**Гляйхшальтунг** (ням.: Gleichschaltung, арыгінальнае гучанне, ад *Gleich* — роўны, аднолькавы і *Schaltung* — схема, падлучэнне, уключэнне) — тэрмін, які выкарыстоўваўся нацыянал-сацыялістамі ў Германіі для абазначэння захопу кантролю над грамадскімі і палітычнымі працэсамі. На практыцы гляйхшальтунг уяўляў сабой гвалтоўнае ўцягванне ў сістэму нацысцкай ідэалогіі, палітыкі, кіравання, быў уведзены для барацьбы з плюралізмам і індывідуалізмам. Тэрмін вынайдзены рэйхсміністрам юстыцыі Францам Гюртнерам і ўпершыню выкарыстаны 31 сакавіка 1933 года ў назве Першага закона аб гляйхшальтунгу (папярэдні закон аб уцягванні зямель у імперыю) (Erstes Gleichschaltungsgesetz, Vorläufiges Gesetz zur Gleichschaltung der Länder mit dem Reich), згодна з якім нямецкія землі пазбаўляліся суверэнітэту на карысць вертыкалі.

Пад лозунгам гляйхшальтунга былі праведзены і многія іншыя прававыя пераўтварэнні, напрыклад, быў прыняты закон аб прызнанні НСДАП публічна-прававой карпарацыяй (Закон аб забеспячэнні адзінства партыі і дзяржавы), былі сумешчаныя пасады рэйхспрэзідэнта і рэйхсканцлера (Закон аб чале Германскай імперыі).

Гэты тэрмін ужываўся і для ўзаконьвання барацьбы з апазіцыяй і праціўнікамі рэжыму нацыянал-сацыялізму, падаўлення непадуладных арганізацый. Напрыклад, прымусовыя аб’яднання прафсаюзаў у Германскі працоўнай фронт (Закон аб парадку нацыянальнага працы) і сялянскіх саюзаў у Імперскае харчовае саслоўе (Reichsnährstand) праведзены ў рамках гляйхшальтунга.

Гляйхшальтунг меў на ўвазе і масіўную ідэалагічную працу, у першую чаргу сярод моладзі, якая ўключаецца ў падуладныя нацыстам аб’яднанні і саюзы, прапагандаваўся адмова ад індывідуальных памкненняў і ажыццяўленне ў жыццё установак кіруючага рэжыму, укараняўся яго ідэалогія (гл. напрыклад, гітлерюгенд або Нацыянал-сацыялістычны саюз студэнтаў Германіі).

Звышзадачай гляйхшальтунга было стварэнне грамадства, лаяльнага рэжыму, гатовага прытрымлівацца ўказанням кіруючай вярхушкі і, акрамя таго, ажыццяўляе самакантроль — малейшую праяву апазіцыйных настрояў павінна было спыняцца без якіх-небудзь указанняў зверху.

Гл. таксама
-----------

* Мова нацысцкай Германіі

Зноскі
------

1. ↑  Текст Предварительного закона о вовлечении земель в империю
2. ↑  Текст Закона об обеспечении единства партии и государства
3. ↑  Текст Закона о главе Германской империи
4. ↑  Текст Закона о порядке национального труда Архівавана 6 ліпеня 2011.
5. ↑  Германия "Blog Archive "Имперское сословие Архівавана 8 кастрычніка 2013.

Спасылкі
--------

* Karl Kroeschell, *Deutsche Rechtsgeschichte 3 (seit 1650)*, 2nd ed. 1989, ISBN 3-531-22139-6
* Karl Kroeschell, *Rechtsgeschichte Deutschlands im 20. Jahrhundert*, 1992 г. ISBN 3-8252-1681-0
* Lebendiges virtuelles Museum Online Архівавана 25 мая 2014.: Die Errichtung des Einparteienstaats 1933
* Claudia Koonz. *The Nazi Conscience*. Cambridge, Mass.: The Belknap Press of Harvard University Press, 2003.
* Karl Dietrich Bracher. «Stages of Totalitarian „Integration" (*Gleichschaltung*): The Consolidation of National Socialist Rule in 1933 і 1934» pages 109-28 from *Republic To Reich The Making of the Nazi Revolution Ten Essays* edited by Hajo Holborn, New York: Pantheon Books, 1972.
* Everett Hughes. The «Gleichschaltung» of the German Statistical Yearbook: A Case in Professional Political Neutrality. *The American Statistician* Vol. IX (December, 1955, стар. 8-11.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4132828-0 |