recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**PGP** (англ.: Pretty Good Privacy — даволі добрая прыватнасць) — камп'ютарная праграма для шыфравання і электроннага лічбавага подпісу паведамленняў, файлаў і іншай інфармацыі. Упершыню распрацавана Піліпам Цымерманам у 1991 годзе.

Агульныя весткі
---------------

PGP мае вялікую колькасць розных рэалізацый, сумяшчальных адна з другой і шэрагам іншых праграм (GnuPG, FileCrypt і інш.) дзякуючы стандарту OpenPGP (RFC 4880), якія ў сваю чаргу маюць розныя магчымасці. Такім чынам, рэалізацыі PGP існуюць ва ўсіх распаўсюджаных аперацыйных сістэмах. Поруч з вольна распаўсюджванымі, ёсць камерцыйныя распрацоўкі.

Ключы
-----

Карыстальнік PGP робіць пару ключоў: адкрыты і закрыты ключ. Падчас генерацыі ключоў уводзяць звесткі аб іх уладальніку (імя і адрас электроннай пошты), тып ключа, даўжыню ключа і тэрмін яго дзейснасці.

PGP падтрымлівае тры тыпы ключоў: RSA v4, RSA legacy (v3) і Fiffie-Hellman/DSS (Elgamal у тэрміналогіі GnuPG).

Для ключоў RSA legacy даўжыня ключа можа складаць ад 1024 да 2048 біт, а для Diffie-Hellman/DSS і RSA — ад 1024 да 4096. Ключы RSA legacy маюць адну ключавую пару, а ключы Diffie-Hellman/DSS і RSA могуць мець адзін галоўны ключ і дадатковыя ключы для шыфравання. У гэтым выпадку ключ электроннага подпісу ў ключах Diffie-Hellman/DSS заўсёды мае памер 1024 біт. Тэрмін дзейнасці для кожнага тыпу ключоў можа быць вызначаны як неабмежаваны ці да пэўнай даты. Для абароны ключавога кантэйнера задаецца сакрэтная фраза.

Ключы RSA legacy (v3) зараз не выкарыстоўваюцца і выдалены са стандарту OpenPGP.

Электронны лічбавы подпіс
-------------------------

Электронны лічбавы подпіс фармуецца шляхам подпісу хэш-сумы паведамлення (файла) закрытым ключом адпраўніка (аўтара). Для фармавання хэш-суммы выкарыстоўваюцца алгарытмы MD5, SHA-1, RIPEMD-160, SHA-256, SHA-384, SHA-512. У новых версіях PGP падтрымка MD5 ажыццяўляецца для захавання сумяшчальнасці са старымі версіямі. Для подпісу выкарыстоўваюцца алгарытмы RSA ці DSA (залежыць ад тыпу ключа).

Зноскі
------

1. ↑  RFC 4880, 5.5.2. Public-Key Packet Formats  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4370042-1 · LCCN: n94101989 · VIAF: 180726619 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Усікаў.
**Якуб Кірылавіч Усікаў** (20 верасня 1919, вёска Кадзіна, Магілёўскі раён, Магілёўская вобласць — 30 лістапада 1995, Магілёў) — беларускі крытык і літаратуразнавец.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Вучыўся ў Магілёўскім палітасветтэхнікуме, затым на літаратурна-лінгвістычным факультэце Мінскага педагагічнага інстытута. З трэцяга курса перавёўся на завочнае аддзяленне (скончыў у 1940). Працаваў дырэктарам сярэдняй школы ў Вялікім Сяле Дзяржынскага раёна (1937—1939), выкладчыкам мовы і літаратуры ў Мар'інагорскім сельскагаспадарчым тэхнікуме. Падчас Вялікай Айчыннай вайны быў партызанам на Магілёўшчыне, потым — у Савецкай Арміі на 2-м Беларускім фронце. Быў паранены. Пасля вайны вучыўся ў аспірантуры пры Інстытуце мовы, літаратуры і мастацтва АН БССР (1947—1949) і працаваў у газеце «Чырвоная змена» (1945—1949). У 1949—1975 гг. — загадчык кафедры беларускай літаратуры Магілёўскага педінстытута, дацэнт таго ж інстытута. Кандыдат філалагічных навук.

Узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны II ступені, Чырвонай Зоркі і медалямі.

Творчасць
---------

З рэцэнзіямі і артыкуламі пачаў выступаць у 1946 г. Выдаў манаграфіі «Драматургія Кандрата Крапівы: Нарысы аб станоўчым героі» (1953), «Беларуская камедыя: Ля вытокаў жанру» (1964), «Беларуская камедыя» (1973), зборнік літаратурна-крытычных артыкулаў «Грамадзянскае сумленне мастака» (1976), «Беларуская камедыя: Літаратурна-крытычныя нарысы» (1979), «Андрэй Макаёнак: Нарыс жыцця і творчасці» (1984). Адзін з аўтараў дапаможнікаў для студэнтаў ВНУ «Беларуская дзіцячая літаратура» (1966), «Беларуская вусна-паэтычная творчасць» (1966), «Гісторыя беларускай літаратуры: XIX — пачатак XX ст.» (1981), «Гісторыя беларускага тэатра» (1983).

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1076135994 · ISNI: 0000 0004 2308 2352 · NTA: 356397610 · VIAF: 305809795 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Тырвовічы.
**Тырвовічы** — біялагічны заказнік рэспубліканскага значэння ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці. Заснаваны ў 1994 годзе для аховы і узнаўлення унікальнага прыроднага комплексу на поўдні Беларусі з папуляцыямі рэдкіх і знікаючых відаў раслін і жывёл. Плошча заказніка складае 1391 га. Размешчаны на стыку Столінскай водна-ледавіковай раўніны з нізіннай далінай р. Стыр. 

Глебы тарфяніста- і тарфяна-балотна-глеевыя пад чорнаальховымі лясамі, дзярнова-падзолістыя супясчаныя і сугліністыя пад грабавымі і пясчаныя пад хвойнымі лясамі.

Лясы — каштоўныя монадамінантныя грабнякі, грабава-дубовыя, грабава-дубова-кляновыя, хваёвыя і інш. Шмат лекавых, вострапахучых раслін. У Чырвонай кнізе венерын чаравічак сапраўдны, зубніца клубняносная.

У тэрыякомплексе лось, дзік, казуля, заяц-русак, ліс, янотападобны сабака, воўк. Багатая арнітафаўна лясных, балотных і сінантропных комплексаў. Шмат рэптылій. У Чырвонай кнізе барсук, бусел чорны, пустальга звычайная, бугай вялікі, філін, чарапаха балотная.

Літаратура
----------

* Тырвовічы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).
**Pantherinae** — падсямейства кашэчых, якое ўключае найбольш буйных прадстаўнікоў гэтага сямейства. Крытэрыем прыналежнасці да вялікіх котак з’яўляецца, аднак, не велічыня, а марфалагічныя дэталі, такія, як будова пад'язычная костка. З-за гэтага да вялікіх котак не адносяць такія віды, як пума і гепард.

