**Франсі́шку ды Са ды Міра́нда** (парт.: Francisco de Sá de Miranda; 28 жніўня, 1491, Каімбра — пасля 17 мая, 1558, сядзіба Тапада, Мінью) — партугальскі паэт
 і камедыёграф эпохі Адраджэння.

Біяграфія
---------

Франсішку ды Са ды Міранда нарадзіўся 28 жніўня 1491 года ў партугальскім гарадку Каімбра ў сям’і каноніка, які паходзіў са знатнага партугальскага роду Са (Sá), старэйшы брат генерал-губернатара Бразіліі Мена ды Са. Вучыўся ў каледжы пры Манастыры Святога Крыжа ў родным горадзе, затым працягнуў адукацыю паступіўшы ў Каімбрскі ўніверсітэт. Удзельнічаў у куртуазных паэтычных спаборніцтвах, аддаў даніну любоўнай лірыцы.

З юнацтва атрымаў шырокую вядомасць як аўтар невялікіх іспанскіх нацыянальных песень-рамансаў (рамансеру). Некаторыя вершы Са ды Міранды ўключаны ў кансьянейру Г. ды Рэзенды 1516 года.

Паэма Са ды Міранды «*Azulejos*»
Літаратурная дзейнасць Са ды Міранды прыпала на час партугальскай канкісты. У Партугаліі таго часу ўзмацнялася цяга да культуры Адраджэння. У 1521 годзе, каб пазнаёміцца з пісьменнікамі гэтай эпохі, ён адправіўся ў Італію, затым у 1526 годзе з той жа мэтай адправіўся адтуль у Іспанію.

Пасля вяртання ў 1526 ці 1527 годзе у Партугалію Са ды Міранда стаў заснавальнікам новай італьянскай школы паэзіі, або так званай школы паэтаў-«петраркістаў» (Petrarquistas). Першая спробы был зроблены ім у 1528 годзе, калі ён выдаў сваю «*Fábula do Mondego*» у форме канцоны, напісанай адзінаццацістопным вершам. Услед за гэтым з’явіліся яго санеты, эпісталы, тэрцыны і ідыліі ў актавах і іншых італьянскіх строфах, частка з іх на партугальскай, частка на іспанскай мовах, таму што ён добра валодаў абедзвюма мовамі.

Выступіў каля 1528 года з пераймальнай камедыяй у прозе «Іншаземцы» («Estrangeiros»), каля 1538 — з празаічнай камедыяй «Фанфароны» («Vilhalpandos»), якая мела антыклерыкальныя ноткі.

Паводле меркавання некаторых мастацтвазнаўцаў, менавіта творчасцю Са ды Міранды адкрываецца класічны век у партугальскай паэзіі. У іспанскую літаратуру яго ўнёсак не такі значны, але тым не менш вельмі заўважны. Творчасць паэта афарбавана меланхоліяй і індывідуалізмам, але ён жыва адгукаўся на падзеі ў краіне. Яго ідэалам было жыццё ва ўлонні прыроды. Асаблівае значэнне атрымалі некаторыя яго эклогі і пасланні (cartas), у якіх ён асуджаў каланіяльныя авантуры і войны, узбагачэнне кіруючых класаў за кошт народа, клеймаваў падзенне нораваў, каралеўскую адміністрацыю і юстыцыю. У яго эклозе «Башту» («Basto») ёсць алегарычны дыялог пастухоў, які супрацьпастаўляе сталічнае жыццё і мірную сельскую працу. Са ды Міранда выступаў і супраць духавенства, але інквізіцыя прымусіла яго да маўчання з 1543 па 1553 гады. У некаторых выказваннях Са ды Міранда знайшлі адлюстраванне ідэі ранняга ўтапічнага сацыялізму. У той жа час ён спадзяецца на каралеўскую ўладу і схільны да ідэалізацыі даўніны.

Дакладная дата смерці Франсішку ды Са ды Міранды не ўсталявана, вядома толькі, што ён сканаў у Тападзе не раней за 17 мая 1558 года.

Упершыню збор сачыненняў Са ды Міранды быў выдадзены ў 1595 годзе ў горадзе Лісабоне. Пазней яго працы шмат разоў перавыдаваліся.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  *Ватсон М. В.* Романцеро // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
3. 1 2 3  Са-де-Миранда, Франциско // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Франсішку ды Са ды Міранда
* Sá de Miranda // Творы ў Партугальскай Вікікрыніцы (парт.)
* Франсішку ды Са ды Міранда ў Кароткай літаратурнай энцыклапедыі (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV11133088 · BIBSYS: 98033424 · BNC: a20100371 · BNE: XX1103186 · BNF: 11998162g · CiNii: DA02216011 · GND: 118784218 · ICCU: MILV043845 · ISNI: 0000 0001 2281 8223, 0000 0001 1845 5212 · LCCN: n80138985, n2018042434 · NKC: kup20030000118255 · NSK: 000214483 · NTA: 069887020 · NUKAT: n2005038433 · PTBNP: 97300 · LIBRIS: 77275 · SUDOC: 027515133 · VIAF: 73862905 |

 |