recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ксані** (груз. ქსანი, ас.: Чысандон) — рака ў Паўднёвай Асеціі і Грузіі, левы прыток Куры. Працякае ў межах Ленінгорскага раёна Паўднёвай Асеціі (верхняе і сярэдняе цячэнне) і Грузіі (ніжняе цячэнне).

Ксани бярэ пачатак з возера Кялістба на Кельскам плато. Плынь ракі парожыстая, хуткая. Па а цясніне Ксані праходзіць дарога, якая злучае Ленінгорскі раён Паўднёвай Асеціі з асноўнай аўтамагістраллю Грузіі. У вярхоўях Ксані размешчана гістарычная вобласць Дзімыр (Жамуры), якая валодае значным рэкрэацыйным патэнцыялам.

На рацэ размешчаныя: Ленінгор, Мухрані. У ніжнім цячэнні рака Ксані служыць мяжой паміж Каспскім раёнам краю Шыда-Картлі і Мцхетскім раёнам краю Мцхеты-Мтыянэці.


1. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>
**Ксенія Кубічная** (нар. 6 сакавіка 1999, Магілёў, Беларусь) — беларуская футбалістка, паўабаронца. Выступала ў нацыянальнай зборнай Беларусі.

Клубная кар’ера
---------------

З’яўляецца выхаванкай магілёўскай СДЮШАР-7, з 2012 па 2018 гады гуляла ў складзе РГУАРа, у сезоне-2019 была футбалісткай «Іслачы». У пачатку сезону-2020 перайшла ў ЖФК «Мінск». У пачатку 2021 года перайшла ў расійскую каманду «Разань-ПДВ», за якую згуляла 9 матчаў у чэмпіянаце Расіі. Затым зноў вярнулася ў «Мінск», а ў пачатку 2022 года адправілася ў гішпанскую «Сарагосу», дзе, на жаль, атрымала траўму, пасля якой аднаўлялася на працягу доўгага часу. У снежні 2022 года падпісала кантракт з мінскім «Дынама».

Зноскі
------

1. ↑  КУБІЧНАЯ — ФУТБАЛІСТКА «ДЫНАМА-БДУФК»(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FBref.com · soccerdonna.de (ігрок) · Soccerway · worldfootball.net (ігрок) · УЕФА |
**Афра Базальдэла** (іт. Afro Basaldella, 4 сакавіка 1912 — 24 ліпеня 1976) — найбуйнейшы італьянскі мастак-абстракцыяніст, прадстаўнік лірычнай абстракцыі — больш вядомы як Афра, бо падпісваў свае працы толькі імем.

У сваіх працах Афра ўслаўляе імправізацыю, яркасць, эмоцыю і колер.

Біяграфія
---------

Афра Базальдэла нарадзіўся ў 1912 годзе ў невялікім мястэчку Удзінэ недалёка ад Венецыі. Яго бацька і дзядзька былі дэкаратарамі, два старэйшыя браты пасля сталі скульптарамі, і каб вылучыцца з сямейнага клана Афра яшчэ ў юнацтве пачаў падпісвацца толькі імем. Прайшоўшы навучанне ў Фларэнцыі, Венецыі і Рыме, у 1931 годзе Базальдэла атрымаў у Венецыі дыплом па класе жывапісу. У 20 гадоў у Мілане прайшла яго першая манаграфічная выстава. З 1935 года Афра рэгулярна выстаўляўся на Квадранале ў Рыме і Біенале ў Венецыі.

З дваццаці трох гадоў удзельнічаў у выставах, рабіў фрэскі і мазаікі, а ў жывапісе спрабаваў адзін за адным самыя розныя кірункі. У 1950 годзе ў Амерыцы Афра сутыкнуўся з абстрактным экспрэсіянізмам.

Зноскі
------

1. 1 2  *Itaú Cultural* Afro Basaldella // Enciclopédia Itaú Cultural — São Paulo: Itaú Cultural, 2001. — ISBN 978-85-7979-060-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q174'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10304263'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41599984'></a>
2. ↑  Afro Basaldella // Kunstindeks Danmark Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3362041'></a>
3. 1 2 3
4. ↑  Afro<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
5. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>
**Globus.tut.by** / **GlobusTut.by** (**«Глобус Беларусі»**) — рускамоўны беларускі рэсурс Інтэрнэта, прысвечаны выдатным аб’ектам і мясцінам на тэрыторыі сучаснай Беларусі. Створаны ў 2002 годзе.

Мэтай сайта з’яўляецца адлюстраваць сучасны стан усіх абарончых, культавых і сядзібных пабудоваў, якія былі ўзведзеныя на тэрыторыі сучаснай Беларусі да 1939 года.

Станам на 30 лістапада 2015 года сайт змяшчае інфармацыю пра 11000 аб’ектаў і 65000 фатаграфій гэтых аб’ектаў.

У маі 2021 года сайт змяніў дамен globus.tut.by на globustut.by.

Заўвагі
-------

1. ↑  О проекте «Глобус Беларуси» **(нявызн.)**. Праверана 25 лістапада 2020.

Спасылкі
--------

* Галоўная старонка праекта «Глобус Беларусі» **(нявызн.)**. Праверана 25 лістапада 2020.
* *Яхен П.* Глобус Беларуси // *Компьютерные вести*. — 2002. — № 42.
**Ксенія Максімаўна Пагарэлая** (нар. 1959, Краснадар) — беларуская арганістка, арганістка полацкага Сафійскага сабора. Арганізатар адзінага ў Беларусі Міжнароднага фестывалю арганнай музыкі «Званы Сафіі» ў Полацку, які праводзіцца з 1996 года.

Біяграфія
---------

Скончыла Маскоўскую дзяржаўную кансерваторыю імя П. І. Чайкоўскага па класе фартэпіяна (прафесар М. А. Фёдарава) і па класе аргана (прафесар Л. И. Ройзман) у 1983 годзе. Удзельнічала ў майстар-класах В. Зерэра, Ю. Гембальскага, Э. Коймана, І. Трумера, К. ван Кутэна. Па заканчэнні навучання з’яўлялася выкладчыкам кафедры спецыяльнага фартэпіяна ў Далёкаўсходнім інстытуце мастацтваў (Расія, Уладзівасток). З 1987 года з’яўляецца салісткай канцэртнай залы «Сафійскі сабор».

З 1991 года працуе ў Полацкай дзіцячай школе мастацтваў, з 2004 па 2011 гг. выкладала фартэпіяна і арган у Віцебскім філіяле Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі.

Стала першым беларускім арганістам, які выступіў у Саборы Парыжскай Божай Маці (Францыя). На канцэрце прысутнічала каля 2000 чалавек.

Узнагароды
----------

Узнагароджана граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, Віцебскага абласнога ўпраўлення культуры, Полацкага гарадскога выканаўчага камітэта, Полацкага гарадскога Савета дэпутатаў. Прысвоена ганаровае званне «Жанчыны года Полацка» (1999), «Жанчыны года Віцебшчыны» (2003), Ганаровага грамадзяніна горада Полацка (2009), прысуджана прэмія імя Героя Савецкага Саюза З. Тусналобавай-Марчанка (2007). Медаль Францыска Скарыны.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская арганістка Ксенія Пагарэлая дала канцэрт у саборы Нотр-Дам (аўдыё).
«Якаб у палёце» з рысам і салатай
**Якаб у палёце** (шведск.: Flygande Jacob) — шведская запяканка, якая складаецца з курыцы, узбітых вяршкоў, соуса чылі, бананаў, абсмажанага арахіса і бекона. У класічным рэцэпце курыца запраўляецца італьянскай салатнай запраўкай. Страва гатуецца ў духоўцы і звычайна ўжываецца разам з рысам і салатай.

Страва была вынайдзена Овэ Джэйкабсанам (шведск.: Ove Jacobsson), які працаваў у галіне грузавых авіяперавозак, адсюль і назва. Рэцэпт быў упершыню апублікаваны ў шведскім кулінарным часопісе *Allt om mat* у 1976 годзе.

Спасылкі
--------

* Якаб у палёце, класічная шведская страва
**Лі Лі** (李丽), таксама вядомая як **Лі Лі з Бэйпіна**（北平李丽) (1910—2002) — кітайская свецкая ільвіца, актрыса. У гады японска-кітайскай вайны выкарыстала свае знаёмствы ў японскіх колах для перадачы сакрэтных матэрыялаў кітайскай разведкі.

Ні адзін фільм з яе ўдзелам не захаваўся да цяперашняга часу.

Біяграфія
---------

Лі Лі нарадзілася ў 1910 годзе ў Ціндаа ў добра забяспечанай сям’і. Ва ўзросце 17 гадоў пачала мець зносіны ў вышэйшых свецкіх колах Шанхая. Прэса прыпісвала ёй адносіны з Чжан Сюэлянам  (руск.) (бел.. У 1935 годзе была названая шанхайскай прэсай «імператрыцай танцпляца».

У 1938 годзе была завербаваная шэфам гаміньданаўскай разведки Дай Лі  (руск.) (бел.. Прайшла спецыяльную падрыхтоўку. Будучы добра знаёмай з многімі высокапастаўленымі дзеячамі Кітая і Японіі, забяспечвала гаміньданаўскую разведку сакрэтнымі дадзенымі. У сваіх мемуарах Лі Лі апісвае выпадак, калі яна і вядомы акцёр пекінскай оперы Мэй Ланьфан былі запрошаны японскім генерал-лейтэнантам Мацуі выступіць у Гуанчжоу. Мэй Ланьфан з’явіўся перад публікай толькі на хвіліну, аддаўшы сцэну Лі Лі. Пасля выступу Мацуі пажадаў, каб спявачка суправадзіла яго ў рэзідэнцыю. Скарыстаўшыся тым, што Мацуі быў моцна п’яны, Лі Лі перазняла сакрэтныя дакументы, якія захоўваюцца ў яго стале. Дзякуючы здабытымі ёю дадзеным было патоплена больш за дзесяць транспартных караблёў ворага, на якіх патанула некалькі тысяч японскіх салдат.

Забяспечвала гаміньданаўскую разведку сакрэтнымі дадзенымі аж да завяршэння японска-кітайскай вайны.

Пасля заканчэння Грамадзянскай вайны пераехала ў Ганконг, дзе знялася ў фільмах «Ідэальная жанчына» (The Perfect Woman) і «Прастытутка і генерал» (1941). У 1955 годзе пераехала на Тайвань, дзе знялася ў фільме «Доўгае падарожжа дадому» (1959) і кітайскай оперы «Рэінкарнацыя лэдзі Кветка Слівы» (1968 годзе). Пасля гэтага назаўжды развіталася са сцэнай і з экранам.

Памерла на Тайвані ў 2002 годзе. Пасля яе смерці з дазволу сына Лі Лі былі апублікаваныя яе мемуары.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Лі Лі. (誤我風月三十年). Тайбэй, 2010.

Спасылкі
--------

* 抗日女谍"北平李丽"的情报生涯曝光 Архівавана 4 сакавіка 2016.
**Стара-Калінкіна мост** — аўтадарожны арачны мост цераз Фантанку ў Адміралцейскім раёне Санкт-Пецярбурга. Злучае паміж сабой Каломенскі і Безыменны астравы. Нароўні з мостам Ламаносава гэта адзін з 7 тыпавых каменных трохпралётных мастоў цераз Фантанку, пабудаваных у 1780-х гадах, які захаваўся да цяперашняга часу (прапорцыі змененыя). Аб’ект культурнай спадчыны Расіі федэральнага значэння.

Мост знаходзіцца ў вусці Фантанкі. З левага берага да моста падыходзяць: Стара-Пецяргофскі праспект, недалёка ад моста на набярэжную ракі Фантанкі выходзіць вуліца Цыялкоўскага. На правым беразе знаходзяцца плошча Рэпіна і Лоцманская вуліца. Па набярэжнай ракі Фантанкі на мост прыходзяць транспартныя патокі з Садовай вуліцы. Вышэй па цячэнні знаходзіцца Англійскі мост, ніжэй — Галерны мост. Бліжэйшая станцыя метрапалітэна (1,7 км) — «Нарвская».

| Масты цераз Фантанку |
| --- |
| 
* Прачачны
* Панцеляймонаўскі
* Бялінскага
* Анічкаў
* Ламаносава
* Лештукоў
* Сямёнаўскі
* Горсткін пешаходны
* Абухаўскі
* Ізмайлаўскі
* Ізмайлаўскі трамвайны (разабраны)
* Чырвонаармейскі пешаходны
* Егіпецкі
* Англійскі пешаходны
* Стара-Калінкін
* Галерны

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лёс (значэнні).
Лёс, геалагічнае агаленне, штат Місісіпі, ЗША.
**Лёс** (ням.: Löß ці Löss) — неслаістая, аднастайная, тонказярністая вапняковістая асадкавая горная парода светла-жоўтага або палевага колеру. У яе складзе пераважаюць часціцы 0,01—0,05 мм; найбольш буйныя зерні складаюцца звычайна з кварцу і палявога шпату, а таксама карбанатаў. Высокая порыстасць (да 50 %).

Залягае ў выглядзе покрываў на водападзелах і схілах (магутнасць ад некалькіх метраў да 100—200 м на водападзелах). Для лёсу характэрна вертыкальная слупкаватая адасобленасць, прасадачнасць, пераслойванне з пахаванымі глебамі, наяўнасць ракавін наземных малюскаў і вапнавых канкрэцый. Пры малой прыроднай вільготнасці лёс вельмі трывалы і здольны захоўваць устойлівыя вертыкальныя адхоны вышынй 10 м і больш; здольны даваць прасадкі пры ўвільгатненні

Лёс занальны, прымеркаваны да абласцей умеранага клімату, пашыраны ў стэпавых і паўпустынных раёнах. Ён з’яўляецца глебаўтваральнай пародай для чарназёмаў і каштанавых глеб. Пашыраны ў Кітаі (напр. Лёсавае плато), Сярэдняй Азіі, Заходняй Сібіры, Паўночным Каўказе, Украіне і інш.

Існуе некалькі тэорый паходжання лёсу, найбольш вядомыя эолавая і ледавіковая.

