recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Алена Ясеніна** (сапраўднае імя **Алена Валеўская**; нар. 27 ліпеня 1987, Разань, Расія) — расійская эстрадная спявачка, паэтэса.

Кар’ера
-------

Алена Ясеніна пачала сваю кар’еру ў верасні 2007 пасля ўдзелу на Міжнародным форуме «Песні міру». Тады Алена заняла першае месца, выканаўшы песню з рэпертуару Тамары Гвердцытэлі «Мамины глаза» (бел.: Мамчыны вочы). З 10 па 19 ліпеня 2008 Ясеніна ўяўляла сваю краіну на XVII Міжнародным фестывалі мастацтваў «Славянскі базар у Віцебску» і таксама заняла першае месца, выканаўшы ў фінале уласную кампазіцыю «Бабочка» (бел.: Матылёк).

11 ліпеня 2009 Алена выпускае дэбютны сінгл «Вишня» (бел.: Вішня), а 1 чэрвеня 2011 быў выпушчаны первый альбом спявачкі «Кругосветное путешествие» (бел.: Кругасветнае падарожжа).

Дыскаграфія
-----------

### Альбомы

* Кругосветное путешествие (2010)

### Сінглы

* Нравишься (ў дуэце з Дзмітрыем Малікавым; 2007)
* Вишня (2009)
* Одиссей и Пенелопа (2010)
* Пой со мной (2011)
* Мир без тебя (2011)

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт спявачкі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце · У Кантакце · Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · Яндэкс Музыка |
| Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz |
**Алена Уладзіміраўна Крыклівец** (нар. 21 сакавіка 1983, Віцебск) — беларуская літаратуразнаўца, паэтэса. Доктар філалагічных навук (2021), дацэнт (2015).

Біяграфія
---------

Сконыла Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. М. Машэрава (спецыяльнасць «Руская мова і літаратура, беларуская мова і літаратура», 2005; аспірантура, спецыяльнасць «Руская літаратура», 2012).

Працавала ў СШ № 39 г. Віцебска (2004—2007, настаўнік рускай мовы і літаратуры); Віцебскім дзяржаўным універсітэце імя П. М. Машэрава (з 2007, філалагічны факультэт, кафедра літаратуры, выкладчык, старшы выкладчык, у 2013—2019 — дацэнт, з 2019 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: параўнальнае літаратуразнаўства. Пазапрафесійная дзейнасць: літаратурная творчасць (паэзія).

Узнагароды
----------

Грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2014), Грамата Федэральнага агенцтва па справах Садружнасці Незалежных Дзяржаў, суайчыннікаў, якія пражываюць за мяжой, і па міжнародным гуманітарным супрацоўніцтве (2014).

Бібліяграфія
------------

* Жанрово-стилевая модификация повести в русской и белорусской реалистической и модернистской прозе второй половины ХХ века: сравнительно-типологический аспект : диссертация … доктора филологических наук : 10.01.02 ; 10.01.01: защищена 26.02.2021 : утверждена 02.06.2021 / Крикливец Елена Владимировна. — Минск, 2021.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Доцент кафедры литературы КРИКЛИВЕЦ ЕЛЕНА ВЛАДИМИРОВНА
**Равалпіндзі** (урду: راولپنڈی, англ.: Rawalpindi, панджаб.: راولپنڈی) — горад на поўначы Пакістана, на рацэ Лех, паблізу г. Ісламабад. 1 853 190 жыхароў (2013). Вузел чыгунак і аўтадарог. Гандлёва-прамысловы цэнтр. Прамысловасць: тэкстыльная, цэментная, хімічная, абутковая, харчовая, машынабудаўнічая і металаапрацоўчая. Народныя промыслы: дыванаткацтва, вытворчасць ювелірных вырабаў, саматужных вырабаў з дрэва, металаў.

Універсітэт. Археалагічны музей.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

1. ↑
**Алена Сяргееўна Цялькова** (нар. 7 мая 1944, г. Пінск, Брэсцкая вобласць, БССР) — беларуская спявачка (сапрана). Заслужаная артыстка БССР (1991). Народная артыстка Беларусі (2012).

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1970 годзе Мінскае музычнае вучылішча імя М. Глінкі. З 1966 года салістка жаночага вакальнага квартэта «Купалінка», з 1988 года адна са стваральніц, мастацкі кіраўнік і салістка аднайменнай фалькгрупы.

Творчасць
---------

Валодае голасам сакавітага тэмбру, шырокім пеўчым дыяпазонам. Адраджае традыцыі беларускага музычна-песеннага мастацтва, збірае беларускі народны песенны фальклор, які ў рэпертуары групы выконваецца ў рэгіянальных традыцыях спеваў (пераважна Мінскага, Брэсцкага і Гомельскага раёнаў). Аўтар музычных кампазіцый «Купалле», «На кірмашы», «Прыйдзі, вясна», апрацовак беларускіх народных песень. Адна з аўтараў кінафільмаў «Квартэт „Купалінка"», «Спявае „Купалінка"», «Купалінка».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Цялькова Алена Сяргееўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 140276 |
**Тэўшэн** (ісп.: teushen, tehues ад мапудунгун *teusun*; саманазва: *mech’arn*) † — зборная назва карэнных насельнікаў лясных раёнаў усходняй Патагоніі. Зніклі як асобны этнас у першай палове XX стагоддзя.

Паходжанне тэўшэн спрэчнае, паколькі іх мова практычна не захавалася. Большасць даследчыкаў мяркуе, што яны з’яўляліся або часткай тэўэльчэ, або былі блізкімі да іх. Яны падзяляліся на паўднёвую і паўночную групы. Асноўнымі заняткамі былі вандроўнае паляванне і збіральніцтва. У сярэдзіне XIX стагоддзя, калі адбывалася анексія Патагоніі з боку Аргенціны, агульная колькасць тэўшэн не перавышала 500—600 чалавек. У 1925 годзе — ад 10 да 12 чалавек. Мова тэўшэн знікла да 1920 года.

Літаратура
----------

* Button, J. Patagonia. — Patagonia Media, 2019 ISBN 9789568793135
**Магалістан**, **Магулістан**, **Магалістанскае ханства** — цюркская дзяржава ў 14-16 стагоддзях на тэрыторыі сучасных Казахстана, Кыргызстана, Узбекістана і Таджыкістана. Заснавана ў 1340-я гады нашчадкам Чынгісхана Таглук-Цімурам пасля распаду Джагатайскага (Чагатайскага) улуса. Напачатку ўключаў яго ўсходнюю частку (Усходні Туркестан, Сямірэчча і Паўднёвую Сібір), у 1360-61 гадах да Магалістана далучаны і Маверанахр (адпаў пасля смерці Таглук-Цімура ў 1363 годзе). Як незалежная дзяржава Магалістан існаваў да 1570-х гадоў на тэрыторыі Усходняга Туркестана. Часам тэрмін «Магалістан» выкарыстоўваюць для вызначэння Усходняга Туркестана.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бараш.
**Леў Навумавіч Бараш** (? — ?) — беларускі ўрач і арганізатар аховы здароўя. Першы галоўны ўрач бальніцы Бабруйскага павета. Першы ў Бабруйску ЛОР-урач, які прапрацаваў у горадзе да 1947 года.

Біяграфія
---------

Быў першым галоўным урачом павятовай бальніцы, адначасова з’яўляўся інспектарам аховы здароўя.

Напярэдадні Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года быў прызначаны галоўным урачом земскай (гарадской) бальніцы. У снежні 1917 года медыцынская дапамога была абвешчаная бясплатнай, арганізавана Інспекцыя аховы здароўя, якую ўзначаліў першы інспектар аховы здароўя і галоўны ўрач пераназванай у Бабруйскую Савецкую бальніцу Л. Н. Бараш. На пасадзе галоўнага ўрача бальніцы Льва Навумавіча ў 1920 годзе змяніў Уладзімір Восіпавіч Марзон.

З 1921 года Леў Навумовіч Бараш — першы інспектар павятовага адзела аховы здароўя.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Бараш, Лев Наумович  (руск.)
**Чыставусавыя**, **асмундавыя** (*Osmundaceae*) — адно са старажытнейшых сямействаў цяпер жывучых папарацей.

Апісанне
--------

Віды асмундавых — шматгадовыя расліны з масіўнымі і, звычайна, кароткімі прамастаячымі сцябламі з каронамі буйных лістоў. Сцёблы асмунды кароткія і звычайна прамастаячыя, але ў некаторых відаў на сухіх глебах — узыходзячыя.

Расліны гэтай сям’і характарызуюцца прысутнасцю пераходных форм ад дрэвападобных да тыповых травяністых раслін.

Віды
----

Рэшткі раслін, з большай ці меншай упэўненасцю аднесеных да асмундавых, сустракаюцца ў адкладаннях позняга карбону. У пермскім перыядзе знойдзены дакладныя рэшткі асмундавых, якія характарызаваліся прымітыўнай арганізацыяй, мелі пратастэлічную будову сцябла. Часам іх росквіту была мезазойская эра, але, пачынаючы ўжо з позняга дэвону, яны выконваюць усё меншую ролю ў раслінным покрыве Зямлі і сустракаюцца ўсё радзей. У цяперашні час гэта сямейства налічвае 4-5 родаў, у т. л.: асмунда (*Osmunda*), тадэя (*Todea*) і лептаптэрыс (*Leptopteris*). Відаў налічваецца, верагодна, не больш 20, хоць іншы раз указваюць да 30. У флоры Рэспублікі Беларусь асмундавыя прадстаўлены адным відам — чыставустам каралеўскім (*Osmunda regalis*).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6

Спасылкі
--------

* Чистоустовые: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Новы · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · Plantarium · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4670721-9 · LCCN: sh2003006233 · Microsoft: 2781036762 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Геллер.
**Леў Навумавіч Геллер** (1875, г. Ваўкавыск — 1942, г. Ташкент) — удзельнік рэвалюцыйнага руху, усходазнаўца, доктар эканамічных навук (1935), прафесар (1935). Член ВКП(б) з 1904 года.

Біяграфія
---------

Сын купца. У 1898 годзе скончыў Рыжскі політэхнічны інстытут і медыцынскі факультэт Харкаўскага універсітэта (1903).

Удзельнік снежанскага ўзброенага паўстання 1905 года ў Маскве. У 1914 годзе пакінуў Расію, а ў 1917 года вярнуўся, удзельнік Кастрычніцкага перавароту 1917 года. З 1917 па 1919 год у групе інтэрнацыяналістаў. У гады грамадзянскай вайны на партыйнай працы ў Туркестане. У 1921—1922 гадах на дыпламатычнай працы. У 1922—1930 гадах загадчык Усходнім аддзелам Прафінтэрна. З 1930 навуковы супрацоўнік, загадчык сектара па вывучэнню рабочага руху Інстытута сусветнай гаспадаркі і сусветнай палітыкі. Член рэдкалегіі часопіса «Сусветная гаспадарка і сусветная палітыка».

Памёр у 1942 годзе ў эвакуацыі ў Ташкенце.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Адмыслоўца ў галіне міжнародных адносін. Аўтар звыш 50 навуковых і публіцыстычных работ па праблемах працоўнага і прафсаюзнага руху ў краінах Усходняй і Паўднёва-Усходняй Азіі..

Працы
-----

* Мн.: Прафсаюзы на Усходзе, М. 1923; Становічша працоўнага класа ў капіталістычных краінах за 20 гадоў, М. 1937.

Зноскі
------

1. ↑  У 1875 годзе ў Ваўкавыску нарадзіўся удзельнік рэвалюцыйнага руху, усходазнаўца, доктар эканамічных навук (1935 г.), прафесар (1935 г.) ГЕЛЛЕР Леў Навумовіч
**Леў Міхайлавіч Крамарэўскі** (27 ліпеня 1896, г. Харкаў, Украіна — 24 сакавіка 1976) — балетмайстар-харэограф, педагог-рэпетытар Вялікага тэатра СССР, артыст балета.

Біяграфія
---------

Танцавальнаму мастацтву вучыўся прыватна ў балерыны Ю. Сядовай.

У 1930—1933 гадах балетмайстар Беларускай студыі оперы і балета. Запрасіў у студыю артыстаў з танцавальнай групы БДТ-1, навучэнцаў харэаграфічнага класа Беларускага музычнага тэхнікума, аматараў, падрыхтаваў з імі пастаноўку балета «Чырвоны мак» Р. Гліэра (1933), якая дала пачатак балетнаму рэпертуару Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі. Працаваў балетмайстарам тэатра да 1937 года, паставіў таксама балет «Канёк-Гарбунок» Ц. Пуні. Ставіў танцы ў операх «Кармэн» Ж. Бiзэ, «Князь Ігар» А. Барадзіна, «Пікавая дама» П. Чайкоўскага і інш.

У 1930-я — 1940-я гады працаваў у тэатрах оперы і балета Сярэдняй Азіі. Працаваў у тэатрах оперы і балета Алма-Аты і Фрунзэ.

З’яўляецца стваральнікам балета ў Кіргізіі і першым харэографам і стваральнікам знакамітага балета «Чалпон», балета «Селькінчэк».

Заслужаны дзеяч мастацтваў Кіргізскай ССР.

Працаваў у мімічным ансамблі Вялікага тэатра ў Маскве.

Пахаваны на Увядзенскіх могілках.

Зноскі
------

1. ↑  КРАМАРЕВСКИЙ ЛЕВ МИХАЙЛОВИЧ на сайце «Кіно-Театр. Ру»

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
* Леў Міхайлавіч Крамарэўскі // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2002. — Т. 1.
Даная  (руск.) (бел.Даная, 1527, Старая пінакатэка
«Мадонна з дзіцем», копія XVI стагоддзя, Эрмітаж
**Ян Госарт** (нідэрл.: Jan Gossaert), па мянушцы **Мабюз**, (Mabuse; 1479—1541) — нідэрландскі жывапісец, графік і разьбяр па дрэве.

Біяграфія
---------

Мянушку «Мабюз» (Мабежскі) атрымаў ад горада Мабёж, Францыя, у якім ён нарадзіўся каля 1479 года.

Магчыма, вучыўся ў Герарда Давіда. У 1502 г. быў прыняты ў гільдыю Святога Лукі ў Антверпене. Верагодна, у 1499 годзе ён адправіўся ў Англію, дзе пісаў пераважна партрэты.

Каля 1507 быў прыняты ў двор Філіпа Бургундскага  (гал.) (бел. (бастарда Філіпа III Добрага). Суправаджаў яго падчас паездкі ў Рым (1508—1509). У далейшыя гады працягваў працаваць на Філіпа ў яго замках, у Антверпене, а таксама ў Мідэлбургу і выконваць заказы прадстаўнікоў сям'і Габсбургаў — двара Маргарыты Аўстрыйскай  (руск.) (бел. ў Мехелене. Пісьмовыя крыніцы сведчаць, што ён выканаў партрэты Карла V і яго сястры Элеаноры Партугальскай, якія выхоўваліся ў Мехелене.

Калі Філіп Бургундскі атрымаў сан біскупа Утрэхцкага  (гал.) (бел. Мабюз рушыў услед за ім у замак Дуурстэдэ  (англ.) (бел. і дапамог у яго дэкарыраванні.

Памёр у Антверпене ў 1541.

Верагодна, менавіта ён натхніў свайго вучня Яна ван Скорела  (руск.) (бел. на здзяйсненне доўгага еўрапейскага тура. З таго часу для нідэрландскіх мастакоў (у тым ліку і Рубенса і ван Дэйка) стала звычаем здзяйсняць еўрапейскія падарожжы.

Гл. таксама
-----------

* Антверпенская школа  (руск.) (бел.

Зноскі
------

1. ↑  Encyclopædia Universalis — Encyclopædia Britannica.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2743906'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1340194'></a>

Літаратура
----------

* Пры напісанні артыкула выкарыстаны матэрыял з Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона (1890—1907).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мабюз
* At Artcyclopedia
* Мабюз на Wga.hu
* Яшчэ адна калекцыя
* Ян Госарт Архівавана 20 снежня 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists · ECARTICO |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1997—…) · Notable Names Database · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10162122 · BIBSYS: 3037978 · BNE: XX1671263 · BNF: 121770373 · BPN: 00864599 · GND: 118696602 · ISNI: 0000 0001 2281 9090, 0000 0004 4881 1099 · LCCN: nr92039086 · NKC: jn20011018106 · NLA: 35688306 · NLP: A26984738 · NTA: 073631620 · LIBRIS: 224021 · SUDOC: 06168323X · VIAF: 74123543, 315946471, 187297062 · ULAN: 500009353 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Садоўскі.
**Леў Васільевіч Садоўскі** (1827 — ?) — архітэктар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1827 годзе.

Выхаванне атрымаў у Пецярбургскім будаўнічым вучылішчы і па сканчэнні курса з чынам калежскага рэгістратара, быў прызначаны ў чарнігаўскую губернскую будаўнічую і дарожную камісію архітэктарскім памочнікам.

У 1865 годзе Л. Садоўскі быў прызначаны малодшым інжынерам будаўнічага аддзялення чарнігаўскага губернскага праўлення і, праз два гады, узведзены ў званне архітэктара. У 1874 годзе прызначаны пензенскім, а потым (у 1879 годзе) мінскім губернскім архітэктарам. Адначасова займаў пасаду епархіальнага архітэктара. У 1882 годзе прылічыўся да Міністэрства, а ў наступным годзе выйшаў у адстаўку.

Творчасць
---------

Прысутныя месцы (Мінск)
Кіраваў працамі па будаўніцтве ў г. Бялінскім Свята-Пакроўскага сабора.

Разам з К. Хршчановічам з’яўляецца аўтарам праекта Мінскіх прысутных месцаў.

У 1885 годзе ў Слуцку быў узведзены будынак Слуцкага духоўнага вучылішча  (руск.) (бел. па праекце Л. Садоўскага.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Барановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892. С. 298
2. 1 2  Будынак на Трайчанах  (руск.)
3. ↑  Белинский. Собор Покрова Пресвятой Богородицы  (руск.)
4. ↑  Соборный храм Покрова Пресвятой Богородицы Архівавана 25 жніўня 2018.  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лісоўскі.
**Леў Мікалаевіч Лісоўскі** (15 лютага 1924, хутар Новы Млын, цяпер Лагойскі раён, Мінская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1952 годзе. Працаваў у Куйбышаўскім філіяле Гідрапраекта, з 1958 года — кіраўніком групы, галоўным інжынерам праектаў, аддзела, начальнікам аддзела ў Белдзяржпраекце, з 1966 года — галоўным інжынерам Белдзіпрагандлю, з 1974 года — начальнік аддзела, намеснік галоўнага інжынера Мінскграмадзянпраекта.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1972 года. Член КПСС з 1969 года. Пражываў у Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): эксперыментальны жылы дом з аглапарытасілікатных блокаў у мікрараёне па вул. Валгаградскай (1960), 24-кватэрны жылы дом па вул. Чырвонаармейскай (1961) у Мінску, тыпавы праект школы-інтэрната на 330 месцаў (1961).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны II ступені (1985), медалямі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Лисовский Лев Николаевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Багавіцінавіч.
**Леў Багавіцінавіч** (? — пасля 1505) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Багавіцінаў (Багавіцінавічаў) герба «Пелікан». Нарадзіўся ў сям’і Багавіціна.

Каля 1487 года пачаў працаваць у канцылярыі ВКЛ. Пісар вялікі літоўскі ў 1487—1495, 1502—1505, ключнік берасцейскі ў 1487—1495 гадах, чашнік вялікі літоўскі ў 1501—1505 гадах, намеснік (дзяржаўца) крамянецкі з 1502 года.

Ад вялікага князя літоўскага Аляксандра ў 1497 годзе атрымаў маёнткі Шчураўцы і Фамінцы на Брацлаўшчыне, у 1501 годзе — с. Ворцель (Дакудава) у Берасцейскім павеце, якое ператварыў у горад з магдэбургскім правам. Валодаў таксама маёнткамі Радванічы ў Берасцейскім павеце, Навасёлкі і Неплі на Падляшшы, сёламі каля Браслава.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Валерый Пазднякоў.* Багавіціны // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.


| ?Леў Багавіцінавіч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Леў Багавіцінавіч |  | Багавіцін[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |
Помнік Мемарандуму славацкай нацыі ў Марціне.
**Мемара́ндум слава́цкай на́цыі** — праграмны дакумент славацкіх канстытуцыйных, прававых, палітычных і культурных патрабаванняў, прыняты на Славацкім нацыянальным сходзе 6—7 чэрвеня 1861 г. у Марціне. Аўтарам Мемарандума быў Штэфан Марка Дакснер.

Мемарандум славацкай нацыі ўключаў у сябе як істотныя, гэтак і менш важныя палажэнні. Сярод менш важных палажэнняў былі:

* патрабаванне стварэння Прававой акадэміі;
* патрабаванне стварэння кафедры славацкай мовы і літаратуры ва ўніверсітэце Пешта;
* патрабаванне, каб у школах магло весціся навучанне па-славацку;
* патрабаванне аб магчымасці выдання славацкіх гаспадарчых часопісаў;
* патрабаванне аб дазволе на стварэнне славацкіх гаспадарчых арганізацый;

і іншыя падобныя рэчы, якія можна абагульніць тым, што за імі стаяла ідэя нацыянальна-культурнай аўтаноміі.

Найбольш істотным было тое, што Мемарандум славацкай нацыі павінен быў сфарміраваць юрыдычнае замацаванне самастойнасці славацкай нацыі і абвергнуць тэорыю «Горнавенгерскага народа» ў дачыненні да славакаў. Але ніводнае з палажэнняў Мемарандума не патрабавала аддзялення Славакіі ад Венгрыі. Гэта была толькі першая спроба дасягнуць хоць якой культурнай і адукацыйнай аўтаноміі. Аднак Венгерскі парламент адхіліў Мемарандум славацкай нацыі. Такім чынам венгерскімі ўладамі было парушана абяцанне, дадзенае ў Кастрычніцкім дакуменце аб нацыянальным развіцці народаў. Мемарандум славацкай нацыі з'яўляўся формай дзяржаўна-прававых патрабаванняў славакаў. Супраць Мемарандума венгерскімі ўладамі была распачата «процімемарандумавая акцыя», падчас якой адміністрацыі славацкіх вёсак прымушалі дыстанцавацца ад Мемарандума. У выніку славацкія нацыянальныя лідары склалі новую праграму, якую прадставілі ўраду ў Вене. Другі дакумент, створаны ў 1861 г. быў прадстаўлены 12 снежня 1861 г. увайшоўшы ў гісторыю як Венскі мемарандум  (славацк.) (бел..

Літаратура
----------

* Prednáška z Dejín štátu a práva na Slovensku z 8.3.2007 od Prof. JUDr. Dr. h. c. Petra Mosného, Mgr.  (славацк.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Помнік Францыску Скарыну.
**Помнік Францыску Скарыну** — помнік у Мінску, размешчаны ва ўнутраным дворыку Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Першы помнік у сталіцы, прысвечаны беларускаму першадрукару і асветніку Францыску Скарыну. Устаноўлены ў 1999 годзе, аўтарам помніка з’яўляецца скульптар Сяргей Адашкевіч.

З’яўляецца часткай цэлага пантэону выяў нацыянальных герояў Беларусі ва ўнутраным дворыку Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Скульптурны твор Сяргея Адашкевіча нагядна дэманструе праблемы, звязаныя з персаніфікацыяй гістарычнай асобы. Звыклае, распаўсюджанае ў грамадстве стэрэатыпнае ўяўленне пра героя, дыктуе аўтару некаторыя мастацкія вырашэнні ў знешнім абліччы Ф. Скарыны. Скульптар імкнецца найбольш выразна падкрэсліць значнасць дзейнасці асветніка, гуманіста, уводзячы ў кампазіцыйную структуру выяўленчыя элементы, што асацыіруюцца з духоўнай спадчынай героя. Стэрэатыпнае ўяўленне аб выглядзе Скарыны робіць гэты твор пазнавальным.

Зноскі
------

1. 1 2  М. П. ЧАЙКО. З НАГОДЫ 500-ГОДДЗЯ БЕЛАРУСКАГА І ЎСХОДНЕ-СЛАВЯНСКАГА ПІСЬМЕНСТВА: ВОБРАЗ ФРАНЦЫСКА СКАРЫНЫ Ў ТВОРАХ МАНУМЕНТАЛЬНАЙ СКУЛЬПТУРЫ Архівавана 2 лістапада 2018.

Спасылкі
--------

* М. П. ЧАЙКО. З НАГОДЫ 500-ГОДДЗЯ БЕЛАРУСКАГА І ЎСХОДНЕ-СЛАВЯНСКАГА ПІСЬМЕНСТВА: ВОБРАЗ ФРАНЦЫСКА СКАРЫНЫ Ў ТВОРАХ МАНУМЕНТАЛЬНАЙ СКУЛЬПТУРЫ Архівавана 2 лістапада 2018.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жукава.

**Алена Ціхаўна Жукава** (22 снежня 1935, Віцебск) — беларускі вучоны-педагог у галіне тэхнічнай графікі. Кандыдат педагагічных навук (1980), прафесар (1993).

Біяграфія
---------

Скончыла Віцебскае мастацка-графічнае педагагічнае вучылішча (1954), Віцебскі педагагічны інстытут (1963), дзе працуе з 1965 г. (з 1991 прафесар кафедры Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта).

Распрацавала тэарэтычныя і метадычныя пытанні ўдасканалення графічнай падрыхтоўкі школьнікаў і студэнтаў ВНУ. Аўтар вучэбных дапаможнікаў для школ, тэхнікумаў, ВНУ. Выдатнік народнай адукацьіі Беларусі. Узнагароджана Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Жукава Алена Ціханаўна // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн. 1998. — Т. 6. — С. 444.
**Лага-Маджорэ**  (італ.: Lago Maggiore — *вялікае возера*) — возера на мяжы Швейцарыі і Італіі. Швейцарская частка возера размешчана ў кантоне Тычына, італьянская — у П’емонце і Ламбардыі. Возера Лага-Маджорэ з’яўляецца самай нізкай кропкай Швейцарыі.

Агульная інфармацыя
-------------------

Лага-Маджорэ размешчана ў тэктанічнай катлавіне ў заходняй частцы Ламбардскіх Альпаў на вышыні 193 м над узроўнем мора. Паабапал возера стромкія і высокія маляўнічыя берагі. Азёрная катлавіна з’явілася на месцы старажытнага ледавіка. Даўжыня — 66 км, шырыня — да 10 км, плошча — 212,5 км², глыбіня — да 372 м.
Панавальныя вятры: трамантана (з іт. «ранішні») з возера і інверна (з іт. «вячэрні») на возера. Частыя буры адбывюцца, калі дзьмуць заходнія (іт. «мергоца») і паўночныя (іт. «маджорэ») вятры.

Праз Лага-Маджорэ працякае суднаходная рака Тычына, левы прыток ракі По. Найбольшай вышыні ўзровень вады дасягае ў чэрвені-ліпені, у сярэднім складае 4 м. Возера не замярзае зімой. Кліматычная зона даволі мяккая, што забяспечвае возера курортнымі мясцінамі: Лакарна, Аскона, Канобіа, Стрэза і інш.

Практыкуецца суднаходства, рыбалоўства (фарэль, акунь), турызм, водны спорт.
У возера ўпадае рака Верзаска.

Астравы
-------

* Востраў Брысага
* Астраўкі Castelli di Cannero
* Барамейскія астравы

Населеныя пункты
----------------

Швейцарыя
* Тычына: Гера, Сан-Назаро, Віра, Тэнера, Лакарна, Аскона, Ронка, Брысага.

