У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Спадчына.
**«Спадчына»** — верш Янкі Купалы, напісаны 19 лістапада 1918 года ў Оршы. Філасофска-патрыятычны твор. Тэматычна прымыкае да праграмных купалаўскіх твораў 1918 года: вершы «Для Бацькаўшчыны», «Свайму народу», «Паязджане». Верш даў назву першаму зборніку вершаў Я. Купалы савецкага часу, у якім ён і быў упершыню надрукаваны. Аўтограф верша захоўваецца ў Літаратурным музеі Янкі Купалы.

Гістарычны кантэкст
-------------------

Створаны ў перыяд складанай гістарычнай сітуацыі, калі Беларусь стала арэнай ваенных дзеянняў і амаль уся яе тэрыторыя была акупавана. Верш напісаны ў час адыходу нямецкіх войскаў, калі пасля анулявання савецкім урадам Брэсцкага перамір’я яны перадавалі беларускія землі польскаму войску. Паэт балюча адчуваў трагедыю Бацькаўшчыны, прыгадваў ліхалецце першай сусветнай вайны, выгнанне з родных мясцін мільёнаў людзей, сваё нядаўняе зняменне перад жорсткасцю і крывавай драмай сусветнае бойні. З гэтых настрояў і роздумаў нарадзіўся верш аб ролі нацыянальнай гісторыі і культуры ў жыцці чалавека.

Апісанне
--------

Пачатак верша загадкавы, інтрыгуючы. Бачная вострая духоўная калізія лірычнага героя з навакольнымі абставінамі: «сярод сваіх і чужакоў» ён адчувае сябе беспрытульным. Ратуе яго ад загубы спадчына, скарбы мінулых пакаленняў. Далей паэт апрадмечвае загадкавы талісман-спадчыну. Увасабленне яе, жыццёвыя дэталі выглядаюць нечакана простымі. Узнікае рамантычны дысананс паміж чарадзейна-гаючай функцыяй і побытавай звычайнасцю прадметаў і з’яў, якія паэт уключае ў паняцце спадчыны. Прадметы-скарбы аўтар прыўзнімае арыгінальным эпітэтам ці падводзіць пад канон рамантычнай злавеснасці або ахутвае флорам даўніны. У перадапошняй страфе верша спадчына выглядае ўжо сімвалічным скарбам, чыста духоўнай каштоўнасцю, чарадзейнай паходняй. Апошняя страфа верша набліжаецца да чарадзейнага заклікання.

У вершы сутыкаюцца традыцыйна-фальклорны спосаб выяўлення з літаратурна-рамантычнай сімволікай. Глыбокая псіхалагічная паўза падрыхтоўвае нечаканую, нават парадаксальную канцоўку-адказ: «Завецца ж спадчына мая // Ўсяго С т а р о н к а й Р о д н а ю». Спалучэнне займенніка «ўсяго» з напісанымі разрадкай, з вялікай літары словамі «Старонкай Роднай» не проста рамантычны парадокс, іранічная антынома. У падтэксце адчуваюцца жорсткія спрэчкі, якія Я. Купала, Я. Колас, М. Багдановіч вялі з касмапалітычна настроенымі абывацелямі, для якіх старонка родная — усяго толькі кавалак беднае зямлі. Для паэта ж яна — цудоўная паходня. Азначэннем «мая» паэт падкрэслівае права на сваё, суб’ектыўнае разуменне каштоўнасцей, на ўласную, незвычайную сістэму ацэнкаў. Але такая выключнасць павінная стаць нормай — для гэтага і творыць свае вершы-думы нацыянальны паэт.

Чатырохстопны ямб надае строгасць рытмічнай арганізацыі верша, якая кантрастуе з дынамічнай кампазіцыяй, выдатна завершанай рамантычным парадоксам.

Значэнне
--------

Высокароднасць патрыятычнае ідэі, глыбокая філасофская напоўненасць, выразная фальклорна-рамантычная вобразнасць зрабілі верш адным з найвыдатнейшых твораў Я. Купалы.

Пераклады і мастацкія ўвасабленні
---------------------------------

На англійскую мову верш пераклалі В. Рыч і У. Мэй, на армянскую — Г. Камуні, на асецінскую — Х.-М. Дзуццаці, А. Пухаеў, на балгарскую — Н. Вылчаў, на башкірскую — Х. Бікулаў, на іспанскую — К. Шэрман, на грузінскую — Т. Джангулашвілі, Ш. Нішніянідзэ, на кыргызскую — Ц. Уметаліеў, на літоўскую — З. Праткеленас, В. Рэймерыс, на малдаўскую — П. Дарые, А. Чыбатару, на нямецкую — З. Эстэррайхер, на польскую — А. Баршчэўскі, А. Тум, на рускую — С. Абрадовіч, А. Андрэеў, І. Васілеўскі, Н. Кіслік, С. Спаскі, на сербскахарвацкую — С. Раічкавіч, на таджыкскую — М. Фархат, на туркменскую — А. Агабаеў, на ўкраінскую — М. Львовіч, Дз. Паламарчук, на французскую — Ж. Гаш, на чувашскую — А. Алга, на эрзянскую — А. Мартынаў.

Ілюстраваў верш М. Басалыга. На музыку верш паклаў І. Лучанок. У выкананні ансамблю «Песняры» гэтая песня стала ці не найбольш вядомым музычным творам на словы Я. Купалы.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  *Ул. Калеснік* Спадчына (верш) // *Янка Купала* : Энцыклапедычны даведнік. — Мінск: БелСЭ, 1986. — С. 571—572.

Літаратура
----------

* Янка Купала: Энцыкл. даведнік / БелСЭ; Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн. БелСЭ, 1986. — 727 с, 26 л. іл.; Артыкул «Спадчына (верш)» / Аўтар — Ул. Калеснік. — С. 571—572.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| s: | Спадчына (верш) у Вікікрыніцах |

* Верш у выкананні В. Манаева на сайце vmusice.net
* Відэазапіс выканання песні «Спадчына» ансамблем «Песняры» (2001 г. саліст — Ул. Мулявін) на сайце YouTube
* Верш Р. Крушыны, прысвечаны вершу Я. Купалы «Спадчына» Архівавана 13 мая 2013. на сайце Родныя вобразы Архівавана 13 мая 2013.

| ⛭✰ Янка Купала |
| --- |
| Паэтычныя зборнікі | 
* Жалейка
* Гусляр
* Шляхам жыцця
* Спадчына
* Безназоўнае
* Адцвітанне
* Песня будаўніцтву
* Беларусі ардэнаноснай
* Ад сэрца
* Беларускім партызанам

 |  |
| Паэмы | 
* Зімою
* Нікому
* Калека
* Адплата кахання
* У Піліпаўку
* За што?
* Адвечная песня
* Курган
* Сон на кургане
* На куццю
* Бандароўна
* Магіла льва
* Яна і я
* На папасе
* Безназоўнае
* З угодкавых настрояў
* Над ракой Арэсай
* Барысаў
* Тарасова доля

 |
| Драматычныя творы | 
* Паўлінка
* Прымакі
* Раскіданае гняздо
* Тутэйшыя

 |
| Проза і навуковыя творы | 
* Практыка і тэорыя літаратурнага мастацтва («Расейска-беларускі слоўнік»)

 |
| Спектаклі паводле твораў Янкі Купалы | 
* Паўлінка
* Раскіданае гняздо
* Тутэйшыя

 |
| Фільмы паводле твораў Янкі Купалы | 
* Магіла льва
* Пасля кірмашу
* Паўлінка
* Раскіданае гняздо
* Тутэйшыя (Беларусьфільм)
* Тутэйшыя (Белсат)

 |
| Купалаўскія мясціны | 
* Акопы
* Бараўцы
* Бяларучы
* Вязынка
* Карпілаўка
* Ляўкі
* Мінск
* Санкт-Пецярбург
* Селішча
* Харужынцы
* Юзафова
* Яхімоўшчына

 |
| Помнікі | 
* Ашдод
* Манро
* Масква
* Пекін
* Пекін (Пекінскі міжнародны даследчы ўніверсітэт)
* Пліска
* Сіянь
* Акопы
* Надмагільны помнік
* Вязынка
* Гомель
* Гродна
* Ляўкі
* Мінск
* Радашковічы

 |
| Купалазнаўцы | 
* Пятро Васючэнка
* Ніл Гілевіч
* Уладзімір Гніламёдаў
* Жанна Дапкюнас
* Васіль Івашын
* Генадзь Кісялёў
* Уладзімір Конан
* Уладзіслава Луцэвіч
* Сцяпан Майхровіч
* Міхась Маскалік
* Іван Навуменка
* Вячаслаў Рагойша
* Ядвіга Раманоўская
* Леў Цвяткоў

 |
| Установы, падзеі і рэчы, звязаныя з імём Купалы | 
* Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы
* Міжнародны фонд Янкі Купалы
* Купалаўскія чытанні
* Літаратурная прэмія імя Янкі Купалы
* Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы
* Аўтамабіль Янкі Купалы
* Станцыя метро «Купалаўская»
* Мастацкі фільм
* Дакументальны фільм (Беларускі відэацэнтр)
* Дакументальны фільм (Беларусьфільм)
* Янка Купала …Я адплаціў народу…
* А хто там ідзе?

 |