recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Прагрэсіў-метал** (**прагрэсіўны метал** ці, скарочана — **прог-метал**) — гэта спалучэнне прагрэсіўнага рока і хэві-метала.

Прагрэсіў-метал змешвае моцны, гітарна-арыентаваны гук метала са складанасцю кампазіцый, няроўнымі рытмамі і віртуознасцю выканання прагрэсіў-рока. Частка прог-металічных гуртоў адчуваюць моцны ўплыў джаз-ф’южна і класічнай музыкі. Як і ў прагрэсіўным року, кампазіцыі прадстаўнікоў прагрэсіў-метала значна даўжэй за стандартных прадстаўнікоў метала, да таго ж яны часцяком звязаныя ў канцэптуальныя альбомы. Як вынік, прагрэсіўнага метала значна менш у радыёэфіры і тэлебачанні.

Гісторыя
--------

З’яўленне прагрэсіў-метала звязана ў першую чаргу з прагрэсіў-рок-гуртамі ад позніх 1960-х да сярэдзіны 1970-х, такіх як Yes, Pink Floyd, Emerson, Lake and Palmer, Jethro Tull, King Crimson, Genesis, Gentle Giant, Focus, Renaissance, The Alan Parsons Project, ранні Queen, Kansas, Atomic Rooster, Uriah Heep і Rush. Апошнія пяцёра дадавалі значны элемент «металічнасці» ў сваю музыку. Стыль адасобіўся ў сярэдзіне 1980-х. Гурты кшталту Fates Warning, Queensrÿche і Dream Theater узялі адметныя рысы гэтых ранейшых гуртоў (у асноўным кампазіцыйныя адметнасці) і дадалі да гэтага хэві-металічныя асаблівасці, што асацыююцца з раннімі Metallica, Megadeth і Iron Maiden. Вынік можна апісаць як прагрэсіўны рок з гучаннем метала.

Тры асноўныя стыляўтваральнікі заўсёды мелі вельмі адрознае гучанне. Queensryche былі найбольш меладычнымі з іх і таму атрымалі найвялікшы камерцыйны поспех. Dream Theater больш за іншых апіраліся на традыцыйны прог-рок і таксама спачатку вельмі шмат абапіраліся на выканальніцкія здольнасці ўдзельнікаў, ужо пазней закінуўшы большасць прыкмет класічнага прог-рока (акрамя складанасці) у бок больш моднага і вострага металічнага гучання. Fates Warning былі найбольш агрэсіўнымі і цяжкімі. Яны з большага атаясамліваюцца з трэш- і экстрым-метал сцэнамі, якія вывелі іх у выніку да двух іншых выканаўцаў як паўнавартых бацькоў стылю.

Беларускія выканаўцы
--------------------

* Borealis
* Crypt Of Reason
* In Search For
* Serdce

| ⛭Метал |
| --- |
| 
* Авангардны метал
* Альтэрнатыўны метал
* Блэк-метал
* Вікінг-метал
* Глэм-метал
* Готык-метал
* Груў-метал
* Дарк-метал
* Дроўн-метал
* Дум-метал
* Дэт-метал
* Індастрыял-метал
* Металкор
* Неакласічны метал
* Новая хваля амерыканскага хэві-метала
* Новая хваля брытанскага хэві-метала
* Ню-метал
* Паўэр-метал
* Паган-метал
* Пост-метал
* Прагрэсіўны метал
* Рэп-метал
* Сімфонік-метал
* Сладж-метал
* Спід-метал
* Стоўнер-метал
* Трэш-метал
* Фанк-метал
* Фолк-метал
* Хрысціянскі метал
* Хэві-метал
* Экстрэмальны метал

 |
| Элементы музыкі | 
* Бласт-біт
* Овердрайв
* Дысторшн
* Гроўлінг
* Скрымінг
* Рыф
* Тэпінг

 |
| Субкультура і імідж | 
* Металісты
* Карпспэйнт
* Каза
* Хедбэнгінг
* Слэм
* Скачок у натоўп
* Краўд-серфінг

 |
Жоўцевыя камяні з халестэрыну
**Жоўцекамянёвая хвароба** (ЖКХ) — утварэнне камянёў у жоўцевым пузыры праз парушэнне халестэрынавага абмену, складу жоўці і дзейнасці жоўцевага пузыра, інфекцыю. Ускладненнем хваробы выклікаецца жоўцевая (пячоначная) коліка, жаўтуха, гнойны халецыстыт, запаленне сценкі і парушэнне цэласнасці жоўцевага пузыра, што ўяўляе смяротную пагрозу. Ад хваробы пакутуе прынамсі 10% насельніцтва свету.

Папярэджанне
------------

Развіццё немачы папярэджвае прыём ежы кожныя 3 гадзіны, пазбяганне галадання, піццё 1,5 літра вады на дзень, штодзённае размінанне, выключэнне ўжыцця смажанай і тлустай ежы, вяндліны, слодычаў, бабовых (гарох, сачавіца і фасоля), багатых на эфірныя алеі гародніны і зяленіва (часнок, радыска, рэдзька і цыбуля), спірту. Таксама варта штодня ўжываць раслінныя бялкі (аўсяныя і грэчаскія крупы, марскія водарасці) і цяжкарстваральныя раслінныя валокны (баклажаны, буракі, пшанічнае вотруб'е, гарбузы, морква, квяцістая капуста, сухафрукты і яблыкі), замяніць малочны бялок на сою і есці стравы ў цёплым выглядзе.

Прычыны
-------

Узнікненню хваробы спрыяе адсутнасць сняданка і прыём вострай, смажанай і тлустай ежы.

Праявы
------

Хвароба выяўляецца праз горыч у роце, млоснасць і боль у правым падрабрынні.

Зноскі
------

1. ↑  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018. Праверана 28 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55345445'></a>
2. ↑  *Вольга Цыбульская.* Не чакайце, калі заварушацца камяні // *Краіна здароўя*. — 22 кастрычніка 2009. — № 43 (157). — С. 4.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Жоўцекамянёвая хвароба
* *Вольга Шаўко.* Жоўцекамянёвая хвароба: шмат гародніны, меней цукру // *Краіна здароўя*. — 24 лістапада 2010. — № 61 (230). — С. 3. Архівавана з першакрыніцы 5 сакавіка 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4137688-2 · LCCN: sh85052869 · Microsoft: 2909390391 · NDL: 00572683 · NKC: ph297098 |
**Чанга́р**, або **Чангарскі паўвостраў** (укр.: Чонгар, Чонгарський півострів) — паўвостраў у паўночнай частцы заліва Сіваш — Азоўскага мора. Адміністрацыйна належыць да Гэнічэскага раёна Херсонскай вобласці.

Геаграфія
---------

Разам з паўвостравам Цюп-Джанкой, што падыходзіць да яго з боку Крыма, падзяляе Сіваш на дзве часткі: заходнюю і ўсходнюю. Чангар злучаны шматлікімі мастамі і насыпанымі дамбамі з Крымскім паўвостравам.

На паўвостраве ёсць вёска з такой самай назвай — Чангар.

Гісторыя
--------

Чангарскі паўвостраў, разам з Перакопскім перашыйкам і Арабацкай стрэлкай, з’яўляецца месцам, што злучае Крымскі паўвостраў з матэрыком. Раней гэта надавала яму вялікае стратэгічнае значэнне. Так, падчас Савецка-ўкраінскай і Другой сусветнай войнаў у раёне Чангара адбываліся значныя баявыя дзеянні. Акрамя таго, у 1919—1920 гг. войскамі генерала Урангеля, пад кіраўніцтвам французскіх інжынераў, на прылеглых да Чангара, Цюп-Джанкойскім і Таганаскім паўастравах Крыма былі збудаваны Чангарскія ўмацаванні.

Паводле інфармацыі СМІ, падчас Крымскага крызісу пост ДАІ каля вёскі Чангар і тэрыторыя Чангарскага паўвострава 27 лютага 2014 года былі заняты крымскім «Беркутам» і расійскімі войскамі. У палях каля вёскі яны выставілі ваенную тэхніку, замінавалі тэрыторыю, паставілі таблічкі аб мінах.

26 снежня 2014 года прэзідэнт Украіны Пётр Парашэнка ў сваім твітэры паведаміў, што паўвостраў Чангар знаходзіцца цалкам пад кантролем Украіны.

Зноскі
------

1. ↑  Основні директиви і телеграми М. В. Фрунзэ, що відносяться до періоду штурму Перекопу і Чонгару (руск.)
2. ↑  Оборона Кримського півострова (руск.)
3. ↑  Российские войска зашли на территорию Херсонской области **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 8 красавіка 2019. Праверана 29 снежня 2014.
4. ↑  Вблизи пропускного пункта «Чонгар» заминировали поля и направили пулеметы в сторону мирных жителей
5. ↑  ВООРУЖЕННЫЕ ЛЮДИ ВОШЛИ НА ТЕРРИТОРИЮ ГОРОДКА ЧОНГАР В ХЕРСОНСКОЙ ОБЛАСТИ
6. ↑  Пост «Чонгар» контролирует крымский «Беркут» подчиненный Януковичу (видео) Архівавана 14 сакавіка 2014. «Новый Визит» (Геническ), 27.02.2014
7. ↑  Порошенко заявил о переходе Чонгара под украинский контроль

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Жэпа** (сербахарв.: Жепа, Žepa) — невялікі населены пункт ва ўсходняй частцы Рэспублікі Сербскай у супольнасці Рагаціца.

У 1991 годзе колькасць насельніцтва Жэпы складала 2 441 чалавек — з іх 2330 баснякоў (95 %), 103 сербаў і 8 іншых югаславаў.

Геаграфія
---------

Жэпа размешчана на паўночны ўсход ад Рагаціцы, на паўднёвы захад ад Срэбраніцы і на паўночны захад ад Вішаграда. Горад знаходзіцца на рэчцы Жэпе, якая ўпадае ў Дрыну, у даліне паміж гарамі Явар і Дэветак.

Гісторыя
--------

Падчас Баснійскай вайны (1992—1995) Жэпа разам са Срэбраніцай і Гораждзе з’яўлялася адным з трох баснійскіх анклаваў ва ўсходняй Босніі, абложаных сербамі.

Камандуючым 285-й брыгадай, дыслакаванай у Жэпе, быў палкоўнік Аўда Паліч. У красавіку 1993 года Жэпа была абвешчаная «бяспечным раёнам», і ў ёй размясціўся атрад украінскіх міратворцаў. 25 ліпеня 1995 года ў ходзе аперацыі «Ступчаніца 95» Войска Рэспублікі Сербскай блакавала і, пасля перамоваў з камандзірамі баснійцаў, заняло горад. Важную ролю ў мірнай эвакуацыі насельніцтва Жэпы адыграў удзел у перамовах прадстаўніка камандавання сіл ААН палкоўніка УС Украіны Мікалая Верхагляда[uk]. У выніку дамоўленасцяў баснійскае насельніцтва пры дапамозе ўкраінскіх вайскоўцаў было эвакуявана з Жэпы ў Сараева.

Заўвагі
-------

1. ↑  Миротворець Микола Верхогляд: "Я сказав Младічу, що політики його здадуть" (укр.) (25 ліпеня 2011). Архівавана з першакрыніцы 20 ліпеня 2017. Праверана 20 ліпеня 2017.
2. ↑  Totten, Samuel; Bartrop, Paul Robert; Jacobs, Steven Leonard. Dictionary of Genocide: M-Z (неопр.). — Greenwood Press, 2008. p. 483
3. ↑  *Velma Šarić*. Demographics of Bosnian War Set Out **(нявызн.)**.  Institute for War & Peace Reporting (4 мая 2012). Архівавана з першакрыніцы 6 кастрычніка 2014. Праверана 22 сакавіка 2013.
4. ↑  *Marlise Simons*. Court Convicts a Bosnian Serb General of Genocide **(нявызн.)**.  The New York Times (12 снежня 2012). Архівавана з першакрыніцы 16 снежня 2012. Праверана 22 сакавіка 2013.
5. ↑  ICTY conviction of Zdravko Tolimir Архівавана 16 красавіка 2015. icty.org; accessed 18 November 2015.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Жэпа
Памятны знак у гонар французскага гарнізона ў Германіі
**Гарнізон** (ад фр.: garnison) — вайсковыя часці, ваенна-навучальныя і іншыя ваенныя ўстановы, размешчаныя пастаянна ці часова ў пэўным населеным пункце або раёне з вызначанымі межамі. У гарнізоне назначаюць начальніка, яго намеснікаў, ваеннага каменданта і іншых службовых асоб; арганізуюць гарнізонную і каравульную службу. Таксама гарнізон — войскі (падраздзяленні), што абараняюць пэўны апорны пункт (напрыклад, доўгатэрміновае абарончае збудаванне, крэпасць).

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 1 : А-Л. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0152-4, С.321

Літаратура
----------

* Гарнізон // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гарнізон

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (11-th) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7504726-3 · NKC: ph263246 |
**Ча́нел** (англ.: Channel) — група з 8 астравоў каля паўднёвага ўзбярэжжа амерыканскага штата Каліфорнія. 5 астравоў уваходзяць у склад аднайменнага нацыянальнага парка. Агульная плошча — 908,8 км². Насельніцтва (2009 г.) — 4096 чал.

Геаграфія
---------

Карта
Астравы Чанел месцяцца каля паўднёвага ўзбярэжжа амерыканскага штата Каліфорнія і падзяляюцца на 2 групы — паўночную і паўднёвую. Найбуйнейшы востраў Санта-Круз (250 км²) належыць да паўночнай групы. Геалагічная пабудова астравоў сведчыць, што яны былі ўтвораны вулканічнай дзейнасцю каля 15 млн гадоў таму. У апошні ледавіковы перыяд складалі адзіны масіў сушы, пазней затоплены акіянам. Усе астравы гарыстыя. Найвышэйшая вяршыня пік Дэвілс (740 м) знаходзіцца на востраве Санта-Круз.

Прырода
-------

Большасць тэрыторыі астравоў Чанел уяўляюць сабою аголеныя скалы і ўзгорыстыя прэрыі з багатым разнатраўем і хмызнякамі. Таксама сустракаюцца рэшткі старажытных лясоў з рэдкімі відамі хвоі, дуба і мальвы і балоты. На астравах добра прыжылася ўвезеная іспанцамі масліна. 

