recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Мікалай Паўлавіч Анцыфераў** (1889—1958) — культуролаг, гісторык, краязнаўца.

Пасля заканчэння ў 1915 г. гісторыка-філалагічнага факультэта Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта пачаў актыўную выкладчыцкую і даследчыцкую дзейнасць. У 20-я гг. быў адным з супрацоўнікаў Петраградскага экскурсійнага інстытута, затым Цэнтра бюро краязнаўства. У гэты час Анцыфераў стварыў свае асноўныя працы па Пецярбургу, гарадах свету і распрацаваў методыку экскурсій.
Увесну 1925 года арыштаваны, прыгавораны да 3 гадоў ссылкі і адпраўлены ў Омск, але праз тры месяцы быў вызвалены і вярнуўся ў Ленінград.

У ноч на 23 красавіка 1929 года арыштаваны як удзельнік «контррэвалюцыйнай манархічнай арганізацыі „Нядзеля"»; 22 ліпеня 1929 года прыгавораны да 3 гадоў ІТЛ і ў жніўні адпраўлены ў Салавецкі лагер асаблівага прызначэння. 3 мая 1930 года быў арыштаваны ў лагеры як «удзельнік контррэвалюцыйнай арганізацыі», адпраўлены ў ізалятар на Сякірнай Гары на Салаўках, затым — для далейшага следства ў Ленінград; 20 чэрвеня яму быў павялічаны лагерны тэрмін на адзін год, і яго вярнулі на Салаўкі.

Летам 1930 г. ён быў адпраўлены ў Ленінград і прыцягнуты да следства па справе Акадэміі навук; 23 жніўня 1931 года прыгавораны да 5 гадоў ІТЛ і адпраўлены ў Белбалтлаг (на станцыю Мядзведжая Гара). Увосень 1933 года вызвалены з лагера і вярнуўся ў Ленінград.

У верасні 1937 года зноў арыштаваны і 20 снежня прыгавораны да 8 гадоў ІТЛ і адпраўлены ў Бамлаг (на станцыі Усуры); праз два гады, 2 снежня 1939 года, ён быў вызвалены, а справа ад 29 кастрычніка 1929 года спынена па пераглядзе.

Зноскі
------

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12585993g · GND: 119127369 · ISNI: 0000 0001 0909 2034 · LCCN: nr91036585 · NKC: jo2004213383 · NTA: 100224555 · NUKAT: n95006264 · LIBRIS: 385165 · SUDOC: 061684767 · VIAF: 64124049 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кавальчук.

**Мікала́й Прако́павіч Кавальчу́к** (26 лістапада 1896 в. Блонь, у Пухавіцкім раёне, Мінская вобласць — 25 ліпеня 1960 (1968) Масква) — беларускі ваенны, генерал-маёр (18 траўня 1943), кандыдат ваенных навук (22 верасня 1955), дацэнт (18 кастрычніка 1958).

Біяграфія
---------

Беларус, у РСЧА з траўня 1918 г. Скончыў артылерыйныя курсы ўдасканалення старшага камсаставу ў г. Дзіцячае села (1926).

Скончыў Ваенную акадэмію імя Фрунзе (1933) і Генштаба (1940). З 15 ліпеня 1941 памочнік начальніка па навучальнай частцы Томскай артылерыйнай вучэльні.

Удзельнік Другой сусветнай вайны.

1946 г. пераведзены на выкладчыцкую пасаду Вышэйшай ваеннай акадэміі імя К. Е. Варашылава.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Леніна, Чырвонага сцяга (тройчы), Суворава 2 ступені, Аляксандра Неўскага, Ордэнам Кутузава 2 ступені, медалямі.

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9
**Сцяг Хойнікаў** — афіцыйны геральдычны сімвал горада Хойнікі Гомельскай вобласці. Сцяг зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь 14 жніўня 2001 года № 65.

Апісанне
--------

Прамавугольнае палотнішча з суадносінамі бакоў 1:2, пасярэдзіне падзелена полымяпадобна на дзве часткі — зялёную і белую. У зялёнай — замак жоўтага колеру.

Сцяг створаны з дапамогай асноўных колераў і фігур герба, быў прыняты рашэннем прэзідыума Хойніцкага раённага Савета дэпутатаў ад 17 красавiка 2001 года № 18 і раённым Саветам дэпутатаў 28 чэрвеня 2001 года № 80.

Гл. таксама
-----------

* Герб Хойнікаў

Зноскі
------

1. ↑  Сцяг Хойнікаў

| ⛭Сцягі населеных пунктаў Гомельскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
Буда-Кашалёва ·  Васілевічы ·  Ветка ·  Гомель ·  Добруш ·  Ельск ·  Жлобін ·  Жыткавічы ·  Калінкавічы ·  Мазыр ·  Петрыкаў ·  Рагачоў ·  Рэчыца ·  Светлагорск ·  Тураў ·  Хойнікі ·  Чачэрск |  |
| Гарадскія пасёлкі | 
Азарычы ·  Акцябрскі ·  Брагін ·  Камарын ·  Капаткевічы ·  Карма ·  Лельчыцы ·  Лоеў ·  Парычы ·  Сасновы Бор ·  Стрэшын ·  Уваравічы ·   |
Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Браслаў), галоўны алтар і абраз Маці Божай Браслаўскай
**Абраз Маці Божай Браслаўскай**, **абраз Маці Божай Валадаркі азёраў** — адна з хрысціянскіх святынь на Беларусі. Знаходзіцца ў галоўным алтары касцёла Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (г. Браслаў, Віцебская вобласць).

Гісторыя
--------

На тэрыторыі браслаўскай парафіі быў праваслаўны манастыр, які ўзнік у XV ст. па фундацыі віленскага ваяводы Войцеха Манівіда на востраве возера Неспіш. У першай пал. XVII ст. манастыр стаў уласнасцю ўніяцкай царквы, і ў ім пасяліліся базыльяне. Тут, за тры кіламетры ад Браслава, знаходзілася асабліва шанаваная вернікамі цудадзейная выява Маці Божай, якой вернікі аддавалі пашану падчас свята, якую таксама называюць Маці Божай Манастырскай.

З актаў віленскага архіва вядомы трагічны лёс кляштара базыльянаў. У 1832 г. ад удару маланкі ўспыхнуў пажар, які знішчыў усе пабудовы. Ацалеў толькі абраз Маці Божай. Мясцовае паданне гаворыць, што законнікі самі падпалілі свой кляштар падчас буры, баючыся, што пасля касацыі закону базыльянаў ён будзе аддадзены праваслаўным вернікам. Ацалелы абраз быў змешчаны ў браслаўскім касцёле. У 1999 г. дыяцэзіяльны біскуп новаўтворанай Віцебскай дыяцэзіі Уладзіслаў Блін прызначыў браслаўскі касцёл пад тытулам Нараджэння Маці Божай марыйным санктуарыем Маці Божай Валадаркі азёраў.

