**Stadler Мінск** — машынабудаўнічае прадпрыемства Беларусі. Заснавана ў снежні 2011 года ў Фаніпалі (Дзяржынскі раён) у якасці сумеснага прадпрыемства ААТ «Электрычны транспарт». 60 % акцый кампаніі належала Stadler Rail Group, астатняя частка — Мінаблвыканкаму праз холдынг «Белкамунмаш». Але ў 2014 годзе кампанія Stadler вырашыла выкупіць беларускую долю і стала адзіным уладальнікам акцый прадпрыемства. Завод у Фаніпалі дабудавалі да красавіка 2014 года. У яго стварэнне швейцарскі інвестар уклаў 50 млн еўра.

Прадпрыемства ўваходзіць у свабодную эканамічную зону «Мінск» і з’яўляецца найбольшым вытворцам вагонаў і цягнікоў у Беларусі. «Штадлер Мінск» мае вытворчую пляцоўку плошчай 5 км², у тым ліку: склад і 5 цэхаў (зварачны, афарбоўкі, зборкі, запуску і механічнай апрацоўкі).

У 2021 годзе на заводзе выраблялі 2-павярховыя цягнікі «KISS», 1-павярховыя «FLIRT», спальныя вагоны, трамваі «Мяцеліца» і цягнікі метро M110/M111.

Гісторыя
--------

#### Вытокі

Stadler FLIRT ЭПг Мінскіх гарадскіх ліній.
19 сакавіка 2010 года Беларуская чыгунка і швейцарскае прадпрыемства «Штадлер» заключылі пагадненне аб пастаўцы 6 электрацягнікоў «FLIRT» для гарадскіх ліній і 4 — для рэгіянальных у 2011—2012 гадах. 10 верасня 2011 года адкрылі рух гарадскіх электрацягнікоў. У лістападзе 2011 года адкрылі рух электрацягнікоў рэгіянальных ліній бізнэс-класа.

У снежні 2011 года «Белкамунмаш» і чыгуначны холдынг «Штадлер» заснавалі сумеснае ААТ «Электрычны транспарт» у горадзе Фаніпалі. У 2012 годзе «Электрычны транспарт» стаў рэзідэнтам свабоднай эканамічнай зоны «Мінск». Да красавіка 2012 года паступілі яшчэ 2 рэгіянальныя электрацягнікі і 1 гарадскі. Па маршруце Мінск-Пасажырскі — Беларусь (Заслаўе) перавезлі звыш 454 000 чалавек, а рэгіянальнымі электрацягнікамі — звыш 126 000 чалавек. 1 чэрвеня 2012 года «Штадлер» заключыў дамову аб укладанні каля 50 млн еўра ў вытворчасць. Да 31 снежня 2020 года прадпрыемства вызвалілі ад выплаты арэнды за 18,9 га ў Дзяржынскім раёне, вылучаных пад будаўніцтва. Таксама ў 2012—2016 гадах «Электрычны транспарт» вызвалілі ад падатку на дададзеную вартасць пры ўвозе абсталявання для вытворчасці гібрыдных аўтобусаў, тралейбусаў і трамваяў. Пры гэтым зямельную дзялянку выдавалі ў арэнду на 99 гадоў.

#### Stadler Rail становіцца адзіным уладальнікам

6 лістапада 2013 года «Электрычны транспарт» перайменавалі ў «Штадлер Мінск». У 2014 годзе кампанія Stadler вырашыла выкупіць беларускую долю і стала адзіным уладальнікам акцый прадпрыемства. 16 студзеня 2015 года «Штадлер Мінск» пераўтварылі з ААТ у закрытае акцыянернае таварыства. У фінансаванні беларуска-швейцарскага завода «Штадлер Мінск» прымаў удзел Еўрапейскі банк рэканструкцыі і развіцця. 18 лютага 2015 году старшыня ЕБРР Сума Чакрабарці ўпершыню наведаў Беларусь, дзе заявіў наконт «Штадлера»: «Ганаруся тым, што мы змаглі прыцягнуць у Беларусь добрых замежных інвестараў».

#### Вытворчасць

Stadler KISS у Баку
10 лютага 2016 году кіраўнік «Штадлера» Петэр Шпулер абвесціў пра ўкладанне звыш 4 млн еўра цягам 2016 года ў фаніпальскі завод. З часу адкрыцця «Штадлер Мінск» выпусціў 26 цягнікоў, з якіх 11 2-павярховых для маскоўскага «Аэраэкспрэса». Кіраўнік прадпрыемства Філіп Брунэр паведаміў, што 5 такіх цягнікоў паставілі да Еўрапейскіх гульняў 2015 года ў Азербайджан, куды пастаўку яшчэ 5 заказалі да 2017 года. Беларуская чыгунка заказала 2 міжгароднія 7-вагонныя электрычкі. Абодва цягнікі абкатвалі для міжрэгіянальных ліній бізнэс-класа між Мінскам і Гомелем. Іх хуткасць дасягала 200 км/гадз. На люты 2016 года пры магчымасці вытворчасці «Штадлер Мінск» каля 120 вагонаў за год яе загрузка складала 30 %, таму ўласнік «Штадлера» Петэр Шпулер перанёс у Фаніпаль некалькі заказаў з іншых заводаў. У Фаніпалі працавала 600 чалавек, з якіх большасць складалі былыя супрацоўнікі «Белкамунмаша» і «Мінскага вагонарамонтнага завода». Таксама 3 супрацоўнікі былі замежнікамі.

Уласная вытворчасць
-------------------

#### «Мяцеліца»

«Мяцеліца» ў Маскве
З 2014 заводам выпускаецца трамвай «Мяцеліца». Дызайн трамвая быў распрацаваны Рэспубліканскім камп’ютарным цэнтрам машынабудаўнічага профілю (падраздзяленне Аб’яднанага інстытута машынабудавання Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі). Большасць цягнікоў працуе ў Санкт-Пецярбургу (пад назвай «Чижик») і Балівіі. Некаторы час адзін трамвай працаваў і ў Мінску. На момант выпуску з’яўляўся адным з самых сучасных трамваяў постсавецкай прасторы.

#### «Stadler M110/M111»

Stadler M110-M111 на станцыі Вакзальная
У 2016 годзе КТУП «Мінскі метрапалітэн» арганізавала тэндар на пастаўку вагонаў метро для абслугоўвання будаванай трэцяй лініі метро. Тэндар выйграла ЗАТ «Штадлер Мінск». У адпаведнасці з умовамі тэндара, кампанія павінна была паставіць шэсць чатырохвагонных (для Зеленалужскай лініі) і чатыры пяцівагонныя (для Аўтазаводскай лініі) саставы. Планавалася, што распрацаваныя Stadler M110/M111 ў будучыні стануць заменай для састарэлых саставаў на Маскоўскай і Аўтазаводскай лініях. Уся інжынірынгавая праца гэтага праекта была выканана менавіта супрацоўнікамі «Штадлер Мінск». Цягнікі распрацаваны пад канкрэтныя тэхнічныя патрабаванні заказчыка і цалкам вырабляюцца на заводзе ў Фаніпалі.

Зноскі
------

1. ↑  Аляксандр Бенько. «Штадлер» інвесціруе ў завод у Беларусі € 4-5 млн // Беларусь Сегодня, 11 лютага 2016
2. ↑  ЗАТ «Штадлер Мінск», Мінск, Беларусь(руск.), *Рэйкавае АТ «Штадлер»* (2021). Праверана 19 лютага 2021.
3. ↑  БЧ плануе павышаць скорасць руху пасажырскіх паяздоў **(нявызн.)**, *БелТА* (10 красавіка 2012). Праверана 17 кастрычніка 2023.
4. ↑  Амаль 50 млн. еўра будзе ўкладзена на першым этапе ў вытворчасць швейцарскіх электрычак у Мінскай вобласці **(нявызн.)**, *БелТА* (1 чэрвеня 2012). Праверана 17 кастрычніка 2023.
5. ↑  У Беларусі арганізуецца сумесная вытворчасць тралейбусаў, трамваяў і гібрыдных аўтобусаў **(нявызн.)**, *БелТА* (24 ліпеня 2012). Праверана 17 кастрычніка 2023.
6. ↑  Першыя тры электрацягнікі плануецца выпусціць на швейцарска-беларускім заводзе ў Фаніпалі да канца года **(нявызн.)**, *БелТА* (24 сакавіка 2014). Праверана 19 лютага 2021.
7. ↑  Прэзідэнт ЕБРР упершыню наведае Беларусь **(нявызн.)**, *БелТА* (13 лютага 2015). Праверана 19 лютага 2021.
8. ↑  Сумленнасць, надзейнасць і мэтанакіраванасць. — 19 лютага 2015. — № 32 (27890). — С. 2.
9. ↑  Кампанія «Штадлер» плануе інвеставаць у 2016 годзе 4-5 млн еўра ў завод у Фаніпалі **(нявызн.)**, *БелТА* (10 лютага 2016). Праверана 19 лютага 2021.
10. ↑  Аляксей Кандраценка, тэлеканал «Беларусь 1».  Цягнікі міжрэгіянальных ліній бізнэс-класа звяжуць сталіцу і Гомель **(нявызн.)**, *Белтэлерадыёкампанія* (10 лютага 2016). Праверана 19 лютага 2021.
11. ↑
12. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar13292255 |