recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Капаонік** (сербск.: Копаоник) — горны масіў у Цэнтральнай Сербіі. Знаходзіцца ў акрузе Рашка і Расінскай акрузе.

Даўжыня масіва — 83 км, шырыня — 63 км, плошча — каля 2700 км². Найвышэйшы пункт — Панчычаў Врх (2017 м). Масіў складзены крышталічнымі сланцамі, гранітамі і серпентынітамі. Цэнтральную частку масіва займае аднайменны нацыянальны парк (плошча 118 км²).

Сярэднегадавая тэмпература +3,7 °C, што ніжэй, чым у сярэднім па Сербіі. Каля 200 дзён у годзе з’яўляюцца сонечнымі, але колькасць ападкаў перавышае 1000 мм у год. Снег ляжыць прыкладна 160 дзён у год, з канца лістапада па красавік.

У гарах Капаоніка знаходзіцца вялікая колькасць тэрмальных крыніц (36—78 °C). На тэрыторыі масіва знаходзіцца найвышэйшы вадаспад Сербіі Елаварнік (71 м). Зімой Капаонік выкарыстоўваецца ў якасці гарналыжнага курорта.
**Ірына Уладзіміраўна Яромкіна** (нар. 6 мая 1979) — беларуская артыстка балета, вядучая салістка Вялікага тэатра оперы і балета з 1997 года. Народная артыстка Беларусі (2019).

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі дзяржаўны харэаграфічны каледж. З 1997 года працуе ў Нацыянальным акадэмічным Вялікім тэатры оперы і балета Рэспублікі Беларусь.

У 2015 годзе скончыла Беларускую акадэмію музыкі па спецыяльнасці «Педагог-балетмайстар».

Сям’я
-----

Мае сына (нар. 2000) і двух дачок: Ксенію (нар. 2012) і Кацярыну (нар. 2015).

Узнагароды
----------

* Лаўрэат V рэспубліканскага конкурсу тэатральнага мастацтва «Нацыянальная тэатральная прэмія» (2018) — *у намінацыі «Лепшая жаночая роля ў музычным спектаклі» (спектакль «Каханне і Смерць»)*;
* Народная артыстка Беларусі (2019);
* лаўрэат VI рэспубліканскага конкурсу тэатральнага мастацтва «Нацыянальная тэатральная прэмія» (2021) — *у намінацыі «Лепшая жаночая роля ў музычным спектаклі» (спектакль «Ганна Карэніна»)*.

Зноскі
------

1. 1 2  Ирина Еромкина. Стараюсь жизни не сопротивляться
**Падпольны друк Беларусі ў Вялікую Айчынную вайну** — выданні, якія выпускалі ЦК КП(б)Б, падпольныя абласныя, міжраённыя, раённыя, партыйныя і камсамольскія камітэты, партызанскія фарміраванні на акупіраванай нацыстамі тэрыторыі Беларусі. Асвятляў становішча на франтах, працу і жыццё насельніцтва ў тыле ворага, міжнародныя падзеі. 

Першымі падпольнымі выданнямі былі лістоўкі і звароты да насельніцтва, машынапісныя газеты і бюлетэні. 3 канца 1941 у Мінску падпольная група А. А. Маркевіча друкавала лістоўкі, у студзені — жніўні 1942 года — малафарматную газету «Патриот Родины» (выйшла 8 нумароў). Першым нелегальным друкаваным выданнем быў «Вестник Родины» Мінскага падпольнага гаркама КП(б)Б. Значнай з’явай у падпольным друку быў выхад у маі — верасні 1942 года 4 нумароў газета «Звязда» тыражом больш за 10 тыс. экзэмпляраў (адноўлены ў студзені 1943). На тэрыторыі Віцебскай вобласці ў прыфрантавой паласе друкавалася газета «Віцебскі рабочы». У 1942 годзе друкарскім спосабам выдаваліся 6 раённых, 1 міжраённая газета — органы Клічаўскага, Рудзенскага, Бярэзінскага, Бабруйскага, Віцебскага, Чэрвеньскага падпольных райкамаў КП(б)Б.

Для ўзмацнення прапагандысцкай работы 15 снежня 1942 года ЦК КП(б)Б прыняў рашэнне стварыць у снежні 1942 — студзені 1943 года 10 абласных і 50 раённых падпольных друкарняў. У 1943—1944 гадах пачалі выходзіць абласныя камсамольска-маладзёжныя газеты «Молодой мститель» Баранавіцкага, «Молодой партизан» Беластоцкага і «Молодёжная правда» Вілейскага падпольнага абкамаў ЛКСМБ.

Паліторганы партызанскіх фарміраванняў, у т.л. партызанскія брыгад «Разгром», «Народныя мсціўцы» імя В. Т. Варанянскага, 16-я Смаленская, выдавалі больш за 120 шматтыражных газет. Свае газеты выдавалі антыфашысцкія камітэты.

У 1942—1943 гадах выходзілі 134 газеты. Усяго за перыяд акупацыі на тэрыторыі Беларусі выдавалася больш за 160 газет.

«Раздавім фашысцкую гадзіну»
3-за цяжкасцей выпуску, недахопу паперы тыраж падпольных газет вагаўся ад некалькіх сотняў да тысячы і больш экзэмпляраў, розным быў і іх фармат. Падпольна друкаваліся і распаўсюджваліся звароты ЦК КП(б)Б і ўрада рэспублікі, паліторганаў Чырвонай Арміі да насельніцтва, зводкі Саўінфармбюро, лістоўкі, у партызанскіх фарміраваннях — рукапісныя часопісы, насценныя газеты, баявыя лісткі; распаўсюджваліся і газеты, што выдаваліся ў савецкім тыле «Савецкая Беларусь», «За Савецкую Беларусь», «За свабодную Беларусь», сатырычныя выданні «Раздавім фашысцкую гадзіну», «Партызанская дубінка», «Блокнот агитатора-партизана», часопіс «Беларусь». У падпольных газетах часта друкаваліся надзённыя творы беларускіх пісьменнікаў.

Літаратура
----------

* *Г. Л. Напрэеў.* Друк падпольны ў Вялікую Айчынную вайну // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
* Адамовіч В. С. Падпольныя перыядычныя выданні на Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны: Бібліягр. паказ. Мн.1975;
* Друк Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны (1941—1945) // Булацкі Р. В. Сачанка І. І. Говін С. В. Гісторыя беларускай журналістыкі. Мн. 1979.
Загрос
**Загрос** (перс.: زاگرۆس) — горная сістэма ў Іране, на паўднёвым захадзе Іранскага нагор’я. Даўжыня 1600 км, шырыня 200—300 км, пераважная вышыня 2000-3000 м, найбольшая (г. Зердкух) — 4548 м.

Геалогія і рэльеф
-----------------

Скальная сістэма з 15-20 паралельных хрыбтоў, якія працягнуліся з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход і падзелены падоўжнымі і папярочнымі вузкімі каньёнападобнымі цяснінамі і катлавінамі. Невялікія ледавікі. Складзена пераважна з вапнякоў і сланцаў мезазою і кайназою. Пашыраны карст. У цэнтральнай частцы і на паўночным усходзе агаляецца дамезазойскі фундамент з вялікімі салянымі купаламі. Радовішчы нафты. У паўночна-заходніх адгор’ях бярэ пачатак рака Кызылузен.

Клімат і расліннасць
--------------------

Дуб *Quercus brantii* ў Загросе
Клімат субтрапічны, сухі. Пераважаюць горна-пустынныя ландшафты. У міжгорных катлавінах азёры, саланчакі, аазісы (фінікавая пальма, цытрусавыя, вінаград). Заходняя частка сярэдняга пояса найбольш вільготная (лясы і рэдкалессі з дубу, вязу, клёну і інш.); вышэй — альпійскія лугі і нізкарослая хмызняковая расліннасць. Дуб *Quercus brantii* займае больш за 50 % лясоў Загроскага ляснога раёна і з’яўляецца самым важным відам дрэў Загроса. Сярод жывёл закаўказскі горны баран.

Зноскі
------

1. ↑  *M. Heydari*. Plant species in Oak (Quercus brantii Lindl.) understory and their relationship with physical and chemical propertiesof soil in different altitude classes in the Arghvan valley protected area, Iran **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Caspian Journal of Environmental Sciences, 2013, Vol. 11 No.1, pp. 97~110 (2013). Архівавана з першакрыніцы 3 красавіка 2015. Праверана 10 April 2014.

Літаратура
----------

* Загрос // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Загрос

| Горныя сістэмы Азіі |
| --- |
|  | 
* Алтай
* Антыліван
* Араканскія горы
* Армянскае нагор’е
* Быранга
* Верхаянскі хрыбет
* Вялікі Каўказ
* Гімалаі
* Гіндукуш
* Гісара-Алай
* Джугджур
* Загрос
* Заходні Саян
* Калымскае нагор’е
* Каракарум
* Каракскае нагор’е
* Куньлунь
* Малы Каўказ
* Маньчжура-Карэйскія горы
* Наньшань
* Памір
* Сіхатэ-Алінь
* Станавое нагор’е
* Таўр
* Туркмена-Харасанскія горы
* Тыбецкае нагор’е
* Цянь-Шань
* Хрыбет Чэрскага
* Урал
* Усходні Саян
* Хамар-Дабан
* Чукоцкае нагор’е
* Чыангшон (Анамскія горы)
* Эльбурс
* Юньнань-Гуйчжоўскае нагор’е

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4108915-7 · VIAF: 240371582 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ворань.
**Ворань** — археалагічны помнік каля вёскі Ворань Лепельскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 3 км на захад ад вёскі, у лесе, на беразе возера Азяруты, ва ўрочышчы Ручаўшчына, на падоўжаным узгорку.

Апісанне
--------

Пляцоўка ў плане авальная, памерам 50×31 м, здзірванелая, зарасла мяшаным лесам і хмызняком. Схілы стромкія, вышыня паўночна-заходніх 10-12 м, астатніх — 6-8 м. 3 паўночнага і паўночна-ўсходняга бакоў гарадзішча невялікая тэраса шырынёй каля 8 м, якая ляжыць ніжэй пляцоўкі на 5-6 м. Не выключана, што гэта рэшткі вала і апоўзлага рова.

Выявіў у 1867 годзе А. М. Семянтоўскі. Aбследавалі: А. М. Ляўданскі (1931), А. Р. Мітрафанаў (1972), Ю. А. Заяц (1981). Культурны пласт не перавышае 0,5 м. У паўночна-ўсходняй частцы пляцоўкі закладзены шурф (0,25×0,25 м). Знойдзены дробныя абломкі ляпнога посуду. Гарадзішча адносіцца да культуры штрыхаванай керамікі, датуецца IV—I стст. да н. э.

Літаратура
----------

* Гарадзішчы Лепельскага раёна // Памяць: Лепельскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: В. Я. Ланікіна [і інш.]; уклад.: В. Я. Ланікіна, А. У. Стэльмах; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : Беларусь, 1999. — С. 24-29.
* Лепельскі раён // Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь / склад.: В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мінск : БЕЛТА, 2009. — С. 173—175.
* Лепельскі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 271—286.
**Саўл Майсеевіч Бухман**, ці **Шавель Хаімавіч Бухман** (11 мая 1903 — 23 жніўня 1961) — савецкі ваенны ўрач і арганізатар аховы здароўя. Палкоўнік медыцынскай службы.

Біяграфія
---------

Скончыў медыцынскі факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта ў 1927 годзе.

У Чырвонай Арміі з 1928 года. Служыў на пасадах дывізійнага ўрача, начальніка санітарнага корпуса, начальніка санітарнага аддзела 3-й арміі Заходняй асобай ваеннай акругі, 22-й арміі (1933—1945). Прымаў удзел у вызваленні Заходняй Беларусі. Пасля вайны працаваў начальнікам навучальнай часткі ваеннай кафедры Мінскага медыцынскага інстытута.

Пахаваны на Усходніх могілках Мінска (Беларусь), участак 26.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Леніна, Чырвонага Сцяга, Айчыннай вайны 1 ступені, Чырвонай зоркі, медалямі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Бухман Саул Моисеевич (Шавель Хаимович) (11.05.1903 — 23.08.1961)  (руск.)

**Ишутин, О. С.** Военно-медицинское образование в Республике Беларусь. История и современность. Т. 1: История создания и деятельности военной кафедры Белорусского, Минского государственного медицинского института 1930-1995 гг./ О. С. Ишутин, В. Г. Богдан. - Минск: Колорград, 2017. - С. 147-148.
Шаблон:Кінематограф
**Уладзімір Георгіевіч Шмітгоф** (сапраўднае прозвішча — Лебедзеў-Шмітгоф, 1900 — 10 студзеня 1944) — савецкі рэжысёр.

Біяграфія
---------

З 1917 года — акцёр у драматычным тэатры. У 1918 годзе арганізаваны Дзяржаўны Вялікі Драматычны тэатр, туды запрашаюць Уладзіміра Шмітгофа і там ён граў чатыры сезоны. У 1921 годзе Уладзімір Шмітгоф — адзін са стваральнікаў «Тэатра рэвалюцыйнай сатыры „Вольная Камедыя"», дзе працаваў драматургам, рэжысёрам, акцёрам.

З канца 1923 года Уладзімір Шмітгоф працаваў у кіно, ён паставіў першы савецкі камедыйны фільм «Н+Н+Н».

У 1935 здымаў фільм «Канцэрт Бетховена», які быў удастоены ганаровага дыплома на міжнародным конкурсе сінематаграфіі. Для гэтага кінафільма Шмітгоф напісаў тэкст маршу піянераў «Эх, добра!», музыку да якога напісаў І. А. Дунаеўскі.

1 красавіка 1938 года быў арыштаваны НКУС СССР па абвінавачанні ў шпіёнскай дзейнасці на карысць Германіі. З прычыны цяжкага фізічнага стану (на допытах былі адбітыя лёгкія і іншыя вантробы) быў вызвалены з турмы Пастановай Упраўлення НКУС па г. Ленінграду 11 чэрвеня 1939 года.

З 1943 года працаваў на Свярдлоўскай кінастудыі.

Памёр 10 студзеня 1944 года, пахаваны на Міхайлаўскіх могілках (пахаванне страчана).

Фільмаграфія
------------

* (1936) «Канцэрт Бетховена»
**Гімназія № 36** — сярэдняя навучальная ўстанова ў Цэнтральным раёне Мінска.

Мінуўшчына
----------

1 верасня 1984 года была адкрытая школа № 166. У тым жа годзе хутка ў школы з’явілася бібліятэка. Першы выпуск вучняў адбыўся ў 1986 годзе.

З 1997 года па 2007 год школа стала Республіканскай інавацыйнай пляцоўкай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусі: школа ўдзельнічала ў эксперыменце ўсталявання 12-гадовай мадэлі агульнаадукацыйнай сярэдняй школы і ва ўсталяванні 10-бальнай сістэмы адзнакі вучняў.

У 1998 годзе прысвоены статус школы з паглыбленым вывучэннем англійскай мовы і ліцэйскімі класамі, статус школы высокай санітарна-гігіенічнай культуры.

У 2001 годзе адбылася эксперыментальная праверка комплекснага выкарыстання інфармацыйных тэхналогій у арганізацыі навучальнага працэсу і кіраўніцкай дзейнасці.

У 2003 годзе ў школе прайшоў семінар-практыкум для кіраўнікоў адміністрацый горада Мінска *«Комплексная інфарматызацыя сістэмы адукацыі Цэнтральнага раёна*».

1 верасня 2011 года школа № 166 у выніку атэстацыі і акрэдытацыі атрымлівае статус гімназіі.

З 2013 года ў першую суботу кастрычніка праводзіцца Дзень пасвячэння ў гімназісты.

4 снежня 2015 года ў гімназіі прайшла дабрачынная акцыя *«Спорт для ўсіх*» або таксама *«Спартсмены — дзецям*».

Бібліятэка
----------

Гімназісцкая бібліятэка існуе з 1984 года. Станам на 2020 год, агульны фонд бібліятэкі складае больш за 42 702 паасобнікаў, З іх навучальны фонд — 24 472 паасобнікі, Фонд літаратуры — 18 230 паасобнікаў. Бібліятэка штогод атрымлівае больш за 45 перыядычных выданняў, у тым ліку 18 моладзевых.

Вучнёўскія гурткі
-----------------

1990—1991 гадах нараджаецца фальклорны ансамбль «Весялухi» пад кіраўніцтвам настаўніц Тамары Станіславаўны Макарэвіч, Наталлі Маркаўны Макарэвіч, Наталлі Міхайлаўны Каляды. Гурток удзельнічаў і перамагаў у тэлеконкурсах «Запрашаем на вячоркi», «Спадчына». У 1992 годзе ансамбль «Весялухi» стаў дыпламантам фальклорнага фестывалю ў Італіі.

1995—1996 гадах ствараецца ансамбль «Эўрыдыка» пад кіраўніцтвам І. А. Рукавіцынай.

2000—2001 гадах у школе з’явіляецца новая традыцыя — вясенні фестываль, агляд дзіцячай і юнацкай творчасці «Белая Русь».

З 2012 года дзейнічае тутэйшы клуб «Што? Дзе? Калі?».

Дырэктары
---------

* Анатолій Мікалаевіч Падароўскі (1984—1993)
* Сяргей Уладзіміравіч Велікароднаў (1993—2013)
* Андрэй Валер’евіч Стрыгельскі (2013—2018)
* Аляксей Алегавіч Мацкевіч (2018—дагэтуль)

Вядомыя выпускнікі
------------------

* Зінаіда Купрыяновіч — спявачка, прадстаўніца Беларусі на міжнародным конкурсе «Еўрабачанне-2019».

Зноскі
------

1. ↑  Акцыя «Спорт для ўсіх» прайшла ў сталічнай гімназіі нумар 36
2. ↑  Акцыя «Спартсмены — дзецям»

Спасылкі
--------

* Гісторыі гімназіі Архівавана 6 ліпеня 2020.
* Пра бібліятэку Архівавана 7 ліпеня 2020.
* Вядомыя вучні гімназіі Архівавана 6 ліпеня 2020.
Жаночае выбарчае права
**Жаночае выбарчае права** — права жанчын удзельнічаць у выбарах народных прадстаўнікоў. Уключае права абіраць і права быць абраным.

Да XIX стагоддзя права жанчын на галасаванне давалася лакальна і, як правіла, суправаджалася дадатковымі абмежаваннямі (маёмасны цэнз, становішча ў сям’і, грамадстве і т.п.). Затым пачаўся перыяд росту актыўнасці руху за жаночае выбарчае права. У другой палове XIX — пачатку XX стагоддзя ў ЗША і Заходняй Еўропе дзейнічаў рух суфражыстак. Гэта прывяло да яго замацавання ў міжнародным праве ў сярэдзіне XX стагоддзя.

Зараз такое права ўведзена ў большасці краін свету. Аднымі з першых жаночае выбарчае права ўвялі Новая Зеландыя (1893), Аўстралія (1902) і Вялікае княства Фінляндскае (1906). Аднымі з апошніх — Кувейт (2005), Аб’яднаныя Арабскія Эміраты (2006) і Саудаўская Аравія (2011).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119711882 · GND: 4071434-2 · LCCN: sh85147346 · Microsoft: 2781212760 · NDL: 00563831 |
**Генадзь Фёдаравіч Шпалікаў** (руск.: Генна́дий Фёдорович Шпа́ликов; 6 верасня 1937, Сегежа, Карэльская АССР — 1 лістапада 1974, Перадзелкіна, Ленінскі раён, Маскоўская вобласць) — савецкі кінасцэнарыст, кінарэжысёр і паэт. Аўтар і суаўтар сцэнарыяў да фільмаў «Застава Ільіча» (рэжысёр Марлен Хуцыеў, першы варыянт — 1962, выхад на экран пад назвай «Мне дваццаць гадоў» — 1965); «Я крочу па Маскве» (Георгій Данелія, 1963); «Я родам з дзяцінства» (Віктар Тураў, 1966); «Ты і я» (Ларыса Шапіцька, 1971); «Спявай песню, паэт…» (Сяргей Урусеўскі, 1971). Па ўласным сцэнары паставіў фільм «Доўгае шчаслівае жыццё» (1966), які атрымаў галоўны прыз на фестывалі аўтарскага кіно ў Бергама. Праца кінадраматурга ў мультыплікацыі звязана з напісаннем сцэнарыяў да анімацыйных фільмаў «Жыл-быў Казявін» (1966) і «Шкляная гармоніка» (1968), знятым Андрэем Хржаноўскім. Шэраг сцэнарыяў Шпалікава («Прычал», «Летнія вакацыі», «Дзяўчынка Надзя, чаго табе трэба?», «Прыг-скок, абвалілася столь» і іншыя) не атрымалі экраннага ўвасаблення ні пры жыцці аўтара, ні пасля яго смерці.

Шпалікаў — аўтар тэкстаў песень і вершаў «Палуба», «Я крочу па Маскве», «Ах, патану я ў Заходняй Дзвіне…», «Рыа-рыта, рыа-рыта…» («Гарадок правінцыйны»), «Людзей губляюць толькі раз», «Бываюць крылы ў мастакоў», «Па няшчасці ці на шчасце…», «Садовае кольца», якія гучаць у савецкіх і расійскіх фільмах розных гадоў. Першы зборнік твораў Шпалікава «Выбранае», які ўключае сцэнары, вершы, песні і нататкі, выйшаў пасмяротна ў выдавецтве «Мастацтва» ў 1979 годзе.

Шпалікаў, які заклаў, на думку крытыкаў, новыя прынцыпы сюжэтаскладання ў савецкай кінадраматургіі, скончыў жыццё самагубствам 1 лістапада 1974 года ў Перадзелкіне. У XXI стагоддзі ў памяць пра сцэнарыста і паэта былі адкрыты мемарыяльныя дошкі ў Маскве, Кіеве і Сегежы. У 2009 годзе каля ўваходу ва УДІК быў усталяваны помнік тром выпускнікам гэтай ВНУ — Андрэю Таркоўскаму, Генадзю Шпалікаву і Васілю Шукшыну.
**Аляксей Васілевіч Ярмаш** (13 мая 1905, в. Строкты, Ушацкі раён — 30 мая 1959) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Віцебскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

З 1927 года ў Чырвонай Арміі. З 1929 г. член КПСС. Са жніўня 1941 на фронце. У партызанах з верасня 1942 года: камандзір узвода, памочнік начальніка штаба брыгады, камандзір артылерыйскага дывізіёна, у ліпені 1943 — кастрычніку 1944 г. камісар, у кастрычніку 1944-чэрвені 1945 камандзір Лепельскай партызанскай брыгады імя І. В. Сталіна і член Лепельскага падпольнага РК КП(б)Б.

У 1944—1954 гг. на савецкай і партыйнай працы.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Ярмош Алексей Васильевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 719. — 737 с.
**Імануіл Велікоўскі** (12 чэрвеня 1895, Віцебск — 17 лістапада 1979, Прынстан) — ізраільскі і амерыканскі ўрач і псіхааналітык; стваральнік псеўданавуковых тэорый у галіне гісторыі, геалогіі і астраноміі; у прыватнасці, аўтар «рэвізіянісцкай храналогіі», якая пераглядае шэраг палажэнняў старажытнай гісторыі, асабліва Блізкага Усходу. Работы Вялікаўскага часта цытуюцца як кананічны прыклад псеўданавукі і выкарыстоўваліся ў якасці прыкладу праблемы дэмаркацыі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Віцебску ў сям’і камерсанта.

У 1900 годзе сям’я Велікоўскіх пераехала ў Маскву. У 1912 годзе з залатым медалём скончыў 9-ю Імператарскую гімназію. У жніўні таго ж года семнаццацігадовы Імануіл прыехаў у Францыю і паступіў на медыцынскі факультэт універсітэта. Восенню 1914 года Імануіл Велікоўскі быў залічаны студэнтам Вольнага ўніверсітэта ў Маскве. Два семестры ён быў слухачом курса юрыспрудэнцыі, гісторыі і эканомікі. Восенню 1915 года І. Велікоўскі пачаў вучыцца на медыцынскім факультэце Эдынбургскага ўніверсітэта. Скончыўшы першы курс, ён паехаў на летнія канікулы да бацькоў у Маскву. Працягнуць вучобу ў Эдынбургу яму не ўдалося. Пачалася Першая сусветная вайна. Але ў гэтым жа годзе Імануіл Велікоўскі паступіў на 2-і курс медыцынскага факультэта Маскоўскага ўніверсітэта, працягваючы гуманітарную адукацыю ў Вольным ўніверсітэце.

Незадоўга да Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года І. Велікоўскі пад псеўданімам Імануэль Раміо выпусціў брашуру «Третий исход», асноўная ідэя якой — вяртанне яўрэяў на зямлю Ізраіля. Летам 1921 года Велікоўскі скончыў універсітэт і атрымаў дыплом урача. Вясной 1922 года ён, атрымаўшы дазвол на выезд за мяжу, разам з бацькамі пакінуў Расію. У 1931 годзе сям’я Велікоўскіх пераехала ў Тэль-Авіў, дзе Імануіл пачаў працаваць псіхатэрапеўтам. У 1939 годзе — у ЗША, дзе і жыў да смерці.

Выйшлі яго кнігі — «Светы ў сутыкненнях», «Стагоддзі ў хаосе», «Зямля ў пераваротах», «Народы мора» і інш.

Памёр Імануіл Шыманавіч 17 лістапада 1979 года.

Некаторыя кнігі толькі пасля смерці І. Ш. Велікоўскага былі надрукаваны — «Чалавецтва ў амнезіі», «Астролагі і трунакапальнікі». Ненадрукаванымі засталіся яшчэ чатыры: «Час Ісаі і Гамера», «Сатурн і Патоп», «Юпіцер», «Арбіта».
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Верашчака (значэнні).
**Верашча́ка** — традыцыйная беларуская, польская і літоўская страва, вядомая з «саскіх» (саксонскіх) часоў, ад сярэдзіны XVIII ст.

Пры двары караля Аўгуста III у Варшаве быў славуты кухмістр Верашчака, аўтар адмысловага спосабу падавання кілбасы: кілбаса, якая падавалася «на верашчаку», рэзалася ў талерцы, перакладалася кавалкамі сала і палівалася вострай падлівай. Есці яе трэба было лыжкай, адсюль і прымаўка: «за караля Саса лыжкай кілбаса».

У класічнай польскай кулінарыі верашчака, або кілбаса па-старапольску, дагэтуль гатуецца з белай кілбасы, зваранай у піве напалам з вадой, затым пакрышанай на кавалкі і вельмі хутка (каля 1 хв.) патушанай у густым заквашаным цыбулевым соусе. Неўзабаве верашчака выйшла за межы каралеўскага двара і зазнала шэраг мадыфікацый у розных мясцінах і сацыяльных пластах Польшчы і ВКЛ. Напрыклад, у канцы XVIII ст. у Нясвіжы частавалі «каўбасой, так званай верашчакай, з соусам падрыхтаванай» наведвальнікаў бернардынскага кляштару. У адным з варыянтаў верашчака ўяўляла сабою густы суп з кілбасой, паўгускамі ды ячнай кашай. Стравы падобнай рэцэптуры, з мясцовымі адрозненнямі, вядомыя па ўсёй Беларусі пад назвай верашчака, часцей мачанка: падсмажаныя кавалачкі сала, каўбасы, свіныя рабрынкі з вострымі прыправамі падкалочваюць мукой і тушаць у печы. У Літве і на паўночным захадзе Беларусі верашчаку тушаць на бураковым квасе. Ядуць як мачанне для бліноў.

Народная этымалогія выводзіла назву ад шыпення, якое зыходзіць ад кілбасы падчас гатавання. Адной з магчымых дадатковых падстаў пашырэння своеасаблівага «культу верашчакі» у XIX ст. была асоба Марылі Верашчакі, каханай Адама Міцкевіча.

Якуб Колас у паэме Новая зямля:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| ...

І бацьку з дзядзькам пакідалі
Над верашчакай завіхацца.
Мужчыны бралі па аладцы
І аж пацелі, небаракі.
З аладкі дзядзька рабіў трубку,
Каб лепш здаволіць сваю губку
І больш зачэрпаць верашчакі.  | "|

Літаратура
----------

* *Белы А.* Верашчака // Праект «Наша ежа»
**Антон Васілевіч Бандарчук** (1899 — 4 чэрвеня 1977) — савецкі навуковец, нейрахірург, доктар медыцынскіх навук. Лаўрэат Сталінскай прэміі.

Біяграфія
---------

У 1924 годзе скончыў медыцынскі факультэт Кіеўскага ўніверсітэта і да 1936 год працаваў хірургам і галоўным урачом у адной з раённых бальніц Запарожскай вобласці. З 1936 года загадчык нейрахірургічным аддзяленнем у псіханеўралагічным інстытуце імя У. М. Бехцерава.

Вучань і адзін з бліжэйшых паплечнікаў {{нп3|Андрэй Львовіч Паленаў (нейрахірург)|А. Л. Паленава|ru|Поленов, Андрей Львович (нейрохирург)}}. З 1938 па 1960 год дацэнт, затым прафесар, загадчык клінічным аддзяленнем і аддзяленнем хірургіі вегетатыўнай нервовай сістэмы ЛДНХІ (Ленінградскі навукова-даследчы нейрахірургічны інстытут).

Падчас Вялікай Айчыннай вайны — намеснік начальніка створанага на базе ЛДНХІ спецыялізаванага шпіталя. Быў паранены шматлікімі асколкамі разарванага снарада, цалкам аслеп на левае вока, але ўжо праз месяц вярнуўся да працы.

Доктар медыцынскіх навук, прафесар.

Памёр 4 чэрвеня 1977 года. Пахаваны на Вялікаохцінскіх могілках (скрыжаванне Харкаўскай і Смаленскай дарог). Яго магіла, на якой устаноўлена каменная стэла, уключана ў спіс гістарычных пахаванняў на могілках Санкт-Пецярбурга вядомых грамадзян, якія ўнеслі значны ўклад у гісторыю Расіі і Санкт-Пецярбурга ад 11 ліпеня 2005 г. N 88/1-рп, і якія знаходзяцца пад аховай дзяржавы.

Узнагароды
----------

Лаўрэат Сталінскай прэміі I ступені (1946) - за навуковыя даследаванні ў галіне нейрахірургіі і распрацоўку арыгінальных хірургічных аперацый, вынікі якіх абагульнены ў навуковай працы «Атлас аперацыі на галаўным і спінным мозгу».

Публікацыі
----------

* Заболевания периферических сосудов. — Л. : Медицина. Ленингр. отд-ние, 1969. — 519 с. 3 л. ил. : ил.
* Нейрохирургия практического врача / А. В. Бондарчук /библиотека практического врача. — Ленинград : Медгиз, 1959. — 244 c.
* Огнестрельные ранения центральной и периферической нервной системы. — [Л.] : Медгиз, 1950. — 216 с. : ил.
* Хирургия вегетативной нервной системы : руководство для врачей и студентов / А. Л. Поленов, А. В. Бондарчук ; Ленинградский научно-исследовательский институт. — Ленинград : Медгиз, 1947.
* Атлас операции на головном и спином мозге / А. Л. Поленов, А. В. Бондарчук. — 1946.
* Атлас огнестрельных ранений. Ранения черепа и головного мозга / И. С. Бабчин и А. В. Бондарчук. — 1948.
* Атлас огнестрельных ранений центральнойи периферической нервной системы (совместно с И. С. Бабчиным). — 1950.
* Болезнь Рейно (совместно С Н. П. Бехтеревой и В. В. Зонтовым). — Л. 1965
* Заболевания периферических сосудов. — Л. 1969.

Літаратура
----------

* Журнал «Вопросы нейрохирургии» имени Н. Н. Бурденко. — Вып. 3-6. Медицина, 1978 (Некролог)

Спасылкі
--------

* Бондарчук Антон Васильевич
* Мои славные ленинградские предки (Комлев К.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Басаў.
**Беньямін Мацвеевіч Басаў** (12 кастрычніка 1913 — 4 снежня 2001) — беларускі і расійскі графік і жывапісец.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1913 годзе ў г. Мсціславе Магілёўскай губерні ў сям’і краўца Мацвея Мошавіча Басава і Марыі Рыгораўны (Шыфрыной). Акрамя Беньяміна, у сям’і быў яшчэ малодшы сын (1918) Ізраіль, у будучым — мастак-графік.

Вучыўся ў Маскоўскім дзяржаўным мастацкім інстытуце імя В. І. Сурыкава (1938-48) у С. Б. Герасімава, А. А. Асьмёркіна, Р. М. Шэгаля, дыпломная праца — «У карціннай галерэі».

Удзельнік выставак з 1930-х гадоў. У 1935-38 гадах жыў у Беларусі. Пасля — у Маскве.

Творчасць
---------

Працаваў пераважна ў кніжнай графіцы. Аформіў і ілюстраваў для Белдзяржвыдата, Дзяржлітвыдата і іншых кнігі: «Напярэдадні  (руск.) (бел.» (1949, арыгіналы ў ДТГ) і «Рудзін  (руск.) (бел.» (1952) І. С. Тургенева, «Чалкаш  (руск.) (бел.») (1958) і «Дзяльба» (1963, арыгіналы ў музеі А. М. Горкага, г. Самара) А. М. Горкага, «Сялянскія дзеці» М. А. Некрасава (1955), «Белыя ночы  (руск.) (бел.» Ф. М. Дастаеўскага (1958, арыгіналы ў ДЛМ  (руск.) (бел. і Ніжагародскім мастацкім музеі  (руск.) (бел.), «Апавяданні» А. П. Чэхава (1956, арыгіналы ў ДТГ), «Лёс чалавека  (руск.) (бел.» М. А. Шолахава (1961-62) і іншыя.

Напісаў карціны: «Выезд на працу» (1950, Екацярынбургскі музей выяўленчых мастацтваў  (руск.) (бел.), «Канцэрт-справаздача» (1954), «9 студзеня» (тэмпера, 1955, Музей палітычнай гісторыі Расіі, «За кнігай» (1956), «Саўгас „Парэчча"» (1959, Дзяржаўны музей мастацтваў Казахстана імя А. Касцеева  (руск.) (бел. «Паўднёвы захад. Восень» (1962), «Транспарт» (серыя, тэмпера, 1964) і іншыя.

Выстаўкі
--------

Прымаў удзел у Першай выстаўцы мастацкага афармлення кнігі ў БССР у 1934 годзе ў Мінску.

Працы Б. Басава экспанаваліся на Міжнароднай выстаўцы кнігі ў Лейпцыгу ў 1959 годзе. Выстаўка яго твораў адбылася ў 1961 годзе ў Маскве.

Спадчына
--------

Творы мастака знаходзяцца ў зборах Дзяржаўнай Траццякоўскай галерэі (г. Масква, Расія), Дзяржаўнага Рускага музея (г. Санкт-Пецярбург, Расія), Дзяржаўнага музея гісторыі выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна (г. Масква, Расія), Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь (г. Мінск, Беларусь) і ў прыватных калекцыях.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  БАСОВ БЕНИАМИН МАТВЕЕВИЧ (1913—2001)  (руск.)
2. ↑  Московский художник Басов Бениамин (Вениамин) Матвеевич  (руск.)
3. ↑  ПЕРВАЯ ВЫСТАВКА ХУДОЖЕСТВЕННОГО ОФОРМЛЕНИЯ КНИГИ В БССР  (руск.)
4. ↑  Бениамин Басов. В контексте и вне контекста(недаступная спасылка)  (руск.)

Спасылкі
--------

* БАСОВ БЕНИАМИН МОИСЕЕВИЧ (БАСОВ ВЕНИАМИН МАТВЕЕВИЧ)  (руск.)
* Бениамин Басов (1913—2001) Архівавана 19 мая 2020.  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хіль.

**Арыядна Хіль і Хінер** (катал.: Ariadna Gil i Giner; нар. 23 студзеня 1969, Барселона) — іспанская актрыса. Уладальніца прэміі «*Гоя*» ў намінацыі Найлепшая жаночая роля[en] за фільм «*Прыгожая эпоха[en]*» (1992). Акрамя таго яшчэ пяць разоў была намініравана на гэтую кінаўзнагароду (чатыры разы ў намінацыі Найлепшая жаночая роля[en], адзін раз у намінацыі Найлепшая жаночая роля другога плана[en]).

Біяграфія
---------

Хіль — дачка вядомага адваката, у дзяцінстве займалася спевамі, танцамі і ігрой на скрыпцы, разам з двума братамі спявала ў гурце пад назвай «*Matamala*». Працавала ў тэатры і на каталонскім тэлебачанні, пакуль яе не заўважыў вядомы рэжысёр Бігас Луна[en], які запрасіў Арыядну для здымак у сваім фільме «*Лола[es]*» (1986).

Сусветная вядомасць да Хіль прыйшла пасля фільма «*Прыгожая эпоха[en]*» рэжысёра Фернанда Труэбы[en], які атрымаў «*Оскар*» за Найлепшы фільм на замежнай мове, а Арыядна атрымала нацыянальную кінапрэмію Іспаніі «*Гоя*» за Найлепшую жаночую ролю[en]. З гэтага часу Хіль з’яўляецца адной з найбольш запатрабаваных актрыс іспанскага кінематографа, здольнай іграць самыя складаныя ролі. Актрыса яшчэ пяць разоў была намініравана на прэмію «*Гоя*».

З 1993 па 2008 год Хіль была замужам за рэжысёрам Давідам Труэбам[en]. У іх ёсць двое дзяцей — дачка Віялета і сын Леа. З 2009 года Хіль знаходзіцца ў адносінах з акцёрам Віга Мортэнсенам.

Выбраная фільмаграфія
---------------------

* «*Лола[es]*» (1986)
* «*Прыгожая эпоха[en]*» (1992)
* «*Лабірынт фаўна*» (2006)

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 27 красавіка 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 13 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>

Спасылкі
--------

* Арыядна Хіль на сайце «*Internet Movie Database*»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 5086292 · BNC: a10701266 · BNE: XX1305712 · BNF: 156149743 · GND: 141339411 · ISNI: 0000000078233964 · LCCN: no97022639 · NKC: xx0062909 · NLA: 40415019 · NTA: 173857620 · NUKAT: n2018156831 · SUDOC: 113861605 · VIAF: 7710736 |

 |
**Алесь Зайка**, **Аляксандр Фаміч Зайка** (12 жніўня 1948, Заполле — 26 чэрвеня 2018, Заполле, Івацэвіцкі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі краязнавец.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 12 жніўня 1948 года ў в. Заполле Івацэвіцкага раёна Брэсцкай вобласці ў сялянскай сям’і.

Скончыў Косаўскую сярэднюю школу (1966), філалагічны факультэт Брэсцкага педагагічнага інстытута (1971). Пасля службы ў арміі вярнуўся ў Заполле, працаваў настаўнікам беларускай мовы і літаратуры. Пазней загадваў школьным этнаграфічным музеем.

Праз усё жыццё збіраў фальклор, запісваў народныя словы і выразы, фатаграфаваў традыцыйную архітэктуру. Зацікаўленні Алеся Зайкі ўключалі дыялекталогію, фалькларыстыку і гісторыю паселішчаў.

Укладальнік выданняў «Дыялектны слоўнік Косаўшчыны» (2011), «Населеныя пункты Івацэвіччыны» (2012), «Фразеалагічны слоўнік Косаўшчыны» (2013), «Прыказкі і прымаўкі, жарты і каламбуры, прыгаворкі і языкаломкі, вясельныя прымаўкі пры дзяльбе каравая, вітанні і зычэнні, ветлівыя і ласкавыя выразы, засцярогі і прысяганні, праклёны і адкляцці, жартоўныя праклёны і дражнілкі-кепікі, зневажанні і параўнанні, прыкметы народнага календара з Косаўшчыны» (2015). Аўтар кніг прозы «Дым з коміна» (2011), «Чысты чацвер» (2015). Пасмяротна выйшла кніга «Мікратапаніміка Івацэвіччыны» (2018), рыхтуецца да выдання яшчэ некалькі кніг.

Памёр 26 чэрвеня 2018 года ў в. Заполле Івацэвіцкага раёна. Пахаваны на могілках у Бялавічах.

Узнагароды
----------

* Мядовая прэмія (2011) за кнігу прозы «Дым з коміна».
* Прэмія імя Тадэвуша Касцюшкі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Не стала Алеся Зайкі Архівавана 1 кастрычніка 2020. — racyja.com, 27.06.2018

Літаратура
----------

* *Чыгрын С.* Алесь Зайка: «Усё вялікае ствараецца любоўю» Архівавана 25 красавіка 2017. // Czasopis № 4, 2015.



| Лаўрэаты Мядовай прэміі |
| --- |
| 
* Алесь Каско (2001)
* Мікола Купрэеў (2002)
* Валерый Грышкавец (2004)
* Валянціна Кукса (2005)
* Іван Мельнічук і Аляксей Філатаў (2006)
* Леанід Галубовіч (2007)
* Лявон Валасюк і Кастусь Жмінько (2008)
* Алесь Корнеў (2009)
* Алесь Зайка (2011)
* Васіль Дэбіш (2012)
* Ніна Горык (2013)
* Павел Ляхновіч (2015)
* Мікалай Сянкевіч (2016)
* Валерый Гапееў (2017)
* Мікола Пракаповіч (2018)
* Мікола Аляхновіч (2019)

 |
**Мары Марціно** (фр. Marie Martinod; нар. 20 ліпеня 1984, Бур-Сен-Марыс, Францыя) — французская фрыстайлістка, спецыялізуецца ў дысцыпліне хафпайп. Двухразовы сярэбраны прызёр зімовых Алімпійскіх гульняў у хафпайпе.

Упершыню выступіла міжнароднай арэне ў розыгрышы Кубка свету па фрыстайле сезона 2003—2004 гадоў, прыняла ўдзел толькі ў трох этапах, пры гэтым выйграла Кубак свету ў дысцыпліне хафпайп, і заняла другое месца ў агульным заліку Кубка свету сярод усіх жаночых.. У 2006 годзе выйграла бронзавы медаль на спаборніцтвах X Games. У 2013 годзе становіцца пераможцам X Games. У 2014 годзе выйграе сярэбраную Алімпійскую ўзнагароду, з вынікам 85.40 бала.

Зноскі
------
**Дражня** — селішча перыяду ранняга жалезнага веку каля вёскі Дражня Светлагорскага раёна Гомельскай вобласці.

Апісанне
--------

Селішча знаходзіцца на левым беразе безназоўнай рэчкі (прыток р. Бярэзіны) на ўзвышшы. Вышыня над поплавам 3 м. Плошча каля 1га.

Выявіў у 1981 годзе М. У. Бычкоў, даследавала ў 1983 годзе Н. М. Дубіцкая на плошчы 244 м². У культурным пласце таўшчынёй 0,3—0,6 м былі адшуканы матэрыялы некалькіх эпох. Найбольш раннія знаходкі эпохі бронзы — крамянёвыя вырабы (скрабкі і ножападобныя пласціны) і абломкі посуду з кропкавым арнаментам. Абломкі неглянцаваных керамічных пасудзін адносяцца да І стагоддзя н.э. Трэць з іх пакрыта штрыхамі. Гэта сведчанне таго, што селішча знаходзілася ў зоне кантактаў плямёнаў зарубінецкай культуры і культуры штрыхаванай керамікі. Знойдзены фрагменты керамікі зарубінецкай культуры (больш за 90 % усіх знаходак) і невялікая колькасць керамікі з расчосамі 1-га тысячагоддзя н.э.

Зноскі
------

1. ↑  Селішча перыяду раняга жалезнага веку, в. Дражня **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 28 студзеня 2022. Праверана 12 ліпеня 2021.

Літаратура
----------
**Васіль Іосіфавіч Дэбіш** (нар. 22 ліпеня 1962, вёска Шамятоўка, Свіслацкі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі паэт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Мае брата Анатоля, таксама паэта. Вучыўся ў Мсцібаўскай сярэдняй школе, якую закончыў у 1979 годзе. Пасля заканчэння школы працаваў на чыгунцы манцёрам пуці, шафёрам у калгасе «Гнезна». З 1980 па 1982 год служыў у войску ў горадзе Кушка (Туркменістан). З 1982 па 1987 год вучыўся ў Мінскім інстытуце культуры па спецыяльнасці культурна-асветніцкая работа. Пасля заканчэння якога працаваў дырэктарам клуба Брэсцкага мясакамбіната с 1987 па 1989 год. З 1990 года і па гэты час працуе выхавацелем у Брэсцкім прафесіянальна-тэхнічным каледжы сферы абслугоўвання. Жыве ў Брэсце.

Творчасць
---------

Першая публікацыя ў 1987 годзе ў часопісе «Маладосць». Друкаваўся ў штотыднёвіку «Літаратура і мастацтва», часопісе «Беларусь», альманаху «Дзень паэзіі», зборніках «Матчына слова», «Берасцейскія карані», «Паўлюк Багрым».
Аўтар зборнікаў вершаў «Белыя птахі» (1993), «Лісты да Марыі» (1996), «Праз дождж» (2012), «Чуйнар» (2015).

Узнагароды
----------

Лаўрэат абласной літаратурнай прэміі Брэсцкага аблвыканкама імя Уладзіміра Калесніка ў намінацыі «Дзіцячая літаратура» за кнігу «Пушчанскія дзівы» (2019).


| Лаўрэаты Мядовай прэміі |
| --- |
| 
* Алесь Каско (2001)
* Мікола Купрэеў (2002)
* Валерый Грышкавец (2004)
* Валянціна Кукса (2005)
* Іван Мельнічук і Аляксей Філатаў (2006)
* Леанід Галубовіч (2007)
* Лявон Валасюк і Кастусь Жмінько (2008)
* Алесь Корнеў (2009)
* Алесь Зайка (2011)
* Васіль Дэбіш (2012)
* Ніна Горык (2013)
* Павел Ляхновіч (2015)
* Мікалай Сянкевіч (2016)
* Валерый Гапееў (2017)
* Мікола Пракаповіч (2018)
* Мікола Аляхновіч (2019)

 |
**Каміла Мікалаеўна Крушэльніцкая** (1892, Баранавічы — 27 кастрычніка 1937, Карэлія) — дзяячка каталіцкага касцёла.

Біяграфія
---------

Крушэльніцкая пасля арышту ў 1933 годзе
Скончыла гімназію. Падчас Першай сусветнай вайны патрапіла ў Расію. Жыла і працавала ў Маскве. Была парафіянкай каталіцкага храма Святога Людвіка[ru]. У сваёй кватэры збірала знаёмых, вяла дыскусіі на рэлігійна-філасофскія тэмы. Стварыла падпольны каталіцкі гурток. 

У ноч з 28 на 29 чэрвеня 1933 года разам з іншымі паплечнікамі па веры была арыштавана. 19 лютага 1934 года асуджана па арт. 58—8, 58-10 і 58-11 КК РСФСР да 10 гадоў выпраўленча-працоўных лагероў.

На Салаўках выйшла замуж. Працягвала прапаведаваць свае перакананні. У 1937 годзе Каміла была расстраляна.

У 2003 годзе расійскі рымска-каталіцкі касцёл прапанаваў залічыць да вялікамучанікаў 16 кандыдатаў, сярод якіх была і Крушэльніцкая.

Зноскі
------

1. ↑  Знiчкi Айчыны
2. ↑  Каталіцкая вялікамучаніца з Баранавіч
**Latrodectus umbukwane** - адзін з самых вялікіх павукоў роду {{bt-bellat||Latrodectus}}..

Апісанне
--------

Агульная даўжыня дасягае да 16,25 мм. Назіраецца палавы дымарфізм: самкі нашмат буйнейшыя за самцоў. Увогуле будовай падобныя на іншых прадстаўнікоў свайго роду. У самак прысутнічаюць паралельныя сперматагеи, а капуляцыйныя пратокі маюць 3 круга. У самцоў эмбалія мае 4 круга.

Афарбоўка самцоў цёмна-карычневая. Колер брушка ў маладога сталага самца са светлымі жоўта-белымі даўгаватымі плямамі на сярэдзіне спіны і па баках (з невыразнымі цёмна-карычневымі абрысамі), без папярочных светлых абласцей. У старых самцоў цёмна-карычневы жывот з цёмна-карычневымі няправільнымі формамі круга.

У самак меткі на сярэдзіне спіны і бруху паступова даўгаватыя чырвоныя з белымі абрысамі, а агульны колер — чорны.

Спосаб жыцця
------------

Утвараюць гнёзды з павуціння ў дуплах дрэў на вышыні ад 50 да 80 см. Харчуюцца тлёй, мурашкамі, пладовымі мушкамі, тэрмітамі.

Палавая сталасць самца надыходзіць праз 26 дзён пасля нараджэння. Мае 3 кладкі яечных мяшочкаў ярка-фіялетавага колеру. З кожнага мяшочка праз 27-36 дзён з'яўляюцца 550-590 паучат. Яны малюсенькія і карычневыя, з унікальнымі белымі меткамі.

Распаўсюджанне
--------------

Жыве ў пясочным лесе прыватнага запаведніка Пхінда ў правінцыі Квазулу-Наталь (ПАР).

Літаратура
----------

* Wright, Wright, Sole, Lyle, Tippett, Sholto-Douglas, Verburgt & Engelbrecht, 2019 : A new forest dwelling button spider from South Africa (Araneae, Theridiidae, Latrodectus). Zootaxa, no 4700(4), p. 584—600.
**Сен-Іасент** (фр. Saint-Hyacinthe) — горад у Квебеку, у адміністрацыйнай вобласці Мантэрэжы. Горад дзеліць папалам рака Ямаска, якая працякае перпендыкулярна шашы нумар 20. Горад мае мянушку «Канадскі агра-тэхнопаль», бо ў ім знаходзіцца Даследчы цэнтр харчавання, Інстытут харчовых тэхналогій і штаб-кватэра Цэнтра па штучным асемяненні Квебека. Сен-Іасент таксама мае адзіны факультэт ветэрынарнай медыцыны ў Квебеку (і адзіны франкамоўны ў Паўночнай Амерыцы). Па дадзеных перапісу насельніцтва 2006 года, 96,4% насельніцтва размаўлялі на французскай мове ў якасці роднай.

Крыніцы
-------

1. ↑   Праверана 11 снежня 2023.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт горада
* Афіцыйны сайт бюро турызму горада
* Тэхнопаль горада
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з падобнымі імёнамі, гл. Аляхновіч і Мікалай Аляхновіч.

**Мікалай Мікалаевіч Аляхновіч** (14 студзеня 1953, в. Валішча, Пінскі раён, Брэсцкая вобласць — 6 чэрвеня 2022, Брэст) — беларускі лінгвіст, выкладчык, перакладчык, навуковец, паэт. Кандыдат філалагічных навук (1983), дацэнт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 14 студзеня 1953 года ў вёсцы Валішча Пінскага раёна. Скончыў філалагічны факультэт Брэсцкага дзяржаўнага педагагічнага інстытута ў 1974 годзе. Кандыдат філалагічных навук (1983), дацэнт. За час працы на факультэце працаваў намеснікам дэкана, дэканам філалагічнага факультэта, у 1993—1995 гадах працаваў на кафедры ўсходнеславянскай і балтыйскай філалогіі факультэта гуманітарных навук Будапешцкага ўніверсітэта імя Лоранда Этвеша (Венгрыя). З ліпеня 2013 года — дацэнт на кафедры беларускага мовазнаўства і дыялекталогіі БрДУ імя Пушкіна.

Сябра Саюза беларускіх пісьменнікаў.

Дзейнасць
---------

Займаўся навукова-даследчыцкай і літаратурнай дзейнасцю. Аўтар вершаваных зборнікаў «Жыццёвае веры прадзіва» (2006), «Святло дарогі» (2010), «Вясновы роздум» (Брэст, 2020), кнігі перакладаў «Такая тонкая размовы ніць» (2013).

Зноскі
------

1. ↑  Аляхновіч Мікола – Белліт  (бел.) (6 ліпеня 2023). Праверана 21 сакавіка 2024.

Спасылкі
--------

* Біяграфія Архівавана 22 кастрычніка 2021. на сайце Саюза беларускіх пісьменнікаў

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| CiNii: DA07075438 · ISNI: 000000011102927X · LCCN: no89012505 · NTA: 128360658 · NUKAT: n96032684 · VIAF: 161237458 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ламан.
**Мікалай Апанасавіч Ламан** (н. 1 студзеня 1941, вёска Загор’е, Карэліцкі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне эксперыментальнай батанікі. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2003; чл.-кар. З 1996), доктар біялагічных навук (1993), прафесар (2000). Ганаровы доктар Гродзенскага дзяржаўнага аграрнага ўніверсітэта (2008).

Біяграфія
---------

Скончыў Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут (1963). З 1968 г. у АН БССР. У 1974—1978 гг. вучоны сакратар Аддзялення біялагічных навук, з 1979 г. загадчык лабараторыі, з 1998 г. намеснік дырэктара па навуковай рабоце, у 2000—2010 гг. дырэктар Інстытута эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Член Беларускага батанічнага таварыства.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Асноўныя працы па прадукцыйных працэсах раслін, даследаванні морфафізіялагічных заканамернасцяў фармавання і функцыянавання высокапрадуктыўных і ўстойлівых аграцэнозаў сельскагаспадарчых культур, эколага-фізіялагічных асноў павышэння іх прадуктыўнасці. Сфармаваў канцэпцыю біялагічнай патэнцыялу прадуктыўнасці як новы метадалагічны прыём аналізу заканамернасцяў фармавання аграфітацэнозаў, пазнання асаблівасцяў ўзаемасувязі і інтэграцыі асобных функцыянальных сістэм расліны ў прадукцыйным працэсе. Вылучыў гіпотэзу аб тым, што галоўным фактарам перарывістасці ў эвалюцыі біёты планеты Зямля з’яўляюцца перыядычныя змены рэжыму сонечнай радыяцыі ля яе паверхні.

Спасылкі
--------

* ЛАМАН Мікалай Апанасавіч // Нацыянальная акадэмія навук Беларусі
* Мікалай Апанасавіч Ламан у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)



1. ↑  Старонка Таварыства
**Медано́сныя раслі́ны**, або **меданосы** — кветкавыя расліны, з якіх у перыяд цвіцення пчолы збіраюць нектар і кветкавы пылок; кармавая база пчалярства. Найбольш каштоўныя меданосныя расліны даюць шмат нектару і пылку, даступных для пчол, маюць вялікую колькасць кветак, доўгі перыяд цвіцення, найбольш пашыраны.

Класіфікацыя
------------

Класіфікуюцца па часе цвіцення — веснавыя, летнія, асеннія), форме росту (дрэвавыя, кустовыя, кусцікавыя, травяністыя;

* характары выкарыстання пчоламі — нектараносы, пылканосы, нектарапылканосы;
* пераважных месцах росту — лясныя, лугавыя, палявыя, садовыя і інш.;
* гаспадарчай прыналежнасці — зернебабовыя, кармавыя, крупяныя, пладовыя, спецыяльныя меданосы і інш.;
* нектарапрадукцыйнасці.

Большасць меданосных раслін — нектарапылканосы.

Беларусь
--------

На Беларусі меданосныя расліны характарызуюцца разнастайнасцю (каля 600 відаў) і нераўнамерным размеркаваннем. З культурных меданосных раслін найбольш каштоўныя: грэчка, канюшына, сырадэля, баркун, рутвіца, сланечнік, агурок, пладовыя, ягадныя культуры; з лясных і паркавых дрэў і кустоў — ліпа, клён, вярба, крушына, рабіна, бружмель, маліна, каліна, верас; з дзікарослых траў — іван-чай, расходнік, чабор, шалфей, чальчак, дзьмухавец, мята і інш.

Літаратура
----------

* Меданосныя расліны // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Меданосныя расліны

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 132546302 · NDL: 00567733 · NKC: ph184830 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дыскас (значэнні).
Сярэбраны дыскас, Пскоў, XVI стагоддзе
**Ды́скас** (грэч. δίσκος, «круглая талерка») — у Праваслаўнай царкве адна з літургічных пасудзін. Уяўляе сабой талерку на ножцы з выявай сцэн з Новага Запавету, часцей за ўсё — немаўля Ісуса Хрыста. Аналагічны сподак у каталіцтве называецца патэна. Галоўнае адрозненне ўсходняга дыскаса ад заходняй патэны — наяўнасць у дыскаса масіўнага падножжа.

Выкарыстоўваецца падчас Літургіі. Паводле літургічных тлумачэнняў дыскас сімвалізуе Віфліемскія яслі, а таксама труну, у якой было пахавана цела Ісуса Хрыста.

На яго ў час літургіі кладуцца асаблівым чынам выразаная на Праскамідыі з прасфоры сярэдняя яе частка з пячаткай наверсе. Гэты чатырохвугольны кубападобны кавалак прасфоры, надрэзаны з ніжняга боку крыжападобна да самай пячаткі, завецца ягнём — асвячоны хлеб, падрыхтаваны для наступнага ператварэння яго, паводле хрысціянскага веравучэння, у Цела Хрыстова, што адбываецца на тым жа дыскасе.

Пры перанясенні дыскас звычайна трымаюць не за ножку (як пацір), а за краі.

Гл. таксама
-----------

* Патэна — каталіцкі аналаг.

Літаратура
----------

* Дискос // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Настольная книга священнослужителя. — М.: Издательский Совет РПЦ. Архівавана 14 лістапада 2016.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дыскас

| ⛭Літургія ў Праваслаўнай царкве |
| --- |
| Чын літургіі | 
* Літургія Іаана Залатавуста
* Літургія Васіля Вялікага
* Літургія папярэднеасвячоных дароў
* Літургія апостала Якава

 |  |
| Часткі літургіі | 
* Праскамідыя
* Літургія агалошаных
* Літургія верных

 |
| Начынне | 
* Кап’ё
* Дзіскас
* Пацір
* Звяздзіца
* Антымінс
* Ілітон
* Лжыца
* Пакраўцы
* Губка грэцкая

 |
| Рэчывы для літургіі | 
* Просвіра
* Віно
* Вада

 |
**Lepidoderma** — род слізевікоў сямейства *Didymiaceae*.

Апісанне
--------

*Lepidoderma tigrinum*
Пладовыя целы сядзячыя ці сцяблінкавыя спаракарпы або плазмодыякарпы. Пастаянна прысутны гіпаталус тонкі таўшчыні мембраны. Перыдый складаецца з аднаго або двух мембранападобных тонкіх або храстковых слаёў, якія пакрытыя слоем крышталяў вапны, якія альбо ўтвараюць скарынку, альбо маюць форму зоркі, лускі ці сферы. Перыдый адкрываецца толькі нераўнамерна. Калумелы або псеўдакалумелы звычайна адсутнічаюць.

Проста разгалінаваны і крыжавана звязаны капіліцый не ўтрымлівае кальцый, тонкі і злёгку выгнуты, за выключэннем *Lepidoderma granuliferum*. У праходным святле споры ад чорна-карычневых да чорных і ад карычневых да цёмна-карычневых. Паверхня ад грубай да дробна калючай.

Віды
----

* Lepidoderma aggregatum
* Lepidoderma carestianum
* Lepidoderma crassipes
* Lepidoderma crustaceum
* Lepidoderma didermoides
* Lepidoderma granuliferum
* Lepidoderma stipitatum
* Lepidoderma takahashii
* Lepidoderma tigrinum

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · Mycobank · WoRMS |