recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ру́скі го́рад** — гістарычная мясцовасць у цэнтры Вільні, у Старым горадзе. Упамінаецца ў 1383 годзе як частка пасада на ўсход ад пазнейшых Замкавай і Вялікай вуліц. Да канца XVIII ст. гэтая мясцовасць была юрыдыкай праваслаўных (уніяцкіх) мітрапалітаў (Кіеўская, галіцкая і ўсяе Русі мітраполія).

У наш час пра існаванне мясцовасці напамінае Руская вуліца.

Гл. таксама
-----------

* Рускі пасад (Віцебск)
* Руская Слабада (Веліж)

Зноскі
------

1. ↑  ЭнцВКЛ, 2005

Літаратура
----------

* *Пазднякоў В.* Вільня // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 441. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.
**Міністр замежных спраў** — службовая асоба, якая ўзначальвае знешнепалітычнае ведамства дзяржавы, у рангу міністра. З’яўляецца членам ўрада (кабінета міністраў, савета міністраў і г. д.). Адна з найважнейшых пасад ва ўрадзе. Часам другая асоба ў кабінеце.

Традыцыйна пасада называецца наступным чынам — міністр замежных спраў. Аднак ёсць і выключэнні: у ЗША гэтая пасада носіць назву дзяржаўны сакратар, у Вялікабрытаніі — міністр (дзяржаўны сакратар) па замежных справах і справах Садружнасці. У некаторых краінах: міністр знешніх зносін, міністр знешніх сувязяў, міністр міжнародных спраў, міністр замежных спраў і гандлю, дзяржаўны сакратар па замежных справах і г.д. У многіх краінах Лацінскай Амерыкі міністр замежных спраў называецца canciller (гэта значыць канцлер).

Гл. таксама
-----------

* Міністр замежных спраў Беларусі
**«Хроніка Лівоніі»** -- хроніка, складзеная Германам Вартбергам у канцы 14 ст.

У хроніцы былі выкарыстаны творы папярэднікаў Вартберга (напрыклад, Малодшая рыфмаваная хроніка), а таксама шматлікія граматы і канцылярскія матэрыялы з ордэнскага архіва. Падзеі даведзены да 1378. Вартберг быў апалагетам Ордэна, і ў хроніцы пісаў аб вялікіх заслугах і бескарыслівых подзвігах Ордэна на славу хрысціянства, апраўдваў гвалт і разбой з боку Ордэна.

Зноскі
------

1. ↑  Герман Вартберг: капелан Лівонскага ордэна ў 14 ст. выхадзень з Вестфаліі.

Літаратура
----------

* *Белазаровіч В. А.* Гістарыяграфія гісторыі Беларусі: вучэб. дапаможнік; Установа Адукацыі «Гродзенскі Дзярж. Ун-т імя Я. Купалы». — Гродна : ГрДУ, 2006. — 345 с. — ISBN 985-417-858-7.. С.34,35.
**Монаненасычаныя тлустыя кіслоты** — гэта тлустыя кіслоты, якія маюць адну двайную сувязь у ланцугу тлустай кіслаты.

Па сучаснай класіфікацыі тлустых кіслот да ненасычаных тлустых кіслот адносяць: мірысталеінавую, пальміталеінавую, алеінавую кіслоты.

Монаненасычаныя тлустыя кіслоты ўтрымліваюцца ў прыродных прадуктах, такіх як чырвонае  (руск.) (бел. мяса, прадукты з цэльнага малака, арэхаў і садавіны з высокім утрыманнем тлушчаў, такія як аліўкі і авакада. Аліўкавы алей змяшчае каля 75 % монаненасычаных тлустых кіслот, рапсавы алей і кеш'ю ўтрымліваюць каля 58 % монаненасычаных тлустых кіслот, ялавічны тлушч — каля 50 % монаненасычаных тлушчаў, сала — каля 40 %. Іншыя крыніцы ўключаюць у сябе алей арэха макадаміі, алей з вінаградных костачак  (руск.) (бел. арахісавая паста, кунжутны алей, кукурузны алей, папкорн, цэльнае зерне пшаніцы, збожжавыя, сафлоравы алей  (руск.) (бел. міндальны алей, сланечнікавы алей, чай, алей камеліі і алей авакада.

Зноскі
------

1. ↑  Перекисное сопротивление и стресс // В. А. Барбай, И. И. Брехман, В. Г. Голотин, Ю. В. Кудряшев. — СПб.: Наука, 1992. — 148с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Вячаслаў Гажан** (18 мая 1983, Грыманкаўцы, Брычэнскі раён, Малдаўская ССР) — малдоўскі баксёр, майстар міжнароднага класа, бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў 2008 года, чэмпіён Еўропы 2011 года.

Біяграфія
---------

Боксам займаецца з 11 гадоў пад кіраўніцтвам трэнера Петру Кадука.

Сярэбраны прызёр Чэмпіянату Еўропы 2002 года ў мінімальнай вазе.

Сярэбраны прызёр Кубка свету 2008 года ў Маскве.

На Летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года ў Пекіне прынёс зборнай Малдовы адзіны медаль, заваяваўшы бронзу ў вагавай катэгорыі да 54 кілаграм.

Бронза Гажана на пекінскай Алімпіядзе прынесла яму ў 2008 годзе перамогу ў намінацыі «Спартсмен года Малдовы», якая заснавана Асацыяцыяй спартыўнай прэсы Малдавіі.

24 чэрвеня 2011 года ў Анкары (Турцыя) Гажан выйграў у фінале чэмпіянату Еўропы ў расіяніна Дзмітрыя Палянскага па ачках 16-14 (4-3, 7-6, 5-5 па раўндах).

Агулам правёў 180 баёў, з іх у 163 здабыў перамогі. 8-разовы чэмпіён Малдовы, пераможац і прызёр многіх міжнародных турніраў.

За заслугі ўзнагароджаны ўрадавай узнагародай Малдовы — ордэнам «Глорыя Муній».

Зноскі
------

1. ↑  «Вячеслав Гожан — спортсмен года в Молдове»

Спасылкі
--------

* *Вячаслаў Гажан — алімпійская статыстыка на сайце* Sports-Reference.com *(англ.)*
* Профіль на сайце moldova.sports.md

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | BoxRec · Olympedia |
Тбіліскія лазні

**Абанатубані** (груз. აბანოთუბანი) — квартал у цэнтры Тбілісі, вядомы сваім комплексам лазняў, якія стаяць на натуральных сярністых крыніцах. Пабудаваныя ў розны час у XVII-XIX стагоддзях, цяперашнія лазні фармуюць сабой асобны квартал горада, які з'яўляецца папулярным месцам як для жыхароў горада, так і для шматлікіх турыстаў.

Архітэктура
-----------

Архітэктура лазняў традыцыйная, усходняя, ​​у асноўным, персідская. Самі лазні ўяўляюць сабой вельмі нізкія прысадзістыя будынкі і знаходзяцца, з пункту гледжання старонняга назіральніка, пад зямлёй, звонку бачныя толькі скляпеністыя паўкруглыя ​​купалы, так што турысты ходзяць па дахах лазняў. Зверху купал, як правіла, сканчаецца невялікай вежкай з праёмамі, праз якія ў лазню паступае сонечнае святло. Сцены лазняў зроблены з цэглы, падлога і звычайныя ванны — з пліт мясцовага шэрага порыстага каменя. Больш дарагія нумары і ванны ў іх аздобленыя мармурам.

