recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Вобласці з марскім кліматам
 на Зямлі паводле класіфікацыі Кёпена
**Марскі́ клі́мат** (*акіянічны клімат*) — клімат рэгіёнаў, блізкіх да мора, які адрозніваецца невялікімі сутачнымі і гадавымі амплітудамі тэмпературы паветра, высокай адноснай вільготнасцю, халаднаватым летам і мяккай зімой (ва ўмераных шыротах), вялікі воблачнасцю, выкліканай інтэнсіўнай цыкланічнай дзейнасцю, моцнымі вятрамі. Ва ўмовах марскога клімату час наступу самых высокіх і самых нізкіх тэмператур спазняцца (у параўнанні з абласцямі з кантынентальным кліматам) на 1-2 месяца, а вясна бывае халадней восені. Фармуецца ва ўмовах пераважнага ўплыву на атмасферу акіянічных прастор.

Добра выражаны марскі клімат мае Заходняя Еўропа, дзе круглы год пануе перанос паветра з Атлантычнага акіяна. На крайнім захадзе Еўропы гадавыя амплітуды тэмпературы паветра роўныя ўсяго некалькім градусам. З аддаленнем ад Атлантычнага акіяна ўглыб мацерыка гадавыя амплітуды тэмпературы растуць, інакш гаворачы, расце кантынентальнасць клімату.

Літаратура
----------

* Географический энциклопедический словарь. Понятия и термины / Гл. ред. А. Ф. Трешников; Ред. кол.: Э. Б. Алаев, П. М. Алампиев, А. Г. Воронов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1988. — 432 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 139679275 |
**Паўднёвы Урал** — частка Урала, цягнецца ад р. Уфы (у раёне пас. Ніжні Уфалей) да р. Урал. Даўжыня 550 км. Вышыня да 1640 м (гара Ямантау). Найбольш высокая і моцна пашыраная частка Паўднёвага Урала складзеная кварцытамі, гнейсамі, крышталічнымі сланцамі. Большая частка схілаў пакрыта тайговымі, радзей змяшанымі лясамі; сустракаюцца шыракалістыя лясы; на ўсходнім схіле і ў паўднёвай частцы — стэп.

Рэльеф і геалагічная будова
---------------------------

Рэльеф складаны. Разновысотныя хрыбты паўднёва-заходняга і мерыдыянальнага напрамку раздзеленыя глыбокімі далінамі з падоўжнымі і папярочнымі паніжэннямі.

Воссю горнай сістэмы з’яўляецца хрыбет Уралтау, які з’яўляецца водападзелам паміж басейнамі рэк Волгі і Урала. Хрыбет працягнуўся ва ўсходняй частцы на 500 км, маючы ​​шырыню ад 5 да 30 км. Самая высокая вяршыня яго дасягае 1067 м (гара Арвяк-Разь (Арвякразь), на поўдзень ад горада Беларэцка). Вышыня хрыбта 800—900 м, а прылеглыя даліны ляжаць на 400—500 м ніжэй. Хрыбет Уралтау складаецца з некалькіх паралельных град і невялікіх адгор’яў, якія падзеленыя шырокімі лагчынамі. Абрысы іх выраўнаваныя, мяккія. Толькі на некаторых вяршынях падымаюцца невялікія сопкі і грабяні са сланцаў, кварцытаў і кангламератаў.

Гара Ямантау — найвышэйшая кропка Паўднёвага Урала
Даліна ракі Белай аддзяляе на захад некалькі паралельных больш высокіх і скалістых ланцугоў. Самыя высокія хрыбты Ямантау, Ірэмель, Зігальга, Машак. Яны складзеныя вельмі цвёрдымі кварцавымі пяшчанікамі і гліністымі сланцамі. Для рэльефу іх вельмі характэрныя ступеністыя схілы, шырокія нагорныя тэрасы і камяністыя вяршыні. Схілы горных масіваў пакрытыя хваёвым лесам да вышыні 1100 м, а вышэй гэтай лініі пераважаюць каменныя россыпы. На нагорных тэрасах і сопкападобных вяршынях захаваліся сценападобныя скалы (астанцы), складнікі грэбняў некаторых гор.

На захад ад ідзе паласа перадавых горных ланцугоў, якія маюць сярэднюю вышыню значна ніжэйшую за 1 000 м, толькі нешматлікія вяршыні паднімаюцца вышэй. Горныя ланцугі аддзеленыя адзін ад аднаго больш шырокімі падоўжнымі далінамі рэк, а вузкія папярочныя даліны падзяляюць кожны ланцуг на хрыбты і масівы. Гэта хрыбты Зільмердак, Юрматау, Колу, Каратау.

На ўсход ад хрыбта Уралтау працягнуўся ланцуг перадавых ўсходніх хрыбтоў Паўднёвага Урала: Ірэндык і Крыктытау. Яны складзеныя не толькі ападкавымі, але і вулканічнымі пародамі. Горы моцна разбураныя, вяршыні іх плоскія, але там, дзе агаляюцца вулканічныя пароды, сустракаюцца скалы, грабяні. На поўдні Арэнбургскай вобласці горы сканчаюцца і пачынаецца стэп, а затым паўпустыня.

Cлавутасці
----------

* Аркаім
* Возера Тургаяк
* Аргазінскае вадасховішча
* Возера Зюраткуль
* Ільменскі запаведнік
* Нацыянальны парк «Таганай»
* Сугамакская пячора


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LNB: 000339178 · NKC: ge230084 |
**Ігнацій Дарэці** (польск.: Ignacy Doretti; 13 сакавіка 1703, г. Прага — 31 мая 1768) — дзеяч каталіцкай царквы, мастак, аўтар роспісаў шэрага касцёлаў Малапольскай правінцыі езуітаў.

Біяграфія
---------

Вывучаў у Празе філасофію, грамадзянскае права, жывапіс. У 1739 годзе ўступіў у Вільні ў ордэн езуітаў, стаў святаром. У час знаходжання ў навіцыяце намаляваў у тэхніцы перспектыўнай размалёўкі галоўны алтар у адбудаваным пасля пажару 1737 года касцёле Святога Ігнація ў Вільні, намаляваў копію абраза Маці Божай, які загінуў у пажары. Да 1748 года быў тут нямецкім прапаведнікам. Мяркуецца, што ў гэты час выканаў партрэты святых езуітаў, генералаў ордэна езуітаў, фундатараў навіцыята, роспіс на франтоне касцёла (1739), роспісы інтэр’ераў (1741—43), магчыма, алтарныя абразы. 

У 1747—1749 гадах наглядаў за пабудовай калегіума ў Ломжы. Прафесар французскай мовы ў Менску ў 1749—50 і Пінску ў 1751—1754 гадах, місіянер у Кабылцы каля Варшавы ў 1754—1762 гадах, прэфект касцёла ў Экімані каля Полацка ў 1763—1766. Мяркуецца, што Дарэці мог выканаць фрэскі ў гарадзенскім касцёле Святога Францыска Ксаверыя, датаваныя 1752 годам і падпісаныя манаграмай *B.I.D.P*.

Зноскі
------

1. ↑  Artists of the World Online, Allgemeines Künstlerlexikon Online, AKL Online / Hrsg.: A. Beyer, B. Savoy — B: K. G. Saur Verlag, Verlag Walter de Gruyter, 2009. — ISSN 2750-6088 — doi:10.1515/AKL<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q64'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41640909'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q496126'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19276262'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q324303'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98818'></a>
2. 1 2  Visuotinė lietuvių enciklopedija<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q76499581'></a>
3. 1 2  Ігнацій Дарэці на сайце Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»

Літаратура
----------

* Бажэнава В. Роспісы гродзенскай кафедры святога Францішка Ксаверыя // Наша вера. 2002. № 1;
* Бажэнава В. Радзивилловский Несвиж: Росписи костела Божьего Тела. Мн. 2006.

Спасылкі
--------

* Ігнацій Дарэці на сайце Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Artists of the World Online |
Мемарыял памяці забітых яўрэяў Еўропы ў Берліне
**Помнікі ахвярам Халакоста** — мемарыяльныя збудаванні, устаноўленыя ў памяць ахвяр Халакоста — яўрэяў, цыган і іншых меншасцей, якія падвяргаліся пераследу і знішчэнню з боку нацыстаў іх саюзнікаў і калабарацыяністаў у гады Другой сусветнай вайны.

Існуюць тысячы помнікаў, прысвечаныя ахвярам нацысцкіх пераследаў і масавых забойстваў. Новыя помнікі з'яўляюцца штогод. Навукоўцы абагульняюць звесткі пра помнікі ахвярам Халакоста з канца 1960-х гадоў.

Гісторыя
--------

Самыя першыя помнікі (напрыклад, у Майданаку ў 1953 годзе і ў памяць паўстання ў Варшаўскім гета ў 1948 годзе) сімвалізавалі супраціў генацыду. Другая хваля стварэння мемарыялаў была прысвечана ахвярам канцэнтрацыйных лагераў, напрыклад у Польшчы ў Асвенціме, у Бельгіі ў Брэендонку і ў Чэхаславакіі ў Тэразіне. У гэтым выпадку ініцыятары сутыкнуліся з праблемай захавання аўтэнтычных аб'ектаў, паколькі многія лагеры былі разбураны ці перабудаваны.

Новы этап, прыкладам якога з'яўляецца мемарыял у Дахау, створаны ў 1950-я гады, характарызуецца тым, што выжылыя працавалі ў цесным кантакце з дзяржаўнымі арганізацыямі і шляхам міжнародных конкурсаў шукалі найлепшыя формы ўвасаблення. Фактычна менавіта ў гэты перыяд былі закладзены асновы падыходу да адлюстравання Халакоста ў мемарыяльных збудаваннях.

Калона «Тры арлы» ў Майданаку — 1943
Першы мемарыял Халакоста быў створаны ў траўні 1943 года на тэрыторыі канцлагера Майданак. Яўрэйская сімволіка амаль не выкарыстоўвалася ў мемарыялах у канцлагерах да 1960 года, калі маштабы генацыду сталі публічна абмяркоўвацца. Першыя сімвалы былі ўзятыя з пазначэнняў, што прымяняліся ў канцлагерах: калючы дрот, каравульныя вышкі, знакі сегрэгацыі зняволеных. Пасля дадаліся сімвалы больш звязаныя канкрэтна з Халакост: напрыклад, вагоны і рэйкі, якія абазначаюць дэпартацыю, жоўтая зорка, менора і іншыя.

Крыніцы
-------

1. ↑  Marcuse 2010, p. 53.
2. ↑  Marcuse 2010, p. 54.
3. 1 2  Marcuse 2010, p. 55.
4. ↑  Marcuse 2010, p. 56.
5. ↑  Marcuse 2010, p. 56-57.
6. ↑  Marcuse 2010, p. 57.

Літаратура
----------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Помнікі ахвярам Халакоста
* Harold Marcuse. AHR Forum: Representing the Holocaust. Holocaust Memorials: The Emergence of a Genre (англ.) // The American Historical Review. — The American Historical Association, 2010. — Vol. 115. — P. 53-89. — ISSN 1937-5239. — DOI:10.1086/ahr.115.1.53
* Sybil Milton. In Fitting Memory: The Art and Politics of Holocaust Memorials / ed. Ira Nowinski. — Wayne State University Press, 1991. — 341 p. — ISBN 9780814320662.
* James Edward Young. The Texture of Memory: Holocaust Memorials and Meaning. — Yale University Press, 1993. — 398 p. — ISBN 9780300059915.
**82-я стралковая дывізія** — воінскае злучэнне РСЧА Узброеных Сіл СССР.

Умоўнае найменне — вайсковая часць (в/г) № 6567.

Гісторыя
--------

Часць сфарміравана ў 1932 годзе на тэрыторыі Пермскай вобласці. У маі 1935 года дывізія пераведзена ў склад Уральскай ваеннай акругі.

  

У маі 1939 года тэрытарыяльная дывізія адмабілізавана па штаце кадравай і пераведзена ў склад Забайкальскай ваеннай акругі.

З 30 мая па 16 чэрвеня 1939 года ў горадзе Перм і лагеры Бершэць была сфарміравана 82-я стралковая дывізія другой чаргі (в/ч 6567).

У чэрвені камандзір 82-й стралковай дывізіі атрымаў загад аб пераходзе дывізіі ў склад 57-га асобага корпуса на тэрыторыі Мангольскай Народнай Рэспублікі.

У ліпені-верасні дывізія ўдзельнічала у адлюстраванні нападу арміі Маньчжоу-го і японскай Квантунскай арміі на МНР на р. Халхін-Гол.

За адрозненні падчас баявых дзеянняў дваім вайскоўцам дывізіі прысвоена званне Героя Савецкага Саюза, а 1910 камандзіраў і чырвонаармейцаў ўзнагароджаны ордэнамі і медалямі.

Пасля заканчэння баёў дывізія дыслакавалася ў н. п. Баін-Тумен у МНР.

  

23 верасня на базе дывізіі сфарміравана 112-я стралковая дывізія.

15 студзеня 1940 года дывізія перафармаваная ў 82-ю мотастралковую дывізію.

У сакавіку 1941 года 82-я мотастралковая дывізія перафармаваная ў 82-ю матарызаваную дывізію і ўведзена ў склад 29-га механізаванага корпуса 17-й арміі. 

У ліпені-жніўні 1941 года перафармаваная ў мотастралковую.

Далей дывізія пачала перамяшчэнне на савецка-германскі фронт і да 25 кастрычніка прыбыла ў склад Заходняга фронту.

19 сакавіка 1942 года дывізія ператворана ў 3-ю гвардзейскую мотастралковую дывізію.

23 чэрвеня 1943 года 3-я гвардзейская мотастралковая дывізія звернутая на фарміраванне 6-га гвардзейскага механізаванага корпуса.

Спасылкі
--------

* Энциклопедия. 82-я мотострелковая дивизия (ф. 1939). 3-я гвардейская мотострелковая дивизия. **(нявызн.)**.  www.rkka.ru. Праверана 12 студзеня 2020.
* Сайт Механизированные корпуса РККА. 82-я моторизованная дивизия.
* Краткая история 82 сд (1939). **(нявызн.)**.  10otb.ru. Праверана 10 студзеня 2020.

1. ↑  Свойский 2014. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFСвойский2014 (даведка)
2. 1 2 3 4 5  Военный энциклопедический словарь. 1984. Львовский механизированный корпус. С. 410.
3. 1 2 3 4 5 6 7  Сайт Механизированные корпуса РККА. 82-я моторизованная дивизия
4. 1 2 3 4 5 6 7  Сайт РККА. Энциклопедия. 82-я мотострелковая дивизия (ф. 1939)
5. 1 2  Перечень № 5 стрелковых, горнострелковых, мотострелковых и моторизованных дивизий, входивших в состав действующей армии в годы Великой Отечественной войны 1941—1945 годы.
**Porphyrio hochstetteri** — род нелятаючых  (укр.) (бел. рэдкіх птушак, якія лічыліся вымерлымі. Распаўсюджаны ў гарах Паўднёвага вострава, недалёка ад возера Тэ-Анау  (укр.) (бел. Новая Зеландыя. Належыць да сямейства пастушковых (*Rallidae*). У Міжнароднай Чырвонай кнізе атрымаў статус віду, якому пагражае небяспека знікнення (катэгорыя  *EN*).

Знешні выгляд
-------------

Вонкава вельмі нагадваюць прадстаўнікоў віду *Porphyrio porphyrio*, які сустракаецца на поўдні Еўропы, але значна большыя (велічынёй са свойскую гусь). Будова крыла нармальная, але мышцы кіля і грудзіны недаразвітыя, таму птушка не лётае.

Гісторыя
--------

Від быў распаўсюджаны па ўсёй тэрыторыі Новай Зеландыі. Маоры палявалі на гэтых птушак з-за іх апярэння.

Навукоўцы, якія вывучалі прыроду Новай Зеландыі, першапачаткова збіралі вусныя паведамленні аб дзіўнай птушцы, але паколькі рэчавыя доказы яе існавання не захаваліся, яны вырашылі, што птушка - міфічная істота з маарыйскіх паданняў.

Аднак у 1847 годзе Уолтэр Ментэл выпадкова набыў у вёсцы на Паўночным востраве чэрап, грудную косць і іншыя часткі шкілета невядомай буйной птушкі. Як высветлілася, косткі належалі крылатай, але нелятаючай птушцы, якую на латыні назвалі ў гонар Ментэла — *Notornis mantelli*, інакш кажучы - «Цудоўная птушка Ментэла».

Праз два гады пасля знаходкі Ментэла група паляўнічых на цюленяў заўважыла сляды немалой птушкі. Пайшоўшы па следзе, яны выявілі вялікую птушку з прыгожым апярэннем. Аднак праз некалькі дзён пасля адлову птушкі яны, не ведаючы, што з ёй рабіць, забілі яе і з’елі. Шкура птушкі з апярэннем засталася і трапіла ў рукі Уолтэра Ментэла.

Пазней была злоўленая яшчэ адна птушка, на гэты раз яе поўны шкілет перадалі ў Лондан, дзе касцяк даследавалі. У выніку навукоўцы знайшлі ў ім некаторыя адрозненні ад самага першага ўзору, здабытага Ментэлам у 1847 годзе. На Паўночным і Паўднёвым<nowiki> астравах Новай Зеландыі сустракаюцца два віды роду. Другі від назвалі *Notornis hochstetteri* у гонар вядомага аўстрыйскага даследчыка Аўстраліі і Новай Зеландыі прафесара Гахштэтэра.

Як пасля меркавалі, апошнюю асобіну віду злавілі ў 1898 годзе, пасля чаго від быў занесены ў спісы вымерлых жывёл.

### Адкрыццё

У 1948 годзе экспедыцыя Джэфры Орбела ў лясах Тэ-Анау выявіла двух птушак. Іх сфатаграфавалі, закальцавалі і адпусцілі на волю. Праз год доктар Орбель знайшоў гнёзды гэтага віду. Даследаваўшы 30 гнёздаў, ён прыйшоў да высновы, што пара птушак выхоўвае ў год толькі адно птушаня.

Урад Новай Зеландыі абвясціў запаведнікам месца засялення птушак. Сучасны запаведнік недалёка ад возера Тэ-Анау мае плошчу ў 160 000 гектараў.

Цікавыя факты
-------------

Такахе намалявана на манеце наміналам у 1 новазеландскі долар, выпушчанай у 1982 годзе.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* И. Акимушкин. Такахе  (руск.)]  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Avibase · eBird · EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
**«Гомельскі лядовы палац спорту»** — спорткомплекс у горадзе Гомелі, размешчаны на поўнач ад жылога раёна Мельнікаў Луг, па вуліцы Мазурава № 110, на рагу з вуліцай Кожара.

Уведзены ў эксплуатацыю 22 мая 2000 года. Асноўнае прызначэнне — правядзенне матчаў па хакею з шайбай, спаборніцтваў па фігурнаму катанню, шорт-трэку і іншых лядовых відах спорту. Прадугледжана магчымасць трансфармавання хакейнай пляцоўкі ў пляцоўку для гульнявых відаў спорту, спартыўных адзінаборстваў, тэнісу, цяжкай атлетыкі, гімнастыкі, боксу, а таксама ў сцэну для правядзення канцэртаў і іншых відовішчных мерапрыемстваў. Трыбуны размешчаны С-падобна, умяшчальнасць палаца складае 2760 гледачоў. Побач з асноўнай арэнай у кастрычніку 2003 года пабудавана крытая трэніровачная пляцоўка. У вольны ад спартыўных мерапрыемстваў час лядовая пляцоўка задзейнічана для правядзення масавых катанняў на каньках.

Лядовы палац знаходзіцца ў аператыўным кіраванні створанай у красавіку 2000 года Гомельскай гарадской ДЮСШ № 5. Арэна з’яўляецца хатняй пляцоўкай хакейнага клуба «Гомель», які выступае ў беларускай экстралізе, а таксама базай для дзіцячых хакейных секцый і вучылішчы алімпійскага рэзерву.

У 2004 годзе Гомельскі лядовы палац прымаў суперфінал Кантынентальнага Кубка ІІХФ.

Штогод у лядовым палацы спорту праходзіць міжнародны турнір «Кубак Палесся».

Архітэктура
-----------

Уваходны партал будынка (арх. І. Боўт, С. Міцько, 2000) вырашаны рызалітам з нахіленай і адначасова ўвагнутай паверхняй люстранога шклення, якое ўтварае адзіную кампазіцыю з вітражамі, якія аб’ядноўваюць галоўны і бакавыя фасады і асацыююцца з крыламі. П-падобныя ў плане трыбуны прыпадняты на 2 м над узроўнем арэны. Запаўненне трыбун ажыццяўляецца праз двухсветлавое фае на другім паверсе, які агінае
арэну і злучаны з вестыбюлем дзвюма параднымі лесвіцамі.

Прыбудова да будынка палаца, прызначаная для навучальна-трэніровачнага працэсу, уяўляе сабой складаны ў плане будынак, які аб’ядноўвае функцыянальныя зоны: спартыўна-трэніровачную, адміністрацыйную, бытавую і гасцініцу з рэстаранам (архітэктары В. Бяспалаў, У. Талочка, В. Яворская, А. Талочка, Н. Карманава, Л. Краўчэня).

Зноскі
------

1. ↑  История **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Ледовый дворец. Гомельская городская детско-юношеская спортивная школы №5. Архівавана з першакрыніцы 21 студзеня 2010. Праверана 5 студзеня 2010.
2. ↑  *Сергей Николаев, Вячеслав Федоренков.*. Беларусь в Суперфинале: два в одном **(нявызн.)**.  Прессбол (5 студзеня 2004). Архівавана з першакрыніцы 14 красавіка 2012. Праверана 5 студзеня 2010.
3. 1 2  Малков, И. Г. Гомель — древний и современный. Архитектура и ее создатели : [монография] / И. Г. Малков, И. И. Малков; М-во образования Респ. Беларусь, Белорус. гос. ун-т трансп. — Гомель : БелГУТ, 2014. — 70 с. — ISBN 978-985-554-155-5

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйны сайт «Гомельскага лядовага палаца спорту» Архівавана 28 студзеня 2020.
* Лядовы палац на афіцыйным сайце ХК «Гомель» Архівавана 28 студзеня 2020.
* Гомельскі лядовы палац спорту на ice-arena.info
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бульба.
**Альгерд Бульба**, сапр. **Вітаўт Станіслававіч Чыж** (1884, фальв. Антонішкі, Ашмянскі павет, Віленская губерня, цяпер Астравецкі раён, Гродзенская вобласць — 1939, Вільня; псеўд: *Ян Еленскі*, *Ян Яленьскі*, *Гідальго*, *Чыжук Ашмянскі*) — беларускі грамадскі дзеяч, этнограф, крытык і публіцыст.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў гімназіі ў Варшаве. У снежні 1905 за агітацыю супраць царызму на Ашмяншчыне арыштаваны і аддадзены пад суд. Летам 1906 уцёк у Галіцыю. Скончыў Львоўскі політэхнічны інстытут (1910). Вярнуўся ў Вільню. У 1908—1911 уваходзіў у склад рэдакцыі «Нашай Нівы». Адзін час быў актывістам евангельскай царквы, займаўся бізнесам. У 1920-я чыноўнік Віленскай польскай адміністрацыі. З 1928 — віцэ-прэзідэнт Вільні.

Творчасць
---------

Аўтар рэцэнзій, алегарычных апавяданняў, артыкулаў па пытаннях беларускага музычнага жыцця. Друкаваўся ў «Нашай Ніве» пад псеўданімамі, з 1911 друкаваўся ў польскіх выданнях. Рэцэнзаваў зборнік Я. Купалы «Гусляр», «Песні-жальбы» Я. Коласа. Пісаў пра грамадска-сацыяльныя погляды В. Дунін-Марцінкевіча, яго ролю ў гісторыі беларукай літаратуры, пра паэзію Т. Шаўчэнкі. Аўтар публікацый пра пастаноўкі Беларускага музычна-драматычнага гуртка, «Беларускую сюіту» Л. Рагоўскага, этнаграфічныя артыкулы пра народныя рамёствы, адзенне. Пераклаў на беларускую мову творы М. Ляскова, Р. Данілеўскага, Л. Андрэева і інш.

Творы
-----

* Колькі слоў аб дзявочай апратцы на Беларусі. Вільня, 1911.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
* Беларускія пісьменнікі : біяграф. слоўн. Т. 1. — Мн. 1992.
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 3. Кніга 2 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Мн. 2005.
* *Смалянчук А.* Краёвец Антон Луцкевіч / А. Смалянчук // Гістарычны Альманах. 1998. Т. 1. С. 27—45. — С. 33.
**Міждыяцэзіяльная вышэйшая духоўная семiнарыя ў Гродна** — вышэйшая каталіцкая спецыяльная навучальная ўстанова для падрыхтоўкі святароў. З 2018 года семінарыя афіцыйна атрымала статус міждыяцэзіяльнай. Вядзе падрыхтоўку святароў для служэння ў Гродзенскай і Віцебскай дыяцэзіях і ў Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі.

Гісторыя
--------

Духоўная семінарыя ў Гродне была заснавана 1 верасня 1990 года біскупам Тадэвушам Кандрусевічам. На першы курс было залічана 37 чалавек з розных канцоў былога СССР: 15 чалавек з Гродзенскай вобласці, 9 чалавек з іншых абласцей Беларусі, 12 чалавек з Украіны і 1 чалавек з Грузіі.

Семінарыя размешчана ў адаптаваным у 1991 годзе быдынку былога кляштара бернардзінцаў, які быў пабудаваны ў XVII стагоддзі.

У 1997 годзе была адкрыта семнінарыйная бібліятэка, яе кнігазбор налічвае амаль 20 тыс. тамоў і 80 найменняў часопісаў. У 2000 годзе было скончана будаўніцтва актавай залы.

Рэктары
-------

* Станіслаў Кучынскі (з 1990)
* Люцыян Радомскі (з 1996)
* Антоній Дзям’янка (з 2000)
* Іосіф Станеўскі (з 2005)
* Раман Рачко (з 2014)
* Віталь Вайцяхоўскі (з 2018)

Вядомыя выпускнікі
------------------

* Юрый Касабуцкі, беларускі каталіцкі дзеяч, дапаможны біскуп Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі.
* Алег Буткевіч, беларускі каталіцкі дзеяч, біскуп віцебскі.
* Іосіф Станеўскі, беларускі каталіцкі дзеяч.
* Яўген Бартніцкі, беларускі паэт, каталіцкі святар.
* Раман Рачко
* Андрэй Рылка, беларускі каталіцкі дзеяч, рэктар Пінскай вышэйшай духоўнай семінарыі

Зноскі
------

1. ↑  ВЫШЭЙШАЯ ДУХОЎНАЯ СЕМІНАРЫЯ
2. ↑  Семінарыя — шанец для смелых

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 18 снежня 2021.
**Будынак Дзяржаўнага банка** — чатырохпавярховы будынак у Цэнтральным раёне Новасібірска ў стылі канструктывізму, пабудаваны ў 1930 годзе. Галоўным фасадам выходзіць на плошчу Леніна, бакавымі фасадамі глядзіць на вуліцу Арджанікідзэ і вуліцу Леніна. Будынак Дзяржбанка — частка архітэктурнага ансамбля плошчы Леніна і помнік архітэктуры федэральнага значэння.

Гісторыя будаўніцтва
--------------------

У 1928 годзе Сібірская краявая кантора Дзяржбанка СССР аб’явіла Усесаюзны конкурс на будаўніцтва будынка Дзяржаўнага банка ў Новасібірску. Быў абраны праект планіроўкі М. Я. Гінзбурга, які меркаваў будаўніцтва будынка плошчай 1000 м². Але ў гэтым жа годзе ў сувязі са скарачэннем Дзяржбанкам СССР фінансавання праект быў зменены.

Складанне новага праекта было даручана А. Д. Крачкову. Пры новым праектаванні Крачкоў аб’яднаў некаторыя архітэктурныя ідэі М. Я. Гінзбурга з ідэямі Л. У. Руднева, В. Р. Мунца і Я. А. Свірскага, праекты якіх таксама прадстаўляліся на Усесаюзным конкурсе. Першапачаткова запраектаваную плошчу будынка вырашана было скараціць.

У 1929 годзе пачалося ўзвядзенне аб’екта, яго пабудовай кіраваў інжынер А. Ф. Патапаў. Будаўніцтва Дзяржбанка было завершана ў 1930 годзе.
**«Джэнтльмен і певень»** (іншая назва: Пеўні пераклікаюцца) — чорна-белая, нямая, сатырычная камедыя «Беларусьфільма». Рэжысёр: Уладзімір Балюзек. Сцэнарысты: І. Далгапольскі, Леанід Ерыхон

Прэм’ера: 22 жніўня 1929 (Масква), 16 верасня 1929 (Кіеў)

Акцёры: Леў Дабравольскі, В. Баранава, А. Валынцава, Кірыл Гун, Сцяпан Кузняцоў, Г. Радзелін

Сюжэт
-----

Фільм пачынаецца цітрамі: «Устаноўленая Рыжскім мірным дагаворам 1921 года межы паміж панскай Польшчай і Савецкай Беларуссю прайшла праз маёнтак польскага графа Вадзецкага». На беларускай тэрыторыі апынулася лепшая частка маёнтка з палацам, дзе цяпер новыя гаспадары — вясёлы і шумны піянерскі атрад. А пеўні-пераклічнікі па розныя бакі мяжы нагадваюць графу аб тым, як калісьці рана раніцай пад такі ж крык пеўня ў яго палац ўварваліся збунтаваныя сяляне, і яны з жонкай і гасцямі ледзь не загінулі. Выпрабаваўшы ў чарговы раз панічны жах абуджэння пад ненавіснае «кукарэку», Вадзецкі страляе ў пеўняў пад вокнамі са стрэльбы і, падняўшы на ногі ўвесь дом, загадвае слугам знішчыць усіх навакольных пеўняў. Служанка Ядзя і пастух Васіль цікавяцца загадам, які развешвае па вёсцы вахмістр. Васіль успамінае, як калісьці граф выгнаў яго са школы за тое, што ён намаляваў на яго «пеўневы» шарж. А тым часам каровы пераходзяць мяжу. Васіль бяжыць за імі і застаецца ў БССР: бо толькі тут бядняк можа атрымаць адукацыю. Пакуль графскія слугі ловяць і рэжуць пеўняў, на тэрыторыі БССР рыхтуюцца да свята. На польскім баку — імяніны графіні. Нечакана Вадзецкі заўважае, што чайнік прыкрыты накрыўкай, стылізаваны пад пеўня. Раз’юшаны граф б’е посуд. У давяршэнне непрыемнасцяў піянеры (з імі і Васіль) пачынаюць іграць на мяжы «Марш Будзённага». Граф спрабуе забараніць сялянам слухаць варожую музыку. Незадаволеныя госці раз’язджаюцца. Граф заўважае на Ядзе чырвоны хустачку і кідаецца на яе. Але яна бяжыць праз мяжу. Граф з сям’ёй з’язджаюць. На савецкім баку музыка, ілюмінацыя, маладзёжнае свята. Ядзя сустракае Васіля, абодва шчаслівыя.

Фільм захаваўся без 4-й, 5-й і 6-й частак на ўкраінскай мове.

Гл. таксама
-----------

* Спіс беларускіх фільмаў

Літаратура
----------

* *Игорь Авдеев*, *Лариса Зайцева* Все белорусские фильмы : каталог-справочник. Игровое кино (1926—1970). — Минск: Беларуская навука, 2001. — Т. 1. — 240 с. — ISBN 985-08-0023-2
**«Прастытутка»** — чорна-белая нямая драма кінастудыі «Беларусьфільм». Рэжысёр — Алег Фрэліх. Сцэнарый: Лізавета Дземідовіч, Ной Галкін  (руск.) (бел. Віктар Шклоўскі. Першы паказ адбыўся 15 сакавіка 1927 года.

Сюжэт
-----

Прастытутка, 1926
Гады НЭПа. На ўскраіне Масквы шчасліва жыве сям’я Тыркіных. Пётр працуе ў мясніка-прыватніка Кандрацьева. Надзея вядзе гаспадарку і выхоўвае дваіх маленькіх дзяцей. У тым жа доме ў далёкай сваячкі Барбары жыве сірата Люба. «Цётка» эксплуатуе, б’е дзяўчыну, за грошы дапамагае суседу спакусіць яе і ў рэшце рэшт «за ўпартасць» выганяе на вуліцу. Тут Люба трапляе ў чэпкія рукі зводніцы, якая прымушае яе падпісаць кабальную распіску. Няшчасце абвальваецца і на сям’ю Тыркіных. Трагічна гіне Пётр. Застаўшыся без сродкаў да існавання, Надзея спачатку вымушана сысціся з мясніком, а потым пайсці на панэль. На бульвары яна сустракаецца з колішняй прастытуткай Манькай, якая расказвае ёй пра свой лёс.

Калі Манька працавала пакаёўкай, яе спакусіў сын гаспадыні. Выгналі на вуліцу, яна трапіла ў дом цярпімасці. Наступствам стала венерычная хвароба, ад якой Манька лечыцца да гэтага часу. Спроба Надзеі зарабіць прастытуцыяй не атрымліваецца. Небяспечна захварэла дзіця, і ў адчаі яна спрабуе скончыць жыццё самагубствам, кінуўшыся ў палонку. Яе ратуюць. Сярод выратавальнікаў — Люба, якая здолела вырвацца з лап зводніцы і працуе цяпер у пашывачнай майстэрні пры венералагічным дыспансеры, і яе новы сябар — камсамолец Шура. Зводніца спрабуе шантажаваць Любу распіскай, пагражаючы расказаць Шуру пра яе мінулае. Але Люба расказвае яму ўсё сама. Шура спачувае і дапамагае ёй напісаць ліст пракурору. Прытон зводніцы ліквідаваны міліцыяй. Люба і Шура шчаслівыя. Наладжваецца жыццё і ў Надзеі: Шура дапамог ёй уладкавацца ў трамвайны парк стрэлачніцай, дзеці ў садку. А Манька зноў трапляе ў венерычную бальніцу.

У ролях
-------

| Акцёр | Роля |
| --- | --- |
| Е. Яраш |  Люба   Люба  |
| Вольга Бонус |  цётка Варвара   цётка Варвара  |
| Вера Арлова  (руск.) (бел. |  Надзея Ступіна   Надзея Ступіна  |
| В. Яраслаўцаў |  Пётр Ступін   Пётр Ступін  |
| А. Шарамецьева |  Манька   Манька  |
| Аляксандр Лядашчаў |  Шура   Шура  |
| Іван Лагуцін |  Васіль Дзмітрыч   Васіль Дзмітрыч  сусед |
| П. Там |  Кандрацьеў   Кандрацьеў  мяснік |
| Е. С. Цяплых |  «дабрачынніца»   «дабрачынніца»  утрымальніца прытону  |
| Л. Красіна |  доктар Бірман   доктар Бірман  |
| Марк Данской  (руск.) (бел. |  прахожы  прахожы  |
| Алег Фрэліх |  прахожы   прахожы  |

Гл. таксама
-----------

* Спіс беларускіх фільмаў

Літаратура
----------

* *Игорь Авдеев*, *Лариса Зайцева* Все белорусские фильмы: каталог-справочник. Игровое кино (1926—1970). — Минск: Беларуская навука, 2001. — Т. 1. — 240 с. — ISBN 985-08-0023-2
* Ю. С. Калашников Очерки истории советского кино: 1917—1934, — Москва: Искусство, 1956.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FilmAffinity · Internet Movie Database |
**«Кастусь Каліноўскі»** — героіка-прыгодніцкі фільм рэжысёра Уладзіміра Гардзіна. Зняты на «Белдзяржкіно». Прэм'ера: 14 жніўня 1928 (Мінск), 4 снежня 1928 (Масква).

Акцёры: Мікалай Сіманаў, Таццяна Булах-Гардзіна, Уладзімір Уладамірскі, Рыгор Ге, Фларыян Ждановіч, Мікалай Камісараў, Барыс Ліванаў, Соф'я Магарыл, Генадзь Мічурын, Барыс Платонаў, Валерый Плотнікаў, Павел Самойлаў, А. Церах, Аляксей Феона, Канстанцін Хахлоў, Кандрат Якаўлеў.

Сюжэт
-----

На беларускіх землях пачынаецца паўстанне. Сяляне захопліваюць абозы з хлебам. Магнаты і шляхта падтрымліваюць іх, імкнучыся да кіраўніцтва і ўз'яднання з Польшчай. Граф Велькапольскі становіцца правадыром дваранства, адным з атрадаў якога камандуе яго сын Станіслаў. Рускі памешчык граф Арлоў эксплуатуе сваіх халопаў. Ясь Рудзянок пасылае сястру Марылю да Кастуся Каліноўскага — лідара паўсталых сялян — з просьбай аб дапамозе. Па загадзе ваеннага генерал -губернатара графа Мураўёва на «уціхамірванне краю» кінутыя казакі. Атрад польскіх канфедэратаў Велькапольскага-малодшага змагаецца з імі, але ў той жа час рабуе сялян. Яся збіваюць. З'яўляецца Каліноўскі з атрадам і кажа Стасю, з якім знаёмы па вучобе ў Пецярбургскім універсітэце: «Не з тымі ваюеш». Дазорцы паведамляюць пра набліжэнне карнікаў. Стась вымушаны прасіць Каліноўскага аб дапамозе. Сялянскі атрад дапамагае разбіць казакоў і захоплівае ўмацаваны замак, дзе Каліноўскі засноўвае сваю стаўку. На базары Марыля раздае лістоўкі, а Кастусь выступае з прамовай, агітуючы сялян. Абодва спрытна хаваюцца ад паліцыі. Між тым Велькапольскі-старэйшы спрабуе перацягнуць сялян на свой ​​бок: ён запрашае іх у свой ​​маёнтак, заводзіць размовы аб зямлі, свабодзе і нацыянальным адзінстве. Прысутны тут Каліноўскі кажа, што мужык не будзе давяраць панам: лозунг народа — хлеб і зямля. Яго спрабуюць схапіць. Сястра Стася Ядвіга, якая ведае Кастуся з юнацтва, хітрасцю дапамагае брату бегчы. Інтарэсы дваран і сялян канчаткова разыходзяцца. Карнікі графа Мураўёва расстрэльваюць удзельнікаў паўстання, а магнаты і шляхта пасылаюць да генерал-губернатара дэлегацыю з петыцыяй аб адданасці цара. Велькапольскі-старэйшы прапаноўвае нават размясціць у яго маёнтку вайсковую частку, каб злавіць Каліноўскага. У гэты час Кастусю атрымоўваецца скрасці, пераапрануўшыся афіцэрам і даведаўшыся пароль, царскую казну. Мураўёў аб'яўляе яго па-за законам. Сялянскі атрад штурмуе і захоплівае замак Велькапольскіх. У паядынку Каліноўскі забівае Станіслава. Але падыходзяць карнікі. Паўстанцы разбітыя. Паўстанне задушана. Каліноўскі схоплены.

Перад пакараннем смерцю з эшафота ён звяртаецца з развітальным словам да народу: «Чуеш, Беларусь! Веру — будзе вольная Беларусь працоўных, рабочых і сялян!» «Чуем!» — Гучыць у адказ.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Игорь Авдеев*, *Лариса Зайцева* Все белорусские фильмы : каталог-справочник. Игровое кино (1926-1970). — Минск: Беларуская навука, 2001. — Т. 1. — 240 с. — ISBN 985-08-0023-2

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Більдзюкевіч.

**Ада́м Іо́сіфавіч Більдзюке́віч** (1895, мяст. Радашковічы — ?) — беларускі культурна-асветны дзеяч, эканаміст.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзіўся ў Радашковічах. Вучыўся ў Пецярбургскім універсітэце. Удзельнік 1-й сусветнай вайны. 3 1920 у Вільні, займаўся аднаўленнем працы Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны. Разам з А. Уласавым заснаваў ТБШ у Радашковічах, удзельнічаў у адкрыцці Радашковіцкай беларускай гімназіі імя Ф. Скарыны і выкладаў у ёй. 3 1925 старшыня Беларускага камітэта ў Варшаве. У 1926 віцэ-старшыня ЦК Беларускага сялянскага саюза (БСС), старшыня Беларускага інстытута гаспадаркі і культуры (БІГіК). Клапаціўся аб стварэнні сацыяльна-эканамічнай базы беларускага адраджэнскага руху. Склаў статут Беларускага кааператыўна-земляробча-прамысловага банка, уваходзіў у яго кіраўніцтва. Па ініцыятыве А. Більдзюкевіча адкрыты кааператыўна-гандлёвыя курсы, якія рыхтавалі «піянераў беларускай кааперацыі». У 1928 у сувязі з выбарамі ў сейм выйшаў з БСС, далучыўся да паланафільскай групы Ф. Умястоўскага — Т. Вернікоўскага. Пасля паражэння на выбарах зазнаў ганенні з боку ўсіх беларускіх партый і адышоў ад палітычнай дзейнасці. Займаўся прадпрымальніцтвам у Радашковічах. У 1944 выехаў у Польшчу.

Асновы грамадскай гаспадаркі. 1926, Вільня
Публікаваўся пад уласным прозвішчалі, крыптанімам Б. А. і псеўданімамі ў газеце «Сялянская ніва», кнігах-календарах і спецвыпуску БІГіК «3 роднай нівы» па пытаннях кааператыўнага руху, падзелу зямлі ў Заходняй Беларусі і інш. Выступаў з пазіцый сялянства, гарадскога і сельскага спажыўца. Аўтар першага беларускага падручніка па эканоміцы «Асновы грамадскай гаспадаркі» (1926).

Зноскі
------

1. 1 2  Adam Âzepovič Bìl'dzûkevìč // NUKAT — 2002.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11789729'></a>
2. 1 2  Adam Bildziukiewicz // MAK<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105192847'></a>

Літаратура
----------

* Казлоўскі М. Адам // Куфэрак Віленшчыны. 2002. № 1(6).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Адам Іосіфавіч Більдзюкевіч


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000000071801287 · NUKAT: n2003048500 · VIAF: 102091347 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жураўлёва.

**Галіна Мікалаеўна Жураўлёва** (нар. 10 мая 1967, Лепель) — беларускі майстар выцінанкі. З 2015 г. у Беларускім саюзе майстроў народнай творчасці.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 10 мая 1967 года ў Лепелі.

У 1988 годзе скончыла прафесійна-тэхнічнае вучылішча № 105 г. Кобрына па спецыяльнасці «Выканаўца мастацка-афармляльных прац». У 2001 г. скончыла Магілёўскі педагагічны каледж па спецыяльнасці «Выхавацельніца дзіцячай дашкольнай установы». У 2009—2015 гг. навучалася на гістарычным факультэце Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта на спецыяльнасці «Культурная спадчына і турызм».

Творчасць
---------

На прыкладзе традыцыйнага выразання з паперы Галіна Жураўлёва сфармавала свой аўтарскі стыль, у якога аснове якога ляжыць яе філасофскі погляд, здольнасць радаваць вока і кранаць душу. У сваёй творчасці Галіна прытрымліваецца наступных тэм: беларуская міфалогія (палявік, дамавік, хатнік, балотнік і інш.); матчына любоў; святы (Дажынкі, Радуніца, Нараджэнне Хрыстова, Вялікдзень і інш.); дрэва жыцця (розныя інтэрпрэтацыі, звязаныя з сямейнай абраднасцю).

Творчая дзейнасць: удзел у выставах (асабістых, тэматычных і сумесных); удзел у майстар-класах; міжнародны вопыт (удзел у сумеснай выставе ў Любліне ў жніўні 2018 г.).

Замужам, адзін сын.

Публікацыі ў СМІ
----------------

1. В Витебске проходит конкурс среди мастеров вытинанки.
2. Мастерская на колесах.
3. Волшебный мир вытинанки: картины о глубине души человека.
4. Искусство бумаги и ножниц: в Минске открылась выставка вытинанки.  Архівавана 27 красавіка 2019.
5. Таямніцы Майстэрства.
6. «Материнская любовь». Души чудесных порывы.  Архівавана 27 красавіка 2019.
7. Снежинка-2018.  Архівавана 24 красавіка 2019.
**Дом артыстаў** (Вуліца Раманава, 35) — жылы шматкватэрны дом, размешчаны ў Цэнтральным раёне Новасібірска. Пабудаваны ў 1930-х гадах. Архітэктурны стыль будынка ўяўляе сабой прамежкавую стадыю паміж канструктывізмам 1920-х гадоў і неакласіцызмам 1940—1950. Архітэктары — Б. А. Гардзееў, С. П. Тургенеў. Помнік архітэктуры рэгіянальнага значэння.

Апісанне
--------

Дом не звязаны ў архітэктурным плане з шэрагам размешчаных будынкамі і не з’яўляецца элементам якога-небудзь комплексу. Ён займае адасобленае становішча ўнутры квартала, утворанага вуліцамі Раманава, Фрунзэ, Мічурына і Красным праспектам.

Форма плана пяцісекцыйнага будынка блізкая да Г-падобнай. Паўднёвы фасад звернуты да вуліцы Раманава, усходні — да 16-павярховага будынка (вул. Раманава, 39), заходні фасад размешчаны насупраць будынка па вуліцы Раманава, 33 і Дома побыту (Красны праспект, 50), паўночная кантавая частка глядзіць на будынак Упраўлення Сібірскага. Акруга Войск Нацыянальнай Гвардыі (вул. Фрунзэ, 10).

Кесаніраванне фасадаў — галоўная архітэктурная асаблівасць будынка. На сценах размешчаны прамавугольныя нішы, яны апраўляюць вокны і ўтвараюць шырокія гарызантальныя паясы, якія кантрастуюць з вертыкальнымі стужкамі вокнаў-вітражоў лесвічных клетак, якія выступаюць у выглядзе эркераў з плоскасці сцен і якія надаюць фасадам пластычную выразнасць і насычанасць, што асабліва у сонечнае надвор’е, калі на паверхні сцен з’яўляюцца глыбокія цені.

Першы паверх з-за рустоўкі і колеры кантрастуе з іншымі паверхамі, акрамя таго, ён аддзелены ад астатніх паверхаў поясам-карнізам.

Які мае вялікі вынас карніз даху падтрымліваюць здвоеныя кранштэйны.

Даўжыня будынка — 56 м, шырыня — 11 м.
**Крыжачок** (*Паўлючок, Крыжык, Крыж Антошка*, *полька-крыжачок*) — арнаментальны парна-масавы беларускі народны танец. Крыжачок вядомы таксама і ў Польшчы, што тлумачыцца тэрытарыяльнай блізкасцю, суседствам двух народаў.

Харэаграфія
-----------

Выконваецца любой колькасцю пар у хуткім танцы. Малюнак танца мудрагелісты і складаны, нагадвае геаметрычны арнамент. Мае мноства варыянтаў, дзе крыж уяўляецца ў малюнках, на плоскасці, у пабудове выканаўцаў, у паставе рук партнёраў. Так, у Віцебскай вобласці танцоры станавіліся парамі ў малюнку крыжа і шлі па крузе, злёгку падскокваючы. У Брэсцкай — чатыры пары, размясціўшыся накрыж адна супраць другой, па чарзе ныраюць у вароты, якія стварыла пара насупраць. У Гродзенскай вобласці чатыры хлопцы, злучыўшы ў цэнтры рукі крыж-накрыж, ідуць па крузе, а дзяўчаты перыядычна перабягаюць да партнёраў, якія стаяць наперадзе. У Магілёўскай вобласці танцуюць парамі, склаўшы накрыж рукі, з высокім спружыністым падскокам.

У адных раёнах яго называюць Крыжачок, ад слова крыж. Для яго характэрна размяшчэнне танцуючых крыжам і іх пераходы крыж-накрыж. У іншых раёнах ён завецца Кружачок і будуецца пераважна на рухах па крузе.

Музыка танца народная, музычны памер 2/4. Тэмп жвавы.

У культуры
----------

Па адной з версій, назва звязана з народным назвай дзікага качара — «Крыжак», сам жа танец адносяць да групы танцаў, якія пераймаюць рухі птушак. Паводле іншай версіі, назва паходзіць ад слова «крыж», бо ў танцы выкарыстоўваюцца пабудовы крыжам і пераходы крыж-накрыж.

У развіцці гэтага танца бачную ролю адыграў К. А. Алексютовіч. Ён узбагаціў яго новымі элементамі руху, унёс разнастайнасць у малюнак, увёў сольнае выкананне, змяніў тэмп, пасля эмацыйнай завязкі ідзе павольная лірычная сольная частка, якую выконваюць адна або дзве пары. Астатнія танцуючыя служаць фонам, яны як бы акампануюць салістам. Заключная частка носіць вясёлы, задзірысты характар і адрозніваецца на рэдкасць маляўнічым малюнкам, які хутка змяняецца.

Сцэнічныя варыянты «Крыжачка», створаныя ў 1920-я гады К. Алексютовічам, выкарыстаны ў балеце В. Залатарова «Князь-возера» і ў балеце М. Крошнера «Салавей». Вядомую сцэнічную версію «Крыжачка», якую пазней выконвалі многія калектывы рэспублікі, стварыла харэограф Ларыса Ляшэнка.

Зноскі
------

1. ↑  Праграма-інструкцыя для збіральнікаў беларускай Музычны-этнаграфічнай творчасці, с. 46
2. 1 2  Чурко Ю. М. Вянок беларускіх танцаў.- Мн.: Беларусь, 1994. — 88 с. ISBN 5-33801097-8
3. ↑  Энциклопедический музыкальный словарь. — М. 1959. — С. 120..
4. 1 2 3 4 5  Алексютович Л. К. Белорусские народные танцы, хороводы, игры. Под ред. М. Я. Гринблата. Мн. «Вышейш. школа», 1978. 528 с. с ил.
5. ↑  Моменты игры Архівавана 27 кастрычніка 2010.  (руск.)
6. ↑  Белорусские народные танцы  (руск.)
7. 1 2  Этнаграфія Беларусі: Энцыклапедыя / Рэдкалегія: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1989. — 575 с.: іл. ISBN 5-85700-014-9.  (бел.)
8. ↑  Беларуская Савецкая Энцыклапедыя, т. 6, Мінск, 1972, с. 135
9. ↑  Ляшенко Лариса Дмитриевна  (руск.)

Літаратура
----------

* *Алексютович Л. К.* Белорусские народные танцы, хороводы, игры. Под ред. М. Я. Гринблата. Мн. «Вышэйш. школа», 1978. 528 с. с ил.
**Андыжанскае землетрасенне** — разбуральнае землетрасенне, што адбылося 16 снежня 1902 года на тэрыторыі Ферганскай даліны ў Сярэдняй Азіі, у прыватнасці накрыла вялікі горад Андыжан (цяпер ва Узбекістане).

Землетрасенне, паводле сведчанняў відавочцаў, складалася з 3 моцных штуршкоў адзін за адным, - першы сілай 8-9 балаў, за адну-паўтары хвіліны другі - магутнасцю больш за 9 балаў, і яшчэ праз паўгадзіны адбыўся трэці штуршок, сіла якога склала 8-9 балаў.

Сведчанні аб гэтым землятрусе апублікаваныя ў артыкуле пад загалоўкам *"Гібель Андыжана»*, змешчаныя ў часопісе "Штогоднік Ферганскай вобласці", Фергана, 1903):

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | «Горад Андыжан, трэці па велічыні горад рэгіёну з 50-тысячным насельніцтвам, размешчаны ў цэнтры галоўнага баваўнянага раёна Ферганскай даліны, ператварыўся ў кучу руін разам з перыферыйнымі валасцямі». | » |

Агульная колькасць загінуўшых ад землетрасення склала больш за 4,7 тысячы чалавек.

Спасылкі
--------

* *Нурмагамбетов Алкуат* (сейсмолог, доктор геолого-мінералогічних наук) Руйнівливі землетруси ХХ століття[недоступне посилання з лютого 2019] (PDF) на ТОВ ЕКО-ГЕО (м. Алмати) Архівавана 11 серпня 2020.  (руск.)
**Дзмітрый Шалудзька** (нар. 17 жніўня 1989, Данецк, Растоўская вобласць) — былы беларускі футбаліст, нападнік.

Клубная кар’ера
---------------

Пасля пераезду ў Беларусь выступаў за каманды «Мінск», «Рудзенск». У 2010 годзе гуляў на аматарскім узроўні за «Іслач», пасля вярнуўся ў «Рудзенск».

У студзені 2012 года прыбыў на прагляд у жодзінскае «Тарпеда-БелАЗ» і ў лютым падпісаў кантракт. Аднак, замацавацца ў асноўным складзе не здолеў, правёўшы за каманду ўсяго 5 матчаў. У лютым 2013 года перайшоў у «Бярозу-2010», дзе спачатку быў трывалым іграком асновы, аднак у сезоне 2014 страціў месца ў складзе.

У 2015 годзе папоўніў склад «Вікторыі» з Мар’інай Горкі, аднак правёў толькі адзін матч і завяршыў прафесійную кар’еру.

Дасягненні
----------

* Сцяг Беларусі Пераможца Другой лігі чэмпіянату Беларусі: 2009

Зноскі
------

1. ↑  Dmitri Sholudko // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Профіль на *footballtop.ru*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
**Жэнгялоў хац** (арм.: Ժենգյալով հաց; таксама **жангялоў хац**, **жынгялоў хац**) — хлебная аладка з начыннем з дробна нарэзанай зеляніны розных раслін, традыцыйная страва ў кухні армян Нагорнага Карабаха. Падобная да іншых страў каўказскіх народаў: кутаб з зелянінай, афар.

Пад канец красавіка 2015 года ў Нагорна-Карабахскай Рэспубліцы адбыўся фестываль «Жэнгялоў хац».

Гатаванне
---------

Прэснае цеста раскочваецца ў тонкую, як папера, плоскую аладку, а потым начыняецца сумессю з 10—20 сартоў рознай дзікай і садовай дробна нарэзанай зеляніны з алеем. Важнай характарыстыкай стравы з’яўляецца слушна складзены букет. Аснову начыння павінна складаць зеляніна без рэзка выяўленага густу і паху, напрыклад, ліставая салата, шпінат, лебяда, лісце буракоў, макрыца, пастухова сумка, лісты фіялкі і падобныя травы. Зеляніны ж са спецыфічным густам, як кервель ажурны, крапіва, зялёная цыбуля, кіслай, як шчаўе, ці рэзкай, як маркоўнік, павінна быць менш; зусім крыху патрабуецца траў, што маюць гаркавы густ, такіх як дзьмухавец. Апроч таго, у начынне можа ўваходзіць брынза і падсмажаная рэпчатая цыбуля. Выпякаецца каля 10 хвілін на распаленай жароўні, званай «садж» арм.: սաջ, альбо ў тандыры цягам пары хвілін. Ужываюць гэту страву з півам, танам, віном. Жэнгялоў хац асабліва папулярны ў час Вялікага посту.

* Жэнгялоў хац
* Нарэзаная зелянінаНарэзаная зеляніна
* Гатаванне жэнгялоў хац на саджынеГатаванне жэнгялоў хац на саджыне
* Гатовы жэнгялоў хацГатовы жэнгялоў хац
* Гатовы жэнгялоў хацГатовы жэнгялоў хац

Крыніцы
-------

1. ↑  Ресторан.ру
2. 1 2  В. А. Петров. Этноботаника Нагорного Карабаха. — Баку: изд. Азерб. филиала АН СССР, 1940. — С. 14.
3. ↑  А. Е. Тер-Саркисянц. Армяне Нагорного Карабаха / под. ред. Л. Б. Алаева. — М.: Русская панорама, 2015. — С. 637.
4. ↑  Timeout.
5. ↑  Братушева 2013.
6. ↑  Панорама 2015.
7. 1 2  Recipe.
8. ↑  В. А. Петров. Этноботаника Нагорного Карабаха. — Баку: изд. Азерб. филиала АН СССР, 1940. — С. 49.
9. ↑  PanAm.

Літаратура
----------

* *Братушева А.* Блюда азербайджанской кухни. — Litres, 2013. — ISBN 5457357198.
* Москвичи отведают знаменитый карабахский «Жингалов Хац» (руск.).  PanARMENIAN.Net (14 красавіка 2011). Праверана 10 снежня 2014.
* *Сусанна Балаян*. Как приготовить Женгялов хац. Рецепт и способ приготовления (руск.).  PanARMENIAN.Net. Праверана 11 снежня 2014.
* В кафе «На лестнице» готовят блюда карабахской кухни. (руск.).  Timeout.tu (27 красавіка 2011). Праверана 10 снежня 2014.
* "«Женгялов хац» как визитная карточка Арцаха. Президент НКР посетил крупный кулинарный фестиваль" [руская]. 29-04-2015. Праверана 2015-08-04. `{{cite news}}`: Праверце значэнне даты ў: `|date=` (даведка)

Спасылкі
--------

* Приготовление женгялов хац
* Кутабы с зеленью (Женгялов хац) на сайце Едим.ТВ
**Часоваабавя́заныя сяля́не** (руск.: временнообязанные крестьяне) — катэгорыя былых прыватнаўласніцкіх (панскіх) сялян Расійскай імперыі, вызваленых ад прыгоннай залежнасці паводле «Палажэнняў» 19 лютага 1861 года ў межах сялянскай рэформы, але не пераведзеных на выкуп.

Тэрмін часоваабавязаных адносін дакладна не вызначаўся, іх спыненне цалкам залежала ад волі памешчыка. Да заключэння выкупной здзелкі селянін быў у часоваабавязаным стане і мусіў выконваць на карысць памешчыка вызначаныя павіннасці. Пазямельныя адносіны паміж памешчыкам і часоваабавязанымі сялянамі вызначаліся ўстаўнымі граматамі. За карыстанне зямлёй часоваабавязаныя сяляне выконвалі аброк або паншчыну. Пад уплывам паўстання 1863 — 1864 гадоў і масавага руху сялян супраць грабежніцкіх умоў сялянскай рэформы 1861 года расійскі ўрад законам ад 13 сакавіка 1863 года ўвёў абавязковы выкуп сялянскіх надзелаў у Віленскай, Гродзенскай, Ковенскай, Мінскай губернях, у латгальскіх і Дрысенскім павеце Віцебскай губерні. Тут часоваабавязаныя сяляне з 13 мая 1863 года пераводзіліся ў разрад так званых сялян-уласнікаў. 14 лістапада 1863 года дзеянне гэтага ўказа пашырана на ўсю Віцебскую і Магілёўскую губерні, дзе абавязаныя адносіны спынены 13 студзеня 1864 года. Выкупныя плацяжы ва ўсіх 6 названых заходніх губернях павінны былі знізіцца на 20 %, насамрэч гэта зніжэнне было больш значным.

Катэгорыя часоваабавязаных сялян у Расійскай імперыі скасавана законам ад 9 студзеня 1882 года, згодна з якім усе былыя панскія сяляне з пачатку 1883 года пераводзіліся на абавязковы выкуп. Спагнанне выкупных плацяжоў было спынена ў 1907 годзе пад уплывам рэвалюцыі 1905—1907 гадоў.

Гл. таксама
-----------

* Выкупная аперацыя

Крыніцы
-------

1. ↑  Каханоўскі А. 2012, с. 41.
2. ↑  ЭГБ 2003, с. 152.

Літаратура
----------

* *Вячаслаў Панюціч.* Часоваабавязаныя сяляне // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — С. 152. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.
* *Аляксандр Каханоўскі.* Гісторыя Беларусі другой паловы ХІХ ст. : вучэб.-метад. дапам.. — Мінск : БДУ, 2012. — ISBN 978-985-518-718-0.