recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Дыяцэзія Хельсінкі** (лац.: Dioecesis Helsinkiensis) — дыяцэзія Рымска-Каталіцкай царквы з цэнтрам у горадзе Хельсінкі, Фінляндыя. Дыяцэзія Хельсінкі падпарадкоўваецца непасрэдна Святому Прастолу. Юрысдыкцыя дыяцэзіі Хельсінкі распаўсюджваецца на ўсю тэрыторыю Фінляндыі. Кафедральным саборам дыяцэзіі Хельсінкі з'яўляецца царква Святога Генрыха.

Гісторыя
--------

Сабор Святога Генрыха, Хельсінкі, Фінляндыя
З другой паловы XI стагоддзя тэрыторыя сучаснай Фінляндыі ўваходзіла ў дыяцэзію Упсалы, якая была ўтворана ў другой палове XI стагоддзі. У 1164 годзе дыяцэзія Упсалы была ўзведзена ў ранг архідыяцэзіі. У XII стагоддзі была створана дыяцэзія Аба, якая ўвайшла ў мітраполію Упсалы. У 1557 годзе гэтыя каталіцкія структуры ў сувязі з пратэстантызацыяй Фінляндыі былі скасаваны.

18 чэрвеня 1920 года Рымскі Папа Бенедыкт XV выпусціў булу *Inter alias*, якой заснаваў апостальскі вікарыят Фінляндыі, вылучыўшы яго з Магілёўскай архідыяцэзіі.

25 лютага 1955 года апостальскі вікарыят Фінляндыі быў ператвораны ў дыяцэзію Хельсінкі з прамым падначаленнем Святому Прастолу.

Ардынарыі дыяцэзіі
------------------

* біскуп Іаханес Букс (20.03.1921 — 26.07.1933);
* біскуп Вілем Кобен (19.12.1933 — 29.06.1967);
* біскуп Паўль Версурэн (29.06.1967 — 18.09.1998);
* біскуп Юзаф Урубель (30.11.2000 — 28.06.2008);
* біскуп Тээму Сіпа (16.06.2009 — наш час).

Спіс прыходаў
-------------

У наступных гарадах знаходзяцца каталіцкія прыходы:

* Коўвала – Царква Святой Урсулы;
* Оўлу – Царква Святыя Сям'і.
* Тамперэ – Царква Святога Крыжа;
* Турку – Царква Святой Брыгіты і Святога Хемінга;
* Хельсінкі – Сабор Святога Генрыха;
* Хельсінкі – Царква Найсвяцейшай Дзевы Марыі;
* Ювяскюля – Царква Святога Олафа;

Літаратура
----------

* Annuario Pontificio, Libreria Editrice Vaticana, Città del Vaticano, 2003, ISBN 88-209-7422-3
* Блла *Inter alias*, AAS 12 (1920), стр. 268—269  (лац.)

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт дыяцэзіі  (фін.)  (шведск.)  (англ.)
* Інфармацыя  (англ.)
Васіль Іванавіч Штэрнберг. Кірмаш ва Украіне
**Кірма́ш** — святочна абстаўлены расшыраны гандаль, што адбываўся перыядычна ў пэўнай мясцовасці. Прымяркоўваўся да пэўнага прастольнага або храмавага свята (фэсту), ад якога часта атрымліваў назву (троіцкі, ільінскі, спасаўскі, пакроўскі і інш.). Праводзіцца і па сённяшні дзень.

Гісторыя
--------

У XVII — пачатку XIX стагоддзя найбуйнейшыя кірмашы адбываліся ў Зэльве, Свіслачы, Нясвіжы, Любавічах (былы Аршанскі павет), Гомелі, Бешанковічах (Петрапаўлаўскі кірмаш). Значнымі кірмашовымі цэнтрамі былі Менск, Навагрудак, Ігумен (Чэрвень), Мір, Брэст, Кобрын, Пінск. Адказнай асобай, якая займалася наглядам выканання правіл гандлю на рынках у Вялікім Княстве Літоўскім, быў базарнік.

Апрача прадметаў мясцовай прамысловасці і сельскай гаспадаркі на беларускія кірмашы дастаўлялася шмат тавараў з суседніх абласцей і з-за мяжы. З Польшчы прывозілі бытавыя і галантарэйныя тавары, дываны, люстэркі, інструменты; з Прыбалтыкі — жалезныя вырабы, фарбы, гатовае адзенне, «заморскія» тавары (чай, каву, віно і інш.); з Украіны — соль, тытунь, цукар, хлеб, жывёлу; з Расіі — баваўняныя і шаўковыя тканіны (з Масквы), скураныя і дывановыя вырабы (з Казані), фарфоравы і фаянсавы посуд (са Смаленскай губерні), жалезныя і медныя вырабы тульскіх заводаў.

Беларускія кірмашы адрозніваліся паміж сабой спецыялізацыяй гандлю: на адных гандлявалі ў асноўным сельскагаспадарчымі таварамі і прадметамі дробных промыслаў, на другіх — пераважна жывёлай (так званыя скотныя, ці конныя кірмашы), на трэціх — прамысловымі таварамі і прадметамі раскошы. У асобую групу вылучаліся так званыя кантрактныя кірмашы (у Мінску, Пінску, Навагрудку). Асобныя кірмашы былі вядомы продажам вялікай колькасці хлеба. Асенні кірмаш у Парычах (Светлагорскі раён) славіўся гандлем грыбоў, якіх тут за адзін дзень прадавалася на суму да 20 тысяч рублёў.

Буйныя кірмашы працягваліся да двух тыдняў і нават да месяца.

Кніжныя кірмашы
---------------

* Лейпцыгскі кніжны кірмаш
* Франкфурцкі кніжны кірмаш

Зноскі
------

1. 1 2  Беларусь, 1995

Літаратура
----------

* Кірма́ш // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 386. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Настольны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4028423-2 · LCCN: sh85046910 · LNB: 000062142 |
Галерэя
**Галерэ́я** (фр.: galerie, ад італ.: galleria) — выцягнутае ў даўжыню крытае памяшканне ці пераход паміж часткамі будынка ці суседнімі будынкамі. У галерэі звычайна адну з падоўжных сцен замяняюць калоны ці слупы, а часам яшчэ і балюстрада. Паходзіць з італьянскай мовы, дзе азначае *царкоўны цвінтар*.

Галерэя Уфіцы, Фларэнцыя.
Галерэі ў выглядзе палацавых зал з адной сцяной у выглядзе суцэльнага шэрагу вялікіх вокнаў з’явіліся напачатку XVI ст. і асабліва распаўсюдзіліся ў стылявую эпоху барока. Процілеглая вокнам глухая, як правіла, сцяна, выкарыстоўвалася для размяшчэння твораў жывапісу і скульптуры, што давала добрае натуральнае асвятленне.

Зручнасць размяшчэння экспазіцый у галерэях прывяла да таго, што галерэямі сталі зваць мастацкія музеі ці іх часткі наогул, без прывязкі да архітэктурных асаблівасцяў.

Сучасная архітэктура працягвае актыўна выкарыстоўваць галерэі.

