**Лясныя браты** (эст.: metsavennad, лат.: mežabrāļi, літ.: miško broliai) — агульная назва партызанскага супраціўлення ў краінах Балтыі супраць савецкай улады, якая ўсталявалася там паводле Пакта Молатава-Рыбентропа. Гэты рух налічваў каля 170 тысяч чалавек, з іх 50 тысяч загінулі ці прапалі без вестак.

У сучаснай гістарыяграфіі Літвы, Латвіі і Эстоніі гэты рух характарызуецца як нацыянальна-вызваленчы, у савецкай і сучаснай расійскай — як прафашысцкі.
Аналагічны рух супраціву ў гэты перыяд існаваў таксама ў Заходняй Украіне (УПА), Заходняй Беларусі (БКА), Польшчы і Румыніі.

Назва «лясныя браты» была ўзятая ад латышскіх партызанаў-рэвалюцыянераў, якія дзейнічалі ў перыяд Расійскай рэвалюцыі 1905-07 гадоў.

Эстонія
-------

У Эстоніі рух супраціву налічваў да 15 тысяч мужчын на працягу 1944—1953 гадоў. Актыўна лясныя браты дзейнічалі ў раёнах Пярнумаа і Ляэнемаа, Тартумаа і Іда-Віру. За перыяд з 1944 — па 1947 яны здзейснілі 773 узброеных напады, знішчыўшы каля 1000 байцоў савецкіх спецслужбаў.

Латвія
------

У Латвіі шэрагі лясных братоў у значнай ступені складаліся з былых воінаў латышскага легіёна СС. Агульная колькасць партызанаў налічвала да 10 тысяч, яшчэ 20 тысяч чалавек актыўна дапамагалі партызанам правіянтам і прыстанішчам. Да 1947 Цэнтральнае камандаванне латышскага супраціву мела штаб-кватэру на вуліцы Маціса ў Рызе.

Латышскім партызанам удалося знішчыць ад 1,5 тысяч (паводле савецкіх крыніц) да 3 тысяч (паводле латышскіх крыніц) чэкістаў, байцоў карных батальёнаў і партыйных актывістаў. За гэта тысячы партызанаў былі арыштаваны і больш за дзясятак тысяч членаў сем'яў і тых, хто падтрымліваў партызанаў — дэпартаваныя.

Літва
-----

У Літве партызанскі супраціўленне быў найбольш моцным сярод краін Балтыі, асобныя рэгіёны кантраляваліся паўстанцамі да 1949 года. Пазбягаючы прамых сутыкненняў з чырвонаармейцамі і войскамі НКУС, літоўскія партызаны змагаліся метадам сабатажу, засадаў і забойстваў асобных камуністычных дзеячаў. Кіраўніком лясных братоў у Літве быў Ёнас Жэмайціс-Вітаўтас, імем якога ў 1998 годзе была названа ваенная школа ў Каўнасе.

Зноскі
------

1. ↑  Малая Советская Энциклопедия. Том червертый: Ковальская—Массив.— М.: Акционерное об-во «Советская Энциклопедия», 1929.— С. 607.
2. ↑  Plakans, Andrejs. *The Latvians: A Short History*, 155. Hoover Institution Press, Stanford, 1995.
3. 1 2  Музей акупацыі Латвіі Архівавана 30 сакавіка 2008.
4. 1 2  Laar, p. 24
5. ↑  Plakans, p. 155
6. ↑  Kaszeta, Daniel J. *Lithuanian Resistance to Foreign Occupation 1940—1952* Архівавана 27 верасня 2007. Lituanus, Volume 34, No. 3, Fall 1988. ISSN 0024-5089
7. ↑  Dundovich, E. Gori, F. and Guercett, E. *Reflections on the gulag. With a documentary appendix on the Italian victims of repression in the USSR*, Feltrinelli Editore IT, 2003. ISBN 88-07-99058-X

Літаратура
----------

* Daumantas, Juozas L. *Fighters for Freedom*, Manyland Books, New York, December 1975. ISBN 0-87141-049-4
* Razgaitis, Darius. *Forest Brothers from the West* Архівавана 12 мая 2005. research thesis, 2002.
* Vardys, V. Stanley. *Lithuania Under the Soviets: Portrait of a Nation, 1940-65* Архівавана 2 сакавіка 2012. F. A. Praeger, New York, 1965.
* Rieber, Alfred J. (2003). Civil Wars in the Soviet Union. *Kritika: Explorations in Russian and Eurasian History* 4.1, 129—162.