Сярод усяго комплексу вылучаецца так званая Пярэстая лазня, другая назва Блакітная, упрыгожаная стрэльчатым фасадам і бакавымі мінарэтамі, аздобленая пярэстай кафляй.

  


|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Абанатубані на Вікісховішчы |
**«Хроніка Віганда»** (лац.: Chronica nova Prutenica — *Новая пруская хроніка*) — хроніка, складзеная Вігандам з Марбурга, герольдам пры двары магістра Тэўтонскага ордэна Конрада Валенрода.

Змяшчае багаты матэрыял па гісторыі тэрыторыі Беларусі 13—14 ст. звесткі пра паходы немцаў на тэрыторыю Беларусі і Літвы, у прыватнасці, Гарадзеншчыну і Берасцейшчыну. Аўтар падрабязна апісаў бітву на Стрэве, паходы крыжакоў на Гародню пасля 1363 года, слушна лакалізаваў зямлю дрыгавічоў на Берасцейшчыне, «замак Нойгартэн» — на левым беразе Нёмана, насупраць Гарадзенскага замка, збудаванага Вітаўтам. У хроніцы даецца інфармацыя пра аблогу Полацка (1381) Скіргайлам і магістрам Лівонскага ордэна, пра штурм Гарадзенскага замка шматнацыяльным крыжацкім войскам (1393), і пра іншыя ваенныя дзеянні крыжакоў. Аўтар ідэалагічна абгрунтоўваў палітыку Тэўтонскага ордэна.

Літаратура
----------

* *Белазаровіч В. А.* Гістарыяграфія гісторыі Беларусі: вучэб. дапаможнік; Установа Адукацыі «Гродзенскі Дзярж. Ун-т імя Я. Купалы». — Гродна : ГрДУ, 2006. — 345 с. — ISBN 985-417-858-7.. С. 35.
**Рускі Заварот** (руск.: Русский Заворот) — паўвостраў у Баранцавым моры ў Ненецкай аўтаномнай акрузе Расіі.

Уяўляе сабой пясчаную касу вышынёй 2—3 м і даўжынёй каля 45 км. Падчас моцных нагонаў вады часткова затапляецца. Высокія месцы пакрытыя тундравай расліннасцю. Складзены з добра ўпарадкаванага пясчанага матэрыялу, што абумовіла інтэнсіўнае развіццё на яго паверхні эолавых працэсаў, якія фарміруюць магутны дзюнны пояс. Прыбярэжны паток энергіі хваляў накіраваны на ўсход, таму ўздоўж берагу прасціраецца паток наносаў таго ж кірунку, які пераважна разгружаецца каля дыстальнага канца паўвострава. Паўвостраў канчаецца мысам Рускі Заварот.

Паўвостраў насяляюць пераважна вадаплаўныя птушкі — лебедзі, гусі, качкі. На паўвостраве жыве малы лебедзь (*Сygnus bewickii*), занесены ў Чырвоную кнігу Расіі (III катэгорыя).

Літаратура
----------

* Русский Заворот // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Швед.
**Вячаслаў Віталевіч Швед** (нар. 7 кастрычніка 1956, Гродна) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (2001), прафесар (2005).

Біяграфія
---------

Вячаслаў Швед размаўляе па-польску на сустрэчы ў Галоўнай навуковай кнігарні ў Варшаве
Скончыў гістарычны факультэт БДУ, гістарычнае аддзяленне (1979). У 1974—1979 працаваў настаўнікам гісторыі і грамадазнаўства ў Гарадзішчанскай сярэдняй школе. У 1979—1983 навучаўся ў завочнай аспірантуры БДУ, у 1995—1998 — у дактарантуры. У 1982—1995, 1998—2001 і з 2005 выкладаў на кафедры гісторыі славянскіх дзяржаў Гродзенскага ўніверсітэта.

У 1984 абараніў кандыдацкую дысертацыю «Гандаль у Беларусі ў перыяд крызісу феадальна-прыгонніцкіх адносін (30—50-я гады ХIX ст.)» (навуковы кіраўнік кандыдат гістарычных навук, дацэнт М. Баранава), а ў 2001 абараніў доктарскую дысертацыю «Грамадска-палітычнае жыццё на землях Беларусі (1772—1863 гг.)».

У 2001—2005 прарэктар па навуковай рабоце УА «Гродзенскі дзяржаўны абласны інстытут павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кіроўных працаўнікоў і спецыялістаў адукацыі». З 1 верасня 2005 прафесар кафедры гісторыі славянскіх дзяржаў Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы, з сакавіка 2007 прафесар кафедры беларускай культуры і рэгіянальнага турызму, выконваў абавязкі загадчыка кафедры, з сакавіка 2008 па 1 красавікa 2013 загадчык гэтай кафедры.

Звольнены з пасады загадчыка кафедры беларускай культуры і рэгіянальнага турызму, а 1 красавіка 2013 года Рада ўніверсітэта не абрала яго на пасаду прафесара па конкурсе. Выступіў у СМІ з адкрытым лістом, заявіўшы, што звальненне з’яўляецца палітычным. Выдаленне Шведа асудзіў між іншым польскі кінарэжысёр Кшыштаф Занусі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Сферы навуковых інтарэсаў: сацыяльна-эканамічнае развіццё Беларусі ў 1-й пал. XIX ст. грамадска-палітычнае развіццё зямель Беларусі ў 1772—1863. гісторыя Гродна і Гродзеншчыны (X—XX вв.), развіццё турызму ў Панямонні.

Агульная колькасць публікацый на 1 студзеня 2009 — 257 навуковых прац, 9 навукова-метадычных і 8 аўтарскіх, творчых.

Вячаслаў Швед добра валодае польскай мовай.

Выбраная бібліяграфія
---------------------

* Кронан: Летапіс горада на Нёмане (1116—1990 гг.). Гродна, 1993 (разам з А. П. Госцевым).
* Падзеі і постаці гродзенскай даўніны. Гродна, 1995.
* Горадня: Аповяды з гісторыі горада (сярэдзіна 16 — канец 18 ст.). Гродна, 1997 (разам з А. П. Госцевым).
* Беларускія старонкі гісторыі дзекабрыстаў. Мн. 1998.
* Паміж Польшчай і Расіяй: Грамад.-паліт. жыццё на землях Беларусі (1772—1863 гг.). Гродна, 2001.

Зноскі
------

1. ↑  Кшыштаф Занусі: паводзіны кіраўніцтва ГрДУ непрымальныя Архівавана 23 сакавіка 2017.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя. Т. 17. — Мн. 2003.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т. 6. Кн. 2. — Мн. 2003.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 120645386 · ISNI: 0000 0001 1285 7085 · NKC: js20191041752 · NUKAT: n98096222 · SUDOC: 124366783 · VIAF: 4069149235097276690000 |

 |
**Монакультура** (ад лац.: mono — адзіны і лац.: cultura — вырошчванне, развіццё) — спосаб раслінаводства, пры якім на адным участку пастаянна і бесперапынна вырошчваецца адна і тая ж культура без выканання севазвароту. Монакультура стварае пастаянную аднастайную нагрузку на грунты, з-за чаго яны аднабакова высільваюцца, напрыклад, працяглае вырошчванне збожжавых на адной і той жа плошчы збядняе глебу пераважна фосфарам, буракоў, бульбы — каліем, бабоў — фосфарам і кальцыем. Таксама монакультура прыводзіць да памяншэння ўтрымання гумусу, спрыяе эрозіі і г.д.. Следствам монакультуры з'яўляецца значнае, да 2 разоў, змяншэнне ўраджайнасці. Паляпшэнне апрацоўкі зямлі праз унясенне ўгнаенняў не можа цалкам кампенсаваць негатыўны ўплыў монакультуры. Акрамя таго, пастаяннае існаванне на адной і той жа вобласці пасеву пэўнай расліны спрыяе размнажэнню і ўкараненню ў гэтай мясцовасці характэрных для дадзенай культуры хвароб, паразітаў, насякомых-шкоднікаў, грызуноў і г.д.. Монакультура з'яўляецца прыметай прымітыўнай агратэхнікі і недаразвітасці сельскай гаспадаркі. У сувязі з інтэнсіфікацыяй земляробства ад монакультуры сучасныя гаспадаркі адмовіліся на карысць севазвароту.

Літаратура
----------

* Сельское хозяйство : большой энцикл. слов. – М. 1998
**Вячаслаў Канстанцінавіч Шчэ́рбін** (нар. 17 лістапада 1953, в. Рудня-Антонаўская, Калінкавіцкі раён Гомельскай вобл.) — беларускі мовазнавец. Кандыдат філалагічных навук (1983).

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Скончыў БДУ (1979). 3 1982 у Інстытуце мовазнаўства імя Я. Коласа, з 1990 у прэзідыуме Нацыянальнай АН Беларусі. 3 1999 загадчык аддзела Аналітычнага цэнтра Нацыянальнай АН Беларусі.

Навукова-даследчыцкая дзейнасць
-------------------------------

Даследуе агульную і беларускую лексікаграфію, сацыялінгвістыку, функцыянальную граматыку і навуказнаўства. Аўтар манаграфіі «Тэарэтычныя праблемы беларускай лексікаграфіі» (1996), сааўтар энцыклапедыі «Беларуская мова» (1994), «Руска-беларускага слоўніка матэматычных, фізічных і тэхнічных тэрмінаў» (1995), кнігі «Грамадства—мова—палітыка» (1988), «Супастаўляльнае апісанне рускай і беларускай моў: Марфалогія» (1990), «Лексікалогія сучаснай беларускай літаратурнай мовы» (1994). «Гуманізацыя навукі і адукацыі ў пераходны перыяд» (2000) і інш.

Прэміі
------

* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (1998, у сааўтарстве) — *за працу «Беларуская мова. Энцыклапедыя»*.

Выбраная бібліяграфія
---------------------

* Сусвет у алфавітным парадку: Слоўнікі — учора, сёння, заўтра. Мн. 1987.
* А. Я. Міхневіч: Бібліягр. паказ. Мн. 1996.

Літаратура
----------

* Шчэрбін Вячаслаў Канстанцінавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).
**Бішэлье** (італ.: Bisceglie) — горад і камуна ў правінцыі Барлета-Андрыя-Трані рэгіёна Апулія ў Італіі, на беразе Адрыятычнага мора. Насельніцтва горада — 55 118 чалавек.

Гісторыя
--------

Тэрыторыя Бішэлье была заселена з даўніх часоў, што пацвярджаецца наяўнасцю шматлікіх дальменаў, найбольш вядомы з якіх — К’янка. Горад заснаваны ў XI стагоддзі нарманамі, а ў 1042 годзе Роберт Гвіскар перадаў яго П’етра, графу Трані. Найбольшага росквіту горад дасягнуў у перыяд праўлення Анжуйскага дома, маючы вялікі гандлёвы флот і ведучы шырокі гандаль у ніжняй Адрыятыцы і з асноўнымі партамі Далмацыі і Трыеста.

У 1512 годзе горад вернуты пад уладу іспанскай кароны, пры якой была ўзведзена новая сістэма ўмацаванняў. Сведчанні вялікага мінулага — царква Санта-Маргерыта, пабудаваная ў XII стагоддзі ў раманскім стылі, нарманскі замак з галоўнай вежай, абацтва святога Аданія XI стагоддзя і нядаўна адноўлены сабор у раманскім стылі, распачаты ў канцы XI стагоддзя і асвечаны ў 1295 годзе.

Заступнікамі камуны шануюцца святыя Маўр, Сергій і Панталеон, святкаванне ў першую нядзелю жніўня.

Славутасці
----------

Царква імя святой Маргарыты, пабудаваная ў раманскім стылі ў XIII стагоддзі. Нарманскі замак і вежа. Царква Сант-Адаэна (XII стагоддзе). Сабор XIV стагоддзя. Гроты Санта-Крочэ.

Зноскі
------

1. ↑  Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011 — ISTAT. Праверана 16 сакавіка 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q214195'></a>
2. ↑  Popolazione Residente al 1° Gennaio 2018 — ISTAT. Праверана 16 сакавіка 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q214195'></a>

| Камуны правінцыі Барлета-Андрыя-Трані |
| --- |
| Герб | 
* Андрыя
* Барлета
* Бішэлье
* Каноза-дзі-Пулья
* Маргерыта-дзі-Савоя
* Мінервіна-Мурджэ
* Сан-Фердзінанда-дзі-Пулья
* Спінаццола
* Трані
* Трынітаполі

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 123166734 |
**Біхач** (басн.: і харв.: Bihać, сербск.: Бихаћ) — горад, з навакольнымі паселішчамі складае абшчыну **Град Біхач** (басн.: , харв.:  і сербск.: Grad Bihać, Град Бихаћ ) ў паўночным захадзе Босніі і Герцагавіны на рацэ Уна (правы прыток Савы). Адміністрацыйны цэнтр Унска-Санскага кантона Федэрацыі Босніі і Герцагавіны.

Геаграфія
---------

Рака Уна ў Біхачы
Горад Біхач размешчаны ў паўночна-заходняй частцы Босніі і Герцагавіны на абодвух берагах ракі Уна, і з’яўляецца гаспадарчым, адміністрацыйным і культурным цэнтрам Унска-Санскага кантона. На захадзе абшчына мяжуе з наступнымі харвацкімі абшчынамі: Доньі-Лапац і Плітвічка-Езера-Карэніца, на поўначы — з абшчынай Цазін, на ўсходзе — Босанска-Крупа і Босанскі-Петровац, на поўдні — з абшчынай Дрвар.

Насельніцтва
------------

Паводле перапісу насельніцтва 2013 года колькасць насельніцтва ў населеным пункце Біхач склала 39 690 чалавек, ва ўсёй гарадской абшчыне — 56 261 чалавек.

Склад насельніцтва ў межах сёння існуючай тэрыторыі абшчыны Біхач:

#### 2013

* Баснійцы — 49 550 (88.07 %)
* Харваты — 3 265 (5.8 %)
* Сербы — 910 (1.61 %)
* Іншыя — 2,536 (4.5 %)

#### 1991

* Мусульмане — 46 737 (66,08 %)
* Сербы — 12 689 (17,94 %)
* Харваты — 5 580 (7,9 %)
* Югаславы — 4 356 (6,15 %)
* Іншыя — 1 370 (1,95 %)

#### 1981

* Мусульмане — 40 041 (61,09 %)
* Сербы — 11 093 (16,92 %)
* Харваты — 5 855 (8,9 %)
* Югаславы — 8 003 (12,2 %)
* Іншыя — 246 (0,37 %)

Гаспадарка
----------

У былой Югаславіі Біхач быў сярод гарадоў з развітой прамысловасцю, прагрэс якой вызначаўся ў першую чаргу такімі прадпрыемствамі, як Kombiteks, Krajinametal і Polietilenka. Сёння Біхач — адзін з найбуйнейшых вытворцаў піва ў краіне. Тут таксама існуюць малочныя прадпрыемствы, вытворчасць халадзільнікаў. Значны ўдзел у эканоміцы абшчыны, дзякуючы ўрадлівым глебам, займае і сельская гаспадарка. Развіваецца водны турызм на рацэ Уна.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Аліяга[d], Турцыя (2018)
* Бандэна[d], Італія
* Вільфранш-дэ-Руэрг[d], Францыя
* Кікінда, Сербія
* Нова-Места, Славенія
* Рэшыца, Румынія

Зноскі
------

1. 1 2  Попис становништва, домаћинстава и станова у Босни и Херцеговини 2013 на територији Републике Српске — Прелиминарни резултати, Републички завод за статистику, Бања Лука, 2013. Архівавана 24 студзеня 2014.
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4560748-5 · LCCN: n84142133 · NKC: ge691668 · VIAF: 159498053 |
**Дом па вуліцы Леніна, 5** — жылы дом у Мінску, уваходзіць у ансамбль забудовы вуліцы Леніна. Пабудаваны ў 1947—1954 гг. з цэглы па праекце архітэктара Г. Заборскага.

