Руіны Гернікі.

| Бітвы і аперацыі грамадзянскай вайны ў Іспаніі |
| --- |
| 
* **Путч**: Мелілья
* Тэтуан
* Севілья
* Барселона (1)
* Мантанья
* Хіхон
* Аўеда (1)
* Гранада
* Казармы Лаёла
* Мяцеж на флоце**1936 год**: Гвадарама
* Алькасар
* Эстрэмадура
* Паветраны мост
* Мерыда
* Сігуэнса
* Бадахос
* Балеарскія астравы
* Кордава
* Гіпускаа
* Сьера-Гуадалупе
* Монтэ-Пелада
* Талавера
* Ірун
* Іспанская Гвінея
* Мыс Спартэль
* Сесенья і Эсківіяс
* Мадрыд
* Вільярэаль
* Асейтуна
* Лапера
* Карунская дарога (1)
* Карунская дарога (2)**1937 год**: Карунская дарога (3)
* Малага
* Харама
* Аўеда (2)
* Гвадалахара
* Пасабланка
* Паўночная Іспанія
* Біская
* Більбаа
* Барселона (2)
* Сеговія
* Уэска
* Альбарасін
* Герніка
* Брунетэ
* Сантандэр
* Сарагоса
* Кінта
* Бельчытэ
* Астурыя
* Сабіньяніга
* Эль-Мазука
* Фуэнтэс-дэ-Эбра
* Мыс Шэршэль
* Тэруэль**1938 год:** Вальядалід
* Альфамбра
* Арагон
* Каспэ
* Барселона (3)
* Лерыда
* Гандэса
* Сегрэ
* Левант
* Балагер
* Лос-Бласкес
* «Мяшок Б’ельсы»
* «Мяшок Мерыда»
* Мыс Палас
* Лінія XYZ
* Эбра**1939 год:** Каталонія
* Вальсекілья
* Менорка
* Картахена
* Пераварот
* Апошняе наступленне

 |

**Бамбардзіроўка Гернікі** — паветраны налёт нямецкага легіёна «Кондар» на горад Герніка падчас грамадзянскай вайны ў Іспаніі 26 красавіка 1937 года.

Гісторыя
--------

Горад Герніка — гістарычны і культурны цэнтр Краіны Баскаў. Там знаходзіцца дрэва, пад якім даўней праходзілі народныя сходы і прыводзіліся да прысягі прадстаўнікі ўлады. У 1937 годзе знаходзіўся ў руках рэспубліканцаў, якія вялі абарону Більбаа. Тут, акрамя прыблізна 3700 мясцовых жыхароў, знаходзіліся салдаты рэспубліканскай арміі. Існавала ваенная прамысловасць — 3 фабрыкі, у тым ліку адна з двух у Іспаніі па вытворчасці авіяцыйных бомбаў, і фабрыка па вытворчасці стралковай зброі, у тым ліку аўтаматычных пісталетаў тыпу Маўзер 96К. Акрамя таго, у раёне бамбардзіроўкі размяшчаўся стратэгічна важны мост.

Такім чынам, тэарэтычна бамбардзіроўка магла быць апраўдана з ваеннага пункту гледжання.

C 16:30 па 18:45 некалькі груп самалётаў (асноўнай ударнай сілай сталі Junkers Ju 52, было таксама 3 італьянскіх бамбардзіроўшчыка Savoia-Marchetti SM.79 Sparviero і 1 Dornier Do 17) скінулі 50- і 250-кілаграмовыя бомбы (у тым ліку запальныя) на горад. Агульная колькасць скінутых на горад бомбаў ацэньваецца рознымі крыніцамі як у 30, так і ў 40 тон. Самалёты таксама знішчалі кулямётным агнём салдат рэспубліканскай арміі (а таксама, як сцвярджаецца, грамадзянскіх асоб).

Ахвяры і наступствы
-------------------

Пасля бамбардзіроўкі ўзнік пажар, які знішчыў большую частку горада з-за позняга прыбыцця і неадэкватных дзеянняў пажарных з Більбаа. Менавіта пажар, а не непасрэдна авіяналёт з’явіліся прычынай катастрафічных разбурэнняў (не менш за 75% пабудоў).

Ацэнкі колькасць чалавечых ахвяр значна адрозніваецца: ад 120 чалавек да 300, у залежнасці ад палітычных поглядаў даследчыкаў (першая лічба — падлікі гісторыкаў, што сімпатызуюць нацыяналістам Франсіска Франка, другая прынята ў Краіне Баскаў). Улічваючы тое, што ва ўмовах вайны складана весці падлік страт і ідэнтыфікаваць ахвяр, найбольш рэалістычнай лічбай можа быць 150—250 чалавек загінулых непасрэдна падчас бамбардзіроўкі.

Акрамя таго, каля 600 чалавек памерла ў бальніцы горада Більбаа, куды былі дастаўлены многія пацярпелыя з Гернікі і наваколля.

Праз два дні пасля бамбардзіроўкі войскі нацыяналістаў занялі Герніку, салдаты рыхтаваліся спілаваць Дрэва Гернікі, але падраздзяленне рэкетэ ўзяло яго пад ахову.

Рэзананс
--------

Паведамленне пра бамбардзіроўку было надрукавана на наступны дзень ў газеце Times Джонам Стырам. У ім выкрывалі ўдзел Германіі ў іспанскай грамадзянскай вайне і, акрамя аб’ектыўнай інфармацыі, даваўся пачатак некаторым міфам пра Герніку (напрыклад, пра тое, што бамбёжка адбылася ў базарны дзень, калі сяляне з усёй акругі сабраліся ў горадзе, хоць у рэчаіснасці базарны дзень быў адменены ў сувязі з ваенным становішчам).

Неўзабаве з’явілася знакамітая карціна Пабла Пікаса «Герніка» (упершыню выстаўлена ў ліпені 1937-га).

Прапаганда франкістаў адмаўляла факт бамбёжкі і ўпарта сцвярджала, што горад быў падпалены самімі рэспубліканцамі ў рамках тактыкі «выпаленай зямлі» (такое сапраўды адбылося з горадам Ірун, таксама ў Краіне Баскаў).

Сёння баскскія нацыяналісты выкарыстоўваюць версію падзей у Герніке ў тым ліку як гістарычнае апраўданне свайго права на самавызначэнне.

Зноскі
------

1. 1 2  Герника: дым не развеялся. Материалы. Журнал «Историк»(недаступная спасылка)
2. 1 2   **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 17 студзеня 2017. Праверана 17 студзеня 2017.
3. ↑  даследаванне гісторыкаў асацыяцыі "Gernikazarra", Vicente del Palacio y José Ángel Etxaniz, — 126 ахвяр:

	* *Diario El Correo*. Refugios de vida para Gernika **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 15 лютага 2012. Праверана 8 чэрвеня 2009.

Інфармацыя El Mundo і BBC 150-250 забітых:

	* Guernica recuerda el 70º aniversario de los bombardeos con un espíritu de paz **(нявызн.)** (27 красавіка 2007). — Dependiendo de las fuentes, (el número de fallecidos) oscila entre 150 y 250.. Архівавана з першакрыніцы 15 лютага 2012. Праверана 6 красавіка 2009.
	* The legacy of Guernica (англ.). — "La mayor parte de los historiadores piensa que el numero de bajas está entre 200 y 250".. Архівавана з першакрыніцы 15 лютага 2012. Праверана 6 красавіка 2009.

Даследаванні, якія называюць лік у 250-300 загінулых:

	* Arias Ramos. La Legión Cóndor En La Guerra Civil. — La Esfera de los Libros, 2003. — ISBN 9788497341370.
	* Solé i Sabaté, Josep Maria and Villarroya, Joan. España en llamas. La Guerra Civil desde el aire. — Temas de Hoy, 2003. — ISBN 9788484603023.

Літаратура
----------

* Хью Томас. гл.51: Герника // Гражданская война в Испании. 1931—1939 гг. = The Spanish Civil War / пер. И. Полоцка. — М.: Центрполиграф, 2003. — 576 с. — 7000 экз. — ISBN 5-9524-0341-7.
* Сулайка Й. Незавершенное наследие Герники: фон Рихтгофен, Айта Пачи и Ленин (часть I) // Герника: журнал о баскской культуре. 2010. № 3 (баскск.) (руск.)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Бамбардзіроўка Гернікі на Вікісховішчы |

* Login **(нявызн.)**.  timesonline.co.uk. Праверана 11 лютага 2014.
* El bombardeo de Gernika **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  eitb.com. Архівавана з першакрыніцы 25 кастрычніка 2012. Праверана 11 лютага 2014.
* Сулайка Й. Незавершенное наследие Герники: фон Рихтгофен, Айта Пачи и Ленин (часть II) // Герника: журнал о баскской культуре. 2010. № 4 (баскск.) (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh97004886 |