recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ду́пель, дубальт** (*Gallinago media* або *Capella media*) — пералётная птушка атрада Сеўцападобныя (*Charadriiformes*).

Паштовая марка Беларусі, 2007

Апісанне
--------

Даўжыня цела каля 24 см, размах крылаў 43—50 см, маса 130—230 г. Апярэнне стракатае, рыжавата-бурае. Падобны на бакаса, але на баках грудзей і брушка папярочныя стракаціны, больш кароткая дзюба (да 7,4 см). У палёце зверху бачныя белыя крайнія рулявыя пёры. Узлятае моўчкі, ляціць прама. Пад час такавання на зямлі самец клацае дзюбай, клякоча, мурлыкае і выдае гук «бі-бі-бі».

Пашырэнне
---------

Арэал: Скандынавія і паўночны ўсход Еўропы і паўночны захад Азіі, на ўсход пранікае ад ракі Енісей. Насяляе заліўныя лугі (звычайна паблізу рэк) з групамі кустоў, тарфянікі, забалочаныя тэрыторыі, жыве ў тайзе і тундры (звычайна з бярозамі). У Скандынавіі пашыраны вышэй за 1000 м над узроўнем мора.

У Беларусі звычайны пералётны від. Трымаецца на ўскраінах балот, пад восень трапляецца на сырых лугах каля рэк, на выганах. Прылятае ў красавіку. Маладняк з канца чэрвеня. Адлятае у канцы жніўня — верасні. Увосень вельмі тлусты.

Зімуе ў Паўднёва-Заходняй і Паўднёвай Афрыцы.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Корміцца глебавымі беспазваночнымі, насякомымі і іх лічынкамі, карэньчыкамі балотных раслін.

Яйка
Самцы такуюць вялікімі групамі ўначы. Гнёзды ладзяць на купінах. Часцей за ўсё добра схаванае сярод расліннасці. Высцілка даволі скупая з сухіх, укладзеных кругам траў і моху.

Нясе звычайна 4 яйцы (вельмі рэдка 3 або 5). Яйкі авальныя да грушападобных, ад шараватых да палева-жоўтых, часам аліўкавыя або зеленаватыя; плямкі даволі вялікія: глыбокія — светла-шэрыя (галоўным чынам на шырокім канцы), паверхневыя — карычневыя або карычнева-вішнёвыя. Птушаняты вывадкавыя.

Паляванне
---------

Аб’ект палявання. Від уключаны ў Чырвонаю кнігу Рэспублікі Беларусь.

Прыгатаванне падобнае да бакаса, слонкі.

Літаратура
----------

* Дупель // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — С. 261. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. — ISBN 83-01-13187-X
* *Белы А.* Дупель // Праект «Наша ежа»

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дупель
* Позвоночные животные России Архівавана 25 лістапада 2020. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Таксанамія | Avibase · CMS · eBird · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2009008562 · LNB: 000329142 |
**Пулкаўская шаша** — шаша ў Маскоўскім раёне Санкт-Пецярбурга. Праходзіць ад плошчы Перамогі да Валхонскай шашы. Далей працягваецца Кіеўскай шашой. Працягласць — 12,6 км.
Тэрытарыяльна размяшчаецца паміж Маскоўскай і Талінскай шашой. Адыходзіць ад плошчы Перамогі на поўдзень строга па Пулкаўскім мерыдыяне, затым абгінае Пулкаўскія вышыні з усходу, затым зноў накіроўваецца на поўдзень, даходзячы да межаў Маскоўскага раёна, якія заканчваюцца Валхонскай шашой. Працягам Пулкаўскай шашы за Валхонскай шашой у Пушкінскім раёне з’яўляецца Кіеўская шаша, гэтак жа як і Пулкаўская, уваходзіць у склад трасы Р-23 (ранейшы нумар М-20) і E 95.

Адразу за плошчай Перамогі ўздоўж цотнага боку шашы размешчаны Пулкаўскі парк з возерам, храмамі і пешаходнымі дарожкамі. Паўднёвая мяжа парку праходзіць па Дунайскім праспекце, за якім па Пулкаўскай шашы пачынаюцца жылыя масівы.

Па няцотным баку шашы забудову вакол плошчы Перамогі працягвае 87 квартал (1970—1980-я гады, дамы 137 серыі), паўднёвая мяжа якога праходзіць па Кубінскай вуліцы. Далей, да 5-га Перадпартовага праезда, уздоўж шашы, замест знесенага ў 2003 годзе цяплічнага комплексу «Лета», у 2005—2010 гадах пабудаваны квартал гандлёвых комплексаў і гіпермаркетаў тыпу «О’Кей», «Обі», «Castorama» і іншых.

У 2011 годзе быў адкрыты Валхонскі пуцеправод на скрыжаванні з Валхонскай шашой.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Пасемё**, або **басемё** (малайск.: Besemah) — малайскае насельніцтва поўдню і сярэдняй часткі вострава Суматра. Назва паходзіць ад плато Пасемё. У Інданезіі разглядаюцца як асобны народ. Агульная колькасць - 723 000 чал.

Пасемё склаліся як асобная група ў выніку ўзаемадзеяння карэннага насельніцтва плато Пасемё, дзе ўжо ў пачатку 1 тысячагоддзя н. э. сфарміравалася арыгінальная мегалітычная культура, з сундамі і малайцамі, якія валодалі паўднёвай Суматрай у XVII - XVIII стст. У каланіяльныя часы пасемё мелі племянную структуру грамадства падобна рэджангскай. Традыцыйныя заняткі — земляробства, рыбалоўства, паляванне. 

Размаўляюць на дыялекце малайскай мовы. Асноўная рэлігія — іслам.

Зноскі
------

1. ↑  Besemah in Indonesia

Спасылкі
--------

* The Pasemah Plateau: MYTHS of Powerful Ancestors Архівавана 24 мая 2012.
* Population of Sumatra Архівавана 13 жніўня 2014.
**Працоўная Расія (ПР)** (руск.: Трудовая Россия) — расійская грамадска-палітычная арганізацыя марксісцка-ленінскага напрамку.

Непасрэднымі ідэйнымі папярэднікамі «Працоўнай Расіі» з’яўляліся нефармальныя аб’яднанні прыхільнікаў камуністычнага абнаўлення КПСС у 1988—1991 гадах: *Аб’яднаны фронт працоўных СССР*, *Рух камуністычнай ініцыятывы*, *Саюз працоўных Масквы*. Рух утварыўся першапачаткова як камітэт па арганізацыі мітынгу ў гонар кастрычніцкай рэвалюцыі 7 лістапада 1991 года ля маўзалея Леніну. Камітэт у далейшым стаў агульнарасійскім рухам «Працоўная Расія».

З 1991 па 1996 год рух супрацоўнічаў з Расійскай камуністычнай рабочай партыяй. З 2018 года большасць сяброў руху ўступіла ў шэрагі Аб’яднанай камуністычнай партыі. Перад парламенцкімі выбарамі 2021 года «Працоўная Расія» прыняла рашэнне аб падтрымцы КПРФ.

Зноскі
------

1. ↑  *Коммерсантъ*. КПРФ и «Левый фронт» объединились к выборам в Госдуму (руск.) (24 чэрвеня 2021).

Спасылкі
--------

* Гісторыя руху на афіцыйным сайце

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
Пасаты (жоўтыя і карычневыя лініі).
**Паса́т** — пераважны вецер з шэрагу усходніх паверхневых вятроў, змешчаных у тропіках у ніжняй частцы зямной атмасферы, ніжняй частцы трапасферы паблізу экватара Зямлі. Пасаты дзьмуць пераважна з паўночнага ўсходу ў Паўночным паўшар'і і з паўднёвага ўсходу ў Паўднёвым паўшар'і, умацоўваюцца на працягу зімы і калі арктычныя ваганні знаходзяцца ў цёплай фазе. Пасаты выкарыстоўваліся капітанамі ветразных судоў, якія перасякалі акіяны света на працягу многіх стагоддзяў, што дазволіла ажыццявіць каланіяльную экспансію еўрапейскай імперыі ў Амерыцы і зацвердзіць гандлёвыя шляхі праз Атлантычны і Ціхі акіяны.

У метэаралогіі пасаты дзейнічаюць як рулявы паток для трапічных штармоў, якія ўтвараюцца над Атлантычным, Ціхім і паўднёвай часткай Індыйскага акіяна і выходзяць на сушу ў Паўночнай Амерыцы, Паўднёва-Усходняй Азіі, а таксама на Мадагаскары і ва Усходняй Афрыцы адпаведна. Пасаты таксама транспартуюць афрыканскі пыл на захад праз Атлантычны акіян у Карыбскае мора, а таксама паўднёва-ўсходнюю частку Паўночнай Амерыкі. Дробныя кучавыя воблакі, бачныя ў рамках пасатаў, абмежаваныя тым, што размяшчаюцца больш высока з-за інверсіі ветра, якая выклікана сыходзячым патокам паветра ўверх знутры субтрапічнага хрыбта. Чым слабейшымі ​​становяцца пасаты, тым больш ападкаў можна чакаць у суседніх сушах.

Гл. таксама
-----------

* Унутрытрапічная зона канвергенцыі  (англ.) (бел.

Зноскі
------

1. ↑  Carol G. Braham; Enid Pearsons; Deborah M. Posner; Georgia S. Maas; Richard Goodman (2001). *Random House Webster's College Dictionary* (second ed.). Random House. p. 1385. ISBN 0-375-42560-8.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4173478-6 · Microsoft: 137462672 |
**Беларуская секцыя пры Віцебскім губернскім аддзеле народнай асветы**. Працавала з 29 кастрычніка 1921 да вясны 1924. Заснавана паводле дырэктыў Цэнтральнага Савета па асвеце народаў нярускай мовы (Саўнацмен) пры Наркамаце асветы РСФСР. Непасрэдна падпарадкоўвалася Беларускаму цэнтральнаму бюро пры Народным камісарыяце асветы РСФСР у Маскве. 

Задачы секцыі: арганізацыя на тэрыторыі Віцебскай губерні сеткі нацыянальных школ і культурна-асветных устаноў для беларускага насельніцтва. Арганізавала беларускі тэатр і хор у Віцебску і Полацку, дзіцячую тэатральную трупу ў Полацку. 3 лістапада 1921 адкрыла ў Полацку Беларускую павятова-гарадскую секцыю. Працавала ў атмасферы непрыязні і перашкод з боку губернскага партыйнага і савецкага кіраўніцтва, органаў губернскага аддзела народнай асветы, якія выступалі супраць развіцця беларускага нацыянальна-культурнага руху на Віцебшчыне. Крызіснае становішча школьніцтва ў Віцебскай губерні і адмова кіраўніцтва губернскага аддзела народнай асветы фінансаваць беларускую секцыю прывялі да таго, што з пачатку 1922 яна існавала фармальна. За ўвесь перыяд дзейнасці не ўдалося арганізаваць ніводнай беларускай школы. Садзейнічала ўвядзенню ў навучальны план Віцебскага педагагічнага інстытута ў 1923/24 навучальным годзе курса беларусазнаўства. Супрацоўнічала з беларускімі гісторыкамі А. П. Сапуновым, М. В. Мялешкам, пісьменнікам A. Р. Пшчолкам, іншымі дзеячамі беларускага нацыянальна-культурнага руху на Віцебшчыне. 

Скасавана ў сувязі з далучэннем Віцебскай губерні да БССР.

Літаратура
----------

* Васілеўскі, Ю. Р. Беларуская секцыя пры Віцебскім губернскім аддзеле народнай асветы // Ю. Р. Васілеўскі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2. — С. 409.
* Г—скі [Гуткоўскі, Н.] Беларуская культурная праца на Усходзе // Вестник народного комиссариата просвещения ССРБ. — 1922. — № 3—4. — С.
**Забярэзінскія** — вялікалітоўскі магнацкі род пач. 15 — кан. 16 ст. гербу «Ляліва». Прозвішча атрымалі ад маёнтка Забярэззе. Узвышэнне Забярэзінскіх прыпадае на 1-ю пал. 16 ст. калі шмат хто з іх займаў пасаду ваяводы троцкага.

Радавод
-------

```
**Кайлікін**
 │
 ├──>Войцех-Альбрэхт Манівід 
 │      └─>МАНІВІДАВІЧЫ
 │
 ├──>Юрый Гедыгольд
 │      └─>ГЕДЫГОЛЬДАВІЧЫ
 │
 ├?─>**Рымавід**
 │      ├─>**Юрый Забярэзінскі**
 │      │      └─>**Ян Забярэзінскі**
 │      │            ├─>**Станіслаў**
 │      │            ├─>**Юрый**
 │      │            └─>**Ян**
 │      │                ├─>**Мікалай**
 │      │                ├─>**Ян Малодшы**
 │      │                └─>**Ганна**
 │      │                           х1 Фрэдэрык Сапега
 │      │                           х2 князь Стафан Збаражскі
 │      └─>Алехна Рымавідавіч
 │             ├─>Пётр Алехнавіч    
 │             │     ├─>Станіслаў Пятровіч Кухмістровіч 
 │             │     └─>Мікалай Пятровіч Кухмістровіч
 │             │         ├─>Мікалай Мікалаевіч Дарагастайскі
 │             │         │    ├─>Крыштаф Дарагастайскі
 │             │         │    │     ├─>Дарота Крыштафаўна з Дарагастайскіх
 │             │         │    │     └─>Уладзіслаў Крыштафавіч Дарагастайскі
 │             │         │    ├─>Мікалай Дарагастайскі
 │             │         │    ├─>Пётр Дарагастайскі
 │             │         │    └─>Раіна Мікалаеўна з Дарагастайскіх
 │             │         ├─>Пётр Мікалаевіч Кухмістровіч
 │             │         ├─>Ян Мікалаевіч Кухмістровіч
 │             │         ├─>Станіслаў Мікалаевіч Кухмістровіч
 │             │         └─>Якуб Мікалаевіч Кухмістровіч
 │             ├─>Станіслаў Алехнавіч
 │             ├─>Мікалай Алехнавіч 
 │             │     └─>Юрый (Іжык) Мікалаевіч
 │             │         └─>ІЖЫКАВІЧЫ
 │             └─>Андрэй Алехнавіч
 └?─>Вяж
        └─>ВЯЖЭВІЧЫ
```

Літаратура
----------

* Насевіч В. Л. Генеалагічныя табліцы старадаўніх княжацкіх і магнацкіх беларускіх родаў 12-18 ст. — Мн.: БелЭН, 1993.
**Беларуская секцыя пры Адэскім губернскім аддзеле народнай асветы**. Існавала з 1918 да 1923(?). Займалася культурна-асветнай працай сярод беларускіх бежанцаў 1-й сусветнай вайны ў Адэсе (у 1922 было каля 20 тыс. чал.). Разам з Беларускай секцыяй пры Адэскім губкоме РКП(б) арганізавала беларускі рабочы клуб і на яго базе гурткі гістарычна-літаратурнай і палітычнай граматы, беларускі хор, трупу артыстаў. Пад кіраўніцтвам секцыі ў 1922 працавалі 6 беларускіх школ, у т. л. 2 школы-камуны (400 вучняў). Арганізавала і кіравала беларускім дзіцячым прытулкам (1919—1922), дзіцячым тэатрам і хорам. 3 1921 супрацоўнічала з Беларускім цэнтральным бюро пры Народным камісарыяце асветы РСФСР. У секцыі працаваў вучоны і дзяржаўны дзеяч Беларусі С. Некрашэвіч, секцыі дапамагалі дзяржаўныя дзеячы БССР А. Баліцкі, П. Іллючонак, Л. Рытар, Стасевіч.

Літаратура
----------

* Васілеўскі, Ю. Р. Беларуская секцыя пры Адэскім губернскім аддзеле народнай асветы / Ю. Р. Васілеўскі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2. — С. 413.
* Г—скі [Гуткоўскі, Н.] Беларуская культурная праца на Усходзе // Вестник народного комиссариата просвещения ССРБ. — 1922. — № 3—4. — С.
* Сакович, А. Беларусы ў Адэсе // Веда [Нью-Ёрк]. — 1952. — № 5/10. — С.
**Беларуская пяхотная дывізія на Румынскім фронце** — аўтаномнае беларускае ўзброенае фарміраванне. Створана на пачатку лютага 1918 года праз нацыяналізацыю вайсковых часцей было Рускай імператарскай арміі на аснове беларусізаванага 4-га армейскага корпуса з далучэннем да яго іншых беларусізаваных часцей Румынскага фронта. Інтэрніравана на пачатку сакавіка 1918 года.

Гісторыя
--------

Нацыяналізацыяй часцей было Рускай імператарскай арміі на Румынскім фронце займалася інтарнацыянальная Нацыянальна-тэрытарыяльная дэмакратычная арганізацыя фронту з прадстаўнікоў-камісараў УНР, Арменіі, беларусаў, Малдовы, Польшчы, ад мусульман, Літвы, Эстоніі, ад казакаў, Грузіі і сібіракоў.

Беларусаў прадстаўляў Павел Данатавіч Манцэвіч.

Загадам № 133 ад 29 студзеня 1918 года памочнік аўгусцейшага галоўнакамандуючага арміямі Румынскага фронту, генерал ад інфантэрыі Шчарбачоў, стварыў Беларускую вайсковую камісію па арганізацыі беларускіх вайсковых часцей на Румынскім фронце. Старшыня камісіі — генерал-маёр Іосіф Пажарскі. Камісія падпарадкоўвалася Цэнтральнай беларускай вайсковай радзе ў Менску.

Загадам № 1362 ад 14 студзеня 1918 года беларусізаваны 6-ы Таўрогенскі пагранічны конны полк, усе эскадроны расквартэраваны у вёсках Боўгарцы i Табакі. Полк пераназаны ў **1-ы гусарскі беларускі нацыянальны полк**.

Загадам № 1399 ад 21 студзеня 1918 года беларусізаваны 4-ы армейскі корпус у складзе 30-й i 40-й пяхотных дывізый з артылерыяй, штаб корпусу, усе дапаможныя часці i ўстановы, 43-я дывізія з артылерыяй i прыдадзенымі дывізіі ўстановамі i 26-е аўтабранявое аддзяленне. Усе афіцэры-беларусы i салдаты-беларусы пераводзіліся з 4-й i 6-й армій ў 4-ы армейскі корпус, а з 8-й i 9-й армій ў 43-ю пяхотную дывізыю. Нацыянальным камісарам корпуса прызначаны паручнік Тодар Данілюк. У корпусе (у 4-м?) налічвалася каля 500 чалавек (толькі?)[*крыніца?*].

Загадам № 1407 ад 23 студзеня 1918 года беларусізаваны 357-я Віцебская дружына i 401-я Мінская дружына.

Загадам № 1436 ад 2 лютага 1918 года з 4-га армейскага корпуса пачалося фарміраванне Беларускай дывізіі на тэрыторыі Малдаўскай Рэспублікі і Румыніі.

Загадам № 1475 ад 11 лютага 1918 года створаны штаб **Беларускай пяхотнай дывізіі**.

Планавалася перавесці Беларускую пяхотную дывізію і яе матэрыяльную частку ў лютым 1918 года ў Менск на падтрымку 1-га Менскага беларускага палка для абароны Менск ад палякаў і немцаў, але гэта не здзейснілася, бо раней Румынія заключыла сепаратны мір з Германіяй, абавязаўшыся не дазваляць пераброскі часцей з Румынскага фронта на іншыя франты. Беларуская пяхотная дывізія была інтэрніравана ў Румыніі.

Пазней Рада БНР вяла перапіску з Каралеўствам Румынія, каб вярнуць маёмасць дывізіі ў Беларусь.

Склад
-----

Беларуская пяхотная дывізія на Румынскім фронце

* 1-ы гусарскі беларускі нацыянальны полк
* 357-я Віцебская беларуская дружына
* 401-я Менская беларуская дружына
* часці 4-га армейскага корпуса
* 43-я пяхотная дывізія

Літаратура
----------

* Алег Латышонак. «Жаўнеры БНР». 2009 г.
* С. К. Беларускія вайсковыя фармаваньні на б. румынскім фронце // Крывіч №2. 1923. С. 41-44.  // на pawet.net
* Данілюк Тодар, успаміны. Спадчына №5 - 1995 С. 11-31
**Дуоль** (фр.: Duole) — гэта дзве ноты, якія маюць працягласць трох нот таго ж віду. Працягласць ноты можа быць павялічана даданнем кропкі пасля яе. Гэтая кропка дадае да працягласці ноты працягласць наступнай «меншай» ноты, робячы яе ў 1,5 разы даўжэй. Дзве кропкі дадаюць да працягласці ноты працягласць дзвюх «меншых» нот, робячы яе ў 1,75 разы даўжэй. Вельмі рэдка дадаюцца тры кропкі, робячы працягласць ноты ў 1,875 разы даўжэй.

У некаторых выпадках працягласць ноты можа быць павялічана лігай. Напрыклад, палавінная нота, злігаваная з іншай палавіннай нотай, фактычна роўная цэлай ноце.

Выкарыстоўваюцца таксама адмысловыя віды рытмічнага дзялення, пры якіх дзяленне рытмічных працягласцей не супадае з іх асноўным дзяленнем. Да такога дзялення адносяцца:

* Дуоль — дзяленне на 2 замест 3-х
* Трыёль — дзяленне на 3 замест 2-х
* Квартоль — дзяленне на 4 замест 3-х
* Квінтоль — дзяленне на 5 замест 4-х

і т. д.

Літаратура
----------

* Дуоль // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
**Сцяг Ольстэра** (англ.: Flag of Ulster)- адзін з сімвалаў гістарычнай правінцыі Ірландыі — Ольстэр, якая аб’ядноўвае ў наш час дзевяць графстваў на поўначы вострава. Шэсць з гэтых графстваў — Антрым, Арма, Даўн, Фермана, Ландандэры і Тырон — уваходзяць у склад Паўночнай Ірландыі, іншыя — Каван, Данегол і Манахан — з’яўляюцца часткай Рэспублікі Ірландыя.

Сцяг складзены з геральдычных сімвалаў самых вядомых дынастый Ольстэра — чырвоны Георгіеўскі крыж на жоўтым фоне, а ў цэнтры — белы шчыт з чырвонай правай рукой па сярэдзіне.

Колеры
------

Чырвоны крыж на залатым фоне, згодна брытанскаму Інстытуту сцягоў і ірландскімі вексілалогамі ўзят з герба сям’і графаў де Бургаў, а шчыт з Чырвонай рукой Ольстэра — з герба рода О’Нілаў, што кіравалі ў Ольстары.

| Схема | Залаты | Чырвоны | Белы |
| --- | --- | --- | --- |
| Пантон | Gold 123 | Red 485 | White |
| HEX | #FFC72C | #DA291C | #FFFFFF |
| RGB | 255, 199, 44 | 218, 41, 28 | 255, 255, 255 |
| CMYK | 0.19.89.0 | 0.95.100.0 | 0.0.0.0 |

1. ↑  Pantone 123 C **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Pantone*. Архівавана з першакрыніцы 12 красавіка 2021. Праверана 20 ліпеня 2022.
2. ↑  Pantone 485 C **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Pantone*. Архівавана з першакрыніцы 11 сакавіка 2017. Праверана 20 ліпеня 2022.
Дунайская нізіна
Краявід з Трнаўскай нізіны на Малыя Карпаты
**Дунайская нізіна** (славацк.: Podunajská nížina) — частка Кішальфёльда паміж Дунаем, Малымі Карпатамі і іншымі часткамі Заходніх Карпат. Гэта адпавядае той частцы Кішальфёльда, якая размешчана на тэрыторыі Славакіі.

У геамарфалагічным дачыненні Дунайская нізіна ўтварае разам з Нойзідльскім басейнам у Аўстрыі і Дзьёрскім басейнам у Венгрыі адзіную структуру, аднак усё ж, як правіла, разглядаецца асобна. Дунайская нізіна ўяўляе сабой шырокую тэктанічную ўпадзіну, напоўненую пластом асадкавых парод чацвярцічнага перыяду вышынёй 100—350 м. Нізіна складаецца з дзвюх частак:

* Пагорыстая мясцовасць на поўначы (*Podunajská pahorkatina*)
* Дунайская раўніна на поўдні (*Podunajská rovina*)

Рэгіён носіць сельскагаспадарчы характар. Да буйнейшых населеных пунктаў, размешчаных у Дунайскай нізіне, адносяцца Топальчаны, Нове-Замкі, Комарна, Левіцы, Дунайска Стрэда і Галанта. Гэтыя гарады з'яўляюцца эканамічнымі і гандлёвымі цэнтрамі рэгіёна. У Дунайскай нізіне знаходзяцца таксама шматлікія старажытныя вінаробныя камуны, сярод якіх Светы Юр, Пезінак, Модра, а таксама курорты П’ешцяны і Дудзінцы.

На поўдні нізіны, перш за ўсё на Жытным востраве, пражывае буйная венгерская меншасць.

Гл. таксама
-----------

* Сярэднедунайская нізіна
**Уль** (старажытнасканд. *Ullr*) — у германа-скандынаўскай міфалогіі пасерб бога Тора. Выдатны стралок з лука. Усе яго стрэлы трапляюць у цэль, якой бы далёкай і малой яна ні была. Уль таксама хутчэй за ўсіх бегае на лыжах. Ад яго гэтаму мастацтву навучыліся і людзі. Заступнік спартсменаў і здаровага ладу жыцця.
Улль таксама бог палявання і майстэрскі валодае як мячом, так і лукам. Таксама з’яўляецца богам усіх азартных гульняў (бог фартуны).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Уль
* Міфалагічная энцыклапедыя

| ⛭Асы |
| --- |
| Багі | 
* Андхрымнір
* Бальдр
* Бёр
* Брагі
* Буры
* Валі
* Ве
* Відар
* Вілі
* Даг
* Дэлінг
* Локі
* Магні
* Мейлі
* Модзі
* Од
* Одзін
* Рыг
* Тор
* Уль
* Форсеці
* Хеймдаль
* Хермод
* Хёд
* Хёнір
* Цюр

 |
| Багіні | 
* Біль
* Вар
* Вёр
* Геўён
* Глін
* Гна
* Ёрд
* Ідун
* Лефн
* Нана
* Нот
* Сага
* Сігюн
* Сін
* Сіф
* Снотра
* Сьёфн
* Труд
* Фрыг
* Фула
* Эйр

 |
| Іншыя | 
* Квасір

 |
**Кафедральны сабор Святой Марыі** (ісп.: Catedral Primada Santa María de Toledo) — каталіцкі сабор у Таледа, кафедра прымаса Іспаніі, галоўны сабор краіны. Помнік архітэктуры, прыклад іспанскай готыкі. Сабор Святой Марыі — частка гістарычнага цэнтра горада Таледа, у 1986 годзе ўключанага ў спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Па-за службамі сабор працуе як музей.

Сабор пабудаваны ў гатычным стылі на месцы вестгоцкай царквы, пабудаванай у V—VI стагоддзях, а пасля заваявання маўрамі Пірэнейскага паўвострава пераўтворанай у мячэць. Пасля адваёвы Таледа хрысціянамі ў XIII—XV стагоддзях ішло будаўніцтва сучаснага будынка сабора, ён да гэтага часу з’яўляецца адным з найбуйнейшых у Іспаніі: даўжыня сабора — 120 м, шырыня — 60 м, вышыня — 44 м.

У саборы захоўваецца мноства шэдэўраў — ад карцін Эль Грэка, Караваджа, Тыцыяна і іншых знакамітых мастакоў да выдатных узораў сярэднявечнага ювелірнага мастацтва.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV11613632 · BNC: a11144518 · BNE: XX136790 · BNF: 16212558q · GND: 4224926-0 · ISNI: 0000 0001 2288 0115 · LCCN: n81035209 · NKC: kn20041217001 · NLA: 35777352 · SUDOC: 178444650 · VIAF: 133791143 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пукапука (значэнні).
**Пукапука** (англ.: Pukapuka) — атол у Ціхім акіяне. Уваходзіць у склад Астравоў Кука. Плошча сушы — 3 км². Насельніцтва (2006 г.) — 507 чал. пераважна пукапука.

Геаграфія
---------

Пукапука размешчаны ў паўночнай частцы астравоў Кука ў 1150 км на паўночны захад ад вострава Раратонга. Гэта тыповы атол з шырокай лагунай (каля 5 км²), якую атачае каралавы рыф з мноствам невялікіх астраўкоў. Толькі 3 з іх населены. Сталых вадацёкаў няма. Забеспячэнне пітной вадой залежыць ад дажджавой вільгаці.

Клімат трапічны, блізкі да суб’экватарыяльнага з малой колькасцю ападкаў у летнія месяцы (з мая да красавіка).

Пукапука знаходзіцца ў зоне ўздзеяння трапічных цыклонаў, якія часцяком выклікаюць істотныя страты, у тым ліку чалавечыя ахвяры.

Гісторыя
--------

Атол Пукапука быў населены ў III ст. да н. э. а магчыма, што і раней. Аднак сучасныя насельнікі — нашчадкі перасяленцаў XIII ст. з Заходняй Палінезіі або з астравоў Туамоту. Яны фарміруюць невялікую, але дастаткова трывалую этнічную групу пукапука, якая мае свае мову і культуру і адрозніваецца ад маары астравоў Кука.

У 1525 г. атол перажыў цунамі, пасля якога ў жывых засталося ўсяго 15 мужчын і 2 жанчыны. Яны сталі прамымі продкамі ўсіх сучасных астравіцян.

20 жніўня 1595 г. атол быў адкрыты іспанскім мараплаўцам Альвара Менданья дэ Нейра, але яшчэ доўгі час заставаўся па-за ўвагай еўрапейскіх вандроўнікаў. 21 чэрвеня 1761 г. ён быў паўторна адкрыты брытанцамі. Згодна паданням мясцовых жыхароў, першы кантакт з цывілізацыяй адзначыўся забойствам аднаго з іх. У 1857 г. на атоле высадзіліся хрысціянскія місіянеры з паўднёвай часткі астравоў Кука.

У 1863 г. частка пукапука былі захоплены ў палон перуанскімі гандлярамі рабамі. У 1868 г. каля 40 чалавек былі падманам вывезены з атола піратамі.

У 1901 г. Новая Зеландыя ўсталявала пратэктарат над Пукапука. У 1914 г. новыя ўлады адсялілі 52 чал. на Раратонга. У пазнейшы час назіралася рабочая эміграцыя астравіцян. У выніку ў нашы дні на востраве Раратонга, у Новай Зеландыі і ў Аўстраліі пражывае больш пукапука, чым на радзіме (каля 1200 чал.).

З міжваеннага перыяду вядуцца сталыя навуковыя даследаванні астравіцян і іх культуры.

Інфраструктура
--------------

На атоле размешчаны тры вёскі Ята (*Yato*), Рота (*Roto* або *Loto*) і Нгаке (*Ngake*), аднак мясцовыя жыхары традыцыйна клічуць іх Японіяй, Амерыкай і Галандыяй. Пад час спартыўных спаборніцтваў яны карыстаюцца сцягамі гэтых краін.

На атоле ёсць авіяпаласа, але па эканамічных прычынах авіярэйсы паміж Пукапука і Раратонга не маюць сталага характару.

Галоўны занятак насельніцтва — земляробства.

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка Архівавана 25 верасня 2017.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пакроўскі.
**Веньямін Веньямінавіч Пакроўскі** (1839 ці 1840, Магілёўская губерня — 15 жніўня 1882) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1839 ці 1840 годзе. Паступіў у Пецярбургскае будаўнічае вучылішча, якое скончыў у 1862 годзе (грамадзянскі інжынер) з чынам калежскага сакратара.

У 1862 годзе прызначаны на службу малодшым архітэктарам у Віцебскую будаўніча-дарожную камісію. У 1865 годзе прызначаны малодшым інжынерам Віцебскай губерні.

У 1873 годзе прылічаны да Тэхнічна-будаўнічага камітэта  (руск.) (бел. Міністэрства ўнутраных спраў Расійскай імперыі. У 1876—1878 гадах Полацкі епархіяльны архітэктар.

Памёр на 42 годзе жыцця 15 жніўня 1882 года.

Творчасць
---------

Аўтар праектаў рамонту з частковай рэстаўрацыяй Сафійскага сабора ў Полацку (1869), мураванай царквы для в. Валынцы Верхнядзвінскага раёна (1881).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Барановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892. С. 270  (руск.)
2. 1 2 3 4  Пакроўскі Веньямін Веньямінавіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Літаратура
----------

* Пакроўскі Веньямін Веньямінавіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
**Ульмскі сабор** (ням. Ulmer Münster) — лютэранская царква ў Ульме ў нямецкай зямлі Бадэн-Вюртэмберг. Фактычна не з'яўляецца саборам, бо біскуп Евангелічнай Зямельнай Царквы Вюртэмберга, якой належыць храм, мае рэзідэнцыю ў Штутгарце.

Сабор быў закладзены ў 1377 годзе, а ў 1392 годзе пачалося яго будаўніцтва пад кіраўніцтвам Ульрыха Энсінгена. У 1405 г. асноўная частка сабора была завершана, і ён быў асвячоны, аднак пасля будаўніцтва прыпынілася з-за таго, што бакавыя нефы не вытрымлівалі цяжару скляпенняў. У 1530—1543 гадах, пасля пераходу храма да лютэранства, будаўніцтва аднавілася, і шпіль вежы дасягнуў вышыні ў 100 м, аднак пасля гэтага з-за фінансавых праблем дабудоўва была спынена. У 1817—1890 гадах сабор быў цалкам завершаны. 17 снежня 1944 года царква амаль не пацярпела ад бамбардзіровак, якія зруйнавалі большую частку гістарычнага цэнтра горада Ульм.

Спасылкі
--------

* www.ulmer-muenster.de(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4212398-7 · LCCN: n50064350 · VIAF: 140690289 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кальварыйскія могілкі (значэнні).
**Кальварыйскія могілкі**, або **Кальварыя** — каталіцкія могілкі горада Барысава, размешчаныя ў вёсцы Вуглы, на паўночны ўсход ад горада.

Гісторыя
--------

Драўляная капліца ў 1940-я гады
Класіцыстычная каплічка
Надмагільны помнік
Могілкі былі заснаваны ў пачатку XIX стагоддзя, калі побач з каталіцкай капліцай пачалі хаваць нябожчыкаў.

У XIX стагоддзі на могілках узведзена цагляная капліца ў стылі класіцызму.

У пачатку XX стагоддзя на месцы старой была пабудавана новая драўляная капліца. Паводле мясцовай легенды, яна ўзведзена панам на месцы, дзе яго сляпая дачка ўбачыла постаць Езуса.

Капліцу з бакоў атачалі 4 каплічкі, у якіх знаходзіліся постаці евангелістаў. Акрамя гэтага, на могілках стаялі яшчэ 12 капліцаў са стацыямі Крыжовага Шляху.

Пасля закрыцця касцёла Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў капліцы на могілках знаходзіўся цэнтр барысаўскай каталіцкай парафіі. Капліца была знішчана ў 1950-я гады, паводле іншых звестак была разабраная ноччу вайскоўцамі ў 1961 годзе.

У 1995 годзе на месцы старой капліцы пабудавана новая з цэглы.

Вядомыя асобы, пахаваныя на могілках
------------------------------------

* Віктар Шутовіч (1890—1960) — беларускі каталіцкі святар, публіцыст.

Зноскі
------

1. ↑  Расклад набажэнстваў на могілках Барысаўскага дэканату
2. 1 2  Капліца // Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — С. 30. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5.
3. ↑  Żyskar J. Nasze kościoły. Djecezja Mińska. Warszawa, 1912. S. 206.
4. ↑  Капліца // Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — С. 386. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5.
5. 1 2  Памяць пра Віктара Шутовіча жыве ў Барысаве
6. 1 2  Каталіцкія святыні. Мінска-Магілёўская архідыяцэзія. Ч. 1. Будслаўскі, Вілейскі і Мінскі дэканаты. / Тэкст і фота А. Яроменкі. Уводзіны Ул. Трацэўскага, — Мн.: ВУП «Выд-ва „Про Хрысто"». — 2003. — 256 с. ISBN 985-6628-37-7. — С. 135

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кальварыйскія могілкі (Барысаў)
* Кальварыйскія могілкі (Барысаў) на сайце Radzima.org
* Кальварыйскія могілкі (Барысаў) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Белару́ская спе́ўна-драматы́чная майстро́ўня**, **Беларуская майстроўня**, **«Майстроўня»** — маладзёжнае творчае згуртаванне ў 1979—1984 гадах у Мінску.

Гісторыя
--------

Створана студэнтамі БДУ і Беларускага тэатральна-мастацкага інстытута, пазней да яе далучыліся студэнты іншых ВНУ, аспіранты, школьная і рабочая моладзь Мінска. Мэта — адраджэнне ў гарадскім асяроддзі беларускай народнай абраднасці, святаў. Удзельнікі «Майстроўні» вывучалі народныя песні, ладзілі святы Калядаў, гукання вясны, Купалля ў Мінску, Заслаўі, Вязынцы, праводзілі дабрачынныя акцыі, выступалі з канцэртамі, лекцыямі, гутаркамі.

«Майстроўня» спалучала спеўна-фальклорную дзейнасць з культурна-асветніцкай і палітычнай; адраджэнне беларускай народнай культуры разглядала як аптымальную форму выхавання нацыянальнай свядомасці. У 1983 годзе пры «Майстроўні» створана Таварыства беларускай школы, якое вяло агітацыю за стварэнне беларускамоўных дзіцячых садкоў, школ. Новай формай дзейнасці сталі талокі на рэстаўрацыйных аб’ектах у Траецкім прадмесці Мінска, на археалагічных раскопках.

Спыніла дзейнасць у 1984 годзе з-за канфліктаў з уладамі. Пераемнікі — Маладзёжны клуб імя У. Караткевіча (1985—1986) і клуб «Талака» (з 1987).

Гл. таксама
-----------

* Талака

Літаратура
----------

* *Дубавец С.* Майстроўня. Гісторыя аднаго цуду / Сяргей Дубавец; фота А. Канцавога. — [Б. м.] : Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2012. — 457 с.
* *Вячорка В.* Беларуская спеўна-драматычная майстроўня // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 429. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
* *Вячорка В.* Беларуская спеўна-драматычная майстроўня // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — С. 415. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2.

Спасылкі
--------

* Jurkau kutoczak — Юркаў куточак — Yury's Corner. Дубавец чытае лекцыю пра «Майстроўню» Архівавана 29 чэрвеня 2019.
**Вепраўшчына** (*вепраўшчызна*, *павепраўшчызна*) — грашовы падатак у Вялікім Княстве Літоўскім, які ў XVI—XVIII стст. спаганяўся з сялян за права карыстання ляснымі ўгоддзямі землеўласніка. Памер вепраўшчыны вызначаўся непасрэдна зямельным уласнікам. Так, прыгонныя маёнтка Ражанка Лідскага павета ў 1599 г. плацілі вепраўшчыну 3 грошы з валокі, у фальварку Крупава Слонімскага павета ў 1752 г. вепраўшчына складала 1 злоты з цяглай валокі.

Літаратура
----------

* Вепраўшчына // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0. — С. 245.
* Лойка, П. А. Прыватнаўласніцкія сяляне Беларусі: Эвалюцыя феадальнай рэнты ў другой палове ХVІ—ХVIII ст. / П. А. Лойка; АН БССР, Інстытут гісторыі; Пад рэд. Мялешкі. — Мн.: Навука і тэхніка, 1991. — 111 с. — С. 72—73. — ISBN 5-343-00563-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Маркоўскі.
**Веніямін Якаўлевіч Маркоўскі** (1924—1943) — чырвонаармеец Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Веніямін Маркоўскі нарадзіўся ў 1924 годзе ў вёсцы Залесава (цяпер — Залесаўскі раён Алтайскага краю). У 1931 годзе разам з сям’ёй пераехаў у горад Салаір Кемераўскай вобласці, дзе скончыў сем класаў школы і школу фабрычна-заводскага вучнёўства, пасля чаго працаваў на рудніку. У 1939 годзе пераехаў у Новасібірскую вобласць, працаваў на залатых капальнях. У жніўні 1942 года Маркоўскі быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З 1943 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны, быў стралком 215-га гвардзейскага стралковага палка 77-й гвардзейскай стралковай дывізіі 61-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас вызвалення Чарнігава і бітвы за Дняпро.

Падчас баёў за вызваленне Чарнігава Маркоўскі адным з першых уварваўся ў нямецкія траншэі і асабіста знішчыў некалькі варожых салдатаў. У ноч з 27 на 28 верасня 1943 года Маркоўскі на чале перадавой групы пераправіўся праз Дняпро у раёне населенага пункта Старая Ёлча Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларускай ССР і прыняў актыўны ўдзел у баях за захоп і ўтрыманне плацдарма на яго заходнім беразе. У баі за Старую Ёлчу Маркоўскі атрымаў цяжкае раненне, ад якога памёр 3 кастрычніка 1943 года. Пахаваны ў брацкай магіле у вёсцы Камароўка Рыпкінскага раёна (Чарнігаўская вобласць, Украіна).

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года за «мужнасць і гераізм, праяўленыя пры фарсіраванні Дняпра і ўтрыманні плацдарма на яго правым беразе» гвардыі чырвонаармеец Веніямін Маркоўскі пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама пасмяротна быў узнагароджаны ордэнам Леніна.

У гонар Маркоўскага названы вуліцы ў Салаіры і Камароўцы, ПТВ у Гур’еўске, устаноўлены бюсты ў вёсцы Заўялава Алтайскага краю, вёсцы Масляніна Новасібірскай вобласці і ў Камароўцы.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Веніямін Якаўлевіч Маркоўскі на сайце «Героі краіны»
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 января (№ 4 (264)). — С. 1.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Новосибирцы — Герои отечества. — Новосибирск, 2010.
* *Церковный М. Ф. Шиганов А. Д. Юрьев Б. Ф.* Героев подвиги бессмертны. — Киев, 1982.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Арзамасцаў.
**Веніямін Уладзіміравіч Арзамасцаў** (1 жніўня 1937, Хабараўскі край) — беларускі футбаліст і трэнер.

Клубная кар’ера
---------------

У Мінск пераехаў ў 1963 годзе са Смаленска і ў першым жа сваім сезоне адыграў ва ўсіх 38 гульнях, а каманда стала ўладальнікам бронзавых медалёў першынства СССР. У складзе клуба «Дынама» (Мінск) адыграў сем гадоў і за гэты час прыняў удзел у 228 матчах, у якіх вызначыўся дванаццаць разоў.

Пасля завяршэння футбольнай кар’еры стаў трэнерам. Першы час працаваў асістэнтам Эдуарда Малафеева і разам з камандай выйграў першынство Савецкага Саюза ў 1982 годзе. У наступным сезоне адправіўся ў алімпійскую зборную, дзе стаў галоўным трэнерам Дынама Мінск. Менавіта пад яго кіраўніцтвам каманда дэбютавала ў еўракубках і адразу дайшла да чвэрцьфіналу Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў, а праз год дынамаўцы зноў здолелі прабіцца ў чвэрцьфінал, але ўжо ў розыгрышы Кубка УЕФА. Таксама ў 1983 годзе мінскае «Дынама» заваявала бронзавыя медалі чэмпіянату СССР.

Палітычныя погляды
------------------

Падпісаў адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля жорсткіх падаўленняў народных пратэстаў у 2020 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Віншуем Веніяміна Арзамасцава. Архівавана 20 мая 2021.
2. ↑  Стало известно, кто подписал открытое письмо спортсменов, выступающих за власть (руск.)(недаступная спасылка) (24 лістапада 2020). Архівавана з першакрыніцы 24 лістапада 2020. Праверана 24 лістапада 2020.
3. ↑  Подписи **(нявызн.)**. Праверана 8 снежня 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FootballFacts.ru · Transfermarkt (ігрок) |
**Э́маўскі кляштар**, ці **кляштар на Словенах** (чэшск.: Emauzský klášter или Klášter na Slovanech) — кляштар у Празе. Размешчаны на Слованех у Нове-Места, Прага 2.

Гісторыя
--------

Быў закладзены 21 верасня 1347 года Карлам IV для ордэна манахаў-бенедыкцінаў. Кляштар быў каталіцкім, але набажэнствы ў ім здзяйсняліся на царкоўнаславянскай мове харвацкімі манахамі, вернымі глагалічнай традыцыі.

Архітэктура
-----------

У інтэр'еры цікавы фрэскавы жывапіс і мазаіка.

Кляштар моцна пацярпеў ад бамбёжак нацысцкай авіяцыі. Запамінальнай дэталлю касцёла Дзевы Марыі з'яўляецца жалезабетонны дах, выкананы ў выглядзе двух пікаў-ветразяў, якія перасякаюцца. Дах створаны пасля Другой сусветнай вайны, бо ранейшы быў знішчаны.

Гл. таксама
-----------

* Рэймскае евангелле

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт манастыра

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: n50068427 · NKC: ola2002113647 · VIAF: 126640422 |
**Веніямін Блажэнны**, сапр. **Веніямін Міхайлавіч Айзенштат** (нар. 15 кастрычніка 1921, Копысь — 31 ліпеня 1999, Мінск) — рускамоўны мінскі паэт.

Біяграфія
---------

Пасля пераезду сям’і вучыўся ў школах Віцебска. У 1941 годзе пасля першага курса Віцебскага настаўніцкага інстытута апынуўся ў эвакуацыі ў Багародску Горкаўскай вобласці, куды з Віцебска была эвакуіравана шчацінна-шчотачная фабрыка, на якой працаваў бацька паэта. Быў прызнаны нягодным для вайсковай службы і таму працаваў настаўнікам гісторыі ў няпоўных сярэдніх школах Белгародскага, Кітоўскага і Сямёнаўскага раёнаў.

У 1946 годзе вярнуўся ў Беларусь, жыў у Мінску, працаваў пераплётчыкам, чарцёжнікам, мастаком камбіната бытавых паслуг. Так як сам быў прызнаны інвалідам 2 групы, працаваў фатографам-лабарантам у арцелі інвалідаў імя Кірава. Працаваў карэктарам машынапіснага цэха. У 1975 годзе звольніўся з працы па стане здароўя. З 1981 года — пенсіянер па старасці.

Творчасць
---------

Літаратурнай дзейнасцю пачаў займацца з 1940 года. Першыя вершы датуюцца 1943 годам; першая публікацыя ў 1982 годзе, а першая кніга выйшла ў 1990 годзе. Вершы змяшчалі як мінскія, так і маскоўскія, рыжскія перыядычныя выданні: «Новый мир», «Знамя», «Звезда», «Нёман», «Даугава», «Кризис цивилизации», альманах «Петрополь».

Паэзія Блажэннага ўжо ў пачатку 1990-х гадоў прыцягнула да сябе найбольшую ўвагу сваёй рэлігійнай завостранасцю. Яго лірычны суб’ект разлютавана папракае Бога за пакуты слабых і нявінных (не толькі людзей, але і жывёл). Аўтар дзвюх паэтычных кніжак: «Возвращение к душе» (Масква, 1990), «Слух сердца» (Мінск, 1990).

Нягледзячы на няўдзел у літаратурным жыцці Беларусі (толькі за некалькі месяцаў да смерці Блажэнны быў запрошаны ў рэдакцыйны савет часопіса «Няміга літаратурная»), Веніямін Блажэнны стаў у 1990-я гады цэнтральнай фігурай[*крыніца?*] у рускай паэзіі Беларусі, аказаўшы ўплыў на шэраг аўтараў[*крыніца?*].

Веніямін Айзенштат вёў цесную перапіску з Пастэрнакам, Таркоўскім і іншымі вядомымі дзеячамі культуры, якія даволі высока ацэньвалі творчасць паэта[*крыніца?*].

Некаторыя яго творы выйшлі пасля яго смерці.

Літаратура
----------

* Артханов, Г. Поэт, беседовавший с Богом: записки о Вениамине Блаженном / Г. Артханов // Новая Немига литературная. — 2012. — № 3. — С. 136—148.
* Веніямін Айзенштадт (Веніямін Блажэнны), паэт // Літаратура і мастацтва. — 1999. — 6 жн. — С. 15.

Спасылкі
--------

* Нябожчыкі дамовіліся маўчаць. Вершы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 103356193 · ISNI: 0000 0000 7855 280X · LCCN: nr95001973 · NUKAT: n2019001216 · VIAF: 29420786 |
**Веніямін Львовіч Фабрыкант** (19 сакавіка 1908, Орша — 1981) — вучоны-энергетык, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР, заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Латвійскай ССР, доктар тэхнічных навук, прафесар.

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння ў 1936 годзе Маскоўскага энергетычнага інстытута працаваў у Мосэнерга, затым у інстытуце «Цеплаэлектрапраект». У 1941 годзе у складзе дывізіі маскоўскіх працоўных удзельнічаў у абароне Масквы.

Больш за 50 гадоў была звязана з даследаваннямі ў галіне рэлейнай абароны і аўтаматыкі энергасістэм. У 1941 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю, а ў 1959 годзе — доктарскую. У 1950 годзе за стварэнне эфектыўнай рэлейнай абароны для высокавольтных ліній электраперадач яму ў складзе калектыву навукоўцаў і інжынераў была прысуджана Дзяржаўная прэмія СССР.

У 1960 годзе быў запрошаны на працу ў Рыжскі палітэхнічны інстытут, дзе за кароткі тэрмін стварыў школу інжынераў і навуковых работнікаў у галіне аўтаматыкі энергасістэм.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Зрабіў неацэнны ўклад у тэорыю і практыку рэлейнай абароны энергасістэм. Вынікі яго даследаванняў адлюстраваны больш чым у 100 публікацыях, у тым ліку ў 15 кнігах.

З’яўляецца аўтарам 30 вынаходстваў, ім падрыхтавана 25 кандыдатаў тэхнічных навук. З’яўляючыся членам метадычнага Савета па энергетыцы Міністэрства вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі СССР, аказваў дапамогу шматлікім ВНУ краіны ў пастаноўцы спецыяльных дысцыплін па электраэнергетычных спецыяльнасцях.

За перыяд з 1968 года па 1981 год у выдавецтве «Вышэйшая школа» выпусцілі падрыхтаваныя ім сем навучальных дапаможнікаў і адзін падручнік па дысцыпліне «Элементы аўтаматычных прылад». Ім распрацавана методыка найбольш эфектыўнага навучання студэнтаў, якая складаецца ў непарыўным спалучэнні вывучэння тэарэтычных пытанняў з рашэннем практычных задач.

Больш за 20 гадоў працаваў над паэмай «Фёдар Соеў», якую называюць «роднай сястрой» Яўгена Анегіна. У 2000 годзе Фелікс Кац выдаў паэму асобнай кніжкай. Праз два гады ўбачыла свет навуковая і філасофская публіцыстыка В. Фабрыканта — пад назвай «Другі пачатак». А яшчэ праз год выйшаў зборнік вершаў «Крокі гісторыі».

Літаратура
----------

* Готовская, Л. Ученый с фамилией промышленника / Л. Готовская // Аршанская газета. — 2008. — 22 сак. — С. 2.
* Мінкевіч, Л. Найперш — паэт / Л. Мінкевіч // Літаратура і мастацтва. — 2008. — 3 кастр. — С. 15.
* Стрельцов, Г. Душа поэта, ум ученого / Г. Стрельцов // Телеком-экспресс (Орша). — 2008. — 13 марта. — С. 5.
* Фабрыкант Венеамін Львовіч // Імёны. Асобы. Лёсы : ураджэнцы Віцебшчыны ў далёкім і блізкім замежжы / М. П. Кузьміч, М. І. Сцепаненка. — Мінск : Літаратура і мастацтва, 2012. — С. 289.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гантман.

**Веньямі́н Рама́навіч Га́нтман** (1891, м. Рэчыца Мінскай губерні — 18 верасня 1937) — савецкі партыйны дзеяч, член Сакратарыята ЦК КП(б)Б.

Біяграфія
---------

Да 1922 года ў РСЧА, пасля на савецкай партыйнай рабоце — адказны сакратар Рэчыцкага павятовага камітэта РКП(б) Гомельскай губерні, загадчык Гомельскім губернскім аддзелам народнай адукацыі, загадчык Агітацыйна-прапагандысцкім аддзелам Гомельскага губернскага камітэта РКП(б), загадчык Арганізацыйным аддзела Гомельскага губернскага камітэта УКП(б).

Пасля ўзбуйнення БССР у снежні 1926 годзе быў прызначаны адказным сакратаром Гомельскага акруговага камітэта КП(б) Беларусі.

З чэрвеня 1928 да 1930 года быў загадчыкам Арганізацыйна-размеркавальным аддзелам ЦК КП(б) Беларусі.

11 верасня 1928 года на пленуме Кампартыі Беларусі быў абраны членам Сакратарыята ЦК КП(б)Б. З 1930 года да 5 ліпеня 1932 года на яго былі ўскладзены таксама абавязкі загадчыка Арганізацыйна-інструктарскім аддзелам ЦК КП(б)Б. 

З верасня 1932 года — 1-ы сакратар Абласнога камітэта УКП(б) Мардоўскай аўтаномнай вобласці, пасля ў распараджэнні ЦК УКП(б).

Да свайго арышту 17 верасня 1937 года працаваў кіраўніком Групы партыйнага і савецкага кантролю Днепрапятроўскай абласной кантрольнай камісіі КП(б) Украіны. Быў абвінавачаны ў прыналежнасці да контррэвалюцыйнай арганізацыі і расстраляны на наступны дзень. 

Рэабілітаваны 22 верасня 1956 года.

Член бюро ЦК КП(б)Б (1928—1932).

Зноскі
------

1. ↑  ГАНТМАН Веніамін Романович (укр.).  «Національний банк даних жертв політичних репресій радянської доби в Україні» (11 кастрычніка 2013).

Спасылкі
--------

* Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898 – 1991  (руск.)
**Эмануэла Атыліяна Карлбек** (швед. Emanuella Ottiliana Carlbeck: 24 жніўня 1829 — 10 верасня 1901) — шведскі педагог. Наватар у навучанні людзей з разумовай адсталасцю. Карлбек заснавала першую навучальную ўстанову для іх у Гётэбаргу ў 1866 годзе. Яна складалася са школы, працоўнага дома і прытулку для пацыентаў.

Біяграфія
---------

Эмануэла Карлбек была дачкой вікарыя і працавала гувернанткай ужо ў сталым узросце. Ніколі не выходзіла замуж. Яе дзейнасць, звязаная з дзецьмі з разумовай адсталасцю, была ініцыяваная нараджэннем яе пляменніка, які меў гэтую інваліднасць. У сярэдзіне XIX стагоддзя ў Швецыі не было ніякіх устаноў для падобных дзяцей. Як і яе сучасніца Сафія Уілкенс, якая займалася таксама людзьмі з разумовай адсталасцю, Эмануэла Карлбек належала да класа жанчын вышэйшага і сярэдняга класа, занятых у сацыяльным рэфармаванні шведскага грамадства.

З 1871 года Карлбек пачала атрымліваць дзяржаўную падтрымку. Першапачаткова яе ўстанова была прыватнай і дабрачыннай, але ў 1885 годзе была перададзена дзяржаве, хоць Карлбек працягвала заставацца яе дырэктарам. Эмануэла Карлбек праславілася як заснавальніца шведскай інстытуцыяналізаванай медыцынскай дапамогі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  18290824 Carlbeck, Emanuella // Swedish death index Праверана 19 сакавіка 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10686079'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 5182 4174 · LIBRIS: 266044 · VIAF: 61525016 |