recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Dacia** — румынская аўтамабільная марка. Размешчана ў прадмесці горада Пітэшты. З 1999 года ўваходзіць у канцэрн Renault як даччынае прадпрыемства. У цяперашні час аўтамабілі Dacia прадаюцца ў 44 краінах, у асноўным у Еўропе і Міжземнамор'і.

Dacia (Дакія) — гістарычная вобласць на тэрыторыі Румыніі ў часы Рымскай імперыі.

Фабрыка была створаная ў 1968 годзе пры дапамозе Renault і першапачаткова выпускала па ліцэнзіі Renault 8 пад маркай Dacia 1100. У 1969 годзе пачалі вытворчасць Dacia 1300 (ліцэнзійны Renault 12). У наступныя гады на яе базе было распрацавана цэлае сямейства вытворных мадэляў, якое выраблялася на працягу 35 год.

У 2005 годзе Dacia адкрыла першую вытворчую лінію за межамі Румыніі — на заводзе Somaca ў Касабланцы (Марока). У 2012 годзе адбылося адкрыццё новай фабрыкі ў партовым горадзе Танжэр. У 2016 годзе стартавала вытворчасць у Аране (Алжыр). У 2020 годзе ў Кітаі на заводзе ў Шыяні пачаўся выпуск Spring — першага электрамабіля Dacia. 

20 красавіка 2022 года з канвеера сышоў 10-мільённы аўтамабіль маркі. Юбілейным стаў Dacia Duster *Extreme L.E.*.

Зноскі
------

1. ↑  10 Millionen Dacia: Jubiläum mit Duster(ням.), *de.motor1.com* (28 красавіка 2022). Праверана 29 красавіка 2022.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Dacia

| Маркі аўтамабіляў |
| --- |
| 
Abarth • Acura • Alfa Romeo • Aston Martin • Audi • Bentley • BMW • Brilliance • Buick • Bugatti • BYD • Cadillac • ChangFeng • Chery • Chevrolet • Citroen • Chrysler • Dacia • Dadi • Daihatsu • Daewoo • Dodge • FAW • Ferrari • Fiat • Ford • Geely • GMC • Great Wall • Hafey • Honda • Holden • Hummer • Hyundai • Iran Khodro • Infiniti • Isuzu • Jac • Jaguar • Jeep • Kia • Lamborghini • Lancia • Land Rover • Lexus • Lincoln • Lotus • Maruti • Maserati • Maybach • Mazda • Mercedes-Benz • Mercury • Mini • Mitsubishi • Nissan • Opel • Peugeot • Pagani • Pontiac • Porsche • Renault • Rolls-Royce • Saab • Samsung • Saturn • Scion • Seat • ShuangHuan • Škoda • Smart • Spyker • SsangYong • Subaru • Suzuki • Tata • Toyota • Vauxhall • Volkswagen • Volvo • ZX • ГАЗ • Лада • УАЗ
 |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph536732 |
**Уэ́ст-Ва́лабі** (англ.: West Wallabi) — найбуйнейшы востраў архіпелага Хатман-Абральёс каля заходняга ўзбярэжжа Заходняй Аўстраліі. Плошча сушы - 6,21 км². Сталага насельніцтва няма.

Геаграфія
---------

Востраў Уэст-Валабі з'яўляецца часткай паўночнай групы астравоў Валабі архіпелага Хатман-Абральёс. Месціцца ў 60,1 км ад узбярэжжа Заходняй Аўстраліі. Даўжыня з поўначы на поўдзень — 4,87 км. Найбольшая шырыня — 2,45 км. 

Мае каралавае паходжанне. Берагі месцамі ўзнятыя. Найбольшая вышыня — 9 м над узроўнем акіяна.

Клімат засушлівы трапічны. Сярэднія тэмпературы вагаюцца на працягу года ад +8°C у жніўні да +35°C у лютым.

Прырода
-------

Флора і фаўна сушы бедныя. Пераважаюць хмызнякі-ксерафіты і зараснікі салянкі. На паўночным і паўднёва-заходнім берагах сустракаюцца мангры. Востраў населены дробнымі валабі, яшчаркамі, марскімі птушкамі, казуркамі і пацукамі. 

Прырода Уэст-Валабі знаходзіцца пад аховай. Забаронена ствараць сталыя паселішчы, паляваць і весці камерцыйную дзейнасць.

Гісторыя
--------

Востраў Уэст-Валабі быў адкрыты ў 1629 г. пацярпелымі з судна Галандскай Ост-Індскай кампаніі "Батавія". Сюды ў пошуках пітной вады былі пераселены ўзброеныя салдаты. Паколькі сярод астатніх пацярпелых успыхнуў мяцеж, перасяленцы пабудавалі ўмацаванне, вядомае ў нашы дні як форт. 

У 1840 г. даследаваны экіпажам брытанскага карабля "Бігль".

У 1890 г. уключаны ў склад Заходняй Аўстраліі.

У нашы дні сезонна наведваецца рыбакамі і турыстамі.

Спасылкі
--------

* Abrolhos Islands
* West Wallabi Island – Australia - Atlas Obscura
* Climate West Wallabi Island
* Batavia's History
**Daewoo** (**Дэу**; па-карэйску азначае *Вялікі Сусвет*) — з’яўляўся адным з найбуйных паўднёвакарэйскіх кангламератаў. Кампанія была заснаваная 22 сакавіка 1967 г. пад назвай *Daewoo Industrial*.

Спачатку займалася тэкстыльнай прамысловасцю, аднак пазней перайшла ў сферу суднабудавання. З часам кампанія выйшла на рынкі электронных кампанентаў, бытавой электронікі, аэранаўтыкі, зброі, цяжкага машынабудавання, будаўнічага і гасцінічнага бізнесу, фінансавых паслуг і тэлекамунікацый. У 1982 годзе занялася вытворчасцю аўтамабіляў.

У канцы дзевяностых Карэя перажывала глыбокі фінансавы крызіс, у выніку якога ў 1999 годзе Daewoo была прызнана банкрутам. Даўгі кампаніі дасягнулі 50 мільярдаў долараў. Заснавальнік Daewoo, Кім Ву Джун  (англ.) (бел. пакінуў краіну, а пасля вяртання на радзіму 14 чэрвеня 2005 года быў арыштаваны. У маі 2006-га Кім Ву Джун быў прысуджаны да дзесяці гадоў турэмнага зняволення, але 30 снежня 2007 года ён атрымаў амністыю па ўказе прэзідэнта Рэспублікі Карэя Но Му Хёна.

Сёння большасць падраздзяленняў былой карпарацыі Daewoo належаць іншым кампаніям, аўтамабільнае — карпарацыі General Motors. Аднак некалькі фірмаў, якія працуюць у сферах суднабудавання, гандлю, энергетыкі і вытворчасці электронных кампанентаў, працягваюць насіць назву *Daewoo*.

Зноскі
------

1. ↑  Умер основатель корейской корпорации Daewoo (руск.).  autoreview.ru (13 снежня 2019). Праверана 13 снежня 2019.

Гл. таксама
-----------

* Avia
* Daewoo Lublin

| Маркі аўтамабіляў |
| --- |
| 
Abarth • Acura • Alfa Romeo • Aston Martin • Audi • Bentley • BMW • Brilliance • Buick • Bugatti • BYD • Cadillac • ChangFeng • Chery • Chevrolet • Citroen • Chrysler • Dacia • Dadi • Daihatsu • Daewoo • Dodge • FAW • Ferrari • Fiat • Ford • Geely • GMC • Great Wall • Hafey • Honda • Holden • Hummer • Hyundai • Iran Khodro • Infiniti • Isuzu • Jac • Jaguar • Jeep • Kia • Lamborghini • Lancia • Land Rover • Lexus • Lincoln • Lotus • Maruti • Maserati • Maybach • Mazda • Mercedes-Benz • Mercury • Mini • Mitsubishi • Nissan • Opel • Peugeot • Pagani • Pontiac • Porsche • Renault • Rolls-Royce • Saab • Samsung • Saturn • Scion • Seat • ShuangHuan • Škoda • Smart • Spyker • SsangYong • Subaru • Suzuki • Tata • Toyota • Vauxhall • Volkswagen • Volvo • ZX • ГАЗ • Лада • УАЗ
 |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
Камета Галея **Камета Гале́я** (афіцыйная назва **1P/Halley**) — яркая камета; адна з найдаўней вядомых перыядычных. Першая камета, для якой вызначылі эліптычную арбіту і перыядычнасць вяртанняў (англійскі астраном і прыродазнавец Эдмонд Галей; камета названая ў яго гонар). З каметай звязаныя метэорныя патокі Эта-Акваріды і Арыяніды.

Рух
---

Камета мае адлегласць перыгелія, роўную 0.587 а. а. і адлегласць афелія больш 35 а. а. Арбіта каметы моцна нахіленая да плоскасці экліптыкі — на 162,5° (т.ч. яна рухаецца ў кірунку, процілеглым руху планет). Эксцэнтрысітэт арбіты роўны 0.967275.

Будова
------

Па выніках даследаванняў, выкананых касмічнымі апаратамі, ядро каметы Галея ўяўляе сабой маналітнае цела няправільнай формы памерамі 16 на 8 км, масай каля 3х1014 кг і малой шчыльнасцю парадка 600 кг/м³.

Гісторыя і вывучэнне
--------------------

Камета Галея — адна з найдаўней вядомых перыядычных камет. Яна назіралася 31 раз, прычым упершыню — у 446 да н. э. (паводле іншых звестак, была заўважаная кітайцамі яшчэ ў 611 да н. э.). Да XVIII ст. лічылася, што гэта былі розныя каметы.

У XVIII ст. Галей склаў першы каталог элементаў арбіт камет, звярнуў увагу на супадзенне шляхоў камет 1531, 1607 і 1682 гадоў і выказаў здагадку, што тады назіралася адна і тая ж камета, якая абарачаецца вакол Сонца з перыядам прыкладна 75 гадоў. Таксама ён прадказаў вяртанне гэтай каметы ў 1758 годзе. Галей амаль адгадаў — камета вярнулася ў 1759 годзе, калі яго не было ў жывых. Прадказанне вяртання каметы Галея з'явілася бліскучым пацверджаннем механікі Ньютана.

У 1910 годзе Зямля праходзіла праз хвост каметы Галея. У сувязі з гэтым чакалася, што у руху Месяца будуць узбурэнні, што дапамагло б вызначыць масу каметы. Але іх не выявілася, і тым самым было даказана, што камета мае вельмі малую масу.

Першым з касмічных апаратаў, які здолеў наблізіцца да каметы, быў Піянер-7. У час апошняга праходжання перыгелія (1986) да каметы былі запушчаныя дзве міжпланетныя станцыі «Вега» (СССР), «Джота» (ЕКА) і «Суісеі» і «Сакігаке» (Японія). Місіі былі паспяховымі — апараты вывучылі камету зблізу ды зрабілі першыя здымкі каметнага ядра.

Літаратура
----------

* Астраномія: падруч. для 11-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. мовай навучання / І. В. Галуза, У. А. Голубеў, А. А. Шымбалёў; пер. з рус. мовы Т. К. Слауты. — Мінск : Адукацыя і выхаванне, 2015. — 224 с. : іл. ISBN 978-985-471-765-4

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | JPL Small-Body Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX456675 · BNF: 119319962 · GND: 4113831-4 · LCCN: sh85058465 · Microsoft: 2779544647 · NKC: ph208850 · VIAF: 316429983 |

 |
**Ортаміксавірусы** (*Orthomyxoviridae*) — сямейства складаных РНК-геномных вірусаў, якія валодаюць трапізмам да дыхальных шляхоў млекакормячых і птушак.

Дыферэнцыруюць на інфлюэнца-вірусы А, В і С. Вірыёны маюць сферычную форму, памер 80-120 нм. Геном прадстаўлены негатыўнай (адмоўнай) аднанітачнай НК, якая складаецца з 8 фрагментаў, што кантралююць сінтэз трох полімераз, капсіднага бялку, мембраннага бялку, нейрамінідазы, гемаглютыніну і неструктурнага бялку. Капсід пабудаваны па спіральным тыпе. Нуклеапратэідны цяж згортваецца і пакрываецца мембранным бялком і ліпідамі. На паверхні вірыёна размяшчаюцца два тыпы бялковых выступаў: палачкападобныя - гемаглютынін і грыбападобныя - нейрамінідаза.

У залежнасці ад спалучэння антыгенных тыпаў нейрамінідаз і гемаглютынінаў вірусы грыпу А чалавека дыферэнцыруюцца на тры серавары (віды): N1H1, N2H2, N2H3. Гены, якія кантралююць сінтэз гэтых бялкоў, высокамутабельныя, а ў выпадках змешанай інфекцыі фрагменты генома падвяргаюцца пераразмеркаванню, што вядзе да частай і выразнай зменлівасці вірусаў грыпу А. У вірусаў грыпу В гэтыя змены больш рэдкія і менш глыбокія, а вірус грыпу С - стабільны па антыгеннай спецыфічнасці. Вірус грыпу А выклікае эпідэмічнае захворванне грыпам у чалавека. Яго спецыфічныя серавары таксама паразітуюць у птушак, свіней і коней. Вірус грыпу В патагенны толькі для чалавека, выклікаючы ў яго эпідэмічныя ўспышкі грыпу, якія, аднак, не пераходзяць у пандэмію. Вірус грыпу С выклікае лакалізаваныя ўспышкі грыпу ў дзяцей, асабліва ў аслабелых.

Зноскі
------

1. ↑  Таксанамія вірусаў на сайце Міжнароднага камітэта па таксанаміі вірусаў (ICTV).

Літаратура
----------

* Слоўнік па агульнай і медыцынскай вірусалогіі / Уклад.: А. Красільнікаў, Л. Цітоў, Н. Казак. — Мн.: Вышэйшая школа, 1995. ISBN 985-06-0048-9
**Кызылардзінскі гуманітарны ўніверсітэт імя Каркыт Ата** - колішняя вышэйшая навучальная ўстанова, якая існавала ў г. Кызыларда (Казахстан) у 1937-1998 гадах. У 1998 годзе шляхам зліцця з Кызылардзінскім політэхнічным інстытутам імя Ібрая Жахаева рэарганізаваны ў Кызылардзінскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Каркыт Ата.

Гісторыя
--------

Адкрыты ў 1937 г. на базе Далёкаўсходняга Карэйскага педагагічнага інстытута, пераведзенага ў Кызыларду. У 1937—1941 гг. пры Кызылардзінскім педагагічным інстытуце паралельна дзейнічаў настаўніцкі інстытут. У час Вялікай Айчыннай вайны, у 1941—1945 гг. на базе Кызылардзінскага педагагічнага інстытута функцыянавалі эвакуіраваныя Кіеўскі і Харкаўскі ўніверсітэты.

