recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Аляксандр Кірылавіч Карабанаў** (25 студзеня 1952 — 3 жніўня 2019) — беларускі вучоны ў галіне геалогіі. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2014; чл.-кар. з 2004), доктар геолага-мінералагічных навук (2003), прафесар (2011).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны універсітэт (1974).

З 1974 года у Інстытуце геахіміі і геафізікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі: з 1985 года старшы навуковы супрацоўнік, з 1992 года загадчык лабараторыі. З 2008 года дырэктар Інстытута прыродакарыстання Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, адначасова загадчык лабараторыі.

Узнагароды
----------

Прэмія Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2008) за цыкл работ «Разломы і лінеаменты зямной кары Беларусі: тэарэтычныя і прыкладныя аспекты».

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследаванні ў галіне рэгіянальнай геалогіі, неатэктонікі, геадынамікі і геамарфалогіі Беларусі. Вывучаў геалогію кайназоя тэрыторыі Беларусі, выявіў заканамернасці будовы найноўшых геалагічных фармацый і эвалюцыі буйных формаў рэльефу, распрацаваў арыгінальную комплексную методыку рэканструкцыі амплітуд неатэктанічных рухаў старажытнамацерыковага абляднення. Распрацаваў канцэпцыю неатэктанічнай эвалюцыі і найноўшай геадынамікі тэрыторыі Беларусі. У складзе міжнароднай групы праекта «Неагеадынаміка Балтыкі» выканаў неатэктанічнае раянаванне Заходняй і Цэнтральнай Еўропы, вылучыў галоўныя геадынамічныя фактары, якія вызначалі ход геалагічных працэсаў і характар асадканакаплення ў познім кайназоі на тэрыторыі Беларусі і сумежных абласцей Усходне-Еўрапейскай платформы.

Аўтар 250 навуковых прац, у т.л. 13 манаграфій.

### Бібліяграфія

* Гродненская возвышенность: строение, рельеф, этапы формирования. Мн.: Наука и техника, 1987.
* Геология Беларуси. Мн.: ИГиГ НАН Беларуси, 2001 (в соавт.).
* Разломы земной коры Беларуси. Мн.: Красико-Принт, 2007 (в соавт.).
* Неотектоника и неогеодинамика запада Восточно-Европейской платформы. Мн.: Беларуская навука, 2009 (в соавт.).
* Культавыя і гістарычныя валуны Беларусі. Мн.: Беларуская навука, 2011 (в соавт.).

Зноскі
------

1. ↑  Беларусь у асобах і падзеях<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112702533'></a>
2. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 27 мая 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
3. ↑
4. ↑  КАРАБАНАЎ Аляксандр Кірылавіч

Спасылкі
--------

* Аляксандр Кірылавіч Карабанаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1018920889 · ISNI: 0000 0003 9910 5162 · NKC: js20231188625 · NUKAT: n2011242683 · SUDOC: 186166419 · VIAF: 232765699 · ЗЭКББ: SEK-514699 · БАП: 141302 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сакалова.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лекант.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Залеўская.
**Але́на Сакало́ва-Лекант** (часам Алёна; у дзявоцтве **Залеўская**; 1891, Зарэчча, Вільня — 1960, Вільня) — беларуская настаўніца, грамадская дзяячка, былая зняволеная ГУЛАГа.

Біяграфія
---------

Нарадзілася Алена Залеўская ў 1891 годзе ў Зарэччы ў Вільні. Карэнная віленчанка.

Да Першай сусветнай вайны выйшла замуж за рускага афіцэра Сакалова. Мела з ім двух сыноў — Анатоля і Мікалая. У выніку Першай сусветнай вайны муж апынуўся ў Расіі і загінуў. У 1931 ад сухотаў памёр яе малодшы, 15-гадовы сын Мікалай.

Выкладчыкі Віленскай беларускай гімназіі з навучэнцамі 7-й класы. А. Сакалова-Лекант у 2-м радзе па цэнтры
У канцы 1920-х гг. Алена Сакалова выйшла паўторна замуж за Леканта, урадоўца праваслаўнай кансісторыі ў Вільні.

Настаўніца Віленскай беларускай гімназіі ў 1919—1944 беларускай мовы, арыфметыкі. У 1930-я ўваходзіла ў кіраўніцтва Беларускага прафесійнага настаўніцкага саюза. З 1919 па 1937 — член Беларускага дабравольнага таварыства. Член Таварыства беларускай школы.

Віцэ-прэзідэнтка Беларускага жаночага таварыства, удзельнічала ў працы Беларускага таварыства асветы.

Срэбраны Крыж Заслугі трэцяй класы
Грамата, якой Р. Астроўскі ад імя Беларускай Цэнтральнай Рады аб наданні Алёне Сакаловай-Лекант срэбранага Крыжа Заслугі трэцяй класы за 25-гадовую працу на ніве беларускай асветы і культуры. 25 красавіка 1944
25 красавіка 1944 года, адзначаючы 25-годдзе Віленскай беларускай гімназіі, А. Сакалава-Лекант, была ўзнагароджана Срэбным крыжам заслуг III ступені і Ганаровай граматай прэзідэнта Цэнтральнай Рады Беларусі Радаслава Астроўскага.

27 чэрвеня 1944 года ўдзельнічала ў Другім беларускім кангрэсе ў Менску.

23 жніўня 1944 г. арыштаваная паводле абвінавачвання ў дапамозе нямецкім акупантам. 12 чэрвеня 1945 г. Камісія ўнутраных спраў СССР асудзіла яе на 5 гадоў лагеру. Адбывала тэрмін у лагеры ў Горкаўскай вобласці. У 1950-я вярнулася ў Вільню.

Памерла ў Вільні ў 1960 г. ад раку ў грудзях, маючы 69 год. Пахаваная ў Вільні на Ліпаўскіх могілках.

Зноскі
------

1. ↑  Галіна Войцік, Алёна Сакалова-Лекант, Рунь, Вільня, 2004, с. 5.
2. ↑  Галіна Войцік, Алёна Сакалова-Лекант, Рунь, Вільня, 2004, с. 11.
3. ↑  Галіна Войцік, Алёна Сакалова-Лекант, Рунь, Вільня, 2004, с. 10.
4. ↑  Alena Sakalova-Lekant, Lietuvos ypatingasis archyvas,
5. ↑  Alena Sakalova-Lekant, Lietuvos ypatingasis archyvas,
6. ↑  Alena Sakalova-Lekant, Lietuvos ypatingasis archyvas,
7. ↑  Alena Sakalova-Lekant, Lietuvos ypatingasis archyvas,
8. ↑  Галіна Войцік, Алёна Сакалова-Лекант, Рунь, Вільня, 2004, с. 15-16.
9. ↑  Галіна Войцік, Алёна Сакалова-Лекант, Рунь, Вільня, 2004, с. 18-19.

Літаратура
----------

* Кароткі нарыс беларускага пытання — Варшава, 31 студзеня 1928 // ARCHE 11-2007
* Сяргей Чыгрын, Гісторыя аднаго здымка, надрукаванага ўпершыню, Новы Час, 15-01-2013,
**Саве́йкаўскі парк**, **парк «Савейкі»** — помнік садова-паркавага мастацтва ў вёсцы Савейкі Ляхавіцкага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі.

