У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Уладзімір.

**Уладзімір** (укр.: Володимир) — горад у Валынскай вобласці Украіны, цэнтр Уладзімір-Валынскага раёна. Насельніцтва — 38,7 тыс. жыхароў (2012). Да 1944 меў назву Уладзімір-Валынск. Знаходзіцца за 72 км ад Луцка. Чыгуначная станцыя на лініі Ковель — Чэрванаград.

Назва
-----

Горад атрымаў назву *Уладзімір* у гонар князя Уладзіміра Вялікага (па адной з версій нарадзіўся ў сяле Будзяцічы, прыкладна за 20 км ад Уладзіміра-Валынскага), а пазней скарочана *Ладзімір*. З 1911 года атрымаў назву *Уладзімір-Валынск*, каб адрозніваць ад Уладзіміра-на-Клязьме ў Расіі. У 1944 годзе назву афіцыйна змянілі на Уладзімір-Валынскі.

1 кастрычніка 2021 года гарадскі савет прагаласаваў за адмену рэгіянальнага ўдакладнення і змяненне назвы горада на проста *Уладзімір*. Гэта рашэнне павінна было быць ратыфікавана парламентам Украіны (Вярхоўная Рада), каб увайсці ў сілу. 14 снежня 2021 года парламент ухваліў змяненне назвы (рашэнне падтрымалі 348 народных дэпутатаў). У адміністрацыі расійскага горада Уладзіміра заявілі, што супраць змены назвы, сцвярджаючы, што можа быць толькі адзін горад пад назвай Уладзімір.

Геаграфія
---------

Горад размешчаны на правым беразе ракі Лугі, у паўднёва-заходняй частцы Валынскай вобласці, на стыку пагорыстага Валынскага ўзвышша з Палескай нізінай, у прыроднай зоне змяшаных лясоў.

Клімат Уладзіміра-Валынскага ўмерана-кантынентальны, характарызуецца адносна мяккай зімой з частымі адлігамі, умерана цёплым вільготным летам, зацяжнымі вясной і восенню. Сярэдняя тэмпература студзеня -4,9 С, ліпеня +18 С. Ападкаў каля 600 мм у год.

Гісторыя
--------

Першае летапіснае згадванне пра горад Уладзімір адносіцца да 988 — калі кіеўскі князь Уладзімір Святаславіч, на землях валынян і бужан, на правым беразе ракі Лугі заваяваў горад пад назвай Ладамір, перайменаваў у сваё імя і перадаў горад аднаму са сваіх сыноў — Усеваладу. З 992 ва Уладзіміры знаходзілася біскупская кафедра.

Пачынаючы з XII стагоддзя, у перыяд феадальнай раздробненасці Русі, горад становіцца цэнтрам удзельнага Валынскага княства, у якім зацвердзілася асобная княжая дынастыя, заснаваная ўнукам Уладзіміра Манамаха — князем Ізяславам Мсціславічам, якія кіравалі на Валыні ў 1146—1154.

У першай палове XIII стагоддзі Уладзімір становіцца адным з цэнтраў аб'яднанага Галіцка-Валынскага княства (з 1253 — каралеўства). Гэты перыяд ставіцца да часу кіравання князя Данііла Раманавіча Галіцкага (1201—1264) і яго брата Васілька Раманавіча Валынскага (1205—1271). Сярэдзіна XIII стагоддзя — час найвялікага росквіту старажытнага Уладзіміра, ён славіўся як значны цэнтр гандлю, рамёстваў, мастацтва, тут сфарміравалася самабытная архітэктурная школа, таксама тут пісаўся Галіцка-Валынскі летапіс — найбольш каштоўная гістарычная крыніца другой паловы XIII — пачатку XIV стагоддзя.

У 1241 Уладзімір быў захоплены і разрабаваны ордамі хана Батыя. Летапіс сведчыць, што пасля адыходу арды ў горадзе не засталося жыхароў, а цэрквы былі запоўнены трупамі.

Пасля распаду Галіцка-Валынскай дзяржавы ў сярэдзіне XIV стагоддзя, Уладзімір уваходзіць у склад Вялікага Княства Літоўскага, а пасля Люблінскай уніі 1569 — у склад Польскага каралеўства. У 1324 горад атрымаў Магдэбургскае права.

У XVIII павеку горад занепадае і становіцца маленькім правінцыйным мястэчкам.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай ў 1795 горад увайшоў у склад Расійскай імперыі, як адзін з павятовых цэнтраў Валынскай губерні.

З пачаткам Першай сусветнай вайны Уладзімір-Валынскі стаў арэнай баявых дзеянняў. У 1915 Уладзімір-Валынскі быў акупаваны аўстра-венгерскімі войскамі, акупацыйныя ўлады знаходзіліся ў горадзе да заканчэння вайны ў 1918.

Па ўмовах Рыжскага мірнага дагавора 1921 Уладзімір-Валынскі ўвайшоў у склад Польшчы і стаў адным з павятовых цэнтраў Валынскага ваяводства. 19 верасня 1939 Уладзімір-Валынскі быў заняты часткамі Чырвонай Арміі, і ўключаны ў склад СССР.

Пасля нападу Германіі на СССР Уладзімір-Валынскі быў акупаваны нямецкімі войскамі ўжо 23 чэрвеня 1941, вызвалены 20 ліпеня 1944.

Славутасці
----------

* Будынак ваеннага камісарыята (былы Афіцэрскі сход, 1900)
* Будынак гістарычнага музея (1912)
* Земляныя валы старажытнарускага гарадзішча (X—XIII стст.)
* Камяніца генерала Чарнаглазава (узор драўлянай архітэктуры, 1879)
* Касцёл езуітаў (1776, цяпер царква Раства Хрыстова)
* Касцёл Св. Яўхіма і Ганны (1772)
* Кірха (1929, цяпер царква Св. Іасафата)
* Кляштар дамініканцаў (1789)
* Ладамірскія могілкі (магілы вядомых месцічаў, магілы ваяроў расійскага і савецкага войска)
* Царква Св. Георгія (ваенны храм, 1908)
* Царква Св. Міколы (1780)
* Царква-ратонда Св. Васіля (XIII—XIV стст.)
* Успенская царква (Мсціславаў храм, 1156—1160) — найстаражытнейшы храм Валыні, пахавальня галіцка-валынскіх князёў

Галерэя
-------

* Успенская царкваУспенская царква
* Інтэр’ер царквыІнтэр’ер царквы
* Былы касцёл езуітаўБылы касцёл езуітаў
* Васільеўская царква-ратондаВасільеўская царква-ратонда
* Васільеўская царква-ратондаВасільеўская царква-ратонда
* Кляштар дамініканцаўКляштар дамініканцаў
* Будынак у стылі польскага канструктывізму па вуліцы СаборнайБудынак у стылі польскага канструктывізму па вуліцы Саборнай
* Капліца на Ладамірскіх могілкахКапліца на Ладамірскіх могілках
* Уладзіміра-Валынскі гістарычны музейУладзіміра-Валынскі гістарычны музей
* Касцёл Св. Яўхіма і ГанныКасцёл Св. Яўхіма і Ганны
* Мікалаеўская царкваМікалаеўская царква

Зноскі
------

1. 1 2  Рада перейменувала Володимир-Волинський, російське місто Володимир проти (укр.), Украінская праўда (14 снежня 2021)
2. ↑  Володимир-Волинський хоче називатися Володимиром. Чому нервують у Росії? (укр.).  Радыё Свабода (9 кастрычніка 2021). Праверана 9 кастрычніка 2021.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Уладзімір (горад, Украіна)
* Уладзіміра-Валынскі гістарычны музей — Афіцыйны вэб-сайт

| ⛭ Населеныя пункты Уладзімір-Валынскага раёна |
| --- |
| Горад | Устылуг |  |
| Вёскі | Аваднэ ·  Актавын ·  Арані ·  Астрывок ·  Ахніўка ·  Амбукіў ·  Бэгэта ·  Бэрэзавычы ·  Білын ·  Бобычы ·  Бубніў ·  Вэрба ·  Валадымырыўка ·  Воля-Свійчыўска ·  Ворчын ·  Вашчатын ·  Галыніўка ·  Гэвын ·  Горычыў ·  Дарныцкэ ·  Дзігціў ·  Жытані ·  Забалатця ·  Залужжа ·  Зарычча ·  Зымнэ ·  Зара ·  Ізоў ·  Кладніў ·  Кагыльнэ ·  Карытныця ·  Краснастаў ·  Ласкіў ·  Ліскы ·  Лудын ·  Лётнычэ ·  Людмыльпіль ·  Марыя-Воля ·  Маркэліўка ·  Маркастаў ·  Мыкытычы ·  Мыкулычы ·  Міжлісся ·  Нэхварошча ·  Навыны ·  Навасілкы ·  Пархомэнкавэ ·  Пысарэва Воля ·  Підгайці ·  Палум’янэ ·  Понычыў ·  П’ятыдні ·  Рагажаны ·  Ракытныця ·  Русіў ·  Русніў ·  Свійчыў ·  Сэлэць ·  Сэліскы ·  Стэнжарычы ·  Сусваль ·  Суходалы ·  Трасцянка ·  Турыўка ·  Фалэмычы ·  Фэдарыўка ·  Хворасціў ·  Хмэліў ·  Хмэліўка ·  Хабултава ·  Хоцячыў ·  Хрыпалычы ·  Чэрчычы ·  Чэсны Хрэст ·  Чорныкіў ·  Шысціў ·  Якавычы |
| Гл. таксама Уладзімір-Валынскі гарадскі савет. |

| Валынская вобласць |
| --- |
| Раёны | 
* Камінь-Кашырскі
* Ковэльскі
* Луцкі
* Уладзімірскі

 | Сцяг Валынскай вобласціСцяг Валынскай вобласціГерб Валынскай вобласціГерб Валынскай вобласці |
| Гарады | 
* Бэрэстэчка
* Гарохіў
* Камень-Кашырскі
* Ківэрці
* Ковель
* **Луцк**
* Любамль
* Новавалынск
* Ражышчэ
* Уладзімір
* Устылуг

 |
| Пгт | 
* Алыка
* Благадатнэ
* Галаўнэ
* Галобы
* Дубышчэ
* Забалоцця
* Іванычы
* Колкы
* Локачы
* Лукіў
* Люблынэць
* Любэшыў
* Манэвычы
* Мар’яніўка
* Ракыні
* Ратна
* Стара Выжыўка
* Сэнкэвычыўка
* Торчын
* Турыйск
* Цумань
* Шацк

 |