recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мікульскі.
**Сямён Пятровіч Мікульскі** (3 (15) верасня 1896, в. Ківачына Пружанскага павета, цяпер у Пружанскім раёне — 8 мая 1964) — савецкі ваенны дзеяч, генерал-лейтэнант (1944).

Біяграфія
---------

Скончыў Ваенную акадэмію імя Фрунзэ (1929), аператыўны факультэт гэтай акадэміі (1934), Ваенную акадэмію Генштаба (1948). У арміі з 1915, у Чырвонай Арміі з 1918. Удзельнік грамадзянскай (1918—1920) і савецка-фінляндскай (1939—1940) войнаў. У Вялікую Айчынную вайну на Ленінградскім, Волхаўскім, Карэльскім, 3-м Прыбалтыйскім і 2-м Беларускім франтах; камандзір дывізіі, начальнік штаба, намескнік камандуючага арміяй і войскамі Волхаўскай аператыўнай групы, камандзір корпуса, камендант г. Гданьск. У 1946—1955 выкладчык Ваеннай акадэміі Генштаба.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
**Паўднёвы Каўказ** — частка Пярэдняй Азіі, якую палітычна адносяць і да Еўропы. На поўначы, па галоўным хрыбце Вялікага Каўказа мяжуе з Расіяй, на поўдні — з Турцыяй і Іранам, на захадзе абмываецца Чорным морам, на ўсходзе — Каспійскім. Плошча Паўднёвага Каўказа -- 190 тыс. кв. км.

У расійскай і савецкай гістарыяграфіі і літаратуры рэгіён называюць **Закаўказзем**.

Геалагічная будова
------------------


|  |  |
| --- | --- |
| 
Да Паўднёвага Каўказа адносяць:
* Паўднёвы схіл Вялікага Каўказа
* Калхідская нізіна
* Курынская западзіна

 | 
* Малы Каўказ
* Армянскае нагор’е
* Талышскія горы
* Ленкаранская нізіна

 |

Сучасны палітычны падзел
------------------------


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 
* Краіны-члены ААН
	+ Сцяг Азербайджана Азербайджан
	+ Сцяг Арменіі Арменія
	+ Сцяг Грузіі Грузія

 | 
* Часткова прызнаныя краіны
	+ АбхазіяРэспубліка Абхазія
	+ Паўднёвая Асеція
* Непрызнаная краіна
	+ Нагорна-Карабахская Рэспубліка

 | 
Адміністрацыйная карта Каўказа
 |

Гісторыя
--------

Паўднёвы Каўка, як і ўвесь Каўказ, — важны геапалітычны рэгіён, які з глыбокай старажытнасці злучае краіны Усходу і Захаду і знаходзіўся на скрыжаванні гандлёвых шляхоў паміж Блізкім Усходам і Усходняй Еўропай, міграцыйных хваль, войск заваёўнікаў, якія імкнуліся авалодаць іншымі. Шырокія былі гандлёвыя і культурныя сувязі гэтых дзяржаў паміж сабой і з сумежнымі краінамі Еўропы і Усходу — Старажытнай Грэцыяй, Візантыяй, Рымам, Іранам, Індыяй, Кітаем і інш.

Тут у IX—VI стагоддзях да н. э. знаходзілася адна з найстаражытнейшых дзяржаў свету — Урарту, якая ахоплівала ў перыяд сваёй магутнасці ўсё Армянскае нагор’е, а бліжэй да нашай эры — Калхідскае царства, Каўказская Албанія. Ад старажытных цывілізацый засталіся шэдэўры архітэктуры, выбітныя літаратурныя помнікі.

Наяўнасць урадлівых зямель, водных рэсурсаў і спрыяльнага мяккага клімату садзейнічала стварэнню развітой сельскай гаспадаркі — ірыгацыйнага земляробства, жывёлагадоўлі на выпасе. Гандаль прыводзіў да развіцця рамёстваў, будаўніцтва гарадоў, развіцця транспарту.

З іншага боку, багатыя землі ўвесь час прыцягвалі ўвагу моцных і ваяўнічых суседзяў — спачатку гэта была Рымская імперыя, затым — Візантыя, арабы. У XIII—XV стагоддзях — татара-манголы і Тамерлан. Затым Паўднёвы Каўказ стаў аб’ектам саперніцтва паміж Персіяй (Іранам) і Асманскай імперыяй (Турцыяй). Сярэднявечча было часам бясконцых войнаў, генацыду, гандлю рабамі, феадальных канфліктаў і спусташальных паходаў чужаземных заваёўнікаў. Асабліва жорстка паўднёвыя суседзі абыходзіліся з хрысціянамі — грузінамі і армянамі. Крыху лягчэй было народам, якія прынялі іслам.

Зноскі
------

1. ↑  Паўднёвы Каўказ: агульная характарыстыка
2. ↑  Закаўказзе

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Ларуса · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4749418-9 · LCCN: sh85136878 · NKC: ge131570 |
**Царква Успення маці Божай** — колішні храм у в. Падблонне, зараз г. Мар’іна Горка Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

У 1859 годзе настаяцелем Пакроўскай царквы ў Навасёлках стаў малады святар Фама Русецкі, які скончыў Мінскую духоўную семінарыю. Сваю дзейнасць па ўзвядзенні храма Фама Русецкі пачаў са збору ахвяраванняў. Першыя грошы на будаванне храма ўнеслі сяляне блізкіх валасцей. Фундатарамі былі Леў Макаў, Восіп Бонч-Асмалоўскі і Эдвард Вайніловіч.

У 1866 годзе Фама Русецкі аб’ехаў шэраг гарадоў, пабываў у Казані, Ніжнім Ноўгарадзе, Вільні і сабраў 15000 рублёў. З дапамогай міністра ўнутраных спраў Льва Макава будаўнічыя матэрыялы ўдалося атрымаць бясплатна.
У 1871 годзе заклалі падмурак храма, а праз 8 гадоў будаванне завяршылася. 30 жніўня 1879 года яе асвяцілі імем Успення Маці Божай.

* Падблонне. Царква, да 1918Падблонне. Царква, да 1918
* Падблонне. Царква, 1918Падблонне. Царква, 1918
* 
* 
* 
* 
* 
*

Архітэктура
-----------

Будынак на гарадскіх могілках. Ёсць меркаваньне, што будынак быў пры царкве
Каменная і даволі ўмяшчальная, яна па сваім архітэктурным стылі напамінала грэчаскія цэрквы. Храм узводзіўся па плане грэчаскай царквы Святога Дзмітрыя[ru] ў Санкт-Пецярбургу. Апошняя ж па сваім выглядзе была вельмі падобна на сусветна вядомы сабор Святой Сафіі ў Канстанцінопалі.

Сабор быў пяцігаловым, вельмі хораша вымалёўваўся на ўзвышэнні. Меў тры ўваходы: 1-ы з боку чыгункі для ўсякага люду, 2-і з боку тэхнікума для студэнтаў, 3-і ад маёнтка, для сям’і Макова. За саборам стаяла капліца.

Унутры сабора быў багаты роспіс.

