**Ганс Якаб Крыстофель фон Грымельсгаўзен** (ням.: Hans Jacob Christoffel von Grimmelshausen, каля 1622, Гельнгаўзен — 17 жніўня 1676, Рэнхен) — нямецкі пісьменнік, аўтар папулярнага рамана «Авантурнік Сімпліцысімус», аднаго з найвыдатнейшых твораў нямецкай літаратуры XVII стагоддзя. Стваральнік нямецкага раману.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Гельнгаўзене (зямля Гесэн). У дзесяцігадовым узросце быў выкрадзены гесэнскімі салдатамі, сярод якіх адчуў усе прыгоды вайсковага жыцця ў часе Трыццацігадовай вайны. Пад канец вайны паступіў на службу Францу Эгану фон Фюрстэнбергу (ням.: Franz Egon von Fürstenberg), біскупу ў Страсбургу, і ў 1665 стаў суддзёй у Рэнхене, Бадэн.

### «Авантурнік Сімпліцысімус»

Атрымаўшы пасаду, прысвяціў сябе літаратуры і ў 1668 апублікаваў раман «Авантурнік Сімпліцысімус» (*Der abenteuerliche Simplicissimus*). За аснову свайго твора аўтар узяў традыцыю пікарэскі, іспанскіх круцельскіх раманаў, ужо выдомых на той час у Германіі. Па вялікім рахунку, Сімпліцысімус з’яўляецца аўтабіяграфічным творам. Галоўная тэма рамана — тэма народу, узвелічэнне селяніна і яго працы.

У пачатку рамана герой нічога не ведае аб навакольным свеце, нічога не бачыў, акрамя «палацу» свайго «татусі». Але жорсткая, няўмольная рэчаіснасць — вайна — уладна ўрываецца ў гэты мірок, і пачынаюцца неверагодныя, трагічныя і смешныя прыгоды героя (вонкавае дзеянне) і яго ўнутраныя метамарфозы, барацьба за сваю чалавечую сутнасць (дзеянне ўнутранае). Уражлівыя сцэны Трыццацігадовай вайны, з дапамогай якіх складаецца ўражанне аб тагачасных падзеях, робяць кнігу адным з найкаштоўнейшых дакументаў таго часу. Пакінуты без прытулку маленькі Сімпліцый сустракае ў лесе пустэльніка, які вучыць яго грамаце і выхоўвае ў духе аскетызму. Пасля смерці любімага настаўніка ён жыве адзін, але вайна вымушае яго выйсці ў свет. У крэпасці Ганаў юнак назірае за разгульным жыццём пры двары губернатара ў той час, як сотні людзей пакутуюць ад голаду. Ён са смуткам канстатуе:

*Тытульны ліст «Сімпліцысімуса»*

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| «Там, дзе мела быць вялікая любоў, ласка і вернасць, я знаходзіў вялікую здрадлівасць, самую гвалтоўную нянавісць, здраду, шаленства, варожасць і зацятасць.*»* (с) Кніга першая. Раздзел дваццаць пяты | "|

Губернатар робіць з яго блазна, прыбіраючы юнака ў воўнавае адзенне з вялікімі вушамі. Карыстаючыся сваёй роляй блазна, Сімпліцый пачынае «са смехам праўду гаварыць», весці дзёрскія застольныя гутаркі (дыскурсы), вартыя самых адукаваных і дасціпных людзей свайго часу. Аднак зменлівасці жыцця не пакідаюць Сімпліцыя. Ён то багацее, то зноў пакутуе ад галечы, становіцца героем галантных прыгод у Парыжы, трапляе ў Масковію, сустракаецца з піратамі. Пад канец рамана Сімпліцый зноў становіцца пустэльнікам. Ён адмаўляецца ад навакольнага свету, поўнага несправядлівасці. За паўстагоддзя да Рабінзона Круза герой Грымельсгаўзена ўзрабляе незаселены востраў і піша:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| «Чалавек павінен працаваць, як птушка — лётаць» | "|

Свет, які неразумна ўпарадкаваны, не створаны для дзівакоў Сімпліцысімусаў. Такой сумнай высновай і завяршаецца кніга.

### Крытыка

Гісторык Роберт Эрганг спысылаеццца на працу Гюстава Кёнеке «Quellen und Forschungen zur Lebensgeschichte Grimmelshausens» робячы выснову, што:

«*падзеі, прадстаўленыя ў навеле «Сімпліцысімус», наўрад ці былі аўтабіяграфічнымі з тых пор, як [Грымельсгаўзен] вёў мірнае жыццё ў ціхіх гарадках і вёсках на ўскраінах Чорнага Лесу, а матэрыял, які ён уключыў у сваю працу, не быў узяты з яго ўласнага досведу, а з’яўляўся ўспамінамі з мінулага, сабраных з чутак, ці створаных уласным творчым уяўленнем*»

Іншыя творы
-----------

Сярод яго іншых твораў звычайна згадваюцца:

* *Die Ertzbetrügerin and Landstörtzerin Courasche (1669)*
* *Der seltsame Springinsfeld (1670)*
* *Das wunderbarliche Vogelnest (1672)*

Такія яго творы, як *Der teutsche Michel* (1670), і навелы, як *Dietwald und Amelinde* (1670) маюць другасную ролю ў яго літаратурнай спадчыне. Пісьменнік памёр 17 жніўня 1676. У 1879 годзе ў Рэнхене (цяпер у зямлі Бадэн-Вюртэмберг) Грымельсгаўзену быў усталяваны помнік, а ў 1998 годзе быў адчынены музэй «Дом Сімпліцысімуса».

Пераклады твораў на беларускую мову
-----------------------------------

У 1997 годзе ў часопісе «*Мастацкая літаратура*» на беларускай мове быў апублікаваны раман «*Авантурнік Сімпліцысімус*». Пераклад зрабіў Васіль Сёмуха.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Czech National Authority Database Праверана 30 жніўня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
3. ↑  Library of the World's Best Literature / пад рэд. C. D. Warner — 1897.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q952614'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19098835'></a>
4. ↑  Hans Jacob Christoph von Grimmelshausen // Gran Enciclopèdia Catalana — Grup Enciclopèdia, 1968.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18696256'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2664168'></a>
5. ↑  Hans Jakob Christoffel von Grimmelshausen // Babelio — 2007.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2877812'></a>
6. ↑  М. В. Разумовская, Г. В. Синило, С. В. Солодовников *Литература XVII—XVIII веков* (Минск, 1989)
7. ↑  Robert Ergang, *The Myth of the All-Destructive Fury of the Thirty Years’ War* (Pocono Pines: The Craftsmen, 1956), 7.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ганс Якаб Крыстофель фон Грымельсгаўзен
* *Ганс Грымельсгаўзен.* Авантурнік Сімпліцысімус / Васіль Сёмуха. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1997. — 222 с.
* Старонка аўтара на сайце Projekt Gutenberg-DE са спасылкамі на творы (ням.)
* Тэкст «Авантурніка Сімпліцысімуса» на сайце Projekt Gutenberg-DE (ням.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · Internet Movie Database · International Music Score Library Project · MusicBrainz · Project Gutenberg |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Notable Names Database · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10271411 · BIBSYS: 90545476 · BNC: a10429827 · BNE: XX1165000 · BNF: 120271495 · CiNii: DA01428160 · CONOR: 6946403 · GND: 118542273 · ISNI: 0000 0001 1469 3002 · LCCN: n81050721 · LNB: 000160515 · NDL: 00467594 · NKC: jn19990002902 · NLA: 35383524 · NLP: a0000002066219 · NSK: 000016136 · NTA: 068407149 · NUKAT: n98000655 · PTBNP: 71095 · LIBRIS: 188701 · SUDOC: 028435656 · VIAF: 100192118 |

 |