**Каранальны выкід масы** (англ.: coronal mass ejection, скар. *CME*) — выкід рэчыва з сонечнай кароны. Назіранне каранальных выкідаў масы з паверхні Зямлі абцяжарана. Па-відаць, першае назіранне каранальных выкідаў у бачным дыяпазоне даўжынь хваль было выканана ў пачатку 1970-х гадоў з дапамогай каранографа, усталяванага на сёмай арбітальнай сонечнай абсерваторыі. Так як засланяючы дыск каранографа выразае з поля зроку прыбора яркі дыск Сонца, то назіранні крыніцы каранальнага выкіду на паверхні Сонца з дапамогай каранографа аказваюцца немагчымым, і здагадкі аб магчымай яго крыніцы робяцца на аснове назіранняў іншымі прыборамі ў іншых дыяпазонах хваль. Гэтая прынцыповая цяжкасць прыводзіць да таго, што па назіраннях са спадарожніка паблізу Зямлі ў шэрагу выпадкаў аказваецца немагчымым вызначыць кірунак руху выкіду: рухаецца ён да Зямлі або ад Зямлі. Для пераадолення гэтай цяжкасці ў цяперашні час выкарыстоўваецца пара касмічных апаратаў праекта STEREO, якія разведзеныя на вялікія вуглы па арбіце Зямлі.

У адрозненне ад сонечных успышак, падчас якіх магнітная энергія, назапашаная ў актыўных абласцях на Сонцы, рэалізуецца ў асноўным у выглядзе электрамагнітнага выпраменьвання, падчас каранальных выкідаў масы гэтая энергія расходуецца на паскарэнне велізарных мас рэчыва. Каранальныя выкіды масы, якія магчыма назіраць толькі па-за сонечнага дыска (па-за засланяючага дыска каранографа), часта супастаўляюць з сонечнымі ўспышкамі, якія назіраюцца на сонечным дыску. Так як такое супастаўленне неадназначна, то існуе 2 пункты гледжання аб сувязі гэтых з’яў. Згодна з больш раннім пунктам гледжання, каранальныя выкіды масы і сонечныя ўспышкі з’яўляюцца рознымі праявамі аднаго і таго ж працэсу. Згодна з другім пунктам гледжання, гэтыя з’явы могуць мець агульную крыніцу энергіі, і калі назапашанай у крыніцы энергіі досыць на рэалізацыю 2 з’яў, яны ўзнікаюць у блізкіх па часе і прасторы інтэрвалах. Аднак існуе шэраг назіранняў, калі каранальныя выкіды масы рэгіструюцца без якіх-небудзь з’яў на сонечным дыску, у тым ліку і без сонечных успышак

Выкід уключае ў сябе плазму, якая складаецца ў асноўным з электронаў і пратонаў разам з невялікай колькасцю больш цяжкіх элементаў — гелію, кіслароду, жалеза і іншых. Некаторыя іоны часта маюць больш нізкія станы іанізацыі (напрыклад, аднаразова іанізаваныя атамы гелію), чым навакольная спакойная плазма кароны, што паказвае на тое, што значная частка масы выкіду можа быць паскорана з абласцей з больш нізкай тэмпературай, гэта значыць з узроўню храмасферы. Характэрнай асаблівасцю выкіду з’яўляецца тое, што агульная тапалогія выкіду мае форму гіганцкай пятлі, абедзве або адна аснова якой замацаваны за сонечную атмасферу, а магнітнае поле ў выкідзе, як правіла, вышэй, чым у спакойным сонечным ветры, і прадстаўляе сабой скручаныя ў джгут магнітныя сілавыя лініі.

Адрозніваюць таксама **каранальны выкід ў міжпланетнай прасторы** (англ.: interplanetary coronal mass ejection, сокр. *ICME*). Адной з разнавіднасцей такога выкіду з’яўляецца магнітнае воблака. Калі выкід дасягае Зямлі, ён можа аказаць моцны ўплыў на яе магнітасферу, выклікаючы розныя эфекты касмічнага надвор’я. Сярод магчымых эфектаў — палярныя ззянні, магнітныя буры, парушэнні ў працы электраабсталявання, пагоршанне ўмоў распаўсюджвання радыёхваль.

Зноскі
------

1. ↑  *Wang Y. et al.* Statistical study of coronal mass ejection source locations: Understanding CMEs viewed in coronagraphs(англ.) // *J. Geophys. Res.*. — 2011. — Т. 116. — С. A04104.
2. ↑  *Wang Y. et al.* Statistical study of coronal mass ejection source locations: Understanding CMEs viewed in coronagraphs(англ.) // *J. Geophys. Res.*. — 2011. — Т. 116. — С. A04104.

Літаратура
----------

* *Brueckner G. E.* The Behaviour of the Outer Solar Corona (3*R*☉ to 10*R*☉ during a Large Solar Flare Observed from OSO-7 in White Light (англ.) // Gordon Newkirk Jr. (ed.), Coronal Disturbances, IAU Symposium no. 57, held at Surfers Paradise, Queensland, Australia, 7—11 September, 1973, pp. 333—334, Reidel, Dordrecht; Boston. — 1974.
* *Rainer Schwenn.* Space Weather: The Solar Perspective (англ.) // Living Rev. Solar Phys. (англ.), 3, (2006), 2. [Онлайн-статья]. — 2006—2010.
* Корональные выбросы массы Архівавана 7 лістапада 2012.. Энциклопедия Солнца. Лаборатория рентгеновской астрономии Солнца, ФИАН (ТЕСИС).

| ⛭Сонца |
| --- |
| Структура | 
* Ядро
* Зона прамяністага пераносу
* Канвекцыйная зона

 | Picture of the Sun on June 7, 1992 (NASA) |
| Атмасфера | 
* Фотасфера
* Храмасфера
* Сонечная карона

 |
| Пашыраная структура | 
* Геліясфера
	+ Геліясферны токавы слой
	+ Мяжа ўдарнай хвалі
* Геліясферная мантыя
* Геліяпаўза
* Галоўная ўдарная хваля

 |
| З'явы на Сонцы | 
* Сонечнае зацьменне
* Сонечная актыўнасць
	+ Сонечныя плямы
	+ Сонечныя ўспышкі
	+ Каранальныя выкіды масы
* Сонечная радыяцыя
	+ Варыяцыі сонечнага выпраменьвання
* Каранальныя дзіркі
* Каранальныя петлі
* Факелы
* Гранулы
* Флокулы
* Пратуберанцы і валокны
* Спікулы
* Супергрануляцыя
* Сонечны вецер
* Хваля Мортана

 |
| Звязаныя тэмы | 
* Сонечная сістэма
* Сонечнае дынама

 |
| **Спектральны клас** G2 |