**Шанха́й** (кіт. 上海市, піньінь *shàng hǎi shì*) — найбуйнейшы горад Кітая і адзін з самых буйных гарадоў свету, размешчаны ў дэльце ракі Янцзы. Адзін з чатырох гарадоў цэнтральнага падпарадкавання КНР, важны фінансавы і культурны цэнтр краіны, а таксама адзін з самых буйных у свеце марскіх портаў.

Гісторыя
--------

Выява старога гораду ў часы панавання дынастыі Мін
Падчас панавання дынастыі Сун Шанхай быў павышаны ў статусе з вёскі ў гандлёвы горад у 1074 годзе, а ў 1172 годзе ля горада дзеля стабілізацыі берагавой лініі акіяна была пабудавана другая марская сцяна, якая дапаўняла сістэму з раней узведзеных дамбаў:9. Падчас панавання дынастыі Юань з 1292 да 1927, калі паселішча афіцыйна стала горадам, тэрыторыя Шанхая была пазначана як цэнтральнае месца прэфектуры Сангджанг:9, 11-12, 34.

Дзве важныя падзеі садзейнічалі развіццю Шанхая падчас панавання дынастыі Мін. Гарадская сцяна была пабудавана ў першы раз у 1554 годзе для абароны горада ад набегаў японскіх піратаў. Яе вышыня была 10 метраў, а акружнасць — 5 км:10. У часы панавання Ванлі у 1602 годзе ў Шанхаі быў узведзены даоскі храм Чэнхуанмяо. Гэтая ўзнагарода, як правіла, рабілася толькі для месцаў са статусам горада, такіх, як сталіцы прэфектур, а не проста павятовых гарадоў, якім быў Шанхай. Гэтая падзея, верагодна, адлюстроўвае важнае эканамічнае значэнне горада, у адрозненне ад ягонага нізкага палітычнага статусу:10.

Набярэжная Вайтань у 1928 годзе
У часы панавання дынастыі Цын Шанхай стаў адным з найбольш важных марскіх партоў у рэгіёне дэльты Янцзы, у выніку чаго адбыліся дзве важныя палітычныя змены: па-першае, імператар Кансі ў 1684 годзе адмяніў папярэднія забароны дынастыі Мін, якія дзейнічалі з 1525 года, на выхад суднаў у акіян. Па-другое, у 1732 годзе імператар Юнчжэн перанес мытню ў правінцыю Цзянсу, сталіцай якой якраз і быў горад Шанхай, і надаў яму эксклюзіўныя правы на кантроль над знешнім гандлем. У выніку гэтых двух важных рашэнняў да 1735 Шанхай стаў асноўным гандлёвым портам усёй ніжняй вобласці ракі Янцзы, нягледзячы на ўсё яшчэ нізкі адміністрацыйны ўзровень у палітычнай іерархіі:10-11.

Міжнародная ўвага да Шанхая ўзрасла ў XIX стагоддзі з-за ягонага эканамічнага і гандлёвага патэнцыялу. У часы Першай опіумнай вайны ў 1839—1842 гг. брытанскія войскі часова захапілі горад. Вайна скончылася ў 1842 годзе ў выніку падпісання Нанкінскай дамовы, паводле якой Кітай абавязваўся адчыніць для міжнароднага гандлю свае асноўныя порты, у спіс якіх увайшоў і Шанхай. Разам з тым з Брытаніяй была падпісана яшчэ адна асобная Хумэнская дамова ў 1843 годзе, якая дазволіла брытанцам займацца гандлем на кітайскай зямлі. Праз год падобная дамова была падпісана і з ЗША — Вансяская дамова. У выніку Брытанія, Францыя і Злучаныя Штаты Амерыкі атрымалі значныя саступкі і па-за сценамі горада, якім па-ранейшаму кіравалі кітайцы.

