**Пала́цава-па́ркавы ко́мплекс Трэмбі́цкіх** — рэшткі сядзібна-палацавага комплексу ў пасёлку Інтэрнацыянальны Пружанскага раёна Брэсцкай вобласці. Гісторыка-культурная каштоўнасць рэгіянальнага значэння.

Гісторыя
--------

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай Лінова стала ўладаннем генерала Пятра Румянцава, які хутка распрадаў гэтыя землі. Лінова набыў Вінцэнт Трэмбіцкі (1762—1842) гербу «Слепаўрон», кобрынскі лоўчы і шамбелян апошняга караля Рэчы Паспалітай Станіслава Аўгуста. На мяжы XVIII—XIX стагоддзяў ён збудаваў тут сядзібу ў класічным стылі, у якой жылі чатыры пакаленні роду. Гэта быў цагляны аднапавярховы будынак, накрыты чатырохсхільным дахам.

Толькі ў пачатку XX стагоддзя, калі сядзіба стала цеснай для ўсіх нашчадкаў, тагачасны ўласнік Уладзіслаў Трэмбіцкі заняўся яе перабудовай. Былі прыбудаваны бакавыя крылы, аднак у працэсе будоўлі не хапіла сродкаў на поўную рэалізацыю задумкі, да таго ж яе здзяйсненню зашкодзіў выбух Першай сусветнай вайны, і змены атрымаліся не надта ўдалымі.

У сярэдзіне XIX стагоддзя ў доме была вялізная бібліятэка, якая належала бібліяфілу Уладзіславу Трэмбіцкаму, брату ўласніка Лінова Багуслава. Не маючы добрага дому ў сваім маёнтку ў Мікітычах, Уладзіслаў захоўваў кнігі ў Ліноўскім маёнтку. З цягам часу іх колькасць дасягнула некалькі тысяч тамоў, у асноўным польская і французская літаратура. У бібліятэцы былі кнігі і рукапісы са збораў Міхаіла Баброўскага, набытыя ў 1847 годзе. Па смерці Уладзіслава Трэмбіцкага яго бібліятэка амаль цалкам была прададзена Замойскім і апынулася ў Варшаве (у 1944 года загінула ў часе пажару). Рэшткі кніг былі вывезены немцамі пасля акупацыі Пружаншчыны ў Першую сусветную вайну.

За савецкім часам у класіцыстычным палацы Трэмбіцкіх размяшчалася кантора крухмальнага завода (які паўстаў у памяшканнях бровару). Аднак пасля таго, як завод збанкрутаваў, сядзіба паступова разбуралася.

Апісанне
--------

Галоўная частка фасада левага крыла
Палац з'яўляўся цэнтрам кампазіцыі. У пачатку XX стагоддзя быў перабудаваны ў духу сядзібнай архітэктуры XIX стагоддзя. Даўжыня будынку складала 110 м. Цэнтральная частка двухпавярховая (16×10 м), бакавыя крылы аднапавярховыя (19×11 м). На адной кароткай восі размяшчаліся пад'езная алея, партэр і палац, аднак новыя прыбудовы, закладзеныя Уладзіславам, парушылі восевую сіметрыю: правае крыло недабудавалі, і яно адрознівалася ад астатняй часткі палацу.

Цэнтральны ўваход у сядзібны дом меў масіўны порцік, першы паверх якога складалі 5 аркадаў, над якімі ўзвышаліся 4 калоны з трохвугольным франтонам. Сярэдні рызаліт паркавага фасаду аднапавярховы, мае прасторную тэрасу. Левае крыло двухпавярховае, з невялікім гаўбцом і калонамі.

Печа
Аздабленне столі
Інтэр'еры памяшканняў вылучаліся разнастайнасцю і багаццем аздаблення. У цэнтральным холе стаялі мармуровыя бюсты Нерона і Агрыпіны, столь пакрытая выразанымі з дрэва кесонамі. Па сценах сталоўкі, якая адначасна служыла бальнай залай, віселі партрэты сем'яў Трэмбіцкіх і Ажэшкаў. Сцены «цёмнага» салона былі аклеены цёмнымі шпалерамі, а мэбля абцягнутая цёмна-зялёным сукном. У «ясным» салоне мэбля была абабітая чырвоным атласам.

