**Салвадо́р** (парт.: Salvador — *Збавіцель*; поўная назва — *Сан-Салвадор-да-Баія-ды-Тодус-ус-Сантус*, парт.: São Salvador da Baía de Todos os Santos — Святы Збавіцель Заліва Усіх Святых) — трэці па памерах горад Бразіліі (пасля Сан-Паўлу і Рыа-дэ-Жанэйра), сталіца штата Баія. Горад да 1763 года быў сталіцай Бразіліі. Паводле даных перапісу 2010 года ў Салвадоры пражывала 2 676 606 чалавек

Знаходзіцца ў складзе буйной гарадской агламерацыі Салвадор. Таксама ўваходзіць у аднайменныя мезарэгіён і эканоміка-статыстычны мікрарэгіён.

Горад размяшчаецца на двух узроўнях. «Ніжні горад» знаходзіцца на ўзроўні мора, з’яўляючыся гандлёвым цэнтрам Салвадора. У «Верхнім горадзе» размешчаны ўрадавыя ўстановы, пабудаваныя ў каланіяльным стылі, музеі, цэрквы і сучасныя помнікі архітэктуры. З Верхняга горада ў ніжні можна спусціцца, скарыстаўшыся ўнікальным відам гарадскога транспарту — пад’ёмнікам Ласерда.

Гісторыя
--------

Бухта Усіх Святых, на берагах якой размешчаны горад, была ўпершыню наведана белымі ў 1500 годзе (экспедыцыя пад камандаваннем Педру Кабрала, якая паклала пачатак асваенню партугальцамі Паўднёвай Амерыкі). На наступны год картаграфаванне бухты здзейсніў іншы партугальскі даследчык — Гашпар ды Лемуш. Тым не менш, першая высадка на бераг была дзейснена толькі праз тры дзесяцігоддзі, ў 1531 годзе партугайльскай экспедыцый Мартына Афонсу ды Созы.

Горад заснаваны 29 сакавіка 1549 года партугальскімі пасяленцамі пад камандаваннем *Тамэ ды Соза*, першага прызначанага каралём губернатара каланіяльнай Бразіліі, і быў абвешчаны сталіцай партугальскіх уладанняў у Паўднёвай Амерыцы. У 1552 годзе ў Салвадоры быў заснаваны першая партугальская каталіцкая дыяцэзія па той бок Атлантычнага акіяна (Салвадор дагэтуль з’яўляецца сталіцай бразільскага каталіцтва). Наяўнасць зручнага порта і спрыяльныя ўмовы для гадоўлі цукровага трыснягу ў наваколлях хутка зрабілі горад цэнтрам эканамічнай актыўнасці вялізнага рэгіёна на паўночным усходзе кантынента. Аснову эканомікі Салвадора складаў марскі гандаль — экспарт цукару і імпарт рабоў.

Росквіт горада прыцягнуў увагу дзяржаў, якія супернічалі з Партугаліяй, і ў маі 1624 года Салвадор быў захоплены галандцамі пад камандаваннем адмірала Піта Хайна. Зрэшты, ужо ў маі 1625 года аб’яднаныя сілы партугальцаў і іспанцаў адбілі горад назад. У далейшым Салвадор служыў асноўнай базай для партугальцаў у барацьбе з Галандскай Бразіліяй.

Перанос сталіцы Бразіліі ў Рыа-дэ-Жанэйра, які адбыўся ў 1763 годзе, нанёс моцны ўдар па Салвадоры, пагрузіўшы яго ў стагнацыю на наступныя 150 гадоў. Працэс індустрыялізацыі краіны таксама ў значнай меры абмінуў горад. Толькі ў пачатку 1990-х гадах у Салвадоры былі разгорнуты шматлікія праекты па прывядзенні ў парадак гістарычнага цэнтра і прыцягненні турыстаў.

Геаграфія і клімат
------------------

Салвадор размешчаны на паўвостраве паміж Бухтай Усіх Святых і Атлантычным акіянам. Клімат горада экватарыяльны, гарачы і вільготны на працягу ўсяго года. Вецер з Атлантыкі змякчае задуху ў параўнанні з унутранымі абласцямі штата.

| **Клімат Салвадора** |
| --- |
| Паказчык | Сту | Лют | Сак | Кра | Май | Чэр | Ліп | Жні | Вер | Кас | Ліс | Сне | Год |
| Абсалютны максімум, °C | 37 | 37 | 37 | 37 | 32 | 32 | 35 | 33 | 32 | 35 | 35 | 37 | 37 |
| Сярэдні максімум, °C | 30 | 30 | 30 | 30 | 29 | 28 | 27 | 27 | 28 | 28 | 29 | 30 | 29 |
| Сярэдні мінімум, °C | 23 | 24 | 24 | 23 | 23 | 22 | 21 | 21 | 22 | 22 | 23 | 23 | 23 |
| Абсалютны мінімум, °C | 20 | 18 | 17 | 15 | 12 | 12 | 17 | 16 | 16 | 17 | 18 | 17 | 12 |
| Норма ападкаў, мм | 110,9 | 121,2 | 144,6 | 321,6 | 324,8 | 251,4 | 203,6 | 135,9 | 112,2 | 122,2 | 118,5 | 132 | 2 098,9 |
| *Крыніца: Weatherbase, World Meteorological Organization* |

Насельніцтва
------------

Паводле даных перапісу 2010 года ў Салвадоры пражывала 2 676 606 чалавек, што ставіць яго на трэцяе месца ў Бразіліі пасля Сан-Паўлу і Рыа-дэ-Жанэйра.

Багатыя жылыя раёны
Расавы склад насельніцтва:

* белыя — 18,9 %
* негры — 27,8 %
* парду — 51,7 %
* азіяты — 1,3 %

Трохі больш за палову салвадорцаў з’яўляюцца каталікамі, каля 1/5 — пратэстантамі, астатнія пераважна атэісты.

Эканоміка
---------

На працягу ўсёй гісторыі Бразіліі Салвадор адыгрывае важную эканамічную ролю. Дзякуючы свайму размяшчэнню на паўночна-ўсходнім узбярэжжы краіны, горад служыў важным цэнтрам у Партугальскай імперыі ўсёй каланіяльнай эпохі, ён меў цесныя гандлёвыя сувязі з Партугаліяй і партугальскімі калоніямі ў Афрыцы і Азіі.

У наш час Салвадор — буйны марскі порт, праз які ідзе на вываз какава, кава, тытунь, цукар, каштоўная драўніна. Горад з’яўляецца важным вузлом чыгунак і аўтадарог, маецца аэрапорт. Развіты хімічная, харчасмакавая, тэкстыльная, гарбарна-абутковая, дрэваапрацоўчая прамысловасць. У прамысловых прыгарадах — нафтаперапрацоўчая, нафтахімічная, машынабудаўнічая прамысловасць, чорная металургія.

Славутасці
----------

Гістарычны цэнтр
У горадзе маюцца мастацкі і іншыя музей, шматлікія архітэктурныя помнікі 16-18 стст: палацы, саборы, кляштары і інш. Гістарычны цэнтр Салвадора ўключаны ЮНЕСКА ў спіс Сусветнай спадчыны.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг Італіі Шака, Італія
* Сцяг Партугаліі Лісабон, Партугалія
* Сцяг Партугаліі Ангра-ду-Эраішму, Партугалія
* Сцяг Партугаліі Кашкайш, Партугалія
* Сцяг ЗША  Маямі, ЗША
* Сцяг ЗША  Лос-Анджэлес, ЗША
* Сцяг Беніна Катону, Бенін
* Сцяг Іспаніі Пантэведра, Іспанія
* Сцяг Кубы Гавана, Куба
* Сцяг Кітая Харбін, КНР

Вядомыя асобы
-------------

* Дульсе Лопес Понтэс (1914—1992) — бразільская законніца, каталіцкая святая.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002
2. 1 2  Instituto Brasileiro de Geografia e Estatistica
3. ↑  Economy of Salvador Архівавана 21 жніўня 2013.. Brazil Accommodation

Літаратура
----------

* Салвадор // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 106. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с. (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Салвадор
* Афіцыйная старонка Архівавана 7 студзеня 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11947810w · GND: 4076978-1 · LCCN: n79043524 · NKC: ge192240 · VIAF: 125438036 |