У 1952 годзе Кызылардзінскаму педагагічнаму інстытуту прысвоена імя рускага пісьменніка М. В. Гогаля. У 1992 годзе перайменаваны ў Кызылардзінскі педагагічны інстытут імя Каркыт Ата. У 1993 годзе пры інстытуце адкрыты казахска-турэцкі ліцэй, у 1994 — школа-гімназія «Кабілет»

7 мая 1996 года Кызылардзінскі педагагічны інстытут імя Каркыт Ата рэарганізаваны ў Кызылардзінскі гуманітарны ўніверсітэт імя Каркыт Ата (КызГУ).

Пастановай Урада Рэспублікі Казахстан №256 ад 24 сакавіка 1998 г. Кызылардзінскі гуманітарны ўніверсітэт імя Каркыт Ата і Кызылардзінскі політэхнічны інстытут імя Ібрая Жахаева шляхам зліцця рэарганізаваны ў Кызылардзінскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Каркыт Ата.

Спасылкі
--------

* Кызылординский государственный университет имени Коркыт Ата
**Мечыслаў Іосіфавіч Дмухоўскі** (16 лютага 1960, в. Песевічы Іўеўскага раёна Гродзенскай вобласці — 19 красавіка 2015, Масква) — расійскі журналіст беларускага паходжання, адзін з заснавальнікаў Выдавецкага дома «Субяседнік».

Біяграфія
---------

Рашэнне стаць журналістам прыняў у 12 гадоў. Працаваў карэспандэнтам у мясцовай прэсе, пасля заканчэння факультэта журналістыкі МДУ імя М. В. Ламаносава з 1982 года быў журналістам газет «Чырвоны сцяг», «Маскоўскі камсамолец», затым працаваў у ЦК УЛКСМ.

У 1990 годзе Мечыслаў Дмухоўскі пачаў працаваць у газеце «Субяседнік», публікаваўся пад сваім сапраўдным прозвішчам і пад псеўданімам Эдуард Рассохін.

За 25 гадоў ён прайшоў шлях ад карэспандэнта да першага намесніка галоўнага рэдактара штотыднёвай газеты «Субяседнік». Пад кіраўніцтвам Мечыслава развівалася, абнаўлялася і прыносіла даход самая тыражная група выданняў — забаўляльныя і красвордныя праекты. Мечыслаў займаўся дзіцячымі выданнямі, курыраваў спэцвыпускі. Дзякуючы яго ініцыятыве быў адкрыты сайт Sobesednik.ru і рэалізаваны шматлікія online-праекты Выдавецкага дома «Субяседнік».

Мечыслаў Дмухоўскі памёр 19 красавіка 2015 года пасля цяжкай хваробы.

У 2016 годзе выйшла з друку кніга Выдавецкага дома «Субяседнік» «Мечислав» — даніна памяці, любові і павагі выдатнаму чалавеку і прафесіяналу сваёй справы. Кніга складаецца з інтэрв’ю розных гадоў, успамінаў сяброў, родных і блізкіх людзей, архіўных нататкаў, урыўкаў з дзённікаў Мечыслава Дмухоўскага, унікальных фотаздымкаў.

Узнагароды
----------

* У 1997 годзе указам Прэзідэнта РФ быў ўзнагароджаны медалём «У памяць 850-годдзя Масквы».
* У 2004 годзе за ўклад у развіццё СМІ яму было прысвоена званне «Ганаровы работнік друку».

Зноскі
------

1. ↑  Мечислав Дмуховский: каким он был (интервью)

Літаратура
----------

* Мечислав: интервью разных лет, воспоминания, дневники. — Москва: Собеседник, 2016. — 183 с.: [ил.]
**Васілеастроўскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка, адзін з чатырох цэнтральных раёнаў Санкт-Пецярбурга. Тэрыторыя раёна ўключае ў сябе два буйныя астравы, падзеленыя невялікі ракой Смаленкай: Васільеўскі востраў і востраў Дзекабрыстаў, а таксама невялікі Серны востраў.

Агульная плошча раёна складае 2,15 тыс. га, гэта адзін з самых маленькіх па плошчы раёнаў Санкт-Пецярбурга.

Плошча зялёных насаджэнняў 118 га, з якіх: 51 га могілак (самыя буйныя — Смаленскія); астатняя частка зялёных насаджэнняў прыпадае на Румянцаўскі, Апочынскі і Шкіперскі сады, сад Дзекабрыстаў, два невялікія паркі, а таксама скверы. Агульная працягласць вуліц раёна — 90 км. Плошча дарожнага пакрыцця 198 га.

Да снежня 2016 года ў перыяд летняй навігацыі падчас разводкі мастоў на Няве на некалькі гадзін сухапутная сувязь з іншымі раёнамі Санкт-Пецярбурга цалкам перарывалася. У снежні 2016 года адкрыты цэнтральны ўчастак Заходняга хуткаснага дыяметра, што забяспечыла магчымасць кругласутачных транспартных зносін з астатняй тэрыторыяй горада.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 12 красавіка 2017.
**О́ршына** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 25 км на паўночны ўсход ад Ушачаў, каля вёскі Навасёлкі. Належыць да групы Ушацкіх азёр.

Возера знаходзіцца ў басейне ракі Тураўлянка. Плошча паверхні Оршына складае 0,12 км². Найбольшая глыбіня возера 21,7 м, сярэдняя — 6 м. Даўжыня возера — 0,58 км, найбольшая шырыня — 0,27 км. Даўжыня берагавой лініі — 1,58 км. Аб'ём вады ў возеры складае 0,72 млн. м³, плошча вадазбору 0,4 км².  

Катлавіна возера эварзійнага тыпу. Схілы катлавіны маюць вышыню 15—17 м, парослыя лесам і хмызняком. На ўсходзе і паўднёвым усходзе вышыня схілаў складае да 5 м, на паўднёвым усходзе схілы разараныя. Берагі возера пераважна зліваюцца з схіламі катлавіны. На невялікім участку на паўднёвым усходзе берагі нізкія і забалочаныя.
Дно вадаёма да глыбіні 3—3,5 м пясчанае, на большых глыбінях высланае глеем.  
Возера эўтрофнае, бяссцёкавае. 
Шырыня паласы прыбярэжнай надводнай расліннасці складае 10—15 м. Прыбярэжная надводная расліннасць пашыраная ў возеры да глыбіні 2,2 м, падводная — да глыбіні 4 м.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, плотка, акунь, краснапёрка і іншыя рыбы.

Літаратура
----------

* Блакітны скарб Беларусі: Рэкі, азеры, вадасховішчы / Маст.: Ю. А. Тарэеў, У. І. Цярэнцьеў — Мн.: БелЭн, 2007.
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Т. 4. — 599 с. — 10 000 экз.
* Беларусь. Ушачско-Лепельский озёрный край: карта для рыбака / Ред. С. Н. Саратова. — Мн.: Белкартография, 2009. — 3 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Возера Оршына Архівавана 20 жніўня 2013.

| Ушацкія азёры |
| --- |
| 
* Атолава
* Бярозаўскае
* Вяркудскае
* Глыбач
* Гомель
* Замошша
* Зашчаты
* Крывое
* Любжынскае
* Мугірына
* Оршына
* Павульскае
* Паўазер’е
* Сосенка
* Суя
* Турасы
* Туроўля
* Урода (Урада)
* Чарсцвяцкае
* Чорная Урада
* Янова

 |
**Прачуапкхірыкхан** (тайск.: ประจวบคีรีขันธ์) — адна з 77 правінцый Тайланда, размешчана ўздоўж узбярэжжа Сіямскага заліва на ўсходзе і мяжы з М’янмай. Размешчана паміж Цэнтральным і Паўднёвым Тайландам. Насельніцтва — 464 711 чалавек (2010, 56-я з усіх правінцый), якія пражываюць на тэрыторыі 6367,6 км² (32-я).

Адміністрацыйны цэнтр правінцыі — горад Прачуапкхірыкхан. Правінцыя падзелена на восем раёнаў. На поўначы правінцыі размешчаны вядомы турыстычны цэнтр Хуахін.

Зноскі
------

1. ↑   — Department of Provincial Administration.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13012489'></a>
2. ↑  ทำเนียบท้องที่ พุทธศักราช 2546 เล่ม 1 — กระทรวงมหาดไทย, 2003. — С. 286.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23793867'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q640365'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сабор Найсвяцейшага Сэрца Ісуса.

**Сабор Найсвяцейшага Сэрца Ісуса** (басн.: Katedrala Srca Isusova) — каталіцкі сабор у горадзе Сараева, Боснія і Герцагавіна. Кафедральны сабор архідыяцэзіі Врхбосны, помнік архітэктуры. Галоўны каталіцкі сабор краіны, месцазнаходжання кафедры кардынала Вінка Пуліча, адзінага баснійскага кардынала.

Гісторыя
--------

У 1881 годзе дыяцэзія Врхбосны атрымала статус архідыяцэзіі, тады ж было прынята рашэнне пра будаўніцтва новага сабора, які б адпавядаў статусу кафедральнага сабора архідыяцэзіі. Галоўным ініцыятарам будаўніцтва быў першы архібіскуп Сараева Ёсіп Стадлер, які ў наш час з’яўляецца кандыдатам на кананізацыю. Сабор быў пабудаваны ў неагатычным стылі ў 1884—1889 годзе па праекце архітэктара Ёсіпа Ванцаша (Josip Vancaš). У архітэктуры прысутнічае шэраг неараманскіх элементаў. Сабор быў асвячоны 14 верасня 1889 года ў імя Найсвяцейшага Сэрца Ісуса.

У 1932 і ў 1985—1989 у саборы праводзіліся рэстаўрацыйныя працы. Сабор пацярпеў ад бамбардзіровак падчас аблогі Сараева. Па заканчэнні вайны храм быў адрамантаваны. У красавіку 1997 года падчас свайго візіту ў Боснію і Герцагавіну сабор наведваў Папа Ян Павел II.

Архітэктура
-----------

Сабор уяўляе сабой трохнефную базіліку з папярочным трансэптам. Даўжыня сабора складае 41,9 метра, шырыня — 21,3. Па баках фасада размешчаны дзве квадратныя ў плане вежы з гадзіннікамі, завершаныя шатровымі дахамі з крыжамі. Вышыня кожнай вежы — 43,2 метра. На першым паверсе заходняй вежы знаходзіцца баптыстэрый, а ва ўсходняй размяшчаецца лесвіца на хоры і да званоў. На званіцах сабора знаходзяцца 5 званоў, якія былі адліты ў Любляне і паднесены сараеўскаму сабору як дар ад славенскага народа. Галоўны фасад упрыгожаны характэрным гатычным акном-ружай і трохвугольным франтонам па цэнтры.

У інтэр’еры сабора вылучаюцца пяць вітражоў, зробленых па замове Ванцаша ў Інсбруку. Кожны вітраж мае памеры 5,75 м на 1,33 метра. Цэнтральны вітраж над галоўным алтаром адлюстроўвае сцэну, калі сотнік Лонгін пікаю прабіў бок Ісуса на крыжы, па баках ад яго знаходзяцца вітражы «Тайная вячэра» і «Ісус — Цар Сусвету». Вітражы ў бакавых нефах прысвечаны святым Маргарыце Марыі Алакок і Юліяне Льежскай (англ.), з чыімі імёнамі звязана з’яўленне свят Найсвяцейшага Сэрца Ісуса і Цела і Крыві Хрыстовых. Рукавы трансэпта таксама ўпрыгожаны вітражамі меншага памеру.

Галоўны алтар зроблены з белага італьянскага мармуру, упрыгожаны статуямі святых і разьбой. Вянчае алтар скульптура Хрыста, які паказвае на Сваё Святое сэрца. Бакавыя алтары ў канцы левага і правага нефаў прысвечаны Бязгрэшнаму Зачаццю Дзевы Марыі і Святым Кірылу і Мяфодзію, асветнікам славян. Васьмігранная кафедра біскупа ссунута ў бок левага нефа, выканана таксама з белага мармуру і багата ўпрыгожана разьбой.

У саборы пахаваны архібіскуп Ёсіп Стадлер.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Katedrala Srca Isusova u Sarajevu

Спасылкі
--------

* Katedrala Srca Isusova u Sarajevu. Артыкул пра гісторыю сабора на сайце Канферэнцыі каталіцкіх біскупаў Босніі і Герцагавіны  (харв.)
* Vrhbosanska nadbiskupija
**Царкоўны сабор** (букмал: Kirkemøtet, нюнорск Kyrkjemøtet) — вышэйшы прадстаўнічы орган Нарвежскай лютэранскай царквы, займаецца агульнацаркоўнымі пытаннямі і супрацоўніцтвам унутры абшчыны. Ён прымае, сярод іншага, законы і правілы для ўнутранага жыцця царквы. Сінод закліканы абараняць і заахвочваць саамскае царкоўнае жыццё і абараняць міжнародныя і экуменічныя задачы нарвежскіх лютэран. Савет заснаваны законам 8 чэрвеня 1984 года і складаецца з 116 прадстаўнікоў, якія звычайна збіраюцца на сустрэчы адзін раз у год. Праца царкоўнага сабору ўзначальваецца саветам цэркваў, якія абіраюцца саборам. Царкоўны савет рыхтуе царкоўныя саборы і мае свой уласны сакратарыят ў царкоўным доме ў Осла.

Арганізацыя
-----------

Царкоўны савет складаецца з 116 сябраў епархіяльнага савета, сярод якіх:

* 77 сябраў ад 11 епархіяльных саветаў
* 12 епіскапаў (уключаючы пастараў Нарвежскай лютэранскай царквы)).
* 22 прадстаўнікоў пастараўі іншых царкоўных служачых.
* Лідэра царкоўнага савета саамаў
* 3 прадстаўніка саамаў
* 1 прадстаўніка глухіх цэркваў

Царкоўны сабор быў дэлегаваны рэзалюцыяй наследнага прынца-рэгента ў 1990 годзе для прыняцця богаслужбовых правілаў для нарвежскіх лютэран, у тым ліку, сярод іншага, для збірання зместа алтарнай кнігі і правілаў зборніка гімнаў для выкарыстання ў цэрквах.

Пасля «скасавання» дзяржаўнага статуса нарвежскіх лютэран, вялікая частка царкоўнай адказнасці, якая раней ляжала на Стортынгу, перайшла да яго.

Тэрмін працы
------------

Царкоўны сабор звычайна праводзіцца на працягу чатырохгадовых перыядаў і сустрэча працягваецца каля тыдня. З-за рэформы ўнутрыцаркоўнай дэмакратыі, у сувязі з царкоўным пагадненнем 2008 года, прадстаўнікі, абраныя на царкоўных выбарах 2009 года, прысутнічалі толькі на царкоўных выбарах 2011 года. Затым былі наступныя царкоўныя выбары ў 2015 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Kirkens storting (нарв.). Праверана 11 лістапада 2017.
2. ↑  Regler for valg av bispedømmeråd og Kirkemøtet lovdata.no

Спасылкі
--------

* Kirken.no om Kirkemøtet
* Kyrkjelova § 24

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
**Зальбанд** (ням.: Sahlband) — у геалогіі зона кантакту мінеральнай жылы з бакавымі пародамі. У жылах з нераўнамерным запаўненнем розным мінеральным рэчывам прызальбандавая частка складзеная іншым мінеральным агрэгатам, чым цэнтральная частка. У той жа час у жылах раўнамернага па складзе выканання прызальбандавая і цэнтральная часткі складаюцца з адных і тых жа мінералаў.

