recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Аблога і разбурэнне Іерусаліма рымлянамі пад камандаваннем Ціта, 70 год. Д. Робертс, 1850
**Іўдзейская вайна** (66—73) — антырымскае паўстанне ў Іўдзеі.

Выклікана злоўжываннямі рымскага пракуратара Флора. Паўстанне ўзначалілі рэлігійна-палітычныя групоўкі: зелоты, якія змагаліся супраць Рыма з пазіцый рэлігійнага фанатызму, і сікарыі — змагары супраць рабства і за сацыяльную роўнасць. Паўстанцы авалодалі Іерусалімам, уласна Іўдзеяй, Галілеяй і іншымі тэрыторыямі, адбілі першы карны паход рымлян (лістапад 66). Аднак у 67—68 моцнае рымскае войска на чале з Веспасіянам захапіла Галілею і большую частку Іўдзеі. Галілейскі палкаводзец Іосеф бен Матыт'яху (Іосіф Флавій) трапіў у палон і перайшоў на бок рымлян. Правадыр галілейскіх зелотаў Іаханан (Іаан) з Гісхалы са сваім атрадам прабіўся ў Іерусалім і там узначаліў кіраўнінтва паўстаннем. Пасля абвяшчэння Веспасіяна імператарам (69) на чале рымскага войска стаў яго сын Ціт, які выкарыстаў міжусобную барацьбу зелотаў з сікарыямі і ў жніўні 70 пасля 5 месяцаў аблогі захапіў Іерусалім. Рымляне поўнасцю разбурылі горад і храм. Палонныя, у т.л. Іаханан, былі ператвораны ў рабоў, правадыр сікарыяў Сімон бар Гіёра пакараны смерцю ў Рыме. У 73 рымляне захапілі апошнюю крэпасць сікарыяў Масаду.

Літаратура
----------

* Іудзейская вайна // БЭ ў 18 т. Т. 7. Мн. 1998.
**Сабалан** або **Савалан** (перс.: سبلان) — патухлы стратавулкан вышынёй 4813 м у Іранскім Азербайджане, на паўночным захадзе Ірана, у астане Ардэбіль. Узвышша Сабалана звязана на захадзе з ланцугамі Карадага і праз іх з горамі Арменіі і Закаўказзя. Сабалан аддзяляецца на поўдня далінай ракі Аджы-чай ад заходняга адгор’я Талышскіх гор, які накіраваны да воз. Урмія і сканчаецца ўзвышшам Сехенд, на ўсходзе далінай р. Кара-Су ад галоўнага ланцуга Талыша. На вулканічнае паходжанне Сабалана паказвае і склад парод, якія складаюць яго, і форма вяршыні (усечаны конус, які збольшага праваліўся), і прысутнасць гарачых серных крыніц на яго схілах. Вяршыня Сабалана амаль заўсёды пакрыта снегам.

Спасылкі
--------

* Савалан // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Сабалан**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Федэра́льная нацыяна́льна-культу́рная аўтано́мія «Белару́сы Расі́і» (ФНКА)** (руск.: Федеральная национально-культурная автономия «Белорусы России» (ФНКА)) — агульнарасійскае аб’яднанне беларускай дыяспары.

Стварэнне
---------

Ідэя стварэння арганізацыі беларускай дыяспары ў Расіі, якая была бы лаяльнай да дзеючай улады Беларусі, узнікла ў 1997 годзе. 5 лютага 1997 года ў Мінску адбылася афіцыйная «нарада прадстаўнікоў беларускіх суполак» па пытанні правядзення З’езда беларусаў Расіі для ўтварэння агульнарасійскай арганізацыі беларусаў. Нарада адбывалася пад дахам грамадска-культурнага таварыства «Радзіма», якое ў савецкі час было прыдаткам структур КДБ па працы з дыяспарай.

2 красавіка 1999 года ў Маскве адбыўся Устаноўчы з’езд пры ўдзеле дэлегатаў ад рэгіянальных нацыянальна-культурных аўтаномій (РНКА) і грамадскіх арганізацый беларусаў Рэспублікі Комі, Рэспублікі Карэлія, Краснадарскага края і іншых. На З’ездзе прысутнічалі прадстаўнікі ўрадаў РФ і РБ. Зарэгістраваная 6 жніўня 1999 года.

Дзейнасць
---------

2 кастрычніка 2002 года на Другім з’ездзе быў абраны новы Савет з 43 чалавек, прыняты Статут. Аўтаномія складаецца з 13 РНКА, якія ўключаюць больш за 70 арганізацый беларусаў.

У чэрвені 2011 года Аўтаномія перадала шэраг гісторыка-культурных каштоўнасцей у фонды Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі і музея ў Нясвіжы.

Кіраўніцтва
-----------

* Францыск Каўрыга
* Валерый Казакоў (з 2010 года)

Гл. таксама
-----------

* Беларуская нацыянальна-культурная аўтаномія «Нёман»

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 1 ліпеня 2011.

Спасылкі
--------

* Сайт беларусаў у Маскве
**Украінскае таварыства «Асвета» на Палессі** (1923—1939, укр.: Українське товариство «Просвіта» на Поліссі) — украінская культурна-асветная арганізацыя Палескага ваяводства. Вярхоўны орган — Агульныя сходы арганізацыі. Зарэгістравана рашэннем Палескага ваяводскага кіравання № 161. Мела цесныя кантакты з львоўскай «Асветай» і таварыствам «Родная школа». Прычынай стварэння асобнай асветніцкай арганізацыі былі перашкоды ў распаўсюдзе ўкраінскіх арганізацый з Галіцыі на Валынь і Палессе.

Арганізацыйная структура
------------------------

Узнікла на базе берасцейскай і кобрынскай гарадскіх Асвет. У перыяд найбольшага росквіту мела 127 чытальняў і 1754 члены ў Берасцейскім, Кобрынскім, Пружанскім, Дарагічынскім, Пінскім і Столінскім паветах Палескага ваяводства. Найбольш шматлікай была Берасцейская чытальня.

Асветніцкая дзейнасць
---------------------

Удзельнічала ў школьных плебісцытных акцыях. Арганізавала адукацыйныя курсы. Уладальнік «Украінскай прыватнай 7-класнай пачатковай школы імя Аляксея Старажэнка ў Брэсце». Спрыяла папулярызацыі нацыянальнага тэатра і росту сеціва ўкраінскіх бібліятэк.

13 студзеня 1924 г. на Стары Новы год, у рэзідэнцыі Берасцейскай «Асветы» адбывалася ёлка для дзяцей. Ялінка была добра арганізавана дзякуючы намаганням жаночай секцыі. Удзельнічалі 50 украінскіх дзяцей, 20 з якіх чыталі вершы, спявалі калядкі і песні, танцавалі. Рада таварыства паклапацілася пра падарункі, і кожнае дзіця атрымала пакецік з цукеркамі і кнігі, якія асабіста ўручыў пасол на Сойм Васіль Дзмітрюк.

19 студзеня 1924 г. на Вадохрышча ў гарадскім тэатры намаганнямі «Асветы» быў наладжаны вечар, на якім ішла п’еса «На Каляды» і ўкраінскія песні і танцы.

20 студзеня 1924 года ў памяшканні Берасцейскай Асветы было прадстаўлена маладым супрацоўнікам культурна-адукацыйнай секцыі А. Крыжанівскім рэферат на тэму: Гетман Багдан Хмяльніцкі, які ўсебакова ахарактарызаваў эпоху Хмяльніччыны (укр.: Гетьман Богдан Хмельницький, який всебічно охарактеризував добу Хмельниччини).

