recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Царква ў імя прападобнай Марфы** — царква на праваслаўных могілках на вуліцы Антонава ў горадзе Гродна.

Гісторыя
--------

Была пабудавана і прыпісана да Сафійскага сабора (Фара Вітаўта) у 1848 годзе. У ёй пахавана маці епіскапа Ніла Марфа Насковіч, аб чым сведчыць надпіс на пліце з усходняга боку храма.

У выданні «Гродненский православно-церковный календарь. Православие в Брестско-Гродненской земле в конце XIX века» згадваецца мураваная могілкавая царква, пабудаваная ў 1848 годзе на сродкі былога архіепіскапа Іркуцкага, затым Яраслаўскага Ніла для пахавання сваёй маці Марфы Насковіч, якая памерла 4 мая 1846 года ва ўзросце 74 гадоў. У гэтай царкве, справа ад увахода, пахаваны епіскап Брэсцкі Ігнацій Жалязоўскі, які памёр 1 красавіка 1871 года ў горадзе Гродна.

Каля могілкавай брамы ў 1890 годзе пабудавана, на сродкі мясцовага мяшчаніна Сяргея Талочкі, каменная Свята-Уваскрасенская капліца.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры позняга класіцызму. Будынак крыжападобны ў плане, аднавежавы, накрыты пакатымі двухсхільнымі дахамі. На тарцах бакавых крылаў і апсіды трохвугольныя франтоны. Атынкаваныя сцены апяразаны карнізам, расчлянёны высокімі арачнымі аконнымі праёмамі з русаванымі архівольтамі. Фасады крапаваны арачнымі і крыжовымі нішамі, экседрамі, падаконнай цягай. З боку галоўнага фасада прыбудавана квадратная ў сячэнні двух’ярусная званіца, накрытая пакатым двухсхільным дахам з макаўкай. На аднам ярусе арачны праём галоўнага ўвахода, 2-і ярус прарэзаны круглымі люкарнамі і прасветамі з бэлькамі для званоў. Да апсіды далучана нізкая рызніца. У перакрытую плоскай столлю малітоўную залу выступаюць драўляныя хоры з балюстрадай.

Сучасны стан
------------

На сённяшні дзень царква перабудоўваецца з выкарыстаннем газабетонных блокаў. Цалкам змяняецца архітэктура храма, знешні і ўнутраны выгляд.

Пахаванні
---------

Па ўласным жаданні епіскапа Ігнація пад царквой была абсталяванна катакомбская грабніца, у якой яго і пахавалі раніцай 3 кастрычніка 1872 года пры вялікім збегу людзей. Прысутнічаў таксама архіепіскап Міхаіл (Галубовіч).

Зноскі
------

1. ↑  В. Н. Черепица. ГРОДНЕНСКИЙ ПРАВОСЛАВНЫЙ НЕКРОПОЛЬ (С ДРЕВНЕЙШИХ ВРЕМЕН ДО НАЧАЛА XX ВЕКА)

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн. БелЭн, 2007. -стар. 129.
* Гродненский православно-церковный календарь. Православие в Брестско-Гродненской земле в конце XIX века, издание второе, Воронеж 1899 г.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* [\* Свята-Марфінская царква (Гродна) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* [ Свята-Марфінская царква (Гродна)] на сайце Radzima.org
* [ Свята-Марфінская царква (Гродна)] на сайце Глобус Беларусі (руск.) Царква ў імя святой вялебнай Марфы // Праваслаўная архітэктура Беларусі]
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Разец.
**Ротавая поласць**:   
1. Верхняя губа (лац.: Labium superius)   
2. Дзясна (лац.: Gingiva)   
3. Цвёрдае паднябенне (лац.: Palatum durum)   
4. Мяккае паднябенне (лац.: Palatum molle)   
5. Язычок (лац.: Uvula palatina)   
6. Паднябенная міндаліна (лац.: Tonsilla palatina)   
7. Перашыек зева (лац.: Isthmus faucium)   
8. Вялікія карэнныя зубы (лац.: Dentates molares)   
9. Малыя карэнныя зубы (лац.: Dentates premolares)   
10. Іклы (лац.: Dentes canini)   
11. Разцы (лац.: Dentes incisivi)   
12. Язык (лац.: Lingua)
**Разцы** (лац.: Dentes incisivi) — зубы для адкусвання ежы.

Разцы адносна вострыя і размешчаны ў пярэдняй частцы сківіцы. Чалавек у верхняй і ніжняй сківіцы мае па двы цэнтральныя і два бакавыя разцы, з якіх два цэнтральныя верхняй сківіцы буйнейшыя. Іклы і разцы — пярэднія зубы. У розных відаў сысуноў разцы на працягу эвалюцыі зведалі розныя ператварэнні. У сланоў, напрыклад, верхнія разцы ўтвараюць біўні. У грызуноў і зайцападобных разцы маюць асаблівае значэнне, гэта адна з галоўных адметнасцей тых атрадаў. У жвачных у верхняй сківіцы няма разцоў, а проціпастаўленай перашкодай для разцоў ніжняй сківіцы служыць паднябенне.

Літаратура
----------

* Зубы // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4179857-0 · Microsoft: 2778812414 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзюпрэ.

**Луі Дзюпрэ** (фр. Louis Dupré; 9 студзеня 1789, Версаль — 12 кастрычніка 1837, Парыж) — французскі мастак і філэлін.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў дэпартаменце Сена і Уаза ў 1789 годзе. Пра яго сям’ю і дзіцячы ўзрост невядома нічога, акрамя таго, што ў яго былі брат і сястра і што яго бацькі ў 1819 годзе яшчэ жылі.

Яго вучоба ў мастацкім вучылішчы, якое стварыў Жак-Луі Давід (афіцыйны мастак Напалеона) вызначыла яго асобу і змест яго мастацтва. Яго знаёмства з кардыналам і біскупам Ліёна Жазефам Фешам (дзядзькам Напалеона), уплывовым царкоўным і палітычным чалавекам і знаўцам мастацтва, аказалася карысным для Дзюпрэ. У 1811 годзе кардынал паслаў яго ў Касель, да двара Жэрома Банапарта, караля Вестфаліі. У тым жа годзе Жэром даў яму тытул прыдворнага мастака.

У Каселі Дзюпрэ прабыў два гады (1811—1812). У 1813 годзе з’ехаў у Рым, дзе прабыў два гады, пасля чаго пераехаў таксама на два гады ў Неапаль (1814—1816). У 1816 годзе ён вярнуўся ў Рым і заставаўся там да 1819 года. У 1817 годзе ён упершыню прыняў удзел у парыжскай выставе, дзе выставіў партрэт мастака Dunouy. У Італіі Дзюпрэ падарожнічаў па краіне, вывучаў і капіраваў помнікі, у асноўным роспісы, і практыкаваецца ў партрэце і пейзажы.

У лютым 1819 года Дзюпрэ наведаў грэчаскія землі разам з трыма англійскімі падарожнікамі (Heyet, Hay і Viwian). Ангельцы ўзялі на сябе яго выдаткі, у абмен на гэта Дзюпрэ павінен быў перадаць ім замалёўкі і карціны помнікаў і краявідаў краіны. Чатыры вандроўцы і іх маленькае суправаджэнне прайшлі ад вострава Керкіра, Эпір, Фесалію, Сярэднюю Грэцыю, Атыку і астравы Сараніцкага заліва.

Падарожнікі расталіся; Дзюпрэ працягнуў сваё падарожжа ў Канстанцінопаль, а затым быў запрошаны Міхаілам Суцасам у Бухарэст, у той час як ангельцы вярнуліся ў Англію. Яго падарожжа скончылася вяртаннем у Рым 18 красавіка 1820 года.

Дзюпрэ быў у рэгіёнах, дзе вылілася Грэчаская рэвалюцыя, за год да яе пачатку. Персанажы, характары і краявіды, адлюстраваныя ім, атрымалі пазней, акрамя мастацкага, і дакументальнае значэнне. Многія гістарычныя працы, якія тычацца гэтай эпохі, суправаджаюцца працамі Дзюпрэ. Дзюпрэ не прымаў непасрэднага ўдзелу ў Вызваленчай вайне Грэцыі, але ў сілу філэлінізму яго прац яго залічаюць да філэлінаў. У 1824 годзе ён прыняў у другі раз удзел у парыжскай выставе, дзе быў узнагароджаны залатым медалём за працу «Марк Фурый Каміл выганяе галат з Рыма» і дзе яго працы з грэцкай тэматыкай атрымалі прыхільны водгук.

1. 1 2  Louis Dupré<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Louis Dupré // *Benezit Dictionary of Artists* — OUP, 2017. — ISBN 978-0-19-977378-7 — doi:10.1093/BENZ/9780199773787.ARTICLE.B00055955<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q104054132'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
**BioNTech SE** (англійскае вымаўленне: [ˈbaɪɒnˌtek]) — нямецкая біятэхналагічная кампанія, якая займаецца распрацоўкай і вытворчасцю актыўных імунатэрапеўтычных сродкаў для індывідуальнага падыходу да лячэння сур’ёзных захворванняў. Кампанія даследуе прэпараты на аснове матрычнай РНК (мРНК) для выкарыстання ў якасці індывідуалізаванай імунатэрапіі рака, у якасці вакцын супраць інфекцыйных захворванняў і ў якасці замяшчальнай бялковай тэрапіі пры рэдкіх захворваннях, а таксама распрацаванай клетачнай тэрапіі, новых антыцелаў і малых малекул, імунамадулятараў, як варыянтаў лячэння рака. Кампанія распрацавала тэрапеўтычны прэпарат для чалавека на аснове мРНК для ўнутрывеннага ўвядзення, каб давесці індывідуальную імунатэрапію раку на аснове мРНК да клінічных выпрабаванняў і наладзіць уласны вытворчы працэс.

Зноскі
------

1. ↑  Knowledge Graph — 2012. Праверана 13 жніўня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q648625'></a>
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  annual report<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q699735'></a>
3. ↑  *U.S. Securities and Exchange Commission*. [ Form F-1 Biontech Se
Registration statement for certain foreign private issuers] (англ.)(недаступная спасылка). *U.S. Securities and Exchange Commission*.  U.S. Securities and Exchange Commission. Архівавана з першакрыніцы 14 лютага 2021. Праверана 29 лістапада 2021.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт кампаніі
**Свята-Успенская царква** — мураваны праваслаўны храм у аграгарадку Хатынічы Ганцавіцкага раёна Брэсцкай вобласці. Знаходзіцца ў цэнтры вёскі.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1994 годзе на месцы драўлянага храма 1868 года.

Архітэктура
-----------

Пабудавана з цэглы. Вырашана па кампазіцыі прамавугольнага храма ў стылізаваных формах рэтраспектыўна-рускага стылю. Яе фарміруюць прамавугольныя ў плане прытвор-званіца, кароткая трапезная, цэнтрычная малітоўная зала з бакавымі прыдзеламі, прамавугольная апсіда. Над пакатым 4-схільным дахам цэнтральнага аб'ёму і шатром 8-граннай званіцы ўзведзены цыбулепадобныя галоўкі.

Зноскі
------

1. ↑  Успенская царква(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Свята-Успенская царква (Хатынічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
Тахіні з лімонам і часнаком
**Тахіні, тахіна або тхіна** (таксама вядомая як сезамавая паста) — распаўсюджаная на Сярэднім Усходзе густая алеістая паста з молатага кунжутнага зерня, якую дадаюць як неабходны кампанент да многіх страў, напрыклад да фалафелю, да хумусу, акрамя таго, яна служыць асновай для многіх соусаў. У склад тахіны ўваходзіць перамолатае зерне кунжуту (100 %). Пры гатаванні пасту разводзяць вадой да кансістэнцыі вадкай смятаны, дадаюць лімонны сок, соль і часнок. Часта ў тахіні таксама дадаюць аліўкавы алей, молаты кумін, чырвоны перац, пятрушку і выкарыстоўваюць у якасці падліўкі або проста падаюць з пітой або хлебам. 

Тахінавая маса выкарыстоўваецца для прыгатавання многіх усходніх ласункаў, напрыклад, халвы.

Літаратура
----------

* *Боровская Э.* Еврейская кухня / Боровская Э. - М.: Эксмо, 2012. - 320 с.: ил. ISBN 978-5-699-56247-3

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тахіні
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Успенская царква.
**Свята-Успенская царква** — мураваны праваслаўны храм у аграгарадку Ліпнікі Драгічынскага раёна Брэсцкай вобласці. Знаходзіцца на вул. Калгасная, 2а.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1991 годзе з цэглы.

Архітэктура
-----------

Вырашана 4-часткавай кананічнай кампазіцыяй: прытвор-званіца, трапезная, кубападобная малітоўная зала, паўкруглая апсіда. Шацёр званіцы завершаны макаўкай, 4-схільны дах малітоўнай залы — цыбулепадлбнай галоўкай. Уваход вырашаны 2-слуповым рундуком. Сцены расчлянёны арачнымі аконнымі праёмамі з броўкамі. У дэкоры выкарыстаны аркатурныя фрызы, вуглавыя лапаткі.

Зноскі
------

1. ↑  Успенская царква

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Свята-Успенская царква (Ліпнікі) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
Не блытаць з Успенскі сабор, Рэчыца.
**Свята-Успенская царква** — праваслаўны храм у в. Рэчыца Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

У цэнтры вёскі. Пабудавана ў 1873 годзе з цэглы.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры сінадальнага напрамку рэтраспектыўна-рускага стылю. У сілуэце дамінуе шацёр трох’яруснай званіцы (2 васьмерыкі на чацверыку). Праз шырокую трапезную яна злучана з кубападобным аб’ёмам храма, чатырохсхільны дах якога завершаны цыбулепадобным купалам на васьмігранным барабане. Галоўны ўваход вырашаны вялікім і глыбокім арачным парталам. Атынкаваныя фасады расчлянёны арачнымі аконнымі праёмамі ў прафіляваных ліштвах, крапаваны шырокімі вуглавымі лапаткамі. Паўкруглая апсіда вылучана драўляным іканастасам.

Зноскі
------

1. ↑  НГАБ у г. Гродна, ф. 97, воп.1, спр. 17; ф. 31, воп.3, спр. 366; воп. 1, спр. 21.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Свята-Успенская царква (Рэчыца) на сайце Radzima.org
* Свята-Успенская царква (Рэчыца) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Свята-Успенская царква** — праваслаўны храм у Беларусі, у вёсцы Шышова Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

На заходняй ускраіне вёскі. Пабудавана ў 1877 годзе з дрэва.

Архітэктура
-----------

Помнік народнага дойлідства. Вырашана прамавугольным у плане зрубам, да якога з фасада далучана 2-ярусная (васьмярык на чацвярыку) шатровая званіца і з тылу прамавугольная апсіда з бакавымі нізкімі рызніцамі. Двухсхільны дах над алтарнай часткай завершаны цыбулепадобным купалам на 8-гранным барабане шацёр званіцы — макаўкай. Гарызантальна ашаляваныя фасады расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі і брусамі-сцяжкамі ў прасценках.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4
**Мангалур** — горад у індыйскім штаце Карнатака, галоўны порт Карнатакі. Размешчаны за 350 км на захад ад сталіцы штата, Бангалора, на Малабарскім узбярэжжы Аравійскага мора ля падножжа Заходніх Гат. Адміністрацыйны цэнтр акругі Дакшына-Канада (раней Паўднёвая Канада) на паўднёвым захадзе Карнатакі. З некранутымі пляжамі, шырокімі дарогамі і ціхімі раёнамі Мангалур прызнаны 8-м самым чыстым горадам Індыі. Мангалур уваходзіць у 13 найлепшых гарадоў для вядзення бізнесу ў Індыі і ёсць 2-м у Карнатацы (пасля Бангалора). На порт Мангалура прыпадае 75 % экспарту кавы і большая частка экспарту кеш’ю.

Мангалур — шматнацыянальны горад. Асноўнымі мовамі з’яўляюцца тулу, канкані, канада і біяры.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Гамільтан, Канада
* Дэлта[d], Канада

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мангалур

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4361430-9 · LCCN: n82150505 · VIAF: 141921575 |
**Свята-Успенскі Казіміраўскі жаночы манастыр** ― манастыр у в. Казімірава Жлобінскага раёна Гомельскай вобласці.

Гісторыя
--------

Былы касцёл пры ўніяцкім манастыры
У 1713 годзе ў Казіміраве Казімірам Юдзіцкім быў заснаваны ўніяцкі манастыр пад кіраваннем ордэна базыльян. У 1832 годзе касцёл быў ператвораны ў праваслаўны храм, а манастыр быў скасаваны.

У 1996 годзе быў адроджаны праваслаўны прыход. У 2000 годзе пастановай Сінода Беларускага экзархату Маскоўскага патрыярхату Казіміраўскі прыход быў ператвораны ў жаночы манастыр.

Зноскі
------

1. ↑  КАЗИМИРОВСКИЙ УСПЕНСКИЙ МОНАСТЫРЬ

Спасылкі
--------

* Свято-Успенский женский монастырь, д. Казимирово на monasterium.by
* Свята-Успенскі Казіміраўскі жаночы манастыр на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Bhutanitis lidderdalii** ці *Armandia lidderdali* — дзённы матыль сямейства паруснікі (*Papilionidae*). Відавая лацінская назва дадзена ў гонар Dr. Lidderdale, з асабістай калекцыі якога і быў апісаны першы экзэмпляр матыля.

Апісанне
--------

Размах крылаў 100—116 мм. Асноўны фон крылаў цёмны. Тонкія поласы размяшчаюцца на крылах пераважна вертыкальна жоўтага колеру. Крылы медыяльна выцягнутыя, верхнія закругленыя. Ніжнія — з 3 хвосцікамі — латэральны самы доўгі, медыяльны карацейшы. У аснове хвосцікаў размяшчаецца яркая пляма. Дыстальная частка плямы афарбаваная ў жоўта-аранжавыя колеры, праксімальная — у ярка-чырвоны колер. У сярэдзіне плямы знаходзяцца 2-3 светлыя вочкі на агульным чорным фоне, у рознай ступені выяўленыя ў розных падвідаў. Ніжні бок крылаў афарбаваны ў шэры колер.

Арэал і падвіды
---------------

Номынатыўны падвід Bhutanitis lidderdalii lidderdalii жыве ў індыйскім штаце Нагаленд, у Сікіме, Бутане і на поўначы М'янмы, у Непале. Падвід Bhutanitis lidderdalii spinosa — у кітайскай правінцыі Сычуань. Падвід Bhutanitis lidderdalii ocellotomaculata — у паўночным Тайландзе. Адрозніваюцца падвіды некаторымі дэталямі малюнка крылаў.
**Інфаркт міякарда** (*Infarctus cordis*) — адна з клінічных формаў ішэмічнай хваробы сэрца, якая працякае з развіццём ішэмічнага некроза ўчастка міякарда, абумоўленага абсалютнай ці адноснай няздатнасцю яго кровазабеспячэння.

Класічнае апісанне стану пры гэтай сардэчна-сасудзістай катастрофе ўключае ціск за грудзінай, які перарастае ў моцны боль, і пачуццё страху. Інфаркт міякарда здараецца, калі кроваток да сардэчнай мышцы рэзка скарачаецца ў выніку закупоркі каранарнай артэрыі тромбам. Але ў некаторых выпадках людзі не адчуваюць болю, нягледзячы на тое, што адбываецца ў іх арганізме, таму не звяртаюцца па дапамогу.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне **Інфаркт міякарда** згодна з Тлумачальным слоўнікам беларускай літаратурнай мовы. — Мн. 2002. — С. 348
2. ↑  zviazda.by