Галерэяй таксама завуць верхні ярус глядзельнай залы (галёрка), у якой звычайна знаходзяцца самыя танныя месцы, што звязана з першапачатковым значэннем слова.

| ⛭Храмавая архітэктура |
| --- |
| Хрысціянскія | Крыжова-купальны храм • Шатровы храм • Базіліка • Ратонда • Васьмярык на чацверыку • Надбрамны храм • Жалезная царква • Зальны храм |  |
| Нехрысціянскія | Пранг • Пагада • Сала • Ступа • Кумбум • Тахато • Мітрэўм • Німфеўм • Наіск |
| План і аб'ёмы | Наас • Неф • Апсіда • Чацвярык • Васьмярык • Капэла • Хоры • Галерэя • Сяродкрыжжа • Прэзбітэрый |
| Памяшканні | Прытвор • Прыдзел • Крыпта • Падклет • Карыльён • Віма • Амбон • Алтар • Трансепт • Спавядальня • Эмпоры |
| Апорныя канструкцыі | Слуп • Калона • Аркада • Гатычная архітэктура • Контрфорс • Аркбутан • Нервюра |
| Скляпенні і перакрыцці | Арка • Скляпенне • Замковы камень • Конха • Парус • Тромп • Барабан • Галоўка • Купал • Шацёр • Закамара • Какошнік • Неба |
| Храмавыя збудаванні | Званіца • Карыльён • Кампаніла • Капэла • Прыдзел • Баптыстэрый • Ківор • Гульбішчы • Клуатр • Трапезная • Марцірыўм |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph120462 |
**Закі НУРЫ**, сапр.: **Закій Шарафутдзінавіч НУРУТДЗІНАЎ** (татар.: Зәки Нури; 24 снежня 1921, в. Татарскія Цюкі, цяпер Буінскага раёна Татарстану — 18 лютага 1984) — татарскі паэт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Скончыў Лубянскі лясны тэхнікум (1941), працаваў па атрыманай спецыяльнасці на Далёкім Усходзе і ў Чувашыі. У маі 1941 года прызваны ў Чырвоную Армію. Служыў артылерыстам наводчыкам, у пачатку Вялікай Айчыннай вайны знаходзіўся на заходняй мяжы СССР. Трапіў у акружэнне, удзельнічаў у арганізацыі партызанскага руху. У атрадзе К. Заслонова быў падрыўніком, затым начальнікам разведкі. Пасля вызвалення Беларусі Закі Нуры працаваў у Оршы намеснікам старшыні гарвыканкама (1944—1946).

Па вайне вярнуўся ў Татарыю, працаваў па даваеннай спецыяльнасці — кіраваў лесабазай і леспрамгасам. Член КПСС з 1948. У 1949 перайшоў на журналісцкую і літаратурную працу. Працаваў намеснікам рэдактара рэспубліканскай маладзёжнай газеты ў Казані, загадчыкам рэдакцыяй юнацка-дзіцячай літаратуры Таткнігавыдата, галоўным рэдактарам літаратурнага часопіса «Казан утлары». У 1957—1968 адказны сакратар, у 1971—1974 старшыня праўлення Саюза пісьменнікаў Татарыі, у 1971—1975 адзін з сакратароў праўлення Саюза пісьменнікаў СССР. Заўсёды вылучаўся актыўнай грамадскай пазіцыяй, дэпутат і член Прэзідыума Вярхоўнага Савета ТАССР 7—8-га скліканняў, член Казанскага гарадскога камітэта КПСС.

Пасля смерці Закі Нуры, дакументы паэта ў 1997 г. былі перададзены яго ўдавой на захоўванне ў ЦДА ГПД Рэспублікі Татарстан.

Творчасць
---------

Дэбютаваў вершамі ў 1937 годзе (газета «Яшь ленинчы») падчас вучобы ў Лубянскім лясным тэхнікуме. Паэзія Закі Нуры шматгранная — патрыятычныя вершы, любоўная лірыка, гумар, творы для дзяцей. Шмат вершаў прысвечана вайне і людзям на вайне: паэмы «Дарога славы» (1949) і «Узыходжанне» (1956), зборнікі вершаў «Мы жывём на Волзе» (1951, руск. перакл. 1956), «Шчырая размова» (1955), «Поглядам прамым» (1963), «Гады і дарогі» (1971) і інш. Аўтар зборніка апавяданняў пра партызанскую вайну «І мёртвыя помсцілі» (1962). На многія вершы Закі Нуры напісаны песні. Творы перакладзены на многія мовы.

Пераклаў на татарскую мову вершы ўкраінскіх, узбекскіх, якуцкіх і літоўскіх паэтаў, творы Н. А. Някрасава, У. У. Маякоўскага і інш.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны 2-й ступені, «Знак Пашаны», Дружбы народаў, медалямі. У сувязі з 30-годдзем Перамогі Закі Нуры прысвоена званне Ганаровага грамадзяніна г. Оршы. Заслужаны работнік культуры РСФСР (1983).

Творы
-----

* Гашыйклар җырлый, Казан, 1960;
* Бу безнең китап, Казан, 1967;
* Разговор с подснежником, М. 1967 (руск. перакл.)
* Улыбка, М. 1969;
* Весёлая книга, Каз. 1973.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* История татарской советской литературы. — М. 1965;
* *Гиниятуллина А. К.* Писатели Советского Татарстана: Биобиблиографич. справочник. — Каз. 1970.
**Кірывіна** (англ.: Kiriwina) — найбуйнейшы востраў Трабрыянскага архіпелага ў Папуа — Новай Гвінеі. Плошча — 290,5 км². Насельніцтва (2000 г.) — 22 163 чал.

Кірывіна месціцца на ўсходзе Саламонава мора за 430 км на паўночны ўсход ад Порт-Морсбі. Уяўляе сабою вапняковае плато каралавага паходжання, якое ўзвышаецца ўсяго на 46 м над узроўнем акіяну. Клімат трапічны вільготны. Унутраныя раёны вострава пакрыты лесам або балотамі. Насельніцтва сканцэнтравана вакол узбярэжжа.

Абарыгены Кірывіны — меланезійцы, якія размаўляюць на мове *кілівіла*. Менавіта яе скажоная назва дала сучаснае найменне востраву. У мінулым ён быў таксама вядомы пад назвай Баёва (*Bayowa*). Падчас II Сусветнай вайны 30 чэрвеня 1943 г. на поўначы Кірывіны высадзіліся амерыканскія ваенныя сілы. Імі быў пабудаваны аэрадром для бамбардыровак тэрыторый, акупаваных японцамі. У нашы дні на месцы ваеннай базы знаходзіцца паселішча Ласуя, адміністрацыйны цэнтр Кірывіны і Трабрыянскіх астравоў.

Асноўная галіна эканомікі — сельская гаспадарка, у тым ліку вырошчванне какосавай пальмы. Прыбярэжнае рыбалоўства арыентавана на ўнутранае забеспячэнне. Пры падтрымцы міжнародных арганізацый мясцовыя жыхары імкнуцца развіваць турызм.

Спасылкі
--------

* Trobriand Island, southeast of New Guinea
* Bases in the Southwest Pacific
* Growing up on the Trobriand Islands in Papua New Guinea Архівавана 21 кастрычніка 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
Карта Пантыйскай дыяцэзіі
**Пантыйская дыяцэзія** (лац.: Dioecesis Pontica, грэч. Διοίκησις Πόντου) — дыяцэзія Позняй Рымскай імперыі, якая ўключала паўночную і паўночна-ўсходнюю часткі Малой Азіі да мяжы з імперыяй Сасанідаў у Арменіі. 

