recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з падобнымі імёнамі, гл. Міхайлаў і Анатоль Міхайлаў.

**Анатоль Арсеньевіч Міха́йлаў** (27 мая 1939, Зяметчына, Пензенская вобласць, РСФСР) — беларускі філосаф. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1991; чл.-кар. з 1989), доктар філасофскіх навук (1986), прафесар (1988). Член Еўрапейскай Акадэміі навук і мастацтваў (Зальцбург, Аўстрыя, 1993).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 27 мая 1939 года ў пасёлку Зяметчына Пензенскай вобласці РСФСР.

У 1961 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт.

У 1966—1974 гадах — выкладчык, дацэнт кафедры філасофіі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1974—1980 гадах — супрацоўнік Цэнтра сацыяльнага развіцця і гуманітарных спраў (Нью-Йорк—Вена). У 1980—1987 гадах дацэнт, прафесар кафедры філасофіі, з 1987 года — загадчык кафедры гісторыі філасофіі і логікі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

З 1992 года — рэктар Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта. З 1 кастрычніка 2014 года па 5 студзеня 2021 года А. Міхайлаў займаў пасаду Прэзідэнта Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Камандорскім крыжам Ордэна «За заслугі перад Літвой». Афіцэр Ордэна Акадэмічных пальмаў (Францыя, 2003). Лаўрэат дэмакратычнай прэміі амерыканскага Фонду імя Іона Раціу (2007). Узнагароджаны медалём Гётэ (Германія, 2004).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя даследаванні ў галіне гісторыі філасофіі, сучаснай заходняй філасофіі і метадалогіі гуманітарных ведаў. Прааналізаваў радыкальныя пераўтварэнні, якія адбываліся ў філасофіі ХХ стагоддзя ў сувязі з узнікненнем і развіццём філасофіі жыцця, фенаменалогіі, экзістэнцыялізму, фундаментальнай анталогіі і герменеўтыкі.

Аўтар звыш 60 навуковых прац, у т.л. 2 манаграфій.

### Бібліяграфія

* Martin Heidegger und seine «Kehre». Jena, 1966.
* Современная философская герменевтика: Критический анализ. Мн.: Университетское, 1984.
* Историко-философские исследования. Мн.: Университетское, 1991.
* Dasein-анализ в философии и психологии. Мн.: Изд-во Европ.гуманитар.ун-та, 2001 (в соавт.)

Зноскі
------

1. ↑  Беларусь, 1995
2. ↑  Акадэмікі: Міхайлаў Анатолій Арсеньевіч // Сайт НАН Беларусі
3. 1 2 3 4  Акадэмік Анатоль Міхайлаў // Сайт Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта

Літаратура
----------

* Міхайлаў Анатоль Арсеньевіч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 498. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — С. 481. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

Спасылкі
--------

* Акадэмікі: Міхайлаў Анатолій Арсеньевіч // Сайт НАН Беларусі
* Анатоль Арсеньевіч Міхайлаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
* Акадэмік Анатоль Міхайлаў // Сайт Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1196023042 · VIAF: 4229157040170567040000 · БАП: 130465 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Анюхоўскі.
**Анатоль Васільевіч Анюхоўскі** (нар. 6 красавіка 1954, в. Леніна Горацкага раёна Магілёўскай вобласці) — беларускі аграрый, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га і 6-га скліканняў.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую ордэна Кастрычніцкай Рэвалюцыі і ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга сельскагаспадарчую акадэмію, вучоны-аграном.

Працаваў глебазнаўцам Віцебскай абласной станцыі па хімізацыі сельскай гаспадаркі, галоўным аграномам калгаса «Прагрэс», старшынёй калгаса «Гігант», галоўным аграномам міжгаспадарчага прадпрыемства па кормавытворчасці Дубровенскага раёна Віцебскай вобласці, галоўным спецыялістам па кормавытворчасці ўпраўлення сельскай гаспадаркі Талачынскага раёна, галоўным аграномам калгаса імя Энгельса Талачынскага раёна, намеснікам старшыні па раслінаводстве Талачынскага раённага аграпрамысловага аб’яднання Віцебскай вобласці, старшынёй Талачынскага раённага аб’яднання па аграхімічным абслугоўванні сельскай гаспадаркі «Сельгасхімія», старшынёй Талачынскага райвыканкама, дырэктарам унітарнага даччынага прадпрыемства «Талачынскі кансервавы завод» Віцебскага абласнога ўнітарнага прадпрыемства харчовай прамысловасці «Віцебскхарчпрам».

Выбіраўся членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га і 6-га скліканняў.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны юбілейнымі медалямі «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», «65 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», сярэбраным медалём ВДНГ СССР, Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, нагрудным знакам «Юбілейны медаль „У гонар 80-годдзя Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі"».

Удастоены ганаровага звання «Чалавек года Віцебшчыны» ў намінацыі «Аграпрамысловы комплекс».

Зноскі
------

1. ↑  Анюхоўскі Анатолій Васільевіч

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 155380 |
Мінор
**Мінор** (*moll* — мяккі; *minor* — маленькі) у музыцы — адзін з асноўных відаў ладу (разам з мажорам). Характэрная асаблівасць мінора — трэцяя ступень дыятанічнай гамы адстаіць ад першай на малую тэрцыю.

Існуе некалькі разнавіднасцяў мінору. Напрыклад лад, які называецца натуральным мінорам, будуецца наступным чынам: тон-паўтон-тон-тон-паўтон-тон-тон.

Натуральны Ля мінор
Акрамя таго, існуюць гарманічны мінор і меладычны мінор.

Пры абазначэнні танальнасці слова «мінор» (або moll) дадаецца да назвы тонікі, напрыклад «Ля мінор» (A-moll), «соль-дыез мінор» (Gis-moll) і т. п. Мінорная трохгучнасць ўключае малую тэрцыю, утвораных паміж асноўным тонам і трэцяй ступенню, і вялікую тэрцыю, пабудаваную ад трэцяй ступені. Так, склад трохгучнасць *До мінор* — до, мі-бемоль, соль (C-Es-G).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сато.

**Міноры Сато** (яп.: 佐藤穣, нар. 2 сакавіка 1991, прэфектура Гуму, Японія) — японскі футбаліст, паўабаронца.

Клубная кар’ера
---------------

Пачынаў кар’еру ў Японіі, пазней транзітам праз ЗША і Мексіку трапіў у Латвію, дзе змог праявіць сябе. Двойчы выйграваў Кубак Латвіі.

У сакавіку 2013 года перайшоў у брэсцкае «Дынама». У брэсцкім клубе адразу стаў адным з ключавых ігракоў, выступаў на пазіцыі атакуючага паўабаронцы. У снежні 2013 года кантракт з «Дынама» быў скасаваны.

У канцы 2013 — пачатку 2014 гадоў знаходзіўся на праглядзе ў розных клубах польскай Экстраклясы (шчэцінскай «Погані», гданьскай «Лехіі» і ўроцлаўскім «Шлёнску»), пасля ў казахстанскім «Спартаку». У выніку, у сакавіку 2014 года падпісаў двухгадовы кантракт з ташкенцкім «Бунёдкарам». У другой палове сезона 2014 стаў трывала гуляць у аснове «Бунёдкара».

У пачатку 2017 года перайшоў у катарскі клуб «Аль-Муайдар». Улетку таго ж года вярнуўся ў Латвію, стаўшы іграком клуба «Рыга». У студзені 2018 года перайшоў у паўднёвакарэйскі «Кванджу», а ў лютым 2019 года зноў далучыўся да «Рыгі».

У жніўні 2019 года стаў іграком «СКА-Хабараўска», дзе гуляў да канца сезона 2019/20.

Дасягненні
----------

* Латвія 02Сярэбраны прызёр Срэбраны прызёр чэмпіянату Латвіі: 2012
* Латвія 03Бронзавы прызёр Бронзавы прызёр чэмпіянату Латвіі: 2017
* Латвія Пераможца Кубка Латвіі (2): 2011, 2012
* Латвія Пераможца Першай лігі чэмпіянату Латвіі: 2010
* Узбекістан 02Сярэбраны прызёр Срэбраны прызёр чэмпіянату Узбекістана: 2016

Заўвагі
-------

1. ↑  Minori Sato // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Минори Сато находится на просмотре в «Спартаке»
3. ↑  Минори Сато подписал контракт с "Бунедкором"

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FBref.com · FootballFacts.ru · J.League (ігрок) · K League · Kooora · Soccerway · Sportbox.ru · teams.by · playmarkerstats.com (ігрок) · Transfermarkt (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) · Прэсбол · РПЛ (ігрок) |
Не блытаць з Глыбокае.

**Глыбока** (укр.: Глибока) — пасёлак гарадскога тыпу ў Чарнавіцкай вобласці Украіны, цэнтр Глыбоцкага раёна.

Гісторыя
--------

Першае пісьмовае згадванне аб мястэчку датавана 1438 г. Яно згадваецца як запусцелая мясцовасць на «Чорнай паляне», а ў грамаце гэтага ж года Малдаўскі гаспадар Ілля I надзяліў мясцовасцю пад назвай Глыбокая прыдворнага суддзю Пятра Гудыма. Магчыма, тады і ўзнікла сяло, назва якога паходзіць ад месца, дзе яно размешчана — пасёлак ляжыць у глыбокай катлавіне. У 1490 г. у летапісах згадваецца пра тое, што царква Глыбокай ўвайшла ў Радавецкую епархію, а ў 1491 г. Малдаўскі гаспадар Стэфан III сваёй граматай пацвердзіў перадачу вёскі прыдворнаму Юдці.

На працягу доўгага часу Глыбока са сваімі прылеглымі землямі была ўласнасцю феадалаў і манастыроў. У 1774 г. Глыбока, як і ўся Букавіна, перайшла ад Асманскай імперыі пад уладу Аўстрыйскай імперыі як кароннае ўладанне — Герцагства Букавіна. У 1857 г. у вёсцы будуецца спіртавы завод, а ў 1869 г. пачынаецца будаўніцтва чыгункі Чарнаўцы — Сірэт — Сучава, якая прайшла праз мястэчка. Паводле перапісу 1910 г. у мястэчку налічвалася 5549 чал. Пераважная большасць з іх займалася сельскай гаспадаркай. З лістапада 1918 г. па 28 чэрвеня 1940 года Глыбока ўваходзіць у склад Румыніі.

Сельскі савет у Глыбокай быў створаны 5 ліпеня 1940 г. Першым сельскім старшынёй быў абраны Нестар Ткачук. У ліпені 1940 г. Глыбока стала раённым цэнтрам. У 1956 г. Глыбока была пераведзена ў катэгорыю пасёлка гарадскога тыпу.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 177-2009 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Украіны на беларускую мову»

| ⛭ Населеныя пункты Глыбоцкага раёна |
| --- |
| Пгт | **Глыбока** |  |
| Вёскі | 
* Апрышэны
* Багрыніўка
* Біла Крыныця
* Валя Кузьмына
* Вэрхні Сыніўці
* Валока
* Гарбіўці
* Грушыўка
* Дымка
* Ёрданэшты
* Кам’янка
* Карапчыў
* Каравія
* Корчыўці
* Купка
* Кут
* Лукавыця
* Мыхайліўка
* Маладзія
* Ныжні Сыніўці
* Новы Ваўчынэць
* Пэтрычанка
* Паляна
* Прыварокы
* Просыкураны
* Просіка
* Слабідка
* Станіўці
* Стары Ваўчынэць
* Стэрчэ
* Сучэвэны
* Тарашаны
* Тэрэблэчэ
* Туратка
* Чагор
* Чэрвона Дзіброва
* Чэрэпкіўці

 |

| ⛭Чарнавіцкая вобласць |
| --- |
| Раёны | 
* Выжныцкі
* Дністроўскі
* Чарнавецкі

 | Сцяг Чарнавіцкай вобласціСцяг Чарнавіцкай вобласціГерб Чарнавіцкай вобласціГерб Чарнавіцкай вобласці |
| Гарады | 
* Вашкіўці
* Выжныця
* Гэрца
* Застаўна
* Кіцмань
* Новадністроўск
* Навасэлыця
* Сакыраны
* Старажынэць
* Хацін
* **Чарнаўцы**

 |
| Пгт | 
* Бэрэгамэт
* Глыбока
* Кэльмэнці
* Кастрыжыўка
* Краснаільск
* Лужаны
* Нэпалокіўці
* Путыла

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Глыбокае (значэнні).

**Глыбокае возера** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Палата, за 47 км на паўночны ўсход ад Полацка, у межах гідралагічнага заказніка «Глыбокае—Чарбамысла, Вялікае Астравіта» («Глыбокае—Вялікае Астравіта»).

Плошча паверхні 0,42 км². Даўжыня 1,11 км, найбольшая шырыня 0,8 км. Даўжыня берагавой лініі 3,36 км. Найбольшая глыбіня 11,5 м, сярэдняя каля 5,2 м. Аб’ём вады 2,2 млн м³. Плошча вадазбору 1,94 км².  

Катлавіна возера складанага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй 15—17 м стромкія, на поўначы возера да 2 м і спадзістыя, пад хваёвым лесам. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі вышынёй да 0,5 м, месцамі зліваюцца са схіламі катлавіны, пясчаныя, у паўночнай частцы тарфяністыя. Мелкаводдзе вузкае. Дно да глыбіні 3,5—4 м пясчанае, глыбей залягаюць апясчаненыя ілы і на глыбінях больш за 5,5 м — сапрапель. У паўночна-ўсходняй частцы возера востраў плошчай каля 0,1 га. На захадзе злучана кароткай пратокай з возерам Пустое.

Вада ў возеры вызначаецца нізкай мінералізацыяй і высокай кіслотнасцю (pH 4,8—5). Возера алігатрофнае, бяссцёкавае. Да глыбіні 9,5 м распаўсюджваюцца імхі. Расце палушнік азёрны — рэдкі для Беларусі ахоўны від раслін.

З рыб у возеры водзіцца пераважна акунь.

Зноскі
------

1. ↑  Сайт Полацкага райвыканкама Архівавана 20 чэрвеня 2012.
2. ↑  Гидрологические заказники Архівавана 27 снежня 2013.

Літаратура
----------

* *Богдзель І. І.* Глыбокае возера // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.2 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 2. — 522 с. — 10 000 экз.
* Республика беларусь. Витебская область. Полоцкий район: карта / Ред. В. А. Змачинская. — Мн.: Белкартография, 2012. — 5 000 экз. (руск.)
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 21. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)
* Сайт Полацкага райвыканкама Архівавана 20 чэрвеня 2012.
**Глы́баў** — археалагічныя помнікі: гарадзішча мілаградскай культуры і 2 курганныя могільнікі дрыгавічоў каля аграгарадка Глыбаў (Рэчыцкі раён, Гомельская вобласць, Беларусь).

На гарадзішчы выяўлены рэшткі 2-х жытлаў і 2 гаспадарчых ям, каменныя прылады працы, рэшткі ляпной керамікі.

На курганных могільніках пахавальны абрад — трупапалажэнне ў ямах пад насыпам. Знойдзены рэшткі ганчарнага посуду, бронзавыя ўпрыгожанні.

Літаратура
----------

* Беларусь: Энцыкл. даведнік / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 229. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мацура.
**Вячаслаў Андрэевіч Мацура** (7 чэрвеня 1950, г. Жабінка, Брэсцкая вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1972 годзе Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут. Працаваў у Мінскім філіяле Лендзіпрамясамалпрама, з 1981 года — мастак у Белкаапгандальрэкламе.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1978 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): заводы цяжкіх кавальскіх штамповак у Жодзіне (1981), сыраробны ў Хойніках, заменніка цэльнага малака ў Клецку (1982).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Мацуро Вячеслав Андреевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Біфросцкі ўніверсітэт** (ісл.: Háskólinn á Bifröst) — ісландская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у мястэчку Біфрост.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Вучэльня была заснавана ў 1918 годзе ў Рэйк’явіку як кааператыўны каледж. У 1955 годзе школу было вырашана перанесці на цяперашняе месца, на тэрыторыі тагачаснага фальварку. Так было створана універсітэцкае паселішча Біфрост. Вучэльня змяніла сваю назву на Кааператыўны ўніверсітэт у 1988 годзе, на Біфросцкую школу бізнесу ў 2000 годзе і, нарэшце, на Біфросцкі ўніверсітэт у 2006 годзе. Ва ўніверсітэце ёсць кампус, але большасць студэнтаў навучаюцца завочна.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 8959 1724 · LCCN: no2009123018 · Microsoft: 56753173 · VIAF: 130584721 |

| ⛭Універсітэты Ісландыі |
| --- |
| 
* Біфросцкі ўніверсітэт
* ‎Ісландскі сельскагаспадарчы ўніверсітэт
* ‎Ісландскі ўніверсітэт мастацтваў
* Ісландскі ўніверсітэт
* Рэйк’явікскі ўніверсітэт
* Універсітэт Акурэйры
* Хоўларскі ўніверсітэт

 |
**Бія** (паўднёваалт.: Бий-суу; руск.: Би́я) — рака ў Рэспубліцы Алтай і ў Алтайскім краі Расіі. У сутоцы з р. Катунь, утварае раку Об. Даўжыня 301 км, плошча басейна 37 тыс. км². Выцякае з Цялецкага возера. У вярхоўях цячэ ў вузкай даліне, парогамі; ніжэй вусця р. Лебедзь даліна пашыраецца. Жыўленне пераважна снегавое і дажджавое. Разводдзе працяглае. Сярэдні гадавы расход вады 477 м³/сек (ля г. Бійск). Замярзае ў вярхоўях ў канцы лістапада — пачатку снежня (на асобных участках ледастаў назіраецца не кожны год), у нізоўях ў сярэдзіне лістапада; адкрываецца ў вярхоўях ў пачатку красавіка, у нізоўях у сярэдзіне красавіка. Рэгулярнае суднаходства да г. Бійск, у высокую ваду прыкладна на 200 км ад вусця.
**Цібар Толаш** (венг.: Tibor Kecskési Tollas; 21 снежня 1920, Надзьбарка, Венгрыя — 19 ліпеня 1997, Мюнхен, Германія) — венгерскі паэт і журналіст, галоўны рэдактар газеты *Nemzetőr*.

Біяграфія
---------

Продкі Цібара былі ваеннымі часоў Лаяшу Кошуту, таму ён пачаў навучанне ў ваеннай школе ў Шапроні, пазней паступіў у Людовіцкую ваенную акадэмію ў Будапешце. Да 1941 годзе служыў лейтэнантам у венгерскай арміі. Падчас Другой сусветнай вайны і пасля яе служыў афіцэрам. У 1945 годзе паранены ў абедзве рукі. У 1947 годзе арыштаваны і асуджаны народным судом па невядомым цяпер абвінавачванні, зняволены ў турму на 9 гадоў. Пакаранне адбываў ў Будапешце, Вацы і Татабаньі, вызвалены ў 1956 годзе. Падчас венгерскага паўстання 1956 года служыў афіцэрам сувязі. Пасля падаўлення паўстання пакінуў Венгрыю. З 1 снежня 1956 года разам з сябрамі па турме заснаваў эмігранцкую газету «Nemzetőr» (*Aхоўнік нацыі*), якая выдавалася ў Мюнхене. Быў галоўным рэдактарам гэтай газеты на працягу 40 гадоў.

Толаш быў адным з нешматлікіх эмігрантаў, якія засталіся жывымі пасля паўстання 1956 года і мелі магчымасць вярнуцца на радзіму, калі савецкія войскі пакінулі Венгрыю ў 1990—1991 гадах.

Зноскі
------

1. ↑  Catalog of the German National Library Праверана 31 мая 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23833686'></a>


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 150484790 · GND: 117393940 · ISNI: 0000 0001 0963 9634 · LCCN: n85806060 · NTA: 133487083 · NSZL: 000000030257 · NUKAT: n2011061520 · VIAF: 34740289 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Прышчэпа.

**Іна Міхайлаўна Прышчэпа** (нар. 1 чэрвеня 1961, Віцебск) — беларускі фізіёлаг. Доктар біялагічных навук (1997), прафесар (2003).

Біяграфія
---------

Скончыла Віцебскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя С. М. Кірава (спецыяльнасць «Біялогія. Хімія», 1978), Інстытут фізіялогіі АН БССР (аспірантура, 1986).

Працавала ў Інстытуце фізіялогіі АН Беларусі (з 1986), Віцебскім дзяржаўным універсітэце імя П. М. Машэрава (з 1989, біялагічны факультэт, кафедра анатоміі і фізіялогіі, прафесар, у 1998—2009 — загадчык кафедры, з 2009 — прарэктар па навуковай рабоце).

Навуковыя інтарэсы: фізіялогія; імуналогія; алергалогія; экалогія чалавека.

Узнагароды
----------

Нагрудны знак «Выдатнік адукацыі» (2010), Ганаровая грамата Міжнароднага дзяржаўнага экалагічнага ўніверсітэта імя А. Д. Сахарава (Мінск, 2011).

Бібліяграфія
------------

* Роль факторов внешней среды в возникновении и течении бронхиальной астмы и хронического бронхита в различных регионах Республики Беларусь : автореферат диссертации … доктора биологических наук : 14.00.36 / Прищепа Инна Михайловна. — Москва, 1997.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Прищепа Инна Михайловна // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. кн. 2. — С. 374.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Антонава.
**Іна Васілеўна Антонава** (нар. 23 ліпеня 1952, Тула, РСФСР) — беларускі медык.

Біяграфія
---------

Скончыла Паўночна-Асецінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут па спецыяльнасці «лячэбная справа».

Працавала школьным урачом, загадчыкам аддзялення здаровага дзяцінства, галоўным урачом Наваполацкай дзіцячай паліклінікі. Займала пасады намесніка галоўнага ўрача па дзяцінству Наваполацкага гарадскога тэрытарыяльна-медыцынскага аб’яднання, галоўнага ўрача дзіцячай паліклінікі ўстановы аховы здароўя «Наваполацкая цэнтральная гарадская бальніца».

Арганізавала ў горадзе Наваполацку цэнтр рэабілітацыі для дзяцей-інвалідаў і цэнтр добразычлівых адносін да падлеткаў «Дыялог», была яго кіраўніком.

З’яўлялася дэпутатам Наваполацкага гарадскога Савета дэпутатаў, Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў дваццаць чацвёртага і дваццаць пятага скліканняў. Выбіралася дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. 1 2 3
2. ↑
3. ↑  ПАРЛАМЕНТ. Национальное собрание Республики Беларусь четвертого созыва
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Корж.
**Іна Ігараўна Корж** (нар. 5 красавіка 1934, рудня Баргінскі, Рыбінскі раён, Краснаярскі край) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Львоўскі політэхнічны інстытут у 1958 годзе. Працавала ў Львоўскім філіяле Дзіпраграда, з 1971 года — у БелНДІПгорадабудаўніцтва, Мінскпраекце, з 1977 года — старшы выкладчык кафедры горадабудаўніцтва Беларускага політэхнічнага інстытута.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1971 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Удзельнічала ў распрацоўцы праектаў планіроўкі і рэканструкцыі шэрагу малых гарадоў Заходняй Украіны, дэталёвай планіроўкі жылых раёнаў Львова, Чарнаўцоў, зон адпачынку «Бобрска-Мікалаеўская» (Львоў), «Івянец» і «Горваль», у распрацоўцы праекта арганізацыі масавага адпачынку насельніцтва Мінска (1976).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Корж Инна Игоревна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Фарне́зскі бык** — знакамітая мармуровая скульптурная група, якае адлюстроўвае пакаранне смерцю Дзіркі (ці Дзірцэі) братамі Амфіёнам і Зефам за жорсткае абыходжанне з іх маці Антыёпай. Браты прывязалі Дзірку да рогаў раз'юшанага быка, які разадраў яе. Створана грэчаскімі скульптарамі Апалоніям Тралескім і яго братам Таўрыскам.

Скульптура была выяўлена ў 1546 годзе ў тэрмах Каракалы і была рэстаўрыравана пад назіраннем Мікеланджэла. Пладамі гэтай рэстаўрацыі з'яўляюцца галава быка, уся Антыёпа, акрамя ног, верхняя частка Дзірцэі і большая частка фігур, якія ўяўляюць сыноў Антыёпы.

Дапоўненая копія скульптуры, якая ўвайшла ў гісторыю як «Фарнезскі бык», першапачаткова знаходзілася на востраве Родас, а затым была перавезена ў Рым, дзе захоўвалася на віле Фарнезэ. У наш час — у Археалагічным музеі Неапаля.

Зноскі
------

1. 1 2  Аполлоний Тралесский // *Энциклопедический словарь* — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1905. — Т. доп. I. — С. 135. — 956 с.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23892463'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23069183'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q602358'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19908137'></a>

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Бык Фарнезэ**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 15909310q · LCCN: n2013003891 · VIAF: 296019003, 293300022 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Фарс (значэнні).
Прагляд фарсу ў тэатры (Кузьма Пятроў-Водкін)
**Фарс** (лац.: farcio — начыняю) — малая, аднаактная пацяшальная камедыя. Узнік каля 12 ст. ў гарадах Заходняй Еўропы ў якасці жартоўнай устаўкі (начыння) ў літургічнай драме, містэрыі і плошчавым карнавальным паказе. Росквіту дасягнуў у французскай літаратуры 14—16 стст. дзе акрэсліўся ў самастойны жанр народнага паказу. Выяўленчыя асаблівасці: карыкатурнасць дзейных асоб (з выкарыстаннем вобразаў-масак), буфанаднасць прыёмаў, эксцэнтрычнасць паказу падзей, схільнасць да адвольных знешніх эфектаў, вострасюжэтных грубавата-пікантных абставін і зніжанай лексікі. У ходзе развіцця часам набліжаецца да сатырычнай камедыі. Разам з пераважна пацяшальным прызначэннем выконвае ролю палітычнай сатыры і памфлета. Да фарсавасці ў сваіх творах шматкроць прыбягалі Бертальд Брэхт, Лопэ дэ Вега, Карла Гальдоні, Жан Мальер, Мігель Сервантэс і Уільям Шэкспір. Многія прыёмы захаваліся ў сучаснай цыркавой клаўнадзе і святочна-карнавальных паказах. У беларускай драматургіі выяўленчыя прыёмы таксама шырока выкарыстоўваліся (Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч «Пінская шляхта», Янка Купала «Прымакі», Леапольд Родзевіч «Конскі партрэт», Уладзіслаў Галубок «Ветрагоны», Еўсцігней Міровіч «Каваль-ваявода», Андрэй Макаёнак «Трыбунал» і Алесь Петрашкевіч «Куды ноч, туды сон»).

Зноскі
------

1. ↑  *Сцяпан Лаўшук.* Фарс // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах / гал.рэд. Генадзь Пашкоў. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2003. — Т. 16. — С. 326-327. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0263-6.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119777091 · LCCN: sh85047187 · NKC: ph553924 |
**Стадыён «Сант'яга Бернабеу»** (ісп.: Estadio Santiago Bernabéu) — футбольны стадыён, размешчаны ў сталіцы Іспаніі Мадрыдзе. З'яўляецца хатняй арэнай футбольнага клуба «Рэал Мадрыд», таксама часам на ім праводзіць матчы зборная Іспаніі.

Стадыён мае 4-ю, вышэйшую катэгорыю УЕФА. Змяшчае 81,044 гледачоў.

