Штурм форта Вагнер, самая вядомая бітва, у якой прымаў удзел 54-ы полк
**54-ы Масачусецкі пяхотны добраахвотніцкі полк** (англ.: 54th Massachusetts Infantry Regiment) — першае рэгулярнае воінскае фарміраванне ў гісторыі ЗША, якое складалася цалкам з афраамерыканцаў, акрамя афіцэраў. 54-ы полк быў створаны ў 1863 годзе і прымаў удзел у Грамадзянскай вайне паміж паўночнымі і паўднёвымі штатамі.

Пасля заканчэння баявых дзеянняў у арміі ЗША былі створаны рэгулярныя падраздзяленні, якія складаліся з чарнаскурых кавалерыстаў (гл. салдаты-буйвалы). У 2008 годзе падраздзяленне было адноўлена як частка нацыянальнай гвардыі штата Масачусетс, якая выконвае цырыманіяльныя функцыі (54th Massachusetts Volunteer Regiment).

Гісторыя
--------

### Фарміраванне

Палкоўнік Роберт Шоу ў маі 1863 года
Помнік губернатару штата Масачусетс Джону Эндру, які дазволіў фармаванне 54-га Масачусецкага добраахвотніцкага палка
Дазвол на фармаванне палка быў дадзены ў сакавіку 1863 года губернатарам штата Масачусетс Джонам Эндру пасля прыняцця «Пракламацыі аб вызваленні рабоў». Ваенны міністр ЗША Эдвін Стэнтан паклапаціўся, каб усімі «каляровымі» часткамі кіравалі белыя афіцэры. Камандзірам палка быў прызначаны палкоўнік Роберт Гулд Шоу, а яго намеснікам — падпалкоўнік Норвуд Пенроўз Хэлоўэл. Для гэтай мэты Шоу і Хэлоўэл якія раней мелі званне капітанаў, былі, як і многія афіцэры афраамерыканскіх частак, адразу павышаны да адпаведных чыноў, абыходзячы прамежкавыя званні. Астатні афіцэрскі склад набіралі яны самі. У лік афіцэраў увайшлі Луіс Эміліа і Гарт Уілкінсан Джэймс, брат пісьменніка Генры Джэймса. Многія афіцэры выраслі ў сем’ях абаліцыяністаў, і частка з іх прыйшла з рэкамендацыяй ад губернатара Эндру. Таксама ў склад афіцэраў увайшоў малодшы брат падпалкоўніка Хэлоўэла, Эдвард, які пасля смерці Шоу быў павышаны да палкоўніка і камандаваў 54-м палком да канца вайны. 24 з 29 афіцэраў палка ўжо паспелі паваяваць, але толькі шасцёра з іх раней мелі афіцэрскае званне.

Вярбоўкай салдат займаліся белыя абаліцыяністы (у тым ліку бацькі палкоўніка Шоу). Лейтэнант Дж. Эплтан, першы афіцэр, якога залічылі ў полк, апублікаваў аб'яву ў газеце *Boston Journal*. Уэндэл Філіпс і Эдвард Пірс выступілі перад чарнаскурымі ў царкве на Джой-стрыт, заклікаючы слухачоў запісвацца ў полк. Усяго вярбоўкай актыўна займаліся каля сотні чалавек, у тым ліку прыхаджане царквы на Джой-стрыт і члены спецыяльнага камітэта, створанага губернатарам Эндру.

Падпалкоўнік Норвуд Хэлоўэл у 1862 годзе
Ваеннай падрыхтоўкай 54-й полк займаўся ў лагеры Мэйгс, размешчаным у горадзе Рыдвіл недалёка ад Бостана. Падчас навучання значную падтрымку асабоваму складу аказвалі абаліцыяністы штата Масачусетс, уключаючы Ральфа Уолда Эмерсана. Матэрыяльная дапамога ўключала ў сябе цёплую вопратку, баявыя сцягі і 500 долараў, ахвяраваных на навучанне палкавога аркестра і набыццё музычных інструментаў. Калі стала відавочна, што колькасць навабранцаў нашмат перавышае патрэбы, лішніх сталі адсейваць праз медагляд, які кіраўнік аховы здароўя штата Масачусетс апісваў як «жорсткі і пільны». У выніку залічаныя на службу былі самай «дужай, моцнай і здаровай групай мужчын», калі-небудзь прызваных на службу ў Злучаных Штатах. Аднак, як гэта часта здаралася падчас Грамадзянскай вайны, некалькі навабранцаў памерлі ад хвароб, перш чым 54-ы полк пакінуў навучальны лагер.

Паводле большасці крыніц 54-ы полк выступіў з Бостана з высокім баявым духам. На ім не адбілася нават тое, што, паводле выдадзенага 23 снежня 1862 года Джэферсанам Дэвісам маніфеста, і афраамерыканскіх вайскоўцаў, і белых афіцэраў у выпадку трапляння ў палон чакала смяротнае пакаранне. У студзені 1863 года маніфест быў зацверджаны Кангрэсам Канфедэрацыі. У адпаведнасці з ім і радавых салдат, і іх белых афіцэраў патрэбна было перадаваць уладам штатаў, дзе салдаты былі рабамі. Паколькі пасля паўстання Нэта Тэрнера у большасці паўднёвых штатаў «паўстанні рабоў» душыліся з дапамогай драконаўскіх мер, прысуд, хутчэй за ўсё, апынуўся б смяротным.

### Баявыя дзеянні

54-ы полк урачыста пакінуў Бостан 28 мая 1863 года і быў урачыста сустрэты ў горадзе Б’юфорт, Паўднёвая Караліна. Чарнаскурых салдат віталі мясцовыя афраамерыканцы і абаліцыяністы (некаторыя з іх прыбылі з Бостана год таму назад, каб у якасці місіянераў прыняць удзел у Порт-Раяльскім эксперыменце). У Б’юфорце 54-ы полк далучыўся да 2-га палка добраахвотнікаў Паўднёвай Караліны — часткі, набранай з вызваленых рабоў, пад камандаваннем палкоўніка Джэймса Мантгомеры. Пасля паспяховага нападу 2-га палка на паром Камбахі, Мантгомеры ўзначаліў напад абодвух палкоў на горад Дарыен у штаце Джорджыя. Насельніцтва бегла, і Мантгомеры загадаў сваім салдатам разрабаваць і спаліць апусцелы горад. Шоу запярэчыў супраць падобных дзеянняў і падаў вышэйшаму кіраўніцтву скаргу, у якой паказаў, што падпалы і рабаванне —ганебныя дзеянні для яго ўзорнага палка.

Першым удзелам у сапраўдным баі для 54-га палка стала перастрэлка з канфедэратамі 16 ліпеня на востраве Джэймс у Паўднёвай Караліне. Полк спыніў атаку праціўніка, страціўшы ад 42 да 45 чалавек.

23 снежня 1863 года ў газеце *New York Tribune* быў надрукаваны ліст першага сяржанта Роберта Джона Сіманса, былога салдата брытанскай арміі родам з Бермудскіх астравоў, які служыў у роце B. Ліст быў напісаны незадоўга да атакі на батарэю Вагнер:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Востраў Фолі, Паўднёвая Караліна
18 ліпеня 1863 года
Мы рухаемся да Форта Вагнер, каб яго штурмаваць. Мы толькі што скончылі паспяховае адступленне з вострава Джэймс; мы вялі там адчайны бой у чацвер раніцай. Нашыя тры роты, B, H, і K, знаходзіліся на вартаўнічай ахове на адлегласці большай за мілю наперад ад палка. Нас атакавалі рана ранкам. Наша рота знаходзілася ў рэзерве, калі пяхота і кавалерыя мяцежнікаў атакавала аванпосты. Наш капітан паслаў мяне ў галаве ўзвода ўмацаваць левы фланг. Кулі сыпаліся вакол нас практычна дажджом; калі я прыбыў на месца, мае няшчасныя таварышы валіліся вакол мяне з жалобнымі стогнамі. Наша ахова ўсяго налічвала каля 250 чалавек, а нападаючых было каля 900. Мяркуючы па лініі, якая выстраілася ў далечыні, атакуючых падтрымліваў рэзерв колькасцю 3000 чалавек. Нам прыйшлося страляць і адступаць да лагера. Побач са мной быў забіты адзін наш няшчасны сяржант; яшчэ некалькі чалавек каля мяне былі параненыя.
Бог збярог мяне ў гэтым першым выпрабаванні агнём і свінцом, і я слаўлю Яго і ўзношу хвалу Яго святому імені. Майму беднаму сябру [сяржанту Петэру] Фогельсангу прастрэлілі лёгкія; ён у крытычным стане, але доктар кажа, што ён, магчыма, выжыве. Яго рота панесла вельмі вялікія страты. Няшчасны добры і храбры сяржант [Джозэф Д.] Уілсан з яго роты [H] закалоў сваім штыком чацвярых мяцежнікаў, пасля чаго пяты прастрэліў яму галаву. Бядак! Няхай супакоіцца яго высакародны дух з мірам! Генерал павіншаваў палкоўніка з адвагай і храбрасцю яго палка | » |

Мадэль форта Вагнер
Полк атрымаў славу 18 ліпеня 1863 года, калі ўзначаліў напад на форт Вагнер каля горада Чарльстан, Паўднёвая Караліна. 272 чалавека з 600 атакуючых былі «забітыя, параненыя або ўзятыя ў палон». У гэтым баі загінулі палкоўнік Шоу і 29 яго падначаленых; яшчэ 24 чалавекі памерлі ад ран, 15 былі ўзятыя ў палон, 52 прапалі без вестак, і 149 былі параненыя. Больш сур'ёзных страт у адным баі 54-ы полк не меў за ўсю вайну. Хоць федэральныя войскі так і не змаглі ўзяць і ўтрымаць форт (не гледзячы на тое, што захапілі ўчастак сцяны падчас першага штурму), 54-ы стаў шырока вядомы дзякуючы праяўленай адвазе, і гэта падзея спрыяла фарміраванню новых афраамерыканскіх палкоў, якое, па словах прэзідэнта Лінкальна, адыграла важную ролю ў перамозе Поўначы. Праз шмат дзесяцігоддзяў сяржант Уільям Харві Кэрні быў узнагароджаны Медалём Пашаны за тое, што ён выхапіў амерыканскі сцяг з рук забітага сцяганосца і пранёс яго да варожых пазіцый і назад. Хоць да таго моманту гэтай узнагароды былі ўдастоены іншыя афраамерыканцы, подзвіг Кэрні быў першым па часе, за які чарнаскуры быў узнагароджаны Медалём Пашаны.

У той час, пакуль 54-ы полк удзельнічаў у штурме Чарльстана, у Нью-Ёрку тлеючыя расавыя забабоны выліліся ў бунт. На набярэжнай і ў Ніжнім Іст-Сайдзе афраамерыканцаў збівалі, катавалі і лінчавалі белыя натоўпы, раззлаваныя спробай заклікаць іх на вайну; бунтаўшчыкі смяротна паранілі пляменніка сяржанта Роберта Сіманса, смяротна параненага і ўзятага ў палон пры штурме форта Вагнер. Натоўп абрынуў свой гнеў на чарнаскурых з-за ўпэўненасці, што менавіта яны паслужылі прычынай вайны. Аднак гераізм 54-га палка дапамог уціхамірыць гнеў такога кшталту.

Пад камандаваннем палкоўніка Эдварда Хэлоўэла 54-ы полк прыкрываў адступленне сіл Поўначы ў баі пры Олусці. У лістападзе 1864 года ў складзе негрыцянскай брыгады, якой камандаваў палкоўнік Альфрэд Хартуэл, 54-ы полк беспаспяхова атакаваў апалчэнне канфедэратаў у баі пры Хані-Хіл. У сярэдзіне красавіка 1865 года полк удзельнічаў у баі каля млына Бойкіна — невялікай сутычцы ў Паўднёвай Караліне, якая апынулася адным з апошніх баявых сутыкненняў грамадзянскай вайны.

У кіно
------

* «Слава» — мастацкі фільм 1989 года, у якім распавядаецца пра гісторыю палка, пра штурм форта Вагнера.

Зноскі
------

1. ↑  «Massachusetts Historical Society 54th Massachusetts Infantry Regiment» (англ.). *masshist.org*. Архівавана з першакрыніцы 26 лістапада 2014. Праверана 15 снежня 2014.
2. 1 2 3  {{{загаловак}}}. — 1995. — ISBN 0-306-80623-1.
3. ↑  {{{загаловак}}}. — 2013. — ISBN 978-1-59884-427-6.
4. ↑  30 мая того же года Хэллоуэлл принял настоятельное предложение губернатора Эндрю возглавить 55-й Массачусетский полк, в котором рядовыми служили тоже одни чернокожие.
5. ↑  Clinton Cox (1991), *Undying Glory: The Story of the Massachusetts 54th Regiment*, New York: Scholastic, p. 90.
6. ↑  {{{загаловак}}}. — 1995.
7. ↑  {{{загаловак}}}. — 1989. — ISBN 0-312-04643-X.
8. ↑  To Colored Men. 54th Regiment! Massachusetts Volunteers, Of African Descent **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Massachusetts Historical Society (16 лютага 1863). — «Патрэбны каляровыя мужчыны. Надзейныя людзі дзеля Пяцьдзясят Чацвёртага палка Масачусецкіх Дабраахвотнікаў афрыканскага паходжання, камандыр палк. Роберт Шоў. Узнагароджанне 100 долараў па заканчэнні тэрміну службы. Плата - 13 долараў у месяц і матэрыяльная дапамога сем’ям ад Штата. Усю неабходную інфармацыю можна атрымаць у канторы на вуглу Кембрыдж-стрыт і Норт-Расел-стрыт.»  Архівавана з першакрыніцы 26 лістапада 2013. Праверана 3 лістапада 2014.
9. ↑  {{{загаловак}}}. — 1995.
10. ↑  {{{загаловак}}}. — 1995.
11. ↑  {{{загаловак}}}. — 1995.
12. ↑  Jefferson Davis's Proclamation Regarding Captured Black Soldiers, December 23, 1862 **(нявызн.)**.  University of Maryland, College Park. Архівавана з першакрыніцы 25 кастрычніка 2012. Праверана 18 ліпеня 2008.
13. ↑  Rose, *Rehearsal for Reconstruction* (1964), pp. 248—249.
14. ↑  Rose, *Rehearsal for Reconstruction* (1964), pp. 250—251.
15. ↑  Rose, *Rehearsal for Reconstruction* (1964), pp. 251—252.
16. ↑  Rose, *Rehearsal for Reconstruction* (1964), p. 252.
17. ↑  Rose, *Rehearsal for Reconstruction* (1964), p. 252—253.
18. ↑  {{{загаловак}}}. — 1995.
19. ↑  54th Mass.org **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 16 жніўня 2014. Праверана 5 лістапада 2014.
20. ↑  Exhibit: 54th Mass Casualty List **(нявызн.)**.  National Archives and Records Administration (1996). Архівавана з першакрыніцы 18 верасня 2008. Праверана 18 ліпеня 2008.
21. ↑  Rose, *Rehearsal for Reconstruction* (1964), p. 262. «Яшчэ большым ударам для солдат-неграў, хутчэй за ўсё, сталі сумныя навіны з Нью-Ёрка. У той самы час, калі 54-й доблесна змагаўся за гавань Чарльстана, буйны натоўп, раз’юшаны прызыўной палітыкай урада, праявіла свой гнеў на безабаронных неграў, якія жылі ў горадзе. Сапраўды горкай была думка аб тым, што, пакуль яны біліся на фронце, чарнаскурых лінчавалі на Поўначы, і што быў спалены негрыцянскі дзіцячы прытулак».
22. ↑  Cox (1991), *Undying Glory*, p. 69.
23. ↑  Cox (1991), *Undying Glory*, pp. 100—101.

Спасылкі
--------

* На інаўгурацыі Абамы пройдзе ўшанаванне афраамерыканскіх добраахвотнікаў-удзельнікаў грамадзянскай вайны — america.gov

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |