**Нямы́льня** (у верхнім цячэнні **Лубянка**) — рака ў Гомельскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі і Рыпкінскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны, левы прыток ракі Сож (басейн ракі Дняпро).

Назва
-----

Назва балцкага паходжання. У параўнанні з формай «Нямыльня» найбліжэйшая да адпачатнага стану засведчаная форма Нямільня. Адпачатная балцкая форма аднаўляецца як \**Nemilnà* (Немілна́).

У форме назвы «Нямыльня» канечны элемент «-ня» ўтварыўся ў выніку кампенсацыйнага змякчэння пасля пераходу *-мі-* > *-мы-* (таксама як назва Проня з пярвейшага \**Прёна*). Наступная стадыя — форма назвы «Нямыльна» (варыянт назвы іншай сожскай ракі Нямільня, прытока Сажа пасля яго сутоку з Проняй), у якой ужо зусім празрыстая сувязь з «мыла». У гэтым жа рэгіёне такі ж самы пераход *-мі-* > *-мы-* адбыўся і ў гідроніме Мытва (ад першапачатковага балцкага *Mituvà*), які ў народным ужытку праасацыявалі з «мыць».

Корань *Nem-* ад індаеўрапейскага *\*nem-* «гнуць; гнуцца», ад якога і назва Нёмана.

Ад гэтага кораня ў літоўскай мове два рэлікты: *nem-uogė* «(ягада) чарніка» і *nemunė* «(грыб) апёнак». Першае даслоўна «баравая ягада», другое — «балацінны (грыб)». Корань *\*nem-* даваў два значэнні — «бор» і «балаціна», якія абодва матываваныя семантыкай няроўнасці рэльефа: бор на «выгнутым» падняцці, балаціна ва «ўвагнутай» нізіне.

Гідронімы з коранем *Nem-* больш даўнія за пазнейшыя вытворныя значэнні «бор» і «балаціна», яны мелі значэнне «звілістасці». Такога ж паходжання таксама назвы Няміга, Нямеда (рака на Падзесенні).

У назве \*Немілны корань пашыраны рэдкім балцкім пашыральнікам *-ln-*, як і ў назве літоўскага возера *Asalnai* (*As-, -ln-*). Ён сустракаецца і ў літоўскім словаўтварэнні: *kebti* «чапляцца» — *kebelnas* «цяжкі, блытаны».

Той жа пашыральнік *-ln-* у назве возера Акельня (адпачатная форма як літоўская рачная назва *Akilnà*) недалёка ад вусця \*Немілны. \*Акілной мусіў называцца прыток \*Немілны, засведчаны як «Аткільня». Такі ж назоўны комплекс (у назвах ракі і яе прытоку карані розныя, а пашыраныя яны адным і тым жа пашыральнікам) і на Верхнім Павоччы, дзе ў раку Гардату ўцякае рака \*Аката (> рус. *Гордота, Акатовка*).

Значэнне назвы \*Немілна можна перадаць як «Звілістая (рака)».

Гідраграфія
-----------

Даўжыня ракі 37 км, з іх 16 км у Гомельскім раёне. Плошча вадазбору 380 км². Пачынаецца за 3 км у напрамку на паўднёвы захад ад вёскі Глыбоцкае Гомельскага раёна. Упадае ў Сож за 3 км у напрамку на ўсход ад вёскі Карпаўка Лоеўскага раёна. Часткова працякае па дзяржаўнай мяжы Беларусі і Украіны. Рэчышча Нямыльні часткова каналізаванае.

Асноўныя прытокі Струпаў, Быкаўка (справа, на тэрыторыі Беларусі), Аткільня (злева, на тэрыторыі Украіны). Каля вёсак Краўцоўка і Дзікалаўка (Гомельскі раён) на рацэ плаціна і сажалка (Краўцоўскае вадасховішча).

Каля ракі пасёлак Паддабранка, вёскі Краўцоўка, Сямёнаўка (Беларусь), Нові Ярылавычы, Кысэліўка (Украіна).

Заўвагі
-------

1. 1 2 3  Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Гомельская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2011. — С. 28. — 68 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-107-5. (руск.)
2. ↑  П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург. С. 138.
3. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 202—203.
4. ↑  П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург. С. 120.
5. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 197.
6. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.
7. ↑  V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 631—632.
8. ↑  A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 48.
9. ↑  A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 37.
10. ↑  Общая характеристика речной сети Гомельской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» Архівавана 8 снежня 2014.
11. ↑  Сайт Дзяржаўнай інспекцыі па ахове жывёльнага і расліннага свету пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь Архівавана 27 ліпеня 2016.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — С. 411. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Гомельская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2011. — С. 28. — 68 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-107-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Общая характеристика речной сети Гомельской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» Архівавана 8 снежня 2014. (руск.)

| ⛭Сож |
| --- |
| Левыя прытокі | Асцёр ·  Беседзь ·  Галуба ·  Гніва ·  Даражывель ·  Дзявіца ·  Ельня ·  Жавуніца ·  Іпуць ·  Каменка ·  Лабжанка ·  Нямыльня ·  Покаць ·  Спонка ·  Сянна ·  Уць ·  Хмара ·  Церуха ·  Якушоўка |
| Правыя прытокі | Віхра ·  Вудага · Добрыч ·  Кармянка ·  Малатоўка ·  Чорная Натапа ·  Бялянка ·  Добрасць ·  Волчас ·  ✰ Проня ·  Касалянка ·  Горна ·  Пясчанка ·  Аўсовіна ·  Ліпа ·  Уза ·  Чачора |