Выява з царскага тытулярніка 1672 года
**Васіль III Іванавіч** (25 сакавіка 1479 — 4 снежня 1533) — вялікі князь маскоўскі ў 1505—1533, сын Івана III і Софіі Палеолаг, бацька Івана IV Грознага.

Жыццё
-----

Васіль не быў старэйшым сынам і стаў спадкаемцам пасля смерці Івана Маладога ў 1490 годзе і няміласці Дзмітрыя Іванавіча (сына Івана Маладога і ўнука Івана III) у 1502 годзе. Першы шлюб быў уладкаваны яго бацькам Іванам, які спачатку спрабаваў знайсці яму нявесту ў Еўропе, але скончыў справу выбарам з 1500 дзяўчын, прадстаўленых да двара для гэтай мэты з усёй краіны. Бацька першай жонкі Васіля Саламоніі, Юрый Сабураў, не быў нават баярынам. Род Сабуравых ідзе ад татарскага мурзы Чэта.

Паколькі першы шлюб быў бясплодны, Васіль дамогся разводу ў 1525 годзе, і ў пачатку наступнага (1526-га) года ажаніўся з Алене Глінскай, дачкой літоўскага князя Васіля Львовіча Глінскага. Першапачаткова новая жонка таксама не магла зацяжарыць, але нарэшце 25 жніўня 1530 года ў іх нарадзіўся сын Іван, будучы Іван Грозны, а затым і другі сын — Юрый.

Васіль памёр 3 снежня 1533 года ад заражэння крыві, выкліканага нарывам на левым сцягне.

Знешняя палітыка
----------------

У знешняй палітыцы магчыма вылучыць некалькі кірункаў — казанскі, літоўскі, крымскі. Паходы на Казань ажыццяўляліся ў 1506, 1523 і 1524 гадах. У 1521 годзе быў адбіты напад на Маскву сумеснага крымска-казанскага войска, а ў 1527 годзе — крымскага войска Іслям-гірэя. На літоўскім кірунку ў выніку двух маскоўска-літоўскіх войн (1507—1508 і 1512—1522) за Вялікім княствам Маскоўскім былі замацаваны землі шэрагу вярхоўскіх княстваў, далучаных яшчэ яго бацькам Іванам III, далучаны смаленскія землі разам са Смаленскам. На бок маскавітаў перайшоў Міхаіл Глінскі.

| **Маскоўскія князі (1276—1598)** |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Даніл Аляксандравіч

|  |
| --- |
|  |
| Юрый Данілавіч |
| Іван Каліта

|  |
| --- |
|  |
| Сямён Горды |
| Іван II Красны

|  |
| --- |
|  |
| Дзмітрый Данскі

|  |
| --- |
|  |
| Васіль I

|  |
| --- |
|  |
| Васіль II Цёмны

|  |
| --- |
|  |
| Іван III

|  |
| --- |
|  |
| Васіль III, жонка Алена Васільеўна

|  |
| --- |
|  |
| Іван IV Грозны

|  |
| --- |
|  |
| Фёдар Іванавіч |

 |

 |

 |

 |

 |
| Юрый Дзмітрыевіч Звенігародскі

|  |
| --- |
|  |
| Васіль Касы |
| Дзмітрый Юр’евіч Шамяка |

 |

 |

 |

 |

 |

 |

Падчас свайго кіравання Васіль далучыў да Масквы Пскоў (1510), Смаленск (1514), Разань (1521), Ноўгарад-Северскі (1522).

Унутраная палітыка
------------------

У сваёй унутранай палітыцы Васіль III карыстаўся падтрымкай Царквы ў барацьбе з баярскай апазіцыяй. У 1521 мітрапаліт Варлаам быў высланы з-за адмовы ўдзельнічаць у барацьбе Васіля супраць князя Васіля Іванавіча Шамячыча. Князёў Рурыкавічаў Васіля Шуйскага і Івана Варатынскага саслаў у выгнанне. Дыпламат і дзяржаўны дзеяч Іван Бярсен-Бяклемешаў быў пакараны ў 1525 з-за крытыкі палітыкі Васіля. Максім Грэк (публіцыст), Васіян Патрыкееў (дзяржаўны дзеяч) і іншыя былі асуджаныя па той жа самой прычыне ў 1525 і 1531. На працягу кіраванні Васіля III павялічылася зямельнае дваранства, улады актыўна абмяжоўвалі імунітэт і прывілеі баяраў.

Зноскі
------

1. 1 2  *(unspecified title)* Праверана 7 жніўня 2020.
2. ↑  *С. Середонин* Иоанн IV Васильевич Грозный // *Русский биографический словарь* — СПб.: 1897. — Т. 8. — С. 229–271.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15079384'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21175479'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1960551'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q20894166'></a>


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Іван III** | **Вялікі князь маскоўскі**1462 – 1505 | Пераемнік**Іван IV** |


| ?Васіль III — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Дзмітрый Данскі |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Васіль I Дзмітрыевіч |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Еўдакія Дзмітрыеўна[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Васіль II |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Вітаўт |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Соф’я Вітаўтаўна |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Ганна |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Іван III Васільевіч |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Уладзімір Андрэевіч Храбры[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Яраслаў Уладзіміравіч[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | Алена Альгердаўна[d] |  |
|  |  |  |  |  | Марыя Яраслаўна[d] |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Марыя Фёдараўна Кошкіна-Галцяева[d] |  | Feodor Goltyay[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  | Васіль III |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Іаан V Палеалог |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Мануіл II Палеалог |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Алена Кантакузін[d] |  |
|  |  |  |  | Фама Палеалог[d] |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Алена Драгаш[d] |  | Constantine Dragaš[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Соф’я Палеалог |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Centurione II Zaccaria[d] |  | Andronikos Asen Zaccaria[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Aikaterini Zaccaria[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Creusa Tocco[d] |  | Леанарда II Тока[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · WeRelate · Sejm-Wielki.pl · Geni.com · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 15052610b · GND: 118764411 · ISNI: 0000 0000 8190 3770 · LCCN: n2005016814 · NKC: js2007409721 · NLP: A12124916 · LIBRIS: 351111 · SUDOC: 204294436 · VIAF: 121961806 |

 |