recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Сало́нец** — возера ў Беларусі, ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ушача, за 11 км на паўночны захад ад Ушачаў, каля вёскі Салонец 1.

Плошча Салонца складае 0,73 км². Даўжыня возера 1,17 км, найбольшая шырыня 0,8 км. Найбольшая глыбіня возера 5,9 м, сярэдняя 3,8 м. Даўжыня берагавой лініі — 4,42 км. Аб’ём вады ў возеры складае 2,78 млн м³, плошча вадазбору 18,5 км².  

Катлавіна возера падпруднага тыпу. Схілы катлавіны маюць вышыню 5—7 м. На паўднёвым усходзе і поўдні вышыня схілаў складае 1,5—4 м, схілы разараныя. На поўначы і ўсходзе схілы знаходзяцца пад лесам. Берагавая лінія на поўначы і ўсходзе возера ўтварае 4 залівы. Берагі возера нізкія, вышынёй 0,1—0,3 м, і тарфяністыя. На паўднёвым усходзе вышыня берагоў дасягае 0,5 м. Шырыня поймы складае 200 м. Пойма забалочаная і знаходзіцца пад хмызняком. На поўдні і паўднёвым усходзе пойма адсутнічае.
Дно вадаёма да глыбіні 1—1,7 м пясчанае, на большых глыбінях дно выслана сапрапелем. Каля паўночнага берага размешчаны востраў, плошчай 0,5 га.  
Возера эўтрофнае, слабапраточнае.
Шырыня паласы прыбярэжнай надводнай расліннасці складае да 25 м. Надводная расліннасць пашыраная да глыбіні 1,5 м, падводная — да глыбіні 2—3 м.
На ўсходзе з возера выцякае ручай у раку Ушача. На паўночным усходзе ў Салонец упадае ручай з возера Расна.

У возеры водзяцца акунь, шчупак, плотка, карась і іншыя рыбы.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Салонец // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 114. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Салонец // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 20. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  (руск.)
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  (руск.)
**Пётра Беларус** (сапр. **Пётр Яленскі**) — беларускі пісьменнік пачатку 20 стагоддзя.

У 1913-15 друкаваўся ў газеце «Наша ніва». Аўтар вершаў («Мой мілы край, родная Беларусь!..»), Апавяданняў («У кузні»), публіцыстычных артыкулаў («Некалькі слоў пра Беларусь і беларускую песню»). Апавяданне «Якім Бяздольны» выйшла асобным выданнем (Вільня, 1914).

Апяваў родны край, выступаў супраць непісьменнасці і бескультур'я дарэвалюцыйнай вёскі, прапагандаваў народнае мастацтва. Творы П. Беларуса носяць асветніцкі характар, у іх утрымоўваюцца матывы асуджэння сацыяльных парадкаў.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Белорус Пётра // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 49. — 737 с.
Падзел Эгейскіх астравоў на групы.
**Эгейскія астравы** (грэч. Νησιά Αιγαίου) — група астравоў у Эгейскім моры, акружаных на захадзе і поўначы мацерыковай часткай Грэцыі, на ўсходзе — Турцыі. Востраў Крыт абмяжоўвае Эгейскія астравы на поўдні.

Старажытная назва Эгейскага мора — архіпелаг — таксама распаўсюджвалася і на астравы ў межах Эгейскага мора. У сучасным ужыванні архіпелаг пазначае любую групу астравоў.

У сучаснай геаграфіі выкарыстоўваецца тэрмін «Грэчаскі архіпелаг» для абазначэння астравоў Эгейскага мора, якія тэрытарыяльна адносяцца да тэрыторыі Грэчаскай рэспублікі.
**Пле́мя** — група людзей, якіх аб'ядноўвае агульная тэрыторыя, супольная мадэль маўлення і іншыя культурныя характарыстыкі, а таксама агульнае адчуванне сваёй адрознасці ад суседзяў. Паняцце можа азначаць форму як этнічнай, так і палітычнай арганізацыі. Племя не абавязкова валодае тэрыторыяй кампактнага пражывання і яго прэтэнзіі на якую-небудзь тэрыторыю не абавязкова прызнаныя іншымі групамі.

Вызначэнне паняцця
------------------

Як і ў паняцця народ, існуюць два асноўных азначэння, што такое племя. Па аднаму з іх, племя вызначаецца агульнымі рысамі, уласцівымі ўсім членам племені: мова, рэлігія, паходжанне, звычаі і традыцыі.

Па іншаму азначэнню лічыцца, што сама толькі «вера» у агульную сувязь ужо з'яўляецца дастатковым крытэрыем. Як паказваюць этнаграфічныя даследаванні, генеалогія ў плямён, якія не знаюць пісьмовасць, вельмі гібкая і дастаткова хутка прыстасоўваецца да палітычных абставін. Па гэтаму азначэнню плямёны з'яўляюцца перш за ўсё палітычнымі саюзамі. Як прыклад прыводзяцца аб'яднанні падчас Вялікага перасялення народаў груп рознага паходжання ў плямёны. Цэнтрам крышталізацыі нярэдка з'яўляўся адзіны правадыр (або яго нашчадкі), які пасля лічыўся родапачынальнікам усяго племені.

Плямёны на тэрыторыі Беларусі
-----------------------------

З часоў мезаліту на тэрыторыі Беларусі жылі плямёны кудлаеўскай культуры, яніславіцкай культуры і інш.; у неаліце — нёманскай культуры, верхнедняпроўскай культуры, дзяснянскай культуры, днепра-данецкай культуры, лейкападобных кубкаў культуры, нарвенскай культуры, тыповай грабеньчата-ямкавай керамікі культуры, усвяцкай культуры, шарападобных амфар культуры і інш.; у бронзавым веку — шнуравой керамікі культур (сярэднедняпроўскай культуры, паўночнабеларускай культуры), тшцінецкага культурнага кола і інш.; у жалезным веку — днепра-дзвінскай культуры, штрыхаванай керамікі культуры, мілаградскай культуры, зарубінецкай культуры і інш. У трэцяй чвэрці І тыс. н.э. племянная арганізацыя ў славян перажывае распад, на змену ёй прыходзяць правадырствы. Так, на беларускіх землях складваюцца этнапалітычныя аб'яднанні крывічоў, дрыгавічоў і радзімічаў.

Зноскі
------

1. ↑  Коротаев А. В. Политическая организация сабейского культурного ареала во II - III вв.н.э.: к соотношению племени и государства // Попов, В.А. ред. Племя и государство в Африке. М.: Институт Африки АН СССР, 1991, с.101-119.

Літаратура
----------

* Пле́мя // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 586. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
* *Говард Майкл*. Сучасная культурная антрапалогія. — Мінск: Тэхналогія, 1995. — С. 437.
* *Горский Антон*. Средневековая Русь. О чем говорят источники. — Москва: Ломоносовъ, 2016. — С. 7— 18.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 13318495v · GND: 4138634-6 · LCCN: sh85137422 · Microsoft: 2779121571 · NKC: ph171120 |
**Дэндра́рый** (ад грэч. δένδρον — дрэва), або **дэндралагічны сад** — калекцыі дрэвавых раслін адкрытага грунту, высаджаных паводле пэўнага прынцыпу (сістэматычнага, геаграфічнага, экалагічнага, дэкаратыўнага і інш.). Можа быць самастойным ці уваходзіць у склад батанічнага сада. Займае плошчу ад некалькіх да соцень гектараў.

Дэндрарый мае навуковае, вучэбнае, культурна-асветнае, доследна-вытворчае значэнне: паказвае багацце і разнастайнасць дрэвавай сусветнай ці рэгіянальнай флоры, з'яўляецца базай для н.-д. работы па інтрадукцыі, акліматызацыі і селекцыі дрэвава-кустовых раслін, спрыяе пашырэнню рэдкіх і гаспадарча-каштоўных відаў.

У дэндрарыях вывучаецца відавы склад, біялагічныя асаблівасці, развіццё, плоданашэнне, экалогія мясцовых і інтрадукаваных парод, вызначаецца асартымент інтрадукаваных відаў для зялёнага будаўніцтва і лясной гаспадаркі.

Дэндрарыі
---------

Старэйшыя дэндрарыі на тэрыторыі СНД у Грузіі ў Тбілісі  (руск.) (бел. (1625), у Расіі ў Маскве  (руск.) (бел. (1706) і Санкт-Пецярбургу (1714), ва Украіне ва Умані «Сафіеўка» (1714), «Александрыя»  (руск.) (бел. у Белай Царкве (1793—97), Харкаве  (руск.) (бел. (1804) і Нікіцкі батанічны сад у Ялце (1812), а таксама ў Эстоніі ў Тарту  (англ.) (бел. (1803) і інш. Буйны дэндрарый — у Галоўным батанічным садзе АН Расіі  (руск.) (бел. ў Маскве.

### Беларусь

На Беларусі самы вялікі дэндрарый у Цэнтральным батанічным садзе Нацыянальнай АН Беларусі, плочша якога складае 95,8 га. Закладзены ў 1932 паводле батаніка-геаграфічнага прынцыпу: Беларусь, Далёкі Усход і Усходняя Азія, Паўночная Амерыка, Еўропа і Сібір, Каўказ і Крым, Сярэдняя Азія. Складаецца з геаграфічнай і лесапаркавай тэрыторый. У калекцыях каля 1500 відаў і форм дрэў, кустоў, павойных раслін.

Другі па колькасці відаў дэндрарый Беларускай сельска-гаспадарчай акадэміі, плошча якога каля 15 га. Закладзены ў 1884 як дрэвавы гадавальнік, у канцы 1950-х г. пертвораны ў дэндралагічны сад. У калекцыях каля 400 відаў дрэў і кустоў.

Дэндрарый Жорнаўскай лясной доследнай станцыі (Асіповіцкі раён) створаны ў пачатку 20 ст. У калекцыі каля 200 відаў хвойных і лісцевых парод. Віцебскі дэндрарый закладзены ў 1919 паводле геаграфічнага прынцыпу. Збераглося каля 80 відаў. У калекцыях дэндрарыя Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (в. Шчомысліца Мінскага раёна), які закладзены ў 1933, каля 330 відаў і форм дрэвавых парод.

Дэндрарый Беларускага тэхналагічнага ўніверсітэта (г.п. Негарэлае Дзяржынскага раёна) закладзены ў 1954 паводле геаграфічнага прынцыпу. У калекцыях больш за 500 відаў і форм дрэвавых парод. Дэндрарый Глыбоцкага лясгаса закладзены ў 1968. Мае плошчу 8,2 га і калекцыю з 530 відаў дрэвавых раслін.

Дэндрапарк в. Кублічы.

Школьныя дэндрарыі ў г.п. Ружаны Пружанскага і в. Валеўка Навагрудскага раёнаў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дэндрарый
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гайдукевіч.
**Леанід Міхайлавіч Гайдукевіч** (нар. 14 кастрычніка 1956, Зубелевічы, Ляхавіцкі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі вучоны-гісторык, педагог, доктар гістарычных навук.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 14 кастрычніка 1956 года ў вёсцы Зубелевічы Ляхавіцкага раёна Брэсцкай вобласці. У 1981 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Геаграфія». З 1988 года выкладае ў БДУ. У 1990 годзе абараніў дысертацыю на суісканне вучонай ступені кандыдата гістарычных навук па спецыянасці 07.00.01. 1 чэрвеня 2010 года ў БДУ абараніў дысертацыю на суісканне вучонай ступені доктара гістарычных навук на тэму «Турызм у міжнародных адносінах краін Цэнтральнай і Усходняй Еўропы (1989—2009 гг.)» па спецыяльнасці 07.00.15 (навуковы кансультант — А. В. Шарапа) (зацверджана ВАК 27 красавіка 2011 года). Стажыраваўся ва ўніверсітэтах Германіі і Славакіі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Асноўныя навуковыя даследаванні прысвечаны праблемам турызмалогіі, гісторыі развіцця турызму ў краінах Еўропы, экалагічнага і культурнага турызму, рэгіянальнага планавання развіцця турызму. Удзельнічаў у падрыхтоўцы нацыянальных праграм развіцця турызму на 2001—2005 і 2005—2010 гады, Дзяржаўнай праграмы развіцця турызму на 2010—2015 гады. У якасці кіраўніка і эксперта з 2003 года ўдзельнічае ў рэалізацыі міжнародных праектаў у сферы турызму і ўстойлівага рэгіянальнага развіцця, у тым ліку ГЭФ/ПРААН, ПРААН/USAID, ТЕMPUS, праграм ЮНЭСКА і інш. Сябар грамадска-кансультатыўнага савета па турызме пры Міністэрстве спорту і турызму Рэспублікі Беларусь.

Узнагароды
----------

Прэзідэнцкі стыпендыят у 2006 і 2011 гадах, мае ганаровыя граматы Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2010 год), Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2011), Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь (2013) і інш.

Асноўныя публікацыі
-------------------

* Международный туризм в системе взаимодействия стран Центральной и Восточной Европы в конце XX — начале XXI века / Л. М. Гайдукевич. — Минск: Четыре четверти, 2007. — 299 с.
* Культурный туризм: теория и практика / Л. М. Гайдукевич. — Минск: Четыре четверти, 2013. — 190 с.
* Региональное планирование развития туризма / Л. М. Гайдукевич, О. С. Мозговая, Я. Кучерова. — Минск: БГЭУ, 2011. — 227 с.
* Сельский туризм Беларуси: современное состояние и перспективы развития / Л. М. Гайдукевич [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2011. — 217 с.
* Стратегия устойчивого развития экологического туризма в Беларуси / Л. М. Гайдукевич [и др.]. — Минск: БГУ, 2008. — 350 с.

Зноскі
------

1. ↑  Заслуженные работники Белорусского государственного университета
2. ↑  База данных «Ученые Беларуси»
3. ↑  Біяграфія на сайце БДУ
4. ↑  Об общественно-консультативном совете МСиТ РБ Архівавана 2 лютага 2020.
|  |
| --- |
| **Камуністычная партыя Беларусі**Беларускія секцыі РКП(б) — КП(б)ЛіБ — КПБ — КПЗБ |
| **Гісторыя партыі**
Кастрычніцкая рэвалюцыя
Ваенны камунізм
Новая эканамічная палітыка
Ленінскі заклік
Сталінізм
Хрушчоўская адліга
Перыяд застою
Перабудова |
| **Арганізацыя КПБ**
Сакратарыят 
Бюро ЦК КПБ
Цэнтральны Камітэт
Рэвізійная камісія
Абкам 
Гаркам 
Райкам 
Парткам |
| **Кіраўнікі партыі** |
| Статут
З’езды партыі
Пленумы партыі
Звязда
ЛКСМБ |
| Гэта панэль: * глядзець
* размовы
* правіць
 |

**Пле́нум Цэнтра́льнага камітэ́та Камуністы́чнай па́ртыі Белару́сі** — пасяджэнне абраных з'ездам КПБ членаў і кандыдатаў у члены ЦК КПБ; орган калектыўнага кіраўніцтва. 

Згодна са Статутам КПСС склікаўся не радзей за адзін раз у чатыры месяцы. Выбіраў Бюро і сакратароў ЦК, зацвярджаў старшыню Партыйнай камісіі, загадчыкаў аддзеламі ЦК, рэдактараў партыйных газет і часопісаў. 

Паміж з'ездамі партыі пленумы разглядалі і вырашалі важныя партыйныя, дзяржаўныя і гаспадарчыя пытанні, накіраваныя на выкананне рашэнняў з'ездаў КПСС і КПБ, ажыццяўленне планаў камуністычнага будаўніцтва.

Літаратура
----------

* Пленум ЦК КПБ // Белорусская ССР:Краткая Энциклопедия — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1979. — Т. 1. — 768 с.
**Дэндрытавая часцінка** ці **галінова-ланцуговы агрэгат** (*dendritic particle*/*branched-chain aggregate*): часцінка з моцна разгалінаванай структурай; з'яўляецца падобнай да нанаструктураванага матэрыялу, напрыклад, да агламератаў і агрэгатаў.

Тэрміналогія ў сферы нана-навук і нанатэхналогій па стане на канец 2000-х гг. заставалася неканчаткова аформленай. Яе стандартызацыяй займаліся ТК ІСО 229, а таксама розныя нацыянальныя арганізацыі па стандартызацыі. Адной з прапановаў на ўнармаванне нана-тэрміналогіі з'яўляецца тымчасовая Публічная спецыфікацыя PAS 71 Брытанскага інстытуту стандартаў (BSI), выпушчаная ў 2005.

Літаратура
----------

* BSI PAS 71:2005. Vocabulary. Nanoparticles. — BSI. ISBN 0 580 45925 X
**Тукулёр** — народ, які жыве на поўначы Сенегала (складае 10% насельніцтва краіны), у даліне ракі Сенегал, у Маўрытаніі, Малі і Гвінеі.

Паходжанне
----------

Тукулёр паходзяць ад народаў фульбе (фулані). 

У сярэдзіне XVI ст. было заснавана дзяржава Фута Тора. У той час на тукулёр здзяйснялі набегі плямёны бербераў. 

У XVIII ст. тукулёры ўсталявалі канчатковы кантроль над сваёй тэрыторыяй, а пасля вайны 1852-1864 гг. правадыр тукулёр, Умар Тала заснаваў імперыю Сегу Тэкрур, якая мела ўладу над заходняй Сахарай пакуль не была заваяваная французамі ў 1893 г. 

Назва «тукулёр» паходзіць ад назвы дзяржавы Такрур (французская народная этымалогія Toucouleur - «усе колеры»).

Жыллё
-----

Традыцыйнае жыллё тукулёр — гэта гліняныя дамы з саламяным дахам. Вёскі звычайна вельмі чыстыя і акуратныя, нягледзячы на ​​суровыя прыродныя ўмовы. Гарады ж наадварот, патанаюць у гразі. Там традыцыйныя хаціны замяняюць хаты з гліняных цаглін з металічнай дахам (Gerteiny G. Alfred 1967: 145).
**Насрын Сатудэ** (перс. نسرین ستوده‎, нар. 30 мая 1963, Тэгеран, Іран) — адвакат, вядомая абаронца правоў чалавека ў Іране. Прадстаўляла інтарэсы зняволеных актывістаў і палітыкаў зняволеных пасля хваляванняў, якія рушылі за прэзідэнцкімі выбарамі 2009 года, а таксама прысуджаных да смяротнага пакарання, якія здзейснілі свае злачынствы будучы непаўналетнімі. Сатудэ была арыштаваная ў верасні 2010 года па абвінавачанні ў антыдзяржаўнай прапагандзе і змове супраць бяспекі дзяржавы і была заключана ў турму Эвін у адзіночную камеру. У студзені 2011 года іранскія ўлады прыгаварылі Сатудэ да 11 гадоў пазбаўлення волі, а таксама наклалі забарону на юрыдычную практыку і выезд з краіны на працягу 20 гадоў.

У кастрычніку 2012 года яна (разам з рэжысёрам Джафарам Панахі) стала лаўрэатам прэміі імя Сахарава.

З-за адсутнасці Насрын Сатудэ яе прэмія была ўручана Шырын Эбадзі.

У чэрвені 2018 года адбыўся новы арышт. Афіцыйная прычына — абараняла жанчын, якія знялі хусткі ў знак пратэсту супраць абавязковага нашэння хіджабу. Прыгаворана да пяці гадоў турмы за шпіянаж. Насрын віну не прызнае.

У 2018 годзе, паводле падлікаў Amnesty International, больш за 110 праваабаронцаў прыгавораны да турэмнага зняволення або знаходзяцца ў зняволенні. «Суровасць прыгавораў узрасла яшчэ да таго, як вынеслі прыгавор супраць Насрын Сатудэ», — адзначыў Філіп Лютэр.

Зноскі
------

1. 1 2
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рабцаў.
**Леанід Міхайлавіч Рабцаў** (нар. 1955, в. Аляксандраўка Шклоўскага раёна Магілёўскай вобласці) — беларускі юрыст, мае вышэйшы кваліфікацыйны клас.

Біяграфія
---------

У 1982 годзе скончыў юрыдычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

У 1981 годзе пачаў службу ў органах унутраных спраў і затым займаў розныя пасады начальніцкага саставу ў цэнтральным апараце МУС Рэспублікі Беларусь. Працаваў у Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь, дзе прайшоў шлях ад выкладчыка да першага намесніка начальніка Акадэміі.

У 1990 годзе абараніў кандыдацкую (Акадэмія МУС СССР, г. Масква), а ў 2001 годзе доктарскую (Інстытут дзяржавы і права Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі) дысертацыі. Мае вучонае званне прафесара.

З 2003 года выкладаў у Беларускім дзяржаўным эканамічным універсітэце, займаў пасаду загадчыка кафедры тэорыі і гісторыі права, а з сакавіка 2005 года — дэкана факультэта права гэтай ВНУ.

Са снежня 2007 года — суддзя Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар больш як 170 навуковых публікацый у галіне адміністрацыйнага, фінансавага і інфармацыйнага права, тэорыі права і кіравання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалямі «За бездакорную службу» III і II ступені, медалём «За працоўныя заслугі» (2019 год).

Зноскі
------

1. ↑  Суддзя Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь Рабцаў Леанід Міхайлавіч Архівавана 8 кастрычніка 2020.
**Вуліца Дуброўская** — вуліца ў паўночна-заходняй частцы Брэста. Узнікла ў 1958 годзе. У 1979 годзе падоўжана за кошт уключэння ў гарадскую мяжу вёсак Дуброўка і Кацінбор. Працягласць — больш 2000 метраў, ад вуліцы Беларускай да паўночнага паўкольца. Старая забудова 1-павярховыя дамы сядзібнага тыпу. З сярэдзіны 1970-х гадоў паўднёва-усходняя частка вуліцы забудавана жылымі шматпавярховымі дамамі. На вуліцы знаходзіцца частка карпусоў Брэсцкага завода бытавой хіміі, сярэдняя школа № 2 імя Герояў Кубінскай рэвалюцыі (д.14).

Літаратура
----------

* Брест : Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. – Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1987. – 408 с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лазебная.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Наркевіч.
**Настасся Пятроўна Лазебная (Стася Наркевіч)** (нар. 28 чэрвеня 1952 г. вёска Куляшы, Мінская вобласць) — беларускі празаік.

Біяграфія
---------

У 1970 годзе скончыла Хоўхлаўскую сярэднюю школу, у 1973 годзе — студыю выяўленчага мастацтва пры Маладзечанскім доме народнай творчасці. Працавала мастаком-афарміцелем на заводзе «Спадарожнік», потым у гандлі, будаўнічым трэсце. Вучылася ў БДУ на факультэце журналістыкі.

У 1981 годзе з сям’ёй пераехала ў Віцебск, працавала ў абласной газеце «Віцебскі рабочы», потым у газетах «Рабочае слова», «Кімавец».

З 1995 года — рэдактар газеты «Кімавец». У 2003 годзе зарэгістравала жаночую газету «Анастасія», дзе стала выдаўцом і галоўным рэдактарам. Паралельна з выданнем асабістай газеты, якая праіснавала да 2010 года, рэдагавала газету «Мы і час» ВДУ імя П. М. Машэрава. Сябра Беларускага саюза журналістаў. Сябра Саюза беларускіх пісьменнікаў.

Аўтар зборнікаў апавяданняў «Настальгія» (выдавецтва «Чатыры чвэрці»), казкі «Неверагодныя здарэнні на неверагоднай планеце» ў зборніку аўтарскіх казак «Залаты талер» (выдавецтва «Мастацкая літаратура»), у 2013 годзе выйшла кніжка казка-размалёўка «Віялета, бабулечка і чароўны дроцік» (выдавецтва «Чатыры чвэрці»). У гэтым жа годзе выйшла кніга вершаў «Ты зразумей мяне такую…».
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лабанок.
**Леанід Міхайлавіч Лабанок** (11 верасня 1943, в. Слабодка, Любанскі раён, Мінская вобласць — 4 красавіка 2021) — беларускі вучоны ў галіне фізіялогіі. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1996), доктар медыцынскіх навук (1990), прафесар (1993).

Біяграфія
---------

Скончыў Гродзенскі медыцынскі інстытут (1966).

У 1975—1983 гадах вучоны сакратар, у 1983—1987 гадах старшы навуковы супрацоўнік, вядучы навуковы супрацоўнік сектара геранталогіі АН БССР. У 1987—2003 гадах загадчык лабараторыі фізіялогіі Інстытута радыебіялогіі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. З 2004 гадах прафесар кафедры ўстановы адукацыі «Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт».

Навуковая дзейнасць
-------------------

Асноўныя працы прысвечаны геранталогіі, радыебіялогіі, фізіялогіі. Створаны ўяўленні аб дынаміцы ў антагенезе скарачальнай функцыі сэрца, яе нейрагумаральнай рэгуляцыі, развіцці адаптацыйных механізмаў да фактараў, спадарожным старэнню. Выяўлены асаблівасці эфектаў іанізуючых выпраменьванняў у залежнасці ад дозы і яе магутнасці ў сэрцы, сасудах, кардыяміяцытах, гладкамышачных клетках сасудаў, форменных элементах крыві, плазматычных мембранах. Устаноўлены заканамернасці змяненняў цэнтральных і перыферычных механізмаў рэгуляцыі сардэчна-сасудзістай сістэмы на розных этапах пацярпелага перыяду. Вынікі даследаванняў радыамадыфікуючых уласцівасцяў злучэнняў прыроднага паходжання паслужылі асновай для стварэння харчовых дабавак і прадуктаў спецыяльнага прызначэння. Паказаў ролю аксіду азоту ў рэгуляцыі функцыянальнага стану сэрца і сасудаў пры дзеянні на арганізм стрэсу, масіўных доз катэхаламінаў, гіпаксіі, іанізуючых выпраменьванняў, вызначыў агульныя прынцыпы мадыфікацыі рэгулятарных сістэм пры ўзнікненні перадпаталагічных і паталагічных станаў.

Аўтар больш за 270 навуковых прац, у т.л. 3 манаграфій, 4 вынаходстваў.

### Бібліяграфія

* Нейрогуморальная регуляция и двигательная активность при старении. Мн.: Наука и техника, 1984 (в соавт.).
* Гормоны и старение: Регуляция сократительной функции сердца. Мн.: Навука i тэхнiка, 1994.
* Функциональная роль эндотелия сосудов: патофизиологические и клинические аспекты // Медицинские новости. 1999. № 4.
* Радиация и Чернобыль. Кардиомиоциты и регуляция их функции. Мн.: Белорусская наука, 2008 (в соавт.).

Зноскі
------

1. ↑  ЛАБАНОК Леанід Міхайлавіч

Спасылкі
--------

* Профіль Л.М. Лабанка на сайце НАН Беларусі  (руск.)
* Леанід Міхайлавіч Лабанок у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Google Scholar · Scopus |
| Нарматыўны кантроль | eLibrary.ru: 369254 |
**Жак Польж** (фр.: Jacques PolgeJacques Polge, 14 чэрвеня 1943, Ваклюз) — французскі парфумер, стваральнік водараў для Chanel.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Ваклюзе (Францыя) 14 чэрвеня 1943 года.

З дзяцінства выяўляў цікавасць да англійскай мовы, любіў літаратуру. Атрымаў вышэйшую адукацыю на факультэце англійскай філалогіі ва ўніверсітэце Экс-ан-Праванса.

Але, скончыўшы навучанне, зразумеў, што больш за ўсё хоча быць парфумерам і паступіў у знакамітую парфумерную школу Roure. Скончыўшы навучанне ў Roure, два гады правеў у Нью-Ёрку, па вяртанні ў Парыж, нейкі час працаваў у парфумернай кампаніі Roure-Bertrand-Dupont, паспяхова супрацоўнічаў з вядомымі брэндамі Yves Saint Laurent, Tiffany, Ungaro.

З 1978 года па люты 2015 года працаваў парфумерам дому Chanel.

Першы водар Antaeus  (англ.) (бел. стварыў для Chanel ў 1981 годзе.

Мае сына Аліўе Польжа (1974 г.н.).

Водары, створаныя Жакам Польжам
-------------------------------

* 1981 — Chanel Antaeus  (англ.) (бел.
* 1982 — Emanuel Ungaro Diva
* 1984 — Chanel Coco  (англ.) (бел.
* 1986 — Chanel No. 5 EDP
* 1987 — Emanuel Ungaro Senso
* 1987 — Chanel Bois Noir
* 1989 — Tiffany Tiffany for Men
* 1990 — Chanel Egoiste  (англ.) (бел.
* 1993 — Chanel Egoiste Platinum
* 1996 — Chanel Allure  (англ.) (бел.
* 1999 — Chanel Allure Homme
* 1999 — Tiffany Sheer Tiffany
* 2001 — Chanel Coco Mademoiselle
* 2003 — Chanel Chance
* 2003 — Tiffany Pure Tiffany
* 2006 — Allure Sensuelle
* 2007 — Chanel Chance Eau Fraiche
* 2007 — Chanel № 18  (англ.) (бел.
* 2008 — Chanel № 5 Eau Premiere
* 2008 — Chanel Allure Homme Edition Blanche
* 2009 — Cristalle eau verte
* 2010 — Chanel Chance Eau Tendre
* 2010 — Blue de Chanel  (англ.) (бел.
* 2011 — No. 19 POUDRE
* 2012 — Chanel Coco Noir
* 2012 — Allure Home Sport eau Extreme

Зноскі
------

1. ↑  Meet Olivier Polge, Chanel’s New Fragrance Creator
Двайны луідор Людовіка XVI, 1789
**Луідор** (фр.: louis d'or — залаты луі) — французская залатая манета XVII—XVIII стагоддзяў. Пачалі чаканіць у 1640 годзе ў часы Людовіка XIII. Правобразам новых манет сталі іспанскія дублоны, якія атрымалі ў Францыі назву пістоль. На працягу доўгага часу назвы луідор і пістоль былі сінонімамі. Луідор чаканіўся з золата 917-й пробы, вага манеты — 6,751 г, дыяметр — 26 мм. Чаканіліся таксама манеты ў паў- луідора, два луідора, а таксама 4, 8 і 10 луідора.

У пачатку XVIII стагоддзя вага луідора крыху павялічылася — да 8,158 г; пасля вага і дыяметр манеты неаднаразова мяняліся. Рэкордным луідорам стала манета вагой 9,79 г. Існуе вялікая колькасць разнастайных па афармленні луідораў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
**Шлісельбургскі мост** — аўтадарожны арачны мост цераз Абводны канал у Цэнтральным / Неўскім раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Манастырскі востраў і левы бераг Абводнага канала. У 1992 годзе мост быў прызнаны помнікам горадабудаўніцтва і архітэктуры рэгіянальнага значэння, у 2011 годзе па выніках дзяржаўнай гісторыка-культурнай экспертызы мост пазбавілі статусу помніка архітэктуры.

Размешчаны па восі праспекта Абухаўскай Абароны, ля вытоку Абводнага канала. Побач з мостам размешчаны Аляксандра-Неўская Лаўра і Мікольскія могілкі. Ніжэй па цячэнні знаходзіцца Атаманскі мост. Бліжэйшыя станцыі метрапалітэна — «Плошча Аляксандра Неўскага-1», «Плошча Аляксандра Неўскага-2».

| Масты цераз Абводны канал |
| --- |
| 
* Шлісельбургскі
* Французскі
* Атаманскі
* Амерыканскі (чыг.)
* Карэтны
* Прадцечанскі
* Нова-Каменны
* Баравы
* Глазаўскі (разабраны)
* Іпадромны пешаходны
* Царскасельскі чыгуначны (чыг.)
* Рузаўскі
* Мажайскі пешаходны
* Газавы пешаходны
* Масляны пешаходны
* Нова-Маскоўскі
* Варшаўскі
* Мітрафаньеўскі
* Балтыйскі пешаходны
* Нова-Пецяргофскі
* Чырвонакастрычніцкі
* Тараканаўскі пешаходны
* Барысаў пешаходны
* Нова-Калінкін
* Сцяпана Разіна

 |
**Туймаада** (*Туймада*, якуцк.: Туймаада) — даліна ў сярэдняй плыні, па левым беразе ракі Лены. У даліне знаходзіцца горад Якуцк з прылеглымі населенымі пунктамі, у ліку якіх Жатай, Хатасы, Табага, Кангалассы, Тулагіна, Кільдзямцы, Сырах і інш.

Геаграфія
---------

Туймаада — самая вялікая па колькасці насельніцтва з трох асноўных далін (таксама Эркээні і Энсіэлі) ў сярэдняй плыні Лены. Плошча — 700 км². Насельніцтва — 276,2 тыс. чалавек (2008), то бок больш чвэрці насельніцтва ўсей Якуціі.

На тэрыторыі даліны мноства азёр, старыц і праток Лены. У заходняй частцы Туймаады — гара Чачур Муран.

Клімат рэзкакантынентальны. Сярэдняя тэмпература студзеня −39,6 °С, ліпеня +19,0 °С. Норма ападкаў — каля 240 мм у год.

Гісторыя
--------

Па фальклорных паданнях у гэтай даліне пасяліліся прабацькі якутаў Амагой Бай і Элэй Баатур.

У рэчаіснасці даліна Туймаада была заселена яшчэ ў палеаліце. Археалагічныя даследаванні прывялі да вялікай колькасці знаходак на параўнальна невялікай тэрыторыі. Было знойдзена больш 70 археалагічных помнікаў неаліту і прыкладна гэтулькі ж помнікаў бронзавага і ранняга жалезнага вякоў.

Фотографии
----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  «Илин» № 3-4 2003 г. В. М. Дьяконов. На великой Туймааде, меж священных гор…

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Туймаада
* Туймаада ў Вікімапіі
Кішэнны механічны гадзіннік
**Механічны гадзіннік** — гадзіннік, які выкарыстоўвае ківач, які перыядам ваганняў вымярае час на працягу сутак, месяца, года і які прыводзіцца ў рух гіравай, спружыннай або электрычнай крыніцай энергіі з электрамеханічным пераўтваральнікам. У якасці меры часу выкарыстоўваюцца інерцыйныя ўласцівасці вагальнай сістэмы ў выглядзе класічнага і спружыннага ківача пры рэгуляванні доўгага ківача або спіральнай спружыны ў выглядзе балансавага рэгулятара (+/-).

З’яўленне суднавых хранометраў са спружынным ківачом здзейсніла рэвалюцыю ў суднаходстве шляхам сінхранізацыі ходу часу і нябеснай сферы, што дазволіла надзейна вызначаць даўгату месца. Дадатковай прыладай для ўстанаўлення месцазнаходжання ў момант замераў стаў секстант.

Майстроў, якія вырабляюць і якія рамантуюць гадзіннікі, называюць гадзіншчыкамі. У мастацтве механічны гадзіннік з’яўляецца сімвалам часу.

Механічныя гадзіннікі па дакладнасці ходу саступаюць электронным і кварцавым (1-ы клас дакладнасці механічных гадзіннікаў — ад +40 да −20 секунд у суткі; хібнасць кварцавых гадзіннікаў знаходзіцца ў межах ад 10 секунд у дзень да 10 секунд у год). Таму ў наш час з незаменнай прылады механічны гадзіннік ператвараецца ў знак традыцый і прэстыжу.

Літаратура
----------

* В. Н. Пипуныров. История часов с древнейших времен до наших дней. — М.: Наука, 1982. — 498 с.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Механічны гадзіннік

| ⛭Гадзіннікі |
| --- |
| Паводле прынцыпу дзеяння | 
* Атамны гадзіннік
* Вадзяны гадзіннік
* Вогненны гадзіннік
* Кварцавы гадзіннік
* Кветкавы гадзіннік
* Нактурлабіум
* Механічны гадзіннік
* Пясочны гадзіннік
* Сонечны гадзіннік
* Электронны гадзіннік
* Электрычны гадзіннік

 |
| Паводле прызначэння | 
* Астранамічны гадзіннік
* Будзільнік
* Падводны гадзіннік
* Секундамер
* Таймер
* Узнагародны гадзіннік
* Хранометр
* Шахматны гадзіннік

 |
| Паводле тыпу | 
* Вежавы гадзіннік[en] (гадзіннік у гадзіннікавай вежы)
* Гадзіннік з зязюляй
* Кішэнны гадзіннік
* Наручны гадзіннік
* Падлогавы гадзіннік

 |
| Дэталі і механізмы гадзіннікаў | 
* Генератар сігналаў
* Гноман
* Кварцавы рэзанатар
* Маятнік
* Спускавы механізм гадзіннікаў
* Цыферблат

 |
| Вядомыя гадзіннікі | 
* Біг-Бен
* Вежа Зімера
* Куранты Маскоўскага Крамля
* Пражскія куранты
* Цытглогэ

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4126473-3 · Microsoft: 136335456 |
**Луіза (Лавіса) Катарына Хамарстрэм** (швед. Lovisa (Louise) Katarina Hammarström, 25 мая 1849 — 5 лістапада 1917) — шведскі хімік. Першая жанчына ў Швецыі, якая атрымала спецыялізаваную адукацыю па хіміі.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 25 мая 1849 года ў парафіі Хошэ (швед. Hosjö församling) Даларна. Яе бацька быў святаром, меў медыцынскую адукацыю. Яна асірацела яшчэ ў раннім узросце.

Цікавасць Луізы Хамарстрэм да хіміі з’явілася яшчэ ў дзяцінстве дзякуючы зносінам з хімікамі, што працавалі на металургічнай вытворчасці. У далейшым яна была студэнткай ў Стакгольмскім універсітэце Констфак, брала прыватныя ўрокі па хіміі, а ў другой палове 1870-х гадоў працавала асістэнтам ў лабараторыі Вернера Кронквіста, выконвала аналізы на мыш’як. Затым яна працавала хімікам-мінералогам на прадпрыемствах Бонгбра (1881—1887), Фагерсты (1887—1891), Шысхютана (1893).

У 1893 годзе, праз 18 гадоў працы асістэнткай, яна адкрыла ўласную лабараторыю ў Капарбергу (цяпер — лен Даларна) і працавала ў галіне мінералогіі і геалогіі. Тут яна ў асноўным даследавала руды, металы і хімічныя рэчывы, у прыватнасці, праводзіла агульны хімічны аналіз. Яе асістэнткамі былі Эльса Кронквіст, верагодна, дачка Вернера Кронквіста, і Марыя Лейдстрэм. Усяго прыватная лабараторыя Луізы Хамарстрэм за 16 гадоў выканала 29 тысяч аналізаў.

Памерла 5 лістапада 1917 года ў Стакгольме.

Зноскі
------
**Дзень украінскага добраахвотніка** — свята ў гонар украінскіх добраахвотнікаў, якое адзначаецца ва Украіне 14 сакавіка. У гэты дзень 2014 года першыя 500 байцоў-добраахвотнікаў Самаабароны Майдана прыбылі на палігон Новыя Петраўцы для фармавання першага добраахвотніцкага батальёна. Батальён на пачатку красавіка 2014 г. перадыслакаваўся на Дняпрапятроўшчыну і атрымаў назву «Дніпро-2» (камандзір — Алег «Мальфар» Караташ.).

Заснаванне
----------

Дзень устаноўлены 17 студзеня 2017 г. Вярхоўнай Радай Украіны з мэтай ушанавання мужнасці і гераізму абаронцаў незалежнасці, суверэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны, садзейнічання далейшаму ўмацаванню патрыятычнага духу ў грамадстве, узмацнення грамадскай увагі і клопату да ўдзельнікаў добраахвотніцкіх фармаванняў і на падтрымку ініцыятывы грамадскасці.

За адпаведную пастанову № 4261 «Аб устанаўленні Дня ўкраінскага добраахвотніка» на пленарным пасяджэнні ўкраінскага парламента прагаласаваў 231 народны дэпутат.

Пастановай рэкамендавана Кабінету Міністраў Украіны распрацаваць з прыцягненнем грамадскасці, а таксама актыўных удзельнікаў добраахвотніцкіх фармаванняў, якія ўдзельнічалі ў Рэвалюцыі Годнасці (лістапад 2013 — люты 2014), і зацвердзіць у месячны тэрмін з дня прыняцця пастановы комплексны план мерапрыемстваў па святкаванні на дзяржаўным узроўні Дня ўкраінскага добраахвотніка. У прыватнасці прадугледжана правядзенне штогод мерапрыемстваў па ўшанаванні подзвігу ўкраінскіх добраахвотнікаў; правядзенне ў навучальных установах, воінскіх частках, установах культуры тэматычных мерапрыемстваў, гутарак аб масавых акцыях грамадзянскага пратэсту ва Украіне, якія адбываліся ў лістападзе 2013 — лютым 2014 года, і аб удзеле ў іх добраахвотнікаў.

Першае святкаванне
------------------

Дзень украінскага дабраахвотніка ў Тэрнопалі
14 сакавіка 2017 г. па ўсёй Украіне прайшлі мерапрыемствы да Дня ўкраінскага добраахвотніка.

Зноскі
------

1. ↑  Українці 14 березня відзначатимуть День добровольця(укр.). Праверана 10 сакавіка 2018.
2. ↑  Позивний Мольфар. Письменник на війні // «Українська правда. Життя», 6 лютого 2015 (укр.)
3. ↑  Рада встановила 14 березня Днем українського добровольця // УНІАН. — 2017. — 17 січня. (укр.)
4. ↑  Україна відзначатиме День українського добровольця // Інтерфакс-Україна. — 2017. — 17 січня. (укр.)
5. ↑  Постанова Верховної Ради України «Про встановлення Дня українського добровольця» від 17.01.2017 № 1822-VIII (укр.)

Глядзіце таксама
----------------

* Алесь Чаркашын
* Віталь Ціліжэнка

Спасылкі
--------

* Прийнято Постанову «Про встановлення Дня українського добровольця» // Інформаційне управління Апарату Верховної Ради України. — 2017. — 17 січня.  (укр.)
* Рада прийняла постанову про встановлення Дня українського добровольця // День. — 2017. — 17 січня.  (укр.)
* Постанова Верховної Ради України «Про встановлення Дня українського добровольця» від 17.01.2017 № 1822-VIII  (укр.)
**Нафтаправод Мазыр-Броды**: нафтаправод на тэрыторыі Беларусі і Украіны. Складаецца з дзвюх нітак.

У 2004 абмяркоўваўся праект стварэння транзітнага транспартавання нафты з Каспійскага басейна па чарнаморска-балтыйскім маршруце Адэса-Броды-Мазыр-Наваполацк-Вэнтспілс, у які ўвайшла б адна з нітак НП Мазыр-Броды. Такі праект патрабаваў бы будовы дадатковай 220-км ніткі Наваполацк-Вэнтспілс. Вядома, што яшчэ ў 2002 група паўночна-еўрапейскіх банкаў выходзіла з прапановай фінансавання такой будовы да беларускага боку, але справа не атрымала працягу.

Расійская замежная энергетычная палітыка — Беларусь...
**Чалдар**, *чандар* — на Русі конскія латы, конскі ўбор у выглядзе гунькі  (руск.) (бел. з металічных блях і пласцінак, якія прымацоўваліся да сукна або аксаміту і закрывалі круп, бакі і грудзі каня. Багата аздабляліся золатам, эмалямі, каштоўнымі камянямі.

Некалькі чалдараў, якія належалі расійскім царам, захавалася ў зборы Аружэйнай палаты — у асноўным турэцкага паходжання або з турэцкіх тканін, XVII стагоддзе, а таксама іранскі, кітайскі.

Этымалогія слова незразумелая, слоўнік Фасмера паказвае: «Незразумела. З прычыны знач. наўрад ці з тур. čоltаr „папона" (Мі. ТЕl. Nachtr. 1, 25; Брюкнер 80; KZ 48, 174)»".

Зноскі
------

1. ↑  ТСД2/Чалдар — Викитека
2. ↑  Павел Иванович Савваитов. Описание старинных русских утварей, одежд, оружия, ратных доспехов и конского прибора, в азбучном порядке расположенное
3. ↑   Семенов В. И. Русские доспехи X—XVII веков
4. ↑  Чалдар. XVII в
5. ↑  Чалдар. XVII в
6. ↑  Чалдар, вторая половина XVII в.; бархат — конец XVI века
7. ↑  Чалдар (боковая часть). Середина XVII в
8. ↑  Чалдар. Начало XVII в
9. ↑  Чалдар. Вторая половина XVIIв
10. ↑
**Шчы́ба** — рака ў Беларусі, у Свіслацкім раёне Гродзенскай вобласці і Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці, правы прыток ракі Зэльвянка.

Назва
-----

Назва балцка-яцвяжскага паходжання. Звязана з літоўскім *skibti* «абтрэпвацца; ірвацца». Семантыка такая ж, як і ў назве Скідзель, якая ад *skidyti* «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца». Абедзве паходзяць ад аднаго індаеўрапейскага кораня *\*skēi-* «адразаць, аддзяляць, распорваць» (> *\*skēi-b-, \*skēi-d-*).

Водныя назвы, утвораныя ад каранёў з такой семантыкай, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак. Вядомыя і балцкія гідронімы, утвораныя ад каранёў з процілеглай семантыкай «сціскання» (Жлобін, Горадзен, Гамея). Возера з такой назвай будзе мець, наадварот, роўную, «гладкую» берагавую лінію.

Як і для назвы Скідзелі, значэнне назвы Шчыба можна прыблізна перадаць як «Шчаціністая (рака)» (у канфігурацыйным сэнсе).

У «яцвяжскім» гідранімічным арэале на поўдні ад Нёмана вылучаецца шэраг бессуфіксальна ўтвораных рачных назваў з сугучным пачаткам асноў *Sk-* і такой самай структурай гукаскладу: Скупа, \**Skara* (> Шчара), сюды ж \**Skida* (> Скідзель). Меркавана яцвяжскія, яны, аднак, вытлумачваюцца па-рознаму.

У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Скіба, Скібар, Скібра (*Skib-, -r-*).

Водаапісанне
------------

Даўжыня ракі 19 км, з іх 15 км на тэрыторыі Пружанскага раёна. Плошча вадазбору 143 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,6 ‰.

Пачынаецца ў лясным урочышчы Хварасцянкі, за 3 км на паўднёвы захад ад вёскі Сабалькі Свіслацкага раёна. Цячэ па паўднёва-ўсходняй ўскраіне Ваўкавыскага ўзвышша, упадае ў Зэльвянку на ўсход ад вёскі Зіновічы Пружанскага раёна.

Асноўны прыток — рака Хораўка. Паміж вёскамі Магілёўцы і Асошнікі на рацэ створана сажалка (плошча 0,23 км²).

Зноскі
------

1. ↑  Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз.
2. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 919—922.
3. ↑  *В. Н. Топоров.* Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.
4. ↑  *М. В. Бірыла*. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 378.
5. ↑  Агульная характарыстыка рачной сеткі Брэсцкай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» (руск.)

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Шчыба // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — С. 398. — 583 с. іл. — 10 000 экз.
Знак у ЗША, які заахвочвае сумеснае выкарыстанне аўтамабіляў, падчас дэфіцыту паліва з-за нафтавага крызісу 1973 года
**Нафтавы крызіс 1973 года** (таксама вядомы пад назвай «**нафтавае эмбарга**») пачаўся 17 кастрычніка 1973 года, калі АПЕК, у якую ўваходзілі ўсе арабскія краіны-члены АПЕК, а таксама Егіпет і Сірыя, заявіла падчас Кастрычніцкай вайны, што яна не будзе пастаўляць нафту краінам, якія падтрымалі Ізраіль у гэтым канфлікце з Сірыяй і Егіптам. Гэта тычылася ў першую чаргу ЗША і іх саюзнікаў у Заходняй Еўропе. На працягу наступнага года кошт на нафту падняўся з трох да дванаццаці долараў за барэль.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нафтавы крызіс 1973 года
Пуэбліта ў каньёне Фрэнсіс
**Пуэблі́та** (ад ісп.: pueblito "малая вёска") — мураваныя абарончыя збудаванні на паўночным захадзе амерыканскага штата Нью-Мексіка канца XVII - першай паловы XVIII ст. Іх стваральнікамі лічацца індзейцы-наваха. 

Назва **пуэблітас** была дадзена збудаванням іспанцамі, якія ўпершыню іх убачылі і апісалі ў пачатку XVIII ст. З пачатку XX ст. даследуюцца археолагамі. Першыя даследчыкі меркавалі, што пуэблітас узводзіліся індзейцамі-пуэбла, уцекачамі ад іспанцаў. Аднак пазней зацвердзілася версія, што іх будавалі наваха з апошняга дзесяцігоддзя XVII ст. для абароны ад нападаў каманчаў і ютаў. Да нашага часу захавалася каля 12 помнікаў.

Найчасцей пуэбліта ўзводзіліся на скальных узвышшах для лепшага агляду мясцовасці. Архітэктурныя элементы ўключалі дах, закрыты агмень, фундамент па тыпу хогана, адтуліны ў сценах для ўваходу і назірання. Пуэбліта былі прыстасаваны для адносна доўгатэрміновага пражывання.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пуэбліта
* RETHINKING NAVAJO PUEBLITOS
* Jay W. Sharp, New Mexico's Pueblitos. A Navajo Legacy
* Defensive Sites of Dinétah Архівавана 27 студзеня 2017.
**Пуэрта-Тора** — маленькая чылійская вёска на востраве Наварына (архіпелаг Вогненная Зямля) на беразе праліва Бігля. У ёй пражываюць каля 50 чалавек — рыбакі і члены іх сем'яў. 

Не лічачы антарктычных станцый, Пуэрта-Тора — самае паўднёвае пасяленне ў свеце (хаця такімі часам прызнаюць Пуэрта-Уільямс, але часцей — горад Ушуая). 

У канцы XIX стагоддзя на месцы вёскі быў невялікі горад, сваім узнікненнем абавязаны «залатой ліхаманцы». 

У цяперашні час у Пуэрта-Тора акрамя рыбы вядзецца лоўля centolla — паўднёвага марскога краба. 

Клімат у вёсцы параўнальна мяккі — летам сярэдняя дзённая тэмпература складае 9-10 °С, зімой — каля 0 °C.
**Дэрык Бегерт** (каля 1440 — пасля 1515) — нямецкі мастак позняй готыкі.

Дэрык Бегерт, верагодна, нарадзіўся ў Везелі каля 1435—1440 гадоў у сям’і Ёхана Бегерта, купца, і Мехтэльта Мінрэмана. Нягледзячы на тое, што яго сям’я была не вельмі заможнай, Дэрык скончыў сваё жыццё як адзін з багацейшых жыхароў Везеля. Мастак Ян Бегерт, якога ў ранейшай літаратуры называлі майстрам Капенберга, быў яго сынам, а Ян Ёст, які, магчыма, быў яго пляменнікам, і майстар алтара Шэрмбекера, верагодна, былі аднымі з яго вучнямі.

Зноскі
------

1. ↑  Derick Baegert // Athenaeum Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q32061534'></a>
2. ↑  Derick Baegert // datos.bne.es: El portal de datos bibliográficos de la Biblioteca Nacional de España — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q50358336'></a>
**Нікалас Мас** (нідэрл.: Nicolaes Maes; ахрышчаны ў студзені 1634, Дордрэхт — пахаваны 24 лістапада 1693, Амстэрдам) — галандскі мастак, знакаміты сваімі партрэтамі і жанравым жывапісам. Быў вучнем Рэмбранта, вярнуўся да працы ў сваім родным горадзе Дордрэхце на 20 гадоў. У канцы сваёй кар’еры вярнуўся ў Амстэрдам, дзе стаў вядучым мастаком-партрэтыстам свайго часу. Мас унёс свой уклад у развіццё жанравага жывапісу ў Нідэрландах і быў самым выдатным партрэтыстам, які працаваў у Амстэрдаме апошнія тры дзесяцігоддзі XVII стагоддзя.

Біяграфія і творчасць
---------------------

Нарадзіўся ў сям’і багатага купца Герыта Маса і Іды Херман. Пачаў вучыцца жывапісу ў Дордрэхце. Каля 1648 года прыехаў у Амстэрдам і паступіў вучнем у майстэрню Рэмбранта, дзе заставаўся да 1653 года. Яго раннія палотны, якія паказваюць жанравыя сцэны ў цёмна-чырвоных танах, настолькі нагадваюць карціны Рэмбранта таго ж часу, што ў некалькіх выпадках працы Маса ў розных музеях былі прыпісаны Рэмбранту.

У 1653 годзе Нікалас Мас вярнуўся ў Дордрэхт і адкрыў уласную майстэрню. Вяршыняй яго творчасці лічыцца перыяд з 1655 па 1665 год, калі ён у асноўным маляваў жанравыя сцэны, якія адбываюцца ў прахадных пакоях з вокнамі. Гэты аспект яго творчасці паўплываў на мастакоў дэлфцкай школы, асабліва Яна Вермера і Пітэра дэ Хоха, для якіх інтэр’еры з бакавым святлом з вокнаў зрабіліся асноўным матывам творчасці. Любімым сюжэтам твораў Маса гэтага перыяду былі жанчыны, якія чытаюць або моляцца, ці спячыя старыя.

Паміж 1665 і 1667 годам Мас наведаў Антверпен і, магчыма, нават некаторы час жыў там. Затым ён вярнуўся ў Дордрэхт, а ў 1673 годзе пераехаў у Амстэрдам, дзе і жыў да самай смерці. У 1660-я гады ён адышоў ад стылю Рэмбранта і пачаў пісаць партрэты ў яркіх танах, бліжэй да стылю ван Дэйка, якія мелі вялікі поспех.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Regionaal Archief Dordrecht<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2103699'></a>
2. ↑   — С. 473.
3. ↑  *(unspecified title)* Праверана 29 красавіка 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists · ECARTICO |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX5311260 · BNF: 145473525 · BPN: 23434293 · GND: 122131924 · ISNI: 0000 0001 1616 9554 · LCCN: nr00014357 · NTA: 104705566 · NUKAT: n01016637 · SUDOC: 191787930 · VIAF: 32870511 · ULAN: 500015747 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кук.
**Дэрэк Вінсэнт Кук** (нар. 19 чэрвеня 1975, Вашынгтон, ЗША) — амерыканскі баскетбаліст.

Кар’ера
-------

Прыйшоў да баскетбола ў старэйшай школе і працягнуў сваё захапленне ва Універсітэце Ваёмінга. Адразу пасля атрымання вышэйшай адукацыі форвард адправіўся ў Грэцыю. Але пасля 5 афіцыйных гульняў вярнуўся дамоў і працягнуў сезон у D-League за «Бэйкерсфілд Джэм». А ў сезоне 2016/17 за «Паўночную Арызону Санз». Потым быў год у аўстралійскіх «Дзікіх кошках» і каманды G-League: «Арызона» і «Рапторс 905».

У 2019 годзе ў адкрытым раўндзе быў задрафтаваны канадскімі «Хэмилтон Ханей Баджэрс», выступоўцам у элітнай баскетбольнай лізе Канады. Сезон 2019/20 правёў у італьянскай «Палаканэстра Трыесце» з сярэдняй статыстыкай 5.5 ачкоў, 6 падбораў за 21 гульню. 2020 год форвард пачынаў за «Баджэрсе».

У студзені 2021 года падпісаў кантракт з баскетбольным клубам «Цмокі-Мінск».

Зноскі
------

1. ↑  College Basketball at Sports-Reference.com Праверана 28 ліпеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q100311335'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18002875'></a>
2. ↑  Сустракайце Дэрэк Вінсэнт Кук! Архівавана 14 ліпеня 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Тэматычныя сайты | Basketball-Reference.com (ігрок) · Basketball-Reference.com (Джы-Ліга) · Basketball-Reference.com (Еўропа) · DraftExpress · Eurobasket.com (ігрок) · Lega Basket (игрок) · RealGM (ігрок) · Sports-Reference.com (каледж) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Красінскі.
**Ян Андрэй Красі́нскі** (польск.: Jan Andrzej Krasiński; 14 жніўня 1550, в. Шчукі, Мазовія — 13 красавіка 1612) — польскі гісторык.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхты. Вучыўся ў Венскім і Рымскім езуіцкіх калегіумах, універсітэце ў Балонні (1570—72). 3 сярэдзіны 1570-х г. у Рэчы Паспалітай, займаў розныя царкоўныя пасады, прыдворны караля Стафана Баторыя. Суправаджаў яго ў час Лівонскай вайны (1558—83), выконваў дыпламатычныя даручэнні. У 1573 апублікаваў прамову аб выбранні на трон Генрыка Валезы (панегірык каралю і Францыі). Для яго напісаў галоўную сваю працу «Палонія» — першае друкаванае палітыка-геаграфічнае апісанне Рэчы Паспалітай. Кніга вызначалася змястоўнасцю і багаццем матэрыялу, у ёй аўтар ухваляў дзяржаўны лад Рэчы Паспалітай як шляхецкай рэспублікі. Твор адыграў значную ролю ў фарміраванні на Захадзе ўяўленняў пра Рэч Паспалітую. Нарыс Я. А. Красінскага пра Лівонскую вайну не захаваўся.

Зноскі
------

1. 1 2  Jan Andrzej Krasiński
2. ↑  Jan Krasinski // opac.vatlib.it<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q84353965'></a>
3. 1 2 3  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>

Літаратура
----------

* Красінскі // ЭГБ ў 6 т. Т. 4. Мн. 1997.