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11932573j · GND: 4024654-1 · LCCN: sh85059683 · Microsoft: 2909164714, 2909705220 · NDL: 00571052 · NKC: ph114764 |

 |
**«Трыбуна мастацтва»** — беларускі тэатральна-мастацкі ілюстраваны часопіс. Выдаваўся ў лютым — чэрвені 1925 г. у Мінску. Цэнтральным праўленнем саюза работнікаў мастацтва Беларусі (з № 8 разам з Белдзяржкіно). Матэрыялы друкаваліся на беларускай і рускай мовах. У праграму выдання ўваходзіла грамадскае абмеркаванне праблем мастацкай творчасці, пошуку жывой сувязі мастацтва і літаратурна-мастацкай крытыкі з народнымі масамі, распрацоўка эстэтычны прынцыпаў беларускага мастацтва, выяўленне ў ім нацыянальнага стылю, развіццё мастацкай самадзейнасці. Рэдакцыя давала магчымасць выказаць свае погляды прадстаўнікам розных кірункаў у мастацтве з умовай, каб пытанні мастацкай творчасці разглядаліся «ў сувязі з агульнымі задачамі рабочага класа». У рэцэнзіях, аналітычна-праблемных і дыскусійных артыкулах часопіс змагаўся за высокі ідэйна-мастацкі ўзровень творчасці тэатральных і музычных калектываў, кінематографа, дзеячаў выяўленчага і прыкладнога мастацтва. Выступаў за ўсебаковае развіццё беларускай культуры. Імкнуўся пераадолець правінцыялізм у поглядах на беларускае мастацтва толькі як на этнаграфічнае, заснаванае на стылізацыі фальклорных тэм, вобразаў і матываў. Аўтары асобных артыкулаў прапаноўвалі авангардысцкую і пралеткультаўскую праграму сацыялістычнага мастацтва. 

Часопіс знаёміў з беларускай літаратурай, адзначыў юбілеі А. Гурло, Е. Міровіча, змяшчаў партрэты пісьменнікаў і дзеячаў мастацтва. Друкаваў рэпертуар тэатраў і кіно Мінска і Віцебска. Інфармаваў пра асноўныя мастацкія падзеі ў рэспубліках і за мяжой. У часопісе супрацоўнічалі Я. Барычэўскі, С. Вальфсон, Ю. Дрэйзін, Я. Дыла, Зм. Жылуновіч, М. Каспяровіч, Е. Міровіч, М. Шчакаціхін і інш. Выйшлі 14 нумароў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Конан, У. М.* «Трыбуна мастацтва» // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 543. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
**BirdLife International** (раней **International Council for Bird Preservation**) — міжнародная арганізацыя па абароне птушак і захаванню іх асяроддзя пражывання. Уяўляе сабой таварыства няўрадавых прыродаахоўных арганізацый, якія супрацоўнічаюць паміж сабой.

Арганізацыя была заснавана ў 1922 годзе амерыканскімі арнітолагамі Томасам Гілбертам Пірсанам і Жанам Тэадорам Дэлакурам і першапачаткова называлася *International Council for Bird Preservation*. Пасля Другой сусветнай вайны арганізацыя спыніла працу. Яе дзейнасць была адноўлена ў 1983 годзе, а ў 1993 назва таварыства была зменена на BirdLife International.

Арганізацыя базіруецца ў Кембрыджы, аднак мае рэгіянальныя сакратарыяты на ўсіх іншых кантынентах. З 2005 года статус партнёра BirdLife International у Беларусі атрымала грамадская арганізацыя «Ахова птушак Бацькаўшчыны».
.

У 2007 годзе BirdLife International запусціла маштабную кампанію па выратаванні выміраючых відаў птушак. Кошт праекта склаў каля 40 мільёнаў долараў.

Прэзідэнтам арганізацыі сёння з’яўляецца прынцэса Такамадо[*няпэўнае слова*], член японскай імператарскай сям’і.

Зноскі
------

1. ↑  Аб АПБ - Гісторыя АПБ **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 26 снежня 2009. Праверана 15 ліпеня 2012.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт  (англ.)
**Галіца грушавая пладовая** (*Contarinia pyrivora*)   — від двухкрылых насякомых сямейства *Cecidomyiidae*. Пашкоджвае грушу. Ва Украіне ён шырока распаўсюджаны ў Крыме.

Апісанне
--------

Насякомае выглядае як маленькі камар даўжынёй 3-4 міліметра. У яго доўгія ногі і вусікі, цёмна-шэры колер. Лічынкі жоўтыя, бязногія, маюць верацёнападобнае цела даўжынёй 4 міліметры.

Экалогія
--------

Кукалкі зімуюць у глебе на глыбіні 5-12 сантыметраў. Вылет імага адбываецца вясной падчас аддзялення бутонаў грушы. Дарослыя насякомыя адкладаюць яйкі ў бутоны. Звычайна ў адзін бутон самка адкладае 20 і больш яец. Лічынкі выходзяць з яец праз 4-6 дзён. Яны пранікаюць у завязь, дзе развіваюцца і кормяцца ў працягу 30-40 дзён. У ліпені лічынкі пакідаюць плады, падаюць на зямлю і акукляюцца ў глебе. Грушавая пладовая галіца наносіць своеасаблівыя пашкоджанні завязі грушы. У першыя дні пашкоджаныя завязі вельмі хутка развіваюцца, павялічваюцца ў памеры і прыкметна апярэджваюць сваім ростам здаровую завязь. Аднак унутры пашкоджаныя плады цалкам выядаюцца лічынкамі. Пасля выхаду лічынак плады бурэюць, рэпаюцца, зморшчваюцца і засыхаюць. У асобных выпадках галіца можа знішчыць да паловы пладоў.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Артыкул на сайце Аграрны сектар Украіны Архівавана 24 снежня 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN |
**Габы** — балота ў Беларусі, у Мядзельскім раёне Мінскай вобласці, у вадазборы рэк Сэрвач і Вузлянка.

Балота нізіннага (45 %), пераходнага (15,%) і вярховага (40 %) тыпаў. Плошча 13,9 тыс. га. Глыбіня торфу да 7,3 м, сярэдняя 2,6 м, ступень разлажэння ад 32 % (верхавы тып) да 39 % (пераходны і нізінны). Ёсць падсцілкавы торф і мергель (магутнасць да 4 м). Расце лес з хвоі, елкі, бярозы. З 1952 года асушана 7,6 тыс. га, у тым ліку 2,6 тыс. га адкрытай асушальнай сеткай, 5 тыс. га закрытым дрэнажам. На асушаных землях вырошчваюць шматгадовыя травы, збожжавыя.

Літаратура
----------

* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с. 40 л. ил. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ермалаеў.

**Аляксей Мікалаевіч Ермалаеў** (руск.: Алексе́й Никола́евич Ермола́ев; 1910 — 1975) — савецкі артыст балета, балетмайстар і педагог. Народны артыст СССР (1970). Лаўрэат трох Сталінскіх прэмій (1946, 1947, 1950).

Біяграфія
---------

Аляксей Ермалаеў нарадзіўся 10 (23) лютага 1910 года ў сялянскай сям’і, якая пражывала ў Цвярской губерні (па іншых крыніцах — у Санкт-Пецярбургу).

