**Нюй-шу** (NǙshū, літаральна: жаночае пісьменства) — складовае пісьмо, якое выкарыстоўвалася выключна жанчынамі павета Цзян'юн паўднёвакітайскай правінцыі Хунань.

Агульнае
--------

У стандартным кітайскім пісьме кожны сімвал азначае слова ці яго частку. Нюй-шу фанетычнае пісьмо з 600—700 сімваламі для абазначэння складоў мясцовага дыялекта *сянань тухуа*, на якім размаўляюць жыхары раёна рэк Сяо і Юнмін на поўначы павета Цзян’юн. Для выражэння ўсіх гукаў гэтага дыялекта трэба прыблізна ўдвая болей, улічваючы танальныя адрозненні. Для складоў, якія не ўвайшлі ў алфавіт, выкарыстоўваюцца дзіграфы.

Цзян’юн населены кітайцамі і яо, але нюй-шу выкарыстоўваецца дзяля запісу мясцовага кітайскага дыялекту; невядомы выпадкі перадачы ім мовы яо.

Шмат якія са знакаў нюй-шу ўяўляюць з сабе скорапісныя варыянты кітайскіх іерогліфаў кайшу, як сама назва піьсма. Іншыя былі запазычаны з вышыўкі: сімвалы складаюцца з гарызантальных і касых ліній і дужак. Надпіс на нюй-шу лёгка вышыць на тканіне, і шмат са знайдзеных узораў былі якраз вышыты на тканіне.

На нюй-шу пішуць зверху ўніз і справа налева, як і ў традыцыйным кітайскім пісьменстве. Але, у адрозненні ад яго, каб прадэманстраваць майстэрства каліграфа, тэкст нюй-шу выдзяляецца вельмі тонкімі лініямі.

Гісторыя
--------

Да нядаўніх часоў жанчынам Цзян’юна забаранялася вучыць нань-шу — «мужчынскае пісьмо», гэта значыць кітайскае пісьмо. Нюй-шу быў патаемным жаночым пісьмом, якое старанна ахоўвалася ад мужчын. Жанчын вучылі мове маці і названыя сёстры. Каб таямніца не раскрылася, нюй-шу пераўтваралі ў частку арнамента. часцей за ўсё нюй-шу выкарыстоўвалі дзяля напісання сямі- ці, радзей пяціскладных вершаў. Традыцыйныя літаратурныя формы — аўтабіяграфіі, лісты, народныя песні, апавяданні.

Калі Цзян’юн у 1930-х акупавалі японцы, яны ўтойвалі існаванне мовы ад кітайцаў, баючыся, што народ пачне выкарыстоўваць яго для шыфравання пасланняў.

Нягледзячы на тое што нюй-шу існаваў стагоддзямі, ён бый невядомы да апошняга часу. Вучоныя «перавынайшлі» яго ў справаздачы ўрада ў 1983 годзе. Усяго было сабрана толькі каля двух тысяч сімвалаў.

Пасля рэвалюцыі жанчынам стала даступна адукацыя, і неабходнасць у нюй-шу знікла. Падчас культурнай рэвалюцыі былі знішчаны тысячы помнікаў нюй-шу. Пасля таго як Ян Юэцын стварыў дакументальны фільм аб нюй-шу, урад КНР стаў заахвочваць вывучэнне і захаванне гэтага старажытнага пісьменства.

Помнікі
-------

Болшасць з помнікаў пісьменства нюй-шу — гэта «лісты трэцяга дня» (піньінь — sānzhāoshū), звёрнутыя тканыя кніжкі, на якіх сяброўкі і маці нявесты вышывалі песні з дапамогай нюй-шу, і на трэці дзень пасля вяселля нявеста іх атрымлівала. Так родзічы выражалі надзеі на шчасцедзяўчыны ў незнаёмай вёсцы і сум ад разлукі Іншыя творы — вышытыя паясы і ленты, а таксама паўсядённыя рэчы, на якіх жанчыны пісалі вершы і песні.

Сучасны стан
------------

У 1990 памерла апошняя каліграф нюй-шу І Няньхуа.

Лічылася, што Ян Хуаньі, жыхарка правінцыі Хунань, якая памерла ў 2004 годзе ва ўзросце 98 гадоў, была апошняй носьбіткай гэтай пісьмовай сістэмы. Але японская даследчыца з універсітэта Бункё з імем Орыэ Эндо (яп.: 遠藤織枝 *Эндо: Орыэ*) знайшла летам 1994 года Хэ Яньсінь, 1940 года нараджэння, якая ведала нюй-шу, але забылася на яго. У выніку сумеснай з Эндо працы, Яньсін успомніла нюй-шу і падарыла ёй сваю аўтабіяграфію, напісаную гэтым пісьмом.

У 1998 Эндо знайшла яшчэ адну носьбітку нюй-шу, Хэ Цзынхуа, у 2010 ёй споўнілася 69 год. Сёння яна валодае нюй-шу лепей за ўсіх, згодна з дакладам Эндо пасля вяртання з Уханя, Цзян’цюнь/

Даследчык Чжоў Шоі вывучаў нюй-шу з канца 1950-х, і дагэтуль ён дапамагае жанчынам вывучаць пісьменства іх бабуль і прабабуль. Чжоў Шоі і Орые Эндо зараз працуюць над тым, каб адрадзіць нюй-шу.

Інвестыцыі з Ганконга і 209000 долараў з фонда Форда дазволілі пабудаваць музей нюй-шу. Але, паколькі сувязь страчана, ёсць апасенні з’яўлення фальсіфікацый з надпісамі, толькі знешне стылізаванымі пад аўтэнтычнае пісьмо, дзяля павелічэння патока турыстаў.

Пісьменніца Ліза Сі апісвае выкарыстанне нюй-шу жанчынамі XIX стагоддзя ў сваім рамане «Снежная кветка і запаветны веер».

На дадзены момант нюй-шу знаходзіцца ў спісе магчымых сімвалаў Унікод, у Дадатковым мулцімоўным пакеце, дзе 385 базавых сімвалаў могуць заняць пазіцыі з U+1B000 па U+1B180, і 64 алаграфа з U+1B181 па U+1B1C1.

Гл. таксама
-----------

* Параўнайце з хіраганай, фанетычным пісьмом на аснове кітайскай іерагліфікі, выкарыстоўваемай жанчынамі (*аннадэ* — «жаночае пісьмо»), на якой быіі напісаныя такія буйныя працы як «Аповесць аб Гэндзі».
* Хангыль, які называўся ў Сярэднявеччы жаночым пісьмом
* Лаадан — штучная мова, закліканая лепш адлюстроўваць жаночыя думкі.

Зноскі
------

1. ↑  Zhao 2006, p. 162
2. ↑  Zhao Liming, «The Women’s Script of Jiangyong». // Jie Tao, Bijun Zheng, Shirley L. Mow, eds, *Holding up half the sky^ Chinese women past, presents, anf future*, 2004:39ff
3. ↑  Zhao 2006, p. 247
4. ↑  AAS99 Архівавана 25 лістапада 2014.
5. ↑  April33 Архівавана 25 лістапада 2014.

Спасылкі
--------

* Chinese language just for women — Washington Post(недаступная спасылка)
* The forbidden tongue — World news — The Guardian
* Сайт Энда Арые, буйнога даследчыка нюй-шу Архівавана 16 чэрвеня 2014.

| Пісьменнасці свету |
| --- |
| 
* Гісторыя
* Гліф
* Графема
* Дэшыфроўка
* Палеаграфія
* Спіс моў паводле сістэм пісьма
* Стваральнікі

 |
| Кансанантнае пісьмо | 
* Арабскае
* Арамейскае
* Джаві
* Набатэйскае
* Паўднёвааравійскае
* Пахлаві
* Сагдыйскае
* Самарыцянскае
* Сірыйскае
* Старажытналівійскае
* Угарыцкае
* Фінікійскае
* Яўрэйскае

 |
| Абугіды /Індыйскае пісьмо | 
* Байбайін
* Балійскае
* Батакскае
* Бенгальскае
* Бірманскае
* Брахмі
* Бухідскае
* Варанг-кшыці
* Грантха
* Гуджараці
* Гупта
* Гурмукхі
* Дэванагары
* Кадамба
* Кайтхі
* Калінга
* Канада
* Кхмерскае
* Лана
* Лантара
* Лаоскае
* Лепча
* Лімбу
* Малаялам
* Мангольскае
* Маніпуры
* Мітхілакшар
* Модзі
* Монскае
* Нагары
* Непальскае
* Орыя
* Палава
* Ранджана
* Рэджангскае
* Саёмба
* Саўраштра
* Сідхаматрыка
* Сінгальскае
* Суданскае
* Тагальскае
* Тагбанва
* Тайскае
* Такры
* Тамільскае
* Тахарскае
* Тыбецкае
* Тэлугу
* Усходняе нагары
* Ханунаа
* Хунскае
* Шарада
* Яванскае

 |
| Абугіды /Іншыя | 
* Скорапіс Бойда
* Канадскае складовае
* Кхараштхі
* Мераіцкае
* Скорапіс Пітмана
* Пісьмо Поларда
* Саранг Сампенг
* Тана
* Скорапіс Томаса
* Эфіопскае

 |
| Лінейныя алфавіты | 
* Абэры-Акаімэ
* Авестыйскі
* Агамічны
* Агванскі
* Армянскі
* Баса
* Бютакук’е
* Вагіндра
* Венгерскія руны
* Г’іракастра
* Глаголіца
* Гоцкі
* Грузінскі
* Скорапіс Грэга
* Грэка-іберскі
* Грэчаскі
* Дэзерэцкі
* Кірыліца
* Копцкі
* Лацініца
* Малаазійскія
* Мандэйскі
* Маньчжурскі
* Міжнародны фанетычны
* Нко
* Ол-чыкі
* Паўночнаэтрускія
* ✯ Руны
* Самалійскі
* Старажытналівійскі (Тыфінаг)
* Старажытнанубійскі
* Старажытнапермскі
* Старажытнацюркскі
* Старамангольскі
* Фрэйзера
* Хангыль
* Эльбасанскі
* Этрускі

 |
| Нелінейныя алфавіты | 
* Аптычны тэлеграф
* Шрыфт Брайля
* Азбука Морзэ
* Шрыфт Муна
* Семафорная азбука
* Міжнародны збор сігналаў
* Турэмная азбука

 |
| Ідэа- і піктаграмы | 
* Астэкскія
* Дунба
* Месаамерыканскія
* Мікмак
* Міштэкскія
* Нсібідзі
* Такапу

 |
| Лагаграфічнаепісьмо | 
Кітайскае
Традыцыйнае
Спрошчанае
Цьы-ном
Кандзі
Ханча
Вытворныя ад кітайскага
Кіданскае
Чжуанскае
Чжурчжэнскае
Лога-сілабічнае
Анаталійскае
І
Клінапіс
Мая
Тангуцкае
Лога-кансанантнае
Егіпецкае пісьмо
іерагліфіка
іератыка
дэмотыка
 |
| Складовае пісьмо | 
* Афака
* Ваі
* Геба
* І
* Катакана
* Кікакуі
* Кіпрыёцкае
* Кпеле
* Лінейнае пісьмо Б
* Ман’ёгана
* Нюй-шу
* Старажытнаперсідскае
* Хірагана
* Чэрокі
* Югтун

 |
| Пераходныя склада-алфавітныя | 
* Палеаіспанскае
* Чжуінь

 |
| Семантаграфія | 
* Бліссімволіка

 |
| Вузельчыкавыя сістэмы | 
* Вузельчыкавае пісьмо ў Кітаі
* Кіпу

 |
| Нерасшыфраваныя | 
* Біблскае
* Вінча
* Даліны Інда
* Ісыкскае
* Кіпра-мінойскае
* Крыцкія іерогліфы
* Лінейнае пісьмо А
* Міштэкскае
* Поляў пахавальных урнаў
* Протасінайскае
* Протаэламскае
* Ронга-ронга
* Рукапіс Войніча
* Старажытнаханаанейскае
* Таблічка з Дыспіліа
* Фесцкі дыск
* Цзяху
* Эламскае лінейнае

 |
| Выдуманыяі ўяўныя | 
* Дахрысціянскае пісьмо ў славян
* Кірт
* Сараці
* Тэнгвар

 |
| Гл. таксама | 
Мнемоніка
Стэнаграфія
Носьбіты
Гліняныя таблічкі
Папера
Папірус
Пергамент
Палімпсест
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2007004708 |