recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Стакгольмскі каралеўскі палац. Галоўны фасад
**Стакгольмскі каралеўскі палац** (шведск.: Stockholms slott) — афіцыйная рэзідэнцыя шведскіх манархаў на параднай набярэжнай вострава Стадхольмен у цэнтры Стакгольма.

Гісторыя
--------

У Сярэднявеччы на месцы палаца высіўся Стакгольмскі замак, закладзены Біргерам Ярлам для абароны воднага шляху з Балтыкі ў Маларэн. З будаўніцтва гэтага замка пачалася гісторыя горада Стакгольма.

Пры Юхане III пануры замак змяніла элегантная рэзідэнцыя, вытрыманая ў духу рэнесансу. Да канца XVII ст. яна была палічана састарэлай, і ў 1690-97 гг. па праекце Тэсіна Малодшага на яе месцы быў збудаваны барочны палац. Неабходна, адзначыць, што да Новага часу каралеўскі палац працягваў служыць не толькі месцам размяшчэння каралеўскай сям’і, але і ўрада Швецыі.

У галерэі Бернадотаў
### Сучасны палац

7 мая 1697 г. ледзь дабудаваны палац згарэў дашчэнту, і Тэсін прыступіў да будаўніцтва сучаснага будынка на 600 пакояў, з фасадам даўжынёй у 120 метраў. Цікава, што знакаміты пажар 1697 года, у выніку якога таксама ледзь не загінула каралеўская сям’я і не згарэла цела караля Карла XI, які спачыў незадоўга да пажару, пачаўся ў пакоях брандмайстара, які адказваў за супрацьпажарную бяспеку палаца.

З-за эканамічных цяжкасцяў будаўніцтва новага будынка палаца зацягнулася да 1754 г. а паўночна-заходняе крыло было завершана толькі ў 1760 г. Падобна Мадрыдскаму каралеўскаму палацу, рэзідэнцыя шведскіх каралёў, з яе цяжкімі сіметрычнымі масамі, абавязана сваім знешнім выглядам апошняму неажыццёўленаму бернініеўскаму праекту палацца Барберыні.

Гл. таксама
-----------

* Ліўрусткамарэн
* Стары горад

Зноскі
------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28563569'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4580425'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Каралеўскі палац у Стакгольме**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90634337 · BNE: XX197156 · BNF: 14437478r · ISNI: 0000 0001 2253 8467 · LCCN: sh95000076 · NKC: kn20130108005 · NLA: 49782247 · LIBRIS: 217673 · SUDOC: 083834907 · VIAF: 127181199 |

 |
**Вальжы́на (Во́льга) Цярэ́шчанка** — беларуская бард-спявачка.

Біяграфія
---------

Нарадзілася на Гарадзеншчыне, у вёсцы Лушчыкі Воранаўскага раёна. Сям’я пераехала на Гомельшчыну, калі Вользе было шэсць гадоў. Стала жыве ў Гомелі. Каталічка. Скончыла музычнае аддзяленне Гомельскай педвучэльні. У 1980-х спявала ў народным фальклорным гурце Гомельскай педвучэльні «Пралескі». Лаўрэат Першага фестываля аўтарскай песні ў Беларусі. Двойчы брала ўдзел у фестывалі беларускай музыкі ў Польшчы «Басовішча». Настаўніца беларускай мовы і літаратуры ў гімназіі №36 гораду Гомеля імя Івана Паўлавіча Мележа. Скончыла філалагічны факультэт ГДУ імя Францыска Скарыны. Мае двух дзяцей: дачку Святлану і сына Францішка.

Творчасць
---------

Музы́ка «талакоўскага прызыву». Валодае прыгожым моцным голасам, спявае на вершы Сыса, Гаруна, Геніюш, Жылкі ды іншых беларускіх паэтаў.

У 2003 годзе ў Гомелі выйшаў яе альбом «Хтось крануўся крылаў». У альбоме, які ўтрымлівае 35 трэкаў, пераважна песні на вершы забароненых і паўзабароненых у БССР паэтаў (Алесь Гарун, Ларыса Геніюш ды іншыя). На дыск увайшло ці не ўсё самае найлепшае з яе канцэртнага рэпертуара. Апроч песняў на вершы беларускіх паэтаў на альбоме значную частку займаюць народныя калядныя спевы.

Спасылкі
--------

* Схаваныя магчымасьці культуры — кампазытарка і сьпявачка Вольга Цярэшчанка / Радыё Свабоды
**Італійскія мовы** — група мёртвых моў індаеўрапейскай сям’і. Былі пашыраны ў 2-1 палове 1-га тысячагоддзя да н.э. — першы стагоддзях н.э. ў цэнтральнай і паўднёвай Італіі. Падзяляліся на 2 галіны: оскска-умбрскую і лацінска-фаліскую. Некаторымі асаблівасцямі італійскія мовы збліжаюцца з кельцкімі мовамі. Пісьмо запазычана ў этрускаў. Вывучэнне лексікі італійскіх моў цяжкае з прычыны фрагментарнасці іх тэкстаў. Лексічнае адрозненне ад лацінскай мовы звязана з уплывам этрускай, а на поўдні — старажытна-грэчаскіх моў. Пісьмовыя помнікі оскскай мовы датуюцца 5 стагоддзем да н.э. — 1 стагоддзем н.э. помнікі умбрскай мовы — 3-1 стагоддзямі да н.э. (т.зв. Ігувінскія табліцы). Фаліскія тэксты (7-8 стагоддзе да н.э.) складаліся з анамастыкі і зазналі этрускі ўплыў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

| ⛭Індаеўрапейскія мовы |
| --- |
| Прамова | 
Праіндаеўрапейская мова
 |
| Групы моў | 
Анаталійскія мовы
Балтыйскія мовы
Індаарыйскія мовы
Італійскія мовы
Іранскія мовы
Германскія мовы
Кельцкія мовы
Славянскія мовы
Тахарскія мовы
 |
| Іншыя | 
* Албанская мова
* Армянская мова
* Грэчаская мова

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12647687j · GND: 4133831-5 · LCCN: sh85068863 · LNB: 000246822 · NKC: ph439604 · SUDOC: 05054828X |

 |
Італьянская энцыклапедыя
**Італьянская энцыклапедыя**, **«Энцыклапедыя Трэкані»**, «**Італьяна**», поўная назва «**Італьянская энцыклапедыя навук, літаратуры і мастацтваў**» (італ.: l’Enciclopedia Italiana di scienze, lettere ed arti) — найбуйнейшая італьянская універсальная энцыклапедыя. Першае выданне «Італьянскай энцыклапедыі» выйшла ў перыяд 1925-1936 гадоў у аб'ёме 35 тамоў плюс адзін даведачны. Аб'ём кожнага тома - каля тысячы старонак (у сярэднім - 1015). Сумарная колькасць артыкулаў у энцыклапедыі - каля 60 тысяч; прыкладна 50 млн. слоў. 

У перыяд 1938-2006 гадоў выдадзена 26 дадатковых тамоў.

Гісторыя энцыклапедыі
---------------------

Датай нараджэння энцыклапедыі лічыцца 18 лютага 1925 г, калі сенатар Джавані Трэкані заснаваў у Рыме Інстытут Італьянскай энцыклапедыі —інтэлектуальны і арганізацыйны цэнтр, якому трэба было ўпершыню ў гісторыі краіны выдаць уласны, фундаментальны друкаваны збор ведаў. І ў XIX стагоддзі, і ў гады эканамічнага ўздыму краіны, якія папярэднічалі Першай сусветнай вайне, у Італіі выдаваліся толькі адаптаваныя перадрукі замежных энцыклапедый. Рэалізаваць буйны нацыянальны энцыклапедычны праект у Італіі ўдалося толькі ва ўмовах рэзкага ўздыму грамадскай цікавасці да культуры і гісторыі краіны, якая, у сваю чаргу, была адной з асноў новай ідэалогіі італьянскай дзяржавы. Дзякуючы гэтаму, нягледзячы на ўсеагульны дэфіцыт сродкаў, які Італія адчувала пасля заканчэння вайны, праект быў рэалізаваны. Далёка не апошнюю ролю ў поспеху праекта нацыянальнай энцыклапедыі адыграла і яго падтрымка з боку Беніта Мусаліні. Мусаліні ўнёс свой уклад у напісанне шэрагу канцэптуальных, ідэалагічных артыкулаў. Але звязваць сам факт з'яўлення «Энцыклапедыі Трэкані» - грандыёзнага культурнага праекта сусветнага значэння - толькі з італьянскім фашызмам і яго ідэалогіяй было б памылкова. Рост патрыятызму, гонару за гістарычныя дасягненні продкаў і ў цэлым нацыянальнай самасвядомасці. Джавані Трэкані (1877-1961), імя якога носіць «Італьяна», належаў ліку тых прадпрымальнікаў, каго ў Італіі называюць "капітанамі прамысловасці" (capitano d'industria). На базе энцыклапедыі выдадзены меншыя па аб'ёме "Слоўнік энцыклапедычны італьянскі" (1955-63), "Энцыклапедыя Еўропа" (1976-81).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
| Заходні фронтПершай сусветнай вайны |
| --- |
| 
Льеж •
Граніца •
Вялікае адступленне •
Марна (1) •
Антверпен •
Бег да мора •
Фландрыя •
Артуа (1) •
Шампань (1) •
Неў-Шапель •
Іпр •
Артуа (2) •
Шампань (2) •
Артуа (3) •
Вердэн •
Сома •
Арас •
Вімі Рыж •
Эна (2) •
Месіны •
Пашэндэйль •
Камбрэ •
Вясновае наступленне •
Марна (2) •
Стодзённае наступленне
 |

| Пагранічная бітва |
| --- |
| Мюльгаўзен • Хален • Латарынгія • Ардэны • Шарлеруа • Монс |

**Латары́нгская апера́цыя** (14 жніўня 1914 — 25 жніўня 1914) — бітва на Заходнім фронце Першай сусветнай вайны. Завяршылася перамогай германскага войска і адыходам французскіх войскаў, з’яўлялася часткай Пагранічнай бітвы 1914 года.

Ход падзей
----------

Наступленне французаў сіламі 1-ай і 2-ой армій пачалося 14 жніўня ў агульным кірунку на Сарбур (фр.: Sarrebourg) у Латарынгіі. Германскія войскі тут мелі пяць карпусоў і тры кавалерыйскія дывізіі 6-ай германскай арміі. Адранку 15 жніўня і на правым флангу 1-а войска французы распачалі новае наступленне буйнейшымі сіламі, утварыўшы для гэтага адмысловую Эльзаскую армію.

Паколькі да гэтага часу ўжо даканцова стала ясна намер германскага камандавання наступаць праз Бельгію, мэтай новай аперацыі французаў у Верхнім Эльзасе было прыкуць да гэтага раёна як мага большую колькасць германскіх войскаў і не дазволіць перакідаць іх на ўзмацненне паўночнага германскага крыла.

2-я французская армія і часткі 1-ай арміі, павольна наступаючы, з нязначнымі баямі да 18 жніўня — 20 жніўня занялі Сарбур, Шато-Сален і іншыя паселішчы. Да 19 жніўня на правым флангу Эльзаскай арміі французам таксама зноў атрымалася заняць раён Мюльгаўзена (цяпер Мюлуз), бо вялікая частка германскіх сіл да гэтага часу была перасунута з Мюльгаўзена да поўначы.

Аднак да 25 жніўня войскам 6-ай і 7-ай германскіх арміі, атрымалася цалкам адкінуць французаў да іх пачатковых пазіцый.

Хоць тактычна Латарынгская аперацыя скончылася поўнай перамогай германскіх войскаў, у стратэгічным плане яе вынікі былі неадназначнымі. Немцы адкінулі 1-ую і 2-ую французскія арміі на захад, чым дапамаглі французам кансалідаваць фронт сваіх армій на заходнім тэатры ваенных дзеянняў.

Літаратура
----------

* История Первой мировой войны 1914—1918 гг. / под редакцией И. И. Ростунова. — в 2-х томах. — М.: Наука, 1975. — 25 500 экз.
* *Зайончковский А.М.* Первая мировая война. — СПб.: Полигон, 2000. — 878 с. — ISBN 5-89173-082-0.
* *Такман Б.* Жнівеньскія пушкі = The Guns of August. — New York: Macmillan Publishers, 1962. — 511 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 144719535 |
Архібіскуп-мітрапаліт Мінска-Магілёўскі Тадэвуш Кандрусевіч з пастаралам у левай руцэ.
Архімандрыт Сяргей Гаек з пастаралам у левай руцэ.
**Пастара́л** — скіпетр епіскапа, архіепіскапа, мітрапаліта, кардынала, архімандрыта, Папы Рымскага, сімвал духоўнай улады. Карыстаюцца ім толькі ў час набажэнстваў і калі праводзіцца Канфірмацыя — Мірапамазанне. Пастарал бярэ пачатак з часоў Апосталаў, якія выкарыстоўвалі падобныя скіпетры ў час сваіх падарожжаў.

Літаратура
----------

* *Завальнюк У.М.* Энцыклапедычны слоўнік рэлігійнай лексікі беларускай мовы / У. М. Завальнюк, М. Р. Прыгодзіч, В. К. Раманцэвіч. — Мінск, Изд-во Гревцова, 2013. — 808 с. ISBN 978-985-6954-73-6.

| Аблачэнне рымска-каталіцкага духавенства |
| --- |
|  | 
* Альба
* Арнат
* Берэт
* Гумерал
* Далматыка
* Інфула
* Капа
* Кардынальскі капялюш
* Комжа
* Крыж
* Мітра
* Палій
* Палярынка
* Пастарал
* Персцень
* Піуска
* Фераёла
* Пояс
* Стула
* Сутана
* Тыяра

 |  |
**Вальдэмар Сяргеевіч Марокін** (нар. 22 лістапада 1930, Харкаў) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1961 годзе. Працаваў у праектных арганізацыях Якуцкай АССР і БССР, у Мінгарвыканкаме, Міністэрстве культуры БССР, з 1980 года — кіраўнік групы архітэктараў у Белжылпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1961 года. Член КПСС з 1961 года. Пражывае ў г. Мінск.

Творчасць
---------

Жылы дом па праспекце Незалежнасці, 76[d]
Помнік Францыску Скарыну ў Полацку
Асноўныя працы: тыпавыя праекты серыі жылых і грамадскіх будынкаў для будаўніцтва ў БССР, РСФСР, ГДР, МНР, індывідуальных жылых дамоў у Мінску, Магілёве, Полацку, Якуцку, Пакроўску, Мірным Якуцкай АССР, помнікі Ф. Скарыну ў Полацку, У. І. Леніну ў Пінску, праект фізкультурна-аздараўленчага комплексу ў Нароўлі.

Узнагароды
----------

Дзве другія прэміі і дыпломы конкурсу за праект мемарыяльнага комплексу «Брэсцкая крэпасць-герой».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Марокин Вальдемар Сергеевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Італія на карце імперыі.
**Італія** — рымская правінцыя на Апенінскім паўвостраве.

У часы  рымскай рэспублікі Італія, якая ўключала тады ў сябе землі ад Рубікона да Калабрыі не лічылася правінцыяй, але толькі тэрыторыяй з цэнтрам у Рыме, што надавала ёй асобы статус. (Напрыклад, военачальнікі не мелі права ўводзіць на яе тэрыторыю войска і Цэзар, аддаўшы загад перайсці Рубікон, паклаў пачатак грамадзянскай вайне.)

Італійскія рэгіёны, пасля рэформы Актавіяна Аўгуста (I стагоддзе).
Першапачаткова слова *Італія* пазначала не ўвесь паўвостраў. Паводле Страбона (*Геаграфія*, т.1) Італія — гэта ўчастак ад Месінскага праліва да лініі, якая злучае залівы Салерна і Таранта. Пазней Італія пашырылася на ўвесь паўвостраў і нават істрыйскі горад Пула ўваходзіў у яе склад. Скончылася фарміраванне правінцыі, калі Юлій Цэзар даў рымскае грамадзянства жыхарам Цызальпійскай Галіі, пашырыўшы тэрыторыю Італіі да Альпаў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Італія (рымская правінцыя)

|  Правінцыі Рымскай імперыі ў 120 годзе |
| --- |
| 
Азія · 
Аквітанія · 
Асірыя · 
Афрыка · 
Ахея · 
Балеары · 
Белгіка · 
Бетыка · 
Брытанія · 
Верхняя Германія · 
Віфінія · 
Галатыя · 
Дакія · 
Далмацыя · 
Егіпет · 
Італія · 
Іўдзея · 
Камяністая Аравія · 
Кападокія · 
Кілікія · 
Кіпр · 
Камагена · 
Корсіка і Сардзінія · 
Коцкія Альпы · 
Крыт і Кірэнаіка · 
Лікаонія · 
Лікія · 
Лугдунская Галія · 
Лузітанія · 
Маўрэтанія · 
Македонія · 
Малая Арменія · 
Мёзія · 
Нарбонская Галія · 
Ніжняя Германія · 
Норык · 
Нумідыя · 
Асраена · 
Памфілія · 
Панонія · 
Пенінскія Альпы · 
Прыморскія Альпы · 
Пісідыя · 
Понт · 
Рэцыя · 
Сірыя · 
Сіцылія · 
Месапатамія · 
Цопк (Сафена) · 
Тараконская Іспанія · 
Фракія · 
Эпір
 |
**Паселішча ў Паставах** — археалагічны помнік на паўднёвай ускраіне горада Паставы Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на паўночным беразе возера Задзеўскае, на краі першай надпоймавай тэрасы.

Апісанне
--------

Даўжыня 50-70 м, шырыня каля 20 м. Адкрыў і даследаваў у 1980 годзе Э. М. Зайкоўскі. Ускрыта 112 м² плошчы. Культурны пласт каля 0,5 м. Знойдзены крамянёвыя скрабкі, нажы, наканечнікі стрэл, праколкі, кераміка нарвенскай і паўночна-беларускай культур і культуры тыповай грабеньчата-ямкавай керамікі. Адносіцца да эпохі позняга неаліту і ранняга бронзавага веку, датуецца канцом III — пачаткам II тысячагоддзя да н. э.

Матэрыялы раскопак захоўваюцца ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 317—331.
* Помнікі археалогіі // Памяць: Пастаўскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. К. Кісялёў [і інш.]; уклад.: К. І. Козак, А. І. Кузняцоў; рэд.-склад. Г. К. Кісялёў; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : Белта, 2001. — С. 41-44.
* Пракаповіч, І. М. Ваколіцы Паставаў: помнікі прыроды, гісторыі і культуры з маршрутамі краязнаўчых вандровак / І. М. Пракаповіч. — Паставы : «Сумежжа», 2004. — 60 с. : іл.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Белахвосцік.
**Валянцін Сяргеевіч Белахвосцік** (6 верасня 1934, в. Багушэвічы, Бярэзінскі раён, Мінская вобласць — 10 чэрвеня 2003) — беларускі акцёр. Народны артыст Беларусі (1994).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1958 годзе студыю Беларускага тэатра імя Я. Купалы, у 1965 годзе Дзяржаўны інстытут тэатральнага мастацтва ў Маскве. З 1958 года ў Нацыянальным тэатры імя Я. Купалы.

Творчасць
---------

Яго мастацтва адметнае напоўненасцю і каларытнасцю вобразаў пры лаканізме вонкавых выразных сродкаў. Сярод роляў: Сымон («Раскіданае гняздо» Я. Купалы), Зуеў («Апошні шанц» В. Быкава), Каравай («Таблетку пад язык» А. Макаёнка), Дугін («Радавыя» А. Дударава), Бялугін («Жаніцьба Бялугіна» А. Астроўскага), Урыя Шэлі («Што той салдат, што гэты[ru]» Б. Брэхта).

Здымаецца ў кіно: «Рудабельская рэспубліка», «На ростанях», «Воўчая зграя», «Чорная бяроза», «Трэцяга не дадзена» і інш.

Удзельнічае ў тэлевізійных («Па шчасце, па сонца» паводле твораў Я. Купалы і інш.) і радыёпастаноўках (за ролі ў спектаклях «Хамуціус» паводле А. Куляшова і «Рыбакова хата» паводле Я. Коласа; Дзяржаўная прэмія БССР 1989).

Сям’я
-----

У шлюбе з канцэртмайстрам Вольгай Глебаўнай Глебавай, дачкой Глеба Глебава, меў дзвюх дачок — Зою і Надзею.

Зноскі
------

1. ↑  Прыцягненне тэатра. Купалаўская дынастыя Глебавых — Белахвосцікаў — Гарцуевых працягваецца.

Літаратура
----------

* *Ю. М. Сохар.* Белахвосцік Валянцін Сяргеевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дудзін.
**Валянцін Фёдаравіч Дудзін** (8 студзеня 1936, с. Мажары, Мажарскі раён, Разанская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Маскоўскі архітэктурны інстытут у 1965 г. З 1965 г. — архітэктар, галоўны архітэктар праектаў у Белпрампраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1969 года. Пражывае ў г. Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: НДІ парашковай металургіі ў Мінску (1975), інжынерны корпус завода карданных валаў у Гродне (1974), завод па вытворчасці вырабаў з металічных парашкоў у Маладзечне (1980); у аўтарскім калектыве: СКБ-12 завода працяжных станкоў (1969), фабрыка каляровага друку (1982) у Мінску, БелАЗ у Жодзіне (1973).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Дудин Валентин Федорович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Барэй і Арыфія
**Арыфія** (**Арытыя**; стар.-грэч.: Ὠρείθυια, «які вее скрозь горы») — у старажытнагрэчаскай міфалогіі дачка цара Афін Эрэхтэя, жонка Барэя, маці Клеапатры, Хіёны, Гема і крылатых барэадаў Зефа і Калаіда.

Яе завуць «Марафонская дзева». Прыгажуня выкрадзена Барэем і панесена на далёкі поўнач. Яе сыны Зэт і Калаід удзельнічалі ў паходзе арганаўтаў, па адной з версій на зваротным шляху праходзілі пратоку ў горах Рыпах. За ўладаннямі Барэя і Арыфіі пражывалі гіпербарэі. Арыфія падарыла зброю Пенфесілеі.

Дзеючая асоба трагедыі Эсхіла «Арыфія».

Арытыя (**Арыфія**) прызнавалася і адной з царыц амазонак, саюзніцай скіфскага цара Сагіла і яго сына Панасагора. Імя абыгрываецца ў сувязі з назвай гары Рыпы, Рыфы — якая жыве ў акрузе Рыф.

Зноскі
------

1. ↑  Н. Кун. Легенды и мифы Древней Греции; Мифы народов мира. Энциклопедия. М. 1987.
2. ↑  Нон. Дзеянні Дыяніса XXXIX 112; XLVII 436
3. 1 2  Вестник древней истории. 1947—1949; 1950 — указатель к своду античных источников В. В. Латышева
4. ↑  Квінт Смірнскі. Пасля Гамера I 217

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Арыфія

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 158245647 · GND: 124554407 · SUDOC: 236054848 · VIAF: 57549082, 316445868 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Стэфановіч.

**Валянцін Стэфановіч** (нар. 14 кастрычніка 1972, Мінск) — беларускі праваабаронца і палітычны вязень, член Рады Праваабарончага цэнтра «Вясна», віцэ-прэзідэнт Міжнароднай федэрацыі за правы чалавека (FIDH)[en].

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1972 г. у Мінску.

У пачатку 90-х гг. удзельнічаў у акцыях Беларускага народнага фронту, у 1994 г. быў назіральнікам ад БНФ на першых прэзідэнцкіх выбарах у Беларусі.

Скончыў інстытут міжнародных рабочых адносін, спецыяльнасць — правазнаўства.

У 1996 г. стаў сузаснавальнікам «Маладога Фронту», у 1997 г. абраны сустаршынёй арганізацыі, але неўзабаве пакінуў яе.

З верасня 1998 г. — у праваабарончай арганізацыі «Вясна». Намеснік старшыні з 2000 года.

27 кастрычніка 2022 г. — у рамках 41-га Кангрэса Міжнароднай федэрацыі за правы чалавека (FIDH) Валянцін Стэфановіч быў пераабраны віцэ-прэзідэнтам FIDH.

Арышт і ўвязненне
-----------------

14 ліпеня 2021 г. арыштаваны сілавымі органамі рэжыму Лукашэнкі ў сябе дома. Першапачаткова разам з іншымі кіраўнікамі «Вясны» Алесем Бяляцкім і Уладзімірам Лабковічам абвінавачаны ў тым, што праваабаронцы «не зарэгістравалі арганізацыю, якой яны кіруюць, ва ўстаноўленым парадку ў якасці юрыдычнай асобы, а таксама ў якасці падаткаплацельшчыка, і не прадставілі адпаведныя звесткі ў падатковыя органы, чым схавалі ад падатковых органаў звесткі аб ажыццёўленых выплатах, асобах, якія выплацілі ад імя арганізацыі працы (якія аказалі паслугі) і ўхіліліся ад прызнання арганізацыі падаткавым агентам». Потым дадаткова разам з імі абвінавачаны ў кантрабандзе і «фінансаванні групавых дзеянняў, якія груба парушаюць грамадскі парадак».

3 сакавіка 2023 г. у судзе Ленінскага раёна суддзя Марына Запаснік прызначыла Стэфановічу 9 гадоў зняволення ў калоніі ва ўмовах узмоцненага рэжыму. У сваім апошнім слове Валянцін адзначыў: «*Я яшчэ раз заяўляю, што мой пераслед звязаны выключна з маёй праваабарончай дзейнасцю — легітымнай і мірнай. Гэты пераслед з’яўляецца выключна палітычна матываваным. Але дзейнасць „Вясны" гэта ніякім чынам не спыніць*». Прысуд па разгляду апеляцыйнай скаргі быў пакінуты без зменаў .

Сям’я
-----

Мае сына і дзве дачкі .

Узнагароды
----------

25 сакавіка 2023 года ўзнагароджаны медалём ордэна Пагоні.

Зноскі
------

1. 1 2  Валянцін Стэфановіч — Радыё Свабода, 3 лістапада 2011 г.
2. 1 2 3 4  Правозащитник из опальной «Весны» [Праваабаронца з апальнай «Вясны»] (на рускай мове) — Deutsche Welle
3. 1 2 3 4  ВАЛЯНЦІН СТЭФАНОВІЧ — Праваабарончы цэнтр «Вясна», афіцыйны сайт
4. ↑   — Праваабарончы цэнтр «Вясна», афіцыйны сайт
5. ↑  Новыя ўзнагароджаньні Мэдалём Ордэну Пагоні 25.3.2023
**Культура Ум-аль-Нар**, або **культура Ум-ан-Нар** (араб. ثقافة أم النار‎‎) — археалагічная культура бронзавага веку на паўночным усходзе Аравійскага паўвострава (тэрыторыі сучасных дзяржаў Аб’яднаныя Арабскія Эміраты і Аман). Існавала ў 2600 — 2000 гг. да н. э.

Культура Ум-аль-Нар атрымала сваю назву па найменню вострава каля Абу-Дабі, дзе ў 1959 г. дацкія археолагі знайшлі рэшткі старажытнага порта і пахаванняў 3 тысячагоддзя да н. э. Для яе характэрны керамічныя вырабы з чорным і чырвоным пакрыццём, круглявыя каменныя магільні і каменныя вежы каля крыніц вады. Сцены вялікіх будынкаў часам ўпрыгожваліся разьбой з выявамі орыксаў, быкоў, змей і вярблюдаў. Косткі вярблюдаў былі знойдзены падчас раскопак на востраве Ум-аль-Нар, хаця лічыцца, што гэтыя жывёлы пакуль не сталі свойскімі.

Мяркуецца, што асноўным заняткам носьбітаў Ум-аль-Нар была сельская гаспадарка. Прыбярэжныя жыхары жылі дзякуючы рыбалоўству і гандлю. Яны мелі зносіны з Індскай цывілізацыяй і Месапатаміяй, пра што кажуць кераміка і ўпрыгожванні з гэтых краін. Навукоўцы лічаць, што іншаземных мараплаўцаў прыцягвалі радовішчы медзі, якую здабывалі ў навакольных гарах, магчыма ладан. Культура Ум-аль-Нар часцяком атаясамляецца з краінай *Маган*, узгаданай у шумерскіх крыніцах.

Прычыны знікнення адносна развітай культуры пакуль не высветлены. На мяжы 3 і 2 тысячагоддзяў да н. э. порт на востраве Ум-аль-Нар прыйшоў у заняпад. На месцы буйных паселішчаў з'явіліся дробныя. Іх насельнікі займаліся вярблюдагадоўляй.

Спасылкі
--------

* Umm an-Nar - Abu Dhabi Culture
* Settlement and Cemetery of Umm an-Nar Island - UNESCO
* Nasser Said al-Jahwari, The Agricultural Basis of Umm an Nar Society in the Northern Oman Peninsula
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Цярэнцьеў.
**Валянцін Міхайлавіч Цярэ́нцьеў** (7 красавіка 1907, Веліж — 14 снежня 1983) — беларускі вучоны ў галіне фізіялогіі раслін. Доктар біялагічных навук (1959). Прафесар (1962). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР (1980).

Біяграфія
---------

В. М. Цярэнцьеў нарадзіўся ў горадзе Веліж (сучасны раённы цэнтр у Смаленскай вобласці Расіі). У 1936 годзе скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію. Член КПСС з 1938 года. З 1946 года ў Інстытуце біялогіі Акадэміі навук БССР, з 1951 г. вучоны сакратар прэзідыума АН БССР. У 1948 годзе пад кіраўніцтвам Ц. М. Годнева абараніў кандыдацкую дысертацыю. У 1958 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Основные вопросы физиологии хлебных злаков на торфяной почве». З 1954 г. загадчык лабараторыі, а з 1978 г. навуковы кансультант Інстытута эксперыментальнай батанікі АН БССР.

Навуковая дзейнасць
-------------------

В. М. Цярэнцьеў займаўся вывучэннем фізіялогіі жыўлення, абмену рэчываў, прадукцыйнасці сельскагаспадарчых раслін, фізіялогіі збожжавых культур на тарфяных глебах, уплыву мікраэлементаў на фарміраванне механічнай тканкі раслін у сувязі з устойлівасцю да палягання, тэхналогіі вырошчвання гароднінных і дэкаратыўных раслін у замкнёных экасістэмах з выкарыстаннем штучных глебаў.

Сярод апублікаваных прац:

* Особенности физиологии роста хлебных злаков на торфяных почвах — Мн. 1970.
* Полифосфаты и минеральное питание растений — Мн. 1978 (у сааўтарстве).

Літаратура
----------

* Цярэнцьеў Валянцін Міхайлавіч // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз. — С. 305.
* *Ламан М. А.* Цярэнцьеў Валянцін Міхайлавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17). — С. 196—197.

Спасылкі
--------

* ТЕРЕНТЬЕВ Валентин Михайлович (1907—1983) Архівавана 28 ліпеня 2017. (руск.) // Сайт Інстытута эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча НАН Беларусі
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міхневіч.
**Валянцін Уладзіміравіч Міхневіч** (нар. 24 кастрычніка 1966, Мінск) — беларускі палітык. Генерал-маёр міліцыі.

Біяграфія
---------

Скончыў Ташкенцкую вышэйшую школу Міністэрства ўнутраных спраў СССР па спецыяльнасці «Правазнаўства».

Службу ў органах унутраных спраў пачаў з пасады міліцыянера палка міліцыі па ахове будынкаў і аб’ектаў. Праходзіў службу ў органах унутраных спраў г. Мінска і Мінскай вобласці, быў начальнікам галоўнага ўпраўлення крымінальнага вышуку крымінальнай міліцыі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь, узначальваў упраўленне ўнутраных спраў Гродзенскага аблвыканкама, быў першым намеснікам Міністра ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь — начальнікам крымінальнай міліцыі.

Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам «За службу Радзіме» III ступені, медалём «За бездакорную службу» I, II і III ступені.

Зноскі
------

1. ↑  Міхневіч Валянцін Уладзіміравіч
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Іванюк.
**Уладзімір Рыгоравіч Іванюк** (нар. 23 ліпеня 1941, в. Мяфёдавічы Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці — 22 мая 2009) — беларускі вучоны ў галіне аховы раслін. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2003), член-карэспандэнт Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь (1992—2002). Доктар біялагічных навук (1982), прафесар (1992).

Біяграфія
---------

Скончыў Брэсцкі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. С. Пушкіна (1964). З 1964 года малодшы навуковы супрацоўнік Беларускага НДІ бульбаводства і плодаагародніцтва, у 1971—1986 гадах старшы навуковы супрацоўнік; у 1986—1989 гадах загадчык аддзела, у 1989—1999 гадах галоўны навуковы супрацоўнік Беларускага НДІ аховы раслін.

З 1999 годзе галоўны навуковы супрацоўнік Беларускага НДІ бульбаводства (з 2006 года Навукова-практычны цэнтр Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі па бульбаводстве і плодаагародніцтве). Адначасова ў 1998—2005 гадах прафесар кафедры Гродзенскага дзяржаўнага аграрнага ўніверсітэта і кафедры БДСГА.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя працы ў галіне імунітэту і аховы сельскагаспадарчых культур ад хвароб і шкоднікаў. Правёў вывучэнне біялогіі ўзбуджальнікаў хвароб бульбы, агароднінных культур, лубіна і інш выявіў уплыў фактараў навакольнага асяроддзя, сродкаў аховы і ўстойлівасці гатункаў на асноўныя жыццёвыя функцыі патагенаў і патагенез. Устанавіў структуру папуляцый і яе дынаміку ў прасторы і часе. Распрацаваў метады прагнозу і кантролю мікраэвалюцыі фітапатагенных мікраарганізмаў. Выявіў эфектыўнасць шэрагу агратэхнічных прыёмаў, пестыцыдаў і біялагічных сродкаў аховы супраць комплексу грыбных і бактэрыяльных захворванняў. Прапанаваў высокаэфектыўныя метады ацэнкі і адбору селекцыйнага матэрыялу па прыкмеце хваробаўстойлівасці. Распрацаваў матэматычныя мадэлі ўзаемаадносін у сістэме «расліна — патаген — навакольнае асяроддзе», якія дазваляюць прагназаваць характар праявы найбольш шкоднасных захворванняў сельскагаспадарчых культур у Беларусі і планаваць аб’ёмы правядзення ахоўных мерапрыемстваў. Выявіў прычыны ўзнікнення і развіцця эпіфітацый хвароб, спосабы падаўлення паразітычнай актыўнасці патагенаў і павышэння хваробаўстойлівасці сельскагаспадарчых культур.

Аўтар каля 500 навуковых прац, у т.л. 13 манаграфій, 12 аўтарскіх пасведчанняў.

Асноўныя працы
--------------

* Проблемы иммунитета сельскохозяйственных растений к болезням. Мн. 1988 (совм. с Н. А. Дорожкиным, А. Н. Палиловой).
* Болезни и вредители овощных культур. Мн. 1994 (совм. с Н. Н. Колядко, М. С. Комаровой).
* Защита картофеля от болезней, вредителей и сорняков. Мн. 2003 (совм. с С. А. Банадысевым, Г. К. Журомским).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 7. — Мінск, 1998.
* Национальная академия наук Беларуси : персональный состав, 1928—2015. — 2-е изд. исправленное. — Минск, 2016.

Спасылкі
--------

* Уладзімір Рыгоравіч Іванюк у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
**Валянцін Сцяпанавіч Няжноў** (руск.: Валентин Степанович Нежнов; 18 мая 1915 — 24 студзеня 1944) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, гвардыі старшы лейтэнант. Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

В. С. Няжноў нарадзіўся ў Петраградзе (зараз Санкт-Пецярбург). З 1918 года разам з бацькамі жыў у Пяцігорску. Скончыў 7 класаў і школу ФЗВ у горадзе Мінеральныя Воды. Працаваў на электрастанцыі і слесарам на чыгуналіцейным заводзе ў Пяцігорску. У 1935—1938 гг. праходзіў службу ў Чырвонай Арміі. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны з чэрвеня 1945 г. зноў у РСЧА. У 1942 годзе скончыў ваеннае вучылішча сувязі ў горадзе Арджанікідзэ (сучасны Уладзікаўказ, Паўночная Асеція). Удзельнік баявых на франтах Вялікай Айчыннай вайны дзеянняў з ліпеня 1942 г.

Камандзір ўзвода сувязі асобнага лыжнага батальёна 29-а гвардзейскага стралковага (12-я гвардзейская стралковая дывізія, 61-я армія, Цэнтральны фронт) гвардыі старшы лейтэнант В. С. Няжноў асабліва вызначыўся 28—29 верасня 1943 г. у баях за вызваленне Камарынскага раёна Палескай вобласці (сучасны Лоеўскі раён Гомельскай вобласці Беларусі). Разам з байцамі ўзвода наладзіў сувязь з захопленым плацдармам на правым беразе Дняпра, пераправіў боепрыпасы. 30 верасня В. С. Няжноў замяніў у ходзе бою выбыўшага са строю палітрука і неаднаразова асабістым прыкладам узнімаў байцоў у атаку.

Загінуў у баі 24 студзеня 1944 г. Пахаваны ў брацкай магіле на Кургане Славы ў горадзе Мазыр Гомельскай вобласці.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна
* медаль

Памяць
------

* У гонар В. С. Няжнова названыя вуліцы ў Мазыры і Пяцігорску.
* Імя Героя прысвоена прафесійна-тэхнічнаму вучылішчу чыгуначнікаў ў горадзе Мінеральны Воды і на тэрыторыі вучылішча ўстаноўлены помнік.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 января (№ 4 (264)). — С. 1.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11). — С. 407.

Спасылкі
--------

* Герои Советского Союза, которые погибли при освобождении Мозырщины от немецко-фашистских захватчиков Архівавана 4 красавіка 2016. (руск.) // Сайт Мазырскага раённага выканаўчага камітэта
* Валянцін Сцяпанавіч Няжноў на сайце «Героі краіны»


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Карачун.

**Уладзімір Рыгоравіч Карачун** (1914, вёска Кухцічы, Уздзенскі раён, Мінская вобласць — 1998) — падпалкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1946).

Біяграфія
---------

Уладзімір Карачун нарадзіўся 1 (па новым стылі — 14) сакавіка 1914 года ў вёсцы Кухцічы (цяпер — Уздзенскі раён Мінскай вобласці Беларусі). У 1933 годзе ён скончыў Менскі транспартна-эканамічны тэхнікум, пасля чаго працаваў інспектарам наргасуліка Чавускага райвыканкама Магілёўскай вобласці Беларускай ССР. У 1936 годзе Карачун быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1939 годзе ён скончыў Сталинградское ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў. Удзельнічаў у польскім паходзе РСЧА. З красавіка 1943 годзе — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Прымаў удзел у баях на Кубані, вызваленні Украінскай ССР і Крыма, Прыбалтыкі, ліквідацыі курляндскай групоўкі нямецкіх войскаў.

Да канца вайны капітан Уладзімір Карачун камандаваў эскадрылляй 947-га штурмавога авіяпалка 289-й штурмавой авіядывізіі 15-й паветранай арміі. За час свайго ўдзелу ў баях ён здзейсніў 133 баявыя вылеты на разведку, штурмоўку і бамбаванне вялікіх колькасцяў баявой тэхнікі і жывой сілы праціўніка, яго ваенных аб'ектаў. У выніку яго дзеянняў было знішчана 27 танкаў, 112 аўтамашын, 17 мінамётаў, 19 вагонаў, 3 самалёты на аэрадромах, 2 паравоз, 7 цыстэрнаў з палівам. Прыняў удзел у 17 паветраных баях, збіў 2 самалёты праціўніка.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 мая 1946 года за «ўзорнае выкананне заданняў камандавання і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм», капітан Уладзімір Карачун быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» за нумарам 6650.

Пасля заканчэння вайны Карачун працягнуў службу ў Савецкай Арміі. У 1949 годзе ён скончыў Вышэйшыя афіцэрскія лётна-тактычныя курсы. У 1957 годзе ў званні падпалкоўніка ён быў звольнены ў запас. Пражываў у Мэлітопалі. Памёр 25 чэрвеня 1998 года, пахаваны ў Мэлітопалі.

Быў таксама узнагароджаны пяццю ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнам Аляксандра Неўскага, двума ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені, ордэнам Чырвонай Зоркі, шэрагам медалёў.

Памяць
------

* На будынку аэраклуба, дзе раней размяшчалася Мэлітопальская авіяцыйная школа, у якой вучыўся Герой, 17 жніўня 2013 года ўстаноўлена мемарыяльная дошка.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Уладзімір Рыгоравіч Карачун на сайце «Героі краіны»
2. ↑  Местные вести.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* *Голдобин А. И.* Запорожская аллея славы — народная святыня, Днепропетровск, 2002.
**Уладзімір Піліпавіч Рубацкі** (19 чэрвеня 1914, г. Ашмяны  — 1981) — Заслужаны артыст Літоўскай ССР (1959).

Біяграфія
---------

Скончыў Ашмянскую гімназію (1932), Віленскае тэхнічнае дарожнае вучылішча, два курсы юрыдычнага факультэта Віленскага ўніверсітэта (1935).

Служыў у польскім войску падхарунжым першага пяхотнага палка. Да 1944 года працаваў у Ашмянах ва ўстановах, звязаных, у асноўным, з будаўніцтвам і эксплуатацыяй дарог. У час нямецкай акупацыі Ашмяншчыны прымаў удзел у барацьбе.

З 1944 года ў Беларускім дзяржаўным ансамблі песні і танца, у Дзяржаўным тэатры оперы і балета, у філармоніі і акадэмічным тэатры оперы і балета Літвы.

Стварыў каля 30 мастацкіх вобразаў, выконваў літоўскія і рускія песні, песні замежных кампазітараў. Асноўныя партыі, выкананыя спеваком: Анегіна, Роберта («Яўген Анегін», «Іаланта» П. Чайкоўскага), Рыгалета, Жэрмона, Яга («Рыгалета», «Травіята», «Атэла» Дж. Вердзі), Дэмана («Дэман[ru]» А. Рубінштэйна), Сільвія («Паяцы[ru]» Р. Леанкавала) і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Рубацкі Уладзімір Піліпавіч // Краязнаўчы каляндар Ашмяншчыны на 2014 год / склад. Г. У. Палубінская. — Ашмяны, 2014. — С. 18-19.
**Піраміда Неферэфры**, або **Ранеферэфы** — недабудаваная егіпецкая піраміда часоў V дынастыі, размешчаная ў некропалі Абусіра ў Егіпце. Пасля ранняй смерці фараона Неферэфры незавершаная піраміда была перабудавана ў квадратную мастабу, якая стала месцам пахавання памерлага манарха. Нягледзячы на фактычны знос піраміды, комплекс будынкаў у гэтым месцы быў пашыраны за кошт будаўніцтва пераемнікамі Неферэфры мноства храмаў.

Недабудаваная піраміда Неферэфра ў Абусіры.
Недабудаваны пірамідальны комплекс Неферэфра. Рэканструкцыя
Першае даследаванне было праведзена Карлам Рычардам Лепсіусам, які даў пірамідзе назву «Лепсіус XXVI», але паўнацэнна піраміда была даследавана толькі ў 1974 годзе чэхаславацкай археалагічнай экспедыцыяй з Карлава ўніверсітэта ў Празе пад кіраўніцтвам Міраслава Вернера. Падчас працы экспедыцыі былі выяўлены такія важныя артэфакты, як папірусы і статуі, якія змяшчаюць важную інфармацыю пра кароткае кіраванне Неферэфры.

Комплекс піраміды размешчаны на паўднёвы захад ад піраміды Неферыркара і на захад ад піраміды Хентхауса, у паўднёвай частцы некропаля, знаходзячыся найбліжэй да пустыні з усіх пірамід Абусіра. З-за даўжыні ў 65 метраў яна магла б быць другой самай маленькай пірамідай фараона перыяду Старога царства ў Егіпце пасля піраміды Уніса. Апроч уласна піраміды, комплекс складаецца з *храма мёртвых*, *свяцілішча нажа* і *свяцілішча сонца*. Комплекс акружаны вялікай кругавой сцяной.

Бібліяграфія
------------

* Verner, Miroslav et al.: Abusir IX: The Pyramid Complex of Raneferef, I: The Archaeology. Czech Institute of Egyptology, Prag 2006, ISBN 8020013571.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Піраміда Неферэфры
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рубінчык.

**Уладзімір (Вольф) Рубінчык** (нар. 26 чэрвеня 1977, Мінск) — беларускі перакладчык, палітолаг, публіцыст. Член Саюза беларускіх пісьменнікаў.

Біяграфія
---------

Скончыў мінскую сярэднюю школу № 79 у 1994 годзе, Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Паліталогія» (1999), аспірантуру РІВШ БДУ (2002), курсы падвышэння кваліфікацыі вытворчасці «Мінская пошта» РУП «Белпошта» (2011), курсы Міжнароднага цэнтра ідыш пры Сусветным яўрэйскім кангрэсе[ru] (2014).

Працаваў рэдактарам часопіса, выкладчыкам, сацыёлагам, паштальёнам. Выдаваў газету «Анахну кан» (2002), часопіс «Шахматы-плюс» (2003—2004) і бюлетэнь «Мы яшчэ тут!» (2003—2009). У 2000-х гадах супрацоўнічаў з газетамі «Наша Ніва» і «Информ-прогулка», у 2000—2010-х гадах — з часопісамі ARCHE і «Роднае слова». З сярэдзіны 2010-х гадоў да студзеня 2023 быў адным з аўтараў ізраільскага сайта belisrael.info, дзе публікаваўся па-беларуску і па-руску; у 2016—2018 — намеснік рэдактара. З 2017 года ўдзельнік праекта «(Не)расстраляныя». Станам на чэрвень 2023 года — відэаблогер.

Перакладае з англійскай і французскай на рускую і беларускую, а таксама з рускай на беларускую. З мовы ідыш на беларускую пераклаў асобныя творы М. Кульбака, Л. Найдуса, М. Фельзенбаўма, І. Харыка, Шолам-Алейхема і інш.

Бібліяграфія
------------

* «На шахматныя тэмы» (Мінск, 2007).
* «Жывуць вольныя шахматы» (Менск, 2010).
* «На яўрэйскія тэмы» (Мінск, 2011).
* «На ізраільскія тэмы» (Мінск, 2011).
* «З гісторыі Беларусі шахматнай» (Мінск, 2012).
* «Нарысы шахматнай мінуўшчыны і будучыні» (Мінск, 2014).
* «Вартавы шахматнага лабірынта» (укладальнік; Мінск, 2015).
* «Выйшла кніга» (Мінск, 2017).
* «Выбраныя катлеты і мухі» (Мінск, 2018).
* «Іудзейнасць» (Мінск, 2020).
* «(Не)расстраляныя» (сааўтар; Мінск, 2021).

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑

Спасылкі
--------

* Уладзімір Рубінчык Архівавана 5 лютага 2021. на сайце СБП
* Вольф Рубінчык на сайце Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 282628601 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Зубкоў.
**Уладзімір Рыгоравіч Зубкоў** (18 мая 1935, Ташкент) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Ташкенцкі політэхнічны інстытут у 1963 годзе. Працуе галоўным архітэктарам праектаў Віцебскграмадзянпраекта. 

Член Саюза архітэктараў СССР з 1965 года. Пражывае ў Віцебску.

Творчасць
---------

Праект гасцініцы ў Оршы (у сааўтарстве з В. Андаралавым)
Будынак Віцебскага педагагічнага інстытута
Асноўныя працы: жылыя дамы, грамадскія будынкі, будынкі культурна-бытавога прызначэння, праекты забудоў у Ташкенце, Каршы, Нукусе, Віцебску, Полацку, Оршы, Мінску. Будынак Віцебскага педагагічнага інстытута (у сааўтарстве з З. Конаш).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1975).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Зубков Владимир Григорьевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**«Славянскі экспрэс»** — фірменны цягнік № 7/8 Масква — Мінск. Пушчаны ў зварот 1 жніўня 2006 года. Цягнік адпраўляўся з Беларускага вакзала Масквы па няцотных датах ў 23 гадзіны 21 хвіліну, прыбываў ў Мінск ў 6 гадзін 06 хвілін. Агульны час у шляху 07:31. З чэрвеня 2010 г. прызначаецца па ўказанні Федэральнай пасажырскай кампаніі.

Цягнік меў адну прамежкавую станцыю — Орша. З Мінска цягнік адпраўляўся па цотных ліках у 21.47, прыбываў у Маскву ў 6.23. За першыя шэсць месяцаў працы ў яго вагонах было перавезена 44159 пасажыраў.

У лагатыпе «Славянскага экспрэса» злучаныя народныя сімвалы дзвюх дзяржаў — рускі журавель і беларускі бусел.

Гісторыя
--------

Славянскі экспрэс замяніў раней курсіруючы фірменны цягнік «Русіч», пры гэтым час у шляху зменшыўся на 2 гадзіны 15 хвілін.

Цягнік быў адменены 1 чэрвеня 2010 г. па прычыне нізкай рэнтабельнасці.

У 2011 г. цягнік быў вернуты, але працягваўся да станцыі Брэст.

з 21 сакавіка 2020 г. прыпынены з-за пандэміі COVID-19.

Зноскі
------

1. ↑  Между Россией и Беларусью продолжат ходить только два поезда, Между Россией и Беларусью продолжат ходить только два поезда
Бамбамёт тыпу Г. Р.
**Бамбамёт** — тып артылерыйскай граматы: марціра або мінамёт, якая страляе надкалібернымі боепрыпасамі (асколачнымі гранатамі і бомбамі). Калібр 20—152 мм.

Акрамя таго, у Расіі/СССР тэрмін «бамбамёт» часам ужываўся і ў адносінах да мінамётаў (у XVII—XIX стагоддзях разрыўны артылерыйскі снарад для палявых гармат адносна малога калібра — менш за 1 пуду то ёсць 196 мм — называўся гранатай, больш цяжкія снарады называліся бомбамі).

  

У Першую сусветную вайну бамбамёты былі на ўзбраенні многіх армій. Будовай падобныя да мінамётаў, аднак зараджаліся з казённай часткі. Выкарыстоўваліся як гарматы суправаджэння пяхоты ў баі для знішчэння праціўніка ў траншэях і акопах; саступілі месца мінамётам. На сучасных надводных ваенных караблях бамбамёты — устаноўкі для стральбы глыбіннымі бомбамі па падводных лодках і тарпедах.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн. 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8
* Бомбометы // Военная энциклопедия / под ред. В. Ф. Новицкого[ru] [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. В. Сытина[ru], 1911—1915.
* Военная Энциклопедия 1932-33 гг.
* 9-см бомбомет типа Г. Р. П. 1916
* Описание светящихся снарядов образца 1915 г. к 9-см бомбомету типа Г. Р. П. 1916
* Стрельба из бомбометов и минометов, П. 1920.
Піраміда Джосера
**Ступеньчатая піраміда Джосера** — найстаражытнейшая буйная каменная пабудова з тых, што захаваліся ў свеце. Пабудавана Імхатэпам ў Сакары для пахавання егіпецкага фараона Джосера каля 2650 г. да н.э.

Форма піраміды
--------------

Гэтая шасціступеньчатая піраміда (памерамі 125 на 115 м і вышынёй прыблізна 62 м) была першай пірамідай ў Старажытным Егіпце. Да цяперашняга часу піраміда Джосера захавалася ў добрым стане, хоць за мінулыя тысячагоддзі яе крыху занесла пяском, так што яе памеры складаюць на сённяшні дзень 121 × 109 м, а вышыня 61 м. Складаецца з шасці ступеней (колішніх мастаб), выкладзеных з асобных каменных блокаў без сувязнага раствора.

Гістарычная і мастацкая каштоўнасць
-----------------------------------

Архітэктарам піраміды і размешчаных каля яе памінальных храмаў быў дойлід Імхатэп. Стылі і формы, знойдзеныя пры будаўніцтве гэтай піраміды, сталі ўзорам для пераймання і далейшага развіцця каменнага будаўніцтва не толькі ў Старажытным Егіпце, але і ў іншых рэгіёнах старажытнага свету. Піраміда фараона Джосера стала адным з першых значных будынкаў у архітэктуры Егіпта, звязаных з памінальным культам.

Спасылкі
--------

* Піраміда Джосера, панарамны фотаздымак Архівавана 16 сакавіка 2014.
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Піраміда Джосера**
Стратэгічны бамбардзіроўшчык ЗША B-2 Spirit
**Бамбардзіроўшчык** — баявы самалёт, прызначаны для паражэння наземных і марскіх аб’ектаў праціўніка бомбамі ці ракетамі. Першыя бамбардзіроўшчыкі створаны напярэдадні Першай сусветнай вайны, у Расіі першы бамбардзіроўшчык — «Ілья Мурамец  (руск.) (бел.» (1913). Найбольш тыповыя бамбардзіроўшчыкі на пачатку Другой сусветнай вайны: савецкі Пе-2, нямецкі Ю-87, англійскі «Галіфакс  (руск.) (бел.», амерыканскі «Ліберэйтар  (руск.) (бел.» і інш. Паводле канструкцыі сучасны бамбардзіроўшчык — суцэльнаметалічны манаплан (часам з крылом зменнай стрэлападобнасці), мае 2—8 рэактыўных рухавікоў. Палётная маса 35—227 т, хуткасць больш за 1000 км/гадз, далёкасць палёту без дазапраўкі да 18 тыс. км. Узбраенне: пушкі, да 20 ракет, бомбы да 23 т. Абсталяваны дапаможнымі сістэмамі і прыстасаваннямі для жыццезабеспячэння і выратавання экіпажа ў аварыйных умовах.

Гісторыя з’яўлення
------------------

### Да 1914 года

Першапачаткова замест бомб выкарыстоўваліся металічныя дроцікі (стрэлкі ці так званыя флэшэты) памерам крыху больш за аловак. Іх скідалі з самалёта на пяхоту і кавалерыю суперніка. Страла вагой 30 грамаў прабівала 150-міліметровы драўляны брусок.

Стваральнікам авіяцыйнай бомбы можна назваць італьянскага лейтэнанта Карла Цыпелі, які правёў шмат эксперыментаў з правобразамі авіяцыйных бомб. Галоўнай задачай было стварыць узрывальнік, які б спрацоўваў у найбольш зручны момант. Але вопыты з гранатамі, абсталяванымі выбухоўнікамі розных тыпаў, каштавалі жыцця самому вынаходніку.

Першае ў гісторыі (зафіксаванае) бомбамятанне ў баявых умовах здзейсніў італьянскі лётчык лейтэнант Гавоці. 1 лістапада 1911 года падчас італа-турэцкай вайны ён скінуў 4 бомбы вагой па 4,4 фунты (1,8 кг) на турэцкія войскі ў Трыпалі. У далейшым італьянцы сталі выкарыстоўваць бомбы вагой 10 кг, падрыхтаваныя гатовымі паражаючымі элементамі — шарыкамі ад карцечы.

Да пачатку Першай сусветнай вайны ў конкурсах на праектаванне аэрапланаў з’явіліся «бамбардзіровачныя» патрабаванні да праектаў баявых самалётаў. У прыватнасці на конкурсе 1912 года ў Расійскай імперыі рэгламентавалася, каб аэраплан даваў «найбольшыя зручнасці для абыходжання з агнястрэльнай зброяй і кідання бомбаў».

Першымі самалётамі, спецыяльна распрацаванымі для бамбардзіровак, былі італьянскі Caproni Ca-30 і брытанскі Bristol T.B.8, створаныя ў 1913 годзе. Яны былі абсталяваны прызматычным бомбавым прыцэлам у пярэдняй кабіне і цыліндрычным бамбаносцам у ніжняй пярэдняй частцы фюзеляжа, здольным несці дванаццаць 10-фунтавых (4,5 кг) бомб, якія можна было скідаць паасобку або ўсе адразу ў залежнасці ад неабходнасці.

Гл. таксама
-----------

* B-21 Raider

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бамбардзіроўшчык

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX533033 · GND: 4069587-6 · NDL: 00560489 · NKC: ph118962 |