**Па́мва Бяры́нда**, свецкае імя **Па́вел Бяры́нда** (1550—1570-я, Галіцыя — 23 (13) ліпеня 1632, Кіеў) — дзеяч усходнеславянскай культуры, лексікограф, паэт, перакладчык, гравёр і выдавец. Адзін з першых друкароў на Русі.

Біяграфія
---------

Атрымаў выдатную адукацыю. Валодаў старажытнагрэчаскай, лацінскай, стараславянскай, старажытнаяўрэйскай, беларускай, украінскай мовамі. У сярэдзіне 1590-х гадоў зблізіўся з Львоўскім епіскапам Гедэона Балабанам  (укр.) (бел. які адкрыў у сваім маёнтку ў Страціне  (руск.) (бел. друкарню і запрасіў Бярынду арганізаваць яе работу. У 1597 годзе Бярында пераязджае ў Страцін і прыступае да выдавецкай дзейнасці. У 1604 годзе ён, сумесна з Сімяонам Будзынай, выдае «Служэбнік», а ў 1606 годзе — «Трэбнік». У тым жа, 1606 годзе, Бярында пераехаў са Страціна ў Перамышль, працаваць у тамтэйшага праваслаўнага епіскапа Міхаіла Капысценскага, а дзейнасць страцінскай друкарні прыпынілася.

Між 1610 і 1613 гадамі Памва Бярында аўдавеў і прыняў манаства. Свецкім іменем Бярынды было Павел, але пры пострыгу ў манахі  (руск.) (бел. ён атрымаў імя Памва. У 1614—1616 гадах служыў у друкарні  (руск.) (бел. львоўскага Успенскага брацтва і выкладаў у брацкай школе  (руск.) (бел..

У 1615 годзе Кіева-Пячэрскі архімандрыт Елісей Плецянецкі  (руск.) (бел. набыў непрацуючую страцінскую друкарню і зноў запрасіў туды працаваць Памву Бярынду. Пасля Плецянецкі вывез друкарню цалкам са Страціна ў Кіеў, дзе на яе аснове была створана друкарня Кіева-Пячэрскай лаўры. У 1619 годзе Бярында разам з сынам Лукашам пераехаў у Кіеў і працаваў у гэтай друкарні да канца жыцця, а ў перыяд з 1627 па 1629 годы і ўзначальваў. У 1620 годзе іерусалімскі патрыярх Феафан III  (руск.) (бел. удастоіў Памву Бярынду звання протасінкела  (руск.) (бел.. Памёр Памва Бярында 13 ліпеня 1632 года ў Кіеве.

Творчасць
---------

Першая старонка аднаго са старэйшых слоўнікаў беларускай і ўкраінскай моў — «Лексіконъ славенорωсскїй и именъ Тлъкованїє» Памвы Бярынды
### Лексіконъ славенорωсскїй альбо Именъ тлъкованїє

Асноўны артыкул: **Лексікон Памвы Бярынды**
«Лексіконъ славенорωсскїй альбо Именъ тлъкованїє» Памвы Бярынды, над якім ён працаваў 30 гадоў — значнае дасягненне старабеларускага і стараўкраінскага[*крыніца?*] слоўніцтва. Складаецца з дзвюх частак: «лексікон» — царкоўнаслав.-бел.-ўкр. слоўнік; і «…Імёны ўласныя» — збор тлумачэнняў тапонімаў і антрапонімаў, а таксама агульных назваў неславянскага паходжання. У памятцы амаль 7 000 артыкулаў (каля 5 000 ў 1-й частцы, 2 000 — у 2-й, сярод якіх каля 1 400 уласных імён).

### Літаратурная творчасць

Памва Бярында быў адным з пачынальнікаў паэзіі і школьнай драмы ва Украіне.

У 1616 годзе Бярында надрукаваў у Львове свой першы твор — калядны дыялог з пралогу, прамоў сямі хлопцаў і эпілогу «На Рождѣство Хрыста вѣршѣ для утѣхы православнимъ христианамъ». Разам з дыялогам там былі і іншыя вершы на царкоўныя тэмы. Вершы выкарыстоўваліся для дэкламацыі вучнямі брацкіх школ і мелі вялікую папулярнасць — іх перапісвалі ў XVII стагоддзі ў Маскве. У развіцці жанраў ўкраінскай літаратуры гэтыя вершы былі пераходным этапам ад паэзіі да драмы.

Працы
-----

У розны час Берында працаваў над напісаннем, рэдагаваннем і выданнем такіх кніг і ксілаграфіі як:

* «Служэбнік» (Страцін, 1604)
* «Трэбнік» (Страцін, 1606)
* «Іаана Златавуста кніга пра святарства» (Львоў, 1614)
* Ксілаграфія з выявай евангеліста Іаана (Львоў, 1616)
* «Віршы на Каляды Госпада Бога і Спаса нашага Ісуса Хрыста» (Львоў, 1616)
* «Анфалагіён» (Кіеў, 1619)
* «Намаканон» (Кіеў, 1620)
* «Гутаркі Іаана Златавуста на 14 пасланняў апостала Паўла» (Кіеў, 1623)
* «Гутаркі Іаана Златавуста на Дзеі апосталаў» (Кіеў, 1624)
* «Тлумачэнне на „Апакаліпсіс Андрэя Кесарыйскага"» (Кіеў, 1625)
* «Трыёда  (руск.) (бел. посная» (Кіеў, 1627)
* «От Отечьника скитскаго повесть удивителна о диаволе» (Кіеў, 1627) (прыпісваецца)
* «Лексікон славенароскі альбо імёнаў тлумачэнне» (Кіеў, 1627) — першы слоўнік царкоўнаславянскіх слоў з перакладам на старабеларускую
* «Павучанні аввы Дарафея» (Кіеў, 1628)
* «Любомудрейшаго кир Агапита главизны поучителны» (Кіеў, 1628)
* Ксілаграфія «Вязніца богаўгодных святых асуджанік» (Кіеў, 1629)
* «Імналогіі» (Кіеў, 1630) — панегірык-акраверш, прысвечаны Пятру Магілу
* «Трыёда каляровая»

Памяць
------

Дрэварыт з партрэтам Памвы Бярынды стварыў мастак Васіль Перавальскі  (укр.) (бел..

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 17 сакавіка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. 1 2 3 4 5  Берында Памва // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 56. — 737 с.
3. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. С. 413.

Літаратура
----------

* *В. В. Німчук.* Памво Беринда і його «Лексіконъ славенорωсскїй и именъ Тлъкованїє»
* Українська радянська енциклопедія. В 12-ти томах / За ред. М. Бажана. — 2-ге вид. — К.: Гол. редакція УРЕ, 1974—1985.
* *В. В. Німчук*. Беринда Памво // Українська мова: Енциклопедія. — К.: Українська енциклопедія, 2000. ISBN 966-7492-07-9
* *Житецкий П.* Очерк литературной истории малорусского наречия в XVII веке. К. 1888.  (руск.)
* *Сычевская А. И.* Памва Берында и его вирши… К. 1912.  (руск.)
* *Горецький П. Й.* Памва Беринда і його «Лексикон славеноросскій». «Українська мова в школі», 1956, № 2.
* *Гайдай Л.* Історія України в особах, термінах, назвах і поняттях. — Луцьк: Вежа, 2000.
* Довідник з історії України. Архівавана 10 красавіка 2009. За ред. І.Підкови та Р.Шуста. — К.: Генеза, 1993.
* Енциклопедія «Українська мова». Беринда Памво.
* Малий словник історії України / Відповідальний редактор Валерій Смолій. — К.: Либідь, 1997.
* «Кур'єр ЮНЕСКО», вересень, 1990.

|  |  |
| --- | --- |
| s: | Памва Бярында ў Вікікрыніцах |
| commons: | Памва Бярында на Вікісховішчы |