recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Капліца Маці Божай Ружанцовай** — каталіцкая капліца, якая знаходзіцца на паўднёвай ускраіне в. Беліца (Лідскі раён), на старых могілках. Помнік народнага драўлянага дойлідства.

Гісторыя
--------

Капліца на парафіяльных могілках у Беліцы была пабудавана дамініканцамі каля 1824 года з дрэва, асвечана пад тытулам Маці Божай Ружанцовай. Яна выконвала функцыю каталіцкай святыні ў час, калі касцёл Святога Юрыя ў Беліцы быў забраны пад праваслаўную царкву.

У сярэдзіне ХХ ст. старажытны касцёл у Беліцы быў зачынены, стаяў занядбаны і з часам быў знішчаны. Аднак драўляная капліца не толькі захавалася, але была залічана да шэрагу помнікаў архітэктуры. Злева ад святыні паставілі каркасную металічную званіцу. 22 жніўня 1992 года капліца пасля рэканструкцыі была асвечана гродзенскім біскупам Аляксандрам Кашкевічам.

Архітэктура
-----------

Капліца ўяўляе сабою прамавугольны зруб з трохграннай алтарнай часткай, арыентаванай на паўночны захад, да якой з правага боку прыбудавана сакрыстыя. У 1990-я гады капліцу падоўжылі ў алтарным напрамку, павялічыўшы яе даўжыню амаль удвая. Святыня накрыта двухсхільным дахам з вальмамі над алтаром і завершана чацверыковай шатровай вежачкай над уваходам. У нішы ўваходнага франтона ад пачатку існавання капліцы ўсталявана разьбяная фігура св. Яна Непамука.

### Інтэр’ер

Залавы інтэр’ер перакрыты плоскай падшыўной столлю. Галоўны алтар з тытульным абразом Маці Божай Ружанцовай меў дзве алтарныя кампазіцыі: злева — Найсвяцейшай Панны Марыі (абраз у сярэбранай шаце, перавезены са знішчанай філіі ў Крывічах) і фігура Маці Божай, справа — Маці Божай Вострабрамскай і фігура Пана Езуса. Таксама ў капліцы захоўваўся вялікі абраз Святога Юрыя з галоўнага алтара беліцкага касцёла і вялікі абраз Святой Сям’і з Ельні. Святыні з капліцы былі затым перададзены ў новаадбудаваны касцёл Святога Юрыя (Беліца).

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Гродзенская вобласць /АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш.— Мн.: БелСЭ, 1986.- 371 с. іл.
* Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5.

Спасылкі
--------

* slowo.grodnensis.by
* Капліца Маці Божай Ружанцовай (Беліца) на сайце Radzima.org
**Джон Кунстадтэр** (англ.: John Kunstadter Jr.) — амерыканскі дыпламат і прафесійны фатограф.

Біяграфія
---------

На дыпламатычнай службе працаваў у Турцыі, Балгарыі, у Дзярждэпартаменце ЗША як рэферэнт па Тунісе, старшы рэферэнт па Эстоніі, Латвіі і Літве. У 2000—2001 гадах займаў пасаду намесніка пасла ЗША у Беларусі. Добра валодае беларускай мовай. У 2005 годзе звольніўся з дыпламатычнай службы і прафесійна займаецца фатаграфіяй. Жыве ў Чыкага.

Фатаграфія
----------

Фатаграфуе з 1968 года, за гэты час здымаў у больш за 50-ці краінах на чатырох кантынентах. З 2006 года каля 90 дзён штогод, колькі дазваляе віза, праводзіць у Беларусі фатаграфуючы беларускую глыбінку. Супрацоўнічае з Беларускім добраахвотным таварыствам аховы помнікаў гісторыі і культуры.

Станам на пачатак 2010 года ў Кунстадтэра ў рабоце 5 праектаў звязаных з Беларуссю:

* Over This Quiet and Calm Land / Над Беларусяй ціхай і ветлай
* Belarusan Book of Hours / Кола года
* A New Birth of Faith/Новае нараджэнне веры
* Along the Prypjats’ / Уздоўж Прыпяці
* Portraits on my Mind / Сэрца просіць

Персанальныя выставы Кунстадтэра прайшлі ў Вашынгтоне (1997), Анкары (2000, 2002, 2003, 2005), Гродна (2008), Паставах (2008), Мінску (2010). Выставы прысвечаныя Беларусі прайшлі ў ААН у Нью-Ёрку сумесна з Паўнамоцным прадстаўніцтвам Беларусі ў ААН (2008) і ў альма-матар Кунстадтэра ў Нью-Ёрку (2012). Таксама Кунстадтэр удзельнічаў у трох выставах у Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі (2006—2007).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём 100 гадоў БНР Рады Беларускай Народнай Рэспублікі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Джон Кунстадтэр в Волковыске…
2. 1 2  *Ражанцова Г.* Джон Кунстадтэр:…
3. ↑  Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100

Літаратура
----------

* Джон Кунстадтэр в Волковыске // Волковыск.BY [Электронный ресурс] — Режим доступа  -- Дата доступа 02.11.2014
* *Ражанцова Г.* Джон Кунстадтэр: «Няма чалавека акрамя простага чалавека» // ZНЯТА: Главный белорусский фотопортал [Электронны рэсурс] — Рэжым доступу  -- Дата доступу 02.11.2014

Спасылкі
--------

* -- старонка Джона Кунстадтэра
**Мікалай Міхайлавіч Забаўскі** (10 лістапада 1953, Мар’іна Горка — 13 чэрвеня 2017) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (2000), прафесар (2011).

Біяграфія
---------

У 1979 годзе скончыў Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя М. Горкага. Працаваў у Інстытуце гісторыі Акадэміі навук Беларусі (1987—1991 — малодшы навуковы супрацоўнік аддзела гісторыі Беларусі перыяду капіталізму, 1991—1993 — навуковы супрацоўнік аддзела гісторыі Беларусі XIX — пачатку XX стагоддзяў).

У 2002—2004 гадах — загадчык кафедры тэорыі і гісторыі культуры факультэта беларускай філалогіі і культуры, у 2004—2015 — дэкан гістарычнага факультэта БДПУ ім. М.Танка.

З’яўляўся членам Саветаў па абароне дысертацый пры БДПУ і БДУ, рэдакцыйных калегій навукова-метадычных часопісаў «Беларускі гістарычны часопіс», «Гісторыя і грамадазнаўства», «Весці БДПУ».

Пад яго навуковым кіраўніцтвам былі падрыхтаваныя і паспяхова абароненыя 2 доктарскія і 3 кандыдацкія дысертацыі.

Аўтар 3 манаграфій, 19 навукова-метадычных і 112 навуковых прац.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. ↑  Памёр былы дэкан гістарычнага факультэта БДПУ Мікалай Забаўскі

Спасылкі
--------

* Забаўскі, Мікалай Міхайлавіч (доктар гістарычных навук; нар. 1953)
**Га́завыя зако́ны** — шэраг фізічных законаў, якія дазваляюць вызначаць тэрмадынамічныя параметры ідэальнага газу ў тэрмадынамічных працэсах сістэм з нязменнай колькасцю рэчыва і адным з тэрмадынамічных параметраў.

Газавыя законы былі атрыманыя эксперыментальным шляхам і атрымалі тэарэтычнае абгрунтаванне на аснове малекулярнай будовы рэчыва — хаця для іх тлумачэння малекулярная тэорыя не з’яўляецца абавязковай.

Да газавых законаў адносяцца:

* закон Бойля-Марыота
* закон Гей-Люсака
* закон Шарля


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh96009509 · Microsoft: 25821000 |
**Мікалай Міхайлавіч Рагашчук** (нар. 22 красавіка 1979, Пінск, Брэсцкая вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 22 красавіка 1979 года ў Пінску.

У 2003 годзе скончыў фізіка-матэматычны факультэт Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна па спецыяльнасці «Эканамічная кібернетыка», пазней скончыў Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

Працоўную дзейнасць пачаў рабочым будаўнічай брыгады Пінскай зверагаспадаркі ў в. Малатковічы Пінскага раёна Брэсцкай вобласці. З 2003 года працаваў інжынерам-праграмістам Брэсцкага рэгіянальнага аддзела інфармацыйна-тэхнічнага цэнтра ААТ «Палессетэхінфарматыка» у г. Пінск. У 2003—2013 гадах працаваў на розных пасадах у Брэсцкім абласным тэрытарыяльным фондзе дзяржаўнай маёмасці: спецыялістам першай катэгорыі аддзелаў рэфармавання дзяржаўнай уласнасці і правядзення аўкцыёнаў і конкурсаў; вядучым спецыялістам аддзела ўладальніцкага нагляду, галоўным спецыялістам, намеснікам начальніка аддзела кантролю за выкарыстаннем дзяржаўнай маёмасці; начальнікам аддзела ўліку, аналізу выкарыстання маёмасці і арэндных адносін; першым намеснікам дырэктара фонду.

У 2013—2016 гадах — намеснік дырэктара Мінскага гарадскога тэрытарыяльнага фонду дзяржаўнай маёмасці. У 2016—2018 гадах працаваў старшынёй камітэта эканомікі Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта. У 2018 годзе прызначаны намеснікам старшыні Мінскага абласнога выканаўчага камітэта.

З 5 красавіка 2021 года па 14 верасня 2022 года працаваў памочнікам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — інспектарам па Гомельскай вобласці.

14 верасня 2022 года прызначаны намеснікам Кіраўніка справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь з прысваеннем вышэйшага класа дзяржаўнага
служачага.

З’яўляецца старшынёй Мінскага абласнога аддзялення Беларускай федэрацыі баскетбола.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4
2. 1 2  Поздравляем Николая Михайловича Рогащука с днём рождения!
3. ↑  Рогащук Николай Михайлович
4. ↑  Помощником Президента — инспектором по Гомельской области назначен Николай Рогащук. Другие кадровые решения главы государства
5. ↑  Лукашэнка назначыў новых памочнікаў — інспектараў па Мінскай і Гомельскай абласцях
6. 1 2  Указ Президента Республики Беларусь от 14 сентября 2022 года № 325 «О Н. М. Рогащуке»
**Мікалай Нікандравіч Гарбачонак** (нар. 12 снежня 1971, в. Балбекі Шаркаўшчынскага раёна Віцебскай вобласці) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Я. Купалы, выкладчык матэматыкі, інфарматыкі і вылічальнай тэхнікі.

Служыў у радах Узброеных Сіл. Працаваў настаўнікам матэматыкі Абухаўскай сярэдняй школы Гродзенскага раёна, першым сакратаром Гродзенскага раённага камітэта Беларускага патрыятычнага саюза моладзі, першым сакратаром Гродзенскага раённага камітэта грамадскага аб’яднання «Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі».

Выбіраўся дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Зноскі
------

1. ↑  ПАРЛАМЕНТ. Национальное собрание Республики Беларусь четвертого созыва
**Багдан Анісімавіч** (сярэдзіна XVI ст. Пінск—пасля 1601) — царкоўны спявак, кніжнік.

Л. Касцюкавец таксама дадае, што Супрасльскі Ірмалой паслужыў асновай для шматлікіх рукапісных Ірмалояў і друкаванага Ірмалоя 1700 года.

Супрасльскі ірмалой
Паходзіў з Пінска. Быў вольнанаёмным спеваком у Супрасльскім манастыры. У 1630 годзе ўступіў у канфлікт з кцітарам манастыра Крыштофам Хадкевічам, пасля чаго пакінуў манастыр. Далейшы лёс невядомы. Склаў Супрасльскі ірмалой 1601 года. Вызначаўся «навуковым» падыходам пры складанні ірамлоя, пазначаў, адкуль браў музычныя творы, на палях занатоўваў паходжанне напеваў, абавязкова адзначаў мясцовыя (складзеныя ў Супрасльскім манастыры). Цікавіўся грэчаскай царкоўнай музыкай, прывёў шмат грэчаскіх напеваў разам з тэкстамі на грэчаскай мове. Невядома, ці быў кампазітарам. Упрыгожыў рукапіс 5 манахромнымі (малінавага колеру) мініяцюрамі, 16 застаўкамі ў выглядзе рознакаляровай пляцёнкі балканскага тыпу. Для аздаблення першай старонкі ўжыў выразаную з кнігі гравюру Ф. Скарыны з выявай сонца і маладзіка.

Літаратура
----------

* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т. 3: Дадатак. А — Я. — 696 с. — ISBN 978-985-11-0487-7 (т. 3), ISBN 985-11-0315-2.
* Конотоп А. В. Древнейший памятник украинского нотолинейного письма — супрасльский Ирмологион 1598—1601 гг. // Памятники культуры: Новые открытия: Письменность. Искусство. Археология: Ежегодник, 1974. М. 1975;
* Пікарда Г. дэ. Царкоўная музыка на Беларусі, 989—1995. Мн. 1995.

Спасылкі
--------

* Багдан Анісімавіч на сайце Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Большасць (значэнні).
**Большасць** — большая частка чаго-небудзь. Пад большасцю ў рэдкіх выпадках маюць на ўвазе *абсалютную большасць*, гэта значыць больш паловы ад агульнай колькасці якой-небудзь групы. Звычайна ж большасць азначае колькасную перавагу адной часткі над іншай, *адносная большасць*.

Для прыняцця рашэння ці выбару кандыдата шляхам галасавання, можа быць дастаткова «простай» большасці — 50%+1 ад колькасці тых, хто прагаласаваў, звычайна пры ўмове, што яўка выбаршчыкаў перавышае нейкую мінімальную працэнтную норму, або колькасць тых, хто засядае перавышае ўсталяваны кворум. 

У шматлікіх дэмакратычных сістэмах, такі варыянт большасці галасоў дае кандыдату перамогу ў першым туры.

Пры іншых варыянтах для прыняцця рашэння патрабуецца *абсалютная большасць*, большасць ад усіх зарэгістраваных выбаршчыкаў. Паколькі такую большасць галасоў набраць складаней, гэта схема выкарыстоўваецца для больш сур'ёзных рашэнняў.

Блізкае паняцце — *кваліфікаваная большасць*, гэта значыць, высокая абсалютная доля, напрыклад 2/3 ці 3/4.

Гл. таксама
-----------

* Выбары
* Галасаванне

Літаратура
----------

* Большинство **(нявызн.)**. *Энциклопедический словарь конституционного права* (16 ліпеня 2011). Праверана 15 жніўня 2013.
Спас Уседзяржыцель. Ікона з в. Кастыкі Вілейскага раёна
Спас **Уседзяржыцель**, або **Пантакратар** (ад грэч. παντοκράτωρ — *усяўладны*, *усёмагутны*) — цэнтральны вобраз у іканаграфіі Хрыста, які ўяўляе Яго як Нябеснага Цара і Суддзю. Уседзяржыцелем Гасподзь шматкроць называецца ў Старым і Новым Запаветах. Збавіцель можа адлюстроўвацца ў рост, седзячы на троне, па пояс, або пагрудны. У левай руцэ скрутак або Евангелле, правая звычайна ў дабраслаўляючым жэсце.

Паходжанне і значэнне назвы
---------------------------

Хрыстос Уседзяржыцель на Порціку Славы ў саборы Сант'яга-дэ-Кампастэла
Эпітэт «Уседзяржыцель», напісаны побач з імем Ісуса Хрыста, выказвае, апроч іншага, дагмат Богаўцелаўлення: тытул Уседзяржыцеля ставіцца ў поўнай меры і да Боскай, і да чалавечай прыроды Збавіцеля. З'яўляецца складнікам грэчаскіх слоў *παν* — усе, і *κρατος* — сіла. Эпітэт часцей за ўсё разумеецца пад сэнсам усемагутнасці, гэта значыць, магчымасці стварыць абсалютна ўсё, што з'яўляецца адной з прэрагатыў Бога. Іншымі словамі, менш літаратурным перакладам слова *παντοκρατωρ* будзе словазлучэнне «Уладар усяго», «Кіраўнік свету».

Гістарычна тэрмін з'явіўся ў раннехрысціянскім грамадстве, калі ўсё часцей у грэчаскай мове стала праяўляцца неабходнасць перавесці адно з яўрэйскіх імёнаў Бога — *Эль Шадай* (іўр.: **אל שדי**).

Найменне грэч. Κύριος παντοκράτωρ неаднакроць сустракаецца ў Старым Запавеце: «Госпадзе Уседзяржыцель, Божа Ізраіля!», «Цар усемагутны, найвысокі, Бог Уседзяржыцель», «ва ўладзе Госпада ўседзяржыцеля вароты смерці».

У раннехрысціянскай традыцыі, у Новым Запавеце імя «Усеўладны» паказвае на Хрыста Другога прышэсця: так, апостал Павел ў 2-м пасланні да Карынцянаў піша: «І буду вам Айцом, і вы будзеце Маімі сынамі і дачкамі, кажа Гасподзь Уседзяржыцель». Двойчы гэтае імя выкарыстоўвае ў Адкрыцці Ян Багаслоў: «Я ёсць Альфа і Амега, пачатак і канец, кажа Гасподзь, Які ёсць, і быў, і прыйдзе, Уседзяржыцель», «Свят, свят, свят Гасподзь Бог Уседзяржыцель, які быў, ёсць і будзе».

Літаратура
----------

* Н. П. Кондаков  (руск.) (бел.. Иконографія Господа Бога и Спаса нашего Іисуса Христа. Лицевой иконописный подлинникъ. Томъ. I. СПб. Комитет попечительства о русской иконописи. 1905. Репринт. М. «Паломникъ». 2001.
* Припачкин И. А. Иконография Господа Иисуса Христа. М. Изд-во «Паломникъ», 2001.- 224 с.: ил. ISBN 5-87468-110-8
* Ю. Г. Бобров Основы иконографии древнерусской живописи. СПб.: Аксиома, Мифрил, 1996. — 256 с, ил. (Малая история культуры) ISBN 5-86457-024-9

| Іконы Збавіцеля |
| --- |
| 
Спас Уседзяржыцель ·  Вялікі Архірэй ·  Не рыдай Мяне, Маці ·  Спас Нерукатворны ·  Спас Эмануіл
 |  |
**Спас-Слабада** — мясцовасць у паўночнай частцы Полацка.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Першая інфармацыя аб гэтай мясцовасці ўтрымліваецца ўжо ў "Жыціі прападобнай Еўфрасінні Полацкай" (ХІІ стагоддзе). Епіскап полацкі Міна па просьбе Еўфрасінні для будаўніцтва Спаскай царквы вылучыў ей мясцовасць пад назвай "Сяльцо" за межамі горада, каля епіскапскай пахавальні. З часам мясцовасць пачалі называць Спаскай слабадой або Спаскім мясэчкам (гарадком).

З усходу натуральнай мяжой мясцовасці з'яўляецца рака Палата, якая аддзяляе Спас-Слабаду ад мясцовасці Грамы; з поўдня і паўднёвага захаду — чыгунка Полацк-Даўгаўпілс і чыгуначныя тупікі; з поўначы Спас-Слабада мяжуе з яшчэ адной полацкай мясцовасцю — Лазоўкай.

Асноўнымі транспартнымі магістралямі мясцовасці з'яўляюцца вуліца Еўфрасінні Полацкай і вуліца Касманаўтаў, другараднымі — вуліцы Фрунзэ, Камарова і Шмідта. У цэнтральную частку горада можна трапіць толькі праз чыгуначны пераезд на вуліцы Ефрасінні Полацкай.

Забудова мясцовасці змяшаная: у паўднёвай частцы пераважае малапавярховая, пераважна драўляная забудова сядзібнага тыпу; у паўночнай частцы мясцовасці маецца шматкватэрная панэльная і цагляная забудова ў 5-9 паверхаў, большасць з якой адносіцца да 1970-1980-х гадоў.

Аб'екты спадчыны
----------------

* Спаса-Праабражэнская царква (ХІІ стагоддзе)
* Храм-пахавальня полацкіх епіскапаў (ХІІ стагоддзе)
* Крыжаўзвіжанскі сабор (ХІХ стагоддзе)
* Свята-Ефрасіннеўская царква (ХІХ стагоддзе)

Сацыяльныя аб'екты
------------------

* Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр
* Паліклініка № 1
* Школа № 2
* Дзіцячы сад № 22
* Ксаверыяўскія могілкі

| ⛭Мясцовасці Полацка |
| --- |
| Правы бераг Дзвіны | 
* Аэрадром
* Баравуха
* Верхні замак
* Грамы
* Запалоцце
* Лазоўка
* Ніжні замак
* Ноўка
* Спас-Слабада
* Цэнтр

 | Герб Полацка |
| Левы бераг Дзвіны | 
* Востраў
* Задзвінне
* Кароўнікі
* Ксты
* Марыненка

 |
**Багдана Іосіфаўна Дурда** (укр.: Богдана Йосипівна Дурда; нар. 24 мая 1940, Бучач, Цярнопальская вобласць, УССР) — украінская мастачка, літаратарка, паэтка, аўтар-выканаўца песень.

Біяграфія
---------

Цярнопальскія літаратары Багдана Дурда і Марта Чопік (22 жніўня 2010 года).
Нарадзілася ў горадзе Бучач Цярнопальскай вобласці.

У 1965 годзе скончыла Львоўскі політэхнічны інстытут (цяпер Нацыянальны ўніверсітэт «Львоўская палітэхніка»), у 1991 годзе — Маскоўскі завочны ўніверсітэт мастацтваў (выкладчыкі І. Алянцева, Н. Дзевятаева).

Працавала інжынерам, інжынерам-канструктарам на хімзаводзе ў Данецку, Цярнопальскім камбайнавым заводзе (1965—1996).

З 2003 года выкладала ў Цярнопальскай сярэняй школе № 24 і культурна-мастацкім цэнтры «Мальви».

Творчасць
---------

Пачала творчую працу з 1996 года. Стварала партрэты, пейзажы, нацюрморты.

Удзельнічала ў мастацкіх выставах з 1979 года. Мела персанальныя выставы ў Цярнопалі (1997, 2003, 2007), Бучачы (2006).

Стварыла ілюстрацыі да кнігі для дзяцей «А што бачаць вочка» Марты Чопік, «На мяжы: вершы, песні» (2001), «Рака жыцця: паэмы, паэзіі» (2003), «Лабірынты лёсу» (2006; усе — Цярнопаль).

Удзельніца Усеўкраінскага фестывалю аўтарскай песні «Оберіг-93» (Луцк). Напісала музыку больш, чым да 100 песень.

Палотны: «Кветкі» (1991), «Стары парк» (1994), «Палявыя кветкі» (1995), «К. Білакур» (1996), «Над плацінай» (1998), «Пасля канцэрту (С. Крушальніцкая)» (2000), «М. Башкірцава» (2002), «Восень» (2003).

Літаратура
----------

* *Гриб А*. Дурда Богдана Йосипівна [Архівовано 17 листопада 2015 у Wayback Machine.] // Енциклопедія сучасної України : у 30 т.. (укр.) / ред. кол. : І. М. Дзюба [та ін.] ; НАН України, НТШ. — К.: [б. в.], 2008. — Т. 8 : Дл — Дя. — С. 545. — 716 с. — ISBN 978-966-02-4458-0.
* *Дем’янова І. Щербак Л.* Дурда Богдана Йосипівна // Тернопільський енциклопедичний словник : у 4 т. / редкол.: Г. Яворський та ін. — Тернопіль : Видавничо-поліграфічний комбінат «Збруч», 2010. — Т. 4 : А — Я (додатковий). — С. 219. — ISBN 978-966-528-318-8.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: nr2003038173 · VIAF: 9792184 |
**Дэтэрміні́зм** (лац.: Determinatus — вызначаны, абмежаваны) — філасофскае матэрыялістычнае вучэнне пра агульную аб'ектыўную абумоўленасць з'яў прыроды, грамадства і чалавечай псіхікі, у прыватнасці волі. Галоўным у дэтэрмінізме з'яўляецца палажэнне аб прычыннасці, як такой сувязі з'яў, пры якой адна з'ява (чыннік) пры пэўных умовах спараджае іншую (дзеянне).

Гл. таксама
-----------

* Прадвызначэнне
* Фаталізм
* Неабходнасць і выпадковасць


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Universalis · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4149218-3 · LCCN: sh85037300 · Microsoft: 192183473, 2779973243 · NDL: 00565668 · NKC: ph198706 |
**Араз Анаеў** (1913, аул Кодж, цяпер Балканскі велаят Туркменістан — 23 кастрычніка 1943 г.) — Герой Савецкага Саюза (15.01.1944), удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, памочнік камандзіра сабельнага ўзвода 55-га гвардзейскага кавалерыйскага палка 15-й гвардзейскай кавалерыйскай дывізіі 7-га гвардзейскага кавалерыйскага корпуса 61-й арміі Цэнтральнага фронту, гвардыі старшыня.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1913 годзе ў ауле Кодж цяпер Балканскага велаята Туркменістана ў сям’і селяніна. Туркмен. У 1935—1937 гадах служыў у памежных войсках. Вярнуўшыся дадому, працаваў у Кызыл-Арваце (цяпер Гызыларбат) ў міліцыі.

У 1941 годзе быў зноў прызваны ў Чырвоную армію. З 1942 годзе ўдзельнічаў у баях з нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Асабліва вызначыўся падчас фарсіравання ракі Днепр у раёне вёскі Ніўкі Гомельскай вобласці і ўтрымання плацдарма на правым беразе.

21 верасня 1943 года гвардыі старшына Анаеў першым уварваўся ў населены пункт. У жорсткай рукапашнай схватцы ён знішчыў нямецкага афіцэра і расстраляў ва ўпор з аўтамата 10 салдат. Калі падышлі астатнія байцы, са сваім узводам працягваў пераследваць фашыстаў, і адразу заняў важны апорны пункт немцаў.

4 кастрычніка 1943 года гвардыі старшына Анаеў у баю каля вёскі Калыбань (Брагінскі раён Гомельскай вобласці) звязкам гранат падарваў варожую бронемашыну. Пры гэтым былі знішчаныя 7 гітлераўцаў і 2 кулямёты.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года за паспяховае фарсіраванне ракі Днепр, трывалае замацаванне і пашырэнне плацдарма на заходнім беразе ракі Днепр і праяўленыя пры гэтым адвагу і геройства гвардыі старшыне Анаеву Аразу пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка» Героя Савецкага Саюза
* Ордэн Леніна
* Медаль

Памяць
------

* Пахаваны ў пасёлку Камарын Брагінскага раёна Гомельскай вобласці.
* Імем Героя названы вуліцы ў Мінску, Светлагорску Гомельскай вобласці і Кызыл-Арваце (цяпер Сердар).
* На доме па адрасе вул. Мендзялеева, 8 (пачатак вуліцы Анаева) у Мінску ўстаноўлена мемарыяльная дошка.
* У школе ў Сердары ўсталяваны бюст Героя.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 января (№ 4 (264)). — С. 1.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.

Спасылкі
--------

Араз Анаеў на сайце «Героі краіны»


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Аральскае мора** (Арал; каз.: Арал теңізі, узб.: Orol dengizi) — былое бяссцёкавае салёнае возера ў Сярэдняй Азіі, на мяжы Казахстана і Узбекістана.

З 1960-х гадоў узровень мора (і аб’ём вады ў ім) хутка змяншаецца з прычыны гідратэхнічнага будаўніцтва і забору вады з рэк Амудар’я і Сырдар’я з мэтай арашэння. Да пачатку абмялення Аральскае мора было чацвёртым па велічыні возерам у свеце.

У 2002 годзе Казахстан ініцыяваў праект рэгулявання рэчышча Сырдар’і дзеля захавання паўночнай часткі Аральскага мора. Была збудавана Какаральская плаціна Аральскага мора, дамбы на Сырдар’і, вадасховішчы. Па выніках першай фазы праекта да 2022 года прапускная здольнасць Сырдар’і істотна павялічылася, аб’ём вады ў Аральскім моры вырас з 15,6 км³ да 27,1 км³, адначасова зменшылася мінералізацыя вады з 23 да 17 г/л.

Зноскі
------

1. ↑  Данные 2010 г.Аральское море (руск.)
2. ↑  Аральское море  (руск.)
3. ↑  tass.ru

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Геаграфічна-статыстычны Расійскай Імперыі · Іраніка · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85006402 · NDL: 00651085 · NKC: ge701371 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Спаса-Праабражэнская царква.
**Спаса–Праабражэнская царква** — мураваны праваслаўны храм у аграгарадку Бальшавік Мінскага раёна Мінскай вобласці. Знаходзіцца на вул.Фабрычная, 8.

Гісторыя
--------

Праваслаўная грамада прыходу была зарэгістравана ў 1997 годзе. Царква была перабудавана з недабудаванай спартыўнай залы ў 1997-2003 гады.

Архітэктура
-----------

Перабудавана з недабудаванай спартыўнай залы, таму архітэктура будынка не набыла кананічна-царкоўнай аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі і мастацка-стылёвай характарыстыкі. Сакральную прыналежнасць прамавугольнага ў плане будынка пад вальмавым дахам адзначае 8- гранны шатровы барабан з макаўкай над франтальным фасадам і макаўкай над асіметрычна прыбудаваным нізкім прытворам. Сярод святынь царквы абразы с рэшткамі мошчаў свяціцеля Лукі і святога праведнага Іаана Кармянскага, абразы з майстэрні Жыровіцкага Успенскага манастыра.

Зноскі
------

1. ↑  ХРАМ ПРЕОБРАЖЕНИЯ ГОСПОДНЯ В ДЕРЕВНЕ БОЛЬШЕВИК **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 3 лістапада 2019. Праверана 3 лістапада 2019.
2. ↑  царква Праабражэнская царква(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Спаса-Праабражэнская царква (Бальшавік) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Плешчаніцкае вадасховішча**, *Войкаўскае вадасховішча* — вадасховішча ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Плошча 2,04 км². Найбольшая глыбіня 6,3 м. Даўжыня 2,9 км. Найбольшая шырыня 0,9 км. Даўжыня берагавой лініі 7,3 км. Аб'ём вады 5,1 млн м³. Плошча вадазбору 232 км². На р. Дзвінаса (34 км ад вусця), за 24 км на поўнач ад г.п. Лагойск, каля заходняй ускраіны г.п. Плешчаніцы. Створана ў 1960 годзе для рэгулявання рачнога сцёку, рэкрэацыі і спартыўных мерапрыемстваў. Берагі пад лесам, правы забалочаны, левы высокі (1,5- 3 м). Дно выслана ілам, на мелкаводдзі пяском. Сярэднегадавое ваганне ўзроўню 50 см. Замярзае ў пачатку снежня, лёд (таўшчыня 40-50 см) трымаецца да 2-й паловы сакавіка. Інтэнсіўна зарастае, асабліва ў верхняй частцы і ў заліве. Упадаюць рэкі Дрылянка і Рудаўка.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
**Хільда ​​Петранела Экрат** (шведск.: Hilda Petronella Ekroth; нар. 12 снежня 1989, Аскім, Гётэбарг-Бохус) — шведская футбалістка, якая выступае на пазіцыі абаронцы за жаночы клуб «Хамарбю».

Клубная кар’ера
---------------

Петранела Экрат пачынала сваю кар’еру футбалісткі ў клубе Дамалсвенскана «Юргардэн». Пасля яна выступала за такія шведскія клубы як «Лінчэпінг», АІК, «Цюрэса», «Джытэкс», «Хамарбю» і зноў за «Юргардэн».

17 ліпеня 2018 года Петранела Экрат падпісала кантракт з італьянскім «Ювентусам». Пасля аднаго года, праведзенага за мяжой, Экрат вярнулася на радзіму, у свой былы клуб «Юргардэн» 10 ліпеня 2019 года.

Кар’ера ў зборнай
-----------------

Экрат прадстаўляла Швецыю, гуляючы за яе моладзевыя зборныя розных узроставых узроўняў, правёўшы ў агульнай складанасці больш за 30 матчаў.

Зноскі
------

1. ↑  Petronella Ekroth // Soccerdonna — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>
2. ↑  Soccerdonna — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FBref.com · soccerdonna.de (ігрок) · Soccerway · svenskfotboll.se · worldfootball.net (ігрок) |
**Газаабмен** — абмен газаў паміж арганізмам і навакольным асяроддзем. З навакольнага асяроддзя ў арганізм бесперапынна паступае кісларод, які спажываецца усімі клеткамі, органамі і тканкамі; з арганізма вылучаюцца ўтвараемы ў ім вуглякіслы газ і нязначная колькасць іншых газападобных прадуктаў абмену рэчываў. Газаабмен неабходны амаль для ўсіх арганізмаў, без яго немагчымы нармальны абмен рэчываў і энергіі, а такім чынам і само жыццё.

Кісларод, які паступае ў тканкі, выкарыстоўваецца для акіслення прадуктаў, якія ўтвараюцца ў выніку доўгага ланцугу хімічных ператварэнняў вугляводаў, тлушчаў і бялкоў. Пры гэтым ўтвараюцца СО2, вада, азоцістыя злучэнні і вызваляецца энергія, якая выкарыстоўваецца для падтрымання тэмпературы цела і выканання работы. Колькасць СО2 (які вылучаецца з арганізма) залежыць не толькі ад колькасці спажыванага О2, але і ад таго, што пераважна акісляецца: вугляводы, тлушчы або бялкі.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Плеяды.
Карціна І.Ведэра «Плеяды» (1885)
**Плеяды** (стар.-грэч.: Πλειάδες) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі 7 сясцёр, дачок Атланта і акіяніды Плеёны (дачкі Акіяна): Алкіёна, Меропа, Келена, Электра, Стэропа, Тайгета, Мая. Усе былі ў шлюбе з багамі, акрамя Меропы — жонкі Сізіфа. Паводле пашыранага міфа, плеяды, каб выратавацца ад пераследванняў закаханага ў іх паляўнічага Арыёна, папрасілі дапамогі ў багоў. Багі ператварылі плеяды і Арыёна ў аднайменныя сузор'і. Пераноснае значэнне слова "плеяда" — група выбітных людзей.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).
**Плешчаніцкая фабрыка драўляных шавецкіх капылоў і шпілек** — колішняе прадпрыемства, якое дзейнічала ў мястэчку Плешчаніцы Барысаўскага павета (цяпер гарадскі пасёлак у Лагойскім раёне Мінскай вобласці) з 1882 г. У 1910 г. называлася «Германа-амерыканская фабрыка драўляных шавецкіх гваздоў і шпілек». Мела 2 паравыя машыны, паравы кацёл. У 1895 г. працавала 106 чалавек. У 1900 г. выпушчана 10 тысяч пудоў драўляных гваздоў.

Літаратура
----------

* Плешчаніцкая фабрыка драўляных шавецкіх капылоў і шпілек // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).
**Сядзіба Хлюсціных** — сядзібна-паркавы комплекс у маёнтку Выдрыца, цяпер у межах Арэхаўска Аршанскага раёна.

Сядзібны дом, знесены ў 2020 годзе
Гаспадарчая пабудова
Гаспадарчая пабудова
2-павярховы мураваны прамавугольны ў плане дом быў збудаваны, верагодна, на мяжы XIX—XX стст. Сцены зроблены з чырвонай цэглы, упрыгажэнняў не маюць. Над вокнамі — сандрыкі. Дах быў гладкі, 2-схільны, магчыма, ламаны. Дом захоўвася ў руйнаваным стане: няма даху, перакрыццяў, шыбаў. 3 захаду дома пазней была зроблена прыбудова. Знесены ў 2020 годзе.

Побач з панскім домам захавалася некалькі падмуркаў іншых будынкаў.

У маёнтку дзейнічаў завод па вытворчасці драўнянага спірту, шкіпінару, ацэтону, на якім працавала больш за 150 чалавек. Будынак завода, як і іншыя гаспадарчыя пабудовы, захаваліся ў досыць добрым стане, некаторыя выкарыстоўваюцца.

Зноскі
------

1. 1 2 3  *Півавар М. В.* Выдрыца // Сядзібы Віцебшчыны. — Мн.: БелЭн, 2020. — 256 с. — ISBN 978-985-11-1202-5.
2. ↑  Сядзіба Хлюсціных (Выдрыца) на сайце Глобус Беларусі (руск.)

Літаратура
----------

* *Півавар М. В.* Выдрыца // Сядзібы Віцебшчыны. — Мн.: БелЭн, 2020. — 256 с. — ISBN 978-985-11-1202-5.

Спасылкі
--------

* Сядзіба Хлюсціных (Выдрыца) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Се́ткавы пратако́л** — набор правіл, які дазваляе ажыццяўляць злучэнне і абмен данымі паміж двума і больш падключанымі да сеткі прыладамі.

Розныя пратаколы даволі часта апісваюць толькі розныя бакі аднаго тыпу сувязі; узятыя разам, яны ўтвараюць стэк пратаколаў. Назвы «пратакол» і «стэк пратаколаў» таксама паказваюць на праграмнае забеспячэнне, якім рэалізуецца пратакол.

Новыя пратаколы для Інтэрнэту вызначаюцца IETF, а іншыя пратаколы — IEEE або ISO. ITU-T займаецца тэлекамунікацыйнымі пратаколамі і фарматамі.

Найболей распаўсюджанай сістэмай класіфікацыі сеткавых пратаколаў з'яўляецца так званая мадэль OSI, у адпаведнасці з якой пратаколы падзяляюцца на 7 узроўняў па сваім прызначэнні — ад фізічнага (фарміраванне і распазнаванне электрычных або іншых сігналаў) да прыкладнога (API для перадачы інфармацыі праграмамі).

Некаторыя сеткавыя пратаколы
----------------------------

### Фізічны ўзровень

* ISDN
* RS-232
* RS-485
* EIA-422

### Канальны ўзровень

* Ethernet
* Token ring
* FDDI
* HDLC
* GVRP
* PPP, PPTP, L2TP
* ATM
* xDSL

### Сеткавы ўзровень

* ICMP
* IPv4, IPv6
* IPX

### Транспартны ўзровень

* SPX
* TCP
* UDP (Unreliable/User Datagram Protocol)
* SCTP
* RDP (Reliable Data Protocol)
* RUDP (Reliable User Datagram Protocol)
* RTCP

### Сеансавы ўзровень

* SSL

### Узровень падання даных

* ASN.1
* XML-RPC
* TDI
* XDR
* SNMP
* FTP
* Telnet
* SMTP
* NCP

### Прыкладны ўзровень

* binkp
* DHCP (у мадэлі OSI размяшчаюць на транспартным узроўні)
* FTP
* Finger
* DNS
* Gnutella
* Gopher
* HTTP
* HTTPS
* IMAP
* IRC
* XMPP
* LDAP
* NTP
* NNTP
* POP3
* RDP (Remote Desktop Protocol)
* SSH
* SMTP
* Telnet
* SNMP

Гл. таксама
-----------

* Пратаколы перадачы даных
**Сядзіба Свяцкіх** — сядзіба, якая размешчана на вул. Савецкай у Крупках.

Гісторыя сядзібы
----------------

Сядзіба Свяцкіх у 1910
Сядзіба была пабудавана ў пачатку XX стагоддзя.

На канец 1980-х сядзібны дом выкарыстоўваўся ў якасці адміністрацыйнага будынка.

Планіроўка і размяшчэнне
------------------------

Від на Бобр з сядзібы
Сядзіба размешчана непадалёку ад берага р. Бобр.

### Сядзібны дом

Сядзібны дом у 2006
Захаваўся двухпавярховы сядзібны дом у стылі мадэрн, пабудаваны з цэглы.

Дом характарызуецца складанай асіметрычнай аб'ёмна-прасторавай кампазіцыяй, выкарыстаннем вежаў у якасці архітэктурных дамінантаў. Асабняк накрыты вальмавым дахам.

Цэнтральная частка бакавога левага фасада аформлена ў выглядзе вежы, завершанай купалам складанай формы на васьмігранным светлавым барабане. Сцены члянёны паясамі русту. Аконныя праёмы разнастайныя па форме (прамавугольныя, круглыя, квадратныя, авальныя, лучковыя), аздоблены ліштвамі. Цэнтральны ўваход з боку галоўнага фасада вылучаны неглыбокім рызалітам, які завершаны атыкам. Уваходная частка бакавога правага фасада будынка фланкіравана 2 невялічкімі вежамі. Планіроўка мяшаная.

Паверхі злучаюць 3 розныя па афармленні лесвічныя вузлы. Балясіны цэнтральнай лесвіцы (чыгуннае ліццё) упрыгожаны геаметрычным арнаментам.

### Парк

Асобныя дрэвы вакол сядзібы ў 2006
Вакол сядзібы захаваліся рэшткі парка.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Пятросава А. Ю. Сядзібны дом // «Збор помнiкаў гiсторыi i культуры Беларусі. Мінская вобласць. Кніга 1». Мінск, выдавецтва «Беларуская Савецкая Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі», 1987 год.
2. ↑  Федорук, 2000

Літаратура
----------

* Старинные усадьбы Минского края / А. Т. Федорук ; [Под общ. рук. и предисл. Е.Будинаса]. — Мн.: ООО "Полифакт" : ООО "Лекция", 2000. — 415 с. — (Старинные усадьбы Беларуси). — 500 экз. — ISBN 985-6107-24-5.

Спасылкі
--------

* Сядзіба Свяцкіх (Крупкі) на сайце Radzima.org
* Сядзіба Свяцкіх (Крупкі) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Капліца Святых Апосталаў Пятра і Андрэя** — каталіцкая капліца на ўсходняй ускраіне вёскі Дабраўляны Смаргонскага раёна.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1826 годзе, або ў канцы XIX ст. ў былым сядзібна-паркавым комплексе Гюнтараў. Помнік архітэктуры неакласіцызму.

У пачатку 1990-х гадоў адноўлена мясцовымі вернікамі разам з тагачасным свірскім пробашчам ксяндзом Войцехам Ляманскім. Капліца была асвячана ў гонар святых апосталаў Пятра і Андрэя архібіскупам Мінска-Магілёўскім Казімірам Свёнткам у свята св. Андрэя Апостала, 30 лістапада 1993 г. 

23 лістапада 2021 рашэннем Гродзенскага абласнога савета па пытаннях гісторыка-культурнай спадчыны капліцы прысвоены статус гісторыка-культурнай каштоўнасці 3-й катэгорыі.

Архітэктура
-----------

Вырашана кампактным кубападобным цагляным аб’ёмам пад двухсхільным дахам. Плоскасныя фасады падзелены на 2 ярусы: 1-ы крапаваны прамавугольнымі нішамі, 2-і — вуглавымі і прасценачнымі лапаткамі, апяразаны прафіляваным карнізам. Над прамавугольным уваходным праёмам размешчаны «ляжачы» аконны праём. Тарцовыя фасады завершаны трохвугольнымі франтонамі. Зала асветлена 2 квадратнымі вокнамі на алтарнай сцяне.

Зноскі
------

1. 1 2  Тры капліцы атрымалі статус гісторыка-культурнай каштоўнасці
2. ↑  У Дабраўлянах адзначылі срэбраны юбілей асвячэння капліцы св. Пятра і Андрэя

Літаратура
----------

* Капліца // Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — С. 116. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Обальскі сядзібна-паркавы комплекс** — рэшткі сядзібнага дома і парк, якія захаваліся ў г. п. Обаль.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1-й палове 19 стагоддзя. З 1920 года ў сядзібе была школа, пасля вайны — дзіцячы дом. У апошні час інтэрнат працаўнікоў керамічнага завода.

Сядзіба значна пацярпела ад пажару і разрабаванняў.

Архітэктура
-----------

Обальская сядзіба (сучасны стан)
Сядзібны дом двухпавярховы, пабудаваны з цэглы. Галоўны ўваход вылучаны чатырохкалонным порцікам. З боку парку дом мае высокі цокальны паверх над выступаючай аркадай. Перад уваходам дзве скульптуры львоў.

Цэнтральнае месца ў інтэр'еры займае шырокі вестыбюль і парадная зала. На другім паверсе размяшчаліся жылыя пакоі. Гаспадарчыя памяшканні вынесены ў цокальны паверх. Першапачатковая планіроўка зменена падчас рамонту 1905—1907 гг.

Галоўным фасадам будынак выходзіць на невялікую плошчу з газонам.

Парк
----

За домам, на беразе ракі, невялікі пейзажны парк да якога вядуць пліты-прыступкі. Ліпавая алея паўколам апаясвае парк. Цэнтр парку — лужок з групамі лісцевых дрэў і астраўкамі хмызнякоў.

Літаратура
----------

* Обольская усадьба // Память: историко-документальная хроника Шумилинского района / редкол.: И. П. Шамякин [и др.]. — Мн. 1985. — С. 24.
* Сядзіба // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мн. 1985. — С. 472.

Спасылкі
--------



|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Сядзібна-паркавы ансамбль Грабніцкіх (Обаль) на Вікісховішчы |

* Сядзібна-паркавы ансамбль Грабніцкіх (Обаль) на сайце Radzima.org
* Сядзібна-паркавы ансамбль Грабніцкіх (Обаль) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Сядзібна-паркавы ансамбль Грабніцкіх (Обаль) на сайце «Архіварта»
**Капліца Святых Апосталаў Пятра і Паўла** — каталіцкая капліца ў Гродне. Размешчана ў занёманскай частцы горада, па вуліцы Рэпіна, 2.
Помнік архітэктуры класіцызму.

Гісторыя
--------

Капліца святых апосталаў Пятра і Паўла (1901—1939)
Была пабудавана ў 1818—1821 гг. з цэглы пры сядзібна-паркавай рэзідэнцыі маёнтка Аўгустова, пажалаванага імператрыцай Кацярынай II у 1797 г. генералу ад інфантэрыі графу Маўрыкію Пятровічу дэ Ласі за яго заслугі ў руска-турэцкай вайне, па фундацыі графа Кароля Медэма, душапрыказчыка і прыяцеля графа. З’яўлялася фамільным маўзалеем-пахавальняй, была прыпісана да касцёла Маці Божай Анёльскай францысканскага кляштара ў Гродне. Па ідэі фундатара капліца павінна была нагадваць сабор св. Пятра ў Рыме. Зруйнавана разам з сядзібай у час Першай сусветнай вайны, у 1915 годзе.

Пры савецкай уладзе капліца была закрыта і разрабавана. У сярэдзіне 1990-х гадоў гродзенскія айцы францысканцы пачалі аднаўляць капліцу. У адноўленай капліцы пачалі адпраўляць святую імшу, аднак у хуткім часе тут з’явіўся грыбок і службы перанеслі у часовую капліцу. Адноўлена ў 1996—1998 гг. паводле праекта, распрацаванага архітэктурна-канструктарскім бюро С. Шайко.

Увосень 1997 года ў якасці часовай капліцы было рэканструявана былое сховішча будаўнічых матэрыялаў побач з капліцай. У 2006 годзе быў атрыманы дазвол на будаўніцтва касцёла Найсвяцейшай Дзевы Марыі Вастрабрамскай Маці Міласэрнасці, якое было скончана ў 2019 годзе.

Творчасць
---------

Помнік архітэктуры класіцызму. Цэнтрычнае квадратнае ў плане збудаванне, накрытае паўсферычным купалам з ліхтаром з крыжам. Па перыметры кубападобны аб’ём акаймаваны дарычным (трыгліфным з метопамі) фрызам і карнізам на дэнтыкулах. Метопы запаўняліся ўтопленым у рошчыну рознакаляровым шчэбнем, што стварала маляўнічы пояс на фоне белай тынкоўкі сцен. Прамавугольны ўваходны партал размешчаны ў нішы, фланкіраванай дзвюма калонамі; па баках паўкруглыя люкарны. Зала капліцы (першапачаткова мела форму ратонды) перакрыта сферычным купалам, сцены крапаваны нішамі-экседрамі, прасценкі — канелюраванымі пілястрамі. У алтары быў размешчаны абраз «Маці Божая», па баках якога стаялі скульптуры святых апосталаў Пятра і Паўла ў поўны рост. Пад капліцай крыпта, у якой былі пахаванні рода Ласі.

Капліца акаймавана мураванай агароджай з брамай-званіцай (2-ярусная з лучковым праездам і прамавугольнымі прасветамі яруса-звона).

Зноскі
------

1. ↑  Августово: королевская резиденция затерялась в спальном районе
2. ↑  Парафія Маці Божай Вастрабрамскай (Міласэрнасці) у Гродне (Аўгустовак)
3. ↑  КОСТЕЛ ПРЕСВЯТОЙ ДЕВЫ МАРИИ МИЛОСЕРДИЯ В ГРОДНО

Літаратура
----------

* Капліца святых апосталаў Пятра і Паўла // Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
Тадж-Махал
**Вялікіх Маголаў архітэктура** — разнастайнасць архітэктурных стыляў, што існавалі на тэрыторыі сучаснай Індыі пры імператарскай дынастыі Вялікіх Маголаў з сярэдзіны XVI да канца XVII стагоддзя. Магольскі перыяд адзначаны імклівым адраджэннем ісламскай архітэктуры ў Паўночнай Індыі  (руск.) (бел. дзе змяшаліся персідскі, індыйскі і розныя мясцовыя стылі, што прывяло да з'яўлення будынкаў неверагоднай вытанчанасці. У пабудовах будынкаў у асноўным выкарыстоўваўся белы мармур і чырвоны пясчанік. У большасці ранніх будынкаў магольскага перыяду аркі выкарыстоўваліся вельмі умерана, архітэктары больш разлічвалі на канструкцыі са слупоў і бэлек. Пры падышаху Шах Джахане I (1628-1658), калі стыль маголаў дасягнуў свайго росквіту, выкарыстоўваюцца падвойныя купалы, вынятыя з прастакутнага франтона (арэны) аркі, акружаныя насаджэннямі. Асаблівая ўвага надавалася сіметрыі і раўнавазе паміж часткамі будынка, а таксама тонкімі дэталямі ўпрыгажэнняў. Самымі значнымі збудаваннямі дадзенага стылю з'яўляюцца Тадж-Махал і крэпасць-палац у Дэлі.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85006841 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бара.
**Бара** (малагас. *Bara*) — этнічная група малагасійцаў. Насяляюць паўднёвы Мадагаскар. Агульная колькасць (2022 г.) — 978 000 чалавек.

Згодна паданням бара, іх продкі прыйшлі на Мадагаскар з Усходняй Афрыкі. У XIX ст. стварылі два дзяржаўныя аб’яднанні, заваяваныя ў кан. XIX ст. французамі.

Галоўны занятак — жывёлагадоўля. Бара разводзяць зебу. Шырока распаўсюджана традыцыя крадзежа свойскай жывёлы *дахалу*. У мінулым юнакі бара нават арганізоўвалі ваенныя атрады для нападаў на суседзяў і згону чужых статкаў.

Сярод іншых малагасійцаў бара вядомы дзякуючы іх шаманам *мпісікіды*, якія лічацца добрымі лекарамі, чараўнікамі і празорцамі.

Размаўляюць на дыялекце малагасійскай мовы.

Большасць вернікаў бара спавядаюць хрысціянства (55 %). Разам з гэтым, шырока распаўсюджаны традыцыйныя рэлігійныя культы, у аснове якіх знаходзяцца культ продкаў і вера ў духаў прыроды *хелу*, а таксама іслам (7 %).

Зноскі
------

1. ↑  Bara in Madagascar

Спасылкі
--------

* Бара
* Бара ў бібліятэцы Мадагаскара

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85011765 · SUDOC: 027816516 |
**Архідыяцэзіяльная вышэйшая духоўная семінарыя ў Беластоку** (польск.: Archidiecezjalne Wyższe Seminarium Duchowne w Białymstoku) — польская рэлігійная вышэйшая навучальная ўстанова Рымска-каталіцкага касцёла, якая знаходзіцца ў Беластоку.

Гісторыя
--------

Семінарыя была заснавана 11 студзеня 1582 года ў Вільні арцыбіскупам Юрыем Радзівілам. На працягу наступных двух стагоддзяў семінарыя размяшчалася ў біскупскім палацы. Далейшае развіццё семінарыі адбылося, калі яна была перададзена ў апеку манахам з Кангрэгацыі Святога Вінцэнта дэ Поля. У 1774 годзе пры арцыбіскупе Ігнаце Якубе Масальскім семінарыя пераехала ва ўласнае памяшканне ў былым будынку езуіцкага навіцыята пры царкве святога Ігнація Лаёлы. Падчас праўлення арцыбіскупа Непамуцэна Касакоўскага семінарыя перамясцілася ў былы кармеліцкі манастыр пры царкве Святога Юрыя. У гэтым месцы семінарыя праіснавала да 1945 года. З 1925 года семінарыя была філіялам тэалагічнага факультэта Універсітэта Стэфана Баторыя.

Пасля таго, як савецкім кіраўніцтвам Вільня была перададзена Літве, 20 лютага 1945 года арцыбіскуп Рамуальд Ялблжыкоўскі прыняў рашэнне перамясціць семінарыю ў Беласток. Пасля пераводу семінарыі ў Польшчу вучэбная частка семінарыі да 1981 года размяшчалася ў розных будынках. У 1981 годзе быў пабудаваны новы будынак для семінарыі. У 1991 годзе Ватыкан заснаваў Беластоцкую дыяцэзію, і семінарыя набыла дыяцэзіяльны статус. Беластоцкая семінарыя характарызуецца місіянерскай скіраванасцю. У канцы XX стагоддзя ў Беластоцкую семінарыю накіроўваліся на навучанне студэнты з Беларусі, дзе ў той час не існавала ўласнай каталіцкай семінарыі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Архідыяцэзіяльная вышэйшая духоўная семінарыя ў Беластоку
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

| ⛭Вышэйшыя навучальныя ўстановы Беластока |
| --- |
| Універсітэты | 
* Беластоцкі ўніверсітэт
* Беластоцкі політэхнічны ўніверсітэт
* Медыцынскі ўніверсітэт у Беластоку

 | Герб Беластока |
| Вышэйшыя школы | 
* Вышэйшая медыцынская школа ў Беластоку
* Вышэйшая школа фізічнага выхавання і турызму ў Беластоку
* Усходнееўрапейская акадэмія прыкладных навук у Беластоку
* Вышэйшая эканамічная школа ў Беластоку
* Недзяржаўная вышэйшая педагагічная школа ў Беластоку

 |
| Семінарыі | 
* Архідыяцэзіяльная вышэйшая духоўная семінарыя ў Беластоку

 |
| Філіялы | 
* Музычны ўніверсітэт Фрыдэрыка Шапена

 |
**Архірэйскі дом** — полутораэтажное будынак на вуліцы Чэхава, 129 у Таганроге Растоўскай вобласці. Аб'ект культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння з 18 лістапада 1992 года.

Гісторыя
--------

Архірэйскі дом, фасад
Дом быў пабудаваны ў 1824 годзе і з'яўляўся ўласнасцю генерала Х. П. Кірсанава. У 1860 годзе домаўладанне перайшло ва ўласнасць генералу Аляксандраўскай, які зладзіў каля дома сад з прывезенымі з Італіі беломраморными скульптурамі. У 1890 годзе будынак было прададзена гораду і ў ім размясцілася артылерыйская брыгада і лазарэт. З 1911 года ў доме размяшчалася кватэра архірэя і яго канцылярыя, тут была дамавая царква. Царква дзейнічала да 1950-х гг. затым была зачыненая, а асабняку сталі размяшчацца камунальныя кватэры.

Архітэктура
-----------

Першы паверх асабняка рустован. Калоны злучаюцца з балюстрадай на ўзроўні другога паверха. Карніз будынка упрыгожаны цэлым шэрагам невялікіх выступаў — дентикулов, якія прымаюць прастакутную форму. Бельэтаж вылучаюць высокія вокны паўцыркульнай формы, з ліштвой, якія прымаюць выгляд рустаў. Каля дома ёсць крытая галерэя, перакрыцце якой ўпіраецца на чатыры калоны карынфскага ордэна, іх ўпрыгожваюць каннелюры на высокіх цокаля, сваімі падмуркамі яны абапіраюцца на зямлю. Над фрызам размяшчаецца атык з 4 нішамі: 2 з іх размяшчаюцца на галоўным фасадзе, і па 1 на бакавых сценах. Дом Кірсанава — адзін з прыкладаў пабудоў таганрогских будынкаў у стылі класіцызму

Зноскі
------

1. ↑  Русский классицизм
2. ↑  Гаврюшкин О. П. Вдоль по Питерской. — Таганрог: БАННЭРплюс, 2000. — 436 с.

Літаратура
----------

* Гаврюшкин О. П. Из прошлого старого Таганрога. — Таганрог: БАННЭРплюс, 2003. — 408 с.
* Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0