Чорт
**Чорт**, **д’ябал**, **нячысты дух** — міфічная істота.

Чорт, паводле народных уяўленняў беларусаў, мае цялесны вобраз; з выгляду чорны, калматы, на галаве ў яго двое невялікіх рагоў, ззаду хвост, на нагах і руках шмат вострых кіпцюроў. У Чарцей мужчынскага полу ёсць нават барада, хоць і рэдзенькая, казліная. Чорт можа прымаць на сябе розныя абліччы: з’яўляцца ў вобразе жывёл і нават чалавека. Але як бы Чорт ні стараўся падрабіцца пад чалавека, яго можна пазнаць па рагах на галаве, кіпцюрах на канечнасцях і па хвасце, таму што гэтыя прыкметы не могуць быць скінуты ці зменены. Таму ён стараецца закрыць свае характэрныя прыкметы адзеннем, з’яўляецца ў капелюшы і пальчатках на руках.

Вобраз у міфалогіі
------------------

А. С. Пушкін, «Балда і бясёнак»
У хрысціянскай народнай міфалогіі злажыліся даўнія і ўстойлівыя ўяўлення аб выглядзе чарцей, дакладней іх цялеснага вобраза, так як чэрці — яшчэ і *злыя духі*. У ўяўленнях аб чорце захаваліся рэшткі індаеўрапейскай міфалогія, з налажэннем больш позняга хрысціянскага ўяўлення, што ўсе паганскія бажаства з’яўляюцца дэманамі і увасабляюць злы пачатак, і змяшаліся з юдэахрысціянскімі ўяўленнямі аб Д’ябле і палых анёлах. У ўяўленнях аб чорце прасочваецца падабенства з грэчаскім Панам — заступнікам жывёлагадоўлі, духам палетак і лясоў, і Вялесам (прыбалт. Вяльном). Аднак хрысціянскі чорт, у адрозненне ад сваіх паганскіх прататыпаў, не з’яўляецца заступнікам жывёлагадоўлі, а з’яўляецца шкоднікам людзям. Чэрці ў павер’ях прымаюць від жывёл старога культу — казлоў, ваўкоў, сабак, варонаў, змей і г. д. Лічылася, што чэрці маюць з большага чалавекападобны (антрапаморфную) выгляд, але з даданнем некаторых фантастычных або пачварных дэталяў. Найбольш распаўсюджаны воблік ідэнтычны выяве антычных Пана, фаўнаў і сатыраў — рага, хвост і казліныя ногі або капыта, часам поўсць, радзей свіны пятачок, кіпцюры, крылы лятучай мышы і г. п. Нярэдка іх апісваюць з гарышчамі як вуглі вачыма. У такім выглядзе чэрці выяўлены на шматлікіх карцінах, іконах, фрэсках і кніжных ілюстрацыях як у Заходней, так і ў Васходней Еўропе. У праваслаўнай літаратуры чэрці апісваюцца пераважна ў выглядзе эфіёпаў.

Зноскі
------

1. ↑  «Выгляд бесаў».

Спасылкі
--------

Міфы Бацькаўшчыны на slounik.org

| ⛭Славянская міфалогія |
| --- |
| Багі | Белабог1 ·  Божыч ·  Вялес ·  Дадола ·  Даждзьбог ·  Жыва ·  Лада1 ·  Леля1 ·  Маржана ·  Мокаш ·  Парэвіт ·  Парэнут ·  Пераплут ·  Пярун ·  Радзегаст1 ·  Ражаніцы ·  Род² ·  Руявіт ·  Сварог1 ·  Сварожыч ·  Сімаргл ·  Святавіт ·  Стрыбог ·  Траян ·  Трыглаў ·  Хорс ·  Цёця ·  Чарнабог ·  Яравіт ·  Ярыла² |
| Міфічныя істоты | Аднавочка ·  Алканост ·  Анчутка ·  Баба-Яга ·  Бабай ·  Балотнік ·  Бес ·  Лазнік ·  Берагіня ·  Бука ·  Вадзянік ·  Ваўкалак ·  Ведзьма ·  Вій ·  Вілія ·  Вупыр ·  Вурдалак ·  Вядзьмак ·  Вярліока ·  Вячорка ·  Гамаюн ·  Гуменнік ·  Дамавік ·  Дваравы ·  Дзянніца ·  Доля ·  Жыравік ·  Зара ·  Злыдні ·  Зміюлан ·  Зюзя ·  Ёўнік ·  Каргарушы ·  Кастрама ·  Каструбанька ·  Кашч ·  Кікімара ·  Крыў ·  Лель ·  Ліха ·  Ліхаманка ·  Лугавы ·  Люцыпар ·  Лясун ·  Мароз ·  Марок ·  Маўка ·  Начніцы ·  Палудніца ·  Палявы ·  Пушчавік ·  Пуннік ·  Пятніца ·  Рарог ·  Русалка ·  Салавей-Разбойнік ·  Сірын ·  Халера ·  Хлеўнік ·  Цмок ·  Чорт ·  Чугайстар ·  Чума ·  Чур ·  Шышыга ·  Яшчар |
| Міфічныя землі | Алатыр ·  Аркона ·  Белаводзе ·  Буян ·  Вырай ·  Калінаў мост ·  Кіцеж ·  Лукамор'е ·  Лысая гара ·  Пекла ·  Смародзіна рака ·  Трыдзевятае царства |
| **Заўвагі**: 1 гістарычнасць спрэчная; ² боскі статус спрэчны. |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph327642 |