recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Тайная вячэра.
**«Тайная вячэра»** (руск.: Тайная вечеря) — карціна рускага мастака Мікалая Гэ (1831—1894), скончаная ў 1863 годзе. З'яўляецца часткай збору Дзяржаўнага Рускага музея ў Санкт-Пецярбургу (інв. Ж-4141). Памер карціны — 283 × 382 см.

Мікалай Гэ працаваў над гэтым палатном у 1861—1863 гадах у Італіі, у Фларэнцыі, падчас яго пенсіянерскай паездкі за мяжу. Пасля таго як Гэ прывёз карціну ў Пецярбург, яна экспанавалася на Акадэмічнай выстаўцы 1863 года. Савет Акадэміі мастацтваў высока ацаніў майстэрства мастака, выяўленае ім пры напісанні гэтай карціны, і прысвоіў яму званне прафесара гістарычнага жывапісу, а само палатно было набыта імператарам Аляксандрам II для музея Акадэміі мастацтваў.

На карціне намалявана тайная вячэра — апісаная ў Новым Запавеце апошняя трапеза Ісуса Хрыста з яго дванаццаццю вучнямі-апосталамі, падчас якой ён прадказаў, што адзін з іх — Іуда Іскарыёт — здрадзіць яму.

Карціна карысталася вялікім поспехам, яе шмат абмяркоўвалі, але меркаванні крытыкаў падзяліліся: адны ўхвалялі наватарскую трактоўку евангельскага сюжэту, а іншыя лічылі, што выявы Хрыста і апосталаў занадта далёкія ад традыцыйнага разумення, і яны напісаны недастаткова пераканаўча.

Мікалай Гэ стварыў прынамсі два паменшаныя аўтарскія паўторы карціны, адзін з якіх належыць калекцыі Дзяржаўнай Траццякоўскай галерэі, а іншы знаходзіцца ў Саратаўскім дзяржаўным мастацкім музеі імя А. М. Радзішчава.

Зноскі
------

1. ↑  Каталог ДРМ, 1980, с. 91
2. ↑  *Татьяна Карпова, Светлана Капырина (составители)*. Летопись жизни и творчества Николая Николаевича Ге **(нявызн.)** (PDF).  журнал «Третьяковская галерея», 2011, № 3, с.52—63.. Праверана 18.09.2015.
3. ↑  А. Г. Верещагина, 1988, с. 30
4. ↑  Новы Запавет, Евангелле паводле Іаана: Ін. 13:21-30
5. ↑  А. Г. Верещагина, 1988, с. 31—32
6. ↑  Каталог ГРМ, 1980, с. 91

Літаратура
----------

* Государственный Русский музей — Живопись, XVIII — начало XX века (каталог). — Ленинград: Аврора и Искусство, 1980. — 448 с.
* *А. Г. Верещагина.* Николай Николаевич Ге. — Ленинград: Художник РСФСР, 1988. — 184 с. — (Русские живописцы XIX века).
* *А. Г. Верещагина.* Историческая картина в русском искусстве. Шестидесятые годы XIX века. — Москва: Искусство, 1990. — 229 с. — ISBN 5-210-00311-6.
* *Н. Ю. Зограф.* Николай Ге. — Москва: Изобразительное искусство, 1974. — 168 с. — (Мастера мирового искусства).

Спасылкі
--------

* Інтэрактыўны від залы Дзяржаўнага Рускага музея, у якім знаходзіцца карціна «Тайная вячэра» (трэба перайсці направа), www.virtualrm.spb.ru

| Працы Мікалая Гэ |
| --- |
| 

Тайная вячэра (1863) **·** 
Пётр I дапытвае царэвіча Аляксея Пятровіча ў Пецяргофе (1871) **·** 
Што ёсць ісціна? (1890) **·** 
Суд Сінедрыёна. «Павінен памерці» (1892)
 |
**Кірыл Цімафеевіч Анікіе́віч** — краязнавец, археолаг і этнограф 2-й пал. XIX — пач. XX стст.

Скончыў Полацкую настаўніцкую семінарыю. Працаваў настаўнікам у народных вучылішчах Магілёўскай і Віцебскай губерняў.

Вывучаў побыт беларускіх сялян, збіраў фальклорны матэрыял, вёў археалагічныя раскопкі, быў сталым карэспандэнтам Е. Р. Раманава падчас працы таго над «Беларускім зборнікам». Вёў археалагічныя раскопкі на Віцебшчыне і Магілёўшчыне. Асноўная праца — «Сенненскі павет Магілёўскай губерні» (Магілёў, 1907).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Аникиевич Кирилл Тимофеевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 19. — 737 с. — 50 000 экз.

Спасылкі
--------

* Сенненскі павет Магілёўскай губерні(недаступная спасылка)
**Chlamyphorus truncatus** — від браняносцаў сямейства *Chlamyphoridae*. Сустракаецца ў цэнтральнай частцы Аргенціны, дзе насяляе сухія лугі і плоскія пясчаныя ўчасткі, парослыя кактусамі і калючымі кустамі.

Агульныя звесткі
----------------

Малюнак канца XIX — пачатку XX стагоддзя
Вырастае да 90-115 мм без уліку хваста, адрозніваецца бледна-ружовай або ружовай афарбоўкай. Пры спалоху ён здольны за некалькі секунд цалкам закапацца ў зямлю.

Гэта начная жывёла. Ён выкопвае ў сухой глебе каля мурашнікаў невялікія норы. Харчуецца ў асноўным мурашкамі або іх лічынкамі, знаходзячы і тых і іншых каля сваёй нары. Таксама часам есць чарвякоў, слімакоў, насякомых і іх лічынак, а таксама розныя расліны, у тым ліку есць карані раслін.

Большую частку часу праводзіць пад зямлёй, гэта рыючая жывёла, падобная па спосабу жыцця на златакрата або прадстаўніка роду *Notoryctes*. Вялікімі пярэднімі лапамі жывёла змешвае пясок і практычна «плыве» ў ім, як маглі б плыць у вадзе. Формай цела гэты браняносец нагадвае тарпеду, яго галава прыкрытая шчытком для абароны ад пяску.

Ахоўны статус
-------------

У 1996 годзе Міжнародны саюз аховы прыроды класіфікаваў гэты від як «які знаходзіцца ў небяспецы». У 2006 годзе від ужо характарызаваўся як «блізкі да пагрозы», што азначае меншую ступень небяспекі. З 2008 года ён характарызуецца як «від, аб становішчы якога недастаткова даных». Аднак адзначаецца, што пагрозу гэтаму віду ўяўляе разбурэнне асяроддзя яго пражывання, часткова звязанае з развядзеннем буйной рагатай жывёлы.

Гэты браняносец сустракаецца на шэрагу ахоўных тэрыторый, уключаючы нацыянальны парк Ліўе-Калель  (ісп.) (бел.. Законы як Аргенціны, так і асобных яе рэгіёнаў абараняюць гэтага браняносца.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Superina, M. Abba, A. Vizcaino, S. Porini, G. Meritt, D. & Memberse of the IUCN SSC Edentate Specialist Group (2008). Chlamyphorus truncatus Архівавана 29 красавіка 2012.. In: IUCN 2008. IUCN Red List of Threatened Species. Downloaded on 30 December 2008.

