**Лаці́на-сі́нэ-флексіо́нэ** (Latino sine flexione - латынь без словазмяненняў) - міжнародная штучная мова на аснове латыні, створаная італьянскім матэматыкам Джузэпэ Пеана у 1903 годзе. Пасля дапрацоўкі ў 1908 годзе атрымаў назву **інтэрлінгва** (не трэба блытаць з іншай штучнай мовай з аналагічнай назвай - Інтэрлінгва).

Алфавіт і правапіс
------------------

Алфавіт лаціна-сінэ-флексіонэ супадае з лацінскім:
**a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z ae oe** Тое ж самае адносіцца і да правапіса. У мэтах спрашчэння магчыма пісаць e замест ae i oe, t замест th i f замест ph.

Вымаўленне
----------

Звычайна ужываецца вымаўленне, адпавядаючае так званаму "класічнай"/"рэканструяванай" лацінскай мове:

* B чытаецца як "б", але як "п" у спалучэннях "bs" і "bt".
* C заўсёды чытаецца як "к"
* H чыіаецца як англійскае ці нямецкае "h" (глухое прыдыханне). Але ў словазлучэннях ph, th, ch i rh не чытаецца ўвогуле (гэта значыць яны вымаўляюцца як "п", "т", "к", і "р" адпаведна).
* QU - як кў.
* S - заўсёды як "с".
* V як в ці ў.
* Y як нямецкая "ü" ці французская "u".
* AE як "ай".
* OE як "ой".

Вымаўленне астатніх гукаў адпавядае прынятай традыцыі. Дапушчальныя тыя ці іншыя адкланенні ад гэтага вымаўлення ў бок традыцыйнага, што адлюстроваецца ў арфаграфіі (гл. вышэй). Галоўны націск заўсёды прыпадае на апошні склад слова, другарадны - туды, дзе гэта трэбаядля мілагучнасці.

Слоўнікавы склад
----------------

Асноўная маса словаў запазычана з латыні, але ў відазмененай форме. Усе назоўнікі бяруцца ў форме аблатыва адзінага ліка. Прыметнікі бяруцца ў форме намінатыва адзінага ліка сярэдняга рода (для прыметнікаў на -e i -um, прычым -um мяняецца на -o). Дзеясловы ў большасці выпадкаў маюць форму усечанага лацінскага інфінітыва (адкідаецца канчатак -re).

Агульная характэрыстыка словаўтварэння
--------------------------------------

Лаціа-сінэ-флексіонэ - твор натуралістычнага кірунку ў канструяванні міжнародных моў. Яго граматыка ў асобных выпадках прасцей за граматыку эсперанта (напрыклад, адсутнічае скланенне прыметнікаў, змена дзеясловаў паводле часа, абавязковае ўжыванне канчатка множнага ліка). Але пры гэтым сістэма словаўтварэння запазычана ў мовы-крыніцы - латыні і з-за гэтагавалодае ўсімі якасцямі словаўтварэння еўрапейскіх натуральных моў: аняўнасцю выключэнняў, некалькіх мадэляў для ўтварэння аднаго і таго-ж. Пагэтаму мова акзваецца больш складанай любой іншай аўтаномнай для чалавека, не ведаючага ў той ці іншай ступені латынь.

Словаўтварэнне
--------------

### Дзеяслоў

У дзеяслова адсутнічаюць катэгорыі асобы і ліка. Напрыклад: Me salta. - я скачу. Vos salta. - Вы скочаце. Illo salta. - Ён, яна, яно скоча.
Адсутнічае катэгорыя часа: будучы можа быць адлюстравана пры дапамозе прыслоўя *і*, а мінулы - прыслоўя *е*, якія ўкзаваюць на час назоўнікаў. Сам дзеяслоў пры гэтым не змяняецца. Будучы час абазначаюць звароты з мадальнымі дзеясловамі *vol* i *debe*. Няма змянення паводле накланенняў.
Ад уласнадзеяслова магчыма ўтварыць тры вытворных: інфінітыў - дабаўленнем суфікса -re, актыўны дзеепрыметнік дабаўленнем -nte, і пасіўны дзеерпыметнік дабаўленнем - to. Напрыклад: ama - люблю, amare - любіць, amanre - любячы, amato - любімы.
Спалучэнне дапаможнага глагола *es* (быць) з пасіўным дзеепрыметнікам утварае форму пасіўнага стана. актыўны дзеяч пры гэтым уводзіцца пры дапамозе *ab*. Напрыклад: *Filio es amato ab matre* - Сын любімы маткай.

### Назоўнік

У лаціна-сінэ-флексіонэ існуе канчатак множнага ліка назоўнікаў - -s(*filio* - сын *filios* - сыны). але гэты канчатак магчыма не ўжываць, калі множны лік бачны з канттэкста. Гэта значыць, *decem simias* i *decem simia* аюнолькава значаць "дзесяць абяз'ян".
Граматычны род адсутнічае. Пол можа быць выказаны пры дапамозе змены кораня, дабаўлення вызначаных суфіксаў ці дабаўкі слоў *mas* - мужскі і *femina* - жаночы. Напрыклад: *patre* - бацька, *matre* - маці, *profeta* - прарок, *prophetissa* - прарочыца, *cane mas* - самец сабакі, *cane femina* - самка сабакі. Апошняя мадэль з'яўляецца прадуктыўнай, першыя две - непрадуктыўнымі.
Склоны перадаюцца парадкам слоў і прыназоўнікамі (напрыклад, родны склон - прыназоўнікам *de*).

### Прыметнік

Прыметнік незмяняемы. Ступені параўнання ствараюцца пры дапамозе дабаўлення пэўных прыслоўяў.

### Лічэбнікі

#### Колькасныя і парадкавыя

Сістэма лічэбнікаў запазычана з латыні ў некалькі спрошчаным выглядзе.

| Колькасны | Пераклрад | Парадкавы | Пераклад |
| --- | --- | --- | --- |
| uno | адзін | primo | першы |
| duo | два | sekundo | другі |
| tres | тры | tertio | трэці |
| quatuor | чатыры | quarto | чацвёрты |
| quinqe | пяць | quinto | пяты |
| sex | шэсць | sexto | шосты |
| septem | сем | septimo | сёмы |
| okto | восем | oktavo | восьмы |
| novem | дзевяць | nono | дзявяты |
| decem | дзесяць | decimo | дзясяты |
| viginti ці duo decem | дваццаць | vigesimo | дваццаты |
| triginta ці tres decem | трыццаць | trigesimo | трыццаты |
| nonaginta ці novem decem | дзевяноста | nonagesimo | дзевяносты |
| centum | Сто | centesimo | соты |
| mille | Тысяча | millesimo | тысячны |
| millione | міліён | millionesimo | міліённы |

Колькасныя лічэбнікі ад 11 да 19 утвараюца шляхам злучэння колькасных лічэбнікаў першага дзесятка згодна з мадэллю *decimo-uno* ці *decem et uno* "адзінаццаць". Парадкавыя - шляхам злучэння парадкавых лічэбнікаў першага дзясятка згодна з мадэллю *decimo-unio* "адзінаццаты". Колькасныя лічэбнікі ад 40 да 80 - шляхам дабаўлення лічэбнікам першага дзясятка *-aginta* (канчатковая галосная, калі яна ёсць, пры гэтым адкідаецца): *quinaginta* - "пяцьдзясят". Парадкавыя лічэбнікі ўтвараюцца шляхам замены ў колькасных *- inta* на *-esimo*: *quintagesimo* "пяцідзясяты.

### Прыслоўе

Невытворныя выслоўі запазычаны з латыні. Утварэнне прыслоўяў ад прыметнікаў ажыццяўляецца пры дапамозе выразаў *cum mente* ці *in modo*. Напрыклад: *in modo fraterno* - па-братэрску, *cum mente diligente* - старанна.
Прыслоўі ад назоўнікаў утвараюцца пры дапамозе *in modo de* - (напрыклад: *in modo de fratre* - па-братэрску).

### Займеннікі

#### Асабістыя займеннікі

|  | **Адзіны лік** | **Множны лік** |
| --- | --- | --- |
| Першая асоба | me | nos |
| Другая асоба | te | vos |
| Трэцяяя асоба | illo\* | illos |

(\*)Існуюць таксама спецыяльныя формы *illa* - яна, *id* - яно, *illas* - множны лік ад *illa*.

#### Зваротныя займеннікі

| **Лаціна** | **Пераклад** |
| --- | --- |
| se | сабе |
| se ipso | сам сабе |

#### Прыналежныя займеннікі

|  | **адзіны лік** | **множны лік** |
| --- | --- | --- |
| першая асоба | meo | nostro |
| другая асоба | tuo | vostro |
| трэцяя асоба | suo |

#### Пытальныя займеннікі

| **Лаціна** | **Пераклад** |
| --- | --- |
| qui? | хто? |
| que? | што? які з? |

#### Адносныя займеннікі

| *Лаціна* | *Пераклад* |
| --- | --- |
| que | што, які (з)\* |
| qui | хто\*\* |
| quod | што |
| quem | што, якога, каго\*\*\* |
| utro | які з двух |

(\*) Назоўны склон, толькі для рэчаў.
(\*\*) Назоўны склон, толькі для людзей.
(\*\*\*) Вінавальны склон, як для людзей, так і для рэчаў.

#### Указальныя займеннікі

| *Лаціна* | *Пераклад* |
| --- | --- |
| illo | тое (ён, яна, яно) |
| illos | тыя (яны) |
| ce, hok, isto | гэта, шэтыя |
| tale | такі |
| quale | такі, як |
| ipso | сам |
| idem | той жа самы |

#### Нявызначаныя займеннікі

| *Лаціна* | *Пераклад* |
| --- | --- |
| aliquo | штосьці, хтосьці |
| uno | нехта |
| omne | усе, кожны |
| nemine | ніхто |
| alio | другі |
| solo | адзін, адзіны |
| toto | весь |
| neutro | ні адзін з абодвух |
| altero | адзін з абодвух |
| utroque | абодва |

### Сінтаксіс

Дзейнік ставіцца перад выказнікам. Прамое дапаўненне - пасля выказніка. Прыметнік ставіцца пасля вызначаемага назоўніка. Прыслоўе змяшчаецца пасля вызначаемага дзеяслова і перад вызначаемым прыметнікам.

Гл. таксама
-----------

Акадэмія інтэрлінгвы

| ⛭Штучныя мовы (спіс) |
| --- |
| Натуральная мова • Штучная мова • Планавая мова • Сацыялізаваная мова • Міжнародныя дапаможныя мовы • Апрыёрная мова • Апастэрыёрная мова • Гіпасхематычныя мовы • Гіперсхематычныя мовы • Універсальная мова • Схематызм*Інтэрлінгвістыка* |
| Планавыя | ад’юванта • акцыдэнталь • Бэйсік-інгліш • будзінас • глоса • інтэрглоса • інтэрлінгва • космас • лаціна-сінэ-флексіонэ • lingua catolica • лінгва франка нова • міжславянская мова • раманід • словіа • універсалглот • універсаль • унітарыё • уропі • folkspraak |
| Выдуманыя | баронн • Brithenig • вавілон 17 • венэдык • ларымін • надсат • навамоўе • speedtalk • Старэйшая Мова |
| Філасофскіяі лагічныя | AUI • ыфкуіл • лінкас • лаглан • ложбан • такіпона • сона |
| Планавыя | ро • сальрэсоль • эльюндзі |
| Выдуманыя | аварын • адунаік • валарын • вестран • гаа'улдская • квэнья • клінган • кхуздул • на’ві • рамерыйскія • роханская·сіндарын • таліска • тэлерын · чорная мова • Мова Эльдараў |
| Іерагліфічныя | локас • Злэнга • бліс |
| Планавыя | валапюк • Lingua Ignota • іда • нэа • неўтраль • навіяль • АМО • эсперанціда • (прота-)эсперанта |
| Выдуманыя | Атлантыйская мова • Боская мова • чатлана-пацакская |
| Персоны | 
Дж. К. Браўн •
Э. дэ Валь •
А. М. Волкаў •
О. Есперсен •
Л. Заменгоф •
А. Кірхгоф •
Дж. Кіхада •
А. В. Колегаў •
Ю. Крыжаніч •
С. Ланг •
Ч. К. Огдэн •
М. Окранд •
Ота Юкіо •
Дж. Пеана •
Ж. Піро •
Дж. Салманазар •
А. Сапкоўскі •
А. Сірайт •
Ж. Сюдр •
Дж. Р. Р. Толкін •
П. Фромер •
Хільдэгарда Бінгенская •
М. Шлеер • Н. В. Юшманаў |
| Арганізацыі | Акадэмія валапюка • Акадэмія інтэрлінгвы • Акадэмія эсперанта • Інстытут клінгана • Інстытут лаглана |