**Румы́нская мо́ва** (*limba română*) — раманская мова індаеўрапейскай моўнай сям’і.

Гісторыя
--------

Гісторыя румынскай мовы такая ж супярэчлівая, як і гісторыя румынскага народа. Гэтая супярэчлівасць паўстала па дзвюх прычынах: недахоп гістарычных крыніц, асабліва пісьмовых, і палітычныя інтарэсы. Таму існуе некалькі версій развіцця румынскай мовы, якія засноўваюцца на розных варыянтах гісторыі румынскага народа.

### Раманізацыя

Афіцыйны варыянт гісторыі румынскай мовы, прызнаваны большасцю сучасных гісторыкаў, засноўваецца на тэорыі раманізацыі Дакіі. У адпаведнасці з гэтай тэорыяй Рымская імперыя каланізавала Дакію за вельмі кароткі перыяд. Каланісты прыбывалі ў Дакію з усёй тэрыторыі імперыі, але большасць з іх былі носьбітамі лацінскай культуры (каля 80 %).

Прычынай інтэнсіўнай каланізацыі было амаль поўнае знішчэнне мужчынскага насельніцтва Дакіі ў войнах з Рымам. Гэтая версія пацвярджаецца аналізам імёнаў у пісьмовых крыніцах таго часу (было вывучана прыкладна 4000 надпісаў, з якіх толькі 2 % утрымоўвалі гета-дакскія імёны, тады як у іншых рымскіх правінцыях лік імёнаў мясцовага насельніцтва складаў да 30 %).

Беспрэцэндэнтная каланізацыя прывяла да таго, што мясцовая мова правінцыі знікла амаль цалкам. На дадзены момант у румынскай мове налічваецца не больш за сотню слоў чыстага гета-дакскага паходжання.

### Пераемнасць

Другая па распаўсюджанасці версія аб паходжанні румынскай мовы заснаваная на тэорыі аб пераемнасці румынскага народа.

Паводле гэтай тэорыі румынская мова сфарміравалася ў той жа лінгвістычнай прасторы, дзе да гэтага існавала мова гета-дакаў. Пасля заваявання Дакіі Рымам у 106 годзе да адводу рымскіх войскаў за Дунай у 275 годзе раманізацыі, што праводзілася, было недастаткова для поўнага знікнення гета-дакскай мовы, бо мясцовае насельніцтва жыло вельмі адасобленымі суполкамі і толькі ў малой ступені сутыкалася з каланістамі. Працяглая раманізацыя прывяла да з’яўлення протарумынскай мовы. Раманізацыя ж пачалася яшчэ да захопу Дакіі Рымам і працягвалася пасля сыходу Рыма з дакскай правінцыі, што і тлумачыць так ярка выяўлены раманізаваны характар сучаснай румынскай мовы.

Фарміраванне румынскай мовы скончылася ў XI стагоддзі з памяншэннем уплыву Візантыйскай імперыі.

Характэрнай рысай румынскай мовы з’яўляецца адсутнасць дыялектаў.

Шмат якія народы (германцы, туркі, славяне, венгры) у розны час пранікалі ў лінгвістычны арэал румынскай мовы. Усе яны зрабілі свой унёсак у эвалюцыю мовы, разнастаіўшы лексікон, але пакінуўшы амаль не закранутай структуру граматыкі.

Гл. таксама
-----------

* Арамунская мова

| ⛭Афіцыйныя мовы Еўрапейскага Саюза |
| --- |
| 
* англійская
* балгарская
* венгерская
* іспанская
* грэчаская
* дацкая
* ірландская
* італьянская
* латышская
* літоўская
* мальтыйская
* нідэрландская
* ✯ нямецкая
* партугальская
* польская
* румынская
* славацкая
* славенская
* фінская
* французская
* чэшская
* шведская
* эстонская

 | Сцяг Еўрасаюза |

| ⛭Раманскія мовы |
| --- |
| Ібера-раманская падгрупа | **арагонская** ·  **астурлеонская** (астурыйская ·  галісійска-астурыйская ·  кантабрыйская ·  леонская ·  мірандская ·  эстрэмадурская) ·  мосарабская† ·  **галісійска-партугальская** (галісійская ·  партугальская ·  фала дэ Шаліма) ·  **іспанская (кастыльская)** (галісійская ·  кала ·  кастрапа ·  кастуа ·  ладзіна ·  партуньёл ·  чабакана ·  яніта) |
| Аксітана-раманская падгрупа | **аксітанская** (авернская ·  гасконская (*аранская*) ·  лангедокская ·  лімузенская ·  віваральпійская ·  правансальская ·  шуадзіт) ·  **каталанская** (балеарская ·  валенсійская) |
| Гала-раманская падгрупа | **французская** ·  **арпітанская** ·  **валонская** ·  **гало** ·  **латарынгская** ·  **нармандская** ·  **пікардская** ·  **пуацевінска-сентонжская** (пуацевінская, сентонжская) |
| Італа-раманская падгрупа | **італьянская** (*Паўночная група*: венецкая  ·  лігурская ·  ламбардская ·  п'емонцкая ·  эміліяна-раманьёльская ·  *Цэнтральная група*: карсіканская ·  рымская ·  тасканская ·  умбрская ·  *Паўднёвая група*: абруцкая ·  апулійская ·  калабрыйская  ·  неапалітанская ·  сіцылійская) ·  **сардзінская** ·  **істрараманская** |
| Рэтараманская падгрупа | **ладзінская** ·  **раманшская** ·  **фрыульская** |
| Далмацінская падгрупа | **далмацінская†** |
| Балкана-раманская падгрупа | **арамунская** ·  **істрарумынская** ·  **мегленарумынская** ·  **румынская** (малдаўская) |