Панонія ў складзе Рымскай імперыіУ паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Панонія (значэнні).

| Гісторыя Харватыі |
| --- |
|  |
| Даславянскі перыяд |
| * Панонія
* Далмацыя
 |
| 
Старажытнахарвацкая дзяржава |
| * Далмацінская Харватыя
* Пасаўская Харватыя
* Каралеўства Харватыя
 |
| 
Пад уладай Венгрыі |
| * Каралеўства Харватыя і Славонія
* Каралеўства Далмацыя
* Славонская банавіна
* Каралеўства Славонія
 |
| Югаславія |
| * Дзяржава славенцаў, харватаў і сербаў
* Харвацкая банавіна
* Незалежная Дзяржава Харватыя
* Федэральная дзяржава Харватыя
* Сацыялістычная Рэспубліка Харватыя
 |
| Рэспубліка Харватыя |
| * Рэспубліка Сербская Краіна
 |

**Пано́нія** (лац.: Pannonia; Юліус Покарны выводзіць назву Pannonia з ілірыйскай мовы, якая выкарыстоўвае прота­інда­еўрапейскі корань *\*pen* — *вільгаць, вада, волкасць*) — рэгіён у цэнтральнай Еўропе, рымская правінцыя.

Гісторыя
--------

Першапачаткова, Панонія — вобласць пасялення ілірамоўных плямёнаў (гава-галіградская культура): панонцаў, брэўкаў, карнаў, дарданійцаў і кельцкіх плямёнаў, у прыватнасці, скардзіскаў, якія прыйшлі сюды ў IV—III стст. да н.э.

З пачатку I стагоддзя (9—10 гады) — рымская правінцыя, якая займала тэрыторыі сучасных заходняй Венгрыі, усходняй Аўстрыі, усходняй Харватыі і, часткова, Славеніі і Сербіі. Галоўнымі гарадамі правінцыйнай адміністрацыі былі Аквінк, Карнунт, Сірмій, Мурса і Петовій. Кельты, якія пражывалі ў правінцыі, жылі ў асобных паселішчах (*civitates*).

Панонія да падзелу
Панонія пасля падзелу
У 108 годзе Траян падзяліў Панонію на Верхнюю (*Superior*), з цэнтрам у Карнунце, і Ніжнюю (*Inferior*), з цэнтрам у Аквінку. Першая стала кіравацца консульскім легатам, другая — прэтарскім, а пачынаючы з Марка Аўрэлія — таксама консульскім. Першым пракуратарам Ніжняй Паноніі стаў Адрыян.

У 166 годзе ў Панонію ўварваліся лангабарды і обіі.

У 213 годзе вобласць вакол Брыгецыяна была ўключана ў Верхнюю Панонію. Адміністрацыйная рэформа Дыяклетыяна падзяліла Панонію на чатыры часткі, з галоўнымі гарадамі: Карнунт, Аквінк і Брыгецыян, Савія і Сіскія, Сірмій і Мурса.

B 214—215 гадах Панонія перажыла ўварванне квадаў, у 254 і 259—260 гадах — таксама маркаманаў і языгаў.

Нарэшце ў 396 годзе Рым быў вымушаны падаць маркаманам, квадам і вандалам, а таксама меркавана свевам, якія аселі ў Паноніі, статус федэратаў (*foederati*).

Мір 482 года замацаваў Панонію за остготамі.

Акрамя горных раёнаў, тэрыторыя Паноніі была малаўрадлівай, асабліва пасля таго, як пры Пробе і Галіене былі высечаны лясы — да гэтага часу драўніна тут складала адзін з галоўных артыкулаў экспарту. Сярод сельскагаспадарчых культур пераважалі авёс і ячмень, з якога жыхары варылі піва, якое звалася *sabaea*. Вінаграднікі і аліўкавыя дрэвы культываваліся ў невялікіх маштабах. Пэўную ролю, апроч Норыка, адыгрывалі жалезныя і сярэбраныя капальні. Панонія была таксама вядомая за пароду ганчакоў, якая разводзілася тут для паляваля на дзіка і зубра.

У IV стагоддзі Панонія стала ўсё часцей падвяргацца набегам варвараў, і Аквінк пачаў прыходзіць у заняпад. Праз Стагоддзе рымскія абарончыя межы былі прарваны гунамі. У VI стагоддзі Панонію захапілі лангабарды.

У IX стагоддзі тут існавала славянскае Блатэнскае княства. З 1018 па 1180 гады аб'яднаная Панонія ўваходзіла ў склад Візантыі.

Гарады правінцыі
----------------

* Аквінк
* Карнунт
* Мурса
* Петовій
* Сірмій
* Тэрмы Панонікі (Thermae Pannonicae)
* Савія

Рымскія пракуратары Паноніі
---------------------------

* 14 — Юній Блеза
* 35 — Кальвізій Сабінаў
* 49—50 — Пальпелій Істр
* 68-69 — Тампій Флавіян
* 107—109 — Публій Элій Адрыян
* 112 — Т. Юлій Максім Манліян
* 134/135 — Л. Ацьяў Макрон
* 136/137 — Л. Цэёній Комад
* 143 — Клаўдзій Максім
* 144 — М. Понцій Леліян Ларцый Сабінаў
* 154 — М. Ноній Макрынаў
* 160 — М. Ялій Басій Фабій Валяр'ян
* 175/176 — Г. Вецый Сабініян Юлій Госп
* 189/193 — Септымій Север
* 199/200 — Т. Клаўдзій Клаўдзіян
* 212 — Г. Юлій Септ(ымій) Касцін
* 214 — Л. Касій Марцэлін
* 218 — Понцій Панціян
* 260 — П. Гай Рэгаліян
* 268/270 — Л. Даміцый Аўрэліян
* 283/284 — М. Аўрэлій Юліян

У Паноніі нарадзіліся многія імператары позняй імперыі — Дэцый Траян, Герэній Этруск, Гастыліян, Аўрэліян, Проб, Канстанцый II, Іавіян, Валентыніян I, Валентыніян II, Валент і Грацыян.

Зноскі
------

1. ↑  Войны древнего Рима: Расцвет и закат Римской империи (Шустов В. Е.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Панонія
* Паннония // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  Правінцыі Рымскай імперыі ў 120 годзе |
| --- |
| 
Азія · 
Аквітанія · 
Асірыя · 
Афрыка · 
Ахея · 
Балеары · 
Белгіка · 
Бетыка · 
Брытанія · 
Верхняя Германія · 
Віфінія · 
Галатыя · 
Дакія · 
Далмацыя · 
Егіпет · 
Італія · 
Іўдзея · 
Камяністая Аравія · 
Кападокія · 
Кілікія · 
Кіпр · 
Камагена · 
Корсіка і Сардзінія · 
Коцкія Альпы · 
Крыт і Кірэнаіка · 
Лікаонія · 
Лікія · 
Лугдунская Галія · 
Лузітанія · 
Маўрэтанія · 
Македонія · 
Малая Арменія · 
Мёзія · 
Нарбонская Галія · 
Ніжняя Германія · 
Норык · 
Нумідыя · 
Асраена · 
Памфілія · 
Панонія · 
Пенінскія Альпы · 
Прыморскія Альпы · 
Пісідыя · 
Понт · 
Рэцыя · 
Сірыя · 
Сіцылія · 
Месапатамія · 
Цопк (Сафена) · 
Тараконская Іспанія · 
Фракія · 
Эпір
 |