**Эфемерыда** у астраноміі — табліца папярэдне вылічаных нябесных каардынат Сонца, Месяца, планет і іншых астранамічных аб’ектаў у паслядоўных момантах часу, напрыклад, у поўнач кожных сутак. Зорныя эфемерыды — табліцы бачных палажэнняў зорак у залежнасці ад уплыву прэцэсіі, аберацыі, нутацыі.

Важнейшыя астранамічныя гадавыя альманахі з эфемерыдамі: ням.: «Berliner Astronomisches Jahrbuch», англ.: «Nautical Almanao», фр.: «Connaissance des Temps»,англ.: «American Ephemeris».

Эфемерыды, у прыватнасці, выкарыстоўваюцца для вызначэння каардынат назіральніка. Таксама эфемерыдамі называюцца каардынаты штучных спадарожнікаў Зямлі, якія выкарыстоўваюцца для навігацыі, напрыклад у сістэме NAVSTAR (GPS), ГЛОНАСС, Galileo. Каардынаты спадарожнікаў перадаюцца ў складзе паведамленняў пра месцазнаходжанне спадарожніка, у гэтым выпадку кажуць аб перадачы эфемерыд. Першыя публікацыі эфемерыд, якія з’явіліся ў сярэдзіне XVIII ст. прызначаліся менавіта для навігацыі. Так, у 1767 г. выйшаў у свет брытанскі «Марскі альманах» (пазней ён стаў называцца «Астранамічныя эфемервды»). Гэта адбылося неўзабаве пасля таго, як з’явілася практычная магчымасць вылічаць марскія каардынаты па становішчы Месяца. У Злучаных Штатах брытанскім «альманахам» карысталіся аж да 1852, да выхаду «Амерыканскіх эфемерыд і Марскога альманаха». У 1960 г. быў пачаты перагляд гэтых выданняў з мэтай ліквідацыі дублявання, і яны зліліся ў адно. Увайшлі ў іх табліцы палажэнняў планет, якія складаліся на аснове лепшых тэорый. Найбольш дэталёвай тэорыяй руху Меркурыя ў той час была тэорыя Лэвер’е, з’явілася ў 1859 г. Пачынаючы з выдання «Марскога альманаха» З 1981 брытанскі штогоднік носіць назву «Астранамічны альманах». У 1864 гэтая тэорыя замяніла тэорыю Ліндэнау, прынятую ў 1813 і якая выкарыстоўвалася для разлікаў эфемерыд аж да 1901. У «Амерыканскіх эфемерыдах» публікаваліся табліцы палажэнняў Меркурыя, складзеныя Уінлакам на аснове тэорыі, створанай Лэвер’е ў 1845 годзе, і ў такім выглядзе выданне выходзіла да 1899. У наступных выпусках «Марскога альманаха і Амерыканскіх эфемерыд» публікаваліся становішча Меркурыя, вылічаныя на аснове тэорыі амерыканскага астранома Саймана Ньюкамена, якія з’явіліся ў 1895 г.

Прычыны вывучэння эфемерыд планет
---------------------------------

* Прагназаванне асаблівых з’яў у руху планет і іх спадарожнікаў (сонечных і месяцавых зацьменняў, пакрыццё зорак планетамі ці спадарожнікамі)
* Стварэнне аптымальных праграм нагляду для вырашэння канкрэтных астранамічных задач
* Арганізацыя і правядзенне назіранняў планет
* Кантроль дакладнасці праведзеных назіранняў
* Апісанне эвалюцыі Сонечнай сістэмы

Разлік эфемерыд
---------------

У цяперашні час рух аб’ектаў сонечнай сістэмы вывучаны досыць добра. Рознымі астранамічнымі таварыствамі распрацаваны матэматычныя мадэлі для разлік эфемерыд, канкуруючыя паміж сабой па дакладнасці. Мадэлі публікуюцца ў спецыялізаваных астранамічных выданнях.

### Мадэль ILE

Палепшаная тэорыя руху Месяца Браўна (ILE азначае Improved Lunar Ephemeris — «палепшаная месяцавая эфемерыда»). Упершыню прапанавана ў 1919 годзе Э. У. Браўнам у працы «Табліцы руху Месяца» (Tables of the Motion of the Moon), Удасканаленне ў 1954 годзе У.Дж. Экерт (W. J. Eckert) у працы «Паляпшэнне месяцавых эфемерыд» (ILE 1954. Improved Lunar Ephemeris 1952—1959. Дзяржаўная друкарня  (англ.) (бел. Вашынгтон). У далейшым у тэорыю яшчэ два разы ўносіліся ўдасканалення.

Мадэль выкарыстоўвалася раней Ф. Эспен'якам  (англ.) (бел. для разлікаў зацьменняў, публікаваных на сайце НАСА.

### Мадэль VSOP82

Апісвае рух планет Сонечнай сістэмы. Прапанавана П. Бретаньёнам (P. Bretagnon) у 1982 годзе, апублікаваная ў астранамічных альманаху «Астраномія і Астрафізіка»  (англ.) (бел. пад назвай «Тэорыя руху ўсіх планет — рашэнне VSOP82» («Theory for the motion of all the planets — The VSOP82 solution.»).

### Мадэль ELP 2000

Апісвае толькі Месяцавыя эфемерыды. Апублікавана ў астранамічнаму альманаху «Астраномія і астрафізіка». ў 1983 годзе М. Шапрон-Тузэ (M. Chapront-Touzé) і Ж.Шапрон (J. Chapront), у артыкуле «Месяцавыя эфемерыды ELP 2000» (The lunar ephemeris ELP 2000).

Тэорыя ўтрымлівае 37862 перыядычных члена, 20560 перыядычных членаў для экліптычнай даўгаты Месяца, 7684 перыядычных члена для экліптычнай шыраты Месяца і 9618 перыядычных членаў для адлегласці да Месяца. Амплітуда малодшых членаў складае 0.00001 секунды дугі і 2 см адлегласцей (Гэта не выніковая дакладнасць тэорыі, яна некалькі ніжэй).

У спрошчанаму выглядзе (адкідаюцца члены з амплітудай менш за 0.0005 секунды дугі і 1 м для адлегласцей) мадэль выкарыстоўваецца (разам з мадэллю VSOP87) Ф. Эспен'якам  (англ.) (бел. для разлікаў зацьменняў, публікаваных на сайце НАСА.
Мадэль DE200/LE200

На аснове дадзенай мадэлі пачынаючы з 1986 года публікаваў эфемерыды Сонца, Месяца і планет «Астранамічны штогоднік СССР» («Агульны курс астраноміі», 2004, Канановіч Э.. В. Мароз В. І.)

### Мадэль DE403/LE403

Апісвае рух планет Сонечнай сістэмы і надае асобную ўвагу эфемерыдам Месяца. Распрацавана супрацоўнікамі лабараторыі JPL Стэндіша, Ньюхола, Уільямсам і Фолкнерам (EM Standish, XX Newhall, JG Williams, WF Folkner), апублікаваная ў артыкуле «Планетарныя і Месяцавыя эфемерыды лабараторыі JPL, DE403/LE403» ("JPL planetary and lunar ephemerides, DE403/LE403 ") у 1995 годзе, у спецыялізаванаму выданні названай лабараторыі. У цяперашні час існуюць больш сучасныя версіі эфемерыд, распрацаваныя JPL (DE406/LE406, DE414/LE414 і г.д.).

Гл. таксама
-----------

* Час

Зноскі
------

1. ↑  ru:Эфемерида

Спасылкі
--------

Лагатып ВікіслоўнікіЛагатып Вікіслоўнікі У Вікіслоўніку ёсць артыкул **«эфемерыда»**
* Эфемериды, в астрономии // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

| ⛭Нябесная механіка |
| --- |
| Законы і задачы | 
* Законы Ньютана
* Закон сусветнага прыцягнення
* Законы Кеплера
* Задача двух цел
* Задача трох цел
* Гравітацыйная задача N цел
* Задача Бертрана
* Ураўненне Кеплера

 |
| Нябесная сфера | 
Сістэма нябесных каардынат
галактычная
гарызантальная
экватарыяльная
экліптычая
* Міжнародная нябесная сістэма каардынат
* Сферычная сістэма каардынат
* Вось свету
* Нябесны экватар
* Прамое ўзыходжанне
* Схіленне
* Экліптыка
* Раўнадзенства
* Сонцастаянне
* Фундаментальная плоскасць

 |
| Параметры арбіт | 
Кеплеравы элементы арбіты
эксцэнтрысітэт
вялікая паўвось
сярэдняя анамалія
даўгата ўзыходнага вузла
аргумент перыцэнтра
* Апацэнтр і перыцэнтр
* Арбітальная скорасць
* Вузел арбіты
* Эпоха

 |
| Рух нябесных цел | 
* Рух Сонца і планет па нябеснай сферы
* Эфемерыды

Канфігурацыі планет
процістаянне
квадратура
парад планет
* Кульмінацыя
* Сідэрычны перыяд
* Арбітальны рэзананс
* Перыяд вярчэння
* Апярэджванне раўнадзенстваў
* Сінадычны перыяд
* Збліжэнне

Зацьменне
сонечнае зацьменне
месячнае зацьменне
сарас
* Метонаў цыкл
* Пакрыццё
* Праходжанне
* Лібрацыя
* Элангацыя
* Эфект Кодзаі
* Эфект Яркоўскага
* Эфект Джанібекава

 |
| 

| Астрадынаміка |
| --- |
| Касмічны палёт | 
Касмічная скорасць
першая (кругавая)
другая (парабалічная)
трэцяя
чацвёртая
* Формула Цыялкоўскага
* Гравітацыйны манеўр
* Гоманаўская траекторыя
* Метад аскулюючых элементаў
* Прыліўное паскарэнне
* Змена нахілу арбіты
* Стыкоўка
* Пункты Лагранжа
* Эфект «Піянера»

 |
| Арбіты КА | 
* Геастацыянарная арбіта
* Геліяцэнтрычная арбіта
* Геасінхронная арбіта
* Геацэнтрычная арбіта
* Геапераходная арбіта
* Нізкая апорная арбіта
* Палярная арбіта
* Тундра-арбіта
* Сонечна-сінхронная арбіта
* Маланка-арбіта
* Аскулюючая арбіта

 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX527135 · BNF: 11947080v · GND: 4130421-4 · LCCN: sh85044264 · Microsoft: 64828349 · NDL: 00572871 · SUDOC: 027426882 |

 |