recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Сарла-ля-Канеда**, шырока вядомы як Сарла, — горад на паўднёвым захадзе Францыі. Суб-прэфектура і цэнтралізаваны офіс кантона дэпартамента Дардонь, рэгіён Нувель-Аквітанія, у 2018 годзе налічваў 9 127 жыхароў і знаходзіцца ў цэнтры гарадскога раёна з 19 220 жыхароў. Яго жыхароў называюць сарладайцамі.

Сталіца Перыгор Нуар, на мяжы Каўз дзю Кверсі, гэты гістарычны горад з’яўляецца буйным турыстычным аб’ектам, вядомым сваім манументальным аздабленнем, у асноўным сярэднявечным перыядам і пачаткам Рэнесансу (з 13 па 16 стагоддзе). Яе аднародны цэнтр горада, такім чынам, складаецца з сеткі маляўнічых алей і завулкаў, зацененых плошчаў, высланых сядзібамі з марлевымі дахамі, найбольш вядомыя з якіх — дом Ла Баэці, гатэль дзю Бары, гатэль дэ Савіньяк альбо прэзідыум. Нервовы цэнтр горада, плошча Лібертэ, высланая тэрасамі, з’яўляецца месцам размяшчэння рынку, дзе прадаюцца фірменныя стравы рэгіёну: фуа-гра, труфелі, інжыр і грэцкія арэхі. У сваім пашырэнні сабор Сен-Сасерда і палац біскупаў адкрываюцца ў перспектыве, што нагадвае нам, што Сарлат быў епіскапскім горадам на працягу некалькіх стагоддзяў.

З адным з самых важных сярэднявечных гарадскіх раёнаў у свеце, Сарлат быў першым горадам, які карыстаўся законам Мальро ў 1964 г. Гэты невялікі перыгорскі горад, які штогод наведваюць некалькі соцень тысяч турыстаў, таксама часам служыць месцам для правядзення гістарычных фільмаў.

Зноскі
------

1. ↑  база даных аб французскіх камунах — Institut national de l'information géographique et forestière. Праверана 26 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1665102'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q20894925'></a>
2. ↑  Populations légales 2020 — Нацыянальны інстытут статыстыкі і эканамічных даследаванняў Францыі, 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q115923391'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q156616'></a>
3. ↑  Base officielle des codes postaux — La Poste, 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q66049091'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q373724'></a>
4. ↑
5. ↑

Спасылкі
--------

|  |  |  |  |
|
Партрэт Юрыя Радзівіла — адзін з найбольш выдатных сармацкіх партрэтаў
**Сарма́цкі партрэ́т** — форма параднага рыцарскага партрэту, ўласцівая выяўленчаму мастацтву ВКЛ перыяду XV—XVIII стагоддзяў.

Дадзены партрэтны жанр быў часткай агульнае ідэалогіі сарматызму, што панавала ў той час на абшарах Рэчы Паспалітай. Паводле дадзенае ідэалогіі ўся шляхта лічылася нашчадкамі плямёнаў сарматаў, што ў 3 ст. да н. э. — 4 ст. н. э. насялялі прычарнаморскія стэпы. Сарматызм стаў светапоглядам, культурай і ладам жыцця шляхты. Гэтая ідэалогія лучачы вышэйшы стан Кароны і Літвы, адначасова супрацьпастаўляла яго іншым станам краіны і навакольным народам, асабліва некаталіцкага веравызнання. Галоўным абавязкам шляхты лічылася ваенная справа і абарона Бацькоўшчыны і каталіцтва.

Чалавек у такіх творах паказваўся па вызначанай схеме — у парадным аддзенні, у атачэнні прадметаў, што адлюстроўвалі не толькі мадэль, яе ўнутраны свет, характар, але і перадавалі прыналежнасць да тое ці іншае саслоўнае групы насельніцтва, дазвалялі даведацца пра становішча асобы ў грамадстве. Сармацкі партрэт, як асобны стыль «жывапіснага натуралізму», быў арыентаваны не толькі на выяву твару чалавека. Гэты жывапісны стыль нёс у сваёй аснове і новае разуменне пейзажу і асяроддзя пражывання чалавека. Узрастала імкненне да адлюстравання матэрыяльнасці і аб'ёмнасці твараў і фігураў, хоць святлоценявая мадэліроўка заставалася яшчэ плоскаснай.

У гэты час на Беларусі працавала шмат іншаземных майстроў, сюды прывозіліся творы з розных еўрапейскіх краінаў. Разам гэта стварала спрыяльную глебу для росквіту партрэтнага жанру, для фарміравання яго нацыянальных рысаў. У выніку сярод тыповых рысаў сармацкага партрэту можна знайсці і элементы рэнесансу і маньерызму, а таксама, у пазнейшы час, і барока. Буйнымі цэнтрам партрэтнага жывапісу ў ВКЛ былі Вільня, Нясвіж, Супрасль, Слуцк.

Кароль Ян III Сабескі, медзярыт Аляксандра Тарасевіча
Да ліку найбольш выдатных помнікаў адносіцца партрэт Юрыя Радзівіла. Мадэль у ім паказаная ў поўны рост у атачэнні шматлікіх дэталяў. Дзякуючы ім, а таксама надпісу, можна даведацца пра партрэтуемага, пра месца паказанае асобы ў тагачасным грамадстве. Тыпова «сармацкім» з'яўляецца і партрэт Яна Сабескага, выкананы вядомым беларускім граверам Аляксандрам Тарасевічам з Глуску. Ён паказвае караля ў рыцарскіх даспехах, з гербамі абедзвюх частак дзяржавы і панегірыкам пераможцу, а над усім — Святы Дух — белы голуб, які асвятляе караля промнямі славы.

У XX стагоддзі адбылося адраджэнне жанру сармацкага партрэту, у выніку сумеснага праекту рыцарскага клуба «Жалезны воўк» і мастакоў А. Елізарава, А. Міхайлава, А. Піскуна і іншых. Сармацкі партрэт не толькі адрадзіўся на глебе старых традыцый, але і атрымаў новае развіццё ў розных стылях сучаснага жывапісу.

Літаратура
----------

* Архітэктура, выяўленчае і дэкаратыўна-прыкладное мастацтва: Дапаможнік для вучняў. Менск: Беларусь, 2001. ISBN 985-01-0124-5
* Л. И. Тананаева. Сарматский портрет. Из истории польского портрета эпохи барокко. Москва, издательство «Наука», 1979.
* Аляксей Хадыка. Партрэт сармацкі. — ВКЛ. Энцыклапедыя, том 2. 2-е выданне (ст. 401—402). Мінск, «Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі», 2007
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партызанская брыгада імя П. К. Панамарэнкі.

**Партызанская брыгада імя П. К. Панамарэнкі** — партызанская брыгада, створаная ў студзені 1944 года на базе атрадаў *«За Радзіму»* (раней *«Стары»*, арганізаваны ў чэрвені 1942 года), *«Гвардзеец»* (арганізаваны ў чэрвені 1942 года), *імя Варашылава*. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Халопеніцкага, Барысаўскага, Крупскага раёнаў. 1 ліпеня 1944 года брыгада (935 партызан, 4 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* атрад «За Радзіму»;
* атрад «Гвардзеец»;
* атрад імя Варашылава;
* атрад імя Ватуціна.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* Ф. С. Харланаў

### Камісар

* І. Ф. Ісачанка

### Начальнік штаба

* І. С. Баранаў

Гісторыя
--------

Партызаны правялі 53 дыверсіі на чыгунках Орша — Барысаў, Вілейка — Полацк. У «рэйкавай вайне» знішчылі 1457 м рэек. Спалілі 7 нямецкіх складоў з гаручым, боепрыпасамі, харчовымі прадуктамі, аўтагараж. Разбілі гарнізоны ў вёсках Навасёлкі (жнівень 1943), Бродаўка (красавік 1944) Барысаўскага раёна, нападалі на гарнізоны ў вёсцы Красналукі Халопеніцкага раёна (студзень 1943, разам з брыгадай імя Кірава), Кішчына Слабада (сакавік 1944), Зачысце (сакавік 1944) Барысаўскага раёна.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Моўная сістэматыка** — дапаможная дысцыпліна, якая дапамагае упарадкаваць аб'екты вывучэння лінгвістыкі — мовы, дыялекты і групы моў. 

У аснове сістэматыкі моў ляжыць генетычная класіфікацыя моў: эвалюцыйна-генетычная групоўка з'яўляецца натуральнай, а не штучнай, яна досыць аб'ектыўная і ўстойлівая. Мэтай моўнай сістэматыкі з'яўляецца стварэнне адзінай стройнай сістэмы моў свету на аснове вылучэння сістэмы лінгвістычных таксонаў і адпаведных назваў, выбудаваных па пэўных правілах (лінгвістычная наменклатура). Тэрміны «сістэматыка» і «таксаномія» часта выкарыстоўваюць як сінонімы.

Асноўнымі верхнімі ўзроўнямі (таксонамі) сістэматыкі з'яўляюцца: сям'я, галіна, група. Пры неабходнасці колькасць таксонаў можа павялічвацца за кошт дадання прыставак *над-* і *пад-*, напрыклад: падсям'я, надгрупа. Таксама можа выкарыстоўвацца тэрмін зона, часта для пазначэння не генетычных, а хутчэй ареальных або парафілетычных груповак.

Ніжнімі ўзроўнямі сістэматыкі з'яўляюцца мовы, дыялекты і гаворкі.

Літаратура
----------

Прыклады даведнікаў, пабудаваных на аснове сістэматыкі ці аналагічна:

* Рэестр моў свету (у распрацоўцы)
* Dalby D. Linguasphere Register of the World’s Languages and Speech Communities. Vol. 1-2. Hebron, 2000
* Gordon R. G. Jr. (ed). Ethnologue.com Ethnologue: Languages of the World. 15th Edition. SIL, 2005
* Kaufmann T. The native languages of Latin America: general remarks // Atlas of the World’s Languages (edited by C. Moseley and R.E.Asher). 1994
* Meso-American Indian languages in Languages of the World // Britannica CD. Version 97. Encyclopaedia Britannica, Inc. 1997.
* Voegelin C.F. & F.M. Classification and Index of the World’s languages. NY. 1977
* Wurm S. Australasia and the Pacific // Atlas of the World’s Languages (edited by C. Moseley and R.E.Asher). 1994

| ⛭Мова і *мовы* |
| --- |
| Моўная сістэма • Узроўні мовы • Адзінкі мовы • Мова і маўленне • Сінтагма і парадыгма • Дыяхранія і сінхранія • Мова ці дыялект • Натуральная мова • Штучная мова • Разнавіднасці мовы
*Моўнае сваяцтва • Моўная сістэматыка • Генетычная класіфікацыя моў • Лінгвістычная тыпалогія* |
| *Лінгвістыка • Партал:Лінгвістыка* |
Графік ізабарычнага пашырэння газу ад аб'ёму {\displaystyle V\_{a}} да {\displaystyle V\_{b}}. **AB** тут з'яўляецца ізабарай.
**Ізабарны працэс** (стар.-грэч.: ἴσος — «аднолькавы» і βάρος «цяжар») — тэрмадынамічны працэс, які адбываецца ў сістэме пры сталым ціску і нязменнай масе ідэальнага газу.

Згодна з законам Гей-Люсака, пры ізабарным працэсе ў ідэальным газе {\displaystyle {\frac {V}{T}}=\mathrm {const} }.

Праца, якая здзяйсняецца газам пры пашырэнні або сціску газу, роўная {\displaystyle A=P\Delta V}.

Колькасць цеплыні, якую атрымлівае або аддае газ, характарызуецца змяненнем энтальпіі: {\displaystyle \delta Q=\Delta I=\Delta U+P\Delta V}.

Гл. таксама
-----------

* Ізатэрмічны працэс
* Ізахорны працэс

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
**Дойна Алда-Тэадоравіч** (рум.: Doina Aldea-Teodorovici; 1958 — 1992) — малдаўская савецкая спявачка

, жонка кампазітара і спевака Іёна Тэадоравіча, Заслужаная артыстка Малдаўскай ССР (1992).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 15 лістапада 1958 года ў Кішынёве ў сям'і інтэлігентаў — *Eugenia* і *Gheorghe Marin*: бацька быў пісьменнікам і журналістам, а маці — выкладчык рускай мовы і літаратуры сярэдняй школы № 1 у Кішынёве. 

Мастацкі талент Дойны выявіўся яшчэ ў дзяцінстве і ўжо навучаючыся ў школе, яна брала ўдзел у дубляванні на рускую мову фільмаў кінастудыі «Малдова-фільм». Адначасна з агульнаадукацыйнай, вучылася ў музычнай школе. З 14 гадоў працавала ў ансамблі *«Moldoveneasca»*, з якім пабывала ў многіх рэспубліках СССР, а таксама ў Манголіі, Алжыры, Германіі, Кіпры і на фэсце моладзі ў Гаване, Куба. У 1975 годзе Дойна скончыла школу і ў гэтым жа годзе разам з Юрыем Нікалаевым была вядоўцай шоу-праграмы «Шырэй кола». У 1979 годзе скончыла філалагічны Факультэт Кішынёўска дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці румынская мова і літаратура. З 1979 па 1988 год працавала ў якасці выкладчыка сусветнай літаратуры Кішынёўскага педагагічнага інстытута, цяпер — Дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Іёна Крангэ.

У 1981 годзе Дойна выйшла замуж за Іёна Алда-Тэадоравіча, малдаўскага кампазітара і спевака, і 5 жніўня 1982 года ў іх нарадзіўся сын — Крыстафер Алда-Тэадоравіч. У гэтым жа годзе ў Дойны адкрыўся талент эстраднай спявачкі і яна стала выступаць на сцэне разам з мужам. Выступалі яны ў многіх гарадах і селах Малдавіі і Румыніі.

30 кастрычніка 1992 года Іён і Дойна загінулі ў аўтакатастрофе ў 49 кіламетрах ад Бухарэста — машына, на якой яны ехалі ў Кішынёў, уразалася ў дрэва. Пахаваны на Цэнтральных (Армянскіх) могілках Кішынёва.

У 1993 годзе пасмяротна Дойна Алда-Тэадоравіч была ўзнагароджана малдаўскім ордэнам Рэспублікі.

Памяць
------

* Сын артыстаў — Крысці Алдя-Тэадоравіч — стварыў фестываль «Douа inimi gemene», прысвечаны памяці выканаўцаў мэй.
* У Кішынёве адкрыты помнік Іёну і Дойне Тэадоравіч.
* У гонар артыстаў у Малдавіі была выпушчана памятная манета ў 100 лей (у абароце з 3 жніўня 2010 года).

* Паштовыя маркі Малдовы
* 2002 год: Іён і Дойна Тэадоравічы2002 год: Іён і Дойна Тэадоравічы
* 2012 год: Іён і Дойна Тэадоравічы2012 год: Іён і Дойна Тэадоравічы

Зноскі
------

1. ↑  Исполнители - Ион и Дойна Алдя-Теодорович
2. ↑  Памятник Иона и Дойны Алдя-Теодорович Архівавана 4 сакавіка 2016.
3. ↑  Дойна и Ион Алдя-Теодорович — два сердца бьющихся в такт Архівавана 22 красавіка 2013.

Спасылкі
--------

* Алдя-Теодорович Ион и Дойна, молдавские артисты Архівавана 20 красавіка 2016.
* Muzica Moldoveneasca - Ion si Doina Aldea Teodorovici Архівавана 5 сакавіка 2016.  (малд.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| Нарматыўны кантроль | GND: 141976888 · ISNI: 0000 0000 8227 6043 · LCCN: n2008042335 · VIAF: 48699683 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партызанская брыгада імя С. М. Кірава.

**Партызанская брыгада імя С. М. Кірава** — партызанская брыгада, створаная ў чэрвені 1943 года з атрадаў, вылучаных Ленінскай партызанскай брыгадай. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Лідскага, Навагрудскага, Іўеўскага і Воранаўскага раёнаў. 7 ліпеня 1944 года брыгада (1028 партызан, 7 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй. Камандзіру брыгады Сінічкіну было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Склад
-----

Брыгада была створана на базе атрадаў імя Варашылава, «Іскра» (арганізаваны ў лістападзе 1942 года на базе груп А. І. Феакцістава, А. Ярмолава і В. А. Дзямідава), «Кастрычніцкі» (арганізаваны ў красавіку 1942 года, як 96-ы атрад дзейнічаў у Навагрудскім і Дзятлаўскім раёнах) і «Балтыец» (арганізаваны ў маі 1943 года), вылучаных Ленінскай партызанскай брыгадай. У лістападзе 1943 года атрад імя Варашылава быў разгорнуты ў партызанскую брыгаду імя К. Я. Варашылава.

На момант злучэння з Чырвонай Арміяй у склад брыгады ўваходзілі:

* атрад «Іскра»;
* атрад «Кастрычніцкі»;
* атрад «Балтыец»;
* атрад «Арол»;
* атрад імя Арджанікідзэ;
* атрад «За Савецкую Беларусь».

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* Ф. М. Сінічкін;
* С. П. Васільеў.

### Камісар

* С. М. Кандакоў.

### Начальнікі штаба

* П. І. Смірноў;
* С. П. Васільеў;
* М. А. Пракаповіч.

Гісторыя
--------

У ліпені — снежні 1943 года партызаны разграмілі 7 паліцэйскіх участкаў, 20 валасных упраў, 38 маёнткаў, 20 верасня на чыгуначных участках Гаўя — Юрацішкі, Наваельня — Яцукі падарвалі больш за 330 рэек. 29 кастрычніка на станцыі Наваельня захапілі маняўровы цягнік і накіравалі яго на эшалон; у выніку былі разбіты паравоз і 8 вагонаў. У снежні на чыгуначных участках Ліда — Баранавічы і Ліда — Маладзечна зрабілі 8 дыверсій. Правялі 8 баёў, знішчылі 5 аўтамашын, захапілі 2 аўтамашыны, 2 кулямёты, 15 вінтовак. У студзені 1944 года правялі бой каля райцэнта Іўе, захапілі 25 вінтовак, 2 кулямёты, 3 аўтамашыны, праціўнік страціў шмат салдат. У час прарыву блакады партызанскага злучэння Шчучынскай зоны разграмілі гарнізон у пасёлку Бярозаўка (шклозавод «Нёман»), разбурылі воданапорную вежу і паваротнае кола на станцыі Ліда. У ліпені 1944 года да прыходу Чырвонай Арміі ўтрымлівалі пераправу цераз Нёман.

Памяць
------

* у 1965 годзе ў Лідзе ў гонар брыгады была пастаўлена стэла;
* у 1969 годзе ў вёсцы Бакшты Іўеўскага раёна ў гонар брыгады быў пастаўлены абеліск.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партызанскі праспект.
**Партызанскі праспект**  — праспект ва ўсходняй частцы Брэста. Утвораны ў 1972 годзе. Працягласць 1147 м, ад Маскоўскай вуліцы да вул.Янкі Купалы. Злучае мікрараёны Усход-1 і Усход-2. Забудоўваўся з 1967 года. Для жылой забудовы тыповым з'яўляецца чаргаванне 5- і 9-павярховых дамоў з гандлёвымі аб'ектамі. У паўночнай частцы комплекс 9-павярховых інтэрнатаў і ансамбль зблакаваных 5-, 9- і 12-павярховым жылых дамоў.

Літаратура
----------

* Брест: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1987. — 408 с. — 53 000 экз.
**Сцяг Ваёмінга** (англ.: Flag of Wyoming) - адзін з дзяржаўных знакаў амерыканскага штата Ваёмінг.

Сцяг штата Ваёмінг уяўляе сабой сіняе прамавугольнае палотнішча з белай і чырвонай аблямоўкай. У цэнтры сцяга намаляваны сілуэт амерыканскага бізона (які звычайна завецца ў ЗША «Бафала») белага колеру, які глядзіць у бок тронка. На боку бізона, як кляймо, размяшчаецца пячатка Ваёмінга.

Дадзены сцяг перамог на конкурсе, арганізаваным Ваёмінгскім аддзяленнем руху «Дочкі Амерыканскай Рэвалюцыі» па прапанове прафесара Ваёмінскага ўніверсітэта Грас Райманды Хебарды (*Grace Raymond Hebard*) з прызам у 20 $. Перамогу на конкурсе атрымала Верна Кеайс Кейеса (*Verna Keays Keyes*), дыпламаваны спецыяліст Чыкагскага мастацкага інстытута. 31 студзеня 1917 года гэты сцяг быў зацверджаны заканадаўчым сходам Ваёмінга і падпісаны губернатарам Робертам Д. Карэй (*Robert D. Carey*).

Апісанне сцяга
--------------

Вышыня сцяга складае 7/10 яго даўжыні. Знешняя паласа чырвонага колеру шырынёй 1/20 даўжыні сцяга. Да яе прымыкае паласа белага колеру шырынёй 1/40 даўжыні сцяга. Пакінутае поле сцяга сіняга колеру, у цэнтры якога намаляваны белы сілуэт Бафала даўжынёй 1/2 даўжыні сіняй часткі палотнішча, іншыя памеры Бафала павінны быць у прапорцыі да яго даўжыні. На рэбрах Бафала намаляваная вялікая пячатка штата Ваёмінг сіняга колеру. Дыяметр пячаткі 1/5 даўжыні сцяга. Да сцяга прыкладзены залаты шнур з залатымі пэндзлікамі. Адценні чырвонага і сіняга колеру такія ж, як на сцягу ЗША.

| ≛ Сцягі штатаў ЗША |
| --- |
| Штаты | 
Агая · 
Аёва · 
Айдаха · 
Аклахома · 
Алабама · 
Аляска · 
Арканзас · 
Арызона · 
Арэгон · 
Ваёмінг · 
Вашынгтон · 
Вермонт · 
Віргінія · 
Вісконсін · 
Гаваі · 
Джорджыя · 
Дэлавэр · 
Заходняя Віргінія · 
Ілінойс · 
Індыяна · 
Каларада · 
Каліфорнія · 
Канектыкут · 
Канзас · 
Кентукі · 
Луізіяна · 
Мантана · 
Масачусетс · 
Мінесота · 
Місісіпі · 
Місуры · 
Мічыган · 
Мэн · 
Мэрыленд · 
Небраска · 
Невада · 
Нью-Гэмпшыр · 
Нью-Джэрсі · 
Нью-Ёрк · 
Нью-Мексіка · 
Паўднёвая Дакота · 
Паўднёвая Караліна · 
Паўночная Дакота · 
Паўночная Караліна · 
Пенсільванія · 
Род-Айленд · 
Тэнесі · 
Тэхас · 
Фларыда · 
Юта
 |  |
| Федэральная акруга | Акруга Калумбія |
| Астраўныя тэрыторыі | Амерыканскае Самоа ·  Гуам ·  Паўночныя Марыянскія астравы ·  Пуэрта-Рыка ·  Амерыканскія Віргінскія астравы |
| Гл. таксама | Сцяг Канфедэратыўных Штатаў Амерыкі |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партызанская брыгада імя С. М. Будзённага.

**Партызанская брыгада імя С. М. Будзённага** — партызанская брыгада, у 1943—1944 гадах дзейнічала на тэрыторыі Ленінскага раёна. Створана ў сакавіку 1943 года загадам штаба партызанскага злучэння Пінскай вобласці.

Склад
-----

Брыгада была створана на базе асобных атрадаў «Камарова» (В. З. Каржа) і А. І. Дамброўскага. Пры арганізацыі брыгады атрад «Камарова» быў расфарміраваны — з яго асабовага складу былі створаны новыя атрады імя К. Я. Варашылава і імя Р. І. Катоўскага.

Камандаванне
------------

З красавіка па жнівень 1943 года камандаванне брыгады не прызначалася, непасрэднае кіраўніцтва ёю ў гэты час ажыццяўляў штаб злучэння.

### Камандзіры

* Уладзімір Маісеевіч Антановіч (жнівень — лістапад 1943);
* Фёдар Ігнатавіч Шырын (лістапад 1943 — ліпень 1944).

### Камісары

* Рыгор Мікалаевіч Ігнаценка (жнівень 1943 — красавік 1944);
* Рыгор Сцяпанавіч Карасёў (красавік — ліпень 1944).

### Начальнік штаба

* Васіль Якімавіч Стаюхін (жнівень 1943 — ліпень 1944).

Гісторыя
--------

Партызаны праводзілі дыверсіі на чыгунках Жыткавічы — Пінск, Баранавічы — Лунінец, на дарозе Старобін — Мікашэвічы — Давыд-Гарадок. Удзельнічалі ў «рэйкавай вайне». У верасні — кастрычніку 1943 года падарвалі больш за 2,5 тысяч рэек, у ноч на 20 чэрвеня 1944 года — 796 рэек. У лютым — сакавіку 1942 года атрад «Камарова» разам з атрадамі А. І. Далідовіча, А. І. Патрына, М. М. Розава разграмілі валасныя ўправы і паліцэйскія ўчасткі ў вёсках Кузьмічы, Доўгае, Капацэвічы, Скаўшын, Пасталы, Пагост. У верасні 1942 года атрад «Камарова» з атрадамі М. Ц. Шыша і «Пятровіча» разбіў нямецкі гарнізон у вёсцы Леніна, спаліў склад боепрыпасаў (Ленінскі бой). У лютым — маі 1944 года вялі баі з карнікамі каля вёсак Ельна, Малыя Сцяблевічы, Грычынавічы, Леніна, Морач. У чэрвені — ліпені 1944 правялі 19 баёў з праціўнікам. У ліпені 1944 года трымалі абарону і вялі баі ў Ленінскім і Старобінскім раёнах.

14 ліпеня 1944 года брыгада (1078 партызан) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Памяць
------

У 1946 годзе ў горадзе Пінску ў гонар атрада «Камарова» (В. З. Каржа) устаноўлена мемарыяльная дошка.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.

Спасылкі
--------

* Бригада имени С. М. Будённого
**Кутора вадзяная**, **кутора звычайная** (*Neomys fodiens*) — млекакормячая жывёла сямейства землярыйкавых.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 7—10 см, хваста 5—8 см, маса 10—17 г. Поўсць кароткая, густая, аксаміцістая, на спіне і баках чорная, радзей чорна-бурая, знізу белая або шараватая, ліняе ўвесну і восенню. Мордачка падоўжаная з доўгімі вібрысамі, якія выконваюць ролю лакатараў. Па ступнях і пальцах задніх лап плавальная аблямоўка з цвёрдых валаскоў. Доўгія валаскі знізу хваста ўтвараюць кіль.

Пашырэнне
---------

Пашырана ў Еўразіі: у т.л. у Еўропе, Сібіры. Самая вялікая з землярыек Беларусі, трапляецца па ўсёй тэрыторыі каля вадаёмаў, на балотах, у сырых лясах, зімой нярэдка каля жылля чалавека.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Корм (водныя насякомыя і іх лічынкі, малюскі, чэрві, апалонікі, жабы, дробныя грызуны, рыба і інш.) раздабывае пераважна у вадзе, з'ядае на сушы. Вельмі пражэрлівая. Галаданне пераносіць лепш за іншых землярыйкавых (абыходзіцца без корму да 3 сутак).

Паўводная жывёла, добра плавае і нырае. Актыўная ўвесь год, удзень і ўначы.

Гнёзды ў норах або сховішчах на паверхні вады, на купінах сярод травы. Нараджае (красавік—кастрычнік) па 6—8 (зрэдку да 14) дзіцянят 2—3 разы на год.

Значэнне ў прыродзе
-------------------

Можа шкодзіць рыбнай гаспадарцы. Вадзяная кутора — корм для драпежных і буслападобпых птушак.

Літаратура
----------

* *Самусенка Э.* Кутора вадзяная // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5 т. Т. 3. — Мн.: БелСЭ, 1984.
**Фэнтэзійныя фільмы** — фільмы, якія адносяцца да жанра фэнтэзі з фантастычнымі тэмамі, магіяй, звышнатуральнымі падзеямі, міфалогіяй, фальклорам, экзатычнымі або фантастычнымі светамі. Гэты жанр з’яўляецца формай спекулятыўнай фантастыкі разам з навукова-фантастычнымі фільмамі і фільмамі жахаў, хоць жанры не перасякаюцца. Фэнтэзійныя фільмы часта нясуць у сабе элемент магіі, міфа, цуду, эскапізму, і экстраардынарнасці.

Гл. таксама
-----------

* Фільм жахаў

Зноскі
------

1. ↑  Fantasy Films

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Фэнтэзійны фільм

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4126326-1 · LCCN: sh85047142 · NKC: ph198692, ph184277 |
**Яніна Казіміраўна Глебаўская** (24 кастрычніка 1901, Мінск — 16 снежня 1978) — беларуская савецкая актрыса

. Народная артыстка БССР (1970).

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускую драматычную студыю ў Маскве ў 1926 годзе.

Працавала ў Беларускім тэатры імя Я. Коласа.

Творчасць
---------

Народнасць, вострая характарнасць, філіграная вытанчанасць малюнка ролі ўласцівы творчасці Глебаўскай. Стварыла сакавітыя народныя характары ў беларускім нацыянальным рэпертуары: Даміцэля («Прымакі» Я. Купалы), Мальвіна («Несцерка» В. Вольскага), Югася («Навальніца будзе» А. Звонака паводле трылогіі Я. Коласа «На ростанях»), Паўлючыха («Лявоніха» П. Данілава), Сухадол («Сэрца на далоні» па І. Шамякіну), старуха Жыгоцкая («Вайна пад крыламі» па А. Адамовічу).

Сярод іншых роляў: Бярсеньева («Разлом» Б. Лаўранёва), Забеліна («Крамлёўскія куранты» М. Пагодзіна), Шарлота («Жаркае лета ў Бярліне» па Д. К'юзак  (руск.) (бел.), Гурмыжская і Уліта, Феліцата («Лес  (руск.) (бел.», «Праўда добра, а шчасце лепей  (руск.) (бел.» А. Астроўскага), Малання, Паліна, Васа («Ягор Булычоў і іншыя  (руск.) (бел.», «Ворагі  (руск.) (бел.», «Васа Жалязнова  (руск.) (бел.» М. Горкага), Дульская («Мараль пані Дульскай  (польск.) (бел.» Г. Запольскай), Орта («Вей, вецярок!» Я. Райніса).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Глебовская Янина Казимировна // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 150-151. — 737 с.
**Куфштайнскі замак** — замак у горадзе Куфштайн, што ў Аўстрыі. Пабудаваны на ўзгорыстым беразе ракі Ін.

Гісторыя
--------

Згадваецца першы раз у дакуменце 1205 года, дзе ён завецца *Castrum Caofstein*. У той час замак знаходзіўся ў распараджэнні біскупа Рэгенсбурга.

У 1504 годзе замак у аблозе, пазней заваяваны імператарам Максіміліянам I. З 1703 па 1805 г. замак уваходзіў у склад Баварыі, і быў зноў вернуты ў якасці часткі Аўстрыі ў 1814 г.

Сёння замак з’яўляецца музеем гарадскога жыцця Куфштайна. Адкрытая яго частка выкарыстоўваецца для правядзення канцэртаў і сустрэч.

Зноскі
------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28563569'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4580425'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Куфштайнскі замак

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1086628063 · VIAF: 1873145856967122920633 |
Рэканструкцыя тэмпературных ваганняў на зямлі на працягу апошніх 2000 гадоў.
Рост сярэднегадавой тэмпературы ў свеце з 1850 г.
**Субатлантычны перыяд** — апошні кліматычны перыяд галацэну, доўжыцца дагэтуль. Сярэднегадавая тэмпература ў субатлантычным перыядзе ў сярэднім знаходзілася ніжэй за ўзровень атлантычнага перыяду. У межах субатлантычнага перыяду адбываліся тэмпературныя ваганні, якія прыводзілі да экалагічных эфектаў, што аказвалі ўплыў на жыццё і дзейнасць людзей.

Субатлантычны перыяд пачаўся з сярэдзіны 1 тыс. да н.э. завяршэннем пахаладання жалезнага веку і пачаткам рымскага кліматычнага оптымуму, які доўжыўся да пачатку 4 ст. н.э. Менавіта да гэтага часу адносіцца класічная антычнасць.

Наступны адносна кароткі і слаба выяўлены халодны перыяд — гэта кліматычны песімум ранняга Сярэднявечча, які супаў з Вялікім перасяленнем народаў. Лічыцца, што менавіта гэты пераход да больш сухога і халоднага клімату выклікаў міграцыю гунаў з Цэнтральнай Азіі ўдалячынь на захад, што ў сваю чаргу выклікала міграцыю германцаў. Адначасова на руінах Рымскай імперыі расквітае Візантыя, а хрысціянства становіцца пануючай манатэістычнай рэлігіяй у Еўропе.

Пасля гэтага кароткага песімуму клімат ізноў пацяплеў з 800 па 1200 гг. прычым сярэднегадавая тэмпература паднялася амаль да ўзроўню рымскага оптымуму. Гэты перыяд называецца сярэдневяковым пацяпленнем, паколькі храналагічна супадае з кульмінацыяй еўрапейскага Сярэднявечча. Пацяпленне дазволіла, у прыватнасці, вікінгам засяліць Ісландыю і Грэнландыю. У гэты час адбылася большая частка крыжовых паходаў, а тэрыторыя Візантыі скарачалася пад ударамі Асманскай імперыі.

Заканчэнне сярэдневяковага пацяплення датуецца пачаткам 14 стагоддзя. На гэты перыяд прыпадаюць многія задакументаваныя выпадкі масавага голаду і эпідэмій, у прыватнасці, чумы («чорная смерць»). У гэты час многія паселішчы спусцелі і былі закінуты. Мяркуецца, што насельніцтва Цэнтральнай Еўропы скарацілася амаль напалову.

Значна даўжэйшым і халодным быў наступны песімум, які дасягнуў кульмінацыі паміж 1550 і 1860 гадамі — ён вядомы пад назвай малы ледавіковы перыяд. У гэты час адбываюцца буйныя сацыяльныя ўзрушэнні (Трыццацігадовая вайна, Вялікая французская рэвалюцыя). Паралельна пасля позняга Рэнесансу пачынаецца Эпоха Асветы і індустрыялізацыя.

За малым ледавіковым перыядам ідзе сучасны кліматычны оптымум, узмоцнены антрапагеннымі фактарамі, такімі, як парніковы эфект.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Сцяг Віцебскага раёна** — сцяг Віцебскага раёна Віцебскай вобласці.

Апісанне
--------

Сцяг уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча з суадносінамі бакоў 1:2, якое складаецца з дзвюх роўнавялікіх гарызантальных палос: верхняй чырвонага колеру — і ніжняй — блакітнага колеру, у цэнтры пярэдняга боку якога размяшчаецца выява герб Віцебскага раёна.

Гісторыя
--------

Герб і сцяг Віцебскага раёна зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 28 лютага 2011 года № 86.

Гл. таксама
-----------

* Герб Віцебскага раёна
* Сцяг Віцебскай вобласці

Зноскі
------

1. ↑  Об учреждении официальных геральдических символов административно-территориальных и территориальных единиц Витебской области. Указ Президента Республики Беларусь от 28 февраля 20011 г. № 86 Архівавана 11 мая 2021.
Яго Высокапраасвяшчэнства кардынал **Яніс Пуятс** (лат.: Jānis Pujats; 14 лістапада 1930, Пуяты, Латвія) — латвійскі кардынал. Архібіскуп рыжскі з 8 мая 1991 па 19 чэрвеня 2010. Кардынал-святар *in pectore* з тытулам царквы *S. Silvia* з 21 лютага 1998, абвешчаны на кансісторыі ад 21 лютага 2001.

Біяграфія
---------

У 1948 годзе скончыў школу ў Рэзэкнэ і паступіў у каталіцкую семінарыю ў Рызе. 29 сакавіка 1951 года пасвечаны на святара. Працаваў у прыходах Рыгі. Выкладаў у Духоўнай семінарыі і быў кансультантам Архібіскупа рыжскага і сакратаром літургічнай камісіі.

З 1972 года — капелан Яго Святасці. У 1979—1984 гадах — генеральны вікарый у курыі Рыжскай дыяцэзіі. У 1984 годзе, па патрабаванні савецкіх улад, пакінуў пасаду ў курыі і працаваў простым святаром. 8 мая 1991 года прызначаны Архібіскупам рыжскім.

1 чэрвеня 1991 года пасвечаны ў архібіскупы. 21 лютага 1998 года ўзведзены ў санкардыналы *in pectore*. 21 лютага 2001 года абвешчаны на кансісторыі. Кардынал-святар з тытулам царквы *S. Silvia*. Удзельнік канклава 2005 года.

У дадатак да латышскай мовы, валодае рускай, польскай, літоўскай, нямецкай і лацінскай мовамі.

19 чэрвеня 2010 года было абвешчана пра адстаўку кардынала Пуятса з пасады Архібіскупа рыжскага, і яго пераемнікам высунуты Збігнеў Станкевіч — дырэктар Рыжскага вышэйшага інстытута рэлігійных навук і духоўнай семінарыі Рыжскай мітраполіі. Да 21 жніўня 2010 года — дня інтранізацыі Збігнева Станкевіча, кардынала Пуятс заставаўся апостальскім адміністратарам Рыгі.

14 лістапада 2010 года кардыналу Пуятсу споўнілася 80 гадоў і ён страціў права ўдзельнічаць у Канклавах.

Узнагароды
----------

* Вялікі афіцэр ордэна Трох зорак
* Вялікі афіцэр ордэна «За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай» (19 красавіка 2004 года)
* Камандор з зоркай ордэна Заслуг перад Рэспублікай Польшча (12 ліпеня 2005 года).

Зноскі
------

1. ↑  Grande Ufficiale Ordine al Merito della Repubblica Italiana Card. Janis Pujats (італ.)
2. ↑  Najnowsze akty prawne (польск.)

Спасылкі
--------

* Біяграфія на сайце Ватыкана (італ.)
* Біяграфія на сайце catholic-hierarchy.org (англ.)
* Біяграфія на сайце katolis.lv Архівавана 16 снежня 2007. (лат.)
* Біяграфія Я. Пуятса (англ.)
* Я. Пуятс пра «Код да Вінчы» Архівавана 28 верасня 2007. (лат.)
* Я. Пуятс пра школьную рэформу
* Я. Пуятс пра гомасексуалізм Архівавана 28 верасня 2007. (лат.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1196717842 · ISNI: 0000 0004 1726 8337 · NLP: A35740097 · NUKAT: n2015136281 · VIAF: 305130525 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Трухан.

**Юрый Антонавіч Трухан** (нар. 26 чэрвеня 1961) — савецкі і беларускі футбаліст, абаронца.

Кар’ера
-------

З 1978 па 1988 года гуляў за мінскае «Дынама», разам з якім стаў чэмпіёнам СССР. Згуляў 2 матчы ў Кубку УЕФА ў сезоне 1986/87. Пасля цяжкай траўмы ў 1987 годзе на ранейшы ўзровень так і не выйшаў і неўзабаве пакінуў каманду. У 1989 годзе выступаў у Другой лізе за варашылаўградскую «Зару». Наступныя два сезоны адыграў ва ўладзівастоцкім «Прамяні».

У першай палове 1992 гуляў у першым беларускім чэмпіянаце за бабруйскі «Шыннік», пасля чаго пераехаў у пяты нямецкі дывізіён. У 1994 годзе правёў 3 матчы ў Другім дывізіёне Расіі, гуляючы за «Саматлор-XXI».

Дасягненні
----------

* Чэмпіён СССР: 1982
* Бронзавы прызёр чэмпіянату СССР: 1983
* Фіналіст Кубка СССР: 1986/87
**Сцяг Чэрвеня** — афіцыйны геральдычны сімвал горада Чэрвень Мінскай вобласці. Сцяг заснаваны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 1 снежня 2011 года № 564 і зарэгістраваны ў Дзяржаўным геральдычным рэгістры Рэспублікі Беларусь 5 снежня 2011 года № Б-213.

Апісанне
--------

Прамавугольнае палотнішча белага колеру з суадносінамі бакоў 1:2, якое складаецца з трох гарызантальных палос: верхняй і ніжняй блакітнага колеру, якія складаюць 1/10 шырыні сцяга, і цэнтральнай — белага. У цэнтры правага боку палотнішча на белай паласе — выява герба горада Чэрвень і Чэрвеньскага раёна.

Сцяг горада і раёна i палажэнне аб iм зацверджаны рашэннем Чэрвеньскага раённага выканаўчага камітэта ад 5 сакавіка 2009 года № 94. Аўтар сцяга М. М. Елінская, мастак В. А. Ляхор.

Гл. таксама
-----------

* Герб Чэрвеня

Зноскі
------

1. ↑  Сцяг Чэрвеня

| ⛭Сцягі адзінак Мінскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
Барысаў ·  Беразіно ·  Валожын ·  Вілейка ·  Дзяржынск ·  Жодзіна ·  Капыль ·  Клецк ·  Крупкі ·  Любань ·  Маладзечна ·  Мар’іна Горка ·  Мінск1 ·  Мядзел ·  Нясвіж ·  Салігорск ·  Слуцк ·  Смалявічы ·  Старыя Дарогі ·  Стоўбцы ·  Узда ·  Чэрвень |  |
| Гарадскія пасёлкі | 
Гарадзея ·  Радашковічы |
| Раёны | 
Мінскі |
| 1 не ўваходзіць у склад вобласці |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Няміга.

**Канцэртны аркестр «Няміга»** — беларускі духавы аркестр. Структурнае падраздзяленне галаўной канцэртнай арганізацыі Мінска ДУ «Мінскканцэрт».

Заснаваны ў 1990 годзе трыма музыкамі-духавікамі, прафесарамі Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі (БДАМ): дырыжорам і аранжыроўшчыкам, народным артыстам Расіі Львом Муранавым, аранжыроўшчыкам, заслужаным артыстам БССР Віталём Воўкавым і дырыжорам Аркадзем Берыным.

Аркестр складаецца ў асноўным з выпускнікоў БДАМ. Ім кіруюць галоўны дырыжор, дацэнт кафедры аркестравага дырыжыравання БДАМ **Аляксандр Сасноўскі** і дырыжор, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь **Аляксандр Фёдараў**. Дырэктар калектыву — **Шугала Ірына Юр'еўна**.

У рэпертуары аркестра сімфанічная класіка і духавая музыка кампазітараў Беларусі і іншых краін, а таксама джазавая і сучасная папулярная музыка.

Аркестр актыўна выступае, у тым ліку на тэлебачанні і радыё, сталы ўдзельнік міжнароднага фестывалю «Беларуская музычная восень». Лаўрэат міжнародных конкурсаў і фестываляў. Выступаў у Расіі, на Украіне, у Літве, Польшчы, Германіі, Іспаніі. З аркестрам працавалі такія дырыжоры, як Трэвар Форд (Нарвегія), Дэвід Андрэ (ЗША), Георгій Калінкавіч (Расія), Генадзь Праватараў і Пётр Вандзілоўскі (Беларусь); з ім выступалі Іосіф Кабзон, Алег Газманаў, Рэнат Ібрагімаў, Марыя Гулегіна і іншыя.

Зноскі
------

1. ↑  Об организации Архівавана 31 жніўня 2016..
2. ↑  Концертный оркестр «Немига» Архівавана 1 красавіка 2009..

Спасылкі
--------

* Молодеем вместе с «Немигой»(недаступная спасылка) // Минский курьер. — 17.06.2007.

| ⛭Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі |
| --- |
| Факультэты | 
* Аркестравы
* Вакальна-харавы
* Народных інструментаў
* Павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі
* Фартэпіянны і кампазітарска-музыказнаўчы

 | лагатып Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі |
| Іншае | 
* Няміга (аркестр)
* Магілёўскі філіял

 |
Альтэрнатыўны варыянт неафіцыйнага сцяга Уоліс і Футуна
Афіцыйным сцягам астравоў Уоліс і Футуна з'яўляецца нацыянальны сцяг Францыі, бо яны з'яўляюцца заморскай абшчынай Францыі.

Сцяг Уоліс і Футуна ўяўляе сабой чырвонае палатно з чатырма роўнабаковымі трохвугольнікамі, якія перасякаюцца пад прамым вуглом. Сцяг Францыі, аддзелены ад астатняй вобласці вузкай белай паласой, займае верхні левы вугал. У альтэрнатыўным варыянце выкарыстоўваецца вялікі белы лапчасты крыж (трохі зрушаны ўніз адносна цэнтра сцяга). Чырвоны колер на сцягу сімвалізуе адвагу, белы — чысціню ідэалаў. Чатыры трохвугольніка сімвалізуюць уладу трох каралёў і французскага адміністратара.

Альтэрнатыўны неафіцыйны варыянт падобны на сцяг, які выкарыстоўваецца каралём Увеа.

На ўсіх афіцыйных мерапрыемствах выкарыстоўваецца французскі сцяг.

Зноскі
------

1. ↑  Wallis and Futuna (France) **(нявызн.)**. *Flags of the World*. Архівавана з першакрыніцы 24 жніўня 2011. Праверана 4 ліпеня 2009.

| Краіны Акіяніі: Сцягі |
| --- |
| Незалежныя дзяржавы | 
Аўстралія · Вануату · Кірыбаці · Маршалавы Астравы · Мікранезія · Науру · Новая Зеландыя · Палау · Папуа — Новая Гвінея · Самоа · Саламонавы Астравы · Тонга · Тувалу · Фіджы
 |
| Залежныя тэрыторыі | 
Амерыканскае Самоа · Гаваі · Гуам · Астравы Кука · Какосавыя астравы · Новая Каледонія · Востраў Ражства · Востраў Норфалк · Ніуэ · Востраў Пасхі · Піткэрн · Паўночныя Марыянскія астравы · Такелау · Уоліс і Футуна · Французская Палінезія
 |
**Юрый Васілевіч Бічан** (нар. 11 ліпеня 1946, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1969 годзе. З 1969 года — архітэктар, старшы архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў, галоўны архітэктар праектаў у Белдзяржпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1976 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Комплекс будынкаў Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): комплексы Мінскага медыцынскага інстытута (1981), ГПТВ-40 кінамеханікаў (1979) у Мінску, серыя тыпавых праектаў дзіцячых дашкольных устаноў і школ розных канструкцый (1981—1986).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Бичан Юрий Васильевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Шалыгі.

**Шалы́гі** (трансліт.: *Šalyhi*, руск.: Шалыги) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Мазалаўскага сельсавета.

Гісторыя
--------

У канцы XVIII ст. вядома як цэнтр аднайменнага маёнтка, якому ў 1785 належала 570 дзес. зямлі. У 1834 у маёнтку 45 рэвізскіх сялянскіх душ. У 1846 уласнасць тытулярнага саветніка памешчыка Казіміра Лесатовіча. У 1847 у маёнтак уваходзіла 8 двароў, 58 жыхароў. Асноўным заняткам сялян было земляробства. Аднак на судаходнай Зах. Дзвіне сяляне мелі і дадатковы заробак — працавалі на будаўніцтве барак і іншых суднаў, наймаліся да купцоў работнікамі і вазілі тавары ў Рыгу. Сяляне былі прыхаджанамі праваслаўнай царквы Узвіжання Крыжа Гасподня ў в. Лужасна. У 1878 маёнтак уласнасць памешчыка А. П. Багданава, яму належала 280 дзес. зямлі. Тут была царкоўнапрыходская школа. У 1905 фальварак (1 двор, 7 жыхароў) у Шчэрбінскай воласці Віцебскага павета і губерні. Апошнім уладальнікам маёнтка быў памешчык Шнэя, яму належала 44 дзес. зямлі.

З 17 ліпеня 1924 вёска ў складзе Лосвідскага раёна Віцебскай акругі, з 29 кастрычніка 1924 — Кузняцоўскага раёна, з 26 сакавіка 1927 — Віцебскага раёна і акругі, з 20 лютага 1938 — Віцебскага раёна і вобласці. У 1926 на хутарах 12 двароў, 48 жыхароў. У 1930 арганізаваны калгас. Працавалі лесапілка, сталярная майстэрня. У 1936 у вёску пераселены жыхары населеных пунктаў Трылессе, Тое Поле, у 1939 — Воўчыя Ямы.

У 1941 у вёсцы 65 двароў, 250 жыхароў. З ліпеня 1941 па чэрвень 1944 Шалыгі акупіраваны нямецкімі войскамі. У ліпені 1942 нямецкія акупацыйныя ўлады знішчылі ўсе 65 двароў і 17 жыхароў.

З 20 снежня 1960 вёска ў Мазалаўскім сельсавеце. У 1969 тут 25 двароў і 64 жыхары; 1 студзеня 2003 — 6 двароў і 12 жыхароў.

Вёска ў складзе сельскагаспадарчага вытворчага кааператыва «Сушчова».

Страчаная спадчына
------------------

* Свята-Троіцкая царква

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Віцебская вобласць: нарматыўны даведнік / У. М. Генкін, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2009. — 668 с. ISBN 978-985-458-192-7 (DJVU).

Літаратура
----------

* З гісторыі населеных пунктаў / Падрыхт. В. В. Віталева // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Віцебскага раёна / Рэдкал.: А. П. Красоўскі і інш.; Уклад. У. І. Мезенцаў; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Маст. літ. 2004. — 772 с.: іл. — С. 765—766. — ISBN 985-02-0647-0.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Мазалаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | 
* Мазалава

 |
| Вёскі | 
* Баранаўка
* Бараўляны
* Букаціна
* Буяны
* Вугалок
* Герасімава
* Грабяніца
* Доўжа
* Дрыколле
* Дудчына
* Калінава
* Канавалава
* Каралёва
* Койтава
* Красны Двор
* Лосвіда
* Лужасна
* Лужкі
* Лушчыха
* Нікалаёва
* Сакольнікі
* Саўчонкі
* Станцыя Лужасна
* Суднікі
* Сушчова
* Трыгубцы
* Хайсы
* Храпавічы
* Цяцёркі
* Шалыгі
* Шчучына
* Шылы

 |
**Ю́рый Бары́савіч Ко́лакалаў** (28 лістапада 1926, сяло Талстое, Дарагабужскі раён Смаленскай вобласці — 1993, Мінск) — савецкі беларускі партыйны, дзяржаўны і гаспадарчы дзеяч БССР. Кандыдат тэхнічных навук.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (1954). 

Працоўны шлях пачаў у будаўніча-мантажным упраўленні, пасля перайшоў на партыйную працу: інструктар у Мінскім гарадскім (з 1955) і Цэнтральным Камітэце (інструктар у 1956—1960, загадчык аддзела у 1965—1969) Камуністычнай партыі Беларусі, узначальваў Мінскі домабудаўнічы камбінат № 1 (1961—1965), у 1970—1978 гады намеснік Старшыні Савета Міністраў БССР, з 1978 да 1990 года сакратар ЦК КПБ. 

Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга, медалямі.

Член ЦК КПБ з 1971 года, член Бюро ЦК КПБ з 1978 года. Дэпутат ВС БССР у 1967—1974 гадах.

Літаратура
----------

* Колоколов Юрий Борисович // Белорусская ССР: Краткая энциклопедия. В 5-ти т. Т.5. Биографический справочник. / Ред. колл.: П. У. Бровка и др. — Мн.: Гл. ред. Белорус. Сов. Энциклопедии, 1981. — Т. 5. — 740 с. — 50 000 экз.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Якаўлеў.

**Юрый Паўлавіч Якаўлеў** (нар. 1981, Таджыкістан) — Герой Расійскай Федэрацыі, у жніўні 2008 — камандзір танкавай роты 141-га асобнага танкавага батальёна 19-й Варонежска-Шумлінскай Чырванасцяжнай ордэнаў Суворава і Працоўнага Чырвонага Сцяга мотастралковай дывізіі 58-й арміі Паўночна-Каўказскай ваеннай акругі, капітан.

Біяграфія
---------

Скончыў Чалябінскае вышэйшае танкавае каманднае вучылішча ў 2002 годзе. Служыў у 503-м мотастралковым палку сталай гатоўнасці Паўночна-Каўказскай ваеннай акругі (Рэспубліка Інгушэція), камандаваў танкавым узводам, быў намеснікам камандзіра танкавай роты па ўзбраенні.

З 2005 года — камандзір танкавай роты 141-га асобнага танкавага батальёна 19-й мотастралковай дывізіі 58-й арміі Паўночна-Каўказскай ваеннай акругі. На чале батальённай тактычнай групы 8 жніўня 2008 года адным з першых уступіў у Паўднёвую Асецію для спынення генацыду асяцінскага насельніцтва. У ноч з 8 на 9 жніўня група выбіла грузінскія войскі з населенага пункта Хетагурава, вымусіўшы да адыходу іх бронетэхніку і захапіўшы ваенную базу.

З раніцы 9 жніўня на чале групы працягнуў наступленне на Цхінвал. Калі калона расійскіх войскаў падвергнулася контратацы грузінскіх войскаў, высунуў свае танкі насустрач супраціўніку і скаваў яго дзеяння. Забяспечыў выхад батальённай тактычнай групы 135-га мотастралковага палка з-пад абстрэлу і занятак выгоднай мяжы для пераходу ў атаку. У гэтым бою асабіста знішчыў сем адзінак бронетэхнікі ворага.

Адкінуўшы супраціўніка, раніцай 9 жніўня 2008 года танкавая група капітана Якаўлева ўвайшла ў Цхінвал, прасоўваючыся да пазіцый міратворчага батальёна расійскіх войскаў. Танкістам атрымалася прадзерціся да міратворцаў, але рухаўшыяся з імі мотостралкі былі адсечаны агнём. На працягу некалькіх гадзін 9 жніўня група капітана Якаўлева (4 танка Т-72) вяла бесперапынны бой. Калі яны выдаткавалі амаль усе баяпрыпасы, а падрадзяленні і танкі супраціўніка пасля артабстрэлу падышлі амаль ушчыльную, Якаўлеў на сваім танку вёў бой з дыстанцыі 50 метраў, манеўруючы і падстаўляючы пад стрэлы лабавую браню Т-72. Яго танк атрымаў чатыры прамых трапленні. Вёў бой да адыходу грузін з Цхінвала. Дзякуючы ўмеламу камандаванню падрадзяленнем са складу батальённай тактычнай групы быў страчаны 1 танк, і толькі 1 баец атрымаў раненне.

Узнагароды
----------

Указам Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі ад 2008 года капітану Якаўлеву Юрыю Паўлавічу прысвоена званне Героя Расійскай Федэрацыі з уручэннем знака спецыяльнай адзнакі — медалі «Залатая Зорка». Узнагароджаны медалем «За воінскую доблесць» 2-й ступені.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

Юрый Паўлавіч Якаўлеў на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце |
| Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Патасі** (кечуа: P’utuqsi, ісп.: Potosí) — сталіца аднайменнага дэпартамента ў Балівіі, аб’ект са спіса Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Горад Патасі размешчаны ў 164 км ад сталіцы Балівіі Сукрэ. Ён лічыцца самым высокім у свеце (размешчаны на вышыні каля 4100 м над узроўнем мора). Горад быў заснаваны 10 красавіка 1545 г. і меў назву тады Вілля-Імперыял-дэ-Карлас у гонар іспанскага караля Карласа V.
Індзеец Дыега Уальпа годам раней знайшоў у гары Сера-Рыка паклады срэбнай руды. Яго адкрыццё, якое мела вагу для іспанскіх захопнікаў, прывяло да нараджэння горада.

У сярэдзіне 17 ст. Патасі ператварыўся ў самы багаты горад Амерыкі і самы вялікі ў свеце прамысловы комплекс. Здабыча срэбнай руды ажыццяўлялася некалькімі фабрыкамі, якія працавалі з выкарыстаннем гідраўлічнай энергіі. У сувязі з драпежніцкай эксплуатацыяй і знясіленнем радовішчаў срэбра ў другой палове 18 ст. пачаўся заняпад горада.

У 20 ст. Патасі заставаўся цэнтрам здабычы алавяных і вальфрамавых руд. Горад захоўвае сляды былой велічы — барочныя царквы, Манетны двор Каса-Рэал-дэ-Манеда, асабняк Каса-дэ-ла-Трэс-Партадэс, «Крыштальны палац», Сабор Патасі і многія іншыя будынкі.

Літаратура
----------

* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.

1. ↑  2012 Bolivian census<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16823223'></a>
**Іаіль Труцэвіч** (? — 1654) — беларускі грамадскі і культурны дзеяч, друкар, пісьменнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся і правёў дзяцінства і юнацтва, відаць, у Магілёве, дзе, магчыма, атрымаў і адукацыю. У 2-ой чвэрці XVII стагоддзя ён быў членам Магілёўскага Богаяўленскага брацтва і ўдзельнічаў у яго рэлігійнай і асветніцкай дзейнасці як ігумен Куцеінскага Богаяўленскага манастыра (Орша). У Магілёве, верагодна, пазнаёміўся з беларускім друкаром і асветнікам Спірыдонам Собалем. 

У пачатку 1630-х гадоў прымаў удзел у заснаванні Куцеінскай друкарні, з сярэдзіны 1630х гадоў стаў яе кіраўніком. Тут было надрукавана 14 кніг, прызначаных для брацтваў, літургій, свецкага чытання. Распраўсюджваліся гэтыя кнігі таксама на Украіне, у Літве, Расіі. Да большасці нелітургічных выданняў Іаіль напісаў прадмовы на беларускай і царкоўнаславянскай мовах. Пад яго рэдакцыяй выйшлі «Лексіконь славенаросскій, імён толькованіе» П.Бярынды (1653), «Трефологіонь» (1647) і інш. Ён быў прыхільнікам грамадскапалітычных і культурных сувязей з Княствам Маскоўскім. У час вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—67 гг. Труцэвіч садзейнічаў добраахвотнай здачы Магілёва рускім войскам (1654). Памёр падчас перавозу Куцеінскай друкарні ў Іверскі Валдайскі манастыр (пад Вялікім Ноўгарадам).