**Дэзідэрый Рышардо** (фр.: Didier Richardot, польск.: Dezydery Richardot; 29 студзеня 1769, Лангр, Францыя — 5 мая 1849, Мец, Францыя) — прапаведнік, гісторык, член Ордэна езуітаў.

Біяграфія
---------

### Юнацтва і навучанне

Нарадзіўся ў заможнай сям’і. Вучыўся ў духоўнай семінарыі Св. Мікалая і адначасова ў Сарбонскім універсітэце, па сканчэнні якога атрымаў ступень доктара царкоўнага і грамадзянскага права. У 1789 г. быў высвечаны на субдыякана, але рэвалюцыйныя падзеі ў Францыі вымусілі яго ў 1791 г. пакінуць Радзіму.

### Прыезд у Беларусь і далучэнне да Таварыства Ісуса

Спачатку Рышардо накіраваўся ў Торунь, адтуль — у Падэборн і, нарэшце ў Беларусь. У Полацку Рышардо ўступіў у Таварыства Ісуса (24 жніўня 1792 г.) і правёў два гады ў навіцыяце. У 1794—1796 гг. выконваў абавязкі намесніка рэгента канвікта. У хуткім часе авалодаў польскай мовай і апублікаваў для навучэнцаў IV—V класаў езуіцкіх школ падручнік «Кароткі нарыс рымскай гісторыі» (*Krótkie zebranie historii rzymskiej*, Połock 1795), які ахопліваў падзеі ад заснавання Рыму да часоў праўлення імператара Іосіфа ІІ Габсбурга. У 1796—1800 гг. працягнуў вывучэнне тэалогіі ў Полацкім езуіцкім калегіуме і ў той жа час выкладаў у езуіцкіх школах французскую мову. У 1799 г. высвечаны на ксяндза Полацкім біскупам Янам Беніслаўскім.

У 1800 г. заняў пасаду рэгента канвікта ў Мсціславе, але ўжо ў лістападзе таго ж года быў накіраваны ў Санкт-Пецярбург як прапаведнік для франкамоўных вернікаў-каталікоў сталіцы. Пасля адкрыцця Пецярбургскага езуіцкага калегіума выкладаў там французскую мову і літаратуру. У 1802—1805 гг. быў сакратаром генерала Таварыства Ісуса ў Расіі Габрыэля Грубера. У сталіцы падтрымліваў шчыльныя стасункі з імператарскім дваром і, дзякуючы знаёмству з міністрам народнай асветы Аляксеем Кірылавічам Разумоўскім, меў магчымасць абараняць незалежнасць езуіцкіх навучальных устаноў ад Віленскага ўніверсітэта.

Пасля гібелі Габрыэля Грубера вяртаецца ў Беларусь, дзе быў прапаведнікам у Полацку (1805—1807 і 1809—1810), Віцебску (1807—1808) і Магілёве (1808—1809). Пасля вяртання ў Полацк выконваў абавязкі прэфекта ніжэйшых школ (1811—1816) і рэгента шляхецкага канвікта (1811—1812).

### Вайна 1812 года

Пад час вайны 1812 года заставаўся ў Полацку і служыў капеланам для параненых французскіх салдат. У Экімані, пад Полацкам, ад імя езуітаў вёў перагаворы з Неапалітанскім каралем Іаахімам Мюратам, а потым з маршалам Мішэлем Нэем. Пасябраваў таксама з маршалам Ларанам дэ Гувіёнам Сен-Сірам.

### Прафесар Полацкай езуіцкай акадэміі

У 1813—1816 гг. — прафесар усеагульнай гісторыі, гісторыі царквы і французскай мовы, а потым прафесар усеагульнай гісторыі, французскай літаратуры і кананічнага права ў Полацкай езуіцкай акадэміі. Таксама быў дэканам факультэта моў (1814—1815). У 1813 г. атрымаў ступень доктара тэалогіі і царкоўнага права.

