recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Spacewar!»** — адна з першых вядомых лічбавых камп’ютарных гульняў. Створана Стывам Раселам[en] пры ўдзеле Марціна Грэца і Уэйна Вітэнена, якія аб’ядналіся ў нефармальную творчую групу пад назвай «Hingham Institute». Гэтая група ў 1961 годзе задумала распрацаваць гульню на платформе міні-камп’ютара[en] DEC[en] PDP-1[en] у Масачусецкім тэхналагічным інстытуце (МТІ). Пасля таго, як знаёмы Расела Алан Каток[en] атрымаў некалькі падпраграм[en] ад кампаніі «Digital Equipment Corporation» (DEC) па разліку траекторыі палёту касмічнага апарата, Расел заняўся праграмаваннем гульні, а да лютага 1962 года ў яго была гатовая першая версія «Spacewar!», і на гэта сышло прыкладна 200 чалавека-гадзін[en] працы.

У «Spacewar!» удзельнічаюць двое гульцоў, кожны з якіх кіруе сваім касмічным караблём. Яны манеўруюць у бязважкасці побач з гравітацыйным калодзежам[en] зоркі. У пачатку на борце кожнага ёсць некаторы запас паліва для манеўравання і некаторы лік тарпед. Сімуляцыя гульнявога свету грунтуецца на ньютанаўскай фізіцы — калі гулец не прадпрымае якіх-небудзь дзеянняў, то караблі рухаюцца па інерцыі. Калі карабель сутыкаецца з зоркай, іншым караблём ці ў яго патрапіць тарпеда, то ён гіне. Гулец можа ў любы час выкарыстоўваць функцыю пераходу ў гіперпрастору[en] для *«скачка»* ў выпадковае месца на экране, але такі пераход можа знішчыць карабель, і з кожным выкарыстаннем імавернасць страты карабля павялічваецца. Першапачаткова гульня кіравалася перамыкачамі на самім PDP-1, але пасля Боб Сандэрс прыдумаў і стварыў ранні геймпад, што зрабіла кіраванне зручнейшым і палепшыла гульнявы ​​працэс.

«Spacewar!» — адна з самых важных і ўплывовых гульняў у ранняй гісторыі камп’ютарных гульняў. Яна стала папулярнай у 1960-х гадах настолькі, што была ўсталявана практычна на ўсіх камп’ютарах PDP-1. «Spacewar!» партавалася[en] на іншыя камп’ютарныя платформы, а пасля была адноўлена на больш сучасных мовах праграмавання для эмулятараў камп’ютара PDP-1. Гульня непасрэдна натхніла многіх на стварэнне іншых электронных гульняў[en], прыкладамі сярод якіх з’яўляюцца першыя камерцыйныя гульні для аркадных аўтаматаў «Galaxy Game» і «Computer Space», якія з’явіліся ў 1971 годзе. Апроч гэтых, быў аказаны ўплыў на пазнейшыя, напрыклад на «Asteroids[en]» 1979 года. У 2007 годзе «Spacewar!» увайшла ў дзясятку найважнейшых камп’ютарных гульняў усіх часоў, якія паклалі пачатак стварэнню гульнявога канону[en] ў Бібліятэцы Кангрэса ЗША.

Заўвагі
-------

1. ↑  Spacewar!(ням.) // *Computerspielemuseum Berlin*. — Берлін

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Spacewar! на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · Giant Bomb · MobyGames · DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Я магу толькі марыць** (англ.: I Can Only Imagine) — біяграфічнае кіно пра стварэнне аднайменнага музычнага хіта. У 2001 годзе малавядомы гурт *Mercy Me* выпусціў песню «I can only imagine», якая стала тройчы плацінавай, узначаліла хіт-парады і названа найпапулярнейшым хрысціянскім сінглам сучаснай гісторыі. 

Фільм, спачатку падобны да музычнай біяграфіі, раскрываецца як глыбокая і кранальная драма пра стасункі бацькоў і дзяцей, дзіцячыя траўмы, веру, дараванне і прымірэнне, распавядае сапраўдную біяграфію Барта Міларда — 46-гадовага фронтмэна гурта *Mercy Me*, якому ў ранейшым жыцці давялося прайсці праз многія выпрабаванні — хатні гвалт, пабег з дому, пошукі сябе. 

*Я магу толькі марыць* выпушчаны ў ЗША 16 сакавіка 2018 года. Меў вялікі касавы поспех, касавыя зборы -- $ 85 мільёнаў па ўсім свеце, пры бюджэце вытворчасці $ 7 мільёнаў -- стаў чацвёртым найкасавейшым музычным біяграфічным і шостым найкасавейшым хрысціянскім фільмам за ўвесь час у Злучаных Штатах. Некаторыя крытыкі ацанілі яго як натхняльны і адзначылі як лепшы ў параўнанні з іншымі канфесійнымі фільмамі. У 2018 годзе на Dove Awards, фільм атрымаў прэмію «Натхняльны фільм года».

У Беларусі прэм'ера фільма адбылася 26 красавіка 2019 года, агучаны пры падтрымцы кінапраекта Кінаконг.

Зноскі
------

1. ↑  I Can Only Imagine — 1999. Праверана 23 жніўня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q223142'></a>
2. ↑  I Can Only Imagine — Svenska Filminstitutet. Праверана 23 жніўня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1139587'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1146587'></a>
3. 1 2  «Я магу толькі марыць»: кранальная драма пра стасункі бацькоў і дзяцей у беларускім дубляжы.
4. ↑  Christian Movies at the Box Office **(нявызн.)**.  Box Office Mojo. Праверана April 23, 2019.
5. ↑  Christian Movies at the Box Office **(нявызн.)**.  Box Office Mojo. Праверана April 23, 2019.
6. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 19 кастрычніка 2018. Праверана 24 красавіка 2019.

Спасылкі
--------

* icanonlyimagine.com — афіцыйны сайт
* Я магу толькі марыць на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)
* I Can Only Imagine на сайце «*TCM Movie Database*» (англ.)
* Я магу толькі марыць на сайце «*AllMovie*» (англ.)
* Я магу толькі марыць на сайце «*Box Office Mojo*» (англ.)
* *Я магу толькі ўявіць*  ў *гісторыі VS.* *Галівуд*
**I.P.O.D.** — трэці аўтарскі сінгл Стаса Шурынса, выдадзены у кастрычніку 2012 года. Песня, нягледзячы на англійскую назву, выканана на рускай мове. Даслоўна назва I.P.O.D. (In a Place of Depth) перакладаецца бел.: У глыбіні, і няма асаблівага стаўлення да плэера IPod. Да песні было знятае дзве версіі відэа.

Відэакліп
---------

Да песні было прадстаўлена дзве версіі відэа, рэжысёрам якіх выступіла Ксенія Крутаголава. Але афіцыйна была прадстаўлена толькі другая версія кліпа, якая была выдадзена ў канцы 2012 года. У пачатку відэа паказаны Стас Шурынс, які цягне груз пад дажджом. Пазней паказаны дом і два танцоры, якія танцуюць у ім. У кліпе танцоры (меркавана) паказваюць перажыванні і эмацыйны стан галоўнага героя. У канцы, на відэа з’яўляецца Стас Шурынс разам з дзяўчынай, якая спрабуе забіць яго. Вобраз смерці ёсць ванна з бруднай вадой, у якую паступова заходзіць Шурынс. І ў рэшце рэшт відэа завяршаецца, калі спявак апускаецца ў ваду з галавой.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑

Спасылкі
--------

* Разгляд сінгла і відэа Архівавана 14 верасня 2013.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з падобнымі імёнамі, гл. Мінакоў і Алег Мінакоў.

**Алег Іванавіч Мінакоў** (нар. 8 лістапада 1957, г. Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1979 годзе архітэктурны факультэт БПІ (выкладчыкі А. А. Воінаў, В. І. Анікін, У. А. Чантурыя). У 1979—1986 гадах працаваў у праектным інстытуце «Саюзмашпраект»; у 1986—1992 гадах працаваў на Мінскім мастацка-вытворчым камбінаце; у 1992—1993 гадах у СП «Промекс» (мэбля, інтэр’ер, будаўніцтва); у 1993—1997 гадах у ТАА «Уніа» (архітэктура, інтэр’ер, будаўніцтва); з 1998 года ў ТАА «Олмінстудыя» (архітэктура, інтэр’ер, будаўніцтва).

Член Саюза архітэктараў з 1984 года.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: Праект праваслаўнай царквы ў г. Любань (2001, не рэалізаваны); інтэр’ер і дызайн мэблі клуба і кафэ «Нексус» у г. Мінску (2003); інтэр’ер, дызайн мэблі і святлодызайн кватэры па вул. Чэхава ў г. Мінску (2004—2005); інтэр’ер і дызайн мэблі кватэры па вул. Гастэлы ў г. Мінску (2005—2006); інтэр’ер і дызайн кватэры па вул. Беларуская ў г. Мінску (2006); архітэктура і інтэр’еры комплексу жылых і гаспадарчых пабудоў у п. Прылепы (2007—2008); архітэктура і інтэр’еры комплексу жылых і гаспадарчых пабудоў у в. Раўбічы (2008—2009); архітэктура, інтэр’еры, дызайн мэблі жылога дому ў в. Перасады (2009); архітэктура і інтэр’еры жылога дома ў Ленінградскай вобласці (Расія, 2009) і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Минаков Олег Иванович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
**Біягра́фія** (грэч: βίος — *жыццё* + γράφω — *пішу*) — апісанне дзейнасці ў жыцці і дасягненняў асобы.

Біяграфія можа мець строгі, навуковы выгляд. Але біяграфія можа быць і ў літаратурным выглядзе біяграфічнага пераказу — але выключна ў выпадку нястачы інфармацыі аб асобе, з мэтай псіхалагічнага аналізу ці прадстаўлення яе ўплыву на бег эпохі. Выкарыстоўваецца інфармацыя аб людзях таго часу і абставін, якія ўплывалі на асобу ў гады жыцця. Такая форма біяграфіі можа быць экранізаваная.

Спецыяльнай формай біяграфіі з’яўляецца аўтабіяграфія, дзе аўтар сам апісвае падзеі і здарэнні з уласнага жыцця.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX558607 · BNF: 11935764v · GND: 4006804-3 · LCCN: sh85014152 · LNB: 000136455, 000054320, 000075670 · Microsoft: 520712124 · NDL: 00561319 · NKC: ph114155 |

 |
**Вуліца Яфрэмава** — вуліца ў паўночнай частцы Гомеля.

Вуліца звязвае вуліцу Савецкую і праспект Касманаўтаў. Праходзіць па тэрыторыі Чыгуначнага раёна горада.

Гісторыя і этымалогія назвы
---------------------------

Вуліца названа ў гонар героя Вялікай Айчыннай вайны генерала Яфрэмава. Да 1975 года вуліца Інструментальная былой вёскі Ціцянкі.

Мемарыяльная дошка ўстаноўлена на доме № 4.

Мемарыяльная дошка

Аблічча вуліцы
--------------

Першапачаткова вуліца была забудавана прыватнымі індывідуальнымі аднапавярховымі драўлянымі жылымі дамамі. Пазней былі пабудаваны двухпавярховы ведамасны інтэрнат пажарнай аховы (за нумарам 1б, у 1954 годзе), двухпавярховы цагляны жылы дом (за нумарам 80), двухпавярховы інтэрнат аб'яднання «Гомельбудматэрыялы» (за нумарам 63). 

  

З пабудовай Гомельскага завода самаходных камбайнаў ВА «Гомсельмаш» на месцы прыватнай забудовы ў 1980-я гады пачынаюць будавацца дзевяціпавярховы панэльныя дамы, 12-павярховы дом (за нумарам 8) з убудаванымі аб'ектамі сацыяльнай інфраструктуры. У двухпавярховым будынку інтэрната аб'яднання «Гомельбудматэрыялы» размяшчаецца заводаўпраўленне Гомельскага завода самаходных камбайнаў.

  

Забудова вуліцы шматпавярховымі дамамі ішла ад праспекта Касманаўтаў у бок вуліцы Фадзеева. Разам з жылымі дамамі вуліца паступова забудоўвалася аб'ектамі сацыяльнай інфраструктуры і прамысловасці: дзіцячы сад, універсам, ГСКБ па збожжаўборачнай і кормаўборачнай тэхніцы, а з 1990-х гадоў — рэстаран, кафэ, кулінарыя, Гомельскі гарадскі камбінат школьнага харчавання, фізкультурна-аздараўленчы комплекс. 

  

З 1990-х гадоў дзевяціпавярховымі дамамі (дамы за нумарамі 22, 24, 26) забудоўваецца ўчастак па цотнаму боку вуліцы Яфрэмава ад фізкультурна-аздараўленчага комплексу да скрыжавання з вуліцай Сухога. Далейшая забудова гэтага ўчастка вуліцы працягнулася пасля 2003 года і да 2013 года. 

  

На няцотным участку вуліцы ад скрыжавання з вуліцай Фадзеева і далей у бок вуліцы Савецкай жылой забудовы няма, тут размясціліся вытворчыя корпусы Гомельскага завода самаходных камбайнаў і аб'екты жаночай калоніі ВК-4 дэпартамента выканання пакаранняў МУС РБ.

  

На вуліцы размешчаны наступныя значныя аб'екты:

* Гомельскі завод самаходных камбайнаў ВА «Гомсельмаш»
* ГСКБ па збожжаўборачнай і кормаўборачнай тэхніцы
* Гомельскі гарадскі камбінат школьнага харчавання
* Пажарная аварыйна-выратавальная частка № 4 МНС РБ
* Аддзяленне паштовай сувязі № 31
* Аддзяленне паштовай сувязі № 35
* Фізкультурна-аздараўленчы комплекс «Бадзёрасць»
* Рэстаран «Галактыка»
* Універсам «Рошчынскі»
* Гандлёвыя рады «Сельмашаўскія»
* Яслі-сад № 150 «Кацюша»
* Пакой школьніка «Ветразь»
* Аддзяленне № 302/12 ААТ «ААБ Беларусбанк»
* ЖЭУ № 6 КЖРЭУП «Сельмашаўскае»
* Апорны пункт аховы правапарадку № 7 Чыгуначнага раёна г.Гомеля

Перасякае вуліцы
----------------

* Фадзеева
* Народнага Апалчэння
* Сухога
* Антошкіна
* Герояў-Падпольшчыкаў

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Гомеля

Літаратура
----------

* Гомель. Энциклопедический справочник. — Мн.: БелСэ, 1991. — 527 с.
* Гомель. Атлас. — Мн.: Белкартография, 2005. — 41 с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Андэрсан.

**Майкл Філіп Андэрсан** (анг.: Michael Phillip Anderson, 25 снежня 1959, Платсбург, штат Нью-Ёрк, ЗША -1 лютага 2003, катастрофа шатла «Калумбія») — амерыканскі лётчык, інжынер ў галіне вылічальнай і аэракасмічнай тэхнікі, астранаўт ЗША. Агульны налёт больш за 3000 гадзін на розных мадыфікацыях самалётаў KC-135 і T-38A. Здзейсніў два касмічныя палёты агульнай працягласцю 24 сутак 22 гадзіны 21 хвіліны 23 секунды. Загінуў пры катастрофе касмічнага карабля «Калумбія» пры вяртанні з космасу на Зямлю. Пахаваны на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках.

Адукацыя
--------

* 1977 — скончыў сярэднюю школу ў горадзе Чэні, штат Вашынгтон.
* 1981 — скончыў Універсітэт Вашынгтона і атрымаў ступень бакалаўра навук у галіне фізікі і астраноміі.
* 1990 — скончыў Крэйтанскі ўніверсітэт і атрымаў ступень магістра навук у галіне фізікі.

Ваенная служба
--------------

З 1981 па 1982 — праходзіў курс тэхнічнай падрыхтоўкі на авіябазе Кізлер, штат Місісіпі.

1982 — атрымаў прызначэнне на авіябазу Рэндалф, штат Тэхас. Служыў на пасадзе начальніка падраздзялення па абслугоўванні сродкаў сувязі ў 2015-й эскадрыллі сувязі, а затым на пасадзе начальніка падраздзялення па абслугоўванню інфармацыйных сістэм у 1920-й групе інфармацыйных сістэм.

1986 — пачатак лётнай падрыхтоўкі на авіябазе Вэнс, штат Аклахома. Пасля заканчэння падрыхтоўкі быў прызначаны пілотам самалёта ЕС-135 ў 2-гі эскадрыллі паветранага камандавання і кіравання на авіябазе Офут, штат Небраска.

Са студзеня 1991 па люты 1992 года — камандзір самалёта і лётчык-інструктар 920-й эскадрыллі самалётаў-запраўшчыкаў на авіябазе Вартсміт, штат Мічыган. З верасня 1992 па снежань 1994 — лётчык-інструктар і афіцэр па тактыцы 380-га крыла самалётаў-запраўшчыка на авіябазе Платсбург, штат Нью-Ёрк.

Зноскі
------

1. 1 2  Michael P. Anderson // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑

| Касмічны медаль пашаны Кангрэса |
| --- |
| 
* Армстранг (1978)
* Борман (1978)
* Конрад (1978)
* Глен (1978)
* Грысам (1978)
* Шэпард (1978)
* Янг (1981)
* Стафард (1993)
* Ловел (1995)
* Лусід (1996)
* Чафі (1997)
* Уайт (1997)
* Шэперд (2003)
* Хасбанд (2004)
* Мак-Кул (2004)
* Андэрсан (2004)
* Чаўла (2004)
* Браўн (2004)
* Кларк (2004)
* Рамон (2004)
* Скобі (2004)
* Сміт (2004)
* Рэзнік (2004)
* Мак-Нэр (2004)
* Анідзука (2004)
* Джарвіс (2004)
* Мак-Оліф (2004)
* Крыпен (2006)

 |  |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | American National Biography · Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree |
**Jus soli** (лац.: Jus soli, юс солі, літаральна «права зямлі») — юрыдычны тэрмін, які замацоўвае права атрымання грамадзянства той ці іншай дзяржавы, што практыкуе юс солі, асобамі, **якая нарадзіліся на тэрыторыі гэтай дзяржавы**, незалежна ад іх расавай, нацыянальнай ці моўнай прыналежнасці. Гістарычна юс солі атрымаў распаўсюджванне ў дзяржавах са значнымі працэсамі змешвання (метысацыі) розных груп насельніцтва, якое засяляла тую ці іншую тэрыторыю (напрыклад, Францыя з яе рамана-кельцка-германскім насельніцтвам) і імігранцкіх краінах (ЗША, Канада і г.д.), дзе гэта права часцяком замацоўвае канстытуцыя. У процівагу юс солі існуе таксама юс сангвініс (jus sanguinis), які атрымаў распаўсюджванне ў Германіі, а затым і іншых монанацыянальных краінах Еўропы. У наш час большасць краін свету выкарыстоўваюць абодва прынцыпы ў залежнасці ад сітуацыі.

Краіны, дзе практыкуецца Jus Soli
---------------------------------

Паводле даных Nations Granting Birthright Citizenship.

* Антыгуа і Барбуда
* Аргенціна
* Барбадас
* Беліз
* Балівія
* Бразілія
* Венесуэла
* Грэнада
* Гватэмала
* Гаяна
* Гандурас
* Дамініка
* Дамініканская Рэспубліка
* Канада
* Калумбія
* Лесота
* Малайзія
* Мексіка
* Нікарагуа
* Пакістан
* Панама
* Парагвай
* Перу
* Румынія
* Сальвадор
* Сент-Люсія
* Сент-Крыстафер і Невіс
* Сент-Вінсент і Грэнадзіны
* Трынідад і Табага
* Уругвай
* Фіджы
* Чылі (дзецям перасяленцаў і замежных дыпламатаў грамадзянства ў Чылі даецца толькі па запыце)
* ЗША
* Эквадор
* Ямайка

Зноскі
------

1. ↑  Nations Granting Birthright Citizenship **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  NumbersUSA. Архівавана з першакрыніцы 19 чэрвеня 2018. Праверана 25 сакавіка 2013.
2. ↑  Канстытуцыя Лесота Архівавана 3 сакавіка 2016. глава IV, секцыя 38
3. ↑  Канстытуцыя Фіджы, глава 3, секцыя 10
4. ↑  Паводле канстытуцыі Чылі, глава II, арт. 10, пара. 1 (Spanish text; English version Архівавана 14 мая 2011. without recent changes)
**Юрый Уладзіміравіч Жыгамонт** — беларускі акцёр і журналіст.

Біяграфія
---------

Юрый Жыгамонт нарадзіўся на Палессі. Яго прапрабабуля была дачкою войта і, паводле звестак, пражыла больш за сто гадоў. Яго дзед, Пётр Матфеевіч Жыгамонт, быў расстраляны ў Горкім (цяпер Ніжні Ноўгарад), яго забралі ў 1937-м, а расстралялі ў 1938 годзе.

Юрый яшчэ з дзяцінства цікавіўся гісторыяй, рэтра-рэчамі. Рана пачаў вандраваць — старэйшы брат яго заўсёды браў з сабою, калі кудысьці ехаў.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Я — стопрацэнтны беларускі падарожнік, бо вандрую толькі ў межах Беларусі, аб чым ніколькі не шкадую. | "|

Скончыў ПТВ па спецыяльнасці «кіроўца вежавых кранаў». У 1994 г. скончыў Беларускую акадэмію мастацтваў.

Падчас навучэння ў Тэатральна-мастацкім інстытуце вырашыў вывучыць Беларусь. На вакацыях шукаў на карце нейкае мястэчка, набываў квіток і ехаў туды. Хадзіў па вуліцах, глядзеў на старажытныя дамы, палацы, паркі. А наступнай раніцай ехаў ужо ў іншае мястэчка.

Акцёр тэатру і кіно, з 2002 г. служыць у Тэатры юнага гледача, у якім прымае ўдзел у спектаклях «Маленькі лорд Фаўнтлярой», «Тарас на Парнасе».

З 2006 вядучы тэлепраекту «Падарожжы дылетанта», «Новыя падарожжы дылетанта», «Прыгоды дылетанта» на тэлеканале «СТБ». З 2017 «Падарожжа дылетанта» выходзіць на партале TUT.BY.

Самымі дарагімі для сябе кнігамі лічыць Біблію і паэму «Новая зямля» Якуба Коласа.

Узнагароды
----------

23 мая 2012 года, загадам міністра культуры РБ Паўла Латушкі, Юрый Жыгамонт узнагароджаны нагрудным знакам Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь «За ўклад у развіццё культуры Беларусі».

Па выніках галасавання, праведзеных газетай «Комсомольская правда в Белоруссии» прызнаны любімым тэлевядучым на тэлеканале «СТБ» 2010 года.

Зноскі
------

1. ↑  Адзін дзень з беларускай гісторыі:11 лютага **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  ЕГУ (11 лютага 2008). Архівавана з першакрыніцы 22 лістапада 2011. Праверана 13 студзеня 2017.
2. 1 2 3  *Ліна Мілаш, Народная Воля*. Юрый Жыгамонт: «Лапці былі звычайным спецабуткам» **(нявызн.)**.  Наша Ніва (28 ліпеня 2009). Праверана 13 студзеня 2017.
3. ↑  Радаўніца ў Курапатах **(нявызн.)**.  Беларуская Салідарнасць (2 мая 2006). Праверана 13 студзеня 2017.
4. 1 2  Інтэрв'ю з Юрыем Жыгамонтам **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Экспресс новости (9 снежня 2014). Архівавана з першакрыніцы 16 студзеня 2017. Праверана 13 студзеня 2017.
5. ↑  Юрый Жыгамонт :: Персаналіі **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 10 жніўня 2011. Праверана 13 студзеня 2017.
6. ↑  *Паплаўская Ася*. Юрый Жыгамонт атрымаў медаль ад Мінкульта праз год пасля прысуджэння **(нявызн.)**.  БелаПАН (17 красавіка 2013). Праверана 13 студзеня 2017.
7. ↑  Допроси любимого ведущего! **(нявызн.)**.  KP.by (15 снежня 2010). Праверана 13 студзеня 2017.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* *Пётр Васілеўскі* Аптымізм Жыгамонта // *Культура* : газета. — 1 снежня 2012. — № 48 / 1070.
* Чамадан энергетыкі цудоўных мясцін — nashaniva.by
* Падарожжа Дылетанта Архівавана 8 мая 2017.
**Сююмбіке** (наг.: Суьйимбийке, татар.: Сөембикә, нар. каля 1521) — кіраўніца Казанскага ханства (1549—1551), жонка казанскіх ханаў Джан-Алі (1533—1535), Сафа-Гірэя і Шах-Алі, дачка нагайскага бія Юсуфа і пра-пра-праўнучка заснавальніка дынастыі Нагайскай Арды Едыгея.

Біяграфія
---------

Першы муж Сююмбіке Джан-Ала быў узведзены на трон у маладым узросце ўзгодненым рашэннем прамаскоўскага ўрада на чале з князем Булатам Шырыным і маскоўскім князем Васілём III. У дзяцінстве хана гаспадарыла княгіня Гаўхаршад. У 1533 годзе яна арганізавала шлюб Джан-Алі з Сююмбіке (ёй было на той момант 12 гадоў), які быў прымеркаваны да паўналецця хана і пераходу да яго ўлады. Шлюб быў узгоднены з Масквой, і Масква пагадзілася вельмі хутка, бо спадзявалася, што гэты шлюб зблізіць нагайскага бія Юсуфа і створыць пэўную процівагу зрынутаму хану з крымскай дынастыі Сафа-Гірэю, які знаходзіўся ў свайго цесця нагайскага мірзы Мамаяй. Шлюб быў няўдалым, хан грэбаваў жонкай, дзяцей у іх не было. Сююмбіке паскардзілася бацьку і папрасіла забраць яе. Юсуф прапанаваў зрынуць хана і запатрабаваў вярнуць яму дачку. Усе гэтыя падзеі сталі прадметам дыпламатычнай перапіскі.

Джан-Алі быў незадаволены не толькі сваёй жонкай, але і казанскім урадам, якога, відаць, таксама не задавальнялі ціск Масквы і ўмяшанне ва ўнутраныя справы ханства. У 1535 г. пры ўдзеле Булата Шырына і княгіні Гаўхаршад быў здзейснены пераварот, Джан-Алі быў забіты, а на трон зноў запрошаны Сафа-Гірэй. Сююмбіке стала яго пятай жонкай. Пасля смерці Сафа-Гірэя кіравала Казанскім ханствам у 1549—1551 гадах як рэгент з-за няспеласці сына.

У 1551 г. па просьбе рускага цара Івана IV Грознага яна была перададзена бегламу казанскаму апазіцыйнаму хану і касімаўскаму валадару Шах-Але разам з яго сынам Уцямыш-Гірэем і казанскай казной.
**Анко́на** (італ.: Ancona) — горад-порт у Італіі, сталіца рэгіёна Марке, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі.

Заступнікам горада лічыцца Св. Іуда Кірыяк. Свята горада 4 мая.

Гісторыя
--------

Горад Анкона быў заснаваны каля 390 гады да н.э. Яго назва — злёгку змененае грэчаскае Αγκων, што азначае «локаць» — гавань на ўсход ад горада спачатку была абаронена толькі мысам, які па форме нагадвае локаць. Грэчаскія гандляры ўладкавалі тут фабрыку па вытворчасці пурпуру. У часы рымлян у Анконе хадзіла свая манета (з выявай рукі, якая трымае пальмавую галіну, з аднаго боку, і галавой Афрадыты на іншай), а насельніцтва працягвала гаварыць па-грэчаску.
Калі менавіта Анкона стала калоніяй Рыма — пытанне спрэчны. Яна была занята рымскім флотам у Ілірыйскай вайне (178 да н.э. Ціт Лівій). Юлій Цэзар завалодаў ёю адразу пасля таго, як перайшоў Рубікон. Гавань Анконы мела велізарнае значэнне ў часы імперыі, бо была найбліжэйшай да Далмацыі, і была пашырана Траянам.

У Сярэднявечча на тэрыторыі горада была незалежная Анконская рэспубліка, якой спрабавалі завалодаць Рымская царква, Венецыянская рэспубліка і германскія імператары. У 1532 г. у горадзе ўсталявалася ўлада Папы. Падчас войн Французскай рэвалюцыі на тэрыторыі Анконы на кароткі час была абвешчана Анканітанская рэспубліка, неўзабаве якая ўвайшла ў склад Рымскай рэспублікі. Пасля разгрому Напалеона ўлада Папы была адноўлена, а ў 1860 Анкона ўвайшла ў склад Італьянскага Каралеўства.

Эканоміка
---------

Суднабудаванне, вагонабудаванне, вытворчасць маставых канструкцый. Нафтаперапрацоўка, фармацэўтычная, абутковая прамысловасць, вытворчасць маёлікавых і шкляных вырабаў. Вываз серы і асфальту.

Культура
--------

Вядомы архітэктурны помнік Анконы — трыўмфальная арка Траяна, пабудаваная пасля 115 года нашай эры верагодна, архітэктарам Апаладорам Дамаскім.
Музеі: Нацыянальны музей Марке (італійскія, грэчаскія і рымскія старажытнасці), пінакатэка «Франчэска Падэсці», Епархіяльны музей. У наваколлях Анконы размешчаны найбуйнейшы паломніцкі цэнтр — Ларэцкая базіліка.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Анкона

| Камуны правінцыі Анкона |
| --- |
| 
* Агульяна
* Анкона
* Арчэвіа
* Барбара
* Бельведэрэ-Острэнсэ
* Джэнга
* Езі
* Камерана
* Карынальда
* Купрамонтана
* Камерата-Пічэна
* Кастэллеонэ-дзі-Суаза
* Кастэль-Калона
* Кастэльбеліна
* Кастэльпланіа
* Кастэльфідарда
* К’яравале
* Ларэта
* Маёлаці-Спанціні
* Мерга
* Мансана
* Мантэ-Раберта
* Мантэ-Сан-Віта
* Мантэкарота
* Мантэмарчыяна
* Мантэрада
* Мора-д’Альба
* Нумана
* Азіма
* Остра
* Остра-Ветэрэ
* Афан’я
* Поджа-Сан-Марчэла
* Пальверыджы
* Рыпэ
* Разора
* Сан-Марчэла
* Сан-Паала-дзі-Эзі
* Санта-Марыя-Нуова
* Сасаферата
* Сенігалія
* Сера-дэ’-Конці
* Сера-Сан-Куйрыка
* Сірола
* Стафола
* Фабрыяна
* Фальканара-Марытыма
* Філатрана
* Чэрэта-д’Эзі

 |
**«Ноч»** — раман беларускага пісьменніка Віктара Марціновіча, упершыню выдадзены ў 2014 годзе. Твор выйшаў па-руску і па-беларуску ў аўтарскім перакладзе.

Кніга — гэта рукапіс невядомага аўтара, што быў набыты Сацішам Сівачарыярам у бенгальскага крамніка за літр чыстай вады, пасму прадзіва і пару амаль не ношаных сланцаў. Рукапіс, спісаны кірылічнымі пісьмёнамі, быў перакладзены аўтарам знаходкі на англійскую мову.

Сюжэт
-----

Свет занурыўся ў бясконцую халодную ноч. Мінск распаўся на маленькія полісы. Батарэйкі сталі грошамі, а інтэрнэт болей не працуе. У вольным горадзе Грушаўка — вада па раскладзе, адзіная газета «Газета» перапісваецца пад капірку і не працуе компас. Галоўны герой Кніжнік — уладальнік адзінай у горадзе бібліятэкі і апошняга сабакі. Узяўшы мапу новага свету і том Герадота, Кніжнік выпраўляецца на пошукі каханай жанчыны, якая ў момант блэкаўту апынулася ў Непале.

Спасылкі
--------

У 2018 годзе Віктар Марціновіч выклаў электронную версію кнігі для бясплатнага спампоўвання.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Казань (значэнні).

**Аэрапорт Казань імя Габдулы Тукая** (татар.: Габдулла Тукай исемендәге Казан Аэропорты; ІАТА: KZN, ІКАО: UWKD) — міжнародны аэрапорт федэральнага значэння ў горадзе Казані, найбуйнейшы па пасажырапатоку сярод гарадоў размешчаных уздоўж ракі Волгі. Знаходзіцца за 26 км на паўднёвы ўсход ад горада каля вёскі Стоўбішча на тэрыторыі Лаішаўскага раёна Татарстана.

Аэрапорт з'яўляецца базавым для авіякампаніі Казанскае авіяпрадпрыемства, а таксама адным з базавых для авіякампаніі ЮВТ Аэро. З лета 2023 года (фактычна з зімы 2022/23) таксама з'яўляецца базавым аэрапортам для авіякампаніі Nordwind Airlines. Раней аэрапорт таксама быў базавым для былой авіякампаніі Татарстан увесь час яе існавання, а таксама адным з базавых для авіякампаніі Ак Барс Аэра.

Па выніках 2022 года пасажырапаток аэрапорта склаў 4 018 000 чалавек (10-ы па загружанасці аэрапорт Расіі).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
**Ташы́зм** (фр.: tache — пляма) — кірунак у абстрактным мастацтве, які склаўся ў 1950-я гады і развіваўся паралельна абстрактнаму экспрэсіянізму і інфармелю, з якімі яго часам атаясамляюць. Аднак у адрозненне ад абстрактнага экспрэсіянізму, які зарадзіўся ў ЗША, ташызм часцей разумеецца як спецыфічна еўрапейскі, у першую чаргу, французскі варыянт беспрадметнай творчасці. Яго тыповыя выявы (у карцінах французскіх майстроў П'ера Сулажа або Х. Хартунга) заснаваныя на гульні магутных, буйных мазкоў. Ён рэдка ўключае сімвалічна знакавыя элементы, зыходзячы (як у Ж. Мацье) з чыстай рытмікі артыстычнага жэсту або (як у Ж. Базена) з абагульненых пейзажных уражанняў, якія ўяўляюць сабой свайго роду «абстрактны экспрэсіянізм».

Літаратура
----------

* Chilvers, Ian; *A dictionary of twentieth-century art* Архівавана 29 верасня 2007. Oxford; New York: Oxford University Press, 1998 ISBN 0-19-211645-2

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4385213-0 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кумамота (значэнні).

**Кумамота** (яп. 熊 本市 Кумамота-сі) — буйны горад Японіі і адначасова сталіца аднайменнай прэфектуры Кумамота. Размяшчаецца на самым паўднёвым востраве Японіі Кюсю, на рацэ Сіракава. Адлегласць да Нагасакі складае 70 кіламетраў паветраным транспартам.

Вялікі Кумамота ( JA: 熊 本 都市 圏) па перапісу насельніцтва ў 2000 годзе меў 1,46 млн насельніцтва. У 2007 па перапісу насельніцтва меў 664 468 чалавек са шчыльнасцю 2496 чал/км². Ён ніколі не разглядаецца як частка *Фукуока-Кітакюсю* — сталічнай вобласці, нягледзячы на тое, што яны мяжуюць адна з адной.

Гісторыя
--------

Като Кіёмаса, сучаснік Таётомі Хідэёсі, быў прызначаны даймё паловы (старога) адміністрацыйнага раёна Хіго ў 1588 годзе. Пасля гэтага, Кіёмаса пабудаваў Замак Кумамота. Дзякуючы шматлікім інавацыйным абарончым канструкцыіям, замак Кумамота лічыўся непрыступным, таму Кіёмаса мае рэпутацыю аднаго з найлепшых будаўнікоў замкаў у японскай гісторыі. Пасля таго як Кіёмаса памёр у 1611 годзе, яго сын Тадахіро, змяніў яго, але Тадахіро быў зняты Такугава Іэясу. Такугава Іэясу памёр у 1616, клан Хасокава замяніў яго. Былы прэм’ер-міністр Японіі Хасокава Марыхіро гэта прамы нашчадак клана Хасокава Кумамота. Іншы вядомы палітык, былы прэзідэнт Перу Альберта Фухіморы, таксама мае карані ў Кумамота; бацькі Фухіморы эмігравалі з Кумамота ў Перу ў пачатку XX стагоддзя.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Брысталь, Вялікабрытанія
* Гайдэльберг, Германія (19 мая 1992)
* Гуйлінь, Кітай
* Сан-Антоніа, ЗША (28 снежня 1987)
* Ульсан, Паўднёвая Карэя

Зноскі
------

1. ↑  Назва паводле БЭ у 18 т.
2. ↑
3. ↑
4. ↑
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Інгебрыгтсен.

**Хенрык Інгебрыгстен** (нарв.: Henrik Ingebrigtsen; нар. 24 лютага 1991 года) — нарвежскі лёгкаатлет, бягун на сярэднія дыстанцыі. Чэмпіён Еўропы 2012 года на дыстанцыі 1500 метраў. Пераможца чэмпіянату Еўропы па кросе ў камандным першынстве сярод моладзі. На Алімпійскіх гульнях 2012 года на дыстанцыі 1500 метраў заняў 5-е месца з нацыянальным рэкордам 3.35,43.

29 жніўня 2013 года на Weltklasse Zürich заняў 7-е месца з нацыянальным рэкордам — 3.33,95.

У 2014 годзе на ExxonMobil Bislett Games заняў 4-е месца ў бегу на 1 мілю з нацыянальным рэкордам — 3.50,72. 18 ліпеня на спаборніцтвах Herculis на дыстанцыі 1500 метраў заняў 10-е месца, устанавіўшы новы нацыянальны рэкорд — 3.31,46. На чэмпіянаце Еўропы стаў сярэбраным прызёрам, саступіўшы толькі французу Махідзіну Мехісі-Бенабаду.

Устанавіў два рэкорды Нарвегіі на чэмпіянаце Еўропы ў памяшканні 2015 года: на дыстанцыі 1500 метраў з вынікам 3.39,70 фінішаваў шостым, а на 3000 метраў (7.45,54) выйграў бронзавы медаль.

У 2016 годзе стаў трэцім у бегу на 1500 метраў на чэмпіянаце Еўропы (выйграў яго малодшы брат, Філіп). Удзельнічаў у Алімпійскіх гульнях у Рыа-дэ-Жанэйра, дзе скончыў выступленне ў паўфінале.

Стаў сярэбраным прызёрам чэмпіянату Еўропы ў памяшканні 2017 года ў бегу на 3000 метраў.

Зноскі
------

1. ↑  Henrik Ingebrigtsen // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Diamond League · European Athletics · Olympedia · Olympic Channel · Tilastopaja · Track and Field Statistics · World Athletics · МАК · Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 4388154260609424480004 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кавалеўскі.

**Ежы Кавалеўскі** (нар. 6 мая 1944, г. Ваўкавыск) — лекар, скакун у ваду, 12-разовы чэмпіён Польшчы па скачках з трампліна (1959, 1962, 1963, 1965, 1966, 1967) і вышкі (1959, 1963, 1965, 1966, 1967, 1970), удзельнік Алімпійскіх гульняў у Рыме (1960) і Мексіцы (1968). Майстар спорту.

Біяграфія
---------

Пасля вайны яго сям’я пакінула Ваўкавыск і перабралася ў Польшчу.

Скончыў медыцынскі ўніверсітэт у Варшаве.

Бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы ў скачках з вышкі (1966, Утрэхт). Бронзавы прызёр Універсіяды ў скачках з вышкі (1965, Будапешт).

З 1970 года ў Канадзе, дзе адкрыў сваю клініку ў Таронта. Жонка Аніта — выпускніца Варшаўскай Акадэміі фізічнага выхавання. Мае сына Даніэля і дачка Агату.

Зноскі
------

1. ↑  6 траўня 1944 года ў Ваўкавыску нарадзіўся лекар, скакун у ваду, 12-ціразовы чэмпіён Польшчы па скачках з трампліна (1959, 1962, 1963, 1965, 1966, 1967) і вышкі (1959, 1963, 1965, 1966, 1967, 1970), удзельнік Алімпійскіх гульняў у Рыме (1960) і Мексіцы (1968) Ежы КАВАЛЕЎСКІ.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FINA · Olympedia · Olympic Channel · Алімпійскі камітэт Польшчы |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міхальскі.
**Артур Антоні Міхальскі** (польск.: Artur Antoni Michalski; нар. 5 мая 1962, Варшава) — польскі дыпламат, пасол Польшчы у Малдове (2012—2017) і ў Беларусі (2018—2023).

Біяграфія
---------

Выпускнік Акадэміі каталіцкай тэалогіі ў Варшаве.

У 1991—1996 гадах працаваў у Пасольстве Польшчы ў Расійскай Федэрацыі. У 1996—1997 гг. кіраваў аддзелам даследаванняў Расіі Цэнтра усходніх даследаванняў. У 1997—2000 гадах працаваў у Дэпартаменце Усходняй Еўропы Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Польшча. У 2000—2004 гадах быў саветнікам Пасольства Польшчы ў ЗША. З 2004 па 2006 гадах працаваў у Дэпартаменце Амерыкі МЗС Польшчы. У 2006—2010 гадах працаваў у Пасольстве Польшчы ў Канадзе, дзе, між іншым, выконваў абавязкі кіраўніка. Пасля вяртання быў намеснікам дырэктара, а пазней — дырэктарам Усходняга дэпартамента МЗС Польшчы. З 2012 па 2017 гады быў паслом Польшчы ў Рэспубліцы Малдова. Са жніўня 2017 года — дырэктар Усходняга дэпартамента МЗС Польшчы. 15 мая 2018 года Прэзідэнт Рэспублікі Польшча прызначыў Артура Міхальскага Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Польшча ў Рэспубліцы Беларусь.

Валодае англійскай і рускай мовамі. Жанаты, мае траіх дзяцей.

Творы
-----

* Artur Michalski, *Raj na Ziemi kontra obóz koncentracyjny*, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2018.
* Artur Michalski, *Na gruzach totalitaryzmu: rozmowy o odradzaniu się chrześcijaństwa w Rosji*, Warszawa: Ośrodek Dokumentacji i Studiów Społecznych, 1991.

Заўвагі
-------

1. 1 2  Пасол Рэспублікі Польшча ў Рэспубліцы Беларусь
2. ↑  Zapis przebiegu posiedzenia Komisji Spraw Zagranicznych /nr 33/ (12.07.2012)
3. 1 2  Zapis przebiegu posiedzenia Komisji Spraw Zagranicznych /nr 108/ (09.05.2018)

| ⛭Надзвычайныя і Паўнамоцныя Паслы Рэспублікі Польшча ў Беларусі |
| --- |
| Пачатак дыпадносін  Адкрыццё пасольства | 2 сакавіка 1992  |
| Паслы | 
* Яніна Эльжбета Смулэк (1991—1995)
* Ева Тэрэса Спыхальска (1996—1998)
* Марыуш Машкевіч (1998—2002)
* Тадэвуш Паўляк (2002—2005)
* Генрык Літвін (2007—2010)
* Лешак Шарэпка (2011—2015)
* Конрад Паўлік (2016—2018)
* Артур Міхальскі (2018—2023)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 1705 9461 · LCCN: n2020008665 · NLP: A11541908 · NUKAT: n94000725 · VIAF: 161428711 |
**Фаіз Мустафа аль-Сарадж** (араб.  فائز السراج‎ ‎‎; 20 лютага 1960, Трыпалі) — лівійскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, прэм’ер-міністр урада нацыянальнай згоды Лівіі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 20 лютага 1960 года ў Трыпалі.

У 1982 г. атрымаў ступень бакалаўра ў сферы архітэктуры і горадабудаўніцтва ва ўніверсітэце «Аль-Фаціх» (сучасны Універсітэт Трыпалі). У 1999 г. скончыў магістратуру гэтага ж універсітэта, як спецыяліст у галіне дзелавога адміністравання.

Пасля пачатку вайны ў Лівіі ў 2011 г. уваходзіў у камісію, якая займалася пытаннямі нацыянальнага прымірэння. У 2012 стаў дэпутатам Усеагульнага нацыянальнага кангрэса. У маі 2014 г. яму быў прапанавана пасада міністра жыллёва-камунальнай гаспадаркі, аднак Сарадж адмовіўся заняць яго, спаслаўшыся на «адсутнасць стабільнасці і бяспекі» ў краіне.

Кандыдатура Фаіза Сараджа на пасаду прэм’ера ва ўрадзе нацыянальнага адзінства была прапанаваная кіраўніком Місіі ААН па падтрымцы ў Лівіі ў кастрычніку 2015 г. Аднак тады ісламісцкія аб’яднання не прынялі яго. 17 снежня ў мараканскім горадзе Схірат бакі лівійскага канфлікту падпісалі «Лівійскае палітычнае пагадненне», што дало магчымасць зноў сфармаваць урад.

19 студзеня 2016 г. прэзідэнцкі савет Лівіі, размешчаны ў Тунісе, прызначыў Фаіза Сараджа прэм’ер-міністрам ўрада нацыянальнай згоды, закліканага аб’яднаць канфліктуючыя бакі.

Калі 4 красавіка 2019 года пачалася трыпалітанская аперацыя сіл фельдмаршала Хафтара, Ф. Сарадж часова збег у Туніс.

13 студзеня 2020 года ў Маскве павінна была прайсці сустрэча паміж Фаізам Сараджам і Халіфам Хафтарам, а таксама прадстаўнікамі іншых лівійскіх сіл, Фаіз адмовіўся весці перамовы з апанентам.

16 верасня Сарадж афіцыйна абвясціў аб сваім жаданні сысці ў адстаўку да канца кастрычніка і перадаць свае паўнамоцтвы новай выканаўчай улады. Раней, 28 жніўня, прэм’ер адправіў у адстаўку кіраўніка МУС Фатхі Башагу.

30 кастрычніка Сарадж заявіў, што адмаўляецца ад намераў пакінуць пасаду.

15 сакавіка 2021 года афіцыйна перадаў свае паўнамоцтвы часоваму ўраду на чале з Мухамедам Юнісам Манфі, абраным у лютым на Форуме лівійскага палітычнага дыялогу

Заўвагі
-------

1. ↑  Правительство национального единства Ливии берёт власть в свои руки после отставки оппозиционного кабинета Архівавана 11 красавіка 2021.
2. ↑  Новая война в Ливии: Хафтар наступает на Триполи (последние новости)
3. ↑  В МИД подтвердили встречу Хафтара и Сарраджа в Москве
4. ↑  Саррадж объявил об уходе с поста главы Правительства национального согласия Ливии
5. ↑  В Ливии председатель ПНС отправил в отставку главу МВД - ИА REGNUM
6. ↑  Глава ПНС Ливии заявил, что отказывается от намерения уйти в отставку
7. ↑  На форуме в Швейцарии избрали премьера и Президентский совет Ливии **(нявызн.)**.  ТАСС (5 лютага 2021). Праверана 23 сакавіка 2021.

Спасылкі
--------

* Біяграфія Ф.Сараджа ад ТАСС

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | X |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Treccani · OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1183903901 · VIAF: 1168155598031615600009 |
**Суплетыві́зм** (ад лац.: suppletivus дадатковы) — утварэнне форм аднаго і таго ж слова ад розных каранёў.

Напрыклад, «чалавек — людзі» (формы ліку), «узяць — браць» (формы трывання дзеяслова), «добры — лепшы» (формы ступеняў параўнання прыметнікаў), «многа — болей» (формы ступеняў параўнання прыслоўяў), «я — мне, яны — іх» (склонавыя формы займеннікаў), «ёсць — быў» (формы часу дзеяслова).

Суплетывізм уласцівы словам, якія адрозніваюцца ад іншых высокай частотнасцю ўжывання.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002
2. ↑  ТСБМ, 1983

Літаратура
----------

* *Міхневіч А. Я.* Суплетыві́зм // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 272. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Суплетыві́зм // Тлумачальны слоўнік беларускай мовы: У 5-ці т / АН БССР, Інстытут мовазнаўства імя Я. Коласа. — Мн.: Беларус. Сав. Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1983. — Т. 5 кн. 1: С — Улагодзіць / [рэдактар М. Р. Суднік]. — С. 383. — 663 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778617226 |
**Хіт-парад «Беларускай маладзёжнай»** — беларускі музычны зборнік, які быў выдадзены на вінілавай кружэлцы фірмай «Мелодия[ru]» ў 1990 годзе.

Гісторыя стварэння
------------------

У савецкай Беларусі рок-музыкантаў можна было пачуць толькі ў эфіры радыёстанцыі «Беларуская маладзёжная». Менавіта рэдакцыя БМ першай у беларускай радыёпрасторы арганізавала радыйны хіт-парад. Хіт-парад быў створаны ў 1989 годзе і ў першы год існавання стаў адной з самых папулярных перадач беларускага радыё. Праз год рэдакцыя радыёстанцыі змагла дабіцца выдання лепшых песень па выніках года на плыце на «Мелодыі». «Хіт-парад „Беларускай маладзёжнай"» выйшаў у дзвюх частках. Гурты з трэк-ліста доўгія гады былі на слыху — «Бонда», «Мясцовы час», «Зарціпо», «Мроя», «Ulis», «Сузор’е».

Спіс кампазіцый
---------------

| № | Назва | Працягласць |
| --- | --- | --- |
| 1. | «На станцыi Койданава» (Бонда) | 4:55 |
| 2. | «Тэлефонны званок» (С. Зелянкевiч) | 3:28 |
| 3. | «Будзе так» (Мясцовы Час) | 2:48 |
| 4. | «Пакуль, мой хлопчык» (А. Шадзько i «Доктар Мора») | 5:30 |
| 5. | «Мара» (Цячэнне) | 5:54 |
| 6. | «Вартаўнiк» (Мясцовы Час) | 3:55 |
| 7. | «Люлiка-я» (Зарцiпо) | 4:01 |
| 8. | «Панарама-30» (Рэй) | 3:40 |
| 9. | «Ён яшче вернецца» (Мроя) | 3:17 |

Зноскі
------

1. ↑  *Радионов, Вячеслав*. Белорусский винил. Часть 1 (руск.). *Ultra-music.com* (17 ліпеня 2013). Архівавана з першакрыніцы 8 мая 2021. Праверана 5 студзеня 2022.

Спасылкі
--------



* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Хіт-парад «Беларускай маладзёжнай» (1990)
* Хіт-парад «Беларускай маладзёжнай»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs |
14 мая 2022 года дзесяць чалавек былі забіты ў супермаркеце Tops Friendly Market у горадзе Бафала, штат Нью-Ёрк, ЗША. На месцы злачынства паліцыяй затрыманы стралок Пэйтан Гендра.

Напад
-----

18-гадовы Пэйтан Гендра ехаў некалькі гадзін, каб дабрацца да раёна горада, населенага пераважна цемнаскурымі. Ён узброіўся магутнай вінтоўкай, на ім была бронекамізэлька і шлем. Прыкладна а 14:30 стралок увайшоў у ажыўлены супермаркет і адкрыў агонь. Ён выкарыстаў камеру для анлайн-трансляцыі расстрэлу. Ахоўнік у супермаркеце спрабаваў адбіць напад, але быў застрэлены. Падчас атакі мужчына выкрыкваў абразы на расавай глебе. Пасля прыбыцця да месца здарэння дадатковых нарадаў паліцыі налётчык уступіў з імі ў супрацьстаянне, аднак потым склаў зброю, быў затрыманы і заключаны пад варту

Ахвяры
------

Налётчык забіў дзесяць чалавек. Яшчэ трое былі паранены. Па словах камісара паліцыі Бафала Джозефа Грамальі, большасць ахвяр былі афраамерыканцамі: адзінаццаць — чарнаскурыя, двое — белыя.

Рэакцыя
-------

Мэр Бафала Байран Браўн выступіў перад журналістамі з нагоды здарэння. Ён заявіў:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Гэта найгоршы кашмар, з якім можа сутыкнуцца любое грамадства, мы цяпер пакутуем, мы абураемся. Мы не можам дазволіць гэтаму нягодніку падзяліць нашу супольнасць або нашу краіну. | "|

Губернатар Нью-Ёрка Кэці Хоўкул назвала напад «пагарджаным актам гвалту».

Пра здарэнне ў Бафала даклалі Прэзідэнту ЗША Джо Байдэну. У заяве Белага дому сказана, што ён і першая лэдзі моляцца за загінуўшых і іх блізкіх.

Гл. таксама
-----------

* Масавае забойства ў пачатковай школе «Роб»
* Стральба ў Хайленд-Парку

Зноскі
------

1. 1 2  Gunman Kills 10 at Buffalo Supermarket in Racist Attack(англ.)  **(нявызн.)**?, *The New York Times* (May 14, 2022).
2. 1 2 3  Массовое убийство в штате Нью-Йорк: что известно **(нявызн.)**, *BBC* (15 мая 2022).
3. ↑  10 dead in Buffalo shooting, police commissioner says **(нявызн.)**, *CNN* (May 14, 2022). Праверана May 14, 2022.
O2 + 2 H2 > 2 H2O
**Хімі́чнае ўраўне́нне** — запіс хімічных рэакцый з дапамогаю хімічных формул, лічбаў і матэматычных знакаў.

Хімічнае ўраўненне складаецца з левай і правай частак, злучаных сімвалам роўнасці, або простай стрэлкай (для неабарачальных рэакцый) ці двайной стрэлкай (для абарачальных рэакцый). У левай частцы запісваюць формулы зыходных рэчываў, у правай — атрыманых рэчываў, злучаючы іх знакам «+». Перад формуламі рэчываў запісваюць каэфіцыенты, якія звычайна з'яўляюцца цэлымі лікамі. Акрамя рэчываў у хімічных ўраўненнях могуць выкарыстоўвацца формулы іонаў ці радыкалаў. У радыяхіміі і ў метадзе паўрэакцый ў хімічных ураўненнях ужываецца таксама сімвал электрона.

Прыклад: 4FeS2 + 11O2 = 2Fe2O3 + 8SO2.

У хімічных ураўненнях часта ўжываюцца дадатковыя абазначэнні. Па-над стрэлкамі ці знакам роўнасці паміж правай і левай часткамі хімічнага ўраўнення запісваюць сціслую інфармацыю адносна ўмоў, у якіх адбываецца рэакцыя (ціск, тэмпература, выпраменьванне, наяўнасць і тып каталізатара). У правай частцы пасля формул рэчыва ўжываюцца пазначэнні іх агрэгатнага стану (стрэлка ўверх — для газаў, стрэлка ўніз — для цвёрдых рэчываў). У правай частцы знакамі «+» ці «-» запісваюць энергетычны эфект рэакцыі.

Пошук каэфіцыентаў у хімічных ураўненнях грунтуецца на законе захавання хімічнага саставу: колькасць атамаў кожнага тыпу ў правай і левай частках хімічнага ўраўнення павінна быць аднолькавай. У больш складаных выпадках (напрыклад, акісляльна-аднаўленчыя рэакцыі) ужываюць дадатковыя прыёмы (метад паўрэакцый), а таксама спосаб рашэння сістэмы матэматычных ураўненняў.

На аснове хімічных ураўненняў ажыццяўляюцца разлікі для даследчых і вытворчых мэт.

Хімічныя ўраўненні сталі шырока ўжывацца з першай палавіны 19 ст.

Ураўненні, падобныя на хімічныя ўжываюцца і ў ядзернай фізіцы, але там не дзейнічае закон захавання масы і хімічнага саставу.

Гл. таксама
-----------

* Хімічная рэакцыя
* Стэхіяметрыя
* Тэрмахімічнае ўраўненне

Літаратура
----------

* Ураўненні хімічныя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 250. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

Спасылкі
--------

* Master of Chemical Equations(недаступная спасылка) — Real chemical equation balancer.
* Jean Beguin
* Ураўноўванне хімічных рэакцый Архівавана 7 жніўня 2020.
* Састаўленне іоннага ўраўнення на прыкладзе ўзаемадзеяння NaOH і HCl — відэа
* Хімічныя ўраўненні — відэа-ўрок(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX5158026 · BNF: 121441778 · GND: 4177120-5 · LCCN: sh85022909 · Microsoft: 187738980 · NKC: ph561418 |

 |
**Лі Цуньсюй** (кіт. трад. 李存勗, піньінь *Lǐ Cúnxù*; 2 снежня 885 — 15 мая 926) — заснавальнік і першы імператар Позняй Тан  (руск.) (бел. перыяду пяці дынастый і дзесяці дзяржаў  (руск.) (бел..

Біяграфія
---------

Паходзіў з шатоскага  (укр.) (бел. племені чжуюэ. Быў сынам генерала Лі Кэюна  (руск.) (бел. які знаходзіўся на службе дынастыі Тан і правадыра чжуюэ. Той спачатку зваўся Чымін і вызначыўся падчас падаўлення паўстання Хуан Чаа  (укр.) (бел. а потым спрабаваў захапіць уладу ў паўночных правінцыях, за што атрымаў прозвішча Лі.

Лі Цуньсюй лічыцца самым ваяўнічым кіраўніком ўсяго перыяду Пяці дынастый і дзесяці дзяржаў. Пасля смерці бацькі ён атрымаў у спадчыну тытул прынца Цзінь. Валоданні, што ён атрымаў у спадчыну знаходзіліся ў стане заняпаду, таму Цзінь не магла супрацьстаяць ваеннай моцы Позняй Лян, заснавальнік якой, Чжу Вэнь  (укр.) (бел. захапіў танскі трон. Аднак Лі Цуньсюй павольна аднавіў сваю дзяржаву, прыняўшы шэраг заваяванняў і саюзаў, каб захапіць як мага больш зямель на поўнач ад Хуанхэ, перш чым пачаў маштабную кампанію супраць Позняй Лян.

923 года Лі Цуньсюй заваяваў Познюю Лян і абвясціў сябе імператарам новай дынастыі — Позняй Тан, якую асабіста ён лічыў *Адноўленай Тан*. Сталіца была вернута ў старую ўсходнюю танскую сталіцу, горад Лаян. У цэлым Позняя Тан, як і ўсе дзяржаўныя ўтварэнні перыяду Пяці дынастый і дзесяці дзяржаў, мела кароткую гісторыю — яна праіснавала трынаццаць гадоў.

Сам Лі Цуньсюй пражыў усяго тры гады пасля заснавання дынастыі. Ён быў забіты падчас афіцэрскага паўстання 926 года на чале з Гуа Чунцянем  (ВД) (бел.. Трон па яго смерці атрымаў у спадчыну яго прыёмны брат Лі Сіюань.

Дэвіз праўлення
---------------

* *Тунгуан* (同光) 923—926

Зноскі
------

1. 1 2  China Biographical Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13407958'></a>

Літаратура
----------

* *Старая гісторыя пяці дынастый*, гл. 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34
* *Гістарычныя запісы Пяці дынастый*, гл. 5
* *Цзы чжы тун цзянь*, гл. 260, 263, 265, 266, 267, 268, 269, 270, 271, 272, 273, 274, 275


| ?Лі Цуньсюй — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Li Zhiyi[d] |  | Q10331409? |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Li Guochang[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Li Keyong[d] |  |  |  |  | Q8255996? |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Emperor Zhuangzong of Later Tang |  |  |  |  | Q8255942? |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Empress Dowager Cao[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| CBDB: 0184923 · GND: 1140649973 · ISNI: 0000 0000 6428 3936 · LCCN: nr98031837 · NLA: 36727534 · VIAF: 31911601 |

 |