recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ме́нская шко́ла КПЗБ**, альбо **Падпо́льная шко́ла КПЗБ у Ме́нску** — навучальная ўстанова, якая дзейнічала ў 1924—1937 гадах у Беларускай ССР, дзе праходзілі тэарэтычную і практычную падрыхтоўку падпольшчыкі Заходняй Беларусі.

У выніку Рыжскага мірнага дагавора 1921 года Заходняя Беларусь апынулася ў складзе Польскай Рэспублікі. Бальшавіцкія ўлады падтрымлівалі і арганізоўвалі на тэрыторыі Польшчы прасавецкую дзейнасць, накіраваную на адарванне гэтых тэрыторый і далейшае далучэнне да СССР. У 1923 годзе была створана аўтаномная Камуністычная партыя Заходняй Беларусі (КПЗБ). 17 ліпеня 1924 года паводле пастановы ЦК КПЗБ была створана Падпольная школа КПЗБ. Арганізацыю па стварэнні школа правялі Адам Славінскі і Станіслаў Мертэнс. Школа пачала дзейнічаць у пачатку 1925 года ў вёсцы Лошыца пад Менскам, у пачатку 1930-х гадоў яна месцілася ў будынку Лошыцкай сядзібы.

Штогод у школе навучалася 25—30 падпольшчыкаў партыйнага і камсамольскага профілю. Навучэнцам забаранялася карыстацца сапраўднымі прозвішчамі і расказваць пра ранейшыя месцы жыцця і працы. Усе слухачы і выкладчыкі, звязаныя з падполлем, карысталіся псеўданімамі. На працягу 9—10 месяцаў паводле адмысловай праграмы курсанты вывучалі марксізм-ленінізм, дыялектычны і гістарычны матэрыялізм, палітычную эканомію, гісторыю ВКП(б), Камінтэрна, КПП і КПЗБ, беларускую мову. Для набліжэння працэсу навучання да рэчаіснасці слухачы праходзілі практыку падпольнай работы: абмяркоўвалі і давалі ацэнку палітычным падзеям, вучыліся пісаць лістоўкі і карэспандэнцыі ў газеты, справаздачы, выступаць з прамовамі на мітынгах, праводзіць канспіратыўныя пасяджэнні камітэтаў і ячэек і інш.

Заняткі праводзілі выкладчыкі з БДУ і іншых вышэйшых навучальных устаноў Менска (акадэмік Сямён Вальфсон, прафесар Абрам Лур’е, Драгілеў), беларускі пісьменнік Міхась Лынькоў, дзеячы рэвалюцыйнага і нацыянальна-вызваленчага руху Заходняй Беларусі: Мікалай Арэхва, І. Боген, Станіслаў Будзінскі, Стэфан Гельман, Станіслаў Мертэнс, Панкова, Вера Харужая і іншыя. З дакладамі аб бягучых пытаннях дзейнасці партыі выступалі кіруючыя работнікі КПП і КПЗБ: Моцель Блінчыкаў, Павел Корчык, (Язэп Лагуновіч), Ю. Ленскі, Саламон Мілер, Юльян Брун, сакратары ЦК КП(б)Б і старшыні СНК БССР. Сярод выпускнікоў школы дзеячы рэвалюцыйнага і нацыянальна-вызваленчага руху ў Заходняй Беларусі: Сяргей Анісаў, Аляксандра Бергман, Сяргей Прытыцкі і інш.

Школа перастала існаваць у 1937 годзе праз савецкія рэпрэсіі супраць удзельнікаў падпольнага руху ў Заходняй Беларусі.

Крыніцы
-------

1. ↑  ЭГБ 1999, с. 180.
2. 1 2 3  ЭГБ 1999, с. 181.

Літаратура
----------

* *Уладзімір Ладысеў.* Свяцілавіцкі раён // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — С. 180—181. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9.
**Нацыянальны музей Даніі** (дацк.: Nationalmuseet) — найбуйнейшы гісторыка-культурны музей Даніі, размешчаны ў сталіцы дзяржавы — горадзе Капенгагене, у цэнтральнай яго частцы, па адрасе: вуліца Ny Vestergade, 10, недалёка ад пешаходнай зоны Строет  (англ.) (бел..

Апісанне
--------

У залах музея экспануецца вялікая колькасць помнікаў матэрыяльнай культуры, прывезеных дацкімі навукоўцамі з усіх мацерыкоў і астравоў: пачынаючы Грэнландыяй і заканчваючы Паўднёвай Амерыкай. Да таго ж аказваецца матэрыяльная падтрымка Грэнландскаму навукова-даследчаму цэнтру SILA на базе Нацыянальнага музея Даніі, які праводзіць археалагічныя і антрапалагічныя раскопкі ў Грэнландыі, а затым выстаўляе знаходкі непасрэдна ў самім музеі.

Таксама, акрамя археалогіі і антрапалогіі, музей укладвае сродкі ў развіццё этналогіі, нумізматыкі, этнаграфіі, прыродазнаўства, рэстаўрацыю помнікаў архітэктуры, камунікацыйныя тэхналогіі, фінансуе рэстаўрацыю цэркваў і іншых аб'ектаў культурнай спадчыны.

Гл. таксама
-----------

* Х’ёртспрынгская ладдзя
* Ліндская храмавая хроніка

Зноскі
------

1. ↑  Fremgang for museerne i 2015 — Statistics Denmark, 2016. — вып. 184.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26847015'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1164337'></a>
2. ↑  Aktiviteten på museer sorteret efter landsdel, museumstype og museumskategori 2017 — Statistics Denmark.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q57896990'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1164337'></a>
3. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нацыянальны музей Даніі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Twitter |
| Тэматычныя сайты | GitHub |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 118829698 · GND: 1008218-9 · ISNI: 0000000122546512 · LCCN: n79046294 · SUDOC: 026616629 · VIAF: 169025484, 267144783015925045814 |

 |
**Во Ван Тхыонг** (в’етн.: Võ Văn Thưởng; нар. 13 снежня 1970 года) — Прэзідэнт В’етнама з 2023 года, член Палітбюро, пастаянны член Сакратарыята Цэнтральнага камітэта правячай Кампартыі В’етнама (КПВ).

Нарадзіўся ў 1970 годзе ў паўднёвай правінцыі Віньлонг. У розныя гады займаў кіруючыя пасады ў Саюзе камуністычнай моладзі В’етнама, у партарганізацыях на месцах, а ў чэрвені 2007 года быў выбраны дэпутатам Нацыянальнага сходу. У лютым 2021 года Во Ван Тхыонга выбралі пастаянным членам Сакратарыята ЦК КПВ. З 2021 года ён займаў пасаду намесніка старшыні Цэнтральнага кіруючага камітэта па барацьбе з карупцыяй і негатыўнымі з’явамі.

17 студзеня 2023 года Прэзідэнт В’етнама Нгуен Суан Фук пайшоў у адстаўку. 2 сакавіка Нацыянальны сход (аднапалатны парламент) Сацыялістычнай Рэспублікі В’етнам у ходзе пазачарговай сесіі разгледзеў і зацвердзіў на пасаду кіраўніка дзяржавы Во Ван Тхыонга. Ён стаў самым маладым кіраўніком В'етнама.

20 сакавіка 2024 года Цэнтральны камітэт Камуністычнай партыі В'етнама адправіў у адстаўку Во Ван Тхыонга за парушэнні партыйнай дысцыпліны, якія выклікалі негатыўную рэакцыю грамадскай думкі і паўплывалі на рэпутацыю партыі і ўлады. Яго звольнілі адразу з усіх пасад — Прэзідэнта, члена Палітбюро і кіраўніка Савета нацыянальнай абароны і бяспекі. Афіцыйна было паведамлена, што «цалкам усведамляючы сваю адказнасць перад партыяй, дзяржавай і народам, ён падаў заяву аб звальненні».

Зноскі
------

1. ↑  belta.by
2. ↑  vietnamplus.vn

| Сцяг В'етнама Прэзідэнты В’етнама |
| --- |
| 
Ха Шы Мін • Тон Дык Тханг • Нгуен Мінь Чыет • Чыонг Тан Шанг • Чан Дай Куанг • Нгуен Суан Фук • Во Ван Тхыонг
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Уільямс.

**Б’янка Уільямс** (англ.: Bianca Williams; нар. 18 снежня 1993, Лондан, Вялікабрытанія) — брытанская лёгкаатлетка, якая спецыялізуецца ў спрынтарскім бегу. Чэмпіёнка Еўропы 2018 года ў эстафеце 4х100 метраў. Чэмпіёнка Гульні Садружнасці ў эстафеце 4×100 метраў (2018)

У фінале чэмпіянату Еўропы 2014 года ў бегу на 200 метраў заняла чацвёртае месца.

Змагла адабрацца ў паўфінал сусветнага першынства 2015 года. На чэмпіянаце Еўропы 2016 года выйграла сярэбраны медаль у эстафеце 4×100 метраў.

Скончыла Універсітэт Усходняга Лондана з дыпломам у галіне спартыўнай навукі.

Зноскі
------

1. ↑  Bianca Williams // World Athletics database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Twitter |
| Тэматычныя сайты | Tilastopaja · Track and Field Statistics · World Athletics · Гульні Садружнасці |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шадукаева.
**Людміла Барысаўна Шадукаева** (нар. 27 чэрвеня 1950, г. Бабруйск, Магілёўская вобласць) — беларускі паэтэса, празаік, публіцыст.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 27 чэрвеня 1950 года ў г. Бабруйску. Скончыла Ульянаўскі педінстытут. Працавала ў рэдакцыі газет «Горячий Ключ» (Краснадарскі край) у 1976—1983 гг. «За ўдарную працу» (Бабруйскі шынны камбінат) у 1983—1989 гг. З 1989 г. жыве ў Жлобіне, карэспандэнт газеты «Металург» Беларускага металургічнага завода (БМЗ). У цяперашні час пенсіянерка.

Жыве ў Жлобіне.

Творчасць
---------

Пісаць вершы пачала ў 1962 г. калі вучылася ў школе. Займалася ў літаратурным гуртку, друкавалася ў школьнай сценгазеце, у школьным рукапісным альманаху. Падчас працы на ўсесаюзнай камсамольскай будоўлі ў Тальяці напісала цыкл вершаў пра горад, пра моладзь. Вершы публікаваліся ў мясцовым друку. Сур’ёзна пачала займацца літаратурнай творчасцю, калі стала працаваць карэспандэнтам газеты «Гарачы Ключ». У 1980 г. была лаўрэатам краявога літаратурнага конкурсу і ўладальнікам дыплома «Залатое пяро Кубані». Публікавалася ў гарадскіх, абласных, рэспубліканскіх газетах («Камуніст», «Магілёўская праўда», «Советская Белоруссия», «Літаратурная газета»), у часопісах «Гаспадыня», «Пралеска», «Нёман», «Няміга літаратурная».

Аўтар шэрагу паэм: «Адкрыццё», «Дом ля дарогі», «Сталёвая песня», «Парыжская нота», «Накцюрн на даху», «Вока Агрыпа». Паэма «Сталёвая песня» аб будаўніцтве ў Жлобіне Беларускага металургічнага завода выдадзена асобнай кнігай у 2004 г. Верш «Люты» быў уключаны ў анталогію «Сучасная расейская паэзія Беларусі».

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Таленты ад роднай зямлi **(нявызн.)**. *catalog.library.mogilev.by*. Праверана 8 студзеня 2024.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Леўчанка.**Мікалай Уладзіміравіч Леўчанка** (нар. 1 студзеня 1954, в. Калодзецкая, Касцюковіцкі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі паэт, празаік, публіцыст, грамадскі дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў вёсцы Калодзецкая Касцюковіцкага раёна (пахавана пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС). Пасля заканчэння сярэдняй школы служыў у арміі, у Групе савецкіх войскаў у Германіі. Скончыў факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта і Мінскую вышэйшую партыйную школу.

З 1974 года працуе ў сродках масавай інфармацыі. Працаваў карэспандэнтам-арганізатарам Быхаўскага раённага радыёвяшчання, рэдактарам Слаўгарадскай раённай газеты. У снежні 1991 г. быў назначаны на пасаду рэдактара быхаўскай газеты «Маяк Прыдняпроўя».

Член Магілёўскага абласнога аддзялення праўладнага Саюза пісьменнікаў Беларусі з 2006 года.

Творчасць
---------

Аўтар кніг прозы і паэзіі «Пад знакам зялёнай ружы», «Шчырасць», «Зелёное золото», «Уроки мужества», «Непраходзячы боль», «Крылатая гвардия».

Узнагароды
----------

За сумленную працу ў 2003 годзе Мікалай Уладзіміравіч быў узнагароджаны знакам «Выдатнік друку Беларусі», у 2005 г. на з’ездзе журналістаў яму было прысвоена званне «Заслужаны журналіст Беларускага Саюза журналістаў». Лаўрэат спецыяльнай прэміі Магілёўскага аблвыканкама «Чалавек года-2005» у намінацыі грамадска-палітычная дзейнасць, лаўрэат прэміі Беларускага саюза журналістаў «Залатое пяро», уладальнік Гран-пры IV Нацыянальнага конкурсу «Залатая ліцера».

Бібліяграфія
------------

* «Пад знакам зялёнай ружы» (Магілёў, 2003)
* «Шчырасць» (Магілёў, 2005)
* «Зеленое золото» (Могилев, 2006)
* «Уроки мужества» (Минск, 2009)
* «Непраходзячы боль» (Мінск, 2010)
* «Крылатая гвардия» (2011)
* «Вяртанне» (Мінск, 2013)
* «Созвездие героев» (Могилев, 2014)
* «Герои освобождения» (2018).

Зноскі
------

1. 1 2  Леўчанка Мікалай Уладзіміравіч
2. 1 2 3 4  Леўчанка Мікалай Уладзіміравіч
3. ↑  Могилевское областное отделение | Общественное объединение "Союз писателей Беларуси" (руск.). *old.oo-spb.by*. Праверана 3 студзеня 2024.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 154880 |
Тры рымскія дарогі з Рыма да Адрыятычнага мора: Via Flaminia, Via Salaria і Via Tiburtina (паўднёвая)
**Тыбурцінская дарога** (лац.: Via Tiburtina) — антычная дарога ў Старажытным Рыме.

Дарога была пабудавана пры консуле Марку Валерыі Максіме каля 286 года да н.э. і злучыла Рым з Цібурам (сучасны Цівалі). Першапачаткова дарога вяла да храмаў Цібура, затым рымскія арыстакраты выкарыстоўвалі дарогу, каб праехаць да сваіх віл.

Пазней дарога была праведзена ў вобласць, якую засялялі эквы і марсы, і стала звацца *Via Tiburtina Valeria*. Яна працягнулася амаль на 200 км праз Апеніны ў Aternum (суч. Пескара). Дарога выходзіла з Рыма праз Тыбурцінскую браму Аўрэліянавай сцяны і Эсквілінская брама Сервіевай сцены.

Зноскі
------

1. ↑  Via\_Tiburtina (англ.). — в Samuel Ball Platner, Thomas Ashby. A topographical dictionary of ancient Rome.
***Schistidium*** — род раслін сямейства {{bt-bellat||Grimmiaceae}}.

Род змяшчае 149 відаў і распаўсюджаны на ўсіх кантынентах, у тым ліку і ў Антарктыдзе.

Апісанне
--------

Віды роду ўтвараюць падушкападобныя газоны. Асобныя расліны, прамыя або ляжачыя, больш ці менш моцна разгалінаваныя, маюць яйкападобнае або ланцэтнае, тупое або завостранае лісце з выразным рабром, якое цягнецца да кончыка ліста або ненадоўга выступае. Краі лісткоў плоскія або загорнутыя. Клеткі пласцінкі звычайна квадратныя ў верхняй частцы і падоўжаныя ў ніжняй частцы ліста. Верхняя частка ліста і асабліва краі часта шматслойныя. Споравыя каробачкі, якія амаль заўсёды прысутнічаюць у вялікай колькасці на звычайна даволі кароткай ножцы.

Літаратура
----------

* Jan-Peter Frahm, Wolfgang Frey: Moosflora (= UTB. 1250). 4. neubearbeitete und erweiterte Auflage. Ulmer, Stuttgart 2004, ISBN 3-8252-1250-5.
* Wolfgang Frey, Michael Stech, Eberhard Fischer: Bryophytes and Seedless Vascular Plants (= Syllabus of Plant Families. 3). 13th edition. Borntraeger, Berlin u. a. 2009, ISBN 978-3-443-01063-8.
* Martin Nebel, Georg Philippi (Hrsg.): Die Moose Baden-Württembergs. Band 1: Allgemeiner Teil, spezieller Teil (Bryophytina I, Andreaeales bis Funariales). Ulmer, Stuttgart 2000, ISBN 3-8001-3527-2.

1. ↑  *Schistidium* (англ.). *The Catalogue of Life*. Праверана 08.03.2024.
2. ↑  *Schistidium* (англ.). *Global Biodiversity Information Facility*. Праверана 08.03.2024.
**Рызо́та** (італ.: risotto, азначае «маленькі рыс») — распаўсюджаная страва з рысу ў Паўночнай Італіі. Упершыню згадваецца ў пісьмовых крыніцах толькі ў XIX стагоддзі.

Для рызота выкарыстоўваецца круглы багаты крухмалам рыс сартоў Арборыа, Бальда, Падана, Рома, Віалоне Нана, Маратэлі або Карнаролі. Апошнія тры сарты лічацца лепшымі для рызота і яны найбольш дарагія. У залежнасці ад традыцый рэгіёну, рыс спачатку абсмажваюць на аліўкавым алеі або сметанковым масле, або на курыным тлушчы. Затым у рыс паступова даліваюць кіпячы булён (з мяса, рыбы, птушкі, гародніны) або звычайную ваду (як правіла, для рызота з морапрадуктаў) з разліку 3-4 шклянкі на 1 шклянку рысу і тушаць, пры гэтым памешваючы. Наступную порцыю вадкасці дадаюць толькі тады, калі зярняткі рысу ўвабралі ў сябе папярэднюю порцыю. У канцы прыгатавання дадаюць жаданы напаўняльнік — мяса, морапрадукты, грыбы, гародніну або сухафрукты.

Часам, каб надаць гатовай страве яшчэ большую крэмавасць (якая характэрна для гатункаў рысу з павышаным утрыманнем крухмалу), у амаль гатовую страву дадаюць сумесь узбітага венцам сметанковага масла з цёртым пармезанам ці пекарына. У рэчаіснасці, варыянтаў рызота мноства, страва не мае дакладнага складу кампанентаў і іх суадносін. У сапраўдным рызота неабходна дабіцца аднастайнай «цякучасці» гатовай стравы і крэмавай кансістэнцыі.

Зноскі
------

1. ↑  «Larousse Gastronomique» Clarkson Potter Publishers, New York (2001) ISBN 0-609-60971-8

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рызота
* Рэцэпт рызота (рыс з грыбамі) Архівавана 5 сакавіка 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph395735 |
**Ізраіль Нісанавіч Брыльён** (1888, Магілёўская губерня, Расійская імперыя — ліпень 1918, станцыя Пагранічная, Кітайска-Усходняя чыгунка, цяпер горад Суйфеньхэ, Кітай) — рэвалюцыянер.

Біяграфія
---------

Член баявой арганізацыі ПС-Р. 17 жніўня 1905 г. няўдала кінуў бомбу ў магілёўскага губернатара М. Клінгенберга. Судзіўся 7 сакавіка 1906 г. разам з Л. Язерскай і Л. Гіцэлевым, Кіеўскай судовай палатай і атрымаў 8 гадоў катаргі. Зняволенне адбываў у Бутырках, Аляксандраўскім цэнтрале, на Амурскай чыгунцы, на Нерчынскай катарзе: ў Зерантуі, Кадаі і Кітамары. У 1912 г. быў пакараны розгамі за непадпарадкаванне турэмнаму рэжыму.

У 1913 быў паселены ў Забайкальскай вобласці, адкуль уцёк у Амерыку. Там з дапамогай Льва Дэйча апублікаваў у Нью-Ёркскім часопісе на рускай мове «Свободное слово» ўспамін аб замаху на Клінгенберга пад назвай «Избавительница». Пасля пачаў супрацоўнічаць з іншымі перыядычнымі выданнямі, якія выходзілі ў Нью-Ёрку на рускай і яўрэйскай мовах.

Пасля вяртання далучыўся да левых эсэраў, улетку 1917 г. працаваў у шэрагах ПС-Р, а пасля кастрычніцкага перавароту займаў пост губернскага камісара ў Магілёве. Быў замешаны ў грашовай афёры. Пакараны смерцю на станцыі Пагранічная ў ліпені 1818 г. па прысудзе атамана Калмыкова.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Брильон И. На каторге. Воспоминания революционера. М.-Л. 1927
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бяспалы.
**Змітро Аляксандравіч Бяспалы** (28 жніўня 1934, вёска Вялікі Бор, Хойніцкі раён, Гомельская вобласць — 7 ліпеня 1999, ці 1997, Мінск) — беларускі пісьменнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 28 жніўня 1934 года ў вёсцы Вялікі Бор Хойніцкага раёна Гомельскай вобласці ў сялянскай сям’і. Адзін год вучыўся ў Аўрамаўскай школе, потым у Вялікаборскай сямігодцы. У 1956 годзе скончыў Рэчыцкі землеўпарадчы тэхнікум. Працаваў землеўпарадчыкам у Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Служыў у Паўночным флоце. Пасля дэмабілізацыі (1958) паступіў на аддзяленне журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (скончыў у 1963). Адначасова, з 1960 года, працаваў у часопісе «Вожык» — супрацоўнікам, намеснікам рэдактара аддзеау фельетонаў. З 1972 году — адказны сакратар інфармацыйна-метадычнага бюлетэня «Родная прырода», а з 1977 года — пасля рэарганізацыі бюлетэня ў часопіс — яго галоўны рэдактар. Сябра Саюза пісьменнікаў СССР і БССР з 1974 года. Жыў у Мінску. Пахаваны на Усходніх могілках.

Творчасць
---------

Першае гумарыстычнае апавяданне было надрукавана ў 1963 годзе. Пісаў на беларускай і рускай мовах. Выдаў зборнікі гумарыстычных апавяданняў «Сякера пад лаваю» (1970), «Ад варот паварот» (1977). Для дзяцей напісаў кнігі аб прыродзе Беларусі «Лясныя хітруны» (1969; дапоўненае выданне ў 1986), «У лясной каморы» (1972), «Мядзведзеў пачастунак» (1976), «Страшны звер» (1978), «Дзіўны птах» (1981), «Казкі Сіняга лесу» (1983), «С полным лукошком: Записки грибника» (1985), «Звери Беловежской пущи» (1987), «Птицы Беловежской пущи» (1988). Склаў зборнік «Беларускія народныя жарты» (1970), адзін з аўтараў фотаальбома «Пакланіся прыродзе» (1984). Пераклаў з рускай мовы апавяданні пра жывёл, аповесць У. Сысоева «Залатая Рыгма».

У тэхнікуме друкаваўся ў раённай газеце «Дняпровец», у арміі — «На страже Заполярья» і «Комсомолец Заполярья».

Зноскі
------

1. ↑  Змест // *Родная прырода* : часопіс / гал.рэд. Дзмітрый Аляксандравіч Бяспалы. — Мінск: Дзяржаўны камітэт аховы прыроды Беларускай ССР, студзень 1982. — № 1. — С. 1. — ISSN 0131-601х.

Літаратура
----------

* Беларускія пісьменнікі: 1917—1990. Мінск: Мастацкая літаратура, 1994. ISBN 5-340-00709-X
* Беларускія пісьменнікі: біябібліяграфічны слоўнік: у 6 т. — Мінск, 1992. — Т. 1. — С. 489-492
* Вожык № 8 - 2014

Спасылкі
--------

* Змітро Аляксандравіч Бяспалы на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Каршукоў.
**Яўген Іванавіч Каршукоў** (1 студзеня 1932, вёска Давыдавічы, Калінкавіцкі раён, Гомельская вобласць — 17 лістапада 2018) — беларускі пісьменнік, перакладчык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і настаўніка. У 1956 г. скончыў факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Працаваў адказным сакратаром акцябрскай раённай газеты «Чырвоны Кастрычнік» (1956—1958), загадчыкам аддзела веткаўскай раённай газеты «Пад ленінскім сцягам» (1958—1959), рэдактарам шматтыражнай газеты панчошна-трыкатажнай фабрыкі «8 Сакавіка» ў Гомелі (1959), старшым рэдактарам на Гомельскай студыі тэлебачання (1959—1971). З 1971 г. — загадчык аддзела літаратуры газеты «Літаратура і мастацтва», з 1975 г. — намеснік галоўнага рэдактара часопіса «Вожык», з 1978 г. працаваў у апараце СП БССР. У 1980—1989 гг. — галоўны рэдактар выдавецтва «Юнацтва». З 1989 г. — кансультант СП БССР. Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1964 г.

Творчасць
---------

Першыя апавяданні і гумарэскі надрукаваў у 1955 г. Аўтар кніг прозы «У дарогу» (1963), «Не без таго…» (1967), «Сустрэча» (1969), «Бывай, кампанія!» (1977), «Перад новым годам» (1980), «Пісьмо жонцы» (1982), «І надыходзіць дзень» (1982), «Надвячоркам» (1992) Выйшлі кнігі для дзяцей «Змоўшчыкі» (1975), «Пасланне нашчадкам» (1987), «Васька» (1992), зборнік лірыкі «Над векавечным Бугам» (2008).

Пераклаў са славацкай мовы зборнікі апавяданняў «Апошні вераснёвы дзень» (1982), «Разбуджаны голас» (1988), раман Р. Морыц «Выбух» (1984). Перакладаў таксама з рускай, украінскай і польскай моў.

Крытыка
-------

На думку Тацяны Багарадавай, «аповесць „Змоўшчыкі" гераізуе падзеі вайны з пункту гледжання дзіцяці і адрасавана нашчадкам дзеля таго, каб яны не забываліся на ваенную гісторыю. Твор па сюжэтна-тэматычным напаўненні нагадвае рамантызаваную белетрыстыку 1920 — 1930-х гг.».

Зноскі
------

1. ↑  Памяць сэрца: эвалюцыя ўвасаблення ваеннай тэмы пісьменнікамі-ветэранамі і сведкамі Вялікай Айчыннай Вайны ў беларускай аповесці (1980 — 1990-я гг.): манаграфія. 2022

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
***Crinum macowanii*** — від цыбульных раслін роду *Crinum* сямейства амарылісавыя (*Amaryllidaceae*).

Батанічнае апісанне
-------------------

Цыбуліна круглявая, буйная, да 25 см у дыяметры, з шыйкай да 25 см даўжынёй.

Лісце 60-90 см даўжынёй і 10 см шырынёй.

Кветканос 60-90 см вышынёй, з 10-15 кветкі ў парасоніку; трубка калякветніка выгнутая, зялёная, 8-10 см даўжынёй; пялёсткі 8-10 см даўжынёй, ружовыя. Цвіце позна восенню.

Распаўсюджанне
--------------

Сустракаецца ў Афрыцы (Заір, Эфіопія, Самалі, Кенія, Танзанія, Уганда, Ангола, Малаві, Мазамбік, Замбія, Зімбабвэ, Батсвана, ПАР, Свазіленд) і на Сейшэльскіх астравах.

Практычнае выкарыстанне
-----------------------

Вырошчваецца ў халодных аранжарэях як прыгожаквітнеючая расліна.

Літаратура
----------

* Шаблон:Книга

Спасылкі
--------

* Crinum macowanii у базе даных батанічных садоў у г. К'ю, Вялікабрытанія



1. ↑  Согласно данным Ботанических садов в г. Кью, Великобритания. См. раздел «Ссылки»
|  |
| --- |
| **Міжнародны аэрапорт імя Леанарда да Вінчы (Ф'юмічына)** |
|  |
| Краіна:  Рэгіён: | Італія Рым |
| Тып: | грамадзянскі |
| Код ІКАА: Код ІАТА: |  **LIRF**    **FCO**  |
| Вышыня: Каардынаты: | +5 м  41°48′16″ пн. ш. 12°15′03″ у. д.HGЯO |
| Пасажыразварот (год): | 37,7 млн. (2011) |
| Мясцовы час: | UTC  |
| Час працы: | кругласутачна |
| Эксплуатант: | Aeroporti di Roma (ADR S.p.A.) |
| Сайт: | adr.it

 |
| Узлётна-пасадачныя палосы (УПП) |
| Нумар | Памеры | Пакрыццё |
| 07/25 | 3,309 м | асфальт |
|
| 16R/34L | 3,900 м | асфальт |
|
| 16L/34R | 3,900 м | асфальт |
|
| 16C/34C | 3,600 м | асфальт |
|
| **Спіс аэрапортаў** |

**Міжнародны аэрапорт імя Леанарда да Вінчы** або **Аэрапорт Ф’юмічына** (італ.: L'aeroporto di Roma Fiumicino) — найбуйнейшы аэрапорт Італіі. У 2011 годзе яго паслугамі скарысталіся каля 37 мільёнаў пасажыраў. Размешчаны на паўднёвы захад ад Рыма, прыкладна за 30 км ад цэнтра італьянскай сталіцы, у невялікім горадзе Ф’юмічына. Названы ў гонар вялікага мастака эпохі Адраджэння Леанарда да Вінчы.

Гісторыя
--------

Афіцыйнае адкрыццё новага аэрапорта Рыма адбылося 15 студзеня 1961 года. Ён разгрузіў аэрапорт Чампіна, у якім пачалі абслугоўваць мясцовыя і чартарныя рэйсы, а пасля - лоу-кост авіякампаніі. На момант адкрыцця былі пабудавана дзве УПП. На працягу дзесяцігоддзя Alitalia інвеставала значныя сродкі ў новы тэрмінал, ангары і базу тэхабслугоўвання, у гэты ж час была пабудавана трэцяя УПП (16L/34R).

У цяперашні час у аэрапорце Леанарда да Вінчы 4 УПП: 16L/34R і 16R/34L (даўжынёй амаль 4,000 м), 16C/34C (побач з 16L/34R), звычайна выкарыстоўваецца як стырновая дарожка і пры рамонце 16L/34R і 07 / 25, якая выкарыстоўваецца толькі для ўзлёту пры пэўных вятрах.

З 2005 года аэрапорт мае курса-глісадную сістэму (ILS) па катэгорыі III B. У 2007 годзе праводзілася мадэрнізацыя, якая дазволіла павялічыць колькасць узлётаў-пасадак у гадзіну ва ўмовах густога туману з 10 да 30.

Мадэрнізацыя тэрмінала аэрапорта праводзілася ў 1990-я гады:

1991: Адкрыты пірс для ўнутраных рэйсаў з 12 тэлетрапамі (Пірс A);

1995: Адкрыты міжнародны пірс з 10 тэлетрапамі (Пірс B);

1999: Адкрыты заходні сатэліт з 11 тэлетрапамі (сатэліт C), звязаны цягніком-шатлам з асноўным тэрміналам;

2000: Адкрыты новы ўнутраны тэрмінал (Тэрмінал A). Перакампанаваны тэрмінальныя будынкі, на дадзены момант: Тэрмінал l A (і пірс A), Тэрмінал AA, Тэрмінал B (і пірс B), Тэрмінал C (і заходні сатэліт);

2004: Адкрыты новы грузавы тэрмінал Карга-Сіці;

2008: Адкрыты Тэрмінал 5 (950,000 пасажыраў у год). Праводзіліся работы па будаўніцтве пірса C.

2009: Замест літарнага пазначэння тэрміналаў пачалі выкарыстоўваць лічбы - А стаў T1, AA - T2, B і C - T2, тэрмінал 5 застаўся T5.

2010: Уведзена новая сістэма кіравання багажом.

Зноскі
------

1. ↑  Airports Council International 2011

| ⛭Аэрапорты Італіі |
| --- |
| 
* Альгера
* Анкона
* Бари
* Бергама
* Балоння
* Венецыя
* Венецыя/Трэвіза
* Верона
* Генуя
* Кальяры
* Катанія
* Мілан/Лінатэ
* Мілан/Мальпенса
* Неапаль
* Піза
* Рым/Ф’юмічына
* Рым/Чампіна
* Рыміні
* Турын
* Фларэнцыя

 | Сцяг Італіі |
**Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі пасля 2020 года** - шырокамаштабны палітычны пераслед рэжымам Аляксандра Лукашэнкі сваіх праціўнікаў, развязаны пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года і сілавога здушэння найбольш масавых у гісторыі краіны пратэстаў дзеля захавання асабістай улады. Пасля 2022 года пад палітычны пераслед трапілі таксама праціўнікі расійскага ўварвання ва Украіну. 

Палітычныя рэпрэсіі закранулі шырокія пласты грамадства, узмацнілася жорсткасць рэпрэсіўных практык, адбыліся рэакцыйныя змены ў заканадаўстве, пачалося насаджэння прарасійскай ідэалогіі. Палітычны пераслед справакаваў масавую вымушаную эміграцыю з Беларусі ў дэмакратычныя краіны, стаў прычынай эканамічнага, палітычнага і культурнага заняпаду краіны і яе палітычнай ізаляцыі ў свеце.

Перадумовы
----------

Палітычны пераслед
------------------

Станам на сакавік 2023 года агульная колькасць палітычна матываваных адміністрацыйных арыштаў і крымінальных спраў склала 60 тысяч, колькасць палітвязняў складала не менш за 5 тысяч. 

### Супраць акадэмічнай супольнасці

Катаванні
---------

Цэнзура
-------

Змены ў заканадаўстве
---------------------

Вымушаная эміграцыя
-------------------

Прапаганда
----------



1. ↑  *Карбалевіч, Валер*. Плюс поўная і безумоўная капітуляцыя. Чаго хоча дамагчыся Лукашэнка, робячы прапанову «зьбеглым»  (бел.). *Радыё Свабода* (26 студзеня 2023). Праверана 28 сакавіка 2024.
2. ↑  *admin*. «Адносіны Беларусі з варожай Расіяй мусяць змяніцца». Выступ Святланы Ціханоўскай на слуханнях у Кангрэсе ЗША, 2023  (бел.). *Святлана Ціханоўская* (28 сакавіка 2023). Праверана 28 сакавіка 2024.
**Эбека** — дзеючы вулкан на востраве Парамушыр Вялікай Курыльскай грады.

Складаны стратавулкан з некалькімі вяршыннымі кратарамі. Вышыня 1156 м. Размешчаны на поўначы вострава; у паўночнай частцы хрыбта Вярнадскага. На вяршыні цэнтральнага конусу, выцягнутага ў мерыдыянальным кірунку, тры датыкальныя кратары дыяметрам па 250—350 м і глыбінямі 70-100 м. Іх атачае паўкольцавы грэбень дыяметрам 3—5 км — разбуранай сомай. У кратарах — гарачыя азёры, тэрмальныя крыніцы, сальфатары.

Адзін з самых актыўных вулканаў Курыльскіх астравоў. Гістарычныя вывяржэнні 1793, 1859, 1934—1935, 1963, 1967, 1987—1990, 1998, 2007, 2009 гг. Падчас вывяржэння ў верасні 1859 года, густыя серныя пары ахіналі суседні востраў Шумшу, выклікаючы ў жыхароў млоснасць і галаўны боль.

Зноскі
------

1. ↑  GLOBAL VOLCANISM PROGRAM

Спасылкі
--------

* Актыўныя вулканы Курыльскіх астравоў. Кароткае апісанне Архівавана 4 ліпеня 2009.
* Global Volcanism Program — Ebeko  (англ.)
* Volcano Live

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**Blaupunkt**  (вымаўляецца Блаўпункт) — нямецкая кампанія па вытворчасці аўдыё- і відэатэхнікі (відэакамеры, тэлевізары).
Заснавана ў 1923 годзе ў Берліне, пад назвай «Ideal». У 1938 годзе перайменавана ў Blaupunkt, што ў перакладзе азначае «Блакітная кропка», нанясенне такой кропкі на аўдыёнавушнікі ў той час азначала праходжанне кантролю якасці. Пасля Другой сусветнай вайны кампанія пераехала ў Гільдэсгайм.

18 снежня 2008 года Blaupunkt, якая больш за 70 гадоў уваходзіла ў склад групы Bosch, была прададзена нямецкай інвестыцыйнай кампаніі Aurelius AG.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Blaupunkt на Вікісховішчы |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бакер.

**Харыет (Гарыет) Бакер** (нарв.: Harriet Backer; 21 студзеня 1845, Холместран — 25 сакавіка 1932, Осла) — нарвежская мастачка, адна з першых прафесійных жанчын-мастачак Скандынавіі.

Жыццё і творчасць
-----------------

У 1857 годзе, ва ўзросце 12 гадоў, Харыет з бацькамі пераехала ў Хрысціянію. Вывучаў жывапіс і графіку ў Яахіма Калмеера і Ю. Ф. Экерсберга. Шмат падарожнічала па Еўропе разам са сваёй сястрой, вядомай піяністкай і кампазітарам Агатай Бакер-Грэндаль, працягвала вывучэнне жывапісу ў Мюнхене (1874—1878) і ў Парыжы, дзе яна жыла з 1878 па 1888 год, у Леона Бана. У 1888 годзе яна назаўжды вярнулася ў Нарвегію. З 1889 па 1912 год яна працавала ў мастацкай школе і аказала ўплыў на шэраг маладых мастакоў, сярод якіх быў Хенрык Лунд.

Сама мастачка не суадносіла сваю творчасць ні да адной з плыняў мастацтва, якія існавалі ў яе час, аднак яе творы створаны ў большасці сваёй у рэалістычнай манеры. Пасля знаходжання ў Парыжы і знаёмства з працамі французскіх майстроў у яе палотнах адчуваецца ўплыў імпрэсіянізму. Знаходзілася таксама пад творчым уплывам свайго блізкага сябра, мастака Эйліфа Петэрсена.

Работы Х. Бакер былі ўдастоены сярэбранага медаля на Сусветнай выставе ў Парыжы ў 1889 годзе. У 1908 ёй быў прысуджаны Залаты каралеўскі медаль за заслугі. Работы мастачкі можна ўбачыць у найбуйнейшых мастацкіх музеях Нарвегіі.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 23 жніўня 2017.
2. ↑  Harriet Backer<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. ↑  RKDartists Праверана 26 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
4. ↑  Harriet Backer // KulturNav — 2015. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323063'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a>
5. ↑   Праверана 28 кастрычніка 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Artists of the World Online · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90221820 · BNF: 12530472w · GND: 11951611X · ISNI: 0000000066749090 · LCCN: n84129014 · NTA: 133576094 · LIBRIS: 176470 · SUDOC: 034561307 · VIAF: 8199706 · ULAN: 500013350 |

 |
**Механахімія** або **механічная хімія** — раздзел хіміі, які вывучае змяненне ўласцівасцяў рэчываў і іх сумесяў, а таксама фізіка-хімічныя ператварэнні пры механічных уздзеяннях (у млынах, дэзынтэгратарах, на вальцах, у экстрударах і г. д.), пры дэфармаванні, трэнні, ударным сціску. Механахімія ўяўляе сабой чацвёрты спосаб выклікаць хімічныя рэакцыі, дапаўняючы цеплавыя рэакцыі ў вадкасцях, фотахімію і электрахімію. Традыцыйна механахімія засяроджваецца на ператварэннях кавалентных сувязей пад дзеяннем механічнай сілы.

Літаратура
----------

* *Takacs L.* The historical development of mechanochemistry // Chemical Society Reviews — 2013. — Vol. 42, iss. 18. — P. 7649-7659. — ISSN 1460-4744. doi:10.1039/c2cs35442j

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4295813-1 · LCCN: sh85082752 · LNB: 000294627 · Microsoft: 508816927 · NKC: ph335375 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сергіевіч.
**Мікола Сергіевіч** (поўн. — **Мікалай Антонавіч Сергіевіч**; 3 верасня 1921, в. Залессе, Салігорскі раён, Мінская вобласць - 7 снежня 2000) — празаік, нарысіст, драматург.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1934 закончыў сем класаў сярэдняй школы і паступіў у Мінскі хіміка-тэхнічны тэхнікум, пасля заканчэння якога ў 1937—1939 вучыўся ў Аршанскім настаўніцкім інстытуце. У 1939—1941 працаваў у Глоданскай сямігадовай школе Лёзненскага раёна. У 1941 завочна скончыў факультэт мовы і літаратуры Магілеўскага педагагічнага інстытута.

У 1941—1942 сувязны партызанскага атрада ў Старобінскім раёне Мінскай вобласці. У 1942—1944 партызан, рэдактар старобінскай падпольнай газеты «Савецкі патрыёт», 1944—1945 рэдактар гэтай жа, ужо не падпольнай газеты. У 1945—1951 загадваў аддзелам, быў адказным сакратаром, намеснікам рэдактара ў рэдакцыі «Настаўніцкай газеты», у 1951—1952 загадчыкам аддзела ў рэдакцыі газеты «Звязда», у 1952—1953 карэспандэнтам па Беларусі газет «Комсомольская правда», у 1953—1955 — «Известия». У 1955 годзе добраахвотна пайшоў старшынёй калгаса «Чырвоны пуцілавец» (в. Прусы Салігорскага раёна). У 1960—1981 працаваў у рэдакцыі часопіса «Народная асвета». З 1981 на творчай працы. Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1957 г. Жыў у вёсцы Лістападавічы Салігорскага раёна.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны 2-й ступені і медалямі.

Творчасць
---------

Першыя нарысы М. Сергіевіча з'явіліся ў рэспубліканскім друку ў 1947. Аўтар кніг нарысаў «На роднай зямлі» (1956), «Нашы будні» (1957) і «Будні калгасныя» (1959), «Вясковыя навіны», аповесці «Першая вясна».

Яму ж належаць п'есы «Райскія пэўні», «Спалох у вялікімі доме», камедыя «Смех і… толькі» (паст. у 1975 Маладзечанскім народным тэатрам).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Сергіевіч Мікола // Беларускія пісьменнікі: Біябібліягр. слоўн. У 6 т. Т. 5. Пестрак — Сяўрук / Б 43 Ін-т літ. імя Я. Купалы АН Беларусі; Беларус. Энцыкл.; Нацыянальны навукова-асветны цэнтр імя Ф. Скарыны. Пад рэд. А. В. Мальдзіса; Рэдкал.: І. Э. Багдановіч і інш. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 301. — 480 с ISBN 5-85700-168-4
* Сергіевіч Мікола / Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — 22 000 экз. — ISBN 5-340-00709-X.
* Сергіевіч Мікола (Мікалай Антонавіч) // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 348. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Некропаль
**Эма Дэросі-Белаяц** (харв.: Ema Derossi-Bjelajac; нар. 3 мая 1926, Штрмац — 20 чэрвеня 2020, Заграб) — харвацкі палітык, займала пасаду прэзідэнта Сацыялістычнай Рэспублікі Харватыя (якая уваходзіла ў склад Сацыялістычнай Федэратыўнай Рэспублікі Югаславіі) з 1985 па 1986 год. Яна была першай жанчынай, якая насіла тытул, эквівалентны кіраўніку дзяржавы ў сучаснай Харватыі.

Біяграфія
---------

Яна выконвала шэраг высокапастаўленых функцый у Саюзе камуністаў Харватыі і харвацкім рэспубліканскім урадзе: у прыватнасці, яна была членам Цэнтральнага Камітэта Саюза ў перыяд з 1964 па 1974 год, а таксама была членам і намеснікам спікера харвацкага парламента (Сабора) з 1978 па 1982 год. З 1964 па 1968 год працавала ў ЦК Саюза камуністаў Югаславіі.

Эма памерла ў Заграбе 20 чэрвеня 2020 года ва ўзросце 94 гадоў.

Зноскі
------

1. ↑  Ema Derossi-bjelajac // Hrvatski biografski leksikon — 1983.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1563573'></a>
2. 1 2  Ema Derossi-Bjelajac // Istrapedia<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12633100'></a>
3. ↑  Umrla Ema Derossi Bjelajac, Istranka i prva predsjednica Hrvatske (харв.). *istarski.hr* (24 чэрвеня 2020).
4. ↑  EMA DEROSSI-BJELAJAC (1926.- 2020.): Očuvala je Čakavski sabor u najtežim vremenima (харв.). *glasistre.hr* (26 чэрвеня 2020).

Спасылкі
--------

* DEROSSI-BJELAJAC, Ema(недаступная спасылка) на lzmk.hr  (харв.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000000420837713 · NSK: 000053784 · VIAF: 305496858 |
**Austin Champ** - брытанскі аўтамабіль, выраблены кампаніяй Austin Motor Company. Існуе ў грамадзянскай і армейскай варыяцыях.

Гісторыя
--------

Распрацоўка пачалася ў 1947 годзе з мэтай паменшыць залежнасць ад паставак машын з ЗША. Пры стварэнні аўтамабіля распрацоўшчыкі абапіраліся на амерыканскі джып Willys MB. 

У першых прататыпаў спецыялісты выявілі сур'ёзныя недахопы, і канструкцыя была палепшана. З 1 верасня 1951 года Austin Champ паступіў у серыйную вытворчасць.

  

Калі Champ паступіў на ўзбраенне арміі, стала відавочна, што, хоць ён і меў выдатную праходнасць па перасечанай мясцовасці, але быў занадта дарагім (1200 фунтаў стэрлінгаў па цэнах 1951 года). Гэта адбілася на кантрактах распрацоўшчыкаў з Узброенымі сіламі: замест 15000 было замоўлена 4000 аўтамабіляў.

  

  

У сярэдзіне 1960-х гадоў было прынята рашэнне аб зняцці машын з узбраення.

Апісанне
--------

Рухавік чатырохцыліндравы ёмістасцю 2838 куб.см, распрацаваны Rolls-Royce. 

  

Каробка перадач мела пяць перадач. Выкарыстоўвалася звычайнае счапленне Borg & Beck з механічнай сувяззю. 

Сістэма падвескі грунтавалася на падоўжных тарсіёнах для асноўнага рысоравання і мела цалкам незалежную падвеску ўсіх чатырох колаў на падвойных папярочных рычагах. 

Тармазная сістэма была пастаўлена кампаніяй Girling. У ёй выкарыстоўваліся барабаны і простая адналінейная гідраўлічная сістэма без электраўзмацняльніка.

Рухавік, паліўная сістэма і ўсе электрычныя элементы былі воданепранікальнымі, каб транспартны сродак мог прабірацца ўброд на глыбіню 6 футаў (2 м) з мінімальнай падрыхтоўкай.

Спасылкі
--------

*
**Рафаэль Уга Фернандэс Сільва** (ісп.: Rafael Hugo Fernández Silva; нар. 10 мая 1977, Мадрыд) — іспанскі акцёр, вядомы дзякуючы ролям у фільмах і тэлесерыялах, як «Людзі Пака», «Секс, вечарынкі і хлусня», «Чалавек з пяску» і «Атрад Коста-дэль-Соль».

Біяграфія
---------

Сільва нарадзіўся 10 траўня 1977 года ў Мадрыдзе, Іспанія. Спачатку працаваў электрыкам, але з дапамогай маці вырашыў стаць акцёрам, паступіўшы ў Каралеўскую вышэйшую школу драматычнага мастацтва. У 1998 годзе далучаецца да музычнага гурта Inordem, але ўжо ў наступным годзе выходзіць з яго.

Пасля ўдзелу ў іспанскай тэлеперадачы «Марсіянскія хронікі» звяртае на сябе ўвагу кінематаграфістаў і ў 2000 годзе атрымлівае ролю ў моладзевым тэлесерыяле «Al Salir de Clase».

У 2002—2004 гадах гуляе ў такіх фільмах і тэлесерыялах, як «Paco y Veva», «Reinas», «El comisario» і іншых. У 2005 годзе Сільва атрымаў ролю Лукаса Фернандэса ў тэлесерыяле «Людзі Пака», якая і прынесла акцёру шырокую вядомасць. З 2016 года грае ролю «Пачына» ў тэлесерыяле «Міністэрства часу».

Тры разы намінаваўся на прэмію Fotogramas de Plata як лепшы кінаакцёр — «Людзі Пака» (2007), «Чалавек з пяску» (2008), «Сэкс, вечарынкі і хлусня» (2010).

Фільмаграфія
------------

* «Ведзьмы з Сугарамурдзі» (2013) — Хасэ
**Кірыл Філіповіч Суляйкоў** (14 лютага 1893 — 23 лютага 1985) — савецкі ваенны дзеяч, генерал-маёр танкавых войск (1940).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў вёсцы Клімаўка (зараз Гомельскі раён). Рускі. 

З кастрычніка 1915 па снежань 1917 года служыў у Рускай імператарскай арміі. У сакавіку 1918 года залічыўся ў Чырвоную армію. Змагаўся на Паўночна-Заходнім і Заходнім франтах грамадзянскай вайны ў Расіі. Знаходзіўся на пасадзе камандзіра роты, памочніка камандзіра і камандзіра 15-га асобнага стралковага батальёна. Пазней камандаваў 142-м стралковым палком.

У жніўні 1927 года прызначаны начальнікам аператыўнай часці штаба армянскай стралковай дывізіі. Далей быў памочнікам начальніка 1-га аддзела 1-га ўпраўлення Штаба РСЧА, начальнікам штаба 3-й механізаванай брыгады, камандзірам 29-га механізаванага палка, начальнікам аўтабранятанкавай службы 16-га стралковага корпуса, памочнікам камандзіра па страявой частцы 20-га танкавага корпуса. 

Удзельнічаў у баях на рацэ Халхін-Гол і савецка-фінляндскай вайне 1939—1940 гадоў. У апошнім выдадку — на пасадзе памочніка камандзіра 10-га танкавага корпуса. Потым узначаліў 18-ю танкавую дывізію, затым прызначаны намеснікам камандзіра 3-га механізаванага корпуса. 

З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны служыў на Паўночна-Заходнім фронце. За перыяд вайны быў на пасадах намесніка начальніка Галоўнага бранятанкавага ўпраўлення, намесніка камандуючага войскамі Паўночна-Заходняга фронту па БТ і MB, намесніка камандуючага 3-й гв. танкавай арміяй Бранскага фронту, камандзіра 7-га гв. танкавага корпуса, намесніка камандзіра 1-га танкавага корпуса 1-га Прыбалтыйскага фронту, камандзіра 13-га гв. стралковага корпуса 3-га Беларускага фронту.

З ліпеня 1945 года прыкамандзіраваны да ваеннай акадэміі імя Фрунзэ. Працаваў старшым выкладчыкам кафедры аператыўнага мастацтва, ён жа тактычны кіраўнік вучэбнай групы асноўнага факультэта. У красавіку 1948 года стаў намеснікам начальніка асноўнага факультэта па вучэбнай рабоце, у 1949 — намеснікам па вучэбнай рабоце начальніка курсаў удасканалення камандзіраў стралковых дывізій акадэміі. 

У 1951 годзе сышоў у адстаўку.

Памёр у Маскве.

Адукацыя
--------

Скончыў вучэбную каманду (1915), школу прапаршчыкаў (1916), Вышэйшую аб’яднаную камандную школу ў г. Смаленск (1922), Ваенную акадэмію РСЧА імя Фрунзе (1927), аператыўны факультэт аб пры гэтай жа Акадэміі (1935).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Леніна, 3 ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнам Кутузава 2-й ступені, медалямі.

Спасылкі
--------

* Сулейков Кирилл Филиппович
* Суляйкоў Кірыла Піліпавіч
Ланцужкі малекул поліпрапілена **Пластмасы** (**пластычныя масы**, таксама — *пластыкі*) — арганічныя матэрыялы, асновай якіх з’яўляюцца сінтэтычныя або прыродныя вялікамалекульныя злучэння (палімеры). Выключна шырокае прымяненне атрымалі пластмасы на аснове сінтэтычных палімераў. Пластмасы фармуюць пры павышанай тэмпературы, у той час калі яны маюць высокую пластычнасць. Сыравінай для атрымання палімераў з’яўляецца нафта, прыродны газ, каменны вугаль, сланцы.

Назва «пластмасы» азначае, што гэтыя матэрыялы пад дзеяннем награвання і ціску здольныя фарміравацца і захоўваць пасля ахладжэння або ацвярдзення зададзеную форму. Працэс фармавання суправаджаецца пераходам пластычна дэфармаванага (вязкаплыткага) стану ў шклопадобны стан.

Зноскі
------

1. ↑  Сергей Бесараб О простых вещах-сложно. Возвращаем девочке птицелет или RTFM по определению пластмасс в домашних условиях // Хабр — habr.com, 11 траўня 2019, 21:18

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пластмасы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119324393 · GND: 4033676-1 · LCCN: sh85103153 · LNB: 000082000 · NDL: 00562564 · NKC: ph124105 |

 |
**39-ы стралковы корпус** — падраздзяленне Чырвонай арміі.

Гісторыя
--------

39-ы стралковы корпус быў сфарміраваны ў чэрвені 1936 года ў складзе прыморскай групы войск АЧДВА. Злучэнні і часці корпуса былі выкарыстаныя падчас баёў на возеры Хасан летам 1938 г. 

У склад 39-га корпуса ўвайшлі: 40-я, камандзір — палкоўнік У. К. Базараў, 32-я, камандзір — палкоўнік М. Э. Берзарын, 39-я, камандзір — камбрыг К. Я. Кулікоў, стралковыя дывізіі і 2-я механізаваная брыгада, камандзір — палкоўнік А. П. Панфілаў.

Камандзірам 39-га корпуса ў перыяд баёў на Хасане быў Рыгор Міхайлавіч Штэрн (ён жа адначасова — начальнік штаба Далёкаўсходняга фронту). 

Штэрн да 5 жніўня распрацаваў план аперацыі супраць японцаў, які прадугледжваў адначасовымі ўдарамі з поўначы і поўдня заціснуць і знішчыць войскі праціўніка ў паласе паміж ракой Тумень-Ула і возерам Хасан. У выніку аперацыі, праведзенай сіламі 39-га корпуса і ВПС, камандуючы — камбрыг П. В. Рычагоў, ужо 9 жніўня ўся тэрыторыя, захопленая раней праціўнікам, была вернутая СССР. Японцы контратакавалі, аднак, нясучы ад Штэрна вялікія страты, ужо 10 жніўня былі вымушаны адступіць, а 11 жніўня ваенныя дзеянні былі спыненыя па ініцыятыве японскага боку.

Камандаванне
------------

* Андрэй Кірылавіч Смірноў, камандзір дывізіі (09.06.1936—07.1937)
* Усевалад Мікалаевіч Сяргееў, камбрыг, з 04.11.1938 камандзір дывізіі (14.06.1938—22.06.1940)
* Васіль Сцяпанавіч Галубоўскі, генерал-лейтэнант (1941 па 11.03.1941)

Спасылкі
--------

* Хасанская боль полковника Берзарина
**Яўрэйскія занёманскія могілкі** — даўнія могілкі яўрэйскай грамады Гродна. Знаходзяцца ў занёманскай частцы горада.

Адныя з самых старых яўрэйскіх могілак Беларусі. Тут знаходзяцца магілы цадзікаў і вядомых у свеце рабінаў.

Паводле некаторых крыніц, найстарэйшы надмагільны помнік датаваны 1312 годам, іншыя крыніцы кажуць, што гэтыя могілкі дзейнічаюць з 1642 года. Ёсць інфармацыя, што могілкі на Занёманскім фарштаце былі заснаваныя ў XVIII стагоддзі для яўрэйскай грамады гэтай часткі горада. Для пахаванняў іх закрылі ў 1968 годзе.

Гэта адзіныя яўрэйскія могілкі, якія захаваліся ў Гродне да цяперашняга часу. Некаторыя помнікі-мацэвы цяжка распазнаць, бо з цягам часу яны сышлі ў зямлю. Надпісы на камянях пераважна на іўрыце, ёсць і на ідышы.

На могілках пахаваны рабін Аляксандр Зіскінд, які памёр у 5554 (1794) годзе. Ён напісаў кнігу «Йесод вешореш аавода» («Аснова і корань служэння»). Праведніка пахавалі на могілках, дзе зараз знаходзіцца стадыён «Нёман». Пасля таго, як іх зруйнавалі ў канцы 1950-х гадоў, на Занёманскіх могілках зрабілі сімвалічную магілу. У 1990-я гады ўсталявалі помнік. Туды прыязджаюць пілігрымы з усяго свету.

У 2000 годзе могілкі грунтоўна апісаў амерыканец Эрык Адлер, продкі якога нарадзіліся ў Гродне. На іх аказалася каля 1900 пахаванняў, самае старое датаванае 1784 годам, — да прыняцця пастановы пра вынас могілак за межы горада. Апошнім пахаваным на гэтых могілках стаў апошні вязень гродзенскага гета, гродзенец Грыгорый Хасід, які памёр у пачатку 2013 года.

У савецкія часы быў план зносу могілак і размяшчэння на іх месцы Гродзенскага заапарку.

З 1950-х каля могілак жыла сям’я Булыка, якая даглядала пахаванні і праводзіла туды пілігрымаў. У 2018 годзе горад скасаваў дамову з сям’ёй і замок на могілкавай браме змянілі.

Крыніцы
-------

1. ↑  Гродно **(нявызн.)**. *globustut.by*. Праверана 15 лютага 2024.
2. 1 2  225 лет со дня смерти: хасиды из Нью-Йорка приезжали в Гродно молиться на могиле праведника (руск.)  **(нявызн.)**?. *Hrodna.life - русская версия* (26 сакавіка 2019). Праверана 15 лютага 2024.
3. ↑  Турысты месяц не могуць патрапіць на яўрэйскія могілкі ў Гродне. Горад звольніў ахоўнікаў і паставіў замок  (бел.). *Hrodna.life* (15 лютага 2024). Праверана 15 лютага 2024.
4. ↑  Яўрэйскія могілкі старога Гродна(нявызн.). *harodnia.comharodnia.com*. Праверана 15 лютага 2024.(недаступная спасылка)
5. ↑  "Людзі прыязджаюць, а брама зачынена". Як аргентынцы шукалі магілы сваякоў на яўрэйскіх могілках у Гродне  (бел.). *Hrodna.life* (15 лютага 2024). Праверана 15 лютага 2024.

| ⛭Могілкі Гродна |
| --- |
| Канфесійныя | 
* каталіцкія фарныя (вул. Антонава)
* каталіцкія занёманскія (вул.Перамогі)
* каталіцкія Пярэселкі (ур. Пышкі)
* праваслаўныя (вул. Антонава)
* яўрэйскія занёманскія

 |
| Агульнагарадскія | 
* вайсковыя
* па праспекце Касманаўтаў
* у Аульсе

 |
| Зруйнаваныя | 
* новыя яўрэйскія
* старыя яўрэйскія
* лютэранскія

 |
Петунія
**Дэкаратыўныя расліны** — расліны, звычайна і большай часткай гадуюцца для афармлення садоў, паркаў, сквераў і іншых участкаў гарадскіх і сельскіх тэрыторый, прызначаных для адпачынку, альбо службовых, вытворчых і жылых памяшканняў (у апошнім выпадку яны часта называюцца яшчэ і пакаёвымі раслінамі). Дзейнасць па вырошчванні дэкаратыўных раслін называецца **дэкаратыўным садоўніцтвам**.

Разнавіднасцю дэкаратыўных раслін з'яўляюцца акварыўмныя расліны. Апісаннем мадэлявання экасістэмы ў замкнёных штучных вадаёмах, у тым ліку дэкаратыўных акварыумах, займаецца акварыумістыка.

Літаратура
----------

* Дэкараты́ўныя раслі́ны // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 296—297. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Дэкаратыўныя расліны на Вікісховішчы |

* EDGEWOOD, The Lonsdale Garden — шырокая фотабібліятэка дэкаратыўных садовых раслін.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Universalis · Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX526361 · BNF: 11936446b · GND: 4067764-3 · LCCN: sh85103022 · LNB: 000054829 · Microsoft: 74103781 · NKC: ph135700, ph115576 |

 |