Спасылкі
--------

* Плащеносный броненосец (Chlamyphorus truncatus) — Энциклопедия Брема.
* Характеристика плащеносный броненосеца на сайте Службы Рыбных Ресурсов и Дикой Природы СШААрхівавана 9 студзеня 2014.
* Характеристика рода «Chlamyphorus» на сайте «Armadillo Online»
* Страница об этом виде на сайте Аргентинского Института Исследований Аридных Зон

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780338413 |
**Лясны кодэкс Рэспублікі Беларусь** — сістэматызаваны заканадаўчы акт, які ўстанаўлiвае прававыя асновы рацыянальнага выкарыстання, аховы, абароны і ўзнаўлення лясоў, павышэння іх экалагічнага і рэсурснага патэнцыялу. Рэгуляванне лясных адносін ажыццяўляецца з улікам уяўленняў пра лес як пра сукупнасць драўняна-хмызняковай расліннасці, зямлі, жывёльнага свету і іншых кампанентаў навакольнага асяроддзя, якая мае важнае экалагічнае, эканамічнае і сацыяльнае значэнне. Новы кодэкс набыў моц 1 студзеня 2017 года. Першы кодэкс прыняты 21 чэрвеня 1976 года.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
**Звычайны попаўзень** (*Sitta europaea*) — невялікая птушка з сямейства попаўзеневых.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 14 см, размах крылаў 22,5-27 см. Зверху шэра-блакітны, ніз крэмава-белы з іржавымі бакамі. Праз вока ідзе чорная паласа. Паўночна- і ўсходне-еўрапейскі падвіды з белым нізам цела. У маладых іржавага налёту на баках няма. Часта поўзае па ствалах дрэў уніз галавой або па ніжнім баку галін. Спеў гучны.

Пашырэнне
---------

Арэал: ад Еўропы (акрамя поўначы) праз Азію да Сахаліна і Японіі, праз паўночны ўсход Кітая да Паўднёвай Азіі і Індыі; Малая Азія, Блізкі Усход, Паўночна-Заходняя Афрыка. Насяляе спелыя лісцевыя лясы, а таксама бары і вялікія паркі з лісцевымі дрэвамі, групы дрэў сярод палёў. На поўначы часта хваёвыя лясы. Можа пасяляцца каля чалавечага жылля, узімку карыстаецца кармушкамі. У Альпах даходзіць да 2600 м, на Каўказе — да 1800 м, на Атласе — 1850 м. Звычайны від для Беларусі.

Месцы зімовак у межах гнездавога арэала.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

У пошуках корму спрытна перасоўваецца па ствалах і галінах дрэў, часцяком уніз галавой ці нават дагары нагамі.

Гняздо ў дупле (часцей за ўсё натуральным або пасля дзятла), шпакоўнях, рэдка ў нары ў ярах або скальных шчылінах. Улётная адтуліна аблеплена глінай або глеем (часам з прымессю гною). Подсціл з няшчыльна ўкладзеных тонкіх кавалкаў сасновай кары з прымессю трэсак і сухога лісця, калі няма сасны — кара бярозы ці іншых лісцевых дрэў.

Яйкі (звычайна 6-9, часам 4-13) з рознымі канцамі, асіметрычныя, белыя з даволі вялікімі, светла-ржава-чырвонымі або чырвона-фіялетавымі плямамі, часта згушчанымі на шырэйшым канцы.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

Спасылкі
--------

* Азіяцкія падвіды звычайнага попаўзня  (англ.)
* Геаграфія і адрозненні падвідаў Архівавана 29 лютага 2008.  (англ.)
* Апісанне і фатаграфіі розных падвідаў  (англ.)
* Характар сілкавання якія гняздуюць звычайных попаўзней Архівавана 4 ліпеня 2010.
* Экалогія здабычы корму двух вераб’інападобных відаў птушак Архівавана 26 верасня 2007.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Спадчына.
**Спадчына** — гісторыка-асветны клуб. Створаны ў сакавіку 1984 года ў Мінску з мэтай прапаганды і папулярызацыі беларускай культуры і гісторыі. Кіраўніцтва ажыццяўляе рада. На пасяджэнні запрашаюцца пісьменнікі, грамадскія дзеячы, абмяркоўваюцца іх навуковыя паведамленні і рэфераты.

На дабрачынныя сродкі і ахвяраванні клубам зроблены і пастаўлены помнікі Максіму Багдановічу ў Яраслаўлі, Францыску Скарыне, Міколу Гусоўскаму (абодва 1998, Мінск), Ефрасінні Полацкай (1999, Мінск, 2000, Полацк), Адаму Багдановічу (1998, Халопенічы).

Пры клубе дзейнічае фальклорны гурт, які праводзіць фальклорныя святы (гуканне вясны, Купалле, Каляды).

Літаратура
----------

* «Спадчына» // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 94. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
**Cifrapalota** (літ. *Упрыгожаны палац*) — палац у г. Кечкемет у стылі сецэсіён. Пабудаваны ў 1902 г. па праекце архітэктара Маркуша Геза. Некалі ў памяшканнях палаца размяшчаліся — разнастайныя крамы, кватэры, казіно. Дэкор фасада і дахоўку вырабілі на заводзе «Жолнаі».

Фасад палаца
З 1983 г. у палацы «Cifrapalota» размешчана карцінная галерэя горада. У залах прадстаўлены тры каштоўныя калекцыі карцін. У 1911 г. калекцыю з 81 карцін падарыў гораду знакаміты венгерскі калекцыянер Марсель Немеш. Сярод найбольш каштоўных экзэмпляраў калекцыі творы такіх вядомых венгерскіх мастакоў, як Міхай Мункачы, Берталан Секей, Эдзён Марфі  (англ.) (бел. Лаяш Гулачы  (венг.) (бел. Ёжэф Рыпль-Ронаі  (руск.) (бел. Янаш Васары  (англ.) (бел. Дэжо Цыгані  (англ.) (бел..

Другая калекцыя належала Іштвану Фаркашу  (англ.) (бел. пасля Ферэнцу Клюксу. Сам Ферэнц Клюкс быў простым пекарам, але таксама з’яўляўся знатаком жывапісу, менавіта ён купіў калекцыю Вольфнера ў сына Іштвана Фаркаша. Ёжэф Вольфнер  (англ.) (бел. быў мецэнатам і выдаўцом часопіса «Мастацтва» (венг.: Művészet). Ён аплачваў стыпэндыю пачынаючым таленавітым мастакам, сярод іх такія знакамітасці як Ласла Меднянскі і Іштван Нодзь  (венг.) (бел.. У сваю чаргу тыя адорвалі яго сваімі карцінамі. У выніку чаго самая вялікая калекцыя карцін Ласла Меднянскага знаходзіцца менавіта ў Карціннай галерэі Кечкемета. Гэту калекцыю дапаўняюць работы Маргіт Аны  (венг.) (бел. і Ёжэфа Эгры  (венг.) (бел..

Трэцяя і самая вялікая калекцыя галерэі — гэта творы мастака Меньхерта Тота  (венг.) (бел. (1904—1980), якая складаецца з 2000 карцін і 8000 рысункаў.

У 2002 г. у Карціннай галерэі горада праходзіла выстаўка выяўленчага мастацтва **Біенале Сучаснай хрысціянскай іканаграфіі**. Некаторыя творы, прадстаўленыя на выставе, былі падораны галерэі, дзякуючы чаму калекцыі папоўніліся яшчэ некалькімі шэдэўрамі.

