**Брыга́да Ко́рпуса ахо́вы паме́жжа «Валы́нь»** (польск.: *Brygada KOP «Wołyń»*) — першая брыгада Корпуса аховы памежжа часоў міжваеннай Польскай Рэспублікі, якая размяшчалася ў 1924—1937 гадах на тэрыторыі Валынскага ваяводства.

Гісторыя
--------

На паседжанні палітычнага камітэта Рады міністраў Польскай Рэспублікі, якое адбывалася 21—22 жніўня 1924 года было прынята рашэнне аб стварэнні адмысловага ўзброенага фармавання для аховы ўсходняй мяжы, з прычыны чаго 12 верасня 1924 г. польскае Міністэрства вайсковых спраў выдала распараджэнне аб стварэнні Корпуса аховы памежжа, а 17 верасня таго ж года — дапаўненне з указаннем яго структуры. На першым этапе арганізацыі гэтага вайсковага ўтварэння на падставе загада генеральнага штаба ад 27 верасня 1924 года была заснавана першая памежная брыгада.

У склад брыгады ўвайшлі 2-і, 3-і і 4-ы памежныя батальёны, а таксама 3-і, 4-ы і 5-ы кавалерыйскія эскадроны. 27 кастрычніка 1924 года падраздзяленні брыгады былі перагрупаваны на мяжы з Савецкім Саюзам і заступілі на службу на прасторах Валынскага ваяводства, дзе распачалі ахову дзяржаўнай мяжы шырынёй у 280 км і глыбінёй у 30 км. Камандаванне было размешчана ў прыватным доме ў Здалбунаве, але ў 1931 г. было перамешчана ў Луцк на вуліцу Сянкевіча, 23. 

У снежні 1924 года ў межах брыгады пачалося фармаванне 11-га памежнага батальёна і 11-га кавалерыйскага эскадрона. У 1926 г. на ўзроўні брыгады была ўтворана школа для ўнтэр-афіцэраў пяхоты, якая была размешчана ў Мізачы пры 11-ым памежным батальёне, пазней ліквідаваная ўлетку 1928 года. Замест яе і іншых падобных установаў у крэпасці Асавец на Падляшшы быў адчынены школьны батальён Корпуса аховы памежжа. 

У 1927 годзе другі памежны батальён і пяты кавалерыйскі эскадрон былі падпарадкаваны камандзіру 5-й брыгады аховы памежжа, а чацвёрты кавалерыйскі эскадрон — 2-й памежнай брыгадзе, у той час як у самім падраздзялнні быў сфармаваны 26-ы рэзервовы батальён.

Па звестках 1928 года, брыгада ахоўвала адрэзак мяжы даўжынёй у 259.030 км. З мэтай павелічэння патрэбнай колькасці кваліфікаваных вайскоўцаў-сапёраў, 1 красавіка 1928 года быў адчынены навучальны цэнтр для іх падтрыхтоўкі пры трэцім памежным батальёне ў Гошчы, а ў 1931 г. сапёрныя роты з’явіліся пры ўсіх памежных брыгадах. Яны дзяліліся на 4 часткі і называліся паводле адзінак іх размяшчэння. У брыгадзе «Валынь» была ўтворана рота трэцяга тыпу, якая ўтрымлівала два ўзводы па тры дружыны і гаспадарчую дружыну. Штат роты складаўся з трох афіцэраў, дзевяці унтэр-афіцэраў і васьмідзесяці шараговых жаўнераў.

Загадам камандавання ад 23 лютага 1937 года была распачата першая фаза рэканструкцыі Корпуса аховы памежжа «R.3», у выніку чаго дадзеная брыгада была расфармавана. Адзінкі, якія ўваходзілі ў яе склад, сталі падпарадкоўвацца створанаму палку «Здалбунаў», а школьны кавалерыйскі эскадрон «Няміркаў» увайшоў у склад аднайменнага кавалерыйскага дывізіёна.

Структура
---------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Арганізацыя ў 1924 годзе
* Камандаванне брыгадай
* 2-і памежны батальён
* 3-і памежны батальён
* 4-ы памежны батальён
* 11-ы памежны батальён
* 3-і кавалерыйскі эскадрон
* 4-ы кавалерыйскі эскадрон
* 5-ы кавалерыйскі эскадрон
* 11-ы кавалерыйскі эскадрон
 | Арганізацыя ў 1927 годзе
* Камандаванне брыгадай
* 2-і памежны батальён
* 3-і памежны батальён
* 4-ы памежны батальён
* 11-ы памежны батальён
* 26-ы рэзервовы батальён
* 3-і кавалерыйскі эскадрон
* 11-ы кавалерыйскі эскадрон
* Школа ўнтэр-афіцэраў пяхоты
* Школа ўнтэр-афіцэраў кавалерыі
* Школа ўнтэр-афіцэраў брыгады
* Паліцэйскі ўчастак
 | Арганізацыя ў 1931 годзе
* Камандаванне брыгадай
* 3-і памежны батальён «Гошча»
* 4-ы памежны батальён «Дзедзяркалы»
* 11-ы памежны батальён «Астрог»
* 26-ы рэзервовы батальён «Жыцін»
* 3-і кавалерыйскі эскадрон «Дзедзяркалы»
* 11-ы кавалерыйскі эскадрон «Мізач»
* Школьны эскадрон кавалерыі «Няміраў»
* Школа ўнтэр-афіцэраў кавалерыі
* Рота сапёраў «Гошча»
 |

Кіраўніцтва
-----------

* 10 кастрычніка 1924 — 8 чэрвеня 1925 — палкоўнік пяхоты Станіслаў Паўрозніцкі
* 9 чэрвеня 1925 — 24 лістапада 1925 — палкоўнік пяхоты Міхал Рэмізоўскі
* 24 лістапада 1925 — 1926 — палкоўнік Юзаф Альшына-Вільчынскі
* 1927 — 18 ліпеня 1927 — палкоўнік Бенедыкт Майкоўскі
* 18 жніўня 1927 — 7 жніўня 1929 — палкоўнік пяхоты Эдвард Новак
* 8 жніўня 1929 — 2 красавіка 1932 — палкоўнік пяхоты Вінцэнт Новачынскі
* 4 красавіка 1932 — 15 сакавіка 1937 — палкоўнік Мікалай Фрэуд-Красіцкі
* 16 сакавіка 1937 — ? — палкоўнік Баляслаў Астроўскі, камандзір палка «Здалбунаў»

Зноскі
------

1. 1 2  Канстанкевіч, Прохвіч, Руткевіч, 2003, с. 23
2. ↑  Прохвіч, 1994, с. 150
3. ↑  Прохвіч, 2003, с. 19
4. ↑  Прохвіч, 1994, с. 151
5. ↑  Прохвіч, 1994, с. 153
6. ↑  Бяроза, Шчэпаньскі, 2014, с. 51
7. ↑  Прохвіч, 2003, с. 43
8. ↑  Кутар, 2005, с. 50
9. ↑  Прохвіч, 1994, с. 157
10. ↑  Канстанкевіч, Прохвіч, Руткевіч, 2003, с. 31
11. ↑  Канстанкевіч, Прохвіч, Руткевіч, 2003, с. 46

Літаратура
----------

* *Анджэй Канстанкевіч, Ежы Прохвіч, Ян Руткевіч.* Korpus Ochrony Pogranicza 1924—1939. — Варшава: Barwa i Broń, 2003. — ISBN 978-83-900217-9-9.
* *Генрык Дамінічак.* Granica wschodnia Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1919—1939. — Варшава: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992. — ISBN 83-01-10202-0.
* *Ежы Прохвіч.* Korpus Ochrony Pogranicza w przededniu wojny, Część II. Przemiany organizacyjne i przygotowania wojenne KOP w 1939 roku. — «Wojskowy Przegląd Historyczny», №4 (150)/1994. — Варшава: Czasopisma Wojskowe, 1994. — С. 148—160. — ISBN 0043-7182.
* *Ежы Прохвіч.* Formacje Korpusu Ochrony Pogranicza w 1939 roku. — Варшава: Wydawnictwo Neriton, 2003. — ISBN 83-88973-58-4.
* *Здзіслаў Юзаф Кутар.* Saperzy II Rzeczypospolitej. — Варшава: Pat, 2005. — ISBN 83-921881-3-6.
* *Івона Вішнеўская, Катажына Проміньская.* Wstęp do inwentarza zespołu archiwalnego „Brygada Korpusu Ochrony Pogranicza «Wilno»". — Шчэцін: Archiwum Straży Granicznej, 2013.
* *Х’юберт Бяроза, Каятан Шчэпаньскі.* Centralna Szkoła Podoficerska KOP. — Граева: Towarzystwo Przyjaciół 9 PSK, 2014. — ISBN 978-83-938921-7-4.