У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Узвіжання Святога Крыжа.
**Касцёл Узвіжання Святога Крыжа** — каталіцкі храм у г. Вілейка. Пабудаваны ў 1906–1913 гг. з цэглы пры значнай фундацыі мясцовага памешчыка Аляксандра Янавіча Любанскага (1863—1932) і паводле праекта архітэктара А. Клейна  (руск.) (бел.. Архітэктура храма спалучае кампазіцыйныя прынцыпы і дэкаратыўныя формы раманскага і гатычнага стыляў.

Гісторыя
--------

Капліца і праект новага касцёла
Да сярэдзіны XIX ст. у Вілейцы існавала толькі драўляная капліца, якая згарэла ў пажары 1810 г.

Першы мураваны касцёл у Вілейцы быў заснаваны ў 1862 г. кс. Севярынам Мікутовічам, калі Вілейка ўжо мела статус горада і цэнтра павета Віленскай губерні. Пасля здушэння нацыянальна-вызваленчага паўстання 1863 г. яшчэ незавершаны будынак касцёла быў перададзены праваслаўнай царкве, у 1874 г. перабудаваны ў псеўдарускім стылі і асвечаны як Георгіеўская царква.

Нягледзячы на тое, што Вілейка заставалася цэнтрам дэканата, вернікі вымушаны былі доўгі час мясціліся ў невялікай капліцы. Толькі пасля царскага маніфесту аб свабодзе сумлення ў 1906 г. пачалося ўзвядзенне новага касцёла ў гонар Узвышэння Святога Крыжа па праекту інжынера Аўгуста Клейна, аўтара праекта касцёла ў Ільі. Фундатарам грошай і ўласнай зямлі для ўзвядзення касцёла, а таксама закладальнікам пры яго будаўніцтве стаў мясцовы памешчык Аляксандр Янавіч Любанскі (1863—1932). Будаўніцтва храма было скончана ў 1913 г.

Касцёл у міжваенны перыяд
У 1922-28 гг. касцёл, які пацярпеў ад артабстрэлаў падчас Першай сусветнай вайны, быў адрэстаўраваны.

Пасля Другой сусветнай вайны касцёл быў зачынены і ператвораны ў склад. Пазней храму быў нададзены статус помніка архітэктуры. Пасля рэстаўрацыі ў ім размясцілася выставачная зала імя Нікадзіма Сілівановіча .

У 1990 г. касцёл перададзены вернікам. Пасля рэстаўрацыі прэзбітэрый быў упрыгожаны неагатычным алтаром, а у левым крыле трансепта ўсталяваны новы бакавы алтар Маці Божай.

У 2005 г. над шатром званіцы на вышыні звыш 50 м усталяваны крыж.

Архітэктура
-----------

Касцёл з жоўтай цэглы на падмурку з каменных блокаў уяўляе сабой трохнефную базіліку з развітым трансептам і высокай вежай з паўднёвага боку бабінца. Спалучае рысы неараманскага стылю і неаготыкі. Мае асіметрычную аб'ёмна-прасторавую кампазіцыю. Інтэр'ер упрыгожаны арабескавым арнаментальным роспісам.

Гл. таксама
-----------

* Вілейскі дэканат

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Вілейка) на сайце Radzima.org
2. ↑  *Вольга Коласава:* Зала імя Нікадзіма Сілівановіча, нарэшце, зноў знайшла сабе месца // «Рэгіянальная газета», 23 мая 1997 года, №21, стар. 2
3. ↑  Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь: [Даведнік] / склад. В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мн.: БЕЛТА, 2009. — 684 с. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-6828-35-8.

Літаратура
----------

* Республика Беларусь : энциклопедия. [В 7 т.]. Т. 2. — Минск, 2006.
* Каталіцкія храмы Беларусі / А. М. Кулагін. — Мінск, 2008.
* Каталіцкія храмы на Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін. — Мінск, 2000.

Спасылкі
--------



|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Вілейка) на Вікісховішчы |

* Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Вілейка) на сайце Radzima.org
* Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Вілейка) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Вілейка) на сайце Catholic.by (бел.)
* ПЕРШЫ КАМЕНЬ У ПАДМУРАК ВІЛЕЙСКАГА КАСЦЁЛА 110 ГАДОЎ НАЗАД ЗАКЛАЎ ПАН АЛЯКСАНДР ЛЮБАНСКІ

| ⛭Вілейскі дэканат |
| --- |
| 
* Касцёл Святога Міхала Арханёла (Акалова)
* Касцёл Святога Дамініка (Акцябр)
* Касцёл Святой Тройцы і Святога Крыштафа (Акцябрскі)
* Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Альковічы)
* Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Вілейка)
* Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вязынь)
* Касцёл Святога Станіслава (Даўгінава)
* Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Касцяневічы)
* Касцёл Святога Антонія (Корань)
* Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Куранец)
* Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Ілья)
* Касцёл Святога Казіміра (Лагойск)
* Касцёл Божай Міласэрнасці (Любань)
* Касцёл Святых Пятра і Паўла (Лукавец)
* Касцёл Маці Божай Анёльскай (Нарач)
* Касцёл Святой Ганны (Плешчаніцы)
* Касцёл Перамянення Гасподняга (Сцешыцы)
* Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Юркавічы)

 |