recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ісабэла** (тагальск.: Isabela) — горад на поўдні Філіпінаў на востраве Басілан. Насельніцтва (2015 г.) — 112 788 чал.

Гісторыя
--------

Першае паселішча на месцы горада было заснавана іспанскімі езуітамі ў XVII ст. У 1848 г. іспанцы заснавалі крэпасць, якой далі назву Ісабэла ў гонар Ізабелы II. У 1899 г. яна была занята амерыканцамі і далучана да Філіпінаў. У 1954 г. горад атрымаў самакіраванне. У 1973 г. стаў адміністрацыйным цэнтрам правінцыі Басілан. У 2017 г. адміністрацыйны цэнтр быў перанесены ў суседні Ламітан, муніцыпалітэт Ісабэлы далучаны да суседняга паўвострава Замбаанга. З 1970-х гг. горад перажыў некалькі тэрарыстычных атак.

Эканоміка
---------

Асноўныя галіны эканомікі: транспарт, гандаль, турызм, перапрацоўка сельскагаспадарчай прадукцыі. Горад мае шчыльныя эканамічныя сувязі з Кітаем, Тайванем і Паўднёвай Карэяй. Болей за пятую частку жыхароў знаходзяцца за афіцыйнай рысай беднасці.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 10 снежня 2020.
**Бра́йтан** (англ.: Brighton) — горад і порт на поўдні Вялікабрытаніі. Насельніцтва (2014 г.) - 273 400 чал.

Гісторыя
--------

Месца знаходжання Брайтана была населена у 4 тысячагоддзі да н. э. У часы рымскага панавання тут было заснавана невялікае аграрнае паселішча. У пісьмовых крыніцах упершыню ўзгадваецца пад 1086 г. У 1313 г. яго жыхары атрымалі правы гарадскога самакіравання і арганізацыі кірмашоў. У 1514 г. і 1545 г. часткова разбураўся французскімі піратамі. У 1651 г. праз Брайтан адбываліся ўцёкі караля Чарльза II у Францыю. 

З другой паловы XVIII ст. горад развіваўся як турыстычны цэнтр, які вабіў жыхароў суседняга Лондана сваімі пляжамі. У Брайтане былі адчынены тэатр і каралеўскі павільён. У 1824 г. адкрыта параходная лінія ў Францыю. У 1841 г. пачала працаваць чыгуначная лінія Брайтан — Лондан. У 1883 г. яна была электрафікавана. З Брайтана ў Лондан выехала першы ў свеце электрацягнік. У 1901 - 1939 гг. у горадзе меўся свой трамвай. 

У гады II Сусветнай вайны Брайтан бамбаваўся нямецкай авіяцыяй 56 разоў (было пашкоджана болей за 5000 будынкаў). У пасляваенны перыяд у Брайтане з'явіліся прамысловыя кварталы, адчынены ўніверсітэт.

Эканоміка
---------

Брайтан — важны эканамічны цэнтр Англіі. У ім месціцца штаб-кватэра American Express, прадстаўніцтвы шэрагу іншых буйных кампаній, маецца развітая харчовая прамысловасць. З 1980-ых гг. турызм не адыгрывае вызначальную ролю, але застаецца важнай галіной. У нашы дні Брайтан прыцягвае наведвальнікаў сваёй віктарыянскай архітэктурай і буйнымі гандлёвымі цэнтрамі.

Вядомыя асобы
-------------

* Дэвід Гарнет (1892—1981) — англійскі пісьменнік і выдавец.
* Уолтэр Мэй (1912—2006) — англійскі паэт і перакладчык.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Брайтан
* The History of Brighton
* visitbrighton.com

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (9-th) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4008266-0 · LCCN: n81026199 · NKC: ge463332 · VIAF: 146518537 |
**Індор-хакей** — адзін з гульнявых відаў спорту, разнавіднасць хакея на траве. Але ў адрозненні ад традыцыйнага хакея на траве не ўваходзіць у алімпійскую праграму.

Правілы
-------

Адрозненне, што матчы праводзяць у закрытых памяшканнях (залах). Акрамя таго ў індор-хакее менш пляцоўка — як правіла 20 на 40 метраў, што адпавядае пляцоўцы для гандбола, і колькасць гульцоў у супрацьлеглых камандах — па 6 у кожнай з каманд (5 палявых і 1 брамнік), тады як у хакеі на траве — па 11.

Даўжыня гульні 2 тайма па 20 хвілін (як у міні-футболе). Брамы маюць 2 метры ў вышыню, 3 метра ў шырыню і мінімум 1 метр у глыбіню (як у гандболе). Клюшкі і мячы падобны да тых, што выкарыстоўваюцца ў хакеі на траве, але, як правіла, больш лёгкие. Гульцам забаронена біць па мячу, яго можна толькі прасоўваць ці адхіляць, таксама мяч нельзя падымаць з пляцоўкі ў паветра.

Клюшка для індор-хакея

Гісторыя
--------

Індор-хакей зарадзіўся ў Германіі і на працягу 1950-х гадоў, пачаў хутка распаўсюджваецца на іншыя краіны Еўропа. Бельгія была адна з краін, якія ўкаранілі варыянт хакейнага поля, а ў 1966 годзе Рэнэ Франк, родам з Бельгіі, які пасля стаў прэзідэнтам ФІХ, пераканаў нямецкі Hockey асацыяцыі, каб даць адказнасць за правілы индорхоккея ў FIH. Гэта прывяло да FIH прызнанне закрытага хакея ў сваёй канстытуцыі ў 1968 г. 

У той час як у многіх краінах у індор-хакей гуляюць круглы год, у Германіі і Аўстрыі хакейны сезон дзеліцца раўнамерна на хакей на траве палове улетку і індор-хакей сезон узімку. Гэта вельмі крытыкавалі, таму што гэта зніжае шансы гэтых краін у міжнароднай канкурэнцыі па хакеі на траве, але з іншага боку, на поўначы Еўрапейскі клімат спрыяе індор-хакею узімку, таму ў хакей на траве не магчыма іграць з-за снегу і лёду.

У Германіі індор-хакею даволі папулярны сярод многіх гульцоў, так як з-за невялікіх палёў і выкарыстання бакавых дошак гульня нашмат хутчэй.

Першы афіцыйны турнір па гэтаму віду спорту адбыўся ў 1972 годзе. Першы Кубак свету па індор-хакею прайшоў у Лейпцыгу ў 2003 годзе, залатыя медалі ў мужчынскім і жаночых турнірах выйгралі зборныя Германіі.

Заўвагі
-------

1. ↑  Народная газета(недаступная спасылка)
2. ↑  Вместо хоккея на траве — индорхоккей
3. ↑  FIH — A History of the Rules of Indoor Hockey Архівавана 4 верасня 2006 года.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: ph120639 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Арора.

**Арора** (англ.: Aurora) — горад ЗША, у акругах Арапаха, Адамс і Дуглас штата Каларада. Усходні прыгарад Дэнвера. Насельніцтва — 325 078 чалавек (2010). Горад з’яўляецца трэцім па колькасці насельніцтва ў штаце. Плошча — 370 км².

Заснаваны пад назвай Флетчэр у 1891 годзе. Перайменаваны ў 1907 годзе ў Арора.

Значнае месца ў Ароры займаюць ваенныя аб’екты: ваенны шпіталь Фіцсіманс (з 1918 г.; у 1955 г. тут лячыўся прэзідэнт Дуайт Эйзенхаўэр пасля сардэчнага прыступу); на мяжы паміж Дэнверам і Арорай — авіябаза Лоўры (1938—1994); База ВПС Бакла (460-е касмічнае крыло і 260-е крыло Нацыянальнай гвардыі Каларада).

