recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вуліца Каралёва.
**Вуліца Каралёва** (руск.: улица Королёва) — вуліца ва ўсходняй частцы Магілёва, у Ленінскім і Кастрычніцкім раёнах.

Гісторыя
--------

Першапачаткова насіла назву **Дняпроўская**. Сучаснае аблічча вуліцы складваецца з 1960-х гадоў. У 1972 годзе названа ў гонар Мікалая Піліпавіча Каралёва. У пачатку 1990-х гадоў цягнулася ад вуліцы Народнага Апалчэння да Дняпроўскага бульвара, яе працягласць складала 780 м.

У 1996 годзе па вуліцы адкрыты мост цераз Дняпро, які стаў найдаўжэйшым мостам горада (402 м).

Размяшчэнне
-----------

Арыентавана з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Пачынаецца ад скрыжавання з праспектам Міру, перасякае вуліцу Народнага Апалчэння, Тульскі завулак, Дняпроўскі бульвар, вуліцу Падгорную, раку Дняпро, вуліцу Фаціна, праспект Дзімітрава, на скрыжаванні з якімі ўзведзены двухузроўневыя развязкі. Даўжыня вуліцы складае каля 3,9 км.

Забудова
--------

Забудову ў мікрараёне Юбілейны фарміруюць 5-павярховыя панэльныя і 9-павярховыя цагляныя, пераважна жылыя, дамы з убудаванымі на першых паверхах прадпрыемствамі гандлю і бытавога абслугоўвання.

### Цотны бок

* Карпусы завода «Электрарухавік», яго сталовая і фізкультурна-аздараўленчы комплекс.
* 10а — СШ № 33

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Королёва улица // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Млынок.
**Млыно́к** — возера ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці, у басейне ракі Нарач. Знаходзіцца за 7 км у паўднёва-заходнім напрамку ад горада Мядзел, за 4 км на паўднёвы захад ад вёскі Шыкавічы, паміж азёрамі Падшап’е і Градскае і прыкладна на аднолькавай адлегласці ад іх. Уваходзіць у склад гідралагічнага заказніка «Чарэмшыцы». Адносіцца да Нарачанскай групы азёр '. Возера з’яўляецца непраточным.

Плошча паверхні возера — 0,07 км². Даўжыня — 0,4 км, найбольшая шырыня — 0,2 км, даўжыня берагавой лініі — 1,1 км.  

Катлавіна возера выцягнутая з поўначы на поўдзень, прадаўгаватай формы, рэшткавага тыпу. Водазборная тэрыторыя забалочаная, пакрытыя лесам, узвышаная на захад і паўднёвы захад. Берагі нізкія, часткова балоцістыя, густа парослыя хмызняком. Прыбярэжная расліннасць не развітая. Асаблівасці катлавіны і дна мала даследаваныя.

Вада возера — гідракарбанатна-кальцыевая, трафічны статус вадаёма — дыстрофны.  

Возера месціцца ў запаветнай зоне, знаходжанне чалавека ў якой забаронена (акрамя навуковых даследаванняў). Рыбная лоўля ў Млынцы строга забаронена.   

На поўдзень ад возера знаходзіцца вялікае балота.

Зноскі
------

1. ↑  Даведнік «Водныя рэсурсы Нацыянальнага парка „Нарачанскі"»  (руск.)
2. ↑  Артыкул пра Нацыянальны парк «Нарачанскі» ў газеце «Нарачанская зара»

Літаратура
----------

* Нарочанские озёра: Карта рыбака / Ред.: В. А. Змачинская, С. Н. Саратова. — Мн.: РУП «Белкартография», 2009. — 5 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Возера Млынок (H-09) ў даведніку "Водныя рэсурсы Нацыянальнага парка «Нарачанскі»
* Возера Млынок на Вікімапіі

| Нарачанскія азёры |
| --- |
| 
* Баторына
* Белае
* Блядка
* Выдранік
* Градскае
* Запартава
* Казінае
* Млынок
* Мястра
* Нарач
* Падшап’е
* Слоўта
* Скрыпава
* Шастакова

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Млынок.

**Млыно́к** — рака ў Драгічынскім і Кобрынскім раёнах Брэсцкай вобласці, правы прыток ракі Прысёла.

Даўжыня 15 км. Пачынаецца за 3 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Антопаль Драгічынскага раёна, вусце за 0,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Падзяменне Кобрынскага раёна. Рэчышча каналізаванае. Раней рака пачыналася з балота Мыслін на ўсход ад вёскі Грушава і ўпадала ў канал Мухавец. З правядзеннем меліярацыі рэчышча ў нізоўі адведзена ў раку Прысёла, а ў вярхоўі падоўжана да дарогі Антопаль — Заніўе. У сярэднім цячэнні да вёскі Грушава называецца **канал Прысёла**, ніжэй — **Скідны канал**.

Зноскі
------

1. ↑  Агульная характарыстыка рачной сеткі Брэсцкай вобласці / Даведнік «Водныя аб'екты Рэспублікі Беларусь» Архівавана 12 верасня 2017.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
**Свабодны нейтрон** — нейтрон, які існуе па-за атамным ядром.

Свабодны нейтрон бэта-радыеактыўны з перыядам паўраспаду каля 10 хвілін (611 секунд), што адпавядае характэрнаму часу жыцця каля 15 хвілін (880.1 ± 1.1 секунд). Аднак, патрапіўшы ў рэчыва, свабодныя нейтроны актыўна паглынаюцца ядрамі атамаў. Хуткасць паглынання залежыць ад энергіі (хуткасці руху) нейтрона і сячэння захопу, спецыфічнага для кожнага ізатопу, які паглынае нейтроны. Так, цеплавыя нейтроны, якія маюць сярэднюю хуткасць 2200 м/с (тэмпература каля 300 K), у вадзе захопліваюцца пратонамі ў сярэднім праз 230 мкс. Свабодныя нейтроны вельмі нізкіх энергій (так званыя «ўльтрахалодныя нейтроны (англ.)») можна захоўваць у спецыяльных пасудзінах у вакууме да іх натуральнага распаду, паколькі адбываецца поўнае ўнутранае адлюстраванне ад сценак пасудзіны.

У вялікіх колькасцях свабодныя нейтроны атрымліваюць у ланцуговай ядзернай рэакцыі дзялення ў ядзерным рэактары. Існуюць таксама спецыяльныя крыніцы (англ.) свабодных нейтронаў.

Свабодны нейтрон часам разглядаюць як адзін з ізатопаў элемента з нулявым атамным нумарам у табліцы Мендзялеева — нейтронію.

Гл. таксама
-----------

* Нейтроннае выпраменьванне

Зноскі
------

1. ↑  J. Beringer et al. (Particle Data Group), Phys. Rev. D86, 010001 (2012)
**Леапольд Аўліх** (26 мая 1886 — 24 ліпеня 1943) — беларускі каталіцкі святар.

Біяграфія
---------

Скончыў Магілёўскую духоўную семінарыю ў Санкт-Пецярбургу. Падчас вучобы кантактаваў з беларускім асяродкам. Прыняў сакрамэнт святарства ў 1917 годзе. У 1919—1926 гадах адміністратар, пробашч касцёла Божага Цела ў мястэчку Давыд-Гарадок Столінскага павета. У 1928 годзе служыў у парафіі Перамянення Пана ў мястэчку Перляева (польск.: Perlejewo). У 1930—1935 гадах душпастыр парафіяльнага касцёла Св. Яна Хрысціцеля ў мястэчку Крывошын Баранавіцкага павета. Потым дэкан парафіі Міхала Арханёла (?) у мястэчку Івянец, пазней пробашч касцёла Св. Апосталаў Пятра і Паўла ў в. Камень.

З пачаткам Другой сусветнай вайны ўдзельнічаў у беларусізацыі каталіцкага Касцёла. Расстраляны немцамі з вікарыем Казімірам Рыбалтоўскім. Пахаваны пры касцёле ў Камені.

Зноскі
------

1. 1 2  *Маракоў, Л.* Аўліх Леапольд // Рэпрэсаваныя каталіцкія духоўныя, кансэкраваныя і свецкія асобы Беларусі (1917—1964) / Леанід Маракоў. — Мінск: Смэлтак, 2009. — С. 29. — 776 с. — ISBN 978-985-6917-12-0.

Літаратура
----------

* *Маракоў, Л.* Аўліх Леапольд // Рэпрэсаваныя каталіцкія духоўныя, кансэкраваныя і свецкія асобы Беларусі (1917—1964) / Леанід Маракоў. — Мінск: Смэлтак, 2009. — С. 29. — 776 с. — ISBN 978-985-6917-12-0.
* Каталіцкае духавенства Мінскай дыяцэзіі;
* Elenchus cleri et ecclesiarum archidioeceseos Mohiloviensis;
* Spis kościołów i duchowieństwa diecezji pińskiej;
* Losy Kościoła Katolickiego na Białorusi w latach 1917—1953;
* Garbińsky, Turonak, Białoruski ruch chrześcijański XX wieku.
**Асабістая дапаможная гаспадарка** — гаспадарка грамадзян на прысядзібных участках. У СССР пасля калектывізацыі лічылася неперспектыўнай і цярпела істотныя абмежаванні — вялікія падаткі, забарона на набыццё коней і тэхнікі на уласныя патрэбы, абмежаванне на утрыманне жыўнасці і г.д. 

З ажыццяўленнем зямельнай рэформы ў час пераходу да рыначных адносін ствараюцца больш спрыяльныя ўмовы для яе развіцця: участкі зямлі для асабістых дапаможных гаспадарак павялічаны да 1 га (з правам іх прыватызацыі), дазволена трымаць коней, набываць сельскагаспадарчыя машыны, наймаць сезонных работнікаў, наладжаны выпуск малагабарытнай тэхнікі і г.д.

У міжнародных стандартах статыстыкі і аналізу прыняты больш шырокі тэрмін — дамашняя гаспадарка.

Беларусь
--------

У 1994 на Беларусі было 1 905,6 тыс. асабістых дапаможных гаспадарак. Займаючы 15,1% усіх сельскагаспадарчых угоддзяў, яны далі 85,3% бульбы, 22,1% мяса (у забойнай вазе), 35,8% малака, 42,6% яек, 67,1% воўны ад агульнарэспубліканскай іх вытворчасці. З павелічэннем зямельнага надзелу, павышэннем узроўню тэхнічнай аснашчанасці і таварнасці асабістыя дапаможныя гаспадаркі фактычна набліжаюцца да сялянскіх гаспадарак.

Літаратура
----------

* Асабістая дапаможная гаспадарка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
**Шарлах** (ням.: scharlach) — гэтым імем пазначаецца цэлы шэраг азапігментаў разнастайнага хімічнага складу, растваральных у вадзе, спірце з прыгожым ярка-чырвоным, карычневым колерам. Пераважна ўжываюцца ў замену кашанілі для афарбоўвання воўны і шоўку, а таксама насычэння правадоў у электрарухавіках для ізаляцыі. Найбольшым распаўсюджваннем карыстаюцца: III. 6R, III. G і III. GR, якія адносяцца да класа сульфаазапігментаў. Гэтыя фарбы адрозніваюцца яркасцю і прыгажосцю адцення, але валодаюць параўнальна невялікай трываласцю ў адносінах да святла, паколькі некаторыя падрыхтоўваюцца з аксіду жалеза.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Шарлах // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Словарь иностранных слов
**Каргадас-Карахас** (англ.: і фр.: Cargados Carajos), або **Сент-Брэндан** (англ.: St. Brandon) — архіпелаг у заходняй частцы Індыйскага акіяна. Уяўляе сабою шырокі атол з мноствам водмеляў, невялікіх астравоў і скал. Да архіпелага таксама далучаюць востраў Альбатрос, які месціцца на поўначы паасобку. Каргадас-Карахас уваходзіць у склад Маўрыкія. Агульная плошча сушы — каля 3,2 км². Сталага насельніцтва няма, аднак на востраве Іль-Рафаэль знаходзіцца метэаралагічная станцыя, якую сезонна наведваюць супрацоўнікі.

Геаграфія
---------

Каргадас-Карахас месціцца ў заходняй частцы Індыйскага акіяна. Найбольш паўднёвы востраў Кока знаходзіцца ў 425 км на паўночны ўсход ад Порт-Луі, сталіцы Маўрыкія. Працягласць архіпелага з поўдня на поўнач — 66,2 км. 

Ніжэй прадстаўлены найбольш значныя астравы Каргадас-Карахас:

| Назва | Каардынаты | Плошча, км² |
| --- | --- | --- |
| Альбатрос | 16°13'43"S, 59°35'15"E | 1,01 |
| Іль-Рафаэль | 16°27'S, 59°37'E | 0,35 |
| Кока | 16°48'07"S, 59°32'44"E | 0,5 |
| Авакарэ́ | 16°35'S, 59°40'E | 0,05 |
| Мапарэ́ | 16°35'S, 59°41'E | 0,3 |
| Норт | 16°19S, 59°39'E | 0,206 |
| Фрыгат | 16°37'S, 59°31'E | 0,197 |
| Пёрл | 16°31'S, 59°32'E | 0,23 |

Усе астравы маюць каралавае паходжанне, даволі нізкія. Найвышэйшы пункт (6 м над узроўнем акіяна) знаходзіцца на востраве Альбатрос.

Прырода
-------

Ізаляванасць і малая плошча астравоў Каргадас-Карахас з'яўляюцца прычынай абмежаванасці мясцовай флоры і фаўны. Большасць сушы пакрыта хмызнякамі. Усяго налічваецца 41 від наземных раслін. На астравах спыняюцца марскія птушкі, чарапахі, шмат крабаў.

Літаратура
----------

* David G. Frodin, Guide to Standard Floras of the World: An Annotated, Geographically Arranged Systematic Bibliography of the Principal Floras, Enumerations, Checklists and Chorological Atlases of Different Areas. — Cambridge University Press, Jun 14, 2001. P. 493

Спасылкі
--------

* St Brandon Island (Saint Brandon)
* Mauritius - GEOGRAPHY
**Адмысловая нарада пры Галоўкаме УСПР** (Узброеных Сіл Поўдня Расіі) — распарадчы орган кіравання антыбальшавіцкіх сіл на Поўдні Расіі ў 1918-1919 гг. які выконваў функцыі ўрада на тэрыторыі, падкантрольнай войскам Добраахвотніцкай арміі і УСПР.

