| Канфлікт у Судане (з 2023) |
| --- |
| Хартум (Аэрапорт • Амдурман) • Дарфур (Эль-Генейна • Ньяла • Эль-Фашыр • Кутум) • Мерове • Аль-Абейд • Кадуглі • Вад-Медані

---

Гуманітарны крызіс (Бежанцы) • Эвакуацыя («Сажытэр» • «Раус аус Хартум» • «Каверы») • Дэпартацыя эрытрэйцаў • Джыдская дэкларацыя • Ваенныя злачынствы (Забойствы масалітаў • Містэрэй • Ардамата) |

**Гуманітарны крызіс у Судане 2023 года** — наступства ўзброенага канфлікту паміж прыхільнікамі суданскіх генералаў Абдэля аль-Бурхана і Махамеда Дагала, які пачаўся 15 красавіка 2023 года. 

Ваенныя дзеянні выклікалі праблемы з харчаваннем (на 6 чэрвеня 19 мільёнаў чалавек, што складае каля 40% насельніцтва краіны, знаходзіліся ў стане вострага недахопу ежы), аказаннем медыцынскай дапамогі, электра- і водазабеспячэннем, дзейнасцю міжнародных гуманітарных арганізацый. Востра стаяла пытанне вакол бежанцаў і ўнутрана перамешчаных асоб.

Паводле асобных ацэнак, гуманітарны крызіс можа ахапіць не толькі сам Судан, але і ўвесь рэгіён.

Па рэгіёнах
-----------

### Хартум

У выніку баявых дзеянняў у Хартуме многія жыхары апынуліся ў сваіх дамах на некалькі дзён без электрычнасці і вады (так як падчас баёў былі пашкоджаны два водаправодныя збудаванні, людзі вымушаны набіраць ваду непасрэдна з ракі Ніл). Гарадскія ўлады заклікалі хартумцаў абмежаваць спажыванне электраэнергіі. 

У асабліва складанай сітуацыі апынулася сістэма аховы здароўя. 17 красавіка Медыцынская асацыяцыя Судана заявіла, што бомбы трапілі ў бальніцы аш-Шааб і аль-Хартум, у выніку чаго абедзве ўстановы спынілі дзейнасць аддзяленняў неадкладнай дапамогі. Саюз суданскіх лекараў паведаміў, што ў сталіцы і прылеглых раёнах прыпынілі работу 52 бальніцы. Дзевяць устаноў пацярпелі ад бамбардзіровак, 19 былі эвакуяваны, а пяць машын хуткай дапамогі трапілі пад атаку сіл Бурхана. Як заявіла тая ж арганізацыя, у Хартуме засталіся толькі пяць актыўных бальніц, але ўсе яны пакутавалі ад знясілення персаналу і вострага недахопу медыкаментаў. Іншыя шпіталі былі захоплены варагуючымі бакамі. Так, напрыклад, урад Судана абвінаваціў Сілы аператыўнай падтрымкі ў захопе 12 медустаноў.

Пад пагрозай апынуўся таксама Цэнтр выратавання жывёл, прытулак якога размешчаны на паўднёвы ўсход ад сталіцы, побач з ваеннай базай, дзе адбываліся жорсткія баі. У яго меўся недахоп харчавання і адсутнасць электрычнасці для электрычных бар’ераў вальераў. Тым часам археолагі, мастакі і музейныя работнікі выказалі заклапочанасць з нагоды статусу Нацыянальнага музея Судана  (ар.) (бел. які стаў арэнай разлютаваных баёў. З пачатку баявых дзеянняў па 1 мая не было дакладнай інфармацыі аб стане музея або яго калекцыі.

### Дарфур

Губернатар Паўночнага Дарфура  (ар.) (бел. назваў гуманітарную сітуацыю ў рэгіёне жудаснай. Каардынатар арганізацыі «Урачы без межаў» у правінцыйным цэнтры Эль-Фашыры  (ар.) (бел. заявіў, што ў адзінай пакінутай бальніцы ў Паўночным Дарфуры заканчваюцца медыкаменты, у той час як іншыя бальніцы былі вымушаны прыпыніць дзейнасць з-за іх блізкасці да месцаў баёў або немагчымасці персаналу дабрацца да ўстановы. 

Як паведамілі прадстаўнікі той жа арганізацыі, на яе прадстаўніцтва ў Ньяле  (ар.) (бел. (Паўднёвы Дарфур  (ар.) (бел.) здзейснілі налёт узброеныя людзі, якія скралі ўсё, уключаючы аўтамабілі і офіснае абсталяванне. 26—28 красавіка ў Эль-Генейне  (ар.) (бел. (Заходні Дарфур  (ар.) (бел.) разрабавана бальніца, якая падтрымлівалася «Урачамі без межаў». У Дарфуры таксама пацярпелі офісы ААН па аказанні дапамогі, «Save the Children  (англ.) (бел.» і «Islamic Relief  (англ.) (бел.».

На другі дзень баёў паведамлялася, што ў Кабкабіі  (ар.) (бел. трое супрацоўнікаў Сусветнай харчовай праграмы былі забіты ў выніку перастрэлкі на ваеннай базе. Два іншыя супрацоўнікі былі сур’ёзна паранены, а байцы САП разрабавалі некалькі аўтамабіляў арганізацыі. 20 красавіка ў Эль-Фашыры быў здзейснены напад на аўтамабіль, у якім знаходзіліся супрацоўнікі Нарвежскага савета па справах бежанцаў, пацярпелых няма. 3 мая разрабаваны шэсць грузавікоў Сусветнай харчовай праграмы.

Крызіс бежанцаў
---------------

Асноўны артыкул: **Суданскі крызіс бежанцаў (2023)**
На 24 красавіка краіну пакінулі больш за 30 000 чалавек. Першапачаткова асноўны паток бежанцаў прынялі суседнія Чад і Паўднёвы Судан. Уцекачы пераважна прыбывалі з Хартума і Дарфура. На 2 мая ў ААН паведамілі аб 334 000 унутрана перамешчаных асоб і 100 000 бежанцаў за мяжой.

Успышка туберкулёзу
-------------------

У маі года на фоне канфлікту зафіксавана ўспышка туберкулёзу. Павялічэнне колькасці хворых у краіне адбылося адначасна з Украінай, дзе на той момант пацверджана больш за 34 000 выпадкаў. Пра ўспышку ўпершыню паведаміла 8 мая 2023 года ААН. Было адзначана, што ад хваробы штодзённа паміралі 4400 чалавек, у тым ліку 700 дзяцей.

Аказанне дапамогі
-----------------

Міжнародная федэрацыя таварыстваў Чырвонага Крыжа і Чырвонага Паўмесяца заявіла, што аказанне гуманітарнай дапамогі ў ваколіцах Хартума практычна немагчыма, і папярэдзіла, што сістэма аховы здароўя Судана знаходзіцца на мяжы калапсу. Больш за тое, Сусветная харчовая праграма абвясціла аб прыпыненні ўсіх аперацый у Судане пасля гібелі сваіх супрацоўнікаў. 

У першыя дні канфлікту ў сацыяльных сетках пад хэштэгам #NoToWar узнік масавы рух, добраахвотнікі якога прапаноўвалі людзям ежу, лекі і актуальную інфармацыю пра бяспечныя шляхі ўцёкаў з Хартума.

19 красавіка войскі Дагала абвясцілі, што стварылі кол-цэнтр у кантраляваных імі раёнах Хартума для прыёму сігналаў бедства ад жыхароў.

Зноскі
------

1. 1 2  Мария Федотова. ООН: Судан могут покинуть более 800 тыс. человек // Комерсантъ : газета. — 1 мая 2023.  
*«Прошло более двух недель разрушительных боевых действий в Судане — конфликта, который превращает гуманитарный кризис в Судане в полномасштабную катастрофу».*
2. ↑  Гуманитарный кризис в Судане может распространиться на всю Африку — ООН // Eurasia Daily : информационное агенство. — 30 апреля 2023.
3. ↑  "SITUATION REPORT - HORN OF AFRICA No. 445 - 6 June 2023" (PDF). *EEPA* [англійская]. 2023-06-06. Праверана 2023-06-06.
4. ↑  "Red Cross cautions against Sudan evacuation". *BBC News* [англійская]. Архівавана з арыгінала 17 April 2023. Праверана 19 April 2023.
5. ↑  "Desperate Khartoum residents go to the Nile for water". *BBC News* [англійская]. Архівавана з арыгінала 20 April 2023. Праверана 20 April 2023.
6. ↑  "Power cuts and looting impact daily life across Khartoum". *Al Jazeera* [англійская]. Архівавана з арыгінала 19 April 2023. Праверана 19 April 2023.
7. ↑  "'Stop bombing hospitals', doctors tell warring sides". *Al Jazeera* [англійская]. Архівавана з арыгінала 17 April 2023. Праверана 2023-04-17.
8. ↑  Picheta, Rob; Salem, Mostafa; Akbarza, Sahar (20 April 2023). "People scramble to leave Sudan's capital after attempted ceasefires fail to stop violence". *CNN* [англійская]. Архівавана з арыгінала 20 April 2023. Праверана 2023-04-20.
9. ↑  "Only five out of 59 hospitals open in Khartoum – doctor". *BBC News* [брытанская англійская]. Архівавана з арыгінала 17 April 2023. Праверана 19 April 2023.
10. ↑  "Sudan's RSF 'occupying 12 hospitals' – ministry". *BBC News* [брытанская англійская]. Праверана 28 April 2023.
11. ↑  "Lion reserve warns it is running low on food, fighting nearby". *Aljazeera* [брытанская англійская]. 21 April 2023. Архівавана з арыгінала 23 April 2023. Праверана 23 April 2023.
12. ↑  "Sudan conflict: pro-democracy artists under attack and museums at risk of looting, sources say". *The Art Newspaper* [брытанская англійская]. 27 April 2023. Праверана 1 May 2023.
13. ↑  السودان.. اشتباكات عنيفة بين الجيش وقوات الدعم السريع (لحظة بلحظة). *Al Jazeera* [арабская]. Архівавана з арыгінала 15 April 2023. Праверана 2023-04-16.
14. ↑  Students trapped, hospitals shelled and diplomats assaulted as Sudan fighting intensifies (англ.). *CNN* (18 красавіка 2023). Архівавана з першакрыніцы 18 April 2023. Праверана 18 красавіка 2023.
15. ↑  "Fierce battles for army headquarters and airport are underway in Sudan". *CNN* [англійская]. 19 April 2023. Архівавана з арыгінала 19 April 2023. Праверана 20 April 2023.
16. ↑  "Situation in el-Geneina, capital of West Darfur, is dire". *Al Jazeera* [англійская]. Праверана 1 May 2023.
17. ↑  UN: Reports of attacks, sexual violence against aid workers (англ.). *www.aljazeera.com*. Архівавана з першакрыніцы 18 April 2023. Праверана 19 красавіка 2023.
18. ↑  Medical supplies have been looted - Save the Children (англ.). *www.bbc.com*. Праверана 18 красавіка 2023.
19. ↑  "Islamic Relief unable to provide aid, offices looted, staff told to hibernate". *Al Jazeera* [англійская]. Архівавана з арыгінала 20 April 2023. Праверана 20 April 2023.
20. ↑  Sudan: Army and RSF battle over key sites, leaving 56 civilians dead **(нявызн.)**.  BBC News. Праверана 16 April 2023.
21. ↑  "Sudan fighting forces aid groups to halt, spreading suffering". *Al Jazeera* [англійская]. Праверана 27 April 2023.
22. ↑  Sudan updates: UN admits failure to avert war as aid looted (англ.). *DW* (4 мая 2023). Праверана 4 мая 2023.
23. ↑  *Siddiqui, Mersiha Gadzo,Usaid*. Sudan updates: Army says foreign evacuations to begin (англ.). *www.aljazeera.com*. Праверана 24 красавіка 2023.
24. ↑  "South Sudan receives about 10,000 refugees fleeing Sudan fighting". *The Times of India*. 2023-04-24. ISSN 0971-8257. Праверана 2023-04-24.
25. ↑  Burke, Jason; Salih, Zeinab Mohammed; Ahmed, Kaamil (2023-04-24). "Sudan: thousands flee Khartoum as civilian casualties escalate". *The Guardian* [брытанская англійская]. ISSN 0261-3077. Праверана 2023-04-24.
26. ↑  "UN says up to 20,000 have fled Sudan fighting for Chad". *Le Monde.fr* [англійская]. 2023-04-20. Праверана 2023-04-24.
27. ↑  "Sudan crisis: Civilians facing 'catastrophe' as 100,000 flee fighting - UN". *BBC*. 2 May 2023. Праверана 2 May 2023.
28. ↑  Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis (англ.). *CTVNews* (8 мая 2023). Праверана 8 мая 2023.
29. ↑  Hassanain, Sara A.; Edwards, Jeffrey K.; Venables, Emilie; Ali, Engy; Adam, Khadiga; Hussien, Hafiz; Elsony, Asma (2018-05-16). "Conflict and tuberculosis in Sudan: a 10-year review of the National Tuberculosis Programme, 2004-2014". *Conflict and Health*. **12** (1): 18. doi:10.1186/s13031-018-0154-0. ISSN 1752-1505. PMC 5954449. PMID 29785203.
30. 1 2  *Lederer, Edith M.*. Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis (англ.)  **(нявызн.)**?. *Los Angeles Times* (8 мая 2023). Праверана 8 мая 2023.
31. ↑  ‘Almost impossible’ to provide aid in Sudanese capital: IFRC (англ.). *www.aljazeera.com*. Праверана 18 красавіка 2023.
32. ↑  "WFP temporarily halts operations in Sudan". *BBC* [англійская]. 16 April 2023. Архівавана з арыгінала 15 April 2023. Праверана 2023-04-16.
33. ↑  "Sudan fighting: The unsung heroes keeping Khartoum residents alive". *BBC News* [брытанская англійская]. 21 April 2023. Архівавана з арыгінала 21 April 2023. Праверана 21 April 2023.
34. ↑  "Sudan's RSF set up 'humanitarian' call centre". *BBC News*. 20 April 2023. Архівавана з арыгінала 17 April 2023. Праверана 20 April 2023.