recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ф-1** (індэкс ГРАУ — 57-Г-721) — ручная проціпяхотная абарончая граната. Прызначана для паражэння жывой сілы ў абарончым бою. З-за значнага радыуса разлёту аскепкаў кідаць яе можна толькі з-за хованкі, з бронетранспарцёра ці з танка.

Граната Ф-1 належыць да ручных проціпяхотных аскепкавых абарончых гранатаў дыстанцыйнага дзеяння. Канструкцыя яе апынулася гэтак удалай, што без прынцыповых змен праіснавала да цяперашняга часу. Трохі змянялася і дапрацоўвалася дзеля падвышэння надзейнасці эксплуатавання канструкцыя запала.

Ручная — дастаўляецца да цэлі за кошт кідка рукой салдата.

Проціпяхотная — прызначана для паразы жывой сілы суперніка.

Аскепкавая — параза вырабляецца пераважна з дапамогай аскепкаў металічнага корпуса гранаты.

Абарончая — радыус разлёту аскепкаў перавышае сярэднюю далёкасць кідка гранаты з дапамогай цягліцавай сілы ваяра, што абумаўляе патрэбу кідка гранаты з хованкі каб пазбегнуць паразы аскепкамі сваёй жа гранаты.

Дыстанцыйнага дзеяння — падрыў гранаты адбываецца праз некаторы час пасля кідка (3,2…4,2 з).

Характарыстыкі
--------------

* Дыяметр, мм 55
* Вышыня корпуса, мм 86
* Вышыня з запалам, мм 117
* Маса гранаты, кг 0,6
* Маса СТСТ, кг 0,06-0,09
* Тып СТСТ траціл
* Запал УЗРГМ
* Час запаволення, сек 3,2-4,2
* Далёкасць кідка: 35-40 м
* Радыус паразы аскепкамі: 5 м
* 200 м — бяспечная адлегласць
* Колькасць аскепкаў да 300 шт.

Ужыванне
--------

Для ўжывання гранаты трэба разагнуць вусікі засцерагальнай чакі, узяць гранату ў правую руку так, каб пальцы прыціскалі рычаг да корпуса. Перад кіданнем гранаты, прасунуўшы ўказальны палец левай рукі ў кольца чакі, выдраць яе. Граната можа працягваць заставацца ў руцэ колькі заўгодна доўга, пакуль не адпушчаны рычаг, ударнік запала не можа пабіць капсуль (у прынцыпе, калі патрэба ў кідку гранаты знікла, а чака не выкінута, яе можна (не адпускаючы рычаг!) уставіць назад; пасля загінання вусікаў чакі граната прыдатная да нармальнага захоўвання).

Пасля выбару моманту кідка і мэты — кінуць у мэту гранату. У гэты момант рычаг пад уплывам спружыны ўдарніка павернецца, вызваляючы ўдарнік, і адляціць убок. Ударнік насячэ капсуль і праз 3,2 — 4,2 сек адбудзецца выбух.

Граната прызначана для паразы жывой сілы і небраняванай тэхнікі. Паражальнымі фактарамі з'яўляюцца непасрэднае фугаснае дзеянне выбухоўкі і аскепкі, што фармуюцца пры разбурэнні металічнай абалонкі гранаты.

Таксама гранаты Ф-1 часта выкарыстоўваюцца пры пастаноўцы расцяжак, гэта абумоўлена колькасцю аскепкаў, што падвышае шанцы на паразу суперніка, і надзейным запалам, якому не пашкодзіць працяглае знаходжанне ў неспрыяльных умовах перад тым, як пастка спрацуе.

Камбінацыя з 2-х гранат Ф-1 стварае расцяжку, што валодае яшчэ і некаторымі супрацьсапёрнымі уласцівасцямі — яна выбухае пры пераразанні тросіка (дроту). У спецпадраздзяленнях гранату Ф-1 «дапрацоўваюць», перад усталёўкай у якасці расцяжкі, спілоўваюць дэтануючы зарад і прыбіраюць кнот. Ці ўсталёўваюць мінны выбухоўнік імгненнага дзеяння, прыдатны па памерах. Тым самым дамагаюцца практычна імгненнага выбуху і пазбываюць суперніка 3,2 — 4,5 сек. на выратаванне.

Гл. таксама
-----------

* РГ-42
* РГД-5
* РГН
* РГО
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шулаева.
**Кацярына Львоўна Шула́ева** (нар. 15 красавіка 1950, Мінск)  — беларускі архітэктар-горадабудаўнік.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1972 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. З 1972 года архітэктар, старшы архітэктар, вядучы архітэктар, галоўны архітэктар у «БелНДІПгорадабудаўніцтва».

Член Саюза архітэктараў СССР з 1977 года.

Пражывае ў Мінску па Камуністычнай вуліцы, 7.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: генпланы Івянца (1973), Ветрына (1974), Лепеля (1975), Баранавічаў (2004), Пінска (2007), Маларыты (2010), Лунінца, Століна; ПДП жылых раёнаў Маларыты (1976), Оршы (1980); схема генплана і ПДП Крупак (1985). У аўтарскім калектыве: праекты прыгарадных зон Віцебска, Наваполацка, Полацка (1974).

Літаратура
----------

* Шулаева Екатерина Львовна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Шулаева Екатерина Львовна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. вуліца Мянжынскага.
**Вуліца Мянжынскага**  (гістарычныя назвы: *вуліца Машэўскага*, *вуліца 11 лістапада*) — вуліца ў цэнтральнай частцы Брэста. Названа ў гонар В.Р.Мянжынскага ў 1940 годзе. Працягласць — 582 м, ад пуцеправода праз чыгуначную лінію Брэст-Масква, які злучае цэнтральную і паўночную часткі горада, да Пушкінскай вуліцы. Пачала забудоўвацца ў пачатку 20 стагоддзя. Сучасная забудова сфармавалася ў пасляваенныя гады.

Літаратура
----------

* Брест: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1987. — 408 с. — 53 000 экз.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Панамарова.

**Кацярына Мікалаеўна Панамарова** — беларуская ўрач-неўролаг. Заслужаны ўрач Рэспублікі Беларусь (1999), кандыдат медыцынскіх навук, дацэнт, дзяржаўны медыка-судовы эксперт-неўролаг.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў Мінусінску Краснаярскага края. З адзнакай скончыла Томскі медінстытут, клінічную ардынатуру ў Цэнтральным інстытуце ўдасканалення ўрачоў у Маскве. На працягу 25 гадоў займалася неўралогіяй у Сібіры. Многія з яе вучняў, падрыхтаваных на кафедры нервовых хвароб Новасібірскага дзяржаўнага медінстытута, пасля сталі знакамітымі неўролагамі як у Расіі, так і ў іншых краінах.

У Мінск Кацярына Мікалаеўна пераехала ў 1980 годзе ўслед за мужам. Доўгі час кіравала неўралагічным аддзелам НДІ неўралогіі, нейрахірургіі і фізіятэрапіі. Заснавала і ўзначальвала міястэнічны цэнтр на базе 5-й ГКБ.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Екатерина Пономарева. Врач, наставница, ученый  (руск.)
**Мячэць «Святло веры»** — адна з трох мячэцяў сучаснага Іжэўска (вядомая таксама як «Іман нуры» з татарскай мовы). Знаходзіцца на вуліцы Пятрова, 53 ва Усцінаўскім раёне горада паблізу ад невялікай ракі Чамашурка.

Гісторыя
--------

Упершыню ідэя пра стварэнне ў Іжэўску новай мячэці ўзнікла ў 1996 годзе, калі з'явіўся новы будынак Іжэўская пятніцкай мячэці на вуліцы Азіна, бо гэта вялікая мячэць не магла прымаць усіх падчас вялікіх рэлігійных святаў. Будаўніцтва мячэці пачалося ў 2006 годзе. У 2009 годзе ў мячэці пачаліся першыя малітвы, але тады яшчэ бракавала дакументаў для афіцыйнага адкрыцця. Урачыстае адкрыццё мячэці адбылося 14 чэрвеня 2012 года; першым імамам стаў Равіль Газізаў.

Адукацыя
--------

На працягу навучальнага года ў мячэці адбываюцца ўрокі па ісламу. Усяго налічваецца 8 выкладчыкаў і каля 100 вучняў.

Зноскі
------

1. 1 2  Равіль Газізаў пра мячэць «Святло веры», muslimpress.ru (рус.)

Гл. таксама
-----------

* Спіс мячэцей Іжэўска
**Мячэць Вазір Хана** (урду: مسجد) размешчана ў Лахоры, Пакістан. Будаўніцтва працягвалася сем гадоў, пачынаючы прыкладна з 1634—1635 гадоў, у часы кіравання імператара Вялікіх Маголаў Шах Джахана. Мячэць была пабудавана па загаду губернатара Лахора вядомага як Вазір Хан (cлова «вазір» азначае «міністр» на мове урду).

У наш час мячэць Вазір Хана з'яўляецца кандыдатам у спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Гл. таксама
-----------

* Спіс мячэцяў Лахора

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Мячэць Вазір Хана**
* Мячэць Вазір Хана на сайце ЮНЕСКА

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: nr00000747 · VIAF: 148183043 |
**Хірургічная карэкцыя полу** лічыцца адзіным прызнаным медыцынай метадам лячэння гендэрнай дысфарыі пры транссексуальнасці.

Хірургічная карэкцыя полу можа быць выканана ў двух варыянтах: FtM (Female to Male), гэта значыць змена жаночага фізічнага полу на мужчынскі і MtF (Male to Female) — з мужчынскага на жаночы. Другі варыянт з'яўляецца больш распаўсюджаным.

Дадзеныя аперацыя заклікана ліквідаваць дысананс паміж фізічным і псіхічным полам у транссэксуалаў. У большасці краін змена дакументаў у транссэксуалаў магчымая толькі пасля хірургічнага ўмяшання. Аднак, напрыклад, акушэрскі або храмасомны пол чалавека змяніць немагчыма, так што поўнай зменай полу хірургічная карэкцыя не з'яўляецца.

Першая ў свеце аперацыя па карэкцыі полу была зроблена ў 1931 годзе Айнеру Вегенеру  (англ.) (бел. мужу дацкай мастачкі Герды Вегенер  (руск.) (бел..

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хірургічная карэкцыя полу

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LNB: 000306797 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Відавіч.


Яго Эксцэленцыя **Ма́рцін Ві́давіч** (харв.: Martin Vidović; нарадзіўся 15 ліпеня 1953 в. Відонье, муніцыпалітэт Зажабле, Харватыя) — архібіскуп Каталіцкай царквы, дыпламат. Тытулярны архібіскуп Ніна. Апостальскі нунцый у Беларусі з 15 верасня 2004 года па 15 ліпеня 2011 года.

Пасвечаны ў святары 28 мая 1989, служыў у Спліцка-Макарскай архідыяцэзіі. Абараніў ліцэнцыят па кананічным праве. У 1983—1994 рэдактар харвацкай праграмы Радыё Ватыкана. 19 верасня 1994 паступіў на службу Апостальскай Сталіцы ў Аддзеле агульных спраў Дзяржаўнага сакратарыята. У 1994—1999 сакратар Апостальскай нунцыятуры ў Босніі і Герцагавіне, ад 2001 уваходзіць таксама ў Пастарскі савет «Peregrinatio ad Petri Sedem» (Паломніцтва да Сталіцы Св. Пятра). 15 верасня 2004 прызначаны апостальскім нунцыем у Беларусі, адначасова быў прызначаны тытулярным архібіскупам Ніна. Высвечаны на архібіскупа 21 лістапада 2004. Склаў свае абавязкі апостальскага нунцыя ў Беларусі 15 ліпеня 2011.

Мовы
----

Архібіскуп Відавіч акрамя роднага харвацкай валодае італьянскай, рускай, польскай, іспанскай і нямецкай мовамі

Зноскі
------

1. ↑  Apostolic nuncio Archbishop Martin Vidovic

Спасылкі
--------

* Інфармацыя на сайце «Каталіцкая іерархія»
* Інфармацыя на Catholic.By Архівавана 22 снежня 2008.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Іван Юркавіч** | **Апостальскія нунцыі ў Беларусі**2004 — 2011 | Пераемнік**Клаўдзіа Гуджэроці** |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 305630780 |
**Соня Хені** (нарв.: Sonja Henie; 8 красавіка 1912, Осла — 12 кастрычніка 1969) — нарвежская фігурыстка, якая выступала ў адзіночным разрадзе і ў парным катанні, а пазней амерыканская актрыса.

Першая і адзіная трохразовая алімпійская чэмпіёнка (1928, 1932, 1936) у жаночым адзіночным катанні. Дзеліць з Йілісам Графстромам і Ірынай Радніной рэкорд па колькасці залатых алімпійскіх узнагарод у фігурным катанні (па 3). Дзесяціразовая пераможца чэмпіянатаў свету (1927—1936) і шасціразовая чэмпіёнка Еўропы (1931—1936).

Пакінуўшы ў 1936 г. ва ўзросце 24 гадоў аматарскі спорт, стала зоркай галівудскага балета на лёдзе. У 1927—1958 гадах знялася ў 15 фільмах у Галівудзе (самы вядомы «Серэнада сонечнай даліны»). У 1941 годзе прыняла амерыканскае грамадзянства. Заснавальніца (разам з мужам) музея сучаснага мастацтва (1968, паблізу Осла).

Зноскі
------

1. 1 2  Sonja Henie // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. 1 2  Sonja Henie // RKDartists Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
Графства Пуату ў 1154 годзе.
**Пуату́** (фр.: Poitou) — гістарычная вобласць на захадзе Францыі, падзеленая на дэпартаменты Вандэя, Дзё-Сеўр і В'ена. Ландшафт раўнінны, на паўноч ад Ла-Рашэлі распасціраюцца балоты Пуату. Галоўны горад — Пуацье; іншыя гістарычныя цэнтры — Ньёр, Туар, Шатэльро.

