recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Леані́д Канстанці́навіч Захле́ўны** (нар. 16 студзеня 1947, Гродна) — беларускі кампазітар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую дзяржаўную кансерваторыю па класу кампазіцыі прафесара А. В. Багатырова (1972) і асістэнтуру-стажыроўку пад кіраўніцтвам прафесара Я. А. Глебава (1976). Член СК Беларусі (1974).

З 1976 года выкладчык Мінскага музычнага вучылішча, у 1978—1989 гадах музычны рэдактар кінастудыі «Беларусьфільм», з 1990 года мастацкі кіраўнік ансамбля народнай музыкі «Бяседа» Белтэлерадыёкампаніі.

Творчасць
---------

Яго творчасці ўласцівы дэмакратычнасць музычнай мовы, яркі меладызм, спалучэнне нацыянальнай характэрнасці і сучасных сродкаў музычнай выразнасці. Сярод твораў: кантаты «Вянок» (1972), «Муха-цакатуха» паводле К. Чукоўскага (1976); 2 сімфоніі (1971, 1975), сімфанічныя варыяцыі «З беларускага эпасу» (1970); камерна-інструментальныя творы; рамансы і вакальныя цыклы на вершы М. Багдановіча, У. Карызны, К. Буйло (1972—1977); песенны цыкл «Памяць» (1980), зборнік песень для дзяцей «Вераснёвы вальс» (1994); харавыя цыклы «Дзесяць апрацовак беларускіх народных песень» (1977), «Песні дзявочага кахання» (1979, словы У. Карызны), «Песні беларускага Паазер’я» (1988, словы народныя); песні; музыка да драматычных спектакляў і кінафільмаў. Напісаў музыку для мультыплікацыйнага фільма «Прыгоды Несцеркі».

Узнагароды і прэміі
-------------------

* Прэмія Ленінскага камсамола Беларускай ССР (1980).
* Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1985).
* Сярэбраны медаль імя Аляксандрава (1986).
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (1994) — *за песні апошніх гадоў (1990—1994) і зборнік песень для дзяцей «Вераснёвы вальс»*.
* Народны артыст Беларусі (1998).
* Ордэн Францыска Скарыны (2011).

Літаратура
----------

* Захлеўны // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Куніца (значэнні).
**Леанід Давыдавіч Куніца** (7 лістапада 1937, вёска Знаменка, Лагойскі раён, Мінская вобласць — 1 ліпеня 2005) — беларускі кардыёлаг, доктар медыцынскіх навук, прафесар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і служачага. Скончыў Бераставіцкую сярэднюю школу (1954), лячэбны факультэт Мінскага медыцынскага інстытута (1960). Працаваў загадчыкам тэрапеўтычнага аддзялення Радашковіцкай участковай бальніцы (1960—1962). Вучыўся ў аспірантуры пры кафедры тэрапіі БелДІУУ (1962—1965). Пасля заканчэння аспірантуры залічаны асістэнтам кафедры тэрапіі БелДІУУ, у 1977 г. абраны дацэнтам. У 1980 г. абраны загадчыкам кафедры неадкладнай тэрапіі БелДІУУ, якую ўзначальваў да яе скасавання ў 1992 г. Па 2004 г. працягваў працу на кафедры хуткай медыцынскай дапамогі на пасадзе прафесара.

Кандыдат медыцынскіх навук з 1966 г. доктарскую дысертацыю абараніў у 1979 г. у званні прафесара зацверджаны ў 1981 г.

Аўтар аднаго вынаходніцтва, звыш 170 навуковых публікацый, падрыхтаваў доктара і 6 кандыдатаў медыцынскіх навук. Асноўныя напрамкі навуковых даследаванняў ахопліваюць праблемы ўдасканалення клініка-біяхімічнага і функцыянальнага даследавання сістэм жыццядзейнасці арганізма ў неадкладных сітуацыях.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Куніца Леанід Давыдавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9). — С. 22.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar789696 |
**Джуліа Чэзарэ Андрэа Эвола** (італ.: *Giulio Cesare Andrea Evola*, 19 мая 1898 — 11 чэрвеня 1974), больш вядомы як **Юліус Эвола** (*Julius Evola*) — італьянскі філосаф, мастак, паэт, эзатэрык і акультыст.

Філасофія
---------

Сам ён назваў сваю філасофію "магічным ідэалізмам". Многія тэорыі і творы Эволы былі засяроджаны на яго варожасці да хрысціянства і сканцэнтраваныя на яго індывідуальным містыцызме, акультызме і эзатэрычных рэлігійных даследаваннях. Гэты аспект яго працы паўплываў на шматлікіх акультыстаў і эзатэрыкаў. Эвола таксама апраўдаў мужчынскае панаванне над жанчынамі як частку чыста патрыярхальнага грамадства, светапогляд, які вынікае з яго традыцыяналісцкіх поглядаў на гендар, якія патрабавалі ад жанчын заставацца альбо вяртацца да таго, што ён бачыў у якасці сваёй традыцыйнай гендэрнай ролі, калі яны былі цалкам падпарадкаваны мужчынскаму аўтарытэту.

Па словах даследчыка Франка Ферарэсі, "думка Эволы можа лічыцца адной з самых радыкальных і паслядоўных антыэгалітарыяльных, антыліберальных, антыдэмакратычных і антынародных сістэм XX стагоддзя". Гэта адзінае (хаця і не абавязкова арыгінальнае) спалучэнне некалькіх школ і традыцый, уключаючы нямецкі ідэалізм, усходнія дактрыны, традыцыяналізм і ўсеабдымны светапогляд міжваеннага кансерватыўнага рэвалюцыйнага руху, з якім Эвола меў глыбокія асабістыя сувязі. Эвола правёў Другую сусветную вайну, працуючы на ​​СД. Падчас судовага працэсу ў 1951 годзе Эвола адмаўляў называць сябе фашыстам і замест гэтага называў сябе "суперфашыстам". З нагоды гэтай заявы, гісторык Элісабэта Касіна Вольф напісала, што "незразумела, ці азначала гэта, што Эвола ставіць сябе вышэй фашызму".

Эвола быў галоўным ідэолагам неафашыстаў Італіі пасля Другой сусветнай вайны. Яго ідэалогія і зараз працягвае ўплываць на сучасныя традыцыяналісцкія і неафашысцкія рухі.

Зноскі
------

1. 1 2  Julius Evola<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Giulio or Julius Evola // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  Julius Evola // Vegetti Catalog of Fantastic Literature<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23023088'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Ларуса · Treccani · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10171099 · BIBSYS: 5054116 · BNC: a11860650 · BNE: XX891255 · BNF: 118862590 · CiNii: DA0747903X · CONOR: 71449699 · GND: 119395835 · ICCU: CFIV010823 · ISNI: 0000 0001 1856 2907 · LCCN: n50010889 · LNB: 000060199 · NKC: ola2008487952 · NLA: 49860148 · NLG: 61004 · NLP: A11860017 · NSK: 000339860 · NTA: 067876315 · NUKAT: n96025256 · PTBNP: 59185 · SUDOC: 027316793 · VIAF: 66462101 · ULAN: 500073539 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Барабанаў.
**Леанід Генадзевіч Барабанаў** (29 верасня 1950, Слуцк) — беларускі дэрматавенеролаг, доктар медыцынскіх навук, прафесар.

