recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
«Жонкі-міраносіцы каля Гроба Гасподняга», фрэска фра Беата Анжэліка.
**Гроб Гасподні** ці **Святы Гроб** (грэч. **Αγιος Τάφος**) — галоўная святыня хрысціянскага свету — пячора, магільня ў скале, куды, паводле Евангелля, быў пахаваны Ісус Хрыстос і на трэці дзень уваскрэс. Цяпер магільня — галоўны алтар Храма Гроба Гасподняга ў Іерусаліме.

Паводле традыцыі, магільня знаходзілася за гарадской сцяной, на паўночным захадзе ад Іерусаліма, паблізу Галгофы. На пачатку IV ст. над ёю пабудавана Кувуклія Храма Гроба Гасподняга.

У пераносным сэнсе, асабліва ў крыніцах Сярэднявечча, Гроб Гасподні — уся Святая зямля (Палесціна), дзе знаходзіцца гэта святое для хрысціян месца.

Барацьба за вызваленне Святога Гроба
------------------------------------

Асноўны артыкул: **Крыжовыя паходы**
З 637 года Палесціна была пад уладай мусульман. З часам калі ідэя заняцця Святой зямлі і Гроба Гасподняга распаўсюдзілася сярод заходніх хрысціян. На афіцыйным узроўні яна была агучана 24 лістапада 1095 года ў Клермоне Папам Урбанам II, ён заклікаў да збройнага паходу на ўсход. Яго заклік спарадзіў Першы Крыжовы паход, падчас якога ў 1099 годзе мясціны са Святым Гробам былі заняты хрысціянамі. Аднак гэты вынік Крыжовых паходаў быў часовым і абмежаваным, праз 88 гадоў, у 1187 годзе, Іерусалім быў страчаны хрысціянамі. І хоць крыжакі яшчэ вярталі сабе Святы горад на кароткі час, у верасні 1244 года яны пазбавіліся яго канчаткова. З таго часу Палесціна была пад уладай мусульман да 1918 года, калі яе занялі англійскія войскі падчас Першай сусветнай вайны. З 1922 года англічане кіравалі тут на падставе Брытанскага мандата.

| ⛭ *Арышт, суд і пакаранне смерцю Ісуса Хрыста* ← Ісус Хрыстос з моманту смерці да Узнясення |
| --- |
| Падзеі | Мукі Хрыстовы: Распяцце Хрыстова • Зняцце з крыжа • Аплакванне Хрыста • Пакладанне ў гроб • Сашэсце Хрыста ў пекла • Тры дні і тры ночы • Уваскрэсенне • Праабражэнне • Узнясенне |  |
| Постаці | ✯ Ісус Хрыстос • Дзева Марыя • Марыя Магдаліна • Марыя Клеопава • Іосіф Арымафейскі • Нікадзім • Іаан Багаслоў • Сотнік Лонгін • Варта ля гроба |
| Месцы | Галгофа • Камень Памазання • Гроб Гасподні • Дарога ў Эмаус |
| Рэчы | Прылады Пакутаў • Жыватворчы Крыж • Хуста Веранікі • Турынская плашчаніца • Смірна |
| Іканаграфія | Хрыстос у труне • Муж смуткаў • Не рыдай Мяне, Маці • Плашчаніца • П’ета |
**Стральба ў Накханратчасіме** — масавае забойства здзейсненае 8 лютага 2020 года горадзе Накханратчасіма, (правінцыя Накханратчасіма, Тайланд), калі 32-гадовы сяржант Узброеных сіл Тайланда Джакрапант Тома, расстраляўшы сваіх таварышаў па службе і дэзерціраваўшы з ваеннай базы, адкрыў бязладную стральбу па грамадзянскім асобам ля гандлёвага цэнтра «Terminal 21». Затым ён захапіў у закладнікі больш за 20 чалавек. У выніку дзеянняў злачынца загінулі па меншай меры 30 чалавек і яшчэ больш за 63 атрымалі раненні.

Падазраваны
-----------

Старэйшы сяржант 1-га класа Джакрапант Тома (4 красавіка 1988 г. — 9 лютага 2020), нарадзіўся ў правінцыі Чаяпхум. Да гэтага інцыдэнту ён знаходзіўся на ваеннай базе Суратампхітак, дзе і адбылася першая стральба. Раней ён праходзіў падрыхтоўку ў якасці унтэр-афіцэра і быў дасведчаным стралком.

Ход падзей
----------

У суботу 8 лютага 2020 году каля 15:30 па мясцовым часе 32-гадовы сяржант Джакрапант Тома на ваеннай базе «Surathampithak» застрэліў свайго камандзіра палкоўніка Анантарота Красе і яшчэ двух таварышаў па службе. Пасля чаго, узброіўшыся штурмавой вінтоўкай і па меншай меры 700 патронамі да яе, у поўнай ваеннай экіпіроўцы (бронекамізэлька і каска) ён на армейскім пазадарожніку HMMWV дэзерціраваў з месца нясення службы.

Адразу пасля гэтага Тома прыехаў у горад, дзе адкрыў бязладную стральбу па мінакам, у выніку якой было забіта і паранена яшчэ некалькі чалавек. Затым дэзерцір пад’ехаў на аўтамабілі да гандлёвага цэнтра «Тэрмінал 21» стрэліў па будынку з гранатамёта і адкрыў агонь людзям. Усе свае дзеянні злачынец трансляваў у прамым эфіры на асабістай старонцы ў Facebook, якая ў канчатковым выніку была выдаленая адміністрацыяй сайта. Расстраляўшы людзей на ўваходзе ў гандлёвы цэнтр, Тома пракраўся ў будынак, дзе працягнуў весці агонь, і захапіў у закладнікі каля 20 чалавек, з якімі забарыкадаваўся ў адным з памяшканняў на 4 паверсе.

Пасля праваахоўнікі пачалі штурм ГЦ, падчас якога адзін паліцэйскі загінуў, яшчэ некалькі атрымалі раненні. Сам злачынец быў забіты.

Пасля трое чалавек памерлі ад ран у бальніцы.

Заўвагі
-------

1. ↑  Стрілянина в Таїланді: нападник — професійний стрілок, у нього з собою понад 700 патронів — відео
2. ↑  Кількість постраждалих при стрілянині в Таїланді перевищила 30
3. ↑  Масовий розстріл в Таїланді: нападник може мати ще сотні патронів
4. ↑  Таиландский стрелок захватил заложников // Лента.Ру, 8 февраля 2020
5. ↑  Thailand shooting: Soldier kills 20 in gun rampage **(нявызн.)** (8 February 2020).
6. ↑  Страшна стрілянина в Таїланді: з’явилося відео зі стрільцем у ТЦ
7. ↑  В Таиланде число погибших при стрельбе в выросло до 25 человек // РИА Новости, 9 января 2020
**Яўген Канстанцінавіч Іванешка** (1 кастрычніка 1936, Рэчыца, БССР — ?, 2013, Гомель) — беларускі мастак, графік. Сябра Беларускага саюзу мастакоў (з 1967) і Творчага Саюзу мастакоў Міжнароднай асацыяцыі ЮНЭСКА (1993). Сябра Саюзу мастакоў СССР. Жыў і працаваў у горадзе Гомелі.

