recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Эль-Азізія** (араб. العزيزية‎‎) — горад у паўночна-заходняй Лівіі, сталіца акругі Эль-Джыфара, размяшчаецца прыблізна ў 55 км да паўднёвага захаду ад Трыпалі.

Да 2001 года Эль-Азізія была цэнтрам аднайменнай акругі.

Эль-Азізія — буйны гандлёвы цэнтр на плато Сахель Джэфар.

Па даных перапісу 2009 года, насельніцтва горада складае прыблізна 4,000 чалавек.

Клімат
------

13 верасня 1922 года ў горадзе была зафіксавана самая высокая ў свеце тэмпература паветра ў цені, якая дасягнула 57,7 °C (136 °F).

Аднак гэты рэкорд не сведчыць пра тое, што Эль-Азізія самае гарачае месца на Зямлі. Сярэдняя тэмпература ў горадзе ніжэй, чым у Далоле (Эфіопія), дзе гэты паказчык роўны 34,4 °C.

Зноскі
------

1. ↑  «العزيزية» («Al 'Aziziyah»)(недаступная спасылка) World Gazetteer, accessed 6 September 2009
2. ↑  «Global Measured Extremes of Temperature and Precipitation» Архівавана 7 мая 2009. National Climatic Data Center, United States National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA), accessed 3 December 2008. (англ.)
3. ↑  «What is the highest temperature recorded on Earth, and what’s a reasonable upper limit on the Earth’s temperature?» Архівавана 17 мая 2006. Goddard Space Flight Center, National Aeronautics and Space Administration (NASA), accessed 6 September 2009
**Осла-фіёрд** (нарв.: Oslofjorden) — заліў у паўднёва-ўсходняй частцы Нарвегіі, які распасціраецца на 102 кіламетры ад дацкіх праліваў на поўдні да сталіцы краіны, Осла, на поўначы. Выхад з фіёрда абазначаюць 2 маякі: Торнб'ёрнск'ер (нарв. Torbjørnskjær) на ўсходзе і Фердэр (нарв. Færder) на захадзе. Заліў дзеліцца вузкім пралівам Дробак (нарв. Drøbaksundet) на ўнутраны (нарв. indre) і вонкавы (нарв. ytre). На ўзбярэжжы Осла-фіёрда жывуць 1,7 мільёна чалавек.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0188-5 (Т. 11).

Спасылкі
--------

Осла-фіёрд у ВСЭ.
**Уладзімір Васілевіч Гладкевіч** (нар. 15 лістапада 1954, Жодзіна) — беларускі графік і жывапісец.

Біяграфія
---------

У 1975 годзе скончыў Мінскае мастацкае вучылішча, у 1986 годзе — Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут, вучыўся ў Васіля Шаранговіча і Альгерда Малішэўскага, стаў дацэнтам кафедры жывапісу Акадэміі мастацтваў, членам Саюза мастакоў Беларусі з 1991 года.

З’яўляецца аўтарам ілюстрацый да кніг, сярод якіх «Востраў скарбаў» Р. Л. Стывенсана і «Тарас на Парнасе» сталі пераможцамі конкурсу «Лепшыя кнігі Беларусі» ў 1993 і 1994 гг.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
**Дыянісій Фракійскі** (стар.-грэч.: Διονύσιος ὁ Θρᾷξ; 170 да н.э. — 90 да н.э.) — антычны граматык.

Лінгвістычныя даследаванні
--------------------------

Яго «Граматыка» — першая ў еўрапейскай навуцы пра мову сістэматычная граматыка. У ёй вызначаюцца прадмет і задачы граматыкі, даюцца звесткі аб правілах чытання і націску, пра інтанацыю, пунктуацыю, класіфікацыю галосных і зычных, вядзецца гаворка пра характарыстыку складоў, вызначэнне слова і сказа. Асноўная ўвага ў граматыцы надаецца часцінам мовы (іх восем: імя, дзеяслоў, дзеепрыметнік, артыкль, займеннік, прыназоўнік, прыслоўе і злучнік). Яны выдзяляюцца галоўным чынам на аснове марфалагічных і семантычных прымет (часткова сінтаксічных). Так, імя вызначаецца як часціна мовы, якая змяняецца па склонах і, апрача таго, мае пэўнае значэнне (прадметнае або рэчыўнае).

У адрозненне ад стоікаў, якія арыентаваліся на логіку, слова і сказ Дыянісій вызначаў на аснове лінгвістычнага крытэрыя. Напрыклад, пад словам ён разумеў найменшую частку звязнага маўлення, а пад сказам — злучэнне слоў, якія выражаюць закончаную думку.

Як і стоікі, у грэчаскай мове ён вылучаў пяць іменных склонаў: прамы, родны, давальны, вінавальны і клічны.

Падрабязна апісваў катэгорыі імя (род, лік, склон і інш.) і дзеяслова (лад, стан, асоба, час, лік), надаваў увагу словаўтварэнню імёнаў і дзеясловаў.

Адна з заслуг Дыянісія ў тым, што ён стварыў многа граматычных тэрмінаў, у прыватнасці, упершыню ў грэчаскай граматычнай навуцы даў назвы дзеяслоўным ладам (абвесны, загадны, пажадальны, умоўны і няпэўны).

Гісторыя мовазнаўства сведчыць, што граматыка Дыянісія Фракійскага стала «маці ўсіх еўрапейскіх граматык, у тым ліку і рускай» (Ф. Ф. Зялінскі).

Зноскі
------

1. 1 2  Ватыканская апостальская бібліятэка — 1450.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q213678'></a>
2. ↑  Library of Congress Authorities — Library of Congress.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13219454'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q131454'></a>

Літаратура
----------

* Рагаўцоў, В. І. Гісторыя мовазнаўства: вучэб. дапам. / В. І. Рагаўцоў. — Магілёў: МДУ імя А. А. Куляшова, 2005. — С. 57 — 58.
* Плотнікаў, Б. А. Агульнае мовазнаўства: вучэб. дапам. для філал. фак. ВНУ. — Мн.: Універсітэцкае, 1994. — С. 321.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV11893683 · BIBSYS: 90638905 · BNC: a11080322 · BNE: XX957930 · BNF: 130917207 · CiNii: DA05585207 · GND: 118525891 · ICCU: CFIV081768 · ISNI: 0000 0000 0026 7099 · LCCN: n87807248 · NLA: 35979211 · NLG: 137753 · NLP: A36665101 · NSK: 000115013 · NTA: 069915997 · NUKAT: n99031570 · LIBRIS: 183859 · SUDOC: 028066073 · VIAF: 41977022, 267068418, 1703159474200627661155, 643159233919803370058, 800144647706544068839, 217512442, 261777237, 310527036 |

 |
Сэрца ў дыястале
**Дыястала** — адзін са станаў сардэчнай мышцы  (руск.) (бел. пры сэрцабіцці, а менавіта расслаблены ў інтэрвале паміж скарачэннямі (сісталамі).

Крывяны ціск у момант дыясталы запісваецца другім пасля сісталічнага, напрыклад, у запісу ціску «120/80» 80 — гэта дыясталічны ціск.

Дыястала (ад грэч. diastole — пашырэнне) — пашырэнне паражнін сэрца (звязана з расслабленнем цягліц перадсэрдзяў і страўнічкаў), падчас якога яно запаўняецца крывёй; разам з сісталай (скарачэннем) складае цыкл сардэчнай дзейнасці. Пры гэтым адкрыты мітральны  (руск.) (бел. і трохстворкавы  (руск.) (бел. клапаны, а лёгачны і аартальны  (руск.) (бел. клапаны закрыты.

Пры надыходзе смерці сэрца знаходзіцца ў стане дыясталы.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 57900726 |
Жанчына, якая выконвае феляцыю горлам
Пры ірумацыі галава жанчыны нерухомая
**Глыбокая глотка** (англ.: Deep Throat Deep Throat) — гэта варыянт мінету, калі эрэгіраваны палавы член ўводзіць глыбока ў рот і горла партнера, які прымае, на ўсю даўжыню члена. Партнер, які прымае, ажыццяўляе фрыкцыі, калі палавы член пасіўна стымулюецца не толькі языкам і вуснамі, як у звычайным мінеце, але яшчэ і глоткай.

Сексолагі падкрэсліваюць адрозненне гэтай формы аральнага сексу ад блізкай яму ірумацыі, калі фрыкцыі выконвае сам мужчына шляхам актыўных толчковых рухаў свайго палавога члена ў ротавую паражніну і горла прымаемагс партнера.
Гэтак жа як пры феляцыі, ірумацыю выконваюць для выклікання аргазму ў мужчыны і дасягнення ім семявывяржэння. Гэта можа прымяняцца як падрыхтоўка да вагінальнай або анальнай формаў зносін. Аднак, калі параўноўваць з менш агрэсіўнай феляцыяй, партнер, які прымае, можа адчуваць пэўныя цяжкасці пры ірумацыі ў ротавую паражніну і горла, выкліканыя, напрыклад, з'яўленнем міжвольных ванітавых рэфлексаў або цяжкасцю дыхання.

Пры «глыбокай глотцы» партнёр, які прымае, сам рэгулюе глыбіню пранікнення палавога члена і можа спыніць яго стымуляцыю пры ўзнікненні міжвольнага ванітавага рэфлексу, пры недахопе паветра або пры стомленасці. Каб у партнёра, які прымае, не ўзнікла дыскамфорту пры аральным сексе такога роду, рэкамендуецца пастава з звешанай назад галавой, калі рот і горла знаходзяцца як бы на адной прамой. Спыняць аральны секс пры ўзнікненні ванітавага рэфлексу не абавязкова. Дастаткова зрабіць глатальны рух, які часта ўваходзіць у праграму стымуляцыі пеніса пры мінеце «глыбокая глотка».

Згадкі ў кіно
-------------

Гэты сексуальны акт атрымаў вялікую папулярнасць пасля выхаду ў ЗША фільма «Глыбокая глотка», у 1972 годзе з Ліндай Лавлейс у галоўнай ролі. Гэтая практыка актыўна ўжываецца ў парнаграфіі і сярод людзей з канца 1990-х і па сенняшні дзень.

Гл. таксама
-----------

* Аральны секс
**Дыяна Бакозі** (іт. Diana Bacosi; нар. 13 ліпеня 1983 г. Чыта-дэла-П’евэ, Умбрыя) — італьянскі стралок, выступае ў дысцыпліне скіт. Алімпійская чэмпіёнка 2016 года. Сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 2020.

Кар’ера
-------

Займацца стэндавай стральбой Дыяна Бакозі пачала ў чатырнаццацігадовым узросце, у 2004 годзе дэбютавала на дарослых спаборніцтвах пад эгідай ISSF на еўрапейскім першынстве ў Нікасіі, дзе стала 16-й. Праз год, на этапе кубка свету ў Бразіліі, італьянка ўразіла 92 мішэні са ста і стала другой, заваяваўшы першы ў кар’еры медаль на этапах сусветнага кубка.

У 2008 годзе атрымала першую перамогу ў кар’еры (на этапе ў Зуле), але ўступіла месца ў алімпійскай зборнай К’яры Кайнера, якая стала алімпійскай чэмпіёнкай.

У 2009 годзе Бакозі пайшла ў дэкрэтны водпуск, у яе нарадзіўся сын Матэа.

Пасля вяртання ў спаборніцтвы выйграла яшчэ два этапы Кубка свету (абодва ў 2015 годзе — у Ларнацы і ў Эль-Айне). Таксама ў 2015 годзе стала віцэ-чэмпіёнкай Еўрапейскіх гульняў у Баку.

На Алімпіядзе ў Рыа-дэ-Жанейра Дыяна тройчы памылілася ў кваліфікацыі, прайшоўшы ў паўфінал з трэцяга месца. У паўфінале яна прамахнулася толькі аднойчы, прапусціўшы наперад толькі Кайнера. Аднак у вырашальным матчы дзвюх італьянак дакладней аказалася менавіта Бакозі — яна стрэліла 15 мішэняў з 16 і на адзін стрэл абышла суайчынніцу, стаўшы алімпійскай чэмпіёнкай.

Зноскі
------

1. ↑  Diana Bacosi //  Праверана 9 кастрычніка 2017.
**Антс Ла́йкмаа** (эст.: Ants Laikmaa, да 1935 года **Ханс Ла́йпман** (эст.: Hans Laipman); 5 мая 1866, Вігала, Эстонія — 19 лістапада 1942, Таэбла, Эстонія) — эстонскі жывапісец; адзін з заснавальнікаў нацыянальнай мастацкай школы.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 5 мая 1866 года на ферме Пайба (Paiba) пасёлка Арастэ (Araste) у воласці Вігала Ляэнемааскага павета ў сялянскай сям'і. Жаданне маляваць падштурхнула юнака да пераезду ў Санкт-Пецярбург, дзе ён уладкаваўся на працу ў музей Акадэміі мастацтваў  (руск.) (бел..

У 1891 годзе без сродкаў да існавання пешшу з Рыгі дабраўся да Дзюсельдорфа, дзе пры падтрымцы дабрачынцаў вучыўся ў 1891—1997 гадах, з перапынкамі ў 1891—1893 і 1896—1897 гг. у Дзюсельдорфскай акадэміі мастацтваў. Працаваў 1897—1899 гадах у Дзюсельдорфе.

Пасля вяртання ў Эстонію, адкрыў у Таліне курсы малявання, ператвораныя пазней у мастацкую студыю, якая працавала ў 1903—1907 і ў 1913—1932 гадах. Сярод яе навучэнцаў многія эстонскія майстры, такія як А. Уўрытс, О. Каліс, Э. Брынкман, І. Выэрахансу, П. Аавік, Э. Роас і інш. У 1907 годзе ім было арганізавана першае эстонскае мастацкае таварыства.

У 1907—1909 гадах працаваў у Фінляндыі, у 1909—1913 гадах Італіі і Паўночнай Афрыцы.

Дом-музей Антса Лайкмаа
У доме Лайкмаа ў Таэбле створаны яго мемарыяльны музей  (эст.) (бел..

Творчасць
---------

Працаваў у жанрах партрэта і пейзажа, пераважна ў тэхніцы пастэлі. Сярод твораў: «Маленькая Альма» (1900), «Стары Айтсам», партрэт М. Ундэр (абодва 1904), «Капры» (1911), аўтапартрэт (1917), «Міку» (1926), «Маладуха з Вігалы» (1934), «Зімовы пейзаж» (1938) і інш.

Галерэя
-------

* Працы Антса Лайкмаа
* «Зімовы пейзаж». 1938«Зімовы пейзаж». 1938
* Vana talu*Vana talu*
* Capri maastik*Capri maastik*
* Vaade Caprilt*Vaade Caprilt*
* Партрэт М. Ундэр. 1904Партрэт М. Ундэр. 1904
* АўтапартрэтАўтапартрэт
* «Стары Айтсам»«Стары Айтсам»
* Selma*Selma*

Зноскі
------

1. 1 2  Ants Laikmaa // Eesti biograafiline andmebaas ISIK Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25504413'></a>
2. ↑  Творчасць Антса Лайкмаа Архівавана 28 лістапада 2013.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Антс Лайкмаа
* Афіцыйны сайт дому-музея Антса Лайкмаа (англ.) (эст.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 124681565 · ISNI: 0000 0000 6681 1966 · LCCN: n92083554 · LNB: 000007238 · SUDOC: 06730690X · VIAF: 25543097 · ULAN: 500120527 |

 |
**Антрахіно́н** — арганічнае рэчыва з класа хінонаў, C14H8O2.

Уласцівасці
-----------

Крышталі светла-жоўтага колеру. Крышталічная рашотка манаклінная. Тэмпература плаўлення 286 (287) °C. Тэмпература кіпення 377 °C. Раствараецца ў нітрабензоле, аніліне, гарачым талуоле. Амаль не раствараецца ў вадзе і этаноле. Праяўляе ўласцівасці хінонаў.

Атрыманне
---------

Упершыню атрыманы акісленнем антрацэну азотнай кіслатой у 1835 годзе французскім хімікам А. Ларанам. Антрахінон у прамысловых умовах атрымліваюць каталітычным акісленнем антрацэну ці кандэнсацыяй бензолу з фталевым ангідрыдам у прысутнасці хлорыстага алюмінію.

Выкарыстанне
------------

Выкарыстоўваецца ў вытворчасці антрахінонавых фарбавальнікаў (напрыклад, алізарын), у якасці пестыцыда. Вытворныя антрахінону выкарыстоўваюцца ў медыцыне.

Шкоднае ўздзеянне
-----------------

Выклікае экзэму і бранхіяльную астму.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1.
2. 1 2 3  Інфармацыя на сайце ХиМиК.ру (руск.)

Літаратура
----------

* Антрахінон // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1). —С. 393.
* *Антрахинон (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

Спасылкі
--------

* Інфармацыя на сайце ХиМиК.ру (руск.)
* Антрахинон // Пестициды и регуляторы роста растений / Н. Н Мельников, С. Р. Белан и др. — М. 1995—2001. (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Глыбокае (значэнні).

**Глыбо́кае** — возера ў Беларусі, ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ушача, за 7 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Ушачы, каля вёскі Сержаны.

Плошча паверхні 0,37 км². Даўжыня 1,34 км, найбольшая шырыня 0,4 км. Даўжыня берагавой лініі 3,35 км. Найбольшая глыбіня 8,6 м, сярэдняя 4,6 м. Аб’ём вады 1,72 млн. м³. Плошча вадазбору 2,3 км².  

Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны вышынёй 6—15 м, на поўдні і паўднёвым захадзе 2—5 м. На паўднёвым усходзе схілы катлавіны стромкія, вышынёй 10—15 м. Берагавая лінія звілістая. Берагі пясчаныя, вышынёй 0,1—0,2 м, на паўночным усходзе і і паўднёвым захадзе сплавінныя. Падводная частка катлавіны карытападобнай формы. Дно каля берагоў стромкае, пясчанае і глеістае, глыбей 2 м выслана карбанатным і крэменязёмістым сапрапелем.  

Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Упадаюць 4 ручаі, выцякае ручай у раку Ушача. Зарастае да глыбіні 3,8 м. Шырыня палосы надводнай расліннасці да 20 м.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, лінь, акунь, плотка, краснапёрка і іншыя рыбы.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 29. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
* Республика Беларусь. Витебская область. Ушачский район: карта. Ушачи: план / Редактор: С. Н. Саратова. — Мн.: Белкартография, 2012. — 3 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  (руск.)
Храм Якусідзі

**Якусі-дзі** (яп.: 薬師寺 *Якусі-дзі*?) — старажытны будыйскі храм у Японіі ў горадзе Нары. Храм ахоўваецца як аб'ект Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Храм уяўляе традыцыю хоса. Храм знакаміты скульптурнай трыядай Якусі, якая ўключае Якусі-нёрай (Буду медыцыны) і бадхісатв Чандрапрабху і Сур'япрабху. Храм уваходзіць у лік сямі найбуйнейшых паўднёвых храмаў поўдня.

Гісторыя
--------

Храм быў заснаваны ў 680 годзе ў Касіхара імператарам Тэму, будаўніцтва зацягнулася і імператар памёр. Толькі ў 697 годзе была ўсталявана статуя Якусі-нёрай, а ў 697 годзе будаўніцтва храма было завершана.

Храм быў перанесены ў Нару ў 710 годзе, цалкам перанясенне храма завяршылася ў 718 годзе.

У храмавы комплекс уваходзіць Конда (Галоўная зала), кода (Лекцыйная зала), Усходняя і Заходняя пагады. Структура храма сімвалізуе будыйскі рай на зямлі. Храм перажыў некалькі пажараў і стыхійных бедстваў, і пацярпеў падчас грамадзянскай вайны ў 1528 годзе. У пажары 1528 года згарэла ўсё, акрамя Усходняй пагады, якая на цяперашні час з'яўляецца адной з найстаражытных драўляных пабудоў на Зямлі.

Асноўная зала, якая пацярпела ад пажару, была рэканструявана ў 1970 годзе.

Храм асацыюецца з дзейнасцю кітайскага манаха Сюаньцзана (Гэндза-Сандза), які вучыўся ў Індыі з 627 па 645 і прабыў доўгі час у манастыры Наланда, прынёс і перавёў вялікую колькасць будыйскіх сачыненняў. Насценны роспіс храма распавядае пра падарожжа Сюаньцзана ў Індыю.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Якусідзі**
* Сайт храма Якусідзі Архівавана 27 ліпеня 2007.
* ЯКУСИДЗИ // Япония от А до Я. Популярная иллюстрированная энциклопедия. (CD-ROM). — М.: Directmedia Publishing, «Япония сегодня», 2008. — ISBN 978-5-94865-190-3.
* Japan Guide
**Яўген Паўлавіч Крамлёў** (6 снежня 1938, в. Тулага, Урэнскі раён, Горкаўская вобласць, РСФСР — 2015) — урач ветэрынарнай медыцыны. Доктар ветэрынарных навук (1982), прафесар (1993).

Біяграфія
---------

Скончыў Баграціёнаўскі зоаветэрынарны тэхнікум (1957), Віцебскі ветэрынарны інстытут (1962), Беларускі навукова-даследчы ветэрынарны інстытут (аспірантура, 1968).

Працаваў у Баграціёнаўскай раённай ветэрынарнай станцыі (г. Баграціёнаўск, Калінінградская вобласць; 1963—1965, ветэрынарны ўрач), Упраўленніі сельскай гаспадаркі Гур’еўскага раёна (Калінінградская вобласть; 1965—1967, галоўны ветэрынарны ўрач), Гусеўскай міжрайоннай ветэрынарнай лабараторыі (г. Гусеў, Калінінградская вобласть; 1968—1971, дырэктар), Калінінградска1 навукова1 ветэрынарна1 станцыі (1971—1985, дырэктар), Гродзенскім дзяржаўным сельскаспадарчым інстытуце (1985—1991, загадчык кафедры генетыкі і развядзення сельскагаспадарчых жывёл), Гродзенскім дзяржаўным універсітэце імя Я. Купалы (з 1991, прафесар кафедры біялогіі, у 1996—2005 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: экалагічная таксікалогія; стан біяцэнозаў заходняга рэгіёна Беларусі; атрыманне пралангаваных гарманальных прэпаратаў для лячэння і прафілактыкі эндакрынапатый і стымуляцыі функцыі размнажэння ў жывёл.

Бібліяграфія
------------

* К изучению микотических абортов у коров : автореферат диссертации … кандидата ветеринарных наук : 807 / Крмлев Е. П. — Львов, 1971.
* Патология беременности, обусловленная факультативно-патогенными бактериями и грибами, и ее роль в бесплодии коров : автореферат диссертации … доктора ветеринарных наук : 16.00.07 / Кремлев Евгений Павлович. — Львов, 1981.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Крамлёў Яўген Паўлавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 447. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
* Кремлев Евгений Павлович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 282.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 137186 |
**Касцёл Святога Міхаіла Арханёла** — драўляны касцёл у гатычным стылі, пабудаваны ў XV стагоддзі ў польскай вёсцы Дэмбна (цяпер Наватаргскі павет Малапольскага ваяводства). Разам з шэрагам іншых храмаў уваходзіць у склад помніка сусветнай спадчыны ЮНЕСКА «Драўляныя цэрквы на поўдні Малой Польшчы».

Гісторыя
--------

Першы касцёл у Дэмбне, хутчэй за ўсё, быў пабудаваны ў XIII стагоддзі. Цяперашні касцёл быў пабудаваны ў другой палове XV стагоддзя на месцы больш ранняга храма. Шатровая званіца была прыбудавана ў 1601 годзе. Касцёл у Дэмбне з'яўляецца адным з найбольш добра захаваных драўляных гатычных храмаў у Польшчы і разглядаецца як помнік міжнароднага значэння (намінаваны на званне аднаго з *сямі цудаў Польшчы*).

Архітэктура
-----------

Касцёл Святога Міхаіла Арханёла ў Дэмбне
Драўляны касцёл пабудаваны з лістоўніцы без адзінага цвіка, мацаванні з драўляных клінаў. Шатровы двухсхільны дах пакрыты гонтам. У архітэктуры збудавання захоўваецца сувязь з народным дойлідствам. Прэзбітэрый касцёла арыентаваны на ўсход. Храм захоўвае сваю арыгінальную структуру, у інтэр'еры захаваўся ўнікальны познегатычны трафарэтны роспіс. У алтары храма — копія напісанай на дрэве іконы XIII стагоддзя (арыгінал знаходзіцца ў Вавельскім замку ў Кракаве). Акрамя таго, у касцёле знаходзяцца познегатычны трыпціх пачатку XVI стагоддзя, крыж, які датуецца 1380 годам, табернакль пачатку XIV стагоддзя, ксілафон XV стагоддзя. З-за высокай пажарнай небяспекі ў касцёл не праведзена электрычнасць, знутры яго асвятляюць толькі маленькія лампадкі. На фасадзе захаваўся кансэкрацыйны крыж.

Касцёл Святога Міхаіла Арханёла ў Дэмбне — найстарэйшая пабудова з драўляным паліхромным інтэр'ерам у Еўропе. Касцёл лічыцца адным з найстарэйшых збудаванняў падобнага тыпу ў Польшчы, пасля вежы касцёла Святога Міхаіла Арханёла ў Бінарове.

Зноскі
------

1. ↑  Debno Parish Church **(нявызн.)**. *World Monuments Found*. Праверана 12 сакавіка 2016.
2. ↑  Parafia Rzymsko-Katolicka Świętego Michała Archanioła **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Dębno*. Архівавана з першакрыніцы 24 верасня 2020. Праверана 12 сакавіка 2016.
3. 1 2 3  Краков. Путеводитель
4. ↑  Памятники культуры: Новые открытия. Наука. 1997.
5. ↑  Kościół w Dębnie **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Panoramy*. Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2016. Праверана 12 сакавіка 2016.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Касцёл Святога Міхаіла Арханёла (Дэмбна)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Юшкевіч.
**Яўген Паўлавіч Юшкевіч** — беларускі савецкі гаспадарчы, дзяржаўны і палітычны дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1915 годзе ў Гомелі. Член КПСС з 1939 года.

З 1932 - на гаспадарчай, грамадскай і палітычнай працы. У 1932—1980 гг. - цягніковы дыспетчар Аршанскага аддзялення службы руху Маскоўска-Беларуска-Балтыйскай чыгункі, начальнік станцыі Лепель, намеснік начальніка станцыі Орша-Заходняя, начальнік станцыі Орша-Цэнтральная, намеснік начальніка аддзела перавозак абаронных грузаў ЦД НКШЗ, кіраўнік Аршанскага аддзялення руху Заходняй чыгункі, у апараце ўпаўнаважанага шляхоў зносін Заходняга фронту, у Ваенна-эксплуатацыйным упраўленні Маскоўскага вузла, намеснік начальніка Беларускай чыгункі, галоўны інжынер Упраўлення руху Міністэрства чыгуначнага транспарту ў Пекіне (КНР), першы намеснік начальніка, начальнік Беларускай чыгункі.

Выбіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета Беларускай ССР 8-га і 9-га скліканняў. Дэлегат XXIV з'езда КПСС.

Памёр пасля 1985 года.

Спасылка
--------

* Юшкевіч Архівавана 19 снежня 2018.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Альтшулер.
**Майсей Саламонавіч Альтшулер** (руск.: Моисей Соломонович Альтшулер; нар. 21 жніўня 1922, Пераяслаў, Кіеўская губерня, УССР) — савецкі скульптар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 21 жніўня 1922 года ў горадзе Пераяслаў Кіеўскай губерні УССР.

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Скончыў у 1952 годзе Маскоўскі інстытут прыкладнога і дэкаратыўнага мастацтва па класе прафесара М. Г. Манізера. Член Саюза мастакоў СССР з 1957 года.

У 1988 годзе з’ехаў у ЗША.

Творчасць
---------

Аўтар помніка Карлу Марксу[ru] ў Растове-на-Доне (1959, архітэктар М. А. Мінкус); помніка будаўнікам Волжскай ГЭС у Валгаградзе (1962; сааўтары І. Д. Бродскі, Д. І. Нарадзіцкі), помнікаў Пушкіну ў былым маёнтку Ганчаровых у Палатняным Заводзе, Яраслаўлі, Бендэрах[ru], помнікаў пагранічнікам (1972) і «Вызваленне» ў Брэсце, помнікаў У. І. Леніну ў Баранавічах (1960) і Пінску, мемарыяла «Вартавым граніц»[ru] у Брэсце (1971; архітэктары А. Гарбачоў, М. Мілавідаў), мемарыяльнага комплекса ва ўрочышчы «Гай» (1972), скульптур А. Пушкіна і Шалом-Алейхема..

* Помнік Карлу Марксу[ru] ў Растове-на-ДонеПомнік Карлу Марксу[ru] ў Растове-на-Доне
* Помнік А. С. Пушкіну[ru] ў БендэрахПомнік А. С. Пушкіну[ru] ў Бендэрах
* Помнік У. І. Леніну ў БаранавічахПомнік У. І. Леніну ў Баранавічах
* Помнік У. І. Леніну ў ПінскуПомнік У. І. Леніну ў Пінску
* Мемарыял «Вартавым граніц»[ru] (1971) у БрэсцеМемарыял «Вартавым граніц»[ru] (1971) у Брэсце
* Мемарыяльны комплекс «Урочышча Гай»Мемарыяльны комплекс «Урочышча Гай»

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  ПАМЯТНИК СТРОИТЕЛЯМ ВОЛЖСКОЙ ГЭС
2. 1 2  Скульптурная летопись края / О. А. Кудзоев, А. С. Ваганов. — Челябинск : Юж.-Урал. кн. изд-во, 1989. — 238,[1] с. [16] л. ил.; 21 см; ISBN 5-7688-0158-8
**Генрых Марыя Даўрынггаўзен** (ням.: Heinrich Maria Davringhausen; 21 кастрычніка 1894, Ахен — 13 снежня 1970, Ніца) — нямецкі мастак, прадстаўнік напрамкаў «новая рэчыўнасць» і «магічны рэалізм».

Біяграфія
---------

У 1913—1914 гадах вучыўся ў дзюсельдорфскай Акадэміі мастацтваў, паралельна бярэ прыватныя ўрокі ў Вільгельма Экштэйна. У 1914 годзе прайшла персанальная выстава ў дзюсельдорфскай мастацкай галерэі Альфрэда Флехтхаймера. У 1914 годзе наведаў Аскону. У 1915—1918 гадах жыў і працаваў у Берліне. У 1918 годзе пераехаў у Мюнхен; прняў удзел у выставе «Новае рэлігійнае мастацтва» ў Мастацкім музеі Мангейма. У 1919годзе прайшла персанальная выстава ў галерэі Новага Мастацтва ў Мюнхене; прыняў удзел у першай выставе мастацкай групы Малады Рэйнланд у Мастацкім музеі Дзюсельдорфа. У 1922 годзе вярнуўся ў Берлін. У 1923 годзе прайшла персанальная выстава ў галерэі Альфрэда Флеххаймера. У 1924—1925 гадах падарожнічаў па Іспаніі. У 1925 годзе ўдзельнічаў у выставе «Новая рэчыўнасць» у Мастацкім музеі Мангейма. У 1927 годзе пераехаў у Кёльн, пасябраваў з мастаком Антонам Рэдэршайтам. У 1928 годзе — удзельнік выставак «Прастора і насценны жывапіс», арганізаваных мастацкім аб’яднаннем Кёльна і дзюсельдорфскай групай «Новае мастацтва». У
1933 годзе разам са сваёй жонкай-яўрэйкай эмігрыруе з Германіі, спачатку на Мальёрку, затым у Швейцарыю і ў Францыю.

У 1939—1940 гадах з пачаткам Другой сусветнай вайны інтэрнаваны ў лагеры каля Кань-сюр-Мер і новыя ўцёкі. У 1945 годзе вяртаецца ў Кань-сюр-Мер.

Зноскі
------

1. 1 2  Heinrich Maria Davringhausen<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Heinrich Maria or Henri Davringhausen // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12537535n · GND: 118524070 · ISNI: 0000 0000 6677 6734 · LCCN: n50035634 · NKC: xx0164490 · NTA: 270154922 · SUDOC: 034640789 · VIAF: 54939578 · ULAN: 500017387 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гладкоў.

**Яўген Пятровіч Гладкоў** (нар. 11 кастрычніка 1941, в. Іванькава, Пермская вобласць, Расія) — беларускі цымбаліст, педагог, першы выканаўца многіх твораў беларускіх кампазітараў, народны артыст Беларусі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў эвакуацыі. У 1949 годзе разам з бацькамі прыехаў у Гомель. Вучобу ў сярэдняй школе сумяшчаў з удзелам у мастацкай самадзейнасці. Выступаў з аркестрам народных інструментаў Гомельскага палаца чыгуначнікаў. Першым музычным інструментам была балалайка, але знакавымі для яго сталі цымбалы. У 1959 годзе, скончыўшы школу, паступіў у Гомельскае музычнае вучылішча імя Н. Сакалоўскага (клас цымбалістаў). Пасля заканчэння вучылішча паступіў у Беларускую кансерваторыю (клас І. Жыновіча), якую скончыў у 1968 годзе.

У 1966 годзе стаў выкладчыкам кансерваторыі (з 1980 — загадчык кафедры, з 1987 — прафесар). З 1995 года з’яўляецца членам прэзідыума Сусветнай асацыяцыі цымбалістаў. У 1997 годзе была створана Асацыяцыя беларускіх цымбалістаў, старшынёй якой стаў Я. Гладкоў.

Узнагароды
----------

У 1999 годзе яму прысвоена званне народнага артыста Беларусі. Узнагароджаны спецыяльнымі прэміямі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2001, 2011).

