recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Агні святога Эльма на мачтах карабля
**Агні Святога Э́льма** ці **Агні Святога Э́лма, Агні Эльма** (англ.: Saint Elmo's fire, Saint Elmo's light, ням.: Elms Fener) — разрад у форме святлівых пучкоў або кутасікаў (або каронны разрад), які ўзнікае на вострых канцах высокіх прадметаў (вежы, мачты, дрэвы, які адзінока стаяць, вострыя вяршыні скал і т. п.) пры вялікай напружанасці электрычнага поля ў атмасферы. Яны ўтворацца ў моманты, калі напружанасць электрычнага поля ў атмасферы ў вострыя дасягае велічыні парадку 500 В/м і вышэй, што часцей за ўсё бывае падчас  навальніцы або пры яе набліжэнні, і ўзімку падчас мяцеліц. Па фізічнай прыродзе ўяўляюць сабой асаблівую форму кароннага разраду. 
Можа ўзнікаць на абшыўцы самалёта, які патрапіў у воблака вулканічнага попелу. Распрацаваны метады, якія дазваляюць атрымліваць падобны разрад штучным шляхам.

Назва з'явы паходзіць ад назвы царквы Святога Эльма ў Германіі, на вежах якой яны часта назіраліся.

Маракам іх з'яўленне абяцала надзею на поспех, а ў час небяспекі — і на выратаванне.

Гл. таксама
-----------

* Агні святога Эльма — кінафільм.
* British Airways Flight 9 — «Агні святога Эльма» на самалёце пры вывяржэнні вулкана

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18 Кн.1: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. — С. 113. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (Т. 18 Кн. 1).

Літаратура
----------

* Эльма агні // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — С. 113. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).

Спасылкі
--------

* *Эльма огни (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* ОГНИ СВЯТОГО ЭЛЬМА // Экологический центр «Экосистема»™  (руск.)
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Агні Святога Эльма

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1025175824 · LCCN: sh85127163 · Microsoft: 181182208 |
**Пізаура дзіўная** (*Pisaura mirabilis*) — від павукоў сярэдняга памеру з сямейства Пізаўрыды (*Pisauridae*), мае доўгія ногі. Ён не будуе лоўную сетку, палюе на дробных членістаногіх, хапаючы іх хеліцэрамі. Самка нясе ў хеліцэрах вялікі бялёсы шарападобны кокан, затым будуе гняздо для дзіцянятаў, дзе абараняе іх. Распаўсюджаны ў Еўропе і Азіі ад Турцыі і Блізкага Усходу да Кітая па тэрыторыі Расіі.

Апісанне
--------

Стройны даўганогі павук, даўжыня цела 12-15 мм у самкі і 10-13 мм у самца. Бура-жоўты павук, зверху на галавогрудзях светла-жоўтая падоўжная палоска пасярэдзіне. Цела пакрыта кароткімі белымі валасінкамі, што надае яму аксаміцісты выгляд. Ногі доўгія, з шматлікімі шыпамі. Брушка разнастайнай афарбоўкі ад жоўтай да цёмна-карычневай, па баках жаўтлявае.

Пашырэнне
---------

Вядомы з усіх краін Еўропы, Турцыі, Расіі, краін Блізкага Усходу, Кітая.

Марка Азербайджана (2008).
Пізаура дзіўная намалявана на адной з марак Азербайджана у серыі, прысвечанай павукам краіны.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Сустракаецца на лугах з густым травяністым покрывам, у нізкіх кустах, лясных палянах, у добра асветленых месцах. Раўнінны павук, падымаецца на вышыні да 900 м над узроўнем мора. Палюе днём.

Самец прыносіць самцы «вясельны падарунак»: дробную казюльку, закруціў у кокан. Пакуль самка спажывае здабычу, адбываецца спарванне. Самка адкладае 100—300 яек у шарападобны бялёсы кокан, які паўсюль носіць за сабой у хеліцэрах. Перад вылучэннем нашчадкаў яна будуе званападобнае гняздо, выгінаючы павуціннем асобныя травінкі, у якім падвешвае кокан. З часам з яек выводзяцца німфы, якіх самка доўгі час ахоўвае.

Зноскі
------

1. 1 2  Ажеганова, Н.С. (1968). *Краткий определитель пауков лесной и лесостепной зоны СССР*. Определители по фауне СССР, издаваемые Зоологическим институтом Академии наук СССР. Vol. 98. Л.: Наука. p. 150. Праверана 28 мая 2018. `{{cite book}}`: Шаблон цытавання мае пусты невядомы параметр: `|coauthors=` (даведка) (руск.)
2. ↑  Nentwig W, Blick T, Gloor D, Hänggi A, Kropf C: Spiders of Europe. www.araneae.nmbe.ch. Version of access date. doi: 10.24436/1 Архівавана 1 лістапада 2020. (англ.)

Спасылкі
--------

* Nentwig W, Blick T, Gloor D, Hänggi A, Kropf C: Spiders of Europe. www.araneae.nmbe.ch. Version of access date. doi: 10.24436/1 [Архівавана 1 лістапада 2020 у Wayback Machine.]
* А. В. Кір’янава. Пизаура дзіўная. Морс, 12-03-2017 Архівавана 28 мая 2018.
* Pisaura mirabilis (Clerck, 1757). Caucasian Spiders Архівавана 28 мая 2018. (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776328322 |
**Па́нскія сяля́не**, таксама **паме́шчыцкія сяля́не** — прыгонныя сяляне ў Расійскай імперыі, якія да рэформы 1861 года належалі дваранам-памешчыкам. Былі найбольш колькаснай катэгорыяй сялян у Расійскай імперыі, на 1859 год складалі 23 млн чалавек абодвух палоў. Былі найбольш бяспраўнай часткай сельскага насельніцтва, маглі быць прададзены, закладзены, падораны або абмяняны на любую рэч.

Як асобная катэгорыя сялянства памешчыцкія сяляне сфарміраваліся ў канцы XVI стагоддзя. У залежнасці ад таго, як памешчыцкія сяляне выконвалі павіннасці, яны падзяляліся на паншчынных, аброчных і дваровых. Пасля скасавання прыгоннага права перайшлі ў катэгорыю часоваабавязаных сялян.

Крыніцы
-------

1. 1 2  Сосна У. с. 14.

Літаратура
----------

* Поміщицькі селяни Архівавана 21 травня 2017. // Юридична енциклопедія : [у 6 т.] (укр.) / ред. кол.: Ю. С. Шемшученко (відп. ред.) [та ін.]. — К.: Українська енциклопедія ім. М. П. Бажана, 2002. — Т. 4 : Н — П. — 720 с. — ISBN 966-7492-04-4.
* *Уладзімір Сосна* Саслоўная структура феадальна-залежнага сялянства Беларусі ў першай трэці XIX ст.. — С. 14—16.
**Валянціна Міхайлаўна Лузіна** (нар. 31 сакавіка 1952, г.п. Дзятлава Гродзенскай вобласці) — беларускі настаўнк і палітык.

