recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Страдзівары** (італ.: Stradivari) — род італьянскіх майстроў па вырабу скрыпак у г. Крэмоне (Італія), у XVII і XVIII стагоддзях. Разам з Амаці і Гварнеры, яны паднялі ўзровень вытворчасці скрыпак на найвышэйшы ўзровень. Скрыпкі Антоніа Страдзівары, нарадз. прыкладна ў 1644, памёр 18 снежня 1737, лічацца самымі лепшымі, з калісці створаных. Страдзівары і Андрэа Гварнеры вучыліся свайму рамяству ў майстэрні Мікола Амаці, сям’я якога рабіла скрыпкі на працягу многіх год. Страдзівары скончыў працу з Амаці ў 1684 г. З гэтага часу ён пачынае вырабляць свае самастойныя скрыпкі са сваёй пазнакай. Гэтыя скрыпкі яго першага перыяду, былі выкананыя ў традыцыях Амаці.

Шматлікія сваякі дапамагалі Амаці і Гварнеры ў рамястве, але ассыстэнтамі Страдзівары былі толькі два сыны — Франчэска, нар. 1 лютага 1671, пам. 11 мая 1743 ды Амабона, нарадзіўся 14 лістапада, 1679, пам. 8 чэрвеня 1742.

Пасля адкрыцця сваёй уласнай крамы (1680), Антоніа Страдзівары паступова павялічваў памеры сваіх інструментаў, пакуль яны не сталі даўжынёй 1690 см. Такія доўгія інструменты з ліслівай аркай, атрымаў назву «Доўгі ўзор». Прыкладна ў 1700, пасля эксперыментаў, яго інструменты дасягнулі сталага стану і наступныя 20 год вядомыя як «Залаты час». У гэты перыяд, Страдзівары стварыў свае найлепшыя скрыпкі, пыгожыя знешне і ў гучанні і цудоўна збалансаваныя. Ён спыніў вытворчасць скрыпак толькі ў канцы жыцця; яго апошні інструмент датуецца 1737 г. калі яму было 93 гады.

За свой век Страдзівары стварыў калі 1.100 інструментаў — пераважна скрыпак, але таксама альты і віяланчэлі. Кожны інструмент з’яўляецца выразным і амаль ў кожнага ёсць ўласнае імя, такоя як «Vieuxtemps», «Dolphin», і «Sarasate», якія адлюстроўваюць іх уласніка, гісторыю і характарыстыку. Паколькі колькасць інструментаў Страдзівары вельмі вялікая, яны могуць дасягаць коштам ад некалькіх сотняў да тысячаў долараў, таму на рынку з’яўляюцца іх падробкі.

Літаратура
----------

* Goodkind, H. K. Violin Iconography of Antonio Stradivari (1972);
* Henley, W. A. Stradivari: His Life and Instruments 1644—1737 (1909; repr. 1961);
* Hill, W. E. Antonio Stradivari: His Life and Works (1920)

Спасылкі
--------

* Nippon Music Foundation
* Stradivari Society
* Violin Making at The Violin Site
* The National Music Museum
* *Real Conservatorio Superior de Música*, Madrid

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Музычны Рымана · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1997—…) · Notable Names Database · Treccani · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV11536834 · BNE: XX1723477 · BNF: 121357878 · CONOR: 86223715 · GND: 118618822 · ISNI: 0000 0001 0124 0864 · LCCN: n50010693 · LNB: 000231794 · NDL: 01142851 · NKC: xx0014711 · NLP: A1765337X · NTA: 073830461 · NUKAT: n2003022078 · LIBRIS: 211788 · SUDOC: 02981085X · VIAF: 89609756 · ULAN: 500079466 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Казлоўскі.
**Іван Сямёнавіч Казлоўскі** (11 [24] сакавіка 1900, вёска Мар’янаўка, Кіеўская губерня — 21 снежня 1993, Масква) — украінскі оперны і камерны спявак (лірычны спінтавы тэнар), рэжысёр. Народны артыст СССР (1940). Герой Сацыялістычнай Працы (1980).

З 7 гадоў спяваў у хоры Кіеўскага Міхайлаўскага манастыра, дзе быў заўважаны вядомым духоўным кампазітарам Аляксандрам Кошыцам. Пачаў спяваць у хоры Траецкага народнага дома ў Кіеве (тэатр Садоўскага), пазней — саліст Вялікага акадэмічнага хору. У 1920 годзе скончыў Кіеўскі музычна-драматычны інстытут (вакальны факультэт).

Падчас службы ў шэрагах Чырвонай Арміі (1920—1923) у горадзе Палтава ўдзельнічаў у спектаклях Украінскага музычна-драматычнага тэатра. У 1924 годзе — у трупе Харкаўскага опернага тэатра. У 1925—1926 гадах — саліст Свярдлоўскага опернага тэатра. У 1926 годзе быў запрошаны на службу ў Вялікі тэатр. Дэбютаваў у ролі Альфрэда («Травіята»), з першых гадоў службы ў Вялікім тэатры, выконваючы галоўныя тэнаравыя партыі, набыў папулярнасць і масу прыхільнікаў, у канцы 1930-х Казлоўскі становіцца адным з любімых спевакоў Сталіна.

У 1938 годзе Казлоўскі стварае Дзяржаўны ансамбль оперы СССР і становіцца мастацкім кіраўніком гэтага калектыву. Выступаў як оперны рэжысёр. У 1954 годзе, знаходзячыся на піку папулярнасці, Іван Сямёнавіч назаўжды пакінуў Вялікі тэатр. І. С. Казлоўскі памёр 21 снежня 1993, (па іншых крыніцах — 24 снежня). Пахаваны ў Маскве на Новадзявочых могілках (участак № 10).

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны · Česko-Slovenská filmová databáze · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Сучаснай Украіны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Geni.com · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12430231k · GND: 119550490 · ISNI: 0000 0001 0856 815X · LCCN: n86065361 · NKC: jx20071121003 · NUKAT: n2004250738 · SUDOC: 24412762X · VIAF: 40191219 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Козіч.

**Іван Сямёнавіч Козіч** (1920—2000) — савецкі лётчык-знішчальнік, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

Біяграфія
---------

Іван Козіч нарадзіўся 3 сакавіка 1920 года ў вёсцы Старыя Маргі (цяпер — Уздзенскі раён Мінскай вобласці Беларусі). Скончыў няпоўную сярэднюю школу, два курсы індустрыяльнага тэхнікума і аэраклуб. У 1938 годзе Козіч быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1941 годзе ён скончыў Чугуеўскую ваенную авіяцыйную школу пілотаў. З кастрычніка таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Прымаў удзел у баях на Бранскім, Цэнтральным і 1-м Беларускім франтах.

