recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Остготское адраджэнне»** — уздым культуры ў Остгоцкай Італіі ў V—VI стагоддзях у перыяд кіравання Тэадорыха Вялікага. Па яго загадзе ў гэты перыяд былі адноўлены многія будынкі старажытнасці: тэатр Пампея ў Рыме, гарадскія акведукі, абноўленыя вуліцы італьянскіх гарадоў, зноў з’явіліся старажытныя статуі, а новае будаўніцтва вялося ў антычных традыцыях. Былі адроджаны масавыя тэатральныя і цыркавыя паказы, дзейнічала ранейшая сістэма адукацыі, захоўваў прыярытэт лацінскі элемент у духоўным жыцці. Дзеячы культуры «Остгоцкага адраджэння» адрозніваліся шматграннасцю заняткаў, сумяшчалі высокія адміністрацыйныя пасады з інтэлектуальнай працай. У перыяд «Остгоцкага адраджэння» жылі Баэцый, Флавій Касіядор, Сімах, Энодый  (руск.) (бел. і інш. Культурныя пачынанні ў перыяд «Остгоцкага адраджэння» часта падтрымліваліся каралеўскай казной.

Літаратура
----------

* *Пиков Г. Г.* «Остготское возрождение» и формирование идеи «Нового Рима» // Из истории европейской культуры. — Новосибирск, 2002.
* Остготское возрождение // Искусство Средних веков и Возрождения. — ОЛМА Медиа Групп, 2002. — С. 80—81. — ISBN 978-5-9484-9063-2.
**Кілаграм-сіла** (кгс, kgf) — адзінка вымярэння сілы. Вызначаецца як сіла, якая дзейнічае на цела масай у 1 кілаграм пад уздзеяннем стандартнага паскарэння свабоднага падзення. У сістэме МКГСС уваходзіла ў лік асноўных адзінак.

Кілаграм-сіла зручная тым, што вага атрымліваецца лікава роўнай масе, таму чалавеку лёгка прадставіць, напрыклад, што такое сіла 5 кгс.

1 кгс = 9,80665 ньютанаў
1 Н ≈ 0,10197162 кгс
Радзей ужываюцца кратныя адзінкі:

* **тона-сіла**: 1 тс = 103 кгс = 9806,65 Н
* **грам-сіла**: 1 гс = 10−3 кгс = 9,80665×10−3 Н

Раней кілаграм-сілу пазначалі кГ (kG), у адрозненне ад кілаграма-масы — кг (kg); аналагічна, грам-сілу пазначалі Г (G), а грам-масу — г (g).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бацька (значэнні).
Бацька з дзіцем **Бацька**, разм. *тата* — мужчына ў адносінах да сваіх дзяцей. (гл. таксама: Маці)

Паводле некаторых антрапалогаў, чалавек, усведамляючы, як правіла, сваё бацькоўства, адрозніваецца гэтым ад жывёл (тым больш вышэйшых прыматаў). Сцвярджэнні, паводле якіх некаторыя плямёны (у прыватнасці, гэта сцвярджалася аб аўстралійскіх першабытнікаў ракі Талі) не ўяўляюць, «адкуль бяруцца дзеці» і/або не ўсведамляюць бацькоўства канкрэтнага асобы (часта гэта звязвалі з меркаваным інстытутам групавога шлюбу), сучаснай навукай не пацьвярджаюцца.

Кодэкс Напалеона увёў фармальную норму, паводле якой бацькам дзіцяці, народжанага замужняй жанчынай, лічыцца яе муж. У наш час для ўстанаўлення бацькоўства можа прыцягвацца генетычная экспертыза.

Гл. таксама
-----------

* Дзень бацькі


| Роднасныя і сваяцкія адносіны |
| --- |
| 
* Муж
* Жонка
* Бацька
* Маці
* Дзед
* Бабуля
* Брат
* Сястра
* Зводны брат
* Сын
* Дачка
* Пасынак
* Падчарка
* Дзядзька
* Цётка
* Сват
* Цешча
* Унучатая пляменніца
* Кум
* Кума

 |
Подыум храма на плошчы Торэ-Арджэнціна ў Рыме
**Подыум** ці **подый**, таксама **подыюм** — высокая, звычайна прамавугольная платформа з лесвіцай з аднаго боку і стромкімі іншымі бакамі. На подыуме ўзводзіліся антычныя (пераважна рымскія і этрускія) храмы. 

Ён быў пашыраны ў архітэктуры старажытнага Рыма. У старажытнарымскім цырку подыумам называлі ўзвышэнне з крэсламі для імператара, сенатараў і іншых высокапастаўленых асоб.

Подыумам таксама называюць узвышэнне для натуры ў скульптараў, мастакоў.

Літаратура
----------

Подыум // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
**Іван Юр'евіч Мсціслаўскі** (пам. каля 1490) — удзельны князь мсціслаўскі (каля 1460—1490), намеснік мінскі і віцебскі, адзіны сын і пераемнік князя Юрыя Лугвенавіча Мсціслаўскага.

Біяграфія
---------

Іван Юр'евіч Мсціслаўскі паходзіў з дынастыі Гедзімінавічаў, ён быў унукам Лугвена (Сямёна) Альгердавіча Мсціслаўскага і праўнукам вялікага князя літоўскага Альгерда (1345—1377). Іван Мсціслаўскі знаходзіўся ў сваяцтве з дынастыяй Ягелонаў, быў стрыечным пляменнікам вялікага князя літоўскага і караля польскага Казіміра Ягелончыка.

Каля 1460 года пасля смерці свайго бацькі Юрыя Лугвенавіча Іван атрымаў у валоданне ўдзельнае Мсціслаўскае княства на мяжы з Вялікім Княствам Маскоўскім.

Іван Юр'евіч Мсціслаўскі служыў вялікаму князю Літоўскаму Казіміру Ягелону, быў яго намеснікам у Мінску і Віцебску. Апроч Мсціслава яму належалі гарады Рослаўль, Радамль, Цяцерын, Княжыцы, Папова Гара і іншыя воласці.

У яго засталіся дзве дочкі (Ульяна і Анастасія). Старэйшая, Ульяна Іванаўна, была выдадзена замуж за князя Міхаіла Іванавіча Заслаўскага (пам. 1534), і прынясла яму ў якасці пасагу Мсціслаў, а малодшая, Анастасія Іванаўна, выйшла замуж за князя Сямёна Міхайлавіча Слуцкага (1481—1503).

У 1490—1495 гг. князь Іван Юр'евіч Мсціслаўскі сканаў, яго спадчыніцай стала старэйшая дачка Ульяна Іванаўна Мсціслаўская, якая ў 1499 годзе была выдадзена вялікім князем літоўскім Аляксандрам Казіміравічам за князя Міхаіла Іванавіча Заслаўскага, які, дзякуючы гэтаму шлюбу, атрымаў у валоданне Мсціслаўскае княства.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Усе манархі свету. Мсціслаўскія князі Архівавана 30 ліпеня 2013.


| ?Іван Юр’евіч Мсціслаўскі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Гедзімін |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Альгерд |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Еўна |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Лугвен Альгердавіч |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Аляксандр Міхайлавіч[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Ульяна Аляксандраўна |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Анастасія Юр’еўна[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  | Іван Юр’евіч Мсціслаўскі |  | Юрый Лугвенавіч |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Іван II Іванавіч Красны |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Дзмітрый Данскі |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Аляксандра Іванаўна[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Марыя Дзмітрыеўна[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Дзмітрый Канстанцінавіч[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Еўдакія Дзмітрыеўна[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Васіліса Канстанцінаўна[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |
Позва ў ваенкамат узору 1986 года
**По́зва** — дакумент пра афіцыйны неабавязковы або (часцей) абавязковы выклік ў які-небудзь афіцыйны орган, прыкладам, у суд (на судовыя ці пазасудовыя слуханні), на допыт (у паліцыю/міліцыю/іншыя следчыя органы), па прызыву (у прызыўны пункт ваеннага камісарыята) і гэтак далей.

У розных дзяржавах і ў розных сітуацыях позва або абавязана ўручацца асабіста пад азнаямленне з уручэннем копіі ці пад подпіс, або можа дасылацца па пошце.

Звычайна ў позве апісваецца месца і час яўкі, часам патрабаванне прынесці з сабой наяўныя матэрыяльныя сведчанні. Позва пра абавязковую яўку звычайна прадугледжвае санкцыі за невыкананне без уважных на тое прычын. Часам нез'яўленне па неабавязковай позве таксама можа быць непажаданым для выкліканага. Напрыклад, нез'яўленне аднаго з сужэнецаў па позве на судовае слуханне пра развод ў некаторых краінах можа прывесці да разгляду справы без гэтага сужэнца і г.д.

У Вялікім Княстве Літоўскім і Малой Русі існаваў так званы Возны (пасада у выканаўчай паліцыі), які ўручаў позвы (**позывы**).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778902089 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. погляд.
Позірк або **погляд** — адзін са спосабаў невербальнай перадачы інфармацыі з дапамогай вачэй.

Позірк можа выказваць і выклікаць эмоцыі і псіхічны стан.
Позірк можа быць уважлівым, зацікаўленым, захопленым, але бывае і нахабным, задзірлівым, пагардлівым, напышлівым.

Характарыстыкі ўплывовага позірку: упэўнены, добры, прывабны, фліртуючы, цвёрды, чароўны, позірк драпежніка

Інервацыя позірку
-----------------

Асноўны артыкул: **Рух вачэй**
Рух вачэй ажыццяўляецца мышцамі інервуемымі вокарухальным, блокавым і адводным нервамі. Пры гэтым рухі вачэй могуць быць як адвольнымі так і міжвольнымі, нармальны і паталагічнымі. Пры гэтым міжвольныя рухі вачэй адлюстроўваюць унутраны стан чалавека і іх можна інтэрпрэтаваць. У прыватнасці інтэрпрэтацыяй міжвольных рухаў вачэй займаецца НЛП.

Гл. таксама
-----------

* Глядзельны кантакт
Не блытаць з Сярэдняя дзяржава.
**Сярэдняе каралеўства** — умоўная назва дзяржавы, утворанай у выніку падзелу Франкскай імперыі па Вердэнскаму дагавору ў 843 годзе, куды ўвайшла Італія і паласа земляў ад Нідэрландаў да Праванса. Да гэтага «Сярэдняга каралеўства», на чале якога стаў імператар Лотар I, адышла таксама большая частка былога франкскага каралеўства Бургундыя, за выключэннем невялікай паўночна-заходняй часткі на захад ад Соны, якая была замацавана за Заходнефранкскім каралеўствам і на тэрыторыі якой у далейшым утварылася герцагства Бургундыя.

Прумскі падзел Сярэдняга каралеўства Лотара I у 855 годзе
Тэрыторыя Сярэдняга каралеўства ахоплівала землі, населеныя рознымі народамі — германскімі (франкамі ў Аўстразіі, фрызамі ў Фрысландыі, алеманамі ў Эльзасе) і раманскімі (у Бургундыі, Правансе і Італіі). Фактычнай сталіцай каралеўства быў не Рым, а Ахен. У 844 годзе Лотар I прызначыў свайго старэйшага сына Людовіка каралём Італіі, а ў 850 годзе папрасіў Рымскага Папу каранаваць Людовіка як імператара, хоць і сам працягваў быць імператарам.

У 855 годзе Лотар I, адчуўшы набліжэнне смерці, завяшчаў падзяліць яго «Сярэдняе каралеўства» паміж сваімі сынамі, пасля чаго пастрыгся ў манахі ў Прумскім абацтве і праз некалькі дзён памёр. Пасля Прумскага падзелу Італія і тытул імператара адышлі да старэйшага сына Людовіка II Італьянскага, а каралеўства Праванс (уключаючы большую частку Бургундыі) — да малодшага сына Карла Праванскага. Сярэдняму сыну Лотару II дасталася тэрыторыя, якая ахоплівала галоўным чынам заходнюю Аўстразію і Фрызію, названая затым Латарынгіяй.

Гл. таксама
-----------

* Герцагства Латарынгія
* Заходне-франкскае каралеўства
* Усходне-франкскае каралеўства
* Сярэднявечнае каралеўства Італія
* Каралеўства Бургундыя
* Каралеўства Верхняя Бургундыя
* Каралеўства Ніжняя Бургундыя

Бібліяграфія
------------

* Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона (1890—1907).
* *Пиренн А.* Средневековые города Бельгии. — СПб.: Издательская группа «Евразия», 2001. — 512 с. — 2 000 экз. — ISBN 5-8071-0093-X.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
Бульвар Асман
Бульвар па вул. Камсамольскай у Мінску
**Бульвар** (фр.: boulevard) — паласа дрэвавых або кустовых насаджэнняў уздоўж гарадскіх вуліц, праспектаў і набярэжных. Як форма зялёных насаджэнняў бульвары з'явіліся ў гарадах Заходняй Еўропы ў 17-18 ст. Прызначаюцца для дэкаратыўнага ўпрыгожвання вуліц і паляпшэння іх санітарна-гігіенічнага стану, аховы будынкаў ад пылу, газу і шуму, рэгулявання руху транспарту і пешаходаў. Ствараюцца пераважна ў буйных гарадах і прамысловых цэнтрах.

Бываюць бульвары закрытыя (для транспартных патокаў) і адкрытыя (для пешаходаў), размяшчаюцца абапал ці на адным (пры недастатковай шырыні) боку вуліцы. Для стварэння бульвараў выкарыстоўваюцца прысадныя і групавыя пасадкі дрэў, жывыя агароджы, кусты і кветнікі. Найбольш прыдатныя для бульвараў газаўстойлівыя, са шчыльнай кронай дрэвавыя і кустовыя расліны (каштан, ліпа, бяроза бародаўчатая, вяз шурпаты, акацыя жоўтая).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бульвар

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4341337-7 · Microsoft: 2775983807 · NKC: ph771840 |
**Калье** (ад фр.: caillé) — жэлепадобны згустак, які ўтвараецца пры асаджэнні малака (стварожванне) закваскай або сычужным ферментам і служыць асновай для вытворчасці розных відаў сыру, а таксама тварагу.

Згортванне казеіну ў малацэ адбываецца пад дзеяннем малочнакіслых бактэрый (тварог) або сычужнага соку (сыр). Стварожванне могуць выклікаць і іншыя кіслыя прадукты: лімонны сок, воцат. Працягласць згортвання залежыць ад тэхналогіі атрымання канчатковага прадукта (гатунку сыра). Апроч згустку, пры стварожванні ўтвараецца таксама малочная сыроватка.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гута.

**Гу́та** (трансліт.: *Huta*, руск.: Гута) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Ляснянскага сельсавета. Размешчана за 29 км на паўднёвы захад ад Баранавіч, за 4 км ад чыгуначнай станцыі Лясная на лініі Баранавічы—Брэст.

Гісторыя
--------

Паводле перапісу 1897 года ў Навамышскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні.

У 1909 годзе дзейнічала народнае вучылішча. З 1921 года ў складзе Польшчы, у Навамышскай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства.

З 1939 года ў БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Навамышскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне.

У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да 8 ліпеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі, на франтах вайны загінула 5 вяскоўцаў.

У 1968 годзе далучана суседняя вёска Дзедзін.

Інфраструктура
--------------

Працуюць калгасная сядзіба, рамонтна-механічныя майстэрні, ветэрынарны ўчастак, пачатковая школа, бібліятэка, магазін.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**:
	+ 1897 — 29 двароў, 180 жыхароў.
* **XX стагоддзе**:
	+ 1909 — 26 двароў, 248 жыхароў.
	+ 1921 — 51 дом, 243 жыхары.
	+ 1939 — 310 жыхароў.
	+ 1959 — 292 жыхары.
	+ 1970 — 327 жыхароў.
	+ 1998 — 91 двор, 166 жыхароў.
* **XXI стагоддзе**:

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2006. — 528 с.: іл. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0373-X.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Ляснянскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Лясная |
| Пасёлкі | Грыцавец |
| Вёскі | Бярозаўка ·  Груды ·  Гута ·  Лесіна ·  Паўлінава ·  Сваяшкі ·  Тартакі |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пятроў.

**Іаакім Раманавіч Пятроў** (руск.: Иоаким Романович Петров; 22 верасня 1893, Іванаўскае, Санкт-Пецярбургская губерня, Расійская імперыя — 10 кастрычніка 1970, Ленінград, СССР) — савецкі патафізіёлаг, акадэмік Акадэміі медыцынскіх навук СССР (1960—1970).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 22 верасня 1893 года ў вёсцы Іванаўскае. Неўзабаве разам з сям’ёй пераязджае ў Пецярбург, дзе атрымаў сярэднюю адукацыю. У 1922 годзе скончыў Ваенна-медыцынскую акадэмію ў Петраградзе. З 1926 па 1936 год займаў пасаду загадчыка лабараторыі эксперыментальнай біялогіі Ленінградскага інстытута гігіены працы і тэхнікі бяспекі. З 1932 па 1938 год займаў пасаду загадчыка лабараторыі эксперыментальнай паталогіі Ленінградскага інстытута пералівання крыві.

З 1938 і з 1939 па 1970 год быў загадчыкам кафедраў патафізіялогіі Ленінградскага медыцынскага інстытута і Ленінградскай ваенна-марской акадэміі. Генерал-маёр медыцынскай службы.
Заснавальнік ленінградскай школы патафізіялогіі. Старшыня Усесаюзнага таварыства патафізіялогіі (1960—1967). Памёр 10 кастрычніка 1970 года ў Ленінградзе.

Пахаваны на Багаслоўскіх могілках Санкт-Пецярбурга.

Зноскі
------

1. 1 2  Петров Иоаким Романович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 25 лютага 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 5730 1454 · NKC: nlk20040151724 · NUKAT: n97012635 · VIAF: 7529154260490624480002 |
**Епіскап Іаан** (у свеце: **Яніс Помер**; 18 снежня 1876, хутар Ілзессала, Вендэнскі павет, Ліфляндская губерня — 30 верасня 1934, Рыга) — праваслаўны дзеяч, свяшчэннамучанік, рэктар Літоўскай духоўнай семінарыі (1907—1912), епіскап Слуцкі (1912—1913).

Біяграфія
---------

Латыш. Скончыў Рыжскую духоўную школу і семінарыю (1897), Кіеўскую духоўную акадэмію (1904). Працаваў настаўнікам у Ляўданскай царкоўна-прыходскай школе. 23 верасня 1903 года пасвечаны ў іерадыякана, 13 ліпеня 1904 года — у іераманаха.

Скончыў акадэмію са ступенню кандыдыта багаслоўя. Выкладаў у Чарнігаўскай, з 1906 года у Валагодскай семінарыях. 26 верасня 1907 года ўзведзены ў сан архімандрыта. У 1908 годзе прызначаны рэктарам Віленскай (Літоўскай) духоўнай семінарыі, адначасова служыў настаяцелем у віленскім Троіцкім манастыры.

11 сакавіка 1912 года пасвечаны ў епіскапа Слуцкага, вікарыя Мінскай епархіі. З 1912 года — епіскап Адэскі, з 1913 года — епіскап Таганрогскі, з 20 верасня 1917 года — епіскап Цвярскі.

У 1918 годзе накіраваны ў Пензу, узведзены ў сан архіепіскапа. Арыштаваны савецкімі ўладамі ў канцы 1919 — пачатку 1920 года. Вызвалены ў сакавіку 1920 года.

З 21 чэрвеня 1921 года — архіепіскап рыжскі і латвійскі. Выбіраўся ў Латвійскі сейм (1925). З 1 снежня 1926 года аднавіў работу Рыжскай духоўнай семінарыі. Быў забіты невядомымі ў ноч з 29 на 30 верасня 1934 года. Пахаваны на Пакроўскіх могілках у Рызе.

24—25 верасня 2001 года Саборам Латвійскай Праваслаўнай Царквы праслаўлены як мясцовашанаваны святы. Мошчы захоўваюцца ў Рыжскім кафедральным саборы. У лютым 2002 года Сінодам Беларускай праваслаўнай царквы далучаны да Сабор беларускіх святых як свяшчэннамучанік. Абраз з часцінкай мошчаў святога маецца ў Жыровіцкім манастыры.

Зноскі
------

1. ↑  Свяшчэннамучанік Іаан (Помер), епіскап Слуцкі, архіепіскап Рыжскі і Латвійскі  (бел.).  Прыход Свята-Петра-Паўлаўскага сабора горада Мінска (12 верасня 2011). Праверана 4.2.2019.

Літаратура
----------

* *Маракоў Л. У.* Рэпрэсаваныя праваслаўныя свяшчэнна- і царкоўнаслужыцелі Беларусі 1917—1967. Энцыклапедычны даведнік у 2-х тамах. Т. 1. — Мн. 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 119105640 · ISNI: 0000 0000 2617 8713 · LCCN: n86128157 · NKC: js2016922383 · VIAF: 13442850 |
**Ане́гінская страфа́** — створаная А. Пушкіным чатырнаццацірадковая страфа з рыфмоўкай АбАбВВггДееДжж. Складаецца з трох цесна звязаных паміж сабой чатырохрадкоўяў з перакрыжаванай, сумежнай і апаяснай рыфмоўкай і заключнага двухрадкоўя — коды. Дзякуючы мужчынскім рыфмам кода гучыць энергічна, мае звычайна афарыстычны характар. Анегінская страфа надзвычай ёмістая і гнуткая, што дапамагае лепшай перадачы эпічнага зместу вялікіх па аб'ёме твораў (паэма, раман вершаваны). А. Пушкін напісаў анегінскай страфой асноўны свой твор — вершаваны раман «Евгений Онегин» (адсюль і назва). Пазней ёю карыстаўся М. Лермантаў (паэмы «Тамбовская казначейша», «Моряк»), некаторыя іншыя рускія паэты.

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
**Анекдот** (фр.: anecdote — байка, небылічка; ад грэч. ἀνέκδοτоν — неапублікаваны) — фальклорны жанр, кароткая смешная гісторыя, звычайна перадаецца з вуснаў у вусны. Часцей за ўсё анекдотам уласціва нечаканая сэнсавая развязка ў самым канцы, якая і нараджае смех. Гэта можа быць гульня слоў, розныя значэнні слоў, сучасныя асацыяцыі, якія патрабуюць дадатковых ведаў: сацыяльных, літаратурных, гістарычных, геаграфічных і г. д. Анекдоты ахопліваюць практычна ўсе сферы чалавечай дзейнасці. Існуюць анекдоты пра сямейнае жыццё, палітыку. У большасці выпадкаў аўтары анекдотаў невядомыя.

Навуковым даследаваннем беларускіх анекдотаў, найперш пра палітыку, у канцы 1990-х — пачатку 2000-х гадоў займалася Амандзін Рэгамэ з Францыі. У 2015 г. доктарскую дысертацыю на падобную тэму абараніла беларуска Настасся Астапава. Кандыдат фізіка-матэматычных навук Юрый Дракахруст у 2017 г. сцвярджаў, што ў Беларусі, у адрозненне ад СССР, «Анекдота як грамадскай з'явы няма». З ім не згаджаюцца як фалькларыстка Н. Астапава, так і палітолаг Вольф Рубінчык, які заўважае, што «анекдоты пра Лукашэнку пачалі ствараць і пераказваць ледзь не з моманту яго абрання ў 1994 годзе... палітычныя анекдоты ў Беларусі рана спісваць ва ўтыль».

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 1 : А-Л. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0152-4, С.95
2. 1 2
3. 1 2
4. ↑   Архівавана 6 лістапада 2017.
**Бернарда Дадзі** (іт. Bernardo Daddi, вядомы як **Бернард Фларэнціец** (Bernardus Florentinus); каля 1280, Фларэнцыя — 1348, там жа) — італьянскі мастак эпохі Пратарэнэсансу.

Біяграфія
---------

Жыў і тварыў у Фларэнцыі ў другой чвэрці XIV стагоддзі. Паслядоўнік Джота. На яго аказаў уплыў таксама сіенскі жывапіс (у прыватнасці, П’етра Ларанцэці).

Тэматыка карцін выключна рэлігійная. Да ранніх работ адносяцца фрэскі са сцэнамі з жыццяў Святых Стэфана і Лаўрына ў капэле Берардзі-Пульчы ў царкве Санта-Крочэ ў Фларэнцыі. Стварыў некалькі алтароў для цэркваў Італіі (напрыклад, трыпціх Марыі з немаўлём і святымі Мацеем і Мікалаем (1328) ва Уфіцы, Мадонна з немаўлём у Арсанмікеле ў Фларэнцыі (1346—1347).

Яго карцінам уласцівыя дэкаратыўнасць, складаны малюнак і тонкая каларыстыка. Асобныя работы мастака знаходзяцца ў калекцыі Эрмітажа.

Зноскі
------

1. ↑  Bernardo Daddi // Minneapolis Institute of Art — 1883. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1700481'></a>
2. ↑  Bernardo Daddi // RKDartists Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. 1 2 3
4. ↑  RKDartists<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
5. ↑
6. ↑
7. ↑  Union List of Artist Names — 2017. Праверана 25 кастрычніка 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
8. 1 2  Encyclopædia Britannica<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
Размяшчэнне Гораждзе на карце краіны
**Го́раждзе** (басн.: Goražde) — горад, цэнтр аднайменнай абшчыны ў Босніі і Герцагавіне з насельніцтвам 30624 жыхароў. Размешчаны на рацэ Дрыне і з'яўляецца самым усходнім пунктам баснійска-харвацкай федэрацыі ўнутры Босніі і Герцагавіны. Адлегласць да Сараева, размешчанага на паўночны захад ад горада, складае 45 км. Горад на 90 % належыць баснійцам.

Гісторыя
--------

Упершыню Гораждзе быў згаданы ў перыяд паміж 1379 і 1404 гадамі. З 1423 па 1878 гады знаходзіўся пад уладай Асманскай імперыі. У 1878 — 1918 гадах належаў Аўстра-Венгрыі. У Баснійскай вайне 1992—1995 гадоў, за горад ішлі цяжкія баі паміж сербамі і баснійцамі. У 1993 быў абвешчаны зонай пад абаронай ААН. Паводле Дэйтанскага пагаднення горад быў уключаны ў баснійска-харвацкую федэрацыі. З тых часоў ён з'яўляецца амаль анклавам, злучаным з астатняй тэрыторый федэрацыі тонкай палоскай зямлі.

Эканоміка
---------

У горадзе развіты цэментавая і хімічная прамысловасці.

Цікавыя факты
-------------

Адна з вуліц Гораждзя названа ў гонар Джахара Дудаева.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Гера, Германія (сакавік 2002)
* Мероге[d], Іран
* Метман, Германія
* Сен-Брыё[d], Францыя
* Сеста-Сан-Джавані[d], Італія

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне **Гораждзе** ў адпаведнасці з картай да арт. Чарнагорыя. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
2. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гораждзе
* Афіцыйны сайт Гораждзе
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Выгоўскі.
**Іван Яўстахавіч Выгоўскі** — гетман запарожскага войска.

Біяграфія
---------

Паходзіў з радавітай украінскай шляхты. Служыў у польскім войску, у бітве пад Жоўтымі Водамі трапіў у татарскі палон. Вызваліўшыся з палону стаў паплечнікам Б. Хмяльніцкага, быў генеральным вайсковым пісарам. Пасля смерці Хмяльніцкага (1657) казацкая старшына выбрала Выгоўскага гетманам Запарожскага войска. Арыентуючыся на збліжэнне з Польшчай, Выгоўскі разам з ваенным кіраўніцтвам Рэчы Паспалітай рыхтаваў план сумеснай барацьбы супраць маскоўскага войска. Падпісаў Гадзяцкі дагавор 1658, паводле якога Украіна на федэратыўных асновах зноў уваходзіла ў склад Польскага каралеўства. Згодна з умовай пагаднення гетман павінен быў вызваліць ад казакоў усходнюю тэрыторыю ВКЛ.

Вайна з Расіяй
--------------

Нейкі час галоўны ўдар па царскіх войсках планавалася нанесці на Беларусі, аднак ваенныя дзеянні амаль адначасова пачаліся і на Украіне і на Беларусі, дзе імі камандаваў паплечнік Выгоўскага Іван Нячай. Летам 1659 г. Выгоўскі пры падтрымцы польскага і татарскага войска разграміў пад Канатопам буйныя сілы царскага ваяводы А. Трубяцкога. Але большасць казакоў была незадаволена палітыкай Выгоўскага, супраць яго ўзнік народны рух, які ўзначалілі І. Багун, І. Бяспалы, І. Іскра і інш. Выгоўскі з групай наёмных палякаў уцёк у Польшчу і адмовіўся ад гетманства. Там ён атрымаў тытул сенатара і пасаду кіеўскага ваяводы, аднак у выніку інтрыг гетмана Правабярэжнай Украіны П. Цяцеры быў расстраляны.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.

 У Вікіцытатніку ёсць старонка па тэме **Івана Выгоўскага**

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Юрый Хмяльніцкі** | **Гетман Украіны**1657–1659 | Пераемнік**Юрый Хмяльніцкі** |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl · Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | GND: 119463334 · ISNI: 0000 0000 5466 8525 · LCCN: nr98010299 · NKC: js2006312211 · VIAF: 49139670 |
**Славамір** (славацк.: Slavomír; IX стагоддзе) — князь вялікамараўскі з дынастыі Майміравічаў, які некаторы час быў валадаром Вялікай Маравіі.

У 870 годзе кароль Усходне-Франкскага каралеўства Людовік II падтрымаў паўстанне Святаполка I супраць свайго дзядзькі і сюзерэна Расціслава, князя Вялікай Маравіі. Расціслаў быў схоплены, перададзены франкам і аслеплены. Аднак франкі вырашылі захапіць і ўсходнюю частку краіны. Пасля пратэсту Святаполка яны паланілі яго і паспрабавалі заваяваць ўсю краіну.

Гэтая спроба прывяла да паўстання, узначаленага князем Славамірам, якога абралі новым кіраўніком Вялікай Маравіі. Франкі хутка вызвалілі свайго былога хаўрусніка Святаполка і паслалі яго з моцнымі баварскімі войскамі ў мараўскія землі. Нягледзячы на вялікія падарункі і абяцанні ад франкскага караля, Святаполк таемна звязаўся са Славамірам, які падпарадкаваўся законнаму князю. Святаполк прыняў камандаванне над войскамі Вялікай Маравіі, напаў на баварскае войска і пасля упэўненай перамогі вызваліў ўсю краіну.

Гл. таксама
-----------

* Майміравічы
**Іван Якаўлевіч Алібегаў** (руск.: Иван Яковлевич Алибегов; 1887, Кутаісі — 1941, Смаленская вобласць, РСФСР) — удзельнік барацьбы за Савецкую ўладу ў Беларусі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1887 годзе ў Кутаісі.

З 1915 года ў Мінску, ствараў бальшавіцкія арганізацыі ў войсках Заходняга фронту. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі — член выканкама Мінскага Савета і бюро яго бальшавіцкай фракцыі, з верасня 1917 года — сакратар Прэзідыума Выканкама Савета народных камісараў Заходняй вобласці і фронту, камісар працы Заходняй вобласці (да студзеня 1918 года).

У 1918 годзе — намеснік старшыні Паўночна-Заходняй абласной арганізацыі РСДРП(б), адзін з кіраўнікоў падпольных партыйных арганізацый на акупаванай тэрыторыі Беларусі. На І з’ездзе КП(б)Б (30-31.12.1918) абраны членам цэнтральнага бюро КП(б)Б. Член Цэнтральнага выканаўчага камітэта БССР у 1919 годзе. З 1919 года працаваў у Наркамаце шляхоў зносін. У 1935-41 гадах — загадчык кафедры і дэкан Маскоўскага інстытута гісторыі, філасофіі і літаратуры  (руск.) (бел.. У гады Вялікай Айчыннай вайны ўступіў у Маскоўскае народнае апалчэнне. Загінуў у 1941 годзе ў баі пад Вязьмай. Яго імем названа вуліца ў Мінску.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 19. — 737 с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Зіноўеў.

**Архіепіскап Іаан** (свецкае імя *Сяргей Пятровіч Зіноўеў*; нар. 4 ліпеня 1950, Дніпро, Украіна) — украінскі архірэй Украінскай праваслаўнай царквы Кіеўскага патрыярхата, архіепіскап Адэскі.

Біяграфія
---------

У 1972 годзе скончыў Днепрапятроўскі дзяржаўны дзяржуніверсітэт.

30 верасня 1979 года быў пасвечаны ў дыякана, а 20 студзеня 1980 года — у святара. У 1988 гады быў узведзены ў сан протаіерэя.

18 ліпеня 1996 года быў пасвечаны ў епіскапа Данецкага і Луганскага. 20 лютага 1997 года быў адхілены ад кіравання епархіяй і звольнены за штат.

20 красавіка 1997 года быў прызначаны епіскапам Палтаўскім і Крамянчугскім, але 3 верасня 1997 года зноў быў звольнены за штат.

19 лютага 1998 года быў прызначаны епіскапам Багуслаўскім, вікарыем Кіеўскай епархіі.

24 лістапада 1998 года прызначаны епіскапам Адэскім і Балцкім.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Иоанн (Зиновьев)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |
**Гіпотэза матэматычнага сусвету** (**ГМС**, таксама вядома як *Канчатковы Ансамбль*) - у фізіцы і касмалогіі, адна з гіпотэз "тэорыі ўсяго", прапанаваная тэарэтычным фізікам Максам Тэгмаркам.

Апісанне
--------

Згодна з гіпотэзай, *Наша знешняя фізічная рэальнасць з'яўляецца матэматычнай структурай*. То бок, фізічны сусвет з'яўляецца матэматычным ў пэўным сэнсе, і "тыя светы дастаткова складаныя, каб ўтрымліваць самадасведчаныя падструктуры, якія будуць суб'ектыўна ўспрымаць сябе як існуючыя ў фізічна "рэальным" свеце". Гіпотэза мяркуе, што светы, якія адпавядаюць розным наборам пачатковых станаў, фізічных канстант, або зусім іншых ураўненняў, можна разглядаць як аднолькава рэальныя. Тэгмарк распрацоўвае ГМС унутры **Гіпотэзы Вылічваемага Сусвету** (**ГВС**), якая сцвярждае, што ўсе матэматычныя структуры, якія можна вылічыць, існуюць.

Тэорыю можна разглядаць як:

* від піфагарызму ці платанізму, таму што яна сцвярджае існаванне матэматычных аб'ектаў;
* від матэматычнага манізму, таму што яна адмаўляе існаванне чаго-небудзь акрамя матэматычных аб'ектаў;
* фармальны выраз струткурнага рэалізму

Тегмарк сцвярджае, што гіпотэза не мае вольных параметраў і магчыма эксперыментальная. Такім чынам, ён аддае ёй большую первагу адносна іншых "тэорый усяго" па прынцыпу ашчаднасці. Ён мяркуе, што свядомы вопыт будзе праходзіць у форме матэматычных "самасвядомых падструктур", якія існуюць у фізічна "рэальным" свеце.

Гіпотэза звязана з антропным прынцыпам і катэгарызацыяй Тэгмарка аб чатырох узроўнях мультысусвета.

Андрэас Альбрэхт з лонданскага Імперскага Коледжа назваў тэорыю "правакацыйным" рашэннем адной з цэнтральных праблем, якія стаяць перад фізікай. Нягледзячы на тое, што ён "не асмеліцца" ісці так далёка, каб сказаць, ва што ён верыць, ён адзначыў, што "на самой справе даволі цяжка пабудаваць тэорыю, дзе ўсё, што мы бачым, з'яўляецца ўсім, што ёсць".

Зноскі
------

1. ↑  Tegmark, Max (November 1998). "Is "the Theory of Everything" Merely the Ultimate Ensemble Theory?". *Annals of Physics* **270** (1): 1–51. doi:10.1006/aphy.1998.5855. Bibcode: 1998AnPhy.270....1T. .
2. ↑  Tegmark, Max (February 2008). "The Mathematical Universe". *Foundations of Physics* **38** (2): 101–150. doi:10.1007/s10701-007-9186-9. Bibcode: 2008FoPh...38..101T.
3. ↑  Tegmark (1998), p. 1.
4. ↑  Tegmark, Max (2003). "Parallel Universes". in Barrow, J.D.; Davies, P.C.W.' & Harper, C.L.. *"Science and Ultimate Reality: From Quantum to Cosmos" honoring John Wheeler's 90th birthday*. Cambridge University Press.
5. ↑  Chown, Markus (June 1998). "Anything goes". *New Scientist* **158** (2157). .

Гл. таксама
-----------

* Касмалогія
* Лічбавая фізіка
* Немагчымы свет
* Мадальны рэалізм
* Мультысусвет
* Анталогія
* Тэорыя струн
* Тэорыя ўсяго
* Неабгрунтаваная эфектыўнасць матэматыкі ў натуральных навуках

Спасылкі
--------

* Computable Universes & Algorithmic Theory of Everything
* The Level IV mathematical multiverse
* Wei Dai's ``everything *mailing list*
* Is the Universe Actually Made of Math?
**Анемо́граф** ці **анемарумбо́граф** (ад грэч. άνεμος — «вецер» + румб + грэч. γράφω — «пісаць») — прыбор для непарыўнага аўтаматычнага запісу скорасці і накірунку ветру.

Вынік паказанняў прыбора на паперы называецца анемаграмай. Валодае функцыямі рэгістрацыі і апрацоўкі дадзеных вымярэння на персанальным камп'ютары, а таксама раздрукоўкі гэтых дадзеных на прынтары. Можа мець дадатковыя модулі для вываду вымераных параметраў на самапісец.

Гл. таксама
-----------

* Метэаралогія
* Анемометр

Спасылкі
--------

* Анемология // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Анемограф у БСЭ(недаступная спасылка)
* АНЕМОРУМБОГРАФ(недаступная спасылка)
**Іаан V Неапалітанскі** (англ.: John V of Naples, італ.: Giovanni V di Napoli) — герцаг Неапаля ў 1034—1042 гадах, сын Сергія IV.

Стаў спадчыннікам бацькі, які сышоў у манастыр. Каб супрацьстаяць князю Капуі Пандульфу IV, Іаан заключыў саюз з князем Салерна Гвемарам IV. Ад імя Гвемара Іаан ездзіў у Канстанцінопаль прасіць дапамогі ў Міхаіла IV супраць Капуі, але візантыйскі імператар вырашыў не ўмешвацца ў канфлікт. Затое на заклік Гвемара адгукнуўся заходні імператар Конрад II, які здолеў выгнаць Пандульфа з Капуі. Дзякуючы Гвемару і Конраду II, Іаану ўдалося захаваць свае ўладанні і вярнуць страчанай пры Сергіі IV.

Дзеці
-----

* **Сергій V** — герцаг Неапаля ў 1042 — 1082 гадах.
Надпіс «Слава Україні» на помніку незалежнасці ў Харкаве
**Слава Украіне!** (укр.: Слава Україні!) — украінскае вітанне, нацыянальны лозунг.

Гэтае вітанне выкарыстоўвалі ў часы Укранскай Народнай Рэспублікі і міжваенныя гады. «Слава Украіне — Героям Слава!» (укр.: Слава Україні — Героям Слава!) было распаўсюджана ва Украінскай паўстанчай арміі(УПА), падкантрольнай Арганізацыі ўкраінскіх нацыяналістаў рэвалюцыйнай (укр.: Організація українських націоналістів революційна (ОУНр)). У кананічнай АУН-УПА пад кіраўніцтвам Андрэя Мельніка замест гэтага ўжывалі «Слава Украіне — Навекі Слава!» (укр.: Слава Україні — Навіки Слава!).

«Слава Украіне! Героям слава!» з’яўляецца лозунгам Кангрэсу ўкраінскіх нацыяналістаў.

Лозунг шырока выкарыстоўваецца ва Украіне з канца 2013 года падчас і пасля Еўрамайдана, ён таксама набыў папулярнасць як падбадзёрлівы вокліч падчас масавых спартыўных спаборніцтваў ва Украіне. 

24 жніўня 2018 года на парадзе да Дня Незалежнасці Украіны ўпершыню было афіцыйна выкарыстана прывітанне **«Слава Україні!» — «Героям Слава!»**.

4 кастрычніка 2018 года Вярхоўная Рада Украіны прыняла Закон «Аб унясенні змяненняў у статут Узброеных Сіл Украіны», якім было зацверджана новае вітанне ва ўкраінскай арміі і ўнесены змены ў Статут УСУ, дзе слова «таварыш» замянілі на «пан» і «пані».

Гл. таксама
-----------

* Жыве Беларусь!

Зноскі
------

1. ↑  На параді до Дня Незалежності у Києві вперше пролунав «Марш нової армії»
2. ↑  Рада затвердила військове вітання «Слава Україні!»(недаступная спасылка) Радіо Свобода  (укр.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Берасцень.
**Іакім Іванавіч Берасцень** (1877, Бешанковічы Віцебскай губерні — 1926) — беларускі палітычны дзеяч, рэвалюцыянер, дэлегат VI з'езда РСДРП(б) ад Віцебскай арганізацыі РСДРП(б), удзельнік устанаўлення Савецкай улады ў Віцебску.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў мястэчку Бешанковічы Віцебскай губерні ў 1877 годзе. Член Камуністычнай партыі з дня яе заснавання. Актыўны ўдзельнік рэвалюцыйнага руху рабочых. У 1898 годзе стварыў сацыял-дэмакратычны гурток сярод працоўных Бранскага вагонабудаўнічага завода. У 1902 годзе ўдзельнічаў у рэвалюцыйным руху ў Харкаве, Бранску, у 1903—1908 гг. у Віцебску і на Рыга-Арлоўскай чыгунцы.

Тройчы арыштоўваўся царскім ахоўным аддзяленнем у 1907, 1909 і 1910 гадах. Хаваўся ад царскіх уладаў за мяжой у 1910 — 1914 гадах. У 1914 годзе працаваў у чыгуначных майстэрнях Рыгі. У гады Першай сусветнай вайны служыў у арміі. У чэрвені-ліпені 1917 года працаваў у Віцебску, з'яўляўся адным з арганізатараў Віцебскай арганізацыі інтэрнацыяналістаў (з верасня 1917 Віцебскай арганізацыі РСДРП(б)). У 1917 годзе А. І. Берасцень як член Камітэта Віцебскай арганізацыі РСДРП(б), быў абраны дэлегатам VI з'езда РСДРП(б).

Пасля Вялікай Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі працаваў членам Мінскага Савета. Са студзеня 1918 года быў старшынёй Мінскага рэвалюцыйнага чыгуначнага суда, а з красавіка 1919 года — старшынёй ячэйкі РКП(б) чыгуначнікаў Мінска. З 1921 года працаваў у Службе шляху Віцебскага чыгуначнага вузла, пазней быў начальнікам буравых работ у Віцебску.

Імем Берасценя названы вуліцы ў многіх населеных пунктах Беларусі. У 1973 годзе Акруговая вуліца ў Віцебску была перайменаваная ў вуліцу Берасценя і на адным з дамоў ўсталяваная мемарыяльная дошка ў яго гонар.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Берестень Иаким Иванович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 55. — 737 с.
2. ↑  Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — С. 76. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1.

Літаратура
----------

* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — С. 76. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1.
* *Аркадий Подлипский, Вера Рогач.* Доски, берегущие память. — Витебск: «Віцебская абласная друкарня», 2005.
* Их именами названы...: Энциклопедический справочник / Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1987. — 711 с. — 30 000 экз. (руск.)
**Анексія Савоі** — далучэнне да Францыі Савоі і графства Ніцы ў 1860 годзе, па ўмовах Турынскага дагавора.

У 1860 годзе сардзінскі кароль Віктар Эмануіл II ва ўзнагароду за далучэнне да яго каралеўства Пармы, Тасканы, Мадэны і Раманьі, саступіў Францыі Савою разам з Ніцай; была выканана фармальнасць плебісцыту, але былі прыняты меры, каб плебісцыт апынуўся на карысць далучэнні.

Саступка гэтай тэрыторыі выклікала вялікае раздражненне супраць урада; яго выказаў у вельмі рэзкай прамове Гарыбальдзі, сам выхадзец Ніцы. Далучаная да Францыі, Савоя ўтварыла два дэпартаменты, сучасныя Савоя і Верхняя Савоя.

Спасылкі
--------

Ф. Энгельс. Савоя, Ніца і Рэйн
**Жаро́бычы** — былая вёска ў Беларусі, цяпер частка вёскі Слабада, Сіроцінскі сельсавет, Шумілінскі раён, Віцебская вобласць.

Назва
-----

У 1939 годзе вёска аб'яднана з вёскай Слабада, у сувязі з чым, сустракалася назва і Слабада-Жаробычы.

Гісторыя
--------

Вядомыя паводле рукапісных гістарычных крыніц з 1563 года. Паводле Слоўніка геаграфічнага Каралеўства Польскага і іншых краёў славянскіх (1895), Жаробычы ўваходзілі ў склад Віцебскага павета. Вёска знаходзілася за 48 вёрст ад Віцебска. Тут дзейнічала царква Святога Ільі. Цэнтр маёнтка Жаробычы, уладання Косавых, з 652 дзесяцінамі зямлі.

Жаробычы ўваходзілі ў склад аднайменнай воласці, адміністрацыя (валасная ўправа) якой размяшчалася ў вёсцы Грэбніца Сяранская. Жаробыцкая воласць знаходзілася ў заходняй частцы Віцебскага павета. На поўначы межавала з Лосвідскай, на захадзе — з Храповіцкай, на паўднёвым усходзе — з Мышкаўскай, на поўдні — з Старасельскай воласцямі, на захадзе — з Ловажскай воласцю Полацкага павета. У склад воласці ўваходзіла 135 населеных пунктаў. Тут мелася 950 сялянскіх дамоў (апроч таго, 175 дамоў належалі іншым станам), у якіх пражывала 5638 сялян. На 1906 год існавалі маёнтак і сяло Жаробычы.

Жаробычы ўваходзілі ў склад і з'яўляліся цэнтрам Жаробыцкага сельсавета.

Славутасці
----------

* Царква Святога прарока Ільі

Вядомыя ўраджэнцы
-----------------

* Сільвестр Косаў (канец XVI ст. — 1657) — мітрапаліт Кіеўскі, Галіцкі і ўсяе Русі.

Зноскі
------

1. ↑  Белорусская ССР. Административно-территориальное деление на 1 января 1947 года.. — Мн.: Гос. изд-во БССР, 1947. — 300 с. — 10 000 экз. С. 87
2. ↑  Слабада-Жаробычы
3. ↑  Крыніцы народжаны жыць, а паданні — захоўваць гісторыю(недаступная спасылка) // Рэспубліка
4. ↑  Праз 67 гадоў дачка знайшла магілу бацькі, загінулага пры вызваленні Шумілінскага раёна
5. ↑  Žerobycze // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XIV: Worowo — Żyżyn (польск.). — Warszawa, 1895. S. 786.
6. ↑  Жаробычы на Radzima.net
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рагуля.
**Аляксей Уладзіміравіч Рагуля** (нар.25 сакавіка 1935, вёска Сенна, Навагрудскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі літаратуразнавец. Прафесар МДПУ імя М. Танка.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пасля заканчэння Любчанскай сярэдняй школы Навагрудскага раёна (1951) год загадваў хатай-чытальняй у роднай вёсцы. У 1957 г. скончыў філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. З 1957 па 1962 гг. выкладаў рускую мову ў Халхоліцкай і Зачысцкай школах Барысаўскага раёна, з 1962 па 1970 гг. выкладаў беларускую мову і літаратуру ў Рэспубліканскай школе спартыўнага профілю ў Мінску. З 1979 г. — асістэнт, выкладчык, з 1976 г. — дацэнт Мінскага педагагічнага інстытута.

Першы крытычны артыкул апублікаваў у 1970 г. Напісаў раздзелы пра творчасць К.Чорнага, І.Мележа, В.Быкава для падручніка «Гісторыя беларускай савецкай літаратуры» (1981—1983) для педагагічных інстытутаў. Прымаў удзел у выданні Збору твораў К.Чорнага ў 6 тамах (1988—1991).

Бібліяграфія
------------

* «Беларуская літаратура ў 4 класе». Дапаможнік. 1980 г.
* «Методыка выкладання беларускай літаратуры». Адзін з аўтараў. 1986 г.
* «Родная літаратура». Адзін са складальнікаў падручніка-хрэстаматыі для 8 класа (з Л.Тамашовай). 1989 г.
* «Імгненні…». Кніга крытыкі. 1990 г.

Зноскі
------

1. ↑  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1158239211 · NKC: js2011631474 · VIAF: 169830445 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Качан.

**Архіепіскап Грыгорый**  (свецкае імя *Яраслаў Міхайлавіч Качан*;11 верасня 1939, в. Заставці, Манастырыскі раён, Цярнопальская вобласць, Украіна — 22 лістапада 2016) — украінскі архірэйУПЦ КП, архіепіскап Запарожскі і Мелітопальскі.

Біяграфія
---------

У 1960 годзе скончыў Харкаўскім медыцынскі інстытут.

У 1983—1985 гадах нёс послух псаломшчыка. Скончыў Маскоўскую духоўную семінарыю і тры курсы Маскоўскай духоўнай акадэміі.

У кастрычніку 1995 года быў прызначаны вікарыем Днепрапятроўска-Запарожскай епархіі. 27 снежня 1995 — 1 лютага 1996 года — епіскап Днепрапятроўскі і Крыварожскі.

У лютым 1996 года быў прызначаны біскупам Запарожскай епархіяй Украінскай Праваслаўнай Царквы Кіеўскага Патрыярхату.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* ГРИГОРІЙ (Качан Ярослав Михайлович)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з падобнымі імёнамі, гл. Белы і Аляксей Белы.

**Аляксей Уладзіміравіч Белы** (нар. 15 мая 1950, г. Растоў-на-Доне, Расія) — беларускі фізік. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2021, член-карэспандэнт з 2004), доктар тэхнічных навук (1990), прафесар (1995).

Біяграфія
---------

Скончыў Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава (1973). З 1973 года стажор-даследчык, малодшы, старшы, вядучы навуковы супрацоўнік, загадчык лабараторыі Фізіка-тэхнічнага інстытута НАН Беларусі, у 1992—2002 гадах начальнік навукова-вытворчага аддзела, у 2002—2004 гадах начальнік упраўлення навукова-інавацыйнай дзейнасці НАН Беларусі.

У 2004—2006 гадах намеснік дырэктара Фізіка-тэхнічнага інстытута НАН Беларусі, у 2006—2009 гадах намеснік акадэміка-сакратара Аддзялення фізіка-тэхнічных навук НАН Беларусі, адначасова з 2004 года загадчык аддзела Фізіка-тэхнічнага інстытута НАН Беларусі.

Узнагароды
----------

* Прэмія Ленінскага камсамола (1982),
* Дзяржаўная прэмія БССР (1988),
* Узнагароджаны медалём Таварыства металургаў і металафізікаў Францыі (1997),
* Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (2000),
* Прэмія НАН Беларусі і Сібірскага аддзялення РАН імя акадэміка В. А. Капцюга (2002).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя даследаванні ў галіне матэрыялазнаўства, фізікі паверхняў, трыбатэхнікі. Унесены значны ўклад у даследаванне фізікі ўзаемадзеяння зараджаных часціц з павярхоўнымі пластамі цвёрдых цел. Распрацаваў новы перспектыўны навуковы напрамак — нізкаэнергетычную іённую імплантацыю пры высокіх шчыльнасцях іённага току. Устанавіў шэраг заканамернасцей структурных ператварэнняў і радыяцыйна-стымуляванай дыфузіі, асноўныя механізмы павышэння фізіка-механічных уласцівасцей матэрыялаў пры апрамяненні іённымі пучкамі высокай шчыльнасці; узаемасувязь параметраў імплантацыі, мікраструктуры і эксплуатацыйных характарыстык паверхняў. Навуковыя распрацоўкі з’явіліся асновай для стварэння новых тэхналогій інжынерыі паверхняў і неабходнага абсталявання, высокатрывалых, зноса- і каразійна-стойкіх матэрыялаў.

Аўтар звыш 230 навуковых прац, у тым ліку 6 манаграфій, 23 аўтарскіх пасведчанняў і патэнтаў на вынаходствы.

### Бібліяграфія

* Структура и методы формирования износостойких поверхностных слоев. М.: Машиностроение, 1992 (совм. с Г. Д. Карпенко, Н. К. Мышкиным).
* Ионно-лучевая обработка металлов, сплавов и керамических материалов. Мн. 1998 (совм. с В. А. Кукареко, О. В. Лободаевой, И. И. Тараном, С. К. Шихом).
* Инженерия поверхностей конструкционных материалов концентрированными потоками ионов азота. Мн. 2007 (совм. с В. А. Кукареко, А.Патеюком).

Зноскі
------

1. ↑  НАН Беларусі падвяла вынікі выбараў новых акадэмікаў і членаў-карэспандэнтаў
2. ↑  БЕЛЫ Аляксей Уладзіміравіч
3. ↑  Белы Аляксей Уладзіміравіч

Спасылкі
--------

* Аляксей Уладзіміравіч Белы ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Грыгорый.

**Грыгорый III Неапалітанскі** (італ.: Gregorio III Napoli; памёр у 870) — герцаг Неапаля ў 864—870 гадах, да гэтага суправіцель бацькі Сергія I у 850—864 гадах. Першы з неапалітанскіх герцагаў, які заняў трон па спадчыне.

У 859 годзе Грыгорый сумесна з братам Кесарам камандаваў аб'яднанай арміяй Неапаля, Гаэты і Амальфі, якая абложвала Капую. Сын князя Капуі нанёс неапалітанскай арміі паражэнне пры мосце Тэадэмонтэ, і Кесар трапіў у палон. Бітва адбылася 8 мая ў дзень Архангела Міхаіла, якога італьянскія лангабарды лічылі сваім заступнікам.

Стаўшы герцагам, Грыгорый III працягваў палітыку бацькі, умела лавіруючы паміж Заходняй і Усходняй імперыямі. У 866 годзе Грыгорый суправаджаў Людовіка II у паходзе супраць Капуі, а ў наступным 867 годзе прызнаў сябе васалам візантыйскага імператара Васіля I. З 867 года неапалітанскія манеты сталі зноў чаканіцца з партрэтам візантыйскага імператара.

У студзені 870 года Рыгор III цяжка захварэў і перадаў уладу старэйшаму сыну Сергію II, а ў сакавіку таго ж года сканаў.

Дзеці
-----

* **Сергій II** — герцаг Неапаля ў 870—877 гадах;
* **Афанасій** (памёр у 898) — біскуп Неапаля (**Афанасій II**) і герцаг Неапаля ў 878—898 гадах.