recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Частка нямецкамоўнага насельніцтва ў паветах Валынскай губерні паводле перапісу 1897 года.
**Валынскія немцы** (ням.: Wolhyniendeutsche, Wolyniendeutsche, укр.: Волинські німці) — адна з этнічных меншасцей Украіны, што пражывала на Валыні да Другой сусветнай вайны.

Гісторыя
--------

Першай нямецкай калоніяй на Валыні лічыцца паселішча ў Галендры Уладзімір-Валынскага павета (цяпер у Цярнопальскай вобласці), заснаванае ў 1797 годзе. У 1804 годзе немцы пасяліліся ў Антонаўцы, каля мястэчка Кунеў (цяпер у Хмяльніцкай вобласці), у 1817 г. з’явілася калонія Вальдгайм. У Ровенскім павеце першая нямецкая калонія — Сафіеўка — з’явілася ў 1811 годзе. Пачынаючы з 1815 года на Валынь сталі перасяляцца немцы з Заходняй Прусіі і менаніты з Пфальца (якія мелі швейцарскае паходжанне). Асабліва шмат немцаў перасялілася ў рэгіён у 1860-я гады: калі ў 1862 годзе ў Валынскай губерні пражывала 4 247 немцаў, то ў 1868 г. іх налічвалася ўжо 20 505 чалавек (большасць з іх паходзіла з Прусіі і Аўстрыі).

Па стане на 1871 год немцы пражывалі ў 56 паселішчах Луцкага павета, 31 — Ровенскага, 28 — Жытомірскага, 22 — Ноўгарад-Валынскага павета, па некалькі нямецкіх паселішчаў існавала таксама ва Уладзімір-Валынскім, Дубенскім, Астрожскім і Оўруцкім паветах. Немцы жылі адасоблена, амаль не кантактуючы з украінскім насельніцтвам.

Паводле перапісу 1897 года, для 171 331 асоб, што жылі на Валыні, роднай мовай была нямецкая. Найбольшую вагу нямецкамоўныя асобы складалі ў Луцкім павеце — 30 255 чалавек, або 12,0 % насельніцтва. Пераважная большасць валынскіх немцаў вызнавалі пратэстанцтва (лютэранства і менаніцтва).

Да Першай сусветнай вайны на Валыні пражывала каля 200 тысяч немцаў. Падчас яе частка немцаў была пераселена ў Германію, яшчэ частка была выслана царскімі ўладамі ў Сібір. Каб пазбегнуць гэта дэпартацыі, многія немцы пабраліся шлюбам з украінцамі. У міжваенны перыяд тэрыторыя валынскіх немцаў была падзелена паміж Польшчай і Савецкай Расіяй. У апошняй у 1930 годзе быў утвораны Пулінскі нямецкі раён, які ўваходзіў у склад Валынскай (Жытомірскай) акругі і праіснаваў да 1935 года.

Падчас Другой сусветнай вайны ў 1939 годзе з польскай тэрыторыі было пераселена ў Вартэланд каля 45 000 чалавек валынскіх і галіцкіх немцаў. Тых немцаў, што пражывалі ў савецкай частцы Валыні (каля 44 600 чалавек) перасялілі службы СС у 1943—1944 гадах, спачатку ў Беласток, а потым у Вартэланд.

Пасля 1945 года частка валынскіх немцаў вярнулася ў СССР, частка здолела застацца ў Германіі. Вялікая канцэнтрацыя іх была ў Лінстаў (цяпер у складзе зямлі Мекленбург — Пярэдняя Памеранія). З 1992 года там працуе музей і Культурны і грамадскі цэнтр валынянаў-перасяленцаў.

Гл. таксама
-----------

* Украінскія немцы
* Гегевальд (акруга)
* Валынскія чэхі

Спасылкі
--------

* З гісторыі немцаў Валыні
* Швацарскія менаніты на Валыні
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Антарыа.
Ніягарскі вадаспад
**Антарыа** (англ.: Ontario, ІРА: /ɒnˈtɛri.oʊ/) — адна з правінцый Канады. Мяжуе з ЗША на поўдні, з правінцыяй Квебек на ўсходзе, і правінцыяй Манітоба на захадзе. Антарыа мае найбуйнейшае насельніцтва з усіх канадскіх правінцый. Гэта адзіная з правінцый Канады, якая мае доступ да Вялікіх азёр.

Геаграфія
---------

Тэрыторыя Антарыа складае 1 076 395 кв. км.

Сталіца правінцыі — Таронта (нас. 2.503 тыс.), найбуйнейшы горад Канады. Сталіца Канады Атава (нас. 812 тыс.) таксама знаходзіцца ў Антарыа.

Дэмаграфія
----------

У 2006 насельніцтва Антарыа складала 12,2 мільёнаў жыхароў.

У 2006 англійская мова з’яўлялася роднай у 69,4 % жыхароў Антарыа, французская мова ў 4,1 %, кітайская ў 4 %, італьянская ў 2,4 %, іспанская ў 1,3 %, нямецкая ў 1,3 %, партугальская ў 1,3 %, пенджабская ў 1,3 %, польская ў 1,2 %.

У 2001 рэлігіяй 74,6 % жыхароў Антарыа было хрысціянства, 3,1 % — іслам, 1,9 % — індуізм, 1,7 % — іўдаізм, 1,1 % — будызм. 16,3 % жыхароў не вызначалі ніякай рэлігіі.

Урад
----

Галава антарыеўскага ўрада — Прэм’ер-міністр Кетлін Він. Ён з’яўляецца лідарам кіруючай Антарыеўскай ліберальнай партыі, якая мае бальшыню пасад у Заканадаўчым сходзе правінцыі.

Лейтэнант-губернатар Антарыа — Дэвід Онлі, які прадстаўляе ў правінцыі каралеву Канады Елізавету II.

Вядомыя асобы
-------------

* Аўрыл Лавін
* Уэйн Грэцкі
* Артур Меен
* Том Грын
* М. Дрэслер (1868—1934) — канада-амерыканская актрыса, уладальніца прэміі «Оскар»

Гл. таксама
-----------

* Броквіл
* Норт-Бей
* Арора
* Сарнія
* Кітчэнер
* Мілтан

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 6 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. ↑
3. ↑  «Population by mother tongue, by province and territory (2006 Census) (New Brunswick, Quebec, Ontario)» Архівавана 18 лютага 2008.

| ⛭Сцяг Канады Спіс правінцый і тэрыторый Канады |
| --- |
| Правінцыі | Альберта · Антарыа · Брытанская Калумбія · Квебек · Манітоба · Новая Шатландыя · Нью-Брансуік · Ньюфаўндленд і Лабрадор · Востраў Прынца Эдуарда · Саскачэван |
| Тэрыторыі | Нунавут · Паўночна-Заходнія тэрыторыі · Юкан |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр (фр.) · Твітэр (англ.) |
| Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Канадская · Catholic (1997—…) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11884295c · GND: 4102089-3 · ISNI: 0000 0001 2097 5137 · LCCN: n79034979 · NDL: 00260950 · NKC: ge130305 · SUDOC: 026632896 · VIAF: 144231507 |

 |
Натоўп у цэнтры Мінска падчас акцыі пратэсту Рэвалюцыя праз сацыяльную сетку
**Натоўп** (стар.-грэч. Ὄχλος - охлас) — вялікая колькасць людзей.

Натоўп хаатычны, хоць і не пазбаўленая некаторай арганізацыі. Арганізуючым фактарам можа быць агульны аб'ект увагі, традыцыя, падзея. Члены натоўпу часта знаходзяцца ў падобным эмацыйным стане. Натоўп апісваецца цэлым шэрагам параметраў і характарыстык, такімі як колькасць людзей, якія сабраліся, кірунак і хуткасць руху, псіхалагічны стан і іншыя. Натоўп з'яўляецца прадметам даследавання сацыяльнай псіхалогіі, якая ў прыватнасці ўводзіць класіфікацыі натоўпу па шэрагу прыкмет. У некаторых выпадках натоўп можа прадстаўляць небяспеку для навакольных (напрыклад, пагромшчыкі) і для сябе (у выпадку панікі).

Літаратура
----------

* Thomas Brudermann: Massenpsychologie. Psychologische Ansteckung, Kollektive Dynamiken, Simulationsmodelle. Springer Verlag, Wien/New York 2010, ISBN 978-3-211-99760-4.
**«Будзе балець»** (англ.: This Is Going to Hurt) — брытанскі камедыйны тэлесерыял, з’яўляецца адаптацыяй кнігі-дзённіка Адама Кея і прысвечанага будням маладога доктара ў брытанскім шпіталі. Прэм’ера серыяла адбылася на тэлеканале BBC One 8 лютага 2022 года.

Апісанне
--------

«Будзе балець» — адаптацыя кнігі-дзённіка Адама Кея, былога гінеколага адной з дзяржаўных бальніц у Брытаніі. Сцэнарый для серыяла стварыў сам Кей, які некалі сышоў з бальнічных калідораў у сферу тэлебачання.

У выніку выйшла стужка, што аб’ядноўвае ў сябе якасці як камедыі, так і драмы. Спачатку звяртаеш увагу на камедыйны складнік серыяла, і гэта заканамерна. Зыходны матэрыял для «Будзе балець» — напоўненыя жартамі мемуары Кея, ды і сам ён пасля медыцыны найбольш працуе ў сферы гумару і стэндапу.

Але пры гэтым Кей ператварае ўласныя дзённікавыя запісы ў шматузроўневы драматычны серыял. Гэта адначасова і прызнанне ў каханні да брытанскай Службы аховы здароўя, і глыбокая сага аб адносінах, і партрэт чалавека на мяжы, які адчайна спрабуе трымаць сябе пад кантролем і пры гэтым штодзённа выратоўвае жыцці іншых людзей. Героі серыяла вымушаныя працаваць з вельмі, вельмі вялікай колькасцю пацыентаў, нягледзячы на стому, ад якой часам засынаюць у машыне.

У галоўнай ролі — брытанец Бэн Уішоў, вядомы па фільме «Парфума: гісторыя аднаго забойцы» і па ролі К’ю ў трох апошніх стужках сагі пра Джэймса Бонда.

У «Будзе балець» Уішау дэманструе першакласную ігру: ён сумяшчае нястомны сарказм з абаяннем, калі гутарыць з пацыентамі, але пры гэтым доктар у выкананні Уішаў ледзьве не пераходзіць да садызму, калі вучыць малодшага калегу. Дома персанаж не здольны дзяліцца з партнёрам цяжкімі дэталямі сваёй працы, затое ён часам распавядае самае патаемнае публіцы, гледзячы пры гэтым проста ў камеру — і гэта адны з самых смешных момантаў у серыяле.

Але ж ёсць у «Будзе балець» і шмат драматызму — узяць хаця б скаргу пацыента на галоўнага героя, які нібыта злоўжывае службовым становішчам, гэтая гісторыя будзе трымаць вас у напружанні. А адна з серый прысвечаная меркаванаму выпадку хатняга гвалту, і гэта сапраўдны маленькі шэдэўр, створаны з вялікім клопатам і спачуваннем.

Нават гэтая кранальная серыя не падрыхтуе вас да эмацыянальных амерыканскіх горак бліжэй да кульмінацыі серыяла. Падрыхтуйцеся: вам сапраўды будзе балець.

Зноскі
------

1. ↑  «Будзе балець» — шчыры і эмацыйны серыял пра медыцыну. Вельмі добры

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · Rotten Tomatoes |
Вэлюм на в’етнамскай дзяўчыне
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вэлюм (значэнні).
**Вэлюм** (ад лац.: velum) — жаночы галаўны ўбор, часткова або цалкам хавае твар. Звычайна вэлюм выконваецца з напаўпразрыстай тканіны, карункаў, часта ў выглядзе сеткі. У старажытнасці вэлюм выкарыстоўвалі для абазначэння класавага або рэлігійнага статусу, у сучасным свеце — яшчэ і ў якасці ўпрыгожання для жаночага капелюша або прычоскі.

Гл. таксама
-----------

* Куфія
* Паранджа
* Хіджаб
* Хунгайтоу

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 1 : А-Л. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0152-4, С.298

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4195493-2 · LCCN: sh85142543 |
**Зачо́рнае** — возера ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Шэвінка, за 8 км у напрамку на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Шуміліна.

Плошча паверхні возера 0,29 км², даўжыня 1,8 км, найбольшая шырыня 0,24 км, найбольшая глыбіня 7,9 м, сярэдняя 4,8 м, даўжыня берагавой лініі 4,04 км. Плошча вадазбору 4,3 км². Аб'ём вады ў возеры 1,39 млн. м³.  

Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 5—8 м, пераважна разараныя. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі зліваюцца са схіламі, каля ўрэзу вады параслі хмызняком, на ўсходзе і захадзе сплавінныя. Уздоўж заходняга і ўсходняга берагоў пойма шырынёй 25—30 м. У паўднёвай частцы востраў плошчай 0,1 га. Дно да глыбіні 2 м (вакол вострава да 4—5 м) пясчанае, ніжэй выслана сапрапелем.  

Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Зарастае слаба. Перарывістая палоса расліннасці ўздоўж берагоў шырынёй да 5 м (у асобных месцах да 25 м) і да глыбіні 0,5 м. Упадаюць 2 ручаі, на ўсходзе выцякае ручай у возера Філіпенскае.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, лешч, акунь, карась, плотка і інш.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. — ISBN 985-11-0279-2
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.2 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 2. — 522 с. — 10 000 экз.
**Гаворка** – самая дробная адзінка дыялектнага падзелу мовы, тэрытарыяльна абмежаваная мова жыхароў аднаго або некалькіх населеных пунктаў з уласцівым ёй адзінcтвaм фанетычных, граматычных i лексічных сродкаў. Heкaлькi гаворак з блізкімі ці aднoлькaвымi (aгyльнымi) моўнымі асаблівасцямі ўтвараюць групу гаворак, або дыялектную групу. Некалькі групаў аднатыповых гаворак, якія гістарычна склаліся ў пэўнай мове i аб'ядноўваюцца агульнымі acaблiвacцямi, пашыранымі на пэўнай тэрыторыі, утвараюць дыялект.

Літаратура
----------

Крывіцкі, А. А. Дыялекталогія беларускай мовы / А. А. Крывіцкі. - Мінск : Вышэйшая школа, 2003 г. - 294 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет |
**Гаваікі** (на мове маары *Hawaiki*, у іншых палінезійскіх мовах таксама *Havaiki*, *Havai’i*, *Avaiki*, *Sawaiki*, *Hiva*, *Pulotu*) — легендарная прарадзіма палінезійцаў.

Міф аб паходжанні з Гаваікаў сустракаецца ў розных народаў Палінезіі, у тым ліку ў маары, маары астравоў Кука, танганцаў, рапануі і інш. У самоанцаў такога міфа няма, аднак іх найбуйнейшы востраў мае назву Саваі. З Гаваікамі таксама звязана паходжанне назвы Гаваяў.

Паводле вуснай традыцыі, першыя палінезійцы прыплылі з Гаваікаў у Палінезію на адкрытых каноэ. Пасля смерці іх духі зноў вяртаюцца на прарадзіму. Маары сцвярджалі, што Гаваікі — гэта востраў, дзе быў створаны свет і чалавек, і адкуль іх продкі прыбылі ў Новую Зеландыю. На астравах Кука так называлі падземны свет нябожчыкаў. Жыхары Рапануі лічылі, што *Хіва* знаходзіцца на захад ад іх вострава. На Тонга і Самоа паняцце «Гаваікі» значыла «дух» ці «духоўны» і надавалася ў якасці тытула вярхоўным правадырам.

Некаторыя сучасныя даследчыкі звязваюць назву Гаваікаў з востравам Ява, праз які продкі палінезійцаў рухаліся ў бок Акіяніі.

Спасылкі
--------

* Гаваікі ў культуры маары
* Тэ Рангі Хіроа: Адкуль прыйшлі палінезійцы
**Еўрапейская сістэма пераводу і назапашвання крэдытаў** (англ.: European Credit Transfer and Accumulation System, ECTS) з’яўляецца стандартным сродкам для параўнання аб’ёму і нагрузкі навучання падчас атрымання вышэйшай адукацыі ў Еўрапейскім саюзе і іншых еўрапейскіх краінах, якія супрацоўнічаюць у межах Балонскага працэсу.

Агульная характарыстыка
-----------------------

За паспяхова завершанае навучанне па пэўнай дысцыпліне або паспяхова выкананую работу ў межах навучальнай праграмы студэнту прысуджаецца ўмоўны бал — крэдыт. Адзін навучальны год адпавядае 60 крэдытам, што звычайна эквівалентна 1500—1800 акадэмічным гадзінам агульнай нагрузкі незалежна ад стандарту або тыпу кваліфікацыі.

Крэдыты выкарыстоўваюцца для палягчэння параўнанняў і мабільнасці па ўсёй Еўропе. Сістэма таксама ўключае ў сябе стандартную шкалу ацэнкі, прызначаную для змяшчэння ў дадатках да нацыянальных стандартных адзнак (напрыклад, у дадатках да нацыянальных дыпломаў аб вышэйшай адукацыі).

Памер крэдыта ў розных краінах можа адрознівацца, але заўсёды знаходзіцца ў дыяпазоне 25-30 акадэмічных гадзін. Так, напрыклад, у Аўстры, Італіі, Славакіі, Босніі і Герцагавіне і на Мальце гэта — 25 гадзін, у Эстоніі і Чэхіі — 26, у Фінляндыі — 27, у Даніі, Літве, Нідэрландах, Партугаліі — 28, у Францыі — 29, на Кіпры і ў Грэцыі, Венгрыі, Латвіі, Румыніі, Сербіі, Украіне і Грузіі — 30 акадэмічных гадзін.

Гл. таксама
-----------

* Балонскі працэс

Спасылкі
--------

* Еўрапейская сістэма пераводу і назапашвання крэдытаў на афіцыйным сайце Еўракамісіі
* ECTS Users’ Guide
* Erasmus
**Запаведнік дзікай прыроды Качскага Рана** (англ.: Rann of Kutch Wildlife Sanctuary) месціцца на паўднёвым усходзе пакістанскай правінцыі Сінд у раёне Качскі Ран. Займае тэрыторыю 5663,75 км².

Запаведнік быў створаны ў 1980 г. для захавання ўнікальнай прыроды вялікай саланчаковай пустыні і навакольных зямель. Большую яго частку займаюць пясчаныя выдмы, саланчак, саланаватыя лагуны, прыліўныя глеевыя водмелі і вусці. Мае статус Рамсарскага ўгоддзя (гл. Рамсарская канвенцыя).

На тэрыторыі запаведніка дзікай прыроды Качскага Рана гняздуюць і размножваюцца фламінга, сустракаюцца такія птушкі, як пеліканы, журавы, чырок, сокалы, сіпы і інш. Акрамя таго, яго насяляюць дзікія парнакапытныя, ваўкі, змеі, земнаводныя.

Спасылкі
--------

* Saving wildlife in Rann of Kutch
* CURRENT DISTRIBUTION AND STATUS OF THE MAMMALS, BIRDS AND REPTILES IN RANN OF KUTCH WILDLIFE SANCTUARY, SINDH
Успыхванне запалкі
Гарыць запалка
Запалкі
**Запалка** — палачка з гаручага матэрыялу з запальнай галоўкай на канцы, якая служыць для атрыманя адкрытага агню. З'явіліся ў канцы 18 стагоддзя. 

У Беларусі запалкі вырабляюцца на заводах у Пінску і Барысаве.

Віды сучасных запалак
---------------------

Галоўка запалкі ў павялічэнні
Па матэрыялу палачкі запалкі можна падраздзяліць на драўляныя (вырабленныя з мяккіх парод дрэў — ліпы, асіны, таполі, хвоі), кардонныя і васкавыя (парафінавыя — вырабленыя з бавоўнавага жгута, прапітаннага парафінам).

Па метаду запальвання: цёрачныя (запальваючыяся пры трэнні аб адмысловую паверхню — цёрку) і бясцёрачныя (запальваючыяся пры трэнні аб любую паверхню).

Цёрачныя запалкі ўсялякага тыпу з’яўляюцца асноўным масавым відам запалак ва ўсім свеце.

Бясцёрачныя запалкі (сексвісульфідныя) выпускаюцца ў аснаўным у Англіі і ЗША, у абмежаванай колькасці.

Тэмпература гарэння
-------------------

Тэмпература полымі адпавядае тэмпературы ўзгарання драўніны, а тэмпература гарэння драўніны складае 800-1100

Гісторыя запалкі
----------------

### Раннія адкрыцці

Пэўнае падабенства да запалак было ў сярэднявяковым Кітае. Гэта былі тонкія шчэпачкі з кончыкамі, прапітанамі звычайнай чыстай серай.

Гл. таксама
-----------

* Філуменія
* Запальніца
* Агонь
* Крэсіва

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Запалка

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119774363 · GND: 4134278-1 · LCCN: sh85082043 · NDL: 00567528 · NKC: ph261555 |
**Вялі́кае Гаро́дна** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Чарнец.

Плошча паверхні 0,24 км². Даўжыня 0,88 км, найбольшая шырыня 0,38 км, даўжыня берагавой лініі 2,12 км. Плошча вадазбору 1,25 км².  

Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Схілы катлавіны стромкія, вышынёй да 18 м, у паўднёвай частцы возера спадзістыя, вышынёй да 2 м. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі зліваюцца са схіламі катлавіны. У паўднёвай частцы возера берагі нізкія. Дно возера выслана сапрапелем.  

Возера слабапраточнае. Упадаюць ручаі, выцякае пратока ў возера Малое Гародна.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.1 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 1. — 575 с. — 10 000 экз.
**Генры Мерэдыт Ліф** (англ.: Henry Meredith Leaf; 18 кастрычніка 1862, Скасбара, Паўночны Іаркшыр — 23 красавіка 1931, Лондан) — брытанскі ігрок у рэкетс, прызёр летніх Алімпійскіх гульняў.

Ліф удзельнічаў у адзіночным і парным турнірах па рэкетсу на летніх Алімпійскіх гульнях 1908 у Лондане. У адзіночным разрадзе ён адразу выйшаў у фінал і абгуляў там Генры Бругхэма, аднак у тым матчы ён пашкодзіў руку і не стаў спаборнічаць у фінале з Эванам Ноэлем, стаўшы сярэбраным прызёрам. Але затым разам яны з паўфінале пачалі парны турнір, але прайгралі ў ім, заняўшы трэцяе месцы.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Генры Ліф на sports-reference.com Архівавана 16 лістапада 2012.  (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · The Peerage |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
Не блытаць з Ісусам Хрыстом.
Выява Езуса.
**Езус**, таксама **Эзус** («пан» або «гаспадар») — бог у кельцкай міфалогіі, вядомы з двух манументаў (Парыж і Трыр) і радка ў *Bellum civile* Лукана.

Рымскі паэт I стагоддзя Лукан называе трыяду вярхоўных гальскіх багоў, прычым пад іх уласнымі імёнамі, і спосаб ахвярапрынашэння ім. Езус прымаў ахвяры павешаныя на дрэве; Тараніс — спаленыя ў плеценых кашах; Тэўтат — патопленыя ў бочцы з вадой.

Імя Езус звязваюць з старажытным індаеўрапейскім коранем *Esu*, што значыць «добры бог» або «бог-пан», падобна ірландскаму Дагдзе.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне **Езус** і **Эзус** у адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.6. Мн. 1998, С.383.
**Вэ́нта** (лат.: Venta), **Вянта** (літ.: Venta; польск.: Windawa) — рака басейна Балтыйскага мора, якая працякае ў Літве і Латвіі. Яе даўжыня — 346 км, плошча басейна — 11 800 км², перапад вышыняў — 166 м. Вэнта выцякае з Жэмайцкага ўзвышша з возера Венэ недалёк ад горада Куршэнай, а ўпадае ў Балтыйскае мора праз Вэнтспілскі марскі порт. Асноўны кірунак плыні — на паўночны захад. Па тэрыторыі Літвы рака працякае 168 км, па тэрыторыі Латвіі — 178 км. Самыя вялікія гарады на берагах Вэнты — Мажэйкяй, Кулдыга і Вэнтспілс. Самыя значныя прытокі — рэкі Вірвітэ ў Літве і Абава ў Латвіі.

Ля Кулдыгі на Венце знаходзіцца знакамітая Вэнтас румба — самы доўгі ў Еўропе вадаспад шырынёй 240 м. Недалёк ад яго (дзе рэчка Алекшупітэ ўпадае ў Вэнту) месціцца і самы высокі вадаспад у Латвіі (4,2 м увышкі).

Прыкладна 50 % басейна ракі пакрыта лесам. Лёд на рацэ стаіць з канца снежня і да пачатку сакавіка. Частка ракі ад літоўска-латышскай мяжы і да Кулдыгі выкарыстоўваецца як турыстычная траса для паходаў на байдарках. Вэнта — вельмі шчодрая рака для рыбакоў. У ёй ловяцца акуні, галавачы, карасі, ляшчы, судакі, шчупакі, язі.

Літаратура
----------

* Географический энциклопедический словарь: Географические названия / Гл. ред А. Ф. Трёшников; Ред. кол.: Э. Б. Алаев, П. М. Алампиев, А. Г. Воронов и др.. — М.: Сов. энциклопедия, 1983. — С. 87. — 538 с. — 100 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вэнта

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | LNB: 000077418 |
**Андрэа дэль Кастаньё**(італ. Andrea del Castagno, 1423-1457, Фларэнцыя) — італьянскі мастак.

Нарадзіўся У 1423 годзе ў вёсцы Кастанья. Калі яму было 8 гадоў, ад выпадковага пажару згарэў яго дом, у агні загінуў яго бацька. Магчыма, міжвольным вінаватым гэтага пажару быў сам Андрэа, бо пасля на адной з сваіх прац ён адлюстраваў сябе ў вобразе святога Юльяна Гасціннага, які каецца ў забойстве бацькi.

Сапраўднае імя - Андрэа дзі Барталодзі Барджыла (Andrea di Bartolodi Bargilla). У маладосці распісваў фрэску Казімы Медычы (павешанага падчас бунту) у Palazzo del Podestà ў Венецыі. У 1442 распісваў фрэску ў Святым Захарыі, на якой разам з Франчэска дзі Фаенцы паставіў подпіс і дату.

Першымі значнымі працамі былі «Тайная вячэра» ў трапезнай манастыра св. Апалонія і тры сцэны «Пакуты Хрыста» (цяпер знаходзяцца ў музеі Кастанья, Фларэнцыя).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.8. Мн. 1999, С.153-154

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Notable Names Database · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10160764 · BNE: XX1125723 · BNF: 122853741 · GND: 118638653 · ISNI: 0000 0001 1795 0721 · LCCN: n80117398 · NDL: 00620468 · NKC: ola2002159518 · NLA: 36143641 · NLP: A11850218 · NTA: 068505078 · NUKAT: n2004090004 · SUDOC: 031685730 · VIAF: 95708912 · ULAN: 500004603 |

 |
**Андрэа Дзаферані** (італ.: Andrea Zafferani; нар. 19 снежня 1982, Сан-Марына) — капітан-рэгент Сан-Марына з 1 кастрычніка 2010 па 1 красавіка 2011, абраны разам з Джавані Франчэска Угаліні.

Біяграфія
---------

Андрэа Дзаферані нарадзіўся ў 1982 у Сан-Марына. Ён мае доктарскую ступень у галіне эканомікі і кіравання па спецыяльнасці палітычная эканомія. Працаваў у Цэнтральным банку Рэспублікі Сан-Марына. Жанаты, жыве ў Фларэнцыі. 

Са снежня 2003 па снежань 2005 уваходзіў у склад гарадскога савета Серавале. 28 лістапада 2007 абраны дэпутатам Вялікага генеральнага савета ад Народнага альянсу. У парламенце быў членам Пастаяннай камісіі па пытаннях пенсій і сацыяльнага забеспячэння. 

16 верасня 2010 быў абраны парламентам на пасаду капітана-рэгента Сан-Марына і з 1 кастрычніка 2010 заступіў на пасаду сумесна з Джавані Франчэска Угаліні. 

Андрэа Дзаферані ў цяперашні час з'яўляецца самым маладым кіраўніком дзяржавы ў свеце і чацвёртым па ўзросце за ўсю гісторыю Сан-Марына.

Зноскі
------

1. ↑  Rulers. Index Z  (англ.)
2. ↑  Andrea Zafferani designato da AP per la nomina a Capitano Reggente  (італ.)
3. ↑  San Marino: scelti i nuovi Capitani Reggenti  (італ.) Архівавана 19 жніўня 2014.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Падбярэжжа.

**Падбярэ́жжа** (трансліт.: *Padbiarežža*, руск.: Подбережье) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Турынскага сельсавета.

Геаграфія
---------

Знаходзіцца за 12 кіламетраў на паўнач ад Мар’інай Горкі, 12 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Пухавічы лініі Мінск-Асіповічы, каля шашы Мінск-Бабруйск (3 км).

Назва
-----

Назва вёскі паходзіць ад наймення мясцовасці, угоддзевага ўрочышча Падбярэжжа.

Гісторыя
--------

### Пад уладай Расійскай імперыі

У пачатку 20 ст. пасяленне было вядома як маёнтак Кліноцкай воласці Ігуменскага павета Мінскай губерні.

### Найноўшы час

У Першую сусветную вайну ў лютым — снежні 1918 года была пад акупацыяй войскаў кайзераўскай Германіі.

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.

У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.

Пад час Другой сусветнай вайны з канца чэрвеня 1941 г. да пачатку ліпеня 1944 г. акупіравана нямецкімі войскамі.

У 1968 г. да Падбярэжжа былі далучаны в. Беліва, Чырвоны Араты, Чырвоны Барок і в.Хлебаўка. Хлебаўка у пачатку XX ст. засценак, 5 двароў, 33 жыхары. На 1917 г. урочышча, пазней — веска.

Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Ананіцкага сельсавета.

Насельніцтва
------------

* Пачатак ХХ ст. — 1 двор, 3 жыхары.
* 1 студзеня 2002 года — 46 двароў, 79 жыхароў.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (DJVU)
2. ↑  «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Архівавана 31 сакавіка 2016. (руск.)

Літаратура
----------

* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Турынскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | 
* Турын

 |
| Аграгарадкі | 
* Сітнікі

 |
| Вёскі | 
* Ананічы
* Баські
* Вугалец
* Вясёлая Горка
* Вясёлы Гай
* Дубраўка
* Жаркава
* Зара
* Ізбішча
* Ільіч
* Калініна
* Капскія
* Коласаўка
* Крамяні
* Красны Пахар
* Леніна
* Новае Жыццё
* Падбярэжжа
* Первы Май
* Свабода
* Светлы Бор
* Слабада
* Смычка
* Стары Двор
* Хочын
* Цешкава
* Шкавілаўка

 |
**Вялікадубро́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лоеўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Вялікая Дуброва.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Лоеўскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Баршчоўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Зільке Краўсхаар-Пілах** (ням.: Silke Kraushaar-Pielach, нар. 10 кастрычніка 1970, Зонеберг, Германія) — нямецкая саначніца, выступала за зборную Германіі з 1995 па 2008 год. Прымала ўдзел у трох зімовых Алімпійскіх гульнях і выйграла тры медалі рознай вартасці, залаты ў Нагана (1998), бронзавы ў Солт-Лэйк-Сіці (2002) і сярэбраны ў Турыне (2006) — усё ў жаночых адзіночных заездах.

Біяграфія
---------

Зільке Краўсхаар-Пілах з’яўляецца ўладальніцай дзесяці ўзнагарод чэмпіянатаў свету, чатыры разы яна дасягала першага месца (адзіночкі: 2004; змешаныя каманды: 2000, 2001, 2007), чатыры разы другога (адзіночкі: 2000, 2001; змешаныя каманды: 199 (адзіночкі: 2007, 2008). Дзесяць разоў спартсменка атрымлівала подыум чэмпіянатаў Еўропы, мае ў паслужным спісе сем залатых медалёў (адзіночкі: 1998, 2004, 2006; змешаныя каманды: 1998, 2000, 2004, 2006) і тры сярэбраныя (адзіночкі: 200).

Пяць разоў Краўсхаар выйгравала агульны залік Кубка свету, у сезонах 1998—1999, 2000—2001, 2001—2002, 2005—2006 і 2006—2007. Апошні ў сваёй кар’еры заезд правяла 16 лютага 2008 года, фінішаваўшы трэцяй у праграме жаночага адзіночнага катання, гэтак жа, як на сваім кубкавым дэбюце 30 лістапада 1996 года.

З ліпеня 2006 года замужам за нямецкім бізнесменам Міхаэлем Пілахам. 24 студзеня 2008 г. выклала на аўкцыён eBay свае сані, з якімі выступала на працягу ўсёй кар’еры, адзначыўшы пры гэтым, што ўсе атрыманыя ад іх продажу сродкі пойдуць на падтрымку маладых саначнікаў. У выніку лот быў выкуплены яе санкавым клубам у Аберхофе за 1160 еўра. На дадзены момант Зільке Краўсхаар-Пілах працуе кіраўніцай у штаце санна-бабслейнай федэрацыі Германіі.

Зноскі
------

1. ↑  *(unspecified title)* — International Luge Federation. Праверана 2 мая 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1150390'></a>
2. ↑  Silke Kraushaar-Pielach // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIL · Olympedia · Olympic Channel · МАК |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Brockhaus · Munzinger |
| Нарматыўны кантроль | GND: 121906000 · ISNI: 0000 0000 1230 3376 · VIAF: 55015609 |
**Зільке Хёрнер** (ням.: Silke Hörner; нар. 12 верасня 1965, Лейпцыг) — нямецкая плыўчыха, двухразовая чэмпіёнка летніх Алімпійскіх гульняў 1988 года, чэмпіёнка свету, трохразовая чэмпіёнка Еўропы.

Біяграфія
---------

Зільке Хёрнер нарадзілася ў 1965 годзе. Яна была адной з найлепшых плыўчых брасам ў 1980-х. На Чэмпіянаце свету па водных відах спорту 1986 года перамагла на дыстанцыі 200 м брасам і заняла другое месца на дыстанцыі 100 м. На Чэмпіянаце Еўропы па водных відах спорту 1987 года заваявала тры залатыя медалі. На летніх Алімпійскіх гульнях 1988 года яна перамагла на дыстанцыі 200 метраў брасам і ў камбінаванай эстафеце 4 × 100 метраў у складзе зборнай ГДР, а таксама заваявала бронзавы медаль на дыстанцыі 100 м брасам, саступіўшы прадстаўніцам Балгарыі Тані Дангалакавай і Антаанеце Фрэнкевай. За сваю спартыўную кар’еру яна ўсталявала 4 сусветныя рэкорды.

Часопіс Swimming World назваў Хёрнер Еўрапейскім плыўцом года ў 1985 і 1987 гадах. Восенню 1989 года Хёрнер завяршыла спартыўную кар’еру. Яна выйшла замуж у 1993 годзе за вясляра, чэмпіёна свету Александэра Шука. Працавала фізіятэрапеўтам. У далейшым Хёрнер западозрылі ва ўжыванні допінгу, як і многіх іншых спартсменаў з ГДР, аднак у дачыненні да яе гэта не было даказана.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FINA · Olympedia · Swimrankings.net |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Munzinger |



1. ↑  *(unspecified title)* — World Aquatics. Праверана 2 мая 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q189289'></a>
2. 1 2  Olympedia — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>
**Сандрынгемскі палац** (*Sandringham House*) — прыватная сядзіба Віндзорскай дынастыі, размешчаная ў Норфалку сярод 20 тыс. акраў паляўнічых угоддзяў.