У сакавіку 2009 года Папа Рымскі Бенядыкт XVI благаславіў кароны для браслаўскага абраза. 22 жніўня ў Браславе арцыбіскуп Кёльнскі кардынал Іахім Мейснер  (ням.) (бел. здзейсніў каранацыю папскімі каронамі цудатворнага абраза Маці Божай Валадаркі азёраў. Гэта сёмы выпадак ускладання Папскіх карон на цудатворныя абразы ў рымска-каталіцкіх храмах Беларусі і першы — на Віцебшчыне. Апякуюць Санктуарыум Маці Божай Валадаркі азёраў ксяндзы-сальватарыяне.

Зноскі
------

1. ↑  catholic.by
2. ↑  catholic.by
3. ↑  sb.by

| Цудатворныя абразы Беларусі |
| --- |
| абраз Маці Божай Будслаўскай | 
Маці Божая Мінская ·  Маці Божая Баркалабаўская ·  Маці Божая Браслаўская ·  Маці Божая Бялыніцкая ·  Маці Божая Гудагайская ·  Маці Божая Купяціцкая ·  Маці Божая Лагішынская ·  Маці Божая Жыровіцкая ·  Маці Божая Будслаўская ·  Маці Божая Барунская ·  Маці Божая Студэнцкая (Кангрэгацкая) ·  Маці Божая Тракельская ·  Маці Божая Юравіцкая
 |
**Абрагам бен Ёшыягу** (1626, г. Трокі — 1687) — караімскі рэлігійны дзеяч, паэт, лекар. Яго бацька Ёшыяху-га-Шофет быў лекарам і старастам караімскай абшчыны ў Троках. Абрагам бен Ёшыягу грунтоўна ведаў усходнія і лацінскую мовы, цікавіўся натуральнымі навукамі. Аўтар кніг «Бейт Абрагам» (па містыцы), «Бейт Оцар», «Сефер га Рэфна» (абедзве па медыцыне), 3 літургічных паэтычных твораў (з іх адзін апублікаваны ў Вільні ў караімскім малітоўніку). Ад караля Польшчы і вялікага князя ВКЛ Яна III Сабескага атрымаў тытул прыдворнага лекара.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. Том 3. Дадатак. А — Я / Беларускі навукова-даследчы інстытут дакументазнаўства і архіўнай справы, Выдавецтва «Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі»; Рэдкалегія: Т. У. Бялова (галоўны рэдактар) [і іншыя]; Складальнік В. С. Пазднякоў; Мастак З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2010. — С. 10.
Бергенскі музей
Бергенскі музей
**Бергенскі музей** — музей г. Берген, Нарвегія. З'яўляецца часткай Бергенскага ўніверсітэта, размешчаны ў двух будынках (1865 і 1927 года пабудовы), на тэрыторыі кампуса. Быў заснаваны ў 1825 годзе Вільгельмам Фрайманам Корэн Крысці. Побач з музеем батанічны сад і дэндрапарк.

Культурная і гістарычная калекцыя маюць аддзелы археалогіі, мастацтва і гісторыі культуры. Багата прадстаўлена нарвежскае мастацтва, народнае мастацтва, аб'екты 17-18-га стагоддзяў і царкоўнага мастацтва.

Прыродная калекцыя прадстаўляе артэфакты заалогіі, геалогіі і батанікі. У пачатку 20 ст. куратарам музея быў нарвежскі археолаг Хокан Шэтэліг.
**Бердаў мост** — пешаходны бэлечны мост цераз раку Пражку ў Адміралцейскім раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Мацісаў і Каломенскі астравы. Размешчаны ў створы Мясной вуліцы і вядзе да суднабудаўнічага завода Адміралцейскім верфі.

Вышэй па цячэнні знаходзіцца Лазневы мост, ніжэй — Падзорны мост.

Бліжэйшыя станцыі метрапалітэна — «Нарвская», «Балтыйская». З 1820 года мост называўся Чыгунны або Кавальскі, па кавальскіх цэхах чыгунаплавільнага завода Чарльза Берда. Існая назва з’явілася ў 1849 годзе і дадзена ад прозвішча ўладальніка завода і асабняка Чарльза Берда.

| Масты цераз Пражку |
| --- |
| 
* Мацісаў
* Лазневы
* Бердаў пешаходны
* Падзорны

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзячко.

**Дзяніс Дзячко** (нар. 26 красавіка 1990, Мінск) — беларускі футбаліст, брамнік.

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец мінскага МТЗ-РІПА, у 2006 годзе гуляў за пастаўскі ПМЦ, а потым за дубль МТЗ-РІПА. У пачатку 2010 года стаў асноўным брамнікам мінскага клуба (які змяніў назву на «Партызан»), але ў чацвёртым туры атрымаў траўму, з-за якой выбыў на 1,5 гады.

У 2012 годзе далучыўся да «Мінска». У сезоне 2012 быў асноўным брамнікам каманды «Мінск-2», а ў 2013 годзе стаў другім брамнікам асноўнай каманды. З верасня 2013 года, у сувязі з траўмай асноўнага брамніка Уладзіміра Бушмы, заняў месца ў стартавым складзе «Мінска». У снежні 2013 года падоўжыў кантракт з клубам.

У сезоне 2014 зноў стаў другім брамнікам пасля вяртання Бушмы. У чэмпіянаце згуляў толькі ў апошнім матчы сезона (29 лістапада супраць брэсцкага «Дынама», лік 5:2).

З лютага 2015 года знаходзіўся на праглядзе ў клубе Першай лігі «Бяроза-2010», і ў сакавіку 2015 года перайшоў у яго на правах арэнды. Па заканчэнні сезона і вяртання з арэнды ў студзені 2016 года пакінуў «Мінск».

У лютым 2016 года далучыўся да брэсцкага «Дынама», з якім у сакавіку падпісаў кантракт. Пачынаў сезон асноўным брамнікам каманды, але неўзабаве быў выцеснены Дзмітрыем Асніным. У ліпені 2016 года пакінуў брэсцкі клуб і перайшоў у «Белшыну», дзе таксама стаў другім брамнікам пасля Барыса Панкратава. Па заканчэнні сезона 2016 вырашыў завяршыць прафесійную кар’еру.

Статыстыка выступленняў
-----------------------

| Сезон | Дывізіён | Клуб | Краіна | Матчы | Галы |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2006 | Д3 | ПМЦ | Беларусь | 4 | -7 |
| 2007 | дубль | МТЗ-РІПА | Беларусь | 15 | -17 |
| 2008 | дубль | МТЗ-РІПА | Беларусь | 13 | -19 |
| 2009 | дубль | МТЗ-РІПА | Беларусь | 12 | -11 |
| 2010 | Д1 | Партызан | Беларусь | 4 | -5 |
| 2012 | Д3 | Мінск-2 | Беларусь | 35 | -29 |
| 2013 | Д1 | Мінск | Беларусь | 11 | -14 |
| 2014 | Д1 | Мінск | Беларусь | 1 | -2 |
| 2015 | Д2 | Бяроза-2010 | Беларусь | 9 | -11 |
| 2016 (1) | Д1 | Дынама | Беларусь | 4 | -12 |
| 2016 (2) | Д1 | Белшына | Беларусь | 0 | -0 |
|

Зноскі
------

1. ↑  Denis Dechko // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Дечко покинет «Минск»
3. ↑  Огар, Чиж, Демешко и еще девять игроков подписали контракты с брестским "Динамо"
4. ↑  Дечко покидает брестское "Динамо", Карницкий уходит в аренду в "Белшину"
5. ↑  Дечко, Жевнеров и Бобух подписали контракты с «Белшиной»
6. ↑  «Почему я должен получать 300 рублей, если добился права играть в высшей лиге?!» Жесткий спич футболиста

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
**Дзямідаў мост** (руск.: Деми́дов мост) — аўтадарожны арачны мост цераз канал Грыбаедава ў Адміралцейскім раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Казанскі і Спаскі востраў. Аб’ект культурнай спадчыны Расіі федэральнага значэння. Мост перасякае канал па восі завулка Грыўцова (раней Дзямідаў завулак). Вышэй па цячэнні знаходзіцца Каменны мост, ніжэй — Сянны мост. Бліжэйшыя станцыі метрапалітэна (150 м) — «Садовая», «Сянная плошча», «Спаская».

Назва
-----

Мост названы ад Дзямідава завулка (цяпер завулка Грыўцова), у створы якога размешчаны. Першы мост, пабудаваны на гэтым месцы ў 1739 годзе, называўся Малым Саарскім, бо праз яго праходзіла дарога на Саарскую мызу (Царскае сяло). У 1844 годзе па ініцыятыве міністра фінансаў Я. Ф. Канкрына мост пачаў называцца Банкаўскім у сувязі з размяшчэннем яго паблізу будынка пазыковага банка. У 1893—1894 гадах гарадская дума разглядала пытанне аб перайменаванні моста (у тым ліку, у мост Пржэвальскага). Цяперашнюю назву мост атрымаў у 1895 годзе.

| Масты цераз канал Грыбаедава |
| --- |
| 
* Трайны, Тэатральны
* Нова-Канюшанны
* Італьянскі пешаходны
* Казанскі
* Банкаўскі пешаходны
* Мучны пешаходны
* Каменны
* Дзямідаў
* Сянны пешаходны
* Какушкін
* Вазнясенскі
* Падзьячаскі
* Львіны пешаходны
* Харламаў
* Нова-Мікольскі
* Чырвонагвардзейскі пешаходны
* Пікалаў
* Магілёўскі
* Аларчын
* Каломенскі пешаходны
* Мала-Калінкін

 |
**Пасэсійныя сяляне** — прыгонныя сяляне ў Расійскай імперыі ў XVIII—1-й палове XIX стст. замацаваныя за прыватнымі прамысловымі прадпрыемствамі (мануфактурамі, фабрыкамі, заводамі) на аснове пасэсійнага права (без права продажу асобна ад прадпрыемства). 

Катэгорыя пасэсійных сялян уведзена пры імператары Пятры I у 1721 г. У іх склад уваходзілі купленыя да прадпрыемстваў сяляне, «вечнаадданыя» (указ ад 1736 г.), казённыя фабрычныя рабочыя, перададзеныя ўладальнікам пасэсійных прадпрыемстваў. У XIX ст. ў лік пасэсійных сялян увайшлі т.зв. неадменныя работнікі, што замянілі сабой прыпісных сялян. У адрозненне ад звычайных прыгонных пасэсійным сялянам не дазвалялася пераводзіць на сельскагаспадарчыя работы, аддаваць у рэкруты; яны маглі падаваць чалабіцці ў Берг- і Мануфактур-калегіі, якім былі падсудныя. У той жа час іх жорстка эксплуатавалі: грубы пазаэканамічны прымус спалучаўся з грашовымі штрафамі і вылікамі. З развіццём капіталістычных адносін уладальнікі пасэсійных прадпрыемстваў імкнуліся пазбавіцца ад пасэсійных сялян (у 1840 г. яны атрымалі такое права) і замяніць іх паднявольную працу больш прадукцыйнай працай наёмных работнікаў. Катэгорыя пасэсійных сялян скасавана пасля сялянскай рэформы.

Зноскі
------

1. ↑  Указ о разрешении промышленникам покупать крестьян к мануфактурам 18 января 1721 года // Реформы Петра I. Сборник документов / Сост. В. И. Лебедев. — М.: Гос. соц.-эк. изд-во, 1937. — С. 88-89.

Літаратура
----------

* Панкратова, А. М. Формирование пролетариата в России (XVII—XVIII вв.) / А. М. Панкратова; АН СССР, Отделение истории. — М.: Изд-во АН СССР, 1963. — 491 с.
* Пасэсійныя сяляне // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12). — С. 176.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гусакі.

**Гусакі́** (трансліт.: *Husaki*, руск.: Гусаки) — вёска ў Клецкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Шчэпіцкага сельсавета.

Гісторыя
--------

У 1903—1907 гадах у вёсцы адбыліся выступленні сялян супраць гаспадара маёнтка Навадворкі памешчыка Абуховіча з-за спрэчных зямель. Землі ва ўрочышчы Сухорда, Маліннік і Асіннік да сялянскай рэформы 1861 года знаходзіліся ў карыстанні сялян, але пасля адмены прыгону адышлі да памешчыка ў якасці адрэзкаў. Спробы сялян вярнуць іх праз суд не мелі поспеху. З 1903 годзе ў час патраў праходзілі штогадвовыя сутычкі сялян з адміністрацыяй маёнтка. Аканом і вартаўнікі забіралі жывёлу, сяляне адбівалі яе. У 1905 годзе кожны раз, калі на спрэчных землях з'яўляліся панскія рабочыя, сяляне праганялі іх сілай. У ліпені і кастрычніку 1905 года сялян уціхамірвалі з дапамогай паліцыі. Напружанасць захоўвалася і надалей. У кастрычніку 1906 года гусакоўцы адабралі ў панскіх батракоў лес, высечаны ва ўрочышчы Маліннік і Асіннік, у красавіку 1907 года не дазволілі заараць урочышча Сухорда, разагналі паліцыю. 7 мая 1907 года, калі сяляне з дубінамі і каламі зноў рушылі на поле з намерам спыніць работы, шлях ім перагарадзіла паліцыя. Не звяртаючы ўвагі на пагрозы, сяляне (каля 300 чалавек) кінуліся на стражнікаў. Прагучалі выстралы, 2 чалавекі былі забіты, некалькі паранена. Сяляне вымушаны былі адступіць. У час пахавання загінуўшай Х. Бамбежкі на могілках адбыўся мітынг. На ім выступіў прадстаўнік Мінскай акруговай сялянскай арганізацыі РСДРП Л. І. Кучынскі, які гаварыў пра нябожчыцу як пра ахвяру паліцэйскага тэрору. Знясіленыя доўгай і безвыніковай барацьбой сяляне вымушаны былі згадзіцца на выкуп спрэчных зямель.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (DJVU)

Літаратура
----------

* Гісторыя Беларускай ССР. Т. 2. — Мн. 1972. — С. 380, 414.
* Революционное движение в Белоруссии 1905—1907 гг. Документы и материалы. — Мн. 1955. — С. 229, 258, 638—639.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Шчэпіцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Даматканавічы |
| Аграгарадкі | Арда ·  Шчэпічы |
| Вёскі | Гарбуноўшчына ·  Гусакі ·  Жылічы ·  Ліпка ·  Лукаўцы ·  Навадворкі ·  Сцяпужычы ·  Яжавічы ·  Якшычы |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Тушын.
**Гурый (Рыгор Тушын)** (1452 або 1455—1526) — рускі манах, летапісец. Паходзіў са старажытнага баярскага роду Квашніных, пастрыгся ў Кірыла-Белазёрскім манастыры ва ўзросце 23-26 гадоў (1478—1479).

Біяграфія
---------

У 1484—1485 на працягу дзевяці месяцаў быў ігуменам. Імкнучыся сапраўды прытрымлівацца прыкладу і загадам заснавальніка манастыра Кірылы Белазёрскага, Гурый вярнуў вялікаму князю атрыманыя ад яго пры папярэднім ігумене Серапіёне зямлі і прасіў толькі «в тех деревень место оброку житнаго». Стаўшы зноў простым манахам, застаўся ў Кірыла-Белазёрскім манастыры. Гурый вёў перапіску з Нілам Сорскім, памёр акружаны агульным шанаваннем (па словах «іасіфляніна» Савы Круціцкага, старац «сумленны»), меў вучняў.

Гурый склаў «Летапісец рускі» — збор падзей ад смерці Феадосія Пячэрскага да паходу Васіля III на Казань у 1523. Першая частка «Летапісца» узыходзіла да кароткага летапісца Кірыла-Белазёрскага манастыра, шэраг паведамленняў якога, пераважна аб Растоўскай епархіі, выключаўся, а другая частка (з 1461) была напісаная Гурыем. «Летапісец рускі» прытрымваўся агульнарускага пункта погляду на гісторыю, адрозніваўся цікавасцю да татара-мангольскай тэмы, да прыродных з’яў, утрымоўваў звесткі аб уцёках Сафіі Палеолаг у Кірылаў манастыр падчас набегу мангола-татараў на Маскву ў 1481.

Займаўся таксама перапісваннем кніг. У гэтай дзейнасці выказалася яго асабістая і светапоглядная блізкасць з «несцяжацелямі». Ён перапісваў жыційныя зборнікі Ніла Сорскага, пераклад «Тлумачальнай Псалтыры» Максіма Грэка, «Кормчую» Васіяна Патрыкеева, а таксама злучыў у адзін рукапіс паслання Ніла Сорскага, стварыў арыгінальныя рэдакцыі палемічных сачыненняў князя-манаха Васіяна «Збор нейкага старца» і «Слова аб ерэтыках».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Святая Русь: Энциклопедический словарь русской цивилизации / сост. О.А. Платонов. — М, 2000. — 1040 с. ISBN 5-901364-01-5

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Праваслаўная |
Кадыскі заліў на карце
**Кадыскі заліў** (ісп.: Golfo de Cádiz) — адкрыты заліў Атлантычнага акіяна ўздоўж паўднёва-заходняга берага Пірэнейскага паўвострава працягласцю 320 км ад горада Фару ў Партугаліі да мыса Трафальгар у заходнім канцы Гібралтарскага праліва. Абмывае берагі правінцыі Уэльвы і атлантычны бераг правінцыі Кадыс у Іспаніі і паўднёвы бераг партугальскай правінцыі Алгарві. Уключае Кадыскую бухту. Глыбіня да 100 м. Плошча — 7000 м. Сярэдняя тэмпература вады складае + 15 °C. Прылівы паўсутачныя, вышынёй да 3 м.

Кадыскі заліў на працягу ўсёй гісторыі меў асаблівае значэнне дзякуючы адкрытаму становішчу на Атлантыцы, уваходу ў Міжземнае мора і шматлікім рэкам, якія ўпадаюць у заліў. Гэтыя характарыстыкі стымулявалі стварэнне вялікай колькасці портаў і развіццю суднаходства, асабліва пасля адкрыцця Хрыстафорам Калумбам Новага Свету. Размяшчэнне заліва таксама зрабіла яго месцам шматлікіх марскіх бітваў, найбольш вядомым з якіх з'яўляецца Трафальгарская бітва. У апошні час у рэгіёне Кадыскага заліва назіраецца слабая, але перыядычная сейсмічная актыўнасць.

Каса Эль-Рампіда
Берагавая лінія Іспаніі на працягу ўсяго заліва слаба зрэзаная, нізінная і багністая. Берагі Партугаліі прадстаўлены галоўным чынам скалістай берагавой паласой, складзенай каменнавугальнымі сланцамі і пясчанікамі. Галоўныя рэкі, якія ўпадаюць у заліў — Гвадыяна і Гвадалквівір.

Асноўныя порты: Віла-Рэал-дэ-Санту-Антоніу, Тавіра, Альян, Фару (Партугалія), Кадыс, Уэльва, Сан-Фернанда (Іспанія). Большая частка заліва ўздоўж іспанскай тэрыторыі ўваходзіць у склад марскога курорта Коста-дэ-ла-Лус, які карыстаецца папулярнасцю сярод віндсерфінгістаў. Непадалёк ад вусця ракі Гвадалквівір знаходзіцца нацыянальны парк «Даньяна».

У гаспадарчай дзейнасці галоўнымі складнікамі з'яўляюцца рыбалоўства і марскія грузаперавозкі, а таксама гандаль і турызм. Апроч гэтага, у заліве на працягу Гвадалквівірскай упадзіны адкрыта некалькі газавых радовішчаў.
Плошча калоны ўначы
**Плошча калоны** (італ.: Piazza Colonna) — плошча ў цэнтры Рыма, названая ў гонар размешчанай на ёй калоны Марка Аўрэлія, якая дала назву і аднайменнаму раёну сталіцы Італіі. Да плошчы можна дабрацца са станцый «Барберыні — Фантана-дзі-Трэві» і «Спанья» Лініі А Рымскага метрапалітэна.

Гравюра XIX стагоддзі
Плошча калоны была створана ў канцы Чынквечэнта па загаду папы Сікста V. Плошча калоны размешчана з заходняга боку Віа дэль Корса прыкладна на аднолькавай адлегласці ад П'яцца дэль Попала і Плошчы Венецыі. Плошча мае прамавугольную форму. З поўначы да яе прылягае палацца Кіджы, дзе засядае Савет міністраў, а з паўночнага захаду — палацца Монтэчыторыа, дзе засядае Палата дэпутатаў. З заходняга боку плошча абмежавана палацца Ведэкінд, дзе раней быў галоўны офіс газеты «Il Tempo», а з паўднёвага боку — царква Санта-Марыя-дэла-П'ета і палацца Фераёлі, дзе сярод іншага знаходзяцца прадстаўніцтвы рэгіёнаў Фрыулі-Венецыя-Джулія і Вале-д’Аоста. Уздоўж Віа дэль Корса на плошчу выходзіць фасад галерэі Альберта Сордзі.

Паміж калонай Марка Аўрэлія і галерэяй Альберта Сордзі размешчаны элегантны фантан, пабудаваны архітэктарам Джакама дэла Порта ў 1577 годзе па загаду Папы Рыгора XIII. Асновай фантана служыць чара з мармуру з вострава Хіяс, знадворку ўпрыгожаная шаснаццаццю вертыкальнымі стужкамі з карарскага мармуру. Першапачаткова фантан забяспечваўся вадой з акведука Аква Вірга.

Літаратура
----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Плошча Калоны на Вікісховішчы |

* Marrco Bussagli (Herausgeber): *Rom — Kunst & Architektur*. Köln: Könemann 1999. ISBN 3-8290-2258-1
* Reinhard Raffalt: *Concerto Romano*. München: Prestel 1955; 14. Ausg. 1999. ISBN 3-7913-2236-2
* Eckart Peterich: *Rom*. 2. Aufl. München: Prestel 1998. ISBN 3-7913-2043-2
* Marilyn Symmes, *Fountains- Splash and Spectacle. Water and Design from the Renaissance to the Present*. Thames and Hudson and the Cooper-Hewitt National Design Museum, Smithsonian Institution. 1998.

Спасылкі
--------

* Артыкул пра плошчу Калоны Архівавана 8 верасня 2011. (італ.)
**Кадэцкі корпус** — сярэдняя ваенна-навучальная ўстанова. У Рэчы Паспалітай прызначаліся для падрыхтоўкі дзяцей шляхты (часам мяшчан) да ваеннай службы. Рэфармаванне ўзброеных сіл Рэчы Паспалітай было выклікана палітычнай неабходнасцю, і прывяло да стварэння спецыяльных устаноў для падрыхтоўкі афіцэрскіх кадраў. Першым у ВКЛ стаў заснаваны ў 1747 г. Нясвіжскі кадэцкі корпус. Кадэцкі корпус заснаваў таксама ў г. Бяла (пазней пераведзены ў Слуцк) Г. Ф. Радзівіл для падрыхтоўкі афіцэраў у сваё надворнае войска. У 1765 г. адчынена ўрадавая Рыцарская школа ў Варшаве. Але гэтыя навучальныя ўстановы не здолелі арганізацыйна аформіцца з прычыны палітычнага крызісу ў Рэчы Паспалітай і яе падзелу.

Заходняя Еўропа
---------------

Упершыню кадэцкія карпусы, як сярэднія ваенна-навучальныя ўстановы закрытага тыпу, з'явіліся ў 1653 г. у Прусіі. У XVII—XVIII стст. кадэцкія карпусы таксама былі створаны ў Даніі і Францыі.

Расія
-----

У 1830-1840-я гады расійскі ўрад перагледзеў свае падыходы да дваранскай службы ўвогуле і да арганізацыі ваенна-навучальных устаноў. Пытанне аб паляпшэнні падрыхтоўкі афіцэраў было вырашана зыходзячы з вопыту еўрапейскіх краін. Пасол Расійскай імперыі ў Прусіі, паплечнік Пятра I граф П. І. Ягужынскі спецыяльна вывучаў арганізацыю ваеннай адукацыі на Захадзе і склаў праект стварэння кадэцкага корпуса. 

З 1857 г. працаваў Брэсцкі кадэцкі корпус.

Гл. таксама
-----------

* Сувораўскі кадэцкі корпус

Літаратура
----------

* Кадэцкі корпус // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]; Навук. кансультанты: Я. К. Анішчанка [і інш.]. Т. 2: К — Я. — 2-е выд. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2007. — С. 9.

Зноскі
------

1. ↑  Медем, Н. В. Описание военно-учебных заведений Пруссии / Сост. б-н Н. В. Медем. — СПб.: Тип. К. Крайя, 1851. — [2], II, 106 с.
**Кадыкалогія** (ад лац.: codex кніга + грэч. λόγος — слова, навука) — спецыяльная гістарычная дысцыпліна, якая вывучае старажытную і сярэдневяковую рукапісную кнігу; раздзел кнігазнаўства. Даследуе сучасны стан старажытнай кнігі, пераплёт, запісы і бібліятэкарскія паметы, нумарацыю сшыткаў і аркушаў і іншыя надпісы, што не адносяцца да тэксту кнігі; разглядае кнігу як аб’ект, які змяшчае даныя пра яе геаграфію і гісторыю.

Літаратура
----------

* Кадыкалогія // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. – С. 523. — ISBN 985-11-0041-2.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX542830 · BNF: 11965545n · GND: 4140704-0 · LCCN: sh97008489 · LNB: 000315973 · Microsoft: 199449819 · NKC: ph121692 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лебедзеў.

**Васіль Струмень** (сапр. Аляксандр Мікалаевіч Лебедзеў; 19 сакавіка (1 красавіка) 1914, вёска Лявонцьева, Калагрыўскі павет, Кастрамская губерня, цяпер Мантураўскі раён, Кастрамская вобласць, Расія — 25 кастрычніка 1992, Сарны, Ровенская вобласць, Украіна) — беларускі і ўкраінскі паэт, празаік, педагог.

Біяграфія
---------

Пісаў на беларускай і ўкраінскай мовах. Бацька загінуў на фронце ў 1915 годзе. У 1921 годзе сям’я перабралася на радзіму айчыма ў вёску Зачэпічы Лідскага павета Навагрудскага ваяводства (цяпер Дзятлаўскі раён, Гродзенская вобласць). У 1930 годзе арганізаваў і ўзначаліў камсамольскую ячэйку ў вёсцы Зачэпічы. У 1932 годзе ўступіў у КПЗБ. Першы яго верш «Наша доля» апублікаваны ў падпольнай газеце «Малады камуніст» у 1931 годзе, першыя сатырычныя нататкі ў 1932 годзе. За рэвалюцыйную дзейнасць, публікацыю антыўрадавых вершаў і ўдзел у забастоўцы на шклозаводзе «Нёман», дзе працаваў у 1935—1936 гадах, зняволены ў турмах Ліды, Глыбокага, Вілейкі. За спробу нелегальна перайсці савецка-польскую мяжу зняволены ў Вілейскай турме. Пасля адбыцця тэрміну пакарання прымусова здадзены ў армію. За рэвалюцыйную агітацыю сярод салдат польскай арміі ў 1937—1938 гадах адбываў пакаранне ў Лідскай гарнізоннай турме строгага рэжыму. У 1938 годзе разам з бацькамі пераехаў на Ровеншчыну. Удзельнічаў у рэвалюцыйным падполлі Заходняй Украіны. Пасля 1939 года працаваў у сферы адукацыі, адначасова завочна вучыўся ў Астрожскай педагагічнай школе, якую скончыў 22 чэрвеня 1941 года. У гады вайны ў антыфашысцкай групе. У 1944—1945 гадах у Чырвонай Арміі, двойчы паранены. Пасля дэмабілізацыі працаваў выкладчыкам украінскай мовы і літаратуры ў сярэдняй школе Кастопаля Ровенскай вобласці. Завочна скончыў Ровенскі настаўніцкі інстытут (1949), Львоўскі педагагічны інстытут (1953). Першы верш на ўкраінскай мове апублікаваў у 1956 годзе. Да выхаду на пенсію ў 1979 годзе працаваў у сферы адукацыі ў Валынскай і Ровенскай абласцях.

Заўвагі
-------

Літаратура
----------

* *Саламевіч І. У.* Струме́нь Васіль // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 212. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Струме́нь Васіль // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — С. 432. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 131092 |
Рэканструкцыя Калясніцы, якая паказвае на поўдзень, 2005
Мадэль у Музеі навукі ў Лондане
**Калясніца, якая паказвае на поўдзень** (кіт. трад. 指南車, спр. 指南车) — першы навігацыйны прыбор, які працаваў па прынцыпе зваротнай сувязі. На калясніцы была пастаўлена фігурка чалавека, якая незалежна ад кірунку руху самой калясніцы паказвала выцягнутай рукой на поўдзень. У гэтым механізме не выкарыстоўваўся магнітны компас.

Калясніца, якая паказвае на поўдзень, лічыцца адным з самых складаных механізмаў, створаных старажытнай кітайскай цывілізацыяй, яна выкарыстоўвалася на працягу ўсяго Сярэднявечча. Паводле легенды калясніца была створана каля 2600 г. да нашай эры ў Кітаі Жоўтым Імператарам Хуан-дзі, але першая рэальная гістарычная версія была створана Ма Цзюнем (200—265 г.) для кіраўніка Мін-дзіцарства Вэй Эпохі Трохцарства. Калясніца — гэты двухколавы транспартны сродак, на якім усталявана фігурка чалавека, злучаная з коламі з дапамогай дыферэнцыяльных перадач. Дзякуючы стараннаму падбору памераў колаў, накіравальных прылад і перадатачных лікаў, фігурка на калясніцы ўвесь час глядзіць у адным кірунку, тым самым дзейнічаючы ў якасці немагнітнага компаса транспартнага сродку. На працягу гісторыі многія кітайскія гістарычныя дакументы згадваюць калясніцу, якая паказвае на поўдзень, а некаторыя дэталёва апісваюць механізм і прынцып яго працы.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Калясніца, якая паказвае на поўдзень
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Тарасенка.
**Васіль Радзівонавіч Тарасенка** (26 кастрычніка (7 лістапада) 1899, Пётркаў-Трыбунальскі, цяпер Лодзінскае ваяводства, Польшча
 — 7 снежня 1972) — беларускі археолаг. Кандыдат гістарычных навук (1947).

Біяграфія
---------

Скончыў Маскоўскі археалагічны інстытут (1922), у 1926 г. — Смаленскі ўніверсітэт. У 1929—1941 г. быў супрацоўнікам Магілёўскага гістарычнага музея, выкладчыкам Магілёўскага педагагічнага інстытута. З 1944 г. навуковы супрацоўнік, у 1963—1966 г. загадчык сектара археалогіі Інстытута гісторыі АН БССР, выкладчык БДУ і Мінскага педагагічнага інстытута.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследаваў помнікі жалезнага і каменнага вякоў на тэрыторыі Магілёўскай і Смаленскай абласцей. Першы пачаў вывучаць старажытны Мінск, дзе адкрыў драўляную гарадскую забудову, вулічныя маставыя з бярвён 11-13 ст. фундамент храма 12 ст. (гл. Мінскі храм). Выявіў шмат розных вырабаў гарадскіх рамеснікаў, у тым ліку залаты бранзалет са змяінымі галовамі. Вёў раскопкі ў Магілёве, Полацку, Ваўкавыску. Разам з А. М. Ляўданскім даследаваў у 1928—1930 г. Пелагееўскае гарадзішча ў Магілёве.

Адзін з аўтараў кніг «Гісторыя Мінска» (1967), «Гісторыя Беларуская ССР» (т.1, 1972), «Нарысы па археалогіі Беларусі» (ч.2, 1972) і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Древняя история Могилёва и окрестностей в памятниках археологии // Копытин, В. Ф. Археологические памятники Могилёва и окрестностей / В. Ф. Копытин. — Могилёв, 1993. — С. 6-24;
* Тарасенка Васіль Радзівонавіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8. — С. 504.
**«Партрэт Міхала ІІ Караля Радзівіла»** — карціна са збораў Нясвіжскага замка, напісаная у XVII ст. верагодна, Даніэлем Шульцам (1615—1683). Месцазнаходжанне невядома.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| Партрэты Януша Радзівіла караля Яна Казіміра пэндзля Даніэля Шульца |

Захаваўся фотаздымак у Інстытуце мастацтва Польскай акадэміі навук. У анатацыі запісаны пад знакам пытання, як партрэт Міхала Казіміра Радзівіла Рыбанькі. Аднак знешні выгляд і адзенне партрэтаванага не адпавядаюць ХVIII стагоддзю. Гіпатэтычна можа быць выявай падчашага літоўскага Міхала ІІ Караля Радзівіла[pl]. Партрэт па сваёй стылістыцы вельмі нагадвае вобразы Януша XI Радзівіла або караля Яна Казіміра, створаныя мастаком Даніэлем Шульцам. Магчыма, гэта яшчэ адзін партрэт, які належыць яго пэндзлю.

Пасля 1939 г. партрэт трапіў у Мінск, адкуль вывезены ў Германію ў 1944 г. Гіпатэтычна быў вернуты ў Мінск у 1947 г. У вопісе вернутых каштоўнасцей ёсць партрэт маладога казака (палатно, алей. 103×81), які пазней паступіў у ДММ БССР, адкуль перададзены ў маскоўскае мастацкае вучылішча памяці 1905 года. На жаль, не засталося фотаздымка вернутага партрэта, каб адназначна сцвярджаць пра тоеснасць.

Зноскі
------

1. 1 2  Лёс фамільных скарбаў магнацкіх родаў Беларусі : зборнік матэрыялаў Міжнароднай навуковай канферэнцыі «Лёс фамільных скарбаў магнацкіх родаў Беларусі» (Нясвіж, 10 лістапада 2020 г.) і Міжнароднага навуковага семінара «Крыпта князёў Радзівілаў у Нясвіжы: гісторыя, сучасны стан, даследаванні, перспектывы выкарыстання» (Нясвіж, 4 кастрычніка 2019 г.)/ уклад. У. У. Караленак, С. М. Клімаў. — Нясвіж : Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж», 2020. 380 с. [16] л. іл.: іл. ISBN 978-985-904-826-5.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Барташэвіч.

**Васіль Сцяпанавіч Барташэвіч** (15 кастрычніка 1915, в. Узляны, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць — 2009) — жывапісец. Чалец Саюза мастакоў СССР.

Біяграфія
---------

3 дзяцінства любіў маляваць. Перад вайной скончыў мастацкі тэхнікум у горадзе Растоў-на-Доне (Расія). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Быў камандзірам 32-га гвардзейскага стралковага батальёна ў складзе 3-га Беларускага фронту. Гвардыі капітан. Узнагароджаны двума ордэнамі Айчыннай вайны II ступені, ордэнам Чырвонай Зоркі, медалямі «За абарону Каўказа», «За ўзяцце Кёнігсберга», «За Перамогу над Германіяй». Пасля вайны кіраваў мастацкім фондам Саюза мастакоў БССР. У 1946 годзе пакінуў Беларусь, жыў і працаваў у Стаўрапольскім краі на радзіме жонкі. Працаваў у станковым жывапісе. Для яго карцін адметна рэалістычнаіць, умелае адчуванне прыгажосці, якое перадаецца на палатно фарбамі. Многа твораў мастак прысвяціў падзеям Вялікай Айчыннай вайны.

У 8о-я гады мінулага стагоддзя, мастак прыязджае ў родныя Узляны. Там ён напісаў вялікую па памерах карціну «Вузлянскі бой». Спрабуе стварыць мастацкую галерэю сваіх твораў на радзіме. Перадаў для гэтага звыш 30 твораў. Зараз гэтыя работы знаходзяцца ў Пухавіцкім раённым краязнаўчым музеі і радуюць сваёй прыгажосцю наведвальнікаў.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Барташевич В. С.
* РЕЕСТР ПРОФЕССИОНАЛЬНЫХ ХУДОЖНИКОВ
**Маніфест аб вольнасці дваранства 1762**, *Аб дараванні вольнасці і свабоды ўсяму расійскаму дваранству* – закон Расійскай імперыі, які пашырыў саслоўныя правы і прывілеі дваранства. Выдадзены 1 сакавіка 1762 г. імператарам Пятром III. Вызваляў дваран ад абавязковай цывільнай і ваеннай (у мірны час) службы, дазваляў ім бесперашкодна выязджаць за мяжу з абавязкам вяртацца па патрабаванні ўрада. «Вызваленне» дваран паводле маніфеста спарадзіла ў прыгонных сялян неабгрунтаваныя спадзяванні на хуткае ўласнае вызваленне ад «службы» памешчыкам, што паўплывала на ўзмацненне сацыяльнай напружанасці ў расійскай вёсцы напярэдадні сялянскай вайны 1773 – 1775 гг.

Літаратура
----------

* Вернадский, Г.В. Манифест Петра III о вольности дворянства и законодательная комиссия 1754 – 1766 гг. // Историческое обозрение. – 1915. – Том 20. – С.
* О даровании вольности российскому дворянству // Хрестоматия по истории СССР / Сост. М.Т.Белявский, Н.И.Павленко. – М. 1963.
* Очерки истории СССР. Россия во второй половине XVIII в. – М. 1956.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Забела.

**Васі́ль Сцяпа́навіч Забе́ла** (20 мая 1901, в. Кішчына Слабада Барысаўскага павета — 14 снежня 1949, Мінск) — беларускі савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч.

Біяграфія
---------

У 1922—1924 гадах служыў у Чырвонай Арміі. У 1924—1926 гадах — сакратар Брадоўскага сельсавета Барысаўскага раёна. У 1935 годзе ён скончыў Мінскі політэхнічны інстытут, пасля чаго знаходзіўся на партыйнай рабоце — быў інструктарам прамысловага аддзела ЦК КП(б) Беларусі, з 1936 года працаваў адказным кантралёрам Упаўнаважанага КПК пры ЦК УКП(б) па БССР.

У 1938 годзе быў прызначаны народным камісарам камунальнай гаспадаркі Беларускай ССР і заставаўся на гэтай пасадзе да пачатку Вялікай Айчыннай вайны. 

З 1945 года быў намеснікам старшыні Савета народных камісараў (міністраў) Беларускай ССР, з 1949 года быў прызначаны міністрам камунальнай гаспадаркі Беларускай ССР.

Абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР (1947—1949).

Магіла Васіля Забелы
Памёр 14 снежня 1949 года, пахаваны на Вайсковых могілках Мінска.

Зноскі
------

1. 1 2  Накануне. Сборник документов ЗапОВО (39-41гг.

Спасылкі
--------

* Забелло Василий Степанович  (руск.) // Праект «Партызаны Беларусі»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 134044 |
**Лаяш Маслаі** (венг.: венг.: Maszlay Lajos; 2 кастрычніка 1903 — 1 снежня 1979) — венгерскі фехтавальшчык, чэмпіён свету і прызёр Алімпійскіх гульняў.

Нарадзіўся ў Будапешце. У 1931 годзе паступіў у ваенную акадэмію «Людавіка». У 1933 годзе заваяваў залаты і бронзавы медалі міжнароднага фехтавальнага турніру ў Будапешце, у 1935 годзе паўтарыў гэты вынік на аналагічным турніры ў Лазане (у 1937 годзе гэтыя турніры заднім чыслом былі прызнаны чэмпіянатамі свету). У 1936 годзе прыняў удзел у Алімпійскіх гульнях у Берліне, але не заваяваў медаляў. У 1937 годзе ён прыняў удзел у праведзеным у Парыжы першым афіцыйным чэмпіянаце свету па фехтаванні, дзе стаў уладальнікам залатога медалю.

Пасля Другой сусветнай вайны Лаяш Маслаі працягнуў заваёўваць медалі чэмпіянатаў высокага ўзроўню. У 1948 годзе ён стаў бронзавым прызёрам Алімпійскіх гульнях у Лондане, у 1952 — Алімпійскіх гульнях у Хельсінкі, а ў 1953 годзе заваяваў бронзавы медаль чэмпіянату свету, пасля чаго завяршыў спартыўную кар'еру.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 25 ліпеня 2019.

Спасылкі
--------

* *Лаяш Маслаі — алімпійская статыстыка на сайце* Sports-Reference.com *(англ.)*
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Брайцаў.
**Васіль Раманавіч Брайцаў** (10 сакавіка 1878, в. Забялышын, цяпер Хоцімскі раён Магілёўскай вобласці — 6 ліпеня 1964) — савецкі хірург. Брат І. Р. Брайцава і Я. Брайцава. Акадэмік АМН СССР (1945). Заслужаны дзеяч навукі РСФСР (1946).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1906 годзе Маскоўскі ўніверсітэт. У 1911—1913 гадах земскі ўрач у Пінску. 3 1919 г. ў Вышэйшай медыцынскай школе, Цэнтральнай клінічнай бальніцы імя М. А. Сямашкі, з 1937 г. адначасова ў Цэнтральным інстытуце ўдасканалення ўрачоў у Маскве.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя працы па праблемах раку прамой кішкі, лячэнні язвавай хваробы страўніка і дванаццаціперснай кішкі, пластыцы стрававода, метадах лячэння раненняў крывяносных сасудаў і перыферычных нервовых ствалоў.

Узнагароды
----------

Ганаровы член Хірургічнага таварыства Беларусі. Узнагароджаны 2 ордэнамі Леніна, ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга, медалямі. Памёр 6.7.1964 г.

Творы
-----

* Острый аппендицит. М. 1946;
* Заболевания прямой кишки. М. 1952;
* Врожденные (дизонтогенетические) образования средостения и лёгких. М. 1960.

Літаратура
----------

* Брайцаў Васіль Раманавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
* Памяць: Хоцімскі раён: гісторыка-дакум. хроніка/Гал. рэдактар Г. П. Пашкоў.-Мн.: БелЭн, 2003.-С. 505.
* Бржэскі, В. Нашы землякі/В. Бржэскі//Шлях Кастрычніка.-1980.-29 мая.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Маркіз, значэнні.
**Маркі́з** (фр.: marquis, англ.: marquess, італ.: marchese, новалац. *marchisus* або *marchio*, ад ням.: Markgraf) — заходне-еўрапейскі дваранскі тытул (маркізат). 

Паводле іерархіі знаходзіцца паміж герцагскім і графскім тытуламі.

У Англіі, акрамя маркізаў ва ўласным сэнсе, гэты тытул даецца таксама старэйшым сынам герцагаў.

Кароны маркізаў
---------------

* Нідэрланды Нідэрланды
* Данія, Францыя, Германія,Ісландыя, Польшча, ІталіяДанія, Францыя, Германія,Ісландыя, Польшча, Італія
* ВялікабрытаніяВялікабрытанія

Найбольш вядомыя
----------------

* маркіз дэ Вабан
* маркіза дэ Пампадур
* маркіз дэ Сад
* маркіз дэ Лафает
* маркіз дэ Каленкур
* Маркіз Карабас

Гл. таксама
-----------

* Маркграф
* Хоу, тытул
* Маркіз // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
**Лаяш Кашак** (венг. Kassák Lajos; 21 сакавіка 1887, Эршэкуйвар — 22 ліпеня 1967, Будапешт) — венгерскі пісьменнік і мастак, адзін з вядучых прапагандыстаў авангарда (канструктывізму, экспрэсіянізму, футурызму, дадаізму, сюррэалізму) у венгерскім мастацтве.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў беднай сям’і памочніка аптэкара ў Эршэкуйвары (цяпер Нове-Замкі, Славакія). Некаторы час быў рабочым-металістам. У 1904 годзе перасяліўся ў Будапешт, дзе ўключыўся ў прафсаюзны і сацыял-дэмакратычны рух. Пешшу і без грошай абышоў амаль усю Еўропу. У 1907—1910 гадах жыў у Парыжы, дзе пазнаёміўся з Гіёмам Апалінерам, Блезам Сандрарам, Раберам Дэланэ і Пабла Пікасо. З 1912 года пісаў экспрэсіянісцкія вершы, драмы і раманы.

Вярнуўшыся ў Будапешт, разам з Эмілем Сіцьей займаўся выданнем авангардысцкага часопіса A Tett, які неўзабаве быў зачынены за антымілітарысцкія ідэі. Падобна да большасці дзеячаў венгерскага авангарда, прытрымліваўся левых перакананняў (сябе ён характарызаваў як «сацыялістычнага чалавека»), прымаў удзел у рэвалюцыйных падзеях 1919 года, калі ўваходзіў у «Пісьменніцкую дырэкторыю» і вёў вострую палеміку з Белай Кунам.

Пасля падаўлення сацыялістычнай рэвалюцыі жыў на эміграцыі ў Вене (1919—1926). У часопісе «МА» («Сёння») публікаваліся з Куртам Швітэрсам, Оскарам Шлемерам, Трыстанам Тцара, Лісіцкім і Аляксандрам Архіпенка. Кашак абвяшчаў ідэю адзінства тэхнічнай цывілізацыі і мастацтва. У групу «МА» уваходзіў таксама Ласла Мохай-Надзь, разам з якім Кашак выдаў у 1921 годзе ў Вене «Кнігу новых мастакоў». У 1921 годзе Кашак сам заняўся канструктывісцкімі праектамі.

У 1926 годзе Кашак вярнуўся ў Венгрыю і займаў пасады рэдактара некалькіх авангардысцкіх выданняў левага толку — «Munka» («Праца») і «Dokumentum» («Дакумент»). У аўтабіяграфічным рамане «Жыццё аднаго чалавека», які выйшаў у часопісе «Nyugat» у 1927—1935 гадах, адлюстраваў не толькі ўласную цяжкую юнацкасць, але і развіццё працоўнага руху, камбінуючы рэалізм і экспрэсіянізм. За часткі рамана, прысвечаныя рэвалюцыйным падзеям, падвяргаўся пераследам.

Зноскі
------

1. 1 2  Lajos Kassak<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Lajos Kassak — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  Кашшак Лайош // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 27 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
4. ↑  Кашшак Лайош // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
5. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>
**Чыдзі Асучукву** (англ.: Chidi Osuchukwu; нар. 11 кастрычніка 1993, Бенін-Сіці, Нігерыя) — нігерыйскі футбаліст, паўабаронца казахстанскага клуба «Аксу».

Клубная кар’ера
---------------

Выступаў за юнацкія каманды клуба «Гэйтвэй», у 2010 годзе далучыўся да іншага клуба — «Долфінс», з якім у 2011 годзе стаў чэмпіёнам Нігерыі. У 2013 годзе перабраўся ў партугальскі клуб «Брага». 14 сакавіка 2014 года дэбютаваў у Прымейра-лізе, выйшаўшы на замену ў другім тайме матча супраць «Акадэмікі» (1:1). У асноўным жа выступаў за фарм-клуб «Брага B» у другім партугальскім дывізіёне.

У студзені 2017 года падпісаў кантракт з беларускім клубам «Дынама-Брэст». У складзе брэстчан хутка замацаваўся ў якасці асноўнага апорнага паўабаронцы. У другой палове сезона 2018 не гуляў з-за траўмы, таксама прапусціў амаль увесь сезон 2019, з’явіўшыся на полі толькі ў двух апошніх турах чэмпіянату. 

У студзені 2020 года пакінуў «Дынама» і неўзабаве папоўніў склад іншага брэсцкага клуба — «Руха», дзе замацаваўся ў аснове.

У верасні 2020 года «Рух» абвясціў аб пераходзе паўабаронцы ў клуб расійскай Прэм’ер-лігі «Хімкі», аднак «Хімкі» не пацвердзілі трансфер і не заявілі футбаліста на чэмпіянат Расіі. У кастрычніку 2020 года стаў іграком «Тамі», дзе выхадзіў у стартавым складзе.

У лютым 2021 года адправіўся на прагляд у казахстанскі «Ардабасы» і неўзабаве падпісаў кантракт. У «Ардабасы» таксама стаў іграком асновы. У лютым 2022 перайшоў у іншы казахстанскі клуб — «Туран». У ліпені 2022 года стаў іграком кастанайскага «Табола», пакінуў клуб у студзені 2023 года.

У сакавіку 2023 года трапіў у заяўку «Аксу» на новы сезон.

Міжнародная кар’ера
-------------------

Выступаў за моладзевую зборную Нігерыі. У 2013 годзе ў складзе зборнай удзельнічаў у моладзевым чэмпіянаце свету, дзе выхадзіў на поле ў двух матчах.

Дасягненні
----------

* Нігерыя Чэмпіён Нігерыі: 2010/11
* Беларусь 01Чэмпіён Чэмпіён Беларусі: 2019
* Беларусь Уладальнік Кубка Беларусі (2): 2017, 2018
* Беларусь У спісе 22 найлепшых ігракоў чэмпіянату Беларусі: 2017
* Беларусь Уладальнік Суперкубка Беларусі: 2018
* Казахстан 03Бронзавы прызёр Бронзавы прызёр чэмпіянату Казахстана: 2022

Зноскі
------

1. ↑  Chidi Osuchukwu // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Брестское "Динамо" заключило контракт с нигерийским хавбеком
3. ↑  Чиди Осучукву покинул брестское "Динамо"
4. ↑  "Рух" подтвердил подписание контракта с Осучукву
5. ↑  Осучукву сменил "Рух" на "Химки"
6. ↑  Осучукву подписал контракт с "Томью"
7. ↑  Экс-полузащитник "Динамо" и "Руха" Осучукву перешел в "Ордабасы" Архівавана 7 снежня 2021.
8. ↑  Полузащитник «Ордабасы» Осучукву перешел в «Туран»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FBref.com · FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · Soccerway · Sportbox.ru · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) · Прэсбол |