**Юзаф Ядкоўскі** (польск.: Jόzef Jodkowski, руск.: Юзеф Иодковский; 20 снежня 1890, Гродна — 2 студзеня 1950) — беларускі і польскі археолаг, нумізмат, архітэктар. Вучыўся ў Я. Ф. Арлоўскага.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Гродзенскага павета. Нарадзіўся 20 снежня 1890 г. у Гродне ў небагатай сям’і рамеснікаў Юзафа Ядкоўскага і Зоф’і Занеўскай. Сям’я жыла ў двухпавярховым доме № 16 на вул. Паштовай.

Вучыўся ў Гродзенскай гімназіі, дзе ўдзельнічаў у 1905 г. у школьнай забастоўцы. У гэтыя гады ён захапіўся гісторыяй Гродзеншчыны і пачаў збіраць разнастайныя друкаваныя і рукапісныя матэрыялы, а таксама пісаць свае першыя навуковыя працы. У выглядзе невялікіх нарысаў і артыкулаў яны з 1907 г. друкаваліся ў выданнях «Віленская газета» («Dziennik Wileński») і «Святавіт» («Światowit»). Апынуўшыся пад пагрозай выключэння з гімназіі, патэнцыяльнага арышту за палітычную дзейнасць і атрымання так званага «воўчага білета», які б зрабіў немагчымым паступленне ў іншую навучальную ўстанову ў Расійскай імперыі, у 1906 ці 1907 годзе Ядкоўскі перабраўся ў Варшаву, дзе працягваў вучобу і адначасова працаваў у археалагічным музеі.

Скончыў у 1913 годзе Маскоўскі археалагічны інстытут. Працаваў у гэтым жа інстытуце і ў Імператарскім Маскоўскім і Румянцаўскім музеі. У 1910—1914 гг. як сябра Маскоўскага археалагічнага таварыства шмат падарожнічаў па Віленскай, Гродзенскай і Мінскай губернях (у тым ліку рабіў раскопкі ў Міры на тэрыторыі замка ў 1912 годзе) для фіксацыі і кансервацыі помнікаў гісторыі і правядзення археалагічных прац.

У 1920 годзе вярнуўся ў Гродна, дзе заняўся пачатковым зборам помнікаў гісторыі. Аднак пры пагрозе заняцця горада бальшавіцкімі войскамі, значную частку сабранага давялося эвакуіраваць. Пасля службы ў польскім войску і ўдзелу ў савецка-польскай вайне, за што быў узнагароджаны залатым крыжам, Ядкоўскі зноў вярнуўся ў Гродна.

Па яго ініцыятыве створаны Дзяржаўны музей у Гродне (цяпер Гродзенскі гісторыка-археалагічны музей), які і ўзначальваў у 1922—1936 гадах. Да пераезду ў былы замак Баторыя музей Ядкоўскага размяшчаўся ў  палацы віцэ-губернатара. 

Рабіў раскопкі ў Ваўкавыску (1925), даследаваў княжацкія хорамы, Верхнюю і Ніжнюю цэрквы на тэрыторыі Старога замка ў Гродне (1931—1936). Раскопкі ў 1930-х года каля Каложскай царквы, Новага і Старога замкаў выклікалі канфлікт з польскімі археолагамі, якія вінавацілі Ядкоўскага ў іх бессістэмнасці і парушэнні методыкі правядзення. У выніку ён быў адхілены ад правядзення раскопак.

У 1936 годзе пакінуў Гродна і пераехаў ў Варшаву, дзе да Другой сусветнай вайны працуючы ў Дзяржаўных зборах мастацтва ў Каралеўскім замку. З 1945 хавальнік фондаў Народнага музея, дзе аднаўляў амаль цалкам знішчаны Нумізматычны кабінет.

Памёр 2 студзеня 1950 года. Пахаваны на могілках Старыя Павонзкі ў Варшаве.

Творы
-----

Аўтар прац «Гродна» (Вільня, 1923), «Гарадзішча Ваўкавыска» (Гродна, 1925), «Раннесярэдневяковае Гродна ў святле археалагічных раскопак у Гродзенскім Старым каралеўскім замку ў 1932 і 1933 гг.» (Варшава, 1934), «Абарончы храм на Каложы ў Гродне» (Гродна, 1936) і інш. Засталася нявыдадзенай шматтомная праца Ядкоўскага «Польскія рэліквіі ў Расіі».

Сям’я
-----

У шлюбе з Галінай Баброўскай меў дачку Альжбету.

Памяць
------

* Прэмія імя Юзафа Ядкоўскага, уручаецца з 2012.
* Напачатку 2000-х грамадскасць Гродна сабрала подпісы за наданне імя Ядкоўскага адрэзку Нёманскай набярэжнай, якая з’явілася дзякуючы Ядкоўскаму, для аховы ад затаплення пагоркаў, на якіх знаходзяцца Стары і Новы замкі і Каложская царква. Улада зварот грамадскасці праігнаравала.

Бібліяграфія
------------

* Замок в Мире // Древности: Тр. комиссии по сохранению древних памятников… М. 1915. Т. 6;
* Церкви, приспособленные к обороне в Литве и Литовской Руси // М.;
* Grodno. Wilno, 1923;
* Grodzisko Wołkowyskie. Grodno, 1925;
* Świątynia warowna na Kołoży w Grodnie; Grodno, 1936.

Зноскі
------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* JÓzef Jodkowski // data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Дзейнасць Юзафа Ядкоўскага па даследаванні і папулярызацыі гісторыі паўстання 1863—1864 гг.
3. 1 2  Ядкоўскі Юзаф Юзэфавіч. Легенды Гродзеншчыны: галерэя знакамітых асоб
4. 1 2 3 4  Ядкоўскі Юзаф // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8. С. 288
* Ядкоўскі Юзаф // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Беларусь: энцыкл. давед. — Мн. 1995. — С. 787.
* Беларуская ССР: кароткая энцикл. Т. 5. — Мн. 1981. — С. 691.
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. Т. 5. — Мн. 1987. — С. 678.
* Беларуская энцыклапедыя. Т. 18. Кн.1. — Мн. 2004. — С. 242.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Юзаф Ядкоўскі
* Віктар Какарека «Юзеф Иодковский — страницы жизни»
* Вячаслаў ШВЕД. Юзаф Ядкоўскі: вядомы і невядомы(недаступная спасылка)
* Ядкоўскі Ю. «Баторыеўка і былы езуіцкі касцёл у першай чвэрці ХІХ стагоддзя» Архівавана 22 снежня 2015.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12375520m · GND: 124263666 · ISNI: 0000000071411297 · LCCN: n2002157913 · NKC: js2013750074 · NUKAT: n01017345 · SUDOC: 032795149 · VIAF: 59164132 |

 |