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння Мінскай сярэдняй школы № 89 у 1967 г. паступіў на лячэбны факультэт Мінскага медыцынскага інстытута. У перыяд вучобы актыўна ўдзельнічаў у працы студэнцкага навуковага гуртка пры кафедры агульнай хіміі пад кіраўніцтвам Заслужанага работніка вышэйшай школы Беларусі дацэнта В. А. Бандарына, атрымліваў імянную стыпендыю імя акадэміка А. А. Багамольца. Інстытут скончыў з адзнакай у 1973 г. і быў накіраваны ў клінічную ардынатуру пры кафедры дэрматавенералогіі Мінскага медыцынскага інстытута. Пасля заканчэння ардынатуры працаваў у Беларускім навукова-даследчым скурна-венералагічным інстытуце, дзе працаваў малодшым і старшым навуковым супрацоўнікам, кіраўніком лабараторыі і венералагічнага аддзела. З 1988 г. працуе ў БелДІУУ асістэнтам, затым загадчыкам кафедры (з 1989 г.).

З 1997 г. па 2002 г. Л. Г. Барабанаў з'яўляўся галоўным спецыялістам МЗ РБ па дэрматавенералогіі, каардынатарам праграм Сусветнай арганізацыі аховы здароўя па інфекцыях, якія перадаюцца палавым шляхам.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Кандыдацкую дысертацыю на тэму «Стан гіпафізарна-наднырачнікавай сістэмы ў хворых прафесійным алергічных дэрматытам, прафесійнай і праўдзівай экзэмай пры лячэнні этымізолам і індуктатэрміяй паяснічнай вобласці» абараніў у 1983 г. доктарскую — у 1989 г. на тэму «Рэабілітацыя рэпрадуктыўнай функцыі мужчын, хворых ганарэяй з улікам актыўнасці гіпофізу, яечкаў і кары наднырачнікаў». У званні прафесара зацверджаны ў 1991 г.
Кола навуковых інтарэсаў ахоплівае розныя вобласці дэрматалогіі — прафесійную дэрматолагію, лімфомы скуры, лекавыя паразы скуры, і венералогіі — вывучэнне эфектыўнасці новых лекавых прэпаратаў пры лячэнні інфекцый, якія перадаюцца палавым шляхам, стан рэпрадуктыўнай функцыі ў хворых рознымі формамі ганарэі. Пад яго кіраўніцтвам абаронена 12 кандыдацкіх дысертацый, падрыхтавана 15 метадычных рэкамендацый і вучэбна-метадычных дапаможнікаў, апублікавана 250 прац.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 285. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

Спасылкі
--------

* Барабанаў Леанід Генадзьевіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 131837 |
**Леанід Захаравіч Паланецкі** (9 верасня 1937, Мінск) — беларускі вучоны ў галіне кардыялогіі. Доктар медыцынскіх навук, прафесар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1961 годзе Мінскі медыцынскі інстытут. З 1977 у Беларускім НДІ кардыялогіі (загадчык лабараторыі).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя працы па інфармацыйных тэхналогіях для аператыўнай дыягносцікі на аснове персанальных камп'ютараў, метадах бескампрэсійнай ацэнкі артэрыяльнага ціску, неінвазійным гемадынамічным маніторынгу, медыкаментознай тэрапіі хворых с кардыягенным шокам і гіпертанічным крызісам.

Узнагароды
----------

Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (1996, у аўтарскім калектыве) — *за цыкл прац «Стварэнне новых метадаў і апаратуры для дыягностыкі сардэчна-сасудзістых захворванняў на аснове мікрапрацэсарных і камп’ютарных тэхналогій»*.

Літаратура
----------

* Паланецкі Леанід Захаравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
**Э́дуард Га́шынец** (славацк.: Eduard Gašinec; 29 лістапада 1923, г. Кісуцке-Нове-Места, Славакія) — славацкі вучоны-славіст і педагог.

Скончыў у 1950 годзе Браціслаўскі ўніверсітэт. З 1974 года прафесар.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Вядомы як аўтар шматлікіх прац па методыцы выкладання славацкай мовы ў школах, а таксама шэрагу эксперыментальных школьных падручнікаў і метадычных дапаможнікаў для настаўнікаў.

У 1940-я гг. зацікавіўся духоўнай спадчынай беларусаў, самастойна вывучыў беларускую мову. У 1970-я г. падтрымліваў творчыя сувязі з Ф. Янкоўскім, Я. Брылём, С. Панізнікам, асобныя творы якіх пераклаў на славацкую мову. У аглядных артыкулах, рэцэнзіях Гашынец знаёміць славацкіх чытачоў з беларускай мемуарнай гістарычнай літаратурай, педагагічнымі даследаваннямі; выступае з артыкуламі пра беларускую мову: «Беларуская мова ў „Народнай асвеце"» (1980—1881), «Беларусы і іншыя славяне» (1991) і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Eduard Gašinec //

Літаратура
----------

* Гашынец Эдуард // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
* *Мірачыцкі Л.* Прафесар Эдуард Гашынец і Беларусь // Наша слова. 1995, 9 жніўня.
**Оша** (руск.: О́ша, сіб.-тат.: Ош, Уыш) — рака ў Омскай вобласці Расіі, левы прыток Іртыша. Даўжыня — 530 км, плошча басейна — 21 300 км². Бярэ пачатак з возера Кашара. Працякае праз возера Тэніс (118 км²). Цячэ па Заходне-Сібірскай раўніне на паўночны ўсход. Гідраграфічная сетка Ошы вельмі рэдкая. Найбольш буйныя прытокі ўцякаюць з левага берага — рэкі Ік і Вялікі Аёў. Даліна Ошы ў вярхоўі V-падобная, шырынёй 0,3—0,5 км з азёрападобнымі пашырэннямі да 1—2 км. У сярэднім і ніжнім цячэнні яна трапецыепадобная, шырынёй 0,6—1,5 км. Схілы спадзістыя, ад 5 м да 14 м. Шырыня поймы ў верхнім цячэнні 8—80 м, у сярэднім і ніжнім — 150—700 м. Рэчышча ракі ўмерана звілістае, і з часавымі плацінамі. У засушлівыя гады на працягу 214 км ад вытоку рака перасыхае. Шырыня ракі змяняецца ад 5-20 м да 30-70 м на падпорных участках і лукавінах, глыбіні адпаведна ад 0,1-1,2 м да 1,5-6,5 м. Дно большай часткай глейкае, рэчышча запар зарастае воднай расліннасцю. Цячэнне ў межань слабое 0,1-0,2 м/с і менш. У паводку хуткасць цячэння вырастае да 0,3-0,8 м/с. Сярэднегадавы расход ракі ў вусці — 16,1 м³/с.

Зноскі
------
**Барыс Саркісавіч Кеворкаў** (арм.: Բորիս Կևորկով; 1932, Шэмаха, Закаўказская СФСР — 1998, Масква) — савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч, першы сакратар Нагорна-Карабахскага абкама партыі (1973—1988). Дэпутат Савета Нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР 9—11 скліканняў (1974—1989) ад Нагорна-Карабахскай АВ.

