recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гаруновіч.
**Валянціна Уладзіміраўна Гаруновіч** (нар. 10 сакавіка 1952, г. Горкі, Магілёўская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1974 годзе БПІ. З 1974 года працавала архітэктарам у інстытуце «БелНДІдзіпрасельбуд»; у 1974—1993 гадах старэйшы архітэктар, вядучы архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў. У 1993—1998 гадах індывідуальны прадпрымальнік, здзяйсняла архітэктурную дзейнасць на падставе ліцэнзіі на праектаванне архітэктурнай часткі праектаў для будаўніцтва, рэканструкцыі і капітальнага рамонту аб’ектаў жыллёва-грамадзянскага і сельскагаспадарчага прызначэння, а таксама распрацоўку планіровачнай дакументацыі для забудовы гарадскіх кварталаў і сельскіх населеных месцаў.

З 1999 года старэйшы выкладчык кафедры «Архітэктура жылых і грамадскіх будынкаў» БНТУ.

Член Беларускага саюза архітэктараў з 1983 года.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: блакаваныя жылыя дамы (1976); рэканструкцыя лазні з прыбудовай пральні (1979); аўтобусная станцыя (1981) у п. Малеч Бярозаўскага раёна Брэсцкай вобласці; 2-х кватэрныя жылыя дамы (1978) у п. Верцялішкі Гродзенскага раёна Гродзенскай вобласці; інтэр'еры рэстарана з танцавальнай залай (1976), інтэр’еры дзіцячага саду з басейнам, распрацоўка дэкаратыўных дэталяў (1977) у в. Сарачы Любанскага раёна Мінскай вобласці; Дом культуры на 450 месцаў (1987) у в. Аўсянка Горацкага раёна Магілёўскай вобласці. У суаўтарстве: распрацаваны каталог малых архітэктурных формаў для сельскага будаўніцтва (1984); праведзена рэканструкцыя будынка РАУС з прыбудовай (1987) у г. Полацк; 2 інтэрнаты для маласямейных (1988), 6-ці кватэрныя жылыя дамы (1988); грамадска-гандлёвы цэнтр селекцыйна-гібрыднага цэнтра «Белая Русь» (1989) у в. Хатляны Мінскай вобласці; грамадска-бытавы корпус з плавальным басейнам у Смілавіцкім саўгасе-тэхнікуме (1991) у Смілавічах Чэрвенскага раёна Мінскай вобласці; прадуктовы магазін «Рыба» з жылым домам (1992) у г. Драгічын Брэсцкай вобласці; рэканструкцыя корпуса з прыбудовай НВП «Квант» (1994), дом сходаў (1995) у г. Мінску.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Сааўтар шматлікіх навучальна-метадычных дапаможнікаў, займаецца даследаваннем тыпалогіі фізкультурна-аздараўленчых збудаванняў у сельскай мясцовасці Беларусі.

Літаратура
----------

* Горунович Валентина Владимировна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
**Хрыбет Брукса**, або **Брукс-Рэйндж** (англ.: Brooks Range) — запалярны горны хрыбет, размешчаны на паўночным захадзе Паўночнай Амерыкі. Пралягае з захаду на ўсход паўвострава Аляска (ахоплівае аднайменны амерыканскі штат і паўночна-заходні ўскраек канадскай тэрыторыі Юкан). Агульная даўжыня складае каля 970 км, сярэдняя вышыня складае 2000—2500 м. Самы высокі пункт — гара Чамберлін з вышынёй 2 749 м, знаходзіцца на ўсходзе хрыбта недалёка ад мяжы ЗША і Канады. У ЗША гэты хрыбет лічыцца часткай (або працягам) Скалістых гор, а ў Канадзе ён разглядаецца асобна ад Скалістых гор, мяжа якіх праводзіцца па рацэ Ліярд на поўначы Брытанскай Калумбіі.

Літаратура
----------

* Geographic Society, Alaska; Rennick, Penny: Brooks Range (Alaska Geographic). Alaska Geographic Society, ISBN 978-1-56661-032-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4418551-0 · LCCN: sh85017207 · VIAF: 248708690 |
**ЭР1** (**Э**лектрацягнік **Р**ыжскі, **1**-й тып) — электрацягнік пастаяннага току, які выпускаўся з лютага 1957 года па чэрвень 1962 года на Рыжскім вагонабудаўнічым заводзе (РВЗ) для чыгунак СССР. Завадское абазначэнне —62-11. З'яўляецца першай мадэллю з электрацягнікоў новага сямейства (ЭР).

Завадскія абазначэнні вагонаў:

* маторны прамежкавы вагон (Мп) - мадэль 62-12;
* прычапны галаўны вагон (Пг) – мадэль 62-13;
* прычапны прамежкавы вагон (Пп) - мадэль 62-14.

Гісторыя электрацягніка
-----------------------

Параўнальна невысокае паскарэнне ў час разгону цягніка (0,45 м/с²), невысокая канструкцыйная скорасць (85 км у гадзіну) СР3 ўжо к сярэдзіне 1950-х гадоў пачалі стрымліваць рост сярэднетэхнічных скарасцей прыгараднага злучэння. Секцыі серыі СН хоць і мелі больш высокую канструкцыйную хуткасць (130 км у гадзіну) і цягавыя электрарухавікі магутнасцю 200 кВт, але з-за адносна нізкай адносіны счапной вагі к поўнай вазе цягніка (суадносіна маторных вагонаў к прычапным складала 1:2) не маглі значна павялічыць хуткасці руху, асабліва на кароткіх перагонах.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Перэльман.
**Тэадор Львовiч Перэльман** (30 верасня 1933, Мінск — 12 кастрычніка 1974) — беларускі фізік. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1957). З 1957 г. у Інстытуце цепла- і масаабмену АН БССР (з 1967 г. загадчык лабараторыі), адначасова выкладаў у БДУ.

Навуковыя працы па матэматычнай фізіцы, тэорыі цеплаправоднасці, цеплафізіцы, статыстычнай фізіцы. Распрацаваў (разам з А. В. Лыкавым) тэарэтычныя асновы спалучаных задач цеплаабмену пры знешнім абцяканні цел і метады іх рашэння. Даследаваў асаблівасці працэсаў пераносу пры сублімацыі цвёрдых цел у вакуум.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 11. — С. 325. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0198-2 (Т. 11).
**Азелаі́навая кіслата** (нонандыявая кіслата) НООС(СН2)7СООН — двухасноўная гранічная карбонавая кіслата. Валодае ўсімі хімічнымі ўласцівасцямі, характэрнымі для карбонавых кіслот. Солі і эфіры азелаінавай кіслаты называюцца азелаінатамі. Пры піролізе яе нерастваральных у вадзе солей (Ca, Mn) утвараецца цыклаактанон.

Уласцівасці
-----------

Тэмпература дэкарбаксілявання 320—340 °C

Энтальпія згарання (Δ*H0*сгор) − 4777 кДж/моль.

Ужыванне
--------

Прымяняецца ў вытворчасці поліамідаў, поліэфіраў і поліурэтанаў; алюмініевая соль азелаінавай кіслаты — загушчальнік сілаксанавых змазак. Поліэфіры на аснове азелаінавай кіслаты і этыленгліколю ўжываюць пры вырабе бенза- і маслаўстойлівых трубаправодаў, шлангаў, электрашнуроў.

