Эканамічная ўстойлівасць і інтэграцыя краін еўразоны, 2011 год. (Крыніца: «Еўра плюс манітор»).
**Еўрапейскі даўгавы крызіс**, або **крызіс суверэннага доўгу ў шэрагу еўрапейскіх краін** — пазыкавы крызіс, які ахапіў у 2010 годзе спачатку перыферыйныя краіны Еўрасаюза (Грэцыя, Ірландыя), а затым распаўсюдзіўся практычна на ўсю зону еўра. Крыніцай крызісу называюць крызіс рынку дзяржаблігацый у Грэцыі восенню 2009 года. Для некаторых краін еўразоны стала складаным або немагчымым рэфінансаванне дзяржаўнага доўгу без дапамогі пасярэднікаў.

З канца 2009 года з-за росту велічыні запазычанасці дзяржаўнага і прыватнага сектара па ўсім свеце і адначасовага паніжэння крэдытных рэйтынгаў шэрагу краін ЕС інвестары сталі баяцца развіцця даўгавога крызісу. У розных краінах да развіцця даўгавога крызісу прывялі розныя прычыны: дзесьці крызіс быў выкліканы аказаннем экстранай урадавай дапамогі тым кампаніям банкаўскага сектара, якія знаходзіліся на мяжы банкруцтва з-за росту рынкавых «бурбалак», або спробамі ўрада правесці стымуляванне эканомікі пасля таго, як рынкавыя «бурбалкі» лопнулі. У Грэцыі рост велічыні дзярждоўгу быў выкліканы марнатраўна высокім узроўнем заработнай платы дзяржслужачых. Развіццю крызісу спрыяла і структура еўразоны (валютны, а не бюджэтна-падатковы саюз), якая таксама негатыўна адбілася на здольнасці кіраўніцтва еўрапейскіх краін рэагаваць на развіццё крызісу: у краінах-сябрах еўразоны ёсць адзіная валюта, але няма адзінага падатковага і пенсійнага заканадаўства. Характэрна, што з-за таго, што ва ўласнасці еўрапейскіх банкаў знаходзіцца значная доля дзяржаўных аблігацый краін, сумневы ў плацежаздольнасці асобных краін прыводзяць да сумневаў у плацежаздольнасці іх банкаўскага сектара і наадварот.

Пачынаючы з 2010 года асцярогі інвестараў пачалі ўзмацняцца. 9 мая 2010 года міністры фінансаў лідзіруючых краін Еўропы адрэагавалі на змену інвестыцыйнай абстаноўкі стварэннем Еўрапейскага фонду фінансавай стабільнасці (ЕФФС) з рэсурсамі памерам у 750 млрд. еўра для забеспячэння фінансавай стабільнасці ў Еўропе за кошт ажыццяўлення шэрагу антыкрызісных мер. У кастрычніку 2011 года і лютым 2012 года лідарамі еўразоны былі ўзгодненыя меры прадухіленне эканамічнага краху, у тым ліку было заключана пагадненне аб спісанні банкамі 53,5 % даўгавых абавязацельстваў урада Грэцыі, які належыць прыватным крэдыторам, павелічэнне аб’ёмаў сродкаў Еўрапейскага фонду фінансавай стабільнасці да каля €1 трлн. а таксама павышэнне ўзроўню капіталізацыі еўрапейскіх банкаў да 9%. Таксама з мэтай павышэння даверу інвестараў прадстаўнікамі краін-лідараў ЕС было заключана пагадненне аб бюджэтна-падатковай стабільнасці (en:European Fiscal Compact), у рамках якога ўрад кожнай краіны прымаў на сябе абавязацельствы па ўнясенні ў канстытуцыю паправак аб абавязковасці збалансавана бюджэту.

У той час як аб’ёмы выпуску дзяржаўных аблігацый істотна ўзраслі толькі ў некалькіх краінах еўразоны, рост дзяржаўнай запазычанасці стаў успрымацца як агульная праблема ўсіх краін Еўрасаюза ў цэлым. Тым не менш, еўрапейская валюта застаецца стабільнай. На тры краіны, у найбольшай ступені закранутых крызісам (Грэцыя, Ірландыя і Партугалія), прыходзіцца 6 працэнтаў валавога ўнутранага прадукту (ВУП) еўразоны.

У чэрвені 2012 года даўгавы крызіс Іспаніі выйшаў на першы план сярод эканамічных праблем еўразоны. Гэта прывяло да рэзкага павелічэння стаўкі даходнасці ад дзяржаўных аблігацый Іспаніі і значна абмежавала доступ краіны да рынкаў капіталу, што прывяло да неабходнасці аказання фінансавай дапамогі іспанскім банкам і правядзення шэрагу іншых мер.

Гл. таксама
-----------

* Сусветны эканамічны крызіс (з 2008)  (руск.) (бел.

