recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ніне́вія**, **Нініва** (акад.: Ninwe; іўр.: נינוה, *Nīnewē*; грэч. Νινευη; лац.: Nineve; араб. نينوى‎‎, *Naīnuwa*) — найстаражытнейшы горад Асірыі на левым беразе ракі Тыгр.

Вядзе сваю гісторыю з 5 тыс. да н.э. у 2-ой пал. 3 тыс. да н.э. стала адным з галоўных палітычных і рэлігійных цэнтраў Асірыі. У часы панавання Ашурбаніпала (7 ст. да н.э.) — сталічны горад Асірыйскай дзяржавы і важнейшы гандлёвы пункт на перакрыжаванні дарог з поўначы на поўдзень і ад Міжземнага мора да Персідскага заліва. Менавіта тады ў горадзе быў пабудаваны багаты царскі палац і заснавана вялікая бібліятэка, якая налічвала 30 тыс. гліняных таблічак, пакрытых клінапісам. Гарадскія ўмацаванні Ніневіі былі адной з найстарэйшых (існавала з ~2000 да н.э.) і найбуйнейшых крэпасцей старажытнага свету — перыметр абарончага абводу перасягаў 80 км, сцяна дасягала 36 м вышыні і 9 м таўшчыні, існавалі 1500 вежаў.

У 612 да н.э. Ніневія была захоплена, а ў 607 разбурана персідскім царом Кіяксарам і вавілонскім царом Набапаласарам і ў далейшым ужо не аднаўлялася.

Гл. таксама
-----------

* Бібліятэка Ашурбаніпала

Крыніцы
-------

1. ↑  Chisholm, Hugh, рэд. (1911). "Fortification and Siegecraft". *Encyclopædia Britannica* [англійская]. Vol. 10 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 680.
2. ↑  Скарына Ф. Творы:… С. 154.

Літаратура
----------

* Ніневія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — С. 348—349. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
* *Скарына Ф.* Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт. падрыхт. тэкстаў, камент. слоўнік А. Ф. Коршунава, паказальнікі А. Ф. Коршунава, В. А. Чамярыцкага. — Мн.: Навука і тэхніка, 1990. — С. 154. — 207 с.: іл. ISBN 5-343-00151-3.
**Ка' Дарыа** ці Палацца Дарыа (італ.: Ca' Dario, Palazzo Dario) — палац у Венецыі, у раёне Дарсадура. Адным бокам выходзіць на Гранд-канал, іншым — на плошчу Барбара. Насупраць палаца размяшчаецца прыстань Санта-Марыя дэ Гільё.

Ка' Дарыа
Палац уяўляе сабою цудоўны ўзор архітэктуры Рэнесансу. Мазаічны фасад з каляровага мармуру прыцягвае ўвагу. Палац быў пабудаваны ў 1487 годзе.

Сярод уладальнікаў асабняка быў французскі паэт Анры дэ Рэнье, які жыў тут у канцы XIX стагоддзя. Таксама палац знакаміты тым, што тут праходзіла адно з вяселляў вядомага кінарэжысёра Вудзі Алена.

Палац мае благую славу праклятага дома. Уладальнікі асабняка не раз падвяргаліся гвалту, станавіліся банкрутамі ці самазабойцамі. Апошняя смерць адбылася ў 1993 годзе, калі тут застрэліўся адзін з найбагацейшых італьянскіх прамыслоўцаў пасля гучнага карупцыйнага скандалу.

У 2005 годзе нямецкая пісьменніца Петра Рэскі выпусціла кнігу-бестселер «Палацца Дарыа».

Гл. таксама
-----------

* Спіс палацаў Венецыі

Зноскі
------

1. ↑  GeoNames — 2005. Праверана 6 красавіка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ка’ Дарыа
Разбор завалаў ГЦ «Сурмалу» ратавальнікамі.
**Выбух у гандлёвым цэнтры «Сурмалу»** — буйны выбух у цэнтры Ерэвана (Арменія), які здарыўся 14 жніўня 2022 года і прывёў да разбурэнняў і чалавечых ахвяр.

Здарэнне
--------

Прэс-служба мэрыі Ерэвана паведаміла, што на рынку «Сурмалу» ўзарваўся склад, прызначаны для захоўвання матэрыялаў для феерверкаў.

Выбух адбыўся ў 13:23 па мясцовым часе. У выніку загінула 16 і пацярпела некалькі дзясяткаў чалавек, яшчэ 9 станам на абед 16-га чысла лічыліся зніклымі без вестак. Вялікі пажар, выкліканы выбухам, знішчыў частку гандлёвага цэнтра, абрушыўся трохпавярховы будынак склада.

Міністэрства аховы здароўя краіны паведаміла ў першыя суткі колькасць грамадзян, перададзеных у розныя медыцынскія ўстановы сталіцы пасля выбуху, склала 51 чалавек.

Рэакцыя
-------

На наступны дзень пасля выбуху прэм’ер-міністр Арменіі Нікол Пашынян разам з іншымі высокапастаўленымі асобамі выехаў на месца здарэння, дзе яго сустрэў мэр горада.

З 17 па 18 жніўня ў сувязі з трагедыяй у Арменіі і непрызнанай НКР аб’яўлена двухдзённая жалоба.

Крымінальная справа
-------------------

У сувязі з выбухам узбуджана крымінальная справа па ч. 2 арт. 357 і Крымінальна-працэсуальнага кодэкса РА (парушэнне правілаў або патрабаванняў пажарнай бяспекі, якое пацягнула па неасцярожнасці смерць чалавека ці іншыя цяжкія наступствы) і ч. 2 арт. Артыкул 358.

Міністр па надзвычайных сітуацыях Армэн Памбухчан заявіў, што пра тэракт гаворка не ідзе.

Зноскі
------

1. ↑  В результате взрыва и пожара в ТЦ «Сурмалу» один человек погиб, 20 пострадали — МЧС (руск.). *armeniatoday.news* (14 жніўня 2022). Праверана 16 жніўня 2022.
2. ↑  СРОЧНО! Один человек погиб, 20 ранены в результате взрыва ТЦ "Сурмалу" (руск.). *newsarmenia.am*. Праверана 16 жніўня 2022.
3. ↑  Число жертв взрыва в ТЦ «Сурмалу» достигло 16: без вести пропали 9 граждан (руск.). *panorama.am*. Праверана 16 жніўня 2022.
4. ↑  Взрыв в Сурмалу: один погибший, 20 раненых (руск.). *news.am*. Праверана 16 жніўня 2022.
5. ↑  Пашинян утром в понедельник прибыл на место трагедии в ТЦ «Сурмалу» (руск.). *news.am*. Праверана 15 жніўня 2022.
6. ↑  Никол Пашинян посетил территорию торгового центра «Сурмалу» (руск.). *aysor.am*. Праверана 15 жніўня 2022.
7. ↑  Взрыв в "Сурмалу" не был случайным? (руск.). *yerkramas.org*. Праверана 16 жніўня 2022.
8. ↑  Ակնհայտ է, որ չի կարող խոսք լինել ահաբեկչական ակտի մասին. ԱԻ նախարար (арм.). *CIVILNET* (15 жніўня 2022). Праверана 15 жніўня 2022.
Пры такім зрухвавым пераўтварэнні чырвоная стрэлка мяняе свой ​​кірунак, а сіняя не. Сіняя стрэлка з'яўляецца ўласным вектарам гэтага пераўтварэння і, паколькі яго даўжыня застаецца нязменнай, яго ўласнае значэнне роўнае 1.
**Уласны вектар** аператара — ненулявы вектар, які пераводзіцца дадзеным аператарам у прапарцыянальны яму вектар. Пры гэтым каэфіцыент прапарцыянальнасці называецца **ўласным значэннем** аператара.

Паняцці ўласнага вектара і ўласнага значэння з'яўляюцца аднымі з ключавых у лінейнай алгебры і маюць шмат прымяненняў як у чыстай, так і ў прыкладной матэматыцы. Яны выкарыстоўваюцца пры раскладанні матрыц, у квантавай механіцы і ў многіх іншых галінах.

Азначэнні
---------

Няхай *L* — лінейная прастора над полем *K*, і *A* : *L* → *L* — лінейны аператар.

Ненулявы вектар *x* называецца **ўласным вектарам** аператара *A*, вынікам дзеяння аператара *A* на вектар *x* з'яўляецца дамнажэнне вектара на лік *λ* (элемент поля *K*):

{\displaystyle Ax=\lambda x,\qquad \lambda \in K.}
Лік *λ* пры гэтым называецца **ўласным значэннем** аператара *A*.

Зноскі
------

1. ↑  Математическая энциклопедия. Т. 5. Под ред. И. М. Виноградова. Москва: Советская энциклопедия, 1985. c. 65.
**Каралеўскі інстытут хіміі** (англ.: Royal Institute of Chemistry) — брытанская навуковая арганізацыя, заснаваная ў 1877 годзе пад назвай **Інстытут хіміі Вялікабрытаніі і Ірландыі** (англ.: Institute of Chemistry of Great Britain and Ireland (ICGBI)) з мэтай удзяліць павышаную ўвагу кваліфікацыі і прафесійнаму статусу хімікаў. Яго мэтай было забяспечыць належную падрыхтоўку і кампетэнтнасць хімікаў, як практыкаў, гэтак і аналітыкаў.

Таварыства атрымала сваю першую Каралеўскую грамату  (англ.) (бел. 13 чэрвеня 1885, а з 14 мая 1943 года кароль Георг VI прадаставіў таварыству каралеўскі патранат. З гэтага моманту яно стала **Каралеўскім інстытутам хіміі Вялікабрытаніі і Ірландыі (RICGBI)**. Гэтае перайменаванне было афіцыйна пацверджана выдачай Дадатковага статута 29 сакавіка 1944 года.

Інстытут выдаваў часопісы *«Royal Institute of Chemistry Reviews»* у 1968—1971 гадах, які пазней атрымаў назву *«Chemical Society Reviews»*, аб’яднаўшыся з іншымі выданнямі, а таксама часопіс *«Journal of the Royal Institute of Chemistry»*.

У той жа час вялікая ўвага навуцы хіміі надавалася з боку Хімічнага таварыства, якое выдавала навуковыя часопісы. У 1972 годзе пачаўся працэс аб’яднання гэтых двух арганізацый з Таварыствам Фарадэя і Таварыствам аналітычнай хіміі, і ў 1980 годзе ўзнікла Каралеўскае хімічнае таварыства.

Прэзідэнты
----------

* Сэр Эдуард Франкленд  (руск.) (бел. (1877—1880)
* Сэр Фрэдэрык Аўгуст Абель  (руск.) (бел. (1880—1883)
* Уільям Одлінг  (руск.) (бел. (1883—1888)
* Джэймс Бэл  (англ.) (бел. (1888—1891)
* Уільям Агастэс Тыльдэн  (руск.) (бел. (1891—1894)

Крыніцы
-------

1. ↑  "Report of the Council: 1943–1944". *The Royal Institute of Chemistry of Great Britain and Ireland. Journal and Proceedings*. **68**: 1–48. February 1944. doi:10.1039/RG9446800001. Праверана 18 September 2022.
2. ↑  "Report of the Council: 1944–1945". *The Royal Institute of Chemistry of Great Britain and Ireland. Journal and Proceedings*. **69**: 1–52. February 1945. doi:10.1039/RG9456900001. Праверана 18 September 2022.
3. ↑  RSC Charter and By-laws **(нявызн.)**. Праверана 14 June 2018.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 122837859 · ISNI: 0000 0001 2174 3282 · LCCN: n79032052 · NKC: ko2004233285 · SUDOC: 031665667 · VIAF: 143616538 |

 |
**Крычаўскі звон** — помнік беларускага ліцця мастацкага. Адліты з бронзы 20 верасня 1748 у г. Крычаве Магілёўскай вобласці на медналіцейным заводзе М. Чабана для царквы Параскевы Пятніцы.

Вышынёй звона складае 62 см, найбольшы дыяметр 65 см. Дэкарыраваны трыма арнаментаванымі паясамі: у верхнім — вязь з выявамі гронак ягад і трохпялёсткавых кветак; у сярэдзіне — дата адліўкі звона і выява герба Расійскай імперыі; у ніжнім — вязь са шчыльна пераплеценых раслінных элементаў і выяў анёлаў. Зберагаўся ў Крычаўскім краязнаўчым музеі.

Гл. таксама
-----------

* Дзісенскі звон
* Моладаўскі звон
* Ломашаўскі звон
* Свірскі звон

Спасылкі
--------

* Народная творчасць. Прыкладное мастацтва. Дызайн.(недаступная спасылка)
**Метрапалітэн Кордавы** (ісп.: Subte de Córdoba) — праект метрапалітэна ў Кордаве. У выпадку пабудовы стане другім метрапалітэнам Аргенціны (пасля Буэнас-Айрэса).

Гісторыя
--------

Першы раз пра будучае будаўніцтва было абвешчана 10 снежня 2007 года.. Будаўніцтвам будуць займацца аргенцінскія і кітайскія кампаніі.

У лістападзе 2010 года быў прадстаўлены новы план, з 29 станцыямі на лініі даўжынёй 18,5 км. Аднак будаўніцтва так і не было распачата.

13 студзеня 2012 года грамадскасці прадстаўлены чарговы план сеткі метрапалітэна, з 3 лініямі даўжынёй 23 км і 26 станцыямі. Будаўніцтва разлічана на 15 гадоў, але пра дату яго пачатку нічога невядома.

Зноскі
------

1. ↑  Fuente: Diario La Voz Del Interior.(недаступная спасылка)
2. ↑  Кітай укладвае інвестыцыі ў Аргенціну Архівавана 29 красавіка 2014.
3. ↑  Urban Rail News in Brief - Railway Gazette **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 26 кастрычніка 2012. Праверана 25 красавіка 2013.
4. ↑  Subte: nueva traza, pero sin fecha de inicio | La Voz del Interior **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 17 сакавіка 2013. Праверана 25 красавіка 2013.

| ⛭Аргенціна Метрапалітэны Аргенціны |
| --- |
| Існыя | Буэнас-Айрэс |  |
| Будуюцца і праектуюцца | Кордава |
**Ангау́р** (англ.: Angaur, Ngeaur) — востраў Каралінскага архіпелага ў складзе Палау. Мае статус асобнага штата гэтай краіны. Плошча - 8,4 км². Насельніцтва (2005 г.) - 320 чал.

Геаграфія і прырода
-------------------

Востраў Ангаур знаходзіцца на поўдні групы астравоў Палау Каралінскага архіпелага ў 84 км на паўднёвы захад ад Нгерулмуда. Даўжыня - 4,32 км. Найбольшая шырыня - 3,4 км. Уяўляе сабою падняты каралавы востраў, які месціцца на вяршыні старажытнага падводнага вулканічнага хрыбта. Паверхня даволі плоская. Найвышэйшы пункт — 61 м. Пад тонкім пластом глебы знаходзіцца кіпрая вапняковая паверхня, якая выдатна ўсмоктвае вільгаць. Таму, нягледзячы на значныя сезонныя ападкі, сталых паверхневых вадацёкаў на Ангауры няма. 

Значная частка вострава пакрыта лесам і хмызнякамі. На Ангауры спыняюцца пералётныя птушкі, таксама вылучаюцца мясцовыя эндэмічныя віды. На востраве жыве некалькі марскіх кракадзілаў.

Гісторыя
--------

Герб штата Ангаур
У старажытнасці Ангаур быў населены мікранезійцамі, продкамі сучасных палаўанцаў. У XVIII ст. па невядомых прычынах большая частка жыхароў пакінула востраў і перасялілася на Бабелдааб, дзе ў нашы дні захаваліся вёскі, заснаваныя імі. 

У 1885 - 1899 гг. Ангаур знаходзіўся пад кантролем Іспаніі, у 1899 - 1914 гг. — Германіі, у 1914 - 1944 гг. — Японіі. У 1909 г. нямецкія прадпрымальнікі наладзілі тут здабычу фасфатаў. Яна працягвалася і ў перыяд японскага кантролю над востравам. У якасці рабочых прыцягваліся выхадцы з розных кутоў Мікранезіі, Акінавы і Карэі. Многія сучасныя ангаурцы фактычна з'яўляюцца мікранезійска-азіяцкімі метысамі. Яны размаўляюць на мясцовым дыялекце палаўанскай мовы з багатым лексічным запазычаннем з японскай. 

Падчас II Сусветнай вайны, 17 верасня 1944 г. на Ангаур высадзіліся амерыканскія войскі. Да 20 верасня 1944 г. яны цалкам захапілі японскія пазіцыі. У 1947 г. востраў трапіў у склад тэрыторый Мікранезіі, што былі перададзены ААН пад апеку ЗША. З 1994 г. — у складзе незалежнай Рэспублікі Палау.

Кіраванне
---------

Востраў Ангаур складае асобны штат у складзе Рэспублікі Палау. Ён мае сваю Канстытуцыю, выбранага губернатара і выбраны заканадаўчы сход. Адміністрацыя штата фактычна знаходзіцца ў Корары.

Спасылкі
--------

* Islands of Palau Архівавана 4 лютага 2012.
* Angaur Island — Palau Visitors AuthorityАрхівавана 18 верасня 2011.
* Angaur Island (Ngeaur)
* Angaur and Ulithi, battle for, (Operation Stalemate II), September 1944
* Angaur State
* Swingin' on a Star Blog

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7672292-2 · VIAF: 248322115 |
**Боўлінг-Грынскі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Bowling Green State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў мясцовасці Боўлінг-Грын у штаце Агая, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Галоўны акадэмічны і жылы кампус плошчай 541,5 га знаходзіцца за 24 км на поўдзень ад Таліда. Установа ў 1910 годзе атрымала статут нармальнай школы, якая спецыялізавалася на падрыхтоўцы настаўнікаў. З часам вучэльня ператварылася з невялікай сельскай нармальнай школы ў комплексны дзяржаўны даследчы універсітэт. У 2019 годзе ўніверсітэт прапаноўваў больш за 200 праграм бакалаўрыяту, а таксама ступені магістра і доктара ў васьмі акадэмічных каледжах.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі і развіцця чалавека
* Каледж здароўя і сацыяльных паслуг
* Каледж музычнага мастацтва
* Каледж тэхналогіі, архітэктуры і прыкладной інжынерыі
* Каледж паслядыпломнага навучання
* Файерлендскі каледж

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Агая

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Янгстаўнскі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Youngstown State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Янгстаўн у штаце Агая, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Універсітэт быў заснаваны ў 1908 годзе і складаецца з шасці каледжаў бакалаўрыяту і каледжа паслядпломнай адукацыі. Ён мае больш за 150 праграм бакалаўрыяту і 50 праграм магістратуры, якія абслугоўваюць больш за 11 000 студэнтаў, якія навучаюцца ад узроўня бакалаўра да ўзроўня доктара. Універсітэт таксама мае ўжо больш за 125 000 выпускнікоў па ўсім свеце.

Структура
---------

* Каледж вольных мастацтваў, сацыяльных навук і адукацыі
* Каледж здароўя і сацыяльных паслуг
* Каледж творчых мастацтваў
* Каледж навукі, тэхналогій, інжынерыі і матэматыкі
* Каледж бізнес-адміністравання
* Каледж паслядыпломнай адукацыі
* Ганаровы каледж

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Агая

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Канур** (малаял.: കണ്ണൂർ) — горад на поўначы штата Керала ў Індыі. Насельніцтва — 56 823 (2011 г.).

Гісторыя
--------

Першыя пасяленні на месцы горада з'явіліся ў неаліце. Дакладны час заснавання не вядомы. Эліністычным мараплаўцам ён быў вядомы як Нау́ра. Каля VI ст. стаў сталіцай княства Калатхунаду. У 1498 г. сюды прыбыла партугальская экспедыцыя на чале Васка да Гама. У 1505 г. партугальцы заснавалі на поўнач ад горада крэпасць, захопленую ў 1663 г. галандцамі і ў 1790 г. — брытанцамі. Уладу ў горадзе захапіла мусульманская дынастыя, якая стварыла султанат Аракал. У 1792 г. Брытанская Ост-Індская кампанія канчаткова авалодала Канурам і ператварыла яго ў адзін з найбуйнейшых гандлёвых цэнтраў на поўдні Індыі. 

Выхадцы з Канура ўдзельнічалі ў стварэнні Мусульманскай лігі і ў руху індыйскіх сацыялістаў. Падчас II Сусветнай вайны горад і навакольныя тэрыторыі моцна пацярпелі ад эпідэміі халеры. У 1945 — 1946 гг. тут адбываліся актыўныя выступленні супраць брытанскіх уладаў. Пасля абвяшчэння незалежнасці Індыі горад стаў часткай штата Керала.

Эканоміка
---------

Канур — важны транспартны цэнтр Кералы, дзе працуюць порт і аэрапорт. Прамысловасць прадстаўлена тэкстыльнымі і харчовымі прадпрыемствамі. Развіваецца турызм.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны гарадскі сайт
* Афіцыйны сайт раёна Канур
**Плямістахвостая сумчатая куніца** (*Dasyurus maculatus*) — другі па велічыні сумчаты драпежнік пасля сумчатага д'ябла і самы буйны сумчаты драпежнік мацерыковай Аўстраліі.

Апісанне
--------

Даўжыня цела каля 60-75 см, хваста — 50 см, вага да 7 кг. Афарбоўка футра цёмна-карычневая, ад іншых відаў адрозніваецца наяўнасцю белых плям на хвасце (а не толькі на целе).

Арэал
-----

У цяперашні час плямістахвостая сумчатая куніца сустракаецца ў двух ізаляваных папуляцыях — у паўночным Квінслендзе (каля Кэрнса і Куктаўна) і на ўсходнім узбярэжжы ад паўднёвага Квінсленду да Тасманіі. Яе звычайныя месцы рассялення — вільготныя дажджавыя лясы і прыбярэжныя зараснікі ўздоўж узбярэжжа. Начныя жывёлы, якія вядуць адзіночны лад жыцця.

Экалогія
--------

Размнажэнне адзін раз у год, на пачатку зімы, аднак, страціўшы дзіцянят, самкі спарваюцца паўторна. Пасля цяжарнасцi працягласцю 21 дзень нараджаецца 4—6 дзіцянят. Праз 7—10 тыдняў самка пакідае дзіцянят у прытулку, пакуль палюе. Пры неабходнасці змяніць логава, самка пераносіць іх на спіне. Да канца лістапада, калі дзіцянятам спаўняецца 18 тыдняў, яны ўжо цалкам самастойныя. Палавой спеласці дасягаюць ва ўзросце 1 года. У няволі жывуць да 3—4 гадоў.

Зноскі
------

1. ↑  Ілюстрацыя да арт. **Сумчатыя** // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
**Сферы́чная хва́ля** — хваля, радыяльна радыяльна ад крыніцы ваганняў або збягаецца да прыёмніка і мае хвалевы фронт у выглядзе сферы.

Адрозніваюць сіметрычную і несіметрычную сферычныя хвалі.

*Сіметрычная сферычная хваля*, якая распаўсюджваецца ў аднародным непаглынальным асяроддзі, апісваецца ўраўненнем

{\displaystyle u(r,t)={\cfrac {A}{r}}\cdot e^{i\omega t\pm ikr}},
дзе

{\displaystyle {\cfrac {A}{r}}} — амплітуда ваганняў, якая ўбывае,
{\displaystyle r} — адлегласць ад пункта назірання да крыніцы ваганняў,
{\displaystyle \omega } — вуглавая частата,
{\displaystyle i} — уяўная адзінка,
{\displaystyle k={\frac {2\pi }{\lambda }}} — хвалевы лік.
Несіметрычная сферычная хваля мае сферычныя хвалевыя паверхні, а яе амплітуда залежыць ад вуглавых каардынат. Фазавыя франты пры гэтым застаюцца нязменнымі. Несіметрычная сферычная хваля звычайна фарміруецца ў аднародным асяроддзі на дастаткова вялікай адлегласці ад крыніцы выпраменьвання. Падборам вуглавога размеркавання інтэнсіўнасці сферычную хвалю магчыма сканцэнтраваць унутры пэўнага цялеснага вугла. Гэтая ўласцівасць, напрыклад, выкарыстоўваецца пры фарміраванні дыяграмы накіраванасці антэн).

Гл. таксама
-----------

* Плоская хваля
* Цыліндрычная хваля
* Прынцып Гюйгенса—Фрэнеля

Зноскі
------

1. 1 2  БелЭн 2002.
2. 1 2  ФЭ 1999. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFФЭ1999 (даведка)

Літаратура
----------

* Сферы́чная хва́ля // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 303. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Сферическая волна // Физическая энциклопедия. В 5 т. Т. 5: Стробоскопические приборы — Яркость (руск.) / Гл. ред. А. М. Прохоров. — М.: Большая российская энциклопедия, 1999. — 692 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85270-101-7.
* Сферическая волна // Физический энциклопедический словарь (руск.) / Гл. ред. А. М. Прохоров. Ред. кол. Д. М. Алексеев, А. М. Бонч-Бруевич, А. С. Боровик и др. — М.: Советская энциклопедия, 1983. — 928 с. — 100 000 экз.
* *Болсун А. Н.* Сфери́ческая волна́ // Краткий словарь физических терминов (руск.) / Сост. А. И. Болсун. — Мн.: Вышэйшая школа, 1979. — С. 332. — 416 с. — 30 000 экз. (руск.)
* *Семенцов, Д. И.* Основы теории распространения электромагнитных волн: учебное пособие / Д. И Семенцов, С. А. Афанасьев, Д. Г. Санников. − Ульяновск: УлГУ, 2012. — 112 с. — 100 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Звук и акустика (руск.) // Энцыклапедыя «Кругасвет»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ахрэм.
**Эдвард Ахрэм** (таксама вядомы як **Ахрэм Эдуард Эдуардавіч**; польск. *Edward Ochrem*) беларускі камерсант польскага паходжання, рэктар БКІК (1993(?)-2004), кандыдат у прэзідэнты на выбарах 1994 г ад Польскага дэмакратычнага аб’яднання. Ёсць звесткі, што пэўны час ён быў дырэктарам савгаса ў Мінскім раёне. Таксама быў адным з заснавальнікаў ААТ «Олдынг». У свабодным доступе мала інфармацыі пра гэту асобу.

Палітычная дзейнасць
--------------------

У пачатку 1990-х Э. Ахрэм разам з Канстанцінам Тарасевічам узначаліў партыю «Польскае дэмакратычнае аб’яднанне», якая ставіла мэтай дэмакратызацыю Беларусі і эканамічныя рэформы. Падчас прэзідэнцкіх выбараў 1994 г. гэта партыя вылучыла кандыдатуру Ахрэма , але яго ініцыятыўная група сабрала толькі 12 тыс. подпісаў. і не была падтрымана Саюзам палякаў на Беларусі.

Дзейнасць у сферы камерцыйнай адукацыі
--------------------------------------

Э. Ахрэм кіраваў Беларускім камерцыйным інстытутам кіравання і тэхнікумам эканомікі, права і кіравання, якія мелі свае філіялы ў розных гарадах Беларусі. Да 2003 г. гэта дзейнасць ішла паспяхова, потым кантрольныя органы пачалі прад’яўляць прэтэнзіі гэтым установам адукацыі. У адказ Эдвард Ахрэм паставіў пэўныя пытанні перад Канстытуцыйным судом і заявіў аб магчымасці вывесці на акцыі пратэста сваіх студэнтаў, іх бацькоў і сяброў іх бацькоў. Праблема скончылася зачыненнем Інстытута і тэхнікумаў у 2004 г. У адказ студэнты і выкладчыкі Інстытута выйшлі на акцыю пратэста ў Мінску. Ахрэм, які удзельнічаў у гэтай акцыі, заявіў Радыё «Свабода»: «Магу на сто адсоткаў сказаць, што гэта з ведама Лукашэнкі. Бо, каб не было вядома Лукашэнкі, то такога бы ніхто не рабіў. Ён ужо разабраўся з усімі сваімі апанэнтамі, застаўся я адзін». Супраць Э. Ахрэма была ўзбуджана крымінальная справа, ён выехаў за мяжу і справа была спынена за тэрмінам даўніны.

Працы Э. Ахрэма
---------------

* Э. Э. Охрем Фирма в рыночной системе, тезисы научного доклада в БГЭУ

Зноскі
------

1. ↑  Белорусский коммерческий институт управления Архівавана 15 красавіка 2017.//ehu.by
2. 1 2  Елена Анкудо УПРАВЛЯЛ ПО-КОММЕРЧЕСКИ//Белгазета, № 34 (401) 08 сентября 2003 г.
3. ↑  Игорь Котляров Социология политических партий
4. ↑  С. Навумчык. Дзевяноста чацвёрты. Радыё Свабода, 2015, с. 195
5. ↑  Polskie odrodzenie na Białorusi 1988—2005, c. 213—214
6. ↑  Аннулированы лицензии семи филиалов Коммерческого института управления//БДГ
7. ↑  Г. Абакунчык СТУДЭНТЫ ЗАЧЫНЕНЫХ ВНУ ЗЛАДЗІЛІ АКЦЫЮ ПРАТЭСТУ//Радыё „Свабода"
8. ↑  Михаил КАРНЕВИЧ Ответьте студентам, господин президент(недаступная спасылка)//Биржа информации. Гродно. № 328 от 20.05.2004
9. ↑  В.
 Пономарёв Частный вуз нередко превращается в частную лавочку//СБ-Беларусь сегодня
**«Максім Оса»** (фр.: Maxym Osa) — графічны раман пра прыгоды казака Максіма Осы, створаны ўкраінскім, французскім і амерыканскім комікам Ігарам Баранко. Упершыню яна была выдадзена ў двух тамах у 2008-2009 гадах на французскай мове у бельгійскім выдавецтве Éditions Joker. Мультфільм быў апублікаваны на французскай, рускай, польскай і ў 2011 і 2016 гадах на ўкраінскай мовах выдавецтвамі Yevhenios і Asgardian Comics; у 2020 годзе выдавецтва «UAComix» упершыню апублікавала пераклад на ўкраінскую мову з указаннем прозвішча аўтара ўкраінскага перакладу Алены Лысевіч.

Гісторыя стварэння
------------------

Комікс створаны па замове бельгійскага выдавецтва Éditions Joker. Упершыню комікс пра Максіма Осу выйшаў у гэтым выдавецтве ў 2008 годзе. Натхненнем для напісання коміксу сталі дэтэктыўныя раманы расійскага пісьменніка Барыса Акуніна пра Эраста Фандорына.

Сюжэт
-----

Максім Оса, казак Корсунскага палка, вяртаецца дадому пасля паходу ў Крым супраць турак. Дома ён выяўляе, што ўсе лічаць яго мёртвым і што для яго нават ёсць магіла. Ашаломлены, ён пачынае піць над уласнай магілай, дзе сустракае фігуру, падобную на Смерць. Ёй аказваецца Андрыйк, слуга князя Крычэўскага, якога князь паслаў знайсці і прывесці Максіма.

Узнагароды
----------

* Альбом года. За комікс «Максім Оса». Маскоўскі міжнародны фестываль ілюстраванай гісторыі ім Наталля Манастырева. «Комміссія»[ru] (2011). Расія
* Дыплом Украіна-Еўропа. З нагоды выхаду коміксу «Максім Оса» перакладзены на ўкраінскую мову. «Перспектывы-Українненс» (2011). Украіна

Зноскі
------

1. 1 2 3  Українські комікси. Розмова з художником Ігорем Бараньком — Goethe Institute Ukraine, лютий 2015
2. ↑  Maksym Osa. timof.pl, 2009  (польск.)
3. 1 2
4. ↑  Відеоогляд коміксу «Максим Оса. Герой з того світу» від 5books на YouTube — 16 лютого 2016
5. ↑  Призёры фестиваля КомМиссия. kommissia.ru, 2002—2015  (руск.)

Спасылкі
--------

* *Максім Оса* на сайце выдавецтва коміксаў Éditions Joker (фр.) (архіўная версія)
* *Максім Оса* на сайце Goodreads
* *Максім Оса: Част.* *1 «Чалавек з таго свету»* *Архівавана 6 липня 2020.* (неафіцыйны фанацкі пераклад Олеся Бойкі) на сайце Чтыво
**Рабочыя камісіі**  (ісп.: Comisiones Obreras) — адна з найбуйнейшых асацыяцый прафсаюзаў у Іспаніі.

Асобныя «рабочыя камісіі» былі створаны падпольна яшчэ ў 1960-я Камуністычнай партыяй Іспаніі і працоўнымі рымска-каталіцкімі групамі для барацьбы за працоўныя правы ў франкісцкай Іспаніі і супраць непрадстаўнічых «вертыкальных прафсаюзаў» Іспанскай арганізацыі прафсаюзаў. Гэтыя асобныя «рабочыя камісіі» ўтварылі адну асацыяцыю прафсаюзаў толькі ў 1976 годзе на кангрэсе ў Барселоне.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рабочыя камісіі
* (ісп.) Афіцыйны сайт CCOO
* (ісп.) Форум крытычнага сектара CCCO Архівавана 11 сакавіка 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | X |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX254102 · ISNI: 0000 0001 2186 0411 · LCCN: n79097324 · VIAF: 124205395 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кахнюк.
**Віктар Ціханавіч Кахнюк** (нар. 1953) — беларускі ўрач-анколаг-хірург. Доктар медыцынскіх навук (1995).

Біяграфія
---------

Скончыў Пінскае медыцынскае вучылішча (1973), Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1982), Усесаюзны анкалагічны навуковы цэнтр Акадэміі медыцынскіх навук СССР (Масква; аспірантура).

Працуе ў Рэспубліканскім навукова-практычным цэнтры анкалогіі і медыцынскай радыялогіі імя М. М. Аляксандрава (з 1987, малодшы, з 1989 — старшы, з 1991 — вядучы, з 1996 — галоўны навуковы супрацоўнік аддзялення абдамінальнай хірургіі, з 1999 — загадчык анкалагічнага практалагічнага аддзялення, аддзела абдамінальнай анкапаталогіі, з 2010 — намеснік дырэктара (па хірургіі).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя інтарэсы: эпідэміялогія, дыягностыка, лячэнне і рэабілітацыя пацыентаў з коларэктальным ракам.

Зрабіў больш за 30 рацыяналізатарскіх прапаноў.

Узнагароды
----------

Званне «Заслужаны ўрач Рэспублікі Беларусь» (2021), медаль «За працоўныя заслугі» (2015), Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь (2021) і інш.

Зноскі
------

1. 1 2
2. 1 2 3 4 5 6  Кахнюк, Віктар Ціханавіч (доктар медыцынскіх навук; анкалогія; хірургія; нар. 1953)

Літаратура
----------

* Кохнюк Виктор Тихонович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 256.
* Кахнюк Віктар Ціханавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1999. — Т. 8. — С. 190.
* Кохнюк Виктор Тихонович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. 2001. — Минск, 2001. — Т. 2. — С. 201.
* Виктор Тихонович Кохнюк : к 60-летию со дня рождения // Онкологический журнал. — 2013. — Т. 7, № 2. — С. 135—136 : фот.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar803396 |
**Эразма да Нарні** (італ.: Erasmo da Narni) па мянушцы **Гатамелата** (італ.: Gattamelata; 1370, Нарні — 16 студзеня 1443, Падуя) — італьянскі кандацьер.

Данатэла. Статуя Гатамелаты. Падуя
Сын пекара. Ваенную кар’еру пачынаў салдатам у кандацьера Чэкола Брагліа, пазней перайшоў на службу да Брача да Мантонэ. Быў на службе ў Пап, Фларэнцыі, Венецыі.

У 1437 годзе стаў кіраўніком Падуі. Данатэла стварыў знакамітую конную статую Гатамелаты.

Мянушку *Gattamelata* тлумачаць па-рознаму. *Gatta* азначае «кошка», *melata* — «соты». Усё разам можа быць зразумета або як «плямістая кошка», або «саладкамоўная (ліслівая) кошка», або як «кошка колеру мёда». Паходжанне ўзводзяць да прозвішча яго маці *Gattelli*, або да тактыкі завабліваць праціўнікаў у засаду (Джавані Эролі), або да яго нашлемніка ў выглядзе кошкі колеру мёда.

Гіпсавую галаву кандацьера Гатамелаты можна сустрэць у шматлікіх мастацкіх студыях і класах па рысунку. Рэзкія рысы твару дазваляюць маладым мастакам і фатографам навучыцца працаваць са святлом і ценем.

Зноскі
------

1. ↑  Erasmo da Narni (Gattamelata) // British Museum person-institution thesaurus Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18785969'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q34753751'></a>
2. ↑  Erasmo da Narni Gattamelata // opac.vatlib.it<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q84353965'></a>
3. ↑  ERASMO da Narni, detto il Gattamelata // Dizionario Biografico degli Italiani — 1960. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1128537'></a>
4. ↑   Праверана 27 чэрвеня 2018.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Эразма да Нарні

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 148942819 · GND: 118689746 · ICCU: CUBV071854 · ISNI: 0000 0000 6138 1725 · LCCN: n90695798 · NTA: 162027834 · SUDOC: 164482032 · VIAF: 61816899 |

 |
Алій Мажліс
**Алі́й Мажлі́с** (ад узб.: Oliy Majlis — Вышэйшая Сход) — парламент Узбекістана, паводле вынікаў рэферэндуму 27 лютага 2002 года, складаецца з дзвюх палат — ніжняй (заканадаўчая палата) і верхняй (сенат). Тэрмін паўнамоцтваў Заканадаўчай палаты і Сената — пяць гадоў.

Ніжняя палата
-------------

Заканадаўчая палата складаецца са 150 дэпутатаў, якія выбіраюцца ў адпаведнасці з законам. Галоўнай асобай у Заканадаўчай палаце з’яўляецца Спікер Заканадаўчай палаты Алій Мажліса.

Дэпутатаў ніжняй (заканадаўчай) палаты ў першым скліканні — 120 (абіраліся на прамых усеагульных выбарах), у наступных двух — 150, з іх 135 абіраліся на прамых усеагульных выбарах, 15 месцаў было зарэзервавана для Экалагічнага руху Узбекістана. Парадак дзейнасці Заканадаўчай палаты вызначаецца Канстытуцыяй Рэспублікі Узбекістан, Законам «Аб Заканадаўчай палаце Алій Мажліса Рэспублікі Узбекістан» і іншымі заканадаўчымі актамі.

Верхняя палата
--------------

Сенат з’яўляецца палатай тэрытарыяльнага прадстаўніцтва і складаецца са 100 сенатараў. Члены Сената Алій Мажліса абіраюцца ў роўнай колькасці — па 6 чалавек — ад Рэспублікі Каракалпакстан, вілаетаў і горада Ташкента шляхам тайнага галасавання на адпаведных сумесных пасяджэннях дэпутатаў Жакаргы Кенэса Рэспублікі Каракалпакстан, прадстаўнічых органаў дзяржаўнай улады вілаетаў, раёнаў і гарадоў з ліку гэтых дэпутатаў. 16 членаў Сената Алій Мажліса Рэспублікі Узбекістан прызначаюцца Прэзідэнтам Рэспублікі Узбекістан з ліку найбольш аўтарытэтных грамадзян з вялікім практычным досведам і заслугамі ў галіне навукі, мастацтва, літаратуры, вытворчасці і іншых сферах дзяржаўнай і грамадскай дзейнасці.

Дэпутатам Заканадаўчай палаты, а таксама членам Сената можа быць грамадзянін Рэспублікі Узбекістан, які дасягнуў да дня выбараў 25 гадоў.

| ⛭Краіны Азіі: Парламенты |
| --- |
| - ААЭ

- Азербайджан

- Аман

- Арменія

- Афганістан

- Бангладэш

- Бахрэйн

- Бруней

- Бутан

- В’етнам

- Грузія

- Егіпет¹

- Емен

- Ізраіль

- Індыя

- Інданезія

- Іарданія

- Ірак

- Іран

- Казахстан²

- Камбоджа

- Катар

- Кіпр

- Кыргызстан

- Кітай

- КНДР

- Кувейт

- Лаос

- Ліван

- Малайзія

- Мальдывы

- Манголія

- М’янма

- Непал

- Пакістан

- Рэспубліка Карэя

- Расія²

- Саудаўская Аравія

- Сінгапур

- Сірыя

- Таджыкістан

- Тайланд

- Туркменістан

- Турцыя²

- Узбекістан

- Усходні Тымор

- Філіпіны

- Шры-Ланка

- Японія
 |
| Непрызнаныя дзяржавы |
| - Абхазія

- Кітайская рэспубліка (Тайвань)

- Нагорны Карабах

- Палесцінская аўтаномія

- Паўднёвая Асеція

- Турэцкая Рэспубліка Паўночнага Кіпра
 |
| ¹  У асноўным у Афрыцы ² Часткова ў Еўропе |

| ⛭Узбекістан паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

Лідары • Карты
**Партал «Узбекістан»**
 |
**Пілага́** (саманазва *pit´laxá*) — індзейскі народ рэгіёна Гран-Чака ў Паўднёвай Амерыцы. Жывуць на мяжы Аргенціны і Парагвая. Агульная колькасць (2021 г.) — 6 000 чалавек.

Пілага з'яўляюцца адным з народаў групы гуайкуру, абарыгенамі ўсходняй часткі Гран-Чака. З XVII ст. іспанцы ўзгадвалі плямёны вандроўных паляўнічых *Yapitalaguá* і *Zapitalagá*, якія маглі быць пілага. Іх часта блыталі з блізкімі па мове і культуры тоба. У 1884 г. большасць тэрыторый пілага былі далучаны да Аргенціны. Да 1911 г. рэгулярныя ўзброеныя сілы задушылі супраціўленне індзейцаў, а іх землі па нізкіх коштах прапаноўваліся перасяленцам. Пілага былі вымушаны ператварыцца ў наёмных рабочых. У 1947 г. пратэст рабочых аднога з цукровых прадпрыемстваў у Фармосе прывёў да масавых забойстваў пратэстантаў з боку аргенцінскай паліцыі. 

Пілага традыцыйна займалі багністы раён, дзе найбольш паспяховым заняткам было рыбалоўства. Увесну, калі пачынаўся разліў рэк, яны мігрыравалі на ўзвышшы, займаліся паляваннем і збіральніцтвам, а ўвосень зноў вярталіся да рэк. Паселішчы мелі часовы характар, звычайна ствараліся ў месцах, прыдатных да абароны, падчас сезонных міграцый спальваліся. Галоўнай сацыяльнай адзінкай з'яўлялася вялікая пашыраная сям'я на чале дарослага мужчыны. Аднак жанчыны ў ёй таксама адыгрывалі важную ролю. Шлюб быў матрылакальным. Пасля жаніцьбы муж далучаўся да сям'і жонкі. Шлюбны ўзрост для дзяўчат пачынаўся з 10 гадоў, што стварала пэўную пагрозу для маладых маці пры нараджэнні дзяцей. Сем'і заключалі паміж сабою ваенна-палітычныя і гаспадарчыя саюзы. 

У нашы дні пілага актыўна ўдзельнічаюць у руху карэнных народаў за свае правы, дамагаюцца прызнання рэпрэсій злачынствам супраць чалавечнасьці. Асноўнай формай аб'яднанняў з'яўляюцца культурныя і палітычныя арганізацыі.

Зноскі
------

1. ↑  Pilaga Toba

Спасылкі
--------

* Pilagá — Pueblos Originarios de América
* Pilaga Language and the Toba-Pilagá Indian Tribe
* Historia del pueblo pilagá Архівавана 8 чэрвеня 2021.
* Antropología y Estética: el caso de la cestería pilagá (Gran Chaco, Argentina)
* La masacre pilagá fue declarada crimen de lesa humanidad

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNE: XX545338 · BNF: 124523532 · LCCN: sh85102114 |
**Тэмперату́ра паве́тра** — адна з найбольш галоўных характарыстык цеплавога стану паветра.

У метэаралогіі звычайна адлюстроўваюць у шкале Цэльсія — t°C.
Пры тэарэтычных разьліках выкарыстоўваюцца таксама тэрмадынамічная шкала, паводле якой тэмпература адлюстроўваецца ў градусах Кельвіна — T°K=273,15 + t°C.

Тэмпература паветра звычайна вымяраецца тэрміновым тэрмометрам на ўзроўні двух метраў ад паверхні зямлі.

| ⛭сонца Надвор’е дождж |
| --- |
| Поры года | 
* Зіма
* Вясна
* Лета
* Восень

 |
| Атмасферныя ападкі | 
* Галалёдзіца
* Град
* Дождж
* Імжа
* Крупка
* Лівень
* Раса
* Снег
* Шэрань

 |
| Прагноз і дзённік надвор’я | 
* Воблачнасць
* Вільготнасць паветра (абсалютная і адносная)
* Ціск
* Тэмпература паветра
* Кірунак ветру

 |
| Пагодныя з’явы | 
* Вецер
* Навальніца
* Сухавей
* Тарнада
* Ураган
* Шторм

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Узбярэжжа (значэнні).
Узбярэжжа
**Узбярэжжа** — памежная паласа паміж сушай і морам, якая характарызуецца іх непасрэдным узаемным уплывам, размешчаная па абодва бакі берагавой лініі. Узаемны ўплыў сушы і мора выяўляецца ў рэльефе і ў клімаце.

Кліматычныя ўмовы ўзбярэжжа, як правіла, спрыяльныя для здароўя чалавека, таму многія ўзбярэжжы з’яўляюцца папулярнымі курортамі.

Вядомыя курортныя ўзбярэжжы
---------------------------

* Адрыятыка
* Чарнаморскае ўзбярэжжа Каўказа
* Коста-Бланка, Іспанія
* Лазурны Бераг, Францыя
* Прыбалтыка

Гл. таксама
-----------

* Бераг
* Фіёрд

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Канадская · Кругасвет · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4033469-7 · LCCN: sh85027443 · NDL: 00564542 · NKC: ph124150 |
Балота на поўначы Германіі
Балота ў еўрапейскай частцы Расіі
**Балота** — участак сушы, які характарызуецца залішнім увільгатненнем сцёкавымі або праточнымі водамі, але не мае суцэльнага люстра вады на паверхні. Для балота характэрна адкладанне на паверхні глебы няпоўнасцю раскладзенага арганічнага рэчыва, якое ператвараецца затым у торф. Пласт торфу на балотах не меней 30 см, калі менш, то гэта забалочаныя землі.

Балоты ўзнікаюць двума асноўнымі спосабамі: у выніку забалочвання глебы або пры зарастанні вадаёмаў. Абавязковай умовай утварэння балот з’яўляецца пастаянная залішняя вільготнасць. Гэтаму спрыяе наяўнасць нізін, куды сцякаюць воды з атмасферных ападкаў і грунтавыя воды; на раўнінных тэрыторыях адсутнасць сцёку таксама вядзе да застою вады і ўтварэння балота. Чыннікам застою вады блізу паверхні могуць быць уласцівасці глебы і падсцілаючых яе парод: шчыльныя, непранікальныя для вады субстраты (гліны), водатрывалыя пласты вапнякоў і да т. п. Нарэшце, вялікую ролю ва ўтварэнні балот іграе клімат: у краінах дзе выпадае шмат ападкаў, а выпарэнне ідзе павольна, заболочанасць развітая мацней.

Класіфікацыя балот:

* нізінныя — размешчаны ў нізкіх месцах;
* верхавыя — знаходзяцца на водападзелах, на водатрывалых пародах;
* пераходныя.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4074598-3 · LCCN: sh85081588 · Microsoft: 67268981 |
|  |
| --- |
| Адсутнічае элемент Вікіданых |

**Акадэмія медыцынскіх навук СССР (АМН СССР)** — вышэйшая медыцынская навуковая арганізацыя ў СССР. Заснавана 30 чэрвеня 1944 года пры Наркамаце аховы здароўя СССР. АМН СССР была створана з арганізацыйных элементаў, якія раней складалі комплексныя структуры Таварыства Маскоўскага навуковага інстытута ў памяць 19 лютага 1861 г. (1912—1918), Дзяржаўнага інстытута народнай аховы здароўя (1918—1930), Усесаюзнага інстытута эксперыментальнай медыцыны (1932—1944) з непасрэдным перарастаннем апошняга ў АМН СССР з уключэннем у яе склад і шэрагу медыцынскіх устаноў сістэмы Наркамздароўя.

У 1984 годзе Акадэмія медыцынскіх навук СССР была ўзнагароджана ордэнам Леніна.

У 1992 годзе АМН СССР Указам Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі была пераўтворана ў Расійскую акадэмію медыцынскіх навук.

Прэзідэнты
----------

* Мікалай Нілавіч Бурдэнка (1944—1946)
* Мікалай Мікалаевіч Анічкаў (1946—1953)
* Аляксандр Мікалаевіч Бакулеў (1953—1960)
* Мікалай Мікалаевіч Блахін (1960—1968)
* Уладзімір Дзмітрыевіч Цімакоў (1968—1977)
* Мікалай Мікалаевіч Блахін (1977—1987)
* Валянцін Іванавіч Пакроўскі (1987—1992)

Крыніцы
-------

1. ↑  Постановление СНК СССР от 30 июня 1944 г. N 797 «Об учреждении Академии медицинских наук СССР» **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 14 ліпеня 2012. Праверана 10 лістапада 2012.
2. ↑  *Карнеева И.Е.* История формирования и динамика структуры Российской Академии Медицинских наук. — Дисс. канд. ист. наук. — Москва, 1994. Архівавана 5 ліпеня 2018 года.
3. ↑  Указ Президента Российской Федерации от 4 января 1992 г. N 5 «О преобразовании Академии медицинских наук СССР в Российскую академию медицинских наук»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шыманоўскі.
**Генадзь Сцяфанавіч Шыманоўскі** (1891, ваколіцы Слуцка — ?) — беларускі палітык міжваеннай Польскай Рэспублікі, пасол польскага Сойма III, IV і V склікання (1930—1939).

Біяграфія
---------

Беларус. Відаць, дыякана Сцяфана Шыманоўскага, настаўніка Пацейкаўскага народнага вучылішча ў 1900 г.

Навучаўся ў Маскве на эканаміста. У 1924 годзе працаваў у Хрысціянскім банку ў Клецку. Пасля выконваў абавязкі дырэктара Хрысціянскага Народнага Банка ў Нясвіжы. З 1927 года звязаны з самакіраваннем у Навагрудку.

У 1930 годзе вылучаўся ад Беспартыйнага блоку супрацы з урадам, у выніку чаго атрымаў мандант пасла з акругі Наваградак. У 1935 і 1938 гадах ізноў абраны да сойму, гэтым разам у акрузе Баранавічы. Пад час сойма IV склікання выконваў функцыі сакратара Прамыслова-гандлёвай камісіі.

Арыштаваны 08.04.1940 г. у Нясвіжы. Асуджаны 29.11.1940 г. паводле арт.74 КК БССР за «контррэвалюцыйную дзейнасць» да 8 гадоў ППЛ.

Памёр 5 красавіка 1981 года ва Уроцлаве. Пахаваны на Грабішынскіх могілках.

Творы
-----

* Gienadiusz Szymanowski, Dwanaście lat — wspomnienia z lat 1927—1939, Торунь 1998, wyd. Adam Marszałek, ss. 312  (польск.)

Зноскі
------

1. 1 2  btclub **(нявызн.)**. *btclub.livejournal.com*. Праверана 13 лістапада 2023.
2. ↑  Генадзь Сцяфанавіч Шыманоўскі ў генеалагічнай базе даных Sejm-Wielki.pl

Спасылкі
--------

* Рэцэнзія Яўгена Мірановіча на ўспаміны Генадзя Шыманоўскага
**Эстадас** (**Зямля Штатаў**, ісп.: Isla de los Estados) — востраў ва ўсходняй частцы архіпелага Вогненная Зямля. Уваходзіць у склад Аргенціны. Плошча — 530 км². З 1991 г. мае запаведны статус. На Лос-Эстадасе знаходзіцца аргенцінская ваенная база.

Геаграфія
---------

Востраў Эстадас знаходзіцца на паўднёвым захадзе Атлантычнага акіяна за 30 км на ўсход ад вострава Вогненная Зямля, за 2291 км на паўднёвы захад ад Буэнас-Айрэса, сталіцы Аргенціны. Даўжыня — 62,6 км. Шырыня — ад 17,5 км да 578 м.

Востраў уяўляе сабою шэраг старажытных горных масіваў вулканічнага паходжання, злучаных кароткімі пярэсмыкамі. Найвышэйшая з гор паднімаецца да 823 м. Берагавая лінія моцна парэзана глыбокімі залівамі, бухтамі і фіёрдамі. Берагі надзвычай стромкія. На востраве ёсць кароткія рэкі і азёры ледавіковага паходжання.

Клімат вострава на поўначы больш мяккі і вільготны, чым на поўдні, што тлумачыцца пануючымі марскімі плынямі. Сярэднегадавая колькасць ападкаў перавышае 2000 мм. Частая смуга стварае дрэнную бачнасць. Узімку на вяршынях гор можа ўтварацца снежны покрыў. Улетку сярэдняя тэмпература трымаецца каля 15 °C.

Прырода
-------

Флора вострава адрозніваецца некаторай разнастайнасцю. Схілы гор пакрыты нізкім букавым лесам. Сустракаюцца зараснікі калючых хмызнякоў, у тым ліку барбарысу, папараці, розныя віды моху і лішайнікаў.

Фаўна прадстаўлена пераважна марскімі птушкамі і цюленямі. На поўдні існуе некалькі буйных калоній пінгвінаў. Дзякуючы дзейнасці чалавека на Эстадас трапілі козы і алені.

Гісторыя
--------

У 1981 г. падчас раскопак на поўначы вострава было выяўлена старажытнае паселішча, якое існавала ў другой палове 1 тысячагоддзя да н. э. — пачатку 1 тысячагоддзя н. э. Мяркуецца, што яго стварылі перасяленцы з Вогненнай Зямлі. Аднак у пазнейшы перыяд Эстадас быў пакінуты. Зноў адкрыты 25 снежня 1615 галандскай экспедыцыяй на чале з В. К. Схаўтэнам. Першаадкрывальнікі палічылі востраў паўночным ускрайкам невядомай Паўднёвай зямлі. У 1619 г. і 1623 г. абследаваны іспанскай і французскімі экспедыцыямі. Толькі ў 1643 г. было канчаткова ўсталявана, што Эстадас з’яўляецца востравам.

З XVIII ст. востраў прыцягваў здабытчыкаў ластаногіх і пінгвінаў. У 1823 г. аргенцінскі прадпрымальнік адчыніў на Эстадасе лесапільны завод. У 1828 г. аргенцінскі ўрад прыняў пастанову аб каланізацыі Эстадаса і суседніх Фалклендскіх астравоў. Быў пабудаваны невялікі рыбалоўны порт. Але да 1832 г. аргенцінская калонія была пакінута. Новая няўдалая спроба каланізацыі адбылася ў пачатку XX ст. Нягледзячы на гэта, у 1884 г. урад Аргенціны ўключыў востраў у склад сваёй дзяржавы. Тут быў пабудаваны маяк, узгаданы ў адным з твораў Жуля Верна. У 1936 г. Эстадас перададзены пад кіраванне ВМС Аргенціны. На востраве да нашых дзён існуе невялікая ваенная база.

У 1991 г. востраў атрымаў запаведны статус. Улетку наведваецца турыстамі.

Спасылкі
--------

* isladelosestados.net Архівавана 25 верасня 2017.
* La Reserva de la Isla de los Estados Архівавана 14 чэрвеня 2006.
* Reserva Provincial Isla de los Estados

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n82147348 · SUDOC: 171351843 · VIAF: 153632937 |
**Шума́гіна астравы** (англ.: Shumagin Islands) — архіпелаг каля паўднёвага ўзбярэжжа паўвострава Аляска (ЗША). Агульная плошча — 1192,369 км². Насельніцтва (2000 г.) — 953 чалавекі.

Геаграфія
---------

Астравы Шумагіна месцяцца ў заходняй частцы заліва Аляска. Іх агульная колькасць — каля 20 астравоў. Найбуйнейшы востраў Унга (442,188 км²) знаходзіцца ўсяго ў 6,3 км на поўдзень ад паўвострава Аляска. Архіпелаг утвораны ў выніку тэктанічных зрухаў у раёне напаўзання Паўночна-Амерыканскай пліты на Ціхаакіянскую пліту. Для яго характэрна частая сейсмічная актыўнасць. Канчаткова астравы адлучыліся ад паўвострава Аляска пасля заканчэння ледавіковага перыяду. Суша складзена гранітамі і вулканічнымі асадкавымі пародамі. На астравах знойдзены радовішчы золата.

Клімат марскі вільготны. Тэмпература паветра на працягу года вагаецца паміж −10 °C і +15 °C. Узімку характэрны частыя штормы, аднак вада каля ўзбярэжжа не замярзае.

Прырода
-------

На астравах Шумагіна вылучаюцца 2 асноўныя экалагічныя зоны. На прыбярэжных раўнінах дамінуе лугавая і лясная расліннасць, вышэй — тундра. Фаўна прадстаўлена шматлікімі марскімі птушкамі, ластаногімі, бурымі мядзведзямі, чарнабурымі лісамі і г. д. У мінулым каля берагоў сустракаліся марскія каровы.

Гісторыя
--------

Астравы Шумагіна былі здаўна населены алеутамі, якія называюць іх *Qagiiĝun*. 30 жніўня 1741 г. былі адкрыты расійскай экспедыцыяй на чале з В. Берынгам, названы ў гонар аднаго з чальцоў экспедыцыі. У апісанні 1839 г. на астравах узгадваюцца 12 вёсак. Акрамя мясцовых алеутаў, сюды былі пераселены алеуты з усходняй часткі Алеуцкіх астравоў. У 1867 г. архіпелаг быў перададзены пад кантроль ЗША. У пачатку XX ст. была створана рыбаперапрацоўчая прамысловасць, якая застаецца асновай эканомікі да нашых дзён.

Спасылкі
--------

* Geologic Report for the Shumagin Planning Area
* Shumagin Islands, Home of Storms and Fog
* Region History — Eastern Aleutian Tribes
* An archaeological survey of the outer Shumagin Islands