Гл. таксама
-----------

* Лёсападобныя пароды

Літаратура
----------

* *Аношка В.* Лёс // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
* *Cailleux A.* Les loe de Franc. Приклонский В. А. Ананьев В. П. Лёссовые породы СССР и их строительные свойства, ч. 1, Л. 1959.
* *Guenther E. W.*, Sedimentpetrographische Untersuchung von Lössen, Tl 1, Köln, Graz, 1961.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 185515318 · NDL: 00566105 |
**Ста́ра-Ту́ра** (славацк.: Stará Turá, венг.: Ótura, ням.: Alt Turn) — горад у заходняй Славакіі, на паўднёвым захадзе Трэнчынскага края. Знаходзіцца за 12 км на захад ад раённага цэнтра Нове-Места-над-Вагам, за 99 км на поўнач ад Браціславы. З чэшскага боку мяжуе з Паўднёвамараўскім краем. Насельніцтва — 10291 чалавек (2005).

Геаграфія
---------

Ляжыць на чэшска-славацкім памежжы ў паўночнай частцы Мыяўскага плато, непадалёк ад Малых і Белых Карпатаў. Разам з ваколіцамі Стара-Тура адносіцца да Падяварніцкага копаніцкага гістарычнага рэгіёна.

Праз горад працякае ў паўночна-паўднёвым напрамку ручай Трысце, які пасля Чахціцкага замка ўпадае ў раку Дудваг.

Гісторыя
--------

Першыя пісьмовыя згадкі пра Стара-Туру датаваныя 1392 годам, калі яна згаданая ў дароўчым лісце караля Жыгімонта як паселішча, належнае Чахціцкаму замку, якім на той час валодаў Сцібар са Сцібарыц. У складзе замкавых уладанняў Стара-Тура знаходзілася ажно да знікнення феадалізму ў Венгрыі.

У 1467 годзе кароль Мацей Корвін за дапамогу пры арышце Яна Швеглы надаў Стара-Туры статус падданскага мястэчка (опідума), што дало штуршок яе развіццю. Прывілеем жыхары мястэчка былі вызвалены ад сплаты трыдзясятку і іншых падаткаў ва ўсіх частках венгерскай кароны. Надалей гэты прывілей некалькі разоў пацвярджалі іншыя валадары Венгрыі.

Паколькі бедныя глебы былі няздольныя пракарміць насельніцтва, старатуране займаліся вырабам і продажам драўляных тавараў. Акрамя традыцыйнай вытворчасці, якая захавалася да цяпер, неабходна таксама згадаць сапожнікаў, кажушнікаў, млынароў, сталяроў, токараў, кавалёў і ганчароў. Стара-Тура мела млыны, пральні, кузню, бровар, тут вырошчвалі шафран і выраблялі паперу. З каровінага малака старатуране выраблялі топленае масла. Тутэйшыя жыхары сталі заснавальнікамі брынзавай вытворчасці ў Славакіі.

У 1848 годзе горад было амаль цалкам знішчанае пажарам.

Турыстычная інфармацыя
----------------------

* Капліца Святога Крыжа (1820)
* Евангельскі збор (2 палова XVIII стагоддзя)
* Старая вежа на могілках — г.зв. гусіцкая вежа (1569)
* Рымска-каталіцкі касцёл Унебаўзяцця Дзевы Марыі (1758)

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Крысціна Роева (1860—1936), евангельская пісьменніца і рэдактарка
* Віліям Клімачак (1958), драматург

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг Чэхіі Кунавіцы

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Стара-Тура
* Афіцыйная старонка  (славацк.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: no2013016470 · NKC: ge130934 · VIAF: 247839507 |
**Лёсавае плато** (Лёсавая раўніна) размешчана ў сярэдняй частцы басейна р. Хуанхэ, у Кітаі.

Лёсавае плато, Шаньсі, 1987
Абмежавана хр. Тайханшань, Цыньлін і ўсходнімі адгор’ямі Наньшаня. Плошча каля 430 тыс. км². Пераважаюць вышыні 1200—1500 м. У межах плато ёсць асобныя хрыбты (Люпаньшань, Люйляншань, Утайшань і інш.), грэбні якіх месцамі дасягаюць 2500 м.

У геалагічных адносінах — упадзіна, запоўненая тоўшчай мезазойскіх адкладаў, перакрытых лёсамі. Магутнасць лёсаў 100—200 м, на поўначы да 250 м. Лёсавае плато амаль поўнасцю разбурана эрозіяй (сетка яроў дасягае 5—6 км на квадратны кіламетр пры глыбіні 100—150 м). Радовішчы каменнага вугалю, жалезнай руды, нафты, гаручых сланцаў, гіпсу, солі.

Клімат умераны з сухой халоднай зімой і гарачым летам. Сярэдняя тэмпература студзеня ад −4 °C да −8 °C, ліпеня 22—24 °C. Ападкаў ад 500 мм за год на ўсходзе да 250 мм на паўночным захадзе; большасць іх выпадае ў час летняга мусону (ліпень—верасень), звычайна ў выглядзе ліўняў, якія стымулююць эрозію. Рэкі цякуць у глыбокіх цяснінах і выносяць вялікую колькасць наносаў.

Лёсавыя глебы высокаўрадлівыя, але ў большасці змытыя. Значныя тэрыторыя ўзараны, схілы вышынёй да 1000 м тэрасаваныя. Вырошчваюць бавоўнік, проса, гаалян, пшаніцу. На непрыдатных землях захавалася прыродная расліннасць (стэпы і лесастэпы).

Лёсавае плато густа населена (асабліва даліна р. Вэйхэ). Пры парушэнні складзенай лёсам паверхні стромкія сценкі не асыпаюцца, што дазваляе будаваць у яго тоўшчы пячорападобнае жыллё, размяшчаючы яго прыступкамі адно над адным. Маюцца на плато і буйныя гарады — Сіянь, Таюань, Ланьчжоў.

Краявід Лёсавага плато

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 315129686 |
Стафіл і Афіна. Мармуровы рэльеф, 4-е стагоддзе да н.э.
**Стафіл** (стар.-грэч.: Στάφυλος) — персанаж старажытнагрэчаскай міфалогіі . Сын Дыяніса і Арыядны, народжаны на Наксасе . Або сын Тэсея і Арыядны , або сын Дыяніса і Эрыгоны.

Арганаўт  (большасць аўтараў не заве яго ў іх колькасці). Радаманф зрабіў Стафіла царом Пепарефа . Бог вінаграднай лазы, улюбёнец і спадарожнік Дыяніса . Жонка Хрысафеміда, дочкі Малпадыя, Рэа і Парфенас. Калі Рэа спакусіў Апалон, бацька запёр яе ў куфар і кінуў у мора . Па іншым апавяданні, Стафіл жыў у Бібасце (Карыя), дочкі Рэа і Геміфея .

Зноскі
------

1. ↑  Любкер Ф. Реальный словарь классических древностей. М. 2001. В 3 т. Т.3. С.322
2. ↑  Плутарх. Тэсей 20, паводле аўтараў з Наксаса
3. ↑  Плутарх. Тэсей 20, спасылка на Іёна Хіёскага
4. ↑  Псеўда-Апаладор. Міфалагічная бібліятэка I 9, 16; Э I 9
5. ↑  Дыядор Сіцылійскі. Гістарычная бібліятэка V 79, 2
6. ↑  Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона
7. ↑  Дыядор Сіцылійскі. Гістарычная бібліятэка V 62, 1-2
8. ↑  Парфен. Пра любоўны запал 1, 4
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Цыбуленка.
**Віктар Сяргеевіч Цыбуленка** (укр.: Віктор Сергійович Цибуленко; 13 ліпеня 1930, Вэпрык, Фасціўскі раён, Кіеўская вобласць — 19 кастрычніка 2013, Кіеў) — украінскі кідальнік дзіды, алімпійскі чэмпіён 1960 года. Заслужаны майстар спорту СССР (1957).

