**Шарль-Луі-Эцьен Нюітэр** (фр.: Charles-Louis-Étienne Nuitter, сапраўднае прозвішча *«Truinet»*; 24 красавіка 1828, Парыж, Францыя — 23 лютага 1899, Парыж, Францыя) — французскі лібрэтыст, перакладчык, пісьменнік і бібліятэкар.

Лібрэтыст і перакладчык
-----------------------

Нюітэр вывучаў права і меў практыку ў Парыжы з 1849 года. Быў заўзятым тэатралам і ў 1850-х гадах пачаў пісаць лібрэта, пераважна для вадэвіляў, пазней для опер камік, опер буф, аперэт і балетаў. Мяркуецца, што ён напісаў і стварыў у сааўтарстве каля 500 тэатральных твораў, у тым ліку лібрэта для некалькіх твораў Ж. Афенбаха, сцэнарыя балета Леа Дэліба «Капелія» (Нюітэр хацеў, каб твор называўся *«Нюрнбергская лялька»*) і твораў Ф. Эрвэ, Э. Гіро, Э. Лало, Ш. Лекок і інш. з якіх было пастаўлена каля 100. 

Шарль Нюітэр дапамагаў перакладаць оперы Р. Вагнера на французскую мову («Тангейзер» (1861), «Рыенцы» (1869), «Лоэнгрын» (1870) і «Лятучы галандзец» (1872). Сярод іншых перакладаў — «Капулеці і Мантэкі», «Аберон», «Абу Гасан», «Чароўная флейта», оперы Дж. Вердзі «Макбет», «Аіда», «Сіла лёсу» і «Сімон Боканегра». Р. Вагнер і Дж. Вердзі высока ацанілі якасць перакладаў, і Шарль таксама дапамог Вердзі ў пераглядзе оперы «Дон Карлас» ў 1882—1883 гадах. Пераклад Нюітэра «Ранішняя і вячэрняя малітва» (фр.: La Prière du matin et du soir) Эміліа дэ Кавальеры (1600) рэгулярна выконваўся на канцэртах у кансерваторыі на працягу 1870-1880-х гадоў і пазней.

Архівіст
--------

Трапіўшы ў архіў Парыжскай оперы  (англ.) (бел. ў 1863 годзе, Нюітэр стаў афіцыйным архіварыусам праз тры гады і скончыў юрыдычную кар’еру (ён даваў юрыдычныя кансультацыі Ж. Афенбаху ў спрэчцы з мэнэджэрам Тэатра Буф-Парызьен перад прэм’ерай оперы «Прыгожая Алена» (фр.: La belle Hélène) у 1864 годзе).

Яго архіўная праца была надзвычай важнай для каталагізацыі існай бібліятэкі, выратавання дакументаў ад знішчэння і набыцця дакументаў з аўтографамі і часопісаў (часам за ўласныя сродкі) для калекцыі. Набыткі Нюітэра ўключалі важную калекцыю тэатральных кніг Джозэфа дэ Філіпі і каля 900 оперных лібрэта былога дырэктара тэатра Нестора Рокплана. Яго ўплыў на пашырэнне архіва быў уражлівым. У 1861 годзе было 350 тамоў; да канца 1862 года іх стала 1076, а ў 1882 годзе калекцыя павялічылася да 7 807 тамоў. Ён гарантаваў, што іх важнасць была ўлічана пры адкрыцці оперы Гарнье ў 1875 годзе.

Выбраныя сцэнічныя творы Нюітэра (часта ў супрацоўніцтве)
---------------------------------------------------------

* *Сіньёр Фагота  (англ.) (бел.* (1863, Ж. Афенбах)
* *Балбатуны  (англ.) (бел.* (1862—1863, Ж. Афенбах)
* *Рэйнскія феі  (англ.) (бел.* (1864, Ж. Афенбах)
* *Une fantasia* (1865, Ф. Эрве)
* *Ручай* (1866, Л. Дэліб і Л. Мінкус — балет)
* *Vert-Vert* (1869, Ж. Афенбах)
* *Капелія* (1870, Л. Дэліб — балет)
* *Boule de neige* (1871, Ж. Афенбах)
* *Уітынгтан  (англ.) (бел.* (1874, Ж. Афенбах)
* *Мэтр Пераніла  (англ.) (бел.* (1878, Ж. Афенбах)
* *Le coeur et la main* (1882, Ш. Лекок)
* *Hellé* (1896, А. Дзювернуа)

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Archivio Storico Ricordi — 1808. Праверана 3 снежня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3621644'></a>
2. 1 2  Charles Louis Étienne dit NUITTER Truinet // Annuaire prosopographique : la France savante Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55740543'></a>
3. 1 2  Cooper J: Nuitter, Charles-Louis-Étienne. In *New Grove Dictionary of Opera*. Macmillan, London and New York, 1997.
4. 1 2  Gressel V. *Charles Nuitter : des scènes parisiennes à la bibliothèque de l’Opéra.* Website of enssibs (Ecole Nationale Supérieure des Sciences de l’Information et des Bibliothèques), accessed 28 October 2008.
5. ↑  Budden J.: *Verdi*. J M Dent & Sons, London, 1985.
6. ↑  Holoman, D. Kern: *The Société des Concerts du Conservatoire 1828—1967.* University of California Press, 2004.
7. ↑  Harding J. *Jacques Offenbach*. John Calder, London, 1980.
8. ↑  List compiled from Harding, and Cooper, *Op. cit.*
9. ↑  *The New York Times* review, May 17, 1896

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Шарль Нюітэр
* Працы Charles Nuitter ў праекце «Гутэнберг»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Broadway Database · Internet Movie Database · International Music Score Library Project · MusicBrainz · Project Gutenberg |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 2049435 · BNE: XX1653053 · BNF: 119179514 · GND: 117071099 · ICCU: CFIV225561 · ISNI: 0000 0001 2133 4067, 0000 0004 5463 0008 · LCCN: n81075572 · NKC: jn20000604223 · NTA: 074812807 · NUKAT: n2010101435 · PTBNP: 44816 · SUDOC: 027050750 · VIAF: 54152126 |

 |