recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вага (значэнні).
Кантэр
**Вага́** **(сіла вагі)** — сіла, з якой цела ўздзейнічае на нерухомыя адносна яго апору ці падвес.

Вага цела залежыць ад характару руху цела і руху апоры ці падвеса, а таксама ад іх узаемнага размяшчэння ў прасторы.

Як любая сіла, вага ў сістэме СІ вымяраецца ў ньютанах, СГС — дзінах. Аднак у многіх галінах тэхнікі яшчэ захавалася выкарыстання кілаграм-сілы. Вага вымяраецца таксама ў пазасістэмных адзінках — фунтах, унцыях, гранах. Паколькі гэтыя гістарычныя адзінкі ўсталяваліся даўно, яны прымяняюцца ў роўнай ступені як да масы так і вагі.

Залежнасць вагі ад паскарэння
-----------------------------

Вага таксама залежыць ад стану руху цела ад яго паскарэння. Пры руху цела з паскарэннем адносна Зямлі вага мяняецца. Падчас вольнага падзення, руху з паскарэннем роўным паскарэнню прыцягнення Зямлі вага роўны нулю, стан бяз важкасці. Падчас раўнамернага руху па выпуклай альбо вігнутай паверхні вага памяншаецца (павялічваецца) на велічыню адпаведнай цэнтраімклівый сілы. Напрыклад, у ліфце, што ідзе ўверх, вага цела павялічваецца на велічыню паскарэння ліфта, а ў ліфце, які спускаецца ўніз, вага цела памяншаецца на велічыню паскарэння. Адпаведна, вага залежыць ад значэння паскарэння вольнага падзення. Ваганні паскарэння вольнага падзення ў межах Зямлі невялікія, але на іншых нябесных целах, вага цела з аднолькавай масай можа моцна мяняцца. Напрыклад, на Месяцы вага цел памяншаецца прыкладна ў шэсць разоў.Вага цела, пагружанага ў вадкасць, памяншаецца на вагу выцесненай вадкасці (закон Архімеда).

Вымярэнне
---------

Для вымярэння вагі выкарыстоўваюцца шалі. Гэтыя прыборы вымераюць непасрэдна вагу. Калі трэба вызначыць масу цела, то яе трэба пералічыць з значэння вагі.
**Гроза** (укр.: Гроза) — вёска ва Украіне, у Шаўчэнкаўскі пасялковы абшчыне Куп’янскага раёна Харкаўскай вобласці. Насельніцтва — 452 чалавекі. Да 2020 года орган мясцовага самакіравання — Петрапольскі сельскі савет.

Геаграфія
---------

Сяло *Гроза* знаходзіцца на адным з вытокаў ракі Сярэдняя Балаклейка. На адлегласці 1 км размешчаны вёскі Агурціўка, Самарскэ і Алэксандрыўка, за 2,5 км знаходзіцца пгт Шаўчэнкава. Па вёсцы цячэ ручай Вітай Яр. Побач праходзіць аўтамабільная дарога Н26.

Гісторыя
--------

Заснаванна вёска ў 1922 годзе.

12 чэрвеня 2020 года, у адпаведнасці з распараджэннем Кабінета Міністраў Украіны № 725-р «Пра вызначэнне адміністрацыйных цэнтраў і зацвярджэнні тэрыторый тэрытарыяльных суполак Харкаўскай вобласці», увайшла ў склад Шаўчэнкаўскі пасялковай абшчыны.

17 ліпеня 2020 года ў выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы і ліквідацыі Шаўчэнкаўскага раёна увайшла ў склад Куп’янскага раёна Харкаўскай вобласці.

### Расійскае ўварванне ва Украіну (з 2022)

У лютым-верасні 2022 года вёска знаходзілася пад расійскай акупацыяй.

9 верасня 2022 года ў ходзе харкаўскага контрнаступлення УСУ вызвалілі вёску.

5 кастрычніка 2023 года адбыўся абстрэл расійскай арміяй крамы і кафэ, у выніку якога загінулі 55 чалавек, сярод ахвяр — шасцігадовае дзіця.

Насельніцтва
------------

### Мова

Размеркаванне насельніцтва па роднай мове па дадзеных перапісу 2001 года:

| Мова | Адсотак |
| --- | --- |
| украінская | 93,2 % |
| руская | 4,4 % |
| іншыя/не паказалі | 2,4 % |

Зноскі
------

1. ↑  Про визначення адміністративних центрів та затвердження територій територіальних громад Харківської області (укр.). *Офіційний вебпортал парламенту України*. Праверана 4 лістапада 2022.
2. ↑  Пастанова Вярхоўнай Рады Украіны ад 17 липня 2020 года № 807-IX «Про утворення та ліквідацію районів»
3. ↑  *Валентина Романенко*. Росіяни вдарили по кафе-магазину на Харківщині: 55 загиблих **(нявызн.)**.  Українська правда (5 жовтня 2023). Праверана 5 жовтня 2023.
4. ↑

Спасылкі
--------

* Надвор’е ў вёсцы Гроза Архівавана 23 березня 2016.
**σ-алгебра** — алгебра мностваў, замкнутая адносна аперацыі злічальнага аб’яднання. Паняцце σ-алгебры мае важнае значэнне для тэорыі імавернасцей.

Азначэнне
---------

Алгебра {\displaystyle {\mathcal {A}}} падмностваў мноства {\displaystyle \Omega } называецца σ-алгебрай, калі для кожнай злічонай сям’і {\displaystyle \{A\_{n}|n\in \mathbb {N} \},A\_{n}\in {\mathcal {A}}} справядлівае адно з судачыненняў:11:

{\displaystyle \bigcup \limits \_{n\in \mathbb {N} }A\_{n}\in {\mathcal {A}}} або {\displaystyle \bigcap \limits \_{n\in \mathbb {N} }A\_{n}\in {\mathcal {A}}}.
Карыстаючыся законамі дэ Моргана[en], можна паказаць, што са злічонага аб’яднання вынікае перасячэнне, і наадварот, з перасячэння вынікае аб’яднанне. Таму толькі аднаго з гэтых судачыненняў дастаткова патрабаваць для задання σ-алгебры.

Самая маленькая сярод усіх магчымых σ-алгебраў, што змяшчаюць усе адкрытыя мноствы[en] тапалагічнай прасторы, называецца сігма-алгебрай барэлеўскіх мностваў {\displaystyle {\mathcal {B}}}:69.

Неэквівалентнасць азначэнню алгебры мностваў
--------------------------------------------

Не ўсе алгебры мностваў адпавядаюць азначэнню σ-алгебры:11-12. Для доказу дастаткова прывесці прыклад такой алгебры.

Няхай {\displaystyle \Omega =\mathbb {R} } мноства рэчаісных лікаў. Праз {\displaystyle {\mathcal {A}}} пазначым мноства ўсіх тых падмностваў {\displaystyle \mathbb {R} }, якія з’яўляюцца канечнымі аб’яднаннямі звязных падмностваў[en] {\displaystyle \mathbb {R} } (у тым ліку аднапунктавых і {\displaystyle \varnothing }). Можна паказаць, што калі {\displaystyle A\in {\mathcal {A}}}, то і яго дадатак {\displaystyle {\overline {A}}\in {\mathcal {A}}} (дадатак канечнага аб’яднання звязных мностваў з’яўляецца канечным аб’яданнем звязных мностваў). Відавочна, што калі {\displaystyle A\in {\mathcal {A}}} і {\displaystyle B\in {\mathcal {A}}}, то {\displaystyle A\cup B\in {\mathcal {A}}}. Такім чынам, {\displaystyle {\mathcal {A}}} — алгебра мностваў.

Цяпер пакажам, што {\displaystyle {\mathcal {A}}} — не σ-алгебра. Мноства рацыянальных лікаў {\displaystyle \mathbb {Q} } не належыць {\displaystyle {\mathcal {A}}}, бо яго немагчыма запісаць у выглядзе канечнага аб’яднання звязаных мностваў. Пры гэтым кожнаму рацыянальнаму ліку {\displaystyle q} адпавядае аднаэлементнае звязнае мноства {\displaystyle \{q\}\in {\mathcal {A}}}. Вядома, што {\displaystyle \mathbb {Q} } — злічальнае мноства, то бок яго можна прадставіць як {\displaystyle \bigcup \limits \_{i\in \mathbb {N} }\{q\_{i}\}}, дзе кожнае {\displaystyle \{q\_{i}\}\in {\mathcal {A}}}, але само аб’яднанне не належыць {\displaystyle {\mathcal {A}}}. Такім чынам, парушаецца ўласцівасць σ-алгебры быць замкнутай адносна злічальнага аб’яднання, а значыць {\displaystyle {\mathcal {A}}} — не σ-алгебра.

Зноскі
------

1. 1 2 3  *Звяровіч Э. І.*, *Радына А. Я.* Элементы тэорыі імавернасцей. — Мінск: Беларусь, 2013. — ISBN 978-985-01-1043-5.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4181252-9 · Microsoft: 156226982 |
**Натан Барысавіч Грубін** (27 сакавіка 1893, Крамянчуг — 17 студзеня 1945) — дырыжор і педагог. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (1940).

Біяграфія
---------

Скончыў Петраградскую кансерваторыю ў 1917 годзе (клас кампазіцыі Я. Вітала). У 1925-27 і 1941-45 гадах у тэатрах оперы і балета Харкава, Свярдлоўска, Куйбышава, Пярмі, Ташкента. У 1938-41 гадах галоўны дырыжор Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі (1940-41) і Ташкенцкай (1941-45) кансерваторыі. Музычны кіраўнік пастановак нацыянальных опер «У пушчах Палесся» А.Багатырова (1939), «Кветка шчасця» А.Туранкова (1940). З іншых работ на беларускай сцэне: «Царская нявеста» М.Рымскага-Корсакава (1938), балет «Лебядзінае возера» (1938) і «Пікавая дама» (1941) П.Чайкоўскага, «Казкі Гофмана» Ж.Афенбаха (1941), «Трыльбі» А.Юрасоўскага.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Грубін Натан Барысавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
**План Кантактнай групы** - план мірнага ўрэгулявання ўзброенага канфлікту ў Босніі і Герцагавіне, прапанаваны ў 1994 годзе кантактнай групай.

У склад кантактнай групы па Балканскім паўвостраве ўвайшлі Вялікабрытанія, Францыя, Германія, Расія і ЗША. Група прапанавала падзяліць Боснію і Герцагавіну на Рэспублікі Сербскай (49%) і Федэрацыю Босніі і Герцагавіны (51%). Харваты і баснійцы ўхвалілі планЮ але супраць плана выступілі сербф, якія пражывалі на 2/3 тэрыторыі краіны. Афіцыйна сваю пазіцыю яны выказалі на рэферэндуме, на якім 96,12% галасаваўшых выказаліся адмоўна.

Найбольш заўзятым праціўнікам плана была Сербская Праваслаўная Царква. На пасяджэнні Народнай Скупшчыны Рэспублікі Сербскай у ліпені 1994 года епіскап Захумска-Герцагавінскі і Прыморскі Афанасій заявіў, што Сербская Праваслаўная царква не пацерпіць "параліч сербскага народа" і не падпіша ніколі пагадненне, якое прывяло б да паразы сербаў у правах. Мітрапаліт Чарнагорска-Прыморскі Амфілохій адправіў тэлеграму з Цэтынэ з заклікам не прымаць мірны план.

5 ліпеня 1994 года Архірэйскі сабор Сербскай Праваслаўнай Царквы выпусціў "зварот да сербскага народу і сусветнай грамадскасці», у якім заклікаў сербаў падтрымаць Рэспубліку Сербскую.

Літаратура
----------

1. 1 2  Фотомонографија 2012. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFФотомонографија2012 (даведка)
2. ↑  Томанић 2001. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFТоманић2001 (даведка)
**Першая Усебеларуская краязнаўчая канферэнцыя** адбылася 29 лістапада 1924 года ў Менску. Каля 40 дэлегатаў ад краязнаўчых і грамадскіх арганізацый. У дакладзе Цэнтральнага бюро краязнаўства (дакладчык С. Скандракоў), выступленнях У. Пічэты, М. Мялешкі і інш. адзначаліся дасягненні мясцовых краязнаўчых арганізацый, выяўленне аб’ектаў вывучэння, папулярызацыі вынікаў даследаванняў, у т. л. выданне зборніка «Віцебшчына» (т. 1—2, 1925—1928), стварэнне музея ў Оршы, вывучэнне курганоў на Мазыршчыне. Падкрэслівалася неабходнасць стварэння масавых краязнаўчых арганізацый, выдання інструкцыйна-метадычнай літаратуры і спецыяльнага часопіса. 

Канферэнцыя прыняла рэзалюцыі па арганізац. пытанні і па дакладах навуковых устаноў, заклікала прызнаць краязнаўства дзяржаўнай справай, вызначыла перспектывы і метады каардынацыі краязнаўчай работы ў БССР. На Усесаюзны краязнаўчы з’езд абраны С. Скандракоў, У. Пічэта, М. Каспяровіч, Ю. Бібіла, М. Каршукоў, Грыгор’еў, Б. Самцэвіч.

Літаратура
----------

* *А. М. Гесь.* Першая Усебеларуская краязнаўчая канферэнцыя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).
«**Парарока**» (рум.: Pororoca) — мастацкі фільм 2017 года рэжысёра Канстанціна Папеску[ro]. Сумесная вытворчасць Румыніі і Францыі.

Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 24-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».

Сюжэт
-----

Крысціна і Багдан — ідэальная сямейная пара. Ім абодвум за трыццаць. Яны шчаслівыя, паспяховыя, гадуюць двух дзяцей — 5-гадовую Марыю і 7-гадовага Іліе. У іх выдатная кватэра. Ён працуе ў банку, яна — бухгалтар. Аднойчы раніцай у нядзелю, калі Крысціна прымаецца за хатнюю ўборку, Багдан вядзе дзяцей у парк каля дома. Падчас прагулкі Марыя раптам знікае. З гэтага моманту жыццё сям’і ўжо ніколі не будзе ранейшым.

Акцёрскі склад
--------------

* Багдан Думітраке
* Юлія Люмэнарэ
* Адэла Мэргідан
* Штэфан Рэуш
* Канстанцін Даджою
* Эльвіра Дзятку

Узнагароды
----------

Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 12 кінаўзнагародамі і яшчэ 13 намінацыямі.

Зноскі
------

1. ↑  Unifrance — 1949. Праверана 4 чэрвеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1516429'></a>
2. ↑  Pororoca (2017) — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 28 студзеня 2022.
3. 1 2  Парарока  (бел.).  Сайт кінафестывалю «*Лістапад*». Праверана 28 студзеня 2022.
4. ↑  Pororoca — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 28 студзеня 2022.

Спасылкі
--------

* Парарока на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database |
**Сярге́й Вячасла́вавіч Скандрако́ў** (21 кастрычніка 1876, Мглін, цяпер Бранская вобласць, Расія — 2 жніўня 1953, Караганда) — беларускі навуковец-аграном, журналіст, краязнавец; псеўданімы: *Сяргей Мглінскі*; *Янка з Вялікага Поля*.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Слуцкай і Мінскай гімназіях, скончыў Маскоўскі сельскагаспадарчы інстытут (1906). Удзельнічаў у працы Мінскага таварыства аматараў прыгожых мастацтваў. У рэвалюцыю 1905—1907 гг. сябра Мінскага камітэта Беларускай сацыялістычнай грамады, рэдактар-выдавец газеты «Голос Белоруссии» (выйшаў 1 нумар 1 студзеня 1906 г. у Мінску, забароненая ўладамі), дзе змясціў свой рэвалюцыйны твор «Казка пра голых і сабаліныя футры», вершы на беларускай мове Францішка Багушэвіча і Янкі Лучыны. Адзін з заснавальнікаў кніжнага таварыства «Мінчук». У 1907—1910 гадах у мінскіх газетах друкаваў палітычныя казкі. З 1911 года дырэктар доследнага поля ў Палтаўскай губерні, з 1921 года — беларускай агранамічнай станцыі ў Банцараўшчыне, прафесар БДУ, БСГА. Працаваў у Інбелкульце (1923—1925 гадах адказны сакратар Цэнтральнага бюро краязнаўства) і Беларускага НДІ сельскай і лясной гаспадаркі.

6 ліпеня 1930 года арыштаваны ДПУ БССР па справе «Саюза вызвалення Беларусі». Асуджаны паводле пастановы калегіі АДПУ СССР 10 красавіка 1931 года за «шкодніцтва і антысавецкую агітацыю» да 5 гадоў пазбаўлення волі. Пакаранне адбываў у Яраслаўлі. Вызвалены 15 лістапада 1934 года. Пасля вызвалення на навуковай і педагагічнай рабоце ў Яраслаўлі, Мічурынску, Душанбэ, Алмаце, Карагандзе. Рэабілітаваны судовай калегіяй па крымінальных справах Вярхоўнага суда БССР 15 лістапада 1957 года.

Аўтар апавядання «Аграном Сэрадэля» (1924), навукова-папулярных нарысаў па аграноміі, артыкулаў па краязнаўстве. Збярог жывапісныя творы Каруся Каганца «Тып беларуса» і «Зімовы пейзаж». Быў знаёмы з Янкам Купалам і Якубам Коласам, перапісваўся з Уладзімірам Караленкам.

Сяргей Скандракоў — прататып Кандаковіча ў трылогіі Якуба Коласа «На ростанях»

Быў жанаты, меў дзіця.

Зноскі
------

1. ↑  *Маракоў Л. У.* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991. Энц. даведнік. У 10 т. Т. 2. — Мн:, 2003. ISBN 985-6374-04-9.
2. 1 2 3  *Маракоў Л. У.* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991. Энц. даведнік. У 10 т. Т. 3. Кн. 2. — Мн:, 2003. ISBN 985-6374-04-9.

Літаратура
----------

* *Скалабан В. У.* Скандракоў Сяргей Вячаслававіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 434. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Скандракоў Сяргей Вячаслававіч // Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. 1794—1991.
* Скандракоў Сяргей Вячаслававіч (Васілевіч) // Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. 1794—1991.
* Скандракоў Сяргей Вячаслававіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 130323 |
Трыўмфальная плошча
**Трыўмфальная плошча** — плошча ў Маскве паміж Вялікай Садовай, 1-й і 2-й Брэсцкімі, 1-й Цвярской-Ямской вуліцамі, Аружэйным завулкам, Садовай-Трыўмфальнай і Цвярской вуліцамі.

Раён плошчы да канца XVI ст. уяўляў сабой палі, па якіх ішла Цвярская дарога (на Цвер і далей на Ноўгарад). У часы пры Фёдары Іаанавічы (у 1592-93 гадах) былі пабудаваныя сцены земляногп горада, Цвярскія вароты якога знаходзіліся на месцы плошчы. З вонкавага боку сцяны была Цвярская-Ямская слабада, г.зн. слабада фурманаў, якія абслугоўвалі Цвярскую дарогу; з унутранага боку жылі варатнікі - вартаўнікі брамы Крамля, Кітай-горада і Белага горада. У XVII ст. частка двароў на захад ад Цвярской вуліцы была выцесненая стральцамі, а пасля ліквідацыі стральцоў у канцы таго ж стагоддзя перайшла ў рукі купцоў.

У 1958 годзе ў цэнтры плошчы быў устаноўлены помнік Уладзіміру Маякоўскаму працы Кібальнікава.
У 1960 годзе пад плошчай па лініі Садовага кольца пракладзены транспартны тунэль.
У 1974 годзе знесены будынак тэатра «Сучаснік» (былы «Альказар»).

Зноскі
------
**Ізраіль Веніямінавіч Герчыкаў** (нар. 1889, в. Горваль, Рэчыцкі павет, Мінская губерня — ?) — беларускі і расійскі гісторык.

Яўрэй па нацыянальнасці. Скончыў у 1908 годзе камерцыйнае вучылішча ў Кіеве, пасля сацыяльна-гістарычнае аддзяленне педагагічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Выкладаў гісторыю і грамадазнаўства на рабфаку Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта ў іншых навучальных установах Мінска. З 1923 г. — у Саратаўскім дзяржаўным універсітэце, з 1931 г. — загадчык кафедры ўсеагульнай гісторыі, прафесар. Быў адхілены ад выкладання па ідэалагічных прычынах. Далейшы лёс невядомы.

Зноскі
------

1. 1 2  Ізраіль Веніямінавіч Герчыкаў у Зводным электронным каталогу бібліятэк Беларусі

Спасылкі
--------

* Ізраіль Веніямінавіч Герчыкаў у Зводным электронным каталогу бібліятэк Беларусі
**Ключ 8** (кіт. 亠 піньінь *tóu*) са значэннем «верхавіна» з традыцыйнага спісу 214 іерагліфічных ключоў, якія выкарыстоўваюцца пры напісанні іерогліфаў. Адзін з шасці, які складаецца з адной рысы.

У слоўніку Кансі налічваецца 38 іерогліфаў з гэтым ключом (з 49 030).

Прыклады іерогліфаў
-------------------

Парадак напісання ключа
У табліцы прыведзены прыкладны спіс іерогліфаў з ключом. 

| Дад.рысы | Прыклады |
| --- | --- |
| 0 | 亠 |
| 1 | 亡 |
| 2 | 六 卞 亢 亣 |
| 4 | 交 亥 亦 产 |
| 5 | 亨 亩 亪 |
| 6 | 享 京 |
| 7 | 亭 亮 亯 亰 亱 亲 |
| 8 | 亳 |
| 10 | 亴 亵 |
| 11 | 亶 亷 |
| 14 | 亸 |
| 19 | 亹二 |

Варыянты значэння
-----------------

Старажытны знака адлюстроўваў верхавіну даху. У сучаснай мове выкарыстоўваецца ў значэнні «верхавіна, галава».

Літаратура
----------

* *Fazzioli, Edoardo.* Chinese calligraphy : from pictograph to ideogram : the history of 214 essential Chinese/Japanese characters (англ.). — New York: Abbeville Press (англ.), 1987. — ISBN 0-89659-774-1.
* *Lunde, Ken.* Appendix J: Japanese Character Sets // CJKV Information Processing: Chinese, Japanese, Korean & Vietnamese Computing (англ.). — 2-е изд. — Sebastopol, Calif.: O’Reilly Media, 2009. — ISBN 978-0-596-51447-1.

Спасылкі
--------

* Слоўнік Кансі анлайн (кіт.)
* Слоўнік іерогліфаў з індэксам іерагліфічных ключоў (англ.)
**Пап’ямента** (саманазва на востраве Аруба *Papiamento*) або **Пап’яменту** (саманазва на астравах Кюрасаа і Банайрэ *Papiamentu*) — крэольская мова, распаўсюджаная на поўдні Малых Антыльскіх астравоў, галоўным чынам на астравах Аруба, Кюрасаа і Банайрэ. У аснове ляжаць партугальская і іспанская мовы, з ясна акрэсленым уплывам галандскай, англійскай моў, а таксама розных дыялектаў, на якіх размаўлялі афрыканцы-рабы і індзейцы-аравакі.

Гісторыя
--------

Пап’ямента сфарміравалася на поўдні Малых Антыльскіх астравоў у галандскіх калоніях, аднак у аснову ўвайшлі гутарковыя партугальская і іспанская мовы, на якіх размаўлялі пасяленцы з Пірэнейскага паўвострава, што з’явіліся раней за сярэдзіну XVII ст. Некаторыя даследчыкі ўпэўнены, што асновай была мова яўрэяў-сефардаў. Моцны ўплыў таксама аказалі гаворкі афрыканскіх рабоў і мясцовых індзейцаў-аравакаў. У сярэдзіне XVII — XX стст. ішло лексічнае запазычанне з галандскай і англійскай моў.

Такі рознабаковы ўплыў тлумачыцца гістарычнымі асаблівасцямі развіцця дадзенага рэгіёну, а таксама сталымі гандлёвымі і культурнымі кантактамі з іншымі Антыльскімі астравамі і Лацінскай Амерыкай.

Назва мовы паходзіць ад слова «*Papia*» («размаўляць», «балбатаць»), меркавана запазычанага з старой гаворкі партугальскіх маракоў або партугальскіх сефардаў.

У пісьмовых крыніцах пап’ямента была зафіксавана ў XVIII ст. Першы слоўнік складзены ў 1876 г.

У 2007 г. стала афіцыйнай мовай Нідэрландскіх Антыльскіх астравоў. У 2010 г. гэты статус фактычна захаваўся на астравах Аруба і Кюрасаа. На Банайрэ мясцовыя жыхары маюць права звяртацца на пап’ямента да ўладаў і атрымоўваць на гэтай мове адказ.

Асаблівасці
-----------

Вылучаюць 2 асноўныя дыялекты: непасрэдна *пап’ямента*, на якім размаўляюць на Арубе, і *пап’яменту*, характэрны для насельнікаў Кюрасаа і Банайрэ. Яны адрозніваюцца лексічна, а таксама ў напісанні і інтанацыі вымаўлення пэўных слоў:

| Беларуская | Дыялект пап’ямента | Дыялект пап’яменту | Партугальская | Іспанская |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Кол | Palo | Palu | Pau | Palo |
| Жытло | Cas | Kas | Casa | Casa |
| Нож | Cuchíu | Kuchú | Faca | Cuchillo |

Пісьмовасць на аснове лацінкі.

Спасылкі
--------

* Papiamento (Papiamentu) на omniglot.com
* Amaro's Project Papiamentu Архівавана 23 красавіка 2011.
* Ethnologue
* Aruba Language
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Трыумфальная арка (значэнні).
Трыўмфальная арка Ціта (81 год)
**Трыўмфальная арка** — архітэктурны помнік, які складаецца з вялікіх порцікаў. Трыўмфальныя аркі ўладкоўваюцца пры ўваходзе ў гарады, у канцы вуліц, на мастах, на вялікіх дарогах у гонар пераможцаў ці ў памяць важных падзей.

Віды
----

Могуць быць часовымі (часцей за ўсё драўлянымі) ці сталымі (з каменя, цэглы, бетону). Маюць адзін, тры ці пяць пралётаў, перакрытыя паўцыліндрычнымі скляпеннямі, завяршаюцца антаблементам і атыкам, упрыгожваюцца статуямі, рэльефамі (барэльефамі і гарэльефамі) і памятнымі надпісамі.

Галерэя
-------

* Трыўмфальная арка ў ПарыжыТрыўмфальная арка ў Парыжы
* Трыўмфальная арка на плошчы Карузель у ПарыжыТрыўмфальная арка на плошчы Карузель у Парыжы
* Трыўмфальная арка ў БарселонеТрыўмфальная арка ў Барселоне
* Брандэнбургскія вароты ў БерлінеБрандэнбургскія вароты ў Берліне
* Брандэнбургскія вароты ў ПатсдамеБрандэнбургскія вароты ў Патсдаме
* Трыўмфальная арка ў Маладзечне, знішчаная ў пачатку 1960-х гадоўТрыўмфальная арка ў Маладзечне, знішчаная ў пачатку 1960-х гадоў

Літаратура
----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Трыумфальная арка на Вікісховішчы |

* Триумфальные ворота // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* БСЭ
| Бітвы і аперацыі грамадзянскай вайны ў Іспаніі |
| --- |
| 
* **Путч**: Мелілья
* Тэтуан
* Севілья
* Барселона (1)
* Мантанья
* Хіхон
* Аўеда (1)
* Гранада
* Казармы Лаёла
* Мяцеж на флоце**1936 год**: Гвадарама
* Алькасар
* Эстрэмадура
* Паветраны мост
* Мерыда
* Сігуэнса
* Бадахос
* Балеарскія астравы
* Кордава
* Гіпускаа
* Сьера-Гуадалупе
* Монтэ-Пелада
* Талавера
* Ірун
* Іспанская Гвінея
* Мыс Спартэль
* Сесенья і Эсківіяс
* Мадрыд
* Вільярэаль
* Асейтуна
* Лапера
* Карунская дарога (1)
* Карунская дарога (2)**1937 год**: Карунская дарога (3)
* Малага
* Харама
* Аўеда (2)
* Гвадалахара
* Пасабланка
* Паўночная Іспанія
* Біская
* Більбаа
* Барселона (2)
* Сеговія
* Уэска
* Альбарасін
* Герніка
* Брунетэ
* Сантандэр
* Сарагоса
* Кінта
* Бельчытэ
* Астурыя
* Сабіньяніга
* Эль-Мазука
* Фуэнтэс-дэ-Эбра
* Мыс Шэршэль
* Тэруэль**1938 год:** Вальядалід
* Альфамбра
* Арагон
* Каспэ
* Барселона (3)
* Лерыда
* Гандэса
* Сегрэ
* Левант
* Балагер
* Лос-Бласкес
* «Мяшок Б’ельсы»
* «Мяшок Мерыда»
* Мыс Палас
* Лінія XYZ
* Эбра**1939 год:** Каталонія
* Вальсекілья
* Менорка
* Картахена
* Пераварот
* Апошняе наступленне

 |

**«Мяшок Б’ельсы»** (ісп.: Bolsa de Bielsa) — супраціўленне акружанай у Арагонскіх Пірэнэях ля французскай мяжы рэспубліканскай 43-й дывізіі маёра Антоніа Бельтрана Касанья, якое мела месца з красавіка па чэрвень 1938 года падчас грамадзянскай вайны ў Іспаніі.

Ход падзей
----------

9 сакавіка 1938 года войскі Франсіска Франка пачалі наступленне на Арагонскім фронце. Праз тры тыдні фронт паў, і франкісты занялі ўвесь рэспубліканскі Арагон, за выключэннем невялікага раёна на поўначы правінцыі Уэска, дзе 43-я дывізія на чале з маёрам Антоніа Бельтранам Касанья была акружана ў даліне вярхоўяў ракі Сінка.

Пазіцыі акружанай дывізіі праходзілі на захадзе па масіве Трэс-Сорарэс і Сірка-Гурунду, дзе прыкрываліся 130-й брыгадай, на поўдні — у Тэльі і Эскалона (72-я брыгада), на ўсходзе — па даліне Хістаін (102-я брыгада).

7000 рэспубліканскіх салдат, у якіх было ўсяго чатыры гарматы, на працягу двух месяцаў супраціўляліся 3-й Наварскай дывізіі генерала Хасэ Ірурэтагаена, якая мела 14000 салдат, трыццаць гармат і моцную падтрымку з паветра.

Нягледзячы на баявыя дзеянні, бамбардзіроўкі гарадкоў Б’ельса, Пінета, План, Парсан і ізаляцыю, змучаная рэспубліканская дывізія здолела пратрымацца да канца мая, калі стала ясна, што яна не зможа супрацьстаяць наступленню нацыяналістаў.

Пасля эвакуацыі каля 4000 мірных жыхароў, якія засталіся ў гэтым раёне, рэспубліканскія брыгады пачалі павольнае і планамернае адступленне да французскай мяжы, якую апошнія рэспубліканскія салдаты перайшлі ў Пуэрта-В’еха ў ноч з 15 на 16 чэрвеня.

Вынікі
------

Рэспубліканскае супраціўленне ў Б’ельсе, цалкам ізаляванае, без рэзерваў і боепрыпасаў, стала прыкладам гераізму для рэспубліканскіх войскаў на іншых участках фронту. Вызваленыя з лагера для інтэрнаваных 6889 салдат з дывізіі вярнуліся ў Іспаніі. З іх 411 салдат перайшлі ў раён, заняты франкістамі.

Спасылкі
--------

* Карта-схема боёвАрхівавана 5 снежня 2021.
* La Bolsa de BielsaАрхівавана 5 снежня 2021.
**Уладзіслаў Вікенцьевіч Чаржынскі** (15 мая 1897, в. Старакаменная Сакольскага павета Гродзенскай губерні, цяпер Падляскае ваяводства, Польшча — 2 красавіка 1974, Казань; Псеўданімы: *Уладзіслаў Дзяржынскі*, *Улідзе*) — беларускі крытык, літаратуразнавец, перакладчык.

Біяграфія
---------

Камісія мовы і літаратуры Інбелкульта. 1927, Менск. Злева направа сядзяць: У. Чаржынскі, А. Гурло, Б. Эпімах-Шыпіла, Я. Колас, І. Замоцін, С. Некрашэвіч. Стаяць: М. Байкоў, Я. Пушча, В. Мачульскі.
Вучыўся ў Гродзенскай гімназіі, пасля яе эвакуацыі перавёўся ў Мінскую гімназію, якую скончыў у 1918. У 1918—1919 даваў прыватныя ўрокі ў мястэчках Крайск і Пасадзец на Лагойшчыне. У 1925 скончыў этнолага-лінгвістычнае аддзяленне БДУ. Вучобу сумяшчаў з выкладчыцкай дзейнасцю на рабфаку (1922—24). З 1922 пачаў выступаць з крытычнымі і літаратуразнаўчымі артыкуламі ў беларускім друку. У 1925 супрацоўнік часопіса «Полымя». Працаваў у Інбелкульце і БелАН; адначасова выкладаў у Камуністычным універсітэце Беларусі. Арыштаваны ДПУ БССР 28.6.1930 па справе «Саюза вызвалення Беларусі». Высланы ў Казань тэрмінам на 5 гадоў. Застаўся жыць у Казані, працаваў там выкладчыкам у розных ВНУ. Пасля арышту і высылкі адышоў ад літаратурнай дзейнасці. Рэабілітаваны 10.6.1988.

Бібліяграфія
------------

* Выпісы з беларускае літаратуры ХІХ і ХХ ст. з далучэннем уводных і крытычных артыкулаў… Мн. 1926;
* Да пытання аб псіхалагічным стылі нашаніўскай паэзіі. Мн. 1928;
* Янка Купала ў крытыцы нашаніўскіх сучаснікаў // Янка Купала ў літаратурнай крытыцы. Мн. 1928.
* Нарысы з гісторыі рэвалюцыйнага руху ў Расіі XIX―XX в.в. / М. Пакроўскі; пераклад У. Чаржынскага, 1925
* Аб Леніне і ленінізме : (лекцыі, чытаныя ў Свярдлоўскім універсітэце) / І. Сталін; пераклад У. Чаржынскага, 1925

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Czech National Authority Database Праверана 22 жніўня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. ↑  Чыгрын С.

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 2 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003.
**Арка Тыберыя** (лац.: Arcus Tiberius), трыумфальная арка на Рымскім форуме, пабудаваная ў гонар вяртання рымскіх штандараў (Германікам у 15 ці 16 годзе н.э.), страчаных у бітве ў Тэўтабургскім лесе.

Арка размяшчалася на тэрыторыі паміж Храмам Сатурна і Базілікай Юлія. Яна была прысвечана Тыберыю, з прычыны таго, што ў імператарскі перыяд толькі імператар мог святкаваць трыумф, таму перамога Германіка была адзначана як трыумф Тыберыя. Вельмі мала вядома пра гэты помнік. Арка згадваецца ў літаратурных крыніцах, яе выява была высечана на рэльефе Трыумфальнай аркі Канстанціна I. Арка, верагодна, была аднапралётнай (як пазнейшая арка Ціта) з калонамі карынфскага ордара. Падмурак аркі быў знойдзены на форуме, але цяпер яго не відаць.

Літаратура
----------

* Filippo Coarelli. *Guida archeologica di Roma*. Arnoldo Mondadori Editore, Verona, 1984.

| ⛭Forvm Romanvm — Рымскі Форум |
| --- |
| Храмы | 
* Храм Сатурна
* Храм Дыяскураў
* Храм Весты
* Храм Венеры і Ромы
* Храм Антаніна і Фаўсціны
* Храм Цэзара
* Храм Веспасіяна
* Храм Канкордыі

 |  |
| Трыўмфальныя аркі | 
* Арка Ціта
* Арка Септымія Севера
* Арка Канстанціна
* Арка Тыберыя

 |
| Збудаванні | 
* Базіліка Максенція і Канстанціна
* Базіліка Юлія
* Базіліка Эмілія
* Umbilicus urbis
* Рэгія
* Ростра
* Курыя Юлія
* Табуларый
* Milliarium Aureum
* Lapis Niger
* Возера Курцыя
* Дом вясталак
* Via Sacra
* Мамертынская турма
* Калона Фокі
* Вялікая Клаака

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рубанаў.
**Уладзіслаў Якаўлевіч Руба́наў** (15 снежня 1952, вёска Аляксандраўка 1, Слаўгарадскі раён — 21 ліпеня 1994 — беларускі празаік
. У 1990 годзе за кнігу «Таямніца птушынага гнязда» ўдастоены звання лаўрэата Літаратурнай прэміі СП Беларусі імя І. Мележа.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і настаўніка. Закончыў Аляксандраўскую васьмігодку, Слаўгарадскую СШ (1970), факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1975). З 1975 года працаваў карэспандэнтам, адказным сакратаром старадарожскай раённай газеты «Поступ Кастрычніка», з 1978 года — у аддзеле прозы часопіса «Полымя», з 1986 — загадчыкам рэдакцыі прозы выдавецтва «Мастацкая літаратура».

Творчасць
---------

У друку выступаў з 1972 года. Стала творчай працай пачаў займацца з 1976 г. Першая кніга выйшла ў 1981 годзе пад назвай «Вокны без фіранак». Яго аповесці («Каштаны», «Грыбавар», «Разам па жыцці») і апавяданні заснаваны на сучасным матэрыяле. Цікавілі тэмы: маральна-этычныя і сацыяльна-псіхалагічныя аспекты жыцця вёскі і горада, духоўны свет сучасніка, праблема вясковага чалавека ў горадзе. Пісьменнік адчуваў небяспеку духоўнага Чарнобыля («Замах»), імкнуўся паказаць лепшыя традыцыі сялянскага побыту, сцвярджаў высокастаноўчыя рысы характару вяскоўцаў старэйшага пакалення: працавітасць, гаспадарлівасць, любоў і прыхільнасць да зямлі і прыроды. Стварыў паэтычны вобраз Мінска ў аповесці «Каштаны». Аўтар рамана «Не аднойчы забіты».

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн 2001.

Літаратура
----------

* *Савік Л. С.* Рубанаў Уладзіслаў Якаўлевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 418. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
* Рубанаў Уладзіслаў // Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. / пад рэдакцыяй А. В. Мальдзіса. — Мінск, 1995. — Т.5. — С. 56-157.

Спасылкі
--------

* Рубанаў Уладзіслаў Якаўлевіч Архівавана 19 снежня 2018.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1055788093 · ISNI: 0000 0001 2023 2835 · LCCN: n96026396 · NKC: js2011641708 · NUKAT: n2010244098 · VIAF: 31257827 |

 |
Руіны будынка былой гімназіі Ратнера ў 1940-я гг.
**Прыватная яўрэйская мужчынская гімназія А. Е. Ратнера** — колішняя навучальная ўстанова ў Гомелі. Адкрыта ў 1907 у складзе 8 класаў. У 1911 годзе — 27 выкладчыкаў, 255 навучэнцаў. Падпарадкоўвалася Віленскай навучальнай акрузе.

Будынак гімназіі размяшчаўся на рагу вуліц Прабойнай і Аляксандраўскай. Будынак моцна пашкоданы ў час вайны і падчас правядзення аднаўленчых работ быў разабраны.

Вядомыя выпускнікі
------------------

* Ісай Мендэлевіч Пульнер — этнограф, бібліёграф, спецыяліст па культуры яўрэяў СССР.

Зноскі
------

1. ↑  Здания Гомеля, о которых вы не знали. Потери времен Великой Отечественной войны. Часть 2. 20.08.2015

Літаратура
----------

* *Г. Сянькевіч.* Гомельскія гімназіі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
Трыўмфальная арка ў Маладзечне
Трыўмфальная арка
**Трыўмфальная арка** — манумент, узведзены ў Маладзечне ў 1929 годзе ў гонар кіраўніка Польшчы Юзафа Пілсудскага і зруйнаваны на пачатку 1960-х гадоў. Адкрыццё аркі адбылося падчас урачыстасцей, прысвечаных святкаванню дзесяцігоддзя 86-га пяхотнага палка Войска Польскага.

Апісанне
--------

Трыўмфальная арка ўяўляла сабой парадны ўезд на тэрыторыю гарнізону 86-га пяхотнага палка з боку Маладзечанскага чыгуначнага вакзала. Яна была ўпрыгожана шматлікімі барэльефамі, статуямі рыцараў і львоў. Наверсе аркі знаходзілася невялікая капліца, адкуль палкавы капелан бласлаўляў салдат падчас ваенных урачыстасцей.

Гісторыя
--------

У арцы былі тры праёмы, адзін для транспарту і два для пешаходаў. Сярэдні праезд быў занадта вузкім, у ім немагчыма было раз'ехацца двум аўтамабілям. Таму на пачатку 1960-х гадоў у сувязі з павелічэннем аўтамабільнага руху ў Маладзечне гарадскія ўлады вырашылі разбурыць арку.

У цяперашні час на месцы трыўмфальнай аркі праходзіць вуліца Машэрава і знаходзіцца аўтобусны прыпынак «Драмтэатр».

Спасылкі
--------

* Трыумфальная арка (Маладзечна) на сайце Radzima.org
**Расціслаў Рурыкавіч**, у хрышчэнні **Міхаіл** (5 красавіка 1172, Лучын — 1218) — князь белгарадскі (зг. 1189, 1195), торчаскі (зг. 1190), вялікі князь кіеўскі (1204—1205), князь вышгарадскі (1206—1218), магчыма, князь галіцкі (1210).

Сын оўруцкага князя Рурыка Расціславіча і тураўскай княжны Ганны Юр’еўны.

Нарадзіўся 5 красавіка 1172 года і «даў яму бацька яго Лучын горад, у ім бо нарадзіўся». Паводле Лаўрэнцеўскага летапісу ў 1189 годзе трымаў Белгарад, паводле Іпацеўскага летапісу, у 1190 годзе трымаў Торчаск, у 1195 — Белгарад. У 1195 годзе цесць, Усевалад Вялікае Гняздо, дадаў Расціславу да Белгарада яшчэ Торчаск, Багуслаўль, Трэпаль і Корсунь. Паводле позняга Густынскага летапісу, у 1198 годзе трымаў таксама Вышгарад.

Пасля гвалтоўнага пастрыжэння бацькі ў манахі вялікім князем Раманам Мсціславічам у 1203 годзе, Расціслаў быў зняволены. Усевалад Вялікае Гняздо патрабаваў вызвалення зяця, Раман выпусціў Расціслава і пасадзіў на велікакняжацкі кіеўскі сталец.

Аднак, паводле Лаўрэнцеўскага летапісу, ужо ў 1206 годзе «Расціслаў Рурыкавіч выгнаў Яраслава Уладзіміравіча з Вышгарада і сеў у ім». Паводле позняга Ніканаўскага летапісу, у 1210 годзе князь «Расціслаў сеў у Галічы, сын Рурыкаў, унук Расціслаўль, а князя Рамана Ігаравіча выгнаў месяца верасня ў 4 дзень. Той самай восенню выгналі з Галіча князя Расціслава Рурыкавіча…».

Памёр у 1218 годзе.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3  Рапов 1977, с. 180.
2. ↑  Рапов 1977, с. 180-181.
3. ↑  Рапов 1977, с. 181.

Літаратура
----------

* *Литвина А. Ф. Успенский Ф. Б.* Выбор имени у русских князей в X—XVI вв.: Династическая история сквозь призму антропонимики.. — М.: Индрик, 2006. — С. 296–314. — 904 с. — 1 000 экз. — ISBN 5-85759-339-5.
* *Рапов О. М.* Княжеские владения на Руси в X — первой половине XIII в. — М.: Изд-во МГУ, 1977. — 268 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | WeRelate · Sejm-Wielki.pl · Rodovid |
**Ры́таў** (трансліт.: *Rytaŭ*, руск.: Ритов) — пасёлак у Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Малажынскага сельсавета.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 22 км на паўднёвы ўсход ад Брагіна, 48 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 139 км ад Гомеля.

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Камарын — Брагін.

Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі, да якой з усходу пад прамым кутом далучаюцца 2 кароткія, паралельныя паміж сабой вуліцы. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Па пісьмовых крыніцах вядомы з XVII стагоддзя як паселішча ў Рэчыцкім павеце Менскага ваяводства ВКЛ. У інвентары Гомельскага стараства 1640-х гадоў згадана як сяло Рытавічы. Пасля 2-га раздзела Рэчы Паспалітай (1793 год) у складзе Расійскай імперыі.

Найболей актыўна забудоўвалася ў 1920-я гады. У 1931 годзе арганізаваны калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны фашысты ў верасні 1943 года цалкам спалілі вёску. У 1959 годзе ў складзе калгасу «Першамайск» (цэнтр — вёска Малажын).

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2004 год — 35 гаспадарак, 91 жыхар.

### Дынаміка

* 1930 год — 38 двароў, 200 жыхароў.
* 1940 год — 46 двароў.
* 1959 год — 239 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 35 гаспадарак, 91 жыхар.
* 2006 год — 32 гаспадаркі, 86 жыхароў

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

| ⛭**Малажынскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Малажын |
| Пасёлкі | Громкі ·  Дабрагошча ·  Дубраўка ·  Красная Ніва ·  Ленінец ·  Ленінск ·  Рытаў ·  Чырвоная Паляна |
| Вёскі | Аляксееўка ·  Бераснёўка ·  Валахоўшчына ·  Дублін ·  Жылічы ·  Крыўча ·  Пераносы ·  Старыя Юркавічы |
**Ключ 33** 士 (піньінь shì) са значэннем «вучоны» са Спісу 214 ключоў Кансі, якія выкарыстоўваюцца пры напісанні іерогліфаў. Адзін з 31 ключа, якія складаюцца з трох рыс.

У слоўніку Кансі налічваецца 24 іерогліфа з гэтым ключом (з 49,030).

Варыянты значэння
-----------------

Дзве гарызантальныя рысы старажытнага знака адлюстроўвалі зямлю і людзей, вертыкальная рыса азначала таго, хто на галаву вышэй звычайных людзей. У сучаснай мове выкарыстоўваецца ў значэнні «салдат», «чыноўнік».

Варыянты формы
--------------

* Гадальныя косткі ЦзягувэньГадальныя косткі Цзягувэнь
* Бронзавыя надпісы ЦзіньвэньБронзавыя надпісы Цзіньвэнь
* Вялікая пячатка ЧжуаншуВялікая пячатка Чжуаншу
* Малая пячатка ЧжуаншуМалая пячатка Чжуаншу

Прыклады іерогліфаў
-------------------

Парадак напісання ключа 士
У табліцы прыведзены прыкладны спіс іерогліфаў з ключом 士. 

| Дад.рысы | Прыклады |
| --- | --- |
| 0 | 士 |
| 1 | 壬 |
| 2 | 壭 |
| 3 | 壮 |
| 4 | 壯 声 壱 売 |
| 5 | 垂 壳 |
| 6 | 壴 壵 |
| 7 | 壶 |
| 8 | 壷 壸 |
| 9 | 壹 壺 壻 㚃 |
| 10 | 壼 |
| 11 | 壽 壾 |
| 12 | 壿 㚄 夀 |
| 13 | 𡔿 夁 |

Літаратура
----------

* *Fazzioli, Edoardo.* Chinese calligraphy : from pictograph to ideogram : the history of 214 essential Chinese/Japanese characters (англ.). — New York: Abbeville Press (англ.)русск. 1987. — ISBN 0-89659-774-1.
* *Lunde, Ken.* Appendix J: Japanese Character Sets // CJKV Information Processing: Chinese, Japanese, Korean & Vietnamese Computing (англ.). — 2-е выд. — Sebastopol, Calif.: O’Reilly Media, 2009. — ISBN 978-0-596-51447-1.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ключ 33
* Слоўнік Кансі анлайн (кіт.)
* Слоўнік іерогліфаў з індэксам іерагліфічных ключоў (англ.)
**Людо́вік (Луі́джы, Луі́) Банапа́рт** (італ.: Luigi Buonaparte, фр.: Louis Bonaparte; 2 верасня 1778, Аяча, Францыя, — 25 ліпеня 1846, Ліворна, Вялікае герцагства Тасканскае) — адзін з братоў Напалеона I, бацька Напалеона III.

З 5 чэрвеня 1806 па 1 ліпеня 1810 года — кароль васальнага ў адносінах да Французскай імперыі каралеўства Галандыя пад імем **Людовіка I** (нідэрл.: Lodewijk I van Holland). Быў досыць папулярным сярод галандцаў, дапамагаў народу падчас паводак, вучыў нідэрландскую мову, хоць гаварыў з пацешнымі памылкамі (так, свой тытул ён вымаўляў як нідэрл.: Konijn van 'Olland — «аландскі трус»). У 1808 годзе заснаваў Каралеўскі інстытут навук, літаратуры і вытанчаных мастацтваў (цяпер Каралеўская Нідэрландская акадэмія навук). У 1810 годзе па распараджэнні брата адрокся ад прастола на карысць малалетняга сына, а яшчэ праз чатыры дні тэрыторыя галандскага каралеўства была анексавана Францыяй.

Наўзамен Людовік атрымаў ад брата тытул графа дэ Сен-Лё (*comte de Saint-Leu*) і стаў кіраўніком вялікага герцагства Клевэ-Юліх-Берг, главой якога фармальна быў яго сын.

4 студзеня 1802 года ажаніўся з Гартэнзіяй Багарнэ, пасербцы Напалеона (дачкі імператрыцы Жазэфіны ад першага шлюбу). Шлюб быў складзены па загадзе імператара, а самі муж і жонка не адчуваць адзін да аднаго пяшчотных пачуццяў; пасля выгнання з Галандыі яны разыйшліся. У іх нарадзілася тры сыны:

* Напалеон Луі Шарль (1802—1807);
* Напалеон Луі (1804—1831), кароль Галандыі Людовік II, насіў таксама тытул вялікага герцага Клевэ-Бергскага;
* Шарль Луі Напалеон (1808—1873) стаў прэзідэнтам Французскай рэспублікі, а затым — імператарам пад імем Напалеона III.

Пасля ў Гартэнзіі нарадзіўся яшчэ адзін (пазашлюбны) дзіця — Шарль дэ Марні. Па некаторых даных, і Напалеон III мог быць сынам не Людовіка Банапарта.
**Ключ 15** (кіт. 冫 піньінь *bīng*) са значэннем «лёд» з традыцыйнага спісу 214 іерагліфічных ключоў, якія выкарыстоўваюцца пры напісанні іерогліфаў. Адзін з 23 ключоў, якія складаюцца з дзвюх рыс.

У слоўніку Кансі налічваецца 115 іерогліфаў з гэтым ключом (з 49 030).

Варыянты значэння
-----------------

Старажытны знак адлюстроўваў асколак лёду альбо горныя вяршыні пад снегам. У сучаснай мове выкарыстоўваецца ў значэнні «лёд, зіма, халодны, замярзаць» і інш.

Прыклады іерогліфаў
-------------------

Парадак напісання ключа
У табліцы прыведзены прыкладны спіс іерогліфаў з ключом 冫. 

| Дад.рысы | Прыклады |
| --- | --- |
| 0 | 冫 |
| 2 | 㓅𠖭 |
| 3 | 冬冭冮𠖯𠖰 |
| 4 | 㓇冰冱冲决冴𠖱𠖳 |
| 5 | 㓈况冶冷冸冹冺𠖾𠖿 |
| 6 | 㓉㓊㓋㓌㓍冼冽冾冿𠗃 |
| 7 | 㓎㓏凁凂凃𠗊𠗐𠗕𠗖 |
| 8 | 㓐㓑㓒凄凅准凇凈凉凊凋凌凍凎𠗟𠗠𠗣𠗤凌凉 |
| 9 | 㓓减凐凑𠗫𠗰 |
| 10 | 㓔㓕凒凓凔凕凖𠗸𠗹 |
| 11 | 㓖凗𠘃 |
| 12 | 㓗凘 |
| 13 | 凙凚凛凜𠘑 |
| 14 | 凝凞𠘕 |
| 15 | 凟𠘚𠘙 |
| 32 | 灪 |

Літаратура
----------

* *Fazzioli, Edoardo.* Chinese calligraphy : from pictograph to ideogram : the history of 214 essential Chinese/Japanese characters (англ.). — New York: Abbeville Press (англ.), 1987. — ISBN 0-89659-774-1.
* *Lunde, Ken.* Appendix J: Japanese Character Sets // CJKV Information Processing: Chinese, Japanese, Korean & Vietnamese Computing (англ.). — 2-е изд. — Sebastopol, Calif.: O’Reilly Media, 2009. — ISBN 978-0-596-51447-1.

Спасылкі
--------

Лагатып ВікіслоўнікіЛагатып Вікіслоўнікі У Вікіслоўніку ёсць артыкул **«冫»**
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ключ 15
* Слоўнік Кансі анлайн (кіт.)
* Слоўнік іерогліфаў з індэксам іерагліфічных ключоў (англ.)
**Сальвінія плывучая**, **Сальвінія плаваючая** (*Salvinia natans*) — від папарацей роду Сальвінія (*Salvinia*) сямейства Сальвініевыя (*Salviniaceae*).

Паштовая марка СССР № 5848. 1987.

Апісанне
--------

Аднагадовая водная свабоднаплаваючая разнаспоравая папараць без каранёў, з ніткападобным, пакрытым мяккімі валаскамі сцяблом даўжынёй да 10 см. Лісце сабрана па 3 у кальчакі: два лісты супраціўныя, плывучыя, светла-зялёныя, эліпсападобныя, суцэльнакрайнія, з белаватымі паветранымі пузыркамі па ўсёй паверхні; трэці — падводны, бураваты, рассечаны на ніткападобныя долі, апушаны, нагадвае карані. Каля асновы падводнага ліста ўтвараюцца шарападобныя апушаныя спаракарпіі (сорусы) з мікра- і макраспарангіямі, пакрытыя тонкай скурыстай абалонкай.

Пашырэнне
---------

Зараснікі сальвініі плывучай, Польшча
Трапагенна-барэальны еўразійскі рэліктавы від. Пашырэнне: заходнія, цэнтральныя і ўсходнія раёны Усходняй Еўропы, Каўказ, Сярэдняя Азія, поўдзень Заходняй Сібіры, Далёкі Усход, поўнач Афрыкі, Паўночная Амерыка. У Беларусі знаходзіцца на паўночнай мяжы арэала. Месцы росту: высокаэўтрофныя стаячыя і павольна цякучыя воды поймавых і лясных азёр, старыц, рачных заток глыбінёй 30—70 см.
Расце звычайна невялікімі групамі, часам утварае значныя зараснікі.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Размнажэнне споравае і вегетатыўнае (асобнымі галінкамі). Спараносіць у жніўні-верасні. Спелыя споры апускаюцца на дно і перазімоўваюць, вясной усплываюць і прарастаюць. Споры могуць пераносіцца вадаплаўнымі птушкамі далёка за межы паўночнага арэала, але сальвінія ўтрымліваецца там звычайна 1—2 вегетацыйныя перыяды. У паўночных раёнах нярэдка пераходзіць выключна на вегетацыйнае размнажэнне. Функцыі каранёў выконвае падводнае лісце.

Выкарыстанне
------------

Дэкаратыўная расліна. Корм для вадаплаўных птушак і звяроў. Вырошчваецца аматарамі-акварыумістамі.


|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| *Сальвінія плывучая (*Salvinia natans*). Аверс* | *Балотная чарапаха (*Emys orbicularis*). Рэверс* |

Зноскі
------

1. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 117. — 160 с. — 2 350 экз.

Літаратура
----------

* *Скуратовіч А. М.* Сальвінія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 119. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5
* *Дорофеев А. М. Сюборова С. Ф.* Они не должы исчезнуть: Книга для учащихся — Мн.: Народная асвета, 1987. — 200 с.: ил. — 89 000 экз. — С. 133. (руск.)

Спасылкі
--------

* Сальвиния плавающая: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)
* Сальвиния на сайце «Архив природы России»


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776292136 |
**Ко́ўчыцы 2** (трансліт.: *Koŭčycy 2*, руск.: Ковчицы 2) — вёска ў Светлагорскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Краснаўскага сельсавета.

У 1924—1954 гадах цэнтр Коўчыцкага сельсавета.

Гісторыя
--------

Вёска вядома ў пісьмовых крыніцах з XIX стагоддзя, у Брожскай воласці Бабруйскага павета. У 1847 заснавана яўрэйская земляробчая калонія. У 1919 годзе адкрыта школа.

З 20 жніўня 1924 года да 16 ліпеня 1954 цэнтр Коўчыцкага сельсавета Парыцкага, з 29 ліпеня 1961 Светлагорскага раёна. Да 26 ліпеня 1930 у Бабруйскай акрузе, з 20 лютага 1938 у Палескай, з 8 студзеня 1954 у Гомельскай вобласці.

У 1929 годзе арганізаваны калгас. У час Вялікай Айчыннай вайны нямецкія карнікі 19 студзеня 1942 забілі 318 жыхароў. У баях супраць акупантаў у снежні 1943 загінулі 190 савецкіх салдатаў 37-й гвардзейскай стралковай дывізіі і партызан атрада Кірава 37-й партызанскай брыгады імя Пархоменкі (пахаваны ў брацкай магіле на паўднёвым захадзе). У 1944 да вёскі далучаны Барані Рог і Прудзішчы. Па перапісе 1959 года тут размяшчаліся лясніцтва, шавецкая майстэрня, сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, магазін, дзіцячы сад.

Геаграфія
---------

За 53 км на паўночны захад ад Светлагорска, 13 км ад чыгуначнай станцыі Мошны (на ветцы Бабруйск — Рабкор ад лініі Асіповічы — Жлобін), 163 км ад Гомеля.

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя зносіны па палявой, потым аўтамабільнай дарозе Бабруйск — Рэчыца. Планіроўка складаецца з дугападобнай вуліцы, да якой з поўдня далучаецца кароткая вуліца. Забудова двубаковая, пераважна драўляная, сядзібнага тыпу.

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2021 год — 135 жыхароў

### Дынаміка

* 1885 год — 24 двары, 448 жыхароў
* 1897 год — 544 жыхары (528 жыдоў)
* 1908 год — 96 двароў, 671 жыхар
* 1925 год — 118 двароў
* 1959 год — 459 жыхароў (па перапісе)
* 2004 год — 113 гаспадарак, 248 жыхароў
* 2021 год — 135 жыхароў

Вядомыя жыхары
--------------

* Шымен Алтшуль — яўрэйскі гісторык.

Славутасці
----------

* Брацкая магіла
* Курганны могільнік перыяду ранняга Сярэднявечча

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).. Сустракаецца таксама варыянт **Ко́ўцічы 2**

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.2, кн.2. Гомельская вобласць — Мн.: БелЭн, 2005. ISBN 985-11-0330-6 ISBN 985-11-0302-0
* Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона. Том 9.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Краснаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Краснаўка |
| Аграгарадкі | Міхайлаўка |
| Вёскі | Васілёўка ·  Данілоўка ·  Дражня ·  Забалацце ·  Завічча ·  Каралёва Слабада 1 ·  Каралёва Слабада 2 ·  Коўчыцы 1 ·  Коўчыцы 2 ·  Крукі ·  Малімоны ·  Новая Беліца ·  Тумараўка ·  Язвінцы |