recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Яноўскі.
**Хаім Маркелавіч Яноўскі** (каля 1867, г. Ваўкавыск — 10 студзеня 1935, г. Токіа, Японія) — грамадскі дзеяч, купец з Лодзі, родны брат шахматыста Давіда Яноўскага, старшыня Лодзінскага шахматнага сходу, спрыяў стварэньню так званай «Лодзінскай школы». Таксама пасьпяхова гуляў у шахматы, стаўшы чэмпіёнам Лодзі. Яму прыпісваюць таксама адкрыцьцё таленту польскага шахматыста Акібы Рубінштэйна.

Біяграфія
---------

У 80-х гадах XIX стагоддзя пераехаў у Лодзь, а пасля заканчэння мясцовай школы прымаў актыўны ўдзел у эканамічным і грамадзкім жыцці горада. Ён быў саўладальнікам фірмы «Mordka». Як прызнаны адмыслоўца богаслужбовых спеваў, дырыжор хору і аркестра ў 1901 годзе быў адным з ініцыятараў стварэння габрэйскага літаратурна-музычнага таварыства «Hazomir», а ў 1907—1912 гадах узначальваў яго. Аказваў фінансавую падтрымку, дзякуючы яму пачалася кар’ера вядомага Лодзінскага спявака і кампазітара Абрахама Бер Бірнбаўма. Быў у Асацыяцыі габрэйскіх сярэдніх школ у Лодзі (з’яўляўся членам рады дырэктараў). У рэлігійным жыцці гміны служыў старэйшым у малітоўным доме на вуліцы Длугей.

З 1897 года удзельнічаў у шахматным жыцьці Лодзі. У 1897 годзе на першым чэмпіянаце горада заняў чацвёртае месца, праз год замацаваўся на чацвёртай пазіцыі. Найбольшага спартыўнага поспеху дасягнуў на чэмпіянаце Лодзі на рубяжы 1899 і 1900 года, калі ў групе з дзевяці гульцоў трыумфальна набраў 15,5 балаў з 16 магчымых. У наступныя гады паступова абмяжоўваў выступленні на турнірах, хоць ў 1905 годзе на буйным турніры заняў трэцяе месца сярод 22 гульцоў.

З пачатку XX стагоддзя прымаў актыўны ўдзел у арганізацыі шахматных мерапрыемстваў. Атрымаў у гэтым падтрымку з боку царскага афіцэра Канстанціна Міхайлавіча Манакіна, што ў 1903 годзе прывяло да стварэньня Лодзьскага Таварыства аматараў гульні ў шахматы. Першапачаткова быў гаспадаром клуба, а затым стаў яго віцэ-прэзідэнтам. У перыяд 1907—1912 гадоў — прэзідэнт клуба. У час свайго знаходжання на пасадзе арганізаваў турнір чэмпіёнаў. У наступныя гады па-ранейшаму актыўна ўдзельнічае ў працы Таварыства, запрашаў вядомых гульцоў і аказваў фінансавую падтрымку маладога таленавітага пакаленьня шахматыстаў. Грамадства прысвоіла яму званне ганаровага прэзідэнта.

Апошнім лодзьским шахматным акцэнтам Яноўскага стаў камандны матч з камандай Варшавы ў 1922 годзе.

Яноўскі з’ехаў з Польшчы, на працягу некаторага часу знаходзіўся ў Берліне, а затым адправіўся ў Японію.

Яго жонка Ганна працавала настаўнікам музыкі, памерла ў Лодзі 6 сакавіка 1900 года ва ўзросьце 26 гадоў. Сын Леон суправаджаў бацьку ў Японіі, быў прафесарам Такійскай кансерваторыі.

Памёр Хаім Яноўскі 10 студзеня 1935 года у Токіа. Пахаваны ў Ёкагаме.

Зноскі
------

1. ↑  Каля 1867 г. (канкрэтная дата невядомая) у Ваўкавыску нарадзіўся Хаім Маркелавіч ЯНОЎСКІ — грамадскі дзеяч, купец з Лодзі, родны брат шахматыста Давіда Яноўскага, старшыня Лодзінскага шахматнага сходу, спрыяў стварэньню так званай «Лодзінскай школы» (Сальве, Рубінштэйн, Ратлеві і інш.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Chess Games |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Матавуль.
**Сіма Матавуль** (сербск.: Симо Матавуљ/Simo Matavulj; 14 верасня 1852, Шыбенік — 20 лютага 1908, Бялград) — сербскі пісьменнік-рэаліст. Аўтар апавяданняў з жыцця Далмацыі, Чарнагорыі і Бялграду, а таксама двух раманаў — «*Bakonja fra Brne*» і «*Uskok*».

Біяграфія
---------

Пасля навучання ў Шыбеніку і Задары настаўнічае па далмацкіх вёсках і ў Херцаг-Нові. У 1881 годзе пераяжджае ў Чарнагорыю. Некалькі месяцаў правёў у Парыжы. Потым перасяляецца ў Сербію, дзе выкладае ў гімназіі і чыноўнічае. У Бялградзе правёў рэшту жыцця. Быў сябрам Сербскай каралеўскай акадэміі.

Аўтар каля сямідзесяці апавяданняў і навел, двух раманаў і некалькіх тамоў падарожных нататак, успамінаў і літаратурных артыкулаў рознага зместу. Самы значны яго твор такога кшталту — «*Биљешке једног писца*». Напісаў дзве драмы — «*3авјет*» і «*На слави*». Займаўся перакладам, перадусім з французскай.

Матавуль пачаў пісаць у сталым узросце. Быў адным з самых адукаваных еўрапейскіх пісьменнікаў. Цікавіўся філасофіяй і гісторыяй.

Да з’яўлення Сімы Матавуля ў сербскай літаратуры пераважалі рускія, венгерскія і нямецкія літаратурныя ўплывы. З ім пачынае адчувацца раманскі ўплыў, перш за ўсё французскі.

Як празаік вылучаецца вострым і цвярозым светабачаннем, здольнасцю заўважаць характэрныя рысы персанажаў і сітуацый.

Зноскі
------

1. ↑  Simo Matavulj // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
2. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 1 студзеня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10995374 · BIBSYS: 4007278 · BNF: 122755313 · CiNii: DA05198936 · GND: 118782541 · ISNI: 0000 0001 0878 045X · LCCN: n82154907 · LNB: 000142150 · NKC: jo20000080595 · NLA: 35918255 · NTA: 184827299 · NUKAT: n2003064791 · SUDOC: 031564836 · VIAF: 22201524 |

 |
**Мон** (саманазва: ဘာသာ မန်) — аўстраазіяцкая мова, родная мова монаў. 

Мова мон адыграла значную ролю ў культурнай гісторыі Паўднёва-Усходняй Азіі. Першыя запісы на ёй вядомы з VI ст. Яна выкарыстоўвалася як лінгва франка ў даліне ракі Іравадзі. Аднак пасля заняпаду Хантавады, апошняй дзяржавы монаў, у 1757 г. на землі, традыцыйна населеныя монамі, пачалі перасяляцца выхадцы з сярэдняй М’янмы, якія размаўлялі на бірманскай мове. У гады каланіяльнага панавання Вялікабрытаніі (1853 — 1947 гг.) мова мон фактычна была выключана з афіцыйных дакументаў. У незалежнай М’янме яе выкарыстанне абмяжоўвалася па палітычных прычынах. Так, у 1962 — 2013 гг. не існавала нават друкаваных сродкаў масавай інфармацыі на мон. У выніку, у 2010 г. ЮНЕСКА канстатавала безабаронны статус мовы.

Пісьмовасць мон склалася ў сярэднявеччы на аснове індыйскага пісьма *брахмі*, паўплывала на станаўленне бірманскай і тайскай пісьмовасці. У нашы дні яна ўключае 44 знакі. 35 з іх адлюстроўваюць зычныя гукі, 8 — галосныя гукі, 1 — камбінаваны сімвал.

З мовы мон паходзіць назва краіны М’янма. Упершыню яна была выкарыстана ў 1102 г.

Спасылкі
--------

* Mon language and alphabet
* A Short Introduction to the Mon Language
* Atlas of the World’s Languages in Danger
* မြန်မာ (ဗမာ) လူမျိုးအကြောင်း သိကောင်းစရာ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 14436506x · GND: 4224438-9 · LCCN: sh85086666 |
Монтэ-Альта ў кантэксце найбліжэйшых дакласічных помнікаў
**Монтэ-Альта** — археалагічны помнік на ціхаакіянскім узбярэжжы Гватэмалы, які даў назву аднайменнай археалагічнай культуры.

Размешчаны ў 20 км на паўднёвы ўсход ад г. Санта-Лусія-Кацумальгуапа ў акрузе Эксінтла, Монтэ-Альта адносіцца да некалькіх археалагічных перыядаў і культураў. Найстаражытнейшае паселішча ўзнікла тут каля 1800 г. да н. э. **Культура Монтэ-Альта**, якая існавала ў гэты перыяд — адна з найстаражытнейшых у Месаамерыцы і, відаць, папярэднічала альмекам.

У ранні дакласічны перыяд (400 г. да н. э. — 200 г. н. э.) Монтэ-Альта стаў рэгіянальным цэнтрам.

У Монтэ-Альта выяўлена 45 буйных збудаванняў, з якіх найбольш высокім з'яўляецца 20-мятровая піраміда.

Монтэ-Альта вядомы сваімі скульптурамі — гэта галовы і відарысы «пузатых» людзей (такая форма цела выклікана, хутчэй за ўсё, тым, што фігуры вычэсваліся з грубых, акруглых валуноў базальту). Не меней характэрны каменныя стэлы, лікам больш 10, у выглядзе табліц, а таксама 3 каменных алтара. Каменныя стэлы, па меркаванні археолагаў, мелі астранамічнае прызначэнне і служылі для вызначэння палажэння сонца, да якога прывязваліся даты святаў.

На паўночным усходзе выяўлена збудаванне ранняй класічнай эпохі — т.зв. Збудаванне 6.

Зноскі
------

1. ↑  FAMSI © 2002 — Frederick J. Bove Архівавана 13 сакавіка 2006.

Літаратура
----------

* Famsi: Monte Alto (UTM 722341E, 1573508N)

* Parsons, Lee A. 1976 Excavation of Monte Alto, Escuintla, Guatemala In Research Reports: Abstracts and Reviews of Research during the Year 1968. pp. 325—332 National Geographic Society, Washington, DC

* Popenoe De Hatch, Marion 1989 A seriation of Monte Alto sculptures In New Frontiers in the Archaeology of the Pacific Coast of Southern Mesoamerica. Frederick Bove and Lynette Heller, eds. pp. 25-42 Anthropological Research Papers, 39 Arizona State University, Tempe

| ⛭Дакалумбавы культуры Месаамерыкі |
| --- |
| Пералік культур | **Ацтэкі** — Веракрус — Гуаяба — Ісапа — Капача — Какле — Куікуілька — Кускатлан — **Мая** — Міштэкі — Монтэ-Альта — Альмека-шыкаланка — **Альмекі** — Сапатэкі — Тараскі — Тэатыўакан — Тлатылька — Тальтэкі — Татанакі — Уастэкі — Чычымекі — Чалула — Шахтавыя магілы і Тэўчытлан — Шачыпала — Эпіёльмекі |  |
| Рознае | **Месаамерыканская храналогія** — Дакалумбавы руіны Мексікі — Каменныя шары — Месаамерыканская гульня ў мяч — Месаамерыканская піраміда — Месаамерыканскія сістэмы пісьма — Чынампа — **Мовы Месаамерыкі** |
| Глядзіце таксама | **Дакалумбавы культуры** — Арыдаамерыка — Канкіста |
| **Партал «Індзейцы»** |

Спасылкі
--------

* Monte Alto Culture Архівавана 2 мая 2008.
**Біякамп’ютар** — камп’ютар, які функцыянуе як жывы арганізм або змяшчае біялагічныя кампаненты. Стварэнне біякамп’ютараў грунтуецца на кірунку малекулярных вылічэнняў. У якасці вылічальных элементаў выкарыстоўваюцца бялкі і нуклеінавыя кіслоты, якія рэагуюць адзін з адным.

Гісторыя
--------

Ствараючы тэхніку, чалавек заўсёды параўноўваў сябе з ёй, меў магчымасць паглядзець на сябе як бы з боку. Пры развіцці кібернетыкі і стварэнні ЭВМ навукоўцы прыйшлі да думкі аб падабенстве чалавека і машыны, здольнай выконваць інфармацыйныя функцыі, матэматычныя выразы, лагічныя аперацыі, назапашванне лікавых, тэкставых, гукавых і мастацка-графічных дадзеных. Штучны камп’ютар становіцца чалавеку супернікам і саюзнікам па інтэлекту.

У 1966 годзе выходзіць кніга Дж. фон Нэймана «Тэорыя самаўзнаўляльных аўтаматаў», у якой апісваецца тэорыя клеткавых аўтаматаў, якія здольныя да самапрайгравання, аналагічна жывой клетцы.

У 1994 годзе Эдлман на вопыце паказаў, што малекулы ДНК могуць вырашаць вылічальныя задачы, прычым такія, якія ўяўляюць найбольшыя цяжкасці для традыцыйных камп’ютараў. З гэтага моманту развіваецца гісторыя ДНК-вылічэнняў.

Гл. таксама
-----------

* ДНК-камп’ютар
* Біякамп’ютар Эдлмана
* Human Biocomputer (англ.)

Спасылкі
--------

* Что такое Ноосфера или Биокомпьютер? **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 9 красавіка 2012. Праверана 22 октября 2009.
* Биокомпьютер как тонкоматериальная структура сопровождения человека. **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 9 красавіка 2012. Праверана 22 октября 2009.



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 68696253 · NKC: ph459465 |
Выканаўца на гітары зашчыпвае струну
Артыкул пра раздзел класіфікацыі па сістэме Хорнбастэля — Закса. Пра традыцыйны падзел па аркестравых групах гл. Струнныя музычныя інструменты.
**Хардафон** — музычны інструмент, у якім элементам, якія выдаюць гук з’яўляецца струна (струны), нацягнутая паміж двума зафіксаванымі пунктамі.

У гэту групу ўключаюцца практычна ўсе струнныя інструменты і мноства клавішных інструментаў — напрыклад, фартэпіяна і клавесін.

Сістэма Хорнбастэля — Закса прысвойвае ім нумар **3**. Далей яны дзеляцца:

* **3.1 Простыя (цытры)**. Інструмент складаецца са струн і механізму нацяжэння, рэзанатар можа быць аддзелены ад астатняй канструкцыі ці наогул адсутнічаць.
* **3.2 Складовыя хардафоны**. Рэзанатар з’яўляецца часткай інструмента, і іх немагчымы падзяліць.
* **3.3 Хардафоны без класіфікацыі**.

Зноскі
------

1. ↑  Virtual Instrument Museum
2. ↑  Народные музыкальные инструменты и инструментальная музыка: сборник статей и материалов: в 2 ч. / под ред. Е. В. Гиппиуса. — М. 1987.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хардафон
**Хаім Доў Гурвіч** (1865, Горкі, Магілёўскай губерніі — 1927, Масква) — каморнік, эканаміст, адзін з тэарэтыкаў яўрэйскага кааператыўнага руху, рэдактар і публіцыст на ідыш і рускай мовах.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і Зусмана Гурвіча, меламеда (настаўніка). В 1887 годзе скончыў Горацкае каморніцка-агранамічнае вучылішча. Затым вывучаў філасофію ў Венскім універсітэце, а ў 1900 годзе — політычную эканомію ў Берлінскім універсітэце. У 1901 абараніў доктарскую дысертацыю «Развіццё чалавечых патрэб і сацыяльная дыферэнцыяцыя грамадства». Пасля прыехаў у Варшаву, і пачаў працаваць журналістам. У 1901—1903 гадах быў сурэдактарам штотыднёвых выданняў на ідыш «Ди юдише фольксцайтунг» и «Ди юдише фройен вельт».
Затым працаваў супрацоўнікам і членам рэдкалегіі ў штодзённай газеце на ідыш «Дер фрайнд»(Пецярбург). Друкаваў там публіцыстычныя і эканамічные артыкулы ў рубрыцы «З яўрэйскага эканамічнага жыцця».
У 1901—1903 гадах друкаваўся таксама ў перыядычных выданнях на ідыш «Арбайтер фрайнд» і «Идише экспресс», «Хацефира», «Хашилоах», «Ахиасаф» и «Хаэшколь» і ў рускіх выданнях.
У 1902 годзе быў рэдактарам штотыднёвіка «Фольксцайтунг». У 1912—1915 гадах — рэдактар эканамічнага аддзела часопіса «Ди идише велт», а ў 1913−1914 гадах — сурэдактар часопіса «Ди идише кооперацие». Пасля рэвалюцыі 1917 года жыў у Мінску, Вільні, Варшаве і Маскве.

Працы
-----

* «Die Entwickelung der menschlichen Bedürfnisse u. die sociale Gliederung d. Gesellschaft» («Развіццё чалавечых патрэбаў і сацыяльная дыферэнцыяцыя грамадства»), диссертация) — Лейпциг: 1901.
* «Хамамон» (Асновы палітычнай эканоміі). Выд. «Тушия», 1900.
* «Кооперация и еврейское местечко» (у сааўт. з І.Новакоўскім) — М.: 1925.

Літаратура
----------

* Френкель, А. С. Восхождение и закат «ДЕР ФРАЙНД» — первой в России ежедневной газеты на идише (1903—1914) // Архив еврейской истории. Международный исследовательский центр российского и восточноевропейского еврейства / Гл. ред. О. В. Будницкий. Т. 6. — М. : Российская политическая энциклопедия (РОССПЭН), 2011. — 350 с. ил.

Спасылкі
--------

* Гурвич Хам Дов. Российская еврейская энциклопедия//
* Гурвич Хам Дов //  Архівавана 25 снежня 2018.
**Модульная бібліятэка для распазнавання аўдыя** (англ.: Modular Audio Recognition Framework, MARF) — з'яўляецца даследчай платформай і падборкай алгарытмаў для апрацоўкі і распазнавання відарысаў (тэксту, прамовы, гуку і т. д.) і апрацоўкі натуральнай мовы. Бібліятэка напісана на Java і арганізавана ў модульную і пашыраемую структуру, якая спрабуе палегчыць дадаванне новых алгарытмаў. MARF можа дзейнічаць як бібліятэка ў праграмах або можа выкарыстоўвацца як крыніца для вывучэння і пашырэння. Разам з бібліятэкай пастаўляюцца некалькі прыкладаў праграм, каб праілюстраваць магчымасці бібліятэкі і паказаць, як выкарыстоўваць структуру. Ёсць таксама досыць дэталёвае кіраўніцтва і даведка па API у фармаце Javadoc. MARF, праграмы, а таксама адпаведны зыходны код і дакументацыя выпускаюцца пад ліцэнзіяй у стылі BSD.

Зноскі
------

1. ↑  MARF, The Modular Audio Recognition Framework, and its Applications: Programmer's Manual. — 2007-08-26.
2. ↑  MARF Developers' API. — 2007-08-10.

Спасылкі
--------

* *Douglas.* Speech Communications. — 2000.
* *S. M. Bernsee.* The DFT a pied. — 2005.
* Modular Audio Recognition Framework. — 2006.
**Іна Барысаўна Зубкоўская**, па нараджэнні **Ізраілева** (руск.: И́нна Бори́совна Зубко́вская; 29 лістапада 1923, Петраград — 5 лютага 2001, Санкт-Пецярбург) — артыстка балета і педагог, салістка Марыінскага тэатра ў 1941—1970 гадах, выкладчык ЛАХВ (з 1965), прафесар. Народная артыстка РСФСР (1957).

Вучылася ў Маскоўскім харэаграфічным вучылішчы пры ДАВТ, якое скончыла ў 1941 годзе (клас пецярбургскага педагога М. А. Кажуховай). З пачаткам вайны Іна разам з сям’ёй эвакуіравалася ў Молатаў. Там яна апынулася ў балетнай трупе Кіраўскага тэатра, з якім амаль на тры дзесяцігоддзі звязала сваё творчае жыццё.

Пачынаючы з 1965 года Іна Зубкоўская выкладала ў ЛАХВ, выхавала такіх балерын, як Алтынай Асылмуратава, Ларыса Лежніна, Эльвіра Тарасава, Аксана Кузьменка, Вераніка Парт, Кацярына Асмолкіна. Таксама выкладала за мяжой: у 1980—1981 гадах у балетнай школе Каракаса (Венесуэла), у 1983—1985 гадах — у Рымскай оперы (Італія).

Пахавана на Камароўскіх могілках.

Зноскі
------

1. ↑  Inna Zubkovskaya // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  Зубковская Инна Борисовна Архівавана 26 мая 2022.
3. ↑  *Encyclopædia Britannica*. Inna Zubkovskaya
**Самаркандская вобласць (вілает)** (узб.: Samarqand viloyati) — адна з 12 абласцей (вілаятаў) Рэспублікі Узбекістан. Адміністрацыйны цэнтр — горад Самарканд. Важны эканамічны і культурны рэгіён краіны.

Геаграфія
---------

Самаркандская вобласць размешчана ў цэнтральнай частцы Узбекістана, у басейне ракі Зераўшан. На крайняй поўначы мяжуе з Нурацінскім раёнам Наваійкай вобласці, на паўночным захадзе з Хатырчынскім і Карманінскім раёнамі Наваійкай вобласці, з захаду з Кызылтэпінскім раёнам Наваійкай вобласці, з поўдня з Мубарэкскім, Касанскім, Чыракчынскім і Кітабскім раёнамі Кашкадар’інскай вобласці, з усходу з Пенджыкенцкім раёнам Сагдыйскай вобласці Рэспублікі Таджыкістан, з паўночнага усходу з Бахмальскім, Галяаральскім і Фарышскім раёнамі Джыззакскай вобласці.

Цэнтральную частку вобласці займаюць аазісы і пагоркі, якія распасціраюцца з усходу на захад паміж Зераўшанскім і Туркестанскім хрыбтом.

У Самаркандскай вобласці знаходзіцца г.п.Чархін.

| ⛭Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Узбекістана |
| --- |
| Горад з правамі вілаета | Ташкент |  |
| Рэспубліка | Каракалпакстан |
| Вілаеты | Андыжанскі ·  Бухарскі ·  Джызакскі ·  Кашкадар'інскі ·  Наваійскі ·  Наманганскі ·  Самаркандскі ·  Сурхандар'інскі ·  Сырдар'інскі ·  Ташкенцкі ·  Ферганскі ·  Харэзмскі |
Самарская Лука
**Сама́рская Лука́** (руск.: Самарская Лука) — самая вялікая, значна выяўленая і вядомая лукавіна ракі Волга, у ніжнім яе цячэнні паміж вёскай Вусолле і горадам Сызрань. Абмываецца водамі ракі Уса, Куйбышаўскага і Саратаўскага вадасховішчаў, а таксама абгінае Жыгулёўскае ўзвышша.

У раёне вёскі Перавалокі знаходзіцца вузкі перашыек шырынёй у 2 км паміж Усінскім залівам і Саратаўскім вадасховішчам, які падзяляе паўвостраў на дзве часткі: усходнюю (Вялікую Самарскую Луку) і меншую заходнюю (Малую), пераходную ў правы бераг Волгі.

Даўжыня берагавой лініі ўсёй Самарскай Лукі прыкладна ацэньваецца паводле адлегласці паміж Вусоллем і Сызранню па фарватары Волгі і складае 230 км, з якіх 20 км знаходзіцца ў межах Куйбышаўскага вадасховішча. Максімальныя вышыні прымеркаваны да Жыгулёўскіх гор.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Самарская Лука // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 135. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Самарская Лука
* Самарская Лука Архівавана 26 кастрычніка 2007.
* Фотаздымкі Самарскай Лукі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 315529110 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бонінгтан.

**Рычард Паркс Бонінгтан** (англ.: Richard Parkes Bonington; 25 кастрычніка 1802, Арнольд, Нотынгем — 23 верасня 1828, Лондан) — англійскі мастак, прадстаўнік рамантызму ў жывапісе.

У 1817 годзе сям’я пераязджае ў Кале. Тут Бонінгтан навучаўся тэхніцы акварэлі ў Луі Франсіа, вучня Томаса Гёрціна. З 1819 года вучыцца ў парыжскай Школе прыгожых мастацтваў у Антуана-Жана Гро, аднак не пераняў у апошняга захаплення гістарычным жывапісам. Важнейшым для творчага развіцця Бонінгтана было сяброўства з Эжэнам Дэлакруа і Тэадорам Жэрыко. Падарожнічаў па поўначы Францыі, у 1823 годзе наведаў Бельгію, а ў 1826 адправіўся ў Паўночную Італію, дзе асноўнай тэмай яго работ становіцца пейзаж. Упершыню адпраўляе ў Салон дзве нармандскія акварэлі ў 1822 годзе. На Парыжскім салоне 1824 года Бонінгтан атрымаў залаты медаль і ў 1825 годзе разам з Дэлакруа адправіўся ў Лондан, каб вывучаць творчасць Уільяма Цёрнера і англійскую гістарычную школу жывапісу. Карціны, якія знаходзіліся ў майстэрні Бонінгтана, былі прададзены на аўкцыёне Сотбі ў 1829 годзе.

Мастацкі ўплыў Бонінгтана на рамантыкаў Англіі і Францыі быў такі вялікі, што ён адчуваецца нават у працах Каміля Каро, у імпрэсіяністаў і мастакоў барбізонскай школы.

Зноскі
------

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011. Праверана 10 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
2. ↑  Richard Parkes Bonington // SNAC — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311'></a>
3. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
4. ↑  Richard Parkes Bonington<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
5. ↑  Richard Parkes Bonington — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
6. ↑  WikiArt Праверана 1 чэрвеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q7999862'></a>
7. ↑  artist list of the National Museum of Sweden — 2016. Праверана 27 лютага 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22681075'></a>
**Чарлз Бронсан**, або **Чарльз Бронсан** (пры нараджэнні Чарльз Дэніс Бучынскі, англ.: Charles Dennis Buchinsky; 3 лістапада 1921, Эрэнфелд, Пенсільванія — 30 жніўня 2003, Лос-Анджэлес, Каліфорнія) — амерыканскі кінаакцёр.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 3 лістапада 1921 года ў гарняцкім пасёлку Эрэнфелд (штат Пенсільванія), быў 11-м з 15 дзяцей у шахцёрскай сям’і. Яго бацька Уолтэр Бучынскі (1888—1932), ураджэнец мястэчка Друскенікі Гродзенскай губерні, паходзіў з ліпак — польска-літоўскіх татараў — і эміграваў у ЗША з бацькамі — Фрэнкам і Элізабет Бучынскімі. Яго маці Мэры Бучынскі (у дзявоцтве Валінскі, 1890—1968) нарадзілася ва Уілкс-Барэ, штат Пенсільванія, у сям’і Томаса Валінскі і Ганны Батсэвідж, эмігрантаў з Расійскай імперыі (сучасная Літва).

У 1943 годзе быў прызваны ва ўзброеныя сілы ЗША і служыў у авіяцыі стралком на Б-29, удзельнічаў у бітвах за Сайпан і за Гуам.

Пасля Другой сусветнай вайны вырашыў стаць акцёрам, мяркуючы, што гэта забяспечыць яму дастойны заробак. Скончыў Pasadena Playhouse (горад Пасадэна). Змяніў некалькі прафесій, быў шахцёрам, рознарабочым; здымаўся ў невялікіх ролях на ТБ. З 1950 года пачаў працаваць у кіно, прычым у першых 12 фільмах — пад сваім сапраўдным прозвішчам.

Падчас мак-картысцкага «палявання на ведзьмаў» змяніў прозвішча Бучынскі на англасаксонскае Бронсан.

У 1960 годзе Бронсан з’явіўся ў вестэрне Джон Стэрджэса «Цудоўная сямёрка» разам з іншымі зоркамі — Юлам Брынерам, Стывам Мак-Куінам, Джэймсам Кобернам, Робертам Вонам, Ілаем Уолакам.

Зноскі
------

1. ↑  Charles Bronson // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
2. ↑  Charles Bronson // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>
3. ↑  Charles Bronson // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
4. ↑  Charles Bronson // filmportal.de — 2005. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск · Metacritic · Rotten Tomatoes |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Geni.com · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 97055403 · BNC: a11850747 · BNE: XX1306535 · BNF: 138918724 · CONOR: 39664227 · GND: 122937090 · GTAA: 86250 · ICCU: RAVV097304 · ISNI: 0000 0001 1037 1444 · LCCN: n80024575 · NDL: 00620426 · NKC: ola2002153793 · NLA: 36266083 · NLP: A12572834 · NTA: 071650024 · NUKAT: n2005037276 · SUDOC: 027272877 · VIAF: 7573305 |

 |
**Еўрапейскае чыгуначнае агенцтва** — адно з агенцтваў Еўрапейскага саюза. Рашэнне аб яго стварэнні было прынята ў красавіку 2004 года. У агенцтва ёсць два галоўныя цэнтры, абодва знаходзяцца ў дэпартаменце Нор, паўночная Францыя. Штаб-кватэра разам з усімі аддзяленнямі знаходзіцца ў горадзе Валансьен, міжнародныя канферэнцыі і сустрэчы праходзяць у горадзе Ліль.

Дзейнасць у поўным аб’ёме пачалася ў сярэдзіне 2006 года. Усяго ў арганізацыі працуюць крыху больш за сто супрацоўнікаў. Дзейнасць агенцтва накіравана на стварэнне канкурэнтаздольнай еўрапейскай чыгуначнай сеткі за кошт павелічэння міжгранічнага прапускнога патоку і забеспячэння патрабаванага ўзроўня бяспекі. Еўрапейскае чыгуначнае агенцтва устанаўлівае стандарты для еўрапейскіх чыгунак у рэгламенце «Тэхнічныя спецыфікацыі ўзаемадзеяння». Пры ажыццяўленні свайго мандата Еўрапейскае чыгуначнае агенцтва цесна супрацоўнічае з двума зацікаўленымі бакамі — Еўрапейскай камісіяй і прадстаўнікамі ўрадаў, з аднаго боку, і партнёрамі ў чыгуначным сектары, чыгуначнымі работнікамі і пасажырамі, з другога.

Спасылкі
--------

* 

| ⛭Інстытуты і органы Еўрапейскага саюза |
| --- |
| Інстытуты | Еўрапейскі парламент ·  Еўрапейская камісія ·  Савет Еўрапейскага саюза ·  Еўрапейскі савет ·  Суд Еўрапейскага саюза ·  Еўрапейская падліковая палата ·  Еўрапейскі цэнтральны банк |
| Агенцтвы | 

|  |  |
| --- | --- |
| дзеючыя | Бяспека палётаў ·  Бяспека і гігіена працы ·  Марская бяспека ·  Лекавыя сродкі ·  Бяспека прадуктаў харчавання ·  Чыгункі ·  Рыбная лоўля ·  Паліцэйскі каледж ·  Навакольнае асяроддзе ·  Абарона ·  Еўраюст ·  Еўрапал ·  Еўрастат |
| чаканыя | Кааперацыя энергетычных рэгулятараў (у працэсе стварэння) ·  Рынак электронных камунікацый (у працэсе стварэнні) ·  Космас (на гэты момант асобная арганізацыя) |

 |
| Іншае | Камітэт рэгіёнаў ·  Еўрапейскі ўпаўнаважаны па правах чалавека ·  Еўрапейскі назіральнік па абароне даных ·  Еўрапейскі эканамічны і сацыяльны камітэт |
**Фарнаканецкі валун** — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння. Размешчаны ў вёсцы Фарны Канец Шчучынскага раёна Гродзенскай вобласці. Ахоўны статус нададзены ў 1994 годзе.

Апісанне
--------

Валун з боку
На муроўцы ўсталяваны валун буйназярністага рудавата-белага граніта-гнейсу. Даўжыня 3,9 м, шырыня 2,5 м, вышыня 1,8 м, у абводзе 10,3 м, аб'ём 9,3 м³, маса каля 25 т. Прынесены ледавіком каля 200 тыс. гадоў назад са Скандынавіі. Побач з валуном каменная канапа, высечаная з сярэднезярністага шэрага граніту (даўжыня 1,4 м, шырыня 0,9 м, вышыня 0,7 м) з датай яе стварэння — 1823.

Літаратура
----------

* Фарнаканецкі валун // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Фарнаканецкі валун
**Хардангер-фіёрд** (нарв.: Hardangerfjorden) — фіёрд у паўднёва-заходняй Нарвегіі, трэці па даўжыні ў свеце і другі ў краіне. Фіёрд акружаны скалістымі гарамі вышынёй да 1,5 км, з якіх спадае мноства вадаспадаў, у прыватнасці вадаспад Верінгсфосен вышынёй 145 м і Ск'егадалс. Хардангер-фіёрд дзеліцца на мноства больш дробных фіёрдаў, у тым ліку Квінхерадс, Гранвін, Сёр, Эйд і Оса. Пачынаецца на поўдзень ад Бергена, ля вострава Стур у Паўночным моры і цягнецца да плато Хардангер. Максімальная глыбіня 891 м, ля ўваходу — 253 м. Прылівы паўсутачныя, велічынёй каля 1 м.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт  (нарв.) (ням.) (англ.)
* Хардангер-фіёрд **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Афіцыйны турыстычны партал па Нарвегіі — visitnorway.com. Архівавана з першакрыніцы 2 снежня 2009. Праверана 8 студзеня 2010.
Пароды хартоў у кнізе «Der Hund und seine Racen. Naturgeschichte des zahmen Hundes, seiner Formen, Racen und Kreuzungen» (1876)
**Харты́** — пароды паляўнічых сабак старажытнага паходжання. З хартамі палююць на зайцоў, лісоў, ваўкоў. У Еўразіі і Афрыцы вядома больш за 20 парод — рускі, рускі стэпавы, тазы, англійскія і інш. Харты даганяюць (хутка бегаюць), затрымліваюць або душаць звера.

Помнік харту Радзівілаў у парку Нясвіжскага палаца
У Беларусі гадуюць сабакаводы-аматары. Найбольш разводзяць рускіх хартоў, выведзеных у Расіі.

Апісанне
--------

Канстытуцыя сухая, моцная. Масць (аднатонная або плямістая) палевая і шэрая розных адценняў, тыгровая, рыжая і чорная. Вышыня ў карку 65-82 см. Шэрсць мяккая, хвалістая або з буйнымі завіткамі. Упрыгожвальныя валасы на шыі, грудзях, парэдніх нагах, хвасце. Галава адносна доўгая, вузкая, вушы невялікія. Жывот моцна падцягнуты. Спіна і паясніца ўтвараюць вягнутую лінію (напружыну). Хвост шаблепадобны.

Тып паводзін ураўнаважаны з характарнай для хартоў рэзкай узбудлівасцю, калі бачыць і гоніць звера. Тыповы алюр — рысь да пад’ёму звера і кар’ер пры пераследаванні.

Літаратура
----------

* Харты // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз.
* *Безобразов С. В.* Борзые собаки // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Харты

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119555025 · GND: 4066270-6 · LCCN: sh85053593 · NKC: ph119223 |
**Кодэкс Канонаў Усходніх Цэркваў** *(ККУЦ, лат. Codex Canonum Ecclesiarum Orientalium, CCEO)* — кодэкс кананічнага права, агульны для ўсіх Усходніх Каталіцкіх Цэркваў. Абвешчаны 18 кастрычніка 1990 апостальскай канстытуцыяй *«Sacri Canones»*, выдадзенай Папам Рымскім Янам Паўлам II. Набыў моц 1 кастрычніка 1991 года.

Кароткая гісторыя ўзнікнення кодэкса
------------------------------------

Да XX стагоддзя ва Усходняй і Заходняй Царкве існавалі розныя зборнікі права, часцяком не вельмі сістэматычныя, храналагічныя і, таму, нязручныя для выкарыстання. У 1917 годзе Папа Бенедыкт XV абвясціў Кодэкс кананічнага права, які стаў першым па-сапраўднаму сістэматычным зборам права ў Каталіцкай Царкве. Праца над аналагічным зборнікам для Усходніх Цэркваў пачалася ў 1929 годзе. Да сярэдзіны XX стагоддзя ўсходні кодэкс быў ужо практычна гатовы, аднак Папа Пій XII сваімі чатырма motu proprio абвясціў толькі некаторыя яго часткі:

1. m.p. Crebrae allatae sunt (шлюбнае права) (22 лютага 1949), AAS 41 (1949) 89-119.
2. m.p. Sollicitudinem Nostram (працэсуальнае права) (6 студзеня 1950), AAS 42 (1950) 5-120.
3. m.p. Postquam Apostolicis Litteris (манахі, уласнасць, тэрміны) (9 лістапада 1952), AAS 44 (1952) 65-152.
4. m.p. Cleri sanctitati (асабістае права) (2 чэрвеня 1957), AAS 49 (1957) 433—603.

Пасля II Ватыканскага сабору ўзнікла неабходнасць перагляду як усходняга, так і заходняга кананічнага права. У 1972 годзе Папа Павел VI стварыў Камісію для прагляду Усходняга Кананічнага Права. Следствам яе амаль дваццацігадовай працы стала абвяшчэнне ў 1990 годзе новага Кодэкса Канонаў Усходніх Цэркваў. Некалькімі гадамі раней, у 1983 годзе, увайшоў у сілу новы Кодэкс кананічнага права Лацінскай Царквы.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Зыходны тэкст Кодэкса Канонаў Усходніх Цэркваў выдадзены на лацінскай мове.

Кодэкс складаецца з 1546 канонаў, падзеленых на 30 тытулаў (паводле традыцыі старажытных усходнехрысціянскіх кананічных зборнікаў).

Кодэкс мае абавязваючую сілу толькі для верных Усходніх Каталіцкіх Цэркваў, хоць у асобных выпадках абавязвае таксама Рымска-Каталіцкай Царкве.

У сувязі з тым, што ККУЦ з'яўляецца агульным кодэксам для шматлікіх цэркваў, вельмі часта ў ім утрымліваецца спасылка на партыкулярнае права кожнай асобнай Царквы свайго права, якое павінна падаць дэталёвыя нормы адносна пэўных спраў. У некаторых выпадках Кодэкс дазваляе партыкулярнаму праву нават мадыфікаваць нормы права, якія змяшчаюцца ў ККУЦ.

Кодэкс быў навелізаваны апостальскім лістом ў форме motu proprio Ad tuendam fidem Папы Яна Паўла II у 1998 годзе (каноны 598 і 1436).

Літаратура
----------

* Codex Canonum Ecclesiarum Orientalium auctoritate Ioannis Pauli II Pp. promulgatus, Typis Polyglottis Vaticanis 1990.
* Джероза Ліберо. Церковне право / Пер. з нім. Н. Щигельської. — Львів: Свічадо, 2001. — 336 с. ISBN 966-561-213-1

Спасылкі
--------

* Арыгінальны (Лацінскі) тэкст Кодэкса канонаў Усходніх цэркваў
**Акакій Хубутыя** (груз. აკაკი ხუბუტია; нар. 17 сакавіка 1986, Сухумі, Грузінская ССР) — грузінскі футбаліст, абаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Грузіі (2010—2014).

Клубная кар’ера
---------------

Пачынаў кар’еру ў клубе «Норчы Дынамаелі», пазней гуляў за рэзервовыя каманды тбіліскіх «Лакаматыва» і «Дынама». У другой палове 2004 года на правах арэнды гуляў у Беларусі за «Зорку-БДУ», пасля перайшоў у літоўскі «Каўнас», адкуль аддаваўся ў арэнды ў іншыя літоўскія клубы — «Нявежыс», «Шылуце», «Вільнюс». У 2007 годзе вярнуўся ў «Каўнас» і дапамог яму стаць чэмпіёнам краіны.

У 2009 годзе, пасля таго як «Каўнас» перайшоў у трэці літоўскі дыізіён, стаў іграком румынскага клуба «Газ Метан», дзе замацаваўся ў аснове. Сезон 2011/12 правёў у клубе турэцкай Суперлігі «Самсунспор», пасля вярнуўся ў «Газ Метан». У лютым 2013 года падпісаў кантракт з расійскім клубам «Мардовія», застаўся ў камандзе і на сезон 2013/14, калі «Мардовія» выбыла з Прэм’ер-лігі, і дапамог ёй вярнуцца ў элітны дывізіён. У другой палове 2014 года быў іграком ізраільскага клуба «Хапаэль» з Петах-Тыквы, за які гуляў у Кубку Тота. Першую палову 2015 года правёў у грэчаскай «Керкіры», у сезоне 2015/16 быў іграком славацкага «Земпліна».

У 2016 годзе на некаторы час вярнуўся ў тбіліскае «Дынама», а пазней зноў стаў іграком «Газ Метана». У пачатку 2018 года далучыўся да клуба «Полі», аднак згуляў толькі ў двух матчах, і ў канцы года далучыўся да грузінскага клуба «Руставі».

У сакавіку 2019 года падпісаў кантракт з беларускім клубам «Віцебск» і ў лютым падпісаў з ім кантракт. Быў адным з асноўных абаронцаў віцебскай каманды. У снежні 2019 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Віцебск».

У сакавіку 2021 года далучыўся да клуба ўкраінскай Першай лігі «ВПК-Агра» з Шэўчэнкіўкі, пакінуў яго ў студзені 2022 года.

Міжнародная кар’ера
-------------------

Выступаў за юнацкія і моладзевыя зборныя Грузіі розных узростаў. 17 лістапада 2010 года дэбютаваў у нацыянальнай зборнай Грузіі ў таварыскім матчы са Славеніяй (2:1).

Дасягненні
----------

* Літва 01Чэмпіён Чэмпіён Літвы: 2007
* Літва 02Сярэбраны прызёр Срэбраны прызёр чэмпіянату Літвы: 2008
* Літва Уладальнік Кубка Літвы: 2008
* Расія Пераможца Першынства ФНЛ: 2013/14

Зноскі
------

1. ↑  Akaki Khubutia // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  "Витебск" подписал центрального защитника из Грузии Хубутию
3. ↑  Хубутия, Золотов, Прудников и Журов покинули "Витебск"

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | BDFA · by.tribuna.com · eu-football.info (ігрок) · FBref.com · FlashScore.com · FootballFacts.ru · National Football Teams.com · Romanian Soccer · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) · Прэсбол · РПЛ (ігрок) · ТФФ (ігрок) · УЕФА |
**Акакій Харава** (груз. აკაკი ალექსის ძე ხორავა; 1895—1972) — грузінскі акцёр. Народны артыст СССР (1936). Лаўрэат пяці Сталінскіх прэмій (1941, 1943, 1946, 1946, 1951). Кавалер двух ордэнаў Леніна (1945, 1950).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 17 (29) красавіка 1895 года ў сяле Ачхамуры (цяпер у Чхароцкускім муніцыпалітэце, край Самегрэла — Зема-Сванеці, Грузія). У 1915 годзе скончыў Кутаіскую класічную мужчынскую гімназію. У 1915—1917 гадах вучыўся на медыцынскім факультэце Кіеўскага ўніверсітэта. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі вярнуўся ў Грузію.

У 1917—1919 гадах працаваў у Нова-Сенакскім павятовым харчовым камітэце, быў добраахвотнікам Нова-Сенакскага атрада па абароне Батумі ад турак. У 1919—1920 гадах працягнуў адукацыю на медыцынскім факультэце Тбіліскага ўніверсітэта, працаваў у жыллёвым і будаўнічым аддзелах Тбіліскай гарадской управы. У 1919—1921 гадах удзельнічаў у спектаклях Цэнтральнага рабочага клуба, Народнага дома імя К. Зубалава ў Тыфлісе (кіраўнік Ш. Дадыяні).

У 1921—1922 гадах працаваў карэктарам газеты «Сопліс муша» і «Муша» ў Тыфлісе. У 1922—1923 гадах вучыўся ў Тыфліскай драматычнай студыі А. Пагавы.

У 1923 годзе дэбютаваў у трупе Тыфліскага драматычнага тэатра імя Ш. Руставелі. У 1936—1949 гадах — мастацкі кіраўнік, у 1949—1955 гадах — дырэктар тэатра.

На яго творчасць вялікі ўплыў аказаў К. Марджанішвілі. У 1926—1935 гадах працаваў пад кіраўніцтвам А. Ахметэлі. Выступаў у якасці рэжысёра. З 1924 года здымаўся ў кіно.

У 1934—1936 гадах навучаў групу чачэнскіх артыстаў, якія пасля працавалі ў Чачэнскім дзяржаўным драматычным тэатры імя Х. Нурадылава (Грозны). З 1939 па 1972 год вёў педагагічную працу ў Тбіліскім тэатральным інстытуце імя Ш. Руставелі. З 1939 па 1949 год — дырэктар інстытута, з 1947 года — прафесар.

Зноскі
------

1. 1 2  Хорава Акакий Алексеевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| Нарматыўны кантроль | GND: 130256552 · LCCN: n83068229 · VIAF: 23241888 |
Пажар у Саборы Парыжскай Божай Маці
**Пажар у саборы Парыжскай Божай Маці** пачаўся 15 красавіка 2019 года, незадоўга да 18:50 CEST. Пажар быў патушаны ранкам 16 красавіка. Агонь прывёў да сур’ёзных разбурэнняў будынка — абваліўся шпіль і дах, унутранае ўбранне сабора было пашкоджанае высокай тэмпературай.

Апісанне
--------

Пажар пачаўся ў верхняй частцы будынка. Ён хутка распаўсюдзіўся па ўсім будынку, агонь перакінуўся на паўночную вежу сабора. Абрынуліся дах і шпіль. Агонь знішчыў дзве траціны даху і гадзіннік сабора. Вежу і структуру сабора Нотр-Дам пажарныя змаглі ўратаваць. Пажар быў лакалізаваны, а затым пагашаны супрацоўнікамі экстраных служб. Таксама ацалелі каштоўныя рэліквіі, якія захоўваюцца ў саборы.

На час пажару ў саборы была запланаваная імша. Людзі, якія знаходзіліся на востраве Сітэ, дзе размешчаны сабор, былі эвакуіраваны; ніхто не пацярпеў.

Паводле інфармацыі міністра ўнутраных спраў Францыі, у тушэнні агню былі занятыя 400 пажарных. Пажарныя самалёты не выкарыстоўваюцца пры тушэнні пажару з-за небяспекі для людзей паблізу, а таксама для ацалелых канструкцый будынка, якія маглі яшчэ больш пацярпець ад рэзкага перападу тэмпературы.

Прэзідэнт Францыі Эмануэль Макрон запусціў міжнародную кампанію для збору сродкаў на аднаўленне храма.

18 красавіка прадстаўнік французскай судовай паліцыі сказаў, што паводле версіі следства хутчэй за ўсё прычынай пажару было электрычнае кароткае замыканне.

Зноскі
------

1. ↑  zviazda.by
2. ↑  nashaniva.by
3. ↑  nashaniva.by
4. ↑  nashaniva.by
5. ↑  zviazda.by
6. ↑  apnews.com
**Кодзікі** («Запісы аб дзеяннях старажытнасці») або *Фурукатафумі* (яп.: 古事記) — найбуйнейшы помнік старажытнаяпонскай літаратуры, адзін з першых пісьмовых помнікаў, асноўная свяшчэнная кніга сінтаісцкага траекніжжа, які ўключае ў сябе акрамя «Кодзікі» «Ніхонгі» («Аналы Японіі») і згарэлыя падчас пажару ў 645 годзе «Кудзікі» («Запісы аб мінулых справах»).

Цяжка адназначна вызначыць жанр гэтага твора, які прадстаўляе сабой прыклад сінкрэтызму старажытнай літаратуры. Гэта і збор міфаў і легенд, і збор старажытных песень, і гістарычная хроніка. Згодна з прадмовай, японскі распавядальнік Хіэда-но Арэ растлумачыў, а прыдворны О-но Ясумара запісаў міфалагічны і гераічны эпас свайго народа, працяты яго ідэяй бесперапыннасці і боскага паходжання імператарскага роду. Праца над «Кодзікі» была завершана ў 712 годзе — у гады кіравання імператрыцы Гэмэй.

Літаратура
----------

* Кодзікі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8). — С.374
**Харвацкі каталіцкі ўніверсітэт** (харв.: Hrvatsko katoličko sveučilište) — харвацкая прыватны вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта і з сядзібай у горадзе Заграб, які кантралюецца Рымска-Каталіцкім Касцёлам.

Агульная характарыстыка
-----------------------

12 кастрычніка 2004 года на 29-м пленарным пасяджэнні Канферэнцыі каталіцкіх біскупаў Харватыі ў Задары было прынята рашэнне аб стварэнні Харвацкага каталіцкага ўніверсітэта. Канферэнцыя каталіцкіх біскупаў Харватыі выступіла ў ролі фундатара ўніверсітэта, заснавальнікам універсітэта стала Заграбская архідыяцэзія.

6 студзеня 2005 года арцыбіскуп Ёсіп Базаніч прызначыў камісію па заснаванні Харвацкага каталіцкага ўніверсітэта. 3 чэрвеня 2006 года ён сваім дэкрэтам афіцыйна заснаваў універсітэт.

3 ліпеня 2008 года Міністэрства навукі, адукацыі і спорту Харватыі выдала ліцэнзію для заснавання ва ўніверсітэце адукацыйных праграм па псіхалогіі, сацыялогіі і гісторыі. Першы навучальны год пачаўся ў 2010 годзе, калі першыя 40 студэнтаў былі залічаны на гістарычнае аддзяленне ўніверсітэта.

Падчас свайго візіту ў Харватыю Папа Рымскі Бенедыкт XVI 4 чэрвеня 2011 года назваў стварэнне ўніверсітэта «знакам надзеі».

У 2012/2013 навучальным годзе былі адкрыты аддзяленні псіхалогіі і сацыялогіі. Першыя бакалаўрскія ступені студэнты-гісторыкі атрымалі дыпломы ў 2014 годзе, а псіхолагі і сацыёлагі — у 2015 годзе. У 2016 годзе студэнты атрымалі першыя магістарскія ступені. У ліпені 2014 года ўніверсітэт атрымаў акрэдытацыю для навуковай дзейнасці ў галіне сацыяльных і гуманітарных навук.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Харвацкі каталіцкі ўніверсітэт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1086319133 · ISNI: 0000 0004 0546 7013 · LCCN: no2016045468 · VIAF: 316669549 |

| ⛭Універсітэты Харватыі |
| --- |
| 
* Дуброўнікскі ўніверсітэт
* Заграбскі ўніверсітэт
* Задарскі ўніверсітэт
* Паўночны ўніверсітэт
* Пульскі ўніверсітэт
* Рыекскі ўніверсітэт
* Славанска-Бродскі ўніверсітэт
* Спліцкі ўніверсітэт
* Універсітэт імя Ёсіпа Юрая Штросмаера
* Універсітэт «Лібертас»
* Харвацкі каталіцкі ўніверсітэт

 |
**Дом Ханіна** — будынак у Шклоўскім пасадзе Магілёва, размешчаны па Першамайскай вуліцы, 19.

Гісторыя
--------

Дом Сабалеўскага
Двухпавярховы дом з цэглы пабудаваны ў канцы XIX стагоддзя як жылы. Належыў Ханіну. Ніжнія паверхі займалі гандлёвыя крамы. У двары размяшчаўся *дом Сабалеўскага*, дзе мелася друкарня Якава Натанавіча Падземскага, арандатарамі якога былі Шыфрын, Каган, Ліберман. Тут друкаваліся кнігі на рускай, польскай, беларускай мовах. У 1924 годзе будынак нацыяналізаваны. Верхні паверх выкарыстоўваўся як жылы, на ніжнім з савецкіх часоў размясцілася цырульня «Юнацтва» і гандлёвыя ўстановы.

Зноскі
------

1. ↑  Некаторыя звесткі з гісторыі будынкаў па вуліцам Ленінская і Першамайская г. Магілёва

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом Ханіна
Усходняя Прусія пасля набыцця моцы ўльтыматумам. Раён Клайпеды (Мемеля) пазначаны сінім, Усходняя Прусія — ружовым
**Нямецкі ўльтыматум Літве** — вусны ўльтыматум, прад’яўлены міністру замежных спраў Літвы Юозасу Урбшысу міністрам замежных спраў Трэцяга рэйха Іаахімам фон Рыбентропам 20 сакавіка 1939 года.

Германія патрабавала, каб Літва саступіла ёй Клайпедскі край (Мемельланд), аддзелены ад Германіі паводле вынікаў Першай сусветнай вайны. У адваротным выпадку вермахт быў гатовы да ўварвання. 

На працягу некалькіх гадоў ціск на Літву з боку Германіі ўзрастаў, вялася прафашысцкая прапаганда, працягвалася экспансія Трэцяга рэйха, і выстаўленае патрабаванне было чаканым. Ультыматум быў выстаўлены праз пяць дзён пасля нямецкай акупацыі Чэхаславакіі. Чатыры дзяржавы, чые прадстаўнікі падпісалі ў 1924 годзе Клайпедскую канвенцыю, якая гарантавала захаванне статус-кво ў рэгіёне, не змаглі прапанаваць ніякай рэальнай дапамогі. Вялікабрытанія і Францыя прытрымліваліся «палітыкі супакаення», а Італія і Японія адкрыта падтрымлівалі Германію. 

Літва была вымушана прыняць ультыматум 22 сакавіка. Для Германіі Клайпедскі край стаў апошняй набытай тэрыторыяй перад пачаткам Другой сусветнай вайны. У Літве яго страта выклікала сур'ёзнае пагаршэнне эканамічнай сітуацыі і зніжэнне маральнага духу нацыі. У Еўропе яшчэ больш павялічылася перадваеннае напружанне.

Гл. таксама
-----------

* Польскі ўльтыматум Літве (1938)
* Савецкі ўльтыматум Літве (1940)

Зноскі
------

1. ↑  {{ name=gerutis>Gerutis, Albertas (1984). "Independent Lithuania". in Ed. Albertas Gerutis. *Lithuania: 700 Years*. translated by Algirdas Budreckis (6th ed.). New York: Manyland Books. pp. 247–249. LCC 75-80057. ISBN 0-87141-028-1. .
2. ↑  Skirius, Juozas (2002). "Klaipėdos krašto aneksija 1939–1940 m." (in lt). *Gimtoji istorija. Nuo 7 iki 12 klasės*. Vilnius: Elektroninės leidybos namai. ISBN 9986-9216-9-4.. Retrieved on 2008-03-14.
3. ↑  "Text of the Agreement of Memel". *New York Times*: 4. 1939-03-23. .
4. ↑  Germany: Territorial Expansion (1935-1939) (англ.).  GHDI. Праверана 22 мая 2015.

Літаратура
----------

* *Liettuan historia*. Tampere: Jagellonica-kulttuuriyhdistys ry. 2009. ISBN 978-951-98665-3-6.
* *Kolmannen valtakunnan nousu ja tuho I*. New York: Simon and Schuster. 1960. ISBN 951-20-6633-5.
* Saksa valtapolitiikan paitsiossa. Memelin kysymys Weimarin tasavallan ulkopolitiikassa vuoden 1918 vallankumouksesta Memelin-sopimuksen syntyyn kesällä 1924. Ari Mäkiranta, Turun yliopiston humanistinen tiedekunta, historian laitos, yleinen historia.

Спасылкі
--------

* Senior Counselor Grundherr to Minister Zechlin. Berlin, January 2, 1939.
* Lithuanian, Latvian, Estonian relations with Germany 1937–1939.
* Тэкст літоўска-германскага дагавора
**Ахім Бранкачк** (в.-луж.: Achim Brankačk, 21 жніўня 1926, вёска Мерка, каля Радзібора, Германія — 18 лютага 2013, Каменц, Германія) — лужыцкі педагог, музычны крытык, кампазітар
 і хормайстар, пісьменнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 21 жніўня 1926 года ў лужыцкай вёсцы Мерка ў ваколіцах Радзібора. Пасля атрымання сярэдняй адукацыі вывучаў гісторыю і англійскую мову ва Уроцлаве. Потым выкладаў у пашыранай сярэдняй сербскай школе (пазней — Сербская гімназія) у Баўтцэне. Быў шматгадовым дырэктарам 1-й лужыцкай культурнай брыгады. На працягу 47 гадоў узначальваў радзіборскі хор «Meja».

Пахаваны на могілках святога Мікалая ў Будзішыне.

Сачыненні
---------

Напісаў некалькі кніг на музычную тэматыку, а таксама музычныя творы для лужыцкай арганісткі Любіны Голанец-Раўпавай і выканаўцы Бярната Краўца.

* Achim Brankačk: Wuměłča na pišćelach. Wobraz žiwjenja njewšědneje Serbowki a hudźbnicy, Rjad Wobrazki ze Serbow. Bautzen: Domowina-Verlag, 2005. ISBN 3-7420-1990-2.
* Spěwy Korle Awgusta Kocora, Bautzen : Domowina-Verlag, 1998 c, Partitur, 1. nakł.
* Naš towaršny spěwnik, Bautzen : Domowina-Verlag, c 1996, 1. nakł.
* Cantus choralis jubilatio, Bautzen : Domowina-Verlag, [1995]
* Cyrkwinske spěwy, Bautzen : Domowina-Verlag, c 1993, [Partitur], 1. nakł.
* Hodowne spěwy, Bautzen : Domowina-Verlag, c 1992, [Partitur], 1. nakł.

Узнагароды
----------

* Лаўрэат прэміі імя Якуба Чышынскага (1972).

Спасылкі
--------

* Біяграфія (верхнялуж.)
* Бібліяграфія (ням.)