Паўднёва-ўсходняя Трансільванія ў Румыніі на сёння мае найбольшую колькасць захаваных абарончых храмаў 13—16 стагоддзяў.
Тут знаходзіцца больш чым 150 добра захаваных абарончых храмаў, вельмі разнастайных па архітэктуры (усяго вядома каля 300 арыгінальных цэркваў-крэпасцей).

У спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА пад назвай «Вёскі з умацаванымі цэрквамі ў Трансільваніі» ўключана сем вёсак (шэсць саксонскіх і адна секейская), заснаваных трансільванскімі саксамі. Дамінантай гэтых вёсак з'яўляюцца цэрквы-крэпасці, а самі паселішчы характарызуюцца асаблівай структурай, якая захавалася з позняга Сярэдневякоўя.

Спіс
----

У спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ўключана сем вёсак:

| Беларуская(Румынская)назва | Выява | Жудзец | Нямецкая назва | Венгерская назва | Асноўная выдатнасць |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Б'ертань(Biertan) |  | Сібіу | Birthälm | Berethalom | Царква-крэпасць у Б'ертаніbeen |
| Кылнік(Câlnic) |  | Алба | Kelling | Kelnek | Крэпасць у Кылнікуbeen |
| Дыржыу(Dârjiu) |  | Харгіта | Ders | Székelyderzs | Царква-крэпасць у Дыржыуbeen |
| Прэжмер(Prejmer) |  | Брашоў | Tartlau | Prázsmár | Царква-крэпасць у Прэжмерыbeen |
| Саскіз(Saschiz) |  | Мурэш | Keisd | Szászkézd | Царква-крэпасць у СаскізеbeenСялянская крэпасць у Саскізе |
| Валеа-Війлор(Valea Viilor) |  | Сібіу | Wurmloch | Nagybaromlak | Царква-крэпасць у Валеа-Війлорыbeen |
| Віскры(Viscri) |  | Брашоў | Weißkirch | Fehéregyháza | Царква-крэпасць у Віскрыbeen |
|

Гісторыя
--------

Саксонскія вёскі Трансільванія ўзніклі ў 12 ст. калі каралі Венгрыі пасялілі тут нямецкіх каланістаў. Яны мелі асаблівы статус сярод навакольнага насельніцтва, і іх культура захавалася і развілася, утварыўшы вельмі моцную супольнасць хутаран, рамеснікаў і крамнікаў. Жывучы на землях, дзе пастаянна вісела пагроза асманскіх і татарскіх нашэсцяў, яны будавалі крэпасці розных памераў. Самыя важныя мястэчкі былі поўнасцю ўмацаваныя, а меншыя супольнасці рабілі ўмацаванні вакол царквы, дзе яны дабудоўвалі абарончыя вежы і сховішчы, каб захоўваць сваё дабро і трымаць доўгія аблогі.

Апісанне
--------

План умацаванай царквы
Мясцовасць у паўднёвай Трансільваніі ўяўляе сабою плато, перасечанае шырокімі далінамі разнастайных малых рэк, якія ўпадаюць у большыя, такія як Олт, Мурэш, Тырнава. Паселішчы прыладжваюцца пад мясцовасць. Так, вёскі ў далінах развіваліся ўздоўж адной ці дзвюх цэнтральных вуліц, тады як вёскі на адкрытай плоскай мясцовасці мелі больш свабодную радыяльную структуру. Меркаванні бяспекі і традыцыі саксонскіх насельнікаў абумовілі кампактнасць гэтых вёсак.

Галоўны элемент — царква, размешчаная па сярэдзіне мястэчка. Можна сустрэць розныя тыпы ўмацаванняў: невялікая крапасная агароджа вакол царквы, рад умацаванняў вакол царквы ці сапраўдная крэпасць з некалькімі крапаснымі сценамі
з царквою па сярэдзіне. Цэрквы прыстасаваныя для абарончых функцый. Усе яны ўяўляюць сабой альбо раманскія базілікі, альбо аднанефныя познегатычныя цэрквы. Цэрквы часта ўключаюць мноства дапаўненняў, узрост якіх можа ляжаць у прамежку ад часу збудавання цэркваў (Позняе Сярэдневякоўе) да 16 ст. Многія цэрквы таксама ўключаюць барочныя элементы, якія з'явіліся, калі гэты стыль распаўсюдзіўся ў рэгіёне.

Амаль ва ўсіх выпадках цэрквы размяшчаюцца ў зручных для абароны месцах, як правіла на вяршыні пагорка. Элементы ўмацаванняў, знойдзеныя ў галоўных гарадах вобласці, былі прыстасаваны тут і з'яўляюцца сведчаннем будаўнічых тэхналогій, якія гадамі прымяняліся саксонскай супольнасцю. Некаторыя крэпасці мелі назіральныя вежы, некаторыя з іх, будучы царкоўнымі вежамі, былі прыстасаваны пад патрэбы крэпасці.
Матэрыялы былі традыцыйныя — камень і чырвоная цэгла, з чырвоным гліняным чарапічным дахам — тыповая асаблівасць вобласці.

Недалёка ад царквы была галоўная плошча вёскі, ці ням.: Tanzplaz (плошча танцаў), цэнтр грамадскага жыцця. Каля крэпасці знаходзіліся толькі грамадскія будынкі: школы ці сельскі клуб. Прыходскі дом, разам з дамамі самых заможных сялян, размяшчаліся вакол гэтай плошчы. Таксама ў большасці паселішчаў збожжасховішчы знаходзіліся недалёка ад цэнтра вёскі.

Гл. таксама
-----------

* Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Румыніі
* Спіс замкаў у Румыніі

Зноскі
------

1. ↑  Villages with Fortified Churches in Transylvania. UNESCO World Heritage Centre 1992—2010

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вёскі з умацаванымі цэрквамі ў Трансільваніі
* Апісанне на сайце ЮНЕСКА (англ.)
* The list of Transylvanian villages with fortified churches on the site of the Institute for Cultural Memory
* Saxon fortified churches and citadels from Transylvania Архівавана 14 ліпеня 2011.
* Mihai Eminescu Trust
* Поўны спіс нямецкіх вёсак у Трансільваніі (ням.)
* Description of the sites on worldheritagesite.org Архівавана 17 студзеня 2004.
* Saxon fortified churches in Transylvania Архівавана 8 лютага 2011.
* Fortified churches in Transylvania
* Video Fortified churches in Transylvania Архівавана 23 лютага 2013. (англ.)

| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Румыніі |
| --- |
| 
* Дэльта Дуная
* Вёскі з умацаванымі цэрквамі ў Трансільваніі
* Манастыр у Харэзу
* Цэрквы гістарычнай Малдовы (манастыр Сучэвіца, манастыр Варанец)
* Гістарычны цэнтр горада Сігішаара
* Драўляныя цэрквы Марамурэша
* Крэпасці дакаў у гарах Арэшціе

 |  |