У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лучоса (значэнні).

**Лучоса** — рака ў Лёзненскім і Віцебскім раёнах Беларусі, левы прыток Заходняй Дзвіны. Даўжыня 90 км. Вадазбор 3510 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 21,4 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,3 ‰.

Назва
-----

Назва балцкага паходжання, пачатковая форма назвы — *\*Laukesà* (Лаўкеса́).

Поўны гідранімічны адпаведнік — назва прытока Дзвіны (пачынаецца на тэрыторыі Літвы, у Дзвіну ўцякае на тэрыторыі Латвіі ля Даўгаўпілса) літ. *Laukesa* (лат. *Laucesa*). Трэцяя Лучоса, што ўцякае ў Дзвіну, — на тэрыторыі Цвярской вобласці Расіі. Яшчэ адна Лучоса ўцякае ў Сож на тэрыторыі Смаленскай вобласці Расіі (каля Пачынка).

Гідранімічны фармант -*es*- таксама ў такіх балцкіх гідронімах на Верхнім Падняпроўі і Верхнім Падзвінні, як *Akesà* (> Ачоса), *Vilkesà* (> Воўчас, Аўчоса), *Velesà* (Веляса[ru]). Ён шырока прысутны ў літоўскім назва- і словаўтварэнні: *žalias* «зялёны» — *žalesà* «зеляніна; зяленіва», *rudas* «руды» — *Rudesa* «Рудая (рака)».

Корань *Lauk-* звязаны са старалітоўскім *laukas* «светлы, зіхоткі». Выштурхнутае іншымі словамі, яно засталося ў выглядзе вузкаўжывальнага *laukas* «хто з белай плямай ці белай пысай (пра жывёлу); лысы». Амонім — літ. *laukas* «поле» (першапачаткова ў сэнсе светлага месца пасярод леса). Далей вядзе да індаеўрапейскага \**leuk*- «ззяць, свяціць», *\*leukos* «святло, ззянне».

Назва значыць «Блішчастая (рака)» і матываваная «блішчастасцю» воднай паверхні.

Балцкі корань *Lauk-* маюць таксама назвы азёраў Лучанскае (у Цвярской вобласці Расіі) і Лучай на Падзвінні, ракі Лукасна на Павоччы, прускай ракі *Lauk-appe*.

«Зіхоткія» балцкія водныя назвы таксама ў азёрных назвах Свіцязь (двойчы), Жыд-возера, *\*Zeitō* (> Дзятлаўка).

Асноўныя прытокі
----------------

**Справа**: Чарніца, Сухадроўка. **Злева**: Ардышэўка, Серакаратнянка, Абалянка, Чарнічанка, Абручоўка.

Агульнае
--------

Выцякае з возера Зелянское каля аграгарадка Бабінавічы Лёзненскага раёна, цячэ па Лучоскай нізіне і ў межах Віцебскага ўзвышша, вусце ў межах паўднёвай ускраіны Віцебска. Найвышэйшы ўзровень разводдзя ў ніжнім цячэнні ў пачатку красавіка, сярэдняя вышыня над межанным узроўнем 6,2 м, найбольшы 9,9 м (1956). Замярзае ў канцы 1-й дэкады снежня, крыгалом у канцы сакавіка. Веснавы ледаход на працягу 3-х сутак.

Даліна трапецападобная, у вярхоўі невыразная, шырыня яе 400—600 м. Пойма перарывістая, чаргуецца па берагах, больш развіта на левабярэжжы; шырыня яе 300—500 м. Рэчышча шырынёй 20—30 м, у нізоўі да 60 м.

У басейне ракі азёры Бораўна, Стрэшна, Доўгае, Дыманоўскае, Чарніца і інш.

На левым беразе ракі, каля вёскі Баронікі Віцебскага раёна знаходзіцца археалагічны помнік — гарадзішча Баронікі.

Зноскі
------

1. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 155, 168.
2. ↑  A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 183.
3. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 194—195,
4. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 155—156, 168, 181, 194—195.
5. ↑  K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vilnius, 1961. С. 544—545, 547, 608.
6. ↑  P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 311—314.
7. ↑  S. Ambrazas. Daiktavardžių darybos raida II. Vilnius, 2000. С. 30, 99.
8. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 183.
9. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 687—689.
10. ↑  В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 51.
11. ↑  G. Gerullis. Die altpreussischen Ortsnamen. Berlin, Leipzig, 1922. C. 83.

Літаратура
----------

* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1–2. – Л. 1971.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с. 40 л. ил. (руск.)
* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.

| ⛭Заходняя Дзвіна |
| --- |
| Левыя прытокі | 

|  |  |
| --- | --- |
| У Расіі | Нятэсьма ·  Вялеса ·  Межа ·  Сяртэйка |
| У Беларусі | Каспля ·  Бярозавы Масток ·  Бязуння ·  Віцьба ·  Лучоса ·  Чарнагосніца ·  Бікложа ·  Крывінка ·  Ула ·  Тураўлянка ·  Ушача ·  Нача ·  Дзісна ·  Вянужка ·  Каменка ·  Волта ·  Мёрыца ·  Вята ·  Друйка ·  Сомніца ·  Бельчыца |
| У Латвіі | Лауцэ ·  Ілукстэ ·  Эглайне ·  Паўночная Сусея |

 |
| Правыя прытокі | 

|  |  |
| --- | --- |
| У Расіі | Валкота ·  Окча ·  Таропа ·  Чарнагузка |
| У Беларусі | Усвяча ·  Валынка ·  Лужаснянка ·  Шэвінка ·  Язвінка ·  Сечна ·  Прудок ·  Обаль ·  Сосніца ·  Струнка ·  Тросніца ·  Палата ·  Перамерка ·  Бярэзіна ·  Дрыса ·  Змейка ·  Вужыца ·  Сар’янка |
| У Латвіі | Росіца ·  Індрыца ·  Рудня ·  Ліксна ·  Дубна ·  Нярэта · Айвіекстэ ·  Персэ ·  Огрэ |

 |
| ГЭС | Віцебская ·  Полацкая · Даўгаўпілская ·  Плявіньская ·  Кегумская ·  Рыжская |