Сядзіба была набыта ў 1862 г. у прыёмнага сына лорда Пальмерстана каралевай Вікторыяй па просьбе спадчынніка прастола, прынца Уэльскага, у сувязі з яго хуткім шлюбам з Аляксандрай Дацкай. Каб праводзіць узімку больш часу на паляванні, прынц загадаў перавесці ўсе гадзіннікі ў Сандрынгеме на паўгадзіну наперад. Гэта распараджэнне заставалася ў сіле да ўзыходжання на прастол Эдуарда VIII у 1936 г.

Сандрынгем упадабаўся Аляксандры і стаў асноўным месцам знаходжання «маладога двара». Па меры росту іх сямейства стары сядзібны дом стаў здавацца цесным. У канцы 1860-х гг. ён быў істотна пашыраны, набыўшы цяперашняе нягеглае аблічча, як бы злепленае з цюдораўскага і ганнінскага стыляў. Па віктарыянскіх часах унутранае начынне сядзібы лічылася верхам камфорту. Яна была абсталявана газавым асвятленнем, падабенствам душа і злівам у прыбіральнях.

Пасля смерці мужа каралева Аляксандра працягвала жыць у Сандрынгеме да самай смерці. Таксама тут памерлі яе сын Георг V і ўнук Георг VI. Для пражывання першага з іх у парку быў выбудаваны невялікі дом (Ёрк-катэдж), а другі вымушаны быў выкупляць сядзібу (як уладанне прыватнае, а не дзяржаўнае) у старэйшага брата (Эдуарда VIII) пасля яго адрачэння ад трона. Цяперашняя каралева Елізавета таксама ўпадабала Сандрынгем. Тут яна адасабляецца з роднымі ва ўгодкі смерці бацькі і ўласнай каранацыі, а таксама на Новы год.

У памесце Эплтан-хаус на ўскраіне сандрынгемскай сядзібы да здабыцця Нарвегіяй незалежнасці жылі будучы кароль Хокан VII са сваёй брытанскай жонкай. Тут у іх нарадзіўся адзіны сын — прынц Аляксандр (будучы Улаф V).

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 9 лютага 2023.
2. 1 2
3. ↑   Праверана 24 красавіка 2016.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 1 студзеня 2012.
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Сандрынгемскі палац**

| Рэзідэнцыі брытанскіх манархаў |
| --- |
| У Англіі | 

|  |  |
| --- | --- |
| Сучасныя | 
* Бакінгемскі палац
* Віндзар
* Кенсінгтан
* Кларэнс-хаус
* Сандрынгем
* Сент-Джэймскі палац

 |
| Гістарычныя | 
* Банкетынг-хаус
* Квінс-хаус
* Мальбара-хаус
* Осбарн-хаус
* Фрогмар-хаус
* Хэмптан-корт

 |

 |  |
| У Шатландыі | 

|  |  |
| --- | --- |
| Розныя часы | 
* Балморал
* Данфермлінскі палац
* Лінлітгау
* Фалклендскі палац
* Холірудскі палац

 |

 |
| 
* Гл. таксама Сядзібныя хаты Англіі
* Рэзідэнцыі французскіх каралёў

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BIBSYS: 12052471 · GND: 4607969-5 · LCCN: sh97000268 · VIAF: 248729433 |
**Шаўл Беразоўскі** (5 чэрвеня 1908, Гродна — 2 красавіка 1975, Тэль-Авіў) — польскі кампазітар, піяніст, ізраільскі кампазітар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 5 чэрвеня 1908 года ў Гродне ў сям’і Файвеля Беразоўскага — вядомага выкладчыка вакалу і хормайстра. У дзяцінстве вучыў тэорыю музыкі пад кіраўніцтвам бацькі, а гульню на фартэпіяна пад кіраўніцтвам Ліліі Фідэльман.

У 1926—1929 гадах вучыўся ў Варшаўскай кансерваторыі, пасля заканчэння якой пераехаў у Беласток, дзе адначасова кіраваў аркестрам кінатэатра «Апола» і джаз-аркестрам мясцовай вайсковай часткі. У 1930-я гады працаваў з рознымі яўрэйскімі тэатрамі: і як дырыжор аркестра, і як хормайстар, і як піяніст-акампаніятар.

У гады Другой сусветнай вайны быў музычным кіраўніком эстраднага тэатра Шымена Дзігана і Ісраэля Шумахера ў СССР, а пасля — акампаніятарам Ганны Гузік. Па заканчэнні вайны вярнуўся ў Лодзь, дзе ўзначаліў Народны яўрэйскі хор. Да гэтага ж часу адносіцца і напісаная ім музыка да спектакля «Гершэле Астраполер ін а вінтернахт / Гершэле Астраполер у зімовую ноч» для тэатра Іды Камінскай, а таксама музыка да кінафільмаў «Свет ібергеблібене / Мы, тыя, што засталіся» і «Ундэрэ кіндэр йорн / Нашы дзіцячыя гады».

У 1957 годзе рэпатрыяваўся ў Ізраіль, дзе па-ранейшаму шмат і плённа працаваў: пісаў музыку для тэатра і кіно (у тым ліку і да спектакля, і фільму «Цвей куні лемл» Майка Бурштэйна), кіраваў рознымі аркестрамі.

Памёр 2 красавіка 1975 года ў Тэль-Авіве.

Спасылкі
--------

* Shaul Berezovsky (1908—1975)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 2095 1664 · LCCN: n79004452 · VIAF: 32412685 |
**Шашцін-Стражэ** (славацк.: Šaštín-Stráže; ням.: Schoßberg-Strascha; венг.: Sasvár-Morvaőr) — горад у раёне Сеніца Трнаўскага края заходняй Славакіі.

Першапачаткова ўяўляў сабой дзве асобныя вёскі. Шашцін-Стражэ з’яўляецца адным з наймаладзейшых гарадоў Славакіі, атрымаўшы статус горада толькі 1 верасня 2001 года.

Геаграфія
---------

Горад размяшчаецца на поўначы Загор’я за 18 км ад Сеніцы і за 65 км ад Браціславы. Рака Міява працякае паўз горад, падзяляючы яго на дзве часткі.

Гісторыя
--------

Сучасны горад узнік аб’яднаннем двух паселішчаў — Шашцін і Стражэ над Міяваў. Шашцін упершыню згадваецца ў 1218 годзе як вартавая крэпасць Венгерскага каралеўства. Гэтая вёска мае шчыльнае гістарычнае дачыненне да этнічнай групы секеяў. Шашцін і Стражэ над Міяваў былі аб’яднаныя ў 1961 годзе пад агульнай назвай «Шашцінске Стражэ» (славацк.: Šaštínske Stráže). У 1971 мястэчка набыло цяперашнюю назву.

Горад знакаміты сваёй базілікай Св. Марыі, якая з’яўляецца месцам паломніцтва хрысціянскіх вернікаў.

Дэмаграфія
----------

Паводле перапісу 2001 года колькасць насельніцтва горада налічвае 5005 чалавек. Нацыянальны склад: 95,44 % — славакі, 2,06 % — цыгане і 1,50 % — чэхі.

Рэлігійны склад: 88,45 % — рыма-каталікі, 7,31 % — людзі без прыналежнасці да рэлігіі і 1,34 % — лютэране.

Зноскі
------

1. 1 2  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Statistical Office of the Slovak republic. Архівавана з першакрыніцы 17 снежня 2007. Праверана 28 кастрычніка 2014.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Шашцін-Стражэ
* Афіцыйны сайт
* Неафіцыйны сайт Архівавана 25 верасня 2007.
**Персы**, фарсы — іранскі народ, складае каля паловы насельніцтва Ірана. Жывуць галоўным чынам у Цэнтральным і Усходнім Іране. Гавораць на персідскай мове. Антрапалагічна належаць да паўднёвай галіны вялікай еўрапеоіднай расы.

Этнагенез
---------

Пранікненне іранскіх плямён на тэрыторыю сучаснага Ірана адносіцца, як мяркуюць, да 2-га тыс. да н.э. (паводле меркавання адных вучоных — з Сярэдняй Азіі, па меркаванні іншых — з Закаўказзя). Персідскія плямёны займалі пануючае становішча ў дзяржаве Ахеменідаў. У наступным этнагенезе персаў удзельнічалі таксама арабскія, цюркскія і мангольскія плямёны. Сур'ёзнай гістарычным рубяжом з'яўляецца заваяванне Ірана арабамі. Персы прынялі іслам і зведалі значны ўплыў арабскай культуры і мовы (7 ст.). У 11-12 стст. тут з'явіліся туркі-сельджукі, у 13-14 стст. Іранам правіла мангольская дынастыя Хулагуідаў, у 16 — дынастыя Селеўкідаў, у 18 — цюркская дынастыя Каджараў. Усе яны пакінулі свой след, але і ад персаў іншыя народы таксама шмат перанялі.

У сярэдзіне 19 ст. пачалося фарміраванне персідскай нацыі; працэс асіміляцыі персамі іншых народнасцей Ірана (асабліва размаўляючых на мовах іранскай групы) працягваецца і ў цяперашні час. Па рэлігіі — мусульмане шыіцкага толку. Да арабскага заваявання персы вызнавалі зараастрызм, які захаваўся ў некалькі змененым выглядзе ў гебраў. У Індыі іх завуць парсамі, а іх вучэнне — парсізм. У старажытнасці было распаўсюджаным маніхейства.

На працягу многіх стагоддзяў Іран быў манархіяй. Тытул кіраўніка — шах, падзішах(«цар»), шах-ін-шах(«цар цароў»). З 1979 г. Іран — ісламская рэспубліка.

Вядомыя персы
-------------

* Аль-Біруні

Зноскі
------

1. ↑  Персідская дыяспара

| ⛭Сучасныя іранскія народы |
| --- |
| Паўднёва-заходняя падгрупа | 
* бахціяры
* луры
* персы
* таджыкі
* таты
* фарсіваны
* хазарэйцы
* чараймакі

 |
| Паўночна-заходняя падгрупа | 
* белуджы
* гілянцы (галешы)
* заза
* курды (езіды)
* мазендэранцы
* талышы

 |
| Паўднёва-усходняя падгрупа | 
* памірскія народы
	+ баджуўцы
	+ бартангцы
	+ ваханцы
	+ ішкашымцы
	+ мунджанцы
	+ рушанцы
	+ сарыкольцы
	+ хуфцы
	+ шугнанцы
	+ язгулямцы
* пуштуны

 |
| Паўночна-усходняя падгрупа | 
* асеціны
* ягнобцы

 |
| Этнаканфесіянальныя групы | 
* зараастрыйцы
	+ парсы
	+ гебры
* ахл-е Хак

 |
**Ве́рбункаш** (венг.: verbunkos) — жанр венгерскай танцавальнай музыкі, які з'явіўся ў другой палове XVIII стагоддзя, а таксама стыль венгерскай інструментальнай музыкі канца XVIII — пачатку XIX стагоддзя. У аснову вербункаша пакладзены мужчынскі танец «вербунк», а таксама «чардаш», які ўзнік з яго. Тыповы ўзор вербункаша — «Ракаці-марш».

Гісторыя жанру
--------------

Назва танца «вербунк», які быў пакладзены ў аснову жанру, з'яўляецца скажэннем нямецкага слова *werben* (вербаванне). Звязана гэта з тым, што танец выконвалі на пунктах вербавання і на праводзінах у армію.

Найбольш знакамітымі выканаўцамі і кампазітарaмі ў жанры «вербункаш» прызнаюцца скрыпачы Янаш Біхары, Янаш Лавата і Антал Чэрмак.

Спасылкі
--------

* Венгерская музыка  (англ.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Марцаў.
**Пётр Паўлавіч Марцаў** (14 красавіка 1962, Мінск — 13 верасня 2014, Мінск) — беларускі журналіст, выдавец, прадпрымальнік.

Біяграфія
---------

Скончыў філалагічны факультэт БДУ (1984). У 1984—1986 г. працаваў настаўнікам рускай мовы і літаратуры ў школе працоўнай моладзі № 19 г. Мінска. У 1986—1988 г. працаваў карэспандэнтам, старэйшым рэдактарам у Беларускім тэлеграфным агенцтве (БЕЛТА). Змушаны быў звольніцца пасля свайго ўдзелу ў мітынгах каля Усходніх (Маскоўскіх) могілак і ў Курапатах. Кіраваў аддзелам часопіса «Парус» (1989—1990), уласным карэспандэнтам штотыднёвіка «Коммерсантъ» па Беларусі, дырэктарам карпункту «Коммерсантъ» і агенцтва «Постфактум» (1991—1993).

У 1992 г. пачаў займацца прадпрымальніцкай дзейнасцю: выдаваць газету «Биржи и банки: Белорусская деловая газета» (з 1999 — «Белорусская деловая газета»), штотыднёвік «Имя» (1995—1999). З 1997 г. — прэзідэнт ЗАТ «Белорусская деловая газета», галоўны рэдактар «Белорусской деловой газеты». З 2002 г. — генеральны дырэктар УП «Марат», выдавец «Белорусской деловой газеты» і «БДГ. Для служебного пользования». У сакавіку 2006 г. выхад «Белорусской деловой газеты» быў спынены ў сувязі з забаронай на яе друк у беларускіх друкарнях і распаўсюдам праз РУП «Белпошта» і «Белсаюздрук».

Прадзюсар і адзін з аўтараў сцэнарыя дакументальнага фільма «Обыкновенный президент» (1996; Прэмія Міра Берлінскага кінафестывалю, 1997).

Разведзены, меў дачку і двух сыноў.

Уваходзіў у дваццатку самых уплывовых прадстаўнікоў мас-медыя краін СНД (2001). Узнагароджаны Ганаровым дыпломам Беларускай асацыяцыі журналістаў «За зацвярджэнне свабоды слова ў Беларусі».

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* Марцев Петр Павлович // Кто есть кто в Беларуси. Хто ёсць хто ў Беларусі. Who’s who in Belarus / Складальнікі В. Голубеў, А. Кіжэ, А. Смольскі, В. Трыгубовіч, Г. Ахметава, В. Чуйко. — М.: Кніжны дом «Университет», 1999. — 176 с. ISBN 5-8013-0068-6
**Пётр Міхайлавіч Розынка** (нар. 25 верасня 1942, в. Логавінцы Пастаўскага раёна Віцебскай вобласці) — сельскагаспадарчы работнік, дэпутат Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

Працоўную дзейнасць пачаў у 1958 годзе ў калгасе «Сцяг Перамогі» рахункаводам трактарнай брыгады. У 1965 годзе скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут.

У 1965—1966 гадах служыў у Савецкай Арміі. У 1966—1969 гадах працаваў выкладчыкам Клімавіцкага ветэрынарнага тэхнікума. У 1969—1974 гадах — старшы ветэрынарны ўрач Пастаўскай ветстанцыі, асістэнт кафедры хірургіі Віцебскага ветэрынарнага інстытута, намеснік начальніка Пастаўскай райветстанцыі, галоўны ветэрынарны ўрач Пастаўскага раёна. У 1974—1983 гадах — намеснік начальніка ўпраўлення сельскай гаспадаркі Пастаўскага райвыканкама. 3 сакавіка 1983 года — старшыня калгаса імя Мічурына Пастаўскага раёна.

У 1995—1996 гадах — дэпутат Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь, з лістапада 1996 года — дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, член Пастаяннай камісіі па аграрных пытаннях.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга, медалямі.

Зноскі
------

1. ↑  Розынка Пётр Міхайлавіч

Літаратура
----------

* Розынка, П. Пакінем нашчадкам прыгожай зямлю / П. Розынка // Пастаўскi край. — 2005. — 4 чэрв. — С. 3.
* Розынка Пётр Міхайлавіч // Памяць: Пастаўскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. К. Кісялёў [і інш.]; уклад.: К. І. Козак, А. І. Кузняцоў; рэд.-склад. Г. К. Кісялёў; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : Белта, 2001. — С. 511.
**Пётр Міхайлавіч Барэвіч** (11 чэрвеня 1890, Сувалкаўскае ваяводства, Польшча — 29 жніўня 1921) — удзельнік Грамадзянскай вайны ў Беларусі.

Біяграфія
---------

У 1918-19 на Усходнім фронце — камандзір палка, брыгады 24-й Сімбірскай дывізіі  (руск.) (бел.. У 1919-20 камандзір 7-й кавалерыйскай дывізіі  (руск.) (бел. на Паўднёвым фронце  (руск.) (бел.. У 1920 на Заходнім фронце: камандзір 15-й кавалерыйскай дывізіі 3-га коннага корпуса, удзельнік вызвалення Беларусі ад польскіх войскаў. Са студзеня 1921 камандуючы войскамі УНК  (руск.) (бел. Заходняй пагранічнай акругі.

Узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Баревич Пётр Михайлович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 41. — 737 с.
**Пётр Міхайлавіч Смысло́ў** (руск.: Пётр Михайлович Смыслов; 14 чэрвеня 1827 — 18 снежня 1891) — рускі астраном і геадэзіст, генерал-маёр. Член Рускага геаграфічнага таварыства (1863), адзін з заснавальнікаў Рускага астранамічнага таварыства.

Нарадзіўся ў Наўгародскай губерні. Адукацыю атрымаў у школе ваенна-тапаграфічнага бюро. У 1841 годзе паступіў на службу тапографам у роту Ваенна-тапаграфічнага дэпо Генеральнага штаба. У 1844—1851 і 1855—1857 гадах займаўся астранома-геадэзічнымі і гравіметрычнымі работамі ў Віцебскай, Наўгародскай і Пскоўскай губернях. У 1855 годзе прызначаны ад’юнкт-астраномам Пулкаўской абсерваторыі, выкладаў практычную астраномію і геадэзію афіцэрам геадэзічнага аддзялення Мікалаеўскай Акадэміі Генеральнага штаба. У 1855—1859 гадах удзельнічаў у шэрагу экспедыцый па вызначэнні даўгот Архангельска, Астрахані і іншых гарадоў. У 1862 годзе быў камандзіраваны ў Варшаву для досведаў па ўжыванні вынайдзенага О. В. Струвэ дальнамера. У 1863 годзе разам з М. Ф. Хандрыкавым вызначыў па тэлеграфе рознасць даўгот Маскоўскай і Пулкаўскай абсерваторый, у 1865—1868 гадах разам з А. М. Савічам і Р. Э. Ленцам правёў упершыню ў Расіі абсалютныя вызначэнні паскарэння сілы цяжару пры дапамозе паваротнага маятніка. У 1866—1862 гадах — дырэктар Віленскай астранамічнай абсерваторыі.

Звольнены са службы 18 студзеня 1883 года. Жыў у Вільне. Быў членам Віленскага губернскага статыстычнага камітэта.

У 1859 годзе ўзнагароджаны Дзямідаўскай прэміяй. Член астранамічнага таварыства ў Гейдэльбергу (1863), член Рускага геаграфічнага таварыства (1863), кіраўнік Паўночна-Заходняга аддзела Рускага геаграфічнага таварыства (з 1867 года).

Зноскі
------

1. 1 2 3  БелЭн, 2002
2. 1 2 3 4 5 6  Смыслов, Пётр Михайлович // Вестник геодезии, картографии и геоинформатики  (руск.)

Літаратура
----------

* *Болсун А. І.* Смірноў Пётр Міхайлавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 64. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Смыслов Пётр Михайлович // Т. 23. Сафлор — Соан. — М. : Советская энциклопедия, 1976. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров; 1969—1978). (руск.)

Спасылкі
--------

* Смыслов, Пётр Михайлович // Вестник геодезии, картографии и геоинформатики  (руск.)
* Смыслов, Пётр Михайлович // История геодезии  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 8544154260714824480003 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Цімашэнка.
**Пётр Паўлавіч Цімашэнка** (18 студзеня 1913, в. Глыбоцкае Гомельскага раёна Гомельскай вобласці — 11 лютага 2009, Мінск) — Герой Сацыялістычнай Працы (1974). Заслужаны будаўнік БССР.

Біяграфія
---------

Працоўную дзейнасць пачаў у 1931 годзе цесляром у саўгасе працоўнага кааператыва ў г. Гомелі. У 1932—1934 гадах вучыўся ў Беларускім політэхнічным інстытуце. З 1934 года па 1936 год працаваў на будаўніцтве Гомельскага шклозавода тэхнікам па будаўніцтву. З 1936 года па 1941 год быў спачатку прарабам ваенна-будаўнічых работ, а затым старшым інжынерам ваенна-будаўнічага аддзела Беларускай ваеннай акругі.

З 1941 года па 1946 год — на ваенным будаўніцтве ва Удмурцкай АССР на пасадзе прараба, начальніка ўчастка. У 1946—1949 гадах — старшы прараб і начальнік ПТА ўпраўлення ваенна-будаўнічых работ у г. Гомелі, у 1949—1953 гадах — намеснік, а затым начальнік ПТА будтрэста № 29 у г. Мінску. З 1953 года працаваў у г. Магілёве ўпраўляючым будтрэстамі № 78, 12, 17 «Лаўсанбуд». Выбіраўся дэпутатам Магілёўскага гарадскога Савета дэпутатаў працоўных. З 1978 года — дырэктар Будаўнічай выстаўкі Дзяржбуда БССР у Мінску.

Узнагароды
----------

Заслужаны будаўнік БССР (1962). Званне Героя Сацыялістычнай Працы прысвоена за поспехі ў будаўніцтве Магілёўскага камбіната сінтэтычнага валакна (1974).
Узнагароджаны ордэнамі Леніна, Кастрычніцкай рэвалюцыі, Працоўнага Чырвонага Сцяга, двума ордэнамі «Знак Пашаны» і медалямі «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», «За доблесную працу. У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна».

Звання «Ганаровы грамадзянін горада Магілёва» ўдастоены 23 красавіка 1975 года.

Зноскі
------

1. ↑  Цімашэнка Пётр Паўлавіч

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |