*Metaphysica*, 1638
**Тамаза Кампанела** (італ.: Tommaso Campanella; 5 верасня, 1568 — 21 мая, 1639), у хросце **Джавані Даменіка Кампанела** — італьянскі філосаф, тэолаг, астролаг і паэт. Адзін з першых прадстаўнікоў утапічнага сацыялізму.

Нарадзіўся ў Калабрыі ў паўднёвай Італіі. Сын беднага і непісьменнага шаўца. У малым узросце ўступіў у Ордэн дамініканцаў пад мянушкай *фра'Тамаза* ў гонар Тамаша Аквінскага. Вывучаў тэалогію і філасофію. Пад уплывам эмпірычнай філасофіі Бернардзіна Тэлезіа (1509—1588), які сцвярджаў, што ўсе рэчы ў прыродзе надзелены пачуццём, і што чалавечы досвед складаецца выключна на пачуццёвай аснове, Кампанела піша свой першы твор лац.: *Philosophia sensibus demonstrata* («Філасофія ўвасобленая ў пачуццях»), апублікаваная ў 1592.

У Неапалі ён пазнаёміўся з астралогіяй. Астралагічныя спекуляцыі стануць пастаяннай характэрнай рысай яго твораў. Ерэтычныя погляды Кампанела прывялі яго да сутыкнення з царкоўнымі ўладамі. Па даносу ў Інквізіцыю яго выклікаюць у суд, дзе яго прысуджаюць да хатняга зняволення ў кляштары да 1597 года.

Тамаза Кампанела, *La Città del Sole*, Carabba, 1915
Пасля свайго вызвалення Кампанела вяртаецца ў Калабрыю, дзе яго абвінавачваюць як распрацоўшычка таемнай змовы супраць іспанскай улады ў яго родным мястэчку Сціла. Ідэяй Кампанела было стварэнне грамадства па прынцыпу агульнай маёмасці. За аснову сваіх поглядаў ён браў прароцтвы Іаахіма Флорскага і свае ўласныя астралагічныя назіранні, у выніку якіх ён прадказаў надыход веку святога Духа ў 1600 г. Будучы здраджаным двумя сваімі саюзнікамі, Кампанела быў схоплены і неўзабаве зняволены ў Неапалі. Прыкідваючыся звар'яцелым, ён здолеў пазбегнуць смяротнага пакарання, але быў асуджаны на пажыццёвае зняволенне.

Кампанела правёў у турме 27 год. На працягу адбывання свайго тэрміну ён піша свае выбітныя творы: *«Манархія Іспаніі»* (лац.: An monarchia Hispanorum, 1600), *«Палітычныя афарызмы»* (лац.: Aforismi politici, 1601), *«лац.: Atheismus triumphatus»* (Пераможны атэізм, 1605-1607), *«лац.: Quod reminiscetur»* (1606), *«лац.: Metaphysica»* (1609—1623), *«лац.: Theologia»* (1613—1624), і свой найвыбітнейшы твор *«Горад Сонца»* (у арыгінале напісаны па-італьянску ў 1602; апублікаваны на лаціне ў Франкфурце (1623) і пазней у Парыжы (1638)).

Зрэшты, з дапамогай папы рымскага Урбана VIII, які заступаўся ад імя Філіпа IV, Кампанела быў вызвалены ў 1626 г. Па вяртанні ў Рым, ён цалкам рэабілітаваўся толькі ў 1629, дзе жыў яшчэ пяць год.

Тым не менш, новаарганізваваная спроба дзяржаўнага перавароту, узначаленая адным з яго мінулых паслядоўнікаў, пагражала Кампанела новымі праблемамі. З дапамогай усё таго ж папы Урбана VIII, ён збег у Францыю, дзе быў ветліва сустрэты пры двары Людовіка XIII. З'яўляючыся пратэжэ кардынала Рышэльё і ўзнагароджаны шчодрай грашовай пенсіяй, ён правёў астатак свайго жыцця ў кляштары Сент-Анарэ ў Парыжы. Яго апошняй працай была паэма ў гонар нараджэння Людовіка XIV (лац.: *Ecloga in portentosam Delphini nativitatem*).

Гл. таксама
-----------

* Утопія
* Томас Мор

Зноскі
------

1. 1 2  Dizionario Biografico degli Italiani — 1960.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1128537'></a>
2. ↑  Кампанелла Томмазо / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
3. 1 2  Archivio Storico Ricordi — 1808. Праверана 3 снежня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3621644'></a>
4. ↑  Tommaso Campanella // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
5. ↑  Dizionario Biografico degli Italiani — 1960. Праверана 11 лістапада 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1128537'></a>

Літаратура
----------

* *Amabile L.* V. 1—2 // Fra Tommaso Campanella ne Castelli di Napoli, in Roma ed in Parigi. — Napoli, 1887.
* *Firpo L.* Ricerche campanelliane. — Firenze, 1947.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тамаза Кампанела

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · Project Gutenberg · Internet Speculative Fiction Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1997—…) · Notable Names Database · Treccani · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10219333 · BIBSYS: 90516054 · BNC: a10435803 · BNE: XX1165951 · BNF: 11894959n · CiNii: DA00461681 · CONOR: 58970467 · EGAXA: vtls001745523 · GND: 11863819X · ICCU: CFIV003037 · ISNI: 0000 0001 2098 8843 · LCCN: n79059383 · LNB: 000077298 · NDL: 00435159 · NKC: jn19990001311 · NLA: 35025126 · NLG: 77621 · NLP: a0000001184554 · NSK: 000052108 · NTA: 068470231 · NUKAT: n95002233 · PTBNP: 24477 · LIBRIS: 180973 · SUDOC: 026764261 · VIAF: 7387920 |

 |