**Людвіка Жыцкая** (польск.: Ludwika Życka, літ.: Liudvika Życkaitė; нар. 1859, Вільня — пасля 1939)— польская паэтэса, пісьменніца, феміністка, настаўніца, педагогіца, грамадская дзяячка, публіцыстка, актывістка «Асветы» з Вільні. Сястра Уладзіславы Жыцкай.

Біяграфія
---------

Дзяцінства правяла ў радавым маёнтку маці пад Вільняй, пасля жыла ў маёнтку бацькі Жыцкішкі  (літ.) (бел. (літ.: Žičkiškė, польск.: Życkiszki) у 4 км ад горада Расены. Людвіка арганізавала там таемную школу для навучання дзецяй. Пасля вучылася ў Варшаве і Кракаве. У 1888 г. пачала настаўніцкую дзейнасць на Меншчыне. У 1902 г. назаўсёды пасялілася ў Вільні. З вялікай аддачай яна ўключылася ў асветніцкую дзейнасць. Ад Таварыства «Асвета» (легалізаванага ў 1906 г.) выконвала абавязкі інспектра таемных польскіх школ на Віленшчыне, актыўна дзейнічала ў секцыі чытання. Пра свае матывы настаўніцкай дзейнасці расказвала потым наступнае: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Навучанне зайшло ў тупік, замерла ўсё грамадскае жыццё. Штраф за адно слова, сказанае па-польску ў грамадскім месцы, складаў 25-50 руб. Школьнік, які на вуліцы размаўляў з бацькамі на роднай мове, рызыкаваў быць выключаным са школы з «воўчым білетам».

*Арыгінальны тэкст* (польск.)  

*Zamarła nauka, zamarło wszelkie życie publiczne. Za jedno słowo wymówione po polsku w publicznym lokalu płacono 25-50 rubli kary. Dziecko szkolne mówiące z rodzicami na ulicy w języku ojczystym ryzykowało, że będzie wypędzone ze szkół z «wilczym biletem».*
 | "|

Людвіка Жыцкая супрацоўнічала са шматлікімі газетамі і часопісамі: *«Przyjасіеl Ludu», «Zorza Wіleńska», «Kurіеr Lіtewskі», «Gonіес Wіleńskі», «Wіесzory Rodzіnne», «Przegląd Pedagogісzny»*. Людвіка публікавала даклады, рэцэнзыі, калонкі і невялікія празаічныя і паэтычныя творы. Найдаўжэй яна была звязана з *«Przyjacielem»* і *«Dziennikiem Wileńskim»*. У 1912 г. у Вільні выдала «Rzeczy bajeczne». Накладам «Przyjaciela» ў 1912 г. выйшла яе брашура з поўнай наўвай *«Ksiądz Piotr Skarga»*. Выдавала і рэдагавала ў Вільні двухтыднёвік для жанчын *«Nasze Ognіsko»* (1913—1914), а з 1924 г. — двухтыднёвік *«Promyk»*. На старонках «Naszego Ogniska» быў надрукаваны яе раман «Z prądem». На старонках газетаў таксама ўзымала тэму змагання жанчын за аднолькавыя правы, асвятляла падзеі руху за эмансіпацыю жанчын. У гэты час шмат падарожнічала па Францыі і Італіі.

У міжваенны перыяд яна працягвала супрацоўніцтва з «Dzіеnnіk Wіleńskі», перыядычна пісала таксама для «Słowo» і «Kurіеr Wіleńskі» (там надрукавала некалькі апавяданняў). 3 сакавіка 1925 года апублікавала сваё апавяданне *«Jednolatki. Opowiadanie z życia»* на старонках часопіса *«Dziś i jutro»*. У 1930 годзе яна апублікавала ў «Dzіеnnіku Wіleńskі» разгорнуты нарыс «Zarys dziejów polskiej tajnej oświaty na ziemiach wschodnich». У 1939 г. у Варшаве была выдадзена яе манаграфія (напісаная супольна з Міхалінай Ленскай) пад назвай манаграфія *«Дзейнасць палякаў Меншчыны пасля паўстання»* («польск.: Dzіаłalność popowstanіоwa Polaków na zіеmі mіńskіеj»). Мелася на ўвазе паўстанне 1863—1864 гадоў. У кнізе была апісана асветніцкая праца, грамадска-культурная і палітычная дзейнасць палякаў Меншчыны ў гэты перыяд. У 1925 годзе была ўзнагароджана Кавалерскім крыжам Ордэну Адраджэння Польшчы. Уваходзіла ў Прафсаюз польскіх пісьменнікаў у Вільні. Сярод літаратурных дасягненняў Людвікі Жыцкай варта адзначыць творы для дзяцей, казкі, сатыры (напрыклад, *Rzeczy bajeczne*, Wіlno 1912), раман *«Te dwie»* (Wіlno 1924). Яна таксама аўтар *Практыкаванняў для навучання правільнаму пісьму і чытанню кніг для дзяцей*.

Людвіка Жыцкая сябравала з Элізай Ажэшка і Марыяй Канапніцкай. Захалася ліставанне Людвікі з паэткамі. У 1932 годзе прысвяціла працу Эме Дмахоўскай пад назвай *«Emma Jeleńska-Dmochowska. Strażniczka kresowa»*.

Працы
-----

* Ludwіka Życka, Ksiądz Piotr Skarga, Wilno, 1912
* Ludwіka Życka, Rzeczy bajeczne, Wilno, 1912
* Ludwіka Życka, Wilno, Wilno, 1912
* Ludwіka Życka, Początkowe ćwiczenia do nauki poprawnego pisania. Cz. 1, Wilno, 1916
* Ludwіka Życka, Zatrute ziarna : opowiadanie na tle wypadków na Litwie w roku 1920, Wilno, 1921
* Ludwіka Życka, Cichy bohater : historja zwyczajnego człowieka z lat niewoli, Wilno, 1921
* Ludwіka Życka, Te dwie: powieść współczesna, Wilno, 1924
* Ludwіka Życka, Krótki rys dziejów tajnej oświaty polskiej na ziemi wileńskiej od 1880 do 1919, Wilno, 1932
* L. Życka, M. Niedziałkowska-Dobaczewska, Emma Jeleńska-Dmochowska. Strażniczka kresowa, Kraków, 1932.
* Ludwіka Życka, Michalina Łęska. Dzіаłalność popowstanіоwa Polaków na zіеmі Mіńskіеj: (materіаły і wspomnіеnіа). — Warszawa: nakł. Koła Przyjасіół Uchodźców z Mіńszczyzny, 1939.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17  Mieczysław Jackiewicz, Biografia, Ludwika Życka, kwartalnik Znad Wilii, Wilno, 2021, 1 (85), s. 104—105.
2. ↑  *Mieczysław Jackiewicz.* Wileński słownik biograficzny (wydanie drugie poszerzone). — Bydgoszcz: Zaklad Poligraficzny SPRINT Tomasz Toczkiewicz, 2008. — С. 602. — 605 с. — ISBN 978-83-87865-59-7.
3. ↑  Ludwika Życka, O równouprawnieniu kobiet Dziennik Wileński : polityczny, społeczny i literacki. R. 2, № 289, s. 1-2.
4. ↑  У рэфлексыйным апавяданні расказваецца пра жыццё князя Фердынанда Радзівіла  (польск.) (бел. (польскага палітыка і дэпутата Рэйхстагу) і Шымана Караля Сурэвіча (студзеньскі паўстанец) з асаблівым акцэнтам на іх адданасць нацыянальнай справе.
5. ↑  ks. Piotr Jaworski, Paweł Juśko, Wychowanie obywatelsko-patriotyczne na łamach czasopisma «Dziś i Jutro» w okresie międzywojennym, s. 495.
6. ↑  Życka, Ludwіka і Łęska, Mісhalіna. Dzіаłalność popowstanіоwa Polaków na zіеmі Mіńskіеj: (materіаły і wspomnіеnіа). — Warszawa: nakł. Koła Przyjасіół Uchodźców z Mіńszczyzny, 1939.
7. ↑  Życka, Ludwika
8. ↑  L. Życka, M. Niedziałkowska-Dobaczewska, Emma Jeleńska-Dmochowska. Strażniczka kresowa, Kraków, 1932.

Спасылкі
--------

* Ліставанне Людвікі Жыцкай з Элізай Ажэшка і Марыяй Канапніцкай