Біяграфія
---------

У 1955 годзе сканчае навучанне ў Маскоўскім акадэмічным мастацкім вучылішчы памяці 1905 года, а у 1972 — ў Ленінградскі інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя І. Я. Рэпіна, па спецыяльнасці «тэорыя і гісторыя мастацтва». Бярэ актыўны ўдзел у выставах пачынаючы з 1963 года.

Асноўныя працы
--------------

Сярод карцін: «У майстэрні мастака», «Памяці бацькі», «Памяці паэта М. Багдановіча», «Старыя акопы», «Вясковы нацюрморт», трыпціх «Зямля мая родная», «Маё дзяцінства», цыкл «Поры года», «На радзіме маіх дзядоў», «Родны пейзаж», «Халодны красавік», «Лясны край», «Хлеб наш надзённы», «Стары калодзеж», «Хамут», «Вясковы нацюрморт», «Неба».

Зноскі
------

1. ↑  1 кастрычніка — гэты дзень ў гісторыі.
2. ↑  Біяграфія мастака на сайце «Артхив»
3. ↑  Біяграфія на сайце праекту «Сацрэалізм»

Літаратура
----------

* Иванешко Евгений Константин // Речица: дорогой столетий в будущее. — Речица: Редакция газеты «Дняпровец», 2013. — С.306
* Беларускі саюз мастакоў, 1938—1998 : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1998.
* Иванешко Е. К. // Художники Сов. Белоруссии. — Минск, 1976. — С. 150.

Спасылкі
--------

* Біяграфія мастака на сайце Рэчыцкай раённай цэнтралізаванай біябліятэчнай сістэмы. Інфармацыйны рэсурс: «Художники земли Речицкой» Архівавана 20 ліпеня 2018.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Нікалаеў.

**Іван Стэфановіч Нікалаеў** (28 мая 1916, Клімавічы — 11 красавіка 1945, пас. Ланжгат, цяпер Бржэцлаў, Паўднёвамараўскі край, Чэхія) — савецкі вайсковец, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (15 мая 1946 года) (пасмяротна).

Біяграфія
---------

Нікалаеў І. С. беларус па нацыянальнасці, нарадзіўся ў Клімавічах у сям'і служачага і скончыў сем класаў. У Чырвоную Армію ўступіў у 1934 годзе, скончыўшы ў 1939 годзе Барысаглебскую ваенную авіяцыйную школу.

Апынуўшыся на фронце Вялікай Айчыннай вайны ў лістападзе 1942 года, Нікалаеў з'яўляўся камандзірам эскадрыллі 90-га гвардзейскага штурмавога авіяцыйнага палка (4-я гвардзейская штурмавая авіяцыйная дывізія, 5-я паветраная армія  (руск.) (бел. 2-й Украінскі фронт). Усяго на рахунку лётчыка, які меў ужо званне гвардыі маёра, было 135 баявых вылетаў, прычым у 109 з іх ён быў вядучым груп. Падчас гэтых вылетаў Нікалаеў здолеў нанесці значны ўрон як баявой тэхніцы, так і жывой сіле праціўніка. Пры выкананні чарговага баявога задання ў раёне пасёлка Ланжгот (Чэхаславакія) 11 красавіка 1945 года лётчык загінуў.

15 мая 1946 года Нікалаеву І. С. было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза (пасмяротна).

Узнагароды
----------

* Герой Савецкага Саюза (15 мая 1946 года);
* ордэн Леніна;
* два ордэна Чырвонага Сцяга;
* ордэн Багдана Хмяльніцкага 3 ступені;
* ордэн Аляксандра Неўскага;
* ордэн Айчыннай вайны 1 ступені;
* медалі.

Памяць
------

Імем І. С. Нікалаева былі названы вуліца і школа № 2 у горадзе Клімавічы.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Навечно в сердце народном. — Мн. 1984. — С. 380.

Спасылкі
--------

Іван Стэфанавіч Нікалаеў на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Стральчатка шчаўевая** (*Acronicta rumicis*) — матылёк з сямейства совак. Пашкоджвае ўсе пладовыя, ягадныя і многія агароднінныя культуры.

Біялагічнае апісанне
--------------------

Крылы матылька цёмна-шэрага або светла-шэрага колеру, вонкавым выглядам ён нагадвае соўку. Размах крылаў 34-40 мм.

Вусень даўжынёй 38 мм, густа пакрыта доўгімі чорнымі валасінкамі, касымі белымі і чырвонымі плямамі і палоскамі на целе, вельмі падобная на вусень залатагузкі. Кукалка цёмна-бурая, у тонкім павуцінным шэрым кокане. Матылі адкладаюць купкі яек на лісце. За месяц вусень вырастае да 40 мм даўжынёй і, прымацаваўшыся да галін і ствала, пляце кокан, усярэдзіне якога ператвараецца ў кукалку. Праз 12—15 дзён з кукалкі выходзіць матылёк. За год развіваецца два пакаленні матылькоў. Вучені першага пакалення шкодзяць з канца мая да ліпеня, другога — у жніўні і верасні. Значны ўрон наносяць сеянцам, гадавальнікам і маладым садам, аб’ядаючы лісце пладовых дрэў, у выніку чаго спыняецца прырост і прышчэпа не развіваецца. Часта сустракаецца на шчаўі.

Распаўсюджанне
--------------

Від распаўсюджаны амаль па ўсёй Еўропе, за выключэннем паўночна-заходняй і паўночнай Скандынавіі і поўначы Расіі, сустракаецца ў Паўночна-заходняй Афрыцы, Малой Азіі, на Блізкім Усходзе, Кіпры, Каўказе, на поўначы ад Урала і Заходняй Сібіры да Далёкага Усходу. Матылькі жывуць у розных біятопах і паўсюль шматлікія.

Зноскі
------

1. ↑  Michael Fibiger, László Ronkay, Axel Steiner & Alberto Zilli: Noctuidae Europaeae Volume 11 Pantheinae, Dilobinae, Acronictinae, Eustrotiinae, Nolinae, Bagisarinae, Acontiinae, Metoponiinae, Heliothinae and Bryophilinae. 504 S. Entomological Press, Sorø 2009 ISBN 978-87-89430-14-0
2. ↑  Heiko Bellmann: Der Neue Kosmos Schmetterlingsführer, Schmetterlinge, Raupen und Futterpflanzen, Franckh-Kosmos Verlags-GmbH & Co, Stuttgart 2003, ISBN 3-440-09330-1.

Літаратура
----------

* Günter Ebert (Hrsg.): Die Schmetterlinge Baden-Württembergs Band 6, Nachtfalter IV. Ulmer Verlag Stuttgart 1997 (Eulen (Noctuidae) 2. Teil), ISBN 3-800-13482-9
* Michael Fibiger, László Ronkay, Axel Steiner & Alberto Zilli: Noctuidae Europaeae Volume 11 Pantheinae, Dilobinae, Acronictinae, Eustrotiinae, Nolinae, Bagisarinae, Acontiinae, Metoponiinae, Heliothinae and Bryophilinae. 504 S. Entomological Press, Sorø 2009 ISBN 978-87-89430-14-0

Спасылкі
--------

* Аграрны сектар Украіны Архівавана 20 мая 2006.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777962900 |
**Мака** (англ.: makah; саманазва: *qʷi·qʷi·diččaq* «людзі высокіх скал») — індзейскі народ, карэнныя жыхары паўночнага захаду амерыканскага штата Вашынгтон. Агульная колькасць (2020 г.) — 2600 чал.

Мака пмаюць агульнае паходжанне з індзейцамі нутка і дытыдач, якія насяляюць суседні канадскі востраў Ванкувер. Археалагічныя даследаванні паказваюць, што іх культура лакалізуецца ў штаце Вашынгтон на працягу апошніх 3800 гадоў. Назва **мака** была дадзена ім суседзямі-салішцамі і значыць «багатыя ежай». 

Да прыходу еўрапейцаў асноўнымі заняткамі мака былі рыбалоўства, здабыча кітоў і збіральніцтва. Яны насялялі 5 буйных вёсак. Багацце прыродных рэсурсаў дазволіла мака стварыць грамадства, дзе кожны чалавек меў свой сацыяльны ранг. На вяршыні сацыяльнай лесвіцы стаялі гаспадары пашыраных сем'яў, што займалі асобныя вялікія хаціны. Дарослыя мака маглі выбіраць, жыць сярод сваякоў бацькі або маці, паколькі ў сем'яў таксама меўся свой сацыяльны ранг. Мака мелі ўяўленне пра асабістае багацце, спецыялізацыю ў рамеснай і ваеннай справе. Вылучаўся пласт рабоў, сярод якіх пераважалі ваеннапалонныя. Вядома, што ў 1834 г. мака ператварылі ў рабоў некалькі японскіх маракоў, выратаваных падчас шторму. 

Першы зафіксаваны кантакт з еўрапейцамі адбыўся ў 1788 г. калі землі мака наведала экспедыцыя Дж. Кука. У 1792 г. іспанцы заснавалі тут калонію, але былі вымушаны праз год пакінуць яе з-за канфлікта з тубыльцамі. Тым не меней, мака паспяхова гандлявалі з еўрапейскімі здабытчыкамі футра і кітабоямі. 

У 1852 г. мака моцна пацярпелі ад эпідэміі воспы. Гэта вымусіла прадстаўнікоў народа падпісаць у 1855 г. дагавор з ЗША, згодна якому іх тэрыторыі былі вылучаны ў рэзервацыю. У 1862 г. федэральны ўрад адчыніў школу. Першы настаўнік Джэймс Свон склаў навуковае этнаграфічнае апісанне народа. Аднак, як высветлілася пазней археолагамі і антраполагамі, у ім мелася шмат памылак. Мака паспяхова асвоіліся ва ўмовах рынкавай эканомікі. У 1936 г. яны прынялі сваю Канстытуцыю, якая гарантавала ўнутраную аўтаномію. Разам з гэтым, амерыканскія ўлады імкнуліся да асіміляцыі індзейцаў, што прывяло да страты значнага пласта традыцыйнай культуры. 

У 1970-я гг. з'явіўся рух мака за адраджэнне культурных традыцый. Яго прыхільнікі першапачаткова арыентаваліся на працу Дж. Свона, што стала прычынай некаторых недарэчнасцей у развіцці мясцовага мастацтва. Важным здабыткам мака стала атрыманне міжнароднага дазволу на здабычу кітоў. У нашы дні большасць мака працягвае жыць у рэзервацыі, дзе падтрымліваюцца традыцыйныя формы гаспадаркі і турызм.

Зноскі
------

1. ↑  Makah in United States
2. ↑  Makah Tribal Whale Hunt

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Мака (індзейцы) на Вікісховішчы |

* Neah Bay, Washington: Welcome - Makah Tribe
* The Makah Tribe: People of the Sea and the Forest
* Native Americans: Makah Indian History and Culture
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Саратаўскі.
**Іван Іванавіч Саратаўскі** (1857 — пасля 1908) — беларускі фармацэўт, правізар. Доктар медыцыны.

Біяграфія
---------

Скончыў Харкаўскі ўніверсітэт. З 1882 года працаваў фармацэўтам, з 1883 года і прынамсі да 1906 года на пасадзе фармацэўта магілёўскага губернскага праўлення. Адначасова з’яўляўся кіруючым аптэкай Магілёўскіх богаўгодных устаноў.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Абараніў дысертацыю ў Імператарскай Ваенна-Медыцынскай акадэміі на ступень доктара медыцыны, у якой разглядаў дзеянне атафану  (укр.) (бел. на выдзяленне мачавой кіслаты.

Бібліяграфія
------------

* Клинические наблюдения над действием атофана на выделение мочевой кислоты [Текст] : дис. на степ. д-ра медицины / Иван Иванович Саратовский. — СПб. : Тип. Т-ва «Грамотность», 1912. — 111 с. — (Серия доктор. дис. допущ к защите в Имп. Воен.-Мед. Акад. в 1912—1913 учеб. г. ; № 6). — Б. ц.

Зноскі
------

1. 1 2  Памятная книжка Могилевской губернии на 1898 год. С. 38  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мальцаў.
**Аляксандр Сяргеевіч Мальцаў** (нар. 23 студзеня 1947, г. Бабруйск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

У 1971 годзе скончыў Беларускі політэхнічны інстытут. Працаваў архітэктарам Першамайскага раёна Мінска, з 1986 года — намеснік дырэктара праектна-тэхналагічнага інстытута «Белгандальсістэма» Мінгандлю БССР.

Член Саюза архітэктараў БССР з 1979 года. Член КПСС з 1983 года. Пражывае ў г. Мінск.

Творчасць
---------

Аўтар праектаў добраўпарадкавання бульвара па вул. Каліноўскага, сквера па вул. Славінскага, дзіцячага гарадка гульнявога комплексу ў мікрараёне Зялены Луг-5 (1976—1983).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Александр Сергеевич Мальцев // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пуцята.

Геральдычны знак Івана Пуцяты
**Іван Сямёнавіч Пуцята з князёў друцкіх** (каля 1390 — пасля 1466) — вялікалітоўскі арыстакрат.

Сын друцкага князя Сямёна Дзмітрыевіча. Мянушка «Пуцята», з якой ён часта выступае ў дакументах, адрознівала яго ад брата і цёзкі Івана Бабы.

У дакументах з’яўляецца ў 1422 годзе. У 1424 годзе ўдзельнічаў у паходзе супраць татар. Быў адным з найтрывалейшых прыхільнікаў вялікага князя Свідрыгайлы, заставаўся ў яго атачэнні яшчэ ў 1437—1438 годзе.

Ад вялікага князя Казіміра Ягелончыка атрымаў маёнтак Слабодку ў Аршанскім павеце.

Сям’я
-----

Меў сыноў Міхаіла, Васіля, Дзмітрыя, Івана Пуцяцічаў і, магчыма, яшчэ аднаго, чыя дачка ўнесла Падбярэззе каля Друцка і частку Басеі ў род князёў Ямантавічаў.

Ад Міхаіла Пуцяціча пайшоў род Друцкіх-Талачынскіх, ад Васіля — Друцкіх-Горскіх.

Зноскі
------

1. ↑  ЭнцВКЛ, 2005

Літаратура
----------

* *Вячаслаў Насевіч.* Друцкія // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 600. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.
* *Wolff, J.* Kniaziowie litewsko-ruscy od końca czternastego wieku. — Warszawa, 1895.


| ?Іван Сямёнавіч Пуцята — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Міхаіл Міхайлавіч |  | Міхаіл Данілавіч |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  | Іван Сямёнавіч Пуцята |  | Сямён Дзмітрыевіч |  | Дзмітрый Міхайлавіч |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Сафія[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кісель (значэнні).
**Аляксандр Сяргеевіч Кісель** (22 мая 1946, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1968 годзе. Працаваў мастаком у Беларускім філіяле Усесаюзнага навукова-даследчага інстытута тэхнічнай эстэтыкі, у Спецыяльных навукова-рэстаўрацыйных і вытворчых майстэрнях Міністэрства культуры БССР, архітэктарам Ленінскага раёна, з 1976 года — кіраўнік групы архітэктараў, намеснік дырэктара Мінскпраекта.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1976 года. Член КПСС з 1973 года. Пражывае ў г. Мінск.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): праекты кансервацыі палацава-замкавага комплексу XVI—XVII стст. у г. п. Мір Гродзенскай вобласці (1969—1971), рэстаўрацыі палаца XVIII ст. у г. п. Свяцк Гродзенскай вобласці (1972), праводзіў абследаванне помнікаў архітэктуры ў Гродне, Магілёве, у г.п. Каменец Брэсцкай вобласці (1970—1972), з 1972 г. распрацоўваў праекты святочнага афармлення Мінска.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Кисель Александр Сергеевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вісландэр.
**Ганс Э́йнар Ма́гнус Ві́сландэр** (шведск.: Hans Einar Magnus Wislander, нар. 22 лютага 1964, Гётэбарг, Швецыя) — знакаміты шведскі гандбаліст, двухразовы чэмпіён свету, 4-разовы чэмпіён Еўропы, трохразовы віцэ-чэмпіён Алімпійскіх гульняў. У 2000 годзе па выніках апытання Міжнароднай федэрацыі гандболу быў прызнаны найлепшы гандбалістам планеты ў XX стагоддзі. Завяршыў гульнявую кар'еру ў 2005 годзе.

Кар'ера
-------

### Клубная

На клубным узроўні Магнус Вісландер выступаў за «Рэдбергслідс» з роднага Гётэбарга з 1979 па 1990 і з 2002 па 2005 гады, а таксама за нямецкі «Кіль» (1990—2002). У складзе «Кіля» Вісландэр двойчы выйграваў Кубак ЕГФ (1998, 2002), а ў 2000 годзе гуляў у фінале Лігі чэмпіёнаў, дзе нямецкі клуб саступіў іспанскай «Барселоне».

У складзе «Рэдбергслідса» Вісландэр 5 разоў станавіўся чэмпіёнам Швецыі (1985, 1986, 1987, 1989, 2003), а ў складзе «Кіля» 6 разоў выйграваў чэмпіянат Германіі (1994—1996, 1998—2000).

### Міжнародная

Усяго за зборную Швецыі ў 1985—2004 гадах Вісландэр правёў 384 матчы (найбольш сярод шведскіх ігракоў) і закінуў 1185 мячоў (у сярэднім больш за 3 мячы за гульню). На 4 Алімпіядах (1988, 1992, 1996 і 2000) Вісландэр правёў 28 матчаў, у якіх зборная Швецыі атрымала 23 перамогі і саступіла 5 разоў. У 28 алімпійскіх матчах Вісландэр толькі двойчы сыходзіў з поля без закінутых мячоў, а найлепшым яго вынікам сталі 9 галоў у браму Іспаніі ў паўфінале Алімпіяды-2000 у Сіднеі (перамога Швецыі 32:25).

Узнагароды
----------

У 1990 годзе Магнус Вісландэр быў прызнаны найлепшым гандбалістам года.

Зноскі
------

1. ↑  Magnus Wislander // Кіль — 1904. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q165127'></a>
2. ↑  Турчина — лучшая гандболистка века // *Коммерсантъ*. — 20-06-2000. — № 109. — С. 15.
3. ↑  Elit Herrar Stora Grabbar (шведск.) (pdf). Праверана 9 лютага 2014.

Спасылкі
--------

* *Магнус Вісландэр — алімпійская статыстыка на сайце* Sports-Reference.com *(англ.)*
* Вісландэр на сайце МАК  (англ.)  (фр.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · THW Kiel · ЕГФ · МАК · Алімпійскі камітэт Швецыі |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Munzinger |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Варга.

**Мішэль Варга** (1927 — 23 жніўня 2015) — венгерскі і французскі трацкісцкі актывіст, удзельнік венгерскага паўстання 1956 года.

М. Варга быў актыўным удзельнікам студэнцкай арганізацыі Саюза працоўнай моладзі і Венгерскай партыі працоўных, у рамках якіх ён лічыўся інтэлектуалам.

Ён таксама ўваходзіў у тую частку актывістаў, якая ў 1954 годзе заснавала гурток Пецёфі, у апазіцыі да Мацьяша Ракашы. У 1956 годзе М. Варга быў прызначаны намеснікам сакратара яго Часовага бюро. Уплывовы ў той час гурток спрабаваў падавіць венгерскае паўстанне 1956 г. баючыся гвалту з боку паўстанцаў.

Пасля паразы рэвалюцыі М. Варга збег у Аўстрыю, а затым пасяліўся ў Парыжы, дзе ён стаў трацкістам і заснаваў Лігу Рэвалюцыйных Сацыялістаў Венгрыі з іншымі ссыльнымі.

У 1973 годзе М. Варга заснаваў Міжнародную лігу рэканструкцыі Чацвёртага Інтэрнацыяналу.

У 1984 годзе М. Варга па ўласным жаданні выйшаў з апазіцыйнай групы і замест гэтага сфармаваў Групу апазіцыі да Чацвёртага Інтэрнацыянала. А ў 1990 годзе пасля роспуску групы была створана Міжнародная арганізацыя Чацвёртага Інтэрнацыяналу, у якой Варга стаў сакратаром

Зноскі
------

1. ↑  Pavlovic, Radoslav.  Balazs Nagy est mort **(нявызн.)**, *Lutte des classes : Tribune française de workers international* (25 August 2015), стр. 1. Праверана 5 October 2015.
2. ↑  "The Hungarian Revolution 1956 - Part 1 Архівавана 29 чэрвеня 2018.", *Permanent Revolution*, October 2006
3. ↑  The Present Day Relevance of the Transitional Programme, *Revolutionary History* Vol.3 No.1
4. ↑  Robert Jackson Alexander, *International Trotskyism, 1929-1985*

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 16511905h · GND: 1089867786 · ISNI: 0000 0001 2059 5978 · LCCN: no00069840 · NTA: 100808484 · NSZL: 000000020860 · SUDOC: 129814474 · VIAF: 66000913 |

 |
**Аператыўнае мастацтва (АМ)** — складовая частка ваеннага мастацтва, займае прамежкавае становішча паміж тактыкай і стратэгіяй.

Вывучае метады падрыхтоўкі і вядзення сумесных і самастойных аперацый (ваенных (баявых) дзеянняў) буйнымі вайсковымі фарміраваннямі — карпусамі, арміямі, групамі армій, франтамі, групамі франтоў, войскамі.

Аператыўнае мастацтва падпарадкавана стратэгіі і яго рашэнні непасрэдна выцякаюць з рашэння стратэгічных. Займаючы пануючае становішча ў адносінах да тактыкі, аператыўнае мастацтва вызначае яе задачы і кірунак развіцця. Аднак, відавочна, што магчымасці тактыкі ўплываюць на аператыўнае мастацтва гэтак жа як магчымасці аператыўнага мастацтва ўплываюць на стратэгію.

У ваеннай тэорыі заходніх дзяржаў тэрмін «аператыўнае мастацтва» не ўжываецца. Замест яго ўжываюцца паняцці «вялікая тактыка» ці «малая стратэгія».

| ⛭Ваенная справа |
| --- |
| Пытанні | 
Палітыка •
Права •
Будаўніцтва •
Кіраванне •
Адукацыя •
Тыл •
Мастацтва •
Эканоміка
(Абаронная вытворчасць)
 |
| Навука | 
Гісторыя •
Геаграфія •
Псіхалогія •
Сацыялогія •
Ваенна-марское мастацтва •
Тэорыя будаўніцтва ВМФ •
Ваенна-марская гісторыя
 |
| Мастацтва | 
Стратэгія •
Аператыўнае мастацтва •
Тактыка
 |
| Узброеныя сілы | 
Войскі •
Флот •
ВПС •
Пагранічныя войскі •
Унутраныя войскі
 |
| Забеспячэнне | 
Аператыўнае
(Баявое) •
Тылавое
(Матэрыяльнае •
Транспартнае •
Тэхнічнае •
Медыцынскае •
Ветэрынарнае •
Гандлёва-бытавое •
Кватэрна-эксплуатацыйнае •
Інжынерна-аэрадромнае •
Аэрадромна-тэхнічнае •
Аварыйна-выратавальнае)
 |
| Ваенныя дзеянні(Баявыя дзеянні) | 
Паветраныя •
Інфармацыйныя •
Сухапутныя •
Марскія •
Касмічныя •
На знясіленне •
Партызанскія •
Манеўраныя
(Бліцкрыг) •
Аблога •
Акопныя
 |
**Апені́нскі паўвостраў** (іт.: *Penisola italiana* ці *Penisola appenninica*) — паўвостраў у Паўднёвай Еўропе, які акружаюць наступныя моры Міжземнага мора: Лігурыйскае, Тырэнскае, Іанічнае і Адрыятычнае.

Паверхня Апенінскага паўвострава складае каля 150 тыс. км². Паўвостраў выцягнуты з поўначы на поўдзень на даўжыню каля 1100 км, у той час як яго шырыня складае ад 130 да 300 км. Лінія ўзбярэжжа слаба парэзаная, толькі на поўдні дзеліцца на меншыя паўастравы: Салентынскі, Калабрыйскую і Гаргана.

Паверхня паўвострава ўзвышана-гарыстая з галоўным Апенінскім хрыбтом. Акрамя гэтага існуюць невялікія ўзбярэжныя нізіны, і толькі на поўначы знаходзіцца вялікая Паданская нізіна.
Палітычна, Апенінскі паўвостраў, практычна цалкам належыць Італіі, невялікую плошчу займаюць Сан-Марына і Ватыкан.

З-за асаблівасцей свайго выгляду, Апенінскі паўвостраў часта называюць «*Італьянскім чаравіком*».


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ge128672 |
Карта межаў Куроніі і ейных земляў у 1253 годзе
**Куронія** (лац.: Curonia, ням.: Curlande, лат.: Kursa) — гістарычная вобласць колішняга усходнебалцкага племя куршаў, знаходзілася на паўднёва-заходнім узбярэжжы Балтыйскага мора на захадзе сучасных Латвіі, Літвы і Калінінградскай вобласці (Расія). У 13 ст. падзялялася на 8 земляў — Бандаву, Цэкліс, Дувзару, Мегаву, Пімару, Пілсоту, Ванему, Вентаву, а таксама пушчанскі абшар паміж паселішчам Скрунда ў Бандаве і Земгаліяй. Памяць пра колішнюю Куронію і куршаў захавалася ў назвах Куршскай касы і Куршскага заліву.

Гл. таксама
-----------

* Курляндыя
* Курземе
**Праграма касмічных эксперыментаў «Знамя»** — серыя эксперыментаў з касмічнымі люстрамі, якія адлюстроўваюць сонечнае святло і асвятляюць зямную паверхню. Усяго было два эксперыменты — паспяховы «Знамя 2», няўдалы «Знамя 2,5» і планаваны «Знамя 3». Праект быў спынены Раскосмасам пасля няўдачы «Знамя 2,5». Мэтай праекту было вызначыць, ці магчыма выкарыстоўваць касмічныя люстры, каб асвятляць рускія гарады, дзе палову года цягнецца арктычная ноч.

«Знамя 2»
---------

«Знамя 2» — сонечны ветразь 20-метровай шырыні. Быў запушчаны на борце «Прогресс М-15» з касмадрома Байканур 27 кастрычніка 1992 года. Пры наведванні станцыі «Мир» яе экіпаж усталяваў на борце «Прогресс М-15» агрэгат разгортвання адбівальніка. Пасля адстыкоўцы і манеўраў карабель «Прогресс» паспяхова разгарнуў адбівальнік 4 лютага 1993 года, побач са станцыяй «Мир». Адбівальнік стварыў яркую пляму 8 км у шырыню, якое прайшло з паўднёвай Францыі ў Заходнюю Расію з хуткасцю 8 км/с. Пляма святла мела свяцільнасць, прыкладна эквівалентную поўнаму месяцу. Той раніцай аблокі пакрывалі большую частку Еўропы, але некалькі назіральнікаў паведамілі, што бачылі ўспышкі святла.

«Знамя 2,5»
-----------

Праект «Знамя 2,5» быў быў задуманы больш маштабным за папярэдні. Люстра павінна было ўспрымацца з зямлі як 5–10 поўных месяцаў па яскравасці. Таксама меркавалася, што яно будзе ўтвараць след каля 7 км у дыяметры, якім можна кіраваць. Сонечнае люстра — гэта злёгку ўвагнутая абалонка дыяметрам 25 м, выкананая з тонкай плёнкі з люстраной паверхняй, якую ўмацоўваюць па перыметры станцыі. Абалонка раскрываецца і ўтрымліваецца ў расчыненым становішчы цэнтрабежнымі сіламі. Аднак праект пацярпеў няўдачу. 4 лютага 1999 г. у пачатку раскрыцця абалонка зачапілася за антэну. Касмічны карабель «Прогресс М-40» быў зняты з арбіты і затоплены ў акіяне.

«Знамя 3»
---------

Трэці праект, «Знамя 3», павінны быў мець люстры с дыяметрам 60–70 м, што ў два разы больш, чым было ў «Знамя 2,5». Але пасля правалу «Знамя 2,5» трэці праект так і не быў здзейснены.

Крыніцы
-------

1. ↑  ZNAMYA THE SPACE MIRROR:  Архівавана 1 лютага 2021.
2. ↑  How a Russian Space Mirror Briefly Lit Up the Night:
3. ↑  Tim Folger, «New moon — Russian satellite acts as a mirror to light remote areas» *Discover*, Jan, 1994 (web version Архівавана 20 верасня 2008. (accessed 2008 August 29)).
4. ↑  Znamya - what went wrong?, BBC News 5 February 1999
5. ↑  Znamya Space Mirror, space-frontier.org, 5 February 1999 (archived)

Спасылкі
--------

* Space Mirror, N. Shpakovsky.
* Праграма касмічных эксперыментаў «Знамя»
Карта Луканіі з гарадамі і памежнымі абласцямі
**Са́мній**, састарэлае — **Самніум** (лац.: Samnium, грэч. Σαυνιτῶν, оскская: *Safinim*) — гістарычная вобласць старажытнай Італіі, населеная пераважна групай італійскіх плямёнаў самнітаў (гірпіны, пентрыі, карацэны).

