**1-я беларуская брыгада** — беларускае ўзброенае фарміраванне, створанае ў лютым 1919 года.

Гісторыя
--------

У канцы лютага 1919 года консул БНР у Адэсе Сцяпан Некрашэвіч звярнуўся да галоўнакамундуючага сіламі саюзнікаў на Балканах і Поўдні Расіі, французскага генерала Анры Бертло, у справе стварэння беларускіх ўзброенных фарміраванняў. Бертло прыняў Некрашэвіча і палкоўніка(!) Паўла Вента, яны асвятлілі галоўнакамандуючаму беларускае пытанне і падарылі карту Беларусі, за што той быў удзячны і, нягледзячы на нязгоду Дзянікіна, дазволіў фарміраваць *беларускую дывізію*. Галоўным інспектарам фарміравання быў прызначаны генерал Сакіра-Яхантаў[ru], непасрэдна фарміраваннем займаўся Павел Вент, ён 11.3.1919 года атрымаў званне генерал-маёра (паводле яго анкеты 1921 года).

Да канца сакавіка 1919 годзе ў фарміраванай Вентам дывізіі налічвалася каля 1000 чалавек. З канца сакавіка 1919 года сілы саюзнікаў адступалі перад бальшавікамі і 4-6 красавіка 1919 года саюзніцкія войскі эвакуіраваліся з Адэсы. Вент застаўся ў Адэсе, з дапамогай беларускіх камуністаў перайшоў на бок бальшавікоў і працягваў фарміраванне ўжо **1-й беларускай брыгады**. Паводле С. Некрашэвіча, Вент перастаў лічыцца з беларусамі і супрацоўнічаў менавіта з бальшавікамі.

1-я беларуская брыгада загадам ад 15.4.1914 года ўвайшла ў склад фарміраванай 3-й арміі[ru] Украінскага фронта[ru], сама адзначана ў стане фарміравання, яе колькасныя паказчыкі не паведамляюцца. У планах ад 20.4.1919 года было сфарміраваць у складзе Украінскага фронта, апроч іншых, беларускія і інтэрнацыянальныя часці[ru], якія мусілі налічваць каманднага складу — 1174 чалавекі, чырвонаармейцаў — 57500, коней — 18000, вінтовак — 45500. Планавыя паказчыкі асобна для беларускіх часцей не вылучаны.

Паводле загада камандуючага 3-й арміяй Худзякова ад 24.4.1919 года, брыгада за выняткам сваіх кавалерыйскія часцей ўваходзіла ў Адэскую групу войскаў, што была ў асабістым распараджэнні камандарма. Кавалерыйскія часці брыгады ўваходзілі ў сілы аховы ўзбярэжжа паміж Лэстдорфам і Мікалаевым.

Брыгада вырасла ў значную сілу, паводле С. Некрашэвіча нават да 10000 чалавек. Нацыянальна арыентаваныя афіцэры выступалі за перадыслакацыю ў Беларусь, з думкай выбіць бальшавікоў, для гэтага ў Мінск быў адпраўлены Антон Баліцкі, але бальшавісцкія ўлады ў Беларусі не ўхвалілі перавод брыгады. Тым часам Павел Вент застраліў чырвонаармейца і прыгавораны рэвалюцыйным ваенным трыбуналам да адпраўкі на фронт. Аднак, 7-9 мая 1919 года пачалося антыбальшывіцкае паўстанне[ru] Н. Грыгор’ева[ru] і 11 мая 1919 года Павел Вент з 1-й беларускай брыгадай далучыўся да яго.

1-я беларуская брыгада, разам з таксама расквартэраваным у прыгарадах Адэсы 1-м сялянскім палком пад камандаваннем Казакова, захапілі Ананьеў, Кодыму, Акаржу, Іванаўку, Балту і Балцкі павет[ru], разбілі савецкія часці каля Любашаўкі, да паўстанцаў далучаліся сяляне і савецкі гарнізон Балты. Паўстанне аднак задушана бальшавікамі ў асноўным да канца мая 1919 года.

Пасля трыбуналу рэшткі брыгады перафарміраваны, перайменаваны ў **брыгаду імя Леніна**, пераведзены са складу 3-й арміі Украінскага фронта ў склад Паўднёвага фронту[ru] і 2.6.1919 года эшалонам адпраўлены на новае месца дыслакацыі. На гэты час у складзе брыгады 270 інструктараў, 3118 байцоў і 40 коней. Пры разборы ў трыбунале справы брыгады бальшавікі даведаліся пра ролю ў яе фарміраванні і дзейнасці С. Некрашэвіча, яму давялося перайсці ў Адэсе на нелегальнае становішча.

На Паўднёвым фронце брыгада ўвайшла ў склад 14-й арміі[ru], перыядычна называлася ранейшым найменнем «беларуская брыгада».

Заўвагі
-------

1. ↑  Кныревич, 2019
2. 1 2 3  Архівы БНР, 1998, Т. 1, кн. 1. с. 552
3. ↑  Антонов-Овсеенко, 1933, Т. 4, с. 131
4. ↑  Антонов-Овсеенко, 1933, Т. 4, с. 132
5. ↑  Антонов-Овсеенко, 1933, Т. 4, с. 41
6. 1 2  Савченко, 2006, с. 353
7. 1 2  Архівы БНР, 1998, Т. 1, кн. 1. с. 553
8. ↑  Антонов-Овсеенко, 1933, Т. 4, с. 314
9. ↑  РГАСПИ. Фонд 74. Оп. 2. д. 68. л. 11-32.

Літаратура
----------

* *Антонов-Овсеенко В. А.* Записки о гражданской войне: в 4 т.. — М.-Л.: Госвоениздат, 1933. — Т. 4. — 343 с. — 5 000 экз.
* Архівы Беларускай Народнай Рэспублікі: У 2-х кн. / Склад. С. Шупа. — Вільня — Нью-Ёрк — Менск — Прага: Беларускі інстытут навукі і мастацтва. Таварыства беларускага пісьменства, 1998. — 1721 с.
* *Латышонак А.* Жаўнеры БНР. — выд. 3-е, перапрацаванае. — Смаленск: Інбелкульт, 2014. — 373 с. — ISBN 978-5-00076-003-1.
* *Савченко В. А.* Двенадцать войн за Украину. — Харьков: Фолио, 2006. — 415 с. — (Время и судьбы).

Спасылкі
--------

* *Кныревич С.* Забытый генерал БНР Павел Вент // *Беларусы Чэхіі / Bělorusové v ČR / Belarusians in the Czech Republic* : Эл. рэсурс. — 2019.