Архітэктура
-----------

Вырашаны ідэнтычна дамам 3, 4, 6 і 8. Пяціпавярховы будынак завершаны развітымі карнізамі на фігурных кранштэйнах, накрыты вальмавымі дахамі, якія падкрэслены дэкаратыўным парапетам-балюстрадай. Першы паверх, дзе размешчаны прадпрыемствы гандлю і бытавога абслугоўвання, вырашаны ў выглядзе аркатурнай каланады з ружова-шэрага граніту. У пралётах паміж калонамі — вялікія арачныя аконныя праёмы. Сцены верхніх жылых паверхаў абліцаваны тэракотавай пліткай. 2-і і 3-і паверхі падзелены развітай гарызантальнай цягай з фрызам з буйных тэракотавых плітак, аздобленых раслінным арнаментам. 3-і і 4-ы паверхі аформлены навяснымі балконамі і ордарным дэкорам.

Злучаны з домам № 3 дадатковым аб’ёмам з арачным праездамі. Верхнія паверхі дадатковых аб’ёмаў заглыблены і завершаны трохвугольнымі шчытамі з дэкаратыўнымі вазамі. На іх фасадных плоскасцях багаты ляпны дэкор.

Літаратура
----------

* *Т. В. Габрусь.* 133. Забудова вуліцы Леніна // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом па вуліцы Леніна, 5 (Мінск)
**Дом па вуліцы Леніна, 3** — жылы дом у Мінску, уваходзіць у ансамбль забудовы вуліцы Леніна. Пабудаваны ў 1947—1954 гг. з цэглы па праекце архітэктара Г. Заборскага.

Архітэктура
-----------

Вырашаны ідэнтычна дамам 4, 5, 6 і 8. Пяціпавярховы будынак завершаны развітымі карнізамі на фігурных кранштэйнах, накрыты вальмавымі дахамі, якія падкрэслены дэкаратыўным парапетам-балюстрадай. Першы паверх, дзе размешчаны прадпрыемствы гандлю і бытавога абслугоўвання, вырашаны ў выглядзе аркатурнай каланады з ружова-шэрага граніту. У пралётах паміж калонамі — вялікія арачныя аконныя праёмы. Сцены верхніх жылых паверхаў абліцаваны тэракотавай пліткай. 2-і і 3-і паверхі падзелены развітай гарызантальнай цягай з фрызам з буйных тэракотавых плітак, аздобленых раслінным арнаментам. 3-і і 4-ы паверхі аформлены навяснымі балконамі і ордарным дэкорам.

Злучаны з домам № 5 дадатковым аб’ёмам з арачным праездамі. Верхнія паверхі дадатковых аб’ёмаў заглыблены і завершаны трохвугольнымі шчытамі з дэкаратыўнымі вазамі. На іх фасадных плоскасцях багаты ляпны дэкор.

Літаратура
----------

* *Т. В. Габрусь.* 133. Забудова вуліцы Леніна // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом па вуліцы Леніна, 3 (Мінск)
**Дом па вуліцы Карла Маркса, 53** — будынак у Брэсце, размешчаны ў гістарычным цэнтры горада. Пабудаваны ў другой палове XIX — пачатку XX ст. з цэглы. Разам з дамамі № 43, 55, 57, 60, 66 і 70 утварае ансамбль.

Архітэктура
-----------

План дома
Трохпавярховы, складаны ў плане будынак. Пры агульнай несіметрычнай аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі галоўны фасад мае сіметрычнае вырашэнне. У цэнтры яго праезная арка, над якой прамавугольны аконны праём, багата дэкарыраваны паўкалонамі карынфскага ордара, пілястрамі з ляпным картушам паміж імі. У аздабленні сцяны 2-га паверха дэкаратыўныя балюстрады ў неглыбокіх нішах, балконы на кранштэйнах і з чыгуннай літай агароджай.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* 27. Забудова вуліцы Карла Маркса // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1984. — Брэсцкая вобласць. — 368 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Дом па вуліцы Кірава, 19** — жылы будынак у Мінску, размешчаны на рагу вуліц Кірава і Камсамольскай, 19/35. Пабудаваны ў 1929 г. (архіт. Г. Кавокін) з цэглы. Помнік жыллёвай архітэктуры з элементамі канструктывізму.

Архітэктура
-----------

План дома
Чатырохпавярховы амаль П-падобны ў плане з цокальным паверхам будынак рытмічна спалучае рознавялікія аб’ёмы, злучаныя лесвічнымі клеткамі. Падоўжаны фасад на вул. Кірава мае сіметрычнае вырашэнне: цэнтральная і вуглавыя часткі размешчаны на адной лініі, прамежкавыя аб’ёмы вылучаны рызалітамі. Бакавыя крылы пабудаваны па тым жа прынцыпе. Фасады вырашаны надзвычай сціпла. Рытм прамавугольных аконных праёмаў розных памераў без абрамленняў адвольны. Балконы аформлены простымі агароджамі. 1-ы і 4-ы паверхі вылучаны карнізамі-перацяжкамі. Уваходы ў кватэры розных частак зроблены з інтэрвалам у паўпаверха. Унутраная планіроўка вырашана індывідуальна. Санітарныя блокі маюць натуральнае асвятленне. Канструкцыйная схема мяшаная — з папярочнымі і падоўжнымі нясучымі сценамі і элементамі каркаса.

Літаратура
----------

* 111.  // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом па вуліцы Кірава, 19 (Мінск)
**Дом па вуліцы Карла Маркса, 11** — будынак у Брэсце, размешчаны ў гістарычным цэнтры горада. Пабудаваны ў другой палове XIX — пачатку XX ст. з цэглы.

Архітэктура
-----------

Цагляны фасад
План 1-га паверха дома 
Двухпавярховы будынак з цэглы. У горадабудаўнічым аспекце дом займаў радавое месца ў вулічнай забудове канца XIX ст. і быў размешчаны ўздоўж чырвонай лініі без водступаў. У дэкаратыўнай аздобе шырока выкарыстана цэгла крывалінейнага абрысу (лякальная). Галоўны фасад фланкіраваны 2 рызалітамі, завершанымі атыкавымі сценкамі з пінаклямі. У кожным рызаліце на 2-м паверсе — балкон на масіўных кранштэйнах. У дэкаратыўнай аздобе фасада выкарыстаны фігурныя калоны, руставаныя лапаткі, фігурная і арнаментальная муроўкі.

Цэласнасць і гарманічнасць аб’ёму, яго ўраўнаважанасць, пластычны скульптурны сілуэт будынка гаворыць пра высокае майстэрства аўтара праекта. Удзел у праектаванні прафесійнага архітэктара не выклікае сумневу. Фасадны мур выкананы з высакаякаснай жоўтай цэглы. Аналагічная цэгла выкарыстоўвалася ў фасадах брэсцкага чыгуначнага вакзала. Будынак вакзала быў пабудаваны ў 1886 годзе. Зыходзячы з якасці абліцовачнай цэглы, можна выказаць здагадку, што дом па вул. Карла Марка 11 быў пабудаваны прыкладна ў гэты ж час.

Зноскі
------

1. 1 2  *Воробей А.В.*. ОСОБЕННОСТИ ЭКЛЕКТИКИ В АРХИТЕКТУРЕ ДОХОДНЫХ ДОМОВ ГОРОДА БРЕСТА ВТОРОЙ ПОЛОВИНЫ XIX – НАЧАЛА XX ВЕКОВ (руск.)(недаступная спасылка) (26 ліпеня 2017). Архівавана з першакрыніцы 13 чэрвеня 2020. Праверана 13 чэрвеня 2020.

Літаратура
----------

* 27. Забудова вуліцы Карла Маркса // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1984. — Брэсцкая вобласць. — 368 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом па вуліцы Карла Маркса, 11 (Брэст)
**Дом па вуліцы Карла Маркса, 20** — будынак у Брэсце, размешчаны ў гістарычным цэнтры горада. Пабудаваны ў другой палове XIX — пачатку XX ст. з цэглы. У савецкі час у будынку быў дзіцячы сад.

Архітэктура
-----------

Аднапавярховы мураваны будынак. Пабудаваны як гарадскі асабняк. Вылучаецца з усёй забудовы вуліцы. Кампазіцыйны акцэнт дома чатырохкалонны дарычны порцік з трохвугольным франтонам, у тымпане якога — лучковы аконны праём. Па бакавых фасадах несапраўдныя порцікі з дарычнымі пілястрамі. Галоўны фасад фланкіраваны 2 паўкруглымі эркерамі, паміж якімі трохчвэртныя калоны дарычнага ордара. Будынак завершаны карнізам з паяском сухарыкаў.

Мемарыяльныя дошкі
------------------

Мемарыяльная дошка Пятру Машэраву
На будынку ўстаноўлена мемарыяльная дошка ў гонар Пятра Машэрава, які жыў у ім 1955—1959 гадах.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* 27. Забудова вуліцы Карла Маркса // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1984. — Брэсцкая вобласць. — 368 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом па вуліцы Карла Маркса, 20 (Брэст)
**Дом па вуліцы Леніна, 31** — будынак у гістарычным цэнтры Пінска.

Пабудаваны ў пачатку XX стагоддзя з цэглы. Выкарыстоўваецца як адміністрацыйны будынак.

Архітэктура
-----------

Ушчыльную прылягае да дома № 29, утвараючы з ім адзіны ансамбль. Прамавугольны ў плане двухпавярховы будынак з двухсхільным дахам арыентаваны на вуліцу Леніна галоўным падоўжным фасадам. Для кампазіцыі фасада характэрна нязначная асіметрыя, абумоўленая ўнутранай планіровачнай структурай. Паверхі падзелены гарызантальнай цягай. Асноўны дэкаратыўны акцэнт — своеасаблівыя балясы ў падаконных прасценках накшталт «ільвіных лап». Партал уваходу вылучаны рустам. Планіроўка калідорная, з двухбаковым размяшчэннем памяшканняў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Т. В. Габрусь, А. Н. Кулагин.* 1354. Застройка улицы Ленина // Свод памятников истории и культуры Белоруссии (руск.) / АН БССР, Ин-т искусствоведения, этнографии и фольклора; Редкол.: С. В. Марцелев (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1990. — Брестская область. — С. 317. — 424 с.: ил. — ISBN 5-85700-017-3.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом па вуліцы Леніна, 31 (Пінск)
**Морта Заўнюце** (22 сакавіка 1875 г. у Ракайчай, непадалёк ад Пакальне ва Усходняй Прусіі — 10 студзеня 1945 г. (?) у Германіі) — дзеяч літоўскай культуры ва Усходняй Прусіі, паэтэса.

Біяграфія
---------

Вучылася ў Tыльзіце. Пазней працавала ў газетах «Varpas» і Ūkininkas. Яна падтрымлівала кантакты з распаўсюджвальнікамі газет у Літве, Заходняй Еўропе і ЗША. Да сусветнай выставы ў Парыжы (1900) надрукавала тры каталогі літоўскіх газет і кніг, якія з'явіліся паміж 1864 і 1900 гадамі; яна сабрала іх вялікую калекцыю ў бацькавай гаспадарцы ў Ракайчай.

У 1902 г. адкрыла ў Тыльзіце літоўскую кнігарню, у якой забяспечваліся літоўскія кніганошы, якія перакідвалі забароненую літоўскую літаратуру ў Расійскую імперыю. Падтрымлівала дзейнасць Літоўскай сацыял-дэмакратычнай партыі, арганізавала транспартаванне сацыял-дэмакратычных і камуністычных выданняў.

У 1930 г. калі, у адпаведнасці з нацысцкай ідэалогіяй, узмацніўся ўціск нацыянальных меншасцяў у нямецкай Усходняй Прусіі, яна разам з сястрой пераехала ў Клайпеду.

У канцы вайны пакінула горад у сувязі з набліжэннем савецкіх войскаў. Дакладная дата і абставіны смерці застаюцца невядомымі.

Бібліяграфія
------------

* *Zauniūtė, Morta*, *Žilius, Jonas*. Priedas prie Statistikos lietuviškų knygų, atspaustų Prusuose nuo 1864 m. iki pabaigai 1899 m. knygos neužrašytos Statistikoj Zanavykučio ir knygos bei laikraščiai, išleisti nuo 1896 m. iki 1900 m. Surinko Marta Zauniute; sutaisė ir parengė į spaudą Jr. Jonas [J. Žilius]. — Plymouth (Pa): [Pasaulinės parodos Paryžiuje Lietuvių fondo lėšos], 1900 m.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2005134413 · VIAF: 1695154260856924480005 |
**Хасэп Банаплата і Карыёль** (Барселона, 1795 — Буньёль, 2 чэрвеня 1843) — прамысловы каталонскі прадпрымальнік, вядомы ўвядзеннем паравога рухавіка у Каталоніі і Іспаніі. Яго бацькі, Рамон Банаплата і Тэрэза Карыёль, былі вытворцы тэкстылю, галоўным чынам, з паркалю, і ў яго было тры браты, Сальвадор, Рамон і Накрыс.

Маладосць і паездка ў Англію
----------------------------

Хасэп Банаплата працаваў у сямейнай мануфактуры, пакуль яго бацька выйшаў у адстаўку і бізнес атрымаў у спадчыну яго старэйшы брат, Сальвадор. У 1828 годзе Хасэп і яго сябар Джоан Вілагера затым пачаў ватовы тэкстыльную фабрыку ў Саленце, з механічных ткацкіх станкоў, якія мелі гідра-сілкаванне ад ракі Льобрегат. У 1829 годзе, у спробе мадэрнізаваць свой ​​бізнес, яму было дадзена дазвол з боку іспанскага ўрада на ўвоз англійскага паравога рухавіка.