Ліквідацыя
----------

Прычынай узмацнення рэпрэсій супраць «Асветы» на Палессі стала забойства міністра ўнутраных спраў Браніслава Перацкага. У 1934 годзе кіраўніка арганізацыі Паўла Арцемюка адправілі ў лагер у Бярозе. У 1934 г. ліквідавана школа ім. Аляксея Старажэнка. Рашэннем польскага ваяводы Костэк-Бернацкага знята з рэгістрацыі. Фармальна арганізацыя праіснавала да поўнай ліквідацыі ў лютым 1939 года.

Кіраўнікі
---------

* Васіль Дзмітрыюк
* Уладзімір Крыніцкі
* Паўло Арцемюк

Наступствы
----------

Памяць пра дзейнасць «Асветы на Палессі» паспрыяла адраджэнню асветніцкага руху на Кобрыншчыне і Маларыце ў 90-я гады ХХ стагоддзя. Спадчыннікам лічыла сябе таварыства «Асвета Берасцейшчыны».

Літаратура
----------

* Леонюк В. Словник Берестейщини. — Львів: Афіша, 1996 — с.57-59.
* Брест. Энциклопедический справочник — Мн.: Белорусская энциклопедия им. П. Бровки, 1987. — с.312-313.
* З діяльності Берестейської Просвіти. Тижневик «Наше Життя». Холм, 3 лютого 1924 року.
**Барысаўскі дзяржаўны каледж** — сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова.

Гісторыя
--------

Каледж утвораны шляхом зліцця шэрагу вучылішч, такіх як Барысаўскае педагагічнае вучылішча, ПТВ-202, ПТВ-205, ПТВ-85 металістаў, ПТВ-121 машынабудавання.

У 2010 годзе утвораны **Барысаўскі дзяржаўны лесаагратэхнічны прафесійны каледж** шляхам зліцця Барысаўскага дзяржаўнага аграрна-тэхнічнага прафесійнага ліцэя і Барысаўскага дзяржаўнага прафесійна-тэхнічнага каледжу лясной гаспадаркі.

1 сакавіка 2016 года каледж рэарганізаваны шляхам далучэння да яго ўстановы адукацыі «Барысаўскі дзяржаўны каледж галіновых тэхналогій».

Аддзяленні
----------

Аўтамабільных прафесій
Бярэ пачатак ад ПТВ-85 металістаў, Барысаўскага прафесійнага ліцэя № 1 з 1966 год.

Металаапрацоўчых і электратэхнічных прафесій
Узнікае у 1966 годзе на базе Барысаўскага ПТВ-85 металістаў і Барысаўскага ПТВ-121 металістаў.

Прафесій лясной і сельскай гаспадаркі, садова-паркавага будаўніцтва
Прафесій грамадскага харчавання
Гандлёвых прафесій і паштовай сувязі
Швейных прафесій, цырульніцкага майстэрства і дэкаратыўнай касметыкі
Педагагічных прафесій

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 151481 |
**Факультэт гісторыі і сацыялогіі ГрДУ імя Янкі Купалы** — колішні факультэт Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы. Існаваў у 1954—2013 гадах.

Гісторыя
--------

*Гістарычны факультэт Гродзенскага педінстытута* адкрыты ў 1954 годзе. У сувязі з пераходам Гродзенскага педінстытута на 5-гадовы тэрмін навучання, загадам Міністэрства асветы БССР быў створаны *гісторыка-філалагічны факультэт* з аддзяленнямі гісторыі, беларускай мовы і літаратуры, рускай мовы і літаратуры. У 1960 годзе ўсе факультэты інстытута перайшлі на 4-гадовы тэрмін навучання, гісторыка-філалагічны факультэт быў падзелены на *гістарычны факультэт* і філалагічны факультэт. У 1967 годзе гістарычны факультэт быў ператвораны ў *гісторыка-педагагічны* з 5-гадовым тэрмінам навучання. З 1979 года зноў *гістарычны факультэт*. У 1994 годзе на базе гістарычнага факультэта і кафедры беларускай культуры створаны *факультэт гісторыі і культуры*. У 2001 годзе факультэт гісторыі і культуры зноў перайменаваны ў *гістарычны факультэт*. З 2007 года — *факультэт гісторыі і сацыялогіі*.

У 2013 годзе шляхам аб’яднання факультэта гісторыі і сацыялогіі, факультэта турызму і сервісу, кафедры журналістыкі і кафедры лінгвістыкі і міжкультурных камунікацый філалагічнага факультэта створаны факультэт гісторыі, камунікацыі і турызму.

Заўвагі
-------

1. ↑  Фотавыставу ў гонар 65-годдзя гістарычнай адукацыі ў ГрДУ імя Янкі Купалы адкрылі на факультэце гісторыі, камунікацыі і турызму
**Раманаўскі замак** — абарончыя збудаванні, якія існавалі ў 17 ст. у мястэчку Раманава (цяпер аг. Леніна Слуцкага раёна).

Апісанне
--------

Драўляныя збудаванні абнесеныя валам і астрогам. У цэнтры замкавага двара месціўся галоўны жылы дом (2 жылыя пакоі, алькеж, сенцы, 3 каморы), накрыты драніцай. Паблізу стаялі дом старосты (меў сенцы, 2 жылыя памяшканні, камору), турма, варыўня, пякарня. Гаспадарчы двор, які з замкам злучаўся варотамі, уключаў 2-павярховую скарбніцу, свірны, вазоўню, стайню, пограб. Па-за межамі Раманаўскага замка размяшчаўся комплекс са сталовай, гумном з 2 асецямі, броварам.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8. — с. 428.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Карамышаў.
**Анатоль Сяргеевіч Карамышаў** (27 мая 1932, в. Панфілава, Крапівінскі раён, Кемераўская вобласць — 20 лістапада 2021) — беларускі архітэктар. Кандыдат тэхнічных навук (1977). Заслужаны будаўнік БССР (1972).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1956 годзе Новасібірскі інжынерна-будаўнічы інстытут. Працаваў у Новакузнецку, Сібірскім прамбудпраекце, з 1961 года — дырэктар Гомельграмадзянпраекта. Член КПСС з 1964 года. Выкладаў у Беларускім дзяржаўным універсітэце транспарту (прафесар кафедры «Архітэктура прамысловых і грамадзянскіх збудаванняў»).

Член Саюза архітэктараў СССР з 1965 года. Пражываў у Гомелі. Памёр 20 лістапада 2021 года.

Дзейнасць
---------

Аўтар тэхніка-эканамічных асноў асваення поймавых тэрыторый для жыллёвага будаўніцтва, укаранення кантэйнернай пнеўматранспартнай сістэмы транспартавання інертных будаўнічых матэрыялаў, удзельнічаў у распрацоўцы генплана Гомеля (1974, у аўтарскім калектыве). Аўтар навуковых прац, у т.л. манаграфіі «Будаўніцтва на пойменна-намыўных асновах» (1980, Мінск).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» (1971). Прэмія Савета Міністраў БССР (1984).

Зноскі
------

1. ↑  Вчера ушел из жизни архитектор, определивший развитие Гомеля **(нявызн.)**.  Гомельскі флагшток. Facebook.com (21 лістапада 2021).

