|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Камунізм**

**Канцэпцыя**

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Марксісцкая філасофія** |
|  | **Класавая барацьба** |
|  | **Інтэрнацыяналізм** |
|  | **Камуністычная партыя** |


**Ідэалогіі**

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Марксізм** |
|  | **Марксізм-ленінізм** |
|  | **Трацкізм** |
|  | **Сталінізм** |
|  | **Цітаізм** |
|  | **Мааізм** |
|  | **Сталінізм-хаджаізм** |
|  | **Чучхэ** |
|  | **Геварызм** |
|  | **Левы камунізм** |
|  | **Камунізм рабочых саветаў** |
|  | **Анарха-камунізм** |
|  | **Рэлігійны камунізм** |
|  | **Еўракамунізм** |
|  | **Нацыянальны камунізм** |


**Інтэрнацыяналы**

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Міжнароднае таварыства працоўных** |
|  | **Другі Інтэрнацыянал** |
|  | **Камуністычны інтэрнацыянал** |
|  | **Чацвёрты Інтэрнацыянал** |


**Асобы**

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Карл Маркс** |
|  | **Фрыдрых Энгельс** |
|  | **Уладзімір Ленін** |
|  | **Роза Люксембург** |
|  | **Іосіф Сталін** |
|  | **Леў Троцкі** |
|  | **Маа Цзэдун** |


**Іншае**

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Анархізм** |
|  | **Антыкапіталізм** |
|  | **Антыкамунізм** |
|  | **Камуністычныя краіны** |
|  | **Камуністычная сімволіка** |
|  | **Крытыка камунізму** |
|  | **Дэмакратычны цэнтралізм** |
|  | **Дыктатура пралетарыяту** |
|  | **Гісторыя камунізму** |
|  | **Левыя** |
|  | **Люксембургізм** |
|  | **Новы клас** |
|  | **Новыя левыя** |
|  | **Пост-камунізм** |
|  | **Прымітыўны камунізм** |
|  | **Сацыялізм** |
|  | **Сталінізм** |
|  | **Сацыяльная эканоміка** |
|  | **Цітаізм** |
|  | **СССР** |

 |

**Рабочы інтэрнацыянал** або **Другі інтэрнацыянал** — міжнароднае аб’яднанне сацыялістычных партый. Заснаваны ў 1889 годзе. Перадумовамі яго стварэння з’явіліся рост рабочага руху, працэс фармавання ў Еўропе і Амерыцы на глебе, падрыхтаванай Першым інтэрнацыяналам, палітычных партый рабочага класа, шырокае распаўсюджванне марксісцкіх ідэй.

Гісторыя
--------

Першы ўстаноўчы кангрэс інтэрнацыяналу прайшоў у Парыжы 14-21 ліпеня 1889 года. На ім прысутнічалі 393 дэлегаты, якія прадстаўлялі амаль усе нацыянальныя рабочыя і сацыялістычныя партыі і прафсаюзы краін Еўропы і ЗША, якія існавалі ў той момант. Самай уплывовай і шматлікай была дэлегацыя Сацыял-дэмакратычнай партыі Германіі, якую ўзначальваў Вільгельм Лібкнехт. Другі і трэці кангрэсы прайшлі ў Бруселі і Цюрыху ў 1891 і 1893 гадах адпаведна, на іх былі прыняты праграмныя дакументы Другога інтэрнацыяналу.

На чацвёртым кангрэсе інтэрнацыяналу ў 1896 годзе ў Лондане з арганізацыі былі выключаныя анархісты. На пятым кангрэсе ў Парыжы ў 1900 годзе абвастрылася супрацьстаянне паміж прадстаўнікамі артадаксальнага марксізму і рэвізіянізму. Цэнтральным у дыскусіі паміж групоўкамі стала пытанне аб заваёве рабочым класам палітычнай улады і магчымасці супрацоўніцтва сацыял-дэмакратаў з буржуазнымі партыямі. Вынікі дыскусіі сведчылі аб узмацненні ўплыву ў Другім інтэрнацыянале рэвізіянісцкага напрамку, які падтрымліваў ідэю класавага супрацоўніцтва і ўдзелу прадстаўнікоў сацыял-дэмакратычных партый ва ўладных інстытутах буржуазнага грамадства.

Шосты кангрэс прайшоў у 1904 годзе ў Амстэрдаме. Гэта быў першы кангрэс, на якім прысутнічалі прадстаўнікі РСДРП. Ключавым пытаннем кангрэса было асуджэнне руска-японскай вайны. Сёмы кангрэс прайшоў у Штутгарце ў 1907 годзе і быў прысвечаны абмеркаванню рэакцыі левых рухаў на вайну. Восьмы кангрэс прайшоў у Капенгагене ў 1910 годзе.

Ва ўмовах перадваеннага стану і напружанасці на Балканах у 1912 годзе ў Базелі адбыўся дзявяты кангрэс Рабочага інтэрнацыяналу. Дэлегаты кангрэса прынялі маніфест, у якім патрабавалі ад усіх сацыялістычных партый рашучай барацьбы і салідарных дзеянняў супраць імперыялізму.

Аднак, з пачаткам Першай сусветнай вайны, Рабочы інтэрнацыянал пацярпеў крах. Прадстаўнікі Сацыял-дэамкратычнай партыі Германіі, а таксама сацыялістычныя лідэры Вялікабрытаніі, Францыі і Бельгіі галасавалі ў парламентах сваіх краін за ўвядзенне ваенных крэдытаў. Шэраг кіруючых дзеячаў Другога інтэрнацыяналу ўвайшлі ва ўрады сваіх краін. У цэлым, сацыялістычныя партыі выступілі ў падтрымку лозунгу «абароны айчыны», абвясціўшы на час вайны «грамадзянскі мір». Тым самым былі адкінуты асноўныя прынцыпы Рабочага інтэрнацыяналу - аб пралетарскім інтэрнацыяналізме і міжнароднай салідарнасці працоўных. З восені 1914 года спыніла дзейнасць Міжнароднае сацыялістычнае бюро (пастаянны кіруючы орган Другога інтэрнацыяналу), перапыніліся сувязі паміж сацыял-дэмакратычнымі і сацыялістычнымі партыямі розных краін. Канферэнцыі сацыялістаў краін Антанты (якая прайшла ў лютым 1915 года ў Лондане) і блока Цэнтральных дзяржаў (якая прайшла ў красавіку 1915 года ў Вене) выказаліся за «вайну да пераможнага канца». Уладзімір Ленін і блізкія да яго сацыялісты-інтэрнацыяналісты (Карл Лібкнехт і іншыя) на скліканых імі Цымервальдскай (у 1915 годзе) і Кінтальскай (у 1916 годзе) канферэнцыях распачалі спробу стварыць новае міжнароднае аб’яднанне сацыялістычных і рабочых партый, аднка яны не ўвянчаліся поспехам. Кастрычніцкая рэвалюцыя 1917 года кардынальна змяніла сітуацыю ў сусветным сацыялістычным руху. У 1918 годзе на аснове інтэрнацыяналісцкіх груп у шэрагу краін узніклі камуністычныя партыі. Гэта падрыхтавала глебу для стварэння ў сакавіку 1919 года Камуністычнага інтэрнацыяналу.

Ужо пасля Другой сусветнай вайны ў 1951 годзе быў створаны Сацыялістычны інтэрнацыянал, які аб’явіў сябе пераемнікам Другога інтэрнацыяналу.

Літаратура
----------

* Крывагуз І. М. *Другі Інтэрнацыянал. 1889–1914*. М. 1964
* Joll J. *The Second International, 1889–1914*. Boston, 1974;
* Blänsdorf A. *Die Zweite In­ternationale und der Krieg: die Diskussion über die internationale Zusammenarbeit der sozialis­tischen Parteien 1914–1917*. Stuttgart, 1979;
* Si­meonov S. *The Second International (1889–1914)*. Sofia, 1980.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Ларуса · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11870182k · CiNii: DA03895768 · ISNI: 0000 0001 2111 3758 · NDL: 00944616 · NKC: ko2007402425 · SUDOC: 026456966 · VIAF: 137173930, 124227567 |

 |