Гл. таксама
-----------

* Храмы Пухавіцкага раёна

Спасылкі
--------

* | Неизвестная церковь в Подблонье (ныне Марьина Горка) — fgb.by
* | Марьина Горка. Церковь Успения Божией Матери в Подблонье) — etoretro.ru
* | ГОРОДА БЕЛАРУСИ В НЕКОТОРЫХ ИНТЕРЕСНЫХ ИСТОРИЧЕСКИХ СВЕДЕНИЯХ. МИНЩИНА(недаступная спасылка) — 7lafa.com


1. ↑  У мастацкай галерэі раённага краязнаўчага музея адкрылася выстава "Свет абразоў"
Категория:Населённые пункты по алфавиту
Категория:НП:Статус:Муниципалитет
Категория:ПРО:Города:Размер статьи: менее 1000 символов
Категория:ПРО:Города:Последняя правка: в позапрошлом году
**Кастрыльё-дэль-Валь** (ісп.: Castrillo del Val) — муніцыпалітэт ў Іспаніі, уваходзіць у правінцыю Бургас, у складзе аўтаномнай супольнасці Кастылія і Леон. Муніцыпалітэт знаходзіцца ў складзе раёна (камаркі) Альфос-дэ-Бургас. Займае плошчу 22,544 км². Насельніцтва — 732 чалавекі (на 2010 год). Адлегласць да адміністрацыйнага цэнтра правінцыі — 11 км.

Насельніцтва
------------


|  |
| --- |
|  |

Зноскі
------
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Галоўная сінагога.
**Галоўная сінагога** — колішняя сінагога ў Глыбокім Віцебскай вобласці. Размяшчалася па Докшыцкай (Савецкай) вуліцы.

Гісторыя
--------

У мястэчку ў 1766 г. пражывала 755 яўрэяў. У канцы XIX ст. тут налічвалася 6 сінагог. Будаўніцтва Галоўнай сінагогі, як і звычайна для мястэчка, мела даўнюю гісторыю. У 1742 г. віленскі біскуп М. Зяньковіч выдае мясцовай яўрэйскай абшчыне дазвол на будаўніцтва сінагогі на месцы знішчанай пажарам з умоваю, каб апошняя не была падобнай на касцёл (без вежаў, з невысокім дахам). Вядома, што збудаваная паводле гэтага дазволу сінагога неаднаразова перабудоўвалася і аднаўлялася.

Адносілася да даволі рэдкага пераходнага тыпу сінагог драўляна-мураванай канструкцыі. Як правіла, такімі былі тыя, што ўключалі мураваныя рэшткі папярэдняга будынку. Калі дапусціць меркаванне, што пры будаўніцтве былі выкарыстаны рэшткі мураванай сінагогі XVIII ст. то ўсё роўна трэба прызнаць, што апошнія даволі гарманічна ўвайшлі ў архітэктуру новага будынку.

Сінагога знішчана ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

* Галоўны фасадГалоўны фасад
* Арон-кадэш. 1931Арон-кадэш. 1931
* Сінагога ў 1935 годзеСінагога ў 1935 годзе
* Сінагога ў 1939 годзеСінагога ў 1939 годзе

Архітэктура
-----------

Размяшчалася ў шэрагу вулічнай забудовы, на схіле рэльефу. Мураваным быў першы паверх. Прычым муры былі выкананы ў характэрным для XVII—XVIII ст. стылі: з шырокімі вуглавымі і прасценачнымі пілястрамі, вокнамі ў глыбокіх нішах, высокім арачным праёмам дзвярэй. Карніз з боку вуліцы пераходзіў у шырокі застрэшак, нібыта падводзячы рысы на мяжы мураванай і драўлянай частак будынка. Драўляны ярус сінагогі складаў прыкладна адну трэць усёй вышыні сцен (драўлянай і мураванай частак сумарна), выкананы быў з брусоў, злучаных у чысты (нямецкі) вугал, без астатку і налічваў усяго восем вянкоў. 3 боку вуліцы ў ім мелася тры звычайных памераў акны. Галоўнае ўражанне ў збудаванні ствараў высокі, стромкі двух’ярусны дах. Верхні ярус, які складаў прыкладна трэць агульнай вышыні даху, меў карнізны паясок, у ніжнім ярусе меліся слыхавыя вокны. Кантраст выбеленай тынкоўкі і пацямнелай драўніны стваралі своеасаблівы каларыт, а карнізы сцен дахаў, а таксама пілястры надавалі формам будынка выразную рытмічнасць. Перад галоўным уваходам мелася драўляная агароджа з дошак і брамка паміж мураванымі, пабеленымі вушакамі. На здымку 1920-х гг. бачна таксама прыбудаванае з левага боку памяшканне з дошак, над аднасхільным дахам, абаграваемае печкай, пра што сведчыць цагляны комін.

Літаратура
----------

* *Лакотка А.І.* Драўлянае сакральна-манументальнае дойлідства Беларусі / А.І. Лакотка. — Мн.: Беларусь, 2003. — 224 с. — ISBN 985-01-0423-6.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Стратыграфія.
Стратыграфічны зрэз культурнага пласта з разметкай
Археалагічны помнік у Этыёлі, Францыя
**Стратыгра́фія** — вертыкальны разрэз і апісанне культурнага пласта археалагічнага помніка (селішча, гарадзішча, кургана, могільніка і інш.), які агаляе напластаванні розных храналагічных перыядаў. Сам тэрмін і шэраг методык узятыя з геалогіі.

Стратыграфія з’яўляецца важным інструментам вызначэння адноснага ўзросту культурных пластоў. Дае магчымасць вызначаць іх змену ў часе і параўноўваць час існавання археалагічных помнікаў у пэўным месцы («вертыкальная» стратыграфія). Апісанне вядзецца па пластах зверху ўніз. Пазначаецца характар глебы, прыродныя ўключэнні, перабудовы, змены характару жыццядзейнасці, парушэнні натуральнага залягання. Калі рэчы рознага часу знаходзяцца ў адным гарызонце, выкарыстоўваецца «гарызантальная» стратыграфія, якая дазваляе пазначыць паслядоўнасць змены месцаў чалавечай актыўнасці на археалагічным помніку. «Параўнальная» стратыграфія (параўнанне розных археалагічных комплексаў) дае магчымасць вызначаць храналогію асобных культурных з’яў на тэрыторыі рэгіёна, краіны, кантынента і ўсяго свету.

Стратыграфія з’яўляецца асновай стварэння адноснай храналогіі (перыядызацыі) помніка археалогіі, эталонных стратыграфічных калонак, сінхранізуемых па аднолькавых знаходках і дадзеных прыродазнаўчых навук, праверкі вынікаў выкарыстання тыпалагічнага і іншых метадаў даціроўкі археалагічных культур.

Стратыграфія цесна звязаная з геалогіяй і глебазнаўствам.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  БелЭн 2002.
2. 1 2 3 4  Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая Российская энциклопедия, 2004—2017.
3. ↑  БелЭн & 2002 201. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFБелЭн2002201 (даведка)

Літаратура
----------

* *Ісаенка У. Ф.* Стратыгра́фія ў археалогіі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 201. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Уладзімір Ісаенка.* Стратыгра́фія ў археалогіі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — С. 430. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.
* *Мерперт Н. Я.* Стратиграфия (в археологии) // Советская историческая энциклопедия / Под ред. Е. М. Жукова. — М.: Советская энциклопедия, 1973—1982. (руск.)
* Стратиграфия в археологии / Д. А. Авдусин // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Стратыграфія (археалогія)
* Стратиграфия  (руск.)(Праверана 25 мая 2023) // Праект «Открытая археология»
* Стратиграфия // Росархеолог  (руск.)(Праверана 25 мая 2023)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4316835-8 |
**Джэліл Асані** (макед.: Џелил Асани, алб.: Xhelil Asani; нар. 12 верасня 1995, Кічава, Паўночная Македонія) — паўночнамакедонскі футбаліст албанскага паходжання, абаронца албанскага клуба «Эрзені» з Шыяка.

Клубная кар’ера
---------------

Пачынаў кар’еру ў клубах роднага Кічава «Напрэдак» і «Влазрымі». Улетку 2015 года далучыўся да албанскага «Бюліса», у пачатку 2016 года вярнуўся ў Македонію, стаўшы іграком «Металурга». З лета 2016 года выступаў за мальтыйскі клуб «Пемброўк Атлета».

У лютым 2017 года прыбыў на прагляд у беларускі клуб «Тарпеда-БелАЗ», з якім у выніку падпісаў кантракт. Пачынаў сезон у стартавым складзе жодзінцаў на пазіцыі левага абаронцы, аднак пазней стаў у асноўным выхадзіць на замену. У жніўні 2017 года па пагадненні бакоў пакінуў беларускі клуб.

Неўзабаве пасля зыходу з «Тарпеда-БелАЗ» вярнуўся ў Македонію, стаўшы іграком клуба «Шкендыя», але згуляў за яго толькі ў двух матчах. У студзені 2018 года перайшоў ва ўзбекскі «Маш’ал». У ліпені 2018 года далучыўся да баснійскага клуба «Младаст» Добай Какань, а ў наступным годзе стаў іграком расійскага «СКА-Хабараўска», дзе гуляў да лістапада 2019 года.

У студзені 2020 года далучыўся да амерыканскага клуба «Пітсбург Рыверхаўндс». Пакінуў яго ў канцы года, так і выйшаўшы на полі. У жніўні 2021 года стаў іграком баснійскага «Рудара», а ў жніўні 2022 года перайшоў у албанскі «Эрзені».

Зноскі
------

1. ↑  Xhelil Asani // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  "Торпедо-БелАЗ" объявило о подписании контракта с Джелилом Асани. football.by.
3. ↑  Джелил Асани покинул "Торпедо-БелАЗ". football.by.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FBref.com · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол · Чэмпіяншып ЮСЛ |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Буйноўскі.
**Юзаф Буйноўскі** (польск.: Józef Bujnowski; 31 сакавіка 1910, маёнт. Аколіца–Рудава, зараз Браслаўскі раён — 2001) — польскі паэт, гісторык літаратуры, літаратурны крытык, эсэіст.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзіўся ў непадалёку ад Браслава. Сярэднюю адукацыю атрымаў у Дзісенскай гімназіі. У 1929 паступіў у Віленскі ўніверсітэт на філалагічнае аддзяленне. Быў адным з заснавальнікаў студэнцкага часопіса «Паласа», дзе былі надрукаваны яго першыя артыкулы. У 1934 рэдагаваў віленскі часопіс «Марш».

У 1935-38 Ю. Буйноўскі працаваў выкладчыкам у Браслаўскай прыватнай гімназіі. У Браславе падрыхтаваны і выдадзены ў мясцовай друкарні два зборнікі вершаў. У 1939 быў запрошаны на працу ў Вільню ў ліцэй імя Снядэцкіх, дзе выкладаў польскую мову.

Пасля пачатку Другой сусветнай вайны быў мабілізаваны ў польскую армію і ўдзельнічаў у баявых дзеяннях першых месяцаў вайны. У 1939-41 зняволены ў савецкім лагеры.

Пасля змагаўся з фашыстамі ў складзе польскай арміі генерала Андэрса, удзельнічаў у баявых дзеяннях 2-га корпуса на тэрыторыі Італіі. Падчас вайны працягваў займацца літаратурнай працай, супрацоўнічаў з ваеннымі выданнямі.

Ю. Буйноўскі ў 1946 стаў адным з заснавальнікаў польскага ПЭН клуба. У тым жа годзе пераехаў на пастаяннае жыхарства ў Англію, дзе займаўся выкладчыцкай, выдавецкай, літаратурнай дзейнасцю. Быў кіраўніком выдавецтва Польскага літаратурнага таварыства, утрымліваў уласную друкарню. З 1952 выкладаў у польскім замежным універсітэце ў Лондане. У 1956 абараніў кандыдацкую, у 1964 доктарскую дысертацыю і стаў прафесарам. Ю. Буйноўскі чытаў спецыяльныя курсы ў шэрагу вышэйшых навучальных устаноў Англіі, ва ўніверсітэтах Амстэрдама, Гайдэльберга.

Выбраная бібліяграфія
---------------------

Паэзія:

* Pięknięty tor (1937?)
* Piescią w twarz — kwiatami pod nogi (1939?)
* Ręce do brzegu (1943)
* Brzozom w płomieniach (1945)
* Powroty (1947)
* Rysy na pustce (1953)
* Lipowy witraż (1954)
* Odsyłacz w bezsens(1955)
* Krawędzie (1956)
* O kobietach, diabłach i rycerzu. Igraszka poetycka (1964)
* Spod Gwiazdozbioru Wielkiego Psa (1987)

Зноскі
------

1. ↑  Catalog of the German National Library Праверана 30 мая 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23833686'></a>
2. 1 2 3 4   Праверана 10 лютага 2021.

Літаратура
----------

* Wspolczesni Polscy Pisarze i Badacze Litaratury. — Warszawa, 1994. — T. 1. — S. 343—346.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 15626466s · GND: 119472619 · ISNI: 0000 0000 8359 449X · LCCN: no95008357 · NTA: 133665313 · NUKAT: n93125034 · LIBRIS: 336747 · VIAF: 15096738 |

 |
**Рынар Валееў** (нар. 22 жніўня 1987, Адэса) — украінскі футбаліст, паўабаронца дніпроўскай «Пэрэмогі».

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец адэскага «Чарнаморца», гуляў за клуб у юнацкім першынстве Украіны. У 2005 годзе выехаў у Нідэрланды, далычыўшыся да юнацкай каманды клуба «Дэ Графсхап», за які тады выступаў старэйшы брат Рынара Руслан Валееў. Неўзабаве вярнуўся ва Украіну, гуляў у адэскіх аматарскіх клубах.

У студзені 2007 года падпісаў кантракт з «Чарнаморцам». 18 сакавіка 2007 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе ў матчы супраць «Крыўбаса» (2:3). Улетку 2008 года быў аддадзены ў арэнду алчэўскай «Сталі». Сезон 2009/10 правёў у кіеўскай «Абалоні», пасля чаго перайшоў у «Крыўбас». Улетку 2013 года крыварожскі клуб спыніў існаванне, і Валееў у якасці свабоднага агента зноў стаў іграком «Чарнаморца».

Улетку 2014 года, пакінуўшы «Чарнаморац», стаў іграком казахстанскага «Іртыша». У 2015 годзе вярнуўся ва Украіну, далучыўшыся да «Ільічоўца». У 2016 годзе на кароткі час быў іграком «Гарняка» і малдаўскай «Дачыі», пасля чаго зноў апынуўся ў «Ільічоўцы».

У сакавіку 2017 года прыбыў на прагляд у беларускі клуб «Іслач» і неўзабаве падпісаў кантракт. Здолеў замацавацца ў аснове каманды і стаць адным з яе лідараў. У лістападзе 2017 года, за тур да заканчэння чэмпіянату, разам з іншымі ўкраінскімі легіянерамі пакінуў «Іслач».

У жніўні 2018 года далучыўся да клуба другога дывізіёна Грузіі «Шэвардэні-1906». У сакавіку 2019 года вярнуўся ва Украіну, далучыўшыся да данецкага «Алімпіка». У жніўні 2019 года перайшоў у «Абалонь-Бровар». Сезон 2020/21 правёў у адэскім «Чарнаморцы», дапамог клубу вярнуцца ў Прэм’ер-лігу. У ліпені 2021 года стаў іграком клуба Другой лігі «Пэрэмога» з Дніпра.

Зноскі
------

1. ↑  Rinar Valeev // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Renar Valeev // As — Madrid: Grupo PRISA, 1967.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2807'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1466106'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q719880'></a>
3. ↑  «Ислочь» подписала контракт с украинцем Валеевым
4. ↑  Шелихов, Логинов, Валеев, Балашов и Ивашко покинули "Ислочь"

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AS.com · by.tribuna.com · FBref.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · playmarkerstats.com (ігрок) · Transfermarkt (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) · Адэскі футбол · Прэсбол · ПФЛУ · УАФ |
**«S.D.M.»** — дэбютны студыйны альбом рок-гурта «S.D.M.», які выйшаў у 2010 годзе.

Спіс песень
-----------

| № | Назва | Працягласць |
| --- | --- | --- |
| 1. | «За сцяною каменнай»  | 5:58 |
| 2. | «Акуна-матата»  | 4:41 |
| 3. | «Чужы»  | 4:19 |
| 4. | «Ніколі»  | 4:50 |
| 5. | «Ён прыйдзе»  | 5:44 |
| 6. | «Сагрэйце краіну»  | 3:54 |
| 7. | «Сам сабе»  | 5:52 |
| 8. | «Ратуйце»  | 5:09 |
| 9. | «Благая прыкмета»  | 4:04 |
| 10. | «Да сустрэчы»  | 5:04 |
| 11. | «Стоўнд» (бонус) | 3:53 |

Удзельнікі запіса
-----------------

* Сірык — вакал, гітара
* Кібер — гітара
* Сярожа — бас
* Лёха — бубны

Крытыка
-------

Музычны крытык Сяргей Будкін адзначыў, што на альбоме *«хлопцы граюць дэпрэсыўна, сыра і брудна і яўна знаходзяцца пад моцным уплывам ад творчасьці цяпер ужо рок-трыё N.R.M. часам вельмі дасканала паўтараючы іх ранейшы саўнд»*. Музычны журналіст Алег Клімаў выказаў меркаванне, што ў альбоме *«не ўсё так безнадзейна, вядома, суцэльна сабе міленькая другаснасць, але даляглядаў ніякіх глабальных я ў гэтай каманды не бачу»*. Музычны крытык Дзмітрый Безкаравайны падкрэсліў, што сваім дэбютным альбомам *«вярнуўшыся пасля трохгадовай адсутнасці, адны з пераможцаў „Басовішча 2006" не прапанавалі нічога новага»*. Музычны журналіст Зміцер Падбярэзскі падсумаваў: *«абсалютная невыразнасьць музычнага матэрыялу, нядбайнае валоданьне інструмэнтамі, бруд у выкананьні вакальных партый, якія часам проста немагчыма слухаць з-за неахайнага інтанаваньня ды элемэнтарных промахаў у ноты.»*

Зноскі
------

1. ↑  *Колесникова, Маша*. S.D.M. "S.D.M." (руск.). *euroradio.fm* (1 сакавіка 2011). Архівавана з першакрыніцы 5 верасня 2022. Праверана 4 красавіка 2023.
2. ↑  S.D.M. "S.D.M." (+аўдыё)  (бел.). *Experty.by* (11 лютага 2011). Архівавана з першакрыніцы 9 снежня 2021. Праверана 4 красавіка 2023.

Спасылкі
--------
**Механіка разбурэнняў** — раздзел механікі, які вывучае распаўсюджванне расколін у матэрыялах. У раздзеле прымяняюцца метады аналітычнай механікі цвёрдых цел для вылічэння рухаючай сілы, прыкладзенай да расколіны, а таксама метады эксперыментальнай механікі цвёрдых цел для вызначэння ступені супраціву матэрыялу да пашкоджання.

У сучасным матэрыялазнаўстве механіка разбурэнняў адыгрывае важную ролю ў паляпшэнні тэхнічных характарыстык механічных кампанентаў. У механіцы разбурэнняў, тэорыі пругкасці і пластычнасці прымяняюцца пры аналізе крышталеграфічных дэфектаў, назіраных у матэрыялах, для прагназавання макраскапічных механічных пашкоджанняў цел. Фрактаграфія цесна ўзаемадзейнічае з механікай разбурэнняў пры выяўленні і вывучэнні прычын пашкоджванняў, а таксама для пацверджання тэарэтычных прагнозаў пашкоджанняў на практыцы.

Мэты
----

Знешнія і ўнутраныя расколіны, якія з’яўляюцца ў працэсе вырабу, знаходзяцца ва ўсіх металічных структурах, але не ўсе падобныя праломы становяцца нестабільнымі пры эксплуатацыі матэрыялу. У механіцы разбурэнняў праломы і расколіны аналізуюцца для выяўлення, якія з іх стабільныя (не разрастаюцца), а якія могуць распаўсюдзіцца і прывесці да пашкоджання структуры. Гарантыя бяспечнай эксплуатацыі матэрыялу, незалежна ад прыроджаных дэфектаў, дасягаецца праз аналіз устойлівасці да пашкоджанняў.

Зноскі
------

1. ↑  T.L. Anderson (1995). *Fracture Mechanics: Fundamentals and Applications*. CRC Press. ISBN 978-0849316562.
2. ↑  H.L. Ewalds; R.J.H. Wanhill (1984). *Fracture Mechanics*. Edward Arnold and Delftse Uitgevers Maatschappij. ISBN 0-7131-3515-8.

Спасылкі
--------
Сімвалічнае выгнанне зімы. Маравія, 1887
**Вынясенне Марэны** (славацк.: Vynášanie Moreny; чэшск.: Vynášení smrti, Vítání jara «Вынас смерці, Сустрэча вясны») — заходне-славянскі народны звычай. Яго цэнтральным элементам з’яўляецца саламянае пудзіла Марэны ці Смерці (чэшск.: Smrtka), апранутае ў жаночую адзежу. Абрад здзяйсняецца звычайна ў Смяротную нядзелю (пятая нядзеля вялікага паста), але ў некаторых месцах у чацвёртую нядзелю паста ці ў Вербніцу. Абрад вядомы таксама ў некаторых рэгіёнах Германіі: Франконіі, Цюрынгіі, Саксоніі.

Падобныя абрады пахаванняў ці спальвання розных фігур могуць быць праведзены падчас Мясапуста, ці, напрыклад, на Масленіцы. Ва ўсходніх славян на Троіцу (чэшск.: Letnice) таксама знішчалі (хавалі ці спальвалі) Купалу і Кастраму, у паўднёвых славян і румын — Германа ці Калаяна. У Рыме падобны абрад зваўся Аргеі (англ.).

Гл. таксама
-----------

* Марэна (міфалогія)
* Зюзя
**Ірына Зянонаўна Вештард** (нар. 17 сакавіка 1953, Багушы, Смаргонскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі палітык. Былая старшыня Беларуская сацыял-дэмакратычнай партыі (Грамада).

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. Хімік, аператар ЭВМ. Працавала настаўніцай Каменскай сярэдняй школы Лагойскага раёна і СШ № 3 горада Смаргоні, пазней была інспектарам школ г. Смаргоні.

Партыйная дзейнасць
-------------------

З’езд БСДП 13 сакавіка 2016 года. З лева на права: Мечыслаў Грыб; Ірына Вештард; Алег Трусаў; Ігар Маслоўскі.
У БСДП уступіла ў 1991 годзе. Выбіралася скарбнікам Гродзенскай абласной партыйнай арганізацыі. Неаднаразова выбіралася сябрам Цэнтральнага Камітэта партыі. З 2009 года старшыня Гродзенскай абласной партыйнай арганізацыі і сябар Прэзідыума БСДП. З 10 кастрычніка 2010 года намесніца старшыні, з 5 чэрвеня 2011 года па 11 сакавіка 2018 года — старшыня БСДП.

У 1992—2007 гадах была дэпутатам Смаргонскага раённага Савета дэпутатаў.

Узнагароды
----------

Узнагароджана Граматай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь за дасягнутыя поспехі ў адукацыі і выхаванні падрастаючага пакалення.

Зноскі
------

1. ↑  Ірына Вештард(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Грамада).

| Старшыні БСДП |
| --- |
| 
Міхаіл Ткачоў (1991—1992) · 
Алег Трусаў (1992—1995) · 
Мікалай Статкевіч (1995—2005) · 
Анатоль Ляўковіч (2005—2006) · 
Аляксандр Казулін (2006—2008) · 
Анатол Ляўковіч (2008—2010) · 
Анатоль Сідарэвіч (2010—2011) · 
Ірына Вештард (2011—2018) · 
Ігар Барысаў (з 2018)
 |
**Язэп Піліпавіч Нялепка** (псеўданім: **Іван Піліпаў**; каля 1879, Касцянёўцы ці станцыя Парэчча Гродзенскага павета — пасля 1922) — беларускі пісьменнік, паэт, публіцыст.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў вёсцы Касцянёўцах ці на станцыі Парэчча (Гродзенскі раён). Сын дворнага служачага. Сістэматычнай адукацыі не меў. Працаваў тэлеграфістам на станцыі Парэчча, а з 1910 у Вільні. Друкаваўся ў «Нашай ніве» з 1909. Ваяваў на франтах першай сусветнай вайны. У 1914 лячыўся ў пецярбургскай бальніцы. У 1917 дэлегат першага Усебеларускага з'езда. У 1919 карэктар Беларускага выдавецкага таварыства ў Вільні. Служыў у беларускім міністэрстве, звольнены ў студзені 1921. Карэктар у газеце «Еднасць», пакінуў пасаду ў кастрычніку 1921. Магчыма, не падзяляў іх поглядаў.

Пісаў вершы, гутаркі, алегарычныя апавяданні-казкі, допісы, артыкулы, таэтральныя рэцэнзіі. Пераклаў з рускай мовы апавяданне М.Палагіна. У 1922 напісаў некралог Ядвігіну Ш. Друкаваўся ў газетах і часопісах (Наша ніва, Вольная Беларусь, Беларуская думка, Рунь, Раніца, Еднасць, Родная страха), календарах.

Пасля 1920 падпісваў творы імем Язэп Піліпаў.

Літаратура
----------

* Беларускія пісьменнікі: слоўнік. Том 5. 1995. Ст. 23-24.
* I. Нелепко. Разгон Усебеларускаго зьезду
* Максім Гарэцкі. Гісторыя беларускае літэратуры
* Наша думка № 2 — 1921.
* Беларускія ведамасці № 7 8 — 1921.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Каракал (значэнні).

**Каракал**, або **пустынная (стэпавая) рысь** (*Caracal caracal*) — драпежнае млекакормячае сямейства каціных.

Назва
-----

Назва «каракал» паходзіць ад турэцк.: karakulak «чорнае вуха», бо задні бок вушэй гэтых котак чорны. У Паўночнай Афрыцы каракала таксама называюць *берберыйскай рыссю*.

Апісанне
--------

Знешне нагадвае рысь, але драбнейшы па памерах, больш стройны і аднастайнай афарбоўкі. Даўжыня цела 65—82 см, хваста — 25—30 см, вышыня ў карку 45 см; вага — 11—19 кг. Вушы з кутасікамі (да 5 см) на канцах. На лапах развітая шчотка з шорсткай поўсці, якая аблягчае перасоўванне па пяску.

Футра кароткае і дыхтоўнае. Афарбоўкай нагадвае паўночнаамерыканскую пуму (*Felis concolor*): пясчаны альбо чырвона-карычневы верх, белаваты ніз; па баках пысы чорныя адмеціны. Пэндзлікі і вонкавы бок вушэй чорныя. Вельмі рэдка сустракаюцца чорныя каракалы-меланісты.

Пашырэнне
---------

Пашыраны ў пустынях Азіі і Афрыкі. Жыве ў расколінах скал, пячорах, густых зарасніках, норах іншых жывёл.

Занесены ў Чырвоную кнігу МСАП.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Корміцца зайцамі-талаямі, дробнымі грызунамі, птушкамі, паўзунамі.

Нараджае 2—4 кацяняці.

Падвіды
-------

* *Caracal caracal caracal*
* *Caracal caracal algira*
* *Caracal caracal damarensis*
* *Caracal caracal limpopoensis*
* *Caracal caracal lucani*
* *Caracal caracal michaelis*
* *Caracal caracal nubicus*
* *Caracal caracal poecilictis*
* *Caracal caracal schmitzi*

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph451651 |
**Форт-Хейскі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Fort Hays State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Хейс у штаце Канзас, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Вучэльня была заснавана ў 1902 годзе як Заходняе аддзяленне Канзасскай дзяржаўнай нармальнай школы, якая цяпер вядомая як Эмпарыйскі дзяржаўны ўніверсітэт. Першапачаткова навучальная ўстанова была размешчана на тэрыторыі форта Хейс, памежнай ваеннай заставы, якая была зачынена ў 1889 годзе. Вучэльня абслугоўвала патрэбы першых пасяленцаў у навучанні ў новым рэгіёне. Першы будынак кампуса бліжэй да горада Хейс быў завершаны ў 1904 годзе, у гэты час універсітэт пераехаў у сваё цяперашняе месца.

Структура
---------

* Каледж бізнесу і прадпрымальніцтва
* Каледж мастацтваў, гуманітарных і сацыяльных навук
* Каледж адукацыі
* Каледж здароўя і паводніцкіх навук
* Каледж прыродазнаўчых навук, тэхналогій і матэматыкі

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Канзас

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Галіна Пятроўна Трыбунах** (нар. 15 верасня 1965, Гарадок Чачэрскага раёна Гомельскай вобласці) — беларускі аграрый, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыла Буда-Кашалёўскі аграрны каледж, Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію.

Працавала рабочай калгаса «Сцяг камунізму» Чачэрскага раёна, падлікоўшчыцай Чачэрскага райаграпрамзабеспячэння, вучаніцай тынкоўшчыка-маляра Плюскай кааператыўнай дзяржаўнай будаўнічай арганізацыі Пскоўскай вобласці, сакратаром-машыністкай, загадчыкам склада Чачэрскай міжраённай перасоўнай механізаванай калоны № 118, спецыялістам першай катэгорыі па дыспетчарызацыі ўпраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання Чачэрскага райвыканкама, інспектарам аддзела кадраў Чачэрскага раённага вытворчага аб’яднання «Сельгасхімія». Была сакратаром-машыністкай, галоўным спецыялістам па кадрах, дыспетчарызацыі ўпраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання Чачэрскага райвыканкама.

Дырэктар адкрытага акцыянернага таварыства «Звязда» Чачэрскага раёна.

Выбіралася дэпутатам Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў, Чачэрскага раённага і Залескага сельскага Саветаў дэпутатаў 27-га склікання, членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.

Зноскі
------

1. ↑  Трыбунах Галіна Пятроўна Архівавана 18 жніўня 2020.
Пральня «Атлант» (2006 г. Мінск)
**Пральная машына** (пральня) — машына для механічнага мыцця, паласкання і адціскання бялізны. Перамешванне бялізны і задзейнічанне раствору для жвавага кругавароту ажыццяўляецца вярчальным лопасцевым дыскам або барабанам. Дыск замацоўваецца ў дно або сценку бака і прыводзіцца ў рух электрарухавіком, які ўключаецца таймерам. Перфараваны барабан, у якім мыецца бялізна, адваротна круціцца ў пральным баку, запоўненым мыйным растворам. Віды: 1) малагабарытная пераносная без адціскання; 2) з ручным адцісканнем; 3) паўаўтаматычная 2-бакавая з дыскавым актыватарам раствору і цэнтрыфугай для адціскання; 4) аднабакавая барабанная; 5) аўтаматычная з праграмным кіраваннем. Побытавая звычайна змяшчае да 5 кг сухой бялізны. Камунальная — да 200 кг.

З 2003 года мінскі завод «Атлант» пачаў выпуск пральных машын у Беларусі.

Ручная пральня (2012 г. Чэхія)

Распрацоўка
-----------

Платныя пральні-аўтаматы (2004 г.)
У студзені 1752 года англійскі «Джэнтэльменскі часопіс» змясціў выяву пральнай машыны. У 1766 годзе нямецкі доктар багаслоўя Якаб-Хрыстыян Шэфер  (ням.) (бел. (1718—1790) апублікаваў у Рэгенсбургу (Свяшчэнная Рымская імперыя; цяпер зямля Баварыя, Германія) дызайн «зручнай і высокавыніковай пральнай машыны». У 1782 годзе Генры Сіджыр атрымаў англійскі патэнт на пральню з вярчальным барабанам. У 1791 годзе ў Англіі выдалі патэнт на пральна-адціскальную машыну. У 1790-я гады Эдуард Бітэм паспяхова гандляваў «запатэнтаванымі пральнымі млынамі» ў Англіі. 28 сакавіка 1797 года Натаніел Брыгс са штата Нью-Гэмпшыр (ЗША) запатэнтаваў механізм для мыцця бялізны. У 1843 годзе Джон Торнбул  (англ.) (бел. з Сэнт-Джона (брытанская калонія Нью-Брансуік; цяпер Канада) запатэнтаваў «пральню адзення з адціскальнымі каткамі». У 1858 годзе Гамільтан Сміт з Пітсбурга (штат Пенсільванія, ЗША) запатэнтаваў вярчальную пральную машыну. У 1850-я гады ў Заходняй Еўропе і ЗША з’явілася пральнае машынабудаванне. 1 мая 1862 года Рычард Ленсдэйл з Пендлтана (графства Ланкашыр, Англія; цяпер графства Вялікі Манчэстэр) паказаў запатэнтаваную «вярчальную пральную машыну з каткамі для адціскання» на Міжнароднай выстаўцы  (англ.) (бел. ў Лондане. У красавіку 1884 года ў Нью-Ёрку (ЗША) з’явіліся платныя пральні-аўтаматы. У 1900 годзе немец Карл Мілі прыстасаваў для мыцця драўляную кадушку з лопасцямі. У лістападзе 1904 года ў Дэ-Мойне (штат Аява, ЗША) пачаўся продаж электрычных пральных машын. 11 мая 1909 года Олівер Вудра з Ньютана (акруга Джаспер, штат Аява, ЗША) атрымаў патэнт № 921195 на электрапральню.

* Рэклама 1861 г. (Нью-Ёрк, ЗША)Рэклама 1861 г. (Нью-Ёрк, ЗША)
* Рэклама 1869 г. (ЗША)Рэклама 1869 г. (ЗША)

Зноскі
------

1. ↑  Пральная машына // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах / гал.рэд. Генадзь Пятровіч Пашкоў. — Менск: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2001. — Т. 12. — С. 552. — 560 с. — ISBN 985-11-0198-2.
2. ↑  Дзве даты 28 сакавіка // *Звязда* : газета. — 28 сакавіка 2012. — № 59 (27174). — С. 8. — ISSN 1990-763x.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Пральная машына на Вікісховішчы |

* Пральныя машыны(руск.), *ЗАТ «Атлант»* (2016). Праверана 21 верасня 2016.
**Адраджэнне моў** (моўнае адраджэнне, таксама ажыўленне, ці аднаўленне моў) — працэс, які можа мець два значэнні:

* 1) аднаўленне канчаткова вымерлай мовы (гэта значыць такой, у якой не засталося ніводнага носьбіта) і ператварэнне яе ў жывую мову, якую выкарыстоўваюць падчас размоў хаця б невялікая група людзей;
* 2) замаруджванне працэса вымірання яшчэ жывой, але знікаючай мовы, у ідэале так, каб колькасць яе носьбітаў не памяншалася, але павялічвалася і ў канцы канцоў дасягнула б такога ўзроўня, калі дзяля захавання мовы не патрабуецца асаблівых намаганняў.

Найбольш вядомы і удалы прыклад **першага** тыпа — іўрыт — поўнасцю адроджананая з мовы, якая вымерла два тысячагоддзі таму і якая захавалася толькі ў кніжным выглядзе, і якая стала дзяржаўнай мовай і роднай для некалькіх мільёнаў чалавек. Іншыя прыклады значна меней удалыя: корнская, мэнская мовы. Вядомы таксама спробы выкарыстання старажытных моў для вусных зносін, але якія звычайна не маюць мэты стварэння стабільнай групы носьбітаў: старажытнаанглійская, пруская мовы, санскрыт.

Сярод прыкладаў другога тыпа: ірландская мова, гэльская, маньчжурская, асобныя індзейскія мовы (у прыватнасці маках).

Падчас адраджэння першага, а зрэдку і другога тыпа, зыходная моўная сістэма відазмяняецца, як у сферы вымаўлення (мову засвойваюць людзі з роднымі мовамі, якія маюць іншыя фанетычныя сістэмы), так і ў сферы лексікі (шмат слоў не захавалася ці не існавала раней). Марфалогія і сінтаксіс падвяргаюцца меншым зменам.

Зноскі
------

1. ↑  Гилад Цукерман (Ghil'ad Zuckermann) (2020). *Revivalistics: From the Genesis of Israeli to Language Reclamation in Australia and Beyond*, Oxford University Press. ISBN 9780199812790 / ISBN 9780199812776
**Культура Аскала** — археалагічная культура эпохі мезаліту на тэрыторыі Фінляндыі.

Культура бярэ назву ад воласці Аскала ў правінцыі Усіма. Знойдзеныя прадметы выкананы з кварца — гэта скрабкі, шыла і інш. Вырабы маюць грубую форму з дробнай рэтушшу. Датыроўка культуры заснавана на знаходках і на меркаваным размяшчэнні берагавой лініі ў мезалітычны перыяд.

На думку шэрагу археолагаў, культура Аскала была мясцовай разнавіднасцю нарвежскай культуры Комса; на думку іншых — культуры Суомус’ярві, якая дамінавала ў Фінляндыі ў эпоху мезаліту.

Літаратура
----------

* *Sten-och bronsålderns ABC* (1991)

Гл. таксама
-----------

* sv:Ville Luho

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
**Міхаіл Іванавіч Мароз** (1895, г. Капыль — 1947) — дзяржаўны дзеяч БССР.

  

Пасля заканчэння Нясвіжскай настаўніцкай семінарыі працаваў у вясковай школе. 3 1916 года ў арміі. Удзельнік Кастрычніцкага ўзброенага паўстання 1917 года ў Петраградзе. У 1918—1919 гадах супрацоўнік бежанскага аддзела Беларускага нацыянальнага камісарыята, дэлегат Усерасійскага з’езда бежанцаў з Беларусі, які праходзіў у ліпені 1918 года ў Маскве. 3 красавіка 1919 года выкладчык Камуністычнага ўніверсітэта ў Гомелі, старшыня Мінскага акруговага камітэта КП(б)Б.

3 1922 года паўнамоцны прадстаўнік БССР у РСФСР, старшыня Цэнтральнага бюро беларускага пралетарскага студэнцкага зямляцтва, загадчык беларускага сектара Камуністычнага ўніверсітэта нацыянальных меншасцей Захаду імя Ю. Мархлеўскага ў Маскве. 

У 1924 годзе загадчык Беларускага дзяржаўнага выдавецтва ў Менску. 3 1926 года кіраўнік спраў СНК БССР, старшыня камісіі Інбелкульта па ахове помнікаў, член прэзідыума гісторыка-археалагічнай секцыі Інбелкульта. Пазней на іншых савецкіх і гаспадарчых пасадах. 

Член ЦВК БССР у 1921—1927, у 1927—1929 гадах - кандыдат у члены. 

3 лістпада 1937 года арыштаваны органамі НКУС БССР, 3 снежня 1940 прыгавораны да зняволення ў папраўча-працоўны лагер, дзе і памёр. ЭА.Карніловіч.
**Белару́ская культу́рна-навуко́вая асацыя́цыя** *пры Пятроўскай сельскагаспадарчай акадэміі*. Існавала з 14 лістапада 1920 да вясны 1923 года ў Маскве. Заснавана студэнтамі-беларусамі.

Мэтамі асацыяцыі былі спрыянне культурна-гаспадарчаму адраджэнню Беларусі, вывучэнне розных галін гаспадаркі, арганізацыя навукова-даследчых экспедыцый па Беларусі, навуковая і культурная падрыхтоўка беларускіх студэнтаў для будучай працы ў БССР. У 1923 годзе аб’ядноўвала больш за 200 сяброў. Мела секцыі: жывёлагадоўлі, доследаў над раслінамі, пчалярства, лесазнаўства, меліярацыі, статыстыкі і дынамікі гаспадаркі Беларусі; існавалі агранамічны гурток, хор і драматычная студыя.

Сябры асацыяцыі ўдзельнічалі ў працы акадэмічнага гуртка па вывучэнні Смаленскай губерні. У зборы і апрацоўцы матэрыялаў па гаспадарцы Беларусі дапамагалі прафесары A. А. Калантар, М. Аганоўскі, а таксама Я. У. Самойлаў, А. Смоліч, А. Л. Бурбіс. Летам 1922 года сябры асацыяцыі ўдзельнічалі ў экспедыцыі Наркамзема Беларусі па вывучэнні вытворчых сіл Меншчыны і Мазыршчыны. Члены асацыяцыі былі прыхільнікамі канцэпцыі эканамічнага развіцця «Беларусь — Чырвоная Данія» і рабілі ўласныя спробы вырашыць праблемы інтэнсіфікацыі сельскай гаспадаркі.

Асацыяцыя выдала брашуры-справаздачы за 1921 і 1922 гады, навуковы зборнік-альманах з артыкуламі прафесараў В. Р. Вільямса, А. Д. Дубаха і іншых. Разам з Бюро беларускіх студэнцкіх арганізацый у Маскве выдала літаратурна-навуковы альманах «Маладая Беларусь» (1922). Рыхтаваўся да друку альбом «Нявывучаная Беларусь», спецыяльныя навуковыя зборнікі, часопіс «Беларускі гаспадар» (1923, са студэнтамі Горацкага сельскагаспадарчага інстытута). Праводзілася таксама культурніцкая дзейнасць, збор беларускага фальклору. З сябрамі асацыяцыі сустракаліся A. Р. Чарвякоў, паўнамоцны прадстаўнік БССР у РСФСР М. Мароз і іншыя.

З вясны 1922 года дзейнасць асацыяцыі выклікала крытыку і абвінавачанні ў «*навуковым ухілізме*», «*нацыянал-шавінізме*» і «*апалітычнасці*». З гэтай прычыны ў верасні 1922 года тагачасны старшыня асацыяцыі Гаўрыла Гарэцкі быў часова затрыманы органамі АДПУ. Вясною 1923 года ў Маскве пачалі стварацца альтэрнатыўныя беларускія пралетарскія зямляцтвы і асацыяцыя вымушана была спыніць сваё існаванне. З шэрагаў асацыяцыі выйшлі вядомыя вучоныя: геолаг Г. І. Гарэцкі, эканаміст С. А. Ждановіч, глебазнавец П. П. Рагавой і іншыя.

Старшыні асацыяцыі
------------------

* Гаўрыла Гарэцкі (1920 — лістапад 1922)
* Павел Жук (лістапад 1922 — вясна 1923)

Літаратура
----------

* *Ю. Р. Васілеўскі.* Беларуская культурна-навуковая асацыяцыя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 413—414. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
* *Васілеўскі, Ю. Р.* Беларуская культурна-навуковая асацыяцыя / Ю. Р. Васілеўскі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2. — С. 376—377.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бандарэнка.

**Зінаіда Васілеўна Бандарэнка** (17 лютага 1937, Машанакі, Магілёўскі раён) — Герой Сацыялістычнай Працы (1981). Ганаровы хімік СССР (1976).

Біяграфія
---------

З 1955 года прадзільніца, з 1975 апаратчыца фармавання хімічнага валакна прадзільнага цэха завода штучнага валакна імя Куйбышава магілёўскага вытворчага аб’яднання «Хімвалакно» імя Леніна. Член ЦК КПБ з 1981 года. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1976—1981 гг.

Зноскі
------

1. 1 2  Бондаренко Зинаида Васильевна // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 71. — 737 с.
**Заходнія апачы** (саманазва: *Si'án Ndee*) — лінгвістычная група плямён апачы ў Арызоне (ЗША). Агульная колькасць (2007 г.) — каля 14000 чал.

Продкі заходніх апачы ўяўлялі сабою некалькі буйных груп вандроўных паляўнічых і збіральнікаў атабаскага паходжання, што насялялі тэрыторыю паўднёва-заходніх штатаў сучасных ЗША з першай паловы 2 тысячагоддзя н. э. Іспанец Франсіска Васкес дэ Каранада ўпершыню сутыкнуўся з імі ў красавіку 1541 г. на захад ад Рыа-Грандэ. Але да пачатку XVII ст. яны перасяліліся ў Арызону.

Іспанскія пасяленцы выкарыстоўвалі для іх агульную назву апачы (ісп.: Apache), запазычаную ў народа зуні, на мове якога яна значыла «ворагі». У канцы XVII ст. або нават раней пад уплывам іспанцаў заходнія апачы асвоілі конегадоўлю, што значна змяніла іх лад жыцця.

У другой трэці XIX ст. назіраліся сталыя канфлікты паміж заходнімі апачы і мексіканцамі. Гэта тлумачылася цікавасцю мексіканскіх здабытчыкаў металаў радовішчамі на землях тубыльцаў. У 1848 г. кантроль над Арызонай перайшоў да ЗША. Заходнія апачы доўгі час былі мала закрануты палітыкай абмежавання індзейцаў-качэўнікаў тэрыторыямі рэзервацый. У 1871—1875 гг. яны падтрымалі суседзяў явапаі ў барацьбе супраць амерыканскіх і мексіканскіх каланістаў, але пацярпелі паражэнне і былі вымушаны пагадзіцца на перасяленне ў рэзервацыі. У выніку склаліся наступныя группы, кожная з якіх займае пэўную рэзервацыю:

* Апачы Белых гор (саманазва: *Dzil Łigai Si'án Ndee*)
* Сібекуэ, што падзяляюцца на 3 субгрупы *Gołkizhn*, *Tł'ohk'adigain* і *Dził T'aadn*
* Тонта (саманазва: *Dilzhé`e*), што падзяляюцца на паўночную і паўднёвую галіны
* Апачы рэзервацыі Сан-Карлас (саманазва *Tsék'áádn*)

У нашы дні яны вызнаюцца на федэральным узроўні як нацыі і маюць унутранае самакіраванне. Асноўныя сучасныя заняткі — земляробства, жывёлагадоўля, абслугоўванне турыстаў, рамёствы (пляценне, вытворчасць керамічных вырабаў, карункаў, духмяных алеяў для парфумерыі).

Заходнія апачы захоўваюць многія старажытныя традыцыі, у тым ліку падзелу мужчынскай і жаночай працы, адасаблення мужчын ад жанчын, будоўлі вікіяпаў, выканання традыцыйных цырымоній пад наглядам шаманаў *diyin*.

Спасылкі
--------

* Countries and Their Cultures: Western Apache
* Cibecue Apache
* Yavapai Apache Nation Архівавана 10 верасня 2017.
* White Mountain Apache Tribe
* Tonto Apache Tribe
**Кобальт-60** — штучны радыёактыўны нуклід хімічнага элементу кобальту з зарадавым лікам 27 і масавым лікам 60. У прыродзе практычна не сустракаецца з-за малога перыяду паўраспаду. Адкрыты ў канцы 1930-х гадоў Г. Сібаргам і Дж. Лівінгудам у Каліфарнійскім універсітэце.

Актыўнасць аднаго грама гэтага нукліда складае каля 44 ТБк (1200 Кі). Кобальт-60 мае найбольшы час жыцця сярод радыёактыўных нуклідаў кобальту і мае шэраг важлівых практычных прымяненняў.

Утварэнне
---------

Кобальт-60 з’яўляецца прадуктам β−-распаду нукліду жалеза-60 (перыяд паўраспаду складае 1,5(3)×106 гадоў)

{\displaystyle \mathrm {{}\_{26}^{60}Fe} \rightarrow \mathrm {{}\_{27}^{60}Co} +e^{-}+{\bar {\nu }}\_{e}.}
У далейшым кобальт-60 таксама распадаецца праз бэта-распад (перыяд паўраспаду 5,2713 гадоў) у выніку якога узнікае стабільны ізатоп нікель-60:

{\displaystyle \mathrm {^{60}\_{27}Co} \rightarrow \mathrm {^{60}\_{28}Ni} +e^{-}+{\bar {\nu }}\_{e}.}
У працэссе распаду 60Co найбольш верагодна выпраменьванньне квантаў з энэргіяй 1,1732 МеВ і 1,3325 МеВ. Поўная энэргія распаду кобальту-60 складае 2,823 МеВ.

Атрыманне
---------

Кобальт-60 атрымліваюць штучна, падвяргаючы адзіны стабільны ізатоп кобальту 59Co ўздзеянню цеплавых нейтронаў (у ядзерным рэактары або з дапамогай генератара нейтронаў).

Выкарыстанне
------------

Кобальт-60 выкарыстоўваецца ў вытворчасці крыніц гама-выпраменьвання з энергіяй каля 1,3 МэВ, якія выкарыстоўваюцца для:

* стэрылізацыя харчовых прадуктаў (радурызацыя), медыцынскіх інструментаў і матэрыялаў;
* актывацыя насення (для стымулявання росту і ўраджайнасці збожжавых і агароднінных культур);
* абеззаражванне і ачыстка прамысловых сцёкаў, цвёрдых і вадкіх адходаў розных відаў вытворчасці;
* радыяцыйная мадыфікацыя палімераў і вырабаў з іх;
* радыёхірургія розных паталогій (гл. кобальтавая гармата, гама-нож);
* гама-дэфектаскапія.

Таксама кобальт-60 выкарыстоўваецца ў сістэмах кантролю ўзроўню металу пры бесперапыннай разліўцы сталі. Таксама гэта адзін з ізатопаў, якія выкарыстоўваюцца ў радыеізатопных крыніцах энергіі.

Гл. таксама
-----------

* Радыелагічны інцыдэнт у Нясвіжы
* Радыелагічная зброя
* Кобальтавая бомба
**Этнас** — сукупнасць людзей, якая сфарміравалася на пэўнай тэрыторыі, мае асаблівасці біялагічнага (знешні выгляд), сацыяльнага (сямейна-бытавыя, абшчынныя і іншыя адносіны паміж людзьмі), культурнага (мова, духоўная і матэрыяльная культура), псіхалагічнага (псіхічны склад, свядомасць) характару пры наяўнасці ў яе членаў групавой самасвядомасці (этнічная самасвядомасць), якая адлюстроўвае ўвесь комплекс пералічаных асаблівасцей і параўноўвае сваю супольнасць з іншымі па дадзеных прыкметах.

Літаратура
----------

* *Мікуліч Т. М.* Гісторыя развіцця этнічнай самасвядомасці беларусаў: Вучэбны дапаможнік. — Гродна: ГрДУ, 1998. — 40 с.
**Усходне-Ілінойскі ўніверсітэт** (англ.: Eastern Illinois University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Чарлстан ў штаце Ілінойс, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Усходне-Ілінойскі ўніверсітэт, заснаваны ў 1895 годзе як Усходне-Ілінойская дзяржаўная нармальная школа — педагагічны каледж з двухгадовай адукацыяй, паступова ператварыўся ў комплексны класічны ўніверсітэт з шырокай праграмай навучання, уключаючы ступені бакалаўра і магістра ў галіне адукацыі, бізнесу, мастацтваў і гуманітарных навук.

Структура
---------

* Каледж вольных мастацтваў і навук
* Каледж бізнесу і тэхналогій
* Каледж адукацыі
* Каледж здароўя і сацыяльнага абслугоўвання

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Ілінойс

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы