recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Павел Юр’евіч Булаты** (нар. 18 мая 1993, Ляхавічы) — беларускі гісторык. Спецыяліст па гісторыі Ляхавіцкага графства ў XVI—XVIII стагоддзях. Кандыдат гістарычных навук (2018).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 18 мая 1993 года ў Ляхавічах.

Скончыў у 2014 годзе Інстытут турызму як спецыяліст у сферы турызму і гасціннасці, у 2015 годзе — магістратуру Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта фізічнай культуры па спецыяльнасці «кіраванне інавацыйнымі праектамі», у 2018 годзе — аспірантуру на кафедры гісторыка-культурнай спадчыны Рэспубліканскага інстытута вышэйшай школы па спецыяльнасці «даследчык айчыннай гісторыі». Абараніў у 2018 годзе кандыдацкую дысертацыю «Ляхавіцкае графства ў сістэме магнацкіх уладанняў (XVI—XVIII ст.)».

Працуе ў Інстытуце менеджменту спорту і турызму Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта фізічнай культуры, дацэнт кафедры сацыяльна-гуманітарных дысцыплін у турызме і гасціннасці.

У 2019 годзе разгарэўся скандал у Беларускім ПЭН-цэнтры, калі палітык Павел Севярынец абвінаваціў кіраўніцтва арганізацыі ў тым, што яно не прыняло ў свае шэрагі літаратараў, у тым ліку Паўла Булатага, бо тыя з’яўляюцца хрысціянамі.

У жніўні 2020 года падпісаў зварот беларускіх навукоўцаў супраць гвалту.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследуе гісторыю Вялікага Княства Літоўскага, канфесійную гісторыю Беларусі, культурна-гістарычную спадчыну Беларусі, рэгіянальны турызм, экскурсійную дзейнасць.

Бібліяграфія
------------

* Ляхавіцкае графства ў сістэме магнацкіх уладанняў (XVI—XVIII ст.). Мінск, 2020.
* Туристический бренд Республики Беларусь: теоретические аспекты и проектные разработки. Saarbrücken, 2014.
* По дорогам Литвинского предполесья: историко-краеведческое описание городов, замков, местечек, деревень исторического региона Беларуси. Saarbrücken, 2012.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4 5  Марозаў, 2022
2. ↑  «Гей-лобі і марксісты»: Павал Севярынец абвінаваціў ПЭН-цэнтар у «ганеньні на хрысьціян». Што там адказалі

Літаратура
----------

* БУЛАТЫ Павел Юр’евіч // Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага : біябібліяграфічны даведнік / С. П. Марозаў. — Гродна-Каўнас: ЮрСаПрынт, 2022. — 290 с. — ISBN 978-985-7257-57-7, 978-609-96340-1-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-ar13348607 |
Этрускі мост Ponte della Badia у Вульчы
**Вульчы** (*Vulci* або *Volci*, (этруская: *Velch, Velx або Velc*) — старажытны горад этрускаў, размешчаны ў 8 км да захаду ад ракі Армента (цяпер Ф'ёра).

Вульчы ўваходзіў у склад *Саюза дванаццаці гарадоў* Этрурыі. Гісторыя захавала адзінае згадванне гэтага горада — у сувязі са святкаваннем у 280 г. да н. э. трыумфу з нагоды перамогі рымлян над Вульчы. У хуткім часе рымляне ператварылі порт Коса, які належаў Вульчы, у рымскую калонію Ансідонію  (англ.) (бел..

Аб значэнні і багацці Вульчы сведчаць знойдзены ў 1828 г. багаты на археалагічныя шэдэўры некропаль у мястэчку пад назвай *Vian de Voci*, якому многія еўрапейскія музеі абавязаны сваімі найкаштоўнейшымі экспанатамі: раскошнымі вазамі, ўпрыгожваннямі з каштоўных металаў і бронзы.

Шматлікія знаходкі са зніклага горада і іншых месцаў археалагічных раскопак у ваколіцах Вульчы можна ўбачыць у Археалагічным музеі Вульчы (*Museo Archeologico di Vulci*), які размясціўся ў аднайменным замку (*Castello di Vulci*). Побач з замкам знаходзіцца вядомы арачны мост *Ponte della Badia*, пабудаваны этрускамі.

На тэрыторыі Вульчы размяшчалася крэпасць, вядомая па сучаснаму археалагічнаму помніку Рафалька. Пасля ўзяцця рымлянамі крэпасць і горад былі закінутыя.

Зноскі
------

1. ↑  La fortezza di Rofalco. Vita quotidiana degli ultimi Etruschi | Luca Pulcinelli - Academia.edu

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4064068-1 · NKC: ge131350 · VIAF: 242542283 |
**У́знажскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Васілевіцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Узнаж.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года ў складзе Горвальскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Рэчыцкага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Восаўскага сельсавета. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Рэчыцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Васілевіцкага раёна Палескай вобласці. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Дуброўскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бек.

**Юлія Бек** (20 снежня 1853 — 21 верасня 1935) — шведская мастачка і каліграф.

Біяграфія
---------

Юлія Бек — дачка бухгалтара Франца Бека, нарадзілася ў Стакгольме, Швецыя. Вучылася ў Каралеўскай шведскай Акадэміі прыгожых мастацтваў (1872—1878), затым — у Акадэміі Жуліяна ў Парыжы (1883—1884), дзе яе педагогамі былі французскія мастакі Леон Бана і Жан-Леон Жэром. Затым пасялілася ў Францыі, дзе правяла большую частку жыцця. Некаторы час арандавала студыю ў Парыжы з мастачкамі Харыет Бакер, Хільдэгард Торэль і Ганнай Мунтэ-Норстэт, жыла таксама ў калоніі мастакоў у Грэ-сюр-Луэн.

Як прафесійны мастак Юлія Бек, па фінансавых прычынах, спецыялізавалася на партрэтах і была адной з нямногіх шведскіх жанчын-мастакоў свайго пакалення фінансава незалежнай. Аднак, яе ўлюбёным жанрам быў пейзаж. Юлія Бек атрымала вядомасць сваімі краявідамі ў стылі імпрэсіяністаў, напісанымі ў прыцішанай палітры.

У 1934 годзе была ўзнагароджана французскім ордэнам Ганаровага легіёна.

Памерла ў 1935 годзе ў Вакрэсоне, Францыя.

Работы Юліі Бек знаходзяцца ў калекцыях музеяў, уключаючы Шведскі Нацыянальны музей. Рэтраспектыва работ мастачкі прайшла ў 2012—2013 гадах у музеі Зорна ў горадзе Муры, Швецыя і ў мастацкім музеі Свен-Гары ў Стакгольме.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 23 жніўня 2017.
2. ↑  Julia Beck<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. ↑  RKDartists Праверана 26 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
4. ↑  artist list of the National Museum of Sweden — 2016. Праверана 26 лютага 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22681075'></a>
5. ↑  Julia Augusta Lovisa Beck Праверана 23 студзеня 2020.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Юлія Бек


| ?Юлія Бек — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Юлія Бек |  | Franz Beck[d] |  | Dominique Beck[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1028223862 · ISNI: 0000 0000 9740 1804 · LCCN: no2012155290 · LIBRIS: 358666 · SUDOC: 169458776 · VIAF: 107149108398668780000 · ULAN: 500157919 |

 |
Свіна аддзяляе востраў Волін ад вострава Узедам на захадзе
**Сві́на** (польск.: Świna, ням.: Swine) — рака, якая падзяляе астравы Узедам і Волін і злучае Шчэцінскую лагуну з Памеранскай бухтай. З'яўляецца часткай эстуарыя Одры (праз Свіну ў моры трапляе да 75 % Одэрскай вады). Пры моцных вятрах з Балтыйскага мора напрамак цячэння ракі змяняецца. Даўжыня — каля 16 км, шырыня ад 100 да 1000 метраў.

У 1880 годзе ад выгіну Свіны на поўдзень ад Свінемюндэ праз востраў Узедам быў пракапаны канал Кайзерфарт, які аддзяліў ад Узедама новы востраў Карсібур.

У вусце Свіны знаходзіцца марскі порт Свінауйсце  (польск.) (бел. вышэй па цячэнні маюцца малыя порты Пшытур  (польск.) (бел. і Карсібур  (польск.) (бел.. Адзіны мост цераз Свіну — Пястаўскі мост — размешчаны ў Свінауйсці.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свіна (Польшча)
**Мітраполія Мыса Добрай Надзеі** (**Кейптаўнская мітраполія**, грэч. Ιερά Μητρόπολη Καλής Ελπίδος) — епархія Александрыйскай Праваслаўнай Царквы на тэрыторыі Намібіі, Свазіленда, Лесота, а таксама правінцый ПАР: Паўночна-Капскай, Заходне-Капскай, Усходне-Капскай, Фры-Стэйт, Квазулу-Натал.

Гісторыя
--------

Мітраполія Мыса Добрай Надзеі з кафедрай у Кейптаўне была заснавана патрыяршым і сінадальным указам Александрыйскай Праваслаўнай Царквы ў 1968 годзе, быўшы вылучанай са складу Іаганесбургскай мітраполіі.

Біскупы
-------

* Павел (Варнавас) (20 снежня 1968 — 18 студзеня 1999)
* Сергій (Кікотыс) (з 27 лістапада 1999)

Спасылкі
--------

* Архівавана 2 жніўня 2014.
**Кейп-Ёрк**, раней **Кейп-Йорк** (англ.: Cape York) — буйны паўвостраў, размешчаны на поўначы штата Квінсленд у Аўстраліі, паміж Вялікім бар’ерным рыфам у Каралавым моры, Торэсавым пралівам і залівам Карпентарыя. Гэты аддалены паўвостраў, на ім жыве каля 18 тысяч чалавек, яго не парушаныя чалавечай цывілізацыяй вільготныя трапічныя лясы і саваны маюць глабальнае экалагічнае значэнне.

Паўвостраў Кейп-Ёрк ахоплівае плошчу каля 137 000 км², а яго працягласць з поўначы на поўдзень складае больш за 600 км. Усходняя частка паўвострава гарыстая (вышынёй да 555 м), а заходняя — нізінная. Эўкаліптавыя (на захадзе) і вільготныя трапічныя лясы (на ўсходзе). 

Здабыча баксітаў (радовішча Уэйпа). Некалькі нацыянальных паркаў.

Літаратура
----------

* Кейп-Йорк // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 221. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

Гл. таксама
-----------

* Заліў Прынцэсы Шарлоты

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4110005-0 · LCCN: sh85019901 · NKC: ge720246 · VIAF: 246565577 |
Паласіа Барола
**Паласіа Барола** (ісп.: Palacio Barolo) (таксама Пасаж Барола або Галерэя Барола) — офісны будынак, знаходзіцца на вуліцы Авеніда дэ Маё, у ваколіцах раёна Мансерат, у Буэнас-Айрэсе, Аргенціна. На момант завяршэння будаўніцтва Паласіа Барола быў самым высокім будынкам у горадзе і ў Паўднёвай Амерыцы. Гэты будынак мае брата-блізнюка ў стылі эклектыкі, пабудаваны тым жа архітэктарам у Мантэвідэа, Паласіа Сальва.

Італьянскі архітэктар Марыа Паланці пабудаваў гэты палац па просьбе бізнесмена Луіса Барола, Паланці быў аўтарам унікальных элементаў дызайну будынка, такіх як: дзвярныя клямкі, свяцільні і рашоткі ліфта. 7 ліпеня 1923 г будынак быў адкрыты для публікі, да 1935 з'яўлялася самым высокім будынкам у горадзе, калі было пабудавана Эдыфісіа Каванах.

Галоўная зала палаца, з відам на Авеніда дэ Маё
Першы ўладальнік планаваў выкарыстоўваць будынак у якасці гасцініцы. Сёння гэта офісны будынак (у ім размешчаны 520 арганізацый). Асвятленне будынка складае 300.000 кандэл і ў верхняй частцы будынка знаходзіцца маяк, які працуе ў адмысловых выпадках. Будаўніцтва абышлася 4.500.000 аргенцінскіх песа, на будаўніцтва пайшло 650 тон сталі 3.500 тон цэглы і 70000 бочак цэменту, а таксама дэкаратыўныя матэрыялы, такія як карарскі мармур.

Паласіа Барола пабудаваны ў неагатычным стылі, вышыня будынка 100 метраў (22 паверхі). Паланці склаў праект будынка, абапіраючыся на «Боскую камедыю» Дантэ Аліг’еры. Паверхі будынка архітэктар падзяліў на тры часткі: склеп сімвалізуе пекла, паверхі з 1-га па 14-й з'яўляюцца алегорыяй пекла а паверхі з 15-га па 22-і - рай.

Будынак мае 9 ліфтоў, у будынку знаходзіцца 20-метровая зала з распісанай столлю. У верхняй частцы будынка ўсталяваны маяк, дзякуючы якому будынак відаць нават з Уругвая. У 2009 годзе будынак быў рэстаўраваны. У 1997 годзе будынак быў абвешчаны гістарычным помнікам.
**Пала́нак** (укр.: Замок «Паланок»; венг.: Munkács vára; русін.: Паланський варош) ці **Мукачаўскі замак** – выбітны гісторыка-архітэктурны і фартыфікацыйны помнік Закарпацця XIV- XVIII стст. размешчаны на заходняй ускраіне Мукачева, на высокім вулканічным конусе 68-мятровай гары. Замак доўгі час з’яўляўся сямейным гняздом трансільванскіх князёў Ракацы. За ўсю гісторыю свайго існавання замак ні разу не быў заваяваны ў адкрытай і сумленнай барацьбе.

Гісторыя
--------

Першапачаткова на вяршыні гары быў пабудаваны драўляны замак, які ў 1089 беспаспяхова спрабаваў захапіць палавецкі хан Куцешка, а ў 1241 шасцідзесятітысячная арда татара-манголаў хана Батыя двойчы абложвала Паланак і абодва разу не скарыла яго.

У 1396-1414 гг. падольскі князь Фёдар Каратовіч на месцы старога драўлянага пабудаваў новы каменны замак, які ў мадыфікаваным выглядзе захаваўся да нашых дзён. Адноўлены замак мог вытрымаць агонь любой тагачаснай артылерыі і быў забяспечаны ўсім неабходным для жыцця і абароны: тоўстымі сценамі да 5 метраў; шасцітысячным, увесь час дзейным гарнізонам, 164 гарматамі буйнага калібра і вялікай колькасцю іншага ўзбраення; 60 бочкамі артылерыйскага пораху, разнакаліберными гарматнымі ядрамі, іншым боезапасам, велізарнай колькасцю разнастайнага запасу харчавання, 86-мятровай студняй, якая забяспечвала замак сваёй уласнай вадой. Пры збудаванні каменнага замку былі выкарыстаны найноўшыя на той час дасягненні фартыфікацыйнай навукі - бастыёны, пад'ёмныя масты, эскарпы, контрэскарпы, байніцы, брустверы, апарэлі, бар-бэты.

Наступныя ўладальнікі на працягу XV - XVII стст. разбудоўваюць замак, удасканальваюць умацаванні, пашыраюць фартыфікацыйныя магчымасці. У той час замак меў 14 веж, а ў верхняй частцы знаходзіўся вялікі палац.

У 1633 – 1711 гг. Мукачевским замкам валодаюць трансільванскія князі дынастыі Ракацы, якія так удасканалілі фартыфікацыю замка, што ён не меў роўных сабе ў Цэнтральнай Еўропе. З 1685 па 1688 доўжылася адна з найцяжкіх аблог замка, абаронай якого кіравала ўдава Феранца I Ракацы - княгіня Ілона Зрыні.

У 1703-1711 гг. замак становіцца апорай антыгабсбургскай нацыянальна-вызваленчай барацьбы народаў краю пад кіраўніцтвам Феранца II Ракацы. Князі дынастыі Ракацы на працягу доўгіх гадоў з пакалення ў пакаленне натхнялі сербаў, русінаў, балгараў, вугорцаў, славакаў, палякаў на барацьбу за незалежнасць пад княжым сцягам волі.

У 1782 замак стаў палітычнай турмой Аўстрыі. За амаль 120 гадоў тут пабывала больш 20 тысяч вязняў. 12 ліпеня 1847 замак-турму наведаў выбітны венгерскі паэт Шандар Петэфі. Турэмныя парадкі некалькі разоў адмяняліся, але канчаткова былі адменены ў 1904. У перыяд Чэхаславацкай рэспублікі (1919 - 1939) у замку былі раскватараваны ваенныя часткі.

Пасля ўваходжання Закарпацця ў склад Савецкай Украіны ў замку знаходзілася прафтэхвучылішча. Цяпер у замку знаходзіцца дзяржаўны абласны гістарычны музей.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Паланак
* palanok.org.ua Архівавана 13 ліпеня 2017. — віртуальны Мукачаўскі замак Паланак
**Ельскі краязнаўчы музей** — музей Ельска (Гомельская вобласць).

Гісторыя
--------

У мэтах выканання Пастановы ЦК КПБ і Савета Міністраў "Аб далейшым увекавечанні памяці савецкіх людзей і воінаў" рашэннем бюро райкама КПБ і выканкама райсавета працоўных у г. Ельску 2.07.1966г. быў адкрыты музей Народнай славы. 3 чэрвеня 1975 года на базе музея Народнай Славы быў створаны Ельскі краязнаўчы музей. Са снежня 2004 года быў адкрыта выставачная зала краязнаўчага музея, якая знаходзіцца ў асобным будынку.

Экспазіцыя
----------

Агульная плошча экспазіцый музея - 103 м², выставачнай залы - 118 м². У музеі ёсць 4 экспазіцыйныя залы: 

* этнаграфіі і побыту;
* прырода краю;
* зала Вялікай Айчыннай вайны;
* пастаянная выстава работ заслужанага работніка культуры БССР, мастака М.Засінца.

Колькасць экспанатаў асноўнага фонду на 1.01.07г. складае 2784 адзінак, навукова-дапаможнага - 1014 адзінак.

Літаратура
----------

* Ельскі краязнаўчы музей // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. – Мн. 1996. – Т. 3. – С. 351.
* Антропава В. Экспазіцыя расказвае... // Народны голас (Ельск). – 1998. – 13 мая.
* Залесны М. У Ельскім краязнаўчым // Народны голас (Ельск). – 1995. – 8 лют.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ельненскі сельсавет.
**Е́льненскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Хоцімскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Ельня.

Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Ельненскі (Яльнянскі) сельсавет** у складзе Хоцімскага раёна Калінінскай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Магілёўскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Хоцімскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў Касцюковіцкім раёне, з 12 лютага 1935 года ў складзе адноўленага Хоцімскага раёна, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 11 сакавіка 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Чарняўскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 сакавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 6.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Гамб’е** (фр.: Îles Gambier) — група астравоў у Французскай Палінезіі. Звычайна разглядаюцца як частка архіпелага Туамоту. Агульная плошча — 31 км². Насельніцтва — 1337 чал. (2007 г.)

Прырода
-------

Лагуна астравоў Гамб’е
Астравы Гамб’е сфарміраваліся ў выніку складанага геалагічнага працэсу апускання старажытнага вулкана, які быў актыўным каля 30 — 40 млн гадоў таму. Больш вялікія астравы ўяўляюць сабою рэшткі вулканічнага конуса, што засталіся над паверхняй акіяну. Дробныя астравы ўзніклі пазней. Яны маюць каралавае паходжанне. Усяго налічваецца 14 астравоў. Самы вялікі і адзіны населены востраў — Мангарэва.

Клімат трапічны пасатны. У выніку ўздзеяння Эль-Ніньё тут назіраецца значны перапад тэмператур. У летнія месяцы (з лістапада да красавіка) трымаецца цёплае, але не спякотнае надвор'е. Тэмпературны максімум 1989 г. склаў +31,2 °C. Аднак узімку (з мая да верасня) начная тэмпература можа апускацца ніжэй за +20 °C. Тэмпературны мінімум 1992 г. склаў +13,2 °C.

Прырода астравоў была значна зменена чалавекам яшчэ да з’яўлення еўрапейцаў. На востраве Мангарэва пераважаюць культурныя насаджэнні (какосавая пальма, хлебнае дрэва, бананы, кава, хвоя). На астатніх астравах захаваліся мясцовыя віды. Фаўна астравоў бедная, аднак вялікая лагуна астравоў Гамб’е вядома сваёй біялагічнай разнастайнасцю.

Гісторыя
--------

Сцяг астравоў Гамб’е
Астравы Гамб’е былі населены ў пачатку 2 тысячагоддзя н. э. выхадцамі з Маркізскіх астравоў, якія сфарміравалі мясцовы этнас мангарэва. Жыхары астравоў Гамб’е славіліся ў старажытнай Палінезіі як выдатныя рамеснікі, апрацоўшчыкі каменю і ракавін. Яны актыўна займаліся гандлем і стварылі даволі складанае грамадства. У пач. XIX ст. на 4 астравах жыло каля 5000 тубыльцаў.

Англійскія піраты адкрылі астравы Гамб’е ў 1687 г. і далі ім імя аднаго з мараплаўцаў-суайчыннікаў. Аднак упершыню брытанцы высадзіліся на востраве Мангарэва толькі ў 1826 г. З 1834 г. сярод астравіцян працавалі французскія каталіцкія місіянеры.

У 1881 г. землі мангарэва былі анексаваны Францыяй. Дзякуючы актыўнасці французскіх гандляроў на астравах Гамб’е доўгі час паспяхова развіваліся вытворчасць какосаў і садавіны. Але з 1930-ых гг. мясцовая эканоміка адчувала заняпад, што прывяло да сталай міграцыі мясцовага насельніцтва на Таіці. У другой палове XX ст. колькасць насельніцтва значна скарацілася. Сітуацыя пачала выпраўляцца толькі ў пач. XXI ст.

Эканоміка
---------

Асноўныя заняткі мясцовага насельніцтва — вырошчванне жэмчугу ў лагуне, а таксама абслугоўванне турыстаў.

Спасылкі
--------

* Les îles Gambier
* Îles Gambier, le bonheur farouche

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 315527579 |
**Graellsia isabellae** (*Graellsia isabellae*) — від матылькоў сямейства Паўлінавочкі (*Saturniidae*).

Назва
-----

Від названы ў гонар іспанскай каралевы Ізабелы II. Род *Graellsia* ушаноўвае першаадкрывальніка віду, іспанскага натураліста Марыяна дэ ла Пас Граэльса  (руск.) (бел. (1809—1898).

Распаўсюджанне
--------------

Від распаўсюджаны ў горных раёнах Цэнтральнай і Паўночнай Іспаніі і на поўдні Францыі. З 1987 года назіраецца ў гарах на паўднёвым усходзе Францыі, куды, магчыма, быў завезены людзьмі. Засяляюць старыя сасновыя лясы на вышыні ад 500 да 1800 метраў над узроўнем мора.

Апісанне
--------

Размах крылаў самцоў 65—90 мм, самак — 70—100 мм. Выгадаваныя ў інсектарыях асобіны звычайна адрозніваюцца меншымі памерамі. Пярэднія крылы трохвугольнай формы, з серпападобнай вяршыняй. Заднія крылы з лірападобнымі выцягнутымі анальнымі вугламі ў выглядзе хвастоў, якія падтрымліваюцца падоўжанымі і выгнутымі жылкамі M3, Cu1, Cu2 і A2. «Хвосцікі» на задніх крылах самкі карацей, чым у самца. Асноўны фон крылаў аднатонны светлы зялёны. Жылкі крылаў ружавата-карычневыя. Вочкі на крылах празрыстыя ў сярэдзіне, звонку з кругам чорнага, жоўтага, чырвонага і сіняватага колеру. Вусікі двухбакова-пёрыстыя.

Спосаб жыцця
------------

Вусені харчуюцца ігліцай некаторых відаў соснаў, галоўным чынам хвоі звычайнай (*Pinus sylvestris*), хвоі чорнай (*Pinus nigra salzmannii*) і *Pinus uncinata*.

Матылі лётаюць у канцы красавіка — у пачатку мая. Пасля спарвання самка адкладае ад 100 да 150 яек на ігліцу хвоі. Лічынкі вылупляюцца праз 1-2 тыдні і пачынаюць есці самую жорсткую ігліцу. Прыкладна праз паўтара месяца вусені спускаюцца з дрэва і акукляюцца ў зямлі. Кукалкі ў кокане зімуюць да наступнай вясны.

Заўвагі
-------

1. ↑  О. О. Кагало та Б. Г. Проць. ОСЕЛИЩНА КОНЦЕПЦІЯ ЗБЕРЕЖЕННЯ БІОРІЗНОМАНІТТЯ: БАЗОВІ ДОКУМЕНТИ ЄВРОПЕЙСЬКОГО СОЮЗУ Архівавана 21 січня 2022.: — Львів, 2012. — С. 55

Спасылкі
--------

* «*Actias isabellae* (Graells, 1849)». *Moths and Butterflies of Europe and North Africa*.
* «06791 *Actias isabellae* (Graells, 1849) — Isabellaspinner». *Lepiforum e.V.*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh98007397 · Microsoft: 2778081086 |
**Гамбанг** — інданезійскі ўдарны музычны інструмент.

Складаецца з драўляных (гамбанг каю) або металічных (гамбанг гангза) пласцінак, замацаваных у гарызантальным становішчы на драўлянай падстаўцы, нярэдка пышна упрыгожанай роспісам і разьбой.

Гук здабываецца ўдарамі двух драўляных палачак з плоскай шайбападобнай абмоткай на канцах. Іх трымаюць свабодна паміж вялікім і паказальным пальцамі, астатнія пальцы выкарыстоўваюцца для глушэння гуку. Гучанне гамбанга гучнае, рэзкае, асабліва ў гамбанг гангза.

Гамбанг мае фіксаваны строй, які адпавядае 5-прыступкаваму гукараду слендра ці 7-прыступкаваму — пелог. Гамбанг з’яўляецца асновай аркестра гамелан. У гамелане гамбанг звычайна выконвае асноўную тэму, перадаючы яе гендэрам для варыяцыйнай распрацоўкі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Паланару́ва** (сінгальск.: පොළොන්නරුව, там.: பொலநறுவை) — горад у Паўночна-Цэнтральнай правінцыі Шры-Ланкі, цэнтр аднайменнай акругі. Насельніцтва — 403859 чал. (разам з акругай).

Гісторыя
--------

Паланарува вядома з пісьмовых крыніц з VII ст. але паселішча на месцы горада было заснавана значна раней. Пасля спусташэння Анурадхапуры і захопу сінгальскай дзяржавы таміламі з Паўднёвай Індыі ў Паланаруву быў перанесены адміністрацыйны цэнтр Шры-Ланкі.

У 1070 г. сінгальскі князь Віджаябаху I адваяваў Паланаруву і перанёс сюды сваю сталіцу. У кан. XI—XIII стст. яна з’яўлялася галоўным цэнтрам усёй сінгальскай дзяржавы. Найбольшага росквіту горад дасягнуў пры Паракрамбаху I Вялікім (1123—1186 гг.). У 1284 г. быў спустошаны таміламі і фактычна згубіў статус сталіцы. У пач. XIV ст. быў закінуты ўладарамі. На месцы горада засталася толькі невялікая вёска.

У XVIII—XIX стст. быў адроджаны будысцкімі манахамі.

Славутыя мясціны
----------------

У Паланаруве захавалася шмат археалагічных і культурных помнікаў. Гэта прыцягальны турыстычны цэнтр. У 1982 г. горад трапіў у спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Найбольшую цікавасць уяўляюць рэшткі старажытнай сталіцы, якія захаваліся ў паўночнай частцы горада каля вадасховішча Паракрама-Самудра. Яны ўключаюць:

* Археалагічны музей
* Палацавы комплекс часоў Паракрамбаху I
* «Чатырохвугольнік» — група рэштак будысцкіх свяцілішчаў, абнесеных мурам
* Паўночная група руін — будысцкі комплекс XIII ст.
* Паўднёвая група руін — будысцкі комплекс XI—XIII стст.
* «Санаторная» група (палац Нісанка-Мала, лазні, будынак Прыдворнай Рады)

Транспарт
---------

Горад добра звязаны з іншымі часткамі краіны. Маюцца аэрапорт, чыгуначная станцыя, аўтобусная станцыя.

Галерэя
-------

* Дагоба Віхара КірыДагоба Віхара Кіры
* Выява Паракрамбаху IВыява Паракрамбаху I
* Руіны палацавага комплексаРуіны палацавага комплекса
* Ватадаге або «Круглы дом»*Ватадаге* або «Круглы дом»
* Свяцілішча ТхупарамаСвяцілішча Тхупарама
* Выява льваВыява льва

Зноскі
------

1. ↑  Democratic Socialist Republic of Sri Lanka

Літаратура
----------

* Berkmoes R. V. Butler S. Karafin A. Sri Lanka (Country Guide). — Lonely Planete, 2012. Архівавана 14 жніўня 2012. P. 192—198. ISBN-10: 1741797004, ISBN-13: 978-1741797008

Спасылкі
--------

* Паланарува на сайце ЮНЕСКА
* Гісторыя Архівавана 14 жніўня 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n84018990 · VIAF: 123200948 |
**Палані́зм** (ад лац.: polonus — польскі) — слова, запазычанае з польскай мовы.

У беларускай мове
-----------------

У беларускую мову паланізмы пачалі пранікаць з канца XIV стагоддзя. Актыўнае папаўненне слоўніка беларускай мовы паланізмамі працягвалася да 1930-х гадоў. Запазычанне іх адбывалася 2 шляхамі: вусным (у выніку зносін беларусаў з палякамі як суседнім народам і прадстаўнікамі польскага народа, што жылі на Беларусі) і пісьмовым (праз пераклады твораў з польскай мовы на беларускую).

Сярод паланізмаў выдзяляюцца грамадска-палітычныя тэрміны («*айчына*», «*братэрства*»), ваенныя («*моц*», «*палкоўнік*»), бытавыя словы («*пярсцёнак*», «*сукенка*»), прастамоўныя («*быдла*», «*лямант*»). Праз польскую мову ў беларускую прыйшла значная колькасць словаў з іншых моў (лац. «*колер*», ням. «*карэта*»).

Лексыцы польскага паходжання ў сучаснае беларускае мове ўласцівыя спалучэнні **ен** (**эн**), **ён** (**он**), **ан** на месцы насавых галосных **ę** **ą** («*парэнчы*», «*маёнтак*», «*вандроўка*»); -**дл**- («*кавадла*», «*страшыдла*»); -**лу**- паміж зычнымі («слуп», «тлусты»); суфіксы -**іск-а** («*вятрыска*»); -**унак** («*пакунак*»); -**ізн-а** («*бялізна*»); цвёрдае вымаўленне зычных перад галоснымі **е** (**э**): «*бэз*», «*пэўны*»; **я** (**а**) на месцы ўсходне-славянскіх **е** (**э**): «*жалязка*», «*бляск*»; гук **ц** (на месцы **ч**): «*цудоўны*» (руск.: чудесный), «*цурацца*» (руск.: чураться).

У іншых мовах
-------------

У рускую мову паланізмы пачынаюць пранікаць у вялікай колькасці з XVI—XVII стст. у тым ліку праз старабеларускую мову і праз жывыя беларускія і ўкраінскія гаворкі. Прыклады паланізмаў у рускай мове: *быдло, вензель, дозволить, доконать, доскональный, забияка, клянчить, отчизна, повидло, подлец, подначить, поединок, пончик, поручик, предместье, сума, фигляр, хлопец, шарить, шкодливый, шляхта*. Пад уплывам польскай мовы ў рускай мове ўзніклі такія граматычныя адзінкі і з'явы як, адсутныя ў старажытнарускай мове злучнікі «*если*» (*jeśli*) і «*так что*» (*tak co*), часціца «*якобы*» (*jakoby*), канструкцыя «*что за*» (*co [to] za*), «*принимать за кого*» (*przyjąć za kogo*).

Шмат паланізмаў ва ўкраінскай мове: «*натхнення*», «*коштовність*», «*вартість*».

Шэраг паланізмаў ёсць у нямецкай мове, напрыклад «*Gurke*» (агурок), «*Steiglitz*» (шчыгол), а таксама ў іншых еўрапейскіх мовах. У некаторых выпадках іх цяжка адрозніць ад іншых славізмаў, якія прыйшлі з чэшскай і лужыцкай моў, напрыклад такіх як «*Quark*» (тварог).

У англійскай мове паланізмы звычайна звязаны з польскай культурай, напрыклад «*kielbasa*» (каўбаса), «*hetman*» (гетман).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  *П. У. Сцяцко.* Паланізм // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах / Генадзь Пашкоў. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2000. — Т. 11. — С. 536. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0188-5.
2. ↑  Этимологический словарь русского языка. Фасмер Макс (руск.)
**Паланецкі ўніверсал**, заканадаўчы акт Начальніка паўстання 1794 года Т. Касцюшкі, выданы 7 мая 1794 у лагеры каля мястэчка Паланец пад Сандамірам. Складзены пры ўдзеле Г. Калантая.

Універсалам абвяшчалася апека ўрада над сялянамі, сяляне аб'яўляліся асабіста вольнымі, г. зн. адмянялася прыгоннае права, але без зямлі. Пайсці ад памешчыка селянін мог толькі пры ўмове выплаты даўгоў і дзяржаўных падаткаў, а таксама паставіўшы ў вядомасць камісію ўпраўлення аб тым, куды ён перасяляецца. Устанаўліваліся пэўныя ільготы ў адбыванні паншчыны. Спецыяльнымі артыкуламі «Універсала» Касцюшка папярэджваў аб тым, што парушэнне гэтых пастаноў памешчыкамі будзе карацца судом і вінаватыя будуць пакараны як за процідзеянне мэтам паўстання.

Сяляне ў сваю чаргу заклікаліся старанна адбываць астатнія дні паншчыны, слухацца свайго начальства, дбаць пра гаспадарку, не павінны былі адмаўляцца наймацца да памешчыкаў за адпаведную плату. Духавенству прадпісвалася растлумачваць гэтае распараджэнне з амвонаў у касцёлах і ў царквах на працягу чатырох тыдняў. Камісіі ўпраўлення павінны былі прызначаць асоб, якія б аб'язджалі абшчыны і гучна чыталі гэтае распараджэнне ў вёсках і прыходах, заклікаючы сялян да таго, каб яны ў падзяку за вялікія дабрачыннасці Рэчы Паспалітай шчыра сталі на яе абарону.

Ацэнкі
------

«Паланецкі ўніверсал» не адмяняў цалкам прыгоннага права і не ліквідаваў феадальнай эксплуатацыі, але дазваляў сялянам адыходзіць ад памешчыкаў, што было таксама ў інтарэсах буржуазіі, якая зараджалася. Гэты акт быў безумоўна прагрэсіўным, хоць і палавінчатым. Ён паслабляў эканамічны стан памешчыцкіх маёнткаў, абмяжоўваў паншчыну і падрываў значэнне шляхецкіх прывілей. Таму памешчыкі ўсяляк затрымлівалі апавяшчэнне «Універсала» і, баючыся сацыяльнай рэвалюцыі, часта ішлі на змову з замежнымі войскамі. Многія палажэнні Універсала не выконваліся на месцах і засталіся толькі на паперы. Супраць ажыццяўлення палажэнняў «Паланецкага ўніверсала» выступілі вярхі каталіцкага духавенства.

Літаратура
----------

*Літ.*: *Юхо Я. А.* Кароткі нарыс гісторыі дзяржавы і права Беларусі. Вучэб. Дапам. — Мн.: Універсітэцкае, 1992. — 270с.
**Монаве́рш** — верш, які складаецца з аднаго радка, завершанага па сэнсе, па сінтаксічнай і метрычнай структуры. Зрэдку ўжываўся ў антычнай паэзіі. Пісаўся звычайна гекзаметрам, набываў афарыстычнае гучанне. Да монавершаў можна аднесці асобныя вершаваныя крылатыя выслоўі і афарызмы, што выкарыстоўваюцца для лозунгаў, у загалоўках твораў, эпіграфах і г. д. Монавершамі, па сутнасці, з'яўляюцца і некаторыя рытмічна арганізаваныя прыказкі, прымаўкі, народныя выслоўі, якія часам надпісваюцца на посудзе, мэблі, малюнках.

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
* В. В. Жыбуль. Манаверш ува ўсясьветнай і беларускай літаратуры(недаступная спасылка) // Беларускі Калегіюм, 25.04.2009.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Брунінг.

**Уолтэр Брунінг** (англ.: Walter Breuning, 21 верасня 1896, Мелроз, Мінесота, ЗША — 14 красавіка 2011, Грэйт-Фолс, Мантана, ЗША) — доўгажыхар з ЗША. На момант яго смерці ва ўзросце 114 гадоў і 205 дзён ён быў найстарэйшым з мужчын, трэцім найстарэйшым жывых людзей увогуле. 27 снежня 2008 года, пасля смерці Джорджа Фрэнсіса, стаў найстарэйшым мужчынам у ЗША. Пасля смерці ветэрана Першай сусветнай вайны Генры Элінгема 18 ліпеня 2009 г. быў прызнаны найстарэйшым з жывых на той момант мужчын. Таксама, у свой 110-ы дзень нараджэння, ён быў прызнаны найстарэйшым з былых чыгуначнікаў у ЗША. Акрамя таго, Уолтэр Брунінг быў апошнім з мужчын, якія нарадзіліся ў 1896 годзе.

Цытаты
------

Брунінг аб сваім дзяцінстве: «Калі я ўспамінаю падзеі апошніх 100 гадоў, я магу толькі гадаць, якім было б цяпер жыццё без электрычнасці. Ніякіх аўтобусаў не было. Я памятаю, як хадзіў у школу пешшу ў халодную зіму. Нам даводзілася ссоўваць нашы парты бліжэй да дроўнай печкі, каб не змерзнуць. А пасля ўрокаў, нам зноў трэба было ісці пешшу па марозе. Усе ішлі — выбару проста не было.»

* На свой 112-ы дзень нараджэння, ён падзяліўся сваімі думкамі адносна ўласнага даўгалецця і добрай фізічнай формы: «Трымайце ў тонусе свой розум і цела, і тады вам пашчасціць надоўга затрымацца сярод жывых.»
* Калі Брунінга спыталі, чаму, аўдавеўшы ў 60 гадоў, ён не ажаніўся зноў, ён адказаў: «Другі шлюб ніколі не бывае сапраўдным. Зараз нават першы шлюб не бывае сапраўдным».

Гл. таксама
-----------

* Спіс найстарэйшых людзей у свеце

Зноскі
------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: no2014128020 · VIAF: 315534079 |
**225-я партызанская брыгада імя А. В. Суворава** — партызанская брыгада, створаная ў снежні 1942 года на базе атрадаў імя Будзённага, імя Суворава (арганізаваны ў ліпені 1942 года), імя Фрунзэ (арганізаваны ў кастрычніку 1942), вылучаных партызанскай брыгадай імя К. Я. Варашылава. На базе атрадаў вылучаных з брыгады, створана 95-я партызанская брыгада імя М. В. Фрунзэ. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Слуцкага і Грэскага раёнаў. 26 чэрвеня 1944 года брыгада (1040 партызан, 5 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* атрад імя Суворава;
* атрад імя Фрунзэ;
* атрад імя М. А. Астроўскага;
* атрад імя Чкалава;
* атрад імя 25-годдзя Кастрычніка.

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* Л. П. Стафанюк;
* І. В. Арастовіч;
* А. М. Каляда.

### Камісары

* П. І. Разувакін;
* І. М. Ражкоў;
* У. І. Заяц.

### Начальнікі штаба

* К. А. Прыгуноў;
* М. М. Цімашэнка.

Гісторыя
--------

Партызаны праводзілі дыверсіі на камунікацыях. У жніўні 1943 года на ўчастках Воўчкавічы — Фаніпаль, Талька — Пухавічы, Слуцк — Цімкавічы падарвалі 1400 рэек. У красавіку 1943 года каля вёскі Шчыткавічы Старадарожскага раёна, у красавіку 1944 ва ўсходняй частцы Грэскага раёна вялі баі з карнікамі.

Памяць
------

У 1969 годзе ў вёсцы Палікараўка Слуцкага раёна ў гонар брыгады быў пастаўлены помнік.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Nirvana** (МФА: [nɪɹˈvɑnə]) — амерыканскі рок-гурт, створаны вакалістам і гітарыстам Куртам Кабейнам і басістам Крыстам Наваселічам у Абердзіне, штат Вашынгтон, у 1987 годзе. У складзе калектыву змянілася некалькі барабаншчыкаў; больш за ўсіх з гуртом граў ударнік Дэйв Гроўл, які далучыўся да Кабейна і Наваселіча ў 1990 годзе.

В 1989 годзе Nirvana стала часткай сіэтлаўскай музычнай сцэны, выпусціўшы на інды-лэйбле Sub Pop дэбютны альбом *Bleach*. Пасля падпісання кантракту з буйным лэйблам DGC Records Nirvana набыла нечаканы поспех з песняй «Smells Like Teen Spirit» з свайго другога альбому *Nevermind*, выпушчанага ў 1991 годзе. Пасля гэтага Nirvana увайшла ў музычны мэйнстрым, папулярызаваўшы паджанр альтэрнатыўнага рока, названы гранжам. Курт Кабейн зрабіўся ў вачах СМІ не проста музыкантам, а «голасам пакалення», а Nirvana зрабілася флагманам «пакалення Х». У 1993 годзе выйшаў трэці і апошні студыйны альбом гурта, *In Utero*, кампазіцыі з якога ў музычны плане моцна адрозніваліся ад папярэдніх работ калектыву.

Нядоўгая, але яркая гісторыя групы перапынілася ў сувязі са смерцю Курта Кабейна 5 красавіка 1994 г, але ў наступныя гады вядомасць каманды толькі расла. У 2002 годзе незавершаны дэмазапіс песні «You Know You’re Right», над якой гурт працаваў незадоўга да смерці Кабейна, заняў першыя радкі сусветных хіт-парадаў. З часу выхаду дэбютнага альбому запісы Nirvana былі прададзеныя ў колькасці больш за 25 мільёнаў асобнікаў у ЗША і больш за 50 мільёнаў па ўсім свеце.

Дыскаграфія
-----------

### Студыйныя альбомы

* Bleach (1989)
* Nevermind (1991)
* In Utero (1993)

Зноскі
------

1. ↑  Encyclopædia Britannica<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑
3. ↑  музыка // *музыка*<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q638'></a>

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Myspace · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Apple Music · Deezer · Instagram · Last.fm · SoundCloud · Spotify · Яндэкс Музыка · YouTube |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · Rate Your Music |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Ларуса · Ларуса · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 10012507 · BNE: XX144348 · BNF: 13944446b · GND: 10295339-9 · ISNI: 0000 0001 2348 7390 · LCCN: n92011111 · NKC: kn20030215074 · SUDOC: 033595739 · VIAF: 167783062 |

 |
**Nisei Week** (Тыдзень Nisei) — штогадовы фэстываль у гонар культуры японскіх амерыканцаў.

Праходзіць у Малым Токіа(Лос-Анджэлес). На японскай мове азначае 2. Пакаленне, гэта значыць першае пакаленне дзяцей, якія нарадзіліся ў эмігрантаў з Японіі ў ЗША, для якіх першапачаткова і быў прызначаны сямідзённы фестываль.

Хоць названы па імя пакалення Nisei, *Тыдзень Nisei* больш не прызначаны толькі для Nisei, і пры гэтым фестываль усё яшчэ не змяшчаецца ў працягу тыдня.

Прэзідэнт Фонду *Nisei Week/Тыдня Nisei* на 2006, Мішэль Судзукі, апісаў фестываль як «магчымасць для людзей з любой спадчынай акунуцца ў японскую спадчыну і культуру».

Спасылкі
--------

**Гранд майстар Сокэ Кубота Такаюкі на «Nisei Week Parade»**

Гл. таксама
-----------

* Сокэ Кубота Такаюкі
* Кёсі Куратомі
* Сіхан Вядзернікаў
* Сэнсэй Вядзернікава
* Gosoku Ryu
* INTERNATIONAL KARATE ASSOCIATION
* Куботан
* Black Belt
* Дзюкэндо
* Хацімакі
**Nikkei 225** (Nikkei 225, Stock Average, яп. 日経平均株価', 日経225) – адзін з найважнейшых фондавых індэксаў Японіі. Упершыню індэкс быў апублікаваны 7 верасня 1950 года Такійскай фондавай біржай пад назвай TSE Adjusted, Stock Price Average.

З 1970 года індэкс вылічваецца японскай газетай The Nihon Keizai, Shimbun.

15 лютага 2021 года індэкс Nikkei 225 пераадолеў адзнаку ў 30 000 пунктаў, што стала самым вялікім вынікам за апошнія 30 гадоў. Прычынай росту з'яўляецца праграма грашова-крэдытнага стымулявання, рэалізаваная Банкам Японіі для змякчэння фінансавых вынiкаў пандэміі COVID-19.

Па стану на канец 2022 года найбольшы ўплыў на індэкс аказвае кампанія Tokyo Electron (TYO: 8035).

Разлік індэкса
--------------

Індэкс шляхам вызначэння сумы "скарэкціраваных цэн акцый" і дзялення гэтай сумы на "дзяльнік". "Скарэкціраваная цана" акцыі - гэта яе цана, памножаная на каэфіцыент карэкціроўкі цаны. Каэфіцыент карэкціроўкі цаны звычайна роўны 1 для большасці акцый, але для акцый з адносна высокай цаной гэты каэфіцыент ніжэй. "Дзельнік" карэктуецца пры змене кошыка акцый, а таксама падчас драбнення акцый або зваротнага драбнення, каб прадухіліць рэзкую змену індэкса гэтымі нярынкавымі падзеямі.

Індэкс Nikkei 225 складаецца з акцый кампаній. Акцыі ўзаемных фондаў, біржавыя фонды, фонды нерухомасці і прывілеяваныя акцыі не ўключаюцца. Адбіраюцца найбольш гандлюемыя акцыі. Калі кампанія ў індэксе выпадае з-за зліцця або банкруцтва, замену шукаюць у тым жа рынкавым сектары.

Са студзеня 2010 года індэкс абнаўляецца кожныя 15 секунд падчас гандлёвых сесій. Пры гэтым спіс кампаній, якія ўваходзяць у Nikkei 225, пераглядаецца штогод, у кастрычніку.

Зноскі
------

1. ↑  Nikkei index hits 30,000 for first time in three decades **(нявызн.)**. *asia.nikkei.com*. Архівавана з першакрыніцы 15 лютага 2021. Праверана 15 лютага 2022.
2. ↑  Nikkei Stock Average Index Guidebook **(нявызн.)**. *indexes.nikkei.co.jp*. Праверана 15 лютага 2022.
3. ↑  Trading indices **(нявызн.)**. *comparebrokers.co*. Праверана 15 лютага 2022.
4. ↑  Nikkei to calculate 225 average every 15 seconds **(нявызн.)**. *reuters.com*. Праверана 15 лютага 2022.
5. ↑  FAQ (Nikkei Stock Average) **(нявызн.)**. *indexes.nikkei.co.jp*. Праверана 15 лютага 2022.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Зея.

**Зе́я** — рака ў Расіі, левы прыток Амура. 

Даўжыня Зеі 1242 км, плошча басейна 233 тыс. км².

Пачынаецца на паўднёвых схілах Станавога хрыбта (у хрыбце Такійскі Станавік), цячэ па тэрыторыі Амурскай вобласці, упадае ў Амур у раёне Благавешчанска. Рака цячэ па Верхнязейскай раўніне ў даліне з шырокай поймай. Прарэзвае хрыбты Тукурынгра і Сактахан, утварае скалістую цясніну — Зейскія Вароты. У межах Амурска-Зейскай раўніны даліна месцамі пашыраецца да 10—20 км. Ніжэй вусця ракі Селемджа цячэ па Зейска-Бурэінскай раўніне па шырокай забалочанай даліне.

Асноўныя прытокі: Ток, Мульмуга, Бранта, Гілюй, Уркан (справа), Купуры, Аргі, Дзеп, Селемджа, Том (злева).

Жыўленне пераважна дажджавое. Ледастаў з лістапада да пачатку мая, у вярхоўі перамярзае. Пашырана шматгадовая мерзлата. У басейне 3еі больш за 19,5 тыс. азёр агульнай плошчай 1021 км². Суднаходная ніжэй Зейскай ГЭС і па вадасховішчы.

У басейне ракі Зейскі запаведнік. На рацэ — гарады: Зея, Свабодны, Благавешчанск. Створана Зейская ГЭС і Зейскае вадасховішча.

У гонар ракі быў названы касмічны апарат Зея.

Літаратура
----------

* Зея // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
**Тэставы выпадак** (ад англ.: Test Case, трасліт.: *тэст кейс*) — у распрацоўцы праграмнага забеспячэння — гэта набор умоў, пры якіх тэсціроўшчык будзе вызначаць, ці задавальняецца загадзя пэўнае патрабаванне. Каб вызначыць, што патрабаванне цалкам выконваецца, можа спатрэбіцца шмат варыянтаў тэсціравання. Часта варыянты тэсціравання групуюцца ў тэставыя наборы.