Наземная фаўна характарызуецца значнай колькасцю эндэмічных відаў. Астравы насяляюць птушкі, ластаногія, паўзуны, амфібіі. Захаваўся рэдкі эндэмічны від скунса. Эндэмічны від мясцовай лісы амаль знік у канцы XX ст. з-за распаўсюджання здзічэлых сабак. У мінулым на востраве Санта-Круз таксама сустракалася рэдкая здзічэлая парода авечак (у нашы дні ў заапарках захавалася каля 200 жывёл).

Гісторыя
--------

Людзі з'явіліся на астравах Чанел каля 9 тысячагоддзя да н. э. Да прыбыцця еўрапейцаў яны былі населены індзейцамі чумашамі і тонгва. На іспанскіх картах архіпелаг з'явіўся ў 1602 г. З канца XVIII ст. індзейцы знаходзіліся пад уплывам каталіцкіх місіянераў. Да 1821 г. яны пакінулі архіпелаг і перасяліліся на мацерыковую частку Каліфорніі. Мексіканскі ўрад выкарыстоўваў астравы для высылкі крымінаьных злачынцаў, тут вялася гаспадарчая дзейнасць. У 1850 г. архіпелаг быў далучаны да ЗША. У другой палове XX ст. ён выкарыстоўваўся амерыканскімі ваеннымі для выпрабавання зброі.

Ахова
-----

У наш час населены толькі 2 астравы паўднёвай групы архіпелага Чанел. Паўночная група і 1 востраў паўднёвай групы ўваходзяць у склад нацыянальнага парка і нацыянальнага марскога запаведніка Чанел. Астравы з'яўляюцца папулярным месцам для наведвання турыстамі, якія знаёмяцца з дзікай прыродай.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Чанел
* Channel Islands National Park
* Channel Islands National Park Visitor Center
* Channel Islands National Marine Sanctuary
* Geology of the Channel Islands, Southern California Архівавана 14 лютага 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 93144648454061285620 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гародна.

**Гародна** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 15 км на паўднёвы захад ад Ушачаў, каля вёскі Белюкоўшчына.

Возера знаходзіцца ў басейне ракі Альзініца. Плошча Гародны складае 0,17 км². Найбольшая глыбіня возера — 22,9 м. Даўжыня возера — 0,98 км, найбольшая шырыня — 0,2 км. Даўжыня берагавой лініі — 2,79 км. Аб'ём вады ў возеры складае 1,46 млн м³, плошча вадазбору возера — 28,8 км².

Падводная частка катлавіны мае карытападобную форму. Схілы катлавіны возера маюць вышыню 30—40 м, знаходзяцца пад лесам і хмызняком. Берагі возера зліваюцца з схіламі. Мелкаводдзе вузкае і стромкае, займае каля 6% плошчы.

Дно вадаёма да глыбіні 6—7 м пясчаная, на большых глыбінях высланае глеем.

Надводная расліннасць возера ўтварае перарывістую паласу шырынёй да 5 м. Падводная расліннасць пашыраная да глыбіні 3,5 м. Зарастае прыкладна 18% плошчы дна возера.  

Возера Гародна праточнае. Упадаюць 3 ручаі, выцякае ручай у возера Вітава.

Ля возера знаходзіцца вёска Белюкоўшчына.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі. — Мн.:БелЭн, 1994.
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.1 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 1. — 575 с. — 10 000 экз.
**Клява** — рака ў Ашмянскім і Іўеўскім раёнах, левы прыток Гаўі (басейн Нёмана).

Назва
-----

Назва Клява балцкага паходжання.

Звязана з літоўскім *klevas* «клён». Таго ж паходжання назвы бярэзінскай ракі Клява, ракі Клевель на Павіллі. З суфіксам *-in-* «кляновая» назва ракі Клевень[ru] на Падзесенні.

З балцкіх гідранімічных аналагаў — літоўскія рачныя назвы тыпу *Kleva, Klevinė*, пруская назва возера *\*Klavuja* (> *Clawoge*).

Водныя назвы, утвораныя ад назваў дрэў, маюць возера Бяржонка (< літ. *beržas* «бяроза»), дзвінская рака Обша (< літ. *apušė*, пруск. *abse* «асіна»).

Назва Клява значыць «Кляновая (рака)».

Апісанне
--------

Даўжыня 56 км. Плошча вадазбору 270 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 2,3 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1 %. Пачынаецца на паўночны захад ад вёскі Клявіца ў Ашмянскім раёне. Асноўны прыток — рака Трапятушка. Даліна выразная. Пойма двухбаковая (шырыня 100—400 м), месцамі адсутнічае. Рэчышча на працягу 17,6 км каналізаванае: ад вёскі Клявіца да вёскі Доржы (8 км) і ад вёскі Ганчары да вёскі Пашкішкі (9,6 км). Яго шырыня ў межань 3—7 м, у ніжнім цячэнні 10—12 м. Прымае сцёк з сеткі меліярацыйных каналаў.

Заўвагі
-------

1. ↑  K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1958. — P. 528.
2. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 191.
3. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 159.
4. ↑  В. Н. Топоров. Прусский язык. K-L. Москва, 1984. С. 54—55.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
Камод эпохі Людовіка XV
Сучасны камод
**Камод** (фр.: commode — «зручны») — тумба з некалькімі высоўнымі скрынямі, пераважна размешчанымі адна над другой.

Гісторыя
--------

Сваім паходжаннем ён абавязаны куфру і сакрэтэру. Менавіта па параўнанні з куфрам камода ўспрымаўся як больш практычны, «зручны». Камоды ўвайшлі ва ўжытак у пачатку XVIII стагоддзя, калі ў звычайныя скрыні для захоўвання адзення сталі дадаваць высоўныя скрыні, высокія ножкі, для выгоды выкарыстання і розныя дэкаратыўныя элементы. Гэтак жа пашырылася і выкарыстанне камода: у іх сталі захоўваць ювелірныя ўпрыгажэнні, касметыку і іншыя неабходныя рэчы. Сучасныя камоды могуць быць сумешчаныя з пеленальным столікам і дзіцячымі ложкамі, мець падстаўкі пад бутэлькі і спецыяльныя нішы пад захоўванне дробязяў, так жа з'явіліся камоды для кухні.

У Расіі ў савецкі час паступова быў выцеснены гардэробам, які акрамя высоўных скрынь, мае таксама аддзяленне з вешалкамі для верхняй сукенкі, і ў сваім універсальным прызначэнні аказаўся больш зручным, а таксама больш прымальным з прычыны з'яўлення нормаў абмежаванні жылплошчы.

У XXI стагоддзі камоды атрымалі яшчэ большае распаўсюджанне і шырыню выкарыстання. Напрыклад, мініяцюрныя камодзікі для дзяцей і упрыгожванняў. Іх выкарыстоўваюць як не асноўную мэблю ў доме, а ў дадатку да туалетнага століка. Гэтак жа камоды сталі дадаткова аснашчацца разеткамі для выкарыстання бытавых электрапрыбораў, дадатковым асвятленнем і ўбудаванымі зарадкамі.

Знешні выгляд
-------------

Камод з'яўляецца характэрным пераўвасабленнем куфра. Першапачаткова ён павялічваўся ў вышыню, для большай змяшчальнасці. Затым у камода з'явіліся ножкі, а суцэльны фасад ператварыўся ў дверцы, якія адкрываюцца. У XVII стагоддзі з'явілася шафа з высоўнай скрыняй і распашнымі дзверцамі, званыя «крэдзенцы». Найбольшае развіццё камод атрымаў у эпоху росквіту ракако (пачатак XVIII стагоддзя). Менавіта ў гэты час з'явілася вялікая колькасць варыяцый, формаў і аздаблення камодаў. Тады ж з'явілася мноства варыянтаў выкарыстання камода: з люстэркам для будуара, камод-сакрэтнік для кабінета. Формы камодаў вар'іраваліся ад гнутых, з тонкімі гнутымі ножкамі, да масіўных і угловатых цяжкіх формаў. Камода прайшоў праз пераўвасабленне ўсіх стыляў да мінімалізму.

Зноскі
------

1. ↑  ДАСТ 20400-80. Прадукцыя мэблевай вытворчасці. Тэрміны і азначэнні
2. ↑  История мебели - комод **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  mego-design.ru. Архівавана з першакрыніцы 10 чэрвеня 2016. Праверана 16 мая 2016.
3. ↑  Ошибка **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  womanwiki.ru. Архівавана з першакрыніцы 10 чэрвеня 2016. Праверана 16 мая 2016.
4. ↑  Шкафы для столовой: разновидности **(нявызн.)**.  www.4living.ru. Праверана 16 мая 2016.

Літаратура
----------

* Комод // *Краткая энциклопедия домашнего хозяйства*. — М.: Государственное Научное издательство «Большая Советская энциклопедия», 1959.
* Джудит Миллер, Джил Бейс // Мебель. Все стили от древности до современности. - АСТ, 2011.

Спасылкі
--------

* WomanWiki // Комод
* Комодики // Что такое комодик для косметики? Архівавана 15 мая 2016.
* Сайт о жизни в доме // Виды комодов
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Баварыя.

**Баварска-Ландсгуцкае герцагства** (ням.: Teilherzogtum Bayern-Landshut) — герцагства ў складзе Свяшчэннай Рымскай імперыі, якое існавала ў 1353—1503 гадах.

Гісторыя
--------

Замак Бурггаўзен — адна з рэзідэнцый ландсгуцкіх Вітэльсбахаў
Калі ў 1347 годзе памёр імператар Людовік IV, то спачатку яго пяцёра сыноў кіравалі яго ўладаннямі сумесна, а затым, па Ландсбергскаму дагавору 1349 года, спадчына была падзелена. Стэфан, Вільгельм і Альбрэхт сталі сумесна кіраваць Ніжняй Баварыяй і Нідэрландамі. Праз чатыры гады спадчына было падзелена далей, і па Рэгенсбургскаму дагавору 1353 года Стэфан атрымаў новастворанае герцагства Баварыя-Ландсгут. У 1363 годзе Стэфан стаў таксама і герцагам Верхняй Баварыі, якоя ў выніку была далучана да Баварыі-Ландсгут.

Пасля смерці Стэфана тры яго сына кіравалі герцагствам сумесна да 1392 года, калі яно было падзелена зноў, вылучыўшы асобныя герцагствы Баварыя-Мюнхен і Баварыя-Інгальштат.

Па рашэнні імператара ў 1429 годзе пакінутае без кіраўніка Баварска-Штраўбінскае герцагства было падзелена на тры часткі, адна з якіх увайшла ў склад Баварска-Ландсгуцкага герцагства. У 1447 годзе да Баварыі-Лансхут было далучана Баварска-Інгальштацкае герцагства.

У 1505 годзе пасля вайны за ландсгуцкую спадчыну Баварска-Ландсгуцкае герцагства было падзелена паміж Баварска-Мюнхенскім герцагствам і новаствораным герцагствам Пфальц-Нойбург.

Герцагі Баварска-Ландсгуцкія
----------------------------

* Стэфан II (1347—1375)
* Іаган II, Стэфан III і Фрыдрых (1375—1392)
* Фрыдрых (1392—1393)
* Генрых XVI (1393—1450)
* Людвіг IX (1450—1479)
* Георг (1479—1503)
Анёл Ужупіса — сімвал квартала
**У́жупіс**, **Зарэчча** (літ.: Užupis) — раён Вільні, часткова размешчаны ў Старым горадзе. Раён часта параўноўваюць з раёнам Манмартр у Парыжы. Цяпер у раёне размяшчаюцца мастацкія галерэі, майстэрні і кавярні.

Размяшчэнне і агульная характарыстыка
-------------------------------------

Палац Ганестаў
Ужупіс — маленькі і ізаляваны раён. З аднаго боку ён аддзелены ад Старога гораду ракой Вілейкай, з іншай знаходзяцца высокія ўзгоркі, а з трэцяй — індустрыяльная зона, пабудаваная ў савецкія часы. У 16 стагоддзі былі пабудаваныя першыя масты цераз раку. Пераважна квартал быў населены рамеснікамі. З канца 19 стагоддзя ва Ужупісе пачалі сяліцца вайсковыя і дробныя служачыя, аднак большую частку жыхароў складала гарадская галота.

Зарачанская Рэспубліка
----------------------

Знак на ўездзе ў Зарачанскую Рэспубліку
Зарачанская Рэспубліка — квартал у раёне Ужупіс, жыхары якога абвясцілі незалежнасць. Цяпер рэспубліка мае свой сцяг, канстытуцыю, прэзідэнта, урад і нават войска. Яны святкуюць Дзень Незалежнасці 1 красавіка, які таксама называецца Днём Ужупіса.

Вядомыя асобы
-------------

* Алена Сакалова-Лекант (1891—1960) — беларуская настаўніца, грамадская дзяячка.

Спасылкі
--------

* The Republic of Užupis (англ.)
**Сеюм Месфін** (25 студзеня 1949, Адыграт, Тыграй, Эфіопія — 13 студзеня 2021) — эфіопскі палітык, былы міністр замежных спраў Эфіопіі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 25 студзеня 1949 года ў Адыграце, рэгіён Тыграй, Эфіопія. Скончыўшы школу ў Політэхнічным інстытуце Бахр-Дар, Месфін пайшоў на чатырохгадовыя курсы на навуковым факультэце Універсітэта Адыс-Абебы.

Пазней ён далучыўся да Народнага фронту вызвалення Тыграя, заснаванага ў 1975 годзе, і стаў адным з лідараў у сваім выканаўчым органе. Затым Сеюм таксама стаў старшынёй замежнага камітэта Рэвалюцыйна-дэмакратычнага фронту эфіопскіх народаў і быў членам выканаўчых саветаў дзвюх партый.

Пасля падзення рэжыму Менгісту Хайле Марыям у маі 1991 года пры падтрымцы Эрытрэйскага народнага вызваленчага фронту ў Эрытрэі, што тады належаў Эфіопіі, ён стаў міністрам замежных спраў ва ўрадзе Мелеса Зенаўі і займаў гэтую пасаду да 2010 года.

28 снежня 2004 года Сеюм выступіў з прамовай Генеральнай Асамблеі ААН у Нью-Ёрку аб рэгіянальнай палітыцы, у прыватнасці адносінах Эфіопіі з Эрытрэяй і Самалі. На пасадзе дзяржаўнага сакратара ён таксама працаваў партнёрам ЗША па барацьбе з тэрарызмам на Афрыканскім Рогу, а пазней падтрымаў уварванне эфіопскіх войск у Самалі 24 снежня 2006 года.

З пачаткам Тыграйскага канфлікту ў 2020 годзе застаўся ў шэрагах НФВТ і падтрымаў Дэбрэцыана Гебрэмікаэля. 13 студзеня 2021 быў забіты падчас спецаперацыі ўрадавых сіл.

Зноскі
------

1. ↑  Tigray: Ethiopian army kills ex-Foreign Minister Seyoum Mesfin — Al Jazeera English, 2021. Праверана 20 студзеня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4296040'></a>
2. ↑  STATEMENT BY H.E. MR. SEYOUM MESFIN MINISTER OF FOREIGN AFFAIRS OF THE FEDERAL DEMOCRATIC REPUBLIC OF ETHIOPIA AT THE 59TH SESSION OF THE UNITED NATIONS GENERAL ASSEMBLY Архівавана 20 красавіка 2016.
3. ↑  Newsweek interview with Seyoum Mesfin
4. ↑  Tigray: Ethiopian army kills ex-Foreign Minister Seyoum Mesfin **(нявызн.)**, *msn.com*, *Al Jazeera* (January 13, 2021). Праверана January 13, 2021.
5. ↑  Former Ethiopian FM, 3 others killed in shootout. **(нявызн.)**.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1153486040 · LCCN: ns2014000273 · VIAF: 308181355 |
**Бо́таніцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Віцебскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Ботанічы.

Утвораны 20 жніўня 1924 года як Ботаніцкі (Стаработаніцкі) сельсавет у складзе Суражскага раёна Віцебскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Суражскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці БССР. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Віцебскага раёна. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Пышнікоўскага сельсавета. 22 снежня 1960 года скасаваны, тэрыторыя сельсавета далучана да Бабініцкага сельсавета (10 населеных пунктаў: Буева, Жабенцяі, Казанава, Кашалёва, Клішава, Максюткі, Мяльны, Палудзеткі, Прузы і Пышнякі) і Суражскага пассавета (13 населеных пунктаў: Белікі, Ботанічы, Гара, Засценкі, Зэздрына, Краскі, Крупадзёры, Падмошша, Пенклавічы, Прысушына, Рыбакі, Трушчы і Шавуры).

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 23 населеныя пункты.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Витебской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.
2. ↑  Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 22 снежня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1961, № 4 (924).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Бо́лецкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гарадоцкага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Новы Болецк.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Гарадоцкага раёна Віцебскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Болецк, з 1927 года — вёска Новы Болецк. Пасля скасавання акруговай сістэмы з 26 ліпеня 1930 года ў Гарадоцкім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. 4 сакавіка 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Бяскатаўскага (19 населеных пунктаў: Багамазава, Буракова, Ваўненкі, Вокшава, Грыбалі, Заазер’е, Зайцы, Казырова, Кашчыха, Круглікі, Лапушніца, Міроненкі, Нова-Болецк, Новая Вёска, Перадзелка, Працінцы, Ушакова, Шэцікі і Яроненкі) і Першамайскага (7 населеных пунктаў: Варахобы, Васькіна, Міхалі, хутар Міхалі, Петракі, Сяльцо і пасёлак цагельнага завода) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 26 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 сакавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 6.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
«Архангел Міхаіл»  (руск.) (бел. XIII стагоддзе, Дзяржаўная Трэццякоўская галерэя
**Яраслаўскі іканапіс** зарадзіўся ў XII стагоддзі і дасягнуў свайго вышэйшага росквіту ў XVII—XVIII стагоддзях, калі Яраслаўль быў буйным эканамічным і культурным цэнтрам Расійскай дзяржавы. У гэты час у горадзе будуецца мноства выдатных храмаў, парафіяльных і манастырскіх, упрыгожаных іх роспісам і разьбянымі шмат'яруснымі іканастасамі. Ад гэтай эпохі захаваліся цэлыя комплексы твораў, звязаных з вядомымі архітэктурнымі помнікамі.

У фарміраванні мясцовай іканапіснай школы вялікую ролю адыгралі густы жыхароў пасадаў, на чые сродкі будаваліся многія цэрквы, яны ж вырашалі, каму даручыць напісанне ікон, заказчыку належала важнае слова пры выбары сюжэтаў ікон. Заказчыкі-купцы запрашалі лепшых мастакоў з розных абласцей краіны — Вялікага Усцюга, Ноўгарада, Масквы, Кастрамы, сярод якіх былі Фёдар Зубаў  (руск.) (бел. Гурый Нікіцін  (руск.) (бел. Сямён Спірыдонаў. Разам з тым у Яраслаўлі стваралася мясцовае мастацкае асяроддзе, узнік іканапіс дэмакратычны, свецкі, блізкі народнаму погляду на свет, адзначаны самабытнасцю і стылёвым падабенствам работ розных майстроў, многія з якіх праходзілі школу маскоўскай Зброевай палаты.

Для яраслаўскай іконы XVII—XVIII стагоддзяў характэрны яркая відовішчнасць, атмасфера свята, прыхільнасць майстроў да жывой перадачы адлюстраваных падзей, яркая колеравая гама твораў, графічнасць контураў, любоў да арнаментацыі адзення, класічная тонкасць пісьма, нярэдка мініяцюрнага, выкарыстанне золата і срэбра. Наклаў адбітак, напэўна, уплыў вытанчаных ізографаў «Строганаўскай» школы.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Яраслаўская школа іканапісу
* Іканапіс XVII–XVIII стст. са збору Яраслаўскага мастацкага музея (да 80-годдзя Мітрапаліта Філарэта, ганаровага Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі) Архівавана 5 сакавіка 2016.. Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь

| ⛭Усходнеславянскі іканапіс |
| --- |
| Гісторыя іканапісу[ru] | 

|  |  |
| --- | --- |
| Школы | Каталіцкі ўсходнеславянскі іканапіс · Старажытнарускі іканапіс ·  Уніяцкі іканапіс |
| Іканапісцы | Аліпій Пячэрскі ·  Аўрамій Смаленскі |

 |
| Беларускі іканапіс | 

|  |  |
| --- | --- |
| Школы | Бабіцкая школа ·  Басценавіцкая школа ·  Веткаўская школа ·  Заходнепалеская школа |
| Іканапісцы | Маларыцкі майстар  ·  Васіль Маркіянавіч  ·  Пётр Яўсеевіч  ·  Рыгор Мядзведскі  ·  Басценавіцкі майстар |

 |
| Рускі іканапіс | 

|  |  |
| --- | --- |
| Школы | Валагодскі іканапіс[ru] ·  Маскоўская школа ·  Строганаўская школа ·  Наўгародская школа ·  Паўночныя пісьмёны ·  Яраслаўская школа ·  Пскоўскі іканапіс ·  Стараверскі іканапіс[ru] ·  Цвярскі іканапіс ·  Уладзіміра-Суздальскі іканапіс |
| Іканапісцы | Феафан Грэк ·  Андрэй Рублёў ·  Данііл Чорны ·  Сімон Ушакоў ·  Дзіянісій |

 |
| Украінскі іканапіс[uk] | 

|  |  |
| --- | --- |
| Школы | Майстэрня Кіева-Пячэрскай лаўры[ru] ·  Судавішнянская школа[uk] ·  Самбірская школа[uk] |
| Іканапісцы | Яцко з Вішні[uk] ·  Ілья Брадлаковіч[uk] |

 |
| Старажытнаруская кніжная мініяцюра ·  Старажытнарускае ліцавое шыццё[ru] ·  Парсуна[ru] ·  Сармацкі партрэт |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Востраў, значэнні.
Грэнландыя.
**Востраў** (*выспа*) — участак сушы, які з усіх бакоў абкружаны водамі акіяна, мора, возера або ракі. Ад мацерыка адрозніваецца адносна невялікімі памерамі. Ёсць адзіночныя астравы і іх групы — архіпелагі. Займаюць каля 9,9 млн км² (6,6 %) сушы. У акіянах і морах падзяляюцца на мацерыковыя, якія аддзяліліся ад кантынентаў, але генетычна з імі звязаны (Грэнландыя, Новая Гвінея, Калімантан, Мадагаскар і інш.), пераходнай зоны ад мацерыка да акіяна (вулканічныя, гразевулканічныя, каралавыя) і акіянскія, пераважна вулканічныя астравы (Гавайскія астравы, Ісландыя) або каралавыя (Маршалавы астравы). Найбольшыя астравы (плошчай больш за 400 тыс. км²): Грэнландыя, Новая Гвінея, Мадагаскар, Калімантан, Бафінава Зямля, Суматра. Сярод астравоў рэк і азёр адрозніваюць акумулятыўныя і эразійныя. На Беларусі агульная плошча астравоў 53 км². Рачных больш за 300, азёрных каля 200, самы вялікі Манастырскі (каля 5 км²) на Асвейскім возеры.

Галерэя
-------

* Азёрныя астравы на возеры СтрустаАзёрныя астравы на возеры Струста
* Вулканічны востраў СтромбаліВулканічны востраў Стромбалі
* Каралавы востраўКаралавы востраў
* Бар’ерны востраў РомёБар’ерны востраў Ромё
* Штучны востраўШтучны востраў

Гл. таксама
-----------

* Атол
* Чынампы

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Востраў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Канадская · Новы · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119499428 · GND: 4128227-9 · LCCN: sh85068496 · NDL: 00570986 · NKC: ph123855 |
**Раўні́на** — вялікі ўчастак сушы з параўнальна роўнай паверхняй і малымі ваганнямі адносных вышынь (не большыя за 200 м). Раўніны зручныя для жыцця і гаспадарчай дзейнасці чалавека.

Паводле характару раўніны бываюць **плоскія**, **узгорыстыя**, **увагнутыя**, **выпуклыя**, **нахільныя** і **ступеньчатыя**. Паводле абсалютнай вышыні адрозніваюцца **нізіны**, **узвышшы**, **пласкагор’і**. Паводле паходжання — **першасныя**, **акумуляцыйныя**, **дэнудацыйныя**.

Тэрыторыя Беларусі змяшчаецца ў межах Усходне-Еўрапейскай раўніны.

Зноскі
------

1. 1 2  *Андрыеўская З. Я. Галай І. П.* Руска-беларускі фізіка-геаграфічны слоўнік — Мн.: Народная асвета, 1994. — 367 с. — ISBN 985-03-0054-X — С. 251.

Літаратура
----------

* Раўні́ны // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 626. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11934655c · LCCN: sh85102604 · LNB: 000149578 · NDL: 00563078 · NKC: ph1042889 |
**Ламех** (לֶמֶדֶ): біблейскі патрыярх (9-ы), апісаны ва ўсіх дапатопных генеалогіях. У *«Быцці» IV 16—24 J.* апісаны як патомак Каіна і, праз сваіх сыноў, пачынальнік прымітыўнай цывілізацыі. У *«Быцці» V P.* — бацька Ноя. Па-за «Быццём», узгадваецца ў Бібліі толькі ў *I. Chron. i. 3* і ў *Лукі III. 36*.

Пад пач. 20 ст. пераважным стала меркаванне, што абедзве гэтыя генеалогіі з'яўляюцца варыянтамі адаптацыі вавілонскага спісу прымітыўных цароў (*Гл. таксама*: Енох), і што Ламеха цяжка атаясаміць з некім з іх, і ён, магчыма, быў дапісаны ў гэтыя генеалогіі з нейкай іншай культуры.

У старэйшым тэксце Быцця IV Ламех і яго сям'я апісаныя як аўтары розных вынаходніцтваў: сам Ламех быў першым хто ўзяў больш за адну жонку (Ада і Зіла). Яго сыны — Іавал (першы пастух), Іувал (першы музыка) і Тувал (першы каваль, Тувал-Каін1, г.зн. Тувал-каваль), яго дачка — Нама («прыгожая», «прыемная», «мілая»).

Дзеі сям'і Ламеха і іх вынаходніцтвы апісваюцца быццам з гледзішча іх сучасніка, не адчуваецца ў апавяданні і паходжання сям'і з «выклятага» роду. Не выключана, што генеалогія была спачатку незалежнай ад апавядання пра Авеля, Каіна і Патоп; імя Іавал магло быць адменай імя Авель. Старажытны верш пра «помсту Ламеха, большую за крыўду ў 77 разоў» можа быць звязаным з гэтай генеалогіяй, і апісваць радасць Ламеха ад той улады і моцы, якую дае яму бронзавае кавальства; можа, аднак, быць незвязаным, і быць народнай песняй, у якой славяцца здольнасці роду Ламеха; або можа быць звязаным са старажытным паданнем пра Каіна і Авеля, у якім Каін — герой, а не злыдзень.

Генеалогія ў «Быцці» V паходзіць са Святарскага кодэкса (каля 450 да н.э.). Згодна з Самарыцянскімі рукапісамі Ламех памёр у год Патопа.

Імя
---

Паходжанне імя Ламех і яго пачатковае значэнне няясныя. Гэта магло быць імя племя або бажаства, або і тое, і другое разам. Паводле С. Дж. Бола, «Ламех» адаптацыя вавілонскага «Ламга», тытулу месяцавага бога, і сінонім «Убара» у імі Убара-Туту (Отыарт з Вероса, 9-ы з 10-ці прымітыўных вавілонскіх цароў і бацька героя вавілонскага падання пра Патоп). Паводле Спарэла, «Ламех» не можа быць выведзена з іўрыта, але можа быць звязаным з арабскім «Ялмакун» («моцны малады чалавек»)

Літаратура
----------

* [William Henry Bennet]. Lamech // Encyclopaedia Britannica, 11th edition, 1911.. Т.16. С.111, 112.


| ?Ламех — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Ламех |  | Methusael[d] |  | Mehujael[d] |  | Irad[d] |  | Enoch[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Britannica (11-th) · Treccani |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хаванскі.
**Мікалай Пятровіч Хаванскі** (18 студзеня 1923, в. Стралічава, Хойніцкі раён, Гомельская вобласць — 14 студзеня 1974) — беларусік старшыня калгаса, Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

Біяграфія
---------

У 1941 годзе скончыў Смаленскі сельскагаспадарчы тэхнікум. Удзельнічаў у баях Вялікай Айчыннай вайны.

З 1946 года працаваў аграномам Рэчыцкага раённага сельскагаспадарчага аддзела, узначальваў аддзел абласнога сельскагаспадарчага ўпраўлення, сектар Выставы дасягненняў народнай гаспадаркі СССР (ВДНГ СССР) пры Гомельскім аблвыканкаме.

З 1951 года і да канца жыцця быў старшынёй калгаса імя Сталіна (пазней імя XXII з’езда КПСС) Гомельскага раёна. Пад яго кіраўніцтвам гаспадарка стала адной з перадавых у рэспубліцы, і ў 1974 годзе была ўзнагароджана ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга.

У 1967—1974 гадах быў членам Усесаюзнай камісіі па выпрацоўцы праекта Статута калгаса. З’яўляўся дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР (1963—1967).

Імем Мікалая Хаванскага названы сярэдняя школа і вуліца ў вёсцы Яроміна Гомельскага раёна Гомельскай вобласці.

Узнагароды
----------

У 1966 годзе за дасягнутыя поспехі ў развіцці жывёлагадоўлі, павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак мяса, малака, яек, воўны і іншай прадукцыі Мікалаю Пятровічу Хаванскаму было прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залатога медаля «Серп і Молат». Узнагароджаны ордэнамі Кастрычніцкай Рэвалюцыі, Працоўнага Чырвонага Сцяга, медалямі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя : у 5 т. — Мінск, 1981. — Т. 5. — С. 625.
* Белорусская ССР : краткая энциклопедия : в 5 т. — Минск, 1982. — Т. 5. — С. 657.
* Памяць : Гомельскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. — Мінск, 1998. — Кн. 2. — С. 288—289.
* Памяць : Хойніцкі раён : гісторыка-дакументальная хроніка / Беларус. Энцыкл. ; Рэдкал. : М. А. Ткачоў (гал. рэд.) і інш. — Мн. : БелЭн, 1993. — С. 331.
* Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2009. — Т. 3, кн. 2 : Гомельская область. — С. 441—442.
* Твои герои, Беларусь! Герои Социалистического Труда : биографический справочник. — Минск, 2014.- С. 227

Спасылкі
--------

* Хованский Николай Петрович  (руск.) (Праверана 17 мая 2023) // Праект «Память народа»
* Хованский Николай Петрович  (руск.) (Праверана 17 мая 2023) // Знаменитые люди Гомельщины

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 173669 |
**Паўночны аўтавакзал** (малд.: Gara Auto Nord) — адзін з трох аўтавакзалаў горада Кішынёва. Знаходзіцца ў Цэнтральным сектары Кішынёва па адрасе вуліца Каля Машылор, 2/1. Аўтавакзал абслугоўвае як пасажырскія перавозкі ўнутры Рэспублікі Малдова, так і шэраг замежных напрамкаў (Украіна, Расія, Беларусь, Азербайджан, Чэхія).

Гісторыя
--------

З 1997 года крытычна ўзрасла рэйсавая нагрузка на **Цэнтральны аўтавакзал**, пабудаваны для абслугоўвання пераважна прыгарадных маршрутаў. Колькасць стаянак для аўтобусаў на ім была нязначнай, тэхнічны стан — далёкім ад нормы. Выхлапныя газы сур’ёзна заміналі жыхарам бліжэйшых дамоў у цэнтры горада. Паводле ацэнак спецыялістаў, **Паўднёвы аўтавакзал**, пабудаваны ў апошнія гады СССР, толькі часткова змог вырашыць праблему.

У 2001 годзе ўлады горада абвясцілі пра пачатак будаўніцтва Паўночнага аўтавакзала. Былі прыняты да разгляду некалькі варыянтаў месца для пабудовы аўтавакзала. Адно з іх было ў раёне трактарнага завода, іншае — на вуліцы Каля Басарабіей, трэцяе — на скрыжаванні вуліц Сакалень і Каля Археюлуй. Спачатку было абумоўлена, што заказчыкам аб’екта выступіць Міністэрства транспарту і сувязі Рэспублікі Малдова. І ўсё ж на працягу паўтара гадоў гэта пытанне не было вырашанае. Мэрыя Кішынёва стала шукаць заказчыка будаўніцтва самастойна.

У лістападзе 2001 года галоўны архітэктар горада Кішынёва Уладзімір Мадыркэ паведаміў прэсе, што ролю фундатара і заказчыка ўзяла на сябе фірма «Экстрэмум». Участкам для пабудовы стала месца плошчай 2,17 гектара на скрыжаванні вуліц Ізмаільскай і Каля Машылор, недалёка ад Тытунёвага камбіната. Паводле слоў галоўнага архітэктара горада, гэта быў самы аптымальны і эканамічна выгадны варыянт..

Першую чаргу будаўніцтва аўтавакзала меркавалася скончыць не пазней 1 снежня 2004 года. Праектантам Паўночнага аўтавакзала і будаўніком стала кішынёўская фірма «Lascont». Першая чарга аўтавакзала была адкрыта ў лютым 2005 года. Былі адкрыты невялікая зала чакання, камера захоўвання багажу, білетныя касы (у якіх можна набыць квіткі на кожны з трох аўтавакзалаў Кішынёва ў кожным кірунку). На Паўночны аўтавакзал былі перакладзены з Цэнтральнага 100 аўтобусных рэйсаў. 20 лютага 2004 года перавялі яшчэ 150 рэйсаў. У сакавіку перавялі яшчэ 100 рэйсаў. Быў запланаваны маршрут грамадскага гарадскога транспарту, які павінен быў звязаць кароткім шляхам усе тры аўтавакзалы горада. Гэты праект не быў ажыццёўлены, аднак маршрут, на якім можна даехаць да любога з трох аўтавакзалаў Кішынёва, насамрэч існуе — маршрутнае таксі № 109.

Зноскі
------

1. ↑  НУЖЕН СЕВЕРНЫЙ АВТОВОКЗАЛ(недаступная спасылка) // Сайт «Экономическое обозрение», 09.11.2001
2. ↑  НОВЫЙ АВТОВОКЗАЛ — К 1 ДЕКАБРЯ(недаступная спасылка) // Сайт «Экономическое обозрение», 08.10.2004
3. ↑  СМОТРЯЩИЙ НА СЕВЕР(недаступная спасылка) // Сайт «Экономическое обозрение», 18.02.2005
4. ↑  Маршруты маршрутных такси в Кишинёве Архівавана 11 жніўня 2010. // Сайт Nomer.md

Спасылкі
--------

* Расписание Северного автовокзала Кишинева (руск.)
* Расписание автобусов. Северный вокзал  Архівавана 12 кастрычніка 2011.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Трыўмфальная арка.

**Трыўмфальная арка Септымія Севера** (італ.: Arco di Settimio Severo) — трохпралётная арка, размешчаная ў паўночнай частцы Рымскага Форума паміж Курыяй і Рострай на старажытнай Свяшчэннай дарозе (*Via Sacra*). Пабудавана ў 205 годзе н.э. у гонар перамог імператара Септымія Севера і яго сыноў Каракалы і Геты над Парфіяй у дзвюх ваенных кампаніях 195—203.

Апісанне
--------

Вышыня аркі складае 20,9 м, шырыня 23,3 м, глыбіня — 11,2 м. Яна пабудавана з цэглы і траверціну, абліцавана мармуровымі плітамі. Вышыня атыка — 5,6 м, у ім размешчана 4 пакоі, у якія вядзе лесвіца. Цэнтральны пралёт аркі мае вышыню 12 м і шырыню 7 м, бакавыя — вышыню 7,8 м і шырыню 3 м; перад імі з боку Форума знаходзяцца некалькі ступеняў. Усе тры пралёты злучаны праходамі, гэты прыём ужыты ў шматлікіх трыўмфальных арках Новага часу.

У старажытнасці на арцы знаходзілася квадрыга са статуямі Септымія Севера, Каракалы і Геты. Менавіта ў такім выглядзе яна малявалася на рымскіх манетах. Да нашых дзён квадрыга не захавалася.

Цэнтральны пралёт аркі

Дэкор
-----

Найбуйнейшымі элементамі дэкору аркі з'яўляюцца 4 рэльефы (памерам 3,92 на 4,72 м) з выявамі эпізодаў вайны з Парфіяй. Апавяданне пачынаецца з левага рэльефу з боку Форума, дзе адлюстроўваецца падрыхтоўка да вайны, бітва з парфянамі, зварот імператара да легіянераў, бітва з варожым войскам, узначаленага царом. На правым рэльефе адлюстраваны штурм Эдэсы, зварот імператара да войскаў, капітуляцыя цара Асраены Абгара, рымскі ваенны савет. З боку Капітолія злева паказана аблога Селеўкіі і ўцёкі парфян, а таксама ўрачыстае ўступленне імператара ва ўзяты горад. Справа — штурм Ктэсіфона, і выступленне імператара перад войскамі каля сцен захопленай варожай сталіцы.

Аблога Селеўкіі, рэльеф з аркі Септымія Севера
У пазухах скляпення цэнтральнага пралёта аркі знаходзяцца рэльефы Вікторый, якія ляцяць над геніямі пор года. Бакавыя пралёты ўпрыгожаны ўвасабленнямі рэк. Каля падмуркаў калон кампазітнага ордара змешчаны рэльефныя выявы рымскіх салдат і палонных парфян.

Гл. таксама
-----------

* Архітэктура Старажытнага Рыма
* Славутасці Рыма

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Арка Септымія Севера**
* Arcus\_Septimii\_Severi (англ.). — в Samuel Ball Platner, Thomas Ashby. A topographical dictionary of ancient Rome.
* Arch of Septimius Severus (англ.)
* Arch of Septimius Severus Архівавана 24 снежня 2005. (англ.)

| ⛭Forvm Romanvm — Рымскі Форум |
| --- |
| Храмы | 
* Храм Сатурна
* Храм Дыяскураў
* Храм Весты
* Храм Венеры і Ромы
* Храм Антаніна і Фаўсціны
* Храм Цэзара
* Храм Веспасіяна
* Храм Канкордыі

 |  |
| Трыўмфальныя аркі | 
* Арка Ціта
* Арка Септымія Севера
* Арка Канстанціна
* Арка Тыберыя

 |
| Збудаванні | 
* Базіліка Максенція і Канстанціна
* Базіліка Юлія
* Базіліка Эмілія
* Umbilicus urbis
* Рэгія
* Ростра
* Курыя Юлія
* Табуларый
* Milliarium Aureum
* Lapis Niger
* Возера Курцыя
* Дом вясталак
* Via Sacra
* Мамертынская турма
* Калона Фокі
* Вялікая Клаака

 |
Не блытаць з «Краінай» — тэлеперадачай.
**Краі́на** — геаграфічная тэрыторыя, якая мае вызначаныя межы, якая карыстаецца дзяржаўным суверэнітэтам або знаходзіцца пад уладай іншай дзяржавы (калонія, падапечная тэрыторыя). Слова *краіна* можа азначаць не толькі тэрыторыю, але і насельніцтва гэтай тэрыторыі.

### Краіна або дзяржава

Хоць паняцці *краіна* і *дзяржава* часта выкарыстоўваюцца як сінонімы, паміж імі ёсць істотная розніца. Паняцце *дзяржава* азначае ў першую чаргу *палітычную сістэму ўлады, усталяваную на вызначанай тэрыторыі*, у той час як паняцце *краіна* хутчэй ставіцца да *культурных, агульнагеаграфічных* (агульнасць тэрыторыі) і іншых фактараў. Паняцце *краіна* з'яўляецца меней афіцыйным, чым паняцце *дзяржава*.

Напрыклад, Брытанская імперыя з'яўлялася адзінай *дзяржавай*, якая складалася з шматлікіх *краін* (метраполія і мноства калоній). Іншы прыклад: сучасная Польшча і Польшча камуністычнай эпохі — гэта адна і тая ж краіна, але розныя дзяржавы.

Гл. таксама
-----------

* Краіны свету

Спасылкі
--------

* Краіны свету, даведнік турыста.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4056618-3 |
**Будынак Магілёўскага губернскага жандарскага праўлення** — будынак у гістарычным цэнтры Магілёва. Размешчаны па Ленінскай вуліцы, 29.

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў другой палове ХІХ стагоддзя на Вялікай Садовай вуліцы як жылы, даходны дом. Да 1917 г. тут размяшчаліся Губернскае жандарскае праўленне, натарыяльная кантора і кватэры. У 1924 г. нацыяналізаваны.

Выкарыстоўваўся як жылы з камісійным магазінам і абутковай крамай на першым паверсе. У 2005 г. праведзены капітальны рамонт. Цяпер часткова заняты пад розныя ўстановы.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры неакласіцызму. Будынак двухпавярховы, з цэглы, атынкаваны, з мансардай. Дах вальмавы. Бакавымі фасадамі ўшчыльную прымыкае да двух суседніх будынкаў. Цэнтральная частка галоўнага фасада вылучана аркатурным поясам па верхняй частцы другога паверха, фрызам і гзымсам. Ніжні паверх вылучаны рустоўкай і імітацыяй замковага каменя над вокнамі.

Праезная арка
Аконныя праёмы першага паверха прамавугольныя, на другім паверсе — арачныя. Дэкаратыўнае рашэнне фасада ўзмацняецца міжпавярховым поясам. На галоўным фасадзе злева стылізаваны дзвярны праём увахода ва ўстанову грамадскага харчавання. У правай частцы галоўнага фасада размяшчаюцца ўваходы ва ўстановы гандлю з вялікімі прамавугольнымі дзвярнымі праёмамі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  kropki.by — інтэрактыўная мапа Магілёва

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Будынак Магілёўскага губернскага жандарскага праўлення