Біяграфія
---------

Скончыла Гродзенскі дзяржаўны педагагічны інстытут (настаўнік рускай мовы і літаратуры), Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Я.Купалы (практычны псіхолаг), Мінскую вышэйшую партыйную школу (вышэйшая партыйна-палітычная адукацыя).

Працоўную дзейнасць пачала настаўніцай сярэдняй школы № 3 горада Ашмяны. Працавала інструктарам, намеснікам загадчыка аддзела прапаганды і агітацыі Ашмянскага райкама КПБ, загадчыкам аддзела прапаганды і агітацыі, сакратаром і другім сакратаром Іўеўскага райкама КПБ. Была выхавацелем, практычным псіхолагам Іўеўскай дапаможнай школы-інтэрната. Займала пасаду намесніка старшыні Ашмянскага райвыканкама.

З 1998 года з’яўляецца старшынёй Ашмянскага раённага савета грамадскага аб’яднання «Беларускі саюз жанчын».

Выбіралася дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана пяццю юбілейнымі медалямі, Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, юбілейнымі медалямі «60 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», «60 год Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», «90 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь».

Атрымала званне «Ганаровы грамадзянін горада Ашмяны» прысвоена рашэннем Ашмянскага раённага Савета дэпутатаў № 146 ад 25.06.2013 г. за шматгадовую добрасумленную працу, значны асабісты ўклад у развіццё сацыяльнай сферы Ашмянскага раёна.

Зноскі
------

1. ↑  ПАРЛАМЕНТ. Национальное собрание Республики Беларусь четвертого созыва
2. ↑  Лузіна Валянціна Міхайлаўна (1952) **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 18 кастрычніка 2020. Праверана 14 кастрычніка 2020.
Зала Генеральнай Асамблеі
**Генеральная Асамблея ААН** — заснавана ў 1945 годзе ў адпаведнасці са Статутам ААН, галоўны дарадчы, дырэктыўны і прадстаўнічы орган Арганізацыі Аб'яднаных Нацый. Асамблея складаецца з 192 членаў Арганізацыі Аб'яднаных Нацый і служыць форумам для шматбаковага абмеркавання ўсяго спектру міжнародных пытанняў, адлюстраваных у Статуце. Асамблея збіраецца на чарговую штогадовую сесію ў перыяд з верасня па снежань і па меры неабходнасці.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90289183 · BNC: a10978719 · BNE: XX104766 · BNF: 118776683 · CiNii: DA01351372 · GND: 2005003-3 · ISNI: 0000 0001 2171 4246 · LCCN: n79007295 · LNB: 000041446 · NKC: kn20010710266 · NLA: 35561878 · NLG: 96637 · NSK: 000300972 · NUKAT: n98067290 · PTBNP: 1626087 · LIBRIS: 232389 · SUDOC: 026550059 · VIAF: 141511717 |

 |
**Мечахвосты** (*Xiphosura*) — атрад марскіх членістаногіх жывёл класа мерастомавых. Уяўляюць вялікую цікавасць як адзіная захаваная група паршаснаводных хеліцэравых. Сярод іншых хеліцэравых выдзяляюцца сваімі вялікімі памерамі.

Апісанне
--------

Даўжыня да 90 см. Цела сплошчанае, падзяляецца на ўкрытыя злітным хіцінавым шчытом масіўныя галавагрудзі з 6 парамі канечнасцей (дпя перамяшчэння, захопу корму і яго драбнення) і брушка з прымацаваным рухома доўгім і цвёрдым хваставым шыпам (адсюль назва) і 6 парамі лістападобных канечнасцей са шматлікімі шчэлепнымі лісткамі (яны акрамя дыхання служаць і для плавання). Галавагрудзі і брушка злучаны рухома. На галавагрудным шчыце маюцца простыя сярэдзінныя вочы і больш складаныя бакавыя (утвораны са шматлікіх вочак і пакрытыя агульнай рагавіцай). Канечнасці галавагрудзей групіруюцца вакол шчылінападобнага роту, які размяшчаецца на ніжнім баку цела. Ногі, акрамя апошняй пары, маюць на канцы клюшні.

Пашырэнне
---------

Вядомы з сілуру (каля 440 млн гадоў назад). 12 выкапнёвых і 3 сучасныя роды; 4-5 сучасных відаў.

Адзін від пашыраны каля берагоў Паўночнай і Цэнтральнай Амерыкі, астатнія — у Паўднёва-Усходняй і Усходнй Азіі.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Жывуць на мелкаводдзі, пераважна на глыбіні 4—10 м, могуць пранікаць у вусці рэк. Плаваюць брухам дагары. Перагінаючыся ў месцы сучлянення галавагрудзей і брушка і ўпіраючыся хваставым шыпам, мечахвост закопваецца ў грунт пярэднім вострым краем шчыта.

Пераважна драпежнікі, кормяцца малюскамі, кольчатымі чарвямі і іншым бентасам, часам водарасцямі.

Раздзельнаполыя, развіццё з ператварэннем. У перыяд размнажэння мечахвосты масава выпаўзаюць на бераг у паласе прыліву, самцы пры гэтым утрымліваюцца на спіне самак клюшнямі першай пары ног. З дапамогай задніх ног самка выкопвае ямку ў пяску (каля 15 см глыбінёй), куды адкладвае яйцы (ад 200 да 1000, колькасць залежыць ад віду). Апладненне вонкавае, самец арашае адкладзеныя яйцы спермай. Яйцы акруглыя, 1,5—3,3 мм у дыяметры, багатыя жаўтком. Яны развіваюцца ў пяску, перыядычна ўвільгатняючыся прылівамі. Эмбрыянальнае развіццё працягваецца каля 6 тыдняў. Зародак мечахвоста праходзіць 4-сегментную стадыю, наступныя сегменты ўтвараюцца паслядоўна з пераданальнай зоны росту, развіваецца таксама хваставы шып.

Мечахвосты даўгавечныя, шмат гадоў не трацяць здольнасць ліняць і размнажацца.

Промысел
--------

У Амерыцы і Японіі аб'ект промыслу.

Літаратура
----------

* Мечахвосты // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
**Жо́ўцевы пузыр** (лац.: vesica fellea) — полы орган стрававальнай сістэмы большасці пазваночных жывёл і чалавека, у якім адбываецца збіранне і канцэнтрацыя жоўці. Размешчаны на ніжняй паверхні правай долі печані. Адсутнічае ў міног, некаторых рыб, птушак (галубы, зязюлі, калібры, папугаі, страусы, туканы), млекакормячых (кітападобныя, сланы, алені, вярблюды, няпарнакапытныя, многія мышападобныя грызуны).

Анатомія
--------

Форма — грушападобная, радзей канічная. Мае дно, цела і шыйку, якая пераходзіць у пузырную пратоку, што злучана з пячоначнай пратокай і ўтварае агульную жоўцевую пратоку.

У чалавека ёмістасць жоўцевага пузыра 30-70 см³, даўжыня 10-14 см, шырыня 3,5-4 см. Сценка жоўцевага пузыра таўшчынёй 1,5-2 мм складаецца са слізстай і мышачнай абалонак, ніжняя паверхня ўкрыта брушынай. Пры перыядычным скарачэнні мускулатуры сценак жоўцевага пузыра жоўць паступае ў агульную жоўцевую пратоку і дванаццаціперсную кішку, дзе ўдзельнічае ў працэсах стрававання.

Фізіялогія
----------

Жоўцевы пузыр рэгулюе і падтрымлівае на пастаянным узроўні ціск жоўці ў жоўцевых шляхах. Роля жоўці расшчапляць тлушчы, кафеін і хларафіл. Акрамя таго, будучы шчолачнай вадкасцю, яна дапамагае нейтралізаваць падвышаную кіслотнасць страўнікавага соку, перш чым ён патрапіць у кішачнік.

Асноўныя паталогіі
------------------

Паталогіі жоўцевага пузыра: заганы развіцця, пашкожданні, функцыянальныя парушэнні, захворванні (запаленне — халецыстыт, жоўцекамянёвая хвароба), пухліны.

Лячэнне — кансерватыўнае і аператыўнае.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119783211 · GND: 4071544-9 · LCCN: sh85052803 · Microsoft: 2777148285 · NDL: 00572670 · NKC: ph117280 |

 |

| ⛭**Стрававальная сістэма чалавека** |
| --- |
| Вышэй страўніка | Рот (Слінныя залозы) ·  Глотка ·  Стрававод ·  Верхні страваводны сфінктар ·  Ніжні страваводны сфінктар |  |
| Страўнік | Прываротнік страўніка |
| Тонкая кішка | Дванаццаціперсная кішка ·  Вялікі дуадэнальны сасочак ·  Сфінктар Одзі ·  Малы дуадэнальны сасочак ·  Худая кішка ·  Падуздышная кішка ·  Ілеацэкальны клапан |
| Тоўстая кішка | Сляпая кішка ·  Апендыкс ·  Сфінктар Бузі ·  Абадочная кішка ·  Узыходная абадочная ·  Папярочная абадочная ·  Сфінктар Кенана — Бёма ·  Сфінктар Кенана ·  Сыходная абадочная ·  Сфінктар Балі ·  Сігмападобная ·  Прамая кішка ·  Ампула прамой кішкі ·  Заднепраходны канал |
| Анус | Унутраны сфінктар ануса ·  Вонкавы сфінктар ануса |
| Вялікія стра-вавальныя залозы | Падстраўнікавая залоза ·  Вірсунгава пратока ·  Сантарыніева пратока ·  Печань ·  Жоўцевы пузыр ·  Агульная жоўцевая пратока |
**Кінематаграфічны сусвет Marvel** або **Кінасусвет Marvel** (англ.: Marvel Cinematic Universe; скарочана **КВМ** (англ.: MCU) — амерыканская медыяфраншыза, выдуманы сусвет і серыя супергеройскіх фільмаў, заснаваная на коміках выдавецтва Marvel Comics і распрацаваная кінакампаніяй Marvel Studios. У франшызу таксама ўваходзяць тэлесерыялы, кароткаметражныя фільмы, вэб-серыялы і кніжная прадукцыя. Як і арыгінальны сусвет Marvel Comics, кінасусвет быў створаны шляхам злучэння ў агульную сюжэтную лінію некалькіх фільмаў і серыялаў з агульнымі акцёрамі, персанажамі і падзеямі.

Фільмы
------

Асноўны артыкул: **Спіс фільмаў кінематаграфічнага сусвету Marvel**

Тэлесерыял
----------

Асноўны артыкул: **Спіс тэлесерыялаў кінематаграфічнага сусвету Marvel**

Зноскі
------

Спасылкі
--------
**Старавакзальная** (укр.: Старовокзальна) — канцавая станцыя Кіеўскага хуткаснага трамвая. Размешчана ля Цэнтральнага вакзала, станцыі метро Вакзальная.

Да 2007 была канцавой для трох маршрутаў: № 1, № 15 і № 18. У жніўні-снежні 2007 года станцыю рэканструявалі, пры гэтым былі пракладзеныя новыя рэйкі і абноўленая кантактная сетка. Пасля рэканструкцыі ў снежні 2007 года разваротнае кальцо выкарыстоўвалі два маршруты звычайнага рэжыму руху: № 15 і № 18. Да запуску ў 2008 годзе планаваліся яшчэ два маршруты: № 1 (паўхуткасны), № 3 (хуткасны).

З 13 чэрвеня 2009 была канцавой для маршрутаў № 15 і № 18, а таксама для таксаматорных маршрутаў № 1Т і № 3Т, уведзеных замест закрытых на час рэканструкцыі хуткаснай лініі трамвайных маршрутаў № 1, 3.

16 кастрычніка 2010 станцыя хуткаснага трамвая адкрыта пасля рэканструкцыі. Платформа абсталявана навесам і турнікетамі.

Зноскі
------

1. ↑  Хуткасны трамвай аднавіў сваю працу. На працягу тыдня кіяўляне змогуць ездзіць на трамваі бясплатна (фота) — Афіцыйны сайт КГДА(недаступная спасылка)
**Марэк Вальчэўскі** (9 красавіка 1937, Кракаў - 26 мая 2009, Варшава) - польскі акцёр кіно, тэатра і тэлебачання.

Біяграфія
---------

Па заканчэнні кракаўскай вышэйшай тэатральнай школы ў 1960 годзе Марэк Вальчэўскі дэбютаваў на сцэне тэатра Славацкага ў Кракаве ў "Slawnej historii o Troilusie". У 1964-1972 гадах ён іграў у Старым тэатры ў Кракаве. Праз год пераехаў у Варшаву, працаваў у Тэатры-студыі. На працягу амаль 30 год выступаў у драматычным тэатры. Пайшоў з прафесіі па стане здароўя - пакутаваў ад хваробы Альцгеймера. Пахаваны 1 чэрвеня 2009 года ў Варшаве, на могілках у Пырах.

Быў двойчы жанаты - з Ганнай Палоні і Малгажатай Нямірскай.
**Рышард Філіпскі** (польск.: Ryszard Filipski; 17 ліпеня 1934, Львоў — 22 кастрычніка 2021) — польскі тэатральны і кінарэжысёр, сцэнарыст і акцёр тэатра і кіно.

Біяграфія
---------

Дэбютаваны на сцэне ў 1954 годзе. У 1958 годзе атрымаў акцёрскую адукацыю. У кіно з 1955 года ("Гадзіннік надзеі"). У 1975-1979 гадах у Новым тэатры. Здымаўся ў фільмах рэжысёраў Анджэя Вайды, Xенрыка Клюбы, Януша Маргенштэрна, Эвы і Чэслава Пяцельскіх, Багдана Парэмбы і іншых. Папулярнасць акцёру прынесла роля маёра Дабжанскага-Хубаля (1973). Быў сябрам ПАРП, удзельнічаў у аб'яднанні «Грунвальд» і асацыяцыі «Рэальнасць» Рышарда Гонтажа.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Святога Казіміра.
**Каплі́ца Свято́га Казі́міра**, таксама **Касцё́л Святога Казіміра** — каталіцкі храм у Ружанах Пінскай дыяцэзіі. Помнік архітэктуры ранняга класіцызму.

Гісторыя
--------

Пабудову капліцы фундаваў уласнік ружанскага маёнтка Аляксандр Сапега. Праект выканаў саксонскі архітэктар Ян Самуэль Бекер. Будаўніцтва звязваюць з мошчамі святога Казіміра, якія ў сярэдзіне XVII стагоддзя захоўваліся ў ружанскіх уладаннях Сапегаў. Першапачаткова капліца ўваходзіла ў склад комплексу базыльянскага кляштара.

Архітэктура
-----------

Будынак мураваны прамавугольны ў плане, накрыты двухсхільным дахам. Па перыметры будынку праходзіць прафіляваны карніз. Прамавугольныя высокія вокны. Уваходныя дзверы і бакавыя нішы аздоблены ліштвамі. Сцены ў інтэр'еры завершаныя карнізам. Алтар мураваны ў выглядзе порціку дарычнага ордара.

Зноскі
------

1. ↑  *Наталля Пракаповіч.*. Летапіс духоўнасці: культавая архітэктура **(нявызн.)**. Праверана 8 верасня 2012.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* *Zbigniew Hauser.* Nowy ilustrowany przewodnik po zabytkach kultury na Białorusi. — Warszawa, 2005. — ISBN 83-87654-25-6.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Капліца Святога Казіміра (Ружаны)
* аб'ект на сайце Radzima.org
* Касцёл Св. Казіміра (руск.) на «Глобусе Беларусі»
**Інстытут імя Кінсі па вывучэнні сексу, гендара і рэпрадукцыі** (англ.: The Kinsey Institute for Research in Sex, Gender, and Reproduction), часта скарачаны да **Інстытута Кінсі** ці **Інстытута імя Кінсі** — навуковая ўстанова, закліканае «садзейнічаць міждысцыплінарным даследаванням і вывучэнню чалавечай сексуальнасці, гендара і рэпрадукцыі». 

Інстытут быў заснаваны як **Інстытут даследаванняў сексу** пры Універсітэце Індыяны ў 1947 годзе Альфрэдам Кінсі, у той час энтамолагам і заолагам ва Універсітэце Індыяны. Першапачатковыя мэты Інстытута складаліся ў вывучэнні сексуальнасці чалавека і сексуальных паводзін чалавека. 

У 1948 і 1953 гадах Інстытут Кінсі апублікаваў дзве манаграфіі па сексуальнасці чалавека, шырока вядомыя як Справаздачы Кінсі — «Палавыя паводзіны самца чалавека» і «Палавыя паводзіны самкі чалавека». Пасля гэтага і сам інстытут, і справаздачы Кінсі, і асоба самага Кінсі сталі аб'ектамі вострых супярэчнасцяў, крытыкі і нават нападак. 

Адной з функцый інстытута з'яўляецца захаванне матэрыялаў першасных даследаванняў Кінсі, якія паслужылі асновай для публікацыі «Справаздач Кінсі» і наступных публікацый інстытута, забеспячэнне даступнасці матэрыялаў для новых даследаванняў і захаванне прыватнасці рэспандэнтаў Кінсі.

Глядзіце таксама
----------------

* Альфрэд Кінсі
* Поль Гебхард
* Джон Бэнкрафт
* Джулія Хейман
* Сексалогія

Літаратура
----------

* "*Peek - Photographs from the Kinsey Institute*" (ISBN 1-892041-35-9)

Спасылкі
--------

* Сайт Інстытута імя Кінсі Архівавана 2 студзеня 2014.
* Падзеі, навіны, публікацыі інстытута Архівавана 12 верасня 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Twitter |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | ICCU: BCTV013399 · ISNI: 0000000121872308 · LCCN: n85363964 · NKC: xx0189653, xx0189655 · VIAF: 152521743 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ліен.

**Енс Ліен** (нарв. Jens Lien; нар. 14 верасня 1967) — нарвежскі кінарэжысёр. Уладальнік прэміі «Аманда» за рэжысёрскую працу ў фільме «Недарэчны чалавек».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 14 верасня 1967 года ў Осла, дзе і правёў большую частку дзяцінства. У 1990 годзе паступіў у міжнародную лонданскую кінашколу, якую скончыў у 1993 годзе. Яго дыпломнай, а таксама дэбютнай працай стаў кароткаметражны фільм «Мантана». У гэтым жа годзе ён быў прадэманстраваны ў рамках міжнароднага кінафестывалю кароткаметражных фільмаў у Грымстадзе. На наступны год Ліен падрыхтаваў новы кароткаметражны фільм пад назвай «Мая электрычная кухня» для дэманстрацыі ў Грымстадзе. Створаныя ў 2000 годзе кароткаметражкі «Зачыні дзверы» і «Натуральныя акуляры» былі паказаны ў праграме кароткаментражных фільмаў на Міжнародным канскім кінафестывалі. Да 2003 года Енс займаўся маркетынгам і стварэннем рэкламных ролікаў. Яго дэбютам у вялікім кіно стала карціна «Джоні Ванг». Фільм быў адабраны для пазаконкурснага паказу на Берлінскім міжнародным кінафестывалі, і пасля паказу быў набыты для дэманстрацыі ў Сан-Хасэ, Бруселі і г. д. Ён таксама атрымаў намінацыю на прэмію «Аманда» за лепшы фільм, але прайграў стужцы «Кухонныя байкі».

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 16 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 98051747 · BNC: a12199096 · BNE: XX5242411 · GND: 139078339 · ISNI: 0000000109999808 · LCCN: no2007037097 · NKC: xx0180949 · NTA: 308284399 · NUKAT: n2009128785 · SUDOC: 146810961 · VIAF: 95669277 |

 |
NiCd-акумулятары
Нікель-метал-гідрыдны акумулятар (Ni-MH) тыпу «Крона» ёмістасцю 170 мАч і напружваннем 8,4 вольта
Зарадная прылада «Dudacell», дазваляючая зараджаць, як звычайныя пальчыкавыя акумулятары (бачныя спружынныя заціскі для іх), так і акумулятары тыпа «Крона». У час зарадкі гараць індыкатары
**Электрычны акумулятар** — хімічная крыніца току, крыніца сілкавання шматразовага дзеяння, асноўная спецыфіка якога заключаецца ў зваротнасці ўнутраных хімічных працэсаў, што забяспечвае яго шматразовае цыклічнае выкарыстоўванне (праз зарад-разрад) для накаплення электраэнергіі і аўтаномнага сілкавання розных электратэхнічных прылад і абсталявання, а таксама для забеспячэння рэзервовых крыніц энергіі ў медыцыне, вытворчасці і іншых сферах. Электрычны акумулятар складаецца з корпусу, электродаў, клем, сепаратараў і электраліту. Акумулятары звычайна аб’ядноўваюцца ў батарэі для павышэння напружвання.

Значэнне і выкарыстоўванне слова
--------------------------------

Тэрмін «акумулятар» выкарыстоўваецца для абазначэння:

* асобнага элемента: напрыклад акумулятар, акумулятарная банка, акумулятарная ячэйка
* некалькіх асобных элементаў, злучаных паслядоўна (для павышэння напружвання) ці паралельна (для павышэння сілы току) адзін з адным: напрыклад, акумулятарная батарэя

Гісторыя
--------

Першы правобраз акумулятара, які ў адрозненні ад батарэі Алесандра Вольты можна было шматкратна зараджаць, быў створаны ў 1803 годзе Іаганам Вільгельмам Рытарам. Яго акумулятарная батарэя ўяўляла сабою слуп з пяцідзесяці медных кружочкаў, паміж якімі было пракладзена вільготнае сукно. Пры прапусканні праз дадзеную прыладу тока ад вольтавага слупа яно само стала весці сябе як крыніца электрычнасці.

Прынцып дзеяння
---------------

Прынцып дзеяння акумулятара заснаваны на зваротнасці хімічных рэакцый. Працаздольнасць акумулятара можа быць адноўлена шляхам зарада, то бок прапусканнем электрычнага току ў напрамку, зваротным напрамку тока пры разрадзе. Некалькі акумулятараў, аб’яднаных у адзін электрычны ланцуг, складаюць акумулятарную батарэю.

Зноскі
------

1. ↑  *Лебедев Ю.А.* Второе дыхание марафонца (о свинце). — Москва: Металлургия, 1990. — 144 с. — ISBN 5-229-00435-5.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · Тэхнічная (1 выд.) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4068497-0 · LCCN: sh85128358 · Microsoft: 2780179501 · NKC: ph114014 |
**Чэджудó** (кар.: 제주도, 濟州道) - самы вялікі востраў і самая маленькая правінцыя Паўднёвай Карэі ва Усходне-Кітайскім моры. Афіцыйная назва правінцыі - **Правінцыя з асаблівай аўтаноміяй Чэджу** (кар.: 제주특별자치도, 濟州特別自治道). Насельніцтва (2011) — 583 284 чал. Адміністрацыйны цэнтр — Чэджу.

Геаграфія і прырода
-------------------

Карта
Агульная плошча правінцыі складае — 1849 км². Чэджудо вулканічнага паходжання, сфарміраваўся каля 2 млн гадоў таму. Паверхня складаецца з старажытных базальтавых і лававых парод. Цягнецца прыкладна на 73 км з усходу на захад і на 41 км з поўначы на поўдзень. Найвышэйшы пункт — вулкан Хала (1950 м), які мае працяглае кратарнае возера.

Клімат марскі субтрапічны з вільготным летам і сухім надвор’ем узімку. Сярэдняя тэмпература студзеня 3,2 — 8,3 °C, жніўня 23,3 — 29,8 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 1 497,6 мм.

На схілах вулкана Хала захаваліся вечназялёныя змяшаныя лясы, якія займаюць прыкладна 12 % усёй тэрыторыі вострава. Яны з'яўляюцца асноўнай крыніцай падземных вод і ахоўваюцца згодна Рамсарскай канвенцыі. Астатнія тэрыторыі ахоплены гаспадарчай дзейнасцю чалавека.

Спасылкі
--------

* Jeju (Cheju) Island Travel Information
* Jeju Island
* Stone as a vital part of Jeju's culture Архівавана 25 кастрычніка 2013.
* (Yonhap Feature) Beyond tangerines and palm trees: Jeju's unique culture
* Origin & History
* A walk through Jeju's dark history Архівавана 19 снежня 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Twitter |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11963277z · GND: 4305864-4 · LCCN: n2007068650 |

| ⛭Адміністрацыйны падзел Паўднёвай Карэі |
| --- |
| Горад асобага статусу | Сеул |
| Спецыяльны аўтаномны горад | Сэджон |
| Гарады-метраполіі | 
* Інчхон
* Кванджу
* Пусан
* Тэгу
* Тэджон
* Ульсан

 |
| Рэгіёны | 
* Сталічны рэгіён
* Квандон
	+ Іандон
	+ Іансо
* Хасо
* Ханам
* Іанам
	+ ТКП
	+ ПКН
	+ Паўднёва-Усходні МПР

 |
| Правінцыі | 
* Канван
* Кёнгі
* Паўднёвы Кёнсан
* Паўночны Кёнсан
* Паўднёвая Чала
* Паўночная Чала
* Паўночны Чхунчхон
* Паўночны Чхунчхон

 |
| Асобая аўтаномная правінцыя | 
* Чэджудо

 |


1. ↑
**Сяля́нская вайна́ 1524—1526 гадо́ў** (ням.: Deutscher Bauernkrieg) — найбуйнейшае антыфеадальнае выступленне сялян (падтрымана асобнымі гарадамі і рыцарамі) у сярэдневяковай Германіі, у частцы Аўстрыі і Швейцарыі.

Была працягам шматлікіх сялянскіх хваляванняў з 14 ст. (рух Г.Бёгайма, змова «Башмака»beru і іншыя). Праходзіла ва ўмовах рэлігійнай Рэфармацыі. Выклікана эканамічнымі, сацыяльнымі і палітычнымі прычынамі (уціск сялян землеўласнікамі, падатковы прыгнёт, у т. л. царкоўная дзесяціна, і іншае).

У марксісцкай гістарыяграфіі Сялянская вайна 1524—1526 гг. разглядаецца як кульмінацыя раннебуржуазнай рэвалюцыі перыяду Рэфармацыі.

Ход вайны
---------

Сялянская вайна пачалася ў чэрвені 1524 з паўстання на поўдні Германіі (ландграфства Шцюлінгенberu). Пад уплывам прапаганды Т. Мюнцэра і анабаптыстаў паўстанне набыло арганізаваны характар.

З пачатку 1525 яно ахапіла Верхнюю Швабіюberu і Франконію. У красавіку 1525 паўсталі сяляне ў Цюрынгіі, у маі — у Ціролі.

Лідарамі паўстанцаў былі Т. Мюнцэр, Ф. Гаер, М. Гайсмайр і іншыя. У раёнах сялянскіх паўстанняў дзейнічалі буйныя атрады колькасцю да некалькіх тысяч чалавек, яны авалодалі шэрагам замкаў.

Было распрацавана некалькі ўтапічных праграмных дакументаў паўстанцаў («Артыкульнае пісьмо», «12 артыкулаў»beru, «Гейльбронская праграма» і іншыя), якія з пазіцый «боскага права» адлюстроўвалі ідэю сацыяльнай справядлівасці.

Многія вёскі і цэлыя мясцовасці адмаўляліся ад выканання феадальных павіннасцей і патрабавалі ад сваіх землеўласнікаў іх ліквідацыі.

Але разрозненасць асноўных цэнтраў паўстанняў і іх слабая падтрымка бюргерствам аблегчылі задушэнне сялянскай вайны сіламі Швабскага саюзаberu і іншых рыцарскіх войск. Апошнімі супраціўляліся паўстанцы ў Ціролі, Карынтыі, Штырыі, Крайне (да лета 1526).

Вынікі
------

Паражэнне Сялянскай вайны не прывяло да істотных змен у становішчы сялянства ў Германіі, але вайна засведчыла вялікую сацыяльную актыўнасць сялянскага саслоўя.

Рэхам Сялянскай вайны была Мюнстэрская камуна (1534—1535).

Літаратура
----------

* Сялянская вайна 1524—26 // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 338—339. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Крестьянская война 1524—1525 гг. // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Ивонин Ю. Е. «Вся власть должна быть отдана простому народу» // И живы памятью столетий: Очерки о вождях нар. движений в средневековой Европе. Мн. 1987.
* Blickle P. Die Revolution von 1525. München, 1993.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Іваноўскі.

**Ігнацы Іваноўскі** — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Староста менскі (1762—1778). Пасол на сойм 1762 года. Уладальнік Чаркасаў (Czerkasy) і Заблоці (Zabłoć).

З роду Іваноўскіх герба «Рагаля» зменены, сын Юзафа Міхала і князёўны Марыяны Жыжэмскай.

У шлюбе з Тэрэзай, дачкой Марціна Цеханавецкага герба «Дамброва», войскага мсціслаўскага, і Евы Сухадольскай, падкамаранкі мсціслаўскай. Не вядома ці быў гэта першы шлюб, або другі — пасля шлюбу з Тэафіліяй з Ільінічаў, што больш імаверна.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Iwanowski h. Rogala odm. // Seweryn Uruski (hr.) Herbarz Szlachty Polskiej, Warszawa, 1904—1931.
* Dumin S. Rachuba A. Sikorska-Kulesza J. Сіеhanowieccy herbu Dąbrowa, DiG, 1997, ISBN 83-85490-83-3
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej, Poznań, T.1-31, 1879—1908


| ?Ігнацы Іваноўскі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Ігнацій Іваноўскі |  | Юзаф Міхал Іваноўскі |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |
***Lepisma*** — род насякомых сямейства {{bt-bellat|Лускаўніцы{{!}}лускаўніц|Lepismatidae}}. Самым вядомым прадстаўніком роду з'яўляецца {{bt-bellat||Lepisma *saccharinum}}* — касмапалітычны від, які любіць вільготнае асяроддзе пражывання, мае тэндэнцыю хавацца ў расколінах і звычайна сустракаецца ў чалавечых селішчах, становячыся хатнімі шкоднікамі пры пэўных умовах.

Апісанне
--------

Падоўжаныя пляскатыя насякомыя, большасць з якіх - здыхлятнікі. Брушка звычайна пакрыта дробнай луской і заканчваецца трыма цэркамі прыкладна аднолькавай даўжыні. Складаныя вочы маленькія і добра падзеленыя.

Звычайна яны жывуць у цёплым вільготным асяроддзі. Пазбягаюць святла.

Віды
----

* Lepisma albomaculatum
* Lepisma baeticum
* Lepisma bogdanowi
* Lepisma chlorosoma
* Lepisma devadasii
* Lepisma elegans
* Lepisma indicum
* Lepisma intermedium
* Lepisma lucasi
* Lepisma pfluegeri
* Lepisma saccharinum
* Lepisma sesotho
* Lepisma simulatrix

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Lepisma- IRMNG
**Мульнае** — возера ў Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці, у басейне ракі Ясельда. З усіх бакоў акружана густым лісцяным лесам, на паўднёвы захад ад возера знаходзіцца вёска Тышкавічы.

Апісанне
--------

Плошча возера — 0,42 км², даўжыня — 0,8 км, максімальная шырыня — 0,68 км, даўжыня берагавой лініі — 2,5 км. Катлавіна карставага тыпу, круглая, найбольшая глыбіня 21 м. Падводная частка катлавіны лейкападобнай формы. Літараль шырынёй ад 10 да 150 м, пясчаная, пераходзіць у стромкую прафундаль, высланую сапрапелямі.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі: Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мінск: БелЭн, 1994. — С. 252. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1

Спасылкі
--------

* Сапраўдны цуд прыроды — zviazda.by
**Іван Іванавіч Авін** (нар. 17 красавіка 1942, в. Свілэлі Пастаўскага раёна Віцебскай вобласці) — беларускі палітык. Саветнік мытнай службы I рангу.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі (інжынер-механік), Мінскую вышэйшую партыйную школу. Пасля заканчэння тэхнікума працаваў механікам і загадчыкам гаража саўгаса «Шаркаўшчынскі», старшым інжынерам Дзяржтэхнагляду раённага аб’яднання «Сельгастэхніка», начальнікам лінейнага будаўніча-мантажнага ўчастка раённага аб’яднання «Сельгастэхніка», кіраўніком Асінаўскага аддзялення аб’яднання «Сельгастэхніка». Быў выбраны другім сакратаром Міёрскага райкама КПБ, першым сакратаром Лёзненскага райкама КПБ, сакратаром Камісіі Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь па пытаннях архітэктуры, будаўніцтва, вытворчасці будаўнічых матэрыялаў і жыллёва-камунальнай гаспадаркі вёскі і горада. Працаваў намеснікам, першым намеснікам Старшыні Дзяржаўнага мытнага камітэта Рэспублікі Беларусь. Саветнік генеральнага дырэктара Беларускага рэспубліканскага унітарнага прадпрыемства экспартна-імпартнага страхавання «Белэксімгарант».

Выбіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь дванаццатага склікання і членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга, чатырма медалямі, Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 15 красавіка 2021. Праверана 15 красавіка 2021.
2. ↑  Авин Иван Иванович Архівавана 18 жніўня 2020.
3. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
**Га́ньжа Бе́ньшава** (в.-луж.: Hańža Bjeńšowa, 27 сакавіка 1919, вёска Розенталь, Германія — 15 сакавіка 1999, Баўтцэн, Германія) — лужыцкая пісьменніца, драматург, перакладчык, педагог і рэдактар. Пісала дзіцячую прозу і драматычныя творы на верхнялужыцкай мове. Член Саюза пісьменнікаў ГДР. Лаўрэат прэміі імя Якуба Чышынскага.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 27 сакавіка 1919 года ў лужыцкай вёсцы Рожант (Розенталь) каля Баўтцэна. У 1933 годзе скончыла сельскую школу ў Рожанце, пасля чаго працягнула сярэднюю адукацыю ў вёсцы Каменьцы. З 1935 па 1938 год атрымлівала вышэйшую адукацыю ў Баўтцэне. У ваенны час працавала арганісткай ў адной з каталіцкіх парафій. У 1946 г. скончыла педагагічныя курсы, пасля чаго працавала настаўніцай у розных лужыцкіх школах. У пасляваенны перыяд супрацоўнічала з лужыцкім таварыствам «Dom serbskeho ludoweho wuměłstwa».

З 1954 па 1959 год працавала навуковым супрацоўнікам у Інстытуце сербскага народазнаўства ў Лейпцыгу і выдавецтве лужыцкага культурнага таварыства «Домавіна».

У 1974 годзе за сваю літаратурную дзейнасць была ўзнагароджана ордэнам «За заслугі перад Айчынай».

З 1976 года была рэдактарам лужыцкага часопіса «Płomjo». Лаўрэат літаратурных прэмій імя Якуба Чышынскага (1980) і лужыцкага культурнага таварыства «Домавіна».

Сачыненні
---------

### Проза

* *Spušćej so na Maksa*, 1961;
* *Skludźena tučel*, 1965;
* *Kónčkojty zub*, 1966;
* *Klimpotata ryba*, 1968;
* *Jank a Bärbel*, 1969;
* *Monika*, 1980;
* *Złoty rjećazk*, 1985;
* *Kosmodej*, 1986.

### Драматургія

* *Kak sej Nitka-Witka radu da*, 1965;
* *Spušćej so na Maksa*, 1965;
* *Parlički wódneho muža*, 1968;
* *Rjadowniska kniha*, 1970;
* *Klimpotata ryba*, 1976.

Зноскі
------

1. 1 2  Catalog of the German National Library Праверана 1 чэрвеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23833686'></a>
2. ↑  *Bibliothèque nationale de France* BnF catalogue général — Paris: BnF. Праверана 26 сакавіка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15222191'></a>

Літаратура
----------

* Гугнин А. А. Введение в историю серболужицкой словесности и литературы от истоков до наших дней, Российская академия наук, Институт славяноведения и балканистики, научный центр славяно-германских отношений, М. 1997, стр. 170, ISBN 5-7576-0063-2
* Serbscy spisowaćeljo. Biografije a bibliografije. (1989) Wudawaćel: Koło serbskich spisowaćelow

Спасылкі
--------

* Біяграфія (верхнялуж.)
**Муцамуду** — другі па колькасці жыхароў горад Каморскіх астравоў, заснаваны ў 1482 годзе.. Таксама з'яўляецца цэнтрам і самым вялікім горадам вострава Анжуан. У Муцамуду нарадзіўся прэзідэнт Каморскіх астравоў Ахмед Абдала Самбі.

У горадзе размешчаны марскі порт, старажытная цытадэль, шмат магазінаў на вузкіх вуліцах.

Клімат у горадзе марскі трапічны. Сярэдні дыяпазон тэмператур — ад 27 °C to 32 °C. Самы гарачы перыяд (лета) пачынаецца ў снежні і сканчаецца ў красавіку.

Зноскі
------

1. ↑  Daley, Suzanne (1997-09-29). "Indian Ocean Island Yearns to Retie Colonial Bond". *New York Times*. Праверана 2008-03-29. `{{cite news}}`: Шаблон цытавання мае пусты невядомы параметр: `|coauthors=` (даведка)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ха.

**Ха** (саманазва *Buha*) — усходнеафрыканскі народ, жыхары Танзаніі. Жывуць пераважна ўздоўж усходняга берага возера Танганьіка і мяжы з Бурундзі. Агульная колькасць (2020 г.) — 1 915 тысяч чал.

Гісторыя
--------

Лічыцца, што ха мігрыравалі на сучаснае месца рассялення ў XVI — XVII стст. з поўначы. Да сярэдзіны XIX ст. на іх землях сфарміраваўся шэраг дробных дзяржаў, дзе ў якасці арыстакратыі выступалі жывёлагадоўцы, якія выводзілі свой род ад тутсі або хіма. Ха актыўна супраціўляліся палітыцы каланіялізму з боку Германіі, а потым Вялікабрытаніі, не выплочвалі падаткаў і ігнаравалі каланіяльных чыноўнікаў. 

У міжваенны перыяд брытанская каланіяльная адміністрацыя арганізавала кампанію па перасяленню тых ха, што жылі ў раёнах з распаўсюджаннем соннай хваробы. Гэта саслабіла ўладу арыстакратыі і садзейнічала інтэграцыі выхадцаў з розных дзяржаўных утварэнняў у адзіны народ. Але працэс стварэння інтэлектуальнай эліты, адрознай ад старой арыстакратыі, быў запаволеным і скончыўся толькі пасля абвяшчэння незалежнасці Танзаніі.

Асаблівасці культуры
--------------------

Галоўнымі заняткамі ха з'яўляюцца земляробства і жывёлагадоўля. Нават у нашы дні багацце чалавека вызначаецца наяўнасцю жывёлы. Яна перадаецца ў спадчыну па мужчынскай лініі. Сям'я жаніха расплочваецца жывёлай з сям'ёй нявесты падчас шлюбу. Аднак у паўночных раёнах рассялення ха жывёлагадоўля амаль адсутнічае з-за неспрыяльных эпізаатычных умоў, што робіць мясцовых насельнікаў залежнымі ад жывёлагадоўцаў з суседніх раёнаў. У апошнія дзесяцігоддзі назіраецца паступовая міграцыя ў гарады і іншыя рэгіёны Танзаніі. 

Ха захавалі багаты фальклор, у тым ліку вусныя гістарычныя і генеалагічныя паданні, што перадаюць падзеі некалькіх стагоддзяў. Пашырана вера ў духаў продкаў і прыроды. Вышэйшым бажаством лічыцца стваральнік сусвету *Імана*.

Зноскі
------

1. ↑  Ha in Tanzania

Літаратура
----------

* Brian J. The Tutsi and the Ha: A Study in Integration // Journal of Asian and African Studies. Vol. 8, no 1, 1973. P. 39 — 49
* Weiskopf J. Resettling Buha: A Social History of Resettled Communities in Kigoma Region, Tanzania, 1933—1975

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh00008829 |
**Грэгары Колбер** (англ.: Gregory Colbert; нар. 1960, Таронта, Канада) — канадскі кінематаграфіст і фатограф, вядомы галоўным чынам як стваральнік выстаўкі мастацкіх фотаздымкаў і фільмаў «Попел і снег» (англ.: Ashes and Snow), якая дэманструецца ў «Вандроўным музеі» (англ.: Nomadic Museum).

Творчасць
---------

Першая выстаўка Грэгары Колбера «Хвалі часу» (англ.: Timewaves) адкрылася ў 1992 г. у музеі Элізэ ў Швейцарыі, дзе атрымала шырокія і пахвальныя водгукі крытыкі. На працягу наступных дзесяці гадоў Колбер не выстаўляў сваіх прац, не арганізоўваў публічнага паказу сваіх фільмаў, прысвяціўшы сябе вандраванням у Індыю, Бірму, Шры-Ланку і Егіпет, на Дамініку, у Эфіопію і Кенію, на востраў Тонга, у Намібію і ў Антарктыку, дзе праводзілася кіна- і фотаздымка адносін і ўзаемадзеяння людзей і жывёл. З 1992 г. Грэгары Колбер арганізаваў больш за 60 такіх экспедыцый, дзе працаваў з больш як 130 відамі жывёл. У яго фільмах і на яго фотаздымках — сланы, кіты, ламанціны, свяшчэнны ібіс, індыйскія жураўлі, каралеўскія арлы, крэчаты, пярэстыя птушкі-насарогі, гепарды, леапарды, афрыканскія дзікія сабакі, каракалы, бабуіны, антылопы-каны, сурыкаты, гібоны, арангутангі і саланаводныя кракадзілы. У ліку персанажаў яго фільмаў — бірманскія манахі, якая кружацца ў экстатычным танцы дэрвішаў, людзі з племя Сан, з іншых плямёнаў першабытнікаў, якія абітаюць ва ўсіх краях свету.

### «Попел і снег»

У 2002 годзе Колбер прэзентаваў сваю работу «Попел і снег» у Венецыі. У рэцэнзіі, апублікаванай газетай «The Globe and Mail» ад 9 красавіка 2002 года, адзначалася: «Колбер адкрыў нашым поглядам „Попел і снег" — выстаўку фотаздымкаў і выяваў, беспрэцэдэнтную па сваім ахопе і маштабе. Выстаўка займае 12 600 квадратных метраў і лічыцца адной з найвялікшых экспазіцый работ аднаго аўтара ў гісторыі Еўропы».

Зноскі
------

1. ↑  "Canadian artist Gregory Colbert's photographs are the subject of a giant exhibit in Venice. And you probably haven't heard of him, writes SIMON HOUPT". The Globe and Mail. 2002-04-09. Архівавана з арыгінала 7 жніўня 2020. Праверана 18 лютага 2024.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Грэгары Колбер на Вікісховішчы |

* Ashes and Snow (англ.).
* Gregory Colbert (англ.). *IMDb*.
* Flying Elephants Foundation (англ.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 23 лютага 2012. Праверана 1 жніўня 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Нарматыўны кантроль | GND: 130117420 · ISNI: 0000000001160031 · LCCN: no2005072989 · VIAF: 59288140 |
**Прыквел** (англ.: prequel, кантамінацыя прыстаўкі *pre-* («да») і *sequel*) — мастацкі твор, раман, аповесць альбо фільм, дзеянне ў якім адбываецца да падзей у асноўным творы. Прыквел ствараецца праз некаторы час пасля выхаду арыгіналу. Часта ў прыквелах тлумачацца падзеі і тэмы, пра якія распавядае асноўная частка. 

Паводле даных Оксфардскіх слоўнікаў англійскай мовы ўпершыню тэрмін «прыквел» з'яўляецца ў друку ў 1958 годзе ў артыкуле Энтані Баўчара ў часопісе «Фантастыка і Навука» (англ.: The Magazine of Fantasy & Science Fiction). Аўтар артыкула яго выкарыстоўвае пры апісанні рамана «Яны павінны мець зоркі» (англ.: They Shall Have Stars), Джэймса Блэша. У 1970-х і 1980-х тэрмін пачынае ўжывацца паўсюль. Адным з выдатнейшых прыквелаў сярод фільмаў з'яўляецца новая трылогія «Зорных войнаў», рэжысёра Джорджа Лукаса.

Гл. таксама
-----------

* Сіквел
* Рымейк

Зноскі
------

1. ↑  *А.М. Макарэвіч, В.I. Караткевіч.* Беларуская дзіцячая літаратура ў тэрмінах і паняццях: дапаможнік. — Магілёў : МДУ імя А. А. Куляшова, 2014. — С. 98. — ISBN 978-985-480-973-1.
2. ↑  *Silverblatt, Art.* Genre Studies in Mass Media: A Handbook (англ.). — M. E. Sharpe, 2007. — С. 211. — ISBN 9780765616708.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |

| Творы паводле асаблівасцей сюжэта |
| --- |
| 
Сіквел · 
Прыквел · 
Мідквел · 
Інтэрквел · 
Спін-оф · 
Красовер · 
Рымейк · 
Перазапуск · 
Экранізацыя · 
Навелізацыя
 |
**Уцёкі з Шаўшэнка** (англ.: The Shawshank Redemption) — культавы амерыканскі фільм-драма 1994 года, зняты рэжысёрам Фрэнкам Дарабонтам па аповесці Стывена Кінга «Рыта Хейуарт і ўцёкі з Шаўшенка» (англ.: Rita Hayworth and Shawshank Redemption). 

Фільм упэўнена займае лідарскія пазіцыі ў спісах найлепшых фільмаў усіх часоў па выніках галасавання гледачоў. Станам на студзень 2024 года фільм займае першае месца ў рэйтынгу 250 найлепшых фільмаў па версіі сайта IMDb і трэцяе месца ў спісе «250 найлепшых фільмаў па версіі наведвальнікаў сайта «КиноПоиск».

Апісанне
--------

Эндзі Дзюфрэйн, малады таленавіты банкір, асуджаны за забойства сваёй жонкі ды ейнага каханка. Свае два пажыццёвыя зняволенні ён мае адбываць у турме Шаўшэнк. Начальства турмы здзекуецца з вязняў пры дапамозе дысцыпліны і Бібліі, а вязні знушчаюцца адзін з аднога. Эндзі знаходзіць у турме сябра - Рэда. Рэд займаецца кантрабандай рэчаў неабходных для зняволеных. Эндзі ж, як былы банкір, ведае, як можна «адмываць» грошы, і ў гэтай справе працуе на начальніка турмы; у сваю чаргу, той дазваляе Эндзі збіраць турэмную бібліятэку і дапамагаць іншым вучыцца. Так праходзіць год за годам – звычайная турэмная руціна. Але як высвятляецца, у Эндзі ёсць невялікі сакрэт...

У ролях
-------

| Акцёр | Роля |
| --- | --- |
| Цім Робінс | Эндзі Дзюфрэйн  Эндзі Дзюфрэйн  |
| Морган Фрымэн | Эліс Бойд «Рэд» Рэдынг  Эліс Бойд «Рэд» Рэдынг  |
| Джэймс Уітмар | Брукс Хэтлен  Брукс Хэтлен  |

Заўвагі
-------

1. ↑  таксама існуе іншы пераклад назвы - «Выкупленне з Шаўшэнку». Такі пераклад выкарыстоўваў, напрыклад, праект Кінаконг.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* «Уцёкі з Шаўшэнка» на сайце «Internet Movie Database» (англ.) 9.3 з 10 зорак
* Уцёкі з Шаўшэнка на сайце «*AllMovie*» (англ.) 4.5 з 5 зорак
* «Уцёкі з Шаўшэнка» на сайце «*Rotten Tomatoes*» (англ.)
* «Уцёкі з Шаўшэнка» (англ.) на сайце *Filmsite.org*
* «Уцёкі з Шаўшэнка» (англ.) на сайце *LoadingVault.com*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Box Office Mojo · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database · Metacritic · Rotten Tomatoes · The American Film Institute Catalog of Motion Pictures |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 10023291 · BNC: a12018910 · BNF: 16983881z · GND: 4766983-4 · LCCN: n95088435 · SUDOC: 248326058 · VIAF: 316751887 |

 |
**Эмпіема** (грэч. ἐμπύημα - гнайнік) — значная колькасць гною ўнутры полага органа або поласці цела. Тэрмін «эмпіема» ужываюць з указаннем пашкоджанага органа або поласці цела. Эмпіему трэба адрозніваць ад абсцэсу, які размяшчаецца ў тоўшчы тканак і абмежаваны піягеннай мембранай. Марфалагічныя змены пры эмпіеме адпавядаюць карціне гнойнага запалення. Пры працяглым і цяжкім цячэнні запаленчага працэсу слізістая (сінавіяльная або серозная) абалонка, а затым і глыбінныя тканкі могуць быць часткова або цалкам разбураныя. Эмпіема плеўры часцей за ўсё ўзнікае ў выніку распаўсюджвання гнойнага запалення з лёгачнай тканкі.

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах, Т.18, кн.1, Мн. 2004, С.121

1. ↑  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018. Праверана 28 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55345445'></a>