Нягледзячы на армянскае паходжанне, выказваў падтрымку кіраўніцтву Азербайджанскай ССР, чым выклікаў абурэнне армянскай супольнасці. Армянскі пісьменнік Леанід Гурунц абвінавачваў Кеворкава ў панцюркізме, папушчальніцтве забойствам на нацыянальнай глебе.

У 1988 годзе адпраўлены ў адстаўку, яго месца заняў Генрых Пагасян — палітык, больш папулярны сярод армянскага насельніцтва. Восенню 1993 года пераехаў у Маскву.

Памёр у 1998 годзе ў Маскве.

Зноскі
------

1. ↑  Kaufman, Stuart J. (2001), Modern Hatreds: The Symbolic Politics of Ethnic War, Cornell University Press, p. 59, ISBN 0801487366
2. ↑  Леонид Гурунц. «Наедине с собой или как докричаться до вас, потомки!». Дневниковые записи 1975—1982. Составитель и редактор Лариса Исаакян. Издательство «Зангак-97», Ереван, 2002 г.
3. ↑  De Waal, Thomas (2004), Black Garden: Armenia and Azerbaijan Through Peace and War, NYU Press, p. 59, ISBN 0814719457

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Левановіч.
**Леанід Кірэевіч Левановіч** (таксама Леанід Лявонаў; 14 верасня 1938, в. Клеявічы, Касцюковіцкі раён, Магілёўская вобласць — 14 чэрвеня 2021) — беларускі пісьменнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 14 верасня 1938 года ў вёсцы Клеявічы Касцюковіцкага раёна Магілёўскай вобласці ў сялянскай сям’і. Скончыў Магілеўскае культасветвучылішча (1956). Працаваў ва ўстановах культуры Дзяржынскага і Касцюковіцкага раёнаў (1956—1958). У 1957 годзе паступіў на завочнае аддзяленне факультета журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Служыў на Балтыйскім флоце (1958—1961). Пасля дэмабілізацыі перавёўся на стацыянар і скончыў універсітэт у 1963 годзе. Працаваў у рэспубліканскіх газетах «Знамя юности», «Сельская газета», «Літаратура і мастацтва» (1963—1971). У 1971—1974 г. — рэдактар аддзела мастацтва і крытыкі часопіса «Нёман». З 1974 — адказны сакратар, з 1975 — рэдактар аддзела навукі і мастацтва часопіса «Полымя». У 1980—1982 гадах — галоўны рэдактар літаратурна-драматычных праграм Беларускага тэлебачання. З 1984 года — старшы рэдактар выдавецтва «Мастацкая літаратура». Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1975 года.

У апошні час жыў у вёсцы Пятрылава Вілейскага раёна.

Памёр 14 чэрвеня 2021 года.

Творчасць
---------

Друкаваўся з 1955 года. Кнігі нарысаў «Гаспадар зямлі» (1971), «Зялёны трохкутнік» (1973) пра вёску. Аўтар зборнікаў аповесцей і апавяданняў «Мадонна з кветкаю» (1976), «Якар надзеі» (1979), зборніка публіцыстыкі «Хлеб і мужнасць» (1987). Прататып аповесці «Валанцёр свабоды» (1983) Ф. Варанішча — удзельнік рэвалюцыйнага руху ў Аргенціне і Іспаніі, руху Супраціўлення ў Францыі. У цыкле раманаў-хронік пра пасляваенную вёску «Шчыглы» (1986), «Паводка сярод зімы» (1989), «Дзікая ружа» (1993), «Сіняе лета» (1998) імкненне паказаць народную душу, жыццястрйкасць беларускай нацыі, матывы дома і сям'і, працягу роду. Аўтар кнігі «Вяртанне ў радыяцыю» (1997).

Напісаў сцэнарый дакументальнага фільма «Дом майстроў» (пастаўлены ў 1973); аднаактовую п'есу «Ці любіце вы грэчку?» (1972), драму «Пасля разводу» (1980, пастаўлена на радыё ў 1981). Аўтар п'есы «Чабор» (1973, апубл. 1980), гераічнай хронікі «Павел і Хуаніта» (1974).

Зноскі
------

1. ↑  Памёр пісьменнік Леанід Левановіч. Да апошняга часу ён жыў на лецішчы ў Вілейскім раёне Архівавана 16 чэрвеня 2021.

Літаратура
----------

* Беларускія пісьменнікі (1917—1990): даведнік / склад. А. Гардзіцкі. — Мн. 1994.
* *Рагуля А.* Свягло знутры // Роднае слова. 1998. № 9.
* *Бугаёў Дз.* Дасягнутае і страчанае // Полымя. 1999. № 1.
* *Саламевіч І.* Левановіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
Герб Охцінскай араганітавай пячоры.

**Охцінская араганітавая пячора** (славацк.: Ochtinská aragonitová jaskyňa) — унікальная араганітная пячора ў паўднёвай Славакіі каля горада Рожнава. Агульная даўжыня пячоры складае 300 м, тэмпература паветра вагаецца ад +7,2° да +7,8 º C. Пакуль па ўсяму свету былі выяўленыя толькі тры такія араганітных пячоры.

Охцінская араганітавая пячора была выпадкова выяўленая Янам Быстрыцкім у 1954 годзе і адкрытая для публічных наведванняў у 1972 годзе. У шэрагу з іншымі пячорамі Славацкага Карста была ўключана ў спіс Сусветнай спадчыны у якасці часткі пячораў Агтэлецкага і Славацкага карстаў.

У Сеціве
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Охцінская араганітавая пячора

| Сцяг Славакіі Пячоры Славакіі |
| --- |
| 
Бабіратка  (славацк.) (бел. • Бістр'янская пячора  (славацк.) (бел. • Бэлянская пячора  (славацк.) (бел. • Бэнадзіктавая пячора  (славацк.) (бел. • Гомбасецкая пячора • Добшынская лядовая пячора • Доміца • Дэманаўская пячора свабоды • Краснагорская пячора • Охцінская араганітавая пячора • Ясаўская пячора
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Аршанскі.
**Эдуа́рд Льво́віч Арша́нскі** (25 жніўня 1899, Невель, Невельскі павет, Віцебская губерня, Расійская імперыя — 6 ліпеня 1974) — беларускі савецкі кінарэжысёр.

Біяграфія
---------

Скончыў Дзяржаўны інстытут кінематаграфіі ў Маскве ў 1931 годзе.
У 1919—1920 гадах кіраваў перасоўнымі тэатральнымі трупамі у частках Паўднёвага  (руск.) (бел. і Заходняга франтоў. Працаваў у тэатрах Ленінграда, рабочых клубах Віцебска (1917—1927), на Ленінградскай кінастудыі дакументальных фільмаў (з 1950), узначальваў Свярдлоўскі абаронны тэатр  (руск.) (бел. (1941—1949). У 1931—1941 рэжысёр кінастудыі «Савецкая Беларусь».

Творчасць
---------

У 1932 годзе паставіў адзін з першых беларускіх гукавых фільмаў — «Баям насустрач», прысвечаны жыццю сельскіх школьнікаў. Стварыў фільм «Двойчы народжаны» (1934) з акцёрам У. Крыловічам у галоўнай ролі. Сярод іншых фільмаў: «Новая Радзіма» (1935), «Салавей» (1937).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Аршанский Эдуард Львович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 31. — 737 с..
2. ↑  Аршанский Эдуард Львович  (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

* Аршанский Эдуард Львович Архівавана 13 сакавіка 2016.  (руск.)
Адна са 158 старонак Асеманіева Евангелля — найстаражытнейшай пісьмовай крыніцы на стараславянскай мове, напісанай глаголіцай. Ёсць меркавнне, што пергамент быў створаны пісарамі Охрыдскай школы. Набыты віцэ-прэфектам Ватыканскай бібліятэкі Іосіфам Асемані у 1736 годзе у грэчаскім манастыры Іерусаліма. Датуецца канцом X — пачаткам XI стагоддзя. У кодэксе згадваюцца Кірыл і Мяфодзій, а таксама Клімент Охрыдскі.
**Охрыдская кніжная школа** — адзін з найстаражытнейшых культурных цэнтраў Балгарыі. Заснавана ў 886 годзе ў Охрыдзе Кліментам Охрыдскім па загаду Барыса I (цяпер г. Охрыд знаходзіцца ў Македоніі). З IX стагоддзя ў школе выкарыстоўваўся новаствораны славянскі алфавіт — кірыліца, але да XII стагоддзя выкарыстоўвалася і глаголіца. У 893 годзе школу ўзначаліў Святы Навум.

Пад кіраўніцтвам Клімента і Навума ў школе прайшлі навучанне каля 3500 будучых настаўнікаў і святароў. Якасць прац школы ў пэўнай ступені знізілася пасля смерці першых двух кіраўнікоў, але яна засталася значным асяродкам паўднёваславянскай культуры да XII стагоддзя, а канчаткова страціла сваё значэнне толькі ў 1767 годзе, калі атаманскі султан і Канстанцінопальскі патрыярх ліквідавалі Охрыдскае архіепіскапства.

Гл. таксама
-----------

* Прэслаўская кніжная школа

Зноскі
------

1. ↑  Steven Runciman, *a history of the First Bulgarian Empire*, Appendix IX — The Cyrillic and Glagolitic alfabets, (G/ Bell & Sons, London 1930(недаступная спасылка)
2. ↑  Macedonia and the Macedonians: a history Volume 561 of HOOVER INSTITUTION PRESS PUBLICATION Studies of nationalities Macedonia and the Macedonians: A History, Andrew Rossos Hoover Press, 2008 ISBN 0-8179-4882-1, ISBN 978-0-8179-4882-5
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вараб’ёў.
**Эдуард Міхайлавіч Вараб’ёў** (нар. 27 жніўня 1934 г. сяло Шпакоўскае, Стаўрапольскі край, Расія) — савецкі і беларускі вучоны, сістэматэхнік. Доктар навук, прафесар, акадэмік Міжнароднай акадэміі інфармацыйных тэхналогій. Лаўрэат дзяржаўнай прэміі СССР (1977), прэміі Міністэрства прамысловасці РБ у галіне навукі і тэхнікі (1999).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 27 жніўня 1934 г. у сяле Шпакоўскае, Стаўрапольскага края, Расіі. У 1957 г. скончыў радыётэхнічны факультэт Таганрогскага радыётэхнічнага Інстытута. З 1957 г. па пачатак 2000-х гг. працаваў у НВА «Агат», прайшоў шлях ад інжынера да начальніка навукова-тэхнічнага аддзела, неаднаразова прызначаўся галоўным канструктарам ствараемых сістэм спецыяльнага прызначэння. У 2001 г. быў галоўным спецыялістам УП НДІ Сродкаў аўтаматызацыі ДНВА «Агат». Асноўнай распрацоўкай Э. М. Вараб’ёва з’яўляецца праграміруемы тэхнічны кантролер аўтаматызіраваных сістэм кіравання, які ўжывалі як у абароннай прамысловасці, так і ў сістэмах кіравання вулічным рухам.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар больш за 100 навуковых прац, у тым ліку каля 20 аўтарскіх пасведчанняў на вынаходніцтвы і патэнтаў.

Публікацыі з удзелам Э. М. Вараб’ёва
------------------------------------

* Капский Д. В. Воробьев Э. М. Врубель Ю. А. Автоматизированные системы управления дорожным движением. Учебное пособие.
* ЭМ Воробьев, ДВ Капский, ЮИ Мосиенко. Автоматизированные системы управления дорожным движением. Минск: ОАО ТРОНТПРИНТ. 2005
* Воробьев Э. М. АСУ дорожным движением (Монография) Мн.:УП НИИСА, 2005. — 88с

Зноскі
------

1. ↑  Паводле мемуараў Э. Вараб’ёва: Пастанова Савміна СССР № 06152 ад 3.11.1977, гл.: Эдуард Воробьев. Известный и неизвестный. // Блог Андрэя Берастоўскага
2. 1 2  Паводле мемуараў Э. Вараб’ёва. Гл.: Эдуард Воробьев. Известный и неизвестный. // Блог Андрэя Берастоўскага
3. ↑  Энциклопедия ТРТУ. Список выпускников ТРТУ1956 — 2001, с.274
4. 1 2  Паводле: Воробьев Эдуард Міхайлович//Кто есть кто в Республике Беларусь. 2001, т.1, Наука, образование. Под ред. И. В. Чекалова — Мн.: Энциклопедикс. 2001—220 с. с.34
**Леанід Георгіевіч Бакштаеў** (1934, в. Дабрынь, Ельскі раён, СССР—1995, Кіеў) — савецкі акцёр

 тэатра і кіно, тэатральны педагог, народны артыст Украінскай ССР.

Біяграфія
---------

Леанід Бакштаеў нарадзіўся ў вёсцы Дабрынь Гомельскай вобласці.

У 1958 годзе скончыў Беларускі тэатральны інстытут. Акцёр Акадэмічнага рускага драматычнага тэатра імя Лесі Украінкі. З 1973 года — педагог КДІТМ імя І. К. Карпенкі-Карага.

Леанід Бакштаеў працаваў акцёрам у Рускім драматычным тэатры імя В. П. Чкалава  (руск.) (бел. ў г. Мікалаеве (1958—1962), Рускім драмтэатры імя М. Горкага  (руск.) (бел. ў г. Днепрапятроўску з 1962 года па 1966. Л. Бакштаеў быў незвычайна папулярны і любімы ўдзячнымі гледачамі, збіраў поўныя залы, на сцэне быў арганічны і гледачы забывалі, што гэта спектакль. Л. Бакштаеў быў па-сапраўднаму таленавіты, іграў рознапланавыя ролі, яму ўдаваўся любы рэпертуар.

Сканаў 29 ліпеня 1995 года ў Кіеве. Пахаваны на Лясных могілках украінскай сталіцы

Творчасць
---------

У кіно Леанід Бакштаеў пачаў здымацца з 1967 года. Рэжысёры даволі хутка вызначылі яго амплуа, — на працягу двух дзесяцігоддзяў ён ствараў на экране гераічныя вобразы. Асабліва часта акцёра выкарыстоўвалі ў ваенных стужках: «На Кіеўскім кірунку» (Кудрашоў), «Камісары» (Дзегцяроў), «Мір хацінам, вайна — палацам» (Расціслаў Драгамірэцкі), «Бумбараш» (чырвонаармейскі камандзір Чубасаў), «Тайна партызанскай зямлянкі» (Леанід Рыгоравіч), «Аты-баты, ішлі салдаты» (Канстанцін Святкін), «Чырвоныя дыпкур'еры» (камэск), «Пунсовыя пагоны» (капітан Баканаў), «Вайна на заходнім кірунку» (генерал-лейтэнант) і інш. Перыядычна рэжысёры «адпраўлялі» Бакштаева ў процілеглы стан. Так, у фільме «Ніна» ён паўстаў у вобразе афіцэра СС Шульца, а ў сумеснай савецка-югаслаўскай стужцы «Вяселле» — сыграў ролю нямецкага маёра.

Фільмаграфія
------------

1. 1967 — Незабыўнае — *Дзехцяроў*
2. 1970 — Мір хацінам — вайна палацам — *Расціслаў Драгамірэцкі*
3. 1971 — Бумбараш — *Чубатаў*
4. 1971 — Белая птушка з чорнай меткай — *Астап*
5. 1971 — Ніна
6. 1976 — Эквілібрыст
7. 1976 — Аты-баты, ішлі салдаты — *Канстанцін, сын Святкіна*
8. 1978 — Дзень першы, дзень апошні — *Андрэй*
9. 1980 — Пунсовыя пагоны
10. 1981 — Загад - агню не адкрываць — *Дубаў*
11. 1981 — Прададзены смех — *бацька Ціма*
12. 1981 — Гісторыя аднаго кахання — *Алехін*
13. 1981 — Завеса Арыёна — *Павел Бялоў*
14. 1985 — Навучыся танчыць — бацька Жэні Чумакова
15. 1986 — Шчаслівы, хто кахаў…
16. 1988 — Блакітная ружа
17. 1990 — Вайна на заходнім кірунку — *генерал*
18. 1991 — Ніягара
19. 1991 — Забіць «Шакала» — *эксперт*

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Леанід Бакштаеў на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · КиноПоиск · Аниматор.ру |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n97086094 · VIAF: 40307623 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. дубы-блізняты.
**Калі́нкавіцкія ельнікі**, раней **Гарбаві́цкія ельнікі** — батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння ў Калінкавіцкім раёне Гомельскай вобласці.

Размешчаны за 5 км на ўсход ад в. Гарбавічы і за 500 метраў на паўночны захад ад в. Якімавічы, на тэрыторыі Гарбавіцкага і Клінскага лясніцтваў Калінкавіцкага лясгаса. Унікальныя астраўныя (6 участкаў) месцы росту елкі еўрапейскай за межамі арэала. Ельнікі чарнічна-зеленамошна-кіслічныя, пераважае у ix карпацкая раса елкі, якая вызначаецца хуткім ростам. Плошча ельнікаў у 1981 годзе складала 270,4 га, у наш час — 171,5 га, узрост дрэў 60—110 гадоў, вышыня 20—40 м, дыяметр 0,3—0,45 м (1983).

Ахоўны статус нададзены 15 верасня 1967 года.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Гомельскай вобласці станам на 01.01.2014 г.
2. 1 2 3 4  Гарбавіцкія ельнікі // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.

Літаратура
----------

* Гарбавіцкія ельнікі // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
**Schweizerische Industrie Gesellschaft** (SIG) — Швейцарскі канцэрн, які спецыялізіруецца на вырабе картону, чыгуначнага транспарту і зброі.

Чыгунка
-------

У 1853 годзе SIG была заснавана ў Нойхаўзен Райнфаль (Шафхаўзен, Швейцарыя), як вытворца чыгуначных вагонаў. У канцы 1970-х, SIG быў адным з двух будаўнікоў апошняга трамвая ў Таронта.

Агнястрэльная зброя
-------------------

З 1860 па 2000 год, SIG рабіў агнястрэльную зброю. Прадукцыя пастаўлялася ў ЗША пад маркай SIG Arms.

У сувязі са швейцарскімі абмежаваннямі на экспарт зброі, SIG ўступіла ў адносіны з нямецкай кампаніяй JP Sauer & Sohn з мэтай, каб атрымаць доступ на сусветны рынак зброі.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт па вырабляемай зброі Архівавана 8 жніўня 2010.
**Scythrididae** — сямейства молепадобных матылькоў.

Апісанне
--------

Матылі дробныя, пераважна аднатонна і цёмна афарбаваныя, з характэрнай кропляпадобнай паставай спакою. Размах крылаў 6-20 мм, звычайна 10-15 мм, рэдка да 30 мм. Часам назіраецца сезонны і палавы дымарфізм у афарбоўцы крылаў і брушка. Галава з вельмі слаба выпуклым ілбом, у шчыльна прылеглых лускавінкамі Вусікі прыкметна карацей пярэдняга крыла. Губныя шчупікі гладкія, умерана доўгія, злёгку загнутыя ўверх; іх канцавы членік нязначна карацей 2-га. Хабаток добра развіты. Пярэднія крылы ланцэтападобныя або вузка-ланцэтападобныя, з завостранай вяршыняй, іх афарбоўка ў лугава-лясных відаў часцей за ўсё чарнаватая або цёмна-бурая, нярэдка з масляністымі або слабым металічным бляскам (глянцам), тады як у стэпавых і асабліва пустынных відаў яна светлая. Малюнак, як правіла, адсутнічае або вельмі невыразных. Жылкаванне злёгку рэдукаванае.

Матылі актыўныя пераважна ў светлы час сутак, калі нярэдка ў масе наведваюць квітнеючыя травяністыя расліны, асабліва з сямейства астравых; толькі нешматлікія віды прыцягваюцца ноччу на крыніцы святла. Пры ўспужванні робяць рэзкія скачкі, пасля чаго часта прыкідваюцца мёртвымі. Прэімагінальныя стадыі і біялогія вывучаны фрагментарна.

Вусені адносна тонкія верацёнападобныя, вельмі рухомыя, жывуць пад спляценнем з шаўкавічных нітак або ў сплеценым лісці на раслінах, некаторыя — у трубчастых хадах на глебе пад нізкарослымі раслінамі з прылеглым да зямлі лісцем. Для большасці відаў характэрная вузкая спецыялізацыя на травяністых двухдольных раслінах (у пустынях — на паўкустарніках) з сямействаў Chenopodioideae, астравыя, бабовыя, ясноткавыя, гваздзіковыя, скрыпнёвыя і інш. Ва ўмераных шыротах пераважае развіццё ў адным пакаленні, для больш паўднёвых відаў нормай з'яўляецца развіццё ў 2-3 пакаленнях. Зімуюць у большасці выпадкаў маладыя вусені радзей — кукалкі.

Арэал і віды
------------

Распаўсюджанне пераважна галарктычнае, з асаблівым багаццем у арыдных абласцях Еўразіі, Афрыкі і Паўночнай Амерыкі. У трапічных шыротах прадстаўлены адносна бедна. Сустракаюцца амаль выключна ў адкрытых ландшафтах: на палях, лугах, лясных ўзлесках, пясчаных дзюнах, абочынах дарог, чыгуначных насыпах, бязлесных схілах, а таксама ў стэпах, паўпустынях і пустынях.

Сусветная фаўна налічвае больш за 500 відаў. У Палеарктыцы — 8 родаў і звыш 320 апісаных відаў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Thomas Kaltenbach, Peter Victor Küppers: *Kleinschmetterlinge*. Verlag J. Neudamm-Neudamm, Melsungen 1987, ISBN 3-7888-0510-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
Станцыя тэхнічнага абслугоўвання
**Станцыя тэхнічнага абслугоўвання**, **Аўтасервіс** — прадпрыемства для тэхнічнага абслугоўвання і бягучага рамонту аўтамабіляў. Бываюць універсальныя (выконваюць комплексныя работы па абслугоўванні аўтамабіляў розных марак і мадэлей) і спецыялізваваныя (абслугоўваюць пэўныя мадэлі аўтамабіляў).

Аўтамабільныя заводы таксама ствараюць СТА (сервісныя аўтацэнтры), дзе акрамя тэхнічнага абслугоўвання аўтамабіляў дадзенага завода выконваюць іх гарантыйны рамонт, замену агрэгатаў і іншыя работы.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 151. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).
**Scopus umbretta** — птушка з атрада буслападобных, якую вылучаюць у асобнае сямейства.

Сістэматыка
-----------

Хоць від традыцыйна прылічаецца да буслападобных, а менавіта лічыцца сваяком бусліных і чаплевых, яго класіфікацыя не з'яўляецца бясспрэчнай. Некаторыя адносяць яго да сеўцападобных або нават ставяць яго ў самастойны атрад.

Знешні выгляд
-------------

Птушка адметная формай сваёй галавы, якая з-за вострай дзюбы і шырокага хахла, накіраванага назад, нагадвае молат. Абодва пола выглядаюць аднолькава і маюць карычняватае апярэнне.

Арэал
-----

Жывуць у Афрыцы, ад Сьера-Леонэ і Судана да поўдня кантынента, а таксама на Мадагаскары і Аравійскім паўвостраве. Час ад часу ён сустракаецца паблізу паселішчаў і часам нават дазваляе сябе гладзіць ці карміць.

Харчаванне і паводзіны
----------------------

Ежу шукаюць у начны час, палюючы пры гэтым на дробных рыбак, насякомых або земнаводных, якіх яны пужаюць сваімі нагамі. У іх маюцца пэўныя дрэвы, на якіх яны звычайна адпачываюць. Пры пошуку партнёра яны выконваюць своеасаблівыя танцы, падчас якіх выдаюць свісцячыя гукі і падскокваюць у паветра. Іх гнёзды вельмі вялікія (1,5 м у дыяметры) і маюць унутраную прастору з цяжкадаступным уваходам. Гняздо заўсёды будуецца парай птушак, і на яго стварэнне сыходзіць некалькі месяцаў. Звонку гняздо завешана рознымі ўпрыгожваннямі (касцямі, зрыўкамі). Гнёзды прадстаўнікоў віду з’яўляюцца аднымі з найбольш відовішчных птушыных збудаванняў Афрыкі. У некаторых з гэтых буйных гнёздаў прыжываюцца і іншыя птушкі. Адкладаюць за раз ад трох да сямі яек, якія выседжваюць абедзве птушкі на працягу трыццаці дзён.

Зноскі
------



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Avibase · eBird · EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778240441 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бабій.

**Зіновій Іосіфавіч Бабій** (27 студзеня 1935, Падсадкі, Львоўскі павет, Львоўскае ваяводства, Польшча — 27 ліпеня 1984, Мінск) — беларускі оперны спявак (лірыка-драматычны тэнар), акцёр

. Народны артыст БССР (1964), пры жыцці яго называлі «Беларускі Арфей» або «Наш Каруза».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 27 студзеня 1935 года ў в. Підсадкы Львоўскага павета Львоўскага ваяводства Польскай Рэспублікі.

Вучыўся ў Кіеўскай(1957—1959) і Беларускай кансерваторыях, працаваў у ансамбле песні і танца Прыкарпацкай ваеннай акругі, оперных тэатрах Кіева і Львова. У 1963—1977 гадах — саліст Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі.

Памёр 27 ліпеня 1984 года ў Мінску. Пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках.

Творчасць
---------

Характару голасу і артыстычнай індывідуальнасці спевака ў найбольшай ступені адпавядалі партыі драматычнага плана.

Талент і майстэрскае валоданне голасам дазволілі артысту ствараць непаўторныя вобразы на сцэне. У класічных операх гэта — Фаўст («Фаўст  (руск.) (бел.» Ш. Гуно), Хазэ («Кармэн» Ж. Бізэ), Каварадосі і Рудольф («Тоска  (руск.) (бел.» і «Багема  (руск.) (бел.» Д. Пучыні), Каніо («Паяцы  (руск.) (бел.» Р. Леанкавала), Турыду («Сельскі гонар  (руск.) (бел.» П. Масканьі); у творах рускіх кампазітараў — Герман («Пікавая дама» П. Чайкоўскага), Арэст («Арэстэя  (руск.) (бел.» С. Танеева  (руск.) (бел.); у операх нацыянальнага рэпертуару — Сяргей («Алеся» Я. Цікоцкага).

У операх Д. Вердзі шэдэўрамі вакальнага мастацтва ў выкананні З. Бабія сталі партыі Манрыка («Трубадур»), Радамеса («Аіда»), Герцага («Рыгалета») і, адна з лепшых, партыя Атэла («Атэла  (руск.) (бел.»).

Апроч гэтага, артыст меў вялікі канцэртны рэпертуар, які ўключаў 18 сольных праграм з твораў розных эпох і стыляў.

Гастраляваў у Балгарыі, Венгрыі, ГДР, Польшчы, Францыі, Канадзе.

Памяць
------

23 студзеня 2010 года на сцэне Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета Рэспублікі Беларусь адбыўся спектакль «Трубадур» Дж. Вердзі, прысвечаны 75-годдзю З. Бабія.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Бабий Зиновий Иосифович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 35. — 737 с.
2. ↑  Адкрытае сэрца Зіновія Бабія

Літаратура
----------

* Масляк Н. М. Бабій Зиновій Йосипович // Енциклопедія сучасної України. — Т. 2. — К. 2003. — С. 29.
* Мистецтво України: Біографічний довідник / За редакцією А. В. Кудрицького. — К. 1997. — С. 32.

Спасылкі
--------

* Фатаграфіі З. Бабія

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Белая ружа.
Помнік брату і сястры Шолям і «Белай ружы» перад Мюнхенскім універсітэтам
**«Бе́лая ру́жа»** (ням.: die Weiße Rose) — рух супраціву ў нацысцкай Германіі, які складаўся са студэнтаў і прафесара філасофіі Мюнхенскага ўніверсітэта. Група праіснавала ад чэрвеня 1942 года да лютага 1943 года. Яе дзейнасць палягала ў ананімным распаўсюдзе ўлётак, якія заклікалі да актыўнага супраціву рэжыму Адольфа Гітлера. Шэсць галоўных членаў арганізацыі былі арыштаваны гестапа і пакараны абезгалоўліваннем у 1943 годзе. У гонар брата і сястры Шоль, а таксама прафесара Губера названыя дзве плошчы перад галоўным будынкам Мюнхенскага ўніверсітэта.

Літаратура
----------

* Detlef Bald: Die Weiße Rose. Aufbau, Berlin 2003, ISBN 3-351-02546-7
* Harald Steffahn: Die Weiße Rose. Rowohlt, Reinbek 1992, ISBN 3-499-50498-7

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Белая ружа (рух)
* Die Weiße Rose Stiftung Дэталёвая інфармацыя пра «Белую ружу» (ням.)
* Дасье на старонцы Федэральнага цэнтра палітычнай асветы: акцыі супраціву, допыты, судовы працэс, апошнія дні жыцця (ням.)
**Звычайны карась**, **залаты карась** (*Carassius carassius*) — рыба сямейства карпавых.

Апісанне
--------

Рыба сярэдніх памераў. Цела кароткае, высокае, сціснутае з бакоў, пакрытае залацістага адцення луской. Рот канечны, без вусікаў. Брушына звычайна не пігментаваныя. Спінны плаўнік доўгі, глотачныя зубы аднарадныя. Апошнія негалінастыя прамяні спіннога і анальнага плаўнікоў у выглядзе калючкі, па заднім краі з дробнымі шчарбінамі.

Памеры зменлівыя: у бедных на корм прыродных вадаёмах на другім годзе жыцця даўжыня цела 4—5 см, маса некалькі грамаў, у багатых на корм — да 250—300 г; у азёрах трапляюцца экзэмпляры даўжынёю да 59 см, масай да 4—5 кг.

Пашырэнне
---------

Шырокі арэал ў Еўропе і Сібіры. У Еўропе сустракаецца ад Вялікабрытаніі і Скандынавіі на поўначы да Македоніі і Паўночнай Італіі на поўдні. У рэках басейна Паўночнага Ледавітага акіяна (да 68° пн.ш.) распаўсюджаны ад Паўночнай Дзвіны і Пячоры на ўсход да Індыгіркі і Калымы, ёсць у Закаўказзі, нізоўях Волгі, сустракаецца ў Урале і Эмбе. На Беларусі водзіцца ў рэках, азёрах, малых поймавых вадаёмах, сажалках, затопленых кар'ерах. Найбольш распаўсюджаны ў ціністых, зарослых травой месцах з стаячай вадою.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Карась жыве ў добра праграваемых вадаёмах са стаячай вадой і мяккім дном; у рэках ён рэдкі, трымаецца на ўчастках з запаволеным цячэннем. У праточных азёрах сустракаецца рэдка. Аддае перавагу зарослым участкам. Сустракаецца ў старых рачных пратоках, ціхіх затоках, глыбокіх ямах і затопленых кар'ерах, у сажалках. Непатрабавальны да дэфіцыту кіслароду, таму можа жыць у забалочаных вадаёмах, якія добра выграваюцца летам і прамярзаюць да дна зімой. Большай часткай трымаецца ля дна. Добра пераносіць прамярзанне і часовае перасыханне вадаёмаў, зарываючыся глыбока ў глей.

Корміцца лічынкамі насякомых (у т.л. матылём), дробнымі малюскамі, чарвякамі, водарасцямі, дэтрытам. Пры неспрыяльных умовах карасі часта драбнеюць, выраджаюцца, утвараючы карлікавыя форму.

Палавая спеласць наступае на 4-5-м годзе жыцця. Нераст парцыённы, у траўні—ліпені пры тэмпературы вады не ніжэй 17-18 °С. Нерастуе на мелкаводдзі ў зарасніках падводных раслін, у 3-4 прыёмы з перапынкамі ў 10 дзён. Пладавітасць 137-300 тыс. ікрынак. Ікра светла-жоўтага колеру, прыляпляецца на расліннасць. Інкубацыйны перыяд доўжыцца каля 6 сут. Лічынкі спачатку маюць даўжыню 6 мм, падвешваюцца да раслін, а пасля 2 сутак пераходзяць у пелагіяль і пачынаюць харчавацца зоапланктонам.

Жыве да 10-12 гадоў.

Промысел
--------

Аб'ект аматарскага лову. На Беларусі шмат карася залатога ловяць у Нарачанскіх, Палескіх, Браслаўскіх азёрах, у рэках басейна Дняпра, Заходняй Дзвіны, Нёмана.

Літаратура
----------

* Карасі // Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4554088-3 · Microsoft: 2777142705 |
Новы замак у Неапалі
Скінія працы Даменіка Гаджыні
**Кастэль-Нуова** (Castel Nuovo; літаральна: «Новы замак»), таксама Маскіа Анджаіна (Maschio Angioino) — замак, узведзены каралём Карлам Анжуйскім на ўзмор’і ў Неапалі ў сувязі з пераносам сталіцы яго уладанняў з Палерма. Будаўніцтва пачалося пад наглядам французскіх ваенных інжынераў у 1279 годзе і працягвалася тры гады.

Сіцылійская вячэрня так і не дазволіла заснавальніку усяліцца ў замак. Першым манархам, які размясціўся ў Кастэль-Нуова з усім сваім дваром, быў яго сын Карл II. Пры ім і яго пераемніках Кастэль-Нуова заставаўся цэнтрам палітычнага жыцця Паўднёвай Італіі. Тут адрокся ад тыяру Цэлесцін V і быў абраны яго пераемнікам Баніфацый VIII.

Торэ дэль Беверэла
Пасля розных паляпшэнняў, зробленых пры каралю Роберце, замак быў спустошаны войскамі Людовіка Венгерскага. Каралева Джаванна адбудавала ўмацаванні і вытрымала ў замку аблогу венгерскай арміі. Пасля яшчэ некалькіх аблог кароль Альфонс V загадаў умацаваць замак на выпадак гарматнага абстрэлу. Пры ім жа над варотамі з’явілася трыумфальная арка з выявай яго ўступлення ў горад — першы твор рэнесанснай архітэктуры ў Паўднёвай Італіі.

У 1494 годзе Кастэль-Нуова зноў аблажылі варожыя арміі (на гэты раз французскія). Пасля пераходу неапалітанскай кароны да іспанскіх Габсбургаў тыя бывалі ў Неапалі толькі наездамі і, як правіла, спыняліся ў гэтым замку.

Літаратура
----------

* G. Ruggiero, *I castelli di Napoli*, Roma, 1995
* A.V. *Mura e castelli di Napoli*, Pubblicomit, 1999
* Pirovine E. *Napoli e i suoi castelli tra storia e leggende*, Del Delfino, 1989
* De Seta C. *Napoli fra Rinascimento e Illuminismo*, Editrice Electa, 1991
* De Vecchi P. e Cerchiari E. *I tempi dell’arte*, Bompiani, Milano 1999.
* D’Oriano N. *Maschio Angioino Incarta*, Incarta, 1996

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кастэль-Нуова

| ⛭Славутасці Неапаля |
| --- |
| Сабор і цэрквы | 
Сабор Святога Януарыя **·** 
Сан-Ларэнца-Маджорэ **·** 
Сан-Даменіка-Маджорэ **·** 
Сан-Паола-Маджорэ **·** 
Санта-К’яра **·** 
Джэзу Нуова **·** 
Сан-Франчэска-Паола **·** 
Санта-Марыя-дэла-Саніта **·** 
Капэла Сан-Севера **·** 
Чэртоза Сан-Марціна
 |
| Замкі | 
Кастэль-Нуова **·** 
Кастэль-дэль-Ова **·** 
Сант-Эльма
 |
| Каралеўскія палацы | 
Палацца Рэале **·** 
Палацца Кападымонтэ
 |
| Падземны Неапаль | 
Катакомбы Сан-Гаўдыёза **·** 
Катакомбы Сан-Джэнара **·** 
Катакомбы Сан-Севера **·** 
Могілкі Фантанеле **·** 
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa |
| Нарматыўны кантроль | CiNii: DA09532756 · LCCN: n92000663 · SUDOC: 077182677 · VIAF: 145121969 |

1. 1 2  Atlante castellano d'Italia<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112278664'></a>
Адміністрацыйны падзел Перу
**Адміністрацыйны падзел Перу** змяняўся час ад часу, пачынаючы з таго моманту, калі дзяржава атрымала незалежнасць ад Іспаніі напачатку XIX стагоддзя. Старыя правінцыі былі перафармаваны, або ліквідаваны па розных прычынах. Да 2002 года дзяржава падзялялася на 24 дэпартамента — да ўтварэння новых рэгіёнаў. 18 лістапада 2002 года, у адпаведнасці з выдадзеным указам, тэрыторыя была падзелена на 25 рэгіёнаў. Гэтыя рэгіёны ўтвораны з правінцый, якія, у сваю чаргу, складаюцца з раёнаў. Такім чынам, у Перу 195 правінцый і 1833 раёна. Горад Ліма, сталіца, размешчаная ў цэнтральнай частцы ўзбярэжжа краіны, уваходзіць у асобную правінцыю. Асаблівасць правінцыі Ліма-Метрапалітана ў тым, што яна не належыць да ліку ўсіх 25 рэгіёнаў.

Лічбамі на карце адзначаны рэгіёны:

1. Амасонас
2. Анкаш
3. Апурымак
4. Арэкіпа
5. Аякуча
6. Кахамарка
7. Кальяа
8. Куска
9. Уанкавеліка
10. Уанука
11. Іка
12. Хунін
13. Ла-Лібертад
14. Ламбаеке
15. Ліма-Метрапалітана
16. Ліма
17. Ларэта
18. Мадрэ-дэ-Д'ёс
19. Рэгіён Макегуа
20. Паска
21. П'юра
22. Сан-Марцін
23. Пуна
24. Такна
25. Тумбес
26. Укаялі

| Сцяг Перу   Рэгіёны Перу |
| --- |
|  | 
Амасонас •
Анкаш •
Апурымак •
Арэкіпа •
Аякуча •
Іка •
Кахамарка •
Кальяа •
Куска •
Ла-Лібертад •
Ламбаеке •
Ліма •
Ліма-Метрапалітана •
Ларэта •
Мадрэ-дэ-Д’ёс •
Макегуа •
Паска •
П’юра •
Пуна •
Сан-Марцін •
Такна •
Тумбес •
Укаялі •
Уанкавеліка •
Уанука •
Хунін
 |

| Краіны Паўднёвай Амерыкі: Адміністрацыйны падзел |
| --- |
| 
Аргенціна ·  Балівія ·  Бразілія ·  Венесуэла ·  Гаяна ·  Калумбія ·  Парагвай ·  Перу ·  Сурынам ·  Уругвай ·  Чылі ·  Эквадор
 |
| 
Фалклендскія астравы ·  Французская Гвіяна ·  Паўднёвая Георгія і Паўднёвыя Сандвічавы астравы
 |
| Табліца адміністрацыйных адзінак паводле краін |

| ⛭Перу паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Перу»**
 |
Паняцце «**экспарт**» паходзіць ад лац.: exporto, што ў літаральным сэнсе азначае вывозіць тавары і паслугі з порта краіны. Пакупніка такіх тавараў і паслуг прынята называць краінай «імпарцёрам», тады як вонкавага прадаўца краіны — «экспарцёрам». У цяперашні час імпарт любых тавараў або паслуг, ажыццёўлены законным спосабам з адной краіны ў іншую, з'яўляецца адным з самых распаўсюджаных відаў дзейнасці ў гандлёвай сферы. Менавіта таму, нараўне з экспартам, імпарт складае аснову міжнародных эканамічных адносін.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 2 : М-Я. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0153-2, С.682
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Хрысафеміда (значэнні).
**Хрысафеміда** (стар.-грэч.: Χρυσόθεμις, таксама сустракаецца напісанне **Хрысафеміса**) — персанаж старажытнагрэчаскай міфалогіі. Дачка Агамемнана і Клітэмнестры, сястра Арэста, Іфігеніі, Электры. Зборная сястра Эрыгоны і Алета (дзеці Клітэмнестры і Эгісфа).

Дзеючая асоба трагедыі Сафокла «Электра».

У гонар Хрысафеміды названы астэроід (637) Хрысафеміда  (англ.) (бел. адкрыты ў 1907 годзе.

Зноскі
------

1. ↑   Мифы народов мира. М. 1991-92. В 2 т. Т.2. С.598; Псеўда-Апаладор. Міфалагічная бібліятэка Э II 16
2. ↑   Гамер. Іліяда IX 145; Сафокл. Электра 158
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чабатароў.
**Васіль Міхайлавіч Чабатароў** (25 чэрвеня 1918, в. Гаўрылаўка, Рузаеўскі раён, Какчэтаўскай вобласць — 27 чэрвеня 1944, Бобр, Крупскі раён) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

У Чырвонай Арміі з 1941 года. На фронце з 1942 года, быў снайперам і намеснікам палітрука роты. З ліпеня 1943 года — оперупаўнаважаны аддзела контрразведкі «Смерш» танкавай брыгады.

27 ліпеня 1944 года з мэтай захопу пераправы цераз ракі Бобр з батальёнам прарваўся ў тыл праціўніка, знішчыў дзесяцярых і
ўзяў у палон афіцэра. Пры дастаўцы палоннага ў часць В. М. Чабатароў быў цяжка паранены і забіты.

За подзвіг, здзейснены ў баях за вызваленне гарадскога пасёлка Бобр Крупскага раёна, В. М. Чабатарову прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Памяць
------

Яго імем названы вуліцы ў Мінску і г. п. Бобр. У 1973 годзе ў г. п. Бобр быў ўстаноўлены паплечны бюст.

Зноскі
------

1. ↑  ВЕЧНА Ў ПАМЯЦІ НАРОДНАЙ

Літаратура
----------

* Чеботарев Василий Михайлович // Герои Советского Союза: краткий биографический словарь в двух томах. — М. 1988. Т. 2. — С. 711.
* Чабатароў Васіль Міхайлавіч // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Крупскага раёна. — Мн. 1999. — С. 292.
* Чеботарев Василий Михайлович // Навечно в сердце народном: справочник. — Мн. 1984. — С. 562.
* Чеботарев Василий Михайлович // Их именами названы…: энцикл. справочник. — Минск, 1987. — С. 659—660.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |