Запыт «Насер» перанакіроўваецца сюды; гл. таксама іншыя значэнні.





**Гама́ль А́бдэль На́сер** (араб. جمال عبد الناصر‎‎ — *Джамāль ‘Абд ан-Нāсыр*, *Гамаль Абдэль-Насер*; 15 студзеня 1918, Александрыя — 28 верасня 1970, Каір) — другі прэзідэнт Егіпта (1956—1970), дзеяч панарабскага руху, Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 15 студзеня 1918 года ў Александрыі, аднак па просьбе бацькі пісарчук занёс Гамаля ў спісы выхадцаў вёскі Бені-Мор, правінцыя Асьют (Егіпет), адкуль былі родам яго бацька і дзед. Бацька — паштовы службовец.

Ужо ў 12-гадовым узросце ўдзельнічаў у антыбрытанскай дэманстрацыі (вучань трэцяга класа пачатковай школы ў Александрыі).

У 1935 годзе скончыў сярэднюю школу (El Nahda Secondary School) у Каіры.

У 1936 годзе паспрабаваў паступіць у ваеннае вучылішча, аднак незнатнае паходжанне, а таксама ўдзел у мінулым у антыбрытанскіх дэманстрацыях перашкодзілі яму зрабіць гэта. Таму Гамаль падаў заяву на юрыдычны факультэт Каірскага ўніверсітэта. Правучыўшыся з паўгода, ён пазнаў, што ў ваеннай акадэміі ажыццяўляецца дадатковы набор на сорак чатыры месцы. Гэтым разам Насер заручыўся падтрымкай сакратара міністэрства абароны Ібрагіма Хейры-ары, якая дазволіла яму паступіць у вучылішча і скончыць яго (з адзнакай) у 1938 годзе ў чыне малодшага лейтэнанта. Праходзіў службу ў Пятым эскадроне на поўдні краіны, пасля — у Судане.

У 1942 годзе заснаваў і ўвайшоў у кіраўніцтва таемнай палітычнай арганізацыі «Вольныя афіцэры», якая падрыхтавала і ажыццявіла ў ноч, разам з групай 89 прыхільнікаў, на 23 ліпеня 1952 года ваенны пераварот, у выніку якога быў зрынуты кароль Фарук.

У 1944 годзе ажаніўся з Тах’е Казем (Tahia Kazem), дачкой персідскага гандляра.

Удзельнік араба-ізраільскай вайны 1948—1949 гадоў, быў паранены. У 1949—1952 гадах — выкладчык вайскоўца каледжа Генеральнага штаба (падпалкоўнік).

26 ліпеня 1952 года была створана Рада рэвалюцыйнага кіраўніцтва (СРР), афіцыйным старшынёй якой быў прызначаны Махамед Нахіл. У той жа дзень кароль Фарук адрокся ад пасады на карысць свайго 7-месячнага сына.

Насер стаў намеснікам старшыні СРР. Пасля працяглага змагання за ўладу ў красавіку 1954 года Махамед Нахіл быў адхілены ад кіраўніцтва, улада перайшла да Насера.

У 1956 годзе пасля няўдалай спробы атрымаць дапамогу ад Вялікабрытаніі і ЗША для ажыццяўлення праекта пашырэння Асуанскай плаціны Насер нацыяналізаваў кампанію «Суэцкі канал», чые акцыі знаходзіліся ў асноўным у брытанскіх і французскіх руках. Вялікабрытанія, Францыя і Ізраіль уварваліся ў Егіпет, але суэцкі крызіс быў спынены дзякуючы пратэстам міжнароднай грамадскасці і дыпламатычнаму ўмяшанню ЗША і СССР.

23 чэрвеня 1956 года падчас нацыянальнага рэферэндуму прынятая першая рэспубліканская канстытуцыя Егіпта. Насер быў абраны выканаўцам абавязкаў прэзідэнта.

У 1954—1956 гадах (з невялікімі перапынкамі) — прэм’ер-міністр, адначасова выконваў абавязкі прэзідэнта. З чэрвеня 1956 года — прэзідэнт Егіпта.

З 1 лютага 1958 года — прэзідэнт Аб’яднанай Арабскай Рэспублікі (ААР).

З 1963 года  — старшыня партыі Арабскі сацыялістычны саюз.

У 1967 годзе параза Егіпта ў «Шасцідзённай вайне» з Ізраілем вымусіла Насера прыняць рашэнне аб адстаўцы. Але пасля дэманстрацый у яго падтрымку, якія прайшлі па ўсёй краіне, перагледзеў сваё рашэнне.

За час кіравання Гамаля Насера Егіпет паступова ператварыўся ў сацыялістычную краіну, у якой дзяржаўны сектар складаў больш 80 адсоткаў эканомікі краіны. Пераход да сацыялізму адбыўся падчас зямельнай рэформы канца 1950-х гадоў і нацыяналізацыі прамысловасці, а таксама фінансавых устаноў у пачатку 1960-х гадоў.

Памёр 28 верасня 1970 года ў Каіры ў выніку інфаркта, пры выкананні прэзідэнцкіх абавязкаў.

Аб Насеры ў Егіпце быў зняты фільм «Насер 56» (*Nasser 56, 1956).*

Насер — Герой Савецкага Саюза
-----------------------------

Па асабістай ініцыятыве Хрушчова, які знаходзіўся з 9 па 25 мая 1964 года ў Егіпце з афіцыйным візітам, Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 13 мая 1964 года Насер быў уганараваны званнем Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» № 11 224. Узнагароджанне Насера выклікала жарт:

Лежит на пляже кверху пузом
полуфашист-полуэсер,
Герой Советского Союза
Гамаль Абдель-на всех-Насер.
Уладзімір Высоцкі напісаў песню «*Адбярыце ордэн у Насера*»:

Потеряли истинную веру,
Больно мне за наш СССР.
Отберите орден у Насера,
Не подходит к ордену Насер.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Насер Гамаль Абдель // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. 1 2  Internet Movie Database — 1990. Праверана 13 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
3. ↑  *Раскин, Іосіф*. Вялікая энцыклапедыя хулиганствующего ортодокса. — М.: Кніжны клуб 36.6, 2005. З. 278. ISBN 5-98697-021-7

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| q: | Гамаль Абдэль Насер у Вікіцытатніку |
| commons: | Гамаль Абдэль Насер на Вікісховішчы |

* nasser.bibalex.org  (ар.)
* Gamal Abdel Nasser at The Internet Name Database Архівавана 15 мая 2007. (англ.)
* Гамаль Абдэль Насер ЖЗЛ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Treccani · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90079297 · BNC: a20140575 · BNE: XX1045783 · BNF: 126278401 · CiNii: DA04055842 · CONOR: 112926563 · EGAXA: vtls001543957 · GND: 118586505 · GTAA: 135692 · ICCU: TO0V154371 · ISNI: 0000 0001 1262 8020 · LCCN: n80093577 · LNB: 000269175 · NDL: 00451019 · NKC: mzk2006337197 · NLA: 36575939 · NLG: 101811 · NLP: A22893349, A17498922 · NSK: 000379379 · NTA: 070337551 · NUKAT: n2006137234 · LIBRIS: 79355 · SUDOC: 027703150 · VIAF: 97349541 |

 |

| ⛭Сцяг Егіпта Кіраўнікі Егіпта з 1867 года |
| --- |
|  Хедывы (1867—1914) | 
* Ісмаіл-Паша (1863—1867) (1867—1879)
* Таўфік (1879—1892)
* Абас II Хільмі (1892—1914)

 |  |
|  Султаны (1914—1922) | 
* Хусайн Каміл (1914—1917)
* Ахмед Фуад I (1917—1922)

 |
|  Каралі (1922—1953) | 
* Ахмед Фуад I (1922—1936)
* Фарук I (1936—1952)
* Ахмед Фуад II (1952—1953)

 |
| Сцяг Егіпта Прэзідэнты (з 1953) | 
* Махамед Нагіб (1953—1954)
* Гамаль Насер (1954—1956) (в.а.)
* Гамаль Насер (1956—1970)
* Анвар Садат (1970) (в.а.)
* Анвар Садат (1970—1981)
* Суфі Абу Талеб (1981) (в.а.)
* Хосні Мубарак (1981—2011)
* Мухамед Мурсі (2012—2013)
* Адлі Мансур (часовы, 2013—2014)
* Абдул Фатах ас-Сісі (з 2014)

 |
| Сцяг Егіпта Старшыня ВСУС (2011—2012) | 
* Махамед Тантаві (2011—2012)

 |