Зруб, Антарыа (правінцыя)
**Зруб** — канструкцыя з бярвенняў, аснова драўлянага збудавання ў выглядзе пакладзеных адно на адно і змацаваных па краях бярвенняў. Зруб рабіўся звычайна з хвоі, радзей з елкі, на Брэстчыне таксама ўжывалася асіна і вольха.

На тэрыторыі сучаснай Беларусі зруб вядомы з II—III стст. калі ён прыйшоў на змену больш архаічнай слупавой канструкцыі збудаванняў. А ў Х—ХІІІ стст. зрубная тэхніка стала пануючай на Беларусі. У далейшым на аснове зруба як планава-прасторавай адзінкі збудаванняў у выніку вар'іравання параметраў саміх збудаванняў і іх завяршэння былі вынайдзены разнастайныя віды кампазіцый: падоўжана-восевая, цэнтрычная і ярусная. Асабліва гэта характэрна для культавай архітэктуры.

На Беларусі па традыцыі зруб рабіўся адкрытым, не абмазваўся глінай і не тынкаваўся. Для ўцяплення пазы між бярвенняў маглі закладвацца імхом, або замазвацца глінай. Ужо ў XX ст. шырокае распаўсюджанне атрымала практыка ашалёўвання зруба хаты звонку. Звычайна першы вянок зруба (падваліны) рабіўся з моцнага дрэва (дуба), якое магло класціся проста на зямлю ці на спецыяльныя калодкі (штандары) ці камяні па вуглах.

Віды змацавання зруба
---------------------

Злучалі бярвенні шляхам урубкі аднаго бервяна ў другое па вуглах зруба. Выдзяляюць наступныя спосабы змацавання бярвенняў:

### Вугал у чашку

Вугал **у чашку**
* Вугал **у чашку** (спосабы злучэння *у абло*, *у вугал*, *просты вугал*, *рускі вугал*), або вугал з рэшткам, калі за сцены зруба выступалі канцы бярвення. Спачатку чашкі і пазы высякаліся ў ніжніх бярвеннях, а на іх накладваліся верхнія, а пазней пачалі высякацца ў верхніх, што лепей засцерагала бярвенні ад уздзеяння вільгаці. Тэхніка распаўсюджана ва ўсходняй і паўночнай Беларусі.

### Просты замок

* Зруб клаўся з брусоў, у месцы злучэння якіх рабіліся выемкі знізу і зверху для больш трывалага змацавання. Тэхніка распаўсюджана ў Заходнім Палессі. Магчыма запазычаны з Украіны.

### Вугал у каню

* Чашкі вырэзваюцца з выемкай у адным бервяне і з выступам у другім. Лічыцца самабытнай з'явай заходняга Палесся.

### Чысты вугал

Чысты вугал
* Таксам *гладкі*, *нямецкі* або вугал *у лапу* — зруб клаўся з брусоў, якія не выступалі вонкі. Лічыцца, што тэхніка ўзнікла пад уплывам мураванай архітэктуры. Параўнальна шырока распаўсюджаны на захадзе Беларусі.

Іншыя элементы
--------------

Першы вянок зруба — *падваліны*, або *падруб(а)* — рабіўся з моцнай пароды дрэва (найчасцей дуба).

Верхняя частка зруба — *павал* — часта рабілася пашыранай, каб быць асновай для даху і абараняць сцен ад ападкаў.

Гл. таксама
-----------

* Прызба

Зноскі
------

1. ↑  *Сабаленка Э. Р. Гуркоў У. С. Іваноў У. М. Супрун Д. Д.* Беларускае народнае жыллё. Мн. 1973.
2. ↑  *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Літаратура
----------

* *Якімовіч, Ю. А.* Драўлянае дойлідства беларускага Палесся — Мн. 1978.
* Беларускае народнае жыллё / [Э. Р. Сабаленка і інш.] ; рэдактар В. К. Бандарчык ; Акадэмія навук БССР, Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск: Беларуская навука, 1973. — 125 с. — 2 250 экз..

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Зруб

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85078077 · NDL: 00933688 |