| Вайна 1812 года |
| --- |
| 
* Гродна
* Мір
* Экау
* Салтанаўка
* Астроўна
* Кобрын
* Гарадзечна
* Клясціцы
* Смаленск
* Полацк (1)
* Валуціна гара
* Барадзіно
* Звянігарад
* Мезатэне
* Таруціна
* Малаяраславец
* Полацк (2)
* Чашнікі
* Вязьма
* Віцебск
* Ляхава
* Смаляны
* Ваўкавыск
* Красны
* Бярэзіна
* Праследаванне
	+ Плешчаніцы
	+ Маладзечна

---

* Партызанская вайна
* Апалчэнне
* Акупацыя Масквы

 |

**Бітва пад Плешчаніцамі** — баявыя дзеянні ў час французскага нашэсця на Расію, якія адбываліся 29 лістапада — 1 снежня 1812 года ля мястэчка Плешчаніцы (цяпер у Лагойскім раёне Мінскай вобласці).

Авангард рускай арміі пад кіраўніцтвам Чапліца нанёс паразу адступаючай з Расіі «Вялікай Арміі» Напалеона.

Напярэдадні падзей
------------------

Пасля пераправы праз Бярэзіну, перад працягам маршу да Вільні праз Маладзечна, французская армія згуртавалася паміж Зембінам і Плешчаніцамі, маючы ў ар’ергардзе корпус маршала Віктора. Спальваючы масты і завальваючы дарогі, Напалеон адступаў праз мястэчка Плешчаніцы, якое загадаў ўтрымліваць некаторы час. 

З надыходам маразоў авангард Чычагава пад камандаваннем Чапліца атрымаў магчымасць перайсці праз змёрзлыя балоты, у баку ад мастоў.

Сілы бакоў
----------

Паводле ўспамінаў Ф. Сегюра, у бітве з боку французаў ўдзельнічалі 2-і корпус пад камандаваннем Мезона колькасцю 700-800 чалавек, 2-і і 3-і корпусы пад камандаваннем Нэя колькасцю каля 3-х тысяч чалавек. 2 — 3 снежня да іх далучыўся польскі атрад — каля 1800 чалавек і 9-ы корпус Віктора колькасцю каля 4000 чалавек.

З боку рускіх у бітве прымалі ўдзел атрад пад камандаваннем Ланскога, казакі Платава, корпус пад камандаваннем Чапліца, які складаўся з 8 пяхотных, 4 кавалерыйскіх і 8 казачых палкоў, з 3-ма конна-артылерыйскімі ротамі, у далейшым да яго далучыліся 9-я і 18-я дывізіі пад камандаваннем Інзова, Шчарбатава.

Ход бітвы
---------

29 лістапада 1812 года генерал Ланскі, дазнаўшыся аб знаходжанні ў Плешчаніцах параненага маршала Удзіно з невялікім эскортам, у якім былі герцаг Рэджыа, генерал Легран, некалькі іншых генералаў, параненыя афіцэры і два фур’еры з імператарскага абозу, здзейсніў набег на мястэчка на чале свайго атрада, быў узяты ў палон польскі брыгадны генерал Каменскі. Нягледзячы на малалікасць абаронцаў на чале з генералам Піно, набег быў адбіты.

30 лістапада ў мястэчка ўступіў кавалерыйскі атрад генерала Жуна, які ішоў у авангардзе адступаючай арміі Напалеона, атачэнне было знята. Корпус генерал-лейтэнанта Чапліца ў кароткай сутычцы з ар’ергардам узяў у палон каля 400 французскіх салдат.

1 снежня казакі Платава атакавалі французскія войскі ў Плешчаніцах, але атака была адбітая карпусамі Нэя і Мезоны, падтрыманымі польскім атрадам і рэшткамі 9-га корпуса маршала Віктора. Увесь дзень ішлі абарончыя баі. У гэты ж час уздоўж ўсёй калоны адступаючых войскаў атрады Чапліца здзяйснялі напады, адбіваючы гарматы і наносячы людскія страты. Да канца дня французскі ар’ергард адступіў у бок Маладзечна, страціўшы сем гармат, фуры з боепрыпасамі і маёмасцю. Бітва адбывалася ўздоўж усяго прамежка ад Плешчаніц да Хатаевіч. Лінія абароны праходзіла па рубяжы Гайна — Плешчаніцы — Слабада — Акалова. У гэтай бітве рускія войскі праявілі сапраўдныя цуды гераізму. Пахвалу Кутузава атрымалі 9-я і 18-я дывізіі пад камандаваннем Інзова, Шчарбатава, палкі Уладзімірскі, Віцебскі, Беларускі, Саратаўскі, Паўлаградскі, Башкірскі.

5 снежня французскі ар’ергард увайшоў у Маладзечна, дзе стаяў корпус Віктора.

Наступствы
----------

Французская армія была вымушана працягваць адступленне, страціўшы ў баях і з-за моцных маразоў больш за палову свайго складу з ліку ацалелых пасля пераправы праз Бярэзіну.

Зноскі
------

1. ↑  Переправа через Березину, Военная энциклопедия Сытина
2. ↑  Коленкур, «Поход Наполеона в Россию», гл.6
3. ↑  Александр Лир, 1812 год. События 29 ноября. Наполеон приказал сжечь мосты через Березину
4. ↑  Е. Е. Николаева, ФРАНСУА ПИЛС И ЕГО ЗАРИСОВКИ К ПОХОДНОМУ ДНЕВНИКУ
5. ↑  Александр Лир, 1812 год. События 30 ноября. Генерал Чаплиц настиг арьергард отступающей французской армии
6. ↑  с. 206
7. ↑  Александр Лир, 1812 год. События 01 декабря. Армии Кутузова и Витгенштейна перешли Березину

Літаратура
----------

* Сегюр Ф. де. Паход у Расію. — Смаленск: Русіч, 2003.  — 448 с. — ISBN 5-8138-0521-4.
* Карл фон Клаўзэвіц, 1812 ГОД
* Архівавана 26 сакавіка 2013.
* Уладзімір Лябедзька, АДМІРАЛ БЯРЭЗІНЫ
* Ф. Бокур, Пераправа праз Бярэзіну Вялікай арміі Напалеона ў лістападзе 1812 г.
* Мемуары генерала барона дэ Марбо
* Березина // Военная энциклопедия / под ред. В. Ф. Новицкого[ru] [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. В. Сытина[ru], 1911—1915.
* Варава А. Рак А. Сэрца Беларусі — Міншчына. Гісторыя. Культура. Традыцыі. Мінск: Рыфтур. 2008. 144 с. — С. 58-60(недаступная спасылка)
* Д. В. ДАВЫДАЎ. ДЗЁННІК ПАРТЫЗАНСКІХ ДЗЕЯННІ 1812 ГОДА