recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Венскі метрапалітэн** (ням.: Wiener U-Bahn) — сістэма ліній метрапалітэна ў Вене, якая складаецца з пяці ліній. З'яўляецца, разам з S-Bahnам, трамваем і аўтобуснай сеткай, важным складнікам грамадскага транспарту сталіцы Аўстрыі.

Сучасны Венскі метрапалітэн прынята лічыць адкрытым 8 мая 1976 года. У той жа час, у метрапалітэна Вены ёсць багатая перадгісторыя, якая вядзецца з канца XIX стагоддзя. Цяперашняя сетка ўключае ў сябе шэраг участкаў гарадской чыгункі, пабудаваных у 1898-1901 гадах.

Сістэма звязаная з венскімі хуткаснымі чыгункамі. Квіткі ў метро падыходзяць таксама і для аўтобусаў і трамваяў.

Сетка метро складаецца з 5 ліній агульнай працягласцю 74,2 кіламетраў з 101 станцыямі. Лініі не маюць назваў, а згадваюцца па нумарах з літарай U (ад U-Bahn), ад U1 да U6 (шматлікія праекты лініі U5 да гэтага часу не рэалізаваны). Акрамя таго, кожная лінія мае свой колер. Венскі метрапалітэн абслугоўваецца фірмай Wiener Linien GmbH & Co KG, якая належыць Wiener Stadtwerke AG, 100% акцый якой знаходзіцца ў валоданні горада Вена.

Метрапалітэн працуе з 5 раніцы да поўначы і, з верасня 2010 года, па начах перад святочнымі і выхаднымі днямі. Рашэнне аб прадаўжэнні часу працы па начах было прынята на гарадскім рэферэндуме ў лютым 2010 года.

Зноскі
------

1. ↑  Jahresbericht 2010 — Wiener Linien — Kennzahlen
2. ↑  VCÖ - VCÖ: Zahl der U-Bahn Fahrgäste in Wien hat sich seit 1990 verdoppelt

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Венскі метрапалітэн
**Венскі мірны дагавор** — мірны дагавор, падпісаны ў Вене 18 лістапада 1738 года паміж Аўстрыяй і Францыяй, завяршыў вайну за польскую спадчыну. Францыя прызнала саксонскага курфюрста Фрыдрыха Аўгуста II польскім каралём (Аўгуст III), яе стаўленік Станіслаў Ляшчынскі адмаўляўся ад прэтэнзіяў на польскі прастол, але атрымліваў Латарынгію, якая пасля яго смерці павінна была перайсці да Францыі. Да малодшай лініі іспанскіх Бурбонаў пераходзілі (ад Аўстрыі) Неапаль і Сіцылія. Аўстрыя атрымлівала Парму і П'ячэнцу, да герцага Франца Стэфана Латарынгскага (зяця імператара Карла VI) пераходзіла Таскана. Францыя пагадзілася гарантаваць аўстрыйскую прагматычную санкцыю 1713 года. Да Венскага мірнага дагавора 1738 года далучыліся у 1739 П'емонт, Іспанія, Расія, Польшча.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бярозкаўскі сельсавет.
**Бяро́зкаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Камарынскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Бярозкі.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Камарынскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Камарынскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кубрык.
**Ку́брык** (нідэрл.: koebrugkoebrug) — жылое памяшканне для ўсей каманды карабля або яго часткі. У кубрыках традыцыйна размяшчаўся матроскі склад, у той час як афіцэры забяспечваліся каютамі. У часы паруснага флоту кубрыкам называлася ніжняя палуба, дзе каманда размяшчалася для сну, спачатку прама на палубе, затым у падвесных ложках. У цяперашні час кубрыкі практычна зніклі на судах грамадзянскага флоту, але з'яўляюцца звычайнымі для ваенных караблеў.

Літаратура
----------

* Военно-морской словарь. — М: Военное издательство, 1990. — ISBN 5-203-00174-X.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · У. Даля |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 163884767 |
**Ка́йкаўскі біялагічны заказнік** — былы заказнік рэспубліканскага значэння ў Мінскім раёне. Заказнік быў заснаваны ў 1986 г. для захавання ў зялёнай зоне Мінска высокаўзроставых лясных насаджэнняў з рэдкімі відамі раслін. Плошча заказніка складала 1190 га (2006). Рэльеф плоскі. Кайкаўскі лясны масіў — адзін з найбольш буйных і старых участкаў яловых, шырокалісцева-яловых і хваёвых лясоў, якія захаваліся ў межах зялёнай зоны горада і мае важнае экалагічнае, эстэтычнае і навукова-пазнавальнае значэнне. У цяперашні час ён адчувае значныя антрапагенныя нагрузкі, вялікая частка ляснога масіву (больш за 70 %) высечана, а сам прыродны комплекс знаходзіцца пад непасрэднай пагрозай знікнення.

Заказнік быў ліквідаваны 27 снежня 2007 года згодна з Пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

Флора і фаўна
-------------

Пераважаюць яловыя лясы. У флоры налічваецца 350 відаў вышэйшых сасудзістых раслін, 70 мохападобных, звыш 50 відаў лішайнікаў. У Чырвоную кнігу Беларусі занесены лілея кучаравая (*Лілея кучаравая*), гладыёлус чарапіцападобны (*Gladiolus imbricatus*), баранец звычайны (*Huperzia selago*).

* Лілея кучараваяЛілея кучаравая
* Гладыёлус чарапіцападобныГладыёлус чарапіцападобны
* Баранец звычайныБаранец звычайны

Сярод дамінантаў дрэвастою прысутнічаюць елка (*Picea*), дуб (*Quercus*), вольха (*Alnus*). Узрост асобных дрэваў дасягае 100—150 гадоў, узрост дуба — 50-70 гадоў, вышыня дрэў — 25-27 метраў, у падросце таксама прысутнічалі елка і бяроза (*Betula*). Травяніста-хмызняковае покрыва ўяўляюць снітка (*Aegopodium*), кісліца (*Oxalis*). Сярод дамінантаў дрэвастою прысутнічаюць елка, клён (*Acer*), вольха, адзінкава прадстаўлены дуб і асіна (*Populus tremula*). Елка — узрост 120—130 гадоў, вышыня — да 30 м. Травяніста-хмызняковае покрыва складаюць чарніцы (*Vaccinium myrtillus*), кісліца, суніцы (*Fragaria vesca*), маліна (*Rubus idaeus*). Дамінантам дрэвастою з'яўляецца хвоя (*Pinus*). Яе сярэдні ўзрост — 30 гадоў, вышыня — да 15 м. Сярод дамінантаў дрэвастою прысутнічаюць елка, клён, вольха, адзінкава прадстаўлены дуб і асіна.

Цікавыя факты
-------------

Заказнік згадваецца ў песні «Месяц» гурту «Ляпіс Трубяцкі».

Зноскі
------

1. ↑  Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 27.12.2007 N 1833 "О республиканских заказниках"

Літаратура
----------

* Турысцкая энцыклапедыя Беларусі. Мн. Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 648 с.