У старажытнасці — племянная тэрыторыя галаў-піктонаў, затым — паўночная частка каралеўства Аквітаніі. З 778 года — уладанне графаў Пуацье з роду Рамнульфідаў, якія ў сярэдзіне XI стагоддзі ўспадкавалі трон усёй Аквітаніі.

Шлюб Элеаноры Аквітанскай з Генрыхам Плантагенетам прывёў да ўваходжання Пуату ў склад уладанняў англійскай кароны. Ужо напачатку XIII стагоддзя Іаан Беззямельны адмовіўся ад Пуату на карысць французскага караля, аднак падчас Стагадовай вайны вобласць на кароткі час (1360—1375 гады) вярнулася да англічан.

У XVI стагоддзі Пуату ў цэлым і Ла-Рашэль у асаблівасці сталі цытадэллю французскага пратэстантызму. Адмена Нанцкага эдыкта вымусіла гугенотаў пакінуць родныя месцы і перасяліцца ў Амерыку, дзе іх нашчадкі цяпер вядомыя як франка-акадцы і кечэны.

Пры Вялікай французскай рэвалюцыі Вандэя была наадварот апорай кансерватызму. Пратэстныя рухі супраць рэвалюцыі выліліся ў грандыёзны Вандэйскі мяцеж. У Новы час аграрнае Пуату па ініцыятыве цэнтральнага ўрада ўпрыгожылася рацыянальна распланаванымі гарадамі — такімі, як Рашфор і Ла-Рош-сюр-Ён.
**Хіт-парад** ці **чарт** — апублікаваны спіс найбольш папулярных у пэўны перыяд медыяпрадуктаў (музыка, кнігі, кіно, гульні). Як правіла, спісы хіт-парадаў складаюцца не больш, чым з 10—20 пунктаў, якія размяшчаюцца па меры змяншэння паказчыкаў. Параметры хіт-параду вызначаюцца інфармацыяй аб продажах; таксама існуюць крытэрыі пройгрышу музычных кампазіцый на радыё (у музычных хіт-парадах), дадзеных па відэа- і кінапракату (у кінаіндустрыі). Часовы перыяд звычайна тыдзень, радзей месяц. Літаральна «хіт-парад» азначае спіс хітоў — гэта значыць найбольш папулярных медыяпрадуктаў.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Канадская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4160048-4 |
**Школа** першай паловы XX стагоддзя з вёскі Калодчына Вілейскага раёна. Перанесена ў Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту ў аграгарадку Азярцо (Мінскі раён), дзе прадстаўлена ў экспазіцыі «Цэнтральная Беларусь».

Архітэктура
-----------

Класны пакой
Школьная парта
Школа з'яўляецца тыповым збудаваннем сістэмы пачатковага вясковага навучання. Будынак невялікі, прамавугольны ў плане, з вальмавым дахам, накрытым дранкай. Цокаль з бутавага каменю. Сцены неашаляваныя, прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў простых ліштвах. Уваход вырашаны невялікім ганкам з навесам. Унутры драўлянымі сценамі падзелены на сенцы, класны пакой і кватэру настаўніцы. Кватэра складалася са спальні, залы і кухні.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Школа з Калодчына
* Школа з Калодчына на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Школа з Калодчына на сайце «Архіварта»
**Соня лясная** (*Dryomys nitedula*) — млекакормячая жывёліна, грызун сямейства соневых.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 8-12 см, хваста 6-11 см. Поўсць пушыстая, мяккая, на спіне шаравата-бурая з рыжаватым адценнем, па брушку, грудэях і горле светлая, жаўтавата-белая. Хвост прыплюснуты, укрыты валасамі, зверху шэры, знізу белаваты. Ад носа да да вуха праходзіць чорная паласа. Морда вострая, вушы акруглыя. Заднія ногі даўжэй за пярэднія.

Пашырэнне
---------

Жыве ў сярэдняй паласе Усходняй Еўропы, на Каўказе, у горных лясах Сярэдняй Азіі і Казахстана, магчыма, на Алтаі. Трапляецца ў густых мяшаных і шыракалістых лясах, садах, на ўзлесках і высечках.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Жыве пераважна на дрэвах, часта спускаецца на зямлю. Актыўная ноччу і на змярканні. На зіму ўпадае ў спячку. 

Корміцца арэхамі, жалудамі, насеннем, ягадамі, пупышкамі, карой парасткаў, насякомымі, радзей яйцамі птушак. Зрэдку запасае корм у дуплах.

Шарападобныя гнёзды будуе з імху, травы ў кронах дрэў, на кустах, у дуплах, зрэдку паміж каранямі, пад пнямі. Размнажаецца з мая да жніўня. Цяжарнасць каля 30 сут. Прыплод у чэрвені—ліпені. Нараджае 3—4 (часам да 7) голых сляпых дзіцянят.

Літаратура
----------

* *Фядосаў А.* Соня лясная // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Алендскі.
**Крыштаф Алендскі** (? — 1668) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Алендскіх герба «Равіч», сын Крыштафа і Ганны з Есьманаў.

Стольнік (1617), суддзя земскі (1634), падкаморы (1650) Ваўкавыскага павета. Пасол на элекцыі караля Яна Казіміра (1648).

Валодаў з падзелу бацькоўскай спадчыны маёнткам Мачульна з фальваркамі Гнезна і пляцамі ў Ваўкавыску; ленны ўладальнік вёсак Дзякі і Жылічы ў Ваўкавыскім павеце (1618).

Літаратура
----------

* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т. 3: Дадатак. А — Я. — С. 22. — 696 с. — ISBN 978-985-11-0487-7 (т. 3), ISBN 985-11-0315-2.


| ?Крыштаф Алендскі (сын Крыштафа) — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Януш Алендскі |  | Станіслаў Алендскі |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Крыштаф Алендскі |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Крыштаф Алендскі |  |  |  |  | Ганна з Трызнаў[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Ганна з Есьманаў[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Школьная вуліца.
**Школьная вуліца**  — вуліца ў заходняй частцы Брэста. Утворана ў 1968 годзе пасля ўключэння ў гарадскія межы в.Рэчыца. Працягласць — 700 м, ад вуліцы Пісьменніка Смірнова на захад да гарадской мяжы. Забудавана 1-павярховымі дамамі сядзібнага тыпу і 2-павярховымі катэджамі. На вуліцы знаходзіцца раённая бальніца.

Літаратура
----------

* Брест : Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. – Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1987. – 408 с.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Школьная вуліца (Брэст)
**Крышталяхімія** — навука аб крышталічных структурах і іх сувязі з прыродай рэчыва. Крышталяхімія вывучае прасторавае размяшчэнне і хімічную сувязь атамаў у крышталях, а таксама залежнасць фізічных і хімічных уласцівасцей крышталічных рэчываў ад іх будовы. Будучы часткай хіміі, крышталяхімія цесна звязана з крышталяграфіяй. Крыніцай эксперыментальных дадзеных аб крышталічных структурах з'яўляюцца галоўным чынам рентгенаструктурны аналіз, структурная электронаграфія і нейтронаграфія, з дапамогай якіх вызначаюць абсалютныя велічыні міжатамных адлегласцей і вуглы паміж лініямі хімічных сувязей (валентныя вуглы). Крышталяхімія мае шырокі матэрыял аб крышталічных структурах дзясяткаў тысяч хімічных рэчываў, у тым ліку такія складаныя аб'екты, як бялкі і вірусы. Па стане на 1 студзеня 2009 года ўстаноўлена крышталічная структура прыкладна 425 000 злучэнняў, з іх каля 200 тысяч (42 %) складаюць арганічныя злучэнні (астатнія — неарганічныя).

Асноўныя задачы крышталяхіміі: сістэматыка крышталічных структур і апісанне назіраемых у іх тыпаў хімічнай сувязі; інтэрпрэтацыя крышталічных структур (высвятленне прычын, якія вызначаюць будову таго ці іншага крышталічнага рэчыва) і іх прадказанне; вывучэнне сувязі фізічных і хімічных уласцівасцей крышталёў з іх структурай і характарам хімічнай сувязі.

Крышталяхімія з'явілася разам з рэнтгенаўскім метадам вызначэння структур крышталёў. Ідэя метаду была прапанавана Лаўэ, у гонар якога дыфракцыйная карціна пучка з непарыўным спектрам называецца лаўэграмай. Першыя расшыфроўкі структур былі зробленыя бацькам і сынам Брэг. У далейшым яны зрабілі выдатны ўклад у развіццё навукі аб крышталічных структурах, за што ўдастоіліся Нобелеўскай прэміі. Як самастойная навука крышталяхімія аформілася ў 20-х гадах 20-га стагоддзя.

Метады крышталяхіміі
--------------------

* Рэнтгенаструктурны аналіз
* Электронаграфія
* Нейтронаграфія
* Месбаўэраграфія

Законы крышталяхіміі
--------------------

* Правіла Полінга
* Правіла Гольдшміта

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 529—530. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

| ⛭**Раздзелы фізічнай хіміі** |
| --- |
| Калоідная хімія ·  Крышталяхімія ·  Радыяхімія ·  Тэрмахімія ·  Вучэнне пра будову атама ·  Вучэнне пра карозію металаў ·  Вучэнне пра растворы ·  Хімічная кінетыка ·  Фотахімія ·  Хімічная тэрмадынаміка ·  Фізіка-хімічны аналіз ·  Тэорыя рэакцыйнай здольнасці хімічных злучэнняў ·  Хімія высокіх энергій ·  Лазерная хімія ·  Радыяцыйная хімія ·  Ядзерная хімія ·  Электрахімія ·  Гукахімія ·  Структурная хімія |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4165759-7 · Microsoft: 76362724 |
**Бераг Шкілетаў**  (англ.: Skeleton Coast, парт.: Costa dos Esqueletos, ням.: Skelettküste) — дзяржаўны запаведнік, частка ўзбярэжжа Намібіі, размяшчаецца на поўнач ад Свакапмунда і сканчаецца каля вусця ракі Куненэ ў Анголе. Лічыцца часткай пустыні Наміб. На поўдзень ад бухты Тора-Бей пераважаюць пясчаныя раўніны. Далей, па меры прасоўвання на поўнач, з’яўляюцца пясчаныя дзюны.

Туман, вялікія валуны, штармы і халоднае Бенгельскае цячэнне ствараюць небяспечныя ўмовы для перамяшчэння караблёў у гэтым месцы.

Рэшткі некаторых суднаў ляжаць на значнай адлегласці ад вады. Напрыклад, абломкі германскага судна «Эдуард Болен» знаходзяцца за паўкіламетра ад берага. Шлюпкі маглі перасекчы лінію прыбоя і прыстаць да берага, але прыбой у тых месцах настолькі моцны, што на вёслах перасекчы яго ў адваротным напрамку практычна немагчыма. Тыя, хто выжыў, апыналіся сярод адной з самых сухіх і неспрыяльных для жыцця пустыняў свету за сотні кіламетраў ад населеных пунктаў і крыніц пітной вады. Безумоўна, яны амаль не мелі шанцаў выжыць і паміралі тут жа, на беразе, з прычыны чаго ён і атрымаў сваю назву.

Вялікая частка Берага Шкілетаў з’яўляецца адным з найстарэйшых участкаў паверхні Зямлі: карэнныя горныя пароды, з якіх ён складаецца, маюць узрост звыш паўтара мільярда гадоў.

Паўднёвая частка Берага Шкілетаў уваходзіць у Нацыянальную турыстычную зону Заходняга ўзбярэжжа. Багатае рыбай мора прываблівае сюды шматлікіх рыбакоў, якія арганізоўваюць шматлюдныя рыбацкія лагеры. Адзін з такіх лагераў затым ператварыўся ў сапраўдны горад — Гентысбугт. Паўночную частку Берага Шкілетаў ад бухты Тора-Бей да самай мяжы з Анголай ахоплівае аднайменны нацыянальны парк, доступ да якога абмежаваны.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11). — карта Намібія
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Царква прападобнага Серафіма Сароўскага.
**Царква ў імя святога вялебнага Серафіма Сароўскага** — мураваны праваслаўны храм у горадзе Белаазёрск Бярозаўскага раёна Брэсцкай вобласці. Знаходзіцца ў цэнтры горада, на перакрыжаванні вуліц Леніна і Міру.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1992—1995 гадах з цэглы паводле праекта архітэктара Л. В. Макарэвіча.

Архітэктура
-----------

Архітэктура храма вырашана ў стылізаваных формах старажытнарускага царкоўнага дойлідства. Уяўляе сабой цынтрычнае квадратнае ў плане збудаванне зграбных вертыкальна выцягнутых прапорцый, маляўнічага сілуэта, які фарміруе 5-купалле. Цэнтральны цыбулепадобны купал узняты на 8-гранны светлавы барабан, вуглавыя «апостальскія» купалы завяршаюць стройныя, узнятыя над фасадамі вежы. Архітэктурная выразнасць храма дасягаецца складаным рытмам высокіх арачных аконных праёмаў. Паменшанага маштабу прытвор і бакавыя прыдзелы таксама вырашаны трыма арачнымі прасламі, завершанымі макаўкамі. Уваходная высокая паперць аформлена кілепадобным казырком.

Зноскі
------

1. ↑  Царква ў імя святога вялебнага Серафіма Сароўскага Архівавана 9 жніўня 2020.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Царква прападобнага Серафіма Сароўскага (Белаазёрск) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Берагавы** — археалагічныя помнікі: паселішчы каля пас. Берагавы (Гродзенскі раён).

Помнікі лакалізаваны і абследаваны В. С. Абухоўскім і В. Л. Лакізам у 1999 годзе і ў час абследавання зоны будаўніцтва Гродзенскай ГЭС у 2003 годзе. У 2008 годзе даследаваў В. Л. Лакіза.

Паселішча—1
-----------

Знаходзіцца за 0,5—1 км на поўдзень ад пасёлка, на надпоймавай правабярэжнай тэрасе р. Нёман, вышыня 5—6 м. Пляцоўка пераразаецца некалькімі глыбокімі ярамі, якія ўтвараюць адасобленыя ўчасткі (А, Б, В). Было закладзена 5 раскопаў плошчай 300 м². Датуецца фінальным палеалітам, мезалітам, неалітам, сярэдневякоўем.

Выяўлены 15 гаспадарчых і слупавых ям, рэшткі вошнішчаў. Знойдзена звыш 4 тыс. артэфактаў: крамянёвыя нуклеусы, нажы, скрабкі, праколкі, вастрыі, наканечнікі стрэл, фрагменты ляпной неалітычнай керамікі, абломкі кругавога посуду сярэдневякоўя, жалезныя нажы, вырабы з каляровага металу, астэалагічны матэрыял.

Пасля будаўніцтва ГЭС заходнія схілы ўчасткаў А і В падтапляюцца вадасховішчам.

Паселішча—2
-----------

Знаходзіцца за 1,3—1,5 км на поўдзень ад пасёлка, 0,2—0,3 км на поўдзень ад паселішча—1, на надпоймавай праввабярэжнай тэрасе р. Нёман, вышыня над узроўнем вады 3—8 м. Пляцоўка памерамі 200—210х30х50 м выцягнута з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход, абмежавана на поўдні вялікім ярам з ручаём. Невялікія яры дзеляць помнік на некалькі адасобленых участкаў (А, Б, В). Былі закладзены 2 раскопы і 3 шурфы плошчай 118 м².

Культурны пласт на ўчастках А і В не захаваўся. Знойдзена каля 100 артэфактаў: 2 нуклеусы, скрабок, рэтушаваныя пласціна і адшчэп. Участак Б знаходзіцца на высокім узроўні тэрасы. Культурны пласт перакрыты дэлювіяльнымі адкладамі магутнасцю 0,4—0,6 м. На глыбіні 0,65—0,75 м знойдзены крамянёвыя вырабы, сярод якіх скобла-разец, фрагменты керамікі з мінеральнымі дамешкамі. У 2009 годзе заходняя частка помніка (участкі А і В) разбураны пры будаўніцтве дарогі і моста цераз р. Нёман. На ўчастку Б, пасля правядзення раскопак у 2010 годзе, пабудавана апора моста.

Літаратура
----------



* Археалагічнае абследаванне ўзбярэжжаў Нёмана ў зоне будаўніцтва Гродзенскай ГЭС / Віктар Абухоўскі, Алена Калечыц, Вадзім Лакіза, Максім Чарняўскі, Міхал Чарняўскі // Гістарычна-археалагічны зборнік. — 2004. — № 19. — С. 272—273.
* Лакіза, В. Л. Берагавы / В. Л. Лакіза // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 100—101. — ISBN 978-985-11-0353-5.

Спасылкі
--------

* Берагавы (археалагічныя помнікі) на сайце «Архіварта»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай.

**Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай** — праваслаўны храм у горадзе Давыд-Гарадку Столінскага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

Знаходзіцца ў цэнтры горада. Пабудавана ў 1913 годзе з цэглы на месцы драўлянай Уваскрасенскай царквы 1844 г. З 1848 па 1890 гадах на гэтым месцы знаходзіўся касцёл Божага Цела. Побач пабудавана прыпісная цагляная капліца.

Архітэктура
-----------

Брама царквы
Помнік архітэктуры маскоўска-яраслаўскага накірунку рэтраспектыўна-рускага стылю. Вылучаецца развітай і шматпланавай аб'ёмна-прасторавай кампазіцыяй: прытвор, званіца над трапезнай, кубападобная малітоўная зала з бакавымі прыдзеламі, паўкруглая апсіда з акруглымі рызніцамі. Маляўнічы сілуэт фарміруе шматкупалле: пяцігалоўе над асноўным аб'ёмам, макаўкі над званіцай, прыдзеламі і апсідай. На чырвонацагляным фоне муроўкі сцен вылучаюцца пабеленыя элементы дэкору: аркатурныя, гарадковыя і шырыначныя фрызы, кілепадобныя ліштвы і броўкі арачных аконных праёмаў, вуглавыя лапаткі. У адзінай архітэктурнай трактоўцы вырашана 3-арачная брама, завершаная цыбулепадобнай галоўкай і бакавымі шатрамі.

Капліца
-------

Помнік архітэктуры маскоўска-яраслаўскага накірунку рэтраспектыўна-рускага стылю. Вырашана васьмігранным шатровым аб'ёмам, завершаным цыбулепадобнай галоўкай. Апяразана аркатурным парапетам у аснаванні шатра, поясам кілепадобных бровак у фрызавай частцы. Каларыстычнае багацце архітэктуры стварае спалучэнне чырвонацаглянай муроўкі сцен і пабеленых элементаў дэкору: вуглавых лапатак, шырыначнага фрыза, ліштваў арачных праёмаў.

Зноскі
------

1. ↑  Историко-статистическое описание Минской епархии, составленное ректором Минской духовной семинарии архимандритом Николаем. СПб. 1864.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Давыд-Гарадок)
* Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Давыд-Гарадок) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Давыд-Гарадок) на сайце Radzima.org
* Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Давыд-Гарадок) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ланін (значэнні).

**Ланін** (ісп.: Lanín) — конусападобны стратавулкан на мяжы Аргенціны і Чылі.

Апісанне
--------

З'яўляецца часткай двух нацыянальных паркаў: Ланін  (англ.) (бел. у Аргенціне і Вільярыка  (англ.) (бел. ў Чылі. З'яўляецца сімвалам аргенцінскай правінцыі Неўкен, выява вулкана змешчана на сцягу і згадваецца ў гімне правінцыі.

Хоць дата яго апошняга вывяржэння не вядомая, паводле ацэнак, яно адбылося на працягу апошніх 10 000 гадоў. Пасля землятрусу ў Вальпараіса ў 1906 годзе мясцовыя газеты паведамілі, што нібыта вулкан вывяргаўся, аднак гэтая навіна была пастаўлена пад сумнеў.

Ланін ляжыць на Атлантыка-Ціхаакіянскім водападзеле Анд. Паводле дамовы аб мяжы 1881 года, па гары праходзіць дзяржаўная мяжа паміж Аргенцінай і Чылі.

Гл. таксама
-----------

* Спіс вулканаў Чылі
* Спіс вулканаў Аргенціны

Зноскі
------

1. ↑  GLOBAL VOLCANISM PROGRAM
2. ↑  Luis E. Lara, José A. Naranjo and Hugo Moreno, 2004.
**Царква ва Уэльсе** (вал.: Yr Eglwys yng Nghymru, англ.: Church in Wales) — англіканская царква, юрысдыкцыя якой ахоплівае тэрыторыю Уэльса.

Царква ва Уэльсе аддзялілася ад Царквы Англіі ў 1920 годзе і першапачаткова складалася з чатырох гістарычных дыяцэзій з цэнтрамі ў Бангары, Сент-Асафе, Сент-Дэйвідсе і Ландафе. Пазней былі вылучаныя яшчэ дзве: Монмуцкая і Суонсі-Брэканская. Прымас царквы, архібіскуп Уэльса, выбіраецца з ліку дыяцэзіяльных біскупаў і трымае пасаду адначасова з кіраўніцтвам сваёй дыяцэзіяй.

Гербы дыяцэзій
--------------

* БангарБангар
* Сент-АсафСент-Асаф
* Сент-ДэйвідсСент-Дэйвідс
* Суонсі і БрэканСуонсі і Брэкан
* МонмутМонмут
* ЛандафЛандаф

Зноскі
------

1. ↑  Church in Wales Membership & Finance 2018
Размяшчэнне Берагавога хрыбта на карце Паўночнай Амерыкі
**Берагавы хрыбет** (англ.: Coast Mountains) — горны хрыбет, які працягнуўся ўздоўж узбярэжжа Паўночнай Амерыкі ад возера Атлін да ракі Фрэйзер. Берагавы хрыбет з'яўляецца часткай Ціхаакіянскіх берагавых хрыбтоў горнай сістэмы Кардыльеры. Даўжыня хрыбта каля 1600 км. шырыня да 300 км. Сярэдняя вышыня хрыбта складае каля 3000 метраў, найбольшая вышыня 4016 метраў (гара Уодынгтан). Складзены пераважна гранітамі. Моцна раздзелены глыбокімі папярочнымі далінамі і фіёрдамі, якія ўзніклі ўздоўж тэктанічных расколін. Утвараючы перашкоду вільготным вятрам з Ціхага акіяна, Берагавы хрыбет атрымлівае да 4000 мм ападкаў у год на заходнім наветраным схіле і да 2000 мм на ўсходнім схіле. Пакрыты густымі іглічнымі лясамі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — С. 104. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Царква ў гонар Раства Хрыстова.
**Царква ў гонар Раства Хрыстова** — мураваны праваслаўны храм у аграгарадку Бездзеж Драгічынскага раёна Брэсцкай вобласці. Знаходзіцца каля могілак.

Гісторыя
--------

Пабудавана на мяжы XX—XXI стагоддзяў. Акаймавана каванай агароджай з 3-пралётнай арачнай брамай з макаўкамі.

Архітэктура
-----------

Пабудавана з цэглы ў сталізаваных формах старажытнарускага царкоўнага дойлідства. Манументальны храм вырашаны па кананічнай 4-часткавай падоўжна-восевай акмпазіцыі: 2-ярусная 4-гранная шатровая званіца-прытвор, кароткая трапезная, кубападобная малітоўная зала, паўкруглая апсіда з бакавымі рызніцамі. Са старажытнага дойлідства пазычана маляўнічае 5-купалле з лемехавымі пакрыццямі, чляненне фасадаў на тры праслы з кілепадобнымі завершамі, бочкавыя дахі, высока ўзнятыя арачныя аконныя праёмы ў перспектыўных ліштвах, зубчастыя фрызы, кілепадобныя казыркі трох 2-слуповых ганкаў, мазаічныя пано над уваходамі.

Зноскі
------

1. ↑  Царква\_ў\_гонар\_Раства\_Хрыстова\_Бездзеж\_Драгічынскі\_Раён

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Царква ў гонар Раства Хрыстова (Бездзеж) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай.

**Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай** — праваслаўны храм у вёсцы Толкава Драгічынскага раёна Брэсцкай вобласці. Знаходзіцца на заходняй ускраіне вёскі.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1905 годзе з дрэва.

Архітэктура
-----------

Вырашана чатырохчасткавай падоўжана-восевай кампазіцыяй: прытвор-званіца, бабінец, малітоўная зала, апсіда. Над прытворам узведзена двух’ярусная васьмігранная званіца, завершаная шатром з макаўкай. Па цэнтры двухсхільнага даху малітоўнай залы ўзведзены цыбулепадобны купал.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Толкава) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Толкава) на сайце Radzima.org
*
**Сымон Зак** (польск.: Szymon Żak; каля 1507, Прашовіцы, Польскае Каралеўства — каля 1591, Бохня, Рэч Паспалітая) — кальвінісцкі пастар, дзеяч Рэфармацыі ў Вялікім Княстве Літоўскім і Малай Польшчы, багаслоўскі пісьменнік, паэт і адзін з аўтараў перакладу Брэсцкай Бібліі.

Біяграфія
---------

Сымон нарадзіўся ў сям'і мешчаніна Марціна Зака. Правёў сваё дзяцінства ў Прашовіцах. У 1523—1526 гадах навучаўся ў Акадэміі ў Кракаве, праз тры гады атрымаў ступень бакалаўра. Ступень магістра была атрымана ім у 1531 годзе, пазней быў святаром. Пасля сканчэння навучання кіраваў школай у Вавеле і займаў пасаду кантара кафедральнай школы Кракава. Сымон быў адным з найбольш выбітных гуманістаў, свабодна валодаў лацінскай, грэчаскай мовамі і іўрытам. Увосень 1535 года паказаў сябе прыхільнікам кальвінізму. Праз нейкі час Зак пераехаў у Вялікае Княства Літоўскае да Мікалая Радзівіла Чорнага, дзе прымкнуў да кальвінскай суполкі.

У 1540—1548 гадах ён быў галоўным міністрам у Крыжановічах побач Бохняй. Прыкладна ў 1549 годзе ён ажаніўся з Кацярынай Прэклятоўнай, якая нарадзіла яму дзвюх дачок. У Берасці займаў пасаду міністра.

Не зважаючы на тое, што Сымон Зак быў супярэчлівай постаццю, бо меў рэпутацыю разбуральніка каталіцкай царквы ў Вялікім Княстве Літоўскім, ён карыстаўся ў канцы жыцця павагай і папулярнасцю. У сталым узросце Зак пакутаваў ад болю ў назе, якая замінала яму шпацыраваць. Быў пахаваны ў садзе ля сваёй хаты, бо як кальвініст не мог быць пахаваны на мясцовых каталіцкіх могілках.

У 1956 годзе падчас будаўніцтва новага дома ў садзе, дзе быў пахаваны Сымон, былі выяўленыя рэшткі яго жонкі і дачкі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 3 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1965, s. 429-430

Спасылкі
--------

* Сымон Зак Архівавана 27 лістапада 2012..  (польск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2016065310 · VIAF: 28146825596307632821 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай.

**Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай** — праваслаўны храм у в. Нягневічы Навагрудскага раёна Гродзенскай вобласці.

Гісторыя
--------

У цэнтры вёскі. Пабудавана ў 1795 г. з цэглы як касцёл, які ў 1861 г. пераасвячоны ў праваслаўную царкву. Побач пастаўлена мураваная двух’ярусная чатырохгранная званіца.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры класіцызму. Вырашана кампактным прамавугольным аб’ёмам з трохграннай апсідай, над якой двухсхільны дах пераходзіць у вальмавы і выходзіць на галоўны фасад вузкім трохвугольным. У яго тымпане арачнае акно-біфорыум дэкарыравана сандрыкам на дэнтыкулах. Сцены расчлянёны высока ўзнятымі арачнымі аконнымі праёмамі, крапаваны пілястрамі ў прасценках.

Інтэр’ер
--------

Малітоўную залу 2 рады 4 прафіляваных слупоў і перакінутыя праз іх аркады падзяляюць на 3 нефы. Пры ўваходзе абмежаваны прытвор, над якім на 4 слупах размешчаны хоры. Абраз другой палавіны 18 ст. «Святое сямейства».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Нягневічы)
* Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Нягневічы) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* [ Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Нягневічы)] на сайце Radzima.org
* [ Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Нягневічы)] на сайце Глобус Беларусі (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Баранок.

**Андрэй Баранок** (нар. 20 ліпеня 1979, Віцебск) — беларускі футбаліст (паўабаронца) і трэнер.

Сын, Мікіта Баранок, таксама футбаліст.

Клубная кар’ера
---------------

Большую частку кар’еры правёў у «Віцебску», у 2008—2009 гадах гуляў за «Гомель». Застаўся ў «Віцебску» і пасля вылету клуба з Вышэйшай лігі па выніках сезону 2011.

У студзені 2013 года падпісаў кантракт з наваполацкім «Нафтанам». У «Нафтане» звычайна выхадзіў на замену ў канцы мачта, толькі ў жніўні з’яўляўся ў стартавым складзе на пазіцыі апорнага паўабаронцы.

Пасля заканчэння сезону ў студзені 2014 года вярнуўся ў «Віцебск», дзе стаў трывалым іграком асновы. У снежні 2014 года забіў два мячы ў стыкавых матчах супраць магілёўскага «Дняпро», што дазволіла віцябчанам пасля трохгадовага перапынку вярнуцца ў Вышэйшую лігу.

У студзені 2015 года падоўжыў кантракт з «Віцебскам». У сезоне 2015 заставаўся асноўным апорным абаронцам віцебскага клуба. У першай палове 2016 года звычайна гуляў у асноўным складзе, пазней стаў часцей выхадзіць на замену. У сезоне 2017 заставаўся на лаўцы запасных, гуляў за дубль. У канцы сезону абвясціў аб завяршэнні кар’еры, апошні матч правёў 26 лістапада 2017 года супраць мінскага «Дынама» (1:4).

У 2021 годзе пачаў у якасці аматара выступаць за клуб «Гарадоцкія львы» ў Другой лізе.

Трэнерская кар’ера
------------------

У жніўні 2018 года ўзначаліў дубліруючы склад «Віцебска».

Зноскі
------

1. ↑  Andrey Baranok // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑
3. ↑  Андрей Баранок подписал контракт с "Нафтаном"
4. ↑  Карпович и Баранок стали игроками "Витебска"
5. ↑  "Витебск" продлил соглашение с Андреем Баранком и просматривает украинского защитника
6. ↑  Андрей Баранок завершил карьеру
7. ↑  Попурри. Быков в Бресте(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
**Галодная Губа** — возера ледавіковага паходжання ў Ненецкай аўтаномнай акрузе Архангельскай вобласці. Возера размешчана на тэрыторыі Малазямельскага сельсавета Запалярнага раёна Ненецкай аўтаномнай акругі, паміж дэльтай Пячоры на ўсходзе і Ненецкай градой на захадзе, у 26 км на поўнач ад Нар’ян-Мара. З ракой Пячора Галодная Губа злучаецца пратокай Вялікае Горла. Плошча паверхні возера — 186 км². Гэта самае буйное возера ў НАА. Сярэдняя глыбіня не перавышае 2 м. Берагі маюць шмат водмеляў. Мае клінападобную форму. На берагах — кустовая і лішайнікавая тундра.

Спасылкі
--------

* *Галодная Губа* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
**Вільгельміна Фундзін** (шведск.: Wilhelmina Fundin, поўнае імя шведск.: Wilhelmina Christina Fundin; 12 ліпеня 1819 — 28 студзеня 1911) — шведская оперная спявачка.

Спявала ў Каралеўскай оперы ў Стакгольме без перапынку на працягу 30 гадоў; у сярэдзіне 1800-х гадоў лічылася адной з самых таленавітых выканаўцаў оперы.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 12 ліпеня 1819 года ў Стакгольме ў сям’і святара Карла Фундзіна і яго жонкі Крысціны Вікстрэм, якая загадвала пансіянатам для вучняў драматычнай школы Dramatens elevskola ў 1837—1847 гадах. Калі Вільгельміне было чатырнаццаць гадоў, яна пазнаёмілася з будучай опернай спявачкай Жэні Лінд.

Разам са сваёй сястрой Шарлотай, Вільгельміна паступіла ў 1833 годзе ў школу Каралеўскай оперы, стаўшы ў ёй прафесійнай опернай спявачкай у 1841 годзе. Калі яе сяброўка Жэні Лінд гастралявала за мяжой, а таксама пасля таго, як яна пакінула Швецыю, Вільгельміна ўзяла на сябе частку яе оперных роляў. Вільгельміна Фундзін наведала Жэні Лінд ў Германіі падчас свайго нямецкага тура, але, нягледзячы на ​​запрашэнні, яна адмовілася наведаць яе ў Англіі (дзе засталася жыць Лінд) з-за страху перад марскім падарожжам.

Фундзін працавала ў Каралеўскай оперы да 1870 года і ў 1871 годзе пайшла са сцэны на заслужаны адпачынак. Сярод яе самых роляў вядомых былі: Царэўна ночы ў «Чароўнай флейце», Адальджыза ў «Норме» і Леанора ў оперы «Алесандра Страдэла».

Памерла 28 студзеня 1911 года ў Стакгольме.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Fundin, Wilhelmina Kristina // Sveriges dödbok 1830–2020 — Sveriges Släktforskarförbund, 2021. Праверана 22 чэрвеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110037048'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10685961'></a>

Літаратура
----------

* Henry Scott Holland, William Smith Rockstro (2011). Memoir of Madame Jenny Lind-Goldschmidt: Her Early Art-Life and Dramatic Career, 1820—1851. Cambridge University Press. pp. 27. — ISBN 978-1-108-03868-3.
* Ingeborg Nordin Hennel. Mod och Försakelse. Livs- och yrkesbetingelser för Konglig Theaterns skådespelerskor 1813—1863. Stockholm: Gidlunds (1997) — ISBN 9178442567.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 5378 2449 · LIBRIS: 292105 · VIAF: 29517528, 7167151172709039210006 |
**Андрэй Васілевіч** з князёў Друцкіх (2-я палова XIV ст. — 12 жніўня 1399) — вялікалітоўскі арыстакрат.

Сын друцкага князя Васіля Міхайлавіча. Згадваецца аднойчы, сярод загінулых у бітве на Ворскле 12.08.1399 года, пры гэтым названы пасынкам князя Дзмітрыя Альгердавіча.

На думку А. В. Кузьміна, магчыма, таксама згадваецца судовай граматай вялікага князя Вітаўта як князь Андрэй Васіла ў спрэчцы з князем Свідрыгайлам за мяжу ўладання. Аднак, названая грамата, сумнеўная ад першай публікацыі, аказалася фальсіфікатам, зробленым паводле сапраўднай судовай граматы вялікага князя Вітаўта ў спрэчцы за ловішча паміж нейкім Вігайлам і не названым імем біскупам.

Нашчадкі князя Андрэя Васілевіча памерлі маладымі і бяздзетнымі да 19 красавіка 1411 года, калі вялікі князь Вітаўт перадаў частку іх вымарачных уладанняў — палову Блужы (колішнюю выслугу князя Андрэя), Віленскаму капітулу.

Зноскі
------

1. 1 2  Кузьмин, 2007, с. 60
2. ↑  Кузьмин, 2007, с. 59
3. ↑  Полехов, 2018
4. ↑  Vitoldiana. № 23. S. 30-31; *Ochmański J.* Powstanie i rozwój latyfundium biskupstwa wileńskiego (1387—1550): Ze studiów nad rozwojem wielkiej własności na Litwie i Białorusi w średniowieczu. — Poznań, 1963. S. 56-57;

Літаратура
----------

* *Кузьмин А. В.* Опыт комментария к актам Полоцкой земли второй половины XIII-начала XV в. (окончание) // *Древняя Русь. Вопросы медиевистики*. — 2007. — № 4 (40). — С. 50-68.
* *Полехов С. В.* Загадка грамоты Витовта (Vitoldiana, № 11): XIV или XIX век? // *Slověne*. — 2018. — Т. 7. — № 2. — С. 451-476.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лысенка.
**Антаніна Фёдараўна Лысенка** (нар. 14 верасня 1930, вёска Зарачаны, Полацкі раён) — беларускі літаратуразнавец і літаратурны крытык, кандыдат філалагічных навук (1965).

Біяграфія
---------

Скончыла Гомельскі педагагічны інстытут (1955). Настаўнічала. З 1964 у Інстытуце літаратуры Нацыянальнай АН Беларусі. Друкуецца з 1962 г. Даследуе пераважна публіцыстыку, творчую індывідуальнасць пісьменнікаў (З. Бядуля, Я. Сіпакоў, І. Шамякін, Х. Шынклер і інш.). Сааўтар кніг «Беларуская савецкая проза: апавяданне, нарыс» (1971), «Стыль пісьменніка» (1974), «Беларуская літаратура: Дзень сённяшні» (1980), «Гісторыя беларускай савецкай літаратуры» (ч. 1-2, 1981-82) і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Лысенка Антаніна Фёдараўна // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн. 1999. — Т. 9. — С. 384.
Сцяг Ісламскага кансультацыйнага савета Ірана
**Ісламскі кансультацыйны савет** (меджліс; перс.: مجلس شورای اﺳﻼﻣﯽ‎ — *Меджлісэ шурае ісламі*) — аднапалатны парламент Ірана. Складаецца з 290 дэпутатаў (да 18 лютага 2000 года — з 270 чалавек). Апошнія выбары былі праведзены ў лютым 2016 года. Першае пасля выбараў пасяджэнне прайшло 28 мая 2016 года.

Пасля ісламскай рэвалюцыі 1979 года меджліс — ніжняя палата двухпалатнага парламента Ірана (складаўся з Сената і Меджліса) — быў распушчаны. Замест Сената і Меджліса быў утвораны Ісламскі кансультацыйны савет. З 1979 года старшынямі Ісламскага кансультацыйнага савета былі Алі Хашэмі Рафсанджані з 1980 года па 1989 год. Затым быў Мехдзі Карубі з 1989 года па 1992 год, Алі Акбар Натэк-Нуры з 1992 па 2000 гады, Мехдзі Карубі з 2000 па 2004 год, Галям-Алі Хадад Адэль з 2004 па 2008 год, Алі Ларыджані з 2008 па 2020 год, і з 2020 года па сённяшні дзень старшынёй з’яўляецца Махамад-Багер Галібаф. Дэпутаты абіраюцца шляхам простых выбараў на 4 гады. Усе кандыдаты павінны быць адобраныя Саветам вартавых канстытуцыі. Меджліс зацвярджае законапраекты, міжнародныя дагаворы, скарбовыя расходы дзяржавы. Пасля выбараў у меджліс 9-га склікання (пасля ісламскага перавароту 1979 года) 63,5 % паслоў паходзілі з кансерватыўных партый, 26,2 % — з рэфармісцкіх партый, 6,2% — рэлігійныя меншасці.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ісламскі кансультацыйны савет
* Сайт меджліса Архівавана 7 снежня 2007.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Янаўшак.

**Антанін Янаўшак** (чэшск.: Antonín Janoušek; 22 жніўня 1877 года, Німбурк, Чэхія, — 30 сакавіка 1941 года) — дзеяч чэхаславацкага і сусветнага рабочага руху.

Янаўшак працаваў машынным манцёрам. У 1895 годзе ён уступіў у Чэхаславянскую сацыял-дэмакратычную рабочую партыю. З 1906 года Янаўшак працаваў журналістам і быў рабочым-актывістам.

З 1918 года жыў у Будапешце, актыўна ўдзельнічаючы ў мясцовым рэвалюцыйным працэсе. У 1919 годзе Яноўшак узначаліў чэхаславацкую секцыю пры ЦК Венгерскай камуністычнай партыі. З 20 чэрвеня па 7 ліпеня 1919 года — старшыня Рэвалюцыйнага ўрадавага савета Славацкай Cавецкай Рэспублікі.

У жніўні 1919 года, пасля падзення Савецкай улады ў Венгрыі і ўстанаўлення правай дыктатуры Міклаша Хорці быў зняволены ў турму, аднак у 1920 годзе перададзены чэхаславацкім уладам. У тым жа годзе прыняў удзел у прэзідэнцкіх выбарах, якія праходзілі ў парламенце, дзе выставіў сваю кандыдатуру супраць Томаша Масарыка, але атрымаў толькі 2 дэпутацкія галасы.

У 1921 годзе спрабаваў нелегальна перабрацца ў Савецкі Саюз, але быў затрыманы і абвінавачаны ў дзяржаўнай здрадзе. У 1922 годзе з'ехаў у СССР. Янаўшак стаў прадстаўніком Чувашскай аўтаномнай вобласці ў Міжрабдапе, займаўся дапамогай галадаючым Чувашыі. Заснаваў дзіцячы дом імя У. І. Леніна ў Чэбаксарах. Імем Янаўшака названа вуліца ў гэтым горадзе. Па некаторых дадзеных, стаў ахвярай сталінскіх рэпрэсій, па іншых — памёр натуральнай смерцю.

Зноскі
------

1. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. ↑  BillionGraves — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37774202'></a>
3. ↑  Вуліца Яноўшака
4. ↑  Příruční slovník naučný. Praha, 1962. Díl II. S. 338.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 103745779X · ISNI: 0000 0000 5580 4744 · NKC: jk01051046 · VIAF: 83753170 |