Банаплата ездзіў у Брытанію з Джаан Рулям і Лагерам, каб даведацца пра тэкстыльную прамысловасць ў Ланкашыр і купіць неабходную тэхніку з мануфактуры Болтан & Уот ў Бірмінгеме. У Лондане ён атрымаў дазвол на ўвоз паравых рухавікоў ад іспанскага пасла Францыска Cea Бермудеса. Банаплата і Руль вярнуліся ў Каталоніі ў ліпені 1830, але Лагер застаўся ў Манчэстэры, каб працягнуць вывучэнне механізму.

Хвароба і смерць
----------------

Банаплата пакутаваў ад цяжкіх рэспіраторных захворванняў, якія паўплывала на яго працу. 30 мая 1843 года Банаплата перадаў сваю волю яго душапрыказчыкам і пачаў паездку, але яго лёгкія разбурыліся ў апошнім прыступу астмы 2 чэрвеня, калі ён праходзіў міма суседняй вёскі Буньёль. Яму было 48.

Пасля яго не засталося нашчадкаў, так што браты былі яго пераемнікамі. Вядома, што ён меў пазашлюбны дачка па імі Сафія, але яна памерла пры нараджэнні ў 1840 годзе. Цалкам верагодна, што Хасэп і маці яго дзіцяці, Хесуса Рамэра, былі парай.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Josep Bonaplata(нявызн.).  Enciclopèdia Catalana. Праверана 12 March 2014.
* Els Bonaplata: Tres generacions d'industrials catalans a l'Espanya del segle XIX(нявызн.).  Institut d'Estudis Catalans. Праверана 12 March 2014.
* *Burning Barcelona* by Roger Williams (Bristol Book Publishing 2008, ISBN 9780955537615) is an historical novel about the installation of the steam engine by Josep Bonaplata and William Sanford, an engineer from the Boulton & Watt manufactory.
**Вячаслаў Анатолевіч Гніцій** (нар. 1963, Кобрын) — беларускі фармацэўт. Генеральны дырэктар РУП «Белфармацыя».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1963 годзе ў Кобрыне Брэсцкай вобласці. У 1982—1984 гг. служыў у Савецкай Арміі.

У 1985—1986 гг. слухач падрыхтоўчага аддзялення ВДМІ. У 1992 годзе скончыў ВДМІ па спецыяльнасці «фармацыя».

У 1984—1985 гг. фармацэўт Цэнтральнай раённай аптэкі № 14 у г. Маларыта, 1986—1990 гг. — намеснік загадчыка. У 1990—1996 гг. — загадчык аптэкай № 176 г. Маларыта. У 1996—2006 гг. — загадчык Маларыцкай цэнтральнай раённай аптэкай № 14.

У 2006—2016 гг. — генеральны дырэктар Брэсцкага РУП «Фармацыя». У 2011 годзе скончыў Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

13 чэрвеня 2016 года прызначаны генеральным дырэктарам гандлёва-вытворчага рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Белфармацыя».

У 2018 годзе затрыманы па «справе ўрачоў» за тое, што атрымліваў хабар за арганізацыю першачарговых разлікаў з камерцыйнымі структурамі, а таксама за выбар «патрэбных» пастаўшчыкоў медыцынскай прадукцыі.

Зноскі
------

1. ↑  КДБ назваў імёны новых затрыманых па «справе медычных функцыянераў». У тайніках знайшлі сотні тысяч долараў

Спасылкі
--------

* Гнитий Вячеслав Анатольевич. МЕДИЦИНСКИЙ ВЕСТНИК Архівавана 24 жніўня 2018.
**Сінярэ́за** (стар.-грэч.: ἡ συναίρεσις — збіранне, злучэнне, скарачэнне) — у антычнай сістэме вершаскладання зліццё двух кароткіх складоў у адзін доўгі. У беларускай сілаба-тоніцы гэты тэрмін абазначае з'яву, калі, дзеля захавання вершаванага памеру, два галосныя, што стаяць побач, вымаўляюцца як адзін, або злучнік **і** ператвараецца ў **й**, ці прыназоўнік **у** скарачаецца нават пасля зычнага і ў пачатку радкоў. Напрыклад:

Скажыце мне, а за каго *йны* [яны]…
(Я. Купала «Там…»)
Злоўжыванне сінярэзай шкодзіць мастацкай дасканаласці паэтычных твораў. Як сінярэзу трэба ўспрымаць ужыванне ў вершаванай мове некаторых скарочаных словаформаў (*мо — замест можа, шчэ — замест яшчэ, трэ — замест трэба* і г. д.).

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
**Курдская мова** (كوردی, Kurdî, Köpди) — мова курдаў, адна з прадстаўніц паўночна-знаходняй падгрупы іранскіх моў у складзе індаеўрапейскай моўнай сям’і. Распаўсюджаная ў рэгіёне, неафіцыйна званым Курдыстан.

Фактычна ўяўляе сабой некалькі моў (традыцыйна названых дыялектамі): курманджы (паўночнакурдская), сарані (цэнтральнакурдская), лекі, зазакі, гарані (два апошнія дыялекты, падобныя адзін да аднаго, істотна адрозніваюцца ад папярэдніх). Адрозненні ў фанетыцы і каранёвым складзе паміж імі нязначныя, аднак маюцца значныя адрозненні ў марфалогіі, таму паразуменне паміж носьбітамі названых дыялектаў амаль цалкам згублена. Гэта звязана з марфалагічнай перабудовай, якой падвергнулася ў Сярэднія стагоддзі большасць іранскіх моў. У цяперашні час пад «курдскім мовай» часцей за ўсё разумеюць чатыры дыялекты:

* курманджы, або паўночнакурдская (Турцыя, Сірыя, Ірак, Іран, краіны постсавецкай прасторы, ЕС);
* дымылі, паўночнакурдская (Турцыя)
* сарані, або цэнтральнакурдская (усходні Ірак, Іран);
* гарані, або паўднёвакурдская (паўднёва-ўсходні Ірак, заходні Іран).

На дыялекце макрыяні размаўляюць у Піраншахры і Біджары.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Іраніка · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11979969x · GND: 4120233-8 · LCCN: sh85073463 · LNB: 000157479 · NDL: 00567049 · NKC: ph122035 |

 |
Карта рассялення курдаў (па дадзеных на 1986 г.)
**Ку́рды** (курд.: کورد) — народ з выразна акрэсленымі этнічнымі прыметамі, тысячагоддзямі жывуць на сваёй гістарычнай радзіме, якую называюць Курдыстанам — краінай курдаў. Размаўляюць на курдскай мове. Курдыстан падзелены паміж Турцыяй, Іракам, Іранам і Сірыяй. Яны захавалі сваю мову, самабытныя рысы, традыцыі і культуру. Спробы іншаземных заваёўнікаў асіміляваць былі няўдалымі. Агульная колькасць — 14835000 чал.

Большасць вернікаў з'яўляюцца мусульманамі-сунітамі. Акрамя гэтага, 2 млн — езіды.

Рассяленне
----------

У цяперашні час курдаў налічваецца не менш за 30 млн чалавек. Большасць курдаў расселена ў рэгіёне Курдыстана. Амаль за 2,5 млн курдаў раскіданыя па краінах Еўропы і Амерыкі, дзе яны стварылі магутныя і арганізаваныя суполкі.

### Курды ў Турцыі

Самы вялікі масіў курдскай этнічнай тэрыторыі займае паўднёвы ўсход і ўсход Турцыі ў раёне возера Ван і горадзе Дыярбакыр. Асобныя курдскія паселішчы раскіданыя таксама па ўсёй Анатоліі, буйныя курдскія дыяспары сканцэнтраваны ў вялікіх гарадах на захадзе Турцыі. Экспертныя ацэнкі кажуць пра 20—23 % насельніцтва краіны, што можа складаць да 16—20 млн чалавек.

У сучаснай Турцыі выкарыстанне курдскай мовы не заахвочваецца, адзінай дзяржаўнай мовай з’яўляецца турэцкая, выкарыстанне курдскай мовы да нядаўняга часу каралася ўладамі. Курдская лацінка была забароненая, курдам адмаўлялі ў рэгістрацыі імёнаў, запісаных курдскай лацінкай. Пачынаючы з заснавання Турэцкай Рэспублікі, нават слова «курд» у Турцыі было забаронена, у афіцыйных паведамленнях курдаў называлі «горнымі туркамі».

У цяперашні час курдскае пытанне з’яўляецца адным з ключавых пры абмеркаванні далейшай еўраінтэграцыі Турцыі. Еўропа патрабуе большай рэгіяналізацыі і аўтанамізацыі курдаў, а таксама захавання іх правоў у адпаведнасці з еўрапейскімі стандартамі.

Зноскі
------

1. ↑  Kurd, Kurmanji

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Кругасвет · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11942456w · GND: 4033792-3 · LCCN: sh85073467 · NKC: ph117691 |
**Космопо́рт** (бел.: Касмапо́рт) — беларускі штомесячны літаратурна-мастацкі часопіс папулярнай фантастыкі. Быў арыентаваны на друкаванне навуковай фантастыкі айчынных і замежных аўтараў, а таксама тэматычнай публіцыстыкі.

Гісторыя выдання
----------------

Быў зарэгістраваны ў Міністэрстве інфармацыі Рэспублікі Беларусь і ў дзяржаўным рэестры сродкаў інфармацыі ў чэрвені 2013 года. Тэрыторыя распаўсюджвання — Рэспубліка Беларусь, Дзяржава Ізраіль, краіны СНД, краіны Еўрапейскага Саюза, Злучаныя Штаты Амерыкі. Часопіс публікаваў фантастычныя творы, якія раней не друкаваліся на рускай мове, у тым ліку ў інтэрнэце. Пілотны нумар з'явіўся ў канцы лета 2013 года. Пачынаючы з 2014 года, часопіс стаў ганарарным для аўтараў. Са студзеня 2014 года выдаваўся штомесячна. У жніўні 2014 года «Космопорт» атрымаў прэмію Еўрапейскага таварыства навуковай фантастыкі і быў унесены ў Залу славы еўрапейскай фантастыкі ў катэгорыі «найлепшы часопіс».

У Беларусі «Космопорт» распаўсюджваўся праз «Белсаюздрук» і пошту, аднак тыраж яго падаў, і ў 2015 годзе часопіс перастаў выходзіць. Усяго свет пабачылі 14 нумароў выдання.

Супрацоўнікі і аўтары выдання
-----------------------------

Галоўны рэдактар ​​Міхаіл Дзеравянка, намеснік галоўнага рэдактара Сяргей Булыга, шэф-рэдактар ​​Віталь Пішчанка, мастакі Ірына Лазерка, Наталія Кляўцэвіч (Н. Кляўцэвіч адказвала таксама за дызайн і вёрстку).

Зноскі
------

1. ↑  Журнал «Космопорт» **(нявызн.)**.  Лаборатория
Фантастики (30 чэрвеня 2013). Праверана 24 сакавіка 2017.  (руск.)
2. ↑  «Космопорт» **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  ЛитКритика.by. Архівавана з першакрыніцы 30 сакавіка 2017. Праверана 24 сакавіка 2017.  (руск.)
3. ↑
4. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Космас-1** (па-англійску: *Cosmos-1*, па-руску: *Космос-1*) — эксперыментальны «сонечны ветразь», першы ў гісторыі чалавецтва касмічны апарат, які разганяецца з дапамогай фатонаў з Сонца.

Запуск адбыўся 21 чэрвеня 2005 года з расійскай субмарыны тыпу «Кальмар» у Баранцавым моры, з дапамогай расійскай ракеты «Волна» (перароблены ў межах канверсіі варыянт балістычнай ракеты SS-N-18). Ракетаносьбіт даставіць «Космас-1» на арбіту вышынёй 800 кіламетраў, дзе адбудзецца раскрыццё сонечнага ветразя. Плошча раскладзенага ветразя будзе складаць каля 600 квадратных метраў. Далей «Космас-1» будзе паціху разганяцца пад ціскам фатонаў з сонца і выходзіць на вышэйшую арбіту (спадарожнік мусіць падняцца на 50-80 кіламетраў за 30 дзён).

З Зямлі апарат можна ўбачыць у начным небе голым вокам, з шыротаў большых за 80°. Цэнтр кіравання знаходзіцца ў Маскве, у КБ Лавачкіна.

Бюджэт праекту складае 4 мільёны долараў.

Спасылкі
--------

* На арбіту будзе запушчаны касмічны карабель, дапаможны рухавік якога працуе на энергіі сонечных фатонаў
Коста-Дарада
**Коста-Дарада** (ісп.: Costa Dorada, катал.: Costa Daurada) — адрэзак (216 км) узбярэжжа Балеарскага мора (частка Міжземнага мора) у паўночна-ўсходняй Іспаніі (Каталонія), распасціраецца на 200 км ад Віланова-і-ла-Жэлтру на поўначы да размешчанага ў дэльце ракі Эбра горада Альканар на поўдні. Коста-Дарада ахоплівае ўсё ўзбярэжжа правінцыі Тарагона.

У адрозненне ад размешчанай на поўнач ад Коста-Брава, для Коста-Дарада ўласцівы доўгія і спадзістыя пясчаныя пляжы, якія ствараюць ідэальныя ўмовы для турызму і адпачынку. Costa Dorada па-іспанску азначае — «залатое узбярэжжа».

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Коста-Дарада
**Патрыярх Косма I** (грэч. Πατριάρχης Κοσμάς Α; розум. 768) — Папа і Патрыярх Александрыйскі і ўсяго Егіпта з 727 па 768 год. 

У 731 годзе, пры халіфе Хішаме, досыць добразычліва ставіўшагася да мелькітаў, праваслаўным Егіпта было дазволена аднавіць пост Александрыйскага Патрыярха. 

Патрыярх Косма, хоць і быў непісьменным рамеснікам, не спрактыкаваным у палітыцы, здолеў дамагчыся ў халіфа вяртання праваслаўным многіх цэркваў, захопленых коптамі пасля сыходу заваёвы арабамі Егіпта. На гэтай глебе ў VIII неаднаразова ўзнікалі канфлікты паміж двума хрысціянскімі суполкамі, і мусульманскімі ўлады прымалі рашэння аб прыналежнасці спрэчных храмаў. 

У 750 годзе ў выніку грамадзянскай вайны ў халіфаце да ўлады прыйшла новая дынастыя Абасідаў. Егіпет на кароткі час стаў прытулкам пабітых Амейядаў, якія скарысталіся момантам хрысціяне ўзнялі паўстанне. Яно было выклікана ў першую чаргу эканамічным прыгнётам мясцовых арабскіх уладаў. На гэты раз да паўстання далучыліся абодва патрыярха —праваслаўны і копцкі. У адным з бітваў патрыярхі патрапілі ў палон, але Косма здолеў адкупіцца. 

Падобна іншым блізкаўсходнім Патрыярхам, Косма у 767 годзе выступіў супраць іконазмаганчэскай ерасі.

