Экватарыяльная сістэма каардынат
**Прамое ўзыходжанне** (α, R, A — англ.: Right Ascension) — памер дугі нябеснага экватара ад кропкі вясновага раўнадзенства да круга скланення свяціла. Прамое ўзыходжанне — адна з каардынат другі экватарыяльнай сістэмы (ёсць яшчэ і першая, у якой выкарыстоўваецца гадзінны вугал). Другая каардыната — схіленне.

Прамое ўзыходжанне адлічваецца ва ўсходнім кірунку ад кропкі вясновага раўнадзенства. Для вымярэння прамога ўзыходжання ўжываюць альбо градусную меру (ад 0 ° да 360 °), альбо гадзінную меру (ад 0h да 24h). Пры гэтым 24h = 360°.

Прамое ўзыходжанне — астранамічны эквівалент зямной даўгаты ў другай экватарыяльнай сістэме. І прамое ўзыходжанне, і даўгата вымераюць вугал «усход-захад» ўздоўж экватара; абедзве меры бяруць адлік ад нулявога пункта на экватары. Пачатак адліку даўгаты на Зямлі — нулявы мерыдыян; пачатак адліку прамога ўзыходжання на небе — кропка веснавога раўнадзенства.

Фізічны сэнс прамога ўзыходжання заключаецца ў тым, што калі мясцовы сапраўдны зорны час назіральніка роўны прамога ўзыходжання свяціла, то яно знаходзіцца ў верхняй кульмінацыі — найвышэйшай, то ёсць найбольш зручнай, магчымай для дадзенага месца назірання кропцы нябеснай сферы.

Гісторыя
--------

Паняцце прамога ўзыходжання было вядома яшчэ ў часы Гіпарха, які вызначаў размяшчэнне зорак у экватарыяльных каардынатах ва II стагоддзі да н.э. Але Гіпарх і яго пераемнікі складалі свае каталогі зорак у экліптычнай сістэме каардынат.

З вынаходствам тэлескопа стала магчыма назіраць астранамічныя аб’екты з большай дэталізацыяй. Для таго, каб утрымліваць аб’ект у поле зроку доўгі час, аказалася зручным прымяненне экватарыяльнай мантыроўкі, якая дазваляе тэлескопу круціцца вакол палярнай восі. У сувязі з гэтым і была прынятая экватарыяльная сістэма каардынат.

Першым каталогам зорак, у якім для вызначэння каардынат аб’ектаў выкарыстоўваліся прамое ўзыходжанне і скланенне, быў Historia Coelestis Britannica Джона Флемстыда.

Спасылкі
--------

* Right ascension and declination visualized

| ⛭Нябесная механіка |
| --- |
| Законы і задачы | 
* Законы Ньютана
* Закон сусветнага прыцягнення
* Законы Кеплера
* Задача двух цел
* Задача трох цел
* Гравітацыйная задача N цел
* Задача Бертрана
* Ураўненне Кеплера

 |
| Нябесная сфера | 
Сістэма нябесных каардынат
галактычная
гарызантальная
экватарыяльная
экліптычая
* Міжнародная нябесная сістэма каардынат
* Сферычная сістэма каардынат
* Вось свету
* Нябесны экватар
* Прамое ўзыходжанне
* Схіленне
* Экліптыка
* Раўнадзенства
* Сонцастаянне
* Фундаментальная плоскасць

 |
| Параметры арбіт | 
Кеплеравы элементы арбіты
эксцэнтрысітэт
вялікая паўвось
сярэдняя анамалія
даўгата ўзыходнага вузла
аргумент перыцэнтра
* Апацэнтр і перыцэнтр
* Арбітальная скорасць
* Вузел арбіты
* Эпоха

 |
| Рух нябесных цел | 
* Рух Сонца і планет па нябеснай сферы
* Эфемерыды

Канфігурацыі планет
процістаянне
квадратура
парад планет
* Кульмінацыя
* Сідэрычны перыяд
* Арбітальны рэзананс
* Перыяд вярчэння
* Апярэджванне раўнадзенстваў
* Сінадычны перыяд
* Збліжэнне

Зацьменне
сонечнае зацьменне
месячнае зацьменне
сарас
* Метонаў цыкл
* Пакрыццё
* Праходжанне
* Лібрацыя
* Элангацыя
* Эфект Кодзаі
* Эфект Яркоўскага
* Эфект Джанібекава

 |
| 

| Астрадынаміка |
| --- |
| Касмічны палёт | 
Касмічная скорасць
першая (кругавая)
другая (парабалічная)
трэцяя
чацвёртая
* Формула Цыялкоўскага
* Гравітацыйны манеўр
* Гоманаўская траекторыя
* Метад аскулюючых элементаў
* Прыліўное паскарэнне
* Змена нахілу арбіты
* Стыкоўка
* Пункты Лагранжа
* Эфект «Піянера»

 |
| Арбіты КА | 
* Геастацыянарная арбіта
* Геліяцэнтрычная арбіта
* Геасінхронная арбіта
* Геацэнтрычная арбіта
* Геапераходная арбіта
* Нізкая апорная арбіта
* Палярная арбіта
* Тундра-арбіта
* Сонечна-сінхронная арбіта
* Маланка-арбіта
* Аскулюючая арбіта

 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4177661-6 · Microsoft: 85033227 |