Літаратура
----------

* Карамышев Анатолий Сергеевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
* Карамышев Анатолий Сергеевич // Кто есть кто в Республике Беларусь. Строители Беларуси. — Минск, 2013. — С. 66—67.
* Карамышев Анатолий Сергеевич // Путь в науку. — Гомель, 2007. — Вып. 4 : Кандидаты наук вузов и НИИ Гомельщины. — С. 28.
**Анатоль Фёдаравіч Вялікі** (нар. 29 лютага 1956) — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук (2002).

Біяграфія
---------

У 1982 годзе скончыў гістарычны факультэт Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя М. Горкага. З 2002 года кандадат гістарычных навук. Кандыдацкая дысертацыя: «Абмен насельніцтвам паміж БССР Польшчай. 1944—1946 гг.» З 1998 па 2019 гады працаваў у БДПУ імя М. Танка. У 1998 і 2001 гадах праходзіў навуковыя стажыроўкі ў Цэнтральна-Еўрапейскім універсітэце, у 2000 годзе ва Універсітэце Джорджа Вашынгтона і ў 2005 годзе ў Варшаўскім універсітэце. З 2015 па 2019 гады займаў пасаду загадчыка кафедры гісторыі Беларусі і славянскіх народаў.

Даследуе гісторыю беларуска-польскіх, польска-беларускіх узаемаадносін, гісторыю польскай нацыянальнай меншасці, архіваў і архіўнай справы ў Беларусі ў XX ст.

Лаўрэат прэміі «Przeglądu Wschodniego» за сукупнасць прац па гісторыі польска-беларускіх узаемаадносін.

Асноўныя публікацыі
-------------------

Аўтар 112 артыкулаў, апублікаваных у Беларусі, Польшчы, Расіі, Украіне, а гэта жа:

* На раздарожжы. Беларусы і палякі ў час перасялення (1944—1946 гг.) (2005)
* Беларусь-Польшча. Невядомая рэпатрыяцыя. 1955—1959 гг. XX ст. (2007)
* Беларусь у савецка-польскіх міждзяржаўных адносінах. 1944—1959 гг. (2009)
* Беларусь у палітыцы суседніх і заходніх дзяржаў (1914—1919 гг.) (зб. дакументаў Т.1. Ч.1-2 (у сааўт. 2008))
* Polska-Bialorus. Wspólne dziedzictwo historyczne. Przewodnik po materiałach archiwalnych 1918—1939. T.1. (у сааўт. 2013)

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Историки Беларуси в начале XXI столетия : биобиблеогр. справ./Корзенко Г.В/. — Мн.: Белорус. наука, 2007. — 470 с. — ISBN 978-985-08-0855-4.

Спасылкі
--------

* Профіль на сайце гістарычнага факультэта БДПУ Архівавана 21 снежня 2019.
**Вытворны інструмент** (**дэрыватыў**) – дагавор (кантракт), па якім бакі атрымліваюць права ці абавязваюцца выканаць некаторыя дзеянні ў дачыненні да базавага актыву. Базавым актывам можа быць фінансавая каштоўная папера, індэксы, працэнты, крэдытны рэйтынг, сыравіна, валюта, тавар, высакародныя металы і г.д.

Тыпы
----

Вытворныя кантракты могуць быць «пазабіржавымі» або біржавымі. У першым варыянце параметры дэрыватываў, а таксама наяўнасць або адсутнасць маржын-колу свабодна ўзгадняюцца паміж бакамі (як правіла, хаця б адзін з іх з'яўляецца фінансавай установай), без якой-небудзь стандартызацыі кантрактаў. У другім варыянце – біржавых дэрыватываў – параметры кантракту стандартызаваны біржай, на якой гандлююцца інструменты, з абавязковым маржын-колам. Акрамя таго, у гэтым тыпе біржа заўсёды з'яўляецца адным з бакоў перагавораў і адказвае за ўрэгуляванне ўсіх аперацый. Таксама можна гандляваць праз CFD (кантракт на розніцу цэн). Гэты тып кантракту забяспечвае большы фінансавы рычаг, паколькі ў пачатку аперацыі патрабуецца невялікая выплата наяўных грошай ці ўвогуле не патрабуецца.

### Асноўныя віды

Форвард – пакупнік і прадавец абавязваюцца купіць або прадаць у будучыні пэўную колькасць тавару (тавару або фінансавага актыву) па цане, зафіксаванай на дату заключэння дагавора.

Ф'ючэрс — кантракт, у якім купля-продаж актыву ўстанаўліваецца па зададзенай цане ў будучую дату.

Апцыйны кантракт – кантракт, які дае пакупнікам або прадаўцам права, але не абавязацельства, купіць або прадаць адпаведны актыў у будучыні (дата заканчэння апцыёна) па загадзя ўстаноўленай цане (цане рэалізацыі апцыёна, якая завецца страйк).

Своп – кантракт, які вызначае паток плацяжоў паміж бакамі ў розныя даты ў будучыні.

Зноскі
------

1. ↑  Derivative Definition **(нявызн.)**. *investopedia.com*. Праверана 24 сакавіка 2022.
2. ↑  A Basic Guide To Financial Derivatives **(нявызн.)**. *forbes.com*. Праверана 24 сакавіка 2022.
3. ↑  CFD brokers **(нявызн.)**. *comparebrokers.co*. Праверана 24 сакавіка 2022.
4. ↑  What is a Forward Contract? **(нявызн.)**. *corporatefinanceinstitute.com*. Праверана 24 сакавіка 2022.
5. ↑  Regulators are looking at the vastly complicated, fast-growing world of credit derivatives **(нявызн.)**. *money.cnn.com*. Праверана 24 сакавіка 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4381572-8 · LCCN: sh93005704 · Microsoft: 111771559 · NDL: 00883285 · NKC: ph120236 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Красоўскі.
**Анатоль Сцяпанавіч Красоўскі** (17 мая 1952, г. Крупкі Мінская вобл.) — беларускі педагог, выдавец, прадпрымальнік.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Скончыў фізічны факультэт БДУ. Педагог, кандыдат філасофскіх навук, аўтар дзясяткаў навуковых прац і шэрагу навучальных дапаможнікаў, распрацоўнік школьнага курсу «*Этика и психология семейной жизни*». У 1989 стварыў ААТ «Красіка» (руск.: ООО «Красико»; пазней — група кампаній). З пачатку 1990-х буйны прадпрымальнік, выдавец часопісаў «Я+Я», «Ідэал» і інш. Займаўся дабрачыннасцю, аказваў фінансавую падтрымку шэрагу грамадскіх арганізацый Беларусі. Быў жанаты, маў двух дачок.

Знікненне
---------

Вядомы як сябр палітыка Віктара Ганчара, аднаго з лідараў беларускай апазіцыі ў канцы 1990-х. Знік пры нявысветленых акалічнасцях 16 верасня 1999 у Мінску разам з В. Ганчаром.

У студзені 2003 года Пракуратура г. Мінска прыпыніла расследаванне крымінальнай справы па факце знікнення В. Ганчара і А. Красоўскага. У датычнасці да іх знікнення падазраюцца былы генеральны пракурор і былы Дзяржсакратар Савета бяспекі Віктар Шэйман, былы міністр унутраных спраў Юрый Сівакоў і былы камандзір СОБРа Дзмітрый Паўлічэнка, якія з 2004 года ўнесены ў Чорны спіс Еўрасаюза, спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША.

У 2012 годзе дачка і ўдава выйгралі справу супраць Беларусі з нагоды знікнення Анатоля Красоўскага ў Камітэце па правах чалавека ААН. КПЧ абавязаў Беларусь забяспечыць: дбайнае і эфектыўнае расследаванне; крымінальны пераслед і пакаранне вінаватых; належнае інфармаванне аб выніках расследавання; належную кампенсацыю. А таксама апублікаваць дадзенае рашэнне КПЧ і забяспечыць шырокае распаўсюджванне яго на рускай і беларускай мовах у Беларусі. Але Беларусь праігнаравала гэтае рашэнне, гэтак жа як і іншыя скаргі беларусаў у КПЧ, спасылаючыся на тое, што яны не прызнаюць кампетэнцыю Камітэту.

Зноскі
------

1. ↑  ААТ «Красіка» займалася выдавецкай дзейнасцю, пазней шматпрофільны бізнесам, у т.л. пастаўкамі на ўнутраны рынак экзатычнай садавіны і агародніны (некалькі гадоў займаючы лідыруючыя пазіцыі ў гэтым сегменце рынку), зерня, чая і мукі. Прадпрыемства ўдзельнічала ва ўсіх значных выстаўках і бізнес-канферэнцыях 1990-х у Беларусі.
2. ↑  svaboda.org
3. ↑  svaboda.org

Літаратура
----------

* Красовский Анатолий Степанович // Кто есть кто в Республике Беларусь: Электронный справочник; БДГ on-line. — Эл. ресурс bdg.by

Спасылкі
--------

* «Банда» Фільм пра «эскадроны смерці» на YouTube — 2015, Белсат  (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лінкальн.

**Лінкальн** (англ.: Lincoln) — горад на ўсходзе Англіі, адміністрацыйны цэнтр графства Лінкальншыр у рэгіёне Усходні Мідленд. Размешчаны на ўзнёслых берагах ракі Уітэм. Насельніцтва: 93,5 тыс. чалавек (2011).

Гісторыя
--------

У старажытнасці на месцы сучаснага горада знаходзілася ўмацаванне IX рымскага легіёна. У 71 г н.э. пад абаронай магутных сцен была заснавана калонія *Ліндум* (*Lindum*) — цэнтр правінцыі Flavia Caesariensis, які насялялі адстаўныя салдаты. Дагэтуль машыны заязджаюць у Лінкальн праз арку, пабудаваную рымлянамі (т.зв. *Newport Arch*). Падчас раскопак у Лінкальне археолагі выявілі шматлікія прыметы антычнага горада — могілкі, тэрмы, печы і нават фантан.

У раннім Сярэднявеччы Лінкальн становіцца адным з пяці гарадоў Данелага. Удалае размяшчэнне горада на скрыжаванні гандлёвых шляхоў забяспечвала яго дабрабыт. Пэўны час тут чаканілася манета. Пры заваяванні Англіі Вільгельм Заваёўнік звярнуў увагу на ўзвышанае размяшчэнне Лінкальна і для забеспячэння кантролю над наваколлямі загадаў пабудаваць тут Лінкальнскі замак. Падчас сярэдневяковых міжусобіц за ўладанне гэтым замкам ішла бязлітасная барацьба.

Сабор
-----

Асноўны артыкул: **Лінкальнскі сабор**
У сувязі з ператварэннем Лінкальна ў бастыён нарманскага валадарства ў рэгіёне ў 1071 г. з заняпалага Дорчэстэра сюды пераехаў біскуп. У найкарацейшыя тэрміны (да 1092 г.) для яго быў узведзены сабор. Гэта збудаванне не раз пакутавала ад пажараў, а ў 1185 г. і зусім развалілася з-за землетрасення. У XIII стагоддзі на яго месцы быў пабудаваны новы сабор — эталон англійскай гатычнай архітэктуры. Гэта быў першы будынак, які пераўзышоў па вышыні піраміду Хеопса. Лічыцца, што на працягу 250 гадоў пасля будаўніцтва 160-мятровы сабор у Лінкальне заставаўся самым высокім будынкам на Зямлі.

Вядомыя асобы
-------------

* Джордж Буль (1815—1864) — ірландскі матэматык.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Нойштат-ан-дэр-Вайнштрасэ[d], Германія (1970)
* Порт-Лінкальн[d], Аўстралія
* Радомска, Польшча
* Таншань, Кітай

Гл. таксама
-----------

* Граф Лінкальн
* Рыц, тэатр
* Лінкальн Сіці

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лінкальн (Англія)

| ⛭Муніцыпальныя ўтварэнні Вялікабрытаніі са статусам «сіці» |
| --- |
| Англія | 
* Бат
* Бірмінгем
* Брайтан і Хоўв
* Брысталь
* Брэдфард
* Вэстмінстэр
* Вулвергемптан
* Вустэр
* Глостэр
* Дарэм
* Дэрбі
* Ілі
* Ёрк
* Карлайл
* Кембрыдж
* Кентэрберы
* Кінгстан-апан-Хал
* Ковентры
* Ланкастэр
* Лестэр
* Ліверпул
* Лідс
* Лінкальн
* Лічфілд
* Лонданскі Сіці
* Манчэстэр
* Норыдж
* Нотынгем
* Ньюкасл-эпон-Тайн
* Оксфард
* Пітэрбара
* Плімут
* Портсмут
* Прэстан
* Рыпан
* Сандэрленд
* Саўтгемптан
* Сент-Олбанс
* Солсберы
* Солфард
* Сток-он-Трэнт
* Трура
* Уінчэстэр
* Уэйкфілд
* Уэлс
* Херэфард
* Чэстэр
* Чычэстэр
* Шэфілд
* Эксетэр

 |
| Шатландыя | 
* Абердзін
* Глазга
* Данды
* Інвернес
* Стэрлінг
* Эдынбург

 |
| Уэльс | 
* Бангар
* Кардыф
* Ньюпарт
* Сент-Дэйвідс
* Суонсі

 |
| Паўночная Ірландыя | 
* Арма
* Белфаст
* Дэры
* Лісберн
* Ньюры

 |
**«Мюнхен: на мяжы вайны»** (англ.: Munich – The Edge of War) — брытанскі шпіёнскі трылер пра Мюнхенскую змову, які пакідае адчуванне дэжавю. У студзені 2022 года сэрвіс Netflix прадставіў новую стужку пра Мюнхенскую змову — адну з апошніх і самых спрэчных перадваенных спробаў спыніць Гітлера. Гэта падзея 1938 года, калі пры пасярэдніцтве заходніх лідараў Германія анексавала Судэцкую вобласць у Чэхаславакіі.

Апісанне
--------

Карціну разам стваралі кінематаграфісты з Брытаніі і Германіі. Самая вядомая персона ў акцёрскім складзе — уладальнік Оскара Джэрэмі Айранс («Лаліта», «Моцны арэшак», «Дом Gucci»), што бліскуча выконвае ролю брытанскага прэм’ера Нэвіла Чэмберлена. Галоўных герояў граюць брытанец Джордж Макей і немец Яніс Нівенер — не самыя вядомыя акцёры, але ў фільме яны ззяюць.

Сюжэт
-----

Пасля Першай сусветнай вайны развалілася Аўстра-Венгерская імперыя, і Чэхаславакія абвясціла аб суверэнітэце. Праз гэта немцы, што жылі ў краіне, больш не адчувалі сябе прывілеяванай нацыяй.

Найбольш вострай была сітуацыя ў вобласці Судэты, дзе немцы складалі 90 % насельніцтва. Сярод іх набрала папулярнасць думка, што славяне — большасць грамадзян Чэхаславакіі — парушаюць іх правы, і немцы пачалі імкнуцца да ўз’яднання з Германіяй. Гэтага ж патрабаваў і Адольф Гітлер.

