recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Свята-Троіцкая царква** — праваслаўны храм у в. Кіявец Валожынскага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1919 г. на месцы драўлянага храма, пастаўленага ў 1789 г. з дрэва на сродкі памешчыка Пажарскага.' Дзейнічае з 1990 г.

Архітэктура
-----------

Крыжова-купальны храм сіметрычна-восевай аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі складаецца з прамавугольных зрубаў бабінца, малітоўнай залы, апсіды і нізкіх бакавых прыдзелаў. Над бабінцам надбудавана двух'ярусная шатровая званіца (чацвярык на чацверыку). Над сяродкрыжжам васьмігранны барабан з купалам. Гарызантальна ашаляваныя сцены прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі. Галоўны ўваход вырашаны ганкам на слупах.

Зноскі
------


' НГАБ, ф. 242, воп. 1, спр. 2256, арк. 3 адв.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Троіцкая царква (Кіявец)
* Свята-Троіцкая царква (Кіявец) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* [ Свята-Троіцкая царква (Кіявец)] на сайце Radzima.org
* [ Свята-Троіцкая царква (Кіявец)] на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Свята-Троіцкая царква** — праваслаўны храм у в. Солаўе Аршанскага раёна Віцебскай вобласці.

Гісторыя
--------

На паўднёва-заходняй ускраіне вёскі. Пабудавана ў другой палавіне 19 ст. з цэглы.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю з рысамі рэтраспектыўнай готыкі. Кампазіцыйна крыжова-купальны храм складаецца з прамавугольнага прытвора, кубападобнай малітоўнай залы, пяціграннай апсіды з бакавымі рызніцамі. У сілуэце будынка пануе магутны цыліндрычны светлавы барабан са сферычным купалам. Плоскасныя атынкаваныя фасады члянёны арачнымі вокнамі з паўкруглымі люкарнамі ў стральчатых ліштвах (уплыў рэтраспектыўна-гатычнага стылю), апяразаны карнізам спрошчанага профілю. Такой жа аркай вырашаны галоўны ўваход.

Інтэр’ер
--------

У інтэр'еры памяшканні раскрываюцца ў перакрытае светлавым барабанам на ветразях сяродкрыжжа шырокімі арачнымі прасветамі, бакавыя прыдзелы перакрыты цыліндрычнымі скляпеннямі, апсіда — гранёнай конхай.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Свята-Троіцкая царква (Солаўе) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Троіцкая царква (Солаўе) на сайце Radzima.org
* Свята-Троіцкая царква (Солаўе) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Адыгэ-Хабльскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе Карачаева-Чаркескай Рэспублікі Расійскай Федэрацыі.

Адміністрацыйны цэнтр — аул Адыгэ-Хабль.

Геаграфія
---------

Адыгэ-Хабльскі раён размешчаны ў паўночна-заходняй частцы рэспублікі і мяжуе з землямі Хабезскага і Абазінскага раёнаў на поўдні, з Атрадненскім раёнам Краснадарскага края на захадзе, з Качубееўскім раёнам Стаўрапольскага края на поўначы, з Прыкубанскім раёнам на ўсходзе, а таксама з Нагайскім раёнам, які дзеліць тэрыторыю Адыгэ-Хабльскага раёна на дзве няроўныя часткі.

Паводле занальнага раянавання тэрыторыя раёна з поўначы на поўдзень дзеліцца на 2 зоны — раўнінную і перадгорную, раўніны прыкметна пераважаюць. Сярэднія вышыні на тэрыторыі раёна вагаюцца ад 400 да 700 метраў над узроўнем мора.

Гідраграфічная сетка на тэрыторыі раёна прадстаўлена ў асноўным рэкамі. Найбольш буйныя — Кубань, Вялікі Зелянчук, Малы Зелянчук, Вялікі Шчаблонак і Малы Шчаблонак.

Агульная плошча тэрыторыі раёна — 323,37 км² (з 2008 года).

Зноскі
------

1. ↑

| ⛭Карачаева-Чаркесія |
| --- |
| Раёны | 
* Абазінскі
* Адыгэ-Хабльскі
* Зелянчукскі
* Карачаеўскі
* Малакарачаеўскі
* Нагайскі
* Прыкубанскі
* Урупскі
* Усць-Джэгуцінскі
* Хабезскі

 |  |
| Гарады | 
* Карачаеўск
* Тэберда
* Усць-Джэгута
* **Чаркеск**

 |
| Пгт | 
* Арджанікідзэўскі
* Дамбай
* Меднагорскі
* Новы Карачай
* Правакубанскі
* Ударны
* Эльбрускі

 |
| Сёлы — цэнтры раёнаў | 
* Адыгэ-Хабль
* Зелянчукская
* Інжыч-Чукун
* Каўказскі
* Праградная
* Учкекен
* Хабез
* Эркен-Шахар

 |
Адукацыя ў Харватыі
-------------------

У Рэспубліцы Харватыя існуе абавязковая васьмігадовая базавая адукацыя. Большасць школ Харватыі — дзяржаўныя. Базавая школа ўключае ў сябе дзве ступені: першая ступень — чатырохгадовая, дзе навучанне вядзе толькі адзін выкладчык, і другая ступень — таксама чатырохгадовая, але з выкладаннем розных прадметаў рознымі настаўнікамі. Па заканчэнні пачатковай школы каля 94 % навучэнцаў працягваюць навучацца ў 4-гадовых агульнаадукацыйных, гуманітарных, чатырох — альбо трохгадовых гандлёвых вучылішчах, сярэдніх прафесійна-тэхнічных школах альбо ў школах мастацтваў. У цэлым 97 % дарослага насельніцтва краіны навучаны грамаце (умеюць чытаць і пісаць).

Дзяржаўныя ўніверсітэты
-----------------------

У Харватыі на дадзены момант дзейнічае пяць дзяржаўных універсітэтаў — у Заграбе, Задары, Спліце, Осіеке і Рыеке.
Усяго ва ўніверсітэтах каля 80 факультэтаў, 5 акадэмій мастацтваў, 7 політэхнічных ВНУ, 6 устаноў вышэйшай прафесійнай адукацыі, Педагагічная акадэмія, 8 педагагічных інстытутаў. Філіялы ўніверсітэтаў размешчаны ў многіх гарадах краіны (Крыжэўцы, Чакоўцы, Карлоўцы, Дуброўніку, Петрыне, Пожаге, Шыбеніке). Прафесарска-выкладчыцкі склад універсітэтаў налічвае каля 2300 чалавек. Агульная колькасць студэнтаў каля 92 тыс. прычым 58 % з іх навучаецца ў Заграбе.

Спасылкі
--------

* Больш падрабязная інфармацыя аб адукацыі ў Харватыі Архівавана 27 лістапада 2011.
* Republika Hrvatska Архівавана 19 мая 2017.
* Адукацыя ў Харватыі(недаступная спасылка)
Кніга С. І. Танеева «Рухомы кантрапункт строгага ліста» з дароўным надпісам аўтара
**Кантрапункт** (лац.: punctum contra punctum — *нота супраць ноты*, або літаральна — *кропка супраць кропкі*) — у музыцы адначасовае спалучэнне двух або больш самастойных меладычных галасоў. Таксама кантрапунктам называюць раздзел тэорыі музыкі, прысвечаны вывучэнню такіх спалучэнняў.

У экранных мастацтвах
---------------------

У кіно, тэлебачанні — асэнсаванае супрацьпастаўленне ці супастаўленне гуку і выявы. Процілегла *сінхрону* — разнавіднасці відэаматэрыялу, дзе выява і гук адпавядаюць адной прасторава-часовай сітуацыі (часцей за ўсё эпізод інтэрв'ю — глядач бачыць чалавека і чуе шумы ды гаворку, сінхранізаваныя з выявай, запісаныя ў тым жа месцы і ў той жа час, калі адбывалася размова). Кантрапункт могуць ствараць выява і шум, выява і музыка. Асабліва яркім з'яўляецца кантрапункт, у якім адзін сэнсавы пласт (выява) кантрастуе з іншым (гук). Прыкладам можа служыць відэавыява ваеннага парада, што суправаджаецца камічным цыркавым маршам.

У літаратуры
------------

У літаратуры — супрацьпастаўленне некалькіх сюжэтных ліній.

Гл. таксама
-----------

* Поліфанія
* Загалосак
* Фуга


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Музычны Рымана · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX524740 · BNF: 119570415 · GND: 4032307-9 · LCCN: sh85033444 · Microsoft: 12582419 · NDL: 00572521 · NKC: ph121819 |

 |
**Кантракт на разніцу цэн** (CFD) — гэта дагавор паміж двума бакамі — прадаўцом і пакупніком аб перадачы разніцы паміж цяперашнiм коштам актыву на момант заключэння дагавора (адкрыцця пазiцыi) і яго значэннем у канцы дзеяння дагавора (закрыцця пазiцыi).

CFD можна гандляваць з акцыямі, аблiгацыямi, ф'ючэрсамі, таварамі, індэксамі, валютамі і крыптавалютамi.

CFD не дазволены ў шэрагу краін, напрыклад, у Злучаных Штатах. Так як валоданне CFD не з'яўляецца валоданнем актывам, у некаторых краінах, напрыклад, у Вялікабрытаніі, не трэба плаціць падатковыя зборы пры куплi або продажы.

Гісторыя
--------

CFD былі створаны ў Англіі ў 1950-х гадах хэдж-фондамі, каб атрымаць доступ да гандлёвых аперацый з высокім крэдытным плячом. Першапачаткова CFD быў даступны толькі інстытуцыйнаму інвестору. Сёння яны з’яўляюцца вельмі папулярным гандлёвым інструментам сярод вялікіх інвестараў ва ўсім свеце.

Базавы прыклад
--------------

Інвестар мяркуе, што акцыі кампаніі N вырастуць у цане. Акцыі кампаніі каштуюць 100$. У інвестара ёсць 1000$.

Варыянт 1 (напрамую): ён можа набыць 10 акцый (1000$/100$)

Варыянт 2 (CFD): крэдытнае плячо брокера 1:10 дазваляе вам здзяйсняць здзелкі, якія ў 10 разоў перавышаюць ваш дэпазіт, гэта значыць на $10 000 ($1000 \* 10), што роўна 100 акцыям.

**Калі акцыя вырастае да 101$:**

У варыянце 1 інвестар атрымае прыбыль у 10$ (10 акцый \* 1$)

У варыянце 2 інвестар атрымае прыбыль у 100$ (100 акцый \* 1$)

**Калі акцыі ўпадуць да 99$:**

У варыянце 1 інвестар страціць 10$ (10 акцый \* 1$)

У варыянце 2 інвестар страціць 100$ (100 акцый \* 1$)

**Калі акцыі ўпадуць да 90$:**

У варыянце 1 інвестар страціць 100$ ад сваіх 1000$ і працягне гандляваць.

А ў варыянце 2 інвестар страціць ўсе свае 1000$. Пры падзенні кошта акцый ніжэй 90$, інвестар будзе павінен брокеру.

Зноскі
------

1. ↑  Counterparty Risk when Trading CFDs **(нявызн.)**. *contracts-for-difference.com*. Праверана 10 сакавіка 2022.
2. ↑  It's a gamble either way **(нявызн.)**. *The Sydney Morning Herald*. Праверана 10 сакавіка 2022.
3. ↑  The Laws That Govern the Securities Industry **(нявызн.)**. *www.investor.gov*. Праверана 10 сакавіка 2022.
4. ↑  CFD Brokers **(нявызн.)**. *comparebrokers.co*. Праверана 10 сакавіка 2022.
5. ↑  How Contract for Differences (CFD) Work **(нявызн.)**. *Investopedia*. Праверана 10 сакавіка 2022.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кітай (значэнні).
Мацерыковы Кітай
**Кантынентальны** ці **Мацерыковы Кітай** (кіт. спр. 中国大陆, піньінь *Zhōngguó dàlù*, англ.: Mainland China) — тэрыторыя Кітайскай Народнай Рэспублікі за вылікам Ганконга і Макаа. Таксама ў яе не ўключаецца Тайвань.

Пасля перамогі Камуністычнай партыі ў грамадзянскай вайне і адступлення сіл Гаміньдана на востраў Тайвань абодва бакі працягвалі лічыць і мацярык, і востраў тэрыторыяй Кітая, і «Кантынентальным Кітаем» сталі зваць асноўную тэрыторыю Кітая. Пасля вяртання пад юрысдыкцыю КНР у 1997 і 1999 гадах Ганконга і Макаа яны атрымалі статус спецыяльнага адміністрацыйнага раёна ў рамках палітыкі «Адна краіна, дзве сістэмы», захаваўшы свае эканамічныя і палітычныя сістэмы, таму тэрмін «кантынентальны Кітай» іх па-ранейшаму не ўключае.

Гл. таксама
-----------

* Свабодная тэрыторыя Кітайскай Рэспублікі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 107029721 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Апалон.
**Мост Апалон** (славацк.: Most Apollo) — мост праз раку Дунай у горадзе Браціслава. Будаўніцтва было пачата ў 2002 годзе. Мост быў адкрыты 5 верасня 2005 года. Назва ідзе ад кампаніі «Апалон» (сучасны: Slovnaft) — нафтаперапрацоўчага заводу, размешчанага на левым беразе ракі ў гэтым раёне да Другой сусветнай вайны. Яго выгнутыя лініі, нахільныя аркі і фактычная адсутнасць прамых вуглоў робяць форму моста досыць складанай. Яго даўжыня 835 метра, шырыня — 32 м. Вага моста — 5240 тон.

Галерэя
-------

|  |  |  |  |
| адкрыццё моста
  | від на мост
  | будаўніцтва моста
  | пасля завяршэння
  |

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Мост Аполлон**
* інфармацыя пра мост Архівавана 28 верасня 2011.
* Фота на розных этапах будаўніцтва Архівавана 10 лютага 2009.
* Фота моста
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гаўрыкаў.
**Аляксандр Савельевіч Га́ўрыкаў** (10 мая 1948, ст. Моніна, Нагінскі раён, Маскоўская вобласць — 10 лютага 2022) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры ў Ленінградзе ў 1972 годзе. З 1972 г. — архітэктар, галоўны архітэктар праектаў у Белдзяржпраекце.

Член КПСС з 1975 года. Член Саюза архітэктараў СССР з 1977 года.

Пражываў у г. Мінску. Памёр 10 лютага 2022 года.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): грамадска-бытавы корпус ГПТВ-31 у Мінску (1975), лячэбны корпус прафілакторыя цэлюлозна-папяровага завода ў Светлагорску (1980).

Узнагароды
----------

1-я прэмія на Усесаюзным конкурсе (1987, у аўтарскім калектыве) за праектныя прапановы архітэктурна-горадабудаўнічага рашэння забудовы Ульянаўскага ўніверсітэта і прылеглых да яго тэрыторый, 1-я прэмія на рэспубліканскім конкурсе (1988, у аўтарскім калектыве) за лабараторны корпус НДІ ядзерных праблем пры БДУ ў Мінску, дыплом III ступені ВДНГ БССР за праект Рэспубліканскага галіновага вылічальнага цэнтра ў Мінску (1976, у аўтарскім калектыве)

Зноскі
------

1. ↑  10 февраля 2022, на семьдесят четвёртом году, ушел из жизни Гавриков Александр Савельевич.

Літаратура
----------

* Гавриков Александр Савельевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Лаба** — рака ў Краснадарскім краі Расіі, левы прыток ракі Кубань. Утвараецца зліццём Вялікай і Малой Лабы, якія бяруць пачатак з ледавікоў на паўночным схіле Галоўнага хрыбта Вялікага Каўказа. Даўжыня (разам з Вялікай Лабай) 347 км, уласна Лабы — 214 км, плошча басейна 12,5 тыс. км². У верхнім цячэнні — бурная рака, цячэ ў глыбокай цясніне, у ніжнім — берагі спадзістыя. Жыўленне змяшанае (снегавое, ледавіковае і дажджавое). Сярэдні расход вады каля вусця 95,7 м³/сек. Замярзае (не кожны год) у канцы снежня, ускрываецца ў канцы лютага — пачатку сакавіка. Галоўныя прытокі: справа — Чамлык, злева — Фарс. Выкарыстоўваецца для арашэння. На Лабе — г. Лабінск, каля вусця Лабы, на правым беразе Кубані, — г. Усць-Лабінск.



1. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>
Правілы Лаадыкійскага сабора. Грэчаскі рукапіс, лістапад 1600 года. Брытанская бібліятэка.
**Лаадыкійскі сабор** (грэч. Σύνοδος ἐν Λαοδικείᾳ τῆς Φρυγίας) — памесны сабор хрысціянскай царквы, які адбыўся каля 360 году ў горадзе Лаадыкія (Малая Азія).

Па іншай версіі, сабор праходзіў не пазней 343 года, паколькі ў другім правіле Шостага Сусветнага сабору Лаадыкійскі сабор згадваецца раней Сардыкійскага, які адбыўся у 343 годзе. У прыватнасці, у іншых крыніцах пазначана, што ён збіраўся за некалькі гадоў да Першага Усяленскага Сабора.

Зноскі
------

1. ↑  Правила Лаодикийского собора
2. ↑  Собор Архистратига Михаила и прочих Небесных Сил бесплотных, архангелов: Гавриила, Рафаила, Уриила, Селафиила, Иегудиила, Варахиила и Иеремиила // Ru Православие.

Спасылкі
--------

* Памесны Сабор — Лаадыкійскі Архівавана 12 красавіка 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | SUDOC: 189366079 · VIAF: 37145003621961340881 |
Не блытаць з Востраў Тартуга.

**Востраў Ла-Тартуга** (ісп.: Isla de la Tortuga, літаральна «Чарапахавы востраў») — востраў на паўднёвым усходзе Карыбскага мора. З’яўляецца федэральным уладаннем Венесуэлы. Плошча — 156,6 км². Сталага насельніцтва няма.

Геаграфія
---------

Востраў Ла-Тартуга знаходзіцца за 83 км на поўнач ад узбярэжжа Венесуэлы, за 168 км на паўночны ўсход ад Каракаса, за 86,6 км на усход ад вострава Маргарыта. Формай нагадвае чарапаху, за што і атрымаў сваю назву. Даўжыня — 24,4 км. Найбольшая шырыня — 10,4 км.

Ла-Тартуга мае вулканічнае паходжанне, аднак паверхня складзена пераважна друзлымі вапняковымі пародамі асадкавага характару. Яны выдатна ўсмоктваюць вільгаць, таму рэк і азёр на востраве няма, назіраецца недахоп прэснай вады. Найвышэйшы пункт — 40 м. На поўначы, захадзе і крайнім усходзе бераг пясчаны. Астатняе ўзбярэжжа скалістае. Ёсць радовішчы паваранай солі. Вакол вострава шмат каралавых рыфаў (каля 156,60 км²).

Клімат марскі трапічны. Сезон дажджоў цягнецца з кастрычніка па снежань.

Прырода
-------

На паўднёвым і паўднёва-ўсходнім узбярэжжы захаваліся мангравыя лясы. Астатняя частка вострава пакрыта пустыннай расліннасцю, кактусамі і хмызнякамі. На востраве спыняюцца пералётныя птушкі.

У адрозненні ад сушы, каралавыя рыфы вакол Ла-Тартугі адрозніваюцца значнай разнастайнасцю жыццёвых форм, тут шмат малюскаў.

* Хмызнякі каля ўзбярэжжаХмызнякі каля ўзбярэжжа
* Ракавіна малюска на пляжыРакавіна малюска на пляжы
* Ракавіны малюскаў з Ла-ТартугіРакавіны малюскаў з Ла-Тартугі
* Ракавіны малюскаў фарміруюць аснову вапняковага друзуРакавіны малюскаў фарміруюць аснову вапняковага друзу

Гісторыя
--------

Археолагамі высветлена, што ў старажытнасці на востраве Ла-Тартуга стваралі свае часовыя паселішчы індзейцы-протатаіна. Найстаражытнейшы археалагічны помнік адносіцца да 200 г. н. э.

Адкрыты ў 1499 г. іспанскай экспедыцыяй Алонса дэ Ахеда і Амерыга Веспучы. З другой паловы XVI ст. на ім здабывалі соль. У 1605—1631 гг. на востраве паспрабавалі замацавацца галандцы, але былі выгнаныя іспанскімі ўладамі.

У 1811 г. уключаны ў склад Венесуэлы.

У 1974 г. востраў Ла-Тартуга быў абвешчаны зонай інтарэсаў турыстычнай галіны. Аднак да нашага часу турызм вельмі абмежаваны з-за адсутнасці сталых паселішчаў, пітной вады, транспартнай і гасцінічнай інфраструктуры. На востраве сезонна спыняюцца венесуэльскія рыбакі.

Спасылкі
--------

* Isla La Tortuga Facts
* Isla La Tortuga historia
* Venezuela, a paradise in search of tourists
* Isla La Tortuga Travel Guide
* El paraíso sí existe y está en Venezuela: conoce la imponente isla La Tortuga (+fotos) Архівавана 10 сакавіка 2016.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Муратаў.

**Валянцін Іванавіч Муратаў** (30 ліпеня 1928, Маскоўская вобласць, РСФСР, СССР — 6 кастрычніка 2006, Масква, Расія) — савецкі гімнаст, чатырохразовы алімпійскі чэмпіён, наймацнейшы гімнаст 1950-х гадоў. Заслужаны майстар спорту СССР (1952). Абсалютны чэмпіён свету (1954). Чэмпіён свету ў камандным першынстве (1954, 1958), у вольных практыкаваннях (1954) і ў практыкаваннях на перакладзіне (1954). Абсалютны чэмпіён СССР (1953, 1956). Пасля завяршэння спартыўнай кар’еры старшы трэнер зборнай СССР (1950-я — 1960-я гады).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIG · Olympedia |
**Ао́рыст** (стар.-грэч.: ἀ-όριστος — *«(дакладна) не абмежаваны»*) — простая дзеяслоўная форма, уласцівая многім старажытным і некаторым сучасным індаеўрапейскім мовам.

Абазначае адзінкавае мінулае дзеянне (стан) без паказу яго працягласці.

У старабеларускай літаратурнай мове аорыст ужываўся рэдка.

Утвараўся ад асновы інфінітыва пры дапамозе суфіксаў -х-, -с-, -ш- («быхъ, бы, бы, быхомъ, бысте, быша» — «я, ты, ён быў; мы, вы, яны былі»).

У сучаснай беларускай мове не захаваўся, але форма 2-й і 3-й асобы адз. л. аорыста дзеяслова «быти» ператварылася ў нязменную часціцу «бы» («б») і служыць сродкам перадачы мадальнасці («меў бы», «калі б»).

Літаратура
----------

* Аорыст // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. С. 410—411.
**Андрэй Аляксандравіч Ганчук** (нар. 20 сакавіка 1979, Бялынічы Магілёўскай вобласці) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

Скончыў Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. А. Куляшова, Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

Працаваў настаўнікам, дырэктарам базавай і сярэдняй школ, начальнікам аддзела па справах моладзі, намеснікам начальніка і начальнікам аддзела адукацыі, спорту і турызму, намеснікам старшыні Бялыніцкага райвыканкама, старшынёй Бялыніцкага раённага Савета дэпутатаў 28 склікання.

Выбіраўся дэпутатам Бялыніцкага раённага Савета дэпутатаў 27 і 28 скліканняў, дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь сёмага склікання.

Зноскі
------

1. ↑  Ганчук Андрэй Аляксандравіч
**«Машачка»** (руск.: «Машенька») — першы раман Уладзіміра Уладзіміравіча Набокава, напісаны ў берлінскі перыяд у 1926 годзе на рускай мове.

Кніга экспануе тэмы, у большай ступені развітыя ў «Дары» *(рус. «Дар»)*: рускае эмігранцкае асяроддзе ў Берліне.

Сюжэт
-----

Галоўны герой Ганін жыве ў рускім пансіёне ў Берліне. Адзін з суседзяў, Алфёраў, увесь час гаворыць аб прыездзе сваёй жонкі Машачкі з Савецкай Расіі ў канцы тыдня. Па фатаграфіі Ганін пазнае сваё ранейшае каханне і вырашае выкрасці яе з вакзала. Увесь тыдзень Ганін жыве ўспамінамі. Напярэдадні прыезду Машачкі ў Берлін Ганін падпойвае Алфёрава і няправільна ставіць яму будзільнік. У апошні момант, аднак, Ганін вырашае, што мінулы вобраз не вернеш і едзе на іншы вакзал, назаўсёды пакідае Берлін. Сама Машачка з’яўляецца толькі ва ўспамінах Ганіна.

Машачка і яе муж фігуруюць пазней у рамане Набокава «Абарона Лужына» *(рус. «Защита Лужина»)* (глава 13).

Экранізацыі
-----------

* «Машачка», 1987, Вялікабрытанія, рэжысёр Джон Гальдшмідт, галоўныя ролі: Ірына Брук — Машачка, Кэры Элвес — Ганін.
* «Машачка», 1991, СССР, рэжысёр Тамара Паўлючэнка, галоўныя ролі: Анастасія Заваратнюк — Машачка, Антон Якаўлеў — Ганін.

Зноскі
------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | LibraryThing · OCLC · Лабараторыя Фантастыкі |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лота.

**Ларэнца Ло́та** (італ.: Lorenzo Lotto; 1480, Венецыя — 1556, Ларэта) — адзін з найбуйнейшых венецыянскіх жывапісцаў. Няздольны да кампрамісаў і ў творчасці, і ў галіне духоўнай, Ларэнца Лота пражыў неспакойнае жыццё і часта адчуваў матэрыяльныя цяжкасці.

Ларэнца Лота нарадзіўся ў Венецыі ў 1480 годзе і правёў у гэтым горадзе свае дзяцінства і юнацтва. У Венецыі ён атрымаў пачатковую мастацкую адукацыю: Вазары піша, што Лота, «які пераймаў некаторы час манеры Беліні, далучыўся пасля да манеры Джарджонэ». Даследчыкі творчасці Лота, аднак, мяркуюць, што ён быў вучнем Альвізэ Віварыні, знаходзячы падабенства манеры двух мастакоў у ранніх працах першага.

Малады мастак меў магчымасць таксама пазнаёміцца ​​з дасягненнямі сучаснага яму паўночнага жывапісу: у Венецыі ў 1494—1495 (магчыма) і ў 1506—1507 гадах бываў Дзюрэр, а гравюры нямецкага мастака атрымалі шырокі распаўсюд і на поўдзень ад Альпаў. Магчыма, ад Дзюрэра Лота пераняў рэалістычны малюнак дэталяў, і, у той жа час, пафас фантастычных бачанняў. Яркае святло, зіхатлівыя колеры, выразныя контуры ў творах Лота — характэрныя асаблівасці паўночнага жывапісу.

Зноскі
------

1. ↑  Lorenzo Lotto // mutualart.com — 2008.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22907130'></a>
2. ↑  Lorenzo Lotto // Trove — 2009. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18609226'></a>
3. 1 2
4. 1 2
5. 1 2 3

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1997—…) · Treccani · Universalis · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV11552372 · BIBSYS: 90815429 · BNC: a10296438 · BNE: XX875500 · BNF: 12072466d · CiNii: DA01894334 · CONOR: 61107043 · GND: 118780530 · ICCU: RAVV010125 · ISNI: 0000 0001 2320 0265 · LCCN: n50042418 · LNB: 000255022 · NKC: jn20000701077 · NLA: 35692463 · NLP: A16161191 · NSK: 000311517 · NTA: 068900821 · NUKAT: n99003619 · SUDOC: 029008190 · VIAF: 22165049 · ULAN: 500015631 |

 |
**Таміла Мікалаеўна Хіміч** (нар. 13 верасня 1994, в. Біларычыця, Прылуцкі раён, Чарнігаўская вобласць, Украіна) — украінская футбалістка, паўабаронца. Выступала ў нацыянальнай зборнай Украіны.

Клубная кар’ера
---------------

Першы трэнер — Анатоль Сямёнавіч Куц. У 2007 годзе па запрашэнні дырэктара чарнігаўскай ДЮСШ Мікалая Іванавіча Лысенкі пераехала ў Чарнігаў, вучылася ў ДЮСШ і ў мясцовай школе-інтэрнаце ім. Кацюбінскага.

У 2017 годзе перайшла ў беларускі клуб «Мінск». У яго складзе стала чэмпіёнкай Беларусі (2017, 2018, 2019), срэбным прызёрам (2020); уладальніцай (2017, 2018, 2019) і фіналісткай Кубка Беларусі, уладальніцай Суперкубка краіны (2018, 2019). Была лепшым бамбардзірам чэмпіянату Беларусі 2017 года (24 галы). У Лізе чэмпіёнаў у складзе «Мінска» згуляла 15 матчаў і забіла 10 галоў. У 2017 годзе заняла трэцяе месца ў галасаванні за званне футбалісткі года на Украіне.

Зноскі
------

1. ↑  Tamila Khimich // Soccerdonna — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>
2. ↑  Таміла Хіміч: «Якщо грати в Україні, то тільки в „Легенді", але надійшла новина, що клубу уже немає, — це удар!»

Спасылкі
--------

* Тамила Химич

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FBref.com · soccerdonna.de (ігрок) · Soccerway · worldfootball.net (ігрок) · УЕФА |
**Таміслаў Кнез** (сербахарв.: Tomislav Knez; нар. 9 чэрвеня 1938, Баня-Лука) — былы югаслаўскі футбаліст, атакуючы паўабаронца і трэнер.

Кар’ера
-------

### Клубная

Прафесійную кар’еру пачаў у 1956 годзе выступамі за каманду «Борац» з роднага горада Баня-Лука (цяпер — Боснія і Герцагавіна), у якой правёў пяць сезонаў.
Сваёй гульнёй за гэту каманду прыцягнуў увагу прадстаўнікоў трэнерскага штаба клуба «Дынама» (Заграб), да якога далучыўся ў 1961 годзе. З «Дынама» двойчы выйграў Кубак Югаславіі у 1963 і 1965 гадах.
У 1965 годзе пераехаў у Аўстрыю, дзе стаў выступаць за клуб «Швехат», правядучы там адзін сезон. Пасля гэтага Таміслаў перайшоў у сталічны «Рапід», з якім у першым жа сезоне выйграў аўстрыйскі чэмпіянат. Аднак сам Кнез у стартавым складзе выходзіў нячаста, з-за чаго па завяршэнні сезона пакінуў клуб і пайшоў у другі дывізіён, дзе цягам сямі сезонаў выступаў за «Капфенберг».
Завяршыў прафесійную гульнявую кар’еру ў аўстрыйскім клубе «Гюсінг», у якім правёў сезон 1974/75.

### Міжнародная

Дэбют за нацыянальную зборную Югаславіі адбыўся 1 студзеня 1960 года, у таварыскім матчы супраць зборнай Марока (5:0). У тым жа годзе трапіў у заяву на першы чэмпіянат Еўропы ў Францыі, дзе ў першым матчы забіў адзін з галоў у вароты гаспадароў спаборніцтваў (5:4) і дапамог сваёй камандзе выйсці ў фінал. У вырашальным матчы, дзе югаславы саступілі зборнай СССР (1:2), не браў удзел, але разам з камандай заваяваў «срэбра» чэмпіянату. У складзе зборнай таксама быў удзельнікам Алімпійскіх гульняў 1960 у Рыме. Цягам кар’еры ў нацыянальнай камандзе, якая доўжылася паўтара года, правёў у форме галоўнай каманды краіны 14 матч і забіў 8 галоў.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Статыстыка на сайце *National Football Teams* (англ.)
* Профіль на сайце *transfermarkt.com* (англ.)
* Профіль футбаліста на сайце *reprezentacija.rs*  (англ.)  (серб.)

| ⛭Зборная Югаславіі — Чэмпіянат Еўропы 1960 — 2-е месца |
| --- |
| Сцяг Югаславіі | 
* бр Відзініч
* бр Шошкіч
* аб Дуркавіч
* аб Нікаліч
* аб Црнковіч
* аб Юсуфі
* па Жанеціч
* па Зебец
* па Косціч
* па Матуш
* па Міладзінавіч
* па Перушыч
* нап Галіч
* нап Еркавіч
* нап Кнез
* нап Муіч
* нап Шакуларац
* трэнер: Любамір Лоўрыч, Драгамір Нікаліч і Аляксандар Цірнаніч

 |
**Жа́лва** (літ.: Želva, традыцыйная беларуская назва — **Пазэльва**) — мястэчка ва Укмяргскім раёне Вільнюскага павета Літвы. Цэнтр Жалваўскай сянюніі. Размешчана на рацэ Жальвяле (Зэльве), за 22 км на ўсход ад Укмярге. Насельніцтва на 2011 год — 457 чалавек.

Гісторыя
--------

### Вялікае Княства Літоўскае

Першы пісьмовы ўспамін пра Пазэльву датуецца 1373 годам. У 1385 годзе яна ўваходзіла ў склад Віленскага павета Віленскага ваяводства.

У 1753 годзе ў Пазэльве збудавалі касцёл.

### Пад уладай Расійскай імперыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Пазэльва апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Вількамірскім павеце Віленскай губерні.

На 1859 год у Пазэльве было 30 будынкаў.

### Найноўшы час

Пасля польска-літоўскіх баёў і падпісання пагаднення паміж міжваеннай Польскай Рэспублікай і Літвой у 1919 годзе Пазэльва апынулася ў складзе Літвы. У часы Другой сусветнай вайны з чэрвеня 1941 да 1944 года мястэчка знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Рэйха.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**: 1859 год — 300 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 457 чал.

Славутасці
----------

* Касцёл Святога Ігнація Лаёлы (1892)

Вядомыя асобы
-------------

* Аарон Клуг (1926—2018) — брытанскі і паўднёваафрыканскі вучоны, біяхімік. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1982).

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 187-2009 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Літоўскай Рэспублікі на беларускую мову»
2. ↑  Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom VIII: Perepiatycha — Pożajście (польск.). — Warszawa, 1887. S. 899.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Жалва
* Пазельва на сайце Radzima.org
Жалезная калона ў Дэлі (415 год н.э.)
**Жалезная калона ў Дэлі** — жалезная калона вышынёй сем метраў і вагой шэсць з паловай тон, якая ўваходзіць у склад архітэктурнага ансамбля Кутб-Мінара, размешчанага прыкладна ў 20 кіламетрах на поўдзень ад Старога Дэлі. Шырокую вядомасць калона набыла тым, што за 1600 гадоў свайго існавання практычна пазбегла карозіі.

Жалезная калона — адна з галоўных славутасцей Дэлі. З даўніх часоў сцякаліся да яе натоўпы багамольцаў — лічыцца, што калі стаць да калоны спінай і ахапіць яе ззаду рукамі, гэта прынясе шчасце (іншы варыянт павер'я — споўніцца загаданае жаданне). Каб пазбегнуць вандалізму ў 1997 г. вакол калоны была ўладкована агароджа, так што зараз праверыць дакладнасць гэтага павер'я не проста.

Яшчэ адна назва жалезнай калоны ў Дэлі — «Кутубава калона».
**Капаткевіцка-Велікаборская ступень** (ад назвы гарадскога пасёлка Капаткевічы ў Петрыкаўскім раёне і вёскі Вялікі Бор у Хойніцкім раёне) — тэктанічная структура ў Петрыкаўскім, Калінкавіцкім, Рэчыцкім і Хойніцкім раёнах Гомельскай вобласці, у Цэнтральнай структурнай зоне Прыпяцкага прагіну. Вылучаецца па паверхні крышталічнага фундамента, падсалявых і міжсалявых адкладах. На поўначы абмежавана Чырвонаслабодскім і Маладушынскім разломамі, на поўдні праз серыю лакальных разломаў сучляняецца з Петрыкаўскім і Хойніцка-Хобненскім пахаванымі выступамі. Распасціранне Капаткевіцка-Велікаборскай ступені субшыротнае. Даўжыня каля 150 км, шырыня 15—25 км.

Паверхня крышталічнага фундамента ў межах ступені залягае на адзнаках ад -2,2 да -6 км. Платформавы чахол складаюць верхнепратэразойскія (магутнасць да 132 м), дэвонскія (падсалявыя тэрыгенныя магутнасцю 175—270 м, падсалявыя карбанатныя 150—260 м, ніжнесаляносныя да 1518 м, міжсалявыя да 500 м, верхнесаляносныя да 1500 м), каменнавугальныя, пермскія, мезазойска-кайназойскія надсалявыя (да 3000 м) адклады. Падсалявыя адклады разрыўнымі парушэннямі разбіты на асобныя блокі, якія апускаюцца на поўнач (Капаткевіцкая, Горахаўская зоны падняццяў, Вятчынскае, Усходне-Вятчынскае, Уборацкае, Маканавіцкае падняцці і інш.). З падсалявых карбанатных адкладаў на Заходне-Бабровіцкай і Савіцкай плошчах атрыманы прытокі нафты. Інтэнсіўнае фарміраванне падняццяў Капаткевіцка-Велікаборскай ступені пачалося ў лівенскі час позняга дэвону і працягвалася да мезазою.

Літаратура
----------

* Капаткевіцка-Велікаборская ступень // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Спрынгфілд.

**Спрынгфілд** (англ.: Springfield) — горад у штаце Масачусетс, адміністрацыйны цэнтр акругі Гэмпдэн.

Насельніцтва складае 153 060 жыхароў (2010), гэта трэці па населенасці горад штата і чацвёрты ў Новай Англіі.

У 1635 годзе на рацэ Канектыкут было заснавана паселішча на месцы сучаснага горада, праз некалькі гадоў названае Спрынгфілдам па імі мястэчка ў раёне Чэлмсфорд, Эсекс, Англія.

У свеце Спрынгфілд больш вядомы як радзіма баскетболу. У 1891 годзе школьны выкладчык фізічнай культуры Джэймс Нейсміт прыдумаў гульню для вучняў, пазней, якая стала адным з найпапулярных відаў спорту ў свеце. У 1959 годзе ў горадзе быў адкрыты Баскетбольная Зала славы.

У горадзе размешчаны галоўны офіс кампаній Smith & Wesson і Big Y.

Таксама ў Спрынгфілдзе размешчаны Форэст-Парк — адзін з найбуйнейшых у краіне муніцыпальных паркаў.

Вядомыя асобы
-------------

У горадзе памёр і пахаваны беларускі грамадскі і рэлігійны дзеяч Васіль Кендыш (1908—2003).

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 11 мая 2022.
2. ↑   Праверана 24 сакавіка 2022.
3. ↑  City of Springfield Park Department (англ.)

Літаратура
----------

* Swift, Esther M. (1969). *West Springfield Massachusetts: A Town History*. West Springfield Heritage Association. OCLC 69843.
* *Atlas of Springfield City, Massachusetts*. Boston, Massachusetts: Geo. H. Walker & Co.. 1882. .

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Спрынгфілд (Масачусетс)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Каменкаўскі сельсавет.
**Ка́менкаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Слаўгарадскага раёна Магілёўскай вобласці Беларусі. Цэнтр — вёска Старая Каменка.

Утвораны 21 жніўня 1925 года як Каменкаўскі (Каменскі) сельсавет у складзе Прапойскага раёна Магілёўскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Прапойскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 23 мая 1945 года Прапойскі раён быў перайменаваны ў Слаўгарадскі. З 25 снежня 1962 года ў складзе Краснапольскага раёна, з 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Слаўгарадскага раёна. 30 студзеня 1992 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Старынкаўскага сельсавета. 17 ліпеня 2006 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Кабінагорскага сельсавета.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 9 населеных пунктаў: вёскі Агеева, Благадаць, Васход, Дубна, Казакоўка, Крамянка, Новая Каменка, Старая Каменка і Сычын.

Зноскі
------

1. ↑  Решение Могилевского областного Совета депутатов от 17 июля 2006 г. № 18-11 Об изменении административно-территориального устройства Славгородского района

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

| ⛭**Слаўгарадскі раён** |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Гарады | Слаўгарад |  |
| Сельсаветы | Васькавіцкі с/с • Гіжэнскі с/с • Кабінагорскі с/с • Лапаціцкі с/с • Свенскі с/с |

 |
| 

| Былыя сельсаветы |
| --- |
| Баханскі с/с • Каменкаўскі с/с |

 |
**Каменныя бабы** — страчаныя старажытныя скульптуры, якія служылі аздабленнем паўднёвай часткі гомельскага парка ад нявызначнага перыяду ХІХ ст. да Вялікай Айчыннай вайны. Іх паходжанне звязваецца з качавымі народамі Прычарнамор’я (гл. палавецкія каменныя бабы[ru]).

Дакладных звестак аб часе з’яўлення каменных баб у Гомелі пакуль не выяўлена. Гісторык М. В. Мялешка прыводзіў абыходкавае меркаванне («паводле здагадак»), што скульптуры былі «прывезеныя некалісь кн. Паскевічам з поўдню» (1928 г.), але не ўдакладніў, пра якога менавіта з Паскевічаў ідзе гаворка.

Уяўляе праблему і пачатковая колькасць скульптур. Краязнаўцы пачатку ХХ ст. згадвалі толькі адну каменную бабу, якая стаяла «за Гамеюком, у гушчары, у асобнай альтанцы» (1911 г.). Адна баба (без альтанкі) была адлюстравана на малюнку нямецкага мастака Э. Лозэ, які знаходзіўся ў Гомелі падчас кайзераўскай акупацыі (1918 г.).

Наяўнасць дакументальных сведчанняў 1919 г. з прапановамі перавезці ў Гомель «скіфскую бабу з Прапойска» не здымае пытанне аб часе з’яўлення ў гомельскім парку другой каменнай бабы, бо, згодна з фатаграфічнымі звесткамі, яе выгляд не супадаў з выглядам прапойскага адпаведніка.

Абедзве скульптуры ўлетку 1941 г. не былі эвакуіраваны з Гомеля, а пасля вызвалення горада ў 1943 г. не знайшліся.

Галерэя
-------

* Каменныя бабы на здымках 1928 г.
* 
*

Зноскі
------

1. 1 2  Шода, Т. Стало известно, как выглядела безвозвратно потерянная древняя статуя в гомельском парке // Правда Гомель. Новостной портал. — 06.12.2016.
2. ↑  Мялешка, М. Камень у вераваньнях i паданьнях беларуса / М. Мялешка // Запіскі аддзелу гуманітарных навук. Кніга 4. Працы катэдры этнографіі. Том I. Сшытак 1. Менск, 1928. — С. 175-176.
3. ↑  Жудро, Ф. А. Город Гомель (Могилевской губ.) : с 68 автотипиями / сост. Ф. А. Жудро, И. А. Сербов, и Д. И. Довгялло. — Вильна : Сев.-Зап. отд. Имп. Русского географического о-ва, 1911. — С. 8.
4. ↑  Малікаў, Я. Р. «Каменныя бабы» Гомельскага парку // Гомельский дворцово-парковый ансамбль: от усадьбы до музейного комплекса: сбор­ник материалов международной научно-практической конференции. — Гомель: Барк, 2019. — С. 108-112.
5. ↑  Шода, Т. А. Музейные предметы из категории наиболее ценных в собрании Гомельского двор­цово-паркового ансамбля / Т. А. Шода // Музейны Веснік / укл. Н. У. Калымага, А. I. Ладзісаў; Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь. — Мінск: Артыя Труп, 2018. — Вып. 6. — С. 84.
Каменны арол, выгляд з бліжэйшай назіральнай вежы, фота 26 жніўня 2007 года.
**Каменны арол**, або **Курган Каменнага арла** — археалагічны помнік у акрузе Патнэм, штат Джорджыя. Курган размешчаны паблізу Шашы 441 паміж гарадамі  Медысан і Ітантан.

Уяўляе сабой фігурны курган у выглядзе каменнага сілуэту птушкі з вялікай дзюбай і веерападобным хвастом (назва «арол» — умоўная), выкладзеную з буйных абломкаў кварцыту. Фігура ўключана ў Нацыянальны рэестр гістарычных месцаў ЗША. Памер складае 37 метраў ад галавы да хваста і 31 метр паміж кончыкамі крылаў. Галава птушкі накіравана на поўдзень. Вышыня кучы камянёў у месцы грудзей птушкі складае ад 2,5 да 3 метраў, а іншыя часткі — ніжэй. Археолагі выявілі пры абследаванні «арла» немясцовую гліну, што кажа аб тым, што матэрыял для будаўніцтва дастаўлялі здалёк.

Датаванне з’яўляецца спрэчным, ад 1000 г. да н. э. да 1000 г. н. э. Будаўнікамі кургана маглі быць індзейцы культур Адэна або Хоўпвел ляснога перыяду.

Паводле вераванняў мясцовых індзейцаў, белагаловы арлан меў прамы доступ у свет духаў.
На ўсход ад ракі Місісіпі выяўлена ўсяго два падобных птушкападобных кургана — Каменны арол і яшчэ адзін, вядомы як Каменны ястраб (які захаваўся значна горш), прыкладна ў 50 км на паўднёвы ўсход ад Каменнага арла. (33°20,69′ пн. ш. 83°10,50′ з. д.HGЯO)

Археолагі таксама выявілі ў кургане сляды чалавечай крэмацыі і камень для прашчы.

Непасрэдны доступ да кургана забаронены, мясцовасць абгароджаная высокім сеткаватым плотам, праз які наведвальнікі могуць аглядаць курган. За агляд грошы не спаганяюцца.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Каменны арол на Вікісховішчы |

* Rock Eagle 4-H Center
* Roadside Georgia Архівавана 12 сакавіка 2016.
* Putnam County Архівавана 14 ліпеня 2016.
* Sunday Ride: Rock Hawk
* «PUTNAM COUNTY IS IN PROCESS OF DEVELOPING THE AREA AROUND THE ROCK HAWK EFFIGY NEAR WALLACE DAM», Middle Georgia Historic Preservation Directory Архівавана 14 мая 2008.
* Scenic Byway
**Ва́цлаў Пятровіч Гру́зель** (нар. 22 верасня 1884, Скернявіцкі павет, Варшаўская губерня, цяпер Польшча — расстраляны 21 ліпеня 1937, Масква, Расійская Федэрацыя) — савецкі дзеяч, старшыня Цэнтральнай кантрольнай камісіі КП(б) Беларусі і наркам рабоча-сялянскай інспекцыі Беларускай ССР, член ЦВК СССР 2—3-га склікання, член ЦВК БССР (1921—1926), член Прэзідыума ЦВК БССР (1924—1926). Кандыдат у члены Цэнтральнага бюро ЦК Кампартыі Беларусі (1921—1922), Член Цэнтральнага бюро ЦК КП(б)Б (1923—1924), член Цэнтральнай кантрольнай камісіі УКП(б) (1924—1934).

Біяграфія
---------

Працаваў рабочым цукровага завода ў Сахачэўскім павеце, мулярам у Варшаве.

Член Сацыял-дэмакратыі Каралеўства Польскага і Літвы (СДКПіЛ) (РСДРП(б)) з 1906 года.

Удзельнік баявога атрада СДКПіЛ у 1906 годзе. Быў арыштаваны расійскімі ўладамі і знаходзіўся ў эміграцыі, пасля вёў рэвалюцыйную працу на Каўказе і ва Украіне.

З 1918 па 1921 год служыў у Чырвонай Арміі: ваенны камісар брыгады, з 23 верасня 1919 года па 22 мая 1920 года — ваенны камісар 52-й стралковай дывізіі на Заходнім і Паўднёвым франтах. Удзельнік грамадзянскай вайны ў Расіі.

У 1921—1923 гг — старшыня Выканаўчага камітэта Мінскага павятовага Савета.

У 1923—1924 гг — старшыня Выканаўчага камітэта Бабруйскага павятовага Савета.

У 1924 — снежні 1925 года — старшыня Цэнтральнай кантрольнай камісіі КП(б) Беларусі. У той жа час у 1924 — студзені 1926 года — наркам рабоча-сялянскай інспекцыі Беларускай ССР.

У 1927—1929 гг. — інструктар Цэнтральнай кантрольнай камісіі УКП(б).

У 1929—1934 гг. — сакратар парткама Паўночна-Каўказскай рэгіянальнай кантрольнай камісіі УКП(б).

Да чэрвеня 1937 года — адказны сакратар партыйнай калегіі Камісіі партыйнага кантролю пры ЦК УКП(б) у Яраслаўскай вобласці.

16 чэрвеня 1937 года арыштаваны органамі НКУС. Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 21 жніўня 1937 года прысуджаны да вышэйшай меры пакарання і ў той жа дзень расстраляны. Пахаваны на Данскіх могілках у Маскве.

23 мая 1956 года быў пасмяротна рэабілітаваны.

Узнагароды
----------

* Ордэн Чырвонага Сцяга

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — С. 455. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

Спасылкі
--------

* Грузель Вацлаў Пятровіч  (руск.)
* Грузель Вацлаў Пятровіч  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 131230 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Юркевіч.
**Марыя Емяльянаўна Юркевіч** (нар. 5 чэрвеня 1916, Варонічы, Цітвянская воласць, Ігуменскі павет — 1996) — Герой Сацыялістычнай Працы (1950), палявод.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў вёсцы Варонічы, зараз Пухавіцкі раён Мінская вобласць. У 1930—1941 гадах працавала паляводам у калгасе «Кастрычніцкі» Рудзенскага раёна .

Пасля вызвалення Рудзенска ў 1944 годзе аднаўляла разбураную калгасную гаспадарку.

З 1944 годзе — звеннявая звяна па вырошчванні тэхнічных культур у калгасе «Кастрычніцкі» Рудзенскага раёна, з 1960 года працавала ў саўгасе «Рудзенскі» Пухавіцкага раёна.

Працавала ў дзіцячым садку да выйсця ў 1971 годзе на пенсію.

Абіралася дэпутатам сельскага Савета дэпутатаў працаўнікоў. Была персанальным пенсіянерам саюзнага значэння. Жыла ў роднай вёсцы.

Узнагароды
----------

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 27 чэрвеня 1950 года за высокі ўраджай кок-сагыза ўганаравана звання Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залатога медаля «Серп і Молат».

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Юркевич Мария Емельяновна // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 712. — 737 с.

Спасылкі
--------

* Марыя Емяльянаўна Юркевіч на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-324984 |
**Лідзе́я**, Ліда, Лідзейка — рака ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці, левы прыток р. Дзітвы (басейн Нёман. Даўжыня 31 км. Вадазбор 167 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 1,2 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,9 ‰.

Назва
-----

Назва Ліда (Лідзея) балцкага паходжання. У асяроддзі літоўскамоўных аўтахтонаў засведчана ў форме *Lydà*.

Гідранімічны аналаг — літоўская рачная назва *Lyduvà* (паміж Шаўляем і Юрбаркасам), таксама *\*Lyd-upis, \*Lydeika* (аднаўляецца з адпаведных мікратапонімаў), назва латвійскага возера *Līdeksne*. Далейшыя адпаведнікі — літоўскія гідронімы тыпу *Lieda, Liedas, Liedis*.

Гідранімічны корань *Lyd-* з шэрагу *\*lied- : \*lyd- : laid-*, ён роднасны балцкаму *\*laidas* «склізкі, ліпкі, гладкі», ад якога і прускае *laydis* «гліна» (мокрая, вільготная, ліпкая).

Далей да індаеўрапейскага \*(*s)leidh-* «склізкі», ад карацейшага *\*lei-* «склізкі, гладкі».

Назвы такога тыпу — архаічныя, яны характарызавалі паверхню рачнога дна (магчыма, і паверхню берагоў). Процілеглае значэнне ў гідронімаў тыпу Крупела (балцк. *Krup-el-*), ад *krupus* «шурпаты, бугрысты (пра паверхню)», г.зн. рака з няроўным, ямістым дном.

Тыпалагічныя адпаведнікі — гідронімы на Верхнім Падняпроўі і Верхнім Павоччы тыпу «Гладкаўка», «Гладзенка», «Гладкі», якія могуць быць скалькаваныя з папярэдніх ім балцкіх назваў, у тым ліку шэрагу *\*lied- : \*lyd- : laid-*.

Значэнне назвы ракі Ліда можна перадаць як «Гладкая (дном)».

Гідраграфія
-----------

Пачынаецца каля в. Верх-Ліда, упадае ў Дзітву за 1 км на ўсход ад в. Даржы. Даліна ад вытоку да Лайкоўшчыны выразная, шырыня яе 1—2 км. Пойма перарывістая (шырыня ў асноўным 0,5—0,8 км), ніжэй в. Навапрудцы і да вусця парэзана меліярацыйнымі каналамі.

Рэчышча на працягу 20 км каналізаванае: ад вытоку да сажалкі (пл. 0,6 км²) у г. Ліда (6 км) і ад в. Навіцкія да вусця (14 км); яго шырыня 6—12 м. Берагі спадзістыя.

Асноўныя прытокі: Нарва, Астраўлянка.

На рацэ
-------

**Гарады**: Ліда. **Помнікі гісторыі**: Лідскі замак.

Заўвагі
-------

1. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 188—189.
2. ↑  V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 517.
3. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 662, 960—961.
4. ↑  Топоров В. Н. О северо-западнорусском локусе балтийской гидронимии. (из цикла «По окраинам Древней Балтии») // Res Balticae. 1995. С. 25.
5. ↑  П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейне. С.-Петербург, 1913. С. 129, 186.
6. ↑  Г. П. Смолицкая. Гидронимия бассейна Оки. Москва, 1976. С. 21, 66.

Літаратура
----------

* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1–2. – Л. 1971.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с. 40 л. ил. (руск.)
* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Юркевіч.
**Лідзія Іванаўна Навічыхіна** (нар. Юркевіч; 1934, Сяргеевічы, Пухавіцкі раён — 21 снежня 2020) — беларускі травазнавец-лекар, спецыяліст па тэхнічным чарчэнні. Аўтар кніг пра лекавыя расліны, па фітатэрапіі і раслінаводстве, а таксама даведачных і вучэбных дапаможнікаў па чарчэнні. Кандыдат тэхнічных навук.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сяле Сяргеевічы Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці ў 1934 годзе.

### Сям’я

Бацька, Іван Кандратавіч, быў лесніком, дзядзька — Канстанцін Кандратаввіч — фельчарам. Па просьбе бацькі-лесніка яны з сёстрамі збіралі травы і здавалі ў аптэку. Бацька ж даў першыя веды аб травах. Яшчэ адзін дзядзька — Іван Данілавіч Юркевіч — вядомы вучоны-лесавод, акадэмік-геабатанік, заслужаны дзеяч навукі БССР, аўтар кнігі пра лекавыя расліны Беларусі, дапамог атрымаць навуковыя веды.

### Прафесійная кар’ера

Выкладала ў Палітэхнічным інстытуце ў Мінску тэхнічную геаметрыю, начартальную геаметрыю, аўтар мноства падручнікаў па сваёй спецыяльнасці.

### Папулярызацыя фітатэрапіі і батанікі

Лідзія Іванаўна часта выступала на тэлебачанні, выдала шмат кніг па фітатэрапіі, апублікавала больш за 300 артыкулаў у газэтах і часопісах, а таксама арганізавала ў Рэспубліканскім Палацы культуры ветэранаў клуб «Дзевясіл», дзе больш за 20 гадоў запар чытала лекцыі па фітатэрапіі, у тым ліку — і на прыродзе, паказваючы, як і дзе растуць лекавыя травы.

Абраная бібліяграфія
--------------------

* Справочник по техническому черчению / Л. И. Новичихина. — Минск : Выш. шк. 1976. — 239 с. : ил.
* Техническое черчение : (справ. пособие) / Л. И. Новичихина. — Минск : Выш. шк. 1983. — 222 с. : ил.
* Целебная сила пищевых растений / Л. И. Новичихина. — Минск : Смэлток, 2011. — 300 с. [14] л. цв. ил. : табл. ; 20 см. — 800 экз. — ISBN 978-985-6998-01-3
* Азбука лекарственных растений / Л. И. Новичихина. — Минск : Конфидо, 2008. — 223, [1] с. [14] л. цв. ил. : табл. ; 22 см. — 1000 экз. — ISBN 978-985-677-11-3
* Целебная сила дикорастущих растений / Л. И. Новичихина. — Минск : Смэлток, 2014. — 313, [4] с. [14] л. цв. ил. : ил. табл. ; 20 см. — 750 экз. — ISBN 978-985-6998-37-2

Зноскі
------

1. 1 2 3  Некралог
2. 1 2  Бібліяграфія

Літаратура
----------

* Азбука лекарственных растений / Л. И. Новичихина. — Мн. 2008. (1Н//97768(039))
* Зеленая аптека на грядках доктора Миттлайдера / Л. И. Новичихина. — Мн. 1999. (1Ба178937)