recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Макрэцкі.
**Адам Макрэ́цкі** (польск.: Adam Mokrzecki; 16 ліпеня 1856, в. Дзітрыкі Лідскага павета, цяпер Лідскі раён Гродзенскай вобл. — 6 красавіка 1921, Гродна) — польскі вайсковы дзеяч, генерал расійскай арміі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сямейным маёнтку Дзітрыкі. З 13-гадовага ўзросту (разам з братам, С. Макрэцкім) навучаўся ў ваеннай школе ў Пскове, пасля заканчэння якой у 1877 голдзе ў чыне падпаручніка быў адпраўлены на вайну з Турцыяй. Пасля вайны служыў у Гродне. У 1895 годзе скончыў з адзнакай ваенную акадэмію ў Араніенбаўме. У 1896 годзе атрымаў званне падпалкоўніка і быў накіраваны на службу ў Лібаву, дзе знаходзіўся да 1905 года. У 1907 годзе выступіў у штабе корпусу з рэфератам «Ініцыятыва салдата на вайне», яму было прапанавана ўвайсці ў склад Генеральнага штаба пры ўмове змены веравызнання, ад чаго католік А. Макрэцкі адмовіўся. Праз некалькі месяцаў атрымаў званне палкоўніка. У 1912 годзе прызначаны камандзірам палка ў Маршанску. У 1914 годзе накіраваны на фронт. На вайне атрымаў чын генерала, узнагароджаны Крыжам святога Георгія. З 1915 года знаходзіўся ў рэзерве ў Вільні, Віцебску, Мінску, працаваў у Саюзе ваенных палякаў. Пасля рэвалюцыі ўступіў у корпус Ю. Доўбар-Мусніцкага, а калі яго расфарміравалі вярнуўся ў сямейны маёнтак. Праз некалькі месяцаў узначаліў ІІ групу Віленскай самаабароны, штаб якой знаходзіўся ў Лідзе, затым займаў пасаду каменданта Вільні. Пасля таго як польская Самаабарона пакінула Вільню і была раззброена немцамі, генерал А. Макрэцкі накіроўваецца ў рэгулярнае польскае войска. У 1919 годзе заняў Слонім, Баранавічы і Нясвіж, на чале 1-й Літоўска-Беларускай дывізіі захапіў Слуцк і Клецк. Пад канец года прызначаны камандзірам ваеннай акругі ў Гродне. У 1920 годзе абараняў горад падчас наступлення бальшавіцкіх войск, адступіў да Саколкі, удзельнічаў у контрнаступленні. На пэўны час быў адкліканы ў Варшаву. Памёр у Гродне ад сардэчнага прыступу.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Dziczkaniec J. Samoobrona Ziemi Lidzkiej. Wyd. 2. Lida: Ziemia Lidzka, 2010.
Жмых з пладоў грэцкага арэха
**Жмых** — пабочны прадукт пасля выціскання алею прэсаваннем з насення алейных культур (сланечніка, рапсу, соі, лёну, аніса і інш.). Ужывалі як дэсерт або лёгкую закуску. У Непале жмых грэцкага арэха выкарыстоўваюць у кулінарных мэтах, таксама прыкладваюць да лба пры галаўных болях. У некаторых рэгіёнах выкарыстоўваюць як кацельнае паліва, для чаго жмых цалкам падыходзіць, таксама зніжае кошт атрыманай энергіі.

Пабочны прадукт пасля экстрагавання алею растваральнікамі называецца шротам. Тлушчу ў жмыху — 7-10 %, у шроце — 2,5 %.

Ужываецца як дадатак у корм жывёлам. Рыбакі выкарыстоўваюць жмых як прынаду для рыб.

Зноскі
------

1. ↑  Котляревський І. Енеїда / ком. О. Ставицького; мал. А. Базилевича. — Київ: Радянська школа, 1989.
2. ↑  Manandhar, Narayan P (April 1, 2002).
3. ↑  Clay, Jason W (January 1, 2004).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779816311 · NDL: 00560050 · NKC: ph909701 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сцефаненка.
**Андрэй Якаўлевіч Сцефаненка** (13 кастрычніка 1900, Крывяліцк, Краснапольскі раён — 20 ліпеня 1957) — беларускі геолаг і гідролаг.

Біяграфія
---------

Скончыў БДУ (1927), Маскоўскі геолагаразведачны інстытут (1932). З 1947 г. — кандыдат геолага-мінералагічных навук. З 1948 г. — старшы навуковы супрацоўнік, з 1950 г. — намеснік дырэктара Інстытута геалагічных навук АН БССР.

У 1932—1941 гг. правёў гідрагеалагічныя вышуканні і пошукі карысных выкапняў у СССР (Каракумы, Каўказ, Далёкі Усход і інш.), Манголіі (пустыня Гобі).

На Беларусі даследаваў глыбінную геалогію, падземныя воды і мінеральна-сыравінныя рэсурсы. У 1951 г. удастоены Дзяржаўнай прэміі СССР. Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга, медалямі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Сцефаненка Андрэй Якаўлевіч // БелЭС. У 12 т. Т.10. — Мн. 1974. — С.145.
* Географы і геолагі — ураджэнцы Магілёўскай вобласці: Біябібліяграфічны паказальнік.- Магілёў, 1995.- С.42- 43
**Жодзінская ЦЭЦ** — цеплаэлектрацэнтраль, размешчаная ў г. Жодзіна Мінскай вобласці. Філіял «Мінскэнерга».

Гісторыя
--------

Гісторыя цеплаэлектрацэнтралі пачалася ў 1938—1940 гадах з выбару аддзелам пошукавых работ Ленінградскага аддзялення інстытута «Теплоэлектропроект» пляцоўкі пад будаўніцтва ГРЭС з выкарыстаннем фрэзернага торфу мясцовых крыніц Чысць, Смалявічы, Ганцэвічы. Да працягу работ па выбары пляцоўкі для будаўніцтва ГРЭС прыступілі пасля заканчэння Вялікай Айчыннай вайны, у 1947 г.

Пастановай Савета Міністраў Беларускай ССР № 18 ад 11 студзеня 1947 года быў адведзены пад будаўніцтва Смалявіцкай ДРЭС участак зямлі агульнай плошчай 136,88 гектара ў Жодзінскім сельсавеце .

Праект электрастанцыі распрацаваны Ленінградскім аддзяленнем інстытута «Теплоэлектропроект». У якасці паліва абраны фрэзерны торф.

У сувязі з развіццём горада Жодзіна, паблізу электрастанцыі з’явіліся спажыўцы, якім патрабаваліся гарачая вада і тэхналагічны пар. У 1961 годзе праведзена першая рэканструкцыя шляхам мантажу цеплафікацыйнай турбіны, устаноўкі бойлернай і парапераўтваральніка. Гэтым быў пакладзены пачатак цеплафікацыі горада.

Да 1979 года функцыянаванне электрастанцыі цалкам вызначалася рэжымам водпуску цеплавой энергіі, і Смалявіцкая ГРЭС Загадам Мінэнерга СССР ад 11 чэрвеня 1979 года, № 44 перайменавана ў Жодзінскую ЦЭЦ. Да цяперашняга часу станцыя з’яўляецца адзінай крыніцай цеплазабеспячэння горада.

Распараджэннем Дзяржплана СССР № АЛ-5 / 93-8 ад 6 студзеня 1983 года ў якасці асноўнага паліва на Жодзінскай ЦЭЦ прыняты газ, рэзервовага — мазут.

На балансе філіяла «Жодзінская ЦЭЦ» знаходзіцца 173,9858 км цеплавых сетак і 30 CTP.

Спасылкі
--------

* РУП «Мінскэнерга». Жодзінская ЦЭЦ(недаступная спасылка)

| ⛭Цеплавая энергетыка Беларусі |
| --- |
| Цеплаэлектрацэнтралі | 
* Аршанская
* Бабруйская 1
* Бабруйская 2
* Баранавіцкая
* Брэсцкая
* Віцебская
* Гомельская 1
* Гомельская 2
* Гродзенская
* Жлобінская
* Жодзінская
* Лідская
* Магілёўская 1
* Магілёўская 2
* Мазырская
* Мінская 2
* Мінская 3
* Мінская 4
* Мінская 5
* Наваполацкая
* Пінская
* Полацкая
* Светлагорская

 |
| Дзяржаўныя раённыя электрастанцыі | 
* Беларуская
* Бярозаўская
* Лукомская

 |
| Мясцовыя цеплаэлектрацэнтралі | 
* Асіповіцкая
* Вілейская
* Заходняя (Пінск)
* Маладзечанская
* Паўночная (Гродна)
* Салігорская
* Шчучынская

 |
| Энергетыка Беларусі |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ушакоў.
**Андрэй Фёдаравіч Ушакоў** (16 кастрычніка 1912, вёска Рабяткі, Чавускі раён — 1941) — беларускі паэт
.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Закончыў сямігодку, прафшколу металістаў. Вучыўся ў Мінскім педінстытуце, Віцебскім кінатэхнікуме на сцэнарным аддзяленні, Усесаюзным інстытуце кінематаграфіі ў Маскве. У 1939 г. закончыў Маскоўскі інстытут гісторыі, філасофіі і літаратуры. Працаваў інспектарам ва Упраўленні па справах мастацтва пры СНК БССР. У кастрычніку 1939 г. прызваны ў Чырвоную Армію, працаваў сакратаром дывізіённай газеты «За Советскую Родину». З пачатку Вялікай Айчыннай вайны прымаў удзел у баях на Магілёўшчыне і Гомельшчыне. Загінуў у ліпені 1941 г. пры пераправе праз Сож.

Першы верш надрукаваны ў 1928 г. у газеце «Чырвоная змена» пад псеўданімам А. Бязьмежны.

Аўтар паэмы «Говар машын», кнігі вершаў «Рабочы пульс», «Зарыва вагранак», «Праца і маладосць», «Голас Радзімы».

Паэзіі пачатку 1930-х гадоў уласцівы тэматыка, рытмы і інтанацыі так званай «ударніцкай» паэзіі. Аўтара перапаўняла натхненне і вера ў тое, што сённяшняя ўдарная праца — гэта падмурак заўтрашняга шчаслівага дня. Разам з паэтам А. Жаўруком выдаў творы для дзяцей «Пра слаўных папанінцаў нашага дзетсада». Вершы паэта перакладаліся на рускую, балгарскую, польскую мовы.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Ушакоў Андрэй Фёдаравіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдактар Г. П. Пашкоў — Мінск, 2003. — Т. 16. — С. 290.
* Ушакоў Андрэй // Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. / пад рэдакцыяй А. В. Мальдзіса. — Мінск, 1995. — Т. 6. — С. 130—133.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Юркевіч.
**Андрэй Юркевіч** (нар. 2 лютага 1978, г. Салігорск, Беларусь) — беларускі кёрлінгіст.

Кар’ера
-------

Займаецца кёрлінгам з 2014 года, гуляе на пазіцыі другога. З 2015 па 2017 год быў членам нацыянальных мужчынскай і змяшанай зборных камандаў Беларусі.

Дасягненні
----------

**Чэмпіянат Беларусі па кёрлінгу сярод змяшаных каманд**

* **Чэмпіён (1)**: 2016
* **Сярэбраны прызёр (1)**: 2017

**Чэмпіянат Беларусі па кёрлінгу сярод змяшаных пар**

* **Бронзавы прызёр (1)**: 2015.

Зноскі
------

1. ↑  results worldcurling Праверана 0 чэрвеня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21705650'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Тэматычныя сайты | Сусветная федэрацыя кёрлінга |
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Лескавічы.

**Ле́скавічы** — возера ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Сечна, за 5 км у напрамку на поўдзень ад гарадскога пасёлка Шуміліна каля вёскі Лескавічы.

Плошча паверхні 0,72 км². Найбольшая глыбіня 30,7 м. Даўжыня 2,78 км. Найбольшая шырыня 0,75 км. Даўжыня берагавой лініі 8,2 км. Аб'ём вады 4,83 млн куб.м. Плошча вадазбору 6,2 км². Схілы катлавіны вышынёй 20-22 м параслі хмызняком, на поўначы разараныя. У паўднёва-ўсходняй частцы 2 вузкіх залівы. Берагі зліваюцца са схіламі катлавіны, на захад нізкія, забалочаныя. Найболей глыбакаводная паўночная частка возера. Празрыстасць вады нізкая (0,5 м). Зарастае слаба. 

У паўднёвай частцы ўпадаюць ручаі з возера Разван і возера без назвы. На паўночным захадзе возера Лескавічы злучацца пратокай з возерам Круглік.

Літаратура
----------

* Лескавічы // Блакітны скарб Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн. 2007. — С. 249.
* Лескавічы // Энцыклапедыя прыроды Беларусі : у 5 т. / рэдкал.: І. П. Шамякін [і інш.]. — Мн. 1984. — Т. 3. — С. 165.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзмітрыеў.
**Адам Мартынавіч Дзмітрыеў** (нар. 1902, в. Ніканавічы, Быхаўскі павет, Магілёўская губерня, Расійская імперыя — студзень 1936, Ялта, РСФСР, СССР) — пісьменнік.

Біяграфія
---------

У 1912 г. Дзмітрыевы пераехалі на жыхарства ў Сібір. Пасля ўстанаўлення Савецкай улады Адам працаваў у валасным выканкаме. У пачатку 1920-х гадоў скончыў камвуз, працаваў у павятовым рэўкаме, у губкаме партыі, упаўнаважаным па зборы харчовага падатку. У канцы 1922 г. чырванафлотца, потым палітработнік на Далёкаўсходнім флоце, удзельнічаў у дэсанце ў Ахоцкім моры пры ліквідацыі рэшткаў «хеўраў» генерала Пепяляева. З 1925 г. на Балтыйскім флоце: памочнік камісара крэйсера «Прафінтэрн», сакратар партыйнага камітэта брыгады эсмінцаў і інструктар палітупраўлення марскіх сіл Балтыйскага мора.

У 1926 годзе ў часопісе «Красный Флот» было надрукавана першае апавяданне пісьменніка «За хищниками» (пра барацьбу Далёкаўсходняй флатыліі супраць японскіх інтэрвентаў). У пачатку 1930-х гадоў ён быў сярод стваральнікаў літаратурнага аб'яднання Чырвонай Арміі і флоту ЛАЧАФ. У творах пераважае далёкаўсходняя тэматыка.

Памёр пасля цяжкай хваробы ў студзені 1936 г.

Творы
-----

* … Есть — вести корабль. Роман. Ленинград — Москва. 1932. 148 с.
* … Есть — вести корабль. Роман. Ленинград. 1934. 152 с.
* «Адмирал Макаров». Роман. Ленинград. 1934. 308 с.
* «Адмирал Макаров». Роман. 3 изд. Ленинград. 1935. 244 с.
* … Есть — вести корабль. Роман. Ленинград. 1936. 177 с.
* … Есть — вести корабль. Повесть; «Адмирал Макаров». Роман. Ленинград. 1936. 403 с.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Адам Мартынавіч Дзмітрыеў // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Быхаўскага р-на. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 150. — 576 с. — ISBN 5-85700-027-0.
* Белакузаў. В. Адам Дзмітрыеў — пісьменнік з Ніканавіч. // Маяк прыдняпроўя. 22 студзеня 1987. С. 2.
* Дмитриев Адам Мартынович. // Краткая Литературная Энциклопедия в 9 томах. Т. 2. Москва. 1964. С. 705.
Аўтаматычная вінтоўка M14
**Вінтоўка** — індывідуальная даўгаствольная агнястрэльная зброя з вінтавымі нарэзамі ў канале ствала. Вінтавыя нарэзы забяспечваюць вярчэнне кулі ў палёце, што забяспечвае больш устойлівую траекторыю і, адпаведна, большую далёкасць і трапнасць стральбы ў параўнанні з гладкаствольнымі стрэльбамі.

У якасці асноўнай ваеннай зброі ўжываліся ў канцы XIX—першай палове XX ст. У наш час саступілі месца аўтаматам і кулямётам, выкарыстоўваюцца ў асноўным як снайперская зброя.

Класіфікацыя
------------

Салдат арміі Венгрыі з снайперскай вінтоўкай СВД
Вінтоўкі падзяляюць на:

* Аўтамат — штурмавая вінтоўка прызначанная для паразы суперніка на кароткай дыстанцыі ці ў бліжнім баі
* Карабін — укарочанныя і палегчаныя вінтоўкі (самазарадныя ці з ручным перазараджаннем), а таксама некаторыя тыпы стрэльб
* Снайперскія вінтоўкі
* Супрацьтанкавыя стрэльбы

Фінская супрацьтанкавая стрэльба Lahti L-39
Па тыпу бояпітання выдзяляюць:

* магазінныя
* самазарадныя
* аўтаматычныя

Гісторыя
--------

Асноўнай прычынай з’яўлення вінтовак паслужыла неабходнасць павелічэння кучнасці бою гладкаствольных стрэльбаў. Папярэднік вінтоўкі, гладкаствольны мушкет, адрозніваўся слабой дакладнасцю бою, бо пры стрэле куля свабодна рухалася ў гладкім канале ствала і атрымлівала некантралюемае кручэнне. Доследным шляхам было высветлена, што стрэльбы з нарэзкай у канале ствала дазваляюць дакладна страляць на адлегласці больш за 100 м.

Першыя ўзоры зброі са шрубавай нарэзкай з’явіліся ў пачатку XVI стагоддзя. Іх ужыванне доўга было абмежаваным. Адна з прычын — дарагавізна і працаёмкасць у вытворчасці. Але галоўны чыннік — вельмі доўгі час перазарадкі ў параўнанні з гладкаствольнымі стрэльбамі, г. зн. кулю ў наразны ствол даводзілася заганяць ад дульнага зрэзу да казённай часткі малатком. Таму наразнымі стрэльбамі (ці часцей за ўсё наразнымі карабінамі павялічанага калібра — штуцарамі) узбройвалі толькі невялікую частку пяхоты (егераў).

Гл. таксама
-----------

* Аўтаматычная вінтоўка
* Barrett M82

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

| ⛭Вінтоўкі |
| --- |
| Гісторыя вінтоўкі | 
* Кнотавы замок
* Калясцовы замок
* Крамянёвы замок
* Капсульны замок  (англ.) (бел.
* Патрон кальцавога ўзгарання
* Патрон шпількавага ўзгарання  (англ.) (бел.
* Штуцар
* Мушкет
* Крамянёўка

 |
| Вінтоўкі паводле краін | 
* Вялікабрытанія
* Германія
* Расія
* ЗША

 |
| Тыпы вінтовак | 
* Неаўтаматычныя
* Аўтаматычныя
* Самазарадныя
* Карабін
* Аўтамат
* Марксманская вінтоўка
* Снайперская вінтоўка
* Буйнакаліберная снайперская вінтоўка
* Супрацьтанкавая стрэльба
* Самаробная

 |
| Канструкцыя | 
* Магазін
* Абойма
* Патроны
* Прыклад
* Ударна-спускавы механізм

 |
**«Жмень»**, або **«Цмень»** — каменны метэарыт, знойдзены ў 1858 каля вёскі Цмень Столінскага раёна Брэсцкай вобласці. Належыць да ахандрытаў. Маса — 246 г. Асноўная частка (116 г.) зберагаецца ў Венскім нацыянальным прыродазнаўча-гістарычным музеі, 26,6 г — у калекцыі метэарытаў Расійскай АН ў Маскве, 6,8 г — у Амерыканскім музеі прыродазнаўчай гісторыі ў Нью-Ёрку.

Літаратура
----------

* Метеориты // Республика Беларусь: Энциклопедия в 6 т. Т. 4.: Картография — Миноговые / редкол. Г. П. Пашков и др. — Минск: БелЭн, 2007. — 768 с. ISBN 978-985-11-0385-6
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
**Фо́рзац** (ням.: Forsatz) — складзены папалам ліст паперы, змяшчаемы паміж пераплётнай накрыўкай і блокам кнігі.

Форзац злучае блок кнігі з накрыўкай і абараняе крайнія лісты ад забруджвання. Адначасова форзац з'яўляецца элементам афармлення. Унутраны ліст форзаца прыклейваецца да крайняга ліста (сшытка), а знешні — да ўнутранага боку пераплётнай накрыўкі кнігі.

Форзац па афармленні можа быць простым (белым або каляровым), аздобленым дэкаратыўным малюнкам або арнаментам, тэматычным (адлюстроўвае тэматыку кнігі). Часам на форзацы адлюстроўваюць карты, фотаздымкі, цытаты і іншую інфармацыю па зместу кнігі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 438. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0263-6 (Т. 16).

Спасылкі
--------

* *Форзац (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* Форзац Архівавана 14 жніўня 2014. // *Мильчин А. Э.* Издательский словарь-справочник: [электронное издание]. — 3-е изд. испр. и доп. — М.: ОЛМА-Пресс, 2006.  (руск.)
* Форзац Архівавана 1 верасня 2010. // *Стефанов С. И.* Реклама и полиграфия: опыт словаря-справочника.— М.: Гелла-принт, 2004. — 320 с: ил. — (Рекламные технологии).  (руск.)
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Форзац

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4580533-7 · NKC: ph1014041 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Друянаў.
**Алтэр Друянаў** (6 ліпеня 1870, Друя — 10 мая 1938, Тэль-Авіў) — ізраільскі літаратар, рэдактар, журналіст, фалькларыст.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў забяспечанай хасідскай сям’і рабіна і гандляра Гецэля (Песаха Эльякіма) Янкелевіча і Трайны Друянавых. Вучыўся ў Валожынскай ешыве, затым заняўся камерцыяй. У 1890 апублікаваў свой першы фельетон у газеце на іўрыце «Ха-Меліц», за імі рушылі ўслед артыкулы і фельетоны на іўрыце і на ідышы ў розных перыядычных выданнях. У 1900—1905 быў сакратаром адэскага Камітэта па засяленні Палестыны, выехаў у Эрэц-Ісраэль у 1906, але ў 1909 вярнуўся ў Расію і да 1914 рэдагаваў «Ха-Олам» (у тыя гады орган Усерасійскай сіянісцкай арганізацыі). У 1918 годзе ў Адэсе пачаў рэдагаваць сумесна з Х. Н. Бялікам  (руск.) (бел. і І. Х. Раўніцкім  (руск.) (бел. перыядычныя зборнікі яўрэйскай фалькларыстыкі «Рэшумот» (вып. 1-4, Адэса-Берлін-Тэль-Авіў, 1918-26).

З 1921 пастаянна жыў у Эрэц-Ісраэль. Друянаў вядомы як аўтар «Сефер ха-бдзіха ве-ха-хідуд» («Кніга анекдотаў і астротаў»), выдадзеных у трох тамах у перыяд з 1935 па 1938). Складальнік зборніка дакументаў «Ктавім ле-талдот Хібат Цыён ве-ішув Эрэц-Ісраэль» («Запіскі па гісторыі Хібат Цыён  (руск.) (бел. і засялення Палестыны»), выдадзеных у трох тамах у перыяд з 1919 па 1932). У 1943—1945 выйшаў двухтомнік яго твораў.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Артыкул «*Друянов Алтер*» у Электроннай яўрэйскай энцыклапедыі
* *Алтэр Друянаў* — артыкул з РЕЭ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Кароткая яўрэйская |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 177059888 · CiNii: DA18997309 · GND: 1053386427 · ISNI: 0000 0001 1140 4607 · LCCN: n83156479 · NTA: 302379223 · NUKAT: n2018131310 · LIBRIS: 253302 · SUDOC: 237788322 · VIAF: 77693157 |

 |
**Адам Мак-Кей** (англ.: Adam McKay; нар. 17 красавіка 1968, Філадэльфія, Пенсільванія) — амерыканскі кінарэжысёр, прадзюсар, сцэнарыст і комік. Мак-Кей пачаў сваю кар’еру ў 1990-х гадах у якасці галоўнага сцэнарыста камедыйнага шоу NBC Saturday Night Live на працягу двух сезонаў і з’яўляецца сузаснавальнікам камедыйнага гурта Upright Citizens Brigade. Праславіўся ў 2000-х гадах дзякуючы супрацоўніцтву з комікам Уілам Ферэлам і быў суаўтарам яго фільмаў «Тэлевядучы: Легенда пра Рона Бургундзі», «Рыкі Бобі: Кароль дарогі» і «Копы ў глыбокім запасе». Ферэл і Мак-Кей пазней сталі суаўтарамі і супрадзюсарамі шматлікіх тэлесерыялаў і фільмаў, а таксама стварылі свой вэб-сайт «Funny or Die» праз сваю кампанію Gary Sanchez Productions.

Мак-Кей пачаў асвойваць больш драматычную тэрыторыю ў 2010-х гадах. «Гульня на паніжэнне» быў першым фільмам Мак-Кея, які ён зняў без Ферэла ў акцёрскім складзе. За гэты фільм ён быў намінаваны на некалькі ўзнагарод, у тым ліку дзве прэміі «Оскар» за найлепшую рэжысуру і найлепшы адаптаваны сцэнарый (з суаўтарам Чарльзам Рэндальфам), а таксама дзве прэміі Брытанскай кінаакадэміі за найлепшую рэжысуру і найлепшы адаптаваны сцэнарый. Ён і Рэндальф атрымалі ўзнагароды за найлепшы адаптаваны сцэнарый на прэміях «Оскар», кінапрэміі BAFTA і прэміі WGA. За сваю працу над біяграфічным фільмам Рычарда Чэйні «Улада» Мак-Кей атрымаў намінацыі на прэмію «Оскар» за найлепшую карціну, найлепшую рэжысуру і найлепшы арыгінальны сцэнарый. У 2019 годзе Мак-Кей заснаваў кампанію Hyperobject Industries.

Зноскі
------

1. ↑  Adam McKay // Internet Broadway Database — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q31964'></a>
2. ↑  Adam McKay // filmportal.de — 2005. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Filmportal · Internet Broadway Database · Internet Movie Database · КиноПоиск · MusicBrainz · Rotten Tomatoes |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 1470399609164 · BNE: XX1021120 · BNF: 15585857r · CiNii: DA19786386 · GND: 137003110 · ISNI: 0000 0000 8146 8449 · LCCN: n00024736 · NKC: xx0154984 · NLA: 56644807 · NLP: A22402640 · NTA: 27346423X · NUKAT: n2021203027 · SUDOC: 172321190 · VIAF: 66785822 · ULAN: 500471179 |

 |
**Магілёўскі скарб (1936)** – найбуйнейшы манетны скарб на тэрыторыі сучаснай Беларусі. Закладзены ў 1790-я. Захоўваецца ў Эрмітажы (Санкт-Пецярбург).

У лістападзе 1936 калгаснік вёскі Ільінка Магілёўскага раёна П.І. Казлоў пад час пракладкі каналізацыі ў Магілёве знайшоў гліняны зачынены збанок. Той збанок калгаснік перадаў дзяржаве. Навукоўцы, што адчынілі збанок выявілі ў ім **476** залатых еўрапейскіх дукатаў 16-17 стагоддзяў. Савет Народных Камісараў БССР выдаў прэмію Казлову памерам у 3000 рублёў.

Скарб трапіў у Дзяржаўнае Захаванне Каштоўных Металаў СССР у Маскве.

У 1940 годзе Дзяржаўны Эрмітаж СССР праводзіў адбор цікавых для сябе манет, але ў сувязі з вайной патрапілі яны да навукоўцаў у музей толькі ў 1946 годзе. З 476 манет захавалася 466.
**Герб Тонга** (танг.: ko e Sila ʻo Tonga) быў распрацаваны ў 1875 годзе, у адзін час са стварэннем Канстытуцыі Каралеўства Тонга.

Тры мячы ў правай ніжняй частцы шчыта сімвалізуюць тры дынастыі каралёў Тонга: Ту'і-Тонга, Ту'і-Хаатакалауа і Ту'і-Канакуполу. Тонга была аб'яднаная каралём Сіаосі Тупоу I, які стаў ініцыятарам фарміравання першага афіцыйнага ўрада Каралеўства Тонга, а таксама афіцыйнага герба дзяржавы. Голуб з аліўкавай галінкай у левай ніжняй частцы сімвалізуе жаданне народа Тонга, каб у Каралеўстве заўсёды быў мір. Тры зоркі ў левай верхняй частцы сімвалізуюць галоўныя астраўныя групы Тонга: астравы Тонгатапу, Вава і Хаапаі. Карона ў правай верхняй частцы гербавага шчыта сімвалізуе кіруючага манарха, караля Каралеўства Тонга. У ніжняй частцы герба размешчаны нацыянальны дэвіз дзяржавы: «Ko e Otua mo Tonga ko hoku Tofia» (у перакладзе з танганійскай мовы «Бог і Тонга — мая спадчына»).

У Тонга не існуе афіцыйнага апісання герба Каралеўства, таму ў шэрагу ўрадавых устаноў пячатка можа адрознівацца.

Спасылкі
--------

* Апісанне герба  (англ.)


| ⛭Тонга паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Тонга»**
 |

| Краіны Акіяніі: Гербы |
| --- |
| Незалежныя дзяржавы | 
Аўстралія · Вануату · Кірыбаці · Маршалавы Астравы · Мікранезія · Науру · Новая Зеландыя · Палау · Папуа — Новая Гвінея · Самоа · Саламонавы Астравы · Тонга · Тувалу · Фіджы
 |
| Залежныя тэрыторыі | 
Амерыканскае Самоа · Гаваі · Гуам · Астравы Кука · Какосавыя астравы · Новая Каледонія · Востраў Ражства · Востраў Норфалк · Ніуэ · Востраў Пасхі · Піткэрн · Паўночныя Марыянскія астравы · Такелау · Уоліс і Футуна · Французская Палінезія
 |
**Ордэн Святога Сільвестра** (поўная афіцыйная назва - *Папскі Рыцарскі Ордэн св. Сільвестра Папы*, Ordine Equestre Pontifice di San Silvestro Papa) — дзяржаўная ўзнагарода Ватыкана (Святога Прастола). Прызначаны для ўзнагароджання свецкіх асоб, якія маюць заслугі перад каталіцкай царквой і Святым Прастолам. Узнагароджанне праводзіцца, у асноўным, за прафесійныя заслугі, перш за ўсё ў галіне навукі, літаратуры, мастацтва. Ордэнам могуць узнагароджвацца як каталікі, так і прадстаўнікі іншых канфесій.

Гісторыя
--------

Ордэн заснаваны Папам Рыгорам XVI 31 кастрычніка 1841 г. булай *Cum honinum mentes*. Першапачаткова быў далучаны да ордэна Залатой шпоры. 7 лютага 1905 г. Папа Пій X аддзяліў ордэн Св. Сільвестра ад ордэна Залатой шпоры і даў яму свой ​​статус булай Multum ad excitandos.

Ступені
-------

Адпавядае па структуры папскаму рыцарскаму ордэну св. Рыгора Вялікага, гэта значыць мае чатыры класы: Вялікі Рыцарскі крыж, рыцар-камандор вышэйшага класа (з зоркай), рыцар-камандор і рыцар. Пяты па рангу Папскі ордэн.


|  |
| --- |
|  |
| Кавалер | Камандор 2-га класа | Камандор 1-га класа | Кавалеры Вялікага Крыжа |
|

Літаратура
----------

* Bernasconi, Acta Gregorii papæ XVI, 48; III, 179 sq.; Analecta Ecclesiastica (Rome, 1905), 99 sq.; 1907, 189; Leonis XIII Pont. Max. Acta (Rome), VIII, 259, 282; XXI, 74
**Герб Фалклендскіх астравоў** афіцыйна быў прыняты 29 верасня 1948 г.

Герб уяўляе сабой шчыт сіняга колеру з намаляваным на ім паруснікам «Desire» (Жаданне) на марскіх хвалях (сіне-белыя хвалістыя лініі), на якім англійскі марскі капітан, Джон Дэвіс адкрыў Фалклендскія Астравы ў 1592.

Дэвіз «Desire the Right» таксама адсылае нас да назвы карабля.

Пячатка Фалклендскіх астравоў 1876—1925 гг.
У верхняй частцы шчыта размешчаны баран, да нядаўняга часу авечкагадоўля з’яўлялася галоўнай гаспадарчай дзейнасцю на астравах. Трава на гербе адлюстроўвае самую распаўсюджаную расліннасць астравоў. У XIX стагоддзі авечкагадоўля не была асноўнай крыніцай даходу ў бюджэце астравоў. Аснову гаспадаркі складала буйная рагатая жывёла, таму да 1925 года на гербе маляваўся бык замест барана.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Герб Фалклендскіх астравоў

| Краіны Паўднёвай Амерыкі: Гербы |
| --- |
| 
Аргенціна ·  Балівія ·  Бразілія ·  Венесуэла ·  Гаяна ·  Калумбія ·  Парагвай ·  Перу ·  Сурынам ·  Уругвай ·  Чылі ·  Эквадор
 |
| 
Фалклендскія астравы ·  Французская Гвіяна ·  Паўднёвая Георгія і Паўднёвыя Сандвічавы астравы
 |
**Святаполк II** (славацк.: Svätopluk, чэшск.: Svatopluk) — правіцель Нітранскага княства ў 894—906 гадах, змагаўся за кантроль над усёй Вялікай Маравіяй.

Святаполк II быў другім сынам Святаполка I, князя Вялікай Маравіі. Пасля смерці Святаполка I у 894 годзе новым князем Вялікай Маравіі стаў яго старэйшы сын Моймір II, а Святаполк II атрымаў у валадарынне Нітранскае княства, якое было яе часткай. У 898 годзе Святаполк паўстаў супраць свайго брата і паспрабаваў захапіць уладу над усёй Вялікай Маравіяй. Канфлікт дасягнуў апагею ўзімку 898—899 гадоў, калі ў яго ўмяшаліся баварцы. Моймір II перамог баварцаў і ўзяў у палон Святаполка II, але баварцы здолелі вызваліць яго і даставіць ва Усходне-Франскае каралеўства.

Святаполк II вярнуўся ў Нітранскае княства ў 901 годзе. Ён, імаверней за ўсё, загінуў у 906 годзе, ваюючы супраць венграў.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
Фрагмент алтара, на якім адлюстраваны члены дынастыі Юліяў-Клаўдзіяў.
**Алтар Міру** (*Ara Pacis Augustae*) — алтар у гонар рымскай багіні міру, узведзены рымскім сенатам у гонар трыўмфальнага вяртання імператара Аўгуста з Іспаніі і Галіі у 13 годзе да н.э. Быў усталяваны на паўночнай ускраіне Рыма (паўночна-усходні вугал Марсава поля) і асвячоны сенатам 30 студзеня 9 гады да н.э. Асвячэнне алтара адзначыла сабой пачатак эпохі «рымскага міру» (Pax Romana).

Пасля падзення Рымскай імперыі алтар затапіла Тыбрам. У 1568 годзе былі выяўлены асобныя скульптурныя рэльефы алтара; яны патрапілі на вілу Медычы, у Ватыкан, ва Уфіцы і ў Луўр. У 1859 годзе былі прадпрынятыя больш грунтоўныя раскопкі, якія дазволілі Мусаліні рэканструяваць алтар Аўгуста. У 2006 годзе адкрыўся новы будынак-«каўпак», прызначаны для аховы рэштак алтара ад непагадзі (архітэктар — Рычард Меер).

Гл. таксама
-----------

* Pax Romana
Саляныя насыпы на саланчаку Уюні, Балівія
**Саланчакі** — тып глебы, які характарызуецца наяўнасцю ў верхніх гарызонтах лёгкарастваральных соляў у колькасцях, якія перашкаджаюць развіццю большасці раслін, за выключэннем галафітаў (салерос, салянка, зведзена, петрасімоныя, аджэрэк, кермека і ін.), якія таксама не ўтвараюць расліннага покрыва. Фармуюцца ў арыдных або паўарыдных умовах, характэрныя для глебавага покрыва стэпаў, паўпустынь і пустынь. Распаўсюджаныя ў Цэнтральнай Афрыцы, Азіі, Аўстраліі, Паўночнай Амерыцы; у Прыкаспійскай нізіне, Стэпавым Крыме; Казахстане і Сярэдняй Азіі.

Профіль глебаў мае наступную марфалагічную будову:

А — перагнойны гарызонт, выяўленасць гумусанакаплення моцна вагаецца ад ужо немагчыма да прыкметнага, бурай, светла-бурай або шэрай афарбоўкі; часам з паверхні вылучаюцца рэшткі дзёрну ў выглядзе шэрага перарывістага гарызонту, густа пераплеценага каранямі; з паверхні гарызонту залягае пласт багатага навалы соляў у выглядзе солевай скарыначкі або пухлага пласта ярка-белага, бялявага або бялявых-шэрага колеру;

B (Bg) — пад перагнойны гарызонтам або пад верхнім солевым гарызонтам вылучаюцца аднастайны пласт або серыя слаёў, часам пераходны гарызонт В;

G — глеевы гарызонт рознай ступені выяўленасці.

У глебавым профілі вылучаюцца солі ў выглядзе дробнакрышталічных навал — пражылак, крапінак як ярка белага, так і бурага колеру, бліскучых. На рознай глыбіні глебавага профілю назіраюцца шызыя і іржава-вохрыстыя плямы аглеенныя; часам яны выяўляюцца па ўсім профілю, але могуць і адсутнічаць.

Літаратура
----------

* *Ковда В. А.* Происхождение и режим засоленных почв, т. 1-2. — М. — Л. 1946—1947.
* *Егоров В. В.* Засоленные почвы и их освоение. — М. 1954.
* *Базилевич Н. И.* Геохимия почв содового засоления. — М. 1965.

| ⛭Прыродныя зоны |
| --- |
| Сушы | Арктычная пустыня ·  Антарктычная пустыня ·  Тундра ·  Лесатундра ·  Хвойны лес — Тайга ·  Падтайга ·  Мяшаныя лясы ·  Лісцевы лес: шыракалістыя лясы і драбналістыя лясы ·  Лесастэп ·  Стэп ·  Паўпустыня ·  Пустыня ·  Саванна ·  Субтрапічны лес ·  Дажджавы лес ·  Пераменна-вільготны лес ·  Вільготныя трапічныя лясы — Джунглі ·  Сухія трапічныя лясы — Каатынга ·  Вільготныя экватарыяльныя лясы: Сельва і Гілея ·  Альпійская ·  Субальпійская ·  Міжземнаморская ·  Вобласць вышыннай пояснасці ·  Прыбярэжныя і забалочаныя: плаўні, пойма, балоты, саланчакі, маршы |
| Сусветнага акіяна | Літаральная зона / Прыліўна-адліўная зона / Прыбярэжная зона ·  Мангравыя лясы ·  Лясы бурых водарасцей ·  Каралавыя рыфы ·  Нерытычная зона ·  Кантынентальны шэльф ·  Пелагічная зона ·  Ложа акіяна ·  Упадзіны: жолаб і рыфт ·  Гідратэрмальныя крыніцы сярэдзінна-акіянічных хрыбтоў ·  Пакавы лёд |
| Біялогія — Геаграфія — Экалогія |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778299002 |
**Мальвакветныя** (*Malvales*) — парадак кветкавых раслін.

Дрэвы, хмызнякі і травы парадку мальвакветныя маюць чарговыя, рэдка супраціўныя простыя ці (радзей) складаныя лісты з прылісткамі. Маладыя часткі раслін нярэдка пакрыты шматлікімі зорчатымі валаскамі. У парэнхімных тканках звычайна слізевыя клеткі, поласці ці каналы. Кветкі ў рознага роду цымозных суквеццях, але нярэдка адзіночныя, большай часткай двухполыя, актынаморфныя, 5-членныя, з двайным калякветнікам. Чашалісцікі свабодныя ці зрослыя. Пялёсткі звычайна свабодныя, у бутоне часта скручаныя. Тычынкі, як правіла, у 2 кругах; знешні круг часта адсутнічае ці ператвораны ў стамінодыі, а колькасць членаў унутранага круга звычайна павялічана, і яны зрастаюцца або ніцямі ў калонку вакол гінецэя, або ў некалькі пучкоў. Гінецэй цэнакарпны, звычайна з многіх карпел. Завязь верхняя, шматгняздовая з адным або многімі семязачаткамі ў кожным гняздзе ці на кожнай плацэнце. Плады сухія каробачкі ці мясістыя або аднанасенныя арэхі ці ягады.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».

Літаратура
----------

* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | APNI · EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · Tropicos · WFO · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 122562940 · GND: 4341709-7 · LCCN: sh85080232 · Microsoft: 2779085994 · NKC: ph305438 |
Каля лагернага барака. Cнежань 1941 года
**Саласпілскі канцлагер** — канцэнтрацыйны лагер, створаны падчас Другой сусветнай вайны на тэрыторыі акупаванай нацысцкай Германіяй Латвіі. Існаваў ў 18 кіламетрах ад Рыгі побач з горадам Саласпілс з кастрычніка 1941 года да канца лета 1944 года.

Найбольш сумную вядомасць гэты лагер атрымаў з-за ўтрымання ў ім малалетніх вязняў, якіх затым сталі выкарыстоўваць для адбору крыві для параненых нямецкіх салдат, з прычыны чаго дзеці хутка гінулі.

Гісторыя
--------

Восенню 1941 года лагер будавалі яўрэі прывезеныя ў Латвію з Германіі. Першыя вязні (жыхары Латвіі, падазраваныя ў супраціве акупантам) з'явіліся ў лагеры ў траўні 1942 года. У канцы 1942 года да іх дадалі асоб, якія ўхіляліся ад усеагульнай працоўнай павіннасці. 

У сакавіку 1943 года ў лагер пачалі змяшчаць сялян з Латгаліі, якія ўхіляліся ад паставак сельгаспрадукцыі і выплаты падаткаў, а таксама жанчын і дзяцей, вывезеных з селаў Беларусі, Пскоўскай і Ленінградскай абласцей падчас карных антыпартызанскіх аперацый.

У лютым—красавіку 1943 года падчас карнай аперацыі «Зімовае чараўніцтва» толькі з Асвейскага раёна Віцебскай вобласці былі вывезены 14175 жыхароў — дарослыя на працу ў Германію, дзеці — у Саласпілскі канцлагер.

Лічыцца, што праз Саласпілскі лагер смерці прайшло каля 100 тысяч зняволеных. Дакладная колькасць загінулых у Саласпілскім канцлагеры невядома дагэтуль.

У жніўні 1944 года зняволеныя лагера, якія засталіся ў жывых, былі вывезены ў канцлагер Штутгаф. Перад прыходам савецкіх войскаў амаль усе лагерныя баракі былі спалены. 

Баракі, якія засталіся, былі выкарыстаныя для стварэння лагера для нямецкіх ваеннапалонных, дзе тыя ўтрымліваліся да кастрычніка 1946 года. 

У 1967 годзе на месцы канцлагера быў створаны Саласпілскі мемарыяльны комплекс.

Літаратура
----------

* *Valdis O. Lumans.* Latvia in World War II. — New York: Fordham University Press, 2006. — Т. 11. — 547 p. — (World War II: The Global, Human, and Ethical Dimension). — ISBN 9780823226276.
**Грэна́да** (англ.: Grenada) — востраў у Карыбскім моры. Уваходзіць у склад дзяржавы Грэнада. Плошча — 280 км². Адміністрацыйна падзяляецца на 6 прыходаў.

Уваходзіць у склад архіпелага Малыя Антыльскія астравы. Мае вулканічнае паходжанне. Цэнтральную частку займае горны хрыбет. Найвышэйшы пункт — гара Святой Кацярыны (840 м). У старажытных кратэрах маецца шэраг азёр. Рэкі кароткія, імклівыя. Узбярэжжа занята невялікімі залівамі, пляжамі, а таксама мангравымі балотамі.

Клімат трапічны пасатны. Сярэдняя колькасць ападкаў — 1500 мм у год. Сухі сезон цягнецца са студзеня па май. Сярэдняя гадавая тэмпература 24 — 30° C.

У гарах захаваліся трапічныя лясы. Распаўсюджаныя жывёлы — птушкі, яшчаркі, чарапахі і г. д.

Літаратура
----------

* The World Geographical Encyclopedia. / John F. McCoy, Project Editor. — Thompson Gale, 2003. P. 214—218.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · Universalis |
**Рудзё́нкава** — возера ў Беларусі, у Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Нача, за 24 км на паўднёвы захад ад горада Полацк, за 3 км на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Ветрына.

Плошча паверхні возера 0,15 км². Даўжыня 0,77 км, найбольшая шырыня 0,28 км, даўжыня берагавой лініі 1,78 км. Плошча вадазбору 16,5 км².  

Катлавіна Рудзёнкава выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны спадзістыя, вышынёй 5—7 метраў. Берагавая лінія ўмерана звілістая. У заходняй частцы возера невялікі востраў.  

У Рудзёнкава ўпадаюць некалькі ручаёў (у т.л. ручай з возера Сердава) і выцякае рака Гародзенка (прыток Начы).

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Витебская область. Полоцкий район: карта / Ред. В. А. Змачинская. — Мн.: Белкартография, 2012. — 5 000 экз. (руск.)
* Ліст карты N-35-021. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1984 год. (руск.)
**Гёта-канал**, таксама **Ёта-канал** (шведск.: Göta kanal) — суднаходны канал у Швецыі, які злучае Балтыйскае мора на поўначы ад 58-й паралелі і праліў Катэгат. На захадзе выходзіць да горада Гётэбарг, на ўсходзе да горада Сёдэрчопінг. Агульная працягласць каля 420 км. У канал ўваходзяць Трольхетанскі канал, азёры Венерн і Ветэрн і 190-кіламетровы адрэзак паміж гэтымі азёрамі і Балтыйскім морам. Агулам на канале 58 шлюзаў.

Упершыню ідэя будаўніцтва суднаходнага канала паміж Балтыйскім морам і пралівам Катэгат была прапанаваная ў 1525 годзе біскупам Гансам Браскам, каб пазбегнуць вялікіх мытных збораў Ганзейскага саюза. Праект канала быў распрацаваны вядомым шатландскім інжынерам і архітэктарам Томасам Тэлфардам. Ініцыятарам праекта быў контр-адмірал, член урада Швецыі граф Бальтазар фон Плат, які стаў старшынёй праўлення Гёта-канала. Ён арганізаваў праект і атрымаў неабходную фінансавую і палітычную падтрымку. Яго планы прыцягнулі падтрымку ўрада і новага караля Карла XIII, які разглядаў канал як спосаб мадэрнізацыі Швецыі.

Будаўніцтва канала пачалося ў маі 1810 года і працягвалася 22 гады. 26 верасня 1832 года адбылося ўрачыстае адкрыццё.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 5. — С. 211. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 316736052 |
**Андрэй Пышнік** (нар. 1 лютага 1968, Мінск) — беларускі футбаліст (паўабаронца) і трэнер. У цяперашні час працуе галоўным трэнерам жаночага футбольнага клуба «Мінск».

Андрэй Пышнік з’яўляецца сынам вядомага беларускага трэнера Юрыя Антонавіча Пышніка.

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец мінскай СДЮШАР-5, у савецкі час выступаў у Сярэдняй Азіі. З 1992 года выступаў за мінскае «Тарпеда», пазней гуляў за «Атаку-Аўру». У 1996 годзе разам з мазырскім МПКЦ стаў чэмпіёнам краіны. Апошнія гады кар’еры правёў у складзе мінскага РВАРа.

Трэнерская кар’ера
------------------

З 2001 года стаў працаваць памочнікам свайго бацькі: спачатку ў РВАРы, потым у мінскім «Дынама» і юнацкіх зборных Беларусі. Пазней узначаліў дубль дынамаўцаў. Дадаткова ў верасні 2012 года стаў галоўным трэнерам юніёрскай зборнай Беларусі (юнакі 1995 года нараджэння). У снежні 2012 года быў звольнены з «Дынама».

У студзені 2013 года ўзначаліў дубль футбольнага клуба «Мінск», адначасова застаўшыся галоўным трэнерам юніёрскай зборнай. Увосень 2013 года, пасля няўдалага выступу ў кваліфікацыі чэмпіянату Еўропы, зборная 1995 года спыніла існаванне, і Пышнік сканцэнтраваўся на працы з дублем «Мінска».

У чэрвені 2014 года пасля адстаўкі Андрэя Скорабагацькі быў прызначаны выканаўцам абавязкаў, а неўзабаве — і галоўным трэнерам «Мінска». У сезоне 2014 прывёў каманду да сёмага месца ў чэмпіянаце, і застаўся галоўным трэнерам на сезон 2015. У новым сезоне каманда значны час ішла ўверсе табліцы і прэтэндавала на брозавыя медалі, але ў канцы атрымала пяць паражэнняў запар і ў выніку скончыла сезон на шостым месцы. Па заканчэнні сезону кантракт з трэнерам было вырашана не падаўжаць, і ў лістападзе 2015 года Пышнік пакінуў пасаду галоўнага трэнера «Мінска». Неўзабаве стала вядома, што Пышнік працягне працу ў клубе ў якасці спецыяліста па моладзевым футболе.

У чэрвені 2016 года быў прызначаны галоўным трэнерам мінскага «Тарпеда», якое выступала ў Першай лізе. Па выніках сезону 2016 «Тарпеда» заняла дзявятае месца, а ў сезоне 2017 каманда доўгі час ішла сярод прэтэндэнтаў на выхад у Вышэйшую лігу, аднак у выніку стала трэцяй. У снежні 2017 года кантракт «Тарпеда» з Пышнікам быў разарваны.

Пазней стаў працаваць з юнацкімі камандамі «Мінска». У сакавіку 2021 года ўзначаліў жаночую каманду клуба.

У студзені 2015 года атрымаў трэнерскую ліцэнзію катэгорыі PRO.

Дасягненні
----------

* Беларусь 01Чэмпіён Залаты прызёр чэмпіянату Беларусі: 1996

Зноскі
------

1. ↑  Андрей Пышник возглавил дубль "Минска"
2. ↑  Андрей Пышник. Минская смена
3. ↑  Георгий Кондратьев назначен главным тренером "Минска"
4. ↑  Андрей Пышник остается в "Минске"
5. ↑  Минское "Торпедо" возглавил Андрей Пышник
6. ↑  Андрей Пышник покинул пост главного тренера минского "Торпедо"
7. ↑  Женский "Минск" объявил о назначении Андрея Пышника главным тренером
8. ↑  Ермакович, Гольмак, Солодовников, Пышник и еще 15 белорусских специалистов сдали экзамен на категорию PRO

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FootballFacts.ru · teams.by · Transfermarkt (трэнер) · Прэсбол |
**Гіберна** — від грашовай павіннасці гараджан у ВКЛ, якую плаціла насельніцтва гарадоў на ўтрыманне войска ўзімку. Падатак спаганяўся з дзяржаўных сялян, у той час як прыватнаўласніцкія сяляне плацілі рэйтаршчыну. За перыяд з 1676 па 1775 ваенны падатак на тэрыторыі Княства спаганяўся штогод.

Этымалогія
----------

Словам гіберна (ад лац.: hibernare — зімаваць, лац.: hibernus — зімовы) першапачаткова называўся зімовы абоз легіёнаў  (руск.) (бел. у Старажытным Рыме.

У Рэчы Паспалітай гібернай называлі падатак за вызваленне ад кватаравання  (руск.) (бел. войска. Павіннасць плацілася на каралеўскіх  (польск.) (бел. і царкоўных землях. Да 1649 гіберна спаганялася ў натуральнай форме.

У 1649—1652 гадах натуральныя выплаты змянілі грашовыя, якія былі накіраваныя на ўтрыманне войска ў зімовы час. У аснову ацэнкі была пакладзена колькасць зямлі.

Гіберна была адменена Парламентам у 1775 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Гіберна

Літаратура
----------

* Zdzisław Kaczmarczyk, Bogusław Leśnodorski, *Historia państwa i prawa Polski od połowy XV w. do r. 1795*, PWN, Warszawa 1957
**Яраслаўская беларуская рада**, Яраслаўскае беларускае таварыства — беларуская грамадская арганізацыя ў Яраслаўлі ў 1916—18 гадах. Аб’ядноўвала бежанцаў-беларусаў I сусветнай вайны.

Створана восенню 1916. Яе аснову складалі выкладчыкі і слухачы Мінскага настаўніцкага інстытута: У. М. Ігнатоўскі, Дз. А. Сцяпура, М. І. Мароз, А. Кабервейн, С. Курчэвіч-Сеўрук, М. Шымель, М. Ярац, Х. Бурван, Г. Нікіфарава, М. С. Кахановіч, Х. Імшэнік, святар У. Біруля. Цесную сувязь з радай падтрымліваў Максім Багдановіч. Ставіла за мэту згуртаванне беларусаў-бежанцаў вакол нацыянальнай ідэі, аказанне матэрыяльнай і юрыдычнай дапамогі пацярпелым ад вайны, арганізацыю дабрачынных акцый, культурна-асветных лекцый, тэатральна-музычных вечарын. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі (1917) разам з арганізацыяй «Маладая Беларусь» актывізавала сваю дзейнасць па нацыянальным усведамленні беларусаў-бежанцаў. Супрацоўнічала з Яраслаўскім Саветам рабочых і салдацкіх дэпутатаў, падтрымлівала сувязь з Беларускім нацыянальным камітэтам у Мінску, Беларускай народнай грамадой у Маскве. Дэлегавала сваіх прадстаўнікоў на I з’езд беларусаў-бежанцаў у Маскве ў кастрычніку 1917, Усебеларускі з'езд 1917. Спыніла дзейнасць вясной 1918 года.

Літаратура
----------

* *Ляхоўскі У.* Яраслаўская беларуская рада // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.
**Дубро́віцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Хойніцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Дубровіца.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Хойніцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Амелькаўшчынскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гейнэ.
**Андрэй Хрыстафоравіч Ге́йнэ** (22 студзеня 1886, г. Ліепая — 2 лістапада 1964) — удзельнік барацьбы за Савецкую ўладу ў Беларусі.

Біяграфія
---------

Член УКП(б) з 1917 года. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года старшыня батальённага камітэта на Заходнім фронце. У лютым 1917 г. устанаўліваў Савецкую ўладу ў Лепелі і Бешанковічах. У 1918—1922 гг. адзін з арганізатараў барацьбы супраць контррэвалюцыйных банд і арганізацый у Лепельскім, Сенненскім і Віцебскім паветах.

Пазней на савецкай і гаспадарчай працы ў Лепелі, Віцебску, Гарадку, Мінску. Член ЦВК БССР у 1924—1925 гг.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Гейне Андрей Христофорович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 143. — 737 с. — 50 000 экз.
**Фондавая біржа Осла** — галоўны рынак гандлю акцыямі нарвежскіх кампаній. Размешчана ў Осла, Нарвегія. Цалкам на электронны гандаль біржа перайшла ў 1999 годзе.

З’яўляецца самай маленькай скандынаўскай біржай. Заснавана ў 1819 годзе як рынак замежнай валюты, яна пазней была таварнай біржай, а гандаль каштоўнымі паперамі пачаўся ў 1881 годзе. Фондавыя біржы ў Бергене і Тронхейме ў Нарвегіі з’яўляюцца філіяламі OSE. Апошняя гандлюе акцыямі, аблігацыямі, фінансавымі апцыёнамі і лічыцца нарвежскім рынкам апцыёнаў. У лістынгу пераважаюць энергетычныя кампаніі. Агульны індэкс коштаў OSE складаюць 50 акцый. Увесь гандаль праводзіцца электронным спосабам і здзелкі аплачваюцца на працягу максімум 7 дзён. Гандаль вядзецца з 8:30 да 16:30 з панядзелку па пятніцу.

Фондавыя індэксы
----------------

* OBX — з’яўляецца галоўным індэксам на біржы Осла. Складаецца з 25 самых ліквідных акцый.
* OSEAX — індэкс складаецца з усе акцыі, якія катыруюцца на біржы.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт біржы Архівавана 11 студзеня 2007.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шарая.
**Надзея Міхайлаўна Шарая** (22 верасня 1947, в. Высокі Полк, Светлагорскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1970 годзе. З 1970 года — архітэктар, кіраўнік групы кантролю за рэалізацыяй праектнай дакументацыі БелНДІПгорадабудаўніцтва.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1980 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Удзельнічала ў распрацоўцы схем развіцця сеткі населеных месцаў БССР да 2000 г. (1972), комплекснага выкарыстання і аховы водных і зямельных рэсурсаў басейнаў рэк Заходняй Дзвіны (1976), Сожа (1977), у распрацоўцы праектаў планіроўкі адміністрацыйных раёнаў Беларусі, Пскоўскай і Наўгародскай абласцей (1977—1982).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Шарая Надежда Михайловна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)