**Рэспубліка Абха́зія** (абх.: Аҧсны Аҳәынҭқарра) — непрызнаная большасцю членаў ААН дзяржава ў Абхазіі. Паводле грузінскага адміністрацыйна-тэрытарыяльнага дзялення, дзяржава ўваходзіць у склад Грузіі як Аўтаномная Рэспубліка Абхазія. Мяжуе на поўначы і захадзе з Расіяй, на ўсходзе і паўдневым усходзе — з Грузіяй, на поўдні і паўднёвым захадзе амываецца водамі Чорнага мора. Сярэдняя працягласць краіны з захаду на ўсход 160 км, з поўначы на поўдзень 54 км. Працягласць берагавой лініі складае 210 км. З краін-членаў ААН прызнана Расіяй, Нікарагуа, Вануату, Венесуэлай, Науру, Тувалу і Сірыяй.

Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
------------------------------------

Адміністрацыйны падзел Абхазіі
Рэспубліка Абхазія складаецца з 6 гістарычных зямель: Садз, Бзып, Гума, Дал-Цабал, Абжуа, Самырзакан. Але згодна з адміністрацыйным падзелам яна падзяляецца на 7 раёнаў (што сімвалізуе сем зорак на дзяржаўным сцязе): Гагрскі, Гудауцкі, Сухумскі, Гульрыпшскі, Ачамчырскі, Ткварчальскі, Гальскі. Гэты падзел у асноўным паўтарае адміністрацыйны падзел Абхазскай АССР, за выключэннем Ткуарчалскага раёна, які быў створаны ў 1995 годзе на частцы тэрыторыі Гальскага і Ачамчырскага раёнаў. У Абхазіі 7 гарадоў (Сухумі, Гагра, Гудаута, Новы Афон, Ачамчыра, Ткварчал, Гал), 5 пасёлкаў гарадскога тыпу (Цандрыпш, Піцунда, Бзып, Мюсера, Гульрыпш) і 512 вёсак.

Эканоміка
---------

Галоўнымі галінамі эканомікі Абхазіі з'яўляюцца рознічны гандаль і турызм. Прамысловасць развітая слаба. З 183 прамысловых прадпрыемстваў, якія функцыянавалі ў Абхазскай АССР, да цяперашняга часу засталося каля 60. Больш іншых развітыя харчовая (пераважна харчасмакавая — гарбатная, тытунёвая, вінаробная, кансервавая) і лясная і дрэваапрацоўчая прамысловасць. Штогод здабываецца каля 50 тыс. м² драўніны і перапрацоўваецца звыш 20 тыс. м². Вырабляюцца тытунёвыя вырабы, віна (галоўнае прадпрыемства «Віна і воды Абхазіі», у асноўным жа віна вырабляюцца саматужным спосабам у хатніх умовах), іншыя спіртныя напоі, хлеб, пепсі-кола, рыбныя кансервы, невялікая колькасць гарбаты.

Вядзецца здабыча вугля, здабыча і перапрацоўка нафты адсутнічае. Электраэнергетыка прадстаўленая Інгурскай ДРЭС, якая знаходзіцца ў сумеснай эксплуатацыі Грузіі і Абхазіі (бо плаціна ГЭС знаходзіцца ў Грузіі, а падземная электрастанцыя і 4 перападныя ГЭС на рацэ Эрысцкалі і Гальскам вадасховішча, куды вада ідзе па тунэлі — у Абхазіі). Магутнасць — 1370 МВт, можа вырабляць да 4,5 млрд кВт.гдз у год. Вырабляе каля 3,2 млрд кВт.гдз. Сухумская ГЭС і 21 малая ГЭС у цяперашні час не функцыянуюць і ў асноўным разбураныя. Даўжыня высакавольтных ліній электраперадач 916 км, размеркавальных і збытавых электрасетак — 7583,5 км.

У сельскай гаспадарцы ў часы СССР спецыялізацыя Абхазіі абумаўляла перавагу сярод пасяўных культур эфірамаслічных (тунг), тытуню і гародніны. У цяперашні час асноўнай пасяўной культурай з'яўляецца кукуруза, невялікую частку займае тытунь. Агульная плошча земляў сяльгаспрызначэння — 421,6 тыс.га. Традыцыйна высокі экспарт у Расію цытрусавых і гародніны, а таксама мімозы, аб'ём экспарту якой у 2007 годзе дасягаў больш 300 тон. Значна паменшылася пагалоўе ската, што абумовіла залежнасць Абхазіі ад імпарту мясной і малочнай прадукцыі. Жывёлагадоўля галоўным чынам малочнага і малочна-мяснога кірунку.

Транспарт Абхазіі ўключае аўтамабільны, чыгуначны і авіяцыйны. Аўтамабільны транспарт з'яўляецца асноўным, маюцца мясцовыя аўтобусныя зносіны і зносіны з гарадамі поўдня Расіі. Асноўная праблема — знос машын і недахоп бензіну. Вялікае значэнне мае Ваенна-Сухумская дарога з Сухума да Кадорскай цясніны і далей у Карачаева-Чаркесію. У г. Сухум дзейнічае тралейбусная сістэма. Чыгуначныя пасажырскія зносіны прадстаўлены толькі групай прычапных вагонаў «Масква-Сухум», якая курсуе ў складзе цягніка № 75/76 «Масква-Адлер». Унутраныя прыгарадныя зносіны і рух электрацягнікоў да Сочы зараз цалкам спыненыя з-за поўнага фізічнага зносу рухомага складу і аварыі на цягавай падстанцыі ў пасёлку Цандрыпш, якая прывяла да дээлектрыфікацыі дарогі. Чыгуначная каляіна аднапутная, у савецкі час рух праз Абхазію было скразным, хадзілі пасажырскае цягнікі з Расіі ў Тбілісі, Ерэван, Батумі, Цхалтуба. Зараз чыгуначнае палатно ад платформы Ачгуара да станцыі Інгуры (Грузія) разабрана. Таксама не аднаўляўся разбураны яшчэ ў 1992 годзе чыгуначны мост праз раку Інгуры. Маецца галінка Ткуарчал-Ачамчыра, прызначаная для вывазу каменнага вугля ад Ткуарчалскага радовішчы да чарнаморскіх партоў. У Абхазіі два аэрапорта — Бамбаура ў Гудауцкім раёне і Бабушэра ў Сухуме. Міжнародныя пасажырскія рэйсы не выконваюцца, 1 раз у тыдзень курсуе самалёт АН-2 па маршруце Сухум-Псху. Чыгункі і аэрапорты Абхазіі таксама выкарыстоўваюцца групоўкай расійскіх войскаў у краіне. Марскія парты — Сухум, Ачамчыра, Гагра і Новы Афон. Здзяйсняецца марскія пасажырскія зносіны па маршруце Сочы-Гагры.

Грашовай адзінкай з'яўляецца расійскі рубель, што афіцыйна замацавана ў Дагаворы аб сяброўстве, супрацоўніцтве і ўзаемнай дапамогі паміж Расійскай Федэрацыяй і Рэспублікай Абхазія. Намінальна ёсць таксама абхазская нацыянальная валюта — апсар (курс апсара ўсталяваны да расійскага рубля, як 1:10), аднак у цяперашні час у апсарах выпушчана толькі некалькі юбілейных манет.

У бюджэце Абхазіі ў 2007 годзе прыбыткі склалі 1,43 млрд расійскіх рублёў, што ў 2,5 разы вышэй, чым у 2004 годзе, прычым 434 млн. — расійская дапамога. Выдаткі склалі 1,42 млрд руб. галоўныя іх артыкулы — абарона і міліцыя — 484 млн руб. і адукацыя — 174,8 млн руб.

Знешні гандаль Абхазіі дэфіцытна: экспарт складае 30 % абарачэння, імпарт — 70 %. Дзве траціны знешняга гандлю прыходзіцца на Расію. З Абхазіі экспартуецца ў асноўнай сыравіна і сельскагаспадарчая прадукцыя (90 %) — цытрусавыя, вугаль, круглы лес, садавіна (першым чынам хурма), фундук, гарбата, гародніна; прамысловы экспарт (каля 10 %) прадстаўлены вінамі і прадукцыяй Бзыбскага дрэваапрацоўчага камбіната (піламатэрыялы, дошкі, паркет, шпон і іншыя вырабы з драўніны ў еўрапейскія краіны). Імпартуецца ў першую чаргу, бензін, харчаванне, прамысловыя тавары. Асноўнымі гандлёвымі партнёрамі Абхазіі з'яўляюцца Расія, Турцыя, Румынія. Каля 40 % паступленняў у бюджэт дае турысцка-рэкрэацыйны комплекс, у 2007 годзе Абхазію наведала каля 400 тыс. турыстаў. Абхазскі шэльф здаецца ў арэнду для рыбалоўства турэцкім рыбалоўчым кампаніям.

Гл. таксама
-----------

* Пашпарт грамадзяніна Абхазіі

Зноскі
------

1. ↑  Заява Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі Дзмітрыя Мядзведзева Архівавана 11 лютага 2009.
2. ↑  .Нікарагуа прызнала незалежнасць Абхазіі і Паўднёвай Асеціі Архівавана 14 ліпеня 2011. Mignews
3. ↑  Нікарагуа афіцыйна прызнала Паўднёвую Асецію і Абхазію Коммерсантъ
4. ↑  Нікарагуа афіцыйна прызнала незалежнасць Паўднёвай Асеціі і Абхазіі РІА «Навіны»
5. ↑  «Ъ» высвятліў, што Вануату ўсёткі прызнала Абхазію
6. ↑  JOINT STATEMENT On Establishment of Diplomatic Relations Between the Republic of Abkhazia and the Republic of Vanuatu
7. ↑  Vanuatu’s recognition to the Republic of Abkhazia Архівавана 18 снежня 2013.
8. ↑   РБК — Венесуэла прызнала незалежнасць Паўднёвай Асеціі і Абхазіі
9. ↑  Незалежнасць Абхазіі прызналі наўруанцы
10. ↑  Астраўная дзяржава Тувалу стала шостым членам ААН, з кім Абхазія ўсталявала дыпламатычныя адносіны Архівавана 15 сакавіка 2013.
11. ↑  Сухум и Дамаск установили дипотношения (руск.). *www.interfax.ru*.  Интерфакс (29 мая 2018). Праверана 29 мая 2018.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт прэзідэнта Рэспублікі Абхазія Архівавана 7 лістапада 2006.

| Краіны ля Чорнага мора |
| --- |
| 
* Абхазія Абхазія
* Балгарыя Балгарыя
* Грузія Грузія
* Расія Расія
* Румынія Румынія
* Турцыя Турцыя
* Украіна Украіна

 |

| Краіны Азіі |
| --- |
|  | 
Аб’яднаныя Арабскія Эміраты ·  Азербайджан² ·  Аман ·  Арменія ·  Афганістан ·  Бангладэш ·  Бахрэйн ·  Бруней ·  Бутан ·  В’етнам ·  Грузія² ·  Егіпет¹ ·  Емен ·  Іарданія ·  Ізраіль ·  ✯ Інданезія ·  Індыя ·  Ірак ·  Іран ·  Казахстан² ·  Камбоджа ·  Катар ·  Кіпр ·  Кітай ·  Кувейт ·  Кыргызстан ·  Лаос ·  Ліван ·  Малайзія ·  Мальдывы ·  Манголія ·  М’янма ·  Непал ·  Пакістан ·  Паўднёвая Карэя ·  Паўночная Карэя ·  Расія² ·  Саудаўская Аравія ·  Сінгапур ·  Сірыя ·  Таджыкістан ·  Тайланд ·  Туркменістан ·  Турцыя² ·  Узбекістан ·  Усходні Тымор ·  Філіпіны ·  Шры-Ланка ·  Японія

---

**Дзяржавы і краі са спрэчным статусам**:
Абхазія ·  Азад Кашмір ·  Вазірыстан  ·  Дзяржава Ва ·  Дзяржава Шан ·  Заходні бераг ракі Іардан ·  Іракскі Курдыстан ·  Нагорна-Карабахская Рэспубліка ·  Палесцінская аўтаномія ·  Паўднёвая Асеція ·  Паўночны Кіпр ·  Тайвань

---

**Залежныя тэрыторыі**:
Акратыры і Дэкелія (Брыт.) ·  Брытанская тэрыторыя ў Індыйскім акіяне ·  Ганконг (Кітай) ·  Какосавыя астравы (Аўстр.) ·  Востраў Каляд (Аўстр.) ·  Макаа (Кітай) 
¹ У асноўным у Афрыцы  ² Часткова ў Еўропе
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (11-th) · Энцыклапедыя ТАСС |