recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Экслібрыс (значэнні).
Экслібрыс Нясвіжскай бібліятэкі Радзівілаў
**Экслі́брыс** (ад лац.: ex libris — *з кніг*) — кніжны знак, ярлык, які наклейваецца на ўнутраны бок вокладкі або пераплёту (форзац) кнігі і паказвае яе ўладальніка. Мастацкія экслібрысы выконваюць пераважна ў тэхніках лінагравюры, афорта, цынкаграфіі, літаграфіі і ксілаграфіі. Вылучаюць некалькі тыпаў мастацкіх экслібрысаў:

* гербавыя (характэрныя галоўным чынам для XVI—XVIII стст.) узнаўляюць герб уладальніка;
* вензелевыя адлюстроўваюць арнаментальна ці каліграфічна распрацаваныя ініцыялы;
* сюжэтныя (найбольш пашыраны ў XX ст.) уключаюць архітэктурныя і пейзажныя матывы, эмблемы, якія ў вобразнай форме прадстаўляюць прафесію, густы, склад бібліятэкі ўладальніка, а таксама выявы саміх асоб пісьменнікаў, мастакоў і інш.

Суперэкслібрыс
Гербавы экслібрыс працы Яўгена Лансерэ. 1901
Экслібрысы з’явіліся з узнікненнем кнігадрукавання. Да XIX ст. былі пашыраны **суперэкслібрысы** — адбіткі на пераплёце або на карашку кнігі. Сярод майстроў экслібрыса  — О. Бёрдслі, Ф. Бушэ, А. Дзюрэр, М. Клінгер, Л. Кранах, Ф. Мазерэль, А. Матыс, У. Хогарт, Г. Гольбейн Малодшы. У Расіі экслібрысы з’явіліся ў пачатку XVIII ст. Сярод рускіх майстроў экслібрыса — А. Бенуа, Я. Лансерэ, У. Фаворскі.

Беларусь
--------

Экслібрыс Александра Шлюбскага працы Я. Мініна. 1926
Асноўны артыкул: **Беларускі экслібрыс**
На Беларусі прататыпам экслібрыса быў друкарскі знак з выявай сонца і месяца ў кнігах Ф. Скарыны. Шырока вядомы экслібрысы ў XVII—XVIII стст. у бібліятэках беларускіх магнатаў — Сапегаў, Радзівілаў і інш.

Экслібрыс пашырыўся ў 1920-я гг.: творы З. Гарбаўца, А. Грубэ, П. Гуткоўскага, Г. Змудзінскага, Я. Мініна, А. Тычыны, С. Юдовіна. Уклад у мастацтва сучаснага экслібрыса зрабілі У. і М. Басалыгі, А. Кашкурэвіч, Я. Красоўскі, Я. Кулік, М. Купава, Г. Паплаўскі, У. Савіч, М. Селяшчук, В. Славук, Г. Ціхановіч і інш.

Літаратура
----------

* *М. А. Гугнін.* Экслібрыс // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).
* Минаев Е. Фортинский С. Экслибрис. М. 1970;
* Тычына А. Шматаў В. Беларускі кніжны знак. Мн. 1975;
* Ивенский С. Г. Книжный знак: История, теория, практика худож. развития. М. 1980.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Экслібрыс

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Кругасвет · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX527355 · BNF: 119371729 · GND: 4015985-1 · LCCN: sh85015646 · LNB: 000319953 · NDL: 00574944 · NKC: ph120100 |

 |
Гід-экскурсавод у Еўропе
**Экскурсавод, гід** - прафесійна падрыхтаваная асоба, якая ажыццяўляе дзейнасць па азнаямленню экскурсантаў (турыстаў) з аб'ектамі паказу ў краіне (месцы) часовага знаходжання.

Гэта фізічная асоба, якая мае прафесійную падрыхтоўку, кваліфікацыю і атэстацыю, веды па прадмеце экскурсіі і аб'екце паказу, вопыт экскурсаводніцкай дзейнасці, якая валодае неабходнай і дастатковай прафесійнай інфармацыяй аб краіне (мясцовасці), па якой ажыццяўляецца экскурсія, маляўнічых мясцінах, месцах гістарычнага і культурнага значэння, прыроднай і культурнай спадчыне, традыцыях і звычаях, дэманструемых аб'ектах паказу, а таксама якая валодае мовай гэтай краіны ці, пры абслугоўванні замежных турыстаў, экскурсантаў, наведвальнікаў, мовай замежных турыстаў, альбо мовай, якой яны валодаюць.

Літаратура
----------

* Экскурсазнаўства / У.А. Ганскі, К.В. Ваўнейка. - Наваполацк: ПДУ, 2012. - 254 с.
**Аляксандр Рыгоравіч Хрыстоў** (1909-1943) — лейтэнант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Аляксандр Хрыстоў нарадзіўся 30 жніўня 1909 года ў Самары. Пасля заканчэння пяці класаў школы працаваў шаўцом. У 1941 годзе Хрыстоў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З ліпеня таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. У 1942 годзе Хрыстоў скончыў курсы малодшых лейтэнантаў.

Да верасня 1943 года гвардыі лейтэнант Аляксандр Хрыстоў камандаваў узводам 37-га гвардзейскага стралковага палка 12-й гвардзейскай стралковай дывізіі 61-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро. У ноч з 28 на 29 верасня 1943 года ўзвод Хрыстова адным з першых пераправіўся праз Дняпроепр у раёне вёскі Глушэц Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці Беларускай ССР і прыняў актыўны ўдзел у баях за захоп і ўтрыманне плацдарма на яго заходнім беразе, пратрымаўшыся да пераправы асноўных сіл. 23 кастрычніка 1943 года Хрыстоў загінуў у баі. Пахаваны ў вёсцы Сяўкі Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года гвардыі лейтэнант Аляксандр Хрыстоў пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама пасмяротна быў узнагароджаны ордэнам Леніна.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Аляксандр Рыгоравіч Хрыстоў на сайце «Героі краіны»
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 января (№ 4 (264)). — С. 1.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

Спасылкі
--------

* Аляксандр Рыгоравіч Хрыстоў на сайце «Героі краіны»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фурманаў.
**Аляксандр Рыгоравіч Фурманаў** (нар. 5 чэрвеня 1934, Сакы, Украіна) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі фізічнага выхавання, спартыўнай трэніроўкі, аздараўленчай і адаптыўнай фізічнай культуры. Доктар педагагічных навук (1992), прафесар (1989). Акадэмік Беларускай інжынернай акадэміі (2002).

Біяграфія
---------

Скончыў Крымскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя М. В. Фрунзэ (спецыяльнасць «Фізічнае выхаванне, анатомія і фізіялогія чалавека», 1958).

Запарожскім педагагічным інстытуце (1958—1971, загадчык кафедры), Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя М. Танка (1998—2002, прафесар кафедры аздараўленчай фізічнай культуры), Беларускім дзяржаўным універсітэце фізічнай культуры (з 1971, прафесар кафедры спартыўных гульняў, у 1971—1976 — загадчык кафедры, 2008—2014 — намеснік дырэктар Інстытута турызму, 1986—1995 і 2014 — загадчык кафедры аздараўленчай фізічнай культуры).

Навуковыя інтарэсы: аздараўленчая фізічная культура; спартыўная трэніроўка; турысцкая дзейнасць; здаровы лад жыцця; фізічная рэкрэацыя.

Узнагароды
----------

Званне «Заслужаны трэнер Беларускай ССР» (1988), нагрудны знак «Выдатнік фізічнай культуры і спорту» (1989), медаль «Ветэран працы» (1991), граматы Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь (1994, 2001, 2007), сярэбраныя медалі ВДНГ СССР і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Фурманов Александр Григорьевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 400—401.
* Вехи жизни и признание заслуг / Акулич Л. И. Бойко И. И. // Мир спорта. — 2019. — № 2. — С. 111—115.

Спасылкі
--------

* Фурманов Александр Григорьевич

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Google Scholar |
**Вярхоўскія княствы** — агульная назва дробных княстваў-вотчын — Адоеўскае, Навасільскае, Варатынскае, Бялёўскае, Мязецкае (Мяшчоўскае), Казельскае княстваў, ад іх ад размяшчэння ў вярхоўях ракі Акі.

Утварыліся ў XIV — пачатку XV ст. праз феадальную раздробненасць Чарнігаўскага княства, а таксама наданняў вялікіх князёў літоўскіх. З канца XIV — пачатку XV ст. Вярхоўскія княствы ўваходзілі ў склад Вялікага Княства Літоўскага, плацілі штогадовы плацеж — «палетняе». Кожнае княства дзялілася паміж братамі на часткі — «дольніцы». Уграўскім дагаворам 1408 года тэрыторыя Вярхоўскіх княстваў на захад ад ракі Угры прызнавалася ўладаннем Вялікага Княства Літоўскага.

Праз унутраныя праблемы Вялікага Княства Літоўскага ў 2-й палове XV ст. яно стала няздольным абараніць свае ўсходнія рэгіёны ад «наездаў» Масквы, у выніку частка вярхоўскіх князёў «ад’ехала» (на сваёй волі перайшла пад уладу вялікага князя маскоўскага). Дагавора 1494 года Вялікае Княства Літоўскае прызнала ўключэнне Вярхоўскіх княстваў у склад Маскоўскай дзяржавы. Амаль адразу пасля ўключэння ў Маскоўскую дзяржаву значная частка ўдзелаў была ліквідавана, толькі некаторыя захаваліся на пэўны час, а менавіта Адоеўскае княства — да 1573, і Варатынскае — да 1577 года.

Літаратура
----------

* *Любавский, М.* Областное деление и местное управление Литовско-Русского государства ко времени издания Первого Литовского Статута: Исторические очерки / Матвей Любавский. — [М. 1892].
* *Шеков, А. В.* Верховские княжества: (Краткий очерк политической истории XIII — середины XVI вв.) / А. В. Шеков. — Тула, 1993. — 93 с.: рис. табл. — (Труды Тульской археологической экспедиции, Выпуск 1).
**Валасяніца малая**, мухалоўка малая, лоцманчык (*Ficedula parva*) — птушка сямейства мухалоўкавых.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 11,5 см, размах крылаў 18,5-21 см. 
Самец у гнездавы перыяд з іржавымі горлам і грудзьмі (як у малінаўкі), шчокі шэрыя, самка з жаўтавата-карычневым налётам (не блытаць з самкай лугавога ерчыка). Самец і самка з белымі плямамі па баках хваста. Маладыя падобныя да самкі. Характэрна рухае хвастом. Голас: вясёлы і гучны спеў пачынаецца.

Пашырэнне
---------

Арэал: ад Заходняй Еўропы (Данія, усход Германіі і поўдзень Швецыі) поясам праз Еўропу і Азію (да Камчаткі і Сахаліна ўключна), а таксама Малая Азія, Каўказ і паўночны Іран.

На захадзе арэала жыве ў старых, вільготных і зацененых лісцевых або мяшаных лясах (часцей букавыя і піхтава-букавыя). На раўнінах цэнтральнае Еўропы насяляе дубовыя, дубова-грабавыя лясы і алешнікі. У прыбалтыйскіх краінах, Расіі і Беларусі — розныя тыпы мяшаных хваёвых бароў, на поўначы засяляе ельнікі. Аддае перавагу высокім дрэвам з добра развітым падростам, мясцінам паблізу ад вады, палянам і высечкам. У Малдавіі засяляе таксама старыя сады і вінаграднікі. У Цэнтральнай Еўропе (Германія, Польшча, Славакія) сустракаецца ад раўнін да 1700 м над у.м. на Балканах — да 1300 м, у Арменіі — да 2350 м.

Пералёты від. Акрамя арэала сустракаецца на востраве Мядзведжым, у Ісландыі, Вялікабрытаніі, Ірландыі, Францыі, Бельгіі, Люксембургу, Швейцарыі, Іспаніі, Балеарах. Зімуе на поўдні Азіі (Пакістан, Індыя, Індакітай, усход і поўдзень Кітай, Малайзія), верагодна, таксама ў Афрыцы.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Гняздо ў вялікім (часам напаўадкрытым) дупле (можы быць і ў штучным) або ў шчыліне ці расколіне дрэва (муроў), у развілцы некалькіх галін каля ствала, звычайна на вышыні 1,5-4 м над зямлёй. Знешняя частка з сухіх і завялых лістоў і сцёблаў; унутраная – з расліннага пуху, валокнаў раслін, павуціння, кавалкаў зялёнага моху. Скупая высцілка з лістоў травы, кавалкаў моху, валосся і сухога лісця дрэў і кустоў (матэрыял шчыльна сплецены).

Яйкі (звычайна 5-6) са слаба завостраным вузейшым канцом, белаватыя, жоўта-белыя, жоўта-ружовыя або блакітна-зялёныя з густымі і вельмі дробнымі ржавымі ці чырвона-карычневымі плямкамі, часам сканцэнтраванымі на шырэйшым канцы.

Падвіды
-------

* *F. p. parva* — Еўропа;
* *F. p. albicolla* — ад Урала на ўсход да Камчаткі, р. Амур і Сахаліна.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X
**Царква ў гонар абраза Божай Маці «Уладзімерскі»** — мураваны праваслаўны храм у горадзе Мінску. Знаходзіцца на вул. Волжскім праездзе, 8.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1990-я гг. паводле праекта А. Яроменкі. Першая служба адбылася ў 1991 годзе.

Шануюцца абразы Уладзімірскія і Чантахоўскія Маці Божая, «Святы Дабраверны князь Аляксандр Неўскі», святыя мошчы шматлікіх святынь у ківоце. Пры царкве нядзельная школа, бібліятэка-чытальня.

Архітэктура
-----------

Храм вырашаны асіметрычнай аб’ёмна-прасторавай кампазіцыяй, у якой дамніруе 2-ярусная (цыліндр на чацверыку) званіца пад сферычным купалам. Франтальны плоскасны фасад завершаны акруглымі атыкамі, прарэзаны арачнымі ўваходнымі і двайным аконным праёмамі.

Зноскі
------

1. ↑  Царква ў гонар абраза Божай Маці «Уладзімерскі» (Мінск) **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 31 кастрычніка 2019. Праверана 31 кастрычніка 2019.
2. ↑  Храм Владимирской иконы Божией матери в Минске
3. ↑  Царква ў гонар абраза Божай Маці «Уладзімерскі» Архівавана 7 жніўня 2020.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Царква ў гонар абраза Божай Маці «Уладзімерскі» (Мінск) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Царква ў гонар абраза Божай Маці «Адшуканне загінулых»** — мураваны праваслаўны храм у горадзе Мінску. Знаходзіцца на вул. Карастаянавай, у парку «Дружбы народаў».

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1995—1998 гадах з цэглы паводле праекта архітэктара М. М. Дзятко. Ініцыятарам стварэння мемарыяльнага храма выступілі Мінская праваслаўная епархія і рэспубліканская асацыяцыя работнікаў праваахоўных органаў «Шчыт Чарнобыля». З благаславення ўладыкі Філарэта храму-помніку нададзены статус дзеючай капліцы. Прыпісана да хрысцільнай царквы ў імя прападобнай Еўфрасінні, ігуменні Полацкай.

Архітэктура
-----------

Архітэктура манумента заснована на стылізацыі форм старажытнарускага царкоўнага дойлідства, яго маскоўскай галіны XV — XVII ст. Вырашана цэнтрычным 8-гранным вежападобным аб’ёмам, у завяршэнні якога пірамідальны каскад какошнікаў і цыбулепадобны купал на круглым барабане. Грані аб’ёму завершаны кілепадобнымі закамарамі, прарэзаны вузкімі арачнымі аконнымі праёмамі. Па 4 баках далучаны накрытыя бочкавымі дахамі і завершаныя кілепадобнымі закамарамі нізкія прамавугольныя аб’ёмы прытвора, бакавых прыдзелаў, апсіды. Тры ўваходы вырашаны арачнымі праёмамі ў перспектыўных кілепадобных парталах. У асобным памяшканні створаны мемарыяльны музей чарнобыльскай трагедыі.

Зноскі
------

1. ↑  Царква ў гонар абраза Божай Маці «Сысканне загінуўшых» Архівавана 25 верасня 2020.

Спасылкі
--------

* Царква ў гонар абраза Божай Маці «Адшуканне загінулых» (Мінск) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Вярхоўны суд** — вышэйшая судовая ўстанова дзяржавы, у кампетэнцыю якой уваходзіць, як правіла, вырашэнне спрэчак паміж самастойнымі састаўнымі часткамі дзяржавы (штатамі, землямі, кантонамі і г. д.); разгляд спраў аб злачынствах вышэйшых службовых асоб і аб найбольш важных дзяржаўных злачынствах.

Гл. таксама
-----------

* Вярхоўны Суд Рэспублікі Беларусь
* Вярхоўны Суд БССР
* Вярхоўны Суд ЗША
* Вярхоўны Суд Японіі
* Вярхоўны Суд СССР
* Вярхоўны Суд Расійскай Федэрацыі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12039809j · GND: 4172291-7 · LCCN: sh85033593 · Microsoft: 2778272461 · NDL: 00616852 · NKC: ph410044 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Царква ў гонар Раства Хрыстова.
**Царква ў гонар Раства Хрыстова** — мураваны праваслаўны храм у г. Кобрын. Знаходзіцца на вул. Дружбы, 53. Храм з’яўляецца самым вялікім храмам горада Кобрын, і самым высокім будынкам горада.

Гісторыя
--------

У 2004 годзе па праекце архітэктара Уладзіміра Чайкоўскага было распачата будаўніцтва храма ў гонар Раства Хрыстова ў памяць 60‑годдзя вызвалення Беларусі ад фашысцкіх захопнікаў.

5 ліпеня 2019 года быў завершаны комплекс прац па мантажы і ўсталёўцы афармлення іканастаса.

Пры храме дзеюць нядзельная школа і бібліятэка.

Архітэктура
-----------

Вышыня храма да крыжа галоўнага купала складае 42 метры.

Зноскі
------

1. ↑  Царква ў гонар Раства Хрыстова Архівавана 26 верасня 2020.
2. ↑  Кобрын
3. ↑  Чайковский Владимир Николаевич
4. ↑  Праваслаўная царква адхрысьцілася ад храму ў гонар Суворава
5. ↑  Свято-Христорождественская церковь г. Кобрина
**Алена Пятроўна Бераснева** (4 чэрвеня 1962, Бабруйск, Магілёўская вобласць) — беларускі журналіст і палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 4 чэрвеня 1962 года ў г. Бабруйску Магілёўскай вобласці.

Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна, журналіст.

Працавала карэспандэнтам ляхавіцкай раённай газеты «Будаўнік камунізму»; карэспандэнтам, адказным сакратаром рэдакцыі баранавіцкай аб'яднанай газеты «Сцяг камунізму»; адказным сакратаром рэдакцыі баранавіцкай аб'яднанай газеты «Наш край»; рэдактарам аддзела інфармацыйных праграм студыі тэлебачання, рэдактарам творчай групы, выконваючым абавязкі кіраўніка групы «Вячэрні Гродна» Гродзенскага тэлерадыёаб'яднання; аглядальнікам закрытага акцыянернага таварыства рэдакцыі газеты «Вячэрні Гродна»; уласным карэспандэнтам газеты «Рэспубліка» па Гродзенскай вобласці; галоўным рэдактарам абласнога ўнітарнага інфармацыйна-рэкламнага прадпрыемства «Рэдакцыя газеты «Гродзенская праўда».

З'яўлялася дэпутатам Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў дваццаць пятага і дваццаць шостага скліканняў.

Старшыня Гродзенскай абласной журналісцкай арганізацыі ГА «Беларускі саюз журналістаў».

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, нагрудным знакам «Выдатнік друку Беларусі», медалём ордэна прападобнай Ефрасінні Полацкай.

Асабістае жыццё
---------------

Замужам, мае дачку.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь (бел.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рачкоў.
**Андрэй Канстанцінавіч Рачкоў** (руск.: Андрей Константинович Рачков; нар. 6 чэрвеня 1951 года, горад Разань) — расійскі вучоны, доктар медыцынскіх навук (1990), прафесар (1991). Заслужаны дзеяч навукі Расіі (2002).

Скончыў з адзнакай лячэбны факультэт Разанскага медыцынскага інстытута (1974).
У 1989 г. абараніў доктарскую дысертацыю.

З’яўляўся прафесарам кафедры медыка-біялагічных дысцыплін медыцынскага факультэта Тульскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Таксама працаваў у Расійскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце.
Аўтар работ па апітэрапіі.

Акадэмік Расійскай акадэміі прыродазнаўчых навук.

Спасылкі
--------

* ekf.folium.ru
**ХДС/ХСС** (ням.: CDU/CSU), таксама «Саюз» (ням.: Union) — блок правацэнтрысцкіх палітычных партый у Германіі (і раней — ФРГ), які ўключае ў сябе «Хрысціянска-дэмакратычны саюз Германіі» (ХДС) і «Хрысціянска-сацыяльны саюз у Баварыі» (ХСС). Пры гэтым ХСС актыўная толькі ў Баварыі, а ХДС — ва ўсіх астатніх землях за выключэннем Баварыі. Нягледзячы на праграмныя адрозненні, абедзве партыі маюць адзіную маладзёжную арганізацыю — «Маладзёжны Саюз».

Згадванне ХДС/ХСС тычыцца звычайна аб'яднанай фракцыі гэтых партый у парламенце Германіі — Бундэстагу. На выбарах ХДС не выстаўляе сваіх кандыдатаў у аднамандатных акругах Баварыі, якая з'яўляецца полем дзейнасці ХСС і, наадварот, ХСС не выстаўляе сваіх кандыдатаў па-за Баварыяй.

Старшыні фракцыі
----------------

* Генрых фон Брэнтана (1949—1955)
* Генрых Кронэ (1955—1961)
* Генрых фон Брэнтана (1961—1964)
* Райнер Барцэль (1964—1973)
* Карл Карстэнс (1973—1976)
* Гельмут Коль (1976—1982)
* Альфрэд Дрэгер (1982—1991)
* Вольфганг Шойбле (1991—2000)
* Фрыдрых Мерц[de] (2000—2002)
* Ангела Меркель (2002—2005)
* Фолькер Каўдэр[de] (з 2005 года)

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт фракцыі ХДС/ХСС
**Андрэй Гуляшкі** (7 мая 1914, Ракавіца, Балгарыя — 3 ліпеня 1995, Страсбур, Францыя) — балгарскі пісьменнік.

Біяграфія
---------

У 1930-40-х гадах супрацоўнічаў у левай прэсай. Пасля прыходу да ўлады ў Балгарыі камуністаў 9 верасня 1944 года быў рэдактарам шэрагу выданняў, галоўным рэдактарам часопіса «Пламык» (1956—1966), дырэктарам Народнага тэатра, галоўным рэдактарам часопіса «Сучаснік» (1972—1973), сакратаром Саюза балгарскіх пісьменнікаў (1956—1962), намеснікам старшыні СБП. У апошнія гады жыцця жыў у Сопаце.

Двойчы лаўрэат Дзімитровской прэміі (1951, 1959), Герой Сацыялістычнай Працы (1974). Лаўрэат прэміі Івана Вазава (1972). У 1971—1981 гадах — дэпутат Народнага сходу Балгарыі.

У сваёй творчасці ўздымаў філасофскія праблемы.

Самы знакаміты яго персанаж — контрразведчык Авакум Захаў, упершыню які з’явіўся ў рамане «Выпадак у Мамчылаве». Кнігі пра яго былі двойчы экранізаваны — у 1964 годзе выйшаў фільм «Прыгода апоўначы», а ў 1980 годзе — тэлесерыял «Прыгоды Авакума Захава».

Гуляшкі быў першым, хто зрабіў спробу напісаць новую кнігу пра Джэймса Бонда пасля смерці Яна Флемінга. Восенню 1965 года ў прэсе сталі з’яўляцца паведамленні пра тое, што Гуляшкі збіраецца выкарыстоўваць вобраз Бонда ў сваім чарговым рамане аб Авакума Захаве. Аднак калі раман быў скончаны, юрыдычныя прадстаўнікі Яна Флемінга забаранілі публікаваць раман з выкарыстаннем вобраза Джэймса Бонда. Тады Гуляшкі прыбраў ў персанажа адзін нуль, і ў выніку ў 1966 годзе выйшаў раман «Абакум Захаў супраць 07», дзе вобраз Бонда не быў скарыстаны.

Зноскі
------

1. 1 2  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12470868d · GND: 1057578924 · ISNI: 0000 0000 7140 5188 · LCCN: n50018804 · NDL: 00441975 · NKC: kup19980000034346 · NLA: 35745647 · NTA: 070529744 · NUKAT: n96032950 · LIBRIS: 57848 · SUDOC: 140699139 · VIAF: 14871383 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Каляснёва.
**Алена Пятроўна Каляснёва** (нар. 7 жніўня 1967, г. Горкі, Магілёўская вобласць) — беларускі эканаміст, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга політэхнічны інстытут, інжынер-эканаміст; аспірантуру па спецыяльнасці «Эканоміка і кіраванне народнай гаспадаркай»; кандыдат эканамічных навук, дацэнт.

Працавала эканамістам Віцебскага вытворчага аб'яднання «Маналіт»; асістэнтам, старшым выкладчыкам, дацэнтам кафедры маркетынгу і права, дэканам факультэта бізнесу і права, прарэктарам па вучэбнай рабоце (завочным навучанні) установы адукацыі «Беларуская дзяржаўная ордэнаў Кастрычніцкай Рэвалюцыі і Працоўнага Чырвонага Сцяга сельскагаспадарчая акадэмія».

З 2016 года дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана ганаровымі граматамі Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь, граматай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь.

Асабістае жыццё
---------------

* муж Віктар Іванавіч Каляснёў (1960—2014) — кандыдат эканамічных навук
* сястра Ірына Пятроўна Казлоўская (нар. 1959) — доктар сельскагаспадарчых навук

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь  (бел.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фесалоніцкі.
**Андрэй Дзмітрыевіч Фесалоніцкі** (1842 - ) - расійскі, беларускі і ўкраінскі інжынер-архітэктар.

Біяграфія
---------

### Дзяцінства і адукацыя

Нарадзіўся ў 1842 годзе. Вучыўся ў прыватным пансіёне. У 1855 годзе паступіў у Пецярбургскае будаўнічае вучылішча, якое скончыў у 1863 годзе з правам на чын X класа.

### Прафесійная дзейнасць

Адразу пасля заканчэння вучобы прызначаны архітэктарскім памочнікам у архангельскую будаўнічую і дарожную камісію. З пераўтварэннем камісіі А. Фесалоніцкі ў 1865 годзе прылічыўся да Міністэрства ўнутраных спраў, з адкамандзіраваннем для заняткаў у Тэхнічна-будаўнічы камітэт  (руск.) (бел. а ў 1866 годзе перайшоў у мінскае губернскае праўленне звышштатным тэхнікам.

З 1869 года А. Фесалоніцкі паслядоўна займаў пасады: малодшага інжынера ковенскага губернскага праўлення (па 1872), губернскага інжынера ў Разані (па 1876) і губернскага архітэктара  (руск.) (бел. ў Чарнігаве (па 1890). У 1868 годзе А. Фесалоніцкі ўзведзены ў званне інжынер-архітэктара.

Творчасць
---------

Тэхнічная дзейнасць А. Фесалоніцкага выявілася ў пабудове драўляных і мураваных храмаў у Ковенскай і Чарнігаўскай губернях, мастоў, дарожных збудаванняў і прыватных будынкаў. З 1890 года выйшаў у адстаўку і займаўся прыватнай практыкай.

### Асобныя творы

Свята-Пакроўская царквы ў с. Пласкэ Броварскага раёна
* Каля 1876 года склаў праект капітальнай перабудовы сядзібы Кожына ў Разані пад Дом губернатара
* У 1888 годзе праект Свята-Пакроўскай царквы ў с. Пласкэ Браварскага раёна
* Верагодна, па тыпавым праекце, падобным праекту Свята-Пакроўскай царквы ў с. Пласкэ пабудаваны таксама храмы ў с. Кырыіўка і Кабыжча

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Барановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892. С. 355  (руск.)
2. ↑  ДОМ ГУБЕРНАТОРА И ГУБЕРНСКАЯ КАНЦЕЛЯРИЯ. Комплекс, посл. треть 19 в.  (руск.)
3. ↑  Церковь Покрова Богородицы  (руск.)
4. ↑  Церковь в честь Покрова Пресвятой Богородицы в селе Плоское (1889)  (руск.)
5. ↑  Преображенская церковь в Киреевке Архівавана 16 снежня 2018.  (руск.)
**Ману́л** (ад манг.: manuul) (*Otocolobus manul*, *Felis manul*) — адзіны від падроду *Otocolobus* сямейства каціных, часам вылучаюць у асобны род.

Назва
-----

Сваю другую назву — **кот Паласа** — ён атрымаў у гонар нямецкага натураліста Петэра Паласа, які адкрыў манула на ўзбярэжжы Каспійскага мора ў XVIII стагоддзі. Лацінская назва *Otocolobus* паходзіць ад грэчаскага *us*, *otos* — вуха, *kolobos* — выродлівы, г.зн. «выродлівае вуха».

Апісанне
--------

Вонкава падобны на свойскага ката. Даўжыня цела да 60-65 см, хваста да 30-31 см, маса да 3,5-5 кг. Тулава масіўнае, лапы кароткія і тоўстыя, галава шырокая, сплошчаная, вушы маленькія, круглявыя, шырока расстаўленыя. На тулаве і на хвасце пышная поўсць; хвост адносна кароткі і выглядае «абсечаным». На шчоках пучкі падоўжаных валасоў — бакі. Поўсць на спіне мае 9000 валаскоў на 1 см² даўжынёй 7 см. Афарбоўка буравата- або вохрыста-шэрая з вузкімі папярочнымі палосамі на задняй частцы цела.

Пашырэнне
---------

Сустракаецца ў арыдных абласцях Цэнтральнай і Сярэдняй Азіі, на Іранскім нагор’і. У горы паднімаецца да 4800 м. Паўсюль рэдкі, месцамі на мяжы знікнення. У Расіі сустракаецца ў Алтайскім краі, Бураціі і ў Чыцінскай вобласці. Унесены ў Чырвоную кнігу Расіі, у Чырвонай кнізе МСАП яго стан ацэнены як блізкі да ўразлівага.

Разводзіцца ў заапарках. На пачатак 1980 года ў заапарках свету ўтрымліваліся 54 манулы. У няволі добра размнажаецца.

* Манул у Маскоўскім заапаркуМанул у Маскоўскім заапарку
* Кацяня манула ў заапарку ў ШвецыіКацяня манула ў заапарку ў Швецыі

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Трымаецца паасобку. Аснову харчавання складаюць пішчухі і дробныя грызуны. Радзей ловіць зайцоў-талаеў, байбакоў і птушак. Паядае розных насякомых.

Гон праходзіць у лютым, цяжарнасць каля 60 дзён, у прыплодзе 2-6 кацянят, якія нараджаюцца сляпымі, бачаць на 10-12-ы дзень, самастойна паляваць пачынаюць на 3-4-м месяцы жыцця. Палавой спеласці дасягаюць на першым годзе жыцця. Працягласць жыцця да 12 гадоў.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 2 : М-Я. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0153-2, С.28

Літаратура
----------

* Манул // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сіняўскі.
**Андрэй Данатавіч Сіняўскі** (руск.: Андрей Донатович Синявский; 8 кастрычніка 1925, Масква — 25 лютага 1997) — рускі літаратуразнавец, пісьменнік, літаратурны крытык; палітвязень.

Біяграфія
---------

Увосень 1965 А. Сіняўскі быў арыштаваны разам з Ю. Даніэлем па абвінавачванні ў антысавецкай прапагандзе і агітацыі. У лютым 1966 асуджаны Вярхоўным судом на сем гадоў калоніі. Суд над пісьменнікамі, вядомы як «Працэс Сіняўскага — Даніэля», суправаджаўся тэндэнцыйным асвятленнем у друку і быў задуманы як прапагандысцкае шоў з выкрыццямі і пакаяннямі, аднак ні А. Сіняўскі, ні Ю. Даніэль не прызналі сябе вінаватымі. Неўзабаве пасля вызвалення ў 1973 годзе паехаў па запрашэнні Сарбоны на працу ў Францыю, дзе і жыў да канца жыцця, працуючы прафесарам рускай літаратуры.

Творчасць
---------

А. Сіняўскі быў адным з вядучых літаратурных крытыкаў часопіса «Новый мир», галоўным рэдактарам якога ў той час быў А. Твардоўскі. Аўтар літаратуразнаўчых прац пра творчасць М. Горкага, Б. Пастарнака, І. Бабеля, Г. Ахматавай. З 1955 пачаў пісаць празаічныя творы. У тагачасным СССР у сувязі з цэнзурай яго творы не маглі быць надрукаваныя, і Андрэй Сіняўскі выдаваў іх на Захадзе пад псеўданімам Абрам Тэрц (руск.: Абрам Терц). Былі надрукаваныя раман «Суд ідзе» («Суд идёт») і аповесць «Любімаў» («Любимов»), якія ўвайшлі ў зборнік прозы «Фантастычны свет Абрама Тэрца» («Фантастический мир Абрама Терца»), а таксама артыкул «Што такое сацыялістычны рэалізм?», у якім высмейваліся савецкая літаратура.

Зноскі
------

1. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 30 жніўня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. 1 2  Andrey Donatovich Sinyavsky // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
3. 1 2  Абрам Терц // Internet Speculative Fiction Database — 1995. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2629164'></a>

Спасылкі
--------

* prajdzisvet.org(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск · Internet Speculative Fiction Database · Лабараторыя Фантастыкі |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV11378451 · BIBSYS: 90093403 · BNE: XX1721480 · BNF: 119249194 · CiNii: DA05057162 · GND: 118614665 · GTAA: 153773 · ISNI: 0000 0001 0922 7365 · LCCN: n80073839 · LNB: 000013803 · NDL: 00621481 · NKC: jn19990216163 · NLA: 36538974 · NLP: A11816296 · NTA: 068809689 · NUKAT: n94105018 · PTBNP: 760178 · LIBRIS: 92180, 251455 · SUDOC: 027140210 · VIAF: 88373684 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рыльскі манастыр, значэнні.

**Ры́льскі манастыр** (балг.: Рилски манастир) — гісторыка-архітэктурны комплекс у Балгарыі, у гарах Рыла. Заснаваны ў 927—941 гг. манахам-пустэльнікам Іванам Рыльскім.

У 14 ст. ў перыяд росквіту манастыра ўзведзены архітэктурны комплекс (плошча 8,8 тыс. м²), які стаў вялікім дасягненнем манументальнай архітэктуры эпохі т.зв. балгарскага адраджэння. У Сярэднявеччы манастыр — цэнтр балгарскай адукацыі і культуры. У часы турэцкага нашэсця неаднаразова гарэў і рабаваўся. Моцна пацярпеў ад пажару 1833 года, адноўлены ў 1934—1960 гг.

Звонку мае строгі крапасны характар. Жылыя карпусы утвараюць замкнёны 5-вугольны ў плане маляўнічы ўнутраны двор з ажурнымі аркадамі, каланадамі, адкрытымі галерэямі. Сярод архітэктурных помнікаў: каменная вежа Хрэля (1335, рэшткі старажытных роспісаў), царква святога Лукі (1799), саборны 5-купальны храм Раства Маці Божай (1834—1860 гг. майстар Павел) з 2-колернай муроўкай, лёгкай адкрытай заходняй галерэяй, хвалістымі абрысамі карнізаў (у інтэр'еры захаваліся роспісы, разны дэкор; іканастас, 1839—1844 гг.). У музеі манастыра — багаты збор сярэдневяковага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.

Рыльскі манастыр уключаны ЮНЕСКА у спіс Сусветнай спадчыны.

Гл. таксама
-----------

* Рыльскія глагалічныя лісткі
* Рыльскі манастыр (прыродны парк)

Літаратура
----------

* Рыльскі манастыр // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. С. 499—500.

Спасылкі
--------



|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Рыльскі манастыр на Вікісховішчы |

* Афіцыйны сайт Рыльскага манастыра Архівавана 18 чэрвеня 2015.  (балг.)
* Рыльскі манастыр Архівавана 16 жніўня 2015. на сайце Bulgarian Monastery Архівавана 16 жніўня 2015.  (англ.)

| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Балгарыі |
| --- |
|  | 
* Баянская царква
* Мадарскі коннік
* Пячорныя цэрквы ў Іванаве
* Фракійская грабніца ў Казанлыку
* Старажытны горад Нясебыр
* Нацыянальны парк Пірын
* Рыльскі манастыр
* Прыродны запаведнік Срэбырна
* Фракійская грабніца ў Свештарах

 |  |
**Фізіка-інжынерны факультэт МДПУ імя І. П. Шамякіна** — структурнае падраздзяленне МДПУ імя І. П. Шамякіна.

Гісторыя
--------

Факультэт арганізаваны 3 лістапада 2015 года ў выніку аб’яднання фізіка-матэматычнага і інжынерна-педагагічнага факультэтаў (загад рэктара ад 30.10.2015 № 748-к).

### Фізіка-матэматычнага факультэта

23 лютага 1944 года Савет народных камісараў БССР прыняла пастанову № 57 аб аднаўленне дзейнасці Рагачоўскага настаўніцкага інстытута ў горадзе Мазыры, які стаў называцца Мазырскім настаўніцкім інстытутам. 15 сакавіка 1944 года ў складзе інстытута пачащ функцыяваць фізіка-матэматычны факультэт. У 1946 годзе на фізіка-матэматычным факультэце адбыўся першы выпуск 32 настаўнікаў фізікі і матэматыкі сямігадовай школы. У 1964 годзе ў звязку з адкрыццём аналагічнага факультэта ў Гомельскім дзяржаўным педагагічным інстытуце факультэт прыпыніў падрыхтоўку кадраў, а з 1977 года была адноўлена праца фізіка-матэматычнага факультэта.

Дэканы:

* Іван Васільевіч Пісарчык (1944—1947)
* Міхал Фёдаравіч Караткевіч (1954—1958)
* Арсень Лаўрынавіч Касец (1958—1961)
* Віктар Іванавіч Башмакоў (1977—1982)
* Рыгор Прохаравіч Судзібар (1982—2000)
* Ірына Мікалаеўна Кралевіч (2000—2007)

### Інжынерна-педагагічны факультэт

1 верасня 1982 года быў арганізаваны факультэт агульнатэхнічных дысцыплін і працы, якая ў 1989 годзе ператвораны ў інжынерна-педагагічны факультэт.

Дэканы:

* Аляксандр Аляксандравіч Худзякоў (1982—1984)
* Мікалай Канстанцінавіч Шчур (1984—1990)
* Валянцін Казіміравіч Пакштас (1990—1999)
* Пётр Іванавіч Савянок (1999—2001)
* Валерый Паўловіч Рэдзькін (2001—2003)
* Людміла Мікалаеўна Бакланенка (2003—2008)
* Валянцін Аляксеевіч Васюта (2008—2015)

Спецыяльнасці
-------------

* Матэматыка і інфарматыка;
* Фізіка і інфарматыка;
* Кампутарная фізіка;
* Прафесійнае навучанне (машынабудаванне);
* Прафесійнае навучанне (будаўніцтва).

Кафедры
-------

Фізікі і матэматыкі
Тэарэтычнай фізікі і прыкладной інфарматыкі
Інжынерна-педагагічнай адукацыі

Дэканы
------

* Інэса Мікалаеўна Кавальчук

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Фізіка-інжынернага факультэта МДПУ імя І. П. Шамякіна.

Зноскі
------


| ⛭Мазырскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя І. П. Шамякіна |
| --- |
| Факультэты | 
* Дашкольнай і пачатковай адукацыі
* Тэхнолага-біялагічны
* Павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў
* Фізічнай культуры
* Фізіка-інжынерны
* Філалагічны

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Зінчук.
**Мікола Антонавіч Зінчук** (7 сакавіка 1925, в. Кашэліўка, Пулынскі раён, Жытомірская вобласць — 2 лютага 2012, в. Даўгапілля, Путыльскі раён, Чарнавіцкая вобласць) — украінскі фалькларыст, збіральнік украінскіх народных казак, пісьменнік-казачнік, гісторык; педагог.

Запісаў, сабраў, уклаў і літаратурна апрацаваў зборнік украінскіх народных казак ў 40 тамах, што з’яўляецца ўнікальным праектам у сучаснай Украіне: першае і галоўнае — фіксуе апавядальніцкую традыцыю па шматлікіх рэгіёнах краіны ў канцы ХХ стагоддзя; таксама з’яўляецца складаным выдавецкім праектам.

Зноскі
------

1. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 15 студзеня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 108083124X · NKC: jo20201096689 · VIAF: 45145243766774440301 |
**Фізі́чны ма́ятнік** — цвёрдае цела, якое вагаецца пад уздзеяннем сілы цяжару вакол гарызантальнай восі, якая не праходзіць праз яго цэнтр цяжару. Цыклічная частата {\displaystyle \omega } і перыяд *Т* малых ваганняў фізічнага маятніка вызначаюцца суадносінамі:

{\displaystyle \omega ={\sqrt {\frac {mgd}{I}}}}
і

{\displaystyle T=2\pi {\sqrt {\frac {I}{mgd}}},}
дзе {\displaystyle L={\frac {I}{md}}} — прыведзеная даўжыня, I — момант інерцыі адносна восі вярчэння і *m* — маса маятніка, *d* — адлегласць паміж воссю вярчэння і цэнтрам цяжару, *g* — паскарэнне свабоднага падзення.

Гл. таксама
-----------

* Матэматычны маятнік

Літаратура
----------

* Фізічны маятнік // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 379. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская |
**Будынкі Баранавіцкага завода аўтаматычных ліній** пабудаваны ў 1971—1975 гадах па праекце інстытута «Дзіпрастанок» (Масква) па вуліцы Кароліка, 8. У інжынерна-лабараторным корпусе размяшчаўся таксама Інжынерны факультэт БарДУ.

Архітэктура
-----------

Тэрыторыя комплексу падзелена па перадзавадскую і вытворчую зоны. Дамінанта архітэктурна-прасторавай кампазіцыі комплексу — 12-павярховы, квадратны ў плане інжынерна-лабараторны корпус, злучаны з 2-павярховым аб’ёмам, дзе размешчаны лабараторыі, інфармацыйна-вылічальны цэнтр, канферэнц-зала на 400 месцаў, сталовая. Інжынерна-лабараторны корпус і злучаны з ім пераходам прадаўгаваты аб’ём галоўнага корпуса ствараюць кантраст у аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі комплексу. Вытворчыя карпусы размешчаны ўнутры тэрыторыі, пабудаваны з выкарыстаннем прагрэсіўных аб’ёмна-планіровачных і інжынерных метадаў. Будынкі перадзавадской зоны фарміруюць архітэктурнае аблічча галоўнай магістралі Мінск — Брэст у паўночна-ўсходняй частцы горада.

Зноскі
------

1. 1 2  *Б. I. Тумашчык.* Баранавіцкага завода аўтаматычных ліній будынкі // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1984. — Т. 1. А капэла — Габелен. — 727 с. — 10 000 экз.

Літаратура
----------

* *Б. I. Тумашчык.* Баранавіцкага завода аўтаматычных ліній будынкі // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1984. — Т. 1. А капэла — Габелен. — 727 с. — 10 000 экз.
**Допыт** — працэсуальнае дзеянне, якое складаецца ў атрыманні і фіксацыі ва ўстаноўленым парадку паказанняў сведкі, пацярпелага, які падазраецца адносна абставін, якія маюць адносіны да падзеі.

Парадак допыту
--------------

У пачатку допыту следчы высвятляе асобу дапытваемага. Пры допыце пацярпелага або сведкi следчы абавязаны папярэдзіць дапытваемых аб адказнасці за дачу загадзя ілжывых паказанняў і адмову ад дачы паказанняў. 

У ходзе допыту следчы задае дапытваемым пытанні, выслухоўвае іх адказы і каментарыі, прад'яўляе наяўныя доказы, знаёміць са сведчаннямі іншых асоб. У дачыненні да абвінавачанага ці падазронага следчы таксама можа прыводзіць довады на карысць дачы праўдзівых паказанняў, бессэнсоўнасці запіральніцтва або хлусні, карысці супрацоўніцтва са следствам. 

Па ходзе допыту вядзецца пратакол, у якім павінны быць з самага пачатку пазначаны нумар справы, прозвішча, імя, імя па бацьку следчага, прозвішча, імя, імя па бацьку дапытваемага, дата, а ў выпадку допыту сведкі або пацярпелага — павінна прысутнічаць адзнака аб папярэджанні аб адказнасці за дачу ілжывых паказанняў з асабістым подпісам дапытваемага аб азнаямленні. 

Усе пытанні следства ўносяцца ў пратакол, як і адказы дапытваемых. Па завяршэнні допыту дапытваемых просяць распісацца ў пратаколе, на кожным яго лісце, у пацвярджэнне таго, што яго паказанні запісаны дакладна. У выпадку памылак, недакладнасцяў, скажэнняў ў перадачы пытанняў або адказаў, дапытваемы можа пісьмова ўказаць на наяўныя памылкі, а таксама прадставіць асабіста напісаны дадатак да пратакола допыту з выкладаннем сваіх заўваг, якія следчы абавязаны далучыць да асноўнага пратаколу.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4063099-7 · Microsoft: 2776240099 |
**Нішанскі раён** (узб.: Nishon tumani) — туман, размешчаны на паўднёва-захадзе Кашкадар'інскага вілаета  (руск.) (бел. Узбекістана. Раён размешчаны на мяжы з Туркменістанам. Клімат сухі, і пыльны.

Паштовая марка з выявай першага энергаблока Талімарджанскай ЦЭС
У пасёлку Нурыстан  (руск.) (бел. Нішанскага раёна ў 2-й палове 1980-х гадоў было пачата будаўніцтва ГРЭС, аднак з распадам СССР работы былі замарожаныя, і пуск 1-га энергаблока (ужо пад назвай Талімарджанская ЦЭС  (руск.) (бел.) адбыўся толькі ў 2004 годзе. Плануецца будаўніцтва новых энергаблокаў.

Зноскі
------

1. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>
**Ганс (Ханс) Мюліх (Міліх)** (ням.: Hans Mielich, таксама *Muelich*; 1516, Мюнхен — 10 сакавіка 1573, Мюнхен) — нямецкі мастак эпохі позняга Адраджэння.

Жыццё і творчасць
-----------------

Сын мюнхенскага мастака Вольфганга Мюліха, і першыя свае ўрокі малявання атрымаў у майстэрні бацькі. У 1528 годзе пазнаёміўся з мастакамі Людвігам Рэфінгерам і Бартэлем Бехамам. У 1536 годзе прыехаў у Рэгенсбург, дзе апынуўся пад уплывам творчасці Альбрэхта Альтдорфера і мастакоў дунайскай школы. У 1540 годзе вярнуўся ў Мюнхен, і ў 1541 годзе, па ўказанні баварскага герцага Вільгельма IV, адправіўся ў Рым. Пасля вяртання больш не пакідаў родны горад. У ліпені 1543 года стаў членам мюнхенскай гільдыі мастакоў.

Будучы блізкім знаёмым, а затым і сябрам герцага Альбрэхта V, які, пачынаючы з 1545 года, неаднаразова звяртаўся да майстра з замовамі, Г. Мюліх з часам стаў паспяховым прыдворным мастаком. У 1555 годзе ўзначаліў гільдыю мастакоў Мюнхена.

Ганс Мюліх з’яўляецца адным з найзначнейшых мюнхенскіх мастакоў эпохі Рэнесансу. Ён напісаў мноства рэлігійных карцін (як правіла, на дошках), партрэты, карціны на гістарычную тэматыку, афармляў алтары ў цэрквах, займаўся ілюстрацыяй кніг. Пасля наведвання Рыма ствараў свае працы ў стылі, блізкім да італьянскага маньерызму. Найбольш вядомай яго працай з’яўляецца алтар сабора Маці Божай у Інгальштаце.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 23 жніўня 2017.
2. ↑  Czech National Authority Database Праверана 15 лютага 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
3. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Allgemeine Deutsche Biographie · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10532219 · BNF: 145722482 · GND: 118783815 · ISNI: 0000 0001 1666 6980 · LCCN: n85269406 · NKC: xx0256801 · NTA: 070792712 · NUKAT: n2002040655 · SUDOC: 067401406 · VIAF: 69725539 · ULAN: 500025262 |

 |
**Воземлянскі бой** адбыўся паміж партызанскім атрадам «Чырвоны Кастрычнік» (камандзір Ц. П. Бумажкоў) сумесна з падраздзяленнем Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі (камандзір падпалкоўнік Лявонцій Васільевіч Курмышоў) і нямецкімі войскамі ў в. Воземля Акцябрскага раёна 18 ліпеня 1941 года.

Партызанская разведка ўстанавіла сілы праціўніка і дакладнае размяшчэнне яго агнявых сродкаў. 18 ліпеня 1941 года па чыгуначнай ветцы Бабруйск — Рабкор бронецягнік № 52 (лейтэнант Калакольцаў) нечакана для немцаў падышоў да в. Воземля і адкрыў артылерыйскі агонь па штабе нямецкай дывізіі і агнявых пунктах ворага. Пасля артабстрэлу зводны атрад чырвонаармейцаў 66-га стралковага корпуса і партызан пад камандаваннем інструктара райкама КП(б)Б С. В. Маханько атакаваў праціўніка. У выніку бою праціўнік страціў забітымі каля 80 салдат і афіцэраў, была вызвалена в. Воземля. Партызаны захапілі палонных і значныя трафеі. 55 броне- і аўтамашын, 2 радыёстанцыі, 27 матацыклаў, 45 коней з павозкамі і грузам, аператыўныя дакументы нямецкага штаба. Захопленых палонных, дакументы і трафеі партызаны перадалі ў 21-ю армію РСЧА.

Літаратура
----------

* *Шумейка, М. Ф.* Воземлянскі бой 1941 // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0. — С. 347.
**Ганс Юрген Кальман** (ням.: Hans Jürgen Kallmann; 20 мая 1908, Вольштайн, правінцыя Позен — 6 сакавіка 1991, Пулах-ім-Ізарталь) — нямецкі мастак.

Калман быў сынам дэрматолага, вырас у Гале (Заале) і правёў першыя гады ў якасці мастака ў Берліне з 1930 па 1944 год. У 1937 годзе яго абвясцілі «мастаком-дэгенератам» і забаранілі выстаўляцца. Частка яго работ была канфіскавана і знішчана падчас спалення карцін 20 сакавіка 1939 года ва ўнутраным дворыку берлінскага пажарнага дэпо.

У 1949 годзе яго паклікалі ў мастацкую акадэмію ў Каракасе, Венесуэла, дзе выкладаў у якасці прафесара жывапіс аголенай натуры і партрэт.

Кальман вярнуўся ў Германію ў 1952 годзе і жыў і працаваў пазаштатным мастаком у Пулаху каля Мюнхена да сваёй смерці ў 1991 годзе. З сярэдзіны 1950-х гадоў Кальман стаў вядомы як партрэтыст дзякуючы сваім псіхалагічна адчувальным партрэтам вядомых дзеячаў культуры, навукі і палітыкі, такіх як Конрад Адэнаўэр, Ота Ган, Тэадор Хойс, Ян XXIII, Маа, Бертальд Брэхт або фізік Вальтэр Мейснер.

Зноскі
------

1. 1 2  Hans Jürgen Kallmann // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 118559583 · ISNI: 0000 0001 1041 2816 · LCCN: n2006054247 · NUKAT: n2008153153 · VIAF: 16653132 · ULAN: 500149121 |

 |