**Артур Сен-Леон** (фр.: Arthur Saint-Léon, сапраўднае імя **Шарль Віктор Арцюр Мішэль**, фр.: Arthur Michel; 17 верасня 1821, Парыж — 2 верасня 1870, Парыж, Францыя) — французскі танцоўшчык, балетмайстар, педагог, скрыпач.

Біяграфія
---------

Вучыўся танцу ў бацькі — Л. Мішэля, ігры на скрыпцы — у Н. Паганіні.

У 1834 годзе дэбютаваў як скрыпач у Штутгарце, у 1835 годзе — як танцоўшчык у Мюнхене.

У 1837—1847 гадах гастраліраваў у краінах Еўропы, выступаў у Парыжы, Брусэлі, Турыне, Мілане, Вене, Лондане, Берліне, Парме, Фларэнцыі і інш.

У 1847 годзе выступіў у Парыжы ў «Гранд-апера» як харэограф і выканаўца (балет «Мармуровая прыгажуня» Ц. Пуні).

Артур Сен-Леон (1853), гравюра.
З 1854 года працаваў балетмайстарам тэатра «Сан-Карлуш  (руск.) (бел.» у Лісабоне, з 1859 года — галоўны балетмайстар у Пецярбургу і пастаянна працаваў у Маскве.

Артур Сен-Леон памёр ад сардэчнага прыступу ў кафэ непадалёк ад тэатра Оперы 2 верасня 1870 года ў Парыжы, не паспеўшы дажыць да 49 гадоў.

Творчасць
---------

Бліскуча выконваў класічныя і характарныя партыі. Яго танец адметны элегантнасцю і тонкім густам, пластычнай арнаментыкай і глыбокім зместам.

У 1843 паставіў у Рыме першы балет «Маркітантка і фарэйтар». У парыжскай Оперы стварыў балеты: «Мармуровая прыгажуня» (1847), «Скрыпка д’ябла» (1849), «Стэла, або Кантрабандысты» (1850) — усе на музыку Ц. Пуні, «Пакерэта» Ф. Бенуа (1851).

У Лісабоне паставіў балет «Сальтарэла» на сваю музыку (1854) і «Метэора, або Даліна зорак» Пінто (1856).

Сярод яго пастановак найбольш вядомы балеты на музыку Ц. Пуні («Скрыпка д’ябла», пастаўлены ў 1849; «Грацыэла», пастаўлены ў 1860; «Сірата Тэалінда», пастаўлены ў 1862), Л. Мінкуса («Фіямета», пастаўлены ў 1864), Л. Дэліба («Ручай», пастаўлены ў 1866; «Капелія», пастаўлены ў 1870), Ц. Пуні і Пінто («Севільская жамчужына», пастаўлены ў 1861)і інш.

Яго балет «Канёк-Гарбунок» (1864) у першай рэдакцыі атрымаў адмоўную ацэнку прагрэсіўнай крытыкі, галоўным чынам, з-за вернападданніцкага фіналу, дзе ўсе народы славілі цара. Але танцавальнае багацце, магчымасці, якія балет даваў выканаўцам (асабліва мімістам і характарным танцоўшчыкам), зрабілі яго адным з самых папулярных балетаў на рускай сцэне ў 19 стагоддзі. У значнай меры няўдалым апынуўся і другі балет А. Сен-Леона на рускі сюжэт «Залатая рыбка» на музыку Л. Мінкуса (1867).

Спектаклі Сен-Леона азначалі заняпад рамантычнага балета, што выявілася ў палегчаным змесце, багацці знешніх эфектаў, эклектыцы выразных сродкаў. У той жа час яго харэаграфічныя знаходкі як у галіне віртуознага класічнага (пераважна сольнага), так і характарнага танца, спрыялі развіццю тэхнікі, узбагачэнні лексікі балета.

Стваральнік арыгінальнай сістэмы запісу танца — «Сценахарэаграфія». Некаторыя з запісаў Сен-Леона былі расшыфраваны французскім балетмайстрам П. Лакотам, які рэстаўраваў шэраг танцавальных нумароў (у т. л. «Па-дэ-сіс» з балета «Маркітантка», пастаўлены ў 1979 у парыжскай Оперы і Марыінскім тэатры).

Зноскі
------

1. 1 2  Charles-Victor- Arthur Saint-Léon // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
2. 1 2  Archivio Storico Ricordi — 1808. Праверана 3 снежня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3621644'></a>
3. ↑  БелЭн, 2002
4. 1 2 3 4 5 6  Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович.- М.: Советская энциклопедия, 1981.- 623 стр. с илл.
5. ↑  Кукла на заказ Архівавана 16 ліпеня 2020. // ЛИНИЯ. Журнал «БАЛЕТ» в газетном формате. № 3/2009

Літаратура
----------

* Сен-Леон Арцюр // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 329. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович. — М.: Советская энциклопедия, 1981. — 623 стр. с илл. (руск.)

| Балеты Артура Сен-Леона |
| --- |
| 
* *Маркітантка* (1844)
* *Мармуровая прыгажуня* (1847)
* *Скрыпка д’ябла* (1849)
* *Стэла, або Кантрабандысты* (1850)
* *Пакерэта* (1851)
* *Тэалінда  (фр.) (бел.* (1853)
* *Танцоўшчык караля  (фр.) (бел.* (1853)
* *Разьера  (фр.) (бел.* (1854)
* *Баядэрка* (1854)
* *Севільская жамчужына* (1861)
* *Фіямета* (1864)
* *Канёк-Гарбунок* (1864)
* *Ручай* (1866)
* *Залатая рыбка* (1866)
* *Капелія* (1870)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · International Music Score Library Project |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Кругасвет · Музычны Рымана · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNC: a11091083 · BNE: XX1428497 · BNF: 12523355j · GND: 116760354 · ISNI: 0000 0001 2118 736X · LCCN: n80131745 · NKC: xx0046113 · NTA: 071703535 · NUKAT: n2007154284 · SUDOC: 133866041 · VIAF: 5040250 |

 |