З 1920 года вучыўся ў Петраградзе ў балетнай школе А. Л. Валынскага, дзе яго педагогам быў М. Г. Легат, а з 1921 па 1926 гады — у Петраградскай балетнай школе (з 1937 — Ленінградскае харэаграфічнае вучылішча, цяпер Акадэмія рускага балета імя А. Я. Ваганавай), дзе за шэсць гадоў прайшоў усю школьную праграму ў класе У. І. Панамарова.

У 1926 годзе быў залічаны салістам у балетную трупу Ленінградскага тэатра оперы і балета (цяпер Марыінскі тэатр). У 1930 годзе яго запрасілі ў Маскву ў Вялікі тэатр, у якім працаваў да канца сваіх дзён.

З імем А. Ермалаева звязана стварэнне новага кірунку ў мужчынскім танцы, якое адказвала агульным тэндэнцыям гераізацыі балета, павышэння гульнявога, драматычнага складніка, увядзення ў практыку класічнага балета элементаў народнага танца. А. Ермалаеў валодаў віртуознай тэхнікай танца, пастаянна яе удасканальваючы і ўскладняючы класічныя элементы. Ствараючы рознахарактарныя ролі, ён сцвярджаў у балеце мужны і валявы вобраз. У гэтым жа кірунку дзейнічалі і выбітныя балетмайстры, якія працавалі з ім — В. І. Вайнанен і Л. М. Лаўроўскі.

А. Ермалаеў працаваў над тэхнікай танца на мяжы магчымасцяў, але гэты кірунак яго творчасці быў абмежаваны сур’ёзнай траўмай. Пачынаючы з 1939 года ён засяроджваецца на ролях, якія патрабуюць не бравурнай выканальніцкай тэхнікі, а драматычнага майстэрства, пантамімы.

У 1939 годзе выступіў як балетмайстар. Ставіў таксама балеты ў Беларускім тэатры оперы і балета (Мінск).

З 1960 года і да канца сваіх дзён працаваў педагогам і балетмайстрам-рэпетытарам у Вялікім тэатры. Пад яго кіраўніцтвам займаліся «зоркі балета» — М. Ліепа, М. Лаўроўскі, В. Васільеў, А. Гадуноў, Б. Акімаў, Н. Фёдараў і інш.

Разм з Ю. І. Сланімскім паставіў балет «Салавей» М. Крошнера (1939).

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 507. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1156211387 · LCCN: n85000036 · VIAF: 23558768 |
**Елісаветградскае Евангелле** — славянскае рукапіснае ілюмінаванае Евангелле-тэтр (Чатырохевангелле), напісанае ў канцы XVI — пачатку XVII стагоддзя ў майстэрні малдаўскага мітрапаліта Анастасія (Крымкі). Захоўваецца ў Расійскай дзяржаўнай бібліятэцы.

Рукапіс быў выяўлены ў канцы XIX стагоддзя ў аднаверскім Пакроўскім манастыры горада Елісаветграда (сучасны Кіраваград, Украіна) ад якога і атрымаў сваю назву. У 1880-я гады Евангелле было вывучана гісторыкам мастацтва М. В. Пакроўскім, які склаў першае падрабязнае апісанне рукапісу. Пасля гэтага рукапіс быў вернуты ў Елісаветград. У горадзе ён знаходзіўся прынамсі да 1914 года, а ў 20-30-я гг. яго лёс становіцца невядомым. У 1963 годзе Елісаветградскае Евангелле было выяўлена ў Дзяржаўнай бібліятэцы імя У. І. Леніна з указаннем, што ў збор яно паступіла ў 1940 годзе ад прыватнай асобы. У 1960-я гады з рукапісам працавала славіст і палеограф Дзяржаўнага гістарычнага музея М. В. Шчэпкіна, якая дапоўніла працу Пакроўскага ў частцы часу стварэння і гісторыі Елісаветградскага Евангелля.

Рукапіс напісаны на пергаменце паўуставам. Елісаветградскае Евангелле капіруе Евангелле балгарскага цара Іаана-Аляксандра, напісанае ў 1356 годзе, і ўпрыгожана скапіраванымі з яго мініяцюрамі ў неавізантыйскім стылі. Захавана мініяцюра з кцітарскім партрэтам цара Іаана-Аляксандра, змешчаная перад Евангеллем паводле Матфея.

У 2009 годзе дабрачынны фонд «Тварыства аматараў старажытнай пісьменнасці», які ўзначальваецца Германам Сцерлігавым, выпусціў факсімільнае выданне Елісаветградскага Евангелля тыражом у 10 000 асобнікаў. Праект атрымаў назву «Старажытныя рукапісы — дзецям Расіі» і выданне было бясплатна распаўсюджана сярод усіх жадаючых пры наяўнасці ў іх дзяцей ва ўзросце да 12 гадоў. Хоць першапачаткова планавалася распаўсюджванне кнігі за грошы.

Зноскі
------

1. ↑  **Н. В. Квливидзе, А. А. Турилов*.* Библия. Иллюстрации // Православная энциклопедия. — М.: Церковно-научный центр «Православная энциклопедия», 2002. — Т. V. — С. 110-120. — 752 с. — 39 000 экз. — ISBN 5-89572-010-2.
2. ↑  Факсимильные издания Благотворительного фонда содействия развитию культуры «Общество Любителей Древней Письменности» Архівавана 16 красавіка 2010.
3. ↑  Общество любителей древней письменности выпустило факсимильное издание Елисаветградского Евангелия // Богослов.ru
4. ↑  Турилов А. А. К истории украинско-болгарских художественных связей XVI в. **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2016. Праверана 21 красавіка 2016.
5. ↑  Интервью с исполнительным директором Общества любителей древнерусской письменности проф. Михаилом Бабкиным
6. ↑  8 апреля Герман Стерлигов начал бесплатно раздавать Елисаветградское Евангелие XVI века(недаступная спасылка)
7. ↑  В рамках проекта «Древние рукописи — детям России» будут выпущены факсимильные издания старинных Евангелий

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Елісаветградскае Евангелле**
**Ask.fm** — гэта сістэма пытанняў і адказаў, запушчаная ў чэрвені 2010 года. Сайт створаны ў Латвіі як канкурэнт Formspring. Пасля рэгістрацыі карыстальнік запаўняе сваю анкету і можа пачаць, як ад свайго імя так і ананімна, задаваць і адказваць на пытанні іншых карыстальнікаў. Ask.fm мае інтэграцыю з іншымі сацыяльнымі сеткамі, такімі як Facebook, Twitter, У Кантакце і Tumblr, якія гэтак жа паўплывалі на шырокае распаўсюджванне гэтай сеткі.

Гісторыя
--------

Сетка заснавана ў Латвіі ў 2010 годзе ў якасці канкурэнта Formspring. З тых часоў сэрвіс абагнаў канкурэнта і з’яўляецца вельмі папулярнай сеткай ў краінах СНД. Займаючы ▲ 148 месца ў свеце па версіі Alexa Internet. На красавік 2013 року колькасць зарэгістраваных карыстальнікаў дасягнула 50 млн.

