recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Хе́льсінгбарг** (шведск.: Helsingborg, ['hɛlsiŋ'bɔrj]) — горад на поўдні Швецыі, у лене Сконэ, у аднайменнай правінцыі, цэнтр аднайменнай камуны. Порт у праліве Эрэсун. Чыгуначным і аўтамабільным паромам злучаны з г. Хельсінгёр у Даніі.

Назва
-----

Назва горада паходзіць ад словаў «helsing» — частка шыі, а ў дадзеным выпадку — найвузейшае месца праліва Эрэсун, і «borg» — замак.

Гісторыя
--------

Хельсінгбарг. Помнік Магнусу Стэнбаку каля Ратушы
Хельсінгбарг. Вежа Чэрнан.
Хельсінгбарг — адзін з найстаражытнейшых гарадоў Скандынавіі, лічыцца што забудова ў форме невялікай крэпасці існавала тут ужо ў X стагоддзі.

Адам Брэменскі ўзгадвае горад у 1070-х гадах, а 21 мая 1085 года Хельсінгбарг згадваецца ў лісце дацкага караля Кнута Святога — гэтая дата і з'яўляецца афіцыйнай датай заснавання горада. У XII стагоддзі тут пабудавалі значна мацнейшы замак, горад пачаў расці і ў XIV стагоддзі Хельсінгбарг становіцца адным з найбуйнейшых гарадоў Даніі. У 1332 годзе горад разам з усім Сконэ і Блекінге набыў шведскі кароль Магнус Эрыксан, аднак ужо ў 1360 годзе дацкі кароль Вальдэмар Атэрдаг зноў адваяваў гэтыя землі. У XV—XVI стагоддзях значнасць Хельсінгбаргу паменшылася са з'яўленнем на супрацьлеглым беразе Эрэсуна замка Кронбарг у горадзе Хельсінгёр. У 1658 годзе Хельсінгбарг пераходзіць Швецыі і ў бліжэйшыя паўстагоддзі пабачыў шмат войнаў: у прыватнасці, у 1710 годзе, у часе Вялікай Паўночнай вайны тут шведская армія Магнуса Стэнбака перамагла датчанаў.

У XIX стагоддзі горад паступова пачынае расці. У 1892 годзе Хельсінгбарг і Хельсінгёр былі злучаныя паромам, прычым гэты транспарт злучае два гарады і дасёння. У 1921 годзе ў Хельсінгбаргу адчыніў свае дзверы першы ў Швецыі гарадскі тэатр, які, дарэчы, у 1944 годзе ўзначальваў Інгмар Бергман. 15 верасня 1973 годзе ў мясцовым шпіталі памёр кароль Густаў VI Адольф.

Эканоміка
---------

Прамысловасць: суднабудаванне, электра-тэхнічная, гумава-тэхнічная, хімічная, керамічная, харчовая, каляровая металургія (выплаўка медзі).

Славутасці
----------

Хельсінгбарг. Дом Якаба Гансэна.
* Вежа «Чэрнан» (літаральна «ядро») — пабудаваная ў 1310-х гадах.
* Царква Святой Марыі (XII ст.)
* Фахверкавы Дом Якаба Гансэна (1641).
* Ратуша (1887)
* Гарадскія ўмацаванні з Тэраснымі лесвіцамі
* Помнік Магнусу Стэнбаку

Вядомыя асобы
-------------

* Юдыт Хёрндаль (1883—1969) — шведская оперная спявачка.

Зноскі
------

1. ↑  Population in the country, counties and municipalities by sex and age 31/12/2009

Літаратура
----------

* Хельсінгбарг. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хельсінгбарг
* Сайт горада (шведск.) (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4221969-3 · LCCN: n81046911 · NKC: ge540930 · LIBRIS: 147769 · VIAF: 141901355 |
**Леерб**, таксама **мэтр Леерб** (14 сакавіка 1933, Вена — 28 чэрвеня 1997, Вена), імя пры нараджэнні Гельмут Леербаўэр (у літаратуры таксама часта сустракаецца змешаная форма Хельмут Леерб) — аўстрыйскі мастак, прадстаўнік Венскай школы фантастычнага рэалізму, блізкай да сюррэалізму. Вучыўся ў Вене, Парыжы і Стакгольме. Яго творчасць, адзначаная моцным уплывам Макса Эрнста, вызначаецца паняццем «інтэрнацыянальнага постсюррэалізму». У творах, якія па фактуры нагадваюць карціны старых майстроў, фантастычная трактоўка сюжэту спалучаецца з рэалізстычнымі выявамі прадметаў.

Зноскі
------

1. 1 2  Helmut Leherb<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑   Праверана 15 кастрычніка 2016.
3. ↑   Праверана 22 жніўня 2017.
Кафля з Брагіна
Партрэтная кафля з Лагойска
**Кафля** (ад ням.: Kachel) — керамічныя пліткі прамавугольнай ці квадратнай формы для абліцоўкі інтэр'еру (печы, каміны, ванны пакой). Адрозніваецца ад абліцовачных архітэктурных пакрыццяў сістэмай мацавання, якая забяспечвае трываласць кафлі ў муроўцы печы пры значным перападзе тэмператур і яе лінейных памераў у час нагрэву.

Вырабляецца з сярэднепластычных ганчарных маргелістых і фаянсавых глін. Сфармаваную кафлю высушваюць, абпальваюць у печы пры тэмпературы 1150 градусаў.

Беларуская кафля
----------------

У Беларусі кафля вядома з пачатку XIV ст. Трапіла з Еўропы, магчыма, з Германіі. Паводле тэхналогіі вытворчасці, канструкцый, выкарыстання і дэкору яна мае трывалыя гістарычныя разнавіднасці. 

Раннія «гаршковыя» кафлі (XIV — XVII стст.) мелі функцыю галаснікоў-каларыфераў, служылі для аблягчэння і мацавання скляпенняў глінабітных печаў. 

У канцы XV — XVI стст. існавала пераходная форма ад гаршковай да каробчатай кафлі, у якой вонкавая пласціна была прарэзанай. Такую кафлю (кратавую) часта вылучаюць у асобны тып. Яна вядома з раскопак у Вільні, Полацку і Клецку.

З XV ст. на змену гаршковай паступова прыходзіць каробчатая кафля. Яна мае вонкавую пласціну, адфармаваную з дапамогай глінянай, драўлянай, гіпсавай або металічнай формы і прымацаваную з тыльнага боку румпы з дзіркамі для мацавання.

Літаратура
----------

* Трусаў, А. Кафля / Алег Трусаў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня. — Мн.: БелЭн, 1997. — 431 с. — С. 152 — 153. — ISBN 985-11-0100-1.
* Трусаў, А. А. Кафля / А. А. Трусаў // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 430 — 432. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Трусаў, А. А. Угрыновіч, У. В. Кафля / А. А. Трусаў, У. В. Угрыновіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Беларуская Энцыклапедыя; рэдкалэ: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]. Т. 8: Канто — Кулі. — Мн.: БелЭн, 1999. — 572 с.: іл. — С. 188 — 189. — ISBN 985-11-0144-3.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кафля

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11977297r · LCCN: sh85135352 · Microsoft: 2780728851 · NDL: 00572553 · NKC: ph121387 |
**Кафедральны сабор Хельсінкі** (фінск.: Helsingin tuomiokirkko, шведск.: Helsingfors domkyrka) — галоўная царква Хельсінкскай епархіі Евангелічна-лютэранскай царквы Фінляндыі і хатняя царква абшчыны вернікаў сабора. Знаходзіцца ў Хельсінкі ў раёне Круунунхака на Сенацкай плошчы.

Будаўніцтва сабора вялося па праекце Карла Людвіга Энгеля ў 1830—1852 гадах, паралельна з будаўніцтвам у Пецярбургу Ісакіеўскага сабора, з якім Мікалаеўскі мае шмат агульнага.

Храм быў урачыста адкрыты 15 лютага 1852 года. Сабор прысвечаны Святому Мікалаю — нябеснаму заступніку імператара Мікалая I, які тады валадарыў, і атрымаў назву **царква Св. Мікалая** (фінск.: Nikolainkirkko).

Пасля таго як у 1917 годзе Фінляндыя стала незалежнай, храм атрымаў назву **Суўркірка** (фінск.: Suurkirkko, *Вялікая царква*).

У 1959 годзе была ўтворана Хельсінкская дыяцэзія, пасля чаго храм стаў звацца **Хельсінкскім саборам** (фінск.: Helsingin tuomiokirkko).

Штогод 6 снежня, у Дзень незалежнасці Фінляндыі, апоўдні ў саборы праходзіць экуменічнае набажэнства з удзелам прэзідэнта рэспублікі і членаў Дзяржаўнага савета.

Зноскі
------

1. ↑  Buildings in Helsinki<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q60983962'></a>
2. 1 2
3. ↑  Eino Jutikkala, Kauko Pirinen, Paul Sjöblom. A history of Finland, С. 176

Спасылкі
--------

* Архівавана 2 ліпеня 2017.
*Панэлі Джалі* ў грабніцы Акбара Вялікага  (руск.) (бел. каля Агры, Індыя
***Джалі*** *(jālī -* «чысты») — назва каменнага перфарыраванага ці рашэцістага  (англ.) (бел. экрану  (англ.) (бел. як правіла, з арнаментам, які пабудаваны на аснове выкарыстання каліграфіі і геаметрыі. Гэтая форма архітэктурнага аздаблення распаўсюджана ў інда-ісламскай архітэктуры  (руск.) (бел. і ў цэлым у ісламскай архітэктуры.

Джалі дапамагае ў зніжэнні тэмпературы за кошт сціскання паветра, якое праходзіць праз адтуліны. Было заўважана, што ў вільготных месцах, напрыклад, у Керале і Конкане робяць вялікія адтуліны з агульнай паніжанай празрыстасцю па параўнанні з сухім кліматам рэгіёнаў Гуджарат і Раджастхан.

З-за кампактнасці жылых раёнах у сучаснай Індыі, джалі сталі больш рэдкімі, бо не забяспечваюць прыватнасць і бяспеку.

Гісторыя
--------

Раннія ўзоры джалі ствараліся разьбой па камені, як правіла, у геаметрычныя ўзоры  (англ.) (бел. пазней маголы выкарыстоўвалі вельмі тонка выразаныя арнаменты на расліннай аснове, як у Тадж-Махалы. Яны таксама часта дадавалі фларэнтыйскую мазаіку ў абрамленні, выкарыстоўваючы мармур і напаўкаштоўныя камяні.

Ілюстрацыі
----------

* Дэталі з мармуровых экранаў джалі каралеўскага кенатафу, Тадж-МахалДэталі з мармуровых экранаў джалі каралеўскага кенатафу, Тадж-Махал
* Джалі ў мячэці Сідзі-Саід  (руск.) (бел. у Ахмедабадзе дэманструе традыцыйны індыйскі матыў дрэва жыццяДжалі ў мячэці Сідзі-Саід  (руск.) (бел. у Ахмедабадзе дэманструе традыцыйны індыйскі матыў дрэва жыцця
* Джалі ў Маўзалеі Саліма Чышці  (руск.) (бел. Фатэхпур-Сікры  (руск.) (бел. паказвае ісламскі геаметрычны арнамент, распрацаваны ў Заходняй АзііДжалі ў Маўзалеі Саліма Чышці  (руск.) (бел. Фатэхпур-Сікры  (руск.) (бел. паказвае ісламскі геаметрычны арнамент, распрацаваны ў Заходняй Азіі
* Джалі ў Бібі-ка-Макбара  (руск.) (бел. Аўрангабад з тыповымі індыйскімі матываміДжалі ў Бібі-ка-Макбара  (руск.) (бел. Аўрангабад з тыповымі індыйскімі матывамі

Зноскі
------

1. 1 2  Lerner, p. 156
2. ↑  Yatin Pandya on 'jaali' as a traditional element **(нявызн.)**. *Daily News and Analysis* (16 кастрычніка 2011). Праверана 18 January 2016.
3. ↑  *Satyaprakash Varanashi*. The multi-functional jaali **(нявызн.)**. *The Hindu* (30 студзеня 2011). Праверана 18 January 2016.
4. ↑  *Introduction to Indian architecture*.

Літаратура
----------

* Lerner, Martin (ed), The Flame and the Lotus: Indian and Southeast Asian Art from the Kronos CollectionsВыставачны каталог з музея Метраполітан, які ўтрымлівае матэрыялы пра джалі (no. 60), google books

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Джалі на Вікісховішчы |

* ArchNet слоўнік ісламскай архітэктуры: Джалі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2018000071 |
**Усмас** (лат.: Usmas ezers) — возера на захадзе Латвіі, адно з найбуйнейшых у краіне. На берагах размешчана некалькі населеных пунктаў, самы вялікі з якіх Усма (Аўсмас). У возеры знаходзяцца астравы (у парадку змяншэння плошчы): Віскужу, Морыца, Ліелалкснітэс, Мазалкснітэс. Астравы займаюць плошчу 4,2 км², прычым Віскушу з’яўляецца самым вялікім азёрным востравам у Латвіі.

У заходняй частцы возера ў 1912 годзе створаны запаведнік Морыцсала.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh87007641 · LNB: 000047622 · VIAF: 315527094 |

1. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>
**Манары́фма** — рыфма, якая спалучае ўсе радкі вершаванага твора. Верш, напісаны манарыфмай, называецца манарымам. Апошні радок у гэтым вершы — халасты.

Манарыфма, якая надзвычай абвастрыла рыфмовае чаканне, раптам «спатыкаецца» на слове незарыфмаваным. Вось манарыфма ў вершы П. Панчанкі часу Вялікай Айчыннай вайны «Чаго баіцца немец?»:

Ці не бачылі вы фрыца,
Што ўсяго цяпер баіцца?
Ён баіцца ў лазні мыцца:
Вельмі лёгка абварыцца,
І ў цырульніка галіцца —
Можа з горла кроў паліцца.
А падыдзе да крыніцы,
Не адважыцца напіцца,
Каб насмерць не атруціцца.
Хоча ў сена ён зарыцца,
Толькі страшна — загарыцца.
І у хаце кепска спіцца —
Партызан заўсёды сніцца.
Бруха ў гада разбаліцца,
Ён да ветру не імчыцца,
А падыме паўмасніцы
І паскудзіць чужаніца.
Ды за ўсё страшней для фрыца
Нашых залпаў бліскавіцы…
Трэба, хлопцы, згаварыцца,
З акупантам разлічыцца
І зрабіць яму капут.

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Манастыр (значэнні).
Сінайскі манастыр — адзін з найстаражытнейшых бесперапынна дзеючых хрысціянскіх манастыроў у свеце
**Манасты́р**, **кля́штар** (грэч. monastērion «келля пустэльніка», польск.: klasztor) — рэлігійная суполка манахаў ці манашак у хрысціянстве (апроч пратэстантызму), індуізме, будызме, ісламе.

