Папараць-кветка на памятнай манеце Нацыянальнага банка Беларусі
**Папараць-кветка** — у беларускай міфалогіі чароўная расліна, якая надавала чалавеку магічныя якасці: ён пачынаў разумець мову жывёл і дрэў, бачыць скрозь зямлю схаваныя скарбы, лячыць людзей ад розных хвароб, ведаць будучыню і інш. Кветка быццам з’яўляецца ў купальскую ноч.

Апісанне
--------

Паводле павер’яў, у купальскую ноч трэба было выйсці ў лес аднаму, без факела, без ліхтара (у некаторых паданнях, нават босым ці наогул без адзення). Трэба было зайсці ў такія лясныя нетры, з якіх не чутно нават пеўняў і сабак з роднай вёскі. Кажуць, што папараць-кветка зіхаціць у цемры. Трэба было параніць далонь, сціснуць у гэтай далоні кветку і скіравацца дадому. Нячыстая сіла будзе гаманіць, раўці, пужаць, але не трэба азірацца. Атрымаўшы папараць-кветку, чалавек набудзе здольнасць бачыць тое, што іншым нябачна, стане мудрым.

Здаралася, што над кветкай малявалі крыжык, які абазначаў таемны скарб, а знізу пеўня, які сімвалізаваў поўнач.

На цесную сувязь расліны з нячыстымі паказвае яе другая назва «Чортава барада». Таму ў некаторых мясцінах яе «б’юць-ламаюць», каб яна не рассявалася на полі, лузе або ў лесе. Таго, хто набліжаецца да Папараць-кветкі, могуць напалохаць жудасныя пачвары.[*крыніца?*]

Тлумачэнне
----------

Марка Украіны з папараць-кветкай, прысвечана купалаўскаму святу. 1997
Павер’е магло мець рэальную падставу. Папараць ніколі не квітнее, але яе споры часам выпраменьваюць маленькае свячэнне. Гэта адносіцца толькі да рэдкай каралеўскай папараці, якой сёння ў Беларусі амаль не засталося — яна захавалася, у прыватнасці, у Белавежскай пушчы і занесена ў Чырвоную кнігу Беларусі.

У літаратуры і мастацтве
------------------------

Папараць-кветка сустракаецца ў беларускіх казках, легендах і песнях. Да легенды звярталіся Мікалай Гогаль («Вечар перад Іванам Купалам»), Юзаф Крашэўскі («Кветка папараці»), Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч, Янка Купала («У купальскую ноч», «Курган»), Якуб Колас («Ноч, калі папараць цвіце»), Міхась Чарот («На Купалле»), Францішак Аляхновіч (дзіцячая п’еса «Папараць-кветка», 1916), Канстанцыя Буйло («Кветка папараці»), Уладзімір Караткевіч («У тую ноч», п’еса «Калыска чатырох чараўніц»). Шмат гадоў ідзе на сцэне Тэатра юнага гледача п’еса Івана Козела «Папараць-кветка» (1957) у пастанове рэжысёра Любові Мазалеўскай. У пастанове рэжысёра М. Сокала у 2015 годзе адбыўся першы паказ мюзікла «Папараць-кветка». На адной з вуліц Мінска знаходзіцца скульптурная кампазіцыя Анатоля Анікейчыка «Папараць-кветка» (1967). Па лібрэта Вольгі Барысевіч, Петруся Броўкі і Петруся Глебкі кампазітарам Аляксеям Туранковым напісана опера «Кветка шчасця» (1940). У выяўленчым мастацтве вобраз папараць-кветкі сустракаецца ў карцінах Ганны Сілівончык, вялікі габелен Галіны Крываблоцкай «Папараць-кветка» вісіць ў палацы культуры Навагрудка. Вядомы цыкл фотаработ Вольгі Сяргеевай і Альберта Цехановіча «У пошуках папараць-кветкі». Таксама расліне была прысвечана песня «Папараць-кветка», што ўвайшла ў альбом «На Марс!» беларускага гурта «Neuro Dubel», выкананая па-беларуску.

Папараць-кветка з’яўляецца сімвалам Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэту.