Тыповы фармат запісу тэставага выпадку
--------------------------------------

Тэставы выпадак звычайна складаецца з адной стадыі, але часам з паслядоўнасці крокаў, каб праверыць паводзіны / функцыянальнасць, асаблівасці выкарыстання. Звычайна чаканы вынік або чаканы выхад перадусталяваны. Дадатковая інфармацыя, якая можа быць уключана ў тэставы выпадак:

* Унікальны ідэнтыфікатар тэставага выпадку
* Кароткае апісанне тэставага выпадку
* Стадыя тэста або парадак выканання
* Патрабаванні
* Глыбіня тэста
* Катэгорыя тэста
* Аўтар
* Кнопка-сцяжок для ўказання аўтаматызаваны тэст ці не

Спасылкі
--------

* *Куликов С.* Тестирование программного обеспечения. Базовый курс. / EPAM Systems, 2015/ // Сайт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта інфарматыкі і радыёэлектронікі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 128942645 |
**Тэставанне прадукцыйнасці** ў інжынерыі праграмнага забеспячэння - тэставанне, якое праводзіцца з мэтай вызначэння, як хутка працуе вылічальная сістэма ці яе частка пад пэўнай нагрузкай. Таксама можа служыць для праверкі і пацверджання іншых атрыбутаў якасці сістэмы, такіх як маштабаванасць, надзейнасць і спажыванне рэсурсаў.

Тэставанне прадукцыйнасці - гэта адна з сфер дзейнасці, што развіваецца ў галіне інфарматыкі інжынерыі прадукцыйнасці і імкнецца ўлічваць прадукцыйнасць на стадыі мадэлявання і праектавання сістэмы, перад пачаткам асноўнай стадыі кадавання.

Спасылкі
--------

* Портал специалистов по тестированию и обеспечению качества ПО (руск.) — Проект посвящён вопросам тестирования и повышения качества программного обеспечения.
* База знаний тестировщика Архівавана 18 кастрычніка 2009. (руск.) — Багтрекеры, автоматизированное тестирование, нагрузочное тестирование, юзабилити тестирование, сообщества, печатные издания, книги.
Дыск Фарадэя, першы ўніпалярны генератар
**Уніпалярная машына** (ад уні- + позналац. *polaris* «палярны»): электрычная машына пастаяннага току, у якой магнітнае поле захоўвае пастаянную велічыню і кірунак па ўсёй акружнасці паветранага зазору, што дае магчымасць атрымаць пастаянны ток без камутацыі.

Уніпалярныя машыны выкарыстоўваюцца як генератары для атрымання вялікіх токаў (5000—50000 А) нізкага напружання (5—40 В), а таксама як датчыкі хуткасці і паскарэння.

Прынцып дзеяння: пры вярчэнні кантактавага кольца ў полі пастаяннага магніта (плоскасць кольца перпендыкулярная сілавым лініям) паміж кантактавымі шчоткамі на восі і обадзе кольца ўзнікае пастаянная рознасць патэнцыялаў. Пры замыканні шчотак на вонкавы ланцуг у ім пачынае цячы пастаянны ток.

Зноскі
------

1. ↑  Звесткі на пач. 1970-х гг.

Літаратура
----------

* Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 10. Сошна — Фут / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1974. — 656 с.: іл. карты.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 43007373 |
**Канстытуцыйны кантроль** - асаблівы від праваахоўнай дзейнасці.

Складаецца ў праверцы адпаведнасці законаў і іншых нарматыўных актаў канстытуцыі дадзенай краіны. Існуюць канстытуцыйны кантроль і канстытуцыйны нагляд .

Існуюць таксама папярэдні кантроль, які ажыццяўляецца да ўступлення ў сілу закона, і наступны (у адносінах да дзейных законаў).

У розных краінах можа здзяйсняцца рознымі дзяржаўнымі органамі. У ЗША, Канадзе і шэрагу іншых краін, дзе дзейнічае амерыканская мадэль, канстытуцыйны кантроль выконвае агульная судовая сістэма (напрыклад, Вярхоўны Суд ЗША). Гэта і ёсць канстытуцыйны нагляд. Суды могуць ставіць пытанне аб адпаведнасці закону Канстытуцыі ў сувязі з разглядам судовай справы.

У большасці краін Еўропы і ў Расіі канстытуцыйны кантроль ажыццяўляе спецыяльны канстытуцыйны суд (Германія, Аўстрыя і інш.).

У Расіі Канстытуцыйны Суд вырашае пытанні аб адпаведнасці Канстытуцыі федэральных законаў, актаў Урада, Дзяржаўнай думы, Савета Федэрацыі, канстытуцый і статутаў суб'ектаў Расійскай Федэрацыі.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 17769189m · GND: 4062793-7 · LCCN: sh85031330 · Microsoft: 2778428725 · NDL: 00564022 |
**Эктадэрма** (ад грэч. «экта» — «вонкавы» і «дэрма» — «скура») — вонкавы зародкавы лісток эмбрыёна на ранніх стадыях развіцця. Таксама ёсць сярэдні зародкавы лісток — мезадэрма і самы аддалены ад эктадэрмы зародкавы лісток — энтадэрма. У зародку ён утвараецца першым і фарміруецца са знешняга пласта зародкавых клетак. Эктадэрма фарміруе нервовую сістэму (у пазваночных: спінны мозг, перыферычныя нервы і галаўны мозг), зубную эмаль і эпідэрміс (скурны эпітэлій). Таксама ён утварае органы пачуццяў, пярэдні і задні аддзелы кішэчніка. 
У пазваночных эктадэрма складаецца з трох частак: са знешняй эктадэрмы, нервовага грэбня і нервовай трубкі. Нервовы грэбень і нервовая трубка таксама вядомы як нейраэктадэрма і ўтвараюцца на стадыі гаструла.

Разрэз зародка млекакормячага ў дэцыдуальнай абалонцы маткі.

Гл. таксама
-----------

* Эмбрыялогія
* Зародкавыя лісткі
* Энтадэрма
* Мезадэрма
* Гаструляцыя
* Нейруляцыя
* Цэлым

Зноскі
------

1. ↑  Langman’s Medical Embryology, 11th edition. 2010.
2. ↑

| ⛭Эмбрыягенез |
| --- |
| Біялогія развіцця |
| Стадыі | Зігота • Морула • Бластула (Арганізмы: Дыплабласты • Трыплабласты) • Бластацыста • Гаструла • Нейрула • Эмбрыён |
| Працэсы | Драбненне яйка • Бластуляцыя • Гаструляцыя (дэламінацыя, інвагінацыя, іміграцыя, эпібалія) • Нейруляцыя • Арганагенез |
| Зародкавыя лісткі | Эктадэрма • Энтадэрма • Мезадэрма |
| Дыферэнцыяванне клетак | Бластамер • Эмбрыябласт • Трафабласт • Эпібласт • Гіпабласт |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жамойцін.

**Аляксандр Адольфавіч Жамойцін** (нар. 8 мая 1935, в. Самаравічы, Зэльвенскі раён) — Герой Сацыялістычнай Працы (1972), былы старшыня калгаса «Маладая гвардыя», загадчык вытворчага ўчастка калгаса «Прагрэс».

Біяграфія
---------

Працоўную дзейнасць пачаў паляводам мясцовага калгаса. Да гэтага часу ён скончыў Самаравіцкую сямігодку і вучыўся ў Крамяніцкай вячэрняй школе, потым паступіў у Жыровіцкі сельскагаспадарчы тэхнікум.

Зноскі
------

1. ↑  Славутыя жыхары раёна

Спасылкі
--------

* Жамойтин Александр Адольфович
* У гэтым годзе споўнілася б 80 гадоў з дня нараджэння адзінага ў раёне Героя Сацыялістычнай Працы Аляксандра Жамойціна.