21 верасня 2021 года ў Судане прыхільнікамі экс-прэзідэнта Амара аль-Башыра была арганізавана няўдалая спроба дзяржаўнага перавароту.

Перадгісторыя
-------------

19 снежня 2018 года ў Судане ўспыхнулі пратэсты з-за рэзкага росту кошту жыцця і пагаршэння эканамічнага стану. У студзені 2019 года ўвага пратэстуючых пераключылася з эканамічных пытанняў на заклікі да адстаўкі прэзідэнта краіны Амара аль-Башыра, які знаходзіўся ва ўладзе амаль 30 гадоў. 

На гэтым фоне 11 красавіка адбыўся дзяржаўны пераварот, і да ўлады ў краіне прыйшлі вайскоўцы. Новым кіраўніком дзяржавы стаў Абдэль Фатах аль-Бурхан, узначаліўшы Пераходны ваенны савет. На змену яму прыйшоў Суверэнны савет Судана. У яго склад увайшлі як грамадзянскія асобы, так і вайскоўцы. За два гады дадзены орган так і не змог прымірыць бакі з глыбокімі палітычнымі рознагалоссямі, што існавалі яшчэ ў часы аль-Башыра. Больш за тое, Савет пачаў праводзіць жорсткія эканамічныя рэформы, каб прэтэндаваць на пазыкі Міжнароднага валютнага фонду, аднак такое рашэнне выклікала супраціў сярод насельніцтва.

Ход падзей
----------

У верасні 2021 года на ўсходзе краіны пачаліся беспарадкі. У гэты час урад Судана даведаўся пра тое, што рыхтуецца ваенны пераварот, але вырашыў чакаць прадпрыняцця путчыстамі першых крокаў. Газета «Sudan Tribune» са спасылкай на крыніцы ў вайсковых колах паведамляла, што да перавароту датычныя афіцэры-ісламісты, звязаныя з экс-прэзідэнтам. Як паказвала выданне, лідар змоўшчыкаў Абд аль-Бакі Бакраві некалькі месяцаў знаходзіўся ў Каіры (Егіпет), дзе планаваў аперацыю па захопу ўлады з суданскімі ісламістамі, якія там пражывалі. Саудаўскі тэлеканал «Аль-Арабія» і зусім адкрыта заявіў аб прыналежнасці змоўшчыкаў да руху «Браты-мусульмане».

21 верасня ў 3 гадзіны ночы па мясцовым часе пачалася стральба недалёка ад ваеннай базы ў горадзе Амдурман. Мэтамі путчыстаў былі захоп урадавых будынкаў, дзяржаўных СМІ і ваенных камандаванняў, а таксама арышт членаў Суверэннага савета. Путчысты паспрабавалі захапіць будынак дзяржаўнага ТБ. Да бунту далучыліся вайскоўцы парашутна-дэсантнага корпуса і падраздзяленняў інжынерных войск. У сталіцы краіны Хартуме вайскоўцы паспрабавалі ўзяць пад кантроль захапіць радыёстанцыю і заблакаваць дарогі блізу суданскага парламента, але іх прадпрыемствы правалілася. Некалькі афіцэраў на чале з генерал-маёрам Абд аль-Бакі Бакраві ўзялі пад свой кантроль бранятанкавы корпус суданскай арміі, перакрыўшы дарогу да моста побач з суданскім парламентам. На вуліцах горада з’явіліся танкі, а па дзяржканалах пачалі трансляваць патрыятычныя песні і кліпы.

У гэты час дзейныя ўлады заблакавалі мост, які злучае Амдурман са сталічным Хартумам. 

Вельмі хутка ўладам удалося нармалізаваць сітуацыю і прадухіліць пераварот. Паводле інфармацыі тэлеканала Sky News Arabia, за спробу дзяржаўнага перавароту арыштаваны 40 афіцэраў, 18 салдат і двое грамадзянскіх асоб. Разам з тым тэлеканал Al Arabiya паведамляў, што путч атрымалася здушыць без адзінага стрэлу. Звестак аб загінулых і пацярпелых няма. Усе затрыманыя пераведзены ў штаб ваеннай разведкі, дзе былі дапытаны. Падзеі 21 верасня значна не паўплывалі на становішча ў краіне, і грамадзяне працягвалі жыць сваім звычайным жыццём. Усе гарадскія службы працавалі ў штатным рэжыме. Узмацнення ўладамі мер бяспекі не адбылося.

Заявы ўладаў
------------

Камандаванне Узброеных сіл і Суверэнны савет заклікалі народ «устаць на абарону краіны і абараніць пераходны перыяд».

Прэм’ер-міністр Абдала Хамдок пасля прадухілення путчу заявіў:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Спроба дзяржаўнага перавароту ў Судане была арганізаваны элементамі ўнутры і па-за ваеннага ведамства краіны, што прывяло да першых арыштаў асоб, якія ўдзельнічаюць у змове. Няўдалай спробе путчу папярэднічалі планы змоўшчыкаў пасеяць нестабільнасць, асабліва на ўсходзе Судана, але яны не змаглі падарваць дэмакратычны пераход у краіны | "|

Іншы прадстаўнік урада сказаў, што ў лік змоўшчыкаў уваходзяць «рэшткі былога рэжыму», а менавіта службовыя асобы ўрада экс-прэзідэнта Амара аль-Башыра і байцы бранятанкавага корпуса.

