Артыкул пра прускую правінцыю. Пра польскае ваяводство гл. Ніжнесілезскае ваяводства; пра гістарычную вобласць у цэлым гл. Ніжняя Сілезія; пра іншыя значэнні гл. Сілезія.
**Ніжняя Сілезія** (ням.: Niederschlesien, польск.: Dolny Śląsk) — правінцыя Прусіі ў складзе Германіі. Існавала ў 1919—1938 і затым ізноў у 1941—1945 гадах. Сталіца — горад Брэслау. Была ўтворана шляхам падзелу правінцыі Сілезія на дзве новыя — Ніжнюю і Верхнюю Сілезію, і складалася з яе дзвюх заходніх акруг. Тэрыторыя правінцыі не супадае цалкам з тэрыторыяй аднайменнай гістарычнай вобласці. Акрамя яе, у склад правінцыі ўваходзілі некалькі верхнелужыцкіх раёнаў (Гёрліц, Гоерсверда і інш.), якія да 1815 года належалі каралеўству Саксонія.

Гісторыя
--------

### Веймарская рэспубліка

Акруга правінцыі Ніжняя Сілезія (1922)
У 1919 годзе з тэрыторыі правінцыі Сілезія была вылучана новая правінцыя — Верхняя Сілезія, пры гэтым астатняя частка перайменавана ў Ніжнюю Сілезію. Гэтым крокам была прадпрынятая спроба даць верхнесілезкім славянскім народам больш аўтаноміі.

Тэрыторыя правінцыі Ніжняя Сілезія складалася з двух заходніх адміністрацыйных акруг былой правінцыі Сілезія:

1. Адміністрацыйная акруга Лігніц, цэнтр — Лігніц
2. Адміністрацыйная акруга Брэслау, цэнтр — Брэслау

Паводле Версальскага дагавора, Германія была вымушана перадаць Польшчы часткі ніжнесілезскіх раёнаў Гурау, Міліч, Грос-Вартэнберг і Намслау.

### Трэці рэйх

Ніжняя Сілезія на карце Прусіі і Германіі (1944)
Пасля прыходу да ўлады нацыянал-сацыялістаў у 1933 годзе і пачатку палітыкі гляйхшальтунга правінцыі фактычна страцілі сваё значэнне, а ўлада обер-прэзідэнта ўсё больш уваходзіла ў канфлікт з уладай гаўляйтараў партыйных гау. Дэ-факта ўжо з 1933 года абедзве правінцыі Ніжняя і Верхняя Сілезія кіраваліся адной асобай — гаўляйтарам *гау Сілезія*. У 1938 годзе абедзве правінцыі былі аб’яднаны ўжо афіцыйна ў адзіную правінцыю Сілезія, аднак пасля акупацыі ў 1939 годзе часткі Польшчы і Чэхаславакіі і ўключэння значных тэрыторый у склад правінцыі Сілезія ў студзені 1941 года яна зноў была падзелена на Ніжнюю і Верхнюю Сілезію. Правінцыя Ніжняя Сілезія зноў складалася з дзвюх акруг — Лігніц і Брэслау.

У 1941 годзе таксама былі створаны *гау Ніжняя Сілезія* і *гау Верхняя Сілезія*, гаўляйтары якіх таксама перанялі функцыі обер-прэзідэнтаў адпаведных правінцый.

### Паваеннае развіццё

Пасля 1945 года тэрыторыя правінцыі амаль цалкам апынулася пад польскім кіраваннем. Толькі невялікая частка засталася ў складзе Германіі і сёння ўваходзіць у склад федэральных зямель Саксонія (Гёрліц, Гоерсверда, Ротэнбург, Вайсвасер, Ніскі) і Брандэнбург (Руланд і Ортранд).

Насельніцтва
------------

### Веймарская рэспубліка

Тэрыторыя і насельніцтва правінцыі Ніжняя Сілезія ў 1925 годзе:

| Адміністрацыйная акруга | Плошча, км² | Насельніцтва, чал. | Колькасць раёнаў |
| --- | --- | --- | --- |
| сельскіх | гарадскіх |
| Акруга Брэслау | 12.999 | 1.897.172 | 23 | 4 |
| Акруга Лігніц | 13.617 | 1.235.156 | 19 | 5 |
| **Усяго па правінцыі** | **26.616** | **3.132.328** | **42** | **9** |

Рэлігійны склад насельніцтва ў 1925 годзе: 67,7 % — пратэстанты; 29,6 % — каталікі; 0,2 % — іншыя хрысціянскія канфесіі; 1,0 % — іўдзеі; 1,6 % — іншыя канфесіі.

Станам на 1925 год каля 13,2 % насельніцтва правінцыі пражывала ў гарадах з насельніцтвам звыш 100 тысяч чалавек. Пры гэтым каля 52,0 % насельніцтва пражывала ў населеных пунктах з 2 тысячамі жыхароў. Найбуйнейшымі гарадамі правінцыі з’яўляліся (колькасць насельніцтва таксама пазначана на 1925 год):

* Брэслау (акруга Брэслау) — 557.139 чал.
* Гёрліц (акруга Лігніц) — 85.920 чал.
* Лігніц (акруга Лігніц) — 73.123 чал.
* Вальдэнбург (акруга Брэслау) — 44.111 чал.
* Швайдніц (акруга Брэслау) — 30.758 чал.

### Трэці рэйх

Плошча і колькасць насельніцтва акруг Брэслау і Лігніц станам на 17 мая 1939 года ў граніцах на 1 студзеня 1941 года і колькасць раёнаў на 1 студзеня 1941 года (на той момант абедзве правінцыі Верхняя і Ніжняя Сілезія на кароткі час ізноў былі аб’яднаны ў адзіную правінцыю Сілезія):

| Адміністрацыйная акруга | Плошча, км² | Насельніцтва, чал. | Колькасць раёнаў |
| --- | --- | --- | --- |
| сельскіх | гарадскіх |
| Акруга Брэслау | 12.957,64 | 1.971.829 | 18 | 4 |
| Акруга Лігніц | 14.023,41 | 1.314.710 | 17 | 4 |
| **Усяго па акругах** | **26.981,05** | **3.286.539** | **35** | **8** |

Обер-прэзідэнты
---------------

Пасада обер-прэзідэнта ўведзена ў Прусіі паводле ўказа ад 30 красавіка 1815 года аб паляпшэнні правінцыйнага кіравання (ням.: Verordnung wegen verbesserter Einrichtung der Provinzial-Behörden).

| Гады | Обер-прэзідэнт | Партыя |
| --- | --- | --- |
| 1919—1920 | Фелікс Філіп[de] | СДПГ |
| 1920—1928 | Герман Цымер[de] | СДПГ |
| 1928—1932 | Герман Людэман[de] | СДПГ |
| 1932—1933 | Фрыдрых фон Дэгенфельд-Шонбург[de] | НННП |
| 1933—1934 | Гельмут Брукнер | НСДАП |
| 1935—1938 | Ёзэф Вагнер | НСДАП |
| 1938—1941 | *(правінцыя не існавала)* |
| 1941—1945 | Карл Ганке | НСДАП |

Гельмут Брукнер у 1933—1935 гады і Іозеф Вагнер у 1935—1938 гады адначасова былі таксама і обер-прэзідэнтамі правінцыі Верхняя Сілезія і гаўляйтарамі партыйнага *гау Сілезія*. Вагнер таксама ўзначаліў і аб’яднаную правінцыю Сілезія ў 1938—1941 гадах.

Гл. таксама
-----------

* Ніжнесілезская Верхняя Лужыца (раён)
* Верхні Шпревальд-Лаўзіц

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Die Provinz Niederschlesien im Überblick Архівавана 18 снежня 2017. (ням.)
2. ↑  Fläche und Bevölkerung der größeren Verwaltungsbezirke (S. 8), Zahl der Gemeinden und Kreise (S. 21), Bevölkerung nach Gemeindegrößenklassen (S. 22) (ням.).  Statistisches Jahrbuch für das Deutsche Reich 1939/40 (Digitalisat). Архівавана з першакрыніцы 8 мая 2019. Праверана 25 жніўня 2017.

Спасылкі
--------

* Deutsche Verwaltungsgeschichte: Preußische Provinz Schlesien Архівавана 7 чэрвеня 2017. (ням.)
* Territoriale Veränderungen in Deutschland: Provinz Niederschlesien (ням.)
* Provinz Schlesien (Herzogtum Schlesien) (ням.)

| ⛭Правінцыі Каралеўства Прусіі |
| --- |
| Існавалі доўгі час | 
Усходняя Прусія · 
Заходняя Прусія · 
Брандэнбург · 
Памеранія · 
Позен · 
Саксонія · 
Сілезія · 
Вестфалія · 
Рэйнская правінцыя · 
Землі Гогенцолернаў · 
Шлезвіг-Гольштэйн · 
Гановер · 
Гесэн-Насау (1866/68)
 | Каралеўства Прусія |
| Распушчаны | 
дыстрыкт Нетцэ · 
Паўднёвая Прусія · 
Новая Усходняя Прусія · 
Новая Сілезія (1807) · 
Ніжні Рэйн · 
Юліх-Клевэ-Берг (1822) · 
Прусія (1878)
 |
| Створаны | 
Ніжняя Сілезія · 
Верхняя Сілезія (1919) · 
Позен-Заходняя Прусія (1922) · 
Гале-Мерзебург · 
Кургесэн
 |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4042237-9 · VIAF: 1275145424621086830424 |