Алімпійскі чэмпіён (1960) у кіданні дзіды. Бронзавы прызёр летніх Алімпійскіх гульняў (1956). Чэмпіён СССР (1952, 1955—1957, 1959). Стаў алімпійскім чэмпіёнам, маючы парок сэрца.

Чэмпіён свету сярод ветэранаў 1994 года.

На адкрыцці кіеўскага стадыёна СКА 1 мая 1951 года кінуў гранату на 89,39 м — гэта быў рэкорд СССР, як аказалася, вечны: за наступныя 40 гадоў існавання краіны яго ніхто не пабіў.

Узнагароджаны ордэнам «За заслугі» II ступені (Украіна, 2012) і III ступені (Украіна, 2002).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · Track and Field Statistics · МАК |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Munzinger |
| Нарматыўны кантроль | GTAA: 162064 |
Праява дабрачыннасці
**Дабрачыннасць** — катэгорыя этыкі, якая абазначае дадатныя маральныя якасці асобы; сплаў ідэй, пачуццяў і практычных навыкаў, якія вызначаюць паводзіны чалавека. Г.Гегель сцвярджаў, што «калі чалавек здзяйсняе той ці іншы маральны ўчынак, то гэтым ён яшчэ не дабрачынны, ён дабрачынны толькі ў тым выпадку, калі гэты спосаб паводзін з'яўляецца пастаяннай рысай яго характару». І сапраўды, паняцце «дабрачыннасці» адлюстоўвае дзейную форму праяўлення дабра, бо веданне маральных прынцыпаў яшчэ не робіць чалавека дабрачынным. Цыцэрон падкрэсліваў, што «увесь сэнс дабрачыннасці - у дзеянні», а Дэмакрыт - што «неабходна прывучаць сябе да дабрачынных спраў і ўчынкаў, а не да прамоў пра дабрачыннасць». Паняцце дабрачыннасці мянялася на працягу гісторыі чалавецтва. Кожная культура фармавала свой ідэал дасканалай асобы і асноўныя паняцці дабрачыннасці. У Старажытнай Грэцыі дабрачыннасць трактавалася як мудрасць, мужнасць, умеранасць і асабліва - справядлівасць. Арыстоцель падкрэсліваў, што дабрачыннасць мае не прыроджаны характар, а фармуецца чалавекам у працэсе практычнай дзейнасці: «Не для таго мы разважаем, каб ведаць, што такое дабрачыннасць, а для таго, каб стаць добрымі людьмі». У сярэднявеччы гэтае паняцце трактавалася з пазіцый хрысціянскай маралі. У эпохі Адраджэння і Асветніцтва дабрачыннасць звязвалася, пераважна, са шчасцем чалавека, яго зямнымі інтарэсамі. Асноўнымі яе прынцыпамі лічыліся працавітасць, прадпрымальнасць, ашчаднасць, заснаваныя на справядлівасці. Існуе і пункт погляду, паводле якога маральныя якасці чалавека, паводзіны людзей тлумачацца не столькі асаблівасцямі кожнага індывіда, колькі аб'ектыўнымі законамі грамадска-эканамічнай фармацыі, асаблівасцямі пэўнага тыпу грамадства.

Гл. таксама
-----------

* Мецэнат
* Філантроп
* Патранат
* Фундатар
* Данатар
* Заступнік
* Сусветны індэкс дабрачыннасці

Літаратура
----------

* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Праваслаўная багаслоўская · Catholic (1997—…) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX525422 · GND: 4190155-1 · LCCN: sh85022672 · NKC: ph135878 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кіфер.

**Лі Кіфер** (англ.: Lee Kiefer, нар. 15 чэрвеня 1994) — амерыканская фехтавальшчыца-рапірыстка, алімпійская чэмпіёнка, чэмпіёнка свету, чатырохразовая чэмпіёнка Панамерыканскіх гульняў, шматразовая Панамерыканскія чэмпіёнка, прызёр чэмпіянатаў свету.

Нарадзілася ў 1994 годзе ў Кліўлендзе, мае філіпінскае паходжанне; вырасла ў Лексінгтане (штат Кентукі).

З 2010 года штогод выйгравала Панамерыканскі чэмпіянат. У 2011 годзе заваявала бронзавы медаль чэмпіянату свету і два залатыя медалі Панамерыканскіх гульняў. У 2012 годзе прыняла ўдзел у Алімпійскіх гульнях у Лондане, дзе стала 5-й у асабістым першынстве, і 6-й — у камандным.

У 2017 годзе Лі стала сярэбраным прызёрам чэмпіянату свету ў каманднай рапіры.

Замужам за амерыканскім фехтавальшчыкам Герэкам Мейнхартам.

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2 3

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | FIE · Olympedia · Olympic Channel · TheSports.org · МАК · Алімпійскі камітэт ЗША |
**Віктар Уладзіміравіч Грузінскі** (21 жніўня 1933, Слуцк — 7 ліпеня 1997) — фізік, доктар фізіка-матэматычных навук (1983), прафесар (1985).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Слуцку. Скончыў сярэднюю школу, у 1957 годзе фізіка-матэматычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. З 1957 г. пачаў працу ў Інстытуце фізікі і матэматыкі АН БССР пад кіраўніцтвам М. А. Барысевіча. З 1983 г. загадчык кафедрай агульнай фізікі БДУ. Таксама быў загадчыкам лабараторыі спектраскапіі Інстытута малекулярнай і атамнай фізікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Навуковая і грамадская дзейнасць
--------------------------------

Навуковую дзейнасць В. У. Грузінскі пачаў у Інстытуце фізікі і матэматыкі яшчэ ў час вучобы на 3-м курсе БДУ. Яму належаць навуковыя працы па спектраскапіі і люмінесцэнцыі складаных малекул, фізіцы газавых лазераў і лазераў на складаных арганічных злучэннях. Вучонаму належаць больш за 200 публікацый, 13 аўтарскіх пасведчанняў, больш 100 дакладаў на навуковых канферэнцыях.

З’яўляўся членам рэдакцыйнай калегіі выданняў «Журнал прикладной спектроскопии» і «Вестник БГУ. Сер. 1. Физика. Математика. Механика», старшынёй секцыі фізікі навукова-тэхнічнага савета Міністэрства вышэйшай адукацыі, кіраваў рэгіянальным навукова-метадычным саветам выкладчыкаў фізікі ВНУ.

Узнагароды
----------

* Ленінская прэмія 1980 г. за цыкл работ «Спектроскопия свободных сложных молекул».
* Дзве Ганаровыя граматы Вярхоўнага Савета БССР,
* медалі.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5.
2. 1 2 3 4 5  Виктор Владимирович Грузинский (1933—1997) // Сайт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5). — С. 456.

Спасылкі
--------

* Виктор Владимирович Грузинский (1933—1997) // Сайт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Герб Гвінеі
**Герб Гвінеі** — сімвал дзяржаўнай улады. Герб быў прыняты ў 1984 годзе.

