recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Швейная іголка
**Іголка**, таксама **шаршатка** (*для грубага шыцця*) — доўгі тонкі востраканечны інструмент з цвёрдага рэчыва (раней з косткі) часцей за ўсё вядомы чалавеку па швейных іголках з іголкавым вушкам для ніткі з аднаго боку. Выкарыстоўваецца для разбурэння альбо дэфармацыі аб'екта ўздзеяння з мэтай атрымання якіх-небудзь новых уласцівасцяў аб'екта альбо пераадолення яго. З прычыны нязначнай плошчы ляза іголкі сіла, прыкладзеная ўздоўж іголкі, аказваецца засяроджаная на невялікай прасторы, гэтая акалічнасць дазваляе іголкам не пашкоджваючы пратыкаюць матэрыял, цвёрдасць якога менш цвёрдасці матэрыялу, з якога зроблена сама іголка. Іголкай называюцца таксама многія іншыя прадметы, якія маюць падобную форму.

Гісторыя
--------

Першымі прыладамі, з дапамогай якіх палотнападобныя прадметы аб'ядноўваліся ніцепадобнымі валокнамі, былі рыбіны косткі. Прадстаўнікі Індскай цывілізацыі вынайшлі касцяныя іголкі з вушкам для прадзявання ніткі. Першыя металічныя іголкі з металічнай дроту пачалі вырабляць у XVI стагоддзі.

Віды іголак
-----------

* **Швейныя**, якія ў сваю чаргу падзяляюцца на **ручныя** і **машынныя**. Да ручных можна аднесці стандартныя з вушкам для ніткі, вышывальныя і кравецкія шпількі, шавецкія іголкі. Машынныя выкарыстоўваюцца ў швейных машынах
* **Медыцынскія**

Гл. таксама
-----------

* Іголкі, заалогія
* Іголкі, батаніка

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне, варыянты ў адпаведнасці з Тлумачальным слоўнікам беларускай літаратурнай мовы. Мн.:БелЭн, 2002, С.252, 755.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Іголка

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779103731 · NDL: 00562976 · NKC: ph493926 |
**Іда Гісіка-Шперк** (швед. Ida Gisiko-Spärck, поўнае імя Ida Emma Charlotta Gisiko-Spärck; 18 лістапада 1859-1940) — шведская мастачка, звязаная з мастацкай калоніяй Önningebykolonin на Аландскіх астравах; працавала пераважна алеем.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 18 лістапада 1859 года ў Стакгольме ў сям’і камерсанта Карла Самуэля Гісіка (Karl Samuel Gisiko). Брат Іды — Карл Эдвард (Carl Edvard Gisiko, 1856-?) Быў жанаты з Ідай Б’ёрк (Ida Björck, 1862-?), сястрой вядомага мастака Оскара Б’ёрка.

У канцы 1890-х гадоў вучылася ў Парыжы, дзе пасябравала з фінскай мастачкай Ханнай Рэнберг, разам з якой працавалі ў шведскай калоніі мастакоў Önningebykolonin. У 1880-х гадах ўдзельнічала ў шматлікіх выставах у Швецыі.

У 1894 годзе яна выйшла замуж за дацкага адміністратара Ёхана Альберта Шперка (Johan Albert Spärck, памёр у 1903 году) і пераехала ў Данію.

Памерла ў 1940 годзе.
**Міжнародны аэрапорт Уфа** (IATA: **UFA**, ICAO: **UWUU**) — міжнародны аэрапорт горада Уфы, Башкартастан. Эксплуатантам аэрапорта з'яўляецца ААТ «Міжнародны аэрапорт Уфа». Мае статус аэрапорта федэральнага значэння.

Агульная інфармацыя
-------------------

Паслугамі аэрапорта карыстаюцца больш за 40 расійскіх і замежных авіякампаній. Аэрапорт мае дзве узлётна-пасадкавыя паласы (УПП). У асноўным выкарыстоўваецца першая, блізкая да тэрмінала даўжынёй 2,5 км. Другая ўзмоцненая цэментабетонная паласа даўжынёй больш за 3,7 км была пабудавана ў 1980-х гадах як рэзервовая паласа для прызямлення касмаплана савецкай шматразовай транспартнай касмічнай сістэмы «Буран» і ў цяперашні час выкарыстоўваецца параўнальна рэдка для прыёма звышцяжкіх самалётаў тыпу Ан-124 «Руслан».

Зноскі
------

1. ↑  Распоряжение Правительства Российской Федерации от 20 апреля 2016 года № 726-р «Об утверждении перечня аэропортов федерального значения»
Міжнародны аэрапорт Хорхэ Чавеса
**Міжнародны аэрапорт Хорхе Чавес** (IATA: **LIM**, ICAO: **SPJC**), (ісп.: Aeropuerto Internacional Jorge Chávez) — асноўны міжнародны і ўнутраны аэрапорт Перу. Знаходзіцца ў Кальяа, за 11 км ад гістарычнага цэнтра Лімы і за 17 км ад Мірафлорэс. Кальяа з'яўляецца партовым горадам, які цалкам зліўся з Лімай. У 2008 годзе аэрапорт абслужыў 8288506 пасажыраў і 98733 паветраных суднаў. У 2009 годзе аэрапорт абслужыў 8786973 пасажыраў і 104966 аперацый паветраных суднаў. У перыяд са студзеня па лістападзе 2010 года аэрапорт абслужыў 9361846 пасажыраў, а да канца 2010 года пасажырапаток дасягнуў 10.278.493 пасажыраў. У 2011 годзе аэрапорт абслужыў 11.904.553 пасажыраў, рост больш 16% у параўнанні з папярэднім годам. На працягу 2012 года аэрапорт абслужыў рэкордныя з 13.299.058 пасажыраў.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: n2006020904 · VIAF: 150310596 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пастарнацкі.
**Іван Раманавіч Пастарнацкі** (18 красавіка 1848, г. Беразіно — 24 мая 1887, г. Варшава) — вучоны-медык, псіхіятр.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’i святара. Пачатковую адукацыю атрымаў у Кіеўскай гімназіі, потым скончыў Мінскую духоўную семінарыю. У далейшым вывучаў псіхіятрыю ў Санкт-Пецярбургскай імператарскай медыка-хірургічнай акадэміі, дзе дзейнічала кафедра нервовых і псіхічных захворванняў пад кіраўніцтвам вядомага прафесара І. М. Балінскага. Пасля заканчэння навучання са званнем лекара (1872) служыў у Новагеоргіеўскім і Уяздоўскім шпіталях (Польшча). У гэты перыяд у друку з’явіліся яго першыя публікацыі: «О пользе плавания» (1872), «Статистическое исследование самоубийств в Петербурге за 1870, 1871 и 1872 годы» (1873), «О влиянии алкоголя на организм человека» (1874) і інш. У 1876 г. у Варшаўскім універсітэце І. Р. Пастарнацкі абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «К вопросу о психомоторных центрах головного мозга». У працы ён прааналізаваў новыя даследаванні па лакалізацыі мозга i выказаў уласныя назіранні адносна яго рухальных цэнтраў. У 1880 г. малады вучоны быў накіраваны на стажыроўку за мяжу.

У 1882 годзе быў абраны прыватдацэнтам медыцынскага факультэта душэўных і нервовых хвароб Варшаўскага ўніверсітэта. У далейшым займаў пасаду экстраардынарнага прафесара кафедры псіхіятрыі ўніверсітэта, адначасова загадваў псіхіятрычным аддзяленнем Уяздоўскага ваеннага шпіталя (Варшава). Вучоны стаў аўтарам некалькіх навуковых прац і публікацый па пытаннях эксперыментальнай паталогіі цэнтральнай нервовай сістэмы на рускай, польскай, нямецкай і французскай мовах. Прафесар Пастарнацкі рэгулярна змяшчаў свае работы ў перыядычных выданнях «Медицинский вестник», «Врач», «Медицинская библиотека», «Архив психиатрии» і інш. Сярод публікацый: «Анатомические основы учения о душевных болезнях» (1882), «К вопросу о призрении наших душевных больных» (1883), «Нравственное лечение психиатров» (1885) і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Асветнікі зямлі Беларускай, X — пачатак XX ст. : энцыклапедычны даведнік. — 2-е выд. — Мінск, 2006. — С. 321.
* Беларускія вучоныя, даследчыкі і вынаходнікі ў галіне тэхнічных і натуральных навук (другая палова XVII — першая чвэрць XX ст.) / В. Я. Бездзель, В. М. Хаданёнак. — Віцебск, 2018. — С. 138—139.
* Знаменитые выпускники Минской духовной семинарии : биографический справочник / авторсоставитель священник Гордей Щеглов. — Жировичи, 2016. — С.133-134.
* Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X—XIX стст. : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1995


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лазарэвіч.
**Іда Лазарэвіч** (20 ліпеня 1901, Смаргонь — 27 чэрвеня 1973) — перакладчыца, пісьменніца, публіцыстыка.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 20 ліпеня 1901 года ў Смаргоні. Доктар медыцыны. Анархістка. Медыцынскую адукацыю атрымала ў Харкаве і Маскве. У 1925 годзе прыехала ў Парыж, удзельнічала ў анархісцкім руху, супрацоўнічала з часопісам «Дело труда». Была выслана з Францыі і жыла ў Бельгіі. Вярнуўшыся ў Парыж, працавала ў працоўным прафсаюзе.

Падчас Другой сусветнай была арыштаваная і знаходзілася ў лагеры Р’ёкро. З пачатку 1950-х займалася тэхнічнымі перакладамі. Супрацоўнічала з часопісам «Est et Ouest». У перыёдыцы друкавала артыкулы пра Савецкі Саюз на гістарычныя і культуралагічныя тэмы, падпісваючыся псеўданімам Мета. Аўтарка працы «Кранштацкая камуна, крывавае змярканне саветаў» — на французскай мове.

Памерла 27 чэрвеня 1973 года ў Парыжы.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Czech National Authority Database Праверана 8 чэрвеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 27 красавіка 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>

Спасылкі
--------

* Пісьменніцы Расіі  (руск.)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12625369w · GND: 1026440629 · ICCU: LO1V047897 · ISNI: 0000 0001 1873 0966 · LCCN: n86026222 · NKC: xx0147603, xx0147601 · NTA: 072863153 · NUKAT: n2017030458 · LIBRIS: 342912 · SUDOC: 027025829, 101447434 · VIAF: 12427261, 189640849 |

 |
**Худжандскі дзяржаўны ўніверсітэт імя акадэміка Бабаджана Гафурава** (тадж.: Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров) — адзін з найбуйнейшых універсітэтаў Таджыкістана і Сярэдняй Азіі, другі па буйнасці ўніверсітэт Таджыкістана (пасля Таджыкскага нацыянальнага ўніверсітэта ў Душанбэ), заснаваны ў 1932 годзе. Размешчаны ў горадзе Худжанд.

Універсітэт быў заснаваны на базе курсаў па падрыхтоўцы настаўнікаў для сярэдніх школ. У савецкі час універсітэт называўся Вышэйшым педагагічным інстытутам, затым перайменаваны ў Ленінабадскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя С. Кірава. Інстытут на час стварэння меў толькі два аддзяленні: хіміка-біялагічнае і фізіка-матэматычнае, на якіх навучалася 26 студэнтаў. Штат выкладчыкаў складаў усяго 9 чалавек. Пасля атрымання Таджыкістанам незалежнасці інстытут быў перайменаваны ў Худжандскі дзяржаўны ўніверсітэт. Сёння ўніверсітэт носіць імя акадэміка Бабаджана Гафурава.

Выкладчыкі і выпускнікі
-----------------------

* Мухіддзін Фархат — таджыкскі пісьменнік і перакладчык.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | GND: 5202465-9 · ISNI: 0000 0004 0582 173X · LCCN: no2015039477 · VIAF: 803149068353365730005 |


1. ↑  ROR Data — v1.19 — 2023. — doi:10.5281/ZENODO.7644942<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q116976023'></a>
**Бранскі абласны тэатр драмы імя А. К. Талстога** (руск.: Брянский областной театр драмы имени А. К. Толстого) — драматычны тэатр у горадзе Бранску, найстарэйшы тэатр Бранскай вобласці, заснаваны ў 1926 годзе.

Гісторыя
--------

Адкрыццё Бранскага драматычнага тэатра (дзяржтэатра) адбылося 7 лістапада 1926 года і было прымеркавана да 9-й гадавіны Кастрычніцкай рэвалюцыі. Пасля ўрачыстага сходу быў паказаны спектакль па п’есе Мікалая Лернера: «Мікалай I» («Дзекабрысты»). Гэтым жа спектаклем 14 лістапада быў адкрыты і першы тэатральны сезон.

Комплекс будынкаў «Дома Саветаў» і «Дома з’ездаў», пабудаваны па праекце маскоўскага архітэктара-канструктывістаў Аляксандра Грынберга, быў адкрыты вясной 1926 года, а 29 ліпеня Бранскім губернскім выканкамам была выдадзена пастанова: «Аб выкарыстанні будынка Дома з’ездаў у перыяд паміж з’ездамі пад тэатр».

Першая трупа тэатра, якая складалася з 25 артыстаў і 12 чалавек тэхперсанала, знаходзілася пад кіраўніцтвам Кашырына М. І. і галоўнага рэжысёра Чыркіна В. А.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Святога Антонія Падуанскага.
**Касцёл святога Антонія** — каменны каталіцкі храм базіліянскага стылю быў пабудаваны ў горадзе Талачын прыкладна ў 1813-1861 гг. па загадзе цара ў гонар перамогі ў вайне 1812 года.

Архітэктура
-----------

У той перыяд не прытрымліваліся кананічнага правіла арыентацыі храма алтаром на ўсход. Таму купальнай апсідай ён павернуты на захад. Галоўны фасад пабудовы выходзіць на галоўную гарадскую магістраль, і такім чынам будынак арганічна ўключаны ў яе горадабудаўнічы ансамбль. Манументальнасць храма ўзмацняецца яго размяшчэннем на прыродным узвышшы.

Будынак касцёла мае нескладаную аб'ёмна-прасторавую кампазіцыю і ўяўляе сабой прамавугольны ў плане аб'ём пад двухсхільным дахам. Значны маштаб, буйныя чляненні, аб'ёмная лаканічнасць і моцнае канструкцыйнае вырашэнне, адсутнасць ярка вылучаных акцэнтаў выклікае адчуванне масіўнасці і статычнасці пабудовы. Галоўны ўваход у будынак вырашаны бабінцам, аналагічным па архітэктуры храму, але меншага аб'ёму. Імкненне акцэнтаваць парадны фасад будынка вымусіла архітэктара ўзмацніць яго дэкаратыўную апрацоўку — да стральчатых ніш, высокіх пілястраў прыбавілася суцэльная рустоўка сцен. Алтарны фасад вылучаны моцнай паўкруглай апсідай, завершанай паўсферычным купалам. Бакавыя фасады вырашаны плоскасна і расчлянёны высокімі вузкімі стральчатымі вокнамі і пілястрамі ў прасценках. Па перыметры будынак апяразаны тонка прафіляваным карнізам з дзвюма тонкімі цятамі.

Уваход у касцёл
У трыццатыя гады касцёл спыніў функцыяніраванне, а пасля вайны будынак выкарыстоўваўся для гаспадарчых мэтаў.

Побач з касцёлам да 1960-х гадоў узвышалася трох'ярусная званіца.

У васьмідзесятыя гады была спроба адрамантаваць яго і размясціць там краязнаўчы музей, але потым ён быў вернуты вернікам. Перабудаваны ў 1990-я гг. з цэглы.

Інтэр'ер
--------

Унутраная прастора касцёла дзвюма парамі моцных слупоў расчлянёна на тры нефы, сярэдні з якіх паглыблены паўкруглай апсідай. Пры ўваходзе вылучаны бакавыя квадратныя ў плане хрысцільні, над якімі размешчана галерэя хораў, адкрытых у зал храма.

Літаратура
----------

* Талачын. Касцёл // *Кулагін А. М.* Каталіцкія храмы на Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін. — Мн. 2000. — С. 151.
* *Кулагін А. М.* З архітэктурнага мінулага / А. М. Кулагін // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Талачынскага раёна / рэдкал. І. П. Шамякін [і інш.]. — Мн. 1988. — С. 43—45.

Спасылкі
--------



|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Талачын) на Вікісховішчы |

* Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Талачын) на сайце Catholic.by (бел.)
* Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Талачын) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Талачын) на сайце Radzima.org

| ⛭Аршанскі дэканат |
| --- |
| Касцёл Маці Божай з Люрд (Барань) ·  Касцёл Маці Божай Фацімскай (Дуброўна) ·  Касцёл Святога Юзафа (Орша) ·  Касцёл Беззаганнага Сэрца Марыі (Орша) ·  Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Талачын) |
**До́ўгі Дзе́мінец** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Крашанка (прыток Ушачы), за 5 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка Ушачы.

Возера знаходзіцца ў 400 м на паўднёвы ўсход ад вёскі Кавалеўшчына.

Плошча паверхні возера 0,13 км². Даўжыня 1,3 км, найбольшая шырыня 0,16 км, даўжыня берагавой лініі 2,97 км. найбольшая глыбіня 1,9 м, сярэдняя 1 м. Плошча вадазбору 1,5 км². Аб'ём вады ў возеры 0,13 млн. м³.  

Катлавіна возера лагчыннага тыпу, моцна выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны спадзістыя, пясчаныя, вышынёй 7—8 м. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі сплавінныя. Дно плоскае, выслана сапрапелем.  

Возера дыстрафіруючае, слабапраточнае. У паўночнай частцы выцякае ручай у возера Дземінец. Цалкам зарастае.

У возеры водзяцца лінь, шчупак, карась, акунь, плотка і іншыя віды рыб.

Возера не мае абсталяваных месцаў для адпачынку (2015).

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.2 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 2. — 522 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Витебская область. Ушачский район: карта. Ушачи: план / Редактор: С. Н. Саратова. — Мн.: Белкартография, 2012. — 3 000 экз. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чумак.
**Вера Сцяпанаўна Чумак** (нар. 20 лютага 1958) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1980 годзе БПІ (выкладчыкі С. Д. Філімонаў, Д. П. Кудраўцаў, А. А. Воінаў, В. І. Гусеў, Равяка). У 1980—1988 гадах працавала ў «УНДПІэнергапрам», у 1988—1992 гадах у інстытуце «Белжылпраект», у 1993—1996 гадах у інстытуце «Белмясцпрампраект», у 2000 годзе ў «БудаФТ», у 2001—2003 гадах у «Энергадызайнпраекце»; у 2003—2007 гадах у ТАА «Канцэптпраект»; у 2008 годзе у ААТ «Праектныя рашэнні».

Член Саюза архітэктараў з 1986 года.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: Волжская ЦЭЦ-2, Мінская ЦЭЦ-4 (1982—1984; сааўтары Я. Я. Шапавалаў — кіраўнік праекта, A. Бегуноў), праект рэканструкцыі квартала «Залатая горка» (сааўтары А. А. Беразоўскі — кіраўнік праекта, А. Фактаровіч); рэканструкцыя санаторыя «Беларусь» у г. Друскінінкай, Літва (сааўтары А. А. Беразоўскі — кіраўнік праекта, Д. Афанасьеў); рэканструкцыя будынка «палітасветы» па вул. Я. Купалы, 21 у г. Мінск у Палац культуры ветэранаў вайны і працы з распрацоўкай інтэр’ераў будынка (сааўтары А. А. Беразоўскі — кіраўнік праекта, Д. Афанасьеў); рэканструкцыя жылога комплексу ў Варшаве па вул. Маршалковскай[ru] і будынкі пасольства ў Польшчы (сааўтар Д. Афанасьеў); спартыўныя і судзейскія трыбуны спорткомплекса «Раўбічы» на вяслярным канале (сааўтар Д. Афанасьеў); рэканструкцыя пасольства Беларусі ў Італіі, г. Рым (2000; сааўтар A. Філіповіч); рэканструкцыя будынка пасольства ў Ізраілі, г. Тэль-Авіў (2000; сааўтар A. Філіповіч); Калінінградская ЦЭЦ-2, прамбаза; жылы дом па вул. Румянцава (сааўтары А. Ф. Канцараў — кіраўнік праекта, Н. Касатонава); рэканструкцыя будынка гасцініцы «Турыст» (кіраўнік праекта А. Ф. Канцараў); шматпавярховы надземны гараж па вул. Лук’яновіча ў Мінску (кіраўнік праекта А. Ф. Канцараў); гандлёва-офісны будынак па пр. Дзяржынскага (кіраўнік праекта А. Ф. Канцараў); рэканструкцыя квартала па вул. К. Чорнага ў Мінску (2004; кіраўнік праекта А. Ф. Канцараў); перапрафіляванне будынка па вул. Ціміразева, 9 у Мінску (кіраўнік праекта А. Ф. Канцараў); яхт-клуб на Дняпроўскай прыстані ў Кіеве, Украіна (2007; кіраўнік праекта М. Сусько); рэканструкцыя лячэбнага корпуса з прыбудовай аперацыйнага корпуса ў Архангельску (2008—2009); Царква Свята-Ціхвінскага праваслаўнага манастыра ў п. Чонкі Гомельскай вобласці (2007—2008).

