|  |
| --- |
|  |
|  |
| Дэнамінацыя расійскага рубля ў 1998 годзе:
намінал скараціўся ў 1000 разоў (на тры парадкі) |

**Дэнамінацыя** (ад лац.: denominátiodenominátio — «перайменаванне») — змена намінальнага кошту грашовых знакаў пасля гіперінфляцыі з мэтай стабілізацыі валюты і спрашчэння разлікаў.

У ходзе дэнамінацыі адбываецца абмен старых грашовых знакаў на новыя, якія маюць, як правіла, меншы намінал. Старыя грашовыя знакі могуць выводзяцца з абарачэння:

* на працягу некалькіх тыдняў, што прыводзіць да абмену не ўсёй наяўнай на руках грашовай масы;
* на працягу года або некалькіх гадоў, калі старыя грошы ходзяць адначасова з новымі і паступова выводзяцца з абарачэння.

У СССР
------

У гісторыі СССР і Расіі дэнамінацыя адбывалася некалькі разоў: у 1922, 1923, 1924, 1947, 1961 і 1998 гадах.

| да 1922 | 1922—1923 | 1923—1924 | 1924—1947 | 1947—1961 | 1961—1998 | 1998--ц.ч. |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| {\displaystyle 1} |
| {\displaystyle 10000} | {\displaystyle 1} |
| {\displaystyle 10^{6}} | {\displaystyle 100} | {\displaystyle 1} |
| {\displaystyle 5\cdot 10^{10}} | {\displaystyle 5\cdot 10^{6}} | {\displaystyle 50000} | {\displaystyle 1} |
| {\displaystyle 5\cdot 10^{11}} | {\displaystyle 5\cdot 10^{7}} | {\displaystyle 5\cdot 10^{5}} | {\displaystyle 10} | {\displaystyle 1} |
| {\displaystyle 5\cdot 10^{12}} | {\displaystyle 5\cdot 10^{8}} | {\displaystyle 5\cdot 10^{6}} | {\displaystyle 10^{2}} | {\displaystyle 10} | {\displaystyle 1} |
| {\displaystyle 5\cdot 10^{15}} | {\displaystyle 5\cdot 10^{11}} | {\displaystyle 5\cdot 10^{9}} | {\displaystyle 10^{5}} | {\displaystyle 10^{4}} | {\displaystyle 1000} | {\displaystyle 1} |

### 1922

Дэнамінацыя 1922 года была праведзена з каэфіцыентам 10 000:1 для савзнакаў, то бок дзесяць тысяч старых рублёў адпавядалі аднаму новаму. Як ў Савецкай Расіі металічныя грошы да 1921 года не выпускаліся, абмен манет не праводзілі. Савзнакі працягвалі хаджэнне нароўні з цвёрдым чырвонцам да 1924 года.

### 1947

Дэнамінацыя 1947 года міністра фінансаў Зверава была праведзена з каэфіцыентам 10:1 для папяровых грошай, гэта значыць 10 старых рублёў адпавядалі аднаму новаму. Пры гэтым цэны знізіліся, але парадак цэн, заробкаў і іншых плацяжоў застаўся тым жа, таму многія не лічаць гэтую грашовую рэформу дэнамінацыяй. У яе болей прыкмет грашовай рэформы канфіскацыйнага характару, падобнай да паўлаўскага абмену сторублёвых купюр або да ўвядзення нямецкай маркі.

Усе манеты выпускаў 1923—1947 працягвалі хаджэнне без змены кошту (1:1).
Грошы на рахунках ашчадных кас СССР да 3000 руб. (каля 90 % усіх укладаў насельніцтва) абменьваліся з каэфіцыентам 1:1, ад 3 да 10 тысяч руб. — з каэфіцыентам 3:2, звыш 10 000 руб. — 2:1.
Грошы на рахунках калгасаў, саўгасаў, кааператываў абменьваліся з каэфіцыентам 5:4 незалежна ад сумы.
Абмен праводзілі з 16 па 29 снежня 1947 года. З 29 снежня старыя наяўныя грошы абнуліліся.
### 1961

Дэнамінацыя 1961 года была праведзена з каэфіцыентам 10:1, то бок 10 старых рублёў адпавядалі 1 новаму.

* Манеты вартасцю 1, 2 і 3 капейкі, у тым ліку выпушчаныя да дэнамінацыі 1947 года, працягвалі хаджэнне без змены кошту (гэта значыць, за 13 гадоў (з 29 снежня 1947 г. па 1 студзеня 1961 года) кошт медных грошай фактычна павялічылася **ў сто разоў**, чым, напрыклад, скарысталіся героі фільма «Мянялы»)
* Манеты наміналам 5, 10, 15, 20 капеек абменьваліся, як папяровыя грошы — дзесяць да аднаго
* З'явіліся манеты 50 коп. і 1 рубель, якіх не было з 1927 года

Аднак да правядзення рэформы долар ЗША каштаваў 4 рублі, а пасля яе правядзення курс быў прызначаны ў 90 капеек (1 рубель). Тое ж самае адбылося і з залатым зместам: замест каб атрымаць залатое забеспячэнне роўнае 2,22168 грама, рубель атрымаў толькі 0,987412 г золата. Такім чынам, рубель быў недаацэнены ў 2,25 разы, а пакупніцкая здольнасць рубля адносна імпартных тавараў, адпаведна, у столькі ж разоў зменшылася.

У Расійскай Федэрацыі
---------------------

### 1998

4 жніўня 1997 года выйшаў Указ Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі № 822 «Аб змене намінальным кошту расійскіх грашовых знакаў і маштабу цэн».

> 
> Пастанаўляю пагадзіцца з прапановай Урада Расійскай Федэрацыі і Цэнтральнага банка Расійскай Федэрацыі пра ўзбуйненне расійскай грашовай адзінкі, правядзенне з 1 студзеня 1998 года дэнамінацыі рубля і замену рублёў, які знаходзяцца ў абарачэнні на новыя ў суадносінах 1000 рублёў грашыма старога ўзору на 1 рубель новых грошай, забяспечыўшы паралельнае абарачэнне старых і новых грашовых знакаў на працягу 1998 года.
> 
> 

Дэнамінацыя была праведзена з каэфіцыентам 1000:1, то бок аднаму новаму рублю адпавядалі 1000 старых (узору 1993 і 1995 гг.). Усе недэнамінаваныя манеты ЦБ Расіі (1, 5, 10, 20, 50, 100 рублёў і калекцыйныя), насуперак традыцыі двух папярэдніх дэнамінацый, перасталі быць законным плацежным сродкам, аднак у неабмежаванай колькасці абменьваліся нароўні з купюрамі на новыя манеты і купюры ва ўсіх аддзяленнях банкаў РФ з 1 студзеня 1998 па 31 снежня 2002.

Цікавы факт: *каб купіць, напрыклад, пачак чыпсаў за 3500 р. трэба было набраць цэлую жменю з 50-рублёвых манет (100-рублёвыя сустракаліся даволі рэдка).*

Улічваючы негатыўны досвед трохдзённага абмену 50 і 100-рублёвых купюр у СССР у 1991 годзе, абмен старых купюр быў магчымы да 2002 года. Прэзідэнт Расіі У. У. Пуцін працягнуў яго яшчэ на год.

Новыя банкноты і манеты паступілі ў абарачэнне з 1 студзеня 1998 года. Вонкавы выгляд, колер і дызайн білетаў банка Расіі пры гэтай дэнамінацыі не мяняўся — з іх (узору 1995 года) толькі прыбралі тры нулі і ўвялі ў абарачэнне манету 1 рубель замест былой банкноты 1000 рублёў з выявай Уладзівастока.

Таксама былі ўведзеныя капеечныя манеты з выявай Георгія Перамаганосца (1, 5, 10, 50 капеек) і рублёвыя манеты (1, 2, 5 рублёў).

У 1998 годзе была выпушчана ў абарачэнне купюра вартасцю пяць рублёў з выявай Ноўгарада, аднак яе рэдка можна сустрэць, бо цяпер яе не выпускаюць (цалкам заменена пяцірублёвымі манетамі), а зношаныя банкноты выключаюць з абарачэння.

### Будучая дэнамінацыя

З канца 2007 года ў Расіі распаўсюдзіліся чуткі пра планаваную новую дэнамінацыю рубля. Прадстаўнікі фінансавых уладаў гэтую інфармацыю абверглі, а эксперты сцвярджалі, што дэнамінацыя ў тагачасных умовах была безсэнсоўная.

Паводле Левада-Цэнтра, на жнівень 2008 года 91 % апытаных выказваліся супраць наяўнасці ў грашовым абарачэнні капейкі, супраць пяці капеек — 83 %.

У 2010 годзе выпуск манет наміналам 1 і 5 капеек спынены, аднак у 2014 годзе быў выпушчаны тыраж 1 і 5-капеечных манет.

Дзяржавы постсавецкай прасторы
------------------------------

Станам на пачатак 2013 года, з дзяржаў постсавецкай прасторы дэнамінацыю не праводзілі ў Эстоніі, Арменіі, Казахстане і Кіргізіі. У Беларусі дэнамінацыю праводзілі тройчы, у астатніх дзяржавах — аднойчы:

| Дзяржава | Тэрміны | Валюта | Каэфіцыент |
| --- | --- | --- | --- |
|  Латвія | 05.03.1993—26.10.1993 | латвійскі рубель→лат | 200 : 1 |
|  Літва | 25.06.1993—20.07.1993 | літоўскі талон→літ | 100 : 1 |
|  Малдова | 29.11.1993 | малдаўскі купон→малдаўскі лей | 1000 : 1 |
|  Узбекістан | 01.07.1994 | узбекскі сум | 1000 : 1 |
|  Беларусь | 20.08.1994 | беларускі рубель | 10 : 1 |
|  Грузія | 1995 | грузінскі купон→грузінскі лары | 1 000 000 : 1 |
|  Украіна | 02.09.1996—16.09.1996 | карбаванец→грыўна | 100 000 : 1 |
|  Расія | 01.01.1998—31.12.1998 | расійскі рубель | 1000 : 1 |
|  Беларусь | 01.01.2000 | беларускі рубель | 1000 : 1 |
|  Таджыкістан | 30.10.2000—01.04.2001 | таджыкскі рубель→самоні | 1000 : 1 |
|  Азербайджан | 01.01.2006 | азербайджанскі манат | 5000 : 1 |
|  Туркменістан | 01.2009 | туркменскі манат | 5000 : 1 |
|  Беларусь | 01.07.2016 | беларускі рубель | 10 000 : 1 |

Іншыя дзяржавы
--------------

| Дзяржава | Тэрміны | Валюта | Каэфіцыент |
| --- | --- | --- | --- |
|  Германія | 1923 | рэйхсмарка | 1 000 000 000 000 : 1 |
|  Грэцыя | 1944 | грэчаская драхма | 50 000 000 000 : 1 |
|  Венгрыя | 01.08.1946 | пенгё→форынт | 400 000 000 000 000 000 000 000 000 000 : 1 |
|  Польшча | 1950 | злоты | 100 : 3 (зарплаты і кошты), 100 : 1 (наяўныя) |
|  Балгарыя | 1952 | балгарскі леў | 100 : 1 |
|  Францыя | 1958 | французскі франк | 100 : 1 |
|  Балгарыя | 1962 | балгарскі леў | 10 : 1 |
|  Бразілія | 1967 | крузейра→новы крузейра | 1000 : 1 |
|  В’етнам | 1979 | донг | 100 : 1 |
|  Ізраіль | 24.02.1980-31.03.1984 | ізраільская ліра→шэкель | 10 : 1 |
|  Ізраіль | 04.09.1985-04.09.1986 | шэкель→новы шэкель | 1000 : 1 |
|  Бразілія | 03.03.1986 | новы крузейра→крузадо | 1000 : 1 |
|  Бразілія | 16.01.1989 | крузадо→новы крузадо | 1000 : 1 |
|  Паўночная Македонія | 05.05.1993 | македонскі дэнар | 100 : 1 |
|  Бразілія | 01.08.1993 | крузадо→крузейра рэал | 1000 : 1 |
|  Бразілія | 01.07.1994 | крузейра рэал→бразільскі рэал | 2750 : 1 |
|  Польшча | 1995 | злоты | 10 000 : 1 |
|  Балгарыя | 05.07.1999 | балгарскі леў | 1000 : 1 |
|  Турцыя | 2005 | турэцкая ліра | 1 000 000 : 1 |
|  Румынія | 2005 | румынскі лей | 10 000 : 1 |
|  Зімбабвэ | 01.08.2006 | долар Зімбабве | 1000 : 1 |
|  Венесуэла | 2008 | балівар | 1000 : 1 |
|  Зімбабвэ | 30.07.2008 | долар Зімбабве | 10 000 000 000 : 1 |
|  Зімбабвэ | 02.02.2009 | долар Зімбабве | 1 000 000 000 000 : 1 |

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президента России от 04.08.1997 N 822(недаступная спасылка)
2. ↑  Указ Президента России от 03.12.2001 N 1387(недаступная спасылка)
3. ↑  России деноминация не нужна, РНЛ, 18 января 2008
4. ↑  Новый виток деноминации Архівавана 16 сакавіка 2018. Вести Экономика, 21 февраля 2017
5. ↑  Известия.
6. ↑  Для наяўных рублёў, 100 : 1 — для разліковых
7. ↑  Комментарий к Указу № 450 от 4 ноября 2015 г. | Новости | Официальный интернет-портал Президента Республики Беларусь **(нявызн.)**.  president.gov.by. Праверана 4 лістапада 2015.
8. ↑  В Белоруссии провели деноминацию **(нявызн.)**. Праверана 1 ліпеня 2016.

Гл. таксама
-----------

* Грашовая рэформа
* Дэвальвацыя
* Рэвальвацыя
* Рубель

Спасылкі
--------

* Сотня без нуля. Грашовыя рэформы, перажытыя краінай Архівавана 8 лютага 2008. «Новыя весткі», 22.01.2008
* Расіяне падрыхтаваліся да дэнамінацыі. 8.04.2008
* Што такое сапраўдны крызіс? Архівавана 18 снежня 2008.