**Тлятворны ўплыў Захаду** (таксама «**нізкапаклонства перад Захадам (замежжам)**») — палітычнае клішэ.

Гісторыя
--------

Яшчэ рускія панславісты (М. П. Пагодзін, М. Я. Данілеўскі), народнікі (М. А. Бакунін, П. Л. Лаўроў, П. М. Ткачоў), почвенікі і славянафілы (І. В. Кірэеўскі, А. С. Хамякоў, К. С. Аксакаў) адмоўна адносячыся да знешняга ўплыву на расійскае жыццё, часта называлі яго «тлятворным».

Заходні ўплыў у СССР
--------------------

У XX стагоддзі, у перыяд «хрушчоўскай адлігі», калі заходняя мода, музыка і да т.п. сталі прасочвацца праз «жалезную заслону», асабліва ў сувязі з правядзеннем фестывалю ў Маскве, выраз *тлятворны ўплыў Захаду* стаў савецкім ідэалагічным клішэ. Першапачаткова выкарыстоўвалася вышэйшымі партыйнымі органамі ў дачыненні да любых павеваў з краін Захаду, што, паводле іх меркавання, магло падарваць якія-небудзь палажэнні савецкай ідэалогіі або замежнапалітычнага курсу (напрыклад, у дачыненні да прыхільнікаў моды — «стыляг»). Часта (але не заўсёды) ужываецца ў іранічным сэнсе, калі штосьці адпрэчваецца або забараняецца без усякіх рацыянальных прычын, як неадпаведнае пануючай ідэалогіі і традыцыям.

У савецкай навуцы перыяду сталінізму навуковыя працы грунтоўна чысціліся ад спасылак на замежных навукоўцаў па прычыне барацьбы з «нізкапаклонствам перад Захадам (замежжам)». Напрыклад, Аляксандр Салжаніцын у мемуарнае-мастацкім рамане «У крузе першым» коратка апісаў гэта так:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Павыкідаць замежнікаў значыла замяніць усюды ў тэксце «Лаўэ даказаў» на «навукоўцам удалося даказаць», або «як пераканаўча паказаў Лангмюр» на «як было паказана». Калі ж які-небудзь не толькі рускі, але немец ці датчанін на рускай службе адрозніўся хоць бы малым — трэба было абавязкова паказаць цалкам яго імя-імя па бацьку, адцяніць яго непрымірымы патрыятызм і несмяротныя заслугі перад навукай.глава 50 | » |

Расійскі сацыёлаг Барыс Максімавіч Фірсаў успамінае, як адна маскоўская газета з пафасам ставіла пытанне: «Чаму могуць навучыць нашых дзяцей кнігі Жуль Верна, усе гэтыя яго героі — чалавеканенавіснік капітан Нема ці бесшабашны Дзік Санд?».

Адлюстраванне ў творах культуры
-------------------------------

У негатыўным ключы выраз ужываецца ў фільме «Дыяментавая рука»: калі Сямёна Сямёнавіча Гарбункова, які напіўся і ўстроіў у рэстаране «Ніцая вярба» дэбош, прывезлі дамоў, домакіраўнік Варвара Сяргееўна Плюшч кажа яго жонцы: «Пасля вяртання **адтуль** *[з замежнай паездкі]* Ваш муж стаў іншым. Тлятворны ўплыў Захаду! Гэтыя цацкі ідыёцкія! А гэта дзіўная фраза — „Сабака — сябар чалавека"! Дзіўная, калі не сказаць больш. А гэта? Элементы салодкага жыцця! І вы ведаеце, я не здзіўлюся, калі заўтра высвятліцца, што ваш муж тайна наведвае сінагогу» (апошняе слова пераагучана на «палюбоўніцу»).

Гл. таксама
-----------

* Гнілы Захад
* Амерыканскі лад жыцця
* Барацьба з касмапалітызмам

Зноскі
------

1. ↑  Реферат по философии. Тема: «Становление философии» Архівавана 22 ліпеня 2014.
2. ↑  Шавырын Сяргей За мяжу! (з гісторыі замежнага турызму ў СССР) Архівавана 20 чэрвеня 2010.
3. ↑  *Фирсов Б.М. Европейский университет в Санкт-Петербурге, Европейский дом (Санкт-Петербург).* Разномыслие в СССР, 1940-1960-е годы: история, теория и практика (англ.) (руск.). — СПб.: Европейский университет в Санкт-Петербурге, 2008. — С. 95. — 543 с. — ISBN 5-9438-0070-0.