Спасылкі
--------

* Бацька Чорнага кантынента: інтэрв'ю з Патрыярхам Александрыйскім Пятром VII
* Cosmas I (727-768) **(нявызн.)**.  Афіцыйны сайт Александрыйскай праваслаўнай царквы. Праверана 7 лютага 2011.
Плод вішні і яе костачка
**Костачка** — пакрытае драўніннай абалонкай ядро ў некаторых пладах.

Таксама костачкамі часта называюць любое насенне, якое сустракаецца ў мякаці садавіны, ягад або гародніны (кавуновыя костачкі).

Выкарыстанне
------------

Перш за ўсё, костачкі выкарыстоўваюцца як насенне для размнажэння раслін.

Абрыкосавыя і персікавыя костачкі служаць заменнікам горкага міндаля.

Костачкі, таксама як і іншыя тыпы насення, выкарыстоўваюцца як сыравіна для атрымання алеяў.

У касметалогіі здробненыя костачкі выкарыстоўваюцца для атрымання скрабаў.

Існуюць сарты садавіны і ягад без костачак, спецыяльна выведзеныя для зручнасці спажыўцоў (вінаград кішміш і іншыя).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4057213-4 · NKC: ph156638 |
**Сіні Калодзец** (руск.: Синий Колодец) — сяло ў Навазыбкаўскай гарадской акрузе Бранскай вобласці Расіі.

Гісторыя
--------

Сядзіба Му­ха­навых у ХІХ ст.

Да Лютаўскай рэвалюцыі сяло ў складзе Навазыбкаўскага павета Чарнігаўскай губерні. У сакавіку 1917 года створаны Навазыбкаўскі Савет рабочых і салдацкіх дэпутатаў. Тэрыторыя акупавана германскімі войскамі з сакавіка/красавіка 1918 года, а ў снежні 1918 за­нята Чырвонай Арміяй. 1 студзеня 1919 года пастановай І з’езда КП(б) Беларусі разам з часткай Чарнігаўскай губерні Навазыбкаўскі павет уключаўся ў Беларускую ССР, але I Усебеларускі з’езд Саветаў, які прайшоў 2-3 лютага, не ўхваліў гэта рашэнне.

Да мая 1919 года ў складзе Чарнігаўскай губерні Украінскай ССР, пасля чаго ў Гомельскай губерні РСФСР, а пасля ліквідацыі губерні ў 1926 годзе ў складзе Бранскай губерні. З 1929 па 1937 гады ў Заходняй вобласці, затым у складзе Арлоўскай вобласці.

Са жніўня 1941 да верасня 1943 года пад нацысцкай акупацыяй.

У 1944 годзе ўвайшло ў склад Бранскай вобласці. Да 2009 года ў складзе Замішаўскага сельскага паселішча Навазыбкаўскага раёна.

Славутасці
----------

­Комплекс былой сядзібы Муханавых «Любін Хутар» (2-я пал. ХІХ ст.), адін з найцікавейшых у Бранскай вобласці паомнікаў архітэктуры і садова-паркавага мастацтва перыяду эклектыкі (захаваліся флігелі, карпусы служб, канюшня, пейзажна-рэгулярны парк).

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ГКНП 13-012-2011 «Тэхнічная інструкцыя па перадачы найменняў геаграфічных аб’ектаў з рускай мовы на беларускую мову»

| ⛭ Населеныя пункты Навазыбкаўскай гарадской акругі |
| --- |
| Горад | **Навазыбкаў** |  |
| Сёлы | 
* Белы Калодзезь
* Верашчакі
* Віхолка
* Дземенка
* Замішава
* Каташын
* Кацічы
* Манюкі
* Новае Места
* Новыя Бабовічы
* Перавоз
* Сіні Калодзец
* Сноўскае
* Стары Вышкаў
* Стары Крывец
* Старыя Бабовічы
* Унукавічы
* Шаломы

 |
| Вёскі | 
* Дуброўка
* Жураўка
* Карна
* Крутабярозка
* Малы Крывец
* Нясвоеўка
* Скарабагатая Слабада
* Старая Рудня
* Тростань
* Халевічы

 |
| Пасёлкі | 
* Атраднае
* Вопытная Станцыя
* Гатка
* Грозны
* Грыва
* Грыўка
* Дзедаўскі
* Дзягель
* Дружба
* Калінаўка
* Клюкаў Мох
* Корчы
* Красны Гай
* Курганне
* Мамай
* Махонаўка
* Машкінскі
* Новыя Кацічы
* Пабеда
* Палек
* Прудоўка
* Сіняўка
* Трыгалаў
* Шыцікаў Лог
* Ягаднае
* Ясная Паляна

 |
| Станцыя | Манюкі |
| Хутары | 
* Булдынка
* Велічка

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фёдарава.
**Іна Сяргееўна Фёдарава** (нар. 18 красавіка 1947, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1970 годзе. Працавала ў БелНДІПгорадабудаўніцтва, з 1975 года — старшы архітэктар Беларускага спецыялізаванага навукова-рэстаўрацыйнага ВА «Белрэстаўрацыя» Міністэрства культуры БССР.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1974 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Праектныя працы ў вобласці паркабудаўніцтва і добраўпарадкавання тэрыторыі помнікаў архітэктуры. Аўтар навуковых прац.

Узнагароды
----------

Узнагароджана бронзавым медалём ВДНГ БССР (1980).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Федорова Инна Сергеевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Інавацыя**, **новаўвядзенне** (англ.: innovation) - гэта ўкаранёнае новаўвядзенне, якое забяспечвае якасны рост эфектыўнасці працэсаў або прадукцыі, запатрабаванае рынкам. З'яўляецца канчатковым вынікам інтэлектуальнай дзейнасці  (руск.) (бел. чалавека, яго фантазіі, творчага працэсу, адкрыццяў, вынаходак і рацыяналізацыі. Прыкладам інавацыі з'яўляецца вывядзенне на рынак прадукцыі (тавараў і паслуг) з новымі спажывецкімі ўласцівасцямі або якасным павышэннем эфектыўнасці вытворчых сістэм.

Тэрмін «інавацыя» паходзіць ад лацінскага «novatio», што азначае «абнаўленне» (ці «змена»), і прыстаўкі «in», якая перакладаецца з лацінскага як «у напрамак», калі перакладаць даслоўна «Innovatio» - «у напрамку змяненняў». Само паняцце innovation упершыню з'явілася ў навуковых даследаваннях XIX стагоддзя. Новае жыццё паняцце «інавацыя» атрымала ў пачатку XX ст. у навуковых працах аўстрыйскага і амерыканскага эканаміста І. Шумпетэра ў выніку аналізу «інавацыйных камбінацый», змяненняў у развіцці эканамічных сістэм. Менавіта Шумпетэрам дадзены тэрмін быў упершыню ўведзены у эканоміцы.

Зноскі
------

1. ↑  *Базилевич В. Д.* 12. 1. 2 Неортодаксальна теорія Й. А. Шумпетера // Історія економічних учень: У 2 ч.. — 3-е издание. — К.: Знання, 2006. — Т. 2. — С. 320. — 575 с. — ISBN 966-346-150-0.

Літаратура
----------

* *Базилевич В. Д.* 12. 1. 2 Неортодаксальна теорія Й. А. Шумпетера // Історія економічних учень: У 2 ч.. — 3-е издание. — К.: Знання, 2006. — Т. 2. — С. 320. — 575 с. — ISBN 966-346-150-0.