recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Мікала́й Стэ́фанавіч Ігруно́ў** (11 сакавіка 1932, с. Спаскае Цярбунскага раёна Цэнтральна-Чарназёмнай вобласці — 4 лютага 2016) — савецкі журналіст і партыйны дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і чыгуначніка. Яго бацька, Стэфан Сяргеевіч, чвэрць стагоддзя прапрацаваў начальнікам чыгуначнай станцыі Палатоўка (цяпер Чырвонагвардзейскага раёна Белгарадскай вобласці).

Скончыў школу ў вёсцы Лівенка. Яшчэ школьнікам публікаваўся ва ўсесаюзных газетах «Комсомольская правда» і «Литературная газета». Працягнуў адукацыю ў Харкаўскім і Кіеўскім дзяржаўных універсітэтах. Скончыў факультэт журналістыкі МДУ.

Працаваў уласным карэспандэнтам газеты «Белгородская правда» па Новааскольскаму, Чарнянскаму і Вялікаміхайлаўскаму раёнах. Затым быў галоўным рэдактарам белгарадскай абласной моладзевай газеты «Ленинская смена», сакратаром Белгарадскага абкама КПСС, намеснікам загадчыка аддзелу аргпартработы ЦК КПСС, другім сакратаром ЦК КП Беларусі, галоўным рэдактарам часопіса «Партыйнае жыццё».

Аўтар кнігі вершаў і прозы «Несожженные тетради» (Масква, 1997 г.; перавыданне: Белгарад, 2001).

Выступіў ініцыятарам стварэння мемарыяла герояў Курскай бітвы, музея вялікага рускага акцёра М. С. Шчэпкіна на яго радзіме ў вёсцы Краснае. Ганаровы грамадзянін Белгарадскай вобласці.

Быў членам Саюза журналістаў СССР, народным дэпутатам СССР (1989—1991).

Узнагароды
----------

* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга
* Ордэн «Знак Пашаны»

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* [www.белдума.рф/infoobl/6/detail.php?ID=22381 Біяграфія на сайце Белгарадскай думы] (руск.) (4 лютага 2016).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 138721149 · ISNI: 0000 0003 8249 5539 · LCCN: n80018942 · VIAF: 264734683 |
**Брэ́зна** (славацк.: Brezno, ням.: Bries(en), венг.: Breznóbánya) — горад у цэнтральнай Славакіі на рацэ Грон у Славацкім Рудагор'і. Насельніцтва каля 23 тысяч чалавек.

Гісторыя
--------

Брэзна была ўпершыню згадана ў 1265 годзе ў лісце караля Белы IV як «Берэзун» — шахцёрскае паселішча, дзе здабываліся высакародныя металы. 

У 1380 годзе Брэзна атрымала гарадскія правы. У XVII стагоддзі ў наваколлях горада пачалася здабыча дрэва, што прыцягнула струмень імігрантаў — лесасекаў з Штырыі. Насельніцтва таксама займалася авечкагадоўляй, гатаваннем вядомага «брызскага» сыра з авечага малака і пчалярствам. У суседнім Гронцы быў створаны металургічны завод. Дзякуючы ўсяму гэтаму горад квітнеў. 

У 1650 годзе імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі Фердынанд III даў гораду права вольнага каралеўскага горада.

У XIX стагоддзі ў Аўстра-Венгрыі з'яўляюцца буйнейшыя заводы і шахты і так Брэзна ўваходзіць у паласу стагнацыі, якая доўжылася да сярэдзіны XX стагоддзя, калі пачалася індустрыялізацыя горада.

Славутасці
----------

* Ансамбль галоўнай плошчы з касцёлам Св. Марыі

Вядомыя асобы
-------------

* Іван Бела (нар. у 1964) — палкоўнік славацкай арміі, славацкі касманаўт

Зноскі
------

1. 1 2  Бриз // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт горада
пра чалавека, які прыйшоў на споведзь гл. спаведнік.
пра святара, які прымае споведзь гл. спавядальнік.
**Вызна́ўца** (грэч. ὁμολογητής, лац.: confessor, confessoris) — адзін з лікаў святых у хрысціянстве.

У раннім хрысціянстве да ліку вызнаўцаў прылічаліся тыя хрысціяне, што пры жыцці пацярпелі за сваю веру, але — у адрозненне ад мучанікаў — засталіся жывымі і памерлі натуральнай смерцю. Разуменне вызнаўства як подзвігу грунтуецца на словах Хрыста: *«Дык вось, кожнага, хто вызнае (ὁμολογήσει) Мяне перад людзьмі, таго вызнаю і Я перад Айцом Маім, Які ёсць у нябёсах; а хто зрачэцца Мяне перад людзьмі, таго зракуся і Я перад Айцом Маім, Які ёсць у нябёсах.»*  (Мф. 10:32-33).

У Праваслаўі вызнаўцаў з ліку манахаў часам называюць *прападобнавызнаўцамі*, а вызнаўцаў з ліку святароў і епіскапаў —*свяшчэннавызнаўцамі*, аднак у царкоўных календарах, якія выпускаюцца Выдавецтвам Маскоўскай Патрыярхіі Рускай Праваслаўнай Царквы, такая тэрміналогія не выкарыстоўваецца: усе тыя, хто адкрыта вызнаваў хрысціянскую веру падчас ганенняў, у іх называюцца проста *вызнаўцамі*.

Зноскі
------

1. ↑  СЛОЎНІК РЭЛІГІЙНЫХ І БАГАСЛОЎСКІХ ТЭРМІНАЎ ЦАРКОЎНАСЛАВЯНСКА-БЕЛАРУСКІ
2. ↑  Исповедник // Российский гуманитарный энциклопедический словарь Архівавана 3 мая 2014.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Исповедники // Православная Богословская Энциклопедия. Том 5. Издание Петроград. Приложение к духовному журналу «Странник» за 1904 г.

| ⛭Лікі святасці ў праваслаўі |
| --- |
| Апостал ·  Бяссрэбранік ·  Дабраверны ·  Блажэнны ·  Богаайцец ·  Велікамучанік ·  Вызнаўца ·  Мучанік ·  Праведны ·  Праайцец ·  Прападобнамучанік ·  Прападобны ·  Прападобнавызнаўца ·  Прарок ·  Роўнаапостальны ·  Свяціцель ·  Свяшчэннавызнаўца ·  Свяшчэннамучанік ·  Пакутнік ·  Цудатворац ·  Юродзівы |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ратабыльскі.
**Мікалай Станіслававіч Ратабыльскі** (6 мая 1914, в. Сакольнічы, цяпер Крычаўскі раён — 1 студзеня 1985) — беларускі фізіка-географ, ландшафтазнавец, адзін з пачынальнікаў беларускай медыцынскай геаграфіі. Кандыдат геаграфічных навук (1953). Дацэнт (1960).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 6 мая 1914 г. у в. Сакольнічы. Скончыў геаграфічны факультэт Магілёўскага педінстытута ў 1936 годзе. У 1937—1939 гг.
настаўнік геаграфіі, завуч сярэдняй школы ў г.п. Крупкі. У 1939—1941 гг. аспірант і асістэнт кафедры фізгеаграфіі БДУ.

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны: камандзір узвода, перакладчык штаба часці. Дайшоў да Германіі.

Пасля сканчэння аспірантуры, у 1946 г. накіраваны ў родны Магілёўскі дзяржаўны педагагічны інстытут. У 1946—1984 гг. — на выкладчыцкай працы: старшы выкладчык кафедры геаграфіі (1946—1954), дэкан геаграфічнага і фізіка-матэматычнага факультэтаў (1952—1954), загадчык кафедраў фізгеаграфіі (1954—1968, 1973—1975), краіназнаўства (1968—1973), дацэнт кафедры педагогікі і методыкі пачатковага навучання (1975—1984).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар 75 работ, у т.л. 8 дапаможнікаў, падручнікаў, кніг.

Усесаюзную вядомасць яму прынеслі сумесныя з П. А. Лярскім падручнікі для факультэтаў пачатковых класаў (педфакаў) «География» (аўтар раздзела «Общее землеведение»; 1963, 1966), «Землеведение и краеведение» (1978, 1987).

Памяць
------

У 13 мая 2019 года ў вучэбным корпусе № 3 МДУ імя А. А. Куляшова адбылося ўрачыстае адкрыццё мемарыяльнай дошкі ў гонар 105-годдзя з дня Мікалая Станіслававіча Ратабыльскага (скульптар А. Вараб’ёў). Ініцыятарамі выступілі Магілёўскі абласны аддзел Беларускага геаграфічнага таварыства і кафедра прыродазнаўства факультэта матэматыкі і прыродазнаўства МДУ імя А. А. Куляшова.

Зноскі
------

1. ↑  Адбылося адкрыццё мемарыяльнай дошкі ў гонар М. С. Ратабыльскага

Спасылкі
--------

* Старонка на сайце базы даных «Вучоныя Беларусі»
* РАТАБЫЛЬСКІ Мікалай Станіславівіч (1914—1985)
«**Брэ́менскія музыка́нты**» (ням.: Die Bremer Stadtmusikanten) — казка братоў Грым пра вандруючых музыкантаў.

Змест
-----

Галоўныя героі казкі — пакрыўджаныя сваімі гаспадарамі асёл, сабака, кот і певень выпраўляюцца да горада Брэмена, каб стаць гарадскімі музыкамі.

Толькі яны ме маглі за адзін дзень дайсці да Брэмену і вырашылі застацца на ноч у лесе. Асёл і сабака ляглі спаць пад вялікім дрэвам, кот уладзіўся на ветцы, а певень узляцеў на самую верхавіну — там яму здавалася больш за ўсё бяспечней.

Запыніўшыся ў лесе, яны знаходзяць хаціну з разбойнікамі. Брэменскія музыканты ўзбіраюцца адзін на аднаго і пачынаюць лямант: асёл пачаў раўці, сабака — брахаць, кот — мяўкаць, певень — спяваць. Разбойнікі са страху ўцяклі.

Кожны з Брэменскіх музыкантаў кладзецца спаць як падабаецца і звык: асёл кладзецца ў двары на кучы смецця, сабака — за дзвярамі, кот — на камінцы, а певень садзіцца на дах хаціны разбойнікаў.

Пазней гэтай ноччу атаман разбойнікаў дасылае аднаго з членаў банды паглядзець, хто ўсё ж захапіў іх хаціну. Але разведніка царапае кот, кусае сабака, брыкае асёл, а певень голасна гамоніць з даху. Апанаваны страхам разбойнік прыбягае да атамана і распавядае, што хату захапілі жудасныя стварэнні. Разбойнікі больш не наважваюцца вяртацца, а брэменскія музыканты засталіся жыць у лясной хаціне.

Экранізацыя (выбарачна)
-----------------------

* 1922: *The Four Musicians of Bremen* (бел.: Чатыры музыканты з Брэмена), ЗША, рэжысёр: Уолт Дысней, 7 хвілін — анімацыйны фільм.
* 1969: *Бременские музыканты* (бел.: Брэменскія музыканты), СССР, рэжысёр: Васіль Ліванаў, 21 хвіліна — анімацыйны фільм.
* 2009: *Die Bremer Stadtmusikanten* (бел.: Брэменскія музыканты), ФРГ, тэлекампанія ARD, рэжысёр: Дырк Рэгель, 60 хвілін — мастацкі фільм.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Брэменскія музыканты
**Мікалай Рыгоравіч Казіцкі** (24 студзеня (5 лютага) 1880, Ушыцкі павет, цяпер Хмяльніцкая вобласць — пачатак лістапада 1920 года, Кам’янка, цяпер Чаркаская вобласць) — рэвалюцыйны дзеяч.

Біяграфія
---------

Член Камуністычнай партыі з 1909 года. Нарадзіўся ў сялянскай сям’і, рабочы. Вучыўся на медыцынскім факультэце Кіеўскага ўніверсітэта (1910—1912), выключаны за рэвалюцыйную дзейнасць.

Удзельнік Рэвалюцыі 1905—1907 гг. у Адэсе. Неаднаразова падвяргаўся рэпрэсіям. У 1907 годзе ўцёк з высылкі за мяжу (Англія, Германія, Аўстрыя). З 1910 года — на партыйнай працы ў Кіеве, Екацярынаславе, Пецярбургу.

Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года — член намкама электратэхнічнага завода акцыянернага таварыства «Сіменс і Гальске» у Петраградзе (пасля названага яго імем); член Васілеастроўскага райкама РСДРП (б); працаваў у Цэнтральным савеце фабнамкамаў. Адзін з арганізатараў Чырвонай гвардыі. Удзельнік Кастрычніцкага ўзброенага паўстання ў Петраградзе; затым — член Петрасавета, член Петраградскага камітэта партыі бальшавікоў, член УЦВК.

У 1918—1919 гадах — старшыня гарадскога Савета, затым старшыня губвыканкама ў Ніжнім Ноўгарадзе. У 1919 годзе — у Чырвонай арміі на Паўднёвым фронце. У 1920 годзе — старшыня Падольскага губернскага рэўкама (Вінніца), член прэзідыума губернскага камітэта КП (б) У.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
Патсдамская плошча. Выгляд з Лейпцыгскай плошчы
Падсветлены купал Sony Center уначы. Выгляд на плошчу з поўначы
**Патсдамская плошча** (ням.: Potsdamer Platz) — цэнтральная плошча ў берлінскім раёне Тыргартэн, на якую завязана некалькі ажыўленых вуліц.

Калісьці на ёй стаялі Патсдамскія вароты і ішла дарога на Патсдам. Вядома, што на ёй з'явіўся першы ў Еўропе святлафор, набыты ў Нью-Ёрку і ўсталяваны ў Берліне ў 1924 годзе. Некаторыя лічаць, што першы ў Еўропе электрычны ліхтар таксама быў усталяваны на Патсдамскай плошчы. Да Другой сусветнай вайны на плошчы і ў сумежных кварталах размяшчаліся ўрадавыя ўстановы, яна была раёнам забаўляльных устаноў і буйным транспартным вузлом. Менавіта з вакзала на Патсдамскай плошчы больш 150 гадоў назад адправіўся першы цягнік у Патсдам. Пасля плошча неаднаразова пашыралася і ў 1920-х гадах злілася з Лейпцыгскай плошчай, размешчанай усходней. Падчас бітвы за Берлін шматлікія будынкі былі разбураны. Пасля вайны некаторыя захаваныя будынкі былі спехам залатаны, аднак пасля ўзвядзення ў 1961 годзе Берлінскай сцяны апынуўшыся пасярод памежнай зоны былі знесены, і на доўгія гады гэты некалі ажыўлены куток Берліна апынуўся ў запусценні. Пасля падзення Берлінскай сцяны на плошчы выступіў Роджэр Уотэрс з Pink Floyd з канцэртам The Wall. Зараз плошча забудавана сучаснымі вышыннымі будынкамі, сярод якіх офісныя будынкі Debis, Sony і ABB, комплекс Sony Center. На плошчы захавалі некалькі элементаў Берлінскай сцяны, якія ўтварылі так званы Мемарыял Берлінскай сцяны.

Гл. таксама
-----------

* Тэатр на Патсдамскай плошчы
* Sony Center

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Патсдамская плошча на Вікісховішчы |


| Славутасці Берліна |
| --- |
| Раёны і кварталы | Мітэ • Шпрэеінзэль • Музейны востраў • Нікалаіфіртэль • Даратэенштадт • Фрыдрыхсвердэр • Федэральная стужка |
| Вуліцы, плошчы і бульвары | Жандармэнмаркт • Унтэр-дэн-Ліндэн • Парыжская плошча • Вуліца 17 чэрвеня • Плошча Рэспублікі • Вялікая зорка • Курфюрстэндам • Аляксандэрплац •  Шлосплац • Фрыдрыхштрасэ • Мост Манбіжу • Патсдамская плошча |
| Палацы і сядзібы | Палац Эфраіма • Шарлотэнбург • Палац Бельвю • Кёпенік |
| Грамадскія будынкі і збудаванні | Рэйхстаг • Берлінская сцяна • Брандэнбургскія вароты • Тэлевежа • Ведамства федэральнага канцлера Германіі • Дом Паўля Лёбэ • Дом Марыі Элізабэт Людэрс • Чэкпойнт-Чарлі • Чырвоная ратуша • Фантан Нептун • Sony Center |
| Музеі і помнікі | Пергамскі музей • Карцінная галерэя • Егіпецкі музей • Новая нацыянальная галерэя • Старая нацыянальная галерэя • Стары музей • Новы музей • Калона Перамогі • Воін-вызваліцель |
| Манастыры, саборы і храмы | Гедэхтніскірхэ • Берлінскі кафедральны сабор • Нікалаікірхэ • Марыенкірхэ • Французскі сабор • Нямецкі сабор |
| Кафэ, рэстараны, вар'етэ | Фрыдрыхштадтпаласт • Zur letzten Instanz |
| Сады і паркі | Берлінскі заапарк • Трэптаў-парк • Вялікі Ціргартэн • Люстгартэн • Заапарк Фрыдрыхсфельдэ |
**Патэры Тваштара** (лац.: Tvashtar Paterae) — актыўны вулканічны рэгіён на спадарожніку Юпітэра Іо, дыяметрам 306 км, размешчаны каля яго паўночнага полюсу, на паўночным захадзе вобласці Халіб. Складаецца з шэрагу патэр (вулканічных кратараў няправільнай формы). Названы па імі Тваштара, індуісцкага бога кавалёў.

Два здымкі, зробленыя КА «Галілеа» ў лістападзе 1999 і лютым 2000 года, якія паказваюць рух патоку лавы. Бачная завеса з лавы, якая вывяргаецца з малой патэры ў цэнтры здымка, і лававае возера, якое вывяргаецца з буйнейшай патэры наверсе.
На працягу некалькіх гадоў патэры Тваштара даследаваліся касмічным апаратам «Галілеа». У гэты перыяд было бачна, як з адной патэры вывергнулася лававая завеса даўжынёй 25 км і вышынёй 1—2 км, з найбуйнейшай патэры вывергнулася гарачая сілікатная лава, і нарэшце вырваўся газавы фантан, які падняўся над паверхняй спадарожніка на 385 км і накрыў тэрыторыю радыусам у 700 км.

Вывяржэнне на Тваштары 26 лютага 2007 года было сфатаграфавана КА «Новыя гарызонты», які пралятаў міма Юпітэра на шляху да Плутона. Здымак паказаў велізарны (вышынёй 330 км) фантан з вулкана, з пакуль што нерастлумачанай валакністай структурай, выразна бачнай на прасвет у прамянях Сонца.

Гл. таксама
-----------

* Вулканізм на Іо
* Спіс вулканаў Іо

Заўвагі
-------

1. ↑  Tvashtar Paterae (англ.). *Gazetteer of Planetary Nomenclature*.  International Astronomical Union (IAU) Working Group for Planetary System Nomenclature (WGPSN) (1 кастрычніка 2006). Архівавана з першакрыніцы 14 снежня 2012. Праверана 14 снежня 2013.
2. ↑  University of Arizona Planetary Image Research Laboratory May 28, 2002 Report on Tvashtar Paterae **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 3 мая 2006. Праверана July 20, 2006. (англ.)
3. ↑  Mission Photos: An Eruption on Io (New Horizons) Retrieved on February 28, 2007. (англ.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Патэры Тваштара
* «Volcanic Activity at Tvashtar Catena, Io», *Lunar and Planetary Science XXXV (2004)* (англ.)

| ⛭Іо |
| --- |
| Планета-гаспадар | ✯ ✰ Юпітэр |  |
| Вобласці Іо | 
* Бактрыя
* Басфор
* Булікам
* Ілірыкон
* Калхіда
* Лерна
* Мідыя
* Мікены
* Тарсус
* Халіб

 |
| Вулканы Іо | 
* Вулканізм на Іо
* Пеле
* Амірані
* Масубі
* Тор

 |
| Патэры Іо | 
* **Патэры Тваштара**
* Аматэрасу
* Локі
* Маўі
* Пілана
* Ра
* Тупана
* Шанга
* Гіш Бар

 |
| Горы Іо | 
* Паўднёвая Баасаўла
* Тахіль
* Эўбея
* плато Дунай
* Іанічная

 |
| Даследаванне | 
* «Вояджэр-1» (1979)
* «Галілеа» (1995—2003)
* «Новыя гарызонты» (2007)

 |
Вёска Трыпілля.
**Драўляныя храмы Украіны** — помнікі драўлянай сакральнай архітэктуры ва Украіне. Ва Украіне і на яе этнічных землях размешчана каля 3000 драўляных культавых збудаванняў. Унікальнасць украінскіх драўляных храмаў 15-18 стагоддзяў заключаецца ў тым, што яны візуальна падобныя на дзяржаўны герб Украіны, адзін з самых старажытных знакаў чалавецтва — трызубец і ўкраінскі традыцыйны рытуальны трайны падсвечнік. Цэрквы такой трызубападобнай формы распаўсюджаны амаль па ўсёй тэрыторыі Украіны (у некаторых мясцовасцях Галічыны, на Закарпацце і Букавіне форма храмаў з'яўляецца іншай).

Большасць драўляных цэркваў, якія захаваліся на сёння на тэрыторыі Украіны, размешчаны ў яе заходняй частцы, але і на левым беразе Дняпра дастаткова храмаў. Абсалютная большасць драўляных храмаў Украіны належаць да парафій Украінскай праваслаўнай царквы і Украінскай грэка-каталіцкай царквы, толькі 11 драўляных касцёлаў у Львоўскай вобласці належаць Рымска-каталіцкай царкве. Драўляныя цэрквы ва Украіне з'яўляюцца важнымі духоўнымі цэнтрамі і ўнікальнымі архітэктурнымі помнікамі.

Найстарэйшымі драўлянымі храмамі Украіны лічацца Царква Святога Мікалая ў вёсцы Сэрэдне Вадзянэ ў Рахіўскім раёне Закарпацкай вобласці, дзе два зрубы захаваліся з 1428 года, і царква Святога Мікалая ў вёсцы Калоднэ ў Цячыўскім раёне Закарпацкай вобласці 1470 года.

Зноскі
------

1. ↑  Класифікація Закарпатських дерев’яних храмів
**Вызваленне працы** (руск.: Освобождение труда) — першая марксісцкая група ў Расійскай імперыі. Група была заснавана ў 1883 годзе былымі народнікамі Георгіем Пляханавым, Васілём Ігнатавым, Верай Засуліч, Львом Дзейчам і Паўлам Аксельродам на эміграцыі ў Жэневе. У 1884 годзе групу пакінулі Дзейч (у сувязі з арыштам і высылкай у Сібір) і Ігнатаў (у сувязі са смерцю). У 1888 годзе ў групу быў прыняты Сяргей Інгерман, які браў удзел у дзейнасці групы да 1891 года.

Група выдавала першыя рускія пераклады шматлікіх твораў Карла Маркса і распаўсюджвала іх. «Вызваленне працы» стала галоўным супернікам народнікаў на левым крыле палітыкі ў Расійскай імперыі. Таксама група ў значнай меры паўплывала на фармаванне іншага расійскага марксісцкага аб’'яднання - Саюза барацьбы за вызваленне рабочага класа пад кіраўніцтвам Уладзіміра Леніна.

«Вызваленне працы» аб’явіла аб сваім роспуску на II з’ездзе РСДРП, у жніўні 1903 года.

Літаратура
----------

* Груп­па «Ос­во­бо­ж­де­ние тру­да» // Ис­то­ри­ко-ре­во­лю­ци­он­ный сбор­ник. М. 1924. Т. 2
* Груп­па «Ос­во­бо­ж­де­ние тру­да» и об­ще­ст­вен­но-по­ли­ти­че­ская борь­ба в Рос­сии. М. 1984;
* Груп­па «Ос­во­бо­ж­де­ние тру­да» и рас­про­стра­не­ние мар­ксиз­ма в Рос­сии. Перм, 1986;

Спасылкі
--------

* Праграма групы
* «Вызваленне працы» на marxists.org

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 234645009 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Георгіеўская царква.
**Віцебская Свята-Георгіеўская царква** — праваслаўная царква Віцебска, знаходзіцца на праспекце Чарняхоўскага, 13/28. Пабудавана ў 1996 годзе архітэктарам Ю. Г. Сакалоўскім на аснове будынка былога пажарнага дэпо. Адкрыта ў 1997 годзе. Двухпавярховая. На першым паверсе знаходзіцца храм у імя Мікалая Цудатворца.

Архітэктура
-----------

Твор архітэктуры з рысамі неарускага стылю. У адным будынку сумешчаны 2-прастольны храм і царкоўная адміністрацыя. Двух'ярусная 4-гранная шат­ровая званіца нетрадыцыйна пастаўлена з правага боку нізкай паўкруглай апсіды. Цэнтральны кубападобны аб'ём завершаны чацверыком, які мае 8-гран­ны светлавы барабан з цыбулепадобным купалам. Плоскасныя фасады расчлянёны маленькімі арачнымі аконнымі праёмамі на 2 паверхі.

Малітоўная зала ніжняй царквы 2 трайнымі аркатурамі расчлянёна на 3 часткі: трапезная, малітоўная зала, апсіда, вылучаная 2-ярусным іканастасам. Перакрыцце бочкападобнае на металічных бэльках. Асноўны храм размешчаны на 2-м паверсе будынка. У малітоўную залу, перакрытую плоскай столлю, адкрываецца светлавы барабан. Двух'ярусны драўляны іканастас вылучае прамавугольную апсіду.

Літаратура
----------

* Царква ў імя святога велікамучаніка Георгія Перамоганосца // Кулагін, А. М. Праваслаўныя храмы на Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін. — Мн. 2007. — С. 80-81.
* Свято-Георгиевский храм — памятник в честь погибших воинов // Духовные святыни Витебщины = Geistliche heiligtuemer des Gebiest Witebsk / текст Н. И. Степаненко, В. Г. Синковец. — Витебск, 2007. — С. 4.

Спасылкі
--------

* Свята-Георгіеўская царква (Віцебск) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Свята-Антоніеўская царква** — царква ў імя прападобнага Антонія Вялікага ў горадзе Косава Івацэвіцкага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі.

Знаходзіцца ў цэнтры горада. Пабудавана ў 1868 годзе з цэглы на месцы папярэдняга храма (адзначаны ў 1597 годзе).

Архітэктура
-----------

Бакавы фасад
Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Храм 4-часткавай падоўжана-восевай кампазіцыі, якая ўключае 2-ярусную чацвярыковую званіцу, прамавугольныя ў плане трапезную, папярочны асноўны аб'ём і апсіду. Званіца накрыта гранёным сферычным купалам з ліхтаром і макаўкай у завяршэнні. Асноўны аб'ём увянчаны цыбулепадобным купалам на 8-гранным барабане. Галоўны ўваход у выглядзе арачнага праёма аформлены 2-схільнай навіссю на 2 калонках. Фасады прарэзаны арачнымі аконнымі праёмамі, здвоенымі і аб'яднанымі арачным абрамленнем у асноўным аб'ёме. У дэкоры фасадаў выкарыстаны руставаныя ліштвы, зубчастыя фрызы, прамавугольныя панэлі. Унутры памяшканні царквы аб'яднаны прасветамі, маюць плоскую бэлечную столь, пазбаўлены архітэктурнага дэкору.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн.: БелЭн, 2007. — С. 205.

Спасылкі
--------



|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Свята-Антоніеўская царква (Косава) на Вікісховішчы |

* Свята-Антоніеўская царква (Косава) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Антоніеўская царква (Косава) на сайце Radzima.org
* Свята-Антоніеўская царква (Косава) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Антоніеўская царква (Косава) на сайце «Архіварта»
**Пахава́нне** — спосаб хаваць нябожчыка.

З мусцьерскага часу (палеаліт) вядомы пахаванні ў пячорах і іншых жытлах, пазней у вадзе, на дрэвах і інш. Пры пераходзе да бронзавага веку ўзніклі абрады трупаспалення, трупапалажэння, потым муміфікацыі. Часта ў магілу клалі ежу, прылады працы, зброю, упрыгожанні. З усталяваннем маёмасных адносін у некаторых народаў з нябожчыкам клалі забітых жонак, рабоў, жывёлу. Рабілі дальмены, скляпы, будавалі піраміды, маўзалеі, калумбарыі, храмы, пахавальні.

Беларусь
--------

На Беларусі вядомы курганныя і бескурганныя могільнікі. У раннім жалезным веку на поўдні шмат пахаванняў у урнах. З канца X — пачатку XI ст. ўсталявалася хрысціянскае пахаванне ў зямлі ў дашчанай дамавіне, з царкоўным адпяваннем, якое суправаджалася галашэннямі, памінкамі. Для пахаванняў адводзяцца спецыяльныя месцы — могілкі, на магілах ставяць помнікі. Пашыранай з’явай перыяду Вялікай Айчыннай вайны сталі брацкія магілы: пахаванне ў адным доле да некалькіх соцень воінаў, жыхароў, якія загінулі ў баях, ад рук нямецкіх захопнікаў. У наш час хаваюць пераважна ў зямлі або крэміруюць.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пахаванне

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11931491z · GND: 4006054-8 · LCCN: sh85052380 · LNB: 000057132 · NDL: 00571454 · NKC: ph138536, ph124209 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Георгіеўская царква.
**Свята-Георгіеўская царква** (у народнай традыцыі — **Белая Царква**) — праваслаўная царква ў Бабруйску. Размешаная па адрасе Карбышава, 4.

Гісторыя
--------

Царква пабудавана ў 1905—1907 па праекце А. Штаўберта як гарнізонны храм для воінскіх частак, размешчаных у Бабруйскай крэпасці. У пачатку ХХ ст. у сувязі са стратай фартыфікацыйнага значэння Бабруйскай крэпасцю была дазволена забудова эспланады — прасторы вакол сценаў, забароненага для будаўніцтва з прычыны абарончых мэт. Адпаведна, новы гарнізонны храм быў пабудаваны ў непасрэднай блізкасці ад галоўнага ўваходу ў крэпасць, на Мінскам фарштаце. У 1907 епіскап Мінскі і Тураўскі Міхаіл (Цемнарусаў) асвяціў храм. Верагодна, што храм наведваў падчас свайго візіту ў Бабруйск у 1916 цар Мікалай II.

У 1928 з храма скідаюцца купалы, руйнуецца званіца, а ў будынку размяшчаецца швейная майстэрня. У гады вайны ў храме размяшчаліся нямецкія аўтарамонтныя майстэрні, а па яе канчатку — сталовая і бібліятэка імя Леніна. У 1990 храмавы будынак вернуты вернікам.

План рэстаўрацыі быў складзены такім чынам, каб адноўлены храмавы будынак паўтараў разбураны нават у дробных дэталях. У 1992 распачатае будаўніцтва званіцы, у верасні 1992 набываюцца званы. 19 снежня 1992 Філарэт, Мітрапаліт Мінскі і Слуцкі, Патрыяршы Экзарх усяе Беларусі, служыць у Свята-Георгіеўскім храме і благаслаўляе працы па яго ўзнаўленні. У сакавіку 1993 на званіцу ўздымаецца ўвянчаны пазалочаным крыжам шатровы дах з купалам. У 1994 усталяваны шацёр з купалам і крыжам над алтарнай часткай, у асяроддзі чатырох малых купалаў з крыжамі. 1995 храм цалкам абтынкаваны, усталяваныя дзверы і вокны. У гэтым жа годзе ў храме ўсталяваны разьбяны іканастас з абразамі працы майстроў маскоўскае іканапіснае школы.

У маі 1996—1 лістапада 1998 будуецца двухпавярховы Духоўна-асветніцкі цэнтр з памяшканнем для правядзення таемства вадохрышча. Цяпер цэнтр аб'ядноўвае не толькі адукацыйную, але і выдавецкую, дабрачынную, місіянерскую, вучэбна-метадычную дзейнасць. Пры цэнтры працуюць нядзельная школа, маладзёжны цэнтр святога Іаана Багаслова, сятрыцтва святой Юліяніі Лазараўскай, метадычны кабінет, царкоўная бібліятэка. Цэнтр каардынуе супрацоўніцтва з органамі выканаўчай улады, адукацыі і аховы здароўя, дзіцячымі дашкольнымі ўстановамі, выпраўленчымі ўстановамі, воінскімі часткамі, праводзіць семінары і канферэнцыі.

Падчас стварэння ў 2004 Бабруйскай праваслаўнай епархіі, царква была абвешчана кафедральным саборам, але разам з аднаўленнем Свята-Мікольскай царквы кафедра была перанесена туды.

Храм з'яўляецца адным з сімвалаў Бабруйска, яго малюнак можна бачыць на паштоўках, буклетах, фотаальбомах, прысвечаных гораду Бабруйску.

Клірыкі
-------

* парах протаіерэй Генадзь Вейга,
* іерэй Васіль Макарчыкаў,
* іерэй Сяргей Яроміч,
* іерэй Мікалай Калола,
* дыякан Дзмітрый Сівакоў

Зноскі
------

1. ↑  Царква ў імя Святога велікамучаніка Георгія Перамоганосца (Бабруйск, горад; Магілёўская вобласць)

Спасылкі
--------

* Інфармацыя на сайце епархіі
* Свята-Георгіеўская царква (Бабруйск) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Георгіеўская царква (Бабруйск) на сайце Radzima.org
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Ануфрыеўская царква.
**Свята-Ануфрыеўская царква** — праваслаўны храм у в. Баршчэва (Камянецкі раён). Размешчана на заходняй ускраіне вёскі, каля могілак. 
Помнік архітэктуры позняга класіцызму.

Пабудавана ў 1840 г. з мясцовага бутавага каменю на сродкі вернікаў і мясцовай памешчыцы.

Архітэктура
-----------

Бакавы фасад
Царква вырашана кампактным прамавугольным у плане аб'ёмам пад двухсхільным дахам. На галоўным фасадзе вылучаецца рызаліт прытвора, на тыльным — прамавугольная апсіда з бакавымі рызніцамі. Плоскасныя фасады раскрапаваны руставанымі лапаткамі і прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі, апяразанымі ліштвамі з замковымі камянямі. Атынкоўка і пабелка архітэктурнага дэкору кантрастна вылучае яго на фоне паліхромнай бутавай муроўкі сцен. Бляшаны дах па цэнтры завершаны двух'ярусным васьмігранным барабанам з цыбулепадобным купалам. Прамавугольны ўваходны праём і паўкруглая люкарна над ім вылучаны атынкаванымі ліштвамі.

Унутраная прастора з парамі драўляных слупоў размежавана на тры нефы. Апсіда вылучана драўляным разным іканастасам з паўкруглай салеяй перад ім. Над уваходам кансольна выступаюць хоры. Абраз 18 -19 ст. «Святая Магдаліна».

На восі царквы размешчана двух'ярусная (васьмярык на чацверыку) шатровая брама-званіца з макаўкай, выкладзена з бутавага каменю майстрамі з г. Высокае Камянецкага р-на.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі / А.М. Кулагін, З.Э. Герасімовіч, У.П. Свентахоўскі. - Мн. БелЭн, 2007.
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, [1984—1988].

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Ануфрыеўская царква (Баршчэва)
* Свята-Ануфрыеўская царква (Баршчэва) на сайце Radzima.org
* Свята-Ануфрыеўская царква (Баршчэва) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Ануфрыеўская царква (Баршчэва) на сайце «Архіварта»

1. ↑  НГАБ у г. Гродна, ф. 1, воп. 20, спр.265.
Піраміда-пахавальня фараона Хуфу
Пахавальні і саркафагі ў Іерапалі
**Пахава́льня** — мемарыяльнае архітэктурнае збудаванне для пахавання цела нябожчыка. Звычайна пахавальні ставяць асобна, маюць уваход у сярэдзіну — склеп, радзей убудоўваюць у нефы ці крыпты культавых збудаванняў. Вызначаюцца разнастайнасцю кампазіцый (мастабы, грабніцы, піраміды, маўзалеі, калумбарыі, пантэоны, саркафагі), манументальнасцю, трываласцю будаўнічых матэрыялаў. Розныя віды пахавальняў вядомы з глыбокай старажытнасці.

Беларусь
--------

Капліца-пахавальня Ажэшкаў у в. Закозель
На Беларусі пашыраны ў XVIII — пач. XX ст. часта ўключаліся ў ансамблі палацаў і сядзіб. У архітэктуры пахавальні адлюстраваліся асноўныя мастацкія стылі: барока — у Троіцкім касцёле у в. Воўчын, дзе ў у 1938—87 гг. знаходзілася пахавальня апошняга караля Рэчы Паспалітай Станіслава Аўгуста Панятоўскага, псеўдарускі стыль — фамільная пахавальня Паскевічаў у комплексе Гомельскай капліцы, мадэрн — капліца-пахавальня князёў Святаполк-Мірскіх у Міры, несапраўдная готыка — капліца-пахавальня Ажэшкаў ў в. Закозель і інш. У сучаснай архітэктуры пахавальні ствараюць як мемарыяльныя помнікі дзяржаўным і грамадскім дзеячам, героям ваеннага часу, напрыклад, некропаль-калумбарый у мемарыяльным комплексе Брэсцкая крэпасць-герой.

Літаратура
----------

* Пахавальня. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
Патыдэя на карце Халкідыкі
**Патыдэя** (Ποτίδαια, Potidaea, літ. горад Пасейдона) — старажытнагрэчаскі горад у Македоніі, на паўвостраве Палене (цяпер Касандра), у глыбіні Каранайскага заліва. Горад заснаваны карынфянамі, але падчас Пелапанескай вайны дастаўся афінянам, якія перасялілі шматлікіх жыхароў яго ў Олінф. У 356 г. да н.э. Філіп II Македонскі адваяваў Патыдэю ў афінян, разбурыў яе і тэрыторыю горада падарыў алінфянам. Пры Касандры горад быў адноўлены, атрымаў новае імя — Κασσάνδρεια (Касандрыя) і да нашэсця варвараў быў найбольш значным з македонскіх гарадоў.

Гл. таксама
-----------

* Аблога Патыдэі, 480 да н.э.

Літаратура
----------

* Потидея // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ваўчок.
Славенскі ваўчок (тыповы прыклад)
**Ваўчок** — цацка, якая падчас кручэння захоўвае ўстойлівасць на адным пункце апоры.

Ваўчок, які хутка верціцца, не падае, але паступова з-за трэння вуглавая хуткасць ўласнага кручэння памяншаецца. Калі хуткасць кручэння становіцца недастаткова вялікай, вось ваўчка пачынае спіралепадобна адхіляцца ад вертыкалі (прэцэсаваць), і ў рэшце рэшт ваўчок падае і спыняе кручэнне.

Працэсія ваўчка
Ваўчок — гэта найпросты прыклад гіраскопа, які з'яўляецца найважнейшым элементам цэлага шэрагу навігацыйных прыбораў.

Разнавіднасці
-------------

* Юла — утрымлівае механізм, у якім для раскручвання выкарыстоўваецца шрубападобны восевы стрыжань. У час апускання гэтага стрыжня ўніз ажыццяўляецца вінтавая перадача**Юла** — утрымлівае механізм, у якім для раскручвання выкарыстоўваецца шрубападобны восевы стрыжань. У час апускання гэтага стрыжня ўніз ажыццяўляецца вінтавая перадача
* Кітайскі ваўчок — пераварочваецца на процілеглы канец восі кручэння**Кітайскі ваўчок** — пераварочваецца на процілеглы канец восі кручэння
* Кельцкі камень — можа самастойна змяняць кірунак кручэння**Кельцкі камень** — можа самастойна змяняць кірунак кручэння

Гл. таксама
-----------

* Гіраскоп
* Ё-ё

Зноскі
------

1. ↑  Юла. Відэа. youtube.com

Спасылкі
--------

Лагатып ВікіслоўнікіЛагатып Вікіслоўнікі У Вікіслоўніку ёсць артыкул **«ваўчок»**
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Ваўчок (цацка)**
**Ергені́** (руск.: Ергени) — узвышша на паўднёвым усходзе Еўрапейскай часткі Расіі, у Валгаградскай, Растоўскай вобласці і Калмыкіі. Працягваецца ад Волгі (у раёне Валгаграда) да даліны р. Усходні Маныч. Даўжыня каля 350 км, шырыня 20—50 км, вышыня 160—221 м. Складзена глінамі, вапнякамі і пясчанікамі, у верхняй частцы спецыфічнымі (ергенінскімі) адкладамі, пераважна пяскамі. Усходні схіл стромкі (да 70—80 м) абрываецца да Прыкаспійскай нізіны, раздзелены густой сеткай балак, ля падножжа — прэснаводныя Сарпінскія азёры, заходні схіл спадзісты, увалісты, паступова зніжаецца да даліны Дона. Водападзел платопадобны, з вялікай колькасцю ўпадзін суфазійнага паходжання. Расліннасць паўпустэльная (палын,ціпчак, кавыль, салянкі) на светла-каштанавых глебах з плямамі саланцоў; у ярах усходняга схілу сустракаецца вярба, дуб, вяз, асіна.

Літаратура
----------

* Ергені // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6)
**Сона Іскандэр кызы Ахундава-Гараева** (16 кастрычніка 1898, Баку — 19 кастрычніка 1971) — азербайджанская паэтка, адна з першых жанчын у Азербайджане, якія атрымалі вышэйшую адукацыю. Маці кампазітара Кара Караева  (руск.) (бел. і ўрача Мурсала Гараева  (азерб.) (бел..

Ранняе жыццё і адукацыя
-----------------------

Сона Іскандэр кызы Ахундава нарадзілася 16 кастрычніка 1898 года ў Баку. Яе бацькам быў Іскандэр Мірза Абдулгусейн бек аглу Ахундаў, выпускнік Кракаўскага Ягелонскага ўніверсітэта, а маці — Зулейха Байрамалібекава, адна з самых адукаваных і асвечаных жанчын свайго часу.

У 13 гадоў бацькі Ахундавай аддалі яе ў школу для дзяўчынак пры Бакінскім муніцыпалітэце. Пасля заканчэння гэтай школы яна працягнула адукацыю ў Бакінскім філіяле школы Святой Ніны. Пазней Ахундава вучылася грацьна фартэпіяна.

Ахундава выяўляла цікавасць да паэзіі яшчэ ў школе. Яна знайшла і прачытала вершы Мірзы Алекпера Сабіра  (руск.) (бел. а таксама цікавілася сатырычнымі вершамі, артыкуламі і карыкатурамі, апублікаванымі ў часопісе «Молла Насреддин».

Сона Ахундава-Гараева памерла 19 кастрычніка 1971 года.

Праца
-----

Адзін з самых вядомых вершаў Ахундовой «Ватан» увайшоў у выдадзеную ў 1974 годзе кнігу «Ашугі і паэты Азербайджана».

Рэцэнзіі на вершы Соны публікаваліся ў пачатку мінулага стагоддзя ў газетах «Sada» «Ishik», «Kaspi  (азерб.) (бел.» «Закавказская речь» і іншых. Ахундава супрацоўнічала з першай жаночай газетай «Ishig» і рэгулярна публікавала там свае вершы.

Асабістае жыццё
---------------

Ахундава выйшла замуж за вядомага ўрача, заслужанага дзеяча навукі Абульфаза Гараева  (руск.) (бел. у іх нарадзілася двое сыноў — Гара і Мурсал Гараевы. Гара Гараев стаў сусветна вядомым кампазітарам, а Мурсал Гараеў — выбітным урачом.

Спадчына
--------

16 кастрычніка 2018 года Саюз пісьменнікаў Азербайджана прадставіў кнігу «Сона Ахундава-Гараева. Памятная кніга», прысвечаную 120-годдзю Ахундавай-Гараевай, у Доме-музеі Гараева. Кніга напісана на трох мовах: азербайджанскай, англійскай і рускай.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Maarifçiliyə yol açan cəsur Sona xanım Axundova... (азерб.). *Milli.Az* (25 чэрвеня 2012). Архівавана з першакрыніцы 30 лістапада 2021.
2. 1 2 3 4  "Elə ailələr, elə sülalələr var ki..." Sona Axundova-Qarayeva - 120 - Səlim BABULLAOĞLU yazır **(нявызн.)**. *Edebiyyatqazeti.az*. Архівавана з першакрыніцы 30 лістапада 2021.
3. ↑  Воспоминания: дочь Гара Гараева: "Таким способом папа мотивировал нас, заинтересовывал и настраивал" (руск.). *Новая Эпоха*.(недаступная спасылка)
4. ↑  "Elə ailələr, elə sülalələr var ki..." **(нявызн.)**. *www.anl.az* (13 кастрычніка 2018). Архівавана з першакрыніцы 10 ліпеня 2020.
5. 1 2  İlk maarifçi qadınlarımızdan Sona Axundova-Qarayevaya həsr olunan kitabın təqdimatı keçirildi - Xəbərlər **(нявызн.)**. *Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi* (16 кастрычніка 2018). Архівавана з першакрыніцы 5 жніўня 2020.
6. ↑  Подводим итоги. О самых важных событиях в юбилейном году Гара Гараева - ФОТО **(нявызн.)**. *Day.Az*. Архівавана з першакрыніцы 30 лістапада 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 2464156919250754970005 |
**Ваўчыная пячора** (фінск.: Susiluola) знаходзіцца ў Фінляндыі недалёка ад горада Крысційнанкаўпункі  (руск.) (бел. ў правінцыі Правінцыя Астработнія  (руск.) (бел. на беразе ракі Карыйокі. Унікальная тым, што ў час апошняга ледавіковага перыяду была схаваная тоўшчай ледніка і знаходзілася ніжэй за ўзровень мора. У 1996 г. пры раскопках выяўлены каменныя прылады працы і іншыя сляды магчымай чалавечай дзейнасці узростам 120 000 гадоў.

Пячора
------

Выгляд унутры пячоры.
Плошча пячоры 400 квадратных метраў. Уяўляе сабой гарызантальную шчыліну ў скале і вельмі старажытная. Узровень мора ў розныя гістарычныя перыяды ўтварыў на дне пячоры 6 асадкавых слаёў. Узрост самых старых некалькі сотняў тысяч гадоў.

Спасылкі
--------

* Susiluola Архівавана 20 ліпеня 2011.
**Казацкі мост** — аўтадарожны бэлечны мост цераз раку Манастырку ў Цэнтральным раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Безыменны і Манастырскі астравы. Размешчаны па няцотнай (паўночнай) набярэжнай Абводнага канала, ля ўпадзення Манастыркі ў Абводны канал. Вышэй па цячэнні знаходзіцца пешаходны Мітрапаліцкі мост (цеплаправод).

Бліжэйшыя станцыі метрапалітэна — «Плошча Аляксандра Неўскага-1», «Плошча Аляксандра Неўскага-2». Назва вядомая з 1842 года і дадзена ад казармаў лейб-гвардыі Казацкага палка.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сектар.
**Загрузачны сектар**, **бутсектар** (англ.: boot sector) — гэта асаблівы сектар на цвёрдым дыску, дыскеце ці іншай дыскавай прыладзе захоўвання інфармацыі. (Для дыскеты гэта першы фізічны сектар, для цвёрдага дыска — першы фізічны сектар для кожнага раздзела) У працэсе загрузкі камп'ютара з дыскеты ён загружаецца ў памяць праграмай POST (у камп'ютарах архітэктуры IBM PC звычайна з адраса 0000:7c00), яму перадаецца кіраванне камандай long jump.

Загрузачны сектар, які часам называюць stage1, гэта значыць першым этапам загрузкі аперацыйнай сістэмы, загружае праграму другога этапа загрузкі аперацыйнай сістэмы stage2 (**другасны загрузчык**, часам у якасці stage2 загружаецца boot manager альбо праграма аўтарызацыі і аховы доступу). У некаторых АС ролю stage1 выконвае MBR, і ў час загрузкі АС з цвёрдага дыска загрузачны сектар не выкарыстоўваецца. На незагружальных раздзелах цвёрдага дыска загрузачныя сектары таксама могуць не змяшчаць праграму загрузкі.

Гл. таксама
-----------

* Пачатковая загрузка камп'ютара
* Загрузчык аперацыйнай сістэмы
* Раздзел дыска

Спасылкі
--------

* Статья «Загрузочный сектор» — прыклад стварэння загрузачнага сектара
* Зыходны код загрузчыка MS-Dos 6.2
**Гімалайскія субтрапічныя хваёвыя лясы** — экарэгіён у Бутане, Індыі, Непале і Пакістане.

Дадзены экарэгіён уяўляе сабой велізарны масіў хваёвых лясоў, які працягнуўся на 3000 км і перасякае ніжнія вышыні Гімалайскага хрыбта амаль па ўсёй даўжыні, уключаючы раёны Пакістана, паўночныя індыйскія штаты Джаму і Кашмір , Хімачал-Прадэш, Утаракханд і Сікім, Непал і Бутан.

Флора
-----

Пераважнай формай флоры экарэгіёну з'яўляецца лес з засухаўстойлівых дрэў віду *Pinus roxburghii* з наземным покрывам з густой травы. Частыя пажары не даюць магчымасці з'явіцца падлеску з хмызнякоў. Расліннае покрыва на зямлі складаецца з *Arundinella setosa*, *Imperata cylindrica* і *Themeda anathera*.

Хваёвы лес у асноўным расце на паўднёвых схілах.

Фаўна
-----

Хоць экарэгіён і не адрозніваецца багатай разнастайнасцю жывой прыроды, у параўнанні з вільготнымі трапічнымі лясамі, ён мае важнае значэнне як месца пражывання некаторых відаў, асабліва птушак. У дзікай прыродзе водзяцца тыгры (*Panthera tigris*) і леапарды (*Panthera pardus*), хоць і ў меншай колькасці, чым у раўнінных раёнах, дзе яны палююць на антылоп, якія пасуцца. Больш тыповымі жывёламі хваёвага лесу з'яўляюцца прадстаўнікі падсямейтва *Colobinae*.

Відавая разнастайнасць птушак ўключае 480 відаў, у тым ліку 11 эндэмікаў: *Arborophila mandellii*, *Catreus wallichi*, *Alcippe ludlowi*, *Brachypteryx hyperythra*, *Garrulax elliotii*, *Pnoepyga immaculata*, *Stachyris oglei*, *Actinodura nipalensis*, *Turdoides nipalensis*, *Spelaeornis badeigularis*, *Tragopan melanocephalus*.

Ахова прыроды
-------------

Гэтым месцам пагражае высечка і распаўсюджванне пашы і ворных зямель. Знікненне лесу правакуе хуткае вымыванне глеб горнай вадой. Найбольш глыбокія змены можна ўбачыць у цэнтральнай і ўсходняй частках Непала, дзе лес быў высечаны пад тераснае земляробства. Ахоўныя тэрыторыі хваёвага лесу невялікія, але часткова ўваходзяць у больш шырокі Нацыянальны парк Джыма Корбета.

Зноскі
------

1. ↑  Himalayan subtropical pine forests (IM0301)

Спасылкі
--------

* Himalayan subtropical pine forests (IM0301)
**Казахі Беларусі** — дыяспара казахаў у Рэспубліцы Беларусь. Паводле перапісу насельніцтва 2009 года на тэрыторыі Беларусі пражывала 1355 казаха.

У горадзе Баранавічы пражывала 11 казахаў. Асноўная частка абшчыны засяроджана ў Мінску — 386 чалавек. Казахі таксама пражываюць у Брэсце, Віцебску, Гомелі, Гродне, Магілёве, Клімавічах, Лідзе, Слоніме, Барысаве, Ганцавічах.

Дэмаграфічная асаблівасць казахскай абшчыны заключаецца ў перавазе мужчын (62,5 % ад агульнай колькасці).

У ходзе перапісу 2009 году роднай казахскую мову прызналі 369 чалавек, што складала 27,33 %. У 2009 годзе па ініцыятыве аб'яднання «Ата-Мекен» пры Пасольстве Рэспублікі Казахстан адкрыта школа выхаднога дня, у якой дзеці і дарослыя вывучаюць казахскую мову, гісторыю і культуру казахскага народа.

Упершыню грамадскае аб'яднанне беларускія казахі стварылі ў 1999 годзе. Яно называлася Міжнароднае грамадскае аб'яднанне «Елімай» («Айчына»). У 2004 годзе «Елімай» пераўтварылі ў Міжнароднае грамадскае аб'яднанне «Ата-Мекен» («Бацькоўскі край»).

| ⛭Нацыянальны склад насельніцтва Беларусі |
| --- |
| 
**Беларусы** •
Азербайджанцы •
Армяне •
Асеціны •
Грузіны •
Грэкі •
Казахі •
Латышы •
Літоўцы •
Малдаване •
Немцы •
Палякі •
Рускія (Стараверы) •
Таджыкі •
Татары •
Туркмены •
Украінцы •
Цыганы •
Чувашы •
Чэхі і славакі •
Эстонцы •
Яўрэі
 |
Помнік загінуўшым антыкамуністам у с. Цалапіца
**Гаранскі рух у Балгарыі** (балг.: Горянско движение) — узброены антыкамуністычны супраціў у апошнія месяцы і ў першыя гады пасля Другой сусветнай вайны (1944—1956).

«Гаранамі» («ляснымі людзьмі»; балг.: гора — *лес*) называліся ўдзельнікі нацыяналістычных партызанскіх атрадаў, якія здзяйснялі ўзброеныя дзеянні супраць дзяржаўнага ладу ў Народнай Рэспубліцы Балгарыя ў першыя гады станаўлення камуністычнай улады ў краіне — з 1944 па 1956 год  .

Зноскі
------

1. ↑  Горяните. Сборник документи
2. ↑  Горяните. Сборник документи. Държавна агенция «Архиви». 2011
**Універсітэт імя Кім Ір Сена** (кар. 김일성종합대학, 金日成綜合大學, *Gim Il-seong Jonghap Daehak*, *Kim Il-sŏng Chonghap Taehak*) — найбуйнейшая ўстанова вышэйшай адукацыі Паўночнай Карэі, «вышэйшы храм чучхэйскай адукацыі і магутная база для падрыхтоўкі нацыянальных кадраў краіны».

Універсітэцкі гарадок размешчаны ў Тэсонскім раёне Пхеньяна і займае плошчу 1,56 мільёна квадратных метраў.

З гісторыі
----------

Заснаваны 1 кастрычніка 1946 года па асабістым указанні Кім Ір Сена і названы ў яго гонар. На базе факультэтаў, якія вылучыліся з універсітэта, пазней быў створаны шэраг іншых вышэйшых устаноў — Політэхнічны ўніверсітэт імя Кім Чхэка, Пхеньянскі медінстытут, Вансанскі сельскагаспадарчы інстытут.

Ва ўніверсітэце навучаліся многія прадстаўнікі партыйна-дзяржаўнай эліты КНДР, уключаючы кіраўнікоў краіны Кім Чэн Іра і Кім Чэн Ына. Універсітэт двойчы ўзнагароджаны Ордэнам Кім Ір Сена.

Сучасны стан
------------

У наш час універсітэт аб’ядноўвае 3 інстытуты (юрыдычны, літаратурны і камп’ютарны), 13 факультэтаў (эканамічны, гістарычны, філасофскі, замежных моў і літаратуры, фізічны, механіка-матэматычны, хімічны, навукі жыцця, навукі навакольнага асяроддзя Зямлі, геалагічны, атамнай энергіі, фізкультуры, перападрыхтоўкі кадраў), больш за 10 НДІ і навуковых цэнтраў.

Таксама ў складзе ўніверсітэта знаходзяцца прыродазнаўчанавуковы музей, бібліятэка, выдавецтва, друкарня, Дом спорту, інтэрнаты і г.д.

Ва ўніверсітэце навучаецца больш за 10000 студэнтаў і працуе больш за 2000 выкладчыкаў, у тым ліку 400 акадэмікаў, членаў-карэспандэнтаў АН, прафесараў і дактароў навук.

У сілу закрытага характару паўночнакарэйскага грамадства міжнародныя сувязі ўніверсітэта развіты слаба, аднак ажыццяўляецца ўзаемадзеянне з некаторымі ўніверсітэтамі Кітая і Расіі.

Зноскі
------

1. ↑  Універсітэт імя Кім Ір Сена

Спасылкі
--------

* Універсітэт імя Кім Ір Сена
**Angola Avante** (Наперад, Ангола!) - Дзяржаўны гімн Анголы, прыняты пасля абвяшчэння незалежнасці ад Партугаліі.

Тэкст
-----

Ó Pátria, nunca mais esqueceremos   

Os heróis do quatro de Fevereiro.  

Ó Pátria, nós saudamos os teus filhos  

Tombados pela nossa Independência.  

Honramos o passado e a nossa História,  

Construindo no Trabalho o Homem novo,  

*(паўтор двух апошніх радкоў)*

*Прыпеў*  

Angola, avante!  

Revolução, pelo Poder Popular!  

Pátria Unida, Liberdade,  

Um só povo, uma só Nação!  

*(Паўтор прыпева)*

Levantemos nossas vozes libertadas  

Para glória dos povos africanos.  

Marchemos, combatentes angolanos,  

Solidários com os povos oprimidos.  

Orgulhosos lutaremos Pela Paz  

Com as forças progressistas do mundo.  

*(паўтор двух апошніх радкоў)*

*Прыпеў*

| ⛭Ангола паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Ангола»**
 |
**Лютэранская царква Неапаля** (італ. La chiesa Luterana di Napoli) — царкоўны будынак, які належыць лютэранскай абшчыне, якая ўваходзіць у Евангелісцка-Лютэранскую Царкву Італіі. Знаходзіцца па адрасе горад Неапаль, вуліца Карла Паэрыа (Carlo Poerio), дом 5.

Гісторыя
--------

Лютэранская абшчына пачала фарміравацца ў Неапалі ў XVIII стагоддзі з немцаў і швейцарцаў, які пастаянна жылі ў горадзе. Сярод іх найбольшую актыўнасць у арганізацыі кангрэгацыі праявіў швейцарскі банкір Мерыкофр. Аднак дазвол на будаўніцтва будынка быў атрыманы толькі пасля аб'яднання Італіі дзякуючы дапамозе Джузэпэ Гарыбальдзі. Новая царква была пабудавана ў стылі неаготыкі па праекце швейцарскага архітэктара Маукэ. Будаўніцтва вялося з 1862 па 1865 г.

Інтэр'ер
--------

Унутры будынка знаходзіцца купель, падораная графам Бернсторфам ў 1854 годзе.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лютэранская царква (Неапаль)
* Старонка абшчыны на сайце ЕЛЦІ (італ.)(недаступная спасылка)
* Афіцыйны сайт лютэранскай абшчыны Неапаля (італ.) Архівавана 16 верасня 2011.