Праз горад праходзіць лінія H і R дэнверскага хуткаснага трамвая, які абслугоўвае Дэнверскую агламерацыю.

Зноскі
------
**«Ніца»** (фр.: Olympique Gymnaste Club de Nice-Côte d’Azur) — французскі футбольны клуб з горада Ніца. Клуб быў заснаваны ў 1904 годзе. Чатырохразовы чэмпіён Францыі і трохразовы ўладальнік Кубка Францыі. Свае хатнія матчы «Ніца» раней праводзіла на муніцыпальным ​​стадыёне «Стад дзю Рэй», які месціцца ў межах горада. У 2013 годзе клуб пераехаў на новы стадыён «Альянц Рыўера».

«Ніца» была заснавана пад назвай «гімнастычны клуб Ніцы» (фр.: Gymnaste Club de Nice) і з’яўляецца адным з членаў-заснавальнікаў першага дывізіёну французскага футбола. Сярод першых клубаў першага чэмпіянату Францыі сезона 1932/33 на сённяшні момант працягваюць выступаць у ім клубы, як то «Марсель», «Манпелье», «Рэн». Большасць перамог у розных спаборніцтвах выпадала ў асноўным на 1950-я гады, калі клуб трэніравалі такія спэцыялісты, як то Нума Андуа, англічанін Уільям Беры, і Жан Лучыяна. Апошнім на сёння трафеем для клюба з’яўляецца Кубак Францыі, які «Ніца» здабыла ў 1997 годзе пасля перамогі над «Генгамам» па пенальці ў фінале. Традыцыйнымі колерамі клуба з’яўляюцца чырвоны і чорны.

Падчас паспяховых выступаў клуба ў 1950-х гадах «Ніца» была адным з першых французскіх клубаў, у якім паспяхова выступалі замежныя ігракі. Сярод вядомых ігракоў тых часоў былі аргенцінцы Эктар дэ Бургаін і Панча Гансалес, люксембуржац Віктар Нюрэнберг, швед Янэ Гестакук і іспанец Хаакін Валье. Валье, акрамя таго, з’яўляецца найлепшым бамбардзірам клуба ўсіх часоў і найвялікшым іграком клуба.

Зноскі
------

1. ↑  «New Nice stadium to be finished by 2013» Архівавана 13 кастрычніка 2012.. ESPN.
2. ↑  «Joaquin Valle Benitez: 339 buts en 407 matchs avec le Gym» Архівавана 26 ліпеня 2011.. OGC Nice.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Twitter |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Тэматычныя сайты | eu-football.info · FootballDatabase.eu · National Football Teams.com · Soccerbase · Soccerway · playmarkerstats.com · Transfermarkt · worldfootball.net · УЕФА |
| Нарматыўны кантроль | SUDOC: 028010027 · VIAF: 313533109 |

| ⛭Футбольныя клубы французскай Лігі 1 у сезоне 2023/24 |
| --- |
| 
* Брэст
* Гаўр
* Клермон
* Ланс
* Лар’ян
* Ліён
* Ліль
* Манака
* Манпелье
* Марсель
* Мец
* Нант
* Ніца
* ПСЖ
* Рэймс
* Рэн
* Страсбур
* Тулуза

 |
**Мікалай Мікалаевіч Лабко** (5 мая 1948, Клепачы, Нясвіжскі раён — 22 лютага 2024) — беларускі партыйны і палітычны дзеяч, старшыня Баранавіцкага гарвыканкама (1988—1995), дэпутат Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12 склікання (1990—1995).

Біяграфія
---------

Скончыў тэхнікум лёгкай прамысловасці, у 1967 годзе пачаў працоўную дзейнасць слесарам Баранавіцкага баваўнянага камбіната. У 1976 годзе абраны вызваленым сакратаром партыйнай арганізацыі ткацкай вытворчасці. У 1985 годзе Мікалай Лабко вярнуўся ў Баранавічы другім сакратаром гаркама КПБ. У 1988—1995 гадах — старшыня Баранавіцкага гарвыканкама. У 1996 годзе ўзначаліў Баранавіцкі цэнтр стандартызацыі, метралогіі і сертыфікацыі.
**«Манпелье»** (фр.: Montpellier Hérault Sport Club) — французскі футбольны клуб з горада Манпелье, дэпартамент Эро. Заснаваны ў 1974 годзе ў выніку зліцця двух клубаў *«Montpellier-Littoral FC»* і *«AS Paillade»*. Чэмпіён Францыі (2012) і двухразовы ўладальнік Кубка Францыі. Хатняй арэнай з 1976 года з’яўляецца «Стад дэ ла Масон», які здольны змясціць амаль 33 тысячы чалавек. Пасля перамогі ў Кубку Францыі ў 1929 годзе, «Манпелье» ў 1932 годзе прымаў удзел у першым сезоне чэмпіянату Францыі па футболе разам з дзевятнаццацю іншымі клубамі. У 1974 годзе клуб быў набыты французскім прадпрымальнікам Луі Нікаленам, які з’яўляўся прэзідэнтам і асноўным акцыянерам клуба да 2017 года. Цяперашнюю назву каманда атрымала ў 1989 годзе, а да гэтага часу каманда называлася *«Montpellier Paillade Sport Club»*.

За клуб у свае часы гулялі некалькі вядомых ігракоў, у першую чаргу Ларан Блан, які з’яўляецца найлепшым бамбардзірам клуба ўсіх часоў. Эрык Кантана, Ражэ Міла і Карлас Вальдэрама таксама абаранялі колеры клуба. У 2001 годзе «Манпелье» стварыў жаночую футбольную каманду.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме ФК Манпелье
* Афіцыйны сайт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Twitter |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Тэматычныя сайты | FootballDatabase.eu · Soccerbase · Soccerway · playmarkerstats.com · Transfermarkt · worldfootball.net · УЕФА |

| ⛭Футбольныя клубы французскай Лігі 1 у сезоне 2023/24 |
| --- |
| 
* Брэст
* Гаўр
* Клермон
* Ланс
* Лар’ян
* Ліён
* Ліль
* Манака
* Манпелье
* Марсель
* Мец
* Нант
* Ніца
* ПСЖ
* Рэймс
* Рэн
* Страсбур
* Тулуза

 |
**«Мец»** (фр.: Metz) — французскі футбольны клуб з горада Мец. Двухразовы ўладальнік Кубка Францыі (1984, 1988). Клуб быў утвораны ў 1932 годзе і вялікую частку сваёй гісторыі правёў у Лізе 1, аднак перыяд паміж 2008 і 2014 гадамі правёў у Лізе 2. У красавіку 2014 года «Мец» забяспечыў сабе месца ў Лізе 1 на наступны сезон, перамогшы «Асер». Сезоны 2015/16, і 2018/19 і 2022/23 зноў праводзіў у Лізе 2, аднак адразу вяртаўся ў Лігу 1. Свае хатнія матчы каманда праводзіць на муніцыпальным стадыёне «Сен-Сімфарыен», які месціцца ў межах горада.

Гісторыя
--------

Футбольны клуб «Мец» быў заснаваны ў 1932 годзе ў выніку аб’яднання двух аматарскіх спартыўных клубаў і неўзабаве пасля гэтага набыў прафесійны статус. Ён з’яўляецца адным з найстарэйшых прафесійных футбольных каманд у Францыі. Карані клуба сыходзяць яшчэ далей, у іншы клуб «Мец» (ням.: SpVgg Metz), які быў утвораны ў 1905 годзе, калі горад уваходзіў у склад Германскай імперыі. Той «Мец» гуляў у Весткрайс-лізе да сезона 1913/14, калі з-за пачатку Першай сусветнай вайны ўсе матчы былі спынены. Некаторыя ігракі гэтага клуба былі часткай клуба «Месін» у 1919 годзе, які ў 1932 годзе стаў часткай аб’яднанай каманды «Мец». «Месін» быў вядучым клубам Латаранскага дывізіёна, атрымаўшы чэмпіёнскія тытулы ў 1920, 1921, 1922, 1924, 1926, 1927, 1929 і 1931 гадах.

Клуб «Мец» пачаў выступы ў французскім другім дывізіёне ў паўночнай зоне ў 1933 годзе. Стаўшы чэмпіёнам гэтай лігі ў 1935 годзе, клуб забяспечыў выхад у Лігу 1 у першы раз у гісторыі. Каманда стала клубам сярэдзіны табліцы французскага чэмпіянату і знаходзілася ў гэтым статусе да пачатку Другой сусветнай вайны. Падчас вайны дэпартамент Мозель, у якім знаходзіцца горад Мец, быў анексаваны Германіяй. Клуб змяніў назву на нямецкі варыянт FV Metz і пачаў выступы ў нямецкай Гаўлізе Вестмарк. У трох завершаных сезонах гэтай лігі з 1941 па 1944 гады клуб кожны год займаў выніковае другое месца.

Нягледзясы на тое, што горад быўшы адбіты войскам саюзнікаў увосень 1944 года, клуб не браў удзелу ў французскім чэмпіянаце сезона 1944/45, але вярнуўся да ўдзелу ў Лізе 1 на сезон 1945/46. Сезон для клуба выйшаў няўдалым, бо каманда заняла 17-ы радок з 18 клубаў, аднак, пашырэнне лігі да 20 клубаў дало магчымасць застацца «Мецу» ў найвышэйшым дывізіёне да 1950 года, калі каманда заняла апошняе месца.

Заўвагі
-------

1. ↑
2. ↑  France – Division d'Honneur – Lorraine 1919–1932. RSSSF.com
3. ↑  French clubs in the German football structure 1940–1944. RSSSF.com

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Twitter |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | eu-football.info · FootballDatabase.eu · Soccerbase · Soccerway · playmarkerstats.com · Transfermarkt · worldfootball.net · УЕФА |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 118759851 · SUDOC: 034922997 · VIAF: 267653637 |

| ⛭Футбольныя клубы французскай Лігі 1 у сезоне 2023/24 |
| --- |
| 
* Брэст
* Гаўр
* Клермон
* Ланс
* Лар’ян
* Ліён
* Ліль
* Манака
* Манпелье
* Марсель
* Мец
* Нант
* Ніца
* ПСЖ
* Рэймс
* Рэн
* Страсбур
* Тулуза

 |
**«Сяля́нская ні́ва»** — грамадска-палітычная, літаратурная і гаспадарчая газета Беларускага сялянскага саюза. Выдавалася з 6 снежня 1925 да 7 ліпеня 1930 года ў Вільні на беларускай мове 2 разы на тыдзень. Выдавец Ф. Ярэміч.

Проціпастаўляла сацыяльна-палітычныя і нацыянальныя інтарэсы заходнебеларускага сялянства «нацыянальначужому» гораду, культывавала беларускія сялянскія традыцыі. Адстойвала сваю тактыку барацьбы за нацыянальную незалежнасць. Друкавала вершы М. Васілька, М. Краўцова, Г. Леўчыка, Улад-Ініцкага (У. Паўлюкоўскага), Ф. Грышкевіча, Я. Башкіра (І. Пачопкі), П. Крэня, С. Пеюна (Новік-Пеюна), П. Сакола (Масальскага), Я. Нарцызава (Драздовіча), апавяданні А. Васілеўскага, С. Грынкевіча. Змясціла агляд творчасці Я. Купалы, зроблены Я. Светазарам (Краўцовым), рэцэнзію на зборнік паэзіі У. Жылкі «На ростані», літаратурна-гістарычную нататку пра Эмілію Плятэр, фальклорна-этнаграфічныя артыкулы М. Вяршыніна, М. Пецюкевіча, перадрук паэмы Я.Коласа «Сымон-музыка», пераклады з Гі дэ Мапасана, А. Дадэ, Э. Заля. Выйшлі 199 нумароў, асобныя канфіскаваны цэнзурай.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн 2002.
2. ↑  ЭГБ 2001.

Літаратура
----------

* *Ліс А. С.* «Сяля́нская ні́ва» // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 340. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Арсень Ліс.* «Сяля́нская ні́ва» // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — С. 464. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.

Спасылкі
--------

* Сялянская ніва // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх
Будынак упраўлення Лібава-Роменскай чыгункі ў Мінску (вул. Кірава 11)
**Лібава-Роменская чыгунка** — чыгуначная лінія, якая ў 1877—1919 гады звязвала беларускія губерні Расійскай імперыі з партамі Балтыйскага мора і Украінай.

Канцэсія на пабудову дарогі была перададзеная Галоўнаму таварыству расійскіх чыгунак у 1856 годзе, але тады яна не была пабудавана праз адсутнасць капіталу. Потым дамова была перададзеныя інжынеру фон Меку. Казной чыгунка выкуплена 1 мая 1891 года.

Агульная працягласць дарогі склала 1275 вёрст. Чыгунка ўводзілася ў эксплуатацыю асобнымі дзялянкамі: Лібава (Ліепая) — Кашадары, 294 вярсты, у верасні 1871 года; Новая Вільня (цяпер гарадскі раён Вільні) — Мінск, 173 вярсты, у студзені 1873 года; Мінск — Бабруйск, 139,5 вярсты, у верасні 1873 года; Бабруйск — Гомель, 141,8 вярсты, у лістападзе 1873 годзе; Гомель — Бахмач, 184 вярсты ў студзені 1874 годзе. Дарога ўлучала таксама дзялянку Кашадары — Вільня Пецярбургска-Варшаўскай чыгункі.

Віленскі (Лібава-Роменскі) вакзал у Мінску. Выгляд з боку горада.
Скразны рух цягнікоў ад Лібавы да места Ромны пачаўся 15 ліпеня 1874 года. На тэрыторыі Беларусі дарога перакрыжоўвалася ў Мінску з Маскоўска-Брэсцкай, у Жлобіне з Пецярбургска-Адэскай, у Гомелі з Палескімі чыгункамі. Буйнымі чыгуначнымі станцыямі на Беларусі з'яўляліся Беразіна, Бабруйск, Гомель, Жлобін, Мінск, Маладзечна.

Важнае значэнне ў перавозках па чыгунцы адводзілася хлебным грузам. Сярэдняя загрузка таварнага вагона складала 600 пудоў. Па Лібава-Роменскай чыгунцы ў 1890 годзе было перавезена 1 085 019 пасажыраў. Збор з іх склаў 1 281 144 руб. У 1896 годзе было ўжо перавезена 1 516 000 пасажыраў, а грузаў — 185 623 пуды. Агульная сума валавога даходу склала 14 966 719 руб. У 1910 годзе было перавезена 3,5 млн пасажыраў і 355 млн пудоў грузаў.

Лібава-Роменская чыгунка ў 1911 годзе налічвала 444 паравозы, 439 пасажырскіх і 11 632 грузавыя вагоны. Разам з Маскоўска-Брэсцкай, Рыга-Арлоўскай і Палескімі чыгункамі яна садзейнічала развіццю прамысловасці, гарадоў, рыначных адносін на Беларусі.

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года дарога была нацыяналізавана і падпарадкавана Наркамату шляхоў зносін РСФСР. У 1920—1921 гадах частка Лібава-Роменскай чыгункі адышла да Латвіі, Літвы і Польшчы.

Гл. таксама
-----------

* Вуліца Лібава-Роменская

Зноскі
------

1. ↑  Памяць. Мінск 2002, с. 41—42.

Літаратура
----------

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 2-я. — Мн.: БЕЛТА, 2002. — 714 с.: іл. — ISBN 985-6302-46-3.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 305068620 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Аер (значэнні).
**Элізабэт Аер** (англ.: Elizabeth Ayer; 13 кастрычніка 1897 — 4 жніўня 1987) — адна з найвялікшых архітэктараў Сіэтла, якая аддала прафесійнай працы больш за 50 гадоў. Яна была першай жанчынай, якая скончыла прафесійную праграму навучання па архітэктуры ў Вашынгтонскім універсітэце, і першай жанчынай, якая была зарэгістраваная як архітэктар у штаце Вашынгтон.

Жыццё і кар’ера
---------------

Элізабэт Аер нарадзілася ў 1897 годзе ў Алімпіі, Вашынгтон. У 1916 годзе яна паступіла ў Вашынгтонскі ўніверсітэт, дзе ў 1921 годзе скончыла бакалаўрскі курс па архітэктуры. У 1919 годзе, яшчэ будучы студэнткай, пачала працаваць у Эндру Вілатсена  (англ.) (бел.. У наступным годзе яна пачала доўгатэрміновае супрацоўніцтва з архітэктарам з Сіэтла Эдвінам Айві. У 1922—1923 гадах працавала ў Нью-Ёрку, але праз год зноў вярнулася да супрацоўніцтва з Айві ў Сіэтле.

У канцы 1920-х Элізабэт Аер ужо была вядомая як «калега» Айві. На працягу 1920-30-х гадоў яна адыгрывала ключавую ролю ў распрацоўцы і ўвасабленні ў жыццё прыватных маёнткаў Айві. Прыкладна ў 1930 годзе Аер зарэгістравалася як архітэктар у штаце Вашынгтон.

У 1940 годзе Эдвін Айві загінуў у аўтакатастрофе. Элізабэт Аер ўзяла кіраванне фірмай на сябе і яшчэ з адным работнікам, Раландам Лемпінгам працягнула працаваць. У 1942 годзе яны часова спынілі працу з-за Другой сусветнай вайны, на працягу якой Аер працавала ў інжынерным корпусе ЗША. Пасля 1945 года яна аднавіла архітэктурную практыку. У 1950 годзе назва фірмы была зменена на «Аер & Лемпінг».

Элізабэт Аер выйшла на пенсію ў 1970 годзе пасля 50-ці гадоў прафесійнай кар’еры. Яна пераехала ў Лэйсі, Вашынгтон, дзе дапамагала камісіі па планаванні да 1980 года. Элізабэт Аер памерла ў Лэйсі ў 1987 годзе.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Roberts, S. Sian, and Shaughnessy, Mary, "Elizabeth Ayer, "in «Shaping Seattle Architecture: A Historical Guide to the Architects» (ed. Jeffrey Karl Ochsner), University of Washington Press, Seattle and London 1994, pages 210—215.

Спасылкі
--------

* Ayer, Elizabeth (1897—1987), Architect — HistoryLink.org
* PCAD — Elizabeth Ayer
**Мінскі вагонарамонтны завод** — прадпрыемства, якое спецыялізуецца на рамонце пасажырскіх вагонаў, фарміраванні колавых пар для грузавых і пасажырскіх цягнікоў, вырабе запчастак для рухомага саставу чыгункі. Завод заснаваны ў 1871 годзе як паравозавагонарамонтныч чыгуначныя майстэрні. У 1927 годзе майстэрні ператвораныя ў завод «Полымя Рэвалюцыі». Назва Мінскі вагонарамонтны завод з 1931 года. У 1953—1954 гадах завод рэканструяваны і пашыраны.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
**Жыварэ́зка**, **Сянна́** (у верхнім цячэнні) — рака ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Лахва (басейн Дняпра).

Назва
-----

Назва Сянна балцкага паходжання.

Такога ж паходжання і назва другой ракі Сянна (на Пасожжы ля Чэрыкава), ракі Сенета (прыток Жыздры на Верхнім Павоччы), возера Сенніца (у вярхах ракі Ловаць).

Гэтыя назвы паходзяць ад балцкага гідранімічнага кораня *Sain-*. Балцкія аналагі — літоўскія *Sainas, Seina*, прускія *Sayn, Seynicz*. Звязана з літоўскім *at-sainus* «павольны, неахайны, лянівы». Далей да аднаго са значэнняў індаеўрапейскага *\*sei- : si-* «слабець; вялы, слабы, лянівы; апускацца, пагружацца» (> «ціхі, спакойны»).

Ад кораня *Sin-*, які з’яўляецца варыянтам кораня *Sain-*, паходзяць рачныя назвы Сінія (прыток бярэзінскай Свіслачы), \*Сін-пала (на Верхнім Падняпроўі), \*Сін-бала (на Верхнім Павоччы). Апошнія дзве значаць «Павольная балацінная (рака)». Паблізу ракі \*Сін-бала працякае ручай «Ленивой», назва якога калькіруе значэнне першай асновы ў назве.

Такая ж матывацыя і ў назвах прыпяцкай ракі Лебажода «Павольная рака» (першая аснова назвы ад літоўскага *lebti* «гультаяваць», *lebeda* «гультай, цямця-лямця»), нёманскай ракі Лебяда.

Корань аформлены з падваеннем *-нн-* таксама ў назвах рэк Лонна (тройчы на Падзвінні), Клінна (прыток сожскай Іпуці).

Значэнне рачной назвы Сянна можна перадаць як «Ціхая (рака)».

Гідраграфія
-----------

Даўжыня ракі 20 км. Плошча вадазбору 138 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,3 м/км. Пачынаецца на паўночнай ускраіне вёскі Куты, вусце за 1 км на паўночны ўсход ад вёскі Капейна. Прытокі: Альхоўка (злева), Лучанка (справа).

Заўвагі
-------

1. ↑  Ліст карты N-36-73. Выданне 1979 г. (руск.)
2. ↑  *B. H. Топоров.* Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 47.
3. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 293—294.
4. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 890—891.
5. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 207.
6. ↑  *B. H. Топоров.* Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 65.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — С. 457. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2012. — С. 16, 17. — 64 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-173-0. (руск.)

Спасылкі
--------

* Общая характеристика речной сети Могилёвской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» Архівавана 31 жніўня 2017. (руск.)
**Грэка-турэцкая вайна 1919-1922**, таксама вядомая як **Турэцка-грэчаскі фронт** і лічыцца ў Турцыі нацыянальна-вызваленчай вайной турэцкага народа супраць інтэрвенцыі вялікіх дзяржаў, якая праводзілася сіламі грэчаскай арміі — барацьба паміж Грэцыяй і Турэцкім нацыянальным рухам падчас падзелу Асманскай імперыі пасля Першай сусветнай вайны.

Падзеі
------

У траўні 1919 года адзін з найбуйных гарадоў Турцыі — Смірна (Ізмір) — быў заняты грэчаскімі войскамі, распачаліся расправы з былымі турэцкімі салдатамі і мясцовым мусульманскім насельніцтвам. У адказ туркі сталі ствараць партызанскія атрады. Паміж грэкамі і туркамі пачаліся баі. У пачатку 1921 года турэцкія войскі пад камандаваннем генерала Ісмет-пашы двойчы спынялі наступ грэкаў.

Вайна працягвалася. Апошні наступ грэцкага войска туркам атрымалася спыніць толькі ўвосень 1921 года пад самай Анкарой. У жніўні — верасні 1922 года турэцкія войскі, абапіраючыся на атрыманую з Савецкай Расіі дапамогу, перайшлі ў наступ і ўшчэнт разбілі грэцкія сілы, цалкам выгнаўшы іх з тэрыторыі краіны. Пасля гэтай катастрофы грэчаскі кароль адрокся ад пасады, прэм’ер-міністр Грэцыі, некалькі яго міністраў і галоўнакамандуючы арміяй былі арыштаваны і расстраляны.

У Смірне, куды ўвайшлі турэцкія часткі, пачалося знішчэнне мясцовага хрысціянскага насельніцтва, якое складала большую частку жыхароў горада. Практычна на вачах у англійскіх, французскіх, амерыканскіх, японскіх і італьянскіх ваенных судоў, якія стаялі ў порце, было забіта каля 200 тыс. чалавек, у асноўным грэкаў і армян. Яшчэ прыблізна столькі ж мужчын-хрысціян было сагнана ўглыб Турцыі, дзе значная іх маса загінула. Горад быў разрабаваны і спалены.

Зноскі
------

1. ↑  Падение Османской империи (руск.)
**Лічбавая няроўнасць** ці **інфармацыйная няроўнасць** (англ.: digital divide) — адсутнасць магчымасці нейкага сацыяльнага гурта да сучасных сродкаў камунікацый.

З'ява
-----

Абмежаваны доступ да тэлебачання, інтэрнэту, тэлефанавання(ці мабільнай, ці хатняй), радыё, абмяжоўвае доступ гэтага гурта да пошуку працы, зносін паміж людзьмі, павышэння ўзроўня адукацыі і г.д.
Кастэлс Хіманэн казаў, што «Глабальны трэнд складаецца ў тым, што інфармацыйная эканоміка падлучае да сваёй сеткі тых, хто ўяўляе для яе каштоўнасць (тым самым надаючы ім дадатковую каштоўнасць), але адключае тых, хто не мае для яе каштоўнасці (тым самым яшчэ больш памяншаючы іх шанцы здабыць нейкую каштоўнасць)».
**Уладзіслаў Негалеўскі** (12 верасня 1819, маёнтак Власцяеўкі каля Срэму — 19 сакавіка 1885, Познань) — польскі праўнік, ліберальны палітык, удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і ўдзельніка напалеонаўскіх паходаў, палкоўніка войска Польскага, грамадскага дзеяча Анджэя Негалеўскага (1787—1857) і Ганны з Крыжаноўскіх. Сярэднюю адукацыю атрамаў у познанскіх гімназіях Св. Марыі Магдалены і Фрыдрыха Вільгельма. Вывучаў права ва ўніверсітэце Бона, дзе ў 1845 абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Аб дзяржаўным праве» (*O prawie dzierżawnym*). Адмовіўшыся ад прапанаванай яму працы на кафедры ва ўніверсітэту Цюрыха, вярнуўся на Радзіму (у Велікапольшчу) і далучыўся да барацьбы за незалежнасць. Быў адным з арганізатараў планаванай атакі на Цытадэль у Познані 2 сакавіка 1846. Быў зняволены ў Познані і Берліне. Быў асуджаны на Берлінскім працэсе. У 1848 увайшоў у склад Нацыянальнага камітэта ў Познані. У 1849 абараняў вядомага адваката Якуба Кратоўскага-Краўтхофера, прыцягнутага да суду за ўдзел у *вясне народаў*. Як член польскай дэлегацыі выступаў у абарону праў палякаў у парламеце гораду Франкфурта. Шматразова быў дэпутатам прускага ландтагу (1849—1852, 1858—1861, 1867—1884), таксама быў дэпутатам Рэйхстагу Германіі (з 1871). Супрацьстаяў гэрманізацыі. Выступаў у абарону польскай мовы ў школах і органах улады Велікапольшчы, дамагаўся павагі да аўтаноміі Вялікага княства Пазнаньскага. У 1859—1860 выкрыў правакацыю шэфа познанскай паліцыі, з фальсіфікацыяй антыпрускіх спісаў палякаў у Познані.

Браў удзел у паўстання 1863—1864 гадоў. Быў паранены ў бітве пад Ігнацэвем.
Крыху раней 6 мая 1863 палкоўнік Тачаноўскі прызначыў яго мерам гораду Коле. Быў абвінавачаны ў здрадзе Радзімы, адбываў пакаранне ў Глогаве.

*Партрэт Уладзіслава Негалеўскага ў Пазнаньскай ратушы*
У 1884 прайграў выбары ў ландтаг Прусіі Стэфану Цагельскаму, памёр годам пазней у Познані. Быў жанаты з Вандай з Квілецкіх. Дзяцей не меў.

Культурніцкая дзейнасць
-----------------------

Быў адным з арганізатараў Пазнаньскага таварыства сяброў навук, якое было створана ў яго доме ў 1857. Напачатку ён выконваў абавязкі віцэ-прэзідэнта таварыства і рэдактара «Штогоднікаў» таварыства. Стварыў таксама Таварыста народнай асветы, Таварыства народнага чытання і Центральнае гаспадарчае таварыства. Працаваў над равіццём Высшай земляробчай школы ў Забікове (заснаваная Аўгустам Цешкоўскім). З Людвікам Жэпецкім выдаваў газету *Goniec Wielkopolski*, на старонках якой рашуча выступаў супраць супрацоўніцтва з Прусіяй.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Jan Słowikowski, *Władysław Niegolewski*, w: *Wielkopolski słownik biograficzny*, Warszawa-Poznań 1981, ISBN 83-01-02722-3
* Witold Jakóbczyk, *Przetrwać nad Wartą 1815—1914*, 55. część cyklu «Dzieje narodu i państwa polskiego», Warszawa 1989

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Выступ Уладзіслава Негалеўскага ў паряменце Прусіі ў абарону польскага народа ў жніўні 1849 года
**Сума́тар** — камбінацыйная схема, якая выкарыстоўваецца для знаходжання сумы дыскрэтных лікаў. Выкарыстоўваецца ва ўсіх існуючых лічбавых прыладах у якасці асноўнага будаўнічага элемента вылічальных блокаў.

Вывад схемы
-----------

Для пабудовы адвольнага {\displaystyle n}-бітнага суматара пабудуем асноўны функцыянальны блок з трыма ўваходамі {\displaystyle (a,b,c)} і двума выхадамі {\displaystyle (s,r)}. Уваход {\displaystyle a} гэта біт першага ліку, {\displaystyle b} — другога, {\displaystyle c} — перанос, спалучаны з выхадам {\displaystyle r} папярэдняга блоку, або {\displaystyle 0} калі няма папярэдняга. Выхад {\displaystyle s} гэта вынік сумы, {\displaystyle r} — {\displaystyle 1} калі патрабуецца перанос у наступны разрад.

Пабудуем табліцу ўсіх магчымых камбінацый для выхада {\displaystyle s}:

| {\displaystyle a} | {\displaystyle b} | {\displaystyle c} | {\displaystyle s} |
| --- | --- | --- | --- |
| 0 | 0 | 0 | 0 |
| 1 | 0 | 0 | 1 |
| 0 | 1 | 0 | 1 |
| 1 | 1 | 0 | 0 |
| 0 | 0 | 1 | 1 |
| 1 | 0 | 1 | 0 |
| 0 | 1 | 1 | 0 |
| 1 | 1 | 1 | 1 |

Запішам ДНФ:

{\displaystyle s=a\*-b\*-c+-a\*b\*-c+-a\*-b\*c+a\*b\*c}

{\displaystyle =a\*(b\*c+-b\*-c)+-a\*(b\*-c+-b\*c)}

{\displaystyle =a\*(-(b\*-c+-b\*c))+-a\*(b\*-c+-b\*c)}

{\displaystyle =a\oplus (b\*-c+-b\*c)}

{\displaystyle =a\oplus (b\oplus c)}

{\displaystyle =a\oplus b\oplus c}

Пабудуем табліцу ўсіх магчымых камбінацый для выхада {\displaystyle r}:

| {\displaystyle a} | {\displaystyle b} | {\displaystyle c} | {\displaystyle r} |
| --- | --- | --- | --- |
| 0 | 0 | 0 | 0 |
| 1 | 0 | 0 | 0 |
| 0 | 1 | 0 | 0 |
| 1 | 1 | 0 | 1 |
| 0 | 0 | 1 | 0 |
| 1 | 0 | 1 | 1 |
| 0 | 1 | 1 | 1 |
| 1 | 1 | 1 | 1 |

Запішам ДНФ:

{\displaystyle r=a\*b\*-c+a\*-b\*c+-a\*b\*c+a\*b\*c}

{\displaystyle =a\*(b\*-c+-b\*c)+(b\*c)\*(-a+a)}

{\displaystyle =a\*(b\oplus c)+(b\*c)}

Заўважым што {\displaystyle b\oplus c} ужо падлічана для {\displaystyle s} і яго значэнне можна выкарыстаць тут. Для падліку толькі {\displaystyle r} можна скараціць выраз яшчэ больш:

{\displaystyle r=a\*(b\*-c+-b\*c)+(b\*c)}

{\displaystyle =(a\*b\*-c)+(a\*-b\*c)+(b\*c)}

{\displaystyle =b\*(a\*-c+c)+(a\*-b\*c)}

{\displaystyle =b\*(a+c)+(a\*-b\*c)}

{\displaystyle =a\*(b+-b\*c)+(b\*c)}

{\displaystyle =a\*(b+c)+(b\*c)}

Прыведзеныя выразы для {\displaystyle r} цалкам эквівалентныя. Апошні выраз прасцей запамінаць без дужак:

{\displaystyle r=a\*b+b\*c+a\*c}

Атрыманы камбінацыйны элемент можна злучаць у ланцуг паслядоўна, але тады пры павелічэнні разраднасці будзе павялічвацца неабходная для праходжання сігналу затрымка. Гэтая праблема вырашаецца з дапамогай паралельнага злучэння схемай з паскораным пераносам.

* Суматар у дзеянні.Суматар у дзеянні.

Літаратура
----------

* *Сільноў Л. В.* Сума́тар лічбавы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 265. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 164620267 |
**Міжнародны кінафестываль у Сан-Себасцьяне** (баскск.: Donostiako Nazioarteko Zinemaldi, ісп.: Festival Internacional de Cine de Donostia-San Sebastián) — штогадовы міжнародны кінафестываль, з 21 верасня 1953 года праводзіцца ў Краіне Баскаў у горадзе Даностыя-Сан-Себасцьян. Па рэзанансе з’яўляецца адной з найбуйнейшых культурных падзей Іспаніі.

Вышэйшыя ўзнагароды фестывалю — «Залатая ракавіна» (за лепшы фільм) і «Сярэбраная ракавіна» (уручаецца лепшаму акцёру, лепшай актрысе і лепшаму рэжысёру). Штогод на фестывалі праходзіць уручэнне ганаровай узнагароды — «Даностыя» за ўклад у кінематограф.

«Залатое стагоддзе» фестывалю прыйшлося на 1970-я гады, калі тут былі ўпершыню каранаваны рэжысёры-пачаткоўцы Фрэнсіс Форд Копала і Тэрэнс Малік. У 1976—1979 гадах на фестывалі тройчы перамагалі савецкія фільмы — «Табар сыходзіць у неба» (1976), «Няскончаная п’еса для механічнага піяніна» (1977) і «Восеньскі марафон» (1979).

Сярод іншых пераможцаў — фільмы «Двое на дарозе» (1967), «Калена Клер» (1971), «Дух вулля» (1973), «Пусташы» (1974), «Байцовая рыбка» (1984), «Гамер і Эдзі» (1989), «Панядзелкі на сонцы» (2002), «У доме» (2012).

18 верасня 2020 года ў рамках фестывалю адбылася сусветная прэм’ера фільма «Фестываль Рыфкіна» Вудзі Алена.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database: ev0000588 |
| Нарматыўны кантроль | SUDOC: 167595792 · VIAF: 124988522 |

| ⛭Кінафестывалі свету, акрэдытаваныя FIAPF |
| --- |
| Конкурсныя фестывалігульнявых фільмаў | 
Берлін •
Каны •
Шанхай •
Масква •
Карлавы Вары •
Лакарна •
Манрэаль •
Венецыя •
Сан-Себасцьян •
Варшава •
Токіа •
Сак-дэль-Плата •
Індыя (Гоа) •
Каір 
 |
| Конкурсныя фестываліспецыялізаваныхгульнявых фільмаў | 
Вісбадэн •
Стамбул •
Брусель •
Сетубал •
Валенсія •
Валенсія (Cinema Jove) •
Сараева •
Франкфурт-на-Майне •
Алматы •
Намюр •
Багата •
Сіджэс •
Пусан •
Варшава •
Гент •
Сан-Паўлу •
Кіеў •
Лос-Анджэлес •
Стакгольм •
Салонікі •
Хіхон •
Талін •
Турын •
Керал •
Сідней •
Курмаёр 
 |
| Неконкурсныя фестывалігульнявых фільмаў | 
Хёўгесун •
Таронта •
Вена •
Калькута 
 |
| Фестывалі дакументальныхі кароткаметражных фільмаў | 
Тамперэ •
Оберхаўзен •
Кракаў •
Санкт-Пецярбург •
Більбаа 
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хамер.

**Бент Хамер** (нарв.: Bent Hamer, нар.18 снежня 1956) — нарвежскі рэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар.

Біяграфія
---------

Бэнт Хамер нарадзіўся ў Санефіёрдзе (Нарвегія) 18 снежня 1956 года. Вывучаў літаратуру і тэорыю кіно ў Стакгольмскім універсітэце, займаўся ў Стакгольмскай кінашколе. У дадатак да сваіх будучых фільмаў, пісаў сцэнарыі і быў рэжысёрам некалькіх кароткаметражных дакументальных фільмаў.

Прэм’ера яго першага фільма «Яйкі» адбылася ў 1995 годзе на Канскім кінафестывалі, дзе ён быў паказаны ў секцыі Двух тыдняў рэжысёраў. У тым жа годзе фільм быў адабраны ў конкурсную праграму на Маскоўскім міжнародным кінафестывалі, дзе яму была прысуджана ўзнагарода за найлепшы дэбют; таксама ён атрымаў прэмію ФІПРЭСІ ў 1995 на кінафестывалі ў Таронта.

Зняты ў 2003 годзе фільм «Кухонныя байкі» (англ.: Kitchen Stories) быў паказаны на многіх міжнародных фестывалях, а таксама быў прадстаўлены ад Нарвегіі на прэмію Оскар як лепшы фільм на замежнай мове.

У красавіку 2004 Бент Хамер пачаў здымкі фільма «Давераная асоба» (англ.: Factotum) паводле аднайменнага рамана амерыканскага пісьменніка Чарльза Букоўскі. Сцэнарый быў напісаны Хамерам і Джымам Старкам («Таямнічы цягнік», «Халодная ліхаманка»), які спрадзюсаваў фільм разам з Крысціянам Уолкерам (American Splendor). Прэм’ера фільма адбылася на кінафестывалі Касмарама ў Тронхейме, Нарвегія, 12 красавіка 2005 года.

Хамер з’яўляецца ўладальнікам і заснавальнікам кінакампаніі Буль-Буль (Bulbul Films), заснаванай у Осла ў 1994 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Bent Hamer // filmportal.de — 2005. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812'></a>
2. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90809170 · BNE: XX1790033 · BNF: 15055624r · CONOR: 167441507 · GND: 132627280 · ISNI: 0000000078264170 · LCCN: no2006086118 · NKC: jx20050506008 · NTA: 291340636 · NUKAT: n2017057071 · LIBRIS: 278286 · SUDOC: 128576367 · VIAF: 64292743 |

 |
**Політэхнічны ўніверсітэт імя Кім Чхэка** — універсітэт у КНДР, будынак якога размешчаны на беразе ракі Тэданган у Пхеньяне. Універсітэт названы ў гонар паўночнакарэйскага палітычнага і ваеннага дзеяча Кім Чхэка. З'яўляецца лепшым універсітэтам у вобласці тэхнікі і тэхналогій у КНДР.

Першапачаткова быў часткай Універсітэта імя Кім Ір Сена, пакуль у 1948 не быў аддзелены ад яго як «Пхеньянскі політэхнічны тэхнікум» (平壤工業大學). У 1951, падчас Карэйскай вайны яго назва была зменена на «Політэхнічны інстытут імя Кім Чхэка» (金策工業大學). У 1988 годзе, у гонар саракагоддзя інстытута статус установы быў павышаны да ўніверсітэта. З 1981 па 1993 год плошча ўніверсітэцкіх кварталаў павялічылася да 400 тыс. м². Універсітэт спецыялізуецца на падрыхтоўцы даследчыкаў у вобласці ядзернай энергіі і абслуговага персанала. Выпускнікі накіроўваюцца прама ў Цэнтр даследавання ядзернай энергіі ў Ёнбёне ці на ядзерныя аб'екты ў Пакчоне.

Універсітэт мае 18 аддзелаў і каля 80 праграм, каля 10 000 студэнтаў і 2 000 супрацоўнікаў. Існуе 10 навукова-даследчых інстытутаў і адна школа выпускнікоў. Універсітэцкія кварталы займаюць агульную плошчу 400 тыс. квадратных метраў.

Дэпартамент навукі і адукацыі Працоўнай партыі Карэі ажыццяўляе агульнае кіраўніцтва, а Дэпартамент вышэйшай адукацыі Міністэрства адукацыі кіруе адміністрацыйнымі справамі.

У бібліятэцы пры ўніверсітэце ўтрымліваецца каля 600 000 кніг.

Аддзяленні
----------

* Інстытут інфармацыйных тэхналогій
* Факультэт вытворчага менеджменту
* Факультэт горнай справы
* Факультэт металургічнай інжынерыі
* Факультэт аўтаматызацыі
* Факультэт электронікі
* Факультэт электратэхнікі
* Факультэт марской інжынерыі
* Факультэт сувязі
* Факультэт ядзернай фізікі

Гл. таксама
-----------

* Універсітэт імя Кім Ір Сена

| ⛭КНДР паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «КНДР»**
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000000474219734 · LCCN: n2017053016 · Microsoft: 344333522 · VIAF: 999150518471703650002 |
**Мантанскі тэхналагічны ўніверсітэт** (англ.: Montana Technological University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Б’ют у штаце Мантана, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Заснаваная ў 1900 годзе як Мантанская дзяржаўная горная школа, вучэльня стала філіялам Мантанскага ўіверсітэта ў 1994 годзе. Пасля некалькіх змяненняў назвы ў 2017 годзе рэгенцкі савет Мантанскага ўніверсітэта прагаласаваў за ўключэнне вучэльні ў склад чатырохгадовых універсітэтаў спецыяльнага профілю. Каб паказаць гэты новы статус і большую незалежнасць, назва была афіцыйна зменена ў 2018 годзе на сучасную. У цэнтры ўвагі вучэльні сёння - інжынерыя, прыкладныя і медыцынскія навукі.

Структура
---------

* Каледж інжынерыі і горнай справы
* Каледж літаратуры, навукі і прафесійных студый
* Хайлендскі каледж
* Школа магістратуры

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Мантана

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Багушэўская партызанская брыгада.

**Багушэўская партызанская брыгада** — партызанская брыгада, створаная ў чэрвені 1943 года. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Багушэўскага, Аршанскага і Гарадоцкага раёнаў. 10 сакавіка 1943 года брыгада (125 партызан, 4 атрады) выйшла ў савецкі тыл і была расфарміравана.

### Склад

Брыгада была створана ў Багушэўскім раёне на базе атрадаў В. У. Бойкі (1-га, у нямецкім тыле ў лютым — жніўні 1942 года), імя Варашылава (2-га, з восені 1942 года ў 1-й партызанскай брыгадзе імя К. С. Заслонава), імя Суворава (арганізаваны ў маі 1942 года, потым 3-і), І. І. Кржасінскага (сфарміраваны ў кастычніку 1941 — сакавіку 1943, потым 4-ы) і П. І. Кірылава (арганізаваны ў маі 1942 года, 5-ы, потым 1-ы атрад), у ліпені 1942 года ў склад брыгады ўвайшоў атрад Б. Ц. Гарнака (6-ы, у жніўні рассеяны). На дату выхаду ў савецкі тыл у склад брыгады ўваходзілі:

* 1-ы атрад;
* атрад імя Суворава;
* 3-і атрад;
* 4-ы атрад.

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* В. У. Бойка;
* П. І. Кірылаў;
* М. П. Крэсік (загінуў).

### Камісары

* В. А. Манохін;
* С. А. Дзятлоўскі;
* А. К. Стэльмах.

### Начальнікі штаба

* М. К. Вайцяхоўскі;
* В. П. Лаўкоў.

### Гісторыя

Партызаны праводзілі дыверсіі на чыгунках Віцебск — Орша, Орша — Смаленск, шашэйных і грунтавых дарогах. У ліпені 1942 года каля возера Ардышэва і ў студзені 1943 у вёсцы Паддуб’е Суражскага раёна ўдзельнічалі ў баях з карнікамі. Разграмілі апорныя нямецкія пункты ў вёсках Буда і Клюкаўка Багушэўскага раёна. У лютым — сакавіку ўдзельнічалі ў баях з карнікамі, панеслі значныя страты.

Памяць
------

* У 1960 годзе ў вёсцы Гаркава Віцебскага раёна ў гонар брыгады ўстаноўлена мемарыяльная дошка.
* У 1962 годзе ў вёсцы Сафіёўка Аршанскага раёна пастаўлены помнік.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
***Entosphenus*** - род бяссківічных жывёл з сямейства {{bt-bellat|Міногавыя{{!}}міногавых|Petromyzontidae}}. Раней ён быў класіфікаваны як падрод у межах роду {{bt-bellat||*Lampetra}}*. Прадстаўнікі гэтага роду маюць 2 спінных плаўнікі. Некаторыя з іх вядуць паразітычны спосаб жыцця .

Узнікненне
----------

Усе віды сустракаюцца ў водах заходняй часткі Паўночнай Амерыкі, а адзін таксама сустракаецца ў Азіі.

Віды
----

  

Віды, уключаныя ў гэты род:

* *{{bt-latbel|Entosphenus folletti|}}* Vladykov & Kott, 1976
* *{{bt-latbel|Entosphenus lethophagus|}}* (Hubbs, 1971)
* *{{bt-latbel|Entosphenus macrostoma|}}* (Beamish, 1982)
* *{{bt-latbel|Entosphenus minimus|}}* (Bond & Kan, 1973)
* *{{bt-latbel|Entosphenus similis|}}* Vladykov & Kott, 1979
* *{{bt-latbel|Entosphenus tridentatus|}}* (Richardson, 1836)

Літаратура
----------

* Edmund C.E.C. Jaeger Edmund C.E.C. Source-book of biological names and terms, wyd. 1, Springfield: Charles C. Thomas, 1944, s. 1-256, OCLC 637083062  (ang.).

1. 1 2
2. ↑
3. ↑
**Мантанскі дзяржаўны ўніверсітэт у Білінгсе** (англ.: Montana State University Billings) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Білінгс у штаце Мантана, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Гэта трэці па велічыні ўніверсітэт штата. Яго кампус размешчаны на 110 акрах у цэнтры горада Білінгс. Заснаваная як Усходне-Мантанская настаўніцкая школа ў 1927 годзе, вучэльня змяніла назву на Усходне-Мантансі педагагічны каледж у 1949 годзе. Вучэльня была зноў перайменавана ў 1965 годзе ва Усходне-Мантанскі каледж. У 1994 годзе ён аб'яднаўся ва ўніверсітэцкую сістэму Мантаны пад сучаснай назвай.

Структура
---------

* Каледж прафесій і навук у галіне здароўя
* Каледж вольных мастацтваў і сацыяльных навук
* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі
* Гарадскі каледж

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Мантана

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Фёдар Апанасавіч Бачыла**, або **Хведар Бачыла** (21 студзеня 1924, в. Бардзілаўка, Мінскі раён — 1992) — удзельнік партызанскага руху на тэрыторыі Мінскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны, кіраўнік дыверсійнай групы, якая падарвала 28 варожых эшалонаў. Заслужаны работнік культуры БССР (1974).

З ліпеня 1941 года — сувязны Мінскага камуністычнага падполля, партызанскага атрада імя Варашылава, са жніўня 1943 года камандзір дыверсійнай групы партызанскага атрада імя Лазо 3-й мінскай брыгады імя Будзёнага. У 1945—1946 гадах — камсорг ЦК УЛКСМ. Скончыў Рэспубліканскую партыйную школу пры ЦК КП(б)Б (1948). З 1949 года — у рэдакцыі газеты «Чырвоная змена».

Аўтар кнігі «Застаюся жыць» (1981).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Бачило Фёдор Афанасьевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 47. — 737 с.
**ААТ «ВКБ імя А. С. ЯКАЎЛЕВА»** (руск.: ОАО «ОКБ имени А. С. Яковлева») — авіяцыйнае прадпрыемства ў Расіі. Штаб-кватэра: г.Масква.

Асноўныя кірункі дзейнасці: распрацоўка і мадэрнізацыя канструкцый лятальных апаратаў. У 1927—2004 гадах было распрацавана больш за 200 тыпаў і мадыфікацый лятальных апаратаў, з іх больш за 100 — серыйных, выпушчана больш за 70 тысяч адзінак лятальных апаратаў, што з’яўляецца найбольшай колькасцю сярод вытворцаў у СССР/Расіі. З гэтага ліку каля 40 тысяч лятальных апаратаў былі выпушчаны ў час Вялікай Айчыннай вайны. Вядомыя прадукты: АІР-6, АІР-7, Як-3, Як-9, Як-40, Як-130 і іншыя.

Гісторыя
--------

Датай заснавання прадпрыемства лічыцца 12 мая 1927 года, дата першага палёту самалёту АІР-1, створанага групай (35 чал.) у складзе Асавіяхіму пад кіраўніцтвам А. С. Якаўлева. У 1927—1931 групай былі распрацаваны 8 мадэляў самалётаў, у т.л. буйнасерыйны АІР-6. Поспехі групы сталі падставай для выдзялення яе (15.1.1934) у асобнае вытворча-канструктарскае бюро, ператворанае ў хуткім часе ў завод #115. Першым начальнікам (1934—1978) быў прызначаны А.С. Якаўлеў.

Першы серыйны прадукт: АІР-2 (1928), першы буйнасерыйны: АІР-6 (1932).

Калектыў бюро быў узнагароджаны ордэнамі Леніна (1942), Чырвонага Сцяга (1944), Кастрычніцкай Рэвалюцыі (1981).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме КБ Якаўлева
**Адры́жка** — выхад газаў або пішчы са страўнікава-кішачнага тракту, галоўным чынам, з стрававода і страўніка. Часта суправаджаецца характэрным гукам і пахам.

Можа быць выклікана заглынаннем паветра, што асабліва характэрна для грудных дзяцей, ужываннем газаваных напояў. Аднак, адрыжка можа быць і сімптомам захворванняў страўнікава-кішачнага тракту, такіх, як гастраэзафагеальная рэфлюксная хвароба, гастрыт і г.д.

Апісанне
--------

У норме паветра, якое трапляе ў страўнік пры заглынанні ежы ці пры ўжыванні некаторых газаўтваральных прадуктаў (капуста, гарох, фасоль і інш.), паступова выходзіць праз рот. Аднак пры павышэнні ўнутрыстраўнікавага ціску ўзнікае адрыжка. З асаблівай насцярожанасцю варта паставіцца да адрыжкі ежай. Часам гэта з’ява ўзнікае з-за пераядання, носіць часовы характар і хутка знікае.

Горкая адрыжка адзначаецца ў выніку выкіду ў страўнік жоўці, гніласная — пры працяглым застоі ў страўніку і гніласным раскладанні таго, што знаходзіцца ў ім. Кіслая адрыжка можа назірацца пры павышэнні кіслотнасці страўнікавага соку (часцей гэта абумоўлена гіперсакрэцыяй салянай кіслаты па розных прычынах) ці пры закісанні, якое ўзнікае наадварот пры адсутнасці ў страўнікавым соку салянай кіслаты. Наяўнасць любога з гэтых праяў патрабуе абавязковага тэрміновага абследавання. У такой сітуацыі найбольш абгрунтаваным уяўляецца прыярытэтнае прызначэнне эзафагагастрадуадэнаскапіі і ўнутрыстраўнікавай рн-метрыі (як звычайнай, так і эндаскапічнай).

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Новы · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778561378 |