recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Двайняты ў 1965 годзе
Двайняты ў 2005 годзе
**Аліса і Элен Кеслер** (ням.: Alice und Ellen Kessler, нар. 20 жніўня 1936, Нерхау, Саксонія, Германія) — папулярныя блізьняты ў Еўропе, асабліва ў Германіі і Італіі з 1950-х гадоў. Прадстаўнікі Германіі на Еўрабачанні-1959.

Біяграфія
---------

Нарадзіліся 20 жніўня 1936 года. Ва ўзросце 6 гадоў бацькі Пол і Эльза аддалі іх на балет, ва ўзросце 11 гадоў блізьняты далучыліся да дзіцячай балетнай праграмы Лейпцыгскай оперы. Пераехалі ў Італію ў 1960 годзе. У 1986 годзе яны вярнуліся ў Нямеччыну і ў цяперашні час жывуць у Грунвальдзе. Яны атрымалі дзве ўзнагароды ад урадаў Германіі і Італіі за прасоўванне нямецка-італьянскага супрацоўніцтва праз сваю працу ў шоў-бізнэсе.

Еўрабачанне
-----------

11 сакавіка 1959 года ў Канах яны прадстаўлялі Заходнюю Германію на Еўрабачанні з песняй «Heute Abend wollen wir tanzen geh'n», заняў 8 месца з 5 баламі.

Абраная фільмаграфія
--------------------

* The Beggar Student (1956)
* The Count of Luxemburg (1957)
* Grafin Mariza (1958)
* Les Magiciennes (1960)
* Love and the Frenchwoman (1960)
* Erik the Conqueror (1961)
* The Bird Seller (1962)
* Sodom and Gomorrah (1962)
* Wedding Night in Paradise (1962)
* The Thursday (1963)
* Dead Woman from Beverly Hills (1964)

Зноскі
------

1. ↑  Alice Kessler **(нявызн.)**.  IMDb. Праверана 31 сакавіка 2019.
2. ↑  Ellen Kessler **(нявызн.)**.  IMDb. Праверана 31 сакавіка 2019.
3. ↑  Eurovision Song Contest Cannes 1959 **(нявызн.)**.  eurovision.tv. Праверана 31 сакавіка 2019.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Аліса і Элен Кеслер на Вікісховішчы |

* Аліса і Элен Кеслер на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.) Аліса
* Аліса і Элен Кеслер на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.) Элен

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Яндэкс Музыка · Яндэкс Музыка |
| Тэматычныя сайты | Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 160849859 · GND: 10276965-5 · LCCN: n95103992 · VIAF: 303196470 |
**Арыянства** — адна з буйнейшых хрысціянскіх плыняў (артадаксальнай царквой разглядаецца як ерась). Узнікла ў IV стагоддзі ва Усходняй Рымскай імперыі. Заснавальнік — александрыйскі прэсвітар Арый (каля 256—336). Паводле яго вучэння, 2-я асоба Тройцы, Хрыстос, не роўны Богу Айцу, ён Сын Божы не па сутнасці, а па ласцы Божай. Арый абвяргаў, што Сын адзінасутны (адзінародны) з Айцом. У веры ў боскасць Хрыста ён бачыў пагрозу двухбожжа. Нікейскі сабор 325 года асудзіў арыянства і пацвердзіў артадаксальны сімвал веры, падкрэсліўшы, што Сын ёсць адзінасутны з Айцом. Арыянства распалася на некалькі кірункаў, працягвала пашырацца на Усходзе пры падтрымцы імператараў. У 381 годзе арыянства зноў асуджана на саборы ў Канстанцінопалі. На арыянаў пачаліся жорсткія ганенні, і да канца IV стагоддзя іх амаль не засталося сярод грэка-рымскага насельніцтва імперыі. Да VI—VII стагоддзяў арыянства затрымалася сярод готаў і іншых тэўтонскіх плямёнаў, якія прынялі хрысціянства ад арыянскіх місіянераў.

У XVI стагоддзі ідэі арыянства адрадзіліся ў асяроддзі радыкальных рэфармацыйных плыняў. У Вялікім Княстве Літоўскім і Польшчы дзякуючы падтрымцы часткі магнатаў (Ляшчынскіх, Радзівілаў, Кішкаў) і спрэчак паміж прыхільнікамі кальвінізму частка з іх пачала адмаўляць дагмат аб Троіцы. Яны пачалі называць сябе проста хрысціянамі ці літоўскімі і польскімі братамі, ці арыянамі. Літоўскімі братамі — сацыянамі былі Сымон Будны і Васіль Цяпінскі, якія ўнеслі вялікі ўнёсак у беларускую і еўрапейскую культуру і кнігадрук. У 1658 годзе сацыяне былі абвінавачаны у тым, што з-за іх ератыцтва пачалася паўстанне, потым маскоўскае і шведскае ўварванне, і яны былі абавязаны пакінуць Рэч Паспалітую за тры гады. Літоўскія і польскія браты перасяліліся ў Нідэрланды.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Праваслаўная багаслоўская · Brockhaus · Catholic (1997—…) · Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4132601-5 · LCCN: sh85007137 · Microsoft: 2781439214 · NDL: 00560324 · NKC: ph118601, ph907875 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Арыябарзан.
**Арыябарзан** (стар.-перс.: Ariyabrdna; каля 368 да н.э. — 330 да н.э.) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Персідскай імперыі. З роду Фарнакідаў, адгалінавання каралеўскага роду Ахеменідаў, сын сатрапа Фрыгіі Артабаза II.

У 335 да н.э. прызначаны Дарыем III сатрапам Персіі (цяпер Фарс). Да гэтага дадзеная сатрапаія не існавала. У 331 да н.э. камандаваў часткай персідскага войска ў бітве з войскам Аляксандра Македонскага пры Гаўгамелах. Пасля паразы ў бітве Дарый III рушыў на ўсход, а Арыябарзан быў пакінуты ахоўваць падыходы да сталіцы імперыі — Персепаля. Здолеў 30 дзён абараняць праход у цясніне Персідскія вароты, але персы былі разбіты македонцамі. Арыябарзан загінуў ці ў бітве ці падчас адыходу. Паводле легенды, персам здрадзіў кіраўнік мясцовага племя, які паказаў таемныя праходы ў тыл абаронцаў.

Гл. таксама
-----------

* Бітва каля Персідскіх варот


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**—** | **Сатрапы персідскі**335 да н.э. — 330 да н.э. | Пераемнік**—** |
**Маргарэт Карлстэт** (швед. Margareta Carlstedt, поўнае імя Margareta Nilsdotter Carlstedt; нар. 7 чэрвеня 1934) — шведская мастачка і графік.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў Стакгольме. Вучылася дэкаратыўнаму жывапісу ў стакгольмскім мастацка-прамысловым каледжы Konstfack у 1951—1956 гадах, пасля чаго пачала прафесійную дзейнасць. Член шведскай Нацыянальнай арганізацыі мастакоў (Konstnärernas riksorganisation) і яе старшыня ў 1972—1974 гадах.

Маргарэт Карлстэт выконвае розныя віды работ: роспіс габеленаў, творы на кардоне, шкле і бетоне, а таксама манументальныя творы ў выглядзе фрэсак і вітражоў. З эмалевых фарфоравых плітак стварае творы ў грамадскіх месцах. Яе праца на стакгольмскай станцыі метро Mälarhöjden, выкананая ў 1965 годзе, дасягае даўжыні 145 метраў.

Выстаўляецца ў шведскіх гарадах. Некаторыя з яе работ прадстаўлены ў Музеі сучаснага мастацтва ў Стакгольме і ў музеі Skissernas museum ў Лундзе.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Баярчук.
**Іван Уладзіміравіч Баярчук** (1938, в. Мацеевічы, Кобрынскі павет, Палескае ваяводства, Польская Рэспубліка) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

У родзе Баярчукоў мужчыны былі ў асноўным чыгуначнікамі: дзед Іван яшчэ ў царскай Расіі працаваў машыністам паравоза, бацька асвоіў кавальскую справу і таксама пайшоў на чыгунку, дзядзька Аляксей шмат гадоў быў рабочым Жабінкаўскай дыстанцыі пуці.

Закончыў Маціевіцкую сямігодку, потым — сярэднюю школу № 1 г. Жабінка. У 1955 годзе паступіў у Беларускі політэхнічны інстытут на энергетычны факультэт, спецыяльнасць — электрастанцыі.

У 1960 годзе прыехаў на будоўлю Бярозаўскай ГРЭС. Пачынаў дзяжурным інжынерам электрастанцыі. Праз два гады стаў начальнік кацельнага цэха, праз тры — начальнік вытворча-тэхнічнага аддзела, займаўся пытаннямі надзейнасці і эканамічнасці работы ГРЭС, забеспячэннем якасці падачы энергіі спажыўцам. З 1968 па 1981 працуе намеснікам галоўнага інжынера Бярозаўскай ГРЭС, а потым, да 1992 года — галоўным інжынерам. У 1992 годзе прызначаецца дырэктарам Бярозаўскай ГРЭС імя 50-годдзя БССР. На гэтай пасадзе працаваў да 2001 года, да выхаду на пенсію

У 1995 годзе ў другім туры быў выбраны дэпутатам Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь ад Белаазёрскай выбарчай акругі № 14 Брэсцкай вобласці.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны бронзавым і сярэбраным медалямі за рацыяналізатарства на Выстаўцы дасягненняў народнай гаспадаркі (ВДНГ) СССР. Мае значок «Выдатнік энергетыкі і электрыфікацыі СССР». Прысвоены званні «Ганаровы энергетык СССР» і «Ганаровы энергетык Беларусі». Значок «Выдатнік энергетыкі Беларусі», Ганаровыя граматы Мінэнерга СССР і Вярхоўнага Савета Беларускай ССР.

Зноскі
------

1. ↑  СПІС дэпутатаў Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь, выбраных у другім туры галасавання 28 мая 1995 года Архівавана 28 верасня 2021.

Славутасці
----------

* Энергія ГРЭС, энергія душы Архівавана 3 лютага 2022.
**Поль-Фердынанд Гашэ** (фр.: Paul-Ferdinand Gachet; 30 ліпеня 1828, Рэйсел, Аб’яднанае каралеўства Нідэрланды — 9 студзеня 1909, Авер-сюр-Уаз, Францыя) — французскі ўрач, апошні ўрач Вінцэнта ван Гога ў час яго знаходжання ў Авер-сюр-Уазе. Таксама вядомы як вялікі знаток імпрэсіянісцкага мастацтва і жывапісец-аматар. Пісаў карціны пад імем «Пол ван Рэйсел», гэта значыць «Пол з Рэйсела» (Рэйсел — фламандская назва горада Ліль, дзе нарадзіўся Гашэ).

Біяграфія
---------

Поль Гашэ нарадзіўся і вырас у Рэйселе. У 1844/1845 годзе яго сям’я пераехала ў Мехелен, куды бацька Гашэ быў адпраўлены, каб прыступіць да працы ў новым аддзеле фірмы, дзе ён працаваў.

Вышэйшую адукацыю і статус бакалаўра мастацтваў Поль атрымаў у Парыжы, у Сарбоне. Некаторы час працаваў у парыжскіх псіхіятрычных бальніцах Піцье-Салпетр’ер і Бісетр. Сярод яго настаўнікаў быў вядомы французскі ўрач-гастраэнтэролаг Арман Трусо.

Вярнуўшыся ў Парыж, Гашэ заняўся прыватнай практыкай. Ён быў асабіста знаёмы з Гюставам Курбэ, Вікторам Гюго, Полем Сезанам. Сябрам доктара быў фармацэўт і прадпрымальнік Анры Нестле, заснавальнік знакамітай кампаніі «Nestlé» па вытворчасці прадуктаў харчавання. Першапачаткова кампанія займалася вырабам малочных сумесяў для кармлення грудных дзяцей, і Гашэ нярэдка прапісваў іх сваім дзецям-пацыентам.

Калі французскі мастак і гравёр Шарль Мерыён трапіў у вар’ятню, Гашэ праводзіў з ім шмат часу. Ён жа назіраў за выздараўленнем Агюста Рэнуара ад пнеўманіі ў 1882 годзе. Нарэшце, ён спрабаваў адгаварыць Эдуара Манэ ад ампутацыі нагі, аднак мастак настаяў на сваім, перанёс цяжкую аперацыю і неўзабаве памёр.

Памёр Поль Гашэ 9 студзеня 1909. Ён быў пахаваны на могілках Пер-Лашэз у Парыжы.

Зноскі
------

1. 1 2  Paul Gachet // Gachet, Paul (Dr) // *Benezit Dictionary of Artists* — OUP, 2017. — ISBN 978-0-19-977378-7 — doi:10.1093/BENZ/9780199773787.ARTICLE.B00069515 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q104083506'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
2. 1 2  Paul Gachet // RKDartists Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. ↑  RKDartists Праверана 1 ліпеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>

Літаратура
----------

* Anne Distel & Susan Alyson Stein: Cézanne to Van Gogh: The Collection of Doctor Gachet, Metropolitan Museum of Art, New York 1999, ISBN 0-87099-903-6

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX5505318, XX1454333 · BNF: 120411970 · GND: 119031450 · ISNI: 0000 0003 6860 9448, 0000 0001 1736 9750 · LCCN: nr90000828 · LNB: 000198623 · NTA: 068013388 · SUDOC: 028611632 · VIAF: 2488376 · ULAN: 500005111 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Алей.
Арахісавы алей
Аліўкавы алей
**Але́і** — вадкія тлушчы, атрыманыя з пладоў і насення розных раслін.

Складаюцца на 95—97% з сумесі трыгліцэрыдаў (поўных эфіраў гліцэрыны) вышэйшых насычаных і ненасычаных тлустых кіслот, пераважна С16 і С18, і свабодных тлустых кіслот, фасфатыдаў, воску, токаферолаў, вітамінаў, пігментаў і інш. Не маюць у сабе халестэрыну. У залежнасці ад саставу тлустых кіслот падзяляюцца на высыхальныя (ільняны алей, канапляны алей, тунгавы алей), паўвысыхальныя (соевы алей і макавы алей) і невысыхальныя (какосавы алей, пальмавы алей).

Алеі — вадкія, мазепадобныя ці цвёрдыя афарбаваныя рэчывы, некаторыя з іх таксічныя. Палімерызуюцца пры t=250—300 °С ці пад уздзеяннем кіслароду паветра (паглынаюць да 30%, чым тлумачыцца «прагарканне» алею). Атрымліваюць са здробненага насення, мякаці пладоў алейных раслін, у т.л. алейных культур, прасаваннем ці экстрагаваннем арганічнымі растваральнікамі з ачысткай, адстойваннем, фільтрацыяй, апрацоўкай вадой (гідратацыя), растворамі шчолачаў (рафінацыя), адсарбентамі ці глінамі (адбельванне), вадзяной парай ці вакуумам (дэзадарацыя).

Падзяляюцца на сырыя, рафінаваныя і нерафінаваныя.

Выкарыстоўваюцца як харчовыя прадукты, для прыгатавання кансерваў, маянэзаў, гідрыраваныя алеі — для маргарынаў; у вытворчасці гліцэрыны, тлустых кіслот, алейных лакаў і фарбаў, мазяў, касметычных сродкаў.

Літаратура
----------

* Алеі // БЭ ў 18 т. Т. 1. Мн. 1996.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Алеі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · У. Даля · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 125128993 · GND: 4174068-3 · LCCN: sh94004802 · Microsoft: 2779096019 · NKC: ph187923 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Краўчанка.

**Іван Сяргеевіч Краўчанка** (12 верасня 1902, в. Дзмітраўка, Варонежская вобласць, Расія — 12 чэрвеня 1979) — беларускі гісторык. Акадэмік АН БССР (1969; член-карэспандэнт з 1959), доктар гістарычных навук (1959), прафесар (1959). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1977). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Скончыў Паўночна-Каўказскі Камуністычны ўніверсітэт (1930), Інстытут чырвонай прафесуры (1933), Акадэмію грамадскіх навук пры ЦК ВКП(б) (1948).

У 1920—1937 і 1941—1946 гадах на партыйнай працы. У 1938—1940 гадах выкладчык, намеснік дэкана, дэкан Мінскага педагагічнага інстытута. У 1940—1941 гадах дырэктар Беластоцкага педінстытута. У 1948—1954 гадах намеснік дырэктара, у 1953—1954 гадах в.а. дырэктара, у 1955—1964 гадах дырэктар Інстытута гісторыі АН БССР, у 1965—1974 гадах загадчык сектара, у 1974—1979 гадах старшы навуковы супрацоўнік-кансультант Інстытута гісторыі АН БССР.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі (1943), «Знак Пашаны» (1944, 1949), медалямі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя працы прысвечаны гісторыі Беларусі перыяду Вялікай Айчыннай вайны. Даследаваў ролю Кампартыі Беларусі па кіраўніцтву барацьбой у тыле ворага. Унёс значны ўклад у напісанне «Гісторыі Беларускай ССР» у 2 тамах (1954—1958, 2-е выд. 1961), «Гісторыі Беларускай ССР» у 5 тамах (1972—1975), 10-га тома «Гісторыі СССР» у 12 тамах (1966—1980). Адзін з суаўтараў «Гісторыі Мінска» (1957).

Аўтар каля 100 навуковых прац, у т.л. 2 манаграфій.

### Бібліяграфія

* Падпольны бальшавіцкі друк у Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Мінск, 1950.
* Работа Кампартыі Беларусі ў тылу ворага (1941—1944 гг.). Мінск, 1959.
* Партизанская война белорусского народа против фашистских оккупантов в Великую Отечественную войну, 1941—1944 // Германский империализм и вторая мировая война. М. 1963.

Заўвагі
-------

1. ↑  КРАЎЧАНКА Іван Сяргеевіч

Спасылкі
--------

* Іван Сяргеевіч Краўчанка ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| CiNii: DA11986111 · GND: 160782783 · ISNI: 0000 0003 6969 703X · LCCN: no2006084066 · LNB: 000165272 · NKC: js2006349869 · NTA: 129359157 · NUKAT: n99029125 · SUDOC: 24853355X · VIAF: 162164244 |

 |
**Алкагалізм** — наркатычная залежнасць, якая характарызуецца хваравітай цягай да ўжывання алкагольных напояў (псіхічная і фізічная залежнасць) і алкагольным (хімічным) пашкоджаннем унутраных органаў. Пры алкагалізме адбываецца дэградацыя чалавека як асобы; страта ўнутранага «Я».

Азначэнне *алкаголік* лічаць дэгуманізавальным, паталагізавальным і неэтычным. Да людзей хворых на алкагалізм лепей ужываць азначэнне *чалавек з алкагольнай залежнасцю* або *чалавек, які цярпіць на алкагольную залежнасць*. Важна, каб у такім азначэнні галоўным словам было «чалавек», толькі потым дыягназ.[*крыніца?*]

Праявы
------

Хваробай паражаюцца галаўны мозг (амнезія, галюцыноз, дэпрэсія, псіхоз, энцэфалапатыя  (англ.) (бел. і эпілепсія), кроў (малакроўе), нервы (полінеўрапатыя  (англ.) (бел.), падстраўнікавая залоза (панкрэатыт), печань (жаўтуха, тлушчавая дыстрафія і цыроз), скура (язва), страўнік (гастрыт), сэрца (інфаркт і міякардыядыстрафія  (англ.) (бел.) і яечкі (імпатэнцыя).

Беларусь
--------

Станам на 16 красавіка 2013 года ў Беларусі на адмысловым уліку стаяла каля 270 тысяч залежных ад алкаголю людзей.

Гл. таксама
-----------

* Пахмелле

Заўвагі
-------

1. ↑  *Святлана Барысенка.* Аглаблёвая, або Забойства на клетачным узроўні // *Краіна здароўя*. — 2 лістапада 2010. — № 57 (226). — С. 5.
2. ↑  *Святлана Барысенка.* Калі ты можаш спыніцца // *Краіна здароўя*. — 16 красавіка 2013. — № 5 (306). — С. 5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Алкагалізм

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Treccani · Universalis · Сучаснай Украіны · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX524893 · BNF: 11964742x · GND: 4001220-7 · LCCN: sh85003292 · Microsoft: 2911166892 · NDL: 00560352 · NKC: ph118354 |

 |

| ⛭Адыкцыя |
| --- |
| Рэчывы | 
* Алкаголь
* Нікацін
* Таксікаманія
* Наркаманія

 |
| Ежа | 
* Шакалад
* Цукар
* Абжорства

 |
| Паводзінскія | 
* Камп’ютар
* Азартныя гульні
* Відэагульні
* Інтэрнэт
* Парнаграфія
* Секс
* Пакупкі
* Клептаманія
* Загар
* Тэлебачанне
* Праца

 |
**Карын Марыя Брансель** (швед. Karin Maria Branzell: 24 верасня 1891, Стакгольм — 14 снежня 1974, Альтадэна) — шведская оперная спявачка (кантральта, па іншых крыніцах — мецца-сапрана) і музычны педагог. На працягу многіх гадоў была салісткай Метраполітэн-опера. Вядомая партыямі ў операх Вагнера.

Біяграфія
---------

Карын Брансель нарадзілася ў 1891 годзе ў Стакгольме, у сям’і арганіста. З 1909 па 1913 год працавала арганісткай у Стакгольме; вучылася спевам ў Тэклы Хофер, пластыцы і драматычнаму мастацтву — у Элісабет Ёртберг. Упершыню выступіла на сцэне Каралеўскай оперы ў Стакгольме ў 1912 годзе, а з 1913 па 1918 год была яе салісткай. З 1918 па 1923 год яна спявала ў Берлінскай дзяржаўнай оперы, дзе прыняла ўдзел у мясцовай прэм’еры «Жанчыны без ценю» Рыхарда Штраўса, пад кіраўніцтвам самога кампазітара. У 1924 годзе адбыўся яе дэбют у Метраполітэн-опера ў Нью-Ёрку, у партыі Фрыкі ў «Валькірыі». У 1935—1938 гадах была салісткай лонданскага тэатра «Ковент-Гардэн». Гастралявала ў Мюнхене, Буэнас-Айрэсе, Фларэнцыі, Цюрыху, Парыжы, Мілане і іншых гарадах; ў 1930 і 1931 гадах ўдзельнічала ў Байройцкіх фестывалях.

У найбольшай ступені імя Карын Брансель звязана з Метраполітэн-опера, дзе яна спявала з 1924 па 1942 год, ў 1944 і ў 1951—1952 гадах. Перш за ўсё яна вядомая як выканаўца партый у операх Вагнера, сярод якіх былі Ортруда («Лоэнгрын»), Брангена («Трыстан і Ізольда»), Фрыка («Пярсцёнак Нібелунгаў») і інш. Надзвычай шырокі дыяпазон дазваляў ёй таксама выконваць сапранавую партыю Брунгільды ў «Валькірыі». Сярод іншых партый — Амнерыс, Азучэна («Аіда», «Трубадур» Вердзі), Ірадыяда, Клітэмнестра («Саламея», «Электра» Р. Штрауса), Удава вартаўніка («Енуфа» Яначэка), Лаура («Джаконда» Панк’елі) і інш.

У 1932 годзе Брансель была ўзнагароджана шведскім Медалём літаратуры і мастацтваў. У 1936 годзе атрымала званне прыдворнай спявачкі. У 1937 годзе стала членам Шведскай музычнай акадэміі. З 1946 па 1950 год выкладала ў Джульярдскай школе ў Нью-Ёрку, з 1952 па 1958 — там жа ў школе Адэльфі.

У апошнія гады жыцця спявачка жыла ў Каліфорніі. Памерла ў сваім доме ў Альтадэне 14 снежня 1974 года.

Зноскі
------

1. ↑  Karin M Branzell-Eduardsen — 1917.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q379406'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1724971'></a>
2. 1 2  Karin Maria Branzell 1891-09-24 — 1974-12-14 Organist, operasångare, sångpedagog Праверана 14 студзеня 2021.
3. ↑  Karin Branzel Праверана 14 студзеня 2021.
4. ↑  Karin M Branzell-Eduardsen // Svenskt biografiskt lexikon — 1917. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q379406'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1724971'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Spotify |
| Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Шведскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 5053119 · BNF: 138918128 · CONOR: 138170211 · GND: 128879963 · ISNI: 0000 0000 8084 7017 · LCCN: n84130392 · LNB: 000172413 · SUDOC: 244089248 · VIAF: 5117026 |

 |
**Поль Дэльво** (фр. Paul Delvaux; 23 верасня 1897, Антхейт — 20 ліпеня 1994, Вёрнэ, Заходняя Фландрыя) — бельгійскі мастак, прадстаўнік сюррэалізму.

Жыццё і творчасць
-----------------

Пачаў вывучаць архітэктуру ў Каралеўскай акадэміі прыгожых мастацтваў у Бруселі, дзе з 1916 па 1917 год вывучаў архітэктуру, а з 1918 па 1919 год — манументальны жывапіс, затым перайшоў у клас жывапісу Канстана Манталя. Архітэктура тым не менш назаўжды засталася крыніцай натхнення для Дэльво, у яго палотнах увесь час узнікаюць розныя архітэктурныя элементы.

У пачатковай фазе сваёй творчасці мастак выпрабаваў уплыў неаімпрэсіянізму, затым экспрэсіянізму. У 1932 годзе наведвае музей Шпіцнера падчас Брусельскага кірмашу. У 1934 годзе наведвае ў Бруселі выставу сюррэалістаў «Мінатаўр», якая перавярнула ўсе папярэднія гледжанні Дэльво на мастацтва. Тут ён знаёміцца ​​з Джорджа дэ Кірыко, якія аказалі асаблівы ўплыў на творчасць Дэльво, а таксама з Рэнэ Магрытам, Максам Эрнстам і Сальвадорам Далі. У 1930-я гады Дэльво выстаўляе свае працы сумесна з Магрытам у Палацы прыгожых мастацтваў у Бруселі, а ў 1938 годзе прымае ўдзел у арганізаванай Андрэ Брэтонам і Полем Элюарам Міжнароднай сюррэалістычнай выставе ў Парыжы. У 1939 годзе Дэльво адпраўляецца ў Італію. У 1940 годзе яго работы былі выстаўлены на адной Міжнароднай выставе ў Мехіка, арганізаванай Брэтонам і Пааленам. У тым жа годзе супрацоўнічаў з часопісам Магрыта і Юбака «Калектыўная навіна», які выдаецца ў Бруселі. 1940-1950-я гады — пік творчай кар’еры Дэльво.

Зноскі
------

1. 1 2  Paul Delvaux<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Paul Delvaux // *Benezit Dictionary of Artists* — OUP, 2018. — ISBN 978-0-19-977378-7 — doi:10.1093/BENZ/9780199773787.ARTICLE.B00049100<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q104042598'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сакалоў.
**Іван Сяргеевіч Сакалоў-Мікітоў** (1892 — 20 лютага 1975) — рускі пісьменнік.

Біяграфія
---------

З 1912 года працаваў у Рэвелі сакратаром газеты «Ревельский листок», працаваў на гандлёвым караблі, пабываў у многіх партовых гарадах Еўропы і Афрыкі. У 1915 годзе ў сувязі з Першай Сусветнай ён вярнуўся ў Расію. Падчас вайны разам з лётчыкам Глебам Аляхновічам здзяйсняў баявыя вылеты на бамбавіку «Ілля Мурамец».

У 1919 годзе запісваецца матросам на гандлёвае судна «Омск». Аднак у 1920 годзе ў Англіі судна арыштоўваецца і за даўгі прадаецца з аўкцыёну. Сакалоў-Мікітоў год жыве ў Англіі, а затым у 1921 годзе перабіраецца ў Германію. У 1922 годзе Сокалаў-Мікітоў сустрэўся ў Берліне з Максімам Горкім, які дапамог яму атрымаць дакументы для вяртання на Радзіму.

Пасля вяртання ў СССР Сокалаў-Мікітоў шмат падарожнічае, удзельнічае ў арктычных экспедыцыях на ледаколе «Георгій Сядоў», узначаленых Ота Шмітам. За экспедыцыямі ў Паўночны Ледавіты акіян, на Зямлю Франца-Іосіфа і Паўночную Зямлю была экспедыцыя па выратаванні ледакола «Малыгін», у якой ён удзельнічаў як карэспандэнт «Известий».
У 1930—1931 гадах выходзяць цыклы «Заморскія апавяданні», «На Белай Зямлі» аповесць «Дзяцінства».
У 1929—1934 гадах Сокалаў-Мікітоў жыве і працуе ў Гатчыне.

1 ліпеня 1934 года Сокалаў-Мікітоў прыняты ў члены Саюза савецкіх пісьменнікаў. Падчас Другой сусветнай вайны працуе ў Пярмі спецыяльным карэспандэнтам «Известий». Летам 1945 года вяртаецца ў Ленінград.

Зноскі
------

1. 1 2  Соколов-Микитов Иван Сергеевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

Літаратура
----------

* Воспоминания об И. С. Соколове-Микитове. — М.: Советский писатель, 1984.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бія-бібліяграфічны рускіх пісьменнікаў XX стагоддзя · Вялікая расійская (старая версія) · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX999737 · BNF: 13477163k, 135472235 · GND: 11895377X · ISNI: 0000 0001 1573 649X · LCCN: n84060165 · NKC: xx0020394 · NTA: 070763356 · NUKAT: n2005011416 · LIBRIS: 198290 · SUDOC: 035210893 · VIAF: 69079456 |

 |
**Алжырскія пагадненні** былі падпісаны 19 студзеня 1981 года паміж ЗША і Іранам пры пасродніцтве алжырскага ўраду. Пагадненні дазволілі крызіс з амерыканскімі заложнікамі, захопленымі 4 лістапада 1979 года пры штурме пасольства ЗША ў Тэгеране ўзброенымі студэнтамі. У выніку пагаднення ўсе заложнікі былі вызвалены.

Сярод асноватворных пунктаў пагаднення варта вылучыць:

* ЗША не будуць умешвацца ва ўнутраныя справы Ірана
* ЗША размарозяць банкаўскія рахункі Ірана і знімуць гандлёвыя санкцыі
* Абодва бакі пагадзіліся на стварэнне арбітражнага іскавога трыбунала для вырашэння канфліктаў
* Іран абавязаўся выплачваць знешні доўг перад ЗША

Спасылкі
--------

* Поўны тэкст Алжырскіх пагадненняў
**Карын Муландэр** (швед. Karin Molander, народжаная **Катарына Маргарэт Элісабет Эдверц** (Katarina Margareta Elisabet Edwertz), 20 мая 1889 — 3 верасня 1978) — шведская актрыса тэатра і кіно.

Біяграфія
---------

Брала урокі ў шведскай актрысы Юліі Хокансан. Дэбютавала на сцэне тэатра Васы ў 1907 годзе, у 1911—1920 гадах гуляла ў трупе інтымныя тэатра, у 1922—1925 і 1931—1936 — у тэатры Драматэн. У кіно дэбютавала ў 1914 у фільмах Віктара Шэстрэма і Морыца Стылера. Стала ў 1910-х-1920-х адной з зорак шведскага нямога кіно. Пасля амаль не здымалася.

Была замужам за кінарэжысёрам Густавам Муландэрам (1909—1919, сын — акцёр і прадзюсар Харальд Муландэр), другім шлюбам — за акцёрам Ларсам Хансанам (1920—1965).

Зноскі
------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990. Праверана 20 ліпеня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑  Hansson, KATARINA M. E. — Svenskagravar.se. Праверана 6 сакавіка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26699962'></a>
**Маргарэта дэ Хеер** (нідэрл.: Margaretha de Heer, каля 1603, Леўвардэн, Нідэрланды — каля 1665, там жа) — нідэрландская мастачка, працавала падчас Залатога стагоддзя Нідэрландаў. У асноўным адлюстроўвала жывёл, птушак і насякомых.

Біяграфія и творчасць
---------------------

Маргарэта дэ Хеер нарадзілася ў горадзе Леўвардэн паміж 1600 і 1603 гадамі. Яе бацька Ар'ен Віллемс дэ Хеер (Arjen Willems de Heer) і брат былі мастакамі па шклу. Вучылася жывапісу ў бацькі, які валодаў вялікай майстэрняй.

21 верасня 1628 года Маргарэта выйшла замуж за мастака Андрыса Нейхофа (Andreas Nijhof) і з 1636 па 1646 год працавала разам з ім у Гронінгене. У 1650 годзе муж і жонка набылі дом у Леўвардэне. У іх было двое дзяцей.

Андрыс Нейхоф неаднаразова згадваецца ў афіцыйных дакументах, тады як Маргарэта не належала ні да якой афіцыйнай арганізацыі мастакоў. Тым не менш ні адной карціны Нейхофа ў наш час не вядома, а Маргарэце прыпісваецца каля 50 работ.

Яе творчасць вельмі разнастайная: сярод работ дэ Хеер пераважаюць выявы кветак і птушак, аднак яна таксама пісала жанравыя карціны і пейзажы. Мастачка аддавала перавагу акварэлі і гуашы, аднак таксама працавала алеем і тэмперай. Усе яе карціны і малюнкі маюць невялікі фармат. Большая іх частка цяпер знаходзіцца ў Фрызскім музеі ў Леўвардэне. Адна з вуліц горада таксама названа ў яе гонар.

Галерэя
-------

* Матылькі і жукі вакол ружы на каменным падваконнікуМатылькі і жукі вакол ружы на каменным падваконніку
* Касач з чатырма жукамі і матылькомКасач з чатырма жукамі і матыльком
* Нацюрморт з матылькаміНацюрморт з матылькамі

Зноскі
------

1. ↑  Margareta Arjensdr. — 2009.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1868372'></a>
2. ↑  Margarethe de Heer // Artnet — 1998. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q874430'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q266566'></a>
3. ↑   Праверана 15 кастрычніка 2016.
4. ↑  Margaretha de Heer in the RKD
5. ↑  Margareta Arjensdr. on historici.nl
6. ↑  Dutch Drawings, 1959, p. 29.
7. ↑  *Marianne Vermeijden.* Margareta de Heer, dé Friese kunstenares van de 17de eeuw
**Аўрора Валерыя Альберціна Валерыус** (шведск.: Aurora Valeria Albertina Valerius), таксама вядомая як Берта (шведск.: Bertha, 21 студзеня 1824 — 24 сакавіка 1895) — шведская мастачка і фатограф.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і канцлера Ёхана Давіда Валерыуса, члена Шведскай акадэміі, і Крысціны Аўроры Інгель. Яе сястрой была спявачка і мастачка баранэса Адэлаіда Леўхусен.

З 1849 года вучылася ў Каралеўскай акадэміі свабодных мастацтваў Швецыі і атрымала стыпендыю для навучання ў Дзюсельдорфе, Дрэздэне і Парыжы. Пасля свайго вяртання пачалакар’еру ў якасці мастака-партрэтыста. У 1853 і 1856 гадах яна ўдзельнічала ў выставах у Акадэміі мастацтваў. Пазней яна атрымала магчымасць суправаджаць сваю сястру Адэлаіду Леўхусен і оперную спявачку Крысціну Нільсан у Парыж, выступаючы ў якасці яе кампаньёнкі. Падчас свайго другога знаходжання ў Парыжы яна зацікавілася фатаграфіяй і, вярнуўшыся ў 1862 годзе на радзіму, адкрыла ўласную студыю ў Стакгольме. Неўзабаве яна стала адным з самых вядомых фатографаў Стакгольма.

У 1864 годзе яна была прызначаная афіцыйным партрэтыстам пры каралеўскім двары Швецыі і прыгатавала 120 візітных картак для каралеўскай сям’і. На выставе ў Кунгстрэдгордэне ў 1866 годзе яна была ўзнагароджана ганаровым дыпломам. З 1868 па 1872 год яе студыя знаходзілася ў гатэлі дэ ла Круа ў Нормальме. Прыкладна ў 1880 годзе яна адышла ад яе і прысвяціла сябе партрэтнага жывапісу. Студыю прыняла на сябе яе калега, фатограф Сельма Якабсан, якая таксама была прызначаная каралеўскім фатографам у 1899 годзе.

Берта Валерыус прымала ўдзел у шматлікіх дабрачынных справах і, хоць і не была багатай, ахвяравала больш 150 000 шведскіх крон.

Яе творы захоўваюцца ў Каралеўскай акадэміі, бібліятэцы Упсальскага ўніверсітэта, Шведскай каралеўскай акадэміі навук і музеі Лінчэпінга.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Нацыянальны музей Швецыі — 1792. Праверана 8 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q842858'></a>
2. 1 2 3  Netherlands Institute for Art History Праверана 8 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q758610'></a>
3. ↑  Bertha Aurora Valeria Albertina Valerius // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 188443894 · ISNI: 0000 0000 5151 5064 · LIBRIS: 251094 · VIAF: 44277627 |
**Маргарыта д’Арэца**, **Маргарытонэ з Арэца** (італ.: Margaritone d’Arezzo, працаваў у 1250—1270-х гадах) — італьянскі мастак.

Біяграфія
---------

Джорджа Вазары пакінуў пра гэтага майстра даволі падрабязны жыццяпіс. З яго вынікае, што Маргарытонэ (Маргарытонэ — памяншальная форма імя Маргарыта) быў вядомым мастаком і скульптарам, які працаваў у 1260—1270-х гадах у Арэца і ваколіцах, распісваў царквы, і пакінуў у спадчыну мноства выдатных карцін, напісаных у грэчаскай манеры. Вазары апісвае Маргарытонэ, як мастака, які жыў да з’яўлення выдатных італьянскіх майстроў — Чымабуэ, Андрэа Тафі, Гада Гадзі і Джота, ідэалізуючы яго, і прыпісваючы яму цэлы шэраг твораў і архітэктурных работ. Пазнейшая крытыка называла гэтага мастака пасрэдным, а ўслаўленні Вазары тлумачыла выключна тым, што Вазары, як і Маргарытонэ, нарадзіўся ў Арэца.

Вакол яго фігуры да гэтага часу ідуць спрэчкі. Некаторыя спецыялісты не ўпэўненыя ў тым, што дзейнасць Маргарытонэ прыпала менавіта на другую палову XIII стагоддзя, а не на першую. Ёсць некалькі схемаў рэканструкцыі яго творчасці. Становішча ўскладняе тое, што акрамя жыццяпісу Вазары і подпісаў на карцінах існуе толькі адно пацверджанне яго існавання — Маргарытонэ згадваецца ў дакуменце ад 1262 года. Гэты адзіны архіўны дакумент паведамляе, што жывапісец Маргарыта, сын памерлага Маньяна, у 1262 годзе працаваў у клуатры Камальдульскага манастыра Сан Мікеле ў Арэца.

Даты нараджэння і смерці майстра застаюцца невядомымі. Вазары паведамляе, што мастак памёр у 1313 годзе ва ўзросце 77 гадоў. Калі гэта дакладна, то Маргарытонэ мог нарадзіцца ў 1236 годзе. Эксперты мяркуюць, што фармаванне мастака адбывалася ў коле тасканскіх майстроў першай паловы XIII стагоддзя — Майстра Бігала (Майстар распяцця з Бігала) і Майстра з Трэсы.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX4829300 · GND: 121174379 · LCCN: nr91028469 · VIAF: 172198027 · ULAN: 500025562 |
**Карыес** (лац.: Caries dentium) — хвароба зубоў з разбурэннем цвёрдых тканак зуба і ўтварэннем у ім поласцей. 

Паводле дадзеных Сусветнай арганізацыі аховы здароўя, на яго хварэюць 93 адсоткі насельніцтва Зямлі. Большасць дактароў схіляюцца да думкі, што асноўнай прычынай развіцця карыесу з’яўляецца зубны налёт (зубны камень), у ім назапашваюцца мікробы, якія сілкуюцца цукрам і прадукуюць кіслату, якая разбурае эмаль зуба.

Гэта складаны паталагічны працэс, які развіваецца і цячэ марудна, ён узнікае ў выніку дзеяння неспрыяльных вонкавых/унутраных і агульных/мясцовых фактараў, характарызуецца ў пачатковай стадыі свайго развіцця кропкавай дэмінералізацыяй неарганічнай часткі эмалі, разбурэннем яе арганічнага матрыкса, што сканчаецца, як правіла, дэструкцыяй цвёрдых тканак зуба з утварэннем поласці/дэфекту ў эмалі, дэнціне, а пры адсутнасці лячэння выклікае ўзнікненне запаленчых ускладненняў з боку пульпы і перыядонту.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Disease Ontology — 2016. Праверана 15 мая 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4117183'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5282129'></a>
2. 1 2 3 4  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018. Праверана 28 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55345445'></a>
3. ↑  Самая распаўсюджаная хвароба на Зямлі

Літаратура
----------

* *Арцюшкевіч А. С.* Карыес зубоў // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
**Прыдо́мак** (ад слова «дом» — род, родавае гняздо) — частка прозвішча ў некаторых шляхецкіх родаў Рэчы Паспалітай. Часцей за ўсё ставіцца перад асноўным прозвішчам (прыстаўка).

Маглі ўтварацца ад іншага прозвішча (напрыклад, Даніловіч-Храпавіцкі), родавага ўладання (Запольскі-Доўнар, Друцкі-Любецкі), гістарычнай асобы (Даўмонт-Сясіцкі), падваення (Булак-Балаховіч, Дуж-Душэўскі). У канцы XIX — пачатку XX стагоддзя з’явіліся прыдомкі, утвораныя ад назвы родавага герба.

Прыдомкі мела значная колькасць беларускіх, літоўскіх, польскіх шляхецкіх родаў. У канцы XIX стагоддзя выйшаў слоўнік Аляксандра Стэкерта «Прыдомкі польскія, літоўскія і русінскія».

Прыдомкі ў беларускай мове не скланяюцца (з Сымонам Рак-Міхайлоўскім, пра Іосіфа Воўк-Левановіча, Вінцэнту Дунін-Марцінкевічу).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Прыдомак // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9.
* *Aleksander Stekert.* Przydomki polskie, litewskie i rusińskie. — Kraków: W. L. Anczyc i Spółka, 1897. — 144 с.

Спасылкі
--------

* Што такое прыдомак на YouTube // Белсат
**Вісентэ Кардуча**, таксама **Вінчэнца Кардучы** (Vincenzo Carducci, або Carducho; 1576—1638) — іспанскі жывапісец італьянскага паходжання, брат і вучань Барталамэ Кардуча.

Вісентэ Кардуча нарадзіўся ў Фларэнцыі ў 1576 годзе (па іншых дадзеных — у 1578) і яшчэ ў дзяцінстве перасяліўся ў Іспанію разам са сваім братам, якому да самай яго смерці дапамагаў у працы. Падобны па манеры пісьма ў сваіх першапачатковых працах са сваім братам, Вісентэ неўзабаве набыў самастойнасць і далучыўся да натуралістычнага кірунку іспанскага мастацтва.

Галоўная яго праца — 54 карціны паводле эпізодаў з жыцця святога Бруна і картэзіянскіх манахаў, напісаныя для картэзіянскага манастыра ў Паўлары (цяпер у музеі Фамента ў Мадрыдзе). У Эрмітажы знаходзіцца яго «Відзеж святога Антонія Падуанскага» (№ 412).

1. ↑  Vicente Carducho // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
2. ↑  Vincente Carducho // RKDartists Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кузняцова (значэнні).
**Берта Ізраілеўна Кузняцова** (30 кастрычніка 1929, Рагачоў — 1980, Гомель) — гомельскі мастак-жывапісец. Працавала ў жанрах сюжэтна-тэматычнай карціны і партрэта. Член Саюза мастакоў СССР. Узнагароджана Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета Карэльскай АССР.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў 1929 годзе Гомельскай вобласці, Беларусь. У 1955 годзе скончыла Вільнюскі мастацкі інстытут, дзе вучылася пад кіраўніцтвам: А. П. Мерзлякова, А. Стоскуса і Ірэны Жабянкіене[lt]. Дыпломная праца па заканчэнні інстытута — карціна «Першы поспех».

З 1956 года брала актыўны ўдзел у рэгіянальных і ўсесаюзных выстаўках.
Жыла і працавала ў Гомелі. Памерла ў 1980 годзе.

Творчасць
---------

### Жанравыя кампазіцыі

* «Сяброўкі» (1962)
* «Дзеці» (1966)
* «Мае сучаснікі» (1968)

### Партрэты:

* «Генерал-маёр Д. І. Скарабагаты» (1965)
* «Ася» (1966)
* «М. А. Кароткая» (1967)
* «Ларыса» (1968)

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* Каталог «Художники Советской Белоруссии», Издательство Беларусь, Минск, 1976

Спасылкі
--------

* РЕЕСТР ПРОФЕССИОНАЛЬНЫХ ХУДОЖНИКОВ
**Хіральнасць** — здольнасць аб'екта (малекулы ці яе фрагмента) быць несумяшчальным са сваім адлюстраваннем у ідэальна плоскім люстры; адно з асноўных паняццяў стэрэахіміі. Хіральныя малекулы існуюць у выглядзе пар энантыямераў, якія адрозніваюцца толькі знакам аптычнага вярчэння. Малекула з некалькімі хіральнымі фрагментамі існуе ў выглядзе дыястэрэамераў, якія адрозніваюцца фізічнымі і хімічнымі ўласцівасцямі. Усе біямалекулы хіральныя, што ўлічваецца ў біяхімічным, фармакалагічным і іншых сінтэзах.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 116737940 · NKC: ph173804 |
**Super-Kamiokande** (або **Super-K**) — нейтрынны дэтэктар, які з'яўляецца мадэрнізаванай мадэллю Kamiokande-II. Прызначаны для пошуку гіпатэтычнага распаду пратона, вывучэння нейтрына, а таксама рэгістрацыі нейтрынных успышак звышновых. Дэтэктар размешчаны ў японскай лабараторыі на глыбіні ў 1 км у цынкавай шахце Каміёка, у 290 км на поўнач ад Токіа. Будаўніцтва выраблялася кансорцыумам амерыканскіх і японскіх даследчыкаў і было завершана ў 1996 годзе.

Дэтэктар Super-Kamiokande прадстаўляе сабой рэзервуар з нержавеючай сталі вышынёй 42 м і дыяметрам 40 м, запоўнены 50 тыс. тон спецыяльна вычышчанай вады. На сценах рэзервуара размешчаны 11146 фотапамнажальнікаў (ФЭП). Таксама дэтэктар абсталяваны вялікай колькасцю электронікі, камп'ютараў, калібравальных прылад і абсталяваннем для ачысткі вады. Гэта надзвычай святлоадчувальныя прыборы: пры трапленні на іх паверхню нават аднаго кванта святла яны генеруюць электрычны імпульс, які затым апрацоўвае спецыяльная электронная сістэма.

Спасылкі
--------

* Super-Kamiokande Home Page Архівавана 18 сакавіка 2021.
* Каталог изображений Super-Kamiokande Архівавана 26 снежня 2017.
* Нейтринные детекторы: Kamiokande-II, Super-Kamiokande и KamLand
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Навумаў.

**Ігар Аляксеевіч Навумаў** (нар. 17 мая 1966, г. Кобрын, Брэсцкая вобласць) — беларускі ўрач-гігіеніст, хірург. Доктар медыцынскіх навук (2012), прафесар (1977). Сапраўдны член (акадэмік) Міжнароднай асацыяцыі вучоных, выкладчыкаў і спецыялістаў — Расійскай акадэміі прыродазнаўства (2018).

Біяграфія
---------

Скончыў Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (спецыяльнасць «Лячэбная справа», 1989)

Працаваў у Терытарыяльным медыцынскім аб’яднанні № 2 г. Гродна (1990—2004, жаночая кансультацыя № 2, урач-акушэр-гінеколаг, загадчык кансультацыі), аддзеле аховы здароўя Гродзенскага гарадскога выканаўчага камітэта (1999—2004, галоўны пазаштатны акушэр-гінеколаг), Гродзенскім абласным клінічным радзільным доме (2004—2006, намеснік галоўнага ўрача), Гродзенскім абласным клінічным перынатальным цэнтры (2006—2010, намеснік галоўнага ўрача), Гродзенскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце (з 2004, медыка-дыягнастычны факультэт, кафедра грамадскага здароўя і аховы здароўя, дацэнт, з 2011 — кафедра агульнай гігіены і экалогіі, загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: гігіена; грамадскае здароўе і ахова здароўя; акушэрства і гінекалогія.

Узнагароды
----------

Ганаровыя граматы Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь (2002), Прэзідыума Рэспубліканскага камітэта Беларускага прафесійнага саюза работнікаў аховы здароўя (2013); нагрудны знак «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь» (2005) і інш.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Наумов Игорь Алексеевич
* Наумов Игорь Алексеевич
**«Svietacjam»** (*Светацям*) — трэці музычны альбом праекта «Pragnavit», выдадзены ў 2006 годзе на лэйбле «Crivia Records», у фармаце Digi-sleeve-CD-дыска з шасцістаронкавым буклетам і спецыяльнай паштоўкай. На вокладцы змешчаны старажытны свастычны беларускі арнаментальны сімвал Айчыны. У афармленні дадатковых інфармацыйных укладак выкарыстаная выява «Шклоўскага ідала», якая была змешчаная таксама на вокладцы папярэдняга альбома «Viede...» гэтага праекта.

Гэты альбом вельмі адрозніваецца ад папярэдніх прац праекта (багатым выкарыстаннем народных музычных інструментаў, высокай якасцю запісу ды інш.) З гэтага альбома адрадзіўся праект, які цягам 8 гадоў нічога не выдаваў. Музыка створаная на працягу 2005 года. Запіс «*пачаты ў 2006 годзе пад канец панавання Зюзі ў гонар адраджэння Крывійскага Светацяму і скончаны падчас Пахавання Стралы*».

Як сведчыць выдавец, гэты альбом прысвечаны традыцыйна-этнічнай духоўнай культуры балта-славянскага рэгіёну Старой Еўропы.

Удзельнікі стварэння
--------------------

* Voist: агульная канцэпцыя, музыка, перкусія, сакральная лірыка, заклёны і мармытанні.
* Андрусь Палаўчэня і Кастусь Канцавы (гурт Osimira): стварэнне традыцыйна-этнічных інструментаў і вакальных хтанічных імпрэз.
* STIGMATA design: агульнае аздабленне альбома.

Спіс кампазіцый
---------------

1. Pjakielny ṡpieū (*Пякельны спеў*, англ.: Infernal chant)
2. Gałaszeṅni Juraty (*Галашэнні Юраты*, англ.: Cry of Jurata)
3. Krumkaczyny zaviej (*Крумкачыны завей*, англ.: Raven's blizzard)
4. Paūnocznaja mroja... ...Szaljonaje paljavaṅnie (*Паўночная мроя... ...Шалёнае паляванне*, англ.: Northdream... ...*Wildhunt*)
5. U majoj kryvi... (*У маёй крыві...*, англ.: In my blood...)
6. Pad skamjaniełymi promnjami Czornaga Sonca (*Пад скамянелымі промнямі Чорнага Сонца*, англ.: Under petrified rays of The Black Sun)

Зноскі
------

1. ↑  з вокладкі альбома
2. ↑  з укладзенага ў CD-дыск буклета
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Навіцкі.
**Ігар Васілевіч Навіцкі** (11 ліпеня 1936, Магілёў) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1960 годзе. Працаваў у ІБіА АН БССР, Белпрампраекце, з 1968 года — вядучы архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў у Белдзіпрахарчпраме.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1978 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Адзін з аўтараў праектаў піўзаводаў ва Ульянаўску, Калузе, завода безалкагольных напояў у Львове.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Новицкий Игорь Васильевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Катляроў.
**Ігар Васільевіч Катляроў** (нар. 15 ліпеня 1948, Відзы Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці) — беларускі вучоны і палітык. Доктар сацыялагічных навук, прафесар.

Біяграфія
---------

Скончыў Віцебскі тэхналагічны інстытут лёгкай прамысловасці (інжынер-механік), Мінскую вышэйшую партыйную школу (палітолаг). Працоўную дзейнасць пачаў канструктарам Мінскага эксперыментальна-канструктарскага тэхналагічнага бюро. Служыў у радах Узброеных Сіл. Працаваў загадчыкам канструктарскага аддзела праектна-канструктарскага бюро Віцебскага аблмясцпрама, загадчыкам аддзела Кастрычніцкага райкама КПБ горада Віцебска, інструктарам Віцебскага гаркама КПБ, абкама КПБ, загадчыкам сектара па вывучэнню і прагназіраванню грамадскай думкі, першым намеснікам загадчыка ідэалагічнага аддзела ЦК КПБ, кіраўніком рабочай групы па вывучэнню праблем сацыялогіі палітыкі Інстытута сацыялогіі Акадэміі навук Беларусі, начальнікам Цэнтра эканамічнага і сацыяльна-палітычнага аналізу, намеснікам дырэктара Інстытута па навукова-аналітычнай рабоце, дырэктарам Беларускага інстытута інфармацыі і прагнозу пры Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

Выбіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання, Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь другога і трэцяга скліканняў. Прызначаўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь першага склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Францыска Скарыны, трыма медалямі, Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь .

Зноскі
------

1. ↑  КОТЛЯРОВ ИГОРЬ ВАСИЛЬЕВИЧ Архівавана 25 жніўня 2019.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.