Бернардзінскі касцёл у Гродне
**Бернардзінцы** — манахі г.зв. абзерванцкай галіны манаскага ордэна францысканцаў на Беларусі, у Літве і Польшчы. Бернардзінцы прытрымліваліся першапачатковага, больш строгага статута Францыска Асізскага. Патрабаванні аб вяртанні да гэтага статута з'явіліся у 13 ст. — пачатку 14 ст. У 1415 годзе францысканскі прапаведнік Бернард Сіенскі звярнуўся да Папы Рымскага Марціна V з просьбай пацвердзіць першапачатковы статут. Канстанцкі сабор 1415 задаволіў гэту просьбу. У 1430 г. на генеральным капітуле ордэна францысканцаў-абсервантаў, пазней на тэрыторыі Рэчы Паспалітай і паўднёваславянскіх землях за імі замацавалася назва «бернардзінцы» (ад імя прапаведніка Бернарда Сіенскага). У 1431 годзе пры Папе Яўгену IV францысканцы-абсерванты атрымалі права ўвесці пасаду генеральнага вікарыя. Ім стаў Б. Сіенскі. Канчатковы разрыў бернардзінцаў з ордэнам францысканцаў адбыўся ў 1517 г. пры Папе Льву IX. Апраналіся бернардзінцы ў сутану цёмна-шэрага колеру з капюшонам, плашч, насілі пояс з белай воўны. На Беларусь бернардзінцы прыйшлі з Польшчы. Галоўнымі мэтамі якіх былі місіянерская праца сярод праваслаўнага насельніцтва і пастырская дзейнасць. У 1467 г. быў створаны польскі вікарыят, а на яго аснове ў 1517 г. — польская правінцыя, з якой у 1530 г. вылучалася Літоўская правінцыя (у 1570 годзе зноў яб'яднана з Польскай). У 1628 г. Польская правінцыя падзелена на Велікапольскую, Малапольскую, Рускую і Літоўскую, а ў 1630 г. Малапольская, Руская і Літоўская правінцыі аб'яднаны ў Польскую (Малапольска-Літоўскую) правінцыю. З апошняй у 1637 годзе вылучалася Руская, а ў 1731 — Літоўская.

Манашкі-бернардзінкі першапачаткова сяліліся пры мужчынскіх кляштарах ордэна і не прымалі абавязку сталага жыхарства пры кляштары (кляўзуру). У 1566 годзе Папа Пій V абавязаў іх прыняць кляўзуру і тры манаскія абавязкі.

Беларусь
--------

На Беларусі дзейнічалі чатыры жаночыя кляштары бернардзінцаў: у Брэсце (1624—1831, фундатар Гелена Копцава з роду Дульскіх), Гродне (каля 1618—1853, фундатар Геранім Валовіч, староста жмудскі), Мінску (1630—1866, фундатар Аляксандр Служка), Слоніме (1645—1907, фундатар Канстанцыя Юдзіцкая-Салатыцкая). Мужчынскіх кляштароў бернардзінцаў было значна больш: у Беніцы, Беразіне, Будславе, Брэсце, Гродне, Віцебску, Валожыне, Глуску, Друі, Іўі, Магілёве, Мазыры, Мінску, Мікуліне, Мсціславе, Нясвіжы, Оршы, Пінску, Полацку, Селішчы, Слоніме, Слуцку, Юрэвічах. Пры іх былі школы (у Будславе і музычная), бібліятэкі, часам аптэкі.

Пасля далучэння Беларусі да Расійскай імперыі ўплыў ордэна паступова змяншаўся, амаль усе іх кляштары спынілі сваю дзейнасць у 1860-я гады.

Літаратура
----------

* Zakony męskie w Polsce w 1772 roku. Lublin. 1972 (Materiały do Atlasu historycznego chrześcijaństwa w Polsce. T. 1);
* Kantak K. Bernardyni polscy. T. 1-2. Lwów, 1933.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
* Christianin. Віленскія бернардыны як прыхільнікі уніі (Пераклад Леаніда Лаўрэша) // Наша Слова. № 29 (1492), 15 ліпеня 2020. // на pawet.net
* Бернардыны ў Літве і Беларусі (Пераклад Леаніда Лаўрэша) // Наша слова.pdf № 40, 5 кастрычніка 2022.; № 41, 12 кастрычніка 2022.; № 42, 19 кастрычніка 2022.; № 43, 26 кастрычніка 2022. // на pawet.net

| ⛭Каталіцкія ордэны і кангрэгацыі |
| --- |
| Манаскія кангрэгацыі | 
* Аўгусцінцы
* Алексіаны
* Аліветанцы
* Амадэіты
* Аўгусцінцаў Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі
* Базыльяне
* Баніфратры
* Бенедыкцінцы
* Белыя айцы
* Бернардзінцы
* Ордэн сястры Маці Божай у Сіёне
* Браты хрысціянскіх школ
* Брыгіткі
* Валомброзіаны
* Варнавіты
* Вербісты
* Візытанткі
* Гільбертынцы
* Дамініканцы
* Дочкі Марыі памагатыя Хрысціян
* Дочкі міласэрнасці
* Езуаты благаслаўлёнага Ераніма
* Езуіты
* Ераніміты
* Камедулы
* Каміліанцы
* Кармеліткі
* Кармеліты
* Картэзіянцы
* Кларэтінцы
* Кларысінкі
* Клюні
* Кангрэгацыя сясцёр ад Анёлаў
* Латэранскія канонікі
* Малыя сёстры бедных
* Марыявіткі
* Марыяне
* Мар’явіты
* Маўрысты
* Мінімы
* Місіянеры
* Мхітарысты
* Назарэтянкі
* Назарэтанкі
* Грамадства Хрыста для Замежнай Палоніі
* Палоцінкі
* Палоцінцы
* Паўлыны
* Піяры
* Прэманстраты
* Рохіты
* Рэдэмптарысты
* Рыцары Калумба
* Сёстры Змёртвыхпаўстанкі
* Сёстры міласэрнасці
* Сёстры Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі
* Сёстры служанкі Ісуса ў Еўхарыстыі
* Сервіты
* Сёстры Міласэрнасці з Міядзакі
* Сёстры місіянерцы Любові
* Сёстры Служебницы Беззаганным Дзевы Марыі
* Сомаскі
* Тэатынцы
* Трапісты
* Трынітарыі
* Урсулынкі
* Фельянтынцы
* Францысканкі місіянеркі Марыі
* Францысканцы
* Канвентуальныя францысканцы
* Цыстэрцыянцы
* Цэлэстынцы
* Шарыткі

 | trumbtrumb |
| Ваенна-манаскія | 
* Авіскі ордэн
* Ордэн Алькантара
* Віфлеемскі ордэн
* Гаспітальеры
* Іерусалімскі Ордэн Святога Гроба Гасподняга
* Дабжынскі Ордэн
* Інфлянцкі (Лівонскі) ордэн
* Ордэн Калатрава
* Ордэн Святога Лазара
* Ордэн Монтэгаудіо
* Ордэн рыцараў з Монтэс
* Ордэн Святога Духа
* Ордэн Святога Іаана Акрськага і Святога Тамаша
* Ордэн Сан-Хорхэ дэ Альфама
* Ордэн Святой Марыі Віфлеемскай
* Ордэн Сант’яга
* Ордэн Святога Стэфана
* Ордэн Сант’яга дэ Эспада
* Тампліеры
* Тэўтонскі ордэн
* Ордэн Хрыста

 |