У цэнтры герба размешчаны шчыт з двума з трох колераў нацыянальнага сцягу: чырвоны і зялёны. Ніжняя частка шчыта афарбаваная цалкам у адпаведнасці з афарбоўкай нацыянальнага сцягу: чырвоны, жоўты і зялёны. Чырвоны колер сімвалізуе кроў, пралітую ў барацьбе за свабоду, жоўты — колер Гвінейскага золата і сонца, зялёны — афрыканскую прыроду. Акрамя гэтага на гербе намаляваны голуб з галінкай над пекрыжаванымі мячом і вінтоўкай. На стужцы ўнізе герба напісаны дэвіз: «Праца, Правасуддзе, Салідарнасць» (па-французску Travail, Justice, Solidarité). Кожны колер на гербе адпавядае аднаму са слоў дэвізу: чырвоны — «Праца», жоўты — «Справядлівасць», зялёны — «Салідарнасць».

| ⛭Гвінея паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Гвінея»**
 |
**Экзальтацыя** (лац.: exaltatio — «уздым, узрушанасць») — узвышаны настрой з адценнем ненатуральнай узрушанасці. У высокай ступені ўзмоцненае раздражненне псіхічнай сферы з'яўляецца ў выглядзе то мройлівага настрою, то бязмежнай узрушанасці. У псіхічна хворых — у выглядзе надзвычай моцнага, хваравітага ўзбуджэння, на першым плане якога выступаюць быстры збег ідэй і распаўсюджанне раздражненя на рухавыя цэнтры мозга.

Літаратура
----------

* Экзальтацыя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — С. 67. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ялейнікаў.
**Стафан Яфімавіч Ялейнікаў** (1907, Мінск — 26 студзеня 1940, Выбаргская губерня, Фінляндыя) — Герой Савецкага Саюза (1940).

Біяграфія
---------

Скончыў Смаленскую ваенную пяхотную школу. У Чырвонай Арміі з 1930 года. Удзельнік вызвалення Заходняй Беларусі, савецка-фінляндскай вайны 1939-40. Памочнік начальніка штаба па разведцы лейтэнант Ялейнікаў вызначыўся ў студзені 1940 года ўмелым кіраваннем вышуковым атрадам у час разведкі боем на адным з астравоў возера Суванта-Ярві і выяўленні агнявой сістэмы праціўніка; загінуў у гэтым баі.

Зноскі
------

1. ↑  Цяпер — Прыазерскі раён, Ленінградская вобласць, Расія.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18 Кн.1: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. — С. 260. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (Т. 18 Кн. 1).
Адкінуты экзашкілет (экзувій  (руск.) (бел.) німфы страказы
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Экзашкілет.
**Экзашкілет** — вонкавы тып шкілета ў некаторых беспазваночных жывёл.

Самыя старыя скамянелыя экзашкілеты датуюцца часам прыблізна 550 мільёнаў гадоў таму. Экзашкілет падтрымлівае і абараняе цела жывёлы, а таксама з'яўляецца механічным бар'ерам, які служыць першым этапам абароны ад інфекцыі.

Экзашкілет характэрны для большасці беспазваночных, у якіх ён прадстаўлены ў выглядзе ракавіны (многія прасцейшыя, малюскі) або хіцінізаванай кутыкулы (членістаногія). Характэрнай асаблівасцю гэтых утварэнняў з'яўляецца тое, што яны не ўтрымліваюць клеткавых элементаў. 

Хіцінізаваная кутыкула параўнальная па трываласці з металам, мяжа трываласці кутыкулы каля 10 кг/ мм². Акрамя механічнай аховы, хіцінізаваная кутыкула забяспечвае ненамакальнасць покрыва і перашкаджае празмернаму выпарэнню вады: служыць месцам прымацавання мускулатуры, ахоўвае ўнутраныя органы, надае форму целу членістаногіх. У час галадання і лінькі з’яўляецца крыніцай ежы, удзельнічае ва ўтварэнні органаў пачуццяў, высцілае трахеі і часткі іншых органаў. Пігменты кутыкулы забяспечваюць разнастайнасць афарбоўкі членістаногіх, у тым ліку і ахоўнай.

Літаратура
----------

Біялогія: вучэб. дапам. для 8-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / Л. В. Камлюк, А. С. Шалапёнак; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — 3-е выд. дап. — Мінск: Нар. асвета, 2010. — 222 с. ISBN 978-985-03-1367-6.

| ⛭Шкілет |
| --- |
| Экзашкілет | Неарганічны: Ракавіна (шматлікіх найпрасцейшых, малюскаў)

Арганічны: Кутыкула (хіцінавы панцыр членістаногіх) |
| Эндашкілет | Восевы (пазваночны слуп (пазваночнік) • чэрап • грудная клетка)
Дадатковы (пояс верхніх канечнасцей ·  верхнія канечнасці ·  пояс ніжніх канечнасцей · 
ніжнія канечнасці) |
| Гідрашкілет | Утварэнне васьміпрамянёвых паліпаў |
| Гл. таксама | Шкілетная рэвалюцыя • Шкілет чалавека • Пералік касцей шкілета чалавека • Апорна-рухальная сістэма |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4256955-2 · Microsoft: 146549078 |
**Герб Ганцавічаў** — герб горада Ганцавічаў Брэсцкай вобласці. Герб зацверджаны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь ад 29 студзеня 1998 г. № 34.

Апісанне
--------

У блакітным полі варажскага шчыта два срэбныя жураўлі, у правай верхняй частцы поля залатая пяціканцовая зорка, пад якой паўмесяц рагамі дагары таго ж металу.

Дамінуючымі фігурамі на гербе Ганцавічаў з’яўляюцца выявы накіраваных ўвысь жураўлёў. У блакітным полі шчыта такое размяшчэнне птушак выглядае вельмі спакойна і ўрачыста. Як падкрэсліваецца ў Палажэнні аб гербе, зацверджаным рашэннем раённага выканаўчага камітэта, срэбныя жураўлі на гербе з’яўляюцца сімвалам прыроды Палескага краю, імкнення ў будучыню, міралюбівасці і шчасця.

Аўтар герба Ганцавічаў — галоўны архітэктар раёна В. Р. Пракурат. Герб зацверджаны рашэннем Ганцавіцкага раённага выканаўчага камітэта 27 студзеня 1998 г. № 74 і рашэннем раённага савета дэпутатаў 30 студзеня 1998 г. № 52.

Зноскі
------

1. ↑  Герб Ганцавічаў

| ⛭Гербы населеных пунктаў Брэсцкай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
Баранавічы ·  Белаазёрск ·  Брэст ·  Бяроза ·  Высокае ·  Ганцавічы ·  Давыд-Гарадок ·  Драгічын ·  Жабінка ·  Іванава ·  Івацэвічы ·  Каменец ·  Кобрын ·  Косава ·  Лунінец ·  Ляхавічы ·  Маларыта ·  Мікашэвічы ·  Пінск ·  Пружаны ·  Столін |  |
| Гарадскія пасёлкі | Лагішын ·  Ружаны ·  Шарашова
 |
| Вёскі | Багданаўка ·  Бастынь ·  Варацэвічы ·  Вулька 2 ·  Вялікія Чучавічы · Гарадзец ·  Дварэц ·  Дзятлавічы ·  Кажан-Гарадок ·  Лахва ·  Лунін ·  Ляхчыцы ·  Малеч ·  Моладава ·  ‎Рыдзігерава ·  Сінкевічы ·  Чарнаўчыцы
 |
**Эксгаўстар:** схема будовы на падоўжным разрэзе. A — эксгаўстар з трубкі з двума коркамі; B — эксгаўстар са слоіка з адным коркам. 1 — трубка для лоўлі насякомых; 2 — корак; 3 — корпус эксгаўстара; 4 — крамнінны фільтр; 5 — трубка для мацавання гнуткага шланга; 6 — гнуткі шланг для ўдыхання паветра.
**Эксга́ўстар** (англ.: exhauster ад *exhaust* «выпампоўваць»): вентылятар для ўтварэння разрэджання (вакууму) да 0,3 ата. Выкарыстоўваецца для адсмоктвання пылу, дымавых газаў, стружкі і іншых лёгкіх матэрыялаў.

