recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Абрамаў.
**Мікалай Віктаравіч Абрамаў** (вепск.: Nikolai Viktorovič Abramov; 24 студзеня 1961, в. Ладва, Падпарожскі раён, Ленінградская вобласць — 23 студзеня 2016) — вепскі паэт, перакладчык, журналіст. Член Саюза пісьменнікаў РФ.

Біяграфія
---------

Скончыў завочнае аддзяленне філалагічнага факультэта Петразаводскага ўніверсітэта. Працаваў рэдактарам у газеце «Kodima» (*«Родная зямля»*).

Першы зборнік вершаў Абрамава «Koumekumne koume» (*«Трыццаць тры»*) выйшаў у 1994 годзе і стаў першай мастацкай кнігай на вепскай мове. У 1999 годзе выйшла кніга вершаў «Kurgiden aig» (*«Час жураўлёў»*), дзе акрамя ўласных вершаў аўтара былі змешчаныя творы Пушкіна, Ясеніна, Рубцова, Пастарнака, Высоцкага, Еўтушэнкі ў перакладзе на вепскую мову. Трэцяя кніга Абрамава — «Pagiškam, vell'» (*«Пагаворым, браце»*) выйшла ў 2005 годзе. Вершы аўтара былі перакладзеныя на фінскую, венгерскую, нарвежскую і іншыя мовы. Мікалай Віктаравіч таксама пісаў на рускай мове.

У 2006 годзе Абрамаў стаў лаўрэатам літаратурнай прэміі скандынаўскага пісьменніка і грамадскага дзеяча Б. Пох’янена.
Зняўся ў кароткаметражным фільме «Шчасце» (руск.: "Счастье"), які атрымаў прыз «Залатая лада» на IV усерасійскім фэсце кароткаметражных ігравых фільмаў. Здымаўся ў іншых, пераважна, кароткаметражных фільмах.

Зноскі
------

1. ↑  Фальклорна-літаратурная мапа Карэліі (рус.)(недаступная спасылка)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 11002524 · BNF: 165597391 · GND: 1139649019 · ISNI: 0000 0003 6097 0327 · SUDOC: 164485813 · VIAF: 221224348 |

 |
**Лу Чжы** (陸治, 1496 —1576) — кітайскі мастак часоў дынастыі Мін, прадстаўнік школы У.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1496 годзе ў г. Сучжоў (правінцыя Цзянсу). Паходзіў з сям’і сярэдняга стану. Спрабаваў зрабіць чыноўніцкую кар’еру, але не змог здаць правінцыйныя экзамены, пасля гэтага стаў вучнем Вэнь Чжэнміна. Амаль усё жыццё прысвяціў маляванню. За кошт продажу сваіх карцін і існаваў. Зрэшты з прычыны шматлікіх прадстаўнікоў школы У ў Сучжоў Лу Чжы не меў значных прыбыткаў да канца жыцця. З часам стаў весці жыццё пустэльніка. Памёр у 1576 годзе.

Творчасць
---------

Працаваў у жанры «птушкі і кветкі», а таксама займаўся ландштафтным жывапісам. У самай вядомай карціне-скрутку манера пісьма Лу Чжы простая і чыстая. Мастак выключна выкарыстаў амаль «сухую» туш і толькі невялікае «размыццё». Прымяненне колеру адпавядае стылю «сініх вод і зялёных гор у малым маштабе», тут па-майстэрску спалучаецца «цеплыня і гарманічнасць» са «старэчай і сілай».

Заўвагі
-------

1. ↑  Lu Zhi // Union List of Artist Names Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
2. ↑  Zhi Lu // Faceted Application of Subject Terminology Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3294867'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q846596'></a>
3. 1 2  *(unspecified title)* Праверана 6 снежня 2020.
4. ↑
5. ↑  China Biographical Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13407958'></a>

Спасылкі
--------

* Архівавана 29 січня 2020.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| CBDB: 0130737 · GND: 133119750 · ISNI: 0000 0000 8194 5372 · LCCN: nr96015918 · NTA: 192058959 · VIAF: 3653437 · ULAN: 500321776 |

 |
**Крыварожскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт** (укр.: Криворізький державний педагогічний університет) — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, размешчаная ў Крывым Розе.

Гісторыя
--------

Заснаваны ў 1930 годзе як Крыварожскі інстытут прафесійнай адукацыі. Рыхтаваў настаўнікаў фізікі, матэматыкі, гісторыі і палітэканоміі, мовы і літаратуры. У 1933 годзе Інстытут прафесійнай адукацыі быў рэарганізаваны ў педагагічны інстытут. У даваенны перыяд інстытут падрыхтаваў каля 1000 настаўнікаў. 16 сакавіка 1999 года Пастановай Кабінета Міністраў Украіны на базе Крыварожскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута створаны Крыварожскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт. З 1992 года ў ВНУ функцыянуе аспірантура, на кафедрах працуе больш за 120 яе выпускнікоў. За гады функцыянавання аспірантуры падрыхтавана больш за 110 кандыдатаў навук. У 2011 годзе быў створаны Крыварожскі нацыянальны ўніверсітэт, які аб’яднаў Крыварожскі тэхнічны ўніверсітэт, Крыварожскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт, Крыварожскі эканамічны інстытут КНЭУ, Крыварожскі факультэт НМетАУ. 27 студзеня 2016 года распараджэннем Кабінета міністраў Украіны Крыварожскі педагагічны інстытут зноў выдзелены са складу Крыварожскага нацыянальнага ўніверсітэта з аднаўленнем на яго базе Крыварожскага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта.

Структура
---------

* Факультэт дашкольнай і тэхналагічнай адукацыі
* Факультэт украінскай філалогіі
* Фізіка-матэматычны факультэт
* Факультэт замежных моў
* Псіхолага-педагагічны факультэт
* Прыродазнаўчы факультэт
* Факультэт геаграфіі, турызму і гісторыі
* Факультэт мастацтваў

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка ўніверсітэта
**13-я Касцюковіцкая партызанская брыгада** — партызанская брыгада, створаная ў маі 1943 года. 
Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Касцюковіцкага, Клімавіцкага і Прапойскага раёнаў. 29 верасня 1943 года брыгада (1080 партызан, 3 батальёны) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

Брыгада была створана на базе 719-га, 46-га, 718-га атрадаў (са жніўня 1943 года сталі адпаведна 1-ым, 2-ім і 3-ім батальёнамі).

Камандаванне
------------

### Камандзір

* С. А. Мазур.

### Камісар

* Дз. Е. Савельеў.

### Начальнік штаба

* І. М. Мароз.

Гісторыя
--------

Партызаны 20 красавіка — 31 мая 1943 года зрабілі рэйд з Клічаўскага раёна ў Клімавіцкі, фарсіравалі рэкі Друць, Дняпро, Проня, Сож, з боем перайшлі чыгунку Быхаў — Рагачоў. У чэрвені — верасні 1943 года вялі баі з нямецкай арміяй, абараняючы раён дыслакацыі, праводзілі аперацыі на чыгунцы Клімавічы — Касцюковічы і прылеглых грунтовых дарогах. Удзельнічалі ў аперацыі «рэйкавая вайна».

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Балотная вуліца.

