recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Сем тыпаў ікры
**Ікра** — у кулінарыі назва некалькіх халодных страў (закусак), якія вырабляюцца з рыбінай ікры або ікры малюскаў.

Чырвоная ікра
-------------

Бутэрброды з ікрой
Чырвоная ікра — салёная, змяшаная з алеем і антысептыкамі ікра ласосевых рыб. Змяшчае вялікую колькасць бялкоў і лецыціну, вітаміны А, D і некаторыя іншыя.

Чорная ікра
-----------

Чорная ікра — спецыяльна прыгатаваная страва з салёнай ікры асятровых рыб. У цяперашні час лічыцца дэлікатэсам. Па спосабе апрацоўкі вылучаюць крупчастую ікру (ікрынкі лёгка падзяляюцца адна ад адной, выкарыстоўваецца адборная спелая ікра), паюсную ікру (пюрэ з тлустых сартоў сяўругі, часам у сумесі з асятровай), ястычную ікру (з горшай часткі ўлову, засальваецца прама ў плёнцы — ястыку). У чорнай ікры змяшчаецца поўны набор амінакіслот, у тым ліку глутамінавая і аспарагінавая, лізін, серын, лейцын; мінералы, калій, магній, фосфар і жалеза, а таксама нямала вітамінаў.

Крупчастая і паюсная
--------------------

Як чорная, так і чырвоная ікра могуць адрознівацца па спосабам прыгатавання:

* **Крупчастая ікра**.
* **Паюсная ікра**. Чырвоная паюсная ікра называецца таксама **сурветкавай**.

Ікра мінтая
-----------

Ікра мінтая — салёная ікра рыбы мінтай. Яна змяшчае шмат бялкоў, вітамінаў A, B1, B2, B6, B9, C, E, PP, жалеза, калій, кальцый, магній, малібдэн, фтор.

Ікра лятучай рыбы
-----------------

Адзін з інгрэдыентаў сушы.

Сінтэтычная ікра
----------------

Сінтэтычная ікра — сурагатны прадукт, які імітуе па смаку і выгляду рыбную ікру, у большасці сваім — ласосевых і асятровых рыб. У яе склад першапачаткова ўваходзілі такія кампаненты, як харчовы жэлацін, бялок курыных яек, харчовы фарбавальнік, соль і араматызатар з сельдзевых рыб.

Ікра слімакоў
-------------

Ікра слімакоў — дэлікатэс французскай кухні.

Спасылкі
--------

* Икра // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12049727d · LCCN: sh85021540 · NKC: ph228476 |
**Сацыяльны рэалізм** — мастацкі жанр, заснаваны на рэалістычных сюжэтах, якія увасабляюць сацыяльную і расавую несправядлівасць, эканамічныя цяжкасці, адлюстраванне жыцця без упрыгожвання. Жанравыя сцэны звычайна перадаюць паведамленні сацыяльнага альбо палітычнага пратэсту, аздобленых сатырай. Тэрмін не варта блытаць з сацыялістычным рэалізмам — афіцыйным мастацтвам СССР, якое было ўмацавана Іосіфам Сталіным у 1934 годзе і пазней распаўсюдзілася ў дзяржавах «саюзных кампартый» па ўсім свеце.

Грант Вуд. «Амерыканская готыка», 1930 год — узор сацыяльнага рэалізму

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сацыяльны рэалізм

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 124663041 · LCCN: sh85123996 · Microsoft: 541385259 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Адаптацыя.
Прыклад сацыяльнай адптацыі. Карціна «Першы глыток» Гуга Ёміхена
**Сацыяльная адаптацыя** (лац.: *adaptare* — прыстасоўваць) — працэс прыстасавання чалавека (групы, суполкі) з сацыяльным асяроддзем. 

Падчас сацыяльнай адаптацыі асобай паступова выпрацоўваюцца і актуалізуюцца такія якасці, што забяспечваюць выжыванне. Адначасова чалавек актыўна ўздзейнічае на новыя ўмовы і абставіны, кантралюе і рэгулюе іх. Працэс адаптацыі можа быць татальны пры пэўнай змене навакольнага асяроддзя і мэтавы (змена работы і інш.). У псіхалагічных і сацыяльных адносінах важна ўлічваць асаблівасці адаптацыі чалавека да працяглага ўздзеяння неспрыяльных фактараў (стрэсараў). Адаптацыйны сіндром, які ўзнікае пры гэтым, уяўляе сабой сукупнасць асноўных рэакцый і ў сваім развіцці праходзіць стадыі трывогі, супраціўляльнасці, аднаўлення. Сацыяльная адаптацыя цесна звязана з асваеннем і прыняццем індывідам нормаў і каштоўнасцей таго грамадства, да якога ён належыць, утвараючы адзіны працэс сацыялізацыі. Аднак калі сацыялізацыя працягваецца практычна ўсё жыццё, то адаптацыя можа мець лакальны маштаб і адбывацца ў кароткія тэрміны.

У працэсе сацыякультурнай адаптацыі індывід праступова прыстасоўваецца да патрабаванняў канкрэтнай культуры, усяго грамадства. Адным з найбольш важных момантаў адаптацыі з'яўляецца ўзгадненне ўласных поглядаў, стэрэатыпаў паводзін з рэальнымі магчымасцямі навакольнага фізічнага і культурнага асяроддзя.

Літаратура
----------

* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7
* Культуралогія: Энцыкл. давед./ Э.С. Дубянецкі; Маст. А.А. Глекаў. — Мн.: БелЭн, 2003. —384 с.:іл ISBN 985-11-0277-6
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кудзельскі.

**Рама́н Са́віч Кудзе́льскі** (1 кастрычніка 1890, Гродзенская губерня — *невядома*) — наркам юстыцыі БССР (1936—1937) і старшыня Вярхоўнага Суда БССР (1933—1936).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і ў Гродзенскай губерні. У 1917 годзе міліцыянер станцыі Дзвінск Паўночна-Заходняй чыгункі, у наступным быў камандзіраваны ў крымінальны вышук той жа дарогі. У лістападзе 1918 года ўступіў у партыю бальшавікоў. З 1920 года мабілізаваны ў Чырвоную Армію і накіраваны ў Рэўваентрыбунал на пасаду ваеннага следчага.

У 1923 годзе член крымінальнай калегіі Віцебскага губернскага суда, у 1924 годзе член Вышэйшага Суда, з 1928 года пракурор Віцебскай акругі.

У 1933—1936 гадах займаў пасаду Старшыні Вярхоўнага Суда БССР. 

15 верасня 1936 года прызначаны Народным камісарам юстыцыі БССР. 

З 23 чэрвеня 1937 года старшыня Мінскага гарадскога Савета. 

23 кастрычніка 1937 арыштаваны, апраўданы па прысуду Ваеннай Калегіі Вярхоўнага Суда СССР ад 14 студзеня 1940 года. Затым зноў арыштаваны і расстраляны.

Рэабілітаваны ў красавіку 1989 года.

Зноскі
------

1. ↑  Кудзельскі Раман Савіч **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 7 студзеня 2018. Праверана 17 снежня 2017.
2. ↑  История в лицах (руск.)(недаступная спасылка) (1-2010). — Юстиция Беларуси. Архівавана з першакрыніцы 16 лютага 2020.
**Ёна Лі** (швед. Jonna Lee, поўнае імя **Ёна Эмілі Лі Нільсан** (швед. Jonna Emily Lee Nilson), нар. 3 кастрычніка 1981, Лінчэпінг) — шведская спявачка і аўтар-выканаўца з Лінчэпінга. Жыве і працуе ў Лондане і Стакгольме, заснавальнік і галоўны удзельнік шведскага аўдыёвізуальнага праекта iamamiwhoami.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 3 кастрычніка 1981 года ў Лінчэпінгу і вырасла ў невялікай шведскай вёсцы разам з маці. Ужо з ранняга ўзросту Ёна паказала сябе музычна адораным дзіцем.

У падлеткавым узросце з’яжджае ў Лондан шукаць для сябе працу на музычнай ніве. Дэбютуе ў музычным бізнэсе ва ўзросце 17-ці гадоў, калі дуэт, у якім яна ўдзельнічала, выпусціў свой першы альбом. Аднак Лі неўзабаве пакідае дуэт, каб пачаць сольную кар’еру, навучыўшыся граць яшчэ на некалькіх інструментах, якіх было б дастаткова для таго, каб ажыццявіць яе творчыя планы ў жыццё.

Пазней Лі пераязджае назад у Швецыю, у Стакгольм, дзе становіцца часткай мясцовай стакгольмскай андэрграўнднай інды-сцэны, пры гэтым захоўваючы кантакты з Лонданам. У Стакгольме Лі пачала пісаць сваю ўласную музыку, якую яна распаўсюджвала праз свой вэб-сайт, пакуль не падпісала вясной 2007 года кантракт са шведскім індзі-лэйблам Razzia Records. У 2007—2009 гг. на гэтым лэйбле яна выпусціла два сваіх альбома, аднак пазней рассталася з ім, заснаваўшы свой незалежны лэйбл To Whom It May Concern ў 2010 годзе.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ёна Лі


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Facebook · Myspace · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Apple Music · Apple Music · Bandcamp · Deezer · Deezer · Deezer · Google Play Music · Google Play Music · Instagram · Last.fm · Last.fm · SoundCloud · Spotify · Spotify · Spotify · Tidal · Tidal · TikTok · Vimeo · Яндэкс Музыка · Яндэкс Музыка · YouTube |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · AllMusic · Discogs · Discogs · Discogs · Internet Movie Database · КиноПоиск · MusicBrainz · MusicBrainz |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 3191 4479, 0000 0004 6670 5302 |
Камея імператара Канстанціна, сарданікс, IV стагоддзе н.э. Эрмітаж
**Глі́птыка** (ад грэч. glypho — выразаю, выдзёўбваю) — мастацтва разьбы на каштоўных і паўкаштоўных камянях, адзін з відаў дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.

Ланкійскі разьбяр (2006)
Вядома ў Месапатаміі, Пярэдняй Азіі, Старажытным Егіпце і Старажытным Рыме з IV тысячагоддзя да н.э. У сярэднія вякі развівалася галоўным чынам у краінах Усходу. Новы ўздым гліптыкі у эпохі Адраджэння і класіцызму. У XIX стагоддзі гэты від мастацтва прыйшоў у заняпад і на змену яму прыйшоў гем.

Разьбяныя камяні (гемы) з глыбокай старажытнасці служылі пячаткамі, кудменямі і ўпрыгожваннямі. Гемы выконваліся з мяккіх (стэатыт, гематыт, серпенцін) або цвёрдых (сердалік, халцэдон) парод каменя ўручную або з дапамогай нескладаных станкоў. Гемы з паглыбленымі выявамі называюцца інталіямі, з выпуклымі — камея.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. Т. 2. Габой — Карціна / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Т. 2. — С. 100. — 702 с. — 9 500 экз.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. Т. 2. Габой — Карціна / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Т. 2. — С. 100. — 702 с. — 9 500 экз.
**Сацыялістычная партыя** (ісп.: Partido Socialista, PS) — палітычная партыя ў Аргенціне; ў цяперашні час прытрымліваецца сацыял-дэмакратычных поглядаў.

Партыя была заснавана 28-29 чэрвеня 1896 Хуанам Хуста на з'ездзе сацыялістычных і прафсаюзных груп. У вытокаў СПА таксама стаяў сацыяліст-рэфармісты Нікалас Репетто. Сярод выбітных сацыялістычных лідараў Аргенціны быў Альфрэда Паласіас, які быў першым сацыялістычным парламентарыем ў Амерыцы (1904). У 1912 Хуста быў абраны дэпутатам Парламента Аргенціны, а ў 1924 году — сенатарам ад Буэнас-Айрэса. Ён узначальваў партыю да сваёй смерці ў 1928 годзе. З 1940-х партыя страціла частку прыхільнікаў з-за ўзнікнення хусцісіялізму, вылучалі, акрамя ўсяго іншага, патрабаванні сацыяльнай справядлівасці.

У 1918 годзе ад СПА адкалолася Камуністычная партыя Аргенціны. Пазней адбываліся і іншыя аддзяленні, найбольш вядомыя з якіх - Аргенцінская сацыялістычная партыя (з 1983 года - Сапраўдная сацыялістычная партыя; існуе і сёння, прадстаўлена адным дэпутатам) і Дэмакратычная сацыялістычная партыя (у 2002 годзе злілася з СПА). У 1972 годзе частка сацыялістычнай партыі разам з іншымі новымі групамі сфармавалі Народна-сацыялістычную партыю. У 2002 годзе некалькі партый аб'ядналіся з СПА.

З 1987 года партыя пасля працяглага перапынку прадстаўлена ў Кангрэсе, а з 2003 года — у Сенаце. Партыя карыстаецца вялікай падтрымкай у правінцыі Санта-Фе; цяперашні губернатар правінцыі — прадстаўнік партыі Гермес Біннер.

На прэзідэнцкіх выбарах 2011 лідар сацыялістычнай партыі атрымаў 16,8% галасоў на выбарах і заняў другое месца.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 15 сакавіка 2019.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
**Растоўская тэлевежа** — тыпавая тэлевізійная і радыёвяшчальная вежа праекта 3803 KM, размешчаная ў Чыгуначным раёне Растова-на-Доне на вул. Барыкаднай. Тэлевежа з'яўляецца самым высокім збудаваннем у Растове-на-Доне. Яе вышыня складае 195 метраў. У зоне дзеяння яе перадатнікаў знаходзіцца значная частка (апроч, Новачаркаска) Растоўскай агламерацыі насельніцтвам 2,2 млн чалавек, што ўключае ў сябе апроч Растова-на-Доне, такія буйныя гарады, як Батайск, Азоў, Аксай.

Гісторыя
--------

Эпоха тэлевяшчання на тэрыторыі Растоўскай вобласці пачалася з будавання Растоўскай тэлевежы вышынёй 195 метраў. Вежу спраектаваў Маскоўскі інстытут сталёвых канструкцый. Яе ўзвядзенне вялося два гады і было завершана 29 красавіка 1958 года. 
Спробавыя тэлеперадачы пачаліся ўжо на наступны дзень — 30 красавіка 1958 года. З 1969 года ажыццяўляецца перадача колеравага тэлевяшчання. У 1992 годзе на вежы адбыўся пажар, у выніку якога выгарэлі некалькі кабеляў і трансфарматараў. Аварыя выклікала спыненне тэлевяшчання на 12 гадзін.

Сучасны стан
------------

Крацістая ажурная металічная канструкцыя абапіраецца на чатыры бетонныя апоры. Секцыі вежы напераменку выфарбаваны ў чырвоны і белы колеры. Падсвятленне тэлевежы ў цёмны час сутак ужыццяўляецца з дапамогай усталяваных на ёй лазерных святлодыёдаў, што даюць раўнамернае асвятленне канструкцый без засвятленняў. Яркае свячэнне вежы дасягаецца шляхам выкарыстання флуарэсцэнтнай фарбы для афарбоўкі вонкавых элементаў. Яшчэ ў 2000 годзе журналісты пісалі, што стан тэлевежы патрабуе тэрміновага рамонту. Яе адхіленне ад восі ў пяць разоў перавышае норму.

Альтэрнатывы. Пенташпіль
------------------------

У 1998 годзе Горадабудаўнічы савет Растова-на-Доне ўхваліў ідэю растоўца Сяргея Ківенкі, які распрацаваў праект новай гарадской тэлевежы, названы ім «Пенташпілем». «Пенташіль» гэта 315-мятровая ажурная вежа, што ўяўляе сабой пяць вытанчана выгнутых узыходных апор. Пад будаўніцтва была вылучана пляцоўка ў раёне былога аэрадрома «Ніжнягнілаўскі». Але ўжо ў сакавіку 1999 года гарадскі інжынерны савет закрыў праект Ківенкі.

У 2002 годзе праект Сяргея Ківенкі «ПЕНТАШПІЛЬ» знайшоў другое дыханне — аўтар стварыў вакол вежы шматфункцыянальны «ПЕНТАШПІЛЬ-комплекс». Праектам зацікавіліся сур'ёзныя фундатары. Агульны кошт усяго будаўніцтва, улучаючы комплекс размешчаных вакол вежы будынкаў, ацэньваўся прыкладна ў суму ад 60 да 90 мільёнаў долараў.

Зноскі
------

1. 1 2  *Собств. корр.* Ростовское областное телевидение отмечает 50-летний юбилей(недаступная спасылка) // news.rostov-today.ru. — 2008. — 27 сент.
2. ↑  Вместо телевышки в Ростове построят «Пенташпиль» (руск.).  Аргументы и факты. Праверана 3 лютага 2017.
3. 1 2  *Абамова Т.* Крепко ли стоит главная телебашня Ростова?(недаступная спасылка) // www.relga.ru. — 2000. — 23 сент.
4. 1 2 3  *Сидоров А.* Невезучий творец заколдованных башен Архівавана 19 снежня 2007. // Седьмая столица. — 2003. — 10 марта.
5. 1 2  *Подобед Д.* «ПЕНТАШПИЛЬ», часть вторая — автор закручивает сюжет(недаступная спасылка) // www.ars-com.ru. — 2005. — 5 марта.

Спасылкі
--------

* Почему телебашня светится ярко по ночам?
**Вук Бра́нкавіч** (сербск.: Вук Бранковић), таксама вядомы як **Вук Гргу́равіч** (?—16 красавіка 1485) — сербскі дэспат, сын сляпога дэспата Гргура Бранкавіча, унук Георгія Бранкавіча. У маладосці падтрымліваў турак, якія дапамагалі яго бацьку стаць дэспатам пасля смерці Георгія Бранкавіча. У 1465 годзе на дыпламатычных перамовах у Бялградзе Вук Бранкавіч перайшоў на службу да венгерскага караля Мацвея Корвіна. Корвін яго прызначыў камандзірам сербскіх атрадаў у Срэме. За гераічнасць у бітвах Вук набыў папулярнасць сярод мясцовага сербскага насельніцтва, ён стаў героем народнага эпасу. У складзе венгерскай арміі атрады Вука Бранкавіча ваявалі супраць чэхаў, палякаў і аўстрыйцаў. У 1471 годзе ён стаў дэспатам Сербіі і атрымаў значныя ўладанні ў сучаснай Ваяводзіне: Купінік, Сланкамен, Беркасава, Бечкерак (Зрэнянін), Біела-Сцену і г.д. Паводле падання, заснаваў манастыр Гргетаг і царкву Святога Мікалая ў Сланкамене.

У 1476 годзе дэспат правёў паспяховы рэйд на Срэбраніцу і бітвы каля Шабаца і Смедарава. У 1479 годзе камандаваў сербскай кавалерыяй у бітвы на Хлебным полі. У выніку перамогі сербаў і венграў туркі на працягу некалькіх гадоў не вырашаліся атакаваць венгерскае прымежжа. У 1480 годзе Бранкавіч пачаў паход на Сараева. Праз год дэспат з наваколляў Крушаваца прывёў у Венгрыю каля 50 000 чалавек, якіх рассяліў каля Тэмішвара.

Быў жанаты з Барбарай Франкапан. Сканаў 16 красавіка 1485 года.

Гл. таксама
-----------

* Сербская дэспатыя

Зноскі
------

1. 1 2 3  *Brozović D. Ladan T.* Hrvatska enciklopedija — LZMK, 1999. — 9272 с. — ISBN 978-953-6036-31-8 Праверана 21 снежня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1264934'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q429032'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18446'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1789619'></a>


| ?Вук Бранкавіч (дэспат) — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Вук Бранкавіч |  | Бранка Младанавіч |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  | Джурадж Бранкавіч[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Лазар Хрэбелянавіч |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Мара Лазаравіч Бранкавіч[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Вук Бранкавіч |  | Grgur Branković[d] |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Міліца Сербская |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Theodoros Palaiologos Kantakouzenos[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Ірына Кантакузіна[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Euphrosyne Ouresina Palaiologina[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 129842184 · ISNI: 0000 0000 9654 1872 · LCCN: n2005039658 · NKC: jo2004213371 · NTA: 30060646X · VIAF: 294668503 |

 |
**Растравы графічны рэдактар** — спецыялізаваная праграма, прызначаная для стварэння і апрацоўкі растравых малюнкаў, то бок графікі, якая запісваецца ў памяць кампутара як набор кропак, а не як сукупнасць формул геаметрычных фігур. Падобныя праграмныя прадукты знайшлі шырокае прымяненне ў працы мастакоў-ілюстратараў, пры падрыхтоўцы малюнкаў да друку друкарскім спосабам або на фотапаперы, публікацыі ў інтэрнэце.

Растравыя графічныя рэдактары дазваляюць карыстачу маляваць і рэдагаваць малюнкі на экране кампутара, а таксама захоўваць іх у розных растравых фарматах, такіх як, напрыклад, JPEG і TIFF, якія дазваляюць захоўваць растравую графіку з нязначным зніжэннем якасці за кошт выкарыстання алгарытмаў сціску з стратамі, PNG і GIF, якія падтрымліваюць добрае сціск без страт, і BMP, таксама падтрымлівае сцісканне, але ў агульным выпадку які прадстаўляе сабой нязжатае «папіксельнае» апісанне малюнка.

У супрацьлегласць вектарным рэдактарам, растравыя выкарыстоўваюць для прадстаўлення малюнкаў матрыцу афарбаваных кропак (*bit map*). Большасць сучасных растравых рэдактараў ўтрымліваюць вектарныя інструменты рэдагавання ў якасці дапаможных, але захоўваюць выявы толькі ў растравых фарматах.

Гл. таксама
-----------

* Параўнанне растравых графічных рэдактараў
* Вектарны графічны рэдактар
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Астэрман.

**Фёдар Андрэевіч Астэрман** (23 красавіка 1725 — 18 красавіка 1811) — старэйшы сын віцэ-канцлера графа Андрэя Іванавіча Астэрмана. Няміласць бацькі адбілася і на ім; ён быў пераведзены з гвардыі ў армію, у Траецкі пяхотны полк, размешчаны ў Башкірскіх землях, дзе праслужыў 20 гадоў. У Сямігадовую вайну ўдзельнічаў ва ўсіх буйных бітвах, звярнуў на сябе ўвага імператрыцы і ізноў заняў высокае становішча. З 1773 маскоўскі губернатар, затым сенатар. За адсутнасцю дзяцей, перадаў тытул свайму стрыечнаму пляменніку, А. І. Талстому. Памёр у Маскве, пакінуўшы цікавыя «Заўвагі на занатоўкі Манштэйна аб Расіі»

Зноскі
------

1. 1 2  Catalog of the German National Library Праверана 30 мая 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23833686'></a>
2. ↑  Catalog of the German National Library Праверана 10 чэрвеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23833686'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Новы · Рускі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1068890479 · VIAF: 315523877 |
**Тухорскія могілкі** (в.-луж.: Tuchorski kěrchow; ням.: Taucherfriedhof) — могілкі, гістарычны некропаль, які знаходзіцца ў старой частцы горада Баўтцэн, Германія. Самыя вялікія гарадскія могілкі. З'яўляецца гістарычным і культурным помнікам гісторыі лужыцкага народа.

Першае пахаванне на тэрыторыі сучаснага некропаля адбылося ў 1523 годзе. Сваю назву атрымалі ад Тухорскай капліцы, якая знаходзіцца ў аднайменным лесе. Капліца была пабудавана па рашэнні гарадскога савета ў пачатку XVI стагоддзя каля сербалужыцкай вёскі Горна-Вуезд. У XIX стагоддзі тэрыторыя некропаля была пашырана.

У наш час плошча некропаля складае 7,9 гектараў і налічвае каля пяці тысяч пахаванняў. На могілках пахаваныя каля чатырохсот вядомых прадстаўнікоў лужыцкага народа.

Спасылкі
--------

* Інфармацыя Архівавана 14 сакавіка 2018.  (ням.)
Краявід у Яварыўскім раёне, Львоўская вобласць, Украіна
**Расточча** (укр.: Розточчя, польск.: Roztocze) — параўнальна вузкая ўзгорыстая града на захадзе Украіны (Львоўская вобласць) і ў паўднёва-усходняй Польшчы. Цягнецца ад Львова (на паўднёвым усходзе) да Тамашова, Шчабрэшына і Красніка на паўночным захадзе (Польшча).

Геаграфія
---------

Абсалютныя вышыні 240-397 м, пераважныя 320-370 м (некаторыя да 400 м). Шырыня пасмы 12-32 км, даўжыня каля 180 км. Ва Украіне цягнецца на 60 км ад Львова да горада Рава-Руская і ўкраінска-польскай мяжы. Расточча ўзвышаецца над прылеглымі раўнінамі (у межах Украіны) — Надсянскаю нізінай (на захадзе) і Надбужанскаю катлавінаю (на паўночным усходзе) — на 100-150 м. На тэрыторыі Польшчы на поўначы яно злучаецца з Холмскім і Люблінскім узвышшамі.

Дзеліцца Расточча на тры часткі: Заходняе, Цэнтральнае (размешчана ў межах Польшчы) і Усходняе (Украінскае Расточча).

### Асобныя вяршыні

* Сярэдні Горб (395 м)
* Гостры Горб (350 м)
* Булава (397 м)
* Кубін (378 м)
* Беразнякі (378 м)
* Болтава Гара (360 м)
* Аўсяная Гара (387 м)

Дэмаграфія
----------

Паселішчы і шляхі размешчаны ўздоўж Расточча, вялікія гарады размешчаны там, дзе пераход праз Расточча лёгкі: Львоў, на паўночным усходзе — Жоўква, Рава-Руская, Бэлз, Тамашоў і іншыя, а на паўднёвым захадзе — Івана-Франкова, Няміраў, Білгарай і іншыя.

Паўночна-заходняе Расточча не з'яўляецца цалкам польскай этнічнай тэрыторыяй. Гэтая частка да 1946 г. ляжала на ўкраінска-польскім этнічным памежжы — Холмшчыне, а амаль усё паўднёва-ўсходняе Расточча і да гэтага часу з'яўляецца часткай ўкраінскай этнічнай тэрыторыі і ўваходзіць у склад Украіны.

Літаратура
----------

* Львівська область. Історико-природничі нариси з краєзнавства. — Львів, 1994. — С. 22.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4218494-0 · NKC: ge1151746 · VIAF: 247253502 |
Выкід вулканічнага попелу. Вулкан Кліўленд, Аляска
**Вулканічны попел** — адзін з прадуктаў драбнення магмы. Складаецца з частак пылу і пяску менш за 2 мм у дыяметры. Узнікае ў працэсе вывяржэння вулканаў, калі ён выкідваецца ў паветра, а затым асядае на зямлі. Можа доўгі час знаходзіцца ва ўзважаным стане ў атмасферы, выклікаючы такія з’явы як гало. Пасля вывяржэння попел разносіцца ў атмасферы на даволі значныя адлегласці, напрыклад падчас вывяржэння вулкана Кракатаў ў Інданезіі ў 1883 годзе воблака неаселага вулканічнага попелу абляцела зямны шар два разы. Вулканічны попел небяспечны для авіяцыі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4139602-9 · Microsoft: 64551749 · NDL: 00577289 |
Хайле Селасія, Джа, Пераможны Леў племені Іудзеі
**Растафа́ры** — афраамерыканская рэлігія, якая ставіць апошняга імператара Эфіопіі Хайле Селасію Першага за інкарнацыю Бога, якога называюць "Джа". Узнікла сярод чорных беднякоў Ямайкі ў 1930-я гг. Спалучае іўдаізм з элементамі хрысціянства. У рускамоўнай культуры сустракаецца назва "чорны іўдаізм".

Характэрныя асаблівасці
-----------------------

1. Адмаўленне канцэпцыі "веры", яе замена на канцэпцыю "ведання"— Растафары не "вераць", а "ведаюць" (напрыклад, аб існаванні Джа і Заяну).
2. Адмаўленне сучаснага сусветнага ладу; сучасны свет называецца Бабілонам.
3. "Веданне" аб Заяне — раі на зямлі, які складаецца з Афрыкі ці толькі з Эфіопіі.
4. Сакральнае курэнне канаплі, якое, паводле Растафары, узгадваецца яшчэ ў Торы - напр. Генезіс 1:11.
5. Дрэдлокі, якія наказаў, паводле Растафары, Джа Мошэ — з кнігі Левіт 21:5.
6. Адмаўленне пісанай дактрыны (але некаторыя лічаць святымі кнігамі Біблію, "Холі Пібі", "Фета Негест" і "Кебра Нагаст").

Мова
----

У Растафары вялікае значэнне надаецца мове. Арыгінальная мова вернікаў Растафары - англійская, але англійская мова, па іх меркаваннях, — частка Бабілону.

Растафары абражаюцца на ўжыванне суфіксу "-ізм", і асабліва, назвы "Растафарыянізм", бо такім чынам Растафары могуць атаясамляцца з грамадскімі фармацыямі, філасофскімі плынямі і г.д.

Дэмаграфія
----------

Колькасць вернікаў - больш за 1 млн.

Гл. таксама
-----------

* Іўдаізм
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Прывалаў.

**Фёдар Іванавіч Прывалаў** (нар. 10 сакавіка 1957, в. Пабеда, Веткаўскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне раслінаводства. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2021, член-карэспандэнт з 2014), доктар сельскагаспадарчых навук (2009), прафесар (2013). Ганаровы доктар Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі (2013). Заслужаны работнік сельскай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь (2017).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (1983).

З 1983 года галоўны аграном, з 1986 года дырэктар, з 1991 года старшыня праўлення саўгаса «Шыпяны» Смалявіцкага раёна.

З 2002 года старшыня Нясвіжскага райвыканкама. З 2006 года генеральны дырэктар Навукова-практычнага цэнтра НАН Беларусі па земляробстве. З 2023 — дырэктар Цэнтральнага батанічнага сада НАН Беларусі.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі» (2006).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя працы па інтэнсіфікацыі тэхналогій вырошчвання збожжавых культур за кошт навукова абгрунтаванага прымянення рэгулятараў росту, сродкаў абароны, біятэхнічных сродкаў, якія забяспечваюць павышэнне ўстойлівасці пасеваў да неспрыяльных фактараў навакольнага асяроддзя і атрыманне ўраджайнасці на ўзроўні 6-7 і больш тон збожжа з гектара. Удзельнічаў у стварэнні і ўкараненні ў вытворчасць больш за 30 новых высокаўраджайных з палепшанымі якасцямі прадукцыі гатункаў збожжавых, зернебабовых, тэхнічных і кармавых культур. Пад яго кіраўніцтвам на тэхналагічным палігоне Шыпяны ўведзены ў эксплуатацыю сучасны насенны завод. Ініцыяваў далучэнне Рэспублікі Беларусь да Еўрапейскай кааператыўнай праграмы па генетычных рэсурсах раслін (ECP/ GR), што забяспечыла ўступленне рэспублікі ў інтэграваную сістэму банкаў генаў Еўропы (AEGIS), дзякуючы чаму беларускія навукоўцы атрымалі доступ да генетычных рэсурсаў сельскагаспадарчых раслін навуковых устаноў Еўропы. Удзельнічаў у фарміраванні дзяржаўных праграм у галіне сельскагаспадарчай біятэхналогіі, развіцця селекцыі і насенняводства збожжавых, зернебабовых, тэхнічных і кармавых сельскагаспадарчых раслін.

Аўтар больш за 230 навуковых прац, у тым ліку 2 манаграфій, 15 рэкамендацый, 15 калектыўных выданняў.

### Бібліяграфія

* Биологизация приемов в технологиях возделывания зерновых культур. Несвиж, 2007.
* Организационно-технологические нормативы возделывания зерновых, зернобобовых, крупяных культур : сб. отраслевых регламентов. Минск, 2012 (в соавт.).
* Каталог Национального генетического фонда хозяйственно полезных растений : в 2 кн. Минск, 2012. Кн. 1 (в соавт.).
* Современные ресурсосберегающие технологии производства растениеводческой продукции в Беларуси : сб. науч. материалов. Минск, 2017 (в соавт.).

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  НАН Беларусі падвяла вынікі выбараў новых акадэмікаў і членаў-карэспандэнтаў
3. ↑  ПРЫВАЛАЎ Фёдар Іванавіч
4. ↑  Навука. — 2023. — 11 красавіка. — С. 2

Спасылкі
--------

* Фёдар Іванавіч Прывалаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar740753 |
**Тутуі́ла** (самаан.: *O Tutuila*) — востраў у групе астравоў Самоа. Плошча — 140,3 км². Насельніцтва — 57 600 чал. (2006 г.). На Тутуіле знаходзіцца горад Пага-Пага, эканамічны і палітычны цэнтр Амерыканскага Самоа.

Прырода
-------

Тутуіла — самы вялікі востраў, які належыць ЗША на поўдзень ад экватара. Мае вулканічнае паходжанне. Апошні раз вулканічная актыўнасць назіралася ў 1866 г. Востраў даволі гарысты. Найвышэйшы пункт — гара Матафаа (653 м).

Клімат трапічны пасатны, вельмі вільготны. Сезон мусонаў доўжыцца з лістапада да красавіка і суправаджаецца моцнымі цыклонамі. З мая па кастрычнік дзьмуць паўднёвыя і паўднёва-заходнія вятры, якія астуджаюць спякотнае надвор'е. Сярэднегадавая тэмпература трымаецца каля 27° C.

Усходняя частка вострава пакрыта лясамі. Фаўна прадстаўлена шматлікімі птушкамі, чарапахамі, пацукамі, кажанамі. Ёсць 2 віды змей, аднак абодва неатрутныя. На поўначы вострава арганізаваны Нацыянальны парк Амерыканскага Самоа. Ахоўваюцца таксама буйныя залівы ў паўднёвай і заходняй частках.

Мясцовай экалогіі пагражаюць прамысловасць і дзейнасць амерыканскіх ваенных. У бухце Пага-Пага забаронена лавіць рыбу, паколькі вада і донная расліннасць атручаны цяжкімі металамі.

Гісторыя
--------

Тутуіла была населена прыкладна ў 600 г. да н. э. палінезійцамі. Мясцовыя правадыры падпарадкоўваліся правадырам з Уполу.

Востраў адкрыты ў 1722 г. галандскім мараплаўцам Якабам Рагевенам. Анексаваны ЗША ў 1900 г.

11 студзеня 1942 г. Тутуіла была абстраляна японскімі ваеннымі, аднак па іроніі лёсу снарады пашкодзілі толькі краму адзінай на востраве японскай сям’і Шымасакі.

Пры прэзідэнце Кенэдзі пачалася мадэрнізацыя Тутуілы, былі пабудаваны міжнародны аэрапорт, сетка асфальтаваных дарог, школ, рыбакансервавая прамысловасць. З кан. XX ст. развіваецца турызм.

Славутыя мясціны
----------------

* Рынак Фагатога — гандлёвы і транспартны цэнтр вострава
* Нацыянальны парк Амерыканскага Самоа
* Бухта Пага-Пага

Спасылкі
--------

* Tutuila Volcano
* National Park of American Samoa
* TUTUILA Архівавана 25 лютага 2013.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Нікановіч.

**Фёдар Іосіфавіч Нікановіч** (17 (29) лютага 1854, м. Бешанковічы, Лепельскі павет, Віцебская губерня — 4 (17) лютага 1911), пратаіерэй, дэпутат III Дзяржаўнай Думы ад Віцебскай губерні (фракцыя правых), член Саюза рускага народа.

Скончыў Віцебскую духоўную семінарыю (1876). Святар з 1879. У 1897 прызначаны настаяцелем сабору ў Люцыне і ўзведзены ў сан протаіерэя.

У гады рэвалюцыйнай смуты 1905—1907 выступаў з маральна-рэлігійнымі і патрыятычнымі прамовамі, ацвераджаючы і ўлагоджваючы мясцовае насельніцтва. Уступіў у члены аднаго з беларускіх аддзелаў Саюза рускага народа. Заслугі Нікановіча па заспакаенні насельніцтва былі настолькі плённыя, што ў 1907 былі адзначаны імператарскім дараваннем яму ордэна св. Ганны 2-й ст. У 1907 быў абраны ў III Дзяржаўную Думу ад Віцебскай губерні, далучыўся да фракцыі правых.

З'яўляючыся відным свяшчэннікам Полацкай епархіі, прыняў актыўны ўдзел у падрыхтоўцы ўрачыстага перанясення мошчаў св. Еўфрасінні Полацкай з Кіева-Пячэрскай лаўры ў Полацк.

Памёр у 1911 у г. Юр'еве, не перанясучы аперацыі па выдаленні ракавай пухліны са страўніка.

| ⛭Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі ад Віцебскай губерні |
| --- |
| I скліканне | Брук • Валковіч • Перасвет-Солтан • Трасун • Філіпаў • Шахно |  |
| II скліканне | Беніслаўскі • Бурмейстэр • Быкаў • Дымша • Казрыч • Петрачэнка |
| III скліканне | Амасёнак • Дапельмаер • Яўрэінаў • Ермалаеў • Нікановіч • Сапуноў • Блажэвіч\* |
| IV скліканне | Яўрэінаў • Кірылаў • Мухін • Альхоўскі • Полаўцаў • Шмякаў |
| \* - абраны на месца памерлага Нікановіча  |
**Янова** — археалагічныя помнікі: паселішчы каля аграгарадка Янова Веткаўскага раёна Гомельскай вобласці.

Паселішча—1
-----------

Знаходзіцца за 0,5 км на паўночны ўсход ад аграгарадка. Займае пляцоўку тэрасы левага берага ракі Стаўбянкі, памерам 140х30 м, вышынёй 3 м над поплавам.

Паселішча—2
-----------

На ўсходняй ускраіне вёскі. Памерам 140х30 м, вышынёй 4 м над поплавам. Датуецца I тысячагоддзем да н.э.

Літаратура
----------

* З гісторыі населенных пунктаў // Памяць: Веткаўскі раён: Гісторыка-дакументальная хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі: У 2 кн. / Уклад. У. Я. Райскі; Маст. Э. Э. Жакевіч. Кн. 2. — Мінск: БЕЛТА, 1998. — 461, [1] с.: іл. — С. 448. — ISBN 985-6302-07-2.
|  |
| --- |
|  |

**Раструб** (лац.: Ochrea) — у батаніцы раслінная структура, утвораная прылісткамі, якія зрастаюцца вакол сцябла накшталт футляра. Наяўнасць такой структуры з’яўляецца характэрнай прыкметай сямейства драсёнавыя (*Polygonaceae*).

Гэты тэрмін упершыню ўжыў Карл Людвіг Вільдэнаў у сваёй працы «Grundriß der Kräuterkunde zu vorlesungen, entworfen von Carl D. Ludwig Willdenow» (Берлін, 1792).

Датычна сямейства пальмавыя (*Arecaceae*) гэты тэрмін пазначае пашырэнне ліставой похвы за месца прымацавання хвосціка.

Зноскі
------

1. ↑  Schütt, Schuck, Stimm: Lexikon der Baum- und Straucharten. Nikol, Hamburg 2002, ISBN 3-933203-53-8, S. 317.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 44864571 |
**Вуліца Чырвонага Курсанта** — вуліца ў Петраградскім раёне Санкт-Пецярбурга. Праходзіць ад Вялікага праспекта Петраградскай стараны за Гдоўскую вуліцу.

Гісторыя
--------

Першая назва Інжынерная вуліца (на ўчастку ад Музыкальнага завулка да Наваладажскай вуліцы) узнікла ў 1772 годзе, дадзена ад Інжынернага шляхецкага кадэцкага корпуса (цяпер Ваенна-касмічная акадэмія імя А. Ф. Мажайскага). У 1798 годзе пераназваная ў Спаскую вуліцу (на ўчастку ад Малога праспекта да ракі Малой Неўкі), дадзена ад царквы Спаса-Праабражэння (знесена ў 1932 годзе). З 1790 года ўчастак ад Вялікага да Малога праспекта насіў імя Грэчаская вуліца, дадзена ад Грэчаскай гімназіі. У 1798 годзе пераназваная ў Грэчаскі праспект. У 1820 годзе праспект далучаны да Спаскай вуліцы. У 1828 годзе вуліца перайменавана ў Вялікую Спаскую вуліцу.

1 лютага 1922 года перайменавана ў вуліцу Чырвонага Курсанта, у гонар «чырвоных курсантаў», у сувязі з тым, што ў памяшканні Ваенна-тапаграфічнага вучылішча (дом 17) у 1918 годзе адкрыліся першыя ў краіне пяхотныя курсы па падрыхтоўцы каманднага складу Рабоча-Сялянскай Чырвонай арміі. Участак каля ракі Малой Неўкі закрыты ў 1950-я гады.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Янова.

**Янова, Янаўскае** — возера на мяжы Ушацкага і Полацкага раёнаў Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дзіва. Знаходзіцца за 22 км на поўдзень ад Полацка і за 16 км на паўночны ўсход ад Ушачаў, каля вёскі Бікульнічы. Належыць да групы Ушацкіх азёр.

Плошча паверхні Янова складае 7,7 км². Даўжыня возера 6 км, найбольшая шырыня 2,2 км. Найбольшая глыбіня дасягае 13,2 м. Даўжыня берагавой лініі — 25 км. Плошча вадазбору 729 км².

Бераг возера Янова каля вёскі Бікульнічы
Катлавіна Янова падпруднага тыпу, выцягнутая з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Схілы катлавіны спадзістыя, месцамі стромкія. Вышыня схілаў дасягае 12 метраў. Берагавая лінія звілістая, утварае некалькі заліваў і мысоў (у заходняй частцы возера залівы паўднёвы і Паўночны Рог). Берагі вышынёй да 1 м, на поўдні зліваюцца з забалочанай нізінай. Літаральная зона шырынёй да 100 метраў пясчаная. Схілы сублітаралі выразныя. Глыбіні да 2 метраў займаюць каля 20 %, да 4 м — 42,8 % плошчы возера. Каля 70 % дна выслана крэменязёмістым сапрапелем. 

Возера Янова эўтрофнае, слабапраточнае. Праз возера працякае рака Дзіва (выцякае пад назвай Туржэц і злучае Янова з возерам Зашчаты). Упадаюць каналы і ручаі, у тым ліку, на паўднёвым захадзе ручай з возера Адворанскае. Прыбярэжная надводная расліннасць распаўсюджана на адлегласці да 70 м ад берага возера.

У возеры водзяцца лешч, шчупак, судак, акунь, плотка, язь і іншыя віды рыб.

Каля возера вёскі Бікульнічы, Свяціца, Увалокі, Янова, праходзіць аўтамабільная дарога Р46 (Полацк — Лепель).

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 20. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
* Беларусь. Ушачско-Лепельский озёрный край: карта для рыбака / Ред. С. Н. Саратова. — Мн.: Белкартография, 2009. — 3 000 экз. (руск.)
* Ліст карты N-35-34. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1984 год. (руск.)

Спасылкі
--------

* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  (руск.)
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  (руск.)

| Ушацкія азёры |
| --- |
| 
* Атолава
* Бярозаўскае
* Вяркудскае
* Глыбач
* Гомель
* Замошша
* Зашчаты
* Крывое
* Любжынскае
* Мугірына
* Оршына
* Павульскае
* Паўазер’е
* Сосенка
* Суя
* Турасы
* Туроўля
* Урода (Урада)
* Чарсцвяцкае
* Чорная Урада
* Янова

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. вуліца Шаўчэнкі.
**Вуліца Шаўчэнкі**  (гістарычная назва: *Шпановіцкая*) — вуліца ў паўднёва-усходняй частцы г.Брэста. Названа ў 1940 годзе ў гонар Т. Р. Шаўчэнкі. Працягласць 770 м — па правым беразе ракі Мухавец ад Набярэжнай вуліцы да Спакойнай. Сфарміравалася ў 1929 годзе. Забудавана пераважна дамамі сядзібнага тыпу. Заходні ўчастак вуліцы рэканструяваны ў 1970-я гады. На вуліцы знаходзіцца фізкультурна-аздараўленчы клуб для падлеткаў (д.№ 102).

Літаратура
----------

* Брест : Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. – Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1987. – 408 с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ціток.
**Аляксандр Іванавіч Ціток** (нар. 1967, в. Дворышча, Хойніцкі раён, Гомельская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1997 годзе Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію, у 2007 годзе Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь. Працоўную дзейнасць пачаў у 1986 годзе ў саўгасе «Судкова» Хойніцкага раёна, у 1988—2009 гадах працаваў аграномам саўгаса «Прудок» Мазырскага раёна, Мазырскай занальнай дзяржаўнай сортавыпрабавальнай станцыі, узначальваў КДУП «Мазырзелянбуд», Мазырскую сортавыпрабавальную станцыю.

З 2009 года — намеснік, першы намеснік старшыні — начальнік райсельгасхарча Мазырскага райвыканкама, у 2011—2016 гадах — старшыня Хойніцкага райвыканкама. З верасня 2016 года — начальнік Дэпартамента па ліквідацыі наступстваў катастрофы на Чарнобыльскай АЭС Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь.

2 красавіка 2019 года прызначаны старшынёй Шклоўскага райвыканкама.

Зноскі
------

1. ↑  Лукашэнка ўзгадніў назначэнне на пасаду старшыні Шклоўскага райвыканкама Аляксандра Цітка 02.04.2019
Вулканізацыя
**Вулканізацыя** — хімічны працэс стварэння гумы.

Вулканізацыі падвяргаецца звычайна сумесь каўчуку з рознымі кампанентамі, якія забяспечваюць неабходныя эксплуатацыйныя ўласцівасці гум: напаўняльнікамі (тэхнічны вуглярод, крэйда, каалін, полідысперсная крэмнекіслата і г.д.), пластыфікатарамі (нафтавы і талавы алей, дыбуцілфталат і г.д.), супрацьстарэльнікамі (бісфенолы, дыяміны і г.д.), паскаральнікамі вулканізацыі (ксантагенатамі, тыязоламі, сульфенамідамі і г.д.), актыватарам вулканізацыі (аксідам цынку, аксідам магнію і г.д.), запавольвацелем падвулканізацыі (фталевы ангідрыд, N-нітразадыфеніламін і г.д.).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Treccani · Даведка РІА |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119595175 · GND: 4188772-4 · LCCN: sh85144465 · LNB: 000310669 · Microsoft: 51179264 · NDL: 00565079 · NKC: ph127259 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жулінскі.
**Раман Жулі́нскі** (польск.: Roman Żuliński; пам. 5 жніўня 1864 года ў Варшаве) — польскі настаўнік (матэматык), член адміністрацыі Нацыянальнага ўрада падчас паўстання 1863—1864 гадоў.

Біяграфія
---------

Брат Тадэвуша, Юзафа Ансельма і Казіміра.

Быў сябрам «белых». Падчас паўстання 1863 года быў дырэктарам аддзела пошты ва ўрадах Караля Маеўскага і Рамуальда Траўгута. Арыштаваны 6 сакавіка 1864 года, быў вязнем Х павільёна Варшаўскай цытадэлі. 30 ліпеня прыгавораны смерцю на шыбеніцы, павешаны быў 5 жніўня каля цытадэлі, разам з Траўгутам, Юзафам Тачыскім, Рафалам Краеўскім і Янам Езяранскім.

Напісаў падручнік *Zasady rachunku różniczkowego i całkowego* (1859).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Stefan Król, *Cytadela Warszawska*, Książka i Wiedza, Warszawa 1978, с. 144,  (польск.)
* *Żuliński Roman* (w:) Internetowa encyklopedia PWN(недаступная спасылка),  (польск.)
* *Żuliński Roman* (w:) Encyklopedia WIEM Архівавана 3 мая 2007.  (польск.)
* *Żuliński Roman* (w:) Encyklopedia Internautica.  (польск.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | zbMATH Open |
| Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| ISNI: 0000 0001 1193 8246 · LCCN: n2016011845 · NKC: osd2014851911 · NUKAT: n2007129997 · SUDOC: 182090574 · VIAF: 162913986 |

 |
**Дом Жако** — жылы дом 1-й пал. XIX стагоддзя, выкананы ў стылі класіцызм. Размешчаны ў гістарычным цэнтры Санкт-Пецярбурга на рагу плошчы Мастацтваў (як дом 5) і Італьянскай вуліцы (як дом 4). Узведзены ў 1820—1830-я гады. Аўтарства падзялілі Павел Пятровіч Жако і Карл Іванавіч Росі, спраектаваны ў цэлым ансамбль плошчы Мастацтваў. Пасля будынак неаднаразова перабудоўваўся. У розны час дом належаў сям’і архітэктара Жако, букіністу і калекцыянеру П. Я. Дашкаву. Таксама вядомы тым, што ў 1910-х у склепе размяшчалася літаратурна-артыстычнае арт-кабарэ «Бадзяжны сабака», дзе збіраліся пісьменнікі Сярэбранага веку. У цяперашні час дом з’яўляецца жылым, акрамя склепа і параднага першага паверха, у якіх размяшчаюцца прадпрыемствы сферы абслугоўвання.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Дом Казлоўскага** — будынак у гістарычным цэнтры Магілёва. Галоўны падоўжаны фасад выходзіць на чырвоную лінію забудовы вул. Ленінскай (№ 46), кароткі — на вул. Лепяшынскага (№ 18).

Трохпавярховы неатынкаваны будынак з чырвонай цэглы, пабудаваны ў пачатку XX ст. Належыў Казлоўскаму. У 1919—1924 гг. тут была кандытарская, крама газіраванай вады і арцель «Чырвоная швяя». У пасляваенныя часы выкарыстоўваўся як жылы, на першым паверсе размяшчалася крама сельскагаспадарчых тавараў. Сучаснае выкарыстанне — жылы, з гандлёвамі кропкамі, прыватнай цырульняй «Венера», крамай сувеніраў «Аркада».

Зноскі
------

1. 1 2  Некаторыя звесткі з гісторыі будынкаў па вуліцам Ленінская і Першамайская г.Магілёва

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом Казлоўскага (Магілёў)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вуліца Чкалава.
**Вуліца Чкалава** — вуліца ў Першамайскім раёне, у паўднёва-ўсходняй частцы горада Віцебска. Названая ў 1971 годзе ў гонар лётчыка Валерыя Чкалава, бо да 1978 года там размяшчаўся віцебскі аэрапорт (першапачаткова ваенны, а з 1950 года грамадзянскі).

Вуліца пачала фарміравацца ў 1970-х гадах. Працягласць вуліцы — каля 3900 м. На сваім працягу ад Маскоўскага праспекта да вуліцы П.Броўкі вуліца перасякае праспект Будаўнікоў, вуліцы Воінаў-інтэрнацыяналістаў, праспект Перамогі, вуліцай Генерала Маргелава. Большую частку забудовы вуліцы складаюць 5-9-павярховыя жылыя дамы. Праезжая частка 4-палосная (па дзве паласы ў кожным напрамку). Сустрэчныя палосы на ўчастку ад Маскоўскага праспекта да вуліцы Воінаў-інтэрнацыяналістаў падзеленыя траўнікам.

Вуліца з’яўляецца мяжой мікрараёнаў Поўдзень-1, Поўдзень-2, Поўдзень-5, Поўдзень-6, Поўдзень-7, Поўдзень-7а, Медцэнтр.

Літаратура
----------

* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1
**«Раман Галіцкі прымае паслоў Папы Інакенція III»** (руск.: Роман Галицкий принимает послов папы Иннокентия III) — карціна мастака-перасоўніка Мікалая Неўрава, напісаная ў 1875 годзе. Захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі.

Гісторыя стварэння
------------------

У сярэдзіне 1870-х вядомы археолаг, граф Аляксей Увараў прыцягнуў Неўрава да ўдзелу ў конкурсе на карціну для заснаванага ім Маскоўскага Гістарычнага музея, прапанаваўшы сюжэт «з жыцця Галіцкай Русі, калі яна пачала падвяргацца інтрыгам заходняга лацінства». Палатно Неўрава «Раман Галіцкі прымае паслоў Папы Інакенція III» стала лепшым у гэтым конкурсе.

Апісанне
--------

Карціна мае вельмі цікавую, класічна выбудаваную кампазіцыю з выдатным веданнем аўтарам дэталей, аксесуараў і атрыбутаў XII ст. моцная па жывапіснай пластыцы. 

Раман Мсціслававіч Галіцкі быў сынам вялікага кіеўскага і ўладзіміра-валынскага князя Мсціслава Ізяслававіча і польскай князёўны Агнешкі, дачкі Баляслава Крывавустага. Пасля смерці бацькі Раман Мсціслававіч стаў вялікім князем наўгародскім, валынскім, галіцкім і кіеўскім. Пасля царкоўнага расколу 1054 года адзіная хрысціянская Царква падзялілася на праваслаўную, з Канстанцінопальскім патрыярхам, і на каталіцкую — на чале з Папам. Усемагутны Рымскі Папа Інакенцій III, які ў 1199 годзе ініцыяваў чацвёрты крыжовы паход і дабіўся поўнага панавання Рымска-каталіцкай царквы і ў Рыме, і ва ўсёй Італіі, захацеў уз'яднаць Галіцка-Валынскае княства з Каталіцкай царквой пры дапамозе вялікага князя Рамана Мсціслававіча, якому ён абяцаў за гэта каралеўскую карону і палітычную дапамогу. З дадзенай мэтай у княства ў 1204 годзе прыбывае папскі легат з прапановай аб уз'яднанні Цэркваў. Але прапанова была катэгарычна адхілена Раманам Мсціслававічам — менавіта гэты лёсавызначальны адказ Неўраў і адлюстраваў у сваім палатне.

Зноскі
------

1. 1 2  ЯК МАТЫЛЁК У ПОЛЫМІ СВЕЧКІ… Мікалай Неўрэў: ад дэтэктыву да драмы ў Лыскаўшчыне

Спасылкі
--------

* ЯК МАТЫЛЁК У ПОЛЫМІ СВЕЧКІ… Мікалай Неўрэў: ад дэтэктыву да драмы ў Лыскаўшчыне
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чыгрын.

**Аляксандр Іванавіч Чыгрын** (нар. 25 лютага 1955, г. Мінск) — беларускі скульптар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1979 годзе, творчыя майстэрні АМ СССР у Мінску ў 1984 годзе. Вучыўся ў Г. Мурамцава, З. Азгура. Удзельнік мастацкіх выставак з 1973 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1996 года.

Жыве ў г. Мінску.

Творчасць
---------

Працуе ў манументальнай і станковай скульптуры. Асноўныя творы: кампазіцыі «Сафо» і «Кампазіцыя» ў парку імя Я. Купалы ў г. Мінску; «Кандрат Крапіва», «Абуджэнне», «Вясна», «Воблака», «Дачка», «Ева».

Творы знаходзяцца ў Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Чыгрын Аляксандр Іванавіч // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 133315 |