Да лютага 1943 года старшына Іван Козіч быў намеснікам камандзіра эскадрыллі 721-га знішчальнага авіяпалка 286-й знішчальнай авіядывізіі  (руск.) (бел. 15-й паветранай арміі  (руск.) (бел. Бранскага фронту. Да таго часу ён здзейсніў 210 баявых вылетаў, прыняў удзел у 31 паветраным баі, збіў 9 варожых самалётаў асабіста і яшчэ 4 — у складзе групы.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 21 красавіка 1943 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» старшына Іван Козіч быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» за нумарам 918.

У верасні 1944 года Козіч атрымаў цяжкае раненне і на фронт больш не вярнуўся. За час свайго ўдзелу ў баях ён здзейсніў 423 баявыя вылеты, збіў 16 варожых самалётаў асабіста і яшчэ 4 — у складзе групы. Пасля заканчэння вайны Козіч працягнуў службу ў Савецкай Арміі. У 1950 годзе ў званні маёра ён быў звольнены ў запас. Пражываў у пасёлку Сюзьва Юрлінскага раёна Пермскай вобласці, працаваў на лесанарыхтоўках. Памёр 1 кастрычніка 2000 года.

Быў таксама узнагароджаны двума ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнам Аляксандра Неўскага, трыма ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені, шэрагам медалёў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Іван Сямёнавіч Козіч на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Золотые Звёзды Прикамья. 3-е изд. пермь, 1974.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. Минск, 1984.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
Цеплаход «Viking XPRS» па дарозе з Хельсінкі у Талін
**Тальсінкі** (часам таксама **Хельлін**) — размоўная назва вандровак між Хельсінкі (Фінляндыя) і Талінам (Эстонія) з мэтай танных закупак. Тэрмін упершыню выкарыстаў у 1992 годзе эстонскі пісьменнік Яан Каплінскі, відавочна скампанаваўшы яго з назваў абодвух гарадоў. Аддзялае абедзве сталіцы адлегласць усяго 80 км.

Штолета тысячы турыстаў з Хельсінкі накіроўваюцца ў Талін на адзін дзень, праводзячы ўвесь гэты час у разнастайных універсамах і на рынках, дзе кошты на тавары ніжэйшыя, чым на іх радзіме. Падобныя вандроўкі ладзяць і талінцы, хоць і ў значна меншых маштабах. Іх вабяць не столькі «танны» шопінг, але магчымасць прыдбаць нейкія асаблівыя тавары, што адсутнічаюць у Эстоніі. Да таго ж кошты на некаторыя харчовыя прадукты і вопратку ў Хельсінкі нават ніжэйшыя за талінскія.

Пашырэнню падобнага з'яўлення спрыялі далучэнне Эстоніі да Шэнгенскай зоны ў 2004 годзе, скасаванне памежнага кантролю ў 2007 і, урэшце, пераход Эстоніі на еўра ў 2011.

У перспектыве эстонскія спецыялісты прапануюць злучыць Талін і Хельсінкі чыгункай па дне Фінскага заліва замест цяперашняе паромнай пераправы. У якасці падобнага праекту прыводзіцца прыклад метрапольнай тэрыторыі Капенгагена і Мальмё (Эрэсунскі рэгіён). У дадатак на паўдарозе між Талінам і Хельсінкі прапанавана збудаваць штучны востраў з назвай Тальсінкі, матэрыял на які можа быць узяты з рэштак гранітнага камяню ад будаўніцтва падводнага тунэлю. Аднак гэтая ідэя пакуль не атрымала шырокае падтрымкі.

Цікавыя факты
-------------

* Эстонцы здаўна жартуюць: «Навошта ехаць у Хельсінкі, калі ўсе фіны і так у Таліне».
* Фіны ж жартоўна называюць Талін «Паўднёвым Хельсінкі».

Зноскі
------

1. ↑  Между Эстонией и Финляндией планируется искусственный остров (руск.). *Эканоміка*.  Delfi (22 кастрычніка 2012).(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Тальсінкі.net(недаступная спасылка) (англ.)
* «Тальсінкі» — метраполь XXI стагоддзя (англ.)
**Талінскі гарадскі тэатр** (эст.: Tallinna Linnateater) — адзін з тэатраў у сталіцы Эстоніі Таліне. Талінскі гарадскі тэатр — рэпертуарны тэатр, размешчаны ў самым цэнтры Таліна (Лай, 23).

Тэатральны сезон доўжыцца са жніўня па чэрвень. Талінскі гарадскі тэатр вядомы як сярэднявечным будынкам, у якім ён размешчаны, так і высокім узроўнем акцёрскага майстэрства. Тэатр мае 6 розных пляцовак, а таксама вялікую вонкавую (пад адкрытым небам) сцэну для летніх спектакляў.

Тэатр быў заснаваны ў 1965 годзе.

У канцы 2000-х гадоў трупа тэатра складаецца з двух рэжысёраў, двух дэкаратараў і 21 акцёра. У рэпертуары Талінскага гарадскога тэатра як сусветная класіка, так і сучасныя п’есы.

| ⛭Тэатры Таліна |
| --- |
| 
* Нацыянальная опера «Эстонія»
* Эстонскі драматычны тэатр
* Талінскі гарадскі тэатр
* Эстонскі лялечны тэатр
* Рускі тэатр Эстоніі
* Тэатр фон Краля

 |
Не блытаць з аднаіменнай станцыяй.
Дэпо Талін-Вяйкэ
**Лакаматыўнае дэпо «Талін-Вяйкэ»** (эст.: Tallinn-Väike vedurite ringdepoo) — лакаматыўнае дэпо эстонскіх чыгунак у Таліне, якое належыць кампаніі Edelaraudtee.

Гісторыя
--------

Першапачаткова дэпо Талін-Вяйкэ было адкрыта ў лістападзе 1930 года для абслугоўвання вузкакалейнай чыгуначнай сеткі Эстоніі. На тэрыторыі дэпо меўся круг для абароту лакаматываў. Абслугоўванне вузкакалейнай тэхнікі працягвалася да 1971 года, калі ўсе магістральныя вузкакалейныя лініі былі перашыты на шырокую каляіну.

У 1991 годзе дэпо было выведзена з падпарадкавання дэпо Талін-Коплі і стала самастойным. 

У 1997 годзе пасля рэарганізацыі чыгуначнай кампаніі EVR дэпо адышло да кампаніі Edelaraudtee, якая абслугоўвае перавозкі дызель-цягнікамі ў межах Эстоніі і цягнікамі далёкага накіравання. У 2008 годзе ў сувязі з рэарганізацыяй дэпо Талін-Коплі ў Талін-Вяйкэ былі перададзены ўсе дызельныя цягнікі і цеплавозы, раней прыпісаныя да ЦЧ Талін-Коплі.

Зноскі
------
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міроненка.

**Іосіф Акімавіч Міроненка** (сакавік 1913, в. Юраўка, Таманскі аддзел, Кубанская воблаць, Расійская імперыя; цяпер Крымскі раён, Краснадарскі край — 10 студзеня 1944, Даманавіцкі раён, Палеская вобласць; цяпер Калінкавіцкі раён, Гомельская вобласць) — удзельнік вызвалення Беларусі ад нямецкіх войскаў у гады Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (17.10.1943).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў вёсцы Юраўка цяпер Крымскага раёна Краснадарскага краю. На фронце з кастрычніка 1941 года.

