recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | Магчыма, вы шукалі **Джон Кабат**. |

**Себасцьян Ка́бат**, або **Себасцьян Кабо́т** (італ.: Sebastiano Caboto, англ.: Sebastian Cabot, ісп.: Sebastián Cabot; каля 1474 — 1557) — англійскі і іспанскі мараплавец венецыянскага паходжання, даследчык усходняга ўзбярэжжа Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі.

Нарадзіўся ў сям’і Джона Кабата ў Венецыі. Год нараджэння застаецца меркаваным. Першы запіс датычыцца 11 снежня 1484 г. калі Себасцьян разам з бацькам атрымаў венецыянскае грамадзянства. У далейшым сам не аднойчы падкрэсліваў, што з’яўляецца грамадзянінам Венецыянскай рэспублікі. У маленстве разам з сям’ёй жыў у Венецыі і Іспаніі, і ў 1497 г. пераехаў у Англію. Паводле ўзгадкі самога Себасцьяна, прымаў удзел у англійскай экспедыцыі 1497 г. з Брысталя ў Новы свет на чале са сваім бацькам Джонам Кабатам. У 1505 г. атрымаў ад Генрыха VII штогадовую выплату ў 20 фунтаў стэрлінгаў за службу ў Брысталі.

У 1508—1509 гг. узначальваў экспедыцыю праз Атлантычны акіян. Хрыстафор Калумб і Джон Кабат лічылі, што знайшлі шлях у Азію. Аднак да 1507 г. стала вядома, што Амерыка з’яўляецца самастойным кантынентам. Экспедыцыя Себасцьяна Кабата была накіравана для адкрыцця паўночнага прахода ў Ціхі акіян. Пра яе вядома галоўным чынам праз пераказы іспанскіх пасрэднікаў, да якіх пазней звяртаўся Себасцьян Кабат.

У маі 1512 г. суправаджаў англійскую армію ў Францыю ў якасці картографа. У верасні таго ж года пераехаў у Іспанію, дзе прапанаваў свае паслугі для арганізацыі плавання ў Ньюфаўндленд і атрымаў званне капітана. Аднак з-за смерці Фердынанда Арагонскага яно так і не пачалося. У 1420 г. зноў наведаў Англію для перагавораў пра новую экспедыцыю ў Паўночную Амерыку, але перарваў іх і вярнуўся ў Іспанію. Вёў далейшыя перагаворы з Іспаніяй і Венецыяй.

Узначальваў іспанскую экспедыцыю 4 сакавіка 1525 г. — жніўня 1530 г. у раён Ла-Плата для пошукаў паўднёвага прахода ў Ціхі акіян. З-за сутычак з індзейцамі і недахопу правіянту яна скончылася беспаспяхова. Себасцьян Кабат быў высланы іспанскімі ўладамі ў Аран, аднак у 1533 г. памілаваны.

У 1547 г. зноў пераехаў у Англію. Удзельнічаў у стварэнні Маскоўскай кампаніі. У канцы жыцця вёў перапіску з каралём Іспаніі, у якой абяцаў падараваць невядомыя тры сакрэты за дазвол вярнуцца ў гэту краіну. Перапіска перарвалася ў канцы 1557 г. відавочна, з-за смерці Себасцьяна Кабата.

Зноскі
------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011. Праверана 21 жніўня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>

Спасылкі
--------

* Biography — CABOT, SEBASTIAN
* «Sebastian Cabot» England and Spain 1474 CE Архівавана 1 кастрычніка 2016.
* Sebastian Cabot — Elizabethan Era
**Партрэтная галерэя роду Тышкевічаў** — умоўная назва калекцыі партрэтаў прадстаўнікоў роду Тышкевічаў з Лагойску, якая захоўвалася і выстаўлялася ў Палацы Тышкевічаў. Пазней яна значнае месца ў так званым Беларускім музеі старажытнасцей, уладкаваным там братамі Яўстахам і Канстанцінам Тышкевічамі ў 1842 годзе. Цяпер партрэты захоўваюцца ў Нацыянальным музеі ў Варшаве.

Апісанне
--------

Прадстаўляе сабой партрэты прадстаўнікоў 500-гадовага (12 пакаленняў) лагойскага роду Тышкевічаў. Амаль усе партрэты — у натуральную велічыню, па пояс альбо на ўвесь рост (партрэт Пія — бацькі Тышкевічаў — работы Дамеля, партрэт рэферэндара вялікага літоўскага Вінцэнта Тышкевіча, біскупа Антонія Тышкевіча).

Змест
-----

Пералік фамільнай партрэтнай галерэі цяпер налічвае 39 партрэтаў. 31 карціна ўтварае адзіную па памерах (каля 90 × каля 70-75 см) і па кампазіцыі (партрэты ў рост, у польскіх строях, з польскамоўнымі надпісамі, якія вызначаюць партрэтаванага, часам з гербамі), даючы уражанне, што намаляваны ў адзін час. Мастак, дакладней, прынамсі два мастакі, пакуль нявызначаныя. Унутры гэтай групы можна вылучыць дзве групы (па стылізацыі, а дакладней жывапіснай манеры) — 18 партрэтаў, напісаных у рэалістычнай манеры, у якіх бачна імкненне мастака індывідуальна, разнастайна паказаць аблічча Тышкевічаў (напрыклад, партрэт Міхала Тышкевіча) і 13 уяўных партрэтаў, на якіх постаці былі паказаныя з паголенымі галовамі з асяледцам  (укр.) (бел. наверсе і ў панцырах. Невядома, ці ўсе гэта роспісы, якія былі ў Лагойску ў ХІХ стагоддзі.

Пералік партрэтаў (няпоўны)
---------------------------

### Жаночыя партрэты

|  | Аляксандра Тышкевіч  (ВД) (бел. |  | Рэгіна Тышкевіч  (ВД) (бел. |  | Тэрэза Тышкевіч  (ВД) (бел. |

### Мужчынскія партрэты

|  | Аляксандр Тышкевіч  (ВД) (бел. |  | Антоні Дамінік Тышкевіч  (ВД) (бел. |  | Антоні Ян Тышкевіч  (ВД) (бел. |
|  | Антоні Казімір Тышкевіч |  | Васіль Тышкевіч  (ВД) (бел. |  | Вінцэнт Тышкевіч  (ВД) (бел. |
|  | Дзмітрый Тышкевіч  (ВД) (бел. |  | Казімір Тышкевіч  (ВД) (бел. |  | Калінік Мішкавіч  (ВД) (бел. |
|  | Крыштаф Скумін-Тышкевіч  (ВД) (бел. |  | Леў Тышкевіч  (ВД) (бел. |  | Марцін Тышкевіч  (ВД) (бел. |
|  | Мікалай Тышкевіч  (ВД) (бел. |  | Мікалай II Тышкевіч  (ВД) (бел. |  | Мікалай III Тышкевіч  (ВД) (бел. |
|  | Міхал Тышкевіч  (ВД) (бел. |  | Міхал II Тышкевіч  (ВД) (бел. |  | Міхал III Тышкевіч  (ВД) (бел. |
|  | Пётр Тышкевіч  (ВД) (бел. |  | Тадэвуш Тышкевіч  (ВД) (бел. |  | Тэадор Тышкевіч  (ВД) (бел. |
|  | Тышка Тышкевіч  (ВД) (бел. |  | Феліцыян Тышкевіч  (ВД) (бел. |  | Уладзіслаў Тышкевіч  (ВД) (бел. |
|  | Уладзіслаў Тышкевіч  (ВД) (бел. |  | Юзаф Тышкевіч  (ВД) (бел. |  | Юзаф II Тышкевіч  (ВД) (бел. |
|  | Юрый Васілевіч Тышкевіч |  | Юрый Тышкевіч (біскуп) |  | Юрый II Тышкевіч  (ВД) (бел. |
|  | Юрый III Тышкевіч  (ВД) (бел. |  | Януш Тышкевіч  (ВД) (бел. |

Зноскі
------

1. 1 2 3  Portret Jerzego Tyszkiewicza h. Leliwa (?-1576), wojewody brzeskiego  (польск.)

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Партрэтная галерэя роду Тышкевічаў на Вікісховішчы |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рафаловіч.
**Аляксандр Міхайлавіч Рафаловіч** (20 жніўня 1898, г. Ваўкавыск, Ваўкавыскі павет — 2 чэрвеня 1971, г. Масква, РСФСР) — ваенны дзеяч, генерал-лейтэнант авіяцыі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і калежскага рэгістратара са старшынствам Ваўкавыскага Казначэйства.

У красавіку 1918 года добраахвотна ўступіў у шэрагі РСЧА. У гады грамадзянскай вайны ваяваў на некалькіх франтах, быў кантужаны.

Пасля вайны працягнуў службу ў РСЧА. У 1921 годзе скончыў тэарэтычную школу Паветранага флоту, у 1923 годзе — Ваенную тэарэтычную школу лётчыкаў. Камандзір звяна, эскадрыллі, атрада. У 1936 годзе скончыў Ваенна-паветраную інжынерную Акадэмію імя Жукоўскага, з 1939 года выкладчык Акадэміі. Член ВКП(б) з 1927 года.

Вялікую Айчынную вайну сустрэў у званні палкоўніка на пасадзе начальніка штаба ВПС 6-й арміі, затым начальнік ВПС 6-й арміі Паўднёва-Заходняга фронту. 27 сакавіка 1942 года прысвоена званне генерал-маёра авіяцыі. З 1943 года служыў на пасадзе начальніка Паветрана-стралковай службы ВПС РСЧА. 1 ліпені 1944 года прысвоена званне генерал-лейтэнанта авіяцыі. Удзельнік парада Перамогі 1945 года. У 1946—1950 гадах начальнік катэдры Ваенна-паветранай Акадэміі.

Звольнены ў адстаўку ў 1950 годзе.

Памёр 2 чэрвеня 1971 года і пахаваны на Новадзявочых могілках.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Леніна, трыма ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнам Айчыннай вайны І ступені, ордэнам Багдана Хмяльніцкага ІІ ступені, медалямі «XX гадоў Працоўна-Сялянскай Чырвонай Арміі», «За абарону Масквы», «За абарону Кіева», «За баявыя заслугі» (1967), «За перамогу над Германіяй», «800 гадоў Москвы» і іншымі.

Зноскі
------

1. ↑  20 жніўня 1898 г. у Ваўкавыску ў сям’і калежскага рэгістратара са старшынствам Ваўкавыскага Казначэйства нарадзіўся савецкі ваеначальнік, генерал-лейтэнант авіяцыі (1944 г.) Аляксандр Міхайлавіч РАФАЛОВІЧ

Літаратура
----------

* Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя : у 5 т. — Мінск, 1981. — Т. 5. — С. 514.
* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2001. — Т. 13. — С. 378.
* Белорусская ССР : краткая энциклопедия : в 5 т. — Минск, 1982. — Т. 5. — С. 526.
* Военачальники земли Белорусской : энциклопедический справочник / Борис Долготович. — Минск, 2005. — С. 168.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі : у 6 т. — Мінск, 2001. — Т. 6, кн. 1. — С. 114.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Холад.

**Павел Ігнатавіч Холад** (нар. 1935) — беларускі палітык, у 1990—1995 гадах адзін з членаў Апазіцыі БНФ у складзе Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі тэхналагічны інстытут.

Сябра Ценевага Кабінета (ураду) Апазіцыі БНФ у Вярхоўным Савеце. Кіраўнік Міністэрства фізічнай культуры і спорту.

Удзельнічаў у распрацоўцы і прыняцці Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце Беларусі, падрыхтоўцы законапраектаў да нечарговай сесіі Вярхоўнага Савета 24-25 жніўня 1991 года, на якой была абвешчана незалежнасць Беларусі.

Сааўтар шэрагу законапраектаў Апазіцыі БНФ. У кастрычніку 1993 года ўдзельнічаў у сустрэчы са старшынёй Вярхоўнага Савета С. Шушкевічам, на якой Апазіцыя БНФ патрабавала спынення антыканстытуцыйнай дзейнасці ўрада Кебіча, стварэння кааліцыйнага ўрада, прыняцця неадкладных захадаў у мэтах абароны дзяржаўнага суверэнітэту і прадухілення спаўзання краіны да аўтарытарызму.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Сяргей Навумчык, Зянон Пазняк.* Дэпутаты незалежнасьці. — Нью-Ёрк, Вільня, Варшава: «Беларускія Ведамасьці», Таварыства Беларускай Культуры ў Летуве, 2010. — ISBN 978-9955-578-11-6.
**Нежынская справа** — судовая справа падчас выбарчай кампаніі ў Выкладзеную камісію (1767—1768).

Падчас выбараў дэпутата ад нежынскага і батурынскага дваранства на сходзе ў Нежыне ў 1767 годзе ў прысутнасці генерал-губернатара Маларосіі Румянцава, які спрабаваў забяспечыць абранне лаяльнага да новай адміністрацыі Гетманшчыны дэпутата і выдання праўрадавага загаду, шляхта абрала сваім прадстаўніком Сялецкага. Аднак пры складанні канчатковага тэксту загаду пазіцыі выбаршчыкаў разышліся. Замест Сялецкага быў абраны Далінскі, яму ўручылі загад з патрабаваннямі аб забеспячэнні ўкраінскай палітычнай аўтаноміі, права выбару гетмана, захавання дзеяння ўкраінскага права і судаводства па Трэцяму Статуту Вялікага Княства Літоўскага. Румянцаў абвясціў выбары ў Нежыне несапраўднымі і прызначыў паўторныя выбары на 15 мая 1767 года.

На новы сход прыйшло толькі 16 з 50 шляхцічаў, прычым яны адмовіліся падпісваць загад, прапанаваны Румянцавым. Тады той загадаў арыштаваць усіх удзельнікаў сходу.

Ваенны трыбунал прысудзіў 36 украінскіх шляхцічаў да смяротнага пакарання, а генеральны ваенны суд прызнаў вінаватымі 18 чалавек, 14 з якіх атрымалі пажыццёвае зняволенне, а 4 пазбавілі рангу. Імператрыца Кацярына II ухваліла дзейнасць Румянцава, аднак, баючыся непажаданай для царскага самадзяржаўя палітычнай агалоскі, не вырашылашыся ажыццявіць рэпрэсіі ў поўным аб’ёме.

У ліпені 1768 года года Урадавы сенат адмяніў смяротныя прысуды і ссылкі, пакінуўшы ў сіле пазбаўленне ўсіх асуджаных рангу і права займаць дзяржаўныя пасады.

Літаратура
----------

* *Н. В. Шевченко*. Ніжинська справа // у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К.: Наукова думка, 2010. — Т. 7 : Мл — О. — С. 396. — ISBN 978-966-00-1061-1.

Спасылкі
--------

* Накази малоросійським депутатам 1767 // [в 6-ти т.] / ред. кол. Ю. С. Шемшученко(відп. ред.) [та ін.] — К. : Українська енциклопедія ім. М. П. Бажана, 2002. — Т. 4 : Н — П. — 720 с. — ISBN 966-7492-04-4.
* Енциклопедія історії України
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Спаса-Праабражэнская царква.
**Спаса-Праабражэнская царква** — праваслаўная царква, помнік дойлідства готыкі і рэнесансу. Знаходзіцца на захад ад вёскі Шумакі Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці, на правым беразе р. Лясная. Помнік рэспубліканскага значэння.

Паводле падання пабудавана як прысядзібная царква князя I. Шуйскага з цэглы раскіданага палаца Радзівіла, які прайграў яго ў карты ў 1609 годзе.

Архітэктура
-----------

Царква з боку Шумакоў
Невялікі кампактны мураваны храм складаецца з прамавугольнага аб’ёму, які спалучаецца з масіўнай паўкруглай апсідай, агульны 2-схільны дах над якой пры дапамозе застрэшкаў пераходзіць у канічнае пакрыццё. Па цэнтры даху ўзвышаецца купалок на драўляным 8-гранным барабане. Вытанчаную пластыку фасадам надаюць шырокія лапаткі ў прасценках стральчатых аконных праемаў, прафіляваны і крапаваны паддахавы карніз, што сведчыць аб уплыве ранняга барока. Аконны праём апсіды запоўнены каляровым вітражом у выглядзе крыжа. Уваход арганізаваны праз прыбудаваны пазней нізкі прытвор пад 2-схільным дахам.

Прастора малітоўнай залы перакрыта цыліндрычным з распалубкамі скляпеннем, сцены крапаваны лапаткамі, адпаведнымі вонкавым.

Інтэр’ер
--------

Царскія вароты
Інтэр’ер упрыгожаны іканастасам 18 стагоддзя з разнымі ў стылі барока царскімі варотамі. У царкве можна ўбачыць абразы «Пакроў Багародзіцы» (1751) і «Віленскія мучанікі» (19 ст.).

Званіца
-------

Званіца
Званіца першапачаткова ўзвышалася над прытворам і па форме нагадвала гранёны барабан. Пазней разабрана, замест яе на царкоўным двары была пабудавана простая і зграбная драўляная званіца, вырашаная ў традыцыях народнага дойлідства (перабудавана ў 1930-я гады).

Літаратура
----------

* *Кулагін А. М.* Праваслаўныя храмы на Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін. — Мн.: БелЭн, 2001. — 328 с.: іл.
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Спаса-Праабражэнская царква (Шумакі)

* Спаса-Праабражэнская царква (Шумакі) на сайце «Архіварта»
**Рэвізская сказка** — пайменныя спісы насельніцтва рэвізуемага населенага пункта або маёнтка ў Расійскай імперыі XVIII-XIX стагоддзяў. Рэвізская сказка была першасным матэрыялам буйных рэвізій, нават агульнаімперскага масштабу. Змяшчала звесткі пра колькасць, геаграфічнае размяшчэнне, саслоўны і нацыянальны склад насельніцтва, а таксама ўзрост і сямейнае становішча. Асноўныя звесткі рэвізскіх сказак абагульняліся па паветах і губернях. Рэвізскія сказкі — каштоўныя гістарычныя крыніцы.

Літаратура
----------

* Рэвізскія сказкі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 546. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
**Віктар Пятровіч Алампіеў** (нар. 15 красавіка 1947) — беларускі палітык, у 1990—1995 гадах адзін з членаў Апазіцыі БНФ у складзе Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыў Гродзенскі педагагічны інстытут і Беларускі інстытут народнай гаспадаркі. Быў начальнікам інфармацыйна-вылічальнага цэнтра Пінскага вытворчага аб’яднання верхняга трыкатажу.

Быў абраны дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання ад Пінскай-Паўночнай акругі № 132. Быў намеснікам старшыні Камісіі Вярхоўнага Савета па эканамічнай рэформе, дасягненні эканамічнай самастойнасці і суверэнітэту рэспублікі.

Удзельнічаў у распрацоўцы і прыняцці Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце Беларусі, падрыхтоўцы законапраектаў да нечарговай сэсіі Вярхоўнага Савета 24-25 жніўня 1991 года, на якой была абвешчана незалежнасць Беларусі. Сааўтар шэрагу законапраектаў, падрыхтаваных Апазіцыяй БНФ. 12 красавіка 1995 года далучыўся да галадоўкі дэпутатаў Апазіцыі БНФ.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Дэпутаты незалежнасьці — Нью-Ёрк, Вільнюс: Беларускія ведамасці, 2010. — вып. 1. — С. 219. — ISBN 978-9955-578-11-6<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q216'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6468767'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q60'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15627513'></a>
2. ↑  Нiл Гілевіч. Дзевяноста трэці год. Дзённік

Літаратура
----------

* *Сяргей Навумчык, Зянон Пазняк.* Дэпутаты незалежнасьці. — Нью-Ёрк, Вільня, Варшава: «Беларускія Ведамасьці», Таварыства Беларускай Культуры ў Летуве, 2010. — ISBN 978-9955-578-11-6.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Агіевіч.

**Уладзімір Іванавіч Агіевіч** (26 верасня 1910, в. Пухавічы, цяпер Жыткавіцкі раён, Гомельская вобласць — 2 кастрычніка 1952) — беларускі савецкі літаратурны крытык і літаратуразнаўца, паэт, перакладчык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1929—1933 працаваў настаўнікам у сельскай школе. Скончыў літаратурны факультэт Магілёўскага педагагічнага інстытута (1937), у 1937—1939 — выкладчык у Слуцкім педагагічным вучылішчы. Вучыўся ў аспірантуры пры АН БССР (1937—1941), выкладаў гісторыю беларускай літаратуры ў мінскіх ВНУ. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Быў паранены. У 1943—1946 — навуковы сакратар аддзялення грамадскіх навук АН БССР. Член Саюза пісьменнікаў СССР (з 1946). Працаваў выкладчыкам беларускай літаратуры ў Мінскім педагагічным інстытуце, літкансультантам у СП БССР, рэдактарам аддзела часопіса «Беларусь».

Творчасць
---------

Дэбютаваў вершамі ў 1928. Як крытык выступаў з 1941. Вылучаюцца яго артыкулы пра творчасць Я. Купалы і Я. Коласа, пра пасляваенную беларускую паэзію. Склаў падручнікі (разам з І. Кудраўцавым): «Кніга для чытання ў 2 класе школ рабочай і сельскай моладзі» (1952), «Кніга для чытання ў 3 класе школ рабочай і сельскай моладзі» (1952). Лепшыя крытычныя працы сабраны ў кнізе «Літаратура і жыццё» (1954).

Пераклаў на беларускую мову аповесць М. Прыляжаевай[ru] «З табой таварышы» (1950).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  т. 5. Биографический справочник. Мн: Издательство «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. 29 с.

Літаратура
----------

* Агіевіч Уладзімір // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — ISBN 5-340-00709-X.
* Агіевіч Уладзімір // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: js20191025427 · VIAF: 31155190008682132096 |
Kurier Litewski (1760, Vilnius)
**«Kurier Litewski»** (**Кур'ер Літэвскі**, **Кур'ер Літэўскі**, бел.: Літоўскі кур'ер) — грамадска-палітычная штотыднёвая газета, якая выдавалася ў 1759—1764 у Вільні на польскай мове.

Яшчэ ў 1759 віленскія езуіты пачалі друкаванне газеты «Kurier Litewski», а ў 1760 атрымалі ад манарха Рэчы Паспалітай Аўгуста III выключнае права для Віленскай езуіцкай акадэміі выдавання газет. Дакладная дата ўзнікнення газеты невядомая, бо не захаваўся першы нумар выдання. Стала газета выходзіла з 19 красавіка 1760 па 19 жніўня 1763. Вядома, што першым рэдактарам газеты і кіраўніком у 1760—1763 Віленскай акадэмічнай друкарні быў езуіт ксёндз Францішак Папроцкі (1723—1805), месца якога ў 1763 заняў езуіт ксёндз Аляксандр Янушкевіч. У 1764 газета перастала выходзіць у сувязі з беспарадкамі ў 1763 студэнтаў Віленскай езуіцкай акадэміі, з-за чаго рэдактар і выдаўцы вымушаны былі пераехаць у Коўна.

Газета змяшчала галоўным чынам кароткую інфармацыю пра палітычныя падзеі ў Вялікім Княстве Літоўскім, Рэчы Паспалітай і за мяжой. Сустракалася ў газеце і інфармацыя іншага роду, напрыклад, аб смерці маршалка Літоўскага трыбунала, інсталяцыі віленскага каталіцкага біскупа, вяселлі Тадэвуша Агінскага ў Маладзечне, імянінах графіні Ганны з Пацеяў Тышкевіч, прыездах у Вільню ўплывовых асоб, балі і «каляцыі» (вячэры) у Касцешаў-Жабаў, заканчэнні пабудовы дамоў, пачатку кірмашоў, цэн на жывёлу і збожжа, уваходзе ў ВКЛ чатырох палкоў расійскіх войскаў (ліпень 1763) і інш.

Акрамя таго, з самага пачатку газета друкавала тры дадаткі пад назвай «Wiadomości literackie» («Літаратурныя весці»), «Wiadomości cudzoziemskie» («Замежныя весці») і «Supplement do gazet Wileńskich» («Дадатак да віленскай газеты»). Першы дадатак «Wiadomości literackie» выходзіў кожную суботу з красавіка 1760 па верасень 1763 і размяшчаў не літаратурныя, а навуковыя артыкулы, напрыклад, аб маланках, бурах, вулканах і г.д. Усяго выйшла 80 нумароў. Дадатак «Wiadomości cudzoziemskie», які ў 1760—1761 выдаваўся пад назвай «Wiadomości uprzywilejowane» («Прывілеяваныя весці»), выходзіў у 1761—1763. Дадатак «Supplement do gazet Wileńskich» выходзіў у 1761—1792 і паведамляў пра нанесеныя шкоды купцам, цэхавым майстрам, судовыя прэтэнзіі, уцёкі слуг і інш.

У 1764 езуіты пачалі выдаваць новую газету «Gazety Wileńskie», якая пад такой назвай выходзіла да 1784, пасля чаго езуіты перасталі карыстацца сваёй выключнай манаполіяй выдання газет. У выніку чаго ў 1793 пан Улодак, шамбялян манарха Рэчы Паспалітай Станіслава-Аўгуста, атрымаў новы прывілей на выданне газеты «Kurier Litewski», які стаў выходзіць у Вільні ў трошкі іншай форме.

Гл. таксама
-----------

* Kurier Litewski (1793)
* Kurier Litewski (1905)
* Kurier Wileński (1840)

Літаратура
----------

* «Кур'ер Літэвскі» // Вялікае княства Літоўскае : энцыкл. : у 3 т. — Мінск, 2006. — Т. 2. — С. 169.
* Dzennikarstwo polskie na Litwe // Kuryer Litewski. — 1905. — № 1. — С. 3—4.
**Атэізм у Беларусі** — сукупнасць грамадзян і нефармальных аб’яднанняў, якія ўсведамляюць сябе нерэлігійнымі. Згодна з Канстытуцыяй краіны, Беларусь з’яўляецца свецкай дзяржавай, дзе рэлігія аддзелена ад дзяржавы.

Гісторыя
--------

Першым беларускім атэістам лічыцца Казімір Лышчынскі, які напісаў трактат «Аб неіснаванні бога».

Асаблівую папулярнасць атэізм у Беларусі набыў у часы БССР, пасля «Дэкрэта аб аддзяленні царквы ад дзяржавы і школы ад царквы», які падпісаў Уладзімір Ленін. Затым дэкрэт страціў сілу ў 1990 годзе.

Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка, паводле яго ўласных слоў, з’яўляецца праваслаўным атэістам, але, нягледзячы на ​​гэта, ён хацеў арганізаваць сустрэчу Папы Рымскага і Патрыярха Рускай праваслаўнай царквы на тэрыторыі Беларусі. На гэта Патрыярх адказаў адмовай. Прэзідэнт патлумачыў свой учынак тым, што хацеў зрабіць Беларусь «святой зямлёй».

У 2013 годзе у ходзе сацапытання высветлілася, што толькі 4 % беларусаў лічаць сябе атэістамі, 8 % не адносяць сябе ні да якога веравызнання, і 3 % не змаглі адказаць.

У 2016 годзе каля 250 жыхароў Віцебска аказалі супраціў пабудове праваслаўнага храма на тэрыторыі парку. Гэта магло сур’ёзна нашкодзіць парку і гістарычнай каштоўнасці месца.

У 2016 годзе было праведзена новае сацапытанне сярод дарослага насельніцтва краіны. У ходзе сацыялагічнага даследавання адзначылі, што вераць у Бога 63,5 % апытаных жыхароў рэспублікі, яшчэ 5 % — у звышнатуральныя сілы. Не змаглі адназначна вызначыць сваё стаўленне да веры 22 % апытаных, а 8,5 % паказалі, што не з’яўляюцца вернікамі.

Зноскі
------

1. ↑  Канстытуцыя РБ. Раздзел 1, артыкулы 4, 12, 16. Раздзел 2, артыкул 31.
2. ↑  Опрос: лишь 4 % белорусов считают себя атеистами Архівавана 22 лютага 2020.
3. ↑  Около 250 витеблян подписали письмо к президенту с просьбой не строить собор в парке Архівавана 22 лютага 2020.
4. ↑  Вераць у Бога 63,5 % жыхароў Беларусі, яшчэ 5 % — у звышнатуральныя сілы
**Гіём Кігбафары Саро** (фр.: Guillaume Kigbafori Soro; )- івуарыйскі палітычны і дзяржаўны дзеяч.

  

Узначальваў Патрыятычны рух Кот-д'Івуара і, пазней, паўстанцкую групоўку Новыя сілы. Пасля завяршэння грамадзянскай вайны ў 2007 годзе заняў пасаду прэм'ер-міністра ва ўрадзе Ларана Гбагбо.

  

Пасля прэзідэнцкіх выбараў 2010 года і пачатку новай вайны ў краіне абвясціў аб сваёй падтрымцы Аласана Уатары, захаваўшы сваю пасаду ў новым урадзе.

12 сакавіка 2012 года абраны спікерам Нацыянальнага сходу.

Заўвагі
-------



1. ↑  Christopher L. Salter and Joseph John Hobbs. *Essentials of World Regional Geography, 2006. Page 489.*
2. ↑  Oliver Furley and Roy May. *Ending Africa’s Wars: Progressing to Peace*, 2006. Page 71.
3. ↑  Президент Кот-д’Ивуара назначил бывшего государственного министра юстиции новым премьер-министром **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2016. Праверана 14 сакавіка 2012.
**Сістэма APG III** — таксанамічная сістэма класіфікацыі кветкавых раслін, распрацаваная «Групай філагеніі пакрытанасенных» ( *Angiosperm Phylogeny Group*, *APG* ) і апублікаваная ў кастрычніку 2009 года ў Батанічным часопісе Лонданскага Лінееўскага таварыства ў артыкуле «An update of the Angiosperm Phylogeny. families of flowering plants: APG III» .

Асноўныя распрацоўшчыкі сістэмы — удзельнікі «Групы філагеніі пакрытанасенных» Біргіта Брэмер ( *Birgitta Bremer*, *The Bergius Foundation*, *Шведская* каралеўская акадэмія навук), Карэ Брэмер ( *Kåre Bremer*, прарэктар Стакгольмскага ўніверсітэта, Швецыя), Марк Чэйз *(* Mar W). Каралеўскія батанічныя сады ў К'ю, Вялікабрытанія ), *Michael F. Fay* ( *Jodrell Laboratory*, Каралеўскія батанічныя сады ў К'ю, Вялікабрытанія), Джэймс Рывіл (James *L.* *Reveal*, *LH Bailey Hortorium*, Факультэт біялогіі раслін Карнелскага універсітэта, ЗША). *Soltis* (Біялагічны факультэт Фларыдскага ўніверсітэта, ЗША), *Pamela S. Soltis* (Музей прыродазнаўства Фларыдскага ўніверсітэта, ЗША) і *Peter F. Stevens* (Біялагічны факультэт Універсітэта *Missouri—St. Louis*, Місурыйскі батанічны сад, ЗША). Пэўны ўклад у распрацоўку Сістэмы ўнесці таксама *Arne A. Anderberg*, *Michael J. Moore*, *Richard G. Olmstead*, *Paula J. Rudall*, *Kenneth J. Sytsma*, *David C. Tank*, *Kenneth Wurdack*, *Jenny Q.-Y. Xiang* і *Sue Zmarzty*.

Агульная інфармацыя
-------------------

Сістэма класіфікацыі APG III з'яўляецца пераемніцай сістэмы класіфікацыі APG II (2003), якая, у сваю чаргу, з'яўлялася пераемніцай сістэмы класіфікацыі APG (1998). Кожная з гэтых сістэм адлюстроўвае (на пэўны момант часу) кансенсус меркаванняў шырокага кола навукоўцаў-батанікаў, аб'яднаных у «Групу філагеніі пакрытанасенных» (APG) і якія працуюць у шэрагу інстытутаў розных краін.

Зноскі
------

1. ↑  Angiosperm Phylogeny Group 2009. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFAngiosperm\_Phylogeny\_Group2009 (даведка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777066975 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хлусовіч.
**Юзаф Хлусовіч** (19 сакавіка 1776, мяст. Крынкі, Гродзенскі павет — 1828) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Хлусовічаў герба «Лілія». Нарадзіўся ў сям’і Андрэя, ротмістра Троцкага ваяводства.

У час вайны з Расіяй 1792 года быў таварышам нацыянальнай кавалерыі, у паўстанні 1794 года — паручнікам. Пасля задушэння паўстання эмігрыраваў у Італію, у складзе польскага легіёна ўдзельнічаў ў шматлікіх бітвах на баку Напалеона Банапарта. У 1807 годзе камандзір 1-га батальёна польска-італьянскага легіёна, удзельнічаў у баях у Іспаніі ў 1808—1811 гадах. 3 1811 года палкоўнік 2-та палка Надвісленскага легіёна. Узведзены Напалеонам у 1812 годзе ў баронскую годнасць. 

У час французска-рускай вайны 1812 года палкоўнік-маёр 3-га польскага палка гвардыі, захоплены ў палон пад Слонімам. Пасля амністыі шэф штаба 1-й пяхотнай дывізіі Каралеўства Польскага, служыў у расійскіх пасольствах у Мадрыдзе і Парыжы.

1. ↑
Сейд (Расія)
**Сейд** (саам.: *seidd, sieidi*, фінск.: seita, шведск.: sejte, руск.: сейд) — археалагічны аб'ект, старажытнае сакральнае месца. Звычайна ўяўляе сабою натуральныя або штучныя канструкцыі з камянёў. Сейды распаўсюджаны на поўначы Еўропы.

Сейды звычайна звязваюць з традыцыйнымі вераваннямі саамаў. Лічыцца, што яны месціліся каля саамскіх паселішчаў і з'яўляліся цэнтрамі ахвярапрынашэнняў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сейд
* Сейды Лапландыі Архівавана 15 красавіка 2021.
* Сейды Карэліі Архівавана 8 жніўня 2015.
* Сейды Кольскага паўвострава
**Царква Прападобнай Параскевы Сербскай** — праваслаўны храм у вёсцы Балата Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці. Помнік драўлянага дойлідства з рысамі стылю класіцызму.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1882 годзе з дрэва паводле праекта інжынера Фёдара Афанасьева (складзены ў 1880) на месцы старога храма. У 1879 годзе вяскоўцы сабралі 694 рублі, мясцовы памешчык А. М. Ган ахвяраваў дрэва і жалеза на дах. Будаўніцтва храма ажыццявілі селянін В. Гарбузаў з сям’ёй і мясцовыя жыхары.

Архітэктура
-----------

Аб’ёмна-прасторавая кампазіцыя ўключае кубападобны цэнтральны аб’ём з цыбулепадобнай галоўкай над стронкім чатырохсхільным дахам, памавугольную апсіду з бакавымі рызніцамі і тро’ярусную званіцу. Цэнтральны і два бакавыя ўваходы вылучаны адпаведна шасцю- і чатырохкалоннымі порцікамі пад двухсхільнымі дахамі. Фасады аздоблены прафіляванымі карнізамі, ліштвамі аконных праёмаў, гарызантальнай і вертыкальнай шалёўкай.

### Інтэр’ер

У інтэр’еры драўляны трох’ярусны іканастас, створаны ў 1885 г. паводле праекта інжынера Аляксандра Рэмера. Абразы XVIII — XIX стагоддзяў: «Прападобная Параскева Пятніца», «Мікалай Цудатворац», «Ражджаство Хрыстова», «Ісус Хрыстос», «Сабор Маці Божай», «Архідыякан Сцяфан», «Свяціцель»; Евангелле 1780 г.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн. БелЭн, 2007.
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1984. — Брэсцкая вобласць. — 368 с. іл. — С. 253

Спасылкі
--------

* Царква Прападобнай Параскевы Сербскай (Балата) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Царква Прападобнай Параскевы Сербскай (Балата) на сайце Radzima.org
* Царква Прападобнай Параскевы Сербскай (Балата) на сайце Глобус Беларусі (руск.)

* Царква Прападобнай Параскевы Сербскай (Балата) на сайце «Архіварта»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Пакроўская царква.
**Свята-Пакроўская царква** — праваслаўны храм у гонар Пакрова Прасвятой Багародзіцы ў в. Бушыкі Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці.

Пабудавана ў другой палове 18 ст. на ўзгорку на ўскраіне вёскі з цэглы, пагост акаймаваны бутавай агароджай. Рэканструявана ў 19 ст.

Архітэктура
-----------

Від на царкву Пакрова Прасвятой Багародзіцы ў Залессі Царкоўным (Бушыках), 1928 год.
Помнік архітэктуры барока і рэтраспектыўна-рускага стылю. Вырашана трохчасткавай аб’ёмна-прасторавай кампазіцыяй: двух’ярусная (васьмярык на чацверыку) шатровая прытвор-званіца, завершаная макаўкай. Прамавугольны ў плане аб’ём малітоўнай залы накрыты чатырохсхільным дахам, завершаным цыбулепадобным купалам на васьмігранным барабане. Фасады рытмічна расчлянёны арачнымі аконнымі праёмамі (пераплёты ў форме праваслаўнага крыжа) і парнымі пілястрамі ў прасценках, апярэзаны тонкапрафіляваным антаблементам. Арачны ўваходны праём аформлены кілепадобным перспектыўным парталам, з выявай Багародзіцы над ім.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн. БелЭн, 2007.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Свята-Пакроўская царква (Бушыкі) на Вікісховішчы |

* Свята-Пакроўская царква (Бушыкі) на сайце Radzima.org
* Свята-Пакроўская царква (Бушыкі) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Ішталош-Кё** (**Ішталошко**; венг.: Istállós-kő) — гара ў Венгрыі на тэрыторыі медзье Хевеш. Мае вышыню 958,1 м над узроўнем мора, і з’яўляецца другой па вышыні гарой масіва Бюк і шостай па вышыні гарой Венгрыі. Да 2014 года яна лічылася самай высокай кропкай хрыбта, але паводле дадзеных апошніх даследаванняў вышыня гары Сільвашы-Кё склала 960,715 м, што трохі вышэй.

З населеннага пункта Сілвашварад да гары і пячоры вядзе турыстычная сцежка даўжынёй некалькі сотняў метраў.

Пячора Ішталош-Кё
-----------------

Пячора Ішталош-Кё
Вывучэннем пячоры Ішталош-Кё упершыню заняўся Паль Рашко ў 1911 годзе. Пячора з’яўляецца значным археалагічным помнікам, там былі выяўлены знаходкі ўзростам 30 000 — 40 000 гадоў, сярод якіх косткі пячорнага мядзведзя і бізона Bison latifrons, каменныя і касцяныя прылады працы, а таксама палеалітычны ачаг, які цяпер экспануецца ў Венгерскім нацыянальным музеі.

У пячоры пазней праводзілі ракопкі Атакар Кадзік (1929) і Марыя Мотль (1938). Добра падрыхтаваныя раскопкі праводзіліся ў 1947 годзе, іх узначальваў Ласла Вертэш. На падставе археалагічнай стратыфікацыі і рэшткаў жывёл, даследчыкі пячоры вызначылі ўзрост трох культурных слаёў і характарыстыкі папуляцыі людзей, якія там жылі. Пячора атрымала статус ахоўваемай у 1944 годзе і асабліва ахоўваемай у 1982 годзе.

Навейшыя раскопкі пачаліся ў 2000 годзе і іх узначаліў Арпад Рынгер. Важнасць пячоры звязана з выяўленнем там рэшткаў 66 розных відаў ледніковага перыяду, што робіць яе фауну самай багатай сярод арыньякскай фауны ў Еўропе; тры новых віды млекакормячых і дваццаць новых відаў птушак былі паісаны на аснове мікрафауны пячоры.

Зноскі
------

1. 1 2  Új csúcsa van a Bükknek **(нявызн.)**.  Index (5 лютага 2014). Праверана 5 лютага 2014.
2. ↑  Az istállós-kői ősemberbarlang **(нявызн.)**.

Літаратура
----------

* Vértes László: *Az istállóskői barlang aurignaci II. kultúrájának kormeghatározása*, 1959, Akadémiai Nyomda, Budapest
* T. Dobosi Viola: *Bone finds from Istállós-kő Cave*, Praehistoria, 2002. 3. évf. 79-102. oldal
* Adams, Brian: *New radiocarbon dates from Szeleta and Istállós-kő caves*, Hungary, Praehistoria, 2002. 3. évf. 53-55. oldal
* Ringer Árpád: *The new image of Szeleta and Istállós-kő caves in the Bükk Mountains: a revision project between 1999—2002*, Praehistoria, 2002. 3. évf. 47-52. oldal

Спасылкі
--------

* Az Istállós-kő és környezetének térképe Архівавана 21 верасня 2013.
* Istállóskői ősemberbarlang Szilvásvárad
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бачыла.
**Уладзімір Уладзіміравіч Бачыла** (нар.1960) — генерал-маёр міліцыі, былы кіраўнік Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь. Кандыдат юрыдычных навук, дацэнт.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, Маскоўская вышэйшая школа міліцыі.

Служыў ва Ўзброеных Сілах, працаваў у экспертна-крыміналістычнай групе на станцыі Мінск, затым у экспертна-крыміналістычным аддзяленні Беларускага УУС на транспарце.

Пасля абароны дысертацыі ў 1994 годзе працаваў на кафедры аператыўнай працы і раскрыцця злачынстваў Акадэміі МУС, з 1999 да 2003 года ўзначальваў яе.

У 2003—2004 гадах быў намеснікам начальніка Акадэміі МУС па вучэбнай рабоце, а з 2004 да 2010 года начальнікам упраўлення падрыхтоўкі кадраў.

Зноскі
------

1. ↑  Наше учреждение образования посетили представители МВД Республики Беларусь
2. ↑  Бачыла Уладзімір Уладзіміравіч

| ⛭Начальнікі Акадэміі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь |
| --- |
| 
* Уладзімір Умнягін (1958—1966)
* Пётр Ляднёў (1966—1971)
* Дзям’ян Гаўрыленка (1971—1976)
* Міхаіл Зырын (1976—1987)
* Уладзімір Савічаў (1987—1995)
* Уладзімір Данько (1995—1999)
* Віталь Апанасевіч (1999—2002)
* Юрый Яфімчык (2002—2005)
* Юрый Мелехавец (2005—2007)
* Іван Сяргей (2008—2009)
* Уладзімір Бачыла
* Сяргей Дарошка (2019—2021)
* Аляксандр Васільеў (з 2021)

 |
**Людміла Антонаўна Сошнікава** (нар. 16 жніўня 1948, Жданаў , Данецкая вобласць, Украіна) — беларуская эканамістка, спецыяліст у галіне статыстыкі. Доктар эканамічных навук (2011), дацэнт (1986). Жонка Леаніда Яўгеньевіча Сошнікава (фізік, кандыдат фізіка-матэматычных навук, дацэнт Беларускага дзяржаўнага аграрнага тэхнічнага ўніверсітэта).

Біяграфія
---------

Скончыла Растоўскі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Эканамічная кібернетыка», 1971), Маскоўскі эканоміка-статыстычны інстытут (аспірантура, 1980), Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт (дактарантура, спецыяльнасць «Бухгалтарскі ўлік, статыстыка», 2008).

Працавала на 11-ым Дзяржаўным падшыпнікавым заводзе (г. Мінск; 1971—1974, аддзел АСК, эканаміст), Беларускім дзяржаўным эканамічным універсітэце (з 1974, улікова-эканамічны факультэт, кафедра статыстыкі, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: статыстычныя метады аналізу даных; эканаметрыка; інфармацыйная сістэма статыстыкі.

Узнагароды
----------

Ганаровыя граматы Міністэрства статыстыкі і аналізу Рэспублікі Беларусь (2008), Нацыянальнага статыстычнага камітэта Рэспублікі Беларусь (2013).

Бібліяграфія
------------

* Теория и методология построения и анализа модифицированного межотраслевого баланса (эколого-экономический аспект) : диссертация … доктора экономических наук : 08.00.12 : защищена 26.05.2010 : утверждена 16.02.2011 / Сошникова Людмила Антоновна. ― Минск, 2010.
* Теория и методология построения и анализа модифицированного межотраслевого баланса (эколого-экономический аспект) / Л. А. Сошникова. ― Минск, 2009.
* Многомерный статистический анализ в экономике : учебное пособие для вузов / Л. А. Сошникова [и др.]. ― Москва, 1999.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Сошникова Людмила Антоновна

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 169930 |
**Пятніцкая царква** — адна з чатырох вядомых цэркваў Бельчыцкага манастыра ў Полацку. Храм быў узведзены ў XII ст. Архітэктарам Пятніцкага храма, як і Барысаглебскай царквы, лічыцца майстар Іаан. Такое меркаванне грунтуецца на тым, што ў названых будынках выкарыстаны шэраг прыёмаў, якія знайшлі потым найбольш поўнае і завершанае ўвасабленне ў Спаса-Праабражэнскім саборы, аўтарам якога, што пацверджана летапіснымі крыніцамі, ён быў.

Бельчыцкі Барысаглебскі манастыр на малюнку Івана Трутнева (1866). Злева Барысаглебская, справа — Пятніцкая царква, на пярэднім плане бачны падмуркі Вялікага сабора
Пасля Першай сусветнай вайны на манастырскім двары размяшчаліся ваенныя склады. У гэты час Пятніцкая царква пачала трухлець. Сцены храма мясцовае насельніцтва разбірала на будматэрыялы. Царква была разбурана пасля 1920 г. У 1928 годзе вывучэнне Барысаглебскай і Пятніцкай цэркваў Барысаглебскага манастыра праводзіў І. М. Хозераў. Ён замаляваў фрагменты фрэскавага роспісу помнікаў.

Архітэктура
-----------

Рэшткі Пятніцкай царквы ў 1928 годзе
Пятніцкая царква ў пач. XX ст.
План царквы
Храм уяўляў сабой бесслуповы аднанефавы будынак невялікіх памераў з бакамі плана ў 5,1—5,8 м, мела адну прамавугольную ў плане апсіду, прытвор з захаду, а таксама склеп, які размяшчаўся пад усім будынкам, акрамя алтарнай часткі, і быў, верагодна, усыпальніцай князя Барыса Усяславіча. Аб характары перакрыццяў і завяршэння царквы існуе некалькі версій. Паводле першай, зыходзячы з планіроўкі і адсутнасці апсід, храм меў корабавыя скляпенні і быў бяскупальным, паводле іншай — яго вянчаў купал на барабане. Сістэма кладкі сцен царквы з чырвонай плінфы на ружовым растворы цамянкі засноўвалася на чаргаванні ўтопленых і выступаючых радоў, што было традыцыйным для культавых будынкаў Полацкага княства таго часу. Нават пры невялікіх знешніх памерах храм меў манументальны выгляд, ясна выказаную слуповасць сілуэта, якую яму надавалі ніжэйшыя за асноўны аб'ём, апсіда і прытвор, падкрэслівалі плоскія вонкавыя лапаткі, вертыкалі аконных праёмаў, размешчаных у два ярусы.

Зноскі
------

1. ↑  Памяць : Гіст.-дакум. хроніка Полацка / Пад рэд. Г. П. Пашкова. — Мн.: БелЭн, 2002. — С. 72—73.
2. ↑  Штыхов, Г. В. София Ивана Хозерова // Родина
3. ↑  Лазука Б. А. Гісторыя беларускага мастацтва (у двух тамах). Том І. Мінск, «Беларусь», 2007, ст.37-38

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пятніцкая царква Бельчыцкага манастыра

| ⛭Бельчыцкі Барысаглебскі манастыр |
| --- |
| Храмы | Вялікі сабор ·  Пятніцкая царква ·  Барысаглебская царква ·  Храм-трыконх |  |
| Мясціны | Бельчыцы |

| ⛭Полацкая школа дойлідства |
| --- |
| Полацк | 
* Сафійскі сабор
* Княжацкі церам
* Княжацкі храм
* Царква на рове
* Царква на стрэлцы Ніжняга замка
* Бельчыцкі Барысаглебскі манастыр
	+ Вялікі сабор
	+ Пятніцкая царква
	+ Барысаглебская царква
	+ Храм-трыконх
* Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр
	+ Спаса-Праабражэнская царква
	+ Храм-пахавальня полацкіх епіскапаў
* Багародзіцкі манастыр

 |
| Віцебск | Дабравешчанская царква |
| Мінск | Замкавая царква |

* Пятніцкая царква Бельчыцкага манастыра на сайце «Архіварта»
**Міхайлаўскія могілкі** — колішнія могілкі ў Полацку.

Размяшчаліся на паўночным захадзе горада паміж Запалоццем і Пагіршчынай. Сваю назву яны атрымалі ад могілкавай царквы ў гонар Арханёла Міхаіла. Могілкі былі ўніяцкімі. Вядома, што драўляная царква стаяла тут ужо ў XVII ст. У 1811 г. была пабудаваная мураваная царква ў стылі барока.

На пачатку XX ст. гэта былі найбольшыя хрысціянскія могілкі горада. У часе савецка-польскага супрацьстаяння ў верасні 1919 — маі 1920 года, калі горадам валодала Чырвоная Армія, а на Задзвінні стаялі польскія войскі, царква пацярпела ў выніку артылерыйскага абстрэлу. Акт № 10 павятовай камісіі па ахове помнікаў 04.08.1920 г. засведчыў наяўнасць у царкве абразоў часоў пабудовы. Пад царквой было сутарэнне, у якое ўвайсці можна было з царкоўнай залы. У ім меліся дзве нішы з разламанай замуроўкай. На правай нішы была драўляная дошка з надпісам, што тут пахаваны купец Ян Камковіч. Побач пахаванне маці Піліпа Кунцэвіча — Юліяны, памерлай у 1815 годзе. У левай нішы знойдзеныя рэшткі нейкага ўніяцкага святара, з прыкметамі бальзамавання. Абедзве магілы разрабаваныя, бо ў трунах назіралася парушэнне костак. Апрача таго, у царкве захоўваўся звон з Сафійскага сабора з надпісамі «roku 1715» i «Sw. Sophia».

Свята-Міхайлаўская царква на могілках. 1918
Могілкі былі акружаныя ровам і валам, мелі шмат дрэваў, што надавала ім выгляд гаю. На гэтых могілках быў пахаваны эсэр Пётр Шалкоўскі, забіты 19 кастрычніка 1905 г. паліцыяй у часе дэманстрацыі на вул. Віцебскай, калі чытаў цароў маніфест аб палітычных свабодах і ўтварэнні Дзяржаўнай Думы. Магіла мела гранітны помнік і жалезную агароджу.

Да паўночнай часткі могілак шчыльна падыходзілі вялікія вайсковыя могілкі, што ўтварыліся ў часе Першай сусветнай вайны, дзе было пахавана некалькі тысячаў салдат, якія памерлі ў полацкіх вайсковых шпіталях. Большасць магіл былі індывідуальныя і размешчаныя радамі. На крыжах былі шыльды з пазначэннем прозвішча, годнасці і вайсковай часці.

Падчас пашырэння ў 1930-х гадах полацкага аэрадрома, што межаваў з могілкамі, улады ліквідавалі іх, высеклі гай, тэрыторыю выраўнялі. Папярэдне было абвешчана, што сваякі могуць перазахаваць рэшткі сваіх родных на іншых могілках, але такіх было мала. Царква была зруйнаваная разам з могілкамі і зраўнаваная з зямлёй. Аэрадром на месцы былых могілак існаваў з да 1970-х гадоў. У 1990-я гады на гэтай тэрыторыі сталі будаваць новы жылы мікрараён «Аэрадром».

Дагэтуль у часе будаўнічых работ у гэтым раёне будаўнікі адкопваюць старыя пахаванні.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Міхась Баўтовіч. Полацкія могілкі на сайце Radzima.org
2. 1 2  «Ходим по костям». В Полоцке в жилом микрорайоне нашли надгробия, которым более века Архівавана 5 жніўня 2020.
3. ↑  В Полоцке опять раскопали кладбище. 2015 Архівавана 12 жніўня 2020.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Іван Аляксандравіч Сцебут** (12 лютага 1833, горад Вялікія Лукі, Пскоўская вобласць — 20 кастрычніка 1923) — рускі і беларускі вучоны-аграном, адзін з заснавальнікаў раслінаводства на Беларусі, прафесар (1860).

Біяграфія
---------

Скончыў Горы-Горацкі земляробчы інстытут (1854 цяпер Беларуская сельскагаспадарчая акадэмія). Пасля заканчэння інстытута пакінуты працаваць памочнікам упраўляючага вучэбнай фермай (1854—1858). У 1858 Міністэрствам дзяржаўнай маёмасці камандзіраваны за мяжу для падрыхтоўкі да прафесарскага звання. Быў слухачом ва ўніверсітэтах Германіі, Бельгіі, Англіі, Францыі. У 1860 годзе прызначаны прафесарам Горы-Горацкага земляробчага інстытута, вёў курс земляробства. Навукова-даследчая праца была звязана з Горы-горацкім вопытным полем, на якім ён заклаў шэраг вопытаў па вывучэнню севаабаротаў, вапнаванню і прымяненню ўгнаенняў, распрацаваў праект рэарганізацыі вопытнага поля ў вопытную сельскагаспадарчую станцыю. У 1865 абараніў магістрскую дысертацыю «Вапнаванне глебы». У 1865—1894 гадах прафесар Пятроўскай земляробчай лясной акадэміі ў Маскве, узначаліў першую ў Расіі кафедру раслінаводства. Праводзіў работу па падбору і агратэхніцы палявых культур, прымяненню ўгнаенняў. Удзельнік кангрэсаў і з’ездаў па сельскай гаспадарцы, кіраваў работай шматлікіх камітэтаў і камісій, выступаў з лекцыямі і дакладамі, арганізатар правядзення першых з’ездаў па сельскагаспадарчай вопытнай справе (1901, 1902). У 1898—1908 гадах старшыня Вучонага камітэта Міністэрства земляробства. Удзельнічаў у распрацоўцы Палажэння аб сельскагаспадарчых вопытных установах. Адзін з заснавальнікаў у Пецярбургу (1904) вышэйшых жаночых сельскагаспадарчых курсаў (Сцебутаўскія курсы). Заснавальнік і рэдактар журнала «Русское сельское хозяйство».

Ушанаванне памяці
-----------------

У 1959 устаноўлены бюст на тэрыторыі Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі. Яго імем названа адна з вуліц Горак.

Навуковыя працы
---------------

* Известкование почвы (1865).
* Гипсовые почвы (1868).
* Культура растений, ее основание и средства" (1869)
* О возделывании подсолнечника в России (1870).
* Возделывание льна (1872).
* Статьи о русском сельском хозяйстве, его недостатках и мерах к его усовершенствованию, 1857—1882. — М.1883.
* Сельскохозяйственное знание и сельскохозяйственное образование. — М.1870,1889.
* Коллекции по культуре сахарной свекловицы (1892).
* Возделывание хлебных зерновых растений (1893).
* Об акклиматизации новых и малоизвестных растений в различных местностях России (1905).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Стебут Иван Александрович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).
**Міхаіл Канстанцінавіч** (XIII ст.) — князь віцебскі.

Імаверна, сын полацкага князя Канстанціна і малодшы брат яго невядомага на імя сына, магчыма, таксама полацкага князя.

Міхаілу адрасаваны ліст ратманаў і «ўсіх гараджан» Рыгі з абвінавачваннямі ў непраўдзівым судзе над рыжскімі купцамі і прымусовых дзеяннях. Дакумент без даты, даследчыкі датуюць яго паміж 1271—1289 гадамі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Борейша Ю.* О хронологии правления князей в Полоцке во второй половине XIII в. Несколько замечаний и уточнений в связи с новым изданием «Полоцких грамот». — Мн.: Энциклопедикс, 2018. — 152 с. илл.
**Баштай** (ням.: Bastei — *бастыён*) — фармацыя з пясчаных скал з назіральнай пляцоўкай у Саксонскай Швейцарыі на правым беразе ракі Эльба паміж курортам Ратэн і горадам Велен. Вышыня 305 м над узроўнем мора, скалы ўзвышаюцца над Эльбай на вышыню 194 метра. Баштай уваходзіць у лік самых наведвальных турыстычных славутасцей Саксонскай Швейцарыі. Частка прыроднага парка, які ўключае як Саксонскую Швейцарыю, так і Багемскую Швейцарыю (у Чэшскай Рэспубліцы). Папулярнае месца для скалалажання.

Гісторыя
--------

Сама назва паходзіць ад замка Найратан, які стаіць на скале нібы бастыён. Але сама назва «Баштай» узгадваецца ўпершыню толькі ў 1592 годзе ў рамках геадэзічнай экспедыцыі ў Саксоніі. Гэтыя скалы наведвалі шмат выбітных людзей. Мастак Каспар Давід Фрыдрых пасля наведвання гэтых месцаў напісаў вядомую карціну Felsenschlucht.

З павелічэннем колькасці турыстаў у 1812 годзе з’явіліся дзве гандлёвыя крамы. Праз два гады на назіральнай пляцоўцы ўзвялі ахоўныя парэнчы. У 1826 хату для хованкі ад непагадзі наверсе скалы перабудавалі пад рэстаран. Пад назвай Basteibrücke з’явіўся драўляны мост, які звязвае Баштай са скаламі Steinschleuder і Neurathener Felsentor. У 1851 годзе драўляны мост быў заменены мастом з пяшчаніку. Ён мае даўжыню 76,5 м і перакрывае сваімі 7 дугамі глыбокую (40 м) цясніну з назвай Mardertelle.

Аляксандр Скрабін падчас сваіх гастроляў па Германіі двойчы наведаў Баштай. Пад уражаннем гэтых наведванняў ім была напісана аднайменная прэлюдыя.

Мост
----

Баштай знакаміты сваім мастом (ням.: Basteibrücke), якому ўжо больш за 200 гадоў. Першапачаткова быў пабудаваны з дрэва ў 1824 годзе. У 1851 ён быў заменены сучасным мастом з пяшчаніку. Мост — гістарычная славутасць, архітэктурны помнік.

Гістарычны музей
----------------

Скульптуры выстаўлены для агляду ў музеях, якiя акружаюць Бельведэрскі палац: Музей Пія-Клімента, Музей К’ярамонці, Этрускі і Егіпецкі музеі.

Музеі скульптур
---------------

У 1973 годзе быў адкрыты Гістарычны музей. У яго калекцыі сабраны транспартныя сродкі, прадметы ўжытку, фатаграфіі, дакументы і іншыя экспанаты, якія ілюструюць доўгачасную гісторыю Ватыкана і рымскіх папаў.

Зноскі
------

1. ↑  GeoNames — 2005.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>