Эдыкт аб талерантнасці
**Эдыкт аб талерантнасці** (ням.: Toleranzpatent) — дакумент, выдадзены імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі Іосіфам II 13 кастрычніка 1781 года. Эдыкт фактычна завяршыў Контррэфармацыю ў Габсбургскай імперыі. Гэты дакумент натхніў асветніцкія ідэалы Іосіфа II (іосіфізм), і ў наступным годзе ён выдаў Талеранцыйны эдыкт.

Паводле эдыкта евангелісты (лютэране і кальвіністы), а таксама праваслаўныя, якія насялялі Цыслейтанскую частку імперыі Габсбургаў, атрымалі свабоду веравызнання, мажлівасць будаўніцтва дамоў малітвы і ўрэгулявання стасункаў з пануючай Каталіцкай царквой (напрыклад, належныя плацяжы). Прыхільнікі гэтых веравызнанняў былі практычна ўраўнаваныя ў грамадзянскіх правах з каталікамі: атрымалі магчымасць валодаць маёнткамі, займацца рамёствамі, пражываць у гарадах, атрымліваць навуковыя званні і займаць дзяржаўныя пасады. Тым не менш, каталіцтва заставалася дзяржаўнай канфесіяй, і дамы малітвы іншых канфесій маглі будавацца толькі з пэўнымі абмежаваннямі: напрыклад, галоўны ўваход нельга было рабіць з боку вуліцы, таксама былі забароненыя вежы (хоць у Драгомыслі такі дазвол быў атрыманы).

Прыклад «талеранцыйнага» дома малітвы ў вёсцы Фрэзах (Аўстрыя)
Пасля выдання эдыкта на тэрыторыі Цыслейтаніі зборы паўсталі ў такіх мясцінах, як Вена, Верхняя Аўстрыя, Трыест і Прага. Агулам за тры гады пасля выдання эдыкта ў Аўстрыі і па-за Аўстрыйскай Сілезіяй паўстала 50 збораў. Ва ўсходняй частцы Аўстрыйскай Сілезіі — на Цешынскай Сілезіі — знаходзілася найбольшая на той час суполка лютэран на тэрыторыі Цыслейтаніі. Гэтую правінцыю ад астатніх адрознівала тое, што тут ужо існавала г. зв. *царква ласкі* (Царква Ісуса ў Цешыне), таму эдыкт быў тут прыняты ў іншай фармулёўцы. Дзякуючы выданню Эдыкта аб талерантнасці да цешынскай царквы далучыліся новыя зборы рэгіёна: у Бельскай, Яважы, Блудавіцах, Комарнай Льготцы, Вісле, Быстржыцах, Устрані, Галешаве, Наўсях, Драгомыслі, Старой Бельскай. У заходняй, опаўскай частцы правінцыі паўстаў толькі адзін збор у Голчавіцах (па-нямецку: Hillersdorf).

У наступныя гады выдадзеныя яшчэ некалькі дэкрэтаў, дапаўняючых эдыкт, у тым ліку з мэтай стрымання далейшага развіцця евангельскай царквы на тэрыторыі дзяржавы. Поўнае ўраўнаванне ў рэлігійных правах адбылося ў сярэдзіне XIX стагоддзя ў пару Вясны народаў.

Гл. таксама
-----------

* Пратэстанцкі эдыкт

Крыніцы
-------

1. ↑  *Jürgen Habermas.* Intolerance and discrimination // *International Journal of Constitutional Law*. — Oxford University Press and New York University School of Law, 2003. — В. 1. — Т. 1. — С. 2. — DOI:10.1093/icon/1.1.2
2. ↑  *Stephen R. Burant, ed*. Enlightened Absolutism **(нявызн.)**.  GPO for the Library of Congress. Праверана 21 красавіка 2013.
3. ↑  Michejda 1992, s. 133.

Літаратура
----------

* *Bednář, František.* Toleranční patent, jeho vznik a význam. — Praha, 1931.
* *Melmuková, Eva.* Patent zvaný toleranční. — Praha: Mladá fronta, 1999.
* *Franciszek Michejda.* Dzieje Kościoła ewangelickiego w Księstwie Cieszyńskim (od Reformacji do roku 1909). — Katowice: Dom Wydawniczy i Księgarski «Didache», 1992. — С. 131—155. — ISBN 83-85572-00-7.

Спасылкі
--------

Лагатып ВікітэкіЛагатып Вікітэкі
У Вікітэцы ёсць арыгінал тэксту па гэтай тэме.
 Гл. ***Toleranční patent***

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Эдыкт аб талерантнасці
* Арыгінал тэксту эдыкта Архівавана 17 кастрычніка 2013. (ням.)
* Скан арыгіналу (ням.)