**Таксама:** Прылада, якая ўсмоктвае (збірае) дробныя часткі якога-небудзь рэчыва.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 11. Футбол — Яя; Дадатак / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1974. — 656 с.: іл. карты. С.421.
Герб Гандураса
**Герб Гандураса** — адзін з сімвалаў незалежнай дзяржавы Гандурас. У цэнтры герба - роўнабаковы трохвугольнік, у аснаванні якога знаходзіцца вулкан, акружаны двума замкамі, на якіх знаходзіцца вясёлка. За і пад вулканам, узыходзіць сонца. Трохвугольнік сімвалізуе Ціхі і Атлантычны акіяны, якія абмываюць Гандурас. Іх атачае авал, на якім выгравіраваны літары з чыстага золата: "Рэспубліка Гандурас, Свабодная, суверэнная і незалежная. 15 верасня 1821 года".

Завяршаюць малюнак рог багацця і стрэлы, паміж лісцевымі дрэвамі і ўцёсамі з вапняку з масонскім вокам у цэнтры. Калчан са стрэламі рознакаляровага апярэння - сімвал адзінства сіл нацыі, а таксама напамін пра індзейскае (мая) мінулае краіны. Канчатковы выгляд герба ўсталяваўся ў 1825.

| Краіны Паўночнай Амерыкі: Гербы |
| --- |
| 
* Антыгуа і Барбуда
* Багамы
* Барбадас
* Беліз
* Гаіці
* Гватэмала
* Гандурас
* Грэнада
* Дамініка
* Дамініканская Рэспубліка
* Канада
* Коста-Рыка
* Куба
* Мексіка
* Нікарагуа
* Панама
* Сальвадор
* Сент-Люсія
* Сент-Вінсент і Грэнадзіны
* Сент-Кітс і Невіс
* ЗША
* Трынідад і Табага
* Ямайка

 |
| 
* Амерыканскія Віргінскія астравы
* Ангілья
* Аруба
* Бермуды
* Банайрэ
* Брытанскія Віргінскія астравы
* Гвадэлупа
* Грэнландыя
* Кайманавы астравы
* Кліпертан
* Кюрасаа
* Марцініка
* Мантсерат
* Наваса
* Пуэрта-Рыка
* Сен-Бартэльмі
* Сен-Мартэн
* Сен-П’ер і Мікелон
* Сінт-Мартэн
* Цёркс і Кайкас

 |
**Трохсоттрыццаціпяцігадовая вайна** (нідэрл.: Driehonderdvijfendertigjarige Oorlog) — вайна паміж Нідэрландамі і архіпелагам Сілі, што ўваходзіць у склад Вялікабрытаніі. З-за адсутнасці мірнага дагавора яна фармальна працягвалася 335 гадоў без адзінага стрэлу, што робіць яе адной з самых доўгіх войн у гісторыі і вайной з найменшымі стратамі. Нягледзячы на нявызначаныя дзеянні падчас аб'явы вайны, мір, нарэшце, быў абвешчаны ў 1986 годзе.

Перадгісторыя
-------------

Вытокі вайны знаходзяцца ў падзеях Другой англійскай грамадзянскай вайны паміж раялістамі і прыхільнікамі парламента ў перыяд з 1642 па 1652 год. Олівер Кромвель змагаўся з раялістамі на ўскраінах Каралеўства Англія. У Заходняй Англіі Корнуал быў апошняй апорай раялістаў. У 1648 годзе Кромвель захапіў увесь «мацерыковы» Корнуал, і ён аказаўся пад кантролем парламентароў. Флот раялістаў быў змушаны адступіць на астравы Сілі, што ляжаць ля берагоў Корнуала і тады знаходзіліся ва ўласнасці раяліста Джона Грэнвіла.

Галандскі флот
--------------

Флот Злучаных правінцый Нідэрландаў быў злучаны з парламентарамі. Нідэрланды дапамагалі англічанам у перыяд знаходжання пры ўладзе розных кіраўнікоў Англіі, што супаў з Нідэрландскай рэвалюцыяй (1568—1648), пачынаючы з каралевы Лізаветы I Англійскай. Мюнстэрскі мірны дагавор (30 студзеня 1648 года) пацвердзіў незалежнасць Нідэрландаў ад Іспаніі. Нідэрланды імкнуліся захаваць свой саюз з Англіяй і вырашылі ўступіць у саюз з бокам, які перамагаў у грамадзянскай вайне.

Галандскі флот панёс вялікія страты ад флота раялістаў, што базаваўся ў Сілі. 30 сакавіка 1651 года адмірал Марцін Тромп прыбыў у Сілі патрабаваць пакрыцця ад флота раялістаў за знішчаныя галандскія судны і тавары, якія знаходзіліся на іх, аднак сустрэў адмову, пасля чаго абвясціу вайну. Паколькі большая частка Англіі да гэтага часу знаходзілася пад кантролем парламенцкіх сіл, вайна была абвешчана толькі астравам Сілі.

Капітуляцыя раялістаў
---------------------

У чэрвені 1651 года, неўзабаве пасля аб'явы вайны, парламенцкія сілы пад камандаваннем адмірала Роберта Блэйка вымусілі флот раялістаў здацца. Нідэрландскі флот, што больш не знаходзіўся пад пагрозай, не зрабіў ніводнага стрэлу. З-за невыразнасці аб'явы адным народам войны маленькай частцы іншага, галандцы не абвясцілі афіцыйна міру.

Мірны дагавор
-------------

У 1985 годзе Рой Дункан, гісторык і старшыня савета Сілі, напісаў у галандсквк пасольства ў Лондану прапанову пазбыцца ад міфа, што астравы ўсё яшчэ знаходзяцца ў стане вайны з Нідэрландамі. Супрацоўнікі пасольства выявілі, што фармальна гэта сапраўды так, і Дункан запрасіў галандскага пасла для наведання астравоў і падпісання мірнага дагавора. Мір быў абвешчаны 17 красавіка 1986 года, праз 335 гадоў пасля пачатку «вайны».

Зноскі
------

1. ↑  Статья в «New York Times» от 18.04.1986 г.  (англ.)

Спасылкі
--------

* Воана на сайце па гісторыі Сілі  (англ.)
Tрамвай GT8 ў Познані
**Düwag GT8** — нямецкі аднабаковы маторны васьмівосны высакапольны трамвайны вагон вытворчасці кампаніі Düsseldorfer Waggonfabrik (Düwag).

Гісторыя
--------

### Гісторыя вытворчасці

У сярэдзіне 1950-х гадоў у Германіі моцна павялічыўся пасажырапаток. З-за гэтага ўрад Дзюсельдорфа прыняў рашэнне аб неабходнасці закупкі трамваяў асабліва вялікай умяшчальнасці. У якасці распрацоўшчыка і вытворцы такіх трамваяў была абрана мясцовая кампанія Düsseldorfer Waggonfabrik, якая пазней атрымала назву Düwag. Вынікам яе працы сталі двусучлянённыя GT8 і аднасучлянённыя GT6, якія былі ўпершыню прадстаўлены ў 1957 годзе.

Вытворчасцю гэтых вагонаў заняўся сам Düwag. Але хутка яго вытворчай магутнасці стала моцна не хапаць. Тады вытворчасць была наладжана і на заводах кампаніі Rastatt. GT8 паралельна вырабляўся на заводах гэтых кампаній да 1969 года. У гэтым годзе Düwag спыніў вытворчасць GT8, а правы на яго і ўсе яго мадыфікацыі былі перададзеныя кампаніі DWM, якая праз некалькі гадоў прадала правы берлінскай Waggon Union. WU выпускаў гэтыя вагоны без мадэрнізацый да 1977 года, а пасля невялікай мадэрнізацыі GT8 не схадзіў з канвеераў WU да 1980 года пад індэксам GT8-60.

У 1971—1972, 1981—1982 і ў 1990—1991 Düwag аднаўлялі ў сябе вытворчасць GT8 моцна мадэрнізаваўшы яго. Вагоны вырабляліся па заказу кампаніі Freiburger Verkehrs AG, асноўнага перавозчыка Фрайбурга, за што і атрымалі назву «GT8 Freiburg Typ».

GT8 ў Мінску
------------

У 2002 годзе КУП «Мінсктранс» дасягнуў дамоўленасці аб бязвыплатнай перадачы некалькіх вагонаў з Карлсруэ ў Мінск. Першапачаткова планавалася перадача 100 трамваяў, але пасля беларускі бок вырашыў адмовіцца ад 90 трамваяў і атрымаў у сваё распараджэнне толькі 10 вагонаў. Недаатрыманыя GT8 былі заменены на беларускія трамваі АКСМ-60102 і АКСМ-743. Атрыманыя Мінскам вагоны:

* № 178 (зроблены ў 1969, спісаны ў снежні 2007);
* № 179 (зроблены ў 1969, спісаны ў лістападзе 2009);
* № 180 (зроблены ў 1969, у лістападзе 2009 зроблены музейна-экскурсійным);
* № 181 (зроблены ў 1969, спісаны ў мае 2008);
* № 183 (зроблены ў 1969, спісаны ў чэрвені 2008);
* № 185 (зроблены ў 1969, спісаны ў жніўні 2009);
* № 186 (зроблены ў 1969, спісаны ў лістападзе 2009);
* № 187 (зроблены ў 1969, спісаны ў снежні 2008);
* № 190 (зроблены ў 1970, спісаны ў лістападзе 2009);
* № 192 (зроблены ў 1970, спісаны ў лістападзе 2008).

Прастоі атрыманых вагонаў у парку, з-за неабходнасці пераробкі возікаў пад мінскую каляіну, атрымалася мінімізаваць з-за таго, што возікі для першага вагона прыйшлі некалькі раней самага вагона, што дазволіла падрыхтаваць іх да ўстаноўкі яшчэ да прыбыцця самога вагона. Возікі, якія прыйшлі разам з вагонам, падрыхтоўваліся да ўстаноўкі на наступны таксама да яго прыбыцця. Апошні вагон прыбыў у Мінск без возікаў.

У 2009 годзе ўсе мінскія трамваі GT8 былі выведзены з эксплуатацыі, іх было вырашана замяніць на трамваі беларускай вытворчасці АКСМ-60102, АКСМ-62103 і АКСМ-843.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вівіяні.

**Вінчэнца Вівіяні** (італ.: Vincenzo Viviani; 5 красавіка 1622, Фларэнцыя — 22 верасня 1703, Фларэнцыя) — італьянскі фізік і матэматык, вучань Галілея і Тарычэлі, складальнік першай біяграфіі Галілея.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Ціта Лесі. Галілей і Вівіяні. Музей гісторыі навукі, Фларэнцыя.
Крывая Вівіяні
У 1644 годзе Вівіяні і Тарычэлі паставілі класічны вопыт па вымярэнні атмасфернага ціску. Шкляную трубку з ртуццю перакулілі ў шырокі посуд, таксама напоўнены ртуццю. Слупок ртуці ў трубцы спыніўся на вышыні (у сучасных адзінках) 760 мм.

У 1660 Вівіяні, сумесна з Барэлі, правялі даволі дакладнае вымярэнне хуткасці гуку і атрымалі значэнне, якое адпавядае прыкладна 350 м/сек. Больш раннія вымярэнні, выкананыя Гасендзі, ацэньвалі хуткасць гуку ў 478 м/сек (сучасная адзнака: 331,3 м/сек пры 0 °C).

У 1661 Вівіяні даследаваў прыладу, якая два стагоддзі пазней атрымала назву маятнік Фуко, аднак ні да якіх пэўных высноваў не прыйшоў. Вывучаў цыклоіду і паказаў, як будаваць касацельную да яе. Прапанаваў сваю рэканструкцыю страчанай V кнігі «канічных перасекаў» Апалонія (па захаваных каментарыях да яе). Паказаў, што трысекцыя вугла можа быць выканана з дапамогай роўнабаковай гіпербалы. Іншыя працы тычыліся інжынернай справы, оптыкі, акустыкі.

Працы
-----

* Біяграфія Галілея.  (італ.)

Гл. таксама
-----------

* Тэарэма Вівіяні

Зноскі
------

1. 1 2  MacTutor History of Mathematics archive Праверана 22 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q547473'></a>
2. 1 2  Vincentino Viviani // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
4. ↑  Матэматычная генеалогія — 1997.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q829984'></a>

Літаратура
----------

А. А. Гусак, Г. М. Гусак, А. А. Брычыкава «Даведнік па вышэйшай матэматыцы», Мн. «ТетраСистемс», 2007, С.543

Спасылкі
--------

* Сайт Вівіяні на Galileo Project.
* Vincenzo Viviani Архівавана 9 ліпеня 2011. біяграфія ад Mac Tutor.
**Buphagus** — род птушак сямейства шпаковых атрада вераб'інападобныя, з двума відамі (некаторыя даследчыкі вылучаюць іх у асобнае падсямейства Buphaginae). Buphagus жывуць толькі ў Афрыцы, дзе з’яўляюцца шырока распаўсюджанымі і часта сустракаемымі птушкамі. Характэрная рыса ладу жыцця гэтых птушак — прыхільнасць да буйных капытных, са шкуры якіх яны выклёўваюць насякомых і іх лічынак — свой асноўны корм. Птушкі садзяцца на цела жывёлы і падоўгу сядзяць, перасоўваючыся разам з ім.

