У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Манро.

**Мэрылі́н Манро́**; **ММ**, сапр.: **Но́рма Джын Мо́ртэнсан** (англ.: Marilyn Monroe, англ.: Norma Jean Mortenson, англ.: Norma Jeane Baker; 1 чэрвеня 1926, каля Лос-Анджэлеса — 5 жніўня 1962, Лос-Анджэлес) — амерыканская кіназорка, актрыса
, спявачка
, мадэль. Найпапулярнейшая актрыса ЗША сярэдзіны XX стагоддзя. У 1950-я гады ў ЗША, асобных еўрапейскіх краінах склаўся своеасаблівы культ Мэрылін Манро — «манраманія».

Маленства
---------

Пасведчанне аб нараджэнні Нормы Джын Мортэнсан
Норма Джын Мортэнсан нарадзілася каля 9:30 раніцы 1 чэрвеня 1926 года ў гарадской бальніцы Лос-Анджэлеса і была трэцім дзіцем кінамантажоркі RKO Pictures Глэдзіс Пёрл Бэйкер (у дзявоцтве — Манро, 27 мая 1902 года — 11 сакавіка 1984 года). Яе бабка па маці — Дэла Манро — была з Ірландыі, дзед — Оціс Манро, прыбыў з Шатландыі. Біялагічны бацька дзяўчынкі невядомы, у пасведчанні аб нараджэнні ўказаны Марцін Эдвард Мортэнсан, і сама дзяўчынка таксама была запісаная, як Норма Джын Мортэнсан, але пазней, калі яе ў шэсць месяцаў хрысцілі ў Касцёле Евангелля ў Хоусране, маці змяніла даччыно прозвішча на Бэйкер, якое было прозвішчам яе першага мужа (і якое яна сама да гэтага часу насіла).

Бацькава прозвішча з невядомых прычын было напісана ў дакументах з арфаграфічнай памылкай, бо ў рэальнасці прозвішча нарвежскага эмігранта Марціна Эдварда (1897—1981), за якога Глэдзіс выйшла замуж 11 кастрычніка 1924 года, пісалася як Мортэнсен, а не Мортэнсан. Гэтая памылка прывяла ў свой час да блытаніны наконт таго, біялагічнага бацькі актрысы. З Мортэнсенам Глэдзіс разлучылася 26 мая 1925 года (канчаткова развяліся 15 жніўня 1928 года). У канцы 1925 года Глэдзіс зразумела, што цяжарная; да таго моманту ў яе было шмат каханкаў пасля Мортэнсена — Чарлз Стэнлі Гіфард, Гаральд Руні, Клэйтан Мак-Намара. Некаторыя біёграфы Манро мяркуюць, што Глэдзіс выкарыстала імя Мортэнсена, каб пазбегнуць ярлыка маці-адзіночкі. Сама Манро заўсёды адмаўляла тое, што Мортэнсен быў яе бацькам і аднойчы заявіла, што калі яна была маленькай, Глэдзіс паказала ёй фатаграфію коміваяжора RKO Pictures Чарлза Стэнлі Гіфарда і сказала, што гэта ён быў яе бацькам. Па словах Манро, у Гіфарда былі вусы, што рабіла яго вельмі падобным на Кларка Гейбла і часам яна забаўляла сябе думкамі, што Гейбл мог быць яе бацькам. Лічыцца, што Норму Джын Мортэнсан назвалі ў гонар дзвюх вялікіх актрыс таго часу: брунеткі Нормы Толмадж і бландзінкі Джын Харлаў, аднак, на момант нараджэння Мэрылін Манро, Джын Харлаў звалі Харлін Карпэнтэр, і Джын Харлаў яна стала толькі ў 1928 годзе, калі Норме Джын было ўжо два гады. На дзіцячых фотаздымках валасы Нормы Джын кучаравыя, рудавата-каштанавыя.

Глэдзіс мела псіхічныя і фінансавыя праблемы, ад чаго шмат часу ў дзяцінстве Нормы прайшло ў прыёмных сем'ях і прытулках. Ва ўзросце ўсяго двух тыдняў Глэдзіс аддала дачку ў прыёмную сям'ю суседзям Дэллы Манро — Ідзе і Альберту Болендэрам у Хотарне ў Каліфорніі. Аднойчы Глэдзіс прыехала да Болендэраў і паспрабавала сілай павезці Норму (яна запіхнула дачку ў вайсковы рэчавы мяшок, пасля чаго паміж жанчынамі пачалася бойка, а Норма зайшлася плачам ад страху). З Болендерамі Норма Джын пражыла да 7 гадоў, але ўвосень 1933 года Глэдзіс забрала дачку і пераехала з ёй ва ўласны дом. Але праз некалькі месяцаў у Глэдзіс пачаліся перапады настрою (як ўспамінала Манро ў яе кнізе «Мая Гісторыя», Глэдзіс адначасова «плакала і смяялася»), што і стала прычынай таго, што ў снежні 1934 года Глэдзіс трапіла ў псіхіятрычную клініку ў Наруолку і Норма Джын стала жыць у сяброўкі Глэдзіс Грэйс Мак-Кі, якая стала яе законнай апякункай. Менавіта Грэйс сказала Манро, што калі-небудзь тая стане кіназоркай. Разам з Грэйс Норма стала хадзіць у кінатэатры і карыстацца касметыкай. Калі Норме было 9 гадоў, 17 жніўня 1935 года Грэйс выйшла замуж за Эрвіна Сілімана Годарда і 13 верасня таго ж года Норму Джын змясцілі ў Сіроцкі Прытулак Лос-Анджэлеса, дзе яе нумарам стаў 3463. У прытулку Норму некалькі разоў хацелі ўдачарыць, але Глэдзіс адмовілася падпісаць адпаведныя дакументы. У чэрвені 1937 года Грэйс забрала Норму Джын назад і тая нейкі час расла з дачкой Эрвіна ад папярэдняга шлюбу, але тады, з-за сексуальнага дамагання Эрвіна Грэйс адправіла Норму да яе стрыечнай цёткі Алівіі Брунінгс у Комптан. Але і там Норма пражыла нядоўга (адзін з сыноў Алівіі таксама спрабаваў згвалціць яе) і ў пачатку 1938 года Грэйс адправіла Норму Джын да яе іншай цёткі Ані Лоуэ, якая жыла ў Ван-Найс. Пазней Манро называла перыяд жыцця з Лоуэ, як адзін з некалькіх перыядаў яе жыцця, калі яна сапраўды адчувала сябе спакойна. Але ў Ані былі праблемы са здароўем і ў 1942 годзе Норма вярнулася да Грэйс.

Норма Джын Догерці і Radioplane TDD-2/OQ-3, 26 чэрвеня 1945 года
Падчас вучобы ў «Van Nuys High School» Норма Джын сустрэла Джэймса Эдварда Догерці і паміж імі пачаўся раман. У студзені 1942 года сям'я Годдард прыняла рашэнне з'ехаць на ўсходняе ўзбярэжжа ў Заходнюю Вірджынію, але для Нормы Джын у гэтым пераездзе месца не было, у сувязі з чым для 16-гадовай дзяўчыны знайшлася альтэрнатыва і 19 чэрвеня 1942 года Норма выйшла замуж за Джыма Догерці, пасля чаго кінула школу і пасялілася ў яго. Праз год пасля вяселля ён наняўся ў гандлёвы флот, а Норма Джын пайшла працаваць на авіяцыйны завод фірмы Radioplane Co. які выпускаў ДПЛА TDD/OQ. У чэрвені 1945 года, калі Норма Джын яшчэ працавала ў Radioplane, там з’явіўся армейскі фатограф Дэвід Конавер, той, што па ўказанні свайго начальніка Рональда Рэйгана рабіў прапагандысцкія здымкі жанчын на ваенных заводах. Пасля гэтай здымкі Конавер прапанаваў Норме Джын пазіраваць за 5 долараў у гадзіну, і яна пагадзілася. Неўзабаве Норма Джын пакідае працу на заводзе, каб пачаць кар'еру мадэлі.

2 жніўня 1945 года дзевятнадцацігадовая мадэль па імі Норма Джын Догерці кансультавалася ў агенцтве мадэлей Blue Book, размешчаным у гасцініцы Ambassador у Лос-Анджэлесе, Каліфорнія, пасля якога, у камандзе з кіраўніком агенцтва Blue Book Modeling Эммелайн Снайвли і фатографам Андрэ дэ Дьенеса, пачала набываць папулярнасць і вядомасць.

Кар'ера ў Галівудзе
-------------------

У жніўні 1946 года яна атрымала прапанову заключыць кантракт на кінастудыі *20th Century Fox*, куды яе бралі статысткай. На студыі ёй прапанавалі імёны Кэрал Лінд, Клэр Норман, Мэрылін Мілер, але ў выніку спыніліся на імя, пад якім яна пасля і стала знакамітай, — Мэрылін Манро. Прозвішча Манро — дзявочае прозвішча яе маці.

У кастрычніку 1948 года выйшаў у пракат фільм «Харысткі», створаны на кінастудыі *Columbia Pictures*. Гэта быў першы фільм, у якім Мэрылін гаварыла і спявала. Мэрылін Манро атрымлівае сямігадовы кантракт са студыяй *20th Century Fox* і ролю ў фільме «Асфальтавыя джунглі».

Здымалася фільмах розных жанраў, пераважна ў камедыйных. Сярод найбольш вядомых фільмаў з яе ўдзелам меладрама «Ніягара» (1953), «Джэнтльмены аддаюць перавагу бландзінкам» (1953), вестэрн «Рака, адкуль не вяртаюцца» (1954), камедыі «Свёрб сёмага года» (1955), «Прынц і танцоўшчыца» (1957), «Некаторыя любяць больш гарачае» (у савецкім пракаце «У джазе толькі дзяўчаты», 1959), прычым апошняя стужка ў 2000 Амерыканскім інстытутам кінематаграфіі прызнана лепшай амерыканскай камедыяй усіх часоў. Дыяпазон яе драматычных магчымасцей асабліва раскрыўся ў фільмах «Аўтобусны прыпынак» (1956), «Непрыкаяныя» (1960).

У сакавіку 1954 года Мэрылін атрымала ўзнагароду «Самая папулярная актрыса». У студзені 1955 года Мэрылін абвясціла аб стварэнні ўласнай карпарацыі «Мэрылін Манро прадакшнс», у якой яна з’яўлялася прэзідэнтам і ўладальніцай кантрольнага пакета акцый.

8 сакавіка 1960 года Мэрылін Манро была ўдастоена зоркі на галівудскай «Алеі славы».

Асабістае жыццё
---------------

Неўзабаве пасля першага вяселля Манро пачатку задумвацца аб сваёй кар'еры, якая пасля і разбурыла гэты шлюб. Пара развялася ў верасні 1946 года.

У студзені 1954 года яна выйшла замуж за бейсбаліста Джо Ды Маджыа. Як пасля аказалася, Ды Маджыа вар'яцка раўнаваў Мэрылін да ўсіх мужчын на свеце і часцяком падымаў на яе руку. На глебе рэўнасці яны і развяліся ў кастрычніку 1954 года. Аднак да канца свайго жыцця Джо любіў Мэрылін і толькі ён з усіх яе палюбоўнікаў прыйшоў на яе пахаванне. Менавіта Ды Маджыа ўсе наступныя гады працягваў апекаваць Мэрылін і стараўся аказваць маральную падтрымку ў яе кар'еры. Пасля вяселля з Ды Маджыа кінастудыя 20th Century Fox запрасіла яе зняцца ў мюзікле «Няма лепш бізнэсу, чым шоў-бізнэс».

Яшчэ ў 1950 годзе Мэрылін пазнаёмілася з драматургам Артурам Мілерам, але потым яны расталіся і зноў сустрэліся ў 1955 годзе. Да таго часу ён быў разведзены, і ад ранейшага шлюбу ў яго было двое дзяцей. Афіцыйна яны пажаніліся 29 чэрвеня 1956 года, а праз два дні пасля гэтага правялі яўрэйскую вясельную цырымонію (Артур быў яўрэем). Гэты шлюб аказаўся самым доўгім з усіх, бо дакладна вядома, што Манро заўсёды марыла пра разумнага мужчыну, які змог бы запоўніць яе прабелы ў адукацыі і стаць яе настаўнікам. Гэты шлюб быў не самым шчаслівым: яны пражылі разам чатыры з паловай гады і развяліся 20 студзеня 1961 года. Пазней стала вядома, што Артур праз некалькі тыдняў пасля вяселля зрабіў запіс у дзённіку, дзе казаў: «Мне здаецца, што яна малое дзіця, я яе ненавіджу!». Мэрылін ўбачыла гэты запіс і была шакаваная, пасля чаго яны з Артурам пасварыліся. Мэрылін заўсёды хацела мець дзяцей, пры кожным шлюбе яна спрабавала зацяжарыць, але ў яе гэта не атрымлівалася. Ад Артура яна зацяжарыла, але цяжарнасць апынулася пазаматкавай.

З Джэйн Расел 26 чэрвеня 1953 года.
У 1961 года Мэрылін пазнаёмілася з Джонам Кенэдзі, які пасля стаў прэзідэнтам ЗША. Хадзілі чуткі аб іх рамане, а таксама пра раман Мэрылін з яго братам Робертам Кенэдзі, да якога Мэрылін ставілася вельмі добра. Усе гэтыя чуткі доказаў не маюць.

Палітычныя погляды
------------------

Паводле сведчання сяброўкі і сакратара Мэрылін Манро, Патрысіі Ньюкомб, Мэрылін беспаспяхова прасіла рэпарцёра, які браў у яе апошняе інтэрв'ю, каб ён скончыў артыкул пра яе яе выказваннем: «Тое, у чым сапраўды мае патрэбу свет, гэта рэальнае пачуццё сваяцтва. Усё: зоркі, рабочыя, негры, габрэі, арабы — мы ўсе браты. Калі ласка, не выстаўце мяне несур'ёзнай. Скончыце інтэрв'ю тым, у што я веру».

Манро сябравала з афраамерыканскай джаз-спявачкай Элай Фіцджэральд і дапамагла той у яе кар'еры. Эла Фіцджэральд пазней апавядала: «Я па-сапраўднаму абавязаная Мэрылін Манро… гэта з-за яе я стала гуляць у „Mocambo", вельмі папулярным начным клубе 50-х гадоў. Яна асабіста патэлефанавала ўладальніку клуба і сказала яму, што хоча, каб я была неадкладна прынятая, і калі ён зробіць гэта, яна брала б пярэдні столік (у гэтым клубе) кожную ноч. Яна сказала яму, — і гэта была праўда, з-за яе статусу суперзоркі, — што прэса будзе схадзіць з розуму. Гаспадар адказаў „так", і Мэрылін была там, за столікам, кожны вечар. Прэса пайшла за борт. Пасля гэтага мне ніколі ўжо не даводзілася гуляць у невялікім джаз-клубе. Яна была незвычайнай жанчынай, трохі наперадзе свайго часу. І яна пра гэта не ведала».

У Мексіцы ў 1962 годзе, яна была адкрыта звязана з амерыканцамі, якія былі вызначаны ў ФБР, як камуністы, такімі, як Фрэдэрык Вандэрбільт Філд. Дачка апошняга псіхіятра Манро, Джаана Грынсан, сказала, што Манро была «захоплена роўнымі правамі, правамі для чарнаскурых, правамі для бедных. Яна атаясамляла сябе з рабочымі».

Смерць
------

Склеп Мэрылін Манро на Вествудскіх могілках
4 жніўня 1962 года, як вынікае з паказанняў хатняй прыслужніцы Мэрылін — Юніс Мюрэй, Манро, спасылаючыся на стомленасць, рана пайшла ў спальню, узяўшы з сабой тэлефон. Пасля шматлікія апавядалі, што размаўлялі з Мэрылін у яе апошнія гадзіны, але гэтыя сцвярджэнні ніякім чынам не пацвердзіліся (уключаючы знакамітую фразу «Развітайся за мяне з Пэт, з прэзідэнтам і з самім сабой, таму што ты слаўны хлопец», сказаную Піцеру Лоуфарду, паводле яго сцвярджэння, языком, што ледзь варочаўся).

Праз некалькі гадзін, пасля паўночы, Юніс Мюрэй, устрывожаная тым, што з-пад дзвярэй Мэрылін прабіваецца святло, выйшаўшы ў сад і зазірнуўшы ў акно спальні, выявіла нежывое цела Манро, якое ляжала на ложку.

Устрывожыўшыся, Юніс Мюрэй патэлефанавала псіхіятра зоркі, доктару Ральфу Грынсану, і яе асабістаму лекару, доктару Хайману Энгелбергу. Грынсан прыбыў і выявіў цела Мэрылін. Праз некалькі хвілін з’явіўся Энгелберг, канстатавалі смерць. Яе прычынай, як паказала экспертыза, стала «вострае атручванне барбітуратамі, пераральная перадазіроўка». У паліцэйскай справаздачы было запісана: «Верагодна, самагубства».

Мэрылін Манро была знойдзеная мёртвай, з тэлефоннай трубкай у руцэ, у ноч з 4 на 5 жніўня 1962 года, ва ўласным доме ў Лос-анджэлескім раёне Брэнтвуд, па адрасу 12305 Fifth Helena Drive, Брэнтвуд, Каліфорнія. Каля ложка была пустая ўпакоўка ад снатворных пілюль. Чатырнаццаць іншых бурбалак ад лекаў і таблетак былі на начным століку. Манро не пакінула ніякіх перадсмяротных цыдулак. Цела было прынята ў моргу для выкрыцця, якое было выканана патолагаанатамам доктарам Цунэтомі Нагуці, пасля чаго было абвешчана, што Мэрылін Манро памерла ад перадазіроўкі снатворнага.

Адразу пасля смерці актрысы версія аб перадазаванні шырока абмяркоўвалася ў амерыканскім друку, выклікаўшы так званы «эфект Вертэра», у выніку чаго сотні амерыканцаў рушылі ўслед яе прыкладу.

Яе пахавалі ў сценах склепе 8 жніўня 1962 года на Вествудскіх могілках.

Рознае
------

Мэрылін Манро сказала «крылатыя» фразы «Не хвалявацца, а хваляваць», «Я люблю прыгожых мужчын! Але сярод нас іх вельмі мала… Вы можаце назваць імя прыгожага мужчыны? Радж Капур, Кларк Гейбл, Лоўрэнс Аліўе і ўсё, мабыць!», «Дайце дзяўчыне пару туфляў на шпільках і яна заваюе ўвесь свет!».

Фотаздымак Мэрылін Манро быў на вокладцы першага нумара часопіса «Playboy» ў 1953 годзе.

Памяць
------

Зорка Мэрылін Манро на «Алеі славы» ў Галівудзе
Мэрылін Манро прысвечаныя песні Лэдзі Гагі «Government Hooker» і «Dance in the Dark», Blue System «The Wind Cries (Who Killed Norma Jean)», Марка Эшлі «Marilyn's Dream», Фларана Мота «Marylin», Глена Данцыга «Who Killed Marylin» і Элтана Джона «Candle in the Wind», Джэйн Біркін «Norma Jean Baker», Нікі Мінаж «Marilyn Monroe», Ланы Дэль Рэй «Marilyn Monroe», Фарэла Уільямса «Marilyn Monroe».

У 2010 годзе на экраны выйшаў ролік «Coco Mademoiselle», у аснову сюжэту якога была пакладзена гісторыя рамантычных адносін Мэрылін і фатографа Дугласа Кіркланда.

19 чэрвені 2011 года знакамітая «ляцячая сукенка» Мэрылін Манро (вядомы кадр з кінастужкі «Сверб сёмага года») прададзена на таргах аўкцыённага дома «Profile in History» у Лос-Анджэлесе за 4,6 мільёна долараў.

15 ліпеня 2011 года ў Чыкага адкрыта 8-метровая скульптура «Мэрылін назаўжды» якая паказвае Манро ў момант, калі яна ў кінакамедыі «Сверб сёмага года», створанай у 1955 годзе, стаяла на вентыляцыйнай рашотцы на скрыжаванні 52-й вуліцы і Лексингтон-авеню ў Нью-Ёрку, а струмень паветра ўздымаў уверх яе сукенку. Скульптар — Сьцюарда Джонсан.

У 2011 годзе ў сусветны пракат выйшаў фільм «7 дзён і начэй з Мэрылін», ролю Манро ў якім выканала Мішэль Уільямс. Фільм распавядае аб праведзеным артысткай часу з Лоўрэнсам Аліўе ў працы над «Прынцам і танцоркай».

Фільмаграфія
------------

Асноўны артыкул: **Фільмаграфія Мэрылін Манро**

Узнагароды і намінацыі
----------------------

| Узнагароды і намінацыі |
| --- |
| Узнагароды | Год | Катэгорыя | Фільм | Вынік |
| **BAFTA** | 1956 | Лепшая замежная актрыса | Сверб сёмага года | Намінацыя |
| 1958 | Прынц і танцоўшчыца | Намінацыя |
| **Кінапрэмія Давіда дзі Данатэлы** | 1958 |  | Прынц і танцоўшчыца | Узнагарода |
| **Залаты глобус** | 1954 | Лепшы фільм — Жаночая роля |  | Узнагарода |
| 1957 | Лепшая актрыса — Камедыя/Мюзікл | Аўтобусны прыпынак | Намінацыя |
| 1960 | Лепшая актрыса — Музыкальны фільм/Камедыя | У джазе толькм дзяўчаты | Узнагарода |
| 1962 | Лепшы фільм — Жаночая роля |  | Узнагарода |
| **Laurel Awards** | 1958 | Лепшая актрыса |  | Намінацыя |
| 1958 | Лепшая актрыса камедыйнага жанра | Прынц і танцоўшчыца | Намінацыя |
| 1959 | Лепшая актрыса |  | Намінацыя |
| 1960 | Лепшая актрыса камедыйнага жанра | У джазе толькі дзяўчаты | Намінацыя |
| 1960 | Лепшая актрыса |  | Намінацыя |
| 1961 | Лепшая актрыса |  | Намінацыя |
| 1962 | Лепшая актрыса |  | Намінацыя |
| **Photoplay Awards** | 1952 |  |  | Узнагарода |
| 1953 |  |  | Узнагарода |
| **Галівудская «Алея славы»** | 1960 |  |  | Узнагарода |

Бібліяграфія
------------

Згодна з The Guardian, аб Манро напісана каля 300 кніг, дысертацый і інш.. Першая і адзіная прыжыццёвая публікацыя была ў 1961 годзе — «Мэрылін Манро» біёграфа Морыса Золатава.

* «Мэрылін Манро» Дональда Спота
* «Тайнае жыццё Мэрылін Манро» Рэндзі Тарабарэлі
* «Сімвал» Алвы Бэс
* *Грачев А. В.* Мэрилин Монро, М. 1990. — 64 с. ил. — 150 000 экз.
* *Гомбо А.* Мэрилин Монро: Блондинка на Манхэттене / Пер. с фр. Е. Головиной. М.: КоЛибри, Азбука-Аттикус, 2012. — 176 с. ил. — (Персона). — 4000 экз. ISBN 978-5-389-02857-9
* В. Головской. Мэрилин Монро. Жизнь и смерть, М. : «Захаров», 2007, 2008
* Мэрилин Монро: Страсть, рассказанная ею самой / Пер. с англ. Н. Павлищевой. — М.: Яуза-пресс, 2012. — 320 с. — (Уникальная автобиография женщины-эпохи). — 10000 экз. ISBN 978-5-9955-0429-0
* Ренер С. Трагедия Мэрилин Монро / Пер. с фр. Л. Завьяловой. М.: Прогресс, 1970. — 230 с. ил.
* *Тараборелли Р.* Мэрилин Монро: Тайная жизнь самой известной женщины в мире / Пер. с англ. А. Степановой. М.: Эксмо, 2012. — 608 с. 3000 экз. ISBN 978-5-699-56861-1
* *Чеботарь С. А. Вульф В. Я.* Мэрилин Монро. Немеркнущая «звезда». М.: Яуза, Эксмо, 2013. — 160 с. — (Виталий Вульф о великих женщинах XX века). 5000 экз. ISBN 978-5-699-61059-4
* «Роковые женщины от Клеопатры до Мэрилин Монро» (Вечное сияние женственности) Виталий Вульф, Серафима Чеботарь. 2013

Зноскі
------

1. ↑  Marilyn Monroe Biography
2. ↑  birth certificate — 1926.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q83900'></a>
3. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 10 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
4. ↑  Marilyn Monroe //
5. ↑  Internet Movie Database — 1990.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
6. ↑  Find a Grave — 1996.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63056'></a>
7. ↑  *Pas L. v.* Genealogics — 2003.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847329'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847326'></a>
8. ↑   Праверана 7 мая 2022.
9. ↑  Культуралогія: Энцыкл. даведнік / Уклад.: Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6
10. ↑  Мэрилин Монро. Жизнь в мире мужчин\Софья Бенуа.- М.:Алгоритм, 2012. — 12
11. ↑  AP (February 13, 1981). "Mortensen's Death and documents". *New York Times*. Праверана March 2, 2010.
12. ↑  Статья «Мэрилин Монро: Взлёты и падения» на сайте «Женские штучки».
13. ↑  Мэрилин Монро. Немеркнувшая «звезда» \ Виталий Вульф, Серафима Чеботарь. — М.: Яуза : Эксмо, 2013. — с.34
14. ↑  Мэрилин Монро \Анна Плантажене; пер. с фр. и вступ.ст. Е. В. Колодочкиной. — М.: Молодая гвардия; Палимпсест, 2011. — 265(7) с.: ил. — (Жизнь замечательных людей: Малая серия: сер.биогр.;вып.14). — 53
15. 1 2  Мэрилин Монро \Анна Плантажене; пер. с фр. и вступ.ст. Е. В. Колодочкиной. — М.: Молодая гвардия; Палимпсест, 2011. — 265(7) с.: ил. — (Жизнь замечательных людей: Малая серия: сер.биогр.;вып.14). — 54-56
16. ↑  Мэрилин Монро \Анна Плантажене; пер. с фр. и вступ.ст. Е. В. Колодочкиной. — М.: Молодая гвардия; Палимпсест, 2011. — 265(7) с.: ил. — (Жизнь замечательных людей: Малая серия: сер.биогр.;вып.14). — 57, 65
17. ↑  McLellan, Dennis (August 18, 2005). "James Dougherty, 84; Was Married to Marilyn Monroe Before She Became a Star". *Los Angeles Times*. Праверана May 13, 2011.
18. ↑  "Personal Letter from a 16-Year Old Marilyn Monroe Sells for $52,460 at Bonhams & Butterfields" **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  artdaily.org (20 красавіка 2011). Архівавана з першакрыніцы 8 жніўня 2013. Праверана 7 мая 2011.
19. ↑  The Radioplane Target Drone **(нявызн.)**.
20. ↑  Мэрилин Монро. Немеркнувшая «звезда» \ Виталий Вульф, Серафима Чеботарь. — М.: Яуза : Эксмо, 2013. — с.48
21. ↑  Marilyn Monroe **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Walk of Fame. Архівавана з першакрыніцы 25 жніўня 2012. Праверана 14 жніўня 2012.
22. ↑  "Marilyn Monroe: Still Life" **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  PBS (19 ліпеня 2006). Архівавана з першакрыніцы 15 жніўня 2012. Праверана 8 мая 2011.
23. ↑  "Tony Curtis: 'Marilyn Monroe miscarried my baby'" **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  The Telegraph (7 жніўня 2009). Архівавана з першакрыніцы 26 чэрвеня 2012. Праверана 8 мая 2011.
24. ↑  Marilyn Monroe - Still Life | American Masters **(нявызн.)**.  PBS (19 ліпеня 2006). Архівавана з першакрыніцы 17 жніўня 2012. Праверана 6 верасня 2012.
25. ↑  The Official Web Site of Ella Fitzgerald **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 17 жніўня 2012. Праверана 6 верасня 2012.
26. ↑  Marilyn Monroe | Reader's Digest Version **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Rd.com. Архівавана з першакрыніцы 17 жніўня 2012. Праверана 6 верасня 2012.
27. ↑  Мэрилин Монро \Анна Плантажене; пер. с фр. и вступ.ст. Е. В. Колодочкиной. — М.: Молодая гвардия; Палимпсест, 2011. — 265(7) с.: ил. — (Жизнь замечательных людей: Малая серия: сер.биогр.;вып.14). — 96-97
28. ↑  Причины самоубийств
29. ↑  «Улетающее» платье Мэрилин Монро продано за $4,6 млн
30. ↑  В Чикаго появилась огромная скульптура Мэрилин Монро: каждый может заглянуть ей под платье
31. ↑  Happy birthday, Marilyn **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  guardian.co.uk (29 мая 2001). Архівавана з першакрыніцы 3 жніўня 2012. Праверана 6 верасня 2012.

Літаратура
----------

* Манро // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
* Манро Мэрылін // Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік / Уклад.: Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6
* Беленький И. Мэрилин. — М. 1993.  (руск.)
* Грачев А. Мэрилин Монро. — М. 1991.  (руск.)
* Разлогов К. Мэрилин Монро. — М. 1991.  (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мэрылін Манро
* Monroe Online Архівавана 15 кастрычніка 2011. Fansite with 10.000+ images and lots of information.
* The Official Website of Marilyn Monroe Архівавана 28 верасня 2010.
* Bratcher, Drew. «Marilyn Monroe's First Nude Photos», *Washingtonian*, December 1 2006.
* The Marilyn Monroe Information Center by Filmhistorian Dr. phil. Peter Schnug
* The Marilyn Monroe Collection
* Marilyn Monroe's 1952 interview with Parade
* Holding A Good Thought For Marilyn — Virtual Tour of Marilyn Monroe's Brentwood Hacienda Архівавана 13 лютага 2008.
* Marilyn Monroe, Frank Sinatra, Joe DiMaggio and the 1954 «Wrong Door Raid.»
* Images taken at Niagara Falls during the filming of the movie Niagara Niagara Falls Public Library (Ont.)
* Marilyn Monroe Collectibles Feature Архівавана 4 студзеня 2008.
* Married to Marilyn by Norman Mailer from *The New York Review of Books*
* New York Times, August 6, 1962
* The Marilyn Pages
* The Marilyn Story Documentary by John Huston
* Marilyn Sings Happy Birthday to JFK with introduction by Peter Lawford.
* Marylin and the Camera dedicated to photos and films of Marylin.
* Мерылін Манро на сайце «Internet Movie Database» (англ.)
* Мерылін Манро (руск.) на сайце *World Art*

| ⛭Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю — камедыя ці мюзікл |
| --- |
| 1950–1975 | 
* Джудзі Халідэй (1950)
* Джун Элісан (1951)
* Сьюзен Хэйвард (1952)
* Этэль Мерман (1953)
* Джудзі Гарленд (1954)
* Джын Сіманс (1955)
* Дэбора Кер (1956)
* Кэй Кендал, Тайна Элг (1957)
* Разалінд Расел (1958)
* Мэрылін Манро (1959)
* Шырлі Мак-Лейн (1960)
* Разалінд Расел (1961)
* Разалінд Расел (1962)
* Шырлі Мак-Лейн (1963)
* Джулі Эндрус (1964)
* Джулі Эндрус (1965)
* Лін Рэдгрэйв (1966)
* Эн Бэнкрафт (1967)
* Барбра Стрэйзанд (1968)
* Паці Д'юк (1969)
* Кэры Снодгрэс (1970)
* Твігі (1971)
* Лайза Мінелі (1972)
* Гленда Джэксан (1973)
* Ракель Уэлч (1974)
* Эн-Маргрэт (1975)

 |
| 1976–2000 | 
* Барбра Стрэйзанд (1976)
* Даян Кітан / Марша Мейсан (1977)
* Мэгі Сміт / Элен Бёрсцін (1978)
* Бет Мідлер (1979)
* Сісі Спейсек (1980)
* Бернадэт Пітэрс (1981)
* Джулі Эндрус (1982)
* Джулі Уолтэрс (1983)
* Кэтлін Цёрнер (1984)
* Кэтлін Цёрнер (1985)
* Сісі Спейсек (1986)
* Шэр (1987)
* Мелані Грыфіт (1988)
* Джэсіка Тэндзі (1989)
* Джулія Робертс (1990)
* Бет Мідлер (1991)
* Міранда Рычардсан (1992)
* Анджэла Басет (1993)
* Джэймі Лі Кёрціс (1994)
* Ніколь Кідман (1995)
* Мадонна (1996)
* Хелен Хант (1997)
* Гвінет Пэлтрау (1998)
* Джанет Макцір (1999)
* Рэнэ Зелвегер (2000)

 |
| 2001–ц.ч. | 
* Ніколь Кідман (2001)
* Рэнэ Зелвегер (2002)
* Даян Кітан (2003)
* Анет Бенінг (2004)
* Рыз Уізерспун (2005)
* Мэрыл Стрып (2006)
* Марыён Каціяр (2007)
* Салі Хоўкінс (2008)
* Мэрыл Стрып (2009)
* Анет Бенінг (2010)
* Мішэль Уільямс (2011)
* Джэніфер Лоўрэнс (2012)
* Эмі Адамс (2013)
* Эмі Адамс (2014)
* Джэніфер Лоўрэнс (2015)
* Эма Стоўн (2016)
* Сірша Ронан (2017)
* Алівія Колман (2018)
* Аквафіна (2019)
* Разамунд Пайк (2020)
* Рэйчэл Зеглер (2021)
* Мішэль Еа (2022)
* Эма Стоўн (2023)

 |


| ?Мэрылін Манро — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | John Allen Gifford[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Charles Adams Gifford[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Lydia Tompkins[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Frederick Almy Gifford[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Samuel Elam Almy[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Susan Bateman Almy[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Charles Stanley Gifford[d] |  |  |  |  |  | Susan Bateman[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | William Congdon Tennant[d] |  | William Congdon Tennant, Sr.[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Elizabeth Easton Tennant[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Elizabeth Cutting Tennant[d] |  | John William Easton[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Мэрылін Манро |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | William Monroe[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Jacob Monroe[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Otis Elmer Monroe[d] |  |  |  |  | Mary C. Monroe[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Mary Elizabeth Appleton[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | George Willis Hogan[d] |  |
|  |  |  | Gladys Monroe[d] |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Tilford Marion Hogan[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Sarah Ann Owen[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Della Mae Hogan[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Levi Nance[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Charlotte Virginia Nance[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Sarah Caroline Jones[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Apple Music · Deezer · Google Play Music · Last.fm · SoundCloud · Spotify · Tidal · VK Music · Яндэкс Музыка |
| Тэматычныя сайты | AllMovie · AllMusic · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск · Metacritic · MusicBrainz · Rate Your Music · Rotten Tomatoes · Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Ларуса · American National Biography · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Treccani · Universalis · Расія-Культура · Даведка РІА |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · gravsted.dk · WikiTree · WeRelate · Geni.com · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90185937 · BNC: a11019785 · BNE: XX1036375, XX843476 · BNF: 11916572r · CiNii: DA02051760 · CONOR: 54165347 · EGAXA: vtls002145808 · GND: 118583549 · GTAA: 133723 · ICCU: SBLV122045 · ISNI: 0000000368639110, 0000000121251384 · LCCN: n79055651 · LNB: 000047214 · NCL: 005283737 · NDL: 00621148 · NKC: jn20000701257 · NLA: 35358965 · NLG: 88892 · NLR: 000343620, 000149614 · NLP: a0000001190909 · NSK: 000071672 · NTA: 069261164 · NUKAT: n95000730 · PTBNP: 268367 · РДБ: 000113377 · LIBRIS: 232535 · SUDOC: 027035271 · VIAF: 27069077 · ULAN: 500342163 |

 |