**Ужыванне ў медыцыне**

Прэпараты азелаінавай кіслаты валодаюць бактэрыястатычнай актыўнасцю ў дачыненні да Propionibacterium acnes і Staphylococcus epidermidis, зніжаюць выпрацоўку тоўстых кіслот, якія спрыяюць узнікненню акнэ. Памяншаюць утварэнне камедонаў. Уплываючы на ​​працэс арагавенне клетак эпідэрмісу, душаць рост і актыўнасць анамальных меланацытаў, якія выклікаюць гіперпігментацыю тыпу мелазмы. Аказваюць супрацьугравое дзеянне. Дапамагае пры лёгкіх сонечных апёках, здымае пачырваненні і ўхіляе шнары ад вугроў.

Уваходзіць у склад крэмаў і геляў АкнеСтоп, Акне-Дэрма, Азелекс (Azelex), Азогель, Азікс-Дэрм (Azix-Derm), Фіневін (Finevin), Фінацэя (Finacea), Скинорен (Skinoren), Скіноклір (Skinoklir) і іншых.

Зноскі
------

1. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 3 сакавіка 2022. Праверана 3 сакавіка 2022.
2. ↑

Літаратура
----------

* Хімічная энцыклапедыя / Рэдкал.: Кнунянц І. Л. і інш. — М.: Савецкая энцыклапедыя, 1988. — Т. 1 (Абл-Дар). — 623 с.
**Азерацкае падняцце** — тэктанічная структура ў Беларусі, у Калінкавіцкім раёне Гомельскай вобласці, у цэнтральнай частцы Капаткевіцка-Велікаборскай ступені Прыпяцкага прагіну. Выяўлена па паверхні верхнефаменскайсаляноснай тоўшчы электра- і сейсмаразведачнымі працамі ў 1959—1961 гадах, па падсалявых адкладах — у 1969 годзе сейсмічнымі даследаваннямі.

Па паверхні фундамента і падсалявых дэвонскіх адкладах Азерацкае падняцце — монаклінальны блок, абмежаваны на поўдні рэгіянальным Гарохаўска-Хойніцкім разломам амплітудай 1100 м, на захадзе лакальным малаамплітудным парушэннем. Мінімальныя адзнакі ў галаўной частцы блока паверхні фундамента складаюць −3150 м, падсалявых адкладаў −2600 м. Міжсалявыя адклады ўздоўж рэгіянальнага разлому размыты. Па паверхні верхнефаменскай саляноснай тоўшчы выдзяляецца брахіантыкліналь памерам 11×4,5 км з мінімальнай адзнакай у скляпенні −600 м і амплітудай 600 м. Скляпенне яе ссунута на 5 км на поўнач адносна галаўной часткі падсалявога блока.

Літаратура
----------

* Азерацкае падняцце // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Белавусаў.

**Алег Паўлавіч Белавусаў** (16 лістапада 1945, Слуцк — 26 сакавіка 2009, Мінск) — беларускі аніматар, сцэнарыст, кінарэжысёр.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1966). Працаваў літаратурным супрацоўнікам газеты «Літаратура і мастацтва» (1968—1973), выступаў у друку з артыкуламі і рэцэнзіямі па пытанням беларускага выяўленчага мастацтва. 

Старшы рэдактар Дзяржкамітэта СМ БССР па кінематаграфіі (1973–1975). Заснавальнік і мастацкі кіраўнік майстэрні мультфільмаў кінастудыі «Беларусьфільм» (1975—1989), анімацыйных студый, у тым ліку студыі «АВС» (1989—1995), віцэ-прэзідэнт кінавідэастудыі «Кадр-2» (з 1995). 

Аўтар сцэнарыя (разам з У. Бойкам) дакументальнай кінастужкі аб скульптары М. Керзіне.

Член Беларускага саюза журналістаў, Беларускага саюза кінематаграфістаў і Беларускага саюза мастакоў.

Аўтар кнігі «Мой Горад» (2005) і зборніка вершаў «Казантыпскі сшытак» (2006).

Рэжысёр мультыплікацыйных фільмаў
---------------------------------

1. 1980 — Казка пра вясёлага клоуна
2. 1982 — Песнь пра зубра
3. 1985 — Каўбойскія гульні
4. 1987 — Ладдзя роспачы
5. 1988 — Куб
6. 1990 — Вельмі стары чалавек з велізарнымі крыламі
7. 1990 — Дэкамерон

Зноскі
------

1. ↑  «Профессор красоты. Штрихи к портрету Михаила Керзина» // sb.by 16 красавіка 2002

Літаратура
----------

* Беларускі саюз мастакоў: Энцыклапедычны даведнік / аўтар-складальнік Б. А. Крэпак і інш.. — Мн.: ВТАА «Кавалер Паблішерс», 1998. — С. 79. — 664 с. — 3 000 экз. — ISBN 985-6427-09-6.

Спасылкі
--------

* Белавусаў Алег Паўлавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 131776 |
**Вясковая гміна гарадскога фінансавага кіравання** (польск.: gmina wiejska o miejskich uprawnieniach finansowych або gmina wiejska o charakterze miejskim) — тып адміністрацыйнай адзінкі, якая функцыянавала ў час міжваеннай Польскай Рэспублікі з 1923 да 1939 года.

Новая катэгорыя вясковых гмінаў была ўведзена «Законам ад 11 жніўня 1923 года аб часовым рэгуляванні муніцыпальных фінансаў» (польск.: Ustawą z dnia 11 sierpnia 1923 roku o tymczasowem uregulowaniu finansów komunalnych). Гэтыя гміны не адносіліся да гарадоў, а іх насельніцтва не лічылася гарадскім у дэмаграфічнай статыстыцы. Таксама закон уводзіў «гарадскія гміны вясковага фінансавага кіравання» (польск.: gminy miejskie o wiejskich uprawnieniach finansowych), але на практыцы яны не выкарыстоўваліся.

Наданне вясковым гмінам гарадскога кіравання мела значэнне для ўрбанізацыі міжваеннай Польшчы, напрыклад, частка тых населеных пунктаў пазней атрымала статус горада (прыблізна траціна населеных пунктаў).

Агулам існавалі 70 вясковых гмінаў гарадскога фінансавага кіравання. 57 з іх з'явіліся ў 1924—1931 гадах (з якіх 24 гміны — ў Сілезскім ваяводстве ў 1924 годзе), 9 гмінаў у 1932—1934 гадах (з якіх 7 гмінаў — у Сілезскім ваяводстве) а таксама 4 гміны ў 1935—1939 гадах. Варта адзначыць, што фінансавае кіраванне звычайна тычылася гмін, якія ўтваралі адзін населены пункт. На абшарах тэрыторый, якія пасля падзелаў Рэчы Паспалітай належалі да Прусіі і Аўстрыі, да 1934 года («сцалянёвай» рэформы) існавалі толькі адзіночныя вясковыя гміны, у той жа час, калі на тэрыторыі былога Царства Польскага фінансавага кіравання часта складаліся выключна з аднаго населенага пункта.

Зноскі
------

1. ↑  Dz. U. z 1923 r. Nr 94, poz. 747 (art. 72)
2. 1 2  Adam Janusz Mielcarek: Podziały terytorialno — administracyjne II Rzeczypospolitej w zakresie administracji zespolonej. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2008.
3. ↑  Podziały Zmiany administracyjne miast i osiedli 1918—1963. Warszawa: 1964. (s. 191, 229—231)
4. ↑  Dz. U. z 1933 r. Nr 35, poz. 294

Гл. таксама
-----------

* Гарадская гміна
* Вяскова-гарадская гміна
* Вясковая гміна
**Вясковая гміна** (польск.: gmina wiejska) — гміна Польшчы, тэрыторыя якой не ўключае ў свой склад аніводнага горада (што не выключай магчымасці знаходжання сядзібы гміны ў суседнім горадзе).