Дыяцэзія была заснавана пасля рэформаў імператара Дыяклетыяна. Сталіца размяшчалася ў Амасье. Узброенымі сіламі дыяцэзіі камандаваў дукс Понта і Арменіі да сярэдзіны V стагоддзя, а затым дзвюма аж да рэформаў Юстыніяна I, які прызначыў для Арменіі асобнага магістра. А ў 535 годзе Пантыйская дыяцэзія спыніла сваё існаванне, і яе вікарый стаў намеснікам Галатыі I. Аднак вынікі гэтага ўвядзення не былі здавальняючымі і таму дыяцэзія была адноўлена ў VI стагоддзі, працягваючы функцыянаваць да таго часу, пакуль не была заменена на фемы Арменіяк і Арсікон у VII стагоддзі. На паўночна-ўсходнім беразе Чорнага мора гарады Нітайк, Пітый і Даяскурыя былі часткай дыяцэзій да VII стагоддзя. У склад Пантыйскай дыяцэзіі ўваходзіла 12 правінцый: Віфінія, Ганорыя, Пафлагонія, Геленапонт, Понт Полеманіяка, Галатыя I і Галатыя II, Кападокія I і Кападокія II, Арменія I, Арменія II, Арменія Вялікая і аўтаномныя армянскія княствы ў вобласці Сафены.

Літаратура
----------

* *Oxford Dictionary of Byzantium*. Edited by Dr.  Alexander Kazhdan.. — New York and Oxford: Oxford University Press, 1991. — P. 1697. — ISBN 0195046528.
**Прэмія Харві** (англ.: Harvey Prize, іўр.: פרס הארווי) — міжнародная прэмія ў галіне тэхнічных навук, якая штогод прысуджаецца Тэхніёнам (Хайфа) навукоўцам за выдатныя дасягненні ў галіне медыцыны, прыродазнаўчых і гуманітарных навук.

Агульныя палажэнні
------------------

Прэмія прысуджаецца штогод, з 1972 года, навукоўцам — незалежна ад іх расавай, нацыянальнай, рэлігійнай прыналежнасці, грамадзянства і полу. Грашовая частка прэміі складае 75 тысяч долараў ЗША. Яна выплачваецца з Фонду імя Ліны П. Харві.

Як правіла, прэмія Харві не прысуджаецца Нобелеўскім лаўрэатам, а таксама ўладальнікам прэміі Вольфа. Выключэннем з’яўляюцца кандыдаты, якія намінуюцца за новыя (ці адрозныя ад ужо адзначаных узнагародамі) працы. Некаторыя лаўрэаты прэміі Харві пасля атрымалі Нобелеўскую прэмію.

Згодна са статутам Фонду, адной з умоў атрымання прэміі Харві з’яўляецца прыезд лаўрэата ў якасці госця Тэхніёна ў Ізраіль і месячнае турнэ па навукова-даследчых інстытутах і ўніверсітэтах краіны з чытаннем лекцый аб сваіх навуковых дасягненнях. Тэксты гэтых лекцый публікуюцца ў «Навуковых дакладах лаўрэатаў прэміі Харві», якія рэгулярна выдаюцца.
**Уладзі́мір Іосіфавіч Падрэ́з** (26 чэрвеня 1937, м. Чашнікі Лепельскай акругі — 24 кастрычніка 2010, Мінск) — беларускі камсамольскі дзеяч.

Біяграфія
---------

Скончыў БДУ (1964).

З 1958 года сакратар, першы сакратар Чашніцкага РК ЛКСМБ. З 1960 года ў Віцебскім абкаме ЛКСМБ, з 1963 года першы сакратар Віцебскага сельскага, з 1965 года першы сакратар Віцебскага абкама ЛКСМБ. У 1966—1969 гадах у апараце ЦК УЛКСМ. З 1969 года другі сакратар, у 1970—1974 гадах першы сакратар ЦК ЛКСМБ, з сакавіка 1974 года першы намеснік загадчыка аддзела прапаганды і агітацыі ЦК КПБ. У 1976 — 1981 гадах — намеснік начальніка Галоўнага ўпраўлення па ахове дзяржаўных таямніц у друку пры Савеце Міністраў БССР. З лютага 1981 года — намеснік начальніка Мінскай вышэйшай школы МУС СССР па палітыка-выхаваўчай рабоце, начальнік палітаддзела школы.

З 1991 года пенсіянер МУС.

Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР 8-га склікання, член Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР. На XXVII з’ездзе КПБ абраны членам ЦК КПБ.

Зноскі
------

1. ↑  Умер бывший первый секретарь ЦК ЛКСМБ В. И. Подрез (руск.).  СБ. Беларусь сегодня (4 лістапада 2010).

Літаратура
----------

* Падрэз Уладзімір Іосіфавіч // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 8. Паддубнікі — Рабкі / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1975. — С. 17—18. — 676 с.: іл. карты.
**Уладзімір Іосіфавіч Рэсін** (руск.: Владимир Иосифович Ресин; нар. 21 лютага 1936, Мінск) — выконваючы абавязкі мэра Масквы з 28 верасня 2010 г. Быў прызначаны выконваючым абавязкі мэра пасля выдалення ў адстаўку прэзідэнтам Расіі Мядзведзевым былога мэра сталіцы Расіі Юрыя Лужкова.

Біяграфія
---------

Бацька — Рэсін Іосіф Гілімавіч (1904—1981), і маці — Рэсіна (Шэйндліна) Роза Вольфаўна (1903—1983), — былі рэпрэсаваныя, затым амніставаныя.

Адукацыя і працоўная дзейнасць
------------------------------

Скончыў Маскоўскі горны інстытут па спецыяльнасці «Эканоміка і арганізацыя горнай прамысловасці» ў 1958 годзе, завочную аспірантуру пры кафедры «Будаўніцтва падземных збудаванняў і шахтаў» горнага інстытута, спецыяльныя курсы павышэння кваліфікацыі кіраўнікоў вышэйшага звяна дзяржаўных органаў кіравання Акадэміі народнай гаспадаркі СССР, школу менеджэраў Саюза навуковых і інжынерных таварыстваў, доктар эканамічных навук, прафесар.

Працаваў горным майстрам. З 1962 года — на розных пасадах у Галаўмасінжбудзе, у 1974—1987 — начальнік Галаўмасінжбуда. У 1987—1988 — начальнік Галаўмасінжбуда. З 1988 года — першы намеснік старшыні, з 1989 па 1990 год — старшыня Масбудкамітэта.

Палітычная дзейнасць
--------------------

Абіраўся дэпутатам Кунцаўскага раённага Савета горада Масквы (1980—1982), дэпутатам Маскоўскага гарадскога Савета (1981—1990).

З 1990 года — намеснік старшыні выканкама Массавета — старшыня Масбудкамітэта.

У 1991 годзе быў прызначаны на пасаду намесніка прэм’ер-міністра Урада Масквы — кіраўніка будаўніча-інвестыцыйнага комплексу.

З 1992 года — першы намеснік прэм’ера ўрада Масквы — кіраўнік комплексу перспектыўнага развіцця горада і міністр урада Масквы — кіраўнік дэпартамента будаўніцтва.

З ліпеня 1996 года — першы намеснік прэм’ера ўрада Масквы — кіраўнік Комплексу перспектыўнага развіцця.

