recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Адвод парахавых газаў
**Адвод парахавых газаў** — прынцып працы аўтаматыкі зброі (рухаючай механізму засаўкі), заснаваны на адводзе парахавых газаў з канала ствала .
Пасля наколу капсуля запальваецца парахавы зарад, ціск прадуктаў гарэння якога (у першым набліжэнні па адыябатычаскага працэсу P = const / V ^ k) выштурхвае кулю з гільзы. Далей куля рухаецца па ствале і, у нейкі момант, праходзіць газаадводны адтуліну. Частка парахавых газаў праз адтуліну накіроўваецца ў газавую трубку, у якой усталяваны газавы поршань (АК) або шток (СКС). Існуе таксама варыянты газаадводных механізмаў з непасрэдным дзеяннем парахавых газаў на затворную раму (M16). Пад ціскам газу поршань адводзіць назад затворную раму, размыкаючы канал ствала. Адбываецца выкід гільзы .
Так як куля да гэтага моманту ўжо пакінула ствол, залішні ціск газаў скідаецца праз канал ствала і / або газаадводныя адтуліны, размешчаныя ў газавай трубе ў канцы ходу газавага поршня, і зваротная спружына пачынае штурхаць затворную раму наперад, дасылаючы чарговы патрон у патроннік .
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Удавенка.
**Таццяна Дзмітрыеўна Удавенка** (нар. 24 верасня 1954, Арджанікідзаўская Сунжанскага раёна Чачэна-Інгушскай АССР) — беларускі дзяржаўны дзеяч, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыла Днепрапятроўскі дзяржаўны ўніверсітэт, інжынер-хімік.

Працавала малодшай медсястрой, рэгістратарам Днепрапятроўскага гарадскога анкалагічнага дыспансера, інжынерам аддзела галоўнага тэхнолага, інжынерам-тэхнолагам Александрыйскага электрамеханічнага завода імя XXV з’езда КПСС Кіраваградскай вобласці УССР, лабарантам цэнтральнай вымяральнай лабараторыі, інжынерам лабараторыі, выконваючым абавязкі старшага інжынера — загадчыкам лабараторыі, старшым інжынерам — загадчыкам лабараторыі, загадчыкам лабараторыі цэнтральнай базы вытворчага абслугоўвання вытворчага аб’яднання «Комінафта» г. Усінска (Комі АССР), дыспетчарам-таваразнаўцам вытворча-камерцыйнага прадпрыемства «ТэхнаМіг» г. Луніна Брэсцкай вобласці.

Дырэктар вытворчага прыватнага ўнітарнага прадпрыемства «Вікторыя».

Дэлегат трэцяга і чацвёртага Усебеларускага народнага сходу.

Выбіралася дэпутатам Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў 26-га склікання, членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана медалём «За працоўныя заслугі», юбілейнымі медалямі «70 год вызвалення Рэспублiкi Беларусь ад нямецка-фашысцкiх захопнiкаў», «70 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, медалём Беларускай праваслаўнай царквы святой прападобнай Ефрасінні Полацкай, ганаровымі граматамі Лунінецкага райвыканкама, Лунінецкага раённага Савета дэпутатаў, Брэсцкага аблвыканкама, нагрудным знакам «Лепшы прадпрымальнік года» (2006, 2010), дыпломамі Брэсцкага аблвыканкама «Чалавек года» (2005, 2008) з занясеннем на абласную Дошку пашаны.

Зноскі
------

1. ↑  Удавенка Таццяна Дзмітрыеўна Архівавана 18 жніўня 2020.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ — Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь пятага склікання Архівавана 20 кастрычніка 2021.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Васількова.

**Таццяна Вяргееўна Васількова** (25 кастрычніка 1933, в. Янова, Веткаўскі раён) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

З 1954 года даярка, з 1971 падлікоўшчыца на малочнатаварнай ферме калгаса імя Леніна Гомельскага раёна. Званне Героя прысвоена за поспехі ў развіцці жывёлагадоўлі, павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак сельскагаспадарчай прадукцыі.

Зноскі
------

1. 1 2  Василькова Татьяна Вергеевна // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 105. — 737 с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Логінава.

**Таццяна Віктараўна Логінава** (нар. 10 студзеня 1984, г. п. Ушачы, Беларусь) — беларуская футбалістка, нападаючая. Выступала за зборную Беларусі.

Клубная кар’ера
---------------

Здольнасць да спорту заўважыў яе настаўнік фізічнай культуры П. С. Леановіч у Плінскай школы. У 1995 годзе прыйшла трэніравацца ва Ушацкую ДЮСШ, была залічана ў групу, у якой займаліся хлопчыкі 1983—1984 гадоў нараджэння. Футбольная каманда, у якой пад выглядам хлопца выступала яна, заняла трэцяе месца ў рэспубліканскіх спаборніцтвах па футболе сярод хлопчыкаў 9-10-гадовага ўзросту, а пазней стала срэбраным прызёрам першынства Віцебскай вобласці, прапусціўшы наперад толькі каманду ДЮШАР № 6 горада Віцебска.

У верасні 2000 года яна падпісала кантракт з клубам «Універсітэт-96» горада Віцебска, у складзе якой заняла другое месца ў розыгрышы кубка Рэспублікі Беларусь, а таксама ў складзе маладзёжнай зборнай рэспублікі ўдзельнічала ў паўфінальным турніры чэмпіянату Еўропы. Пазней пераехала ў Гродна, дзе паспяхова выступала за футбольную каманду «Белкард».

З 2008 года выступае за «Бабруйчанку» з горада Бабруйска. У 2008 годзе каманда заваявала трэцяе месца чэмпіянату рэспублікі, у 2009 — другое месца гэтага ж турніру і Кубак Рэспублікі Беларусь. У 2010 годзе каманда стала пераможцай чэмпіянату, а для заваявання Кубка не хапіла зусім крышачку: па пенальці прайгралі камандзе горада Мінска «Зорка БДУ».

У 2010 годзе запрасілі ў нацыянальную зборную Рэспублікі Беларусь, дзе яна прымала ўдзел у адборачных гульнях чэмпіянату Еўропы з камандамі Македоніі і Нарвегіі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Soccerdonna — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>
2. ↑  Tatiana Loginova // FBref.com<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56239490'></a>

Спасылкі
--------

* Ушачская футболистка Татьяна Логинова
* Футбол — дело женское! Очередной трофей в свою копилку положила бывшая воспитанница Ушачской ДЮСШ Татьяна Логинова

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FBref.com · soccerdonna.de (ігрок) · Soccerway |
**Свята-Раства-Багародзіцкая царква** — праваслаўны храм у в. Чырвоны Партызан (Плутоўка) Добрушскага раёна Гомельскай вобласці.