У 1855 годзе горад быў захоплены паўстанцамі з таварыства малых шабляў, але быў вернуты пад імператарскую ўладу ў лютым 1855 года. У 1854 годзе быў створаны Шанхайскі муніцыпальны савет для кіравання замежнымі паселішчамі. У перыяд з 1860 па 1862 гады тайпінскія паўстанцы двойчы напалі на Шанхай і знішчылі ўсходнія і паўднёвыя прыгарады горада, але не здолелі захапіць сам горад. У 1863 годзе брытанскае паселішча на поўдзень ад ракі Сучжоў і амерыканскае паселішча на поўначы ўз’ядналіся з мэтай фармавання Шанхайскага інтэрнацыянальнага паселішча. Французскае паселішча адмовілася ад аб’яднання і захавала сваю канцэсію на поўдні і паўднёвым захадзе.

Месца правядзення першага Усекітайскага з’езда Камуністычнай партыі Кітая.
Грамадзяне многіх краін з усіх кантынентаў прыехалі ў Шанхай, каб жыць і працаваць на працягу наступных дзесяцігоддзяў. Тыя, хто жылі ў горадзе на працягу доўгага часу (некалькі пакаленняў), называлі сябе «шанхайлэндцы». У 1920-х і 1930-х гадах амаль 20 тысяч рускіх пераехала сюды, большая частка якіх былі прадстаўнікамі белага руху падчас грамадзянскай вайны ў Расіі. Рускія ў Шанхаі на той час складалі другую па велічыні замежную супольнасць. Да 1932 г. Шанхай стаў пятым у свеце горадам паводле велічыні і быў домам для 70 тысяч замежнікаў. У 1930-х гг. 30 тысячаў габрэйскіх уцекачоў з Еўропы прыбылі ў горад.

Япона-кітайская вайна 1894—1895 гг. скончылася падпісаннем сіманасескай дамовы, якая дала магчымасць Японіі стаць яшчэ адной замежнай дзяржавай у сферы эканомікі Шанхая. Японцы пабудавалі завод у горадзе, які неўзабаве быў скапіяваны іншымі замежнымі дзяржавамі. Шанхай быў тады самым важным фінансавым цэнтрам на Далёкім Усходзе, у выніку чаго горад атрымаў мянушку «Вялікія Афіны Кітая».

Падчас кіравання гэтай тэрыторыяй Кітайскай рэспублікай у 1911—1949 гг. палітычны статус Шанхая, нарэшце, быў павышаны да статуса муніцыпалітэта загадам ад 14 ліпеня 1927 г. Нягледзячы на тое, што тэрыторыі замежных канцэсій не былі ўключаны ў сферу іхняга кантролю, новы кітайскі муніцыпалітэт меў плошчу ў 828,8 км², у тым ліку ў ягоны склад уваходзілі сучасныя раёны Баошан, Янгпу, Жабэй, Нансі і Пудун. 28 студзеня 1932 г. японскія войскі высадзіліся ў горадзе і захапілі яго, нягледзячы на кітайскі супраціў, які быў скончаны ў траўні таго ж году. У выніку бітвы за Шанхай у 1937 годзе кітайскія гарадскія зоны былі акупаваны японскімі жаўнерамі ў той час, калі міжнародная зона і французская канцэсія заставаліся вольнымі. Аднак і гэтыя тэрыторыі таксама былі акупаваны 8 снежня 1941 г. і заставаліся пад кантролем Японіі да капітуляцыі ў 1945 годзе. Падчас акупацыі адбыліся шматлікія вайсковыя злачынствы.

Геаграфія
---------

Дэльта ракі Янцзы
Шанхай размешчаны ў дэльце ракі Янцзы на ўсходнім узбярэжжы Кітая на прыкладна роўнай адлегласці ад Пекіна і Ганконга. Муніцыпалітэт у цэлым складаецца з паўвострава паміж Янцзы і Ханчжоў, а таксама шэрагу дробных астравоў. Гарадскі муніцыпалітэт мяжуе на поўначы і захадзе з правінцыямі Цзянсу, на поўдні з правінцыяй Чжэцзян, а на ўсходзе з Усходне-Кітайскім морам. Уласна горад дзеліцца напалову ракой Хуанпу, якая з’яўляецца адным з прытокаў Янцзы. Гістарычны цэнтр горада, раён Пусі, размешчаны на заходнім беразе Хуанпу, у той час як нядаўна пабудаваны раён Пудун, які змяшчае цэнтральны фінансавы рэгіён, быў пабудаваны на ўсходнім беразе.

Пераважная большасць гарадской плошчы з’яўляецца плоскай па тыпе рэльефу, за выключэннем некалькіх пагоркаў у паўднёва-заходнім рэгіёне, з сярэдняй вышынёй 4 м. Размяшчэнне горада на плоскай алювіяльнай раўніне азначае, што новыя хмарачосы павінны быць пабудаваны з глыбокім бетонным мурам, каб спыніць іхняе апусканне ў мяккі грунт. Найвышэйшы пункт знаходзіцца на выспе Дадзінсян і мае 103 м у вышыню. У горадзе шмат рэк, каналаў і азёр, ён таксама вядомы сваімі багатымі воднымі рэсурсамі як частка вадазборнага басейна Тайху.

### Клімат

Згодна з кліматычнай класіфікацыяй Кёпена, Шанхай мае вільготны субтрапічны клімат, які складаецца з 4 сезонаў. Зімы халодныя і вільготныя, у гэты перыяд назіраюцца халодныя паўночна-заходнія вятры з Сібіры, якія могуць стаць чыннікам паніжэння тэмпературы ніжэй за нуль, аднак у большасці дзён зімы назіраюцца толькі адзін альбо два снегапады. Лета гарачае і вільготнае, у сярэднім каля 8 дзён трымаецца тэмпература, вышэйшая за 35 °C; у гэты сезон магчымы выпадковыя ліўні альбо навальніцы. Горад таксама ўспрымальны да тайфунаў у летні перыяд і на пачатку восені, ні адзін з якіх у апошнія гады не прынёс значных страт. Вясна часта бывае зменлівай і дажджлівай; восень, як правіла, сонечная і сухая. Горад у сярэднім мае тэмпературу 4,2 °C у студзені і 27,9 °C у ліпені, гадавы паказчык складае 16,1 °C. Шанхай атрымоўвае ў сярэднім 1878 гадзін сонечнага святла ў год. Самая высокая тэмпература за ўсю гісторыю складала 40,2 °C, а самая нізкая была роўная −12,1 °C.

| **Клімат Шанхая** |
| --- |
| Паказчык | Сту | Лют | Сак | Кра | Май | Чэр | Ліп | Жні | Вер | Кас | Ліс | Сне | Год |
| Сярэдні максімум, °C | 8,1 | 9,2 | 12,8 | 19,1 | 24,1 | 27,6 | 31,8 | 31,3 | 27,2 | 22,6 | 17,0 | 11,1 |
| Сярэдні мінімум, °C | 1,1 | 2,2 | 5,6 | 10,9 | 16,1 | 20,8 | 25,0 | 24,9 | 20,6 | 15,1 | 9,0 | 3,0 |
| Норма ападкаў, мм | 50,6 | 56,8 | 98,8 | 89,3 | 102,3 | 169,6 | 156,3 | 157,9 | 137,3 | 62,5 | 46,2 | 31,7 | 1 164,7 |
| *Крыніца: China Meteorological Administration* |

Эканоміка
---------

Адзін з раёнаў Шанхая
Прынцыповая схема сеткі метро Шанхая
Шанхай з’яўляецца камерцыйным і фінансавым цэнтрам мацерыковага Кітая і займае пятае месца ў спісе глабальных фінансавых цэнтраў за 2011 год. Гэта быў самы вялікі і квітнеючы горад на Далёкім Усходзе ў 1930-х гг. і яго хуткае паўторнае развіццё пачалося ў 1990-х гг.. Прыкладам гэтага можа служыць раён Пудун, які стаў пілотнай тэрыторыяй інтэграваных эканамічных рэформ. Да канца 2009 г. у горадзе налічвалася 787 фінансавых інстытутаў, 710 з якіх былі з замежнымі інвестыцыямі. У 2009 годзе Шанхайская фондавая біржа займала трэцяе месца сярод біржаў свету па аб’ёме гандлю і шосты радок з пункту гледжання агульнай капіталізацыі пералічаных кампаній. А па аб’ёмах таргоў такіх тавараў, як каўчук, медзь і цынк, Шанхайская біржа ф’ючарсаў займала першае месца ў свеце.

У апошнія два дзесяцігоддзі Шанхай з’яўляецца адным з самых хутка растучых гарадоў свету. З 1992 году Шанхай меў двухзначны працэнтны паказчык росту амаль кожны год, за выключэннем перыяду глабальнага эканамічнага спаду 2008 і 2009 гадоў. У 2010 годзе агульны аб’ём ВУП Шанхая ўзрос да 1,687 трыльёнаў юаняў ($256,3 мільёнаў), а ВУП на душу насельніцтва склаў 76 тысячаў юаняў ($ 11540). Трыма найбуйнейшымі галінамі сферы паслуг у эканоміцы горада з’яўляюцца фінансавыя паслугі, рознічны гандаль і нерухомасць. Прамысловасць і сельская гаспадарка склалі 39,9 % і 0,7 % ад агульнага аб’ёму адпаведна. Сярэдні гадавы даход жыхароў Шанхая, паводле статыстыкі за першыя тры кварталы 2009 года, склаў 21871 юань. Размешчаны ў самым сэрцы дэльты ракі Янцзы, Шанхай мае адзін з буйнейшых у свеце партоў. Шанхай імкнецца стаць міжнародным цэнтрам суднаходства ў найбліжэйшай будучыні.

Шанхай з’яўляецца адным з асноўных прамысловых цэнтраў Кітая, адыгрываючы адну з галоўных роляў у цяжкай прамысловасці Кітая. Вялікая колькасць прамысловых зон, у тым ліку Шанхайскай зоны эканамічнага і тэхналагічнага развіцця, з’яўляецца асновай другаснага сектара эканомікі Шанхая. На цяжкія галіны прыпадае 78 % ВУП прамысловасці ў 2009 годзе. Найбуйнейшы сталеліцейны завод Кітая Baosteel Group і суднабудаўнічы завод Jiangnan, адзін з найстарэйшых суднабудаўнікоў Кітая, размешчаны ў Шанхаі. Вытворчасць аўтамабіляў з’яўляецца яшчэ адной важнай галіной. Shanghai Automotive Industry Corporation («SAIC») з’яўляецца адной з трох найбуйнейшых аўтамабільных карпарацый у Кітаі. Кампанія мае стратэгічнае партнёрства з Volkswagen і General Motors.

Генеральны план гарадскога развіцця на перыяд 2017-35 гадоў імкнецца ператварыць горад у «мегаполіс з уплывам сусветнага маштабу». Шанхай мае змяніць мадэль свайго развіцця, кантраляваць колькасць насельніцтва і зямельны фонд для гарадской забудовы, прыкладаць намаганні па ахове навакольнага асяроддзя і забеспячэнні бяспекі. Згодна з планам, да 2035 года колькасць пастаяннага насельніцтва Шанхая павінна быць менш за 25 млн чалавек, плошча зямельных участкаў пад будаўніцтва знізіцца да 3200 км². План таксама зацвердзіў мэты павялічыць долю ляснога покрыва ў горадзе да 23 % і скараціць узровень канцэнтрацыі ўзважаных часціц PM2,5 у паветры да 25 мкг на кубаметр да 2035 года. Будуць пабудаваны, па меншай меры, адзін універсітэт і адна генеральная бальніца першага класа ў кожным прыгарадным раёне або суб-цэнтры Шанхая.

Па выніках 2022 года знешнегандлёвы абарот Шанхая дасягнуў рэкорднага ўзроўню ў 4,19 трлн юаняў (каля 620 млрд долараў). Аб’ём знешняга гандлю мегаполіса складаў 10 працэнтаў ад агульнага паказчыка краіны. Аб’ём экспарту транспартных сродкаў на новых крыніцах энергіі і літыевых батарэй з Шанхая павялічыўся за год адпаведна на 130,1 і 360,8 % — да амаль 84 млрд юаняў і 25,4 млрд юаняў.

Музеі
-----

* Шанхайскі музей

Гарады-пабрацімы
----------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Сцяг Японіі Іакагама, Японія (1973)
* Сцяг Японіі Осака, Японія (1974)
* Сцяг Італіі Мілан, Італія (1979)
* Сцяг Нідэрландаў Ротэрдам, Нідэрланды (1979)
* Сцяг ЗША  Сан-Францыска, ЗША (1980)
* Сцяг Харватыі Заграб, Харватыя (1980)
* Сцяг КНДР Хамхын, КНДР (1982)
* Сцяг Філіпін Маніла, Філіпіны (1983)
* Сцяг Пакістана Карачы, Пакістан (1984)
* Сцяг Бельгіі Антверпен, Бельгія (1984)
* Сцяг Канады Манрэаль, Канада (1985)
* Сцяг Грэцыі Пірэй, Грэцыя (1985)
* Сцяг Польшчы Паморскае ваяводства, Польшча (1985)
* Сцяг ЗША  Чыкага, ЗША (1985)
* Сцяг Германіі Гамбург, Германія (1986)
* Сцяг Марока Касабланка, Марока (1986)
* Сцяг Францыі Марсель, Францыя (1987)
* Сцяг Бразіліі Сан-Паўлу, Бразілія (1988)
* Сцяг Расіі Санкт-Пецярбург, Расія (1988)
 | * Сцяг Аўстраліі Квінсленд, Аўстралія (1989)
* Сцяг Турцыі Стамбул, Турцыя (1989)
* Сцяг Егіпта Александрыя, Егіпет (1992)
* Сцяг Ізраіля Хайфа, Ізраіль (1993)
* Сцяг Паўднёвай Карэі Пусан, Рэспубліка Карэя (1993)
* Сцяг В'етнама Хашымін, В’етнам (1994)
* Сцяг Вануату Порт-Віла, Вануату (1994)
* Сцяг Новай Зеландыі Данідын, Новая Зеландыя (1994)
* Сцяг Узбекістана Ташкент, Узбекістан (1994)
* Сцяг Партугаліі Порту, Партугалія (1995)
* Сцяг Емена Адэн, Емен (1995)
* Сцяг Намібіі Віндхук, Намібія (1995)
* Сцяг Кубы Сант’яга-дэ-Куба, Куба (1996)
* Сцяг Аргенціны Расарыа, Аргенціна (1997)
* Сцяг Фінляндыі Эспаа, Фінляндыя (1998)
* Сцяг Мексікі Халіска, Мексіка (1998)
* Сцяг Вялікабрытаніі Ліверпуль, Вялікабрытанія (1999)
* Сцяг Мазамбіка Мапуту, Мазамбік (1999)
* Сцяг Тайланда Чыангмай, Тайланд (2000)
 | * Сцяг ААЭ Дубай, ААЭ (2000)
* Сцяг ПАР Квазулу-Натал, ПАР (2001)
* Сцяг Эквадора Гуаякіль, Эквадор (2001)
* Сцяг Чылі Вальпараіса, Чылі (2001)
* Сцяг Іспаніі Барселона, Іспанія (2001)
* Сцяг Нарвегіі Осла, Нарвегія (2001)
* Сцяг Румыніі Канстанца, Румынія (2002)
* Сцяг Шры-Ланкі Каломба, Шры-Ланка (2003)
* Сцяг Швецыі Гётэборг, Швецыя (2003)
* Сцяг Славакіі Браціслаўскі край, Славакія (2003)
* Сцяг Даніі Цэнтральная Ютландыя, Данія (2003)
* Сцяг Ірландыі Корк, Ірландыя (2005)
* Сцяг Вялікабрытаніі Лондан, Вялікабрытанія (2006)
* Сцяг Інданезіі Правінцыя Усходняя Ява, Інданезія (2006)
* Сцяг ЗША  Уінстан-Сейлем, ЗША (2006)
* Сцяг Швейцарыі Базель, Швейцарыя (2007)
* Сцяг Францыі Рона — Альпы, Францыя (2008)
* Сцяг Камбоджы Пнампень, Камбоджа (2008)
* Сцяг Арменіі Ерэван, Арменія (2009)
 |

Выбітныя ўраджэнцы і жыхары
* Жак Маёль
* Сун Мэйлін
* Шэнан Мацільда Уэлс Лусід
* Тэрэнс Янг

Гл. таксама
* Expo 2010
* Цзінь Мао

Зноскі

1. ↑  В 2009 году численность постоянно проживающего в Шанхае приезжего населения достигла 5,42 млн человек (руск.).  Xinhua News Agency. Архівавана з першакрыніцы 2 красавіка 2011. Праверана 16 лютага 2011.
2. 1 2 3 4 5  Danielson, Eric N. «Shanghai and the Yangzi Delta», 2004.
3. ↑  Scarne, John. «Twelve years in China». Edinburgh: Constable, 1860: 187—209.
4. ↑  Williams, S. Wells. «The Middle Kingdom: A Survey of the Geography, Government, Literature, Social Life, Arts, and History of the Chinese Empire and its Inhabitants», Volume 1, p. 107. Scribner (New York), 1904.
5. ↑  «Shanghai Sanctuary» Архівавана 14 жніўня 2009. // Time.com
6. ↑  Gordon Cumming, C. F. (Constance Frederica), «The inventor of the numeral-type for China by the use of which illiterate Chinese both blind and sighted can very quickly be taught to read and write fluently», London : Downey, 1899, archive.org
7. ↑  «149 comfort women houses discovered in Shanghai» (недаступная спасылка) Архівавана 1 снежня 2008. // China View, 2005-06-16.
8. 1 2  «Topographic Features» Архівавана 3 кастрычніка 2011.. Basic Facts. Shanghai Municipal Government.
9. ↑  «Water Resources» Архівавана 3 кастрычніка 2011.. Basic Facts. Shanghai Municipal Government.
10. ↑  Spencer, Richard (19 September 2007). «1.6m flee Shanghai typhoon». The Daily Telegraph (UK).
11. ↑  «Extreme Temperatures Around the World». mherrera.org
12. ↑  «Taipei still in 19th place as financial center: survey». The Taipei Times.
13. ↑  Scott Tong (October 2009). «Shanghai: Global financial center? Aspirations and reality, and implications for Hong Kong». Hong Kong Journal.
14. ↑  «Shanghai Municipality» Архівавана 31 кастрычніка 2011.. hktdc.com.
15. ↑  «The rise of Lujiazui Financial City in Shanghai» Архівавана 18 студзеня 2012.. CCTV News — CNTV English.
16. ↑  «Growth rate of major national economic indicators over preceding year (1978~2010)» Архівавана 11 студзеня 2012.. stats-sh.gov.cn
17. ↑  «Shanghai GDP rises 9,9 % last year, beating target». Shanghai Daily.
18. ↑  «Average income hits 21,871 yuan». Shanghai Daily.
19. ↑  «Shanghai aims at int’l financial and shipping center». China Daily.
20. ↑  «Shipping industry woes». China Daily.
21. ↑  «上海汽车工业（集团）总公司|上汽集团» Архівавана 29 мая 2011.. Saicgroup.
22. ↑  Менш чым 25 млн жыхароў. Шанхай апублікаваў план гарадскога развіцця на наступныя 18 гадоў // zviazda.by, 18.01.2018.
23. ↑  Шанхай нагандляваў амаль на 4,2 трыльёна юаняў // zviazda.by, 07.02.2023.

Спасылкі
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Шанхай
* Афіцыйны сайт горада Архівавана 2 мая 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb · DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (9-th) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · Universalis · Настольны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 6047263 · BNE: XX458435 · BNF: 12395234w · GND: 4052066-3 · ISNI: 0000000123537626 · LCCN: n79063254 · NDL: 00637341 · NKC: ge134625 · NLA: 36596996 · SUDOC: 033046212 · VIAF: 159059201 |

 |

| Адміністрацыйны падзел Кітайскай Народнай Рэспублікі |
| --- |
| Правінцыі | 
* Аньхой
* Ганьсу
* Гірын
* Гуандун
* Гуйчжоу
* Ляанін
* Сычуань
* Тайвань1
* Фуцзянь
* Хайнань
* Хубэй
* Хунань
* Хэбэй
* Хэйлунцзян
* Хэнань
* Цзянсі
* Цзянсу
* Цынхай
* Чжэцзян
* Шаньдун
* Шаньсі
* Шэньсі
* Юньнань

 |
| Аўтаномныя раёны | 
* Гуансі
* Нінся
* Сіньцзян
* Тыбет
* Унутраная Манголія

 |
| Гарады цэнтральнага падпарадкаванні | 
* Пекін
* Цяньцзінь
* Чунцын
* Шанхай

 |
| Спецыяльныя адміністрацыйныя раёны | 
* Ганконг
* Макаа

 |
| 1 — кантралюецца Рэспублікай Кітай |

 |