Раней у Польшчы адпаведнікам аднавясковай гміны на вёсцы была грамада (польск.: gromada). У перыяд ад 15 да 18 стагоддзя такая гміна з'яўлялася найдрабнейшай адзінкай адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Польшчы і ў абмежаванай ступені адзінкі мясцовага самакіравання на вёсцы. Слова «грамада» таксама ўжывалася ў дачыненні да жыхароў адной парафіі або пласта гарадской беднаты.

Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай сістэма ўнутранага падзелу і кола паўнамоцтваў упраўленняў гмінаў змяняліся ў адпаведнасці з прававымі сістэмамі дзяржаў, да складу якіх адышлі часткі Рэчы Паспалітай. Як правіла, у частках Рэчы Паспалітай, якія адышлі да Прусіі і Аўстрыі дамінавалі гміны, якія складаліся з адной вёскі (польск.: gminy jednostkowe). У частцы, якая адышла Расіі, пасля 1864 года грамада была ўключана ў якасці найніжэйшай тэрытарыяльнай адзінкі ў склад сельскай абшчыны (польск.: gmina zbiorowa), якая складалася з некалькі вёсак і была адпаведнікам сучаснага солтыства.

У міжваенны час Законам аб мясцовым самакіраванні з 1933 года былі ўведзены ў функцыяванне адна- і шматвясковыя гміны (калектыўныя). У склад калектыўнай гміны ўваходзілі некалькі грамадаў, на чале якіх стаяла рада грамады (у драбнейшых грамадах — сход грамады) і солтыс.

Такім чынам вясковыя гміны функцыянавалі да рэформы 1954 года, у выніку якой калектыўныя гміны былі ліквідаваны, а найдрабнейшай адзінкай адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Польшчы сталі грамады.

Чарговая рэформа ў 1973 годзе ліквідавала грамады і наноў увяла калектыўныя гміны (польск.: gminy zbiorowe) разам з дапаможнымі адзінкамі гміны ніжэйшага ўзроўню або солтыствамі.

Разам з тым грамады, як і гміны, пачынаючы ад 1950 года з'яўляліся органамі агульнай дзяржаўнай улады, а не мясцовага самакіравання. Таксама гэта датычыць і гарадскіх гмінаў.

Гл. таксама
-----------

* Вяскова-гарадская гміна
* Гарадская гміна
* Вясковая гміна гарадскога фінансавага кіравання
Герб Латвійскай ССР

**Герб Латвійскай ССР** — дзяржаўны сімвал Латвійскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі. Грунтуецца на гербе СССР. Ён уяўляе сабой малюнак сярпа і молата ў прамянях узыходзячага сонца і ў апраўленні каласоў; у верхняй частцы герба — пяціканцовая зорка; у ніжняй частцы — мора і на стужцы, якая абвівае каласы, надпісы: на латышскай мове — у цэнтры — «Latvijas PSR» і па баках — «Visu zemju proletārieši, savienojieties!» і на рускай мове — «Пролетарии всех стран, соединяйтесь!»

Герб Латвійскай ССР быў прыняты 25 жніўня 1940 урадам Латвійскай ССР, заменены ў 1990 на цяперашні герб Латвіі, які быў першапачаткова прыняты ў 1918.

Глядзіце таксама
----------------

* Герб Латвіі
* Сцяг Латвійскай ССР

| Гербы Рэспублік Савецкага Саюза |
| --- |
| Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік | 
Азербайджанская ССР • Армянская ССР • Беларуская ССР • Грузінская ССР • Казахская ССР • Кіргізская ССР • Латвійская ССР • Літоўская ССР • Малдаўская ССР • РСФСР • Таджыкская ССР • Туркменская ССР • Узбекская ССР • Украінская ССР • Эстонская ССР
 |
**Мікулаш Конач з Ходзішкава** (чэшск.: Mikuláš Konáč (Konáček) z Hodiškova; ? — 1546) — чэшскі друкар і выдавец першай паловы XVI стагоддзя, перакладчык, пісьменнік, паэт і публіцыст.

Біяграфія
---------

Друкарскую дзейнасць пачаў у 1507 годзе ў Празе. Да 1511 года ў друкарні Конача з Ходзішкава надрукавана 8 кніг. З 1514 года пачаўся найбольш плённы перыяд дзейнасці Конача з Ходзішкава як выдаўца і друкара. З 1507 да 1528 года выдаў 40 назваў. Побач з творамі павучальнага, рэлігійнага-палемічнага і дзелавога зместу значнае месца ў друкаванай прадукцыі Конача з Ходзішкава належыць чэшскім перакладам і апрацоўкам твораў антычных аўтараў (Лукіян) і італьянскіх гуманістаў XIV—XV ст. (Дж. Бакача, Ф. Петрарка). Тры яго творы, у т. л. апрацоўка твораў Бакача, былі выдадзены пасля смерці ў Празе Янам Косаршскім у 1547 годзе. У 1510 годзе выдаў «Чэшскую хроніку» (пераклад з лацінскай) Энеа Сільвія Пікаламіні, будучага папы Пія II, дзе значная ўвага аддадзена гісторыі гусіцкага руху. Кніга мае вялікую колькасць ілюстрацый, выкананых у тэхніцы гравюры на дрэве: эпізоды з чэшскай гісторыі, з жыцця Яна Гуса, Яна Жыжкі і інш. У 1520 годзе Конач з Ходзішкава выпусціў на чэшскай мове кнігу Яна Гуса «12 артыкулаў» з гравюрнай выявай аўтара. Выдаў найбольш раннюю з вядомых друкаваных газет на чэшскай мове ў 1515 годзе.

Як друкар унёс значны ўклад у развіццё чэшскай паліграфіі і мастацтва кнігі. У 1514 годзе першы ў Чэхіі ўвёў тытульны ліст новага тыпу: з назвай кнігі, месцам выдання, імем друкара. Ліст быў надрукаваны ў 2 колеры — чорны і чырвоны, тэкст яго вылучаны шырокай рамкай з раслінным і зааморфным арнаментам. Тут быў і друкарскі знак Конача з Ходзішкава. Ён стаў шырока ўжываць аздобу тэксту ініцыяламі-буквіцамі, далучаючы да іх выявы кветак, птушак і чалавечых фігур. Усе віды кніжнай ілюстрацыі ў друкарні Конача з Ходзішкава выкананы ў тэхніцы гравюры на дрэве.

Імкненне Конача з Ходзішкава арыентавацца ў сваёй друкарскай дзейнасці на народную (чэшскую) мову было блізка Скарыне. У Празе яго дзейнасць працякала адначасова з дзейнасцю Конача з Ходзішкава, які жыў там. Гэта дазваляе меркаваць, што абодва друкары маглі ўступіць у кантакт.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. ↑  Mikuláš Konáč z Hodiškova // NUKAT — 2002.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11789729'></a>

Літаратура
----------

* Kopecký М. Literární dílo Mikuláše Konáče z Hodiškova. Praha, 1962;
* Tobolka Z. Český knihtiskař Mikuláš Konáč z Hodiškova. Praha, 1927.
* *A. C. Мыльнікаў.* Конач з Ходзішкава Мікулаш // Францыск Скарына і яго час: Энцыкл. давед. /Беларус. Сав. Энцыклапедыя / Рэдкал. I. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1988. — 608 с. — ISBN 5-85700-003-3.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 119006804 · ISNI: 0000 0000 5646 9191 · LCCN: n2018032397 · NKC: jk01061463 · NTA: 087715309 · NUKAT: n2011067746 · VIAF: 83779132 |

 |
**Мікраэлектроніка** — падраздзел электронікі, звязаны з вывучэннем і вытворчасцю электронных кампанентаў з геаметрычнымі памерамі характэрных элементаў парадку некалькіх мікраметраў і менш.

Узнікненне мікраэлектронікі ў пачатку 60-х гадоў XX стагоддзя было выклікана бесперапынным ўскладненнем функцый і пашырэннем абласцей прымянення электроннай апаратуры, што патрабавала памяншэння яе габарытных памераў і масы, павышэння хуткадзейнасці і надзейнасці. Аснову элементнай базы мікраэлектронікі складаюць інтэгральныя схемы (пераважна паўправадніковыя), якія выконваюць зададзеныя функцыі блокаў і вузлоў электроннай апаратуры, у якіх аб’яднана вялікая колькасць мікрамініяцюрных элементаў і электрычных злучэнняў.

Зноскі
------

1. ↑  Вялікі энцыклапедычны політэхнічны слоўнік — мікраэлектроніка

Літаратура
----------

* *Гурскі Л. І.* Мікраэлектроніка // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 482. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
* *Щука А. А.* Электроника. — СПб.: БХВ-Петербург, 2008. — 752 с. — ISBN 978-5-9775-0160-6.
* *Бузанева Е. В.* Микроструктуры интегральной электроники. — М.: Радио и связь, 1990. — 304 с. — 5 400 экз. — ISBN 5-256-00419-0.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11940133x · GND: 4039207-7 · LCCN: sh85084822 · Microsoft: 187937830 · NDL: 00567394 · NKC: ph122849 |

 |
**Маса Планка** — адзінка масы ў планкаўскай сістэме, пазначаецца {\displaystyle M\_{P}}. Часціца з такой масай мае аднолькавыя радыус Шварцшыльда і комптанаўскую даўжыню хвалі {\displaystyle {\hat {\lambda }}=r\_{s}.}.

{\displaystyle M\_{P}={\sqrt {\frac {\hbar c}{G}}}} ≈ 1,2209×1019 ГэВ/c² = 2,176×10−5 г.
На 2010 год рэкамендаванае міжнародным камітэтам CODATA значэнне масы Планка роўна 2,17651(13)·10−8 кг.

У фізіцы элементарных часціц і касмалогіі выкарыстоўваецца велічыня

{\displaystyle {\sqrt {\frac {\hbar {}c}{8\pi G}}}} ≈ 4,340 мкг = 2,43×1018 ГэВ/c²,
якая называецца рэдукаванай масай Планка. Каэфіцыент {\displaystyle {\sqrt {1/8\pi }}} дазваляе спрасціць некаторыя формулы.

У адрозненне ад большасці  іншых планковских велічынь, маса Планка блізкая да звыклых для чалавека маштабах: так, блыха мае масу ад 4000 да 5000 *MP*.

Гіпатэтычная часціца, маса якой роўная планкаўскай масе, называецца *максімон*.

Гл. таксама
-----------

* Планкаўская эпоха
* Максімон
* Чорная дзірка

Зноскі
------

1. ↑  2010 CODATA recommended value for Planck mass.
2. ↑  Іншыя планкаўскія адзінкі, блізкія да звычайных чалавечых маштабаў -планкаўскі імпульс, роўны 6,52485 кг·м/с; планкаўская энергія, роўная 1.956×109 Дж або 543.3 кВт·г; планкаўскае супраціўленне, роўнае 29.9792458 Ом.

Літаратура
----------

* Peter J. Mohr and Barry N. Taylor (January 2005). "CODATA recommended values of the fundamental physical constants: 2002" (PDF). *Reviews of Modern Physics* **77**: 1–107.. Retrieved on 2008-02-20.

Спасылкі
--------

* Лекции по Общей Астрофизике для Физиков. 1.5 Планковские единицы

| ⛭Планкаўскія адзінкі |
| --- |
| Асноўныя | 
Пастаянная |
Час |
Даўжыня |
Маса |
Зарад |
Тэмпература
 |
| Вытворныя | 

---

Энергія |
Сіла |
Магутнасць |
Шчыльнасць |
Вуглавая частата |
Ціск |
Ток |
Напружанне |
Супраціўленне |
Імпульс |
Плошча
 |
| Выкарыстоўваюцца ў | 

---

Часціца =
Чорная дзірка =
Максімон |
Эпоха |
Пастаянная Дзірака
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4584230-9 · Microsoft: 128228380 |
**Планкаўскі зарад** (абазначаецца {\displaystyle q\_{P}}) - гэта адна з асноўных адзінак вымярэння планкаўскай сістэмы адзінак, роўная колькасці электрычнага зарада, вызначанага ў тэрмінах фундаментальных канстант. Планкаўскі зарад вызначаецца як 
 :

{\displaystyle q\_{P}={\sqrt {4\pi \varepsilon \_{0}\hbar c}}={\sqrt {2ch\varepsilon \_{0}}}={\frac {e}{\sqrt {\alpha }}},}
дзе:

{\displaystyle c\ } — хуткасць святла у вакууме,
{\displaystyle h\ } — пастаянная Планка,
{\displaystyle \hbar \equiv {\frac {h}{2\pi }}\ } — рэдукаваная пастаянная Планка ці пастаянная Дзірака,
{\displaystyle \varepsilon \_{0}\ } — дыэлектрычная пастаянная,
{\displaystyle e\ } — элементарны зарад,
{\displaystyle \alpha \ \approx 1/137,035999679} — пастаянная тонкай структуры.
У некаторых сістэмах вымярэння (напрыклад, Гаусаўская СГС), дзе {\displaystyle 4\pi \varepsilon \_{0}=1}, планкаўскі зарад {\displaystyle q\_{P}} выглядае так:

{\displaystyle q\_{P}={\sqrt {\hbar c}}.}
У адзінках СІ

{\displaystyle q\_{P}\ } = 1,8755459×10−18 кулон
Планковский зарад прыблізна ў 11,706 разоў больш па модулю, чым элементарны электрычны зарад (зарад электрона).

Гл. таксама
-----------

* Планкаўская эпоха

Зноскі
------

1. ↑  Stock, Michael; Witt}, Thomas J (2006). "CPEM 2006 round table discussion 'Proposed changes to the SI'". *Metrologia* **43** (6): 583. doi:10.1088/0026-1394/43/6/014. Bibcode: 2006Metro..43..583S.
2. ↑  Pavšič, Matej (2001). *The Landscape of Theoretical Physics: A Global View*. Dordrecht: Kluwer Academic. pp. 347-352. ISBN 0-7923-7006-6. .

| ⛭Планкаўскія адзінкі |
| --- |
| Асноўныя | 
Пастаянная |
Час |
Даўжыня |
Маса |
Зарад |
Тэмпература
 |
| Вытворныя | 

---

Энергія |
Сіла |
Магутнасць |
Шчыльнасць |
Вуглавая частата |
Ціск |
Ток |
Напружанне |
Супраціўленне |
Імпульс |
Плошча
 |
| Выкарыстоўваюцца ў | 

---

Часціца =
Чорная дзірка =
Максімон |
Эпоха |
Пастаянная Дзірака
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 111895219 |
Сучасны планёр
Планёр «Гамількар» у ходзе правядзення паветрана-дэсантнай аперацыі «Маркет-Гардэн" 1944
**Планёр** (фр.: planeur, ад лац. *planum* — *плоскасць*) — безматорны лятальны апарат цяжэйшы за паветра.

Планёр не мае ўласнай механічнай цягі. Стварэнне неабходнай пад’ёмнай сілы дасягаецца наданнем планёру хуткасці пры ўзлёце. Гэта дасягаецца буксіраваннем яго самалётам (аўтамабілем, матацыклам) або гумовым шнурам (амартызатарам), які расцягваецца ўручную планерыстамі. Адчапіўшыся ад буксіра, планёр, які ўзляцеў, можа толькі планіраваць, то бок зніжацца па нахільнай траекторыі. Выкарыстоўваючы ўзыходзячыя плыні паветра, планёр можа лятаць гарызантальна, лунаць і нават набіраць вышыню. Такі тып палёту мае агульную назву планіраванне або лунанне. Планёры шырока прымяняюцца ў авіяцыйным спорце.

У вайсковай справе яны могуць быць выкарыстаныя для выкіду паветраных дэсантаў, перакідвання рыштунку і баявой тэхнікі.

Упершыню планёр сканструяваны ў 1853 годзе Джордж Кэйлі  (руск.) (бел.Дж. Кейлі. На мяжы XIX—XX стст. найвядомейшым вытворцам планёраў быў Ота Ліліенталь. Вырабіўшы і выпрабаваўшы безліч мадэляў, ён стварыў удалую канструкцыю балансірнага планёра з добрымі лётнымі характарыстыкамі.

Росквіт планёраў выпаў на 1920—1930-я гады, калі пачаўся сапраўдны бум планёрных школ. У СССР ён быў нават у правінцыі. Шмат пілотаў Другой сусветнай вайны здзейснілі свае першыя палёты ў гэтых школах. Даступнасць і адносная таннасць спрыялі значнаму пашырэнню планёрнага спорту пасля заканчэння вайны.

Гл. таксама
-----------

* Авіацыя беспілотная
* Парашут
* Паветрана-дэсантныя войскі
* Параплан

Спасылкі
--------

* Планер своими руками Архівавана 8 верасня 2012.  (руск.)
* Виртуальный справочник о планерах  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4180683-9 · NDL: 00562642 · NKC: ph127390 |
**Дзікуша** (*Falcipennis falcipennis*) — адна з рэдкіх і малавывучаных птушак сямейства цецеруковыя. Знаходзіцца на мяжы знішчэння. Занесеная ў Чырвоную кнігу МСАП, Чырвоную кнігу РФ.

Асаблівасць дзікушы ў тым, што яна зусім не баіцца чалавека, і гэта паставіла від на мяжу поўнага знішчэння.

Арэал
-----

Жыве ў Амурскай вобласці, горна-таёжных участках Сіхотэ-Аліня і на востраве Сахалін.

Апісанне
--------

Сілкуецца ігліцай, насеннем моху, лісцем брусніцы і ягадамі, часам — насякомымі. Крыху буйнейшая за рабчыка, важыць 380—780 г. Афарбоўка бурая, чорная і белая. У самцоў канцавіны вонкавых махавых пёраў звужаныя.

Жыве як на схілах гор і сопках, так і на вышыні 1600 метраў над узроўнем мора. Лётае рэдка. Дзікушы палігамны, і самец-такун спарваецца на сваім участку з любой самка. Самка будуе гняздо ў зацішным месцы, сярод густога моху ці ў зарасніках багуна. У кладцы 7-15 яек. Насіжванне 23-25 ​​дзён.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне **Дзікуша** ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.6. Мн. 1998, С.115

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Таксанамія | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779639415 |
Сцягно барана
**Бара́ніна** — мяса бараноў (авечак) пры ўжыванні ў ежу. Мяса маладога ягня завецца *ягняціна*.

Ужываецца ў смажаным, вараным, параным, вэнджаным і салёным выглядзе для падрыхтоўкі шырокага спектру страў, уключаючы: супы, напрыклад шурпа і харчо, і другія стравы — бешбармак, плоў, шашлык, манты, каўбасы, сасіскі, куырдак, фарыкол і інш.

Бараніна заўсёды была і застаецца важнай часткай штодзённага рацыёну качавых, цюркскіх і мангольскіх народаў Азіі, у Расіі найбольш каштоўнай (не мае непрыемнага паху, багатая мінеральнымі рэчывамі і вітамінамі) пародай лічыцца Калмыцкая парода, атрыманая ў выніку селекцыі мангольскіх мясных парод авечак.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бараніна

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4226238-0 · NKC: ph501661 |
Схема з праекта зон аховы гісторыка-культурных каштоўнасцей у Вістычах. Зона рэгулявання забудовы пазначана жоўтым колерам.
**Зона рэгулявання забудовы** — зона аховы нерухомай матэрыяльнай гісторыка-культурнай каштоўнасці, неабходная для захавання і (або) рэгенерацыі гістарычна абумоўленай сістэмы планіроўкі, архітэктурнага, прыроднага асяроддзя і прасторавай структуры гісторыка-культурнай каштоўнасці, для замацавання значэння гісторыка-культурнай каштоўнасці ў антрапагенным і (або) прыродным асяроддзі, стварэння неабходных умоў успрымання гісторыка-культурнай каштоўнасці, рэгламентавання маштабу новага будаўніцтва і рэканструкцыі існуючай забудовы.

Літаратура
----------

* Рэкамендацыі па складзе і парадку распрацоўкі праектаў зон аховы нерухомых матэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцей
Пастава лотаса
**Ёга** (дэванагары: *योग*) — паняцце індыйскай культуры, у шырокім сэнсе азначае сукупнасць розных духоўных і фізічных практык, якія былі распрацаваны ў розных напрамках індуізма і будызма, галоўнай мэтай якой з’яўляецца кіраванне псіхікай і псіхафізіялогіяй індывідуума дзеля дасягнення найвышэйшага псіхічнага і духоўнага стану. У больш вузкім сэнсе, ёга — гэта адна з шасці артадаксальных школ філасофіі індуізму. Зыходная мэта ёгі — змяненне анталагічнага статуса чалавека ў свеце.

Асноўныя напрамкі ёгі гэта — раджа-ёга, карма-ёга, джнана-ёга, бхакты-ёга і хатха-ёга. У кантэксце філасофіі індуізма, пад ёгай разумеюць сістэму раджа-ёгі, якая была выкладзена ў «Ёга-сутрах» Патанджалі і цесным чынам звязана з прынцыпамі санкх’і. Ёга абмяркоўваецца ў розных пісаннях індуізма, як то «Веды», «Упанішады», «Бхагавад-гіта», «Хатха-ёга-прадыпіка», «Шыва-самхіта» і «Тантры». Канчатковай мэтай ёгі можа быць рознае: ад паляпшэння фізічнага здароўя і да дасягнення мокшы.

Слова «ёга» паходзіць ад санскрыцкага кораня *ёдж* ці *юдж*, якое мае шмат сэнсаў: «саюз», «гармонія» і інш. Упершыню сустракаецца ў «Рыг-ведзе» — найстаражытнейшым з усіх захаўшыхся помнікаў індыйскай літаратуры. За межамі Індыі тэрмін, як правіла, асацыюецца з хатха-ёгай і ейнымі асанамі ці з фізічнымі практыкаваннямі. Таго, хто займаецца ёгай, называюць ёгам ці ёгінам.

Зноскі
------

1. ↑  Pandit Usharbudh Arya (1985). The philosophy of hatha yoga. Himalayan Institute Press; 2nd ed.
2. ↑  Sri Swami Rama (2008) The royal path: Practical lessons on yoga. Himalayan Institute Press; New Ed edition.
3. ↑  Swami Prabhavananda (Translator), Christopher Isherwood (Translator), Patanjali (Author). (1996). Vedanta Press; How to know god: The yoga aphorisms of Patanjali. New Ed edition.
4. ↑  P. 51 The Complete Idiot’s Guide to Yoga By Joan Budilovsky, Eve Adamson

Літаратура
----------

* Йога // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Vaman Shivram Apte The Practical Sanskrit Dictionary. — Delhi: Motilal Banarsidass Publishers, 1965. — ISBN 81-208-0567-4 (fourth revised & enlarged edition).
* Patañjali Yoga Sutras of Patañjali Архівавана 23 ліпеня 2010.. — Studio 34 Yoga Healing Arts, 2001.
* Satischandra Chatterjee An Introduction to Indian Philosophy. — Eighth Reprint Edition. — Calcutta: University of Calcutta, 1984.
* Gavin Flood An Introduction to Hinduism. — Cambridge: Cambridge University Press, 1996. — ISBN 0-521-43878-0
* Swami Gambhirananda Madhusudana Sarasvati Bhagavad\_Gita: With the annotation Gūḍhārtha Dīpikā. — Calcutta: Advaita Ashrama Publication Department, 1998. — ISBN 81-7505-194-9
* Swami Harinanda Yoga and The Portal. — Jai Dee Marketing. — ISBN 0-9781429-5-0

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ёга
* Ёга на «Open Directory Project»
|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  **Джэйкаб Труба** |
|  |
| *Агульная інфармацыя* |
| **Нарадзіўся** | 26 лютага 1994(1994-02-26) (29 гадоў)* Rochester[d], Окленд[d], Мічыган, ЗША
 |
| **Грамадзянства** | * ЗША
 |
| **Пазіцыя** | Абаронца |
| **Рост** | 188 см |
| **Вага** | 85 кг |
| **Хват** | правы[d] |
| Клубная кар’ера\* |
|   |   Michigan Wolverines men's ice hockey[d]  |

**Джэйкаб Труба** (нар. 26 лютага 1994 года, Рочэстэр, Мічыган, ЗША) — амерыканскі хакеіст, абаронца канадскага клуба «Вініпег Джэтс», які гуляе ў НХЛ. Пачынаў у аматарскім хакеі.

Кар’ера
-------

### Клубная

У 2012 годзе быў задрафтаваны «Вініпег Джэтс» пад агульным нумарам 9, пасля чаго сезон правёў за каманду Мічыганскага ўніверсітэта ў рамках падгатоўкі да выступаў у НХЛ. 1 кастрычніка 2013 года Труб адгуляў сваю першую гульню НХЛ за «Джэтс», дзе адразу адзначыўся забітым голам у браму «Эдмантан Ойлерз». Акрамя гэтага ў гэтым матчы зарабіў таксама і асістэнцкі пункт, дзякуючы выдатнай гульні быў названы першай зоркай сустрэчы.

### Міжнародная

Труба доўгі час сваёй аматарскай кар’еры выступаючы за юнацкую зборную ЗША, выступаючы ў яе складзе на розным міжнародных спаборніцтвах. Быў абраны ў склад нацыянальнай зборнай ЗША на чэмпіянат свету 2014 года ў Мінску.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 20 чэрвеня 2020.
2. ↑  Winnipeg Jets at Edmonton Oilers boxscore

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Джэйкаб Труба

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Тэматычныя сайты | Elite Prospects (ігрок) · Hockey-Reference.com · hockeyDB · НХЛ |
Барограф.
Бараграма моцнага шторму ў паўночнай частцы Германіі (2005 г.).
**Барограф** ( стар.-грэч.: βάρος «цяжар, вага» і γράφω «пішу») або **бараметрограф** — самапісны прыбор для бесперапыннага запісу значэнняў атмасфернага ціску. Выкарыстоўваецца на метэаралагічных станцыях, а таксама на самалётах і аэрастатах для рэгістрацыі вышыні (па змене ціску). 

У залежнасці ад прынцыпу дзеяння прыёмнай часткі барографы падзяляюць на анероідныя барографы і ртутныя — вагавыя і паплаўковыя. Распаўсюджаныя на практыцы анероідныя барографы, прыёмная частка якіх складаецца з некалькіх анероідных скрынак, змацаваных разам. Пры змене атмасфернага ціску скрынкі сціскаюцца або расцягваюцца, у выніку чаго іх вечка перамяшчаецца ўверх або ўніз. Гэта перамяшчэнне перадаецца пяру, якое рысуе крывую на разграфленай стужцы. 1 мм запісу па вертыкалі адпавядае каля 1 мбар (1 мбар=100 н/м2). Па часе поўнага абароту барабана барографы падпадзяляюцца на сутачныя і тыднёвыя. Праца барографа кантралюецца параўнаннем яго з ртутным барометрам.

Барограф з падвышанай адчувальнасцю называецца мікрабарографам, змяненне ціску ў 0,1 мбар адпавядае 1-3 мм вертыкальнага перасоўвання пяра.

Зноскі
------

1. ↑  Барометрограф // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776047251 |
**Бенуа Жако** (фр. Benoît Jacquot, нар. 5 лютага 1947) — французскі кінарэжысёр і сцэнарыст.

Біяграфія
---------

Бенуа Жако нарадзіўся 5 лютага 1947 года ў Парыжы. Кар’еру пачаў у канцы 1960-х — пачатку 1970-х гадоў асістэнтам у рэжысёраў Бернара Бардэры, Маргерыт Дзюрас, Марселя Карнэ і Ражэ Вадзіма. Першым самастойным фільмам быў «Забойца-музыкант», зняты паводле твораў Ф. М. Дастаеўскага з Ганнай Карына ў галоўнай ролі.

Сапраўдны поспех прынесла рэжысёру карціна «Крылы галубкі» (1981), у якой згуляла Ізабэль Юпэр.

У 2003 годзе быў пастаноўшчыкам оперы Жуля Маснэ «Вертэр» у Каралеўскім тэатры Ковент-Гардэн.

Фільм Бенуа Жако «Толькі не скандал» удзельнічаў у конкурснай праграме 56-га Венецыянскага кінафестывалю 1999 года. «Бывай, мая каралева», які атрымаў дзесяць намінацый прэміі «Сезар» 2013 года, адкрываў 62-і Берлінскі міжнародны кінафестываль у лютым 2012 года.

Зноскі
------

1. ↑  Benoît Jacquot // filmportal.de — 2005. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812'></a>
2. ↑  Benoît Jacquot // Roglo — 1997. — 8549233 экз.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q83365652'></a>
3. ↑
4. ↑
**Бенуа́р** (фр.: baignoire) — ніжні ярус тэатральных ложаў, размешчаны непасрэдна за партэрам на ўзроўні сцэны.

Апісанне
--------

Бенуар узнік у французскім тэатры XVIII стагоддзя пасля забароны прывілеяванай частцы гледачоў глядзець спектаклі са сцэны. Тады ложа бенуару завешвалася адмысловымі завесамі, праз якія гледачы добра бачылі спектакль, застаючыся нябачнымі. У XIX стагоддзі распаўсюдзіліся ў тэатрах Еўропы; суцэльныя заслоны-сеткі былі заменены аксамітавымі драпіроўкамі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Українська радянська енциклопедія : у 12 томах / за ред. М. Бажана. — 2-ге вид. — К.: Головна редакція УРЕ, 1974–1985.
* Бенуар // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
**Бля́дка** — возера ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці, за 9 км у паўднёва-заходнім кірунку ад горада Мядзел, у 4,1 км на паўднёвы захад ад вёскі Гатавічы, у 700 м на паўднёвы захад ад паўднёва-заходняга берага возера Бляда. Уваходзіць у склад гідралагічнага заказніка «Чарэмшыцы». Адносіцца да Нарачанскай групы азёр. З паўднёвай ускраіны возера выцякае ручай, які праз 150 м ўпадае ў раку Нарач.

Назва
-----

Назва возера можа паходзіць ад светлага колера азёрнай вады — бледнага, бледнаватага, што абумоўлена колерам пясчанага дна ў старыя часы. Невыпадкова суседняе з Блядкам возера насіла падобную назву — Бляда, Блядна, Бледнае.

Апісанне
--------

Плошча паверхні возера — 0,074 км². Даўжыня — 0,58 км, найбольшая шырыня — 0,46 км, даўжыня берагавой лініі — 1,4 км.  

Вадаём праточны, катлавіна возера круглаватай формы, рэшткавага тыпу. Усходні бераг возера пераходзіць у балота, з усіх іншых бакоў бераг прадстаўлены забалочанымі лясамі. З гэтай прычыны возера цяжкадаступнае і маладаследаванае.

На паўднёвы ўсход ад возера пачынаецца запаветная зона, знаходжанне чалавека ў якой забаронена (акрамя навуковых даследаванняў).

Зноскі
------

1. ↑  Даведнік «Водныя рэсурсы Нацыянальнага парка „Нарачанскі"»  (руск.)
2. ↑  Артыкул пра Нацыянальны парк «Нарачанскі» ў газеце «Нарачанская зара»

Літаратура
----------

* Нарочанские озёра: Карта рыбака / Ред.: В. А. Змачинская, С. Н. Саратова. — Мн.: РУП «Белкартография», 2009. — 5 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Возера без назвы (H-14) ў даведніку "Водныя рэсурсы Нацыянальнага парка «Нарачанскі»
* Возера Блядка на Вікімапіі

| Нарачанскія азёры |
| --- |
| 
* Баторына
* Белае
* Блядка
* Выдранік
* Градскае
* Запартава
* Казінае
* Млынок
* Мястра
* Нарач
* Падшап’е
* Слоўта
* Скрыпава
* Шастакова

 |
**Мітрапаліт Іларыён** (англ.: Metropolitan Hilarion; свецкае імя **Ігар Аляксеевіч Капрал**; 6 студзеня 1948, Спірыт-Рывер, Канада — 16 мая 2022, Нью-Ёрк), Першаіерарх Рускай праваслаўнай царквы за мяжой.

Нарадзіўся ў сям’і выхадцаў з Заходняй Украіны. У 1972 годзе скончыў Свята-Троіцкую духоўную семінарыю ў Джордавіле. У 1974 годзе пастрыжаны ў манахі, у 1975 годзе ўзведзены ў сан іерадыякана, у 1976 годзе — у сан іераманаха.

Скончыў Сіракузскі ўніверсітэт (ЗША) па спецыяльнасці руская літаратура ў 1976 годзе. З 1984 года — епіскап Манхэтэнскі, сакратар Архіерэйскага Сінода РПЦЗ, з 1995 года — епіскап Вашынгтонскі, з 1996 года — архіепіскап Сіднейскі і Аўстралійска-Навазеландскі. У 2003 годзе ўзнагароджаны правам насіць дыямантавы крыж на клабуку. З 2006 года — першы намеснік старшыні Архіерэйскага Сінода РПЦЗ.

12 мая 2008 года пасля смерці мітрапаліта Лаўра (Шкурлы) абраны першаіерархам РПЦЗ. 14 мая таго ж года быў зацверджаны Свяшчэнным Сінодам Маскоўскага Патрыярхату на пасады Першаіерарха.

Памёр 16 мая 2022 года ў адной з лякарняў Нью-Ёрка ў дзве гадзіны дня па нью-ёркскім часе пасля працяглай хваробы.

Зноскі
------

1. ↑  Первоиерархом Русской Зарубежной Церкви избран архиепископ Иларион На официальном сайте МП 12 мая 2008 г.
2. ↑  Священный Синод Русской Православной Церкви утвердил избрание архиепископа Сиднейского и Австралийско-Новозеландского Илариона Первоиерархом РПЦЗ На официальном сайте МП 14 мая 2008 г.
3. ↑  Русская Православная Церковь Заграницей - Официальная Страница **(нявызн.)**. *www.synod.com* (16 мая 2022).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ілаўля.

**Ілаўля** (руск.: Иловля́) — рака ў еўрапейскай частцы Расіі, левы прыток Дона.

Даўжыня Ілаўлі — 358 км, а плошча вадазборнага басейна — 9250 км². Сярэдні расход вады ля пасёлка Ілаўля — 9,6 м³/с. Працякае па Саратаўскай і Валгаградскай абласцях, у агульным напрамку на паўднёвы захад. Паміж пачаткам снежня і канцом сакавіка замярзае, улетку разбіваецца на асобныя плёсы. У старажытнасці паміж рэчышчам Ілаўлі ля сучаснага горада Камышына і Волгай існаваў валок з басейна Волгі ў Дон.

Геаграфія
---------

Ілаўля бярэ выток на Прыволжскім узвышшы. Працякае па тэрыторыі Краснаармейскага раёна Саратаўскай вобласці, а таксама Камышынскага, Альхоўскага і Ілаўлінскага раёнаў Валгаградскай вобласці. Акрамя таго, басейн Ілаўлі збірае сцёк з правабярэжжа Волгі, часам падыходзячы на некалькі кіламетраў да рэчышча Волгі. Акрамя названых вышэй раёнаў, басейн Ілаўлі размешчаны таксама на тэрыторыі Жырноўскага, Катоўскага, Фралоўскага і Дубаўскага раёнаў Валгаградскай вобласці.

На Ілаўлі размешчаны горад Пятроў Вал. За 22 км ад месца ўпадзення ракі ў Дон знаходзіцца рабочы пасёлак Ілаўля. Упадае ў Дон злева на вышыні 36 м над узроўнем мора за 604 км ад вусця Дона.

Найбуйнейшыя прытокі — Шырай і Альхоўка, абодва правыя.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 315141191 |
**Зля́ціна** — нізіннае балота на ўсходзе Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі, у пойме р. Правая Лясная. Плошча балота складае 4,3 тыс. га, у межах прамысловага паклада 3,5 тыс. га. Глыбіня торфу да 3,3 м, сярэдняя 1,7 м, ступень распаду 42 %, попельнасць 16,9 %. Станам на 1 студзеня 1978 года запасы торфу 9.3 млн т. Невялікая здабыча торфу на ўгнаенне. Асушана адкрытай сеткай 2,8 тыс. га, выкарыстоўваецца пад ворыва і сенажаць. На неасушанай частцы пераважаюць хмызнякі і асокі.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
**Жуан да Нова**, або **Жуан дэ Нова** (парт.: João da Nova, галіс.: Joam de Nôvoa; каля 1460—1509) — партугальскі мараплавец галісійскага паходжання.

Біяграфія
---------

Экспедыцыя 1501 г. (малюнак 1565 г.)
Жуан да Нова нарадзіўся ў мястэчку Маэда ў Галісіі ў заможнай рыцарскай сям'і. Каля 1468 г. пад час вайны паміж прыхільнікамі і праціўнікамі кастыльскай манархіі быў перапраўлены сваякамі ў Партугалію. Зрабіў ваенную кар'еру. Удзельнічаў у вайне ў Галісіі на баку Ізабелы I, але канчаткова пакінуў радзіму паміж 1480—1483 гг.

У 1497 г. быў прызначаны старастам Лісабона (*Alcaide menor da Lisboa*).

У 1501—1502 гг. ўзначальваў трэцяю партугальскую экспедыцыю ў Індыю. Яна складалася ўсяго з 4 караблёў, толькі часткова фінансавалася Партугальскай каронай і мела на мэце стварэнне гандлёвай факторыі ў Паўднёвай Азіі. Жуан да Нова бліскуча выканаў заданне. У першай для партугальцаў марской бітве ў Індыйскім акіяне перамог флот Калікута. Падчас экспедыцыі адкрыў астравы Ушэсця, Марцін-Вас і Святой Алены.

У 1505 г. быў прызначаны капітанам карабля «Флор-дэ-ла-Мар» і адным з кіраўнікоў сёмай партугальскай экспедыцыі ў Індыю. Але ў выніку спрэчкі з Франсішку і Лаўрэнсу дэ Алмейда пакінуў экспедыцыю і пажадаў вярнуцца на «Флор-дэ-ла-Мар» у Партугалію. Па дарозе ён захварэў. Судна і каманда апынуліся на бязлюдным востраве ў Мазамбікскім праліве, адкуль былі выратаваны Трыстанам да Кунья і працягвалі далейшы шлях разам з ім. Жуан да Нова ўдзельнічаў у ваенных сутычках з арабамі ля ўсходняга ўзбярэжжа Афрыкі і ў заваяванні Сакотры. Застаўся разам з Афонсу дэ Альбукерке на Сакотры.

Адносіны паміж да Нова і дэ Альбукерке не склаліся, што выявілася пад час рэйду ў Аманскі заліў у жніўні — верасні 1507 г. дэ Альбукерке адмовіў падначаленаму Жуану да Нова плыць у Індыю за дапамогай і нават загадаў яго арыштаваць, але потым адпусціў для ўдзелу ў бітве за Армуз.

У 1508 г. некалькі партугальскіх капітанаў патаемна пакінулі эскадру дэ Альбукерке і адплылі ў Індыю. дэ Альбукерке накіраваў за імі Жуана да Нову, але той у выніку далучыўся да змоўшчыкаў і разам з імі жаліўся на дэ Альбукерке віцэ-каралю Франсішку дэ Алмейда.

У лютым 1509 г. удзельнічаў у бітве ля Гоа, прычым яго карабель «Флор-дэ-ла-Мар» выкарыстоўваўся як флагман.

Памёр у ліпені 1509 г. у Кочыне. Цікава, што Афонсу дэ Альбукерке, які быў пасля яго смерці арыштаваны, прабачыў Жуана да Нова і аплаціў яго пахаванне.

Памяць
------

Імя Жуана да Нова носіць востраў у Мазамбікскім праліве, дзе ён і яго каманда апынуліся ў 1506 г.

Зноскі
------

1. ↑  PROL, S. (2002): João da Nova: un mariño galego ao servicio da Coroa de Portugal , Ourense: Deputación. REY TRISTÁN, E. (1999): Participación gallega en los inicios de la expansión portuguesa en el Índico: Joao da Nova, Semata. Ciências Sociais e Humanas , 11: 85-114. //

Спасылкі
--------

* Жуан да Нова, галісійскі марак на службе Партугаліі
* Партугальскі гістарычны слоўнік
* Артыкул у El Pais Galicia


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Іспанскі біяграфічны · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 2240 2957 · LCCN: no2011106288 · NTA: 126246068 · VIAF: 172114458 |
**Лячэбны факультэт** — адзін з факультэтаў Гродзенскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта.

Гісторыя
--------

Гісторыя лячэбнага факультэта — гэта гісторыя Гродзенскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута. У адпаведнасці з Пастановай Савета Міністраў БССР і Загадам Міністэрства аховы здароўя БССР у 1958 годзе быў арганізаваны Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі інстытут з прыёмам у 1958/59 вучэбным годзе 250 чалавек на лячэбны факультэт.

У пачатку 1990-х гадоў факультэт называўся лячэбна-прафілактычным і праводзіў падрыхтоўку па спецыяльнасці лячэбна-прафілактычная справа. Выпускнікі атрымлівалі кваліфікацыю ўрача па спецыяльнасці лячэбная справа. З 2000 года выпускнікі атрымлівалі кваліфікацыю ўрача па спецыяльнасці лячэбная справа.

Адукацыя
--------

У цяперашні час лячэбны факультэт забяспечвае ажыццяўленне адукацыйнай і навуковай дзейнасці, вучэбна-метадычнай работы ў рамках профілю адукацыі «Ахова здароўя», накірунку адукацыі 79 01 «Прафілактыка, дыягностыка, лячэнне, рэабілітацыя і арганізацыя аховы здароўя», спецыяльнасці 1 — 79 01 01 «Лячэбная справа». Факультэт ажыццяўляе падрыхтоўку спецыялістаў з вышэйшай адукацыяй па спецыяльнасці 1 — 79 01 01 «Лячэбная справа».

Дэканы
------

Вышэйшым органам кіравання факультэтам з’яўляецца Савет лячэбнага факультэта. Усімі відамі дзейнасці кіруе дэкан. На працягу ўсяго перыяду існавання факультэта дэканамі з’яўляліся:

* Рыгор Іосіфавіч Кірылюк (1958—1962)
* Мікалай Іванавіч Сімарот (1962—1964)
* Уладзімір Трафімавіч Парамей (1965—1966)
* Генадзь Аляксеевіч Обухаў (1966—1977)
* Георг Еўстратавіч Гайдышаў (1977—1987)
* Іван Пятровіч Пратасевіч (1987—1990)
* Уладзімір Максімавіч Калтанюк (1990—1997)
* Вячеслаў Вячаслававіч Губар (1997—2000)
* Генадзь Рыгоравіч Мармыш (з 2000)

Зноскі
------

1. ↑  Лячэбны факультэт

| ⛭Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт |
| --- |
| Факультэты | Лячэбны факультэт ·  Педыятрычны факультэт ·  Медыка-псіхалагічны факультэт ·  Медыка-дыягнастычны факультэт ·  Факультэт замежных навучэнцаў ·  Факультэт павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі | Галоўны корпус Гродзенскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта |