**Філасофія жыцця** — філасофская плынь канца XIX — пачатку XX ст.

Сфарміравалася ў Германіі. Яе прадвеснікам быў Ф.Шлегель, які ў сваіх "Трох лекцыях аб філасофіі жыцця" (1827) заклікаў адмовіцца ад блуканняў "у пустой прасторы абсалютнага жыцця" на карысць "духоўнаму ўнутранаму жыццю". У яе філасофскіх вытокаў быў Ніцшэ з яго крытыкай сучаснай навукі. Лозунг: "Абарона аўтаноміі гістарычнай навукі перад прыродазнаўствам".
Нямецкі гісторык Ф.Хайнеман вельмі дакладна вызначыў сутнасць і функцыянальную накіраванасць дадзенага кірунку, зазначыўшы, што Філасофія жыцця будуецца на пратэсце жыцця супраць перабольшанай ролі розуму ў сучасным грамадстве, на пратэсце душы супраць машыны і выкліканых ёю арэчаўлення, тэхнафікацыі і абяздушвання чалавека.

Выдзеліла ў якасці зыходнага паняцця "жыццё" як інтуітыўна спасцігальную цэласную рэальнасць, не тоесную ні духу, ні матэрыі. Адной з перадумоў яе ўзнікнення была адмова некаторых філосафаў ад гегельянства і нават, як следства, зварот да філасофіі Канта.
Паняцце "жыццё" шматзначна і па-рознаму тлумачыцца ў розных варыянтах Філасофіі жыцця.

**Біялагічна-натуралістычнае разуменне** характэрна для плыні, што ўзыходзіць да філасофіі Ніцшэ і прадстаўленага Л. Клагесам, Т. Лесінгам і інш.: "жывое" падкрэсліваецца як нешта натуральнае ў супрацьлегласць механічна сканструяванаму, "штучнаму". Для гэтага варыянта Філасофіі жыцця характэрна апазіцыя не толькі матэрыялізму, але і ідэалістычнаму рацыяналізму - "духу" і "розуму", схільнасць да прымітывізма і культа сілы, спробы звесці любую ідэю да "інтарэсаў", "інстынктаў", "волі" індывіда або грамадскай групы, прагматычная трактоўка маральнасці і спазнання (дабро і ісціна - тое, што ўзмацняе першасны жыццёвы пачатак, зло і хлусня - тое, што яго аслабляе), падмена асабовага пачатку індывідуальным, а індывіда - родам (татальнасцю), арганіцызм у сацыялогіі.

**"Гістарычны" варыянт**. Прадстаўнікі: В. Дзільтэй, Г. Зімель, Х. Артэга-і-Гасет. Зыходзіць у інтэрпрэтацыі "жыцця" з непасрэднага ўнутранага перажывання, як яно раскрываецца ў сферы гістарычнага досведу духоўнай культуры. Калі ў іншых варыянтах жыццёвы пачатак разглядаецца як вечны нязменны прынцып быцця, то тут увага прыкавана да індывідуальных формаў рэалізацыі жыцця, яе непаўторных, унікальных культурна-гістарычных выяў. Пры гэтым Філасофія жыцця не ў стане пераадолець рэлятывізм, звязаны з растварэннем усіх маральных і культурных каштоўнасцей у струмені "жыцця", гісторыі. Характэрнае адштурхванне ад механістычнага прыродазнаўства прымае форму пратэсту супраць натуральнанавуковага разгляду духоўных з'яў наогул, што прыводзіць да спроб распрацаваць адмысловыя метады спазнання духу (герменеўтыка ў Дыльтэя і канцэпцыя разумнай псіхалогіі, марфалогія гісторыі ў Шпэнглера). Антытэза арганічнага і механічнага паўстае ў гэтым варыянце Філасофіі жыцця ў выглядзе проціпастаўлення культуры і цывілізацыі.

Іншы варыянт Філасофіі жыцця звязаны з тлумачэннем "жыцця" як нейкай касмічнай сілы, "жыццёвага парыву" (Бергсан), сутнасць якога - у бесперапынным прайграванні сябе і творчасці новых формаў; субстанцыя жыцця - чыстая "працягласць", зменлівасць, спасціганутая інтуітыўна.

Гл. таксама
-----------

* Ірацыяналізм

| ⛭Філасофія |
| --- |
| спіс філосафаў ·  спіс філасофскіх школ |
| Асноўныя раздзелы | Логіка ·  Эпістэмалогія (Гнасеалогія) ·  Этыка ·  Эстэтыка ·  Палітычная філасофія ·  Метафізіка (Анталогія) |
| Іншыя раздзелыфіласофіі | Аксіялогія ·  Натурфіласофія ·  Фенаменалогія ·  Экзістэнцыялізм ·  Герменеўтыка ·  Тэалогія ·  Аналітычная філасофія |
| 

| Філасофскія светапогляды |
| --- |
| Віталізм ·  Ідэалізм ·  Матэрыялізм ·  Пантэізм ·  Персаналізм ·  Марксізм ·  Постмадэрнізм ·  Прагматызм |

 |
| 

| Філасофія навукі |
| --- |
| Метафіласофія ·  Філасофія матэматыкі ·  Філасофія фізікі ·  Філасофская антрапалогія ·  Сацыяльная філасофія ·  Філасофія логікі ·  Філасофія права ·  Філасофія гісторыі ·  Філасофія эканомікі ·  Філасофія педагогікі ·  Філасофія філалогіі |

 |
| 

| Філасофія прадметнай вобласці |
| --- |
| Філасофія тэхнікі ·  Філасофія свядомасці ·  Філасофія мастацтва ·  Палітычная філасофія ·  Філасофія жыцця |
| Філасофія рэлігіі | Атэізм ·  Дэізм ·  Пантэізм ·  Ісламская філасофія ·  Філасофія індуізму ·  Будыйская філасофія |

 |
| 

| Геаграфія і гісторыя філасофіі |
| --- |
| Паводле часу | 

|  |  |
| --- | --- |
| Эпохі | Сучасная філасофія ·  Філасофія Новага часу ·  Філасофія Адраджэння ·  Сярэдневяковая філасофія ·  Антычная філасофія (Старажытнагрэчаская філасофія) |
| Стагоддзі | XVII ·  XVIII ·  XIX ·  XX |

 |
| Паводле геаграфічнага становішча | 

|  |  |
| --- | --- |
| Паводле рэгіёнаў | Усходняя філасофія ·  Заходняя філасофія ·  Еўрапейская філасофія (Кантынентальная філасофія) |
| Паводле краін | Аўстралійская філасофія ·  Амерыканская філасофія ·  Англійская філасофія ·  Беларуская філасофія ·  Грэчаская філасофія ·  Кітайская філасофія ·  Індыйская філасофія ·  Іранская філасофія ·  Руская філасофія ·  Гісторыя філасофскай думкі на Беларусі |

 |

 |
| 

| Сумежныя навукі і паняцці |
| --- |
| Навукі | Касмалогія ·  Праксіялогія ·  Арыенталізм ·  Псіхааналіз ·  Матэматычная логіка ·  Гісторыя філасофіі |
| Вучэнні, тэорыі, паняцці | Акцыдэнцыя ·  Апейран ·  Дыялектыка ·  Іманентнасць ·  Космас ·  Хаос ·  Тэлеалогія ·  Анархізм |

 |
| Партал «Філасофія» |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4138347-3 · Microsoft: 2781093879 · NKC: ph120231 |