Наступныя роды і віды адносяць да падсямейства:

* род пантэры (*Panthera*)
	+ леў (*P. leo*)
	+ ягуар (*P. onca*)
	+ леапард (*P. pardus*)
	+ тыгр (*P. tigris*)
* род Neofelis
	+ Neofelis nebulosa
	+ Neofelis diardi, да нядаўняга часу разглядаўся як падвід Neofelis nebulosa (*N. n. diardi*)
* род Uncia
	+ снежны барс (*U. uncia*), від нярэдка разглядаецца ў складзе роду *Panthera* (*P. uncia*)

Аб прыналежнасці *Pardofelis marmorata* да Pantherinae у свеце заолагаў вядуцца спрэчкі. Згодна з традыцыйным пунктам гледжання від адносяць да Felinae, аднак з’явіліся здагадкі аб яе сувязі з Pantherinae. Нядаўнія малекулярна-генетычныя даследаванні кажуць у карысць яе блізкага сваяцтва з родам Catopuma, з-за чаго найноўшыя сістэматыкі зноў адносяць яе да Felinae.

Чорныя пантэры не з’яўляюцца асобным відам, а толькі праявай меланізму (чорнай афарбоўкі) у леапардаў або ягуараў.

На поўсці ўсіх прадстаўнікоў падсямейства маюцца плямы, нават калі яны, на першы погляд, не бачныя. Яны відавочныя ў леапарда, дымчатага леапарда, снежнага барса і ягуара. У тыгра палосы на поўсці з’яўляюцца падоўжанымі плямамі. У львоў плямы выяўляюцца, як правіла, толькі ў ільвянят.

Прадстаўнікі падсямейства адрозніваюцца ад сваіх меншых сваякоў будовай пад’язычнай косці. Яна складаецца з маленькіх костачак, служачых замацаваннем моўнага мускула ў горле. Раней гэту прыкмета звязвалі з уменнем рыкаць. Аднак новыя даследаванні паказваюць, што рык заснаваны на іншых анатамічных асаблівасцях, перш за ўсё на спецыяльнай будове гартані. У льва, тыгра, леапарда і ягуара яна характарызуецца вельмі доўгімі галасавымі звязкамі і тоўстай эластычнай тканкай, якія дазваляюць рыкаць. Снежны барс, Neofelis nebulosa і іншыя віды кашэчых такімі асаблівасцямі не валодаюць і рыкаць не ўмеюць.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | Fossilworks · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4158284-6 · Microsoft: 2779724189 · NKC: ph180763 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Аляксандра-Неўскі сабор.
**Аляксандра-Неўскі сабор**  — мураваны праваслаўны кафедральны сабор Лодзінска-Пазнаньскай епархіі. Знаходзіцца ў цэнтры горада Лодзь (Польшча).

Гісторыя
--------

Сабор быў прафінансаваны самымі вядомымі фабрыкантамі ў той час: Карлам Шайблерам, Ізраілем Пазнаньскім і Юліюшам Кунітцэрам, пры тым, што ніводзін з іх не быў на самой справе праваслаўным. Сабор пабудавалі ў знак падзякі за цудоўнае выжыванне расійскага імператара Аляксандра II ад замаху ў 1879 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Топ-6 месцаў у Лодзі, якія варта наведаць

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
Ганс фон Кульмбах, *Марыя Саламея і Зевядзей з сваімі сынамі Якавам і Янам*, каля 1511 г.
**Зевядзей** (грэч. Ζεβεδαῖος, іўр.: זְבַדְיָה) — згодна з усімі чатырма кананічнымі Евангеллямі, быў бацькам Якава і Яна, двух вучняў Ісуса. У Евангеллях таксама мяркуецца, што ён быў муж Саламеі: у той час як у Евангеллі ад Марка 15:40 называюцца імёны жанчын, прысутных на укрыжаванні, як «*Марыя Магдаліна, і Марыя, маці Якава меншага і Ёсіі, і Саломія*», паралельным урыўку у Евангеллі ад Матфея 27:56 даецца «*Марыя Магдалена і Марыя, маці Якава і Ёсіі, і маці сыноў Зевядзеевых.*» Каталіцкая энцыклапедыя робіць выснову, што імя Саламея ў Марк. 15:40 і маці сыноў Зевядзея ў Евангеллі ад Матфея, верагодна, адна і тая ж асоба.

Зеведзей быў рыбаком. Хоць ён некалькі разоў згадваецца ў Евангеллях, толькі раз ён на самай справе з'яўляецца ў Матф. 4: 21-22 і Марк. 1:20, калі яго пакінулі два яго сыны ў лодцы, пасля таго як Ісус заклікаў Якава і Яна. Марк адзначае, што ў Зеведзея былі наёмныя работнікі. Зеведзей жыў у або каля Віфсаіды.
**Гарадскі стадыён** — шматфункцыянальны стадыён у Маладзечне, Беларусь. У сезоне 2020 года з’яўляецца хатняй арэнай для футбольных клубаў «Маладзечна» і «Энергетык-БДУ», якія выступаюць у чэмпіянаце Беларусі па футболе. Умяшчальнасць стадыёна складае 4 560 месцаў.

Гісторыя
--------

Гарадскі стадыён быў пабудаваны ў Маладзечне ў 1946 годзе. З 1992 стадыён стаў прымаць матчы чэмпіянату Беларусі па футболе. Сучасны выгляд спартыўная арэна набыла ў ходзе рэканструкцыі, праведзенай на працягу 2005 года. На трыбунах былі ўсталяваныя індывідуальныя пластыкавыя сядзенні, ажыццёўлена мадэрнізацыя адміністрацыйнага будынка. У 2008 было абноўлена пакрыццё бегавых дарожак. Газон на стадыёне натуральны, усталявана электроннае табло. Памеры поля — 105×68 метраў. Падагрэў і штучнае асвятленне футбольнага поля адсутнічаюць.

Заўвагі
-------

1. ↑  Афіцыйная ўмяшчальнасць гарадскога стадыёна ў Маладзечне

Спасылкі
--------

* «Па дамах». Стадыёны Беларусі. «Гарадскі» (Маладзечна)

| ⛭Стадыёны Вышэйшай лігі чэмпіянату Беларусі па футболе |
| --- |
| 
* Барысаў-Арэна (Барысаў)
* АСК «Брэсцкі» (Брэст)
* Будаўнік (Салігорск)
* Віцебскі ЦСК (Віцебск)
* Гарадскі (Барысаў)
* Гарадскі (Маладзечна)
* Гарадскі (Слуцк)
* Дынама (Мінск)
* ЦСК «Нёман» (Гродна)
* Тарпеда (Жодзіна)
* Трактар (Мінск)
* Цэнтральны (Гомель)
* Юнацтва (Мазыр)
* Юнацтва (Смаргонь)

 |
**Аляксандра Марыяна Весялоўская** (польск.: Aleksandra Marianna Wiesiołowska; ? — 14 верасня 1645) — жонка Крыштафа Весялоўскага, дзяржаўнага дзеяча Вялікага княства Літоўскага, маршалка вялікага літоўскага (у 1635—1637).

Біяграфія
---------

Прадстаўніца польскага дваранскага роду Сабескіх герба Яніна, узыходзячага да XVI стагоддзя, дачка польскага магната, ваяводы люблінскага Марака Сабескага (1549/1550—1605) ад першага шлюбу з Ядзвігай Снапкоўскай.

Выйшла замуж за тады крайчага вялікага літоўскага Крыштафа Весялоўскага.

Шлюб быў бяздзетны. Муж і жонка выхавалі пляменніцу Аляксандры прыёмную дачку Грызельду Вадынскую, будучую жонку Яна Станіслава Сапегі, маршалка вялікага літоўскага (з 1621).

У 1634 годзе Аляксандра Марыяна разам з мужам на свае сродкі заснавалі касцёл Звеставання Найсвяцейшай Панны Марыі і кляштар брыгітак у Гродне.

Пасля смерці мужа ў 1637, Аляксандра Марыяна ўступіла ў заснаваны ёю манастыр, у якім служыла ў якасці ігуменні.

У гродзенскім касцёле Дабравешчання Найсвяцейшай Панны Марыі знаходзіўся яе партрэт у адзенні манашкі, які цяпер разам з партрэтам мужа Крыштафа Весялоўскага і прыёмнай дачкі Грызельды Вадынскай (Сапегі) захоўваецца ў калекцыі Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь у Мінску.

Партрэты Крыштафа Весялоўскага, Грызельды Вадынскай (Сапегі) і Аляксандры Марыяны Весялоўскай (з Сабескіх) на паштовай марцы Беларусі. 2007 г.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Borkowska M. OSB, Leksykon zakonnic polskich epoki przedrozbiorowej. Tom III. Polska Centralna i Południowa, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2008, ISBN 83-7181-398-8.
* Kamieniecka E. Z zagadnień sztuki Grodna połowy XVII wieku, (w:) Lorentz S. Michałowski K. Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie, t. XVI, Warszawa 1972.
* Podhorodecki L. Sobiescy herbu Janina, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1981, ISBN 83-205-3234-5.


| ?Аляксандра Марыяна Весялоўская — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Себасцьян Сабескі[d] |  | Станіслаў Сабескі[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Ян Сабескі[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Марак Сабескі[d] |  |  |  |  | Барбара з Гелчэўскіх[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Катажына Соф’я з Гдзяшынскіх[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  | Аляксандра Марыяна з Сабескіх |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Якуб Снапкоўскі[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Ядвіга са Снапкоўскіх[d] |  |  |  | Ян Гербурт[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Ядвіга з Гербуртаў[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Ганна з Фрэдраў[d] |  | Ян Фрэдра[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 7164 3311 · NUKAT: n2009147107 · VIAF: 102301143 · ЗЭКББ: NLB-ar3143677 |
**Касцёл Маці Божай Анёльскай** — мураваны каталіцкі храм у аграгарадку Мяжаны (Браслаўскі раён, Віцебская вобласць). Знаходзіцца ў цэнтры паселішча.

Стары касцёл
------------

Першы вядомы касцёл пад тытулам Маці Божай Анёльскай быў драўляны, будаваўся на працягу 1923—1928 гадоў па праекту віленскага архітэктара Ю. Клоса. У пабудове былі выкарыстаны характэрныя народныя рысы, уласцівыя драўляным збудаванням гэтай мясцовасці. Галоўная кампазіцыя касцёла засноўваецца на прамавугольным будынку, да якога далучаны бакавыя алтары, пакрытыя гонтаю. Увесь дах касцёла, над якім узносіліся дзве рознавялікія васьмікутныя вежачкі, таксама быў пакрыты тонкай гонтаю.

Будынак касцёла згарэў у 1985 годзе ад удару маланкі.

* 
* 
* 
* 
*

Новы касцёл
-----------

З 1992 года шлі аднаўленчыя работы і на пачатку XXI стагоддзя на тым жа месцы быў пабудаваны новы касцёл з чырвонай цэглы. Будынак паўтарае арыгінальны аб’ём папярэдняга драўлянага касцёла.

Зноскі
------

1. ↑  Уплыў закапанскага стылю на будаўніцтва касцёлаў у Заходняй Беларусі
2. ↑  Костел Матери Божьей Ангельской в деревне Межаны
3. ↑  Костел Матери Божьей Ангельской в деревне Межаны

Спасылкі
--------

* Касцёл Маці Божай Анёльскай (Мяжаны) на сайце Catholic.by (бел.)
* Касцёл Маці Божай Анёльскай (Мяжаны) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Мяжаны — касцёл і каталіцкая парафія Маці Божай Анёльскай radzima.net

| ⛭Відзскі дэканат |
| --- |
| Троіцкі касцёл (Відзы) ·  Касцёл Святога Станіслава (Далёкія) ·  Касцёл Святых Пятра і Паўла (Дрысвяты) ·  Касцёл Маці Божай Анёльскай (Мяжаны) ·  Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Опса)  ·  Касцёл Божай Міласэрнасці (Пагошча)  ·  Касцёл Святога Якуба (Мілюнцы) |
**Га­рад­скія ша­лі** — памятны знак у Мінску, уста­ноў­ле­ны не­да­лё­ка ад гарадской ра­ту­шы, які свед­чыць пра атры­ман­не го­ра­дам Магдэбургска­га пра­ва ў 1499 го­дзе. Скульп­тур­ная кам­па­зі­цыя скла­да­ец­ца з фі­гур трох гара­джан, якія за­клю­ча­юць здзел­ку по­бач з вя­лі­кі­мі ша­ля­мі: адзін уз­важ­вае груз, дру­гі ад­дае ма­не­ты, трэ­ці пры­мае за­роб­ле­ныя гро­шы.

Памятны знак створаны скульптарам Аляксандрам Прохаравым і архітэктарам Сяргеем Багласавым усталяваны 2 красавіка 2014 года і з'яўляецца часткай праграмы гарадскіх улад па ўпрыгожванні гістарычнага цэнтра сталіцы творамі манументальна-дэкаратыўнага мастацтва.

Мінскія гарадскія вагі 1724 года. Нацыянальны гістарычны музей Беларусі
Мінск атрымаў Магдэбургскае права 14 сакавіка 1499 года па прывілею караля польскага і вялікага князя літоўскага Аляксандра Ягелончыка. Каралеўская грамата дазваляла мінчукам пабудаваць у горадзе ратушу, якая стала сімвалам гарадскога самакіравання. Апроч іншага, усталёўвалася важніца — мес­ца, дзе га­рад­скія ўла­ды пе­ра­важ­ва­лі та­ва­ры, якія пры­во­зі­лі­ся ў го­рад, і тыя, што іш­лі на экс­парт, — та­кім чы­нам ме­лі маг­чы­масць збі­раць з ганд­ля­роў па­да­ткі. Ме­на­ві­та пра гэ­ты гіс­та­рыч­ны факт і рас­па­вя­дае скульп­тур­ная кам­па­зі­цыя. Акра­мя та­го, уста­наў­лі­ва­ла­ся мерніца, якая ад­па­вя­да­ла еў­ра­пей­скай мет­рыч­най сіс­тэ­ме.

Зноскі
------

1. 1 2  «Гарадскія шалі» як права на самакіраванне
2. 1 2  Фотофакт: в центре Минска появилась новая скульптурная композиция «Городские весы»
**Кадзьякскі нацыянальны запаведнік** (англ.: Kodiak National Wildlife Refuge) — ахоўваемая прыродная тэрыторыя Кадзьякскага архіпелага ў штаце Аляска (ЗША). Займае плошчу 8054,94 км².

Кадзьякскі нацыянальны запаведнік быў створаны ў 1941 г. Штаб-кватэра месціцца ў горадзе Кадзьяк. 

У склад запаведніка ўваходзяць астраўныя горныя, раўнінныя і нізінныя тэрыторыі, пакрытыя лугамі, балотамі, лясамі, тундрай і ледавікамі. Па яго тэрыторыі цякуць 7 буйных рэк і каля 100 ручаёў, у якіх нерасцяцца ласасёвыя рыбы. Насельнікамі запаведніка з'яўляюцца буры мядзведзь, лось, алені, бурыя кажаны, андатра, лісы, ластаногія і іншыя сысуны. Налічваецца каля 250 відаў птушак.

* Горны хрыбетГорны хрыбет
* Ласось падчас нерастуЛасось падчас нерасту
* Белагаловы арланБелагаловы арлан
* Бурыя мядзведзіБурыя мядзведзі
* АленьАлень

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7641650-1 · LCCN: no2006008391, sh91004941 · VIAF: 156302266 |
**Гарадская акруга** — гарадское паселішча, якое не ўваходзіць у склад муніцыпальнага раёна і органы мясцовага самакіравання якога маюць як паўнамоцтвы паселішча, так і паўнамоцтвы муніцыпальнага раёна.

Статус гарадской акругі, як муніцыпальнага ўтварэння вызначаны федэральным законам ад 6 кастрычніка 2003 года № 131-ФЗ «Аб агульных прынцыпах арганізацыі мясцовага самакіравання ў Расійскай Федэрацыі», па сэнсе гэтага закона гарадская акруга з'яўляецца адным з тыпаў муніцыпальных утварэнняў нараўне з муніцыпальным раёнам, гарадскім і сельскім паселішчам, унутрыгарадской тэрыторыяй горада федэральнага значэння. У склад тэрыторыі гарадской акругі могуць уваходзіць адзін горад або адзін пасёлак, а таксама ў адпаведнасці з генеральным планам гарадскога паселішча тэрыторыі, прызначаныя для развіцця яго сацыяльнай, транспартнай і іншай інфраструктуры.

Спасылкі
--------

* Тэкст Федэральнага закона ад 6.10.2003 г. № 131-ФЗ
* Стратэгіі рэгіёнаў па надаванні муніцыпальным утварэнням статусу гарадской акругі Архівавана 10 сакавіка 2012.
**Ігар Рыгоравіч Бакалаў** (9 снежня 1939, Екацярынбург — 25 верасня 1992) — савецкі і беларускі спартсмен-стралок, спецыялізаваўся ў кулявой стральбе з пісталета і рэвальвера, шматразовы чэмпіён свету, Еўропы і СССР. Заслужаны майстар спорту СССР.

Біяграфія
---------

Ігар Рыгоравіч нарадзіўся ў 1939 годзе ў Свярдлоўску ў шматдзетнай сям’і — акрамя яго ў бацькоў ужо былі дзве дачкі і сын. У 1944 годзе Бакалавы пераехалі на Украіну, а праз 10 гадоў — у Ленінград, дзе Ігар скончыў вячэрнюю школу і працаваў на заводзе імя Варашылава.

У 16 гадоў Бакаль уступіў у таварыства паляўнічых і пачаў вучыцца стральбе, а праз некалькі гадоў ён быў прызваны на тэрміновую службу ў шэрагі Чырвонай Арміі. Службу праходзіў у Маскве, там жа пачаў спартыўныя трэніроўкі ў стралковым спорце спачатку на стрэльбішча ў Мыцішчах, затым — у ЦСКА.

У 1960 годзе спартсмен быў уключаны ў склад каманды «Дынама-1» і ўпершыню стаў чэмпіёнам СССР, а ўжо ў 1961 годзе — увайшоў у склад зборнай СССР і выйграў сусветнае першынство.

У 1962 годзе Ігар Бакалаў ажаніўся з Тамарай, майстрам спорту па кулявой стральбе, і пераехаў на радзіму жонкі — у Мінск.

Дасягненні
----------

Чэмпіён свету ў асабістым і камандных (двойчы) першынствах (1962, Каір), у камандным першынстве (1966, Вісбадэн), сярэбраны прызёр чэмпіянатаў свету ў асабістым (1962) і камандным (1966, 1970, Фінікс) першынствах. Чэмпіён Еўропы ў камандным (1963, Стакгольм), Спартакіяды народаў СССР (1967, 1971) і СССР (1964, 1966—1969, 1971—1972) у асабістым першынствах. Пераможца і прызёр міжнародных і ўсесаюзных спаборніцтваў.

Рэкардсмен свету ў камандным (1962), СССР і асабістым (1967—597 з 600, 1970—598 з 600) першынствах. Перамогі здабытыя ў спаборніцтвах па стральбе з буйнакалібернага рэвальвера і малакалібернага пісталета.

Зноскі
------

1. ↑  Sports-Reference.com Праверана 21 студзеня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18002875'></a>
2. 1 2 3  Бакалов Игорь Григорьевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 38. — 737 с.
3. ↑  *Добров А.*. XX летние Олимпийские игры 1972 год. История выступления сборной команды СССР по пулевой и стендовой стрельбе **(нявызн.)**.  Федерация стрельбы Украины. Праверана 8 чэрвеня 2012.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 228. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

Спасылкі
--------

* Фатаграфія І. Бакалава Архівавана 5 сакавіка 2016.
* Игорь Бакалов — «Недолет стрельца»  (руск.)
* Igor BakalovАрхівавана 15 снежня 2012.  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 130805 |
**Ігар Паўлавіч Кахно́** (30 ліпеня 1930, Гомель — 19 красавіка 1988, Мінск) — літаратуразнавец і літаратурны крытык, доктар філалагічных навук (1982), прафесар (1983).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Гомелі ў сям’і настаўніка. Скончыў сярэднюю школу ў горадзе Навазыбкаў Бранскай вобласці, у 1952 годзе — гісторыка-філалагічны факультэт Навазыбкаўскага педагагічнага інстытута. У 1955—1956 гг. працаваў рэдактарам у Сакратарыяце Саюза пісьменнікаў СССР, у 1956—1966 гг. на пасадах старэйшага выкладчыка, дацэнта ў Карэльскім педагагічным інстытуце ў Петразаводску. З 1968 года І. П. Кахно ў Беларускім дзяржаўным універсітэце — дацэнт кафедры рускай савецкай літаратуры, загадчык кафедры з 1979 па 1987 год. У 1979 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «А. В. Луначарский и формирование марксистской литературной критики» у Інстытуце рускай літаратуры (Пушкінскі Дом). У 1972—1974 гг. праходзіў стажыроўку ва ўніверсітэтах Парыжа і Тура ў Францыі.

Навуковая і грамадская дзейнасць
--------------------------------

Займаўся літаратурай, крытыкай, публіцыстыкай, актыўна друкаваўся ў часопісах «Новый мир», «Вопросы литературы», «Север», «Литература в школе», «Русская литература». Даследаваў класічную рускую і савецкую паэзію, гісторыю і тэорыю літаратуры. Чытаў лекцыі ў Польшчы, Балгарыі. Кіраваў метадычным аб’яднаннем выкладчыкаў рускай і замежнай літаратуры вышэйшых навучальных устаноў Беларусі, быў членам рэдакцыйнай калегіі часопіса «Вестник БГУ». Кіраваў падрыхтоўкай кандыдацкіх і доктарскіх дысертацый.

Аўтар каля 100 навуковых прац, у тым ліку па творчасці А. В. Луначарскага, А. Т. Твардоўскага, Д. А. Фурманава.
Сярод апублікаванага:

* Творчество А. Твардовского (1925—1940). — М. 1955.;
* Черты портрета : Страницы жизни и деятельности А. В. Луначарского. — Мн. 1972.;
* Ради жизни на земле. А. Твардовский. «Тёркин на том свете» // На рубеже. — 1961. — № 6.;
* А. В. Луначарский и формирование марксистской литературной критики. — Мн. 1979.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8.
2. 1 2 3 4  Кахно Ігар Паўлавіч (1930—1988 гг.) // Гісторыя БДУ Архівавана 23 снежня 2019.

Літаратура
----------

* *Савік Л. С.* Кахно Ігар Паўлавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8). — С. 190.

Спасылкі
--------

* Кахно Ігар Паўлавіч (1930—1988 гг.) // Гісторыя БДУ Архівавана 23 снежня 2019.
* Кахно, Игорь Павлович (1930—1988)(недаступная спасылка) (руск.) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
* Кохно Игорь Павлович // Знаменитые люди Гомельщины (руск.)
**Ігар Аляксандравіч Палынскі** (нар. 20 чэрвеня 1993, Полацк) — беларускі музыкант, журналіст, паэт.

Біяграфія
---------

Ігар Палынскі выступае падчас сумеснага беларуска-украінскага мерапрыемства ў Беластоку, 17 сакавіка 2022 года.
Нарадзіўся ў сям’і журналістаў. У 2010 годзе скончыў Полацкую дзяржаўную гімназію № 1 імя Францыска Скарыны. У 2017 годзе скончыў Інстытут журналістыкі БДУ. Працаваў у газеце «Полацкі веснік» (2011—2015), на тэлеканале «Саміт+ТБ» (2015—2018), тэхнічным рэдактарам «Рэгіянальнай газеты» (Маладзечна). Ад 2021 года працуе шэф-рэдактарам MOST Media (Беласток).

На працягу 2017 года выступаў як калумніст у часопісе «Маладосць». Адзін з галасоў праекта «Гарошак.by». Голасам Ігара Палынскага агучаны прыпынкі шэрагу цягнікоў Беларускай чыгункі.

Сябра Беларускай асацыяцыі журналістаў (2017).

Творчасць
---------

У 2009 годзе разам з Антонам Івановым заснаваў гурт Sumarok. У 2013 годзе выступіў у «Снайперскім хоры» Дзіяны Арбенінай.

У 2014 годзе стаў адным з аўтараў літаратурнага зборніка «Час бліскавіц», які выдала аб’яднанне «Літаратурны каўчэг».

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑   Архівавана 31 снежня 2019.
5. ↑
6. ↑
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Волкаў.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ігар Волкаў.
**Ігар Уладзіміравіч Волкаў** (нар. 12 студзеня 1970, в. Капцэвічы, Петрыкаўскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ф. Скарыны, Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

Працаваў выкладчыкам агульнатэхнічных дысцыплін тэхнікума, дырэктарам сярэдняй школы № 2 г. Жлобіна, загадчыкам аддзела адукацыі, спорту і турызму Жлобінскага райвыканкама, старшынёй Жлобінскага раённага Савета дэпутатаў дваццаць восьмага склікання.

Абіраўся дэпутатам Чырвонабярэжскага сельскага Савета дэпутатаў, намеснікам старшыні Чырвонабярэжскага сельскага Савета дэпутатаў дваццаць чацвёртага склікання, дэпутатам Жлобінскага раённага Савета дэпутатаў дваццаць шостага, дваццаць сёмага, дваццаць восьмага скліканняў. Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь сёмага склікання.

Зноскі
------

1. ↑  Волкаў Ігар Уладзіміравіч
**Леліян** (Ульпій Карнелій Леліян, лац.: Ulpius Cornelius Laelianus) — рымскі імператар-узурпатар. У большасці крыніц імя Леліяна прыводзіцца няслушна, а яго поўнае імя сустракаецца толькі на легендзе адной з першых адчаканеных ім манет. Леліян паўстаў у кіраванне Постума — першага імператара Гальскай імперыі.

Пра біяграфію Леліяна амаль нічога невядома. Ёсць версія, што ён быў або легатам XXII Першанароджанага легіёна, або намеснікам Верхняй Германіі. На апошняе ўказвае тое, што сталіцай паўстання была Магантыяка — сталіца Верхняй Германіі. У крыніцах не ўказваецца дакладная дата пачатку і канца ўзурпацыі, але, хутчэй за ўсё, Леліян паўстаў супраць Постума ў лютым ці сакавіку 269 года. Зыходзячы з колькасці манет з яго імем, паўстанне павінна было доўжыцца максімум два ці тры месяцы, пасля чаго армія Леліяна была разбіта, а сам ён, верагодна, быў забіты пры аблозе Магантыяка войскамі Постума.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Артыкул «Леліян» у інтэрнэт-энцыклапедыі рымскіх імператараў М. Польфера (пераклад)
* Laelianus — An Online Encyclopedia of Roman Emperors (Michel Polfer)  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: n86023608 · VIAF: 1484100 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кананчук.
**Ігар Паўлавіч Кананчук** (нар. 14 сакавіка 1962, г. Клімавічы, Магілёўская вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.

Біяграфія
---------

Скончыў Гомельскі кааператыўны інстытут па спецыяльнасці «Эканоміка гандлю».

Працаваў інструктарам па гандлі Слаўгарадскага раённага спажывецкага таварыства; загадчыкам вытворчасці грамадскага харчавання Клiмавiцкага раённага спажывецкага таварыства; старшынёй праўлення Курманаўскага спажывецкага таварыства Мсціслаўскага райспажыўсаюза; намеснікам старшыні праўлення па гандлі, старшынёй праўлення Чавускага райспажыўсаюза Магілёўскай вобласці; старшынёй гарадскога спажывецкага таварыства, дырэктарам гарадскога рознічнага гандлёвага прадпрыемства Касцюковіцкага райспажыўсаюза; дырэктарам адкрытага акцыянернага таварыства «Касцюковіцкі малочны завод»; дырэктарам адкрытага акцыянернага таварыства «Магілёўскі малочны камбінат», дырэктарам адкрытага акцыянернага таварыства «Бабушкина крынка», дырэктарам адкрытага акцыянернага таварыства «Бабушкина крынка» — кіруючая кампанія холдынга "Магілёўская малочная кампанія «Бабушкина крынка».

З’яўляўся дэпутатам Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў 27-га склікання.

З 2016 года дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Айчыны ІІІ ступені.

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае дачку.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь  (бел.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Прагматычная санкцыя.
**Прагматычная санкцыя 1549 года** — эдыкт імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Карла V аб рэарганізацыі Сямнаццаці правінцый, прыняты ў выкананне планаў па цэнтралізацыі адміністрацыйнага падзелу Свяшчэннай Рымскай імперыі.

Першапачаткова тэрыторыя Сямнаццаці правінцый з'яўлялася кангламератам феадальных уладанняў, якія ўваходзілі ў Свяшчэнную Рымскую імперыю або падпарадкоўвальных уладарам Францыі, і была вядомая пад назвай Бургундскія Нідэрланды. Прагматычная санкцыя вылучыла гэту тэрыторыю ў асобную палітычную сутнасць, якая стала спадчынным уладаннем дому Габсбургаў. Пасля адрачэння Карла V у 1556 годзе Сямнаццаць правінцый былі ўспадкаваны яго сынам Філіпам II.

Сілком навязваючы адзінства 17 тэрыторыям з розным гістарычным лёсам і рознымі традыцыямі, Прагматычная санкцыя 1549 года падрыхтавала глебу для выбуху народнай незадаволенасці ў Нідэрландскай рэвалюцыі.

Лагатып ВікітэкіЛагатып Вікітэкі
У Вікітэцы ёсць арыгінал тэксту па гэтай тэме.
 Гл. ***Прагматычная санкцыя 1549 года***
**Лембата** (індан.: Lembata), раней вядомы як **Ламблен** (нідэрл.: Lomblen) — найбуйнейшы востраў у групе Салор. Уваходзіць у склад інданезійскай правінцыі Усходняя Нуса-Тэнгара. Плошча — 1 266,39 км². Насельніцтва (2020 г.) — 135 930 чалавек.

Востраў Лембата месціцца за 1824 км на паўднёвы ўсход ад Джакарты, сталіцы Інданезіі. Мае вулканічнае паходжанне. Суша сфарміравана сістэмамі некалькіх вулканаў. Найбуйнейшыя з іх — Іліверунг (1018 м), Ілілабалекан (1018 м) і Ілелеваталок (1423 м). Захоўваецца вулканічная актыўнасць. Апошняе вывяржэнне Ілелеваталока адбылося ў 2020 г. і суправаджалася выкідам слупа попелу на вышыню 15,24 км. Большая частка паверхні складзена базальтамі і гранітамі. Берагі моцна парэзаны. Вылучаюцца невялікія паўастравы і залівы. 

Клімат трапічны з выразным вылучэннем сухога і вільготнага сезонаў. Мінімальныя тэмпературы вагаюцца паміж +20°C і +24°C, максімальныя — паміж +30°C і +33°C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў залежыць ад вышыні паверхні. У гарах выпадае каля 1200 мм, а на прыбярэжных раўнінах — 500 мм. У 2005 г. агульная колькасць ападкаў не перавысіла 320 мм, так што на востраве пачалася засуха. У красавіку 2021 г. моцныя дажджы выклікалі паводку ў горных раёнах, у выніку якой загінула каля 80 чалавек. 

На Лембаце захаваліся трапічныя лясы з багатай арнітафаўнай. Прыбярэжныя воды насяляюць кіты, дэльфіны, марскія чарапахі. У мінулым лоў кітоў з'яўляўся важным заняткам жыхароў узбярэжжа. 

Асноўны сучасны занятак астравіцян — сельская гаспадарка. Для камерцыйных патрэб вырошчваюць спецыі. Трымаюць свінняў, коз, курэй. Карэнныя насельнікі паходзяць з усходняга Флорэса. Жыхары берагавых і горных раёнаў належаць да аўстранезійцаў, але адрозніваюцца па мове і культуры. Нароўні з хрысціянствам і ісламам распаўсюджаны старажытныя традыцыйныя вераванні, асабліва культ продкаў і вера ў магію.

Спасылкі
--------

* Lembata Island Cultures Архівавана 6 студзеня 2022.
* Alor and Lembata Islands
* HEA LEMBATA REPORT Архівавана 6 студзеня 2022.
* Discovery of a new mineralized area in Lomblen Island of Indonesia indicated by the remotely sensed image data
* Colin R. Trainor, The birds of Lembata (Lomblen), Lesser Sundas
**Зеверын Фройнд** (ням.: Severin Freund, нар. 11 мая 1988 года, Фрайунг, ФРГ) — нямецкі скакун з трампліна, алімпійскі чэмпіён у камандных спаборніцтвах, трохразовы прызёр і двухразовы чэмпіён свету. Уладальнік Кубка свету сезона 2014/2015.

Біяграфія
---------

У 5 гадоў Зеверын Фройнд пачаў займацца лыжных дваябор’ем. Праз два гады Зеверын перайшоў у секцыю скачкоў з трампліна. На юніёрскім узроўні галоўным поспехам у кар’еры Фройнда быў залаты медаль у камандным першынстве на моладзевым чэмпіянаце свету 2008 года. У Кубку свету Зеверын Фройнд дэбютаваў у 19 гадоў 22 снежня 2007 года на этапе ў швейцарскім Энгельбергу. Праз тры гады на этапе Кубка свету ў тым жа Энгельбергу Зеверын упершыню трапіў у дзясятку лепшых, заняўшы 8-е месца. 15 студзеня 2011 года ў Сапара нямецкі скакун атрымаў сваю першую перамогу ў сусветным кубку. Па выніках сезона 2010/11 Фройнд заняў высокае 7-е месца ў агульным заліку. На чэмпіянаце свету па лыжных відах спорту 2011 года Зеверын у складзе зборнай Германіі стаў бронзавым прызёрам. Сезон 2012/13 пачаўся для нямецкага скакуна вельмі паспяхова. Пасля 5 першых этапаў Фройнд захапіў лідарства ў агульным заліку, выйграўшы пры гэтым два старты ў Лілехамеры і Куусама, аднак неўзабаве яго абышоў Грэгар Шлірэнцаўэр, а да сярэдзіны сезона Фройнд і зусім апусціўся на 4-е месца. У канцы сезону пасля этапу ў фінскім Куапіа Фройнд апярэдзіў Андэрса Якабсена і падняўся на 3-е месца, але ўжо на наступным этапе ў Тронхейме яго апярэдзіў паляк Каміл Стох. Па выніках сезона 2014/15 Фройнд заняў 1-е месца, выйграўшы ў славенскага скакуна Петэра Превца па колькасці перамог на этапах пры аднолькавай колькасці набраных ачкоў, што з’яўляецца лепшым вынікам у кар’еры нямецкага скакуна.

Зноскі
------

1. ↑  FIS database Праверана 26 красавіка 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q212928'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105753098'></a>
2. ↑  Severin Freund // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | FIS (скачкі з трампліна) · Olympedia · Olympic Channel · МАК · Алімпійская спартыўная канфедэрацыя Германіі |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Brockhaus · Munzinger |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1254279474 · VIAF: 6146164913200818980001 |
Медальёны на Трыўмфальнай арцы Канстанціна

У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Медальён.
**Медальён** (фр.: médaillon, італ.: medaglione, павелічальнае ад *medaglia* — медаль) — выява, напрыклад арнаментальная кампазіцыя, ляпны ці разьбяны рэльеф, роспіс, мазаіка ці надпіс у дэкаратыўнай авальнай ці круглай аправе, размешчаны на фасадзе ці на сцяне ўнутры памяшкання. Можа таксама быць дэталлю аздаблення мэблі.

