Беларуская царква ў Таронта
**Беларусы Канады** (англ.: Belarusians in Canada) — гэта грамадзяне Канады або асобы, якія пражываюць у Канадзе, беларускага паходжання.

Колькасць і рассяленне
----------------------

У 1934 годзе «Беларусь працы» паведамляла:

> 
> *Паводле апошняга статыстычнага перапісу насельніцтва, у Канадзе (Амерыка) пражывае блізу 20 тысяч беларусаў праваслаўных і звыш 10 тысяч каталікоў.*
> *Арыгінальны тэкст* (бел. (тар.))  
> 
> *Паводле апошняга статыстычнага перапісу насельніцтва, у Канадзе (Амэрыка) пражывае блізу 20 тысяч беларусаў праваслаўных і звыш 10 тысяч каталікоў.*
> 
> 
> 

Але, як зазначаецца ў газеце, гэтыя лічбы няпоўныя, бо частка запісалася рускімі, а частка палякамі. Таксама частка называла проста месца нараджэння (Віленшчына, Горадзеншчына), з-за чаго іх запісвалі палякамі.

Паводле перапісу насельніцтва 2011 года налічвалася 15 565 канадцаў, якія сцвярджалі сваё беларускае паходжанне. Паводле перапісу 2016 такіх асобаў налічвалася 20 710.

Рэгіёны са значнай колькасцю: Антарыа і Квебек.

Гісторыя
--------

Сяляне з Беларусі пачалі перасяляцца ў Канаду ў канцы ХІХ — пач. ХХ ст. Пасля 1907 яны сяліліся ў правінцыях Ньюфаўндленд, Новая Шатландыя, Нью-Брансуік, Квебек, Антарыа, Манітоба, Саскачэван, Альберта, Брытанская Калумбія і працавалі пераважна ў сельскай гаспадарцы, золатаздабычы, на лесанарыхтоўках і інш. Паводле Гомстэд-акта тыя з іх, хто жадаў, атрымлівалі да 65 га зямлі і праз 3 гады станавіліся яе ўласнікамі.

Канадская статыстыка не вылучала беларусаў асобна, а фармальна (часцей па канфесійнай прыналежнасці) далучала да рускіх ці палякаў; і яны далучаліся да рускіх, польскіх і ўкраінскіх нацыянальных арганізацый. У 1911 беларусы складалі значную частку рускіх таварыстваў, з іх дапамогай у 1913 у Таронта заснавана парафія Рускай праваслаўнай царквы, Рускі прафесійны клуб. У польскіх асяродках яны таксама хутка асіміляваліся.

У 1918—39 у Канаду перасяляліся пераважна выхадцы з Заходняй Беларусі (напр. каля 30 тыс. у 1926—30). Пасля 1931 паток беларускіх эмігрантаў зменшыўся з-за сусветнага эканамічнага крызісу.

Культурна-мастація гурткі беларускіх вясковых інтэлігентаў у Таронта і Вініпегу былі часовымі і нетрывалымі. У 1930 выхадцы з Заходняй Беларусі заснавалі Федэрацыю рускіх канадцаў, уваходзілі ў Рускі рабочы клуб імя М. Горкага ў Таронта і інш. Для беларусаў выходзілі на рускай мове «Вестник» і газета «Канадский гудок», у якой быў «Беларускі куток» (выйшлі 4 нумары).

Пасля Другой сусветнай вайны ў Канадзе апынуліся каля 60 тыс. беларусаў, сярод іх ветэраны Другога корпуса арміі Андэрса. Яны падпісвалі 2-гадовыя кантракты на працу ў сельскай гаспадарцы. Пасляваенная беларуская эміграцыя вылучалася нацыянальнай свядомасцю, актыўнасцю. У 1946—71 у Канаду прыехала каля 48 тыс. беларусаў, якія найболш кампактна пасяліліся ў Таронта, Садбуры, Манрэалі, Вініпегу.

Грамадскую, навуковую і культурна-асветную работу вялі Згуртаванне беларусаў Канады (ЗБК), Беларускае нацыянальнае аб’яднанне (БНА), Згуртаванне беларусаў правінцыі Квебек (да 1952 называлася Згуртаванне беларусаў у Манрэалі), Беларускі нацыянальны камітэт у Вініпегу (1950—80), сектар рады Беларускай Народнай Рэспублікі (з пач. 1950-х), Беларускі вызвольны фронт (1957—70-я), Беларуская каса самапомачы (1953 — сярэдзіна 1970-х), Беларуская самапомач у Ошаве (з 1961), Згуртаванне беларускіх жанчын Канады, Высакашкольная стыпендыяльная фундацыя (1967—70-я), Згуртаванне беларускай моладзі Канады (1967—70), Беларускі інстытут навукі і мастацтва (БІНіМ) у Таронта, Каардынацыйны камітэт беларусаў Канады (ККБК), Саюз беларускай моладэі Канады (1970—78), Канадскае таварыства «Беларусь» (з 1988), Канадскі фонд дапамогі ахвярам Чарнобыля, Беларускі рэлігійна-грамадскі цэнтр у Таронта (з 1959), цэнтр адпачынку «Слуцак» (з 1969).

Беларусы Канады адзначаюць нацыянальныя святы — Дзень незалежнасці Беларусі (з 1970 улады Таронта афіцыйна абвяшчаюць 25 сакавіка беларускім днём), Дзень герояў Беларусі, гістарычныя падзеі, юбілеі дзеячаў беларускай літаратуры і мастацтва. Яны ўдзельнічаюць у міжнацыянальных мерапрыемствах, традыцыйных фестывалях, карнавалах, канцэртах, у т.л. штогадовых святкаваннях Дня Канады (Ошава), Ошаўскім народным фестывалі (з 1961), фестывалях «Бацькаўшчына» (Атава, 1970—80-я) і ў Бэры (э 1990). Саюз беларускай моладзі Канады, ККБК, Згуртаванне беларускіх жанчын удзельнічалі ў арганізацыі беларускага павільёна «Менск» (Таронта).

На выставах у Канадзе свае творы прадстаўлялі беларускія мастакі Г. Русак, І. Сурвіла, П. Мірановіч, В. Жаўняровіч, А. Кляшчук. У час Тыдня студый у Атаўскім універсітэце (1975), на святкаванні 1000-годдзя дзяржаўнасці Беларусі (1988) прайшлі выставы беларускага народнага мастацтва. Беларускае самадзейнае мастацтва на розных культурных імпрэзах прадстаўлялі гурток беларускай народнай песні і танца ў Вініпегу (1951), злучаны беларуска-ўкраінскі мужчынскі хор «Думка» (1953), хары «Жалейка» (1956), «Прамень» (1955), ансамбль народнай песні і танца (1954). Пры ЗБК працавалі танцавальныя гурткі моладзі і дзяцей, курсы беларусаведы (1951—53, Таронта). 3 дапамогай беларусаў створаны беларускія літаратурныя фонды публічных бібліятэк у Таронта і Вініпегу, беларускія аддзелы ў Канадскім музеі цывілізацыі і Нацыянальным этнаграфічным музеі.

3 1952 беларусы Канады ўдзельнічаюць у сустрэчах беларусаў Паўночнай Амерыкі. У 1958, 1962, 1965 адбыліся сустрэчы беларусаў Лондана (Канада) і Дэтройта (ЗША). У 1996 каля г. Мідленд адкрыты Беларускі мемарыяльны комплекс, да якога штогод ажыццяўляюць паломніцтва беларусы з розных краін.

Творы беларускіх пісьменнікаў і падручнікі выдаюць Беларускі выдавецка-мастацкі клуб «Пагоня», выдавецкі камітэт пры ККБК, Фонд беларускіх падручнікаў, выдавецкі фонд успамінаў з беларускага жыцця. Беларуская перыёдыка прадстаўлена газетамі «Беларускі эмігрант», «Беларускі голас», старонкай «Весткі з Канады» ў газеце «Беларус» (ЗША), часопісамі «Баявая ўскалось» (1949—50 у Германіі, 1954—81 у Таронта), «Зважай», «Палессе» (1955—58), «Прамень» (з 1992), «Інфа ЗБК» (э 1995), «Дзяцел» (1952—53), «Народным шляхам» (1951—54), бюлетэнем «Бээнэравец» (1952).

Беларускія радыёперадачы пачыналіся з невялікіх выступленняў на радыё ў Лондане, Садбуры, Таронта і інш. Радыё СіБіСі з 1955 на нацыянальныя святы перадае канцэрты беларускіх песень і танцаў. У 1959 — пач. 1970-х гадоў працавала беларуская радыёстанцыя ў Оўквілі.

Вядомыя асобы
-------------

* Кастусь Акула
* Уолтэр Грэцкі (яго сын Уэйн Грэцкі)
* Вінцэнт Жук-Грышкевіч
* Вячаслаў Логін
* Джон Мішук
* Пётр Мурзёнак
* Івонка Сурвіла
* Анатоль Храноўскі

Зноскі
------

1. ↑  Беларусы ў Канадзе.(бел. (тар.)) // *Беларусь працы*. — 26 траўня 1934 г.. — № 5. — С. 2.
2. ↑  *Statistics Canada*. 2011 National Household Survey: Data tables **(нявызн.)**. Праверана 11 February 2014.
3. ↑  *Statistics Canada*. 2016 Census Profile, 2016 Census **(нявызн.)**. Праверана 18 February 2020.

Літаратура
----------

* *Ляднёва А. С.* Беларусы ў Канадзе // Канада // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — С. 564—565. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

Спасылкі
--------

* Гісторыя беларусаў у Канадзе Архівавана 3 сакавіка 2021. на сайце Згуртавання беларусаў Канады

| ⛭Беларусы |
| --- |
| Культура Беларусі | 
* Абрады і звычаі
* Архітэктура
* Вёска
* Гаспадарчыя заняткі
* Дэманалогія
* Імёны
* Інтэрнэт
* ✯ Касцюм
* Кінематограф
* Кухня
* Літаратура
* Мастацтва
* Народнае дойлідства
* Міфалогія
* Музыка
* Прамысловыя заняткі
* Прозвішчы[ru]
* ✰ Танец
* Тэатр
* Тэлебачанне
* Фальклор

 |
| Беларусы паводле краін | 
* Азербайджан
* Аргенціна
* Арменія
* Аўстралія

	+ Адэлаіда
	+ Брысбен
	+ Мельбурн
	+ Перт
	+ Сідней
* Аўстрыя
* Беларусь
* Венесуэла
* Вялікабрытанія
* Германія
* Казахстан
* Канада
* Кыргызстан
* Кітай
* Латвія
* Літва
* Мексіка
* Малдова
* Новая Зеландыя
* Польшча

	+ Беласточчына
* Расія

	+ Будакі
	+ Тудаўляне
	+ Ліцвіны Севершчыны
* ЗША
* Таджыкістан
* Туркменістан
* Узбекістан
* Украіна
* Фінляндыя
* Чэхія
* Швецыя
* Эстонія

 |
| Стаўленне да рэлігіі | 
* Праваслаўе
* Каталіцтва
* Пратэстанцтва
* Атэізм
* Іслам
* Уніяцтва

 |
| Беларуская мова | 
* Латвія
* Літва
* Польшча
* Расія
* Украіна
* Эстонія

 |
| Канцэпцыі паходжання | 
* Польская
* Вялікаруская
* Крывіцкая
* Крывіцка-дрыгавіцка-радзіміцкая
* Фінская
* Балцкая
* Старажытнаруская
* Славяна-балцкая
* Сучасная

 |
| Рознае | 
* Антрапалогія
* Беларусазнаўства
* Беларусізацыя
* Беларусцы
* Бульбаш
* Вайсрутэнізацыя
* Гісторыя
* Гуды
* Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»
* Кіраўнікі
* ✯ Краязнаўства
* Ліцвіны
* Нацыянальнае адраджэнне
* Нацыяналізм
* Нацыянальны характар
* Этнагенез
* Этнаграфія
* Этнічная тэрыторыя

 |

| ⛭Арганізацыі беларускай дыяспары |
| --- |
| Аргенціна | 
* Белавежа

 |
| Арменія | 
* Ерэванская беларуская абшчына Арменіі «Беларусь»

 |
| Аўстралія | 
* Беларускае аб’яднанне ў Аўстраліі
* Беларускі культурна-грамадскі клуб
* Беларускі вызвольны рух у Аўстраліі
* Задзіночанне беларускіх ветэранаў у Аўстраліі
* Федэральная рада беларускіх арганізацый у Аўстраліі
* Беларуска-аўстралійскае незалежнае аб’яднанне ў Новым Паўднёвым Уэльсе
* Аддзел Задзіночання беларускіх ветэранаў у Заходняй Аўстраліі
* Беларускі жаночы камітэт у Вікторыі
* Беларускі цэнтральны камітэт у Вікторыі
* Беларускае аб'яднанне ў Вікторыі
* Беларускае аб'яднанне ў Заходняй Аўстраліі
* Беларускае аб'яднанне ў Паўднёвай Аўстраліі
* Беларускае аб’яднанне ў Новым Паўднёвым Уэльсе (прыхільнікі Рады БНР)

 |
| Вялікабрытанія | 
* Беларуская бібліятэка і музей імя Францішка Скарыны
* Згуртаванне беларусаў у Вялікай Брытаніі
* Хрысціянскае аб’яднанне беларускіх работнікаў у Вялікабрытаніі

 |
| Германія‎ | 
* Агульнабеларускі Саюз Вайскоўцаў
* Беларускі камітэт самапомачы
* Беларускі нацыянальны камітэт (Рэгенсбург)
* Беларускі нацыянальны цэнтр (1941)
* Беларускае прадстаўніцтва
* Беларуская гімназія імя Янкі Купалы
* Інстытут вывучэння СССР

 |
| ЗША | 
* Аб’яднанне беларускіх жанчын
* Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку
* Беларускі кангрэсавы камітэт Амерыкі
* Беларуска-амерыканскі грамадскі цэнтр
* Беларуска-амерыканскае аб’яднанне
* Беларуска-амерыканскае задзіночанне
* Беларуска-амерыканская нацыянальная рада
* Беларускі харытатыўна-адукацыйны фонд
* Вялікалітоўскі фонд імя Льва Сапегі
* Кангрэс беларусаў Амерыкі
* Полацак
* Саюз амерыканска-беларускіх ветэранаў
* Саюз беларуска-амерыканскай моладзі
* Фонд імя І. Любачкі
* Фундацыя імя Пётры Крэчэўскага

 |
| Канада | 
* Беларускі выдавецка-мастацкі клуб «Пагоня»
* Згуртаванне беларусаў Канады
* Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Канадзе
* Каардынацыйны камітэт беларусаў Канады

 |
| Літва | 
* Аб’яднанне студэнтаў-беларусаў Літоўскага ўніверсітэта імя Вітаўта Вялікага
* Сябрына
* Беларускае культурна-асветнае таварыства (Коўна)
* Беларуская грамада (Коўна)

 |
| Латвія‎ | 
* Бацькаўшчына
	+ Дзвінск
	+ Рыга
* Беларуская хата
* Дзвінская дзяржаўная беларуская гімназія
* Люцынская дзяржаўная беларуская гімназія

 |
| Расія‎ | 
* Арэнбургскі гурток беларусаў
* Беларус
* Беларускі гурток студэнтаў Пецярбургскай каталіцкай духоўнай акадэміі
* Беларускі навукова-літаратурны гурток
* Беларуская нацыянальна-культурная аўтаномія «Нёман»
* Беларускі нацыянальны камісарыят
* Беларуска-ўкраінскі камітэт помачы ахвярам вайны
* Беларускае вольнае эканамічнае таварыства (Петраград)
* Беларускае грамадска-культурнае таварыства (Санкт-Пецярбург)
* Беларуская вучнёўская грамада
* Беларуская народная грамада
* Беларуская сацыял-дэмакратычная рабочая партыя
* Таварыства ахвотнікаў беларускага народнага штукарства
* Беларуская хатка
	+ Арол
	+ Петраград
* Беларускае таварыства ў Петраградзе па аказанні дапамогі пацярпелым ад вайны

 |
| Украіна‎ | 
* Беларускі гай
* Беларускае зямляцтва пралетарскага студэнцтва

 |
| Чэхія | 
* Беларускае (Крывіцкае) культурнае таварыства імя Ф. Скарыны
* Беларускі загранічны архіў
* Беларускі навуковы кабінет
* Карэспандэнцыйныя курсы беларусаведы

 |
| Эстонія | 
* Беларуска-эстонскае згуртаванне

 |