Тэрыторыя Самнія знаходзілася паміж Апуліяй, Луканіяй, Кампаніяй, Лацыем, Піцэнам і абласцямі марсаў і іншых невялікіх народаў. Найбуйнейшымі гарадамі Самнія былі Эзернія, Бавіян і Беневент.

Самній быў слабаразвітай вобласцю з гарыстым рэльефам і невялікай колькасцю ўрадлівых зямель. У сувязі з гэтым асновай эканомікі Самнія была жывёлагадоўля.

На тэрыторыі Самнія праходзілі буйныя бітвы Самніцкіх войн і Саюзніцкай вайны. Падчас грамадзянскай вайны 83—82 да н.э. самніты аказвалі ўпартае супраціўленне Суле, і за гэта Сула раздаў шматлікім са сваіх ветэранаў зямлі ў Самніі, папярэдне адабраўшы іх у самнітаў.

Зноскі
------

1. ↑  Ціт Лівій. Гісторыя ад заснавання горада. Эпітамы, кн. LXXXIX

| Гістарычныя вобласці старажытнай Італіі |
| --- |
| 
Апулія ·  Бруцій ·  Вялікая Грэцыя ·  Калабрыя ·  Кампанія ·  Лацый ·  Луканія ·  Піцэн ·  Самній ·  Умбрыя ·  Этрурыя
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дуброўскі.

**Дзмітрый Георгіевіч Дуброўскі** (8 (21) лютага 1904 — 28 снежня 1962, Масква) — ваенны, дзяржаўны і палітычны дзеяч, генерал-лейтэнант. Член КПСС.

Біяграфія
---------

З 1921 года — на гаспадарчай, грамадскай і палітычнай працы.

У ходзе Вялікай Айчыннай вайны член Ваеннага Савета 10-й арміі, член Ваеннага Савета 28-й рэзервовай арміі, член Ваеннага Савета 61-й арміі. Начальнік Упраўлення савецкай ваеннай адміністрацыі ў Германіі па зямлі Саксонія, член Ваеннага Савета Беларускай ваеннай акругі.

Выбіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета Беларускай ССР 3-га і 4-га скліканняў. Дэлегат XVIII з’езда ВКП(б).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* КАК КОМИ ПАРЕНЕК ГЕНЕРАЛОМ СТАЛ Архівавана 10 ліпеня 2020.
**Апелес** (стар.-грэч.: Ἀπελλῆς, лац.: Apelles, прыкладна 370—306 гг. да н. э.) — старажытнагрэчаскі жывапісец, сябар Аляксандра Вялікага.

Апелес, сын Піфія, быў адным з найбольш знакамітых грэчаскіх жывапісцаў старажытнасці, якія працавалі ў пачатку эліністычнага перыяду. Старажытныя крыніцы паведамляюць, што ён паходзіў з Коса або з Эфеса, але лічыцца верагодным, што ён нарадзіўся ў старажытным горадзе Іоніі Калафоне, на поўнач ад Эфеса. Большая частка інфармацыі аб жыцці і працах мастака ўзяты з 35-й кнігі натуральнай гісторыі (грэч. Φυσικής Ιστορίας, лац. Naturalis Historia), напісанай Плініем Старэйшым (23—79 гг. н. э.), у адпаведнасці з якой Апелес быў на піку славы ў гады 112-й Алімпіяды (332—329 гг. да н. э.).

Зноскі
------

1. ↑  Апеллесъ // *Энциклопедический лексикон* — СПб.: 1835. — Т. 2. — С. 400–401.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21282453'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4532135'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q49198286'></a>
**Антоніа Пінілья Барсела** (ісп.: Antonio Pinilla Barceló; 1876, Валенсія — 21 жніўня, 1936, Хіхон) — палкоўнік іспанскай арміі. Загінуў на першапачатковым этапе грамадзянскай вайны ў Іспаніі .

Біяграфія
---------

Быў прафесійным вайскоўцам. Станам на ліпень 1936 года ў званні палкоўніка знаходзіўся на пасадзе камандзіра горна-пяхотнага палка «Сіманкас» № 40.

Будучы ўцягнутым у змову апазіцыйных вайскоўцаў, 19 ліпеня падняў паўстанне ў Хіхоне, але сустрэў супраціў з боку некаторых афіцэраў гарнізона, таму вырашыў адкласці бунт на 24 гадзіны, дазволіўшы ўрадавым сілам арганізавацца. На наступны дзень пры абвяшчэнні ваеннага становішча паўстанцкія атрады сутыкнуліся з моцным супрацівам праціўніка. Мяцежнікі апынуліся акружанымі ў казармах Сіманкас. Праўрадавымі апалчэнцамі і сілавікамі арганізавана аблога. Нягледзячы на значныя запасы зброі, у байцоў Пінільі амаль не было ежы, а іх сілы былі нешматлікімі — у казармах Сіманкаса было ўсяго 350 чалавек. Аднак гэтага хапіла, каб супраціўляцца некалькі тыдняў. 

21 жніўня падчас апошняга штурму казармаў Пінілья загадаў мяцежнаму караблю Almirante Cervera абстраляць іх пазіцыі. У ходзе гэтага палкоўнік загінуў.

Узнагароды
----------

Пры франкісцкім урадзе Пінілья пасмяротна ўзнагароджаны Лаўрэацкім крыжам Сан-Фернанда.

Зноскі
------

1. ↑  Antonio Pinilla Barceló // Diccionario biográfico español — Real Academia de la Historia, 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41705771'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2720582'></a>

Бібліяграфія
------------

* González, Damián A.; Ortiz, Manuel; Pérez, Juan Sisinio (2016). La Historia, lost in translation? Actas del XIII Congreso de la Asociación de Historia Contemporánea. Ediciones de la Universidad de Castilla La Mancha. ISBN 978-84-96467-98-9.
* Martínez Bande, José Manuel (2007). Los años críticos: República, conspiración, revolución y alzamiento. Madrid: Encuentro. ISBN 84-306-0487-1.
* Preston, Paul (2013) [2011]. El Holocausto Español. Odio y Exterminio en la Guerra Civil y después. Barcelona: Debolsillo.
* Romero Salvadó, Francisco J. (2013). Historical Dictionary of the Spanish Civil War. Scarecrow Press. ISBN 978-0-8108-8009-2.
* Sus, Arturo (1984). Historia de las Fuerzas armadas III. Organización de las Fuerzas Armadas. Historia de los Regimientos. Industrias de armamento. Periodismo militar. Servicios históricos y archivos. Servicio geográfico. Barcelona: Editorial Palafox.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Іспанскі біяграфічны |
**Партызанская брыгада імя ЦК КП(б)Б** — партызанская брыгада, створаная ў сакавіку 1943 года. Спачатку дзейнічала як 1-ы батальён, арганізаваны ў кастрычніку 1942 года з атрада імя Пархоменкі, які быў вылучаны брыгадай «За Савецкую Беларусь» (пазней імя Ракасоўскага) і асобных груп П. Ф. Рудава, М. З. Умінскага, А. І. Шаўчэнкі, якія прыбылі ў нямецкі тыл па заданню ЦК КП(б)Б. У чэрвені 1943 года атрад быў перайменаваны ў брыгаду. Дзейнічала та тэрыторыі Пліскага, Докшыцкага, Глыбоцкага, Астравецкага, Ушацкага раёнаў. 6 ліпеня 1944 года брыгада (338 партызан, 5 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* атрад імя Пархоменкі;
* 2-і атрад імя Чкалава;
* 3-і атрад імя Жукава;
* 4-ы атрад імя Фурманава;
* 5-ы атрад імя Дзянісава.

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* А. Д. Мядзведзеў;
* М. Р. Пучкароў (выконваў абавязкі);
* М. І. Фёдараў.

### Камісары

* Ц. М. Бондараў;
* Ф. Я. Воранаў;
* М. Р. Пучкароў.

### Начальнік штаба

* І. А. Цяста.

Гісторыя
--------

Партызаны брыгады разам з іншымі партызанскімі брыгадамі Вілейскай вобласці былі заходнім заслонам Полацка-Лепельскай партызанскай зоны. У кастрычніку — снежні 1942 года разграмілі валасную управу і падарвалі маслазавод у вёсцы Язна, на чыгуначных і шашэйных дарогах спалілі і падарвалі 32 масты, знішчылі каля 7 км тэлефонна-тэлеграфнай лініі. У маі 1943 года разбілі ганізон у Докшыцах. 3 жніўня 1943 года на чыгуначным участку Полацк — Маладзечна ўзарвалі больш за 250 рэек, спыніўшы рух на 7 сутак; у ноч на 20 чэрвеня 1944 года на ўчастку Вільнюс — Смаргонь падарвалі 300 рэек. У маі і верасні 1943, сакавіку 1944 гадоў вялі баі супраць карнікаў, прарывалі блакаду. Вялі баі каля вёсак Тумілавічы, Несцераўшчына, Дзедзіна.

Памяць
------

У 1968 годзе ў г. п. Астравец у гонар брыгады была ўстаноўлена мемарыяльная дошка, у 1967 годзе ў вёсцы Горнава 2 Докшыцкага раёна — мемарыяльная дошка, у 1969 годзе каля вёскі пастаўлена стэла.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Партызанская брыгада імя газеты «Правда»** — партызанская брыгада, створаная ў кастрычніку 1943 года на базе атрадаў «Правда» (арганізаваны ў красавіку 1942 года), «Перамога» (арганізаваны ў сакавіку 1943 года на базе групы, якая дзейнічала са студзеня 1942) і імя Калініна. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Чэрвеньскага раёна. 3 ліпеня 1944 года брыгада (983 партызаны, 4 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* атрад імя газеты «Правда»;
* атрад «Перамога»;
* атрад імя Калініна;
* атрад імя Панамарэнкі.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* С. Т. Кузняцоў

### Камісары

* С. Е. Данільчык;
* П. І. Багамолаў

### Начальнікі штаба

* П. І. Багамолаў;
* Р. Я. Герцовіч.

Гісторыя
--------

Партызаны вялі баі з нямецкімі гарнізонамі ў Смілавічах, вёсках Дукаўка, Блонь і іншых, удзельнічалі ў «рэйкавай вайне». 23 чэрвеня — 3 ліпеня 1944 года вялі баі з нямецкай арміяй, якая адступала. З часцямі Чырвонай Арміі 3 ліпеня 1944 вызвалілі вёску Дукаўка.

Памяць
------

У 1975 годзе ў вёсцы Клінок Чэрвеньскага раёна ў гонар брыгады быў пастаўлены помнік.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
Сімвал мужчынскага роду, таксама знак Марса
**Самец** (**мужчынская асобіна**) — форма жывога арганізму, якая ўтварае дробныя, рухавыя гаметы — сперматазоіды. Падчас апладнення адбываецца зліццё сперматазоіду з буйнейшай жаночай гаметай ці яйцаклеткай. Мужчынскія асобіны не могуць размнажацца без наяўнасці хоць бы адной яйкаклеткі, атрыманай ад жаночай асобіны, хоць некаторыя арганізмы могуць размнажацца як палавым, так і бясполым шляхам.

Гл. таксама
-----------

* Самка
* Мужчына
* Гермафрадытызм
* Сысуны
* Гендарная ідэнтычнасць
* «Сексуальныя паводзіны самца чалавека»
* Y-храмасома

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: ph987133 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Валовіч.
**Антоній Валовіч** (нар. 9 студзеня 1691 года) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Валовічаў герба «Багорыя». Нарадзіўся 9 студзеня 1691 года ў сям’і Уладзіслава Аляксандра і Барбары Ганны Пятроўны Орвід.

Староста калачэўскі ў 1730—1776 гг. Удзельнік сойма 1733 года, прыхільнік і электар Станіслава Ляшчынскага. 7 снежня 1750 г. ён разам з сынамі заставіў жыровіцкім айцам базыліянам свой родавы маёнтак Хмельніца ў Слонімскім павеце.

Сям’я
-----

У шлюбе з Багуміла Таўрыловіч (памерла да 7 снежня 1750 г.).

Літаратура
----------

* 16/8. Антоній // Валовічы ў гісторыі Вялікага княства Літоўскага XV―XVIII стст. / Цэнтр генеалагічных даследаванняў, «Музей "Замкавы комплекс "Мір"» ; [складальнік А. М. Янушкевіч ; навуковы рэдактар А. І. Шаланда]. — Мн.: Медысонт, 2014. — 506 с. — 500 экз. — ISBN 978-985-7085-36-1.


| ?Антоній Валовіч (нар. 1691) — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Антоній Валовіч |  | Уладзіслаў Аляксандр Валовіч[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партызанская брыгада імя С. М. Будзённага.

**Партызанская брыгада імя С. М. Будзённага** — партызанская брыгада, створаная 8 снежня 1943 года на базе атрада С. М. Будзённага. Дзейнічала на акупаванай тэрыторыі Куранецкага, Смаргонскага, Маладзечанскага, Мядзельскага раёнаў. 2 ліпеня 1944 года брыгада (489 партызан, 5 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

Брыгада была створана на базе атрада імя Будзённага (арганізаваны ў чэрвені 1942 года на базе груп В. А. Чаркасава і А. С. Азончыка, якія дзейнічалі з лета 1941 года, М. Дз. Немава і А. Запявалава). У склад брыгады таксама ўваходзілі:

* атрад «Патрыёт»;
* атрад імя Пугачова;
* атрад імя Фрунзе;
* атрад імя Молатава.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* В. А. Чаркасаў

### Камісар

* Ц. Дз. Харын

### Начальнік штаба

* М. Дз. Немаў

Гісторыя
--------

Партызаны ў 1942 годзе на чыгуначным участку Куранец — Усцінавічы разбурылі чыгуначнае палатно. У жніўні 1943 года падарвалі вадакачкі на станцыях Ашмяны і Залессе. Група Азончыка падарвала 47 эшалонаў з жывой сілай і тэхнікай немцаў. Аперацыю «рэйкавая вайна» партызаны праводзілі на чыгуначных участках Солы — Смаргонь (жнівень 1943 года), Будслаў — Параф’янава (чэрвень 1944 года). Да падыходу Чырвонай Арміі занялі і ўтрымлівалі станцыі Будслаў і Княгінін. Разам з Чырвонай Арміяй удзельнічалі ў вызваленні райцэнтра Крывічы.

Камандзіру атрада «Патрыёт» Азончыку было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Джырофт** (перс.: جيرفت) — горад на поўдні Ірана, уваходзіць у склад правінцыі Керман. Насельніцтва — 130 429 чалавек (2016 г.).

Гісторыя
--------

У 2001 г. каля Джырофта пачаліся археалагічныя раскопкі курганаў Конар-Сандал, падчас якіх быў выяўлены буйны горад 3 тысячагоддзя да н. э. Ён займаў плошчу болей за 2 км². Яго жыхары карысталіся лінейнай пісьмовасцю, падобнай на эламскую. Іранскі археолаг Юсэф Маджыдзадэ і яго паслядоўнікі лічаць, што Джырофцкая археалагічная культура ахоплівала значную частку сучаснага Ірана і была вядома шумерам і акадцам як Арата. 

Горад Джырофт вядомы з XI ст. перыяда панавання Сельджукідаў. Ён быў абаронены доўгім мурам з 4 умацаванымі брамамі. Яго наведвалі гандляры з Візантыі і Індыі. У другой палове XIII ст. у ім спыняўся знакаміты вандроўнік Марка Пола. Аднак сярэднявечны горад прыйшоў у заняпад у канцы XIII ст. з-за нападаў качэўнікаў. Пазней на яго месцы быў заснаваны горад Сабзаваран, або Сабзаваран-е-Джырофт. У нашы дні ён зноў мае першапачатковае імя Джырофт.

Эканоміка
---------

Тэрыторыя вакол Джырофта знакаміта перападамі вышынь. Дзякуючы гэтаму мясцовыя земляробы вырошчваюць культуры, характэрныя як для памеранага, так і трапічнага клімату. Асабліва важнае месца займае вытворчасць цытрусавых, фінікаў і гародніны. 

Джырофт — важны наземны транспартны цэнтр на поўдні Ірана. У горадзе працуе аэрапорт. Прамысловасць прадстаўлена невялікімі харчовымі прадпрыемствамі. Развіваецца ўнутраны турызм.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Універсітэт Джырофта
* Раскопкі ў Конар-Сандал
**Партызанская брыгада імя Я. М. Свярдлова** — партызанская брыгада, створаная ў 1943 годзе. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Іванаўскага, Ганцавіцкага, Драгічынскага, Антопальскага, Бярозаўскага раёнаў.

Склад
-----

Брыгада была заснавана ў лістападзе 1943 года на базе атрадаў імя Чкалава (арганізаваны ў кастрычніку 1941, у жніўні 1942 уліўся ў атрад Ю. А. Бярэнчыка, арганізаваны на базе партызанскай групы, якая дзейнічала з ліпеня 1941 года ў Бярозаўскім раёне), імя Макарэвіча (створаны ў верасні 1942 у Іванаўскім раёне на базе маладзёжнай групы, якую ў ліпені 1941 арганізавалі жыхары вёсак Моталь і Опаль і групы, што ўзнікла ў красавіку 1941 у Драгічынскім раёне).

Камандаванне
------------

### Камандзір

* Іван Паўлавіч Марыняка

### Камісар

* Рыгор Андрэевіч Дудко

### Начальнік штаба

* Аляксей Іванавіч Сямёнаў

Гісторыя
--------

У 1942 — 1943 гадах партызаны разбілі больш за дваццаць апорных пунктаў ворага, валасных упраў, маёнткаў, разбурылі шмат прадпрыемстваў, масты на рацэ Ясельда, чыгуначных станцыях Драгічын, Снітава. У чэрвені 1944 года на чыгуначным участку Люшча — Люсіна пашкодзілі чатыры кіламетры палатна. Ахоўвалі сямейныя лагеры. 16 ліпеня 1944 года брыгада (1001 партызан, атрады імя Чкалава, імя Макарэвіча (атраду нададзена імя камандзіра атрада Яўгена Георгіевіча Макарэвіча, які загінуў у баі) імя Жданава, імя Бажэнкі) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Память
------

У 1965 годзе ў Драгічыне і Іванаве ў гонар брыгады ўстаноўлены мемарыяльныя дошкі.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.

Спасылкі
--------

Бригада им. Я. М. Свердлова
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ётэйка.
**Палікарп Ётэйка (Ютэйка)** (польск.: Polikarp Joteyko, літ.: Polikarpas Joteika; 1796, Шавельскі павет — каля 1850) — мастак, чыя творчасць цесна звязана з мастацкім жыццём Літвы і Беларусі. Брат мастака Яна Ётэйкі.

Біяграфія
---------

У 1819—1828 гадах вучыўся малюнку і жывапісу ў Віленскім універсітэце пры школе Я. Рустэма ў Віленскай мастацкай школе, а таксама скульптуры і сусветнай гісторыі. У 1820 і 1822 гадах разам са студэнтамі ўніверсітэта прымаў удзел у мастацкіх выстаўках, дзе прадстаўляў копіі карцін Рафаэля і Фабра. У 1829 стаў кандыдатам мастацтва. Масон.

У 1841—1847 выкладаў малюнак у Свіслацкай гімназіі, з 1847 — у Мінскай мужчынскай гімназіі. Паводле некаторых звестак, таксама выкладаў у Слуцкай і Нясвіжскай гімназіях

Дакладная дата смерці невядомая.

Творчасць
---------

Стварыў партрэты Вінцэнта Гецольда — адміністрацыйнага сакратара Віленскага ўніверсітэта, Н. Юргелевіча (абодва ў 1827), Томаша Жыцкага  (руск.) (бел. — прафесара алгебры Віленскага ўніверсітэта, Яна Рудаміны — выкладчыка Віленскага ўніверсітэта, Восіпа Кавалеўскага — польскага гісторыка і арыенталіста, і іншых. Яго працам уласцівы лірызм і рамантычныя рысы, яркая каляровая палітра, дакладнае мадэляванне формаў і псіхалагічных характарыстык асоб.

Творы захоўваюцца ў Літоўскім мастацкім музеі  (руск.) (бел..

* Партрэт Вінцэнта ГецольдаПартрэт Вінцэнта Гецольда
* Партрэт Яна РудаміныПартрэт Яна Рудаміны
* Партрэт Томаша ЖыцкагаПартрэт Томаша Жыцкага
* Партрэт Восіпа КавалеўскагаПартрэт Восіпа Кавалеўскага

Зноскі
------

1. 1 2  *Лазука Б.А.* Беларуская архітэктура XIX - пачатку XX стагоддзя // Гісторыя сусветнага мастацтва. Рускае і беларускае мастацтва XIX - пачатку XX стагоддзя. — Беларусь, 2011. — С. 356-357. — 430 с. — ISBN 978-985-01-0880-7.
2. 1 2 3 4  Polikarpas Joteika(недаступная спасылка)  (літ.)
3. ↑  Н. Усава. Пецярбургская Акадэмія мастацтваў і фарміраванне мастацкага асяроддзя на Беларусі ў другой палове ХIХ i пачатку ХХ ст.
4. ↑  Шматаў В. Ф. Язэп Драздовіч і праблемы станаўлення беларускай мастацкай школы. С. 5.
5. ↑  Vladas Gasiūnas  (літ.) (бел.. Polikarpas Joteika. Visuotinė lietuvių enciklopedija  (руск.) (бел. T. VIII (Imhof-Junusas). – Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2005. 737 psl.

Літаратура
----------

* Visuotinė lietuvių enciklopedija, Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2005, t. 8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Палікарп Ётэйка
* Polikarpas Joteika (літ.)