Рэастатны кантролер КСП-1А электрацягніка ЭР2
**Рэастатна-кантактарная сістэма кіравання** (скар. *РКСК*) — комплекс электрамеханічнага абсталявання, прызначанага для рэгулявання току ў абмотках цягавых электрарухавікоў (ЦЭР) рухомага складу метрапалітэна, трамвая, тралейбуса і чыгунак.

Прынцып дзеяння
---------------

Існуе тры метады кіравання калектарным электрарухавіком — праз змену напружання на якары, праз змену супраціўлення электрычнага ланцуга якара, праз змену патоку ўзбуджэння.

**Кіраванне праз змену напружання** на якары ажыццяўляецца праз змену схемы злучэння электрарухавікоў. Існуюць тры асноўныя тыпы злучэння: *паслядоўнае* — усе рухавікі злучаны паслядоўна, *паслядоўна-паралельнае злучэнне* (ці серыесна-паралельнае, лац.: series — паслядоўнасць) утварае некалькі паралельных электрычных ланцугоў, дзе паслядоўна два ці болей ЦЭР, і *паралельнае злучэнне* — утварае некалькі электрычных ланцугоў з двума паслядоўна злучанымі электрарухавікамі.

**Кіраванне праз змену супраціўлення** электрычнага ланцуга якара ажыццяўляецца праз увод у ланцуг якара баластных супраціўленняў, якія аб'яднаны у пускавы або, у выпадку, калі на транспартным сродку маецца дынамічнае тармажэнне, пуска-тармазны рэастат. Рэастат можа быць выкананы як асобнымі рэзістарамі, якія перамыкаюцца з дапамогай кантактараў, так і адзіным апаратам. З прычыны таго, што нагрэў рэзістараў можа прывесці да іх перагарвання, доўгі рух транспартнага сродку на рэастатных пазіцыях рэастатнага кантролера не дапускаецца. Каб пазбегнуць нагрэву, у большасці выпадкаў у канструкцыі РКСК прадугледжана актыўнае абдзіманне супраціўленняў.

**Кіраванне праз змену патоку ўзбуджэння** ажыццяўляецца праз падключэнне рэзістараў ці іншых шунціравальных прылад. Пры гэтым частка току праходзіць па рэзістарах у абыход абмоткі ўзбуджэння — ўзбуджэнне зніжаецца, супрацьЭРС якара падае, а значыць якарны ток і частата кручэння растуць. З-за пагаршэння камутацыі (павышэння іскрэння) на калектары пры працы на аслабленым ўзбуджэнні, асабліва на пераходных рэжымах, гэты спосаб рэгулявання можа выкарыстоўвацца толькі тады, калі дыяпазон іншых метадаў рэгулявання ўжо скончыўся — рэастат выведзены, а для пераходу на наступнае злучэнне развіта занадта малая хуткасць альбо злучэнне з'яўляецца апошнім.

Тыпы РКСК
---------

РКСК мае некалькі падвідаў, якія маюць паміж сабой шэраг адрозненняў. Пераключэнні могуць выконвацца як сілавым групавым кантролерам (ГРК), канструкцыя якога жорстка задае праграму камутацыі сілавога ланцуга, так і асобнымі кантактарамі, якія маюць паасобныя прывады. 

На электрацягніках і гарадскім электратранспарце звычайна прымяняюцца ГРК, хоць бываюць і выключэнні — напрыклад, на трамваі Tatra T3 паслабленне ўзбуджэння ўключаецца індывідуальнымі кантактарамі. На электравозах сустракаюцца розныя схемы — з адным групавым кантролерам, з двума кантролерамі, кантролерам для перагруповак і кантактарамі для камутацыі рэастата і супраціўленняў, ці толькі з кантактарамі.

Таксама вылучаюць аўтаматычную або неаўтаматычную РКСК. У неаўтаматычнай сістэме кіравання моманты камутацыі кантактарамі сілавога ланцуга ЦЭР вызначаюцца кіроўцам электрарухомага складу, напрыклад, на электравозе ці тралейбусе МТБ-82. Аўтаматычная РКСК ў сваёй канструкцыі мае рэле паскарэння ці іншы падобны апарат, які самастойна кіруе працэсам камутацыі, кручэннем вала галоўнага кантролера, а кіроўца толькі вызначае, што патрабуецца ад транспартнага сродку — разгон, тармажэнне або рух з пастаяннай хуткасцю. Такім чынам, у выпадку аўтаматычнай РКСК ён непасрэдна ўздзейнічае на схему кіравання сервапрывадам і не мае прамога доступу да кіравання высакавольтным камутацыйным працэсам. 

Большасць тыпаў сучасных электрацягнікоў і трамваяў выпускаецца менавіта з аўтаматычнай РКСК.

Перавагі і недахопы
-------------------

Перавагамі РКСК перад іншымі відамі сістэм кіравання з'яўляецца параўнальная прастата канструкцыі і рамонту, а перад непасрэднай сістэмай кіравання (НСК) — яшчэ і вялікая электра- і пажарабяспека. Электрабяспека павышана з прычыны вынясення высакавольтнай часткі за межы населеных памяшканняў транспартных сродкаў, пажарабяспека — з прычыны незалежнасці камутацыйнай паслядоўнасці ад дзеянняў кіроўцы, якая выключае перагрэў і ўзгаранне пускатармазных рэастатаў і ЦЭР праз памылкі, дапушчаныя пры кіраванні сістэмай. Таксама да пераваг ставіцца высокая, у параўнанні з НСК, лёгкасць кіравання кантролерам кіроўцы. 

Недахопамі РКСК з'яўляецца высокая матэрыялаёмістасць, у некаторых выпадках — складанасць электрамеханічных вузлоў і нерацыянальны выдатак электраэнергіі, значная частка якой сыходзіць на нагрэў пускатармазных рэастатаў без здзяйснення карыснай працы.

Спасылкі
--------

* Реостатно-контакторная система управления (руск.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 5 сакавіка 2016. Праверана 8 сакавіка 2015.
* Реостатно-контакторное регулирование (руск.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 25 лютага 2017. Праверана 8 сакавіка 2015.