Падчас існавання Полацкай езуіцкай акадэміі актыўна публікаваўся. У Полацку ўбачылі свет наступныя працы:

* «Кароткі нарыс гісторыі трох першых манархій свету: асірыйскай, персідскай і грэчаскай. Таксама аб Расійскай імперыі і Каралеўстве Польскім з розных класічных аўтараў» (*Krótkie Zebranie Historyi O trzech pierwszych Monarchiach świata: Assyryiskiey, Perskiey y Greckiey. Także O Cesarstwie Rossyiskim y Krolestwie Polskim z różnych Klassycznych Autorów*, 1793);
* «Гісторыя асірыйскай і персідскай манархій» (*Historię o monarchiach: asyryjskiej i perskiej*; выдавалася двойчы — у 1813 і 1816 гг.; у 1840 і 1844 гг была выйшла ў Турыне па-італьянску);
* «Французска-польскі слоўнік» (*Dictionnaire français et polonais — Dykcjonarz francusko-polski*, 1813);
* «Гісторыя Грэцыі» (*Historię grecką*, 1814).

### Праца ў Магілёве і Оршы

У 1816 г. Рышардо пераязджае ў Магілёў і выконвае абавязкі прапаведніка. Потым пераходзіць на пасаду віцэ-рэктара Аршанскага калегіума (1817—1819), дзе ў 1818 г. уручыў імператару Аляксандру І петыцыю генерала Таварыства Ісуса Тадэуша Бжазоўскага адносна пераносу месцазнаходжання галавы ордэна з Полацка ў Рым (у 1814 г. Таварыства Ісуса было адноўлена па ўсім свеце папам Піям VII.)

Нават з’ехаўшы з Полацка, Рышардо працягваў публікавацца ў гэтай па-ранейшаму езуіцкай сталіцы. У 1818 г. у «Полацкім штомесячніку» (Т. 1) ён апублікаваў два артыкулы: «Кароткія звесткі аб горадзе Полацку» (*Krótka wiadomość o mieście Połocku)* і «Звесткі пра жыццё і творы ксяндза Нікодама Мусніцкага» *(Wiadomość o życiu i pismach ks. Nikodema Muśnickiego*) з перакладам вытрымкі з лацінскай паэмы *De Christi ab inferis redit*u. Павінна была ўбачыць свет і «Гісторыя Польшчы», якая была плёнам 17-гадовай працы Рышардо. Але падрыхтаваны да друку рукапіс па памылцы быў спалены вучнем. За выключэннем аднаго казання, агалошанага ў 1818 г. у Оршы, не захаваліся гамілетычныя творы выдатнага прапаведніка.

### Вяртанне на Радзіму

Пасля выгнання езуітаў з Расійскай імперыі (1820) Рышардо вярнуўся ў Францыю. 8 студзеня 1821 г. быў прызначаны галавой Французскай правінцыі (1821—1824). Аказваў падтрымку езуітам, якія, як і ён сам, былі вымушаны пакінуць Расію. Суперыёр семінарыі ў Дале (Dôle) (1825—1826) і суперыёр місіянерскага дому ў Лавалі (1826—1830). Браў удзел у ХХІ Генеральнай кангрэгацыі Таварыства Ісуса, на якой генералам ордэна быў абраны Ян Ротан, знаёмы Рышардо па сумеснай працы ў Полацку і Оршы.

З пачаткам Ліпеньскай рэвалюцыі 1830 г. быў вымушаны на некаторы час зноў пакінуць Францыю. Пасля 7-месячнага знаходжання ў Швейцарыі ён вырашыў вярнуцца ва Ўсходнюю Еўропу. У Цярнопалі ён працаваў прапаведнікам (1831—1836) і прафесарам французскай мовы (1831—1832), духоўным айцом калегіума (1845—1848), у Новым Сончы — прафесарам маральнай і пастырскай тэалогіі (1836—1839), прафесарам гісторыі царквы і кананічнага права (1840—1841), у Старой Весі — інструктарам вывучэння царкоўнага права. Пасля роспуску езуітаў Галічыны ў 1848 г. выехаў у Мец, дзе служыў у калегіуме духоўным айцом. Памёр 5 мая 1849 г.

Зноскі
------

1. 1 2  Didier Richardot // Internetowy Polski Słownik Biograficzny<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96022943'></a>
2. ↑  Инглот, М. Общество Иисуса в Российской Империи (1772—1820 гг.) и его роль в повсеместном восстановлении Ордена во всём мире. М. 2004. — С. 165
3. ↑  Załęski, S. Jezuici w Polsce. T. 5, Jezuici w Polsce porozbiorowej 1773—1905. Cz. 1 : 1773—1820. — Kraków: W.L. Anczyc i sp, 1907. — s. 296—297.
4. ↑  Załęski, S. Jezuici w Polsce. T. 5, Jezuici w Polsce porozbiorowej 1773—1905. Cz. 1 : 1773—1820. — Kraków: W.L. Anczyc i sp, 1907. — s. 342, 344.
5. ↑  Баўтовіч, М. Кнігадрук у Полацку ад 1774 г. да 1829 г. / М. Баўтовіч // Кнігадрук у Полацку (1774—1829): Бібліяграфічнае выданне / укладальнік М. Баўтовiч. — Полацк: Выдавецкая ініцыятыва «Полацкая ляда», 2018. — С. 41.
6. ↑  Баўтовіч, М. Кнігадрук у Полацку ад 1774 г. да 1829 г. / М. Баўтовіч // Кнігадрук у Полацку (1774—1829): Бібліяграфічнае выданне / укладальнік М. Баўтовiч. — Полацк: Выдавецкая ініцыятыва «Полацкая ляда», 2018. — С. 138.
7. ↑  Баўтовіч, М. Кнігадрук у Полацку ад 1774 г. да 1829 г. / М. Баўтовіч // Кнігадрук у Полацку (1774—1829): Бібліяграфічнае выданне / укладальнік М. Баўтовiч. — Полацк: Выдавецкая ініцыятыва «Полацкая ляда», 2018. — С. 150.
8. ↑  Баўтовіч, М. Кнігадрук у Полацку ад 1774 г. да 1829 г. / М. Баўтовіч // Кнігадрук у Полацку (1774—1829): Бібліяграфічнае выданне / укладальнік М. Баўтовiч. — Полацк: Выдавецкая ініцыятыва «Полацкая ляда», 2018. — С. 137.
9. ↑  Баўтовіч, М. Кнігадрук у Полацку ад 1774 г. да 1829 г. / М. Баўтовіч // Кнігадрук у Полацку (1774—1829): Бібліяграфічнае выданне / укладальнік М. Баўтовiч. — Полацк: Выдавецкая ініцыятыва «Полацкая ляда», 2018. — С. 140.
10. ↑  Miesięcznik Połocki. Т. 1. nr 1-4
11. ↑  Załęski, S. Jezuici w Polsce. T. 5, Jezuici w Polsce porozbiorowej 1820—1905. Cz. 2. — Kraków: W.L. Anczyc i sp, 1906. — s. 635.
12. ↑  Catalogs SJ 1774—1829. Galicianae. Архівавана 13 ліпеня 2020.
13. ↑  Catalogs SJ 1829—1853. Austriaciae-Galicianae. Архівавана 15 ліпеня 2020.

Літаратура
----------

* Блинова, Т. Б. Иезуиты в Беларуси. Роль иезуитов в организации образования и просвещения / Т. Б. Блинова. — Гродно : ГрГУ, 2002. — 427 с.
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564–1995 / оprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. – Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. – 882 s.
* Gizycki, J.-M. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół od niej zależnych, 1905
* Grzebień, Ludwik. *Didier Richardot*, Internetowy Polski Słownik Biograficzny
* Załęski, S. Jezuici w Polsce. T. 5, Jezuici w Polsce porozbiorowej 1773—1905. Cz. 1 : 1773—1820. — Kraków: W.L. Anczyc i sp, 1907. — 517 s.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: didier-richardot · Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | NUKAT: n01712340 |