Зноскі
------

1. ↑  Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)
2. 1 2  Зальбанд (руск.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 5 сакавіка 2016. Праверана 13 мая 2012.
**Сабор Найсвяцейшай Дзевы Марыі** (нарв.:  Vår Frue kirke) — каталіцкі храм, знаходзіцца ў горадзе Тромсё, Нарвегія. Царква з’яўляецца кафедральным саборам тэрытарыяльнай прэлатуры Тромсё. Сабор Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Тромсе з’яўляецца самым паўночным каталіцкім саборам у свеце.

Гісторыя
--------

Будаўніцтва царквы Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Тромсё было скончана ў 1861 годзе. Царква пабудавана ў неагатычным стылі. Унутраны інтэр’ер царквы з часу пабудовы некалькі разоў мяняўся.

Узімку 1944—1945 гг. царква выкарыстоўвалася для размяшчэння бежанцаў з Фінмарка. 14 мая 1969 года царква пацярпела ад пажару, які здарыўся ў горадзе. У 1967 годзе ў храме размяшчалася каталіцкая школа. У чэрвені 1989 сабор Найсвяцейшай Дзевы Марыі наведаў Рымскі Папа Ян Павел II, які наведваў Нарвегію з пастырскім візітам.

У цяперашні час парафія Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Тромсё аб’ядноўвае каля 500 вернікаў розных нацыянальнасцяў, якія пражываюць у Тромсё, сярод якіх большасць складаюць нарвежцы, палякі і філіпінцы.
**Ручная піла** — цяслярскі і сталярны інструмент, прызначаны для распілоўкі драўніны.
Пілы па канструкцыі бываюць некалькіх відаў.

У залежнасці ад прызначэння і формы зубоў падзяляюцца на папярочныя, падоўжныя, дробназубые і выкружные.

Лучковая піла
-------------

Лучковая піла па дрэве
Выкарыстоўваецца для падоўжнага пілавання. Складаецца з лучка і нацягнутага у ім пільны палатна. Цыбулька складаецца з двух стоек, распоркі, двух ручак, нацяжны цецівы і закруткі.

Замест закруткі можа прымяняцца шруба з гайкай, злучаныя металічнай (драцяной) цецівой.

Выкружныя лучковыя пілы, прызначаныя для пілавання па крывым лініях.

Шырокая нажоўка
---------------

Нажоўка па дрэве з прамовугольнатрохвугольными зубамі (гл. з павялічэннем). Злева — дэрмацінавыя ножны для яе
Зуб’і пілы буйным планам
Зуб’і крупнозубой пілы буйным планам
Двуручная піла
Ужываюць для папярочнага раскрою дошак, брускоў, плітных матэрыялаў. Агульная даўжыня складае 750 мм, шырыня палатна ад 60 да 160 мм, таўшчыня ад 1 да 1,5 мм. Зуб’і маюць форму раўнабедранага або прастакутнага трохвугольніка. Куты рэзання і завострывання такія ж, як у лучковых піў.

* нажоўка вузкая: ўжываюць для распілоўвання тонкіх піламатэрыялаў, выпілоўвання крывалінейных дэталяў і выканання скразных прапіловак;
* обушковая піла: служыць для выканання неглыбокіх прапіловак, зарезания і распілоўвання дробных адрэзкаў драўніны; можна выкарыстоўваць пры падганянні злучэнняў; зуб’і маюць форму прастакутнага трыкутніка.
* пасовачная піла: разнавіднасць абушковай, звычайна выкарыстоўваецца для выканання дакладных кутніх (падоўжных, папярочных) прапіловак пры вырабе шыпоў злучэнняў, злучэнняў на вус і т. п. часта з выкарыстаннем сталярнага стусла. Часам, для павышэння дакладнасці і захаванасці стусла, выконваецца без разводу зубоў. Зубы ў выглядзе амаль роўнабаковага трыкутнікаў без ухілу або з невялікім ухілам назад.
* нажоўка-наградка: для несквазнога прапільвання паза пад шпонкі, а таксама для выпілоўвання вузкіх пазоў.

Ручная ланцуговая піла
----------------------

Ручная ланцуговая піла — піла з ручкамі для распілоўкі драўніны ўручную. Выкарыстоўваецца як для працы ўдваіх, так і ў адзіночку. Для нармальнага рэжыму працы пілу неабходна прагібаць, апускаючы (падымаючы) пры працы рукаяці ніжэй ўзроўню пілячшай паверхні, каб піла як бы ахоплівала дрэва пры піленні. Вялікая плошча судотыку працоўнай паверхні забяспечвае больш хуткі вынік.

Зноскі
------

1. ↑  Пила карманная цепная, тестирование и описание

Літаратура
----------

* *Григорьев М. А.* Справочник молодого столяра и плотника:Учебн. пособие для профтехучилищ. — 2-е. — М.: Лесная промышленность, 1984. — 239 с. (руск.)
* *Сахаров М. Д.* Инструменты сельского столяра и плотника — М.: Нива России, 1993. — 285 с.: ил. — 50 000 экз. — ISBN 5-260-00196-6. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85034288 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міцянін.
**Анатоль Якаўлевіч Міцянін** (руск.: Анатолий Яковлевич Митянин, 27 лістапада 1918, станіца Каменская, цяпер г. Каменск-Шахцінскі, Растоўская вобласць — 8 чэрвеня 1992) — беларускі савецкі архітэктар, даследчык Мірскага замка.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і інжынера-пуцявіка Якава Васільевіча Міцяніна і хатняй гаспадыні Яўгеніі Васільеўны. Бацька Якаў Васільевіч — унтэр-афіцэр царскай арміі, які перайшоў у Чырвоную армію толькі ў 1922 годзе. Скончыўшы 10 класаў школы ў горадзе Грозным, у 1937 годзе паступіў на архітэктурнае аддзяленне Азербайджанскага індустрыяльнага інстытута.

Добраахвотнікам пайшоў на фронт. У студзені 1942 годзе яго накіравалі ў артылерыйскае вучылішча г. Тбілісі, дзе пасля паўгадавога навучання накіраваны на фронт дзе камандаваў батарэяй, затым узводам на Цэнтральным фронце. Пад Курскам трапіў у акружэнне, затым у палон. Цудам перажыў расстрэл: прыйшоў у сябе пад трупамі ў яме, здолеў выбрацца і знайсці партызан. Пасля ўз'яднання з дзеючай арміяй ўдзельнічаў у бітве пад Прохараўкай. Атрымаў званне капітана. У чэрвене 1943 года А. Я. Міцянін быў пераведзены на Варонежскі фронт, у маі 1944 года камандаваў батарэяй 3-га Беларускага фронту, дзе быў паранены, застаўся без правай нагі.

Пасля заканчэння інстытута ў 1947 годзе пераехаў з Баку ў Мінск. У 1951 годзе паступіў у аспірантуру, тэма дысертацыі — Мірскі замак. У пачатку 1950-х гадоў А. Я. Міцянін прыступіў да абмерах і апісанню Мірскага замка, дзе яшчэ пражывалі застаўшыяся без прытулку жыхары Міра.

Вылучыў і прааналізаваў усе асаблівасці архітэктуры замка пасля перабудоў, зробленых у 1930-я гады князем Міхаілам Святаполк-Мірскім, выявіў бровар, які быў зроблены яшчэ пры Радзівілах. Зафіксаваў выгляд замка і яго стан на 1953 год.

У 1954 годзе абараніў дысертацыю і адным з першых у Беларусі атрымаў ступень кандыдата навук па архітэктуры. Пасля працаваў у Акадэміі навук БССР, з 1957 года — загадчыкам сектара гісторыі архітэктуры ў Акадэміі навук БССР. З 1961 года працаваў дацэнтам кафедры начартальнай геаметрыі і інжынернай графікі ў Політэхнічным інстытуце. У 1966 годзе стаў дэканам архітэктурнага факультета Брэсцкага інжынерна-будаўнічага інстытутытута.

Навуковыя працы
---------------

Напісаў манаграфіі «*Мірскі замак*» і «*Абарончыя збудаванні Беларусі*», кіраўнік падручнікаў па архітэктуры Беларусі XIII—XVІ стагоддзяў, артыкулы па архітэктуры старажытнага Полацка (1961) і іншыя, апублікаваныя ў зборніку навуковых прац Інстытута архітэктуры і будаўніцтва і «Вестках Акадэміі навук», працу «*Да пытання аб драўляным замкавым будаўніцтве Беларусі*» (у суаўтарстве з Н. М. Вараксіным).
Французскі стралец 15 ст. Гістарычная энцыклапедыя *The Historians' History of the World*, том 11.
Ручніца 1490-1500
**Ручні́ца**: ранняя еўрапейская ручная гладкаствольная агнястрэльная зброя. Тып з'явіўся ў 2-й пал. 14 ст. і меў жалезна-каваны, пазней бронзава-літы ствол калібру 12,5 – 25 мм, прымацаваны да драўлянай ложы. У пач. 16 ст. тып быў выцеснены мушкетамі.

Кітайскае «агнявое кап’ё» 14 ст.
Такая зброя называлася разнастайнымі назвамі ў розных краінах — пішчаль і ручніца на землях Русі (таксама гакаўніца, калі з крукам-гакам), ручная бамбарда (*bombarde portative*) ці куляўрына (*coulevrine*) ў Францыі, Італіі, ручная гармата (*handgonne*) ў Англіі.

Маса да 8 кг, прыцэльная дальнасць стральбы да 150 м. Французскія куляўрыны 14 – 16 ст. мелі даўжыню 1,2 – 2,4 м, важылі 5 – 28 кг. Ручніцы гусітаў 15 ст. мелі кароткі жалезна-каваны васьмікантовы ствол калібру 26-33 мм на прымітыўнай ложы; г.зв. табарыцкія ручніцы мелі калібр 15 мм, а іх ствол і ложа былі ўжо ўзаемапрыстасаваныя.

З'яўленне «ручных бамбард» у 2-й пал. 14 ст. запісанае, напрыклад, у гарадской хроніцы Перуджыі, дзе гарадскія ўлады замовілі «50 бамбардаў даўжынёй з далонь (г.зн. 22 – 24 см), якія прабіваюць усякі даспех». У хроніках раннія выпадкі баявога выкарыстання такой зброі зафіксаваныя, напрыклад, Жанам Фруасадам у паведамленні пра бітву пад Комін (1382). Вядомая фрэска 1343 года ў манастыры Паола-дзі-Неры ў Лечэта каля Сіены, дзе абложнікі абстрэльваюць горад з прымітыўных ручніц.

З цягам часу ручніцы сталіся важкім баявым фактарам, напрыклад, гусіцкіх войнаў і Стагадовай вайны; паведамляецца, што ў 1450 годзе французскія кулеўрынеры былі рэальнай пагрозай для англійскіх лучнікаў. У 1430 годзе Піероні Белі апісваў дзеянне куляў, якія «валяць двух і нават трох людзей, не абароненых даспехам». З'явіліся і майстры стральбы, такія, як нейкі мэтр Жан з Латарынгіі, які падстрэліў шмат англійцаў у час аблогі Руана (1428).

Сярод ранейшых ацалелых узораў — бронзавы ствол даўжынёй 281 мм з руінаў замку Таненберг (разбуранага ў 1399), гакаўніца з Ведэльспанг (1400), якая, магчыма, паходзіла з Даніі ці Германіі і захоўвалася ў Тойхусмузеет (Капенгаген).

Зноскі
------

1. ↑  Існавалі разнастайныя ўзоры ранніх ложаў: металічныя швораны, змацаваныя са ствалом; ложы-коп'і і пад.
2. ↑  ВЭС-83, С.647,648.
3. ↑  ВЭС-83, С.382.
4. 1 2  Кабельскі.
5. ↑  Функен, С.72.

Літаратура
----------

* Военный энциклопедический словарь, 1983. — 863 с. : 30 л. ил.
* Stanisław Kobielski. Polska broń palna, 1975. — 201 с.: іл.
* Эварт Окшотт. Рыцарь и его оружие [A knight and his weapons]; Рыцарь и его доспехи. Латное облачение и вооружение. — М. : ЗАО Центрполиграф, 2007. — 187 с. ISBN 978-5-9524-2636-8.

* Средние века. VIII-XV века: Доспехи и вооружение / Функен Ф. Функен Л. — М. 2002.
**Дом па Савецкай вуліцы, 79** — будынак у Бабруйску. Пабудаваны ў пачатку XX ст. у стылі неакласіцызму. У будынку размешчаная дзіцячая стаматалагічная паліклініка.

Архітэктура
-----------

Фрагмент фасада
Маскарон
Цагляны аднапавярховы П-падобны ў плане будынак пад вальмавым дахам. Сіметрычна-восевая кампазіцыя галоўнага атынкаванага фасада падкрэслена трыма рызалітамі. Цэнтральны рызаліт, уваходны праём якога вылучаны лучковай навіссю на вітых жалезных кранштэйнах, завершаны фігурным атыкам, дэкарыраваны ляпным картушам, бакавыя — камбінаваным (трохвугольны франтон і прамавугольны атык). Строеныя прамавугольныя вокны галоўнага фасада дэкарыраваны пластычнымі ліштвамі з ляпнымі гірляндамі і валютамі. Вулічны фасад апрацаваны рустыкай, аконтураны філёнгавым цокалем і карнізам на дэнтыкулах.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *А. М. Кулагін.* Бабруйскія жылыя дамы // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом па Савецкай вуліцы, 79 (Бабруйск)
Руіны Гальшанскага замка
Калізей
Руіны Мачу-Пікчу
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Руіны (значэнні).
**Руіны** (ад лац.: ruere, падаць, валіцца) — рэшткі былога будынка ці пабудовы.

Гісторыя
--------

У Сярэднявеччы руіны падлягалі канчатковыму разбурэнню або іх часткі выкарыстоўваліся пры ўзвядзенні новай пабудовы на тым жа месцы. Нярэдка руіны служылі як каменяломня ці крыніца матэрыялу для іншых пабудоў. Антычныя руіны пачалі прыцягваць цікавасць мастацтва і культуры ў Эпоху Адраджэння. Падчас Французскай Рэвалюцыі антычныя руіны сталі лічыцца сімваламі палітычнай роўнасці.

З прыходам эпох Асветніцтва і Рамантызму сталі шанавацца таксама і сярэднявечныя руіны. Да іх сталі адносіцца як да адчувальных помнікаў мінулых часоў гістарычнага значэння. Іх панарама станавілася аб'ектам эмоцый аб ідэалізаваным мінулым, асабліва на фоне прамысловай рэвалюцыі, якая нярэдка ўспрымалася як пагроза. Шанаванне эстэтыкі старэння пачало выяўляцца ў англійскай культуры паркаў у XVIII стагоддзі, пры якой паркі ствараліся як інсцэноўка ландшафту з даданнем штучных руін. Шматлікія руіны крэпасцяў, замкаў і кляштараў набылі ў XIX стагоддзі вялікае, амаль сімвалічнае значэнне. Мастакі эпохі Рамантызму, такія як Каспар Давід Фрыдрых, дасягнулі славы збольшага дзякуючы выкарыстанню гэтага вобраза.

Сімвалізм руін выказаўся і ў гімне ГДР пад назвай «Адроджаная з руін». Руіны новага часу ўзнікалі з прычыны войн, тэрактаў ці эканамічнага заняпаду.

Вядомыя руіны
-------------

* Баальбек
* Акропаль
* Луксор
* Пампеі
* Рымскі форум
* Троя
* Ангкор
* Мачу-Пікчу
* Дом Паўлава

Літаратура
----------

* С. Зенкин. Архитектурные руины Архівавана 22 мая 2019. // Зенкин С. Н. Французский романтизм и идея культуры. М.: РГГУ, 2001, с. 32-39.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Руіны
**Сабор Сан-Паўлу** (парт.: Catedral da Sé de São Paulo) — каталіцкі кафедральны сабор горада Сан-Паўлу, Бразілія. Адзін з найбуйнейшых неагатычных храмаў у свеце.

Гісторыя
--------

Будынак старой царквы (1880)
Гісторыя сабора пачынаецца з 1589 года, калі было прынята рашэнне аб будаўніцтве галоўнай царквы калоніі ў невялікім пасёлку Сан-Паўлу. Працы працягваліся больш за 20 гадоў і толькі да 1616 на месцы цяперашняга сабора збудаваны храм, у якім знаходзілася кафедра біскупа. У 1745 годзе стары будынак быў разбураны, а замест яго пабудавана невялікая сціплая царква, якая прастаяла да 1911 года.

Будаўніцтва цяперашняга сабора пачаўся ў 1913 годзе па праекце нямецкага архітэктара Максіміліяна Эміля Неля, які надаў будынку неагатычны стыль. Будаўніцтва вялося амаль паўстагоддзя - сабор быў асвячоны ў 1954 годзе, а працы па ўзвядзенні вежаў скончыліся толькі ў 1967 годзе.

У 2000-2002 гадах праведзена маштабная рэканструкцыя, у ходзе якой выраблены рамонт нефа, вежаў і ўнутранага і знешняга аблічча.

Архітэктура
-----------

Сабор з'яўляецца найбуйнейшым рэлігійным будынкам Сан-Паўлу: ён мае вышыню 111 м і шырыню - 46 м. Планіроўка памяшканняў храма нагадвае лацінскі крыж з пяццю нефамі і 30-метровым купалам. Агульны архітэктурны стыль будынка - неагатычны, пры гэтым, купал выкананы ў стылі Рэнесансу па вобразу сабора Санта-Марыя-дэль-Фьоре ў Фларэнцыі. Для афармлення інтэр'ераў выкарыстана каля 800 тон мармуру, унутраныя капітэлі ўпрыгожаны зернямі кавы, ананасамі і фігурамі жывёл.

Умяшчальнасць сабора складае 8 тыс. чалавек.

### Крыпта

Крыпта сабора
У крыпце, размешчанай пад галоўным алтаром маецца падземная царква, аформленая мармуровымі скульптурамі Франсіскам Леапольда э Сільва, якія адлюстроўваюць гісторыю Іова і Ераніма Стрыдонскага

Тутака ж маюцца грабніцы ўсіх біскупаў і архібіскупаў Сан-Паўлу. Адменна варта адзначыць бронзавую грабніцу бацькі Дыёгу, рэгента Бразіліі падчас маленства імператара Педру II; і правадыра індзейскага племя Гуаіяназ — Тыбірыча, які спрыяў заснаванню горада.

### Орган

У саборы ўстаноўлены арган, створаны ў 1954 годзе італьянскай фірмай *Balbiani & Rossi*. Адзін з найбуйнейшых у Лацінскай Амерыцы інструментаў мае 5 клавіятур, 329 прыпынкаў, 120 рэгістраў і 12 тыс. труб, а таксама афармленне ў гатычным стылі.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Сабор Сан-Паўлу на Вікісховішчы |

* Старонка, прысвечаная сабору на сайце SkyscraperPage
**Дом па вуліцы 17 верасня, 37** — будынак у Брэсце, размешчаны ў гістарычным цэнтры горада. Жылы дом пабудаваны ў канцы XIX — першай палове XX ст. з цэглы.

Архітэктура
-----------

План забудовы вуліцы 17 Верасня. Дом № 33 па цэнтры
Дамы № 29, 31, 33, 35, 37 складаюць ансамбль гарадской забудовы, які склаўся ў канцы XIX — першай палове XX ст. Будынкі маюць характэрную для таго часу блакіроўку, аб’яднаны ў самастойныя фрагменты. Галоўныя фасады выходзяць на «чырвоную лінію» забудовы.

Аб’яднаны з домам № 35 у адзіны корпус. Двухпавярховы аб’ём з двухсхільным дахам мае ў цэнтры галоўнага фасада балкон. У пластычным афармленні выкарыстаны канеліраваныя руставаныя лапаткі, карніз нескладанага профілю. Глыбока ў двор выступае вузкае крыло-прыбудова, па фронце 2-га паверха праходзіць драўляная галерэя.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* 26. Забудова вуліцы 17 Верасня // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1984. — Брэсцкая вобласць. — 368 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Сабор Панагія Спіліётыса** (грэч. Ο Ιερός Μητροπολιτικός Ναός Κέρκυρας Υπεραγίας Θεοτόκου Σπηλαιωτίσσης) — кафедральны сабор Керкірскай мітраполіі, размешчаны ў цэнтры горада Керкіры на востраве Корфу. Асвячоны ў гонар іконы Божай Маці Спіліётыса («Пячорная»), Святога Уласія Севастыйскага і блажэннай Феадоры.

Сабор быў пабудаваны ў 1577 годзе на месцы старажытнай царквы ў гонар святога Уласія Севастыйскага. У XVIII стагоддзі сабор рэканструяваны ў барочным стылі.

У 1841 годзе сабор стаў кафедральным храмам Керкірскай мітраполіі Эладской праваслаўнай царквы.

Дзвюма галоўнымі святынямі сабора з’яўляюцца — ікона Божай Маці Спіліётыса («Пячорная») і мошчы блажэннай Феадоры, перанесеныя ў 1460 годзе ў Корфу.

Зноскі
------

1. ↑  Праведная царыца Грэчаская Фядора

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Сабор Панагія Спіліётыса**
* Ο Ιερός Μητροπολιτικός Ναός Κέρκυρας Архівавана 14 ліпеня 2014.  (грэч.)
Анатолія ў сучасных межах Турцыі
**Анато́лія** (грэч. Aνατολή — «усход сонца») — гістарычная назва ўнутраных раёнаў Малой Азіі, а часам і ўсяго паўвострава. Цяпер Анатоліяй называецца азіяцкая частка Турцыі. Мясцовасць пераважна складаецца з горнага рэльефу.

Паходжанне назвы
----------------

Назва паходзіць з грэчаскай мовы і азначае «ўзыход сонца», ці проста Усход. Гэта назва з’явілася каля 3 000 гадоў таму. Старажытныя рымляне называлі яе — «Блізкі Усход».

Гісторыя
--------

Тэрыторыя Анатоліі ў розныя гістарычныя перыяды ўваходзіла (цалкам або ў значнай часткі) у склад розных дзяржаў: Хетскае царства, Лідыйскае царства, Мідыю, дзяржаву Ахеменідаў, дзяржаву Аляксандра Македонскага, дзяржаву Селеўкідаў, Панційскае царства  (руск.) (бел. Пергамскае царства, Рымскую імперыю, Візантыю, Канійскі султанат і іншыя.

Гл. таксама
-----------

* Анаталійцы
* Анаталійская гіпотэза

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Энцыклапедычны лексікон · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4085685-9 · NKC: ge134020 |
**Сабо́к** (**укр.: Собок, Сібок**) — рака ва Украіне, цячэ на тэрыторыі Нэміраўскага, Лыпавэцкага і Іллінецкага раёнаў Вінніцкай вобласці. Правы прыток Собу (басейн Паўднёвага Буга).

Апісанне
--------

Даўжыня ракі складае 33 км, плошча басейна — 352 км². Даліна ў вярхоўі V-вобразная, ніжэй — трапецападобная, шырынёй да 2 км. Пойма пераважна аднабаковая, шырыня — 100—120м (часам 200 і больш). Рэчышча ўмерана звілістае, шырынёй 5-10 м, глыбінёй ад 0,2 да 1,5 м, сустракаюцца парожыстыя ўчасткі. Ухіл ракі 2,2 м/км. Збудавана некалькі сажалак.

Размяшчэнне
-----------

Рака бярэ пачатак у вёсцы Абідне. Цячэ пераважна на ўсход (месцамі — на паўднёвы ўсход). Упадае ў раку Соб ў межах горада Іллінцы.

Галерэя
-------

* Сабок ў вёсцы ІванькіСабок ў вёсцы Іванькі
* Сажалка ў вёсцы ІванькіСажалка ў вёсцы Іванькі
* Сабок ў вёсцы ІванькіСабок ў вёсцы Іванькі

Літаратура
----------

* Географічна енциклопедія України : у 3 т. / редколегія: О. М. Маринич (відпов. ред.) та ін. — К. : «Українська радянська енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 1989.
* Водні ресурси та якість річкових вод басейну Південного Бугу / За ред. В. К. Хільчевського. — К.: Ніка-центр, 2009. — 184 с.
**Сашэсце ў пекла** — абраз другой паловы XVII стагоддзя са Спаса-Праабражэнскай царквы ў г. Чачэрску. Захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь.

Сюжэт
-----

У пазалочанай мандорле адлюстраваны Хрыстос у цёмна-чырвоным хітоне, вохрыстым гімаціі. У левай руцэ — харугва, правай падымае з пекла Адама ў зялёным адзенні, за якім відаць Еву ў чырвоным мафорыі. Каля перакрыжаваных шэрых створак варот пекла з ланцугамі, замкамі, якія разлятаюцца, паказаны праведнікі, прарочыцы ў чырвоным, вохрыстым, карычневым адзенні. Цікавай з’яўляецца мужчынская фігура ў чырвонай дэліі, падбітай футрам, з вялікім футравым каўняром і ў сінім жупане, падпяразаным поясам. На заднім плане — вохрыста-ружовыя горы, цёмныя даліны, пазалочаны фон. Палі блакітныя з белым раслінным арнаментам. Аздоблены валікамі, «камянямі».

Паходжанне
----------

Абраз выяўлены экспедыцыяй Дзяржаўнага мастацкага музея БССР у Праабражэнскай царкве Чачэрска.

Ікона раскрыта ў дзяржаўным мастацкім музеі БССР Н. Ф. Высоцкай пад кіраўніцтвам У. С. Харанекі і А. С. Шпунта ў 1978 годзе (Мінск).

Выстаўкі
--------

* Рэстаўрацыя музейных каштоўнасцей у БССР. Мінск. 1985
* Тэмперны жывапіс Беларусі XV—XVIII стст. Мінск. 1988
* Мастацтва барока ў Беларусі. Мінск. 1991
* Іканапіс Гомельшчыны XVII—XIX стст. Мінск. 1994
* Датаваныя помнікі мастацтва Беларусі XVII—XVIII стст.
* Іканапіс і разьба Беларусі XV—XVIII стст. Мінск. 2000
* Помнікі хрысціянства ў пластыцы і жывапісе Беларусі XV—XVIII стст. Мінск. 2001

Зноскі
------

1. ↑  Балыкина Е. Н. ШЕДЕВРЫ ИКОНОПИСИ БЕЛАРУСИ XII—XVIII ВВ. Архівавана 28 лютага 2021.  (руск.)
2. 1 2  Жывапіс барока Беларусі / Аўт.-склад. Н. Ф. Высоцкая. — Мн.: БелЭН; МФКД.2003. — 304 с.:іл. С. 41-42.

Літаратура
----------

* Высоцкая Н. Ф. Станковая живопись Белоруссии второй половины XVI—XVIII веков : автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата искусствоведения : специальность 17.00.04 Изобразительное искусство
**Дом па Савецкай вуліцы, 20** — будынак у Гомелі, размешчаны ў гістарычным цэнтры горада.

Пабудаваны ў пачатку XX ст. з цэглы. Помнік архітэктуры стылю мадэрн. У савецкі час на 1-м паверсе размяшчаўся магазін, на 2-м — грамадская ўстанова, 3-і выкарыстоўваўся пад жыллё. Цяпер будынак займае Гомельскі дзяржаўны каледж мастацтваў імя Н. Ф. Сакалоўскага.

Архітэктура
-----------

Будынак Г-падобны ў плане, трохпавярховы. Кампазіцыя галоўнага фасада трохчасткавая. Цэнтральная вылучана лучковым шчытом і паўцыркульнымі аркамі. Па восі фасада зроблены арачны праезд. Асноўную дэкаратыўную нагрузку нясуць верхнія паверхі. Вокны левай часткі будынка згрупаваны папарна, правай — па 3 у кожным радзе. Фасады завяршае антаблемент з дэкаратыўным арнаментальным фрызам.

* 
* 
* 
* 
*

Літаратура
----------

* 41. Забудова вуліцы Савецкай // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Гомельская вобласць. — 383 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом па Савецкай вуліцы, 20 (Гомель)
**Анаэробныя клеі** або анаэробныя герметыкі - гэта адмысловы клас аднакампанентных клеяў, якія ўяўляюць сабой вадкія кампазіцыі, здольныя на працягу гадоў захоўвацца ў танкасценнай пранікальнай для кіслароду тары без змен сваіх уласцівасцяў, але даволі хутка палімерызуецца без доступу кіслароду (напрыклад унутры разьбовых ці фланцавых злучэнняў) і ў прысутнасці іёнаў металаў. Гэты клас герметыкаў часта мае назву "*фіксатары разьбы*" і выкарыстоўваецца для прадухілення паслаблення разьбавых злучэнняў і для абароны ад карозіі. Часта фіксатары разьбы выкарыстоўваюцца разам з шайбамі Гровера і кантрагайкамі. У склад большасці анаэробных герметыкаў уваходзяць метакрылаты, схільнасць да палімерызацыі ў якіх залежыць ад электрахімічнай актыўнасці металічнай паверхні, на якую наносіцца герметык.

Літаратура
----------

* *Бесараб С. В.* Без воздуха, только металл. Анаэробные адгезивы/фиксаторы резьбы // Патрэон — patreon.com, 14 студзеня 2023