**Ланка́стэры** (англ.: House of Lancaster) — бакавая галіна каралеўскага дому Плантагенетаў.

Сімвал Ланкастэраў
------------------

Генры Артур Пейн. Сцэна ў садзе Тэмпла ў першай частцы п’есы «Генрых VI[en]», дзе прыхільнікі варожых фракцый выбіраюць чырвоныя і белыя ружы
Пышная і вельмі яркая дамаская ружа з моцным прыемным пахам была самай распаўсюджанай і любімай сярод усіх шматлікіх відаў сярэднявечных руж. Меркавана, у 1250 годзе яе прывёз у Праванс з мусульманскага Усходу адзін з удзельнікаў Крыжовых паходаў — граф Шампані Цібо IV Вялікі, празваны Спеваком. Паводле легенды, граф Ланкастэрскі, зачараваны гэтай ружай у адным з садоў Францыі, захапіў яе да сябе на радзіму. У памяці пакаленняў умацавалася, што пунсовая дамаская ружа стала сімвалам гэтага магутнага дому, у часы шматгадовай барацьбы з Ёркамі за карону краіны. Аднак у гербе Ланкастэраў не было пунсовай ружы, упершыню яе з белай ружай аб’яднаў у сваім гербе Генрых VII Цюдар, які лічыў сябе спадчыннікам і Ланкастэраў, і Ёркаў (праз жонку). Эпізод з выбарам руж, які паказаны Шэкспірам у першай частцы п’есы «Генрых VI», цалкам выдуманы ім.

Гісторыя
--------

Заснавальнікам дому Ланкастэраў з’яўляецца Джон Гонт (ці Іаан Генцкі, празваны так па месцы нараджэння), герцаг Ланкастэр (1340—1399) — трэці выжылы сын англійскага караля Эдуарда III. Сын Джона Гонты Генрых Болінгбрак (1367—1413) у 1399 годзе зрынуў свайго стрыечнага брата Рычарда II, і стаў каралём пад імем Генрыха IV, захаваўшы (як і яго сын і ўнук) тытул герцага Ланкастэра. сын Генрых V (1387—1422), кароль Англіі (1413—1422), у сваю чаргу яго спадчыннікам стаў адзіны сын Генрых VI (1421—1471). Генрых VI стаў каралём ва ўзросце 10 месяцаў, і за яго кіравалі яго дзядзькі, Джон, герцаг Бедфард, і Хамфры, герцаг Глостэр. Ён таксама быў каранаваны (падчас Стагадовай вайны) як кароль Францыі. Генрых VI пакутаваў на псіхічныя расстройствы. У 1461 годзе ён быў зрынуты прадстаўнікамі іншай бакавой галіны Плантагенетаў, Ёркамі. Але ў 1470 годзе, падчас войны Пунсовай і Белай ружы, ён на некалькі месяцаў ізноў стаў каралём — да красавіка 1471 года, пасля чаго быў ізноў звергнуты і забіты. Незадоўга да гэтага яго адзіны сын Эдуард, прынц Уэльскі, загінуў у бітве пры Т’юксберы, так што з забойствам Генрыха VI галіна Ланкастэраў па мужчынскай лініі згасла.

Генрых VII, заснавальнік дынастыі Цюдараў, які заняў прастол у 1485 годзе, быў нашчадкам пазашлюбнага (пасля ўзаконенага) сына Джона Гонта і лічыўся спадчыннікам дому Ланкастэраў. Узыйшоўшы на прастол, ён прыняў таксама тытул герцага Ланкастэрскага, які з таго часу непадзельны з брытанскай каронай.

Гл. таксама
-----------

* Спіс герцагскіх тытулаў Брытанскіх астравоў

Зноскі
------

1. ↑  *Marty-Duffaut Josy.* Le Potager du Moyen Âge. — P. 199.
2. ↑  Праз сына Джона Гонта, Джона Бофарта, 1-га графа Сомерсет, яго сына, Джона Бофарта, 1-га герцага Сомерсет, і яго дачку, Маргарэт Бофарт, маці Генрыха VII

Літаратура
----------

* K. B. McFarlane. *Lancastrian Kings and Lollard Knights*. Oxford University Press, 1972. ISBN 0-19-822344-7. P.361.

Спасылкі
--------

* Артыкул «House of Lancaster» у энцыклапедыі «Брытаніка» (англ.)
* Генеалагічнае дрэва Ланкастэраў на сайце Wars of the Roses Архівавана 18 ліпеня 2009. (англ.)
* Ланкастэры на афіцыйным сайце Брытанскай манархіі (англ.)
* Бібліяграфія кніг пра прадстаўнікоў Ланкастэрскай дынастыі (англ.)

| ⛭≛ Дынастыі англійскіх каралёў |
| --- |
| Герб Анжуйскай дынастыіГерб Анжуйскай дынастыі | 
* Уэсекская
	+ Кнютлінгі
	+ Годвінсаны
* Нармандская
* Плантагенеты
	+ Ланкастэры
	+ Ёркі

* Цюдары
* Сцюарты
* Аранская

* Гановерская
* Віндзорская

 | Ружа ЦюдораўРужа Цюдораў |