### Парк

Плошча парку складае 3 га. Планіроўка выцягнутая. Да сядзібы вяла ліпавая алея шырынёй 20 м, якая пачыналася ад галоўнай алеі з конскага каштану. З усходняга боку ад уязной алеі размяшчалася стайня. У 1921 годзе ў сядзібе быў пабудаваны бровар, да якога вяла другая алея з ліпы крымскай і буйналістай. З боку завода праходзіў вузкі канал, прызначаны для адводу лішкаў вады ў Мухавец.

Па абодва бакі сіметрычна будынку сядзібы стаялі дзве брамы. На партэры між брамамі і хатай раслі клёны, грабы, ясені, дубы, ліпы, конскія каштаны, ракіта залацістапабегавая, арэхі грэчаскія, сосны крымскія. Невялікі сядзібны парк дапаўняўся садам.

### Сучасны стан

Дом патрабуе тэрміновага капітальнага рамонту. Толькі частка яго перакрыта і выкарыстоўваецца. Бровар захаваўся, і да нядаўняй пары ў ім дзейнічаў крухмальны завод.

Паркавы партэр бессістэмна засаджаны дрэвамі, якія закрываюць выгляд на фасад сядзібы. Захаваліся дрэвы ўзростам больш за 150 гадоў.

3 студзеня 2012 года сядзіба разам з крухмальным заводам была прададзена з аўкцыёну за 1,1 млрд рублёў (130 000 долараў). Пераможцам стаў расійскі бізнесоўца Бліноў, якія з'яўляецца суўладальнікам беларуска-расійскай фірмы. Адной з умоў продажу была захаванасць сядзібы ў якасці аб'екту гісторыка-культурнай спадчыны.

Зноскі
------

1. ↑  Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь: [Даведнік] / склад. В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мн.: БЕЛТА, 2009. — 684 с. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-6828-35-8.
2. ↑  *Roman Aftanazy.* Linowa // Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. — Wrocław: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, 1992. — Т. 2. Województwa Brzesko-Litewskie, Nowogródzkie. — С. 64. — ISBN 9788304037014.
3. ↑  *Roman Aftanazy.* Linowa // Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. — Wrocław: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, 1992. — Т. 2. Województwa Brzesko-Litewskie, Nowogródzkie. — С. 65. — ISBN 9788304037014.
4. ↑  *Roman Aftanazy.* Linowa // Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. — Wrocław: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, 1992. — Т. 2. Województwa Brzesko-Litewskie, Nowogródzkie. — С. 66. — ISBN 9788304037014.
5. ↑  *Ілья Свірын.*. Ці здыме аўкцыён «праклён незапатрабаванасці» з сядзіб? **(нявызн.)**.  Туризм и отдых. Праверана 16 лютага 2012.
6. ↑  Расіянін купіў шляхецкую сядзібу пад Пружанамі **(нявызн.)**.  Еўрарадыё. Праверана 16 лютага 2012.

Літаратура
----------

* *Roman Aftanazy.* Linowa // Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej  (польск.) (бел.. — Wrocław: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, 1992. — Т. 2. Województwa Brzesko-Litewskie, Nowogródzkie. — 470 с. — ISBN 9788304037014.
* *Какушкіна Н.* Боль старога парка // *Зара камунізму*. — 13 лістапада 1986.
* *Несцярчук Л.М.* Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны Х—ХХ стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы). — Мн.: БелТА, 2002. — 336 с.
* *Федорук А. Т.* Линово // Старинные усадьбы Берестейщины (руск.) / А. Т. Федорук; ред. Т. Г. Мартыненко. — 2-е изд. — Мн.: БелЭн, 2006. — 576 с: ил. — 1 500 экз. — ISBN 985-11-0383-7.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Сядзібна-паркавы комплекс Трэмбіцкіх (Інтэрнацыянальны) на Вікісховішчы |

* Сядзібна-паркавы комплекс Трэмбіцкіх (Інтэрнацыянальны) на сайце Radzima.org
* Фатаздымкі на «Глобусе Беларусі»  (руск.)
* Пружанскі раённы выканаўчы камітэт Архівавана 19 студзеня 2012. (руск.)
* Фатаздымкі ў блогу Архівавана 5 студзеня 2012. Глеба Лабадзенкі
* Сядзібна-паркавы комплекс Трэмбіцкіх (Інтэрнацыянальны) на сайце «Архіварта»