Творчасць
---------

У 1966 годзе арганізаваў канцэртны ансамбль цымбалістаў «Лілея» Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі, які і сёння вядзе актыўную выканальніцкую дзейнасць, папулярызуе лепшыя беларускія народныя песні і танцы, творы беларускіх кампазітараў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1997. — Т. 5. — С. 282.
* Весці Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі. — 2012. — № 20. — С. 175—179.
* Жизнь в музыке : сборник статей, материалов, документов / [составитель М. С. Григорьев]. — Минск, 2014. — С. 119—123.
* Кто есть Кто в Республике Беларусь. Люди дела : энциклопедия. — Минск, 1999. — С. 106.
* Культура Беларусі : энцыклапедыя : [у 6 т.]. — Мінск, 2012. — Т. 3. — С. 50.
* Культура. — 2012. — 7 студзеня (№ 1). — С. 2, 4. Мастацтва. — 2011. — № 7. — С. 12.
* Михаил Солопов. Жизнь в музыке : сборник статей, материалов, документов / [составитель М. С. Григорьев]. — Минск, 2014. — С. 119—123.
* Нёман. — 2015. — № 9. — С. 192—203.
* Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 43.
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5 т. — Мінск, 1985. — Т. 2. — С. 94.
**Яўген Патафеевіч Шыпі́ла** (7 кастрычніка 1943, в. Відокі, Верхнядзвінскі раён, Віцебская вобласць — 28 лістапада 1999, Свяціца, Верхнядзвінскі раён) — беларускі акцёр. Народны артыст Беларусі (1984).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 7 кастрычніка 1943 года ў в. Відокі Верхнядзвінскага раёна Віцебскай вобласці.

Вучыўся на курсах культасветработнікаў у Мінску, працаваў інструктарам раённага Дома культуры, неаднаразова спрабаваў паступіць у Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут.

З 1967 года працаваў у Нацыянальным акадэмічным драматычным тэатры імя Якуба Коласа.

Памёр 28 лістапада 1999 года ў вёсцы Свяціца Верхнядзвінскага раёна, там і пахаваны.

Творчасць
---------

У яго творчасці жыццёвая праўда, шчырасць і арганічнасць сцэнічнага існавання, сакавіты народны гумар спалучаліся з глыбокім пранікненнем у псіхалагічную сутнасць характараў; у лепшых вобразах імкненне да мастацкага абагульнення. Найбольш значныя ролі стварыў у беларускім нацыянальным рэпертуары: дзед Курыла («Сымон-музыка» паводле Я. Коласа), Іван Швед («Таблетку пад язык» А. Макаёнка), Несцерка («Несцерка» B. Вольскага), Андрэй Буслай, Мульцік («Парог», «Вечар» А. Дударава), Канстанцін Заслонаў («Паядынак» М. Матукоўскага).

Сярод роляў у класічным і сучасным рэпертуары: дзядзька Ваня («Дзядзька Ваня» А. Чэхава), Шпёкін («ЧП-1», «ЧП-2» паводле «Рэвізора» М. Гогаля), Глостэр («Кароль Лір» У. Шэкспіра), Кірпаты («Энергічныя людзі» B. Шукшына), Ягор Палушкін («Не страляйце ў белых лебедзяў» паводле Б. Васільева), Кісцераў («Тры мяшкі засмечанай пшаніцы» паводле У. Цендракова), Стары («Шчаслівае здарэнне» C. Мрожака), Бацька («Жанна» паводле «Жаваранка» Ж. Ануя), сват Капкаліс («Клеменс» К. Саі), Глакуна («Закон вечнасці» паводле Н. Думбадзэ). Здымаўся ў кіно.

Фільмаграфія
------------

* 1994 Будулай, якога не чакаюць
* 1991 Чырвоны востраў: эпізод
* 1990 Адна ноч
* 1990 Маці ўрагану
* 1984 Паядынак
* 1982 Новая зямля: Яўген

Зноскі
------

1. ↑  Яўген Шыпіла. Народны па прызванні. Да 75-годдзя з дня нараджэння артыста-коласаўца Яўгена Шыпілы
2. ↑  Шыпіла Яўген Патафеевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1). — С. 17.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).
* Шыпіла Яўген Патафеевіч // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2-х т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн. 2003. — Т. 2. — С. 546.

Спасылкі
--------

* Юрый Іваноўскі. Народны па прызванні // Культура. — 10 лістапада 2018. — № 45 (1380).
**Майсей Саламонавіч Тэйф** (4 (17) верасня 1904, Мінск — 23 снежня 1966, Масква) — беларускі паэт, празаік. Пісаў на ідыш.

Біяграфія
---------

Скончыў вячэрнюю школу ў Мінску. У 1923 паступіў у БДУ. З 1924 вучыўся на вячэрнім аддзяленні і працаваў на шпалернай фабрыцы. Першыя вершы датаваны 1920; публікавацца пачаў з 1925. У 1928 паступіў на аддзяленне ідышу і яўрэйскай літаратуры Другога Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Падпрацоўваў начной карэктарскай працай. Пасля сканчэння вучобы ў 1933 вярнуўся ў Мінск. Шмат працаваў; на працягу 1920—30 выдаў 11 кніг; перакладаў на ідыш творы беларускіх і рускіх паэтаў; пісаў драматычныя творы, якія ставіліся на сцэне Яўрэйскага тэатра ў Мінску. Арыштаваны 23.4.1938. Вызвалены перад вайной. У 1941 мабілізаваны; вайну правёў на фронце, старшы сяржант артылерыйскай часці; атрымаў баявыя ўзнагароды. Пасля дэмабілізацыі ў 1945 жыў у Маскве. Зноў арыштаваны ў 1951. Да 1956 знаходзіўся на спецпасяленні ў Варкуце. Пасля рэабілітацыі ў 1956 вярнуўся ў Маскву. З 1961 да 1964 рэдактар аддзела паэзіі час. «Савеціш Геймланд».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Майсей Саламонавіч Тэйф // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Панамарэнка.
**Яўген Георгіевіч Панамарэнка** (нар. 13 сакавіка 1947, г. Брагін, Гомельская вобласць) — беларускі акварэліст.

Біяграфія
---------

Скончыў мастацка-графічны факультэт Віцебскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута (1970). Член Беларускага саюза мастакоў (1989). Жыве ў Наваполацку.

Творчасць
---------

Працуе пераважна ў акварэлі.

Сярод твораў: «Каля старой ратушы. Віцебск» (1980), «Залатая восень» (1980), «Горад над Нёманам» (1981), «Наш двор» (1986), «Крыгаход» (1986), «Зялёныя прасторы» (1986), «Памяць стагоддзяў» (1987), «Восень. Зямля Полацкая» (1988), «Букет» (1992), «Таямніца ночы» (1993), «Чаканне» (1993), «Разважанне» (1993), «Вянчанне» (1994), «Настрой» (1995), «Бэз» (1996), «Вясновыя кветкі» (1999), «Маладыя» (2000), «Сустрэча» (2002), «Вясна над Дзвіной. Полацк» (2004), «Возера Язна. Восень» (2005), «Букет кветак» (2006), «Астры» (2006) і інш

Літаратура
----------

* *М. Л. Цыбульский.* Пономаренко Евгений Георгиевич // Рэгіёны Беларусі: энцыклапедыя. У 7 т. = Регионы Беларуси: энциклопедия. В 7 т. (руск.) / Т. В. Белова (гл. ред.). — Мн.: БелЭн, 2011. — Т. 2. Витебская область. В 2 кн. Книга 2. Кривоблоцкий — Яцкевич. — 636 с. — 2 500 экз. — ISBN 978-985-11-0562-1.
**Анэлярыя паўяйцападобная** (*Panaeolus semiovatus*) — шапкавы базідыяльны грыб сямейства гнаевіковых.

Апісанне
--------

Шапка дыяметрам 3—7 см, яйцападобна-званочкавая, мясістая, клейкая, глініста-белавата-жаўтаватая, пазней бурэе. Мякаць тонкая, белаватая, з прыемыым грыбным пахам. Пласцінкі слабапрырослыя, ланцэтападобныя, шырокія, белыя, потым становяцца чорнымі з белым краем. Ножка цэнтральная, цыліндрычная, даўжынёй да 20 см, пустая, шчыльная, над кольцам мучністая, пад кольцам гладкая, бліскучая. Кольца белае, накіравана ўверх, потым павісае. Споры авальныя, чорныя, гладкія.

Арэал
-----

Пашырана па ўсім зямным шары. Сапратроф. Расце на перагноі і конскім гноі ў садах, на палях і лугах з вясны да восені.

Значэнне
--------

Ядомы грыб.

Літаратура
----------

* Анэлярыя // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · Mycobank · NCBI |
**Анатоль Аляксеевіч Белашэўскі** (нар. 13 красавіка 1947, в. Рудаўляны Бераставіцкага раёна Гродзенскай вобласці) — беларускі палітык. Заслужаны работнік органаў унутраных спраў Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі тэхнікум лёгкай прамысловасці, Мінскую вышэйшую школу міліцыі Міністэрства ўнутраных спраў СССР (юрыст). Пасля службы ва Узброеных Сілах працаваў рабочым, старшым майстрам Гродзенскай абутковай фабрыкі «Нёман», старшым інспектарам аддзела ўнутраных спраў Гродзенскага гарвыканкама, начальнікам аддзялення ўнутраных спраў Кастрычніцкага райвыканкама горада Гродна, начальнікам аддзела ўнутраных спраў Гродзенскага райвыканкама, начальнікам аддзела, намеснікам начальніка ўпраўлення ўнутраных спраў Гродзенскага аблвыканкама па выкананню пакаранняў, начальнікам упраўлення ўнутраных спраў Гродзенскага аблвыканкама. Старшыня Гродзенскага абласнога савета Беларускага фізкультурна-спартыўнага таварыства «Дынама», хакейнага клуба «Нёман».

Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны дваццаццю медалямі, Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Савета Міжпарламенцкай Асамблеі дзяржаў — удзельніц Садружнасці Незалежных Дзяржаў, знакам «Ганаровы супрацоўнік Міністэрства ўнутраных спраў».

Зноскі
------

1. ↑  БЕЛОШЕВСКИЙ АНАТОЛИЙ АЛЕКСЕЕВИЧ Архівавана 26 жніўня 2019.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
**Анжаліка Борыс** (польск.: Andżelika Borys; нар. 14 кастрычніка 1973) — настаўніца і польскі грамадскі дзеяч Беларусі. Кіраўнік Саюза палякаў на Беларусі (абрана ў 2005, 2009, 2016), які не прызнаецца ўрадам Аляксандра Лукашэнкі.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў вёсцы Грабяні Гродзенскага раёна. Скончыла сярэднюю школу ў вёсцы Падліпкі на Гродзеншчыне, а потым — педагагічны тэхнікум у Замосці (Польшча). Атрымала вышэйшую педагагічную адукацыю ў Беластоку. Пасля навучання вярнулася ў Беларусь, каб выкладаць польскую мову ў польскай школе ў Гродне і ў Адэльску. У 1995 стала членам Саюзу палякаў на Беларусі (СПБ), а праз тры гады — кіраўніком яго адукацыйнага аддзела. На шостым з’ездзе СПБ у сакавіку 2005 яна была абрана, кіраўніком Саюза, што выклікала незапакоенасць дзяржаўнай улады Рэспублікі Беларусь. Змяніла на гэтай пасадзе Тадэвуша Кручкоўскага, які імкнуўся да супрацоўніцтва з уладамі. 12 мая 2005 Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь скасавала вынікі выбараў.

За сваю дзейнасць неаднаразова сутыкалася з беларускай праваахоўнай сістэмай. Пачынаючы з 2005 Шматразова выклікалася на допыты ў Камітэт дзяржаўнай бяспекі, пракуратуру. Некалькі разоў атрымлівала вялікія штрафы ці арыштоўвалася. 9 чэрвеня 2008 атрымала штраф у памеры 1,4 млн беларускіх рублёў (больш чым 400 €) за арганізацыю 2 мая 2008 у Гродне канцэрту польскага гурта Lombard.

15 сакавіка 2009 другі раз была абрана кіраўніком незарэгістраванага Саюза палякаў на Беларусі.

У снежні 2016 года Борыс зноў узначаліла аб’яднанне.

Анжаліка Борыс была затрымана 23 сакавіка 2021 года і асуджана на 15 сутак. 25 сакавіка 2021 года Генеральная пракуратура Беларусі паведаміла, што распачала крымінальную справу ў дачыненні да старшыні незарэгістраванага Саюза палякаў Анжалікі Борыс і іншых асоб па частцы 3 артыкула 130 КК Рэспублікі Беларусь (распальванне варожасці). Борыс і іншых абвінавачваюць у правядзенні масавых мерапрыемстваў, падчас якіх нібыта ўшаноўваліся ўдзельнікі антысавецкіх бандфарміраванняў, а іх дзеянні нібыта пераследвалі мэты рэабілітацыі нацызму, апраўдання генацыду беларускага народа.

Анжаліку Борыс вызвалілі з-пад варты ў сакавіку 2022 года, яе адвезлі ў вёску Грабяні, дзе загадалі заставацца пад хатнім арыштам у доме маці. Яшчэ цераз год паведамлена аб спыненні справы «ў сувязі з адсутнасцю складу злачынства».

Зноскі
------

1. ↑  Падзел у неафіцыйным Саюзе палякаў у Беларусі **(нявызн.)**. *Новы Час* (13 лютага 2017). Праверана 17 красавіка 2023.
2. ↑  t.me/prokuraturabelarus
3. ↑  nn.by
4. ↑  t.me/belsat

Спасылкі
--------

* Charter97: «Милиция проверяет главу Союза поляков Анжелику Борис»
* Біаграфія на старонцы СПБ Архівавана 28 лютага 2009.
* Біаграфія на старонцы часопіса «Wprost»
* Старонка Анжалікі Борыс на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»

| Кіраўнікі Саюза палякаў на Беларусі |
| --- |
| 
* Тадэвуш Гавін
* Тадэвуш Кручкоўскі
* Анжаліка Борыс
* Іосіф Лучнік

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 260145911109027060755 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ляляўскі.

**Анатоль Аляксандравіч Ляля́ўскі** (6 сакавіка 1923, Масква — 7 студзеня 1995) — беларускі тэатральны рэжысёр

 тэатра лялек. Народны артыст БССР (1979).

Біяграфія
---------

Скончыў Ташкенцкі тэатральна-мастацкі інстытут у 1952 годзе. У 1956—1986 гадах рэжысёр Беларускага дзяржаўнага тэатра лялек, адначасова ў 1975—1983 гадах выкладаў Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1957 года.

Творчасць
---------

Яго пастаноўкам уласцівы жанравая разнастайнасць, беражлівыя адносіны да аўтарскай канцэпцыі і мастацкай своеасаблівасці мастацкага твора, дэталёвая распрацоўка ўнутранай лініі персанажа ў спалучэнні з дакладнасцю і выразнасцю знешняга малюнка ролі. Сярод лепшых пастановак па творах беларускіх аўтараў «Дзед і жораў» Віталя Вольскага (1957), «Сярэбраная табакерка» паводле Змітрака Бядулі (1961), «Марынка-крапіўніца» Артура Вольскага і Пятруся Макаля (1962), «Ліпавічкі» Уладзіслава Галубка (1969), «Скажы сваё імя, салдат» Анатоля Вярцінскага, «Сымон-музыка» паводле Якуба Коласа (1982). З іншых пастановак «Чароўная лямпа Аладзіна» Н. Гернет[ru] (1956), «Кот у ботах» Г. Уладычынай (1959), «Канёк-гарбунок» паводле П. Яршова (1960), «Доктар Айбаліт» паводле К. І. Чукоўскага (1966), «Зорны хлопчык» паводле О. Уайлда (1978).

Узнагароды
----------

Лаўрэат прэміі імя Л. Мазалеўскай (1992).

Зноскі
------

1. 1 2  Беларусь, 1995

Літаратура
----------

* Ляляўскі Анатоль Аляксандравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
* Ляляўскі Анатоль Аляксандравіч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 443. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Ляляўскі і лялькі // Газета «Культура», № 10 (1345) 08.03.2018 — 15.03.2018.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 129534 |
**Red Orb Entertainment** — падраздзяленне выдаўца і распрацоўніка камп’ютарных гульняў і праграмнага забеспячэння Brøderbund, створаная для выпуску камп’ютарных гульняў, якія адрозніваюцца ад іх не малой библотеки пазнавальных і навучальных прадуктаў, якія прадаюцца школам. Назва ўтворана з першых шасці літар імя кампаніі «Broderbund», якія прачытаныя наадварот ўтвараюць Red Orb.

Падраздзяленне спыніла сваё існаванне разам з røderbund ў 1999 годзе.

Red Orb Entertainment выпусціла некалькі камп’ютарных гульняў у канцы 90-х, уключаючы:

* The Journeyman Project 3: Legacy of Time
* Prince of Persia 3D
* Riven
* Take No Prisoners
* Warlords III

Зноскі
------

1. ↑  National Software Reference Library<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6978597'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q176691'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MobyGames |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: no98071914 · VIAF: 150413495 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Баявік.
**Баяві́к**, **э́кшэн-фільм*,*** *э́кшн-фільм* (англ.: action movie, літар. *фільм дзеяння*) — жанр кінематографа, у якім асноўная ўвага надаецца гвалту: перастрэлкам, бойкам, пагоням і т. п. Большасць баевікоў ілюструюць вядомы тэзіс «дабро павінна быць з кулакамі». Экшэн-фільмы часта маюць высокі бюджэт, багаты на каскадзёрскія трукі і спецэфекты. Лічыцца, што папулярызацыя т. з. «эстэтыкі гвалту» шмат у чым абавязана такім стужкам. Фільмы гэтага жанру часцяком не маюць складанага сюжэта, галоўны герой звычайна сутыкаецца са злом у самай відавочнай яго праяве: тэрарызм, выкраданне, забойства, карупцыя, несправядлівасць (з пункту гледжання галоўнага героя). Не знаходзячы іншага выхаду, галоўны герой вырашае звярнуцца да гвалту. У выніку знішчэнню часцяком падвяргаюцца дзясяткі, а часам і сотні адмоўных персанажаў. Часцей за ўсё баевікі сканчаюцца хэпі-эндам. Большасць баевікоў не рэкамендавана да прагляду падлеткам да 16 гадоў.

Некаторыя фільмы-баевікі
------------------------

|  |  |
| --- | --- |
| * «Без твару»
* «Раптоўная смерць»
* «У аблозе»
* «Поўны ўспамін»
* «Выбухоўнік»
* «Падвойны ўдар»
* «Інферна»
* «Кікбоксер»
* «Кілер»
* «Кобра»
* «Каманда»
* «Цвёрды арэшак»
* «Крывавы спорт»
* «Леон-кілер»
* «Максімальная рызыка»
* «Няма куды бегчы»
* «Онг-Бак»
* «Ордар на смерць»
* «Адменна небяспечны»
 | * «Паліцэйская гісторыя»
* «Абуджэнне смерці»
* «Рэплікант»
* «Рэмба: Першая кроў»
* «Рэмба: Першая кроў 2»
* «Рэмба 3»
* «Рэмба 4»
* «Самаволка»
* «Скала»
* «Скалалаз»
* «Зламаная страла»
* «Смяротная зброя»
* «Адмысловае заданне»
* «Схватка»
* «Тэрмінатар»
* «Тэрмінатар 2: Судны дзень»
* «Цяжкая мішэнь»
* «Універсальны салдат»
* «Універсальны салдат 3: Адраджэнне»
 |

Вядомыя акцёры баявікоў
-----------------------

Сільвестэр Сталонэ.
* Сільвестэр Сталонэ
* Арнольд Шварцэнэгер
* Жан-Клод Ван Дам
* Дольф Лундгрэн
* Брус Уіліс
* Стывен Сігал
* Брус Лі
* Джэкі Чан
* Джэт Лі
* Бола Ен
* Він Дызель
* Джэйсан Стэйтэм
* Тоні Джаа
* Майкл Дудзікаф
* Ларэнца Ламас
* Скот Эдкінс
* Мэл Гібсан

Гл. таксама
-----------

* Спіс баявікоў
* Фільм з баявымі мастацтвамі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4140847-0 · NKC: ph121147 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сляпян.

**Майсей Рыгоравіч Сляпян**, або **Меер Герцавіч Сляпян** (1872, Адэса — 1941, Ленінград) — расійскі мастак.

Біяграфія
---------

Яўрэйскага паходжання. Малодшы брат бактэрыёлага Дзмітрыя (Модхе-Вольф) Сляпяна.

Вучыўся ў Імператарскай Акадэміі мастацтваў (1892—1895). Пасля навучання ў акадэміі, жыў і працаваў у Санкт-Пецярбургу па адрасе Васільеўскі востраў, 11 лінія  (руск.) (бел. дом 56-6.

Не пазней за 1925 год, магчыма, па запрашэнні Марка Шагала, жыў і працаваў у Менску.

У 1930-я гады зноў жыў у Ленінградзе, загінуў у першыя месяцы блакады.

Творчасць
---------

«Клебанскі млын» (1925, НММ Беларусі).
Падчас жыцця ў Санкт-Пецярбургу зацікавіўся тэатрам, працаваў тэатральным мастаком і выяўляў сцэны са спектакляў у сваіх творах.

Зноскі
------

1. 1 2
2. 1 2 3  Моисей (Меер) Григорьевич (Герцович) Слепян  (руск.)