У студзені 2000 года пасля перавыбрання мэрам Ю. Лужкова Рэсін захаваў пасаду першага намесніка прэм’ера пры фарміраванні новага маскоўскага ўрада.

З 2001 года — першы намеснік мэра Масквы ва ўрадзе Масквы, кіраўнік комплексу архітэктуры, будаўніцтва, развіцця і рэканструкцыі горада.

28 верасня 2010 г ўказам прэзідэнта РФ прызначаны часова выконваючым абавязкі мэра Масквы пасля адхілення Юрыя Лужкова ад пасады мэра ў сувязі са стратай даверу Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Указ о досрочном прекращении полномочий мэра Москвы  (руск.)
**Сямейскія** - этнаграфічная група рускага народа, нашчадкі пераселеных у Забайкалле (Бурацію) старавераў, якія бяжалі ад ніканаўскіх рэформ у Рэч Паспалітую (Старадуб’е і Ветку). Пасля далучэння гэтых тэрыторыя да Расіі гэтыя стараверы былі сасланы ў Сібір для забеспячэння хлебам Нерчанскіх рудакопаў.

Сямейскія, хоць і трымаліся адасоблена, аднак часта дапускалі шлюбныя сувязі з навакольным насельніцтвам пры ўмове прыняцця апошнімі стараверскай веры. Такім чынам праходзіла ўзаемапранікненне і ўзаемаўзбагачэнне рускай і бурацкай культур.

У гаворках сямейскіх адчувальны беларуска-украінскі ўплыў. У цяперашні час колькасць сямейскі ацэньваецца прыкладна ў 100 тысяч чалавек. Жывуць у асноўным у Бураціі (у Бічурскім, Мухаршыбірскім, Тарбагатайскім аймаках), а таксама ў Чыцінскай вобласці і на Далёкім Усходзе.

Зноскі
------

1. ↑  "Семейские" - старообрядцы - ФирнТрэвел Архівавана 9 кастрычніка 2007.
2. ↑  Семейские — Музейный портал «История и культура народов Сибири и Дальнего Востока Архівавана 13 сакавіка 2016.

Літаратура
----------

* *Селищев А. М.* Забайкальские старообрядцы. Семейские (руск.). — Иркутск, 1920.
* *Н.И. Дорофеева.* Л.Е. Элиасов. О семейских и их песнях // Русские народные песни Забайкалья. Семейский распев (руск.). — М. 1989. — С. 2 – 7.

Спасылкі
--------

* Сямейскія — стараверы Забайкалля
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ананька.
**Уладзімір Іосіфавіч Ананька** (нар. 4 красавіка 1929, Мінск — 1986) — беларускі скульптар.

Біяграфія
---------

У 1947—1948 гадах вучыўся ў Мінскім будаўнічым тэхнікуме, у 1948—1952 гадах у Мінскім мастацкім вучылішчы. З 1957 года ўдзельнічаў у выстаўках: рэспубліканскіх, усесаюзных, замежных і міжнародных. Скончыў у 1959 годзе Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (выкладчыкі па спецыяльнасці: А. А. Бембель, А. К. Глебаў).

Творчасць
---------

Працаваў у вобласці станковай і манументальнай скульптуры. Вялікае месца ў яго творчасці займаў партрэт.

Асноўныя творы: «Партрэт дзяўчыны» (1962), «Партрэт бацькі» (1963), партрэты У. І. Леніна (1964), Я. Коласа (1968), Ф. Дзяржынскага (1968), Героя Савецкага Саюза І. Казінца (1970), К. Маркса (1970). Вядомыя яго кампазіцыйныя працы — «1905 год» (1957), «Даярка» (1959), «Каваль» (1962), а ў вобласці манументальнай пластыкі — помнік беларускай партызанцы Фені Конанавай у Любані Мінскай вобласці (1965—1967; у суаўтарстве з архітэктарамі В. Занковічам і Л. Левіным), помнік партызанам у вёсцы Чонкі Гомельскай вобласці (1962—1963; у суаўтарстве з архітэктарамі В. Занковічам і Л. Левіным), надмагільны помнік народнаму паэту БССР Я. Коласу (1970; у суаўтарстве са скульптарам М. М. Якавенкам і архітэктарам М. Г. Мызнікавым).

Зноскі
------

1. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 10 студзеня 2020. Праверана 10 студзеня 2020.
2. 1 2 3  Минский художник Ананько Владимир Иосифович
Сямнаццатая папраўка рэгламентуе выбары ў Сенат Кангрэсу Злучаных Штатаў Амерыкі. Ратыфікавана 8 красавіка 1913 г.

Тэкст папраўкі
--------------

У склад Сената ўваходзяць па два сенатары ад кожнага штату, абраных народам на шэсць гадоў; кожны сенатар мае адзін голас. Выбаршчыкі ў кожным са штатаў павінны адпавядаць патрабаванням, якія прад'яўляюцца да выбаршчыкаў найбольш шматлікай палаты легіслатуры штату. Калі ў прадстаўніцтве якога-небудзь штату, ў Сенаце з'явяцца вакансіі, выканаўчая ўлада такога штату выдае загад на правядзенне выбараў для запаўнення гэтых вакансій пры той умове, што легіслатура штату можа ўпаўнаважыць выканаўчую ўладу здзейсніць часовыя прызначэнні да правядзення выбараў і абрання на вакантныя месцы ў тым парадку, які можа быць усталяваны легіслатурай. Гэта Папраўка не павінна тлумачыцца такім чынам, што яе дзеянне распаўсюдзіцца на абранне ці на тэрмін паўнамоцтваў сенатара, абранага да таго, як Папраўка набудзе моц як частка Канстытуцыі.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | The Senate of the United States shall be composed of two Senators from each state, elected by the people thereof, for six years; and each Senator shall have one vote. The electors in each state shall have the qualifications requisite for electors of the most numerous branch of the state legislatures.

When vacancies happen in the representation of any state in the Senate, the executive authority of such state shall issue writs of election to fill such vacancies: Provided, that the legislature of any state may empower the executive thereof to make temporary appointments until the people fill the vacancies by election as the legislature may direct.
This amendment shall not be so construed as to affect the election or term of any Senator chosen before it becomes valid as part of the Constitution. | » |

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Папраўкі да Канстытуцыі ЗША
* А. Берастоўскі і інш. Гісторыя ЗША ў дакументах: Пераклады на беларускую Мн. 2014
* Андрэй Берастоўскі. Гісторыя ЗША ў апавяданнях і дакументах. Мінск: выдавец А.М. Вараксін, 2019 - 176 с. ISBN 978-985-7220-59-5

| ⛭Папраўкі да Канстытуцыі ЗША |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Біль аб правах | 
* 1-я (1791)
* 2-я (1791)
* 3-я (1791)
* 4-я (1791)
* 5-я (1791)
* 6-я (1791)
* 7-я (1791)
* 8-я (1791)
* 9-я (1791)
* 10-я (1791)

 |
| 
* 11-я (1795)
* 12-я (1804)
* 13-я (1865)
* 14-я (1868)
* 15-я (1870)
* 16-я (1913)
* 17-я (1913)
* 18-я (1919)
* 19-я (1920)
* 20-я (1933)
* 21-я (1933)
* 22-я (1951)
* 23-я (1961)
* 24-я (1964)
* 25-я (1967)
* 26-я (1971)
* 27-я (1992)

 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мажайскі.
**Сямё́н Іва́навіч Мажа́йскі** (руск.: Семён Ива́нович Можа́йский; ? — каля 1505) — падручны князь літоўскіх і маскоўскіх вялікіх князёў.

З роду Мажайскіх, сын Івана Андрэевіча Мажайскага і княжны з Варатынскіх. Таксама, як і бацька, Сямён служыў Вялікаму княству Літоўскаму. У 1500 перайшоў у падданства Маскоўскай дзяржавы разам з гарадамі Чарнігаў, Старадуб, Гомель і Любеч. Неўзабаве пасля гэтага ён памёр.


| ?Сямён Іванавіч Мажайскі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Іван II Іванавіч Красны |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Дзмітрый Данскі |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Аляксандра Іванаўна[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  | Сямён Іванавіч Мажайскі |  | Іван Андрэевіч[d] |  | Андрэй Дзмітрыевіч[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Дзмітрый Канстанцінавіч[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Еўдакія Дзмітрыеўна[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Васіліса Канстанцінаўна[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Аляксандраў.
**Сямён Іосіфавіч Алякса́ндраў** (24 мая 1920, в. Засарыхіна, Гарадзецкі раён, Ніжагародская вобласць, Расія — 16 снежня 1980) — беларускі акцёр. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1967).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1952 годзе Горкаўскае тэатральнае вучылішча. З 1959 года ў Гродзенскім абласным драматычным тэатры.

Члены Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1952 года.

Творчасць
---------

Выканаўца драматычных і характарных роляў, спалучаў псіхалагіны і пластычны малюнак вобраза. Сярод роляў: Сенатар («Францыск Скарына» А. Петрашкевіча), Моцкін («Выбачайце, калі ласка!» А. Макаёнка), Бераст («Платон Крэчат» А. Карнейчука), Трыстан («Сабака на сене» Лопэ дэ Вэгі).

Літаратура
----------

* Аляксандраў Сямён Іосіфавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лемяшонак.
**Уладзімір Іосіфавіч Лемяшонак** (14 кастрычніка 1929, в. Віктараўка, Бабруйскі раён, Бабруйская акруга, БССР, СССР — 2006) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (1990).

Біяграфія
---------

З 1940 г. жыў у Бабруйску. Скончыў БДУ (1956). Працаваў настаўнікам у Дзяржынскім раёне, у Інстытуце гісторыі АН БССР. У 1964—1971 г. старшы навуковы супрацоўнік Інстытута гісторыі партыі пры ЦК КПБ, у 1971—1981 г. дацэнт, намеснік загадчыка кафедры гісторыі КПСС Мінскай ВПШ, ў 1981—1991 г. старшы, вядучы навуковы супрацоўнік Інстытута гісторыка-палітычных даследаванняў. З 1992 г. — галоўны рэдактар Арганізацыйна-метадычнага цэнтра па выданні гісторыка-дакументальных хронік «Памяць» Дзяржаўнага камітэта РБ па друку.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследаваў гісторыю Вялікай Айчыннай вайны, у т.л. на тэрыторыі Беларусі. Аўтарам звыш 160 навуковых прац, у т.л. трох манаграфій. Адзін з аўтараў выданняў «Гісторыя Беларускай ССР», «Усенародная барацьба на Беларусі супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў у гады Вялікай Айчыннай вайны» (т. 1-3, 1983-85).

Бібліяграфія
------------

* «Гераічныя старонкі вызвалення Беларусі» (1984);
* "Вызваленне — без грыфа «Сакрэтна»(1996);
* «Ідэйна-палітычная работа Кампартыі Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны» (1988).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 4. — Мн. 1997.
**Аляксандр Іванавіч Ганжа** (6 кастрычніка 1929, в. Хмялёўка, Старадубскі раён, Бранская вобласць —) — Герой Сацыялістычнай Працы (1971).

З 1954 года машыніст экскаватара будаўніча-мантажнага ўпраўлення «Васілевічы 3-я» Светлагорскага раёна, з 1962 машыніст экскаватара Хойніцкага будаўніча-мантажнага ўпраўлення тэсту Калінкавічывадбуд.

Званне Героя прысвоена за датэрміновае выкананне планаў 8-й пяцігодкі па меліярацыі зямель Беларускага Палесся.

Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1971-75.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Ганжа Александр Иванович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 137. — 737 с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ігнацік.
**Уладзімір Ігаравіч Ігнацік** (14 ліпеня 1990, Мінск, Беларусь) — беларускі прафесійны тэнісіст. У чэрвені 2007 года стаў лідарам юніёрскага сусветнага рэйтынгу пасля перамогі на адкрытым чэмпіянаце Францыі 2007 сярод юніёраў і фіналу Уімблдану 2007 сярод юніёраў.

Выступае за зборную Беларусі на Кубку Дэвіса.

Кар’ера
-------

У 2007 годзе Уладзімір Ігнацік перамог на юнацкім адкрытым чэмпіянаце Францыі, што зрабіла яго 1-й ракеткай планеты сярод юнакоў (чэрвень 2007). У тым жа годзе Ігнацік стаў сярэбраным прызёрам Уімблданскага турніру і дайшоў да чвэрцьфіналу Адкрытага чэмпіянату ЗША. 2007 год ён скончыў на 864-й пазіцыі ў рэйтынгу Асацыяцыі тэнісістаў-прафесіяналаў, у 2008 стаў 431-м.

У 2008 годзе Уладзімір Ігнацік выступіў за зборную Беларусі ў Кубку Дэвіса са зборнай Швейцарыі, саступіўшы ў абодвух матчах Станісласу Ваўрынку (1:3) і Іву Алегра (0:2). У наступным матчы, супраць Грузіі, Ігнацік атрымаў дзве перамогі над Лада Чыхладзэ (3:0) і Нодарам Ітанішвілі (1:0). У маі 2009 года ён саступіў гульцу Паўднёва-Афрыканскай рэспублікі ў складзе зборнай, якая прайграла з выніковым лікам 0:5.

У чэрвені 2009 Уладзімір Ігнацік выйграў свой першы ф’ючэрс[en] у Польшчы. Улетку ён набраў неблагую форму, дайшоўшы да фіналу яшчэ аднаго ф’ючэрсу ў Сербіі, пасля перамогшы ў польскім, турэцкім і іспанскім турнірах. Трапіўшы ў першую 300 рэйтынгу, Ігнацік паспрабаваў сябе ў чэленджэрах[en]. У лістападзе 2009 ён двойчы выходзіў у чвэрцьфіналы турніраў у Джэрсі і Іакагаме, а ў канцы месяца перамог у Токіа. Год скончыў на 192-й пазіцыі.

У 2010 годзе Ігнацік дайшоў да фіналу аднаго з ф’ючэрсаў у Вялікабрытаніі, а ў 2011 перамог у чэленджэры ў Гуанчжоу.

Зноскі
------

1. 1 2  ATP website<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q14580059'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Уладзімір Ігаравіч Ігнацік
* Профіль на сайце ATP тура (англ.)

* Профіль на сайце ITF (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | ATP · ITF · ITF |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Быхоўскі.
**Уладзімір Абрамавіч Быхоўскі** (руск.: Быховский Владимир Абрамович; 20 чэрвеня 1925, Гомель — 8 красавіка 1991, Варонеж) — савецкі архітэктар. Член Саюза архітэктараў (1957), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі РСФСР (1981), заслужаны архітэктар РСФСР (1987). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Скончыў Маскоўскі архітэктурны інстытут (1954). Старэйшы архітэктар (1954—1956), начальнік вытворчай групы (1955—1960) Упраўлення галоўнага архітэктара Варонежа, галоўны інжынер праектаў у канторы «Аблпраект» (1960—1965), галоўны мастак Варонежа (1965—1967). Працаваў у «Варонежграмадзянпраекце», галоўны архітэктар інстытута (1967—1969), начальнік аддзела (1969—1975), загадчык майстэрні (з 1975).

Творчасць
---------

Палац творчасці дзяцей і моладзі
Дом акцёра
Дыпламант шэрагу гарадскіх архітэктурных конкурсаў. Аўтар шматлікіх праектаў жылых і грамадскіх будынкаў, у тым ліку будынка[d] былога Савета народнай гаспадаркі Цэнтральна-чарназёмныя эканамічнага раёна (сумесна з Ю. У. Львовым, 1959), Палаца дзяцей і юнацтва[d] (сумесна з А. Г. Бузавым, 1988), Дома акцёра[d] (1978). Акрамя аб’ёмнага праектавання займаўся складаннем горадабудаўнічых праектаў забудовы цэнтра левабярэжная раёна Варонежа, ўсходняй частцы цэнтра Варонежа і іншых.

Памяць
------

Імем Быхоўскага названая вуліца ў Варонежы.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Архівавана 4 сакавіка 2016.
**Галенавыя прэпараты** (інакш — *галенавы прэпараты*) — група лекавых сродкаў, якія атрымліваюцца з расліннай сыравіны шляхам выцяжкі (экстракцыі). Часцей за ўсё гэта настойкі (спіртавыя або водна-спіртавыя выцяжкі) або экстракты (згушчаныя выцяжкі). З расліннай сыравіны рыхтуюць таксама водныя выцяжкі — настоі або адвары, у тым ліку настоі з некалькіх відаў расліннай сыравіны — зборы, або гарбата. Так, напрыклад, у жоўцегонны чай уваходзяць у пэўных прапорцыях кветкі бяссмертніка, лісця бабка і мяты, плады каляндры. У гэтых выпадках хімічныя кампаненты некалькіх раслін дзейнічаюць сумесна, дапаўняючы і ўзмацняючы лячэбны эфект. Прымаюцца амаль выключна ўнутр (пераральна, ад лац.: per os, oris), што адрознівае іх ад ***неагаленавых*** прэпаратаў.

З’яўленне тэрміна звязана з імем Клаўдзія Галена.

**Новагаленавыя прэпараты** (або *неагаленавыя прэпараты*) — водна-спіртавыя, спіртова-хлараформныя і іншыя экстракцыйныя лекавыя сродкі, якія змяшчаюць суму дзеючых рэчываў  (руск.) (бел. спецыфічную для дадзенай расліннай лекавай сыравіны, і максімальна вызваленыя (якія падвергліся максімальнай ачыстцы) ад усіх спадарожных рэчываў. У цяперашні час іх часцей называюць сумарнымі вычышчанымі лекавымі сродкамі.

Зноскі
------

1. ↑  *Губанов И. А. и др.* Дикорастущие полезные растения СССР (руск.) / отв. ред. Т. А. Работнов. — М.: Мысль, 1976. — С. 16. — 360 с. — (Справочники-определители географа и путешественника). — 70 000 экз.
2. ↑  *Блинова К. Ф. и др.* Ботанико-фармакогностический словарь : Справ. пособие / Под ред. К. Ф. Блиновой, Г. П. Яковлева. — м: Высш. шк. 1990. — С. 272. — ISBN 5-06-000085-0.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776325195 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Іванкоў.
**Алякса́ндр Іва́навіч Іванко́ў** (1950, Мінск, Беларуская ССР) — беларускі дзяржаўны дзеяч, былы міністр гандлю Беларусі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Мінску ў 1950 г.

Скончыў Маскоўскі кааператыўны інстытут Центрасаюза, Мінскую вышэйшую партыйную школу.

У 1972—1974 гадах працаваў намеснікам старшыні праўлення Бярэзінскага райспажыўсаюза (Мінская вобласць). Затым служыў у радах Савецкай Арміі.

У 1975—1994 гадах займаў пасады намесніка старшыні праўлення, старшыні праўлення Маладзечанскага райспажыўсаюза; інструктара аддзела гандлю і бытавога абслугоўвання, інструктара сацыяльна-эканамічнага аддзела Мінскага абкама КПБ; загадчыка аддзела рынкавых тавараў, каардынацыі гандлю і бытавога абслугоўвання Мінскага аблвыканкама; казначэя Нацыянальнага алімпійскага камітэта Рэспублікі Беларусь. На працягу чатырох гадоў працаваў у прыватных камерцыйных структурах.

З канца 1990-х гадоў быў галоўным спецыялістам упраўлення кантролю за выкананнем рашэнняў урада апарата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, начальнікам упраўлення гандлю галоўнага ўпраўлення міжнароднага супрацоўніцтва і гандлю апарата Савета Міністраў.

З 2003 года — намеснік міністра гандлю Рэспублікі Беларусь. У лютым 2004 года быў прызначаны першым намеснікам міністра гандлю Рэспублікі Беларусь.

З 16 чэрвеня 2005 года прызначаны міністрам гандлю Рэспублікі Беларусь.

9 студзеня 2009 года вызвалены ад пасады Міністра гандлю Рэспублікі Беларусь.

Сям'я
-----

Сын — вядомы гімнаст Іван Іванкоў, Заслужаны майстар спорту, чэмпіён свету і Еўропы па спартыўнай гімнастыцы.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 16 чэрвеня 2005 №280 «Аб прызначэнні А.І.Іванкова Міністрам гандлю Рэспублікі Беларусь»  (руск.)
2. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 9 студзеня 2009 г №18 «Аб вызваленні А.І.Іванкова ад пасады Міністра гандлю Рэспублікі Беларусь»

Спасылкі
--------

* Старонка на праекце «Хто ёсць хто ў Рэспубліцы Беларусь»(недаступная спасылка)  (руск.)

| Міністры гандлю Рэспублікі Беларусь |
| --- |
|  | 
* Валянцін Байдак (1991—1994)
* Пётр Казлоў (1995—2001)
* Аляксандр Кулічкоў (2001—2005)
* Аляксандр Іванкоў (2005—2009)
* Валянцін Чаканаў (2009—2015)
* Уладзімір Калтовіч (2015—2021)
* **Аляксей Багданаў (з 2021)**

 |  |
**Гжымалоўскія** — браты Валерыян, Клеменс і Юльян, паэты першай пал. 19 ст.

Жылі на Віцебшчыне. Супрацоўнічалі ў альманахах «Niezabudka» («Незабудка»), «Rubon» («Рубон»). У 1837 y Пецярбургу выйшаў зборнік «Вершы трох братоў Гжымалоўскіх, беларусінаў, y трох тамах», дзе шырока адлюстравана беларуская рэчаіснасць (вершы «Роздум над Дзвіной», «Пасля рэдуты ў Асвеі», «Роздум селяніна на ніве» і інш.). Юльян там надрукаваў свае пераклады на польскую мову 11 «Песень беларускага народа». Клеменс з’яўляецца таксама аўтарам камедыі «Слова гонару» (1843), драмы «Перамога дня над ноччу» (Вільня, 1845).

