recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| ЛСД |
| ЛСД  |
| **Хімічнае злучэнне** |
|
|
|
|
|
|
|
|
| **ІЮПАК** | (6a*R*,9*R*)-*N*,*N*-дыэтыл-7-метыл-4,6,6a,7,8,9-
гексадыгідраіндола-[4,3-*fg*]хіналін-9-карбаксамід |
| **Брута-формула** | C20H25N3O |
| **Мал.маса** | 323.431 г/моль
  |
| **CAS** | 50-37-3 |
| **PubChem** | 5761 |
| **Класіфікацыя** |
|
| **АТХ** |  ? |
|
| **Фармакакінетыка** |
|
|
| **Метабалізм** | печань |
| **Перыяд паўвывядзення** | 3-5 гадзін |
| **Экскрэцыя** | ныркі |
| **Лекавыя формы** |
|  ? |
| **Спосаб увядзення** |
| пераральна, нутравенна, нутрацягліцава |
|  |  |  |

**ЛСД** (ЛСД-25, LSD, ад ням.: Lysersäure Diethylamid) — дыэтыламід d-лізергінавай кіслаты. Псіхаактыўнае рэчыва, звычайна ўжываецца для рэкрэацыі і духоўных сеансаў. У Рэспубліцы Беларусь юрыдычна класіфікуецца як наркотык.

Хімічныя назвы: N,N-дыэтыламід лізергінавай кіслаты; N,N-дыэтыллізергаіламід. Умоўныя назвы і шыфры: LSD; LSD-25; Lysergide, Delysid. Брута-формула рэчыва: C20H25N3O.
ЛСД атрымаў нумар 25, паколькі быў 25-м злучэннем, сінтэзаваным з лізергінавай кіслаты.

Эфекты ад ужывання ЛСД звычайна ўключаюць змененыя думкі, пачуцці, і ўспрыманне наваколля. Шмат ужывальнікаў зазнаюць псеўдагалюцынацыі. Тыповымі з’яўляюцца пашыраныя зрэнкі, павышаны крывяны ціск і тэмпература цела. Эфекты звычайна пачынаюцца праз паўгадзіны і цягнуцца да дванаццаці гадзін.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11969536n · GND: 4036411-2 · LCCN: sh85079185 · Microsoft: 2779871769 · NDL: 00567374 · NKC: ph117700 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ла-Плата.
**Ла-Плата** (англ.: La Plata River) — рака ў ЗША, у паўднёва-заходняй частцы штата Каларада і паўночна-заходняй частцы штата Нью-Мексіка. Правы прыток ракі Сан-Хуан, якая ў сваю чаргу з'яўляецца прытокам ракі Каларада. Даўжыня складае каля 110 км.

Бярэ пачатак у раёне горнага хрыбта Ла-Плата, ля заходняга падножжа гары Сноў-Сторм, прыкладна за 35 міль на поўнач ад мяжы са штатам Нью-Мексіка. Цячэ ў паўднёвым напрамку да свайго вусця. Упадае ў раку Сан-Хуан на заходнім ускрайку горада Фармінгтан, за 19 міль на поўдзень ад мяжы са штатам Каларада.
**Возера Ла-Плата** (ісп.: Lago La Plata) — ледніковае возера ў правінцыі Чубут, Аргенціна, ля мяжы з Чылі. Побач знаходзіцца возера Фантана, з якім яно злучана ракой Рыа-Уніян даўжынёй 1,5 км. Абодва возеры размешчаны ў падножжа Усходніх Андаў. Возера Ла-Плата глыбокае і з вельмі халоднай вадой, як і ўсе азёры Патагоніі. Возера сілкуецца вадой шматлікіх ручаёў і рэчак, найбольш буйная з якіх — Педрэра — упадае з поўдня.

Напачатку 2013 года з'явіўся праект стварэння нацыянальнага парку ў басейне возера, адным з галоўных чыннікаў з’яўляецца тое, што гэтыя мясціны насяляе адная з асноўных папуляцый андскага аленя, які знаходзіцца пад пагрозай знікнення.

Зноскі
------

1. ↑  Архівавана 8 сакавіка 2014. Архівавана 8 сакавіка 2014. Нацыянальны парк ля возера Ла-Плата нараджаецца ў Чубуце  (ісп.) Архівавана 8 сакавіка 2014.

Спасылкі
--------

Карта правінцыі Чубут Архівавана 14 мая 2011.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Багдановіч.

**Мечыслаў Багдановіч** (? — 1956) — землеўласнік.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Багдановічаў герба «Багорыя». Сын Отана Багдановіча і Марыі з Тукалаў. Меў братоў Ігнацыя і Юзафа, які пасля смерці бацькі дасталіся Арпа і Мацькаўцы адпаведна.

Скончыў школу кадэтаў у Пецярбургу, меў добрую эканамічную і сельскагаспадарчую адукацыю.

Пры Мечыславе Багдановічу абадоўскаму маёнтку належала каля 6 тысяч гектараў зямлі, толькі ў саміх Абадоўцах было каля 339 гектараў ворыва з добрай якасцю глебы. Яму належала кардонная фабрыка ў Раёўцы (зараз Маладзечанскі раён), кардонная фабрыка ў Грыгіншках пад Вільняй, гатэль «Еўрапейскі» ў Варшаве, некалькі дамоў у Вільні і дом па вуліцы Пілсудскага ў Вілейцы. Па дадзеным архіваў на 1927 год пану Багдановічу належала 915 га зямлі ў Раёўцы, 149 га — у Прозарава, 2368 га — у Старынках і 2304 га — у Абадоўцах.

Разам з Аляксандрам Любанскім, сваяком Ігнаціем Тукалам з Асцюковічаў і родным братам Ігнаціем Багдановічам з Арпы ўваходзілі ў праўленне будаўнічага камітэта касцёла ў Вілейцы.

Вельмі рана ад сухотаў памерла яго дачка Ванда, якую ён усімі сіламі ратаваў, возячы на лячэнне нават у Аўстрыю. Але гэта не памагло. Як распавядаюць вяскоўцы, па чутках пакінула яго і жонка, перайшоўшы жыць да пана Бароўскага з Лукаўца.

З пачаткам Другой сусветнай вайны ў 1939 годзе Мечыслаў разам з дочкамі Марысяй і Рэняй паспеў выехаць з Абадоўцаў спачатку да Вільні, а адтуль — у Польшчу. Пасля вайны Мечыслаў Багдановіч жыў у Гданьску, шмат хварэў і памёр у 1956 годзе. Пахаваны ён на каталіцкіх могілках у Гданьску.

Сям’я
-----

У шлюбе з Ганнай з Фалькоўскіх. Дзеці:

* Ванда
* Рэня. Даволі часта хварэла і памерла пасля вайны ў Польшчы ў вельмі цяжкіх пакутах.
* Марыся. Выйшла замуж за Яна Дэмбінскага, але дзяцей у яе не было. Разам з мужам, дзякуючы яго арыстакратычнаму паходжанню, змаглі падчас вайны дастаць візу ў Італію і выехаць з акупаванай Варшавы. Затым яны перабраліся ў ЗША.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Лёс маёнтка Абадоўцы


| ?Мечыслаў Багдановіч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Отан Багдановіч[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  | Мечыслаў Багдановіч |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Марыя з Тукалаў[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
Жвір, Грэцыя
**Жвір**, **гравій** — рыхлая абломкавая асадкавая парода, складзеная з абгладжаных абломкаў горных парод і мінералаў памерамі ад 1 да 10 мм (паводле некаторых прамысловых класіфікацый ад 5 да 70 мм).

Паводле ўтварэння адрозніваюць жвір рачны, азёрны, марскі і ледавіковы. У чыстым выглядзе намнажэнні жвіру сустракаюцца рэдка, часцей у сумесі з пяском і галькай. Большасць пакладаў жвіру прымеркаваны да антрапагену, радзей да неагену, дэвону, мелавога перыяду і інш.

Жвір можа ўтвараць паклады (лінзападобныя або пластавыя), належыць да карысных выкапняў. Здабываецца адкрытым спосабам. Выкарыстоўваецца жвір для вытворчасці бетону, пры будаўніцтве дарог, фільтрацыйных пабудоў і інш.

На тэрыторыі Беларусі пясчана-жвіровы матэрыял пашыраны ў антрапагенавых адкладах і сканцэнтраваны пераважна ў межах Беларускай грады і Паазер’я. Разведана 248 радовішчаў, з іх выкарыстоўваецца 82.

Зноскі
------

1. 1 2  Беларусь, 1995
2. ↑  Геаграфічныя паняцці і тэрміны. — Мн: БелЭн, 1993.
3. 1 2  Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. У 5-і т. Т.2 / Рэд. кал.: П. У. Броўка і інш. — Мн.: Гал. рэд. БелСЭ, 1979. — Т. 2.
4. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

Літаратура
----------

* *Ляўкоў Э. А.* Жвір. // Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. У 5-і т. Т.2 / Рэд. кал.: П. У. Броўка і інш. — Мн.: Гал. рэд. БелСЭ, 1979. — Т. 2. — 752 с. — 15 000 экз.
* Жвір, гравій // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 306. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX545276 · BNF: 119777676 · GND: 4163760-4 · LCCN: sh85056544 · NDL: 00574984 · NKC: ph319507 |

 |
Амілапласты ў клубні бульбы
**Амілапласты** — непігментаваныя пластыды, якія прысутнічаюць у некаторых клетках раслін, адказваюць за сінтэз і наступнае захоўванне гранул крухмалу шляхам полімерызацыі глюкозы. Амілапласты таксама пераўтвораць гэты крухмал назад у монацукрыды, калі расліна мае патрэбу ў энергіі. Вялікая колькасць амілапластаў можа быць выяўлена ў садавіне і падземных запасальных тканках, напрыклад, у тканках клубняў бульбы.

Пластыды — гэта спецыялізаваны клас клетачных арганел, якія нясуць свой уласны геном, і, як лічыцца, уяўляюць сабой продкаў цыянабактэрый (сіне-зялёных водарасцей), якія сфарміравалі сімбіёз з эўкарыятычнай клеткай.

Сінтэз і захоўванне крухмалу таксама мае месца ў хларапластах, пігментаваных пластыдах якія ўдзельнічаюць у фотасінтэзе. Амілапласты і хларапласты блізкароднасныя, і амілапласты здольныя ператварацца ў хларапласты. Гэта напрыклад назіраецца пры перамяшчэнні бульбяных клубняў на святло, і іх наступным зеляненні.

У каранёвым чэхліку (тканка на кончыку кораня) спецыялізаваныя амілапласты, як лічыцца, адказваюць за адчуванне раслінай гравітацыі (геатрапізм). Гэтыя спецыялізаваныя амілапласты называюцца статалітамі.

Зноскі
------

1. ↑  Anstis, P. J. P.; D. H. Northcote (1973). "Development of chloroplasts from amyloplasts in potato tuber discs". *New Phytologist* **72** (3): 449-463. doi:10.1111/j.1469-8137.1973.tb04394.x.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Амілапласты

| ⛭Раслінныя клеткі |
| --- |
| Арганелы | 
* Пластыды
	+ Лейкапласты
	+ Храмапласты
	+ Хларапласты
	+ Элаяпласты
	+ Амілапласты
	+ Пратэінапласты
	+ Статаліты
* Вакуоля

 | Раслінная клетка |
| Клетачная сценка | 

|  |  |
| --- | --- |
| Арганічныя рэчывы | 
* Цэлюлоза
* Геміцэлюлоза
* Пекцін
* Лігнін
* Куцін
* Суберын

 |
| Структуры | 
* Першасная клетачная сценка
* Другасная клетачная сценка
* Поры
* Плазмадэсмы
* Дэсматубула

 |

 |
| Дзяленне расліннай клеткі | 

|  |  |
| --- | --- |
| Адмысловыя стадыі | Прэпрафаза |
| Структуры | 
* Прэпрафазная стужка
* Фрагмасома
* Клетачная пласцінка
* Фрагмапласт
* Фікапласт

 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 78139691 |
Аміранцкія астравы (Індыйскі акіян)  
Аміранцкія астравыАміранцкія астравыАміранцкія астравы на карце
**Аміранцкія астравы** (англ.: Amirantes Islands) — архіпелаг нізінных каралавых астравоў (каля 150) у Індыйскім акіяне, на паўночны ўсход ад вострава Мадагаскар, тэрыторыя дзяржавы Сейшэльскія астравы. Плошча каля 85 км². Плантацыі какосавых пальмаў адкрыты ў 1502 годзе партугальцамі, названы ў гонар мараплаўца адмірала Васка да Гамы.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
**Катлабу́г** (укр.: Катлабуг) — поймавае возера ў нізоўі Дуная, у Адэскай вобласці Украіны. Ад поймы Дуная аддзелена дамбай, мае рэжым вадасховішча. Водаабмен рэгулюецца шлюзавым каналам, які перасякае дамбу.

Катлавіна падоўжанай формы, з расшырэннем у паўднёвай частцы. Даўжыня 21 км, шырыня ад 1 да 6 км, плошча 67 км². Глыбіня да 4 м.

Паўночныя берагі пясчаныя, месцамі абрывістыя, рассечаны балкамі, паўднёвыя — нізінныя, забалочаныя. Упадаюць рэкі Ташбунар, Вялікі Катлабуг, Еныка.

Тэмпература вады ўлетку да 24-26 °C, зімой возера замярзае. Мінералізацыя вады 1-1,6 г/л.

Пашырана водная расліннасць (асабліва водарасці, лотаці), з рэдкіх відаў расце вадзяны арэх плывучы.

Водзяцца сазан, акунь, шчупак; разводзяць белага амура, таўсталобіка; промысел ракаў. На берагах (асабліва паўднёвых) — месцы гнездавання вадаплаўных і адпачынку пералётных птушак.

Вада выкарыстоўваецца для арашэння.

Літаратура
----------

* *Амброз Ю. О.* Катлабуг // Географічна енциклопедія України: у 3 т. / редколегія: О. М. Маринич (відпов. ред.) та ін. Т. 2 — К.: «Українська радянська енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 1990.
**Ваўкаві́чы**, **Во́ўкавічы** — курганныя могільнікі XI стагоддзя каля вёскі Ваўкавічы Талачынскага раёна Віцебскай вобласці.

Воўкавічы-1
-----------

Знаходзіцца за 0,2 км на поўнач ад вёскі, на беразе ракі Крывой. Захавалася 18 насыпаў (раней было больш за 30) дыяметрам 5—12 м, вышынёй 1—3 м. Даследавалі Л. В. Аляксееў (1958), А. Р. Мітрафанаў (1972), Ш. I. Бекцінееў (1981), В. М. Ляўко (1990).

У 1969 (1971) годзе 3. М. Сяргеева раскапала 2 курганы. У першым пахавальны абрад — трупапалажэнне. Парнае пахаванне (мужчынскае і жаночае) арыентавана галавой на паўднёвы захад. Знойдзены рэшткі жалезных абручоў ад драўляных вёдзер, жалезныя нажы (тронкі аднаго мелі абмотку з бронзавага дроту), віты бронзавы бранзалет з завязанымі канцамі, бронзавы пярсцёнак, сярэбранае скроневае кольца, 85 бісерных пацерак, сіняя зонная, сіняя цыліндрычная і лімонападобная пацеркі.

У другім пахавальны абрад — трупаспаленне. Выяўлена вогнішча памерам 4×4 м з попелам, вуголлем, перапаленай зямлёй і мноствам дробных кальцыніраваных касцей. Частка спаленых касцей — конскія. Знойдзены ганчарны гаршчок з лінейным арнаментам і кляймом, жалезны нож.

Могільнік датуецца ХІ стагоддзем, належаў крывічам. Матэрыялы раскопак захоўваюцца ў Інстытуце археалогіі Расійскай акадэміі навук.

Воўкавічы-2
-----------

Знаходзіцца за 0,3 км на паўднёвы захад ад вёскі, абапал лясной дарогі. 21 курган дыяметрам 6—8 м, вышынёй 12 м, адзін дыяметрам 10 м, вышынёй 2,5 м. Выявіў і абследаваў у 1981 годзе Ш. I. Бекцінееў. Раскопкі не праводзіліся.

Воўкавічы 3
-----------

Знаходзіцца за 0,6 км на паўднёвы захад ад вёскі, абапал лясной дарогі. 22 курганы дыяметрам 4—10 м, вышынёй 0,5—2 м. Два насыпы вышынёй 3 і 5 м. Выявіў і абследаваў у 1981 годзе Ш. I. Бекцінееў. Раскопкі не праводзіліся.

Літаратура
----------

* Археалогія Беларусі: энцыклапедыя. У 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — Т. 1: А―К. — 496 с. — ISBN 978-985-11-0354-2. — С. 193
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Віцебская вобласць. — 496 с. іл. — С. 413

Спасылкі
--------

* Ваўкавічы (курганны могільнік) на сайце «Архіварта»
Дзяўчына ў кімано
**Кімано** — традыцыйнае мужчынскае і жаночае адзенне японцаў — халат прамога крою, загортваецца направа і ўтрымліваецца поясам («обі»), мае шырокія рукавы («содэ»). Жаночыя кімано адрозніваюцца вельмі шырокім поясам і доўгімі рукавамі, унутраны край якіх, як і падпашная проймы, застаецца незашытымі. Па матэрыяле і крою кімано падзяляюцца на начныя, хатнія, паўсядзённыя, выходныя і цырыманіяльныя.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11960158p · GND: 4249579-9 · LCCN: sh85072356 · Microsoft: 2777981533 · NDL: 00574112 · NKC: ph710321 |

 |
**Гіпакапнія** (ад стар.-грэч.: ὑπο- - прыстаўка са значэннем аслабленасці якасці і καπνός — дым ) — стан, выкліканы недастатковасцю СО2 ў крыві. Утрыманне вуглякіслага газу ў крыві падтрымліваецца дыхальнымі працэсамі на пэўным узроўні, адхіленне ад якога прыводзіць да парушэння біяхімічнага балансу ў тканках. Праяўляецца ў галавакружэнні, стратай прытомнасці.

Узнікае пры глыбокім і частым дыханні, якое аўтаматычна ўзнікае ў стане страху, панікі або істэрыкі. Штучная гіпервентыляцыя перад ныраннем з затрымкай дыхання - самая распаўсюджаная прычына недастатковасці СО2. 

Гіпакапнія ўзнікае з узростам, калі ўтрыманне СО2 у крыві падае. Гіпакапнія выклікае ўстойлівае звужэнне прасвету артэрыёл, выклікаючы сімптаматыку гіпертанічнай хваробы (часта кваліфікуюцца як эсэнцыяльная). Прычына падзення СО2 у крыві — стрэс, што выклікае рэакцыю дыхальнага цэнтра, які рэактыўна не змяняе вылучэнне СО2 лёгкімі нават пасля заканчэння дзеяння стрэсавага фактару, і ўзнікае хранічная гіпервентыляцыя лёгкіх. Таксама важнае значэнне мае гіпадынамія. Такім чынам гіпакапнія можа разглядацца як прычына комплексу захворванняў, звязаных з гіпертонусам сасудаў — ЭАГ і яе ўскладненняў — інфарктаў органаў і тканак.

Для кантролю гіпакапніі і гіперкапніі ў медыцыне выкарыстоўваюць капнограф — аналізатар утрымання вуглякіслага газу ў выдыханым паветры.

Гл. таксама
-----------

* Гіперкапнія
* Пранаяма
* Странгуляцыя (процілеглая гіпакапніі)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Скурат.
**Кім Уладзіміравіч Скурат** (14 студзеня 1937, Бягомль, Докшыцкі раён, Віцебская вобласць — 28 кастрычніка 1997) — беларускі вучоны, мовазнаўца і педагог. Кандыдат філалагічных навук (1972).

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі педінстытут (1958), аспірантуру пры гэтым інстытуце (1970). Працаваў настаўнікам у Траскоўскай сярэдняй школе і Ратамскай школе-інтэрнаце (1960—1963), супрацоўнікам і загадчыкам сектара Дзяржаўнага музея БССР (1964—1967), навуковым супрацоўнікам (1970—1975), старшым навуковым супрацоўнікам Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа АН Беларусі. З 1977 года — дацэнт кафедры беларускага мовазнаўства Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя М. Танка, адначасова ў 1991—1994 гадах — намеснік дэкана факультэта філалогіі.

Шмат часу аддаваў працы са школьнікамі, актыўна ўдзельнічаў у правядзенні абласных і рэспубліканскіх алімпіяд па беларускай мове.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар навуковых прац па гісторыі беларускай мовы, у тым ліку кнігі «Даўнія беларускія меры (лексічны аналіз)» (1974), даследаваў мову помнікаў беларускага пісьменства, сучасны стан і функцыянаванне беларускай мовы. Распрацаваў і выкладаў лінгвістычныя курсы «Уводзіны ў мовазнаўства» і «Агульнае мовазнаўства», адзін з аўтараў дапаможніка для студэнтаў філалагічных факультэтаў «Сучасная беларуская літаратурная мова» (3-е выд. 1993) і кнігі «Беларуская граматыка» (1986). Пад яго навуковай рэдакцыяй выйшаў дапаможнік для студэнтаў педінстытутаў «Уводзіны ў мовазнаўства».

