Японская пісьменнасць

**Японская пісьменнасць**

**Кандзі • 漢字**

**Кана • 仮名**

* Катакана • 片仮名
* Хірагана • 平仮名

*Ужыванне*

* Фурыгана • 振り仮名
* Окурыгана • 送り仮名

*Гістарычныя*

* Ман'ёгана • 万葉仮名
* Хэнтайгана • 変体仮名

*Транскрыпцыі*

* Ромадзі • ローマ字
	+ Кунрэй-сікі • 訓令式
	+ Ніхон-сікі • 日本式
	+ Хэпбёрн • ヘボン式

**Лацініца** · 
**Кірыліца**



**Окурыгана** (яп.: 送り仮名, літаральна «суправаджальная кана») — суфіксы ў выглядзе каны для іерогліфаў кандзі ў японскай мове. Окурыгана звычайна ўжываецца для змянення форм прыметнікаў і дзеясловаў, можа паказваць час (мінулы альбо цяперашні/будучы), сцвярджальнае альбо адмоўнае значэнне, катэгорыі ветлівасці, а таксама выконваць іншыя функцыі словаўтварэння. У сучаснай пісьмовай мове окурыгана амаль заўсёды запісваецца хіраганай; у минулым для гэтых мэтаў часта ўжывалася катакана.

Марфалогія
----------

Окурыгана ў японскай мове паказвае час і сцвярджальнае альбо адмоўнае значэнне ў прыметніках. Большасць прыметнікаў прытрымліваюцца прыведзенага шаблона словаўтварэння. На прыкладзе кандзі 高 («высокі») можна паказаць асноўныя чатыры формы японскага прыметніка. Корань усіх гэтых слоў выражаецца іерогліфам 高 (*така*), аднак важная інфармацыя пра час ці адмаўленне перадаецца окурыганай, якая ідзе пасля кандзі.

* 高**い** (така**і**) : Высокі (сцвярджэнне, цяперашні/будучы час), значыць «[нешта з'яўляецца] высокім».
* 高**かった** (така**катта**) : Высокі (сцвярджэнне, мінулы час), значыць «[нешта было] высокім/дарагім».
* 高**くない** (така**кунай**) : Высокі (адмаўленне, цяперашні/будучы час), значыць «[нешта з'яўляецца] недарагім/невысокім».
* 高**くなかった** (така**кунакатта**) : Высокі (адмаўленне, мінулы час), значыць «[нешта было] недарагім/невысокім».

Формы японскіх дзеясловаў утвараюцца падобным чынам: коранёвае значэнне звычайна выражаецца з дапамогай аднаго ці некалькіх кандзі на пачатку слова, а час, адмаўленне, катэгорыі ветлівасці і іншыя марфалагічныя прызнакі выражаюцца з дапамогай окурыганы.

* 食べ**る** (табэ**ру**) : Есць (сцвярджэнне, цяперашні/будучы час, простая форма), значыць «[нехта] есць».
* 食べ**ます** (табэ**масу**) : Есць (сцвярджэнне, цяперашні/будучы час, ветлівая форма), значыць «[нехта] есць».
* 食べ**ない** (табэ**най**) : Есць (адмаўленне, цяперашні/будучы час, простая форма), значыць «[нехта] не есць».
* 食べ**た** (табэ**та**) : Есць (сцвярджэнне, мінулы час, простая форма), значыць «[нехта] еў».
* 食べ**なかった** (табэ**накатта**) : Есйь (адмаўленне, мінулы час, простая форма), значыць «[нехта] не еў».

Апроч простай формы існуе нейтральна-ветлівая форма (часам яе завуць наўпрост формай на «масу»), якой варта карыстацца, напрыклад, пры зносінах з выпадковым спадарожнікам ці малазнаёмым чалавекам.

* 食べ**ます** (табэ**масу**) : Есць (сцвярджэнне, цяперашні/будучы час, ветлівая форма), значыць «[нехта] есць».
* 食べ**ません** (табэ**масэн**) : Есць (адмаўленне, цяперашні/будучы час, ветлівая форма), значыць «[нехта] не есць».
* 食べ**ました** (табэ**масіта**) : Есць (сцвярджэнне, мінулы час, ветлівая форма), значыць «[нехта] еў».
* 食べ**ませんでした** (табэ**масэн дэсіта**) : Есць (адмаўленне, мінулы час, ветлівая форма), значыць «[нехта] не еў».

Выпраўленне неадназначнасці
---------------------------

Окурыгана ўжываецца для адрознівання кандзі, якія маюць розныя чытанні. Звычайна гэта патрэбна для найбольш распаўсюджаных іерогліфаў, якія маюць некалькі значэнняў (як правіла, вельмі блізкіх), алье вымаўляюцца па-рознаму. Окурыгана ў гэтым выпадку грае ролю ключа, які запісваецца пасля кандзі, і дапамагае чытачу правільна вызначыць чытанне і значэнне слова.

У якасці прыклада неадназначнасці можна ўзяць распаўсюджаныя кандзі 上 «верх» і 下 «ніз».

* 上がる (агару) : «узыходзіць/гатовіцца/завяршаць», дзе 上 чытаецца як *а*.
* 上る (нобору) : «узбірацца/забірацца ўверх», дзе 上 чытаецца як *нобо*
* 下さる (кудасару) : «даваць [мяркуецца, што прамоўца ніжэй па сацыяльнай лесвіцы]», дзе 下 чытаецца як *куда*.
* 下りる (орыру) : «аддаваць/паблажаць», дзе 下 чытается як *о*.
* 下がる (сагару) : «падаць/гайдацца/вісець», дзе 下 чытаецца як *са*
* 話 (ханасі) : «размова» — назоўнік.
* 話し (ханасі) : «казаць» — дзеяслоў.

Японскім міністэраствам адукацыі створаны правілы, якія прадпісваюць выкарыстанне окурыганы ў кожным дакладным выпадку, аднак на практыцы ад гэтых правілаў часта сустракаюцца адхіленні, асабліва ў старых кнігах ці пры зносінах праз камп'ютар. Напрыклад, стандартны запіс слова *курэгата* (вечар) — 暮れ方, аднак напісанне 暮方 у інтэрнэце сустракаецца часцей.

Бібліяграфія
------------

* Пряхина Л. В. «Окуригана в современном японском языке». — М. Муравей, 2002 г. ISBN 5-89737-109-1

Спасылкі
--------

* 送り仮名の付け方 Архівавана 20 жніўня 2019.  (яп.)