Гісторыя
--------

У цэнтры вёскі. Пабудавана ў пачатку 20 ст. з дрэва. Да 1980-х гг. была закрыта.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры неарускага стылю. Традыцыйная крыжовая схема праваслаўнага храма набыла манументальнае шматпланавае кампазіцыйнае вырашэнне. Сілуэт храма мае 2 вертыкальныя дамінанты — 3-ярусную (васьмярык на 2 чацверыках) шатровую званіцу, надбудаваную над бабінцам, і 8-гранны шатровы барабан над 4-схільным дахам кубападобнага аб’ёму малітоўнай залы. Шатры завершаны макаўкамі. Ярусную пабудову архітэктурнай кампазіцыі падкрэсліваюць прырубы прамавугольнай апсіды і бакавых прыдзелаў да асноўнага аб’ёму, панамарскай і хрысцільні да бабінца, нарастаючы рытм іх 2-схільных дахаў. Гарызантальна ашаляваныя фасады прарэзаны высокімі прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў ліштвах, цокальная частка вылучана вертыкальнай шалёўкай.

Інтэр’ер
--------

У інтэр’еры пануе прастора малітоўнай залы, перакрытая 8-гранным шатровым скляпеннем на ветразях. Апсіда вылучана драўляным іканастасам.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Чырвоны Партызан) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Чырвоны Партызан) на сайце Radzima.org
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Троіцкая царква.
**Свята-Троіцкая царква** — праваслаўны храм у гонар Святой Троіцы ў в. Белавуша Столінскага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў цэнтры вёскі ў 1905 годзе з дрэва на месцы драўлянага храма 1833 года паводле праекта архітэктара В. І. Струева.

Занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння.

Архітэктура
-----------

Інтэр’ер
Помнік архітэктуры неарускага стылю. Мае кананічную чатырохчасткавую падоўжна-восевую кампазіцыю: прытвор-званіца, бабінец, малітоўная зала, апсіда з тарцовай рызніцай. Асноўны магутны кубападобны зруб завершаны васьмігранным светлавым барабанам з гранёным сферычным купалам і макаўкай у завяршэнні. Такія ж макаўкі вянчаюць вальмавы дах прамавугольнай апсіды і высокі шацёр двух’яруснай (васьмярык на высокім чацверыку) званіцы (святар і прыхаджане ў 1891 набылі 20-пудовы звон). Гарызантальна ашаляваныя сцены расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў разных ліштвах, цокальная частка вылучана вертыкальнай шалёўкай. Тры ўваходы вырашаны ганкамі з вастраверхімі навісямі на матыў церамковай старажытнарускай архітэктуры.

У інтэр'еры адкрываецца светлавы барабан, які праз вуглавыя парусы абапіраецца на сцены зруба.

Зноскі
------

1. ↑  Историко-статистическое описание Минской епархии, составленное ректором Минской духовной семинарии архимандритом Николаем. Спб. 1864.
2. ↑  Церковные ведомости. 1891. № 2. С. 103.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн. БелЭн, 2007.
* Историко-статистическое описание Минской епархии, составленное ректором Минской духовной семинарии архимандритом Николаем. Спб. 1864.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Свята-Троіцкая царква (Белавуша) на Вікісховішчы |


* Свята-Троіцкая царква (Белавуша) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Троіцкая царква (Белавуша) на сайце Radzima.org
* Свята-Троіцкая царква (Белавуша) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Троіцкая царква (Белавуша) на сайце «Архіварта»
**Свята-Раства-Багародзіцкая царква** — праваслаўны храм у в. Субаты Драгічынскага раёна Брэсцкай вобласці. Знаходзіцца ў цэнтры вёскі.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1793—1797 гг. з цэглы.

Архітэктура
-----------

Божая Маці Снежная з Субатаў. XVIII стагоддзе
Званіца
Помнік архітэктуры класіцызму з элементамі позняга барока і народнага дойлідства. Будынак вырашаны адзіным прамавугольным у плане аб'ёмам з трохграннай апсідай над якой двухсхільны дах пераходзіць у вальмавае пакрыцце. Дах прарэзаны 2 драўлянымі барабанамі з цыбулепадобнымі галоўкамі. Сцены ўзведзены на цагляным падмурку. Галоўны фасад завершаны драўляным шчытом франтона з дыяганальнай шалёўкай. Плоскасці сцен расчлянёны спаранымі пілястрамі з агульнай базай і абакай. Больш шырокія адзіночныя пілястры размешчаны па баках галоўнага фасада і па вуглах апсіды. Антаблемент складаецца з 3 частак з развітай прафіліроўкай. Арачныя аконныя праёмы аздоблены плоскімі прамавугольнымі ліштвамі з сандрыкамі. Пластыка галоўнага фасада некалькі перанасычана прамавугольнымі і арачнымі нішамі, уваходным парталам.

Надмагілле каля царквы

Інтэр'ер
--------

Зала перакрыта бэлечнай столлю на падугах, сцены расчлянёны пілястрамі, адпаведнымі вонкавым. Пры ўваходзе выступаюць трапецападобныя хоры. Абразы 18 ст.: «Маці Божая Замілаванне», «Спас Пантакратар», «Успенне Багародзіцы». «Апостал Фадзей», «Апостал Павел», «Апостал Філіп», «Апостал Мацфей», «Апостал Якаў», «Апостал Фама», «Апостал Сімяон», «Мац Божая Адзігітрыя».

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Субаты) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Субаты) на сайце Radzima.org
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Раства-Багародзіцкая царква.

**Свята-Раства-Багародзіцкая царква** — храм у в. Сяргеевічы Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці. З 2015 года ўваходзіць у 2-ую Пухавіцкую благачынную акругу.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1990 гадах з цэглы і дрэва. Вырашана крыжовым у плане аб’ёмам з прыбудаванай праз трапезную 2-яруснай 4-граннай шатровай званіцай. Над сяродкрыжжам узведзены драўляны 4-гранны барабан, 4-схільны дах якога завершаны макаўкай. Фасады прарэзаны арачнымі аконнымі паёмамі.

Гл. таксама
-----------

* Храмы Пухавіцкага раёна

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4
| **Кірылічны алфавіт** |
| --- |
|  |
| **Кірыліца** |
| А | Б | В | Г | Ґ | Д | Ђ |
| Ѓ | Е | (Ѐ) | Ё | Є | Ж | З |
| Ѕ | И | (Ѝ) | І | Ї | Й | Ј |
| К | Л | Љ | М | Н | Њ | О |
| П | Р | С | Т | Ћ | Ќ | У |
| Ў | Ф | Х | Ц | Ч | Џ | Ш |
| Щ | Ъ | Ы | Ь | Э | Ю | Я |
| Гістарычныя літары |
| (Ҁ) | (Ѹ) | Ѡ | (Ѿ) | (Ѻ) | Ѣ | Ꙗ |
| Ѥ | Ꙉ | ІѢ | Ѧ | Ѫ | Ѩ | Ѭ |
| Ѯ | Ѱ | Ѳ | Ѵ | (Ѷ) | Ын | Ꚉ |  |
| Літары неславянскіх моў |
| Ӑ | Ӓ | Ә | Ӛ | Ӕ | Ғ | Ӷ |
| Ҕ | Ӗ | Ҽ | Ҿ | Ӂ | Җ | Ӝ |
| Ҙ | Ӟ | Ӡ | Ӥ | Ӣ | Ӏ | Ҋ |
| Қ | Ҟ | Ҡ | Ӄ | Ҝ | Ԟ | Ӆ |
| Ӎ | Ҥ | Ң | Ӊ | Ӈ | Ӧ | Ө |
| Ӫ | Ҩ | Ҧ | Ҏ | Ҫ | Ҭ | Ӳ |
| Ӱ | Ӯ | Ү | Ұ | Ҳ | Һ | Ҵ |
| Ӵ | Ҷ | Ӌ | Ҹ | Ӹ | Ҍ | Ӭ |  |
| **Заўвага.** Знакі у дужках не маюць статусу (самастойных) літар. |

**Ш** — дваццаць сёмая літара беларускага кірылічнага алфавіта. Выкарыстоўваецца таксама ва ўсіх славянскіх кірылічных алфавітах (25-я ў балгарскім, 26-я ў рускім, 29-я ва ўкраінскім, 30-я ў сербскім і апошняя ў македонскім) і ў пісьменнасцях некаторых неславянскіх народаў. У стара- і царкоўнаславянскім алфавітах таксама носіць назву «ша», значэнне якой невядома. У кірыліцы звычайна лічыцца 28-й паводле парадку (калі гаворка ідзе пра стараславянскую азбуку) ці 27-ай (у царкоўнаславянскай азбуцы), у глаголіцы паводле ліку 29-я. Адна з нешматлікіх літар, што аднолькава выглядае ў абодвух — кірылічным і глагалічным — славянскіх алфавітах:  / .

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля |
**Франка Джэнтыліні** (іт. Franco Gentilini, 4 жніўня 1909, Фаэнца — 5 красавіка 1981, Рым) — італьянскі мастак.

Жыццё і творчасць
-----------------

Франка Джэнтыліні вывучаў жывапіс у Акадэміі прыгожых мастацтваў Балонні. У ранняй яго творчасці праглядаюцца шматлікія ўплывы, у першую чаргу такіх майстроў, як Кара і Марандзі.

З моманту з’яўлення ў Рыме Джэнтыліні адным з першых прыўнёс у сучасны яму жывапіс ідэю з таямнічым архітэктурным складальнікам італьянскага гістарычнага пейзажа. Таксама яго жывапіс напаўняе старажытны кліч кахання, які чытаецца ва ўсім, што атачае чалавека. На фоне гэтых паспяховых паэтычных інавацый, Джэнтыліні расстаўляў у прасторы прадметы і фігуры. Паступова адмаўляючыся ад футурызму, метафізікі і хімеры архаізму, мастак знаходзіў новыя сродкі, каб зрабіць дызайн элементаў найбольш прыдатным для абстрактнага і вобразнага.

Створаныя ў 1940-я гады ў экспрэсіянісцкай манеры палотны, напоўненыя паўрэальнымі, фантастычнымі сцэнамі гарадскога жыцця, ствараюць у назіральніка хутчэй іранічна-меланхалічны настрой. У працах жа з 1950-х гадоў часцей сустракаюцца выявы аголенай натуры і лірычная тэматыка (напр. «Сабор падчас свята, 1957, Нью-Ёрк»).

Зноскі
------

1. 1 2  Franco Gentilini<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  *Delarge J.* Franco GENTILINI // Le Delarge — Paris: Gründ, Jean-Pierre Delarge, 2001. — ISBN 978-2-7000-3055-6<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3118641'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11305732'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q20056651'></a>
3. ↑  *Rivosecchi V.* Franco Gentilini // Gentilini, Franco // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2017. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T031386<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56691875'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q810196'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21431157'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q103924154'></a>
На Франкфурцкім кніжным кірмашу
**Франкфурцкі кніжны кірмаш** (ням.: Frankfurter Buchmesse) — буйнейшы ў свеце кніжны кірмаш па колькасці прадстаўленых выдавецтваў і наведвальнікаў. 

Праходзіць штагод у сярэдзіне кастрычніка ў Франкфурце-на-Майне на тэрыторыі Франкфурцкага кірмашу. На працягу пяці дзён у кірмашы прымаюць удзел больш за 7.000 экспанентаў з больш чым 100 краін свету і каля 286.000 наведвальнікаў. Заснаваы ў 1949 годзе. Падчас кірмашу ўручаюцца Прэмія міру нямецкага кніжнага гандлю, а таксама Нямецкая прэмія маладзёвай літаратуры.

З 1988 года штогадова адной з краін прызначаецца статус ганаровага госцю, якому ўдзяляецца асаблівая ўвага. Ганаровы госць арганізуе культурную праграму з чытаннямі, літаратурнымі імрэзамі, уручэннем узнагарод і г.д. У 2013 годзе ганаровым госцем з'яўлялась Бразілія.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Піліпенка.

**Міхаі́л Карне́евіч Піліпе́нка** (3 верасня 1924, вёска Дубраўка, Хоцімскі раён — 24 лістапада 1999, Масква) — Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Скончыў Бярозкаўскую сярэднюю школу (1941). У Вялікую Айчынную вайну з ліпеня 1941 г. на Заходнім, Паўночна-3аходнім, Ленінградскім, Варонежскім, 1-м Украінскім франтах. Удзельнік Курскай бітвы. Сувязіст, малодшы сяржант М. К. Піліпенка вызначыўся пры фарсіраванні Дняпра на поўдзень (2.10.1943) і поўнач (5.10.1943) ад Кіева. Пад агнём праціўніка пераправіўся цераз раку, наладзіў сувязь з камандаваннем палка, карэкціраваў агонь артылерыі. На захопленым плацдарме з яго ўдзелам адбіты неаднаразовыя атакі ворага, У ноч на 6.10.1943 г. ў ліку перадавых падраздзяленняў удзельнічаў у вызваленні Кіева. Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 29.10.1943 г.

Узнагароджаны ордэнам Леніна, 4 ордэнамі Чырвонай Зоркі, ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені, «3а службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР», медалямі. Пасля вайны скончыў Куйбышаўскае ваеннае вучылішча сувязі (1946), Ваенную акадэмію сувязі (1953) і акадэмічныя курсы пры ёй (1972). Да 1973 г. на камандных пасадах у Савецкай Арміі. У 1973—1991 гг. начальнік Кіеўскага вышэйшага ваенна-інжынернага двойчы Чырванасцяжнага вучылішча сувязі імя Калініна. Генерал-лейтэнант (1984). Ганаровы грамадзянін г. Кіева. Аўтар кнігі «Сам-насам з вайною» (1999).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 11. — С. 357. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0198-2 (Т. 11).
* Беларуская Савецкая энцыклапедыя: у 11-ці т. т. 8 / Гал. рэд. П. У. Броўка і інш. — Мн: БСЭ, 1974. - С. 435.

Спасылкі
--------

* Міхаіл Карнеевіч Піліпенка на сайце «Героі краіны»
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Арэхава.

**Арэхава** — возера на паўночным усходзе Ратнаўскага раёна Валынскай вобласці Украіны, каля вёскі Межысіт, за 2,5 км ад мяжы з Беларуссю, у басейне ракі Мухавец.

Плошча паверхні 5,5 км². Даўжыня 3,9 км, шырыня 2,1 км. Найбольшая глыбіня 3,6 м. Берагі нізкія. Дно выслана сапрапелем.

На паўднёвым захадзе ўпадае Турскі канал, на поўначы выцякае Арэхаўскі канал. За 0,7 км на поўнач знаходзяцца азёры Арэхавец і Засвяцце. На адлегласці менш 1 км на ўсход ад возера праходзіць водападзел паміж басейнамі Балтыйскага мора (рака Мухавец) і Чорнага мора (рака Прыпяць).

Выкарыстоўваецца ў мэтах рыбалоўства. Уваходзіць у склад гідралагічнага заказніка мясцовага значэння «Арэхаўскі».

Спасылкі
--------

* Ліст карты M-35-02 Выданне 1979 г. Архівавана 24 мая 2013.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Арэол.
**Арэо́л** (фр.: auréole ад лац.: corona aureola — залаты вянок) у оптыцы — светлавы фон вакол відарысу крыніцы  (руск.) (бел. аптычнага выпрамянення пры назіранні вокам або рэгістрацыі прыёмнікам святла. Выяўляецца пры рассеянні святла на малыя вуглы часціцамі асяроддзя, праз якое праходзіць святло. Істотна ўплывае на раздзяляльную здольнасць фатаграфічных матэрыялаў і люмінесцэнтных экранаў.

Літаратура
----------

* Арэол // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
**Метагеаграфія** — (мета...+геаграфія; літар. «па-над-геаграфія»): збор прасторавых структур, з дапамогай якіх людзі ўпарадкоўваюць свае веды пра свет; свядома або падсвядома створаныя ўзоры, паводле якіх арганізоўваецца вывучэнне гісторыі, сацыялогіі, антрапалогіі, эканомікі, палітычных навук ці натуральнай гісторыі.

Метагеаграфіямі з'яўляюцца, між іншым, разгляд сусветных з'яваў з пункту гледжання палітычных межаў (напрыклад, разгляд глабалістычных гарадоў-мегаполісаў як чыста унутрыдзяржаўных з'яваў) або, наадварот, разгляд такіх з'яваў (напрыклад, вывучэнне ўзаемаадносін значных гарадоў свету) па-за сістэмай чыста палітычных падзелаў.

Зноскі
------

1. ↑  Льюіс, Віджэн, с. IX.
2. ↑  Тэйлар.

Літаратура
----------

* P.J. Taylor. Visualizing a New Metageography: Explorations in World-City Space // G Dijkink and H Knippenberg (eds) (2001) The Territorial Factor: Political Geography in a Globalising World Amsterdam: Vossiuspers UvA, 113-28.
* Lewis, Martin W. and Wigen, Kären E. (1997), The Myth of Continents: A Critique of Metageography. Berkeley: University of California Press. 359 pp.
Лазурыт
**Лазурыт** — мінерал групы фельдшпатоідаў, складаны алюмасілікат кальцыю і натрыю — (Na,Ca)8(AlSiO4)6(SO4,S,Cl)2.

Назва
-----

З персідскай мовы вядома назва «لاژورد» — лāжвард — сіні камень. У сярэднявечнай Італіі гэты камень называлі *Lapis Lazzuli*, у Францыі — *Pierre d'Azur*. Сучасная назва з'явілася ў XVIII стагоддзі і паходзіць ад лац.: lazur — нябесна-блакітны колер.

Сумесь лазурыта з кальцытам называюць ляпіс-лазурак.

Апісанне
--------

Крышталізуецца ў кубічнай сінганіі. Масіўныя, суцэльныя агрэгаты, рэдка крышталі (дадэкаэдры). Непразрысты, колер ад блакітнага да цёмна-сіняга і зеленавата-сіняга. Бляск шкляны да тлустага. Цвёрдасць 5,5—6. Шчыльнасць каля 2,4 г/см³.

Утварэнне
---------

Утвараецца ў магнезіяльных і вапняковых скарнах. Радовішчы ёсць у Расіі, Афганістане, Чылі і інш.

Выкарыстанне
------------

Каштоўны вырабны камень. Лепшымі лічаць камяні сакавіта сінія або сіне-фіялетавыя, а таксама насычана блакітныя.

Прыродная сіняя фарба (ультрамарын).

Літаратура
----------

* Лазурыт // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9). С. 103

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лазурыт
Стэла Мернептаха
Тэкст стэлы
**Стэла Мернептаха**, таксама вядомая як **Ізраільская Стэла** або **Стэла Перамог Мернептаха** — надпіс фараона Мернептаха (ад 1213 да 1203 да н.э), які нанесены на адваротны бок гранітнай стэлы, усталяванай фараонам Аменхатэпам III. Стэла была выяўлена пры раскопках Фліндэрса Пітры ў 1896 у Фівах. Цяпер захоўваецца ў Егіпецкім музеі ў Каіры.

Стэла атрымала вялікую вядомасць з-за таго, што з'яўляецца самым раннім старажытнаегіпецкім дакументам, у якім згадваецца «Isiriar» або «Isirial», што тлумачыцца навукоўцамі як «Ізраіль» («Ізраіль спустошаны, яго семя няма»). Большая частка стэлы апісвае кампанію Мернептаха супраць лівійцаў.

Спасылкі
--------

* Артыкул «*Мернептаха стела*» у Электроннай яўрэйскай энцыклапедыі
Частка стэлы каршуноў з выявай бітвы
**Стэла каршуноў**, або **Стэла цара Эанатума** — умоўная назва пераможнай стэлы з вапняку з рэльефнымі выявамі ў некалькі ярусаў і надпісам. З'яўляецца адным з найстаражытных твораў шумерскага мастацтва. Узведзена пры Эанатуме ў XXV ст. да н.э. пасля разгрому ім Зузу — цара Апіса, і Уша — кіраўніка г. Умы. Стэла атрымала сваю назву ад адной са сцэн, якая малюе сцэну, дзе галодныя каршуны ўносяць галовы і канечнасці салдатаў ворага.

Адкрыццё
--------

Частка стэлы каршуноў з выявай бога Нінгірсу, які дабівае палонных воінаў

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| Рэканструкцыя стэлы |

Стэла знаходзіцца ў разбураным стане. Першыя тры фрагменты былі знойдзены падчас раскопак у пачатку 1880-х пад кіраўніцтвам французскага археолага Эрнэста дэ Сарзека ва ўрочышчы Тэла (былы шумерскі горад Гірсу), размешчаным на поўнач ад Басры, у двурэччы Тыгра і Еўфрата. Іншыя тры фрагменты былі адкрыты падчас раскопак 1888—1889 гадоў. Сёмы фрагмент, які лічыцца часткай Стэлы каршуноў, быў набыты Брытанскім музеем у антыкварнай краме ў 1898 годзе. Брытанскі музей два разы адпрэчваў прапанову Луўра перадаць сёмы фрагмент і толькі ў 1932 годзе пагадзіўся. Зараз усе сем частак захоўваюцца ў Луўры.

Апісанне
--------

Стэла ўяўляла сабой манумент з вапняку з закругленым верхам і рэльефамі абодвух бакоў. Памеры: вышыня — 180 см; шырыня — 130 см; таўшчыня — 11 см. Стэла Эанатума была створана ў адзначэнне перамогі горада-дзяржавы Лагаша над адным з суседніх гарадоў Умай і высечана, несумнеўна, творча адораным аўтарам. Перамогу ўвасабляе буйная фігура бога Нінгірсу, якая займае ўвесь пярэдні бок пліты. Аднак бог цалкам рэальна дабівае булавой палонных воінаў Умы, якія боўтаюцца ў сеткаватым мяшку. Рэльефныя радкі на іншым боку стэлы яшчэ больш дакладныя. Эанатум на калясніцы з занесенай дзідай, уступае ў бой. За ім наступаюць воіны. Вышэй Эанатум узначальвае пешы строй лагашытаў. Усяго дзевяць галоў воінаў бачныя над вялікімі шчытамі, якія закрываюць іх целы. Але пры гэтым узнікае адчуванне вельмі вялікай масы людзей, якая непахісна рухаецца наперад  — такі эфект атрыманы пры дапамозе шматлікіх рук, якія высоўваюцца з-за шчытоў і трымаюць дзіды.

Зноскі
------

1. ↑  Peut-On Remettre en Question la «Restitution Matérielle de la Stèle des Vautours»? // Journal of Near Eastern Studies, 29 (4) —- University of Chicago Press, 1970. P. 233—258.
2. ↑  Апісанне «Стэлы каршуноў» на афіцыйным сайце Луўра (англ.: ).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Стэла каршуноў
**Свята-Уваскрасенская царква** — праваслаўная царква ў Букчы Лельчыцкага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

Размешчана па адрасу Гомельская вобл. в. Букча, вул. Ленінская 73.

Гісторыя
--------

Першае згадванне аб царкве адносіцца да 1745 года. Вядома, што тут быў святаром Адам Маляевіч.

У 1816 быў зроблены рамонт. Метрычныя кнігі захоўваліся з 1805 года. У 1840 на сродкі графа Маліеўскага царкву зноў адрамантавалі, а ў 1842 годзе пабудавалі новую званіцу. У 1869 годзе прыход як самастойны ліквідавалі і царкву прыпісалі да Тонежскага прыхода. У 1888 царкоўнай зямлі мелася 100 дзесяцін. У 1943 царкву разам з вёскай спалілі нямецка-фашысцкія захопнікі.

Новая царква
------------

У пачатку 2000 у вёсцы пабудавана новая, драўляная царква.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Кніга памяць «Лельчыцкі раён» — с. 566
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Троіцкая царква.
**Свята-Троіцкая царква** — мураваны праваслаўны храм у аграгарадку Расна Дрыбінскага раёна Магілёўскай вобласці.

Гісторыя
--------

У 2001 годзе прыходскай радай быў выкуплены будынак жылога дома і адаптаваны пад храм.

Архітэктура
-----------

Пабудавана з сілікатнай цэглы. Вырашана прамавугольным у плане аб’ёмам з 5-граннай апсідай. Па цэнтры 2-схільнага даху малітоўнай залы і над вальмавым апсіды ўзведзены цыбулепадобныя галоўкі. Фасады расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі.

Зноскі
------

1. ↑  Свята-Троіцкая царква

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Свята-Троіцкая царква (Расна) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Троіцкая царква.
**Свята-Троіцкая царква** — праваслаўны храм у аг. Салтанаўшчына Нясвіжскага раёна Мінскай вобласці. Размешчаны на ўскраіне вёскі, на могілках.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1826 годзе, паводле іншых звестак — у канцы XVIII ст. з цэглы як касцёл. Адкрыта ў 1990-я гады як праваслаўная царква.

Настаяцель храма — протаіерэй Алег Абрамовіч, які за арганiзацыю праваслаўнага брацтва ў Салтанаўшчыне стаў лаўрэатам прэміі «За духоўнае адраджэнне» ў 2020 годзе.

Архітэктура
-----------

Арыгінальны выгляд франтона.
Помнік архітэктуры з выкарыстаннем форм позняга класіцызму. Уяўляе сабой выцягнуты прамавугольны ў плане будынак, накрыты двухсхільным дахам з трохвугольным франтонам на галоўным фасадзе. Сцены (акрамя алтарнай) прарэзаны высокімі лучковымі аконнымі праёмамі, паміж якімі — шырокія лапаткі. На галоўным фасадзе, пад уваходам 2 певялікія паўцыркульныя нішы і паўцыркульнае акно паміж імі. Франтон завершаны квадратнай у сячэнні вежачкай на барабане.

Унутраная прастора падзелена тонкімі драўлянымі калонамі на 3 нефы з бэлечным перакрыццем. Над уваходам — хоры па драўляных калонках. Алтар мураваны.

### Званіца

Побач з храмам знаходзіцца двух’ярусная званіца. Першы ярус мураваны, другі — драўляны, з прамавугольнымі праёмамі.

Зноскі
------

1. ↑  Протаіерэй Алег Абрамовіч стаў лаўрэатам прэміі «За духоўнае адраджэнне»

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1987. — Мінская вобласць. Кніга 2. — 308 с.: іл.
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Троіцкая царква (Салтанаўшчына)
* Свята-Троіцкая царква (Салтанаўшчына) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Троіцкая царква (Салтанаўшчына) на сайце Radzima.org
* Свята-Троіцкая царква (Салтанаўшчына) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Троіцкая царква (Салтанаўшчына) на сайце «Архіварта»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Троіцкая царква.
**Свята-Троіцкая царква** — праваслаўны храм у в. Цялядавічы (Капыльскі раён). Помнік драўлянага дойлідства з элементамі класіцызму.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў другой палове XVIII ст. на паўднёва-заходняй ускраіне як касцёл на сродкі нясвіжскага жаночага кляштара бенедыкцінак, якому належаў маёнтак. У 1868 г. храм перабудаваны і прыстасаваны пад царкву. У 1910 г. адноўлены шалёўка і элементы дэкору. У 1987—1988 гг. заменены дах, афарбаваны звонку.

Архітэктура
-----------

Царква дзвюхвежавая, зальнага тыпу. Васьмігранная званіца з высокім шатром і галоўкай над франтонам, відаць, была пастаўлена ў час перабудовы, як і пяцігаловае завяршэнне храма. Двухсхільны дах, прарэзаны люкарнай, пераходзіць над пяціграннай алтарнай часткай у вальмавы і стварае па баках апсіды застрэшкі. Па ўсім перыметры будынку — карніз, пад ім фрыз у выглядзе аркатурнага поясу. Сцены гарызантальна ашаляваныя і раўнамерна расчлянёныя ступеньчатымі пілястрамі. Вялікія прамавугольныя аконныя праёмы акаймаваныя ліштвамі са ступеньчатымі сандрыкамі і скразной разьбой у ніжняй частцы. Пад вокнамі — цягі з ромбападобным арнаментам. Невялікія круглыя вокны ў тыльнай частцы будынка прызначаны для асвятлення размешчаных па баках апсіды сакрысцій.

Інтэр'ер
--------

У дэкоры інтэр'ера выкарыстаныя пілястры, карніз, аркатура і інш. Перакрыцце зальнай часткі люстранае, іншых памяшканняў — падшыўная плоская столь. Карнізы і пілястры размаляваныя пад светлы мармур. Над уваходам размешчаныя хоры. Апсіда вылучана 2-ярусным іканастасам на 6 абразоў.

Літаратура
----------

* «Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік», Мінск 1993
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, [1984—1988].
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------



|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Свята-Троіцкая царква (Цялядавічы) на Вікісховішчы |

* Свята-Троіцкая царква (Цялядавічы) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Троіцкая царква (Цялядавічы) на сайце Radzima.org
* Свята-Троіцкая царква (Цялядавічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Троіцкая царква (Цялядавічы) на сайце «Архіварта»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Троіцкая царква.
**Ульская Свята-Троіцкая царква** — праваслаўны храм, помнік архітэктуры. Размяшчаецца ў цэнтры пасёлка Улы.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 2-й палове 19 стагоддзя з цэглы ў рэтраспектыўна-рускім стылі. Да 1990-х гг. знаходзілася ў паўзруйнаваным стане, адноўлена.

Архітэктура
-----------

Крыжова-купальны храм сіметрычнай падоўжна-восевай кампазіцыі: узнятыя на высокі цокаль званіца над прытворам, прамавугольная трапезная, кубападобная зала з бакавымі крыламі, паўкруглая апсіда з бакавымі трохграннымі прыдзеламі. У сілуэце пануе цыбулепадобная галоўка шатровай званіцы (васьмярык на чацверыку). Чатырохсхільны дах асноўнага кубападобнага аб'ёму ўзняты на два ярусы кілепадобных какошнікаў і завершаны цэнтральнай і чатырма вуглавымі цыбулепадобнымі галоўкамі на цыліндрычных барабанах (часткова разбураны). Атынкаваныя фасады завершаны філёнгавымі фрызамі і прафіляванымі карнізамі і насычаны архітэктурнай пластыкай: квадратныя шырынкі па цокалі і вуглавых лапатках, вуглавыя бочкападобныя калонкі, нішы, філёнгі і шматлікія крапоўкі, пазычаныя са старажытнарускай храмавай архітэктуры. Арачныя галоўкі і бакавыя ўваходныя і аконныя праёмы аздоблены кілепадобнымі ліштвамі.

Інтэр'ер
--------

Кампазіцыя інтэр'ера мае дынамічны характар: скрыжаванне перакрытых цыліндрычнымі скляпеннямі галоўнага і папярочных нефаў раскрываецца ў скляпенне сяродкрыжжа з адчыненым у яго цыліндрычным светлавым барабанам.

Літаратура
----------

* Свята-Троіцкая царква // Кулагін, А. М. Праваслаўныя храмы на Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін. — Мн. 2001. — С. 197.

Спасылкі
--------

* Свята-Троіцкая царква (Ула) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Троіцкая царква (Ула) на сайце Radzima.org
* Свята-Троіцкая царква (Ула) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Троіцкая царква.
**Янавіцкая Свята-Троіцкая царква** былая праваслаўная царква ў гарадскім пасёлку Янавічы.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1885 годзе з цэглы, у 1904 годзе адрамантавана. На 1910 год ацэньвалася ў 25 000 руб.

У 1884 годзе пры царкве пабудавана драўляная мужчынская, у 1908 годзе — жаночая аднакласная царкоўнапрыходскія школы. У 1902 годзе пабудавана мураваная двухпавярховая двухкласная царкоўнапрыходская школа.

Архітэктура
-----------

Твор архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Белакаменны зрам са званіцай меў памеры 14×8×4 сажні. У яго сілуэце панавалі 2 цыбульчатыя купалы над званіцай і бляшаным дахам зялёнай афарбоўкі. Атынкаваныя фасады чляніліся 10 вялікімі і 11 малымі вокнамі, 4 абітымі жалезам дзвярамі.

Унутры атынкаваныя сцены былі пакрыты алейным роспісам на біблейскія сюжэты, выявамі святых. Апсіду вылучаў іканастас мастацкай работы (12×10 аршынаў, ацэнены ў 4000 руб.).

Літаратура
----------

* Кулагін, А. М. Страчаная архітэктурная спадчына / А. М. Кулагін // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Віцебскага раёна / Рэдкалегія: А. П. Красоўскі і інш.; Уклад. У. І. Мезенцаў; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Маст. літ. 2004. — 772 с.: іл. — С. 718.

Спасылкі
--------

* Свята-Троіцкая царква (Янавічы, 1885) на сайце Radzima.org
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Троіцкая царква.
**Свята-Троіцкая царква** — праваслаўная царква ў Зёлаве. Помнік драўлянага дойлідства. Пабудавана ў 1842 у в. Зёлава Драгічынскага раёна ў стылі позняга класіцызму.

У 1960-я гады зачыненая, у 1990 г. аддадзеная вернікам. Помнік рэспубліканскага значэння.

Згарэла 20 чэрвеня 2005 года. Ацалела званіца.

Пасля пажару 2005 ад храма засталіся некалькі цагляных калон ды падмурак з крыптай. У 2012 годзе было скончана ўзвядзенне новай царквы на месцы згарэлага храма.

Архітэктура
-----------

Мае крыжова-цэнтрычную кампазіцыю. Складаецца з пяці зрубаў. Цэнтральны, квадратны ў плане зруб, завершаны масіўным граненым купалам, яго вуглы фланкіраваны чацверыковымі вежачкамі, увянчанымі галоўкамі. Па восях сіметрыі да асноўнага аб'ёму прылягаюць зрубы бабінца, алтару і бакавыя, утвараючы крыжападобную кампазіцыю. Яны накрытыя двухсхільнымі дахамі з франтонамі на тарцах. Сцены вертыкальна ашаляваныя дошкамі з нашчыльнікамі і гарызантальнай панэллю ўнізе, завершаныя карнізам на мадульёнах. Вокны прамавугольныя, размешчаныя ў два ярусы. Чацверыковы аб'ём над асноўным зрубам і хоры над бабінцам асвятляюцца паўцыркульнымі вокнамі.

Інтэр'ер
--------

Інтэр'ер двухсветлавы. Зрубы бабінца і алтару маюць аднолькавую вышыню столі з асноўным аб'ёмам, бакавыя зрубы больш нізкія. Перамычкі праёмаў і хоры над уваходам падтрымліваюць калоны карынфскага ордара.

Брама-званіца
-------------

Па восі царквы размешчаная трох'ярусная званіца-брама (васьмярык на двух чацверыках), накрытая купалам.

Зноскі
------

1. ↑  Свята-Троіцкая царква (Зёлава) на сайце Radzima.org
2. ↑  Свята-Троіцкая царква (Зёлава) на сайце Глобус Беларусі (руск.)

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

* Свята-Троіцкая царква (Зёлава) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Троіцкая царква (Зёлава) на сайце Radzima.org
* Свята-Троіцкая царква (Зёлава) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Троіцкая царква (Зёлава) на сайце «Архіварта»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Троіцкая царква.
**Свята-Троіцкая царква** ў вёсцы Храпавічы Віцебскага раёна. Знаходзілася ў 38 сажнях ад мураванага храма. Пабудавана ў 1785. На 1910 ацэнена ў 3000 руб. адзначана ў добрым стане.

Архітэктура
-----------

Твор народнага драўлянага дойлідства. Была вырашана крыжовым ў плане зрубам (даўжыня са званіцай — 8,5, найбольшая шырыня — 7,5, вышыня да карніза — 3,5 сажня). Над бляшаным дахам зялёнай афарбоўкі ўзвышаўся купал, над шатром двух'яруснай званіцы (вышыня да карніза 5 сажняў) — галоўка. Фасады чляніліся 9 вялікімі і 4 малымі (у барабане купала) вокнамі і 2 дзвярамі.

Унутры апсіду вылучаў 4-калонны іканастас (4х3,5 сажня).

Літаратура
----------

* *Кулагін, А. М.* Страчаная архітэктурная спадчына / А. М. Кулагін // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Віцебскага раёна / Рэдкалегія: А. П. Красоўскі і інш.; Уклад. У. І. Мезенцаў; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Маст. літ. 2004. — 772 с.: іл. — С.

Спасылкі
--------

* Свята-Троіцкая царква (Храпавічы) на сайце Radzima.org
*
**Свята-Троіцкая царква** — праваслаўны храм у в. Падароск Ваўкавыскага раёна Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца ў цэнтры вёскі.

Гісторыя
--------

Троіцкая царква ў Падароску (каля 1900)
Храм пабудаваны ў XVIII стагоддзі з цэглы як касцёл, прыстасаваны пад царкву ў 1867 годзе. Царква адкрыта ў 1988 — 1990 гадах.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры барока. Вырашана прамавугольным у плане пад 2-схільным дахам аб’ёмам, да якога з фасада далучана 2-ярусная званіца, з тыльнага боку — паўкруглая апсіда з бакавымі рызніцамі. Над шатром званіцы і алтарнай часткай узведзены цыбулепадобныя галоўкі. Фасады рытмічна расчлянёны арачнымі аконнымі праёмамі, крапаваны лапаткамі.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Свята-Троіцкая царква (Падароск) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Троіцкая царква (Падароск) на сайце Radzima.org
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Троіцкая царква.
**Свята-Троіцкая царква** — праваслаўны храм у горадзе Жлобін Жлобінскага раёна Гомельскай вобласці. Знаходзіцца на вуліцы Карла Маркса, 75.

Гісторыя
--------

У 1886 годзе ў Жлобіне дзейнічаў праваслаўны храм. Падчас вайны царква была разбурана.

2 лістапада 1992 года правялебны Арыстарх заклаў камень у падмурак новага храма. 21 лістапада 1995 года храм асвяціў мітрапаліт Мінскі і Слуцкі Філарэт. Знаходзіцца на месцы старога храма.

Зноскі
------

1. ↑  Свята-Троіцкая царква Архівавана 20 верасня 2020.
2. ↑  Святой Живоначальной Троицы, г. Жлобин(недаступная спасылка)
3. ↑  СОБОР В ЧЕСТЬ СВЯТОЙ ТРОИЦЫ (1995)

Спасылкі
--------

* Свята-Троіцкая царква (Жлобін) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Паддубовік чырвананожкавы**, ***паддубовік плямісты*** (*Boletus erythropus*) — від ядомага грыба з роду баравікоў сямейства балетавых. Распаўсюджаны ў Еўропе.

Апісанне
--------

Свежы зрэз сінее праз некалькі секунд
Дыяметр шапачкі складае 5—20 см, шапачка мае паўшаравідную, падушкаападобную форму, навобмацак аксаміцістая, матавая, зрэдку слізневая, з узростам можа рабіцца голай. Колер — каштанава-карычневы, цёмна-буры, цёмна-карычневы, чорна-буры, з магчымым аліўкавым або чырванаватым адценнем.

Мякіш жаўтаваты ці ярка-жоўты, на зломе хутка сінее або прымае зеленавата-сіні колер, у ножцы — чырванаватая або бураватая, без смаку і водару.

Ножка 5—15 см вышынёй і 1,5—4 см таўшчынёй, цыліндрычная або клубнепадобная, бочкападобная, пазней звычайна патоўшчаная знізу. Колер жоўта-чырвоны, з чырвонымі лускавінкамі ці кропкамі.

Споравы парашок буравата-аліўкавы, споры вераценападобныя, гладкія, 15 × 5 мкм.

Распаўсюджанне
--------------

Распаўсюджаны ў Еўропе, на Каўказе, ва Усходняй Сібіры, радзей — у Заходняй Сібіры і на поўдні Далёкага Усходу.

Утварае мікарызу з ліставымі і хвайвымі дрэвамі (бук, дуб, яліна, ельніца), аддае перавагу кіслым глебам, сустракаецца ў лясох і ў багністай мясцовасці, сярод імху.

Спажыванне
----------

Умоўна-ядомы грыб, прыдатны ў ежу пасля варэння (15 хвілін, вада зліваецца), таксама для сушэння.

Гл. таксама
-----------

* Паддубовік-сіняк

Літаратура
----------

* *Гарибова Л. В. Сидорова И. И.* Грибы. Энциклопедия природы России. — М.: ABF, 1997.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Паддубовік чырвананожкавы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · iNaturalist · Mycobank · NCBI |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Троіцкая царква.
**Свята-Троіцкая царква** — драўляны праваслаўны храм у горадзе Круглае Круглянскага раёна Магілёўскай вобласці Беларусі. Знаходзіцца ў цэнтры горада на вул. Савецкая, 47.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 2005 годзе.

Архітэктура
-----------

Вырашана па канону 4-часткавага храма падоўжна-восевай кампазіцыі: 3-ярусная 4-гранная прытвор-званіца, кароткая трапезная, кубападобная зала, 5-гранная апсіда. Пакаты шатровы дах малітоўнай залы завершаны магутным 8-гранным светлавым барабанам, накрытым сплошчаным сферычным купалам з цыбулепадобнай лускаватай галоўкай; шацёр званіцы завершаны макаўкай. Плоскасныя фасады прарэзаны арачнымі аконнымі праёмамі. Тры ўваходы кілепадобнымі казыркамі.

Зноскі
------

1. ↑  ШКЛОВСКОЕ БЛАГОЧИНИЕ
2. ↑  Свята-Троіцкая царква Архівавана 31 снежня 2022.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Свята-Троіцкая царква (Круглае) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Не́вельскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пінскага раёна Брэсцкай вобласці. Цэнтр — вёска Невель.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Жабчыцкага раёна Пінскай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Брэсцкай вобласці. З 14 кастрычніка 1957 года ў складзе Пінскага раёна. 17 красавіка 1959 года да сельсавета далучаны вёскі Вялікія Дзіковічы, Жыдча, Малая Вулька, Стайкі, Хойна Вулькаўскага сельсавета, цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Хойна, сельсавет перайменаваны ў Хойнаўскі, вёска Перахрэсце перададзена ў склад Дубайскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 красавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 5.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Невельскі раён.
**Невельскі раён** (руск.: Невельский район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён), у межах якой замест скасаванага аднайменнага муніцыпальнага раёна ўтворана муніцыпальнае ўтварэнне Невельская гарадская акруга ў Сахалінскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Невельск. Невельскі раён прыроўнены да раёнаў Крайняй Поўначы. Размешчаны ў паўднёва-заходняй частцы вострава Сахалін уздоўж узбярэжжа Татарскага праліва.

Гісторыя
--------

Утвораны 5 чэрвеня 1946 года ў складзе Паўднёва-Сахалінскай вобласці Хабараўскага края. 2 студзеня 1947 года Паўднёва-Сахалінская вобласць была скасавана, яе тэрыторыя ўключана ў склад Сахалінскай вобласці, якая была выведзена са складу Хабараўскага края. У 1963—1965 гадах раён быў скасаваны.

22 жніўня 1951 года Прэзідыум Вярхоўнага Савета РСФСР пастанавіў утварыць Горназавадскі раён з цэнтрам у горадзе Горназаводск, уключыўшы ў яго склад горад Горназаводск, рабочыя пасёлкі Першамайск, Шабуніна і сельскія Саветы Ватуцінскі, Крыльёнскі і Чкалаўскі, вылучыўшы іх з Невельскага раёна. 31 жніўня 1956 года быў скасаваны Горназавадскі раён, тэрыторыя перададзена ў склад Невельскага раёна.

3 сакавіка 2000 года рашэннем раённага Сходу дэпутатаў зацверджаны герб і сцяг муніцыпальнага ўтварэння «Невельскі раён і горад Невельск».

Зноскі
------

1. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>
2. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Federal State Statistics Service. Праверана 23 студзеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680'></a>
3. 1 2  Federal law of 09.03.2016 No. 59-Fz — 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41806472'></a>

| ⛭Сахалінская вобласць |
| --- |
| Раёны | Аляксандраўск-Сахалінскі • Аніўскі • Ахінскі • Долінскі • Карсакаўскі • Курыльскі • Макараўскі • Невельскі • Ногліцкі • Паранайскі • Севера-Курыльскі • Смірныхаўскі • Тамарынскі • Тымаўскі • Углягорскі • Холмскі • Южна-Курыльскі • Южна-Сахалінск |  |
| Гарады | Аляксандраўск-Сахалінскі • Аніва • Аха • Долінск • Карсакаў • Курыльск • Макараў • Невельск • Паранайск • Севера-Курыльск • Тамары • Углягорск • Холмск • **Южна-Сахалінск** |
| Пгт | Вахрушаў • Ноглікі • Смірных • Тымаўскае • Шахцёрск • Южна-Курыльск |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рэс.
**Рэс** (стар.-грэч.: Ῥῆσος) — персанаж старажытнагрэчаскай міфалогіі. Сын рачнога бога Стрымона і музы Эўтэрпы або Тэрпсіхоры. Паводле версіі, сын Каліёпы (псеўда-Еўрыпід гэта выключае). Паводле Гамера, сын Эіанея. Гектар зрабіў яго царом Фракіі. Яго жонкай была Арганфона з Віфініі.

Фракіец, абаронца Троі. Забіты Адысеем і Дыямедам, або забіты адным Дыямедам. У 5 ст. да н.э. рэшткі Рэса афіняне перавезлі з Троі на Стрымон, дзе заснавалі Амфіпаль.

Дзеючая асоба трагедыі Псеўда-Еўрыпіда «Рэс».

Зноскі
------

1. ↑   Мифы народов мира. М. 1991-92. В 2 т. Т.2. С.378-379, Любкер Ф. Реальный словарь классических древностей. М. 2001. В 3 т. Т.3. С.206
2. ↑   Псеўда-Еўрыпід. Рэс 279, 354, імя музы не названа
3. ↑  Арыстафан Візантыйскі. Аргументы. «РЭС» [Еўрыпіда]
4. ↑   Гамер. Іліяда X 435
5. ↑   Псеўда-Еўрыпід. Рэс 406—410
6. ↑   Парфен. Пра любоўныя жаданні 36, паводле Асклепіяда
7. ↑   Псеўда-Апаладор. Міфалагічная бібліятэка I 3, 4; Э IV 4
8. ↑   Гамер. Іліяда X 495
9. ↑   Паліэн. Стратэгемы VI 53