recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзюжаў.

**Андрэй Анісімавіч Дзюжаў** (нар. 30 жніўня 1959, Запарожжа, Украіна) — беларускі навуковец і палітык. Кандыдат тэхнічных навук. Член Прэзідыума Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі, лаўрэат прэміі Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

Скончыў Запарожскі машынабудаўнічы інстытут, інжынер-механік.

Працаваў інжынерам-канструктарам аддзела агульнай кампаноўкі ўпраўлення галоўнага канструктара Волжскага аўтазавода, аддзела галоўнага канструктара вытворчага аб’яднання «Маторабудаўнік» горада Запарожжа, інжынерам-канструктарам, вядучым інжынерам-канструктарам — кіраўніком сектара, намеснікам загадчыка, загадчыкам канструктарска-даследчага аддзела дынамікі сістэм і трываласці канструкцый галаўнога спецыялізаванага канструктарскага бюро вытворчага аб’яднання «Гомсельмаш», намеснікам дырэктара рэспубліканскага канструктарскага ўнітарнага прадпрыемства «ГСКБ па збожжаўборачнай і кормаўборачнай тэхніцы» па навуковадаследчай працы — загадчыкам аддзела дынамікі, трываласці, аналітычнай надзейнасці і вылічальных сістэм. Генеральны канструктар па збожжаўборачнай і кормаўборачнай тэхніцы Міністэрства прамысловасці Рэспублікi Беларусь — дырэктар рэспубліканскага канструктарскага ўнітарнага прадпрыемства «ГСКБ па збожжаўборачнай і кормаўборачнай тэхніцы».

Выбіраўся членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

У 2012—2014 — генеральны дырэктар ДНУ «Аб’яднаны інстытут машынабудавання НАН Беларусі». З’яўляўся членам Прэзідыума Гомельскага філіяла Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі», юбілейнымі медалямі «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», «65 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Дюжев Андрей Анисимович Архівавана 17 кастрычніка 2020.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь чацвёртага склікання
**Клічнік** (!) — знак прыпынку, які выконвае інтанацыйна-экспрэсіўную і адасабляльную функцыі, ставіцца ў канцы сказа для выражэння здзіўлення, прызыву, моцнага пачуцця, хвалявання і таму падобнага. Клічнік ставіцца ў канцы простага і складанага сказаў, якія вымаўляюцца з клічнай інтанацыяй:
*Эх, і прывабныя стаяць летнія дзянькі!* (І. Навуменка). Клічнік ставіцца пасля звароткаў, якія стаяць у пачатку або ў канцы сказа, пасля выклічнікаў і гукаперайманняў, што стаяць у пачатку, у сярэдзіне ці ў канцы сказа, калі гэтыя словы вымаўляюцца з клічнай інтанацыяй: *Піліпчык! Нясі з істопкі, што там ёсць у нас. Людзям час даўно снедаць* (М. Лынькоў). Клічнік ставіцца ў канцы слоў і сказаў, якімі эмацыянальна перадаюцца прывітанні, развітанні, віншаванні, пажаданні, заклікі і інш.: *Усім народам – мір і шчасце!* (А. Астрэйка). Клічнік можа ставіцца ў дужках для выражэння эмацыянальных адносін да зместу выказвання: *Сцэна (дадатковая), якая падвешана (!) над звычайнай сцэнай, важыць зноў жа ні многа ні мала – сорак пяць тон...* (А. Васілевіч).
**Кмет** або **кмець**: слова, якім у Сярэднявеччы азначаліся розныя сацыяльныя катэгорыі насельніцтва ў славянскіх народаў.

Пачаткова кметамі называлі свабодных членаў абшчыны, племя. Пазней у Кіеўскай Русі кмет — воін, віцязь, дружыннік; у ВКЛ — свабодны селянін; у Польшчы — залежны селянін, які меў поўны надзел зямлі; у Балгарыі і Сербіі — сельскі стараста; у Босніі і Чэхіі — асоба, якая займала пэўную пасаду, а таксама некаторыя катэгорыі сялян; у Харватыі —залежны селянін, васал.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
**Ямскі рынак** (руск.: Ямской рынок) — рынак у Санкт-Пецярбургу. Размешчаны ў Цэнтральным раёне на вуліцы Марата, 53.

Ямскі рынак паміж вуліцамі Марата, Баравой і Раз’езджай быў пабудаваны ў 1817—1819 гадах па праекце архітэктара Васіля Стасава. Тут існавала 28 крам, якія, пераважна, гандлявалі мясам (таму рынак часам называлі Мясным).

У пачатку 1960-х гадоў у будынку рынку быў адкрыты камісійны мэблевы магазін.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Кавелін на Вікісховішчы |

**Кавелі́н, меднае індыга, блакітная медзь** — мінерал класа сульфідаў, сульфід медзі, CuS. Мінерал апісаны ў 1832 годзе. Названы ў гонар італьянскага мінералога Н. Кавелі (італ.: Niccolo Covelli).

У складзе кавеліну да 66,4 % медзі, дамешкі жалеза, часам свінцу, селену, серабра. Крышталізуецца ў гексаганальнай сінгоніі. Утварае плямістыя сажыстыя агрэгаты, скарынкі, зрэдку — тонкія таблітчастыя крышталі. Колер індыгава-сіні да сінявата-чорнага. Бляск паўметалічны, цьмяны. Цвёрдасць 1,5—2 па шкале Моаса. Шчыльнасць 4,6—4,76 г/см³. Крохкі.

Кавелін утвараецца ў меднарудных радовішчах у зонах другаснага сульфіднага абагачэння пры замяшчэнні халькапірыту, барніту і хальказіну. Зрэдку мае гідратэрмальнае паходжанне. На паверхні няўстойлівы і ў выніку акіслення пераўтвараецца ў кіслародныя злучэнні медзі — купрыт, азурыт, малахіт.

Месцараджэнні кавеліну ў Расіі, Германіі, Аўстрыі, Сербіі, Італіі, Марока, Аргенціне, ЗША.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Ковеллин // Кристаллов.net — Систематика и классификация минералов, горных пород, метеоритов, окаменелостей (руск.)

Літаратура
----------

* *Бардон У. Я.* Кавелін // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7). — С. 399.

Спасылкі
--------

* Ковеллин // Каталог Минералов (руск.)
* Ковеллин // Минералы и месторождения России и стран ближнего зарубежья (руск.)
* Ковеллин // Кристаллов.net — Систематика и классификация минералов, горных пород, метеоритов, окаменелостей (руск.)
АнхАнх
**Анх** — крыж, увянчаны зверху кольцам; найважнейшы старажытнаегіпецкі сімвал. Праз сваю форму, што нагадвала ключ, ён называўся «ключ жыцця», «ключ Егiпта», «ключ Ніла», таксама вядомы як «бант жыцця», «вузел жыцця», «крыж з пятлёй», «егіпецкі крыж», «крукс ансата» (лац. *Crux ansata*).