Міжнародная рэакцыя
-------------------

* Арганізацыя Аб’яднаных Нацый Генеральны сакратар ААН Антоніу Гутэрыш раскрытыкаваў спробу перавароту і заклікаў усе бакі засяродзіцца на забеспячэнні палітычнай стабільнасці.
* Злучаныя Штаты Амерыкі Дзяржаўны дэпартамент ЗША выпусціў заяву, у якой асудзіў путчыстаў. Амерыканскія ўлады заклікалі прыцягнуць усіх датычных да адказнасці. Спроба дзяржаўнага перавароту яны назвалі «антыдэмакратычнымі дзеяннямі», якія «падрываюць імкненне суданскага народа да свабоды і справядлівасці і ставяць пад пагрозу міжнародную падтрымку Судана, уключаючы двухбаковыя адносіны са Злучанымі Штатамі». У заяве таксама адзначалася, што ЗША працягнуць падтрымку Судана і будуць пашыраць яе па меры таго, як краіна будзе дамагацца далейшага прагрэсу ў пераходным працэсе.
* Расія Са слоў загадчыка консульскага аддзела пасольства Расіі ў Судане Георгія Амбарцумяна, у сувязі са спробай перавароту дыпмісія ўзмацніла меры бяспекі.

Наступныя падзеі
----------------

25 кастрычніка, у выніку канфлікту паміж вайсковымі і грамадзянскімі прадстаўнікамі ўлады, генерал Абдэль Бурхан здзейсніў дзяржаўны пераварот, усталяваўшы поўнае панаванне арміі ва ўрадзе. Быў арыштаваны прэм’ер-міністр Абдала Хамдок.

Гл. таксама
-----------

* Ваенны пераварот у Малі (2021)
* Ваенны пераварот у Гвінеі (2021)
* Ваенны пераварот у М’янме (2021)

Зноскі
------

1. 1 2 3  Марианна Беленькая. Судан недоперевернули // "Коммерсантъ" от 21.09.2021
2. ↑  "Sudan failed coup: Government blames pro-Bashir elements". *BBC News* [брытанская англійская]. 2021-09-21. Праверана 2021-09-21.
3. ↑  Sudanese officials say coup attempt has failed (англ.). *Al Jazeera*. Праверана 21 верасня 2021.
4. ↑  Several killed in Sudan as protests over rising prices continue
5. ↑  Sudanese police fire on protesters demanding president step down
6. ↑  'It’s more than bread': Why are protests in Sudan happening?
7. 1 2  В Судане произошла попытка переворота, задержали 40 военных - СМИ // Белорусский партизан, 21 сентября 2021
8. 1 2 3  محاولة انقلاب شرق السودان.. والفكي "هبوا للدفاع عن بلدكم" (ар.). *العربية* (21 верасня 2021). Праверана 21 верасня 2021.
9. ↑  Названы причины военного путча в Судане: арестованы десятки офицеров (руск.). *www.mk.ru*. Праверана 21 верасня 2021.
10. 1 2 3 4  СМИ: за попыткой переворота в Судане стоят офицеры из числа сторонников экс-президента **(нявызн.)**. *ТАСС*. Праверана 21 верасня 2021.
11. ↑  Армия Судана заявила о предотвращении попытки переворота (руск.). *РИА Новости* (21 верасня 2021). Праверана 21 верасня 2021.
12. ↑  "Sudan failed coup: Government blames pro-Bashir elements". *BBC News*. 2021-09-21. Праверана 2021-09-21.
13. ↑  В Судане предотвращена попытка переворота (руск.). *Радио Свобода*. Праверана 21 верасня 2021.
14. ↑  Названы причины военного путча в Судане: арестованы десятки офицеров (руск.). *www.mk.ru*. Праверана 21 верасня 2021.
15. 1 2 3  В посольстве РФ рассказали об обстановке в Судане после попытки госпереворота // Известия, 21 сентября 2021
16. 1 2  Георгий Тадтаев. В Судане военные попытались совершить переворот // РБК, 21 сентября 2021
17. 1 2  Омдурман устоял: власти указали на заговорщиков внутри и вне армии Судана // EADaily, 21 сентября 2021
18. ↑  За попытку переворота в Судане задержаны 40 офицеров, 18 солдат и двое гражданских // СБ. Беларусь Сегодня, 21 сентября 2021
19. ↑  Al Arabiya: в Судане совершена неудачная попытка госпереворота // RT, 21 сентября 2021
20. ↑  تصفية اخر جيوب الانقلاب واعتقال عسكريين ومدنيين (ар.). *Suna-News*. Праверана 21 верасня 2021.
21. ↑  Sudanese officials say coup attempt failed, army in control (англ.). *AP NEWS* (21 верасня 2021). Праверана 21 верасня 2021.
22. ↑  Condemning Attempted Coup d’État in Sudan, Secretary-General Calls for Continuing Commitment to Transition, Realization of People’s Aspirations. **(нявызн.)**.
23. ↑  США осудили попытку перехвата власти у переходного правительства Судана // Интерфакс, 22 сентября 2021