**Георгій Каніскі** (9 (20) лістапада 1717, г. Нежын, цяпер Чарнігаўская вобл. Украіна — 2 (13) лютага 1795) — епіскап  Рускай Праваслаўнай Царквы, царкоўны і грамадскі дзеяч  Рэчы Паспалітай і  Расійскай імперыі, пісьменнік.

У 1993 годзе архіепіскап Георгій быў прылічаны да ліку мясцовашанаваных святых Беларускай праваслаўнай царквы.

Жыццё і дзейнасць
-----------------

Нарадзіўся ў шляхецкай сям’і. Скончыў Кіева-Магілянскую акадэмію (1743). Прыняў манаскі пострыг у Кіева-Пячэрскай лаўры. У 1745—1755 гадах выкладчык, прафесар, рэктар Кіева-Магілянскай акадэміі. Вучань і паслядоўнік прафесараў С. Кулябякі, Ф. Пракаповіча, С. Тадароўскага. У 1755 годзе пасвячоны на епіскапа Магілёўскага (Беларускага).

Архірэйскі палац у Магілёве, узведзены па заказу архіепіскапа
У 1757 годзе адкрыў у Магілёве пры архірэйскім доме друкарню і перавыдаў скарочаны тэкст «Катэхізіса» Ф. Пракаповіча ў сваім перакладзе на «рускі дыялект». У 1757 годзе стварыў пры Спаскім манастыры школьныя класы і заснаваў духоўную семінарыю. Сабраў шмат дакументаў па гісторыі праваслаўнай царквы. У 1765 годзе на аўдыенцыі караля і вялікага князя Станіслава Аўгуста выступіў з прамовай у абарону правоў праваслаўных і іншых дысідэнтаў, якая была перакладзена на еўрапейскія мовы як узор абароны верацярпімасці.

Г. Канінскі звяртаўся па дапамогу праваслаўным у Рэчы Паспалітай да расійскіх імператрыц Лізаветы і Кацярыны II. Тройчы (1759, 1760, 1768) на жыццё Г. Каніскага рыхтаваліся замахі. Ратуючыся ад замаху, у 1768 годзе Каніскі выехаў у Расію (Смаленск), дзе заставаўся Магілёўскім епіскапам у выгнанні.

Вярнуўся пасля 1-га падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе. У 1793 годзе архіепіскап Каніскі абраны ў Сінод. Намаганнямі Г. Каніскага была арганізавана праваслаўная Мінская епархія.

Аўтар «Мемарыяла аб крыўдах праваслаўным», «Правоў і вольнасці жыхароў грэчаскага веравызнання», «Збору павучальных слоў», «Запісак аб тым, што ў Расіі да канца 16 ст. не было ніякай уніі з Рымскай царквой», духоўнага дзённіку «Думкі», адказу на «Пісьмо Вальтэра да настаўнікаў царквы і багасловаў», драмы «Уваскрэсенне мёртвых» і інш. Сабраў т.зв. «Архіў Каніскага», аснову якога склалі дакументы з архіва Калегіі замежных спраў Расіі.

Памяць
------

У снежні 1992 года ў Магілёве ў гонар Г. Каніскага на архіепіскапскім доме, дзе ён жыў, адкрыта мемарыяльная дошка.

У жніўні 1993 года рашэннем Сінода Беларускай праваслаўнай царквы па блаславенні патрыярха Аляксія II архіепіскап Георгій праслаўлены (кананізаваны) у ліку мясцовашанаваных святых Беларускай праваслаўнай царквы. Яму складзеныя служба і акафіст.
Святкаванне царкоўнай памяці свяціцеля адбываецца 13 / 26 лютага — у дзень яго праведнага спачыну, і 24 ліпеня / 6 жніўня — у дзень яго праслаўлення.

Беларускія пераклады
--------------------

Драму «Уваскрэсенне мёртвых» на беларускую мову пераклаў Анатоль Брусевіч

Зноскі
------

1. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 21 сакавіка 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. 1 2  Свяціцель Георгій, архіепіскап Магілёўскі і Беларускі
3. ↑  *Георгій Каніскі*. Уваскрэсенне мёртвых // Тэрмапілы № 13, 2009. — С. 239—257.

Літаратура
----------

* Георгій Каніскі // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Магілёва. — Мн. 1998. — С. 83;
* Каніскі Георгій // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — С. 585. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
* Каніскі Георгій // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1997. — С. 84—85. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
* *Георгій Каніскі*. Уваскрэсенне мёртвых // Тэрмапілы № 13, 2009. — С. 239—257.
* *Самусік А. Ф.* «Катэхізм» Г. Каніскага ў гісторыі праваслаўнай духоўнай літаратуры XVІІI ст. // Матэрыялы ХVІІІ міжнародных кнігазнаўчых чытанняў, Мінск, 28-29 красавіка 2022 г.: / Нац. б-ка Беларусі; склад.: Т. У. Карнілава [і інш.]. Мінск, 2022. С. 235—241.

Спасылкі
--------

* Біяграфія
* Біяграфія
* Свяціцель Георгій, архіепіскап Магілёўскі і Беларускі // сайт прыхода Мінскага Петра-Паўлаўскага сабора