Анх вядзе сваё паходжанне з найбольш старажытных часоў. Найперш вядомы як егіпецкі іерогліф, а таксама як адзін з найбольш значных сімвалаў старажытных егіпцян са значэннем вечнага жыцця і несмяротнасцю. Анх атаясамляўся з даруючым жыццё сонцам, якое знаходзiцца ў эпiцэнтры задыякальнага крыжа — аднаго з наймацнейшых архетыпаў старажытнасцi. Cонца сiмвалiзавала ўладу фараонаў ды сонечных багоў-пакравiцеляў. У сімвалічнай форме анх увасабляў таксама своеасаблівы ключ да патаемных эзатэрычных ведаў, да прыхаванай мудрасці, улады і сілы. Успрымаўся як камбінацыя мужчынскіх і жаночых сімвалаў Асірыса і Ісіды, як саюз жыццядайных прынцыпаў — Неба і Зямлі. Магчыма, што авал таксама азначаў вечнасць, а крыжападобнае пашырэнне — пераход з бясконцасці ў прастору. З анхам у руцэ выяўлялася багіня ісціны Маат. Часта выкарыстоўваўся егіпцянамі як амулет. 

«Ключ жыцця» атаясамляўся з багамі не толькі ў егіпцян. Гэты крыж таксама быў вядомы ў вялікай цывілізацыі Мая і ў скандынаваў (з'яўляўся сімвалам неўміручасці і асацыяваўся з вадой, а значыць з нараджэннем жыцця). З-за сваго падабенства з хрысціянскім крыжам увайшоў у копцкую сімволіку як сімвал вечнага жыцця. 

У Юнікодзе Анх пазначаецца як U 2625 (☥).

Літаратура
----------

* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік / Уклад. Дубянецкі Э. — Мн.: БелЭн, 2003. — ISBN 985-11-0277-6

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Анх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Праваслаўная · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 14454960r · LCCN: no2001016053 · SUDOC: 077069056 |

| ⛭Рэлігія Старажытнага Егіпта |
| --- |
| Міфалогія | 
* Паганства
* Пантэізм
* Політэізм
* Эманацыя
* Душа
* Дуат
* Нумералогія

 |  |
|  Багі | 
* Амат
* Амон
* Аманет
* Анубіс
* Анукет
* Апоп
* Апіс
* Атон
* Атум
* Бастэт
* Бата
* Бену
* Бэс
* Чатыры сыны Гора
* Геб
* Хапі
* Хатхор
* Хека
* Хекат
* Хор
* Ісіда
* Хепры
* Хнум
* Хонсу
* Кук
* Маахес
* Маат
* Мафдэт
* Менхіт
* Мерытсегер
* Месхенет
* Манту
* Мін
* Мневіс
* Мут
* Нейт
* Нехбет
* Нефертум
* Нефтыда
* Нун
* Нут
* Асірыс
* Пахет
* Птах
* Кебуй
* Ра
* Рэшэп
* Саціс
* Сехмет
* Сакар
* Себек
* Селкет
* Сапду
* Сет
* Сешат
* Шу
* Таўрт
* Тэфнут
* Татэнет
* Тот
* Уаджыт
* Вадж-вер
* Упуаўт
* Васрэт

 |
| Тэксты | 
* *Амдуат*
* *Кнігі дыхання*
* *Кніга пячор*
* *Кніга мёртвых*
* *Кніга Зямлі*
* *Кніга варот*
* *Кніга замагільнага свету*
* *Тэксты пірамід*

 |
| Вераванні | 
* Ахвярапрынашэнне
* Пахавальныя абрады
* Атэнізм
* Пракляцце фараонаў

 |
Брэст-Літоўск. 22 верасня 1939 г. На трыбуне — нямецкі генерал Гайнц Гудэрыян і савецкі камандзір брыгады Сямён Майсеевіч Крывашэін.
**Германо-савецкі ваенны парад у Брэст-Літоўску** — праходжанне ўрачыстым маршам па цэнтральнай вуліцы горада падраздзяленняў XIX матарызаванага корпусу вермахта (камандуючы корпусам — генерал танкавых войскаў Гайнц Гудэрыян) і 4-га батальёну 29-й асобнай танкавай брыгады РСЧА (камбрыг — Сямён Майсеевіч Крывашэін), якое адбылося 22 верасня 1939 г. ў час афіцыйнай працэдуры перадачы Брэст-Літоўска і Брэсцкай крэпасці савецкаму боку ў час уварвання ў Польшчу войскаў Германии і СССР. Працэдура завяршылася ўрачыстым спускам нямецкага і ўзняццем савецкага сцягоў.

Перадача гораду адбывалася паводле савецка-нямецкага пратаколу аб усталяванні дэмаркацыйнай лініі на тэрыторыі былой Польскай дзяржавы, падпісанага 21 верасня 1939 г. прадстаўнікамі савецкага і нямецкага камандаванняў.

Падзея была заснята нямецкай прапагандысцкай службай «Die Deutsche Wochenschau». Гісторык Міхаіл Іванавіч Мельцюхоў адзначае, што ў гэты час Германія ўсяляк імкнулася паказаць Вялікабрытаніі і Францыі, што СССР — яе саюзнік, у той самы час і ў самім СССР усяляк імкнуліся падкрэсліць сваю «нейтральнасць».

Зноскі
------

1. ↑  *Кривошеин С. М.* Междубурье. — Воронеж: Центрально-Черноземное книжное издательство, 1964. — С. 250−262.
2. ↑  *Martin Kitchen.* A World in Flames: A Short History of the Second World War (англ.). — 1990. — С. 74. — ISBN 0582034086.
3. ↑  *first Raack.* Stalin's Drive to the West, 1938-1945. — Stanford University Press, 1995. — С. 58. — ISBN 0804724156.
4. ↑  М. И. Семиряга. Тайны сталинской дипломатии. 1939—1941. — М.: Высшая школа, 1992. — 303 с.
5. ↑  (стр 1) Архівавана 4 сакавіка 2016. (стр 2) Архівавана 1 сакавіка 2010.  (ням.)
6. ↑  Мельтюхов М. И. Советско-польские войны. Военно-политическое противостояние 1918—1939 гг. Часть третья. Сентябрь 1939 года. Война с запада — М. 2001.  (руск.)
**А́нхель** (ісп.: Salto Ángel) - самы высокі ў свеце вадаспад, агульная вышыня 979 метраў, вышыня бесперапыннага падзення 807 метраў. Утвораны ракой Kerepacupai Meru, якая ўпадае ў Чурун, які ўпадае ў Караа, якая ўпадае ў Карані, якая ўпадае ў Арынока. Названы ў гонар лётчыка Джэймса Эйнджэла (англ.: Angel), які пераляцеў праз вадаспад у 1933 годзе. 

Ахнель падае са стромага схілу Аўян-Тэпуі — сталовай гары на Гвіянскім пласкагор'і, у нацыянальным парку Канайма, што ў штаце Балівар, Венесуэла. Ніжэй за свае рэкордныя 979 метраў вадаспад працягваецца 400-метровай серыяй парогаў па стромкіх схілах і восыпах. 

Ёсць меркаванне, што першым з еўрапейцаў вадаспад пабачыў сэр Уолтэр Рэйлі падчас пошукаў Эльдарада ў 1594 годзе — тады ён апісаў нешта падобнае да тэпуі, але навукоўцы лічаць гэтую версію геаграфічнай фантазіяй. Хутчэй за ўсё, сухапутным першаадкрывальнікам вадаспада стаў іспанскі падарожнік Фелікс Кардона (1927). Па яго наводцы ў 1933 годзе над вадаспадам праляцеў амерыканскі лётчык Джымі Эйнджэл, які праводзіў здымку раёна ў пошуках руд. У 1937 годзе Эйнджэл ажыццявіў пасадку самалёта на вяршыні тэпуі, але апарат няўдала прызямліўся на забалочалую паверхню, і Джымі з трыма спадарожнікамі быў вымушаны спускацца з тэпуі пехатою. Шлях да цывілізацыі заняў 11 дзён і менавіта праз гэтую неардынарную сітуацыю СМІ ахрысцілі цуда прыроды ў гонар Джымі. Самалёт Эйнджэла заставаўся на вяршыні 33 гады, пасля быў эвакуяваны верталётам, адноўлены, і цяпер яго можна пабачыць ля ўвахода ў будынак аэрапорта горада С'юдад-Балівар — сталіцы штата. У 1960 прах лётчыка (1899 — 1956) быў развеяны над вадаспадам. 

20 снежня 2009 прэзідэнт Венесуэлы Уга Чавес пераназваў (толькі ў сябе ў краіне) вадаспад Анхель, і цяпер ён называецца Керэпакупай-Меру (Kerepakupai merú). Аднак гэта не значыць, што на картах свету вадаспад будзе перайменаваны.

Сёння вадаспад Анхель з'яўляецца турыстычнай славутасцю, хоць шлях да яго няпросты. З С'юдад-Балівара паветраны транспарт дастаўляе турыстаў на базу Канайма, ад якой да вадаспада трэба дабірацца водным шляхам. Кіруюць транспартам мясцовыя індзейцы-пемона. Паколькі ў сухі сезон рэкі на пласкагор'і несуднаходныя, Анхель адчынены для турыстаў толькі ў час дажджоў — з чэрвеня па снежань. Да таго ж і сам вадаспад у гэты час больш відовішчны.

Спасылкі
--------

* Сайт вадаспаду Анхель

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1031833161 · NKC: ge799855 · VIAF: 315134318 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кіраўская.

| * Г
* Р
* П
*Першая лінія* |
| --- |
|  умоўныя абазначэнні

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Алабінская  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Расійская  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Маскоўская  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Гагарынская  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Спартыўная  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Савецкая  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Пабеда  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Безымянка  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Кіраўская  |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |

 |  | ЦЧ-1 «Кіраўскае»  |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |

 |  | Юнгарадок  |

 |

**«Кіраўская»** (руск.: Кировская) — станцыя Самарскага метрапалітэна. Размешчана на 1-й лініі паміж станцыямі «Юнгарадок» і «Безымянка». Адкрыта 26 снежня 1987 года ў складзе першага пускавога ўчастка Куйбышаўскага метрапалітэна «Юнгарадок» — «Перамога».

Архітэктура
-----------

Афармленне станцыі распрацаваў архітэктар Ф. А. Сіманян. Падлога — граніт цёплых колераў, на сценах стужкі з мармуру. Столь арачная, белая, падсветленая белым святлом, стварае ілюзію аб’ёму. У тарцах платформы мастацкія пано з чырвонага туфу, якое ўслаўляе стваральную працу чалавека. Выбар тэмы абумоўлены тым, што станцыя размешчана ў цэнтры прамысловай зоны горада і прызначалася для падвозу працоўных да заводаў.

Зноскі
------
**Аншар** — бог, бацька Ана ў шумера-акадскай міфалогіі.

Імя Аншара і яго сястры і жонкі Кішар сустракаецца выключна ў клінапісных тэкстах пачынаючы з другой паловы 2 тысячагоддзя да н. э. у тым ліку ў шумера-акадскім эпасе аб стварэнні свету «Энума Эліш». Лічыцца, што паходзіць ад першародных пачвар. Асаблівыя функцыі і месцы ўшананвання ў Шумеры і Акадзе не выяўлены. У вавілонскай міфалогіі часцяком блытаецца з асірыйскім богам вайны Ашурам, якога перамагае Мардук. Аднак поўнага ўвасаблення Ашура не атрымаў.

Спасылкі
--------

* Энума Эліш


| ?Аншар — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  | Лахму[d] |  | Апсу |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  | Аншар |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Лахаму[d] |  |  |  | Тыамат |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Каменка.
**Каменка** — археалагічныя помнікі каля в. Каменка Навагрудскага раёна. Каля вёскі ў 1973 знойдзены рымскі манетна-рэчавы скарб.

Курганны могільнік
------------------

Курганны могільнік размешчаны за 500 м на паўночным усходзе ад вёскі, у лесе. Захавалася 20 насыпаў сферычнай формы вышынёй 0,8-3 м, дыяметрам 4—9 м. Адзін курган прадаўгаваты, другі блізкі да квадрата. У дарэвалюцыйны час некаторыя насыпы былі даследаваны, у іх знойдзены бронзавыя пярсцёнак і 2 кольцы, фрагменты тканіны. У 1964 годзе выявіў Л. Д. Побаль, у 1973 годзе абследаваў М. А. Ткачоў.

Каменны могільнік
-----------------

Каменны могільнік размешчаны за 1,5 км на захад ад вёскі, у лясным урочышчы Гавейша. Мясцовая назва *Татарскія магілы*. Захавалася 90 магіл, якія абазначаны пастаўленымі тарцом плітамі і плоскімі камянямі без знакаў. Месцамі ёсць каменныя абкладкі. Выявіла і абследавала ў 1982 годзе А. В. Квяткоўская.

Селішча
-------

Селішча зарубінецкай культуры і эпохі Кіеўскай Русі размешчана паўднёвай частцы вёскі, на беразе перасохлай ракі. Выявіў у 1965 годзе Л. Д. Побаль. Знойдзены фрагменты ляпнога посуду.

Літаратура
----------

* *Л. Д. Побаль.* Каменка // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская энцыклапедыя; [Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш.]. — Мн.: БелЭн, 1993. — 702 с.: іл. каляр. іл. — ISBN 5-85700-077-7.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міхалевіч.
**Анфім Іванавіч Міхалевіч** (нар. 26 мая 1949, в. Старыя Шарабаі Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут (ветэрынарны ўрач), Беларускі інстытут правазнаўства (юрыст).

Служыў у радах Узброеных Сіл. Працаваў галоўным ветэрынарным урачом калгаса «Парыжская камуна», дырэктарам саўгаса «Яблынька» Глыбоцкага раёна. Быў першым намеснікам старшыні Бешанковіцкага райвыканкама — начальнікам упраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання, старшынёй калгаса «Палітаддзелец» Бешанковіцкага раёна Віцебскай вобласці. Займаў пасаду старшыні Чашніцкага райвыканкама.

Выбіраўся дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі», пяццю юбілейнымі медалямі, Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  ПАРЛАМЕНТ. Национальное собрание Республики Беларусь четвертого созыва
**Германскі нацыянальны рух Ліхтэнштэйна** (ням.: Volksdeutsche Bewegung in Liechtenstein, VDBL) — нацыянал-сацыялістычная партыя, якая дзейнічала ў Ліхтэнштэйне ў гады, папярэднія Другой сусветнай вайне. VDBL жадала далучэння Ліхтэнштэйна да Трэцяга рэйху, і асабліва актывізавалася пасля аншлюса Аўстрыі, жадаючы правесці Ліхтэнштэйн тым жа шляхам. Партыя распаўсюджвала свае ідэі праз газету «Der Umbruch». Лозунгам партыі быў «Liechtenstein den Liechtensteinern!» («Ліхтэнштэйн для ліхтэнштэйнцаў!»), які заклікаў людзей адмовіцца ад вернасці князю Францу Іосіфу II.

Немагчымасць удзелу ў выбарах 1939 года (выкліканая пактам найбуйнейшых партый, якія дамовіліся захаваць дату выбараў у тайне), а таксама падзенне сімпатый да нацызму па меры ходу Другой сусветнай вайны прывялі да сыходу партыі з палітычнай арэны.

24 сакавіка 1939 — Германскі нацыянальны рух у Ліхтэнштэйне пад кіраўніцтвам Тэадора Шэдлера прадпрымае спробу дзяржаўнага перавароту. Мясцовыя сяляне разганяюць нацыстаў віламі і пажарным шлангам. Князь Франц Іосіф II Ліхтэнштэйнскі, герцаг Тропау і Ягерндорф, граф Рытберг, першы князь Ліхтэнштэйна, які пражывае ў сваёй дзяржаве (перанёс рэзідэнцыю з Вены ў 1938), працягнуў панаваць над дванаццаццю тысячамі сваіх падданых.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гельтман.
**Віктар Гельтман** (23 снежня 1796, в. Вярховічы Брэсцкага пав. Слонімскай губ. цяпер Камянецкі раён Брэсцкай вобл. — 16 ліпеня 1874, Брусель, Бельгія) — публіцыст і рэвалюцыйны дзеяч. Дзед Стэфана Гельтмана.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Свіслацкай гімназіі. У 1819 годзе стварыў дзве тайныя арганізацыі — патрыятычнае таварыства ў Свіслацкай гімназіі (з удзелам брата Іосіфа) і студэнцкую арганізацыю «Саюз вольных палякаў» у Варшаве, стаў рэдактарам яе органа «Dekada Polska». Удзельнічаў у паўстанні 1830—1831 гадоў, затым у падрыхтоўцы Кракаўскага паўстання (1846) і паўстання ў Галіцыі (1848). Падчас рэвалюцыі 1848—1849 гадоў у Германіі кіраваў абаронай Дрэздэна. Адзін з аўтараў маніфестаў паўстанцаў. Імкнуўся да аб'яднання барацьбы за незалежнасць Рэчы Паспалітай з барацьбой за ліквідацыю феадальна-прыгонных адносін. У 1860-х гадах вывучаў грамадска-палітычнае жыццё эміграцыі з колішняй Рэчы Паспалітай. Памёр у выгнанні.

Бібліяграфія
------------

* Emigracja polska od r. 1831 do 1863: Krуtki rys historyczny. Lipsk, 1865;
* Demokracja polska na emigracji. Lipsk, 1866.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Helena Łuczakówna* Wiktor Heltman 1796—1874. — Poznań, 1935;
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 3. Кніга 1 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Мн. 2004.
	+ Рапановіч. Слоўнік геаграфічных назваў;
	+ PSB;
	+ ЭГБ, т. 2;
	+ БЭ, т. 5.
* Мысліцелі і асветнікі Беларусі: энцыкл. давед. — Мн. 1995. — С. 394.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 10355983x · CiNii: DA12193590 · GND: 119392658 · ISNI: 0000 0001 0947 4454 · LCCN: n88114626 · NKC: js2012726314 · NUKAT: n96202604 · SUDOC: 24403480X · VIAF: 820841 |

 |
**А́нхель Марыя Вілья́р Ліёна** (ісп.: Ángel María Villar Liona; нар. 21 студзеня 1950, Більбаа) — іспанскі футбаліст і спартыўны функцыянер.

Біяграфія
---------

З 1988 года займае пост прэзідэнта Федэрацыі футбола Іспаніі. Віцэ-прэзідэнт УЕФА (1992) і ФІФА (2002) Старшыня судзейскага камітэта Саюзу еўрапейскіх футбольных асацыяцый. Быў ініцыятарам супольнай заяўкі Іспаніі і Партугаліі на правядзенне чэмпіянату свету 2018 года.

Пасля скандальнай адстаўкі Мішэля Плаціні з посту прэзідэнта УЕФА ў кастрычніку 2015 года Вільяр стаў выконваючым абавязкі кіраўніцтва арганізацыі. 2 верасня ФІФА зацвердзіла спіс з трох кандыдатаў на вакантную пасаду. Сярод іх быў і Анхель Марыя Вільяр. Выбары адбыліся 14 верасня 2016 года. Перадвыбарная праграма Вільяра не прадугледжвала кардынальных перамен. Яна накіравана на ўмацаванне асноў еўрапейскага футбола і вяртанне лідарства, якое інстытуты, такія як ФІФА, згубілі з-за фінансавых скандалаў. Вільяр хацеў для УЕФА незалежнасці ад вырашэнняў палітыкаў, забяспечванні празрыстасці эканомікі, уключаючы зарплаты прэзідэнта і кіраўніцтва. Вертыкаль прыняцця вырашэнняў павінна выглядаць наступным вобразам: УЕФА, нацыянальныя асацыяцыі, лігі і клубы. Гэтая схема забяспечыць поўную празрыстасць. У выбарах 14 верасня не ўдзельнічаў. Пакінуў пост пасля выбрання прэзідэнтам УЕФА славенца Аляксандара Чэферына.

Па распараджэнню суддзі Санцьяга Педраса у хаду паліцэйскай аперацыі 18 ліпеня 2017 года Анхель Марыя Вільяр быў арыштаваны разам з сынам Горкай і віцэ-прэзідэнтам па эканамічным пытанням Каралеўскай іспанскай футбольнай федэрацыі Хуанам Падронам і змешчаны ў турму Сато дэль Рэаль па падазрэнню ў здзяйсненні эканамічных злачынстваў.

Дасягненні
----------

### Камандныя дасягненні

**Атлетык Більбаа**

* Уладальнік Кубка Іспаніі: 1972/73
* Фіналіст Кубка Іспаніі: 1976/77
* Фіналіст Кубка УЕФА: 1976/77

Зноскі
------

1. ↑  Ángel María Villar // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Ghandour sees red; BBC Sport, 21 July 2002
3. ↑  Referees given full backing; UEFA.com, 5 September 2007
4. ↑  ФИФА утвердила трёх кандидатов на пост президента УЕФА

Спасылкі
--------

* Профіль на сайце *BDFutbol.com* (англ.)(англ.)
* Ángel María Villar | EL PAÍS
* Spain stats at Eu-Football
* RFEF profileachievements  (ісп.)
* FIFA.com profile Архівавана 8 чэрвеня 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | BDFutbol · eu-football.info (ігрок) · National Football Teams.com · Transfermarkt (ігрок) · Transfermarkt (трэнер) · УЕФА |

| ⛭Прэзідэнты УЕФА |
| --- |
| Эбе Шварц ·  Густаў Відэркер ·  Сандар Баркс (часова)  ·  Арцеміа Франкі ·  Жак Жорж ·  Ленарт Юхансан ·  Мішэль Плаціні ·  Анхель Марыя Вільяр (часова) ·  Аляксандар Чэферын |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гарачкін.

**Віктар Георгіевіч Гара́чкін** (руск.: Виктор Георгиевич Горячкин; 29 сакавіка 1894, Яраслаўль — 9 красавіка 1962) — вучоны ў галіне тэхналогіі перапрацоўкі торфу, доктар тэхнічных навук (1954), прафесар (1934). Член-карэспандэнт Акадэміі навук БССР (1940).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Яраслаўлі. У 1918 годзе скончыў інжынернае аддзяленне Пятроўскай сельскагаспадарчай акадэміі. У 1918—1920 гадах працаваў загадчыкам гідратэхнічнага аддзялення Смаленскага губземаддзела, у 1921—1928 гадах загадчыкам гідратэхнічнага і тэхналагічнага аддзела НДІ тарфянога інстытута ў Маскве. Адначасова з 1922 года выкладчык у сельскагаспадарчай акадэміі, з 1926 года кансультант Інстытута прамысловасці і выкладчык у Беларускім політэхнічным інстытуце, з 1927 года выкладчык у Маскоўскай горнай акадэміі. у 1928—1930 гадах загадчык кафедрай эксплуатацыі тарфяных пакладаў Маскоўскай горнай акадэміі. З 1930 года В. Г. Гарачкін у Маскоўскім тарфяным інстытуце — прафесар, загадчык кафедрай здабычы і сушкі торфу. У 1940 годзе абраны членам-карэспандэнтам Акадэміі навук БССР, у 1944 годзе прызначаны старшынёй ўрадавай камісіі па аднаўленні тарфяной прамысловасці БССР і адначасова выконваючым абавязкі загадчыка лабараторыяй здабычы Інстытута торфу Акадэміі навук БССР. У 1952—1956 гадах В. Г. Гарачкін на пасадзе старшага навуковага супрацоўніка Інстытута торфу АН БССР.

Памёр В. Г. Гарачкін 9 красавіка 1962 г. Пахаваны на Увядзенскіх могілках у Маскве.

Навуковая дзейнасць
-------------------

В. Г. Гарачкіну належаць навуковыя працы па тэхналогіі тарфяной прамысловасці. Распрацаваў метады барацьбы з самазагараннем фрэзернага торфу. З’яўляецца аўтарам больш за 50 навуковых прац, 4 манаграфій, падручнікаў па тэхналогіі здабычы і сушкі торфу.

Сярод апублікаваных:

* Основы проектирования торфяных хозяйств. — М. 1926.
* Технология добычи и сушки торфа. 2 изд. — М.; Л. 1948.
* Основы технологии торфяного производства. — М.; Л. 1953.

Узнагароды
----------

* Ордэн Леніна
* Ордэн «Знак Пашаны»
* медалі

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Горячкин Виктор Георгиевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 167. — 737 с.
2. ↑  Сучасны Расійскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт — Маскоўская сельскагаспадарчая акадэмія імя К. А. Ціміразева

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5). — С. 52—53.

Спасылкі
--------

* Член-карэспандэнт ГАРАЧКІН Віктар Георгіевіч // Нацыянальная акадэмія навук Беларусі (руск.)
* Віктар Георгіевіч Гарачкін у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
* Гарачкін Віктар Георгіевіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 128619 |
**Віктар Збігневіч Свіло** (нар. 10 студзеня 1963, в. Жарнэлі Ашмянскага раёна Гродзенскай вобласці) — дзяржаўны дзеяч Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

Сакончыў Беларускі політэхнічны інстытут (арганізацыя дарожнага руху), Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (правазнаўства), Акадэмію кіравання пра Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (дзяржаўнае і мясцовае кіраванне).

Працаваў майстрам вытворчага навучання, выбіраўся другім, першым сакратаром Ашмянскага райкама ЛКСМБ, загадваў аддзелам Гродзенскага абкама ЛКСМБ. Працаваў інспектарам, старшым інспектарам дзяржаўнай падатковай інспекцыі па Ашмянскаму раёну. Прайшоў шлях ад інспектара да намесніка начальніка Ашмянскай мытні. Кіраваў Ашмянскім раённым вузлом паштовай сувязі. Працаваў намеснікам старшыні Астравецкага райвыканкама.

Выбіраўся дэпутатам Ашмянскага гарадскога Савета дэпутатаў працоўных (членам прэзідыума), дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Ганаровай граматай Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Свіла Віктар Збігневіч
**Камі́нскае** — возера ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці. Знаходзіцца ў басейне ракі Дабрылаўка, за 8 км на паўночны ўсход ад горада Глыбокае, каля вёсак Каміншчына і Азярцы.

Плошча паверхні 0,07 км². Даўжыня 0,4 км. Найбольшая шырыня 0,25 км. Даўжыня берагавой лініі 1 км.  

Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. 
Схілы катлавіны на захадзе стромкія, вышынёй да 15 м, у ніжняй частцы пад хмызняком. Усходнія вышынёй да 3 м, пад лугам. З возера выцякае ручай у раку Дабрылаўка.

Літаратура
----------

* Блакітны скарб Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн. 2007
* Республика Беларусь. Витебская область. Глубокский район: карта. — Мн.: Белкартография, 2012. — 3 000 экз. (руск.)
**Аліна Скідан** (нар. 24 кастрычніка 1994, в. Вэлыкы Дыўлын, Лугынскі раён, Жытомірская вобласць, Украіна) — украінская футбалістка.

Клубная кар’ера
---------------

Футболам пачала займацца ў 16 гадоў у кіеўскім спартыўным ліцэі-інтэрнаце. У 2013-м дэбютавала ў найвышэйшай лізе ў складзе кіеўскай «Атакс»-СДЮШАР-16. У шэрагах чарнігаўскай «Легенды» (2015—2018) стала срэбраным і бронзавым прызёрам чэмпіянатаў Украіны. Потым выступала за грузінскі «Мартвэ» (2018), на радзіме абараняла колеры «Еднісці» з Плісак (2019—2020). У 2020-22 гадах гуляла ў расійскай «Разані»-ПДВ. Выклікалася ў юніёрскую зборную Ўкраіны. У 2023 годзе падпісала кантракт з мінскім «Дынама».

Зноскі
------

1. 1 2  Soccerdonna — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>
2. ↑  АЛІНА СКІДАН — ГУЛЕЦ «ДЫНАМА»-БДУФК

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | soccerdonna.de (ігрок) · Soccerway |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Несцерка.

**«Несцерка»** — камедыя рэжысёра Аляксандра Зархі, знятая на кінастудыі «Беларусьфільм» у 1955 годзе. Прэм'ера: 5 верасня 1955 года. Сцэнарыст: Віталь Вольскі, аператар: Юлій Фогельман, кампазітар: Дзмітрый Лукас, мастак: Давід Вініцкі.

Акцёры: Барыс Ценін, Яўген Палосін, Вера Пола, Лілія Драздова, Іван Саўкін, Эраст Гарын, Георгій Будараў, Глеб Глебаў, Уладзімір Дзядзюшка, Аляксей Бараноўскі, Пётр Рэпнін, В. Васільеў, Мікалай Блашчук, Рыгор Лойка і інш.

Сюжэт
-----

Фільм пра вясёлыя прыгоды беларускага народнага героя Несцеркі (Барыс Ценін), які мае невынішчальны аптымізм, розум і кемлівасць. Несцерка падарожнічае па родным краі, ніколі не смуткуе і заўсёды гатовы прыйсці на дапамогу.

Літаратура
----------

* *Игорь Авдеев*, *Лариса Зайцева* Все белорусские фильмы : каталог-справочник. Игровое кино (1926-1970). — Минск: Беларуская навука, 2001. — Т. 1. — 240 с. — ISBN 985-08-0023-2

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
**Аліна** — жаночае імя, якое распаўсюджана ў славянскіх краінах, дзе асацыюецца са словам «алы». З лацінскай перакладаецца як «іншая», «чужая».

Імя таксама распаўсюджана ў Скандынавіі, дзе лічыцца формай імя Adelina — высакародная, (жаночая форма ад стар.-сканд.: aðal ці стар.-англ.: æðel — высакародны).

Памяншальна-ласкальная форма: Аліначка, Алінка, Алюша, Алечка, Алінчык, Аліша, Алінуся, Алінушка, Алінуля, Алішанька, Алінусічка, Алюня, Алінёнак, Ася, Алішка, Аленька.

Таксама Аліну часта называюць Аля.

Існуюць розныя меркаванні з нагоды таго, ці з’яўляецца Аля памяншальным ад Аліны, або гэта два розных самастойных імя.

У хрысціянскім хрышчэнні Аліне надаюць імя Ангеліна, радзей — Ала. Таксама надаюць імя Алена.

Імяніны:
23 сакавіка; 26 красавіка; 29 мая; 14 чэрвеня, 16 чэрвеня; 2 ліпеня; 4 жніўня; 29 верасня.

Поўнае імя ад Аліна — Адэлаіда, Адэліна і Альбіна.

Спасылкі
--------

* Характеристика и значение имени Алина.
**Алінда** — муніцыпалітэт у Бразіліі, уваходзіць у штат Пернамбуку, гістарычная частка якога уваходзіць у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Алінда была заснавана партугальцамі ў 1537 г. Сёння гэта адзін з каланіяльных гарадоў Бразіліі, якія добра захаваліся.

Горад быў пабудаваны як цэнтр вытворчасці трысняговага цукру і сталіца правінцыі, праз сто гадоў быў разрабаваны галандцамі, і зараз бачна ў асноўным толькі пабудова 18 ст.

Францысканскі манастыр 16 ст. самая старая кармеліцкая царква Бразіліі, яшчэ 20 іншых барочных цэркваў і мноства капліц, палац Леманжа, другі ў краіне батанічны сад, дамы пастэльных расфарбовак, гарбатыя вулачкі – усё гэта гістарычны цэнтр Алінды, дзе забаронены праезд аўтамабіляў.

Горад, размешчаны высока на пагорку, на якім растуць какосавыя пальмы, маляўнічы па каларыце і сілуэце. Карнавал у Аліндзе лічыцца адным з лепшых у краіне.

Літаратура
----------

* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.

1. ↑
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ямна.

**Я́мна** (трансліт.: *Jamna*, руск.: Ямно) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Тэльмінскага сельсавета. Размешчана за 10 км на ўсход ад Брэста, на р. Мухавец (прыток р. Заходні Буг).

У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства саўгаса «Брэсцкі» (цэнтр — в. Тэльмы 1). Ёсць магазін.

Гісторыя
--------

У XIX стагоддзі вёска — цэнтр маёнтка на р. Мухавец у Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. У 1849 годзе тут на пераправе цераз р. Мухавец дзейнічаў паром, які мог падняць каля 40 чалавек. У 1861 годзе ўладальнікам маёнтка быў пан Кавальскі. У красавіку гэтага ж года адбыліся сялянскія хваляванні. Сяляне адмовіліся выконваць інвентарныя павіннасці. Для падаўлення іх выступлення быў прысланы адзін баталён Велікалуцкага пяхотнага палка: сяляне былі пакараны розгамі. Двое сялян, якіх абвінавацілі ў падбухторванні, арыштаваны і зняволены. У 1870 годзе маёнтак ва ўладанні пана Жылея. Вёска з’яўлялася цэнтрам сельскагаспадарчага таварыства, у якое ўваходзілі сяляне вёсак Ямна, Тэльмы і Чэрні, мелі 320 дзесяцін зямлі. У 1879 годзе ў маёнтку працаваў вінакурны завод, на якім была ўстаноўлена паравая машына. Працавала школа граматы. Паводле перапісу 1897 года 2 аднайменныя вёскі: былых дзяржаўных сялян (9 двароў, 87 жыхароў, ветраны млын) і сялян-уласнікаў (37 двароў, 292 жыхары, хлебазапасны магазін, ветраны млын, карчма); у Косіцкай воласці Брэсцкага павета.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Косіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. На 30 верасня 1921 года вёска і асада.

З 1939 года ў складзе БССР. У ліпені 1944 года нямецка-фашысцкія захопнікі знішчылі 51 двор, загубілі 11 жыхароў; 11 вяскоўцаў загінулі на фронце, 3 — у партызанах.

У 1950 годзе арганізаваны калгас імя П. К. Панамарэнкі з 34 гаспадаркі, пазней увайшоў у склад саўгаса «Брэсцкі».

Насельніцтва
------------

* 125 сялянскіх душ (1858)
* 41 двор, 229 жыхароў (1921)
* 70 двароў, 220 жыхароў (1940)
* 315 жыхароў (1959)
* 269 жыхароў (1970)
* 85 гаспадарак, 187 жыхароў (1997)

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ямна (Брэсцкі раён)

| ⛭**Тэльмінскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Тэльмы 1 |  |
| Вёскі | Булькова ·  Буякі ·  Вочкі ·  Кошалева ·  Лідымо ·  Малыя Косічы ·  Смолін ·  Тэльмы 2 ·  Хабы ·  Шэбрын ·  Ямна |
**Алірэза Акбары** (перс.: علیرضا اکبری; 21 кастрычніка 1961 — 14 студзеня 2023) — іранскі палітык, намеснік міністра абароны  (перс.) (бел. з 2000 па 2008 год пры генерале Алі Шамхані  (перс.) (бел. падчас прэзідэнцтва рэфарматара Махамада Хатамі.

У 2019 годзе Акбары быў арыштаваны і прысуджаны да пакарання смерцю па абвінавачванні ў шпіянажы на карысць МІ-6 і Вялікабрытаніі.

Біяграфія
---------

У 1988 годзе стаў членам ваеннай арганізацыі, якая забяспечыла спыненне агню паміж Іранам і Іракам падчас ірана-іракскай вайны.

У 2000-я гады лічыўся набліжаным міністра абароны Алі Шамхані, які прызначыў яго сваім намеснікам. Пасля заканчэння сваёй дзейнасці на пасадзе ў 2008 годзе, пераехаў у Вялікабрытанію.

У 2019 годзе падчас паездкі на радзіму быў арыштаваны і абвінавачаны ў шпіянажы на брытанцаў. Сцвярджалася, што Акбары адыграў ролю ў забойстве вядучага іранскага навукоўца-ядзершчыка Махсена Фахрызадэ, забітага ў выніку нападу 2020 года пад Тэгеранам. Палітык не прызнаўся ў непасрэдным удзеле ў змове, але сказаў, што брытанскі агент запытваў інфармацыю пра яго. Урад Вялікабрытаніі заяўляў, што гэтыя сцвярджэнні не адпавядалі рэчаіснасці.

14 студзеня 2023 года Акбары быў павешаны.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Who is Alireza Akbari, ex-deputy Iranian defence minister, that Tehran plans to execute for espionage? (англ.). *Firstpost* (12 студзеня 2023). Праверана 13 студзеня 2023.
3. ↑  Factbox: Alireza Akbari: the British-Iranian executed by Tehran **(нявызн.)**, *Reuters* (14 студзеня 2023).
4. ↑  Alireza Akbari: Iran preparing to execute British citizen.(англ.), *BBC News* (11 студзеня 2023).
5. ↑  Hafezi, Parisa.  Iran media claims British-Iranian facing execution had links to scientist killing(англ.), *Reuters* (12 студзеня 2023).
6. ↑  James Cleverly says Iran must halt execution of British citizen (англ.). *the Guardian* (11 студзеня 2023). Праверана 11 студзеня 2023.
7. ↑  Iran: Foreign Secretary calls on the Iranian regime to halt the execution of Alireza Akbari (англ.). *GOV.UK*. Праверана 11 студзеня 2023.
8. ↑  Iran executes British-Iranian national Alireza Akbari accused of spying **(нявызн.)**. *The Guardian* (14 студзеня 2023). Праверана 14 студзеня 2023.
Карта, якая паказвае першы этап аблогі Трыполіцы падчас вайны за незалежнасць Грэцыі.
План аблогі Трыполіцы.
**Аблога Трыполіцы**, альбо **Падзенне Трыполіцы**, (грэч. Άλωση της Τριπολιτσάς, турэцк.: Tripoliçe Katliamı) — ранняя перамога Грэцыі ў вайне за незалежнасць ад Асманскай імперыі, якая пачалася раней у тым жа годзе.

Сумна вядомая масавым забойствам мусульманскага і габрэйскага насельніцтва, якое адбылося пасля ўзяцця горада грэчаскімі сіламі. Паводле слоў ваеннага гісторыка Элісана Філіпса, «іншыя зверствы грэкаў бляднелі на фоне жудасных сцэн, якія адбываліся пасля ўзяцця Трыполіцы».
Була Папы Рымскага Юлія II (пергамент, гатычнае пісьмо; 1505)
**Дыпламатыка** — дапаможная гістарычная дысцыпліна, якая вывучае гістарычныя акты (юрыдычныя дакументы).

Яна даследуе старажытныя дакументы дыпламатычнага і юрыдычнага характару: граматы, акты і падобныя тэксты і іх арыгіналы. Адна з яе задач — адрозніваць падробленыя акты ад сапраўдных.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis · Сучаснай Украіны · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX4659779 · BNF: 13318927r · GND: 4062135-2 · LCCN: sh85038194 · Microsoft: 77452539 · NKC: ph119470 |

 |
**Марын Гетальдзіч** (харв.: Marin Getaldić; 1568, Дуброўнік — 7 або 8 красавіка 1626 г. там жа) — харвацкі матэматык і фізік.

Біяграфія
---------

Быў адным з шасці дзяцей у знатным сямействе. Пачатковую адукацыю атрымаў у родным горадзе. У 1588 годзе становіцца членам Вялікай рады Дуброўніцкай рэспублікі. У 1595 годзе адпраўляецца з таварышам у Лондан, з 1597 па 1599 знаходзіцца ў Антверпене, дзе навучаецца ў французскага матэматыка Мішэля Куанье  (фр.) (бел. і робіць першыя крокі ў навуковых даследаваннях. Пасля ён накіроўваецца ў Францыю, дзе ў Парыжы сустракае Франсуа Віета, што моцна паўплывала на яго далейшыя матэматычныя пошукі. У Італіі Гетальдзіч заводзіць знаёмства з Галілеа Галілеем, Хрыстафорам Клавіем  (руск.) (бел. і Крыстофам Грумбергерам  (англ.) (бел. там жа ўпершыню публікуе свае навуковыя працы. У 1603 годзе вярнуўся ў Дуброўнік, дзе вывучаў оптыку і праводзіў доследы з парабалічнымі люстэркамі ў пячоры Бэт. У 1606 годзе быў адным з двух эмісараў, якія везлі даніну султану ў Стамбул.

Даследаванні
------------

*Variorum problematum collectio*, 1607
Гетальдзіч вызначыў шыроты Стамбула і Дуброўніка. Таксама ён усталяваў аб'ём Зямлі без дапамогі астранамічных вымярэнняў, выкарыстаўшы арыгінальную геадэзічную методыку, якая апынулася самай дакладнай з даступных для таго часу і апісаную ў яго пасмяротнай працы *«De resolutione et compositione mathematica»* («Аб аналітычным і сінтэтычным у матэматыцы», 1630).

Першая яго публікацыя, *«Promotus Archimedis seu de variis corporum generibus gravitate et magnitudine comparatis»* (1630) вызначае суадносіны паміж вагой і аб'ёмам для розных цел. Праца *«Nonnullae propositiones de parabola»* («Некалькі нататак аб парабале», 1603) у спалучэнні з яго даследаваннямі даказвае, што для канструявання парабалічных люстэркаў падыходзяць любыя парабалы, а не толькі тыя, якія атрымліваюцца сячэннямі прамога кругавога конуса. Кнігай *«Supplementum Apollonii Galli seu exsuscitata Apollonii Pergaei Tactionum geometriae pars reliqua»* (1607) Гетальдич дапаўняе *«Дотыкі»* Віета, спробу рэканструяваць сачыненні Апалонія Пергского. Сачыненне *«Variorum problematum Collectio»* (1607) змяшчае рашэнні 42 матэматычных праблем. Працы Гетальдзіча аказалі вялікі ўплыў на пранікненне алгебры ў геаметрыю, якое прывяло ў выніку да ўзнікнення аналітычнай геаметрыі.

У 1968 годзе ў Заграбе выдадзена поўны збор работ Гетальдзіча пад загалоўкам *«Opera omnia»*.

Зноскі
------

1. 1 2  MacTutor History of Mathematics archive Праверана 26 мая 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q547473'></a>
2. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
3. 1 2  Getaldić, Marin, Харвацкая энцыклапедыя

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | zbMATH Open · MacTutor History of Mathematics archive |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX946650 · CONOR: 18007139 · GND: 123521041 · ISNI: 0000 0001 0857 6491 · LCCN: n84801198 · NKC: ola2016923595 · NLA: 35278524 · NSK: 000056527 · NTA: 128786930 · NUKAT: n2007155823 · SUDOC: 085160482 · VIAF: 55057189 |

 |
**Ямніцкі бой** 1944 года — бой савецкага 121-га партызанскага палка імя А. М. Касаева, 61-й партызанскай брыгады Магілёўскай раённай ваенна-аператыўнай групы і часцей 60-й рэзервовай мотамеханізаванай дывізіі вермахта, раскватараванай у вёсках Магілёўскага раёна, у т. л. і в. Ямніца, у ноч на 20 чэрвеня 1944.

Мэта
----

Праводзіўся як частка аперацыі, распрацаванай ваенна-аператыўнай групай пры Магілёўскім падпольным абкоме КП(б)Б, па адначасовым разгроме гарнізонаў праціўніка ў вёсках Гуслішча, Галынец 1 і Галынец 2, ваенным гарадку ў в. Ямніца (усе ў Магілёўскім раёне) з мэтай скаваць 60-ю мотамеханізаваную дывізію вермахта і не дапусціць пракідкі яе сіл на фланг палкам і атрадам Магілёўскай ваенна-аператыўнай групы, якія дзейнічалі на ўчастку чыгункі Магілёў — Копысь.

Бой
---

19 чэрвеня 1944 года з наступленнем цемнаты група партызан прыступіла да перабудовы перапраў цераз р. Лахва для нападу на ваенны гарадок у в. Ямніца. Паводле плана 113-ы партызанскі полк павінен быў штурмаваць гарнізон у в. Гуслішча, а 121-ы партызанскі полк і 61-я партызанская брыгада — ваенны гарадок у в. Ямніца, у якім знаходзілася да 3 рот праціўніка і каля 90 танкаў. Нямецкім падраздзяленням стала вядома, што рыхтуецца напад партызан на в. Гуслішча, і ў гарнізон было тэрмінова паслана падмацаванне. Зыходзячы з гэтага камандзір Магілёўскай раённай ваенна-аператыўнай групы 3. П. Гапонаў вечарам 19 чэрвеня прыняў рашэнне атакаваць толькі ваенны гарадок у в. Ямніца, блакіраваць сіламі 113-га партызанскага палка гарнізоны ў вёсках Гуслішча і Галынец. У ноч 20 чэрвеня 1944 года партызаны 121-га партызанскага палка і 61-й партызанскай брыгады пераправіліся цераз р. Лахва і непрыкметна наблізіліся да в. Ямніца. Ударная група аўтаматчыкаў-партызан падавіла агнявую кропку праціўніка, а асноўныя сілы партызан пераадолелі загароды з дроту і ўварваліся на тэрыторыю ваеннага гарадка. Аднак частцы нямецкага гарнізона ўдалося прарвацца да танкаў і арганізаваць абарону, адкрыўшы агонь з танкавых пушак і кулямётаў. 3 прычыны стварэння небяспечнага становішча камандзіры 121-га партызанскага палка імя А. М. Касаева і 61-й партызанскай брыгады вымушаны былі даць партызанам каманду адысці на зыходныя пазіцыі.

Страты
------

У баі, які цягнуўся каля 40 хвілін, было забіта больш за 80 і паранена больш як 40 нямецкіх салдат.

Літаратура
----------

* Ямніцкі бой 1944 // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыклапедыя / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — С. 650. — ISBN 5-85700-012-2.

Зноскі
------
**Аблуква** — возера ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці, за 12,5 км на паўднёвы захад ад горада Жыткавічы, за 1,7 км на поўнач ад горада Тураў. Адносіцца да басейна ракі Прыпяць (фактычна знаходзіцца ў яе пойме).

Возера старычнага тыпу. Злучана на захадзе шырокай пратокай з возерам Шырокае, на поўдні вузкай пратокай з возерам Бабінец і праз яго з ракой Прыпяць. Мясцовасць градава-ўзгорыстая, месцамі балоцістая, часткова пад хмызняком і рэдкалессем. На поўнач ад возера знаходзіцца вялікі лясны масіў.

Назва звязана з геаграфічным тэрмінам «блоква», «блуква» — нізіна, які зафіксаваны ва ўкраінскіх гаворках, «блук» — выган.

Літаратура
----------

* Кніга «Памяць»: Гіст.-дакум. хроніка Жыткавіц. р-на/П15 Рэд.-укл. В. Р. Феранц. — Мн.: Ураджай, 1994. — 767 с. [8] л. іл. ISBN 5-7860-0614-X
**Амерыканцы**, **амерыканцы ЗША** — народ, асноўнае насельніцтва ЗША. У антрапалагічным плане надзвычай неаднародныя. Ядро народа сфармавалі прадстаўнікі розных еўрапейскіх папуляцый. У фарміраванні амерыканцаў прынялі ўдзел таксама прадстаўнікі вялікай негроіднай расы і нешматлкія элементы амерыканскай. Асобнай этнарасавай групай амерыканцаў з’яўляюцца афраамерыканцы. Гавораць на амерыканскім варыянце англійскай мовы. Вылучаюць паўночныя, паўднёвыя і заходнія дыялекты і гаворкі. Пісьменнасць на лацінскай аснове. Большая частка вернікаў — пратэстанты (баптысты, метадысты і інш.), значная частка — каталікі, ёсць прыхільнікі сект і нетрадыцыйных культаў.

Літаратура
----------

* Народы мира, «Советская энциклопедия», М. 1988 // С.54 — 56

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4212950-3, 4317595-8 · LCCN: sh85004432 · LNB: 000204147 · NKC: ph117327, ph255095 |