Buphagus — аселыя птушкі. Практычна ўвесь час, незалежна ад сезону, днём яны праводзяць каля статкаў дзікіх траваедных (пераважна буйных — сланоў, насарогаў, тураў, зебр, гну) або хатняй жывёлы; ноч птушкі праводзяць у чароце вялікімі зграямі. Яны купкамі садзяцца на жывёл і, чапляючыся за іх шкуру з дапамогай вострыя кіпцікаў, лазяць па ўсім целе, выбіраючы наскурных паразітаў — кляшчоў, вошай і г.д. і іх лічынак, а таксама выдзіраюць з-пад шкуры лічынак аваднёў.  Buphagus могуць разглядацца як сімбіятычныя чысцільшчыкі, якія пазбаўляюць капытных ад паразітаў.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778375189 |
**Афга́нскія маджахе́ды** (араб. مجاهد‎‎ mujāhid, mujahiddin) — члены нерэгулярных узброеных фарміраванняў, матываваных радыкальнай ісламскай ідэалогіяй, арганізаваных у адзіную паўстанцкую сілу ў перыяд грамадзянскай вайны ў Афганістане ў 1979—1992 гадах. Набіраліся з 1979 года з мясцовага насельніцтва з мэтай вядзення ўзброенай барацьбы супраць ваеннай прысутнасці СССР і афганскіх урадаў Бабрака Кармаля і Наджыбулы. Частка афганскіх маджахедаў пасля заканчэння вайны ў сярэдзіне 1990-х гадоў папоўніла шэрагі радыкальнага руху «Талібан», іншая — атрады «Паўночнага Альянсу».

Слова «маджахед» арабскага паходжання («муджахід», множны лік «муджахідзін»), літаральна азначае «змагар за веру», адначасова з'яўляючыся абазначэннем удзельніка джыхаду або мяцежніка (паўстанца). Савецкая армія і афганскія ўлады называлі іх **душма́намі** (дары: دشمان — *dušman*, душмон, пушту دښمان - *duxman*,*dušman* — «вораг»), а савецкіх салдат афганцы называлі шураві (дары: شوروی — *šuravî, шӯравӣ* — «савецкі»). Савецкія салдаты часта ўжывалі для іх абазначэння жаргоннае слова «духі» — вытворнае ад «душманы». 

Душманы насілі тое ж традыцыйнае афганскае адзенне, што і мясцовае насельніцтва, знешне нічым з яго не адрозніваючыся (кашулі, чорныя камізэлькі, чалма ці паколь).

Зноскі
------

1. ↑  Турцыя і карабахскі канфлікт
2. ↑  Толковый словарь Беслова

Літаратура
----------

* Журнал «Армия», 1999, № 6
* Кто же они, душманы? // «Проблемы мира и социализма», № 5 (333), 1986. стр.93-96

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Афганскія маджахеды
* Советский репортёр в гостях у душманов
**Byzantinische Zeitschrift** (скар. **BZ** і **ByzZ**) - адзін з вядучых навуковых часопісаў па візантыністыцы. Часопіс заснаваў Карл Крумбахер у 1892 годзе.

Часопіс публікуе артыкулы, якія ахопліваюць увесь спектр тэм з візантыйскай гісторыі і культуры (гісторыя, крыніцазнаўства, гістарычная геаграфія, багаслоўе, літаратуразнаўства, дапаможныя гістарычныя дысцыпліны, археалогія, гісторыя мастацтва). У часопісе збіраюць і сістэматызуюць бібліяграфічную інфармацыю пра ўсю навуковую літаратуру, выдадзеную ў свеце ў галіне візантыністыкі. Часопіс падзяляецца на тры секцыі: 

1. артыкулы;
2. рэцэнзіі;
3. бібліяграфія, паведамленні, некралогі.

Выходзіць штогод у двух сшытках, якія складаюць адзін том. Часопіс часова не выдавалі падчас Першай і Другой Сусветных войнаў. У 2010 годзе выйшаў 103 том часопіса.

Першым галоўным рэдактарам часопіса быў Карл Крумбахер (1892-1909). Пасля яго смерці выдаўцамі Byzantinische Zeitschrift былі: Паўль Марк  (ням.) (бел. (1909-1927) і Аўгуст Гейзенберг  (укр.) (бел. (1910-1930); Франц Дзюльгер  (ням.) (бел. (1928-1963); Ганс-Георг Бек  (укр.) (бел.  (1964-1977), Фрыдрых Вільгельм Дайхман  (ням.) (бел. (1964-1980) і Герберт Хунгер (1964-1980); Армін Голвег  (ням.) (бел.  (1978-1980); Пітэр Шрайнер (1991-2004); Альбрэхт Бергер  (ням.) (бел. (з 2001).

На сённяшні дзень рэдакцыя часопіса знаходзіцца ў Мюнхене пры Інстытуце візантыністыкі, навагрэчаскіх даследаванняў і візантыйскага мастацтва (*Institut für Byzantinistik, Neogräzistik und Byzantinische Kunstgeschichte*) Мюнхенскага ўніверсітэта Людвіга-Максіміліяна. Часопіс друкуюць у выдавецтве Walter de Gruyter (Германія).

Выдаўцы часопіса таксама выдаюць базу дадзеных бібліяграфіі па візантыністыцы — *Byzantinische Zeitschrift-Bibliographie*. Бібліяграфічныя запісы, якія змяшчаюцца ў часопісе, змяшчаюць у базу дадзеных, якую выдаюць на CD. У базе бібліяграфічныя запісы падзелены на 14 прадметных абласцей і да многіх з іх прыкладзены анатацыі або каментары. Існуе магчымасць пошуку бібліяграфіі па розных крытэрыях. У 2005 годзе выйшла трэцяе выданне CD, якое змяшчае прыкладна 63 000 бібліяграфічных запісаў з нумароў часопіса 83 (1990) — 97(2004) .

Дадаткова да часопіса выдаюць серыю *Byzantinisches Archiv* (з 1898) і *Supplementum bibliographicum* (з 1994).

Зноскі
------

1. ↑  Byzantinische Zeitschrift – Bibliographie 83. Jg. (1990) – 97. Jg. (2004)(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Byzantinische Zeitschrift у выдавецтве Walter de Gruyter Архівавана 15 мая 2008.
* Byzantinische Zeitschrift - Bibliographie у выдавецтве Walter de Gruyter(недаступная спасылка)
**Афга́ні** — грашовая адзінка Афганістана з валютным кодам AFN. 1 афгані (Af) = 100 пул.

Гісторыя
--------

У канцы 19 і пачатку 20 стагоддзяў тэрыторыя сучаснага Афганістана знаходзілася пад уладай Вялікабрытаніі. У грашовым абарачэнні знаходзіліся і індыйскія рупіі, персіцкія крані і расійскія рублі. Мясцовая валюта была ўведзена ў 1880 годзе Абдур
Рахманам Кахнаем і мела назву афганская рупія ці кабульская рупія. Яна адпавядала 9 грамам серабра. Пасля атрымання незалежнасці ў 1919 годзе ўлада спрабавала ўвесці папяровыя грошы.

### Аўгані, 1925—2003

У 1927 годзе была праведзена валютная рэформа, пад час якой з’явілася новая валюта афгані якая дзялілася на 100 пулаў. 1 афгані меў курс 1,1 да афганскай рупіі і, пачаткова, адпавядаў 10 грамам серабра. У 1978 годзе пасля ўвядзення ISO 4217 афгані атрымала валютны код *AFA*.

Бурныя гістарычныя змены (падзенне манархіі, грамадзянская вайна, савецкая акупацыя, урад Талібаў) выклікалі значную дэвальвацыю афгані. У 2002 годзе 1 долар ЗША меў вартасць 46 000 афгані.

### Афгані 2003-сучаснасць

З 2 студзеня 2003 года і на працягу трох месяцаў цягнуўся абмен старых афгані на новыя па курсу 1000 да 1.

У наш час існуюць банкноты вартасцю 1000, 500, 100, 50, 20, 10, 5, 2,1 афгані і манэт вартасцю 5, 2 і 1 афгані.

Інфляцыя ў 2005 годзе склала 16,3 %.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Афгані