**Ча́вускі павет** (руск.: Чаусский уезд) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на Беларусі ў 1777—1922 гг. Цэнтр — г. Чавусы.

Гісторыя
--------

Першапачаткова тэрыторыя павета ўваходзіла ў склад Магілёўскага намесніцтва Вялікага Княства Літоўскага, якое з 1566 года стала часткай Аршанскага павета Віцебскага ваяводства. З 1589 года ў Магілёўскай воласці. Пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай з 1772 па 1777 тэрыторыя адносілася да Магілёўскай правінцыі Расійскай імперыі. У 1777 годзе быў утвораны Чавускі павет у складзе Магілёўскай губерні. У 1796 годзе Магілёўская губерня стала часткай Беларускай губерні, а ў 1801 годзе зноў была выдзелена ў самастойную адзінку.

У красавіку 1919 года павет быў уключаны ў Гомельскую губерню. У маі 1922 года павет быў скасаваны, а яго тэрыторыя была перададзеная ў Горацкі і Магілёўскі паветы. У цяперашні час адпавядае Чавускаму і Дрыбінскаму раёну Магілёўскай вобласці.

Геаграфія
---------

Чавускі павет займаў сярэднюю частку Магілёўскай губерні. Плошча паверхні 2168 кв. вёрст. Плошча павета ўзгорыстая, мае скланенне на поўдзень. Глеба пераважна суглінкавая. Аброшваецца сістэмай ракі Проні, прытоку Сажа. Проня працякала ў павеце 60 вёрст і прымала ў сябе р. Басю з Поўна, Галубінай, Аўчосай і Касінкай, Раста з Дублянкай, Плясной і Рудзеяй. Сплаўных і суднаходных рэк няма. Азёр няма, балот няшмат.

Насельніцтва
------------

Жыхароў у 1900 годзе налічвалася 90 568 чал. (44 969 мужскога і 45 599 жаночага), З іх сяляне складалі 58%, мяшчане — 8%. Праваслаўных 83 479 чалавек, рыма-каталікоў — 1 937 чалавек, астатніх хрысціян — 673 чалавек, іудзеяў — 4 479 чал. Населеных месцаў было 280, у тым ліку 1 горад і 5 мястэчак.

Адміністрацыйны падзел
----------------------

### Воласці

* Гладкаўская — с. Гладкава,
* Галянёўская — с. Галяні,
* Гарадзецкая — с. Гарадзецк,
* Горская — м. Горы,
* Дрыбінская — м. Дрыбіна,
* Радамльская — с. Радамля,
* Расненская — м. Расна,
* Чавуская — г. Чавусы,
* Чарняўская — с. Чэрнеўка

Ураднікі павета
---------------

* Чавускія павятовыя маршалкі

Прамысловасць
-------------

Фабрык і заводаў было 153, з 828 працоўнымі і вытворчасцю на 74 302 р. У павеце была найбольшая колькасць млыноў — 110 і сукнавальняў — 17; па суме вытворчасці першае месца займалі 6 вінакурных заводаў (37 232 р.).

Гл. таксама
-----------

* Чавускі раён

Літаратура
----------

* Насевіч, В. Чавускі павет / Вячаслаў Насевіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2. С. 132.

Спасылкі
--------

* Чаусский уезд. Список волостей, населённых пунктов
* Чавусы — горад святога Марціна (урывак з кнігі Я. А. Зубовіча)

| ⛭Паветы Магілёўскай губерні (1802—1919) |
| --- |
| Аршанскі ·  Бабінавіцкі (да 1840) ·  Быхаўскі (да 1852 Старабыхаўскі) ·  Гомельскі (да 1852 Беліцкі) ·  Горацкі (да 1861 Копыскі) ·  Клімавіцкі ·  Магілёўскі ·  Мсціслаўскі ·  Рагачоўскі ·  Сенненскі ·  Чавускі ·  Чэрыкаўскі | Герб Магілёўскай губерні |

| ⛭Паветы Гомельскай губерні (1919—1926) |
| --- |
| Аршанскі (да 1920) ·  Быхаўскі (да 1923) ·  Гомельскі ·  Горацкі (да 1922) ·  Калінінскі (1923—1924) ·  Клімавіцкі (да 1923) ·  Клінцоўскі (з 1921) ·  Магілёўскі (да 1924) ·  Мазырскі (1919—1920) ·  Мглінскі (да 1922) ·  Навазыбкаўскі ·  Почапскі (1922—1923) ·  Рагачоўскі (да 1924) ·  Рэчыцкі ·  Старадубскі ·  Суражскі (да 1921) ·  Чавускі (да 1922) ·  Чэрыкаўскі (да 1923) |