Зноскі
------

1. ↑  Euro Plus Monitor 2011 **(нявызн.)**. *The Lisbon Council* (15 лістапада 2011). Праверана 17 November 2011.
2. ↑  *Бардина, Кристина*. Европейский долговой кризис: причины, последствия и варианты решений (руск.) (html)(недаступная спасылка). *Finam.ru*.  Финам (25 лістапада 2011). Архівавана з першакрыніцы 17 мая 2012. Праверана 27 лютага 2012.
3. ↑  ИТАР-ТАСС : Глава минфина РФ считает необходимой реформу финансового регулирования, предложенную «большой двадцаткой»
4. ↑  Долговой кризис еврозоны — год 2011 Архівавана 6 красавіка 2011.
5. ↑  Еврозона ЕС вошла в активную стадию системного финансового кризиса Архівавана 29 кастрычніка 2014.
6. ↑  Хайдар, Джамаль Ибрагим. 2012. «Риск невыплат по долговым обязательствам стран еврозоны», Журнал «Мировая экономика», выпуск. 13(1), стр. 123—136 (англ.)
7. ↑  Национальное общественное радио. Майкл Льюис. «Как финансовый кризис привёл к появлению нового третьего мира». Октябрь 2011 г.
8. ↑  «Си-эн-би-си», Марк Тома. «Всё, что вам следует знать об экономическом кризисе в Европе». 13 чэрвеня 2012 г.
9. ↑  Сет У. Фистер, Нельсон Д. Шварц, Том Кунц.  «Всё взаимосвязано: Европейский кризис — пособие для наблюдателей»(англ.), *Nytimes.com* (22 кастрычніка 2011). Праверана 14 мая 2012.
10. ↑  Джордж Матлок.  «Разница между уровнями доходности государственных облигаций периферийных стран еврозоны растёт»(англ.) (16 лютага 2010). Праверана 28 красавіка 2010. Архіўная копія **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 24 красавіка 2011. Праверана 29 верасня 2017.
11. ↑  «Акрополис сегодня»(англ.), *The Economist* (29 красавіка 2010). Праверана 22 чэрвеня 2011.
12. ↑  «План поддержки валюты ЕС обойдётся в 750 млрд евро»(англ.), *«Би-би-си»* (10 мая 2010). Праверана 11 мая 2010.
13. ↑  *Уиллем Селз.*. «Принятые меры оказания экстренной помощи Греции не являются долгосрочным решением» (англ.)(недаступная спасылка).  «Инвестиции в Европе» (27 лютага 2012). Архівавана з першакрыніцы 28 кастрычніка 2012. Праверана 3 сакавіка 2012.
14. ↑  «Лидеры стран-членов еврозоны после длительных переговоров заключают соглашение по антикризисным мерам»(англ.) (27 кастрычніка 2011). Праверана 27 кастрычніка 2011.
15. ↑  Пидд, Хелен.  «Ангела Меркель выступает с инициативой создания „налогово-бюджетного" союза в рамках еврозоны»(англ.), *«Гвардиан»* (2 снежня 2011). Праверана 2 снежня 2011.
16. ↑  «Европейское соглашение о налогово-бюджетной стабильности: мнение экспертов»(англ.), *«Гвардиан»* (2 снежня 2011). Праверана 2 снежня 2011.
17. ↑  «Как евро стал главной угрозой Европе» (англ.). *«Дер шпигель»* (20 июнь 2011). Архівавана з першакрыніцы 5 верасня 2012. Праверана 29 верасня 2017.
18. ↑  Киршбаум, Эрик.  «Шойбле: несмотря на кризис, курс евро остаётся стабильным»(англ.), *The Wall Street Journal* (22 жніўня 2011).(недаступная спасылка)
19. ↑  «Курс евро и головная боль»(англ.), *The Economist* (24 ліпеня 2012). «Представляется вполне вероятным, что через пять-шесть лет евро прекратит своё существование, но эффективный курс евро ... всего немного ниже уровня 2007 г. ... (также см. график)».
20. ↑  «Непоколебимые повелители евро» (англ.)(недаступная спасылка). *Project-syndicate.org* (3 чэрвеня 2011). Архівавана з першакрыніцы 28 лютага 2012. Праверана 29 верасня 2017.
21. ↑  Айэн Трейнор и Николас Уотт.  «Испания призывает к заключению нового налогового соглашения для спасения евро: Мадрид выступает за общеевропейский план, но при этом против „унизительной" экстренной финансовой помощи»(англ.) (6 чэрвеня 2012).
22. ↑  Чарльз Форель и Габриэль Стайнхаузер.  «Новейший пакет европейской финансовой помощи должен помочь Испании»(англ.) (11 чэрвеня 2012).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 43658493 |