**Таксама:** тэрыторыя, храм і ўсе будынкі, якія належаць такой суполцы. Манастыры маюць свае падвор’і, дзе вернікі займаюцца гаспадарчай і прамысловай дзейнасцю. Манастыры падзяляюцца на мужчынскія і жаночыя.

У Старажытным Егіпце існавалі з сярэдзіны 1 тыс. да н.э. (культ Серапіса), у Індыі — з 2—1 тыс. да н.э.

У Рымскай імперыі хрысціянскі манаскі рух распаўсюдзіўся з IV ст. (*Гл. таксама*: кіновія). Першы хрысціянскі манастыр быў заснаваны Пахоміем на востраве на рацэ Ніл. Неўзабаве з’явіліся і жаночыя манастыры. Манастыры хутка распаўсюдзіліся, асабліва ва ўсходніх абласцях, і пачаткова, да Халкідонскага сабора (V ст.) існавалі незалежна ад біскупаў адпаведных епархій. У VI ст. ва Ўсходняй Рымскай імперыі было забаронена і пустэльніцтва.

У Беларусі
----------

Бярозаўскі кляштар картэзіянцаў на малюнку Н. Орды
Каталіцкія манастыры ў ВКЛ узніклі неўзабаве пасля хрышчэння Літвы (1387) і былі тады нешматлікімі. Крыніцы даюць пра іх часам супярэчлівыя звесткі. Найболей старажытныя: францысканцаў у Пінску (1396) і Ашмянах (1505), аўгусцінцаў у Быстрыцы (цяпер Астравецкі раён), Брэсце і Гродне (заснаваны Вітаўтам), бернардзінцаў у Вільні (1471), Гродне і Полацку (1498). Большасць іх заснавана ў перыяд Контррэфармацыі, іх фундатарамі былі каралі Рэчы Паспалітай, магнаты (Сапегі, Глябовічы, Радзівілы, Пацы і іншыя), шляхта.

Гл. таксама
-----------

* Дарміторыум
* Рэфекторый
* Ордэн Базыльян
* Манаства

Зноскі
------

1. ↑  Найчасцей у дачыненні да каталіцкага манастыра.
2. ↑  Паводле: ??? Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

Літаратура
----------

* От общины к церкви: (О формировании христианской церкви) / Свенцицкая И. С. — Москва: Политиздат, 1985. — С. 122,123. — 224 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Праваслаўная · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX524419 · GND: 4031225-2 · LCCN: sh85086690 · NKC: ph121648 |
**Амерыканская літаратура** (англ.: American literature) — англамоўная літаратура, створаная на тэрыторыі ЗША і былых брытанскіх калоній, да іх аб'яднання ў Злучаныя Штаты Амерыкі. Літаратура ЗША канчаткова вылучылася з ангельскай літаратуры ў XIX ст. З тых часоў амерыканская літаратура атрымала шырокае развіццё і самабытнае значэнне і займае сёння адно з вядучых месцаў сярод літаратур народаў свету.

ЗША падарылі сусветнай літаратуры такіх класікаў як Эдгар По, Марк Твен, Джэк Лондан, Джон Стэйнбек, Тэадор Драйзер, Уільям Фолкнер, Эрнэст Хэмінгуэй, Рэй Брэдберы, Стывен Кінг і многіх іншых. У пачатку XXI стагоддзя ў ЗША штогод выдаецца і прадаецца больш кніг, чым у любой краіне свету.

| ⛭ ЗША ў тэмах |
| --- |
| Герб • Сцяг • Гімн • Дзяржаўны лад • Канстытуцыя • Парламент • Адміністрацыйны падзел • Геаграфія • Гарады • Сталіца • Насельніцтва • Мовы • Гісторыя • Эканоміка • Валюта • Культура • Рэлігія • Літаратура • Музыка • Святы • Спорт • Адукацыя • Тэлебачанне • Навука • Ахова здароўя • Транспарт • Турызм • Пошта (гісторыя і маркі) • Радыё • Інтэрнэт (.us) • Узброеныя сілы • Знешняя палітыка |
| **Партал «ЗША»**  •  **Праект «ЗША»** |
**Беларускі вызвольны фронт** (*БВФ*) — беларуская эмігранцкая палітычна-вайсковая арганізацыя. Заснавана 27 кастрычніка 1954 года ўказам прэзідэнта Беларускай Цэнтральнай Рады Радаслава Астроўскага пасля расколу Беларускага вызвольнага руху.

Дзейнасць БВФ
-------------

Галоўнай мэтай БВФ было вызваленне Беларусі ад маскоўска-бальшавіцкай акупацыі. БВФ прызнаваў Акт 25 сакавіка 1918 г. і пастановы 1-га і 2-га Усебеларускіх кангрэсаў ды стаяў на пляцоўцы Беларускай Цэнтральнай Рады.

Галоўны Штаб БВФ, які знаходзіўся ў Штутгарце (Заходняя Германія), узначаліў падпалкоўнік Дзмітрый Касмовіч («*Каршун*»). Былі арганізаваныя краёвыя аддзелы Фронту ў Заходняй Германіі, Вялікабрытаніі, Аўстраліі, ЗША і Канадзе. З 1955 г. выходзіў часопіс «Барацьба», орган БВФ, наклад якога ў 1950-я складаў тысячу асобнікаў.

Асноўную частку актывістаў БВФ склалі былыя сябры Беларускага вызвольнага руху — прыхільнікі БЦР, а таксама сябры Беларускай Незалежніцкай Партыі. БВФ не толькі разгарнуў шырокую інфармацыйна-прапагандысцкую дзейнасць у краінах Заходняй Еўропы, але і спрабаваў падтрымліваць кантакты з рэшткамі антысавецкага падполля ў Беларусі.

БВФ супрацоўнічаў з шэрагам антыкамуністычных арганізацый — з Антыбальшавіцкім Блокам Народаў (АБН), Антыкамуністычнай Лігай Народаў Азіі (АПАКЛ, з 1955 г.), Міжамерыканскай Канфедэрацыяй Абароны Кантыненту, Міжнароднай федэрацыяй для перамогі над камунізмам ды інш. Ад імя БВФ і БЦР Дзмітрый Касмовіч у 1964 г. выступаў у Еўрапарламенце, а ў 1968 г. — у Брытанскім парламенце. У 1967 г. БВФ быў адным з арганізатараў Еўрапейскай Рады Свабоды, у якую ўвайшлі вядомыя палітыкі і грамадскія дзеячы. У тым жа годзе была арганізавана Сусветная Антыкамуністычная Ліга, галоўны штаб якой знаходзіўся ў Сеуле (Паўднёвая Карэя), і з якой актыўна супрацоўнічаў Беларускі Вызвольны Фронт.

Пачынаючы з канца 1950-х асноўная дзейнасць аддзелаў БВФ заключалася ў правядзенні антыкамуністычных мітынгаў і дэманстрацый, ва ўдзеле ў міжнародных канферэнцыях, на якіх ставілася на абмеркаванне беларускае пытанне. У 1960—1970-я актыўна дзейнічалі краёвыя аддзелы БВФ у Вялікабрытаніі (кіраўнік штаба — Кастусь Глінскі), Аўстраліі (Сідней і Мельбурн, актывісты — Уладзімір Сідлярэвіч, Паўла Гуз, Міхась Зуй, Алесь Алехнік, Уладзімір і Алег Шнэкі), Канадзе (Вініпег), ЗША (актывісты — Іван Касяк, Алёна Касоўская, Анатоль Плескачэўскі, Вольга Лапіцкая).

Са смерцю ў 1991 г. Дзмітрыя Касмовіча БВФ фактычна спыніў сваё існаванне. Толькі ў Аўстраліі яшчэ некалькі гадоў працягваў дзейнічаць мясцовы аддзел БВФ, які высылаў свае адозвы і мемарандумы ў газеты і часопісы Беларусі.

Літаратура
----------

* Беларускі Вызвольны Фронт
* Найдзюк Язэп, Касяк Іван. Беларусь учора і сяньня — Мінск 1993. ISBN 5-343-01458-5

Гл. таксама
-----------

* Беларускі вызвольны рух
**Манаскі ордэн** — у каталіцтве, а з пэўнага часу і ў некаторых пратэстантаў — супольнасць манахаў, члены якой выконваюць агульны статут манастыра і прыносяць урачыстыя абяцанні (у адрозненне ад манаскай кангрэгацыі, у якой прыносяцца толькі простыя абяцанні). У залежнасці ад спецыфікі адрозніваюцца:

* Ордэны бенедыктынскага статуту
* Жабрацкія ордэны
* Ордэны рэгулярных канонікаў
* Ордэны рэгулярных клірыкаў

Ва Усходніх каталіцкіх цэрквах таксама існуюць манаскія ордэны, званыя па-славянску чынамі (базыльяне — Чын святога Васіля Вялікага, і г.д.).

Гл. таксама
-----------

* Спіс каталіцкіх ордэнаў і кангрэгацый
* Ордэн, арганізацыя
* Ваенны ордэн
* Мальтыйскі ордэн

Бібліяграфія
------------

* Joachim Schmiedl, *Orden als transnationale Netzwerke der katholischen Kirche*, EGO – European History Online, Майнц: Institute of European History, 2011, проверено 16 юния 2011.
**Беларускі гістарычны часопіс** — беларускі навукова-тэарэтычны, навукова-метадычны ілюстраваны часопіс.

Гісторыя і сучаснасць
---------------------

Заснаваны ў 1993 годзе. Спачатку выдаваўся 4 разы на год. З 2002 года ўваходзіць у склад выдавецтва «Адукацыя і выхаванне». З ліпеня 2003 года выходзіць штомесяц.

Уключаны ў Пералік навуковых выданняў Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь для апублікавання вынікаў дысертацыйных даследаванняў па гістарычных і юрыдычных навуках, мастацтвазнаўстве, культуралогіі. 

Змяшчае матэрыялы па гісторыі беларускай дзяржаўнасці, палітычнай, эканамічнай, аграрнай, ваеннай, канфесійнай гісторыі, гісторыі палітычных партый і рухаў, па праблемах палітычнага і грамадскага жыцця, гісторыі адукацыі, методыцы выкладання гісторыі і іншых, якія дапамагаюць навукоўцам, выкладчыкам, настаўнікам і студэнтам больш дакладна арыентавацца ў розных поглядах на праблемы гістарычнай навукі, адукацыі і выхавання моладзі.

Галоўныя рэдактары
------------------

* Васіль Фёдаравіч Кушнер (1993—2011)
* Максім Навумавіч Гальпяровіч (2011—2021)
* Аляксандр Аляксандравіч Корзюк (з 2022)

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка Архівавана 2 кастрычніка 2021.
**Усерасійскі дзяржаўны інстытут кінематаграфіі імя С. А. Герасімава** (УДIК) — федэральная дзяржаўная адукацыйная бюджэтная ўстанова вышэйшай і паслявузаўскай прафесійнай адукацыі Расійскай Федэрацыі, заснаваная 1 верасня 1919 г. у Маскве. Знаходзіцца ў падпарадкаванні Міністэрства культуры Расійскай Федэрацыі.

З мая 2004 года УДІК рэалізуе таксама праграмы сярэдняй прафесійнай адукацыі.

Інстытут рыхтуе творчых спецыялістаў у галіне кінематаграфіі, тэлебачання, відэа і іншых экранных мастацтваў. У аспірантуры УДІК рыхтуюцца спецыялісты для навуковай і педагагічнай дзейнасці.

15 красавіка 2013 года інстытут аднесены да асабліва каштоўных аб’ектаў культурнай спадчыны народаў Расійскай Федэрацыі і ўключаны ў Дзяржаўны спіс асабліва каштоўных аб’ектаў культурнай спадчыны народаў Расійскай Федэрацыі.

Вядомыя выпускнікі
------------------

* Атар Давідавіч Іаселіяні — грузінскі кінарэжысёр
* Анатоль Віктаравіч Красінскі (нар. 1930) — беларускі кіназнавец.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Усерасійскі дзяржаўны інстытут кінематаграфіі імя С. А. Герасімава

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце · Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: no2014144211 · NKC: ko2018985968 · SUDOC: 165833092 · VIAF: 242825119 |
**Аменхатэ́п Мало́дшы**, ці **Аменхатэ́п, сын Хапу** (каля 1460, Атрыбіс[ru], Ніжні Егіпет — каля 1380 да н. э.) — старажытнаегіпецкі архітэктар, быў на ваеннай і дзяржаўнай службе. Дарадца Аменхатэпа III, настаўнік малалетняга Аменхатэпа IV.

Пабудаваў храм бога Амона-Ра ў Луксоры (разам з архітэктарамі братамі Горы і Суці), храмы ў Салебе[de] і Седэінгу, грандыёзныя помнікі ў Карнаку (храм бога Хансу, храм багіні Мут, алею сфінксаў паміж Луксорам і Карнакам), а таксама памінальны храм Аменхатэпа III[de] на заходнім беразе Ніла (захаваліся калосы Мемнана[ru]).

Недалёка ад храма Тутмоса II узведзены храм у гонар Аменхатэпа Малодшага.

Зноскі
------

1. ↑  Мединет-Абу // Египтологический Изборник.

Літаратура
----------

* Аменхатэп Малодшы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. С. 312.
* Жак К. Египет великих фараонов: История и легенда: Пер. с фр. М. 1992. С. 182—183.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 118502506 · LCCN: n2007065045 · VIAF: 263150085861915060003 |
**Мана́р** (сінгальск.: දිස්ත්‍රික්කය, там.: மன்னர் ஐலன்ட்) — востраў у Полкскім праліве. Уваходзіць у склад дзяржавы Шры-Ланка. Плошча - 130 км². Насельніцтва - 45307 чал. (2003 г.).

Прырода і геаграфія
-------------------

Манар складзены пераважна вапнякамі, даволі нізкі. Выцягнуты з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Прыкладная даўжыня - 18 км, шырыня - 2 км. Берагі пясчаныя. На поўначы вылучаецца шырокі пляж. Пераважаюць чырвоназёмныя глебы.

Клімат трапічны пасатны, засушлівы. Сезон мусонаў працягваецца ўсяго 2 месяцы.

Флора прадстаўлена зараснікамі хмызнякоў і дрэў. Фаўна бедная. У мінулым на востраў былі інтрадуцыраваны афрыканскія аслы і баабабы. Шмат птушак.

Злучаны з асноўнай часткай Шры-Ланкі шашой А14. У 1914 - 1964 гг. дзейнічала чыгуначная паромная пераправа ў Індыю, разбураная ў выніку ўрагана. Планавалася аднавіць яе пасля 2012 г.

Гісторыя
--------

Засяленне вострава Манар адбылося ў глыбокай старажытнасці. З сяр. 1 тысячагоддзя да н. э. ён кантраляваўся валадарамі Анурадхапуры. З кан. 1 тысячагоддзя да н. э. сюды сталі перасяляцца тамілы з Паўднёвай Індыі, у тым ліку прадстаўнікі высакароднай касты Карыяраў - Курукула. Яны традыцыйна займаліся сельскай гаспадаркай і ловам рыбы.

У XVI ст. Манар быў захоплены партугальцамі, якія пабудавалі на ім крэпасць і ахрысцілі частку мясцовага насельніцтва. У XVII ст. востраў быў далучаны да ўладанняў Нідэрландаў, а ў кан. XVIII ст. - Вялікабрытаніі. У 1948 г. стаў часткай незалежнай Шры-Ланкі.

Пад час грамадзянскай вайны 1983 - 2009 гг. уваходзіў у зону баявых дзеянняў. У 1990 г. байцы ТВТІ выселілі з Манара ўсіх мусульман.

Славутыя мясціны
----------------

На востраве існуе некалькі індуісцкіх храмаў і святых мясцін. Захаваліся рэшткі хрысціянскага касцёла і партугальскай крэпасці. У крэпасці знаходзіцца паліцэйская адміністрацыя, таму ўваход турыстам забаронены. Ваенна-марская база імкнецца развіваць турызм на паўночным узбярэжжы, у тым ліку арганізуе плаванне ўздоўж паўночных астравоў.

Зноскі
------

1. ↑  DISTRICT PROFILE - MANNAR(недаступная спасылка).

Спасылкі
--------

* A journey to Mannar and the ‘Dancing Islands’
* A STUDY ON THE INDIGENOUS PEOPLE OF MANNAR AND MATHODDAM
* Navy Defends Mannar Island successfully Архівавана 4 сакавіка 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
**Ганна Амелія Мацільда ​​Катарына Андэрсдотэр** (шведск.: Anna Amelia Matilda Katarina Andersdotter; нар. 30 жніўня 1987, Энчэпінг, лен Упсала, Швецыя) — шведскі палітык і абраны дэпутат Еўрапейскага парламента па спісе Пірацкай партыі Швецыі на выбарах 2009 года.

Біяграфія
---------

Амелія Андэрсдотэр пражывала ў Лундзе і на момант абрання вывучала ў Лундскім універсітэце эканоміку і іспанскую мову. З 2007 года па сакавік 2010 года працавала міжнародным каардынатарам моладзевай арганізацыі «Малады пірат» Пірацкай партыі Швецыі.

Андэрсдотэр ішла другой у партыйным спісе пасля Крысціяна Энгстрома, і атрыманых галасоў было недастаткова для атрымання мандата ў чэрвені 2009 года. Аднак яна атрымала права на месца ў парламенце пасля ўступлення ў сілу Лісабонскага дагавора, калі Швецыя дадаткова набыла два месцы ў Еўрапарламенце. Афіцыйнае ўступленне на пасаду адбылося ў снежні 2011 года. Андэрсдотэр у 21 год стала самым маладым абраным, а ў 24 гады — самым маладым дзеючым дэпутатам Еўрапарламента.

У інтэрв’ю газеце Лундскага ўніверсітэта Андэрсдотэр заявіла, што пры абранні мяркуе пералічваць частку свайго дэпутацкага заробку альтэрглабалісцкаму руху Attac, выдавецтву Ordfront і праваабарончай арганізацыі «Міжнародная амністыя».

У чаканні ўступлення на пасаду, Андэрсдотэр пераехала ў Бельгію, дзе працуе па пытаннях Пірацкай партыі і рыхтуецца да працы ў складзе Еўрапарламента. Сярод пытанняў, на якія Андэрсдотэр плануе сфакусаваць сваю працу ў парламенце — павелічэнне канкурэнцыі ў галіне тэлекамунікацый. Сярод галоўных праблем у гэтай галіне дэпутат называе недастатковы кантроль над вертыкальна інтэграванымі тэлекамунікацыйнымі кампаніямі. Андэрсдотэр актыўна выступала супраць Гандлёвага пагаднення па барацьбе з контрафакцыяй.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Andersdotter, Anna Amelia Matilda Katarina // Sveriges befolkning 2000 — Sveriges Släktforskarförbund, 2020. Праверана 25 жніўня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q106527645'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10685961'></a>
2. ↑  *Hoffman R.* LinkedIn — 2003. Праверана 23 снежня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q213660'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q211098'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | LinkedIn · Твітэр |
| Тэматычныя сайты | GitHub · Еўрапарламент · Рыксдаг |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: ns2015002600 · VIAF: 317124945 |
**Амерыканская федэрацыя працы — Кангрэс вытворчых прафсаюзаў** (AFL-CIO) — найбуйнейшая федэрацыя прафсаюзаў у Злучаных Штатах Амерыкі. AFL-CIO складаецца з пяцідзесяці пяці нацыянальных і міжнародных прафсаюзаў, разам якія прадстаўляюць больш за 12 мільёнаў актыўных работнікаў і пенсіянераў. AFL-CIO займаецца значным палітычным актывізмам, звычайна ў падтрымку Дэмакратычнай партыі ЗША.

AFL-CIO была створана ў 1955 годзе, калі Амерыканская федэрацыя працы і Кангрэс вытворчых прафсаюзаў здзейснілі аб’яднанне. Колькасць членаў у прафсаюзе дасягнула свайго піку ў 1979 годзе, калі ў AFL-CIO было амаль дваццаць мільёнаў членаў. З 1955 па 2005 год прафсаюзы, якія ўваходзілі ў AFL-CIO прадстаўлялі амаль усіх прафсаюзных актывістаў у Злучаных Штатах. Некалькі буйных прафсаюзаў адкалоліся ад AFL-CIO ў 2005 годзе і сфармавалі канкуруючую федэрацыю прафсаюзаў Change to Win, але з таго часу некаторыя адлучаныя прафсаюзы зноў далучыліся да AFL-CIO. Найбуйнейшымі прафсаюзамі, якія ў цяперашні час уваходзяць у AFL-CIO, з’яўляюцца *Амерыканская федэрацыя настаўнікаў (AFT)*, якая налічвае каля 1,7 мільёнаў сябраў, і *Амерыканская федэрацыя дзяржаўных, акруговых і муніцыпальных служачых (AFSCME)*, у якой налічваецца каля 1,4 мільёнаў членаў.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 21 сакавіка 2022.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Амерыканская федэрацыя працы — Кангрэс вытворчых прафсаюзаў
* Афіцыйны сайт
**Манастыр Святога Іллі** — былы найстаражытнейшы манастырскі комплекс у Іраку, знаходзіўся каля Масула. Належыў Халдзейскай каталіцкай царкве

Гісторыя
--------

Кляштар пабудаваны ў 595 годзе. У 1743 годзе 150 манахаў, якія адмовіліся прыняць іслам, былі пакараныя па загадзе персідскага генерала. У 2003 годзе дах манастыра быў праламаны вежай ад танка, іракская армія скідала там адходы, а амерыканскія дэсантнікі, першапачаткова не распазнаўшы каштоўнасць пабудовы, нанеслі на яе сцены свой дэвіз фарбай.

Манастыр, налічваў 26 пакояў, уключаючы капліцу і санктуарый.

Па сцвярджэнні аналітыкаў, манастыр быў разбураны баевікамі ІДІЛ ў прамежак паміж жніўнем і вераснем 2014 года. Для зносу выкарыстоўваліся бульдозеры і выбухоўка.

Зноскі
------

1. ↑  Баевікі ІДІЛ знішчылі найстаражытнейшы манастыр Ірака **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 11 чэрвеня 2021. Праверана 11 чэрвеня 2021.
**3-я Беларуская партызанская брыгада** — партызанская брыгада, створаная ў чэрвені 1942 года на базе асобнага атрада А. Я. Марчанкі, створанага ў 1942 годзе з груп Полацкага раённага камуністычнага падполля. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Полацкага і Расонскага раёнаў. 15 лістапада 1943 года брыгада (1126 партызан, 7 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

У чэрвені 1942 года ў брыгаду ўвайшоў атрад Я. Х. Сташкевіча, створаны ў красавіку 1942 года. У ліпені 1942 года з брыгады ў Вілейскую вобласць быў вылучаны 6-ы атрад (камандзір Я. М. Буканаў), які ў час перамяшчэння быў расфарміраваны. У ліпені 1943 года з брыгады быў вылучаны 1-ы атрад (потым 3-і «Бясстрашны» атрад 2-й партызанскай брыгады імя А. В. Суворава. На дадту злучэння з Чырвонай Арміяй у склад быргады ўваходзілі:

* 1-ы атрад;
* 2-і атрад;
* 3-і атрад;
* 4-ы атрад;
* 2-ы атрад;
* 6-ы атрад;
* 7-ы атрад.

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* А. Я. Марчанка;
* У. В. Жыганаў (выконваў абавязкі).

### Камісары

* Я. А. Казлоў (загінуў);
* М. А. Новікаў;
* Ф. Т. Шэдаў.

### Начальнікі штаба

* Т. К. Раеўскі;
* У. В. Жыганаў.

Гісторыя
--------

Партызаны ў «рэйкавай вайне» на чыгуначных участках Полацк — Невель і Віцебск — Полацк падарвалі больш за 1800 рэек. У Чэрвені 1942 года вялі баі за вёскі Вялікае Сітна і Кавалі, у кастрычніку за былы саўгас «Палата», у жніўні разграмілі нямецкі апорны пункт у вёсцы Труды Полацкага раёна. У снежні 1942 — лютым 1943 гадоў удзельнічалі ў баях супраць карнікаў, вялі баі каля вёсак Жукавічы, Гараватка, Трухаўка, Забароўе, Забалоцце, Гразнае Полацкага раёна, разбілі нямецкі гарнізон у вёсцы Верхачэнне. У лютым — маі 1943 года вялі абарончыя баі каля вёсак Маторына, Лешня, Юзафова Расонскага раёна, на рубяжы вёсак Арлея, Вялікае Сітна, Красамай, Гараватка Полацкага раёна, напалі на нямецкі гарнізон у вёсцы Узніцы і на калону войск каля вёскі Рудня, у красавіку падарвалі мост цераз раку Палата каля вёскі Юравічы Полацкага раёна. У лістападзе 1943 года нанеслі ўдары па пераправах цераз раку Дрыса каля вёсак Калюціна, Масколькі Расонскага раёна.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Суперкубак Італіі** (італ.: Supercoppa Іtaliana) — штогадовае клубнае змаганне ў італьянскім футболе, у якім спаборнічаюць чэмпіён Серыі A і ўладальнік Кубка Італіі апошняга сезона. Першапачаткова праводзіўся ў жніўні, за тыдзень да пачатку новага футбольнага сезона; аднак з сярэдзіны 2010-х гадоў стаў часам праводзіцца зімой — у снежні, або ў студзені наступнага года.

Гісторыя
--------

Суперкубак Італіі праводзіцца з 1988 года. У 1988—1992, 1994—2001, 2004—2008 і 2010 гадах турнір праводзіўся на полі каманды-пераможцы ў Серыі А. У 1993 і 2003 гадах прайшоў у ЗША, у 2002 годзе — у Лівіі, у 2009, 2011, 2012 і 2015 гадах — у Кітаі, у 2014 і 2016 гадах — у Катары, у 2018, 2019 і 2022 гадах — у Саўдаўскай Аравіі. У 2013 годзе прайшоў на полі каманды-ўладальніцы кубка Італіі.

Пераможцы
---------

| Клуб | Уладальнік | Удзельнік матча |
| --- | --- | --- |
| Ювентус | 9 (1995, 1997, 2002, 2003, 2012, 2013, 2015, 2018, 2020) | 8 (1990, 1998, 2005, 2014, 2016, 2017, 2019, 2021) |
| Мілан | 7 (1988, 1992, 1993, 1994, 2004, 2011, 2016) | 5 (1996, 1999, 2003, 2018, 2022) |
| Інтэрнацыянале | 7 (1989, 2005, 2006, 2008, 2010, 2021, 2022) | 4 (2000, 2007, 2009, 2011) |
| Лацыа | 5 (1998, 2000, 2009, 2017, 2019) | 3 (2004, 2013, 2015) |
| Рома | 2 (2001, 2007) | 4 (1991, 2006, 2008, 2010) |
| Напалі | 2 (1990, 2014) | 2 (2012, 2020) |
| Сампдорыя | 1 (1991) | 3 (1988, 1989, 1994) |
| Парма | 1 (1999) | 3 (1992, 1995, 2002) |
| Фіярэнціна | 1 (1996) | 1 (2001) |
| Тарына |  | 1 (1993) |
| Вічэнца |  | 1 (1997) |

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 18 жніўня 2010.  (італ.)
**3-я Грушавая вуліца** (трансліт.: *3-ja Hrušavaja vulica*, руск.: 3-я Грушевая улица) — вуліца ў Наваполацку.

Апісанне
--------

Размешчана ў паўночна-заходняй частцы горада ў раёне прамзоны БВК на тэрыторыі садовага таварыства на поўдзень ад былой вёскі Шніткі, якая ўвайшла ў межы Наваполацка ў 1968 годзе. Працягласць вуліцы складае каля 300 метраў. Рух грамадскага транспарту па вуліцы не ажыццяўляецца. З цэнтральнай часткі горада грамадскім транспартам да вуліцы можна даехаць аўтобусамі № 8 "Падкасцельцы - БВК" і № 12 "Падкасцельцы - Шніткі".

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Наваполацка

Зноскі
------
**Каплічка** — крыніца ў горадзе Сянно Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на поўдзень ад Сенненскага возера, каля дома № 8 па вуліцы Віцебскай.

Рашэннем Сенненскага райвыканкама № 107 ад 18 лютага 2011 года крыніца набыла статус гідралагічнага помніка прыроды мясцовага значэння.

Апісанне
--------

Раней над крыніцай знаходзілася капліца, якая была знесена ў 1937 годзе. Адсюль і сучасная назва крыніцы «Каплічка».

Вада з крыніцы заўсёды лічылася лекавай. Яшчэ ў 1802 годзе ў горадзе з аглядам вучылішчаў пабываў расійскі мінеролаг і хімік В. М. Севяргін. Ён адзначыў:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Вада мае серапячоначны (серавадародны пах), пры тым слабіць нізам і палягчае грудзі, калі п’юць яе па дзве шклянкі раніцай | "|

.

Пад канец 1990-х гадоў мясцовыя ўлады добраўпарадкавалі крыніцу: паставілі жалезабетонныя кольцы, вакол іх узвялі паўкруглы будынак у выглядзе капліцы. Прылеглая тэрыторыя да помніка прыроды — у тратуарнай плітцы. Вада выводзіцца праз трубу.

Мяжа ахоўнай зоны — 42 м па перыметры ад крыніцы. Агульная плошча — 90 м². Забеспячэнне крыніцы ажыццяўляецца з паўднёва-ўсходняга напрамку. Крыніца змяшчае невялікую колькасць серавадароду і селен.

Зноскі
------

1. ↑  Крыніца «Каплічка»

Літаратура
----------

* *Бандарэвіч, В. В.* Каплічка : краязнаўчыя нарысы / В. В. Бандарэвіч ; В. В. Бандарэвіч // Экскурсія да вытокаў горада Сянно. — 2008. — С. 30-32.
* *Кавалеўскі, С.* Карысць з крыніц / С. Кавалеўскі // Народнае слова. — 2004. — 4 верас. — С. 5.
* *Кавалеўскі, С.* Гаючы сенненскі выток / С. Кавалеўскі // Витебские вести. — 2014. — 29 марта. — С. 12.
* Карысная «Каплічка» / падрыхт.: С. Кавалеўскі, А. Бынькоў // Витебские вести. — 2017. — 22 апр. — С. 9.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лявіцкі.
**Раман Лявіцкі** (нар. 4 ліпеня 1973, г. Чэрванаград, Украіна) — беларускі футбаліст і футбольны трэнер.

Клубная кар’ера
---------------

У снежні 2012 года прызначаны галоўным трэнерам жаночай каманды «Мінска», пад яго кіраўніцтвам клуб перамог у чэмпіянаце і Кубку Беларусі 2013 і 2014 гадоў. Па сканчэнню сезона 2014 года пакінуў пост галоўнага трэнера, але працягваў працаваць у клубе да студзеня 2019 года. Па стане на 2019 год трэнераваў дзіцячыя каманды мінскага «Дынама».

Зноскі
------

1. ↑  Футбол. Роман Левицкий возглавил женскую команду «Минска»
2. ↑  ЖЕНСКУЮ КОМАНДУ ФК «МИНСК» ПОКИНУЛИ ЧЕТЫРЕ ТРЕНЕРА
3. ↑  «Динамо» Романа Левицкого и Андрея Синичина выиграло первенство Минска Архівавана 19 студзеня 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FootballFacts.ru · teams.by · Transfermarkt (ігрок) |
**Вікенцій Міхайлавіч Варыка́ш** (9 жніўня 1931—17 кастрычніка 1992) — вучоны, фізік. Доктар фізіка-матэматычных навук (1985). Прафесар (1988).

Біяграфія
---------

В. М. Варыкаш нарадзіўся 9 жніўня 1931 г. у вёсцы Саломерка (Маладзечанскі раён, Мінская вобласць). У 1950 годзе скончыў Дубраўскую сярэднюю школу і паступіў на фізіка-матэматычны факультэт Мінскага педагагічнага інстытута імя А. М. Горкага, які скончыў у 1954 годзе. Выкладаў фізіку ў Мядзельскай сярэдняй школе, з 1956 года ў Гарадоцкай сярэдняй школе (Маладзечанскі раён). Потым бы запрошаны на пасаду асістэнта кафедры ў Полацкі педагагічны інстытут. У 1958 годзе В. М. Варыкаш паступіў у аспірантуру Інстытута фізікі АН БССР. У 1964 годзе прызначаны старшым навуковым супрацоўнікам Інстытута фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў АН БССР. З 1968 года дацэнт кафедры фізікі Мінскага радыётэхнічнага інстытута, з 1970 г. яе загадчык, у 1977—1979 гг. старшы навуковы супрацоўнік. З 1979 да 1984 г. зноў на пасадзе загадчыка кафедры фізікі. У 1985 годзе В. М. Варыкаш абараніў доктарскую дысертацыю.

Навуковая дзейнасць
-------------------

В. М. Варыкаш з’яўляецца адным з арганізатараў даследаванняў па вырошчванню і выкарыстанню сегнетаэлектрычных крышталёў. Пад яго кіраўніцтвам упершыню ў СССР былі вырашчаны многія палярныя крышталі і адкрыты новыя сегнетаэлектрыкі. Працы па тэхналогіі вырошчвання сегнетаэлектрыкаў і вывучэнню уплыву вонкавых уздзеянняў на іх уласцівасці. Аўтар каля 290 навуковых прац, 10 вынаходстваў, 25 апублікаваных кніг і брашур.

Сярод апублікаванага:

* Избранные задачи по физике с решениями / В. М. Варикаш, М. С. Цедрик. — 3-е изд. стер. — Минск: Вышэйшая школа, 1967. — 268 с.: ил. табл.
* Физика в живой природе: книга для учащихся / В. М. Варикаш, Б. А. Кимбар, И. М. Варикаш. — 2-е изд. доп. — Минск: Народная асвета, 1984. — 127 с.: ил.
* Кіраўніцтва да рашэння задач па агульнай фізіцы — Мн. 1995 (разам з М. С. Цэдрыкам).

Спасылкі
--------

* История кафедры физики БГУИР (руск.)
**Раман** (*Аляксандр Іванавіч Мацюшын*, нар. 1954, с. Рабчэўск, Трубчаўскі раён, Бранская вобласць) — іераманах Рускай праваслаўнай царквы, паэт.

Біяграфія
---------

Скончыў філалагічны факультэт універсітэта ў Элісце, працаваў у школе. У 1983 годзе прыняў манаскі пострыг у Пскова-Пячэрскай лаўры. Служыў на прыходах Пскоўшчыны і ў Кіева-Пячэрскай лаўры пасля яе адкрыцця. З 1985 года іераманах.

Аўтар духоўных вершаў і спеваў, член Саюза пісьменнікаў Расіі. З 1994 года жыве ў скіту Вятрова (Пскоўская вобласць).

Песні іераманаха Рамана і песні на яго вершы выконваюцца Жаннай Бічэўскай, Алегам Пагудзіным, Сяргеем Бязрукавым, Максімам Трошыным.

### Сборнікі вершаў

* 1991 «Благословен идущий к Богу»
* 1991 «Камни святых алтарей»
* 1992 «Стихи покаянные»
* 1995 «Избранное»
* 2001 «Русский куколь»
* 2005 «Радоваться Небу»

### Кнігі

* Там моя Сербия

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Сборнік вершаў
* Іераманах Раман у рускай Вікітэцы
Карта Бурштынавага шляху
**Бурштынавы шлях** — старажытны гандлёвы шлях, па якому ў антычнасці з Прыбалтыкі ў Міжземнамор’е пастаўляўся бурштын. Упершыню яго згадвае «бацька гісторыі» Герадот, хаця шлях дзейнічаў за тысячагоддзі да яго нараджэння: вырабы з балтыйскага бурштыну былі знойдзены ў грабніцы Тутанхамона. 

У раннім сярэднявеччы шлях пачынаўся на землях прусаў, у гандлёва-рамесных цэнтрах Кауп і Труса, пасля ішоў на поўдзень па плыні Віслы, перасякаў Дунай каля Карнунта, праходзіў па тэрыторыі цяперашніх Чэхіі, Славакіі (праз Дзевін), Аўстрыі і Славеніі і канчаўся ў Аквілее.

Гл. таксама
-----------

* Вялікі шоўкавы шлях

Літаратура
----------

* Марыя Гімбутас. *Bronze Age Cultures in Central and Eastern Europe*. Mouton Publishers, 1965. ISBN 90-279-0998-9.

| ⛭Гістарычныя гандлёвыя шляхі |
| --- |
| Старажытны свет | 
Марскі шлях •
Царскі шлях •
Алавяны шлях •
Бурштынавы шлях •
Шлях пахаў •
Інда-рымскі гандаль
 |  |
| Сярэднявечча | 
Вялікі шаўковы шлях •
Дарогі рахданітаў •
Волжскі гандлёвы шлях •
Шлях з вараг у грэкі •
Завалоцкі шлях •
Ганзейскія шляхі •
Транссахарскі гандаль •
Вялікі колавы шлях •
Кітайскі чайны шлях •
Дарогі інкаў
 |
| Новы час | 
Дарога спецый •
Манільскія галеоны •
Срэбраны флот •
Трохвугольны гандаль •
Сібірскі гасцінец
 |
| Гіпатэтычныя | 
Шлях з немец у хазары •
Старажытны чайны шлях
 |
**Віталь Мікалаевіч Нікандраў** (нар. 4 жніўня 1949, Ліда, Гродзенская вобласць) — беларусь біяхімік. Доктар біялагічных навук (1989), прафесар (1995).

Біяграфія
---------

Скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут (спецыяльнасць «Ветэрынарыя», 1971), Беларускі навукова-даследчы ветэрынарны інстытут імя С. М. Вышалескага (аспірантура, 1975).

Працаваў у Гарадокскай раённай ветэрынарнай станцыі (Віцебская вобласць; 1971—1972, лабарант бактэрыялагічнага аддзела), Беларускім НДІ эпідэміялогіі і мікрабіялогіі (1975—2008, з 1978 — загадчык лабараторыі прыкладной энзімалогіі, адначасова аддзела біяхіміі і тэхналогіі мікробных ферментаў), Інстытуце фізіялогіі НАН Беларусі (1998—2012, загадчык лабараторыі рэгуляторных бялкоў і пептыдаў), Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя М. Танка (2013—2017, загадчык кафедры хіміі), Палескім дзяржаўным універсітэце (з 2017, біятэхналагічны факультэт, кафедра біятэхналогіі, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: біяхімія пратэоліза; структурна-функцыянальныя ўласцівасці рэгуляторных бялкоў; біяхімія патагенных мікраарганізмаў; медыцынская біятэхналогія; нейрабіялогія.

Узнагароды
----------

Знак «Вынаходнік СССР» (1986), прэмія НАН Беларусі (2003), званне «Ганаровы прафесар Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны» (2013) і інш.

Бібліяграфія
------------

* Стрептокиназа. Структурные и функциональные свойства : автореферат диссертации … доктора биологических наук : 03.00.04 / Никандров Виталий Николаевич. — Москва, 1989.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Виталий Николаевич Никандров : персональный биобиблиографический указатель. — Пинск, 2019.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Раўнейка.

**Сяргей Васілевіч Раўнейка** (нар. 4 жніўня 1968, Брэсцкая вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 4 жніўня 1968 года ў Брэсцкай вобласці.

Узначальваў Камітэт дзяржаўнага кантролю Гродненскай вобласці. Пазней працаваў начальнікам галоўнага ўпраўлення кантролю за работай галін матэрыяльнай вытворчасці Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь, дзе курыраваў Гродзенскі рэгіён.

Быў старшынёй Гродзенскага абласнога аддзялення Беларускай федэрацыі бокса.

З 25 чэрвеня 2015 года па 6 чэрвеня 2018 года працаваў памочнікам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — галоўным інспектарам па Гродзенскай вобласці.

29 мая 2018 года затрыманы КДБ Беларусі з доказамі злачынства пры атрыманні хабару ў памеры 200 тысяч долараў ЗША і змешчаны ў Следчы ізалятар КДБ Беларусі. У дачыненні да яго распачата крымінальная справа па частцы 3 артыкула 430 Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь. Раўнейка трапіў у поле зроку праваахоўнікаў больш як паўтара гады да затрымання: у яго дэкларацыі аб даходах было каля дзясятка аўтамабіляў і кватэр. 4 ліпеня 2019 года Вярхоўны Суд Рэспублікі Беларусь на закрытым пасяджэнні прызнаў Раўнейку вінаватым у атрыманні хабару ў буйным памеры і прызначыў пакаранне ў выглядзе пазбаўлення волі на тэрмін 12 гадоў у калоніі ўзмоцненага рэжыму з канфіскацыяй усёй маёмасці.

Сям’я
-----

Жанаты, мае сына і дачку.

Зноскі
------

1. ↑  КГБ задержал помощника президента Сергея Ровнейко
2. ↑  Лукашенко назначил помощников Президента — главных инспекторов по Гомельской и Гродненской областям
3. ↑  Указ Президента Республики Беларусь от 5 июня 2018 года № 216 «О С. В. Ровнейко»
4. ↑  Что известно о Сергее Ровнейко, задержанном за взятку 200 тысяч долларов
5. ↑  Помощник президента задержан за взятку в $200 тысяч
6. ↑  Дэкларацыі аб даходах сталі крыніцай для новых карупцыйных выкрыццяў — Канюк
7. ↑  Сяргей Раўнейка прысуджаны да 12 гадоў калоніі за хабар
**Пітфей** (Пітэй, стар.-грэч.: Πιτθεύς) — персанаж старажытнагрэчаскай міфалогіі Сын Пелопа і Гіпадаміі. Цар Трэзена. Бацька Эфры Згаданы ў «Іліядзе» як Пітэй (III 144).

Пітфей злучыў насельніцтва гарадоў Гіперыі і Антыі ў адзін горад і назваў яго па імі брата Трэзенам. Яго надмагільны помнік у Трэзене, там тры троны: Пітфей і яшчэ двое суддзяў. Карыстаўся славай найразумнага і наймудрага мужа. Вучыў красамоўству, яго кнігу выдаў адзін эпідаўрыец. Узвёў ахвярнік Фемід, храм Апалона Феарыя. У Афінах быў дэм Пітфей.

Зноскі
------

1. ↑   Мифы народов мира. М. 1991-92. В 2 т. Т.2. С.316
2. ↑   Еўрыпід. Медэя 685
3. ↑   Псеўда-Апаладор. Міфалагічная бібліятэка III 15, 7; Э I 23; II 10
4. ↑   Паўсаній. Апісанне Элады II 30, 9
5. 1 2  Паўсаній. Апісанне Элады II 31, 3
6. ↑   Плутарх. Тэсей 3
7. ↑   Паўсаній. Апісанне Элады II 31, 5-6
8. ↑   Платон. Еўтыфран 2b
**Пітэр Клас** (нідэрл.: Pieter Claesz; каля 1597, Берхем — 1 студзеня 1661, Харлем) — галандскі мастак, майстар нацюрморта.

Аб ранніх гадах Класа амаль нічога невядома. У 1617 годзе ён ажаніўся ў Харлеме, у 1620 годзе ў яго нарадзіўся сын Нікалас, будучы вядомы мастак-пейзажыст.

Разам з Хеда Клас з’яўляецца заснавальнікам харлемскай школы нацюрморта. Яго нацюрморты падзяляюцца на дзве групы. Да першай адносяцца «сняданкі» і «банкеты». На іх звычайна намаляваны збаны, куфлі, фарфор, хлеб, сыр, віно, вустрыцы, рыба, птушка, вяндліна, масліны і арэхі. Вельмі часта ён выкарыстоўваў лімон. Да другой адносяцца творы папулярнай у той час у Галандыі разнавіднасці нацюрморта «ванітас», у якіх пры дапамозе сімвалаў — свечкі, чэрапа, гадзіннікаў, музычных інструментаў, старадаўніх кніг і т. п. — выяўляецца біблейская канцэпцыя мітуслівасці жыцця.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 14 снежня 2018.
2. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · RKDartists · ECARTICO |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 15507706d · BPN: 49903841 · GND: 129521396 · ISNI: 0000 0000 8126 7401 · LCCN: nr2004034832 · NTA: 149159595 · NUKAT: n2005002625 · SUDOC: 082084483 · VIAF: 47843985 · ULAN: 500115282 |

 |