**3-і кавалерыйскі корпус** (ці **Каўкор** - ад **Кав**алерыйскі **Кор**пус, *Залатая Арда Гай-Хана*) - тактычнае кавалерыйскае злучэнне Чырвонай Арміі, якім камандаваў Гай Дзімітрыевіч Гай падчас польска-савецкай вайны.

Склад 1 ліпеня 1920г
--------------------

На 1 ліпеня 1920 года ў складзе корпуса былі:

* 10-я Уральская кавалерыйская дывізія - 3147 шабель, 27 буйнакаліберных кулямётаў, 12 гармат, камандзір - Н. Д. Томін
* 15-я Кубанская кавалерыйская дывізія - 995 шабель, 19 буйнакаліберных кулямётаў, 8 гармат, камандзір - В.І.Матузенка.
* 164-я стралковая брыгада — 700 штыкоў, 32 буйнакаліберныя кулямёты, 8 гармат.

Гісторыя
--------

4 ліпеня перад корпусам была пастаўлена задача прарваць польскія пазіцыі ў раёне возера Ельня і весці актыўныя баявыя дзеянні полькім тыле. Корпус атакаваў 10-ю пяхотную дывізію 1-й арміі, якая адбіла атаку і вымусіла чырвонаармейцаў адступіць на поўнач. Там Каўкор сутыкнуўся з 8-й пяхотнай дывізіяй, але пазбег боесутыкнення. Затым Каўкор павярнуў на поўдзень. 9 ліпеня корпус заняў Свянцяны, апынуўшыся ў 70 кіламетрах ад Вільні. У Вільню быў падасланы шпіён, які далажыў кіраўніцтву Каўкора, што яго абараняе невялікі польскі гарнізон (каля 2000 жаўнераў). 13 ліпеня Корпус атакаваў Вільню, заняўшы яе 14 ліпеня 1920 г.

19 ліпеня 15-я кавалерыйская дывізія, без падтрымкі, наступала на Гродна. У гэты ж час, 10-я дывізія была спынена ў Скідзеля. 

22 ліпеня савецкія войскі выйшлі з горада і замкнулі яго акружэнне. 29 ліпеня Каўкор атакаваў Ломжу, а 1 жніўня сутыкнуўся з польскім контрударам у Бялай-Падляскай. 3 жніўня корпус заняў Ломжу.

4 жніўня Каўкор заняў Астроленку, потым Пшасныш, Бежунь і Серпц. На другі тыдзень жніўня, Каўкор дайшоў да Віслы. 10-я кавалерыйская дывізія дайшла да Баброўнікаў, дзе вяла агонь з руін замка на левым беразе Віслы. Каб прарваць чыгуначную лінію Варшава-Гданьск, Гай зрабіў спробу захапіць Улацлавак.Свой штаб ён размясціў у трохкутніку, Дзялы-Віташын-Рахцін.

15 жніўня Ломжа занята 1-й польскай арміяй (ген. Ф. Латінік). Апошнія пакінулі горад, што было названа Пілсудскім: *«дзіўны і незразумелы манеўр».*

Развіццю наступу Каўкора перашкодзіла знішэнне мастоў праз вадаёмы абаронцамі горада. 19 жніўня корпус адступіў ад Варшавы.

21 жніўня Ломжу, пад час адступлення, займаюць часткі 15-й арміі РСЧА (ген. А.І. Корк) 4-й польскай арміі (ген.-лейтэнант Л. Скеркскі).

Ноччу 21 жніўня яна прарвала польскія пазіцыі каля Журоміна, дзе трапіла ў акружэнне. 22 жніўня Ломжу займае 15-я польская дывізія (ген.-маёр Ю. Юнг). Ноччу таго ж дня Каўкор прарваўся з акружэння ў раёне Канопкі. 23 жніўня, у раёне Грабава, Каўкор прарываўся да сваіх праз пазіцыі польскай добраахвотніцкай дывізіі, а затым Сібірскай брыгады. 24 жніўня Каўкор прарваўся да савецкай 53-ю стралковую дывізіі, якую блакіравалі дзве польскія дывізіі. Пасля двух дней баёў, корпус быў выціснуты за нямецкую мяжу (Усходняя Пруссія), дзе быў раззброены, а салдаты інтэрнаваны ў лагер Альтдам.

Злачынствы
----------

Падраздзяленні 3-а корпуса знішчылі больш за 1000 польскіх ваеннапалонных у:

* Леманія
* Хажэлях
* Ціхошкіах
* каля Млавы
* Шыдлова - казакі з Каўкора тут, каб зберагчы патроны, рыдлёўкамі і шаблямі забілі палонных 7 афіцэраў і 92 радавых. Зафіксаваны гвалт мірных жыхароў .

Зноскі
------

1. ↑  Obrona Łomży (29 lipca — 3 sierpnia 1920). // Portal *twojahistoria.pl*. Дата доступу: 14 жніўня 2018. Архівіравана 14 жніўня 2018 года.
2. ↑  Гражданская война и военная интервенция в СССР: энциклопедия. 2-е изд. / Гл. ред. С. С. Хромов. — М.: Советская энциклопедия, 1987. — 720 с. — С. 85—86.
3. ↑  *Тухачевский М.* Поход за Вислу. *Пилсудский Ю.* Война 1920 года. — М.: Изд-во «Новости», 1992. — 320 с. — (Время, события, люди). — ISBN 5-7020-0071-4. — С. 252—256.
4. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 22 снежня 2014. Праверана 22 лютага 2023.
5. ↑  Неабходна задаць ***title=*** і ***url=*** для шаблона {{cite web}}. 
 **(нявызн.)**.
6. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 15 сакавіка 2016. Праверана 22 лютага 2023.

Бібліяграфія
------------

* Гжэгаж Лукомскі, Багуслаў Поляк, Мечыслаў Вжосек: *Польска-бальшавіцкая вайна 1919-1920 гг.*, Кашалін 1990.
* Norman Н Дэвіс Норман Н. Белы Арол, Чырвоная Зорка, выд. 2, Кракаў: ЗНАК, 1998, ISBN 83-7006-741-7, OCLC 40548639 .

| ⛭Польска-савецкая вайна (1919—1921) |
| --- |
| Франты | 
Польскі бок
Паўночны
Літоўска-беларускі
Цэнтральны
Палескі
Валынскі
Падольскі
Паўднёвы
Савецкі бок
Заходні
Паўднёва-заходні
 |
| Бітвы | 
1919
Бяроза-Картузская
Нясвіж
Ліда
Вільня
Мінск
1920
Бітва на Бярэзіне
Бітва за Брэст
Варшаўская бітва
Бітва за Кобрын
Бітва на Нёмане
 |
| Вынікі | 
* Лінія Керзана
* Рыжскі дагавор
* Рыжскі мір
* Дзень вызвалення Беларусі ад белапалякаў

 |