Помнік Богумілу Швеле
**Бо́гуміл Шве́ля**, поўнае імя — **Крысціян Богуміл**(н.-луж.: Krystijan Bogumił Šwjela, ням.: Christian Gotthold Schwela, 5 верасня 1873 года, вёска Шорбус, каля Дрэбкаў, Германія — 20 мая 1948 года, Рудольштадт, Германія) — лютэранскі пастар, публіцыст, мовазнаўца, ніжнялужыцкі грамадскі дзеяч. Адзін з заснавальнікаў лужыцкай грамадскай культурніцкай арганізацыі Домавіна.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 5 верасня 1873 года ў вёсцы Шорбус каля горада Дрэбкаў ў сям'і лужыцкага грамадскага дзеяча Кіта Швелі. У 1896 годзе арганізаваў XXII моладзевы летнік-фестываль для лужыцкіх гімназістаў пад назвай «Схадзаванка». У 1898 годзе скончыў багаслоўскае навучанне ў лютэранскай семінарыі. З 1904 года стаў вікарыем у парафіі вёскі Вендзіш Котбускай царкоўнай правінцыі. Падчас сваёй службы лютэранскім пастарам рэгулярна прапаведаваў на ніжнялужыцкай мове. У 1908 годзе сышоў са службы ў прыходзе вёскі Вендзіш сувязі з тым, што царкоўныя ўлады сталі яму забараняць прапаведаваць на ніжнялужыцкай мове. Далей служыў вікарыем у вёсцы Вохазы. У 1913 годзе быў прызначаны пробашчам парафіі ў вёсцы Дзісен.

У 1906 г. і 1911 гадах выдаў падручнік ніжнялужыцкай мовы ў двух частках. У 1912 годзе быў адным з заснавальнікаў лужыцкай культурна-грамадскай арганізацыі Домавіна. У гэты ж час пісаў артыкулы ў лужыцкіх газетах «Pratyja» і «Nowy Casnik». Выдаў зборнік малітваў і спевы «Wosadnik» для лютэранскіх прыходаў. Заснаваў літаратурны часопіс «Serbska knigłownja», у якім друкаваліся творы лужыцкіх пісьменнікаў і паэтаў. У перыяд паміж двума сусветнымі войнамі працаваў над выданнем Нямецка-ніжнялужыцкага слоўніка, які быў выпушчаны ў 1930 годзе.

Пасля прыходу да ўлады нацыстаў у 1933 годзе ў Германіі пачаўся ціск на грамадскія арганізацыі і культурную дзейнасць славянскіх меншасцяў. У 1937 годзе была забаронена дзейнасць арганізацыі Домавіна. Богумілу Швеле было забаронена прапаведаваць на ніжнялужыцкай мове, пасля чаго ён быў вымушаны пакінуць сваю службу ў Дзісене і пераехаць у Рудольштадт. У гэты час ён таемным чынам супрацоўнічаў з паэткай Мінай Виткойц і журналістам Фрыцам Латке над захаваннем ніжнялужыцкай культуры і літаратуры.

У 1946 годзе працаваў над аднаўленнем ніжнялужыцкага філіяла арганізацыі Домавіна. З 1947 года быў рэдактарам газеты «Serbski Casnik».

Памёр 20 мая 1948 года ад інсульту на чыгуначнай станцыі Рудольштадта.

Асноўныя сачыненні
------------------

* *Lehrbuch der niederwendischen Sprache.*  Teil 1: *Grammatik.*  Heidelberg 1906; Teil 2: *Übungsbuch.*  Cottbus 1911.
* *Kurzes Lehrbuch der Oberwendischen Sprache.*  Bautzen 1913
* *Evangelska wera mjes Slowjanami.*  Bautzen 1915.
* *Vergleichende Grammatik der ober - und niedersorbischen Sprache.*  Bautzen 1926
* *Das Wendentum in der Niederlausitz und im Spreewald.*  Bautzen 1929
* *Serbske praeposicyje. Pó hugronach z ludowych hust hobźěłane a zestajane.* In: *Časopis Maćicy Serbskeje.*  1933/34.
* *Deutsch-niedersorbisches Taschenwörterbuch.*  Bautzen 1953.
* *Die Flurnamen des Kreise Cottbus.*  (= Deutsche Akademie der Wissenschaften zu Berlin. Veröffentlichungen des Instituts für Slawistik. Band 17). Berlin 1958.

Памяць
------

* Імем Богуміла Швелі названая вуліца ў Котбусе.
* У Дзісен-Штрызаве на тэрыторыі лютэранскага прыходу усталяваны помнік Богумілу Швеле.

Зноскі
------

1. 1 2  Bogumił Šwjela // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
2. ↑  100 Jahre Domowina — Bund Lausitzer Sorben, von Dr. Peter Schurmann, Sorbisches Institut/Zweigstelle für niedersorbische Forschungen Cottbus **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 27 кастрычніка 2018. Праверана 26 кастрычніка 2018.
3. ↑  Zur Geschichte der Domowina Архівавана 26 кастрычніка 2018.

Літаратура
----------

* Гугнин А. А. Введение в историю серболужицкой словесности и литературы от истоков до наших дней, Российская академия наук, Институт славяноведения и балканистики, научный центр славяно-германских отношений, М. 1997, стр. 144, ISBN 5-7576-0063-2
* *Což slězy nas lažy w serbstwje … / Was hinter uns liegt im Sorbischen … Bogumił Šwjela/Gotthold Schwele (1873—1948)*, hrsg. v. der Stiftung für das sorbische Volk und dem Heimatmuseum Dissen, o.O. [Cottbus] 1998
* Peter Schurmann: *Zur Geschichte der Sorben (Wenden) in der Niederlausitz im 20. Jahrhundert. Eine Dokumentenauswahl.* Cottbus 2003.


| ?Богуміл Швеля — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Богуміл Швеля |  | Kito Šwjela[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12232394w · GND: 118758063 · ISNI: 0000 0001 0910 5093 · LCCN: no99047358 · NKC: ola2004231431 · NLP: A28753999 · NTA: 071348921 · NUKAT: n99052209 · SUDOC: 13146485X · VIAF: 66519251 |

 |