recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Вусць-Цы́лемскі раён** (руск.: Усть-Цилемский район, комі: Чилимдін район) — муніцыпальнае ўтварэнне і адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў рэспубліцы Комі, Расія.

Геаграфія
---------

Раён размешчаны на крайнім паўночным захадзе рэспублікі Комі. Мяжуе з Іжэмскім і Удорскім раёнамі, Усінскім гарадскім паселішчам, а таксама з некаторымі раёнамі Архангельскай вобласці і ў прыватнасці з Ненецкай аўтаномнай акругай. Плошча раёна складае 42 500 км². На тэрыторыі раёна працякаюць рэкі Пячора, Нерыца, Піжма, Тобыш і Цыльма.

Гісторыя
--------

Раён утвораны 15 ліпеня 1929 года. У Аўтаномную вобласць Комі (Зыран) не ўваходзіў. У Комі АССР апынуўся толькі пасля ВАВ.

Дэмаграфія
----------

Раён характарызуецца амаль поўнай адсутнасцю комі-зыран. Асноўнае насельніцтва раёна складаюць рускія (паморы) і ненцы.

Адміністрацыйны падзел
----------------------

У склад раёна ўваходзяць 11 сельскіх паселішчаў.

| Назва | Адміністрацыйны цэнтр |
| --- | --- |
| Ёрміцкае с/п | с. Ёрміца |
| Замежнае с/п | с. Замежная |
| с/п Карові Ручэй | с. Карові Ручэй |
| Нерыцкае с/п | с. Нерыца |
| Наваборскае с/п | с. Новы Бор |
| с/п Окунеў Нос | с. Окунеў Нос |
| Сярэднебугаеўскае с/п | с. Сярэднее Бугаева |
| Уескае с/п | с. Уег |
| Вусць-Цылемскае с/п | с. Вусць-Цыльма |
| Хабарыскае с/п | с. Хабарыха |
| Трусаўскае с/п | с. Трусава |

Транспарт
---------

Маюцца дарогі мясцовага ўзроўню, якія звязваюць навакольныя сёлы. Ужываюцца таксама рачны транспарт і снегаходы. Аўтамагістраляў, якія звязвалі б раён з цэнтральнымі раёнамі рэспублікі, няма.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

Шаблон:Рэспубліка Комі
**Іжэ́мскі раён** (руск.: Ижемский район, комі: Изьва район) — муніцыпальнае ўтварэнне і адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў рэспубліцы Комі, Расія.

Геаграфія
---------

Раён размешчаны на поўначы рэспублікі. Мяжуе з Усць-Цылемскім і Княжпагосцкім раёнамі, Пячорскім, Ухцінскім, Усінскім і Саснагорскім гарадскімі паселішчамі. Плошча раёна складае 18 420 км². На тэрыторыі раёна працякаюць рэкі Пячора і яе прыток Іжма.

Гісторыя
--------

Раён утвораны 15 ліпеня 1929 года ў складзе тагачаснай Аўтаномнай вобласці Комі (Зыран).

Дэмаграфія
----------

Насельніцтва раёна складае 19 303 чалавекі, з іх 86.52% складаюць комі-зыране (дакладней, этнаграфічная супольнасць комі-зыран — комі-іжэмцы).

Адміністрацыйнае ўладкаванне
----------------------------

У склад раёна ўваходзяць 10 сельскіх паселішчаў.

| Назва | Адміністрацыйны цэнтр |
| --- | --- |
| Брыкаланскае с/п | с. Брыкаланск |
| Іжэмскае с/п | с. Іжма |
| Кельчыюрскае с/п | с. Кельчыюр |
| Кіпіеўскае с/п | с. Кіпіева |
| Краснаборскае с/п | с. Краснабор |
| Мохчынскае с/п | с. Мохча |
| Няшабоскае с/п | с. Няшабож |
| Сізябскае с/п | с. Сізябск |
| Томскае с/п | п. Том |
| Шчальяюрскае с/п | п. Шчальяюр |

Транспарт
---------

Працягласць аўтамабільных дарог складае 533 км, з іх цвёрдае пакрыццё маюць толькі 157 км. Аўтадарогамі раён звязаны з пасёлкам Іраёль у Саснагорскім раёне рэспублікі.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Ижма.Ру. Ижемский район республики Коми (руск.)

Шаблон:Рэспубліка Комі
**«Канцэрт Бетховена»** — дзіцячы мастацкі фільм вытворчасці «Беларусьфільм» (1936 год). Рэжысёр: Уладзімір Георгіевіч Шмітгаф.

Сюжэт
-----

Галоўныя героі кінастужкі — два беларускія музычна адораныя хлопчыкі-падлеткі Янка Малевіч і Уладзік Корсак. Бацька Янкі — музычны педагог — вучыць іх граць на скрыпцы і рыхтуе да ўсесаюзнага музычнага конкурсу, які павінен праходзіць у Маскве. Неяк хлопчыкі загуляліся, і Янка пашкодзіў руку — граць на скрыпцы ён больш не мог. Прафесар злуецца і на сына і яго сябра — свайго другога вучня, спыняе заняткі з імі. Але тыя не здаюцца перад няшчасцямі і пачынаюць займацца самі, удваіх, таемна ад дарослых. Уладзік сачыняе творы, а Янка, перамагаючы боль, працягвае граць на скрыпцы. Хлопцы з’язджаюць на конкурс самі. Адбываецца неспадзяванае: адборачная камісія не дапускае Уладзіка да ўдзелу ў конкурсе, лічачы яго дрэнна падрыхтаваным. Але яго сябар Янка, дапушчаны на конкурс, выконвае твор, складзены Уладзікам (кампазітар: Ісак Дунаеўскі), і грае так удала, што становіцца выканаўцам-лаўрэатам, а Уладзік, аўтар выкананага творы, — кампазітарам-лаўрэатам. Так юныя піянеры сваёй зацятасцю і сяброўствам перамаглі хваробы і бацькоўскі недавер.

Спецыяльна для гэтага фільма была напісана папулярная песня «Эх, добра ў краіне савецкай жыць!»

Гл. таксама
-----------

* Спіс беларускіх фільмаў

Зноскі
------

1. ↑  Канцэрт Бетховена
2. ↑  Канцэрт Бетховена
3. ↑  Савецкія і постсавецкія дзіцячыя фільмы

Літаратура
----------

* *Игорь Авдеев*, *Лариса Зайцева* Все белорусские фильмы : каталог-справочник. Игровое кино (1926—1970). — Минск: Беларуская навука, 2001. — Т. 1. — 240 с. — ISBN 985-08-0023-2

Спасылкі
--------

* Канцэрт Бетховена Архівавана 5 сакавіка 2016.
* Канцэрт Бетховена

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Матырка.
**Сяргей Матырка** (нар. 18 сакавіка 1985, в. Слабодка, Лепельскі раён) — беларускі перакладчык, рэдактар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 18 сакавіка 1985 года ў вёсцы Слабодка Лепельскага раёна. Скончыў у 2008 годзе гісторыка-філалагічны факультэт Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «Нямецкая і англійскія мовы», вывучаў нямецкую і швейцарскую літаратуры ў магістратуры і аспірантуры.

Творчасць
---------

Мае пару перакладных апавяданняў у часопісе «Макулатура», пераклаў на беларускую мову асобныя творы Ніла Геймана, Янаша (сапр. Горст Экерт), Фрэнсіса Скота Фіцджэральда.

Першы значны мастацкі пераклад з нямецкай мовы — «Неверагодныя гісторыі на дабранач» Эрвіна Мозэра (Янушкевіч, 2019).

Пераклаў на беларускую мову раман «Крабат. Легенда Чорнага млына» Отфрыда Пройслера (Янушкевіч, 2021)

Узнагароды
----------

Лаўрэат прэміі імя Карласа Шэрмана 
(2020) Пераклад дзіцячай кнігі — за пераклад кнігі Эрвіна Мозэра[en] «Неверагодныя гісторыі на дабранач».
(2022) за пераклад рамана «Крабат. Легенда Чорнага млына» Отфрыда Пройслера за «глыбокае прачытанне складанай казкі і майстэрскае захаванне міфалагічных элементаў».

Зноскі
------

1. ↑  Сяргей Матырка **(нявызн.)**. *Беларускi ПЭН* (16 мая 2016). Праверана 9 сакавіка 2024.
2. 1 2  Сяргей Матырка – Аўтар **(нявызн.)**. *Аўдыятэка*. Праверана 9 сакавіка 2024.
3. ↑  Назвалі лаўрэатаў прэміі «Дэбют» і прэміі Карласа Шэрмана  (бел.). *Наша Ніва* (2 снежня 2023). Праверана 9 сакавіка 2024.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Дамінік Радзівіл.

**Даміні́к Радзіві́л** (1754 — 1798) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Біяграфія
---------

Паходзіў з Нясвіжска-Клецкай галіны літоўскага магнацкага роду Радзівілаў. Адзіны сын старосты рэчыцкага Альбрэхта Радзівіла і Ганны Кунегунды з Халецкіх. Атрымаў хатнюю адукацыю. Разам з бацькам далучыўся да Барскай канфедэрацыі. У 1773 годзе, імаверна, вымушаны быў пакінуць Рэч Паспалітую. Пасля вяртання ў 1776 або 1777 года ажаніўся з прадстаўніцай роду Чапскіх Канстанцыяй.

У 1784 годзе па смерці цесця атрымаў кнышынскае староства. Пасля развёўся і ажаніўся з Каралінай Францкевіч-Радзымінскай. У палітычных справах абіраў памяркоўныя пазіцыі. У 1794 годзе не падтрымаў паўстанне Тадэвуша Касцюшкі. Болей увагі надаваў разбудове маёнтку Анопаль, дзе і памёр.

Сям’я
-----

У першым шлюбе з Канстанцыяй, дачка Томаша Чапскага, старосты кнышынскага. Дзеці:

* Марыя (1778—1822), жонка генерала Вінцэнтыя Красінскага

У другім шлюбе з Каралінай з Францкевічаў-Радзымінскіх. Дзеці:

* Аляксандр (1796—1863), палкоўнік Войска Польскага.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* *Афтанази Р.* До питання про власників Бердичева // *Бердичівська земля в контексті історії України* : Науковий збірник «Велика Волинь: Праці Житомирського науково-краєзнавчого товариства дослідників Волині» / Відп. ред. M.Ю. Костриця. — Житомир: М. А. К. 1999. — Т. 19. — С. 77.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бівер.
 
**Бівер** (англ.: Beaver) — акруга штата Юта, ЗША. Насельніцтва — 6005 чалавек (2000), што на 26 % больш у параўнанні з 1990 годам, тады было 4765 чалавек. Насельніцтва — 6162 чалавек (2008). Акруга Бівер (Beaver перакладаецца як бабёр) была так названа з-за вялікай папуляцыі баброў. Адміністрацыйны цэнтр і самы вялікі горад — Бівер.

Зноскі
------


| ⛭Акругі Юты |
| --- |
| 
* Айран
* Бівер
* Бокс-Элдэр
* Вашынгтон
* Гарфілд
* Гранд
* Дагет
* Джуаб
* Душэйн
* Дэйвіс
* Карбон
* Каш
* Кейн
* Мілард
* Морган
* Пают
* Рыч
* Саміт
* Санпіт
* Сан-Хуан
* Севір
* Солт-Лэйк
* Туэле
* Уібер
* Уосач
* Уэйн
* Эмеры
* Юінта
* Юта

 |
**Плутоній-244** (англ.: plutonium-244) — радыеактыўны нуклід хімічнага элемента плутонію з атамным нумарам 94 і масавым лікам 244. 

Перыяд паўраспаду 80 мільёнаў гадоў, што даўжэй, чым любы з іншых ізатопаў плутонію і адзин з даўжэйшых сярод актынідаў (за выключэннем трох распаўсюджаных у прыродзе: урану-235 (704 мільёна гадоў), урану-238 (4,468 мільярда гадоў) і торыя-232 (14 мільярдаў гадоў). Нягледзячы на тое, што даследаванні супярэчаць адно аднаму, улічваючы матэматыку распаду плутонію-244, у складзе Зямлі павінна прысутнічаць надзвычай малая колькасць, што робіць плутоній верагодным, хоць і недаказаным кандыдатам у якасці самага кароткачасовага першабытнага элемента.

Вытворчасць
-----------

У адрозненне ад плутонію-238, плутонію-239, плутонію-240, плутонію-241 і плутонію-242, плутоній-244 не вырабляецца ў вялікай колькасці ў ядзерным паліўным цыкле, таму што пры далейшым захопе нейтронаў на плутонію-242 утворыцца плутоній-243, які мае кароткі перыяд паўраспаду (5 гадзін) і хуткі бэта-распад да амерыцыя-243, перш чым мець магчымасць далейшага захопу нейтронаў (у любым асяроддзі, акрамя вельмі высокага патоку нейтронаў). Сусветны запас 244Pu складае прыкладна 20 грамаў. Плутоній-244 таксама з'яўляецца нязначным кампанентам тэрмаядзерных ападкаў.

Зноскі
------

1. ↑  *Audi G. Wapstra A. H. Thibault C.* The AME2003 atomic mass evaluation (II). Tables, graphs, and references(англ.) // *Nuclear Physics A*. — 2003. — Т. 729. — С. 337—676. — DOI:10.1016/j.nuclphysa.2003.11.003 — Bibcode: 2003NuPhA.729..337A
2. ↑
3. 1 2  NuDat — 2.6 Праверана 9 лістапада 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21234191'></a>

| ⛭Ізатопы плутонію |
| --- |
| 
* 228Pu
* 229Pu
* 230Pu
* 231Pu
* 232Pu
* 233Pu
* 234Pu
* 235Pu
* 236Pu
* 237Pu
* 238Pu
* 239Pu
* 240Pu
* 241Pu
* 242Pu
* 243Pu
* 244Pu
* 245Pu
* 246Pu
* 247Pu

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 121827368 |
**Метро пад назвай Мёбіус** (англ.: A Subway Named Mobius) — навукова-фантастычнае апавяданне Арміна Дэйча. Упершыню было апублікавана ў часопісе «Astounding Science Fiction[en]» у снежні 1950 года.

Сюжэт
-----

У Бостанскім метро цягнік № 86 адышоў ад станцыі Парк-стрыт, але ні на наступнай станцыі, ні ў дэпо не з’явіўся. Разам з цягніком без слядоў зніклі машыніст і прыкладна 350 пасажыраў.

Прафесар алгебры з Гарвардскага ўніверсітэта Роджэр Т’юпэла, прачытаўшы ў газетах пра тое, што адбылося, прыходзіць да галоўнага кіраўніка гарадскога метрапалітэна Келвіна Уайта, каб апавесці сваю гіпотэзу знікнення цягніка. Паводле Т’юпэла, пасля адкрыцця новай лініі Бойлстан змяніліся тапалагічныя ўласцівасці бостанскага метрапалітэна і цягнік патрапіў у іншае вымярэнне. Прыняўшы яго за вар’ята, Уайт выправаджвае Т’юпэла.

Аднак неўзабаве Уайту становіцца зразумела, што цягнік сапраўды знаходзіцца недзе ў метро. Так, састаў № 86 перыядычна фіксуе аўтаматыка ў розных частках метрапалітэна, ён спажывае электраэнергію, але ніхто яго не бачыць, хаця шум яго чутны. Келвін Уайт выклікае Роджэра Т’юпэла і просіць дапамагчы знайсці цягнік. Пасля мноства нарад, уключаючы слуханні ў Кангрэсе, знайсці рашэнне, як вярнуць цягнік, не атрымоўваецца. Адзінае, што вырашана — не зачыняць новую лінію, у надзеі, што цягнік вернецца.

Мінае два месяцы. Аднойчы раніцай, накіроўваючыся ва ўніверсітэт, Т’юпэла сядае ў метро і звяртае ўвагу, што пасажыр чытае газету, датаваную днём знікнення цягніка. Ён бяжыць па вагоне, правярае даты газет у іншых пасажыраў, і ў некаторых з іх таксама апынаюцца газеты двухмесячнай даўніны. Т’юпэла экстранна спыняе цягнік і абвяшчае пасажырам і машыністу, што мінула два месяцы. Ён прапануе праверыць свае словы, паглядзеўшы на дату газет у пасажыраў, якія зайшлі ў вагон на папярэдняй станцыі. Т’юпэла выбягае ў тунэль і бяжыць да тэлефона, па якім звязваецца з галоўным упраўленнем метрапалітэна. Ён паведамляе, што 86-ы, нарэшце, знайшоўся і ўсе пасажыры жывыя-здаровыя. Сустрэўшыся з Уайтам, Роджэр Т’юпэла просіць яго закрыць лінію Бойлстан, але Уайт адказвае: «*Позна. Дваццаць пяць хвілін таму між станцыямі Эглстан і Дорчэстэр знік цягнік нумар 143*».

Узнагароды
----------

У 2001 годзе апавяданне намініравалася на Рэтраспектыўную прэмію «Х’юга»[en], дзе разглядаліся найлепшыя апавяданні 1951 года.

Экранізацыі
-----------

Па матывах апавядання было знята некалькі фільмаў:

* «Ліст Мёбіуса» (СССР, 1988)
* «Мёбіус» (Германія, 1993)
* «Мёбіус» (Аргенціна, 1996)
* «Мёбіус 17» (Германія, 2005)

Зноскі
------

1. ↑  1951 Retro-Hugo Awards (англ.). *Сайт прэміі «Х’юга»*. Архівавана з першакрыніцы 9 лютага 2024. Праверана 29 сакавіка 2024.
Наступствы землетрасення
**Вялікае Перуанскае землетрасенне** — падводнае землетрасенне (магнітуда 7.9 па шкале Рыхтэра), якое адбылося 31 мая 1970 года ў рэгіёне Анкаш. У выніку, у спалучэнні з апоўзнем, адбылося найбольш катастрафічнае стыхійнае бедства за ўсю гісторыю Перу.

Землетрасенне паўплывала на рэгіёны Анкаш і Ла-Лібертад. Ніякай інфармацыі аб цунамі не паступала.

Землетрасенне адбылося ў нядзелю днём, у 15:23:31 па мясцовым часе (20:23:31 UTC) і працягвалася 45 секунд. Землетрасенне дэстабілізавала паўночную сцяну гары Уаскаран, у выніку чаго каменная, ледзяная і снежная лавіны пахавалі гарады Юнгай і Ранрахірку. Лавіна пачалася як слізгальная маса з каменя і лёду каля 910 м у шырыню і 1,6 км у даўжыню. Яна пераадолела адлегласць у 11 км да Юнгая з сярэдняй хуткасцю ад 280 да 335 км у гадзіну. Маса рухалася вельмі хутка, падбірала ледавіковыя аскепкі і да таго часу, як яна дасягнула Юнгая, яе склад ацэньваўся ў 80 мільёнаў кубічных метраў (80 млн м³) вады, бруду і камянёў.

Ахвяры і страты
---------------

Колькасць загінуўшых ад землетрасення і лавіны склала 74,194 чалавек, аднак, па некаторых адзнаках, гэты лік мусіць быць больш, чым 80,000. Каля 25,600 прапалі без вестак і 143,331 былі параненыя. Больш за 1,000,000 чалавек засталіся без прытулку. У Юнгаі 20,000 чалавек загінулі з-за апоўзня, і толькі 400 выжылі. Выжылі толькі тыя, хто знаходзіўся на высокіх кропках горада, такіх як могілкі, а таксама 300 дзяцей, якія наведвалі цырк на мясцовым стадыёне.

Землетрасенне паўплывала на плошчу каля 83,000 км², тэрыторыю, большую за плошчы Бельгіі і Нідэрландаў разам узятых. Невялікія страты і сцэны панікі былі зарэгістраваныя ў некаторых частках Эквадора. Падземныя штуршкі адчуваліся таксама ў заходняй і цэнтральнай Бразіліі.

Гэта была агульнасістэмная катастрофа, якая паўплывала на такія распаўсюджаныя вобласці, як рэгіянальная інфраструктура, сувязь, гандаль і транспарт. Яны былі амаль цалкам знішчаны. Эканамічны ўрон перавысіў паўтара мільярда долараў ЗША. Гарады, мястэчкі, сялянскія вёскі, а таксама дамы, прамысловыя, грамадскія будынкі, школы, электра- і водазабеспячэнне і сродкі сувязі на іх былі сур'ёзна пашкоджаны або знішчаны. Панамерыканская шаша была таксама пашкоджана, што зрабіла прыбыццё гуманітарнай дапамогі вельмі цяжкім. 

Перуанскі ўрад забараніў раскопкі ў рэгіёне, дзе горад Юнгай пахаваны, заявіўшы, што гэта нацыянальныя могілкі. Дзяцей, якія выжылі на гарадскім стадыёне, рассялілі па ўсім свеце. У 2000 годзе трагедыя натхнула ўрад аб'явіць 31 мая *Днём памяці і вывучэння стыхійных бедстваў*. Кожнае 31 мая, у многіх школах Перу практыкуецца эвакуацыя, каб адзначыць гэту катастрофу.

Спасылкі
--------

* Terremoto y aluvión en Chimbote
**Izatha peroneanella** — від молей сямейства *Oecophoridae*. З’яўляецца эндэмікам Новай Зеландыі, дзе сустракаецца па ўсім Паўночным востраве, за выключэннем паўвострава Апуры ў Нортлендзе.

Апісанне
--------

Размах крылаў 15-24,5 мм для самцоў і 17-29,5 мм для самак. У гэтай молі бледна-зялёныя пярэднія крылы з плямамі прыўзнятых чорных лускавінак, якія добра маскіруюць яе, калі яна ляжыць на лішайніках. Афарбоўка гэтай молі вар’іруецца: бледна-зялёныя пярэднія крылы часам бываюць белымі, у той час як у іншай формы чорныя пучкі афарбоўваюцца ў карычневы колер.

Распаўсюджанне
--------------

Від з’яўляецца эндэмікам Новай Зеландыі. Сустракаецца на Паўночным востраве, за выключэннем паўвострава Апуры.

Біялогія і паводзіны
--------------------

Лічынкі віду вырастаюць прыблізна да 16 мм у даўжыню і акукляюцца ў пачатку лістапада ў сваім тунэлі. Мае адно пакаленне ў год. Лёт імага з верасня да пачатку красавіка. Іх прыцягвае святло.

Арэал і віды-гаспадары
----------------------

Звычайна сустракаецца каля мясцовага лесу.

Было зафіксавана, што лічынкі харчуюцца адмерлай драўнінай розных відаў пакрытанасенных раслін. Яны пракладвалі тунэлі ў драўніне. Лічынкі звычайна аддаюць перавагу стаячым мёртвым дрэвам, а не драўніне, знойдзенай на лясной падсцілцы. Лічынкі былі знойдзены на відах і родах *Alseuosmia*, *Carpodetus serratus*, *Coprosma grandifolia*, *Coriaria arborea*, *Fuchsia excorticata*, *Nestegis*, *Pseudopanax arboreus*, *Ripogonum scandens*, сафора (*Sophora*) і *Wisteria*.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Early, John (2009). *Know your New Zealand-- native insects & spiders*. Auckland, N.Z.: New Holland. pp. 150. ISBN 978-1869662530.
2. 1 2  Hoare, R. J. B. (2010). "Izatha (Insecta: Lepidoptera: Gelechioidea: Oecophoridae)" (PDF). *Fauna of New Zealand*. **65**: 1–201. ISBN 978-0-478-34725-8. Архівавана з арыгінала (PDF) 2019-01-26. Праверана 2018-06-18.
3. ↑  Izatha peroneanella (Walker, 1864) **(нявызн.)**. *www.nzor.org.nz*.  Landcare Research New Zealand Ltd. Праверана 18 чэрвеня 2018.
4. ↑  PlantSynz - Invertebrate herbivore biodiversity assessment tool: Database **(нявызн.)**. *plant-synz.landcareresearch.co.nz*. Праверана 8 ліпеня 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
**1 тысячагоддзе да н.э.** — прамежак часу ад 1 студзеня 1000 да н.э. да 31 снежня 1 да н.э. перыяд Жалезнага веку і паслядоўнай змены панавання імперый.

Неа-Асірыйскую імперыю змянілі Ахеменіды. У Грэцыі класічная антычнасць пачалася з каланізацыі Вялікай Грэцыі і дасягула росквіту ў элінізме. Канец тысячагоддзя ўбачыў узвышэнне Рымскай імперыі. У Паўднёвай Азіі ведычная цывілізацыя дала пачатак Імперыі Маур’яў. Кельты рассяліліся па ўсёй Цэнтральнай Еўропе. У Цэнтральнай Амерыцы з’яўляецца цывілізацыя Мая. У грэка-рымскай Еўропе, Індыі і Кітаі пачынаецца росквіт літаратуры.

Вынаходствы, адкрыцці
---------------------

* Шырокае распаўсюджванне жалеза.
* Адкрыты Закон Архімеда.
* Развіццё геаметрыі.
* Даказана Тэарэма Піфагора.
* Эратасфен даказаў, што Зямля мае сферычную форму і вымераў яе дыяметр.
* Фінікійцы распаўсюджваюць літарны алфавіт у Міжземнамор’і.
* Створана шмат рэлігійных і філасофскіх школ.

---

|  |
| --- |
| 3 тысячагоддзе да н.э. — 2 тысячагоддзе да н.э. — 1 тысячагоддзе да н.э. — 1 тысячагоддзе — 2 тысячагоддзе |
**Сфагнум мяккі** (*Sphagnum molle*) — від імхоў сямейства Сфагнавыя.

Апісанне
--------

Аднадомная расліна. Багата спараносіць ў канцы лета. Размнажаецца таксама вегетацыйна. Часцей за ўсё не вельмі вялікая расліна, мяккая і друзлая ў свежым стане і цвёрдая пасля высыхання. Колер раслін бледны: бялёсы, жаўтлявы або пурпурна-блакітны, а часам і глыбокі пурпурна-чырвоны. Споры маюць памер 27-33 мкм. Споравыя капсулы спеюць з пачатку да сярэдзіны лета.

Арэал
-----

Заходняя і сярэдняя Еўропа (Германія, Аўстрыя, Швейцарыя, Швецыя і Нарвегія), Скандынавія, Паўночная Амерыка. У Беларусі знойдзены ў Міёрскім раёне Віцебскай вобласці, Слуцкім раёне Мінскай вобласці, Глускім раёне Магілёўскай вобласці і Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці.

Ахова
-----

Уключаны ў Чырвоную кнігу СССР (1984) і Чырвоную кнігу Беларусі 2-га выдання (1993). Ахоўваецца ва Украіне, Польшчы і Літве.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Сфагнум мяккі ў Чырвонай кнізе Беларусі(недаступная спасылка)  (руск.)

Спасылкі
--------

* Сфагнум мягкий: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)
* Сфагнум мяккі ў Чырвонай кнізе Беларусі(недаступная спасылка)  (руск.)
* Сфагнум мяккі ў Flora of North America  (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · The Plant List · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85126573 |
**Тава́р** — прадукт працы, выраблены для задавальнення патрэб грамадства шляхам куплі-продажу ці абмену на рынку.

Прадукт працы становіцца таварам ва ўмовах грамадскага падзелу працы і адасаблення вытворцаў на выраб якога-небудзь прадукту. Тавар мае вартасць і спажывецкую вартасць. Паводле Карла Маркса, 2 бакі тавара абумоўліваюцца дваістым характарам, увасобленай у ім працы. Спажывецкая вартасць утвараецца вызначанай карыснай працай работніка пэўнай спецыяльнасці (канкрэтная праца) і складае рэчавы змест багацця кожнага грамадства. Вартасць утвараецца абстрактнай працай — затратай інтэлектуальнай, нервовай, мускульнай энергіі таваравытворцы наогул, незалежна ад канкрэтнай формы праяўлення. У адпаведнасці з працоўнай тэорыяй вартасці (Адам Сміт, Давід Рыкарда, Карл Маркс) спажывецкая вартасць з’яўляецца носьбітам вартасці, але паміж імі існуе ўнутраная супярэчнасць. Як спажывецкія вартасці розныя тавары якасна неаднародныя і колькасна несувымерныя, як вартасці — аднародныя. Гэтая агульная ўласцівасць (арэчаўленая грамадская праца) дае магчымасць прыраўноўваць тавар адзін да аднога і абменьваць яго ў адпаведных прапорцыях.

Гл. таксама
-----------

* Паслуга

Літаратура
----------

* *Падгайскі А. Л.* Тава́р // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 369. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Тава́р // Тлумачальны слоўнік беларускай мовы: У 5-ці т / АН БССР, Інстытут мовазнаўства імя Я. Коласа. — Мн.: Беларус. Сав. Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1983. — Т. 5 кн. 1: С — Улагодзіць / [рэдактар М. Р. Суднік]. — С. 456. — 663 с.
* Това́р / Сергеев А. А. // Т. 26. Тихоходки — Ульяново. — М. : Советская энциклопедия, 1977. — С. 19—20. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров; 1969—1978). (руск.)
* Товар; Товар биржевой; Товар реальный; Товар сырьевой стандартный // Словарь финансово-экономических терминов / А. В. Шаркова, А. А. Килячков, Е. В. Маркина и др.; под общ. ред. д. э. н. проф. М. А. Эскиндарова. — М.: Издательско-торговая корпорация «Дашков и К°», 2015. — С. 634. — 1168 с. — ISBN 978-5-394-02554-9. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4139404-5 · NKC: ph127556 |
Агульны план бернардзінскіх кляштароў у Брэсце (1830)
Руіны Свята-Мікалаеўскай царквы ў 1840 годзе
**Места** — цэнтральная частка, вакольны горад гістарычнага Берасця (цяпер Брэст). Мела авальную ў плане канфігурацыю і складалася з цэнтральнай часткі, умацаванай абарончай сцяной, і перыферыйнай, умацаванай валам. Асновай планіроўкі цэнтральнай часткі горада была паўавальная рынкавая плошча, якая злучалася мостам цераз Мухавец з замкам. На плошчы размяшчаліся ратуша з крамамі, друкарня, саляны склад, васкабойня, 23 двары гараджан. Планіровачны каркас горада стварала сістэма радыяльных вуліц, якія пачыналіся ад плошчы і перасякаліся паўкальцовымі вуліцамі

Ва ўмацаванай частцы Места праходзілі 3 вуліцы, з якіх дзве (Кавальская і Пескаўская, злучаліся з Віленскім і Кракаўскім трактамі) з’яўляліся магістральнымі. На вуліцах месціліся 170 мяшчанскіх сядзіб, двор праваслаўнага епіскапа з мураванай Мікалаеўскай царквой, фарны касцёл з плябаніяй, багадзельня (шпіталь), іншыя будынкі.

Перыферыйная частка Места мела 20 невялікіх вуліц, на якіх знаходзіліся 401 мяшчанская сядзіба, тры касцёлы (адзін з кляштарам, другі з багадзельняй, трэці — прыходскі варварынскі), Уваскрэсенская і Варварынская цэрквы.

У 1830-1840-я гады ўсё Места (фактычна ўвесь гстарычны цэнтр Берасця) было знішчана Расійскай Імперыяй дзеля будаўніцтва Брэсцкай крэпасці, а горад з яго жыхарамі быў перанесены на дзве з паловай вярсты на ўсход, дзе зараз растасаваны цэнтр горада Брэст.

Выгляд цэнтра Берасця з бастыённымі ўмацаваннямі ў XVII ст. (фрагмент гравюры Э. Дальберга) Умоўныя пазначэнні: A. Castellum — Замак; B. Templum Iesuilarum — Касцёл езуітаў; C. Templum Parochiale — Фарны касцёл; D. Templ. Graco-rum — Грэка-каталіцкая царква; E. Templ. Dominicanorum — Дамініканскі касцёл; F. Coenob. Bernhardinorum — Кляштар бернардзінцаў; G. Synagogux Iudcorum — Сінагога.Выгляд цэнтра Берасця з бастыённымі ўмацаваннямі ў XVII ст. (фрагмент гравюры Э. Дальберга)   
*Умоўныя пазначэнні*: **A**. *Castellum* — Замак; **B**. *Templum Iesuilarum* — Касцёл езуітаў; **C**. *Templum Parochiale* — Фарны касцёл; **D**. *Templ. Graco-rum* — Грэка-каталіцкая царква; **E**. *Templ. Dominicanorum* — Дамініканскі касцёл; **F**. *Coenob. Bernhardinorum* — Кляштар бернардзінцаў; **G**. *Synagogux Iudcorum* — Сінагога.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Брэст // Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2006. — 528 с.: іл. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0373-X.
2. ↑  Гісторыя Брэста

Літаратура
----------

* Брэст // Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2006. — 528 с.: іл. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0373-X.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пашкевіч.

**Людміла Антонаўна Пашкевіч** — беларуская вучоная ў галіне траўматалогіі і артапедыі. Заслужаны ўрач Рэспублікі Беларусь (2001). Доктар медыцынскіх навук, прафесар.

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута ў 1968 годзе працавала ўрачом-артапедам артапедычнага аддзялення 21-й дзіцячай паліклінікі ў Мінску. У 1974—1975 гадах урач-артапед 19-й гарадской паліклінікі ў Мінску.

У 1975—1977 гадах клінічны ардынатар Навукова-даследчага інстытута траўматалогіі і артапедыі Міністэрства аховы здароўя БССР. У 1977—1993 гадах малодшы навуковы супрацоўнік, старшы навуковы супрацоўнік патагісталагічнай лабараторыі ізатопнай з віварыем Навукова-даследчага інстытута траўматалогіі і артапедыі Міністэрства аховы здароўя БССР.

З 1993 года працавала кіраўніком аддзялення клінічнай марфалогіі Навукова-даследчага інстытута траўматалогіі і артапедыі Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь, з лістапада 1996 года — намеснікам дырэктара па навуковай рабоце дзяржаўнай установы «Рэспубліканскі навукова-практычны цэнтр траўматалогіі і артапедыі».

Навукова-даследчыцкая дзейнасць
-------------------------------

* кандыдацкая дысертацыя — «Клініка-рэнтгеналагічныя і марфалагічныя супастаўленні першасных злаякасных пухлін костак і суставаў» (Мінск, 1984 г.);
* доктарская дысертацыя — «Клініка-рэнтгенамарфалагічная характарыстыка і дыферэнцыяльная дыягностыка пухлін пазваночніка і плоскіх костак (лапатка, рэбры, грудзіна)» (Мінск, 1996 г.).

Узнагароды
----------

Заслужаны ўрач Рэспублікі Беларусь (2001), нагрудны знак «Выдатнік аховы здароўя», медаль Францыска Скарыны.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Пашкевич Людмила Антоновна Архівавана 2 кастрычніка 2022.  (руск.)

Спасылкі
--------

* Людмила Пашкевич. Весомый научный вклад в отечественную ортопедию и травматологию  (руск.)
**Пітэр дэ Малейн** (нідэрл.: Pieter de Molijn, 6 красавіка 1595, Лондан — 23 сакавіка 1661, Харлем) — нідэрландскі мастак-пейзажыст і гравёр Залатога веку галандскага жывапісу.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Англіі, аднак жыў і актыўна тварыў у Харлеме (Нідэрланды). Гісторыя не захавала звестак пра яго вучобу, верагодна, падарожнічаў па Італіі, але ўжо ў 1616 годзе яго імя згадваецца ў якасці майстра гільдыі Святога Лукі. У 1618 годзе здзейсніў падарожжа ў Рым. Пра яго далейшае жыццё і кар’еру вядома няшмат, але, відаць, ён жыў у Харлеме да самай смерці ў 1661 годзе.

Нідэрландскі гісторык мастацтва, мастак Арнольд Хоўбракен у кнізе «De groote schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen» піша, што ў Пітэра дэ Малейна быў сын, таксама Пітэр — таленавіты мастак.

Малодшы Пітэр дэ Малейн з’ехаў у Італію, пасяліўся ў Рыме, дзе стаў членам таварыства мастакоў «Пералётныя птушкі» (Bentvueghels), падпісваў свае карціны псеўданімам Тэмпест (Pietro Tempesta). У асноўным, на сваіх карцінах адлюстроўваў сцэны палявання і анімалістычныя кампазіцыі ў стылі Франса Снейдэрса.

Развіццё яго паспяховай кар’еры было спынена пасля забойства жонкі, за якое ён правёў у генуэзскай турме 16 гадоў. У 1684 годзе быў выпушчаны на волю падчас абстрэлу горада Генуя французамі падчас рэлігійных войн. Збег у Парму, дзе пражыў да канца жыцця, працягваючы пісаць карціны.

Зноскі
------

1. ↑  Pieter Molyn The Elder // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
2. ↑  Pieter de Molyn // Biografisch Portaal — 2009. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1868372'></a>
3. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Artists of the World Online · RKDartists · ECARTICO |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Новы |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 14960857p, 13600809x · BPN: 30277207 · GND: 122071085 · ISNI: 0000000080946453 · LCCN: nr91028231 · NKC: jn20011018108 · NTA: 144538377 · NUKAT: n2019217556 · SUDOC: 053500083 · VIAF: 15042196 · ULAN: 500118808 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ліванаў.

**Барыс Мікалаевіч Ліванаў** (руск.: Бори́с Никола́евич Лива́нов; 25.4(8.5).1904, Масква — 22 верасня 1972, там жа) — савецкі акцёр і рэжысёр, народны артыст СССР (1948).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў акцёрскай сям’і. Вучыўся ў 4-й Студыі МХТ. З 1924 акцёр МХАТ. У 50-я гг. пачаў выступаць і як рэжысёр. Першыя акцёрскія працы Ліванава (Шахаўскі — «Цар Фёдар Іаанавіч» А. К. Талстога, Бондэзен — «Ля брамы царства» Гамсуна, Альмавіва — «Вар’яцкі дзень, або Жаніцьба Фігара» Бамаршэ, Апалас — «Унцілаўск» Лявонава, Касіа — «Атэла» Шэкспіра і інш.) вылучылі яго ў лік выдатных прадстаўнікоў маладога, паслякастрычніцкага пакалення артыстаў МХАТа. У далейшым ён граў ролі, прасякнутыя мажорным, святочным адчуваннем рэчаіснасці (Кімбаеў — «Страх» Афінагенава, Швандзя — «Каханне Яравое» Трэнёва) і ролі адкрытага сатырычнага гучання, выкананыя з рэдкім багаццем і сакавітасцю фарбаў, з захапляльным камедыйным тэмпераментам (кавалер Рыпафрата — «Гаспадыня гасцініцы» Гальдоні, Наздроў — «Мёртвыя душы» па Гогалі, і інш.); ствараў выявы, адзначаныя лірызмам (Чацкі — «Гора ад розуму» Грыбаедава), і ролі, якія спалучаюць у сабе рамантыку і шырыню пачуцці з падрабязнай бытавой дакладнасцю (Кудраш — «Навальніца» Астроўскага, Рыбакоў — «Крамлёўскія куранты» Пагодзіна).
**УАЗ «Лёзненская раённая цэнтральная бальніца»** — комплекс лячэбна-прафілактычных устаноў Лёзненскага раёна. Будынак ЦРБ знаходзіцца ў Лёзна.

Гісторыя
--------

Цэнтральная аптэка № 16 Лёзненскага раёна створана як структурнае падраздзяленне Аптэчнага ўпраўлення Віцебскага аблвыканкама ў 1964 годзе. Структурныя падраздзяленні аптэкі маюцца ў в. Дабрамыслі, Высачаны, Веляшковічы, Бабінавічы. Аптэчны пункт першай катэгорыі ў Лёзне размешчаны па вул. Садовай, 1. Да аптэк прымацаваны 15 аптэчных пунктаў другой катэгорыі, якія арганізаваны і функцыяніруюць пры ФАПах.

У структуры ЦРБ маецца 6 аддзяленняў: тэрапеўтычнае на 40 ложкаў, хірургічнае, якое ўключае ў сябе аперацыйны блок, педыятрычнае, інфекцыйнае, аддзяленне анестэзіялогіі і рэанімацыі, аддзяленне хуткай дапамогі і прыёмны пакой. Вялікая ўвага ў медыцынскіх установах удзяляецца павышэнню якасці медыцынскага абслугоўвання, умацаванню матэрыяльна-тэхнічнай базы.

У сістэме аховы здароўя працуюць 46 урачоў, 149 работнікаў сярэдняга медыцынскага персаналу

Спіс лекава-прафілактычных устаноў
----------------------------------

Медыцынскае абслугоўванне жыхароў ажыццяўляе:

* Лёзненская ЦРБ, разлічаная на 97 ложкаў, з паліклінікай на 300 наведванняў за змену;
* Веляшковіцкая ўчастковая бальніца на 5 ложкаў, у тым ліку 10 ложкаў сястрынскага догляду;
* Дабрамыслінская ўчастковая бальніца на 5 ложкаў, у тым ліку 10 ложкаў сястрынскага догляду;
* Бабінавіцкая і Высачанская ўрачэбныя амбулаторыі;
* 13 фельчарска-акушэрскіх пунктаў: у вёсках Барсеева, Зачэрня, Емельянава, Крынкі, Кавалі, Надзёжына, Чкалава, Пушкі, Стасева, Якубоўшчына, Новае Сяло, Асіпенкі, Міхалінава.

Галоўныя ўрачы
--------------

* Мікалай Паўлавіч Курчаў (1952—1986).
* Ігар Яўгенавіч Варахобка.

Зноскі
------

1. ↑  Медыцына. Лёзненскі раён

Літаратура
----------

* Дервоед, И. А. Лиозненский район / И. А. Дервоед // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 2. — С. 64-67.

Спасылкі
--------

* Сайт Лёзненскай цэнтральнай раённай бальніцы Архівавана 23 сакавіка 2020.
**Вусць-Вымскі раён** (рас. *Усть-Вымский район*, комі: Емдін район) — муніцыпальнае ўтварэнне і адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў рэспубліцы Комі, Расія.

Геаграфія
---------

Раён размешчаны на ўсходзе Комі. Мяжуе з Удорскім, Княжпагосцкім, Сыктыўдзінскім раёнамі рэспублікі, а таксама з Ленскім раёнам Архангельскай вобласці. Плошча раёна складае 4775 км². На тэрыторыі раёна працякаюць рэкі Вычагда, два яе дробныя прытокі і рака Вым.

Гісторыя
--------

Прыкладна да XVII стагоддзя мясцовасць уваходзіла ў склад Пермі Вычагодскае — гістарычнае комі-зыранскай вобласці, якая з'яўлялася адной з частак феадальных уладанняў комі.

Раён утвораны 15 ліпеня 1929 года ў складзе Аўтаномнай вобласці Комі (Зыран). У 1939 годзе з раёна вылучана паўночна-ўсходняя частка, з якой быў утвораны Княжпагосцкі раён. Да 1943 года цэнтр раёна знаходзіўся ў сяле Вусць-Вым, пасля пераведзены ў сяло Айкіна.

Дэмаграфія
----------

Насельніцтва раёна складае 30 674 чалавекі, большасць з якіх складаюць комі і рускія. Большасць вернікаў — праваслаўныя.

Адміністрацыйнае ўладкаванне
----------------------------

У склад раёна ўваходзяць 10 сельскіх і 2 гарадскія паселішчаў.

| Назва | Адміністрацыйны цэнтр |
| --- | --- |
| Айкінскае с/п | с. Айкіна |
| Вяжайскае с/п | п. Вяжайка |
| Гамскае с/п | с. Гам |
| Данаельскае с/п | п. Данаель |
| Жэшарцкае м/п | пгт Жэшарт |
| Ілья-Шорскае с/п | п. Ілья-Шор |
| Кажмудорскае с/п | с. Кажмудор |
| Мадмаскае с/п | п. Мадмас |
| Мікуньскае м/п | г. Мікунь |
| Мяжогскае с/п | с. Мяжог |
| Студзянецкае с/п | п. Студзянец |
| Вусць-Вымскае с/п | с. Вусць-Вым |

Транспарт
---------

Праз раён праходзяць лініі Паўночнае чыгункі, дзякуючы якой мястэчка Мікунь звязанае з паселішчамі Ілья-Шор, Мяжог, Мадмас, а таксама з гарадамі Котлас, Сыктыўкар і Ухта.

У раёне маюцца аўтадарогі мясцовага ўзроўню, якія звязваюць Вусць-Вым і Мікунь з іншымі паселішчамі раёну, а таксама з суседнімі раёнамі Комі і Архангельскай вобласці.

Зноскі
------

1. ↑  Республика Коми. Официальный портал. СЕЛЬСКИЕ ПОСЕЛЕНИЯ (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Официальный сайт Усть-Вымского района Республики Коми (руск.)

Шаблон:Рэспубліка Комі
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кніжка.
Стрававальная сістэма каровы: a — стрававод, b — рубец, c — сетка, d — кніжка, e — сычуг, f — тонкая кішка
**Кніжка** (лац.: psalterium, omasum) — трэці аддзел чатырохкамернага страўніка жвачных жывёл.

Кніжка неабходная для паглынання вады, магнію і лёгкіх тлустых кіслот, якія ўтвараюцца ў працэсе браджэння ў рубцы.

Будова
------

Слізістая абалонка кніжкі ўтварае рухавыя падоўжныя складкі — лісточкі, якія падзяляюць яе на вузкія камеры. Лісточкі маюць розную вышыню і пакрываюць ўсю ўнутраную паверхню, акрамя дна кніжкі.

Літаратура
----------

* Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Баев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др.. — 2-е изд. исправл.. — М.: Советская энциклопедия, 1989. — 864 с. — 150 600 экз. — ISBN 5-85270-002-9. (руск.)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Кніжка (страўнік) на Вікісховішчы |

* Сетка (биол.)(недаступная спасылка) // Вялікая Савецкая Энцыклапедыя  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4738293-4 · Microsoft: 70989519 |
**Уладзімір Фёдаравіч Рускіх** (нар. 1938 годзе, в. Вараж, Башкірская АССР) — беларускі спартсмен. Ганаровы грамадзянін горада Новаполацка (2003).

Біяграфія
---------

У 1959 годзе скончыў Башкірскі рэспубліканскі тэхнікум фізічнай культуры. У 1963 годзе — Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры па спецыяльнасці «Выкладчык фізічнай культуры і спорту». З 1963 года жыве і працуе ў Наваполацку. Стаяў ля вытокаў развіцця гарадской лёгкай атлетыкі. Працоўную дзейнасць пачынаў выкладчыкам фізвыхавання ў СШ № 14 г. Полацка.

У 1965 годзе стаў першым дырэктарам школы спартыўнай моладзі Наваполацка. Пасля працаваў трэнерам-выкладчыкам у розных дзіцячых спартыўных установах горада.

З 1988 года — трэнер-выкладчык па лёгкай атлетыцы спецыялізаванай дзіцяча-юнацкай школы алімпійскага рэзерву (СДЮШАР). Заслужаны трэнер Рэспублікі Беларусь (1999). Падрыхтаваў чатырох майстроў спорту міжнароднага класа, 15 майстроў спорту.

Узнагароджаны медалём «За доблесную працу» (1970), граматамі Вярхоўнага Савета БССР, знакам «Выдатнік народнай адукацыі БССР» (1971). Абіраўся дэпутатам Наваполацкага гарадскога Савета.

Літаратура
----------

* Русских Владимир Федорович // Почетные граждане белорусских городов : биографический справочник / Б. Д. Долготович. — Минск : Беларусь, 2008. — С. 92.
* Русских Владимир Федорович // Почетные граждане города Новополоцка / [сост. С. Б. Филиппенкова; ред. совет: Н. М. Марченко, В. К. Мартыненко, М. В. Караваева]. — Новополоцк : ПГУ, 2015. — С. 25.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хурсік.

**Сымон Аляксеевіч Хурсік** (псеўданім: *С. Багун*; 31 студзеня (13 лютага) 1902, вёска Снусцік, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць — 31 сакавіка 1972) — беларускі празаік і перакладчык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Пасля заканчэння Мінскага беларускага педагагічнага тэхнікума (1925) настаўнічаў у мястэчку Валынцы, у Полацку. Працаваў у рэдакцыі газеты «Чырвоная Полаччына». У 1930 г. скончыў літаратурна-лінгвістычнае аддзяленне педагагічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Арыштаваны ДПУ БССР 19 ліпеня 1930 па справе «Саюза вызвалення Беларусі» і асуджаны на 5 гадоў высылкі ў Іашкар-Алу. Працаваў настаўнікам у школах Марыйскай і Чувашскай АССР, Казахскай ССР. У гады Вялікай Айчыннай вайны ваяваў на 4-м Украінскім і 1-м Беларускім франтах, двойчы кантужаны. Пасля вайны зноў настаўнічаў. Другі раз быў арыштаваны 21 чэрвеня 1947 і высланы ў п. Айдабул Какчэтаўскай вобласці.

Рэабілітаваны 13.10.1958 г.

З 1964 г. жыў у Карагандзе.

Творчасць
---------

Упершыню выступіў у друку з апавяданнем у 1924 (газета «Савецкая Беларусь»). Аўтар зборнікаў апавяданняў «Першы паўстанак» (1925), «Шляхамі навальніц» (1930) і аповесці «Чорны мост» (1929-1930, часопіс «Маладняк»).

Вершы С. Хурсіка друкаваліся ў газеце «Чырвоная Полаччына» (1926 - 27 гг.).

Пасля зняволення да пісьменніцкай працы не вярнуўся.

Зноскі
------

1. ↑  Маракоў Л.У. Рэпрэсаваныя лiтаратары, навукоўцы, работнiкi асветы, грамадскiя i культурныя дзеячы Беларусi. 1794—1991. Том II.  *ХУРСІК Сымон Аляксеевіч*.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — С. 76. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1987. — Т. 5. Скамарохі — Яшчур. — С. 461. — 703 с. — 10 000 экз.
* Сымон Аляксеевіч Хурсік // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1995. — Т. 6. Таталаў — Яфімаў. Дадатак. — С. 205. — 684 с.; іл.. — ISBN 985-11-0022-6.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Акулёнак.
**Пётр Сяргеевіч Акулёнак** (22 ліпеня 1910, Вялікія Міхінічы — 1996) — беларускі танцор, балетмайстар, педагог. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1960).

Біяграфія
---------

У 1932 годзе скончыў курсы культасветработнікаў у Магілёве. У 1937—1941 гг. — саліст ансамбля песні і танца Беларускай філармоніі. З 1945 года — саліст і балетмайстар у ансамблях песні і танца Адэскай і Прыбалтыйскай ваенных акруг.

У 1953—1973 гг. — галоўны балетмайстар Дзяржаўнага народнага хору Беларусі. У 1960 годзе прысвоена званне «Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі». Стылізаваў для сцэны шэраг беларускіх народных танцаў і гульняў. Зрабіў значны ўклад у развіццё аматарскіх харэаграфічных калектываў, ансамбляў песні і танца.

Сярод пастановак: «На прывале», «Лянок», «Калгасная полька», «Лявоніха», «Мяцеліца», «Беларуская маладзёжная» і іншыя.

Выкладаў беларускі народны танец на рэспубліканскіх і абласных семінарах культработнікаў.

Супрацоўнічаў з Рэспубліканскім і Мінскім абласным дамамі народнай творчасці, Рэспубліканскім навукова-метадычным Цэнтрам культуры.

Літаратура
----------

* Акулёнак Пётр Сяргеевіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск : БелЭн, 1996. — Т. 1 : А-Аршын. — С. 215.
* Акулёнак Пётр Сяргеевіч // Культура Беларусі : энцыклапедыя : [у 6 т.] / рэдкал.: Т. У. Бялова [і інш.]. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 1 : А-Б. — С. 94.
* Акулёнок Пётр Сергеевич // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 1. — С. 14.
* Акулёнок Пётр Сергеевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.] / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2006. — Т. 2 : А-Герань. — С. 64.

Зноскі
------
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Эдуардс.
Здымак плато з космасу.
**Эдуардс** (англ.: Edwards Plateau) — плато на поўдні ЗША (штат Тэхас), размешчанае паміж далінамі рэк Рыа-Грандэ і Каларада, на мяжы з Прымексіканскай нізінай. Складовая частка Вялікіх раўнін.

Вышыня плато складае 700—800 м. Складзена пераважна вапнякамі. Паверхня плоская, глыбока рассечана каньёнападобнымі далінамі рэк. Пераважаюць сухастэпавыя травы, сукуленты, месітавыя кусты. Раён пашавай жывёлагадоўлі.

Літаратура
----------

* *Эдуардс плато (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі.
* *Эдуардс (плато)* — артыкул з Краткой географической энциклопедии.
**Галерэя сучаснага мастацтва «Ў»** — гэта мастацкая галерэя сучаснага мастацтва ў Мінску.

Галерэя размяшчаецца на вуліцы Кастрычніцкая, 19.

Назва галерэі
-------------

Назву галерэя атрымала ад літары «Ў», якая значна адрознівае беларускую мову ад іншых моў усходнеславянскай групы.

Гісторыя
--------

Кірмаш сучаснага мастацтва «*ArtVilnius’16*» адбыўся ў Вільнюсе. Прадстаўнікі дванаццаці краін прынялі ўдзел у кірмашы. Беларуская галерэя «Ў» на кірмашы адзначана вышэйшай узнагародай ў намінацыі «*Лепшая Замежная Галерэя*».

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  «Ў» — галерэя сучаснага мастацтва Архівавана 23 верасня 2018.
3. ↑  «Галерэю „Ў" прызналі лепшай на фестывалі ў Вільні». *Хартыя'97*.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 20 красавіка 2022.
* Галерэя сучаснага мастацтва «Ў» у Facebook
* Галерэя сучаснага мастацтва «Ў» у Instagram
* Галерэя сучаснага мастацтва «Ў» ва Укантакце Архівавана 15 мая 2019.
**«Белыя ночы»** (італ.: Le notti bianche) — меладрама італьянскага кінакласіка Лукіна Вісконці, знятая паводле аднайменнага «сентыментальнага рамана» Фёдара Міхайлавіча Дастаеўскага. Галоўныя ролі ў карціне выканалі Марчэла Мастраяні і Марыя Шэл. Прэмія «Сярэбраны леў» за лепшую рэжысуру Венецыянскага кінафестывалю 1957 года.

Гісторыя стварэння і паказы
---------------------------

Вісконці ўнёс істотныя змены ў сюжэт «Белых начэй» у параўнанні з арыгіналам. Месца дзеянне перанесена ў італьянскі горад Ліворна і зменена імя галоўнай гераіні, на першы план аказаўся вылучаным і інфернальны пажылы каханы галоўнай гераіні, ролю якога выканаў Жан Марэ. Эфект белых начэй, прыродна немагчымых для Італіі, дасягаецца дзякуючы беламу снегу, які выпаў і афарбаваў чорную італьянскую ноч, што прыносіць радасць героям.

Ліворна Вісконці выбудаваў у выглядзе дэкарацый на студыі «Чынечыта», нічога падобнага раней ён не рабіў у сваёй кар’еры. Ілюзію туману над Ліворна няўдала спрабуюць стварыць цюлевыя фіранкі, што, аднак, з’яўляецца задумкай рэжысёра, які імкнуўся стварыць у сваёй карціне атмасферу штучнага свету.

«Белыя ночы» ўдзельнічалі ў конкурснай праграме 18-га Венецыянскага кінафестывалю, дзе былі ўдастоены «Срэбнага льва», саступіўшы «Залатога льва» «Непакоранаму» бенгальскага рэжысёра Сацьяджыта Рая. Стваральнікі і акцёры «Белых начэй» палічылі гэты вынік правалам, напрыклад, Марчэла Мастраяні, наракаў, што ён, відаць, бяздарны і яму застаецца хіба, што гуляць толькі таксістаў. Пасля ён успрымаў сваю працу ў «Белых начах», як адкрывальніцу да цікавых і аб’ёмных роляў у будучыні.

Пры паказе першых кадраў «Белых начэй» гучыць музыка з оперы «Севільскі цырульнік» (Вісконці традыцыйна ўключаў оперныя ўрыўкі ў самы пачатак сваіх карцін). У якасці ж асноўнага кампазітара «Белых начэй» выступіў Ніна Рота, які супрацоўнічаў з Вісконці таксама ў яго карцінах «Рока і яго браты» (1960) і «Леапард» (1963).

У ролях
-------

* Марыя Шэл — Наталля
* Марчэла Мастраяні — Марыа
* Жан Марэ — кватэранаймальнік
* Марчэла Равена — гаспадыня пансіёну
* Марыя Дзанолі — служанка
* Клара Каламаі — прастытутка
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Далгоў.
**Уладзімір Канстанцінавіч Далгоў** (25 сакавіка (7 красавіка) 1916, Волагда — 24 чэрвеня 1944, в. Буй, Бешанковіцкі раён) — Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Скончыў 6 класаў школы. З 1930 года працаваў разам з бацькам як пячнік-саматужнік, пасля смерці бацькі з 1933 года — вучань майстра-бляхара ў арцелі «Чырвоны факел» у Волагдзе.

У 1938 годзе прызваны на тэрміновую ваенную службу. Служыў у Памежных войсках НКУС СССР на Далёкім Усходзе. Удзельнічаў у баявых дзеяннях ля возера Хасан у ліпені-жніўні 1938 года. У 1940 годзе звольнены ў запас, вярнуўся ў Волагду.

Другі раз прызваны ў Чырвоную Армію ў лістападзе 1941 года Валагодскім раённым ваенкаматам. 24 чэрвеня 1944 года загінуў у баі пры вызваленні вёскі Буй Бешанковіцкага раёна Віцебскай вобласці.

Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена пасмяротна 24 сакавіка 1945 года.

Пахаваны ў брацкай магіле вёскі Галыні.

Зноскі
------

1. ↑  Долгов, Владимир Константинович
2. ↑  ПОМНІКІ ГІСТОРЫІ **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 13 студзеня 2020. Праверана 1 красавіка 2020.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.