**Пратэсты на Шры-Ланцы**, што пазней перараслі ў беспарадкі, пачаліся ў сакавіку 2022 года на фоне найбуйнейшага эканамічнага крызісу ў краіне з моманту здабыцця яе незалежнасці. Пратэстоўцы запатрабавалі адстаўкі ўрада. 9 ліпеня яны ўварваліся ва ўрадавыя будынкі, у тым ліку ў рэзідэнцыю прэзідэнта краіны Гатабая Раджапаксэ. Было абвешчана аб адстаўцы прэзідэнта. 10 ліпеня Раджапаксэ заявіў аб сыходзе ў адстаўку 13-га чысла.

Перадумова
----------

Пратэстам папярэднічаў найбуйнейшы эканамічны крызіс у незалежнай Шры-Ланцы. Адной з яго прычын стала забарона ў красавіку 2021 года выкарыстання неарганічных угнаенняў і аграхімікатаў з мэтай пераходу да арганічнай сельскай гаспадаркі. Падзенне вытворчасці чая (адной з вядучых экспартных культур) прывяло да эканамічных страт у памеры каля 425 мільёнаў долараў, а вытворчасць рысу ўпала на 20% толькі на працягу першых шасці месяцаў. Краіна, раней самадастатковая ў яго вытворчасці, была вымушана імпартаваць рыс на суму 450 мільёнаў долараў. У цэлым, сельскагаспадарчая вытворчасць стала ў некалькі разоў больш дарагой пры рэзкім зніжэнні ўраджайнасці. Іншай прычынай стала зніжэнне замежнага турызму ў перыяд пандэміі COVID-19.

Ход пратэстаў
-------------

Пратэсты пачаліся 15 сакавіка 2022 года і былі выкліканы найбуйнейшым эканамічным крызісам у краіне з моманту здабыцця яе незалежнасці, інфляцыяй і карупцыяй. Асноўным патрабаваннем пратэстоўцаў стала неадкладная адстаўка ўрада Гатабая Раджапаксэ. Большасць пратэстоўцаў не звязаны ні з адной палітычнай партыяй, некаторыя выказалі незадаволенасць цяперашняй парламенцкай апазіцыяй. Некалькі акцый былі праведзены асобамі, звязанымі з палітычнымі партыямі, але пасля праваліліся з-за адсутнасці падтрымкі.

Пратэсты былі ў асноўным арганізаваны шырокай грамадскасцю, уключаючы настаўнікаў, студэнтаў, лекараў, медсясцёр, IT-спецыялістаў, фермераў, юрыстаў, грамадскіх актывістаў, спартсменаў, інжынераў і паліцыянтаў. Мітынгоўцы звычайна скандавалі такія лозунгі, як «Ідзі дадому, Гата!» і «Ідзіце дадому, Раджапаксэ!».‎ Моладзь Шры-Ланкі адыграла важную ролю ў правядзенні акцый пратэсту ў Galle Face Green, скандуючы такія лозунгі, як «Вы звязаліся не з тым пакаленнем!» і «Не гуляйце з нашым будучым!».

У адказ на пратэсты абвешчана надзвычайнае становішча, уведзены каменданцкі час, абмежавана праца сацыяльных сетак, такіх як Facebook, Twitter, WhatsApp, Instagram, Viber і YouTube, былі арыштаваны інтэрнэт-актывісты. Гэтыя меры ўзмацнілі грамадскае незадавальненне і паслужылі пачаткам дэманстрацый супраць падаўлення асноўных правоў чалавека. Блакаванне сацыяльных сетак таксама мела непрыемныя наступствы для ўрада краіны: жыхары Шры-Ланкі пачалі масава выкарыстоўваць VPN, што прывяло да распаўсюджвання пратэстных хэштэгаў #GoHomeRajapaksas і #GoHomeGota, у такіх краінах, як Злучаныя Штаты Амерыкі, Сінгапур і Германія; блакаванне было знята ў дзень яе ўстаноўкі. Акрамя таго, Камісія па правах чалавека Шры-Ланкі асудзіла гэтую меру і выклікала службовых асоб, адказных за падаўленне дзеянняў пратэстуючых.

3 красавіка ўсе 26 членаў другога кабінета Гатабая Раджапаксэ, за выключэннем прэм’ер-міністра, масава падалі ў адстаўку. СМІ палічылі адстаўкі «няшчырымі», адзначыўшы, што пры адстаўках не выконваўся канстытуцыйны пратакол. На наступны дзень некалькі чалавек былі адноўлены ў розных міністэрствах. Галоўны парламенцкі арганізатар Джонстан Фернанда настаяў на тым, што прэзідэнт не сыдзе ў адстаўку ні пры якіх абставінах, нягледзячы на шматлікія заклікі пратэстоўцаў, апазіцыі і шырокай грамадскасці.

12 мая новым прэм’ер-міністрам Шры-Ланкі быў прызначаны Раніл Вікрамасінгхе.

Пратэстоўцам удалося дамагчыся значных поспехаў, уключаючы адхіленне ад пасады чыноўнікаў і міністраў, у тым ліку членаў сям’і Раджапаксэ і яе блізкіх паплечнікаў, якіх палічылі адказнымі за эканамічны крызіс, і прызначэнне больш кваліфікаваных экспертаў і вопытных чыноўнікаў, уключаючы стварэнне Кансультатыўнай групы па шматбаковым узаемадзеянні і прымальнасці ўзроўню доўгу.

9 ліпеня пратэстоўцы захапілі рэзідэнцыю прэзідэнта Шры-Ланкі, Гатабая Раджапаксэ бег. Яны таксама ўварваліся ў Прэзідэнцкі сакратарыят і афіцыйную рэзідэнцыю прэм’ер-міністра. Паліцыя Шры-Ланкі збіла пратэстуючых і чатырох журналістаў ля будынка. Прэм’ер-міністр заявіў у Twitter пра гатоўнасць сысці са сваёй пасады. У сваю чаргу спікер парламента выступіў з заявай аб тым, што прэзідэнт Раджапаксэ сыдзе ў адстаўку 13 ліпеня. Каля 22:00 пратэстоўцы падпалілі захопленую рэзідэнцыю прэм’ер-міністра.

13 ліпеня канцылярыя прэм'ер-міністра паведаміла, што Гатабая Раджапаксэ збег на Мальдывы. У краіне абвешчана надзвычайнае становішча. Спікер парламента заявіў, што Раніл Вікрамасінгхе быў прызначаны Раджапаксэ выконваючым абавязкі прэзідэнта. Пратэстоўцы пачалі патрабаваць і яго адстаўкі. 20 ліпеня Вікрамасінгхе быў абраны парламентам на пасаду прэзідэнта.

Становішча на фоне пратэстаў
----------------------------

12 красавіка Шры-Ланка абвясціла дэфолт па знешняму абавязку на фоне крызісу і пратэстаў.

На 27 чэрвеня ў краіне не засталося бензіну і дызеля нават на адзін дзень. Кабінет міністраў спыніў продаж паліва на два тыдні, каб захаваць яго на выпадак надзвычайных сітуацый. Выключэнне было зроблена толькі для медыцынскага і харчовага сектараў. Афіцыйны прадстаўнік урада Бандула Гунавардана папярэдзіў, што грамадскі транспарт спыніць працу ў бліжэйшы час.

Прэзідэнт Шры-Ланкі Гатабая Раджапаксэ паведаміў, што ЗША накіруюць яго краіне дадаткова 20 мільёнаў долараў у выглядзе дапамогі для барацьбы з наступствамі эканамічнага крызісу.

Зноскі
------

1. ↑  СМИ: президент Шри-Ланки уйдет в отставку 13 июля. Newswire также сообщает, что спикер парламента Шри-Ланки известил президента о решении лидеров партий о его отставке **(нявызн.)**.  ТАСС (9 ліпеня 2022). Праверана 9 ліпеня 2022.
2. ↑  In Sri Lanka, Organic Farming Went Catastrophically Wrong **(нявызн.)**, *Foreign Policy* (5 сакавіка 2022). Праверана 3 April 2022.
3. ↑  Organic food revolution in Sri Lanka threatens its tea industry **(нявызн.)**. *Aljazeera* (1 верасня 2021). Архівавана з першакрыніцы 4 верасня 2021. Праверана 5 верасня 2021.
4. ↑  Major food crisis in October?(англ.), *Daily News*. Праверана 30 May 2022.
5. ↑  Премьер-министр Шри-Ланки созвал экстренное совещание партийных руководителей из-за протестов (руск.). *Коммерсантъ* (9 ліпеня 2022). Праверана 10 ліпеня 2022.
6. ↑  Sri Lanka’s main opposition to hold demonstration on March 15 in Colombo (англ.). *EconomyNext* (7 сакавіка 2022). Праверана 15 мая 2022.
7. ↑  Everything to Know About Sri Lanka’s Economic Crisis (англ.). *BORGEN* (23 красавіка 2022). Праверана 15 мая 2022.
8. ↑  Infographic: Sri Lanka’s economic crisis and political turmoil (англ.). *www.aljazeera.com*. Праверана 15 мая 2022.
9. ↑  Sri Lanka Declares Public Emergency, Imposes Curfew **(нявызн.)**, *Bloomberg.com* (1 красавіка 2022). Праверана 15 мая 2022.
10. ↑  Sri Lanka's all-powerful Rajapaksas under fire (англ.). *France 24* (1 красавіка 2022). Праверана 15 мая 2022.
11. ↑  Sri Lanka: 50 injured as protesters try to storm president’s house amid economic crisis (англ.). *the Guardian* (1 красавіка 2022). Праверана 15 мая 2022.
12. ↑  Main opposition SJB to hold mass protest rally in Colombo (англ.). *NewsWire* (13 сакавіка 2022). Праверана 15 мая 2022.
13. ↑  *Dilshan Nadeera*. The betrayal of the young (англ.). Праверана 15 мая 2022.
14. 1 2  Sri Lanka’s Leaderless Protests (англ.). *thediplomat.com*. Праверана 15 мая 2022.
15. ↑  Sri Lanka: The protesters (англ.). *The Indian Express* (17 красавіка 2022). Праверана 15 мая 2022.
16. ↑  Carpenters in Moratuwa stage protest - Front Page | Daily Mirror (англ.). *www.dailymirror.lk*. Праверана 15 мая 2022.
17. ↑  Srinivasan, Meera.  Opposition reject Gotabaya call to join cabinet amid crisis **(нявызн.)**, *The Hindu* (4 красавіка 2022). Праверана 15 мая 2022.
18. ↑  Don’t play around with this generation (англ.). *ft.lk* (12 красавіка 2022). Праверана 15 мая 2022.
19. ↑  *Shivanthi ranasinghe*. ‘Messed with the Wrong Generation’ (англ.). *Ceylon Today* (18 красавіка 2022). Праверана 15 мая 2022.
20. ↑  The youth are marching on **(нявызн.)**. *Print Edition - The Sunday Times, Sri Lanka*. Праверана 15 мая 2022.
21. ↑  Diverse but determined; the people keep coming to Galle Face **(нявызн.)**. *Print Edition - The Sunday Times, Sri Lanka*. Праверана 15 мая 2022.
22. ↑  СМИ: заключенных могли использовать для нападения на протестующих в Шри-Ланке (руск.). *ТАСС*. Праверана 15 мая 2022.
23. ↑  Sri Lanka Declared State Of Emergency As Crisis Sparks Protests (англ.)(недаступная спасылка). *Viral Bake* (2 красавіка 2022). Архівавана з першакрыніцы 2 красавіка 2022. Праверана 15 мая 2022.
24. ↑  Gotabaya Rajapaksa: Economic crisis protesters defy curfew in Sri Lanka **(нявызн.)**, *BBC News* (3 красавіка 2022). Праверана 15 мая 2022.
25. ↑  Sri Lanka imposes curfew after protests over food, fuel shortages (англ.). *www.aljazeera.com*. Праверана 15 мая 2022.
26. ↑  ඇදිරිය හා සමාජ මාධ්‍ය තහනම නිසා රජයට ඇති අප්‍රසාදය ඉහළට?(нявызн.). *www.ada.lk*. Праверана 15 мая 2022.
27. ↑  Sri Lankans in NZ, Australia take to the street against govt. - Breaking News | Daily Mirror (англ.). *www.dailymirror.lk*. Праверана 15 мая 2022.
28. ↑  Social media ban backfires : Anti Govt slogans trends in other countries (англ.). *NewsWire* (3 красавіка 2022). Праверана 15 мая 2022.
29. ↑  Sri Lanka: Reshuffle begins after cabinet quits over protests **(нявызн.)**, *BBC News* (4 красавіка 2022). Праверана 15 мая 2022.
30. ↑  Cabinet resigns, interim govt. soon - Latest News | Daily Mirror (англ.). *www.dailymirror.lk*. Праверана 15 мая 2022.
31. ↑  Sri Lanka main SJB slams ‘sham’ cabinet resignation, says no deal (англ.). *EconomyNext* (4 красавіка 2022). Праверана 15 мая 2022.
32. ↑  4 new Ministers sworn in - Latest News | Daily Mirror (англ.). *www.dailymirror.lk*. Праверана 15 мая 2022.
33. ↑  Gotabaya Rajapaksa: Sri Lanka president defies calls for his resignation **(нявызн.)**, *BBC News* (6 красавіка 2022). Праверана 15 мая 2022.
34. ↑  2022: Политический и экономический кризис в Шри-Ланке (руск.). Праверана 10 чэрвеня 2022.
35. ↑  Протестующие на Шри-Ланке захватили резиденцию президента, сообщили СМИ **(нявызн.)**. *РИА Новости* (9 ліпеня 2022). Праверана 9 ліпеня 2022.
36. ↑  Президент Шри-Ланки бежал из-за вторжения протестующих в его резиденцию **(нявызн.)**, *Профиль* (9 ліпеня 2022). Праверана 9 ліпеня 2022.
37. ↑  Protesters breach Presidential Secretariat (англ.). *NewsWire* (9 ліпеня 2022). Праверана 10 ліпеня 2022.
38. ↑  Протестующие в Шри-Ланке вошли в здание резиденции премьера (руск.). *Взгляд.ру*. Праверана 10 ліпеня 2022.
39. ↑  Police attack journalists covering protests (англ.). *NewsWire* (9 ліпеня 2022). Праверана 10 ліпеня 2022.
40. ↑  Sri Lanka president to resign on July 13: Speaker (англ.). *EconomyNext* (9 ліпеня 2022). Праверана 10 ліпеня 2022.
41. ↑  На Шри-Ланке подожгли резиденцию премьер-министра **(нявызн.)**, *News.ru* (9 ліпеня 2022). Праверана 9 ліпеня 2022.
42. ↑  *Joseph Stepansky*. State of emergency imposed in Sri Lanka after president flees (англ.). *www.aljazeera.com*. Праверана 13 ліпеня 2022.
43. ↑  Sri Lanka’s political crisis continues as Ranil Wickremesinghe bids to be president (англ.). *the Guardian* (16 ліпеня 2022). Праверана 19 ліпеня 2022.
44. ↑  Новым президентом Шри-Ланки стал бывший премьер страны Ранил Викремесингхе **(нявызн.)**. *www.vedomosti.ru* (20 ліпеня 2022).
45. ↑  Шри-Ланка объявила дефолт по внешнему долгу на фоне нехватки валюты (руск.). *РБК*. Праверана 15 мая 2022.
46. ↑  SL runs out of fuel and no new shipments ordered - Breaking News | Daily Mirror (англ.). *www.dailymirror.lk*. Праверана 27 чэрвеня 2022.
47. ↑  Шри-Ланка остановит автобусы **(нявызн.)**. *Российская газета* (29 чэрвеня 2022). Праверана 29 чэрвеня 2022.
48. ↑  Президент Шри-Ланки Готабая Раджапакса сообщил, что США направят его стране дополнительно $20 млн в виде помощи для борьбы с последствиями экономического кризиса. **(нявызн.)**. *ТАСС* (29 чэрвеня 2022). Праверана 29 чэрвеня 2022.