У 1917 годзе ў Слуцку створана «Папараць-Кветка» — беларускае культурна-асветнае таварыства, якое мела 3 секцыі: краязнаўчую, літаратурную і драматычна-харавую. Таварыства выступала за прапаганду беларускай мовы, культуры і мастацтва. У 1920 годзе ў складзе таварыства налічвалася больш за 300 чалавек.

Гл. таксама
-----------

* Купалле
* Кветкі-цары

Літаратура
----------

* Беларуская міфалогія: Энцыклапедычны слоўнік / С. Санько [і інш.; склад. І. Клімковіч. — 2-ое выданне, дапоўненае]. — Мінск: Беларусь, 2006. — 500 с.: іл.
* Этнаграфія Беларусі. Энцыклапедыя. — Мн. БелЭн, 1989. с. 387

Спасылкі
--------

* Папараць-кветка Архівавана 16 чэрвеня 2017.
* Усё цвіце і цвіце тая кветка Архівавана 15 мая 2019. // Краязнаўчы сайт Гомеля і Гомельшчыны
* Папоротник Архівавана 23 кастрычніка 2017. Российский этнографический музей
* Horzelski J. SWIETOJANSKIE WIANKI I KWIAT PAPROCI Архівавана 30 верасня 2007. // Wiadomosci 21/1521, Londyn 25 maja 1975

| ⛭Беларуская міфалогія |
| --- |
| Багі | 

|  |  |
| --- | --- |
| Славянскія багі | 
* Вялес
* Пярун
* Ярыла1
* Маці-Зямля
* Доля

 |
| Балцкія багі | 
* Дзіевас
* Пяркунас
* Лайма
* Аўшра
* Вялняс
* Жэміна

 |
| Персанажы фальклора | 
* Зара-Зараніца
* Сонца
* Месяц
* Юрай
* Ілля
* Улас

 |

 |
| Духі | 

|  |  |
| --- | --- |
| Лес | 
* Вужалкі
* Зазоўка
* Гаёвы Дзед
* Гаёўкі
* Лясун
* Пушчавік

 |
| Балота | 
* Аржавенік
* Балотнік
* Лазавік
* Багнік
* Лойма

 |
| Рэкі, азёры | 
* Вадзянік
* Азярніцы
* Свіцязянкі‎
* Русалка

 |
| Гаспадарка | 
* Дамавік
* Дамавуха
* Гуменнік
* Ёўнік
* Красналюдкі
* Пячурнік
* Сёрбай
* Хлеўнік
* Хут
* Валасень
* Пуннік
* Лён і Лляніца
* Раёк

 |
| Нячысцікі | 
* Паветрыкі
* Прахі
* Пякельнікі
* Чорт
* Люцыпар
* Хіхітун
* Шэшачкі

 |
| Хваробы, бедствы | 
* Апівень
* Баба-вяліканка
* Бадзюля
* Белая Баба
* Змора
* Кадук
* Касны
* Копша
* Мара
* Начніцы
* Паморак
* Траска-Шухна
* Чорная Баба

 |
| Пагрозадля дзяцей | 
* Жалезная баба
* Жалезны чалавек
* Меша
* Расамаха
* Стрыга
* Хапун
* Цыгра

 |
| Іншыя духі | 
* Дзяды
* Зюзя
* Кладнік
* Кумяльган
* Ох
* Сон

 |

 |
| Людзі, пачвары | 
* Валатоўны
* Ваўкалак
* Ведзьма
* Вупыр
* Волат
* Дзіва Аднавокае
* Зачараваныя князёўны
* Камень-кравец
* Цмок
* Ядзеркі

 |
| Жывёлы | 
* Варгін
* Вужыны Цар
* Кук
* Рыбін Цар
* Хабёр
* Шкурапея

 |
| Расліны | 
* Папараць-кветка
* Кветкі-цары

 |
| Землі | 
* Вырай
* Залатая Гара
* Калінавы мост
* Рака Смародзіна
* Край свету
* Лысая гара
* Пекла

 |
| Сусвет | 
* Вецер
* Вечарніца
* Вясёлка
* Касмагонія
* Рабінавая ноч
* Сусвет
* Сусветнае Дрэва

 |
| Героі | 
* Бай
* Белаполь
* Брас
* Гом
* Машэка
* Менеск
* Радар
* Рыдан
* Рымар

 |
| **Заўвагі**: 1 гістарычнасць спрэчная; 2 боскі статус спрэчны. |