Святая крыніца (прошча) у в. Шчыткавічы Старадарожскага раёна. І. Сербаў, 1915
**Прошча** — месца, якое, паводле ўяўленняў вернікаў, надзелена незвычайнымі надпрыроднымі (сакральнымі) сіламі i ўласцівасцямі. Характэрных, галоўным чынам, для паўночнага Палесся. Агульная рыса для ўсіх святых месцаў такога тыпу — устойлівы характар рытуальных дзеянняў (ахвяраванні, абраканні), арганізаванасць сакральнай прасторы (наяўнасць крыжоў, агароджаў, каплічак), а таксама прымеркаванасць іх калектыўнага ўшанавання да пэўных свят каляндарнага кола.

У навуковы ўжытак тэрмін прошча ўвёў у канцы XIX ст. Мікалай Андрэевіч Янчук. Згодна са «Слоўнікам беларускай мовы» І. І. Насовіча, прошчай у XIX ст. называлі «асвечанае месца пры крыніцы з пастаўленым пры ім распяццем ці капліцай з іконай, да якіх на свята рабілі крыжовы ход». Прошчамі называлі таксама маленне аб дараванні грахоў з ахвярапрынашэннямі ў якім-небудзь месцы, што лічылася святым ці цудатворным (параўн. укр.: проща «багамолле»).

Вера ў прошчы генетычна звязаная з культам прыроды. Некаторыя прошчы ўзніклі з паганскіх свяцілішчаў. Аднак этнографамі зафіксавана ўзнікненне прошчаў i ў XIX—XX стст. калі з пэўным месцам звязвалася якая-небудзь падзея, што лічылася цудам (напрыклад, хуткае збаўленне ад хваробы, яўленне Божай Маці чалавеку). Прошчам пакланяліся, іх наведвалі, каб пазбавіцца ад хвароб, рабілі ахвярапрынашэнні (аброчныя тканіны, кветкі, ежа, грошы і інш.). Значная частка прошчаў была прызнана хрысціянскім духавенствам i знаходзілася пад яго апекай. Каля такіх прошчаў нярэдка будавалі капліцы, цэрквы, касцёлы, у дні рэлігійных святаў наладжвалі крыжовыя хады i богаслужэнні. Часта рытуальным цэнтрам прошчы лічыліся некаторыя камяні з не зразумелымі надпісамі, камяні-следавікі, паглыбленні на якіх нагадвалі формай чалавечую ступню, што лічылі следам Божай Маці, крыніцы i калодзежы, вада з якіх, згодна з па шыраным меркаваннем, вылечвала ад пэўных хвароб (пераважна вачэй), некаторыя азёры (напрыклад, Свіцязь, якое лічылася святым возерам), узгоркі (пераважна самыя высокія ў дадзенай мясцовасці), не каторыя адметныя дрэвы. Даволі часта ў якасці прошчы фігуруе месца, дзе рэальна знаходзіўся хрысціянскі храм, што і надае азначанаму локусу статус святога.

Найбольш вядомымі прошчамі з'яўляюцца Сіняя крыніца (Сіні калодзеж) каля Слаўгарада, Святая крыніца ў Палыкавічах каля Магілёва (раней там жа рос i святы дуб), Святая горка каля Смілавічаў, нагрувашчванне вялізных камянёў на ўзгорку каля в. Горка Дзятлаўскага, Святы (Дажбогаў) камень каля в. Крамянец Лагойскага, крыніца каля в. Крынічкі (Пупелічы) Барысаўскага, камень-следавік i крыніца каля в. Сянежыцы Навагрудскага, Дзюравы камень каля в. Каптаруны Пастаўскага, ліпа каля в. Капланцы Бярэзінскага раёнаў і інш. Прошчамі у гаворках паўночна-заходняй Беларусі называюць таксама пасвечаны хлеб.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Беларуская міфалогія, 2004
2. 1 2 3 4  Ідэнтыфікацыя і інвентарызацыя нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі. Аб'екты сакральнай тапаграфіі як элементы НКС(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* Беларуская міфалогія: Энцыклапедычны слоўнік / С. Санько, Т. Валодзіна, У. Васілевіч і інш. — Мн.: Беларусь, 2004. — 592 с.: іл. — 3 000 экз. — ISBN 985-01-0473-2.

Спасылкі
--------

* Ідэнтыфікацыя і інвентарызацыя нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі. Аб'екты сакральнай тапаграфіі я к элементы НКС(недаступная спасылка)