Была створана 31 жніўня 1918 года ў Кацярынадары як вышэйшы орган грамадзянскага кіравання пры вярхоўным кіраўніку Добраахвотніцкай арміі генерале М. В. Аляксееве; з уступленнем генерала А. І. Дзянікіна на пасаду галоўнакамандуючага Добраахвотніцкай арміяй была ператворана ў дарадчы орган у галіне заканадаўства і вярхоўнага кіравання пры галоўнакамандуючым Добраахвотніцкай арміяй.

Паводле «Палажэння аб Асобым нарадзе» ад 2 (15) лютага 1919 года, стала выконваць функцыі дарэвалюцыйных Савета Міністраў і Дзяржаўнага савета.

Скасавана А. І. Дзянікіным 30 снежня 1919 года ў сувязі з яго пераўтварэннем ў чыста выканаўчы орган — урад пры галоўнакамандуючым УСПР, які ў сакавіку 1920 змяніў паўднёварускі ўрад.

| ⛭✯ Антон Дзянікін |
| --- |
| Руская імператарская армія | Архангелагародскі 17-ы пяхотны полк  ·  *Першая сусветная вайна:* Жалезная брыгада  ·  8-ы армейскі корпус  ·  Заходні фронт  ·  Паўднёва-Заходні фронт |  |
| Белы рух | Добраахвотніцкая армія  ·  Узброеныя сілы Поўдня Расіі |
| Палітычная дзейнасць | 1917: Карнілаўскае выступленне  ·  Бярдычаўскае сядзенне  ·  Быхаўскае сядзенне  ·  1918: Асаблівая нарада УСПР  ·  1919: Поўдзень Расіі  ·  Маскоўская дырэктыва  ·  Паход на Маскву  ·  Зварот да насельніцтва Маларосіі  ·  Урад УСПР  ·  1920: Паўднёварускі ўрад |
| Літаратурная дзейнасць | Нарысы рускай смуты  ·  Хто выратаваў савецкую ўладу ад згубы?  ·  Сусветныя падзеі і рускае пытанне  ·  Старая армія  ·  Шлях рускага афіцэра |
| Сям'я | Іван Дзянікін (бацька)  ·  Лізавета Уржасінская (маці)  ·  Ксенія Чыж (жонка)  ·  Марына Дзянікіна (дачка) |
| Памяць | Перапахаванне ў Расіі (2005)  ·  Мемарыял белым ваярам на Данскіх могілках |
**Шаркамéдзь** (польск. *Szarkomedź*, літ. *Šarkãmedis / Šarkãmedė*) — былы засценак на тэрыторыі Жупранскага сельсавета ў Ашмянскім раёне, знаходзіўся за 500 м на захад ад в. Клеі.

Назва
-----

Назва балцка-літоўскага паходжання, утвораная з дзвюх асноў: *šarka* «сарока» і *medis* «дрэва» або *medė* «лес», і значыць «Сарочае дрэва» або «Сарочы лес». На тэрыторыі Ашмянскага раёна быў таксама засценак Шаркі. Ад *šarka* паходзіць таксама і назва Шаркаўшчыны.

Падобным чынам, праз складанне дзвюх асноў, у гэтым рэгіёне на левабярэжжы ракі Ашмянкі утвораныя тапонімы Гудагай, Пелегрында, гідронімы Лэйлубка, Індрубка.

Назва магла ўзнікнуць ад дрэва, якое сарокі ўпадабалі былі для гнездавання або на якім людзі часцей бачылі сарокаў, або ад леса, дзе гнездавалі сарокі. Так жа сама ў старажытных прусаў была вядомая зафіксаваная пад 1331 годам падчас апісання межаў мясцовая назва *Iwogarge* (\**īvagarian*) «Савінае дрэва». У літоўцаў, латышоў, старажытных прусаў і сарока, і сава былі птушкамі-вешчунамі, з’яўленне і голас якіх прадказваў чалавеку тыя ці іншыя падзеі.

Насельніцтва
------------

Паводле звестак, пададзеных у «Геаграфічным слоўніку Каралеўства Польскага» (адпаведны том выдадзены ў Варшаве ў 1890 годзе), у «шляхецкім засценку» Шаркамедзі была адна сядзіба, у якой было 15 жыхароў.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XI. Warszawa, 1890. S. 797.
3. ↑  Адамковіч А. Літоўскія назвы ў тапаніміцы нашага рэгіёна. Паставы, 2018. С. 9-12.
4. ↑  Топоров В. Н. Прусский язык. A-D. М. 1975. С. 101.
**Ульскі дзяржаўны прафесійны ліцэй сельскагаспадарчай вытворчасці імя Л. М. Даватара** — установа прафесійнага навучання ў аг. Ула.

Гісторыя
--------

Заснаваны як вучылішча механізацыі сельскай гаспадаркі заснаванага 13 лістапада 1953 года. У студзені 1957 года перайменаваны ў Ульскае ДПТВ № 3 механізацыі сельскай гаспадаркі, у жніўні 1959 года — у Ульскае СПТВ № 3 механізацыі сельскай гаспадаркі.

30 мая 1975 года вучылішчу прысвоена імя Героя Савецкага Саюза Л. М. Даватара. У 1986 годзе вучылішча перайменавана ў Ульскае ПТВ № 3 сельскагаспадарчай вытворчасці імя Л. М. Даватара.

З 10.07.2001 года ў адпаведнасці з рашэннем Віцебскага абласнога выканаўчага камітэта № 431 вучылішчу прысвоены статус «Установа адукацыі Ульскае ДПТВ № 3 сельскагаспадарчай вытворчасці імя Л. М. Даватара».

05.11.2007 г. рашэннем Віцебскага абласнога выканаўчага камітэта № 776 Установа адукацыі перайменавана ў Ульскі прафесійны ліцэй сельскагаспадарчай вытворчасці імя Л. М. Даватара.

Падрыхтавана больш за 20 тысяч кваліфікаваных кадраў.
**Рафаэль Марыяна Гросі** (ісп.: Rafael Mariano Grossi; нар. 12 сакавіка 1961, Буэнас-Айрэс, Аргенціна) — аргентынскі дыпламат. Займае пасаду генеральнага дырэктара Міжнароднага агенцтва па атамнай энергіі з 3 снежня 2019 года. Раней быў паслом Аргенціны ў Аўстрыі, Славеніі, Славакіі і міжнародных арганізацыях, якія базуюцца ў Вене (2013—2019).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1961 годзе. У 1985 годзе скончыў Пантыфікальны ўніверсітэт Аргенціны.

У 1998—2001 уяўляў Аргенціну ў НАТА.

З 1997 па 2000 год Рафаэль Гросі быў прэзідэнтам групы ўрадавых экспертаў ААН па міжнародным рэестры ўзбраенняў, а затым стаў саветнікам памочніка Генеральнага сакратара ААН па раззбраенні.

З 2002 па 2007 год начальнік штаба Міжнароднага агенцтва па атамнай энергіі і арганізацыі па забароне хімічнай зброі.

Падчас працы на дыпламатычнай службе Аргенціны ён быў генеральным дырэктарам палітычнай каардынацыі Міністэрства замежных спраў, міжнароднага гандлю і веравызнання, паслом Бельгіі і прадстаўніком Аргенціны ў аддзяленні Арганізацыі Аб’яднаных Нацый у Жэневе.

З 2010 па 2013 год намеснік генеральнага дырэктара па пытаннях палітыкі МАГАТЭ.

З 2013 па 2019 год — пасол Аргенціны ў Аўстрыйскай Рэспубліцы, МАГАТЭ і іншых міжнародных арганізацыях, якія базуюцца ў Вене.

У 2019 годзе быў абраны генеральным дырэктарам МАГАТЭ.

Гросі разам з Юкія Амана ў 2011 годзе.
У 2017 годзе ён прыцягнуў акустыкаў з ліку назіральнікаў за выбухамі, каб знайсці падлодку Сан-Хуан. У выніку быў ідэнтыфікаваны сігнал. Падлодка была знойдзена за 20 км ад месца сігналу.

У красавіку 2022 года ён наведаў тэрыторыю Чарнобыльскай АЭС.

Удзельнічаў у пасяджэнні Савета Бяспекі ААН 11 жніўня 2022 года па тэме Запарожскай АЭС. Выказаў жаданне адправіцца ў раён Запарожскай АЭС. 31 жніўня раніцай місія МАГАТЭ выехала з Кіева.

Жанаты, выхоўвае восем дзяцей.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  *Hoffman R.* LinkedIn — 2003. Праверана 23 снежня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q213660'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q211098'></a>
3. ↑  Reuters:Миссия МАГАТЭ выехала из Киева

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | LinkedIn |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1057325961 · LCCN: n99256687 · VIAF: 49156809589245122466 |
**Вышаградская група** (венг.: Visegrádi Együttműködés, польск.: Grupa Wyszehradzka, славацк.: Vyšehradská skupina, чэшск.: Visegrádská skupina), **Вышаградская чацвёрка**, **V4** — аб’яднанне чатырох цэнтральнаеўрапейскіх дзяржаў: Польшчы, Чэхіі, Славакіі і Венгрыі.

Гісторыя
--------

Была ўтворана ў выніку сустрэчы прэзідэнтаў Польшчы Леха Валенсы і ЧСФР Вацлава Гавела з венгерскім прэм’ер-міністрам Ёжэфам Анталам 15 лютага 1991 года ў горадзе Вішэград.

Часам называлася **Вышаградскай тройкай** ці **Вышаградскім трохвугольнікам**, але з падзелам Чэхаславакіі на дзве дзяржавы гэтыя назвы больш неправамоцныя.

У 1992 годзе ў рамках групы было створана Цэнтральнаеўрапейскае пагадненне па свабодным гандлі (CEFTA).

У 1999 годзе тры з чатырох удзельніц групы (Венгрыя, Польшча, Чэхія) ўвайшлі ў NATO.

1 мая 2004 года ўсе члены Вышаградскай групы сталі членамі Еўрапейскага саюза.

Старшынства
-----------

Сустрэча прэзідэнтаў V4 (Польшча, 2009). Злева направа: Вацлаў Клаус, Іван Гашпаравіч, Лех Качыньскі, Ласла Шоям
* 1999/00 —  Чэхія
* 2000/01 —  Польшча
* 2001/02 —  Венгрыя
* 2002/03 —  Славакія
* 2003/04 —  Чэхія
* 2004/05 —  Польшча
* 2005/06 —  Венгрыя
* 2006/07 —  Славакія
* 2007/08 —  Чэхія
* 2008/09 —  Польшча
* 2009/10 —  Венгрыя
* 2010/11 —  Славакія
* 2011/12 —  Чэхія
* 2012/13 —  Польшча
* 2013/14 —  Венгрыя
* 2014/15 —  Славакія
* 2015/16 —  Чэхія
* 2016/17 —  Польшча
* 2017/18 —  Венгрыя
* 2018/19 —  Славакія

Гл. таксама
-----------

* Еўрапейская тройка
* Усходняе партнёрства
* Асацыяванае трыа
* Люблінскі трохвугольнік
* Цэнтральнаеўрапейскае пагадненне па свабодным гандлі

Зноскі
------

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Вышаградская група на Вікісховішчы |

* Афіцыйная старонка
* Міжнародны вышаградскі фонд (англ.)
**Вялікі яловы караед**, **Друкар** (*Ips typographus*) — жук подсемейства караедаў. Шырока распаўсюджаны ў іглічных, пераважна яловых лясах Еўразіі. Адносіцца да асабліва небяспечных шкоднікаў лесу.

Апісанне
--------

Мае цыліндрычнае чорна-карычневае, даўжынёй 4,2—5,5 мм цела, апушанае валасінкамі. Сілкуецца карой іглічных дрэў, прагрызаючы ў ёй хады.

Арэал
-----

Уся тэрыторыя Еўропы за выключэннем стэпавай зоны, Сібір, Далёкі Усход (уключаючы Камчатку, Сахалін, Паўднёвыя Курылы), Закаўказзе, Казахстан, Паўночная Афрыка, Турцыя, Манголія, Паўночны Кітай, Карэя. Від завезены ў Паўночную Амерыку.

Месцапражыванне
---------------

У межах шырокага арэала жыве ў разнастайных умовах і стацыях, дзе растуць дрэвы кармавых парод. Сустракаецца ў раўнінных і горных лясах, каля рачных і нагорных насаджэнняў. У лясной зоне сярэдняй паласы від насяляе практычна паўсюдна на тэрыторыі ўсяго арэала асноўнай кармавой пароды — елкі, у меншай ступені кедраў, лістоўніцы, і іншых іглічных.

Аддае перавагу яловым насаджэнням, якія растуць на суглінкавых і супясчаных лясных глебах. Таксама селіцца ў больш вільготных тыпах ельнікаў. Засяляе свежы буралом, ветравал, бярвёны на складах лесаматэрыялаў, парубачныя рэшткі на прасеках, кінутыя бярвёны, а таксама хворыя і аслабленыя дрэвы.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская навуковая тэрміналогія: слоўнік лясных тэрмінаў. — Мінск: Інбелкульт, 1926. — Т. Вып. 8. — 80 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Brockhaus |
| Таксанамія | GBIF · iNaturalist · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779221786 · NKC: ph174641 |
**Заліў Шарк** (англ.: Shark Bay) — заліў у паўночна-заходняй частцы аўстралійскага штата Заходняя Аўстралія. З 1991 г. уваходзіць у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Акулій заліў (Заліў Шарк Бей) знаходзіцца ў самай заходняй кропцы ўзбярэжжа Аўстраліі. Яго плошча — 2,3 млн га. Гэты рэгіён унесены ў спіс ЮНЕСКА на аснове адпаведнасці адразу 4 крытэрыям прыроднай спадчыны, што з'яўляецца рэдкім выпадкам у сусветнай практыцы.

Геаграфічнае распалажэнне раёна Акульега заліва ўнікальнае. У гэтым месцы сыходзяцца разам тры кліматычныя зоны. Многія з прадстаўленых тут відаў раслін растуць на межах арэалаў іх распаўсюджання. У раёне Акульега заліва пражывае адна з найбуйнейшых папуляцый воднага млекакормячага — дзюгоня (каля 10 тыс. асобін). У водах заліва жывуць некалькі відаў чарапах, мноства рэдкіх рыб, медуз і ракападобных. Славутасцю гэтых мясцін з'яўляецца Вурамельская банка з плошчай акваторыі каля 1030 км²; яе дно пакрыта дываном з марскіх водарасцей.
Унікальны феномен Акульега заліва — страматаліты. Гэтыя падушкападобныя вапнавыя стварэнні з'яўляюцца вынікам дзейнасці калоній старажытных цыянабактэрый. Яны пражывалі ў гэтых мясцінах 3,5 млрд гадоў таму і лічацца аднымі з найстаражытнейшых формаў жыцця на Зямле.

Літаратура
----------

* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.

| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Аўстраліі і Акіяніі |
| --- |
| 
**Аўстралія**:
Вялікі бар’ерны рыф ·  НП Какаду ·  Уіландра ·  Лорд-Хаў і
Болс-Пірамід ·  Дзікая прырода Тасманіі ·  Дажджавыя лясы ўсходняга ўзбярэжжа ·  Улуру-Ката Цьюта ·  Вільготныя тропікі Квінслэнда ·  Заліў Шарк ·  Востраў Фрэйзер ·  Рыверслей і Наракорт ·  Востраў Херд і астравы Мак-Доналд ·  Востраў Макуоры ·  Вялікія Блакітныя горы ·  Пурнулулу ·  Каралеўскі выставачны цэнтр і Карлтанскія сады ·  Сіднейскі оперны тэатр
**Акіянія**:
Бар’ерны рыф Новай Каледоніі ·  Атол Бікіні · Гавайскія вулканы ·  Галапагас ·  Востраў Рапануі ·  Востраў Какос ·  Старажытнае земляробчае паселішча Кук ·  Нан-Мадол  · Новазеландскія субантарктычныя астравы ·  Тэ-Вахіпунаму ·  Нацыянальны парк Тангарыра ·  Востраў Хендэрсан ·  Іст-Рэнел ·  Нацыянальны марскі парк «Папаханаўмакуакеа» · Астравы Фенікс
 |  |
**Херсонскі дзяржаўны аграрна-эканамічны ўніверсітэт** — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў Херсоне.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Заснаваны як земскае сельскагаспадарчае вучылішча ў 1874 годзе. З 1919 года - Херсонскі сельскагаспадарчы інстытут, з 1920 года - тэхнікум. У 1928 годзе тэхнікум быў рэарганізаваны ў Херсонскі сельскагаспадарчы інстыту імя А. Д. Цурупы. У 1998 годзе ВНУ атрымала сваю сучасную назву.

Ва універсітэце сёння працуе 300 навукова-педагагічных работнікаў, у тым ліку: 1 акадэмік, 3 члена-карэспандэнта Нацыянальнай акадэміі аграрных навук Украіны, 27 дактароў навук, прафесараў, 183 кандыдатаў навук, дацэнтаў. Супрацоўнікамі ўніверсітэта атрымана 300 патэнтаў і больш за 200 аўтарскіх пасведчанняў.

Матэрыяльна-тэхнічная база ўніверсітэта ўключае 5 навучальных карпусоў, 5 інтэрнатаў, навуковую бібліятэку, два музея, спартыўны комплекс, водную станцыю на Дняпры, базу адпачынку «Колас» на беразе Чорнага мора і інш.

Факультэты
----------

* Агранамічны
* Біёлага-тэхналагічны
* Рыбнай гаспадаркі і прыродакарыстання
* Воднай гаспадаркі, будаўніцтва і землеўпарадкавання
* Эканамічны

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт установы
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Імрэ Меч** (венг.: Mécs Imre, нар. 4 верасня 1933, Будапешт) — венгерскі палітык. Удзельнік антыкамуністычнага паўстання 1956 года. За гэта прысуджаны да пажыццёвага зняволення. Выпушчаны ў 1963 годзе, працаваў інжынерам-электрыкам. У 1988 годзе — адзін з заснавальнікаў партыі Альянс свабодных дэмакратаў (SZDSZ). У перыяд з 1990 па 2010 гады член парламента (1990-2006 ад SZDSZ, 2006-2010 ад Венгерскай сацыялістычнай партыі (MSZP)).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і лекара і настаўніцы. У 1951 годзе скончыў сярэднюю школу Ёжэфа ў Будапешце. У 1952 годзе паступіў у Будапешцкі тэхналагічны ўніверсітэт на факультэт электратэхнікі.

### Удзел у рэвалюцыі 1956

Студэнтам ўдзельнічаў у палітычных дэбатах гуртка Пецёфі, які пазней забаранілі, з-за крытыкі улады. У кастрычніку 1956 года ён узяў актыўны ўдзел у падзеях. Арганізоўваў паўстанцкія рухі па заводах і ў універсітэце. Пасля падаўлення паўстання служыў у рэштках паўстанцкіх груп.

У чэрвені 1957 года арыштаваны. 22 мая 1958 года быў прызнаны вінаватым у «змове з мэтай звяржэння кіраўніцтва Венгерскай Народнай Рэспублікі» і прысуджаны да пакарання смерцю. Прысуд быў зменены на пажыццёвае зняволенне ў лютым 1959 года.

### Працоўная кар'ера

У сакавіку 1963 года вызвалены агульнай амністыі. На працягу трох гадоў, знаходзіўся пад наглядам паліцыі. Уладкаваўся працаваць інжынерам сувязі ў тэлекамунікацыйным кааператыве да 1974 года. У 1974-75 гадах працуе канструктарам у энергетычнай кампаніі Elektrotechnikai Szövetkezet, з 1976 па 1983 гады — інжынер-кансультант кампаніі Óra és Műszer Szövetkezet, а ў 1983-1990 — інжынер-распрацоўшчык у кампаніі "Ganz K. K.".

### Палітычная кар'ера

У 1988 годзе ён стаў адным з заснавальнікаў і прадстаўніком Саюза свабодных ініцыятыў, член-заснавальнік Камітэта гістарычнай справядлівасці і Альянсу свабодных дэмакратаў. Прайшоў у парламент на выбарах 1990 года. Член Пастаяннай камісіі парламента па абароне і Спецыяльнага камітэта па нацыянальнай бяспецы.

16 студзеня 1997 года атрымаў афіцэрскае званне французскага ордэна Ганаровага легіёна.

Зноскі
------

1. ↑  PIM identifier Праверана 13 чэрвеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29043331'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54878968'></a>
2. ↑  Meghalt Mécs Imre — Magyarország: Index.hu Zrt. 1999. — ISSN 1585-3241 Праверана 19 студзеня 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56420858'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1096870'></a>
3. ↑  Meghalt Mécs Imre — Magyarország: 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98924172'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28'></a>
4. ↑  Eltemették Mécs Imrét

Спасылкі
--------

* Elek István: *Rendszerváltoztatók húsz év után,* Magyar Rádió Zrt. és Heti Válasz Lap- és Könyvkiadó Kft. 2009 (Interjú, 272–278. o.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 7907 8855 · LCCN: nb2007010278 · NSZL: 000000005483 · SUDOC: 057462682 · VIAF: 14297234 |
**Аляксандр Юзэфовіч-Глябіцкі** (? — 1742) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, аршанскі староста (з 1723), кашталян менскі з 2 чэрвеня 1740 года.

З роду Юзэфовічаў-Глябіцкіх герба «Ляліва», сын Юрыя, віцебскага падстолія і полацкага войскага, уладальніка маёнткаў Бікаленічы (Bikolenicze) i Шчучын. Ажаніўся з Дамінікай Масальскай, дачкой гарадзенскага старосты Яна Масальскага. Меў сына Яна, які быў аршанскім старостам у 1746 годзе і паслом на сойм у 1764 годзе.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Uruski S. Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, T. 1-15 – Warszawa 1904-1938.


| ?Аляксандр Юзэфовіч-Глябіцкі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Юрый Юзэфовіч-Глябіцкі[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  | Аляксандр Юзэфовіч-Глябіцкі |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Кацярына са Сцыпіёнаў[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |
Некалькі знойдзеных прадметаў
**Стафардшырскі скарб** — так прэса ахрысціла скарб, знойдзены ў графстве Стафардшыр. Непрацуючы жыхар выявіў яго летам 2009 года пры дапамозе металашукальніка. Гэта найбуйнейшы ў гісторыі англасаксонскі скарб.

Па заяве Тэры Герберта, ён займаецца аматарскім скарбашукальніцтвам ужо 18 гадоў. Ён папрасіў у свайго суседа дазволу даследаваць пры дапамозе металашукальніка поле. Пасля тыдня пошукаў ён знайшоў скарб.

Спецыялісты пацвердзілі, што пад зямлёй знаходзілася больш за 1500 прадметаў, якія належалі англа-саксонскаму дваранству: зброя, посуд і ўпрыгажэнні. Узрост большасці прадметаў датуецца прыблізна VII стагоддзем.

Ацэнка кошту скарбу - 3.3 мільена фунтаў, падзеленых паміж скарбашукальнікам і ўладальнікам зямлі фермерам. Але дакладна вядома, што ў агульнай складанасці скарб змяшчае 2,5 кілаграма срэбра і прыкладна 5 кілаграмаў золата. 

Каналам National Geographic у 2011 годзе быў зняты дакументальны фільм аб скарбе: «Treasure Hoard. Secrets of the Lost Gold» / «Стафардшырскі скарб. Таямніцы страчанага золата».

Зноскі
------

1. ↑  Saxon gold: Finding the hoard на YouTube(англ.)
2. ↑  «Стаффордширское сокровище. Секреты утраченного золота» // Dailymotion (руск.)

Спасылкі
--------

* Staffordshire Hoard Архівавана 2 верасня 2012.  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
**Імунасупрэсія**, або *імунадэпрэсія* — прыгнятанне імунітэту па той ці іншай прычыне. Імунасупрэсія бывае фізіялагічнай (неабходнай у пэўных сітуацыях для арганізма), паталагічнай (пры розных захворваннях і паталагічных станах) і штучнай, якая выклікаецца прыёмам шэрагу імунасупрэсіўных прэпаратаў і/ці іанізуючымі выпраменьваннямі. Імунасупрэсія, імунадэпрэсія, ці імунадэфіцыт — усё гэта імунадэфіцытныя станы — прыгнятанне імунітэту абумоўленае выпадзеннем аднаго ці некалькіх кампанентаў імуннага адказу або неспецыфічных фактараў, якія цесна ўзаемадзейнічаюць з ім. Гэта прыводзіць да паслаблення супраціўляльнасці арганізма ў адносінах да розных інфекцыйных і неінфекцыйных захворванняў

Фізіялагічная імунасупрэсія адзначаецца пры цяжарнасці. Яна неабходна для прадухілення імуналагічнага адрыньвання эмбрыёна, які з'яўляецца, па сутнасці, генетычна і імуналагічна напалову чужародным трансплантантам у матцы цяжарнай жанчыны.

Паталагічная імунасупрэсія адзначаецца перш за ўсё пры розных станах прыроджанага і/ці набытага імунадэфіцыту, у прыватнасці пры інфікаванні ВІЧ, пры прамянёвай хваробе і інш.

Штучная імунасупрэсія ўжываецца пры лячэнні аўтаімунных захворванняў, пры трансплантацыі органаў і тканак і інш. Штучная імунасупрэсія ствараецца прыёмам глюкакартыкоідаў, цыкласпарыну А, цытастатычных агентаў тыпу метатрэксату, меркаптапурыну, цыклафасфаміду, азатыапрыну і інш. або ўвядзеннем анты-лімфацытарнай сыроваткі.

Гл. таксама
-----------

* Імунабіялогія цяжарнасці

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4026641-2 · Microsoft: 2780252810, 2909661023 · NKC: ph121052 |
Імпрэза дня Аўстраліі ў Перце
**Дзень Аўстраліі**, таксама вядомы як **Дзень Гадавіны** і **Дзень Заснавання** з'яўляецца афіцыйным святам у Аўстраліі. Адзначаецца штогод 26 студзеня, у дзень заснавання Сіднея ў 1788 годзе і так званага «Ромавага бунту».

26 студзеня 1788 года капітан Артур Філіп (Arthur Phillip) высадзіўся ў бухце Сіднея, падняў брытанскі сцяг і заснаваў першую калонію — Новы Паўднёвы Уэльс.

Дзень Аўстраліі з'яўляецца афіцыйным дзяржаўным святам у кожным штаце і тэрыторыі. Таксама свята адзначаны Ордэнам Аўстраліі, а таксама выступленне ад Прэм'ер-міністра.

Пачатак святкавання Дня Аўстраліі датуецца 1808 годам і звязана з губернатарам Лакланам Макуары, які правёў першае афіцыйнае святкаванне Дня Аўстраліі ў 1818 годзе. У 2004 годзе, па ацэнках, 7,5 мільёнаў чалавек удзельнічалі ў святкаванні Дня Аўстраліі. Урачыстасці праводзіліся на ўсёй тэрыторыі краіны.

Дзень Аўстраліі лічыцца спрэчным паміж некаторымі гісторыкамі. Нараўне з прапановамі па змене даты Дня Аўстраліі, адбыліся значныя пратэсты з боку аўстралійскіх абарыгенаў. У святле гэтых праблем, прапановы па пераносу даты Дня Аўстраліі ў іншыя тэрміны не было.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Дзень Аўстраліі**
**Стафілін валасаты** (*Emus hirtus*) — насякомае атраду цвердакрылыя (*Coleoptera*), сямейства стафілініды (*Staphylinidae*).

Апісанне
--------

Жук даўжынёй 18-28 мм. Верх чорны, ніз сіні або фіялетавы. Цела падоўжнае, надкрылы ўкарочаныя, прыкрываюць толькі два першыя тэргіты брушка. На галаве, пярэдняспінцы і задняй палове брушка залаціста-жоўтыя, на заднім краі пярэдняспінкі і пярэдняй палове брушка цёмныя валаскі, надкрылы з папярочнай перавяззю з шэра-жоўтых валаскоў. Ногі і вусікі чорныя.

Пашырэнне
---------

Арэал: Паўднёвая, Заходняя і Сярэдняя Еўропа на поўнач да Брытанскіх астравоў і Скандынавіі (Данія і паўднёвая Швецыя). Каўказ, Турцыя, Іран, Казахстан. У Беларусі знойдзены ў Бярэзінскім запаведніку, наваколлі Мінска, Лагойска, Петрыкава. 

Жыве на лугах, узлесках, выганах. Сустракаецца пад экскрэментамі, падаллю, на выцякаючым соку дрэў (пераважна бяроз).

Літаратура
----------

Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-095-5


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · iNaturalist · NCBI |
Аблачэнне кардынала.
**Аблачэ́нне ры́мска-каталі́цкага духаве́нства** — аблачэнне, якое выкарыстоўваецца клірам Рымска-Каталіцкай Царквы падчас набажэнстваў і абрадаў (некаторыя прадметы адзення, аднак, могуць выкарыстоўвацца і ў паўсядзённым жыцці). 

Варта адзначыць, што многія з гэтых прадметаў аблачэння выкарыстоўваюцца і па-за межамі Рымска-Каталіцкай Царквы (пераважна ў пратэстанцкіх Цэрквах, якія з'явіліся ў выніку расколу ў Каталіцкай Царкве).

Аблачэнне адрозніваецца ў залежнасці ад месца чалавека ў царкоўнай іерархіі, аднак некаторыя прадметы (напрыклад, сутана) з'яўляюцца агульнымі для ўсіх трох святарскіх ступеняў. У той жа момант ёсць прадметы, якія даступныя толькі Папу Рымскаму: Пярсцёнак рыбака, Тыяра і г.д.

Калісьці аблачэнне было надзвычай разнастайным, але пасля II Ватыканскага Сабору ў штодзённым ужыванні найчасцей выкарыстоўваюцца толькі наступныя атрыбуты аблачэння (у алфавітным парадку):

* Альба
* Арнат
* Берэт
* Гумерал
* Далматыка
* Інфула
* Капа
* Комжа
* Крыж
* Мітра
* Палій
* Палярынка
* Пастарал
* Персцень
* Піуска
* Плашч
* Пояс
* Стула
* Сутана

Літаратура
----------

* *Завальнюк У.М.* Энцыклапедычны слоўнік рэлігійнай лексікі беларускай мовы / У. М. Завальнюк, М. Р. Прыгодзіч, В. К. Раманцэвіч. — Мінск, Изд-во Гревцова, 2013. — 808 с. ISBN 978-985-6954-73-6.

| Аблачэнне рымска-каталіцкага духавенства |
| --- |
|  | 
* Альба
* Арнат
* Берэт
* Гумерал
* Далматыка
* Інфула
* Капа
* Кардынальскі капялюш
* Комжа
* Крыж
* Мітра
* Палій
* Палярынка
* Пастарал
* Персцень
* Піуска
* Фераёла
* Пояс
* Стула
* Сутана
* Тыяра

 |  |
**Аблога Канстанцінопаля (821—823)** пачалася ў снежні 821 калі Фама Славянін, які абвясціў сябе імператарам на чале вялікага войска пераправіўся з Малой Азіі ў Фракію і аблажыў горад. Караблі Фамы разарвалі ланцуг, які перагароджваў ход у Залаты Рог, тым не менш, горад працягваў абараняцца, а імператар Міхаіл II заключыў саюз з балгарскім ханам Амуртагам, які нанёс удар у тыл мяцежнікам. За час аблогі маральны дух у лагеры Фамы няўхільна зніжаўся. Масавы характар набыла дэзертырства. Нарэшце, парадзелыя атрады ўзурпатара былі адкінутыя ад горада. Фама ўцёк у Адрыянопаль, але пасля 5-месяцавай аблогі гэтага горада трапіў у палон і быў пакараны пакутлівай смерцю.

Літаратура
----------

* Византийский словарь: в 2 т. / Общ. ред. К. А. Филатов. — СПб.: Амфора: РХГА: Издательство Олега Абышко, 2011.
**Аблаўт** (ням.: Ablaut) — чаргаванне галосных у складзе адной марфемы, як правіла выконвае функцыі унутранай флексіі. Прыклады: *зб**і**раць* — *зб**я**ру* — *зб**о*****р**, *wr**i**te* — *wr**o**te* — *wr**i**tten*. Тэрмін быў уведзены нямецкім філолагам Якабам Грымам пры апісанні граматычных сістэм індаеўрапейскіх і, у прыватнасці, германскіх моў.

Індаеўрапейскі аблаўт
---------------------

Чаргаванне галосных у корані можа быць выклікана рознымі прычынамі, нярэдка аблаўтам называюць толькі чаргаванне ў індаеўрапейскіх мовах, якое паходзіць з праіндаеўрапейскай.
У праіндаеўрапейскае мове аблаўт быў рэгулярнай з'явай, аднак у мовах, якія атрымалі пазнейшую пісьмовую фіксацыю, ён захаваўся толькі часткова.
Чаргаванне галосных мела наступны выгляд: *e/ē/o/ō/Ø*, так што ў розных словах ці формах слова базавая галосная, кароткае /e/, магла быць заменена на доўгае /ē/, кароткае /o/, доўгае /ō/ альбо нуль гука /Ø/.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| нуль | кароткі гук | доўгі гук |
| Ø | e | ē |
| o | ō |

Другасны аблаўт
---------------

Другасны аблаўт узнікае ў выніку дзеяння сінгарманізма, умлаўта альбо рэдукцыі галосных у выпадку, калі знікаюць прычыны, якія яго выклікалі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778644356 · NKC: ph359622 |
**Міхаэль Шмід** (ням.: Michael ("Mike") Schmid, нар. 18 сакавіка 1984, Фруціген, кантон Берн) — швейцарскі фрыстайліст, алімпійскі чэмпіён Ванкувера-2010 у скі-кросе.

Міхаэль першапачаткова займаўся горнымі лыжамі, у 16 гадоў перайшоў у фрыстайл. Выступае за клуб SK Frutigen.

У студзені 2004 года дэбютаваў у Кубку свету. У студзені 2006 года ўпершыню падняўся на подыум на этапе Кубка свету, у студзені 2009 года атрымаў першую перамогу. Усяго на этапах Кубка свету станам на сакавік 2010 года атрымаў 4 перамогі, 11 разоў займаў месца ў першай тройцы. Лепшы вынік у заліку Кубка свету ў дысцыпліне «скі-крос» — 4 месца ў сезоне 2006/2007, у агульным заліку — 12 месца ў сезоне 2005/2006.

Міхаэль Шмід тройчы выступаў на чэмпіянатах свету: у 2005 годзе заняў 6 месца, у 2007 годзе — 10 месца, у 2009 годзе — 15 месца.

На Алімпіядзе-2010 у Ванкуверы ўпэўнена выйграў залаты медаль у скі-кросе, паказаўшы лепшы час у кваліфікацыі і ва ўсіх чатырох фінальных заездах.

Зноскі
------

1. ↑  FIS database Праверана 26 красавіка 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q212928'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105753098'></a>
2. ↑
3. 1 2  Olympedia — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>

Спасылкі
--------

* Статыстыка на сайце FIS Архівавана 28 лістапада 2004.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIS (фрыстайл) · Olympedia |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Munzinger |
**Міхаэль Штыфель** (ням.: Michael Stifel, каля 1487, Эслінген-на-Некары — 19 красавіка 1567, Ена) — нямецкі матэматык, адзін з вынаходнікаў лагарыфмаў, актыўны дзеяч пратэстанцкай Рэфармацыі.

Біяграфія
---------

Штыфель вырас у багатай сям’і. Ён вучыўся ў Вітэнбергскім універсітэце, дзе атрымаў званне магістра. У 1511 годзе Штыфель пастрыгся ў манахі, пражываў у аўгустынскім Эслінгенскім манастыры. Неўзабаве пачалася Рэфармацыя, і Штыфель стаў на бок Лютэра. Яго паэма Von der christfermigen rechtgegründeten leer Doctoris Martini Lutheri (1522) выклікала скандал, і Штыфель вымушаны быў бегчы ў Франкфурт-на-Майне. Лютэр дапамог яму ўладкавацца пастарам.

У гэты перыяд Штыфель заняўся нумаралагічным даследаваннем Бібліі, спрабуючы знайсці ў ёй утоены лікавы сэнс. У яго кнізе «Пра канец свету» ён заявіў, што імя незадоўга да таго памерлага рымскага Папы Льва X (LEO DECIMVS) супадае з Лікам Звера, і таму канец свету надыдзе 19 кастрычніка 1533 года а 8-й гадзіне раніцы. Калі яго прадказанне не спраўдзілася, яго арыштавалі і заключылі на 4 тыдні ў турму. У далейшым ён не спрабаваў рабіць якія-небудзь прадказанні.

З 1535 па 1547 год Штыфель быў пратэстанцкім пастарам у Хольцдорфе. Да гэтага перыяду адносяцца яго галоўныя працы ў галіне матэматыкі. Затым пачалася Шмалькальдэнская вайна, і Штыфелю зноў прыйшлося бегчы (у Кёнігсберг). У 1559 годзе ён пераехаў у Ену, дзе стаў першым прафесарам матэматыкі ва ўніверсітэце горада.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Штыфель пакінуў прыкметны след у развіцці алгебры. У яго галоўнай працы Arithmetica integra (Нюрнберг, 1544) ён даў змястоўную тэорыю адмоўных лікаў, узвядзення ў ступень, розных прагрэсій і іншых паслядоўнасцяў. Штыфель упершыню выкарыстаў паняцці «корань» і «паказчык ступені» (лац. exponens), прычым падрабязна аналізаваў і цэлыя, і дробавыя паказчыкі. Апублікаваў правіла ўтварэння бінаміальных каэфіцыентаў і склаў іх табліцы да 18-й ступені. Штыфель перапрацаваў (фактычна напісаў нанова) кнігу алгебраіста (касіста) Крыстафа Рудольфа, і скарыстаныя там сучасныя пазначэнні арыфметычных аперацый з гэтага моманту ўкараніліся ў матэматыцы (1553).

Зноскі
------

1. 1 2  MacTutor History of Mathematics archive Праверана 22 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q547473'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | zbMATH Open · MacTutor History of Mathematics archive |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Allgemeine Deutsche Biographie · Treccani · Гранат |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12795734z · GND: 118755323 · ISNI: 0000 0000 6146 8396 · LCCN: n97106375 · NLP: A25487255 · NTA: 071323066 · NUKAT: n01018741 · SUDOC: 101298285 · VIAF: 32124880 |

 |
**Грамадскае аб’яднанне «Белару́ская асацыя́цыя ахвя́р паліты́чных рэпрэ́сій»** *(БААПР)* — добраахвотнае аб’яднанне грамадзян, якія пацярпелі ад палітычных рэпрэсій.

Устаноўчы з’езд адбыўся 7—8 лютага 1992 года ў Мінску. Зарэгістравана Міністэрствам юстыцыі Рэспублікі Беларусь 5 чэрвеня 1992 года. Вышэйшы орган — з’езд, кіруючы — рада, выканаўчы — управа. Старшыні: Г. В. Штыхаў (у 1992—1994), Алена Кобец-Філімонава, Зінаіда Тарасевіч.

БААПР ставіць сабе за мэту: удзел у рабоце па аднаўленні парушаных правоў і інтарэсаў незаконна рэпрэсіраваных грамадзян, садзеянне поўнай і публічнай рэабілітацыі ахвяр рэпрэсій; аказанне прававой, матэрыяльнай, сацыяльна-бытавой і іншай дапамогі пацярпелым ад палітычных рэпрэсій; удзел у рабоце па ўвекавечанні памяці ахвяр рэпрэсій, пошукі месцаў пахаванняў рэпрэсіраваных, устанаўленне помнікаў ахвярам рэпрэсій, стварэнне Кніг памяці; садзеянне дэмакратычным пераўтварэнням і барацьбу супраць актаў беззаконня і дыскрэдытацыі; развіццё прававой і гуманітарнай свядомасці грамадзян; арганізацыю сумесна з архіўнымі ўстановамі выставак і іншых асветных мерапрыемстваў, прысвечаных памяці ахвяр рэпрэсій, і іншае.

У склад арганізацыі ўваходзілі Бабруйскае аддзяленне ахвяр палітычных рэпрэсій, Гродзенскае абласное аб’яднанне ахвяр неабгрунтаваных палітычных рэпрэсій (абодва створаны ў 1990 годзе), Брэсцкая абласная асацыяцыя ахвяр неабгрунтаваных рэпрэсій, Гомельская асацыяцыя ахвяр палітычных рэпрэсій (абедзве ў 1991 годзе), Брэсцкая і Маладзечанская гарадскія, Пухавіцкая раённая асацыяцыі ахвяр палітычных рэпрэсій (усе ў 1992 годзе).

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  *У. І. Адамушка.* Беларуская асацыяцыя ахвяраў палітычных рэпрэсій // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 405.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
* *Адамушка, У. І.* Беларуская асацыяцыя ахвяр палітычных рэпрэсій / У. І. Адамушка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2. — С. 366.
**«Белару́ская аўтамабі́льная асацыя́цыя»** — беларуская арганізацыя, мэта якой удасканаленне сістэмы абслугоўвання кліентаў, заканадаўства, ўплыў на аўтамабільны бізнес, стварэнне роўных умоў гаспадарання для ўсіх суб’ектаў, занятых у гэтай сферы, падаўшы права выбару спажыўцам. Асацыяцыя штомесяц апрацоўвае і накіроўвае сваім сябрам статыстычную і аналітычную інфармацыю па імпарту новых аўтамабіляў у Рэспубліку Беларусь і па заканчэнні года прадастаўляе гэтую інфармацыю СМІ.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская аўтамабільная асацыяцыя: «Шэры» увоз легкавых аўтаў скараціўся **(нявызн.)**, *Белсат* (2017.01.25). Праверана 7 красавіка 2020.

Спасылкі
--------

* auto-baa.by — афіцыйны сайт «Беларускай аўтамабільнай асацыяцыі»
Ксар Айт-Бен-Хаду
**Ксар** (араб. قصر‎‎, *каср*, па-берберску *агрэм*), **берберскі замак** — тып умацаванай берберскай вёскі, што складаецца са згуртаваных дамоў, абнесеных агульнай сцяной. Знадворку ксар выглядае як крэпасць. Часта для лягчэйшае абароны ксар будуецца на схіле гары. Адна з асноўных формаў берберскай архітэктуры. Унутры ксара, як правіла, знаходзяцца жылыя пабудовы (горфа), а таксама і грамадскія будынкі — збожжасховішчы, мячэці, лазні, крамы. Будаўнічным матэрыялам для ксара звычайна служыць саман, часам, саман з каменнем. 

Ксары распаўсюджаныя ў сахарскіх аазісах Магрыба і на паўднёвых схілах Атласа, а больш за ўсё іх — у аазісах даліны ракі Дра ў паўднёва-ўсходнім Марока. Пяць ксараў абвешчаныя ЮНЕСКА аб'ектамі Сусветнай спадчыны — Айт-Бэн-Хаду ў Марока, а таксама Уадана, Шынгеці, Цішыт і Уалат у Маўрытаніі.

Спасылкі
--------

* Mohamed Berriane, *A slow rescue for Morocco’s earthen citadels*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |