recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мастацкая літаратура (значэнні).
**Мастацкая літаратура** — від мастацтва, які выкарыстоўвае ў якасці адзінага матэрыялу словы і канструкцыі натуральнае мовы. Спецыфіка мастацкай літаратуры выяўляецца ў супастаўленні, з аднаго боку, з відамі мастацтва, якія выкарыстоўваюць іншы матэрыял замест славесна-моўнага (музыка, выяўленчае мастацтва) альбо ў шэрагу з ім (тэатр, кіно, песня, візуальная паэзія), з іншага боку — з іншымі тыпамі славеснага тэксту: філасофскім, публіцыстычным, навуковым і іншымі. Акрамя таго, мастацкая літаратуры, як і іншыя віды мастацтва, аб'ядноўвае аўтарскія (уключаючы і ананімныя) творы ў адрозненні ад прынцыпіяльна не маючых аўтара твораў фальклору.

Структырныя тыпы
----------------

У самым агульным сэнсе літаратура падзяляецца на паэзію і прозу.

### Проза

Асноўны артыкул: **Проза**
Празаічным лічыцца літаратурны тэкст, у якім асобны, незалежны ад моўнага рытм не ўмешваецца ў моўны склад і не ўплывае на змест. Аднак вядома шмат памежных з'яў, як многія празаікі свядома даюць сваім творам некаторыя прыкметы вершаваных, як рытмізаваныя фрагметы прозы Джэймса Джойса ці зарыфмаваныя фрагменты ў рамане Уладзіміра Набокава «Дарунак».

Проза шырока выкарыстоўваецца ў белетрыстыцы. Гэта мова раманаў, кароткіх гісторый і іншых тыпаў твораў. Асобныя прыклады гэтых твораў вядомыя ўжо шмат стагоддзяў, аднак у самастойную форму літаратурных твораў яны развіліся адносна нядаўна.

### Паэзія

Асноўны артыкул: **Паэзія**
У агульным выпадку, верш з'яўляецца літаратурным творам, які надзелены асаблівай рытмічнай структурай, не вынікае з натуральнага рытму гаворкі. Характар ​​гэтага рытму можа быць розным у залежнасці ад уласцівасцей самой мовы, гэтак, для моў, у якіх вялікае значэнне мае адрозненне галосных гукаў паводле даўжыні, натуральным было ўзнікненне вершаванага рытму, пабудаванага на добраўпарадкаванных складах па прыкмеце даўгаты/сцісласці, а для моў, у якіх галосныя адрозніваюцца толькі сілай выдыху, як пераважная большасць сучасных еўрапейскіх моў, натуральна выкарыстанне такога вершаванага рытму, які парадкуе склады па прыкмеце націску.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мастацкая літаратура
* Мова мастацкай літаратуры. Ганцавіцкі краязнаўча-інфармацыйны партал
**Іван Пятровіч Чухраеў** (нар. 25 красавіка 1937, хутар Алдабульскі, Дубоўскі раён, Растоўская вобласць) — беларускі дызайнер.

Біяграфія
---------

Іван Пятровіч нарадзіўся ў сям’і селяніна. Бацька — Пётр Міхайлавіч Чухраеў, маці — Алена Ягораўна Сідарава.

З 1946 года жыў і навучаўся ў шахцёрскім горадзе Гукава Растоўскай вобласці. Пасля сканчэння сямігадовай школы працаваў вучнем маляра ў будаўнічым трэсце «Гукававугаль[ru]».

У 1953 годзе пераехаў з сям’ёй у Карэла-Фінскую АССР. Там ён працаваў памочнікам шкіпера на Саснавецкім тэхнічным участку Балтыйскага канала, а затым мастаком па рэкламе ў Доме культуры.

У 1955 годзе Іван Пятровіч пераехаў у Томск. Тут ён таксама працаваў мастаком-афармляльнікам.

У 1956 годзе быў прызваны на службу ў Ваенна-марскі флот. У 1957 годзе, пасля сканчэння ваенна-марской школы, яго накіравалі ва Уладзівасток на ваенна-марскі акіянаграфічны карабель.

У 1959 годзе скончыў вячэрнюю партыйную школу пры палітаддзеле ЦАФа і ў 1960 годзе быў прыняты ў члены КПСС. У тым жа годзе скончыў марскую службу камандзірам аддзялення стырнавых і быў занесены ў кнігу пашаны ЦАФа.

Пасля дэмабілізацыі працаваў мастаком-афармляльнікам у мастацка-вытворчым камбінаце ў Магадане. З красавіка 1961 года па верасень 1963 года працаваў у Абакане мастаком па комплексным афармленні інтэр’ераў, вітрын і рэкламы ў Гаргандлі. З кастрычніка 1963 года працаваў загадчыкам Абаканскімі мастацка-вытворчымі майстэрнямі Краснаярскага аддзялення мастацкага фонду РСФСР.

У 1964 годзе скончыў 10 класаў школы працоўнай моладзі.

У 1966 годзе паступіў у Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут на дзённае аддзяленне па спецыяльнасці «інтэр’ер і абсталяванне». Пасля сканчэння інстытута ў 1971 годзе Івана Пятровіча накіравалі на працу ў Мінскае мастацкае вучылішча імя Глебава выкладчыкам спецыяльных дысцыплін. Быў кіраўніком дыпломных прац на выпускных курсах.

У 1975 годзе скончыў Мінскі гарадскі ўніверсітэт марксізму-ленінізму, аддзяленне сацыялогіі і псіхалогіі. У тым жа годзе склаў праграму па падвышэнні кваліфікацыі мастакоў-афармляльнікаў. З 1976 года па 1990 год вёў заняткі ў гарадскім народным універсітэце навочнай агітацыі і з’яўляўся рэктарам на грамадскіх пачатках.

У 1979 годзе быў прызначаны дырэктарам Мінскага гарадскога міжшкольнага вучэбна-мастацкага камбіната. Распрацаваў канцэпцыю па эстэтычным выхаванні навучэнцаў у міжшкольны вучэбна-мастацкі камбінат, навучанні школьнікаў старшых класаў асновам спецыяльнасцей дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва: дызайн, прамысловая графіка, скульптура, разьба па дрэве.

Усе гэтыя гады браў актыўны ўдзел у рэспубліканскіх канферэнцыях па эстэтычным выхаванні і дызайне.

Член Беларускага саюза дызайнераў з 1990 года.

Зноскі
------

1. ↑  Саюз дызайнераў Беларусі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Доўжа.

**До́ўжа** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дрыса, за 22 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны.

Плошча паверхні возера 0,28 км². Даўжыня 2,4 км, найбольшая шырыня 0,24 км. Даўжыня берагавой лініі 4,84 км. Плошча вадазбору 3,9 км².  

Катлавіна возера лагчыннага тыпу, моцна выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі высокія. Ва ўсходняй частцы берагі зліваюцца са схіламі катлавіны.

На поўначы ўпадае ручай з возера Паланец, на поўдні выцякае ручай у раку Дрыса.

Уздоўж усходняга берага возера пралягае аўтамабільная дарога Н3406.

Зноскі
------

1. ↑  на картах і іншых крыніцах сустракаецца пад назвай **Доўжна** (руск.: Должно)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.2 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 2. — 522 с. — 10 000 экз.

Спасылкі
--------

* *Иванов В. Г.* Все озёра Беларуси. Т. 2.  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вольскі.
**Зыгмунт Вольскі** — першы адказны рэдактар «Наша Нівы» і ўласнік выдавецтва.

Біяграфія
---------

Паводле успамінаў Антона Луцкевіча, Зыгмунт Вольскі быў лесніком, звольненым за каталіцкае веравызнанне. Апроч крыўды на ўладу, З. Вольскі хацеў пачаць даходнае прадпрыемства, гледзячы на вялікую папулярнасць закрытай уладамі «Нашае Долі», на яго меркаванне, гэткім прадпрыемствам магло быць выдаванне беларускай газеты. Гэтым імкненнем былі выкліканыя ідэйныя разыходжанні З. Вольскага (разам з Л. Кучэўскім) з астатнім складам першай рэдакцыі — Іванам і Антонам Луцкевічамі, ужо пры выпуску першага нумару «Нашай Нівы». Перадавіца першага нумару спачатку змяшчала надпіс *«мы будзем служыць усяму беларускаму працоўнаму народу»*, аднак па настаянні З. Вольскага слова «працоўнаму» было заменена на «скрыўджанаму». З. Вольскі матываваў гэта патрэбай паказаць уладам не класавыя, а агульнанацыянальныя пазіцыі газеты і такім чынам, забяспечыць яе існаванне, фармальна адмежаваўшыся ад «Нашае Долі». Спадзяванні З. Вольскага на даходы не апраўдаліся, неўзабаве ён пакінуў прадпрыемства.

Зноскі
------

1. ↑  Дубавец С. Стагоддзе НН: нататкі…
2. ↑  Дубавец С. «Наша Ніва»: амэрыканская…

Літаратура
----------

* *Дубавец С.* Стагоддзе НН: нататкі з нагоды юбілею (эсэ) // Дзеяслоў. № 1 (26), 2007;
* *Дубавец С.* «Наша Ніва»: амэрыканская тэма // Радыё Свабода. 2006, 12 ліст.

| Рэдактары газеты «Наша ніва» (1906—1915, 1920 і з 1991 года) |
| --- |
| 
Зыгмунт Вольскі (1906) • Аляксандр Уласаў (1906—1914) • ✰ Янка Купала (1914—1915) • ✰ Антон Луцкевіч (1920) • Уладзіслаў Знамяроўскі (1920) • Сяргей Дубавец (1991—2000) • Андрэй Дынько (2000—2006) • Андрэй Скурко (2006—2017) • Ягор Марціновіч (2017—дагэтуль)
 |
**Хуан Баўтыста дэ Эрэра** (ісп.: Juan de Herrera; каля 1530, Роіс, раён Сантандэр — 15 студзеня 1597, Мадрыд) — іспанскі архітэктар і вучоны, прадстаўнік Позняга Адраджэння, стваральнік «неўпрыгожанага» стылю рэнесанснага дойлідства.

З’яўляўся адным з выбітных архітэктараў Іспаніі XVI стагоддзя. Яго праца Discurso sobre la figura cúbica («Гаворка пра кубічную форму») паказвае яго выдатныя веды ў геаметрыі і матэматыцы.

Біяграфія
---------

Быў родам з шляхетнай сям’і, якая пражывала ў горадзе Мавельян правінцыі Астурыя. Да вясны 1548 года навучаўся ва ўніверсітэце Вальядаліда. У 1547—51 гг. суправаджаў Філіпа II у паездцы ў Італію і Брусель у якасці прыдворнага, а з 1551 па 1559 гады зноў пабываў з каралём у Італіі, дзе прымаў удзел у ваенных кампаніях Карла V, а затым перамясціўся ў Юстэ.

Кар’ера архітэктара пачалася ў 1561 годзе з працы над каралеўскім палацам у Аранхуэсе. З 1559 года Эрэра прымаў удзел у якасці памочніка галоўнага архітэктара Хуана дэ Таледа ў будаўніцтве кляштара-палаца Эскарыяла, а з 1567 па 1584 год узначальваў работы. Захаваўшы агульную планіроўку комплексу, Эрэра павялічыў памер будынка, падвоіў колькасць яго паверхаў і аб’яднаў усе чатыры фасады агульным карнізам. Акрамя таго, ён спраектаваў царкву (1574-82) і пабудаваў лазарэт. У гэтай працы бачны стыль архітэктара, які вылучаўся строгасцю архітэктурных формаў і адсутнасцю ўпрыгожванняў. Гэты стыль быў названы «неупрыгожаным» (ісп.: desornamentado) або «эрэрэска» (ісп.: herreresco, ад імя аўтара) і да сярэдзіны XVII стагоддзя выкарыстоўваўся ў іспанскім дойлідстве.

Пасля 1567 года Хуан дэ Эрэра працаваў над летнім палацам у Аранхуэсе, а ў 1583—1598 гадах займаўся праектам Севільскага гандлёвага дома, будынак якога ў цяперашні час займае Архіў Індый. У 1585 г. архітэктар заняўся кафедральным саборам у Вальядалідзе, які пазней паслужыў мадэллю для сабораў у Мехіка і ў Ліме.

Зноскі
------

1. ↑  Juan de Herrera // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вольф.

**Хуга Вольф** (ням.: Hugo Wolf; 13 сакавіка 1860, Віндышгрэц — 22 лютага 1903, Вена) — аўстрыйскі кампазітар і музычны крытык.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Венскай кансерваторыі (1875—1877). Супрацоўнічаў з тыднёвікам «Wiener Salonblatt», на старонках якога рэзка крытыкаваў І. Брамса, выклікаўшы гэтым у Вене прадузятае стаўленне да сябе як да кампазітара. Свае першыя спелыя творы — песні для голасу з фартэпіяна на вершы Э. Мёрыке, І. Эйхендорфа, І. В. Гётэ — стварыў ў 1888 годзе. У іх па прыкладзе Р. Шумана і Р. Вагнера Вольф імкнуўся да арганічнага спалучэння музыкі і слова, дэталёваму псіхалагічнага раскрыцця тэксту. Абапіраючыся на маўленчую інтанацыю, кампазітар напісаў шэраг песень, якія ўспрымаюцца як драматычныя сцэнкі. У 1890-я гг. разам з песнямі (на словы Г. Келера, Мікеланджэла; «Іспанская кніга песень», «Італьянская кніга песень») звярнуўся да жанру бытавой камічнай оперы («Карэхідор») і музычнай драмы («Мануэль Венегас», няскончаная). Напісаў сімфанічныя творы (паэма «Пентэсілея», 1885; «Італьянская серэнада» для малога аркестра, 1892), струнны квартэт (1884) і шэраг літаратурных твораў. У 1898 годзе быў змешчаны ў клініку для вар’ятаў, дзе і памёр.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Walker F.* Hugo Wolf; a biography. New York: A.A. Knopf, 1968
* Hugo Wolfs musikalische Kritiken, Leipzig, 1912.
* *Sams E.*, The Songs of Hugo Wolf, London, 1961.
Помнік аўтару звароту «За свабоду і праўду» Іштвану Бібе ў Будапешце.
**«За свабоду і праўду»** (англ.: For Freedom and Truth) — апошні заклік кааліцыйнага ўрада Венгерскай Народнай Рэспублікі падчас венгерскага паўстання 1956 года. 4 лістапада 1956 года з заклікам, якая атрымала назву «За свабоду і праўду», да венгерскаму народу звярнуўся Дзяржаўны міністр урада Імрэ Надзя Іштван Біба, які ў той час адзіны з чыноўнікаў заставаўся ў будынку Парламента ў Будапешце і чакаў немінучы арышт савецкімі войскамі. Ён заклікаў не прызнаваць законнай уладай савецкую ваенную адміністрацыю і пастаўлены ёю ўрад, а «выкарыстаць у адносінах да іх усё формы пасіўнага супраціву за выключэннем выпадкаў, калі гаворка ідзе пра харчовае забеспячэнне і камунальнае абслугоўванне Будапешта».

Гісторыя
--------

Пасля ўварвання Савецкай арміі ў Венгрыю, на досвітку 4 лістапада 1956 года Імрэ Надзь накіраваўся ў Савецкае пасольства ў Будапешце для перамоваў, але не вярнуўся. Раніцай дзяржаўны міністр Золтан Тылдзі, Іштван Сабо і Іштван Біба сабраліся ў будынку Парламента, але калі савецкія войскі акружылі будынак Золтан Тілдзі выйшаў на перамовы з імі. Была дасягнутая дамоўленасць, што падраздзяленні Чырвонай арміі акупуюць будынак толькі пасля таго, як яго пакінуць усе мірныя жыхары і цяпер.

Аўтар звароту Іштван Біба аказаўся адзіным членам Кабінета міністраў, які застаўся на сваёй пасадзе ў будынку парламента і, такім чынам, лічыў сябе адзіным прадстаўніком венгерскага ўрада на той момант. Пазней Біба быў ненадоўга затрыманы, але затым адпушчаны.

Заклік Іштвана Біба зачытала ад імя венгерскага ўрада на Генеральнай Асамблеі ААН афіцыйны прадстаўнік Венгрыі ў ГА ААН Анна Кетлі.

Змест звароту
-------------

У звароце Біба заяўляў, што венгерскі ўрад не імкнуўся праводзіць антысавецкую палітыку і адхіліў абвінавачванні ў тым, што паўстанне было арганізавана фашыстамі. Ён адзначыў, што венгерскі ўрад быў у стане абмежаваць ахлакратыю і менавіта ўмяшальніцтва замежнай арміі стала галоўнай прычынай беспарадкаў.

Іштван Біба заклікаў не прызнаваць законнай уладай савецкую ваенную адміністрацыю і яе марыянеткавы ўрад, выкарыстоўваць дадзеныя ўсе формы негвалтоўнага супраціўлення і грамадзянскага непадпарадкавання, але не грамадзянскай вайны. Пазней Біба сцвярджаў, што ён не заклікаў да ўзброенага супраціву, таму што ён у той час знаходзіўся ва ўрадзе ўсяго адзін дзень і быў не ў курсе ваеннай абстаноўкі.

У звароце Біба таксама заклікаў вялікія сусветныя дзяржавы і ААН абараніць суверэнітэт і свабоду венгерскай нацыі ў адпаведнасці з Статутам Арганізацыі ААН.

Спасылкі
--------

* For Freedom and Truth **(нявызн.)**. *reformatus.hu* (16 кастрычніка 2016).  (англ.)
**За добрасумленную працу на Беларускай чыгунцы** — беларуская дзяржаўная ўзнагарода, нагрудная адзнака беларускай чыгункі. Заснаваная ў 2014 годзе за шматгадовую бездакорную працу на Беларускай чыгунцы (ня менш за 20 гадоў). Мае тры ступені.

Адзнака заснавана пастановай Міністэрства транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь № 9 ад 1 красавіка 2014. На падставе пастановы загадам начальніка Беларускай магістралі Уладзіміра Марозава ад 22.04.2014 № 177Н зацверджана Палажэнне аб парадку ўзнагароджання нагрудным знакам адрознення «За добрасумленную працу на Беларускай чыгунцы» дзяржаўнага аб'яднання «Беларуская чыгунка».

Статут
------

Ганаровым нагрудным знакам узнагароджваюцца работнікі дзяржаўнага аб'яднання «Беларуская чыгунка» і арганізацый, якія ўваходзяць у яго склад, за шматгадовую бездакорную працу на чыгуначным транспарце, поспехі ў прафесійным майстэрстве і якія адпрацавалі на Беларускай чыгунцы не менш за 20 гадоў.

Узнагароджанне адбываецца па ініцыятыве начальніка Беларускай чыгункі, па прадстаўленнях, якія ўносяць яго намеснікі, галоўны інжынер, галоўны эканаміст, кіраўнікі службаў Упраўлення, арганізацый і адасобленых структурных падраздзяленняў.

Узнагароджанне нагрудным знакам адбываецца паслядоўна ад найніжэйшай ступені да найвышэйшай. Найвышэйшай ступенню з'яўляецца I ступень.

Нагруднай адзнакай I ступені ўзнагароджваюцца работнікі, якія прапрацавалі на Беларускай чыгунцы не менш за 30 гадоў.

Нагруднай заднакай II ступені ўзнагароджваюцца работнікі, якія прапрацавалі на Беларускай чыгунцы не менш за 25 гадоў.

Нагруднай адзнакай III ступені ўзнагароджваюцца работнікі, якія прапрацавалі на Беларускай чыгунцы не менш за 20 гадоў.

Работнікам Беларускай чыгункі, адзначаным нагрудным знакам «За добрасумленную працу…» І ступені, выплачваецца ўзнагароджванне ў памеры 45 базавых велічыняў, II ступені — 40, III ступені — 35 базавых велічыняў.

Апісанне
--------

Нагрудныя адзнакі адрознення «За добрасумленную Працу на Беларускай чыгунцы». (метал, ліццё, рознакаляровая эмаль, стужка, памер знаку: 30х40 мм, памер калодкі: 30х25мм).

Пасведчанне да нагруднай адзнакі «За добрасумленную Працу на Беларускай чыгунцы»: Матэрыял — кардон з паралёнам, скуразамяняльнік цёмна-бардовага колеру, малюнак эмблемы БЧ і тэкст — блінтавае цісненне фальгою залацістага колеру.

Футляр замшавы (пластык, аксамітная тканіна, устаўка з палярону; памер — 130х180х30мм).

Зноскі
------

1. ↑  Нагрудные знаки отличия "За добрасумленную працу на Беларускай чыгунцы"
2. ↑  Узнагароды Беларускай чыгункі Архівавана 20 верасня 2014.
3. ↑  «За добрасумленную працу на Беларускай чыгунцы» Архівавана 26 лютага 2017. Железнодорожнік Белоруссіі
4. ↑  Нагрудные знаки отличия «За добрасумленную працу на Беларускай чыгунцы» Архівавана 4 сакавіка 2016.

Спасылкі
--------
Карта ўніверсітэтаў Лігі плюшчуКарта ўніверсітэтаў Лігі плюшчу 
**Ліга плюшчу** (англ.: Ivy League) — асацыяцыя васьмі найстарэйшых універсітэтаў ЗША, у якую ўваходзяць (паводле часу заснавання): Гарвардскі ўніверсітэт, Ельскі ўніверсітэт, Прынстанскі ўніверсітэт, Калумбійскі ўніверсітэт, Пенсільванскі ўніверсітэт, Браўнскі ўніверсітэт, Дартмуцкі ўніверсітэт, Карнельскі ўніверсітэт.

Тэрмін *ліга плюшчу* часта асацыюецца з акадэмічнай выдатнасцю, складаным працэсам набору студэнтаў і сацыяльным элітызмам.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7728340-5 · LCCN: n95061019 · VIAF: 130345285 |
**Чарне́йкаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Чарнейкі.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Горвальскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Рэчыцкага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Сведскага (Сведзельскага) сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Аляксандра Грэчаская** (грэч. Αλεξάνδρα της Ελλάδας; 25 сакавіка 1921, Афіны, Грэчаскае каралеўства — 30 студзеня 1993, Усходні Сусекс, Вялікабрытанія) — прынцэса грэчаская і дацкая, дачка караля элінаў Аляксандра I з роду Глюксбургаў, у замужжы — апошняя каралева Югаславіі.

Біяграфія
---------

### Прынцэса Грэцыі і Даніі

Прынцэса Аляксандра нарадзілася 25 сакавіка 1921 года ў Афінах, праз пяць месяцаў пасля смерці свайго бацькі. Яна была дачкой Аляксандра I, караля Грэцыі і яго марганатычны ўдавы Аспазіі Манас.

На прастоле быў адноўлены дзед Аляксандры, кароль Канстанцін I Грэчаскі, пры якім урад, прытрымліваючыся закона аб пераходзе ў спадчыну прастола, прызнала шлюб яго памерлага сына незаконным, а яго ўнучку байстручкай.

Па просьбе бабулі Аляксандры, каралевы Сафіі Грэчаскай у ліпені 1922 года быў прыняты новы закон аб пераходзе ў спадчыну прастола, які дазволіў прызнаваць сапраўднасць шлюбаў членаў каралеўскай сям’і без згоды кіруючага суверэна, нават заднім чыслом, хоць і без права пераходу прастола па спадчыне.

Кароль Канстанцін I указам ад 10 верасня 1922 года афіцыйна прызнаў шлюб паміж яго памерлым сынам Аляксандрам і яго ўдавой Аспазіяй Манас. Такім чынам, Аляксандра была прызнана членам кіруючага дому.

Ёй і яе маці былі нададзены тытулы прынцэс Грэчаскіх і Дацкіх, са зваротам «Ваша Каралеўская Высокасць». Такі тытул насілі ўсе некіруючыя члены грэчаскай каралеўскай сям’і, які таксама былі членамі малодшай галіны дацкай каралеўскай сям’і.

### Каралева Югаславіі

У 1944 годзе Аляксандра Грэчаская пераехала ў Лондан, дзе ажанілася з каралём Пятром II Югаслаўскім і нарадзіла спадчыннага прынца Аляксандра Карагеоргіевіча. Паводле закона аб пераходзе ў спадчыну прастола югаслаўскага каралеўства, будучы кароль павінен быў быць народжаны выключна на югаслаўскай тэрыторыі. Таму, 17 ліпеня 1945 года нумар 212 атэлю Клэрыдж на Брук-Стрыт у Лондане на дзень быў саступлены брытанскім урадам Югаславіі.

Аляксандра Грэчаская, каралева Югаславіі памерла 30 студзеня 1993 года ва Усходнім Сусексе, у Англіі і была пахавана ў былой рэзідэнцыі каралёў элінаў у Татой у Грэцыі.

Зноскі
------

1. 1 2  *Lundy D. R.* Alexandra zu Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg, Princess of Greece and Denmark // The Peerage Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>
2. 1 2  Alexandra // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>
3. ↑  Diesbach, Ghislain de| others. Secrets of the Gotha. Chapman & Hall. London, 1967. Р. 225
4. ↑  Joseph Valynseele. Les Pretendants aux trones d’Europeю Paris, 1967. Р. 442
5. ↑  Montgomery-Massingberd, Hugh. Burke’s Guide to the Royal Family. Burke’s Peerage. London, 1973. ISBN 978-0-220-66222-6

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аляксандра Грэчаская
* Obituary: Queen Alexandra of Yugoslavia у *The Independent*
**Матэргорн**, таксама **Матэрхорн** (італ.: Monte Cervino, фр.: Mont Cervin, ням.: Matterhorn) — гара ў горнай сістэме Альпаў. Вышыня 4477 м.

Узыходжанне на Матэргорн
------------------------

З 1857 года было зроблена некалькі беспаспяховых узыходжанняў на Матэргорн, у асноўным з італьянскага боку.

Першае паспяховае ўзыходжанне на Матэргорн было здзейснена 14 ліпеня 1865 г. з боку Цэрмата групай англічаніна Эдуарда Уімпэра па яе грэбені Хёрнлі. Пры спуску 4 чалавекі загінулі ў выніку абрыву вяроўкі.

Трыма днямі пазней 17 ліпеня 1865 г. група пад кіраўніцтвам Жана-Антуана Карэля, гіда з Броя-Чэрвініі, паднялася на вяршыню з італьянскага боку — першапраходжанне па яе грэбені Ліён.

У 1871 годзе на вяршыню Матэргорн паднялася першая жанчына — Люсі Уолкер.

Найбольш цяжкая Паўночная сцяна Матэргорн была пройдзеная 1 жніўня 1931 г. Францам і Тоні Шмід.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4037992-9 · LCCN: sh85082255 · NDL: 00629277 · NKC: ge782656 · VIAF: 240323446 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Доказ.
Геаметрычны доказ тэарэмы Піфагора
**Доказ** у матэматыцы — ланцуг лагічных вывадаў, які паказвае, што пры нейкім наборы аксіём і правіл вываду з'яўляецца слушным пэўнае сцвярджэнне. У залежнасці ад кантэксту, можа мецца на ўвазе доказ у рамках пэўнай фармальнай сістэмы (пабудаваная па адмысловых правілах паслядоўнасць сцвярджэнняў, запісаная на фармальнай мове) ці тэкст на натуральнай мове, паводле якога пры жаданні можна аднавіць фармальны доказ. Даказаныя сцвярджэнні ў матэматыцы называюць тэарэмамі (калі ў матэматычным тэксце нейкае сцвярджэнне названа тэарэмай, звычайна маецца на ўвазе, што яго доказ ужо кімсьці знойдзены). Калі ні сцвярджэнне, ні яго адмаўленне яшчэ не даказаныя, то такое сцвярджэнне называюць гіпотэзай. Часам у працэсе доказу тэарэмы выдзяляюцца доказы меней складаных сцвярджэнняў, называемых лемамі.

Гл. таксама
-----------

* Матэматычная індукцыя
* Давядзенне да абсурду
**Факунда Несцяровіч** (8 сакавіка 1929 — 14 лістапада 1987) — сябра мядзельска-смаргонскага антыкамуністычнага падполля, належаў да мядзельскай і мінскай групы арганізацыі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 8 сакавіка 1929 г. у в. Юшкавічы Віленскага ваяводства ў Польскай Рэспубліцы ў сям'і, якая пераследавалася савецкімі ўладамі. Бацька быў з Магдуліна, а маці з Расохаў. Бацькавага брата ў 1940 г. савецікія ўлады пасадзілі ў турму. Акрамя Факунды ў сям'і былі дачкі Аля і Ядвіга, а таксама сын Юзаф. У 1947 г. сям'я першая пайшла ў калгас пад пагрозай высылкі ў Сібір праз тое, што ў іх было шмат зямлі. 

Вучыўся ў Мядзельскай сярэдняй школе, дзе пазнаёміўся з Расціславам Лапіцкім, пад уплывам якога далучыўся да мядзельска-смаргонскага антыкамуністычнага падпольнага вучнёўскага руху. Арганізацыя Расціслава Лапіцкага ў асноўным займалася распаўсюджваннем антысавецкіх улётак, у будучыні планавала перайсці і да больш актыўных дзеянняў. Факунда Несцяровіч удзельнічаў у распаўсюдзе антысавецкіх улётак і здабыванні зброі для арганізацыі. Пасля заканчэння 7-га класа паступіў у Мінскі палітэхнікум вучыцца на архітэктара, але не перапыняў сувязі з паплечнікамі, прыязджаў у Смаргонь, дзе збіраў новыя ўлёткі для распаўсюду ў Мінску. 

У лютым 1950 г. арыштаваны савецкімі карнымі органамі, калі прыехаў да бацькоў на канікулы. Пры ператрусе на Мядзельшчыне ў яго была знойдзена зброя і выбуховыя рэчывы. На працэсе ўдзельнікаў мядзельска-смаргонскага падполля, які адбыўся ў Маладзечне ў ліпені 1950, ваенны трыбунал Беларускай Вайсковай Акругі прыгаварыў Факунду Несцяровіча да расстрэлу, бо следства лічыла Факунду Несцяровіча намеснікам кіраўніка арганізацыі. Але на думку сябраў арганізацыі гэта адбылося таму, што ён быў ужо ў палітэхніцы ў Мінску, пайшоў у навуку і таму быў асабліва небяспечны для ўладаў. Пазней смяротны прысуд быў заменены на 25 гадоў зняволення ў канцлагерах: уначы з 27 на 28 кастрычніка яго разам з Расціславам Лапіцкім вывезлі ў лес на расстрэл, дзе над выкапанай ямай зачыталі пастанову Прэзыдыюму Вярхоўнага Савета СССР аб замене смяротнага пакарання, а Лапіцкі ж быў тут жа расстраляны. Пакаранне адбываў пераважна ў Варкуце, на розных работах, у тым ліку будаўнічых.

Пад канец 50-х вызвалены. Адразу ж разам з бацькамі выехаў у Польшчу. Там скончыў будаўнічы інстытут, працаваў, ажаніўся з перасяленкай з Мядзельшчыны.

Памёр 14 лістапада 1987 г. падчас службы ў касцёле з прычыны хворага сэрца. Пахаваны ў Баляслаўцу ў Польшчы.

Зноскі
------

1. ↑   Біяграфія Факунды Несцяровіча

Літаратура
----------

* Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. — ISBN 985-6374-07-3.
* Чарняўскі Міхась. Ня бойцеся ахвяраў і пакут. — Вільня, 2006. — ISBN 978-9857-0620-58.
* Чарняўскі М. М. Да гісторыі Мядзельска-Смаргонскага вучнёўскага падполля // Палітычныя рэпрэсіі на Беларусі ў ХХ стагоддзі: Матэрыялы нав.-практ. канферэнцыі (Менск, 27—28 лютага 1998 г.). Мн. 1998.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Карасёў.
**Іван Раманавіч Карасёў** (2 мая 1922, вёска Вілейка, Чавускі раён, Магілёўская вобласць — 7 лістапада 1955) — Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Скончыў сем класаў школы. Да прызыву ў Чырвоную Армію працаваў у калгace.

З ліпеня 1941 г. ваяваў на Паўночным, Заходнім, Стэпавым, 1-м Украінскім і 2-м Украінскім франтах. Удзельнік Курскай бітвы, Корсунь-Шаўчэнкаўскай аперацыі, вызвалення Украіны, Малдовы, Румыніі, Венгрыі. Камандзір аддзялення сувязі малодшы сяржант І. Р. Карасёў вызначыўся пры фарсіраванні Дняпра на поўдзень ад Kіeвa 2 кастрычніка 1943 г. Сярод першых пераправіўся на правы бераг, пад варожым агнём наладзіў сувязь дэсанта з камандным пунктам палка, у час баёў за 2 сутак выправіў 27 пашкоджанняў тэлефоннага кабелю. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 29 кастрычніка 1943 г. сяржанту І. Р. Карасёву прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

У 1946 г. скончыў Мурманскае ваеннае вучылішча. Да 1955 г. служыў у Савецкай Арміі.

7 лістапада 1955 г. І. Р. Карасёў памёр. Пахаваны на радзіме ў вёсцы Вілейка.

Памяць
------

* Імем І. Р. Карасёва названы вуліцы ў Магілёве і Чавусах.
* У 1965 годзе на магіле Героя ў вёсцы Вілейка пастаўлена стэла.

Зноскі
------

1. ↑   Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8.
2. ↑  Герои Советского Союза, уроженцы Чаусского района(недаступная спасылка) (руск.)

Літаратура
----------

* Карасёў Іван Раманавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8). — С. 56.

Спасылкі
--------

* Іван Раманавіч Карасёў на сайце «Героі краіны»
* Герои Советского Союза, уроженцы Чаусского района(недаступная спасылка) (руск.) // Афіцыйны сайт Чавускага раённага выканаўчага камітэта і Савета дэпутаў
Фаланга
Члены Нацыянальнай партыі са сцягам, на якім намаляваны першапачатковы сімвал Фалангі
Марш польскіх нацыяналістаў з Нацыянальна-радыкальнага лагера, Кракаў, 2007 год
**Фаланга** або **Рука з мячом** (польск.: Falanga, Ręka z mieczem) — назва сімвала, які выкарыстоўваецца польскімі нацыяналістамі, галоўнай выявай сярод руху нацыянальнага радыкалізму. Фаланга прадстаўляе сабой руку, якая трымала меч.

Сімвал рукі, якая трымае меч, паўстаў у XVI стагоддзі. Упершыню гэты сімвал адлюстроўваўся на вымпелаў сцяга аднаго з караблёў марскога флоту пры кіраванні польскага караля Жыгімонта I. Гэты ж знак у выглядзе рукі, якая трымае меч, малюецца сёння на сцягу ваенна-марскога флоту Польшчы.

Фаланга ўзнікла ў 30-я гады XX стагоддзя, калі ён быў упершыню стаў ужывацца замест Меча храбрага, які быў забаронены падчас палітыкі санацыі. У гэты час Меч храбрага выкарыстоўваўся Лагерам Вялікай Польшчы ў палітычнай барацьбе з польскім урадам. Фаланга ў гэты час стала ўжывацца моладзевай групай Нацыянальнай партыі. У 1935 году Нацыянальна-радыкальнае рух Фаланга прыняло гэты знак у якасці свайго партыйнага знака.

Сімвал Фалангі нароўні з Мячом храбрых і Тапажэлам выкарыстоўваўся футбольнымі заўзятарамі на футбольным Чэмпіянаце Еўропы 2008 года. Міжнародная арганізацыя «Football Against Racism in Europe» прызнала гэтыя сімвалы на адным узроўні са свастыкай, сімвалам СС і сімвалам Ку-клукс-клана.

У цяперашні час Фаланга выкарыстоўваецца польскімі нацыяналістычнымі групамі радыкальнага толку Нацыянальна-радыкальны лагер і Нацыянальнае адраджэнне Польшчы.

25 кастрычніка 2011 года аддзел рэгістрацыі акруговага суда ў Варшаве зарэгістраваў сімвал Фалангі ў якасці афіцыйнага сімвала руху Нацыянальнага адраджэння Польшчы, аднак пасля апеляцыі пракуратуры гэты ж суд адмяніў сваё рашэнне, заявіўшы: «Палітычная партыя не можа зарэгістраваць сваім сімвалам больш аднаго графічнага знака».

Зноскі
------

1. ↑  ZNAKI W MARYNARCE WOJENNEJ RP Архівавана 31 ліпеня 2017. (польск.)
2. ↑  Na Euro mieczyk Chrobrego zakazany jak swastyka
3. ↑  Sąd odmówił rejestracji «zakazu pedałowania» dla NOP, gazeta.pl z 16 maja 2012 Архівавана 31 снежня 2013.  (польск.)
**Варажскае зледзяненне** — адно з самых старажытных зледзяненняў у Еўропе. Вылучана Л. М. Вазнечуком у 1961—1965 гадах як зледзяненне, якое ўкрывала амаль усю Паўночную Еўропу. Атаясамлівалася з першым з 2 міндэльскіх зледзяненняў, з 1971 — з нараўскім зледзяненнем. З 1990-х гадоў з варажскім зледзяненнем звязваюць варажскі гарызонт эаплейстацэну, які адпавядае скандынаўскаму зледзяненню.

У час варажскага зледзянення адбылася змена палеамагнітных эпох: адмоўна намагнічаныя пароды эпохі Матуяма змяніліся дадатна намагнічанымі пародамі сучаснай эпохі Брунас каля 730 тысяч гадоў назад.

На тэрыторыі Беларусі азёрныя і рачныя адклады варажскага зледзянення (алеўрыты, супескі, пяскі з рэшткамі арктабарэальных раслін) найбольш пашыраны на Палессі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
**Варакушка**, таксама **Кралька** і **Сіняшыйка** (*Luscinia svecica*) — птушка атраду вераб'інападобныя (*Passeriformes*), сямейства Драздовыя (*Turdidae*).

Апісанне
--------

Дробная зграбная птушка. Даўжыня цела 14-15 см, маса каля 20 г. Палавы дымарфізм добра выяўлены. У самца горла і грудзі ярка-сінія, аблямаваныя знізу чорнай і рыжай палосамі. На сінім фоне горла ў цэнтры рыжая або белая плямінка. Верх цела аліўкавы, ніз светлы. Хвост рыжы з чорнымі палосамі па краях. У самкі горла і грудзі светлыя з чорнымі стракацінамі.

Арэал
-----

Арэал віду займае большую частку Еўразіі. Тэрыторыя Беларусі цалкам знаходзіцца ў межах арэала, але часцей варакушка трапляецца на Палессі, дзе месцамі не стварае ўражання рэдкай птушкі. Знаходкі гнёздаў або сустрэчы вывадкаў вядомы ў Пінскім, Лунінецкім, Жыткавіцкім, Гродзенскім, Лідскім, Лепельскім, Мядзельскім, Петрыкаўскім, Столінскім і Гарадоцкім раёнах. Сустрэчы з самцамі ў час спеваў вядомы і ў іншых раёнах краіны.

Лад жыцця
---------

Паштовая марка Беларусі, 1998
Прылятае 5—13 красавіка. Актыўна спявае ў маі. Гнёзды сярод хмызнякоў, крыху ўзнятыя над паверхняй глебы. Кладка з 5-6 аліўкавых яек памерамі 18,9 x 14,2 мм у другой палове траўня — пачатку чэрвеня. Гняздуецца, відаць, двойчы за год. Лётныя птушаняты трапляюцца ў другой палове чэрвеня — першай дэкадзе ліпеня і маюць цёмнае, амаль чорнае, стракатае апярэнне. Варакушка вядзе скрытны спосаб жыцця, на вочы трапляецца рэдка, часцей выяўляецца па спевах. Корміцца рознымі беспазваночнымі, пераважна насякомымі. Адлятае ў верасні, апошнія — не пазней другой дэкады кастрычніка.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-095-5

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Brockhaus |
| Таксанамія | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 133289258 · GND: 4145866-7 · LCCN: sh85015116 · NKC: ph1044541 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шаплыка.
**Аляксандра Аляксандраўна Шаплыка** (10 красавіка 1893, в. Макавічы, Глускі раён, Магілёўская вобласць — 3 снежня 1988) — Герой Сацыялістычнай Працы.

Біяграфія
---------

З 1930 года працавала паляводам, у 1936—1941 гадах асвойвала тэхналогію вырошчвання кок-сагызу. У час Вялікай Айчыннай вайны вяла ўласную гаспадарку. Пасля вызвалення Глускага раёна ў чэрвені 1944 года удзельнічала ў аднаўленні сельскагаспадарчай вытворчасці. У 1947 годзе пераехала ў Любанскі раён і ўступіла ў калгас «Чырвоная змена». Пасля навучання на курсах А. А. Шаплыка ўзначаліла адзін з участкаў па вырошчванні кок-сагызу, пазней кіравала брыгадай каўчукаводаў.

У 1949 годзе за атрыманне высокага ўраджаю кок-сагызу пры выкананні планавага збору і здачы дзяржаве каранёў і насення Аляксандры Аляксандраўне Шаплыка прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залатога медаля «Серп і Молат».

У 1949 годзе выступала з дакладам на Усесаюзнай нарадзе каўчукаводаў, Усесаюзным навукова-даследчым інстытутам каўчукаводства. За атрыманне высокіх ураджаяў каранёў кок-сагызу ў 1950 годзе яна была ўзнагароджана другім ордэнам Леніна.

Пасля з’яўлення ў 1950-х гг. больш танных крыніц каўчука калгас «Чырвоная змена» перайшоў на вырошчванне буракоў. Працавала ў паляводстве да выхаду на заслужаны адпачынак у 1968 годзе.

Узнагароджана ордэнамі Леніна (1949, 1951), медалямі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя : у 5 т. — Мінск, 1981. — Т. 5. — С. 661.
* Белорусская ССР : краткая энциклопедия : в 5 т. — Минск, 1982. — Т. 5. — С. 683.
* Гордость и слава Могилевщины / [С. И. Беспанский и др. ; под общей редакцией А. Т. Глаза]. — [Б. м.] :[б. и.], печ. 2005. — Ч. 2. — С. 40.
* Минская область : энциклопедия : [в 2 т.]. — Минск, 2007. — Т. 2 . — С. 735.
* Памяць : Глускі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1999. — С. 552.
* Памяць : Любан. р-н : Гіст.-дакум. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [Рэдкал.: В. А. Сойка і інш. ; Рэд.-уклад. В. Р. Феранц. — Мн. : Ураджай, 1996. — С. 380—381.
* Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2019. — Т. 5, кн. 3 : Минская область. — С. 340.
* Твои герои, Беларусь! Герои Социалистического Труда : биографический справочник. — Минск, 2014.- С. 237.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Іваноў.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Іван Іваноў.
**Іван Рыгоравіч Іваноў** (1831 — ?) — архітэктар.

Біяграфія
---------

### Дзяцінства і адукацыя

Нарадзіўся ў 1831 годзе.

Паступіў у Пецярбургскае будаўнічае вучылішча ў 1843 годзе і скончыў курс у 1852 годзе з чынам губернскага сакратара.

### Прафесійная дзейнасць

Быў прызначаны ў мінскую губернскую будаўнічую і дарожную камісію — спачатку памочнікам начальніка штучнага стала, а потым (у 1857) — вытворцам работ. Па пераўтварэнні гэтай камісіі ў 1865 годзе І. Іваноў быў прызначаны малодшым інжынерам. Праз тры гады прызначаны архітэктарам Шчучынскага павета Ломжынскай губерні. З 1874 года І. Іваноў быў кастрамскім губернскім архітэктарам, а ў 1886 годзе выйшаў ў адстаўку па хваробе і ў хуткім часе памёр.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Барановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892. С. 131
**Іван Рыгоравіч Бунечка** (8 ліпеня 1950) — украінскі дыпламат. Надзвычайны і Паўнамоцны пасланец Украіны 2-га класа. Пастаянны паўнамоцны прадстаўнік Украіны пры каардынацыйных інстытутах Садружнасці Незалежных Дзяржаў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 8 ліпеня 1950 года ў Ровенскай вобласці. У 1973 годзе скончыў Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Тараса Шаўчэнкі, гістарычны факультэт. У 1980 годзе — Вышэйшую партыйную школу, у 1990 годзе — аспірантуру Акадэміі грамадскіх навук пры ЦК КПСС, у 2002 годзе — факультэт павышэння кваліфікацыі Дыпламатычнай акадэміі МЗС Расіі. Доктар філасофіі.

Партыйная праца
---------------

З 1966 загадчык сельскім клубам. У 1967—1970 гг — працаваў настаўнікам у школе. У 1970—1973 гг — інструктар райкама камсамола. 1973—1974 — служба ў Савецкай арміі. 1974—1978 гг — лектар, загадчык аддзела райкама Кампартыі Украіны. 1978—1980 гг — слухач Адэскай вышэйшай партыйнай школы. 1980—1987 гг — лектар Ровенскага абкама Кампартыі Украіны. 1987—1990 гг — аспірант Акадэміі грамадскіх навук пры ЦК КПСС. 1990—1991 гг — сакратар Ровенскага гаркама Кампартыі Украіны. 1992—1996 гг — дырэктар філіяла Украінскай фондавай біржы.

Дыпламатычная праца
-------------------

З 1996 на дыпламатычнай працы ў МЗС Украіны на пасадах: галоўнага дарадцы Дагаворна-прававога ўпраўлення, дарадцы Першага тэрытарыяльнага дэпартамента МЗС Украіны, першага сакратара Пасольстваў Украіны ў Рэспубліцы Беларусь, Туркменістан і, дарадцы Пасольстваў Украіны ў Расійскай Федэрацыі, Кыргызскай Рэспубліцы.

З 28.12.2010 — 31.03.2014 — Пастаянны паўнамоцны прадстаўнік Украіны пры каардынацыйных інстытутах Садружнасці Незалежных Дзяржаў.

Узнагароды і адрозненні
-----------------------

* Тры ордэны, медалі, Ганаровая грамата і Ганаровы знак Міністэрства замежных спраў Украіны III ступені.

Дыпламатычны ранг
-----------------

* Надзвычайны і Паўнамоцны пасланнік Украіны 2-га класа.

Аўтар прац
----------

* Виховувати громадянина і трудівника/І. Г. Бунечко. Київ : Т-во «Знання» УРСР, 1987

Зноскі
------

1. ↑  УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ № 1296/2010 Про призначення І.Бунечка Постійним повноважним представником України при координаційних інститутах Співдружності Незалежних Держав
2. ↑  УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ № 355/2014 Про звільнення І.Бунечка з посади Постійного повноважного представника України при координаційних інститутах Співдружності Незалежних Держав
3. ↑  Российская государственная библиотека

Спасылкі
--------

* Постійне представництво України при координаційних інститутах СНД Архівавана 16 студзеня 2014.
* Інтерв'ю постійного повноважного представника України при координаційних інститутах СНД І.Бунечка державній агенції УНІАН Архівавана 7 красавіка 2014.
* СНД:зруйнувати не можна реформувати
* Турчинов звільнив представника України при координаційних інститутах СНД

‎
Карэнішча *Polygonatum multiflorum* (L.) All.
**Карэнішча** — відазменены парастак, звычайна падземны, з лускападобным або недаразвітым лісцем, верхавіннымі ці пазушнымі пупышкамі, прыдаткавымі каранямі. 

Яно характэрна галоўным чынам для шматгадовых травяністых раслін (купена, ландыш, касач, пырнік). Ёсць карэнішчы ў кустоў і кусцікаў (брызгліна, брусніцы, чарніцы). Карэнішчы часцей за ўсё размяшчаюцца пад зямлёй. Па знешнім выглядзе часта нагадвае корань расліны. Аднак, у адрозненне ад кораня, на карэнішчы ёсць вузлы і міжвузеллі. У вузлах маладых карэнішчаў ёсць рэдукаваныя лускападобныя лісты або ліставыя рубцы. У вузлах карэнішча фарміруюцца бакавыя пупышкі, а на яго верхавіне — верхавінкавая пупышка. Ад вузлоў часта адходзяць прыдаткавыя карані. Усё гэта пацвярджае, што карэнішча з’яўляецца відазмененым парасткам.

У карэнішчах назапашваюцца запасныя пажыўныя рэчывы. На зіму ў расліны адміраюць надземныя парасткі, а карэнішча зімуе ў глебе. Вясной з яго верхавінкавай і бакавых пупышак развіваюцца новыя надземныя парасткі. Дзякуючы наяўнасці пупышак карэнішчы раслін служаць для вегетатыўнага размнажэння і вегетатыўнага аднаўлення.

У дрэва карэнішчам называюць асноўны корань (працяг ствала), а таксама частку каранёў, якая выступае на паверхні глебы.

Карэнішча можа быць:

* простым ці галінастым — па ступені разгалінаванасці;
* гарызантальным, вертыкальным ці касым — у кірунку росту;
* доўгім, кароткім ці вельмі скарочаным (са збліжанымі вузламі) — па даўжыні;
* тоўстым ці тонкім — па таўшчыні.

* Эпігеннае карэнішча
* Гіпагеннае

Зноскі
------

1. ↑  Современный толковый словарь русского языка Ефремовой. — АСТ, Москва, 2006

Літаратура
----------

* Біялогія: вучэб. дапам. для 7-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / В. М. Ціхаміраў [і інш.]; пад рэд. В. М. Ціхамірава; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — Мінск: Нар. асвета, 2010. — 199 с.: іл. ISBN 978-985-03-1340-9
* *Фёдоров, А. А. Кирпичников, М. Э. Артюшенко, З. Т.* Стебель и корень // Атлас по описательной морфологии высших растений / Под общ. ред чл.-корр. АН СССР П. А. Баранова. — М.—Л.: Изд-во АН СССР, 1962. — 392 с. Архівавана 14 студзеня 2014.
* Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред М. С. Гиляров. Ред. колл. А. А. Баев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др.. — 2-е изд. исправл. — М.: Советская энциклопедия, 1989. — С. 283. — 864 с. — 150 000 экз. — ISBN 5-85270-002-9. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 14425771g · Microsoft: 134550120 |
Сучасны фен
**Фен** — прылада, якая выдае накіраваны паток навакольнага ці нагрэтага паветра. Найважнейшай асаблівасцю фена з’яўляецца магчымасць падачы струменя паветра ў зададзеную вобласць. Паходжанне слова «фен» звязана з нямецкай маркай Fön, зарэгістраванай у 1908 годзе вытворцам электраабсталявання кампаніяй AEG, якая спасылалася на цёплы альпійскі вецер фён.

Вентылятар уцягвае паветра праз адзін са зрэзаў трубы, струмень паветра праходзіць каля электранагравальніка, награваецца і пакідае трубу праз процілеглы зрэз. На выходны зрэз трубы фена могуць быць усталяваныя розныя насадкі, якія змяняюць канфігурацыю паветранага струменя. Уваходны зрэз звычайна закрыты рашоткай для таго, каб прадухіліць трапленне ўнутр корпуса фена буйных прадметаў, напрыклад пальцаў.

Шэраг мадэляў фенаў дазваляе рэгуляваць тэмпературу і хуткасць струменя паветра на выхадзе. Рэгуляванне тэмпературы дасягаецца альбо ўключэннем раўналежна рознай колькасці награвальнікаў, альбо з дапамогай рэгуляванага тэрмастата, альбо зменай хуткасці струменя.

Існуюць дзве асноўныя разнавіднасці фенаў — фен для сушкі і кладкі валасоў і тэхнічны фен. Прынцып іх дзеяння аднолькавы, адрозненне толькі ў тэмпературы і хуткасці патоку паветра на выхадзе з прылады.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Фен

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4594468-4 · LCCN: sh85058316 |
**Іван Пятровіч Першукевіч** (12 лютага 1912, в. Пятрэвічы, Баранавіцкі раён, Брэсцкая вобласць — 25 снежня 1980, Баранавічы) — чыгуначнік, Герой Сацыялістычнай Працы

Біяграфія
---------

Працаваў мулярам, потым слесарам дэпо ст. Орша. У 1934—1936 гадах служыў у Чырвонай Арміі. З 1939 года пасля заканчэння трохгадовай тэхнічнай школы працаваў машыністам паравознага дэпо чыгуначнай станцыі ў Кіраўскай вобласці.

У Вялікую Айчынную вайну стаў ініцыятарам скораснага ваджэння франтавых эшалонаў.

У 1946 годзе вярнуўся ў Беларусь і быў прызначаны на інжынерную пасаду ва ўпраўленне Брэст-Літоўскай чыгункі. Але праца ў кабінеце была яму не па душы, і ён перайшоў у дэпо Баранавічы, працаваў машыністам-інструктарам. Зноў узначаліў брыгаду цягніка і давёў прабег лакаматыва да 1 мільёна 100 тысяч кіламетраў. Вадзіў саставы да выхаду на пенсію. Тры разы абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета Беларускай ССР.

Яго імем названа вуліца ў г. Баранавічы.

Узнагароды
----------

У ліпені 1942 года быў узнагароджаны медалём «За працоўную доблесць». У кастрычніку 1943 г. «за асаблівыя заслугі ў забеспячэнні перавозак для фронту і народнай гаспадаркі і выдатныя дасягненні ў аднаўленні чыгуначнай гаспадаркі ў цяжкіх умовах ваеннага часу» прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залатога медаля «Серп і Молат». Уручаны знак «Ганаровы чыгуначнік». Чатырохразовы лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР. У жніўні 1957 г. узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Першукевіч Іван Пятровіч
* Вуліца Першукевіча

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Мантэкрыста** (італ.: Isola di Montecristo, у перакладзе з італьянскай «Гара Хрыста») — востраў у Міжземным моры, уваходзіць у склад Тасканскага архіпелага.

Плошча - усяго 12 км ², але ён з'яўляецца адным з самых вядомых астравоў Міжземнага мора, галоўным чынам, дзякуючы раману А. Дзюма "Граф Монтэ-Крыста".

Мантэкрыста быў вядомы яшчэ ў часы плаванняў фінікійцаў, але засяленне пачалося з XI стагоддзя, калі на востраве быў пабудаваны манастыр. У XVI стагоддзі адбыўся напад піратаў, і да канца XIX стагоддзя востраў служыў прыстанкам піратаў і кантрабандыстаў.

У наш час востраў абвешчаны запаведнікам, доступ туды строга абмежаваны. Толькі нешматлікія групы турыстаў і навуковых работнікаў наведваюць востраў. На востраве пастаянна пражывае толькі сям'я наглядчыка.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мантэкрыста
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Каса (значэнні).Каса
**Каса** — сельскагаспадарчая ручная прылада для скошвання травы (на сена, на корм жывёле, для выраўноўвання газонаў і г. д.).

Ручная каса ўяўляе сабой: доўгае металічнае лязо загнутае крыху ўнутр з ручкай, прымацаванай да яго ў раёне асновы касы (пяткі) драўлянай дзяржальняй у сярэдняй частцы якой маецца ручка (цыбулька). Лязо касы мацуецца пры дапамозе драўлянага кліну і металічнага кольца.

У Прыбалтыцы канструкцыя касы рэзка адрозніваецца: двуручка (стацыянарныя, аднесеныя на 20—25 см ад дзяржальні).

Гл. таксама
-----------

* Газонакасілка

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Каса (інструмент) на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Britannica (онлайн) · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4180994-4 · NKC: ph516952 |