Італія
* П’емонт: Арона, Меіна, Леза, Стрэза, Бавена, Вербанія, Гіфа і інш.
* Ламбардыя: Анджэра, Ранка, Іспра, Луіна і інш.

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 6 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (онлайн) · Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4034092-2 · LCCN: sh85079596 · NKC: ge305379 · LIBRIS: 152052 · VIAF: 312586992 |
**Алена Сяргееўна Саннікава** (12 чэрвеня 1980, Наваполацк) — беларуская лыжніца, удзельніца двух Алімпійскіх гульняў. Спецыялізуецца ў дыстанцыйных гонках.

Кар’ера
-------

У Кубку свету Саннікава дэбютавала ў снежні 2000 года, у лістападзе 2001 года першы раз трапіла ў трыццатку лепшых на этапе Кубка свету, у эстафеце. Усяго мае на сваім рахунку 19 трапленняў у трыццатку лепшых на этапах Кубка свету, 10 у асабістых і 9 у камандных спаборніцтвах. Лепшым вынікам у выніковым агульным заліку Кубка свету, з’яўляецца для Саннікавай 70-е месца ў сезоне 2007-08.

На Алімпіядзе-2006 у Турыне стала 43-ай у дуатлоне 7,5 7,5 км, 29-ай у гонцы на 10 км класікай, 15-ай у эстафеце і 35-ай у мас-старце на 30 км.

На Алімпіядзе-2010 у Ванкуверы прымала ўдзел у чатырох гонках: 10 км каньком — 43-е месца, дуатлоне 7,5 7,5 км — 38-е месца, эстафета — 10-е месца, мас-старт на 30 км — 38-е месца.

За сваю кар’еру прымала ўдзел у пяці чэмпіянатах свету, лепшы вынік 9-е месца ў эстафеце на чэмпіянаце 2009 года, а ў асабістых гонках — 15-е месца ў мас-старце на 30 км на чэмпіянаце 2007 года.

Палітычныя погляды
------------------

Падпісала адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля жорсткіх падаўленняў народных пратэстаў у 2020 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Стало известно, кто подписал открытое письмо спортсменов, выступающих за власть (руск.)(недаступная спасылка) (24 лістапада 2020). Архівавана з першакрыніцы 24 лістапада 2020. Праверана 24 лістапада 2020.
2. ↑  Подписи **(нявызн.)**. Праверана 8 снежня 2020.

Спасылкі
--------

* Алена Саннікава — статыстыка на сайце FIS (англ.)
* *Алена Саннікава — алімпійская статыстыка на сайце* Sports-Reference.com *(англ.)*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIS (лыжныя гонкі) · Olympedia |
**Альжбета Гальшанская**, народжаная **Радзівіл** (? — ?) — дачка вялікалітоўскага дзяржаўнага дзеяча Мікалая Радзівіла.

Біяграфія
---------

### Паходжанне

Дачка Мікалая Радзівіла і яго жонкі Альжбеты з Саковічаў. Мела трох братоў і дзвюх сясцёр.

### Сям’я

Была жонкай Януша Юр’евіча Гальшанскага-Дубровіцкага

Шлюб быў бяздзетным.

У мастацтве
-----------

Захаваўся партрэт Альжбеты Гальшанскай, які цяпер захоўваецца ў варшаўскім Нацыянальным музеі.

Зноскі
------



| ?Альжбета Гальшанская — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Мікалай Радзівіл Стары |  | Радзівіл Осцікавіч |  | Крысцін Осцік |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Мікалай Радзівіл |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Войцех Манівід |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Соф’я з Манівідаў[d] |  | Івашка Манівідавіч |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Альжбета з Радзівілаў |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Юліянія[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  | Альжбета з Саковічаў |  | Багдан Саковіч |  | Андрэй Саковіч |  | Станіслаў Сак |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лаваль.

**Лаваль** (фр.: Laval) — горад у Канадзе, размешчаны ў паўднёва-заходняй правінцыі Квебек, на поўначы ад Манрэаля. Лаваль з'яўляецца цэнтрам аднайменнага рэгіёна правінцыі. Гэта самае вялікае прадмесце Манрэаля, трэці паводле велічыні муніцыпалітэт у правінцыі Квебек, і трынаццаты паводле велічыні горад у Канадзе з насельніцтвам у 401 553 чалавекі ў 2011 годзе.

Гісторыя
--------

Першымі еўрапейскімі пасяленцамі былі езуіты ў 1636 годзе, дзе яны атрымалі маноры. Сельскай гаспадаркай на тэрыторыі сучаснага горада пачалі займацца ў 1670 годзе. У 1675 годзе кантроль над тэрыторыяй атрымаў Франсуа дэ Манмарансі-Лаваль.

Эканоміка
---------

Разнастайнасць эканомікі Лавалю засяроджаная вакол тэхналогій, фармацэўтычнай прамысловасці і рознічнага гандлю. У горадзе маецца шмат фармацэўтычных лабараторый. Лаваль мае чатыры розныя прамысловыя паркі.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг Францыі Лаваль, Францыя (з 1984)
* Сцяг Ізраіля Петах Тыква, Ізраіль (з 1986)
* Сцяг Аўстрыі Клагенфурт, Аўстрыя (з 2005)

Зноскі
------

1. 1 2  (Code 2465005) Census Profile". 2011 census. Statistics Canada
2. ↑  "Laval Technopole website". Laval Technopole website

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лаваль (Квебек)
* Афіцыйны сайт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119617604 · GND: 4290757-3 · ISNI: 0000 0004 0588 2292 · LCCN: n79075713 · VIAF: 127787143 |
10-метровы фантан лавы
**Лава** — распалены вадкі (эфузія) або вельмі глейкі (экструзія), расплаў горных парод, пераважна сілікатнага складу (SiO2 прыкладна ад 40 да 95 %), выліваецца на паверхню Зямлі пры вывяржэнні вулканаў. Пры застыванні лавы ўтвараюцца эфузіўныя горныя пароды, можа ўтварыцца лававае плато. Тэмпература лавы вагаецца ў межах ад 500 да 1200 °C.

Адрозненне ад магмы — няма газаў, што ўзнікаюць пры вывяржэнні.

Гл. таксама
-----------

* Вулканічная бомба

Зноскі
------

1. ↑  National Geographic — Ol Doinyo Lengai

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119801076 · GND: 4166957-5 · LCCN: sh85075099 · Microsoft: 113754120 · NDL: 00574266 · NKC: ph138257 |

 |
**«Вейна»** — беларускі футбольны клуб з пасёлка Вейна, Магілёўскі раён.

Заснаваны ў пачатку 1990-х гадоў, спачатку гуляў на аматарскім узроўні. У 1995 далучыўся да Трэцяй лігі чэмпіянату Беларусі, а праз два гады выйшаў у Першую лігу.

У 1999 годзе «Вейна» стала фарм-клубам магілёўскага «Дняпра-Трансмаша» і змяніла назву на «Вейна-Дняпро». 
Па выніках сезона 2000 клуб страціў месца ў Першай лізе, а на наступны год быў выключаны і з Другой лігі.

Пасля аматарская каманда выступала ў чэмпіянаце Магілёўскай вобласці.

Папярэднія назвы
----------------

* ?—1998: «Вейна»
* 1999—2000: «Вейна-Дняпро»
* з 2001: «Вейна»

Статыстыка выступленняў
-----------------------

### Чэмпіянат і Кубак Беларусі

| Сезон | Ліга | М | Г | В | Н | П | Галы | Ачкі | Кубак | Заўвагі |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1995 | Трэцяя-Б (Д3) | **2** | 12 | 7 | 4 | 1 | 22–13 | **25** |  |  |
| 1996 | Трэцяя-Б (Д3) | **1** | 26 | 19 | 3 | 4 | 62–29 | **58** |  |  Выхад у Другую лігу |
| 1997 | Другая (Д2) | **11** | 30 | 9 | 4 | 17 | 27–53 | **31** |  |  |
| 1998 | Першая (Д2) | **15** | 30 | 5 | 5 | 20 | 31–83 | **20** | 1/16 фіналу | Змена назваў ліг |
| 1999 | Першая (Д2) | **14** | 30 | 6 | 8 | 16 | 31–57 | **26** |  |  |
| 2000 | Першая (Д2) | **15** | 30 | 2 | 2 | 26 | 25–83 | **8** |  |  Вылет у Другую лігу |
| 2001 | Другая (Д3) | Знялася, вынікі усіх матчаў ануляваны |  |  |

Зноскі
------

1. ↑  Чемпионат Могилевской области по футболу 2012 года Архівавана 1 верасня 2013.
**Аляксе́й Львовіч Хвасце́нка** (сцэнічны псеўданім **Хвост**, руск.: Алексей Львович Хвостенко; 14 лістапада 1940 — 30 лістапада 2004) — расійскі паэт, бард, сцэнарыст, мастак, скульптар, прыметная постаць у ленінградскім андэграўндзе 1960—1970-х гадоў, «дзядуля расійскага года», аўтар такіх вядомых песень, як *«Рай»* (музыка Франчэска дэ Мілана, выконваў Барыс Грабеншчыкоў), *«Арландына»*.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 14 лістапада 1940 года ў Свярдлоўску. Вучыўся ў Ленінградзе ў Вышэйшай школе мастацтваў і ў Тэатральным інстытуце. Сябраваў з Іосіфам Бродскім, разам з ім у 1965 годзе судзіўся за дармаедства і трапіў на паўгады ў псіхіятрычны шпіталь. Быў шырока вядомы ў андэграўндных колах Ленінграда пры поўнай адсутнасці афіцыяльнага прызнання. Ладзіліся кватэрныя канцэрты Хвасценкі, без яго не абыходзілася ніводнае значнае мерапрыемства ў андэграўнднай культуры.

У 1977 годзе Хвасценка эмігрыруе ў Парыж. Там, нарэшце, выдаюцца яго кнігі (*«Падазрыцель»*, *«Паэма эмігрантаў»*, *«Краіна Дэталія»* і іншыя). Майстэрня Хвасценкі ў Парыжы робіцца своеасаблівым клубам, дзе часта адбываюцца канцэрты вядомых музыкантаў і літаратараў. Ён стварае незалежны тэатр *«Сімпазіён»*, для якога сам піша сцэнарыі. З’яўляецца ўдзельнікам асацыяцыі «Performing right Society, Ltd.»

У 1992 годзе Хвасценка разам з пецярбургскім рок-гуртам «АукцЫон» запісвае альбом *«Чайнік віна»*, а ў 1995 годзе — альбом *«Жыхар вяршыняў»* на вершы Веліміра Хлебнікава. Таксама былі выдадзены яго сольныя запісы — *«Вопыт пабочнага творчага працэсу*» і *«Рэпетыцыі»*, ён браў удзел у запісах «Міцькоў», супрацоўнічаў з саксафаністам Анатолем Герасімавым.

У студзені 2004 года Хвасценка атрымаў нарэшце расійскае грамадзянства, пасля чаго даў шэраг канцэртаў у Расіі. У лістападзе ў Маскве была наладжана выстаўка яго скульптуры *«Кола часу»*, яшчэ адна выстаўка мелася быць адкрытая 7 снежня. 30 лістапада 2004 года ў 61-м маскоўскім шпіталі Хвасценка памёр ад сардэчнай недастатковасці.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  *Delarge J.* Alexeï KHVOSTENKO // Le Delarge — Paris: Gründ, Jean-Pierre Delarge, 2001. — ISBN 978-2-7000-3055-6<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3118641'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11305732'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q20056651'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90964565 · BNF: 12499563f · GND: 103392084 · ISNI: 0000 0000 8366 6828 · LCCN: n87833313 · NKC: js2014847239 · NTA: 304237477 · NUKAT: n2014171326 · LIBRIS: 252313 · SUDOC: 034217339 · VIAF: 27171046 |

 |
**Пётр Пятровіч Яцына** (6 студзеня 1906, Магілёў — 24 жніўня 1964) — беларускі скульптар

, стварыў шэраг помнікаў Леніну і Сталіну. Лаўрэат двух Сталінскіх прэмій (1950, 1951).

Біяграфія
---------

З 9 гадоў дапамагаў бацьку — скульптару Пятру Гаўрылавічу ў яго рабоце. У 1926 годзе скончыў Магілёўскую музычную школу і падарыў ёй бюст Рымскага-Корсакава. Працаваў піяністам у Магілёўскім тэатры (1928—1932). Разам з бацькам працаваў над стварэннем помніка У. І. Леніну, які быў устаноўлены ў горадзе Магілёве на Тэатральнай плошчы ў 1932 г.

З 1933 г. вучыцца ў Маскве. Кіраўнік скульптурнага камбіната ў Курску (1936—1938). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Галоўнае месца ў творчасці займаў вобраз У. І. Леніна: помнікі ў Магілёве на Тэатральнай плошчы (разбураны гітлераўцамі ў гады Айчыннай вайны) і каля будынка завода штучнага валакна імя В. У. Куйбышава (1932), у горадзе Гарадок Віцебскай вобласці (1959), Курску (1933), Ялце (1954), Казані (1955), Грозным, Іжэўску, Ліпецку, Маскве і інш. За барэльеф «Клянёмся табе, таварыш Ленін» скульптарам Вучэцічу, Яцыну, Фрыдману і Поснікаву прысуджана дзяржаўная прэмія ў 1949 годзе. Другая дзяржаўная прэмія прысуджана Яцыну ў 1949 годзе за стварэнне скульптуры У. І. Леніна, якая захоўваецца ў Траццякоўскай галерэі. Копія — на Ленінградскім вакзале ў Маскве.

Гл. таксама
-----------

Вуліца Яцыны, Магілёў

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Яцына Пётр Пятровіч // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. Т. 5. Скамарохі — Яшчур / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ ім. П. Броўкі, 1987. — Т. 5. — С. 705. — 703 с. — 10 000 экз.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Канчалоўскі.

**Пётр Пятровіч Канчалоўскі** (руск.: Пётр Петро́вич Кончало́вский; 9 [21] лютага 1876, Славянск — 2 лютага 1956, Масква, СССР) — рускі і савецкі жывапісец. Акадэмік АМ СССР (1947), народны мастак РСФСР (1946), лаўрэат Сталінскай прэміі I ступені (1943).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 9 (21) лютага 1876 года ў Славянску (Ізюмскі павет Харкаўскай губерні). Вучыўся ў Харкаўскай малявальнай школе М. Д. Раеўскай-Івановай (1885), у вячэрніх класах СМПУ ў В. Д. Суханава (1889), у акадэміі Жуліяна ў Парыжы ў Ж. Ж. Бенжамен-Канстана і Ж. П. Ларана (1896—1898) і ў Пецярбургскай Акадэміі мастацтваў (1898—1907) у Г. Р. Залемана, В. Я. Савінскага, П. В. Кавалеўскага. У 1904 годзе зноў быў у Еўропе; наведаў Францыю, Іспанію, Германію, Вялікабрытанію, Італію (куды прыязджаў перыядычна ў 1907—1914).

Адзін з заснавальнікаў аб’яднання «Бубновы валет», яго старшыня (1911), быў членам мастацкіх аб’яднанняў: «Саюз моладзі» (1911) і «Свет мастацтва» (1911—1922, з перапынкамі).

У час Першай сусветнай вайны, у 1914—1917 гадах знаходзіўся на ваеннай службе. У 1918—1921 гадах выкладаў у ГСММ, якія былі пераўтвораны ва ВХУТЭМАС, затым ва ВХУТЭІН ​​у Маскве, дзе ён быў прафесарам у 1926—1929 гадах. Быў членам аб’яднання «Быццё» (1921—1930).

Жыў у Маскве. У 1932 годзе набыў у А. І. Траяноўскай сядзібу Бугры (цяпер вядомую як «дача Канчалоўскага»), якая пазней увайшла ў межы горада Обнінска.

Зноскі
------

1. 1 2  Кончаловский Пётр Петрович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. ↑  Кончаловский Пётр Петрович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 27 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
3. ↑  Pyotr Petrovich Konchalovsky // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
4. ↑  Russian // *(unspecified title)* Праверана 4 ліпеня 2020.
**Пётр Кахоўскі** (руск.: Пётр Григорьевич Каховский; 1797 або 1799 — 1826) — расійскі дваранін, дзекабрыст, забойца (1825) генерала Міларадавіча і камандзіра лейб-гвардыі Грэнадзёрскага палка Мікалая Сцюрлера (1786—1825).

Біяграфія
---------

Пётр Кахоўскі паходзіў са збяднелых дваранаў Смаленскай губерні. Ён нарадзіўся ў 1797 годзе (або ў 1799 годзе ў сяле Праабражэнскім, вучыўся ў пансіёне пры Маскоўскім універсітэце: «па-руску, па-нямецку і па-французску чытаць, пісаць і казаць умее, гісторыю, геаграфію і арыфметыку ведае». Па прызнанні самога Кахоўскага, на фарміраванне яго думкаў паўплывала дзіцячае вывучэнне «грэкаў і рымлян», «нядаўнія перавароты ў кіраваннях Еўропы» і знаходжанне за мяжою ў 1823—1824 гг. У 1816 годзе Кахоўскі паступіў на вайсковую службу ў лейб-гвардыі егерскі полк юнкерам, але за «шум і розныя нядобрапрыстойнасці… неплацёж грошай у кандытарскую краму і ленасць да службы» быў разжалаваны ў радавыя і ў 1817 годзе адпраўлены на Каўказ, дзе за выдатную службу зноў зроблены ў юнкерам. Даслужыўшыся да паручніка, у 1821 годзе Кахоўскі па хваробе атрымаў адстаўку. Моцна бедаваў, быў вельмі самотны, бяз роднасных сувязяў і сяброў.

У 1825 годзе прыехаў у Пецярбург, намерваючыся адправіцца ў Грэцыю, каб ваяваць за яе незалежнасць. Маючы «палкі характар, гатовы на самаадданасць» (Кандрат Рылееў) і свабодалюбнасць («я і ў ланцугах буду вечна вольны»), быў прыняты ў Паўночнае тайнае таварыства. Кахоўскі лічыў неабходным знішчэнне самадзяржаўнай улады, знішчэнне ўсёй царскай дынастыі і ўсталяванне рэспублікі. Кахоўскага, як зусім самотнага чалавека, дзекабрысты азначылі царазабойцам. 14 снежня на Сенацкай плошчы Кахоўскі забіў пецярбургскага генерал-губернатара Міларадавіча і палкоўніка Сцюрлера, параніў свіцкага афіцэра, але не вырашыўся забіць новага цара.

Быўшы ў зняволенні, на следстве паводзіў сябе дзёрзка, адкрыта выказваючыся пра недахопы расійскага дзяржаўнага ладу і непахвальна характарызуючы імператараў Аляксандра I і Мікалая I. У ліку пяці дзекабрыстаў быў павешаны. Сарваўшыся з пятлі з-за неспрактыкаванасці ката, быў зноў павешаны.
Дакладнае месца пахавання Кахоўскага невядома.

Адрасы ў Санкт-Пецярбургу
-------------------------

* 1825 год — гасцініца «Неапаль» — набярэжная Екацярынінскага канала, 79.

Зноскі
------

1. ↑  Петр Григорьевич Каховский БИОГРАФИЧЕСКИЙ УКАЗАТЕЛЬ — ХРОНОС

Спасылкі
--------

* *Навіцкі Н. М.* Кахоўскі // *Расійская даўніна*. — 1874. — Т. 11. — № 9. — С. 179-180.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Кругасвет |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | GND: 11937692X · ISNI: 0000 0000 1193 0802 · LCCN: n94049661 · SUDOC: 194796744 · VIAF: 42646835 |
Тэрыторыя Варміі пазначана бледна-ружовым колерам
Гістарычная карта Варміі
**Ва́рмія** (ням.: Ermland, польск.: Warmia) — гістарычная вобласць на паўднёвым узбярэжжы Балтыйскага мора. Займала тэрыторыю ад ракі Эльбінг да берага Віслінскага заліва. 

Вармія займала цэнтральнае становішча сярод тэрыторый, на якіх жылі прусы, таму крыжакі імкнуліся авалодаць гэтай тэрыторыяй у першую чаргу, з прычыны таго, што гэта давала ім плацдарм для экспансіі на сумежныя тэрыторыі. У 1243 годзе тут было створана **Эрмландскае біскупства**, якое мела асобы статус Князь-біскуп Варміі валодаў шырокай самастойнасцю, хоць і знаходзіўся ў падначаленні вялікага магістра Тэўтонскага ордэна. 

Пасля бітвы пры Грунвальдзе 1410 года біскуп Вармінскі прызнаў сюзерэнітэт караля Польшчы, а паводле Торунскага міру 1466 года Вармія разам з тэрыторыяй Заходняй Прусіі ўвайшла ў склад Каралеўствы Польскага як частка правінцыі Каралеўская Прусія, але на правах аўтаномнага княства-біскупства. Неўрэгуляванасць пытання статусу Вармінскага біскупства ў складзе Польшчы прывяла да вайны 1467—1479 гадоў, у выніку якой былі пацверджаны прывілеі князя-біскупа, аднак над працэдурай яго абрання быў усталяваны кантроль польскага караля. 

Тэрыторыя Княства Вармінскага ў рамках Рэчы Паспалітай.
У далейшым князь-біскуп Вармінскі ўваходзіў у кола вышэйшай польска-літоўскай арыстакратыі з правам удзелу ў сенаце Рэчы Паспалітай. Вармінскае княства захоўвала аўтаномію ў судовай і адміністрацыйнай сістэме, мела ўласны прадстаўнічы орган (Вармінскі сеймік) і ўзброеныя сілы. Пасля Першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 г. тэрыторыя Вармінскага княства была далучана да Прусіі, яго аўтаномія ліквідавана, а маёмасць князя-біскупа секулярызавана.

Заставалася часткай Прусіі, а ў складзе апошняй з 1871 года часткай Германскай імперыі аж да Другой сусветнай вайны. Па заканчэнні гэтай вайны Вармія разам з іншымі ўсходне-прускімі землямі была далучана да Польшчы і СССР (РСФСР). Адміністрацыйна ўваходзіць у Вармінска-Мазурскае ваяводства Польшчы і Калінінградскую вобласць Расіі.

Вядомыя асобы
-------------

* Францішак Ксаверый Ксянжкевіч (1731—1785) — езуіцкі святар і педагог.

Гл. таксама
-----------

* Вармінская гаворка польскай мовы

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вармія
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рудкоўскі.
**Пётр Рудкоўскі** (нар. 1978, Канвелішкі, Воранаўскі раён Гродзенскай вобласці) — беларускі палітолаг, тэолаг, філосаф. Акадэмічны дырэктар Беларускага інстытута стратэгічных даследаванняў (Вільнюс).

Біяграфічныя звесткі
--------------------

У 2000 годзе ўступіў у дамініканскі ордэн. Абараніў магістэрскую дысертацыю па багаслоўі ў дамініканскім калегіуме ў Кракаве і па філасофіі ў Ягелонскім універсітэце. У Варшаўскім універсітэце абараніў кандыдацкую (PhD) дысертацыю ў абшары аналітычнай філасофіі. У 2012 годзе пакінуў Дамініканскі ордэн і звярнуўся да Папы Рымскага аб вызваленні ад святарскіх абавязкаў і цэлібату. У 2015 годзе Папа задаволіў просьбу.

Займаецца сацыяльнай этыкай і метадалогіяй навук, выкладае логіку і метадалогію ў Еўрапейскім гуманітарным універсітэце (Вільнюс, 2007-12), пазней выкладаў ва Універсітэце Лазарскага (Варшава, 2012-16). Таксама быў госцем-выкладчыкам у Ягелонскім універсітэце, Варшаўскім універсітэце, Вроцлаўскім універсітэце, Універсітэце Адама Міцкевіча ў Познані, Беластоцкім універсітэце, Каледжы Св. Фамы Аквінскага ў Кіеве і ў Беларусім калегіюме (Мінск).

У 2008 годзе П. Рудкоўскі быў стыпендыятам Паўднёва-заходняга коледжа ва Уінфілдзе (ЗША). Двойчы быў стыпендыятам Інстытуту грамадзянскай прасторы і публічнай палітыкі (Варшава), у рамках якога кіраваў Беларускім цэнтрам. З’яўляецца аўтарам шэрагу кніг і артыкулаў, якія галоўным чынам засяроджаны вакол праблем беларускай ідэнтычнасці, палітычнага патэнцыялу беларускіх цэркваў, беларускай дзяржаўнай ідэалогіі і метадалогіі сацыяльных навук. У красавіку 2013 году атрымаў у Польшчы прэмію Льва Сапегі за «выбітныя заслугі ў фармаванні і развіцці грамадзянскай супольнасці ў Беларусі і набліжэнні Беларусі да Еўропы».

Выбраная бібліяграфія
---------------------

* Białoruska idea narodowa w XXI wieku / Rudkouski Piotr / Pod redakcją J. Kłoczowskiego, A. Gila. — Lublin: Instytut Europy Środkowo-Wschodniej, 2008. ISBN 978-83-60695-09-8 (Analizy Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej, Tom 22)
* Powstawanie Białorusi / Rudkouski Piotr. — Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego, 2009. ISBN 978-83-61617-24-2 (Biblioteka Białoruska)
* Białoruskie pytania w kontekście europejskich odpowiedzi / Piotr Rudkouski. — Wojnowice: Kolegium Europy Wschodniej, 2017. ISBN 978-83-78931-11-9

Спасылкі
--------

* belinstitute.eu


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1058576453 · LCCN: no2015028564 · NUKAT: n2008092838 · VIAF: 165689013 |
**Араская унія** (нідэрл.: Unie van Atrecht) — аб’яднанне валонскіх правінцый Нідэрландаў (Эно, Артуа, Дуэ), аформленае дагаворам 6 студзеня 1579 года ў Арасе (правінцыя Артуа); пазней да Араскай уніі далучыліся Ліль, Аршы і інш.

Складзена па ініцыятыве каталіцкага валонскага дваранства, незадаволенага поспехамі нідэрландскай буржуазнай рэвалюцыі XVI стагоддзя. Прадугледжвала выкананне артыкулаў Генцкага супакаення 1576 года, недатыкальнасць каталіцызму (які прызнаваўся адзінай дазволенай рэлігіяй), захаванне суверэнітэту Філіпа II Іспанскага над Нідэрландамі пры ўмове выканання ім прывілеяў нідэрландскага дваранства і іншых. 17 мая 1579 года быў падпісаны афіцыйны дагавор з іспанскім намеснікам Аляксандрам Фарнезэ, які аднавіў на гэтых умовах уладу Філіпа II над валонскімі правінцыямі, што фактычна адклаліся такім чынам ад рэвалюцыйных правінцый.

Рэвалюцыйныя правінцыі Поўначы адказалі на Араскую унію складаннем у 1579 годзе Утрэхцкай уніі.
**Аратыка** (Aratica) — атол у архіпелагу Туамоту (Французская Палінезія). Адміністрацыйна падпарадкоўваецца камуне Факарава. Атол размешчаны за 47 км на поўнач ад атола Факарава і за 35 км на паўночны ўсход ад атола Каўэхі.

У цэнтры атола размешчана лагуна. У паўночнай і паўднёвай частках Аратыкі ёсць два праходы, што злучаюць лагуну з акіянічных водамі.

У 2002 годзе колькасць насельніцтва атола складала 228 чалавек. Галоўнае паселішча Аратыкі — вёска Папарара. На востраве ёсць узлётна-пасадачная паласа.

Спасылкі
--------

* Інфармацыя на Oceandots.com (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | SUDOC: 148504647 · VIAF: 173432896 |