recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Нікі Хэйлі** (англ.: Nikki Haley, народж. **Німрата Рандхава**; 20 студзеня 1972, Бамберг, Паўднёвая Караліна, ЗША) — амерыканскі палітык, дыпламат.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і эмігрантаў-сікхаў з індыйскага штата Пенджаб. Яе імя пры нараджэнні Німрата Рандхава. Бацька меў стыпендыю на навучанне ад Універсітэта Брытанскай Калумбіі (Канада), а пасля атрымання ступені доктара навук разам з сям’ёй пераехаў у Паўднёвую Караліну. Там ён выкладаў біялогію ў каледжы. Маці пасля сямі гадоў выкладання ў дзяржаўнай школе адкрыла буцік жаночага адзення. На той час Нікі было чатыры гады.

Скончыла прыватную сярэднюю школу. Пасля яе заканчэння атрымала ступень бакалаўра ў сферы бухгалтарскага ўліку і фінансаў у дзяржаўным Клемсанскім універсітэце.

Пачынаючы з 12 гадоў Нікі дапамагала маці весці бухгалтэрыю ў краме. Пасля заканчэння ўніверсітэту яна некаторы час папрацавала ў кампаніі па перапрацоўцы адкідаў, а затым далучылася да сямейнага бізнесу, які з магазіна ператварыўся ў фірму па выпуску адзення.

У 1998 годзе Нікі Хэйлі была прызначана ў раду дырэктараў Гандлёвай палаты адной з акруг штата Паўднёвая Караліна. У 2004 годзе стала прэзідэнтам Нацыянальнай асацыяцыі жанчын-прадпрымальніц. У тым жа годзе балатавалася ад Рэспубліканскай партыі ў Палату прадстаўнікоў ад штата Паўднёвая Караліна, і ў 32 гады яна стала першай амерыканкай індыйскага паходжання, якая заняла гэтую пасаду ў штаце.

Нікі Хейлі прабыла ў палаце прадстаўнікоў тры тэрміны, а ў 2010 годзе была абраная губернатарам Паўднёвай Караліны. У 2014 годзе яе пераабралі на другі тэрмін. Падала ў адстаўку, каб стаць прадстаўніком ЗША пры ААН.

Пастаянны прадстаўнік ЗША пры ААН з 27 студзеня 2017 па 31 снежня 2018 года.

Пасля сыходу з пасады ў ААН у маі 2019 года Нікі Хэйлі ўвайшла ў склад рады дырэктараў кампаніі Boeing.

Прэтэндэнтка на ўдзел у Прэзідэнцкіх выбарах у ЗША ў 2024 годзе, але ў выніку абвясціла аб выхадзе з прэзідэнцкай гонкі.

Сям'я
-----

У 1996 годзе выйшла замуж. Муж — афіцэр Нацыянальнай гвардыі Паўднёвай Караліны. У іх двое дзяцей.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 11 студзеня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑  Nikki Haley // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
3. 1 2  Business Insider / H. Blodget — NYC: 2007. Праверана 5 студзеня 2024.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q60'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3132641'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q286707'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook (англ.) · X (англ.) |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram (англ.) |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · OpenSanctions |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 1560508703629 · GND: 1121631797 · GTAA: 1672372 · ISNI: 0000000139947865 · LCCN: n2011073564 · NLP: a0000003631223 · VIAF: 187223623 |

 |
**Вольга Віктараўна Аржанухіна** (нар. 21 красавіка 1959) — савецкі і беларускі дызайнер, мастак, сябра грамадскага аб'яднання  Беларускага саюза дызайнераў.

Біяграфія
---------

Вольга Віктараўна Аржанухіна нарадзілася ў г. Чырвонаармейск у СССР. У 1981 годзе скончыла Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут. З 1983 гады прымае ўдзел у выставах у Беларусі, Германіі і інш. У 1986 годзе стала сябрам  Беларускага саюза мастакоў, У 1997 годзе - членам  Беларускага саюза дызайнераў, спецыялізуючыся на дызайне інтэр'ераў, арт-дызайне, кераміцы і стварэнні вітражоў .
Стварае вітражы ў тэхніцы «Ціфані». Работы знаходзяцца ў прыватных калекцыях: Францыя, Германія, Ізраіль, Італія .
Жыве і працуе у Мінску.

Асноўныя працы
--------------

Сярод асноўных работ - кафлі для станцыі метро «Плошча Я.Коласа», гастранома «Мінск» (Валгаград), роспіс керамічнага пано для басейна спорткомплекса «Стайкі», аб'ёмна-прасторавая кампазіцыя ў бібліятэцы Я.Купалы, інтэр'ер рэстарана «Альбатрос» (Мінск).

Зноскі
------

1. ↑  Беларускі саюз дызайнераў. Прозвішчы на "А" **(нявызн.)**.
2. ↑  Каталог Беларускага саюза дызайнераў "Тутэйшы дызайн. Асобы і рэчы" **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 14 ліпеня 2021. Праверана 14 ліпеня 2021.
Поймавыя лясы ўздоўж ракі, якая ўпадае ў возера Эры, ЗША
Тугайныя лясы Сырдар’і ў Кызылардынскай вобласці
**Тугайныя лясы** (**тугаі**) — разнавіднасць пойменных галерэйных лясоў, спецыфічная мініэкасістэма, якая ўзнікае па берагах неперасыхальных рэк Сярэдняй і Цэнтральнай Азіі, такіх як Сырдар’я, Амудар’я, Ілі, бягучых ва ўмераных або субтрапічных пустынях, а таксама ў сухіх стэпах Еўразіі, напрыклад, уздоўж ракі Куры ў Азербайджане. Шырыня паласы лесу звычайна невялікая — усяго толькі пара дзясяткаў метраў ад краю вады па абодвух берагах ракі. У дэльтавых нізоўях такіх рэк, дзе ўвільготненыя плошчы значныя, тугайныя лясы ператвараюцца ў непраходныя джунглі, якія нагадваюць мангры.

Тыповая расліннасць, як правіла, прадстаўлена вербамі, разнастайнымі кустамі, густа аплеценымі калючымі лозамі ажыны, і рэзка кантрастуе з рэдкай і несамастойнай расліннасцю суседняй пустыні. Такім чынам, тугайныя лясы — гэта свайго роду біялагічны аазіс. Яны становяцца месцам гнездавання вадаплаўнай птушкі; ажынай харчуюцца шматлікія фазаны; там жывуць крумкачовыя, ястрабіныя, шмат паўзуноў, земнаводных, таксама як і млекакормячых — лісаў (*Vulpes*), *Lepus tolai*, шакалаў (*Canis aureus*), ваўкоў (*Canis lupus*), гіен (*Hyaena hyaena*) і г. д.

Бібліяграфія
------------

* *Тугайныя лясы (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* Тугайные ландшафты ў кнізе: *М. А. Гвоздецкий, Н. І. Міхайлаў.* Фізічная геаграфія СССР. М. 1978.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4003486-0 · LCCN: sh92001320 · Microsoft: 149712012 · NKC: ph122470 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Красільнікаў.
**Дзмітрый Мікалаевіч Красільнікаў** (руск.: Дмитрий Николаевич Красильников; 7 (20) лістапада 1903, в. Сярэднія Пінячы[d], Татарстан — 1951) — беларускі і татарскі мастак.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1903 годзе ў в. Сярэднія Пінячы Казанскай губерні ў сям’і татараў-крашанаў.

У 1922 г. вучыўся ў Пермскіх мастацкіх майстэрнях, у 1923—1926 гг. у Казанскіх архітэктурна-мастацкіх майстэрнях. Д. Красільнікаў пакінуў прыкметны след у мастацкай культуры Татарстана як адзін з першых нацыянальных мастакоў кнігі, аўтар часопіснага і газетнага малюнка, майстар рэалістычнай ілюстрацыі. У 1923—1928 гг. супрацоўнічаў з татарскімі перыядычнымі выданнямі (алоўкавыя партрэты, пейзажныя замалёўкі, сатырычная графіка): часопісамі «Кызыл яшляр», «Чаян», «Безнен юл», газетамі «Кызыл Татарстан», «Эшче» і іншымі. Ілюстраваў і афармляў кнігі Таткнігавыдата (руск.: Таткнигоиздат). Друкаваў працы пад манаграмай «ДНК».

З канца 1920-х гадоў у Маскве, працаваў у татарскай секцыі Цэнтральнага выдавецтва народаў СССР, супрацоўнічаў з часопісам «Октябрь баласы», рэдактарам якога быў М. Джаліль. У 1927—1930 гг. вучыўся на паліграфічным факультэце ВМАТЭІНа, у 1933 годзе скончыў Маскоўскі паліграфічны інстытут. У 1928 г. стварыў алоўкавыя партрэты Дж. Лондана, М. Горкага, Х. Туфана (апублікаваны ў часопісе «Авыл яшляре»). У 1930-я гады пачаў займацца плакатам, станковай графікай і жывапісам. Удзельнік мастацкіх выставак з 1933 года.

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У гады вайны працаваў у беларускім сатырычным выданні «Раздавім фашысцкую гадзіну», з 1945 — у часопісе «Вожык», у 1945—1952 гг. загадчык мастацкага аддзела, кансультант, мастак.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1946 года.

Творчасць
---------

Дзмітрый Красільнікаў. «Гульня ў дэмакратыю». «Вожык», № 7, 1947
Працаваў у сатырычнай і кніжнай графіцы. Асноўныя творы: карыкатуры «Прыехалі…», «Камароўскі рынак», «У трамваі», «Людзі будуюцца і нам пара», «Першы ззаду», «Перадвясновы клопат»; ілюстрацыі да кніг «Нёманскія казкі» і «Ліпка і Клёнік» Я. Брыля, «Вавёрчына гора» В. Віткі, «Круглы год» С. Маршака.

Удзельнік міжнародных выставак: «Мастацтва кнігі» (Парыж, 1931), «Сучаснае мастацтва СССР» (ЗША, 1933), «Плакат на службе пяцігодкі» (Масква, 1932). Персанальная выстаўка прайшла ў Казані (1978).

Зноскі
------

1. ↑  «Дмитрий Красильников (1903—1951). Живопись, графика». Проект «Московские казанцы»
2. 1 2 3 4  Красильников Дмитрий Николаевич

Літаратура
----------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дзмітрый Мікалаевіч Красільнікаў
* Красильников Дмитрий Николаевич
У гісторыі вядомы тры каласальныя пандэміі чумы. Як толькі чума — хвароба, першапачаткова ўласцівая пустынным і стэпавым грызунам, знайшла дарогу да людзей — яна пачала лютаваць з жорсткасцю, якой яшчэ не ведала гісторыя чалавецтва. Сапраўды, калі пры эпідэміях натуральнай воспы, халеры, сыпнога тыфа, іспанскага грыпу — гінула, за рэдкімі выключэннямі, не больш за 30 % тых, хто захварэў, то захворванне чумой азначала верную смерць. Хворы немінуча паміраў праз некалькі дзён, таму жах эпідэмій чумы пераўзыходзіў жах усіх войнаў.

Першая пандэмія
---------------

Першая — «Юстыніянава чума», пачалася ў Егіпце, спусташыла амаль усе краіны Міжземнамор’я і трымалася каля 60 гадоў. У разгар эпідэміі ў 542 годзе толькі ў Канстанцінопалі штодня паміралі тысячы чалавек. Усяго загінула каля 100 мільёнаў чалавек, Візантыя страціла прыкладна палову насельніцтва.

Другая пандэмія
---------------

Распаўсюджванне Чорнай смерці ў Еўропе ў 1347—1353 гадах
Другая пандэмія — «Чорная смерць» — зарадзілася ў Азіі і ў 1346—1348 гадах лютавала ў Еўропе, дзе яе ахвярамі сталі 25 мільёнаў людзей.

У больш шырокім сэнсе другая пандэмія «наклала свой злавесны адбітак на ўсё еўрапейскае сярэднявечча». Гісторыкі вылучаюць наступныя пікі актыўнасці чумы, паміж якімі часам змянялася па некалькі пакаленняў людзей, якія чумы не ведалі:

* 1050—1200 гады — папярэднія эпідэміі ў Азіі; эпідэміі чумы адзначаліся у Індыі, Сярэдняй Азіі і Кітаі, але чума пранікла таксама ў Сірыю і Егіпет
* 1346—1382 гады («Чорная смерць»)
* 1545—1683 гады
* 1710—1730 гады.

Трэцяя пандэмія
---------------

Трэцяя пандэмія — пандэмія чумы, пачалася ў 1855 годзе ў кітайскай правінцыі Юньнань або, у больш шырокім сэнсе, з мноства прыродных ачагоў ў цэнтральным і паўночна-ўсходнім Кітаі, афіцыйным пачаткам пандэміі лічыцца выпадкова абраная эпідэмія ў Кантоне, нягледзячы на тое, што эпідэміі чумы перыядычна ўспыхвалі там з 1850-х гадоў. Як толькі эпідэмія дасягнула ўзбярэжжа, суда, на гэты раз з паравымі рухавікамі, хутка разнеслі чуму па ўсіх частках свету. Ўспышкі чумы адзначаліся ў 87 партовых гарадах (з некалькіх тысяч партоў таго часу). Асабліва чума лютавала ў Ганконгу і Бамбеі. Чума таксама распаўсюдзілася на ўсе кантыненты дзякуючы гандлёвым судам у выглядзе адносна невялікіх па маштабу выбліскаў, якія не прывялі, аднак, да ўзнікнення эпідэмій, супастаўных па маштабе з эпідэміямі сярэднявечча.

Крыніцы
-------

1. 1 2 3 4 5  Даниэл М. Тайные тропы носителей смерти. — М. Прогресс, 1990, с.52 — ISBN 5-01-002041-6
2. 1 2  Супотницкие Кн.II 2006.

Літаратура
----------

* *Супотницкий М. В. Супотницкая Н. С.* Очерки истории чумы: В 2 кн. — Кн. II: Чума бактериологического периода (руск.). — М.: Вузовская книга, 2006. — 696 с. — ISBN 5-9502-0094-2.
Адноўленыя вароты Іштар у берлінскім музеі Пергамон
**Вароты Іштар** — восьмыя вароты ўнутранага горада ў Вавілоне. Пабудаваны ў 575 г. да н.э. па загадзе цара Навухаданосара ў паўночнай частцы горада.

Апісанне
--------

Вароты Іштар уяўляюць сабой велічэзную паўкруглую арку, абмежаваную па баках гіганцкімі пілонамі. Вароты выходзілі на так званую Дарогу Працэсій, уздоўж якой ішлі сцены. Былі прысвечаны багіні Іштар і пабудаваны з цэглы, пакрытага ярка-блакітнай, жоўтай, белай і чорнай глазурай. Сцены варотаў і Дарогі Працэсій пакрыты барэльефамі незвычайнай прыгажосці, якія адлюстроўваюць жывёл у позах, вельмі блізкіх да натуральных. Сцены дарогі ўпрыгожваюць каля 120 барэльефаў ільвоў. Сцены варотаў пакрыты перамежнымі радамі выяў сірушаў і быкоў. Усяго на варотах каля 575 выяў жывёл. Дах і дзверы варотаў былі выраблены з кедру. Праз вароты Іштар па Дарозе Працэсій у дзень святкавання Новага года праносіліся статуі багоў.

Колдэвей апісвае вароты Іштар так:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Рады цэглы ідуць адзін над іншым. Цмокі і быкі ніколі не сустракаюцца ў адным гарызантальным радзе, але рад быкоў ідзе за радам сірушаў, і наадварот. Кожная асобная выява займае па вышыні 13 цаглін, а прамежак паміж імі складае 11 цаглін. Такім чынам, адлегласць ад нізу адной выявы да нізу іншага роўная 24 цагліне, або амаль роўная двум метрам, гэта значыць чатыром вавілонскім элам. | "|

Калі працы па будаўніцтве варотаў завяршыліся, Навухаданосар склаў надпіс, які быў зроблена клінапісам і выстаўлены на ўсеагульны агляд. Надпіс пачынаецца так:

Леў з Дарогі Працэсій, якая вяла да варотаў Іштар

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Я — Навухаданосар, цар вавілонскі, набожны цар, які кіруе па волі і ласцы Мардука, вышэйшы кіраўнік Горада, любімец Неба, хітры і нястомны… які заўсёды клапоціцца пра дабрабыт Вавілона, мудры першародны сын Набапаласара, цара вавілонскага… | "|

Таблічка з гэтым надпісам цяпер захоўваецца ў Пергамскім музеі.

Паменшаная копія варотаў, пабудаваная Садамам Хусейнам, была разбурана падчас ваенных дзеянняў.

Рэканструкцыя
-------------

Рэканструкцыя варотаў Іштар і Дарогі Працэсій была здзейснена ў 1930-х гг. у Пергамскім музеі ў Берліне з матэрыялу, знойдзенага археолагам Робертам Колдэвеем. Фрагменты варотаў і львы, якія ўпрыгожвалі Дарогу Працэсій, захоўваюцца ў розных музеях свету. У стамбульскім Археалагічным музеі захоўваюцца барэльефы львоў, цмокаў і быкоў. У дэтройцкім Музеі мастацтваў захоўваецца барэльеф сіруша. Барэльефы львоў ёсць у Луўры, музеі Метраполітэн у Нью-Ёрку, Усходнім Інстытуце ў Чыкага, Музеі школы дызайну Род-Айленда і Музеі вытанчаных мастацтваў у Бостане.

Копія варотаў Іштар была пабудавана ў Іраку каля ўваходу ў музей, будаўніцтва якога так і не было завершана.

Зноскі
------

1. ↑  Make Lists, Not War — 2013.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q97309629'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вароты Іштар

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4323970-5 · LCCN: sh86001923 · NKC: ph846927 |
Лінія Тэйсейра—Торнквіста на карце.
**Лінія (зона) Тэйсейра—Торнквіста** — краявое шво Усходне-Еўрапейскай платформы.

Адмяжоўвае Заходне-Еўрапейскую маладую платформу ад Балтыйска-Прыднястроўскай зоны перыкратонных прагінаў на захадзе старажытнай Усходне-Еўрапейскай платформы. Складаецца з серыі глыбінных (мантыйных) разломаў, уваходзіць у больш працяглы Дабруджска-Паўночнаморскі лініямент зямной кары.

Літаратура
----------

* Тэйсера—Торнквіста лінія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Нёман (значэнні).

**«Нёман»** (1945) — літаратурна-мастацкі і грамадска-публіцыстычны беларускі часопіс, які выдаецца на расейскай мове.

Гісторыя
--------

Выдаецца ў Мінску з 1945 года на рускай мове. Спачатку выходзіў 6 разоў у год як альманах рускай секцыі Саюза пісьменнікаў Беларусі «Отчизна». З 1947 года — «Советская отчизна». З 1960 года — пад сучаснай назвай.

Тыраж у савецкі час перавышаў 100 000 асобнікаў (1974).

Прадстаўляў беларускую літаратуру на прасторах СССР.

Сучаснасць
----------

У цяперашні час заснавальнікамі выдання з'яўляюцца Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь, ГА Саюз пісьменнікаў Беларусі, РВУ «Літаратура і Мастацтва».

У 2002-2012 гадах уваходзіў у склад рэдакцыйна-выдавецкай установы «Літаратура і Мастацтва». Цяпер у складзе Выдавецкага дома «Звязда».

Часопіс публікуе творы на рускай мове і пераклады з беларускай мовы ў наступных рубрыках: проза, паэзія, публіцыстыка, гісторыя, культура, нацыя, літаратурная крытыка, успаміны, дакументы.

У 2003 годзе заключана дамова пра творчае супрацоўніцтва з рускім часопісам «Наш современник».

На пачатак 2022 года наклад 660 асобнікаў.

Галоўныя рэдактары
------------------

* Іван Шамякін (1952—1953)
* Міхась Калачынскі (1953—1954)
* Пімен Панчанка (1954—1958)
* Яўген Васілёнак (1958—1966)
* Андрэй Макаёнак (1966—1977)
* Анатоль Кудравец (1978—1997)
* Алесь Жук (1997—2002)
* Ніна Чайка (2002—2008)
* Міхась Пазнякоў (2008—2009)
* Алесь Бадак (2009—2014)
* Аляксей Чарота (2014—2019)
* Юлія Алейчанка (2019—2021)
* Наталля Касцючэнка (з 2021)
* Алесь Бадак (з 2022)

Літаратура
----------

* «Нёман» // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 536. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
Сюды перасылаецца запыт «Уту». На гэту тэму патрэбны асобны артыкул.
**Ша́маш** (ад семіцкага кораня Ш-М-Ш — сонца) — бог сонца ў вавіланян і асірыян. Імя яго пісалася ідэаграмай, якая азначала: «Уладар дня». Як бог другой часткі сутак (яны пачыналіся з вечара), ён саступаў у значэнні богу месяца Сіну і нават называўся часам яго слугой. Аднак гэта не замінала яго высокаму паўсюднаму шанаванню. Галоўнымі цэнтрамі яго культу былі Сіпар і Эласар. У Эласары яго храм існаваў яшчэ ў V тысячагоддзі, але першы пасля зацямніў яго і быў прадметам клопатаў як вавілонскіх і касіцкіх, так і асірыйскіх і халдзейскіх цароў, аж да Набаніда, які, напярэдадні крушэння манархіі, рэстаўрыраваў яго, шукаючы дапамогі ў старажытнага бога. Абодва храмы называюцца E-barra — «Дом ззяння». У малітвах і гімнах Шамаш называецца царом, лекарам, праведным суддзёй. Ён падае святло, дае палям урадлівасць, людзям — дабрабыт, палонных вызваляе і нават уваскрашае мёртвых. Маляваўся Шамаш у выглядзе старца з доўгай барадой, з высокім цюрбанам на галаве; ён сядзіць на троне ў наасе, на крыле якога стаяць два вазніцы, якія кіруюць рухам сонечнага дыска, змешчанага на пастаменце перад наасам. На цыліндрах часам трапляюцца выявы Шамаша, які выходзіць з гарызонту праз адкрытыя двума духамі вароты.

**Уту** (акад. Шамаш) — бог Сонца. Сын Наны і Нінгаль. Муж багіні Шанірды. Галоўныя месцы шанавання Сіпар і Ларса. У абодвух гарадах яго храмы насілі назву Э-бабар («Белы дом»). У Сіпары Уту атаясамляўся з нейкім бажаством дашумерскай эпохі, мяркуючы па тым, што там яго жонкай названа Ая, а сынам Буненэ (дашумерскія імёны). Культ Уту (Шамаша) атрымаў асабліва шырокае распаўсюджанне пасля падзення Шумера, калі яго сталі шанаваць галоўным чынам, як бога, які ўсталёўвае законы і назірае за іх выкананнем.

Літаратура
----------

* Шамаш // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

| ⛭Пантэон Вавілона |
| --- |
| Вялікія багі | Анум (Ану, Ан) ·  Энліль (Эліль) ·  Эа (Хая, Энкі) |
| Старэйшыя багі | Шамаш ·  Сін ·  Нергал ·  Набу ·  Мардук ·  Іштар ·  Нініб |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 135959632 · SUDOC: 16103490X · VIAF: 80386720, 281363399 |
**Анатоль Міхайлавіч Адоскін** (руск.: Анатолий Михайлович Адоскин; 23 лістапада 1927, Масква — 20 сакавіка 2019, Масква) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно. Народны артыст Расійскай Федэрацыі (1996).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 23 лістапада 1927 года ў Маскве. У 1948 годзе скончыў студыю пры Тэатры імя Массавета пад кіраўніцтвам Юрыя Завадскага. Па заканчэнні быў запрошаны ў трупу тэатра.

У 1961 годзе перайшоў у трупу тэатра «Сучаснік». У 1965 годзе быў запрошаны ў тэатр імя Ленінскага камсамола, а ў 1968 годзе вярнуўся ў Тэатр імя Массавета.

Жонка — Вольга Георгіеўна Тарасава (нар. 1927), балерына, балетмайстар і педагог ГІТІСа, пляменніца актрысы Алы Тарасавай. У шлюбе з 1944 года і да дня смерці артыста. Дачка — Марыя, настаўніца англійскай мовы.

Памёр 20 сакавіка 2019 года ў Маскве на 92-м годзе жыцця. Грамадзянская паніхіда прайшла 23 сакавіка ў Тэатры імя Массавета. Пахаваны ў Маскве на Данскіх могілках (4 участак).

Зноскі
------

1. ↑  Скончался старейший актер театра имени Моссовета Анатолий Адоскин

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Киносозвездие · Расія-Культура · Даведка РІА · Даведка ТАСС |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000000430480201 · LCCN: no2014013064 · VIAF: 307457670 |
**Венанцы Вікенцьевіч Бутрым** (9 верасня 1936, Баранавічы — 16 жніўня 2003, Баранавічы) — беларускі пісьменнік і мастак.

Біяграфія
---------

У 1965 годзе скончыў Мінскае мастацкае вучылішча па спецыяльнасці чарчэнне і маляванне. Падчас вучобы, у 1963—1965 гадах, працаваў настаўнікам чарчэння і малявання ў СШ № 9 Мінска. Па заканчэнні вучобы вярнуўся ў Баранавічы і два гады працаваў настаўнікам па сваёй спецыяльнасці ў СШ № 1.

З 1967 года і да выхаду на пенсію ў 1996 годзе працаваў мастаком у Баранавічах у Брэсцкіх мастацка-вытворчых майстэрнях, перайменаваных пазней у камбінат «Мастацтва» Мастацкага фонду БССР.

Творчасць
---------

### Мастацкая творчасць

Па працы аформіў частку экспазіцый Баранавіцкага краязнаўчага музея, экспазіцыі Музея гісторыі чыгуначнага транспарту, школьных музеяў. Зрабіў вітражы для ЗАГСа, якія цяпер аздабляюць Палац дзіцячай творчасці ў Баранавічах.

У вольны ад працы час ствараў у жывапісе і графіцы. Аўтар каля 30 карцін, таксама засталіся эцюды і малюнкі. Ілюстраваў свае кнігі «У барвах зямлі» і «Паралелі», а таксама кнігу паэзіі Івана Лагвіновіча «Разлукі выраёвыя».

### Літаратурная творчасць

Пісаў вершы і прозу беларускай і рускай мовамі.

Дэбютаваў у друку ў кастрычніку 1974 года ў часопісе «Маладосць» чатырма вершамі. У студзеньскім нумары «Маладосці» за 1976 год апублікавана яго апавяданне «Ліпеньскім днём». У чэрвені 1976 года часопіс «Нёман» надрукаваў яго аповесць «Юнгі».

На творчасць Бутрыма звярнуў увагу Барыс Сачанка ў аглядным артыкуле газеты «Літаратура і мастацтва» за 24 снежня 1976 года. Брэсцкая абласная газета «Заря» ад 30 красавіка 1977 года надрукавала артыкул Уладзіміра Калесніка «Санеты Бутрыма» і тры санеты. Венацыя Бутрыма.

У 1998 годзе ў зборніку выбранай беларускай паэзіі «Агледзіны» апублікаваны верш Бутрыма «Варта», у зборніку «Дзень паэзіі» за 1989 год — верш «Каляровая літаграфія». Сем вершаў Бутрыма выйшлі ў альманаху «Дзядзінец. Паэзія Берасцейшчыны» ў 1999 годзе. У 1997, 2000 і 2006 гадах падборкі вершаў Бутрыма надрукаваны ў літаратурным альманаху Баранавіч «Святліца». Друкаваўся і ў мясцовай прэсе, а таксама ў газеце «Наша слова».

Кнігі
-----

* 2001 — «У барвах зямлі», паэзія
* 2003 — «Паралелі», паэзія
* 2007 — «В пространстве и времени», паэзія
* 2011 — «Маўклівыя сумныя птушкі», проза
* 2014 — «Дзён маіх лепшыя дні», проза

Памяць
------

У Баранавічах ёсць памятная шыльда Венацыю Бутрыму .

Зноскі
------

1. ↑  *Алесь Бакач*. «О, тонкі майстра…». Памяці паэта, празаіка, мастака Венанцыя Бутрыма **(нявызн.)**. *dziejaslou.by*. — Дзеяслоў № 23. Праверана 22 сакавіка 2024.
2. ↑  Баранавічы паэтычныя – Новости Барановичей, Бреста, Беларуси, Мира. Intex-press **(нявызн.)**. *web.archive.org* (16 красавіка 2021). Архівавана з першакрыніцы 16 красавіка 2021. Праверана 22 сакавіка 2024.

Спасылкі
--------

* «О, тонкі майстра…». Памяці паэта, празаіка, мастака Венанцыя Бутрыма, Алесь Бакач. Дзеяслоў 2012
* Баранавічы паэтычныя, intex-press, 30.03.2014
**Tarpan Honker** — польскі грузапасажырскі аўтамабіль падвышанай праходнасці (пазадарожнік), які выпускаўся на заводзе FSR з 1988 па 2016 год.

Гісторыя
--------

Вытворчасць аўтамабіляў Tarpan Honker планавалася ў 1984 годзе, аднак яно было ажыццёўлена ў 1988 годзе ў Познані. Мадыфікацыі:

* Tarpan Honker 4012 - дзесяцімесны хардтоп.
* Tarpan Honker 4022 - двухмесны пікап.

Таксама выраблялася мадыфікацыя Tarpan Honker 4032 з скарочанай колавай базай да 2210 мм. З 1996 года аўтамабіль вырабляўся польскім падраздзяленнем Daewoo Motor Polska ў Любліне з перайначаным інтэр'ерам. Назва была зменена на Daewoo Honker 2324. Таксама планавалася вытворчасць мадэрнізаванай версіі Daewoo Honker II, аднак гэты праект быў прызнаны немэтазгодным, і тады пачата серыйную вытворчасць Daewoo Honker 2000 з перайначаным знешнім выглядам.

Пасля прызнання кампаніі Daewoo Motor Polska банкрутам у 2001 годзе вытворчасць аўтамабіляў Tarpan Honker працягвалася да 2003 года на заводзе Andoria-Mot, затым у 2004-2007 гадах машыны вырабляліся на заводзе Intrall Polska. Мадыфікацыі:

* Honker MAX — пазадарожнік.
* Honker Skorpion 3 — бронеаўтамабіль.

З 2009 года аўтамабілі вырабляліся на заводзе DZT Tymińscy. Вытворчасць завяршылася ў 2016 годзе з-за прызнання кампаніі DZT Tymińscy банкрутам.

Продажы за 1992-2007
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| **Год** | **Прададзены** |
| 1992 | 450 |
| 1994 | 314 |
| 1995 | 288 |
| 1996 | 20 |
| 1997 | 155 |
| 1998 | 232 |
| 1999 | 350 |
| 2000 | 200 |
| 2001 | 40 |
| 2002 | 140 |
| 2003 | 278 |
| 2004 | 490 |
| 2005 | 177 |
| 2006 | 245 |
| 2007 | 35 |
| Усяго — 3414 |

Эксплуатацыя
------------

Аўтамабіль Tarpan Honker эксплуатаваўся ў Азербайджане, Іраку, Латвіі, Літве, Нігерыі, Польшчы і Украіне.

Галерэя
-------

* Tarpan Honker в ИракеTarpan Honker у Іраку
* Honker Skorpion 3Honker Skorpion 3
* Модернизированный Tarpan HonkerМадэрнізаваны Tarpan Honker

Заўвагі
-------

1. ↑  Технические характеристики FSR Tarpan Honker 4012 TC (1988), 100 л.с. внедорожник, 3 дв. справочник по автомобилям FSR Tarpan Honker 4012 TC (1988), 100 л.с. автокаталог, каталог авто. **(нявызн.)**. *www.autonet.ru*. Архівавана з першакрыніцы 31 кастрычніка 2020. Праверана 26 сакавіка 2022.
2. ↑  Wayback Machine **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *web.archive.org*. Архівавана з першакрыніцы 7 студзеня 2018. Праверана 26 сакавіка 2022.
3. ↑  Polska sprzeda ukraińskiej armii Tarpany Honkery (польск.). *forsal.pl* (7 кастрычніка 2014). Архівавана з першакрыніцы 27 жніўня 2017. Праверана 26 сакавіка 2022.
4. ↑  Kolejny chętny na Honkera - motoryzacja (польск.). *wnp.pl*. Архівавана з першакрыніцы 16 чэрвеня 2021. Праверана 26 сакавіка 2022.
5. ↑  Poland opens tenders for new light vehicles | Jane's 360 **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *archive.ph* (19 жніўня 2017). Архівавана з першакрыніцы 19 жніўня 2017. Праверана 26 сакавіка 2022.
6. ↑  Wyborcza.pl **(нявызн.)**. *lublin.wyborcza.pl*. Праверана 26 сакавіка 2022.
C. Iulii Caesaris quae extant, 1678
Выданне 1783 года.
**Запіскі пра Гальскую вайну** (лац.: Commentarii de Bello Gallico) — сачыненне Гая Юлія Цэзара, у васьмі кнігах якога ён ва ўласцівай яму дакладнай, сціснутай і энергічнай манеры апісаў сваё заваяванне Галіі ў 58-50 гг. да н.э. а таксама дзве пераправы праз Рэйн і высадку ў Брытаніі.

Дакладная дата напісання невядомая. Апошнюю кнігу дапісаў пасля смерці вайскавода Аўл Гірцый, напісаўшы перад ёй сваё пасланне Бальбу. Цэзар вядзе апавяданне ў трэцяй асобе, між іншым згадваючы неацэнныя падрабязнасці геаграфічнай і этнаграфічнай уласцівасці (напрыклад, найбольш падрабязнае апісанне друідаў).

У Старажытным Рыме сачыненне Цэзара лічылася ўзорам лаканічнай, сухаватай атычнай прозы, аказаўшы вырашальны ўплыў на станаўленне стылю Тацыта і шэрагу іншых гісторыкаў. Традыцыйна з’яўляецца першым творам класічнай латыні, які чытаюць на ўроках гэтай мовы (у элементарным курсе старажытнагрэчаскай падобнае месца займае «Анабасіс» Ксенафонта).

Гл. таксама
-----------

* Запіскі пра Грамадзянскую вайну
* Запіскі пра Іспанскую вайну
* Запіскі пра Александрыйскую вайну

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лацінскі тэкст

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Ларуса · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 7023143 · BNE: XX1927849 · BNF: 120992063 · GND: 4201260-0 · LCCN: n80008532 · NLA: 36255295 · LIBRIS: 319869 · SUDOC: 02739526X, 029346444 · VIAF: 316867971, 87149106340568492773, 305992946, 310244498, 4584152139988911100008, 186858424, 501154381016930291587, 3859167807462418130007 |

 |
**Бэл Готык** (англ.: Bell Gothic) — від шрыфта без засечак (некарбаванага[en]), прыдуманы ў 1938 годзе.

Каб лягчэй разбіраць дробныя літары на няякаснай газетнай паперы, на якой чарніла можа расцячыся, Чонсі Х. Грыфіт[en], супрацоўнік «Mergenthaler Linotype», прыдумаў гэты шрыфт. Шрыфт заказала кампанія AT&T (якую заснаваў Бэл) для тэлефонных даведнікаў. Ён стаў даступным для агульнага карыстання.
Папулярны ў друку невялікіх памераў.

Кірылічная версія «Бэл Готык» выпушчаная кампаніяй «ParaType» (1999), потым дадалі нахілены абрыс літар і абнавілі просты (2009).

Літаратура
----------

* Aldersey-Williams, Hugh, Katherine McCoy, Lorraine Wild, et al. *The New Cranbrook Design Discourse.* Rizzoli: 1990. ISBN 0-8478-1252-9.
* Blackwell, Lewis. *20th Century Type.* Yale University Press: 2004. ISBN 0-300-10073-6.
* Fiedl, Frederich, Nicholas Ott and Bernard Stein. *Typography: An Encyclopedic Survey of Type Design and Techniques Through History.* Black Dog & Leventhal: 1998. ISBN 1-57912-023-7.
* Macmillan, Neil. *An A-Z of Type Designers.* Yale University Press: 2006. ISBN 0-300-11151-7.

Спасылкі
--------

* Лінатып для Bell Gothic Архівавана 5 чэрвеня 2011.
* Абмеркаванне Bell Gothic
**Міністэрства знешняга гандлю СССР** — дзяржаўнае ведаства СССР, якое адказвала за знешні гандаль.

Орган першапачаткова ўтвораны як Наркамат гандлю і прамысловасці РСФСР, які ўзнік на базе дарэвалюцыйнага міністрэства гандлю і прамысловасці. 

У сувязі з поўным адзяржаўленнем эканомікі ў СССР пытаннямі кіравання гандлёвымі і прамысловымі прадпрыемствамі займаліся некалькі агульнасаюзных і рэспубліканскіх устаноў. Значна большая колькасць ведамстваў стваралася для кіравання прамысловасцю, у тым ліку асобных галін.

У 1946 годзе орган набыў статус міністэрства. Пасля распаду СССР працягнуў дзейнасць як міністэрства прамысловасці і гандлю Расіі.

Літаратура
----------

* Раскин, Д. И. Министерство торговли и промышленности // Большая российская энциклопедия
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кальцоў.

**Пётр Аляксе́евіч Кальцо́ў** (1907, в. Сасновы Ключ Чыстапальскага павета Казанскай губерні — лістапад 1983) — савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч, 2-гі сакратар ЦК КП(б) Беларусі (1938—1939).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1907 годзе ў в. Сасновы Ключ Чыстапальскага павета Казанскай губерні ў сям’і селяніна. Рускі. Член УКП(б) са студзеня 1931. 

Скончыў сельскагаспадарчы тэхнікум у горадзе Чыстапаль ТАССР (1927), Сельскагаспадарчую акадэмію імя Ціміразева ў Маскве (1936). 

Працаваў аграномам у Татарстане, з лістапада 1932 па жнівень 1936 года студэнт, з верасня 1936 па сакавік 1938 аспірант сельгасакадэміі імя Ціміразева ў Маскве. У сакавіку-ліпені 1938 года дырэктар сельскагаспадарчай акадэміі ў Горках. У ліпені 1938 — ліпені 1939 года працаваў у Мінску. З ліпеня 1938 па
студзень 1939 года наркам земляробства БССР. У студзені-ліпені 1939 года 2-гі сакратар ЦК КП(б)Б. З ліпеня 1939 па сакавік 1942 года працаваў і вучыўся ў Маскве. У ліпені-кастрычніку 1939 года ў рэзерве ЦК УКП(б). З кастрычніка 1939 па чэрвень 1941 года аспірант сельгасакадэміі імя Ціміразева. У чэрвені 1941 — сакавіку 1946 года служыў у войсках НКУС. З сакавіка 1946 па кастрычнік 1953 года першы намеснік міністра сельскай гаспадаркі Літоўскай ССР ў Вільнюсе. З кастрычніка 1953 па сакавік 1960 года працаваў у Міністэрстве сельскай гаспадаркі РСФСР. З сакавіка 1960 па ліпень 1967 года дацэнт Маскоўскага дзяржаўнага бібліятэчнага інстытута ў горадзе Хімкі Маскоўскай вобласці. З верасня 1967 года дацэнт Вышэйшай школы прафсаюзнага руху УЦСПС. З ліпеня 1972 годзе персанальны пенсіянер саюзнага значэння. Памёр у лістападзе 1983 года.

Крыніцы
-------

1. ↑  Филиппов 2006, с. 310.
2. ↑  Филиппов 2006, с. 311.

Літаратура
----------

* *Филиппов С. Г.* КОЛЬЦОВ Петр Алексеевич // Территориальные руководители ВКП(б) в 1934—1939 гг. : справочник / под общ. ред. А. Б. Рогинского. — М.: Политическая энциклопедия, 2006. — С. 310—311. — 679 с. — 700 экз. — ISBN 978-5-8243-2057-2.

Спасылкі
--------

* Кольцов Пётр Алексеевич // Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991

| ⛭Рэктары Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі‎‎ |
| --- |
| 
* Акім Апанасавіч Война-Курынскі (1854—1860)
* Рудольф Эрнеставіч Траўтфетэр (1860—1864)
* Уладзіслаў Ігнатавіч Кіркор (1919—1924)
* Аляксей Іванавіч Кайгарадаў (1924—1925)
* Платон Васільевіч Саевіч (1928)
* Пётр Аляксеевіч Кальцоў (1935)
* Мікалай Мікалаевіч Каўцэвіч (1945—1949)
* Віктар Іванавіч Шэмпель (1949—1952)
* Іван Федасеевіч Гаркуша (1952—1964)
* Канстанцін Міхайлавіч Сонцаў (1964—1977)
* Усевалад Яўстаф’евіч Борматаў (1977—1980)
* Сяргей Іванавіч Назараў (1980—1992)
* Вячаслаў Аляксеевіч Шаршуноў (1992—1994)
* Аляксандр Рымавіч Цыганаў (1995—2008)
* Аляксандр Паўлавіч Курдзека (2008—2014)
* Павел Аляксандравіч Саскевіч (2014—2018)
* Андрэй Васільевіч Калмыкоў (2018—2019)
* Віталь Віктаравіч Веліканаў (з 2019)

 |
**Тахаа** (фр.: Tahaa) — востраў у групе астравоў Таварыства (Французская Палінезія). Плошча — 90,2 км². Насельніцтва — 5 234 чалавекі (2017 г.).

Геаграфія
---------

Тахаа месціцца за 224 км на паўночны захад ад Папеэтэ, сталіцы Французскай Палінезіі, і за 4,57 км ад суседняга большага па памерах вострава Раіятэа. З'яўляецца вяршыняй падводнага вулкана, які ўзнік 3,4 млн гадоў таму і да нашага часу зведаў значныя разбурэнні, што паўплывала на абрысы вострава, парэзанага глыбокімі залівамі. Паверхня скалістая. Паўночны масіў узвышаецца да 590 м. Падчас геалагічных даследаванняў на Тахаа былі выяўлены рэдказямельныя элементы.

Ужо ў глыбокай старажытнасці вакол Тахаа і Раіятэа пачаў расці каралавы рыф. У нашы дні на ім сфарміравалася некалькі дробных каралавых астраўкоў *моту*. На паўднёвым усходзе і паўднёвым захадзе ў рыфе маюцца дастаткова значныя праходы з унутранай лагуны ў акіян.

Клімат трапічны вільготны. На працягу года сярэднядзённая тэмпература вагаецца ад +23 °C да +30 °C. Найбольш даджлівыя месяцы — снежань і студзень.

Прырода
-------

На Тахаа сустракаецца каля 4000 відаў раслін, аднак толькі 950 відаў маюць мясцовае паходжанне. Наземная фаўна бедная, прадстаўлена птушкамі, пацукамі, крабамі і бруханогімі. Аднак жывёльны свет навакольных вод адрозніваецца значнай разнастайнасцю, адметны рэдкімі і каштоўнымі відамі рыб і каралаў.

Гісторыя
--------

Тахаа быў населены палінезійцамі ў другой палове 1 тысячагоддзя. Згодна міфалогіі, ён першапачаткова складаў адзінае цэлае з Раіятэа, але перамычка паміж астравамі была разбурана свяшчэнным вугром. Першая назва вострава была Упору, так што ён мог мець сувязь с самаанскім Уполу.

Традыцыйна мясцовае насельніцтва залежала ад правадыроў Раіятэа, аднак у 1769 г. калі Тахаа быў адкрыты Джэймсам Кукам, яго займалі воіны з Бора-Бора. У 1888 г. Тахаа быў далучаны да каланіяльных валоданняў Францыі ў Ціхім акіяне.

Інфраструктура
--------------

Тахаа складае асобны муніцыпалітэт з адміністрацыйным цэнтрам у вёсцы Патыа (1242 чалавекі ў 2017 г.) на поўначы вострава. Асновай мясцовай эканомікі з'яўляецца сельская гаспадарка. Мясцовыя жыхары трымаюць кароў, вырошчваюць какосы, тамарынд, кавуны, але найбольшую камерцыйную важнасць мае вырошчванне ванілі. Ванільныя плантацыі займаюць усяго некалькі гектараў, аднак мясцовы ўраджай складае каля 80% ванілі, якую збіраюць у Французскай Палінезіі. Астравіцяне вырошчваюць чорны жэмчуг, абслугоўваюць турыстаў. Развіццё турызму запаволена з-за адсутнасці аэрапорта.

Спасылкі
--------

* Рэгіёны Францыі
* Геалогія
* Клімат
* Культурная спадчына
* Інфармацыя для вандроўнікаў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | INSEE |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 270474789 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Анішчык.

**Віктар Міхайлавіч Анішчык** (нар. 19 сакавіка 1945, г. п. Наваельня, Дзятлаўскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук (1990), прафесар (1991). Член экспертнага савета ВАК, член вучоных саветаў БДУ, ІФТТ АН Беларусі.

Біяграфія
---------

У 1967 годзе скончыў фізічны факультэт БДУ і паступіў у аспірантуру пры кафедры фізікі цвёрдага цела. У 1971 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю. Стажыраваўся ў ЗША (1974) і Англіі (1982).

З 1990 па 2012 гады працаваў на пасадзе загадчыка кафедры фізікі цвёрдага цела, з 1997 па 2018 гады — дэканам фізічнага факультэта БДУ.

Навуковая дзейнасць
-------------------

З’яўляецца аўтарам больш як 400 публікацый, у тым ліку 7 манаграфій, 5 навучальных дапаможнікаў, 9 вынаходніцтваў. Падрыхтаваў 15 кандыдатаў і 3 доктараў фізіка-матэматычных навук.

Узнагароды
----------

За навуковую і грамадскую дзейнасць узнагароджаны знакам «Выдатнік народнай адукацыі», з’яўляецца членам Пятроўскай акадэміі навук і мастацтваў (1994), членам Міжнароднай акадэміі навук Еўразіі (1997), прысвоена званне «Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь» (1998), сябра Беларускай інжынернай акадэміі (1999), заслужаны работнік Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (2011). Узнагароджаны прэміямі Нацыянальных акадэмій навук Беларусі, Украіны і Малдовы (2012), прэміяй імя А. Н. Сеўчанкі (2015). У 2021 годзе ўзнагароджаны медалём Францыска Скарыны.

Зноскі
------

1. ↑  У Дзятлаўскі гісторыка-краязнаўчы музей завітаў Віктар Анішчык
2. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 19 кастрычніка 2021 г. № 410 **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 12 чэрвеня 2022. Праверана 5 кастрычніка 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Google Scholar · Scopus |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мельнік.
**Ме́льнік** (польск.: Mielnik, па-падляску: *Mélnik*) — вёска ва ўсходняй Польшчы. Уваходзіць у склад Семятыцкага павета Падляскага ваяводства, сядзіба вясковай гміны Мельнік.

Геаграфія
---------

Паселішча размяшчаецца над ракой Буг, непадалёк ад беларуска-польскай мяжы. У наваколлі Мельніка рачная даліна перасякае пояс напорных марэн сожскага зледзянення. Назва мясцовасці ўзнікла ад пакладаў мелу, якія знаходзяцца пад вёскай. Мел залягае тут у ледавіковых адорвенях.

Гісторыя
--------

### Галіцка-Валынскае княства

Упершыню Мельнік згаданы пад 1240 годам у Іпацьеўскім летапісе. У 1260 годзе князь Васілька Раманавіч маліўся ў Мельніцкай царкве Св. Багародзіцы перад паходам на яцвягаў.

### Вялікае Княства Літоўскае

У 1324 годзе дарагічынская зямля была далучанага Гедзімінам да Вялікага Княства Літоўскага. Пад 1378 годам у Хроніцы Віганда ўзгадваецца аблога мельніцкага замка тэўтонцамі. У 1420 годзе князь Вітаўт заснаваў першы касцёл Божага Цела, Узвышэння Маці Божай і Усіх Святых.

У 1430—1444 гадах Мельнік знаходзіўся ў руках мазавецкіх князёў. У 1440 годзе Мельнік атрымаў ад князя Баляслава Варшаўскага кульмскае гарадское права.

23 кастрычніка 1501 года вялікі князь літоўскі Аляксандр у мельніцкім замку падпісаў акт мельніцкай уніі, а некалькімі днямі пазней дараваў Мельніку магдэбургскае права. З 1520 года цэнтр асобнага Мельніцкага павета. У 1551 годзе замак перабудаваны ў стылі рэнесансу.

### Рэч Паспалітая

У 1569 годзе разам з Падляшскім ваяводствам Мельнік далучаны да Кароны Польскай Рэчы Паспалітай. У 1657 годзе горад разбураны шведскімі і трансільванскімі войскамі.

У 1776 годзе ў Мельніку пабудаваная Пакроўская царква.

### Пад уладай Расійскай імперыі

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай ў 1795 годзе і да падпісання Тыльзіцкага дагавора 1807 года па тэрыторыі сучаснага паселішча праходзіла граніца між прускім, аўстрыйскім і расійскім падзеламі.

У 1825 годзе ў пабудаваная Прачысценская царква. У 1871 годзе гатычны замкавы Троіцкі касцёл перададзены праваслаўным, у 1915 годзе зруйнаваны.

### Найноўшы час

У 1920 годзе пабудаваны новы касцёл Перамянення Божага. У 1934 годзе па просьбах жыхароў Мельнік пазбаўлены гарадскіх правоў.

З 1939 года Мельнік ў складзе Брэсцкай вобласці БССР. У 1940 годзе ў час будаўніцтва Лініі Молатава жыхары Мельніка вымушаныя пакінуць горад.

22 ліпеня 1944 года савецкія войскі вызвалілі Мельнік ад нацысцкай акупацыі.

У 1953 годзе заснаваны камбінат па здабычы крэйды.

Славутасці
----------

* Троіцкі касцёл.

* Руіны Траецкага касцёла (1420 г.)Руіны Траецкага касцёла (1420 г.)
* Пакроўская царква (1776 г.)Пакроўская царква (1776 г.)
* Прачысценская царква (1821—1823 гг.)Прачысценская царква (1821—1823 гг.)
* Праабражэнскі касцёл (1912—1920 гг.)Праабражэнскі касцёл (1912—1920 гг.)
* Сінагога (XIX ст.)Сінагога (XIX ст.)
* Замкавая гараЗамкавая гара

Зноскі
------

1. ↑  Замкавы Троiцкі касцёл **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 30 красавіка 2020. Праверана 6 мая 2020.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мельнік (Падляскае ваяводства)
* Афіцыйная старонка (польск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шут.

**Арцём Шут** (нар. 18 чэрвеня 1995, Мазыр) — беларускі футбаліст, абаронца.

Клубная кар’ера
---------------

Пачынаў кар’еру ў мазырскай «Славіі», у 2013 годзе выступаў за дубль клуба. Па выніках сезона мазырскі клуб выбыў у Першую лігу і перастаў выстаўляць каманду ў турнір дублёраў, таму Арцём быў пераведзены ў асноўную каманду «Славіі», дзе і дэбютаваў 19 красавіка 2014 года ў матчы першага тура супраць «Смалявічаў-СТІ», выйшаўшы на замену на 82-й хвіліне. Замацавацца ў аснове не здолеў, да канца сезона яшчэ толькі двойчы з’яўляўся на полі.

Па выніках сезона 2014 «Славія» вярнулася ў Вышэйшую лігу, і Арцём зноў апынуўся ў дублі. 27 красавіка 2015 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, калі ў сувязі з траўмамі асноўных ігракоў выйшаў у стартавым складзе на пазіцыі цэнтральнага абаронцы ў матчы супраць «Тарпеда-БелАЗ» (перамога «Славіі» 1:0). Усяго ў сезоне 2015 шэсць разоў з’явіўся на полі ў Вышэйшай лізе. У сезоне 2016, аднак, гуляў толькі за дубль і не з’яўляўся ў асноўным складзе.

У сакавіку 2017 года падоўжыў кантракт са «Славіяй». У сезоне 2017 працягваў гуляць за дубль, у асноўную каманду не прыцягваўся. У сезоне 2018 быў заяўлены ў складзе «Славіі» на Першую лігу, аднак на полі не з’яўляўся і з-за траўмы калена завяршыў кар’еру.

Пазней стаў працаваць у Мазыры дзіцячым трэнерам па футболе.

Статыстыка выступленняў
-----------------------

| Сезон | Дывізіён | Клуб | Краіна | Матчы | Галы |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2013 | дубль | Славія | Беларусь | 21 | 0 |
| 2014 | Д2 | Славія | Беларусь | 3 | 0 |
| 2015 | Д1 | Славія | Беларусь | 6 | 0 |
| 2016 | дубль | Славія | Беларусь | 12 | 0 |
| 2017 | дубль | Славія | Беларусь | 13 | 0 |
| 2018 | Д2 | Славія | Беларусь | 0 | 0 |
|

Палітычныя погляды
------------------

Падпісаў адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля здушэння народных пратэстаў у 2020 годзе.

Крыніцы
-------

1. ↑  Artem Shut // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Сенегальский защитник Биран Ндой подписал контракт со "Славией" (руск.). *football.by* (9 сакавіка 2017). Праверана 18 красавіка 2024.
3. ↑  В стенах СДЮШОР № 1 Мозырского района не только готовят мастеров спорта и чемпионов, но и воспитывают личности (руск.). *mazyr.by* (1 лютага 2023). Праверана 18 красавіка 2024.
4. ↑  Стало известно, кто подписал открытое письмо спортсменов, выступающих за власть (руск.)(недаступная спасылка) (24 лістапада 2020). Архівавана з першакрыніцы 24 лістапада 2020. Праверана 24 лістапада 2020.
5. ↑  Подписи **(нявызн.)**. Праверана 8 снежня 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
**Міхаіл Хадуноў** (нар. 8 снежня 1994) — беларускі футбаліст, паўабаронца.

Клубная кар’ера
---------------

З 2011 года пачаў выступаць за дубль наваполацкага «Нафтана». У 2014 годзе стаў прыцягвацца таксама да асноўнай каманды. Дэбютаваў у Вышэйшай лізе 14 верасня 2014 года ў матчы з «Гомелем» (5:1), выйшаўшы на замену ў канцы сустрэчы.

Па заканчэнні сезона 2014 адправіўся служыць у армію, у гэты час у 2015 годзе выступаў у чэмпіянаце Віцебскай вобласці за каманду «Лепель». Улетку 2016 года вярнуўся ў «Нафтан», дзе зноў стаў выступаць за дубль, часам выходзячы на замену ў Вышэйшай лізе.

У жніўні 2018 года пакінуў наваполацкі клуб. У 2020—2021 гадах быў заяўлены за клубы Другой лігі «Полацк-2019» і «Мёры», але не выхадзіў на поле.

Міжнародная кар’ера
-------------------

11 лістапада 2016 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі ў таварыскім матчы са зборнай Украіны.

Статыстыка выступленняў
-----------------------

| Сезон | Дывізіён | Клуб | Краіна | Матчы | Галы |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2011 | дубль | Нафтан | Беларусь | 4 | 0 |
| 2012 | дубль | Нафтан | Беларусь | 20 | 0 |
| 2013 | дубль | Нафтан | Беларусь | 27 | 2 |
| 2014 | Д1 | Нафтан | Беларусь | 1 | 0 |
| 2016 (2) | Д1 | Нафтан | Беларусь | 2 | 0 |
| 2017 | Д1 | Нафтан | Беларусь | 5 | 0 |
| 2018 (1) | Д2 | Нафтан | Беларусь | 4 | 0 |
|

Крыніцы
-------

1. ↑  Mikhail Khodunov // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
**Марская трангрэсія** (ад лац.: transgressio, пераход, перамяшчэнне) — наступанне мора на сушу ў выніку апускання яе пад уздзеяннем сыходных тэктанічных рухаў. Радзей трансгрэсія можа адбыцца ў выніку падняцця ўзроўню Сусветнага акіяна, выкліканага рэзкім скарачэннем плошчы покрыўных ледавікоў. Трансгрэсіі вядомыя на працягу ўсёй геалагічнай гісторыі Зямлі. Мясцовыя (лакальныя) трансгрэсіі можна назіраць і ў сучасную геалагічную эпоху (напрыклад, у Нідэрландах).

У выніку трансгрэсіі суша затапляецца, а берагавая лінія перасоўваецца ў напрамку больш высокіх месцаў.

З’ява, процілеглая трансгрэсіі — рэгрэсія. Рэгрэсіі і трансгрэсіі чаргуюцца ў перыяды глабальных зледзяненняў, адпавядаючы ледавіковым перыядам і міжледавікоўям. Падчас апошняга плейстацэнавага зледзянення мора апускалася на 110 м, агаляючы вялікія ўчасткі сушы, ствараючы «сухапутныя масты», напрыклад, Берынгію паміж Еўразіяй і Паўночнай Амерыкай.

Мінулыя трансгрэсіі і рэгрэсіі вызначаюцца геолагамі па характары адкладаў: буйназярністыя абломкавыя пароды (пясок) утвараюцца на ўзбярэжжах, дробназярністыя (мергель) — у больш глыбакаводных частках.

Літаратура
----------

* Геаграфічныя паняцці і тэрміны: Энцыклапедычны даведнік / Рэдкал.: М. М. Курловіч, Я. В. Малашэвіч і інш. — Мн.: БелЭн, 1993. — 333 с. ISBN 5-85700-085-8.

Гл. таксама
-----------

* Таласакратычныя перыяды

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 77271252 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Народная асвета (значэнні).
**«Народная асвета»** — беларускае дзяржаўнае кніжнае выдавецтва, заснаванае ў 1 красавіка 1951 года як спецыялізаванае прадпрыемства па выпуску вучэбнай літаратуры. З’яўляецца лідарам сярод выдавецтваў, якія выпускаюць беларускую вучэбную і вучэбна-метадычную літаратуру. У 2023 годзе выдавецтва перайшло пад кантроль Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь. Спыніла існаванне ў сакавіку 2024 году.

Асноўная дзейнасць накіраваная на выкананне дзяржаўнага заказу Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь па выданні падручнікаў і вучэбных дапаможнікаў для школы. Выпускае сацыяльна значную літаратуру на замову Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь. Для паспяховай арганізацыі вучэбна-выхаваўчага працэсу ва ўстановах, забяспечваючых атрыманне агульнай сярэдняй адукацыі, штогод выдаецца звыш 200 найменняў вучэбных кніг — падручнікаў, вучэбных дапаможнікаў, хрэстаматый, дыдактычных матэрыялаў, рабочых сшыткаў, метадычных дапаможнікаў, слоўнікаў, навукова-папулярнай і даведкавай літаратуры, а таксама кнігі, аддрукаваныя шрыфтам Брайля.

Зноскі
------

1. ↑  Выданні «Народнай асветы» **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Kamunikat.org. Архівавана з першакрыніцы 6 студзеня 2014. Праверана 15 снежня 2013.

Літаратура
----------

* «Наро́дная асве́та» // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 519. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — С. 170. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

Спасылкі
--------

* Сайт выдавецтва  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 144738 |