recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Канстанты́наў** (польск.: Konstantynów) — вёска ў Польшчы, на рацэ Чыжоўцы. Цэнтр вясковай гміны Канстантынаў Бяльскага павета Люблінскага ваяводства. Насельніцтва на 2011 год — 1519 чалавек. Знаходзіцца за 20 км на поўнач ад Бялы Падляскай, на скрыжаванні аўтамабільных дарог 698 і 811.

Гісторыя
--------

### Паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Каралеўствам Польскім

Першы пісьмовы ўспамін пра Канстантынаў (пад назвай **Казярады**) датуецца 1452 годам. У XV ст. тут існавала драўляная царква. У розны час вёска знаходзілася ў валоданні Багавіцінавічаў, Шуйскіх, Сержпутоўскіх.

У 1569 годзе згодна з умовамі Люблінскай уніі Казярады перайшлі да Каралеўства Польскага. У 1616 годзе вёска стала ўладаннем Варшыцкіх. У 1729 годзе новы ўладальнік Караль Юзаф Сядльніцкі змяніў назву Казярадаў на Канстантынаў (у гонар жонкі Канстанцыі з Браніцкіх) і надаў паселішчу статус мястэчка. На 1775 год тут было 189 будынкаў.

### Пад уладай Расійскай імперыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Канстантынаў апынуўся ў складзе Аўстрыі, з 1809 года — у складзе Расійскай імперыі. На 1827 год у месце было 84 будынкі, на 1860 год — 69. У 1867 годзе ўтварыўся Канстантынаўскі павет Сядлецкай губерні з цэнтрам у Янаве.

У часы Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе Канстантынаў занялі войскі Германскай імперыі.

### Найноўшы час

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам 1921 года Канстантынаў апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Канстантынаўскім павеце Люблінскага ваяводства.

У Другую сусветную вайну з верасня 1939 да жніўня 1944 года Канстантынаў знаходзіўся пад акупацыяй Трэцяга Рэйха.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**: 1827 год — 818 чал.; 1860 год — 830 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 1519 чал.

Славутасці
----------

* Касцёл Святой Альжбеты (1907—1909)
* Могілкі: каталіцкія, праваслаўныя
* Царква Покрыва Багародзіцы (1833)
* Сядзіба Сядльніцкіх (XVIII—XIX стагоддзі)

### Страчаная спадчына

* Могілкі іўдзейскія

Галерэя
-------

* Славутасці Канстантынава
* ПалацПалац
* Былая царкваБылая царква
* Касцёл Святой АльжбетыКасцёл Святой Альжбеты
* Старая драўляная забудоваСтарая драўляная забудова

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 236-2010 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Рэспублікі Польшча на беларускую мову». Гл. польска-беларускую практычную транскрыпцыю.
2. ↑  Rzążewski A. Konstantynów // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom IV: Kęs — Kutno (польск.). — Warszawa, 1883. S. 361.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Канстантынаў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 274218197 |
**Крыж Свабоды** (эст.: Vabadusrist) — дзяржаўная ўзнагарода Эстонскай рэспублікі. Заснаваны 24 лютага 1919 года для ўзнагароджання тых, хто праславіўся ў Вызваленчай вайне, у трох класах, па тры ступені ў кожным класе. I клас (крыжы з белай эмаллю) прызначаўся для ўзнагароджання за ваенныя заслугі. II клас (крыжы з чорнай эмаллю) — за вайсковую доблесць. III клас (крыжы з сіняй эмаллю) — за грамадзянскія заслугі.

Крыж Свабоды Эстоніі аформіў мастак Мікалай Трыйк. Прыкладамі — па меркаванні геральдыста Ханеса Валтэра — паслужылі Крыж Свабоды Фінляндыі (рука з мячом, намаляваная таксама на гербе Карэліі) і крыж вялікіх магістраў Тэўтонскага ордэна (крыж «потэнт» з падоўжанай вертыкальнай лініяй). Як колеры крыжоў, так і колеры стужак (у кожнага класа розная расфарбоўка) былі вытрыманы ў колерах эстонскага нацыянальнага сцяга.

З 19 чэрвеня 1925 года ўзнагароджанне Крыжом Свабоды не праводзіцца.

Крыж Свабоды з'яўляецца галоўным элементам афармлення помніка Перамогі ў Вызваленчай вайне ў Таліне.

Знакі ордэна
------------


| 1-я ступень | 2-я ступень | 3-я ступень |
| --- | --- | --- |
| I-ы клас |
|  |  |  |
| II-гі клас |
|  |  |  |
| III-ці клас |
|  |  |  |

Галерэя
-------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Крыж Свабоды на Вікісховішчы |

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Walter, Hannes*. Eesti teenetemärgid. Estonian orders and decorations. — Tallinn: Miniplast Pluss, 1998. — 396 lk. — ISBN 9985-9001-7-0.  (эст.) (англ.)

Спасылкі
--------

* Дзяржаўныя ўзнагароды Эстоніі
* Дзяржаўныя ўзнагароды Эстоніі  (эст.)

| ⛭Узнагароды Эстоніі |
| --- |
| Дзяржаўныя | 
* Крыж Свабоды
* Ордэн Дзяржаўнага герба
* Ордэн Крыжа зямлі святой Марыі
* Ордэн Белай зоркі
* Ордэн Арлінага крыжа
* Ордэн Чырвонага крыжа

 |  |
| Саюза абароны | 
* Белы крыж
* Медаль заслуг

 |
| Царкоўныя | 
* Ордэн епіскапа Платона

 |
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Пясчанае.
**Пясчанае** — археалагічны помнік: стаянка культуры лінгбі на паўднёвым беразе воз. Пясчанае, каля в. Адрыжын (Іванаўскі раён, Брэсцкая вобласць). Размешчана на схіле пясчаных нагоркаў вышынёй да 3—6 м, месцамі апускаеццаа пад ваду. Помнік датуецца XI—VI стст. да н.э.

Найбольшая канцэнтрацыя знаходак ва ўсходняй паніжанай частцы помніка, каля трыангуляцыйнага знака і выхадаў мелу і крамянёвых адкладаў. Выяўлена ў 1920-я гадах, у 1927 годзе даследаваў польскі археолаг М. Руксеруўна[pl], у 1970 годзе — У. Ф. Ісаенка. Сярод 900 апрацаваных крамянёў 50 прылад працы: разцы (бакавыя, вуглавыя, клінападобныя, сярэдзінныя), наканечнікі стрэл (тыпу лінгбі, арэнсбургскія, свідэрскія, гамбургскага тыпу), доўгія і кароткія скрабкі; 60 пласцін і іншае. Крамянёвы матэрыял часткова падобны да знаходак на стаянцы Опаль. 

На тэрасе паўночнага берага воз. Пясчанае каля в. Уласаўцы ў 1970 годзе У. Ф. Ісаенка сабраў каля 100 апрацаваных крамянёў.

Літаратура
----------

* Sulgostowska, Z. Prahistoria międzyrzecza Wisły, Niemna i Dniestru u schyłku plejstocenu / Zofia Sulgostowska. — Warszawa: PMA, Państ. Wydaw. Naukowe, 1989. — 254, [1] s. [1] k. tabl.: fot. mapy, rys. wykr. err. — ISBN 83-01-08839-7.
* Ісаенка, У. Ф. Пясчанае / У. Ф. Ісаенка // Археалогія і нумізматыка Беларусі: энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 523. — ISBN 5-85700-077-7.
* Ісаенка, У. Ф. Пясчанае / У. Ф. Ісаенка // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: У 2 т. / [складальнік Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 2: Л — Я. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2011. — 464 с.: іл. — С. 238. — ISBN 978-985-11-0549-2.
**Генрых Восіпавіч Графціа** (14 (26).12.1869, Дзвінск, цяпер Даўгаўпілс — 30 красавіка 1949, Ленінград) — савецкі вучоны-энергетык і інжынер, адзін з піянераў расійскага гідраэнергабудаўніцтва, акадэмік АН СССР (1932).

Біяграфія
---------

Скончыў Наварасійскі ўніверсітэт у Адэсе (1892) і Пецярбургскі інстытут інжынерных шляхоў зносін (1896). У 1900—1917 гадах праектаваў і будаваў чыгунку, прымаў удзел у праектаванні і будаўніцтве трамвая ў Пецярбургу, склаў праекты электрыфікацыі чыгункі Крыма і Закаўказзя, а таксама ГЭС на рэках Вуокса (каля 1905 г.), Волхаве (1910-11) і інш. З 1907 года выкладаў у Пецярбургскім (Ленінградскім) электратэхнічным інстытуце (з 1921 прафесар). Шырокія інжынерныя веды і велізарная энергія Графціа знайшлі шырокае прымяненне ў гады савецкай улады. Графціа быў членам камісіі па распрацоўцы плана ГОЭЛРО і непасрэдна кіраваў секцыяй па электрыфікацыі Каўказскага раёна і секцыяй транспарту. У 1918-20 гадах памочнік галоўнага інжынера, у 1921-27 гадах галоўны інжынер будаўніцтва Волхаўскай ГЭС, затым узначальваў будаўніцтва Ніжнесвірскай ГЭС. У 1938-45 гадах галоўны інспектар па будаўніцтве гідраэлектрастанцый міністэрства электрастанцый СССР. У час Вялікай Айчыннай вайны праводзіў вялікую працу па развіцці гідраэнергетыкі адноўленых раёнаў краіны. Інжынерную і арганізацыйную дзейнасць па ўзвядзенню гідраэлектрастанцый Графціа спалучаў з навукова-даследчай. Узнагароджаны ордэнам Леніна і ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга.

Зноскі
------

1. ↑  Графтио Генрих Осипович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 27 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. ↑  Графтио Генрих Осипович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 142333883 · ISNI: 0000 0000 8373 8270 · LCCN: nb2002052657 · NKC: xx0088177 · NUKAT: n2009131411 · VIAF: 58151776753118010052 |

 |
**Та Прохм** (кхмер.: តាព្រហ្ម [taː prum], «продак Брахмы») — храм у Ангкоры, пабудаваны Джаяварманам VII у гонар сваёй маці, якую ён атаясамляў з Праджняпарамітай (маці ўсіх багоў і багіняй «абсалютнай Мудрасці»). Займае плошчу 180 акраў. Асвечаны быў асабіста Джаяварманам VII у 1186 годзе.

Танцоўшчыца пазіруе турыстам у Та Прохм
Экзатычныя разваліны ў джунглях
З надпісу, які захоўваецца ў Бюро кансервацыі помнікаў Ангкора: «На тэрыторыі храма пражывала 12 640 чалавек, у ім служыла 18 вярхоўных жрацоў, 2 740 святароў, 2 232 прыслужнікаў і 615 танцоўшчыц.
Храму падпарадкоўвалася 3 140 вёсак (пхум), з насельніцтвам у 79 365 чалавек і 102 бальніцы».

Храм быў наўмысна пакінуты на літасць джунгляў.

Паводле Ф. Штэрна, храмавы комплекс складаўся з 39 прасатаў, 566 каменных і 288 цагляных збудаванняў, на якіх змяшчалася 260 статуй багоў, апроч статуй маці Джаявармана.

Пасля здымак у храме сцэн фантастычнага баявіка «Лара Крофт: Раскрадальніца грабніц» камбаджыйцы сталі называць Тая Прум храмам Анджэліны Джалі.

Зноскі
------

1. ↑  Камбаджыйцы пераназвалі храм у гонар Анджэліны Джалі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Та Прохм
**Грэта Кнутсан** (швед. Greta Knutson-Tzara; 10 лістапада 1899 — 6 сакавіка 1983) — шведская мастачка, пісьменніца і паэтэса.

Біяграфія
---------

Грэта Кнутсан нарадзілася ў Стакгольме ў 1899 годзе. Яна была другім дзіцем Кнута і Сігнэ Андэрсан. Хоць яна паходзіла з багатай, культурнай сям’і і валодала некалькімі мовамі (шведскай, францускай і нямецкай), бацька не дазволіў ёй займацца лінгвістыкай, і тады яна навучылася жывапісу ў Kungliga Konsthögskolan і некаторы час наведвала Каралеўскую акадэмію свабодных мастацтваў. У 1920 годзе Грэта адправілася ў Парыж і год вучылася жывапісу ў французскага мастака і педагога Андрэ Лота. Яна так і засталася жыць у Парыжы, толькі зрэдку вяртаючыся ў Швецыю.

У 1923 ці 1924 годзе яна сустрэла Трыстана Тцара, 8 жнiўня 1925 гады выйшла за яго замуж, ў 1927 годзе ў іх нарадзіўся сын Крыстоф Тцара. Маючы багатую спадчыну, Грэта пабудавала дом на Манмартры. У гэтым доме збіраліся французскія мастакі, якія працавалі ў жанры сюррэалізму. Грэта, аднак, спачатку прытрымлівалася свайго стылю жывапісу. Яна пісала алеем, на яе большы ўплыў аказаў мадэрнізм, пост-кубізм і абстракцыянізм, а да сюррэалізму прыйшла ў 1930-х гадах. У 1928 годзе адбылася выстава яе карцін у Стакгольме.

У 1937 годзе Грэта і Трыстан разышліся, хоць афіцыйна шлюб быў скасаваны толькі ў 1942 годзе. З пачаткам Другой Сусветнай вайны Грэта пакінула Парыж і з’ехала на поўдзень Францыі, дзе ўступіла ў Французскі супраціў. Тут у Грэты быў працяглы раман з паэтам і ўдзельнікам французскага Супраціву Рэнэ Шарам. Грэта адышла ад сюррэалізму, зацікавіўшыся фенаменалогіяй, асабліва ідэямі філосафаў Эдмунда Гусерля і Марціна Хайдэгера. У яе карцінах пераважаюць класічныя тэмы — нацюрморты, інтэр’еры і партрэты.

Грэта Кнутсан праявіла сябе і як пісьменніца па мастацтвазнаўстве — яе артыкулы публікаваліся ў шведскім часопісе Konstrevy. Яна пісала таксама аповесці і вершы ў прозе. Разам з Гунарам Экелёфам яна перакладала шведскую літаратуру на французскую мову, і французскую літаратуру на шведскую мову.

У 1980 годзе адбылася апошняя выстава яе карцін у Thielska galleriet (Стакгольм). Тады ж яе лірыка была апублікаваная на нямецкай мове ў зборніку Bestien.

Апошнія гады мастачка пражыла ў Парыжы ў адзіноце. У 1983 годзе яна скончыла жыццё самагубствам.

Зноскі
------

1. 1 2  Greta Knutson — 2008.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18558540'></a>
2. ↑  Greta Knutson-Tzara // Nationalencyklopedin — 1999. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1165538'></a>
3. 1 2  пасведчанне аб смерці<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q708653'></a>
4. ↑  Greta Knutson // KulturNav — 2015. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323063'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a>
5. ↑  artist list of the National Museum of Sweden — 2016. Праверана 26 лютага 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22681075'></a>
Выкарыстанне грэчаскага агню. Мініяцюра Мадрыдскага спісу «Хронікі» Іаана Скіліцы.
**Грэчаскі агонь** (ці **вадкі агонь**, грэч. ὑγρός πῦρ) — гаручая сумесь, якая ўжывалася ў ваенных мэтах у часы Сярэднявечча. Упершыню была ўжыта візантыйцамі ў марскіх бітвах. Дакладны састаў грэчаскага агню невядомы.

Вынаходнікам вадкага агню, які выратаваў Канстанцінопаль ад арабаў у 678 г. і ад русі ў 941 г. лічыцца Калінік. Дакладны склад і сродкі ўжывання дагэтуль не ясныя, да таго ж паняцце «грэчаскі агонь» пазначае розныя тыпы зброі. Хоць некаторыя даследчыкі аддаюць перавагу зваць грэчаскім агнём выбуханебяспечную сумесь, змешаную з салетрай, найбольш верагоднымі складовымі элементамі яе была нафта (якая здабывалася ва ўсходніх раёнах Азоўскага мора (Тмутаракань, Зіхія) ці на ўсходзе Арменіі, як пра гэта гаворыць Канстанцін Барвянародны), змяшаная са смалою і серай, якая затым награвалася і распырсквалася пры дапамозе помпы (siphon) праз бронзавую трубу (strepton). Пасудзіна з вадкасцю або падпальвалася на выйсці з трубы, або агністыя стрэлы выкідваліся ўслед за вадкасцю. Візантыйцы пільна ахоўвалі сакрэт вырабу і выкарыстання агню; так балгары, захапіўшы вялікая колькасць сумесі і агнямётных прылад, так і не змаглі скарыстацца імі.

Грэчаскі агонь часта ўжываўся падчас бітваў, напрыклад, падчас марской бітвы пры Сулаеме ў 677, а таксама выкарыстоўваўся ў аблогавых прыладах. Арабскі гісторык Ібн ал-Атхір апісвае жудаснае ўражанне, якое пакінулі візантыйскія прылады падчас нападу на Двін у 927 г. Згубы арабы змаглі пазбегнуць толькі дзякуючы таму, што быў забіты візантыйскі артылерыст. Рэшткі сярэднявечнай майстэрні, у якой вырабляліся «гранаты» з грэчаскім агнём, былі адкрыты ў Хама-Епіфаніі.

Зноскі
------

1. ↑  Paszthory E. // Antike Welt 17.2 [1986] 27-37.
2. ↑  De adm. imp. 53.483-511
3. ↑  De adm. imp. 13.73—103
4. ↑  Theoph. 499.13-14
5. ↑  Vasiliev 1935/2.2: 150
6. ↑  Pentz P. // Antiquity 62, nos. 234 (1988) 89-93.

Літаратура
----------

* Oxford Dictionary of Byzantium, 3 vols (ed. A. Kazhdan. Oxford University Press, 1996).
	+ Haldon J.F. Byrne M. A Possible Solution to the Problem of Greek Fire // BZ 70 (1977) 91-99.
	+ Partington J.R. A History of Greek Fire and Gunpowder. Cambridge, 1960: 1-41.
	+ Vasojević A. & N. Naphtha // Philologus 128 (1984) 208-29.
	+ Korres Th.K. Hygron pyr. Thessalonike, 1985.
**Орачы** (саманазвы *орочисэл*, *нани*) — народ, карэнныя насельнікі паўднёвага ўсходу Сібіры.

Рассяленне
----------

Жывуць дысперсна ў Хабараўскім крае Расіі, пераважна ўздоўж рэк Тумнін і Амур. Асобныя прадстаўнікі - у Магаданскай вобласці, Сахалінскай вобласці, Прыморскім крае. Агульная колькасць у Расіі - 596 чал. (2010 г.).

Паходжанне
----------

Мяркуецца, што продкамі орачаў было абарыгеннае насельніцтва перадгор'яў Сіхатэ-Алінь, якое пазней змяшалася з амурскімі народамі і часткова з эвенкамі.

Традыцыйная культура
--------------------

Асноўныя гаспадарчыя заняткі - лоў рыбы і паляванне на лясных і марскіх звяроў. Рыбу, пераважна ласося, лавілі сеткамі, невадамі, вудамі, ставілі на рэках перагародкі і пасткі. Запасы вяленай рыбы рабіліся на год. Палявалі на капытных, мядзведзя, футравых звяроў, пры гэтым карысталіся самастрэламі, пасткамі, увесну білі астрогай. Паўночныя орачы, якія палявалі на ластаногіх, ужывалі дзіды з доўгімі (да 15 м.) тронкамі. Перамяшчаліся на рознага тыпу лодках, у тым ліку парусных, самацяглых нартах, у якія маглі ўпрагаць паляўнічых сабак.

Орачы вялі аселы вобраз жыцця, некаторыя з іх паселішчаў існавалі сотні гадоў. Будавалі зрубныя паўзямлянкі з дахамі на два пахілы. Спалі на нарах. Меліся зрубныя гаспадарчыя пабудовы, часцяком на палях. Улетку на месцах палявання і лову рыбы майстравалі часовыя хаціны з драўляных плах, жэрдак, кары.

У орачаў меўся родавы падзел грамадства. Аднак у адным паселішчы месціліся прадстаўнікі розных родаў. Міжродавыя сувязі адыгрывалі важную ролю пры заключэнні шлюбаў або ў судовых справах. Галоўнай сацыяльнай адзінкай была малая нуклеарная сям'я з невялікай колькасцю дзяцей. Палігамныя шлюбы рэдкія. У гаспадарчым жыцці існаваў строгі падзел працы паміж паламі. Лоў рыбы і паляванне, а таксама вытворчасць неабходных для іх прылад, лічыліся заняткамі мужчын. Жанчыны клапаціліся пра гаспадарку, апрацоўвалі скуры, шылі вопратку.

Традыцыйная вопратка - *покто* (халаты з зашпількай на правым боку), *энгэрэгдэ* (мужчынскія паляўнічыя скураныя халаты), *эруэ* (зімовае сабачае футра). Жаночае адзенне ўпрыгожвалася яркім арнаментам, нагруднікамі, пацеркамі. Шаманы насілі спадніцу са скуры нерпы.

Орачы маюць багатую фальклорную спадчыну - казкі, легенды, паданні, загадкі, песні. Распаўсюджаныя музычныя інструменты - флейты і прымітыўныя скрыпкі. Вылучаліся развітыя арнаментальнае мастацтва, разьбярства па дрэве, скуры, бяросце.

Мова
----

Родная мова орачаў адносіцца да амурскай падгрупы тунгуса-маньчжурскіх моў. Непісьменная. Гутарковая мова хутка губляецца.

Рэлігія
-------

Вернікі належаць да праваслаўнай царквы. Захаваліся анімістычныя культы. У мінулым славіліся орачскія шаманы.

Зноскі
------

1. ↑  Смоляк А. В. Орочи. // Народы России: Энциклопедия. / Главный редактор В. А. Тишков. - М.: Большая Российская Энциклопедия, 1994. C. 260

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Новы |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 15879601v · GND: 4102131-9 · LCCN: sh85095734 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Орадзеж.
**Орадзеж** (руск.: О́редеж) — пасёлак у Лужскім раёне Ленінградскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Орадзежскага сельскага паселішча. Утвораны пры аднайменнай чыгуначнай станцыі падчас будаўніцтва Маскоўска-Віндава-Рыбінскай чыгункі ў 1897—1898 гадах. Пасёлак размешчаны ва ўсходняй частцы раёна на аўтадарозе Р41 (41А-004), за 32 км ад горада Луга.

У пасёлку знаходзіцца аднайменная чыгуначная станцыя Санкт-Пецярбург — Віцебскага рэгіёна Акцябрскай чыгункі.

На поўнач ад пасёлка знаходзіцца возера Хвойлава і возера Антонава.

Зноскі
------
**О́пціна** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дрыса, за 32 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны, каля вёскі Забор′е.

Плошча паверхні 0,65 км². Даўжыня 1,56 км, найбольшая шырыня 0,61 км, даўжыня берагавой лініі 5,48 км. Найбольшая глыбіня возера 6,1 м, сярэдняя 3,8 м. Аб'ём вады 2,46 млн м³. Плошча вадазбору 10,1 км².  

Катлавіна Опціна лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны стромкія, вышынёй 8—15 м. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі пясчаныя, вышынёй 0,3—0,4 м, на ўсходзе возера зліваюцца са схіламі катлавіны. На возеры 7 астравоў агульнай плошчай 0,03 км². Дно возера ўздоўж берагоў пясчанае, у астатняй частцы выслана сапрапелем.  
Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Упадаюць ручаі і выцякае ручай у возера Валоба. Надводная расліннасць распаўсюджваецца да глыбіні 2—2,8 м і на адлегласці да 20 м ад берага.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, акунь, плотка, краснапёрка, гусцяра, лінь, мянтуз і іншыя рыбы.

Літаратура
----------

* *Ляшковіч Л. Я.* Опціна // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Т. 4. — 599 с. — 10 000 экз.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11). — С. 443.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 13. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Опціна Архівавана 20 жніўня 2013.

1. ↑  GeoNames — 2005. Праверана 9 ліпеня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>
**Лядоўнік звычайны** (*Boreus westwoodi*) — дробнае насякомае з сямейства Boreidae атраду скарпіёнавых мух.

Апісанне
--------

Дробныя насякомыя, даўжыня цела складае 2-7 мм, самкі буйней самцоў. Галава клювападобна выцягнутая, паверхня патыліцы ў абодвух палоў маршчыністая. Афарбоўка чорна-зялёная, бліскучая, ногі, «дзюба» і яйцаклад самак жоўта-бурыя. Не лятаюць, паколькі крылы у асобін абодвух палоў рэдукаваны, у самцоў маюцца выцягнутыя тонкія загнутыя зародкі недаразвітых крылаў, самкі зусім бяскрылыя. На другім брушным тэргіце самцоў маецца папярочны грэбень, на трэцім таксама развіты грэбень, які не мае латэральных лопасцяў. Вяршыня створак яйцаклада самак на адным узроўні з вяршыняй дзясятага тэргіта.

Арэал і месца пражывання
------------------------

Лядоўнік звычайны шырока распаўсюджаны на поўначы і ў сярэдняй паласе Еўропы, на Украіне сустракаецца ў Палессі (Жытомірская, Кіеўская і Чарнігаўская вобласці) і Карпатах. Насяляе ў мохавым покрыве узлескаў і лясных палян раўнінных і горных лясоў.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Дарослыя насякомыя актыўныя з позняй восені да ранняй вясны. У маразы хаваюцца ў мох, падчас адліг ўтвараюць скапленні на снезе. Летам надыходзіць дыяпауза. Дарослыя насякомыя харчуюцца маладым лісцем імхоў, лічынкі — іх рызоідамі і парэшткамі дробных беспазваночных. Гіграфілы. Размнажаюцца ў пачатку зімы, адкладаючы яйкі на паверхні глебы пад пластом моху (па адным—два ў адно месца). Лічынкі развіваюцца каля 9 месяцаў са снежня па жнівень, у верасні акукляюцца. Праз 4-8 тыдняў з кукалак выходзяць дарослыя насякомыя.

Ахова
-----

Лядоўнік звычайны занесены ў Чырвоную кнігу Украіны. Прыродаахоўны статус віду нявызначаны, яго колькасць і прычыны яе змены невядомыя. Для захавання віду неабходна даследаванне стану яго папуляцый і абарона месцаў яго пражывання шляхам стварэння заказнікаў. Як патэнцыяльна ўразлівы від звычайны ледничник занесены ў Чырвоную кнігу прыроды Ленінградскай вобласці.

Зноскі
------

1. ↑  Красная книга природы Ленинградской области. Том 3. Животные / отв. ред. Г. А. Носков. — СПб.: АНО НПО «Мир и семья», 2002. — С. 28. — 480 с.

Літаратура
----------

* Определитель насекомых европейской части СССР. Том 4. Часть 6. Большекрылые, верблюдки, сетчатокрылые, скорпионовые мухи, ручейники / под общ. ред. Г. С. Медведева  (руск.) (бел.. — (В серии: Определители по фауне СССР, издаваемые Зоологическим институтом АН СССР. Вып. 153). — Л.: Наука, 1987. — С. 100—101. — 200 с.
* Корнєєв В. О. Котенко А. Г. Льодовичник Вествуда *Boreus westwoodi* Hagen, 1866 // Червона книга України. Тваринний світ / за ред. І. А. Акімова. — Київ: Глобалконсалтинг, 2009. — С. 139. — 600 с. — ISBN 978-966-97059-0-7
* Єрмоленко В. М. Льодовичник Вествуда, льодовичник звичайний *Bareus westwoodi* Hagen, 1866 // Червона книга України. Тваринний світ / під заг. ред. М. М. Щербака. — Київ: Видавництво «Українська енциклопедія» імені М. П. Бажана, 1994. — 464 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · ITIS TSN · NCBI |
**Оптыка ландшафта** — вучэнне пра ўзаемадзеянне сонечнага выпраменьвання з геасістэмамі сушы. Яе існасць у тым, што па адбівальных характарыстыках фатаграфічных малюнкаў зямной паверхні ў розных спектрах даўжынь хваль можна судзіць пра тэрытарыяльнае размеркаванне розных уласцівасцяў ландшафтаў — шчыльнасці і структуры дрэвастояў, пра запасы вільгаці ў павярхоўным пласце глебы, пра ступень засалення глеб і т. д.

Гл. таксама
-----------

* Геафізіка ландшафта

Літаратура
----------

* *Дьяконов К. Н. Касимов Н. С. Тикунов В. С.* Современные методы географических исследований. — М.: МГУ, 1996.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Спаса-Праабражэнская царква.
**Спаса-Праабражэнская царква** — драўляны праваслаўны храм у горадзе Дзятлава Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца ў цэнтры горада на вул. Перамогі, 1.

Гісторыя
--------

Першы храм быў пабудаваны ў 1508 годзе заснавальнікам горада князем Канстанцінам Астрожскім. Падчас аднаго з пажараў храм згарэў, і на яго месцы ў пачатку XVIII стагоддзя быў пабудаваны новы драўляны храм у выглядзе карабля.

Архітэктура
-----------

Храм пабудаваны ў традыцыях народнага дойлідства. Вырашана прамавугольным, працяглым па падоўжнай восі зрубам з 5-граннай апсідай і нізкімі па абодва яе бакі рызніцамі. Накрыта 2-схільным бляшаным дахам з вальмамі над апсідай і косымі застрэшкамі над рызніцамі. Па цэнтры даху ўрэзаны 8-гранны барабан з цыбулепадобнай галоўкай у завяршэнні. Гарызантальна ашаляваныя сцены рытмічна расчлянёны аконнымі праёмамі з фігурнымі пераплётамі і брусамі-сцяжкамі ў прасценках. Па цокальнай і фрызавай частках сцены апяразаны вертыкальна дэкаратыўнай шалёўкай.

* 
* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  ХРАМ ПРЕОБРАЖЕНИЯ ГОСПОДНЯ Архівавана 21 снежня 2019.
2. ↑  Праабражэнская царква Архівавана 1 жніўня 2021.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Спаса-Праабражэнская царква (Дзятлава) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Спаса-Праабражэнская царква.
**Спаса-Праабражэнская царква** — праваслаўная царква ў Дзятлавічах (Лунінецкі раён). Стары храм, помнік драўлянага дойлідства, страчаны ў 1990 г. Цяпер на яго месцы стаіць новая цагляная царква.

Гісторыя
--------

Спаса-Праабражэнская царква ў пачатку XX ст.
Царква была пабудавана ў 1823 г. у в. Дзятлавічы (Лунінецкі раён) пры манастыры.
У 1960-я гады ад удару маланкі цэнтральны купал царквы загарэўся і зваліўся ўнутр храма. Царква пасля пажару не аднаўлялася. Страчана ў 1990-я гады. Званіца была разабрана перад будаўніцтвам на тым жа месцы новага храма з сілікатнай цэглы.

Архітэктура
-----------

Брама
Будынак адлюстроўвае сінтэз традыцый народнага дойлідства і асобных прыёмаў стыляў барока і класіцызму. Перабудоўвалася ў 1871 г. і 1896 г. Да квадратнага ў плане асноўнага аб'ёма, завершанага двух'ярусным васьмёрыкам на ветразях, прылягаюць прамавугольны бабінец з дзвюма прыбудовамі абапал яго і пяцігранны, падзелены дзвюма падоўжнымі сценкамі на тры апсіды алтарны зруб. Над бакавымі апсідамі і прыбудовамі бабінца — чацверыковыя вежачкі з барочнымі галоўкамі на глухіх васьмерыках. На галоўным фасадзе паміж вежамі — невялікі трохвугольны франтон, цэнтральны ўваход вылучаны дугападобным казырком. Сцены завершаныя аркатурным фрызам, вертыкальна ашаляваныя дошкамі з нашчыльнікамі, падзеленыя тонкім карнізным поясам на два ярусы.

Царква мела разьбяны 6-ярусны іканастас з 50 абразамі, рукапіснае евангелле XVI ст. (не зберагліся). Пад будынкам размешчана пахавальня (вышыня 2,5 м). На паўднёвым захадзе ад царквы знаходзіцца драўляная двух'ярусная званіца (васьмярык на чацверыку), накрытая шатровым дахам.

Зноскі
------

1. ↑  Спаса-Праабражэнская царква (Дзятлавічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, [1984—1988].

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Спаса-Праабражэнская царква (Дзятлавічы)
* Спаса-Праабражэнская царква (Дзятлавічы) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Спаса-Праабражэнская царква (Дзятлавічы) на сайце Radzima.org
* Спаса-Праабражэнская царква (Дзятлавічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Спаса-Праабражэнская царква (Дзятлавічы) на сайце «Архіварта»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Навагрудскі павет.
**Новагародскі павет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Новагародскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага ў XV—XVIII стст. Сталіца — Наваградак.

Ваеннае ліхалецце (сярэдзіна XVII ст.) прычыніла павету моцнае спусташэнне. Колькасць дымаў скарацілася на 38%.

Мяжа са Слонімскім паветам ішла па рацэ Моўчадзь, далей праставала да Пінскага павета паміж Сталавічамі, Палонкай, Уславічамі з аднаго боку і Бусяжам, Быценем і Слонімам з іншага.

У склад Новагародскага павета ўваходзілі тэрыторыі Новагародскага гродавага, Глускага і Клецкага старостваў (дзяржаўных воласцей), а таксама прылеглыя прыватнаўласніцкія маёнткі. Улучаў наступныя гарады і мястэчкі: Навагрудак, Нясвіж, Мір, Любча, Клецк, Цімкавічы, Карэлічы, Стоўбцы, Свержань, Мыш, Рубяжэвічы, Ляхавічы, Здзецел і інш.

Зноскі
------

1. ↑  ЭнцВКЛ, 2005
2. ↑  Morzy, J. Kryzys demograficzny na Litwie i Białorusi w II połowie XVII wieku / Józef Morzy. — Poznań: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, 1965. — 405 s. — Tabl. 22, 24. — (Prace Wydziału Filozoficzno-Historycznego - Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Historia 21).

Літаратура
----------

* *Насевіч В.* Новагародскі павет // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* Powiat nowogródzki // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.Tom VII: Netrebka — Perepiat. — Warszawa, 1886. S. 258
**Спаса-Праабражэнскі Гусліцкі манастыр** - манастыр Рускай Праваслаўнай Царквы ў г. Кураўское Максоўскай вобласці Расійскай Федэрацыі.

Гісторыя
--------

Манастыр быў заснаваны ў студзені 1859 года мітрапалітам Маскоўскім і Каломенскім Філарэтам (Драздовым)[ru] пасля прапановы імператара Аляксандра II заснаваць манастыр у Гусліцкай воласці для таго, каб распаўсюджуваць сярод раскольнікаў-старавераў, каторыя з'яўляюцца большасцю ў гэтай тэрыторыі, Праваслаўную веру. Мітрапаліт Філарэт прызначыў схіігумена Парфенія (Агеева)[ru] кіраўніком будавніцтва манастыра. Схіігумен абраў месца для будаўніцтва ў пагосце Спас-на-Мошэве на рацэ Нерскай, дзе знаходзілась Спаса-Праабражэнская царква 14 стагоддзя, заснаваў каторую мітрапаліт Фотый[ru], калі цудным чынам ратаваўся ў рацэ Нерскай і яму явілась ікона Ісуса Хрыста. У 1860 годдзе была асвячаная хутка пабудованая новая Праабражэнская царква. У 1879-1884 гадах быў пабудаваны новы Праабражэнскі сабор. У манастыры знаходзіліся старэйшая царкоўна-прыхадская школа Маскоўскай губерні і шмат культурных каштоўнасцяў. У час Вялікага тэрора[ru] некаторыя люді, звязаныя з Гусліцкім манастыром, былі расстраляныя, Іоасаф (Крымзін), Пётр (Мамантаў), Серафім (Булашоў) і іншыя былі прылічаныя да ліку святых Рускай Праваслаўнай Царквой. У 1998-2008 гадах быў адноўлены Спаса-Праабражэнскі сабор. У 2013 годзе мітрапалітам Круціцкім і Каломенскім Ювеналіем[ru] у трапезнай манастыра была асвячана Царква ў гонар Царскіх Пакутнікаў.

Намеснікі
---------

Парфеній (Агееў)[ru] (1859 - жнівень 1872)

...

Іеранім (да 1895)

...

Міна (Шустоў)[ru] (да 9 лютага 1907)

Георгій (Хлебнікаў) (9 ліпеня 1998 - 8 жніўня 2009)

Стэфан (Макараў) (8 жніўня 2009 - 28 кастрчніка 2015)

Серафім (Галаванаў) (з 28 кастрычніка 2015)

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
Вольта
**Во́льта** (італ.: volta.  — *паварот*, *раз*) — музычны тэрмін, адзін з відаў музычнай абрэвіятуры, які выкарыстоўваецца для абазначэння часткі музычнага твора, якая паўтараецца з некаторымі зменамі.

Абазначэнне ў музычнай натацыі
------------------------------

Калі пры паўторы канец нейкае часткі ці ўсяго музычнага твора змяняецца, то над тактами са зменамі ставяць квадратную гарызантальную дужку. Следам за ёй стаіць **знак рэпрызы**, затым пішуцца такты, якія выконваюцца пры паўторы, над якімі таксама стаіць квадратная дужка. Пад дужкамі ставяць абазначэнні: **1**. і **2**. — першая вольта і другая вольта, гэта значыць для першага разу і для другога разу. Вольтаў можа быць і больш за дзве, іх лік вызначаецца колькасцю паўтораў, прадугледжаных кампазітарам.

| ⛭Сучасная музычная натацыя |
| --- |
| Нотны стан | 
* Акалада
* Ключ
* Памер
* Ключавыя знакі
* Такт
	+ рэпрыза
	+ вольта

 |
| Нотныя знакі | 
* Выпадковыя знакі
	+ дыезы
	+ дубль-дыезы
	+ бемолі
	+ дубль-бемолі
	+ бекары
* Дадатковыя лінейкі
* Працягласць
	+ ноты
	+ ноты з кропкамі
	+ паўзы
* Абрэвіятура

 |
| Рыскі | 
* Артыкуляцыя
* Аплікатура
* Дынаміка
	+ crescendo
	+ diminuendo
* Актаўны пункцір
* Мелізмы
* Тэмпы
* Інтэрвалы
* Арыенціры

 |
| Лігі | 
* Фразіровачныя
* Злучальныя
* Французскія
* Вакальныя
* Штрыхавыя
* Пункцірныя
* Пецітныя

 |
| 
* Музыка
* Тэорыя музыкі
* Музычная натацыя

 |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777388662 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Спаса-Праабражэнская царква.
**Спаса-Праабражэнская царква** — праваслаўны храм у вёсцы Даўбені Валожынскага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

На заходняй ускраіне вёскі. Пабудавана ў 1869 г. па тыпавым праекце з бутавага каменю. Адрэстаўрыравана ў канцы 20 ст.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры сінадальнага накірунку рэтраспектыўна-рускага стылю. Будынак чатырохчасткавай аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі: трох'ярусная вежа-званіца (васьмярык на 2 чацверыках), невялікая трапезная, кубападобная малітоўная зала, паўцыркульная апсіда. Фасады расчлянёны адзінарнымі і здвоенымі лучковымі аконнымі праёмамі. Архітэктура фасадаў заснавана на спалучэнні бутавай муроўкі і атынкаваных элементаў дэкору (вуглавыя лапаткі, карнізы, плоскасныя ліштвы аконных праёмаў).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Спаса-Праабражэнская царква (Даўбені) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Спаса-Праабражэнская царква (Даўбені) на сайце Radzima.org
* [ Спаса-Праабражэнская царква (Даўбені)] на сайце Глобус Беларусі (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Волах.
**Алег Антонавіч Волах** (нар. 10 студзеня 1967, п. г. Сеймчан, Магаданская вобласць, Расія) — беларускі футбаліст і футбольны трэнер. Майстар спорту СССР (1967).

Клубная кар’ера
---------------

У 1973—1976 гадах быў іграюшчым трэнерам у камандзе «Тарпеда» Жодзіна. У 1977—1978 гадах працаваў старшым трэнерам у камандзе другой лігі першасці СССР «Дняпро» Магілёў. У 1988—1990 гадах працаваў трэнерам у мінскіх ДЮСШАР «Працоўныя рэзервы» і «Прамені».

У 1991 годзе стаў галоўным трэнерам адроджанага «Шынніка» Бабруйск, з якім прапрацаваў да 2000 года і ў 2003—2015 гадах.

У 2001—2003 гадах — галоўны трэнер жаночай каманды «Бабруйчанка». У 2004—2007 — галоўны трэнер жаночай зборнай Беларусі.

Зноскі
------

1. ↑  Олегу Антоновичу Волоху исполнилось 75. Поздравляем! Архівавана 9 жніўня 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FootballFacts.ru · Transfermarkt (ігрок) · Transfermarkt (трэнер) |
**Эмблема Непала** была зменена пасля Непальскай грамадзянскай вайны.

Новая эмблема была ўведзена 30 снежня 2006 года. На эмблеме намаляваны сцяг Непала, гара Эверэст, зялёныя ўзгоркі, якія сімвалізуюць пагорыстыя вобласці Непала, а жоўты колер — урадлівыя рэгіёны, злучаныя мужчынскія і жаночыя рукі, якія сімвалізуюць раўнапраўе палоў, і гірлянду рададэндранаў (нацыянальная кветка). Па-над гэтым — белы сілуэт у форме геаграфічных абрысаў Непала. У ніжняй частцы эмблемы цёмна-чырвоны (колер Непала) скрутак з нацыянальным дэвізам на санскрыце: जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपी गरीयसी (jananī janmabhūmiśca svargādapi garīyasī), які перакладаецца як «Маці і Радзіма больш, чым нябёсы». Тэкст дэвізу, які часта прымаецца за ўрывак з «Рамаяны», насамрэч адносіцца да твора «Анандамат» (аўтар — Банкім Чандра Чатападзьяй). Гэта эмблема з'яўляецца першай, на якой перасталі маляваць непальскія клінкі.

Эмблема Каралеўства Непал
-------------------------

Эмблема Каралеўства Непал 1962—2008 гг.
На эмблеме, якая выкарыстоўвалася да 30 снежня 2006 года, прысутнічалі выявы белай каровы, зялёнага фазана (гімалайскі манал), Сонца і Месяца, двух салдатаў гуркха (у аднаго з іх за поясам крывой нож (кукры) і лук у руках, а ў іншага вінтоўка), пікаў Гімалаяў, двух перакрыжаваных непальскіх сцягоў і кукры, слядоў Гаратхака (бажаство апекуна Гуркха) і каралеўскага галаўнога ўбору. Гэта варыянт эмблемы таксама змяшчаў чырвоны скрутак з нацыянальным дэвізам.

Галерэя
-------

* Герб Непала 1935 г.Герб Непала 1935 г.
* Герб Непала 1935 г.Герб Непала 1935 г.
* Герб Непала 1946 г.Герб Непала 1946 г.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Эмблема Непала

| ⛭Непал паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

Кухня
**Партал «Непал»**
 |

| ⛭Краіны Азіі: Гербы |
| --- |
| - ААЭ

- Азербайджан

- Аман

- Арменія

- Афганістан

- Бангладэш

- Бахрэйн

- Бруней

- Бутан

- В’етнам

- Грузія

- Егіпет¹

- Емен

- Ізраіль

- Індыя

- Інданезія

- Іарданія

- Ірак

- Іран

- Казахстан²

- Камбоджа

- Катар

- Кіпр

- Кыргызстан

- Кітай

- КНДР

- Кувейт

- Лаос

- Ліван

- Малайзія

- Мальдывы

- Манголія

- М’янма

- Непал

- Пакістан

- Рэспубліка Карэя

- Расія²

- Саудаўская Аравія

- Сінгапур

- Сірыя

- Таджыкістан

- Тайланд

- Туркменістан

- Турцыя²

- Узбекістан

- Усходні Тымор

- Філіпіны

- Шры-Ланка

- Японія
 |
| Непрызнаныя дзяржавы |
| - Абхазія

- Кітайская рэспубліка (Тайвань)

- Нагорны Карабах

- Палесцінская аўтаномія

- Паўднёвая Асеція

- Турэцкая Рэспубліка Паўночнага Кіпра
 |
| ¹  У асноўным у Афрыцы ² Часткова ў Еўропе |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ляшук.
**Алег Васілевіч Ляшук** (нар. 22 ліпеня 1949, Брэст) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў БПІ ў 1971 годзе. Працаваў у Брэсцкім будаўнічым тэхнікуме, з 1971 года ў інстытуце «Брэстграмадзянпраект». Да 2014 года працаваў галоўным архітэктарам Брэста.

Творчасць
---------

Асноўныя працы ў Брэсце: будынкі дзіцячага сада-ясляў з плавальным басейнам на вуліцы Герояў абароны Брэсцкай крэпасці (1977), фізкультурна-аздараўленчага камбіната (1982, у сааўтарстве), дзіцячага кафэ «Казка» (1985), аблвыканкама (1991), аэравакзала (1986, у сааўтарстве), забудова Усходняга жылога раёна (1990, у сааўтарстве) і іншыя.

Узнагароды
----------

Дзяржаўная прэмія БССР (1988).

Зноскі
------

1. ↑  Реставрацию заброшенных домов в центре Бреста проведут за счет инвесторов  (руск.)

Літаратура
----------

* Ляшук Алег Васілевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
* Ляшук Алег Васілевіч // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі. — Т. 5. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0495-2.
Сігнал, напрыклад, аўдыёсігнал можа мадуляваць амплітуду (AM) ці частату (ЧМ) апорнай.
Прыклад частотнай мадуляцыі. Угары — інфармацыйны сігнал на фоне апорнага вагання. Унізе — выніковы сігнал
**Частотная мадуляцыя** (**ЧМ**, **FM** (англ.: Frequency modulation)) — від аналагавай мадуляцыі, пры якім інфармацыйны сігнал кіруе частатой апорнага вагання. У параўнанні з амплітуднай мадуляцыяй тут амплітуда застаецца сталай.

Гісторыя
--------

Першым прапанаваў выкарыстоўваць шырокапалосную частотную мадуляцыю ў радыёсувязі амерыканскі электрык і радыёінжынер Эдвін Армстронг. У 1914 годзе ён запатэнтаваў рэгенератыўны радыёпрымач, у 1918 годзе — супергетэрадзінны і ў 1922 годзе — звышрэгенератыўны. Частотная мадуляцыя была запатэнтавана ім 26 снежня 1933 года. 6 лістапада 1935 года ў Інстытуце радыёінжынераў (папярэднік IEEE) у Нью-Ёрку Армстронг выступіў з дакладам на тэму «Спосаб змяншэння перашкод радыёсувязі з дапамогай сістэмы частотнай мадуляцыі». Даклад быў апублікаваны ў 1936 годзе.

Ужыванне
--------

Частотная мадуляцыя ўжываецца для высакаякаснай перадачы гукавага (нізкастотнага) сігналу ў радыёвяшчанні (у дыяпазоне УКХ), для гукавога суправаджэння тэлевізійных праграм, перадачы сігналаў колернасці ў тэлевізійным стандарце SECAM, відэазапісе на магнітную стужку, музычных сінтэзатарах.

Высокая якасць кадавання аўдыёсігнала абумоўлена тым, што ў радыёвяшчанні пры ЧМ ужываецца вялікая (у параўнанні з шырынёй спектра сігналу АМ) дэвіяцыя апорнага сігналу, а ў прыёмнай апаратуры выкарыстоўваюць абмежавальнік амплітуды радыёсігналу для ліквідацыі імпульсных перашкод. Такая мадуляцыя завецца шырокапалоснай ЧМ. У радыёсувязі ўжываецца вузкапалосная ЧМ з невялікай дэвіяцыяй чашчыні апорнай.

Гл. таксама
-----------

* Мадуляцыя
* Амплітудная мадуляцыя
* Фазавая мадуляцыя

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11950829t · GND: 4155410-3 · LCCN: sh85110474 · Microsoft: 11930861 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ігла (значэнні).
Артыкул пра пра фільм 1988 года. Пра перамантаваную версію 2010 года гл. Ігла Remix.

**«Ігла́»** — савецкі мастацкі кінафільм 1988 года. Першая паўнаметражная рэжысёрская праца Рашыда Нугманава, знятая на кінастудыі «Казахфільм» паводле сцэнарыя Аляксандра Баранава і Бахыта Кілібаева.

Прэм’ера фільма адбылася 16 верасня 1988 года ў Алматы і ў лютым 1989 года ў Маскве. Галоўныя ролі выканалі рок-музыкі — Віктар Цой («Кино») і Пётр Мамонаў («Звуки Му»), для якога гэты фільм стаў дэбютам у якасці кінаакцёра. Карціна з’яўлялася лідарам савецкага пракату 1989 года, а Віктар Цой па версіі часопіса «Савецкі экран» быў прызнаны найлепшым акцёрам гэтага ж года. Расійскі кіназнаўца Аляксандр Паўлаў адносіць фільм да ліку культавых, уключаючы яго ў спіс 120 культавых карцін сусветнага кіно.

У фільме ўпершыню ў СССР была закранута тэма экалагічнай катастрофы Аральскага мора.

У 2010 годзе Рашыд Нугманаў зняў фільм «Іголка Remix» — перамантаваную і дапоўненую версію «Іголкі» з новымі музычнымі кампазіцыямі, графікай і змененым фіналам.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  «Экран и сцена» № 47, 22 ноября 1990
3. ↑  
Журнал «Советский экран» № 8, апрель 1990
4. ↑  Павлов А. В. Расскажите вашим детям. Сто двадцать три опыта о культовом кинематографе. М.: Высшая Школа Экономики, 2016. С. 93.

Спасылкі
--------



* *Аркус Л.*. Игла. Киноведческая база «Чапаев» (руск.).  Проект журнала «Сеанс». Архівавана з першакрыніцы 30 кастрычніка 2021. Праверана 2 мая 2020.
* Новеллизация фильма «Игла» неизвестным автором // russrock.ru
* *«Игла»* Архівавана 30 кастрычніка 2021. в энциклопедии «Оружие кино»
* Рашид Нугманов: Невозможно заменить Виктора Цоя — КультураПортал.ру

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database · Rotten Tomatoes |
Эмблема Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь
**Эмблема Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь** зацверджана Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 22 красавіка 2003 г. № 163.

Апісанне
--------

Эмблема ўяўляе сабой эмблему Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь залацістага колеру, размешчаную ў цэнтры фігурнага шчыта барочнага тыпу чырвонага колеру. Аблямоўка шчыта серабрыстага колеру. Фігурны шчыт размешчаны на фоне ордэнскай зоркі залацістага колеру.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президента Рэспублики Беларусь от 22.04.2003 г. № 163 «О геральдических знаках — эмблемах центральных органов военного управления и видов Вооруженных Сил Республики Беларусь»
|  |  |
| --- | --- |
|  |  |



|  |
| --- |
|  |
|  | a8 | b8 | c8 | d8 | e8 | f8 | g8 | h8 |  |
| a7 | b7 | c7 | d7 | e7 | f7 | g7 | h7 |
| a6 | b6 | c6 xo | d6 | e6 xo | f6 | g6 | h6 |
| a5 | b5 xo | c5 | d5 | e5 | f5 xo | g5 | h5 |
| a4 | b4 | c4 | d4 nd | e4 | f4 | g4 | h4 |
| a3 | b3 xo | c3 | d3 | e3 | f3 xo | g3 | h3 |
| a2 | b2 | c2 xo | d2 | e2 xo | f2 | g2 | h2 |
| a1 | b1 | c1 | d1 | e1 | f1 | g1 | h1 |
|  |

Магчымыя хады каня

**Конь** — лёгкая шахматная фігура. У пачатку партыі кожны з апанентаў мае па два кані, размешчаныя на палях b1, g1 (белыя) і b8, g8 (чорныя кані).

Хады каня
---------

Конь можа хадзіць на любое поле дошкі, не занятае іншай сваёй фігурай, наступным чынам: дзве клеткі ў адзін бок і адна клетка ў іншы бок (у форме літары Г у розных варыяцыях). Пасля кожнага ходу конь трапляе на клетку супрацьлеглага колеру. Унікальнасць гэтай фігуры ў тым, што конь адзіны можа скакаць праз любыя іншыя фігуры, якія сустракаюцца на яго шляху.

У шахматнай партыі
------------------

Па вартасці конь прыблізна роўны слану ці тром пешкам. Тры кані прыблізна роўныя ферзю альбо двум ладдзям.

У закрытых пазіцыях конь мае перавагу над сланом, бо мае ўласцівасць скакаць праз іншыя фігуры. У пешкавых эндшпілях конь слабейшы, таму што мае значна меншую манеўранасць: каб прайсці ад аднаго боку дошкі да іншага, яму патрэбна больш хадоў, чым слану і тым больш іншым фігурам.

Таксама як і ў выпадку з двума каралямі і сланом (гл. слон), адзін конь не можа паставіць мат каралю саперніка. Аднак гэта адзіная фігура, якая можа атакаваць фігуры саперніка, сама не становячыся пад іх удар. Конь вельмі прыдатны дзеля пастаноўкі вілкі фігурам саперніка.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Конь (шахматы)
* Piececlopedia: конь (англ.)

| Шахматныя фігуры |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Кароль | Ферзь | Ладдзя | Слон | Конь | Пешка |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Часціца (значэнні).
**Часціца** — тэрмін, які часта ўжываецца ў фізіцы для абазначэння аб’ектаў, якія ў кантэксце даследаванняў можна лічыць непадзельнымі і кропкавымі. Паняцце ўключае ў сябе элементарныя часціцы, але не абмяжоўваецца імі.

У статыстычнай механіцы, у прыватнасці, лічыцца, што тэрмадынамічная сістэма складаецца з часціц. Гэтымі часціцамі могуць быць электроны, атамы, іоны, малекулы. Аналагічная тэрміналогія ўжываецца ў атамнай фізіцы і квантавай механіцы, а вось класічная механіка пераважна аперуе тэрмінам матэрыяльны пункт.

Часціцамі называюць таксама малыя ўкрапіны аднаго рэчыва ў іншае, асабліва пры разглядзе рассейвання святла.

Гл. таксама
-----------

* Квазічасціца
* Антычасціца

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4059317-4 · LCCN: sh85098370 · Microsoft: 102725377 |
Прамы кругавы конус.
Усечаны кругавы конус.
**Конус** (ад стар.-грэч.: κώνος «шышка») — цела, атрыманае аб’яднаннем ўсіх прамянёў, што зыходзяць з аднаго пункта (вяршыні конусу) і якія праходзяць праз плоскую паверхню. Часам конусам называюць частку такога цела, атрыманую аб’яднаннем ўсіх адрэзкаў, якія злучаюць вяршыню і пункты плоскай паверхні (апошнюю ў такім выпадку называюць асновай конусу, а конус называюць абапіраным на дадзенае аснаванне). Гэтак жа можна сказаць што гэта цела, атрыманае пры кручэнні прамавугольнага трыкутніка вакол аднаго з яго катэтаў.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Britannica (11-th) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4163534-6 · Microsoft: 104674198 · NKC: ph973161 |