisches Heiligenlexikon — 1998.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q296584'></a>
3. ↑
4. 1 2
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑  13 кастрычніка падчас урачыстай Імшы, якую папа Францішак цэлебраваў на ватыканскай плошчы св. Пятра, пяць благаслаўлёных былі абвешчаны святымі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1031432396 · ISNI: 0000 0000 6274 8648 · LCCN: nr2003036553 · VIAF: 88672939 |
**Дулаг 121** (*Гомельскі цэнтральны перасыльны лагер*) — транзітны лагер для савецкіх ваеннапалонных на тэрыторыі горада Гомеля.

Мемарыяльны знак на месцы лагера
Дулаг-121 існаваў у час Вялікай Айчыннай вайны з верасня 1941 года па 10 кастрычніка 1943 года. Дулаг-121 Размяшчаўся на тэрыторыі, абмежаванай вуліцамі Партовай, Савецкай, Тэльмана, Ваенным завулкам. Лагер знаходзіўся на месцы былога ваеннага гарадка.

Існуе Акт спецыяльнай следчай камісіі ад 25 студзеня 1945 г. «Аб масавым знішчэнні фашысцкімі захопнікамі савецкіх ваеннапалонных у горадзе Гомелі» складзены на падставе пратаколаў апытання былых вязняў, сведак, актаў аб раскопках масавых пахаванняў савецкіх ваеннапалонных.

За час існавання лагера ў ім знішчана больш за 100 тысяч ваеннапалонных, якіх хавалі ў рове былога стрэльбішча на тэрыторыі лагера, які прадстаўляў сабой роў даўжынёй 150 метраў, шырынёй 20, пры сярэдняй глыбіні 3 метра. Гэты роў не мог змясціць больш за 18 тысяч трупаў, таму з канца лютага 1942-га немцы вывозілі іх на машынах за горад у супрацьтанкавы роў каля клінкернага завода; закопвалі ў ямах на тэрыторыі лагера; у супрацьтанкавым рове на 201-м кіламетры чыгуначнай лініі Гомель — Жлобін; у ямах каля элеватара і іншых месцах.

У перыяд зімы 1941-1942 года гітлераўцы за лагерам ўсталявалі некалькі спецыяльных печаў, у якіх спальвалі трупы. Печы працавалі круглыя суткі.

Спецыяльнай камісіяй праведзены раскопкі і знойдзены рэшткі звыш 90 тысяч ваеннапалонных. Вялікая колькасць памерлых ваеннапалонных спалена ў спецыяльных печах.

Былы ваеннапалонны Кардакоў, які знаходзіўся ў лагеры з 21 снежня 1941 года па 1 чэрвеня 1942-га (з лютага па чэрвень 1942 года з'яўляўся рускім камендантам лагера), паказаў, што летам 1942 года да лагера была далучана тэрыторыя завода «Рухавік рэвалюцыі», дзе немцы стварылі сталярную, кузнечную, бандарныя майстэрні. За час знаходжання Кардакова ў лагеры загінула не менш за 20 тысячаў ваеннапалонных.

Былы ваеннапалонны Рагожын (з кастрычніка 1941-га па 17 ліпеня 1942 года старшы санітар лазарэта) паказаў, што за час яго знаходжання ў Дулаге-121 памерла да ста тысячаў ваеннапалонных.

На тэрыторыі клінкернага завода (цяпер гэта дворык былога дзіцячага садка па вуліцы Чангарскай дывізіі) фашыстамі былі пабудаваныя чатыры спецыяльных печы, у якіх спальвалі савецкіх ваеннапалонных. Печы былі знойдзеныя пры будаўніцтве саду ў 1970 годзе.

Памяць
------

На сцяне аднаго будынкаў былой фабрыкі «Труд» на плошчы Паўстання усталявана мемарыяльная дошка ў памяць аб існаванні лагера.

Зноскі
------

1. ↑  «О массовом истреблении фашистскими захватчиками советских военнопленных в городе Гомеле» Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласці
2. ↑  Восстания, площадь Архівавана 12 лютага 2018.

Літаратура
----------

* Лагеря советских военнопленных в Беларуси, 1941—1944 : справочник / В. И. Адамушко [гл. ред.]. — Минск : НАРБ, 2004. — 192 с.

Спасылкі
--------

* Kriegsgefangenenlager: Liste  (ням.)
**Дуле́бы** — раннеславянскае племя, найбольшае сярод продкаў сучасных чэхаў. Жылі на Дунаі, на тэрыторыі Аварскага каганату, з якімі варагавалі і якіх называлі "обры" (назва патрапіла ў "Аповесць мінулых часоў" як кніжная веда адукаваных манахаў па гісторыі падунайскіх славянскіх плямёнаў).

У тапаніміі
-----------

З дулебамі часам звязваюць некалькі назваў на тэрыторыі сучаснай Беларусі (паміж Бялынічамі і Клічавам) — тапонімы Дулеба (цяпер Дулебы) і Дулебна (цяпер Дулебня), гідронім Дулебка (назва ракі), таксама назва Дулебскае балота, усе яны знаходзяцца побач адзін аднаго. З гэтых назваў першапачатковая — рачная назва. Яна балцкага паходжання, звязаная з літоўскімі назвамі *Dulbis* (назва возера і яру), *Dulbė* (назва сажалкі і поля), з латышскімі назвамі *Dulbju acs* (назва балота), *Dulbi* (назва вёскі). Гэтыя назвы адносяцца да мясцінаў, якія выгнутыя ("выдзеўбаныя"), і звязаныя з літоўскім *dulbti* "дзяўбсці".

Гл. таксама
-----------

* Славяне
* Вялікае перасяленне народаў
* Славянская каланізацыя Беларусі
* Кумар

Зноскі
------

1. ↑  А.С. Кибинь. Дулебы и обры (авары) Повести временных лет // Петербургский исторический журнал. № 3 (15). 2017. С. 152
2. ↑  A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 95.

Літаратура
----------

* [Ерм1990] Ермаловіч М. Старажытная Беларусь: Полацкі і новагародскі перыяды. — Мн.: Маст. літ. 1990. ISBN 5-340-00614-X.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дума.
**Ду́ма** — украінская народная эпічная песня гістарычнага або сацыяльна-бытавога характару, што выконвалася рэчытатывам пад акампанемент кобзы, бандуры ці ліры. Дума па сваім змесце
і асноўных мастацкіх асаблівасцях (кампазіцыйных, сінтаксічных, слоўна-вобразных) блізкая да быліны. У пісьмовай літаратуры думай часам называюць верш-медытацыю, у якім паэт разважае над нейкай сацыяльна-філасофскай праблемай («Думы» К. Рылеева, «Дума» М. Лермантава) або апявае гераічны ўчынак асобнага чалавека («Дума про Опанаса» Э. Багрыцкага, «Дума пра Веру Харужую» М. Танка, «Дума пра бессмяротнасць» П. Броўкі).

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
**Дулебка**, **Дулеба** — рака ў Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці, левы прыток ракі Ольса (басейн Дняпра).

Назва
-----

Назва балцкага паходжання, звязаная з літоўскімі назвамі *Dulbis* (назва возера і яру), *Dulbė* (назва сажалкі і поля), з латышскімі назвамі *Dulbju acs* (назва балота), *Dulbi* (назва вёскі).

Гэтыя назвы адносяцца да мясцінаў, якія выгнутыя («выдзеўбаныя»), і звязаныя з літоўскім *dulbti* «дзяўбсці», а тое — ад індаеўрапейскага корня \**dhelbh*- "дзяўбсці", які таксама вядомы ў стараеўрапейскай гідраніміі.

Ад гэтага гідроніма пайшлі назвы вёсак Дулеба (цяпер Дулебы) і Дулебна (цяпер Дулебня), а таксама мікратапонім Дулебскае балота.

Гідраграфія
-----------

Даўжыня 23 км. Плошча вадазбору 152 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,4 ‰. Пачынаецца за 3,7 км на поўнач ад вёскі Ягадка, вусце на паўднёва-ўсходняй ускраіне вёскі Мацевічы. Рэчышча каналізаванае на працягу 12 км (2,5 км на паўночны ўсход ад вёскі Баравіца — 3 км на паўночны ўсход ад вёскі Галынка). Цячэ пераважна па забалочаным лесе.

Зноскі
------

1. ↑  A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 95.
2. ↑  H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 26-27.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дуку.
**Ду́ку**, **Дулькуг** (шум. «свяшчэнны ўзгорак») — палац багоў у шумера-акадскай міфалогіі. Лакалізаваўся, меркавана, на ўсходняй ускраіне Вавілоніі і адпаведна на нябёсах, у «нябеснай Вавілоніі»; у новававілонскіх тэкстах — таксама месца ў галоўным храме Мардука Эсагіле ў Вавілоне, дзе бог «вызначаў лёс». У шумерскіх тэкстах ён называецца «пакоямі тварэння» і фігуруе ў апавяданні пра стварэнне людзей. У Дулькугу былі створаны бог скаціны Лахар  (ісп.) (бел. і яго сястра, багіня збожжа Ашнан  (ісп.) (бел.. З Дулькуга Лахар і Ашнан былі адпраўлены на зямлю, каб забяспечваць багоў ежай. Як высвятлілася, іх стравы апынуліся непрыдатнымі для боскага стала, але прыдатнымі для людзей.

Літаратура
----------

* Далькут // Мифологический словарь/ Гл. ред. Е. М. Мелетинский. — М.:Советская энциклопедия, 1990. — 672 с.

Спасылкі
--------

* S. N. Kramer. Sumerian mythology
**Дулгала́х** (руск.: Дулгала́х, руск.: Дулгалаах, якуцк.: Дулҕалаах) — рака ў Азіяцкай частцы Расіі, у Рэспубліцы Саха (Якуція), левы складнік ракі Яна (басейн мора Лапцевых).

Даўжыня ракі 507 км. Плошча вадазбору 27 300 км². Сярэдні расход вады 101 м³/с (каля сяла Тамтор), сярэдні аб’ём сцёку 3,188 км³/год. Выток ракі знаходзіцца на паўночных схілах Верхаянскага хрыбта, на вышыні больш за 1000 м. Працякае праз возера Сююрээн-Кюёль (Сюрэн-Кёль). Зліваючыся з ракой Сартанг утварае раку Яна. У верхнім цячэнні (да вусця ракі Хабах) Дулгалах мае горны характар. Ніжэй рэчышча дзеліцца на шматлікія рукавы, цячэнне больш павольнае. У ніжнім цячэнні (100 км ад вусця) рака мае раўнінны характар, рэчышча меандруючае, шырынёй 200—600 м. Жыўленне ракі снегавое і дажджавое. Замярзае ў першай палове кастрычніка. Перамярзае. Утвараюцца наледзі. У басейне ракі больш за 1100 азёр.

Суднаходная на адлегласці 174 км ад вусця. Сплаўная.

Прытокі: Правы Таастаах, Ааллаах, Талаа-Юрэх, Улахан-Танык, Кыра, Сатагай, Эсэлээх, Цінэгэ, Барчасыт, Ылбайдаах, Мас-Хайдыбыт, Таала-Юрэх, Улага, Кііл, Кюёрэгэй, Кураанах-Кюёрэгэй, Улахан-Юрюйэ, Кюёнкю, Эчый, Нэс-Юрюйэтэ, Кюёль-Юрэх, Кёнё-Юрэх, Курунг-Юрэх, Аартык-Юрэх, Сууйбут, Айтыкаан, Тысы-Кыыл, Таал-Юрэх, Саха-Юрэгэ, Хабах, Сілээн, Кюёркэт, Баянджа, Негернерджа, Учагын, Граніца і інш.

Зноскі
------

1. 1 2  ГЭС, 1983
2. 1 2 3  Река Дулгалаах // Государственный водный реестр РФ (руск.)
3. 1 2 3 4 5 6  *Виноградова Н. Н.* Дулгалах // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Літаратура
----------

* Дулгала́х // Географический энциклопедический словарь: Географические названия (руск.) / Гл. ред. А. Ф. Трёшников; Ред. кол.: Э. Б. Алаев, П. М. Алампиев, А. Г. Воронов и др. — М.: Сов. энциклопедия, 1983. — С. 141. — 538 с. — 100 000 экз.

Спасылкі
--------

* Река Дулгалаах // Государственный водный реестр РФ (руск.)
* *Виноградова Н. Н.* Дулгалах // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
* Dulgalakh At Tomtor (Dulgalakhskiy) // A Regional, Electronic, Hydrographic Data Network For the Arctic Region (R-ArcticNET) (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**Тува Семінгсен** (нарв.: Tuva Semmingsen, нар. 13 студзеня 1975) — нарвежская спявачка (меца-сапрана, каларатура).

Біяграфія
---------

Тува Семінгсен нарадзілася ў Нарвегіі. Навучалася ў Нарвежскай музычнай акадэміі[en] ў Осла і Акадэміі оперы ў Капенгагене.

Яна дэбютавала ў 1999 годзе ў Каралеўскім тэатры Даніі[en] ў ролі Керубіна ў Жаніцьбе Фігара. З 2000 па 2016 год працавала ў Каралеўскім тэатры і спявала ў операх «Юлій Цэзар[en]» Гендэля ў ролі Секста Пампея[en], у «Папялушцы[en]» Расіні ў ролі Анджэліны, у «Севільскім цырульніку[en]» Расіні ў ролі Разіны, у Партэнопе[en] Гендэля ў ролі Патрыі Разміры.

Тува таксама выступала ў Глайндборнскім оперным фестывалі[en] (Усходні Сусекс[en], Вялікабрытанія), у Стакгольмскай каралеўскай оперы (Швецыя), Нацыянальнай оперы Латарынгіі[en], Рэймскай оперы, Лільскай оперы (Францыя), Нарвежскай оперы. У 2017 годзе яна прыняла ўдзел у пастаноўцы камічнай оперы «Kveiteprinsen» у Кілдэнскім тэатры[en] і Канцэртным холе Крысціянсана.

Тува захапляецца джазам. У 2014 годзе яна выпусціла ў сучаснай джазавай інтэрпрэтацыі шэраг шырока вядомых песень. У якасці запрошанай спявачкі яна выступала з Дацкім нацыянальным сімфанічным аркестрам[en] у 2018 годзе пад кіраўніцтвам дырыжоркі Сары Хікс з праграмай музычных тэм з шэрагу кінакарцін: спагеці-вестэрны «доларавай трылогіі» і гангстарскія фільмы.

Тува была запрошанай артысткай у чэрвені 2020 года ў дацкім прадстаўленні «Divas and Diamonds» з музыкантамі Дацкага нацыянальнага сімфанічнага аркестра, «DR Big Bandet» і «DR VokalEnsemblet».

Зноскі
------

1. ↑  Tuva Semmingsen **(нявызн.)**. *Stellis Polaris*.
2. ↑  *Thomas, Nick*. Conductor Sarah Hicks brings movie music to the masses **(нявызн.)**. *The Spectrum*.
3. ↑  Tuva Semmingsen **(нявызн.)**. *IMDb*.
4. ↑  Tuva Semmingsen – 10 Things You Don’t Know About The Singer **(нявызн.)** (23 жніўня 2020).
5. ↑  Tuva Semmingsen **(нявызн.)**. *Discogs*.
6. ↑  Conductor Sarah Hicks brings movie music to the masses **(нявызн.)**, *The Spectrum (Newspaper)*, *Gannett* (August 7, 2018).
7. ↑  DNSO; Tönshoff; Klaus; Semmingsen; Tuva; Rodgers; Arlen; Mancini. *Divas & Diamonds*.. Retrieved on 2021-09-05.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 15069534z · GND: 135623804 · ISNI: 0000 0001 1816 0625 · NUKAT: n2015092098 · SUDOC: 159840643 · VIAF: 62767565 |

 |
**Тубкаль** — самая высокая гара Атласкіх гор і Марока, размешчана на паўночным захадзе Афрыкі. Налічвае 4165 метраў і з’яўляецца найвышэйшым пунктам Марока. Знаходзіцца за 60 км на поўдзень ад горада Маракеш у аднайменным нацыянальным парку.

Гара размешчана сярод парэзанага цяснінамі скалістага ландшафту, у якім вылучаюцца і іншыя падобныя і вельмі высокія вяршыні. Узімку на Тубкале ляжыць снег і ён становіцца цэнтрам гарналыжнага спорту, аднак да лета снег цалкам растае.

Для гары такой вышыні на Тубкаль адносна нескладана ўзысці, прынамсі ў летнія месяцы. Сярод альпіністаў ён лічыцца гарой, на якой можна асабліва добра выпрабаваць разрэджанае паветра падобных вышынь. Акрамя таго з Тубкаля адкрываецца захапляльная панарама навакольнай мясцовасці. Пры добрым надвор’і ўдалечыні можна ўбачыць нават пачатак пяскоў пустыні Сахара.

Зноскі
------

1. ↑  БСЭ. Атлас Архівавана 6 красавіка 2011.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тубкаль