recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Прэс-фота Беларусі»** (англ.: Belarus Press Photo) — адкрыты незалежны конкурс прэс-фатаграфіі ў Беларусі. Мэтай конкурсу з’яўляецца падтрымка і развіццё прафесійнай прэс-фатаграфіі ў краіне.

Лаўрэаты
--------

### 2010

У конкурсе «Прэс-фота Беларусі — 2010» прынялі ўдзел 94 фатографы. Лаўрэатамі сталі вядомыя ў краіне і за яе межамі фотажурналісты Віктар Драчоў, Васіль Федасенка, Андрэй Лянкевіч, Сяргей Грыц, Юлія Дарашкевіч і іншыя. Выставы работ пераможцаў і прызёраў былі арганізаваны ў Кракаве, Маскве, Вільнюсе, Кіеве, Львове, Гродне, Брэсце і Мінску.

### 2011

З 2000 тысяч здымкаў, дасланых на конкурс ад больш за 70 аўтараў, у прызёры трапілі 23 фотажурналісты. Найбольш прызоў атрымалі Віктар Драчоў, Наталля Аблажэй і Андрэй Лянкевіч. Гран-пры і камеру Canon EOS 7D атрымаў фотакарэспандэнт Сяргей Гудзілін.

Цырымонію ўзнагароджання планавалася правесці ў Музеі гісторыі і культуры Мінска. Але кіраўніцтва музея, азнаёміўшыся з працамі пераможцаў, было «здзіўлена нізкім эстэтычным узроўнем здымкаў пераможцаў» і адмовіла ў прадстаўленні памяшкання. Урачыстасць адбылася ў невялікім памяшканні фотастудыі «Zнята».

Намінацыі
#### Навіны

Адзіночныя фота
1. Васіль Фядосенка
2. Сяргей Гапон
3. Васіль Фядосенка

Серыі
1. Наталля Аблажэй
2. Сяргей Грыц
3. Аляксей Мацюшкоў

#### Людзі ў навінах

Адзіночныя фота
1. Віктар Драчоў
2. Генадзь Мажэйка
3. Таццяна Зяньковіч

Серыі
1. Аляксандр Васюковіч
2. Андрэй Лянкевіч
3. Віктар Драчоў / Уладзімір Грыдзін

#### Партрэт

Адзіночныя фота
1. Зміцер Кляпіцкі
2. Алег Рубчэня
3. Андрэй Лянкевіч

Серыі
1. Сяргей Гудзілін
2. Андрэй Лянкевіч

#### Народныя традыцыі

Адзіночныя фота
1. Наталля Аблажэй
2. Аляксандр Васюковіч
3. Уладзімір Мікалайчык

Серыі
1. Андрэй Лянкевіч
2. Наталля Дораш
3. Таццяна Зяньковіч

#### Паўсядзённае жыццё

Адзіночныя фота
1. Сяргей Гудзілін
2. Віктар Байкоўскі
3. Віктар Драчоў

Серыі
1. Вячаслаў Цуранаў
2. Аляксей Бібікаў
3. Аляксандр Міхалковіч

#### Спорт

Адзіночныя фота
1. Уладзімір Мікалайчык
2. Віктар Байкоўскі
3. Віктар Драчоў

Серыі
1. Аляксей Сталяроў

#### Прырода

Адзіночныя фота
1. Наталля Аблажэй
2. Аляксандр Васюковіч
3. Аляксей Мацюшкоў

Серыі
1. Андрэй Лянкевіч
2. Андрэй Лянкевіч
3. Віктар Драчоў

#### Мастацтва і забавы

Адзіночныя фота
1. Вячаслаў Цуранаў
2. Алена Жукава
3. Наталля Аблажэй

Серыі
1. Сяргей Грыц
2. Алена Сталярова
3. Віктар Байкоўскі

#### Намінацыя «Вяртанне»

Наталля Дораш за праект пра Гродна «Дом № 13».

Зноскі
------

1. 1 2 3  Будзьма беларусамі! » Абвешчаныя пераможцы Belarus Press Photo 2011 (фотарэпартаж) **(нявызн.)**. *budzma.org*. Праверана 26 жніўня 2023.
**Культурна-асветніцкі саюз палякаў горада Прылукі** (польск.: Kulturalno-Oświatowy Związek Polaków w Pryłukach, укр.: Культурно-просвітницька спілка поляків м. Прилуки) — грамадская арганізацыя, якая аб’ядноўвае этнічных палякаў горада Прылукі Чарнігаўскай вобласці Украіны. Створана 22 красавіка 2002, афіцыйна зарэгістравана 7 мая таго ж года. Намаганнямі членаў саюза ў Прылуках з 22 верасня 2002 года функцыянуе рымска-каталіцкая царква. 

Члены арганізацыі рэгулярна збіраюцца для святкавання дзён Незалежнасці Польшчы (11 лістапада), Палоніі і палякаў, якія пражываюць за межамі Польшчы (2 мая), Канстытуцыі Польшчы (3 мая) і іншых.

У лістападзе 2005 выйшаў першы нумар украінска-польскай газеты «Арлінае племя» (польск.: «Orle plemię», укр.: «Орлине плем'я»). Выданне з’явілася пры актыўнай падтрымцы арганізацыі.

Ініцыятар стварэння і старшыня арганізацыі — Неаніла (Неля) Станіславаўна Бацішчава.

Заўвагі
-------

1. ↑  Коли у серці дві вітчизни… Архівавана 4 сакавіка 2016. / Галина Глущенко, газета «Град Прилуки». 24 жовтня 2012

Літаратура
----------

* Коли у серці дві вітчизни… Культурно-просвітницька спілка поляків м. Прилуки. 2002–2012 рр / Неоніла Батіщева. Прилуки, 2012, 48 сторінок.  (укр.)

Спасылкі
--------

* Одна доля — дві Батьківщини, а в серці — біль Польщі та України / Сніжана Божок, газета «Чернігівщина» № 41 (369) від 11 жовтня 2012.  (укр.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бернікі.

**Бе́рнікі** (трансліт.: *Bierniki*, руск.: Берники) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Варонаўскага сельсавета. Плошча 18,7818 га. Каля возера Бернскае. За 9 км на паўднёвы ўсход ад Віцебска, 15 км ад чыгуначнай станцыі Віцебск.

Гісторыя
--------

У 18 стагоддзі сяло, фальварак у складзе маёнтка Тулава ва ўладанні Кошчыцаў у Віцебскім ваяводстве ВКЛ. У 1750 годзе Міхаіл Кошчыц заклаў фальварак Бернікі віцебскім базяыліянам. Пасля 1-га падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе ў складзе Расійскай імперыі, у Віцебскім павеце Пскоўскай, з 1776 года Полацкай губерняў. У 1785 годзе сяльцо. З 1796 года ў Беларускай, з 1802 года ў Віцебскай губернях. У 19 стагоддзі вёска — цэнтр аднайменнага маёнтка ў Каралёўскай воласці. У 1878 годзе маёнтак, 60 дзесяцін зямлі ва ўладанні памешчыка Навіцкага. У 1905 годзе мела 9 дзесяцін зямлі, адносілася да Шульцаўскай сельскай грамады, маёнтак, 1 двор, 60 дзесяцін зямлі ва ўладанні Навіцкага і старавера Хлубнікава. У сакавіку 1924 года вернута ў склад БССР. З 20 жніўня 1924 года ў Рудніцкім сельсавеце Віцебскага раёна Віцебскай акругі (да 26 ліпеня 1930 года). З 20 лютага 1938 года ў Віцебскай вобласці. У Другую сусветную вайну з сярэдзіны ліпеня 1941 года да канца чэрвеня 1944 года акупіравана гітлераўскімі войскамі, якія ў кастрычніку 1943 года знішчылі тут 90 двароў і загубілі 6 жыхароў, 36 чалавек прымусова вывезлі ў Германію. На франтах загінулі 13 вяскоўцаў. З 16 ліпеня 1954 года ў Варонаўскім сельсавеце. У 1996 годзе ў складзе саўгаса «Вароны».

Насельніцтва
------------

* 2 двары, 5 жыхароў (1905)
* 10 двароў, 54 жыхары (1926)
* 99 двароў, 380 жыхароў (1941)
* 26 гаспадарак, 66 жыхароў (1996)
* 29 гаспадарак, 187 жыхароў (2018)

Інфраструктура
--------------

У вёсцы знаходзіцца дом-інтэрнат для састарэлых і інвалідаў.

Памятныя мясціны
----------------

* Праваслаўная царква Святой Ксеніі Пецярбургскай

Зноскі
------

1. 1 2  Решение Витебского районного Совета депутатов 30 ноября 2017 г. № 175 «Об установлении границ сельских населенных пунктов Витебского района Витебской области и признании утратившими силу некоторых решений Витебского районного Совета депутатов» (руск.)
2. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Віцебская вобласць: нарматыўны даведнік / У. М. Генкін, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2009. — 668 с. ISBN 978-985-458-192-7 (DJVU).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 10: Віцебская вобласць, кн. 2 / рэдкал.: У. У. Андрыевіч (гал. рэд.) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2019. — 728 с.: іл. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-11-1126-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Варонаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Вароны |  |
| Вёскі | Абухава ·  Астране ·  Бернікі ·  Друкава ·  Кавалёва ·  Лучынаўка ·  Паддуб'е ·  Паляі ·  Пушкары ·  Раніна ·  Цішкава ·  Яроміна |
**Супрацьракетная абарона** (**СРА**) — комплекс мерапрыемстваў разведвальнага, радыётэхнічнага і агнявога або якога-небудзь іншага характару (аэрастатная супрацьракетная абарона і г.д.), прызначаны для абароны ахоўных аб’ектаў ад ракетнай зброі. Супрацьракетная абарона вельмі цесна звязана з супрацьпаветранай абаронай і часта ажыццяўляецца аднымі і тымі ж комплексамі.

Паняцце «супрацьракетная абарона» ўключае ў сябе абарону ад ракетнай пагрозы любога плана і ўсе сродкі, якія гэта ажыццяўляюць (уключаючы актыўную абарону танкаў, сродкі СПА, якія змагаюцца з крылатымі ракетамі і інш.), аднак на бытавым узроўні, кажучы пра СРА, звычайна маюць на ўвазе «стратэгічную СРА» — абарону ад балістычных ракет сіламі стратэгічных ядзерных войск (МБР і БРПЛ).

Гаворачы аб супрацьракетнай абароне, можна вылучыць самаабарону ад ракет, тактычную і стратэгічную СРА.

Літаратура
----------

* Вотинцев Ю. В. Войска противоракетной и противокосмической обороны (1967—1986 гг.) // Рубежи обороны — в космосе и на земле. Очерки истории ракетно-космической обороны. — М.: Вече, 2003.
* Лупин Г. С. Создание отечественной противоракетной обороны. // Военно-исторический журнал. — 2007. — № 12. — С.12-15.
* Holahan, James. Antimissile Defense Takes Shape. // Military Review. — August 1963. — Vol. 43 — No. 8.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85011305 · Microsoft: 559253537 · NKC: ph124678 |
Магіла Антона Сокала-Кутылоўскага
**Антон Андрэевіч Сокал-Кутылоўскі** (7 лютага 1892, хутар Чырвоная Горка Пінскага павета Мінскай губерні, цяпер Лунінецкі раён Брэсцкай вобл. — 7 сакавіка 1983, Шчэцін, Польшча) — грамадскі і ваенны дзеяч, мемуарыст.

Біяграфія
---------

У 1910 годзе скончыў Панявежскую настаўніцкую семінарыю. Настаўнічаў у школах Літвы. У 1913—1915 гадах вучыўся на Петраградскіх політэхнічных курсах. З 1915 года ў арміі. Скончыў Казанскае ваеннае вучылішча. Накіраваны прапаршчыкам на фронт. Ваяваў у Галіцыі і пад Вільняй. Капітан.

З 1917 года жыў на сваім хутары. У жніўні 1918 года выехаў у Растоў-на-Доне; уступіў у армію генерала Дзянікіна. Потым вярнуўся дадому, быў прызваны ў Чырвоную Армію, адкуль уцёк і перайшоў у армію генерала Юдзеніча, якая дзейнічала ў Эстоніі. Летам 1920 года вярнуўся ў Беларусь, на тэрыторыю акупаваную палякамі. У снежні 1920 года ўзначаліў Слуцкую брыгаду. Пасля падаўлення Слуцкага паўстання разам з брыгадай перайшоў савецка-польскую мяжу і да мая 1921 года быў інтэрнаваны.

У 1921—1939 гадах быў праваслаўным святаром, настаўнічаў. Да 1931 года захоўваў cцяг Першага Слуцкага палка стральцоў БНР.

Арыштаваны 19.6.1941 года ў Баранавічах. Здолеў вызваліцца пасля пачатку вайны. З кастрычніка 1941 да ліпеня 1944 года працаваў школьным інспектарам у Ганцавічах, удзельнік нацыянальнага падполля. Падпалкоўнік Беларускай краёвай абароны. Сябра Беларускай незалежніцкай партыі.

Арыштаваны 30 красавіка 1945 года. Да лістапада 1947 года знаходзіўся ў Паўночнапячэрскім лагеры. 20.4.1948 года Ваенным трыбуналам войск МУС БВА асуджаны на 25 гадоў турмы. Вызвалены ў лістападзе 1957 года па амністыі.

Апошнія гады жыў у Шчэціне. Напісаў успаміны пра Слуцкае паўстанне 1920 года.

Зноскі
------

1. ↑  Слуцкі збройны чын 1920 г. у дакумэнтах і ўспамінах. — Мінск : — «Медысонт», 2006. — 188 с. — ISBN 985-6530-37-7
2. ↑  *Сяргей Ёрш*. Вяртаньне БНП. Асобы і дакумэнты Беларускай Незалежніцкай Партыі **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 25 ліпеня 2019.

Літаратура
----------

* *Грынь А. Міхнюк У.* Следству вядома…: (Па старонках справы А. Сокал-Кутылоўскага з архіва КДБ) // Полымя. 1994, № 11.
* Як судзілі Антона Сокал-Кутылоўскага: Жыцьцярыс… Берасьце, 2000.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.

Спасылкі
--------

* Пакутнікі Беларусі
* СОКАЛ-КУТЫЛОЎСКІ Антон Андрэевіч
**Hedysarum coronarium** — шматгадовая травяністая расліна, від роду *Hedysarum* сямейства Бабовыя (*Fabaceae*).

Батанічнае апісанне
-------------------

Шматгадовая травяністая расліна з вышынёй сцябла ад 30 да 150 см. Утварае стрыжневы корань, засухаўстойлівы. Лісце даўжынёй да 15 см непарнаперыстае з 5-11 ліставымі фрагментамі, якія эліптычныя, авальныя або зваротнаяйкападобныя і 1,5-4 см даўжынёй. Суквецці 5-15 см у даўжыню і складаюцца з да 40 кветак ад вінна-чырвонага да фіялетавага колеру. Рэдка сустракаецца альбіносная форма з белымі пялёсткамі. Карычневыя струкі з 1-4 выразна аддзеленымі адзін ад аднаго часткамі. У кожным сегменце маецца 1 круглявая, па баках пляскатая, цёмная семачка.

Арэал
-----

Краіны распаўсюджвання: Алжыр, Марока, Туніс, Іспанія, Балеарскія астравы і Гібралтар. Расце ад раўніны да невысокіх гор, засяляе травяністыя неапрацоўваемых паляны, краю грунтавых дарог і канавы, у асноўным гліністыя глебы да 1200 м. Культывуецца ў Паўднёвай Еўропе, Аўстраліі, Індыі, Бразіліі і Новай Зеландыі.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  Ecocrop: *Hedysarum coronarium* Архівавана 19 студзеня 2017. bei ecocrop.fao.org
4. ↑  Bernd Kendzior: *Die wild wachsenden Fabaceae der maltesischen Inseln.*
5. ↑  G. Moore, P. Sanford, T. Wiley, 2006: *Perennial pastures for Western Australia.*

Спасылкі
--------

* Flora Vascular  (ісп.)
* United States Department of Agriculture Архівавана 1 верасня 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776466129, 2908556821 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мачульскі.
**Васіль Фёдаравіч Мачульскі** (9 жніўня 1893, в. Навасады, Койданаўская воласць, Мінскі павет, Мінская губерня, Расійская імперыя — 29 кастрычніка 1973, Масква, РСФСР, СССР) — літаратуразнавец. Кандыдат філалагічных навук (1946).

Біяграфія
---------

Камісія мовы і літаратуры Інбелкульта. 1927, Менск. Злева направа сядзяць: У. Чаржынскі, А. Гурло, Б. Эпімах-Шыпіла, Я. Колас, І. Замоцін, С. Некрашэвіч. Стаяць: М. Байкоў, Я. Пушча, В. Мачульскі.
Нарадзіўся ў сям’і праваслаўнага святара. Яго бацька Фёдар Фёдаравіч (1862—1919), скончыў Мінскую духоўную семінарыю, быў святаром у вёсцы Навасады і мястэчку Магільна, маці Аляксандра Сямёнаўна (1862—1922), хатняя гаспадыня.

Пасля заканчэння Мінскага духоўнага вучылішча з 1907 года вучыўся ў Мінскай духоўнай семінарыі, але не скончыўшы яе ў 1911 г. паступіў на юрыдычны факультэт Варшаўскага ўніверсітэта, з 1912 г. вучыўся на славяна-рускім аддзяленні філалагічнага факультэта ўніверсітэту, у кастрычніку 1915 г. перавёўся на гісторыка-філалагічны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта, які скончыў у 1917 г. У 1918 г. член Беларускай сацыялістычнай грамады, супрацоўнік Беларускага нацыянальнага камітэта ў Маскве, у 1919—1924 гг. выкладчык у Слуцку, у 1925—1933 гт. навуковы супрацоўнік Інбелкульта, АН Беларусі, адначасова (з 1929) выкладчык Камуністычнага ўніверсітэта ў Менску.

21 лютага 1933 г. рашэннем Прэзідыума БАН быў звольнены з Інстытута літаратуры і мастацтва як «класава-варожы элемент». У 1934—1971 гг. выкладчык ВНУ Масквы: Камуністычнага ўніверсітэта, Прамакадэміі, Акадэміі грамадзянскага паветранага флоту. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны ў апалчэнні. У 1934—1947 гг. працаваў настаўнікам, дырэктарам школы ў Маскве. 1945 г. член КПСС, з 1947 г. выкладчык Ваенна-палітычнай акадэміі, Паліграфічнага інстытута. У 1952—1971 гг. дацэнт кафедры рускай літаратуры філалагічнага факультэта Маскоўскага ўніверсітэта.

Друкаваўся з 1927 г. Удзельнічаў у падрыхтоўцы выдання твораў Максіма Багдановіча (т. 1—2, 1927—1928), Алеся Гаруна (1929).

Творы
-----

* Да пытаньня аб беларускім элемэнце ў «Слове аб палку Ігаравым». — Менск, 1933.
* Тэхніка работы з кнігай. — Менск, 1933.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Барашка І.* Класавы вораг у тоге «вучонага». // Савецкая Беларусь. Мінск.10 сакавіка 1931.
* Мачульскі Васіль Фёдаравіч // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Дзяржынскага р-на. — Мн.: БелТА, 2004. — С. 607. — 704 c.: іл. — ISBN 985-6302-64-1.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — С. 235. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 137301 |
**Лямбліёз** — пашкоджанне верхніх аддзелаў тонкай кішкі шляхам пранікнення жгуцікавых  (англ.) (бел. прасцейшых роду лямбліі  (англ.) (бел. што выклікае знясіленне разам з запаленнем тонкай (энтэрыт) і тоўстай кішак (энтэракаліт). Крыніцай заражэння служаць хворыя і лямбліяносьбіты, якія вылучаюць цысты  (англ.) (бел. лямбліяў у навакольнае асяроддзе з калам. Само заражэнне адбываецца праз рот пры парушэнні правілаў гігіены. Прыкметамі хваробы ёсць ныючы боль у верхняй вобласці жывата і вакол пупка, уздуцце і панос.

Папярэджанне
------------

Заражэнне прадухіляюць піццё толькі гатаванай ачышчанай вады і стараннае мыццё рук, гародніны і садавіны. Кожныя паўгода варта праводзіць проціглісную апрацоўку хатніх жывёл, аблізвання якімі трэба пазбягаць. Таксама карысна адвучыцца ад шкодных звычак грызці алоўкі, асадкі, пазногці і цацкі.

Прычыны
-------

Заражэнню спрыяюць ужыванне бруднай вады з водаправода і адкрытага вадаёма, карыстанне бруднымі бялізнай, посудам і цацкамі, звычка смактаць пальцы і ўжыванне ежы без тэрмічнай апрацоўкі.

Зноскі
------

1. ↑  Disease Ontology — 2016. Праверана 15 мая 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4117183'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5282129'></a>
2. ↑  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018. Праверана 27 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55345445'></a>
3. ↑  *А. А. Астапаў.* Лямбліёз // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах / гал.рэд. Генадзь Пашкоў. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1999. — Т. 9. — С. 423. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0155-9.
4. ↑  *Вольга Цыбульская.* Лямбліёзу — бой // *Звязда* : газета. — 15 красавіка 2011. — № 70 (26934). — С. 8. — ISSN 1990-763x.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Лямбліёз на Вікісховішчы |
**Меконг** — рака ў Азіі, у Кітаі, М’янме, Лаосе, Тайландзе, Камбоджы, В’етнаме (часткова ўтварае мяжу Лаоса з М’янмай і Тайландам), самая вялікая на п-ве Індакітай.

Даўжыня каля 4500 км, плошча вадазборнага басейна 810 тыс. км².

Пачынаецца (пад назвай Дза-Чу) на Тыбецкім нагор’і (каля хрыбта Тангла, на вышыні больш за 3000 м). Цячэ ў глыбокіх цяснінах Сіна-Тыбецкіх гор, цераз Юньнань-Гуйчжоўскае нагор’е (дзе называецца Ланьцанцзян), у заходніх адгор’ях гор Чыангшон, па Камбаджыйскай раўніне (пры выхадзе на раўніну вадаспад Кхон). Упадае ў Паўднёва-Кітайскае мора. Ніжэй горада Пнампень пачынаецца дэльта ракі (плошча каля 70 тыс. км²), дзе вылучаюцца два галоўных рукавы. Дэльта забалочаная, месцамі пакрытая мангравымі зараснікамі.

Галоўныя прытокі: Мун, Танлесап (справа), У, Кадынг, Сан, Нам Оў (злева).

Жыўленне ў верхнім цячэнні снегавое і ледавіковае, у ніжнім — дажджавое. Летне-асенняе разводдзе з пад’ёмам узроўню да 10—15 м. Сярэдні гадавы расход вады каля горада Пнампень 13,2 тыс. м³/с (у разводдзе да 30 тыс. м³/с, у межань да 1,5 тыс. м³/с). Замярзае ў верхнім цячэнні на 1—2 месяцы. Натуральны рэгулятар сцёку Меконга ў ніжнім цячэнні — возера Танлесап, якое злучана з Меконгам аднайменным прытокам. У вільготны сезон (чэрвень—лістапад) возера папаўняецца водамі Меконга, у сухі (лістапад—чэрвень) — узровень вады ў Меконгу ніжэйшы, чым у возеры, і адбываецца скід азёрнай вады ў рэчышча ракі. Цвёрды сцёк каля 1,5 км³ за год, што абумоўлівае рост дэльты на 80—100 м штогод.

Выкарыстоўваецца для арашэння (пераважна рысавых палёў). ГЭС Нам Нгум (Лаос) на рацэ Нгум (левы прыток Меконга). Рэкі і азёры басейна Меконга багатыя рыбай, шмат вадаплаўных птушак, ёсць кракадзілы. Суднаходства на 700 км ад вусця, у разводдзе на 1600 км (да горада В’енцьян). Марскія судны падымаюцца на 350 км (да горада Пнампень). На Меконгу — гарады Луангпрабанг, В’енцьян, Саванакхет (Лаос), Пнампень (Камбоджа).

Літаратура
----------

* *Лоўчая Л.* Меконг // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4115087-9 · LCCN: sh85083357 · NDL: 00629321 · NKC: ge224721 · VIAF: 316430453 |
бутэлька польскага крупніку
**Кру́пнік** — старадаўні алкагольны напой, накшталт лікёру, са спірту (ці акавіты), мёду і спецый (цынамон, ваніль, гваздзікі, імбір і мускатны арэх). Вядомы ў Польшчы і ВКЛ з XVIII ст. быў у пэўным сэнсе канкурэнтам нямецкага пуншу. Традыцыйна крупнік падавалі гарачым у малых фарфоравых філіжанках, але ў менш фармальных умовах пілі і са шкляніц, або нават з драўляных ці цыновых лыжак. Існаваў рытуал "палення" крупніку — усе інгрэдыенты складваліся ў вялікую гліняную місу і падпальваліся; паступова палаючая сумесь набірала цёмнаянтарны колер і спецыфічны карэнны водар; па знаку гаспадыні ўсе сабраныя адначасова дзьмулі на полымя, каб яго згасіць. Майстэрства прыгатавання крупніку лічылася ў XIX ст. неабходнай вартасцю гаспадыні шляхецкага дому, да некаторых майстрыняў госці з'язджаліся адмыслова дзеля гэтай нагоды з акругі радыюсам 80 км. Асабліва славіліся крупнікі з Коўна. У ВКЛ таксама былі папулярнымі фруктовыя крупнікі, у якія дадаваліся малінавы або вішнёвы сокі, журавіны і г.д. У наш час крупнік вырабляецца прамыслова ў Польшчы і Літве.

Рэцэпт
------

1 л спірту, 1 кг мёду, 1 л вады. Дадаткі: 1 галінка цынамону, 1 мускатны арэх, 6 гваздзікоў, 2 карані імбіру, 1 галінка ванілі, кавалак апельсінавай скуркі. (Можна таксама ўжываць сушаныя кветкі ружы, руты, ягады ядлоўцу і г.д.)

Дадаткі зварыць з паловай вады (без апельсінавай скуркі, якую ўкінуць за хвіліну да канца варкі) ў высокім рондлі са шчыльным вечкам (найлепей у скараварцы), каля 10 хвілін. Мёд зварыць з рэштай вады і дадаць адвар са спецый. Змяшаць са спіртам, трымаючы далёка ад агню. Далей не варыць, толькі даліць гарачай вады да агульнага аб'ёму 1 л. Пакінуць на некалькі дзён адстаяцца. Чым болей вытрымліваецца крупнік (рэкамендуецца 3 – 6 месяцаў), тым больш празрыстым і прыемным на смак ён робіцца. Падаваць гарачым або халодным.

Гл. таксама
-----------

* Крупеня (крупнік) — суп з крупамі

Літаратура
----------

* *Белы А.* Крупнік // Праект «Наша ежа»

| ⛭Алкагольныя напоі |
| --- |
| Высокаалкагольныя (66—96 %) | Абсент • Спірт • Штро |
| Моцныя (31—65 %) | Акавіта • Арак • Арманьяк • Аруха • Бальзам • Баравічка • Бехераўка • Брэндзі • Бумба • Бурбон • Буха • Віскі • Гарэлка • Грапа • Джын • Егермайстар • Зуброўка • Кальвадос • Каньяк • Кіршвасэр • Крупнік • Крамбамбуля • Маотай • Мескаль • Метакса • Настойка • Палінка • Ракія • Ром • Самагон • Самбука • Сівуха • Слівавіца • Тутавая гарэлка • Тэкіла • Уза • Чача • Шнапс |
| Сярэднеалкагольныя (9—30 %) | Вермут • Віно • Глінтвейн • Грог • Кагор • Крушон • Лікёр • Мадэра • Марсала • Медавуха • Мёд • Наліўка • Пачаран • Партвейн • Пунш • Сакэ • Сангрыя • Херас • Шампанскае • Кава • Шэрыданс |
| Слабаалкагольныя (1,5—8 %) | Брага • Збіцень • Квас • Кумыс • Перы • Піва • Пульке • Сідр • Тэсгуіна • Тодзі • Чайны грыб |
**Рауль Рэес** (ісп.: Raúl Reyes), сапраўднае імя — **Луіс Эдгар Дэвіа Сільва** (ісп.: Luis Edgar Devia Silva), (30 верасня 1948 — 1 сакавіка 2008) — калумбійскі прафсаюзны дзеяч, а затым рэвалюцыянер, член кіраўніцтва Рэвалюцыйных узброеных сіл Калумбіі—Арміі народа (ФАРК).

Біяграфія
---------

Рауль Рэес быў кіраўніком прафсаюза на прадпрыемстве «Нестле», аднак вымушаны быў сысці ў падполле пасля пагроз з боку «эскадронаў смерці». Той чалавек, які сабраў і адправіў яму грашовую дапамогу, датчанін Віга Тофтэн-Ёгрэнсэн, пазней быў асуджаны на шэсць месяцаў турэмнага зняволення за «фінансаванне тэрарызму». Лічыўся другім чалавекам у кіраўніцтве паўстанцкай групоўкі і выконваў абавязкі міністра замежных спраў, прадстаўляючы інтарэсы ФАРК на перамовах, а таксама рабіў афіцыйныя заявы ад яе імя. Па некаторых даных лідар арганізацыі Мануэль Маруланда вельмі давяраў яму і нават разглядаў у якасці свайго магчымага пераемніка.

Рауль Рэес быў забіты ў выніку ўварвання войскаў Калумбіі на тэрыторыю Эквадора. Ён наступіў на ўсталяваную самім жа ФАРК міну пры спробе бегчы з лагера паўстанцаў, падвергнутага бамбардзіроўцы.

Зноскі
------

1. ↑  Danemark: Procès de la solidarité internationale
2. ↑  Documentan muerte de Reyes por minas Архівавана 16 чэрвеня 2008 года.

Спасылкі
--------

* Интервью с команданте Раулем Рейесом
* «Победой на этих выборах оказалось неучастие в них» — утверждает Рауль Рейес
Набор нажніц
**Нажні́цы** — прылада для разразання, якая складаецца з пары металічных лёзаў з'яднаныя для ўтварэння рычага, які змяншае патрабаваную моц, прыкладзеную для лёзаў. Лёзы слізгаюць адно па другім, у выніку чаго адбываецца разразанне прадметаў. Нажніцамі часта разразаюць паперу, кардон, тонкую пластмасу, тканіну, кабелі і іншыя прадметы. Акрамя звычайных нажніц існуюць таксама прамысловыя варыянты (напрыклад, для разразання металу). Ратаўнікамі часта выкарыстоўваюцца гідраўлічныя нажніцы.

Гісторыя
--------

Даволі магчыма, што нажніцы былі вынайдзеныя ў 1500 гадах да нашай эры ў старажытным Егіпце. Самыя старыя, знойдзеныя ў Месапатаміі, нажніцы адносяць да 1-2 тысячагодзьдзяў да нашай эры.

Крыніцы
-------

1. ↑  Who Invented Scissors Архівавана 3 сакавіка 2021.  (англ.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нажніцы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Новы · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4179496-5 · NDL: 00562986 · NKC: ph239935 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Левіяфан (значэнні).
Знішчэнне Левіяфана. Гравюра Г.Дарэ
**Левіяфан** — у біблейская міфалогіі вялізная марская пачвара ў выглядзе кракадзіла, змея ці цмока, здольная ўскіпяціць увесь акіян. У Бібліі (Старым Запавеце) узгадваецца як прыклад (разам з бегемотам) недаступнасці спасціжэння боскага тварэння, або ў якасці варожай Богу магутнай істоты, якая сімвалізуе першабытны хаос, які ён перамагае напачатку светаўтварэння. У пераносным сэнсе — нешта вялізнае і пачварнае.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
**Мэн Хо** (кіт. трад. 孟獲, спр. 孟获, піньінь *mèng huò*; ? — ?) — кітайскі палітычны дзеяч пачатку III стагоддзя, ваенны з рэгіёну Наньчжун. Згадваецца ў біяграфіі Чжугэ Ляна ў «Гісторыі кітайскіх дзяржаў» (355). Адзін з правадыроў бірманскіх і тайскіх плямёнаў.

Біяграфія
---------

Мэн Хо паходзіў з павета Цзяньнін правінцыі І  (укр.) (бел.. Нарадзіўся ад шлюбу кітайца з тайкай.

Падчас паўстання Юн Кая супраць кітайскай дынастыі Шу падбухторваў насельніцтва Наньчжуна да бунту.

У 225 годзе, падчас заваявальных паходу Чжугэ Ляна у Наньчжун, узначаліў бірманска-тайскую знаць, якая забіла Юн Кая. Вёў барацьбу супраць кітайскіх нападнікаў, але без асаблівых поспехаў.

Сем разоў трапляў у палон да Чжугэ Ляну, але атрымліваў свабоду. На сёмы раз быў уражаны чуллівасцю кітайскага генералітэту і прысягнуў на вернасць дынастыі Шу.

У «Рамане трох дзяржаў» паказаны ванам «паўднёвых варвараў  (укр.) (бел.». Муж пані Чжужун  (укр.) (бел..

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Ло Гуань-Чжун. Троецарствие: в 2 т. — Москва: "Художественная литература, 1954. Архівавана 28 мая 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Астапчук.

**Сяргей Ігаравіч Астапчук** (19 сакавіка 1990, Наваполацк — 7 верасня 2011, Яраслаўская вобласць) — беларускі і расійскі хакеіст — левы нападнік.

Біяграфія
---------

Хакейная школа: «Хімік» з Наваполацка (у якой гуляў яго бацька Ігар Астапчук), «Дынама Масква» і «Спартак». Першы трэнер — Андрэй Корабаў. Выступаў за юнацкія і маладзёжныя клубы «Хімік» — 88, «Спартак» — 90 (2002—2006), «Лакаматыў» — 2 (2006—2008), «Rouyn-Noranda Huskies» (2008—2010), «Лока» (з 2009).

З 2007 па 2011 гуляў таксама за КХЛ «Лакаматыў».

7 верасня 2011 года загінуў у катастрофе Як-42 пад Яраслаўлем пры ўзлёце з аэрапорта «Тунашна» разам з камандай «Лакаматыў Яраслаўль».

Астапчук адначасова валодаў беларускім і расійскім пашпартамі. Апошнім часам вельмі спадзяваўся, што федэрацыя хакею зможа дамовіцца з «Лакаматывам», каб яму дазволілі гуляць за беларускую зборную. Па прылёце ў Мінск хакеіст мусіў сустрэцца з галоўным трэнерам беларускай зборнай Кары Хейкіля. Пахаваны ў Мінску на Кальварыйскіх могілках.

Крыніцы
-------

1. ↑  За месяц да катастрофы Астапчук аддаў свой нумар Салею **(нявызн.)**.  Еўрапейскае радыё для Беларусі. Праверана 7 верасня 2011.

Спасылкі
--------

* Астапчук, Сяргей Архівавана 3 лістапада 2010. на сайце ХК «Локомотив»
* Сяргей Ігаравіч Астапчук — статыстыка на The Internet Hockey Database (англ.)
* Сяргей Ігаравіч Астапчук — статыстыка на European Hockey.Net (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Elite Prospects (ігрок) · Eurohockey.com · hockeyDB |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
**Ва́нда Марцінш душ Рэйш** (літ.: Vanda Martinš duš Reiš; нар. 19 лістапада 1959, вёска Муляры, Пастаўскі раён, Віцебская вобласць, БССР, СССР) ― беларуская і літоўская паэтэса, перакладчыца, публіцыстка, грамадская дзяячка.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў 1959 годзе ў вёсцы Муляры на Пастаўшчыне. Маці была з літоўскамоўнай сям’і, а беларускую мову з яе мясцовым дыялектам Ванда ўспадкавала ад бацькі.

У 1980 годзе скончыла Віцебскі педагагічны інстытут і пераехала жыць у Вільню, дзе напачатку працавала эканамісткай на заводзе лічыльнікаў і, адначасова, вучылася завочна на эканамічным факультэце Віленскага ўніверсітэта. Пасля працавала настаўніцай у Вільні, а ў самым пачатку 90-х выехала на сталае жыхарства ў Вялікабрытанію. З 1998 г. дзяліла свой час паміж Эдынбургам (Шатландыя) і Мадэйрай (Партугалія).

Апошнія гады жыве ў Літве, каля Трокаў.

Творчасць
---------

Вершы шмат гадоў пісала «ў стол». Прыслухаўшыся да парадаў вядомага беларускага паэта Алега Мінкіна і старшыні віленскага беларускага клуба «Сябрына» Валянціна Стэха, у 2019 годзе ў віленскім выдавецтве «Рунь» выдала зборнік вершаў «Плод авакада», а ў 2020 годзе ў выдавецтве «Кнігазбор» выйшаў другі зборнік вершаў «Мора мары», які ўвайшоў у доўгі спіс прэтэндэнтаў на прэмію імя Наталлі Арсенневай.

З 2017 года друкуецца ў альманаху «Беларус», а таксама публікавала падборкі вершаў у часопісе «Дзеяслоў» і ў газеце «Літаратура і мастацтва». Шмат перакладае літоўскіх, польскіх (віленскіх), англійскіх, іспанскіх і партугальскіх паэтаў. Пераклала шмат літоўскіх паэтаў: Вітаўтаса Мачэрніса, Антанаса Ёнінаса і Антанаса А. Ёнінаса, Томаса Венцлаву, Юстына Марцынкявічуса, Генрыкаса Радаўскаса і інш.

Актыўна ўдзельнічае ў грамадска-палітычным і культурным жыцці Вільні, падтрымліваючы прэстыж беларускай мовы ў Літве і ўшаноўвае багатую беларускую спадчыну Вільні.

У 2022 годзе Ванда Марцінш дуж Рэйш пераклала з літоўскай на беларускую мову тэксты дысідэнткі і пісьменніцы Далі Грынкевічуце — «Літоўцы ля мора Лапцевых».

Таксама піша вершы па-літоўску.

Творы
-----

* Плод авакада, Рунь, Вільня, 2019.
* Мора Мары, Кнігазбор, Мінск, 2020.
* Даля Грынкявічутэ, Літоўцы ля мора Лапцевых, Клайпеда, 2022 (пераклад Ванды Марцінш душ Рэйш).

Зноскі
------

1. ↑  Яна Будовіч (25.11.2020). «На тым баку Месяца». Звязда.
2. ↑  Дзеяслоў, №4 (101) /ліпень-жнівень/ 2019, с. 250.
3. ↑  «Прэзентацыя кніжкі Ванды Марцінш душ Рэйш „Мора Мары"». Сябрына, Віленскі гарадскі беларускі клуб.
4. ↑  DALIOS GRINKEVIČIŪTĖS KNYGOS «LIETUVIAI PRIE LAPTEVŲ JŪROS» VERTIMO Į BALTARUSIŲ KALBĄ PRISTATYMAS, Maironio lietuvių literatūros muziejus,
5. ↑  «Ванда Марцінш душ Рэйш». Камунікат.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Смаленскі павет.
 
**Смале́нскі паве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Смаленскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Сталіца — горад Смаленск.

Гарады: Белы, Дарагабуж, Красны, Масальск, Рослаў, Сярпейск.

Гісторыя
--------

У 1613 Вальны сойм аднавіў Смаленскае ваяводства ў складзе Вялікага Княства Літоўскага, што вызнала Маскоўская дзяржава пры складанні Дэулінскага перамір’я (1618). У 1625 утварыліся Старадубскі і Смаленскі паветы, у склад апошняга ўвайшлі Смаленскі, Вельскі, Дарагабужскі, Рослаўскі, Сярпейскі, Невельскі, Себежскі і Краснагорскі «ўезды» (колішнія адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі Маскоўскай дзяржавы).

У 1633 са Смаленскага вылучыўся Невельскі павет, скасаваны аднак у 1634. Паводле ўмоў Палянаўскага міру (1634), у складзе Маскоўскай дзяржавы апынулася Сярпейская воласць. У 1638 Невельская, Себежская і Краснагорская воласці перайшлі да Полацкага ваяводства.

У Трынаццацігадовую вайну (1654—1667) войскі Маскоўскай дзяржавы захапілі Смаленшчыну. Згодна з Андрусаўскім перамір’ем (1667) тэрыторыя павета апынулася пад уладай Масквы. Аднак у Вялікім Княстве Літоўскім працягвалі існаваць намінальныя павятовыя пасады, смаленская шляхта-выгнанцы збіралася на павятовыя соймікі ў Вільні.

Ураднікі
--------

Мясцовая шляхта абірала двух паслоў на Вальны сойм і двух дэпутатаў на Галоўны Трыбунал.

Галерэя
-------

* СмаленскСмаленск
* СмаленскСмаленск
* СмаленскСмаленск
* ДарагабужДарагабуж

Зноскі
------

1. ↑  С. Думин. Гербы городов Смоленского воеводства Речи Посполитой // «Вестник геральдиста» № 1 (4), 1991.

Літаратура
----------

* *Пазднякоў В.* Смаленскае ваяводства // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 598. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
Чатыры прэтарыянскія прэфектуры, паводле *Notitia Dignitatum*, каля 400 н.э. Прэтарыянская прэфектура Усходу пазначана сінім
**Прэтарыянская прэфектура Усходу** (лац.: praefectura praetorio Orientis, грэч. ἔπαρχότητα/ὑπαρχία τῶν πραιτωρίων τῆς ἀνατολῆς) — адна з самых вялікіх прэфектур Рымскай імперыі.

Цэнтр прэфектуры знаходзіўся ў сталіцы ўсходняй часткі імперыі — Канстанцінопалі. Усходні прэфект быў самым магутным чалавекам пасля імператара. Прэфектура была створана пасля смерці Канстанціна I Вялікага ў 337 годзе, калі імперыя была падзелена паміж яго сынамі: Канстанцінам II, Канстантам і Канстанцыем II, які атрымаў панаванне на Усходзе, арганізаваўшы прэфектуру. Складалася з пяці дыяцэзій: Фракія, Азія, Понт, Усход і Егіпет. Існавала прэфектура да канца VII стагоддзя, калі арабы заваявалі Егіпет, а славяне пачалі ўварванне на Балканах.

Спасылкі
--------

* Notitia dignitatum
Тонда з выявай Септымія Севера, яго жонкі Домны і дзяцей — Геты і Каракалы. Пасля забойства Геты Каракалай выявы Геты былі знішчаны
**Damnatio memoriae** (лац. *праклён памяці*) — адмысловая форма пасмяротнага пакарання, якая ўжывалася ў старажытным Рыме да дзяржаўных злачынцаў — узурпатараў улады, удзельнікаў змоў і імператараў, якія заплямілі сябе. Любыя матэрыяльныя сведчанні пра існаванне злачынца — статуі, насценныя і надмагільныя надпісы, згадванні ў законах і летапісах — падлягалі знішчэнню, каб сцерці памяць пра памерлага. Маглі быць знішчаны і ўсе члены сям’і злачынца (гл. Сеян).

*Damnatio memoriae* — тэрмін не рымскага, але адносна сучаснага паходжання. У рымскіх крыніцах згадваюцца іншыя фармулёўкі з тым жа сэнсам — *memoria damnata*, *abolitio memoriae*.

Як правіла, *damnatio memoriae* па палітычных матывах не было абсалютным. Нерон быў пракляты пасля смерці, але неўзабаве, пасля захопу ўлады Вітэліем, быў ганараваны дзяржаўнымі ушанаваннямі. Пасля смерці Калігулы сенат прапанаваў сцерці памяць пра яго, але гэтаму запрацівіўся прынцэпс Клаўдзій. Адзіны імператар, *damnatio memoriae* якога было афіцыйным і не было пасля аспрэчана — Даміцыян. Часта выявы нявартых павагі імператараў ліквідаваліся з публічных манументаў у Рыме (напрыклад, з рэльефу Марка Аўрэлія была выдалена выява Комада), але працягвалі захоўвацца ў прыватных дамах і ў правінцыйных гарадах. Той жа Комад, аднойчы пракляты, быў абагаўлёны пры Септыміі Северы.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Англ. Mutilation and Transformation: Damnatio Memoriae and Roman Imperial Portraiture, The Art Bulletin, Sept 2006, by John Pollini Архівавана 23 студзеня 2009.
**Леанід Рыгоравіч Івашоў** (руск.: Леонид Григорьевич Ивашов; нар. 31 жніўня 1943) – расійскі ваенны, грамадскі і палітычны дзеяч. Адзін з вядучых экспертаў у пытаннях геапалітыкі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 31 жніўня 1943 года ў горадзе Фрунзэ (цяпер Бішкек) Ошскай вобласці Кіргізскай ССР.

У 1964 годзе скончыў Ташкенцкае вышэйшае агульнавайсковае каманднае вучылішча, у 1974 годзе — Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ. З 1976 года служыў у цэнтральным апараце Міністэрства абароны СССР, быў памочнікам міністра абароны маршала Д. Ф. Усцінава. З 1987 года — начальнік упраўлення справамі Міністэрства абароны. У 1992—1996 гадах — сакратар Савета міністраў абароны дзяржаў СНД; са жніўня 1999 года — начальнік штаба па каардынацыі ваеннага супрацоўніцтва дзяржаў-удзельніц СНД. У 1996—2001 гадах — начальнік Галоўнага ўпраўлення міжнароднага ваеннага супрацоўніцтва Міністэрства абароны Расійскай Фндэрацыі.

Пасля заканчэння ваеннай службы сышоў у навуку і грамадска-палітычную дзейнасць. Яшчэ ў 1998 голу стаў прэзідэнтам Акадэміі геапалітычных праблем. Атрымаў ступень доктара гістарычных навук і прафесара кафедры міжнароднай журналістыкі МДІМА. У 2002 годзе заснаваў і ўзначаліў Ваенна-дзяржаўны саюз Расіі. Член вышэйшага афіцэрскага савета Расіі. У лістападзе 2006 года абраны старшынёй манархічнай арганізацыі «Саюз рускага народа».

Палітычныя погляды
------------------

З’яўляецца паслядоўным праціўнікам пашырэння НАТА на ўсход. У артыкулах і выступах паслядоўна папярэджвае аб небяспеках, якія, на яго думку, пагражаюць Расіі.

Выступаў супраць уварвання ва Украіну.

Працы
-----

* *Леонид Ивашов.* Маршал Язов (роковой август 91-го) (1992)
* *Леонид Ивашов*. Россия и мир в новом тысячелетии. Геополитические проблемы (2000)
* *Л. Г. Ивашов.* Россия или Московия? Геополитическое измерение национальной безопасности России — М.: Эксмо, 2002. — 416 с. — (История XXI века). — 4100 экз. — ISBN 5-699-01230-3.
* *Леонид Ивашов.* Хоронить не спешите Россию — М.: Яуза, Эксмо, 2003. — 288 с. — (Путь России). — 4000 экз. — ISBN 5-87849-137-0.

Зноскі
------

1. 1 2
2. 1 2
3. ↑  Леонид Ивашов: выживет ли Россия в XXI веке?
4. ↑  «Национал-патриот» генерал Ивашов выступил против войны с Украиной **(нявызн.)**, *Радио Свобода* (6 лютага 2022). Праверана 6 лютага 2022.
5. ↑  Когда генералы запрещают воевать Архівавана 26 лютага 2022. // Росбалт, 7 февраля 2022

Спасылкі
--------

* О Леониде Григорьевиче Ивашове

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | LiveJournal · Facebook · Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 4014882 · GND: 1028591322 · ISNI: 0000 0000 5140 2860, 0000 0003 6635 0380 · LCCN: nr92003468 · NKC: jo2016927839 · NTA: 123186153 · NUKAT: n99055317 · SUDOC: 189157364 · VIAF: 230419850, 39236782 · ЗЭКББ: SEK-ar5672134 |

 |
| Пакаленні Ізраіля |
| --- |
| **Пакаленні*** Рувім
* Сімяон
* Левій
* Іуда
* Дан
* Нефілім
* Гад
* Асір
* Ісахар
* Зевулон
* Іосіф
	+ Манасія
	+ Ефраім
* Веніямін
 |
| **Звязаныя тэмы*** Пакаленні Ізраіля
* Удзелы пакаленняў Ізраіля
* Дзесяць згубленых пакаленняў
 |
| * глядзець
* размовы
* правіць
 |

**Гадава пакаленне** — радаслоўную вяло ад Гада, сёмага сына Якава. Пры падзеле Палесціны яно, валодаючы мноствам статкаў жывёлы, атрымала разам з Рувімавым пакаленнем і паловай Манасіева пакалення тэрыторыю на ўсходнім беразе ракі Іардан. Нягледзячы на пастухоўскі лад жыцця, вылучалася сваёй ваяўнічасцю. Будучы пярэднім краем ізраільскага народа за Іарданам, яно актыўна дапамагала сваім суплеменнікам заваёўваць палесцінкія землі, вяло паспяховыя і пераможныя войны з агаранамі, ізмаілцянамі і іншымі аравійскімі плямёнамі таго часу. Гадава пакаленне раней за іншыя ізраільскія плямёны стала аб’ектам нападаў асірыйскіх цароў. У часы прароцтва Ераміі яго тэрыторыя была заваявана аманітамі, а ў 733—732 да н.э. далучана да Асірыі.

Зноскі
------

1. ↑  Скарына Ф. Творы:… С. 166.

Літаратура
----------

* *Скарына Ф.* Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт. падрыхт. тэкстаў, камент. слоўнік А. Ф. Коршунава, паказальнікі А. Ф. Коршунава, В. А. Чамярыцкага. — Мн.: Навука і тэхніка, 1990. — С. 166. — 207 с.: іл. ISBN 5-343-00151-3.
**Рухавік знешняга згарання** — цеплавы рухавік, у якім крыніца цяпла або працэс згарання паліва адасоблены ад рабочага цела. Да гэтага класа адносяцца паравыя машыны, паравыя турбіны, рухавікі Стырлінга, газавыя турбіны знешняга згарання ды іншыя тыпы рухавікоў.

Рухавікі знешняга згарання больш эканамічны і экалагічны, у якасці паліва магуць выкарыстоўвацца рознае рэчыва або крыніцы цяпла. Але на транспарце яны не вытрымалі канкурэнцыі з боку рухавікоў унутранага згарання, бо іх цяжка ахалоджваць і рэгуляраваць іх магутнасць. Зараз вяртаецца цікаўнасць да іх. Асабліва эфектыўным было б іх ужыванне на водным транспарце. Ёсць праекты па стварэнні аўтамабіляў, якія працуюць на рухавіках знешняга згарання.

У наш час рухавікі знешняга згарання выкарыстоўваюцца ў выглядзе паравых турбін на цеплавых электрычных станцыях.
**«Black Magick SS»** — аўстралійскі інды-гурт, які грае ў стылях блэк-метал, псіхадэлічны рок і сінтэзатарная музыка. Тэматыка песень пераважна акультная. Адметнай рысай групы з’яўляецца сумесь візуальнай эстэтыкі нацысцкай Германіі і псіхадэлічнага мастацтва. З-за гэтага, часам памылкова групу адносяць да нацыянал-сацыялістычнага блэк-метала.

Гісторыя
--------

Першы афіцыйны рэліз EP «Symbols of Great Power», які складаўся з чатырох песень, выйшаў у 2012 годзе. Існуе меркаванне, што «Black Magick SS» ― гэта сайд-праект удзельнікаў аўстралійскага калектыва «Wolfblood», падобнага па тэматыцы і стылю. Аднак удзельнікі «Black Magick SS» ніяк не каментуюць сваю творчасць і захоўваюць ананімнасць. Таксама ёсць тэорыі, што ўдзельнікі звязаны з аўстралійскімі гуртамі «Tarot» і «The Wizar'd».

У 2013 годзе памёр першы ўдарнік гурта.

Зноскі
------

1. ↑  Black Magick SS Spectral Ecstasy (ісп.)(недаступная спасылка).  Metal Brothers Opiniones. Архівавана з першакрыніцы 7 верасня 2021. Праверана 31 мая 2018.
2. ↑  ZM Jaarlijst — 2018 **(нявызн.)**.  Zwaremetalen (5 студзеня 2019). Праверана 31 мая 2023.
3. ↑  Nieuwjaarsgroet 2019 en de redactiejaarlijstjes! **(нявызн.)**.  Zwaremetalen (1 студзеня 2020). Праверана 31 мая 2023.

Спасылкі
--------

* BLACK MAGICK SS – Rainbow Nights  (італ.)
* Razlivene noći i poslednji dani - Black Magick SS: Rainbow Nights (2020)
* Black Magick SS – Kaleidoscope Dreams (2017)  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Bandcamp · Last.fm |
| Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Саўка.

**Міхась Саўка** або **Міхал Саўка-Міхальскі** (19 ліпеня 1927, в. Загор’е Навагрудскага павета, цяпер Карэліцкі раён, Гродзенская вобласць — 10 верасня 1990, Брусель) — беларускі мастак, рэстаўратар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пачатковую адукацыю атрымаў у мясцовай школе. Падчас нямецкай акупацыі ўдзельнічаў у маладзёжным руху, быў адным з кіраўнікоў Саюза беларускай моладзі. У 1944 годзе выехаў у Германію, а затым, у 1947 годзе пераехаў у Бельгію. Працаваў вуглякопам. Паступіў на вячэрнія курсы Мастацкай акадэміі. У гэты час пры Лювенскім універсітэце было арганізавана Згуртаванне беларускіх студэнтаў. Міхась Саўка ў 1951 годзе паступіў на факультэт археалогіі і мастацтва гэтага ўніверсітэта. Пасля заканчэння з дыпломам магістра, уладкаваўся на працу ў Каралеўскі інстытут мастацкай спадчыны  (фр.) (бел.. Працаваў спачатку як часовы рэстаўратар абразоў і скульптур, спецыялізаваўся на рэстаўрацыі касцельных фрэсак. З 1963 года атрымаў бельгійскае грамадзянства, быў залічаны ў штат сталых супрацоўнікаў, займаў пасаду адміністрацыйнага сакратара, а з 1982 — кіраўніка работ. Як практык праводзіў з каралевай заняткі па маляванні.

У рэстаўрацыі Міхась Саўка дасягнуў распрацаваў спецыяльную тэхніку рэстаўравання, пра якую пісаў у прафесійных часопісах. Асобна выдаў працы «Фіксацыя насценнага жывапісу полівінілавым спіртам: вопыт рэстаўратара» (1978—1979), «Рэстаўрацыя насценнага пахавальнага жывапісу XIV ст. у склепе Варнятонскай царквы» (1972—1975) і інш. Бельгійскае Міністэрства французскай культуры надало Міхасю Саўку званне доктара навук і мастацтва.

У 1985 годзе Міхась Саўка ад паралічу страціў працаздольнасць. Праз пяць гадоў памёр.

Пахаваны па яго жаданні на Стрэтхемскіх могілках у Лондане побач з трагічна загінулым раней сынам Маркам. Па яго просьбе грошы, якія ў такіх выпадках збіраюць на кветкі, былі перададзены А. Надсану на дапамогу ахвярам Чарнобыля.

Зноскі
------

1. ↑  У Лёндане знойдзеная магіла вядомага беларускага мастака | Facebook **(нявызн.)**. *www.facebook.com*.  Francis Skaryna Belarusian Library and Museum in London (11 верасня 2023). Праверана 11 верасня 2023.
2. ↑  паводле Я. Жучкі

Літаратура
----------

* Беларусь-Бельгія: Грамадска-культурнае ўзаемадзеянне: Матэрыялы Міжнар. «круглага стала». Мінск, 18-19 мая 2001 г. / Рэдкал.: А. Мальдзіс (гал. рэд.) і інш. — Мн.: «кБеларускі кнігазбор», 2002. — 240 с. — (Беларусіка = Albaruthenica; Кн. 23).
* Рагуля Б. Беларускае студэнцтва на чужыне. — Лондан (Канада) Нью-Ёрк,1996. Выд. 2-е — Мінск: «Беларускі кнігазбор», 2006.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Жазло (значэнні).
Маршальскае жазло
Жазло і посах архірэйскія
**Жазло** — сімвал духоўнай і свецкай улады, а таксама ўлады камандуючых войскамі (у старажытнасці). Захаваныя да нашага часу маршальскія жазлы маюць выгляд кароткай палкі, робяцца са срэбра ці золата і ўпрыгожваюцца каштоўнымі камянямі і дзяржаўнымі эмблемамі. У прыдворным побыце жазло выкарыстоўваецца некаторымі прыдворнымі чынамі: гофмаршаламі, цырымоніймайстарамі і іншымі. Жазлы гэтыя звычайна маюць выгляд металічнага ці касцянога кію, увянчанага дзяржаўнай эмблемай. У наш час маршальскія і прыдворныя жазлы выкарыстоўваюцца толькі ва ўрачыстых выпадках.

У Праваслаўнай царкве жазло (посах) з'яўляецца знакам царкоўнай улады архірэя і архімандрыта ці ігумена, якія кіруюць манастыром.

Гл. таксама
-----------

* Кадуцэй
* Скіпетр
* Цырыманіяльная булава
* Чароўнае жазло

Літаратура
----------

* Жезл // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
**Адказ грэчаскім паслам** (польск.: Odprawa posłów greckich) — рэнесансная трагедыя Яна Каханоўскага, упершыню пастаўленая 12 студзеня 1578 года ў Уяздове пад Варшавай. Спектакль, які павінен быў надаць пышнасці вясельным урачыстасцям Яна Замойскага, падканцлера кароннага, і Крыстыны Радзівіл, адбыўся ў прысутнасці польскай каралеўскай пары Стэфана Баторыя і Ганны Ягелонкі. У тым жа годзе твор быў надрукаваны ў Варшаве.

Склад
-----

«Адказ…» — першая сучасная польская драма, у якой зроблена спроба рэалізаваць здагадкі, якія адносяцца да антычных трагедыйных традыцый, як грэчаскіх, так і рымскіх, што аўтар пагаджаецца з рэнесансным веданнем жанру і жаданнем стварыць яго нацыянальны адпаведнік. Драма мае надзвычай рэгулярную структуру, хоць і вылучаецца мініяцюрным аб’ёмам. Ян Каханоўскі выкарыстоўвае як характэрную для антычных трагедый структуру (падзел на пралог, асноўню сюжэт, пяць эпізодый і тры харавыя песні), так і прытрымліваецца прынцыпу трох адзінстваў.

Твор уяўляе сабой маральнае настаўленне да гледача аб важнасці этычных адносін да дзяржаўных спраў. Фонам гэтых маральных разважанняў з’яўляецца міфічная нітка ў выглядзе апісання грэчаскага пасольства, адпраўленага ў Трою напярэдадні Траянскай вайны.

Стварэнне
---------

Нягледзячы на ​​тое, што дакладны час стварэння невядомы, з лістоў Каханоўскага да Яна Замойскага вынікае, што драма была гатова ў канцы снежня 1577 г. Аднак, паколькі першавыдавец «Адказу» сцвярджаў, што трагедыя была напісана некалькімі гадамі раней (у сярэдзіне 1560-х гг.), мяркуецца, што яна, хутчэй за ўсё, была напісана паміж завяршэннем Каханоўскім «Сатыры» (1564) і канцом 1577 г.

Зноскі
------
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Возера Чорнае.

**Чорнае** — возера ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Брэсцкай групы азёр.

Плошча возера складае 0,09 км². Даўжыня - 0,4 км. Найбольшая шырыня возера — 0,28 км.

Возера размяшчаецца ў басейне Серадовай рэчкі, за 30 км на поўдзень ад Брэста. Злучана каналам з Белым возерам.

Паводле легенды, вада ў возеры была чорная, як смала, а ў Белым возеры, якое зусім побач, наадварот — белая і празрыстая. Адсюль гэтыя азёры і атрымалі свае назвы.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.

| Брэсцкая група азёр |
| --- |
| 
* Белае
* Селяхоўскае
* Рагазнянскае
* Мяднянскае
* Таемнае
* Страдзецкае
* Чорнае

 |