Літаратура
----------

* Чумак Вера Степановна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Святога Іосіфа.
**Касцёл Святога Іосіфа** — дзеючы рымска-каталіцкі храм у горадзе Ляхавічы Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

Касцёл у 1914 годзе.
Пабудаваны ў 1907 годзе з цэглы па фундацыі Ю. Рэйтана і намаганнямі ксяндза К. Ваньковіча. Асвячоны ў 1910 г. біскупам Янам Цепляком.

У пасляваенны час аб духоўным развіцці вернікаў клапаціўся ксёндз інфулат Вацлаў Пянткоўскі, які прыязджаў у Ляхавічы з суседняй парафіі ў Мядзведзічах. Падчас патаемнай падрыхтоўкі да святарства з 1974 па 1978 год тут працаваў качагарам ксёндз Рышард Юнік, шматгадовы пастыр парафіі ў Рубяжэвічах.

У другой палове стагоддзя будынак касцёла быў прыстасаваны і рэканструяваны пад паліклініку.

4 верасня 2019 года біскуп Пінскі Антоній Дзям’янка нанава здзейсніў асвячэнне касцёла, благаславіў абраз Святой Сям’і і крыж на фасадзе.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры неаготыкі. Манументальнае збудаванне вырашана па тыпу трохнефавай аднавежавай базілікі з паўкруглай апсідай. Гатычную вертыкальную накіраванасць архітэктурнай кампазіцыі надавалі высокая шатровая званіца (васьмярык на чацверыку) на фасадзе і перспектыўны ўваходны стральчаты партал з акном-ружай над ім. Вертыкальны рытм стваралі ступеньчатыя контрфорсы з вежачкамі-фіяламі і «крабамі» ў завяршэнні ступеньчатых контрфорсаў, высокія вузкія стральчатыя нішы і аконныя праёмы, аркатурныя паясы. Бакавыя працяглыя фасады рытмічна чляніліся высокімі стральчатымі аконнымі праёмамі і ступеньчатымі контрфорсамі ў прасценках.

Унутраная прастора храма размяжоўвалася на тры нефы гранёнымі слупамі, перакрывалася стральчатымі скляпеннямі. У інтэр’еры меўся неагатычны амбон.

Святары
-------

* Бенядзікт Навіцкі;
* 1910—32? — Леанард Кавецкі;
* 1933—35? — Мікалай Ікановіч;
* 1936—39 — Тадэвуш Драздоўскі;
* 1937—38 — Казімір Туміловіч;
* з 1939 — Станіслаў Рокаш;
* з 1956 — Вацлаў Янавіч Пянткоўскі.

Да 1940 года арганістам у касцёле быў Вітольд Віктаравіч Валынец.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  *Маракоў, Л.* Рэпрэсаваныя каталіцкія духоўныя, кансэкраваныя і свецкія асобы Беларусі (1917—1964) / Леанід Маракоў. — Мінск: Смэлтак, 2009. — С. 556. — 776 с. — ISBN 978-985-6917-12-0.

Літаратура
----------

* Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Касцёл Святога Іосіфа (Ляхавічы)
* Касцёл Святога Іосіфа (Ляхавічы) на сайце Radzima.org
* Касцёл Святога Іосіфа (Ляхавічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)

| ⛭Ляхавіцкі дэканат |
| --- |
| Касцёл Святога Зыгмунта (Баранавічы) ·  Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Ганцавічы) ·  Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дарава) ·  Касцёл Божага Цела (Крошын) ·  Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Ліпск) ·  Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Ляхавічы) ·  Касцёл Святога Іосіфа (Ляхавічы) ·  Касцёл Святых Пятра і Паўла (Мядзведзічы) ·  Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Рачканы) ·  Касцёл Святога Юрыя (Сваятычы) ·  Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Юшкавічы) |
**Касцёл Святога Антонія і кляштар францысканцаў** — колішні каталіцкі комплекс, які існаваў у 1680—1832 гадах у г. Орша. Размяшчаўся на паўднёвым-ўсходзе горада і займаў адзін з кварталаў уздоўж вуліцы, пракладзенай паралельна берагу Дняпра. Захаваўся былы кляштарны корпус, размешчаны па вул. Дамініканскай, 4.

Гісторыя
--------

Аб кляштары францысканцаў у Оршы захаваліся толькі кароткія гістарычныя дадзеныя. Кляштар заснаваны ў 1612 годзе. Каменны храм закладзены ў 1680 годзе па фундацыі рэчыцкага стольніка Войцеха Станіслава Катоўскага. Мураваны касцёл з бакавой вежай-званіцай асвячоны 10 жніўня 1768 года. Тады ж пабудаваны жылы корпус.

На плане Оршы 1813 года кляштарны касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі пазначаны як спалены. Пасля адбудовы ў XIX стагоддзі пераасвячоны ў імя Святога Антонія.

Касцёл у 1940 годзе
У 1863 годзе скасаваны. Пасля закрыцця ў ім размяшчаліся інвалідная каманда, потым арыштанцкі дом, у 1920—1930-я гады рамеснае вучылішча.

Касцёл знішчаны ў 1970-я гады, калі расшыралі праезную частку вуліцы Савецкай. У былых кляштарных мурах да нядаўняга часу размяшчалася турма. Цяпер будынак занядбаны.

Архітэктура
-----------

Інтэр'ер касцёла ў 1940 годзе
Апсіда касцёла і кляштарны буднак
Мураваны касцёл кляштара быў узведзены ў стылі барока паводле канона трохнефавай вухвежавай базілікі. Двухярусныя вежы былі накрыты пакатымі шатрамі, бакавыя фасады рытмічна чляніліся высокімі арачнымі аконнымі праёмамі. Інтэр’ер упрыгожвалі сем алтароў, сярод якіх: Нараджэння Дзевы Марыі, Ісуса Хрыста, Апекі Найсвяцейшай Божай Маці, Святога Францыска, Святога Антонія, Святога Іосіфа. Касцёл алтаром арыентаваўся на поўдзень, галоўным фасадам звернуты да вуліцы і да ракі, размяшчаўся з невялікім водступам ад лініі забудовы.

У кляштарны комплекс уваходзілі двухпавярховы каменны корпус і аднапавярховыя каменныя келлі. Двухпавярховы корпус кляштара стаяў ззаду касцёла, трохі ўверх па рэльефу, які тут павышаецца.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Монастыри восточной и западной традиций, 2002
2. 1 2  БелЭн, 1996

Літаратура
----------

* Аршанскі кляштар францысканцаў // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
* *Слюнькова И. Н.* Монастыри восточной и западной традиций: Наследие архитектуры Беларуси (руск.) / Рос. акад. архитектуры и строит. наук. — М.: Прогресс-Традиция, 2002. — 600 с.: ил. — ISBN 5-89826-093-5.
* *Габрусь Т. В.* Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока / Т. В. Габрусь. — Мн.: Ураджай, 2001.— 287 с.: іл. ISBN 985-04-0499-X.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Касцёл Святога Антонія і кляштар францысканцаў (Орша)
* Касцёл Св. Антонія (францысканаў) на сайце Radzima.org
* Кляштар францысканаў на сайце Radzima.org
* Касцёл Святога Антонія і кляштар францысканцаў (Орша) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**«За праўду»** — газета. Выдавалася 24 лютага — 29 чэрвеня 1944 г. у Навагрудку на беларускай мове пад кантролем нямецкіх акупацыйных улад. Адказны рэдактар М. Рагуля. Друкавала інфармацыю і каментарыі пра падзеі на франтах 2-й сусветнай вайны, распараджэнні акупацыйных улад, пастановы Беларускай Цэнтральнай Рады, прамовы лідараў беларускіх арганізацый, пісала пра дзейнасць Беларускай народнай самапомачы, Саюза беларускай моладзі, барацьбу супраць савецкіх партызанскіх атрадаў і 1-га казацкага палка, які дыслацыраваўся ў Навагрудку. На старонках газеты змешчаны нарысы па гісторыі і этнаграфіі Беларусі (пра Л.Сапегу, гісторыю Нясвіжа, вясельныя звычаі Навагрудчыны і інш.), вершаваныя і празаічныя творы А. Каханоўскай, Т. Лебяды, А. Чэмера, Я. Шыпшыны і інш. Выйшла 37 нумароў.

Літаратура
----------

* Жумар, С. «За праўду» / Сяргей Жумар // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г.П.Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э.Э.Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. – С. 390. — ISBN 985-11-0041-2.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Святога Антонія Падуанскага.
**Касцёл Святога Антонія** — каталіцкі храм, знаходзіцца на паўднёвай ускраіне вёскі Бабруйшчына (Глыбоцкі раён, Віцебская вобласць). Пабудаваны ў пачатку 20 ст. з дрэва.

Гісторыя
--------

### Разбурэнне

Разбураны касцёл Св. Антонія
Восенню 2009 г. у касцёле прагніў і праваліўся дах над алтаром. У 2010 г. пад грузам снегу нахіліліся сцены, столь і дах. У 2011 г. абваліліся страха, столь і вежа. Ад касцёла ў наш час захаваліся толькі рэшткі сценаў і хоры.

Архітэктура
-----------

Помнік народнага дойлідства з уплывам стылю неаготыкі і мадэрну. Вырашаны прамавугольным зрубам пад спічастым 2-схільным дахам. Да фасада далучаны прытвор, трохвугольны франтон якога рытмічна спалучаецца з 2-гранным шчытом даху, завершаным каркаснай 4-граннай шатровай вежачкай-званіцай. З тыльнага боку выступае 3-гранная апсіда пад шатровым пакрыццём. Бакавыя фасады расчлянёны стрэльчатымі аконнымі праёмамі. Малітоўная зала перакрыта 3-гранным скляпеннем, абапёртым на 6 слупоў.

Зноскі
------

1. ↑  Знік яшчэ адзін помнік беларускага драўлянага дойлідства — касцёл св. Антонія ў в. Бабруйшчына. Архівавана 17 верасня 2013.

Літаратура
----------

* Касцёл святога Антонія // Кулагін, А. М. Каталіцкія храмы Беларусі / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — Мн. 2008. — С. 22-23.

Спасылкі
--------

* Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Бабруйшчына) на сайце Radzima.org
* Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Бабруйшчына) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**ЗІС-115** (руск.: ЗИС-115) — савецкі браніраваны аўтамабіль вышэйшага класа. Быў выпушчаны абмежаванай серыяй ў канцы 1940-х гадоў на аўтамабільным заводзе імя Сталіна. Прызначаўся для вышэйшых кіраўнікоў СССР — членаў Прэзідыума ЦК ВКП(б). Адзін з аўтамабіляў ЗІС-115 выкарыстоўваўся Іосіфам Сталіным у якасці асноўнага службовага аўтамабіля. Некалькі аўтамабіляў былі падораныя кіраўнікам іншых краін: Кім Ір Сену, Маа Цзэдуну, старшыні ЦК Польскай Аб'яднанай Рабочай партыі Баляславу Беруту, прэзідэнту Фінляндыі.

Усяго з 1948 па 1949 было выпушчана 32 лімузіна.

Канструкцыя
-----------

Пазначэнне *ЗІС-115* меў аўтамабіль у зборы, шасі — *ЗІС-110С*, кузаў у зборы — *ЗІС-145*.

Кузаў машыны ўяўляў сабой замкнёную бронекапсулу, абшытую звонку кузаўнымі панэлямі ад ЗІС-110. Бронекапсула, з супрацьпульнай і супрацьаскепкавай абаронай, выраблялася са сталі таўшчынёй 6,3 мм. Таўшчыня шкла — 75,5 мм, праз вялікую вагу бакавыя вокны падымаліся з дапамогай гідраўлічных дамкратаў. У машыны былі падвойнае дно, падвойны дах і асабліва ўзмоцненая задняя сценка. Уласная масса аўтамабіля складала 4200 кг. Усе агрэгаты шасі былі мадэрнізаваныя і ўзмоцнены ў адпаведнасці з павелічэлай нагрузкай. Спецыяльна для гэтай мадэлі былі распрацаваныя новыя шыны 7,50-17 большага дыяметру (820 мм). Знешне машыну можна было адрозніць па іншых каўпаках колаў (аўтамабіль меў узмоцненыя масты) і дадатковай фары спераду.

Бранекорпус выпускалі на ваенным Падмаскоўным заводзе. Кожная бранявая панэль на кожнай машыне праходзіла ваенную прыёмку і падвяргалася выпрабавальнаму абстрэлу на адпаведнасць вышэйшай катэгорыі абароны.

| Тэхнічныя характарыстыкі |
| --- |
| Гады выпуску | 1948-1949 |
| Рухавік | ЗІС-115, бензінавы, васьміцыліндравы, радны |
| Аб'ём, см³ | 6005 |
| Магутнасць | 162 к.с. пры 3600 аб / хв |
| Каробка перадач | 3-ступеньчатая, механічная |
| Макс. хуткасць | 100 км/г |
|

Зноскі
------

1. ↑  Заглянем в святцы // *За рулём* : часопіс. — 1998. — № 4. — С. 160.  (руск.)

Літаратура
----------

* "Автомобили АМО-ЗИС-ЗИЛ: ЗИС-115". *ЗИС-110* («DeAgostini») **№28**: с. 9-10. 2016. ISSN 2409-0115.  (руск.)

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме ЗІС-115

| ⛭ Легкавыя аўтамабілі Завода імя Сталіна / Завода імя Ліхачова |
| --- |
| Прадстаўнічыя | 
* ЗІС-101
* ЗІС-110
* ЗІС-115
* ЗІЛ-111
* ЗІЛ-114
* ЗІЛ-117
* ЗІЛ-4104
* ЗІЛ-41045
* ЗІЛ-41047
* ЗІЛ-4105
* ЗІЛ-4102

 |
| Спартыўныя | 
* ЗІС-101А-Спорт
* ЗІС-112
* ЗІЛ-112С

 |
Варганская гара
**Варганы** — археалагічны помнік каля вёскі Варганы Докшыцкага раёна Віцебскай вобласці.

Гарадзішчы
----------

Знаходзіцца на паўднёвай ускраіне вёскі, злева ад шашы Докшыцы — Глыбокае, на Варганскай гары вышынёй 40 м. Пляцоўка памерам 60×50 м. Адкрыў у канцы ХIХ стагоддзя Ф. В. Пакроўскі. У 1949, 1965 і 1972 гадах абследаваў А. Р. Мітрафанаў, у 1997 годзе — Э. М. Зайкоўскі. Пры шурфоўках у культурным пласце (0,4-0,6 м) выяўлена ляпная гладкасценная і штрыхаваная кераміка. Адносіцца да III—IV ст.

Селішча
-------

Знаходзіцца на паўднёвым схіле Варганскай гары. У 1965 годзе раскопкі праводзіў Г. В. Штыхаў. Культурны пласт 0,8 м. Выяўлены сляды наземнага жытла з печкай-каменкай, жалезныя сярпы і шылы, 2 гліняныя формачкі для адліўкі бронзавых упрыгожанняў, гліняныя прасліцы, фрагменты ляпнога посуду. Адносіцца да VI—VII ст.

Курганны могільнік
------------------

### Курганны могільнік-1

Знаходзіцца за 0,5 км на паўднёвы ўсход ад гарадзішча Варганская гара. 3 насыпы. 2 з іх у 1965 годзе раскапаў Г. В. Штыхаў. Выяўлена пахаванне па абраду трупаспалення. Адносіцца да VIII—IХ ст.

### Курганны могільнік-2

Знаходзіцца за 1 км на поўдзень ад вёскі, ва ўрочышчы Калдоба. 3 насыпы вышынёй каля 1,5 м.

### Курганны могільнік-3

Знаходзіцца за 2,5 км на поўдзень ад гарадзішча Варганская гара, каля дарогі на в. Грабучае. 40 насыпаў.

Літаратура
----------

* Археалагічнае вывучэнне Докшыччыны // Памяць: Докшыцкі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; уклад. А. В. Скараход; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2004. — С. 29-34.
* Докшыцкі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 241—258.

Спасылкі
--------

* Варганы (археалагічны помнік) на сайце «Архіварта»
**Уі́нчэстэр** (англ.: Winchester) — адміністрацыйны цэнтр графства Хэмпшыр у паўднёва-заходняй частцы Англіі. Паводле даных перапісу 2001 года насельніцтва складае 41,420 чалавек.

Уінчэстэр старажытная сталіца каралеўства Уэсекс і Англіі. Горад быў пабудаваны на месцы рымскага горада Вента Белгарум (Venta Belgarum). Уінчэстэр знакаміты сваім кафедральным саборам, які з’яўляецца адным з найбуйнейшых сабораў Англіі. Яго будаванне пачалося яшчэ ў часы Альфрэд Вялікі ў IX стагоддзі і было працягнута нарманамі, якія захапілі астравы.

На ўскрайку Старога Уінчэстэра стаяць разваліны замка, брама Вэст Гейт (West Gate) з Вялікай Залай (Great Hall), што была пабудавана ў 1234 годзе. Па паданні, менавіта ў гэтай зале за сталом караля Артура збіраліся рыцары круглага стала.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Уінчэстэр
* Афіцыйны сайт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4066250-0 · LCCN: n80004080 · SUDOC: 028725212 · VIAF: 135978789 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Варда (значэнні).
**Ва́рда** (грэч. Βάρδας, памёр 21 красавіка 866) — візантыйскі дзяржаўны дзеяч армянскага паходжання, фактычны кіраўнік дзяржавы ў перыяд рэгенцтва (856—866) пры малалетнім імператары Міхаіле III.

Жыццяпіс
--------

Нарадзіўся ў сям'і друнгарыя Марына і Феактысты, быў старэйшым братам імператрыцы Феадоры, жонкі імператара Феафіла, і Петроній. Тры іншыя сястры, Каламарыя, Сафія і Ірына, згадваюцца ў гісторыі Прадаўжальнікаў Феафана. Сям'я была армянскага паходжання.

У 837 годзе Феафіл узвёў яго да звання патрыцыя і накіраваў яго з военачальнікам Феафобасам ў Абхазію для ваенных дзеянняў, дзе ён пацярпеў паражэнне ад мусульман. Са смерцю імператара Феафіла малады Міхаіл III (842—867) узышоў на трон. З-за таго, што новаму імператару было толькі тры гады, рэгенцтва было ўзначалена імператрыцай Феадорай і лагафетам Феактыстам. Варда і яго брат, патрыкій Петроній, таксама дзядзькі імператара, былі асунуты на задні план Феактыстам. Імператрыца не надавала дастатковай увагі выхаванню і адукацыі свайго сына, які рос зусім распушчаным. У 849 годзе Варда, сумесна з Феактыстам, стварыў доўгачасовую адукацыйную праграму і заснавалі Канстанцінопальскі ўніверсітэт.

У 856 годзе Міхаіл, які дасягнуў паўналецця, пачаў абурацца супраць адхілення сябе ад спраў кіравання дзяржавай маці і Феактыстам. Варда скарыстаўся гэтым: Феактыст быў забіты, а імператрыца адпраўлена ў манастыр. Міхаіл неадкладна паставіў свайго дзядзьку на найвышэйшыя пасады ў дзяржаве (chartoularios tou kanikleiou (захавальнік дзяржаўнай пячаткі), magistros, даместык схолаў). У наступныя дзесяць гадоў Варда быў уплывовым кіраўніком імперыі. Яго становішча яшчэ больш умацавалася ў 862 годзе, калі ён быў узведзены ў званне Цэзара. Дзякуючы яго таленту адоранага кіраванца, імперыя перажыла адзін з найярчэйшых перыядаў у гісторыі Візантыі.

У выніку інтрыг новага фаварыта імператара Васіля Македаняніна (будучага імператара Васіля I, заснавальніка Армянскай *Македонскай* дынастыі, Варда быў забіты.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Jenkins, Romilly (1987). *Byzantium: The Imperial Centuries, AD 610—1071*. University of Toronto Press. ISBN 0-8020-6667-4.
**Матэматы́чны ма́ятнік** — ідэалізаваная вагальная сістэма (асцылятар), якая ўяўляе сабой матэрыяльны пункт, які падвешаны на бязважкай нерасцяжной ніці (або стрыжні) і вагаецца ў вертыкальнай плоскасці пад дзеяннем сілы цяжару.

У рэальных умовах мадэллю матэматычнага маятніка добра апісваюцца малыя ваганні масіўнага (напрыклад, металічнага) шарыка, падвешанага на нітцы, даўжыня якой значна перавышае яго памеры.

Ваганні матэматычнага маятніка
------------------------------

Ваганні матэматычнага маятніка
Разглядаючы ваганні матэматычнага маятніка, адхіленне маятніка ад становішча раўнавагі будзем характарызаваць вуглом *θ*, які ўтварае нітка з вертыкаллю. 

Пасля адхілення маятніка на яго дзейнічаюць дзве сілы: накіраваная вертыкальна ўніз сіла цяжару mg і накіраваная ўздоўж ніткі сіла пругкасці. Пад дзеяннем гэтых сіл цела рухаецца па дузе акружнасці да ўстойлівага становішча раўнавагі.

Пры гарманічных (малых) ваганнях перыяд *Т* матэматычнага маятніка не залежыць ад амплітуды ваганняў:

{\displaystyle T=2\pi {\sqrt {\frac {L}{g}}},}
дзе *L* — даўжыня матэматычнага маятніка, *g* — паскарэнне свабоднага падзення.
Выкарыстоўваецца ў прыладах для вызначэння паскарэння свабоднага падзення, ваганняў зямной кары і ў іншых гравіметрычных вымярэннях.

Ураўненне ваганняў
------------------

Ваганні матэматычнага маятніка апісваюцца звычайным дыферэнцыяльным ураўненнем віду

{\displaystyle {\ddot {x}}+\omega ^{2}\ \sin {x}=0,}
дзе {\displaystyle \omega } ― дадатная пастаянная, якая вызначаецца выключна параметрамі маятніка.
Невядомая функцыя {\displaystyle x(t)} ― гэта вугал адхілення маятніка ў момант {\displaystyle t} ад ніжняга становішча раўнавагі, выражаны ў радыянах;

{\displaystyle \omega ={\sqrt {\frac {g}{L}}},}
дзе {\displaystyle L} ― даўжыня падвеса, {\displaystyle g} ― паскарэнне свабоднага падзення.

Ураўненне малых ваганняў маятніка каля ніжняга становішча раўнавагі (т. зв. гарманічнае ўраўненне) мае выгляд:

{\displaystyle {\ddot {x}}+\omega ^{2}x=0.}

Гл. таксама
-----------

* Маятнік
* Фізічны маятнік

Зноскі
------

1. ↑  у першым прыбліжэнні

Літаратура
----------

* Матэматычны маятнік // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. С. 214.
* Фізіка: вучэб. дапам для 11-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. мовай навучання / В. У. Жылко, Л. Р. Марковіч; пер. з рус. мовы Н. Г. Ляўчук. — 2-е выд. перагледж. і дап. — Мінск: Народная асвета, 2014. — 287 с.: іл. ISBN 978-985-03-2171-8
**Аляксандра Леанідаўна Чарткова** (нар. 27 снежня 1955, в. Ельня Краснапольскага раёна Магілёўскай вобласці) — беларускі ўрач і палітык.

Біяграфія
---------

Скончыла 2-і Маскоўскі дзяржаўны медыцынскі інстытут імя М. І. Пірагова, урач-лячэбнік. Пасля заканчэння інстытута працавала ўрачомінтэрнам па тэрапіі, урачом-тэрапеўтам гарадской бальніцы № 17 г. Уфы Башкірскай АССР, урачом-тэрапеўтам, намеснікам галоўнага ўрача па медыцынскаму абслугоўванню сельскага насельніцтва Краснапольскай цэнтральнай раённай бальніцы Магілёўскай вобласці, загадчыкам тэрапеўтычнага аддзялення, намеснікам галоўнага ўрача па лячэбных пытаннях Чэрыкаўскай цэнтральнай раённай бальніцы Магілёўскай вобласці. Галоўны ўрач установы аховы здароўя «Чэрыкаўская цэнтральная раённая бальніца».

Выбіралася членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана ордэнам «Знак Пашаны», юбілейным медалём «90 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Александра Леонидовна(недаступная спасылка)
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
**Саша (Аляксандра) Масюк (Sashatattooing)** (нар. 22 мая 1990, Харкаў, Украіна) — мастак татуіровак са сваімі ўласнымі студыямі ў Расіі, Іспаніі і ЗША. Аляксандра вядомая сваёй тэхнікай нанясення татуіровак у спалучэнні з выкарыстаннем фларыстычных матываў і мандал.

Біяграфія
---------

У 2011 г. скончыла Харкаўскую акадэмію дызайну і мастацтваў. У гэтым жа годзе Саша пераехала ў Санкт-Пецярбург, дзе працавала ілюстратарам, пакуль не паспрабавала сябе ў мастацтве татуіроўкі.

Пасля развіцця ўзроўню майстэрства Саша пачаў працаваць у тату-студыі Baraka.

У 2013 годзе Саша адкрыла сваю першую працоўную прастору ў Санкт-Пецярбургу. У 2014 годзе Сашы ўдалося адкрыць студыю ў Маскве.

У 2015 годзе Саша і яе муж пераехалі ў Берлін, Германія. У наступныя гады пара адкрыла фірменныя студыі Sashatattooing у Барселоне, Іспанія і Лос-Анджэлесе, ЗША.

Кліенты і супрацоўніцтва
------------------------

У спісе кліентаў: спявак з Maroon 5 Адам Левін, мадэль Victoria’s Secret Бехаці Прынслу, футбаліст Аксель Вітсель, футбалісты футбольнага клуба «Зеніт» і расійскі спявак Сяргей Жукаў.

У 2015 годзе Саша пачала супрацоўнічаць з брэндамі адзення Bats і Designed for Fitness.

У 2016 годзе Саша супрацоўнічала з Reebok для стварэння дызайну для Reebok Classic NPC: мандала і подпіс Сашы былі «татуіраваны» на белым скураным чаравіку.

У 2019 годзе супрацоўніцтва французскага брэнда Black Alchemy і Sashatattooing ажыццявіла лінію аксэсуараў, распрацаваную Сашай.

Сашататуінг была паслом брэнда авіякампаній S7 і L’Oréal у Расіі, і YSL, Urban Decay у ЗША.

Зноскі
------

1. ↑  Как открыть сеть тату-салонов по всему миру
2. ↑  The Woman Under The Tattoos: Sasha Masiuk
3. ↑  Sashatattooing создала кроссовки для Reebok Classic
4. ↑  17 Tattoo Artists Who Will Make You Want To Go To Russia
5. ↑  SASHATATTOOING: о пути тату-художника в Америке, сети своих салонов и дружбе с Адамом Левином
6. ↑  Александра Масюк: «Фантазия, смекалка и авторские эскизы — залог качественной тату» Архівавана 19 верасня 2020.
7. ↑  Tattoo Künstler Deutschland: Das sind die besten Tätowierer im Überblick!
8. ↑  «С Адамом Левином и Бехати я познакомилась на ивенте от Yves Saint Laurent, спустя время он написал мне: „Давай бить тату"», — украинка Александра Масюк
9. ↑  Sashatattoing в Лос-Анжелесе для новой кампании Zhilyova Lingerie
10. ↑  Художница из Петербурга создала кроссовки для Reebok Classic
11. 1 2  Who is Sasha Masiuk? Архівавана 30 кастрычніка 2020.

Спасылкі
--------

* Сайт
* Instagram
**Матэрыя́льны пункт** — цела, якое пры вырашэнні пэўнай фізічнай задачы ўмоўна прымаецца за пункт. Гэта азначае, што геаметрычныя памеры цела прымаюцца роўнымі да нуля.

Матэрыяльны пункт – найпрасцейшая з механічных сістэм, якая можа рухацца толькі паступальна і не можа вярцецца або дэфармавацца.

Прадстаўленне цела ў якасці матэрыяльнага пункта дапушчальна, калі выконваюцца наступныя ўмовы:

* цела мае невялікія памеры (у маштабе дадзенай задачы)
* цела рухаецца паступальна або яго вярчальны рух у дадзенай задачы можна не ўлічваць

Дапушчальнасць або недапушчальнасць прыняцця цела за матэрыяльны пункт вызначаецца ўмовамі канкрэтнай задачы. Так, напрыклад, Зямлю можна лічыць матэрыяльным пунктам пры разглядзе яе руху вакол Сонца і нельга — калі разглядаецца яе рух вакол сваёй восі.

У вызначэнне матэрыяльнай кропкі мы ўключылі ўмову, што яна павінна быць макраскапічным целам. Гэта зроблена для таго, каб да яе руху можна было ўжываць класічную механіку. Аднак у шэрагу выпадкаў і рух мікрачасцін можа разглядацца на аснове класічнай механікі. Сюды адносяцца, напрыклад, рух электронаў, пратонаў або іёнаў у паскаральніках і электронна-іённых прыборах. У гэтых выпадках мікрачасціны можна разглядаць як матэрыяльныя кропкі класічнай механікі.

Механіка адной матэрыяльнай кропкі або, карацей, механіка кропкі ў класічнай фізіцы з'яўляецца асновай для вывучэння механікі наогул. З класічнай пункту гледжання адвольнае макраскапічнай цела або сістэму тэл можна разумова разбіць на малыя макраскапічныя часткі, якія ўзаемадзейнічаюць паміж сабой. Кожную з такіх частак можна прыняць за матэрыяльную кропку.

Тым самым вывучэнне руху адвольнай сістэмы тэл зводзіцца да вывучэння сістэмы ўзаемадзейнічаюць матэрыяльных кропак. Натуральна таму пачаць вывучэнне класічнай механікі з механікі адной матэрыяльнай кропкі, а затым перайсці да вывучэння сістэмы матэрыяльных кропак.

Абярэм якую-небудзь адвольную сістэму адліку і будзем адносіць да яе рух матэрыяльнай кропкі. Рух пункту будзе апісана цалкам, калі будзе вядома яе становішча ў любы момант часу адносна абранай сістэмы адліку. Становішча кропкі мы дамовімся характарызаваць яе прастакутнымі каардынатамі х, у, г, якія з'яўляюцца праекцыямі яе радиуса- вектара г на каардынатныя восі. Поўнае апісанне руху зводзіцца таму да знаходжання трох каардынатаў х, у, г як функцый часу t:

x = x(t) , y = y(t) , z = z(t) ,

або да знаходжання адной вектарнай функцыі

r = r(t).

Аднак для фармулёўкі асноўных законаў механікі, з дапамогай якіх тэарэтычна могуць быць знойдзеныя якія разглядаюцца функцыі, істотныя два новых паняцці - паняцце скорасці і асабліва паняцце паскарэння.

Гл. таксама
-----------

* Геадэзічны пункт

Зноскі
------

1. ↑   Д.В.Сивухин - общий курс физики, механика, том 1
**Курыя Юлія** (італ.: Curia Iulia) — месца збораў рымскага Сената на Рымскім форуме.

Гісторыя
--------

Першая курыя — курыя Гастылія — была пабудавана на месцы, дзе сёння размяшчаецца царква Санці-Лука-э-Марцін (італ.: Santi Luca e Martina); у 52 годзе да н.э. згарэла. Па загаду Цэзара была ўзведзена новая курыя (заканчэнне будаўніцтва пры Аўгусце, 29 год да н.э.), якая згарэла ў 283 годзе і была адноўлена Дыяклетыянам. З VII стагоддзя там размяшчалася царква Сант-Адрыяна, таму будынак добра захаваўся. Сёння будынак курыі — сучасная рэканструкцыя (1932—1937) будынкая III стагоддзя.

У зале ўнутры курыі (вышыня: 21 м, даўжыня: 26 м, шырыня: 18 м.) знаходзілася каля 300 месцаў для сенатараў.

Ад ранейшага ўнутранага ўбрання курыі нічога не захавалася, толькі фрагменты каляровай мармуровай падлогавай пліткі. Цяпер у будынку захоўваюцца два мармуровыя рэльефы (так званыя лац.: Plutei Traiani), якія ўпрыгожвалі Ростру (трыбуна для аратараў). Адзін з іх адлюстроўвае імператара Траяна, які знішчае дакументы аб падатках, з мэтай вызваліць грамадзян ад даўгоў; на другім заснаванне матэрыяльнай падтрымкі дзяцей у жывучых у нястачы рымскіх сем'ях (лац.: Alimenta). Бронзавыя дзверы курыі — копіі, арыгіналы былі перанесены ў XVII стагоддзі ў Латэранскую базіліку.

* Курыя Юлія
* КурыяКурыя
* Мармуровы полМармуровы пол
* РэльефРэльеф

Літаратура
----------

* *Stierlin, Henri.* Imperium Romanum. — Köln: Benedikt Taschen Verlag GmbH, 1996. — ISBN 3-8228-8729-3.

| ⛭Forvm Romanvm — Рымскі Форум |
| --- |
| Храмы | 
* Храм Сатурна
* Храм Дыяскураў
* Храм Весты
* Храм Венеры і Ромы
* Храм Антаніна і Фаўсціны
* Храм Цэзара
* Храм Веспасіяна
* Храм Канкордыі

 |  |
| Трыўмфальныя аркі | 
* Арка Ціта
* Арка Септымія Севера
* Арка Канстанціна
* Арка Тыберыя

 |
| Збудаванні | 
* Базіліка Максенція і Канстанціна
* Базіліка Юлія
* Базіліка Эмілія
* Umbilicus urbis
* Рэгія
* Ростра
* Курыя Юлія
* Табуларый
* Milliarium Aureum
* Lapis Niger
* Возера Курцыя
* Дом вясталак
* Via Sacra
* Мамертынская турма
* Калона Фокі
* Вялікая Клаака

 |
Курыльскія пралівы
**Курыльскія пралівы** — 26 праліваў паміж асобнымі Курыльскімі астравамі.

З'яўляюцца затопленымі седлавінамі паміж вулканічнымі конусамі, злучаюць Ахоцкае мора з Ціхім акіянам. Шырыня ад 1,8 км (Другі Курыльскі праліў) да 55 км (праліў Крузенштэрна). Пераважаюць глыбіні да 500 м (у пралівах Крузенштэрна і Бусоль дасягаюць 1764 м і 1468 м адпаведна). Назіраюцца моцныя прыліўныя цячэнні са скорасцю 2—12 км/гадз.

Літаратура
----------

* Курыльскія пралівы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**Малы Андаман** (на мове Онге: *Gaubolambe*) — чацвёрты па плошчы востраў Андаманскіх астравоў плошчай у 734,39 км², які знаходзіцца ў паўднёвай частцы архіпелага. Ад вострава Рутланд, архіпелага Вялікі Андаман, аддзелены пралівам Дункан. Востраў з’яўляецца радзімай народа Онге, якія завуць яго *Egu Belong*, і з’яўляецца племянной рэзервацыяй з 1957 года. Пры перапісе ў 2001 годзе папуляцыя вострава складала 17 528 чалавек, у 4 093 хатніх гаспадарках, размешчаных у 18 вёсках. У вёсцы Kwate-tu-Kwage, размешчанай у заліве Хут, на ўсходнім узбярэжжы вострава, маецца глыбакаводны прычал, да якога можна падысці праз каралавы рыф.

1990 Здымак Малога Андамана са спадарожніка; два астраўка, вядомыя як «Браты», размешчаны трохі вышэй, у праліве Дункана
У нізіннай частцы вострава шырока распаўсюджаны трапічны лес і водзяцца некалькі рэдкіх відаў марскіх чарапах. У 1960-х гадах індыйскі ўрад пачаў праграму каланізацыі, сканцэнтраваную, галоўным чынам, на лесанарыхтоўках, але пасля яна была згорнута, і ў 2002 годзе была вынесена судовая пастанова ў абарону вострава.

Малы Андаман часта супрацьпастаўляецца Вялікаму Андаману.