Спасылкі
--------

* Кайкаўскі заказнік на Вікімапіі
**Кайлас** (Кайласа, Кайлаш; санскр.: कैलाश पर्वत Kailāśā Parvata, тыб.: གངས་རིན་པོ་ཆེ Ганг Рынпочэ, кіт. 冈仁波齐 峰, піньінь Gāng rén bō qí fēng) — гара ў аднайменным горным хрыбце ў сістэме гор Гандзісышань (Трансгімалаі) на поўдні Тыбецкага нагор’я ў Тыбецкім аўтаномным раёне Кітайскай Народнай Рэспублікі.

Гэта самая высокая гара ў сваім раёне, яе дадаткова вылучае сярод іншых чатырохгранная пірамідальная форма са снежнай шапкай і гранямі, арыентаванымі амаль дакладна па баках свету. Вышыня Кайласа да гэтага часу застаецца спрэчным пытаннем — шырока распаўсюдзілася сцвярджэнне, што Кайлас мае вышыню 6666 м; навукоўцы разыходзяцца ў меркаваннях ад 6638 да 6714 м, гэта абумоўлена спосабам вымярэння вышынь гор. Да таго ж, Гімалайскія горы лічацца маладымі, таму вышыня іх павялічваецца ў сярэднім з улікам абветрывання пароды на 0,5-0,6 см у год.

Гісторыя узыходжанняў
---------------------

Вяршыня гары застаецца непакорнай. У 1985 годзе знакаміты альпініст Райнхольд Меснер атрымаў ад кітайскіх улад дазвол на ўзыходжанне, але адмовіўся ў апошні момант.

У 2000 годзе іспанская экспедыцыя за досыць значную суму набыла дазвол на заваяванне Кайласа ў кітайскіх уладаў. Каманда ўсталявала базавы лагер ля падножжа, але ступіць на гару ім так і не ўдалося. Тысячы паломнікаў заступілі шлях экспедыцыі. Далай-лама, ААН, шэраг буйных міжнародных арганізацый, мільёны вернікаў ва ўсім свеце выказалі свой пратэст супраць заваявання Кайласа, і іспанцам прыйшлося адступіць.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 14427652d · GND: 4209231-0 · LCCN: sh85071289 · NDL: 00628339 · NKC: ge256086 · VIAF: 256970602 |

 |
Малы ратны востраў
**Малы ратны востраў** (сербск.: Мало ратно острво, таксама **Коњско острво** — *Конскі востраў*) — рачны востраў у Бялградзе, Сербія. Востраў размешчаны пры зліцці рэк Сава і Дунай, паміж паўднёвым берагам  Вялікага ратнага вострава і правым берагам Дуная.

З'яўляецца часткай Бялграда і належыць да абшчыны Земун.

Да  Другой сусветнай вайны востраў быў значна шырэйшым, чым зараз. У 1948 годзе яго зямля была выкарыстана для запаўнення пяском багністых тэрыторый, дзе пазней быў пабудаваны новы раён горада, Новы Бялград.

У цяперашні час востраў мае даўжыню 300 метраў, шырыню ў 30 метраў. Ён цалкам пакрыты расліннасцю (у асноўным  таполямі) і недаступны для грамадскасці. Разам з Вялікім ратнай востравам з'яўляецца сапраўдным раем для размнажэння рыбы і месцам адпачынку пералётных птушак. Ахоўваецца законам.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Мната** (чэшск.: Mnata) — другі з сямі легендарных князёў Чэхіі ад легендарнага заснавальніка дынастыі Пржэмысловічаў Пржэмысла Аратага, да першага гістарычна дакладнага князя Барывоя. Імёны гэтых князёў упершыню сустракаюцца ў «Чэшскай хроніцы» Казьма Пражскага, адкуль патрапілі ў большасць гістарычных прац аж да працы XIX стагоддзя Францішка Палацкага *«Гісторыя чэшскага народа ў Чэхіі і Маравіі»*.

Паводле адной з тэорый, колькасць князёў адпавядае выяве на фрэсках на сценах ратонды ў Знойма ў Маравіі. Аднак Анежка Мерхаўтава сцвярджае, што на фрэсцы намаляваны ўсе прадстаўнікі дынастыі Пржэмысловічаў, у тым ліку малодшых князёў Маравіі.

Паходжанне імя
--------------

Завіс Каландра меркаваў, што ў імёнах сямі князёў былі зашыфраваны старажытнаславянскія назвы дзён тыдня — Мната быў другім днём тыдня — панядзелкам, (сяр. ням.: Montag). Паводле іншай тэорыі, гэта імя ўзнікла з-за памылкі ў пашкоджаным старадаўнім славянскім рукапісе.

Сем міфічных князёў
-------------------

| Сем князёў Чэхіі пасля Пржэмысла |
| --- |
| Незамысл |
| Мната |
| Воен |
| Уніслаў |
| Кржэсамысл |
| Неклан |
| Гасцівіт |

Зноскі
------

1. ↑  Barbara Krzemieńska-Anežka Merhautová-Dušan Třeštík: «Moravští Přemyslovci ve znojemské rotundě», Praha 2000.
2. ↑  Záviš Kalandra: «České pohanství», Praha 1947
3. ↑  Vladimír Karbusický: Báje, mýty, dějiny. Nejstarší české pověsti v kontextu evropské kultury, p.237, Praha 1995

Літаратура
----------

* Barbara Krzemieńska, Anežka Merhautová, Dušan Třeštík: «Moravští Přemyslovci ve znojemské rotundě», Praha 2000.
* Záviš Kalandra: «České pohanství», Praha 1947
* Vladimír Karbusický: «Báje, mýty, dějiny. Nejstarší české pověsti v kontextu evropské kultury», s. 237, Praha 1995
Інталія. Выява імператара Каракала на аметысце
**Інталія** (ад італ.: intaglio — разьба, разьба па камені) — разнавіднасць гемы, ювелірны выраб ці ўпрыгожванне, выкананы ў тэхніцы паглыбленага (адмоўнага) рэльефу на каштоўных ці напаўкаштоўных камянях ці на шкле. У супрацьлегласць камеі, якая выконваецца ў тэхніцы выпуклага рэльефу.

Тэхніка інталія часта ўжываецца для вырабу пячатак, адбітак з якіх выглядае выпуклым. Таму шматлікія кольцы-пячаткі выконваліся ў тэхніцы інталія.

Літаратура
----------

* Boardman, John. *Island Gems*, 1963.
* Boardman, John. *Archaic Greek Gems*, 1968.
* Brown, Clifford M. (ed). *Engraved Gems : Survivals and Revivals*, National Gallery of Art Washington, 1997. ISBN 0894682717, 9780894682711

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Інталія
* Beazley Archive Архівавана 19 жніўня 2010.
* *Carvers and Collectors*
* Digital Library Numis (DLN) Архівавана 16 жніўня 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Universalis |
**Ландшафтна-рэкрэацыйныя тэрыторыі** (ЛТР) — штучныя створаныя і/ці ператвораныя сродкамі ландшафтнай архітэктуры натуральныя тэрыторыі прыроднага комплексу — лесапаркі, лугапаркі, паркі, сады, бульвары, скверы, водна-зялёныя сістэмы (ВЗС), азелянёныя тэрыторыі рознага функцыянальнага прызначэння — жылога, грамадскага, камунальнага, вытворчага і інш. Ландшафтна-рэкрэацыйныя тэрыторыі населеных пунктаў і прыгарадных зон прызначаны для арганізацыі рэкрэацыйнай дзейнасці і паляпшэння стану навакольнага асяроддзя. Яны павінны фарміраваць прыродны каркас паселішча ў выглядзе адзінай сістэмы адкрытых і азелянёных прастор, мець зручныя пешаходныя і транспартныя сувязі з жылымі і грамадскімі тэрыторыямі населенага пункта.

Літаратура
----------

* Кравчук, Л. А. Структурно-функциональная организация ландшафтно-рекреационного комплекса в городах Беларуси / Л. А. Кравчук. — Минск: Бсларус. навука, 2011. — 171 с. — ISBN 978-985-08-1264-3.
Пячэрскі лесапарк у Магілёве
**Лесапа́рк** — лес у непасрэднай блізкасці ад горада добраўпарадкаваны для адпачынку на ўлонні прыроды; адзін з відаў загараднага парку. Бываюць агульнага тыпу (прагулачныя), шматпрофільныя (для спорту, адпачынку, забаў) і спецыялізаваныя (курортна-аздараўленчыя, спартыўныя, гісторыка-мемарыяльныя). Ствараюцца на базе лясоў зялёных зон.

Каля буйных гарадоў лесапаркі звычайна займаюць 300—500 га. Адкрытыя прасторы, паляны, лугі і вадаёмы, у іх складаюць да 30 %. Абсталяванне найчасцей робяць з прыродных матэрыялаў — дрэва, каменю, чароту і інш. Загарадныя паркі, у якіх пераважаюць лугі, паляны і вадаёмы называюцца лугапаркамі і гідрапаркамі.

Зноскі
------

1. 1 2  Беларусь, 1995

Літаратура
----------

* *А. В. Сычова.* Лесапарк // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
* Лесапа́ркі // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 422—423. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
* *Левин В. С.* Лесопарк // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лесапарк

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85137261 · Microsoft: 2776426263 · NKC: ph698678 |
**Уладзімір Клуніцкі** (20 мая 1912, Мінск (?) — 27 жніўня 1974, Сідней, Аўстралія) — беларускі грамадскі дзеяч, выдавец.

Біяграфія
---------

Меў адукацыю агранома. У 1948 г. прыехаў у Аўстралію, дзе адразу стаў адным з актыўных арганізатараў беларускага жыцця. Удзельнічаў у стварэнні першага беларускага клуба і агульнага Беларускага аб’яднання ў Новым Паўднёвым Уэльсе (пазней перайменаванага ў Беларускае аб’яднанне ў Аўстраліі). У межах дзейнасці гэтых арганізацыяў наладзіў выданне часопіса «Новае жыццё» і ўдзел беларусаў у першых міжнацыянальных выставах «новых аўстралійцаў». Пасля расколу Беларускага аб’яднання ў Аўстраліі ў 1952 г. далучыўся да Беларускага аб’яднання ў Новым Паўднёвым Уэльсе, але хутка выйшаў з гэтае арганізацыі і стварыў групу «незалежнікаў», афіцыйнай структурай якіх праз некаторы час стала Беларуска-аўстралійскае незалежнае аб’яднанне. Падтрымліваў сувязі з Сяргеем Хмарам у Канадзе і ягонымі выданнямі «Беларускі голас» і «Баявая ўскалось», на старонках якіх рэгулярна друкаваўся. Быў ідэолагам «надпартыйнасці» ў Аўстраліі. У 1954 г. выдаў брашуру «Першыя крокі», прысвечаную пачаткам беларускага арганізацыйнага жыцця ў Аўстраліі і падзеям расколу. У 1955—1956 гг. спрабаваў аднавіць выданне ўласнага часопіса пад назвай «Да перамогі», але выйшлі толькі два нумары.

Літаратура
----------

* *Юрэвіч, Л.* Шматгалосы эпісталярыум : гісторыя людзей і ідэй на эміграцыі ў ліставанні / Прадм. і рэд. Н. Гардзіенка. — Мінск: Кнігазбор, 2012. — 660 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны ; кн. 20). — ISBN 978-985-7007-43-1.
**Нітрагліцэрын** (**гліцэрынтрынітрат**, **трынітрагліцэрын**, **трынітрын**, **НГЦ**) — эстэр гліцэрына і азотнай кіслаты. Звыклая назва «нітрагліцэрын» з пункту гледжання сучаснай наменклатуры з’яўляецца крыху некарэктнай, бо нітрагіцэрын з’яўляецца нітраэфірам, а не «класічным» нітразлучэннем. Шырока вядомы дзякуючы сваім выбуховым (і ў некаторай ступені лекавым) уласцівасцям. Хімічная формула CHONO2(CH2ONO2)2.

Упершыню сінтэзаваны італьянскім хімікам Асканіё Сабрэра ў 1847 годзе, першапачаткова быў названы «пірагліцэрын» (італ.: pyroglycerina). Згодна з наменклатуры IUPAC называецца 1,2,3-трынітраксіпрапан.

Бясколерная масляністая вадкасць. Тэмпература кіпення 125 °С (пры ціску 2 мм рт.сл.). Шчыльнасць 1,5951 г/см³. Добра раствараецца ў ацэтоне, дыэтылавым эфіры, метаноле, воцатнай кіслаце, бензоле, нітрабензоле і вадкіх нітраэфірах. Дрэнна раствараецца ў вадзе, гліцэрыне, бензіне. Па хімічным уласцівасцям з’яўляецца тыповым прадстаўніком арганічных нітратаў.

Нітрагліцэрын з’яўляецца магутным выбуховым рэчывам. Хуткасць дэтанацыі 7650 м/с, можа дэтанаваць павольна (1500—2000 м/с).

Выкарыстанне
------------

Нітрагліцэрын выкарыстоўваецца ў якасці выбуховага рэчыва, у складзе пораха, у якасці лекавага сродку.

Спасылкі
--------

* *Нитроглицерин (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* Нитроглицерин // ХиМиК.ру  (руск.)
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нітрагліцэрын

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11968823w · GND: 4042391-8 · LCCN: sh85092085 · NDL: 00568571 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Савіцкі.
 **Уладзімір Канстанцінавіч Савіцкі** (9 сакавіка 1960, Баранавічы —) — беларускі тэатральны рэжысёр.

Біяграфія
---------

У 1981 годзе скончыў Беларускі інстытут культуры. Працаваў акцёрам Магілёўскага абласнога тэатра (г. Бабруйск) (1981—1987). У 1991 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут. З 1991 года арганізатар (разам з А. Маркевічам) і рэжысёр тэатра-студыі «Абзац». У 1993—2010 гадах рэжысёр Купалаўскага тэатра. З 2010 года — мастацкі кіраўнік Беларускага тэатра юнага гледача.

Творчасць
---------

У розных тэатрах паставіў больш за 30 спектакляў паводле класічнай і сучаснай драматургіі, сярод якіх адзначаныя «Смерць Талеркіна» А. Сухава-Кабыліна, «Вечны Фама» Ф.Дастаеўскага, «Свае людзі — паладзім» А. Астроўскага, «Пігмаліён» Б.Шоў, «Крэслы» Э.Іянескі, «Восеньская саната» І.Бергмана.

У 1999 г. стажыраваўся ў Тэатры драмы і камедыі на Таганцы пад кіраўніцтвам Юрыя Любімава. У 2008 г. стажыраваўся ў МХТ імя А. П. Чэхава пад кіраўніцтвам Алега Табакова.

Значны перыяд творчасці звязаны з пастаноўкамі нацыянальнай літаратуры — сучаснай і класічнай: «Беларусь у фантастычных апавяданнях» паводле Я. Баршчэўскага, «Балада пра каханне» паводле «Альпійскай балады» В. Быкава, «Дзікае паляванне караля Стаха» і «Сны аб Беларусі» паводле У. Караткевіча (усе спектаклі з рэпертуару Купалаўскага тэатра; інсцэніроўкі літаратурных твораў належаць У.Савіцкаму).

На сцэне Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Якуба Коласа ў Віцебску паставіў «Ветрагоны» У. Галубка і «Апошнія сведкі» С. Алексіевіч.

На сцэне Беларускага тэатра юнага гледача паставіў спектаклі: «Крыху пяшчоты», «Міхалава зямля», «Пан міністар», «Майго юнацтва крылы».

Прызнанне
---------

* Аўтар дзевяці інсцэніровак па матывах нацыянальнай і сусветнай літаратуры, адзначаных прызамі і ўзнагародамі на драматургічных конкурсах, абвешчаных Міністэрствам культуры Рэспублікі Беларусь.

* Акцёр Аляксандр Палазкоў, які выканаў ролю Філімона Пупкіна ў спектаклі «Пан Міністар», пастаўленым У. Савіцкім, перамог у намінацыі «Лепшая мужчынская роля» на Другой Нацыянальнай тэатральнай прэміі (2012).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Сабалеўскі А. В. Савіцкі Уладзімір Канстанцінавіч// Тэатральная Беларусь. У 2 т. Т. 2. — Мн.: БелЭн, 2003. — С. 326.

Спасылкі
--------

* Уладзімір Савіцкі на сайце Беларускага тэатра юнага гледача Архівавана 23 чэрвеня 2012.
Аб'ёмная мадэль іона NO2
**Нітрыт** — соль азоцістай кіслаты HNO2. Нітрыты тэрмічна меней устойлівыя, чым нітраты. Прымяняюцца ў вытворчасці азафарбавальнікаў і ў медыцыне.

Прыклады
--------

* Нітрыт натрыю NaNO2
* Азоцістая кіслата HNO2

Біялагічная роля
----------------

Нітрыты трапляюць у кроў чалавека двума шляхамі: прамым утрыманнем або з нітратамі, якія ў крыві чалавека ператвараюцца ў нітрыты. Яны - яд для гемаглабіна чалавека. Двухвалентнае жалеза ў гемаглабіне крыві акісляецца да трохвалентнага і атрымліваецца метгемаглабін. Ён не здольны пераносіць О2 ці СО2.

Літаратура
----------

* Нітрыты // Хімічны слоўнік навучэнца. — Мн.: Народная асвета, 2004 — С. 172.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776179834 · NKC: ph422364 |
**Княства Таранта** (італ.: Principato di Taranto, тарант.: Pringipate de Tarde) — нарманская дзяржава, якая займала паўднёвы ўскраек Апуліі са сталіцай у Таранта. Было створана ў 1088 годзе для Баэмунда, старэйшага сына Роберта Гвіскара, як частка мірнага пагаднення паміж ім і яго малодшым братам Ражэрам пасля спрэчкі наконт атрымання ў спадчыну Герцагства Апуліі. Княства праіснавала да 1465 года і кіравалася рознымі дынастыямі.

Князі Таранта
-------------

* Дынастыя Атвіляў:
	+ 1088 — Баэмунд I, князь Антыёхіі
	+ 1111 — Баэмунд II, князь Антыёхіі
	+ 1128 — Ражэр II

* Дынастыя Штаўфенаў
* Дынастыя Брыен
* Дынастыя Анжу
**Князь Ігар** (руск.: Князь Игорь) — опера рускага кампазітара А. П. Барадзіна ў чатырох дзеях з пралогам.

Крыніцай для лібрэта, напісанага самім аўтарам пры ўдзеле У. В. Стасава, паслужыў помнік старажытнарускай літаратуры «Слова пра паход Ігараў», які распавядае пра няўдалы паход князя Ігара супраць полаўцаў.

Прэм'ера оперы адбылася 22 кастрычніка 1890 года ў пецярбургскім Марыінскім тэатры.

Гісторыя стварэння
------------------

А. П. Барадзін
18 красавіка 1869 года на музычным вечары ў Л. І. Шастаковай У. В. Стасаў прапанаваў кампазітару ў якасці опернага сюжэту «Слова пра паход Ігараў». А. П. Барадзін з цікавасцю ўзяўся за працу, пабываў у ваколіцах Пуціўля, вывучаў гістарычныя і музычныя крыніцы, звязаныя з апісваным часам.

Опера пісалася на працягу 18 гадоў, але ў 1887 годзе кампазітар памёр, і опера засталася няскончанай. Па запісах А. П. Барадзіна працу завяршылі Аляксандр Канстанцінавіч Глазуноў і Мікалай Андрэевіч Рымскі-Корсакаў. Лічыцца, што Глазуноў па памяці аднавіў уверцюру, якую чуў ў аўтарскім выкананні на фартэпіяна (сам ён абверг гэтую легенду на старонках Рускай музычнай газеты). Ён таксама амаль цалкам злажыў і аркестраванае трэцяе дзеянне. М. А. Рымскі-Корсакаў аркестраваў пралог, першае, другое і чацвёртае дзеянні і палавецкі марш.

Зноскі
------

1. 1 2 3  The Opera Database Праверана 15 мая 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54366466'></a>
2. ↑  Русская музыкальная газета, 1896 № 3, ст. 155—160

Літаратура
----------

* *Г. Л. Головинский  (руск.) (бел..* «Князь Игорь» А. Бородина. — М.: Государственное музыкальное издательство, 1962. — 85 с.
* *В. Коршиков  (руск.) (бел..* Хотите, я научу вас любить оперу. О музыке и не только. — М. ЯТЬ, 2007. — 246 с.

Спасылкі
--------

* Краткое содержание (синопсис) оперы «Князь Игорь» на сайте «100 опер»  (руск.)
* Полное либретто оперы «Князь Игорь»  (руск.)
**Нікіфар Каліст Ксанфопул** (грэч. Νικηφόρος Κάλλιστος Ξανθόπουλος, памёр каля 1350) — царкоўны гісторык, манах Сафійскага манастыра ў Канстанцінопалі.

Яго «Царкоўная гісторыя» (у 18 кнігах) даведзена да смерці візантыйскага імператара Фокі (611); у прадмове аўтар абяцаў працягваць апавяданне пра далейшы час, які, можа быць, і існаваў, але да цяперашняга часу не знойдзены. Лепшую частку сачынення складае апісанне эпохі імператара Юстына і Юстыніяна; але наогул сачыненне характарызуецца адсутнасцю гістарычнай крытыкі. Адзіны рукапіс гэтага сачынення знойдзены ў Афінскай бібліятэцы, адкуль яна перанесена ў Канстанцінопаль, а затым у Венскую бібліятэку. Выдадзена ў лацінскім перакладзе Ланжам (Lange) у 1553.

Нікіфар вядомы таксама як аўтар службы «Жываноснай Крыніцы» і шэрагу сінаксарыяў Поснай і Цвятной Трыёдзяў. Таксама ім былі напісаны тлумачэнні на некаторыя набажэнскія спевы.

Зноскі
------

1. 1 2  Nicephorus Callistus Xanthopulus // Catalogue of the Library of the Pontifical University of Saint Thomas Aquinas<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96071920'></a>
2. 1 2  Nicephorus Callistus Xanthopulus // opac.vatlib.it<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q84353965'></a>

Спасылкі
--------

* Никифор Ксанфопул // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (онлайн) · Notable Names Database · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10228241 · BIBSYS: 7034888 · BNE: XX1307437 · BNF: 13563893f · GND: 10095443X · ICCU: BVEV029119 · ISNI: 0000 0001 0883 864X · LCCN: n85355585 · NKC: mzk2009533118 · NLG: 35731 · NSK: 000626360 · NTA: 070972680 · NUKAT: n2010086340 · PTBNP: 495127 · LIBRIS: 376595 · SUDOC: 052559211 · VIAF: 29698295 |

 |
**Гамаятэрмія**, таксама *Цеплакроўнасць* (ад стар.-грэч.: ὅμοιος — падобны, аднолькавы і θέρμη - цяпло) — здольнасць жывых істот захоўваць пастаянную тэмпературу цела, незалежна ад тэмпературы навакольнага асяроддзя.

Гамаятэрмія ў жывых істот
-------------------------

Сярод існуючых цяпер жывых істот гамаятэрмнымі з'яўляюцца птушкі і млекакормячыя (выключэнне складаюць толькі голыя землякопы). Дыскусійным таксама з'яўляецца пытанне аб тым, ці адносіліся да цеплакроўных жывёл пцеразаўры і дыназаўры. Гамаятэрмія з'яўляецца выгаднай з пункту гледжання эвалюцыі уласцівасцю арганізма, бо забяспечвае яму вялікую ступень незалежнасці ад фактараў знешняга асяроддзя, дазваляючы захоўваць актыўнасць у халодны час.

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.5. Мн. 1997, С.11
**Мнагакра́тная ры́фма** — рыфма, якая паўтараецца ў вершы пяць і больш разоў запар. Асабліва характэрная мнагакратная рыфма для ўсходняй паэзіі. Аднак сустракаецца яна і ў беларускай паэзіі, спалучаючы тыя радкі твора, у якіх разгорнутая адна вобразная думка. Напрыклад:

І мне наканаваны бой
З другімі і з самім сабой —
Бой з тупасцю, як пень, тупой,
Бой з чэрствасцю, як час, скупой,
Бой з крывадушнасцю любой,
Бяскроўны, ды смяротны бой.
Бой нерваў, сэрца перабой,
Калі нібы перад табой
Такі, як ты, ды не такі,
А пустазвоны-мастакі.
(А. Лойка «…I мне наканаваны бой»)

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
**Інсігніі** (лац.: Insignia) — знешнія знакі магутнасці, улады ці сану. Інсігніі рымскіх цароў, запазычаныя, як мяркуюць, у этрускаў, складаліся з залатой кароны, крэсла слановай косці і 12 ліктараў, якія суправаджалі цароў. Гэтыя інсігніі захаваліся і ў Рымскай рэспубліцы і адрознівалі тут консулаў і іншых вышэйшых магістратаў.

Інсігніі імператараў Свяшчэннай Рымскай імперыі ўяўлялі поўны камплект верхнягв і ніжняга адзення: шырокая стола, пояс, панчохі, сандалі і пальчаткі, карона, скіпетр і дзяржава; сюды таксама ўваходзілі 3 мячы, скрыначка мошчаў і Евангелле. Асобныя часткі свяшчэнна-рымскіх інсігній адносіліся да розных часоў, вытканыя і вышытыя часткі — праца сіцылійскіх сарацынаў, як, напрыклад, цудоўная мантыя 1133 года. У 1424 годзе інсігніі аддадзены былі ў вечнае захоўванне гораду Нюрнбергу; з пачатку XX стагоддзя яны захоўваліся ў Вене.

Інсігніямі таксама называюць знешнія знакі адрознення разнастайных ордэнаў, рэлігійных і іншых арганізацый, якія прэтэндуюць на нейкую магутнасць, часцяком на «тайную» магутнасць.

Прыкладамі інсігній рыцарскіх ордэнаў з'яўляюцца:

* Ордэнскі ланцуг
* Ордэнскія знакі, шыйныя ці нагрудныя (крыжы, зоркі і іншыя віды медальёнаў)
* Муаравая стужка, у тым ліку шыйная ці перавязь
* Ордэнская планка з муаравай стужкай
* Мантыя

Рэлігійныя інсігніі:

* Кардынальскі пярсцёнак
* Епіскапскі пярсцёнак
* Манаскі посах

Інсігніі могуць быць і не ўвасоблены ў матэрыяльную форму, а быць, напрыклад, асаблівым прывілеем. Напрыклад, праваслаўная іерархічная ўзнагарода на права Пераднясення крыжа.

Літаратура
----------

* Инсигнии // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4161860-9 · Microsoft: 2778897590 · NKC: ph218059 |
Адна са станцый Гамбургскага метрапалітэна
**Гамбургскі метрапалітэн** (ням.: Hamburger U-Bahn) уяўляе сабой падобную да берлінскага метрапалітэна сістэму рэйкавага грамадскага транспарту, якая праходзіць у тунэлях і на эстакадах. Разам з гамбургскім S-Bahn'ам метрапалітэн з'яўляецца адным з найважнейшых відаў грамадскага транспарту другога па памеры горада Германіі. Ён быў адкрыты ў лютым 1912 года. Агульная даўжыня чатырох ліній гамбургскага метро складае 104,7 кіламетраў. У 2010 годзе было перавезена каля 205900000 пасажыраў. Гамбургскі метрапалітэн адрозніваецца тым, што большая частка участкаў праходзіць па паверхні і на эстакадах, ахопліваючы ў асноўным паўночную частку горада. Сетка выкарыстоўвае стандартную еўрапейскую каляіну з трэцяй рэйкай, па якім падаецца пастаянны ток напругай 750 Вольт.

Зноскі
------

1. ↑  HOCHBAHN - Detail Auf einen Blick

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гамбургскі метрапалітэн

* Hochbahn Архівавана 9 студзеня 2014. — Аператар Гамбургскага метрапалітэна

| ⛭Метрапалітэны Германіі |
| --- |
| метрапалітэны | Берлін ·  Гамбург ·  Мюнхен ·  Нюрнберг ·  Франкфурт на Майне | Сцяг Германіі |
| метратрамы | Білефельд ·  Бон ·  Бохум ·  Дортмунд  ·  Дзюсельдорф ·  Кёльн ·  Штутгарт ·  Эсэн |
| гл. таксама | S-Bahn ·  Вуппертальская падвесная дарога ·  Дрэздэнская падвесная дарога |
**Уваравіт** — мінерал, кальцыева-хромавы сілікат, разнавіднасць гранату ізумрудна-зялёнага колеру. Названы ў гонар аднаго з прэзідэнтаў Расійскай акадэміі навук графа С. С. Уварава (1786—1855). Упершыню апісаны ў 1822 годзе акадэмікам Г. І. Гесам.

Уласцівасці
-----------

Часам гэты мінерал называюць уральскім смарагдам, бо першапачаткова ён быў знойдзены на Урале і яго афарбоўка падобная з афарбоўкай ізумруду. Яркі колер уваравіту звязаны з прысутнасцю хрому. У парашку — белы. Празрысты, напаўпразрысты. Мае шкляны бляск. Буйныя крышталі рэдкія, звычайна ўтварае дробназярністыя шчоткі і агрэгаты з памерам крышталёў не больш за 2—3 мм. На гранях часта назіраецца штрыхоўка. Самыя буйныя крышталі уваравіту выяўленыя ў Фінляндыі. Спайнасць недасканалая. Цвёрдасць па шкале Моаса 7,5. Шчыльнасць 3,40—3,80 г/см³. Дысперсія 0,026. Ва ультрафіялетавых промнях інертны. У адрозненне ад роднасных разнавіднасцяў гранатаў, уваравіт не плавіцца ў полымі паяльнай трубкі. Не паддаецца дзеянню кіслот.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Уваравіт
* Уваравіт у базе webmineral.com (англ.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Салаўёў.
**Аляксандр Аляксандравіч Салаўёў** (13 верасня 1926, в. Салані, Ленінградская вобласць, РСФСР — 23 мая 2021) — беларускі мастак тэатра. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1982).

Біяграфія
---------

Скончыў Ленінградскае Вышэйшае мастацка-прамысловае вучылішча імя В. І. Мухінай (1957), Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (1965). З 1965 года — у Віцебску. Мастак-пастаноўшчык, у 1977—1990 гадах — галоўны мастак Беларускага дзяржаўнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Я. Коласа. Член Беларускага саюза мастакоў (1966).

Памёр 23 мая 2021 года. Пахаваны 25 мая на Мазурынскіх могілках у Віцебску.

Творчасць
---------

Працаваў у тэатральна-дэкарацыйным мастацтве, станковым жывапісе і графіцы.

Аформіў больш за 100 спектакляў, сярод якіх: «Сымон-музыка» паводле Я. Коласа (1976), «Кастусь Каліноўскі» У. Караткевіча (1978), «Парог» (1982), «Радавыя» (1984) А. Дударава, «Рамэа і Джульета» У. Шэкспіра (1986), «Мудрамер» М. Матукоўскага (1988), «Каварства і любоў» А. Петрушэўскай (1989) і інш.

Аўтар жывапісных работ: «Дзве птушкі» (1984), «Накцюрн» (1998), «Водбліскі» (2003), «Экспромт» (2008), «Папярэджанне» (2008), «Настальгія» (2008), «Рэквіем па дрэве» (2008), «Мара» (2008), «Кампазіцыя» (2009), «Галактыка» (2010), «Метамарфозы» (2010); трыпціха «Прысвячэнне жанчыне» (2007); цыклаў «Фарбы зямлі» (1974—1985), «Русь» (1975—1985), «Тэатр» (1977—1980), «Космас» (1978—1982) і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Памёр мастак-авангардыст Аляксандар Салаўёў

Літаратура
----------

* *Цыбульский, М. Л.* Соловьев Александр Александрович / М. Л. Цыбульский // Регионы Беларуси : энцикл. : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова (гл. ред.) [и др.]. — Мн. : Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область. Кн. 2. — С. 481.
* *Іваноўскі Ю. І.* Салаўёў Аляксандр Аляксандравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 103. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сафонаў.

**Аляксандр Сафонаў** (нар. 17 снежня 1991, Знам’янка, Кіраваградская вобласць, Украіна) — украінскі футбаліст, абаронца клуба «Бішафсгофен».

Клубная кар’ера
---------------

На юнацкім узроўні гуляў за кіраваградскі «Алімпік» і александрыйскі «Аметыст». З 2008 года гуляў на аматарскім узроўні ў розных клубах Кіраваградскай вобласці, у другой палове 2011 года выступаў за моладзевы склад «Александрыі». 

У пачатку 2015 года далучыўся да клуба «Чаркаскі Дняпро», з якім атрымаў перамогу ў Другой лізе. У сезоне 2015/16 гуляў за каманду ў Першай лізе ў якасці трывалага іграка асновы. У жніўні 2016 года перайшоў у іншы першалігавы клуб «Мікалаеў», але ўжо ўвосень пакінуў яго.

У студзені 2017 года прыбыў на прагляд у беларускі клуб «Слуцк» і ў лютым падпісаў кантракт. У пачатку сезона выхадзіў на замену, але ўжо ў красавіку замацаваўся ў стартавым складзе на пазіцы апорнага паўабаронцы. Па заканчэнні сезона ў лістападзе 2017 года разарваў кантракт са «Слуцкам».

У снежні 2017 года стаў іграком луцкай «Валыні». У ліпені 2018 года перайшоў у «Чаркашчыну-Акадэмію», а ў сакавіку 2019 года перабраўся ў крэмэнчуцкі «Крэмінь». Разам з «Крэмінем» выйшаў у Першую лігу, аднак у верасні 2019 года пакінуў каманду.

У студзені 2020 года далучыўся да аматарскага клуба «ЛНЗ-Лэбэдын», з якім у сезоне 2021/22 гуляў ужо ў Другой лізе. У ліпені 2022 года перайшоў у клуб «Бішафсгофен» з трэцяй аўстрыйскай лігі.

Дасягненні
----------

* Украіна Пераможца Другой лігі чэмпіянату Украіны (2): 2014/15, 2018/19

Зноскі
------

1. ↑  Oleksandr Safonov // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  "Слуцк" объявил о подписании контрактов с Трачинским, Сафоновым и Юсовым
3. ↑  Былина, Сафонов, Щегрикович, Гуренко, Коне и Юсов покидают «Слуцк»
4. ↑  Экс-защитник "Слуцка" трудоустроился в Украине

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол · УАФ |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Станюта.
**Аляксандр Аляксандравіч Станю́та** (17 кастрычніка 1936, Мінск — жнівень 2011, Мінск) — беларускі крытык, літаратуразнавец, пісьменнік. Доктар філалагічных навук (1999). Прафесар (2000).

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Сын Стэфаніі Станюты. Дзядуля Меліты Станюты.

Скончыў Беларускі дзяржаўны універсітэт (1960). Працаваў у газеце «Знамя юности» (1960—1970). 3 1973 года выкладаў у БДУ.

Творчасць, даследчыцкая дзейнасць
---------------------------------

Друкаваўся з 1959. Пісаў на беларускай і рускай мовах. Даследаваў праблемы ўзаемадзеяння беларускай літаратуры і тэатра з рускай класічнай літаратурай, творчую мастацкую індывідуальнасць А. Адамовіча, Я. Брыля, В. Быкава, В. Казько, Алесь Жука, М. Стральцова і інш. Аўтар манаграфіі «Спасціжэнне чалавека. Творчасць Дастаеўскага 1840—1860-х гг.» (1976), кнігі пра творчасць Ф. Дастаеўскага «Твар і воблік» (1999), даследавання «Талстой на беларускай сцэне» (1980), зборніка літаратурна-крытычных артыкулаў «Плошча Свабоды» (1991), аповесці пра гарадское прыватнае жыццё 1950-х г. «Мост» (1984), кнігі пра маці «Стэфанія» (1994, дапоўнены варыянт «Жыццё актрысы», 2001), апавяданняў, нарысаў, сцэнарыяў дакументальных тэлефільмаў. У апошнія гады жыцця выйшлі дзве кнігі прозы А. Станюты: «Городские сны» і «Сцены из минской жизни».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Саламевіч І.* Станюта Аляксандр Аляксандравіч// Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 152. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).


| ?Аляксандр Аляксандравіч Станюта — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Аляксандр Аляксандравіч Станюта |  | Стэфанія Міхайлаўна Станюта |  | Міхаіл Пятровіч Станюта |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1089280297 · ISNI: 0000 0000 3266 171X · LCCN: n92094734 · NTA: 212993690 · NUKAT: n2004254276 · SUDOC: 170117316 · VIAF: 13970076 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Куніцкая.

**Юлія Іванаўна Куніцкая** (нар. 1950, Гродна) — беларускі педагог, спецыяліст у вобласці агульнай педагогікі, гісторыі педагогікі і адукацыі. Доктар педагагічных навук, дацэнт (2003).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў 1950 годзе ў Гродне.

Скончыла філалагічны факультэт Гродзенскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя Я. Купалы (1971), аспірантуру Нацыянальнага інстытута адукацыі Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2001).

З 2005 года працуе ў Інстытуце падвышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Я. Купалы.

Навуковыя інтарэсы: станаўленне і развіццё педагагічнага прафесіяналізму; паслядыпломная педагагічная адукацыя; праектаванне ва ўтварэнні.

Бібліяграфія
------------

* Теоретические основы становления педагогической позиции учителя : автореферат диссертации … доктора педагогических наук : 13.00.01 / Куницкая Юлия Ивановна. — Минск, 2008.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Юлия Куницкая: «Современный педагог — это, прежде всего, профессионал, у которого сформирована педагогическая позиция»
**Юлія Аляксандраўна Алейчанка** (21 снежня 1991, Орша, Віцебская вобласць) — беларуская пісьменніца, літаратурны крытык, перакладчыца.

Біяграфія
---------

Скончыла філалагічны факультэт БДУ (2014), магістратуру (2015), аспірантуру (2019). Працавала рэдактарам аддзела паэзіі, адказным сакратаром часопіса «Полымя», галоўным рэдактарам часопіса «Нёман».

Піша вершы, апавяданні, крытычныя артыкулы, перакладае. Вершы друкаваліся ў анталогіях «Дняпроўскія галасы-60» (2010), «Першацвет» (2017), пераклады — у кніжнай серыі «Светлыя знакі. Паэты Кітая». Аўтар паэтычнага зборніка «Пад чароўным шкельцам» (2017) і зборніка перакладаў «Вецер у валасах» (2018). Лаўрэат Міжнароднага конкурсу маладых літаратараў «Першацвет» (2016) і Нацыянальнай літаратурнай прэміі (2018). Творы перакладаліся на рускую, украінскую, сербскую, кітайскую, азербайджанскую і іншыя мовы.

Спасылкі
--------

* sozvuchie.by Архівавана 15 красавіка 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 9928155286606787180000 |
Не блытаць з архітэктурай мадэрнізму.
**Сучасная архітэктура** — архітэктура сучаснасці.

Тэрмін сучаснай архітэктуры прымяняецца да дыяпазону новых стыляў нядаўна створаных збудаванняў і прасторы. Ахоплівае розныя архітэктурныя стылі, сярод якіх: мадэрнізм, постмадэрнізм  (руск.) (бел. эклектыка — аднак гэтыя стылі не выключаюцца толькі сучаснай архітэктурай.

Выключна да сучаснай архітэктуры ставяцца стылі: дэканструктывізм  (укр.) (бел. хай-тэк  (руск.) (бел. бія-тэк  (руск.) (бел. экалагічная архітэктура  (укр.) (бел..

Да сучаснай архітэктуры можна аднесці плыні ў архітэктуры: новы урбанізм, камп’ютарнае мадэляванне і камп’ютарны дызайн, інтэрактыўныя архітэктурныя элементы.

Літаратура
----------

* Архітектура сучасності: остання третина ХХ — початок ХХІ століть : навч. посіб. [для студентів баз. напряму 8.120101 «Архітектура будівель і споруд», 8.120102 «Містобудування», 8.120103 «Дизайн архітектур. середовища»] / Б. С. Черкес, С. М. Лінда ; М-во освіти і науки України, Нац. ун-т «Львів. політехніка». — 2-ге вид. — Львів : Вид-во Львів. політехніки, 2014. — 380, [4] с. : іл. — Бібліогр.: с. 349—351 (47 назв). — ISBN 978-617-607-616-2
* Історія архітектури : в 3 ч. : навч. посіб. для студ. архітектур. спец. вищ. навч. закл. Ч. 3 : Сучасна світова архітектура (творчість майстрів) / М. С. Авдєєва, Н. Ю. Авдєєва, В. І. Васильченко, І. О. Солярська. — К. : Освіта України, 2012. — 300 с. : іл. — Бібліогр.: с. 297—299 (940 назв). — ISBN 978-966-188-302-3

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85006828 · LNB: 000132627 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Грывусевіч.
**Пётр Браніслававіч Грывусевіч** (18 сакавіка 1935, в. Пераградзь, Мядзельскі раён, Мінская вобласць — 24 жніўня 2020, Наваполацк) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскае мастацкае вучылішча (1966). Удзельнік мастацкіх выстаў з 1968 г. За актыўную творчую дзейнасць быў узнагароджаны граматамі Віцебскай абласной арганізацыі Саюза мастакоў БССР, Віцебскага абкама камсамола, аддзела культуры г. Наваполацка. Член Беларускага саюза мастакоў (1996). Жыў у Наваполацку.

Працаваў у станковым жывапісе ў жанрах гістарычнай карціны, пейзажа.
Асноўныя творы: палотны «Дарогамі вайны» (1970), «Маці» (1973), «Летняя пара» (1985), «Развітанне з восенню», «Воблакі над Дзвіной» (1989), «Старажытны Полацк» (1986); трыпціх «Полацкая зямля».

Работы захоўваюцца ў прыватных зборах, а таксама ў фондах Музея гісторыі і культуры г. Наваполацка (каля 40 работ), перыядычна экспануюцца на персанальных выставах мастака і іншых тэматычных выставах музея.

Літаратура
----------

* Грывусевіч Пётр Браніслававіч // Беларускі саюз мастакоў : 1938—1998 : энцыкл. даведнік / аўт.-склад. Б. А. Крэпак [і інш.]. — Мн. : ВТАА «Кавалер Паблішэрс», 1998. — С. 153. — На беларус. і англ. мовах.
Тэктанічныя структуры Беларусі
**Ля́хавіцкі разлом** — тэктанічная структура ў Баранавіцкім, Ляхавіцкім, Клецкім, Капыльскім і Слуцкім раёнах Беларусі. Выцягнута ў субшыротным напрамку амаль на 145 км і падзяляе Беларускую антэклізу і Палескую седлавіну.

Прасочваецца ў фундаменце і верхнепратэразойскіх адкладах. Вертыкальная амплітуда ссоўвання па паверхні фундамента вагаецца ад першых дзясяткаў метраў да 100—150 м. Развіццё Ляхавіцкага разлома на платформавым этапе праявілася ў познім дэвоне.

Літаратура
----------

* Ляхавіцкі разлом // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — 588 с. іл. — 10 000 экз.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Іаана-Прадцечанская царква.

**Свята-Іаана-Прадцечанская царква** — колішні праваслаўны храм у вёсцы Вялікая Каўпеніца (Баранавіцкі раён), размяшчалася адасоблена ад яе, каля могілак і шашы Мінск — Баранавічы. Помнік народнага драўлянага дойлідства XVIII ст.

Гісторыя
--------

Узведзена ў 1781 годзе за кошт Віленскага рымска-каталіцкага духавенства. Пры царкве царкве знаходзілася, пабудаваная асобна званіца з пяццю званамі. Станам на 1864 год пры царкве знаходзілася казённае вучылішча для дзяцей. Да яе належала прыпісная Сачыўская Праабражэнская драўляная царква. Настаяцелем прыхода ў 1879 годзе з’яўляўся протаіерэй Мікалай Савіч, высвечаны ў 1837 годзе.

Згарэла ў 1970-я гг. У пачатку XXI стагоддзя на месцы царквы быў усталяваны памятны крыж.

Архітэктура
-----------

Бакавы фасад
Царква мела крыжовую форму плана — да асноўнага зруба далучаліся 3 прытворы і апсіда з бакавымі рызніцамі. На галоўным фасаде ўзвышалася чацверыковая званіца з макаўкай. Двухсхільны дах пераходзіў над апсідай у гранёны вальмавы і быў завершаны па цэнтры і над апсідай макаўкамі. Фасады крапаваліся вертыкальнымі брусамі-сцяжкамі, прамавугольнымі вокнамі, поясам цокаля, прафіляваным карнізам. У малітоўную залу шырокімі прасветамі расчыняліся бакавыя прыдзелы і апсіда.

Літаратура
----------

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка горада Баранавічы і Баранавіцкага раёна // Г. К. Кісялёў (галоўны рэдактар), Р. Б. Венцэль, М. К. Дзёмін і інш. (рэдкал.), М. І. Бернат (укладальнік). — Мн. БЕЛТА, 2000. — 736 с.: іл. ISBN 985-6302-28-5. — С. 647.
* Историко-статистическое описание Минской епархии, составленное ректором Минской духовной семинарии Архимандритом Николаем, Санкт-Петербург, 1864, Новогрудский уезд, стар. 202—213.
* Описание церквей и приходов Минской епархии, Минск, 1879.

Спасылкі
--------

* Свята-Іаана-Прадцечанская царква (Вялікая Каўпеніца) на сайце Radzima.org
*
**Свята-Іаана-Багаслоўская царква** — колішняя царква ў в. Лабачаў Малы Бяльскага павета Польшчы.

Гісторыя
--------

Драўляная Свята-Іаана-Багаслоўская царква была пабудавана хутчэй усяго ў XV ст. блізка ад Берасця ў Лабачове за Бугам. Праз гэта спрадвеку яна называлася не Лабачоўскай, а **Забужнай Брэсцкай**. Да святыні адносіліся Лабачова, Цярэспаль, вёскі Балоткава, Схуты і Агароднікі з 386 прыходскімі душамі. Некаторыя з жыхароў названых месцаў ні пад пагрозамі, ні пад прымусам, ні пад якім іншым уздзеяннем не пераходзілі ва ўніяцтва. Першапачаткова царква была праваслаўнай, таму мела іканастас з райскімі дзвярамі — часткай залачонымі, часткай фарбаванымі, з выявай чатырох евангелістаў і Тайнай вячэры. Сярод абразоў былі «Збавіцель», «Багародзіца», «Іаан Багаслоў», «Георгій Перамаганосец», «Вялікапа-кутніцы Варвара і Кацярына». Ад бацькоўскай старасветчыны да сярэдзіны XVIII ст. тут захоўваліся рукапісныя Евангелле і Службоўнік, Актоіх і Трэбнік львоўскага друку, а таксама Псалтыр. У рызніцы знаходзіліся старыя рызы і адна з іх — ружаватага колеру, затканая срэбрам. У царкве былі *«чаша, дискос, лжица, ваздухи»*, а таксама напрастольныя крыжы, кадзільніца, харугвы і інш. Пры царкве дзейнічала брацтва, якое, не маючы ніякіх фундушаў, карысталася толькі складчынай. Святыні належалі лугі ва ўрочышчах Затока, Барачылаўка, Недагрызкі, ворная зямля каля Яноўскага тракту.

У рэвізіі 1759 г. адзначаецца, што Лабачоўская царква па векавечнасці свайго існавання ўяўляе сабой падабенства руін, зусім не прыдатных для рамонту, і пагражае небяспекай не толькі пастыру, але і прыхаджанам падчас богаслужэння. Пасля рэвізіі храм мог быць закрыты, аднак з увагі на прашэнне вернікаў быў дадзены дазвол на пабудову новай царквы не пазней як на працягу трох месяцаў 1759 г.

Літаратура
----------

* Драўляныя сакральныя помнікі Берасцейшчыны: нарысы гісторыі, археалогіі і культуры / В. В. Мароз; [рэдакцыйны савет: У. У. Андрыевіч (галоўны рэдактар) і інш.]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2018. — С. 40. — 511 с. — 600 экз. — ISBN 978-985-11-1055-7.