Медальёны выкарыстоўваліся ў архітэктуры рэнесансу, барока і класіцызму.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Медальён (архітэктура)
**Праграмаванне** — тэарэтычная і практычная дзейнасць па стварэнні праграм; гэта працэс, які вядзе ад зыходнай пастаноўкі вылічальнай задачы да з'яўлення выканальных камп'ютарных праграм. Праграмаванне ўключае ў сябе такія віды дзейнасці, як аналіз, распрацоўку разумення, генерацыю алгарытмаў, праверку патрабаванняў алгарытмаў, уключаючы іх карэктнасць і спажыванне рэсурсаў, і ажыццяўленне алгарытмаў у мэтавай мове праграмавання. Зыходны код пішуць на адной або некалькіх мовах праграмавання. Мэта праграмавання складаецца ў тым, каб знайсці паслядоўнасць інструкцый, якая аўтаматызуе выкананне пэўнай задачы або рашэнне дадзенай праблемы. Працэс праграмавання, такім чынам, часта патрабуе экспертных ведаў ў многіх разрозненых прадметах, у тым ліку, ведаў аб прадметнай вобласці, спецыялізаваных алгарытмаў і фармальнай логікі.

Звязаныя задачы ўключаюць у сябе тэставанне, адладку, падтрыманне зыходнага кода, укараненне сістэмы зборкі і кіраванне атрыманымі артэфактамі, такімі як машынны код камп'ютарных праграм. Яны маглі б лічыцца часткай працэсу праграмавання, але часта тэрмін «распрацоўка праграмнага забеспячэння» выкарыстоўваецца для гэтага шырэйшага працэсу, з тэрмінам «праграмаванне», «рэалізацыя» або «кадаванне» зарэзерваваным для фактычнага напісання кода. Распрацоўка праграмнага забеспячэння спалучае ў сабе тэхнічныя метады з практыкай распрацоўкі праграмнага забеспячэння.

Літаратура
----------

* *Савіцкі М.* Тлумачальны слоўнік па інфарматыцы: / Мікола Савіцкі. — Мн.: Энцыклапедыкс, 2009. — ISBN 978-985-6742-83-8

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX526555 · BNF: 11932648m · GND: 4076370-5 · LCCN: sh85107310 · Microsoft: 33857546 · NDL: 00569223 · NKC: ph115891 |

 |
Л. Тарасевіч. Партрэт ашмянскага прыстольніка Георгія Землі. Медзярыт. 1680-я гг.
**Медзярыт** — гравюра на медзі, распаўсюджаная ў Беларусі і збольшага на Украіне ў XVII—XVIII стст. Выконвалася з дапамогай тручэння металу моцнай гарэлкай.

Медзярыт у картаграфіі і кнігавыдавецтве
----------------------------------------

Першыя медзярыты на беларускія тэмы замаўляліся за мяжой: Карта Полацкай зямлі, План Полацка (Рым, 1579), Карта Беларусі і Літвы (Амстэрдам, 1613).

У беларускім мастацтве медзярыт выкарыстоўваўся ў афармленні кніг, надрукаваных кірыліцай, ужо ў XVI стагоддзі, напрыклад, гэтай тэхнікай зроблена вокладка Статута Вялікага княства Літоўскага (Вільня, 1588). Пазней да медзярыту звярнуўся Т. Макоўскі («Панегірык братоў Скарульскіх», Нясвіж, 1604, і інш.). Медзярыт выкарыстаў гравёр Лявонцій Тарасевіч у працы над томам «Службоўнік, або Літургікон» (Вільня-Супрасль, 1692—1695).

Медзярыты стваралі браты Лявонцій і Аляксандр Тарасевічы, Інакенцій Шчырскі, М. Сімкевіч, а таксама заходнія майстры, якія працавалі ў Беларусі: К. Гётке, А. ван Вестэрфельд, П. Энгельхарт.

У тэхніцы медзярыту выконваліся панегірыкавыя гравюры, ілюстрацыі (да «Манархіі Турэцкай…», Слуцк, 1678; да «Акафістаў і канонаў», Магілёў, 1693; да «Разарыуму…», Аўгсбург,1672, А. Тарасевіч), гарадскія пейзажы (віды Полацка, Магілёва, Гродна, Нясвіжа), народныя лубкі, экслібрысы.

Зноскі
------

1. ↑  Шматаў В. Ф. Беларуская кнiжная гравюра XVII—XVIII стагоддзяў. ― Мн. 1984
2. ↑  Щирский, Иннокентий // Русский биографический словарь : в 25-ти томах. — СПб.—М. 1896—1918. (руск.)

Літаратура
----------

* Лабынцев Ю. Кирилловское книгопечатание в Супрасле и его роль в развитии восточнославянских культур конца ХVІІ-ХVІІІ вв. Автореф. дис. … канд.филол.наук. ― М. 1980;

Спасылкі
--------

* Супрасльская типография
* Биржа Архівавана 31 снежня 2013.
* Архівавана 29 снежня 2014.
Лемнаская стэла
**Ле́мнаская стэ́ла** — надмагільны помнік (стэла) з надпісам на мове, блізкай да этрускай. Мова ўключаецца ў гіпатэтычную тырэнскую сям'ю.

Стэла знойдзена ў 1885 годзе на востраве Лемнас, была ўмуравана ў сцяну царквы ў Камінье (паўднёва-ўсходняя частка вострава), у наш час знаходзіцца ў Нацыянальным музеі ў Афінах.

Датаванне, алфавіт і мова надпісу
---------------------------------

Стэлу адносяць да VI стагоддзя да н.э. пры гэтым верхняй мяжой датавання лічыцца далучэнне Лемнаса Мільтыядам да Афін у 510 годзе да н.э. пасля чаго насельніцтва вострава было элінізавана. У Герадота згадваецца, што дагрэчаскім насельніцтвам Лемнаса былі пеласгі (стар.-грэч.: Πελασγοί), Фукідыд называе гэта ж насельніцтва тырсенамі (Τυρσηνοί) — гэты этнонім у грэчаскай літаратуры таго часу быў сінанімічны тырэнам, гэта значыць этрускам. Аднак магчыма, што пеласгі і тырсены былі рознымі, хоць і роднаснымі, народамі — так, егіпецкія крыніцы сярод «народаў мора» згадваюць як пеласгаў (Plst), так і тырсенаў (Trs).

Герадот таксама піша, што пеласгі выгналі з Лемнаса мінійцаў, аднак даследчыкі лемнаскай стэлы не разглядаюць гіпотэзу пра яе мінійскае паходжанне, паколькі, мяркуючы па кантэксце апісанай Герадотам падзеі, яна адбылося ў дагістарычны, дапісьмовы перыяд.

Італьянская археалагічная экспедыцыя 1928 года выявіла надпісы, падобныя да надпісаў стэлы, на фрагментах мясцовай керамікі. Гэта знаходка пацвердзіла, што мова (і алфавіт) стэлы быў распаўсюджаны на Лемнасе дагрэчаскага перыяду і з'яўлялася гутарковай, гэта значыць стэла не была прывезена на Лемнас з іншага раёна Міжземнамор'я.

Таксама на Лемнасе быў знойдзены камень з чатырма словамі на той жа мове.

Надпіс на Лемнаскай стэле (на малюнку і на таблічцы) лічыцца не перакладзеным.

Транслітарацыя
--------------

На малюнку
**hολαιε:ζ:ναφοθ:ζιαζι**
**μαραζ:μαF**
**σιαλχFειζ:αFιζ**
**εFισθο:ζεροναιθ**
**ζιFαι**
**ακερ:ταFαρζιο**
**αναλασιαλ:ζεροναι:μοριναιλ**
На таблічцы
**hολαιεζι:φοκιασιαλε:ζεροναιθ:εFισθο:τοFερονα**
**ρομ:hαραλιο:ζιFαι:επτεζιο:αραι:τιζ:φοκε**
**ζιFαι:αFιζ:σιαλχFιζ:μαραζμ:αFιζ:αομαι**

Эфестыйскі надпіс
-----------------

Новы надпіс на в. Лемнас быў знойдзены падчас раскопак Эфестыі і апублікаваны Карла Дэ Сімонэ. Надпіс складаецца з 26 літар, згрупаваных у два радкі; чытанне ідзе бустрафедонам.

Транскрыпцыя:

верхні радок (злева-направа):
**hktaonosi: heloke**
ніжні радок (справа-налева):
**soromš:aslaš**

Зноскі
------

1. ↑  *Герадот*. Гісторыя, IV.145; V.26
2. ↑  *Фукідыд*. Гісторыя, IV.109
3. ↑  *Larissa Bonfante*. Reading the Past: Etruscan. British Museum Publications Ltd, 46 Bloomsbury Street, London WC1B 3QQ ©1990 (ISBN 0-7141-8071-8).
4. ↑  гл. ніжэй Эфестыйскі надпіс
5. ↑  *Carlo de Simone*. «La nuova iscrizione tirsenica di Efestia». Tripodes 11 2009: pp. 3-58.
6. ↑  New Lemnian Inscription | Rasenna Blog **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 24 ліпеня 2012. Праверана 25 сакавіка 2013.
7. ↑  de Simone, Carlo. 2009. La nuova iscrizione tirsenica di Efestia. Tripodes 11.3-58.

Літаратура
----------

* *Carlo De Simone*. Tirreni a Lemnos. Evidenza linguistica e tradizioni storiche, Firenze 1996
**Ле́лістад** (нідэрл.: Lelystad) — горад і найбуйнейшы па плошчы муніцыпалітэт у Нідэрландах, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Флеваланд.

Горад Лелістад заснаваны ў 1967 годзе на асушанай тэрыторыі. Сваё імя атрымаў у гонар Лелі Карнеліса (*Cornelis Lely*) — архітэктара, які распрацаваў праект дамбы Афслёйтдэйк, будаўніцтва якой дазволіла ажыццявіць асушэнне. Сёння горад знаходзіцца прыкладна на 5 м ніжэй за ўзровень мора.

Першапачаткова горад меркаваўся як эканамічны цэнтр рэгіёна, аднак яго рост не апынуўся такім хуткім, як у суседняга Алмерэ, які размешчаны бліжэй да Амстэрдама.

Геаграфія
---------

Лелістад знаходзіцца ў польдары ў правінцыі Флеваланд. Муніцыпалітэт Лелістад мяжуе на захадзе з возерамі Маркермер і Эйселмер, на поўдні з муніцыпалітэтамі Алмерэ і Зеволдэ, на ўсходзе з муніцыпалітэтам Дронтэн.

Гісторыя
--------

Лелістад з'яўляецца наймаладзейшым з мястэчкаў Нідэрландаў. Першыя жыхары прыбылі ў горад 28 верасня 1967 года і з 1 студзеня 1980 года пачало дзейнічаць кіраўніцтва муніцыпалітэту. Да ўтварэння правінцыі Флеваланд 9 студзеня 1986 года Лелістад адміністрацыйна не адносіўся ні да якой з нідэрландскіх правінцый.

Транспарт
---------

Лелістад звязаны з Амстэрдамам аўтамабільнай дарогай і чыгункай. Ля горада размешчаны невялікі аэрапорт-спадарожнік амстэрдамскага аэрапорта Схіпхол, а таксама маецца марскі порт Батавіахавен (*Bataviahaven*).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лелістад
* www.lelystad.nl Афіцыйная старонка абшчыны Лелістад (гал.) (англ.)
* infocentrum.lelystad.nl Архівавана 17 верасня 2009. Інфацэнтр Лелістад (гал.) (англ.)
* Гістарычныя здымкі Лелістада і Флеваланда (гал.) (англ.)
**Руапеху** (маоры: *Ruapehu*, *грымучая прорва*) — самы высокі вулкан на Паўночным востраве Новай Зеландыі. Вышыня — 2.797 метраў, знаходзіцца на Цэнтральным плато вострава і з’яўляецца часткай Нацыянальнага парка Тангарыра.

Схілы Руапеху пакрываюць сем невялікіх ледавікоў, даўжыня найбольшага з іх Вакапаха дасягае 1.6 км. У кратары вулкана знаходзіцца кратаравае возера, якое ў 1996 годзе пасля апошняга значнага вывяржэння зышло ў даліну селявым патокам (lahar). Пасля гэтага возера пачало няспынна зноў запаўняцца вадоў, а ў кастрычніку 2003 года яго запаўненне дасягнула 81 %. Было падлічана, што пры адсутнасці вывяржэння, возера перапоўніцца вадой і ў 2004—2005 годзе зноў сыдзе ў даліну селявым патокам.

У апошнія дзесяцігоддзі Руапеху праяўляе самую высокую вулканічную актыўнасць у параўнанні з трыма іншымі суседнімі вулканамі нацыянальнага парка: Нгарухое і Тангарыра. Самым цяжкім вынікам вулканінай актыўнасці Руапеху стала здарэнне 24 снежня 1953 года, калі хуткі поезд Уэлінгтан — Окленд быў змыты селянымі патокамі кратарнага возера ў раку. Пры здарэнні загінуў 151 чалавек.

Апошнія вывяржэнні вулкана адбыліся ў 1861, 1895, 1903, 1945, 1969, 1971, 1975, 1988, верасні 1995, ліпені 1996 і 1997 гадах. Нягледзячы на тое, што, як адзначалі спецыялісты, навейшыя вывяржэнні былі самымі моцнымі з часоў засялення Новай Зеландыі белым чалавекам — пакеха, чалавечых ахвяр, выкліканых вывяржэннем, не назіралася. У новазеландскім турызме спрабавалі нават дзякуючы гэтаму рабіць рэкламу рэгіёну, каб выклікаць зацікаўленасць рэнтабільнымі гарналыжнымі курортамі на схілах гары.

На схілах гары знаходзяцца тры з чатырох навазеландскіх гарналыжных курортаў Паўночнага вострава:

* Спуск Вакапака (16 пад’ёмнікаў)
* Спуск Туроа (11 пад’ёмнікаў)
* Спуск Тукіна (2 наземныя тросавыя пад’ёмнікі)

На схілах Руапеху бярэ свой пачатак рака Вайката, найдаўжэйшая рака Новай Зеландыі.

Зноскі
------

1. ↑  Новая Зеландыя, клімат,  Архівавана 12 студзеня 2007. (на рускай мове)

Спасылкі
--------

* Volcanic Hasards at Ruapehu Volcano, VE Neal, BF Houghton, SJ Cronin, SL Donoghue, KA Hodgson, DM Johnston, JA Lecointre, AR Mitchel; GNS Science Архівавана 12 кастрычніка 2004. (на англійскай мове)

### Відэаматэрыялы

* **YouTube**: Першы пад’ёмнік на Руапеху (пачатак 60-х гг.)  (Даўжыня 3:36)