Пячатка Беларускага навуковага таварыства
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Беларускае навуковае таварыства.
**Беларускае навуковае таварыства (БНТ)** — існавала ў Вільні ў 1918—1939 гадах.

Паводле статута, таварыства мела на мэце «рознабаковую навуковую працу, развіццё любові да навуковых доследаў і пашырэнне ведаў». Свае задачы бачыла ў заснаванні і ўтрыманні музеяў, бібліятэк, навуковых устаноў, арганізацыі выстаў, лекцый, курсаў і навуковых з’ездаў, выдавецкай работы, выпуску перыядычных выданняў.

Германскія акупацыйныя ўлады 23 студзеня 1918 г. далі дазвол на адкрыццё БНТ і зацвердзілі яго Статут, бо разлічвалі на практычную дапамогу таварыства нямецкім вучоным у іх даследаваннях па беларусазнаўству і на заваяванне даверу з боку беларускай інтэлігенцыі.

Аб заснаванні БНТ было абвешчана 26 студзеня 1918 г. на Беларускай канферэнцыі ў Вільні. Паводле Статута, БНТ мела права ствараць і ўтрымліваць на свой кошт музеі, бібліятэкі, навуковыя ўстановы, наладжваць выстаўкі, экскурсіі, лекцыі, курсы, сходы праводзіць конкурсы, займацца выдавецкай справай.

Сярод заснавальнікаў БНТ былі В. Ластоўскі, А. Луцкевіч, І. Луцкевіч, В. Святаполк-Мірскі, Я. Станкевіч, У. Талочка і інш. У пачатку дзейнасці БНТ засяродзілася на выпрацоўцы беларускай навуковай тэрміналогіі, праблемах перакладу на беларускую мову педагагічнай і метадычнай літаратуры. Пры таварыстве былі арганізаваны Беларускі музей імя І. Луцкевіча і бібліятэка, аснову якой склаў кнігазбор Б. Даніловіча. Дзейнічалі гістарычная, літаратурна-мастацкая і краязнаўча-экскурсійная секцыі. На пасяджэннях члены БНТ выстуалі з дакладамі і паведамленнямі па гісторыі, літаратуры, мове, фальклоры і этнаграфіі Беларусі. У 1925 таварыства правяло святкаванне 400-годдзя беларускага кнігадрукавання, у 1929 — 400-годдзя Статута ВКЛ 1529 і інш. БНТ выдала навуковыя зборнікі «Гадавік Беларускага навуковага таварыства ў Вільні» (1933), «Запісы Беларускага навуковага таварыства» (1938), кнігу А. Станкевіча «Доктар Францыск Скарына — першы друкар беларускі, 1525—1925» (1925) і інш. Частка навуковых прац і паведамленняў пра дзейнасць БНТ змешчана на старонках часопісаў «Калоссе», «Нёман», «Шлях моладзі».

На працягу існавання Беларускага навуковага таварыства склад яго мяняўся. Адны члены эмігравалі ў БССР (Г. Багдановіч, М. Гарэцкі, А. Грыневіч, І. Дварчанін, М. Кахновіч, С. Рак-Міхайлоўскі, А. Смоліч, С. Чыжэўскі), іншыя ўключаліся ў палітычную дзейнасць, былі арыштаваныя польскімі ўладамі (Я. Лагіновіч, Б. Тарашкевіч і інш.). Таварыства папаўнялася, асабліва ў 1930-я г. творчай моладдзю з Віленскага і Пражскага ўніверсітэтаў. У канцы 1920-х — пачатку 1930-х г. у БНТ прыйшлі В. Грышкевіч, М. Ільяшэвіч, Б. Кіт, М. Пецюкевіч, С. Станкевіч, М. Чарнецкі, М. Шкялёнак, Р. Шырма і інш. Пастаянна ў рабоце таварыства ўдзельнічалі А. Луцкевіч, С. Паўловіч, У. Самойла, А. Станкевіч, А. Трэпка; з перапынкамі — В. Багдановіч, А. Більдзюкевіч, Э. Будзька, Л. Дубейкаўскі, Г. Душэўская, Р. Зямкевіч, В. Іваноўскі, М. Касцевіч, І. Катовіч, Б. Пліс, А. Сакалова, Я. Салавей, Ф. Умястоўскі, Л. Чарняўская, К. Шафнагель і інш.

БНТ спыніла сваю дзейнасць пасля далучэння Заходняй Беларусі да БССР.

Зноскі
------

1. ↑  Гадавік Беларускага Навуковага Таварыства. Кн. 1. — Вільня, 1933. — С. 5.
2. ↑  Цэнтральная навуковая бібліятэка НАН Беларусі. Аддзелд рэдкіх кніг і рукапісаў (далей ЦНБ НАНБ). Ф. 23. воп. 1. спр. 67. арк. 2; Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва (далей — БДАМЛіМ). Ф. 3. воп. 1. спр. 3. арк. 2; НАцыянальны архіў Рэспублікі Беларусь (далей — НАРБ). Ф. 883. воп. 1. спр. 25. арк. 6—12.

Літаратура
----------

* *Ліс, А. С.* Беларускае навуковае таварыства / А. С. Ліс // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2. — С. 355.
* *Юркевіч, А.* Беларускае навуковае таварыства ў Вільні: хроніка дзейнасці ў 1918—1944 гг. // ARCHE Пачатак. № 7-8. 2014. — С. 195—220.
* Беларуская праца на навуковай ніве. Інтэрв'ю са сп. А. Луцкевічам // Наша слова.pdf № 12 (116), 20 сакавіка 2024. // на pawet.net