Улётка часоў фашысцкай італьянізацыі, якая забараняе спевы і размовы «славянскай мовай» на вуліцах і ў грамадскіх месцах Водняна. Падпісаная *сквадрыстамі* (чорнакашульнікамі) і змяшчае пагрозы выкарыстання «пераканаўчых метадаў» дзеля пераканання
**Італьяніза́цыя** (італ.: Italianizzazione, харв.: talijanizacija, славенск.: poitaljančevanje, ням.: Italianisierung) — палітыка каралеўства Італія, накіраваная на культурную і этнічную асіміляцыю карэнных нацменшасцей былых аўстра-венгерскіх тэрыторый, перададзеных Італіі ў абмен за яе далучэнне да саюза з Злучаным каралеўствам у Першай сусветнай вайне. Працэс італьянізацыі адбываўся падчас фашысцкага рэжыму 1922—1943 гадоў.

Падзеі
------

Ад 1922 да пачатку Другой сусветнай вайны пад дзеянне палітыкі трапіла нямецкамоўнае насельніцтва Трэнціна-Альта Адыджэ, а таксама славенцы і харваты Джульянскай Маркі. Пазней праграма была пашырана на тэрыторыі, анексаваныя ў II сусветную вайну — славенцаў у правінцыі Любляны і харватаў у Горскім Котары і прыбярэжнай Далмацыі.

### Істрыя і Джульянская Марка

Былое Аўстрыйскае Прымор’е (пазней перайменаванае ў Джульянскую Марку) пасля перамір'я з Аўстрыяй  (англ.) (бел. было акупавана італьянскім войскам. У выніку анексіі 400 культурных, спартыўных, моладзевых, сацыяльных і прафесіянальных славянскіх арганізацый, бібліятэк («чытальняў»), тры палітычныя партыі, 31 газета і часопіс, 300 кааператываў і фінансавых устаноў былі забаронены. З прыняццем Закона аб аб'яднаннях (1925), Закона аб публічных дэманстрацыях (1926) і Закона аб грамадскім парадку (1926) адбылося закрыццё ліцэя ў Пазіне і 488 славацкіх і харвацкіх пачатковых школак.

Перыяд гвалтоўнага пераследу славенцаў у Трыесце пачаўся 13 красавіка 1920 масавымі непарадкамі, арганізаванымі ў адпомсту за напад на італьянскія акупацыйныя войскі 11 ліпеня ў Спліце  (англ.) (бел. мясцовымі харвацкімі жыхарамі. Падчас масавых непарадкаў былі разбураны мноства славенскіх крамаў і пабудоў, а групоўка італьянскіх фашыстаў на чале з Франчэска Джунтам спаліла «Народны дом», грамадскі цэнтр трыесцкіх славенцаў. Беніта Мусаліні ўхваліў гэту акцыю як «шэдэўр трыесцкага фашызму»; праз два гады ён стане прэм'ер-міністрам Італіі.

У верасні 1920 Мусаліні заявіў: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Маючы справу з такой расай, як славянская - ніжэйшай і варварскай - трэба трымацца не перніка, але пугі. Не варта баяцца новых ахвяр. Італьянская граніца мусіць прайсці праз Брэнераў перавал, Монтэ Невоза і Дынарскія Альпы. Я б сказаў, што можна лёгка ахвяраваць 500 000 варварамі-славянамі за 50 000 італьянцаў. Беніта Мусаліні, прамова ў Пуле, 20 верасня 1920 | "|

Гэтае выказванне адлюстравала агульны фашысцкі погляд на статус славенскай і харвацкай меншасцей у Джульянскай Марцы.

У школах былі пастаўлены італьянскія настаўнікі, выкарыстанне славенскай і харвацкай моў забароненае ў адміністрацыі (1923) і судах (1925). У 1923 у кантэксце школьнай рэформы, падрыхтаванай фашысцкім міністрам Джавані Джэнціле, было скасавана навучанне на іншых мовах, акрамя італьянскай. Хаця ў Шушневіцы было дазволена карыстацца істрарумынскай мовай.

У 1926 на падставе «вяртання прозвішчаў да першапачатковай італьянскай формы» ўрад правёў італьянізацыю нямецкіх, славенскі і харвацкіх прозвішчаў. Толькі ў Трыесцкай правінцыі былі зменены 3000 прозвішчаў, што закранула 60 000 чалавек. Таксама былі італьянізаваны імёны.

Славенскія і харвацкія таварыствы, спартыўныя і культурныя аб'яднанні былі вымушаны спыніць дзейнасць паводле рашэнняў правінцыйных адміністрацый ад 12 чэрвеня 1927. Паводле асобнага загада прэфекта Трыеста 19 лістапада 1928 было распушчана палітычнае аб'яднанне *Edinost*. Славенскія і харвацкія фінансавыя кааператывы ў Істрыі, першапачаткова далучаныя да ашчадных банкаў Пулы ці Трыеста, паступова таксама былі ліквідаваны.

У 1927 паўстала славенская антыфашысцкая арганізацыя TIGR. Яна каардынавала славенскі супраціўленне фашысцкай Італіі да раззбраення фашысцкай сакрэтнай паліцыяй у 1941. Пасля гэтага частка членаў ТЫГРа далучылася да партызанаў.

### Паўднёвы Ціроль

У 1919, у час анексіі, паўднёвая частка Ціролю  (англ.) (бел. была населена амаль 90 % нямецкамоўнай. У кастрычніку 1923 італьянская мова была ўведзена як абавязковая (але не адзіная) для выкарыстання на ўсіх узроўнях федэральнай, правінцыйнай і мясцовай адміністрацый. Пастановамі фашысцкіх уладаў усе віды знакаў і грамадскіх абвестак павінны былі абвяшчацца толькі па-італьянску. Карты, паштоўкі і іншыя графічныя матэрыялы павінны былі адлюстроўваць італьянскія варыянты назваў. У верасні 1925 італьянская мова стала адзінай дазволенай у судах. Нямецкамоўная меншасць тады заснавала падпольныя «катакомбавыя школы  (ням.) (бел.» дзеля навучання дзетак. Урад стварыў спрыяльныя ўмовы дзеля перасялення італьянцаў у паўднёвы Ціроль.

Пэўныя фактары абмежавалі эфект палітыкі італьянізацыі, у прыватнасці неспрыяльная прырода края (цяжкадасяжныя горы і даліны), складанасць адаптацыі для італьянцаў да абсалютна іншага асяроддзя і, пазней, саюз паміж Германіяй і Італіяй. Паводле пагаднення на права выбару  (італ.) (бел. 1939 года Адольф Гітлер і Беніта Мусаліні вызначылі статус нямецкага народа края. Яны павінны былі выбраць ці эміграцыю ў Германію, ці застацца ў Італіі і стаць цалкам італьянізаванымі. Але з-за пачатку Другой сусветнай вайны гэта пагадненне не прымянялася, і большасць этнічных немцаў засталіся ці вярнуліся пад канец вайны.

У XXI стагоддзі, амаль праз 100 гадоў пасля анексіі Паўднёвага Ціролю Італіяй, 64 % жыхароў края па-ранейшаму карыстаюцца нямецкай мовай як роднай.

### Другая сусветная вайна

Падчас Другой сусветнай вайны Італія амаль цалкам акупавала Далмацыю, і італьянскі ўрад прыкладаў пераканаўчыя намаганні па яе італьянізацыі. Акупацыйныя войскі былі абвінавачваны ў здзяйсненні ваенных злачынстваў дзеля трансфармацыі акупаваных тэрыторый у этнічныя італьянскія.

Італьянскі ўрад карыстаўся канцэнтрацыйнымі лагерамі для славянскіх грамадзян, напрыклад Раб і адным з астравоў Молат. Пасля вайны ацалелыя вязні не атрымалі ад Італіі ніякіх кампенсацый.

Марыа Раата быў камандзірам 2-й італьянскай арміі ў Югаславіі. Каб здушыць супраціўленне славенскіх партызанаў, ён абраў тактыку «распраў на месцы  (англ.) (бел. узяцця закладнікаў, рэпрэсій, інтэрнаванняў і спальвання хат і вёсак». Пасля вайны югаслаўкі ўрад намагаўся яго экстрадыцыі з Іспаніі, аднак ён быў абаронены Франсіска Франка. Марыа Рабоці  (фр.) (бел. выдаў загад дзеля выканання дырэктывы, атрыманай ад Мусаліні ў чэрвені 1942: «Я б не быў супраць, каб усе (*sic*) славенцы былі пазбаўлены волі і замененыя на італьянцаў. Інакш кажучы, неабходна прыняць меры, каб гарантаваць супадзенне нашых палітычных і этнічных межаў».

Зноскі
------

1. 1 2 3  *Cresciani, Gianfranco.* Clash of civilisations // *Italian Historical Society Journal*. — снежань 2004. — Т. 12. — № 2. — С. 4.
2. ↑  *Milan Pahor*. [ Požig Narodnega doma
ali šentjernejska noč tržaških Slovencev in Slovanov] (славенск.)(недаступная спасылка).  Primorski dnevnik (21 ліпеня 2010). Архівавана з першакрыніцы 14 кастрычніка 2012. Праверана 21 верасня 2015.
3. 1 2  Il confine orientale: una terra, molti esodi // Gli esuli istriani, dalmati e fiumani a Lucca (англ.) / Sestani, Armando. — Instituto storico della Resistenca e dell’Età Contemporanea in Provincia di Lucca. — С. 12—13.
4. ↑  Antislavismo, razzismo di frontiera? // Aut aut. — 2011. — ISBN 9788865761069.
5. ↑  *Puşcariu, Sextil.* Studii istroromâne. — Bucureşti: 1926. — Т. II.
6. ↑  Regio decreto legge 10 Gennaio 1926, n. 17: Restituzione in forma italiana dei cognomi delle famiglie della provincia di Trento
7. ↑  *Mezulić, Hrvoje; R. Jelić.* Fascism, baptiser and scorcher (O Talijanskoj upravi u Istri i Dalmaciji 1918—1943.: nasilno potalijančivanje prezimena, imena i mjesta). — Zagreb: Dom i svijet, 2005. — ISBN 953-238-012-4.
8. ↑  South Tyrol in Figures 2008. — Bozen/Bolzano: Provincial Statistics Institute of the Autonomous Province of South Tyrol, 2007. — С. 19, Table 11.
9. 1 2 3  Steininger, Rolf (2003), p. 23-24
10. ↑  *Dizdar, Zdravko.* Italian Policies Toward Croatians In Occupied Territories During The Second World War // *Review of Croatian History Issue*. — 2005. — № 1.
11. ↑  List of Italian concentration camps (італ.). Праверана 21 верасня 2015.
12. ↑  *Burgwyn, H James.* General Roatta’s war against the partisans in Yugoslavia: 1942 // *Journal of Modern Italian Studies*. — Routledge, part of the Taylor & Francis Group, September 2004. — Т. 9. — № 3. — С. 314—329.
13. 1 2  *Tommaso Di Francesco and Giacomo Scotti.* Sixty years of ethnic cleansing // *Le Monde diplomatique*. — 8 May 1999.

| ⛭Культурная асіміляцыя |
| --- |
| Рэлігія | Будыфікацыя • Ісламізацыя • Іўдаізацыя  (англ.) (бел. (Харэдызацыя)• Хрысціянізацыя |
| Глабалізацыя | Амерыканізацыя • Афрыканізацыя • Балканізацыя • Вестэрнізацыя • Еўрапеізацыя |
| Гісторыя | Антычная элінізацыя • Антычная раманізацыя • Візантынізацыя • Асманізацыя • Саветызацыя • Югаславізацыя |
| Сучаснасць | Албанізацыя • Арабізацыя • Араўканізацыя • Армянізацыя • Афганізацыя • Башкірызацыя • Балгарызацыя • Беларусізацыя • Галізацыя • Германізацыя • Грузінізацыя • Іспанізацыя • Італьянізацыя • Кітаізацыя • Карэізацыя • Курдыфікацыя • Літвінізацыя • Мадзьярызацыя • Македанізацыя • Мангалізацыя • Персізацыя • Паланізацыя • Румынізацыя • Русіфікацыя • Сербізацыя • Славянізацыя • Славакізацыя • Таіфікацыя • Татарызацыя • Туркіфікацыя • Цюркізацыя • Украінізацыя • Фінізацыя • Харватызацыя • Чарнагорызацыя • Чэхафікацыя • Элінізацыя • Эстанізацыя • Юдаізацыя/Сіянізацыя/Гебраізацыя • Япанізацыя |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4272877-0 · LCCN: sh2005000534 |