Крытыка
-------

### Самагубства

У 2012 годзе двое ірландскіх падлеткаў скончылі жыццё самагубствам пасля таго, як над імі ананімна здзекаваліся іншыя карыстальнікі. Неўзабаве пасля гэтай падзеі абодва бацькі кажуць, што гібель дзяцей звязана з парталам ask.fm. Ірландскія СМІ былі абураныя тым, што зарэгістраваным карыстальнікам ask.fm можна пакінуць запісы ананімна. Ірландская паліцыя пачала расследаванне справы, але Ask.fm не давала звестак аб дадзеных карыстальнікаў, якія пакідалі запісы ананімна.

Зноскі
------

1. ↑  Alexa Internet — 1996. Праверана 29 лістапада 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q230051'></a>

Спасылкі
--------

* ask.fm
**Еляно́ва** (трансліт.: *Jelianova*, руск.: Еленово) — вёска ў Бярозаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Міжлескага сельсавета. Размешчана за 14 км ад Бярозы, за 20 км ад чыгуначнай станцыі Бяроза-Картузская.

Гісторыя
--------

У 1886 годзе в. Яленава (Галенава) у Мацвеевіцкай воласці Пружанскага павета Гродзенскай губерні, дзейнічалі школа і піцейны дом. Паводле перапісу 1897 года ў в. Яленава (Галенава) працавалі народнае вучылішча і хлебазапасны магазін.

У 1905 годзе ў Чарнякоўскай воласці. З 1915 года акупіравана германскімі войскамі, з 1919 года да ліпеня 1920 года і з жніўня 1920 года — войскамі Польшчы. У ліпені—жніўні 1920 на кароткі час ўстаноўлена савецкая ўлада.

З 1921 года ў складзе Польшчы, у 1924 годзе в. Хеленова ў Мацвеевіцкай гміне Пружанскага павета Палескага ваяводства.

У 1926 годзе ў Міжлескай гміне, у 1932 годзе ў Сігневіцкай.
З 1939 года ў БССР, з 1940 года вёска ў Машковіцкім сельсавеце.

У 1941—1944 гг. акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Акупанты загубілі 21 жыхара вёскі, на фронце загінулі 14 воінаў-землякоў.

У кастрычніку 1949 годзе арганізаваны калгас «Шлях да камунізму», у лютым 1950 года ён увайшоў у калгас «Чырвоны сцяг» (з цэнтрам у в. Міжлессе), з 16 ліпеня 1954 года — у Міжлескім сельсавеце. У 1970 годзе дзейнічала ферма калгаса «Чырвоны сцяг».

Планіроўка
----------

Планіровачна складаецца з дугападобнай, двухбакова забудаванай вуліцы, арыентаванай з захаду на ўсход, да якой прымыкаюць 3 завулкі.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**:
	+ 1886 — 19 двароў, 250 жыхароў.
	+ 1897 — 60 двароў, 284 жыхары.
* **XX стагоддзе**:
	+ 1905 — 376 жыхароў.
	+ 1924 — 58 будынкаў, 310 жыхароў.
	+ 1940 — 82 двары, 321 жыхар.
	+ 1959 — 36 гаспадарак, 120 жыхароў.
	+ 1970 — 309 жыхароў.
* **XXI стагоддзе**:
	+ 2005 — 34 двары, 48 жыхароў.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU). Сустракаецца таксама варыянт **Галяно́ва, Галяно́ў, м.**

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2006. — 528 с.: іл. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0373-X.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Міжлескі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Міжлессе |
| Вёскі | Батарэя ·  Елянова ·  Касцюкі ·  Мацвеевічы ·  Міхалінак ·  Стаўкі ·  Судзілавічы |
**Паталіпутра** (санскр.: पाटलीपुत्रम्) — помнік археалогіі на месцы старажытнага горада. Знаходзіцца ў межах сучаснага горада Патна ў індыйскім штаце Біхар.

Гісторыя
--------

Згодна будысцкім запісам, Паталіпутра была заснавана як крэпасць на рацэ Ганг валадаром Аджаташатру з Магадхі каля 490 г. да н. э. Да IV ст да н. э. яна пераўтварылася ў сталіцу адносна невялікай дзяржавы на чале дынастыі Шаішунага. У 345 г. да н. э. Махападма Нанда захапіў у Паталіпутры ўладу і зрабіў яе цэнтрам імперыі Нанда. Пазней яна з’яўлялася сталіцай імперыі Гупта—Маур’я. У 486 г. да н. э. і ў 383 г. да н. э. у Паталіпутры збіраліся галоўныя рады будыстаў.

Арыян з Нікамедыі, які абапіраўся на запісы Мегасфена, што наведваў рэзідэнцыю Чандрагупты ў Паталіпутры, апісваў горад у 10 міль у даўжыню і 1,75 мілі ў шырыню. Гарадскі мур меў 570 веж і 64 брамы. Страбон паведамляў наступнае:

> 
> Пры злучэнні Інда з іншай ракой, як кажуць, размешчаны Палібофры ў 80 стадый у даўжыню і 15 у шырыню ў форме паралелаграму, горад акружаны драўляным тынам з прасечанымі ў ім адтулінамі, так што праз гэтыя прасветы можна страляць з лука. Перад тынам цягнецца роў як для абароны, так і для сцёку бруду з горада. Племя, у вобласці якога знаходзіцца гэты горад, завецца прасіямі, яно самае выдатнае з усіх.

Падчас раскопак у 1895 г. і 1926—1927 гг. археолагамі сапраўды былі выяўлены рэшткі тыну, узгаданага Страбонам. Пра шчыльныя сувязі валадароў Паталіпутры з эліністычным светам кажа знаходка калон з мясцовым ордарам, распрацаваным на аснове старажытнагрэчаскіх прыкладаў.

Паталіпутра заставалася важным палітычным і рэлігійным цэнтрам да XII ст. пакуль не пацярпела ад нашэсця цюркаў. У XVI ст. яна была адроджана афганскай дынастыяй Суры пад назвай Патна.

Археалогія
----------

Першым даследчыкам старажытнай Паталіпутры стаў брытанскі медык і археолаг-аматар Лоўранс Вадэл, які цікавіўся эпохай Ашокі. У 1895 г. ён пачаў раскопкі ў раёне Буланды-Багх на поўнач ад чыгуначнай станцыі Патны. Тут былі знойдзены рэшткі палаца перыяду Маўр’яў. Ён жа выявіў старажытны калодзеж Агам-Куан, пабудаваны Ашокай. З 1912—1913 гг. арганізуюцца прафесійныя археалагічныя экспедыцыі.

Паколькі на месцы старажытнай Паталіпутры месціцца сучасны горад Патна, то большасць месц для археалагічных даследаванняў не дасяжна. Раскопкі праводзіліся пераважна ў месцах Буланды-Багх, Кумхрар і вакол Агам-Куана. У Кумхрары вакол месца раскопак створаны парк, дзе дэманструюцца некаторыя артэфакты.

Галерэя
-------

* Рада будыстаў у ПаталіпутрыРада будыстаў у Паталіпутры
* Статуя мужчыны, III ст. да н. э.Статуя мужчыны, III ст. да н. э.
* Статуя крылатага грыфона, III ст. да н. э.Статуя крылатага грыфона, III ст. да н. э.
* Паталіпутрскі ордарПаталіпутрскі ордар
* Калодзеж Агам-Куан, сучасны выглядКалодзеж Агам-Куан, сучасны выгляд

Зноскі
------

1. ↑  Страбон. Кніга 15, I:36

Спасылкі
--------

* Pataliputra — Garden Visit
* Pataliputra — Banglapedia
* Sraman Mukherjee, New province, old capital: Making Patna Pataliputra

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ганзага.

**Франчэска II Ганзага** (італ.: Francesco II Gonzaga; 10 жніўня 1466 — 29 сакавіка 1519) — італьянскі кандацьер, маркіз Мантуі, муж Ізабелы д'Эстэ, каханы яе ятроўкі Лукрэцыі Борджыя.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Мантуі, быў старэйшым сынам маркіза Федэрыка I Ганзага і Маргарыты Баварскай.

Пачаў ваенную кар'еру кандацьера, быў капітанам на службе Міланскага герцага ў 1483, 1485 і 1486 гадах. Узначальваў атрады Венецыі з мая 1489 па 1498 гады, войскі італьянскай лігі ў бітве пры Фарнова, зрэшты, кіруючыся саветамі свайго больш вопытнага дзядзькі Рыдольфа Ганзага. Хоць перамога была невыразнай, яна ўсё ж прывяла да таго, што войска Карла VIII Французскага адступілі назад за Альпы.

Яго апісваюць так: *«Невысокі, вірлавокі, кірпаты і неверагодна храбры, лепшы рыцар Італіі»*.

Пазней ён накіраваў сваю зброю ўжо супраць венецыянцаў, узначаліўшы Свяшчэнную лігу, створаную супраць іх Папам Юліем II. Выпадкова ён быў захоплены іх войскамі і ўтрымліваўся некалькі месяцаў у якасці закладніка, падвяргаючыся абразам. Вызвалены ён быў дзякуючы клопатам Папы Рымскага і быў вымушаны аддаць наўзамен у закладнікі свайго маленькага сына. Гэта выклікала яго бясконцую варожасць да гэтага горада, і пазней ён адпрэчваў любыя прапановы венецыянцаў ізноў узначаліць іх войскі.

У 1499 годзе паступіў на службу да французскага караля Людовіку XII і быў ім ганараваны ордэнам Св. Міхаіла, стаў лейтэнантам-генералам на службе французаў у Неапалітанскім каралеўстве ў жніўні 1503 года, лейтэнантам Рымскай Царквы ў 1506 годзе, главой ордэна Св. Міхаіла ў чэрвені 1507 года, ганфаланьерам Рымскай царквы ў 1510 годзе.

Франчэска II Ганзага перад Мадоннай. Фрагмент карціны Мантэньі.
Падчас яго адсутнасці Мантуя кіравалася яго жонкай Ізабелай д'Эстэ, на якой ён жаніўся 12 лютага 1490 года, аднавіўшы традыцыйны альянс паміж д'Эстэ і Ганзага. Пад кіраваннем гэтай пары Мантуя набыла вялікае культурнае значэнне і бляск дзякуючы запрашэнню ў горад такіх мастакоў, як Мантэнья і Банакольсі. Па загадзе Франчэска быў адбудаваны Палацца дзі Сан Себасцьяна, дзе пазней размясціўся «Трыумф Цэзара» пэндзля Мантэньі.

Быў у любоўнай перапісцы з Лукрэцыяй Борджыяй, жонкай брата Ізабелы д'Эстэ, мяркуюць, што іх адносіны не выйшлі з катэгорыі платанічных.

Сканаў ад сіфілісу, падхопленага ў прастытутак у 1512 годзе. Яго спадчыннікам стаў яго сын Федэрыка, пры якім Ізабела кіравала як рэгент. Яго іншы сын, Ферантэ, стаў родапачынальнікам галіны графаў Гуастаа.

Імператарская інвестытура маркізата пацверджана ў 1485 і 1494 гадах.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Два скульптурных бюста
***Artemia salina*** — від шчэлепаногіх ракападобных.

Апісанне
--------

Цела паўпразрыстае, адносна шырокае, з 11 пар ног. Памеры могуць дасягаць 1,5 см. Лістападобныя канеч­насці вы­конваюць функ­цыі ды­ха­ння і пад­го­ну ежы. Ан­тэны ў сам­ца ператвораны ў хапальныя ор­га­ны і слу­жаць для ўтрымання сам­кі ў час спа­рва­ння.

Пашырэнне
---------

Рачок жыве ў марскіх ліманах і плыткіх салёных азёрах стэпавай і паўпустыннай зон Еўразіі, дзе можа дасягаць даволі высокай колькасці. Раней *Artemia salina* лічылася касмапалітам, аднак храмасомны аналіз выявіў комплекс больш чым з шасці відаў.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

У залежнасці ад салёнасці вады рачкі, што жывуць у розных вадаёмах, адрозніваюцца знешнім выглядам. Чым вышэйшая канцэнтрацыя солей у вадзе, тым менш выражаны ў іх прыдаткі ў задняй частцы цела. Таксама ўзровень салёнасці ўплывае на суадносіны даўжынь груднога і брушнога аддзелаў цела і ступень развіцця антэн.

Кормяцца мікраскапічнымі водарасцямі. Пры недахопе водарасцей рачкі каламуцяць донны асадак і адфільтроўваюць з яго бактэрый.

Акрамя палавога размнажэння для іх характэрны таксама і партэнагенез.

Выкарыстанне
------------

Лёгка разводзіцца ў акварыумах, выкарыстоўваецца як корм для дэкаратыўных і прамысловых відаў рыб.

Зноскі
------

1. ↑  *Круглова О. Ю.* Класс Crustacea — Ракообразные: метод. рекомендации. В 2 ч. Ч. 1. Низшие ракообразные — Мн.: БГУ, 2014. — С 9.

Літаратура
----------

* Жизнь животных. — 2-е изд. — М.: Просвещение, 1988. — Т.2. — 447 с.

Спасылкі
--------

* Большая российская энциклопедия Архівавана 17 кастрычніка 2019.  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Brockhaus |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · SeaLifeBase · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12350742v · LCCN: sh88002326 · Microsoft: 2781201647 · NKC: ph323396 |
**Габрыэль Асоўскі** (польск.: Gabriel Ossowski; 1816, Магілёўская губерня — 30 сакавіка 1874, Варшава) — польскамоўны пісьменнік. У рамане «Таямнічае даміно» (1845) ужываў беларускую мову ў дыялогах і быў сярод першых, хто скарыстаўся ў беларускай лацінцы літарай *ŭ*.

Беларускі фрагмент у рамане «Таямнічае даміно» (1845), ранні прыклад ужывання літары *ŭ*.

Біяграфія
---------

Габрыэль Асоўскі нарадзіўся ў шляхецкай сям’і ў Магілёўскай губерні, вучыўся ў Вільні, а пазней працаваў інспектарам правіянцкіх магазінаў у Расейнах і Плоцку. Быў жанаты з Генрыетай Мінгаўзен, меў шмат дзяцей.

Зноскі
------

1. ↑  Антон Францішак Брыль. Беларускія фрагменты ў рамане «Таямнічае даміно» Габрыэля Асоўскага // Роднае слова, № 12/2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2003068346 · VIAF: 311218704 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сафонава.
**Вікторыя Андрэеўна Сафонава** (нар. 8 мая 2003, Масква) — беларуская фігурыстка, якая выступае ў адзіночным катанні. Пераможца турніру серыі «чэленджэр» Мемарыял Дзяніса Тэна 2021, бронзавы прызёр турніру серыі «чэленджэр» Finlandia Trophy 2021. Двухразовая чэмпіёнка Беларусі (2020, 2021). Заняла 14 месца на чэмпіянаце Еўропы (2020).

Кар’ера
-------

### У Расіі

Вікторыя Сафонава нарадзілася 8 мая 2003 года ў Маскве. У 2015 годзе атрымала перамогу на Адкрытым Кубку ФФККМ у разрадзе Кандыдатаў у майстры спорту. Пасля выканання кароткай праграмы Сафонава займала трэцяе месца. Але скарыстаўшыся памылкамі саперніц у адвольных пракатах, узнялася на першы выніковы радок, апярэдзіўшы ў тым ліку, Вікторыю Васільеву, Ганну Шчарбакову і Аляксандру Трусаву.

У 2017 годзе атрымала званне Майстра спорту, пасля чаго дэбютавала на Першынстве Расіі сярод юніёраў, размясціўшыся на чатырнаццатай пазіцыі. У наступным годзе на Першынстве Сафонава ўвайшла ў дзясятку лепшых юніёрак краіны, скончыўшы турнір на восьмым месцы. У кастрычніку 2018 года адправілася ў Мінск на міжнародны турнір Ice Star, дзе заваявала золата.

### У Беларусі

#### Сезон 2019—2020

Улетку 2019 года, перад пачаткам новага сезона, змяніла спартовае грамадзянства і пачала выступаць за зборную Беларусі. Пад сцягам новай краіны ўпершыню прыняла ўдзел у спаборніцтвах серыі «Чэленджэр». У лістападзе 2019 года ў Польшчы Сафонава заняла сёмае месца, а праз тры тыдні прывезла срэбра з турніру Залаты канёк Заграба, устанавіўшы асабісты рэкорд па суме балаў.

На дэбютным чэмпіянаце Беларусі сярод дарослых узнялася на верхнюю прыступку пастамента і была абрана для ўдзелу ў кантынентальным першынстве. У аўстрыйскім Грацы на чэмпіянаце Еўропы па выніках двух пракатаў фінішавала чатырнаццатай. У сакавіку 2020 года павінна была выступіць на першым для сябе чэмпіянаце свету, але турнір быў адменены з-за пандэміі каранавіруса.

#### Сезон 2020—2021

У сакавіку 2021 года фігурыстка адправілася ў Стакгольм для ўдзелу ў чэмпіянаце свету, але была выключана з ліку ўдзельнікаў з-за станоўчага тэсту на каранавірус.

#### Сезон 2021—2022

Восенню 2021 года Вікторыя Сафонава прыняла ўдзел у трох спаборніцтвах, якія ўваходзяць у серыю «Чэленджэр». У верасні стала трэцяй на Nebelhorn Trophy, што дазволіла фігурыстцы кваліфікавацца на зімовыя Алімпійскія гульні, у пачатку кастрычніка паказала восьмы вынік на Finlandia Trophy, а праз тры тыдні выйграла турнір Мемарыял Дзяніса Тэна.

У кастрычніку 2021 года атрымала перамогу на турніры Ice Star у Мінску.

Зноскі
------

1. ↑  *(unspecified title)* Праверана 27 красавіка 2022.
2. ↑   Праверана 27 лістапада 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FSkate.ru · ISU · Olympedia · Olympic Channel |
Віктуаліенмаркт
**Віктуаліенмаркт** (ням.: Viktualienmarkt) — пастаянна дзеючы прадуктовы рынак у цэнтры горада Мюнхен. Працуе штодня, акрамя нядзель і святочных дзён.

Слова Віктуаліенмаркт паходзіць ад лацінскага слова *victus* — прадукт, запас. Спачатку рынак называўся grüner Markt («зялёны рынак») або проста Marktplatz (Рынкавая плошча). Назва «Віктуаліенмаркт» з’явілася ў XIX стагоддзі, калі ў некаторых колах буржуазіі было модным выкарыстоўваць лацінскія назвы замест нямецкіх.

Віктуаліенмаркт паўстаў, калі стары мюнхенскі гарадскі рынак на Марыенплац стаў занадта вузкім для вялікага горада. Кароль Максіміліян I 2 мая 1807 года даручыў магістрату горада Мюнхена перанесці рынак на новае месца.

| Славутасці Мюнхена |
| --- |
|  | 
* Актобэрфэст
* Марыенплац
* Фраўэнкірхэ
* Англійскі сад
* Нямецкі музей
* Старая пінакатэка
* Новая пінакатэка
* Пінакатэка сучаснасці
* Ленбаххаўз
* Віктуаліенмаркт
* Фельдхернхале
* Статуя Баварыі
* Палац Німфенбург
* Рэзідэнцыя
* Нацыянальны тэатр
* Дом мастацтва
* Кёнігсплац
* Хофбройхаус
* Цырк Кронэ

 |
**Маскалёва** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Галбіца (Заражанка), за 26 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Паставы, прыкладна за 0,8 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Харкі.

Плошча паверхні возера 0,1 км². Даўжыня 0,58 км, найбольшая шырыня 0,28 км, даўжыня берагавой лініі 1,4 км. Плошча вадазбору 2,25 км².  

Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны спадзістыя, вышынёй да 2 м. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія. Возера зарастае нязначна. У паўночнай частцы выцякае ручай у раку Заражанка (Галбіца).

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Т. 3. — С. 310. — 599 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Витебская область. Поставский район: карта. — Мн.: Белкартография, 2011. — 3 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2. (руск.)