**Шандар Сатмары** (венг.: Szathmári Sándor; 19 чэрвеня 1897, Дзьюла – 16 ліпеня 1974, Будапешт) — венгерскі пісьменнік, інжынер-механік, эсперантыст, літаратурны дзеяч мовы эсперанта.

Біяграфія
---------

Сатмары нарадзіўся ў венгерскім горадзе Дзьюле. Яго бацька, якога таксама звалі Шандар, вывучаў права, іграў на скрыпцы і маляваў. Яго дзед быў цесляром. У свой час ён ахвяраваў 100 форынтаў для заснавання музычнай школы. Яго маці паходзіла з сям’і аптэкара, які жыў у горадзе Сегалом. Яна была адзінай дачкой у сям’і, нарадзіла 11 дзяцей, з якіх толькі сем дажылі да паўналецця.

Паколькі бацька Шандара быў чыноўнікам у Аўстра-Венгерскай імперыі, сям’я часта пераязджала. Яны жылі ў гарадах: Дзьюла, Сомбатхей, Дольні-Кубін  (руск.) (бел. Сфынту-Георге  (руск.) (бел. Лугаж.

Малады Шандар рос хваравітым хлопчыкам, не любіў фізкультуру, часта хварэў.

Пасля смерці сваіх двух старэйшых братоў Шандар стаў старэйшым у сям’і і яму часта даводзілася клапаціцца аб малодшых. Падчас вучобы ў школе, ён
вызначыўся ў такіх навуках, як фізіка і хімія, любіў эксперыментаваць і марыў стаць інжынерам. У 1915 годзе ён скончыў школу і паступіў у тэхнічны універсітэт Будапешта (Венгрыя) на факультэт машынабудавання. Падчас вучобы ў гады вайны ў яго ніколі не было дастаткова грошай і ён быў пастаянна галодны.

Браты і сёстры Сатмары не мелі магчымасці вучыцца ў каледжы або універсітэце, таму Шандару часта даводзілася перарываць вучобу, каб дапамагаць сваёй сям’і. Працаваць ён пачаў у 1920 годзе тэхнікам на мармуровай шахце. Вясной 1921 года ён вярнуўся ў Будапешт, каб скончыць вучобу і праз пяць гадоў ён завяршыў навучанне. У 1923 годзе ён працаваў у Дзьюле офісным работнікам і жыў у сваякоў. У ліпені 1923 года памёр яго бацька. У 1924 годзе Шандар уладкаваўся на працу на завод чыгуначнай тэхнікі. З 1924 па 1957 год працаваў інжынерам у венгерскім Міністэрстве цяжкай прамысловасці і праектных бюро.

За сваё жыццё Шандар Сатмары шмат працаваў у калектывах з прадстаўнікамі іншых народаў — славакаў, румынаў, немцаў і часта меў праблемы са зносінамі. На яго думку, універсальная мова зносін могла бы вырашыць гэтыя праблемы. Так паступова ён прыходзіў да мовы эсперанта.

У кніжнай краме ў Лугасе ён неяк убачыў граматыку эсперанта і купіў яе. Вывучаць жа граматыку ён пачаў ў 1919 годзе. У 1935 г. ён стаў носьбітам мовы, удзельнічаў у працы моўных курсаў у Будапешце. Памёр у Будапешце ў 1974 годзе.

### Дзейнасць дзяля эсперанта

Магіла Шандора Сатмары ў Будапешце
З міжнародным рухам эсперанта Шандар пазнаёміўся ў 1958 годзе, пасля з’яўлення яго рамана *Kazohinia*, напісаным на эсперанта. Яго першы артыкул на эсперанта з’явілася ў 1934 годзе ў часопісе *Sennaciulo*. З 1937 па 1942 гады ён быў прэзідэнтам вянгерскага таварыства аматараў эсперанта.

Сатмары на мове эсперанта напісаў апавяданні *Maŝinmondo* (1964), *Tréfán kívül*, пераклаў на венгерскую мову эсперантамоўны раман *Kredu min, sinjorino!*, пераклаў на эсперанта венгерскую дзіцячую кнігу *Ĉu ankaŭ vi scias?* (Ты таксама ведаеш?).

Пералік работ
-------------

### На мове эсперанта

* *Vojago al Kazohinio* (SAT, 1958)
* *Masinmondo kaj aliaj noveloj* (1964) (Свет машын і іншыя апавяданні)
* *Kain kaj Abel* (eld. 1977) (Каін і Авель)
* *Perfekta civitano* (La Laguna, 1964) (1988)
* Satirical stories:

* *Perfekta civitano* (1956)
* *Pythagoras* (1957?)
* *Logos* (1961)
* *La fluidumo de la ciovido* (1962)
* *Honorigo* (1963)
* *Liriko* (1964)
* *Genezo* (1965)
* *Enciclopeditis* (1966)
* *Budapesta ekzameno* (1968)
* *Kain kaj Abel* (1968)
* *Tria preĝo de Pygmalion* (1969)
* *La falsa auguro* (1970)
* *La guarbo* (1970)
* *Kuracistaj historioj* (1972)
* *La barbaro* (1972)
* *Superstico* (1972?)

### На венгерскай мове

* *M. Fehér asszony, fekete férfi* (Budapest, 1936)
* *Halálsikoly az áradatban* (Budapest, 1937)
* *Kazohinia* (Budapest, 1941)
* *Gépvilág és más fantasztikus történetek* (Budapest, 1972)
* *Hiába* (Budapest, 1991)

Літаратура
----------

* Afterword by KERESZTÚRY Dezso to *Kazohinia* (1952, 1972) and to *Gépvilág és más fantasztikus történetek* (Masinmondo) (Budapest, 1972)
* KERESZTÚRY Dezso: *Gulliver magyar utóda* (The Hungarian Successor to Gulliver) (appeared in the *Élet és Irodalom* (Life and Literature) #41, 1974)
* TASI Jószef: *Néhány szó Szathmáry Sándorról* (Several words about Sándor SZATHMÁRY) (appeared in *Életünk* (Our life), 1976. #4.)

Зноскі
------

1. ↑  Sandor Szathmari // Internet Speculative Fiction Database — 1995. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2629164'></a>

Спасылкі
--------

* A Brief Biography of Sándor Szathmári


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Speculative Fiction Database |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1449085 · CiNii: DA04454054 · CONOR: 183890275 · GND: 130472204 · ISNI: 0000 0001 0890 714X · LCCN: nr91038088 · NKC: xx0082258 · NTA: 131662287 · NUKAT: n2003062886 · LIBRIS: 335393 · SUDOC: 17692258X · VIAF: 40484136 |

 |