**Лу́цый Э́лій Аўрэ́лій Ко́мад** (лац.: Lucius Aelius Aurelius Commodus; 31 жніўня 161, Ланувій — 31 снежня 192, Рым) — рымскі імператар (*Imperator Caesar Lucius Aelius Aurelius Commodus Antoninus Augustus*, з 17 сакавіка 180 года; напачатку кіраванні — *Lucius Aelius Aurelius Commodus*, да восені 180 года — *Lucius Aurelius Commodus Caesar*, у 180—190 гадах — *Marcus Aurelius Commodus Antoninus Augustus*, з 191 года — *Lucius Aelius Aurelius Commodus Augustus*), апошні прадстаўнік дынастыі Антанінаў, сын Марка Аўрэлія і Фаўсціны Малодшай. Ганаровыя тытулы: *Caesar* (з 12 кастрычніка 166 года), *Germanicus* (з 172 года), *Sarmaticus* (з 175 года), *Pater patriae* (з 177 года), *Pius* (з 183 года), *Britannicus* (з 184 года), *Felix* (з 185 года), *Hercules Romanus invictus* (з 191 года). Консул 177, 179, 181, 183, 186, 190 і 192 гг. 18-кратны трыбун (у 176 годзе двойчы — 27 лістапада і 10 снежня, затым штогод 10 снежня).

Названы ў гонар суправіцеля бацькі, Луцыя Вера Комада. У 177 годзе абвешчаны аўгустам і суправіцелем. Пасля смерці Марка Аўрэлія атрымаў уладу ў спадчыну і стаў аднаасобным імператарам.

Вядомы сваёй разбэшчанасцю, нарцысізмам, парушэннем традыцыйных норм маралі. Фактычны яго ўладарства паклала пачатак крызісу Рымскай Імперыі. Да Комада ў ІІ ст. на троне змянілі адзін аднаго толькі 5 імператараў (вядомых у гісторыі як «Пяць добрых імператараў»), а пасля яго і ў ІІІ ст. на вышэйшай пасадзе пабывалі 57 чалавек.

Дзяцінства
----------

Нарадзіўся ў Ланувіі ў 161 г. разам з братам Антанінам (яны былі двайнятамі). Казалі, што Фаўсціна, калі была цяжарная, пабачыла ў сне, нібыта нарадзіла дзвюх змей, адна з якіх была асабліва лютай. Малодшы брат Антанін памёр у 4 гады, хаця астролагі прадказвалі абодвум сынам аднолькавы лёс. Бацька — імператар Марк Аўрэлій — імкнуўся перадаць Комаду свае маральныя правілы і правілы вялікіх, выдатных людзей. У яго быў настаўнік грэчаскай пісьменнасці Анэсікрат, і лацінскай — Капэла Антысцій; выкладчыкам аратарскага мастацтва быў Атэй Санкт. Аднак пад уплывам прыроджаных якасцей і прыдворных лісліўцаў Комад з ранняга дзяцінства вызначаўся ганебнымі паводзінамі, быў несумленны, жорсткі і распусны. Ён хутка вучыўся тым заняткам, якія не адпавядалі пасадзе імператара: ляпіў міскі, танцаваў, спяваў, свістаў, праяўляў здольнасці блазна і гладыятара. Прыкметы жорсткасці ён праявіў на 12-м годзе ў Цэнтумцэлах. Аднойчы, калі яго мылі ў надта цёплай вадзе, ён загадаў кінуць лазеншчыка ў печ. Дзядзька Комада кінуў ў печ скуру барана, каб падмануць будучага імператара.

Яшчэ хлопчыкам Комад быў названы Цэзарам, разам са сваім братам Верам. На 14-м годзе быў залічаны ў калегію жрацоў. Прадстаўлены войску, ён разам з бацькам накіраваўся ў Сірыю і Егіпет, пасля чаго вярнуўся ў Рым. Пасля быў прызначаны консулам, нягледзячы на ўзрост, у 177 г. быў абвешчаны імператарам, суправіцелем бацькі. Разам з Маркам Аўрэліем накіраваўся на вайну з германцамі. Прыстаўленых да яго высакародных выхавацеляў зневажаў, а самых нявартых трымліваў пры сабе; калі іх выдалялі ад яго, Комад упадаў у меланхолію і нават хварэў. Калі ж сяброў вярталі да яго па літасці бацькі, Комад заўсёды ладзіў у палацы гулянкі і папойкі, не лічыўся ні з этыкетам ні з расходамі. Ён сабраў вакол сябе прыгожых жанчын і стварыў лупанарый. Апрануты возчыкам, ён піраваў разам з гладыятарамі, разносіў ім ваду, быццам слуга.

Пасля смерці Марка Аўрэлія ў 180 г. атрымаў сталец і стаў адзіным уладаром.

Палітычная дзейнасць
--------------------

У момант смерці бацькі знаходзіўся ў войсках. Першым мерапрыемствам стала спыненне ўжо амаль скончанай вайны з маркаманамі (германцамі). Вярнуўся ў Рым, дзе неадкладна арганізаваў святочныя гульні.

Адмовіўся ад экспансіянісцкай палітыкі ў іншых абласцях імперыі. Заключыў мір з дакамі і сарматамі. У перыяд яго кіравання адбыліся хваляванні ў правінцыях (Брытаніі, Германіі, Дакіі), але іх удалося прыгнечыць з дапамогай арміі. Стварыў афрыканскі флот.

Папулісцкія мерапрыемствы першых гадоў зрабілі Комада вельмі папулярным у народзе, але неўзабаве стала ясна, што яго кіраванне стала канцом так званай эпохі «пяці добрых імператараў». Ён практычна не займаўся дзяржаўнымі справамі, аддаючы перавагу забавам і распусце. Усе гады яго імператарства суправаджаліся спусташэннем казны і велізарнымі крадзяжамі.

Лад жыцця
---------

Комад у вобразе Геркулеса
У гарэме Комада было некалькі сот жанчын і столькі ж маладых хлопчыкаў. Паводле слоў сучаснікаў, ён зведаў усе спосабы распусты. Сярод яго прыхільнасцейфігуруе падкладанне кала ў вытанчаныя стравы, нашэнне жаночай адзежы і гульні ва ўрача з прэпарыраваннем жывых людзей.

Любіў выступаць у ролі гладыятара (секутара), хоць выступленне свабодных грамадзян на гладыятарскай арэне лічылася ганьбай (лац.: infamia). Добра ведаў гэта рамяство і валодаў мячом. Пры гэтым ніколькі не саромеўся выстаўляць свае таленты на ўсеагульны агляд. На вачах народа сам дзёрся на арэне і забіваў дзікіх жывёл. Загадаў старанна фіксаваць усе свае выступленні. Правёў 735 бітваў.

Патрабаваў свайго абагаўлення і прымаў высакамоўныя тытулы. Лічыцца, што ён нават збіраўся спаліць горад, як сваю калонію. Быў прыхільнікам усходніх культаў. Насіў на галаве выяву бога Анубіса. З’яўляўся ў адзенні жрэца Ізіды. Удзельнічаў у самакатавальных рэлігійных рытуалах.

У апошнія гады кіравання стаў атаясамляць сябе з Геркулесам, патрабуючы ад Сената называць сябе не Комадам сынам Аўрэлія, а Геркулесам сынам Юпітэра. Па яго патрабаванні месяц жнівень сталі называць комадам, верасень — геркулесам, кастрычнік — непераможным, лістапад — пераадольваючым, снежань — амазонскім. У 190 годзе пераназваў Рым у Горад Комада. Сенат не пярэчыў і задавальняў усе самыя экстравагантныя просьбы імператара.

Змова Луцылы
------------

У першы ж год супраць імператара ўзнікла змова. Арганізатарам стала сястра Комада Анія Луцыла. Да імператара падаслалі забойцу, аднак той раней часу выдаў свае намеры. Ён увайшоў да Комада з заявай: «Вось што пасылае табе сенат» і адразу быў схоплены вартавымі. Усе змоўшчыкі былі пакараны смерцю, а Луцыла саслана на Капры, дзе памерла праз некалькі гадоў.

Пасля гэтага выпадку Комад стаў панічна баяцца змоў і на кожнае наймалое падазрэнне адказваў пакараннямі смерцю. Рэпрэсаваў многіх выбатных сенатараў. Сваю жонку, Бруцію Крыспіну, ён забіў, калі аднойчы выкрыў яе пралюбадзейства.

Палітычныя інтрыгі
------------------

Паколькі імператар жыў ва ўяўным свеце, маючы вельмі спецыфічнае ўяўленне аб рэальнасці, рашэнне дзяржаўных пытанняў апынулася ў руках яго фаварытаў. Тры гады стырна кіравання трымаў супрэфект прэторыя Тыгідый Перэн. Ён быў асабліва непапулярны ў Брытанскіх легіёнах, якія ўрэшце запатрабавалі ад імператара зрушыць усёмагутнага саноўніка. Перэна абвінавацілі ў намеры заняць трон, і па загадзе Комада ён, разам з жонкай і дзецьмі, быў забіты прэтарыянцамі. Пасля гэтага выпадку Комад зрабіў патрэбныя высновы, і камандзіры прэтарыянцаў сталі змяняцца з галавакружнай хуткасцю. Гэта пасада страціла сваю значнасць. Усё стаў вырашаць імператарскі спальнік — вольнаадпушчанік Клеандр, які атрымаў выключны тытул «кінжал» (лац.: a pugione). Пры ім заквітнела небывалая карупцыя і гандаль дзяржаўнымі пасадамі. За грошы багаты падсудны мог не толькі адкупіцца ад любога любога пакарання, але і дамагчыся любой помсты для істца і сведак.

У 190 годзе праціўнікі Клеандра наўмысна выклікалі недахоп харча ў сталіцы, а затым нацкавалі на саноўніка натоўп. Душачы хваляванні, Клеандр выкарыстаў армію, тады раз’юшаны народ акружыў імператарскі палац і запатрабаваў пакараць смерцю фаварыта. Комад, не вагаючыся, выканаў патрабаванне, і тады хваляванні спыніліся.

Забойства Комада
----------------

1 студзеня 193 года Комад збіраўся адсвяткаваць сваё ўступленне на пасаду консула і жадаў прама на цырымоніі з’явіцца ў гладыятарскім уборы. Але гэтым планам не наканавана было збыцца. Новы прэфект прэторыя Квінт Эмілій Лет, палюбоўніца імператара Марцыя і кіраўнік дваром вольнаадпушчанік Эклект прынялі рашэнне пазбавіцца ад неадэкватнага імператара. Гарадскі прэфект Пертынакс далучыўся да змовы ў абмен на абяцанне зрабіць яго імператарам. Марцыя напаіла Комада атручаным віном. Яд не даў чаканага эфекту, і тады імператара задушыў раб — атлет Нарцыс, з якім Комад займаўся барацьбой. Гэта адбылося як раз напярэдадні запланаванага імператарам свята, 31 снежня.

Сенат ухваліў гэты ўчынак, неадкладна абвясціўшы Комада «ворагам айчыны». Раз’юшаныя сенатары і натоўп запатрабавалі цягнуць яго цела круком і скінуць у Тыбр, а імя сцерці з усіх збудаванняў. Але Пертынакс не дазволіў гэта зрабіць. Цела ў тайне ад усіх было пахавана ў пахавальні Адрыяна. Імператар Септымій Север, які неўзабаве прыйшоў да ўлады, на злосць сенату і для атрымання падтрымкі сям’і Марка Аўрэлія прылічыў Комада да багоў, пастанавіў святкаваць яго дзень нараджэння, кінуў Нарцыса на з'ядзенне львам. Гэтыя дзеянні Септымія Севера тлумачацца жаданнем замацаваць «законнасць» сваёй дынастыі — новы імператар абвясціў сябе «сынам боскага Марка Аўрэлія і братам боскага Комада», а свайму старэйшаму сыну Септымію Басіяну Каракале даў новае імя Марк Аўрэлій Антанін — тым самым «перавёўшы» ў імператарскі род Антанінаў.

Са звяржэннем Комада скончыўся перыяд палітычнай стабільнасці.

Комад у кінематографе
---------------------

Асоба Комада сёння шырока вядомая дзякуючы мастацкаму фільму Рыдлі Скота «Гладыятар» (2000), дзе імператара сыграў Хаакін Фенікс. Праўда, многія важныя падзеі фільма не з’яўляюцца гістарычнымі.

Сцэнарый «Гладыятара» не арыгінальны і шмат у чым нагадвае сюжэт фільма «Падзенне Рымскай імперыі» (1964) рэжысёра Энтані Мана, дзе адну з галоўных роляў (сёстры Комада Луцылы) сыграла Сафі Ларэн. Толькі там праціўнікам Комада быў палкаводзец Гай Лівій, закаханы ў гераіню Сафі.

У абодвух фільмах прадстаўлена версія забойства Марка Аўрэлія, які пажадаў перадаць сваю ўладу пасля смерці не па спадчыне.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  *Любкер Ф.* Commodus // *Реальный словарь классических древностей по Любкеру* / под ред. Ф. Ф. Зелинский, А. И. Георгиевский, М. С. Куторга и др. — СПб.: Общество классической филологии и педагогики, 1885. — С. 315.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q101490'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1459210'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q694826'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4135787'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24933120'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q30059240'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4249594'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q45185478'></a>
2. 1 2  Коммод // *Энциклопедический словарь* — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1895. — Т. XVа. — С. 874.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23892925'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19908137'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q602358'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24445130'></a>
3. 1 2 3 4 5 6  *Элий Лампридий*. Коммод Антонин…

Літаратура
----------

* *Элий Лампридий*. Коммод Антонин // Властелины Рима / Пер. С. П. Кондратьева под ред. А. И. Доватура, комментарий О. Д. Никитинского. — М. Наука, 1992.  (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Комад
* Historia Augusta, The Life of Commodus (Loeb Classical Library, 1921)

| Дынастыя Антанінаў (96—192) |
| --- |
| 
* *Пяць добрых імператараў:* Нерва (96—98)
* Траян (98—117)
* Адрыян (117—138)
* Антанін Пій (138—161)
* Марк Аўрэлій (161—180) і Луцый Вер (161—169)

* Комад (180—192)

 |


| Рымскія імператары |
| --- |
| Прынцыпат27 да н.э. — 235 | 
* Актавіян Аўгуст
* Тыберый
* Калігула
* Клаўдзій
* ✰ Нерон
* Гальба
* Атон
* Вітэлій
* Веспасіян
* Ціт
* Даміцыян
* Нерва
* Траян
* Адрыян
* Антанін Пій
* Марк Аўрэлій і Луцый Вер
* Комад
* Пертынакс
* Дзідзій Юліян
* Песцэній Нігер
* Клодзій Альбін
* Септымій Север
* Каракала
* Гета
* Макрын і Дыядумен
* Геліягабал
* Аляксандр Север

 |  |
| Крызіс235—284 | 
* Максімін Фракіец
* Гардыян I і Гардыян II
* Пупіен і Бальбін
* Гардыян III
* ✰ Філіп Араб
* Дэцый і Герэній Этруск
* Гастыліян
* Трэбаніян Гал і Валузіян
* Эміліян
* Валерыян I
* Галіен і Салонін
* Клаўдзій II
* Квінціл
* ✯ Аўрэліян
* Тацыт
* Фларыян
* Проб
* ✰ Кар
* Карын і Нумерыян

 |
| Дамінат284—395 | 
* Дыяклетыян
* Максіміян
* ✰ Канстанцый I Хлор
* Галерый
* Флавій Север
* Максенцый
* Максімін
* Ліцыній з Валентам і Марцініянам
* Канстанцін I
* Канстанцін II
* Канстант
* Канстанцый II і Ветраніён
* Флавій Клаўдзій Юліян
* Іавіян
* Валентыніян I
* Валент II
* Грацыян
* Валентыніян II
* Феадосій

 |
| Заходняя імперыя395—480 | 
* Ганорый
* Канстанцый III
* Канстанцін III
* Іаан
* Валентыніян III
* Петроній Максім і Паладый
* Авіт
* Маярыян
* Лібій Север
* Антэмій
* Алібрый
* ✰ Гліцэрый
* Юлій Непат
* ✰ Ромул Аўгуст

 |
| Усходняя імперыя395—476 (да падзення Рыма) | 
* Аркадзій
* Феадосій II
* Маркіян
* Леў I Макела
* Леў II
* Зянон
* Васіліск
* Зянон

 |


| ?Комад — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Marcus Annius Verus[d] |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  | Marcus Annius Verus[d] |  |  |  | Libo Rupilius Frugi[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Rupilia Faustina[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Vitellia Galeria[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Ціт Аўрэлій Фульв[d] |  | Titus Aurelius Fulvus[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Траян |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Адрыян |  |  | Публій Элій Адрыян Афер[d] |  |
|  |  |  | Антанін Пій |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Марк Аўрэлій |  |  |  |  |  |  | Паўліна[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Gnaeus Arrius Antoninus[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Арыя Фадзіла[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Boionia Procilla[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Publius Calvisius Ruso Julius Frontinus[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Publius Calvisius Tullus Ruso[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | Dasumia Hadriana[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Calvisia Domitia Lucilla[d] |  |  |  | Gnaeus Domitius Lucanus[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Gnaeus Domitius Tullus[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Комад |  |  |  |  | Domitia Lucilla[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Dasumia Polla[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Curtilia Mancia[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Ціт Аўрэлій Фульв[d] |  | Titus Aurelius Fulvus[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Траян |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Адрыян |  |  | Публій Элій Адрыян Афер[d] |  |
|  |  |  |  | Антанін Пій |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | Паўліна[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Faustina the Younger[d] |  |  |  |  |  | Gnaeus Arrius Antoninus[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Арыя Фадзіла[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Boionia Procilla[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Marcus Annius Verus[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Фаўсціна Старэйшая[d] |  |  |  | Libo Rupilius Frugi[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Rupilia Faustina[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Vitellia Galeria[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Іспанскі біяграфічны · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1907—13) · Catholic (1997—…) · Notable Names Database · Pauly-Wissowa · Treccani · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · WeRelate · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNC: a11113509 · BNE: XX1435436 · BNF: 14455354d · GND: 118521713 · ISNI: 0000 0000 6127 4479 · LCCN: n82243955 · NKC: jo2016928390 · NLP: A26519264 · NTA: 072314214 · NUKAT: n2013203540 · SUDOC: 061621293 · VIAF: 23502412, 163151776820118012611 · ULAN: 500355670 |

 |