Памочнік камандзіра ўзвода процітанкавых стрэльбаў старшыня І. А. Міроненка асабліва вызначыўся ў верасні 1943 г. пры вызваленні Украіны ў баях за гарады Канатоп, Бахмач, пры фарсіраванні Сейма і Дзясны і ў баях за плацдарм на правым беразе ракі Дняпро.

У канцы верасня 1943 года з першым дэсантам пераправіўся праз Дняпро у раёне вёскі Страхалессе, удзельнічаў у адбіцці варожых контратак, знішчыў супрацьтанкавую гармату, два кулямётных разлікі праціўніка і 30 гітлераўцаў. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 17 кастрычніка 1943 года старшыне Міроненка Івану Акімавічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Загінуў у баі пры вызваленні Беларускай ССР. Пахаваны ў вёсцы Міроненкі Калінкавіцкага раёна ў брацкай магіле савецкіх воінаў і партызан.

Памяць
------

У гонар І. А. Міроненкі вёска Многаверш Калінкавіцкага раёна перайменавана ў вёску Міроненкі.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

Іосіф Акімавіч Міроненка на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Яшалцінскі раён** (руск.: Яшалти́нский райо́н, калм. Яшалтан район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэспублікі Калмыкія Расійскай Федэрацыі, у межах якой утвораны муніцыпальны раён Яшалцінскае раённае муніцыпальнае ўтварэнне.

Адміністрацыйны цэнтр — сяло Яшалта.

Геаграфія
---------

Плошча тэрыторыі раёна — 2 416 км². Мяжуе на паўночным усходзе з Прыютненскім раёнам, на ўсходзе і паўднёвым усходзе — са Стаўрапольскім краем, на паўднёвым захадзе — з Гарадавікоўскім раёнам, на захадзе і поўначы — з Растоўскай вобласцю.

Разам з Гарадавікоўскім раёнам Калмыкіі ўтварае своеасаблівы анклаў. Сухапутныя зносіны паміж раёнамі і астатняй Калмыкіяй ажыццяўляюцца праз тэрыторыю Стаўрапольскага края (Апанасенкаўскі раён).

У геаграфічным плане раён размешчаны ў межах Кума-Маныцкай упадзіны.

Рэкі раёна звычайна ў летні перыяд перасыхаюць. Асноўныя — Хагін-Сала, Джалга. Многія азёры засоленыя. Асноўныя вадаёмы — Маныч-Гудзіла, Пралетарскае вадасховішча, Вялікае і Малое Яшалцінскія азёры, возера Царык. У паўднёвай частцы раёна размешчана група Бурушунскіх ліманаў.

Заўвагі
-------

1. ↑  АКТМУ Праверана 13 сакавіка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4330203'></a>
2. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Federal State Statistics Service. Праверана 23 студзеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680'></a>

| ⛭Калмыкія |
| --- |
| Раёны | 
* Акцябрскі
* Гарадавікоўскі
* Ікі-Бурульскі
* Кетчэнераўскі
* Лаганскі
* Маладэрбетаўскі
* Прыютненскі
* Сарпінскі
* Цалінны
* Чорназямельскі
* Юсцінскі
* Яшалцінскі
* Яшкульскі

 |  |
| Гарады | 
* Гарадавікоўск
* Лагань
* **Эліста**

 |
| Сёлы — цэнтры раёнаў | 
* Вялікі Царын
* Ікі-Бурул
* Камсамольскі
* Кетчэнеры
* Малыя Дэрбеты
* Прыютнае
* Садовае
* Троіцкае
* Цаган Аман
* Яшалта
* Яшкуль

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 241769707 |
**Іосіф Анісімавіч Кажанкоў** (17 красавіка 1892 — 12 жніўня 1977) — беларускі хірург, палкоўнік медыцынскай службы. Заслужаны ўрач БССР.

Біяграфія
---------

У 1919 годзе добраахвотна ўступіў у Савецкую армію, быў камісарам ваенных лячэбных устаноў.

У гады Вялікай Айчыннай вайны — інспектар-кансультант УФЭП-73 Цэнтральнага фронту, армейскі хірург 3-й арміі Беларускага фронту.

З 1946 па 1950 год — галоўны хірург Беларускай ВА; з 1960 года — Галоўны хірург Міністэрства аховы здароўя БССР.

Пахаваны на Усходніх могілках г. Мінска, участак 26 (9 рад, 2 магіла).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Чырвонага Сцяга, Чырвонай Зоркі, Айчыннай вайны I і II ступеняў, медалямі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Коженков Иосиф Анисимович (17.04.1892 — 12.08.1977)  (руск.)
Сучасны лагатып газеты.
**«Зна́мя ю́ности»** (бел.: Сцяг юнацтва) — беларуская грамадска-палітычная газета для моладзі.

Гісторыя
--------

Утворана ў 1938 годзе як сумесны друкаваны орган Цэнтральнага камітэта і Мінскага абласнога камітэта ЛКСМ Беларусі. Першы нумар выйшаў 10 красавіка 1938 года. Першапачатковая назва — «Сталінская моладзь». Заснавальнікам з 1956 года з’яўляўся ЦК ЛКСМ Беларусі. У гады Вялікай Айчыннай вайны выходзіла на адным з франтоў Чырвонай Арміі ў выглядзе ўлёткі фармату А4. Першы поўнафарматны пасляваенны нумар выйшаў 6 ліпеня 1945 года. У чэрвені 1956 году перайменаваная ў «Знамя юнацтва». У розны час заснавальнікамі выданні з’яўляліся: ЦК ЛКСМ Беларусі, Савет Міністраў, Дзяржкамітэт па справах моладзі, ГА «БПСМ», Дэпартамент па справах моладзі Міністэрства адукацыі. У 2004 годзе яе заснавальнікамі сталі Міністэрства адукацыі і ГА «БРСМ».

20 жніўня 1991 года, у сувязі са жнівеньскім путчам, з друку не выйшаў нумар газеты, бо ў ім змяшчаўся матэрыял супраць путчыстаў.

Зноскі
------

1. ↑  Газета «Знамя юности» (руск.).  TamBY.info. Праверана 10 верасня 2018.
2. ↑  Знамя Юности (руск.).  СМІ Беларусі. Праверана 10 верасня 2018.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная старонка «Знамя юности» у сацыяльнай сетцы «УКантакце»
* «Знамя юности» на «Sputnik»
**Ямінскае падняцце** (ад назвы вёскі Ямінск у Любанскім раёне) — тэктанічная структура ў Любанскім раёне Мінскай вобласці, у заходняй частцы Чырвонаслабодска-Маладушынскай ступені Прыпяцкага прагіну. Выяўлена сейсмаразведкай па падсалявых дэвонскіх адкладах.

Ямінскае падняцце — найбольш высокая заходняя частка блока субшыротнага распасцірання, якое ўскладняе апушчаную частку ступені. Блок апушчаны па разломах адносна сумежных блокаў на захад і поўнач на 500 м і падняты на 800 м адносна блока, які прымыкае з поўдня. Пласты апускаюцца на захад па падсалявых адкладах ад адзнак -2200 да -2700 м і больш, па міжсалявых — ад -1600 да -2000 і больш. Сфарміравалася ў выніку блокавых рухаў у познефранскі і фаменскі час позняга дэвону.

Літаратура
----------

* Ямінскае падняцце // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз.
**Група пагранічных войск Расіі ў Таджыкістане** — кантынгент расійскіх памежнікаў на афгана-таджыкістанскай граніцы, які займаўся пытаннямі ахову паўднёвых межаў СНД.

Гісторыя
--------

У 1991 годзе пачаўся працэс станаўлення новых межаў Расіі і Таджыкістана, фармавалася заканадаўчая база двухбаковых адносін.

У адпаведнасці з загадам Міністэрства бяспекі Расійскай Федэрацыі ад 19 кастрычніка 1992 года Чырванасцяжная Сярэднеазіяцкая Пагранічная акруга была расфармавана, на базе аператыўна-вайсковай групы арганізавана група пагранічных войск. На падставе загаду ФПС Расіі ад 31 ліпеня 1997 года фарміраванне перайменавана ў групу ФПС Расіі ў Рэспубліцы Таджыкістан, а загадам ад 27 ліпеня 2003 года рэарганізавана ў памежнае ўпраўленне. У 2007 годзе памежнае ўпраўленне перафармавана ў аператыўную памежную групу, а ў верасні 2012 года — у групу пагранічнага супрацоўніцтва ФСБ Расіі.

Склад
-----

У 1992 годзе ў склад групы ўвайшлі 5 пагранічных атрадаў (г. Пяндж, пгт. Маскоўскі, г. Калай-Хумб, г. Харог, п. Мургаб), 1 авіяцыйнае падраздзяленне (23-і асобны авіяцыйны полк), 2 ваенна-навучальныя ўстановы (9-я міжакружная школа сяржанцкага складу службы сабак і 6-я акруговая школа кухараў), а таксама 1-ы асобны радыёцэнтр спецпрызначэння, 1-я база забеспячэння і захоўвання ў г. Душанбэ, 10-ы асобны інжынерна-будаўнічы батальён, 1-ы акруговы шпіталь і АКПП «Душанбэ».

Дзейнасць
---------

З 1992 па 1997 і ў наступным кантынгент расійскіх пагранічнікаў на таджыкска-афганскай мяжы выконваў задачы па супрацьстаянні баевікам, незаконнаму абароту наркотыкаў, кантрабандзе зброі, сродкаў тэрору і дыверсій. Вайскоўцы забеспячвалі як абарону канстытуцыйнага ладу ў Таджыкістане, так і бяспеку знешніх межаў СНД. Ахова граніцы ажыццяўлялася ва ўзаемадзеянні з Агенцтвам па кантролі за абаротам наркотыкаў, Міністэрствам унутраных спраў і іншымі міністэрствамі краіны, а таксама расійскай 201-й мотастралковай дывізіяй.

Гл. таксама
-----------

* Бой на 12-й заставе Маскоўскага пагранатрада

Спасылкі
--------

* Группа пограничного сотрудничества ФСБ России в Таджикистане
**Знаурскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Паўднёвай Асеціі, самы маленькі па плошчы раён Паўднёвай Асеціі. Тэрыторыя 404 км².

Размешчаны на паўднёвым захадзе рэспублікі, мяжуе з Дзаўскі і Цхінвальскім раёнамі, а гэтак жа з Грузіяй. Аднак, варта адзначыць, што нягледзячы на памер плошчы, раён займае важнае месца ў эканамічным жыцці рэспублікі і першым чынам у сельскай гаспадарцы.

Працягласць раёна з захаду на ўсход — 24 км, з поўначы на поўдзень — 26 км. У Знаурскім раёне развіта горнае лесаводства; тут, у басейне ракі Лопан, здабываюць тальк (с. Цнеліс). Недалёка ад сёлаў Нагутні і Дзагіна маюцца крыніцы мінеральных вод. Раённы цэнтр — пасёлак гарадскога тыпу Знаур. У Знауры развіта дрэваапрацоўчая і харчовая прамысловасці

| ⛭Адміністрацыйны падзел Паўднёвай Асеціі |
| --- |
| Раёны | 
* Дзаўскі
* Знаурскі
* Ленінгорскі
* Цхінвальскі

 |
| Гарады | 
* Квайса
* Цхінвал

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Целешаў.

**Андрэй Рыгоравіч Це́лешаў** (1906, вёска Калясянка, Чавускі раён, Магілёўская вобласць — 14 лютага 1940) — Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. У Чырвонай Арміі з 1932 года. Удзельнік савецка-фінляндскай вайны 1939-40 гадоў, камандзір матарызаванай роты разведвальнага батальёна 150-й стралковай дывізіі. А. Р. Целешаў вызначыўся ў час разведкі боем агнявой сістэмы праціўніка на мысе Патаніелі. У ноч на 14. 02. 1940 года пад агнём праціўніка байцы роты падышлі да драцяной загароды, зрабілі праход і пачалі атаку. Цяжкапаранены А. Р. Целешаў кіраваў боем. Загінуў у гэтым баі. Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 7. 04. 1940 года.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Их именами названы…: Энцикл. справочник. Мн. 1987. — С. 594—595.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ермаловіч.
**Андрэй Рыгоравіч Ермаловіч** (нар. 6 мая 1971, Мінск) — беларускі дыпламат. З 30 чэрвеня 2014 года Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Ісламскай Рэспубліцы Пакістан.

Біяграфія
---------

Скончыў філасофска-эканамічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1994), Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (2003).
У 1994—1996 гадах — аглядальнік «Нацыянальнай эканамічнай газеты». У 1996—1997 гадах — загадчык сектара па сувязях з замежнымі кантрольнымі органамі Кантрольнай палаты Рэспублікі Беларусь. У 1997—1998 гадах — загадчык сектара міжнароднага пратаколу упраўлення міжнародных сувязяў Сакратарыята Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь. У 1998—2000 гадах памочнік Старшыні Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь. У 2000 годзе — галоўны саветнік упраўлення знешняй палітыкі Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. У 2000—2002 гадах — памочнік Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь. У 2002—2006 гадах — саветнік Пасольства Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Малдова. У 2006—2007 гадах — начальнік аддзела Цэнтральнай Азіі і Закаўказзя упраўлення двухбаковых адносінаў з краінамі СНД Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. У 2007—2009 гадах — намеснік начальніка ўпраўлення двухбаковых адносінаў з краінамі СНД Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. У 2009—2013 гадах — саветнік Пасольства Рэспублікі Беларусь у Турэцкай Рэспубліцы. У 2013—2014 гадах — начальнік аддзела Украіны, Малдовы і Закаўказзя упраўлення двухбаковых адносінаў з краінамі СНД Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь.

З 30 чэрвеня 2014 года — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Ісламскай Рэспубліцы Пакістан.

| ⛭Надзвычайныя і Паўнамоцныя Паслы Беларусі ў Ісламскай Рэспубліцы Пакістан |
| --- |
| Пачатак дыпадносін  Адкрыццё пасольства | 3 лютага 1994  лістапад 2014 |
| Паслы | Віктар Рыбак (2011—2014) • Андрэй Ермаловіч (2014 - 2020) • Андрэй Мяцеліца (з 2020) |
Джорджыян-Бей на карце Вялікіх азёр (вылучаны цёмна-сінім)
**Заліў Джорджыян** — заліў возера Гурон, размешчаны ў правінцыі Антарыа ў Канадзе.

Асноўная частка заліва ляжыць на ўсход ад паўвострава Бруса. Заліў Джорджыян працягнуўся на 320 кіламетраў (200 міль) у даўжыню і 80 км (50 міль) у шырыню. Ён ахоплівае плошчу большую за 15 000 квадратных кіламетраў (5800 квадратных міль), што робіць яго амаль такім жа вялікім як возера Антарыа. У заліве маецца мноства астравоў.
Населеныя пункты на берагах возера: Пенетангуішын, Оўэн-Саўнд, Пары-Саўнд.

Спасылкі
--------

* Архівавана 20 студзеня 2020.
*
**Ленкаранская нізіна** размешчана на паўднёвым усходзе Каўказа, у Азербайджане, паміж Талышскімі гарамі і Каспійскім морам.

Шырыня 5-6 км на поўдні, 25-30 км на поўначы. Нізіна спадзіста нахілена да мора. Складзена з марскіх і рачных адкладаў, на ўсходзе забалочаная, шмат дробных азёр. Клімат субтрапічны. Зберагліся лясы з каштаналістага дубу, жалезнага дрэва, гледычый, вольхі. Раён вырошчвання субтрапічных культур (чай, рыс, тунг, тытунь, інжыр і інш.) і шаўкаводства. Каля ўзбярэжжа мора — Гызылагаджскі запаведнік з багатай фаўнай птушак.

На Ленкаранскай нізіне размешчаны гарады Ленкарань, Астара.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Антонаў.
**Аляксандр Антонавіч Антонаў** (23 кастрычніка 1915, с. Картаваўка, Вэлыкабурлуцкі раён, Харкаўская вобласць, Украіна — 1 верасня 1997, Мінск) — Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Працаваў у калгасе. Восенню 1936 годзе прызваны ў Чырвоную армію. У 1941 годзе служыў малодшым палітруком, сакратаром камсамольскага бюро артылерыйскага палка ва Украіне.

З чэрвеня 1941 года на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Яго назначылі камандзірам стралковага ўзвода. Баявое хрышчэнне атрымаў пад г. Яварыў Львоўскай вобласці. Удзельнічаў у абарончых баях, вызваленні Украіны — гарадоў Славянск, Днепрапятроўск, фарсіраваў Дняпро. Удзельнічаў у вызваленні Гомельскай і Брэсцкай абласцей — гарадоў Ляхавічы, Баранавічы, Івацэвічы. 14-15 ліпеня 1944 года батальён капітана А. А. Антонава ў складзе 646-га стралковага палка фарсіраваў раку Ясельду і прыняў удзел у вызваленні г. Бярозы. Прымаў удзел ва Усходне-Прускай аперацыі і штурме Кёнігсберга.

У 1946 годзе дэмабілізаваны. Месцам жыхарства выбраў г. Бярозу Брэсцкай вобласці. Працаваў старшынёй калгаса «Перамога» ў в. Сігневічы, дырэктарам Бярозаўскай электрастанцыі, у 1960-я гадах — намеснік старшыні, старшыня Бярозаўскага гарадскога Савета народных дэпутатаў, у 1970-я — старшыня раённага камітэта ДТСААФ.

Выбіраўся дэпутатам раённага і гарадскога Саветаў дэпутатаў.

Памёр 1 верасня 1997 года, пахаваны на Усходніх могілках г. Мінска (участак 27).

17 верасня 2019 года ў Бярозе адкрыты стралковы цір ДТСААФ імя А. А. Антонава, штогод праводзяцца спаборніцтвы па кулявой стральбе імя героя.

Узнагароды
----------

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 27 чэрвеня 1945 года маёру А. А. Антонаву прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Золотая Звезда» (№ 6130). За праяўленыя мужнасць і гераізм у барацьбе з нямецка-фашысцкімі захопнікамі ўзнагароджаны двума ордэнамі Леніна (1944, 1945), ордэнамі Чырвонага Сцяга (1944), Кутузава ІІІ ступені (1945), Аляксандра Неўскага (1945), Айчыннай вайны І (1985) і ІІ (1943) ступені, медалямі. У маі 1973 г. Аляксандру Антонавічу было прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бярозы». Узнагароджаны Ганаровымі граматамі Вярхоўнага Савета БССР.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Александр Антонович Антонов // Память : историко-документальная хроника Березовского района. 2-е изд. перераб и доп. Минск, 2014. С. 362—363.
* Антонов Александр Антонович // Почетные граждане белорусских городов / Б. Д. Долготович. Минск, 2008. С. 19-20.
* Антонов Александр Антонович // Герои Советского Союза : краткий биогр. словарь : в 2 т. Москва, 1987. Т. 1. С. 67.
* Селеня, Е. Мы помним эти имена : [о ветеранах Великой Отечественной войны, Герое Советского Союза А. А. Антонове] / Евгений Селеня // Маяк. Берёза, 2016.
* Резько, В. Во имя мира в каждом доме : [о Герое Советского Союза А. А. Антонове] / Валентина Резько // Маяк. Берёза, 2009. 15 августа. C. 4.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |
**Туравейскае** (**Тураве**) — возера ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца за 37 км на паўночны ўсход ад горада Астравец, каля вёскі Малое Туроўе. Належыць да Сарачанскай групы азёр.

Возера знаходзіцца ў басейне ракі Сарачанка. Плошча возера Туравейскае складае 0,38 км². Найбольшая глыбіня — 4,7 м. Даўжыня возера — 1,57 км, найбольшая шырыня — 0,39 км. Аб'ём вады ў возеры 1,04 млн. м³. Даўжыня берагавой лініі возера складае 3,87 км, плошча вадазбору — 131 км². Велічыня празрыстасці вады ў возеры 1,2 м.

Схілы катлавіны маюць вышыню 3—5 м, на захадзе вышыня схілаў дасягае 11 м. Схілы парослыя лесам. Берагі возера нізкія, пясчаныя. На паўночным усходзе і захадзе берагі забалочаныя, на ўсходзе і паўднёвым усходзе знаходзяцца пад лесам.

Мелкаводная зона да глыбіні 0,5—1 м пясчаная, на большых глыбінях дно выслана сапрапелем.

Возера зарастае прыбярэжнай надводнай расліннасцю да глыбіні 2—2,5 м.

Праз вадаём працякае рака Клевель, якая на паўночным захадзе злучае яго з возерам Белае, а на паўднёвым усходзе — з возерам Залаўскае.

Водзяцца: шчупак, акунь рачны, верхаводка, гусцяра, мянтуз звычайны, лешч, лінь, плотка, язь, краснапёрка, ёрш звычайны, уюн, карась залаты, карась сярэбраны.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Атлас охотника и рыболова: Гродненская область — Мн.: РУП "Белкартография", 2010.

| Сарачанскія азёры |
| --- |
| 
* Баранскае
* Белае
* Вераб’і
* Галадзянка
* Галодна
* Гульбеза
* Ёдзі
* Залаўскае
* Каймін
* Клевел
* Тумскае
* Туравейскае

 |
**«Computer Space»** — камп’ютарная гульня ў жанры касмічнай стралялкі для аркадных аўтаматаў, выпушчаная кампаніяй «Nutting Associates» у 1971 году. Яе аўтарамі былі Нолан Бушнэл[en] і Тэд Дабні.

«Computer Space» уяўляла сабой свайго роду развіццё ідэй гульні Стыва Расэла «Spacewar!», якая выйшла некалькі раней: два гульца кіравалі невялікімі касмічнымі караблямі, а мэтай было збіць карабель суперніка. Той, хто за 99 секунд збіваў ворага большую колькасць разоў, станавіўся пераможцам. Гульня была складаная з пункту гледжання кіравання, паколькі патрабавала задзейнічання дзвюх клавіш кручэння, а таксама клавіш для паскарэння, стрэлу і гіперскачку.

Ален Бушнэл выступіў з ідэяй стварэння «Computer Space» праз некалькі гадоў пасля свайго знаёмства са «Spacewar!». Сваю ідэю творчай перапрацоўкі гульні Расэла, якая ўжо лічылася да таго часу класічнай, ён у 1971 годзе прадставіў Білу Натынгу, заснавальніку «Nutting Associates». Натынг, які меў досвед у вытворчасці аркадных аўтаматаў, вырашыў выпусціць гульнявыя аўтаматы з гульнёй і ўвесці яе ў камерцыйнае абарачэнне. Аркадныя машыны з «Computer Space» вылучаліся сваёй яркай металічнай фактурай і 13-цалевым экранам.

Нягледзячы на ​​інавацыйнасць праекту «Computer Space» для свайго часу, для сваіх стваральнікаў ён стаў фінансавым правалам. Гэта было звязана з тым, што большасць машын з гульнёй былі прададзены ў бары, наведвальнікі якіх не маглі справіцца са складанай сістэмай кіравання. Аднак ключавым момантам для развіцця электронных гульняў было тое, што «Computer Space» стала першай відэагульнёй з гукам і першай гульнёй для аркадных машын, прызначанай для камерцыйнага выкарыстання. Яна хутка стала часткай масавай культуры, з’явіўшыся, у прыватнасці, у сюжэтах некалькіх фільмаў.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4 5 6   Праверана 29 ліпеня 2018.
2. 1 2   Праверана 29 ліпеня 2018.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · Gaming-History · KLOV · MobyGames |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Чашачка азёрная** (*Acroloxus lacustris*) — від прэснаводных лёгачных малюскаў класа бруханогіх.

Апісанне
--------

Ракавіна шчыткападобная, з моцна ссунутай назад вяршыняй, даўжыня да 7—8 мм. Мантыйная поласць рэдукаваная, ніжні край мантыі мае лопасцепадобны выраст, які функцыяніруе як жабры. Вочы каля асновы шчупальцаў.

Арэал
-----

Пашырана ў Еўразіі. Водзіцца пераважна ў стаячых вадаёмах. Трымаецца на сцяблах і лісці падводных і водных раслін (не падымаецца вышэй узроўню вады) або на адмерлым чароце, трыснягу, аеры.

Значэнне і экалогія
-------------------

Кормяцца водарасцямі, зялёнымі часткамі раслін. Удзельнічаюць у біялагічным ачышчэнні вадаёмаў.

Літаратура
----------

* *Гаўрылаў С.* Анцыліды // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5 т. Т. 1. — Мн.: БелСЭ, 1983.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780255870 |
**Чачэрскі шклозавод** — колішняе прадпрыемства, якое дзейнічала ў 1780—1879 гадах ва ўрочышчы Асінаўка Рагачоўскага павета (цяпер у межах г. Чачэрск Гомельскай вобласці).

Вырабляў бутэлькі, слоікі, багемскае, белае ліставое і аконнае шкло. Меў 2 печы для варкі шкла, 2 печы для абпалу гаршкоў, паравы рухавік. Сыравіна прывазная: гліна з Наўгародскай губерні, попел саламяны з Чарнігаўскай губерні, сода з Рыгі, глаўберава соль з Прусіі. У 1862 годзе працавала 195 рабочых.

На прамысловай выстаўцы (Масква, 1859) і Усерасійскай (Масква, 1860) чачэрскае шкло прызнана лепшым і адзначана за добрую якасць.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Бродна.

**Бро́дна** — возера ў Беларусі, у Расонскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Нешчарда, за 13 км у напрамку на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны.

Плошча паверхні возера 0,51 км². Даўжыня 1,02 км, найбольшая шырыня 0,68 км, даўжыня берагавой лініі 3 км. Найбольшая глыбіня 3,1 м, сярэдняя 2,2 м. Аб’ём вады ў возеры 1,13 млн м³. Плошча вадазбору 3,7 км².  

Катлавіна возера рэшткавага тыпу, выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны нізкія і тарфяністыя, паўночна-усходнія пясчаныя, вышынёй 2—5 м. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі возера забалочаныя, паўночна-заходнія сплавінныя, на паўночным усходзе нізкія і пясчаныя. Дно плоскае. Большая частка дна (95 %) выслана слоем сапрапелю.  

Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Упадае ручай, на паўднёвым усходзе выцякае ручай у возера Нешчарда. Падводная расліннасць адсутнічае. Надводная расліннасць распаўсюджваецца да адлегласці 15—20 м ад берага возера.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, лешч, акунь, плотка, краснапёрка і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.

Літаратура
----------

* Бродна // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 12? 45. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» (руск.)
* *Иванов-Смоленский В.* ВСЕ ОЗЁРА БЕЛАРУСИ: Популярная иллюстрированная энциклопедия — Т.1.  (руск.)
**«Крыні́ца»** — беларускі часопіс.

Гісторыя
--------

Пачаў выходзіць з 1989 года пад кіраўніцтвам Уладзіміра Някляева. На той момант вакол выдання згуртаваліся беларускія паэты, празаікі, мастакі, музыкі. У 1989—1994 гадах выданне пазіцыянуе сябе як масавы грамадска-палітычны часопіс, паступова нарошчваючы ўласна літаратурна-мастацкую частку. Абмяркоўвае актуальныя праблемы народаў СССР, а пасля знікнення Савецкага Саюза аналізуе палітычную, эканамічную і культурную сітуацыю ў краінах СНД. Выходзіў на беларускай і рускай мовах — дубліравана. У 1994—2002 гадах — элітарны інтэлектуальны літаратурны часопіс на беларускай мове, арыентаваны выключна на беларускую чытацкую аўдыторыю, перадусім на творчую інтэлігенцыю. У 1994 годзе адначасова пабачылі свет № 7—8 «старога» часопіса і № 7 (1) — новага, часопіс распачаў новую нумарацыю.

Зноскі
------

1. ↑  Крыніца **(нявызн.)**.  kamunikat.org. Праверана 10 мая 2020.
2. ↑  Аксак, Валянціна.  ЧАСОПІС "КРЫНІЦА" ЗАЧЫНЯЕЦЦА, А "ЛІМ" БУДЗЕ ПЕРАЙМЕНАВАНЫ **(нявызн.)**, *Радыё Свабода* (21 лістапад 2003, 15:00). Праверана 5 кастрычніка 2020.
3. ↑  Рыхтуецца электроннае выданне часопіса "Крыніца" **(нявызн.)**, *"ПрайдзіСвет"* (25 лютага 2013). Праверана 10 мая 2020.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
Сучасны прыватны бровар у Германіі
**Бровар, вінакурня, вінакурны завод** — традыцыйнае вытворчае збудаванне, дзе варылі піва, гналі гарэлку.

На Беларусі бровар вядомы з 16 ст. у замках, сядзібах, пры корчмах і аўстэрыях. Размяшчалі бровар каля рэк і сажалак, у асобных выпадках — у дварах. Будавалі пераважна драўляныя, пазней мураваныя. Часта ў комплекс бровара ўваходзілі саладоўня з сушыльняй, варыўня, дзе захоўвалі гародніну і харчовыя прыпасы, лазня, а таксама жыллё.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — С. 245. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 120370164 · GND: 4008024-9 · LCCN: sh85016771 · LNB: 000217238 · NKC: ph115732 |
**Якуб Уладыслаў Ваявудскі** (польск.: Jakub Władysław Wojewódzki; нар. 2 жніўня 1963, Кашалін) — польскі журналіст, публіцыст
, сатырык, фельетаніст, селебрыці, шоўмен, бубнач і акцёр.

Біяграфія
---------

Журналісцкую дзейнасць пачаў у другой палове 1980-х гадоў у «Magazyn Muzyczny». У наступныя гады яго калонкі з’яўляліся ў такіх часопісах, як «Muza», «Wprost[pl]», «Przekrój[pl]», «Gazeta Wyborcza» і «Viva!». У 1993—1999 гадах — галоўны рэдактар ​​часопіса «Brum». З 2008 года — аглядальнік штотыднёвіка «Polityka[pl]». Адначасова з працай у друку пачаў сваю радыёдзейнасць, вёў перадачы ў «Rozgłośnia Harcerska» і «Trojka[pl]». У 2003—2007 гадах быў рэдактарам «Antyradia», у 2008—2013 гадах вёў праграмы ў «Esca Rock», затым два гады быў звязаны з «Rock Radio». З 2019 года вядзе праграму на «Newonce.radio». У 1990-х гадах пачаў працаваць у «Telewizja Polska[pl]», затым далучыўся да «Telewizja Polsat», а з 2006 года звязаны з TVN[pl]. Яго прызнанне забяспечылі яго судзейства ў праграме «Idol» і вядзенне ток-шоў «Kuba Wojewódzki». Акрамя таго, ён быў членам журы ў шоу талентаў: «Mam talent!», «X-Factor» ​​і «Mali giganci».

Зноскі
------

1. ↑  Kuba Wojewodzki // Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Куба Ваявудскі
* Куба Воевудскі на сайце naviny.by

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Discogs |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1214612873 · ISNI: 0000 0004 0823 707X · LCCN: no2013073189 · NUKAT: n2013187085 · VIAF: 300475746 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | У гэтага паняцця ёсць іншае значэнне ***Батакі Суматры***. |

**Бата́кі** — малы народ на востраве Палаван (Філіпіны). Агульная колькасць (2023 г.) — 3 900 чалавек.

Хаця мова *бінатак*, на якой размаўляюць батакі, належыць да аўстранезійскай сям'і моў, яны значна адрозніваюцца ад іншых карэнных жыхароў Палавана сваім абліччам. З-за нізкага росту, кудлатых валасоў і цёмнай скуры іх звычайна адносяць да негрыта, якія лічацца прамымі нашчадкамі першых насельнікаў Паўднёва-Усходняй Азіі. Генетычныя даследаванні паказалі блізкасць батакаў да іншых негрыта Філіпінаў, але разам з гэтым — актыўнае змешванне з суседнімі народамі, што адбываецца на працягу стагоддзяў.

Першасна батакі насялялі землі ў вусцях рэк каля сучаснага горада Пуэрта-Прынсеса. Яны вялі вандроўны лад жыцця, займаліся збіральніцтвам, паляваннем і рыбалоўствам. Частку прадуктаў збіральніцтва абменьвалі на металічныя прылады гандлярам з Сулу. Каланізацыя ўзбярэжжа выклікала зыход батакаў углыб вострава. У XX ст. яны пасяліліся ў сталых вёсках, сталі займацца земляробствам. Тым не меней, батакі захавалі пэўную ізаляванасць і многія рысы папярэдняй вандроўнай культуры. Жывуць у каркасных хацінах, што нагадваюць навес над вогнішчам. Аснову харчавання складаюць клубневыя культуры. Застаюцца важнымі збор ляснога мёду і смалы, якія абменьваюць на рыс і прадметы побыту. 

Шлюбны ўзрост юнакоў вызначаецца палавым сталеннем. У мінулым былі забаронены шлюбы са сваякамі, у тым ліку стрыечнымі. Практыкавалася палігінія, калі лепшыя здабытчыкі жаніліся на некалькіх жанчынах. У нашы дні з-за скарачэння насельніцтва шлюбы са стрыечнымі сваякамі ўжо не з'яўляюцца рэдкасцю. З-за ўплыву каталіцызма адбылася адмова ад шматжонства. 

Традыцыйная рэлігія батакаў заснавана на веры ў шматлікіх багоў і духаў прыроды, шкодную і лекавую магію. Лічыцца, што пасля смерці душа трапляе ў Басад, свет багоў, дзе пасля суду памяшчаецца на нябёсы або скідваецца ўніз. Лекаваннем і арганізацыяй рытуалаў займаецца шаман *байлан*. Частка вернікаў спавядае хрысціянства.

Зноскі
------

1. ↑  Palawan Batak Negrito in Philippines

Спасылкі
--------

* Batak — Survival International
* The Tanabag Batak ICCA on Palawan Island
* About the Batak tribes in Palawan
* The Vanishing Batak Tribe
* The Batak
* Genetic diversity and evidence for population admixture in Batak Negritos from Palawan
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Маслёнка.
**Маслёнка** (трансліт.: *Maslionka*, руск.: Маслёнка) — вёска ў Крупскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Крупскага сельсавета.

Гісторыя
--------

Вядома з другой паловы XVIII ст. У 1775 г. 7 двароў, уласнасць пана Замбржыцкага. У 1873 г. ў вёсцы 27 мужчын, у 1897 г. 25 двароў, 135 жыхароў, у 1909 г. ў складзе Бобрскай воласці Сенненскага павета Магілёўскай губерні, 12 двароў, 97 жыхароў. З 20 жніўня 1924 г. вёска Крупскага сельсавета Барысаўскай акругі, з 18 чэрвеня 1927 г. Аршанскай акругі, з 26 ліпеня 1930 г. Крупскага раёна, з 1938 г. ў Мінскай вобласці. У 1928 г. ў вёсцы створана таварыства па сумеснай апрацоўцы зямлі пад назвай «Атраднае». У 1931 г. вяскоўцы аб'ядналіся ў калгас «Чырвоны герой». У 1941 г. ў вёсцы 77 двароў, 304 жыхары. На франтах Вялікай Айчыннай вайны загінулі 25 чалавек, знішчана 5 мірных жыхароў. Вёска вызвалена 28 чэрвеня 1944 г. 18-й танкавай брыгадай. У 1944 г. калгас адноўлены, з 1950 г. вёска ў складзе ўзбуйненага калгаса «Ленінец», з 1951 г. — калгаса імя Леніна, 12 лістапада 1966 г. да вёскі далучаны хутар Гапонавічы. На 1 студзеня 1998 г. 69 гаспадарак 122 жыхары. Крама, ферма буйной рагатай жывёлы і свінагадоўчая.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (DJVU)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Крупскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Худаўцы |
| Пасёлкі | Крупскі |
| Аграгарадкі | 
* Гапонавічы
* Ротань

 |
| Вёскі | 
* Асінаўка
* Баравыя
* Буда
* Бярозаўка
* Вялікая Слабада
* Зароўе
* Карпаўка
* Карпушоўка
* Лазоўка
* Лебедзева
* Ліванова
* Ляды
* Майск
* Малая Слабада
* Маслёнка
* Навахросты
* Новая Крупка
* Скарадзіца
* Сяліцкае
* Усохі
* Усцінаўка
* Шэйка

 |
Археалагічны помнік Куарента-Касас
**Куарэнта-Касас**, ісп.: Cuarenta Casas, літар. «сорак хат» — археалагічны помнік, размешчаны ў 336 км на паўночны ўсход ад сталіцы мексіканскага штата Чыўаўа. У гэтай зоне выяўлена мноства пячор з абсталяваным ўнутны іх жыллём старажытных пуэбла. З гэтых пячор найбольшую вядомасць атрымала Пячора вокнаў (ісп.: Cueva de las Ventanas).

Назва «сарок хат» паходзіць ад памылкі канкістадораў, якія меркавалі, што адносна невялікая колькасць пячор адпавядае колькасці жылля, якое размяшчалася ў іх.

Жыллё Куарэнта-Касас было збудавана ў позні перыяд Пакімэ — субкультуры ў складзе культуры Магаён (1205—1260 гг. н. э.), калі яна перажывала свой росквіт. Тым часам зона Куарэнта-Касас выкарыстоўвалася як месца сустрэчы для гандляроў культуры Пакімэ, чые гандлёвыя маршруты распасціраліся ад узбярэжжа Ціхага акіяна да Каліфарнійскага заліва. Мяркуецца, што паселішча Куарэнта-Касас было заснавана для абароны гандлёвых дарог культуры Пакімэ.

Паселішча прыходзіць у заняпад каля 1340 г. да н. э. — магчыма, паселішча было разбурана праціўнікам (пра прычыны заняпаду культур старажытных пуэбла гл. у артыкулах анасазі, магаён і інш.) З заняпадам Пакімэ перасталі выкарыстоўвацца і гандлёвыя шляхі, і мясцовыя жыхары перайшлі да больш прымітыўнага ладу жыцця. Тым не менш, перыядычна пячоры выкарыстоўваліся для цырыманіяльных мэт.

Да часу прыбыцця еўрапейцаў пячоры засяляла мясцовае племя, якое называла сябе ховас (Jovas). Да цяперашняга часу гэта племя знікла.

Спасылкі
--------

* The Mogollon: Prehistoric Desert Peoples (en idioma ingles)

Гл. таксама
-----------

* Куэва-дэ-ла-Олья
* Пакімэ
* Магаён
* Аазісамерыка

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 239184850 |
**Тацця́на Мікала́еўна Каро́бушкіна** (20 ліпеня 1934, в. Кубышка, Нялідаўскі раён, Цвярская вобласць) — беларускі археолаг. Кандыдат гістарычных навук (1977).

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1958). У 1977 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю на тэму «Земляробства на тэрыторыі Беларусі ў 10-13 стст.»: (Віленскі інстытут гісторыі). Працуе ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі.

Брала ўдзел у даследаваннях Мінску і іншых беларускіх гарадоў, абследавала шматлікія помнікі Мінскай і іншых абласцей. Вывучала земляробства на тэрыторыі Беларусі, гісторыю насельніцтва Беларускага Пабужжа X—XIII стст. дала характарыстыку сельскагаспадарчых прылад працы, высвятліла час увядзення ў культуру збожжавых і іншых раслін.

Аўтар кніжак «Земляробства на тэрыторыі Беларусі X—XIII стст.» (1979), «Археалогія Беларусі. Бібліяграфічны паказальнік (1932—1975)» (1988), дзе прыводзяцца археалагічныя помнікі Койданаўшчыны, калі і кім яны даследаваліся; «Курганы Беларускага Пабужжа X—XIII ст.» (Пад рэд. Э. М. Загарульскага. — Мн.: Навука і тэхніка, 1993. — 133 с.), шматлікіх артыкулаў, а таксама адна з аўтараў «Гісторыі Мінску» (1967), «Нарысаў па археалогіі Беларусі». (ч. 2, 1972), «Беларускай археалогіі» (1987).

Творы
-----

Артыкулы ў слоўніках, даведніках і энцыклапедыях
* Мельнікоўская Вольга Мікалаеўна / Т. М. Каробушкіна // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 2: Л — Я. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2009. — 492, [1] c. — С. 66. — ISBN 978-985-11-0354-2.

Прэміі
------

* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (2002, у аўтарскім калектыве) — *за цыкл прац «Паўднёвая Беларусь у IX—XIII ст.»*.

Зноскі
------

1. ↑  Памяць. Дзяржынскі раён, 2004, с. 41

Літаратура
----------

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, 2001. — 576 с.: іл. — ISBN 985-6302-33-1.
* Каробушкіна Таццяна Мікалаеўна // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Дзяржынскага р-на. — Мн.: БелТА, 2004. — С. 41. — 704 c.: іл. — ISBN 985-6302-64-1.