recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вітэз.
**Янаш Вітэз** (венг.: János Vitéz; каля 1408 — 1471) — венгерскі архібіскуп, канцлер Венгерскага каралеўства, выхавальнік Мацьяша Хуньядзі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і дробнага харвацкага двараніна. Вучыўся ў Падуанскім універсітэце. Пасля вяртання ў Венгрыю зрабіў галавакружную кар’еру: ад заграбскага каноніка да варадскага біскупа, а затым эстэргамскага архібіскупа-прымаса і канцлера Венгерскага каралеўства. Ён служыў Жыгімонту і абодвум Хуньядзі: кіраўніку Венгрыі Янашу і яго сыну, каралю Мацьяшу, да якога быў запрошаны выхавальнікам.

У канцылярыі Жыгімонта Янаш Вітэз пазнаёміўся з Энеем Сільвіа Пікаламіні, які працаваў у ёй пэўны час. Яшчэ ў бытнасць варадскім біскупам, Янаш Вітэз згуртаваў вакол сябе літаратурны кружок паводле тыпу гуманістычнай акадэміі, у якую ўвайшоў і Верджэрыа. Адным з першых у Венгрыі ён стаў калекцыянаваць кодэксы, сабраўшы вялікую бібліятэку, частка якой пазней папоўніла знакамітую бібліятэку Мацьяша. Аснову яго калекцыі склалі працы антычных аўтараў. Янаш Вітэз не быў гуманістам у поўным сэнсе гэтага слова. Антычныя аўтары ўяўлялі для яго хутчэй новы ідэал літаратурнага стылю і чысціні лацінскай мовы, інструмент навострывання ўласнага пяра, чым крыніцу новага светапогляду. Стаўшы канцлерам, ён услед за Верджэрыа ўкараняў новую лацінскую культуру ў каралеўскай канцылярыі. Менавіта ў гэтай сферы ён увекавечыў сябе ў гісторыі венгерскай культуры, пакінуўшы багатую эпісталярную спадчыну. Яго лісты служылі ўзорам для маладых дыпламатаў і адміністратараў. Яны быў сабраны ў 1451 г. пазней, у пачатку XVI ст. выдадзены амаль як падручнікі. Янаш Вітэз аказваў таксама падтрымку моладзі ў атрыманні неабходнай адукацыі. Нямала яго стыпендыятаў вучыліся ў італьянскіх універсітэтах. У сваім жа каралеўстве, у Пожані (сучасная Браціслава), ён заснаваў Academia Istropolitana — першая вышэйшая навучальная ўстанова, арганізаваная па тыпу Балонскага ўніверсітэта. Аднак акадэмія ненадоўга перажыла свайго стваральніка.

Зноскі
------

1. ↑  János Vitéz // opac.vatlib.it<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q84353965'></a>
2. ↑  János Vitéz // Gran Enciclopèdia Catalana — Grup Enciclopèdia, 1968.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18696256'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2664168'></a>
3. ↑  Vitéz János //  Праверана 9 кастрычніка 2017.
4. ↑  Книги 1-5 по истории. История Эфиопии. Книга 8: После отбытия божественного Марка. **(нявызн.)**.  World Digital Library. Архівавана з першакрыніцы 10 сакавіка 2013. Праверана 7 March 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10262970 · BNF: 12160567h · GND: 118768727 · ISNI: 0000 0001 2134 5487 · LCCN: n84218371 · NKC: jx20090804002 · NSK: 000087793 · NTA: 071385010 · NSZL: 000000010696 · NUKAT: n2006105852 · SUDOC: 030127211 · VIAF: 305405868 · ULAN: 500327740 |

 |
Храм Эхекатля
**Каліцтлаўака** (*Calixtlahuaca*) — гарадзішча посткласічнага перыяду на тэрыторыі мексіканскага штата Мехіка каля горада Талука-дэ-Лерда. Першапачаткова вядомы пад назвай «Матлацынка», гэты горад быў адміністрацыйным цэнтрам буйнога тэрытарыяльнага ўтварэння ў даліне Талука.

Археолаг Хасэ Гарсія Паён правёў раскопкі манументальных помнікаў у Каліцтлаўаке ў 1930-я гады і адрэстаўрыраваў шэраг храмаў і іншых збудаванняў. Найбольшую цікавасць прадстаўляюць Будынак 3 — круглы храм, прысвечаны ацтэцкаму богу ветру Эхекатлю, і Будынак 17 — буйны «палац». Па сваёй архітэктуры і каменным скульптурам Каліцтлаўака нагадвае іншыя ацтэцкія гарады сярэдняга і позняга посткласічнага перыяду (1100—1520) у цэнтральнай Мексіцы.

У 2002 годзе доктар Майкл Сміт[en] пачаў у Каліцтлаўаке новы даследчы праект, які спансіравалі Універсітэт штата Арызона і Нацыянальны навуковы фонд, ЗША. Палявыя работы, пачатыя ў 2006 годзе, ахапілі ўсю тэрыторыю гарадзішча. У 2007 годзе ўпершыню быў раскапаны шэраг жылых дамоў і земляробчых тэрас.

У Каліцтлаўаке знойдзена «керамічная галава»[en], якой шэраг спецыялістаў прыпісвалі «еўрапейскае» паходжанне з-за рысаў твару.

Літаратура
----------

* Hristov, Romeo H.; Genovés T. Santiago (1999). *Mesoamerica evidence of pre-Columbian transoceanic contacts*. **10**. 207–213. doi:10.1017/S0956536199102013.
* Smith, Michael E. (2003) Postclassic Urbanism at Calixtlahuaca: Reconstructing the Unpublished Excavations of José García Payón.
* Smith, Michael E. (2005) "The «Roman Figurine» Supposedly Excavated at Calixtlahuaca, accessed January 2008.
* Smith, Michael E. Juliana Novic, Peter C. Kroefges, and Angela Huster (2007) «A New Map of the Aztec-Period City of Calixtlahuaca in Central Mexico. Antiquity 81:'Project Gallery'»
* Smith, Michael E. Jennifer Wharton, and Melissa McCarron (2003) «Las ofrendas de Calixtlahuaca» in *Expresión Antropológica* 19:35-53.

Спасылкі
--------

* Calixtlahuaca Web Site
* Calixtlahuaca Archaeological Project Blog
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дзева Возера.

**«Дзева возера»** (англ.: The Lady of the Lake) — паэма Вальтэра Скота, упершыню апублікаваная ў 1810 годзе. Паэма не звязана па сюжэце з легендамі пра Караля Артура, у якіх фігуравала Дзева Возера («Уладарка Возера»). «Дзева возера» стала вяршыняй папулярнасці Скота як паэта. За восем месяцаў было прададзена 25 тыс. асобнікаў, што пабіла ўсе рэкорды продажаў паэтычных твораў, а слава аўтара распаўсюдзілася па-за межы Вялікабрытаніі і дасягнула ЗША. Паэма таксама была высока ацэнена крытыкамі.

Змест
-----

* Песня першая. Паляванне.
* Песня другая. Востраў.
* Песня трэцяя. Вогненны крыж.
* Песня чацвёртая. Прароцтва.
* Песня пятая. Бой.
* Песня шостая. Замак.
* Эпілог.

Опера Джаакіна Расіні
---------------------

Асноўны артыкул: **Дзева возера, опера**
Паводле паэмы «Дзева возера» Джаакіна Расіні напісаў двухактовую оперу «Дзева возера» (італ.: La Donna del lago). Лібрэта А. Л. Татолы.

Зноскі
------

1. 1 2  *The Lady of the Lake* (англ.).  Edinburgh University Library. Архівавана з першакрыніцы 29 ліпеня 2012. Праверана 2 мая 2011.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Антон Падзява** (1913, в. Пярхулева,  Дзісенскі павет, Віленская губерня — 1955, Скужац[pl]) — беларускі рэлігійны і культурна-асветны дзеяч, каталіцкі святар.

Біяграфія
---------

Паходзіў з беларускай каталіцкай сям’і: бацькі — Габрыэль і Марцыяна (з дому Трышчынскіх) Падзявы. Малодшы брат каталіцкага святара Тамаша Падзявы.

Вучыўся ў польскай гімназіі пры Друйскім кляштары і ў Віленскай духоўнай каталіцкай семінарыі. Супрацоўнічаў з беларускім рэлігійным перыядычным друкам. Займаўся перакладамі з літоўскай на беларускую мову (байка «Тры браты» і інш.). У 1930-я гады служыў ордэну айцоў марыянаў у Друйскім кляштары.

Пасля дэпартацыі з Друі ў 1938 годзе беларускіх святароў і клерыкаў жыў у кляштары айцоў марыянаў на Бялянах у Варшаве. Вучыўся ў Варшаўскай духоўнай каталіцкай акадэміі. З часоў вучобы ў Друі звязаны з беларускім нацыянальна-рэлігійным рухам.

Пахаваны на могілках мясцовасці Скужац[pl], што недалёка ад горада Седльцы.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Электронная Энцыкляпэдыя. Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст. Антон Падзява **(нявызн.)**.
**Стаматалагічны факультэт БДМУ** — структурнае падраздзяленне Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта.

Гісторыя
--------

У 1926 годзе на медыцынскім факультэце Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта пры кафедры шпітальнай хірургіі быў арганізаваны курс аданталогіі (стаматалогіі). Кіраўніцтва курсам было ўскладзена на загадчыка кафедрай шпітальнай хірургіі, прафесара М. П. Сакалоўскага. У 1927 годзе на пасаду загадчыка курсам стаматалогіі выбраны дацэнт І. М. Старобінскі. З 1930 года курсам загадваў Ю. К. Мятліцкі, якому ў 1932 годзе было прысвоена вучонае званне дацэнта.

У адпаведнасці з загадам Міністэрства Вышэйшай адукацыі СССР № 185 ад 2 красавіка 1960 годзе на базе Мінскага медыцынскага інстытута арганізаваны стаматалагічны факультэт.

Арганізацыю і кіраўніцтва падрыхтоўкай студэнтаў-стаматолагаў абяспечвалі дэканы 1-5 курсаў лячэбнага факультэта: дацэнт кафедры гісторыі КПСС В. В. Зубец, дацэнт кафедры анатоміі П. І. Лабко, дацэнт кафедры акушэрства і гінекалогіі П. І. Касько, дацэнт 2-й кафедры хірургічных захворванняў В. Р. Астапенка, дацэнт кафедры туберкулёза М. Г. Белы, дацэнт кафедры агульнай хірургіі Л. І. Арцішэўскі, асістэнт кафедры фізічнага выхавання і ЛФК Л. М. Васільеў і асістэнт курса стаматалогіі Е. М. Івус.

У 1963 годзе курс стаматалогіі быў рэарганізаваны ў кафедру стаматалогіі, а ў 1964 годзе — у кафедру тэрапеўтычнай і артапедычнай стаматалогіі (кіраўнік — дацэнт Ю. К. Мятліцкі) і кафедру хірургічнай стаматалогіі (загадчык — дацэнт Т. В. Фокіна).

У 1966 годзе стаматалагічны факультэт выдзяляецца ў асобнае структурнае падраздзяленне інстытута. У 1966 годзе дэканам стаматалагічнага факультэта назначаны дацэнт кафедры агульнай хірургіі Л. І. Арцішэўскі.

Дэканы
------

* Л. І. Арцішэўскі (1966—1971)
* А. А. Хартонік (1971—1987)
* А. В. Козел (1987—1989)
* А. В. Колб (1990—2002)
* М. М. Паланейчык  (ВД) (бел. (2002—2007)
* І. Л. Бібік (2007)
* А. С. Ластаўка (2007—2012)
* С. М. Пархамовіч (з 2012)

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Стаматалагічны факультет

| ⛭Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт |
| --- |
| Факультэты | 
* Лячэбны
* Медыка-прафілактычны
* Педыятрычны
* Стаматалагічны
* Медыцынскі факультэт замежных навучэнцаў
* Фармацэўтычны
* Факультэт прафарыентацыі і даўніверсітэцкай падрыхтоўкі
* Факультэт падвышэння кваліфікацыіі перападрыхтоўкі кадраў

 |
| Інстытуты | 
* Ваенна-медыцынскі iнстытут

 |
| Іншае | 
* Комплекс будынкаў БДМУ

 |
**Стаматалагічны факультэт ВДМУ** — структурнае падраздзяленне Віцебскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта.

Апісанне
--------

Стаматалагічны факультэт быў адкрыты 1 верасня 2001 года ў адпаведнасці з загадам Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь № 60 ад 15 сакавіка 2001 года. Галоўная задача факультэта — падрыхтоўка высокакваліфікаваных урачоў-стаматолагаў з глыбокімі тэарэтычнымі ведамі і неабходнымі практычнымі навыкамі.

Перадгісторыя развіцця стаматалагічнай адукацыі ў ВДМУ звязана з існаваннем трохгадовых курсаў па перакваліфікацыі зубных урачоў у стаматолагаў. Курсы праводзіліся на базе зубалячэбных кабінетаў лячэбна-прафілактычных устаноў і кафедры хвароб вуха, горла, носа і рота. Кіраваў курсамі прафесар Р. Х. Карпілаў. У 1937 годзе адбыўся першы і апошні выпуск 21 урача-стаматолага. У 1955 годзе ізноў набрана 100 студэнтаў на стаматалагічны факультэт, аднак ужо ў 1956 годзе ў сувязі з адсутнасцю матэрыяльна-тэхнічнай базы ён быў закрыты, а студэнты пераведзены на лячэбны факультэт.

1 верасня 2001 года пачалі навучанне 50 студэнтаў 1 курса стаматалагічнага факультэта. Шэсць студэнтаў былі прыняты на факультэт падрыхтоўкі замежных грамадзян па спецыяльнасці стаматалогія. У лютым 2006 года пачала працу клінічная база стаматалагічнага факультэта па адрасе пр-т Фрунзе, д. 26, корпус 4. Для арганізацыі вывучэння тэрапеўтычнай і хірургічнай стаматалогіі набыта і ўсталявана 8 стаматалагічных установак, лічбавая ўнутрыротавая відэакамера, а таксама вучэбная і медыцынская мэбля, абсталяванне для стэрылізацыі медыцынскіх прылад.

Кафедры
-------

У структуры факультэта (загад рэктара ад 01.10.2020 № 246-уч) наступныя кафедры:

* агульнай і артапедычнай стаматалогіі з курсам ФПК і ПК;
* стаматалогіі дзіцячага ўзросту і артадантыі з курсам ФПК і ПК;
* тэрапеўтычнай стаматалогіі з курсам ФПК і ПК;
* сківічна-тварнай хірургіі і хірургічнай стаматалогіі з курсам ФПК і ПК.

Дэканы
------

* Святлана Аляксееўна Кабанава (2001—2018)
* Іван Юр’евіч Карпук (з 2018)

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Стаматалагічны факультэт

| ⛭Віцебскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт |
| --- |
| Факультэты | Лячэбны ·  Фармацэўтычны ·  Стаматалагічны ·  Падрыхтоўкі замежных грамадзян ·  Прафарыентацыі і давузаўскай падрыхтоўкі ·  Павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў па педагогіцы і псіхалогіі ·  Павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў | Навучальна-лабараторны корпус Віцебскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта |
| Іншае | Комплекс будынкаў ВДМУ |
**Кракаўскае прадмесце** (укр.: Краківське передмістя) — гістарычная мясцовасць у Галіцкім раёне Львова, якая ў XIV—XVIII стагоддзях з поўначы і захаду падступала да гардаскіх муроў Львова і знаходзілася ў юрысдыкцыі львоўскага магістрата.

Лакалізацыя
-----------

Прадмесце атрымала сваю назву ад аднайменнай гарадской брамы — у часы сярэднявечча ў горад можна было патрапіць толькі праз дзве брамы — Кракаўскую (з поўначы) і Галіцкую (з поўдня), якія і далі назвы двум буйнейшым львоўскім прадмесцям. У межы Кракаўскага прадмесця сярод іншага ўваходзіў і старажытнарускі Львоў (раён сучаснай плошчы Стары Рынак). Плошча Галіцкага прадмесця складала 150 га, а Кракаўскага — каля 100 га. Гэты адміністрацыйны падзел захоўваўся да 1787 года.

Межы прадмесця змяняліся з пераходам Львова ў склад іншай дзяржавы. У аўстрыйскія часы на поўнач ад разабраных гарадскіх муроў уздоўж Валынскага шляху было утворана асобнае Жоўкаўскае прадмесце. Мяжой гэтага новага прадмесця і Кракаўскага стала рака Полтва.

Сёння пад Кракаўскім прадмесцем часцей за ўсё разумеецца тэрыторыя ўздоўж вуліцы Гарадоцкай (да царквы св. Ганны) і праспекта Вячаслава Чарнавола (да чыгункі Львоў — Підзамчэ). З захаду да Кракаўскага прадмесця прымыкае мясцовасць Клэпарыў, з поўначы — чыгунка Львоў — Підзамчэ, з усходу — Высокі замак, з поўдня — цэнтр горада. Кракаўскае прадмесце па сваім этнанацыянальным характары заўсёды было пераважна яўрэйскім, менавіта ў гэтай частцы горада знаходзілася больш за ўсё сінагог.

Аб’екты
-------

* Кракаўскі рынак
* Гатэль «Львоў»
* ТРЦ Forum Lviv

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 177-2009 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Украіны на беларускую мову»

| ⛭Мясцовасці Львова |
| --- |
| Галіцкі раён | 
* Цэнтр
* Замкавая гара
* Цытадэль
* Кракаўскае прадмесце
* Сафііўка
* Снопкіў

 | Герб Львова |
| Лычакіўскі раён | 
* Лычакіў
* Вынныкы
* Вэлыкі Крыўчыці
* Знэсіння
* Кайзэрвальд
* Лысынычы
* Маёрыўка
* Пагулянка
* Підбірці
* Прафесарская калонія
* Фылыпіўка
* Цэтнэрыўка
* Шцілерыўка
* Ялівэць
* Пасікы

 |
| Франкіўскі раён | 
* Вулька
* Кастэліўка
* Кульпаркіў
* Новы Світ
* Багданіўка

 |
| Залізнычны раён | 
* Білагоршча
* Жаўтнэвэ
* Лэвандзіўка
* Рудна
* Скнылівак
* Сыгніўка
* Багданіўка
* Клэпарыў

 |
| Шаўчэнкаўскі раён | 
* Брухавычы
* Воля-Гамулэцка
* Вэлыкі Грыбовычы
* Галоска
* Града
* Дубляны
* Завадзіў
* Замарстыніў
* Зарудці
* Зашкіў
* Збоішчы
* Збыранка
* Кам’янка
* Малі Грыбовычы
* Малэхіў
* Підзамчэ
* Підраснэ
* Раснэ
* Раснэ-Рускэ
* Клэпарыў

 |
| Сыхіўскі раён | 
* Сыхіў
* Боднарыўка
* Казэльныкы
* Новы Львоў
* Пірагіўка
* Пэрсэнкіўка
* Пасікы
* Снопкіў

 |
Сцяг Малдаўскай ССР
**Сцяг Малдаўскай ССР** уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча чырвонага колеру. Пасярэдзіне палотнішча ва ўсю яго даўжыню размяшчаецца паласа зялёнага колеру. У левым куце верхняй часткі паласы чырвонага колеру размяшчаецца асноўны элемент герба Малдаўскай ССР — серп і молат залацістага колеру з чырвонай пяціканцовай зоркай, апраўленай аблямоўкай залацістага колеру. Зялёная паласа складае адну чацвёртую шырыні сцягу. Суадносіны шырыні сцягу да даўжыні — 1:2. Серп і молат упісваюцца ва ўмоўны квадрат, бок якога роўны 1/5 шырыні сцягу. Востры канец сярпа прыходзіць пасярэдзіне верхняга боку квадрата, рукаяці сярпа і молата ўпіраюцца ў ніжнія куты квадрата. Пяціканцовая зорка ўпісваецца ва ўмоўную акружнасць дыяметрам у 1/10 шырыні сцягу, датычная верхняга боку ўмоўнага квадрата. Адлегласць вертыкальнай восі зоркі, сярпа і молата ад тронка ўраўноўваецца 1/4 шырыні Дзяржаўнага сцягу. Адлегласць ад верхняй абзы да цэнтра зоркі — 1/10 шырыні Дзяржаўнага сцягу.

Сцяг Малдаўскай ССР быў зацверджаны ўказам Прэзідыума Вярхоўнага Савета МССР ад 31 студзеня 1952 года. Пазней гэты Сцяг апісваўся ў артыкуле 168 Канстытуцыі МССР 1978 года.

Сцяг Малдаўскай ССР з 1941 па 1952
Папярэдні Сцяг Малдаўскай ССР быў апісаны ў 123 артыкуле X раздзелы канстытуцыі МССР, прынятай 10 лютага 1941 года:

> 
> Дзяржаўны Сцяг Малдаўскай ССР складаецца з чырвонага палотнішча, з малюнкам у левым куце ля тронка зверху - залаты серп, молат і залатыя літары «РССМ». Суадносіны шырыні да даўжыні 1:2.
> 
> 
>

Цікавы факты
------------

Дзяржаўны Сцяг Прыднястроўя з'яўляецца дакладнай копіяй Сцягу Малдаўскай ССР.

Глядзіце таксама
----------------

* Сцяг Малдовы
* Герб Малдаўскай ССР

| Сцягі рэспублік Савецкага Саюза |
| --- |
| 
* Азербайджанская ССР
* Армянская ССР
* Беларуская ССР
* Грузінская ССР
* Казахская ССР
* Кіргізская ССР
* Латвійская ССР
* Літоўская ССР
* Малдаўская ССР
* Расійская СФСР
* Таджыкская ССР
* Туркменская ССР
* Узбекская ССР
* Украінская ССР
* Эстонская ССР

---

* Карэла-Фінская ССР (1940—1956)
* Закаўказская СФСР (1922—1936)

 |
**2-я партызанская брыгада имя А. В. Суворава** — партызанская брыгада, створаная ў Расонскім раёне ў лістападзе 1943 года, на базе атрадаў імя Молатава (арганізаваны ў чэрвені 1942 года), «Бясстрашны» (чэрвень 1942), імя Ватуціна (ліпень 1943). Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Смаргонскага, Куранецкага, Маладзечанскага раёнаў. 2 ліпеня 1944 года брыгада (506 партызан, 4 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

У склад брыгады ўваходзілі:

* 1-ы партызанскі атрад імя Молатава;
* 3-і партызанскі атрад «Бясстрашны»;
* 5-ы партызанскі атрад імя Ватуціна;
* 7-ы партызанскі атрад імя Жукава.

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* А. А. Астрэйка;
* А. П. Аўсяннікаў.

### Камісар

* В. І. Данаў.

### Начальнік штаба

* М. І. Філіпаў

Гісторыя
--------

Баявыя аперацыі партызаны праводзілі на шашэйных і грунтавых дарогах. Правялі рэйд з Расонскага ў Смаргонскі раён. У лютым 1944 года правялі бой з нямецкай паліцыяй. У сакавіку 1944 года ўдзельнічалі ў баі супраць гарнізона вёскі Кабыльнік. У чэрвені 1944 года на чыгунцы Смаргонь — Маладзечна падарвалі больш за 630 рэек. Да прыходу Чырвонай Арміі вызвалілі вёску Войстам, пабудавалі 12 мастоў, 2 пераправы. 4 ліпеня 1944 года брыгада злучылася з Чырвонай Арміяй.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Губер.

**Ёган Рудольф Губер** (ням.: Johann Rudolf Huber; 1668—28 лютага 1748) — швейцарскі мастак і гравёр, а таксама дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 21 красавіка (1 траўня) 1668 у Базелі. Паходзіў са старажытнага роду Губер.

Першыя ўрокі малявання атрымаў у дзесяцігадовым узросце ў сям’і. Потым навучаўся ў майстэрні базельскага мастака-партрэтыста Ёгана Каспара Маера (1645—1705). У 1683 годзе Ёган Губер увайшоў у хатнюю акадэмію мастака і гравёра Жазефа Вернера ў Берне. У 1685 годзе вучыўся ў нямецкага майстра Ніклауса Даксельхофера (1634—1707). У гэтым жа годзе ён накіраваўся ў Венецыю. Тут у 1686 годзе знайшоў працу ў выхадца з Галандыі мастака Кавальерэ Тэмпеста (1637—1701), напісаў шмат партрэтаў. У 1689 годзе Губер паступіў у рымскую Акадэмію Святога Лукі, дзе стаў вучнем знакамітага Карла Марата. Пасля шасці гадоў знаходжання ў Італіі, праз Жэневу і Ліён ён прыехаў у Парыж.

Увесну 1693 года ён вярнуўся ў Базель і неўзабаве быў запісаны ў гільдыю «Zunft zum Himmel». У наступным годзе быў абраны ў кіраванне гільдыі і адначасова ў Вялікі Савет Базеля. У 1694 годзе Губер пазнаёміўся з маркграфам Бадэн-Дурлаха Фрыдрыхам VII і ў 1696 годзе — з герцагам Вюртэмберга Эберхардам Людвігам. Атрымаў заказ на партрэт нявесты герцага — прынцэсы Ёганы Лізаветы Бадэн-Дурлахскай. У чэрвені 1697 года Ёган Рудольф адправіўся ў Штутгарт да герцага, дзе стаў яго прыдворным мастаком. Таксама ён прымаў удзел у роспісе часткі памяшканняў яго замка ў Штутгарце ў 1698 годзе (амаль усе яны былі пашкоджаны падчас я пажару ў 1931 годзе). У 1699 годзе Губер пакінуў Вюртэмбергскі двор па невядомых прычынах. У Штутгарце ён пазнаёміўся з нямецкім паэтам і перакладчыкам Карлам Дролінгерам, з якім у яго склалася шматгадовае сяброўства.

З восені 1702 года Губер працаваў па большай частцы ў Берне, наведваючы пры гэтым часта Базель. У 1705 годзе яны стварыў партрэт Сюзаны Шцюрлер (ням.: Susanna Margaretha Stürler, 1668—1740) у вобразе наяды. Сюзана і яе муж Ёган Фрышынг (ням.: Johann Frisching) былі аднымі з лепшых кліентаў Губера ў Берне. У гэты час Ёган Рудольф Губер браў удзел і ў палітычных справах, у прыватнасці быў удзельнікам Бадэнскай дамовы пасля вайны за іспанскую спадчыну. Працаваў у бернскай рэгістратуры, быў абраны ў Малую Раду Базеля, займаючы гэтую пасаду да сваёй смерці.

Памёр 28 лютага 1748 г. у Базелі.

Зноскі
------

1. ↑  Huber, Johann Rudolf (der Ältere) // SIKART — 2006. Праверана 18 чэрвеня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q683543'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2256716'></a>
2. ↑  Johann Rudolf (der Ältere) Huber — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q683543'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2256716'></a>
3. ↑  Johann Rudolf (I) Huber // RKDartists Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
4. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 31 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
**Мо́кен** (саманазва: *Mawken*, тайск.: ชาวเล) — група аўстранезійцаў, карэнныя насельнікі архіпелага М’ёй у М’янме і ўзбярэжжа Андаманскага мора ў Тайландзе. З-за вандроўнага ладу жыцця ў лодках іх часта называюць марскімі цыганамі або марскімі качэўнікамі. Агульная колькасць (2017) — каля 6800 чал.

Рассяленне марскіх качэўнікаў на паўднёвым усходзе Азіі.   
     Аранг-Лаўт     Мокен     Баджа
Паходжанне мокен да канца не высветлена. У 2-й палове XX ст. выказваліся думкі, што мокен нашчадкі старажытных аўстралоідаў або маюць агульнае паходжанне з Аранг-Лаўт. Паводле вуснай традыцыі, з’явіліся на ўзбярэжжы Андаманскага мора ў сярэднявеччы па запрашэнні валадара Бірмы.

Генетычнае даследаванне, апублікаванае ў 2012 г. паказала, што мокен найхутчэй паходзяць з болей паўднёвых раёнаў Паўднёва-Усходняй Азіі. У выніку эндагаміі іх генетычная спадчына вельмі аднастайная.

Мокен дзеляцца на тры родава-тэрытарыяльныя групы з асабістымі саманазвамі. У мінулым разглядаліся як частка Аранг-Лаўт, хаця не атаяснялі сябе з гэтым малакскім народам. Прынятая цяпер як агульная назва **мокен** належыць самай вялікай родава-тэрытарыяльнай групе.

Мокен традыцыйна жывуць у доўгіх лодках *kabang*, займаюцца рыбалоўствам, паляваннем і збіральніцтвам на беразе. У мінулым рубілі лес, гандлявалі караламі. Цяпер большасць аддае перавагу сталаму жыццю ў вёсках, якія будуюць на па́лях на беразе мора.

Вернікі захоўваюць анімістычныя традыцыі і культ продкаў.

У 2005 годзе СМІ надавалі вялікую ўвагу астравам, дзе жывуць мокен, падчас аднаўлення пасля цунамі 2004 года ў Паўднёва-Усходняй Азіі, калі загінулі сотні тысяч чалавек. Дзякуючы ведам пра мора мокен у гэты час выратавалі мноства людзей.

Зноскі
------

1. ↑  Moken
2. ↑  Evolutionary History of Continental Southeast Asians: "Early Train" Hypothesis Based on Genetic Analysis of Mitochondrial and Autosomal DNA Data
3. ↑  The Moken Kabang
4. ↑  Leung,Rebecca.  Sea Gypsies See Signs In The Waves **(нявызн.)**, *60 Minutes*, *CBS News* (25 December 2005). Праверана 14 ліпеня 2018.

Гл. таксама
-----------

* Аранг-Лаўт
* Баджа
* Везу

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мокен
* Sea Gypsies of Myanmar
* ‘The ocean is our universe’
* The Moken People

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 13170906r · LCCN: sh85082342 |
Фарфель
**Фарфель**, **фарфелах** або **фарфл** ( ідыш: פֿאַרפֿ, ад сярэдневерхненямецкага *varveln*) — гэта макароныя вырабы памерам з гарошыну, прыгатаваныя з яек і мукі. Фарфель з'яўляецца адной з самых распаўсюджаных страў у ашкеназскай яўрэйскай кухні.

Фарфель павінен быць круглай формы, крыху менш гарошыны. Гатовы фарфель для прасушкі кладуць на аркуш паперы або прасушваюць ў духоўцы на блясе без алею на самым слабым агні.

Добра высушаны фарфель можна захоўваць у сухім месцы на працягу двух-трох месяцаў. Ужываецца для запраўкі булёнаў і супаў, і таксама як гарнір да мясных страў.

Падчас яўрэйскага свята Песаха (Вялікадня) фарфель робіцца з мацы: маца проста разбіваецца на дробныя кавалачкі.

Літаратура
----------

* *Боровская Э.* Еврейская кухня / Боровская Э. - М.: Эксмо, 2012. - 320 с.: ил. ISBN 978-5-699-56247-3
Эмблема Хельсінкскага метрапалітэна
**Хе́льсінкскі метрапалітэ́н** (фінск.: Helsingin metro, шведск.: Helsingfors metro. У шведскай мове для метрапалітэна Хельсінкі замест слова **tunnelbana** выкарыстоўваецца **metro**, вызачаная форма **metron**) — метрапалітэн у Хельсінкі. Гэта самая паўночная ў свеце сістэма метрапалітэна. Метрапалітэн быў адкрыты 2 жніўня 1982 года. Абслугоўваецца кампаніяй HKL.

З 1 студзеня 2007 сістэма налічвае 30 станцый і адну лінію, падзеленую на два адгалінаванні. Агульная працягласць складае 43 км. Метро ў асноўным абслугоўвае шчыльна заселеныя раёны Усходняга Хельсінкі, але можа выкарыстоўвацца і для перасоўвання ў цэнтры Хельсінкі. Сістэма метро дапаўняецца прыгараднымі цягнікамі, якія выкарыстоўваюцца для сувязі з іншымі раёнамі Хельсінкі.
Бык, выкананы з выкарыстаннем тэхнікі мокрага складання
**Мокрае складанне** - тэхніка складання арыгамі, распрацаваная Акірам Ёсідзавам. 

Тэхніка мокрага складання выкарыстоўвае змочаную вадой паперу для надання фігуркам плаўнасці ліній, выразнасці, а таксама цвёрдасці. Да гэтага ідэалам арыгамі было правядзенне дакладна вызначаных плоскіх складак. Лепшая ілюстрацыя падобнай тэндэнцыі - матэматыка арыгамі. Аднак для такіх негеаметрычных аб'ектаў, як жывёлы і кветкі, прамыя лініі хутчэй выключэнне. Мокрае складанне, якое ўзнікла больш за дваццаць гадоў таму назад, застаецца практычна адзіным спосабам стварыць прыгожыя трохмерныя фігуркі, гэтак падобныя на арыгінал.

Методыка складання
------------------
1 — Цэнтральна-заходні рэгіён   
 2 — Паўночна-ўсходні рэгіён   
3 — Паўночны рэгіён   
 4 — Паўднёва-ўсходні рэгіён   
5 — Паўднёвы рэгіён
У наш час **Бразілія** падраздзяляецца на 5 рэгіёнаў (званых таксама макрарэгіёнамі). Гэты падзел быў уведзены Бразільскім інстытутам геаграфіі і статыстыкі на падставе агульных прыродных, культурных, эканамічных, гістарычных і сацыяльных умоў у штатах, якія ўваходзяць у гэтыя рэгіёны.

Нягледзячы на некаторую ўмоўнасць і невысокую дакладнасць з навуковага пункта гледжання, гэты падзел выкарыстоўваецца ў афіцыйных даных, і таму мае досыць шырокае распаўсюджанне.

Параўнальная табліца
--------------------

| Назва | Насельніцтва,млн чал.(2009) | Плошча,тыс. км² | Найбуйнейшы горад(з прыгарадамі) | Склад |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Цэнтральна-заходні рэгіён | 13,6 | 1612 | Бразілія | Федэральная акруга і 3 штата: Гаяс, Мату-Гросу, Мату-Гросу-ду-Сул |
| Паўночна-ўсходні рэгіён | 53,5 | 1561 | Рэсіфі | 9 штатаў: Алагоас, Баія, Мараньян, Параіба, Пернамбуку, Піяўі, Рыу-Гранды-ду-Норты, Сеара, Сержыпі |
| Паўночны рэгіён | 15,8 | 3870 | Манаус | 7 штатаў: Акры, Амазонас, Амапа, Пара, Рандонія, Рарайма, Такантынс |
| Паўднёва-ўсходні рэгіён | 80,7 | 927 | Сан-Паўлу | 4 штата: Мінас-Жэрайс, Рыа-дэ-Жанэйра, Сан-Паўлу, Эспірыту-Санту |
| Паўднёвы рэгіён | 27,3 | 577 | Порту-Алегры | 3 штата: Парана, Санта-Катарына, Рыу-Гранды-ду-Сул |

Цэнтральна-заходні рэгіён
-------------------------

Асноўны артыкул: **Цэнтральна-заходні рэгіён**
Другі па плошчы рэгіён Бразіліі. Кліматычныя зоны ад саван да тропікаў. Шчыльнасць насельніцтва нізкая, асноўны занятак жыхароў — сельская гаспадарка (соя), а таксама жывёлагадоўля. У гэтым рэгіёне размешчана сталіца — Бразілія.

Паўночна-усходні рэгіён
-----------------------

Асноўны артыкул: **Паўночна-ўсходні рэгіён**
Клімат ад трапічнага да засушлівага, доўгая лінія ўзбярэжжа. Шчыльнасць насельніцтва высокая, другі па колькасці сярод рэгіёнаў. З'яўляецца курортным цэнтрам, таму асноўны занятак насельніцтва — турыстычны сэрвіс. Апроч гэтага — машынабудаванне, вытворчасць тэкстылю, вырошчванне какава.

Паўночны рэгіён
---------------

Асноўны артыкул: **Паўночны рэгіён**
Самы вялікі па плошчы сярод рэгіёнаў. Клімат экватарыяльны, высокая тэмпература і вялікая колькасць ападкаў. Шчыльнасць насельніцтва вельмі нізкая. Асноўныя галіны эканомікі — металургія, энергетыка, вытворчасць электронікі і каўчуку.

Паўднёва-ўсходні рэгіён
-----------------------

Асноўны артыкул: **Паўднёва-ўсходні рэгіён**
Па плошчы рэгіён параўнальна невялікі, але ў гэтым рэгіёне пражывае амаль палова насельніцтва краіны, таму шчыльнасць насельніцтва вельмі высокая. Клімат ад трапічнага да ўмеранага. У гэтым рэгіёне сканцэнтраваны найбуйнейшыя гарады і прамысловыя прадпрыемствы. Паўднёвы ўсход з'яўляецца дзелавым цэнтрам Бразіліі.

Паўднёвы рэгіён
---------------

Асноўны артыкул: **Паўднёвы рэгіён**
Самы маленькі па плошчы рэгіён, шчыльнасць насельніцтва высокая. Клімат ад трапічнага да ўмеранага. Галіны эканомікі — машынабудаванне, энергетыка, вырошчванне садавіны.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Верабей (значэнні).
**Анатоль Леанідавіч Верабей** (нар. 10 жніўня 1950, вёсцы Вайнілавічы, Мастоўскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі крытык, літаратуразнавец.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і настаўнікаў. Скончыў у 1972 годзе філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Працаваў у 1972—1974 гадах навуковым супрацоўнікам Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа АН БССР. Пасля заканчэння аспірантуры пры Інстытуце літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР (1974) — навуковы супрацоўнік гэтага інстытута (1977—1990). З 1990 г. — дацэнт кафедры беларускай літаратуры Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Кандыдат філалагічных навук. Сябра СП СССР з 1988 г.

Навуковая дзейнасць
-------------------

У друку выступае з 1976 года як крытык і літаратуразнавец. Выдаў кнігі «Максім Танк і польская літаратура» (1984), «Жывая повязь часоў; Нарыс творчасці Уладзіміра Караткевіча» (1985), «Беларуска-рускі паэтычны ўзаемапераклад 20-30-х гадоў» (1990), брашуру «Паэзія Максіма Танка» (1983). Удзельнічаў у выданні творчай спадчыны П.Пестрака (Збор твораў у 5 тамах, т. 3, 1985), У.Хадыкі («На ўзвеях дзён», 1986), У.Караткевіча (Збор твораў у 8 тамах, 1987—1991).

Зноскі
------

1. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 8 студзеня 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1089263368 · ISNI: 0000 0001 1786 7012 · LCCN: n85216972 · NKC: js20221169061 · NUKAT: n97002372 · SUDOC: 164695079 · VIAF: 164594530 |

 |
**Анатоль Майсеевіч Бардовіч** (3 студзеня 1928, в. Малыя Навасёлкі, Дзяржынскі раён Мінская акруга, БССР) — мовазнавец. Кандыдат філалагічных навук (1958). Прафесар (1992). Заслужаны работнік вышэйшай школы БССР (1982).

Біяграфія
---------

У 1935 г. сям'ю Бардовічаў выслалі як спецперасяленцаў у Комі АССР. У 1945 г. закончыў Сыктыўкарскае педвучылішча, у 1951 г. — Мінскі педінстытут імя А. М. Горкага, у 1956 г. — аспірантуру пры ім. З 1945 г. працаваў настаўнікам. У 1951—1953 гг. выкладчык рускай мовы і літаратуры, завуч Нясвіжскага педвучылішча. 3 1957 г. старшы выкладчык, дацэнт, у 1965—1974 гг. загадчык кафедры агульнай і рускай мовы, з 1974 г. намеснік дэкана, з 1978 г. дэкан філалагічнага факультэта, пасля яго раздзялення ў 1993 г. — дэкан факультэта рускай філалогіі, у 2001 г. саветнік рэктара па гуманітарных пытаннях, з 2002 г. прафесар кафедры сучаснай рускай мовы Мінскага педагагічнага ўніверсітэта імя Максіма Танка.

Аўтар падручнікаў па рускай мове для 6—7-х і 8—9-х класаў, вучэбных дапаможнікаў па рускай мове. У сааўтарстве выдаў «Марфемны слоўнік беларускай мовы», «Словаўтваральны слоўнік беларускай мовы», «Школьны марфемны слоўнік беларускай мовы». Узнагароджаны знакам «Выдатнік народнай асветы».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Бардовіч Анатоль Майсеевіч. // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна. Мінск. 2004. С. 604.
**Рэдван Мемешаў** (нар. 15 жніўня 1993, Джанкой, Крым) — украінскі футбаліст, паўабаронца крымскага клуба «Кызылташ» з Бахчысарая.

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец клуба «Крымцяпліца», дзе і пачаў прафесійныя выступы ў 2011 годзе, за два з паловай гады ў Першай лізе правёў 49 матчаў і забіў 7 галоў. У ліпені 2013 года, пасля таго як «Крымцяпліца» з-за фінансавых праблем спыніла выступы, падпісаў кантракт з луцкай «Валынню». 1 лістапада 2013 года аформіў дубль у браму данецкага «Шахцёра» (2:0).

У жніўні 2017 года, пасля таго як «Валынь» страціла месца ў Прэм’ер-лізе, падпісаў кантракт з львоўскімі «Карпатамі», але згуляў за каманду толькі ў двух матчах. У сакавіку 2018 года перайшоў у «Дніпро-1», дапамог яму выйсці ў Першую лігу. У сезоне 2018/19 заставаўся іграком «Дніпро-1», але не з’яўляўся на полі.

У сакавіку 2019 года пасля прагляду стаў іграком беларускага клуба «Славія» з Мазыра. Пачынаў сезон 2019 у стартавым складзе мазыран, пазней стаў выхадзіць на замену, гуляў таксама за дубль. У ліпені 2019 года па пагадненні бакоў пакінуў мазырскую каманду.

У жніўні 2019 года зноў далучыўся да «Крымцяпліцы», якая стала выступаць у чэмпіянаце Крыма. У сакавіку 2021 года перайшоў у клуб «Кыран» з Першай лігі Казахстана. У пачатку 2022 года вярнуўся ў Крым, выступаў за «Еўпаторыю», а летам перабраўся ў «Кызылташ».

Міжнародная кар’ера
-------------------

Выступаў за моладзевую зборную Украіны.

Зноскі
------

1. ↑  Redvan Memeshev // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Украинский полузащитник Мемешев подписал контракт со "Славией"
3. ↑  Хадаркевич и Мемешев покинули "Славию"

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FBref.com · FootballFacts.ru · Soccerway · Sportbox.ru · teams.by · playmarkerstats.com (ігрок) · Transfermarkt (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) · Крымскі футбольны саюз · Прэсбол · УАФ |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вуліца Грышына.
**Вуліца Грышына** (руск.: улица Гришина) — вуліца ў паўночна-ўсходняй частцы Магілёва. Размешчана ў Ленінскім раёне.

Гісторыя
--------

Першапачаткова насіла назвы **Чалябінская**, **Артылерыйская**. У 1965 годзе названа ў гонар савецкага военачальніка І. Ц. Грышына.

Размяшчэнне
-----------

Мае дугападобную форму. Пачынаецца ад Прывакзальнай плошчы са скрыжавання з вуліцай Першамайскай, перасякае завулак Уладзімірава, вуліцы Крупскай, Дарожную, Ленінскую, з поўдня прымыкаюць Чалябінскі 1-ы, 2-і і 3-і завулкі, завулак Бярозаўскі, з поўначы — вуліца 30 гадоў Перамогі, кругавое скрыжаванне з праспектам Міру, які прымыкае з паўднёвага захаду. Пераходзіць у вуліцу вёскі Палавінны Лог. Даўжыня вуліцы складае каля 4050 м.

Забудова
--------

Сучаснае аблічча вуліцы пачало фарміравацца ў канцы 1960-х гадоў. Ад вуліцы Першамайскай да 3-га Чалябінскага завулка забудавана прыватнымі дамамі сядзібнага тыпу, далей пераважаюць 5-, 9-павярховыя жылыя дамы.

### Няцотны бок

Спартыўны комплекс «Алімпіец»
* № 55 — Сярэдняя школа № 25
* (*вуліца 30 гадоў Перамогі, 1а*) — спартыўны комплекс «Алімпіец»
* № 87 — Дом культуры тэкстыльшчыкаў «Магатэкс» (1983)

### Цотны бок

* № 82 — Магілёўскі абласны цэнтр гігіены, эпідэміялогіі і грамадскага здароўя
* (*праспект Міру, 42*) — Магілёўліфтмаш
* № 96 — Тэхнапрыбор

Славутасці
----------

Устаноўлены мемарыяльныя дошкі Грышыну (дом № 3) і К. Р. Уладзіміраву (д № 2).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Гришина улица // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вуліца Грышына (Магілёў)
**Вуліца Генова** (трансліт.: *vulica Hienova*, руск.: улица Генова) — вуліца ў Наваполацку.

Апісанне
--------

Размешчана ў паўднёва-ўсходняй частцы горада (9-ы мікрараён) і цягнецца з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад ад вуліцы Якуба Коласа да вуліцы Маладзёжнай. Працягласць вуліцы складае каля 400 метраў. Вуліца ўзнікла ў выніку будаўніцтва шматкватэрных дамоў у 2010-х гадах. Забудова вуліцы — тыповая, панэльная і цагляная з пераменнай этажнасцю да 10 паверхаў. Актыўнае будаўніцтва новых шматкватэрных жылых дамоў на гэтай вуліцы працягваецца і сёння. Названая ў гонар беларускага трэнера, заснавальніка наваполацкай школы водналыжнага спорту Мікалая Генова.

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Наваполацка

Зноскі
------
**Вуліца Дзянісава** (трансліт.: *vulica Dzianisava*, руск.: улица Денисова) — вуліца ў Наваполацку.

Апісанне
--------

Размешчана ў паўднёва-ўсходняй частцы горада (10-ы мікрараён) і цягнецца з паўночнага ўсходу на захад ад вуліцы Маладзёжнай да вуліцы Нафтавікоў з невялікім закругленнем у паўночны бок пад канец. Працягласць вуліцы складае каля 850 метраў. Вуліца ўзнікла ў выніку будаўніцтва шматкватэрных дамоў у 2010-х гадах. Забудова вуліцы — тыповая, панэльная з пераменнай этажнасцю да 10 паверхаў. Актыўнае будаўніцтва новых шматкватэрных жылых дамоў на гэтай вуліцы працягваецца і сёння. Названая яна ў гонар ўдзельніка Другой сусветнай вайны, Героя Сацыялістычнай Працы, аднаго з кіраўнікоў Наваполацкага НПЗ Паўла Іванавіча Дзянісава.

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Наваполацка

Зноскі
------
**Спіс мэт для ядзернага ўдару** — пералік мэт для нанясення масіраванага ядзернага ўдару па СССР.

22 снежня 2015 года Нацыянальнае кіраванне архіваў і дакументацыі ЗША апублікавала складзены ў 1956 годзе спіс мэт, па якіх Вашынгтон планаваў нанесці ядзерныя ўдары ў выпадку вайны з СССР. Спіс змяшчае мэты масіраванага ядзернага ўдару ЗША па СССР, краін Усходняга блока і Кітаю, які планаваўся на 1959 год.

Дадзены дакумент уяўляе сабой табліцу, якую распрацавала Стратэгічнае авіяцыйнае камандаванне ЗША. У табліцы пералічаныя сотні мэт, названых «намечанымі эпіцэнтрамі». Сярод іх 179 мэт у Маскве, 145 у Ленінградзе і 91 ва Усходнім Берліне, Пекіне, Варшаве. Аб'ём дакумента — 800 лістоў.

Спіс быў апублікаваны ў выніку запыта, які зрабіў яшчэ ў 2006 годзе Уільям Бэр (англ.: William Burr), які з'яўляецца старэйшым аналітыкам Архіва нацыянальнай бяспекі (англ.: National Security Archive) Універсітэта Джорджа Вашынгтона.

Уільям Бэр лічыць, што гэта самы падрабязны з дакументаў падобнага роду.

Мэты ў спісе маюць кодавыя нумары, якія ў сваю чаргу адпавядаюць канкрэтным месцам. Дакладныя адрасы і назвы лакацый ўсё яшчэ знаходзяцца ў засакрэчанай «Энцыклапедыі бамбардзіровак», якую Уільям Бэр таксама спрабуе зрабіць здабыткам грамадскасці.

Найбольш шакіруючым у гэтым спісе выглядае пункт № 275 — «насельніцтва». Гэта значыць, адной з мэт ядзернай бамбардзіроўкі з'яўлялася фізічнае знішчэнне насельніцтва.

Зноскі
------

1. ↑  СМИ: целью атомных бомб США в 1950-е были СССР, Восточная Европа и КНР (руск.).  РИА Новости (23 снежня 2015). Праверана 12 чэрвеня 2017.
2. ↑  U.S. Cold War Nuclear Target Lists Declassified for First Time (англ.).  National Security Archive (22 снежня 2015). Праверана 12 чэрвеня 2017.
3. ↑  Newly released documents reveal U.S. Cold War nuclear target list (англ.)(недаступная спасылка).  CNN (24 снежня 2015). Архівавана з першакрыніцы 16 чэрвеня 2017. Праверана 12 чэрвеня 2017.
4. ↑  Опубликован список целей для ядерного удара США по СССР **(нявызн.)** (23 снежня 2015). Праверана 12 чэрвеня 2017.
5. ↑  США опубликовали список целей для ядерного удара в СССР (руск.) (23 снежня 2015). Праверана 12 чэрвеня 2017.
**Мацісаў мост** (Сухарны) — аўтадарожны арачны мост праз раку Пражку ў Адміралцейскім раёне Санкт-Пецярбурга. Злучае Мацісаў і Каломенскі астравы. Аб’ект культурнай спадчыны Расіі рэгіянальнага значэння. Размешчаны па паўднёвай (цотнай) набярэжнай ракі Мойкі паміж дамамі № 124 і 126, ля вытоку Пражкі. Побач з мостам размешчана Псіхіятрычная бальніца святога Мікалая Цудатворца. Даўжыня — 39,7 м, шырыня — 10,5 м.

Ніжэй па цячэнні знаходзіцца Лазневы мост.

Найбліжэйшая станцыя метрапалітэна (2,4 км) — «Садовая».

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

| Масты цераз Пражку |
| --- |
| 
* Мацісаў
* Лазневы
* Бердаў пешаходны
* Падзорны

 |
**Змеепадо́бныя е́лкі** — помнік прыроды рэспубліканскага значэння ў Брэсце, Беларусь. Растуць у заходняй частцы Парку культуры і адпачынку на ўчастку разам з іншымі дрэвамі елкі распаўсюджаных формаў. Уся група дрэў абнесена металічнай агароджай. Марфалагічна змененая форма елкі еўрапейскай (*Picea abies 'virgata'* ); мае доўгія маларазгалінаваныя бакавыя галінкі. Узрост каля 80 гадоў, вышыня каля 10 м. Каштоўная дэкаратыўная культура. Ахоўны статус нададзены ў 1968 годзе.

Падобныя формы адзначаны ў Чырвонабярэжскім (Жлобінскі раён), Грудзінаўскім (Быхаўскі раён), Бярозаўскім (Навагрудскі раён), Ігнаціцкім (Мінскі раён) і Раваніцкім (Чэрвеньскі раён) парках.

Зноскі
------

1. ↑  Памятники природы республиканского значения Брестской области Архівавана 22 лістапада 2017.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
Цыцэрон выкрывае планы Катыліны 8 лістапада 63 да н.э.

| Гісторыя Старажытнага Рыма |
| --- |
|  |
| Заснаванне Рыма |
| Царскі перыяд |
| * Сем цароў Рыма
 |
| Рэспубліка |
| * Ранняя Рэспубліка
* Пунічныя войны і экспансія на Усходзе
* Саюзніцкая вайна
* Грамадзянская вайна 83—82 да н.э.
* Змова Катыліны
* Першы трыумвірат
* Грамадзянская вайна 49—45 да н.э.
* Другі трыумвірат
 |
| Імперыя |
| * Спіс імператараў
* Прынцыпат
	+ Юліі-Клаўдзіі
	+ Флавіі
	+ Антаніны
	+ Северы
	+ Крызіс III стагоддзя
* Дамінат
	+ Заходняя Рымская імперыя
 |
| 
Паняцці |
| * SPQR
* Культура
* Шлюб
* Прастытуцыя
* Рэлігія
* Хрысціянства
* Тэатр
* Мова
* Літаратура
* Архітэктура
* Мода
* Дарогі
* Правінцыі
* Войска
* Легіёны
* Магістратуры
 |
| 
Асобы |
| * Ромул і Рэм
* Сцыпіён
* Гракхі
* Марый
* Сула
* Цыцэрон
* Пампей
* Цэзар
* Марк Антоній
* Актавіян
* Нерон
* Веспасіян
* Траян
* Марк Аўрэлій
* Дыяклетыян
* Канстанцін I
 |

**Змова Катыліны** — спроба часткі старажытнарымскіх патрыцыяў і вершнікаў захапіць уладу ў 63 да н.э. На чале змовы стаяў Луцый Сергій Катыліна.

У 60-я гады да н.э. у Рыме з'явілася значная колькасць патрыцыяў і вершнікаў, якія былі незадаволены становішчам. Шмат хто з іх удзельнічаў у грамадзянскіх войнах на баку Луцыя Карнелія Сулы і атрымаў землі і грошы ў час праскрыпцый. Але пасля смерці іх лідара яны хутка прамарнавалі сваю маёмасць і таму жадалі новага Сулу і новых грамадзянскіх войн.

Катыліна збіраў вакол сябе ветэранаў грамадзянскіх войн Сулы, а таксама моладзь. Ён абяцаў раздаць землі, грошы і высокія дзяржаўныя пасады сваім паплечнікам. Таксама ён абяцаў адмяніць ім усе абавязкі. Часам меркавалася, што ў змове ўдзельнічалі вядомыя палітыкі Марк Ліцыній Крас і Гай Юлій Цэзар.

Змоўшчыкі планавалі забіць консула Марка Тулія Цыцэрона, але яго папярэдзілі, і ён здолеў выратавацца. Шмат звестак пра змову Цыцэрону перадаў Квінт Курый, але ж у Цыцэрона не было доказаў намераў змоўшчыкаў. Цыцэрон атрымаў доказы ад амбасадараў гальскага племя алаброгаў, якім змоўшчыкі перадалі гарантыйныя лісты, каб заахвоціць іх удзельнічаць у змове. 8 лістапада Цыцэрон у сенаце вымавіў сваю першую выдатную прамову супраць Катыліны, якая мела велізарны поспех: Катыліна збег з Рыма. 15 лістапада сенат абвясціў Катыліну ворагам дзяржавы, і хутка супраць яго з паплечнікамі выйшлі рымскія войскі. 5 снежня па пастанове сената былі пакараны смерцю 5 змоўшчыкаў, а хутка апошнія паплечнікі Катыліны былі разбіты каля Пісторыі ў паўночнай Італіі.

За свае заслугі Цыцэрон атрымаў ганаровы тытул «бацька Бацькаўшчыны» (pater patriae).

Літаратура
----------

* Гай Салюстый Крысп. Змова Катыліны.
* Марк Тулій Цыцэрон. Прамовы супраць Катыліны.
**Жула́н**, **грычун малы** (*Lanius collurio*) — птушка сямейства саракушавых.

Апісанне
--------

Даўжыня цела да 17-20 см, размах крылаў 24-29 см. Маса каля 30 г. Галава і шыя шэрыя, спіна рыжавата-каштанавая, каля вачэй чорная папярочная палоска. Хвост доўгі, ступеньчаты.

Самец у гнездавы перыяд з іржава-папяліста-чорным верхам цела, ніз крэмавы. У самкі верх галавы карычневы, светлае брыво і ніз цела (у папярочныя рыскі). У самкі і самца белыя плямы каля асновы хваста. Маладыя падобныя да самкі, папярочныя рыскі таксама і на версе цела. 

Спеў — ціхае, хрыплае шчабятанне з мноствам імітацый галасоў іншых птушак.

Пашырэнне
---------

Распаўсюджаны ў стэпавай і лясной зонах Еўразіі. Арэал Еўропа (акрамя Пірэнейскага паўвострава, Ісландыі, Ірландыі, Брытанскіх астравоў і поўначы) праз Сярэднюю Азію да Томска і заходняга Алтая, Малая Азія, Каўказ, поўнач Ірана, У Еўропе памяншаецца колькасць.

Пералёты від. Месцы зімовак: Усходняя, Трапічная і Паўднёвая Афрыка.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Корміцца насякомымі, часам дробнымі пазваночнымі. 

Гняздо на вышыні 1-3,5 м ад зямлі ў густым кусце (радзей у кроне невялікага дрэва) бліжэй да асновы. Знешняя частка няшчыльная, з зялёных сцёблаў, карэньчыкаў і травы, месцамі з прымессю вяровак, паперы, тканін і г.д.; унутраная частка з шчыльнасплеценых завялых кавалкаў раслінных валокнаў, а таксама карэньчыкаў, пёраў або шэрсці (у лесечаста з прымессю моху). Высцілка скупая, з сухой травы і карэньчыкаў — не даходзіць да верхняга краю.

Адкладвае 4-7 яец. Яйкі пераважна крыху падоўжаныя з тупым вузейшым канцом. Афарбоўка вельмі зменлівая: крэмава-белая, белая з зеленаватым адценнем, светла-зялёная. ружовая, светла-аліўкавая або ржава-карычневыя. Характэрная рыса — плямкі ў выглядзе кальца. Глыбокіяплямкі светла-шэрыя, шэра- або светла-фіялетавыя, шэра-ружовыя; паверхневыя- светла-карычневыя, шэра- або ржава-карычневыя, карычнева-аліўкавыя.

Падвіды
-------

* *L. c. collurio* — большая частка Еўропы, на ўсход да Томска і заходняга Алтая;
* *L. c. pallidifrons* — Урал, Заходняя Сібір;
* *L. c. kobylini* — паўднёвыя Балканы, Крым, Каўказ, паўночны Іран;
* *L. c. juxtus* — Англія.

Літаратура
----------

* Грычун малы // Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X
* Саракушы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
Наземны ўчастак метрапалітэна Мехіка
Metro México 2015
**Метрапалітэн Мехіка** (ісп.: Sistema de Transporte Colectivo Metro / STC Metro) — сетка метрапалітэну ў Мехіка, другі метрапалітэн Паўночнай Амерыкі па перавозу пасажыраў штогод (каля 1,7 мільярда пасажыраў). Адкрыты 4 верасня 1969.

Сёння складаецца з 11 ліній агульнай даўжынёй у 202 кіламетры і 175 станцый, з якіх 106 знаходзяцца пад зямлёй. У Мехіка выкарыстоўваюцца цягнікі з гумавымі шынамі, якія дапамагаюць значна паменшыць гучнасць цягнікоў і вібрацыю ад іх, што ва ўмовах тэктанічнай актыўнасці каля Мехіка вельмі мэтазгодна. З-за апошняга ў метро Мехіка выкарыстоўваюцца асаблівыя будаўнічыя прыёмы, якія дапамагаюць добра супрацьстаяць землятрусам. Напрыклад, падчас землятрусу ў 1985, калі некалькі будынкаў былі зруйнаваны, сетка метро амаль не была пашкоджана.

Кошт праезду ў метро — 2 мексыканскіх долары (15 амерыканскіх цэнтаў).

У Сеціве
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Метрапалітэн Мехіка