Заходнія лідары прадчувалі, што ўварванне гітлераўскіх войск у Чэхаславакію стане пачаткам вялікага канфлікту на кантыненце, таму пайшлі на саступкі.

30 верасня 1938 года кіраўнікі Брытаніі, Францыі, Італіі і Германіі падпісалі сумеснае пагадненне, згодна з якім Судэты перадаваліся Германіі. Прадстаўнікі Чэхаславакіі былі вымушаныя падпісаць гэтую дамову пад ціскам брытанскай і французскай дэлегацый.

На фоне змовы аўтары карціны распавядаюць прыдуманую гісторыю двух сяброў — нямецкага дыпламата Паўля фон Хартмана і асабістага сакратара Чэмберлена Х’ю Легата. У рукі хлопцаў трапляе дакумент, які даказвае, што Гітлер не спыніцца на Судэтах і пажадае весці сапраўдную вайну на знішчэнне, таму нельга ісці з ім на дамову.

Зноскі
------

1. ↑  Што паглядзець. «Мюнхен: на мяжы вайны» — шпіёнскі трылер пра Мюнхенскую змову, які пакідае адчуванне дэжавю

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database · Metacritic · Rotten Tomatoes |
**Мюнхенская гарадская электрычка** (ням.: S-Bahn München) — прыгарадна-гарадскія цягнікі (S-Bahn), аснова грамадскага транспарту ў Мюнхене нароўні з метро. Абслугоўваецца кампаніяй DB Regio (Баварыя) і каардынуецца кампаніяй «Мюнхенскі транспартны і тарыфны саюз» (ням.: MVV).

Сістэма была адкрыта да летніх Алімпійскіх гульняў у 1972 годзе. Была створана з некалькіх прыгарадных чыгунак, якія электрыфікаваліся і злучаліся тунэлем пад цэнтрам горада ад галоўнага да ўсходняга вакзала.

У 2001 годзе яна была вылучана як Таварыства з абмежаванай адказнасцю ў межах канцэрна DB, але 1 лістапада 2005 года далучана зноў да DB Regio.

Зноскі
------

1. ↑  Unternehmen S-Bahn München
2. 1 2 3 4  Daten und Fakten

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мюнхенская гарадская электрычка

| ⛭S-Bahn Германіі |
| --- |
| Дзеючыя | 
* Берлін
* Брэмен
* Гамбург
* Гановер
* Дрэздэн
* Лейпцыг
* Магдэбург
* Мюнхен
* Нюрнберг
* Рэйн-Майн
* Рэйн-Некар
* Рэйн-Рур
* Ростак
* Штутгарт

 |  |
| Запланаваныя | Аўгсбург |
Сучасны **герб Самоа** быў прыняты ў 1962 годзе, у год атрымання Заходнім Самоа незалежнасці ад Новай Зеландыі.

Пярэдні план гербавага шчыта ўяўляе сабой стылізаваную выяву сузор’я Паўднёвы Крыж. На шчыце, які мае серабрыстую аснову, таксама намаляваны зялёна-белыя марскія хвалі, серабрыстае неба і какосавая пальма з залатымі какосамі. Борт шчыта мае цёмна-сінюю і белую афарбоўку. На заднім фоне шчыта намаляваны радыяльныя ўзоры, звязаныя чырвонымі канцэнтрычнымі акружнасцямі, абапал якіх намаляваны галіны аліўкавага дрэва. Над шчытом — цёмна-сіні і чырвона-белы лацінскі крыж з чырвонымі прамянямі. У ніжняй частцы герба размешчаны дэвіз: «*FA’AVAE I LE ATUA SAMOA*» (у перакладзе з самаанскай мовы — «*Бог — аснова Самоа*»).

Какосавая пальма і мора сімвалізуюць прыроднае размяшчэнне астравоў у Ціхім акіяне, крыж — хрысціянскія традыцыі краіны. Кругі і ўзоры сімвалізуюць геаграфічную шырату і даўгату і аналагічныя сцягу ААН, чыёй падапечнай тэрыторыяй было Самоа з 1946 па 1962 гг.

Першы герб Заходняга Самоа быў прыняты яшчэ ў 1914 годзе падчас панавання на астравах Германіі. На ім былі намаляваны тры сярэбраныя какосавыя пальмы на чырвоным фоне, якія ўзвышаюцца над бела-сінімі марскімі хвалямі. У верхняй частцы шчыта быў намаляваны чорны прускі арол на серабрыстым фоне. Гэты герб выкарыстоўваўся вельмі кароткі час, з прычыны таго, што праз некалькі месяцаў пасля яго прыняцця астравы былі заняты новазеландскімі войскамі.

Падчас новазеландскага панавання быў прыняты новы герб, які выкарыстоўваўся аж да 1951 года. На ім былі намаляваны тры какосавыя пальмы ў натуральных кветках на прыродным фоне.

У 1951 годзе быў прыняты новы герб, які паслужыў прататыпам сучаснаму гербу. У адрозненне ад цяперашняга варыянту на ім замест крыжа было намалявана залатое сонца.

Гістарычныя гербы
-----------------

* Герб Германскага СамоаГерб Германскага Самоа
* Герб Заходняга Самоа (1951-1962)Герб Заходняга Самоа (1951-1962)

Спасылкі
--------

* Інфармацыя пра герб  (англ.)
* Герб на сайце ўрада Самоа Архівавана 28 верасня 2007.  (англ.)

Гл. таксама
-----------

* Сцяг Самоа

| Краіны Акіяніі: Гербы |
| --- |
| Незалежныя дзяржавы | 
Аўстралія · Вануату · Кірыбаці · Маршалавы Астравы · Мікранезія · Науру · Новая Зеландыя · Палау · Папуа — Новая Гвінея · Самоа · Саламонавы Астравы · Тонга · Тувалу · Фіджы
 |
| Залежныя тэрыторыі | 
Амерыканскае Самоа · Гаваі · Гуам · Астравы Кука · Какосавыя астравы · Новая Каледонія · Востраў Ражства · Востраў Норфалк · Ніуэ · Востраў Пасхі · Піткэрн · Паўночныя Марыянскія астравы · Такелау · Уоліс і Футуна · Французская Палінезія
 |
**«Кароль і каралева»** — беларуская народная казка; чарадзейная. Запісана Эмай Дмахоўскай у Рэчыцкім павеце, вёска невядомая.

Сюжэт
-----

У караля памерла жонка, і ён вырашыў жаніцца з уласнай дачкой — каралеўнай. Тая, напалоханая жудасным намерам бацькі, ідзе на могілкі і скардзіцца маці. Нечакана маці выходзіць з труны і кажа: «…так зрабі: нехай табе бацько купіць тры сукні: адна як зорачкі, другая як месяц, а трэця як соўнца. Да шчэ няхай справіць таб сьвіній кажух» (Эма Дмахоўская захавала дыялетныя асаблівасці Рэчыцкага павета).

Каралеўна ставіць бацьку гэтыя ўмовы. Кароль загадвае купіць тры сукні і пашыць свіны кажух. А каралеўна ўзяла ўсё гэта і пад падставай наведвання касцёлу паехала з дому і не вярнулася. Яна набрыла на незнаёмы палац, у якім жыла чужая каралева і яе сын. Дзяўчына апранула свіны кажух. Каралева прыняла яе за жабрачку і зрабіла сваёй служанкай. Сын-каралевіч ставіўся да дзяўчыны дрэнна, свіны кажух смярдзеў і выклікаў у яго агіду.

Каралева з сынам тройчы наведваюць касцёл. Усе тры разы дзяўчына таемна скідае свіны кажух, апранае пачаргова ўбранні, якія былі «як зорачкі», «як месяц» і «як сонца» і ўваходзіць у касцёл — той адразу ззяе ад яе прыгажосці. Усе тры разы каралевіч не пазнае сваёй служанкі, але захапляецца невядомай «паннай». Каб даведацца, хто гэтая незнаёмая прыгажуня, каралевіч перад трэцім наведваннем загадвае разліць смалу ў касцёле. Чаравік дзяўчыны прыклейваецца да падлогі і застаецца ў касцёле, а каралевіч па босай назе пазнаў у сваёй страшэннай служанцы, якая насіла агідны свіны кажух, каханую дзяўчыну — і ажаніўся з ёю.

Літаратура
----------

* Беларускі казачны эпас / Склад. і ўступ. артыкул У. В. Анічэнка. — Мінск : Выдавецтва БДУ, 1976. — 206 с.
Камайскі крыж
**Кама́йскі крыж** — каменны крыж XV—XVI стст. у в. Камаі Пастаўскага раёна. Знаходзіцца ў самым цэнтры паселішча за 30 м на захад ад касцёла Яна Хрысціцеля. Высечаны з ружовага гранітнага валуна ў форме лацінскага крыжа. 

Вышыня 2,5 м, шырыня гарызантальнай папярочкі 1,88 м, таўшчыня — 0,6 м. Вертыкальная частка крыжа мае форму трапецыі, звужанай дагары. У сяродкрыжжы трохвугольная ніша для распяцця, пад ёй чатыры рады высечаных ледзь прыкметных знакаў. Ніжэй высечаны круг дыяметрам каля 9 см, пад якім маецца знак у выглядзе парасона. 

На тыльнай і часткова фасаднай плоскасцях надпісы лацінскім шрыфтам пазнейшага паходжання (не расшыфраваны). Над нішай захаваліся літары і лічбы «R 1803». На паўночным баку крыжа ніжэй папярэчыны захавалася літара «В». 

Высечаны крыж з вялікага валуна ружовага граніту рапаківі, які, меркавана, быў прынесены сюды 20 — 17 тыс. гадоў таму са Скандынавіі. Наконт даты ўзвядзення крыжа ёсць некалькі версій. У томе «Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць» сцвярджаецца, што высечаны ён у XV—XVI стагоддзях. Аўтары артыкула «Гэтыя дзіўныя камяні Пастаўшчыны» ў кнізе «Памяць. Пастаўскі раён» схіляюцца да версіі, што крыж быў пастаўлены ў час будаўніцтва храма ў 1603—1606 гг. Краязнаўцы І. Зямчонак і Я. Драўніцкі прымяркоўваюць узвядзенне крыжа да 200-годдзя будаўніцтва касцёла (1803 г.) Але, пэўна, крыж усё-такі створаны значна раней XIX стагоддзя, бо дужа архаічна выглядае ён побач з касцёлам і ў параўнанні з падобнымі помнікамі таго часу.

Літаратура
----------

* Рэгіёны Беларусі: энцыклапедыя. У 7 т. = Регионы Беларуси: энциклопедия. В 7 т. (руск.) / Т. В. Белова (гл. ред.). — Мн.: БелЭн, 2010. — Т. 2. Витебская область. В 2 кн. Книга 1. Абазовский — Кривоблоцкая. — 533 с. — 2 500 экз. — ISBN 978-985-11-0525-6.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Камайскі крыж
Эдна Первіанс[en] і Чарлі Чаплін у фінальнай сцэне кароткаметражнага фільма «За экранам»[en].
**Кароткаметражны фільм** таксама **кароткі фільм, кароткаметражка, кароткі метраж, кароткі метр** (фр.: court métrage, англ.: Short film) — кінематаграфічны твор з адносна невялікай працягласцю, недастатковым для кваліфікацыі ў якасці паўнаметражнага[en] мастацкага фільма. Кароткаметражныя фільмы могуць быць як прафесійнай, так і аматарскай вытворчасці. Іх часта ствараюць незалежныя некамерцыйныя альбо малабюджэтныя рэжысёры, якія такім чынам даказваюць свой талент у зборы сродкаў для будучых праектаў. Яны часта фінансуюцца за кошт грантаў, спонсараў, некамерцыйных арганізацый альбо асабістых сродкаў.

Існуе мноства кінафестываляў, якія спецыялізуюцца на кароткаметражных фільмах, якія вызначаюць розную максімальную працягласць фільмаў, дапушчаных да ўдзелу.

Працягласць кароткаметражнага фільма
------------------------------------

Няма адзінага меркавання адносна працягласці кароткаметражных фільмаў, але ёсць некаторыя рэкамендацыі. Амерыканская акадэмія кінематаграфічных мастацтваў і навук[en] (якая ўручае «Оскар») вызначае кароткаметражны фільм як «арыгінальны кінематаграфічны фільм, які доўжыцца да 40 хвілін, уключаючы крэдыты» (спіс удзельнікаў фільма).

Зноскі
------

1. ↑  *Кароткаметражны фільм*. «Тлумачальны слоўнік беларускай мовы» ў 5 тамах (1977—1984). Акадэмічнае выданне пад рэдакцыяй К. Крапівы
2. ↑  www.sheffieldav.com What is the Difference between Short Films and Feature Length Films? **(нявызн.)**. Праверана 22.10.2020. (англ.)
3. ↑  Rule Nineteen: Short Film's Awards **(нявызн.)**.  AMPAS. Праверана 22.10.2020. (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Кароткаметражны фільм на Вікісховішчы |

Спасылкі
--------

* 

* «Кароткаметражны фільм» у *DMOZ*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4166233-7 · LCCN: sh85121810 · LNB: 000246909 · NKC: ph135188 |

|  |
| --- |
| 
П:  **Кінематограф**  П:  **Мастацтва** 
 |
**Калішскі статут** — прававы акт, дадзены яўрэям князям Велікапольскім Баляславам Набожным 16 жніўня 1264 года ў Калішы.

Статут стаў асновай для палажэння яўрэяў у Польшчы, а пазней і для стварэння часткова аўтаномнай яўрэйскай абшчыны ў Польшчы. Ён гарантаваў яўрэям існаванне яўрэйскіх судоў і асобных судоў па справах як яўрэяў, так і хрысціян. Акрамя таго, ён забяспечваў асабістую свабоду і бяспеку яўрэям, уключаючы свабоду веравызнання, падарожжаў і гандлю. Палажэнні статуту былі пацверджаны Казімірам Вялікім у 1334 годзе, Казімірам Ягелончыкам у 1453 годзе і Жыгімонтам Старым у 1539 годзе.

Рамуальд Хубэ сцвярджаў у артыкуле пад назвай «Яўрэйскі прывілей Баляслава і яго пацверджанне» таго, што версія дакумента з 36 пунктаў была сфальсіфікавана ў часы Казіміра Ягелончыка:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Зыходзячы з усяго гэтага, можна цвёрда сцвярджаць, што зменены прывілей Баляслава быў сфабрыкаваны ў часы пасля Казіміра В[ялікага]. Таму цяпер зразумела, чаму пазнанскія яўрэі, прадстаўляючы яго Казіміру Ягелончыку для пацверджання, прадставілі не яго арыгінал, а копію, бо арыгіналу на самой справе ніколі не было, а спасылка на пажар у Познані была толькі ўмелым выкарыстаннем абставін, зрэшты праўдзівых. | "|

Зноскі
------

1. ↑  Przywilej żydowski Bolesława Pobożnego i jego potwierdzenia,Biblioteka Warszawska, т. I, 1880
2. ↑  Stanisław Bylina, Kościół, kultura, społeczeństwo: studia z dziejów średniowiecza i czasów nowożytnych, 2000-01-01, isbn=9788386951789, Semper
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Камайка (значэнні).

**Кама́йка** (літ.: Kamojà — рака ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі і ў Літве, правы прыток ракі Бірвета (басейн Заходняй Дзвіны).

Назва
-----

Назва балцкага паходжання, адпачатная балцкая форма назвы захавалася ў літоўскім ужыванні як *Kamojà*.

Гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы *Kamė, Kamaja, Kamainė, Kamatė, Kamena, Kamužė, Kamža*.

ГІдранімічны корань *Kam-* звязаны з літоўскім *kamas* «камяк, камок» (сціснуты кавалак). Далей да індаеўрапейскага *\*kem-* «сціскаць».

Балцкія водныя назвы на ўсходзе тыпу Жлобін, Горадзен (> Гараднічанка), Гамея (> Гамяюк), якія ўрэшце ўзыходзяць да каранёў \**gleb(h)-* «сціскаць», \**gher(d)-* «ахопліваць; агароджваць», \**gem-* «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера («акруглыя» азёры, рэкі, што «кружляюць»).

Пашыральнік *-oj-* вядомы ў літоўскім слова і назваўтварэнні: *pupa* «боб»  — *pupojas* «бабовае сцябло», *aukštas* «высокі» — *Aukštojis* (назва пагорка). З іншым вакалізмам пашыральнік *-j-* у водных назвах тыпу Ілія, \*Бабруя, Мярэя.

Значэнне назвы Камая́ (> Камайка) можна перадаць як «Звілістая (рака)».

Гідраграфія
-----------

Даўжыня 50 км. Плошча вадазбору 306 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 2,5 м³/с, на мяжы Беларусі і Літвы — 1,67 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,1 ‰. Выцякае з Вялікага Камайскага возера за 1 км на захад ад вёскі Камаі. Цячэ ў межах Свянцянскіх градаў і заходняй часткі Полацкай нізіны, праз азёры Вялікія і Малыя Сурвілішкі, Свірас (у Літве). У басейне ракі возера Янкішкі. Даўжыня ў межах Беларусі 21 км, плошча вадазбору 205 км². Вусце за 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Дзідзяселы Ігналінскага раёна. Рэчышча ў сярэднім цячэнні на Пастаўшчыне каналізаванае (1,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Вілейты — мяжа з Літвой).

Заўвагі
-------

1. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 144.
2. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 555.
3. ↑  P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 85—87.
4. ↑  Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
Дакладная копія кароны св. Эдуарда
**Карона Св. Эдуарда** — карона, якая выкарыстоўваецца пры каранацыі новага манарха Вялікабрытаніі. Была створана ў 1661 годзе для каранацыі караля Карла II. Як мяркуюць, для яе вырабу выкарыстоўвалі золата з вянка Святога Эдуарда Спаведніка, англійскага манарха, які кіраваў у XI стагоддзі.

Карона Святога Эдуарда адносіцца да так званых Каштоўнасцей Кароны — каралеўскіх рэгалій і ювелірных упрыгожванняў, якія належаць не асабіста манарху, а дзяржаве.

Форма кароны традыцыйная для каралеўскіх рэгалій Англіі: вянок, які ўяўляе сабой чаргаванне чатырох крыжоў і чатырох геральдычных лілей, вышэй крыжоў ідуць чатыры паўдугі, якія вянчае шар з крыжам. У цэнтры — аксамітавая шапка з гарнастаевай апухай. Карона выраблена з цвёрдага золата і ўпрыгожана 444 каштоўнымі камянямі. Першапачаткова камяні ўстаўляліся толькі для працэдуры каранацыі, пасля чаго карона дэмантавалася, і заставаўся каркас. Аднак у 1911 годзе каштоўныя камяні былі ўстаўлены на ўвесь час.

Вага кароны вялікая — 4 фунты 12 унцый (2,155 кг). З-за гэтага каралева Вікторыя і Эдуард VII адмовіліся быць каранаванымі каронай Св. Эдуарда і каранаваліся лягчэйшай каронай Брытанскай імперыі.

У наш час карона выстаўлена на ўсеагульны агляд у экспазіцыі Лонданскага Таўэра.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Карона Святога Эдуарда
**Гудфрэд (Годфрэд)** (лац.: Godofredus, дацк.: Gudrød, памёр у 810) — кіраўнік Даніі (800/804—810), сын Сігфрэда. Хутчэй за ўсё, ён кіраваў толькі паўднёвай часткай Даніі.

Біяграфія
---------

Усе пісьмовыя паведамленні пра Гудфрэда, якія дайшлі да нас, звязаны з яго дзейнасцю, накіраванай супраць Франкскай імперыі. У 804 годзе ён сабраў армію і флот каля Сліестарпэ (так называўся ў лацінамоўных крыніцах Хедэбю), на мяжы з Саксоніяй. Трохі на поўдзень ад гэтага месца, за Эльбай, стаялі войскі Карла Вялікага. Праціўнікі вялі перамовы, вынік якіх невядомы, але, хутчэй за ўсё, прамое сутыкненне паміж імі было папярэджана.

У 808 годзе Гудфрэд дзейнічаў больш актыўна. Ён напаў на зямлю бодрычаў, якія заключылі саюз з Карлам Вялікім, і спустошыў яе, так што яны вымушаны былі прасіць яго міру і абяцалі яму даніну. Падчас гэтага паходу Гудфрэд знішчыў адзін з найважнейшых цэнтраў заходнебалтыйскага гандлю, Рорык, і вывез з яго рамеснікаў і купцоў у Хедэбю, значэнне якога як гандлёвага цэнтра дзякуючы гэтаму ўмацавалася.

Адразу ж пасля гэтага паходу, паводле «Аналаў каралеўства франкаў», ён пабудаваў умацаванні на мяжы з саксамі па паўночным беразе ракі Эйдэр: «вал ад заходняга акіяна да ўсходняга заліва, які вядзе ў Балтыйскае мора, з адзінымі варотамі, каб прапускаць вершнікаў і вазы». Гэта паведамленне, бясспрэчна, адносіцца да той часткі Даневірке, якая злучыла яго з пабудаванымі таксама пры Гудфрэдзе ўмацаваннямі Хедэбю.

З барацьбой за гандлёвыя шляхі і цэнтры, і за ўплыў на паўночнаморска-балтыйскі гандаль звязаны і паход Гудфрэда супраць фрызаў (810): з вялікім флотам ён прайшоў па ўзбярэжжы, атрымліваючы перамогі, і вярнуўся, атрымаўшы выкуп у 100 фунтаў срэбра. Занепакоены Карл Вялікі сабраў флот для паходу ў Данію, але нечакана неабходнасць у ім адпала: Гудфрэд быў забіты адным са сваіх дружыннікаў.

*«Francorum Gesta»* паведамляе, што пасля смерці ў 810 годзе Гудфрэда Дацкага «яго спадчыннікам стаў сын яго брата» Хемінг, які заключыў мір з франкамі.

Зноскі
------

1. ↑  Jofré I de Dinamarca // Gran Enciclopèdia Catalana — Grup Enciclopèdia, 1968.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18696256'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2664168'></a>
2. 1 2 3 4  Сусветная гісторыя — Данія. Станаўленне дзяржавы

Спасылкі
--------

* Gudfred, bei Genealogie Mittelalter
**Кароль Урсын Нямцэвіч** (польск.: Karol Ursyn Niemcewicz; 1797 — 9 лютага 1867) — адзін з кіраўнікоў паўстання 1830—1831 гадоў.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Урсын-Нямцэвічаў. Скончыў Свіслацкую гімназію, вучыўся ў Віленскім універсітэце. У 1830 годзе абраны віцэ-маршалкам Гродзенскай губерні.

У час паўстання 1830—1831 гадоў на 4 месяцы інтэрніраваны ў Гродне. Уцёк пад Беласток, дзе ўзначаліў невялікі атрад, які быў разбіты 16 мая 1831, адышоў пад Белавежу, пасля рассеяны. Нямцэвіч далучыўся да дывізіі генерала М. Рыбінскага. У жніўні 1831 года ўвайшоў у склад Сената Каралеўства Польскага як прадстаўнік ад Гродзеншчыны. Пасля капітуляцыі Варшавы эмігрыраваў у Парыж, дзе звязаны з Ю. Нямцэвічам, А. Чартарыйскім.

Аўтар мемуараў «Успаміны з 1831 г.» (1863), «Успаміны пра паўстанне ў Брэсце Літоўскім» (1869).

Зноскі
------

1. ↑  Czech National Authority Database Праверана 8 чэрвеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>


| ?Кароль Урсын Нямцэвіч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Марцэлій Нямцэвіч[d] |  | Амброзій Нямцэвіч[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Ян Урсын Нямцэвіч[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Кароль Урсын Нямцэвіч |  |  |  |  | Ядвіга з Сухадольскіх[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Тэкля з Выганоўскіх[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 105906743 · ISNI: 0000 0001 1322 0852 · NKC: js2014848397 · NUKAT: n2007154714 · VIAF: 165285508 |
Гудауцкі раён на карце Абхазіі
**Гудауцкі раён** (абх.: Гәдоуҭа араион) — раён (адзінка адміністрацыйнага падзелу) Абхазіі. Знаходзіцца ў заходняй краіны, мяжуе з Сухумскім раёнам на ўсходзе, Гаграўскім на захадзе, з Расіяй на поўначы. На поўдні выходзіць да Чорнага мора. Адміністрацыйны цэнтр — Гудаута. Плошча 1640 км², насельніцтва 35 тысяч чалавек (2003). Этнічны склад: абхазы — 79 %, армяне — 12 %, рускія — 6 %, грузіны — 1,7 %.

Буйнейшыя населеныя пункты Гудаута, Новы Афон, Лыхны, Мюсера. Гудауцкі раён — адзіны з раёнаў Абхазіі, які на працягу грузіна-абхазскай вайны 1992—1993 цалкам і стала кантраляваўся абхазскімі ўладамі.

Гудауцкі раён размяшчаецца на тэрыторыі гістарычнай вобласці Бзып, якая з’яўляецца месцам фарміравання і кампактнага пражывання бзыбскіх абхазаў — носьбітаў бзыбскага дыялекту абхазскай мовы. Да грузіна-абхазскай вайны 1992—1993 гадоў Гудауцкі раён з’яўляўся адзіным раёнам Абхазіі з перавагай этнічна абхазскага насельніцтва (53,1 %). У раёне маецца некалькі армянскіх сёлаў. Насельніцтва сканцэнтравана на ўзбярэжнай раўнінна-перадгорнай паласе.

Гл. таксама
-----------

* Беларуская (пячора)

| ⛭Адміністрацыйны падзел Абхазіі |
| --- |
| Раёны | Ачамчырскі раён • Гаграўскі раён • Галскі раён • Гудауцкі раён • Гульрыпшскі раён • Сухумскі раён • Ткуарчалскі раён |  |
| Гарады | Ачамчыра • Гагра • Галі (Гал) • Гудаута • Новы Афон • Піцунда • **Сухумі** (Сухум) • Ткварчэлі (Ткварчал) |
| Пгт | Бзыбта (Бзыпта) • Гантыяды (Цандрыпш) • Гульрыпш (Гулрыпш) • Леселідзэ (Гячрыпш) • Мюсера (Мысра) |
**Камандзі́р** часці (падраздзялення) — службовая асоба каманднага складу ва ўзброеных сілах, на якую ўскладзена камандаванне (кіраўніцтва) падраздзяленнем, часцю (караблём), злучэннем. У большасці краін свету **камандзір** з'яўляецца адзінаначальнікам і нясе асабістую адказнасць за пастаянную баявую і мабілізацыйную гатоўнасць даручанай яму часці (падраздзялення).

Камандзірскія абавязкі
----------------------

Камандзір адказвае за баявую падрыхтоўку, выхаванне, ваенную дысцыпліну і маральна-псіхалагічны стан асабовага складу, за стан ўзбраення, баявой тэхнікі і транспарту, за матэрыяльна-бытавое і медыцынскае забеспячэнне часці (падраздзялення).

Камандзірамі часцей або падраздзяленняў прызначаюцца асобы афіцэрскага, старшынскага ці сяржанцкага складу ў залежнасці ад іх падрыхтоўкі ў атэстацыйным парадку.

Гл. таксама
-----------

* Армія
* Ваеннаабавязаны
* Камандзір аддзялення

Літаратура
----------

* Радянська військова енциклопедія «К-22» —ЛИНЕЙНЫЙ // = (Советская военная энциклопедия) / Маршал Советского Союза Н. В. ОГАРКОВ — председатель. — М.: Воениздат, 1979. — Т. 4. — С. 253. — ISBN 00101-236 (рос.)
**Забрэ́зскі валун** — геалагічны помнік прыроды ў Беларусі, каля аўтадарогі Мінск—Ашмяны. Размешчаны за 2 км на поўдзень ад в. Забрэззе Валожынскага раёна Мінскай вобласці. Вялікі ледавіковы валун ружавата-шэрага сярэднезярністага мігматыту. Даўжыня валуна складае 4,6 м, шырыня 3,6 м, вышыня 1,7 м, у абводзе 12,8 м, аб'ём 15 м³, маса каля 40 т. Прынесены ледавіком каля 200—120 тысяч гадоў назад з паўднёвай Карэліі. На паверхні Забрэзскага валуна захавалася вялікае паглыбленне глыбінёй да 10 см і 50—70 см у папярочніку.

Літаратура
----------

* Забрэзскі валун. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
Замкнутыя электрычныя правады
**Кароткае замыканне** (КЗ) — электрычнае злучэнне дзвюх кропак электрычнага ланцуга з рознымі значэннямі патэнцыялу, не прадугледжанае канструкцыяй прылады і парушаючае яе нармальную працу. Кароткае замыканне можа ўзнікаць у выніку парушэння ізаляцыі токаводных элементаў або механічнага судотыку неізаляваных элементаў. Таксама кароткім замыканнем называюць стан, калі супраціў нагрузкі меншы за ўнутраны супраціў крыніцы сілкавання.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 90. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 14488258v · GND: 4166241-6 · LCCN: sh85121807 · Microsoft: 68583231 · NKC: ph119860 |