**Графічны інтэрфейс карыстальніка** (ГІК) — **графічны карыстальніцкі інтэрфейс** (ГКІ) (англ.: graphical user interface, GUI) — разнавіднасць карыстальніцкага інтэрфейсу, у якім элементы інтэрфейсу (меню, кнопкі, значкі, спіскі, вокны і г.д.), паказаныя карыстальніку на дысплэі, выкананыя ў выглядзе графічных адлюстраванняў.

У ГІ карыстальнік мае адвольны доступ (з дапамогай прылад уводу — клавіятуры, мышы, джойсціка і г.д.) да ўсіх бачных экранных аб’ектаў (элементаў інтэрфейсу) і ажыццяўляе непасрэднае маніпуляванне імі.

Самай распаўсюджанай парадыгмай узаемадзеяння з графічным інтэрфейсам з’яўляецца парадыгма **WIMP** (Windows, Menu, Pointing Device) — вокны, меню, указальная прылада як асноўныя дзеючыя элементы ў падобным інтэрфейсе. Стыль узаемадзеяння WIMP выкарыстоўвае віртуальную прыладу ўводу для адлюстравання пазіцыі інтэрфейсу паказальнай прылады, часцей за ўсё мышы, і паказвае інфармацыю, арганізаваную ў вокнах і адлюстраваную значкамі.

Гісторыя
--------

Ідэя графічнага інтэрфейсу зарадзілася ў сярэдзіне 70-х гадоў, калі ў даследчым цэнтры Xerox Palo Alto Research Center (PARC) была распрацавана канцэпцыя візуальнага інтэрфейсу. Перадумовай графічнага інтэрфейсу з’явілася памяншэнне часу рэакцыі камп’ютара на каманду, павелічэнне аб’ёму аператыўнай памяці, а таксама развіццё тэхнічнай базы камп’ютараў. Апаратнай падставай канцэпцыі з’явілася з’яўленне алфавітна-лічбавых дысплеяў на камп’ютарах, прычым на гэтых дысплеях ужо меліся такія эфекты, як «мігаценне» сімвалаў, інверсія колеру (змена напісання белых сімвалаў на чорным фоне зваротным), падкрэсліванне знакаў. Гэтыя эфекты распаўсюджваліся не на ўвесь экран, а толькі на асобныя знакі.

Наступным крокам стала стварэнне каляровага дысплея, які дазваляе выводзіць, разам з гэтымі эфектамі, знакі ў 16 колерах на фоне з палітрай (гэта значыць каляровым наборам) з 8 колераў. Пасля з’яўлення графічных дысплеяў з’явілася магчымасць вываду любых графічных відарысаў у выглядзе мноства кропак рознага колеру на экране. Першая сістэма з графічным інтэрфейсам 8010 Star Information System групы PARC, з’явілася за чатыры месяцы да выхаду ў свет першага камп’ютара фірмы IBM у 1981 годзе. Першапачаткова візуальны інтэрфейс выкарыстоўваўся толькі ў праграмах. Паступова ён стаў пераходзіць і на аперацыйныя сістэмы.
Графічны інтэрфейс карыстальніка за час свайго развіцця прайшоў дзве стадыі:

* Просты графічны інтэрфейс;
* WIMP — інтэрфейс (Windows, Icons, Menus, Pointing Device).

Прыклады праграм, якія выкарыстоўваюць ГІК: Белазар, аперацыйныя сістэмы (АС) сямейства Microsoft Windows, Linux і г.д.

Класіфікацыя
------------

Можна вылучыць наступныя віды ГІК:

* просты: тыпавыя экранныя формы і стандартныя элементы інтэрфейсу, што забяспечваюцца самой падсістэмай ГІП;
* праўдзіва-графічны, двухмерны: нестандартныя элементы інтэрфейсу і арыгінальныя метафары, рэалізаваныя ўласнымі сродкамі праграмы або іншай бібліятэкай;
* трохмерны: на дадзены момант слаба класіфікаваны.

DWIM
----

Адным з патрабаванняў да добрага графічнага інтэрфейсу праграмнай сістэмы з’яўляецца канцэпцыя «рабі тое, што я маю на ўвазе» або **DWIM** (англ.: Do What I Mean). Згодна з канцэпцыяй патрабуецца, каб сістэма працавала прадказальна, каб карыстальнік загадзя інтуітыўна разумеў, якое дзеянне выканае праграма пасля атрымання яго каманды.

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Інтерфейсы
* Графический интерфейс Windows

| ⛭Элементы графічнага інтэрфейса |
| --- |
| Тыпы інтэрфейсаў | 

Аднадакументны (SDI) • 
Шматдакументны (MDI) • 
Шматдакументны з укладакамі (TDI)
 |
| Кіраванне | 

Кнопка • 
Меню
(радоак меню • 
кантэкстнае меню • 
радыяльнае меню)
 |
| Увод/вывад | 

Кнопка паслядоўнага выбару • 
Двунакіраваны лічыльнік • 
Выпадаючы спіс • 
Камбінаваны спіс • 
Сцяжок • 
Паўзунок • 
Пераключальнік, элемент інтэрфейса праграм • 
Спіс • 
Табліца (Grid view) • 
Тэкставае поле
 |
| Адлюстраванне | 

Heads-up display (у гульнях • 
OSD) • 
Бакавая панэль • 
Застаўка • 
Значок • 
Індыкатар працэсу • 
Інфармацыйная панэль • 
Метка • 
Падказка • 
Радок стану • 
Тост • 
Троббер • 
Экран загрузкі
 |
| Кантэйнеры | 

Ribbon • 
Згортвальны віджэт • 
Фрэйм • 
Панэль • 
Укладка • 
Панэль інструментаў • 
Вакно
 |
| 

Дыялогавае вакно • 
Дыялогавае вакно-папярэджанне • 
Мадальнае вакно • 
Аб праграме • 
Акно інспектара аб'ектаў • 
Акно-палітра • 
Файлавы дыялог
 |
| Гульнёвыя | 

HUD • 
Мінімапа
 |
| Звязаныя паняцці | 

WIMP • 
Бібліятэка элементаў інтэрфейса • 
Look and feel • 
Менэджар разметкі (Layout manager) • 
Навядзенне мышы
 |

| ⛭Аперацыйныя сістэмы |
| --- |
| Ядро | 
* Гібрыднае
* Мікра
* Модульнае
* Маналітнае
* Нана
* Экза
* Драйвер
* Прастора карыстальніка
* Вобласць карыстальніка

 |
| Кіраванне працэсам | 
* Рэжымы
	+ супервізара
	+ рэальны
	+ абаронены
* Перапыненне
* Кольцы абароны
* Пераключэнне кантэксту
* Шматзадачнасць
	+ выцясняльная
	+ кааператыўная
	+ мультыпраграмаванне
* Працэс
* Кіраванне працэсам
* Планіроўшчык задач
* Шматструменнасць

 |
| Кіраванне памяццю | 
* Абарона памяці
* Сегментнае адрасаванне памяці
* Старонкавая памяць
* Менеджар віртуальнай памяці
* Памылка сегментацыі
* Агульная памылка абароны

 |
| Прыклады | 

|  |  |
| --- | --- |
| Свабодныя АС з адкрытым кодам | *Unix-падобныя*:
* Linux
* Unix
* BSD
* Minix
* GNU
* Plan 9
* OpenSolaris

*Не Unix-падобныя*:
* ReactOS
* FreeDOS
* Haiku
* osFree
* KolibriOS
* Syllable
* AROS
 |
| Прапрыетарныя | *Unix-падобныя*:
* Apple MacOS і MacOS X
* HP-UX
* IBM AIX
* QNX
* SCO OpenServer
* Solaris
* Tru64

*Не Unix-падобныя*:
* AmigaOS
* Microsoft Windows
* MS-DOS
* OS/2

*Убудаваныя*:
* BlackBerry OS
* Apple iOS
* PSP OS
* Symbian OS
* MS Windows (Embedded
* Phone)
 |

 |
| Іншае | 
* Загрузчык аперацыйнай сістэмы
* API
* VFS
* Камп'ютарная сетка
* GUI
* Гісторыя аперацыйных сістэм
* Пласт апаратных абстракцый HAL

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh93002168 · Microsoft: 37789001 · NKC: ph278590 |