Закладзены ў 1850 годзе на плошчы каля 10 гектараў у маёнтку Т. Навіцкага. Парк пейзажнага тыпу. У яго цэнтры — палац, які зруйнаваны ў Вялікую Айчынную вайну, адбудаваны ў 1959 годзе ў стылі неакласіцызму. Перад палацам партэр, абсаджаны дрэвамі мясцовых лісцевых парод. У паўночна-заходняй частцы — вялікая паляна, абсаджаная ахоўнымі масівамі. У паўночнай частцы маецца сажалка з астравамі, звязаная пратокай з сістэмай вадаёмаў. Паўднёва-заходняя частка парку мае самастойнае кампазіцыйнае рашэнне, заснаванае на выкарыстанні трох сажалак рознай формы з кароткімі пратокамі і дамбамі. Сажалкі злучаюцца каналамі з вадаёмамі на партэры.

У парку растуць больш за 25 відаў дрэў і кустоў. Сярод іх елка, таполя белая, ліпа галандская, бэз бельгійскі, лістоўніца еўрапейская, конскі каштан, арэх шэры, ірга каласістая, каліна канадская, ясень звычайны.

Зноскі
------

1. 1 2 3  БелЭн 2002.

Літаратура
----------

* *Кулагін А. М.* Савекаўскі парк // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 51. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Сядзібна-паркавы ансамбль у вёсцы Савейкі. Агульныя звесткі
* *Аліна Лапіч* Савейкаўскі сядзібна-паркавы ансамбль у творах мастацтва


* Савейкаўскі парк на сайце «Архіварта»
**Кытай** (укр.: Китай) — поймавае возера ў нізоўі Дуная, у Адэскай вобласці Украіны. Ад поймы Дуная аддзелена дамбай, мае рэжым вадасховішча. Водаабмен рэгулюецца шлюзавым каналам, які перасякае дамбу.

Катлавіна падоўжанай формы, выцягнута з поўначы на поўдзень на 24 км. Складаецца з паўночнай і паўднёвай частак (шырыня да 3—3,5 км), злучаных пратокай шырынёй да 0,6 км. Агульная плошча 60 км², глыбіня паўднёвай часткі да 2 м, паўночнай — да 5 м. Берагі, акрамя паўднёвых, павышаныя.

Упадаюць рэкі Кыргыж-Кытай і Аліяга. У паўночнай частцы назіраюцца згонна-нагонныя ваганні ўзроўня (сярэдняя амплітуда да 80 см).

Тэмпература вады ўлетку да 27 °C, зімой возера замярзае. Мінералізацыя вады 1-3 г/л.

Прыбярэжная і водная расліннасць пашырана галоўным чынам у паўднёвай частцы возера (чарот, рагоз, водарасці).

Водзяцца акунь, шчупак, лешч, сом; разводзяць белага амура, таўсталобіка, сазана, карася. На паўднёвых берагах — месцы гнездавання вадаплаўных і адпачынку пералётных птушак.

Вада выкарыстоўваецца для арашэння.

Літаратура
----------

* Географічна енциклопедія України: у 3 т. / редколегія: О. М. Маринич (відпов. ред.) та ін. Т. 2 — К.: «Українська радянська енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 1990.
**Склады Лекерта** — будынак у гістарычным цэнтры Магілёва, размешчаны па вуліцы Карла Маркса, 17, на рагу з Фабрычным завулкам.

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў другой палове XIX ст. на вуліцы Зялёнай. Станаўленне масавай піваварнай вытворчасці ў Магілёве звязана з імем Франца Міхайлавіча Лекерта. У 1862 г. Лекерт пабудаваў піваварны завод у Маскоўскім (Лупалаўскім) прадмесці на Шашэйнай вуліцы. Ёсць звесткі, што ў сярэдзіне ХIХ ст. на вул. Зялёнай былі складскія памяшканні для гатовай прадукцыі.

Вуліца ў 1941 годзе. Справа разбураныя склады Лекерта
Пашкоджаныя склады на нямецкім аэрафотаздымку. 1943
Да Кастрычніцкай рэвалюцыі ў былых піўных складах Лекерта была прыватная тытунёвая фабрыка. Перад Вялікай Айчыннай вайной там знаходзілася цукерачная фабрыка (у частцы будынка па Фабрычным завулку), а ў 1946 г. быў створаны Магілёўскі вінаробны завод. Першапачаткова прадугледжвалася перапрацоўка сыравіны на пладова-ягадныя віны.

У 1958 г. завод пачаў праводзіць тэхналагічную дапрацоўку і разліў вінаградных вінаў. У 1986 г. адбылося аб’яднанне піваварнага і вінаробнага заводаў са стварэннем Магілёўскага завода напояў. 1 верасня 1997 г. было створана дзяржаўнае вытворчае аб’яднанне шляхам зліцця Магілёўскага завода напояў і Дзяржаўнага вытворчага аб’яднання «Магілёўаблхарчпрам». У 2004 г. піўзавод увайшоў у склад ААТ «Холдынг „Магілёўаблхарчпрам"», якое затым было перайменавана ў ААТ «Магілёўаблхарчпрам».

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры з элементамі класіцызму. Двухпавярховы прамавугольны Г-падобны ў плане будынак. Унутраная планіроўка калідорная. Будынак складзены з частак, якія знаходзяцца на розных узроўнях з перападам падлогі. З боку двара маюцца шматлікія сучасныя прыбудовы.

Фасады будынка, якія выходзяць на вуліцу Карла Маркса, аздобленыя тынкоўкай. Асноўная частка сцяны — цёмна-вохрыстая, на выступах светлая. На другой і трэцяй частках забудовы — прамавугольныя пілястры на вышыню двух паверхаў з вуглавым аздабленнем у выглядзе рамкі белага колеру.

Па перыметры будынка — ступеньчаты гзымс і звычайны прамы цокаль з аздабленнем «пад камень». Дах двухсхільны. Апошняя частка будынка мае глухую сцяну з невялікімі прамавугольнымі адтулінамі. З боку двара аконныя праёмы падзелены на два паверхі без аздаблення. Скошаны кут і працяг глухой сцяны па завулку Фабрычнаму.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  kropki.by — інтэрактыўная мапа Магілёва **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 10 верасня 2022. Праверана 22 жніўня 2022.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

* Склады Лекерта на сайце «Архіварта»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Траян.

**Надзея Віктараўна Траян** (24 кастрычніка 1921 — 7 верасня 2011, Масква) — савецкая разведчыца і медыцынская сястра партызанскага атрада «Бура», Герой Савецкага Саюза (1943).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў горадзе Верхнядзвінск (цяпер — Віцебская вобласць) у сям’і служачага. Скончыла 10 класаў.

З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны, знаходзячыся на тэрыторыі, акупаванай фашысцкімі войскамі, удзельнічала ў рабоце падпольнай арганізацыі ў горадзе Смалявічы Мінскай вобласці. Члены падпольнай камсамольскай арганізацыі, створанай на торфазаводе, збіралі разведдадзеныя аб праціўніку, папаўнялі шэрагі партызан, аказвалі дапамогу іх сем’ям, пісалі і расклейвалі ўлёткі. З ліпеня 1942 г. была сувязной, разведчыцай, медсястрой партызанскіх атрадаў «Сталінская пяцёрка» (камандзір М. Васіленка), «Бура» (камандзір М. Скаромнік), брыгады «Дзядзі Колі» (камандзір — Герой Савецкага Саюза П. Р. Лапацін) у Мінскай вобласці. Удзельнічала ў аперацыях па падрыве мастоў, нападзенні на варожыя абозы, не раз ўступала ў бой з карнікамі. Па заданні арганізацыі прыняла ўдзел разам з М. Б. Осіпавай і А. Р. Мазанік ў падрыхтоўцы аперацыі па знішчэнні фашысцкага гаўляйтара Беларусі Вільгельма Кубе. Аб гэтым подзвігу савецкіх партызан расказана ў мастацкім фільме «Гадзіннік спыніўся апоўначы» («Беларусьфільм»).

Званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» (№ 1209) Надзеі Віктараўне Траян прысвоена 29 кастрычніка 1943 года за мужнасць і гераізм, праяўленыя ў барацьбе з нямецка-фашысцкімі захопнікамі.

Пасля вайны ў 1947 годзе скончыла 1-ы Маскоўскі медыцынскі інстытут. Працавала дырэктарам НДІ санітарнай асветы Міністэрства аховы здароўя СССР, дацэнтам кафедры хірургіі 1-га Маскоўскага медыцынскага інстытута. Была членам прэзідыума Савецкага камітэта ветэранаў вайны, членам Камітэта абароны міру, старшынёй выканкама Саюза таварыстваў Чырвонага крыжа і Чырвонага паўмесяца СССР, членам Савета міжнароднай Федэрацыі змагароў супраціву, сустаршынёй Міжнароднай арганізацыі санітарнай асветы.

Жыла ў Маскве.

Кандыдат медыцынскіх навук, старшы лейтэнант медыцынскай службы запасу.

Узнагароды
----------

* медаль «Залатая Зорка» Героя Савецкага Саюза № 1209 (29 кастрычніка 1943)
* ордэн Леніна (29 кастрычніка 1943)
* два ордэны Працоўнага Чырвонага Сцяга
* ордэн Айчыннай вайны I ступені
* ордэн Чырвонай Зоркі
* Ордэн Дружбы народаў (СССР)ордэн Дружбы народаў
* медалі

Зноскі
------

1. ↑  Скончалась легендарная разведчица, Герой Советского Союза Надежда Троян

Спасылкі
--------

* Надзея Віктараўна Траян на сайце «Героі краіны»
**Помнік у гонар перамогі 1812 года** — помнік у гістарычным цэнтры Кобрына, размешчаны па вуліцы Леніна.

Гісторыя
--------

12 чэрвеня 1812 года Расійская імперыя падверглася нашэсцю французскай арміі. 15 ліпеня 1812 г. часці 3-й рускай арміі пад камандаваннем генерала А. П. Тармасава пад Кобрынам уступілі ў бой з саксонскім корпусам генерала Ж. Рэнье[be-x-old]. Чатырохтысячны атрад саксонцаў склаў зброю. Былі ўзяты ў палон 2382 салдаты і 76 афіцэраў на чале з генералам Кленгелем.

У 1912 годзе ў дзень 100-годдзя з дня перамогі ў Кобрыне быў закладзены помнік. Узвядзенне помніка адбывалася на добраахвотныя ахвяраванні вайсковых часцей 38-й пяхотнай дывізіі і 38-й артылерыйскай брыгады, а таксама насельніцтва Гродзенскай губерні. Расквартыраваны ў Кобрыне 150-ы пяхотны Таманскі полк аказваў дапамогу ў дастаўцы будаўнічых матэрыялаў. Аўтар праекта гродзенскі інжынер-будаўнік Д.  Маркаў (1881—1943) бязвыплатна прыняў на сябе аўтарскае назіранне і кіраўніцтва за ўсімі працамі па ўзвядзенні помніка. Мураваныя работы ажыццяўляў майстар Ярасінскі з Брэста. Лепку і адліўку бронзавага арла, выкананне і ўстаноўку памятных мармуровых дошак ажыццяўляў вядомы польскі скульптар Сігізмунд Ота[pl] (1874—1944) з Варшавы.

Арол з вянком
У час Першай сусветнай вайны былі зняты і згублены арол і бакавыя дошкі. Помнік адноўлены ў 1951 г. пры ўдзеле скульптара М. Керзіна.

Архітэктура
-----------

На пастаменце з гранітных валуноў, які нагадвае скалу, устаноўлены бронзавы арол з распасцёртымі крыламі і лаўровым вянком у кіпцюрах, абапал — марціры з пірамідкамі ядраў. На фасаднай і бакавых гранях пастамента — 3 мармуровыя дошкі. На пярэдняй дошцы (шэра-зялёнага колеру) надпіс: *«Рускім воінам, якія атрымалі першую перамогу над войскамі Напалеона ў межах Расіі 15 ліпеня 1812 г.»*, на бакавых (белага колеру) пералічаны палкі, часці рускай арміі, што ўдзельнічалі ў Кобрынскай бітве, і фундатары помніка.

* Мармуровая дошка на фасаднай грані помнікаМармуровая дошка на фасаднай грані помніка
* Мармуровая дошка на бакавой грані помнікаМармуровая дошка на бакавой грані помніка
* Мармуровая дошка на бакавой грані помнікаМармуровая дошка на бакавой грані помніка

Зноскі
------

1. 1 2 3  887. Помнік перамогі 1812 г. // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1984. — Брэсцкая вобласць. — 368 с. іл.
2. ↑  Чернатов, В. М. Обелиски, колонны, стелы, скульптурные композиции и мемориальные доски [Памятник Победы 1812 г. в г. Кобрине]  / В. М. Чернатов // Памятники воинской славы на белорусской земле (ХІХ — нач. ХХ вв.) / В. М. Чернатов. — Минск, 1976. — С. 25, 26-27, 28

Літаратура
----------

* 887. Помнік перамогі 1812 г. // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1984. — Брэсцкая вобласць. — 368 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Помнік у гонар перамогі 1812 года (Кобрын)

* Помнік у гонар перамогі 1812 года (Кобрын) на сайце «Архіварта»
Жанчына ў батуле
**Батула** (араб. البطولة‎‎), таксама званая **Бурка Персідскага заліва** (араб. البرقع الخليجي‎‎) — упрыгажэнне ў выглядзе металічнай маскі, якую традыцыйна носяць мусульманскія арабскія  (руск.) (бел. жанчыны. Пашырана ў рэгіёне Персідскага заліва, уключаючы Бахрэйн, Кувейт, Аб’яднаныя Арабскія Эміраты, Аман, Ірак і Катар, а таксама ў паўднёвым Іране. Нашэнне маскі звычайна азначала, што жанчына замужам. Маска таксама выкарыстоўвалася як хітрасць, каб падмануць ворагаў, каб яны падумалі, што жанчыны, за якімі яны шпіёнілі здалёк, былі мужчынамі.

Паходжанне
----------

Паходжанне батулы невядома, існуе некалькі тэорый аб тым, дзе яна ўзнікла. Лічыцца, што яна трапіла на ўсходнюю частку Аравійскага паўвострава з Гуджарата ў канцы XVIII стагоддзя.

Варыянты
--------

Існуюць розныя варыянты батулы, у тым ліку паміж гарадамі і рэгіёнамі. У Дубаі і Абу-Дабі носяць дызайн «Zabeel cut», які мае вузкі верх і шырокі выгнуты ніз. У Шарджы маска мае падобную форму, але верх маскі нахілены наперад. Батула ў Эль-Айне  (руск.) (бел. мае вузкі верх і ніз. Бахрэйнская і катарская паранджа квадратная. У Амане і Фуджэйры  (руск.) (бел. яна вельмі вялікая і шырэйшая ўверсе з кончыкам, які выходзіць за межы ілба. У суседняй Саудаўскай Аравіі замест батулы носяць нікаб  (руск.) (бел.. У паўднёвых правінцыях Ірана шыіцкія жанчыны носяць чырвоныя прамавугольныя маскі, у той час як суніцкія жанчыны чорныя або індыга з золатам, падобныя на маскі, што носяць на Аравійскім паўвостраве. У Кешме маскі былі распрацаваны, каб падмануць захопнікаў, каб ворагі прынялі жанчын за салдат-мужчын.

Галерэя
-------

* У ААЭУ ААЭ
* У ААЭУ ААЭ
* У ІранеУ Іране
* У ІранеУ Іране
* У АманеУ Амане

Зноскі
------

1. 1 2 3  History Project: The burqa **(нявызн.)**.  The National (1 снежня 2014).
2. ↑  The story behind the mask **(нявызн.)**.  thezay.org (1 жніўня 2019). Праверана 8 September 2021.
3. ↑  In pictures: Iran and the masks of the Minab market **(нявызн.)**.  The Middle East Eye (7 лютага 2019).
4. ↑  The beautiful Iranian women captured in their boregheh masks **(нявызн.)**.  News Nation TV (11 лютага 2019).
5. ↑  Other names include al-burghu, burqué, boregheh
6. 1 2  *electricpulp.com*. CLOTHING xxiii. Clothing of the Persian Gulf – Encyclopaedia Iranica **(нявызн.)**. *www.iranicaonline.org*.
7. 1 2  The masked women of southern Iran **(нявызн.)**.  Qanatara.de. Праверана 8 September 2021.
8. ↑  Rajab, Jehan S. (1997). Silver Jewellery of Oman. Kuwait: Tareq Rajab Museum; Palgrave Macmillan, pp. 48. & 52. ISBN 9781860643101
**Царква Канстанціна і Алены** — колішні праваслаўны храм у Магілёве. Размешчаны на Машэкаўцы, па вуліцы Дарвіна, 1.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў пачатку XX стагоддзя як царква-школа св. Алены і Канстанціна на 3-й лініі Мышакоўскай гары. Ідэя пабудовы належала магілёўскаму архіепіскапу Канстанціну, таму яе называлі Канстанцінаўскай. Царкоўна-прыхадская школа існавала тут з 1914 года. У ёй працавала настаўніцай Лізавета Мікалаеўна Казлоўская. У 1916 годзе пры школе існаваў хор, які выступаў на рэлігійных мерапрыемствах. 29 мая 1916 г. калі царква была скончана «в черне», пры ўдзеле архіепіскапа Канстанціна быў урачыста ўзняты крыж. 17 студзеня 1917 года на няскончаную царкву-школу архіепіскап Канстанцін ахвяраваў яшчэ 500 рублёў (да гэтага яшчэ 700 руб.).

З 1922 года і да 1964 года тут размяшчалася школа № 9, у якой выкладала Заслужаная настаўніца БССР Лізавета Мікалаеўна Казлоўская. Цяпер у будынку размяшчаецца Абласны цэнтр творчасці.

Архітэктура
-----------

Галоўны фасад
Апсіда
Тарцовы фасад
Будынак з чырвонай цэглы, выкананы ў тэхніцы муроўкі «англійская перавязка». У плане — трохнефавы, бяскупальны храм з трансэптам і пяціграннай апсідай, якая выступае за межы будынку. У стрыманым дэкоры фасада пераважае матыў аркі.

Галоўны фасад двух’ярусны з разарваным франтонам, пасярод якога прамавугольная дэкаратыўная ніша, з плоская аркай. Пад нішай — тры акны, пад якімі нішы. Сярэдняе шырокае з сегментнай аркай, па баках два вузкіх з паўцыркульнай аркай. Бакавыя фасады таксама двух’ярусныя, з тарцовымі выступамі трансэптамі са шчыпцовым дахам і зубчастым цагляным арнаментам на франтоне. У сярэдзіне арачнага выступу арачнае акно. Першы ярус бакавога франтона ўпрыгожаны паўцыркульнымі аркамі.

Другі ярус цэнтральнай часткі дэкарыраваны плоскімі аркамі. У сярэдзіне тарцовага выступу — закладзенае акно з нішамі. Будынак аздоблены ступеньчатым гзымсам і гарызантальнымі цягамі над вокнамі першага паверху. Над храмам знаходзіўся на 5-сажневы шпіль з крыжам.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  kropki.by — інтэрактыўная мапа Магілёва **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 10 верасня 2022. Праверана 21 верасня 2022.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Царква Канстанціна і Алены (Магілёў)

* Царква Канстанціна і Алены (Магілёў) на сайце «Архіварта»
**Дамінік Цэзары Ходзька** (каля 1800, б. маёнтак Яварова Віленскага павета — 1863) — беларускі фалькларыст, этнограф, літаратар.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Віленскім універсітэце. Член таварыства філарэтаў. Зблізіўся з Я. Чачотам, Т. Занам. Член Віленскай археалагічнай камісіі. Настаўнічаў у Вільні, на Случчыне. Апублікаваў успаміны і нататкі пра жыццё і дзейнасць К. Брадзінскага (1845), Я. Ходзьку (1858), Л. Бароўскага, Ю. Крашэўскага і інш. урывак са «Збору некаторых успамінаў... да гісторыі Віленскага ўніверсітэта. I. Віленская акадэмія ў часы езуітаў» (1862). Збіраў і апрацоўваў беларускую вусную народную творчасць. Аўтар працы пра рэкі Беларусі і Літвы (рукапіс перадаў Віленскай археалагічнай камісіі). Супрацоўнічаў з А. Кіркорам, Я. Тышкевічам, К. Тышкевічам. Распрацаваў біяграфію З. Даленгі-Хадакоўскага і надрукаваў яе ў польскай энцыклапедыі Я. Глюксберга, потым у часопісе «Athenaeum» («Атэнэум», 1842, т. 1, 4) і «Тека Wilenska» («Віленскі зборнік», 1857, № 2).

Зноскі
------

1. ↑  Dominik Cezary Chodźko // NUKAT — 2002.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11789729'></a>
2. ↑  Dominik Cezary Chodźko // MAK<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105192847'></a>
3. 1 2 3 4 5 6  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>

Літаратура
----------

* Каханоўскі Г. Ходзька // БЭ ў 18 т. Т. 17. Мн. 2003.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шанько.
**Юрый Георгіевіч Шанько** (нар. 26 верасня 1959, в. Хадакі, Івацэвіцкі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі вучоны ў галіне хірургіі. Член-карэспандэнт (2017), доктар медыцынскіх навук (2006), прафесар (2009). Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь (2001).

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1982).

Працаваў урачом-нейрахірургам 9-й і 5-й гарадскіх бальніц г. Мінска. З 2000 года ў Беларускай медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі, з 2004 года дацэнт, з 2007 года загадчык кафедры неўралогіі і нейрахірургіі. З 2010 года намеснік дырэктара па навуковай рабоце Рэспубліканскага навукова-практычнага цэнтра неўралогіі і нейрахірургіі.

Узнагароды
----------

Прэмія НАН Беларусі (2008) за цыкл навуковых прац «Распрацоўка новых прынцыпаў і мікранейрахірургічных тэхналогій лячэння пухлін асновы чэрапа».

