**J** — дзясятая літара базавага лацінскага алфавіта. Лацінская назва — *ёт* або *ёта*, французская назва — *жы* [ʒi], нямецкае назва — *ёт*, англійская — *джэй* [d͡ʒeɪ̯], іспанская — *хота*. У міжнародным фанетычным алфавіце сімвал [j] азначае палатальны апраксімант. На камп’ютарнай клавіятуры з QWERTY-раскладкай на клавішах *F* і *J* звычайна знаходзіцца невялікі выступ у выглядзе кропкі або палоскі для зручнасці сляпога пазіцыянавання пальцаў на гэтых клавішах.

У 1926 годзе на Акадэмічнай правапіснай канферэнцыі Язэп Лёсік прапанаваў увесці літару J ў беларускі алфавіт, замяніўшы Й.

Гісторыя
--------

Першапачаткова сімвал j выкарыстоўваўся як алаграф i (напрыклад, злучэнне ii пісалася як ij). Вымаўляліся яны аднолькава як [i], [iː], [j]. Пазней у раманскіх мовах з’явіліся новыя гукі і вымаўленне значна разышлося.

Увядзенне J у лацінскі алфавіт і адрозніванне ад I адбылося толькі ў XVI стагоддзі, што звязваюць з імёнамі Джан-Джорджа Трысіна і П’ера дэ ля Рамэ. Італьянскі паэт Трысіна апублікаваў у 1523 годзе пасланне да папы Клімента VII «*Epistola intorno alle lettere nuovamente aggiunte alla lingua italiana*», у якім прапанаваў увесці ў італьянскі алфавіт некалькі літар для перадачы гукаў, якія не абазначаюцца асобнымі графемамі. Французскі вучоны П’ер дэ ля Рамэ паспрыяў увядзенню новых літар у лацінскі алфавіт, выкарыстоўваючы J і U у сваіх працах каб адрозніваць галосныя гукі ад паўгалосных.

Вымаўленне
----------

У лацінскай мове літара вымаўляецца як [j]. Такое ж вымаўленне ў германскіх мовах (акрамя англійскай), у балцкіх, у славянскіх, якія выкарыстоўваюць лацінку, у албанскай, венгерскай, фінскай, эстонскай мовах і ў эсперанта.
У сучаснай італьянскай мове літара J выкарыстоўваецца галоўным чынам у запазычаных словах. Да XIX стагоддзя яе пісалі ў дыфтонгах замест I, замест фінальнага -ii, а таксама пры разбіцці збегу галосных (напрыклад, *Savoja*).

У англійскай мове J абазначае гук [d͡ʒ].

У іспанскай мове J вымаўляецца як [x], але таксама выкарыстоўваецца для абазначэння гука [d͡z] у іншамоўных для іспанскай імёнах.
У французскай, румынскай, партугальскай, азербайджанскай, турэцкай мовах J вымаўляецца як [ʒ].

У казахскай і ўзбекскай лацінцы J абазначае гукі [ʒ] або [d͡ʒ], а ў туркменскай і кіргізскай— толькі як [d͡ʒ].

Зноскі
------

1. ↑  Працы акадэмічнае канфэрэнцыі па рэформе беларускага правапісу і азбукі Выданьне Інстытуту беларускае культуры ў Менску — 1927. С. 118.
2. ↑  *Gian Giorgio Trissino* Epistola intorno alle lettere nuovamente aggiunte alla lingua italiana
3. ↑  Renato Oniga — Latin: A Linguistic Introduction

| ⛭Лацінскі алфавіт |
| --- |
| 
* Aa
* Bb
* Cc
* Dd
* Ee
* Ff
* Gg
* Hh
* Ii
* Jj
* Kk
* Ll
* Mm
* Nn
* Oo
* Pp
* Qq
* Rr
* Ss
* Tt
* Uu
* Vv
* Ww
* Xx
* Yy
* Zz

 |
| 

| Дыякрытычныя літары |
| --- |
| 
* Áá
* Àà
* Ăă
* Ắắ
* Ằằ
* Ẵẵ
* Ẳẳ
* Ââ
* Ấấ
* Ầầ
* Ẫẫ
* Ẩẩ
* Ǎǎ
* Åå
* Ǻǻ
* Ää
* Ǟǟ
* Ãã
* Ȧȧ
* Ǡǡ
* Ąą
* Āā
* Ảả
* Ȁȁ
* Ȃȃ
* Ạạ
* Ặặ
* Ậậ
* Ḁḁ
* Ⱥⱥ
* ᶏ
* Ḃḃ
* Ḅḅ
* Ḇḇ
* Ƀƀ
* ᵬ
* ᶀ
* Ɓɓ
* Ƃƃ
* Ćć
* Ĉĉ
* Čč
* Ċċ
* Çç
* Ḉḉ
* Ȼȼ
* Ƈƈ
* ɕ
* Ďď
* Ḋḋ
* Ḑḑ
* Ḍḍ
* Ḓḓ
* Ḏḏ
* Đđ
* ᵭ
* ᶁ
* Ɖɖ
* Ɗɗ
* ᶑ
* Ƌƌ
* ȡ
* Éé
* Èè
* Ĕĕ
* Êê
* Ếế
* Ềề
* Ễễ
* Ểể
* Ěě
* Ëë
* Ẽẽ
* Ėė
* Ȩȩ
* Ḝḝ
* Ęę
* Ēē
* Ḗḗ
* Ḕḕ
* Ẻẻ
* Ȅȅ
* Ȇȇ
* Ẹẹ
* Ệệ
* Ḙḙ
* Ḛḛ
* Ɇɇ
* ᶒ
* Ḟḟ
* ᵮ
* ᶂ
* Ƒƒ
* Ǵǵ
* Ğğ
* Ĝĝ
* Ǧǧ
* Ġġ
* Ģģ
* Ḡḡ
* Ǥǥ
* ᶃ
* Ɠɠ
* Ĥĥ
* Ȟȟ
* Ḧḧ
* Ḣḣ
* Ḩḩ
* Ḥḥ
* Ḫḫ
* H̱ẖ
* Ħħ
* Ⱨⱨ
* Íí
* Ìì
* Ĭĭ
* Îî
* Ǐǐ
* Ïï
* Ḯḯ
* Ĩĩ
* İi
* Įį
* Īī
* Ỉỉ
* Ȉȉ
* Ȋȋ
* Ịị
* Ḭḭ
* Iı
* Ɨɨ
* ᵻ
* ᶖ
* Ĵĵ
* J̌ǰ
* ȷ
* Ɉɉ
* ʝ
* ɟ
* ʄ
* Ḱḱ
* Ǩǩ
* Ķķ
* Ḳḳ
* Ḵḵ
* ᶄ
* Ƙƙ
* Ⱪⱪ
* Ĺĺ
* Ľľ
* Ļļ
* Ḷḷ
* Ḹḹ
* Ḽḽ
* Ḻḻ
* Łł
* Ŀŀ
* Ƚƚ
* Ⱡⱡ
* Ɫɫ
* ɬ
* ᶅ
* ɭ
* ȴ
* Ḿḿ
* Ṁṁ
* Ṃṃ
* ᵯ
* ᶆ
* ɱ
* Ńń
* Ǹǹ
* Ňň
* Ññ
* Ṅṅ
* Ņņ
* Ṇṇ
* Ṋṋ
* Ṉṉ
* ᵰ
* Ɲɲ
* Ƞƞ
* ᶇ
* ɳ
* ȵ
* Óó
* Òò
* Ŏŏ
* Ôô
* Ốố
* Ồồ
* Ỗỗ
* Ổổ
* Ǒǒ
* Öö
* Ȫȫ
* Őő
* Õõ
* Ṍṍ
* Ṏṏ
* Ȭȭ
* Ȯȯ
* Ȱȱ
* Øø
* Ǿǿ
* Ǫǫ
* Ǭǭ
* Ōō
* Ṓṓ
* Ṑṑ
* Ỏỏ
* Ȍȍ
* Ȏȏ
* Ơơ
* Ớớ
* Ờờ
* Ỡỡ
* Ởở
* Ợợ
* Ọọ
* Ộộ
* ᶗ
* Ɵɵ
* Ṕṕ
* Ṗṗ
* Ᵽᵽ
* ᵱ
* ᶈ
* Ƥƥ
* ʠ
* Ɋɋ
* Ŕŕ
* Řř
* Ṙṙ
* Ŗŗ
* Ȑȑ
* Ȓȓ
* Ṛṛ
* Ṝṝ
* Ṟṟ
* Ɍɍ
* ᵲ
* ᶉ
* ɼ
* Ɽɽ
* ɾ
* ᵳ
* Śś
* Ṥṥ
* Ŝŝ
* Šš
* Ṧṧ
* Ṡṡẛ
* Şş
* Ṣṣ
* Ṩṩ
* Șș
* ᵴ
* ᶊ
* ʂ
* ȿ
* S̩s̩
* Ťť
* Tẗ
* Ṫṫ
* Ţţ
* Ṭṭ
* Țț
* Ṱṱ
* Ṯṯ
* Ŧŧ
* Ⱦⱦ
* ᵵ
* ƫ
* Ƭƭ
* Ʈʈ
* ȶ
* Úú
* Ùù
* Ŭŭ
* Ûû
* Ǔǔ
* Ůů
* Üü
* Ǘǘ
* Ǜǜ
* Ǚǚ
* Ǖǖ
* Űű
* Ũũ
* Ṹṹ
* Ųų
* Ūū
* Ṻṻ
* Ủủ
* Ȕȕ
* Ȗȗ
* Ưư
* Ứứ
* Ừừ
* Ữữ
* Ửử
* Ựự
* Ụụ
* Ṳṳ
* Ṷṷ
* Ṵṵ
* Ʉʉ
* ᵾ
* ᶙ
* Ṽṽ
* Ṿṿ
* ᶌ
* Ʋʋ
* ⱴ
* Ẃẃ
* Ẁẁ
* Ŵŵ
* Wẘ
* Ẅẅ
* Ẇẇ
* Ẉẉ
* Ẍẍ
* Ẋẋ
* ᶍ
* Ýý
* Ỳỳ
* Ŷŷ
* Yẙ
* Ÿÿ
* Ỹỹ
* Ẏẏ
* Ȳȳ
* Ỷỷ
* Ỵỵ
* ʏ
* Ɏɏ
* Ƴƴ
* Źź
* Ẑẑ
* Žž
* Żż
* Ẓẓ
* Ẕẕ
* Ƶƶ
* ᵶ
* ᶎ
* Ȥȥ
* ʐ
* ʑ
* ɀ
* Ⱬⱬ

 |

 |
| 

| Іншыя літары |
| --- |
| 
* ɐ
* Ɑɑ
* ᶐ
* ɒ
* ẚ
* Ææ
* Ǽǽ
* Ǣǣ
* ʙ
* Ↄↄ
* Ðð
* ȸ
* ʣ
* ʥ
* ʤ
* Ǝǝ
* Əə
* ᶕ
* Ɛɛ
* ᶓ
* ɘ
* ɚ
* ɜ
* ᶔ
* ɝ
* ɞ
* ʚ
* ɤ
* ʩ
* Ⅎⅎ
* ɡ
* ᵹ
* ɢ
* ʛ
* ᵷ
* Ɣɣ
* Ƣƣ
* ʜ
* Ƕƕ
* ɦ
* Ⱶⱶ
* ɧ
* ɪ
* Ɩɩ
* ᵼ
* ʞ
* ʪ
* ʫ
* ʟ
* ɮ
* ƛ
* ʎ
* ɴ
* Ŋŋ
* Œœ
* ɶ
* Ɔɔ
* ɷ
* Ȣȣ
* ɸ
* ⱷ
* ȹ
* Kʻĸ
* Ʀʀ
* ɹ
* ɺ
* ɻ
* ɿ
* ʁ
* ß
* Ʃʃ
* ᶋ
* ƪ
* ʅ
* ᶘ
* ʆ
* ʨ
* ᵺ
* ƾ
* ʦ
* ʧ
* ʇ
* ᵫ
* Ʉʉ
* ɥ
* ʮ
* ʯ
* Ɯɯ
* ɰ
* Ʊʊ
* ᵿ
* Ʌʌ
* ʍ
* ƍ
* Ʒʒ
* Ǯǯ
* Ƹƹ
* ᶚ
* ƺ
* ʓ
* Ȝȝ
* Þþ
* Ƿƿ
* ƻ
* Ƨƨ
* Ƽƽ
* Ƅƅ
* Ɂɂ
* ʔ
* ʕ
* ʡ
* ʢ
* ʖ
* ǀ
* ǁ
* ǂ
* ǃ
* ʗ
* ʘ
* ʬ
* ʭ
* Зз
* Чч

 |

 |
| 

| Дыграфы |
| --- |
| 
* Aa aa
* Ae ae
* Ai ai
* Ao ao
* Au au
* Aw aw
* Ay ay
* Bh bh
* Ch ch
* C̱h c̱h
* Ck ck
* CÖ cö
* Cs cs
* Cu cu
* Cx cx
* Cz cz
* Dd dd
* Dh dh
* Dj dj
* Dx dx
* Dz dz
* Dž dž
* Dź dź
* Dż dż
* Ea ea
* Ee ee
* Ei ei
* Eu eu
* Ew ew
* Ey ey
* Ff ff
* Fh fh
* Gb gb
* Gh gh
* Għ għ
* Gi gi
* Gj gj
* Gl gl
* Gn gn
* Gx gx
* Gy gy
* Hs hs
* Hu hu
* Hx hx
* Ie ie
* IJ ij
* Jö jö
* Jx jx
* Kh kh
* Kn kn
* Kp kp
* Ku ku
* Lh lh
* Lj lj
* Ll ll
* Ly ly
* Mb mb
* Mh mh
* Mp mp
* Nd nd
* Ng ng
* Nh nh
* Nj nj
* Nk nk
* Ns ns
* Nt nt
* Ny ny
* Nz nz
* Oa oa
* Oe oe
* Oi oi
* Oo oo
* Ou ou
* Ow ow
* Oy oy
* Ph ph
* Qu qu
* Rd rd
* Rh rh
* Rl rl
* Rn rn
* Rr rr
* Rt rt
* Rz rz
* Sh sh
* Sv sv
* Sx sx
* Sy sy
* Sz sz
* Th th
* Tj tj
* Tr tr
* Ts ts
* Tx tx
* Ty ty
* Tz tz
* Ue ue
* Ui ui
* Ux ux
* Wh wh
* Xh xh
* Xö xö
* Yh yh
* Yk yk
* Zh zh
* Zs zs
* Zv zv

 |

 |
| 

| Трыграфы |
| --- |
| 
* Dzs dzs
* Ngb ngb
* Ngh ngh
* Ngk ngk
* Nkp nkp
* Nth nth
* Nyk nyk
* Rnd rnd
* Sch sch
* Tsj tsj

 |

 |
| 

| Тэтраграфы |
| --- |
| 
* Dsch dsch
* Tsch tsch
* Zsch

 |

 |
| 

| Пентаграфы |
| --- |
| Tzsch tzsch |

 |
| 

| Гексаграфы |
| --- |
| 
* Eabhai eabhai
* Eadhai eadhai
* Eamhai eamhai
* Eidhea eidhea
* Eighea eighea
* Oidhea oidhea
* Oighea oighea

 |

 |

| ⛭Вытворныя лацінскай літары J, j |
| --- |
| Літары | 
* Ĵĵ
* J̌ǰ
* ȷ
* Ɉɉ
* ʝ
* ɟ
* ʄ
* IJ ij
* Lj lj
* Nj nj

 |
| Сімвалы | 
* ⅉ
* Ⓙⓙ
* ⒥

 |