У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Усці-над-Лабем (значэнні).
**Усці-над-Лабем**, **Усці-над-Лабай** (чэшск.: Ústí nad Labem — **Усці-на-Лабе**, был. ням.: Aussig an der Elbe, саст. **Аўсіг**) — горад на поўначы Чэхіі, ля ўпадзення Біліны ў Лабу, адміністрацыйны цэнтр Усцецкага края і раёна Усці-над-Лабем. Важны чыгуначны вузел (магістраль Прага — Дрэздэн — Берлін і інш.) і рачны порт.

Насельніцтва 98,9 тысяч жыхароў (2009; Усці — дзявяты па колькасці насельніцтва горад Чэхіі). Плошча 93,9 км². Падзяляецца на 4 гарадскіх раёна: Нештэміцы (*Neštěmice*), Северні-Тэраса (*Severní Terasa*), Стршэкаў (*Střekov*), Цэнтрум (*Centrum*).

Гісторыя
--------

Паселішча на месцы Усці вядома з 993 года. Горад быў заснаваны Пржэмыслам Отакарам II у канцы XIII стагоддзя. У 1423 імператар Жыгімонт перадаў горад курфюрсту Фрыдрыху I. Ва Усці абгрунтаваўся саксонскі гарнізон. 16 чэрвеня 1426 25-тысячная армія гусітаў нанесла пры Усці паразу 75-тысячнай нямецкай арміі. На наступны дзень гусіты пад кіраўніцтвам Пракопа Вялікага ўварваліся ў горад, забіваючы нямецкае насельніцтва і разбураючы горад. Усці быў адбудаваны толькі ў 1429 годзе. Пад Якубкам Вржэшавіцкім пераможцы і пераможаныя працягвалі жыць мірна. У 1583 годзе значная частка горада была знішчана пажарам. Горад пацярпеў таксама падчас Трыццацігадовай і Сямігадовай войнаў. У XIX стагоддзі Усці стаў важным цэнтрам горназдабыўной прамысловасці.

Горад быў адным з цэнтраў ранняга нацыянал-сацыялізму; ва Усці надрукаваны шматлікія тэарэтычныя працы нацыстаў. Такім чынам улетку і ўвосень 1938, большасць яўрэяў з'ехала з Усці ў Прагу і іншыя мясцовасці. У лістападзе 1938, пасля Мюнхенскага пагаднення, тыя яўрэі, якія засталіся ва Усці, былі сасланы ў лагеры смерці.
Значная частка нямецкага насельніцтва горада загінула падчас Другой сусветнай вайны, знаходзячыся ў шэрагах германскай арміі. Усці моцна пацярпеў ад бамбардзіровак у красавіку 1945. У 1946—1948 амаль усё нямецкае насельніцтва (каля 53 тыс. чал.) было выселена з горада, многія былі расстраляны без суда і следства (Усціцкі растрэл).

Насельніцтва
------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Год** | **1869** | **1880** | **1890** | **1900** | **1910** | **1921** | **1930** |
| **Насельніцтва** | 20 284 | 27 834 | 40 796 | 57 330 | 68 313 | 71 659 | 79 634 |
| **Год** | **1950** | **1961** | **1970** | **1980** | **1991** | **2001** | **2009** |
| **Насельніцтва** | 64 179 | 72 148 | 79 544 | 89 272 | 98 178 | 95 436 | 98 869 |

Эканоміка
---------

Одзін з найбуйнейшых у Чэхіі цэнтраў хімічнай прамысловасці (вытворчасць сінтэтычных фарбавальнікаў, угнаенняў, сернай кіслаты); машынабудаванне, тэкстыльная і харчовая прамысловасць. У наш час цяжкая прамысловасць знаходзіцца ў стадыі крызісу.

Славутасці
----------

* Касцёл Узнясення Дзевы Марыі.
* Маецца Заапарк (заснаваны ў 1908 годзе), размешчаны ў гарадской частцы Краснэ Бржэзна.

Спорт
-----

У горадзе існуе футбольны клуб «Усці-над-Лабем».

Гарады-пабрацімы
----------------

* Расія Уладзімір, Расія

* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  *Jakl L.* Jak stará jsou česká města? Legendy a fakta. // *iDNES.cz* — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q31271037'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12021344'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12032511'></a>
2. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).
3. ↑  Аусиг // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
4. ↑  Энцыклапедыя Judaica. © 2008
5. ↑  Касцёл Узнясення Дзевы Марыі ва Усці-над-Лабем Архівавана 28 студзеня 2011.
6. ↑  Заапарк ва Усці-над-Лабем

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Усці-над-Лабем
* Сайт адміністрацыі горада