Крэцьен дэ Труа
Сярэднявечная ілюстрацыя да рамана «Івайн»
**Крэцье́н дэ Труа́**, Крэсцьен з Труа (фр.: Chrétien de Troyes; каля 1135 - каля 1183) — выдатны сярэднявечны французскі майстар куртуазнага рамана. Пра жыццё Крэцьена дэ Труа вядома мала. Сюжэты і стыль яго раманаў сведчаць пра яго добрую адукацыю, уласцівую клірыкам таго часу, а намёкі і прысвячэнні паказваюць на сувязі Крэцьена дэ Труа з дваром графіні Марыі Шампанскай (з 1164), па замове якой Крэцьен дэ Труа напісаў раман пра Ланселота, і з дваром графа Філіпа Фландрскага (1169—1188), па замове якога быў напісаны раман пра Персеваля, які застаўся няскончаным з-за смерці аўтара.

Творчасць
---------

Крэцьен пакінуў не толькі пяць раманаў, але таксама ўзоры лірыкі, паэму «Філамена» і помнік жыційнай літаратуры — агіяграфічную паэму (яе часам недакладна называюць «раманам») «Вільгельм Англійскі».

Відавочна юнацкае захапленне Крэцьена Авідзіем. Сляды гэтага захаплення праяўляюцца не толькі ў захаваным «Філамене» і ў назвах іншых, якія не дайшлі да нас, апрацовак шэрагу Авідзіевых сюжэтаў, не толькі ў прамым указанні на захапленне старажытнарымскім паэтам (з гэтага пачынаецца, як вядома, «Кліжэс»), але і ў выяўленых даследчыкамі рэмінісцэнцыях з Авідзія ў шэрагу раманаў.

Да нашага часу дайшло некалькі куртуазных раманаў Крэцьена дэ Труа: «Эрэк», які апавядае пра перамогу кахання над рыцарскай доблесцю, «Кліжэс», апрацаваная ў адпаведнасці з патрабаваннямі куртуазнага стылю гісторыя Трыстана і Ізольды, «Рыцар у калясцы» пра каханне Ланселота да каралевы Джынеўры, «Івейн, або рыцар з ільвом» пра канфлікт кахання і рыцарскай доблесці, «Паданне пра Грааль, або Персеваль», якое аб'яднала гісторыю прастака Персеваля з містычнымі матывамі хрысціянскіх апокрыфаў.

У наш час усталёўваецца наступнае датаванне твораў Крэцьена: «Эрэк і Эніда» датуецца прыблізна 1170 г. «Кліжэс», таксама вельмі прыблізна,— 1176 г. «Івейн» і «Ланселот» — 1176—1181 гг. «Персеваль» — 1181—1191 гг.

Міністэрыял нязнатнага паходжання, заснавальнік куртуазнага стылю ў паўночна-французскай літаратуры, Крэцьен дэ Труа ў выбары сюжэтаў і ў апісанні любоўных адносін знаходзіцца яшчэ на стыку дзвюх эпох.

Крэцьен дэ Труа ўслед за Васам уводзіць у куртуазную літаратуру брэтонскія матывы: раманы «Эрэк», «Івейн», «Ланселот», «Персеваль» разыгрываюцца пры двары караля Артура. У той жа час у «Эрэку» прасочваецца антычны і візантыйскы ўплыў, аднак «грахоўны і ганебны» любоўны сюжэт пра Трыстана і Ізольду, які праслаўляе сілу кахання, выклікае ў Крэцьене дэ Труа пратэст.

Неадназначнасць поглядаў Крэцьена дэ Труа прасочваецца і ў яго стаўленні да жанчыны. У ранніх раманах дэ Труа падвяргае сваіх гераінь суровым выпрабаванням, напрыклад, у рамане «Эрэк» жонцы Эрэка Энід за адсутнасць пакоры. А ў іншых песнях Крэцьен дэ Труа развівае адно з асноўных палажэнняў новага разумення кахання як куртуазнага служэння замужняй даме, лічачы яго найбольш дасканалай і годнай формай страсці.

Крэцьен дэ Труа вагаецца паміж старым феадальна-царкоўным і новым свецка-куртуазным светапоглядам. У яго творчасці ясна выяўляюцца рысы, якія дазваляюць зблізіць куртуазнасць з рэнесансным рацыяналізмам і ўважлівым стаўленнем да перажыванняў чалавека. У сваёй творчасці Крэцьен дэ Труа спрабуе адпавядаць ідэалу яснай і разумнай гармоніі, уласцівай куртуазнай паэзіі.

У Крэцьена былі свае вучні, і аднаму з іх, Гадфруа дэ Ланьі, ён даручыў скончыць апавяданне пра любоўныя вар'яцтвы Ланселота Азёрнага, якое надакучыла мэтру. Гэта ўжо першы крок да стварэння «школы», контуры якой, зрэшты, яшчэ толькі намячаюцца.

Творы
-----

* Эрэк і Эніда
* Кліжэс
* Рыцар калёс, або Ланселот
* Рыцар з ільвом, або Івейн
* Аповесць пра Грааль
* Філамена
* Вільгельм Англійскі

Зноскі
------

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* BnF catalogue général — Paris: BnF. Праверана 28 жніўня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15222191'></a>
2. ↑  Archivio Storico Ricordi — 1808. Праверана 3 снежня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3621644'></a>
3. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 9 красавіка 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
4. ↑  Михайлов А.Д. Французский рыцарский роман. м. 1976, с. 114.

Бібліяграфія
------------

* I. Christian von Troye’s sämtliche erhaltene Werke, hrsg. v. W. Foerster, «Romanische Bibliothek», 1884—1899, № 1, 5, 12, 20, 21; Ivain, hrsg. v. W. Foerster, 2 Aufl. mit einem Nachtrag v. A. Hilka, 1927.
* II. Holland W. L. Chr. v. Troye, 1881; Emecke H. Chr. v. Troye als Persönlichkeit und als Dichter, Würzburg, 1892; Mertens P. Die kulturhistorischen Momente in den Romanen des Kr. de Troye, Berlin, 1900; Schulz O. Die Darstellung psychologischer Vorgänge in den Romanen Kr. v. Troye, Halle, 1903; Hilka A. Die direkte Rede als stilistisches Kunstmittel in den Romanen des Kr. v. Troye, Halle, 1903; Borrman O. Putz R. Christians «Ivain» und Hartmanns «Iwain» nach ihrem Gedankengehalt, 1927.
* III. Potvin Ch. Bibliographie de Chrestien de Troyes, 1863.

Гл. таксама
-----------

* «Ланселот»
* «Парсіфаль»

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Крэцьен дэ Труа
* Поль Зюмтор. Крэцьен дэ Труа Архівавана 19 студзеня 2011.
* «Ланселот, или рыцарь в тележке», рус. и ориг.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Spotify |
| Тэматычныя сайты | Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · Project Gutenberg · Internet Speculative Fiction Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV12275886, ADV12264267, ADV12264272 · BIBSYS: 90108824 · BNC: a10442418 · BNE: XX849893 · BNF: 11896805x · CiNii: DA00709528 · CONOR: 26751075 · GND: 118520547 · ICCU: CFIV007805 · ISNI: 0000 0001 1773 5861 · LCCN: n79066724 · LNB: 000087658 · NDL: 00620492 · NKC: jn20000603122 · NLA: 35028158 · NLG: 127623, 75586 · NLP: A11827944 · NSK: 000216781 · NTA: 068860811, 318679167 · NUKAT: n96500970 · PTBNP: 181774 · LIBRIS: 180291 · SUDOC: 026788608 · VIAF: 87681171, 47144928079054341845, 789154381058230292381, 1433159248482204870009 |

 |