**Бітва за Дзьеп**, таксама **аперацыя** "**Раттер"** (англ. *Operation Rutter*), пазднее — **аперацыя** "**Юбілей"** (англ. *Operation Jubilee*) (19 жніўня 1942) — дэсантная аперацыя саюзнікаў у акупаваным немцамі партовым горадзе Дзьеп на поўначы Францыі падчас Другой сусветнай вайны. 

Больш за 6 тысяч войскаў, у асноўным складзенных з канадцаў, пры падтрымцы танкавага палка, высадзілі на бераг ваенна-марскія сілы якія дзейнічалі пад аховай знішчальнікаў каралеўскіх ВПС.

Мэтай аперацыі было захапленне і ўтрыманне на працягу кароткага часу порт, каб спраўдзіць магчымасці дэсантных аперацый, а таксама збор разведвальных дадзеных. Будынкі нямецкай берагавой аховы, парта і іншыя важныя пабудовы павінны былі быць знішчаныя. Таксама мэтай рэйду было падняцце маралі саюзнікаў і дэманстрацыя прыхільнасті Злучанага Каралеўства аднавіць заходні фронт і аказанне падтрымкі Савецкаму Саюзу, які ў гэты час веў цяжкія абарончыя баі супраць наступу Вермахта ў кірунку Сталінграда і Паўночнага Каўказа.

Аперацыя аказалася няўдалай для саюзнікаў. Паветраная і марская падтрымка апынулася недастатковай каб сухапутныя войскі маглі дасягнуць сваіх мэтаў. Танкі апынуліся ў пастцы на пляжы, а пяхота не здолела ўвайсці горад. Менш чым праз шэсць гадзін саюзнікі панеслі цяжкія страты і былі вымушаны адступіць. Дэсанту ўдалося сабраць толькі некаторую інфармацыю, у тым ліку для радыёэлектронай разведкі.

Праз десяць гадзін бою з 6086 чалавек дэсанту 3623 былі забіты, паранены або ўзяты ў палон. Каралеўскія ВПС страцілі 106 самалетаў, з якіх 32 былі збітыя зенітным агнем ці разбіліся ў аварыі. Люфтвафэ, як і разлічвалі Каралеўскія ВПС, рабіла ўсе магчымае каб сарваць дэсант, у выніку немцы згубілі толькі 48 самалетаў. Таксама Каралеўскі флот страціў 33 дэсантных караблі і эсмінец.

Абодвы бакі вынеслі лекцыі з гэтай дэсантнай аперацыі. Саюзнікі зрабілі высновы, якія дапамаглі ў паспяховым дэсанце ў Дзень Д 1944 года. Штучныя гавані былі прызнаныя вырашальным элементам паспяховага ўварвання, такі прыстасавалі пад умовы пляжа, тактычную авіяцыю інтэгравалі дзеля наземнай падтрымцы, а захоп буйнога порта ў пачатку аперацыі больш не лічыўся за прыярытэт. Чэрчыль і Мантгомеры пасля ацанілі вынесеныя лекцыі больш каштоўнымі за панесены кошт. Немцы таксама пасля высадкі пад Дзьепам прыклалі намаганні каб узмацніць абарону ўзбрэжжа акупаванай Еўропы.

Перадгісторыя
-------------

Пасля эвакуаціі з Дюнкерка ў 1940 годзе англічане пачалі распрацоўку наступальных аперацый. Гэта праца ўключала распрацоўку тэнікі і абсталявання для марскога дзесанта і яго прыкрыцця з мора. На прыканцы 1941 года меркавалась высадзіць 12 дывізій у районе Гаўра, что дапамагло бы зняць ціск з усходнега фронта. Пасля далучэння ЗША да вайны, камітэт начальнікаў штабоў ЗША на хвалі аптымістычнага настрою пачал распрацоўку планаў по адчыненню фронта баявых дзеяннеў у Еўропе, не звяртаючы увагу на скептыцызм брітанцаў. Так існавала прапанова плану "Аблава" (англ. Roundup) і "Кувалда" (Sledgehammer). Першы ўзгадвал палнамасштабную высадку 48 дывізій не пазднее за апреьл 1943 года, другі - захоп буйнога порта (Брэст ці Шэрбур) восенью 1942 года з наступным пазапашваннем войскаў на плацдарме і прарывам углыб Францыі весной 1943 года. Пазднее аперацыя "Раттер" была прапанавана як сродак вывучэння праблем, якія ўзнікаюць пад час захопу марскога парта з ужываннем сродкаў марскога дэсанта.

Атака
-----

### Пачатак высадкі

Высадка дэсанта ажыцяўлялася ў чатырох зонах на ўзбярэжжы, абазначаных з усхода на захад як Сіняя, Чырвоная, Белая і Зялёная. Каралеўскі Канадскі полк высадзіўся ў Сіняй зоне. Асноўныя сілы, якія высажывалісь у Чырвоная і Белай зонах складаліся з Каралеўскага Гамільтонскага паўка лёгкая пяхоты, Эсекскага шатландскага палка, палка Ле Фьюзільё Мон-Раяль, батальёна Каралеўскіх Марскіх Камандас і 14-га Канадскага танкавага палка. Паўднёва-Саскачэванскі полк і Ўласный Яе Вялікасці Камеронскія Горцы Канады высаджваліся ў Зялёная зоне.

Флот саюзнікаў складаўся з 8 эсмінцаў, кананерак, якія эскартавалі дэсантныя судны, і катэраў. Ён пакінуў паўднёвае ўзбярэжжа Англіі ў ноч на 18 жніўня. Папярэдне тральшчыкі размініравалі праход у Ла Маншы.

Высадка дэсанта пачалася 19 жніўня ў 04:50 з атакі на дзве артылерыйскія батарэі, якія знаходзіліся на флангах аснознай зоны высадкі. Адначасова пачалася атака на Варэнжвіль 4-м батальёнам камандас, Пуарвіль — Паўднёва-Саскачэванскім палком і Ўласным Каралеўскім палком Камеронскіх Горцаў Канады, Пуа — Каралеўскім канадскім палком і Бэрневаль — 3-м батальёнам камандас.

Нападаючыя зыходзілі з таго, што нямецкія берагавыя часткі не чакалі нападу, але, як паведмлялася паздней, у Пуа і Бэрневале ў 03:48 была паднята трывога з-за перастрэлкі, распачатай у межах берагавой бачнасці, калі падчас руху ў напрамку Пуа і Берневаля дэсантныя судны і эскорт нечакана для сябе сустрэлі на шляху нямецкі канвой і павінны былі ўступіць з ім у бой. Элемент раптоўнасці был страчаны.

У Бэрнвале толькі невялікая частка трэцяга батальёна камандас змагла высадзіцца і на картоткі час вывесці са строю батарэю, снайперскім агнём загнаўшы артылерыстаў у бункер. У Пуа высадка марскога дэсанту затрымалася: войска, нясучы вялікія страты ад кулямётнага агню, затрымалася ў прыбярэжнай паласе. Чацвёрты батальён камандас, не сустрэўшы супраціўлення, стаў адзіным падраздзяленнем, якое выканала сваю задачу - захоп берагавой батарэі Варэнжвіля. У Пуарвіле канадцы высадзіліся, таксама не сустрэўшы сур'ёзнага супраціву, але не ў вызначаным месцы. У выніку яны спазніліся з пачаткам штурму горада. У тым самым месцы праз 30 хвілін высадзіўся другі канадскі батальён. Ён пачаў прасоўванне ўглыб мацерыка, але хутка быў адціснуты падаспелымі войскамі суперніка.

У 05:20 пачаўся асноўны штурм Дзьепа падраздзяленнямі двух канадскіх палкоў, якіх падтрымлівалі танкі. Высаджванне адбывалася пад прыкрыццём дымавой заслоны, пастаўленнай ангельская авіяцыяй.

Пяхота высадзілася своечасова, аднак слабы агонь падтрымкі паказаў немцам, что шаткі спазняюцца з высадкай. Паршая хваля штурму была адбітая. Толькі невялікая колькасць пяхоты і шэсць танкаў дасягнулі горада, але яны былі спынены заваламі на дарогах і падаспелымі часткамі знішчальніказ танкаў - артылерыстамі са складу нямецкай 10-ай танкавай дывізіі. Танкі "Чэрчыль" апынуліся ў безнадзейным становішчы: яны затрымалися ў вызкіх вуліцах горада і, пазбаўленныя падтрымкі пяхоты, былі сустрэты моцным супрацьтанкавым агнём. У выніку танкі, якія прарваліся, былі знішчаны або кінуты сваімі экіпажамі. Асноўная частка танкаў так і не пераадолела ўмацавання берагавой паласы і была знішчана агнём берагавой артылерыі і ўдарамі пікуючых бамбардзіроўшчыкаў.

Генерал Робертс аддаў загад да адступлення, і апошнія ўдзельнікі дэсанта, так і не паспеўшы высадзіцца, павярнулі назад. Агульны адступ пачаўся ў 11:00 і працягваўся пад моцным агнём суперніка да 14:00.

Увесь час аперацыі над зонай высадкі вяліся паветраныя баі з удзелам 945 самалётаў абапал. Старты анлельцаў склалі 106 самалётаў. Люфтвафэ, як высветлілася, страціла ўсяго 48 самалётаў.

Наступствы
----------

З 4963 канадскіх пехацінцаў 3367 былі забіты ці патрапілі ў палон. Брытанскія камандас страцілі 275 чалавек. Брытанскі флот страціў адзін эсмінец, 33 дэсантныя караблі і 550 чалавек.

Немцы ж страцілі, як высветлілася пазней, усяго 561 чалавека забітымі і параненымі.

Некаторыя заходнія гісторыкі лічаць гэтую аперацыю пралогам да "Аверлорду"

Ацалелыя ўдзельнікі аперацые прыцягваліся да падрыхтоўкі наступных марскіх дэсантаў саюзнікаў.