**Праяградж** (або **Алахаба́д**; да XVII стагоддзя *Праяг*) — горад у Індыі ў штаце Утар-Прадэш, ля зліцця рэк Ганг і Джамна. 1 216 719 жыхароў (2011). Харчовая прамысловасць. Вытворчасць прадметаў рэлігійнага культу. Універсітэт (1887). Радзіма Джавахарлала Нэру.

Этымалогія
----------

Горад названы Алахабадам магольскім імператарам Акбарам у 1583 годзе. Назва горада «Алахабад» з’яўляецца спалучэннем арабскага слова «Алах» (Бог) і персідскага «-абад», якое можна перакласці як «стварыць сад». Адпаведна назву горада можна перакласці як «Сад Алаха».

Свяшчэнны горад
---------------

Праяградж заснаваны ў 1583 годзе Акбарам Вялікім на месцы **Праяга**, які займае ганаровае месца сярод свяшчэнных гарадоў індуізму. Паводле падання, менавіта тут, каля зліцця свяшчэнных рэк Ганга, Джамны і Сарасваці, здзейсніў першае ахвярапрынашэнне Брахма.

Пра тое, што ў старажытнасці Праяг не саступаў па пашане і славе Бенарэсу і Хардвару, сведчыць калона Ашокі каля сцен Праяграджскай крэпасці.

Раз у 12 гадоў у Праяграджы адбываюцца масавыя індуцкія рэлігійныя фестывалі «Кумбх-мела», святкаванні збана нектару бессмяротнасці, у час якога у рэках веруючыя змываюць з сябе грахі і хваробы. Гэта самае вялікае рэлігійнае свята свету, яно доўжыцца больш за месяц і за гэты час горад наведвае да 70 мільёнаў паломнікаў.

Гісторыя
--------

Крэпасць часоў Акбара
Алахабад пабудаваны на месцы старажытнага свяшчэннага для індуістаў горада **Праяг**. Праяг узнік яшчэ ў ведычны перыяд і згаданы ў Ведах як месца, дзе Брахма, стваральнік Сусвету, правёў абрад ахвярапрынашэння. Археалагічныя раскопкі пацвярджаюць існаванне тут культуры паўночнай чорнай глянцаванай керамікі (600—700 гг. да н.э.). Паводле Пуранаў Яяці, пакінуўшы Праяг, заваяваў Сапта-сінда.

Калі інда-арыі прыбылі ў Ар’яварту, Праяг (ці Каўшамбі) быў важным населеным пунктам рэгіёна. Кіраўнікі царства Куру заснавалі каля Праяга горад Каўшамбі і перанеслі ў яго сталіцу пасля таго, як былая сталіца царства, Хасцінапур, была разбурана паводкай.

Рэгіён Дааба, уключаючы Праяградж, кантраляваўся рознымі дзяржавамі. Рэгіён з’яўляўся часткай імперыі Маур’яў, царства Гупта і Кушанскага царства. У 1193 годзе Праяг стаў частку Дэлійскага султаната. Пазней кантроль над Праягам перайшоў да Вялікіх Маголаў. Кіраўнік імперыі Вялікіх Маголаў Акбар Вялікі, усведамляючы стратэгічнае значэнне Сангама, заклаў каля зліцця Джамны і Ганга крэпасць (форт Праяграджа) і назваў яе імем Алаха. Горад стаў сталіцай адной з самых квітнеючых правінцый Магольскай імперыі. У 1599—1604 гг. тут хаваўся Джахангір, які паўстаў супраць бацькі. у 15 стагоддзі Алахабад стаў часткай імперыі Канаўдж.

Пасля распаду Магольскай імперыі на ўладанне Праяграджам прэтэндавалі маратхскія кіраўнікі. У 1765 годзе гарнізон у форце Праяграджа размясцілі брытанцы. Паражэнне пры Буксары вымусіла аудскага наваба перадаць у 1801 г. горад пад кіраванне Брытанскай Ост-Індскай кампаніі. У час Паўстанні сіпаяў у 1857 годзе горад стаў арэнай бязлітасных сутыкненняў. У 1904 годзе ён стаў адміністрацыйным цэнтрам Злучаных правінцый, якія пазней былі ператвораны ў штат Утар-Прадэш.

Праяградж лічыцца калыскай індыйскага руху за незалежнасць. У доме, дзе жылі Джавахарлал Нэру і Індзіра Гандзі, цяпер створаны музей. Праяградж — радзіма 7 з 14 прэм’ер-міністраў Індыі.

Геаграфія і клімат
------------------

Topography timelineРака Джамна ў Праяграджы ў сезон дажджоў
Сярэдняя вышыня над узроўнем мора — 98 м. Праяградж размешчаны ў паўднёвай частцы штата каля зліцця рэк Ганг і Джамна. Чыгунка падзяляе горад на дзве часткі. На поўдзень ад чыгункі размешчаны стары горад, грамадзянскія лініі (белы горад) размешчаны на поўнач. Праяградж займае стратэгічна важнае становішча. Алахабад, з’яўляючыся апошнім населеным пунктам на Джамне, у культурным плане, з’яўляецца ўскрайнім пунктам Заходняй Індыі. Паколькі Праяградж размешчаны ў міжрэччы Ганга і Джамны (дааб), яго глебы з’яўляюцца галоўным чынам алювіяльнымі

Праяградж, як і іншыя гарады раўнін Паўночнай Індыі, мае субтрапічны акіянічны клімат (*Cwa*) паводле класіфікацыі кліматаў Кёпена. Вылучаюць 3 сезоны: гарачае і засушлівае лета, халаднаватая і засушлівая зіма, цёплы і вільготны сезон мусонаў. Летні сезон доўжыцца з красавіка па чэрвень, максімальныя тэмпературы ў гэты перыяд дасягаюць 40-45 °C. Мусоны працягваюцца з пачатку ліпеня да канца верасня. Зімовыя тэмпературы могуць набліжацца да 0 °C. Самая высокая калі-небудзь зафіксаваная тэмпература: 48 °C, самая нізкая: −2 °C.

| **Клімат Праяграджа** |
| --- |
| Паказчык | Сту | Лют | Сак | Кра | Май | Чэр | Ліп | Жні | Вер | Кас | Ліс | Сне | Год |
| Абсалютны максімум, °C | 32,8 | 36,3 | 42,5 | 45,8 | 48,4 | 48,8 | 45,6 | 42,7 | 39,6 | 40,6 | 36,0 | 31,9 | 48,8 |
| Сярэдні максімум, °C | 23,2 | 26,7 | 33,3 | 39,4 | 41,6 | 39,6 | 34,2 | 32,9 | 32,9 | 32,9 | 29,6 | 24,8 | 32,8 |
| Сярэдняя тэмпература, °C | 16,2 | 18,7 | 24,6 | 29,9 | 33,9 | 33,4 | 29,5 | 28,2 | 28,1 | 25,9 | 20,7 | 16,6 | 25,5 |
| Сярэдні мінімум, °C | 8,9 | 11,3 | 16,2 | 22,2 | 26,3 | 28,0 | 26,5 | 25,9 | 24,7 | 20,4 | 14,3 | 9,9 | 19,4 |
| Абсалютны мінімум, °C | 1,1 | 1,1 | 7,2 | 12,7 | 17,2 | 18,7 | 18,8 | 21,1 | 18,3 | 11,7 | 5,6 | −0,7 | −0,7 |
| Норма ападкаў, мм | 18 | 15 | 4 | 5 | 11 | 126 | 264 | 279 | 204 | 27 | 9 | 12 | 978 |
| *Крыніца: IMD*  |

Насельніцтва
------------

Дом-музей сямейства Нэру-Гандзі.
Насельніцтва горада паводле звестак перапісу 2001 года складае 1 206 785 чалавек, насельніцтва агламерацыі 4 936 105 чалавек. Узровень пісьменнасці складае 82 %. Найбольш распаўсюджаныя мовы насельніцтва: хіндзі і ўрду. Найбольш распаўсюджаны дыялект хіндзі, на якім размаўляюць у Праяграджы — авадхі, размаўляюць таксама на дыялектах кхары-балі і багхелі. Індуісты складаюць каля 86,81 % насельніцтва, мусульмане — 12,72 %, хрысціяне — 0,18 %, сікхі — 0,13 %, будысты — 0,04 %.

Эканоміка
---------

У горадзе развіты харчасмакавая прамысловасць, вытворчасць прадметаў рэлігійнага культу.

Транспарт
---------

За 12 км ад цэнтра Праяграджа размешчаны аэрапорт, які здзяйсняе рэгулярныя рэйсы да Дэлі. Найбліжэйшыя міжнародныя аэрапорты знаходзяцца ў Варанасі (каля 148 км ад Праяграджа) і ў Лакхнау (каля 200 км). Транспартны вузел, праз горад праходзяць некалькі нацыянальных аўтамагістраляў. Праяградж звязаны чыгункай з іншымі гарадамі паўночнай Індыі, тут знаходзіцца штаб-кватэра Паўночна-цэнтральнай зоны Індыйскіх чыгунак.

Зноскі
------

1. ↑  Prayagraj (Prayag) Праверана 22 лютага 2018.
2. ↑  Varanasi : Cities on Ganga : Prayagraj Праверана 22 лютага 2018.
3. ↑  Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above (англ.).  Provisional Population Totals, Census of India 2011. Праверана 3 верасня 2012.
4. 1 2  Etymology of the city **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  *Allahabad Kumbh Mela Committee*. Архівавана з першакрыніцы 13 мая 2013. Праверана 25 September 2012.
5. 1 2 3  Алахабад // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
6. 1 2  Shiva Kumar Dubey. *Kumbh city Prayag*. *Centre for Cultural Resources and Training*. pp. 31–41.. Retrieved on 3 August 2012.
7. ↑  Koenraad Elst. *Who is a Hindu?: Hindu revivalist views of Animism, Buddhism, Sikhism, and other offshoots of Hinduism*. *Voice of India*. p. 7. ISBN 978-81-85990-74-3.. Retrieved on 3 August 2012.
8. 1 2 3  Vincent Arthur Smith; Stephen Meredyth Edwardes. *The Oxford history of India, from the earliest times to the end of 1911*. *The Clarendon press*.. Retrieved on 3 August 2012.
9. ↑  *K-M.*. *Sarup & Sons*. p. 247. ISBN 978-81-7625-365-9.. Retrieved on 3 August 2012.
10. ↑  Surinder Kaur; Tapan Kumar Sanyal. *The Secular Emperor Babar: A victim of Indian partition*. *Lokgeet Parkashan*. p. 78. ISBN 978-81-85220-07-9.. Retrieved on 3 August 2012.
11. ↑  Stephen Meredyth Edwardes; Herbert Leonard Offley Garrett. *Mughal Rule in India*. *Atlantic Publishers*. pp. 279–281. ISBN 978-81-7156-551-1.. Retrieved on 3 August 2012.
12. ↑  Pletcher, Kenneth (15 August 2010). *The Geography of India: Sacred and Historic Places*. The Rosen Publishing Group. p. 128.. Retrieved on 21 March 2014.
13. 1 2  HowStuffWorks «Geography of Allahabad» Архівавана 29 ліпеня 2012.
14. ↑  Allahabad Location Guide
15. ↑  Archaeology of Lower Ganga-Yamuna Doab (2 Vols.) by Deo Prakash Sharma at Vedic Books
16. ↑
17. ↑
18. ↑  Tropical Moist Climates — A Climate Type

Літаратура
----------

* Алахабад // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Праяградж
* Алахабад // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Алахабад // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)
* Алахабад // Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Іраніка · Britannica (11-th) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11945691p · GND: 4084961-2 · LCCN: n80049520 · NKC: ge1035428 · SUDOC: 060389060 · VIAF: 141890377 |

 |