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя даследаванні ў галіне нейрахірургіі асновы чэрапа, нейраанкалогіі, вострых очаговых паражэнняў галаўнога мозгу. Распрацаваў прынцыпы дыягностыкі і хірургіі паяснічнага стэнозу, радыкальнай хірургіі краніафацыальных пухлін, новыя падыходы да хірургічнага лячэння злаякасных гліом галаўнога мозгу (лакальная хіміятэрапія цысплацелам, унутрытканевая прамянёвая тэрапія). Прапанаваў мадыфікаваныя доступы да асновы чэрапа і сфармуляваў прынцыпы вядзення ранняга пасляаперацыйнага перыяду ў нейрахірургічных пацыентаў. Распрацаваў тэхналогіі эндаскапічнай транссфенаідальнай і транскраніальнай нейрахірургіі пухлін гіпофізу і асновы чэрапа, упершыню ў СНД ажыццявіў эндаскапічныя аперацыі выдалення менінгіом асновы чэрапа рознай лакалізацыі, неўрынам прадвернауліткаваго нерва, пластыкі лікварных фальцэт і інш. Упершыню ўкараніў у клінічную практыку перынеўральную дастаўку мезенхімальных ствалавых клетак у галаўны мозг пры інфаркце і ўнутрачарапным кровазліцці.

Аўтар каля 500 навуковых прац, у тым ліку 9 кніг, 20 патэнтаў.

### Бібліяграфія

* Диагностика и хирургическое лечение субтенториальных околостволовых менингиом. Минск, 2005 (в соавт.).
* Практическое руководство по нейротравматологии. Минск, 2010 (в соавт.).
* Intraoperative monitoring of foramen occipitalis magnum meningiomas surgery significantly improves the preservation of neurological functions // Act. Nervosa Superior Rediviva. 2015. Vol. 57, N 3 (в соавт.).

Спасылкі
--------

* Юрый Георгіевіч Шанько у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)

Зноскі
------

1. ↑  ШАНЬКО Юрый Георгіевіч
**Гаўбальд Рэгенсбургскі** (ням.: Gaubald von Regensburg), таксама Беат (лац.: Beatus); каля 700-23 снежня 761, Рэгенсбург) — блажэнны, першы афіцыйны біскуп Рэгенсбургскай дыяцэзіі.

Біяграфія
---------

Пасвечаны ў біскупам Рэгенсбургскім святым Баніфацыем у 739 годзе. Да яго ў Рэгенсбургу таксама былі біскупы, але яны называліся «вандроўнымі», бо не мелі канкрэтнай біскупскай кафедры. Адначасова Гаўбальд выконваў абавязкі настаяцеля-абата мясцовага манастыра Святога Эмерама. У 740 годзе святы Гаўбальд перанёс мошчы святога Эмерама у крыпту зноў пабудаванага сабора Святога Эмерама — аднайменнага абацтва ў Рэгенсбургу.

Гаўбальд памёр 23 снежня 761 года і яго мошчы спачываюць каля ўваходу ў крыпту святога Рамбальда ў саборы Святога Эмерама.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Jakob Torsy: Der grosse Namenstagskalender. Verlag Herder, Freiburg, 2008, S. 440. ISBN 978-3-451-32043-9.
* Алексей Потупин: Гаубальд Регенсбургский: краткое житие. Курьер «Покров» постоянного Представительства РПЦ МП в Германии, Дюссельдорф, № 1(январь) 2012, стр. 35-36. ISSN 0949-1260. EAN 9-770949-1260
**Латга́льцы** (па-латгальску: *latgalīši*, лат.: latgalieši) — народ, які пражывае ў асноўным у Латгаліі, гісторыка-культурная вобласці Латвіі. У Латвіі пражываюць 400 тыс. латгальцаў (прыкладна 20 % насельніцтва), але падлікі ўскладняюцца тым, што афіцыйна ў Латвіі няма нацыянальнасці латгальцы. Шмат латгальцаў пражывае ў Расіі, у прыватнасці ў Краснаярскім краі.

Неафіцыйны сцяг латгальцаў
Мова — латгальская (лічыцца верхнелатышскім дыялектам латышскай мовы), не мае афіцыйнага статусу, але па Законе аб мове дзяржава захоўвае і развівае латгальскую мову як культурна-гістарычную каштоўнасць. У большай часткі з іх у пашпарце запісана нацыянальнасць «латыш».

Большасць веруючых латгальцаў вызнае каталіцтва.

Латгальцы лічацца нашчадкамі латгалаў.

Гл. таксама
-----------

* Латгалы
* Латгалія
* Латгальская мова
* Латгальскія прозвішчы
* Лівы

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Латгальцы

| Балтыйскія плямёны і народы |
| --- |
| 
* Галінды
* Голядзь
* Дняпроўскія балты
* Жамойты
* Земгалы
* Куршы
* Латгальцы
* Латгалы
* Латышы
* Літоўцы
* Прусы
* Селы
* Скалвы
* Яцвягі

 |
**Паўночна-Ілінойскі ўніверсітэт** (англ.: Northern Illinois University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Дэ-Калб у штаце Ілінойс, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Вучэльня была заснавана ў 1895 годзе як Паўночна-Ілінойская нармальная школа губернатарам Джонам П. Альтгельдам каб забяспечыць штат настаўнікамі з вышэйшай адукацыяй. У дадатак да асноўнага кампуса ў Дэ-Калбе, ва ўніверсітэта ёсць спадарожнікавыя цэнтры ў Чыкага, Напервіле, Рокфардзе і Арэгоне.

Структура
---------

* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі
* Каледж інжынерыі і інжынерных тэхналогій
* Каледж здароўя і навук аб чалавеку
* Каледж права
* Каледж вольных мастацтваў і навук
* Каледж выяўленчых і выканальніцкіх мастацтваў

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Ілінойс

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзямідчык.

**Вадзім Віктаравіч Дзямідчык** (нар. 1972, г. Мінск) — беларускі вучоны, спецыяліст у галіне клетачнай біялогіі, біяфізікі, біяінжынерыі і фізіялогіі раслін. Доктар біялагічных навук, прафесар.

Біяграфія
---------

Выпускнік біяфака 1994 года, скончыў у 1997 годзе аспірантуру БДУ, ­у 1998 годзе абараніў кандыдацкую, ­а ў 2011 годзе — доктарскую дысертацыю (яна была прызнана найлепшай па прыродазнаўчых навуках па ацэнцы ВАК Беларусі).

У 1997 годзе пасля завяршэння аспірантуры пачаў кар’еру ў якасці выкладчыка БДУ. У перыяд з 2000 па 2011 год працаваў навуковым супрацоўнікам Універсітэта Кембрыджа, а затым лектарам і кіраўніком другога года навучання ва Універсітэце Эсекса. З 2011 года — загад­чык кафедры клетачнай біялогіі і біяінжынерыі раслін біялагічнага факультэта БДУ.

У 2011 годзе быў абраны асацыяваным членам Брытанскай акадэміі вышэйшай адукацыі.

Навуковая і грамадская дзейнасць
--------------------------------

За час працоўнай дзейнасці кіраваў больш як 40 навуковымі праектамі ў Беларусі, Вялікабрытаніі і Расійскай Федэрацыі, а таксама з’яўляўся навуковым кіраўніком больш чым 60 студэнтаў і аспірантаў.

Аўтар каля 300 навуковых прац, уключаючы артыкулы ў Nature, Plant Cell і Annual Reviews of Plant Biology, манаграфій у выдавецтве Springer. Па сістэме Google Scholar колькасць цытаванняў аўтара складае 6272.
З’яўляецца членам рэдакцыйнай калегіі шэрагу міжнародных навуковых часопісаў, сакратаром экспертнага савета № 34 (фізіка-хімічная біялогія) ВАК ­Беларусі. Узначальвае навукова-тэхнічную секцыю экспертнага савета № 1 па прыродазнаўчых навуках ДКНТ Беларусі.

Зноскі
------

1. ↑  Вадзім Дзямідчык: Паспрабаваць зрабіць нешта ў сваёй краіне
2. ↑  Біяфак 3.0. Вадзім Дзямідчык распавёў пра новыя кірункі ў развіцці біялагічнага факультэта **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 10 верасня 2022. Праверана 10 верасня 2022.

Спасылкі
--------

* ДЕМИДЧИК ВАДИМ ВИКТОРОВИЧ
**Сант’ягу** (парт. *Santiago*) — востраў у краіне Каба-Вердэ, уваходзіць у паўднёвую групу астравоў Сатавенту. Агульная плошча 991 кв. км. Насельніцтва — 240000 чал. (2010 г.). На востраве размешчана сталіца Каба-Вердэ — горад Прая.

Гісторыя
--------

Сант’ягу быў адкрыты партугальцамі ў 1460 г. і стаў першым востравам Каба-Вердэ, дзе была заснавана калонія Рыбейра-Грандэ (зараз Сідадзі-Велья) у 1463 г. З 1466 г. для працы на плантацыях бавоўны і цукровага трыснягу пачалі ўвозіцца негры-рабы. Дзякуючы трансатлантычнаму гандлю рабамі і каланіяльнымі таварамі калонія хутка расла. Разам з гэтым расла і колькасць чарнаскурых насельнікаў. У 1712 г. Рыбейра-Грандэ быў амаль разбураны французскімі піратамі. Адміністрацыйны цэнтр перанеслі на плато Прая.

У 1878 г. было адменена рабства, што прынесла мясцовай эканоміцы значныя страты. Партугальскія ўлады імкнуліся перасяліць частку мясцовага насельніцтва ў іншыя калоніі. З сярэдзіны XIX ст. развівалася эміграцыя. У XX ст. каля мястэчка Тарафал на Сант’ягу дзейнічаў канцлагер, у якім утрымоўваліся палітычныя вязні з Партугаліі і іншых калоній. 5 ліпеня 1975 г. у Праі была абвешчана незалежнасць Каба-Вердэ.

Геаграфія
---------

Сант’ягу — самы вялікі востраў Каба-Вердэ. Мае вулканічнае паходжанне. Даволі гарысты. Найвышэйшы пункт — Піку-дэ-Антоніу (1394 м). Высокія горы затрымоўваюць хмары, якія нясуць вятры, таму клімат тут больш вільготны, чым на нізінных астравах. Найбольшая колькасць ападкаў прыходзіцца на цэнтральную і ўсходнюю часткі. На паўночна-ўсходніх схілах захаваліся вільготныя лясы. Сярэдняя гадавая тэмпература вагаецца ад 20 да 35° C.

Эканоміка і інфраструктура
--------------------------

Асновай эканомікі вострава з’яўляюцца сельская гаспадарка (плантацыі бананаў, цукровага трыснягу, садавіны), рыбная прамысловасць і турызм. У порце Праі дазапраўляюцца трансатлантычныя судны. Дзякуючы вялікай шчыльнасці насельніцтва інфраструктура развіта лепей, чым на суседніх астравах. Усе раёны электрыфікаваны і звязаны са сталіцай дарогамі. У 2005 г. адкрыты новы міжнародны аэрапорт, адкуль таксама можна дабрацца да іншых астравоў.

Турызм
------

Турызм пакуль не з’яўляецца такой важнай галіной гаспадаркі, як на востраве Сал. Але Сант’ягу прыцягвае спалучэннем шырокіх пляжаў і маляўнічага горнага ландшафту. Турыстаў могуць зацікавіць мясцовая культура і гісторыя. Сант’ягу — прытулак найстаражытнейшай афра-еўрапейскай крэольскай абшчыны. Мясцовыя насельнікі размаўляюць на асобым дыялекце партугальскай мовы. Шырока адзначаюцца святы — Жамбао (май), які суправаджаецца музычнымі вулічнымі шэсцямі, рэлігійны фестываль Табанка (чэрвень і ліпень), Носа-Сеньёра-дэ-Граса (15 жніўня) у гонар заступніцы Праі.

Галерэя
-------

* Рыбейра-Грандэ (зараз Сідадзі-Велья) у 1589 г.Рыбейра-Грандэ (зараз Сідадзі-Велья) у 1589 г.
* Заліў ПраяЗаліў Прая
* Піку-дэ-АнтоніуПіку-дэ-Антоніу
* Горны пейзажГорны пейзаж
* Сельскае паселішчаСельскае паселішча
* Жанчыны пасля працыЖанчыны пасля працы

Спасылкі
--------

* ISLAND OF SANTIAGO
* Santiago Island Cape Verde Архівавана 14 чэрвеня 2012.
* Santiago Архівавана 8 чэрвеня 2012.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Блакітныя горы.
**Блакітныя горы** (англ.: Blue Mountains, 33°43′00″ пд. ш. 150°18′40″ у. д.HGЯO) — горы ў штаце Новы Паўднёвы Уэльс, частка Вялікага Водападзельнага хрыбта. Блакітныя горы знаходзяцца на мяжы гарадской мяжы Сіднея і цягнуцца на захад прыкладна на 50 км.

Вышыня гор 1190—1360 м над узроўнем мора. Горы парэзаныя каньёнамі глыбінёй 300—800 м. Геалагічна Блакітныя горы падзеленыя ракой Кокс на заходнюю вапняковую з карстамі і ўсходнюю пясчанікавую часткі.

Клімат субтрапічны, ападкаў — 1000—1800 мм у год.

Расліннасць прадстаўлена ў асноўным эўкаліптамі і дрэвападобнай папараццю, у больш засушлівай заходняй частцы — саванны. Менавіта з-за высокага ўтрымання ў паветры завісяў эфірнага алею, які вылучаецца больш 90 відамі эўкаліптаў, горы былі названыя Блакітнымі.

Паводле падання, у даліне Джэмісан жылі тры сястры з племя катумба, звалі іх Ганеду, Вімла і Міхні, яны закахаліся ў трох братоў з племя непін, але па звычаі не маглі выйсці за іх замуж. Браты вырашылі выкрасці іх і справакавалі крывавы канфлікт паміж плямёнамі. Тады шаман племя катумба ператварыў сёстраў у тры скальныя вяршыні, сам ён загінуў і з ім таямніца заклёну, такім чынам дзяўчыны засталіся скаламі — Міхні (Meehni 922 м), Вімла (Wimlah 918 м) і Ганеду (Gunnedoo 906 м).

Галерэя
-------

* Тры сястрыТры сястры
* Каньён у Блакітных гарахКаньён у Блакітных гарах
* Пейзаж Блакітных горПейзаж Блакітных гор
* Вадаспад у Блакітных гарахВадаспад у Блакітных гарах

Зноскі
------

1. ↑  Тры сястры | Блакітныя Горы (Blue Mountains)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4088447-8 · LCCN: sh85015079 · NKC: ge704159 · VIAF: 56144647640138501171 |
**Сцяпан Андрэевіч Стурэйка** (нар. 1984, Гродна) — беларускі гісторык і культурны антраполаг. Доктар гуманітарных навук, дацэнт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся і вырас у Гродне. Скончыў БДУ. У Ягелонскім універсітэце атрымаў ступень доктара гуманітарных навук у галіне этналогіі. Выкладае ў ЕГУ у Вільні, дацэнт.

У 2012 годзе падпісаў адкрыты ліст у абарону Андрэя Чарнякевіча, звольненага з Гродзенскага ўніверсітэта пасля выхаду кнігі «Гродназнаўства».

Старшыня Беларускага камітэта ICOMOS.

Навуковая дзейнасць і творчасць
-------------------------------

Займаецца праблемамі аховы і інтэрпрэтацыі культурнай спадчыны, праблемамі міжнацыянальных зносінаў у Беларусі, а таксама працэсамі канструкцыі вобразу Беларусі ў ХІХ ст. З 2007 года актыўна публікуе даследаванні, прысвечаныя пытанням гісторыі і культурнай спадчыны. Аўтар кніжкі «Беларускія губерні ў руска-японскай вайне 1904—1905 гг. Гродзенскі Свята-Пакроўскі Кафедральны сабор — помнік загінуўшым», шматлікіх артыкулаў.

Першая мастацкая кніга аўтара, «Пасажыры карабля Тэсэя», выйшла ў 2022 годзе. Творы, змешчаныя ў кнізе, складаюцца з парадаксальных ідэй, чорнага гумару і цікавостак з падарожжаў.

Зноскі
------

1. 1 2  ARTES LIBERALES - Arts & Education festival in Minsk, Belarus | Фэст вольных мастацтваў і адукацыі, Мінск | Фестиваль свободных искусств и образования, Минск(нявызн.). Праверана 25 лістапада 2023.
2. ↑  Адкрыты ліст вялікай групы гісторыкаў і простых людзей у абарону звольненага дацэнта Чарнякевіча: «Ацэнку будзем ставіць мы»  (бел.). *Наша Ніва*. Праверана 25 лістапада 2023.
3. ↑  Сцяпан Стурэйка. Хамства ў камяні **(нявызн.)**. *xn--d1ag.xn--e1a4c*. Праверана 25 лістапада 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2010163613 · VIAF: 87146331997218692999 · ЗЭКББ: NLB-ar2716765 |
Памятны знак каля вытоку ракі По
**Выто́к ракі́** — месца, ад якога назіраецца пастаяннае цячэнне вады ў рэчышчы вадацёку. Вытокам ракі могуць быць крыніца, балота, возера, ледавік; для рэк, што выцякаюць з возера, — месца перасячэння берагавой лініі вадаёма з рэчышчам вадацёку. Нярэдка вытокам ракі лічыцца месца, дзе зліваюцца 2 ракі з рознымі назвамі, або галоўнай лічыцца больш мнагаводная ці тая, выток якой найбольш аддалены ад вусця ракі. У шэрагу выпадкаў тэрыторыя вакол вытока ракі абвяшчаецца ахоўнай.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Выток на Вікісховішчы |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан.
**Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан** — вайсковае пахаванне ў в. Хвайніца, размешчана каля школы.

У брацкай магіле пахаваны 3 лётчыкі, якія загінулі ў чэрвені 1941 г. 11 воінаў, што загінулі 25—26 чэрвеня 1944 г. пры ліквідацыі акружанай групоўкі нямецкіх войск, 4 партызаны 9-й Кіраўскай партызанскай брыгады, што загінулі ў баі супраць карнікаў 17 лютага 1943 г.. сярод пахаваных Герой Савецкага Саюза Аляксандр Канстанцінавіч Шомін. У 1958 г. на магіле ўстаноўлены абеліск.

Спасылкі
--------

* Кіраўскі раён. Мемарыяльныя комплексы, манументы, помнікі і іншыя малыя формы архітэктуры.(недаступная спасылка)
**Востраў Інасесібл** (англ.: Inaccessible, «недасяжны») — востраў архіпелага Трыстан-да-Кунья. Агульная плошча — 14 км². Насельніцтва няма.

Гісторыя
--------

Востраў Інасесібл быў адкрыты ў 1652 г. галандцамі. У 1778 г. французскія маракі не адолелі стромкія скалы, якія аблямоўваюць асноўную частку вострава, таму далі яму назву, якая перакладаецца як «недасяжны».

У 1816 г. ён быў анексаваны Вялікабрытаніяй.

У 1821 г. востраў Інасесібл няўдала паспрабавалі насяліць некалькі брытанцаў, якія потым перабраліся на суседні востраў Трыстан-да-Кунья. На Інасесібле трыстанцы трымалі статак свінняў для забеспячэння сваёй калоніі свежыной. У 1871—1873 гг. на ім жылі паляўнічыя на ластаногіх, браты Столценхоф, якія пасля напісалі аб гэтым кнігу. У 1930-х гг. на Інасесібле планавалася пабудаваць ферму. Хаця планы не спраўдзіліся, засталіся пладаносныя пасадкі, якія трыстанцы яшчэ доўга наведвалі, каб назапасіцца яблыкамі.

У 1997 г. Інасесібл быў абвешчаны запаведнікам. Староннія могуць наведваць востраў толькі пры ўдзеле гідаў з архіпелага Трыстан-да-Кунья. У 2004 г. ён быў далучаны да запаведніка на востраве Гоф і ўвайшоў у спіс прыродных аб’ектаў сусветнай спадчыны.

Прырода
-------

Інасесібл мае вулканічнае паходжанне. Апошні раз вывяргаўся 6 млн гадоў таму. Берагі нізкія, пакрытыя галькай і пяском. Аднак далей узвышаюцца скалы. Асноўная частка вострава размешчана на плато. Найвышэйшы пункт на захадзе вострава — 449 м.

Жывёльны свет прадстаўлены марскімі птушкамі, у тым ліку рэдкімі відамі. На пляжах вострава сезонна спыняюцца ластаногія.

У 2004—2005 гг. Інасесібл быў вычышчаны ад інтрадуцыраванай флоры і фаўны.

Зноскі
------

1. ↑  Inaccessible Island

Спасылкі
--------

* Гоф і Інасесібл на сайце ЮНЕСКА
* Гісторыя **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 29 чэрвеня 2012. Праверана 6 мая 2012.
* Фотавандроўка

| ⛭Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Вялікабрытаніі |
| --- |
| Англія | 
* Айран-Брыдж
* Бат
* Бленхеймскі палац
* Вэстмінстэрскі палац, Вэстмінстэрскае абацтва і царква Святой Маргарыты
* Горнапрамысловы ландшафт Корнуала і Заходняга Дэвана
* Дарэмскі замак і Дарэмскі сабор
* Кентэрберыйскі сабор, абацтва Святога Аўгусціна і царква Святога Марціна
* ✰ Каралеўскі батанічны сад у К’ю
* Парк Стадлі і разваліны Фаўнцінскага абацтва
* Ліверпульскі порт
* Лонданскі Таўэр
* Вал Адрыяна
* Прыморскі Грынвіч
* Солтэйр
* Стоўнхендж і Эўбюры
* Комплекс фабрык у даліне ракі Дэруэнт
* Юрскае ўзбярэжжа

 |  |
| Паўночная Ірландыя | Дарога гігантаў |
| Уэльс | 
* Акведук Понткісілтэ
* Горнапрамысловы ландшафт Блэнавана
* Замкі Эдуарда I ва Уэльсе

 |
| Шатландыя | 
* Нью-Ланарк
* Помнікі неаліту на Аркнейскіх астравах
* Вал Антаніна
* Сент-Кілда
* Стары і Новы горад у Эдынбургу

 |
| Брытанскіязаморскіятэрыторыі | 
* Сент-Джордж
* Астравы Гоф і Інасесібл
* Трыстан-да-Кунья
* Хендэрсан

 |
**Сацыяльная псіхалогія** — навука аб псіхалагічных прычынах, механізмах і заканамернасцях паводзін і дзейнасці людзей у сацыяльных групах і суполках, аб псіхалагічных асаблівасцях гэтых груп. Цэнтральнымі элементамі гэтай навуковай дысцыпліны з'яўляюцца асоба («сацыяльны індывід») і сацыяльна-псіхалагічныя механізмы яе фармавання (сацыялізацыі), развіццё самасвядомасці, інтарэсаў, патрэбнасцей, каштоўнасных арыентацый і ўстановак. Важным кірункам даследаванняў з'яўляецца сацыяльная псіхалогія малых груп (сям'я, працоўны калектыў, спартыўная каманда і інш.), дзе вывучаюцца групавыя працэсы, праблемы лідарства, канфармізму і інш. Аб'ектамі вывучэння сацыяльнай псіхалогіі з'яўляюцца і вялікія групы (сацыяльныя пласты, класы, нацыі), а таксама сацыяльныя інстытуты, арганізаваныя супольнасці людзей (палітычныя рухі, партыі, рэлігійныя арганізацыі і г.д.). Вывучаюцца таксама псіхалогія шырокіх народных мас і масавых рухаў (у абарону міру, навакольнага асяроддзя і інш.), праявы масавых стыхійных паводзін (натоўп, чуткі, плёткі, стрэсы). У апошні час з'явіліся прыкладныя галіны дадзенай навукі: псіхалогія, рэклама, мода, прапаганда, кіраванне, палітыка і г.д. Першыя спробы распрацоўкі ўласна сацыяльна-псіхалагічных канцэпцый з'явіліся ў другой палове 19 ст.: «псіхалогіі народаў» (М. Лацарус, Г. Штайнталь, В. Вунт), «псіхалогіі мас» (Ш. Сігеле, Г. Лебон), «інстытутаў сацыяльных паводзін» (У. Мак-Дугал).

Вядомыя дзеячы сацыяльнай псіхалогіі
------------------------------------

* Барыс Парыгін
* Леон Фестынгер

Гл. таксама
-----------

* Эксперымент Мілгрэма

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11932672g · GND: 4055891-5 · LCCN: sh85123994 · LNB: 000037820 · Microsoft: 77805123 · NDL: 00571887 · NKC: ph116212 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мацкевіч.

**Ігнацій Вікенцьевіч Мацке́віч** (15 (28) мая 1912, вёска Завольша, цяпер Лёзненскі раён — 26 верасня 1943) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (6.10.1943).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў вёсцы Завольша (зараз у Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці). Жыў і працаваў у Ленінградзе. У Чырвоную Армію прызваны ў 1934 годзе. Службу праходзіў да 1936 года. Зноў прызваны ў 1942 годзе. У баявых дзеяннях на франтах Вялікай Айчыннай вайны прымаў удзел з красавіка 1942 г. У 1943 годзе скончыў Уладзівастоцкае ваеннае пяхотнае вучылішча.

Рота 109-га стралковага полка 74-й стралковай дывізіі (13-я армія, Цэнтральны фронт) пад камандаваннем лейтэнанта І. Мацкевіча вызначылася пры вызваленні Брагінскага раёна Гомельскай вобласці. 22 верасня 1943 г. рота першай фарсіравала раку Дняпро каля вёскі Калыбань, захапіла плацдарм і адбіла пяць контратак праціўніка. І. Мацкевіч асабіста падбіў 2 танкі, быў паранены, але не пакідаў поля бою.

26 верасня 1943 года лейтэнант Мацкевіч загінуў у баі. Пахаваны ў вёсцы Абалоння Корапскага раёна Чарнігаўскай вобласці (Украіна).

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна
* Ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11). — С. 230.
* Белорусская ССР: Краткая энциклопедия. В 5-ти т. Т.5. Биографический справочник / Ред. колл.: П. У. Бровка и др. — Мн.: Гл. ред. Белорус. Сов. Энциклопедии, 1981. — Т. 5. — 740 с. — 50 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Ігнацій Вікенцьевіч Мацкевіч на сайце «Героі краіны»
**Ян Міхал Струцінскі** (? — пачатак 1746) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Струцінскіх герба «Сас». Нарадзіўся ў сям’і Мікалая Струцінскага, чашніка вількамірскага, і Марыяны з Панкевічаў.

Магчыма, у маладосці служыў у войску. Самавольна тытулаваўся чашнікам вількамірскім (1697—1701). Стольнік вількамірскі ў 1701—1713, стараста сяйвейскі і віжанскі ў 1709—1740, шакінаўскі ў 1713—1732, вількамірскі ў 1713—1730, паручнік каралеўскай пяцігорскай харугвы войска ВКЛ з 1709, харужы, палкоўнік, кашталян інфлянцкі ў 1737—1744. Пасол на соймы 1701—1702, 1703, 1724, 1733, дэпутат Варшаўскай вальнай рады 1710.

У 1699 сакратар пасольства ў Турцыю. Быў прыхільнікам караля Аўгуста ІІ, далучыўся да Сандамірскай канфедэрацыі. Удзельнічаў у забяспячэнні расійскіх войск на тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага. У 1719 пасол у Крым і Турцыю. У 1733 падтрымаў абранне на трон Станіслава Ляшчынскага, пасля перайшоў на бок Аўгуста ІІІ.

Маёнткі: Салокі, Люшнева, Снегі (Браслаўскі павет), Анталепты (Вількамірскі павет), Шэмберг (Курляндыя). Дамогся для Салокаў, Анталептаў і Шэмберга прывілеяў на таргі і кірмашы (1713).

Удзельнічаў у заснаванні Анталептаўскага кляштара кармелітаў босых.

Пахаваны 3 сакавіка 1746 года.

Сям’я
-----

У шлюбе з Брыгідай з Бергаў, дачкой кашталяна інфлянцкага Уладзіслава Францішка Берга, меў сына Юзафа і дачку Іаану.

Літаратура
----------

* Струцінскі Ян Міхал // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego. Spisy. Tom I. Województwo wileńskie. XIV—XVIII wiek. / Pod redakcją Andrzeja Rachuby. Opacowali Henryk Lulewicz, Andrzej Rachuba, Przemysław P. Romaniuk przy współpracy Uładzimira Jemialianczyka i Andreja Macuka. Warszawa: DiG, 2004. 764 s.
* Matsuk Andrei. Strutyński Jan Michał // PSB. Z. 182. T. XLIV/3. Warszawa; Kraków, 2007. S. 479—481.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: jan-michal-strutynski-h-sas · Sejm-Wielki.pl |