У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сула.

**Луцый Карнелій Сула**, пазней прыняў дадатковае імя **Фелікс** (лац.: Lucius Cornelius Sulla Felix) — старажытнарымскі палітык, дыктатар з 82 па 79 да н.э. консул 88 да н.э. і 80 да н.э..

Пачатак кар’еры
---------------

Нарадзіўся ў збяднелай патрыцыянскай сям’і ў 138 да н.э. Атрымаў усебаковую адукацыю. Удзельнічаў у Югуртынскай вайне, у вайне супраць кімвраў і тэўтонаў, а таксама ў Саюзніцкай вайне.

Падзеі 88 года
--------------

Быў абраны консулам на 88 да н.э. разам з Квінтам Пампеям Руфам. У канцы года народны трыбун Публій Сульпіцый Руф спрабаваў выкарыстаць незадаволенасць італікаў сваім грамадска-палітычным становішчам (італікі галасавалі апошнімі, таму іх галасы амаль нічога не вырашалі) і з іх дапамогай адхіліць Сулу ад камандвання рымскай арміяй на карысць Гая Марыя. Сула і Пампей Руф спаслаліся на немагчымасць склікання народнага сходу, бо Сульпіцый ужо пераканаў рымскіх плебеяў у неабходнасці прыняцця гэтага рашэння. Тады Сульпіцый са сваімі паплечнікамі заняў форум і стаў патрабаваць неадкладнага дазволу на галасаванне па свайму закону. Аднак пагрозамі і забойствам сына Пампея Руфа Сульпіцый атрымаў дазвол на правядзенне закона. Скора ён быў прыняты, і італікаў пераразмеркавалі, што дало ім значную колькасную перавагу над уласна рымлянамі. Пасля гэтага была прынята пастанова, па якой Сула быў юрыдычна пазбаўлены камандавання арміяй.

Але ж Сула першым трапіў у вайсковы лагер, дзе пераканаў салдат у неабходнасці пайсці на Рым, заняць яго і выгнаць Сульпіцыя і яго паплечнікаў.
Нечакана рымская армія парушыла забарону на з’яўленне войскаў у Рыме і ўзяла кантроль над горадам. Сульпіцый, Марый і іншыя (усяго 12 чалавек) былі выгнаны, а Сула і Пампей Руф прынялі шэраг пастаноў, якія абмяжоўвалі правы народных трыбунаў і павялічвалі ролю сената.

Аднак у гэты час у Грэцыі і Малай Азіі цар Мітрыдат VI пагражаў рымскаму валадарству. Таму Сула пакінуў Італію і адправіўся на вайну з Мітрыдатам. Сула планаваў скора скончыць вайну і вяртацца ў Рым. Аднак консул 87 да н.э. Луцый Карнелій Цына здрадзіў рэспубліцы і разам з Марыем і іншымі выгнаннікамі захапіў Рым.

Вайна з Мітрыдатам
------------------

Манета з выявай Сулы
У некалькіх бітвах Сула разбіў паплечнікаў Мітрыдата, а калі даведаўся пра пагаршэнне сітуацыі ў Рыме, то заключыў з Мітрыдатам мір і вярнуўся ў Італію.

Грамадзянская вайна
-------------------

У 83 да н.э. Сула высадзіўся ў Паўднёвай Італіі і пачаў хутка рухацца на Рым. У горадзе Прэнэстэ быў абложаны Гай Марый малодшы — лідар ворагаў Сулы. У бітве каля Колінскіх варот Сула з цяжкасцю перамог апошнія войскі марыянцаў. Галовы варожых лідараў былі адрэзаны, і іх пранеслі вакол Прэнэстэ, пасля чаго жыхары адчынілі вароты. Грамадзянская вайна скончылася.

Дыктатура
---------

Пасля ўваходжання ў Рым у 82 да н.э. Сула склікаў народны сход і прапанаваў яму прыняць пастанову, па якой Суле даваліся б паўнамоцтвы дыктатара, але на неабмежаваны час.

Скора Сула пачаў праскрыпцыі — арганізаваныя рэпрэсіі. Гэта былі таблічкі, якія складаліся Сулай, з імёнамі тых, каго было патрэбна забіць. Забойца атрымліваў палову маёмасці забітага і поўнае прабачэнне ад дыктатара. Сыны і ўнукі забітых не мелі права займаць пасады. Праскрыпцыі, акрамя асабістых ворагаў Сулы, закранулі таксама шмат заможных рымлян.

Акрамя таго, Сула папоўніў сенат сваімі паплечнікамі і падарыў сваім ветэранам значныя зямельныя ўчасткі.

Смерць
------

У 79 да н.э. Сула нечакана для ўсіх адмовіўся ад улады. Хутка, у 78 да н.э. ён памёр ад невядомай хваробы і быў пахаваны шматлікімі грамадзянамі, якія былі удзячны яму за заканчэнне серыі братазабойчых войнаў.

У мастацкай літаратуры
----------------------

* Алесь Астраўцоў. Сула

Зноскі
------

1. ↑  *Любкер Ф.* Sullae // *Реальный словарь классических древностей по Любкеру* / под ред. Ф. Ф. Зелинский, А. И. Георгиевский, М. С. Куторга и др. — СПб.: Общество классической филологии и педагогики, 1885. — С. 1322–1324.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q101490'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1459210'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q694826'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4135787'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24933120'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q30059240'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4249594'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q45269851'></a>
2. ↑  L. Cornelius (392) L. f. P. n. Sulla Felix ('Epaphroditus') // Digital Prosopography of the Roman Republic Праверана 16 чэрвеня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q100166489'></a>
3. ↑  L. Cornelius (392) L. f. P. n. Sulla Felix ('Epaphroditus') // Digital Prosopography of the Roman Republic Праверана 17 чэрвеня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q100166489'></a>
4. ↑  Дыктатары ў Рыме абіраліся ў надзвычайных абставінах і толькі на 6 месяцаў

Літаратура
----------

* *Зельскі А. Г.* Су́ла Луцый Карнелій // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 262. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Луцый Карнелій Сула**
* Луцый Карнелій Сула (англ.). — у Smith's Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology.

| ⛭Сачыненні Плутарха |
| --- |
| Сачыненні | 
Параўнальныя жыццяпісы •
Мараліі •
Псеўда-Плутарх
 |
| Параўнальныяжыццяпісы | 
Аляксандр Вялікі і Юлій Цэзар •
Алківіяд і Карыялан •
Арыстыд і Катон Старэйшы •
Дэметрый і Антоній •
Дэмасфен і Цыцэрон •
Дыян і Брут •
Нікій і Крас •
Кімон і Лукул •
Лісандр і Сула •
Лікург і Нума •
Пелапід і Марцэл •
Пір і Гай Марый •
Агесілай і Пампей Вялікі •
Салон і Публікола •
Тэсей і Ромул •
Эўмен і Серторый •
Агіс і Клеамен; Тыберый і Гай Гракхі •
Тымалеонт і Эмілій Павел •
Перыкл і Фабій •
Фемістокл і Каміл •
Філапемен і Фламінін •
Факіён і Катон Малодшы •
Арат Сікіёнскі1 •
Артаксеркс1 •
Гальба1 •
Атон1 •
Эпамінонд і Сцыпіён Афрыканскі2
 |
| 
1 Няпарныя жыццяпісы •
2 Незахаваныя жыццяпісы
 |


| ?Луцый Карнелій Сула — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Луцый Карнелій Сула |  | Lucius Cornelius Sulla[d] |  | Publius Cornelius Sulla[d] |  | Publius Cornelius Sulla[d] |  | Publius Cornelius Sulla[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Pauly-Wissowa · Treccani · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | WeRelate · Rodovid · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV11478698 · BIBSYS: 90236000 · BNC: a11028385 · BNE: XX1121979 · BNF: 12005009r · CONOR: 91826787 · GND: 11864260X · ISNI: 0000 0001 0761 0985, 0000 0001 0064 8745 · LCCN: n83212399 · LNB: 000223137 · NKC: jx20101122014 · NLA: 49284436 · NSK: 000359011 · NTA: 070081980 · NUKAT: n00098823 · PTBNP: 1224347 · LIBRIS: 262364 · SUDOC: 028159624 · VIAF: 84037378, 34148996046159752716, 1733159478183427990000, 50610588, 23151776814818012329, 13145424162186790064 |

 |