Польскі пісьменнік Аляксандр Гроза ў лісце да польскага пісьменніка і публіцыста Міхала Грабоўскага пісаў:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Браты Грымалоўскія хочуць свой беларускі дыялект вывесці з усеагульнага забыцця; яны збіраюць народныя песні, прыглядаюцца да яго прыгажосці ды своеасаблівасці. Заахвочваю – як магу – гэтых найлепшага жадання маладых людзей. Я не так даўно пісаў да аднаго з іх, выказваючы яму, якая яго чакае слава, калі пакладзе кутні камень новай, славянскага роду літаратуры. Дзіўная рэч, але над гэтым дыялектам ніхто не хацеў задумацца. Размаўляе на ім колькі губерняў, і ён сапраўдная мяжа паміж польскаю ды расейскаю мовамі. | "|

Зноскі
------

1. ↑  Знайшліся мемуары пра арыстакратаў, якія захапляліся беларускаю моваю

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т.: А — Аршын / Рэд кал.: Г. П. Пашкоў і інш. -Мінск: БелЭн, 1996, т. 5, стар. 212
**Бабруйская епархія** — епархія Рускай Праваслаўнай Царквы ў Беларусі. Заснаваная 24 снежня 2004, шляхам вылучэння са складу Магілёўскай епархіі. Тэрыторыя ахоплівае 6 раёнаў Магілёўскай вобласці: Бабруйскі, Быхаўскі, Глускі, Кіраўскі, Клічаўскі, Асіповіцкі.

Епіскап у цяперашні час Серафім (Беланожка)

Гісторыя
--------

У сакавіку 1923 года мітрапалітам Мінскім Мельхіседэкам (Паеўскім) заснавана Бабруйскае вікарыяцтва Мінскай епархіі. Епіскапам стаў Філарэт (Раменскі).

4 чэрвеня 1953 годзе Свяшчэнны Сінод РПЦ прызначыў на Бабруйскае вікарыяцтва рэктара Мінскай ДС і намесніка Жыровіцкага Успенскага манастыра архімандрыта Мітрафана (Гутоўскага), хіратанісаны 5 ліпеня 1953 года. Пасля перакладу епіскапа Мітрафана на Арлоўскую кафедру у епіскапа Бабруйскага 10 жніўня 1956 года хіратанісаны Лявонцій (Бондар), 5 мая 1961 года прызначаны епіскапам Новасібірскім.

Бабруйская епархія заснавана пастановай Свяшчэннага Сінода ад 24 снежня 2004 года, вылучэннем з Магілёўскай епархіі. Тытул кіруючага архірэя — «Бабруйскі і Асіповіцкі».

20 красавіка 2005 года Свяшчэнным сінодам прынята рашэнне пра змену тытула кіруючых архірэяў на «Бабруйскі і Быхаўскі».

Пастановай Свяшчэннага Сінода ад 27 снежня 2005 года Пётр (Карпусюк) быў вызвалены ад кіравання епархіяй. Часавае кіраванне епархіяй было даручана епіскапу Магілёўскаму і Мсціслаўскаму Сафронію (Юшчуку).

27 сакавіка 2007 года епіскапам Бабруйскім і Быхаўскім абраны іераманах Серафім (Беланожка).

Благачынні (Дабрачынні)
-----------------------

* Бабруйскае гарадское;
* Бабруйска-Глускае;
* Быхаўскае;
* Кіраўска-Клічаўскае;
* Асіповіцкае.

Манастыры
---------

* Баркалабаўскі Свята-Узнясенскі жаночы манастыр
* Бабруйскі манастыр святых жанчын-міраносіц

Епіскапы
--------

Бабруйскае вікарыяцтва Мінскай епархіі
* Філарэт (Раменскі) (сакавік 1923 — 1 лістапада 1937)
* Мітрафан (Гутоўскі) (5 ліпеня 1953 — 10 жніўня 1956)
* Лявонцій (Бондар) (10 жніўня 1956 — 5 мая 1961)

Бабруйская епархія
* Пётр (Карпусюк) (24 снежня 2004 — 27 снежня 2005)
* Сафроній (Юшчук) (27 снежня 2005 — 22 красавіка 2007) ч/к, епіс. Магілёўскі
* Серафім (Беланожка) (з 22 красавіка 2007)

Зноскі
------

1. 1 2  Да скарбаў веры. Інтэрв'ю біскупа Бабруйскага і Быхаўскага Серафіма / Інтэрв'ю / Епархіі / Патрыярхія.ru

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бабруйская епархія
* Сайт епархіі
* Бабруйская і Быхаўская епархія на сайце patriarchia.ru
* БАБРУЙСКАЕ ВІКАРЫЯЦТВА ў Праваслаўнай энцыклапедыі

| Благачынні Бабруйскай епархіі |
| --- |
| 
* Асіповіцкае
* Бабруйскае гарадское
* Бабруйска-Глускае
* Быхаўскае
* Кіраўска-Клічаўскае

 |

| ⛭Епархіі Беларускай Праваслаўнай Царквы |
| --- |
| Дзеючыя | 

|  |  |
| --- | --- |
| Мінская мітраполія | 
* **Мінская**
* Барысаўская
* Маладзечанская
* Слуцкая

 |
| 
* Бабруйская
* Брэсцкая і Кобрынская
* Віцебская і Аршанская
* Гомельская і Жлобінская
* Гродзенская і Ваўкавыская
* Лідская
* Магілёўская і Мсціслаўская
* Навагрудская
* Пінская
* Полацкая і Глыбоцкая
* Тураўская і Мазырская

 |

 |
**Дняпроўскае вадасховішча** (укр.: Дніпровське водосховище) — адно з вадасховішчаў на Дняпры, размешчана часткова ў Запарожскай і часткова ў Днепрапятроўскай абласцях Украіны, утворана плацінай Дняпроўскай ГЭС. Мела назву «возера імя У. І. Леніна».

Плошча вадасховішча складае 410 км², аб’ём 3,3 км³. Яго даўжыня складае 129 км, максімальная шырыня дасягае 3,5 км, сярэдняя глыбіня — 8 м (максімальная — 53 м). У яго ўпадаюць рэкі: Самара, Арэль.

Пасля будаўніцтва Дняпроўскай ГЭС і стварэння Дняпроўскага вадасховішча ўдалося забяспечыць умовы суднаходства на гэтым участку Дняпра, бо гранітныя парогі на працягу дзясяткаў кіламетраў не давалі магчымасці вольнага суднаходства уверх па цячэнні Дняпра ад г. Запарожжа. Стварэнне вадасховішча дазволіла стварыць умовы для скразнога суднаходства па Дняпры ад яго вусця да Кіева і вышэй.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дняпроўскае вадасховішча

| Дняпроўскія вадасховішчы |
| --- |
|  | 
Кіеўскае ·  Канеўскае ·  Крамянчугскае ·  Днепрадзяржынскае ·  Дняпроўскае ·  Кахоўскае
 |
**161-я партызанская брыгада імя Р. І. Катоўскага** — партызанская брыгада, створаная ў студзені 1943 года на базе атрадаў Андрэя Сямёнавіча Шашуры (пазней імя Пархоменкі, арганізаваны ў красавіку 1942 года), Ф. М. Анісімава (пазней імя Дзяржынскага, арганізаваны ў жніўні 1941), імя Чалюскінцаў (пазней імя Шашуры, арганізаваны ў красавіку 1942), у красавіку 1944 года ў склад брыгады быў уключаны асобны атрад імя Варашылава. Дзейнічала на тэрыторыі Асіповіцкага, Глускага, Старадарожскага раёнаў.

Камандаванне
------------

Камандзіры брыгады — Андрэй Сямёнавіч Шашура (загінуў), Аляксей Іванавіч Кудашаў, камісары — Кудашаў, Павел Ільіч Разувакін (загінуў), М. С. Паланейчык, начальнік штаба — В. Р. Лазбін.

Гісторыя
--------

Партызаны праводзілі аперацыі на чыгунках і шашы Мінск—Бабруйск і Асіповічы—Слуцк; у «рэйкавай вайне» падарвалі больш за тры тысячы рэек. Разграмілі варожыя гарнізоны на торфапрадпрыемстве «Ясень», чыгуначнай станцыі Дзераўцы, у вёсцы Мяжное, Асіповіцкага раёна. Удзельнічалі ў падрыве маста цераз раку Бобрык. 27—28 чэрвеня 1944 года разам з брыгадамі 100-й імя Кірава, 128-й імя Куйбышава, 121-й імя Брагіна захапілі і ўтрымлівалі да падыходу Чырвонай Арміі пераправу цераз раку Пціч. 5—16 ліпеня ўдзельнічалі ў ліквідацыі асобных груп ворага ў Старадарожскім раёне. 28 чэрвеня 1944 года брыгада (938 партызан, атрады імя Дзяржынскага, імя Пархоменкі, імя Шашуры, імя Молатава, імя Кірава, імя Варашылава) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Наверша з Ваўкавыска** — наверша ад трона, знойдзенае на дзядзінцы Ваўкавыска. Гэты высокамастацкі выраб быў зроблены ў Паўднёвай Германіі і датуецца другой паловай XII — пачаткам XIII ст. Захоўваецца ў калекцыі Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі

Апісанне
--------

Наверша вышынёй 38 мм выразана з маржовай косці ў выглядзе скульптурнай галавы льва. У льва вельмі застрашальны выгляд. У раскрытай пашчы звер трымае немаладога чалавека, апранутага ў багатае адзенне, характэрнае для заходнееўрапейскай арыстакратыі XI—XII стст. З тыльнага боку львінай галавы — выява маладога феадала, які сядзіць на троне. Ён апрануты ў такое ж самае адзенне, як і чалавек у пашчы льва. Адна і тая ж асоба паказана ў розныя перыяды жыцця. У тэраталагічнай арнаментыцы Захаду леў-антрапафаг ідэнтыфікуецца з д'яблам. Абедзве выявы звязваюцца адной ідэяй аб марнасці ўсяго зямнога.

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.
**УА «Бабруйскі дзяржаўны медыцынскі каледж»** — установа сярэдняй спецыяльнай медыцынскай адукацыі сістэмы Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь, знаходзіцца ў г.Бабруйск.

Гісторыя
--------

Бабруйскае медыцынскае вучылішча было заснавана 28 ліпеня 1931 года і называлася медтэхнікумам. Да Вялікай Айчыннай вайны адбылося 8 выпускаў. У 1945 годзе тэхнікум аднавіў сваю працу. У 1954 годзе тэхнікум перайменаваны ў медыцынскае вучылішча. У 1956 годзе на базе вучылішча створаны рэспубліканскія курсы, а затым вучылішча ўдасканалення сярэдніх медыцынскіх работнікаў па 13 спецыяльнасцях.

У 1963 годзе ізноў адкрыта медыцынскае вучылішча па падрыхтоўцы медсясцёр, акушэрак, фельчараў.

У 2006 годзе створана ўстанова адукацыі «Бабруйскі дзяржаўны цэнтр падрыхтоўкі, павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі медыцынскіх кадраў».

10 студзеня 2012 года цэнтр перайменаваны ва ўстанову адукацыі «Бабруйскі дзяржаўны медыцынскі каледж», які з’яўляецца правапераемнікам установы адукацыі «Бабруйскі дзяржаўны цэнтр падрыхтоўкі, павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі медыцынскіх кадраў».
**Мярэжа** — традыцыйная рыбалоўная снасць.

Складаецца з двух сеткавых мяшкоў конусападобнай формы, нацягнутых на абручы. Першы (самы вялікі) абруч робіцца ў выглядзе аркі. У ім жа (у мярэжах вялікага памеру і ў іншых абручах) замацоўваецца сеткавы конус — горла, які перашкаджае выхаду рыбы. Мяшкі мярэжы змяшчаюцца ў вадзе скіраванымі горламі адзін да аднаго і злучаюцца сеткавай перагародкай, якая накіроўвае ў іх рыбу.

Мярэжы ставілі пераважна на азёрах, часам па некалькі ў рад.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
* Белорусская ССР: Краткая энциклопедия. В 5-ти т. Т. 4. / Ред. колл.: П. У. Бровка и др.. — Мн.: Гл. ред. Белорус. Сов. Энциклопедии, 1981. — Т. 4. — 712 с. — 50 000 экз. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
**Паўста́нне «Жо́ўтых павя́зак»** — сялянскае паўстанне ў Старажытным Кітаі ў 184—204 гг. Назва паходзіць ад жоўтых павязак, якія паўстанцы насілі на галаве.

Адзін з кіраўнікоў паўстання — Чжан Цзяо, ураджэнец Цзюйлу (правінцыя Хэбэй), які на працягу 10 гадоў аб'ядноўваў сялян на аснове прапаганды містычнага даоскага вучэння «пра шлях вялікай роўнасці».

Паўстанцы былі арганізаваны ў 36 вялікіх (больш за 10 тыс. чал.) і малых (па 6—7 тыс. чал.) атрадаў (фан). Супраць іх выступілі войскі імператара і буйных землеўладальнікаў, якія ліквідавалі паўстанне. Чжан Цзяо загінуў.

У хуткім часе ў правінцыі Хэбэй зноў паўсталі сяляне, якія утварылі «Армію чорных гор» (больш за 1 млн чал.).
Пазней паўстанне канчаткова ліквідавана сіламі военачальнікаў Юань Шао, Цао Цао і інш.

Літаратура
----------

* «Жоўтых павязак» паўстанне // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. С. 440.
* Очерки истории Китая: С древности до «опиумных войн»: Пер. с кит. М. 1959.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | NDL: 00575601 |
**Паўстанне Муканы**, **рух «людзей у белых вопратках»** — паўстанне ў Сярэдняй Азіі супраць улады Арабскага халіфата на чале з Муканам (араб. «закрыты пакрывалам», Хашым Ібн Хакім) у 770—780 гады. Мукана прапаведаваў вучэнне, у аснове якога ляжалі ідэі маздакізму. Галоўныя цэнтры паўстання Муканы знаходзіліся ў Маверанахры: паселішча Наршах (каля Бухары), Самарканд і горная вобласць Санам. У 776—783 гадах арабы захапілі гэтыя цэнтры, а каля 783—785 гадоў канчаткова задушылі паўстанне.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |