**Надсат, надцаць** (англ.: Nadsat) — выдуманы жаргон брытанскіх падлеткаў, апісаны Энтані Бёрджэсам у яго антыўтопіі «Механічны апельсін». Мае пераважна рускую аснову (незадоўга да пачатку напісання рамана пісьменнік пабываў у Савецкім Саюзе).

Большасць слоў надсата ўяўляе з сабе запісаныя лацініцай і разам з гэтым скажоныя словы з рускай мовы (*droog, malchik, korova, litso, viddy*), але ёсць запазычванні з іншых крыніц (напрыклад з лонданскага слэнга кокні) і таксама словы, выдуманыя Бёрджасам. У выніку ўспрыманне і разуменне надсата ўяўляе сабой значную цяжкасць для англамоўнага чытача, які сутыкаецца са словамі незнаёмай яму мовы, сэнс якіх нідзе ў кнізе не растлумачваецца.
Назва мовы — мадыфікаваны канчатак рускіх лічэбнікаў ад «одиннадцати» да «девятнадцати». Тлумачыцца гэта тым, што носьбітамі надсата ў «Механічным апельсіне» былі падлеткі (*nadtsatyje*) — «цінэйджары» (*teenagers*, літаральна «надцацігадовыя»; ці скарочана «ціны», *teens*).

У адным з рускіх перакладаў кнігі большасць слоў надсата, што маюць рускае паходжанне, проста не перакладаліся, хаця скланяліся згодна з правіламі рускай мовы. Гэта было зроблена з мэтай хоць неяк наблізіць цяжкасці перакладу да цяжкасцей чытача арыгінала. У рускім перакладзе, транслітараваныя і змененыя словы, хаця і зразумелыя, але патрабуюць пэўных намаганняў.

У іншым перакладзе, рускія словы былі заменены англійскімі, напісанымі кірыліцай («мэн» — чалавек, «тіс» — зубы, «фейс» — твар і г. д.), але недахопам гэтага перакладу з’яўляецца тое, што англійскія словы вельмі добра знаёмы шмат каму з рускамоўных чытачоў і актыўна ўжываюцца ў рускім слэнзе.
У аднайменнай экранізацыі Стэнлі Кубрыка, героі фільма наведваюць малочны бар «Korova», дзе п’юць малочныя кактэйлі з псіхадэлікамі. Сцены бара ўпрыгожваюць надпісы «Moloko», «Moloko plus» і г. д.

Энтані Бёрджэс таксама стварыў мову, на якой размаўляюць першабытныя людзі ў фільме паводле аповесці Роні Старэйшага «Барацьба за агонь».

Гл. таксама
-----------

* Механічны апельсін
* Рунглійская мова

Спасылкі
--------

* слоўнік надсата ў Вікіслоўніку(недаступная спасылка)  (англ.)

| ⛭Штучныя мовы (спіс) |
| --- |
| Натуральная мова • Штучная мова • Планавая мова • Сацыялізаваная мова • Міжнародныя дапаможныя мовы • Апрыёрная мова • Апастэрыёрная мова • Гіпасхематычныя мовы • Гіперсхематычныя мовы • Універсальная мова • Схематызм*Інтэрлінгвістыка* |
| Планавыя | ад’юванта • акцыдэнталь • Бэйсік-інгліш • будзінас • глоса • інтэрглоса • інтэрлінгва • космас • лаціна-сінэ-флексіонэ • lingua catolica • лінгва франка нова • міжславянская мова • раманід • словіа • універсалглот • універсаль • унітарыё • уропі • folkspraak |
| Выдуманыя | баронн • Brithenig • вавілон 17 • венэдык • ларымін • надсат • навамоўе • speedtalk • Старэйшая Мова |
| Філасофскіяі лагічныя | AUI • ыфкуіл • лінкас • лаглан • ложбан • такіпона • сона |
| Планавыя | ро • сальрэсоль • эльюндзі |
| Выдуманыя | аварын • адунаік • валарын • вестран • гаа'улдская • квэнья • клінган • кхуздул • на’ві • рамерыйскія • роханская·сіндарын • таліска • тэлерын · чорная мова • Мова Эльдараў |
| Іерагліфічныя | локас • Злэнга • бліс |
| Планавыя | валапюк • Lingua Ignota • іда • нэа • неўтраль • навіяль • АМО • эсперанціда • (прота-)эсперанта |
| Выдуманыя | Атлантыйская мова • Боская мова • чатлана-пацакская |
| Персоны | 
Дж. К. Браўн •
Э. дэ Валь •
А. М. Волкаў •
О. Есперсен •
Л. Заменгоф •
А. Кірхгоф •
Дж. Кіхада •
А. В. Колегаў •
Ю. Крыжаніч •
С. Ланг •
Ч. К. Огдэн •
М. Окранд •
Ота Юкіо •
Дж. Пеана •
Ж. Піро •
Дж. Салманазар •
А. Сапкоўскі •
А. Сірайт •
Ж. Сюдр •
Дж. Р. Р. Толкін •
П. Фромер •
Хільдэгарда Бінгенская •
М. Шлеер • Н. В. Юшманаў |
| Арганізацыі | Акадэмія валапюка • Акадэмія інтэрлінгвы • Акадэмія эсперанта • Інстытут клінгана • Інстытут лаглана |