Пабудаваны ў 1947 годзе, пазней быў названы ў гонар прэзідэнта «Рэала» Сант'яга Бернабеу, у гады праўлення якога клуб выйграў шэсць Кубкаў еўрапейскіх чэмпіёнаў і мноства ўнутраных трафеяў.

«Сант'яга Бернабеу» прымаў фіналы чэмпіянату Еўропы 1964 і чэмпіянату свету 1982 года. Таксама на арэне чатыры разы праходзіў фінал самага прэстыжнага клубнага спаборніцтвы Еўропы - Лігі чэмпіёнаў: у 1957, 1969, 1980 і 2010 гадах.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сант’яга Бернабеу (стадыён)
* Афіцыйны сайт «ФК Рэал Мадрыд»
* Інфармацыя пра стадыён на афіцыйным сайце «ФК Рэал Мадрыд»
**Семіжа** — возера ў Столінскім раёне Брэсцкай вобласці, за 6 км на паўднёвы ўсход ад горада Столін, за 0,2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Струга, адносіцца да басейна ракі Льва.

Плошча паверхні 0,113 км², даўжыня 2,0 км, шырыня 0,06 км. Даўжыня берагавой лініі 4,28 км. Возера старычнага тыпу. На паўднёвым захадзе ўпадае рака Чаква. На паўночным усходзе злучана пратокай з возерам Лішня.

Спасылкі
--------

* Агульная характарыстыка азёр Брэсцкай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  (руск.)
* Морфаметрычныя параметры азёр Брэсцкай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  (руск.)
**Семіётыка**, **семіялогія**, **тэорыя прадстаўлення** (грэч. sēmeiōtikon ад *sēmeion* знак, адзнака) — навука, якая вывучае ўласцівасці, найперш супольныя, будовы і функцыянавання знакавых сістэм (натуральных моваў, штучных моваў і інш.) ці знакаў і такіх іх спалучэнняў (словаў, словазлучэнняў, метафар, хімічных і матэматычных сімвалаў і інш.), дзе кожнай знакавай адзінцы пэўным чынам надаецца пэўнае значэнне.

Адрозніваюць **агульную** і **спецыяльную** семіётыкі. Тры асноўныя прадметы вывучэння семіётыкі — камунікацыя, значэнне, дасяганне высновы; у грамадстве гэта мова, абрады, звычаі і г.д. у прыродзе — камунікацыя жывёлаў, у чалавеку — слыхавое і зрокавае ўспрыняцце і інш.

Пачаткі семіётыкі пакладзены Ч. Пірсам у выглядзе абагульнення логікі як тэорыі. Узаемадачыненні семіётыкі і лінгвістыкі прывялі да ўзнікнення лінгвасеміётыкі.

Літаратура
----------

* *Мартынаў В. У.* Семіётыка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 318. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Joseph Ransdell. Some Leading Ideas of Peirce’s Semiotic. — 1997.
* *Сцяцко П. У.* Уводзіны ў мовазнаўства: Дапаможнік. — Гродна: ГрДУ, 2001. — 231 с. — ISBN 985-417-212-0.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11940671v · GND: 4054498-9 · LCCN: sh85119950 · Microsoft: 139997677 · NDL: 00565707 · NKC: ph126388 |

 |
**Павел Яўгенавіч Фельгенгаўэр** (6 снежня 1951, Масква) — расійскі біёлаг, журналіст, незалежны ваенны аглядальнік.

Па адукацыі біёлаг, выпускнік біялагічнага факультэта МДУ (1975), кандыдат навук (1987). У якасці навуковага супрацоўніка Інстытута біялогіі развіцця АН СССР займаўся малекулярнай біялогіяй.

Пасля распаду СССР сышоў у журналістыку. Працаваў штатным ваенным аглядальнікам «Незалежнай газеты» (1991—1993) і газеты «Сёння» (1993—1999). Уваходзіў у склад рэдкалегіі апошняга выдання. З 1999 года, не з'яўляючыся штатным супрацоўнікам якіх-небудзь СМІ, выступае як незалежны ваенны аглядальнік і аналітык. Аўтарскія матэрыялы журналіста выходзяць на старонках выданняў *Moscow Times* і «Новая газета», а яго экспертныя заключэнні можна сустрэць у цэлым шэрагу расійскіх і замежных СМІ. Рэгулярны госць эфіраў радыёстанцый «Рэха Масквы» і «Гаворыць Масква». Цесна супрацоўнічае з вашынгтонскай неакансерватыўнай арганізацыяй Jamestown Foundation.

Зноскі
------

1. ↑  Павел Евгеньевич Фельгенгауэр. Пресс-портрет Архівавана 25 жніўня 2012. // Яндекс. Новости

Спасылкі
--------

* Біяграфія на сайце радыёстанцыі «Рэха Масквы»
* Артыкулы ў «Новай газеце» Архівавана 27 верасня 2011.
* Інтэрв'ю часопісу «Партнёр» (Германія)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1058838814 · VIAF: 311037483 |
**Паверхня (слой, мяжа) Махаровічыча** (ад прозвішча адкрывальніка А. Махаровічыча  (руск.) (бел.) — паверхня падзелу паміж зямной карой і мантыяй Зямлі. Размяшчаецца на глыбіні 40—45 км пад раўніннымі часткамі мацярыкоў (у Беларусі на глыбіні 36—42 км), 70—75 км пад горнымі хрыбтамі і 5—10 км пад морамі і акіянамі. Вызначаецца паводле скачка хуткасці падоўжных сейсмічных хваль з 6,7—7,6 да 7,9—8,2 км/с.

| ⛭Абалонкі Зямлі |
| --- |
| Вонкавыя | 
Атмасфера •
Біясфера •
Наасфера •
Гідрасфера
 |  |
| Унутраныя | 
**1) Кара** (*Кантынентальная кара* ·
*Акіянічная кара*)**:** 
Асадкавы пласт •
Верхняя кара •
*Мяжа Конрада* •
Ніжняя кара •
Літасфера (*Літасферныя пліты*) •
*Паверхня Махаровічыча*
**2) Мантыя:** 
Верхняя мантыя (Астэнасфера) •
*Сейсмічны падзел 660 км* •
Ніжняя мантыя •
*Мяжа ядро-мантыя*
**3) Ядро:** 
Вонкавае ядро •
Унутранае ядро
 |
**Нямецкі музей дасягненняў натуральных навук і тэхнікі** (ням.: Deutsches Museum von Meisterwerken der Naturwissenschaft und Technik), або **Нямецкі музей** (*Deutsches Museum*) — найбуйнейшы музей прыродазнаўства і тэхнікі, знаходзіцца ў Мюнхене. Каля 28 000 экспанатаў, якія прадстаўляюць больш 50 галін навукі. Калекцыі экспанатаў са свету тэхнікі і прыродазнаўства аглядаюць штогод больш за паўтара мільёна чалавек.

Нямецкі музей ставіць сваёй мэтай распаўсюджванне ў найбольш нагляднай, даступнай і зразумелай для неспецыялістаў.

Гісторыя
--------

Заснаваны па ініцыятыве Оскара фон Мілера (1855—1934) 28 чэрвеня 1903 года на гадавым агульным сходзе Саюза нямецкіх інжынераў як «музей шэдэўраў прыродазнаўства і тэхнікі». Экспазіцыя была адкрыта ў 1906 годзе ў часовых памяшканнях. Першыя экспанаты складаліся з матэматычна-фізічных калекцый з Баварыі.

У 1906 годзе быў закладзены падмурак будынка музея на востраве на рацэ Ізар. Новы будынак на Музейным востраве адкрыўся ў 1925 годзе. У 1932 годзе быў адкрыты будынак бібліятэкі, а ў 1935 годзе — Кангрэсу.

Пасля моцнага разбурэння ў вайну музей быў зноў адкрыты ў 1948 годзе, у наступныя гады неаднаразова павялічваўся. У 1992 годзе як філіял музея была адкрытая авіяцыйная зала Шляйсхайм на найстарэйшым з захаваных аэрадромаў Германіі. У 1995 годзе быў заснаваны Нямецкі музей Бона як філіял музея для адлюстравання развіцця навукі і тэхнікі ў Германіі пасля 1945 года. У 2003 годзе першая зала транспартнага цэнтра Нямецкага музея пераехала на ўзгорак Тэрэзы.

Зноскі
------

1. ↑  Deutsches Museum // 20th Century Press Archives — 1908. Праверана 5 кастрычніка 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36948990'></a>
2. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
3. ↑  Historisches Lexikon Bayerns — 2006. Праверана 16 мая 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q431738'></a>

| Славутасці Мюнхена |
| --- |
|  | 
* Актобэрфэст
* Марыенплац
* Фраўэнкірхэ
* Англійскі сад
* Нямецкі музей
* Старая пінакатэка
* Новая пінакатэка
* Пінакатэка сучаснасці
* Ленбаххаўз
* Віктуаліенмаркт
* Фельдхернхале
* Статуя Баварыі
* Палац Німфенбург
* Рэзідэнцыя
* Нацыянальны тэатр
* Дом мастацтва
* Кёнігсплац
* Хофбройхаус
* Цырк Кронэ

 |
**Свята-Іаана-Прадцечанская царква** — праваслаўны храм у в. Вялікая Кракотка (Малая Кракотка) Слонімскага раёна Гродзенскай вобласці.

Гісторыя
--------

За 1,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, у лесе, на могілках. Пабудавана ў 1812 годзе з дрэва на месцы капліцы як уніяцкая Троіцкая, у 1885 годзе. перададзена праваслаўным, перабудавана ў 1887 годзе.

Архітэктура
-----------

Помнік народнага дойлідства. Вырашана працяглым прамавугольным зрубам пад двухсхільным дахам і з трох’яруснай званіцай на галоўным фасадзе (васьмярык на 2 чацверыках) і прамавугольнай апсідай. Шацёр званіцы завершаны макаўкай, двухсхільны дах пры дапамозе застрэшкаў пераходзіць у трохграннае пакрыццё апсіды, да якой далучана нізкая рызніца. Вертыкальна ашаляваныя фасады расчлянёны стральчатымі аконнымі праёмамі.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Свята-Іаана-Прадцечанская царква (Вялікая Кракотка) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Дзеці з Буллербін** (шведск.: Alla vi barn і Bullerbyn) — дзіцячая кніга, напісаная шведскай пісьменніцай Астрыд Ліндгрэн у 1947 годзе. Наступныя кнігі гэтай серыі — «Больш пра дзяцей Булербін» (шведск.: Mer om oss barn і Bullerbyn, 1949) і «Шчаслівы ў Булербін» (шведск.: Bara roligt i Bullerbyn, 1952).

Прататыпам Булербіна з’яўляецца паселішча Севедсторп, куды бацькі будучай пісьменніцы пераехалі неўзабаве пасля яе нараджэння і дзе яна правяла дзяцінства. Шведскі рэжысёр Ласэ Хальстрём зняў фільмы «Дзеці Булербайна» (арыг. Alla vi barn і Булербін, 1986) і «Дзеці Булербайна: новыя прыгоды» (арыг. Mer om oss barn і Булербін, паводле серыі кніг пра дзяцей з Булербіна, 1987). Штаб-кватэра Булербін знаходзіцца ў шведскім горадзе Севедсторп (размешчаны недалёка ад Вімербю, у акрузе Нес, якая нарадзілася Астрыд Ліндгрэн). У Севедсторпе, адкуль паходзіць сям’я яе бацькі, да гэтага часу стаяць тры дамы, якія былі архетыпам трох гаспадарак.

Зноскі
------

1. ↑  Дзеці Буллербі былі ўяўнымі персанажамі
2. ↑  Севедсторп — мая радзіма
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Цётка (значэнні).
**Цётка** — сястра бацькі або маці, а таксама жонка дзядзькі. Іншымі словамі, цётка — жанчына для дзяцей свайго брата або сястры, а таксама для дзяцей брата або сястры свайго мужа.

Адваротнае дачыненне — пляменнік і пляменніца, г.зн. калі жанчына прыходзіцца дзіцю цёткай, то яно для яе пляменнік ці пляменніца.

Слова можа называць усякую дарослую жанчыну і быць зваротам.

Ёсць асаблівае слова для дзядзькавай жонкі: **дзя́дзіна**. Адам Багдановіч нават пішучы па-руску захоўваў гэтае слова.

| Роднасныя і сваяцкія адносіны |
| --- |
| 
* Муж
* Жонка
* Бацька
* Маці
* Дзед
* Бабуля
* Брат
* Сястра
* Зводны брат
* Сын
* Дачка
* Пасынак
* Падчарка
* Дзядзька
* Цётка
* Сват
* Цешча
* Унучатая пляменніца
* Кум
* Кума

 |
**Аляксандр Аляксандравіч Чыркін** (нар. 2 лютага 1943, Слуцк) — беларускі вучоны-біяхімік, арганізатар аховы здароўя і выкладчык Віцебскага медыцынскага інстытута. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР (1986). Доктар біялагічных навук (1980), прафесар (1986). Адзін з аўтараў найпапулярнага «Дыягнастычнага даведніка тэрапеўта».

Біяграфія
---------

Скончыў Віцебскі медыцынскі інстытут у 1965 годзе. Старшы навуковы супрацоўнік Цэнтральнай навукова-даследчай лабараторыі (1982—1983), загадчык кафедры біяхіміі (1983—2002) Віцебскага медыцынскага інстытута.

Выконваў абавязкі галоўнага ўрача Рэспубліканскага ліпіднага лячэбна-дыягнастычнага цэнтра метабалічнай тэрапіі (1988—1997). Загадчык кафедры біяхіміі Віцебскага медыцынскага ўніверсітэта (з 2002 года). Працуе ў Віцебскім дзяржаўным універсітэце імя П. М. Машэрава (з 2002, біялагічны факультэт, кафедра хіміі, у 2002—2015 — загадчык кафедры).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя даследаванні па праблеме радыяцыйна-экалагічных дысліпапратэінемій, радыяцыйна-індукаванага атэрасклерозу, па тэорыі і метадалогіі ўльтрагукавой тэрапіі  (англ.) (бел..

Узнагароды
----------

Дзяржаўная прэмія Беларускай ССР (1986), знакі «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь» (2000), «Выдатнік адукацыі» (2006), ганаровыя граматы Беларускага рэспубліканскага фонду фундаментальных даследаванняў (2010), Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь (2010) і інш.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  2 февраля 70 лет со дня рождения Александра Александровича Чиркина (02.02.1943, Слуцк) Архівавана 28 жніўня 2021.  (руск.)
2. ↑  Чиркин, Александр Александрович (род. 1943)  (руск.)

Літаратура
----------

* Гарелик, П. В. 50 лет Гродненскому государственному медицинскому университету: события и биографии / П. В. Гарелик, Е. М. Тищенко. — Гродно, 2008. — С. 464—465; Пантюк, И. В.
* Лауреаты Государственной премии БССР в области биохимии / И. В. Пантюк // Здравоохранение. — 1998. — № 2. — С. 53-54.
* Кто есть кто в Республике Беларусь. 2001. Т. 2. — Мн. 2001. — С. 239—240.
* Организаторы здравоохранения Республики Беларусь. — Мн. 2006. — С. 75.
* Беларуская энцыклапедыя. Т. 17. — Мн. 2003.
* Экологические основы бионеорганической и биоорганической химии : учебно-методический комплекс для студентов / В. П. Быстряков [и др.]. ― Витебск, 2008. (1Н//143220(039))
**Дзеці Дон Кіхота** — савецкі мастацкі фільм 1965 года рэжысёра Яўгена Карэлава.

Сюжэт
-----

Пара бацькоў-урачоў і тры сыны: старэйшы Віктар — малады мастак; сярэдні Дзмітрый — студэнт, шукае каханне і спадзяецца з’ехаць па размеркаванні ў Арктыку ці, прынамсі, у тундру; малодшы Юрый — школьнік, які марыць стаць Гагарыным. Сярэдні вырашае ажаніцца, малодшы збіраецца бегчы ў Афрыку вызваляць прыгнечаных неграў, старэйшы вырашае, што ён бяздарны і шукае выйсця з доўгага творчага крызісу. Бацька сямейства Пётр Бандарэнка працуе акушэрам-гінеколагам у радзільным доме. Яго жыццёвы прынцып: калі можна дапамагчы людзям, то трэба рабіць гэта, не чакаючы ўзнагароды, не слухаючы ненавіснікаў і насмешнікаў. У фінале фільма доктар усынаўляе хлопчыка, які застаўся ў радзільным доме, і тут глядач разумее, што ўсе трое яго сыноў таксама ўсыноўленыя. Гэта дзеці былых пацыентаў Бандарэнкі, якія адмовіліся ад дзіцяці, і ён не змог пераканаць іх не рабіць гэтую фатальную памылку, таму ўзяў маральную адказнасць за лёс дзяцей на сябе.

У ролях
-------

* Анатоль Дзмітрыевіч Папанаў
* Вера Маркаўна Арлова
* Уладзімір Барысавіч Коранеў
* Леў Георгіевіч Прыгуноў
* Андрэй Юр’евіч Бельянінаў
* Наталля Яўгенаўна Сядых

Зноскі
------

1. ↑  Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database |
**«Сага аб Эймундзе»** (або Эймундава сага) — ісландская сага, захавалася ў складзе «Сагі аб Олаве Святым» у «Кнізе з Плоскага вострава» (Flateyjarbók), 1387—1394 гг. Падзеі сагі апісваюць падзеі пачатку XI стагоддзя Старажытнай Русі. Гаворка ідзе аб удзеле конунга Эймунда Хрынгсана і яго нарманскай дружыны ў барацьбе за прастол пасля смерці вялікага князя Уладзіміра Святаславіча (1015) з удзелам наўгародскага князя Яраслава Мудрага, тураўскага князя Святаполка Акаяннага, полацкага князя Брачыслава Ізяславіча. Змяшчае шмат звестак, якія адсутнічаюць у старажытнарускіх летапісах або супярэчаць ім (напр. сведчыць, што князь Барыс быў забіты Яраславам, а не Святаполкам; вараг Эймунд княжыў у Полацку, і інш.). У гістарыяграфіі існуюць супярэчлівыя погляды на верагоднасць звестак сагі.

Кароткі пераказ блізкіх па змесце падзей змяшчаецца ў пралогу «Сагі аб Інгвары Вандроўніку» (Yngvars saga víðförla). Галоўнае адрозненне ад «Эймундавай сагі» у тым, што галоўны герой не нарвежац, а швед — Эймунд Улафсан.

Дакладнасці перакладу
---------------------

**Eymundar þáttr** — арыгінальная назва апавядання (іншы варыянт «Eymundar þáttr hrings»).

**Þáttr** — кароткія празаічныя апавяданні, пераважна ісландскія, XIII—XIV стагоддзя. (Стар-нарв. «þáttr» літаратурна можна перакласці як «пасма», магчыма ў сэнсе складовай часткі чагосьці большага або ўстаўкі)

**Saga** — скандынаўскія паданні ў вершах або з вершаванымі ўстаўкамі XIII—XIV стагоддзя, якія было прынята расказваць нараспеў. (Стар.-нарв. «saga» перакладаецца як «сказ», гэта значыць тое, што расказваюць). Магчымыя пераклады назвы: «Сага пра Эймунда», «Пасма пра Эймунда», «Эймундава сага».

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* 
*
**Дом па вуліцы Леніна, 53** — будынак у Віцебску, размешчаны ў гістарычным цэнтры горада, на былым Падлогу. Пабудаваны ў 1973 годзе па праекце архітэктараў А. Бельскага, А. Расейкіна.

Архітэктура
-----------

Адзінаццаціпавярховы 90-кватэрны мураваны П-падобны ў плане будынак размешчаны на розных узроўнях мясцовасці. На ніжні ўзровень выходзяць падоўжаны галоўны і адзін тарцовы фасады, на верхні — другі тарцовы фасад. На галоўным фасадзе рытмічна чаргуюцца гладкія прасценкі і шырокія аконныя праёмы. На 1-м паверсе размешчаны магазін кулінарыі, кафэ, бар і рэстаран, які займае таксама і цыліндрычны двухпавярховы аб’ём, што прылягае да галоўнага фасада. Тарцовы фасад, які выходзіць на вул. Леніна, мае балконы-лоджыі. Унутраная планіроўка жылой часткі будынка секцыйнага тыпу з адна-, двух- і трохпакаёвымі кватэрамі. 3 галоўным фасадам арганічна спалучаецца партэрны сквер з малымі архітэктурнымі формамі: падпорнай сценкай уздоўж вул. Леніна, лесвіцамі, свяцільнямі.

Літаратура
----------

* *Т. I. Чарняўская.* 20. Жылы дом з рэстаранам // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Віцебская вобласць. — 496 с. іл.
**Хата** канца XIX — пачатку XX стагоддзя з в. Ісерна Слуцкага раёна Мінскай вобласці. Перанесены ў Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту ў в. Азярцо, дзе прадстаўлена ў экспазіцыі «Цэнтральная Беларусь». Адразу за хатай размешчаны хлеў з вёскі Солан.

Гісторыя
--------

Сенцы і клець сядзібы былі пабудаваны ў 1880—1890 гадах Ціханам Горбачам, а хата зрублена Еўдакімам Самусевічам у пачатку ХХ стагоддзя. У хаце жылі Раман Арцёмавіч Трухан з жонкай Ірынай (у дзявоцтве — Самусевіч). Сенцы і клець аддаў свайму сыну Раману Арцём Трухан, а хату пабудаваў зяцю Еўдакім Самусевіч. Гэта першы помнік, адрэстаўраваны ў музеі ў 1984 годзе.

Архітэктура
-----------

Хата з Ісерна
З'яўляецца прыкладам лінейнай (пагоннай) забудовы на пачатковым этапе яе развіцця. Трохкамерная зрубная пабудова (хата + сенцы + клець). Хата пастаўлена без падмурка, замест яго — ніжні вянок з дубу. Страха двухсхільная, накрытая саломай. Франтон вынесены наперад, вертыкальна ашаляваны. У хаце справа ад уваходу печ на драўляным падрубе. Сенцы ўлетку маглі выкарыстоўваць як жылое памяшканне.

Інтэр'ер хаты
Калыска
Інтэр'ер хаты традыцыйны: печ, па дыяганалі чырвоны кут з абразамі, уздоўж сцен — шырокія лавы, насціл з дошак «на козлах» — пол — месца для адпачынку. Насупраць вусця печы — бабін кут з паліцай для посуду.

Клець прызначана для захоўвання прадуктаў і вопраткі і размешчана на двух узроўнях. Другі ўзровень — вышкі — навісае над сенцамі. Над вышкамі зроблена дадатковая скляпеністая страха «закот» з бярвёнаў, пакладзеных шчыльна ў выглядзе аркі. Столь у хаце з дошак на папярочных бэльках. У канструкцыі хаты шмат архаічных элементаў: кладка ў зрубе сцен драчкай уверх.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь: [Даведнік] / склад. В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мн.: БЕЛТА, 2009. — 684 с. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-6828-35-8.
2. 1 2  ХАТА З ВЁСКІ ІСЕРНА СЛУЦКАГА РАЁНА

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хата з Ісерна
* ХАТА З ВЁСКІ ІСЕРНА СЛУЦКАГА РАЁНА
* Хата з Ісерна на сайце «Архіварта»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сага (значэнні).
Крупы сага
Сагавыя пальмы ў Новай Гвінеі
**Са́га** (малайск.: sago) — крупы з крухмалу, якія здабываюць са стрыжню камля сагавай і некаторых іншых пальмаў, а таксама штучныя крупы з бульбянага або кукурузнага крухмалу.

Багатая на вугляводы (85%), бялкі ўтрымваюцца ў нязначнай колькасці. Выкарыстоўваецца пры дыетах з неабходнасцю абмежаваня ўжывання бялкоў.

Сага — асноўны прадукт харчавання ў Новай Гвінеі, на Барнеа, Малуках і Суматры. У Брунеі з яе гатуюць папулярную страву *амбуят*. Таксама шырока выкарыстоўваецца для вырабу локшыны і белага хлебу.

На рынак звычайна пастаўляецца ў выглядзе круп, падобных да тапіёкі — шарыкі дыяметрам 2 мм. Пры прыгатаванні набухае, становіцца празрыстай і друзлай. Шырока выкарыстоўваецца для прыгатавання пудынгаў.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Сага (крупы) на Вікісховішчы |
Хата
**Хата** — жылая, пераважна зрубная пабудова.

Хата ў Беларусі
---------------

Верагодна першай формай драўлянага жытла на Беларусі стаў просты курэнь. Далей атрымаў распаўсюджанне аднакамерны дом зрубнай канструкцыі. Са з’яўленнем сенцаў пляніроўка хаты ўскладнілася: узнікла двухкамернае і трохкамернае жытло. Апошнія тыпы былі найбольш распаўсюджанай формай жылля беларусаў на працягу сярэднявечча і Новага часу.

Як тып жылля гістарычна развілася з зямлянкі (паўзямлянкі). На асаблівасці планаў і канструкцый ўплываюць сацыяльна-эканамічныя і прыродна-кліматычныя ўмовы, будаўнічыя матэрыялы пэўных рэгіёнаў. Беларуская хата вызначаецца дасканаласцю апрацоўкі будаўнічых матэрыялаў, прапарцыянальнасцю форм, выразнасцю кампанентаў, дэкаратыўным аздабленнем. Функцыянальныя, канструкцыйныя і дэкаратыўныя элементы хаты (франтоны, ліштвы, вільчыкі, дымнікі, падзоры і інш.) часта ўпрыгожаны архітэктурнай разьбой. Важны элемент дэкору хаты — мастацкая шалёўка: пэўным нахілам дошак ствараюцца разнастайныя ўзоры (квадраты, ромбы, трохвугольнікі і інш.).

Архітэктура
-----------

На Беларусі з 1-2 ст. вядома 1-камернае жытло з печчу без коміна (курная хата) і вузкімі акенцамі з засаўкамі. З 16 ст. існавалі таксама 2 і 3-камерныя хаты (хата+сенцы+хата) (хата+сенцы+гаспадарчая пабудова — клець, варыўня). З 19 ст. пераважала т. зв. белая хата, якая мае печ з комінам. Будавалі хаты найчасцей з хвоі і елкі. Хата на падмурку пашырана з 19 ст. Крылі хаты саломаю, чаротам, дранкай, гонтай, чарапіцай, з 20 ст. выкарыстоўваюць бляху. Да канца 19 ст. быў пашыраны тып падлогі земляны і глінабітны, які змяніла дашчаная падлога на лагах.

Інтэр'ер
--------

Інтэр'ер традыцыйнай хаты строга рэгламентаваны. У куце каля дзвярэй стаяла печ, вусцем да прыпечнага акна, побач быў т. зв. бабін кут. Па дыяганалі ад печы знаходзілася покуць — пачэснае месца ў хаце, там стаялі стол, нерухомыя лавы пры сценах, услон. Ад печы ўздоўж глухой сцяны размяшчаліся палаці. На сцяне каля дзвярэй мацавалася паліца, дзе трымалі посуд і іншае начынне. Інтэр'ер хаты паступова дапаўняўся інш. мэбляй. Удасканальвалася ўнутраная прастора хаты: некапітальнымі перагародкамі выдзялялі кухню, спальню, святліцу. Знадворку перад уваходам пачалі прыбудоўваць ганак і веранду.

Плян
----

Літаратура
----------

* *Якімовіч, Ю. А.* Драўлянае дойлідства беларускага Палесся. — Мн. 1978.

Гл. таксама
-----------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хата