Узнагароды
----------

Узнагароджаны знакам «Выдатнік адукацыі Беларусі».

Літаратура
----------

* Дзятко, Д. В. Слова пра Кіма Скурата / Д. В. Дзятко // Роднае слова. — 2013. — № 1. — С. 68.
* Несцяронак, І. Таленавіты мовазнаўца / І. Несцяронак // Родныя вытокі (Докшыцы). — 2017. — 1 лістап. — С. 6.
* Скурат Кім Уладзіміравіч // Памяць: Докшыцкі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; уклад. А. В. Скараход; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2004. — С. 637—638.
Забудова вуліцы Кіжаватава каля Прыгараднага вакзала
Забудова вуліцы Рэспубліканскай
**Граеўка** — былы пасёлак. З 1929 года ў складзе Брэста.

Гісторыя
--------

Вятрак у Граеўцы. 1914-15
Граеўка ўзнікла ў 1870-я гг. на паўночнай ускраіне Брэста ў сувязі з будаўніцтвам чыгункі Брэст — Граева (адсюль і назва). У пасёлку жылі рабочыя і служачыя чыгункі, частка насельніцтва займалася сельскай гаспадаркай, гандлем. У 1929 годзе ўвайшоў у склад Брэста. З 1978 года ў Ленінскім раёне горада.

Забудова
--------

Вуліца Брэсцкіх дывізій
Скрыжаванне вул. Баброва, Паўночнай, Чырвонай і зав. 1-га Паўночнага
Асноўныя вуліцы раёна — Баброва, Брэсцкіх дывізій, Чыгуначная, Кіжаватава, Чырвонагвардзейская, Паплаўскага, Рэспубліканская, Фартэчная, Чарнянская. Станам на 1987 год тут размяшчаліся прамысловыя прадпрыемствы, будаўнічыя арганізацыі, 3 сярэднія школы, бальніца Брэсцкага аддзялення Беларускай чыгункі, дзіцячыя садкі і яслі, магазіны, прадпрыемствы бытавога абслугоўвання насельніцтва, гідраметэаралагічная абсерваторыя, аграбіялагічная станцыя Брэсцкага педінстытута.

Зноскі
------

1. 1 2  Граевка // Брест : Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. – Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1987. – 408 с.

Літаратура
----------

* Граевка // Брест : Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. – Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1987. – 408 с.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Брэста |
| --- |
| да 1917 года | Валынка |
| 1929 | Граеўка ·  Кіеўка ·  Шпановічы |
| 1958 | Адамкова ·  Бярозаўка 1 ·  Бярозаўка 2 ·  Кавалёва ·  Лысая Гара ·  Пасёлак мясакамбіната ·  Пасёлак цэглавага завода №22 ·  Паўднёвы пасёлак |
| 1968 | Бярозаўка ·  Вулька Падгародская ·  Гузні ·  Кацельня Падгародская ·  Крушына ·  Рэчыца ·  Трышын |
| 1979 | Дуброўка ·  Кацінбор ·  Пугачова |
| 2007 | Аркадыя ·  Бярнады ·  Вычулкі ·  Гершоны ·  Казловічы ·  Кацельня Баярская ·  Машчонка ·  Міцькі ·  Новыя Задворцы ·  Плоска ·  Старыя Задворцы |
Канстытуцыйная рэгламентацыя "сухога закону" ў ЗША. Забараняе рэалізацыю і ўжыванне алкаголю ў ЗША. Пасля гэтага пачаўся перыяд самагонаварэння ў ЗША і масавай кантрабанды спіртных напояў у краіну (bootlegging). Ратыфікавана 16 студзеня 1919 г. Адменена 21-й папраўкай 5 снежня 1933 г.

Тэкст папраўкі
--------------

Раздзел 1. Праз год пасля ратыфікацыі гэтага артыкулу ,выраб, продаж і перавозка алкагольных напояў, увоз і вываз іх дзеля спажывання на тэрыторыі Злучаных Штатаў і на ўсіх тэрыторыях, якія падпадаюць пад юрысдыкцыю Злучаных Штатаў, забараняюцца.

Раздзел 2. Кангрэс і асобныя штаты маюць сумеснай кампетэнцыю па ажыццяўленню гэтага артыкулу праз прыняцце адпаведнага заканадаўства.

Раздзел 3. Гэты артыкул не ўступае ў сілу, пакуль ён не будзе ратыфікаваны ў якасці Папраўкі да Канстытуцыі заканадаўствам асобных штатаў , у адпаведнасці з палажэннямі Канстытуцыі на працягу сямі гадоў пасля таго, як Кангрэс прадставіць яе штатам.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Section 1.

After one year from the ratification of this article the manufacture, sale, or transportation of intoxicating liquors within, the importation thereof into, or the exportation thereof from the United States and all territory subject to the jurisdiction thereof for beverage purposes is hereby prohibited.
Section 2.
The Congress and the several states shall have concurrent power to enforce this article by appropriate legislation.
Section 3.
This article shall be inoperative unless it shall have been ratified as an amendment to the Constitution by the legislatures of the several states, as provided in the Constitution, within seven years from the date of the submission hereof to the states by the Congress. | » |

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Папраўкі да Канстытуцыі ЗША
* А. Берастоўскі і інш. Гісторыя ЗША ў дакументах: Пераклады на беларускую Мн. 2014
* Андрэй Берастоўскі. Гісторыя ЗША ў апавяданнях і дакументах. Мінск: выдавец А.М. Вараксін, 2019 - 176 с. ISBN 978-985-7220-59-5

| ⛭Папраўкі да Канстытуцыі ЗША |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Біль аб правах | 
* 1-я (1791)
* 2-я (1791)
* 3-я (1791)
* 4-я (1791)
* 5-я (1791)
* 6-я (1791)
* 7-я (1791)
* 8-я (1791)
* 9-я (1791)
* 10-я (1791)

 |
| 
* 11-я (1795)
* 12-я (1804)
* 13-я (1865)
* 14-я (1868)
* 15-я (1870)
* 16-я (1913)
* 17-я (1913)
* 18-я (1919)
* 19-я (1920)
* 20-я (1933)
* 21-я (1933)
* 22-я (1951)
* 23-я (1961)
* 24-я (1964)
* 25-я (1967)
* 26-я (1971)
* 27-я (1992)

 |

 |
Брамная вежа Любчанскага замка — характэрны прыклад васьмярыка на чацверыку
**Васьмяры́к** — у архітэктуры васьмівугольнае ў плане збудаванне або яго частка, якое звычайна ставілася на чатырохвугольную аснову, утвараючы т.зв. васьмярык на чацверыку.

Найстаражытнай васьміграннай пабудовай, верагодна, з'яўляецца Вежа Ветраў у Афінах, пабудаваная ў сярэдзіне I стагоддзя да н.э. Форма васьмерыка пашырана ў архітэктуры Візантыі, у паўднёвых славян (Балгарыя), Арменіі, Грузіі і інш. У Заходняй Еўропе вядомы ў раманскай архітэктуры, готыцы, найбольш пашырана ў стылях рэнесансу, барока і класіцызму. Васьмерыкі ў завяршэнні культавых пабудоў вядомы ў старажытна-рускім дойлідстве і звязаны з уплывам візантыйскай архітэктуры. На Беларусі ў XVI—XVIII стст. у форме васьмерыка будавалі некаторыя вежы гарадскіх умацаванняў, замкаў і палацаў, ратуш, а таксама культавыя будынкі, вежы манастыроў і кляштараў. Выкарыстоўваўся як у драўляным, так і ў мураваным дойлідстве.

Пры роўных перыметрах, васьмівугольная форма дазваляе атрымаць прыкладна на 20 % большую плошчу. За кошт меншай пры роўных аб'ёмах паверхні дасягаецца эканомія будаўнічых матэрыялаў, меншае ахаладжэнне ўзімку і награванне ўлетку, а акрамя таго — паляпшэнне асвятлення.

Гл. таксама
-----------

* Чацвярык

Зноскі
------

1. 1 2  Укладальнік: Барыс Лазука. Архітэктура, выяўленчае і дэкаратыўна-прыкладное мастацтва: Дапаможнік для вучняў. Менск: Беларусь, 2001. ISBN 985-01-0124-5
2. ↑  Слоўнік дойліда. Архітэктура Беларусі. — Мн.: БелЭн, 1993. — 75 с.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Васьмярык
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Караткоў.

**Мікалай Мікалаевіч Караткоў** (10 кастрычніка 1948, в. Івашня, цяпер каля Дзевіна, Аршанскі раён, Віцебская вобласць — 8 красавіка 2021) — беларускі літаратуразнавец. Кандыдат філалагічных навук, дацэнт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 10 кастрычніка 1948 года ў вёсцы Івашня Аршанскага раёна Віцебскай вобласці ў сям’і настаўнікаў. Пасля навучання ў мясцовай пачатковай школе паступіў у Полацкую школу-інтэрнат, пасля — у Полацкі лясны тэхнікум, які паспяхова скончыў у 1967 годзе. З 1967 па 1969 гг. ён служыў у Савецкай Арміі, быў сувязістам спачатку ў Пячах, а потым у Гродне. Пасля дэмабілізацыі некаторы час прапрацаваў памочнікам ляснічага ў Аршанскім лясгасе.

У 1972 годзе Мікалай Караткоў паступіў на беларускае аддзяленне філалагічнага факультэта Магілёўскага педінстытута. У 1976 годзе атрымаў дыплом і пачаў працаваць у вясковай школе Аршанскага раёна. У 1977 годзе пераехаў у Магілёў, дзе стаў выкладчыкам кафедры беларускай літаратуры. Ва ўспамінах пра гэты перыяд ён напіша:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Я зноў апынуўся ў alma mater, дзе прапрацаваў без малога 40 год. Спачатку выкладчыкам, а пасля завяршэння аспірантуры пры Інстытуце літаратуры імя Янкі Купалы Акадэміі навук БССР у 1983 годзе — старшым выкладчыкам. | "|

У 1989 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Ранняя проза Максіма Гарэцкага: праблема стылю».

У 1990—2001 гг. ён працаваў загадчыкам кафедры беларускай літаратуры. У 2003—2007 гг. кіраваў работай секцыі журналістыкі кафедры беларускай літаратуры, а ў 2007—2013 гг. быў загадчыкам кафедры журналістыкі. Пасля рэарганізацыі кафедры Мікалай Мікалаевіч займаў пасаду дацэнта кафедры літаратуры і міжкультурных камунікацый. Два гады выкладаў беларускую мову на пасадзе прафесара кафедры сацыяльна-гуманітарных дысцыплін Магілёўскага інстытута МУС.

Памёр 8 красавіка 2021 года.

Спасылкі
--------

* Пайшоў з жыцця Мікалай Мікалаевіч Караткоў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2014083051 · VIAF: 317192086 |
**Славянская царква Святога Духа**, *Пакутнікі* — рэлігійны рух ва Украіне, узнік у выніку адкола ад Украінскай грэка-каталіцкай царквы ў 1950-х гадах.

Каля 1954 г. падпольны святар УГКЦ Ігнат Солтыс абвясціў узыходжанне антыхрыста ў асобе савецкай улады. За групай паслядоўнікаў, якая згуртавалася вакол яго, замацавалася назва «пакутнікі» (ад укр.: покута — пакаянне). Пакутнікі адмаўлялі савецкую ўладу і яе атрыбуты — пашпарты, працоўныя кніжкі, а таксама службу ў арміі. На пэўным этапе яны перасталі нават карыстацца сваімі прозвішчамі, называючы толькі імя і дадаючы да яго слова «Пакутнік».

У той жа час паміж Солтысам і падпольнымі епіскапамі УГКЦ узніклі багаслоўскія рознагалоссі, у выніку чаго царкоўныя зносіны паміж імі былі спынены. Пасля Солтыс заявіў, што Папа Ян XXIII, які пайшоў на пэўнае збліжэнне з камуністычнымі рэжымамі і Рускай праваслаўнай царквой, адпаў ад веры. Ён распаўсюдзіў паведамленне, паводле якога папярэдні Папа Пій XII нібы прызначыў яго, Солтыса, сваім пераемнікам — Пятром Другім, апошнім Папам Рымскім.

Пасля арышту Солтыса ў 1962 годзе кіраўніцтва рухам пераняў святар Антон Патачняк, які вучыў, што ва Украіне адбываецца таемная бітва паміж сіламі цемры і святла. Цэнтр сусветнага каталіцызму, па яго словах, перамясціўся з Рыма на гару каля вёскі Сярэдняе на Станіславаўшчыне; вада з ручая, які цячэ з гэтай гары, выкарыстоўвалася пакутнікамі замест прычасця.

Да моманту свайго новага арышту напачатку 1981 г. Ігнат Солтыс ужо лічыўся сярод пакутнікаў новым прышэсцем Ісуса Хрыста на зямлю.

Пасля распаду СССР былі афіцыйна зарэгістраваны ва Украіне. Невялікую колькасць паслядоўнікаў маюць у заходніх абласцях краіны.

Зноскі
------

1. ↑  Багдан Боцюрків. Україньска Грэка-Католицька Церква ў катакомбах
**Мікалай Мікалаевіч Пунін** (руск.: Никола́й Никола́евич Пу́нин; 16[28] лістапада 1888 — 21 жніўня 1953) — расійскі і савецкі гісторык мастацтва, мастацкі крытык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Гельсінгфорсе (Хельсінкі) ў 1888 годзе. Выпускнік Царскасельскай гімназіі 1907 года, вучыўся ў Інакенція Аненскага. Скончыў Пецярбургскі ўніверсітэт у 1914 годзе. З 1913 па 1916 год — супрацоўнік часопіса «Апалон», дзеля якога яму нават давялося пакінуць ўніверсітэцкую кар’еру. У 1913—1934 гадах працаваў у Рускім музеі, пасля рэвалюцыі — камісар пры Рускім музеі і Дзяржаўным Эрмітажы.

У 1918—1919 гадах загадваў Петраградскім выяўленчым мастацтвам Наркамасветы. Разам з У. Маякоўскім, В. Брыкам і Э. Шталбергам уваходзіць у рэдакцыйны савет газеты «Мастацтва камуны» (кастрычнік 1918 года). У 1927 годзе ўзначаліў аддзяленне і стварыў экспазіцыю найноўшых плыняў у мастацтве Рускага музея.

Намеснік дырэктара Ленінградскага Дзяржаўнага Інстытута Мастацкай Культуры, пазней — прафесар Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта і Інстытута жывапісу, скульптуры і архітэктуры Усерасійскай Акадэміі Майстэрстваў.

У 1934 годзе звольнены з Рускага музея.

Аўтар кніг «Японская гравюра» (1915), «Андрэй Рублёў» (1916), «Татлін» (1921). У 1920 годзе выйшла кніга «Сучаснае мастацтва» (цыкл лекцый), у 1927—1928 гг. — «Найноўшыя плыні ў рускім мастацтве». Рэпрэсаваны ў 1949—1953 гадах. Загінуў у зняволенні (Абезьскі лагер). Пасмяротна рэабілітаваны ў 1957 годзе.

Зноскі
------

1. 1 2  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
2. ↑  *Rusakova A.* Nikolay Punin // Punin, Nikolay // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2018. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T070089<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56691875'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q810196'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q103962889'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21431157'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 158948248 · CiNii: DA09429214 · GND: 122536754 · ISNI: 0000 0001 1449 2200 · LCCN: nr97003348 · LNB: 000029682 · NKC: js20201077444 · NTA: 194197247 · NUKAT: n2008102145 · SUDOC: 079831729 · VIAF: 79216577 · ULAN: 500120984 |

 |
**Славі** (саманазва: *Dine’e*, літаральна «людзі») — паўночны атабаскі народ, карэнныя жыхары Канады. Агульная колькасць (1991 г.) — 5120 чал.

Да канца XVIII ст. славі насялялі прыпалярныя лясы Альберты, Брытанскай Калумбіі і часткова Паўночна-Заходніх тэрыторый, дзе займаліся рыбалоўствам, паляваннем і збіральніцтвам. Вылучаліся сваяцкія тэрытарыяльныя групы па 10 — 30 чалавек. Улетку яны маглі аб’ядноўвацца з суседнімі групамі для сумеснай арганізацыі святаў, паляванняў і лову рыбы. Такія часовыя летнія аб’яднанні аказвалі ўзаемадапамогу і карысталіся адзіным найменнем. Лічыцца, што група *нахані* магла быць продкавай у адносінах да наваха.

Назва **славі** была дадзена ім традыцыйнымі ворагамі кры, якія ператваралі іх у нявольнікаў (ад англ.: slave «раб»). З 1789 г. мелі сталыя кантакты з еўрапейцамі, удзельнічалі ў футравым гандлі.

У 1899 г. 1911 г. і 1921—1922 гг. розныя групы славі заключылі дагаворы з урадам Канады. У нашы дні вылучаюцца 10 самастойных груп, кожная з якіх прызнана першаснай нацыяй, мае правы на зямлю і самакіраванне.

У другой палове XX ст. большасць славі перасяліліся ў гарады, аднак многія працягваюць займацца сезонным паляваннем і рыбалоўствам.

Спасылкі
--------

* Slavey Culture and History
* Slavey (Native Americans of the Subarctic)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85123307 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Крук.

**Мікалай Мікалаевіч Крук** (нар. 24 лістапада 1967, п. Юцкі, Дзяржынскі раён, Мінская вобласць) — беларускі фізік-оптык. Доктар фізіка-матэматычных навук (2012).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Фізіка», 1992), Інстытут малекулярнай і атамнай фізікі НАН Беларусі (аспірантура, 1995; дактарантура, 2008).

Працаваў у Інстытуце фізікі імя Б. І. Сцяпанава НАН Беларусі (1992—2013, ведучы навуковы супрацоўнік), Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (з 2013, факультэт інфармацыйных тэхналогій, кафедра фізікі, загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: оптыка; малекулярная спектраскапія і люмінесцэнцыя; уласцівасці узбуджаных станаў тэтрапірольных злучэнняў; узаемасувязь спектраскапічных характарыстык і кіслотна-асноўных раўнаваг у ядры і на перыферыі тэтрапірольнага макрацыкла; спектральныя і фотафізічныя ўласцівасці каролаў; дэндрымеры з тэтрапірольным ядром; прымяненне тэтрапірольных злучэнняў для стварэння аптычных мультыфункцыянальных сенсараў.

Узнагароды
----------

Дыплом II ступені конкурсу «Сцяпанаўскія чытанні — 2013» НАН Беларусі (2013).

Бібліяграфія
------------

* Двухфотонное поглощение и межмолекулярные взаимодействия тетрапиррольных соединений : диссертация на соискание ученой степени доктора физико-математических наук : 01.04.05 : защищена 11.12.2012 : утверждена 27.03.2013 / Крук Николай Николаевич. ― Минск, 2012.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Крук Николай Николаевич

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: BY-SEK-423126 · БАП: 168936 |
**Мікалай Яфімавіч Сяменчык** (15 кастрычніка 1953, г.п. Плешчаніцы, Лагойскі раён Мінскай вобл.) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (2002).

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Скончыў Мінскі педагагічны інстытут (1979). Настаўнічаў. 3 1984 у Інстытуце гісторыі АН Беларусі, з 1988 выкладчык, p 1993 дацэнт Беларускага педагагічнага ўніверсітэта, з 2000 загадчык кафедры гісторыі Беларусі і паліталогіі Беларускага тэхналагічнага ўніверсітэта.

Навукова-даследчыцкая дзейнасць
-------------------------------

Даследуе гісторыю партый, прафесійных, нацыянальных арганізацый і рухаў у час Лютаўскай і Кастрычніцкай рэвалюцый 1917, перыяду акупацыі Беларусі ў 1918—20.

Выбраная бібліяграфія
---------------------

* Грамадска-палітычнае жыццё ў Мінску (сакавік — кастрычнік 1917 г.). Мн.. 1994.
* Грамадска-палітычнае жыццё на Беларусі ў перыяд Лютаўскай і Кастрычніцкай рэвалюцый (сакавіх 1917 — сакавік 1918 гг.). Ч. 1—2. Мн.. 2001.
**Кім Юн Ок** (кар.: 김윤옥; нар. 26 сакавіка 1947, Чынджу, правінцыя Кенсан-Намда, Паўднёвая Карэя) — першая лэдзі Рэспублікі Карэя (25 лютага 2008 — 25 лютага 2013).

Біяграфія
---------

У 1970 годзе са ступенню бакалаўра гуманітарнай адукацыі і менеджменту скончыла Жаночы ўніверсітэт Іхва.

19 снежня 1971 года выйшла замуж за члена Савета будаўнічай кампаніі Лі Мён Бака, які стаў у 2008 годзе Прэзідэнтам Паўднёвай Карэі.

Існуюць чуткі, што Лі Мён Бак зрабіў прапанову сваёй нявесце на могілках, дзе пахавана яго маці. На самай справе гэта адбылося інакш. Яны ўдваіх прыехалі да могілак. Ён пакінуў нявесту за агароджай, а сам пайшоў да магілы маці і сказаў услых, што збіраецца ажаніцца. Нявесце ж было боязна стаяць адной за агароджай могілак, таму яна пайшла ўслед за Лі, і ў выніку пачула яго словы, вымаўленыя для памерлай маці. У будучыні жонка нарадзіла яму сына і трох дачок.

У 1995 годзе Кім Юн Ок завяршыла 1-ю праграму павышэння кваліфікацыі жанчын у сваёй альма-матар. У 1996 годзе завяршыла 7-ю праграму жаночага вышэйшага менеджменту ва Універсітэце Ёнсе. У 2001 годзе — праграму лідарства жаночай Акадэміі пры жаночым універсітэце Сукмён.

У 2011 годзе стала прэзідэнтам Асацыяцыі выпускнікоў жаночай праграмы вышэйшага менеджменту ва Універсітэце Ёнсэ.

Сям’я Кім Юн Ок кіруе будаўнічай кампаніяй у Тэгу.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑

Спасылкі
--------

* First Lady Kim Yoon-ok Архівавана 27 верасня 2011.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Сава.

**Сава**, свецкае імя **Растка Няманіч** (сербск.: Сава, *Растко Немањић*; 1169 або 1174/1175 — 14 студзеня 1236) — вядомы рэлігійны, культурны і палітычны дзеяч свайго часу, першы архіепіскап сербскі. Святы заступнік Сербіі, адзін з самых шанаваных святых Сербскай праваслаўнай царквы.

Дзейнасць
---------

Малодшы сын Стэфана Немані, брат Стэфана Першавенчанага. У 18-гадовым узросце пастрыжаны ў манахі, спачатку жыў у адным з манастыроў Канстанцінопаля, потым на Афоне, дзе аднавіў Хіландарскі манастыр, які стаў цэнтрам сербскай духоўнай культуры сярэднявечча.

У 1208 годзе Сава вяртаецца ў Сербію, каб спыніць вайну паміж сваімі старэйшымі братамі Стэфанам II Няманічам і Вуканам Зецкім. Быў архімандрытам манастыра ў Студзеніцы, стварыў аўтакефальную (незалежную) Сербскую праваслаўную царкву і стаў яе першым архіепіскапам у 1219 годзе. У 1233 годзе перадаў архіепіскапскі сталец свайму вучню Арсенію Срэмскаму.

Здзейсніў паломніцтва ў Іерусалім, заснаваў у Палесціне манастыр Святы Архангел і шпіталь для праваслаўных паломнікаў. На зваротным шляху праязджаў праз Балгарыю, дзе памёр 14 студзеня 1236 і быў пахаваны ў балгарскай сталіцы Тырнаве. Пляменнік Савы, сербскі кароль Стэфан Уладзіслаў (зяць балгарскага цара Івана Асеня II), праз год перанёс яго мошчы з Тырнава ў манастыр Мілешава.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Saint Sava // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сава I Сербскі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | WeRelate · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 118804839 · ISNI: 0000 0001 1635 9489 · LCCN: n50057112 · NKC: js20020925120 · NLG: 44591 · VIAF: 97135037 |

 |
**Балотная сава** (*Asio flammeus*) — птушка атраду совападобных.

Апісанне
--------

Сава сярэдніх памераў, даўжыня цела 37-39 см, маса 260-440 г, размах крылаў 86-100 см. Птушка з кароткімі вушнымі пукамі пёраў, якія складаюцца толькі з 3-4 пёраў. Агульная афарбоўка буравата-вохрыстая, ніз цела святлейшы, з цёмнымі падоўжнымі стракацінамі. Вочы аранжава-жоўтыя.

Пашырэнне
---------

Арэал разарваны: Галарктыка (акрамя крайніх поўначы і поўдня) а таксама ізаляваныя папуляцыі па ўсёй Паўднёвай Амерыцы, Вялікія Антыльскія а-вы (Гаіці, Пуэрта-Рыка), Галапагосы і Паўднёвы в-аў з Сандвічавых а-воў, Фалкленды, Каралінскія і Гавайскія а-вы.

Паштовая марка Беларусі
Месцы пражывання: поймавыя і сухадольныя лугі, нізінныя балоты, парослыя хмызняком або лісцевым драбналессем, часам купістыя, а таксама невялікія балотцы з курцінамі хмызняку і драбналесся сярод сеяных лугоў і палёў, асушаныя тарфянікі, якія зарастаюць, вялізныя ўвільготненыя высечкі.

Месца зімовак у паўднёвай частцы гнездавога арэала, у Заходняй і Паўднёвай Еўропе, Малой Азіі, Паўночнай Афрыцы, Паўднёвай і Усходняй Азіі, трапічнай Афрыцы, паўднёвай частцы Паўночнай і Цэнтральнай Амерыцы, на Антылах (Куба).

Асаблівасці біялогіі
--------------------

У корме пераважаюць мышападобныя грызуны: цёмная і вадзяная палёўкі, а таксама мышы; трапляюцца жабы, зрэдку птушкі.

Манагам. Гняздуецца адзінкавымі парамі. 

Гняздуе ў нізінных вільготных месцах, звычайна па ўскраінах балот. Гняздом служыць паглыбленне ў глебе, выстланное часам мохам. Кладка — у красавіку — складаецца з 3-6 белых шарападобных яек.

Увосень у перыяд вандровак і міграцыі совы часам збіраюцца групамі па 5-10 птушак.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5

Спасылкі
--------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Avibase · CMS · eBird · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · Neotropical Birds · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85121808 |
**Сарпінскі раён** (руск.: Сарпи́нский райо́н, калм. Сарпан район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэспублікі Калмыкія Расійскай Федэрацыі, у межах якой утвораны муніцыпальны раён Сарпінскае раённае муніцыпальнае ўтварэнне. Адміністрацыйны цэнтр — сяло Садовае.

Геаграфія
---------

Сарпінскі раён мяжуе на паўночным усходзе — з Маладэрбетаўскім раёнам Калмыкіі; на паўднёвым усходзе — з Кетчэнераўскім раёнам Калмыкіі; на паўднёвым захадзе — з Завецінскім раёнам Растоўскай вобласці; на захадзе і паўночным захадзе — з Кацельнікаўскім і Акцябрскім раёнамі Валгаградскай вобласці.
Плошча тэрыторыі — 3738 км². Адлегласць ад раённага цэнтра да г. Эліста — 177 км.

Тэрыторыя Сарпінскага раёна ўключае дзве геамарфалагічныя часткі: Ергенінскае ўзвышша (асноўная частка — 86,8 %) і Сарпінскую нізіну. Ергенінскае ўзвышша займае большую частку раёна і ўяўляе сабой хвалістую раўніну, парэзаную бэлькамі і ярамі. Ергені на ўсходзе рэзка абрываюцца да Прыкаспійскай нізіны, на захадзе плаўна зніжаюцца. Прыкаспійская нізіна займае ўсход раёна.

Гідраграфія
-----------

Гідраграфічная сетка развіта параўнальна слаба. Большасць рэк з’яўляюцца малымі, улетку перасыхаюць. Вытокі рэк раёна прымеркаваны да Ергенінскага ўзвышша. Рэкі заходняга схілу Ергеняў адносяцца да басейна ракі Дон: рака Кара-Сал (разам з ракой Хамхурка), яе прытокі Акшыбай і Кенкра, рэкі Аксай Курмаярскі і Росаш (прыток Аксая). Рэкі ўсходняга схілу ўпадаюць у Сарпінскія азёры альбо з’яўляюцца бяссцёкавымі: рэкі Зельмень, Аршань-Зельмень, Эліста і іншыя. Ва ўсходняй частцы раёна размешчаны азёры Ханата, Цаган-Нур, Батыр-Мала.

Заўвагі
-------

1. ↑  АКТМУ Праверана 13 сакавіка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4330203'></a>
2. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Federal State Statistics Service. Праверана 23 студзеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680'></a>

| ⛭Калмыкія |
| --- |
| Раёны | 
* Акцябрскі
* Гарадавікоўскі
* Ікі-Бурульскі
* Кетчэнераўскі
* Лаганскі
* Маладэрбетаўскі
* Прыютненскі
* Сарпінскі
* Цалінны
* Чорназямельскі
* Юсцінскі
* Яшалцінскі
* Яшкульскі

 |  |
| Гарады | 
* Гарадавікоўск
* Лагань
* **Эліста**

 |
| Сёлы — цэнтры раёнаў | 
* Вялікі Царын
* Ікі-Бурул
* Камсамольскі
* Кетчэнеры
* Малыя Дэрбеты
* Прыютнае
* Садовае
* Троіцкае
* Цаган Аман
* Яшалта
* Яшкуль

 |
**Двухгадо́выя расліны** — травяністыя расліны, жыццёвы цыкл якіх працягваецца 2 вегетацыйных перыяды.

У першы год жыцця ў такіх раслін развіваюцца вегетацыйныя органы (карані, сцябло, лісце). На другі год акрамя таго развіваюцца кветкі і плады.

Двухгадовымі раслінамі, напрыклад, з’яўляюцца морква пасяўная (*Daucus sativus*), капуста агародная (*Brassica oleracea*), буракі звычайныя (*Beta vulgaris*), баркун лекавы (*Melilotus officinalis*), лопух вялікі (*Arctium lappa*), татарнік калючы (*Onopordum acanthium*), асліннік двухгадовы (*Oenothera biennis*).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

  


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85013933 · Microsoft: 71412133 · NKC: ph119658 |
**Кім Фёдаравіч Шастоўскі** (2 кастрычніка 1935, Ляўкі, Аршанскі раён — 13 ліпеня 2016) — беларускі жывапісец.

Біяграфія
---------

Бацька, Хведар Шастоўскі, кіраваў калгасам у Ляўках, дзе меў лецішча Янка Купала. Па ўспамінах сучаснікаў будучы мастак ганарыўся тым, што Купала насіў яго на руках.

У мастацкіх выстаўках удзельнічаў з 1957 года. У 1965 годзе скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Вучыўся ў І. Ахрэмчыка. У 1966—1989 гг. выкладчык Мінскага мастацкага вучылішча.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1979 года.

Творчасць
---------

Майскі дзень (Магілёў. Партрэт жонкі Алены). 1967
Працаваў у розных жанрах станковага жывапісу, графікі.

Асноўная тэма творчасці — стваральная праца і гераічнае мінулае беларускага народа. У яго лепшых работах вобразнае абагульненне жыццёвых з’яў, шчырасць пачуццяў, колеравая рытміка. Творы мастака вылучаюцца вобразнасцю, выразнасцю малюнка, кампазіцыйнай раўнавагай.

Аўтар тэматычных карцін: «На вытворчасці. Кавалі» (1967), «Выпрабавальнік» (1972), «Развітанне» (1973), «Янка Купала ў Ляўках», «Першы настаўніцкі з’езд» (прысвечана Я. Коласу, 1982), «1944. Пад Оршай» (1984) і інш.

Сярод яго твораў вылучаюцца лірычныя пейзажы: «Над Дняпром» (1966), «Восеньскі матыў» (1973), «Вечар. На начлег» (1974), «Лета» (1975), «Май. Бэз» і «Восень» (1976), «Летні дзень» (1979), «Браслаўскія далі» (1984), партрэты: «Хлопчык каля акна» (1975), «Ян у вёсцы» (1976), Героя Сацыялістычнай Працы А. Дз. Пісаравай (1983), Героя Савецкага Саюза М. М. Зялёнкіна (1985), «Косця» (1986) і інш.

Творы мастака знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, фондах БСМ, музеі сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску.

Сям’я
-----

У шлюбе з мастачкай Аленай Шастоўскай (нар. 1938) меў сыноў Яна, Андрэя і Канстанціна. Канстанцін стаў фотамастаком.

Зноскі
------

1. ↑  2016. Шастоўскі і нябёсы

Літаратура
----------

* Берасцень, С. Рысы часу / С. Берасцень // Літаратура і мастацтва. — 2006. — 20 кастр. — С. 11.
* Шастоўскі Кім Фёдаравіч // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1987. — Т. 5. Скамарохі — Яшчур. — С. Б. А. Крапак. — 703 с. — 10 000 экз.
* *Л. Ф. Салавей.* Шастоўскі Кім Фёдаравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
* Шастоўскі Кім Фёдаравіч // Беларускі саюз мастакоў, 1938-1998 = Belarussian union of artists, 1938-1998 : Энцыкл. давед. / Аўт.-склад.: Б.А.Крэпак і інш.. — Мн.: ВТАА «Кавалер Паблішерс», 1998. — 663 с. — 3 000 экз. — ISBN 985-6427-09-6.
* Шастоўскі Кім Фёдаравіч // Памяць: Орша. Аршанскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад.: Т. Г. Ігнацьева [і інш.]; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2000. — Кн. 2. — С. 441—442.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Крыжаўзвіжанская царква.
**Свята-Крыжаўзвіжанская царква** — мураваны праваслаўны храм у в. Цапра Клецкага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Першая драўляная царква ў Цапры ўзгадаваецца ў пачатку XVI стагоддзя. У 1696 годзе царква была ўніяцкай.

У 1828 годзе манастыр быў закрыты, а царква стала дзейнічаць як прыхадская. На той час царква ўяўляла сабой збудаванне з драўляных брусоў на каменным фундаменце, мела крыжападобны выгляд, была крыта гонтай, з адным купалам адкрытым, а другім — глухім.

У перыяд Вялікай Айчыннай вайны была часткова разбурана агароджа, а са званіцы прапалі званы. У сярэдзіне 1960-х гадоў царква была разбурана, царкоўную маёмасць часткова перавезлі ў горад Клецк.

У 1992 годзе была зарэгістравана праваслаўная абшчына. У 2004 годзе царква была асвячона мітрапалітам Мінскім і Слуцкім Філарэтам.

У 2011 годзе была пабудавана дарога да храма, а ў 2012 годзе былі заменены два купалы з крыжамі на новыя залатыя купалы.

Зноскі
------

1. ↑  Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Цапра) Архівавана 27 кастрычніка 2019.

Літаратура
----------

* Наркевич, И. свящ. О бывшем в селе Цепре, Слуцкого уезда, Кресто-Воздвиженском монастыре и о судьбе оного/ свящ. И. Наркевич. — Минские епархиальные ведомости. МН. 1870. № 10. С. 283—284.
* НИАРБ, ф.136, оп.1, д.41230. Клировые ведомости по Клецкому благочинию за 1896 год. Л.15.

Спасылкі
--------

* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Цапра) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*