**Пратэсты ў Іране** — серыя грамадзянскіх акцый пратэсту, якія адбываліся ў некалькіх гарадах па ўсім Ірану. Першапачатковай прычынай ўзнікнення пратэсту паслужыў рост коштаў на паліва ў 50-200%. У далейшым грамадзянскі канфлікт перарос у акцыі супраць палітычнага рэжыму ў Іране і вышэйшага кіраўніка Алі Хаменеі. Пратэсты пачаліся ўвечары 15 лістапада і на працягу некалькіх гадзін распаўсюдзіліся на 21 горад, калі відэа пратэсту пачалі распаўсюджвацца ў Інтэрнэце. Выявы гвалтоўных пратэстаў неўзабаве разышліся па Інтэрнэце, і пратэсты дасягнулі міжнароднага ўзроўню.

Агляд
-----

Хоць пратэсты пачаліся як мірныя сходы, яны неўзабаве ператварыліся ў жорсткія беспарадкі і паўстанне супраць іранскага ўрада. Ужывальная ўрадам Ірана тактыка спынення акцый пратэсту ўключала агульнанацыянальнае адключэнне інтэрнэту і стральбу па дэманстрантах з дахаў, верталётаў і з блізкай адлегласці з кулямётаў. Па словах гараджан, урадавыя сілы затым канфіскавалі целы загінулых дэманстрантаў і вывезлі іх, каб замаскіраваць сапраўдную колькасць ахвяраў і сур’ёзнасць пратэстаў. Amnesty International пісала, што ўрад пагражаў сем’ям забітых дэманстрантаў, калі тыя выступяць у сродках масавай інфармацыі або арганізуюць пахаванне. Як паведамлялася замежнымі СМІ, былі забіты 1500 іранскіх грамадзян, а падаўленне акцый выклікала бурную рэакцыю пратэстуючых, якія разбурылі 731 урадавы банк, уключаючы цэнтральны банк Ірана, дзевяць ісламскіх рэлігійных цэнтраў, знеслі антыамерыканскія рэкламныя шчыты, а таксама плакаты і статуі Вярхоўнага лідара Алі Хаменеі. 50 урадавых вайскоўцаў баз былі таксама атакаваны пратэстуючымі. Гэтая серыя пратэстаў была аднесена да катэгорыі самых жорсткіх з моманту ўзнікнення Ісламскай Рэспублікі Іран ў 1979 годзе.

Каб заблакаваць абмен інфармацыяй аб пратэстах і гібелі сотняў пратэстоўцаў на платформах сацыяльных сетак, урад заблакаваў Інтэрнэт па ўсёй краіне, што прывяло да амаль поўнага адключэння Інтэрнэту на працягу прыкладна шасці дзён.

Ход падзей
----------

### Лістапад

Пасля таго, як урад аб’явіў аб павышэнні цэн рана раніцай 15 лістапада, іранцы ў розных гарадах выйшлі на вуліцы ў знак пратэсту.

Па паведамленнях, адзін з першых пратэстуючых быў забіты ў Сірджане пасля таго, як сілы бяспекі адкрылі агонь. У сваю чаргу дэманстранты ў горадзе падпалілі заправачную станцыю і скандавалі: «Рухані, пакінь гэтую краіну». Пратэстоўцы ў Ахвазе запатрабавалі, каб людзі байкатавалі куплю паліва і спынялі свае аўтамабілі пасярод дарогі ў знак пратэсту.

У Мешхедзе, другім па велічыні горадзе Ірана, дэманстранты перакрылі рух на вуліцах і аўтамагістралях. Пратэстоўцы сабраліся позняй ноччу ў Годсе, прыгарадзе Тэгерана, і знішчылі паліцэйскую машыну.

Пратэсты працягнулі пашырацца. 16 лістапада дэманстранты сабраліся ў больш чым 50 гарадах краіны, такіх як Тэгеран, Тэбрыз, Ісфахан і Шыразі. Сілы бяспекі стралялі ў пратэстоўцаў, спрабуючы разагнаць іх, забіўшы па меншай меры дзесяць пратэстуючых у Ісфагане, Бехбахане, Керманшаху, Караджа і Шыразе.

Некалькі банкаў у Эсламшахрэ, Бехбахане і Тэгеране, а таксама адна рэлігійная школа ў Ісфагане былі спалены пратэстуючымі. Таксама дэманстранты спалілі помнік Рухолы Хамейні, заснавальніка Ісламскай Рэспублікі.

16 лістапада доступ у Інтэрнэт па ўсёй краіне быў амаль цалкам зачынены, пры гэтым актыўнасць у Інтэрнэце ацэньвалася ў 7%.

Дзяржаўныя інфармацыйныя агенцтвы паведамілі, што да гэтага часу былі арыштаваны больш за 1000 чалавек, а пратэсты ахапілі больш за 100 гарадоў Ірана.

Уладальнікі крам у Тэгеране і Ісфагане зачынілі кірмашы і абвясцілі страйк. Студэнты з Тэбрызскага ўніверсітэта пакінулі свае заняткі і далучыліся да дэманстрацый.

Студэнты Тэгеранскага ўніверсітэта сабраліся другі дзень запар, каб выказаць пратэст супраць бягучай сітуацыі ў краіне і скандавалі «Смерць дыктатару» і «Не Газа, не Ліван, маё жыццё толькі для Ірана». Пратэсты працягваліся ў Тэгеране. Сталічны базар быў запоўнены сіламі бяспекі, якія спрабавалі перашкодзіць гандлярам пачаць страйк. Грамадзяне Тэгерана паведамілі, што, нягледзячы на ​​адключэнне інтэрнэту, пратэсты працягваліся.

Аб цяжкіх сутыкненнях паведамлялася ў Шыразе, дзе сілы бяспекі адкрылі агонь па людзям. Улады паведамілі, што пратэстоўцы па ўсёй краіне спалілі дзевяць ісламскіх семінарый і пятнічных малітоўных аддзяленняў. Пратэсты працягваліся на працягу пятага дня запар 19 лістапада, нягледзячы на ​​прысутнасць сіл бяспекі ў гарадах краіны. Паведамлялася пра акцыі ў Тэгеране, Караджа, Шыразе і Ісфагане. Горад Шуш ў правінцыі Хузестан быў фактычна зачынены, так як рабочыя пратэставалі супраць цяперашніх умоў працы.

Як паведамлялі замежныя крыніцы, рэвалюцыйная гвардыя забрала целы загінулых дэманстрантаў і параненых у бальніцах, каб схаваць праўдзівыя страты і пераменшыць маштаб пратэстаў. У некаторых выпадках урадавыя чыноўнікі прадавалі цела пратэстуючых. Згодна з The Guardian, пратэсты дасягнулі 70% правінцый краіны.

### Снежань

7 снежня ў Дзень студэнта ў Іране, студэнты ў Тэгеране і іншых гарадах правялі дэманстрацыі ў падтрымку пратэстаў. Рана раніцай 17 снежня студэнты з універсітэта Шахід Бехешці ў Тэгеране сабраліся каля інтэрнатаў і пратэставалі супраць забойства пратэстоўцаў.

25 снежня, за дзень да 40-га дня жалобнага шэсця пратэстуючых, якія загінулі ў ходзе лістападаўскіх пратэстаў, сілы бяспекі арыштавалі некалькіх членаў сям’і П. Бахтыяры, чыя смерць у ходзе пратэстаў узбурыла краіну.

26 снежня сілы бяспекі атакавалі розныя могілкі вакол Ірана, каб перашкодзіць сем’ям загінуўшых у лістападаўскіх пратэстах правесці цырымоніі ў гонар 40-га дня смерці іх блізкіх. Некаторыя з тужлівых былі арыштаваны.

### Студзень

Пасля таго як афіцыйныя ўлады краіны прызналі, што па памылцы збілі пасажырскі лайнер «Украінскіх авіяліній», больш за дзве тысячы маладых актывістаў выйшлі на стыхійны мітынг у Тэгеране ўвечары 11 студзеня. Галоўным лозунгам пратэстуючых стала патрабаванне ліквідаваць Вярхоўнага Лідара Ірана. 12 студзеня падобныя мітынгі супраць палітыкі КВІР прайшлі ў Ісфахане і Хамадане.

Вялікабрытанія ў адкрытую падтрымлівала пратэстуючых, а 13 студзеня Роб Макэр, яе пасол у Іране, быў затрыманы прама падчас пратэстнай акцыі, знаходзячыся сярод пратэстоўцаў. Аднак затым іранскія ўлады яго вызвалілі.

Зноскі
------

1. ↑  Iran gasoline rationing, price hikes draw street protests
2. ↑  Iran Abruptly Raises Fuel Prices, and Protests Erupt
3. ↑  Iran begins gasoline rationing, raises prices Архівавана 27 лістапада 2019.
4. ↑  Iran starts gasoline rationing, price hikes
5. ↑  گسترش اعتراض‌ها به افزایش قیمت بنزین: یک معترض در سیرجان با شلیک ماموران کشته شد
6. ↑  Iran petrol price hike: Protesters warned that security forces may intervene
7. ↑  Amnesty International: Over 100 Killed in 21 Cities in Iran Protests
8. ↑  Hikes in the cost of petrol are fuelling unrest in Iran
9. ↑  افزایش قیمت بنزین؛ شهرهای مختلف ایران صحنه اعتراضات شد
10. ↑  Iran’s ‘Iron Fist’: Rights Group Says More Than 100 Protesters Are Dead
11. ↑  Iran Declares Protests Are Over, but the Evidence Suggests Otherwise
12. ↑  With Brutal Crackdown, Iran Is Convulsed by Worst Unrest in 40 Years
13. ↑  Amnesty says at least 208 killed in Iran protests
14. ↑  U.S. says Iran may have killed up to 1,000 protesters
15. ↑  One of the worst crackdowns in decades is happening in Iran. Here’s what we know
16. ↑  Iran: More than 100 protesters believed to be killed as top officials give green light to crush protests
17. ↑  Iranian protests were not about the price of gas
18. ↑  Internet disrupted in Iran amid fuel protests in multiple cities
19. ↑  Confirmed: Internet access is being restored in #Iran after a weeklong internet shutdown amid widespread protests
20. ↑  Iranian officials 'stealing bodies' from morgues to hide true scale of government crackdown
21. ↑  Mysterious Disappearances: Is Iran Stealing Bodies From Morgues to Disguise Crackdown on Protesters?
22. ↑  گسترش اعتراض‌ها به افزایش قیمت بنزین: یک معترض در سیرجان با شلیک ماموران کشته شد
23. ↑  افزایش قیمت بنزین؛ شهرهای مختلف ایران صحنه اعتراضات شد
24. ↑  Iran Abruptly Raises Fuel Prices, and Protests Erupt
25. ↑  اعتراضات به گرانی بنزین در ایران به خشونت کشیده شد؛ معترضان خیابان‌ها را در شهرهای مختلف مسدود کردند
26. ↑  ادامه اعتراض‌‌ها به افزایش قیمت بنزین
27. ↑  معاون پلیس هرمزگان «ناآرامی» در بندرعباس را تکذیب کرد
28. ↑  "لحظه به لحظه با تحولات گران شدن بنزین؛ آنچه گذشت - BBC Persian"
29. ↑  اختلال گسترده در دسترسی به اینترنت درپی اعتراض‌‌ها به افزایش قیمت بنزین در ایران
30. ↑  Iran in ‘near-total national internet shutdown’ amid ongoing protests
31. ↑  معاون پلیس هرمزگان «ناآرامی» در بندرعباس را تکذیب کرد
32. ↑  افزایش شمار قربانیان در سومین روز اعتراض‌ها: تعداد کشته‌ها به ده‌ها نفر رسید
33. ↑  پیام‌های مردمی به ایران اینترنشنال: از جو امنیتی تا شلیک مستقیم به معترضان
34. ↑  حمله به دستکم ۹ حوزه علمیه و دفتر امام جمعه در جریان اعتراضات به افزایش قیمت بنزین
35. ↑  پنجمین روز پیاپی اعتراض‌ها در ایران: ادامه درگیری‌ها با وجود افزایش جو امنیتی
36. ↑  «شوش به خاطر اعتراض‌های کارگران نیشکر هفت تپه تعطیل شده است»
37. ↑  Brutal crackdown of Iran protesters points to increasing divide, leadership losing grip: 'The regime is afraid'
38. ↑  The Guardian view on Iran’s protests: unrest is crushed, unhappiness endures
39. ↑  "تجمعا
40. ↑  اعتراض شبانه دانشجویان خوابگاه کوی بهشتی برای عدالت
41. ↑  در آستانه برگزاری مراسم چهلم پویا بختیاری،‌ اعضای خانواده او شبانه بازداشت شدند
42. ↑  Fearing Fresh Protests Iran Arrests Outspoken Family Of Slain Protester
43. ↑  An Iranian couple wanted to mourn son killed in protests. Now they are in jail.
44. ↑  Iranian protesters take to streets after Tehran admits Ukrainian plane was unintentionally shot down. **(нявызн.)**.
45. ↑  Protests in Tehran after Iran admits shooting down plane. **(нявызн.)**.
46. ↑  تجمع‌های اعتراضی در چند شهر ایران؛ شلیک تیر هوایی و گاز اشک‌آور در تهران **(нявызн.)**. *رادیو فردا*.
47. ↑  ایران شلیک به هواپیمای اوکراینی را پذیرفت؛ برپایی تجمعات اعتراضی - BBC Persian **(нявызн.)**. *BBC News فارسی*.
48. ↑  Великобритания: арест посла в Иране – «недопустимое нарушение дипломатического протокола» Архівавана 13 студзеня 2020. // Голос Америки, 13 января 2020

| ⛭Амерыкана-іранскі канфлікт |
| --- |
| Падзеі | 
* Захоп брытанскага танкера ў Армузскім праліве (19 ліпеня 2019)
* Атакі на НПЗ Абкайк і Хурайс (14 верасня 2019)
* Пратэсты ў Іраку (1 кастрычніка 2019 — студзень 2020)
* Пратэсты ў Іране (15 лістапада 2019 — 25 лютага 2020)
* Атака авіябазы K-1 (27 снежня 2019)
* Амерыканскія ўдары па аб’ектах «Катаіб Хезбала» (29 снежня)
* Атака на пасольства ЗША ў Багдадзе (31 снежня 2019)
* Авіяўдар па міжнародным аэрапорце Багдада (3 студзеня 2020)
* Аперацыя «Пакутнік Сулеймані» (8 студзеня 2020)
* Катастрофа Boeing 737 пад Тэгеранам (8 студзеня 2020)
* Вывад амерыканскіх войск з Ірака (20 сакавіка 2020 — 9 снежня 2021)
* Ракетны абстрэл Эрбіля-1 (15 лютага 2021)
* Ракетны абстрэл Эрбіля-2 (13 сакавіка 2022)

 |
| Сілы | 
* Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі
* Міжнародная кааліцыя па бяспецы на моры
* Хезбала
* Ірак Сілы народнай мабілізацыі
* Хусіты

 |
| Асобы | 
* Іран Алі Хаменеі
* Іран Хасан Рухані
* Іран Касем Сулеймані
* Хасан Насрала
* Ірак Абу Махдзі аль-Мухандзіс
* Злучаныя Штаты Амерыкі Дональд Трамп
* Злучаныя Штаты Амерыкі Джо Байдэн
* Вялікабрытанія Борыс Джонсан
* Саудаўская Аравія Салман ібн Абдэль Азіз ас-Сауд

 |
| Гл. таксама | 
* Амерыкана-іранскія адносіны
* Другая халодная вайна
* Сумесны ўсёабдымны план дзеянняў

 |