recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Тэнзар напружанняў** — тэнзар другога рангу, які складаецца з дзевяці велічынь, якія прадстаўляюць механічныя напружанні ў адвольнай кропцы нагружанага цела. У дэкартавай сістэме каардынат гэтыя дзевяць велічынь запісваюцца ў выглядзе табліцы, у якой па галоўнай дыяганалі стаяць *нармальныя* складнікі вектараў напружанняў на трох узаемна перпендыкулярных пляцоўках, што праходзяць праз разгляданую кропку асяроддзя, а ў астатніх пазіцыях — *датычныя* кампаненты вектараў напружанняў на гэтых пляцоўках.

Поўны тэнзар механічнага напружання элементарнага аб’ёму цела. Літарай σ абазначаны нармальныя механічныя напружанні, а датычныя — літарай τ.
Кампаненты тэнзара напружанняў {\displaystyle \sigma \_{ij}} у дэкартавай сістэме каардынат {\displaystyle Ox\_{i}} уводзяць наступным чынам. Разглядаюць бесканечна малы аб’ём цела ў выглядзе прамавугольнага паралелепіпеда, грані якога артаганальныя каардынатным восям і маюць плошчы {\displaystyle dS\_{i}}. На кожнай грані {\displaystyle dS\_{i}} паралелепіпеда дзейнічаюць паверхневыя сілы {\displaystyle dF\_{i}}. Калі пазначыць праекцыі гэтых сіл на восі {\displaystyle Ox\_{j}} як {\displaystyle dF\_{ij}}, то кампанентамі тэнзара напружанняў называюць адносіну праекцый сілы да велічыні плошчы грані, на якой дзейнічае гэта сіла:

{\displaystyle \sigma \_{ij}={\frac {dF\_{ij}}{dS\_{i}}}.}
Па індэксе {\displaystyle i} тут падсумоўвання няма. Кампаненты {\displaystyle \sigma \_{11}}, {\displaystyle \sigma \_{22}}, {\displaystyle \sigma \_{33}}, якія абазначаюцца таксама як {\displaystyle \sigma \_{xx}}, {\displaystyle \sigma \_{yy}}, {\displaystyle \sigma \_{zz}}, — гэта **нармальныя напружанні**, яны ўяўляюць сабой адносіну праекцыі сілы {\displaystyle dF\_{i}} на нармаль да плошчы разгляданай грані {\displaystyle dS\_{i}}:

{\displaystyle \sigma \_{11}={\frac {dF\_{11}}{dS\_{1}}}.}
Кампаненты {\displaystyle \sigma \_{12}}, {\displaystyle \sigma \_{23}}, {\displaystyle \sigma \_{31}}, якія абазначаюцца таксама як {\displaystyle \tau \_{xy}}, {\displaystyle \tau \_{yz}}, {\displaystyle \tau \_{zx}}, — гэта **датычныя напружанні**, яны ўяўляюць сабой адносіну праекцыі сілы на напрамкі, датычныя да плошчы разгляданай грані {\displaystyle dS\_{i}}:

{\displaystyle \sigma \_{12}={\frac {dF\_{12}}{dS\_{1}}}.}
Пры адсутнасці ўласнага моманту імпульсу суцэльнага асяроддзя, а таксама аб’ёмных і паверхневых пар тэнзар напружанняў сіметрычны. Гэта вынікае з ураўнення балансу моманту імпульсу. У прыватнасці, тэнзар напружанняў сіметрычны ў класічнай тэорыі пругкасці і гідрадынаміцы ідэальнай і лінейна-глейкай вадкасцей.

Гл. таксама
-----------

* Тэорыя пластычнасці
* Тэорыя пругкасці
* Тэнзар дэфармацыі
* Тэнзар пругкасці
* Закон Гука

Зноскі
------

1. ↑  *Седов Л. И.*  Механика сплошной среды. Том 1.  М.: Наука, 1970.  492 c.
2. ↑  *Трусделл К.*  Первоначальный курс рациональной механики сплошных сред.  М.: Наука, 1975.  592 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4316422-5 · Microsoft: 171338203 |
**Валерый Фёдаравіч Жыгалка** (22 кастрычніка 1940, Мінск) — беларускі рэжысёр.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 22 кастрычніка 1940 года ў Мінску.

Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1971 годзе. 3 1968 года рэжысёр, з 1990 года мастацкі кіраўнік творчага аб’яднання «Тэлефільм», з 2000 года дырэктар музея Нацыянальнай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі Рэспублікі Беларусь.

Творчасць
---------

Рэжысёр дакументальных фільмаў: «Выпрабаванні» (1973), «Палескія гарызонты», «Дзяржаўны чалавек» (абодва 1975), «Пераадоленне» (1977), «Ім не было і шаснаццаці» (1978), «Адгукніся, маё дзяцінства» (1980), «Дарога дадому» (1986), «А старыя людзі расказвалі» (1991), «Спецперасяленцы» (1992), «Дарагія мае мінчукі», «Варыянты вострых вуглоў» (абодва 1995), «Сеанс мой вячэрні» (1997), «Палюбі бліжняга свайго» (1998), «Апошні з групы „Джэк"», «Нёман» (абодва 2000) і інш.

Зноскі
------

1. 1 2 3  *Д. М. Гіргель.* Жыгалка Валерый Фёдаравіч // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2012. — Т. 3. — 688 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0662-8.

Літаратура
----------

* *Д. М. Гіргель.* Жыгалка Валерый Фёдаравіч // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2012. — Т. 3. — 688 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0662-8.
Эдуар Анры Аўрыль. Забавы ў купальні
**Публічны секс** — сексуальныя дзеянні, якія маюць месца ў грамадскіх або паўграмадскіх месцах. Грамадскія погляды адносна сексу і сексуальнасці моцна адрозніваюцца ў розных культурах і ў розныя часы. Тэрмін усе часцей ужываецца для апісання акта, які мае месца па-за жылля; можа адбывацца ў ярка выяўленых месцах (туалеты, кабінкі на пляжах, бальнічныя палаты, могілкі).

Да развіцця Інтэрнэту некаторыя геі сустракаліся ў грамадскіх месцах (паркі, прыбіральні і г. д.) у пошуках сексу. У Злучаным Каралеўстве, пачынаючы з 1990-х гг. развіваюцца паслугі па прадастаўленні магчымасцяў для сексу ў грамадскіх камерцыйных установах. Верагодна, гэта звязана са змякчэннем поглядаў на дадзенае правапарушэнне.

Па чутках, падобны секс практыкуецца ў многіх парках і на пляжах Ванкувера і Сан-Францыска. Часопіс «Нью-Ёрк» сцвярджае, што публічны секс даволі часта практыкуецца ў Нью-Ёрку, а перспектыва такога сексу з'яўляецца фантазіяй вялікага колькасці людзей.

У Злучаным Каралеўстве секс у паўграмадскіх месцах вядомы як догінг. Таксама існуе слэнгавы тэрмін «котэджынг», які ў гомасексуальным асяроддзі вызначае секс у грамадскіх туалетах у парках, студэнцкіх інтэрнатах, аэрапортах.

У поп-культуры
--------------

* Публічны секс з'яўляецца тэмай брытанскага фільма 2009 года *Догінг: Гісторыя кахання*, які выйшаў у пракат у ЗША пад назвай «Публічны секс», рэжысер — Сымон Эліс, аўтары — Майкл Грум і Норман Брок.

Гл. таксама
-----------

* Эксгібіцыянізм
* Догінг

Зноскі
------

1. ↑  Humphreys, Laud (1975). *Tearoom Trade: Impersonal Sex in Public Places*. Aldine de Gruyter. ISBN 0202302822.
2. ↑  Finlayson, Iain (21 June 1998). "The Human Condition: Johnny be good". *The Independent*. The debate was largely irrelevant in the UK,where at the time there were very few public sex venues (or PSVs). In the Nineties, however, there has been a significant increase in commercial gay venues, particularly in London where there are now at least 15 saunas and 10 bar/clubs that provide facilities for gay sex on their premises.
3. ↑  Sides, Josh (2009). *Erotic City: Sexual Revolutions and the Making of Modern San Francisco*. Oxford University Press US. ISBN 9780195377811.
4. ↑  *Em & Lo*. Public Displays of Affection **(нявызн.)**. *New York* (1 красавіка 2007). Архівавана з першакрыніцы 21 ліпеня 2012. Праверана 17 красавіка 2009.
5. ↑  Public Sex (англ.

Спасылкі
--------

* Pat Califia (1994). *Public sex: the culture of radical sex*. Cleis Press. ISBN 0939416891. `{{cite book}}`: Невядомы параметр `|coauthor=` ігнараваны (прапануецца `|author=`) (даведка)
Дзень Святога Патрыка, Буэнас-Айрэс (Аргенціна).
**Дзень Свято́га Па́трыка** (ірл.: Lá Fhéile Pádraig) — культурнае і рэлігійнае свята, якое адзначаецца 17 сакавіка. Названае ў гонар Святога Патрыка (каля 385—461), заступніка Ірландыі.

Дзень святога Патрыка стаў афіцыйна адзначацца царквой на пачатку XVII стагоддзя. Яго святкуюць у каталіцкай, англіканскай, праваслаўнай і лютэранскай цэрквах. Акрамя згадкі пра самога Патрыка, у гэты дзень таксама адзначаецца прыход хрысціянства ў Ірландыю, а таксама культура ірландцаў у цэлым. Звычайна ў гэты дзень праводзяцца парады, фестывалі, кейлі, іх удзельнікі носяць зялёную вопратку альбо трыліснікі.

У Ірландыі, Паўночнай Ірландыі, Ньюфаўндлендзе і Лабрадоры, а таксама ў Мантсераце гэты дзень з’яўляецца афіцыйным святам.

Св. Святкаванне дня Патрыка ў Ірландыі
--------------------------------------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  *Kevin Meethan, Alison Anderson, Steven Miles.* Tourism, Consumption & Representation (англ.).
2. ↑  Circles of Tradition: Folk Arts in Minnesota (англ.).
3. ↑  Circles of Tradition: Folk Arts in Minnesota (англ.).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дзень Святога Патрыка
* Афіцыйная старонка (англ.)
* Гісторыя свята (англ.)
* Дзень святога Патрыка на канале «History»
**Ірэн Чэфара** (італ.: Irene Cefaro, 31 жніўня 1935, Рым - 20 лістапада 2013) — італьянская кінаактрыса 1950-х гадоў.

Біяграфія
---------

У маладосці перамагла на конкурсе «Міс Рым» 1952 года, і амаль адразу ж прыцягвала ўвагу кінапрадзюсараў. Першым фільмам, у якім прыняла ўдзел, стала стужка Дона Джавані і Мілтана Крымса «Il maestro di Don Giovanni». У далейшым працавала з найбуйнейшымі рэжысёрамі свайго часу: Феліні, Матараца, Каменчыні, Лідзані.

Выканала ролю Марыўцыі, дачкі станцыйнага наглядчыка ў выкананні Тато, у фільме Destinazione Piovarolo (1955). У карціне «Махляры» Федэрыка Феліні, у тым жа годзе, выканала ролю Марызы.

У канцы 1950-х пакінула кінематограф, каб прысвяціць сябе сям’і.
**Распаўсюджванне ісламу** ахоплівае каля 1400 гадоў. Мусульманскія заваёвы пасля смерці Мухамеда прывялі да стварэння халіфатаў, якія займаюць вялізную геаграфічную тэрыторыю; пераходу ў іслам спрыялі арабскія мусульманскія сілы, якія з часам заваёўвалі велізарныя тэрыторыі і будавалі імперскія структуры. Большая частка значнага пашырэння адбылася падчас праўлення Рашыдуна з 632 па 661 год нашай эры, што было валадарствам першых чатырох пераемнікаў Мухамеда.  Гэтыя раннія халіфаты ў спалучэнні з мусульманскай эканомікай і гандлем, залатым векам ісламу і эпохай ісламскіх порахавых імперый прывялі да распаўсюджвання ісламу з Мекі ў бок Індыйскага, Атлантычнага і Ціхага акіянаў і да стварэння мусульманскага свету. Гандаль адыграў важную ролю ў распаўсюджванні ісламу ў некалькіх частках свету, асабліва ў індыйскіх гандляроў у Паўднёва-Усходняй Азіі.  

Неўзабаве былі створаны мусульманскія дынастыі, і наступныя імперыі, такія як імперыі Амеядаў, Абасідаў, Мамелюкаў, Сельджукідаў і Аюбідаў, былі аднымі з самых вялікіх і магутных у свеце. Султанаты Аджура і Адал, багатая імперыя Малі ў Паўночнай Афрыцы, Султанаты Дэлі, Дэкан і Бенгалія, імперыі Маголаў і Дурані, а таксама Каралеўства Майсур і Нізам Хайдарабад на Індыйскім субкантыненце, Газневіды, Гурыды, Саманіды, у Персіі, Цімурыдаў і Асманскай імперыі ў Анатоліі істотна змянілі ход гісторыі. Людзі ісламскага свету стварылі мноства складаных цэнтраў культуры і навукі з разгалінаванымі гандлёвымі сеткамі, падарожнікамі, навукоўцамі, паляўнічымі, матэматыкамі, медыкамі і філосафамі, якія спрыялі залатому веку ісламу. Адраджэнне Цімурыдаў і ісламская экспансія ў Паўднёвай і Усходняй Азіі спрыялі касмапалітычнай і эклектычнай мусульманскай культуры на Індыйскім субкантыненце, Малайзіі, Інданезіі і Кітаі. 

Па стане на 2016 год налічвалася 1,7 мільярда мусульман   , кожны чацвёрты чалавек у свеце быў мусульманам , што робіць іслам другой па велічыні рэлігіяй.  З дзяцей, якія нарадзіліся з 2010 па 2015 год, 31% былі мусульманамі , і ў цяперашні час іслам з'яўляецца самай хутка растучай асноўнай рэлігіяй у свеце.

Зноскі
------

1. ↑  The preaching of Islam: a history of the propagation of the Muslim faith By Sir Thomas Walker Arnold, pp.125-126
2. ↑  Gibbon, ci, ed. Bury, London, 1898, V, 436
3. ↑  Berkey, pg. 101-102
4. ↑  Formichi, Chiara (2020). *Islam and Asia: A History*. Cambridge University Press. pp. 75–102. ISBN 978-1-107-10612-3.
5. ↑  google
6. ↑  Executive Summary **(нявызн.)**. *The Future of the Global Muslim Population*.  Pew Research Center.
7. ↑  Table: Muslim Population by Country | Pew Research Center's Religion & Public Life Project **(нявызн.)**.  Features.pewforum.org.
8. ↑  *An introduction to Islamic law*. Cambridge University Press.
9. ↑  Religion and Public Life **(нявызн.)**. *Pew Research Center*.
10. ↑  "The Changing Global Religious Landscape". *Pew Research Center's Religion & Public Life Project*.
11. ↑  "Main Factors Driving Population Growth". *Pew Research Center's Religion & Public Life Project*.
12. ↑  "The world's fastest-growing religion is ..."
13. ↑  No God But God **(нявызн.)**.  U.S. News & World Report.
**Уітсандзі** (таксама *Вітсандэй* ад англ.: Whitsunday) — архіпелаг у Ціхім акіяне.

Знаходзіцца непадалёк ад узбярэжжа аўстралійскага штата Квінсленд у паўночна-ўсходняй частцы Аўстраліі. Складаецца з 74 астравоў, з якіх населены сямнаццаць. Большасць астравоў маюць статус нацыянальнага парку. У геалагічным плане з’яўляюцца часткай вулканічнай мацерыковай грады.

Клімат субтрапічны з мяккімі зімамі. Сярэдняя тэмпература паветра складае 27,2 °C. Тэмпература вады 20—24 °C круглы год. Сярэдняя колькасць ападкаў 1792,4 мм у год, з якіх 60 % прыпадаюць на сезон дажджоў у перыяд са студзеня па сакавік.

Астравы Уітсандзі ў Аўстраліі адно з папулярных месцаў сярод аматараў падводнага плавання. Было зафіксавана 700 000 наведвальнікаў у перыяд з сакавіка 2008 па сакавік 2009 года.

Гл. таксама
-----------

* востраў Гамільтан
* Астравы Мерк'юры
* Астравы Пур-Найтс

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Whitsunday Islands, Queensland, Australia // Earth Observatory (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 235246785 |
**Май-Май Ката Катанга**, таксама **Май-Май Баката Катанга** (*«Ката Катанга»* на суахілі азначае «адрэзаць, аддзяліць Катангу») — паўстанцкая групоўка *май-май* у Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга, якая выступае за незалежнасць правінцыі Катанга. Створана неўзабаве пасля таго, як лідар сепаратыстаў Гедэон К’юнгу Мутанга збег з турмы ў верасні 2011 года.

Групоўка вяла ўзброеную барацьбу супраць урада ДР Конга. Самая буйная аперацыя баевікоў праведзена 23 сакавіка 2013 года, калі 200 паўстанцаў увайшлі ў Лубумбашы, сталіцу правінцыі Катанга і другі па велічыні горад краіны. У раён былі ўведзены міратворцы ААН, якія разграмілі паўстанцаў і захапілі частку з іх у палон. У ходзе гэтых падзей прынамсі 35 чалавек загінулі.

У жніўні 2013 года місія ААН у ДР Конга (МААНСДРК) выратавала 82 дзіцяці, некаторым з якіх было ўсяго восем гадоў, якія былі гвалтоўна завербаваны апалчэннем у якасці дзяцей-салдат. Міратворцы заявілі, што з пачатку года было вызвалена агулам 163 чалавекі, уключаючы 22 дзяўчынкі.

З 2013 года актыўнасць Ката-Катангі пачала зніжацца. У кастрычніку 2016 года лідар паўстанцаў і некалькі сотняў яго байцоў здалі зброю. Групоўка была перафармавана ў палітычную партыю — Рух афрыканскіх рэвалюцыянераў-незалежнікаў (*Mouvement des Indépendantistes Révolutionnaires Africains*, MIRA).

Аднак частка Ката Катанга працягнула барацьбу. У 2019—2020 гадах яны правялі некалькі нападаў.

29 студзеня 2022 года каля 100 паўстанцаў пад камандаваннем Гедэона захапілі Мітвабу; баевікі скарысталіся выпадкам, каб яшчэ раз заявіць пра намер аднавіць незалежнасць Катангі.

Гл. таксама
-----------

* Паўстанцкі рух у Катанзе

Заўвагі
-------

1. 1 2 3  "Katanga: Fighting for DR Congo's cash cow to secede". bbcnews.com. 11 August 2013. Праверана 12 September 2013.
2. ↑  Rigaud, Christophe. "RDC : les Kata Katanga "en veilleuse " ?". Afrikarabia. Праверана 25 October 2016.
3. ↑  Kennes & Larmer 2016, p. 203.
4. 1 2  "Congo Rebel Attack in Katanga Province Leaves 35 Dead, UN Says". bloomberg.com. 24 March 2013. Праверана 15 September 2013.
5. 1 2  "DR Congo unrest: Children freed from militia, says UN". 16 August 2013. Праверана 21 September 2013.
6. ↑  Kennes & Larmer 2016, p. 187.
7. ↑  "Haut Katanga : le chef de guerre Kyungu Gédéon se rend aux autorités provinciales". 11 October 2016. Праверана 25 October 2016.
8. ↑  "RDC: trois soldats tués dans des affrontements avec une milice à Lubumbashi". 11 October 2019. Праверана 4 November 2019.
9. ↑  "RDC : après une nouvelle incursion armée sanglante à Lubumbashi, la population reste perplexe". 30 September 2020. Праверана 4 October 2020.
10. ↑  Haut-Katanga : un calme précaire règne à Mitwaba après l'incursion de Bakata Katanga **(нявызн.)**. *RadioOkapi* (11 лютага 2022). Праверана 11 October 2022.
11. ↑  Les FARDC annoncent avoir désarmé des miliciens Bakata Katanga à Mitwaba **(нявызн.)**. *RadioOkapi* (1 лютага 2022). Праверана 11 October 2022.

Літаратура
----------

* Kennes, Eric; Larmer, Miles (2016). *The Katangese Gendarmes and War in Central Africa: Fighting Their Way Home*. Bloomington: Indiana University Press. ISBN 9780253021304.
**Юлія Міхайлаўна Чурко** (21 ліпеня 1936, Ленінград —) — беларускі мастацтвазнавец, балерына, пісьменнік. Доктар мастацтвазнаўства (1973), прафесар (1974). Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1991). Член Саюза тэатральных дзеячаў Беларусі (1954), Беларускага саюза музычных дзеячаў (1988).

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна па спецыяльнасці «Журналістыка» ў 1960 годзе і Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН БССР (аспірантура, 1963).

Працавала артысткай балета ў Беларускім дзяржаўным тэатры оперы і балета (1954—1960, артыстка балета), Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН БССР (1963—1972, младшы, старшы навуковы супрацоўнік), Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. М. Горкага (1972—1979, загадчык кафедры, прафесар), Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў (з 1979, факультэт традыцыйнай беларускай культуры і сучаснага мастацтва, кафедра харэаграфіі, прафесар, у 1979—1994 — загадчык кафедры).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Сярод навуковых інтарэсаў мастацтвазнаўства, эстэтыка, балет, харэаграфія, фальклор.

Узнагароды і прэміі
-------------------

Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (1998, у сааўтарстве) — *за даследаванне «Музычны тэатр Беларусi» ў 3-х тамах, апублікаванае ў 1993—1997 гадах*, прэміі імя К. Крапівы (1996). Узнагароджана Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета Беларускай СССР (1980).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Чурко, Юлія Міхайлаўна (доктар мастацтвазнаўства; тэатральнае мастацтва; мастацкая літаратура; нар. 1936)

Літаратура
----------

* Хореографическое искусство Белоруссии : основные этапы и проблемы развития : автореферат диссертации … доктора искусствоведения : 820 / Ю. М. Чурко. — Москва, 1972.
* Чурко Юлия Михайловна // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 556.
* Чурко Юлія Міхайлаўна // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2003. — Т. 17. — С. 291—292.
* Чурко Юлія Міхайлаўна // Беларускі фальклор : энцыклапедыя : [у 2 т.]. — Мінск, 2005. — Т. 2. — С. 751.
* Чурко Юлія Міхайлаўна // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5 т. — Мінск, 1987. — Т. 5. — С. 533.
* Чурко Юлія Міхайлаўна / Л. А. Сівалобчык // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. — Мінск, 2003. — Т. 2. — С. 520.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Осіпава.
**Марыя Барысаўна Осіпава** (27 снежня 1908, вёска Серкавіцы, Талачынскі раён, Віцебская вобласць — 5 лютага 1999, Мінск) — удзельніца Мінскага падполля і партызанскага руху ў Вялікай Айчыннай вайне. Член КПСС з 1928 г. У 1941 г. арганізавала падпольную групу ў Мінску, сувязная партызанскіх атрадаў, арганізатар падрыхтоўкі знішчэння Вільгельма Кубэ. Герой Савецкага Саюза (29.10.1943).

Біяграфія
---------

З 1926 г. М. Б. Осіпава на партыйнай і савецкай рабоце. У 1935 годзе скончыла Вышэйшую камуністычную сельскагаспадарчую школу, у 1940 — Мінскі юрыдычны інстытут.

Партрэт Героя Савецкага Саюза М. Б. Осіпавай. Іван Ахрэмчык, 1959
Пасля вызвалення Беларусі вярнулася ў Мінск і актыўна ўдзельнічала ў аднаўленні разбуранага вайной горада. Затым працавала ў апараце Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Васіля Іванавіча Казлова, узначальвала аддзел па памілаванні пры Прэзідыуме Вярхоўнага Савета Беларусі, была членам Вярхоўнага Суда Беларускай ССР, членам рэспубліканскага Камітэта абароны міру. У 1947—1963 гадах абіралася дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР 2—5-га скліканняў. Немалаважная заслуга М. Б. Осіпавай у рэабілітацыі членаў мінскага падполля, абвінавачаных у супрацоўніцтве з нацысцкімі акупантамі. Марыя Барысаўна паручылася больш чым за тры сотні ўдзельнікаў антынацысцкага руху.

У 1988 г. Марыя Осіпава ўваходзіла ў склад Дзяржаўнай камісіі па расследаванні злачынстваў у Курапатах.

Ушанаванне памяці
-----------------

Мемарыяльная дошка
На доме па вуліцы Кісялёва, 11 у Мінску, дзе Марыя Осіпава пражывала ў 1970—1999 гадах, устаноўлена мемарыяльная дошка.

Заўвагі
-------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

Спасылкі
--------

* Марыя Барысаўна Осіпава на сайце «Героі краіны»
***Pinus densiflora*** — від сямейства {{bt-bellat|хваёвыя|Pinaceae}}.

У Японіі від вядомы як Акамацу (яп. .赤松 літаральна «чырвоная хвоя»). Ён шырока культывуецца ў Японіі як для вытворчасці драўніны, так і ў якасці дэкаратыўнага дрэва і гуляе важную ролю ў класічным японскім садзе. Былі створаны шматлікія сарты, у тым ліку *«стракаты паўкарлікавы* » Oculus Draconis, ніцы, часта скажоны «Pendula» і шматствольны «Umbraculifera» (яп. 多形松, Tagyoushou, часам вымаўляецца як «Tanyosho»).

Апісанне
--------

 *Pinus densiflora.* *Батанічная ілюстрацыя з кнігі Зібальда і Цукарыні.* {{нп3|Flora Japonica (1834)|Flora Japonica||Flora Japonica (1834 book)}}, Sectio Prima*, 1870*
Pinus densiflora стала папулярным дэкаратыўным дрэвам і мае некалькі сартоў, але зімой яна жаўцее. Вышыня дрэва можа дасягаць 20-35 метраў. Дыяметр ствала 70–80 см.

Ігольчатае лісце 8–12 см даўжыні, сабрана ў пучок папарна. Шышкі 4–7 см даўжынёй.

Распаўсюджанне
--------------

Краіны распаўсюджання: Кітай (Хэйлунцзян, Цзілінь, Ляанін, Шаньдун), Японія, Карэя, Карэйская Народна-Дэмакратычная Рэспубліка, Рэспубліка Карэя, Расійская Федэрацыя.

Спасылкі
--------

* *Conifer Specialist Group 1998. Pinus densiflora. In: IUCN 2012. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2012.1. Архівавана 18 травня 2012.*
* *www.conifers.org Архівавана 25 липня 2012.*
* *Edward F. Gilman and Dennis G. Watson (Pinus densiflora) Архівавана 4 серпня 2014.*
* *Опис таксона Архівавана 26 червня 2012.*
* *eol.org Архівавана 6 жовтня 2013.*

1. ↑  Pinus densiflora 'Oculus Draconis' (Dragon's-eye Japanese red pine) **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 5 липня 2012. Праверана 18 липня 2012.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лысая гара.
**Лысая** — гара ў цэнтры Лагойскага ўзвышша, знаходзіцца на поўначы Мінскага раёна, паміж вёскамі Лысая Гара і Лекараўка, непадалёк ад мяжы з Лагойскім раёнам. Адлегласць ад Мінска — 21 км.

Вышыня — 342 м, гэта другі па вышыні (пасля Дзяржынскай (Святой), 345 м) пункт Беларусі, найвышэйшы пункт Мінскага раёна. Гара складзеная марэнавымі суглінкамі. Схілы гары большай часткай пакрытыя лесам, а таксама хмызняком і палямі.

Каля падэшвы гары бяруць пачатак невялічкія ручаі, якія ўпадаюць у раку Лукаву́ю (басейн Нёмана).

З поўначы, усходу і поўдня лясны масіў гары Лысай абгінае мясцовая дарога Н8971, з захада — рэспубліканская аўтадарога P58.

Дабрацца грамадскім транспартам з Мінска можна з дапамогай аўтобуса Мінск—Жукаўка (паўтары гадзіны), сыходзіць на прыпынку «Паварот на Шапялі».

Зноскі
------

1. ↑  Туристская энциклопедия Беларуси. — Мн.: БелЭн, 2007. — 648 с. — ISBN 978-985-11-0384-9

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лысая (гара, Мінскі раён)

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — 588 с. іл. — 10 000 экз.
* Вертикальная Беларусь: путеводитель по 125 уникальным и самобытным туристско-экскурсионным объектам Беларуси / В. Э. Пасанен, Е. А. Дикусар, В. Е. Подлисских. — Минск: Право и экономика, 2013. — 164 с.: ил. — ISBN 978-985-552-253-0. С.8-11.
* Горные вершины равнинной Беларуси / В. Э. Пасанен, Е. А. Дикусар, В. Е. Подлисских. — Минск: ГУ «Республиканский учебно-методический центр физического воспитания населения», 2014. — 224 с.: ил. — ISBN 978-985-7054-10-7.
**Муляраўская аперацыя** — бой партызанскіх атрадаў «гарнізона Паўлоўскага» супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў на чыгуначнай станцыі Муляраўка на лініі Жыткавічы — Калінкавічы 22 лютага 1942 года.

Перадумовы
----------

У выніку баявой разведкі і агентурных даных камандаванню «гарнізона Паўлоўскага» стала вядома, што на станцыі Муляраўска знаходзіцца 40 гітлераўцаў з будаўнічага батальёна, які прыбыў у Петрыкаў для аднаўлення чыгункі. З мэтай зрыву аднаўленчых работ камандзір гарнізона Паўлоўскі загадаў атрадам «Чырвоны Кастрычнік» (камандзір Э. Я. Чырлін), А. Ф. Каваленкі, І. Р. Жулегі і Капаткевіцкаму (А. Ц. Міхайлоўскі) разграміць гарнізон ворага на станцыі Муляраўка.

Бой
---

Аперацыяй кіравалі Паўлоўскі і камісар брыгады С. В. Маханько. Да раніцы 21 лютага 1942 года партызанскія атрады сканцэнтраваліся ў вёсцы Залессе Акцябрскага раёна. Атрад Міхайлоўскага правёў разведку і ўдакладніў сілы, узбраенне, агнявыя сродкі і ўмацаванні праціўніка. 22 лютага 1942 да 7 гадзін раніцы партызаны акружылі станцыю, падышлі да казармы, у якой размяшчаліся гітлераўцы, і адкрылі агонь. Праціўнік супраціўляўся больш за гадзіну, 29 гітлераўцаў было забіта, 8 узята ў палон. У выніку аперацыі аднаўленчыя работы на гэтым участку былі сарваны. Разгром гарнізона на станцыі Муляраўка — адна з першых баявых аперацый партызан на чыгуначных камунікацыях праціўніка.

Літаратура
----------

* *М. У. Філімоненкаў.* Муляраўская аперацыя // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 372. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Фё́дар** (ад стар.-грэч.: Θεόδωρος: θεός — Бог і δῶρον — дар) — мужчынскае імя славянскага паходжання. 

Вядома з XV ст. як Феодор (1599), Федор (1528), Фёдар (1746), Фёдор (1764), Хведор (1567), Ходор (1539), Ходот (1597), Теодор (1589), Тедор (1560), Федко (1540), Федько (1528), Фетко (1540), Ходько (1636), Федюк (1541), Федец (1528), Федорко (1556), Федорец (1556), Хведко (1540), Хведько (1556), Хведюк (1540), Хведец (1540), Ходорец (1540), Хедко (1540), Ходко (1465), Ходута (1540), Хвец (1577), Хотка (1683), Фецко (1584), Федорика (1583), Федута (1567).

Ад імя «Фёдар» утвораны прозвішчы Фё́дараў, Федаро́віч, Фідаро́віч, Федарэ́нка, Федарэ́ц, Федару́к, Федарчу́к, Федарашчу́к, Федарке́віч, Фядо́рчанка, Фядо́рчык, Федары́нчык, Федако́віч, Фядзе́ня, Фядзе́ніч, Федзюко́віч, Федзючо́к, Фядзю́шка, Фядзе́еў, Фядзько́, Фе́дчанка, Фо́дчык, Фяду́к, Федуко́віч, Фядчу́к, Фяды́ніч, Фяду́ра, Фяду́ркін, Фіду́лаў, Фі́дрык, Фі́дчык, Хо́дар, Хо́дараў, Хадаро́віч, Хадарэ́нка, Хадаро́нак, Хадо́рка, Хадо́ркін, Хадарке́віч, Хадо́рчанка, Хадарэ́ц, Хадарцэ́віч, Хадару́к, Хвятке́віч, Хвяцко́віч, Хвядчэ́ня, Хве́дчык, Хвядчу́к, Тэадаро́віч, Федаро́ўскі, Тадо́рскі.

Імяніны: 19, 26 студзеня, 8, 14, 17, 21, 22, 24 лютага, 5, 8, 12, 15 чэрвеня, 4, 9, 12 ліпеня, 11, 28 жніўня, 4, 5, 12, 19, 20, 29 верасня, 7, 11, 23, 28 лістапада, 3, 27 снежня.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17  *Усціновіч, А. К.* Слоўнік асабовых уласных імён / А. К. Усціновіч; навук. рэд. А. А. Лукашанец. — Мінск: Літаратура і Мастацтва, 2011. — 24 с. — 1 200 экз. — ISBN 978-985-6941-10-1.
26 лютага 2023 года на ваенным аэрадроме «Мачулішчы» за 12 км ад Мінска выбухам быў пашкоджаны расійскі ваенны самалёт далёкага радыёлакацыйнага выяўлення А-50. Адказнасць за атаку беспілотнікамі ўзяў на сябе BYPOL. Аляксандр Лукашэнка прызнаў факт нападу толькі праз тыдзень і заявіў, што пашкоджанні самалёта нязначныя. Як ён пазней паведаміў, А-50 усё ж такі давялося адправіць у Расію для рамонту.

Доказы і абвяржэнні
-------------------

Як доказы прыводзяць два лічбавыя з гукам (так званая разведка на YouTube i атака на YouTube), знятыя на экшн-камеру ў розныя дні і ў розных умовах надвор'я.

Лічбавае відэа раптоўна заканчваецца, а пасля да яго дадаюцца аналагавыя перашкоды (гл. вiдэа атакi на YouTube), якіх не магло быць у лічбавым відэаматэрыяле. Акрамя таго, відэазапісы змяшчаюць гук, які сведчыць, што яны атрыманы не дыстанцыйна, а з запамінальнай прылады, знятай з камеры пасля вяртання. Гэта сведчыць, што беспілотнік выжыў у абодвух выпадках, не быў пашкоджаны падчас атакі. Гук матораў у выпадку разведкі і напады аднолькавы, аднак у выпадку нясення грузу, хуткасць кручэння матораў павінна быць вышэй, гучней і натужэй. Што атакі не было можа сведчыць і тое, што самалёт пакінуў аэрадром праз тры дні. Самалёт павінен быў прайсці праверку як мінімум тыдзень, перш чым атрымаць дазвол на ўзлёт. Ні адзін з бакоў не зацікаўлены ў расследаванні, ставячы пад сур'ёзныя сумневы меркаваную атаку.

Зноскі
------

1. ↑  В Беларуси задержали айтишника по делу о взрывах на военном аэродроме в Мачулищах // «Настоящее Время», 5 апреля 2023 года Архівавана 10 красавіка 2023 года.
2. ↑  Антироссийские партизаны в Беларуси ведут борьбу с «двуглавым врагом»//«Голос Америки», 12 марта 2023 Архівавана 6 красавіка 2023 года.

| ⛭Беларусь і расійска-ўкраінская вайна |
| --- |
| Роля і ўдзел | 
* Беларусь і канфлікт на ўсходзе Украіны
* Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну

 |
| Падзеі | 
* Мінскі пратакол (2014)
* Другое мінскае пагадненне (2015)
* Вагнергейт (2020)
* Рэйкавая вайна ў Беларусі (2022)
* Інцыдэнт у Мачулішчах (2023)

 |
| Фарміраванні | 

|  |  |
| --- | --- |
| Праўкраінскія | 
* Тактычная група «Беларусь»
* Атрад «Пагоня» (2014—2016)
* Беларускі полк «Пагоня» (2022—2023)
* Полк Каліноўскага
* Беларускі добраахвотніцкі корпус ( Батальён «Тэрор»)
* 1-я асобная дэсантна-штурмавая рота «Беларусь»

 |
| Прарасійскія | Рэгіянальная групоўка войск Беларусі і Расіі |

 |
| Іншае | 
* Спіс беларусаў, якія загінулі падчас расійска-ўкраінскай вайны
* Помнік беларусам, якія загінулі за Украіну

 |
**Зва́рка** — тэхналагічны працэс атрымання нераздымнага злучэння цвёрдых матэрыялаў з расплаўленнем краёў злучальных частак або іх мясцовай пластычнай дэфармацыяй. Метадам зваркі злучаюць дэталі з металаў, шкла, пластмас, керамікі і інш.

Гісторыя
--------

Прасцейшыя прыёмы зваркі былі вядомы ў 8—7-м тысячагоддзі да н.э. Зваркай часцей за ўсё злучаліся вырабы з медзі, бронзы, свінцу, волава і іншых металаў і сплаваў. Злучальныя дэталі награвалі і месца злучэння залівалі загадзя падрыхтаваным расплаўленым металам (так званая, ліцейная зварка).  
Вырабы з жалеза і яго сплаваў атрымлівалі нагрэвам дэталей у кавальскіх горнах да *«зварачнага жару»* і потым злучалі іх коўкай (кавальская зварка).  

У 1882 годзе М. М. Бенардос  (руск.) (бел. і ў 1890 годзе М. Г. Славянаў прапанавалі выкарыстаць у мэтах зваркі электрычную дугу.  

У пачатку 20 ст. былі зроблены першыя спробы зваркі і рэзкі сумессю гаручых газаў з кіслародам. У 1903 годзе французскі інжынер Э. Фушэ атрымаў у Германіі патэнт на ацэтылен-кіслародную гарэлку. 

У 2-й палове 20 ст. у тэхналагічным працэсе зваркі сталі выкарыстоўвацца іншыя віды энергіі — плазму, электронныя, фатонныя і лазерныя прамяні, выбух, ультрагук і інш.

Класіфікацыя
------------

Па фізічных прыкметах выдзяляюцца класы зваркі:

* тэрмічная зварка,
* тэрмамеханічная зварка,
* механічная зварка.

### Тэрмічная зварка

Схема дугавой зваркі. 1 — дэталь, 2 — зварное шво, 3 — электрычная дуга, 4 — зварачны электрод
Тэрмічная зварка выконваецца плаўленнем з выкарыстаннем цеплавой энергіі. Падзяляецца на наступныя віды:

* электрадугавая (дугавая),
* электрашлакавая,
* электронна-прамянёвая,
* плазменна-прамянёвая,
* іонна-прамянёвая,
* зварка тлеючым разрадам,
* светлавая,
* індукцыйная,
* газавая,
* тэрмітная,
* ліцейная.

### Тэрмамеханічная зварка

Тэрмічная зварка выконваецца плаўленнем з выкарыстаннем цеплавой энергіі і ціску. Падзяляецца на наступныя віды:

* кантактная,
* дыфузійная,
* індукцыйнапрэсавая,
* газапрэсавая,
* тэрмакапрэсійная,
* дугапрэсавая,
* шлакапрэсавая,
* тэрмітнапрэсавая,
* пячная.

### Механічная зварка

Механічная зварка выконваецца з выкарыстаннем механічнай энергіі і ціску і падзяляецца на наступныя віды:.

* халодная зварка,
* зварка выбухам,
* ультрагукавая,
* зварка трэннем,
* магнітна-імпульсная зварка.

Зноскі
------

1. 1 2  Классификация сварки металлов  (руск.)

Літаратура
----------

* *Скойбейда А. Т. Кузьмин А. В. Макейчик Н. Н.* Детали машин и основы конструирования: Учебн. / Под общ. ред. А. Т. Скойбеды. — Мн.: Вышэйшая школа, 2000. — 3 000 экз. — ISBN 985-06-0081-0. (руск.)

Спасылкі
--------

* *Хренов К. К.* Сварка(недаступная спасылка) // Вялікая савецкая энцыклапедыя  (руск.)
* Классификация сварки металлов  (руск.)
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Зварка
**Ратуша Бругэ** (*Stadhuis van Brugge*) — будынак Гарадскога савета горада Бругэ, правінцыя Заходняя Фландрыя, Бельгія. Помнік гатычнай архітэктуры XV стагоддзя, яскравая славутасць сярэднявечнага фламандскага горада, унесенага ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Размешчана ў цэнтры горада, на плошчы Бург.

Першым вядомым будынкам, у якім праходзілі сустрэчы гарадскога савета Бругэ, было бефруа, якое згарэла ў 1280 годзе. Пасля гэтага для гарадскога кіравання выкарыстоўваўся будынак турмы. У 1376 годзе Людовік II Мальскі, граф Фландрыі, прыняў рашэнне знесці турму і пабудаваць на яе месцы новую ратушу.

Ратуша у Бругэ, будаўніцтва якой было скончана да 1421 годзе, з'яўляецца адным з самых старых захаваных грамадзянскіх будынкаў гістарычнай Фландрыі і Брабанта. Яе багацце і пышнасць дазваляюць гаварыць пра важнае эканамічнае і палітычнае значэнне сярэднявечнага Бругэ. 

Створаная ў традыцыях царкоўнай готыкі, яна стала заканадаўцам моды ў фламандскай грамадзянскай архітэктуры свайго часу. Па яе падабенству былі пабудаваны іншыя знакамітыя ратушы, якія ўсе ж не змаглі зацямніць узор сваёй пышнасцю, — у Бруселі, Генце, Лёвене. 

Двухпавярховы будынак ратушы мае прамавугольную форму і строгія прапорцыі. Багата ўпрыгожаны ляпны фасад расчлянёны высокімі аконнымі нішамі і ўвянчаны зубчастым парапетам з вежамі. За парапетам бачны высокі двухсхільны дах з мансарднымі вокнамі. 

Асаблівую ўвагу прыцягваюць каменныя статуі графаў і графінь Фландрскіх. Гэта копіі пазалочаных гістарычных статуй, прыпісаных Яну ван Эйку, якія былі знішчаны падчас Французскай рэвалюцыі, і адноўлены толькі ў сярэдзіне XX стагоддзя. 

|  |  |  |  |  |
| Фасад |  | Гатычная зала |  | Плошча Бург |

Інтэр’ер ратушы не саступае вытанчанасцю фасада. Гатычная зала ратушы ў сучасным выглядзе з'явілася на мяжы XIX і XX стагоддзяў, уяўляючы сабой злучаныя Вялікую і Малую залы муніцыпалітэта. Спічастыя дубовыя скляпенні Гатычнай залы ўпрыгожаны 16 панэлямі з выявамі алегарычных фігур чатырох стыхій і чатырох пор года. Насценныя фрэскі другой паловы XIX стагоддзя мастака Альбрэхта дэ Врында адлюстроўваюць падзеі з гісторыі Бругэ. Замковыя камяні скляпення ўпрыгожаны медальёнамі са сцэнамі з Новага запавету. Гатычная зала да гэтага часу служыць месцам пасяджэнняў Гарадскога савета, тут рэгіструюцца шлюбы, адкрыты доступ у залу і турыстам.

У зале Адраджэння можна пабачыць раскошны камін XVI стагоддзя працы Ланселота Бландэля, выкананы з дрэва, алебастру і мармуру. 

Частка памяшканняў ратушы ў наш час аддадзена пад экспазіцыю гарадскога музея Бругэ (адкрыта штодня з 9.30 да 17 гадзін).

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Ратуша Бругэ на Вікісховішчы |

* Афіцыйны сайт гарадскога музея Бругэ *(гал.)* Архівавана 23 студзеня 2010.
* *Мэйсон Э.* Брюссель и Брюгге. Антверпен и Гент. Путеводитель / Пер. с англ. — М.: АСТ, 2005.
* Ратуша (Stadhuis Brugge)
* Бругэ. Гарадская ратуша (Stadthuis)  Архівавана 21 лістапада 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 5356154592517443370004 |
Gloria al Bravo Pueblo
Песня ісп.. **Gloria al Bravo Pueblo** («Слава смеламу народу») была зацверджана ў якасці гімна Венесуэлы прэзідэнтам Антоніа Гусманам Бланка 25 мая 1881 года. Вершы былі напісаныя ўрачом і журналістам Вісэнтэ Саліясам у 1810. Неўзабаве кампазітар Хуан Хасэ Ландаэта напісаў да гэтых вершаў музыку, але абодва аўтары загінулі пасля падаўлення іспанцамі Першай рэспублікі. Варта адзначыць, што ўжо з 1840 мелодыя здабыла папулярнасць як «Венесуэльская Марсельеза» (La Marsellesa Venezolana), з-за падабенства з французскім гімнам.

Словы гімна
-----------

Gloria al bravo pueblo  

Que el yugo lanzó,  

La Ley respetando  

La virtud y honor.  

  

Gloria al bravo pueblo  

Que el yugo lanzó,  

La Ley respetando  

La virtud y honor.  

  

¡Abajo Cadenas!  

¡Abajo Cadenas!  

Gritaba el Señor;  

Gritaba el Señor.  

Y el pobre en su choza,  

Libertad pidió.  

A este santo nombre  

Tembló de pavor,  

El vil egoismo  

Que otra vez triunfó;  

  

A este santo nombre,  

A este santo nombre  

Tembló de pavor,  

El vil egoismo  

Que otra vez triunfó,  

El vil egoismo  

Que otra vez triunfó.  

  

Gritemos con brío:  

Muera la opresión!  

Compatriotas fieles,  

La fuerza es la unión.  

Y desde el Empíreo,  

El supremo Autor,  

Un sublime aliento  

Al pueblo infundió.  

  

Unida con lazos  

Que el cielo formó,  

La América toda  

Existe en Nación.  

Y si el despotismo  

Levanta la voz,  

Seguid el ejemplo  

Que Caracas dio.

Беларускі пераклад
------------------

<poem>

Слава смеламу народу,
Які скінуў прыгнёт.
Закон паважаючы,
Годнасць і гонар.

Слава смеламу народу,
Які скінуў прыгнёт.
Закон паважаючы,
Годнасць і гонар.

Скіньце кайданы!
Скіньце кайданы!
Прызваў Усявышні;
Прызваў Усявышні.
І бядняк у сваёй хаціне
Свабоду папрасіў.
Перад гэтым імем святым
Трымцеў ад страху
І падлючы эгаізм
Які зноў перамог;

Перад гэтым імем святым
Перад гэтым імем святым
Трымцеў ад страху
І падлючы эгаізм
Які зноў перамог;

Дык крыкніце сэрцам:
Смерць прыгнёту!
Адданых патрыётаў
Сіла саюза.
І ад сілаў Нябесных
Сам Усявышні Аўтар
Узвышаны дух
У людзей удыхнуў.

У цеснай повязі,
Створанай Небам,
Уся Амерыка існуе як нацыя.
І калі дэспатызму
Уздымецца голас
Рабі па прыкладзе,
Што даў Каракас.
Колькасць маўраў у розных акругах Шры-Ланкі
**Маўры Шры-Ланкі** (там.: இலங்கைச் சோனகர்) — народ, этнічная і рэлігійная меншасць у дзяржаве Шры-Ланка. Агульная колькасць — 1 869 820 чал. (2012 г.).

Гісторыя
--------

Маўры Шры-Ланкі лічаць, што іх продкамі былі арабскія і персідскія гандляры, што трапілі на Шры-Ланку ў сярэднявеччы. Да XVI ст. назіралася перасяленне мусульман на поўнач Шры-Ланкі з Малабарскага ўзбярэжжа. Некаторыя з іх займаліся пасрэдніцкім гандлем і ліхвярствам. Малабарскія мусульмане трымалі плантацыі спецый, апрацоўвалі зямлю, лавілі рыбу, лічыліся добрымі рамеснікамі. У XII — XV стст. узгадваюцца мусульманскія ўладары, якія кіравалі пэўнымі тэрыторыямі на поўначы вострава.

З прыходам на Шры-Ланку партугальцаў сітуацыя значна змянілася. Мусульмане былі выгнаны з сінгальскай дзяржавы, а пасля захопу Джафны сталі ўціскацца хрысціянамі. Многія былі вымушаны перабрацца на ўсходняе ўзбярэжжа, дзе да нашых дзён складаюць значную частку насельніцтва.

У эпоху галандскай каланіяльнай улады сярод маўраў сяліліся мусульмане-малайцы, якія служылі ў галандцаў ваеннымі наёмнікамі. Пасля абвяшчэння ў пачатку XIX ст. брытанскай каланіяльнай адміністрацыяй рэлігійнай свабоды маўры пачалі перасяляцца ў іншыя раёны, дзе традыцыйна займаліся гандлем.

Прадстаўнікі сінгальскага нацыянальнага руху першапачаткова адмоўна ставіліся да маўраў як іншаверцаў і моўных тамілаў. Але ў XX ст. пасля абвяшчэння незалежнасці Шры-Ланкі мусульманская меншасць ператварылася ў аб’ект спрэчак паміж сінгаламі і таміламі. У гады грамадзянскай вайны 1983—2009 гг. маўры станавіліся ахвярамі ўзброеных сіл з абодвух бакоў.

Асаблівасці культуры
--------------------

Культурныя асаблівасці маўраў Шры-Ланкі вызначаюцца іх рэлігіяй, якая моцна адрознівае іх ад тамілаў і сінгалаў. Яны спавядаюць іслам суніцкага толку. Размаўляюць на тамільскай мове, але, у адрозненне ад тамілаў-мусульман Індыі, маўры цалкам адвяргаюць каставы падзел. Жыхары ўсходняга і паўночнага ўзбярэжжаў падтрымліваюць традыцыйныя сваяцкія сувязі з малабарскімі мусульманамі, часцяком маюць прозвішчы індыйскага паходжання. Астатнія маўры носяць арабскія прозвішчы і імёны.

* Мячэць у БатыкалоаМячэць у Батыкалоа
* Будынак медрэсэ ў ГалеБудынак медрэсэ ў Гале
* Мусульманскае пахаванне на паўднёвым усходзе Шры-ЛанкіМусульманскае пахаванне на паўднёвым усходзе Шры-Ланкі

Гл. таксама
-----------

* Гісторыя Шры-Ланкі
* Тамілы
* Сінгалы
* Бюргеры Шры-Ланкі

Спасылкі
--------

* Сайт мусульманскай абшчыны Архівавана 19 верасня 2012.
* Sri Lankan Moor of Sri Lanka
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дом Маховера.
**Дом Маховера** — будынак у Шклоўскім пасадзе Магілёва, размешчаны на рагу вуліцы Ленінскай (№ 24) і Пажарнага завулка (№ 15).

Гісторыя
--------

Пажарны завулак ад скрыжавання з Вялікай Садовай у бок Дняпроўскага праспекта
Цяперашні выгляд вуліцы
Двухпавярховы цагляны будынак на невысокім цокалі пабудаваны меркавана ў 1840—1850-я гады. Домам валодала сям’я Маховераў. У пачатку XX стагоддзя акрамя жылых кватэр у ім знаходзілася галантарэйная крама Г. Тыркельтаўба, кнігарня Ш. Шаіна, у частцы, якая выходзіла на Вялікую Садовую вуліцу (Ленінскую) — бакалейная крама Б. Гурэвіча «Варшаўскі яўрэйскі каўбасны гандаль», аддзяленне Санкт-Пецярбургскага страхавога таварыства «Надзея», друкарня Шнейдэра, у цокальных памяшканнях размяшчаліся розныя майстэрні.

У час Вялікай Айчыннай вайны быў разбураны снарадам, які патрапіў у яго. Большая частка, якая выходзіла на Ленінскую вуліцу, знесена і не аднаўлялася. Захавалася крыло якое выходзіла на Пажарны завулак № 15.

Цяпер у будынку размяшчаецца казіно Maxbet.

Зноскі
------

1. 1 2  Пожарный переулок в истории пожарной службы. 02.08.2017 **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 23 лютага 2020. Праверана 24 мая 2020.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом Маховера (Пажарны завулак)
**Фартунат Алойзы Жулкоўскі** (2 лістапада 1777, Навагрудчына — 11 верасня 1822) — польскі акцёр, драматург.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 2 лістапада 1777 года на Навагрудчыне.

Працаваў у Львове, з 1797 у Варшаве, дзе выдаваў гумарыстычныя часопісы, выступаў у Нацыянальным тэатры, для якога перакладаў і перарабляў камедыі з замежных моў. Аўтар камедый і вадэвіляў «Гавал на месяцы» (1805), «Палац Люцыпара» (1811), «Уваход у Літву» (1812), «Аматары дукатаў», «Гультаі» (абодва 1813), «Гувернёр» (1816), «Старапольскі шляхціц» (1821) і інш.

Памёр 11 верасня 1822 года.

Зноскі
------

1. 1 2 3  *А. В. Мальдзіс.* Жулкоўскі Фартунат Алойзы // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2012. — Т. 3. — 688 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0662-8.

Літаратура
----------

* *А. В. Мальдзіс.* Жулкоўскі Фартунат Алойзы // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2012. — Т. 3. — 688 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0662-8.
**Net Applications** — фірма, якая займаецца вэб-аналітыкай. Кампанія шырока вядомая тым, што вядзе даследаванні і глабальную статыстыку долі сусветнага рынку для вэб-браўзераў і аперацыйных сістэм.

Гісторыя
--------

З 1999 года Net Applications з’яўлялася першакрыніцай для вэб-майстароў і электроннага маркетынгу. Штаб-кватэра кампаніі знаходзіцца ў Аліса-В'еха, Каліфорнія. На бягучы момант Net Applications распаўсюджвае свае паслугі праз больш чым 7000 партнёраў і філіялаў.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт


| ⛭Браўзеры |
| --- |
| На Blink | 
* Chromium
* **Google Chrome**
* **Microsoft Edge**
* **Opera**
* Samsung Internet
* UC
* Vivaldi

 |
| На Gecko | 
* Conkeror
* **Firefox**
* GNU IceCat
* *Netscape Navigator*

 |
| На WebKit | 
* **Safari**
* surf

 |
| Іншыя | 
* Lynx
* w3m
* *Internet Explorer*
* *Mosaic*

 |
| Найбольш папулярныя браўзеры вылучаны **тоўстым** шрыфтам; *курсіў* — распрацоўка спынена |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Асіміляцыя.
**Асіміля́цыя** (лац.: assimilatio — прыпадабненне) у геалогіі — працэс паглынання і перапрацоўкі (расплаўленне або растварэнне) магмай асадкавых або метамарфічных парод. Адбываецца каля кантактаў інтрузіўных целаў у бакавых (умяшчальных) пародах або на глыбіні пры абрушэнні ў расплаўленую магму цвёрдых парод скляпення. Асіміляцыя абумоўлівае разнастайнасць магматычных парод, можа быць прычынай дыферэнцыяцыі магмы, важным фактарам металагеніі  (руск.) (бел.. Асіміляцыя спрыяе кантрастнасць саставу магмы і ўмяшчальных парод, пераграванне магмы і наяўнасць у ёй лятучых кампанентаў. Значна пашырана пры утварэнні габра і дыярытаў у краявых частках гранітных інтрузій на кантакце з вапнякамі і асноўнымі горнымі пародамі.

Літаратура
----------

* Асіміляцыя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Баня.
Манастыр Яўлення Гасподняга ў Магілёве, завершаны купаламі-банькамі
**Баня**, **банька** — купальнае пакрыццё паўкруглай формы або круглы купал у завяршэнні веж ці вярхоў.

Таксама азначанае шмат’ярусныя фігурныя самкнутыя купалы грушападобнай формы з заломамі, пашыраныя ў культавай архітэктуры барока.

У адрозненні ад гладкіх купалоў-цыбулін маскоўскіх праваслаўных храмаў, банькі складаныя ў сілуэце, звычайна гранёныя.

Зноскі
------

1. ↑  Страчаная спадчына / Т. В. Габрусь, А. М. Кулагін, Ю. У. Чантурыя, М. А. Ткачоў: Уклад. Т. В. Габрусь.. — Мн.: Беларусь, 2003. — 351 с. — ISBN 985-01-0415-5.
2. ↑  *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.
3. ↑  *Габрусь Т. В.* Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока / Т. В. Габрусь. — Мн.: Ураджай, 2001. С. 281.
4. ↑  Страчаная спадчына / Т. В. Габрусь, А. М. Кулагін, Ю. У. Чантурыя, М. А. Ткачоў: Уклад. Т. В. Габрусь.. — Мн.: Беларусь, 2003. — 351 с. — ISBN 985-01-0415-5. С. 132.
**Барыс Міхайлавіч Разенма́н** (5 лютага 1928, Мінск — 1998) — беларускі інфекцыяніст, доктар медыцынскіх навук (1969), прафесар (1976).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і служачых. Скончыў сярэднюю школу ў Мінску (1945), Мінскі медыцынскі інстытут з адзнакай (1950). Працаваў клінічным ардынатарам кафедры інфекцыйных хвароб Мінскага медыцынскага інстытута (1950—1954). У 1954 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю «Да характарыстыкі электракардыяграфічных зрухаў у дынаміцы пры шкарлятыне».

У 1954—1955 гг. працаваў у Акцюбінску па пуцёўцы Міністэрства аховы здароўя БССР. З 1956 па 1963 год асістэнт кафедры інфекцыйных хвароб Беларускага дзяржаўнага інстытута ўдасканалення ўрачоў, у 1963—1964 гг. дацэнт той жа кафедры. На працягу 1964—1965 гг. быў старэйшым навуковым супрацоўнікам у сувязі з дысертацыйнай працай. З 1965 г. зноў працаваў асістэнтам, з 1966 г. — дацэнтам кафедры інфекцыйных хвароб БелДІУУ. У 1970 г. абаронена доктарская дысертацыя «Біяхімія і фармакалогія дыфтэрыйнай інтаксікацыі». У 1976 годзе прысвоена званне прафесара па кафедры інфекцыйных хвароб. Звольнены ў 1992 гадзе ў сувязі са скарачэннем штата.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Асноўныя напрамкі навуковых даследаванняў — пытанні патагенезу і тэрапіі пашкоджанняў сардэчна-сасудзістай сістэмы пры вострых інфекцыях, біяхімічныя і фармакалагічныя механізмы разладаў пры дыфтэрыі, менінгіце, вострых дыярэйных інфекцыях.

Аўтар 85 навуковых публікацый.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн 2001.

Літаратура
----------

* Разенман Барыс Міхайлавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 257. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

Спасылкі
--------

* Розенман Борис Михайлович (руск.) // Сайт БелМАПА