recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Папко.
**Канстанцін Сцяпанавіч Папко** (1933, в. Вятчын, Жыткавіцкі раён, Гомельская вобласць  — 2007) — беларускі механізатар, Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

Біяграфія
---------

Закончыў Пружанскі сельскагаспадарчы тэхнікум (1969). З 1956 года — палявод, трактарыст-машыніст, звеннявы механізаванага звяна па вырошчванню бульбы, у 1976—1993 гадах — брыгадзір трактарнай брыгады саўгаса «10 гадоў БССР» Любанскага раёна Мінскай вобласці.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя. [У 5 т.] Т. 5. — Мінск, 1981.
* Минская область : энциклопедия. [В 2 т.] Т. 2. — Минск, 2007.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Станькаўскі сельсавет.
**Ста́нькаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Суражскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Князі.

Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Князёўскі сельсавет** у складзе Суражскага раёна Віцебскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Князі. 21 жніўня 1925 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Станькі, сельсавет перайменаваны ў Станькаўскі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Суражскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці БССР. Пасля 1947 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Князі. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Янавіцкага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Витебской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Хайлуота** (фінск.: Hailuoto, шведск.: Karlö) — востраў на захадзе Фінляндыі. Плошча — 200,53 км². Насельніцтва (2021 г.) — 949 чалавек.

Геаграфія
---------

Востраў Хайлуота месціцца на паўночным захадзе Батнічнага заліва за 530 км на поўнач ад Хельсінкі. Аддзелены ад кантынентальнай часткі Фінляндыі пралівам шырынёй каля 5,6 км на поўначы і 6,68 км на ўсходзе. Узімку, калі праліў замярзае, арганізуецца зімовая дарога па марскому лёду.

Востраў сфарміраваўся ў выніку ўздзеяння лядовага шчыта, які выклікаў падняцце сушы. Першыя часткі з’явіліся над вадой каля 2000 гадоў таму. Падняцце сушы працягваецца і ў нашы дні. Паўночныя раёны Хайлуота перасечаны градамі і пляжнымі выдмамі. Для астатняга берага адметна чарагаванне пясчаных пляжаў і балот. Для цэнтральнай і паўднёвай частак характэрны марэны і невялікія ўнутраныя азёры. Нетры багаты карбанатамі.

Клімат субарктычны вільготны. Зіма снежная, дзякуючы ўздзеянню навакольнага мора ўзімку тэмпература рэдка бывае ніжэй за −10 °C. Улетку яна трымаецца на ўзроўні +12 °C, але паўночныя вятры часцяком рэзка мяняюць надвор'е, і тэмпература можа апускацца ніжэй за 0 °C.

Прырода
-------

На Хайлуота дамінуе лугавая і балотная расліннасць, па ўсяму востраву сустракаюцца хмызнякі і невысокія дрэвы. Востраў знакаміты мноствам птушак.

Гісторыя
--------

Востраў быў стала населены ў пачатку XI ст. выхадцамі з Карэліі, адкуль паходзіць шведская назва *Karlö*. Фінская назва была дадзена ў гонар паўночных град, якія здалёк нагадваюць хрыбет марскога страшыдлы.

У гады Паўночнай вайны ператварыўся ў месца ратавання шматлікіх бежанцаў з-за ваенных рэйдаў з боку Расіі, аднак у выніку быў захоплены рускімі казакамі, якія забілі тут каля 800 чалавек.

У 1859 г. і 1872 г. былі ўзведзены два маякі. Маяк у вёсцы Мар’яніемі захоўваецца як мясцовая славутасць.

У 1917 г. Хайлуота стаў часткай незалежнай Фінляндыі.

Інфраструктура
--------------

Тэрыторыя Хайлуота і некалькіх суседніх малых астраўкоў складае асобны муніцыпалітэт, цэнтрам якога з’яўляецца аднайменная вёска. Усяго на востраве 8 вёсак. Іх жыхары займаюцца жывёлагадоўляй, рыбалоўствам, абслугоўваннем турыстаў. Працуюць сярэдняя школа, банк, музей мясцовай спадчыны. Хайлуота звязаны паромнай пераправай з Оўлу.

* Герб ХайлуотаГерб Хайлуота
* Маяк у Мар’яніеміМаяк у Мар’яніемі
* Вятрак на ўзбярэжжыВятрак на ўзбярэжжы
* Музей мясцовай спадчыныМузей мясцовай спадчыны

Спасылкі
--------

* Муніцыпалітэт Хайлуота
* Інфармацыя для вандроўнікаў
**Казімір Францавіч Бенек** (5 лютага 1895, в. Радашавічы  (польск.) (бел. Серадзкі павет, Царства Польскае — 1937) — дзяржаўны дзеяч БССР, намеснік старшыні СНК БССР (1930—1934).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 5 лютага 1895 года ў в. Радашэвічы Калішскай губерні. Удзельнік рэвалюцыйнага руху з 1912 г. член сацыял-дэмакратычнага гуртка, распаўсюджваў антыўрадавыя лістоўкі, за што ў 1914 г. арыштаваны і зняволены ў Модлінскую крэпасць, адкуль уцёк. Працаваў на заводах Крывога Рога, Екацярынаслава, Кам’янскэ. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 г. у Кам’янскэ: уступіў у РСДРП(б), член і сакратар выканкома гарадскога Савета, намеснік ваенкома раёна, член гарадской думы (па спісе бальшавікоў), камісар па польскіх справах.

Удзельнік Кастрычніцкай рэвалюцыі ў Маскве. Вясной 1918 г. у чырвонагвардзейскім атрадзе ваяваў супраць нямецкіх войск, быў губернскім камісарам па польскіх справах у Варонежы. Са снежня 1918 г. камісар камандных курсаў Заходняй стралковай дывізіі, намеснік начальніка палітаддзела 8-й стралковай дывізіі, інструктар палітаддзела 16-й арміі. У 1920—1923 гг. сакратар Магілёўскага павятовага камітэта партыі, старшыня Магілёўскага павятовага выканкома, загадчык аддзела кіравання Гомельскага губвыканкома. У час партыйнай чысткі (1921 г.) неабгрунтавана абвінавачаны ў пралетарскай ненадзейнасці — «нацыяналістычных, сялянскіх ухілах», а пазней — у шпіянажы. Аднак яго высокі аўтарытэт сярод членаў партыі дапамог яму пазбегнуць выключэння з партыі і рэпрэсій. У 1923 г. у распараджэнні ЦК РКП(б), сакратар Барысаўскага павятовага камітэта КП(б)Б.

З мая 1924 года ў Наркамаце рабоча-сялянскай інспекцыі БССР — ЦКК КП(б)Б. Наркам працы (1927—1929 гг.), гандлю (1929—1930 гг.), земляробства (1933—1937 гг.) БССР, намеснік старшыні СНК БССР (1930—1934 гг.). Член ЦКК КП(б)Б у 1924—1927 і яе Прэзідыума ў 1925—1927 гг. Член ЦК з 1927 г. і Бюро ЦК КП(б)Б з 1930 г. Член ЦВК СССР з 1931 г. Член ЦВК БССР з 1924 г. і яго Прэзідыума з 1931 г..

25 мая 1937 г. яго арыштавалі і 21 кастрычніка 1937 г. ён быў асуджаны па справе Польскай ваеннай арганізацыі (артыкулы 68 і 76 УК БССР). У ходзе следства спрабаваў скончыць жыцце самагубствам. Расстраляны 13 лютага 1938 г.. Рэабілітаваны 28 лістапада 1958 г..

Зноскі
------

1. 1 2  Бенек Казимир Францевич // Белорусская ССР: краткая энциклопедия: [в 5 т.]. — Т. 5: Биографический справочник. — Минск: БелСЭ, 1982. — 738 с. — С. 54.
2. 1 2  Расстраляныя ў Мінску. у 2 ч. ч. 1, с. 94

Літаратура
----------

* БЕНЕК Казімір Францавіч.
* Несцяровіч, М. Б. Бенек Казімір Францавіч / М. Б. Несцяровіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0. — С. 13.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Муна.

**Муна** (індан.: Muna) — востраў у Інданезіі. Размешчаны на паўднёвы ўсход ад Сулавесі. Плошча — 2889 км². Насельніцтва (2010 г.) — 268 140 чал.

Геаграфія і прырода
-------------------

Востраў Муна знаходзіцца ў паўднёвай частцы інданезійскай правінцыі Паўднёва-Усходні Сулавесі, аддзелены вузкімі пралівамі ад астравоў Сулавесі (11 км), Бутон (0,53 км) і Кабаэна (24 км). Даўжыня — 93,4 км. Найбольшая шырыня — 48,5 км. Для паўднёвага і паўднёва-ўсходняга ўзбярэжжаў характэрна чарагаванне выступаў сушы з глыбокімі залівамі.

Востраў сфарміраваўся ў перыяд 208,5 — 35 млн гадоў у выніку некалькіх зрухаў тэктанічных пліт. Асаблівасцю мясцовых ландшафтаў з’яўляецца пагорыстая мясцовасць з вузкімі далінамі і прыбярэжнымі нізінамі. Частка вострава пакрыта лясамі, у якіх захаваліся рэдкія віды флоры і фаўны. Значным багаццем адрозніваецца падводны свет прыбярэжных каралавых рыфаў.

Клімат трапічны пасатны. З мая да кастрычніка працягваецца сухі сезон.

Гісторыя і культура
-------------------

З часоў сярэднявечча востраў Муна знаходзіўся ў залежнасці ад дзяржавы Бутон. Адсюль вывозілі каштоўныя віды драўніны. У 1950 г. востраў далучаны да Інданезіі.

Карэннымі жыхарамі Муны з’яўляецца асобны народ *муна* або *вуна*, які размаўляе на аўстранезійскай мове. Галоўнымі заняткам лічацца земляробства, вырошчванне рысу і клубневых культур. Важную ролю ў харчаванні таксама адыгрываюць збор сага, марскіх малюскаў і водарасцяў. Асноўная рэлігія — іслам.

Спасылкі
--------

* Pulau Muna(недаступная спасылка)
* Kaghati Kolope: The Oldest giant Kite in the World Архівавана 4 сакавіка 2016.
* Segelintir pesona Pulau Muna

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7522800-2 · LCCN: no2001020413, sh2004004454 · VIAF: 315529476, 125816304 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Выганашчанскае (значэнні).
**Выганашча́нскае**, **Вы́ганаўскае** — возера ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. На водападзеле рэк Шчара і Ясельда, за 37 км на ўсход ад горада Івацэвічы, за 5,3 км у напрамку на поўнач ад вёскі Выганашчы, на тэрыторыі гідралагічнага заказніка Выганашчанскае.

Плошча паверхні 26 км². Найбольшая глыбіня 2,3 м, сярэдняя — 1,2 м. Даўжыня 7 км. Найбольшая шырыня 4,8 км. Даўжыня берагавой лініі 21 км. Аб’ём вады 32,1 млн м³. Плошча вадазбору 87,1 км².

Катлавіна рэшткавага тыпу, авальная, злёгку выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны спадзістыя, пясчаныя, пераважна забалочаныя. Берагавая лінія плаўная. Берагі нізкія, тарфяністыя, укрытыя хмызняком, на поўначы і поўдні сплавінныя. Дно плоскае, выслана карычневым грубадэтрытавым сапрапелем, у заходняй частцы шматлікія мелі.

Мінералізацыя вады да 124 мг/л, празрыстасць да 0,5 м. Эўтрофнае. 3 поўначы на поўдзень возера перасякае Агінскі канал.

Вылучаецца відавым багаццем вышэйшых водных раслін і наяўнасцю прыбярэжнай разнатраўна-асакова-злакавай сплавіны шырынёй да 150 м. Мноства вадаплаўных птушак. Зарастае па ўсёй акваторыі трыснягом, чаротам, рагозам, разаком, эладэяй, урэчнікам. Водзяцца карась звычайны, лінь, язь, шчупак, плотка; акліматызаваны карась сярэбраны.

Зноскі
------

1. ↑  Обшая характеристика озёр Брестской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»(недаступная спасылка) (руск.)
2. 1 2  Морфометрические параметры озёр Брестской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»(недаступная спасылка) (руск.)

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Беларусь: Энцыкл. даведнік / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 179. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Обшая характеристика озёр Брестской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»(недаступная спасылка) (руск.)
* Морфометрические параметры озёр Брестской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»(недаступная спасылка) (руск.)
**Палявічка валасістая** (*Eragrostis pilosa*) — від аднагадовых раслін сямейства Метлюжковыя (*Poaceae*). Антрапахорны від.

Батанічны від
-------------

Сцябло узыходзячае. Лісце сядзячае, тонкае, падоўжанае, цэльнакрайняе з паралельным жылкаваннем, завостранае. Суквецце — мяцёлка, якая складаецца са шматлікіх складаных каласкоў. Каласкі шматкветкавыя, ланцэтныя або даўгавата-лінейныя, сціснутыя з бакоў. Каласковыя лускі кіляватыя, карацей кветкавых. Ніжняя кветкавая луска без асцюка. Язычок з валасінак. Ніжнія галіны мяцёлкі сабраны на галоўнай восі пучкамі па 3-7. Ніжнія галіны мяцёлкі маюць доўгія валасінкі.

Насенне дробнае, да 0,3 мм у дыяметры.

Экалогія
--------

Сустракаюцца ў гарадах, вёсках, на зрубах лясоў пасля суцэльных высечак у лясных культурах малодшага ўзросту, лясных гадавальніках, абочынах аўтамабільных дарог, па чыгуначных шляхах на пясках і скалах, на палях і пустазельных месцах.

Даволі часта ў стэпе, радзей у лесастэпе і ў Закарпацці.

Пагрозы
-------

Гэтая трава можа быць заражаная паразітычнай раслінай  (руск.) (бел. *Striga hermonthica*.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 50. — 160 с. — 2 350 экз.
4. ↑  Watling, J. R. and M. C. Press. (1998). How does the C4 grass *Eragrostis pilosa* respond to elevated carbon dioxide and infection with the parasitic angiosperm *Striga hermonthica*? *New Phytologist* 140(4) 667-75.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · Plantarium · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776359569 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Крыжаноўскі.
**Мікалай Кірылавіч Крыжаноўскі** (нар. 1 сакавіка 1937) — беларускі палітык, у 1990—1995 гадах адзін з членаў Апазіцыі БНФ у складзе Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыў Паўночна-Заходні палітэхнічны інстытут у горадзе Ленінградзе.

Быў членам Камісіі Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь па пытаннях развіцця прамысловасці, энергетыкі, транспарту, сувязі і інфарматыкі, членам Часовай камісіі Вярхоўнага Савета па прывілеях. Член Канстытуцыйнай Камісіі. Член Ценявога Кабінета (урада) Апазіцыі БНФ у Вярхоўным Савеце, уваходзіў у камітэт па барацьбе з карупцыяй.

Удзельнічаў у распрацоўцы і прыняцці Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце Беларусі, падрыхтоўцы законапраектаў да нечарговай сэсіі Вярхоўнага Савета 24-25 жніўня 1991 года, на якой была абвешчана незалежнасць Беларусі.

Сааўтар канцэпцыі пераходу Беларускай ССР на рыначную эканоміку (восень 1990 года), асноўных накірункаў рэформаў для выхаду з крызысу — перадвыбарчая эканамічная платформа БНФ «Адраджэньне» (вясна 1995 года), сааўтар шэрагу законапраектаў.

Удзельнік галадоўкі 11-12 красавіка 1995 года ў Авальнай залі, абвешчанай у знак пратэсту супраць ініцыяванага Лукашэнкам рэферэндума аб ліквідацыі статуса беларускай мовы як адзінай дзяржаўнай, ліквідацыі статуса дзяржаўных сімвалаў герба «Пагоня» і бела-чырвона-белага сцяга, эканамічнай інтэграцыі з Расіяй і праве прэзідэнта распускаць Вярхоўны Савет.

Зноскі
------

1. ↑  Нiл Гілевіч. Дзевяноста трэці год. Дзённік

Літаратура
----------

* *Сяргей Навумчык, Зянон Пазняк.* Дэпутаты незалежнасьці. — Нью-Ёрк, Вільня, Варшава: «Беларускія Ведамасьці», Таварыства Беларускай Культуры ў Летуве, 2010. — ISBN 978-9955-578-11-6.
**Міхаіл Жыгімонтавіч** (Міхайлушка Жігімонтовіч, Баляслаў; 1380-я г. — 1451 або 1452) — князь у ВКЛ.

Біяграфія
---------

Сын вялікага князя ВКЛ Жыгімонта Кейстутавіча ад яго першай жонкі, дачкі князя Андрэя Адзінцэвіча.

У 1390 г. разам з бацькам і іншымі быў аддадзены Вітаўтам у заклад да крыжакоў за падтрымку яго ў барацьбе за велікакняжацкі пасад. Калі Вітаўт не стрымаў слова і заключыў з Ягайлам Востраўскае пагадненне 1392 г. ён і іншыя закладнікі былі зняволеныя крыжакамі і пасаджаны ў вязніцу. З 1398 г. ён ізноў у ВКЛ, дзе ажаніўся з Ганнай, дачкой плоцкага князя Земавіта IV. У 1427—1429 гг. знаходзіўся пры двары вялікага магістра Тэўтонскага ордэна. З 1434 г. калі яго бацька заняў велікакняжацкі пасад, знаходзіўся пры ім, быў прызначаны камандуючым войскамі, што выступілі супраць Свідрыгайлы, і 1 верасня 1435 г. атрымаў над ім перамогу пад Вількамірам, заняў Оршу, узяў у аблогу Віцебск і Полацк. Атрымаў ва ўладанне Слуцк, Хоўхлу, Слонім, землі на Падляшшы. Пасля забойства яго бацькі, у сакавіку 1440 г. некаторыя феадалы, у асноўным на Жамойці, падтрымалі яго кандыдатуру на велікакняжацкі пасад, але ў 1440 г. вялікім князем ВКЛ быў абраны Казімір Ягелончык. Паводле «Хронікі Быхаўца», Казімір, умацаваўшыся на велікакняжацкім пасадзе, падараваў Міхаілу Жыгімонтавічу Бельск, Сураж, Клецк, Койданава, Бранск і Старадуб. У 1439 г. Міхаіл Жыгімонтавіч заснаваў у Койданаве касцёл Святой Ганны, які існуе і цяпер. У Клецку Міхаіл Жыгімонтавіч задумаў змову супраць вялікага князя ВКЛ Казіміра IV, у якой удзельнічалі таксама князі Валожынскія, але яна была раскрыта. Паводле іншых крыніц, Міхаіл Жыгімонтавіч пасля абрання Казіміра IV Ягелончыка вялікім князем ВКЛ выехаў да сваякоў у Мазоўша за падтрымкай у барацьбе супраць яго, потым у Малдову, а затым і да хана Сеід-Ахмеда. У пачатку 1449 г. Міхаіл Жыгімонтавіч з татарскім войскам на кароткі час захапіў у ВКЛ Севершчыну і Кіеў. Пасля шукаў падтрымкі ў Маскве, але там быў зняволены і, паводле некаторых звестак, атручаны.

Зноскі
------

1. ↑  Bolesław Zygmuntowicz Michał

Літаратура
----------

* Пазднякоў В. Міхаіл Жыгімонтавіч. // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тамах. Т. 5. Мінск. 1999. С. 213.
* Валахановіч А. І. Міхаіл Жыгімонтавіч. // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна. Мінск. 2004. С. 77-78.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WeRelate · Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2017152959 · VIAF: 47151776776818011504 |
Адно з магчымых рашэнняў — ліфт, трос якога адным канцом замацаваны на марской платформе
**Касмічны ліфт** — задума астраінжынернага збудавання для вываду грузаў на планетарную арбіту ці нават за яе межы. Ідэю такога ліфта прывёў Канстанцін Цыялкоўскі ў 1895 годзе, дэталёвую распрацоўку ідэя атрымала ў працах Юрыя Арцутанава  (руск.) (бел.. Гіпатэтычная канструкцыя заснаваная на ўжыванні троса, працягнутага ад паверхні планеты да арбітальнай станцыі, змешчанай на геастацыянарнай арбіце. Мяркуецца, што такі спосаб у перспектыве можа быць на парадак таннейшым за выкарыстанне ракет.

Гл. таксама
-----------

* Безракетны касмічны запуск

Спасылкі
--------

* Даведка па касмічным ліфце Архівавана 20 верасня 2003..

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7845890-0 · Microsoft: 133750247 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Галубовіч.
**Вольга Мікалаеўна Галубовіч** (нар. 20 чэрвеня 1956) — беларускі палітык, у 1990—1995 гадах — адзін з членаў Апазіцыі БНФ у складзе Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт.

Абрана дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання ад Трактаразаводскай акругі № 24 г. Мінска. Была намеснікам старшыні Камісіі Вярхоўнага Савета па справах жанчын, аховы сям’і, мацярынства і дзяцінства, а таксама членам Часовай камісіі Вярхоўнага Савета па ацэнцы дзеянняў членаў ГКЧП і падтрымаўшых іх грамадска-палітычных утварэнняў, органаў дзяржаўнай улады і
кіравання, службовых асобаў і грамадзянаў (1991 год).

Удзельнічала ў распрацоўцы і прыняцці Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце Беларусі, падрыхтоўцы законапраектаў да нечарговай сэсіі Вярхоўнага Савета 24-25 жніўня 1991 года, на якой была абвешчана незалежнасць Беларусі. Сааўтар канцэпцыі пераходу Беларускай ССР на рыначную эканоміку (восень 1990 года), шэрагу законапраектаў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Сяргей Навумчык, Зянон Пазняк.* Дэпутаты незалежнасьці. — Нью-Ёрк, Вільня, Варшава: «Беларускія Ведамасьці», Таварыства Беларускай Культуры ў Летуве, 2010. — ISBN 978-9955-578-11-6.
**«Буйвітэр»** — украінскі комікс, створаны Канстанцінам Сулімай і выдадзены ў 1995 годзе. Пасля поспеху «Буйвітры» Канстанцін Суліма стварыў наступны комікс пра Тараса Бульбу.

Сюжэт
-----

Баранілі нашу зямлю сапраўдныя рыцары, і самым славутым сярод іх быў малады казак Буйвітэр. Ляцеў ён на ворага з навальнічнай хмарай, нібы маланкай бліснула на яго шаблю, ніякі бусурман не схаваўся ад яго сілы. Аднойчы Гіс-Гірэй страціў Буйвітру цэлую дружыну воінаў і зазнаў найвялікшую ганьбу. Ён не змог перамагчы казака ў сумленным баі, таму вырашыў звярнуцца да цёмнага чарадзейства...

Перавыданне
-----------

У 2022 годзе выдавецтва «А-ба-ба-га-ла-ма-га» перавыдала комікс «Буйвітэр» у цвёрдай вокладцы.

Крыніцы
-------

* Украінскі комікс і культура
* Гісторыя ўкраінскіх коміксаў
* Папулярныя ўкраінскія коміксы
**Партызанскі аддзел «Белая Світка»** — міфічны беларускі антыбальшавіцкі атрад, які ўпершыню згадваецца ў 12-м нумары рускай эмігранцкай газеты «Голас Народа» (выдавалася ў Мюнхене, ФРГ, 1950—1956) у артыкуле «Беларускія партызаны (З мінуўшчыны антыбальшавіцкага змагання)» (руск.: «Белорусские партизаны (Из прошлого антибольшевистской борьбы)»), які быў памечаны, што заснаваны на матэрыялах Я. Маісеенка і С. Палякава. Юрка Віцьбіч у сваёй кнізе «Антыбальшавіцкія паўстаньні і партызанская барацьба на Беларусі» змястоўна абвяргае магчымасць існавання такога фармавання.

Газетны шлях атрада
-------------------

Паводле артыкула, партызанскі атрад «Белая Світка» цягам амаль 15 гадоў, да 1934 года змагаўся супраць бальшавізму і меў у сваім складзе каля 700 чалавек. Усе спробы чэкістаў выявіць месцазнаходжанне партызан аказваліся безвыніковымі да той пары, пакуль сярод саміх паўстанцаў не знайшоўся здраднік. Памочнік начальніка «Штаба рэвалюцыйнай барацьбы з савецкай уладай» (так, маўляў, называў сябе атрад) Мікалай Уневіч, ахоплены пачуццём асабістай помсты, з’явіўся ў Віцебскае ДПУ і перадаў усе планы размяшчэння партызан.

Зімой 1934 года ў гарадку Веліжы адбыўся «апошні акт трагедыі доблесных патрыётаў». Чэкісты абкружылі атрад і перабілі яго амаль напалову. Тых партызан, што засталіся ў жывых (усяго 316 чалавек), большасць з якіх была параненая, узялі ў палон. I «Белая Світка» перастала існаваць.

Параненых адправілі ў шпіталі. Іх старанна даглядалі, каб вылечыць, а потым «падрыхтаваць» да спецыяльнай сесіі Ваеннай Калегіі Вярхоўнага Суда СССР. У студзені 1934 года ўсім падсудным быў вынесены смяротны прысуд.

27 студзеня а другой гадзіне ночы ў горадзе Веліжы, на пустэчы за могілкаваю царквою, прысуд быў выкананы. Кіраўнік атрада Фёдар Іванавіч Сыч, ягоныя памочнікі Каліненка, Вайцяхоўскі, Красінец, Турэк і іншыя змагары загінулі.

Цікавінкі
---------

* Верагодна, назву атрад атрымаў з аднаго твора генерала Краснова, дзе «Белая Світка», сапраўды, згадваецца.

Спасылкі
--------

* *Юрка Віцьбіч.* Антыбальшавіцкія паўстаньні і партызанская барацьба на Беларусі (бел.). — Нью-Ёрк: БІНіМ, 1996. — ISBN 96-83836.
* Пра газету
**American Music Awards** (AMA) — адна з самых галоўных цырымоній музычных узнагарод ЗША. Праводзіцца з 1974 года. Гэта прэмія фактычна з’яўляецца асноўным канкурэнтам прэміі Grammy, а таксама і іншых музычных узнагарод.

Прэмія прысуджаецца больш чым ў васьмі музычных жанрах: поп/рок, соўл/R&B, кантры і іншых. Намінантаў гэтай прэміі выбіраюць зыходзячы з іх камерцыйнага поспеху — аб'ёмаў продажаў дыскаў і сінглаў. Пераможца з намінантаў выбіраюць шляхам галасавання заўзятары (фанаты).

Заваявалі найбольшую колькасць узнагарод American Music Award
-------------------------------------------------------------

Пераможцы ў намінацыі *Лепшы гурт у жанры Соўл/R&B*: (**4**) перамогі

* Gladys Knight and the Pips
* Earth, Wind and Fire

Пераможцы ў намінацыі *Лепшы выканаўца жанру Поп/Рок*: (**4**) перамогі

* Алівія Ньютан-Джон
* Уітні Х'юстан

Пераможцы ў намінацыі *Лепшы выканаўца жанру Поп/Рок*: (**3**) перамогі

* Майкл Болтан
* Бары Манілоу

Пераможцы ў намінацыі *Лепшы выканаўца жанру Соўл/[R&B*: (**4**) перамогі

* Арэта Франклін
* Мэрая Кэры

Пераможцы ў намінацыі *Лепшы выканаўца жанру Соўл/R&B*: (**7**) перамог

* Лютэр Вандрас

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database: ev0005158 · Metacritic |

| ⛭American Music Award |
| --- |
| Намінацыі | 
* American Music Award Артысту года[en]
* American Music Award новаму Артысту года[en]
* American Music Award калабарацыі года[en]

 |
| Цырымоніі | 
* 1974[en]
* 1975[en]
* 1976[en]
* 1977[en]
* 1978[en]
* 1979[en]
* 1980[en]
* 1981[en]
* 1982[en]
* 1983[en]
* 1984[en]
* 1985[en]
* 1986[en]
* 1987[en]
* 1988[en]
* 1989[en]
* 1990[en]
* 1991[en]
* 1992[en]
* 1993[en]
* 1994[en]
* 1995[en]
* 1996[en]
* 1997[en]
* 1998[en]
* 1999[en]
* 2000[en]
* 2001[en]
* 2002[en]
* 2003[en]
* 2004[en]
* 2005[en]
* 2006[en]
* 2007[en]
* 2008[en]
* 2009[en]
* 2010[en]
* 2011[en]
* 2012[en]
* 2013[en]
* 2014[en]
* 2015[en]
* 2016[en]
* 2017[en]
* 2018[en]
* 2019[en]
* 2020[en]
* 2021[en]
* *2022[en]*

 |
**Ізабела Пятроўна Гудвіловіч** — збіральніца і захавальніца беларускага фальклору пачатку XIX стагоддзя. Яе багатая песенная калекцыя была перададзена рускаму збіральніку і выдаўцу вусна-паэтычных твораў П. Кірэеўскаму і склала яго асобны «беларускі архіў». Калекцыя ўключае масленічныя, велікодныя, купальскія, жніўныя, вясельныя, хрэсьбінныя, бяседныя, любоўныя песні, прыпеўкі да танцаў і скакухі запісаны ў ваколіцах Койданава (Дзяржынск), Барысава, Мінска, Слуцка, Вілейкі, Івянца, Зембіна і інш. мясцін. Запісы беларускіх песень і прыпевак у большасці не былі апублікаваны (зберагаюцца ў фондах Гістарычнага музея ў Маскве). Частку песень з гэтай калекцыі апублікаваў у сваіх выданнях П. Бяссонаў.

Крыніцы
-------

1. ↑  ЭКБ 2012.

Літаратура
----------

* *Ненадавец А. М.* Гудвіловіч Ізабела Пятроўна // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2012. — Т. 3. — 688 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0662-8.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сурскі.

**Алег Аркадзевіч Сурскі** (16 красавіка 1928, Тбілісі — 28 лістапада 2012, Мінск) — беларускі дызайнер, мастак, арт-крытык і мастацтвазнаўца.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 16 красавіка 1928 года ў Тбілісі. Вучыўся ў Тбіліскім авіяцыйным тэхнікуме. У 1952 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. Прымаў удзел у мастацкіх выстаўках з 1947 года. Уваходзіў у шэраг грамадскіх аб’яднанняў: Саюз журналістаў СССР, Саюз мастакоў СССР, Міжнародная асацыяцыя крытыкаў мастацтва пры ЮНЕСКА, Асацыяцыя мастацтвазнаўцаў СНГ, Беларускі саюз дызайнераў.

Алег Сурскі стаяў ля вытокаў школы беларускай мастацкай крытыкі. З яго імем у значнай ступені звязаны пад’ём беларускага мастацтвазнаўства і выхад беларускай мастацкай крытыкі на міжнародную арэну. Адным з першых у Беларусі займаўся пытаннямі тэхнічнай эстэтыкі і дызайна, публікаваўся ў буйных савецкіх і замежных выданнях. З’яўляўся аўтарам шматлікіх артыкулаў і публіцыстычных нарысаў ва ўсесаюзным і рэспубліканскім друку. манаграфіі, альбомы і каталогі былі прысвечаны дэкаратыўна-прыкладному мастацтву, а таксама вядомым беларускім мастакам: Барысу Забораву, Васілю Сумараву, Маю Данцыгу, Віктару Грамыку, Віталю Цвірке, Георгію Паплаўскаму, Абраму Кролю і іншым.

У якасці дызайнера выканаў унікальныя аб’ёмна-прасторавыя светлавыя кампазіцыі ў санаторыях «Беларусь» (Сочы, Місхор), пансіянаце «Сосны» (возера Нарач), Доме прыёмаў Савета Міністраў БССР (Мінск), Нацыянальным банку Беларусі, Магілёўскім мастацкім музеі імя. П. Масленікава, Заслаўскім гісторыка-культурным музеі-запаведніку. З’яўляўся аўтарам экспазіцый у Музеі этнаграфіі народаў СССР, Музеі гісторыі Ленінграда (Санкт-Пецярбург), для ВДНГ СССР, Лейпцыгскага міжнароднага кірмашу.

Працаваў разам са скульптарам Анатолем Анікейчыкам, мастакамі Гаўрылай Вашчанкай, Аляксандрам Кішчанкай, Міхаілам Савіцкім, Уладзімірам Стальмашонкам, Барысам Заборавым. Быў у сяброўскіх адносінах з выдатнымі савецкімі крытыкамі Д. Сараб’янавым, А. Кантарам, Л. Жадавай, М. Аўсяннікавым.

Памёр 28 лістапада 2012 года ў Мінску.

Бібліяграфія
------------

* *Сурскі А. А.* «Май Вольфавіч Данцыг: заслужаны мастак Беларускай ССР г. Мінск; аб мінулым і сучасным», манаграфія // Советский художник, 1975
* *Сурскі А. А.* «Віктар Аляксандравіч Грамыка: Чырвоныя глебы Полаччыны» // Советский художник, 1978
* *Сурскі А. А.* «Васіль Сумараў», манаграфія // Советский художник, 1975

Зноскі
------

1. ↑  Naviny.by Пайшоў з жыцця Алег Сурскі, беларускі мастак і мастацтвазнаўца

Літаратура
----------

* Су́рскі Алег Аркадзьевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 283. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* В Национальном художественном музее Республики Беларусь проходит выставка «Олег Аркадьевич Сурский. Портрет поколения»(недаступная спасылка)
* «Олег Аркадьевич Сурский. Портрет поколения» (к 80-летию со дня рождения)
* Ушёл из жизни Олег Аркадьевич Сурский

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 137624 |
**Trypophloeus asperatus spiculatus** — падвід жукоў-слонікаў з падсямейства караедаў (*Scolytinae*). Прадстаўнікі распаўсюджаны ад Заходняй Еўропы да Еўрапейскай часткі Расіі. Кармавая расліна лічынак і дарослых жукоў — асіна.

Кармавая расліна — асіна.

Будова
------

Дробныя жукі даўжынёй каля 1,5 мм. Пярэдняспінка — каптурападобная з плямай шматлікіх грудкоў і некалькімі зубчыкамі на пярэднім краі. Ад прадстаўнікоў блізкіх таксонаў адрозніваюцца адсутнасцю мікраскапічных паглыбленняў («кропак») паблізу задняга краю пярэдняспінкі. У самцоў на надкрыллях маюцца дзве пары кароткіх зубчыкаў.

Таксанамія
----------

Першае апісанне таксона было зроблена нямецкім энтамолагам Гансам Эгерсам па матэрыяле, сабраным каля Кланы (тэрыторыі сучаснай Харватыі). Пры гэтым аўтар палічыў новую групу самастойным відам роду *Trypophloeus* — *Trypophloeus spiculatus*. У выніку больш позніх таксанамічных даследаванняў становішча гэтага таксона было перагледжана, і ў цяперашні час таксон разглядаюць у якасці падвіду ў складзе віду *Trypophloeus asperatus*.

Зноскі
------

1. ↑  Eggers, H. (1927). Seltene und neue palaearktische Borkenkafer VI. *Entomologische Blatter* **23**: 120–123. (ням.)
2. 1 2  Colonnelli, E. (2003). A revised checklist of Italian Curculionoidea (Coleoptera). *Zootaxa* **337**: 1–142. Аннотация (англ.) (Праверана 11 верасня 2011)
3. ↑  Інфармацыя пра *Trypophloeus asperatus spiculatus* на сайце *faunaeur.org*  (англ.) (Праверана 11 верасня 2011)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бокас-дэль-Тора.
 
**Бокас-дэль-Тора**(ісп.: Bocas del Toro) — правінцыя на паўночным захадзе Панамы. Плошча — 4 643,9 км². Насельніцтва (2010 г.) — 125 461 чал. Адміністрацыйны цэнтр — горад Бокас-дэль-Тора.

Гісторыя
--------

Землі правінцыі Бокас-дэль-Тора былі адкрыты 6 кастрычніка 1502 г. Х. Калумбам. Яны былі населены індзейцамі. Згодна паданню, назва правінцыі можа паходзіць ад імя індзейскага правадыра Бока-Тора. Да канца XVI ст. тэрыторыя правінцыі амаль спусцела. Відавочна, індзейскае насельніцтва вымерла ў выніку эпідэмій, а іспанскія каланісты не цікавіліся ёю. У XVII - XVIII стст. прадпрымаліся няўдалыя спробы каланізацыі з боку выхадцаў з Францыі і Шатландыі.

У 1821 - 1836 гг. землі Бокас-дэль-Тора ўваходзілі ў склад Коста-Рыкі. У 1836 г. былі гвалтоўна далучаны да Калумбіі. У 1903 г. пасля абвяшчэння незалежнасці Панамы была ўтворана асобная правінцыя Бокас-дэль-Тора. У 1914 г. яна была захоплена ўзброенымі сіламі Коста-Рыкі (акрамя вострава Калон), але ў выніку перагавораў вярнулася ў склад Панамы. У 1997 г. амаль палова тэрыторыі правінцыі была перададзена ў карыстанне індзейцам.

Эканоміка
---------

Асноўныя галіны эканомікі — сельская гаспадарка і турызм. У сельскагаспадарчай вытворчасці дамінуе земляробства. Вырошчваюць бананы, рыс, какосавую пальму, тытунь, садавіну. Рыбалоўства адыгрывае другарадную ролю, але мае значэнне для самазабеспячэння мясцовых жыхароў. Большасць турыстаў наведвае астравы архіпелага Бокас-дэль-Тора .

Адміністрацыйны падзел
----------------------

Правінцыя Бокас-дэль-Тора падзяляецца на 3 дэпартаменты:

* Бокас-дэль-Тора
* Чангуінола
* Чырыкві-Грандэ

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 26 верасня 2017.
* Турыстычны даведнік Архівавана 26 верасня 2017.
* Гісторыя
Лагатып праекта, змешчаны на афіцыйным сайце
**Праграма ЕС і Усходняга партнёрства «Культура і крэатыўнасць»** (EU-Eastern Partnership Culture And Creativity Programme) — праграма, якая створана пры падтрымцы Еўрапейскага саюза. Яе галоўная мэта — забяспечыць падтрымку культурных і крэатыўных індустрый, а таксама спрыяць павелічэнню іх унёску ва ўстойлівае гуманітарнае і сацыяльна-эканамічнае развіццё ў Азербайджане, Арменіі, Беларусі, Грузіі, Малдове і Украіне.

Прыярытэты Праграмы
-------------------

* Фарміраванне агульнага плана дзеянняў
* Узаемавыгаднае партнёрства
* Стварэнне спрыяльнага клімату для культуры
* Назапашванне вопыту, навучанне і спадчына
* Нарошчванне патэнцыялу крэатыўных і культурных індустрый
* Развіццё культурных арганізацый Усходняга партнёрства ў еўрапейскай культурнай прасторы
* Культура і крызіс

Прамежкавыя і чакаемыя вынікі
-----------------------------

Адным з кірункаў праграмы з’яўляецца павышэнне кваліфікацыі журналістаў, якія асвятляюць культурную тэматыку.

У красавіку 2016 года адбылася сустрэча прадстаўнікоў СМІ і грамадскасці з былым рэдактарам BBC, незалежным прадзюсарам з Вялікабрытаніі Джорджам Керы.

З лістапада 2016 да красавіка 2017 года запланаваны майстар-класы па асновах культурнай журналістыкі для прадстаўнікоў СМІ і блогераў з удзелам міжнародных медыяэкспертаў.

Выканаўцы
---------

Бюджэт Праграммы складае €4,2 мільёны, разлічана яна на 3 гады — з 2015 па 2018 г.

Праграма можа выступаць ініцыятарам іншых праектаў, разлічаных на культурніцкія даследаванні, пашырэнне інтарэсаў да культурных падзей і развіцце патэнцыялу ў сферы каммунікацыі. Адным з найбольш прыкметных праектаў у рамках Праграмы стала ініцыятыва «Крэатыўныя гарады і рэгіёны».

Праект курыруецца кансорцыумам пад кіраўніцтвам Брытанскага Савета ў партнёрстве з Фондам Сорас-Малдова, Нацыянальным цэнтрам культуры ў Польшчы і Гётэ-Інстытутам.

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 2 лютага 2017. Мэты Праграммы ЕС і Ўсходняга партнёрства «Культура і крэатыўнасць»
2. ↑   Архівавана 9 ліпеня 2017. Прыярытэты Праграмы  (англ.)
**Сцы́нкавыя**, сцынкі (*Scincidae*) — сямейства яшчарак інфраатрада сцынкападобных.

Адрозніваюць больш за 90 родаў, каля 1200 відаў. Пашыраны ўсюды, акрамя Антарктыды, пераважна ў тропіках Усходняга паўшар'я, асабліва ў межах Аўстралійскай біягеаграфічнай вобласці. 

Даўжыня да 65 см. Цела падоўжнае, да змеепадобнага; укрыта гладкай або рабрыстай налягаючай луской, пад якой размешчаны касцявыя пласцінкі (астэадэрмы). Хвост ломкі. У рыючых форм канечнасці часткова або канчаткова страчаны, вочы звычайна адсутнічаюць.

Вядуць наземны, рыючы і паўдрэвавы спосаб жыцця, некаторыя віды паўводныя. Кормяцца пераважна насякомымі, буйныя сцынкавыя — і пазваночнымі; некаторыя расліннаедныя.

Большасць відаў адкладваюць яйцы, ёсць яйцажывародныя і жывародныя.

Літаратура
----------

* Самусенка Э. Сцынкавыя // БЭ ў 18 т. Т. 15. Мн. 2002.
**Валерый Мікалаевіч Сакевіч** (нар. 14 мая 1955, в. Драчылава, Навагрудскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогій і абсталявання механічнай і фізіка-тэхнічнай апрацоўкі. Доктар тэхнічных навук (2005), дацэнт (2008, спецыяльнасць «Механіка»), прафесар.

Біяграфія
---------

Скончыў Маскоўскі фізіка-тэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Трываласць лятальных апаратаў», кваліфікацыя «Інжынер-фізік», 1978).

Працаваў у Інстытуце фізікі цвёрдга цела і паўправаднікоў АН Беларусі (1978—1994), Інстытуце тэхнічнай акустыкы НАН Беларусі (1994—2009), Віцебскім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (з 2009 — загадчык кафедры «Механіка», з 2015 — дацэнт, прафесар кафедры «Фізіка і тэхнічная механіка»).

Навуковыя інтарэсы: апрацоўка металаў ціскам; тэхналогіі фізіка-тэхнічай апрацоўкі; ультрагукавыя тэхналогіі; нелінейныя ваганні; тэхнічны зрок і яго прыкладанні.

Бібліяграфія
------------

* Развитие теории и технологических основ ультразвуковых виброударных процессов : диссертация … доктора технических наук : 05.03.01 : защищена 23.12.2004 : утверждена 25.05.2005 / Сакевич Валерий Николаевич. — Витебск, 2004.
* Механика материалов : учебное пособие / В. Н. Сакевич, А. В. Минченко. — Минск, 2009.
* Ультразвуковые виброударные процессы / В. В. Артемьев, В. В. Клубович, В. Н. Сакевич. — Минск, 2004.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Сакевич Валерий Николаевич
Плывучасць — уласцівасць пагружанага ў вадкасць цела заставацца ў раўнавазе, не выходзячы з вады і не апускаючыся далей, гэта значыць плаваць. Таксама — раздзел тэорыі карабля, які вывучае плывучасць.

Закон Архімеда
--------------

Асноўны артыкул: **Закон Архімеда**
Старажытнагрэчаскі навуковец Архімед сфармуляваў закон, па якім пагружаным цела плавае ў раўнавазе, калі яго вага роўны вазе выцесненага ім аб’ёму вадкасці.

Пры гэтым сіла выштурхоўвання, па прыродзе сіла ціску, залежыць ад шчыльнасці вадкасці (ρfluid), а вага (Gravity) ад шчыльнасці цела (ρobject). Абедзве сілы з’яўляюцца раўнадзейных размеркаваных нагрузак. Зразумела, што чым вышэй шчыльнасць вадкасці, тым меншая частка цела пагрузіцца да раўнавагі. Наадварот, чым больш шчыльнасць цела пры зададзеным аб’ёме, тым больш яго маса m, і тым глыбей яно пагрузіцца.

Плывучасць карабля (судна)
--------------------------

### Нейтральная плывучасць

Калі аб’ём прынятай вады (для надводнага карабля) у дакладнасці роўны запасу плывучасці, лічыцца што плывучасць страчана — запас роўны 0 %. Сапраўды, у гэты момант карабель пагружаецца па галоўную палубу і знаходзіцца ў няўстойлівым стане, калі любое знешняе ўздзеянне можа выклікаць яго сыход пад ваду. А ўздзеянняў, як правіла, не бракуе. У тэорыі гэты выпадак называецца нейтральная плывучасць.

### Адмоўная плывучасць

Пры прыёме аб’ёму вады больш чым запас плывучасці (або любога грузу, большага па вазе) кажуць, што судна атрымлівае адмоўную плывучасць. У гэтым выпадку яно не здольнае плаваць, а можа толькі тануць.

Таму для судна ўстанаўліваецца абавязковы запас плывучасці, які яно павінна мець у непашкоджанымі стане для бяспечнага плавання. Ён адпавядае поўнага водазмяшчэнне і маркіруецца ватарлініі і / або грузавы маркай.

### Гіпотэза прамабортнасці

Для вызначэння ўплыву зменных грузаў на плывучасць карыстаюцца дапушчэннем, пры якім лічыцца, што прыём малых (менш за 10 % водазмяшчэння) грузаў не мяняе плошчу дзеючай ватарлініі. Гэта значыць змена ападкаў лічыцца так, нібы корпус з’яўляецца прамой прызмай. Тады водазмяшчэнне прама залежыць ад ападкі.

Літаратура
----------

* Войткунский Я. І. Справочник по теории корабля. Т. 2. Статика судов. Качка судов.- Л .: Судостроение.- 1986.
* Сізоў В. Г. Теория корабля: Учебное пособие для вузов.- Адэса, Феникс.- 2003.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4137276-1 · Microsoft: 538625479, 2909719776 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Лявонцій.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бондар.

**Мітрапаліт Лявонцій** (у свеце **Леанід Фадзеевіч Бондар**; 1913, Мерач, Троцкі павет, Віленская губерня — 24 студзеня 1999) — беларускі і рускі праваслаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

З сям’і псаломшчыка. У 1935 скончыў Віленскую духоўную семінарыю, а ў 1939 — Праваслаўны Багаслоўскі факультэт Варшаўскага ўніверсітэта, атрымаўшы ступень магістра багаслоўя.

У 1940—1942 паслушнік у Віленскім Святадухаўскім манастыры. 26 снежня 1943 пастрыжаны ў манаства, пасвечаны ў іераманаха 2 студзеня 1946. У 1946 прызначаны рэктарам Багаслоўска-пастырскіх курсаў пры Жыровіцкім манастыры з узвядзеннем у сан ігумена. У 1947—1949 святар у в. Хоўхла Маладзечанскага раёна і ў в. Ястрэбль Брэсцкай вобласці. У лістападзе 1949 стаў інспектарам і выкладчыкам Мінскай Духоўнай семінарыі пры Жыровіцкім манастыры. Выкладаў Свяшчэннае Пісанне Старога Запавету, склаў машынапісны канспект па Старым запавеце для ўсіх чатырох класаў семінарыі. З ліпеня 1953 — намеснік Жыровіцкага манастыра ў сане архімандрыта.

23 ліпеня 1956 стаў Бабруйскім епіскапам, вікарыем Мінскай епархіі. Служыў у Свята-Мікольскім саборы Бабруйска аж да яго зачынення. У 1960 часова кіраваў Мінскай епархіяй. У маі 1961—1963 кіравальны архірэй Новасібірскай і Барнаульскай епархіі. З 1963 кіраваў Арэнбургскай епархіяй. Ад 1971 архіепіскап. На інтранізацыі патрыярха Аляксія II, як самы старэйшы па хіратоніі архірэй у Рускай праваслаўнай царкве, уручыў яму архіпастырскае жазло. Ад 1992 мітрапаліт. За гады служэння Лявонція ў Арэнбургскай епархіі колькасць прыходаў вырасла больш чым у сем разоў і дасягнула ста адзінаццаці.

Пахаваны ў Мікольскім кафедральным саборы Арэнбурга. Быў узнагароджаны ордэнамі: вялебнага Сергія Раданежскага I і II ступені, святога роўнаапостальнага князя Уладзіміра II ступені, святога вернага князя Данііла Маскоўскага I ступені, ордэнам Сяброўства народаў. Ганаровы грамадзянін Арэнбурга. Ведаў сем моў і на памяць цытаваў Біблію. Сабраў велізарную бібліятэку.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Інфармацыя на сайце Бабруйскай епархіі (руск.)
Стрэльбішча ў Ніжняй Саксоніі
Стрэльбішча ў біятлонным цэнтры ў Рупольдынгу
**Стрэ́льбішча** — спецыяльна абсталяваны ўчастак мясцовасці для правядзення стрэльбаў са стралковай зброі, гранатамётаў, лука і інш. правядзення заняткаў па агнявой падрыхтоўцы і спартыўных спаборніцтваў. Падзяляюцца на вайсковыя і спартыўныя.

Стральба на вайсковым стрэльбішчы (ЗША)
На **вайсковых стрэльбішчах** звычайна ствараюцца ўчасткі з разліку адначасовага правядзення навучальных стрэльбаў з аўтаматаў, кулямётаў, у тым ліку з баявых машын, снайперскіх вінтовак, пісталетаў, гранатамётаў і ўчасткі для кідання ручных гранат. Тэрыторыя вайсковага стрэльбішча ўключае рубяжы адкрыцця і спынення агню, мішэннае поле, тылавы раён, пункты кіравання і выдачы боепрыпасаў, палосы бяспекі, вучэбныя гарадкі і інш. На стрэльбішчы можа быць абсталяваны цір, у якім праводзіцца праверка зброі, давядзенне яе да нармальнага бою, навучанне стральбе на дыстанцыях да 100 м. Для арганізацыі вайсковага стрэльбішча выбіраецца мясцовасць удалечыні ад населеных пунктаў, шашэйных дарог і чыгунак, суднаходных рэк, паветраных трас і інш. Як правіла, вайсковае стрэльбішча ўваходзіць у склад вучэбнага цэнтра.

**Спартыўнае стрэльбішча** — гэта спецыяльнае збудаванне адкрытага тыпу для стральбы з вінтовак, пісталетаў, гладкаствольнай і іншай зброі. На іх вызначаюцца лініі агню, лініі мішэней. Абсталёўваюцца цірамі, бліндажамі, устаноўкамі кіравання мішэнямі і інш. Спартыўныя стрэльбішчы могуць уваходзіць у склад стралковых стадыёнаў і цэнтраў (напрыклад, біятлонных).

Гл. таксама
-----------

* Стэндавая стральба
* Стральба з лука

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн 2002.
2. 1 2  ВСЭ. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFВСЭ (даведка)

Літаратура
----------

* *Фамін С. А. Шор І. А.* Стрэ́льбішча // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 197. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Стрельбище // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)
* *Авдеев В. П.* Тиры и стрельбища. — М.: Издательство ДОСААФ, 1977. — 111 с. с ил. (руск.)

Спасылкі
--------

* Стрельбище (руск.)(Праверана 16 чэрвеня 2023) // Інтэрнэт-партал Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі
* Стрэльбішча(Праверана 16 чэрвеня 2023) // Юрыдычны слоўнік на сайце Нацыянальнага цэнтра прававой інфармацыі Рэспубликі Беларусь
* ГОСТ Р 70315—2022. СТРЕЛКОВЫЕ ОБЪЕКТЫ. Классификация. Термины и определения (руск.)(Праверана 16 чэрвеня 2023)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph417904 |
**MGTOW** (англ.: Men Going Their Own Way, «Мужчыны, якія ідуць уласным шляхам») — міжнародны рух гетэрасексуальных мужчын, якія ў рознай ступені аддаляюцца ад жанчын і цалкам адмаўляюцца ад шлюбу. З’яўляючыся часткай сучаснага ўніверсальнага мужчынскага руху, удзельнікі MGTOW падзяляюць погляды на сучасныя сацыяльныя праблемы мужчын, але бачаць сваё рашэнне ў тым, каб добраахвотна (часткова або цалкам) выдаліць шчыльныя стасункі з жанчынамі з уласнага жыцця. Рух уваходзіць у тое, што часцей называюць Манасферай (англ.: Manosphere). MGTOW — гэта «абяцанне ўтрымлівацца ад сур’ёзных адносін і не мець дзяцей». MGTOW акцэнтуе ўвагу на ўласным суверэнітэце мужчыны, а не на змене статус-кво праз актывізм і пратэсты супраць жанчын, дыскрымінацыю мужчын і фемінізм, што адрознівае MGTOW ад праваабарончага руху ў цэлым.

Гісторыя ўзнікнення
-------------------

Самі прыхільнікі руху лічаць, што падобныя ідэі існавалі заўседы.

Гісторыя супольнасці MGTOW малавядомая, але, хутчэй за ўсё, у сярэдзіне-пачатку 2000-х гадоў яе стварылі два чалавекі, якія былі вядомы ў сеціве пад псеўданімамі Solaris і Ragnar.

Узаемаадносіны з іншымі рухамі і супольнасцямі
----------------------------------------------

Рух за правы мужчын
У адрозненне ад праваабаронцаў, MGTOW не імкнуцца змяніць грамадства, а аддаляюцца ад грамадства. З самага пачатку суполка MGTOW супрацьстаяла «вялікай дзяржаве», у адрозненне ад падтрымкі абаронцамі мужскіх правоў рэформаў у шлюбным заканадаўстве. Футрэл піша, што MGTOW адмовіліся ад праблем, якія хвалююць МР, такія як фальшывыя абвінавачванні ў згвалтаванні, «каб амаль цалкам засяродзіцца на разглядзе уласных праблем».

«Траваедныя» мужчыны
Па словах Разаліны Салемі, якая піша для італьянскай газеты La Repubblica, японская канцэпцыя траваедных мужчын — гэта аналаг MGTOW. Марк Ламурэ разглядае траваедных мужчын як следства японскіх сацыяльна-эканамічных умоў, а MGTOW — як ідэалагічны выбар. Кашміра Гандэр, калумніст The Independent, бачыць траваедных мужчын, якія служаць прыкладам для пераймання MGTOW.

«Пікаперы»
Прадстаўнікі MGTOW негатыўна ставяцца да пікапераў, лічачы іх гінацэнтрыстамі, якія сеюць варажнечу сярод мужчын. У сваю чаргу, тыя крытыкуюць MGTOW за строгія рамкі, параўноўваючы іх філасофію з фемінізмам.

Інцэлы
Калі інцэлы не здольны на самарэалізацыю ў грамадстве і ў асабістым жыцці, то прадстаўнікам MGTOW уласціва ўстаноўка на самаразвіццё і самарэалізацыю з добраахвотнай сепарацыяй ад жанчын, што, аднак, не выключае магчымасці сэксуальных стасункаў з імі.

Цікавыя звесткі
---------------

* MGTOW не з’яўляецца афіцыйна зарэгістраванай суполкай ці рухам. Асноўнае месца для камунікацыі — прастора інтэрнэт, а менавіта тэматычныя блогі, сайты і суполкі ў сацыяльных сетках.

* MGTOW выкарыстоўваюць асаблівы жаргон, напрыклад, выраз пра «чырвоную пілюлю» (англ.: Red Pill), што з’яўляеца адсылкай да фільма «Матрыца». Прыняцце чырвонай пілюлі азначае прыняцце іх пукта гледжання на міжпалавыя адносіны.

Гл. таксама
-----------

* Мізандрыя
* Сексізм

Зноскі
------

1. ↑  Maxim Masculinity: One Legacy of the Divorce Revolution
2. ↑  https://www.mgtow.com/history/(недаступная спасылка) Архівавана 3 чэрвеня 2021.
**Піус Пашке** (ням.: Pius Paschke, нар. 20 мая 1990 года, Мюнхен) — нямецкі скакун з трампліна, чэмпіён свету 2021 года ў камандах, сярэбраны прызёр чэмпіянату свету па палётах на лыжах 2020 года. Удзельнік зімовых Алімпійскіх гульняў 2022 года.

Спартыўная кар'ера
------------------

Піус Пашке дэбютаваў на этапах Кубка свету 21 снежня 2013 года ў Энгельбергу. У 2020 годзе на чэмпіянаце свету па палётах на лыжах у Планіцы заваяваў сярэбраны медаль у камандным першынстве. У 2021 годзе Піус выступіў на чэмпіянаце свету ў нямецкім Оберстдорфе, дзе стаў чэмпіёнам свету ў камандных спаборніцтвах.

На зімовых Алімпійскіх гульнях 2022 года ў Пекіне Піус Пашке стаў 30-м у скачках з вялікага трампліна.

На першым старце падчас Кубка свету сезона 2023/2024 гадоў у фінскай Руцы, немец упершыню ў кар'еры ў індывідуальных скачках забраўся на подыум, стаўшы другім.

Зноскі
------