**Лізавета Пятроўна** (руск.: Елизавета Петровна; 29 снежня 1709 — 5 студзеня 1762) — расійская імператрыца (1741—1762), дачка Пятра I і Марты Скаўронскай (будучай Кацярыны I).

Да ўступлення на прастол
------------------------

Пасля шлюбу бацькоў насіла тытул цэсарэўны. З дзяцінства надзвычайна прыгожая, Лізавета праводзіла малалецтва і юнацкасць у балях і забаўках і не цікавілася дзяржаўнымі справамі. Завяшчанне Кацярыны I 1727 г. прадугледжвала правы Лізаветы і яе нашчадства на пасад пасля Пятра II і Ганны Пятроўны. У апошні год кіравання Пятра II, пасля звяржэння і ссылкі Меншыкавых, шэраг прыдворных разглядаў магчымасць шлюбу паміж цёткай і пляменнікам, якіх злучалі ў гэты час прыяцельскія адносіны. Пасля смерці Пятра II, заручанага з Кацярынай Далгарукавай, ад воспы ў студзені 1730 г. Лізавета, нягледзячы на завяшчанне Кацярыны I, фактычна не разглядалася як адна з прэтэндэнтак на прастол, які быў перададзены яе стрыечнай сястрэ Ганне Іаанаўне. У яе кіраванне (1730—1740) цэсарэўна Лізавета знаходзілася ў няміласці; незадаволеныя Ганнай Іаанаўнай і Бироном ускладалі на дачку Пятра Вялікага вялікія надзеі.

Карыстаючыся падзеннем аўтарытэту і ўплывы ўлады ў перыяд рэгенцтва Ганны Леапольдаўны, Лізавета Пятроўна пры падтрымцы гвардыі ажыццявіла дзяржаўны пераварот 25 лістапада (6 снежня) 1741, падчас якога зрынула Івана VI і кіраўніцу-рэгентку Ганну Леапольдаўну.

Імператрыца
-----------

Асноўнымі прынцыпамі ўнутранай і знешняй палітыкі Лізавета абвясціла вяртанне да пятроўскіх ператварэнняў. Скасавала ўзніклыя пасля смерці бацькі дзяржаўныя інстытуты (Кабінет міністраў і інш.), аднавіла ролю Сената, калегій, Галоўнага магістрата. Адмяніла смяротную кару (1756). Ліквідавала ўнутрыдзяржаўныя мытні. У 1754 стварыла Улажэнную камісію для выпрацоўкі новага збору законаў. Камісія распрацавала праекты рэформ, накіраваных на секулярызацыю царкоўных земляў, заканадаўчае афармленне дваранскіх прывілеяў і т. п. У цэлым унутраная палітыка Лізаветы Пятроўны адрознівалася стабільнасцю і нацэленасцю на рост аўтарытэту і мошчы дзяржаўнай улады. Па цэлым шэрагу прыкмет можна сказаць, што курс Лізаветы Пятроўны быў першым крокам да палітыкі асвечанага абсалютызму, осуществлявшейся затым пры Кацярыне II.

Актыўнай была і знешняя палітыка Лізаветы. Падчас руска-шведскай вайны 1741—1743 Расія атрымала значную частку Фінляндыі. Спрабуючы супрацьстаяць узрослай моцы Прусіі, Лізавета адмовілася ад традыцыйных адносін з Францыяй і склала антыпрускі саюз з Аўстрыяй. Расія пры Лізавеце паспяхова ўдзельнічала ў Сямігадовай вайне. Пасля ўзяцця Кенігсберга Лізавета выдала ўказ аб далучэнні Усходняй Прусіі да Расіі на правах яе правінцыі. Кульмінацыяй ваеннай славы Расіі пры Лізавеце стала ўзяцце Берліна ў 1760 годзе.

Імператрыца надавала вялікае значэнне развіццю рускай культуры, адукацыі, навукі. У 1755 па яе загаду быў адчынены першы ў краіне Маскоўскі ўніверсітэт. Была заснавана Акадэмія мастацтваў, створаны выбітныя помнікі культуры (царскасельскі Екацярынінскі палац і інш.). Аказвала падтрымку М. В. Ламаносаву і іншым прадстаўнікам рускай навукі і культуры. У апошні перыяд менш займалася пытаннямі дзяржаўнага кіравання, перадаручыўшы яго П. І. і І. І. Шувалавым, М. І. і Р. І. Варанцовым і інш. У 1744 заключыла таемны марганатычны шлюб з А. Г. Разумоўскім, ад якога, па сведчаннях сучаснікаў, нарадзіла некалькіх дзяцей (пасля смерці Лізаветы Пятроўны з’явілася нямала самазванцаў, якія называлі сябе яе дзецьмі ад гэтага шлюбу. У іх ліку найбольш вядомай фігурай стала так званая князёўна Тараканова).

Перыяд царствавання Лізаветы — перыяд раскошы і празмернасцей. Пры двары стала праводзіліся балі-маскарады, якія моцна спусташалі казну, прычым часцяком дамы прыбіраліся ў мужчынскія гарнітуры, а мужчыны залазілі ў дамскія ўборы. Сама Лізавета Пятроўна задавала тон і была заканадаўцам мод. Гардэроб імператрыцы налічвае да 12 тысяч сукенак.

Афіцыйным спадчыннікам прастолу Лізавета неўзабаве пасля пачатку царствавання прызначыла свайго пляменніка (сына сястры Анны) — герцага Галштынскага Петера Ульрыха (Пятра Фёдаравіча).

Памерла Лізавета Пятроўна 25 снежня 1761 (5 студзеня 1762 па новым стылю).

Зноскі
------

1. ↑  Encyclopædia Britannica<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  Elisabet — SLS.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q769544'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10429758'></a>
3. ↑  Elisabeth Petrowna // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
4. ↑  Elisabet I de Rússia // Gran Enciclopèdia Catalana — Grup Enciclopèdia, 1968.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18696256'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2664168'></a>
5. ↑  Елизавета Петровна // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
6. 1 2  *Lundy D. R.* The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>
7. ↑  *(unspecified title)* Праверана 7 жніўня 2020.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лізавета Пятроўна

| ⛭Імператары расійскія |
| --- |
| 
* Пётр I (1682—1725)
* Кацярына I (1725—1727)
* Пётр II (1727—1730)
* Ганна Іванаўна (1730—1740)
* Іван VI (1740—1741)
* Лізавета Пятроўна (1741—1761)
* Пётр III (1761—1762)
* Кацярына II (1762—1796)
* Павел I (1796—1801)
* Аляксандр I (1801—1825)
* Мікалай I (1825—1855)
* Аляксандр II (1855—1881)
* Аляксандр III (1881—1894)
* Мікалай II (1894—1917)

 | Герб Расійскай імперыі |


| ?Лізавета Пятроўна — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Філарэт |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Міхаіл Фёдаравіч |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Ксенія Іванаўна Шастова[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Аляксей Міхайлавіч |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Lukyan Streshnev[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Еўдакія Лук'янаўна Стрэшнева[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Anna Yushkova[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Пётр I |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Палуэкт Іванавіч Нарышкін[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Кірыл Палуэктавіч Нарышкін[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | NN[d] |  |
|  | Лізавета Пятроўна |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Наталля Кірылаўна Нарышкіна |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Лявонцій Дзмітрыевіч Леонцьеў[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Самуіл Скаўронскі[d] |  |  | Ганна Лявонцьеўна Лявонцьева[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Кацярына I, імператрыца расійская |  |  |  |  |  | Праскоўя Іванаўна Ляонцьева[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Dorothea Skowrońska[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Нацыянальная біяграфія Фінляндыя · Праваслаўная · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Treccani · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · WeRelate · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX5395722, XX5446133 · BNF: 12231411d · GND: 118688642 · ISNI: 0000 0001 1661 6553 · LCCN: n50047895 · LNB: 000065002 · NKC: jn20011211009 · NLA: 35235516 · NLG: 155570 · NLP: A11849381 · NTA: 11950829X · NUKAT: n97020721 · LIBRIS: 174655, 310311 · SUDOC: 031014232 · VIAF: 66436390 |

 |