Зноскі
------

1. 1 2  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>

Літаратура
----------

* Somorjai Ferenc: Kecskemét (Panoráma, 2007) A Cifrapalotáról lásd az 57-59. o. ISBN 978-963-243-933-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Cifrapalota
**Звычайны ляля́к** (*Caprimulgus europaeus*) — птушка сямейства леляковых. Распаўсюджаны ў Еўразіі і ў паўночна-заходняй Афрыцы; на Беларусі сустракаецца на ўсёй тэрыторыі.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 25-28 см, размах крылаў 53-64 см. Памерамі з дразда, адрозніваецца неяркім шэравата-бурым апярэннем, якое добра хавае птушку на фоне кары ці лясной коўдры. Як і іншыя віды сямейства, мае вялікія вочы, кароткую дзюбу з вельмі вялікім разрэзам роту і кароткія ногі, якія не вельмі падыходзяць для перамяшчэння па зямлі і для абхоплівання галін дрэў. Галава вялікая, з вельмі шырокай, як «пашча», дзюбай, вочы чорныя. У самца рулявыя з белымі канцамі і 3 белыя плямы на канцах крылаў. Маладыя падобныя да самкі.

Пашырэнне
---------

Арэал ахоплівае Палеарктыку (акрамя ўсхода i поўначы). Насяляе сухія, светлыя дрэвастоі, сасновыя бары, бярозавыя і таполевыя гаi, больш часта паблізу прасек, пералескаў, пагоркаў або палёў. У стэпах — дрэвастоі і пакрытыя кустамі тэрыторыі (таксама ў паўпустынях), бязлесныя схiлы гор. У Арменіі даходзіць да 2500 м над у.м. на Каўказе — да 2200 м. У Афрыцы на зімоўцы розныя біятопы — ад вільготных вечназялёных лясоў да сухіх зараснікаў акацый паблізу ўзбярэжжаў і на вышыні ад 1500 да 5000 м.

Пералётны від. Месцы зімовак: Афрыка на поўдзень ад Сахары, галоўным чынам усходняя частка кантынента на поўнач ад Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі і Намібіі. Адносна нешматлікі на зімоўцы на захадзе Афрыкі і вельмі нешматлікі ў Індыі і Пакістане.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Корміцца насякомымі, на якіх палюе з лёту.

Гняздо — ямка без высцілкі проста на зямлі ў сухім месцы ў светлым лесе або на адкрытай тэрыторыі, часам у кусце або прыкрытае расліннасцю.

Яйкі
Яйкі (звычайна 2, часам 1) эліптычныя, падоўжаныя, з тупымі канцамі, бела-шэрыя або бела-жаўтаватыя. Глыбокія плямы — светлыя, шэрыя, папялістыя або з ліловым адценнем, паверхневыя – аліўкава-карычневыя, цёмна-карычневыя, зялёныя, жоўта-аліўкавыя або аліўкавыя. Размяшчэннем плям нагадвае мармур.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы. Палявы вызначальнік. Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с. іл.
У камбінаторыцы **спалучэ́нне** з *m* элементаў па *n* — сукупнасць *n* элементаў, якія выбраны з *m* дадзеных элементаў; падмноства магутнасці *n* некаторага зыходнага канечнага мноства магутнасці *m*.

Лік спалучэнняў з *m* элементаў па *n* абазначаецца {\displaystyle C\_{m}^{n}} ці {\displaystyle {\binom {m}{n}}} і вылічаецца як

{\displaystyle C\_{m}^{n}={\frac {A\_{m}^{n}}{P\_{n}}}={\frac {m!}{n!(m-n)!}},}
дзе {\displaystyle A\_{m}^{n}} — лік размяшчэнняў з *m* элементаў па *n*,
{\displaystyle P\_{n}} — лік перастановак з *n* элементаў.

Спалучэнне можна разглядаць таксама як неўпарадкаваную выбарку аб'ёму *n* з генеральнай сукупнасці з *m* элементаў.

Літаратура
----------

* Спалучэнне // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 96. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Михеев В. М.* Сочетание // Математическая энциклопедия / И. М. Виноградов (гл. ред.). — М.: Советская энциклопедия, 1985. — Т. 5. — 623 с. — 150 000 экз. Стл. 98.

Спасылкі
--------

* Hazewinkel, Michiel, ed (2001). "Combination". *Encyclopedia of Mathematics*. Springer. ISBN 978-1-55608-010-4.
* *Weisstein, Eric W.* Combination (англ.) на старонцы Wolfram MathWorld.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Спакушэнне Я́нсана** (шведск.: Janssons frestelse) — традыцыйная шведская запяканка з бульбы, цыбулі, марынаваных шпротаў, паніровачных сухароў і вяршкоў. Звычайна ставіцца на калядны шведскі стол, але ўжываецца і ў іншыя дні таксама. Страва таксама распаўсюджана ў Фінляндыі пад назвай *Janssonin kiusaus*.

Гісторыя
--------

Лічыцца, што назва паходзіць ад прозвішча опернага спевака Пеле Янсана (1844—1889), які славіўся гурманам. Паводле іншай версіі, прапанаванай Гунарам Стыгмаркам у газеце *Gastronomisk kalender*, назва была запазычана з фільма *Janssons frestelse* (1928) з удзелам папулярнага акцёра Эдвіна Адольфсана; назва для гэтай стравы было прыдумана маці Стыгмарка для таварыскай вячэры, адкуль яна распаўсюдзілася на іншыя хатнія гаспадаркі і ў рэшце рэшт трапіла ў кніжкі па кулінарыі.

Зноскі
------

1. 1 2  The website Välmatade historier Архівавана 19 верасня 2002. recipe and article on Janssons frestelse, discussing the name  (шведск.)

Спасылкі
--------

* Бульбяная запяканка Спакушэнне Янсана  (руск.)

| ⛭Бульба |
| --- |
| Сарты | Спіс сартоў бульбы  (англ.) (бел. |
| Кулінарыя | Спіс страў з бульбы  (англ.) (бел. • Бабка • Бульба фры • Бульбяное пюрэ • Бульбяны салат • Дранікі • Капытка • Крапкакор • Латкес • Рошці • Смажаная бульба • Спакушэнне Янсана • Цэпеліны • Чыпсы |
| Шкоднікі і хваробы | Спіс захворванняў бульбы |
| Вытворчасць і вырошчванне | Спіс краін, якія вырабляюць бульбу  (англ.) (бел. |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кішкі (значэнні).
Герб роду «Дамброва»
**Кішкі** — вялікалітоўскі магнацкі род гербу «Дамброва». Роднасныя польскай і літоўскай галіне Цеханавецкіх. Найбольшай магутнасці дасягнулі ў 16 ст. у сярэдзіне 17 ст. род згас.

Паходзілі з падляшскай шляхты. Пратапласта роду — браты Пашка і Юшка Струмілы, якія трымалі родавы маёнтак Цеханавец на захадзе Падляшша каля мазавецкай мяжы, служылі Вітаўту і Уладзіславу Ягайлу. Большасць нашчадкаў Пашкі карысталася прозвішчам Цеханавецкія. Празванне Кішкамі пайшло толькі ад аднаго з унукаў Пашкі Струмілы — Станіслава Кішкі.

Станіслаў Кішка праз два шлюбы набыў значныя ўладанні ў ВКЛ. Унукі Станіслава Кішкі, таксама праз шлюбы яшчэ больш павялічылі свае ўладанні. На Попіс 1567 года з Кішкавых маёнткаў выстаўлена 807 «коней», болей ставілі толькі Радзівілы. Аднак, пры вялізных багаццях, Кішкі ні разу не былі ні ваяводамі віленскімі, ні канцлерамі. Частка праўнукаў Станіслава Кішка — нашчадкі яго ўнука Станіслава Пятровіча, мела тытул графаў на Іўі і Лоску, баронаў на Цеханаўцы. У сярэдзіне XVII ст. род згас, маёнткі перайшлі праз сваяцтва шэрагу родаў.

Кішкі здаўна католікі, у часы Рэфармацыі, разам з большасцю магнатаў сталі пратэстантамі. Іўе было цэнтрам радыкальнай пратэстанцкай плыні — арыянства. У пачатку XVII ст. Кішкі вярнуліся да каталіцтва.

Вядомыя прадстаўнікі
--------------------

1. Пётр Струміла (каля 1420—1485)
	1. Станіслаў (каля 1455—1513), ваявода смаленскі, вялікі гетман літоўскі.
		1. Пётр (каля 1490—1534), ваявода полацкі з 1519, кашталян троцкі з 1534.
			1. Станіслаў (каля 1510—1554), ваявода віцебскі з 1544.
				1. Ян (каля 1540—1592), староста жамойцкі з 1579 і кашталян віленскі з 1588.
				2. Станіслаў (каля 1550—1617).
					1. Мікалай (каля 1580—1644), ваявода дорпацкі з 1617, ваявода мсціслаўскі з 1626, кашталян троцкі з 1636, вялікі падскарбі літоўскі з 1640.
					2. Януш (1586—1654), ваявода полацкі з 1621, вялікі гетман літоўскі з 1646.
					3. Станіслаў (каля 1585—1626), біскуп жамойцкі.
					4. Крыштаф (каля 1590—1646), ваявода мсціслаўскі з 1636 і віцебскі з 1639.
					5. Альжбета, жонка Крыштафа Хадкевіча, ваяводы віленскага.
					6. Ганна, жонка Крыштафа Радзівіла, ваяводы віленскага і гетмана вялікага літоўскага.
			2. Пётр (каля 1512—1550), маршалак Валынскай зямлі з 1548.
			3. Мікалай (каля 1515—1587), ваявода падляшскі з 1569.
		2. Ганна (?—1532), жонка Яна Радзівіла, потым за Станіславам Кезгайлам; маці Мікалая Радзівіла Чорнага.
		3. Барбара, жонка Юрыя Радзівіла.
	2. Мікалай
	3. Ян Цеханавецкі, пачынальнік роду Цеханавецкіх

Зноскі
------

1. 1 2 3  Насевіч, 1993

Літаратура
----------

* *Насевіч В. Л.* Генеалагічныя табліцы старадаўніх княжацкіх і магнацкіх беларускіх родаў 12-18 ст.. — Мн.: БелЭн, 1993.
**«Literatūros naujienos»** («Навіны літаратуры») — літоўская літаратурная газета.

Выходзіла ў 1934—1938 у Каўнасе, да 1937 раз у два тыдні, пазней штомесяц. Выдаўцом і рэдактарам да 56-га нумара быў паэт Антанас Рымідзіс. Рэдактарам апошніх 12 нумароў быў паэт і крытык Людас Гіра. 

Газета імкнулася заставацца нейтральнай у палітычным і эстэтычным плане, не выражаючы пункт гледжання якой-небудзь адной групоўкі. Роўная ўвага надавалася нацыянальнай спадчыне, фігурам сусветнай літаратуры і дэбютам у літоўскай літаратуры. У газеце пад рэдакцыяй Л. Гіры ўсё больш месца стала займаць літаратура замежная. Асобныя тэматычныя нумары прысвячаліся латышскай, эстонскай, рускай, іншым культурам і літаратурам.

У газету пісалі Вінцас Мікалайціс-Пуцінас, Баліс Сруога, Казіс Бінкіс, Фаўстас Кірша, Вітаўтас Алантас, Ёнас Косу-Аляксандравічус, Вітаўтас Бічунас, Юозас Жлабіс-Жанге і інш.

Спасылкі
--------

* Literatūros naujienos Архівавана 27 верасня 2007.
Месцазнаходжанне пасёлка Майніла на карце Карэльскага перашыйка, мяжа паказана па стане да моманту падпісання мірнага дагавора ў Маскве

| ⛭Савецка-фінская вайна (1939—1940) |
| --- |
| 
Майнільскі інцыдэнт •
Сала •
Петсама •
Кола •
Суомусалмі •
Толваярві •
Келья •
Тайпале •
Раацкая дарога •
Сума •
Кухма •
Хонканіемі •
Маскоўскі дагавор
 |

**Ма́йнільскі інцыдэнт** — інцыдэнт, які стаў фармальнай нагодай для пачатку савецка-фінскай вайны 1939 года.

Паводле афіцыйных савецкіх сцвярджэнняў, 26 лістапада 1939 года на ўчастку мяжы каля вёскі Майніла групу савецкіх ваеннаслужачых абстраляла артылерыя. Было зроблена сем гарматных выстралаў, у выніку чаго былі забіты трое радавых і адзін малодшы камандзір, сямёра радавых і двое з каманднага складу атрымалі раненні. Гэтыя лічбы былі прыведзены ў савецкай ноце і афіцыйным паведамленні ў газеце «Праўда».

З нагоды гэтага абстрэлу савецкі ўрад звярнулася да фінскага з нотай, у якой сцвярджаў, што выстралы былі зроблены з тэрыторыі Фінляндыі. Для прадухілення далейшых правакацый ад фінаў запатрабавалі адвесці войскі ад мяжы на 20—25 км.

У ноце, напісанай у адказ, фінскі урад заявіў, што, паводле назіранняў фінскіх гукаметрычных пастоў, сем выстралаў былі здзейснены каля 16:00 з савецкага боку з адлегласці прыкладна паўтары — двух кіламетраў на паўднёвы ўсход ад месца разрыву снарадаў. Таксама зазначалася, што ў фінаў на мяжы няма артылерыі, тым больш дальнабойнай. Фіны прапанавалі стварыць сумесную камісію для расследавання інцыдэнту і пачаць перамовы аб узаемным адводзе войскаў ад мяжы. Прапанова была адхілена савецкім бокам. Адмова матывавалася тым, што адвод частак Чырвонай Арміі ад мяжы на прапанаваную адлегласць прывёў бы да размяшчэння войскаў у прадмесцях Ленінграда, што зусім непрымальна па меркаваннях забеспячэння бяспекі горада.

Вынікам інцыдэнту быў загад савецкім войскам у раёне мяжы адказваць на любыя агрэсіўныя дзеянні фінаў агнём, да знішчэння праціўніка. Праз два дні пасля інцыдэнту СССР разарваў пакт аб ненападзе з Фінляндыяй, праз чатыры — пачаў вайну.

Трыма месяцамі раней падобны прыём выкарыстала Германія, якая разарвала дагавор аб ненападзе з Польшчай у выніку Глайвіцкага інцыдэнту (і тым самым пачала Другую сусветную вайну).

Гл. таксама
-----------

* Аперацыя пад фальшывым сцягам

Зноскі
------

1. ↑  Зваротная нота Савецкага ўрада — Известия, № 275 (7045) ад 29 лістапада 1939 г.

Спасылкі
--------

* Дыпламатычная перапіска ўрадаў СССР і Фінляндыі з нагоды майнільскага інцыдэнту Архівавана 16 сакавіка 2007.
* Гаворка па радыё Старшыні Савета Народных Камісараў СССР тав. В. М. Молатава ад 29 лістапада 1939 г. Архівавана 3 лістапада 2013. і яе фінскі пераклад
* Нота ўрада Фінляндыі ад 29 лістапада 1939  (фін.)
**Гарадзішчанскае**, **Гарадзішча**, **Палескае** — возера ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці, за 12 км на паўночны ўсход ад горада Пінск, у вёсцы Гарадзішча, у басейне ракі Ясельда (фактычна знаходзіцца ў яе пойме).

Плошча паверхні 0,74 км², даўжыня 1,48 км, шырыня 1,09 км. Найбольшая глыбіня 8,1 м, сярэдняя — 4,0 м. Даўжыня берагавой лініі 5,1 км. Аб’ём вады 2,93 млн м³.

Берагі нізкія, пясчаныя, месцамі пад хмызняком і рэдкалессем. Зарастае слаба. На поўначы злучана вузкай пратокай з возерам Святое (Малое Гарадзішчанскае), на поўдні — шырокай пратокай з ракой Ясельда.

У возеры водзяцца акунь, плотка, шчупак, лешч, сом, мянтуз, карась і іншыя віды рыб. У раёне возера адзначаны рэдкі від раслін, які занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь, — кадзіла сармацкае. Уваходзіць у склад ландшафтнага заказніка «Сярэдняя Прыпяць».

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2000. — Т. 11. — С. 548. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0188-5 (Т. 11).

Спасылкі
--------

* Ліст карты N-35-137 Архівавана 2 мая 2013.
* Агульная характарыстыка азёр Брэсцкай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  (руск.)
* Морфаметрычныя параметры азёр Брэсцкай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  (руск.)
Інтранізацыя Архіепіскапа Афінскага Ераніма
**Інтраніза́цыя** (стар.-грэч.: ἐν-θρονισμός = стар.-грэч.: ἐν на + стар.-грэч.: θρονός прастол, трон, высокае сядзенне) або святкаванне (славянская калька з грэчаскай мовы) — урачыстае набажэнства, падчас якога здзяйсняецца ўзвядзенне новаабранага епіскапа (у наш час — прадпрымальніка цэркваў) на яго кафедру. Інтранізацыя здзяйсняецца падчас літургіі з адзяваннем новаабранага іерарха ў адзенні яго сану.

У сучаснай Праваслаўнай царквы інтранізацыя здзяйсняецца ў дачыненні як патрыярхаў, так і прадстаяцеляў памесных або аўтаномных цэркваў, якія маюць сан мітрапаліта ці архіепіскапа. У Каталіцкай царкве існуе толькі папская інтранізацыя.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Соколов И. И.* О византизме. — СПб.: изд. Олега Абышко, 2003.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Catholic (1997—…) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph1093085 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гарадзішча (значэнні).
**Гарадзішча** — гарадзішча культуры штрыхаванай керамікі і эпохі ранняга феадалізму ў пасёлку Гарадзішча Баранавіцкага раёна Брэсцкай вобласці. За 800 м на захад ад пасёлка, на правым беразе ракі Сэрвач, ва ўрочышчы Гарадок.

Апісанне
--------

Авальная пляцоўка памерам 28х50 м арыентавана з поўдня на поўнач. Уезд з паўночнага боку. Найбольш стромкія схілы — з усходняга боку. З боку поля роў шырынёю 6-7 м і глыбінёю 1,3 — 1,7 м. Даўжыня ўмацаванага ўчастка каля 200 м, шырыня 130 м.

Даследаванні
------------

Вядома з 19 стагоддзя, абследавалі У. С. Астапаў, П. А. Рапапорт, Ф. Д. Гурэвіч (1950-я гады), А. Р. Мітрафанаў, Л. Д. Побаль, М. М. Чарняўскі, Т. С. Бубенька, даследаваў у 1987—1988 А. М. Мядзведзеў. Культурны пласт да 0,6 м. Знойдзены некалькі неапрацаваных крамянёвых адшчэпаў і ножападобных пласцінак, гладкасценная і штрыхаваная кераміка, бронзавыя ўпрыгожанні, жалезныя прылады працы, шлакі. Гарадзішча было заселена ў раннім жалезным веку і эпоху феадалізму.

Літаратура
----------

* Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 31. — ISBN 5-85700-077-7, с. 156.
* Археалогія Беларусі. У 4 т. Т. 2. Жалезны век і ранняе сярэднявечча / А. А. Егарэйчанка, В. І. Шадыра, В. С. Вяргей [і інш.]; пад рэд. В. І. Шадыры, В. С. Вяргей. — Мн.: Бел. навука, 1999. — 502 с.; іл. ISBN 985-08-0089-5. С. 114, 119, 159, 385.
Лясны арэх
Лясны арэх
**Лясны арэх** — арэх любога з 20 відаў куста (радзей дрэва) рода Ляшчына сямейства Бярозавыя, у тым ліку ляшчыны звычайнай (*Corylus avellana*) і ляшчыны буйной (*Corylus maxima*). Акультураныя формы ляшчыны называюць фундуком.

Апісанне
--------

Плод ляшчыны — аднанасенны амаль шарападобны ці некалькі выцягнуты арэх з дравяністым каляплоднікам. Плады скучаны па два—пяць, часам адзіночныя. Кожны арэх акружаны трубчастым надрэзаным покрывам, так званай плюскай, якая ўтварылася з прыкветка і двух прыкветкнічкаў жаночай кветкі. Пладовая абгортка светла-зялёная, аксамітна апушаная, шырокабакалападобная ці званочкавая, адкрытая, амаль адной даўжыні з арэхам, складаецца з дзвюх няправільна рассечана-лопасцевых лісточкаў.

Культываванне
-------------

Асноўны артыкул: **Культываванне**
Найбольшае распаўсюджванне і гаспадарчае значэнне мае ляшчына звычайная (лясны арэх) (*Corylus avellana*).

На Каўказе і ў Крыме культывуюць ляшчыну буйную, або ламбардскі арэх (*Corylus maxima*), якую, як часам і ляшчыну звычайную, называюць фундуком. *Фундук* вырошчваюць ў камерцыйных маштабах у Турцыі, Азербайджане, Італіі, Грэцыі, на Кіпры, у Грузіі, у Паўднёвай іспанскай вобласці Каталоніі, у Вялікабрытаніі, у графстве Кент і ў амерыканскіх Штатах Арэгон і Вашынгтон. Пры гэтым каля 75 % вырошчвае Турцыя — найбуйнейшы вытворца фундука ў свеце.

Харчовая каштоўнасць
--------------------

*Харчовая каштоўнасць* — сукупнасць уласцівасцей прадукта, наяўнасць якой дазваляе задаволіць фізіялагічныя патрэбнасці чалавека ў неабходных рэчывах.

100 грамаў ляснога арэха ўтрымліваюць: бялок — 14,95 г, тлушч — 60,75 г, вугляводы — 17,0 г, вітамін A — 20 МЕ, вітамін B1 — 0,643 мг, вітамін B2 — 0,113 мг, вітамін B5 — 0,918 мг, вітамін B6 — 0,563 мг, вітамін PP — 1,8 мг, вітамін BC — 113 мкг, вітамін C — 6,3 мг, вітамін K — 14,2 мкг, вітамін E — 15,03 мг, кальцый — 114,0 мг, магній — 163,0 мг, жалеза — 4,7 мг, марганец — 6,175 мг, цынк — 2,45 мг, фосфар — 290,0 мг, калій — 680,0 мг, натрый — 0,0 мг. Утрыманне вады — 5,31 г. Энергетычная каштоўнасць — 628 ккал (2 629 кДж). Такім чынам, каля 400 грамаў ядраў ляснога арэха здольныя забяспечыць сутачную патрэбнасць дарослага чалавека ў калорыях.

Зноскі
------

1. ↑  Українські страви (Третє видання) — Київ: Державне видавництво технічної літератури УРСР, 1960  (укр.)
2. ↑  *Лясны арэх* — артыкул з БЭС
3. ↑  World Hazelnut Situation and Outlook, USDA 2004

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph274373 |
**Лясны перыяд** (англ.: Woodland period) — стадыя развіцця археалагічных культур ў дакалумбавую эпоху Паўночнай Амерыкі на працягу прыкладна 1 тысячагоддзя да н. э. — 1 тысячагоддзя н. э. На лакальным узроўні магчымы іншыя перыядызацыі.

Паняцце з'явілася ў працах археолагаў міжваеннага перыяда XX ст. адносна ўсходніх частак ЗША і Канады (без субарктычных рэгіёнаў) як назва прамежкавага этапа паміж архаічным перыядам і з'яўленнем земляробчай Місісіпскай культуры. 

Важныя набыткі ляснога перыяда:

* Гандаль і абмен на працяглыя адлегласці
* Кераміка
* Ткацтва
* Лук і стрэлы
* Ручное земляробства
* Сталыя вёскі (пры наяўнасці сезонных перасяленняў)

Для злучэння археалагічных помнікаў усходняй часткі ЗША з культурамі паўднёвага захаду ЗША і суседняй Месаамерыкі таксама вылучаюць перыяд фарміравання і класічны перыяд.

Спасылкі
--------

* Woodland Period: Overview
* The Canadian Encyclopedia
* The Office of the State Archaeologist Архівавана 2 ліпеня 2019.
* Ohio History Central
* University of Manitoba
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Малеўскі.
**Антоні Якаўлевіч Малеўскі** (польск.: Antoni Malewski; каля 1783 — ?) — дзяржаўны службовец.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Малеўскіх герба «Ястрабец».

З 16 кастрычніка 1802 г. па 3 лютага 1803 г. выконваў абавязкі адваката ў Гродзенскіх прысутных месцах, з 3 лютага 1803 г. — дэкрэтавы рэгент Гродзенскага земскага суда, з 11 красавіка 1806 г. па 9 снежня 1816 г. — дэкрэтавы рэгент Гродзенскай палаты грамадзянскага суда. 31.12.1810 г. атрымаў чын калежскага сакратара, з 14 снежня 1816 г. прызначаны дэкрэтавым рэгентам Радзівілаўскай камісіі (у 1820 г. яшчэ быў у ёй). 3 сакавіка 1834 г. па дваранскіх выбарах выбраны ад Троцкага павета дэпутатам у Віленскі дваранскі сход. У 1837 г. — калежскі рэгістратар.

Член масонскай ложы «Вузел еднасці» ў Навагрудку, масон 4-й ст. у 1820—1821, прадстаўнік у ложы «Дасканалай Еднасці» ў Вільні.

Пахаваны побач з жонкай на могілках у Высокім Двары (цяпер Літва).

Узнагароды
----------

Прадстаўлены на атрыманне знака адзнакі «беспорочной службы». Меў два пахвальныя лісты ад Гродзенскага галоўнага суда 2-га дэпартамента: 19.12.1808 г. і 19.12.1811 г. «об отличной способности и оказанном усердии в выполнении обязанностей» дэкрэтавага рэгента ў гэтым судзе.

Сям’я
-----

У шлюбе з Варварай з Казакевічаў. Дзеці:

* Аляксандр-Уладзіслаў-Венедыкт (у 1837 г. было 17 гадоў)
* Чэслаў-Казімір-Рамуальд (15 год), якія вучыліся ў Віленскай медыцынска-хірургічнай акадэміі;
* Франц-Вітольд (11 год)
* Альбіна-Якова (3 гады)
* Зоф’я (6 гадоў);
* Ядвіга (4 гады);
* Караліна (2 гады).

Зноскі
------

1. ↑  Malewski Antoni > Kozakiewicz Malewska Barbara

Літаратура
----------

* *Швед, В. В.* Малеўскі Антоні Якаўлевіч // Масоны і ложы на землях Беларусі (канец XVIII — першая чвэрць XIX ст.) : біябібліягр. слоўн.. — Гродна: ГрДУ, 2007. — 275 с. — ISBN 978-985-417-866-0.


| ?Антоні Малеўскі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Антоні Малеўскі |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |

 |
М. С. Самокіш, «Сакольнік» (малюнак да першага тому «Палявання  (руск.) (бел.»)
**Лоўчы**, польск.: łowczy, руск.: ловчий — службовая асоба ў феадальнай дзяржаве.

У ВКЛ пасада існавала ў XV—XVIII стагоддзях. Сачыў за лясамі, у якіх паляваў вялікі князь, распараджаўся паляваннем (звералоўствам і птушкалоўствам). З канца XVI стагоддзя **лоўчы гаспадарскі**, а пазней **вялікі лоўчы ВКЛ**, меў намесніка — **лоўчага дворнага (падлоўчага)**. З канца XVII стагоддзя пасада лоўчага — ганаровы тытул дзяржаўнага саноўніка без пэўных абавязкаў, такое ж становішча займалі і **лоўчыя земскія** ў паветах.

Зноскі
------

1. ↑  с. 574 том. 26, «Акты издаваемые Виленскою Археографическою Комиссиею для разбора Древних Актов», г. Вильна, 1899 г..

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
**Звон Дэмахагуа** — сігнальны звон з цукровага завода «Ла-Дэмахагуа» (каля Мансанільё, на ўсходзе сучаснай правінцыі Гранма, Куба), якім Карлас Мануэль Сеспедэс даў 10 кастрычніка 1868 года сігнал («вокліч у Дэмахагуа») да першага кубінскага паўстання супраць іспанскага валадарання.

З таго часу звон лічыўся нацыянальнай рэліквіяй Кубы і захоўваўся ў ветэранаў нацыянальна-вызваленчага руху ў горадзе Мансанільё. У лістападзе 1947 года з ініцыятывы Фідэля Кастра звон быў выкарыстаны кубінскімі камуністамі ў арганізаваных імі маніфестацыях супраць тагачаснага прэзідэнта Кубы Граў Сан-Марціна. У наш час звон уваходзіць у экспазіцыю мемарыяльнага комплексу, створанага на месцы колішняга завода.
**Звычайны мечнік** (*Conocephalus discolor*) — насякомае надсямейства сапраўных конікаў.

Апісанне
--------

Параўнальна буйнае (11-24 мм), стройнае, з вельмі доўгімі вусікамі, бледна-зялёнае, па краях з карычняватым адлівам насякомае. Уздоўж спіны праходзяць бледныя палосы. Галава конусападобная. Вусікі часам даўжэйшыя за цела амаль у 3 разы. Надкрылы даўжэй за брушка. Крылы даўжэйшыя чым надкрылы. Яйцаклад самкі (9-19 мм) амаль прамы, прыкладна такі ж па даўжыні, як заднія сцёгны. Цэркі самца на вяршыні не загнуты ўгару. Заднія сцёгны знізу звычайна з шыпікамі. Лічынкі могуць быць вострагаловымі і з чорнымі палосамі на спіне.

Пашырэнне
---------

Транспалеарктычны, суббарэальны і стэпавы від. Сустракаецца ў Цэнтральнай і Паўночнай Еўропе. У Беларусі распаўсюджаны лакальна ў басейне р. Прыпяць і Бярэзіна. Насяляе балоты, забалочаныя ўчасткі і пойменныя лугі. Жыве калоніямі.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Імага з'яўляецца ў канцы чэрвеня і жыве да кастрычніка. Гняздуецца калоніямі ля вады ў зарасніках аскакі і чароту. Зрэдку на пустках можна сустрэць выпадкова заляцелых асобін. Дробныя белаватыя яйкі самка адкладае па адным у лісце асакі. Часам самка спачатку робіць адтуліну ў лісце, а затым апускае яйцаклад у яго пазуху.

Корміцца расліннай ежай і дробнымі казуркамі. Есць тлю і вусеняў лускакрылых, і гэтым карысны для чалавека.

Стракатанне чуваць на адлегласці да 3 км. Песня складаецца з аднолькавых серый гукаў з частатой 10 сігналаў у секунду і можа працягвацца без перапынку працяглы час.

Спасылкі
--------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779260423 |
**Ло́чын** (трансліт.: *Ločyn*, руск.: Лочин) — вёска ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Лапіцкага сельсавета.

Гісторыя
--------

### Пад уладай Расійскай імперыі

У 1899—1908 гг. дзейнічала Лочынская лесапільная фабрыка. У 1899 г. мела паравы кацёл, у 1908 г. — лакамабіль (24 к.с.), 2 цыркулярныя пілы. У 1900 г. вырабляла 14 тыс. шт. дошак для скрынак. У 1904 г. працавала 175 чал.

### Найноўшы час

У Першую сусветную вайну ў лютым — снежні 1918 года была пад акупацыяй войскаў кайзераўскай Германіі.

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.

У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў маі 1943 — маі 1944 года гітлераўцамі было спалена 77 двароў, забіта 736 чалавек.

Насельніцтва
------------

Перад вайной у вёсцы жыло 436 чалавек у 77 дварах.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Магілёўская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2007. — 406 с. — ISBN 978-985-458-159-0. (DJVU)
2. 1 2  Лочин  (руск.)

Спасылкі
--------

* Łoczyn // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom V: Kutowa Wola — Malczyce (польск.). — Warszawa, 1884. — S. 675.
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Лапіцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Лапічы |
| Пасёлкі | 
* Лапічы
* Сасновы
* Уборак

 |
| Аграгарадкі | Жорнаўка |
| Вёскі | 
* Азярышча
* Амінавічы
* Брадок
* Буда
* Вялікая Грава
* Вярбілава
* Гоманаўка
* Дубраўка
* Дуброва
* Жукаўка
* Зорка
* Крычавец
* Лочын
* Малая Грава
* Пагарэлае
* Паляддзе
* Ражышча
* Ручэй
* Слабодка
* Троіцкая
* Уборак
* Ялцоўка
* Ямпаль

 |
Рух маятніка
Ваганні маятніка: стрэлкамі паказаны вектары хуткасці (**v**) і паскарэння (**a**)
**Маятнік** — цвёрдае цела, здольнае пад уздзеяннем прыкладзеных сіл вагацца вакол нерухомага пункта ці восі. Ваганні могуць адбывацца пад дзеяннем сілы цяжару, калі вось маятніка не супадае з цэнтрам цяжару цела, або пад дзеяннем сіл пругкасці, што ўзнікаюць пры дэфармацыях сціскання-расцяжэння і кручэння.

Адрозніваюць матэматычны маятнік (напрыклад, невялікі масіўны груз на доўгім нерасцяжным падвесе), фізічны маятнік (маса цела размеркавана па ўсёй даўжыні падвеса), а таксама спружынны маятнік (груз, падвешаны на спружыне, здольнай да дэфармацыі сціскання-расцяжэння) і круцільны маятнік (дыск, падвешаны на лёгкім стрыжні, здольным да дэфармацыі кручэння). Пры гарманічных ваганнях цыклічная частата ω і перыяд Т = 2π/ω ваганняў маятніка вызначаюцца інертнымі і пругкімі ўласцівасцямі сістэмы. Напрыклад, для спружыннага маятніка ω²=k/m, дзе k — каэфіцыент жорсткасці спружыны, m — маса грузу; для круцільнага маятніка ω²=D/I, дзе D — модуль кручэння падвеса, I — момант інерцыі дыска. Уласцівасці маятніка выкарыстоўваюцца для вызначэння часу, момантаў інерцыі, паскарэння свабоднага падзення і іншых дынамічных характарыстык механічных сістэм.

Літаратура
----------

* Маятнік // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Маятнік

| ⛭Гадзіннікі |
| --- |
| Паводле прынцыпу дзеяння | 
* Атамны гадзіннік
* Вадзяны гадзіннік
* Вогненны гадзіннік
* Кварцавы гадзіннік
* Кветкавы гадзіннік
* Нактурлабіум
* Механічны гадзіннік
* Пясочны гадзіннік
* Сонечны гадзіннік
* Электронны гадзіннік
* Электрычны гадзіннік

 |
| Паводле прызначэння | 
* Астранамічны гадзіннік
* Будзільнік
* Падводны гадзіннік
* Секундамер
* Таймер
* Узнагародны гадзіннік
* Хранометр
* Шахматны гадзіннік

 |
| Паводле тыпу | 
* Вежавы гадзіннік[en] (гадзіннік у гадзіннікавай вежы)
* Гадзіннік з зязюляй
* Кішэнны гадзіннік
* Наручны гадзіннік
* Падлогавы гадзіннік

 |
| Дэталі і механізмы гадзіннікаў | 
* Генератар сігналаў
* Гноман
* Кварцавы рэзанатар
* Маятнік
* Спускавы механізм гадзіннікаў
* Цыферблат

 |
| Вядомыя гадзіннікі | 
* Біг-Бен
* Вежа Зімера
* Куранты Маскоўскага Крамля
* Пражскія куранты
* Цытглогэ

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Universalis · Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11966679g · GND: 4173651-5 · LCCN: sh85099384 · Microsoft: 110639684 · NDL: 00563762 · NKC: ph581644 |

 |
**Маяра́т** (ням.: Majorat ад лац.: major — старэйшы) — абавязковасць атрымання ў спадчыну радавога ўладання старэйшым сынам, а таксама назва ўладання з такім правам. Уласна маярат быў уведзены ў  сярэднявечнае права  Еўропы ў XIV—XV стагоддзях, але падобныя прававыя нормы існавалі ў многіх грамадствах. Мэтай маярату было прадухіленне раздрабнення уладанняў феадала паміж шматлікімі нашчадкамі. Паводле маярату ўсю маёмасьць і тытул пераходзіў да адзінага спадчынніка. Маярат з аднаго боку спрыяў захаванню сілы старой арыстакратыі, а з іншага прыводзіў да з'яўлення вялізнага пласта так званых «малодшых сыноў» — людзей знатнага паходжання, якія не маглі разлічваць на спадчыну і вымушаныя былі шукаць поспеху ў розных сферах дзейнасці, у асноўным на дзяржаўнай службе або ў войску.

Віды маярату
------------

Існуюць тры асноўныя віды маярату:

* атрыманне ўладання ў спадчыну старэйшым у родзе (сеньярат, радавое права);
* атрыманне ўладання ў спадчыну старэйшым сынам (маярат у вузкім сэнсе слова);
* атрыманне ўладання ў спадчынустарэйшым сынам, а ў выпадку яго смерці — унукам ад старэйшага сына (прымагенітура).

У Рэчы Паспалітай маярат набыў форму ардынацыі. У Расійскай імперыі маярат быў усталяваны толькі для асобных дваранскіх родаў, напрыклад, для Чарнышовых.

Гл. таксама
-----------

* Радавое права
* Мінарат
* Фідэікоміс

Зноскі
------

1. ↑  «Маярат» у Савецкім юрыдычным слоўніку(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* «Маярат» у ВСЭ Архівавана 24 студзеня 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
**Маёмасць** — матэрыяльны аб'ект грамадзянскіх правоў асобы, тое, што знаходзіцца ў чыёй-небудзь уласнасці, а таксама сукупнасць маёмасных правоў (актыў) або маёмасных правоў і абавязкаў (актыў і пасіў), якія належаць пэўнай асобе.

Паводле беларускага заканадаўства, ва ўласнасці грамадзян могуць знаходзіцца жылыя дамы, кватэры, дачы, зямельныя ўчасткі (т.зв. «нерухомая маёмасць»), транспартныя сродкі, грашовыя сродкі, акцыі і іншыя каштоўныя паперы, прадметы хатняй гаспадаркі і асабістага ўжытку, сродкі вытворчасці для вядзення сялянскай (фермерскай) або асабістай падсобнай гаспадаркі, садоўніцтва, агародніцтва, індывідуальнай і іншай гаспадарчай дзейнасці, створаная прадукцыя і атрыманыя даходы, а таксама іншая маёмасць спажывецкага і вытворчага прызначэння. Склад і вартасць маёмасці, набытай грамадзянінам за кошт працоўных даходаў і зберажэнняў і на іншых падставах, дазволеных заканадаўствам, не абмяжоўваецца. Грамадзянін правамоцны распараджацца сваёй маёмасцю паводле асабістага меркавання - прадаваць, здаваць у арэнду, рабіць з ёю іншыя здзелкі, якія не супярэчаць закону. Права на маёмасць ахоўваецца законам. Уласнік мае права выпатрабаваць сваю маёмасць з чужога незаконнага валодання і спагнаць панесеныя ім страты.

Літаратура
----------

* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. — ISBN 985-11-0108-7

| ⛭Грамадзянскае права |
| --- |
| Грамадзянскія праваадносіны | 
* Фізічная асоба
* Юрыдычная асоба

 |
| Аб’екты грамадзянскіх правоў | 
* Маёмасць
* Рэчы
* Працы і паслугі
* Інфармацыя
* Асабістыя немаёмасныя правы

 |
| Рэчавае права | 
* Права ўласнасці
* Гаспадарчае вядзенне
* Аператыўнае кіраванне
* Сэрвітут
* Агульная ўласнасць

 |
| Абавязацельнае права | 
* Абавязацельства
* Дагавор
* Грамадзянска-прававая адказнасць
* Спадчына

 |
| Інтэлектуальнае права | 
* Аўтарскае права
* Патэнтавае права

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11951077q · GND: 4013793-4 · LCCN: sh85107496 · NDL: 00574556 · NKC: ph122557 |
**Ігар Віктаравіч Ржавіцін** (1 снежня 1968, Дзягцярск, Свярдлоўская вобласць — 9 жніўня 2008, Грузія), расійскі ваенны лётчык, Герой Расіі. Штурман-выпрабавальнік Службы лётных выпрабаванняў знішчальнай авіяцыі Лётна-выпрабавальнага цэнтра 929-га Дзяржаўнага лётна-выпрабавальнага цэнтра імя В. П. Чкалова, палкоўнік.

У авіяцыі з 1986 года. У 1990 годзе скончыў Чэлябінскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча штурманаў. Накіраваны па размеркаванню ў 3-і бамбавальны авіяцыйны полк у складзе 4-й паветранай арміі (Паўночная група войскаў, Польшча). Пасля выхаду часці з Польшчы і яе расфармавання накіраваны для далейшай службы на Далёкі Усход (Прыморскі край, с. Крэмава, аэрадром "Азёрная Падзь"). Штурман экіпажа штурмавіка Су-24, штурман звяна, з 1996 года - памочнік штурмана бамбавальнай эскадрыллі.

У жніўні 2008 года прымаў удзел у баявых дзеяннях у Паўднёвай Асеціі па выратаванню асяцінскага насельніцтва ад генацыду і прымусу Грузіі да міру. Падчас налёту 9 жніўня 2008 года на падпадзяленні грузінскіх войскаў быў збіты і катапультаваўся. Пасля прызямлення загінуў у баі з грузінскімі сіламі.

За мужнасць і гераічнасць, выяўленыя пры выкананні воінскага доўгу ва ўмовах, спалучаных з рызыкай для жыцця палкоўніку Ржавитину Ігару Віктаравічу Указам Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі № 1349 ад 11 верасня 2008 года прысвоена званне Героя Расійскай Федэрацыі пасмяротна.

Пахаваны ў горадзе Рэўда.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

Ігар Віктаравіч Ржавіцін на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Аскерка.

**Антоні Яўхім Аскерка** (? — пасля 1792) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Харунжы пяцігорскі, староста багрымавіцкі (з 1760), пасол Чатырохгадовага Сойма.

Біяграфія
---------

Прадстаўнік шляхецкага роду Аскеркаў герба «Мурдэліа», сын Рафала Алойзы і Анэлі з Паўшаў. Меў брата Яна Мікалая, разам з якім навучаўся ў Варшаве.

У 1760 годзе атрымаў ад бацькі Багрымавіцкае староства ў Мазырскім павеце. У 1762 і 1790 гадах быў дэпутатам Літоўскага Трыбунала, абіраўся паслом на соймы 1776 і 1786 гадоў ад Мазырскага павета. У 1764 годзе як прыхільнік «фаміліі» падтрымліваў абранне каралём Станіслава Аўгуста Панятоўскага, у 1768 годзе стаў харунжым пяцігорскім.

У 1787 годзе ўдзельнічаў у канфлікце паміж Аскеркамі і Яленскімі за ўплыў у Мазырскім павеце. У 1790 годзе быў абраны паслом на другую кадэнцыю Чатырохгадовага сойма. Прыхільнік Канстытуцыі 3 мая. У канцы года напісаў ліст да караля, дзе інфармаваў яго, што з прычыны дрэннага здароўя мусіць з’ехаць дадому.

Сям’я
-----

У шлюбе з Тэрэзай Еперыяшы меў дачок.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Пазднякоў В.* Аскеркі // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 258. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.
* Małgorzata Złomska. Oskierka Antoni Joachim // PSB T. XXIV/3. — Warszawa — Kraków 1979. S. 358.


| ?Антоні Яўхім Аскерка — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Міхал Аскерка[d] |  | Самуэль Аскерка |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  | Антоні Аскерка |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Ян Яленскі[d] |  |
|  |  | Рафал Алойзы Аскерка |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Канстанцыя з Яленскіх[d] |  |  |  |
|  | Антоні Яўхім Аскерка |  |  |  |  | Соф’я з Календаў[d] |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | Луцыя з Аскеркаў[d] |  |
|  |  |  | Анэля з Паўшаў[d] |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |