recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Масква.

**«Масква»** — шырокафарматны кінатэатр, першы двухзалавы кінатэатр у г. Ерэване (Арменія). Знаходзіцца на вуліцы Абавяна, 18. Адкрыты 12 снежня 1936 года.

Гісторыя і апісанне
-------------------

Кінатэатр «Масква» пабудаваны па праекце архітэктараў Т. Ерканяна і Г. Качара на месцы разбуранай царквы Св. Паўла і Пятра. На будаўнічых суботніках тут працавалі працаўнікі Арменкіно: рэжысёр Ама Бек-Назараў, аператар Ю. Фельдман і інш. У дзень адкрыцця быў паказаны першы армянскі гукавы фільм «Пепо». Фасад будынка ўпрыгожаны барэльефамі. на тэмы вядомых савецкіх фільмаў: «Чапаеў», «Пепо», «Давід-Бек», «Саят-Нава», і пластычных мастацтваў: «Танец» і «Сцэна». Неаднаразова перабудоўваўся.

Кінатэатр мае 4 залы: вялікая «Чырвоная зала» (491 месца), малая — «Сіняя зала» (352 месцы), VIP (35 месцаў) і адкрытая летняя зала (не працуе).

У 1978 годзе ў кінатэатры «Масква» прайшоў 11-ы Усесаюзны кінафестываль. З 2004 года праводзіцца міжнародны кінафестываль «Залаты абрыкос».

Ля ўваходу ў кінатэатр знаходзяцца «Алеі зорак» з імёнамі чатырох выбітных асоб, што ўвайшлі ў сусветны кінакаталог: Ама Бекназарава, Рубена Мамуляна, Сяргея Параджанава і Анры Вернёя. Перад кінатэатрам плошча Шарля Азнавура (у мінулым кінатэатра «Масква»), дзе размешчаныя гасцініца «Голдэн Туліп», Рускі тэатр імя Станіслаўскага і Дом мастакоў Арменіі, фантан «Знакі задыяка».

Зноскі
------

1. ↑  Мэрия Еревана
2. ↑  Кинотеатр «Москва» Архівавана 30 верасня 2012.
3. ↑  Кинотеатр Москва — живая история
4. ↑  Пеший тур по Еревану Архівавана 25 сакавіка 2014.
5. ↑  На площади Азнавура откроется Аллея звезд

Спасылкі
--------

* Официальный сайт Архівавана 30 верасня 2012.
* Кинотеатр «Москва» на Facebook
* Кинотеатр «Москва» на Twitter
* Кинотеатр «Москва» в YouTube
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Забара.
**Ігар Уладзіміравіч Заба́ра** (9 ліпеня 1962, г. Палтава, Украіна) — беларускі акцёр, рэжысёр.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1987 годзе Дзяржаўны інстытут тэатральнага мастацтва ў Маскве. Працаваў у драматычнага тэатрах Расіі. 3 1990 года акцёр Альтэрнатыўнага тэатра-студыі пад кіраўніцтвам В. Грыгалюніса ў Мінску, з 1996 года мастацкі кіраўнік Мінскага Малога тэатра.

Творчасць
---------

Сярод тэатральных роляў: Малчалін («Гора ад розуму» А. Грыбаедава), Чорт («Камедыя» У. Рудава паводле К. Марашэўскага і Ф. Аляхновіча), Серж («Арт» Я. Рэзы) і інш. Здымаецца ў кіно («Птушкі без гнёздаў», «Забіць прытворшчыка», «Трамвай у Парыж», «Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях» і інш.). Рэжысёр кінафільмаў «Гаварыце гучней — за вамі назіраюць» (2004), «Дзяўчына маёй мары» (2005), «Суседзі» (2010) і інш.

Літаратура
----------

* *Д. М. Гіргель.* Забара Ігар Уладзіміравіч // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2012. — Т. 3. — 688 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0662-8.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Белы.

**Аляксей Ільіч Белы** (нарадзіўся 20 снежня 1952 в. Міхнавічы Івацэвіцкага раёна) — беларускі паэт, член Саюза беларускіх пісьменнікаў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 20 снежня 1952 года, але афіцыйна маці пазначыла дату нараджэння на 2 студзеня 1953 года.

Пасля заканчэння школы № 2 у Івацэвічах паехаў на Поўнач. Атрымаў спецыяльнасць штурман маламерных марскіх суднаў. Працаваў у Пінску памочнікам капітана цеплахода. Скончыў Гомельскі палітэхнікум, Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт, Кіеўскі інстытут паліталогіі і сацыяльнага кіравання.

З 1977 года — у Баранавічах. Працаваў журналістам у газеце «Сцяг камунізму». Пасля быў галоўным рэдактарам газет «Текстильщик», «Шаг» і намеснікам галоўнага рэдактара газеты Intex-press, дырэктарам-галоўным рэдактарам ПУП «ІнтэксПрэс-Рэгіён». З 2016 года — на пенсіі.

Першыя вершы апублікаваў у 1971 г. у Карэліі.

У Баранавічах уступіў у літаратурнае аб’яднанне «Плынь», там было многа выбітных людзей, сярод якіх Венанцы Бутрым і Анатоль Станкевіч. Вершы публікаваліся ў гарадскіх і абласных газетах, «Літаратура і мастацтва», у часопісе «Дыялог», кнізе выбранай беларускай паэзіі «Агледзіны» (1998 г.), літаратурным альманаху г. Баранавічы «Святліца» (1997 г. 2000 г. 2006 г.), калектыўным зборніку «Паэзія Берасцейшчыны. Дзядзінец» (1999 г.).

Член Беларускай асацыяцыі журналістаў і Беларускага ПЭН-цэнтра.

Бібліяграфія
------------

* 1994 — Тридцать второе августа
* 1997 — Невольничьи песни
* 1999 — Каляровыя сны
* 2002 — Боскі вецер правінцыі
* 2010 — Кветкі ў стагах
* 2013 — Прыватны сектар
* 2015 — Ад Грыўды да Гандвіка (кніга ўспамінаў)
* 2018 — Жыві, дзе ўдосталь ветру

Зноскі
------

1. ↑  Паэт Аляксей Белы: «Самая вялікая мара — пайсці ў акіян», Intex-press, 20-12-2017
2. ↑  Баранавіцкі літаратар Аляксей Белы выдаў кнігу ўспамінаў Архівавана 1 снежня 2021. Intex-press, 27-02-2015

Літаратура
----------

* Аляксей Белы Архівавана 2 ліпеня 2019. сайт Саюза беларускіх пісьменнікаў
**Вялняс** (літ. velnias, vçlinas), або **Вэлнс** (латыш. velns) - у балтыйскай міфалогіі дэман, вораг бога Пяркунаса. Крадзе ў Пяркунаса скаціну, хаваецца ад пераследвання, ператвараецца ў камень, дрэва, змяю, жывёліну, чалавека і г.д. (часам сам Вялняс мае знешнія атрыбуты скаціны - рогі, капыты). Грымоўнік Пяркунас кідае ў Вялняса маланкай, паражае злодзея і вяртае свой статак. Вялняс звязаны з воднай стыхіяй (літ. Velnio akis, латыш. velna acis «вока Вялняса.» - «акно ў балоце»), будуе ў вадзе плаціны і каменныя масты. Ён звязаны таксама з музыкай, танцамі, валодае мудрасцю. Паводле балтыйскага міфа, Вялняс можа з'явіцца сярод людзей у абліччы звышнатуральна моцнага дзіцяці, уступае ў спаборніцтва з пастухамі, кідаючы дыск. Дзеці, што народжваюцца ад шлюбу Вялняса і зямных жанчын, вельмі моцныя і носяць лукі і стрэлы ў сябе на жываце. Ведаючы пра гэта, жанчыны забіваюць такіх дзяцей. З надыходам хрысціянскай эпохі трансфарміраваўся ў чорта, але відавочна тое, што вобраз Вялняса узыходзіць да ўяўленняў аб бостве падземнага царства. У многім адпавядае славянскаму Вялесу.

Гл. таксама
-----------

* Дыевас
* Вялес

Літаратура
----------

* Ва1уs J. Griaustinis ir velnias baltoekandijos kraštu tautosakoje, «Tautosakos darbai», t. 6, Kaunas. 1937/38;
* Gimbutas М. Velinas, «Proceedings of the Second Conference on Baltic Studies», 1970; яе ж, The Lithuanian god Velnias, у кн.: Myth in In-do-European antiquity, Berk. 1974.

| ⛭Балтыйская міфалогія |
| --- |
| Багі і божаствы | Дзіевас ·  Пяркунас ·  Лайма ·  Дэкла ·  Карта ·  Мара ·  Вэлю матэ ·  Зэмэс-матэ ·  Гільціне ·  Вялняс ·  Лаўма ·  Усіньш ·  Цэрокліс ·  Юміс ·  Бангпуціс ·  Дзіверыкс ·  Жаміна ·  Жамепаціс ·  Мядэйна ·  Самбарыс ·  Аўшаўтс ·  Пільвітс ·  Пушкайтс |
| Міфічныя персанажы | Айтварас ·  Ёдас ·  Лачплэсіс ·  Ліетувэнс ·  Пукіс ·  Спідала ·  Барздукі ·  Вярпяя ·  Совій |
| Гл. таксама | Вайдэлот ·  Крывэ ·  Аўсекліс ·  Угунскрустс ·  Аўстра ·  Дайна ·  Ліга ·  Анафіелас ·  Жніч ·  Залціс |
**«Шчаўкунок»** — сач. 71, балет П. І. Чайкоўскага ў двух актах на лібрэта Марыуса Петыпа па матывах казкі Э. Т. А. Гофмана «Шчаўкунок і мышыны кароль».

У аснову лібрэта лягло перакладанне казкі, зробленае ў 1844 годзе Аляксандрам Дзюма-бацькам (тэатральная энцыклапедыя памылкова называе аўтарам перакладання Дзюма-сына) і апублікаванае ў тым жа годзе пад назвай «Гісторыя Шчаўкунка». Нягледзячы на ​​захаванне асноўнай сюжэтнай канвы казкі, пераклад Дзюма ўяўляў сабой новы яе варыянт, адрозны ад арыгінала. У сувязі з частковай зменай сюжэту казкі Гофмана сюжэтная версія лібрэта паўстае ў больш згладжаным, казачна-сімвалічным выглядзе.

Прэм’ера балета адбылася 6 (18) снежня 1892 года ў Марыінскім тэатры ў Санкт-Пецярбургу ў адзін вечар з операй «Іаланта». Ролі Клары і Фрыца выконвалі дзеці, навучэнцы Пецярбургскага Імператарскага тэатральнага вучылішча, якое абодва скончылі толькі праз некалькі гадоў у 1899 годзе. Клара — Станіслава Бялінская, Фрыц — Васіль Стуколкін. Іншыя выканаўцы: Шчаўкунок — Сяргей Легат, фея Дражэ — Антаніета Дэль-Эра, прынц Каклюш — Павел Герт, Драсельмеер — Цімафей Стуколкін, пляменніца Мар’яна — Лідзія Рубцова; балетмайстар Іванаў, дырыжор Дрыга, мастакі Бачароў і К. Іваноў, касцюмы — Усевалажскі і Панамароў.

У 1892 годзе была выдадзена сюіта з балета «Шчаўкунок» у перакладанні для фартэпіяна ў чатыры рукі А. С. Арэнскага, праз два гады выйшла яго ж перакладанне ўсёй партытуры балета.

«Шчаўкунок» займае асаблівае месца сярод позніх твораў П. І. Чайкоўскага: стаіць адасоблена ад традыцыі балетнага жанру, у ім наватарскі ўжытыя музычныя вобразы. У «Шчаўкунку» ўпершыню прагучала чэлеста — музычны інструмент, выпісаны з Парыжа па просьбе Чайкоўскага.

У розных рэдакцыях ёсць розначытанні ў імені галоўнай гераіні: Клара і Мары. У арыгінальнай кнізе Гофмана галоўную гераіню завуць Мары, а Клара — гэта яе любімая лялька.

У Расіі з пачаткам Першай сусветнай вайны (1914 год) і ростам патрыятычных настрояў сюжэт балета русіфікаваны, і галоўную гераіню пачалі зваць Машай. Пры гэтым Фрыц застаўся без зменаў, бо ён — адмоўны персанаж.

| Балеты Льва Іванава |
| --- |
| 
* Зачараваны лес
* Ацыс і Галатэя
* Гарлемскі цюльпан
* Палавецкія танцы
* Шчаўкунок
* Чароўная флейта
* Папялушка
* Лебядзінае возера
* Дачка Мікада

 |
**Вуж звычайны** (*Natrix natrix*) — від паўзуноў сямейства вужовых са значнай колькасцю падвідаў. Самы шматлікі і пашыраны від змей у Беларусі.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 50-70, радзей да 100 см, хваста — каля 20 см, маса 80-300 г. Ад іншых змей вуж адрозніваецца дзвюма вялікімі жоўтымі, ярка-аранжавымі або белаватымі плямамі па баках галавы. Спіна шэрага, іншы раз амаль чорнага колеру. На брушку стракаты малюнак.

Распаўсюджанне
--------------

Вуж звычайны распаўсюджаны амаль па ўсёй Еўропе (акрамя паўночнай часткі). Пашыраны на паўночным захадзе Афрыкі, а таксама ў Азіі аж да Усходняй Сібіры і Ірана. У Беларусі вуж сустракаецца практычна ва ўсіх рэгіёнах.

Экалогія
--------

Месцы яго знаходжання дастаткова разнастайныя і характарызуюцца высокай вільготнасцю. Найчасцей вужы трапляюцца па берагах вадаёмаў, ускрайках балот, на нізінных лугах сярод лясных масіваў, у поймавых алешніках і дубровах, на старых зарослых высечках. Вуж звычайны — дзённая жывёліна, палюе часцей за ўсё раніцай і пад вечар. Кормяцца вужы пераважна жабымі і рыбай, здыхліну не ўжываюць, палюючы выключна на жывую здабычу. У паўднёвых рэгіёнах у рацыёне вужа пераважаюць яшчаркі і мышы. Маладыя асобіны кормяцца апалонікамі, дажджавымі чарвякамі і малькамі рыб. У Беларусі корм вужа ў пераважным аб'ёме (да 96%) складаюць бясхвостыя амфібіі - звычайна бурыя ці зялёныя жабы, рыба, жарлянкі і часночніцы. Вуж распазнае здабычу выключна па яе руху. Ворагамі паўзуна з'яўляюцца драпежныя птушкі, вожык, кашачыя і таксама чалавек. Вужы часта трапляюць пад калёсы аўтамабіляў, грэючыся на сонцы на асфальтаваных дарогах.

На Беларусі да канца жніўня вужы назапашваюць тлушч, а з сярэдзіны верасня знаходзяцца ў спячцы. Зімуюць па адным або ў групамі ў норах пад пнямі, стагамі сена, падлогай хлявоў, у кучах смецця, падвалах. З зімоўкі вужы выходзяць звычайна ў красавіку. Кладка яек можа пачынацца ў канцы чэрвеня і нярэдка працягваецца ўсё лета. Самка кладзе ад 6 да 26 яек, перыяд развіцця яек ад 30 да 60 сутак. Вужаняты вядуць самастойнае жыццё, самцы дасягаюць полавай спеласці на трэці год, самкі — на чацвёрты або пяты.

Літаратура
----------

* Земнаводныя. Паўзуны: Энцыклапедычны даведнік. Мн: БелЭн, 1996. ISBN 985-11-0067-6

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · Reptile Database |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4178186-7 · Microsoft: 2776272914 |
**Гастан Глок** (Gaston Glock) — аўстрыйскі інжэнер (нар. 19 ліпеня 1929 года). У 1963 годзе ў мястэчку Deutsch-Wagram недалёка ад Вены заснаваў фірму Glock, якая пазней стала збройнай **Glock GmbH**. Праекціроўшчык аўтаматычна зараджальных пісталетаў (марка пісталетаў была названа ў яго гонар).

Спроба забойства
----------------

27 ліпені 1999 года, у чарговай спробе скрыць растрату вялікіх грашовых сродкаў кампаніі Glock, партнёр Глока Чарлз Юерт наняў 67 гадовага былога наёмніка Жака Пешэра, каб той забіў Глока. Аднак 70 гадовы Глок здолеў адбіць напад.

Цікавыя факты
-------------

* Спецыяльнасць якую атрымаў Гастан Глок была спецыяліст у галіне станкабудавання, а яго фірма ўвогуле першапачаткова займалася вырабам дзьвярных ручак.
* Згодна легендзе, свой першы пісталет Глок правяраў левай рукою, так каб калі пісталет разарве (яго так ніколі і не разарвала), ён мог бы пераглядзець праект сваёй праваю рукой.
**Свята-Успенская царква** — праваслаўны храм у в. Васільчыцы (Капыльскі раён). Размешчана ў цэнтры вёскі. Помнік народнага дойлідства.

Пабудавана ў 2-й палавіне 19 ст. з дрэва. З 1990-х гг. зноў дзейнічае.

Архітэктура
-----------

Невялікі вясковы храм фарміруюць пастаўленыя на бутавы падмурак квадратны прытвор з васьміграннай шатровай званіцай, прамавугольныя зрубы малітоўнай залы і апсіда з бакавымі рызніцамі. Асноўны аб'ём і апсіда пры дапамозе трохвугольных застрэшкаў накрыты агульным вальмавым гонтавым дахам, у цэнтры завершаны галоўкай на васьмігранным барабане. Макаўка завяршае гранёны шацёр 8-граннай званіцы. Гарызантальна ашаляваныя сцены прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў простых ліштвах і ўмацаваны брусамі-сцяжкамі ў прасценках.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі / А.М. Кулагін, З.Э. Герасімовіч, У.П. Свентахоўскі. - Мн. БелЭн, 2007.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Свята-Успенская царква (Васільчыцы) на сайце Radzima.org
* Свята-Успенская царква (Васільчыцы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Левін.
**Леанід Ціханавіч Левін** (*Леон Танхелевіч*) (1869, Высока-Літоўск Гродзенскай губерні — 1944, Ташкент) — савецкі отарыналарынголаг. Доктар медыцыны (1902), Заслужаны дзеяч навукі РСФСР (1935).

Біяграфія
---------

У 1894 скончыў медыцынскі факультэт Кіеўскага ўніверсітэта. У 1896—1901 гадах знаходзіўся на ўдасканаленні за мяжой, затым быў асістэнтам, а з 1908 года — дацэнтам клінічнага інстытута ўдасканалення ўрачоў у Пецярбургу. У 1902 абараніў доктарскую дысертацыю пра змены слыхавога органа пры дыфтэрыі.

З 1914 — прафесар Псіханеўралагічнага інстытута  (руск.) (бел..

З 1917 — загадчык кафедры отарыналарынгалогіі Ленінградскага інстытута ўдасканалення ўрачоў  (руск.) (бел. дзе працаваў да канца жыцця.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны, з 1941 года, у складзе Інстытута знаходзіўся ў эвакуацыі ў Ташкенце.

Раптоўна памёр у 1944 годзе ў Ташкенце пасля выступу ў якасці афіцыйнага апанента на абароне дысертацыі.

Пахаваны на Сестрарэцкіх могілках.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Апублікаваў больш за 60 навуковых прац. Ім распрацаваны арыгінальны метад агульнаполасцевай радыкальнай аперацыі вуха, мадыфікаваны спосаб выкрыцця лабірынта і прапанаваны шэраг інструментаў для выканання гэтых аперацый.

Стварыў капітальнае 3-томнае кіраўніцтва па хірургічным хваробам вуха; яно вытрымала некалькі выданняў (1928, 1936—1937, 1948).

Стварыў школу отарыналарынголагаў пераважна хірургічнага кірунку.

Па ініцыятыве Левіна было створана Пецярбургскае оталарынгалагічнае таварыства (1906). Ім быў арганізаваны навуковы часопіс « Штомесячнік Вушных, насавых і гарлавых хвароб», пераназваны пазней у «Рускую отарыналарынгалогію».

Навуковыя працы
* «Аб стане слыхавога органа пры дыфтэрыі» (1902)
* «Аб выбары спосабу лячэння пры вострым танзілагенным сэпсісе» 1935)
* «Хірургічныя хваробы вуха і іх аператыўнае лячэнне» кнігі 1-2 (1936—1937).

Імя Левіна было прысвоена клініцы отарыналарынголагаў {{нп3|Санкт-Пецярбургская медыцынская акадэмія паслядыпломнай адукацыі|Ленінградскага інстытута ўдасканалення ўрачоў|ru|Санкт-Петербургская медицинская академия последипломного образования}} (рэарганізаваны ў 2011 годзе).

Зноскі
------

1. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 8 чэрвеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. ↑  Петербургский некрополь **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 9 красавіка 2015.

Літаратура
----------

* Левин Леонид Тихонович // Большая Медицинская Энциклопедия. Изд. 3-е. / Главный редактор Б. В. Петровский. — М.: Советская энциклопедия, 1974—1989. — Т. 12. (руск.)

Спасылкі
--------

* Статья из Российской еврейской энциклопедии  (руск.) (Праверана 7 чэрвеня 2023)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| ISNI: 0000 0000 5566 2723 · LCCN: no2001040940 · LNB: 000312119 · NKC: nlk20010101122 · VIAF: 43948913 · ЗЭКББ: SEK-467411 |

 |
Кесадылья з баранінай
**Кесадылья** (ісп.: quesadilla, літар. *Сырная Тартылья*) — страва мексіканскай кухні. Кесадылья ўяўляе сабой дзве аладкі тартыльі з начыннем, у якое абавязкова ўваходзіць сыр, падсмажаныя на патэльні або ў фрыцюры. За кошт падсмажвання сыр у начынні плавіцца і тым самым змацоўвае абедзве тартыльі. Таксама замест двух аладак можна скласці адну тартылью напалову.

У якасці начынкі можна выкарыстоўваць розныя віды мяса (у першую чаргу, курынае), гародніну, грыбы, абавязкова сыр. Гатовую кесадылью звычайна разразаюць на чвэртачкі і падаюць з вострым соусам (часцей за ўсё, сальсай) і крэм-фреш або смятанай. Таксама часта падаюць лёгкі агароднінную салату.

Галоўнае адрозненне ад падобных страў — бурыта, чымічанга, энчылада, такас — заключаецца ў тым, што тартыльі складаюць напалову, а не заварочваюць ў яе начынне.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1024250636 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кныш (значэнні).

яўрэйскі бульбяны кныш
**Кныш** — невялікі круглы піражок з запечанымі ўнутры (або выкладзеным на паверхні, паміж прыўзнятымі краямі) тварагом або іншай начынкай: варэннем, або пасераванай цыбуляй са скваркамі.

Вельмі характэрнымі для XIX ст. былі кнышы з грачнёвай кашай і цыбуляй са скваркамі, якія падаваліся ў сярэднезаможных дамах як дадатак да мясных страў. На пачатку XX ст. слова спрабаваў зберагчы Вацлаў Ластоўскі, абараняючыся ад экспансіі рускай ватрушкі. Паводле яго, *«кнышы пякуцца з тварагом, макам, каноплямі і канфітурамі»*. Страва гэтая украінска-беларускага, не польскага паходжання; даўней палякі казалі *«Русь пячэ кнышы памерлым»* (існаваў звычай пячы кнышы на Дзяды); але як зазвычай, у нас не засталося ані слова, ані з’явы, то цяпер толькі дзякуючы пaлякам і захавалася нейкая памяць пра кнышы. Колішнія кнышы падобныя да ватрушак і нават берлінеры. Беларускае *кныш* (укр.: книш), хутчэй за ўсё, паходзіць ад ням.: knitschel — галушка з мукі.

* Дзіцячая загадка: *«Поўна печ перапеч, а пасярэдзіне кныш»* (зоркі і Месяц)

Літаратура
----------

* *Белы А.* Кныш // Праект «Наша ежа»
Біфштэкс з ненасечанага марынаванага мяса, пасыпаны зелянінай, прыгатаваны «з крывёй» на грылі
**Біфштэкс** (ад англ.: beef (ялавічына) + steaks (кавалкі)), *стэйк-філе* — страва са смажанай ялавічыны, першапачаткова адзін з відаў стэйка, стэйк з галаўной часткі выразкі. Часта сустракаецца такі падвід біфштэксу як сечаны (часцяком прапушчаны праз мясарубку) біфштэкс, які з’яўляецца прататыпам катлеты. Біфштэксы таксама класіфікуюць на прапечаныя і «з крывёй». У Брытаніі традыцыйна часта падаецца з ёркшырскім пудынгам, а ў ЗША як частка гамбургера, ці іншага бутэрброда.

У ЗША біфштэкс часта падрыхтоўваецца на грылі і нярэдка з суцэльнага кавалка ялавічыны (гл. барбекю), а біфштэкс з сечанага мяса, якое было прыгатавана на грылі, завецца салісбурскім ці гамбургскім, а смажанае ў кляры — стэйк, смажаны «па-курынаму» ці стэйк, смажаны вяскова.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Малы Бракгаўза і Эфрона · Энцыклапедычны лексікон |
**Плескавіца** (сербск.: пљескавица) — папулярная на Балканах страва ў выглядзе круглай плоскай катлеты.

Плескавіцу ядуць у Сербіі, Босніі і Герцагавіне, Чарнагорыі і Паўночнай Македоніі. Таксама можна знайсці і ў Румыніі, Славеніі, Харватыі і Балгарыі. Традыцыйная плескавіца гатуецца з сумесі ялавічыны і свініны на грылі і падаецца гарачай з гарнірам (у Бялградзе), хлебам, сырам, або як гамбургер ці са свежым каймакам на піце.

У апошні час плескавіца набыла папулярнасць у Еўропе і гатуецца ў спецыяльных рэстаранах хуткага харчавання ў Германіі, Швецыі і Аўстрыі. Часта падаецца з каймакам, соусам айвар з перцу і ўрнебесам — сырам, змяшаным з вострым соусам.

Зноскі
------

1. ↑  Pamela Goyan Kittler; Kathryn P. Sucher; Marcia Nahikian-Nelms (August 2011). *Food and Culture, 6th ed*. Cengage Learning. p. 410. ISBN 978-0-538-73497-4. Large, thin meat patties made from lamb and beef, known as pljeskavica, are considered a popular dish in Bosnia , Croatia and Serbia.
2. ↑  Laurence Mitchell (2005). *Belgrade*. Bradt Travel Guides. p. 114. ISBN 978-1-84162-145-6. For the main course, the most popular meat dishes are pljeskavica (meat patties, usually a mixture of pork, beef and lamb, sprinkled with spices, then grilled...)

Гл. таксама
-----------

* Чавапчычы
* Гамбургер

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Плескавіца
**Хот-дог** (англ.: hot dog — літаральна *«гарачы сабака»*) — сандвіч з сасіскай або каўбаскай. Звычайна змяшчае соус, часцей за ўсё кетчуп і/або гарчыцу. Таксама можа змяшчаць свежую, марынаваную або смажаную гародніну, зеляніну, сыр, бекон.

Хот-дог звычайна ядуць без ужывання сталовых прыбораў і посуду. Ёсць шмат разнавіднасцяў гэтай стравы.

Гл. таксама
-----------

* Фастфуд
* Сасіска ў цесце
* Корн-дог

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хот-дог

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7703875-7 · LCCN: sh85051576 |
**Бульбяное пюрэ** (**тоўчаная бульба**) — пюрэ з бульбы. Распаўсюджаны спосаб прыгатавання бульбы ва ўсім свеце. Бульбяное пюрэ, як правіла, ужываецца як гарнір, але можа выкарыстоўвацца як інгрэдыент для падрыхтоўкі іншых страў. Адвараную ачышчаную бульбу таўкуць, часам дадаюць бекон, абсмажаную цыбулю, кавалачкі папрыкі.

Сухое бульбяное пюрэ
--------------------

Сухое бульбяное пюрэ — прадукт для зручнага і хуткага прыгатавання гарніру або, дзякуючы прымяненню асобай тэхналогіі і ўсялякіх дабавак, разнастайных іншых абедзенных страў. Сухое бульбяное пюрэ вырабляюць у выглядзе крупкі, шматкоў і гранул. Бульбяная крупка — дробназярністы прадукт вільготнасцю не больш за 12 % і памерам крупінак 1—2 мм белага або светла-крэмавага колеру. Аб’ёмная маса прадукту вагаецца ў межах 500—600 кг/м³. Бульбяныя гранулы — цыліндрыкі дыяметрам ад 1 да 3 мм, даўжынёй ад 5 да 25 мм белага або крэмавага колеру разнастайных адценняў, уласцівых адпаведным гатункам бульбы, вільготнасцю не больш за 12 %. Аб’ёмная маса гранул дыяметрам 1—3 мм і даўжынёй 22 мм складае 300—400 кг/м³. Бульбяныя шматкі — вельмі тонкія (таўшчынёй 0,2—0,3 мм) пялёсткі белага або крэмавага колеру розных адценняў памерам не больш за 10 мм. Вільготнасць прадукту на больш за 12 %.

Зноскі
------

1. ↑  У. У. ЛІТВЯК,
М. М. ПЕЦЮШАЎ // Белорусское сельское хозяйство, Сучасныя тэхналогіі вытворчасці сухога бульбянога пюрэ ў выглядзе шматкоў

Бульбяное пюрэ на талерцы

Літаратура
----------

* Joël Robuchon; Patrick P. Sabatier: Kartoffelzaubereien. 100 einfache und raffinierte Rezepte vom «Koch des Jahrhunderts». Fotografiert von Hervé Amiard und Laurence Mouton. München: Wilhelm Heyne Verlag 1995. ISBN 3-453-09108-6

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Бульбяное пюрэ**

| ⛭Бульба |
| --- |
| Сарты | Спіс сартоў бульбы  (англ.) (бел. |
| Кулінарыя | Спіс страў з бульбы  (англ.) (бел. • Бабка • Бульба фры • Бульбяное пюрэ • Бульбяны салат • Дранікі • Капытка • Крапкакор • Латкес • Рошці • Смажаная бульба • Спакушэнне Янсана • Цэпеліны • Чыпсы |
| Шкоднікі і хваробы | Спіс захворванняў бульбы |
| Вытворчасць і вырошчванне | Спіс краін, якія вырабляюць бульбу  (англ.) (бел. |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4196560-7 |
**Гаро́на** (фр.: Garonne, лац.: Garumna, акс.: Garona) — рака ў Францыі і Іспаніі (вытокі).

Даўжыня 647 км, плошча басейна 56 тыс. км². Бярэ пачатак у Цэнтральных Пірэнеях некалькімі вытокамі на вышыні 1800—2300 м, па выхадзе з гор цячэ па Гаронскай нізіне. Шырыня ля горада Бардо каля 500 м. Упадае ў Біскайскі заліў. У межах Пірэнеяў цячэ ў вузкай глыбокай даліне, мае стромкае падзенне, ніжэй з'яўляецца тыповай раўніннай ракой з добра распрацаванай далінай. Асноўныя прытокі: Саў, Жэр, Баіз, Ар'еж (з Пірэнеяў), Тарн, Ло, Дардонь (з Цэнтральнага Французскага масіва); зліваючыся з ракой Дардонь, Гарона ўтварае эстуарый Жыронда. Жыўленне пераважна за кошт талых вод горных снягоў і дажджоў. Сток рэзка змяняецца па сезонах; максімальны расход вады з сакавіка па чэрвень. Сярэдні гадавы расход ля вусця каля 680 м³/сек (максімальны да 8 тыс. м³/сек). Гарона складае частку суднаходнай воднай сістэмы (якая ўключае таксама Гаронскі канал і Паўднёвы канал), якая злучае Біскайскі заліў з Міжземным морам.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 5. — С. 68. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0.
**Аншые́та** (парт.: Anchieta) — горад у бразільскім штаце Эспірыту-Санту. Насельніцтва (2018 г.) — 28 736 чалавек.

Гісторыя
--------

Аншыета была заснавана ў 1561 г. як езуіцкая місіянерская вёска для індзейцаў тупі пад назвай Рэрытыба. У ёй правёў свае апошнія гады знакаміты езуіцкі пісьменнік і даследчык Жазэ ды Аншыета. Пасля выгнання езуітаў з партугальскіх валоданняў у 1759 г. вёска атрымала назву Віла-Нова-ды-Беневентэ.

У 1887 г. населены пункт набыў статус горада і сучасную назву. У канцы XIX — пачатку XX яго насельніцтва значна вырасла дзякуючы іміграцыі з Італіі.

Эканоміка
---------

Аншыета — адзін з турыстычных цэнтраў Эспірыту-Санту. У гарадской эканоміцы пераважае сфера паслуг. Многія гараджане — уладальнікі сельскагаспадарчых надзелаў у ваколіцах, займаюцца жывёлагадоўляй, вырошчваннем рысу, гародніны і бананаў.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 18 чэрвеня 2021.
**Чамбешы** (англ.: Chambeshi) — рака ў Замбіі. Выток знаходзіцца ў гарах на паўночным усходзе Замбіі, недалёка ад возера Танганьіка, на вышыні 1760 м над узроўнем мора. Цячэ ў паўднёвым кірунку, праз 480 км упадае ў рака Луапула.

У канцы сезону дажджоў у маі рака прыносіць вялікія водныя масы, якія папаўняюць балоты і затапляюць шырокую пойму на паўднёвым усходзе, падтрымліваючы экасістэму балотаў Бангвеулу. Затым вада з балот выцякае праз раку Луапула.

На працягу больш 100 км працякаючы на ўсход ад правінцыі Касама, Чамбешы складаецца з лабірынта каналаў у балотах шырынёй каля 2 км. Пойма ракі дасягае 25 км у шырыню. Яшчэ ніжэй, дзе раку перасякаюць масты аўтатрасы Касама — Мпіка і чыгуначнай лініі Тазара, шырыня пастаяннага канала складае каля 100 м (да 400 м пры паводцы).

Зноскі
------



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
**Хакейны саюз Славеніі** (славенск.: Hokejska zveza Slovenije) — арганізацыя, якая займаецца правядзеннем спаборніцтваў па хакеі з шайбай на тэрыторыі Славеніі.

ХЗС займаецца арганізацыяй наднацыянальных ліг: Альпійская хакейная ліга (сумесна з Аўстрыйскай асацыяцыяй хакея з шайбай і Італьянскай федэрацыяй спорту на лёдзе) і Міжнародная хакейная ліга (сумесна з Сербскім саюзам па хакеі на лёдзе і Харвацкім саюзам па хакеі на лёдзе).

Гісторыя
--------

З 6 мая 1992 года федэрацыя з’яўляецца членам Міжнароднай федэрацыі хакею на лёдзе (ІІХФ).

Крыніцы
-------

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Хакейнага саюза Славеніі
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Янчэўскі.

**Усе́валад Вячасла́вавіч Янчэ́ўскі** (нар. 22 красавіка 1976, Барысаў, Мінская вобласць, БССР) — беларускі палітычны і грамадскі дзеяч, памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, начальнік Галоўнага ідэалагічнага ўпраўлення Адміністрацыі прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

У 1998 годзе скончыў юрыдычны факультэт БДУ. Першы сакратар ЦК БПСМ (1997—2001), дэпутат Палаты прадстаўнікоў (2000—2004), галоўны рэдактар часопіса «Планета» (з 2005).

Да прызначэння на пасаду начальніка галоўнага ідэалагічнага ўпраўлення (сакавік 2008) Усевалад Янчэўскі быў першым намеснікам начальніка галоўнага ўпраўлення — начальнікам ўпраўлення па каардынацыі ідэалагічнай работы галоўнага ідэалагічнага ўпраўлення Адміністрацыі прэзідэнта Беларусі.

З 15 сакавіка 2017 года па 2023 год — дырэктар Адміністрацыі Беларускага парка высокіх тэхналогій.

Санкцыі ЕС
----------

Усевалад Янчэўскі станавіўся суб’ектам забароны на паездкі і замарожвання актываў Еўрапейскім Саюзам як частка Чорнага спісу Еўрасаюза пасля прэзідэнцкіх выбараў 2010 года як памочнік прэзідэнта па ідэалогіі.

Згодна з рашэннем Еўрапейскага савета ад 15 кастрычніка 2012 года, на пасадах памочніка прэзідэнта, кіраўніка ідэалагічнага аддзела Адміністрацыі прэзідэнта Янчэўскі быў галоўным стваральнікам ідэалогіі рэжыму?! і дзяржаўнай прапаганды, якія падтрымліваюць і апраўдваюць рэпрэсіі супраць дэмакратычнай апазіцыі і грамадзянскай супольнасці, што сістэматычна асвятляюцца негатыўна і зневажальна, выкарыстоўваючы падробленую інфармацыю.

Зноскі
------

1. ↑  Поўны спіс 208 беларускіх чыноўнікаў, якім забаронены ўезд у ЕС  (бел.).  Наша Ніва (11 кастрычніка 2011). Архівавана з першакрыніцы 22 кастрычніка 2017.
2. ↑  COUNCIL DECISION 2012/642/CFSP of 15 October 2012 concerning restrictive measures against Belarus
3. ↑  EUR-Lex - 32012D0642 - EN - EUR-Lex (англ.).  EUR-Lex  (англ.) (бел.. Праверана 25 снежня 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**Сту́жыца** (славацк.: Stužica) — унікальны некрануты першабытны букавы лес, які захаваўся ва Усходніх Карпатах. Размешчаны ў Славакіі на граніцы з Украінай і Польшчай.

Дадзены лес знаходзіцца пад абаронай з 1908 года, калі быў створаны рэзерват «Стужыца» на плошчы 3,3 км², а ў 1993 годзе ён стаў Нацыянальным запаведнікам, які выцягнуўся ўздоўж ракі Уж амаль на 45 км і займае тэрыторыю паміж аўтадарогай Вялікі Беразны — Ужокскі перавал і дзяржаўнай граніцай.

У 2007 годзе Стужыца і яшчэ тры навакольныя запаведныя тэрыторыі разам з шасцю запаведнікамі на Украіне былі абвешчаныя часткай Сусветнай спадчыны — некранутыя букавыя лясы Карпатаў.

Фота
----

* Лес у СтужыцыЛес у Стужыцы
* Ручай у СтужыцыРучай у Стужыцы
* СтужыцаСтужыца

Спасылкі
--------

* National nature reserve Stužica **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *State Inventory of Specially Protected Parts of Nature and Landscape*. Архівавана з першакрыніцы 7 лютага 2012. Праверана 9 верасня 2007.
* Primeval Beech Forests of the Carpathians **(нявызн.)**. *UNESCO World Heritage Centre*. Праверана 9 верасня 2007.
* Stužica Virgin Forest



1. ↑  Nationally designated areas (CDDA) Праверана 26 чэрвеня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1116062'></a>
**Яўгенія Маркаўна Альбац** (нар. 5 верасня 1958, Масква) — расійская палітычная журналістка, палітолаг, грамадская дзяячка і пісьменніца.

У 1986—1992 гадах Альбац працавала аглядальнікам у "Маскоўскіх навінах". З 1995 года супрацоўнічала з газетамі "Известия", "Новая газета" і "Коммерсантъ". З 2004 года па люты 2022 года - вядучая аўтарскай праграмы "Поўны Альбац" на радыёстанцыі "Рэха Масквы", а таксама рэгулярны госць праграмы "Асаблівая думка". З 2009 года — галоўны рэдактар часопіса The New Times.

У 1994—1996 гадах навучалася ў магістратуры факультэта палітычных навук Гарвардскага ўніверсітэта, пасля чаго чытала лекцыі пра палітычную сістэму СССР і Расіі ў шэрагу вядучых універсітэтаў ЗША. У студзені 2004 года Альбац абараніла ў Гарвардскім універсітэце доктарскую дысертацыю па спецыяльнасці «палітычныя навукі». З 2003 года – прафесар кафедры агульнай паліталогіі Вышэйшай школы эканомікі.

Член грамадскай рады Расійскага яўрэйскага кангрэса.

Зноскі
------
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сырніца (значэнні).
**Сы́рніца**, **сырнік** або **сырня** — гаспадарчае памяшканне (пабудова) для прасушвання і захоўвання сыру.

Былі пашыраны сырні на тэрыторыі Літвы і Польшчы ў XVI — пачатку XX стагоддзя, пераважна ў сядзібах і фальварках. У канцы XIX стаоддзя з’явіліся у некаторых сялянскіх гаспадарках, якія займаліся вырабам сыру на продаж.

Актыўна будаваліся сырніцы на Беларусі ў 2-й палове XVIII стагоддзя, у час уздыму сельскагаспадарчай вытворчасці. У ХІХ стагоддзі, аднак, вытворчасць сыру ў фальварках заняпала, памяншылася і колькасць сырніц, мянялася прызначэнне гэтых пабудоў, напрыклад, прыстасоўвалася пад свірны. На пачатку ХХ стагоддзя сырніцы амаль не сустракаюцца. Да 1980-х гадоў у больш-менш ў нязменным стане захавалася сырніца ў Сітцах Докшыцкага раёна.

Архітэктура сырніцы
-------------------

Залежна ад аб’ёмнага вырашэння сырніцы падзялюць на два тыпы:

* з адкрытым ніжнім ярусам,
* з закрытым ніжнім ярусам (у гэтым выпадку пад сырніцай рабілі дадатковае гаспадарчае памяшканне).

Сырніцы з адкрытым ніжнім ярусам узводзілі на слупах. Залежна ад памеру збудавання іх магло быць ад 1 да 12 (у вёсках Рудня Астравецкага раёна, Сваятычы Ляхавіцкага раёна), аднак найбольш распаўсюджаннымі былі сырніцы на 4-х слупах. Наверсе слупоў фарміравалі каркас, які або абшывалі дошкамі, або ўпускалі дошкі ў паз слупоў. Лёгкая канструкцыя стварала выдатныя ўмовы для прасушвання сыру, бо паміж няшчыльна збітымі дошкамі цыркулявала паветра. Звонку на другі паверх вяла лесвіца або драбіны.

У сырніцах другога тыпу на першым паверсе магла месціцца камора або малочнік. Характэрным элементам сырніц была галерэя на ўзроўні другога паверху, пад яе напускным дахам сушылі сыры (ў былым маёнтку Залучча ў Стаўбцоўскім раёне). Галерэю маглі рабіць або на вонкавых слупах, або на выпускных бэльках.

Інтэр’ер сырніц быў просты і складаўся з драўляных паліц для сушкі сыру. У выпадку, калі у сырніцы быў яшчэ і малочнік, тут маглі ставіць гарнцы, маслабойкі, цэбры і інш.

Зноскі
------

1. 1 2 3  БелЭн 2002.

Літаратура
----------

* *Сергачоў С. А.* Сырніца // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 323. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Сергачоў С.* Сырніцы // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі № 4, 1985.

Спасылкі
--------

* *Кухмістр Верашчака* Сырніца // Газета «Звязда»
**Бань** (кіт. трад. 班) — кітайскае прозвішча  (англ.) (бел.. Прозвішча Бань значыцца 235-м у класічным тэксце  (англ.) (бел. дынастыі Сун «Сто сямейных прозвішчаў  (руск.) (бел.». У 2013 годзе прозвішча Бань было 269-м сярод найбольш распаўсюджаных кітайскіх прозвішчаў, якое мелі 273 000 чалавек, што складае 0,021 % ад агульнай колькасці насельніцтва, а правінцыяй, дзе пражывала найбольшая колькасць носьбітаў, з’яўлялася Гуансі .

Паходжанне
----------

Прозвішча Бан паходзіць ад Мі 芈  (англ.) (бел. каралеўскага прозвішча дзяржавы Чу старажытнага Кітая. Доу Гоўуту  (кіт.) (бел. (VII ст. да н.э.), унук кіраўніка Чу Жуаа  (англ.) (бел. быў пакінуты немаўляткам і выкормлены тыгрыцай. Яго імя Гоўуту на мове чу азначала выкормлены (穀 gòu, малако) тыграм (於菟 wūtú, тыгр). Доу Гоўуту вырас і стаў генералам і прэм’ер-міністрам Чу  (англ.) (бел.. Яго нашчадкі прынялі ў якасці прозвішча Бань (што азначае «палосы», алюзія на палосы тыгра).

Вядомыя асобы
-------------

* Бань-цзеюй (каля 48 да н.э. — 6 да н.э.), вучоная, паэтка і жонка імператара Чэна з Хань  (руск.) (бел..
* Бань Бяа  (англ.) (бел. (3-54), гісторык дынастыі Хань, пляменнік супругі Бань
* Бань Гу  (руск.) (бел. (32-92), гісторык і сын Бань Бяа  (англ.) (бел. галоўнага аўтара Кнігі Хань  (руск.) (бел.
* Бань Чаа  (руск.) (бел. (32—102), палкаводзец, даследчык і дыпламат, сын Бань Бяа  (англ.) (бел.
* Бань Чжаа  (руск.) (бел. (45 — каля 116), першая жанчына-гісторык Кітая, дачка Бань Бяа  (англ.) (бел.
* Бань Ён  (англ.) (бел. (памёр каля 128), генерал Усходняй Хань і губернатар заходніх абласцей  (руск.) (бел. сын Бань Чаа  (руск.) (бел.
* Бань Ён  (кіт.) (бел. (нар. 1989), прафесійны футбаліст
* Бань Цзяцзя  (ням.) (бел. (нар. 1985), актрыса і мадэль

Зноскі
------

1. ↑  百家姓(нявызн.).  Guoxue. Праверана 11 кастрычніка 2014.
2. ↑  Origin and famous people of the Ban surname(нявызн.).  Shangdu (17 ліпеня 2008). Архівавана з першакрыніцы 14 ліпеня 2013. Праверана 14 кастрычніка 2014.
Шэльфавы ледавік Фільхнера (Антарктыда)  
Шэльфавы ледавік ФільхнераШэльфавы ледавік ФільхнераШэльфавы ледавік Фільхнера на карце Антарктыды.
**Шэльфавы ледавік Фільхнера** (англ.: Filchner Ice Shelf) — шэльфавы ледавік у Заходняй Антарктыдзе, паміж Берагам Луітпольда і ўзвышшам Беркнер. Удаецца ў мора Уэдэла.

Працягласць ледніка з захаду на ўсход складае каля 200 км, з поўначы на поўдзень — да 450 км. Вышыня ў краявой частцы дасягае 30 м, у цэнтральнай і тылавой частках — 70—120 м. Таўшчыня лёду адпаведна змяняецца ад 200 да 700 м. Прыблізна кожныя 15—20 гадоў ад края ледніка адколваюцца гіганцкія айсбергі.

Ледавік быў адкрыты ў 1912 годзе германскай антарктычнай экспедыцыяй Вільгельма Фільхнера і названы ў яго гонар. У розныя гады на ледніку функцыянавалі палярныя станцыі СССР, ЗША, Вялікабрытаніі. Дзейнічае аргенцінская станцыя Бельграна II.

На шэльфавым ледавіку размяшчалася савецкая навуковая станцыя «Дружная-1». У 1986 годзе тут адкалоўся айсберг A23a плошчай каля 4000 км².

Зноскі
------

1. ↑  Да канца 1960-х гэта назва распаўсюджвалася і на бліжэйшы шэльфавы ледавік Ронэ.
2. ↑  З адным з такіх айсбергаў у 1986 годзе была панесена ў акіян савецкая навуковая станцыя Дружная-1.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 399. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0263-6 (Т. 16).

Спасылкі
--------

* Зонирование Антарктиды. Часть 3. Архівавана 2 лютага 2015. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Даловы.
**Патрысія Даловы** (польск.: Patrycja Dołowy; нар. ў 1978 ў Бостане) — польскі фатограф і грамадска-культурны дзеяч, член Рады папулярызацыі навукі Польскай акадэміі навук, з 2010 года намесніца старшыні Фонда МаМа  (польск.) (бел.; доктар (адпаведнасць беларускай ступені кандыдата навук) прыродных навук.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў 1978 годзе ў Бостане, у штаце Масачусетс, у Злучаных Штатах. У 2002 годзе скончыла Варшаўскі ўніверсітэт, у 2005 годзе — Акадэмію мастацкай фатаграфіі Вроцлаўскіх фатаграфічных школаў. Яе дыпломная праца пад тытулам: *Ліліт адыходзіць…* пад кіраўніцтвам др. Пётра Камароўскага, атрымала адзнаку. У 2007 годзе атрымала тытул доктара (адпаведнасць беларускай ступені кандыдата навук) прыродных навук у галіне мікрабіялогіі. Удзельнічала ў індывідуальных і калектыўных выстаўках у Польшчы і па-за яе межамі. У 2012 годзе стала стыпендыятам Міністра культуры і нацыянальнай спадчыны Рэспублікі Польшча. Жыве ў Варшаве.

Грамадская і культурная дзейнасць
---------------------------------

Патрысія Даловы займаецца грамадскай і грамадска-культурнай дзейнасцю. Уваходзіць у склад Рады папулярызацыі навукі Польскай акадэміі навук, з’яўляецца дзеячам, а з 2010 года намесніцай старшыні Фонду МаМа  (польск.) (бел.. Праводзіць варштаты з аналізу і інтэрпрэтацыі фатаграфіі, а таксама варштаты для дзяцей у Цэнтры культуры Ідыш  (польск.) (бел. і Музеі сучаснага мастацтва ў Варшаве  (польск.) (бел.. Працавала як намесніца старшыні *Акадэміі*.

Творчасць
---------

Патрысія Даловы займаецца суб’ектыўнай інсцэнізаванай фатаграфіяй, карыстаецца класічнымі тэхнікамі. Плёнкі каляруе, выдрапоўвае, згнятае. Свае фотасесіі называе сеансамі. Стварыла некалькі фатаграфічных цыклаў і мультымедыйных праектаў з горадам у фоне. Яна таксама аўтар мастацкага праекта *Мастацтва маці*.

У 2005 годзе апублікавала альбом *Efemeryki/Ephemerics* (Варшава, 2005). Яе творчасць з’яўлялася ў мастацкіх і культурных часопісах: *Format*, *Tytuł Roboczy Otwarty Magazyn Sztuki*, *Niezbędnik Kulturalny*, *Furia*, *Op.cit.*, а таксама ў часопісах вялікіх тыражоў, м.ін. у: *Exclusiv*, *Gaga*, *Kobieta i Życie*, *Wysokie Obcasy*. Супрацоўнічала з часопісам *Przekrój*.

Узнагароды
----------

* Узнагарода імя Кароля Сабата, 2011

Зноскі
------

1. ↑  Patrycja Dołowy // MAK<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105192847'></a>
2. ↑  Czech National Authority Database Праверана 16 жніўня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
3. 1 2 3 4 5 6
4. 1 2

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1195556470 · NKC: js20211123300 · NUKAT: n2015002009 · VIAF: 315536797 |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Бакі свету

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|   | Поўнач |   |
| Захад |  | Усход |
|   | Поўдзень |   |

 |

**Поўнач** — адзін з чатырох асноўных кірункаў свету, які заўсёды паказвае ў напрамку паўночнага полюса. На іншых планетах сонечнай сістэмы таксама ёсць кірунак свету поўнач, на якіх ён таксама паказвае ў напрамку паўночнага полюса. Напрамак на поўнач выкарыстоўваецца ў навігацыі, а таксама ў сістэмах каардынат. Тэрмін «норд» альбо «поўнач» (міжнароднае скарачэнне N) з’яўляецца бісектрысай паміж захадам (270 градус) і ўсходам (90 градусаў).

Стрэлка компаса амаль заўсёды накіравана на поўнач, што з’яўляецца дастатковым у Цэнтральнай Еўропе для адносна дакладнага арыентавання. Напрамак магнітнай стрэлкі компаса падпарадкоўваецца магнітнаму полю Зямлі, таму стрэлка паказвае ні на геаграфічны паўночны полюс, ні на магнетычны паўночны полюс.

Іншымі асноўнымі кірункамі свету з’яўляюцца захад, усход і поўдзень.

Гл. таксама
-----------

* Арыентаванне
* Ружа вятроў
* Час
* Часавы пояс
* Сонца
* Компас
* Навігацыя
Аравійскі паўвостраў.
**Паўво́страў** — участак сушы, які ўразаецца ў водную прастору; з трох бакоў абкружаны вадой, з чацвёртага боку злучаецца з масівам сушы (мацерыка, вострава).

Большасць паўвастравоў — просты працяг мацерыка (Апенінскі і Балканскі п-вы ў Еўропе, Малая Азія і Індакітай у Азіі, Самалі ў Афрыцы, Лабрадор і Аляска ў Паўночнай Амерыцы). Іншыя паўвастравы раней былі астравамі, а потым далучыліся да мацерыкоў (Індастан, Камчатка, Крымскі, Малака, Фларыда). Самы вялікі паўвостраў Зямлі — Аравійскі.

Зноскі
------

1. 1 2  *Андрыеўская З. Я. Галай І. П.* Руска-беларускі фізіка-геаграфічны слоўнік — Мн.: Народная асвета, 1994. — 367 с. — ISBN 985-03-0054-X С.236.}}

Спасылкі
--------

* Полуостров(недаступная спасылка) // Вялікая савецкая энцыклапедыя  (руск.)
**Геаграфічны полюс**, адзін з двух пунктаў: паўночны і паўднёвы — пункт на паверхні планеты, праз які праходзіць вось вярчэння. Паўночны полюс з экватарам утвараюць 90° на поўнач, а паўднёвы полюс, адпаведна, 90° на поўдзень.

На геаграфічных полюсах няма бакоў свету. На полюсах няма змены дня і ночы, бо полюсы не ўдзельнічаюць у сутачным вярчэнні Зямлі.

На геаграфічным полюсе вугал падняцця Сонцы не перавышае 23,5°, таму на полюсе вельмі нізкая тэмпература.

Палажэнне геаграфічных полюсаў умоўнае, бо імгненная вось вярчэння Зямлі перамяшчаецца. З-за гэтага адбываецца рух геаграфічных полюсаў.

Гл. таксама
-----------

* Магнітны полюс
* Полюс недаступнасці

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 49802171 |
Галоўныя рачныя басейны і водападзелы Еўропы.
**Водападзел** — граніца паміж басейнамі рэк, азёраў, мораў, акіянаў. У горных краінах водападзелы звычайна супадаюць з грабянямі хрыбтоў; на раўнінах, асабліва плоскіх і забалочаных, выражаны няясна.

Галоўны водападзел рачных басейнаў Беларусі аддзяляе басейны Дняпра, з аднаго боку, і Заходняй Дзвіны, Нёмана, Буга, з другога, і праходзіць па найбольш узвышанай частцы тэрыторыі з поўначы на поўдзень — па Аршанскім і Мінскім узвышшах, цераз Капыльскую граду і па паўднёва-заходняй ускраіне Палесся.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4189240-9 · Microsoft: 12729749 |
**«Сэнс-Геральдыка»** (руск.: Сэнс-Геральдика) — беларускі вытворца ордэнаў, медалёў, знакаў, значкоў, фурнітуры і сувеніраў, у т.л. для міністэрстваў, ведамстваў, ВНУ і інш.

Гісторыя
--------

Створана ў 1989 годзе як унітарнае прадпрыемства «Дызайн-студыя „Сэнс"» у Мінску індустрыяльным дызайнерам Уладзімірам Паўлавічам Трафіменкам. У маі 2013 года перайменавана ў «Сэнс-Геральдыка».

Ад заснавання прадпрыемства прайшло шлях ад распрацоўкі эскізаў нагрудных знакаў і медалёў да поўнага вытворчага цыкла іх вырабу. Ордэн і медаль Нацыянальнага алімпійскага камітэта Рэспублікі Беларусь былі аднымі з першых узнагарод, вырабленых на прадпрыемстве.

Асноўныя заказчыкі прадпрыемства — сілавыя структуры, таму ад пачатку вывучаліся геральдычныя традыцыі вырабу воінскіх узнагарод. Падобная ж праца праводзіцца і цяпер пры распрацоўцы новых вырабаў.

Пачаўшы з невялікіх тыражоў, з 1995 года прадпрыемства пачало масавую вытворчасць.

У 1996 годзе выпушчаны першыя нагрудныя знакі з гарачай ювелірнай эмаллю — «Парламент Рэспублікі Беларусь». Для асваення гэтай тэхналогіі спецыялісты прадпрыемства праходзілі навучанне на ювелірнай вытворчасці.

Значным быў выраб тыражу юбілейнага медаля «60 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў» ў 2004 годзе, агульная колькасць медалёў склала 70000 штук.

Буйнымі тыражамі таксама выраблены: памятныя медалі «10 гадоў вываду войскаў з Афганістана» і «20 гадоў вываду войскаў з Афганістана», юбілейны медаль «70 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», юбілейны медаль «90 год Узброеным Сілам Рэспублікі Беларусь», юбілейны медаль «160 год пажарнай службе Беларусі» і многія іншыя.

У 2015 годзе прадпрыемства абрана пастаўшчыком юбілейнага медаля «70 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне», агульны тыраж медаля склаў 77000 штук.

У 2017 годзе прадпрыемству давераны выраб медаля Францыска Скарыны.

Прадпрыемства выпускае спартыўныя узнагароды для спаборніцтваў высокага ўзроўню. У 2019 годзе выраблена 1084 медаля для II Еўрапейскіх гульняў — па 329 залатых і сярэбраных, а таксама 426 бронзавых. 21 мая 2019 года арганізатары II Еўрапейскіх гульняў прэзентавалі медалі ў Мірскім замку.

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 27 студзеня 2020.
2. ↑

Спасылкі
--------

* Як робяць медалі і ўзнагародныя знакі Архівавана 27 студзеня 2020.
* Да 70-годдзя вызвалення ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў з’явіцца спецыяльная ўзнагарода
* Ордэн, які яшчэ нікому не ўручаўся
* Выстава ордэнаў, медалёў, значкоў і нагрудных знакаў у Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь Архівавана 27 студзеня 2020.
* Стала вядома, як будуць выглядаць медалі II Еўрапейскіх гульняў: узнагароды паказалі ў Мірскім замку Архівавана 27 студзеня 2020.
* Медалі II Еўрапейскіх гульняў прадставілі ў Мірскім замку
* Што асаблівага ў дызайне і колькі важыць медаль II Еўрапейскіх гульняў?
* Бліскучая работа!
**Зборныя могілкі былых салдат Вермахта** — гэта спецыяльныя могілкі на тэрыторыі былога СССР, дзе перапахаваны вайскоўцы Вермахта і армій краін саюзніц гітлераўскай Германіі (Венгрыі, Італіі, Славакіі, Румыніі, Фінляндыі). Спачатку ідзе эксгумацыя і ідэнтыфікацыя астанкаў, потым іх размяшчаюць у мініяцюрныя труны з ідэнтыфікацыйнымі дадзенымі і труны з астанкамі размяшчэюць у зборных (аналаг брацкіх) магілах на новым месцы, адкуль сваякі могуць вывезці труну пры жаданні за мяжу.

Арганізацыяй перапахаванняў былых салдат Вермахта ў Расіі і Беларусі займаецца грамадская арганізацыя з ФРГ «Народны саюз Германіі па дагляду за воінскімі пахаваннямі», на чале з В. Брастам, які адказвае за дзейнасць арганізацыі ў Беларусі і Калінінградскай вобласці Расіі.

У Беларусі пошуковая дзейнасць «Народнага саюза» дазволена з 2002 г. З 1 кастрычніка 2012 г. зборныя могілкі арганізаваны ў г. Бяроза (Брэсцкая вобл.), а пазней і п. Шчаткава (Магілёўская вобласць). У Шчаткава пахавана больш за 920 салдат Вермахта. На могілках у Бярозе плануецца пахаваць прыкладна 50 тыс. нямецкіх салдат у зборных магілах.

«Народны саюз» дапамагае знаходзіць і перазахоўваць таксама і астанкі савецкіх салдат.

Зноскі
------

1. ↑  Советский лозунг в немецком исполнении (Тэлеканал НТВ)
2. ↑  В Бобруйском районе перезахоронены останки 920 солдат и офицеров вермахта, погибших во время Второй мировой войны Архівавана 6 сакавіка 2016. (БелаПАН)
3. ↑  А как у них… Архівавана 4 ліпеня 2014. Блог «Выживи сам»
4. ↑  В Калининграде немцы передали останки 10 красноармейцев, погибших в концлагерях Сайт «Регнум»

Гл. таксама
-----------

* Нямецкія вайсковыя могілкі 1941-1944 гг. пад Мінскам
* Лагер НКУС для нямецкіх ваеннапалонных № 168

Спасылкі
--------

* Сайт «Народнага саюза» Архівавана 6 сакавіка 2016.