recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Антонаўка.
**Антонаўка** (руск.: Анто́новка) — вёска ў Гардзееўскім раёне Бранскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Унашаўскага сельскага паселішча.

Гісторыя
--------

Згадваецца з сярэдзіны XVIII стагоддзя як слабада, валоданне Кіева-Пячэрскай лаўры.

Да Лютаўскай рэвалюцыі вёска ў складзе Суражскага павета Чарнігаўскай губерні. 20 лістапада 1917 года вёска абвяшчалася часткай Севершчыны Украінскай Народнай Рэспублікі. 25 снежня 1917 года вёска ўключана ў склад Украінскай рэспублікі Саветаў.

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад Гомельскай губерні РСФСР, а пасля ліквідацыі губерні ў 1926 годзе ў Бранскую губерню.

З 1929 года ў складзе Клінцоўскай акругі, а з 1932 года ў Заходняй вобласці, у 1937 годзе перададзена ў склад Арлоўскай вобласці. У 1944 годзе ўвайшла ў склад Бранскай вобласці.

Пасля аварыі на ЧАЭС вёска аднесена да зоны радыеактыўнага забруджвання і мае статус зоны пражывання з правам на адсяленне.

Станам на 2020 год не мае насельніцтва.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ГКНП 13-012-2011 «Тэхнічная інструкцыя па перадачы найменняў геаграфічных аб’ектаў з рускай мовы на беларускую мову»
2. ↑  Постановление Правительства РФ от 08.10.2015 № 1074 «Об утверждении перечня населенных пунктов, находящихся в границах зон радиоактивного загрязнения вследствие катастрофы на Чернобыльской АЭС».

| ⛭ Населеныя пункты Гардзееўскага раёна |
| --- |
| Сёлы | 
* Вялікі Бор
* **Гардзееўка**
* Гліннае
* Жоўнец
* Кажаны
* Казарычы
* Кузняцы
* Пярэцін
* Пятрова Буда
* Смяльч
* Стругава Буда
* Тварышына
* Унашава
* Шыраеўка

 |  |
| Вёскі | 
* Алісаўка
* Антонаўка
* Дзмітрыеўка
* Завод-Карэцкі
* Калыбелі
* Малаўдзёбнае
* Міхайлаўка
* Наваселле
* Нежча
* Нованавіцкая
* Паконь
* Папоўка
* Петракаўка
* Рудня-Вараб’ёўка
* Старанавіцкая
* Старая Палана
* Стругаўка
* Удзел
* Фёдараўка 1-я
* Фёдараўка 2-я
* Хармынка
* Чарнетаўка
* Чорны Ручай
* Ямнае

 |
| Пасёлкі | 
* Барэц
* Беліца
* Дуброўка
* Заліпоўе
* Зялёны Клін
* Іпуць
* Крашчэнскі
* Мірны
* Мядзведаўка
* Смелы
* Сугродаўка
* Уладзіміраўка
* Шамры

 |
Цэнтральны вакзал Умеа

**Цэнтральны вакзал Умеа** (шведск.: *Umeå centralstation* або *Umeå C*) — чыгуначная станцыя ва Умеа, Швецыя.

Рэканструкцыя плошчы пачалася ў ліпені 2010 года. Станцыя была зачынена з 7 жніўня 2010 г. па 1 чэрвеня 2011 года і за гэты час пасажырапаток перамяшчаўся на новы Усходні вакзал Умеа. Гэта было завершана восенню 2012 года.

Будынак
-------

Станцыя была спраектавана архітэктарам Фолькэ Зэтэрваля і пабудавана паміж 1895-96. У 2001 годзе яна быў абвешчана byggnadsminne.

* Цэнтральны вакзал УмеаЦэнтральны вакзал Умеа
* Унутры вакзалуУнутры вакзалу

Зноскі
------

1. ↑  Ombyggnaden av stationsområdet har påbörjats(нявызн.)(недаступная спасылка).  Umeå Municipality. Архівавана з першакрыніцы 13 жніўня 2010. Праверана 4 September 2010.
2. 1 2  Umeå Central byggs om — tåg, buss och bil påverkas(нявызн.)(недаступная спасылка).  Umeå Municipality. Архівавана з першакрыніцы 13 жніўня 2010. Праверана 4 September 2010.
3. 1 2  Järnvägsstationen(нявызн.)(недаступная спасылка).  Västerbottens museum. Архівавана з першакрыніцы 24 снежня 2018. Праверана 4 September 2010.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Цэнтральны вакзал Умеа на Вікісховішчы |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ліпень.

**Ліпень** — археалагічны помнік — селішча за 1 км на ўсход ад аграгарадка Ліпень (былое мястэчка Халуй) Асіповіцкага раёна Магілёўскай вобласці, справа ад дарогі на вёску Знаменка, ва ўрочышчы Стараселле, уздоўж берага Свіслачы да сучасных вясковых могілак.

У 2010 годзе селішча было занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння.

Плошча каля 3,5 га. Абследавалі ў 1926 годзе С. С. Шутаў і М. М. Улашчык, у 1965 годзе — Л. Д. Побаль, у 1978 годзе — A. Р. Мітрафанаў. У 2001 годзе А. У. Ільюцік даследавала 96 м² ва ўсходняй частцы помніка. У 2009 годзе абследаваў Ю. А. Заяц. Матэрыялы даследаванняў знаходзяцца ў Інстытуце гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Культурны пласт складе 0.35—0.4 м. і прасочваецца на ўсёй плошчы селішча, асабліва ў абрыве берага Свіслачы. Адносіцца да культуры тыпу верхняга пласта Банцараўшчыны (VI — VIII стагоддзі), эпохі Кіеўскай Русі (X — XIII стагоддзі).

Знойдзены грубаляпная кераміка жалезнага веку (гладкасценная, штрыхаваная і з расчосамі), фрагменты гаршкоў тэракогавага XII — 1-й паловы XIII стагоддзяў і моранага 2-й паловы XVI — XVII стагоддзяў, гліняная абмазка, фрагмент прасліца і грузік, жалезныя каваныя цвікі і нож, донца прамавугольнай формы шклянога штофа, крамянёвы скрабок.

Літаратура
----------

* Заяц, Ю. А. Ільюцік, А. У. Ліпень / Ю. А. Заяц, А. У. Ільюцік // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 2: Л — Я. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2009. — 492, [1] c. — С. 17. — ISBN 978-985-11-0354-2.
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.
* Шутаў С. С. Улашчык М. М. Археолёгічныя разьведкі на Ніжняй Сьвіслачы ўлетку 1926 г. (Даклад, прачыт. у 1927 г. на пасяджэнні Культурна-гістарычнай секцыі краязнаўчага таварыства БДУ) //Зап. аддз. гуманіт. навук / Беларуская акадэмія навук. — 1930. — Кн. U, т. 2: Пр.ацы археалагічнай камісіі. — С. 105—120: іл.; табл.

Спасылкі
--------

* Ліпень (археалагічны помнік) на сайце «Архіварта»
**Анто́нью Фелісья́ну ды Кашты́лью** (парт.: António Feliciano de Castilho; 28 студзеня 1800, Лісабон, Партугалія — 18 чэрвеня 1875, Лісабон, Партугалія) — партугальскі паэт-рамантык.

Біяграфія
---------

Аслеп у 6-гадовым узросце. Вучыўся ва ўніверсітэце Каімбры. Падчас паўстання ў 1820 годзе супраць англійскай акупацыі выступіў з ананімнай драматызаванай одай «Да свабоды».

Першыя зборнікі вершаў «Лісты Эхо да Нарцыса» (парт.: Cartas de Echo e Narciso, 1821), «Вясна» (парт.: A Primavera, 1822) і іншыя створаны ў духу ідылічнай паэзіі; для паэм «Ноч у замку» (парт.: A Noite do Castello, 1836), «Рэўнасць барда» (парт.: Os Ciúmes do Bardo, 1838), зборнік вершаў «Восень» (парт.: O Outono, 1863) і інш. характэрны рамантычныя рысы. Нягледзячы на прыхільнасць да рамантызму, захоўваў у сваёй творчасці элементы класіцызму і імкнуўся да ідыліі (паэма «Каханне і меланхолія», 1828). У некалькіх паэмах апрацаваў народныя паданні і легенды. Вершам Каштылью ўласцівыя элегічныя матывы, цудоўныя апісанні прыроды.

На працягу некалькіх гадоў Каштылью выпускаў «Revista Universal Lisbonense» («Універсальны лісабонскі часопіс»), які адстойваў традыцыі рамантызму і іділічнай паэзіі XVIII ст.

Ліст Каштылью, які ўсхваляў паэму рамантыка Піньейру Шагаса за адмову ад «злобы дня», выклікаў рэзкі адказ Антэру ды Кентала і паклаў пачатак шматгадовай палеміцы, так званай каімбрскай спрэчцы, у якой паэт выступаў у абарону ўжо састарэлых прынцыпаў рамантычнага мастацтва, супраць рэалізму. У 1870 годзе атрымаў тытул віконта ды Каштылью.

Зноскі
------

1. 1 2  Antonio Feliciano de Castilho // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  António Feliciano Castilho // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. ↑  *Itaú Cultural* Antonio Feliciano de Castilho // Enciclopédia Itaú Cultural — São Paulo: Itaú Cultural, 2001. — ISBN 978-85-7979-060-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q174'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10304263'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41599984'></a>

Літаратура
----------

* Castelo Branco С. Castilho-Alguns, aspectos vivos da sua obra, Lisboa, 1935.
* Большая советская энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия 1969—1978
* Краткая литературная энциклопедия

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Антонью Фелісьяну ды Каштылью
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Цэнтральны рэгіён.
 
**Цэнтральны рэгіён развіцця Румыніі** (рум.: Regiunea de dezvoltare Centru) — адзін з рэгіёнаў развіцця Румыніі. Не з'яўляецца адміністрацыйнай адзінкай, быў створаны ў 1998 годзе для лепшай каардынацыі мясцовага развіцця падчас уступлення Румыніі ў Еўрапейскі саюз.

Склад
-----

У склад ЦРР Румыніі ўваходзяць жудзецы:

* Алба
* Брашаў
* Кавасна
* Мурэш
* Сібіу
* Харгіта

Насельніцтва
------------

Станам на 2004 год, у рэгіёне пражывала 2 523 021 чалавек. Шчыльнасць насельніцтва склала 73,99 чал./км², што менш за сярэдні ўзровень па краіне (91,3 чал./км²). Румыны складалі 65,4 % ад агульнай колькасці насельніцтва, венгры — 29,9 %, цыгане — 4 %.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт

| Рэгіёны развіцця Румыніі |
| --- |
| 
Бухарэсцкі ·  Заходні ·  Паўночна-ўсходні ·  Паўночна-заходні ·  Паўднёва-ўсходні ·  Паўднёва-заходні ·  Цэнтральны ·  Паўднёвы
 | Flag of Romania |
**Наканечнікі** — элемент ручной кідальнай зброі. Вырабляліся з каменю, косці, дрэва, металу. Мацаваліся да канца дрэўка дзіды, кап’я, стралы, суліцы і інш. Мацавалі наканечнікі да дрэўка рэчывам, якое звязвае (смала, бярозавы вар і інш.).

Першыя наканечнікі вядомы з эпохі верхняга палеаліту. Найбольш наканечнікі сустракаюцца на помніках эпох мезаліту, неаліту, бронзы. Форма і памеры наканечнікаў розныя і залежаць ад таго, у які час іх выраблялі і да якой культуры яны належаць.

Літаратура
----------

* *Ксяндзоў У. П.* Наканечнікі // Энцыклапедыя Археалогія і нумізматыка Беларусі. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1993.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778296017 |
**Накада** — горад на заходнім беразе Ніла ў Егіпецкай правінцыі Кена. Быў вядомы ў Старажытным Егіпце як горад **Нубт**, а ў антычнасці як **Омбас**. Назва паходзіць ад старажытнаегіпецкага слова *нуб* (золата), па прычыне блізкасці залатых капаленяў у Аравійскай пустыні.

Накада складаецца з некалькі вёсак, такіх як Тух, Хатара, Данфік і Завайда. Горад размешчаны каля некропаля дагістарычнага, дадынастычнага перыяду 4400-3000 гг. да н.э.

Археалогія
----------

Археалагічныя раскопкі ў Накадзе дазволілі зрабіць знаходкі эпохі неаліту, якія падзяляюцца на тры культуры, названыя паслядоўна:

* культура Накада I (амрацкая культура),
* культура Накада II (герзейская культура)
* культура Накада III (семанійская культура), або Нулявая дынастыя.

Вялікая колькасць знаходак з Накады дазволіла датаваць усе культуры Егіпта і яго наваколляў.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Накада
Марская ракавіна
**Рэзананс у марской ракавіне, Шум мора ў ракавіне** — папулярны народны міф, што калі нехта трымае ракавіну ля свайго вуха, то ў ёй чутно гук мора.

На самай справе гук, які можна пачуць, гэта шум навакольнага асяроддзя, што рэзаніруе ў паражніне корпуса ракавіны. Той жа эфект можа быць атрыманы з любым рэзанатарам, такім як пусты кубак або нават проста далонь, складзеная ў выглядзе лыжкі. Падабенства шуму, які выходзіць з рэзанатара да гукаў акіяну звязана з падабенствам паміж гукамі хваль і паветраных патокаў.

Спасылкі
--------

* The Ocean in a Seashell Архівавана 7 лютага 2012.
* Do you hear the sea from a shell? Архівавана 20 мая 2010.
* How Stuff Works
**Роберт Лоўры** (нар. 23 снежня 1987, Філадэльфія, ЗША) — амерыканскі баскетбаліст, разыгрываючы.

Кар’ера
-------

Баскетболам пачаў занімацца ў старэйшай школе. Быў у камандзе коледжа Сесіл і 2 сезоны ва ўніверсітэце Дэйтана.

Прафесійная кар’ера разыгрываючага пачалася ў другой нямецкай лізе, у клубе «Саар-Пфальц Бравес». Затым сезон у чэшскім «Хамутоў», пасля якога ён перабраўся ў турэцкі «Балыкесірспор».

У сезоне 2013/14 гуляў у італьянскім клубе другога дывізіёну «Трапані», а наступны год пачаў у грэчаскім клубе «Каройвас», але ўжо ў снежні 2014 года перайшоў у ВЭФ, з якім стаў чэмпіёнам Латвіі.

Наступным клубам Роберта стаў «Неа Кіфісія», але ўжо ў студзені ён перабіраецца ў нямецкую «Альбу». Потым — «Астана», «Антальяспор» і «Торунь». Сезон 2019 гулец пачынаў у грэчаскім «Прамітэасе».

У кастрычніку 2019 года падпісаў кантракт з баскетбольным клубам «Цмокі-Мінск».

Зноскі
------

1. ↑  College Basketball at Sports-Reference.com Праверана 28 ліпеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q100311335'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18002875'></a>
2. ↑  Лоўры ў «Цмокі-Мінск» Архівавана 17 ліпеня 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Basketball-Reference.com (Еўропа) · Eurobasket.com (ігрок) · RealGM (ігрок) · Sports-Reference.com (каледж) · Адзіная ліга ВТБ · РФБ |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сцюарт.

**Роберт Лі Сцюарт** (англ.: Robert Lee Stewart; нар. 13 жніўня 1942, Вашынгтон) — амерыканскі пілот, лётчык-выпрабавальнік, астранаўт, генерал.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў горадзе Вашынгтон, акруга Калумбія, ЗША. У 1960 годзе скончыў сярэднюю школу (*Hattiesburg High School*) у горадзе Гётысберг, штат Місісіпі. У 1964 годзе скончыў Універсітэт Паўднёвай Місісіпі (*University of Southern Mississippi*) і атрымаў ступень бакалаўра па матэматыцы.
У маі 1964 года Сцюарт пачаў службу ў арміі ЗША. У жніўні 1979 года ён далучыўся да НАСА. Яго тэхнічныя абавязкі былі тэставанне і распрацоўка сістэм кіравання палётам для STS-1.

У касмічную прастору адправіўся два разы: 3—11 лютага 1984 года з В. Брандам, Р. Гібсанам, Б. Мак-Кандлесам і Р. Мак-Нэрам здзейсніў (як спецыяліст палёту) палёт на касмічным караблі «Спэйс шатл» (STS-41B «Чэленджэр»), а 3—11 лістапада 1985 года на STS-51J «Атланціс».

Здзейсніў два выхады ў адкрыты космас. Агульная працягласць палётаў: 12 сутак 1 гадзіна 2 хвіліны 45 секунд.

Заўвагі
-------

1. 1 2  Касмічная энцыклапедыя

Літаратура
----------

* Сцю́арт Роберт // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 315. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Robert Lee Stewart (руск.).  Касмічная энцыклапедыя. Архівавана з першакрыніцы 2 лістапада 2012. Праверана 11 ліпеня 2023.
* Biographies of U.S. Astronauts Stewart. Robert Lee // SPACEFACTS (англ.)(Праверана 11 ліпеня 2023)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GTAA: 158000 · LCCN: n89119019 · VIAF: 4059697 |
Галун на пагоне
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Галун (значэнні).
**Галун** (ад фр.: galon — борт, край адзежыны, а стара-французскай gale — цудоўны, прыгожы) — басонны выраб (тканы, плецены) ў выглядзе тасьмы або стужкі, павязкі, ашалёўкі, аблямоўкі шырынёй 5-60 мм, якая вышытая залатымі, срэбнымі, каніцельнымі (меднымі, алавянымі) ніткамі.

Галун выкарыстоўваюцца ў аздабленні ваеннай і паліцэйскай уніформы  (укр.) (бел. мундзір  (укр.) (бел. царкоўнага адзення, у якасных аздабленнях на тэкстылі, парцьерах і ў іншых прадметах адзення і ва ўпрыгожванні мэблі.

Аздабленне з галуну распаўсюджаныя і ў традыцыйнай святочнай вопратцы. Словам «галёнка» («галунок») называўся ўкраінскі дзявочы галаўны ўбор з паласы галуну.

Зноскі
------

1. ↑  Лазука, Барыс Андрэевіч. Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. ― Мінск : Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл. партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.

Літаратура
----------

* Лазука, Барыс Андрэевіч. Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. ― Мінск : Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл. партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.
* *Словник іншомовних слів* за редакцією О. С. Мельничука, Київ, 1974

Спасылкі
--------

* Галун // Універсальний словник-енциклопедія. — 4-те вид. — К. : Тека, 2006.
**Навакру́пецкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Новы Крупец.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Добрушскага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Гомельскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя перададзена ў склад новаўтворанага Крупецкага сельсавета Церахоўскага раёна.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рос.
**Даяна Рос** (англ.: Diana Ross, поўнае імя *Даян Эрнесцін Эрл Рос*, англ.: Diane Ernestine Earle Ross; нар. 26 сакавіка 1944 г. Дэтройт, Мічыган, ЗША) — амерыканская спявачка (соўл, рытм-н-блюз, поп, дыска, джаз, рок-н-рол), аўтар песень, актрыса, музычны прадзюсар. У 1960-х гадах удзельніца гурта «The Supremes». У пачатку 1970-х гг. пачала сольную кар’еру. Неаднаразова намінавалася на прэміі «Грэмі», «Оскар», «Залаты глобус», American Music Awards, «BAFTA» і інш.

Рос адна з нямногіх, хто мае 2 зоркі на галівудскай «Алеі славы» (адна — за сольную кар’еру, другая — за кар’еру ў складзе «The Supremes»).

Выконвала OST да мультфільма «Зямля да пачатку часоў»

За ўсю сваю музычную кар’еру запісала 57 студыйных альбомаў і прадала больш за 150 мільёнаў дыскаў па ўсім свеце. У 1999 годзе музычны канал VH1 занёс Даяна Рос у спіс 100 найвялікшых жанчын у рок-н-рол, змясціўшы яе пад № 38 (гурт The Supremes значыўся пад № 16). У 2005 годзе часопіс «Rolling Stone» уключыў Даяну Рос разам з гуртом «The Supremes» у лік 100 найвялікшых выканаўцаў усіх часоў пад № 97.

Зноскі
------

1. ↑  Diana Ross // Internet Broadway Database — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q31964'></a>
2. ↑  Diana Ross // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
Султанат Аюбідаў пры Салах ад-Дзіне Юсуфе ў 1188 годзе.
**Айюбі́ды** (араб. الأيوبيون‎‎) — сярэднявечная мусульманская дынастыя блізкаўсходніх кіраўнікоў курдскага паходжання (1169—1525). Прадстаўнікі галоўнай лініі дынастыі Аюбідаў кіравалі Егіптам (1169—1252, з 1174 года з тытулам *Султан*), з'яўляючыся пры гэтым сюзерэнам для бакавых галін дынастыі, якія кіравалі ў розных рэгіёнах Блізкага Усходу (у Палесціне, Сірыі, Іраку, Аравіі, Малой Азіі).

Першапачаткова васалы дынастыі Зенгідаў у Халебе. Пасланыя ў 1169 годзе атабекам Нур ад-Дзінам Махмудам на дапамогу фацімідскаму халіфу для арганізацыі супраціўлення крыжакам, атрымалі ад яго пасаду вялікага везіра Егіпта. Пасля смерці ў 1171 годзе апошняга халіфа аль-Адзід лі-Дзіні-Лаха, ліквідавалі Фацімідскі халіфат, фармальна абвясцілі Егіпет часткай дзяржавы султаната Зенгідаў і прызналі духоўную ўладу Абасідаў.

У 1174 годзе абвясцілі незалежнасць ад дынастыі Зенгідаў і пачалі свае заваяванні.

Яе заснавальнік Салах-ад-Дзін зрынуў шыіцкую дынастыю Фацімідаў, абапіраючыся на цюркска-сельджукскія войскі, якія знаходзіліся ў Егіпце. Улада Аюбідаў распаўсюдзілася на Кірэнаіку і Трыпалітанію (1173), Емен (1173), Сірыю (1174), верхнюю Месапатамію (1180-86). Яны нанеслі шэраг паражэнняў крыжакам, пераследвалі шыітаў. У рэлігійным жыцці ўмацоўвалася панаванне сунізму. Усе выхадцы з роду Аюба мелі ў самастойным кіраванні асобныя правінцыі. У 1238 годзе дзяржава распалася на ўдзелы. У 1250 годзе мамлюкі забілі апошняга султана з Аюбідаў і захапілі ўладу.

Дзяржава Аюбідаў падзялялася на шматлікія ўдзелы. Глава дынастыі насіў тытул султана, іншыя члены дынастыі — малікаў і аміраў.

У часы Аюбідаў усеагульнае распаўсюджанне атрымалі сацыяльныя інстытуты позняга Сярэднявечча, а менавіта (у выніку  рэформы 1181 года) ваенна-ленная сістэма *ікта*. Пры захаванні рэгламентацыі і  дзяржаўнай  манаполіі на вытворчасць і збыт некаторых відаў прадукцыі павялічвалася значэнне прыватна- гаспадарчых адносін, свабоднага  рамяства і прыватнага  гандлю. У  рэлігійным жыцці зацвердзілася перавага сунізму, распаўсюдзіліся суфізм і дэрвішскія ордэны. Сацыяльнае і  палітычнае жыццё зведала ўплыў ірана-цюркскіх традыцый Сельджукідаў.

Найважнейшыя прадстаўнікі:

* Саладзін (1171—1193)

Зноскі
------

1. ↑  Исторический словарь, 2000
2. ↑  К. А. Панченко, 2000
3. ↑  *Лазарев, Михаил*. Курды и курдский вопрос **(нявызн.)**.  Кругосвет. Праверана 31 студзеня 2014.

Літаратура
----------

* *Крымский А. Е..* Эйюбиды // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Айюбиды // Исторический словарь. — 2000.
* *К. А. Панченко.* Айюбиды // Православная энциклопедия. — М. 2000. — Т. 1. — С. 345-347.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аюбіды
Полтараўшчынскі вялікі камень
Полтараўшчынскі вялікі камень
**Полтараўшчынскі вялікі камень** — валун у Беларусі, геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння. Размешчаны за 500 м на захад ад в. Полтараўшчына Смаргонскага раёна Гродзенскай вобласці. Валун сярэднезярністага гнейсу з крышталямі кварцу і палявога шпату. Даўжыная бачнай часткі складае 4,8 м, шырыня 2,3 м, вышыня 1,8 м, у абводзе 10,7 м, аб'ём 20 м³, маса каля 53 т. Прынесены ледавіком каля 150—130 тыс. гадоў назад з тэрыторыі Фенаскандыі. Ахоўны статус нададзены ў 1995 годзе.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Полтараўшчынскі вялікі камень на Вікісховішчы |
**Навальніца-О** — беларускі комплекс выяўлення аператараў мультыкоптараў, распрацаваны ААТ КБ «Радар» у рамках серыі сістэм РЭБ «Навальніца».

Прызначаны для аўтаматызаванага пошуку на мясцовасці і відэарэгістрацыі аператараў мультыкоптараў. Складаецца з лятучай платформы на базе квадракоптара Matrice 210 з пеленгатарнай антэнай, двухканальным лічбавым радыёпрымачом і відэакамер, пульта кіравання з планшэтным кампутарам, кейс-кантэйнерам для перавозкі і спецыяльнага праграмнага забеспячэння для планшэтнага кампутара.

Мяркуецца ўзаемадзеянне комплексу з іншымі сістэмамі серыі, напрыклад «Навальніца-С», у кампетэнцыю якой уваходзіць выяўленне беспілотніка і, пры неабходнасці, яго перахоп і пасадка. Толькі пасля гэтага ў дзеянне ўступае выраб «О». Першапачаткова вырабляецца ўзлёт кіраванай лятучай платформы на вышыню 50—100 м, пошук і пеленгаванне сігналаў пульта кіравання мультыкоптарам. Пошук аператара вырабляецца ў два этапы. На першым лятаючая платформа вырабляе пеленгаванне пульта кіравання з двух кропак
прастора. У кропку перасячэння пеленгаў (месца размяшчэння аператара) накіроўваецца група захопу. На другім лятаючая платформа ажыццяўляе аўтаматызаваны палёт з пастаянным
пеленгаваннем пульта, візуальным пошукам, відэарэгістрацыяй дзеянняў аператара.

Спасылкі
--------

* Комплекс обнаружения операторов мультикоптеров "Гроза-О" на официальном сайте КБ Радар Архівавана 28 лютага 2021.
**Аэрапорт Дангхоі** (в’етн.: Sân bay Đồng Hới) — буйны аэрапорт В’етнама. Знаходзіцца за 6 кіламетраў на ўсход ад Дангхоі.
Аэрапорт эксплуатуецца з 1984 года, мае адну ўзлётна-пасадачную паласу даўжынёй 2400 метраў і шырынёй 42 метры, здольную прымаць паветраныя судны тыпу Airbus A321, Іл-76, Ту-154 і ніжэйшага класа. Абмежаванне максімальнага узлётнай вагі — 200 тон.

Гісторыя
--------

Першая чарга аэрапорта была пабудавана к 1935 году.

28 мая 2008 аэрапорту быў ён пачаў абслугоўваць замежныя рэйсы.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Аэрапорт Дангхоі на Вікісховішчы |

* Dong Hoi airport put into use Архівавана 3 лютага 2009.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пакроўскі.

**Георгій Фёдаравіч Пакроўскі** (15 студзеня 1915, Сімферопаль — 4 ліпеня 2002, Масква) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Мінскай вобласці. Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

У Чырвонай Арміі з 1936 года. Член КПСС з 1942. Скончыў Ваенныя акадэміі імя Фрунзэ (1948) і Генштаба (1955). У Вялікую Айчынную вайну начальнік штаба стралковага палка, з лістапада 1942 года камандзір партызанскай брыгады ў Арлоўскай вобласці, камандзір партызанскага злучэння ў Кіеўскай вобласці, у ЦШПР, у лютым—ліпені 1944 года камандзір партызанскай брыгады «Народныя мсціўцы» імя В. Т. Варанянскага. У 1948—64 гадах служыў у Галоўным упраўленні баявой і фізічнай падрыхтоўкі Сухапутных войск Савецкай Арміі, Ваеннай акадэміі Генштаба, Групе савецкіх войск у Германіі. З 1965 года працаваў у Міністэрстве знешняга гандлю СССР.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.

Спасылкі
--------

* Георгій Фёдаравіч Пакроўскі на сайце «Героі краіны»
**Глаўкацы́сціс** (*Glaucocystis*) — род аднаклетачных і каланіяльных водарасцей, які належыць да старажытнага аддзела *Glaucophyta*.

Апісанне
--------

Клеткі і капоніі (з 2—4—6 клетак) сіне-зялёныя, авальвыя, з тонкай, часам патоўшчанай на полюсах абалонкай, свабодна плаваюць або прымацаваны да субстрату сліззю. Памер клетак 15—30X10—28 мкм, калоцій — да 26X63 мкм.

Глаўкацысціс — прыклад цеснага эндасімбіёзу двух арганізмаў — бясколернай і сіне-зялёнай водарасцей: ролю хларапласту ў клетках выконваюць шматлікія, авальныя або стужка-, чэрвепадобныя сіне-зялёныя водарасці (да 20). У апошнім выпадку стужкі збліжавы канцамі на процілеглых баках клетак. Клетачнае ядро адно, цэнтральнае. Запасное рэчыва — дробныя зярняты крухмалу, якія густа размешчаны ў цытаплазме.

Размнажэнне бясполае — аўтаспорамі (2—4), якія ператвараюцца ў даччыныя клеткі ўнутры матчынай абалонкі.

Пашырэнне
---------

У родзе адрозніваецца да 19 відаў. У азёрах Беларусі адзначаны глаўкацысціс ностакавы (*Glaucocystis nostochinearum*), пашыраны ў Еўразіі, Паўночнай Амерыцы, Паўднёвай і Заходняй Афрыцы.

Зноскі
------

1. ↑  Algae Base Архівавана 5 лістапада 2019.

Літаратура
----------

* *Міхеева Т. М.* Глаўкацысціс // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Тучынка.

| Чацвёртая лінія |
| --- |
| умоўныя абазначэнні |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  |  |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Цівалі |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Альшэўская |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Вяснянка |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Старавіленскі шлях |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Кіеўскі сквер |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Максіма Багдановіча |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Політэхнічная |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Друкарская |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Батанічны сад |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Сляпянка |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Даўгабродская |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Серабранка |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Козырава |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Праспект Міру |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Лакаматыўная |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Берасцейская |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Тучынка |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |

 |

**«Тучынка»** (трансліт: Tučynka) — запланаваная станцыя Чацвёртай лініі Мінскага метрапалітэна, якая будзе размешчана на скрыжаванні вуліцы Панамарэнкі і праспекта Пушкіна, паміж станцыямі «Цівалі» і «Берасцейская».

На праектных схемах развіцця Мінскага метрапалітэна першапачаткова была пазначана як «Харкаўская» (руск.: Харьковская). У маі 2017 года Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт на сваім сайце распачаў галасаванне па выбары назваў новых станцый, станцыі было прапанавана надаць назву «Тучынка», па назве гістарычнага прадмесця Мінска.

18 студзеня 2018 года рашэннем Мінгарвыканкама была афіцыйна зацверджана назва «Тучынка».

Зноскі
------

1. ↑  Схема паэтапнага развіцця ліній Мінскага метрапалітэна Архівавана 28 мая 2021.
2. ↑  Вынікі галасавання Архівавана 2 чэрвеня 2017.. Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт
3. ↑  Без «Минск-Мира». В столице утвердили названия станций четвертой линии метро(недаступная спасылка)
**Парызанская брыгада «Разгром»** — партызанская брыгада, створаная ў кастрычніку 1942 года на базе атрадаў «Разгром», арганізаванага ў лютым 1942, «Камуніст», «Сцяг», «Іскра», арганізаванага ў маі 1942 года. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Барысаўскага, Смалявіцкага, Чэрвеньскага раёнаў. 2 ліпеня 1944 года брыгада (1721 партызан, 6 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* атрад «Разгром»;
* атрад «Іскра»;
* атрад «Сцяг»;
* атрад «Радзіма»;
* атрад «Мсцівец»;
* атрад імя Суворава.

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* П. Ц. Клявакін;
* М. Х. Балан

### Камісары

* С. І. Лашук;
* С. А. Собалеў;
* А. В. Зямскоў;
* І. В. Лакціёнаў

### Начальнікі штаба

* К. С. Сасункевіч;
* А. Ц. Кароткі;
* В. В. Дручкоў

Гісторыя
--------

15 лютага 1943 года партызаны разграмілі торфапрадпрыемства ў Смалявіцкім раёне. На чыгуначных участках Жодзіна — Пліса 19 верасня 1943 года і Смалявічы — Калодзішчы 20 чэрвеня 1944 года падарвалі больш за 2 тысячы рэек. 14 мая 1944 разграмілі нямецкія гарнізоны ў вёсках Зарэчча і Пятровічы Смалявіцкага раёна, 28 мая 1944 — у вёсцы Цешкаўка Барысаўскага раёна, 14 чэрвеня 1944 года — чыгуначную станцыю Пліса. 21 чэрвеня 1944 года вялі бой з карнікамі ў Смалявіцкім раёне.

Памяць
------

У 1982—1984 гадах у вёсцы Раваніцкая Слабада Чэрвеньскага раёна ў гонар брыгады створаны мемарыяльны комплекс «Разгром».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Партызанская брыгада «Уперад»** — партызанская брыгада, створаная на базе перапраўленага 21 красавіка 1942 года ў нямецкі тыл атрада (30 чалавек), які папоўніўся мясцовым насельніцтвам. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Добрушскага, Чачэрскага, Кармянскага, Рагачоўскага, Свяцілавіцкага, Касцюковіцкага, Краснапольскага, Крычаўскага, Прапойскага, Хоцімскага, Чавускага, Чэрыкаўскага раёнаў і Арлоўскай вобласці. 1 кастрычніка 1943 года брыгада (411 чалавек) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Камндаванне
-----------

### Камандзіры

* П. Р. Шамякін;
* П. Г. Малюгін

Гісторыя
--------

Партызаны пусцілі пад адхон 101 эшалон, знішчылі і папсавалі 77 паравозаў, 1180 вагонаў і платформ, 75 аўтамашын, 5 самалётаў, 39 танкаў і бронемашын, параход і 2 баржы, узарвалі 32 склады, 38 мастоў, сапсавалі 59 км чыгуначнага пуці і 9 км тэлеграфна-тэлефоннай лініі. У баі разам з партызанскім атрадам «Слаўны» знішчылі 50 гітлераўцаў, 5 грузавых і легкавую аўтамашыны, 2 гарматы, 2 мінамёты, захапілі зброю. Перадавалі камандаванню Чырвонай Арміі звесткі разведкі. 29 верасня разам з часцямі Чырвонай Арміі разграмілі нямецкую калону, захапілі 300 падвод, 5 аўтамашын з боепрыпасамі, 7 самаходных гармат «Фердынанд», 3 гарматы, 4 мінамёты і іншае.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Цэрэра.

**Цэрэра** (лац.: Ceres, род. ск. *Cereris*) — старажытнарымская багіня, другая дачка Сатурна і Рэі (у грэчаскай міфалогіі ёй адпавядае Дэметра). Яе малявалі прыгожай матронай з садавіной у руках, бо яна лічылася заступніцай ураджаю і ўрадлівасці (нярэдка разам з Анонай — заступніцай жніва). Адзіная дачка Цэрэры — Празерпіна, якая нарадзілася ад Юпітэра.

Себасцьян Бурдон. Вакх і Цэрэра з німфамі і сатырамі. Будапешт
Міф пра Дэметру/Цэрэру і выкраданне Персефоны/Празерпіны лёг у аснову Элеўсінскіх містэрый, распаўсюджаных на ўзбярэжжы Міжземнага мора на працягу больш за 2000 гадоў — само лацінскае «caerimonia» = «цырымонія» ўзыходзіць да лац.: Ceres Mater. Багіня-маці адшуквала выкрадзеную дачку, у сувязі з чым — не магла цалкам выконваць сваю функцыю «даваць ежу і жыццё чалавецтву». Ад смутку Дэметры — прырода завядала. Урэшце, асцерагаючыся, што жыццё на Зямлі можа спыніцца, Юпітэр загадаў Плутону вяртаць з падзямелля Празерпіну — да маці-Дэметры на паўгода: тады пачынаецца вясна і прырода расквітае, а з сыходам Празерпіны — Дэметра смуткуе, настае восень і прырода завядае.

Гэта багіня ўрадлівасці не магла вынесці віду галоднага дзіцяці. Цэрэра клапацілася аб асірацелых ці кінутых дзецях.

Імем Цэрэры названа карлікавая планета ў поясе астэроідаў унутры Сонечнай сістэмы Цэрэра.

Гл. таксама
-----------

* Дэметра
* Цэрэаліі — свята і гульні ў Старажытным Рыме ў гонар Цэрэры

| ⛭Старажытнарымская рэлігія і міфалогія |
| --- |
| Жрацы | 
Аўгуры •
Аўгусталы •
Арвальскія браты •
Вялікі пантыфік •
Вясталкі •
Гаруспік •
Калегія пантыфікаў •
Саліі •
Свяшчэнны цар •
Фецыялы •
Тыцыі •
Фламіны •
Эпулоны
 |  |
| Вераванніі рытуалы | 
Кнігі Сівіл •
Святы
(Квінкватрыі •
Кансуаліі •
Лемурыя •
Луперкаліі •
Матраналіі •
Нептуналіі •
Парэнталіі •
Сатурналіі •
Тэрэнцінскія гульні •
Цэрэаліі •
Ювеналіі) •
Храм •
Аўспіцыі
 |
| Галоўныя багі | 
Апалон •
Венера •
Веста •
Вулкан •
Дыяна •
Квірын •
Марс •
Меркурый •
Мінерва •
Нептун •
Плутон •
Цэрэра •
Юнона •
Юпітэр
 |
| Іншыя багі,бажаствы і духі | 
Анона •
Белона •
Добрая багіня •
Вагітан •
Дыяскуры •
Кібела •
Конс •
Купідон •
Лары •
Опс •
Оркус •
Рома •
Сатурн •
Сол •
Тэлус •
Фаўн •
Янус •
Прыяп •
Пенаты
 |
| Персаніфікацыя | 
Ангерона •
Віртус •
Канкордзія •
Хонас •
Фартуна
 |
**Партызанская брыгада «Першамайская»** — партызанская брыгада, створаная ў маі 1943. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Карэліцкага, Навагрудскага, Мірскага, Гарадзішчанскага, Навамышскага раёнаў. 10 ліпеня 1944 года брыгада (627 партызан, 4 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

Брыгада была створана на базе атрадаў «Грозны», І. В. Маркава, «Стралкова», «Золатава», «Кастрычнік». У снежні 1943 года з брыгады былі вылучаны атрады імя Будзённага, імя Катоўскага, «Грозны» і на іх базе створана партызанская брыгада «25 гадоў БССР», у сакавіку 1944 года на базе атрада імя Суворава была створана партызанская брыгада імя А. В. Суворава. На момант злучэння з Чырвонай Арміяй у склад брыгады ўваходзілі:

* атрад імя 1 мая;
* атрад «Кастрычнік»;
* атрад імя Жданава;
* атрад імя Якуба Коласа.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* Н. Г. Кавалёў

### Камісары

* А. І. Дзееў;
* М. І. Ільініч.

### Начальнікі штаба

* Б. А. Мічурын;
* П. М. Пярсідскі.

Гісторыя
--------

Партызаны ў верасні — кастрычніку 1943 года зрабілі 57 дыверсій, у выніку якіх падарвалі некалькі эшалонаў, знішчылі масты на чыгуначным участку Дварэц — Выгада і каля станцыі Дамашэвічы, 2 масты на рацэ Уша і каля вёскі Вялікія Жухавічы; на чыгуначным участку Баранавічы — Наваельня падарвалі больш за 900 рэек, у чэрвені 1944 года паміж станцыямі Нёман і Яцукі — больш за 570 рэек. Правялі шмат баёў па знішчэнню нямецкіх гарнізонаў, супраць карных экспедыцый. У ліпені 1943 года (з кавалерыйскім атрадам Дз. А. Дзенісенкі) вялі абарончыя баі на правым беразе Нёмана, і (з брыгадай імя Жукава) каля возера Кромань. У кастрычніку 1943 года разбілі нямецкі абоз каля вёскі Юравічы, знішчылі 34 аўтамашыны. У чэрвені 1944 года разам з брыгадай імя Суворава знішчылі нямецкі апорны пункт у вёсцы Купіск.

Памяць
------

У 1979 годзе ў вёсцы Ярэмічы Карэліцкага раёна ў гонар брыгады была пастаўлена стэла.

Зноскі
------

1. ↑  пазней імя Катоўскага
2. ↑  пазней імя Суворава
3. ↑  пазней імя 1 мая, арганізаваны ў чэрвені 1942 года
4. ↑  арганізаваны ў студзені 1943 года
5. ↑  створаны ў кастрычніку 1943 года

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
Карта Цэнтропы
**Цэнтропа** (англ.: Centrope) — рэгіён у цэнтральнай Еўропе на памежжы чатырох краін. Тут — у сярэднім цячэнні Дуная, на скрыжаванні гандлёвых шляхоў — судакранаюцца сваімі найбольш населенымі рэгіёнамі Аўстрыя, Славакія, Венгрыя і Чэхія.

Гісторыя
--------

Яшчэ ў часы Старажытнага Рыма гэтая тэрыторыя была важным гандлёвым хабам, дзе Дунай перасякаўся з бурштынавым шляхам. Некалькі тысячагоддзяў народы, што насялялі рэгіён, мелі супольную гісторыю, аднак пасля Першай сусветнай вайны аказаліся падзеленым паміж нацыяналнымі краінамі, а пасля Другой сусветнай — нават апынуліся ў розных лагерах. Еўраінтэграцыя стала новай магчымасцю для знікнення межаў і сумеснага росквіту. Менавіта таму ў пачатку ХХІ стагоддзя гэтыя краіны былі названы «Lost and found» (згубленыя і знойдзеныя).

Яшчэ да ўваходжання Венгрыі, Чэхіі і Славакіі ў ЕС (2004) былі рэалізаваны наступныя праекты: «BAER — Building a European Region», закліканы спрыяць ператварэнню Цэнтропы ў транснацыянальны рэгіён; і Direct Investment Agency Net (DIANE), з мэтай прывабіць у Цэнтропу інвестыцыі.

Геаграфія
---------

Цэнтропа ў пачатку ХХІ ст. уключала 48 гарадоў з насельніцтвам каля 7 млн чалавек. Ядрамі Цэнтропы выступаюць Вена і Братыслава, што ляжаць праз Дунай і ўтвараюць адну з найбуйнейшых еўрапейскіх канурбацый з насельніцтвам каля 3 млн чалавек. Нідзе ў заходнім свеце дзве сталіцы не размешчаны так блізка адна ад адной — усяго 55 км па прамой лініі.

Пашырэнне Еўрапейскага саюза, як і чакалі эксперты, ажывіла вялікі эканамічны, навуковы і культурны патэнцыял рэгіёна.

Палітыка
--------

Зраэшты, на многія праблемы сучаснага свету краіны, з частак якіх складаецца Цэнтропа, глядзяць рознымі вачыма. Асабліва глыбокі разлом між імі праклаў Еўрапейскі міграцыйны крызіс, наконт якога пазіцыі Аўстрыі і Венгрыі прынцыпова адрозніваюцца.

Зноскі
------

1. ↑


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 247868740 |
**Лопасцевапёрыя рыбы** (*Sarcopterygii*) — клас касцістых рыб.

Будове лопасцёвапёрых рыб уласцівы характэрныя асаблівасці. Неакасцянелая пругкая хорда з’яўляецца асновай восевага шкілета. Целаў пазванкоў няма. Вельмі рухомыя і масіўныя ці доўгія апорныя лопасці парных плаўнікоў забяспечаны ўнутраным шкілетам з падоўжаных касцей. Апорны тазавы пояс брушных плаўнікоў размешчаны блізка да лакальнай вывадной адтуліны. Луска на целе касмоіднага тыпу, развілася шляхам зліцця дробных зубападобных пласцінак. Маецца спіральны клапан у кішачніку, артэрыяльны конус у сэрцы і іншыя старажытныя прыкметы.

Лопасцеваперыя рыбы вядомыя з сярэдзіны ранняга дэвону, прыкладна за 300—400 мільёнаў гадоў да нашай эры. Ужо ў той час яны пачынаюць спецыялізавацца ў двух розных напрамках: у бок развіцця драпежнікаў з моцнымі канічнымі зубамі і ў бок фарміравання малюскаедаў з драбнеючымі зубнымі пласцінкамі. Першы напрамак прадстаўляе надатрад кісцяпёрых рыб (*Crossopterygii*), другі — надатрад дваякадыхальных (*Dipnoi*).

Літаратура
----------

* Жизнь животных. В 7-ми тт. Т. 4. Рыбы / Под ред. Т. С. Расса. — М.: Просвещение, 1983.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2781416280 · NKC: ph139198 |
**Уласо́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Камарынскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Уласы.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Камарынскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Баршчоўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Уласцівасць** — тое, што належыць рэчы і абумоўлівае яе адрозненне ці падабенства да іншых рэчаў. Сукупнасць усіх уласцівасцей вызначае рэч як пэўную асобную цэласнасць.

Найбольш істотныя і ўсеагульныя ўласцівасці, характэрныя для рэчаў і звязаныя з самой прыродай матэрыі, называюцца атрыбутамі. Уласцівасць як філасофская катэгорыя суадносная катэгорыям рэчы і адносін. Гэтыя катэгорыі ўзаемазвязаныя і пры пэўных умовах могуць пераходзіць адна ў адну. Адрозніваюцца ўласцівасці істотныя і неістотныя, спецыфічныя і агульныя, унутраныя і вонкавыя, неабходныя і выпадковыя і інш. Вывучэнне асобных уласцівасцей — неабходны этап, ступень пазнання якасці рэчы.

Літаратура
----------

* *Сацута У. М.* Уласцівасць // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 10. Сошна — Фут / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1974. — С. 464. — 656 с.: іл. карты.
**«Польскі біяграфічны слоўнік»** (польск.: Polski Słownik biograficzny *(PSB)*) — шматтомнае выданне, мэтай якога з'яўляецца збор біяграфій вядомых ужо памерлых людзей, так ці інакш звязаных з Польшчай, якія жылі ў Польшчы ці за яе межамі, з часоў Попеля і да сучаснасці.

Першы том быў выйшаў у 1935 годзе і штогод выходзіла яшчэ па адным томе да 1938 года. Потым быў перарыў да 1946 года, прычынай якому была Другая сусветная вайна. Выданне было адноўлена ў 1956 годзе. Да 2030 года плануецца завяршыць выданне ў 62 тамах.

Праект
------

ПБС выдаецца выключна Польскай акадэміяй навук і польскай акадэміяй ведаў. Праект рэалізуецца пры падтрымцы Інстытута гісторыі імя Тадэвуша Мантойфля (польск.: Tadeusza Manteuffla) і фінансуецца Фондам развіцця польскай навукі.

Над слоўнікам працуе каля 8000 чалавек.

Станам на май 2015 года выйшла 46 тамоў і ідзе праца над 47 томам. Трэба яшчэ выдаць тамы пра асоб з прозвішчамі на *Sz* — *Zz*.

Хаця ў слоўнік не ўключаны абсалютна ўсе вядомыя палякі, у ім дадзены біяграфіі не толькі палякаў, але і вядомых іншаземцаў, звязаных з Польшчай, а таксама прадстаўнікоў нацыянальных меншасцяў.

Рэдактары
---------

Ініцыятарам і першым галоўным рэдактарам быў Уладзіслаў Канапчынскі. У 1949 года з-за ціску з боку ўладаў быў вымушаны пакінуць пасаду рэдактара. У 1958 годзе рэдактарам стаў Казімеж Лепшы, а ў 1964 — Эмануэль Матэвуш Раствароўскі. У 1989—2002 гадах рэдактарам быў Генрых Маркевіч. З 2003 года пасаду рэдактара займае літаратуразнавец Анджэй Раманоўскі.

Зноскі
------

1. ↑  Peter Broock, john stanley and Piotr J. Wrobel, *Nation And History^ Polish Historians from the Enlightenment to the second World War*  (англ.)

Спасылкі
--------

* Сайт выдання PSB  (польск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4598698-8 · VIAF: 219968302 |
**Уласцімір** (сербск.: Властимир, каля 805 — каля 851) — сербскі князь (жупан). З’яўляецца заснавальнікам найстарэйшай сербскай кіруючай дынастыі Уласціміравічаў.

Валадарыў у перыяд з 830-х па 851, як дэ-факта суверэнны манарх, хоць і намінальна прызнаваў вярхоўную ўладу візантыйскага імператара. Яму непасрэдна былі падначалены кіраўнікі сербскіх абласцей.

У сярэдзіне IX стагоддзя, уступіў у канфлікт з балгарамі, на чале якіх стаяў Прэсіян (836—852), які спрабаваў падпарадкаваць Сербію, але Уласцімір за тры гады вайны здолеў адбіць усе напады і захаваць незалежнасць краіны.

Пасля яго смерці ўлада перайшла яго сынам: Муціміру, Страеміру, Гойніку.

### Унутраная палітыка

Мяркуецца, што Уласцімір у сваіх руках трымаў вярхоўную ўладу над усімі сербскімі кіраўнікамі. Вядома, што адзіная яго дачка выйшла замуж за жупана Травуніі — Краіну. Як вынік, апошні прызнаў уладу Уласціміра.

У дадатак да гэтага павялічваецца пірацтва ў Адрыятычным моры, асабліва ад сербаў з Паганіі. у сярэдзіне IX стагоддзя Сербія пачынае актыўна ўмешвацца ў падзеі на Балканскім паўвостраве.

Гл. таксама
-----------

* Уласціміравічы

Зноскі
------



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Прасігой** | **Князі Сербіі**каля 830 — каля 851 | Пераемнік**Муцімір** |


| ?Уласцімір — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Уласцімір |  | Прасігой |  | Радаслаў Вішэслававіч |  | Вышаслаў[d] |  | Рацімір[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
Юсуф перад жанчынамі Егіпта, мініяцюра да «Юсуфа і Зулейхі» Джамі.
**Зуле́йха** (араб. زليخة‎‎) — жанчына, згаданая ў каранічнай Юсуф  (руск.) (бел.. У Каране яна не называецца, але з ісламскага падання вядома, што яе звалі Зулейхай. Атаясамліваецца з біблейскай жонкай Паціфара  (руск.) (бел..

Гісторыя
--------

Згодна з Каранам, браты прарока Юсуфа  (руск.) (бел. з пачуцця зайздрасці кінулі яго ў калодзеж, але яго выратавалі людзі з які праходзіў міма каравана. Забраўшы Юсуфа, яны адправіліся ў Егіпет і прадалі там яго ў рабства. Гаспадар прарока Юсуфа звярнуўся да сваёй жонкі са словамі: «*Стаўся да яго добра. Быць можа, ён спатрэбіцца нам або мы ўсынавім яго*». Гэтай жанчынай і была Зулейха. Прарок Юсуф быў вельмі прыгожым мужчынам і Зулейха закахалася ў яго. Не дабіўшыся ўзаемнасці ад Юсуфа, яна вырашыла займець яго сілай. Вырваўшыся з абдымкаў Зулейхі, ён бег у бок дзвярэй, дзе раптам з'явіўся яго гаспадар. Тады Зулейха абвінаваціла ў дамаганнях, пасля чаго Юсуф быў кінуты ў вязніцу. Там ён прабыў на працягу многіх гадоў, але затым яго невінаватасць была даказаная і ён быў вызвалены.

Паводле некаторых паданняў, пасля смерці мужа Зулейха выйшла замуж за Юсуфа. Аднак у Хадысе прарока Мухамада і іншых крыніцах гэтыя паведамленні не пацвярджаюцца. Многія ісламскія багасловы лічылі гісторыю жаніцьбы Юсуфа з Зулейхой выдуманай.

Зноскі
------

1. 1 2  Али-заде, А. А. 2007

Літаратура
----------

* *Али-заде, А. А.  (руск.) (бел.* Зулейха (архіў ) // Исламский энциклопедический словарь. — М.: Ансар  (руск.) (бел. 2007.
**Польскае Радыё** (польск.: Polskie Radio) — дзяржаўная кампанія Рэспублікі Польшча з цэнтральным офісам у Варшаве. Выпускае ў эфір агульнанацыянальныя і рэгіянальныя радыёперадачы.

Гісторыя
--------

Заснавана 18 жніўня 1925 года. У 1936 годзе Польскае Радыё выпусціла ў эфір першыя перадачы на кароткіх хвалях, прызначаныя для слухачоў за мяжой. 15 снежня 1991 года пачалося вяшчанне на беларускай мове.

Гл. таксама
-----------

* Беларуская служба Польскага радыё

Спасылкі
--------

* Беларуская служба Польскага Радыё

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 2149 7173 · LCCN: n50078177 · NKC: ko2007402344 · VIAF: 122099872 |

1. ↑  COURAGE Registry<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q64784883'></a>
**Шклянка з Дрэздэна** — шклянка XVIII стагоддзя, вырабленая ў Дрэздэне. Захоўваецца ў калекцыі Мірскага замка, выстаўлена ў зале, прысвечанай матэрыяльнай культуры.

На кланцы маецца надпіс «F.A.R.P.E.S.», які расшыфроўваецца як «Fridericus Augustus, Rex Poloniae, Elector Saхsoniae». У перакладзе з лацінскай мовы гэта азначае «Фрыдрых Аўгуст, кіруючы кароль Польшчы, курфюрст Саксоніі». Такі ж надпіс сустракаецца і на манетах, і на гістарычнай мяжы паміж Германіяй і Чэхіяй непадалёк ад Обервізентале. Існуе і скарочаны варыянт гэтага надпісу: «F.A.R.P.» — «Fridericus Augustus Rex Poloniaе». У аздобе ёсць лаўровыя гірлянды, карона, два кальцавыя абрамленні.

Спасылкі
--------

* Ініцыялы на шкле