**Псіха** (англ.: Psycho) — амерыканскі псіхалагічны трылер рэжысёра і прадзюсара Альфрэда Хічкока, зняты ў 1960 годзе з Энтані Пэркінсам, Верай Майлз і Джонам Гэвінам у галоўных ролях. Вольная экранізацыя аднайменнага рамана Роберта Блоха.

Сюжэт
-----

Фінікс (штат Арызона). Пятніца, 11 снежня (як мяркуецца, 1959 года), абедзены перапынак. Мэрыян Крэйн і яе каханак Сэм Луміс нанялі гатэльны пакойчык для чарговай стрэчы. Яны гавораць пра стасункі, Мэрыян хоча, каб Сэм ажаніўся з ёю. 

Па абедзе Мэрыян бяжыць у рыелтарскі офіс, дзе яна ўжо 10 гадоў працуе сакратаркаю ў Джорджа Лоўвэры. Да іх прыходзіць кліент, які хоча купіць дом для свае дачкі; грошы ($40 000) ён прыносіць з сабою ў канверце. Джордж просіць Мэрыян адвезці гэтыя грошы ў банк, бо баіцца пакідаць іх у офісе на цэлыя выхадныя. Жанчына скардзіцца на благое пачуванне і просіць адпусціць яе дадому адразу пасля банка. Містар Лоўвэры дае згоду.

Дома Мэрыян збірае рэчы, на ложку ляжыць канверт з грашыма, які даверыў ёй бос. Яна не планавала гэтага злачынства, усё выйшла неяк само па сабе. Мэрыян наважыла пакінуць горад і пачаць новае жыццё.

Падчас начное язды, здарожаная і вельмі стомленая ад стрэсу, Мэрыян прыпыняе машыну на абочыне, каб трохі адпачыць. Раніцай яе будзіць паліцыянт. Ён занатоўвае, што жанчына дзіўна сябе паводзіць, таму вырашае прасачыць за ёю. Мэрыян заязджае ў салон карыстаных аўто і просіць новую машыну ў абмен на сваю. Прадавец таксама заўважае дзіўнасць у паводзінах незнаёмкі. Мэрыян сядае ў новую машыну і пакідае салон. 

Бярэцца на ноч, хмарыць. Пачынаецца дождж. Мэрыян зварочвае з шашы і пад'язджае пад зацішны матэль — «Матэль Бэйтса». Дзяўчына разумее, што тут яе наўрад ці хто будзе шукаць.

Асталяваўшыся ў «Матэлі Бэйтса», якім кіруе Норман Бэйтс — маладзён, які вельмі пакутуе ад уціску свае ўладнай маці. У пакоі Мэрыян падрахоўвае на паперцы грошы (яна патраціла $800), але потым ірве яе і змывае ва ўнітаз. Акуратна загарнуўшы грошы ў газеціну, Мэрыян кладзе яе на прыложкавую тумбачку.

Норман адчувае моцную цягу да Мэрыян, але ягоная маці дужа пратэстуе супраць сынавых пачуццяў. Яна загадвае яму што б там ні было выкінуць жанчыну з галавы, аднак Норман нават не хоча яе слухаць. Потым у гутарцы ён паведамляе Мэрыян, што яго матка разумова хворая.

Перад сном Мэрыян ідзе ў душ. Неўзабаве ў прыбіральню заходзіць жанчына (яе твар скрыты ў цені) і бязлітасна забівае Мэрыян нажом. На месца забойства прыбягае ўражаны Норман. Хутка агоўтаўшыся ды ўзяўшы сябе ў рукі, ён пачынае прыбірацца. Цела, укручанае ў душавую фіранку, і чамадан (а разам і газету з грашыма) ён кладзе ў багажнік машыны, пасля адганяе яе і топіць у багне. 

Тым часам на пошукі Мэрыян адпраўляецца прыватны дэтэктыў Мілтан Арбагаст і сястра Мэрыян — Лайла. Яны звяртаюцца да Сэма, але той не ведае, дзе можа быць Мэрыян. Арбагаст, шукаючы ўцякачку, выпраўляецца ў прыдарожныя матэлі і выпадкам знаходзіць матэль Бэйтсаў. У часе размовы з гаспадаром дэтэктыў прадчувае нешта нядобрае, таму ён, развітаўшыся з Норманам, ідзе званіць Лайле. Потым Арбагаст пралазіць у асабняк — яму карціць пагутарыць з Норманавай маці, — але там на яго нападае невядомая жанчына з нажом (кадр са спіны). Арбагаст падае з лесвіцы і гіне. 

Лайла дужа хвалюецца, бо не чуваць ніякіх навін ад Арбагаста. Разам з Сэмам яны памыкаюцца разабрацца ўва ўсім самі, таму накіроўваюцца да мясцовага шэрыфа, ад якога дазнаюцца, што Норманава матка памерла ажно 10 гадоў таму (атруціла свайго каханка, а пасля і сябе). 

Лайла і Сэм рэгіструюцца ў матэлі як сямейная пара. Яны ўважліва даследуюць пакой, які наймала Мэрыян, і знаходзяць кавалачак паперы ва ўнітазе, а таксама прыкмячаюць адсутнасць фіранкі ў душы. Пакуль Сэм адцягвае ўвагу Нормана, Лайла адпраўляецца ў асабняк. У доме яна знаходзіць досыць абжыты пакой з сукенкамі, касметыкай і звяртае ўвагу на глыбокі ўгін у ложку. Тым часам Норман, падчас бойкі аглушыўшы Сэма, як дуж кідаецца ў дом. Лайла спускаецца ў сутарэнне, дзе бачыць жанчыну ў крэсле — тая сядзіць да яе спінай. Наблізіўшыся да крэсла, Лайла разумее — перад ёю мумія місіс Бэйтс. Сама ў гэты момант у сутарэнне забягае пераадзеты ў матчыну вопратку сын і кідаецца з нажом на Лайлу, аднак тут паяўляецца Сэм ды абясшкоджвае «місіс Бэйтс». 

Нормана Бэйтса арыштоўваюць. Псіхіятр, пагутарыўшы з ім («з ягонаю маці»), расказвае паліцыянтам, што Норман хварэе на раздваенне асобы: 10 гадоў таму Норман прыраўнаваў матку да новага кавалера ды атруціў абаіх, а пасля, не могучы расстацца са сваёю маці, выкапаў цела і стаў весці з ёю размовы. Зазвычай асоба маці бярэ верх, калі побач з сынам з'яўляюцца паглядныя дзяўчаты, якіх дэспатычная, раўнівая маці ў рэшце рэшт забівае (такім парадкам, да Мэрыян «маці» забіла яшчэ дзвюх дзяўчын). Нормана змяшчаюць у псіхіятрычную клініку. 

Фільм канчаецца ўнутраным маналогам Нормана, голасам ягонай маці — моцнаю часткай яго раздвоенай асобы.

Зноскі
------

1. 1 2   Праверана 18 красавіка 2016.
2. 1 2 3 4   Праверана 18 красавіка 2016.
3. 1 2 3   Праверана 18 красавіка 2016.
4. 1 2 3 4 5 6 7   Праверана 18 красавіка 2016.
5. 1 2 3 4   Праверана 18 красавіка 2016.
6. 1 2 3 4 5 6   Праверана 18 красавіка 2016.
7. 1 2   Праверана 18 красавіка 2016.
8. ↑   Праверана 18 красавіка 2016.
9. 1 2  Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>
10. ↑
11. ↑  Box Office Mojo — 1999. Праверана 9 чэрвеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q223142'></a>
12. ↑  Lexicon of international films — Zweitausendeins.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1822317'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q233161'></a>
13. 1 2  Internet Movie Database — 1990. Праверана 9 чэрвеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>

Спасылкі
--------

* «Псіха» на сайце «Internet Movie Database» (англ.) 8.7 з 10 зорак
* Псіха на сайце «*AllMovie*» (англ.) 5 з 5 зорак
* Сцэнар фільма (англ.)
* Сайт пра серыю фільмаў «Псіха» Архівавана 31 кастрычніка 2015. (англ.)
* Аналіз фільма на «Filmsite» (англ.)
* Артыкул пра фільм «Псіха» (англ.)