Дыслакацыя батальёна КАП «Будслаў» у 1931 годзе

**Стражніца КАП «Вардамічы»** - арганізацыйная адзінка Корпуса аховы мяжы, якаявыконвае ахоўную службу на польска-савецкай мяжы .

Фарміраванне і арганізацыйныя змены
-----------------------------------

У 1924 годзе ў складзе 3-й памежнай брыгады быў сфарміраваны 1-ы памежны батальён. У 1928 годзе батальён складаўся з 18 стражніц . Стражніца КАП «Вардамічы» ў 1928—1939 гадах уваходзіла ў структуру 2-й роты КАП «Гняздзілава»        Батальён КАП «Будслаў» . Стражніца налічвала каля 18 вайскоўцаў і размяшчалася на лініі мяжы з задачай непасрэднай аховы дзяржаўнай мяжы  .

У 1932 годзе ў будынку КАП размясціўся персанал стражніцы . Стражніцу з жаўнерамі роты злучала грунтавая дарога даўжынёй 14,7 метра км  .

Асноўны артыкул: **2-я памежная рота «Гняздзілава»**

Памежная служба
---------------

  

У 1932 г. стражніца «Wardomicze» абараняла адрэзак дзяржаўнай мяжы 6 км у шырыню і 150 метраў у шырыню ад мяжы знака № **368** да **376** , а ў 1938 году падраздзелам 8 кіламетраў шырынёй, 955 метраў ад мяжы знака № **368** да **382**  .

**Падзеі** :

* У справаздачы ад 26 студзеня 1925 г. пісалася:

*24 студзеня 1925 года ў ваколіцах дазорнай вежы савецкі памежнік у 150 метрах ад польскай мяжы пабудаваў будку вышынёй каля двух метраў на дарозе, якая вяла з Вардоміц на ўсход*. (польск.)

**Суседнія стражніцы:**

* стражніца КОП «Вараны» ⇔ стражніца KOP «Sołonoje» - 1928 , 1929 , 1931 , 1932 , 1934
* стражніца КАП «Вараны» ⇔ стражніца КАП «Мільча» — 1938 г.

Барацьба за захаванне вартавой вежы ў 1939 годзе
------------------------------------------------

Каля 4 гадзін раніцы 17 верасня 1939 года савецкія падраздзяленні памежнай аховы НКУС напалі на стражніцу КАП «Вардамічы». Пасля кароткай бойкі, стражніца была разбіта . Так ахарактарызаваў бойку яе ўдзельнік, камандзір дазорнай вежы сяржант. Уладзіслаў Зыгадла  :

  

'*'17 верасня 1939 г. ст 4.10 жаўнеры стражніцы «Вардомічы» былі атакаваны савецкімі памежнікамі, узброенымі зброяй, боепрыпасамі і вялікай колькасцю ручных гранат. Умова н-пла: 5 афіцэраў, 50 радавых, узброеныя 4 аўтаматамі і вялікай колькасцю гранат. Стан стражніцы "Wardomicze" на 17 верасня 1939 г. - 1 +10, з якіх падчас атакі было яшчэ 1 + 6 + 1 фурман, які прывёз правіянт напярэдадні вечарам'.*

*'' Ход бою на стражніцы "Вардоміче". Пасля першага трывожнага стрэлу вартавога, я аддаў загад трывогі жаўнерам, але прывесці іх у поўную баявую гатоўнасць мне не ўдалося, таму што праціўнік пачаў абстрэл з кулямётаў з напрамкаў: паўд. Усход, Паўночны Ўсход і Ўсход, а таксама напад на вартавыя вежы з Поўначы і Паўночнага Ўсходу вялікай колькасьцю ручных і вінтовачных гранат. Я аддаў загад аб абароне стражніцы па «інструкцыі ў выпадку нападу на стражніцу», г.зн. 3 стралкі абаранялі ўсходні бок вежы, а 1+3 з паўднёва-ўсходняга і ўсходняга боку агнястрэльнай зброі, 1 стралок на назіральнай вежы атрымаў загад абараняць паўночны бок стражніцы ручнымі гранатамі. Забіўшы 3 стралкоў, якія абаранялі будынак з захаду (усходу?), я са штабам ЛМГ адышоў унутр стражніцы, бо быў акружаны з усіх бакоў, і ў мяне не было магчымасці прарвацца праз перавагу н-пла. Пры бегу па лесвіцы ў калідор, кулямётчык быў паранены ў грудзі, а я — у нагу. Я ўзяў у кулямётчыка пісталет і вырашыў абараняцца так, што з агульнага пакоя страляў у абодва калідоры. У гэты час кулямётчык быў 3-ці раз паранены і скончыў жыццё, а з боепрыпасамі я працягваў барацьбу з праціўнікам, які кідаў вялікую колькасць гранат ва ўсе памяшканні стражніцы. Падчас выбуху адной з гранат скончыўся боепрыпас, і я, як камандзір, вырашыў загінуць на гэтым пасту, дзе нёс дзяжурства, і працягваў бой у адпаведнасці з інструкцыяй і палажэннем палявой службы , «барацьба ў абароне». Я выпусціў апошні патрон і апошні кідок гранаты. Потым у мяне абстралялі і закідалі гранатамі настолькі, што ў будынку ўсе вокны выпалі з усіх вокнаў, а са столі і са сцен адарвалася тынкоўка. Нарэшце, з параненай левай часткай галавы я страціў прытомнасць, таму не памятаю ні н-пла, як зайшоў у гаўптвахту, ні таго, каб у мяне спіна была штыком пад левай лапаткай. Бой доўжыўся каля 1 гадзіны. 40 хвілін і на На 6-ы дзень н-пл пакінулі месца бою і адышлі за мяжу са стратамі: 1 афіцэр паранены + 10 стралкоў, з якіх, верагодна, 4 не былі ў закладе''.*

.Каментары
----------

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15  Komunikaty dyslokacyjne KOP. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFKomunikaty\_dyslokacyjne\_KOP (даведка)
2. 1 2  Szkice dyslokacyjne. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFSzkice\_dyslokacyjne (даведка)
3. ↑  Prochwicz 2003. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFProchwicz2003 (даведка)
4. ↑  Szubański 2000. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFSzubański2000 (даведка)
5. ↑  Prochwicz, Konstankiewicz & Rutkiewicz 2003. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFProchwiczKonstankiewiczRutkiewicz2003 (даведка)
6. ↑  Meldunki sytuacyjne KOP. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFMeldunki\_sytuacyjne\_KOP (даведка)
7. 1 2  Cygan 2006. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFCygan2006 (даведка)

Бібліяграфія
------------

* Wiktor Krzysztof Cygan: Kresy we krwi. Obrona północno-wschodniej Polski we wrześniu 1939. Warszawa: Espadon Publishing, 2006. ISBN 978-83-60786-00-0.
* Jerzy Prochwicz: Formacje Korpusu Ochrony Pogranicza w 1939 roku. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2003. ISBN 83-88973-58-4.
* Jerzy Prochwicz, Andrzej Konstankiewicz, Jan Rutkiewicz: Korpus Ochrony Pogranicza 1924-1939. Barwa i Broń, 2003. ISBN 83-900217-9-4.
* Rajmund Szubański. Bataliony, kompanie, strażnice KOP. „Wojskowy Przegląd Historyczny". 3 (145), 1993. Warszawa: Wydawnictwo „Czasopisma Wojskowe". ISSN 0043-7182.
* Rajmund Szubański. Bataliony, kompanie, strażnice KOP-u. „Przegląd Historyczno-Wojskowy". 3 (184), 2000. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona. ISSN 1640-6281.
* Stanisław Falkiewicz: Korpus Ochrony Pogranicza. W pierwszą rocznicę objęcia służby na wschodniej granicy Rzeczypospolitej 1924-1925. 1925. [dostęp 2016-01-30].
* Komunikaty dyslokacyjne Korpusu Ochrony Pogranicza z lat 1927 (z uzupełnieniami i poprawkami), 1928, 1932, 1934 (z uzupełnieniami i poprawkami) i 1938 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
* Szkice dyslokacyjne Korpusu Ochrony Pogranicza i podległych jednostek w latach 1927-1939 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
* Meldunki sytuacyjne dowództwa Korpusu Ochrony Pogranicza → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.