**Балотная вуліца** — мерыдыянальная вуліца ў гістарычным раёне Лясны Выбаргскага адміністрацыйнага раёна Санкт-Пецярбурга. Праходзіць паралельна Інстытуцкаму праспекту да праспекта Тарэза ад скасаванай Пясочнай вуліцы. Назва вуліцы вядомая з 1887 года. Яна звязана з багністым участкам мясцовасці. З поўдня на поўнач (па павелічэнні нумарацыі дамоў) Балотную вуліцу перасякаюць наступныя вуліцы:

* праспект Пархоменкі — скрыжаванне;
* 2-і Мурынскі праспект — скрыжаванне;
* алея Акадэміка Ліхачова — прымыканне.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
Ражанка (напой) 
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ражанка, значэнні.
**Ра́жанка** — кісламалочны выраб (напой), які вырабляюць з каровінага адтопленага малака праз сумеснае кісламалочнае і спіртавае браджэнне. Заквашванне робяць тэрмафільнымі малочнакіслымі стрэптакокамі і чыстымі культурамі балгарскай палачкі, сквашваецца на працягу 3—6 гадзін. Мае жоўта-бурае адценне і традыцыйны кісламалочны смак. Фактычна з'яўляецца адным з гатункаў ёгурту без смакавых дабавак.

  


| ⛭Малочныя прадукты |
| --- |
| Натуральнамалочныя прадукты | 
* Пітное малако
	+ пастаялка
	+ адгон
	+ бялковае
	+ вітамінізаванае
	+ адтопленае
* Вяршкі
* Кісламалочныя прадукты
	+ айран
	+ ацыдафілін
	+ ёгурт
	+ кефір
	+ кумыс
	+ мацоні
	+ ражанка
	+ смятана

 | Шклянка каровінага малака |
| Прадукты перапрацоўкі | 
* Малочныя кансервы
	+ згушчанае малако
	+ курут
	+ сухі тварог
	+ сухое малако
* Марожанае
* Сметанковае масла
	+ Топленае масла
* Сыр
* Тварог

 |
| Пабочныя прадукты | 
* Маслёнка
* Сыроватка

 |
| Другасныя прадукты | 
* Казеін
* Малочны цукар
* Рыкота

 |
**Букуўкі з Букуўкі** (*Bukůvka z Bukůvky*) — чэшскі шляхецкі род, які мае герб у выглядзе двух звітых срэбраных рагоў у чырвоным полі з клейнотам з такіх самых двух звітых срэбраных рагоў.

У сярэдзіне XIV стагоддзя згадваюцца Рагаўлад (зг. 1365—1398), Багунек, Бенеш, Мікулаш і Ян Букуўкі з Букуўкі. Ад вышэйзгаданага Рагаўлада пайшоў род Рагаўладаў з Белей, з іх Рагаўлад Рагаўлад з Белей быў парохам у Букуўцы (1415). У 1425 годзе згадваецца ксёндз Іржы Рагаўлад (*Jiří Rohovlad*), у 1433 — Рагаўлад з Лічна, каля 1475 — нейкі Рагаўлад з Белей, у 1506 — нейкі Рагаўлад, які разам з братам Альбрэхтам купіў Чэрвону Лготу, у 1500—1513 — Мікулаш Рагаўлад з Белей. Род працягваецца і сёння.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Букуўкі з Букуўкі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: mzk2006337374 · VIAF: 84666400 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Джозеф.
**Майкл Джозеф** (англ.: Michael Joseph, па-корнску: *Mighal Josep*), больш вядомы як **Ан Гоф** (па-корнску: *an Gof* альбо *an Gov* — «каваль») (памёр 24 чэрвеня 1497) — адзін з правадыроў Корнскага паўстання 1497 года. Гэтае паўстанне было паднятае ў Лондане пасля таго, як англійскі кароль Генрых VII павысіў падаткі для барацьбы з Шатландыяй. Корнцы лічылі гэта выключна пытаннем поўначы, якое іх не тычылася. Яны прайшлі маршам па Лондане. Паўстанцы спадзяваліся на падтрымку жыхароў Кенту, дзе адбылося паўстанне ў 1450 годзе, але іх падтрымлівалі неахвотна. 17 чэрвеня 1497 паўстанцкія сілы былі разбіты каралеўскім войскам непадалёк ад ракі Равенсборн (англ.: Ravensbourne). Пасля бітвы Ан Гоф уцёк у Грынвіч, але быў схоплены і кінуты ў Таўэр. Пасля падаўлення паўстання Ан Гоф пэўны час знаходзіўся пад арыштам у Таўэры, а пасля быў павешаны разам з яшчэ адным лідарам паўстанцаў, Томасам Фламанкам. Перад самым пакараннем Ан Гоф сказаў, што пакідае па сабе «вечнае імя і славу трывалую і неўміручую». Галовы Ан Гофа і Фламанка былі пасля выстаўленыя на Лонданскім мосце.

У 1997 годзе, калі споўнілася 500 год ад часоў паўстання, па маршруце паўстанцаў прайшлі ўдзельнікі грамадскай акцыі «Keskerdh Kernow 500». Каля царквы Святога Кеверна (англ.: St Keverne) быў усталяваны помнік, у мясцовасці Блэкхэт (англ.: Blackheath) — мемарыяльная дошка Ан Гофу і Фламанку.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Майкл Джозеф Ан Гоф «каваль» (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Оксфардскі біяграфічны |
Пілад і Арэст
**Піла́д** (стар.-грэч.: Πυλάδης) — персанаж старажытнагрэчаскай міфалогіі. Сын цара Факіды Строфія і сястры Агамемнана. Каханы сябар Арэста. Калі Арэст помсціў за бацьку, Пілад забіў сыноў Наўплія, якія прыйшлі на дапамогу Эгісфу.

Пасля вяртання з блуканняў ажаніўся з сястрой Арэста - Электрай.

Паводле адной з версій, усталяваў дэльфійскую амфіктыёнію.

Пілад з'яўляецца дзеючай асобай трагедыі Эсхіла «Хаэфоры», Сафокла «Электра» (без слоў), Еўрыпіда «Электра» (без слоў), «Арэст» і «Іфігенія ў Таўрыдзе», Пакувія «Хрыс», Сенекі «Агамемнан» (без слоў).

Зноскі
------

1. ↑  Мифы народов мира. М. 1991-92. В 2 т. Т.2. С.312-313; Псеўда-Апаладор. Міфалагічная бібліятэка Э VI 24.25.27-28
2. ↑  Еўрыпід. Іфігенія ў Таўрыдзе 917
3. ↑  Авідзій. Любоўныя элегіі II 6, 15-16 далей
4. ↑   Паўсаній. Апісанне Элады I 22, 6
5. ↑  Схолии к Софоклу. Трахинянки 639 // Кулишова О. В. Дельфийский оракул в системе античных межгосударственных отношений. СПб, 2001. С.171

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пілад
Букіністычны развал у Парыжы
**Букіністыка** (ад фр.: Bouquiniste — букініст, фр.: Bouquin — старая кніга) — гандаль старымі кнігамі і іншымі друкаванымі антыкварнымі выданнямі. Акрамя таго, букіністыкай называюць сукупнасць рознага роду старой і старадаўняй паліграфічнай прадукцыі (старыя кнігі, старадаўнія кнігі, брашуры, паштоўкі, газеты, часопісы, афішы , пракламацыі, квіткі), сабранай у адным месцы. **Букініст** - спецыяліст букіністычнага гандлю, звычайна з'яўляюцца знаўцамі старадаўніх рэдкіх выданняў. Умоўна прынята падзяляць старую кнігу на букіністычную - пасля 1851, і антыкварную - да 1851. Букіністыка з'яўляецца адной з крыніц калекцый бібліяфілаў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — С. 325. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
**Букіцінгі** (індан.: Bukittinggi) — горад у Інданезіі, уваходзіць у склад правінцыі Заходняя Суматра. Тэрыторыя горада выдзелена ў самастойную адміністрацыйную адзінку — муніцыпалітэт.

Геаграфічнае палажэнне
----------------------

Муніцыпалітэт Букіцінгі
Горад знаходзіцца ў цэнтральнай частцы правінцыі, на захадзе вострава Суматра, паблізу ад вулканаў Сінгаланг і Мерапі. Абсалютная вышыня — 918 метраў над узроўнем мора.  

Букіцінгі размешчаны на адлегласці прыблізна 65 кіламетраў на поўнач ад Паданга, адміністрацыйнага цэнтра правінцыі.

Адміністрацыйны падзел
----------------------

Тэрыторыя муніцыпалітэта Букіцінгі падзяляецца на тры раёна (*kecamatan*), якія ў сваю чаргу дзеляцца на 24 сельскіх паселішча (*kelurahan*). Агульная плошча муніцыпалітэта — 25,24 км².

Гісторыя
--------

Горад быў заснаваны ў 1825 годзе галандцамі і быў вядомы як Форт-дэ-Кок. Падчас Другой сусветнай вайны Суматра была акупаваная японскімі войскамі, і ў 1943 годзе ў Букіцінгі з Сінгапура быў перанесены штаб 25-й японскай арміі. У 1949 годзе горад быў афіцыйна перайменаваны ў Букіцінгі.

Насельніцтва
------------

Паводле дадзеных афіцыйнага перапісу 2010 года, насельніцтва складала 111312 чалавек. Дынаміка колькасці насельніцтва горада па гадах:

| 1990 | 2000 | 2005 | 2010 | 2012 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 72 093 | 89 393 | 100 512 | 111 312 | 115 512 |

У нацыянальным складзе пераважаюць прадстаўнікі народнасці мінангкабау, таксама прадстаўлены кітайцы, яванцы, тамілы і батакі.

Зноскі
------

1. ↑  Bukittinggi, Indonesia Page (англ.).  Fallingrain Global Gazetteer. Архівавана з першакрыніцы 18 студзеня 2013. Праверана 12 снежня 2012.
2. ↑  Bukit Tinggi (англ.)(недаступная спасылка).  World Gazetteer. Архівавана з першакрыніцы 18 студзеня 2013. Праверана 12 снежня 2012.
3. ↑  разліковая

| Заходняя Суматра |
| --- |
| Герб правінцыі | 
**Муніцыпалітэты:** Букіцінгі |
Паданг |
Паданг-Панджанг |
Паякумбух |
Парыяман |
Савахлунта |
Салок
**Акругі:** Агам |
Дхармасрая |
Заходні Пасаман |
Ліма-Пулух-Кота |
Астравы Ментавай |
Паданг-Парыяман |
Пасаман |
Сіджунджунг |
Салок |
Танах-Датар |
Паўднёвы Песісір |
Паўднёвы Салок
 |
**Анагра́мная ры́фма** — такая рыфма, калі ў рыфмаваных словах асобныя склады ці гукі ідуць не ў аднолькавай паслядоўнасці, а нібыта мяняюцца месцамі. Анаграмная рыфма часта ўжываецца ў фальклоры:

Засцілай, маці, сталы і *лавы*,
Бо да цябе едзе госць *небывалы*.
Заві, заві, Марусенька, як ты сваю *звала*,
Будзе табе, Марусенька, ад людзей *слава*.
З фальклору анаграмная рыфма перайшла ў пісьмовую літаратуру. Такая рыфма дапамагае звярнуць увагу на гукавую аднароднасць асобных словаў, устанавіць іх сэнсавую сувязь, а дзякуючы гэтаму — і выкрасаць дадатковыя паэтычныя асацыяцыі. Вось прыклад анаграмнай рыфмы ў сучаснай беларускай паэзіі:

Калі ты ў шуканнях змогся,
То пішаш, то раптам *рвеш*,
Не засмучайся дужа —
Гэта яшчэ не *верш*.
(М. Лужанін «Права на верш»)

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
**Басты́да** (фр.: bastide) — тып невялікіх умацаваных паселішчаў на поўдні Францыі ў XII—XIV стагоддзях, акружаных валам з вежамі для абароны ад раптоўных нападаў. У сярэднія вякі бастыдай называліся таксама драўляныя пабудовы ў выглядзе 2-х ці 3-павярховых вежаў, што ўжываліся пры аблогах, a часам і вартавыя вежы на гарадскіх сценах.

Сцены бастыды Сэнт-Алей  (руск.) (бел.
Адной з прычын масавага будаўніцтва бастыд у Сярэдневякоўі была сітуацыя, якая склалася пасля Парыжскага дагавора 1229 года. Графу Тулузы Раймунду VII  (руск.) (бел. дазвалялася будаваць новыя гарады ў сваіх раздробненых уладаннях, аднак забаранялася ўмацоўваць іх. Спадчыннік гэтых уладанняў Альфонс дэ Пуацье, жанаты па ўмовах таго ж дагавору з дачкой Раймунда VII, стварэннем бастыд імкнуўся ўмацаваць кантроль над сваімі тэрыторыямі.

Бастыды маюць, як правіла, прастакутную планіроўку з рашэцістай сеткай вуліц. Рэпс меркаваў, што гарады-бастыды з’яўляліся пераходнай прыступкай паміж феадальным замкам і гарадамі Рэнесансу. Планіроўка бастыды фармавалася пад уплывам плану рымскага ваеннага лагера і, у сваю чаргу, аказала ўплыў на Законы Індый  (англ.) (бел. іспанскі звод, у тым ліку спецыфікацый горадабудаўніцтва, які прадугледжваў план гарадоў Новага свету на працягу XVI стагоддзя.

Зноскі
------

1. ↑  *А. С. Партина.* Бастида // Архитектурные термины. Иллюстрированный словарь. — М.: «Стройиздат», 1994. — С. 30. — 208 с. — ISBN 5-274-02072-0.
2. ↑  Reps J. The Making of Urban America, Princeton University Press: Princeton, NJ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
**Даўгердзішскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Іўеўскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Даўгердзішкі.

Утвораны 29 красавіка 1960 года ў складзе Іўеўскага раёна Гродзенскай вобласці БССР шляхам аб’яднання скасаваных Такарышкаўскага і Яхімаўшчынскага сельсаветаў. 15 мая 1963 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Юрацішкаўскага пассавета (18 населеных пунктаў: Баруцішкі, Гердушы, Дунай, Забалаць, Залескаўшчына, Іванкі, Крычнікі, Кярвелі, Матыкаўшчына, Нарэйкі, Папельнікі, Селешчаняты, Такарышкі, Чычыноўшчына, Шыловы Бор, Эгерды, Юнкавічы і Яцкава) і Трабскага сельсавета (20 населеных пунктаў: вёскі Аглобішкі, Брагі, Высокая Грэбля, Даўгердзішкі, Загорцы, Кавалі, Каўшары, Куцькі, Яхімаўшчына і хутары Будзішча, Гаявішча, Дубаносы, Занямонцы, Палудаўшчына, Паякунь, Півойці, Скаварада, Сякерышкі, Чарніца і Чорны Ручай).

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 38 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.
2. ↑  Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 15 мая 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 23 (1023).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.).
**Басто́нь** (фр. і валон. Bastogne, нідэрл. Bastenaken) — горад у Бельгіі, адна з камун правінцыі Люксембург.

Насельніцтва — 14577 чалавек (на 1 студзеня 2008 года).

Размешчаны горад ля мяжы з Люксембургам ў Ардэнах на вышыні 510 м. У часы антычнасці тэрыторыя была населена гальскім племем трэверамі. Упершыню Бастонь згадваецца ў 634 годзе. Тэрыторыя Бастоні належала некалькім бенедыкцкім абацтвам. У XIII стагоддзі Генрых VII пачаў у Бастоні чаканку манет, а ў 1332 годзе Іаан Сляпы Люксембургскі дараваў статут. У 1451 годзе землі Люксембургскага графства былі ўключаныя ў герцагства Бургундскае, а з 1516 года, калі Карл V быў абвешчаны іспанскім каралём, сталі часткай Іспанскага каралеўства. У 1602 годзе Бастонь адбіла аблогу галандцаў, але ў 1688 годзе была захоплена Францыяй у пачатку Аугсбургской (дзевяцігадовай) вайны.

Галерэя
-------

* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  GeoNames — 2005. Праверана 10 снежня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Есьман.
**Крыштаф Есьман** (? — 1697) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, кашталян менскі.

Біяграфія
---------

Паходзіў з роду Есьманаў герба «Корчак». Паручык каралеўскі, камендант замкавай залогі ў Біржах, адважна бараніў гэтую фартэцыю ад шведаў. Быў віштынецкім старостам у 1669 годзе, кашталянам менскім.

Меў дачку Канстанцыю, якая выйшла замуж за полацкага будаўнічага Дамініка Прысецкага, і трох сыноў: Крыштафа, Дамініка і Францішка. Крыштаф быў віштынецкім войтам, памёр у 1701 годзе.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Boniecki A. Herbarz polski, T. 1-17, dodatek – Warszawa 1899-1913.
* Uruski S. Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, T. 1-15 – Warszawa 1904-1938.
**Пілас** (грэч. Pylos / Πύλος) — старажытнагрэчаскі горад у Месенii на паўднева-заходнім узбярэжжы Пелапанеса.

Першае паселішча на месцы Піласа ўзнікла на мяжы 3-га i 2-га тыс. да н.э. У 17 ст. да н.э. — 13 ст. да н.э. Пілас — цэнтр ахейскага царства, адным з цароў якога, згодна з Гамерам, быў легендарны Нестар. Каля 1200 да н.э. горад знішчаны пажарам. Пісьмовыя звесткі аб Піласе пацверджаны адкрыццём у ходзе раскопак 1939 i 1952 гадоў магутнага палацавага комплексу  (ням.) (бел. на ўзгорку Эпана-Энглiанас на поўнач ад сучаснага горад Пілас. Комплекс уключаў парадныя, жылыя і гаспадарчыя памяшканні, многія з якіх былі ўпрыгожаны фрэскамі. Сярод матэрыяльных знаходак у Піласе асаблівае значэнне маюць гліняныя таблічкі з тэкстамі, напісанымі лінейным пісьмом Б.

Літаратура
----------

* Блаватская Т. В. Ахейская Греция во втором тысячелетии до н. э. — М. 1966;
* Гомер Илиада. — М. 1993;
* Гомер Одиссея. — М. 1993.
**Бастыён I** — адзін з бастыёнаў Брэсцкай крэпасці, размешчаны паміж тэнальным фронтам і курцінай I фронта Кобрынскага ўмацавання, мае два фасы і два фланкі. Прызначэнне бастыёна I – абстрэльваць мясцовасць.

Бастыён I на чарцяжы крэпасці Брэст-Літоўск
У 1837-1838 гадах у горжы бастыёна створаны двухпавярховы рэдзюіт, пазней разабраны. У 1865 годзе пад валгангам фасаў бастыёна пабудаваны два казематаваныя парахавыя скляпкі ўмяшчальнасцю па 120 бочачак з зарадамі.

У 1887 годзе пад валгангам бастыёна створаны цагляны цэнтральны парахавы склеп на 7 000 пудаў пораху ў бочачках. Склеп уяўляе сабой казематаваную пабудову з арачным скляпеннем, адным вялікім памяшканнем сховішча, вакол якога зроблена вентыляцыйная галерэя. Па краях збудавання – два ўваходы. Бочачкі з порахам укладваліся ў тры ярусы на драўляных стэлажах.

У 1930-х гадах у горжы бастыёна пабудаваны аднапавярховы будынак пад артпарк 30 палка лёгкай артылерыі  (польск.) (бел. войска Польскага. У пасляваенны перыяд ён выкарыстоўвалася як артмайстэрня і спартзала 131 артпалка. Знесены ў 2003 годзе ЖКГ горада Брэста.

У 1941 годзе на стыку левага фланка і левага фаса ўзведзены артылерыйскі паўкапанір № 557 62-га ўмацаванага раёна.

Спасылкі
--------


* Аб'ект у Базе даных «Спадчына Брэсцкай крэпасці» (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дашкоўская.

**Вольга Іванаўна Дашкоўская** (нар. 19 кастрычніка 1923, в. Коўрын, Бабруйскі раён) — беларуская дзяячка аматарскага мастацтва. Заслужаны работнік культуры Беларускай ССР (1977).

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1950 годзе Слуцкае педагагічнае вучылішча. У 1961—1980 гадах працавала ў Варатынскім сельскім Савеце Бабруйскага раёна. З 1950 года кіраўнік народнага хору ў в. Варатынь Бабруйскага раёна. Аўтар апрацовак шэрагу беларускіх народных песень («А ўжо вечар», «Бацька едзе па лучыну», «Закончым работу ў суботу», «Зялёная вішня», «Кавалёк», «Калгасныя прыпеўкі», «Ой, там, на таргу», «Чупурушачка», «Як пасеяў Сцяпан грэчку» і інш. Зрабіла шэраг запісаў беларускага песеннага фальклору на Бабруйшчыне («Шчыпала, ламала чырвону лазу», «Я мілога любіла» і інш.).

Літаратура
----------

* Дашкоўская Вольга Іванаўна // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2012. — Т. 3. — 688 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0662-8.
**Бастарны** — народ, узгаданы грэчаскім гісторыкам і географам Страбонам (I ст.), і які атаясамліваецца некаторымі даследчыкамі з плямёнамі зарубінецкай археалагічнай культуры (канец III ст. да н.э. — I ст. у сярэднім цячэнні Дняпра). Бастарны Страбона былі «смелыя і ваяўнічыя, не ведалі ані земляробства, ані жывёлагадоўлі, займаліся толькі вайсковымі практыкаваннямі і думалі толькі аб вайне».

Літаратура
----------

* *Белазаровіч В. А.* Гістарыяграфія гісторыі Беларусі: вучэб. дапаможнік; Установа Адукацыі «Гродзенскі Дзярж. Ун-т імя Я. Купалы». — Гродна : ГрДУ, 2006. — 345 с. — ISBN 985-417-858-7.. С.28.

Спасылкі
--------

* Бастарны на Беларускім гістарычным партале
**Ільменскія горы** (або **Ільмены**) — група хрыбтоў на Паўднёвым Урале, у Чалябінскай вобласці Расіі, у ваколіцах горада Міяс.

Складзены масіўна-крышталічнымі пародамі (міяскіты, граніты і іншыя) са шматлікімі пегматытавымі жыламі складанага і разнастайнага мінералагічнага складу, якія ўтрымоўваюць ільменіт, апатыт, гранат, тапаз і іншыя. Тут упершыню ў 1824—1826 гг. быў знойдзены мінерал манацыт. Горы пакрыты лясамі (хвоя, лістоўніца, бяроза), шмат лугоў, балот. З Ільменскімі гарамі з усходу мяжуе ўзгораная лясіста-азёрная мясцовасць, а з захаду за далінай ракі Міяс — асноўная маса хрыбтоў Уральскіх гор, яны такім чынам з’яўляюцца ўсходняй мяжой Уральскіх гор на сваёй геаграфічнай шыраце.

Найвышэйшы пункт — гара Ільментау (755 м). На поўдні Ільменскія горы працягваюцца хрыбтамі Кумас і Ірэндык (на тэрыторыі Учалінскага раёна) Башкартастана.

Амаль уся тэрыторыя, занятая Ільменскімі гарамі, уваходзіць у склад Ільменскага запаведніка. На паўднёвым ускрайку размешчана Ільменскае возера. Паміж Ільменскімі гарамі і Ільменскім возерам ля самага падножжа гор праходзіць чыгуначная лінія Транссібірскай магістралі. У 2008 годзе Ільменскія горы ўключаны ў папярэдні спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 7667481-2 · VIAF: 239240973 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фарафонава.
**Вольга Ігнацьеўна Фарафонава** (30 чэрвеня 1942, в. Зоры, Віцебскі раён) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1967 годзе. З 1967 г. — архітэктар, вядучы архітэктар у аддзеле генпланаў і прамвузлоў у Белпрампраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1975 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): завод электрарухавікоў для сельскай гаспадаркі ў Лунінцы (1978), Паўночны прамвузел у Гродне (1980), комплекс прадпрыемстваў Мінлегхарчмаша БССР (1982, дыплом ВДНГ БССР), Паўднёвы прамвузел (1982) у Брэсце.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Фарафонова Ольга Игнатьевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Сяргей Георгіевіч Жунін** (18 жніўня 1906, сяло Мядзведзіцкае Кімрскага раёна Цвярской вобласці — 27 студзеня 1977) — адзін з арганізатараў партызанскага руху ў Магілёўскай і Брэсцкай абласцях. Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

У Чырвонай Арміі з 1928 года. Член КПСС з 1943. З чэрвеня 1941 года — на Заходнім фронце, намеснік камандзіра танкавага палка, удзельнік абароны Беластока, Гродна, Ваўкавыска, Слоніма. З ліпеня 1941 года ў партызанах: арганізоўваў атрады ў Круглянскім і Шклоўскім раёнах, камандзір групы, у красавіку 1942 — сакавіку 1943 гадоў — камандзір атрада «Сяргея», адначасова ў кастрычніку 1942 — сакавіку 1943 гадоў камандаваў 8-й Круглянскай партызанскай брыгадай, у жніўні — снежні 1943 года — Круглянскай ваенна-аператыўнай групай, са снежня 1943 года — 8-й партызанскай брыгадай, якая зрабіла рэйд у Брэсцкую вобласць. У 1944—1950 гадах — на савецкай рабоце ў Брэсце і ў Мінску. Аўтар кнігі «Ад Дняпра да Буга».

Памяць
------

Помнік на Алеі Герояў у Круглым
* Яго імем названа вуліца і пастаўлены помнік на Алеі Герояў у г.п.Круглае.
* У Мінскай сярэдняй школе № 100 быў створаны музей, прысвечаны Жуніну.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Канановіч.
**Сяргей Канановіч** (нар. 29 лютага 1972, Мінск, Беларусь) — беларускі музыка, гітарыст.

Музыкай пачаў займацца з школьных часоў, аднак музычнай адукацыі не мае. Скончыў геаграфічны факультэт БДУ (1995), але па спецыяльнасці «Географ» ніколі не працаваў, бо вырашыў звязаць жыццё з музыкай.

Музычная кар’ера
----------------

Першы гурт — Jar Jabber (1994). У складзе гурта Hasta La Fillsta скарыў фестываль «Басовішча» (1997). Браў удзел у некалькіх беларускіх гуртах — быў гітарыстам праектаў «Крамбамбуля» (2001—2010) і Zet, бас-гітарыстам гурта Pomidor/OFF. Граў таксама з гуртамі Палац, žygimont VAZA, Змітром Вайцюшкевічам, N.R.M..

З усіх музычных кірункаў сам аддае перавагу стонэру і гранджу.

Зноскі
------

1. ↑  *Сяргей Будкін, «Тузін гітоў»*. У «Крамбамбулі» разлад **(нявызн.)**.  Эксперты.by (24 мая 2010). Праверана 29 мая 2017.
2. ↑  "СЕМЬ ДНЕЙ ИСТОРИИ :: БЕЛОРУССКОГО РОК-Н-РОЛЛА" (in ru). *Музыкальная газета* (7). 2006.. Retrieved on 2020-09-11.
3. ↑  *Тузін гітоў*. Сяргей Канановіч пра вынікі чарговага туру на Тузіне Гітоў **(нявызн.)**.  Незалежны рэспубліканскі саюз моладзі (20 мая 2009). Праверана 29 мая 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Скрыпнічэнка.
**Сяргей «Скрыпа» Скрыпнічэнка** (нарадзіўся 27 мая 1971) — лідар гурта žygimont VAZA.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і знакамітага мастака Георгія Скрыпнічэнкі (1940—2015) і рэжысёра і выкладчыцы сцэнічнае мовы БДУК Наталлі Скрыпнічэнкі (1949—1994). Вучыўся у мінскай музычнай школе № 8 (клас фартэпіяна). Вучыўся ў Мірскім мастацка-рэстаўрацыйным вучылішчы, Беларускай Акадэміі мастацтваў, Віленскім педагагічным універсітэце. Жыве ў Мінску. Ад 1998 года жанаты з вядомай мастачкай Юліяй Галавіной (у грамадзянскім шлюбе — ад 1992 года). У маі 2008 года ў іх нарадзіўся сын Дамінік Скрыпнічэнка.

Музычная творчасць
------------------

Заснавальнік, гітарыст і вакаліст гурта žygimont VAZA. Пісаў музыку і тэксты. Стварыў некалькі альбомаў пад тытулам «Skrypa MX». Ад 2009 году цалкам завяршыў дзейнасць žygimont VAZA і распачаў новы праект The Blue Devils.

Дызайнерская справа
-------------------

Праз шмат год працаваў і працягвае супрацу з шэрагам міжнародных рэкламных агенцтваў на пасадах дызайнера і арт-дырэктара. Разам з жонкай заснаваў дызайнерскі лэйбл «*Tank Press*». Мае шматлікія дызайнерскія ўзнагароды. Прымаў удзел у афармленні альбомаў беларускіх музычных гуртоў (Тарпач, IQ48 ды іншых).
**Сяргей Герасімавіч Мікаэлян** (руск.: Серге́й Гера́симович Микаэля́н; 1 лістапада 1923, Масква — 10 снежня 2016, Санкт-Пецярбург, Расійская Федэрацыя) — савецкі і расійскі рэжысёр тэатра і кіно, сцэнарыст. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1976). Народны артыст РСФСР (1983).

Біяграфія
---------

У 1951 годзе скончыў рэжысёрскі факультэт ГИТИСС (майстэрня Б. Я. Захавы, М. В. Кнебель, А. Д. Папова), затым, у 1959 годзе, рэжысёрскія курсы пры кінастудыі «Масфільм».

Ставіў спектаклі ў тэатрах Саратава, Горкага, працаваў галоўным рэжысёрам Ташкенцкага рускага драматычнага тэатра імя М. Горкага (1954—1956).

З 1956 года — рэжысёр кінастудыі «Ленфільм». Яго дэбют у кіно адбыўся толькі ў 42 гады. Першай гучнай прэм’ерай Мікаэляна стала карціна пра навукоўцаў-геафізікаў па рамане Данііла Граніна «Іду на навальніцу». З 1959 па 1961 год быў рэжысёрам ЦКДЮФ імя М. Горкага.

У 1989 годзе становіцца мастацкім кіраўніком студыі «Петропаль». Памёр 10 снежня 2016 года ў Санкт-Пецярбургу. Пахаваны на Серафімаўскіх могілках (участак № 11В).

Зноскі
------

1. ↑
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Алін.

**Гунель Марыя Алін**, народжаная **Хельман** (швед. Gunnel Maria Ahlin, 1 чэрвеня 1918 — 7 студзеня 2007, Стакгольм) — шведская пісьменніца.

Біяграфія і творчасць
---------------------

Гунель Хельман нарадзілася ў 1918 годзе ў Орсе. Яе бацькамі былі Юханес Хельман, школьны дырэктар, і Айна Альбін. У 1938 годзе Гунель скончыла школу, а ў 1943 годзе атрымала спецыяльнасць настаўніка. У 1945 годзе яна пазнаёмілася з пісьменнікам Ларсам Алінам і ў наступным годзе выйшла за яго замуж. У 1948 годзе ў іх нарадзіўся сын Пер.

Літаратурны дэбют Гунель Алін адбыўся ў 1960 годзе, калі быў апублікаваны яе першы раман, «Röster en sommar». Дзеянне ў ім адбываецца на Эландзе; галоўныя персанажы — маладыя жанчыны Гудрун і Веліта. Раман, у якім пісьменніца лёгка і ненадакучліва закранае сур’ёзныя тэмы, амаль цалкам напісаны ў дыялагічнай форме.

У 1960-х гадах выйшлі яшчэ тры раманы Гунель Алін. «Här dansar» (1962) па сваёй стылістыцы мае шмат агульных рысаў з яе першай кнігай. У рамане 1964 года, «Puls» — пра дзяўчыну, якая працуе на фабрыцы ў маленькім правінцыйным мястэчку — з’яўляюцца іронія і сатыра. У рамане 1967 года, «Refuge», цэнтральным персанажам ўпершыню становіцца мужчына: французскі акцёр Марсель Клермон, уцякач з нямецкага канцэнтрацыйнага лагера ў Швецыю. Аднак найбольш значным творам пісьменніцы стаў яе раман «Hannibal sonen» (1974): гістарычны раман пра Ганібала. Праз восем гадоў выйшаў працяг, «Hannibal segraren», які Гунель Алін напісала сумесна з мужам (для яго гэтая праца стала першай пасля дваццацігадовага перапынку ў творчасці).

Пасля смерці Ларса Аліна ў 1997 годзе Гунель напісала дзве кнігі пра яго: «Lars Ahlin växer upp» (2001) і «Nu ska vi ta pulsen på världen» (2005). Гунель Алін памерла ў 2007 годзе ў Стакгольме, ва ўзросце 88 гадоў.

Зноскі
------

1. 1 2 3
**Гунб'ёрн** (дацк.: Gunnbjørns Fjeld) — самая высокая гара Грэнландыі і найвышэйшы пункт Арктыкі. Належыць горнай сістэме Уоткінса. Знаходзіцца ў поясе гор, вышыня якіх перавышае 2500 м. Размешчана на паўднёвым усходзе вострава, за 100 км ад Дацкага праліва.

Атрымала сваю назву ў гонар першаадкрывальніка Грэнландыі Гунб'ёрна Ульфсана. У ісландскіх сагах гара згадвалася пад імем Хвітсерк, што літаральна азначае «белы сарафан».

Першае задакументаванае ўзыходжанне на Гунб'ёрн было здзейснена 16 жніўня 1935 года Аўгусцінам Курто, Джэкам Лонглендам, Эбі Мункам, Х. Г. Уагерам і Лоўрэнсам Уагерам.

Зноскі
------

1. ↑  Peakbagger.com
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Садоўская.

 **Вольга Аляксандраўна Садоўская**  (30 красавіка 1967 Мінск, БССР, СССР) — савецкая беларуская шашыстка, чэмпіёнка Беларусі па міжнародных шашках 2013 года сярод жанчын. Удзельніца чэмпіянату Еўропы 2012 года (6 месца). Міжнародны майстар. Трэніравала Андрэя Валюка.

Сястра—блізня Зоі Голубевай.

Бацька Зоі і Вольгі Садоўскіх, кандыдат у майстра спорту Аляксандр Садоўскі, з маленства прывучаў дочак да шашак. Трэніравалася ў Міхаіла Каца.

Зноскі
------

1. ↑  Жадаеш стаць чэмпіёнам, шукай грошы Архівавана 29 кастрычніка 2013.

* Фатаграфія Вольгі Садоўскай
**Люксембургская фондавая біржа** — адзіная гандлёвая пляцоўка ў дзяржаве. Заснавана ў 1927 годзе. З 1928 года з’яўляецца акцыянернай кампаніяй. У 1961 годзе разам з Нью-Ёркскай біржай і шэрагам іншых пляцовак заснавала Сусветную федэрацыю біржаў, якая да 2001 года насіла назву «Міжнародная федэрацыя фондавых біржаў».

Аб’ём гандлю: $245 735 млрд (2005).

Лістынг: 259 кампаній (2006).

Капіталізацыя: $63 318 млрд (2006).

Біржавыя індэксы
----------------

Асноўныя індэксы: 

* LUX General Price Index — адлюстроўвае стан каля 50 найбуйнейшых кампаній на біржы.
* LuxX Index — адлюстроўвае стан 10 найбуйнейшых кампаній на біржы.

Гл. таксама
-----------

* Кампаніі, якія маюць лістынг акцый на Люксембургскай біржы

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт біржы
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Санацыя.
Юзаф Пілсудскі
**Сана́цыя** (польск.: Sanacja ад лац.: sanatio — *аздараўленне*) — назва палітычнага руху, які ўзнік у сувязі з абвяшчэннем Юзафам Пілсудскім лозунгу «маральнай санацыі» грамадскага жыцця ў Польшчы, высунутага падчас падрыхтоўкі і падчас майскага перавароту 1926 года.

Аснову руху склалі былыя армейскія афіцэры, у якіх карупцыя ў польскай палітыцы выклікала агіду. Санацыя была кааліцыяй розных палітычных сіл з акцэнтам на ліквідацыю карупцыі і скарачэнне інфляцыі.

Галоўнай палітычнай арганізацыяй санацыі быў Беспартыйны блок супрацоўніцтва з урадам (1928—1935) (польск.: Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem Józefa Piłsudskiego (BBWR)), а з 1937 года —Лагер нацыянальнага аб’яднання.

У жніўні 1926 года ў Канстытуцыю 1921 года былі ўнесены істотныя папраўкі. Прэзідэнт атрымаў права датэрмінова распускаць сейм і сенат і прызначаць новыя выбары, выдаваць дэкрэты, якія маюць сілу закона да моманту зацвярджэння або не зацвярджэння іх парламентам. Сейм пачаў працаваць на сесійнай, а не на пастаяннай аснове. Толькі прэзідэнт меў права адкрываць і закрываць яго сесіі. Уводзілася папярэдняя цэнзура прэсы.

Санацыя ўсталявала аўтарытарнае кіраванне, змагалася з камунізмам, абвяшчала тэзісы пра крызіс дэмакратыі, неабходнасць моцнай улады і ліквідацыі апазіцыйных партый. У цэлым рэжым Пілсудскага насіў правацэнтрысцкі, кансерватыўна-патэрналісцкі характар.

Прыкладамі барацьбы з апазіцыяй, апрача іншага, былі: стварэнне канцэнтрацыйнага лагера ў Бярозе-Картузскай, Брэсцкі працэс, абвяўчэнне па-за законам Лагера вялікай Польшчы, а таксама Нацыянальна-радыкальнага лагера, абмежавання свабоды друку і сходаў.

У красавіку 1935 года, незадоўга да смерці Пілсудскага, у Польшчы была прынята новая Канстытуцыя, у якую ўвайшлі асноўныя прынцыпы Санацыі: моцная цэнтралізаваная дзяржава з прэзідэнцкай сістэмай кіравання. Неўзабаве пасля смерці Пілсудскага рух сутыкнуўся з шэрагам унутраных праблем і рознагалоссяў. Урэшце ён распаўся на тры асобныя кірункі:

1. Левая санацыя (польск.: Lewica sanacyjna), з лідарам Валерыем Славакам (польск.: Walery Sławek), якая імкнулася да пагаднення з апазіцыяй;
2. Замкавая група (польск.: Zamek), сфарміраваная вакол прэзідэнта Ігнацыя Масціцкага (які пражываў у Варшаўскім замку — адсюль і назва) — цэнтрысты;
3. Правая санацыя (польск.: Prawica sanacyjna), што гуртавалася вакол Эдварда Рыдз-Сміглы ў саюзе з Лагерам нацыянальнага аб'яднання — нацыяналісты.

Першы з гэтых кірункаў неўзабаве страціў сваё значэнне, а два іншыя працягвалі барацьбу за ўплыў да пачатку вайны.

Другая сусветная вайна паклала канец ураду санацыі, але яе дзеячы захавалі значныя сувязі ў эмігранцкім урадзе і яго структурах у Польшчы.

Спасылкі
--------

* Sanacja Архівавана 15 мая 2012.  (польск.)
* Przemiany ustroju Polski w latach 1921—1935  (польск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**Люксембург** (фр.: Luxembourg, валон.: Lussimbork, люкс.: Lëtzebuerg, нідэрл.: Luxemburg) — адна з дзесяці правінцый Бельгіі і адна з пяці валонскіх правінцый. Мяжуе з правінцыяй Льеж, правінцыяй Намюр, Францыяй і дзяржавай Люксембург. Сталіца — Арлон. Па плошчы Люксембург з’яўляецца найбуйнейшай правінцыяй Бельгіі, але пры гэтым гэта самая маланаселеная вобласць у шчыльна населенай краіне. Складаецца з 44 муніцыпалітэтаў. Да 1839 года тэрыторыя Вялікага герцагства Люксембург. Жыхары правінцыі ў асноўным з’яўляюцца франкамоўным насельніцтвам, у прымежных з Люксембургам раёнах пражывае меншасць, якая размаўляе на люксембургскай мове.

Гісторыя
--------

Першапачаткова -- тэрыторыя Вялікага герцагства Люксембург. Падчас Бельгійскай рэвалюцыі франкамоўнае насельніцтва Люксембурга, незадаволенае палітыкай караля Аб'яднаных Нідэрландаў Вілема I, адначасова вялікага герцага люксембургскага, далучылася да паўстанцаў і ўзяло пад кантроль большую частку тэрыторыі вялікага герцагства. 

На канферэнцыі Вялікіх дзяржаў 15 лістапада 1831 года было прынята рашэнне, што асноўная, франкамоўная частка Вялікага герцагства пераходзіць Бельгіі, а горад Люксембург і навакольныя тэрыторыі павінны застацца за Вілемам I і ўвайсці ў Германскі саюз. Вілем I адмовіўся падпісаць такую ​​дамову, і супрацьстаянне працягвалася яшчэ некалькі гадоў. Нідэрландскі кароль быў вымушаны пайсці на ўступкі і падпісаць дагавор у 1839 годзе.

Асноўныя даныя
--------------

* Плошча: 4443 кв.км
* Самы высокі пункт: Барак-дэ-Фрэцюр (Baraque de Fraiture), 651 метра над узроўнем мора
* Найважнейшыя рэкі: Урт, Семуа
* Насельніцтва: 256004 (станам на 1 студзеня 2005)

Зноскі
------

1. ↑  GeoNames — 2005. Праверана 9 ліпеня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Люксембург (правінцыя)**
* Афіцыйны сайт Архівавана 16 лютага 2011.

| ⛭Адміністрацыйны падзел Бельгіі |
| --- |
| Фландрыя: | Антверпен • Усходняя Фландрыя • Фламандскі Брабант • Лімбург • Заходняя Фландрыя |  |
| Валонія: | Эно • Льеж • Люксембург • Намюр • Валонскі Брабант |
| Брусельскі сталічны рэгіён: | Брусель |
| **Моўныя супольнасці**: Фламандская супольнасць • Французская супольнасць • Нямецкамоўная супольнасць |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · LinkedIn |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Ларуса · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 0614 0098 · NKC: ge593294 · VIAF: 151283826 |
**Пётр Васілевіч Кірэеўскі** (23 (11) лютага 1808, с. Долбіна Ліхвінскага павета Калужскай губерні — 25 кастрычніка (6 лістапада) 1856, Кірэеўская Слабодка паблізу Арла) — расійскі гісторык-фалькларыст, збіральнік беларускага фальклору, археограф, славянафіл. Малодшы брат І. В. Кірэеўскага.

Біяграфія
---------

У дзяцінстве адчуў уплыў В. А. Жукоўскага, сваяка і сябра сям'і. Пасля пераезду ў Маскву (1822) займаўся дома з прафесарамі Маскоўскага ўніверсітэта. У сяр. 1820-х разам з братам уваходзіў у гурток любамудраў, публікаваў свае пераклады ў «Маскоўскім весніку» (у т.л. Байрана, Кальдэрона і інш.). У 1829 г. Кірэеўскі з'яжджае ў Германію, слухае ў Мюнхенскім універсітэце лекцыі Л. Окена, І. Герэса, Ф. Шэлінга. Асабліва значным быў уплыў Шэлінга, з якім ён быў асабіста знаёмы. Вынікам філасофскіх пошукаў Кірэеўскага ў пач. 1830-х сталі «Філасофскія нататкі» (апубл. часткова) і незавершаны артыкул пра «палітычную філасофію» Сен-Сімона.

У 1831—1835 г. служыў у Маскоўскім архіве Міністэрства замежных спраў. Тымчасова пачынае займацца запісамі народных рускіх песень, зацікавіўшы гэтым многіх дзеячаў культуры (у т.л. М. Гогаля, А. Кальцова, У. Даля, М. Пагодзіна і інш.). У 1840-1850-я Кірэеўскі апублікаваў больш за 70 песень. Кірэеўскага лічаць адным з заснавальнікаў рускай фалькларыстыкі. Успрыняўшы першы «Філасафічны ліст» Чаадаева як праяву скрайняга індывідуалізму, які абражае «магілы бацькоў», Кірэеўскі імкнуўся супрацьпаставіць «чаадаеўшчыне» аднаўленне гістарычнай памяці. Асноўныя прынцыпы ўласнага разумення ранняга этапу рускай гісторыі ён сфармуляваў у артыкуле *«Пра старажытную рускую гісторыю. Ліст да М. П. Пагодзіна»* (1845). Кірэеўскі надаваў адмысловае значэнне маральным элементам патрыярхальнага быту старажытных славян, настойваючы, што яго арганічныя сувязі мацаваліся не толькі *«адзінствам кіравання, а больш узаемнай спагадай, якая выходзіць з адзінства быту, што нараджае адзінства патрэбнасцяў»*. Як і іншыя славянафілы, ён бачыў асаблівасць жыцця славянскіх народаў у адсутнасці прыватнай уласнасці на зямлю і супольным землеўладанні.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
* Кірэеўскі Пётр Васілевіч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 386. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
* Белорусская ССР: краткая энцикл. — Мн. 1982. — Т. 5.
* *Саймонов А. Д.* П. В. Киреевский и его собрание народных песен. — Л. 1971.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Рускі біяграфічны · Treccani |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 15113552k · GND: 119268302 · ISNI: 0000 0001 0776 7915 · LCCN: n82263307 · NKC: jx20061213005 · NTA: 070609721 · NUKAT: n97061422 · РДБ: 000034325 · LIBRIS: 225785 · SUDOC: 130790532 · VIAF: 7684657 · БАП: 129749 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сан-Хуан.
**Сан-Хуан** (англ.: San Juan River) — рака ў паўднёва-заходняй частцы ЗША, прыток Каларада. Працягласць складае каля 616 км. Плошча басейна ракі — 64 000 км², уключае тэрыторыю паўднёвага захаду штата Каларада, паўночнага захаду Нью-Мексіка, паўднёвага ўсходу Юты і невялікую тэрыторыю на паўночным усходзе Арызоны.

Бярэ пачатак на поўдні штата Каларада, у Скалістых гарах, у раёне горнага хрыбта Сан-Хуан, плыве першапачаткова ў паўднёва-заходнім кірунку да мяжы са штатам Нью-Мексіка. Далей цячэ пераважна ў заходнім і паўночна-заходнім напрамках. Упадае ў Каларада на тэрыторыі штата Юта. Найбуйнейшыя прытокі: Анімас, Лос-Пін'ёс, П'едра, Ла-Плата, Наваха і Манкас.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Клімкоў.

**Пётр Дзмітрыевіч Клімкоў** (23 снежня 1923, в. Дарожкавічы, Круглянскі раён  — 22 верасня 1997, г. Віцебск) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

Біяграфія
---------

Скончыў 7 класаў, працаваў у калгасе.

У ліпені 1941 года добраахвотнікам пайшоў на фронт. Ваяваў на Калінінскім, Паўночна-Заходнім, 1-м Прыбалтыйскім франтах. Двойчы быў цяжка паранены.

У 1946 годзе дэмабілізаваны. У 1947 годзе пачаў працаваць інспектарам нарыхтовак Коханавіцкага раймаслапрама Віцебскай вобласці. З 1950 года працаваў памочнікам майстра на Віцебскім дывановым камбінаце. Удасканала вывучыў тэхніку, бездакорна наладжваў даручаныя яму станкі, ахвотна перадаваў свае веды і вопыт таварышам. На працягу 2 гадоў тройчы станавіўся на чале розных адстаючых участкаў вытворчасці і вывеў 3 брыгады ткачоў у лік перадавых.

За выдатныя поспехі ў выкананні заданняў і дасягненне высокіх тэхніка-эканамічных паказчыкаў па вытворчасці прадукцыі лёгкай прамысловасці прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы (09.07.1966).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Герой Соцтруда Климков Петр Дмитриевич[Электронный ресурс] : Режим доступа:
* Гордость и слава Могилевщины : в 2 ч. / под редакцией А. Т. Глаза. — Могилев, 2005. — Ч. 2.- С. 90.
* Климков Пётр Дмитриевич//Кто есть кто в Республике Беларусь. Люди дела.-Мн. 1999.-С. 21.
* Клімкоў Пётр Дзмітрыевіч//Беларуская ССР: Кароткая энцыкл. У 5 т.-Мн. 1981.-Т. 5.-С. 310.
* Клімкоў Пётр Дзмітрыевіч//Памяць: Гіст.-дак. хроніка Круглянскага р-на.-Мн. 1996.-С. 503.
**Пётр Гнаінскі-Міткевіч** (польск.: Piotr Gnoiński-Mitkiewicz; 7 мая 1799 — 1873, Навагрудак) — памешчык Навагрудскага павета.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і Францішка. Брат Ксаверыя (нар. 7.2.1796), губернскага сакратара, і Канстанціна (нар. 15.1.1801), лекара. Каталік паводле веравызнання.

Вучыўся ў Навагрудскай гімназіі, у 1817 г. вучань 5-га класа. Падчас навучання ў гімназіі выступаў у школьным тэатры. З 1818 г. вучыўся ў Віленскім універсітэце, які скончыў у 1823 г. і атрымаў тытул доктара медыцыны.

Уласнік маёнтка Волца Навагрудскага павета.
Да 1826 г. займаўся прыватнай практыкай у Вільні, з 1831 г. перабраўся ў Навагрудак. У гэтым годзе выратаваў жыццё цяжка хворага М. Мураўёва, выпадак якога іншыя лекары прызналі за безнадзейны. У 1832 г. Гнаінскі лічыўся навагрудскім павятовым лекарам, абавязкі якога выконваў і ў 1856 г. У 1852 г. меў чын надворнага саветніка.

Разам са сваёй жонкай быў заангажаваны ў падзеі 1863 года. Паводле некалькіх сведчанняў, ягоная жонка кіравала палітычнай маніфестацыяй у Навагрудку. Па канфірмацыі М. Мураўёва ад 15 мая 1864 г. Гнаінскага было вызначана саслаць у Арэнбургскую губерню. Аднак новым рашэннем Мураўёва ад 15 ліпеня 1864 г. папярэднюю пастанову адмянілі, і яго пакінулі на месцы сталага жыхарства. Наступствам ягонай прыналежнасці да паўстанцкіх падзей стала толькі звальненне з дзяржаўнай службы ў 1864 г.

Ліставаўся з Ануфрыем Петрашкевічам. У фондах бібліятэкі Літоўскай Акадэміі навук захаваліся тры ягоныя лісты да апошняга, датаваныя 1858—1859 гг.

Памёр у Навагрудку.

Сям’я
-----

Жанаты з Ганнай з Юрэвічаў. Меў сына Вікенція Пятра Якава (нар. 1.8.1853) і, магчыма, дачку Марыю (нар. 1841), з якой ажаніўся Антоні Пуцята.

Спасылкі
--------

* *Вольга Гарбачова*. Паўстанцы 1863 года на фотаздымках Архівавана 30 красавіка 2022.