recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Шалёўка** — знадворная абшыўка дошкамі ці дранкамі сцяны, франтона і іншых элементаў драўлянага будынка. Выконвае дэкаратыўную і засцерагальную функцыі. Выкарыстоўваецца ў сядзібна-палацавым і культавым будаўніцтве, асабліва ў народным дойлідстве.

Беларусь
--------

Віды шалёўкі:   
1 — вертыкальная; 2 — гарызантальная з нашчыльнікамі; 3 — гарызантальная; 4 — ромбападобная; 5 — у елачку; 6 — камбінаваная.
З'явілася ў беларускім манументальным дойлідстве XVII ст. пераважна ў сядзібна-палацавым і культавым, пад уплывам мураванай архітэктуры стылю рэнесансу. Пашырылася ў 2-й пал. XVIII ст. ў архітэктуры стыляў класіцызму і ампіру. У сядзібным дойлідстве стварала гарызантальны, у культавым дойлідстве — вертыкальны рытм.

У народным дойлідстве шырока выкарыстоўваецца з 1940-1950-х гг. Вядомы шалёўка вертыкальная, гарызантальная, гарызантальная з нашчыльнікамі, камбінаваная, у елачку, ромбападобная і інш. На ўсходзе і паўднёвым усходзе Беларусі шалёўка сцен і франтонаў утварае шэраг гарызантальных паясоў, кожны з якіх мае адметны малюнак. Вуглы закрываюцца дошкамі, часта з накладнымі элементамі ці прапілоўкай. Дэкаратыўны акцэнт узмацняюць фігурныя паяскі, ажурныя карнізы і інш. Арыгінальная шалёўка франтонаў жылля цэнтральнага Палесся з выкарыстаннем салярных матываў. Мастацкая выразнасць шалёўкі ўзмацняецца расфарбоўкай з выкарыстаннем кантрастных колераў ці розных адценняў аднаго колеру.

Літаратура
----------

* Шалёўка. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Другі́ з'езд КП(б)Б**, *аб'яднаўчы*. Адбыўся ў Вільне 4 — 6 сакавіка 1919 г. Прысутнічала 169 дэлегатаў ад арганізацый і армейскіх часцей, што размяшчаліся на тэрыторыі Мінскай, Гродзенскай, Віленскай, частак Ковенскай і Сувалкаўскай губерняў. Яны прадстаўлялі 17 636 членаў партыі.

Парадак дня
-----------

* справаздача ЦК КП(б)Б і ЦК КП(б)ЛіЗБ (В. Г. Кнорын і А. І. Вайнштэйн);
* Аб'яднанне Кампартыі Беларусі і Кампартыі Літвы і Заходняй Беларусі (В. Міцкявічус-Капсукас);
* ІІІ Камуністычны Інтэрнацыянал (В. Міцкявічус-Капсукас);
* Арганізацыйнае пытанне;
* даклад «Саветы і партыя» (І. І. Рэйнгольд);
* Праца на вёсцы;
* Ваеннае пытанне (А. Ф. Мяснікоў);
* Праграма Камуністычнай партыі (А. Ф. Мяснікоў);
* выбары ЦК КП(б)ЛіБ.

Рашэнні з'езда
--------------

З'езд ухваліў дзейнасць ЦК КП(б)Б і ЦК КП(б)ЛіЗБ, горача вітаў утварэнне Літоўска-Беларускай ССР і пастанавіў аб'яднаць Кампартыю Беларусі і Кампартыю Літвы і Заходняй Беларусі ў адзіную Камуністычную партыю (бальшавікоў) Літвы і Беларусі (КП(б)ЛіБ), як складовую частку РКП(б). Лічыў неабходным стварыць класавую, дысцыплінаваную Чырвоную Армію, захаваўшы ў ёй інстытут палітычных камісараў, іх кантроль над ваеннымі спецыялістамі; стварыць у кожнай частцы партыйныя ячэйкі, узмацніць палітычную работу сярод байцоў і камандзіраў. Даручыў дэлегацыі, абранай на VIII з'езд РКП(б), унесці свае прапановы адносна Праграмы партыі. Прыняў Палажэнне аб партыйных арганізацыях КП(б)ЛіБ, у якім патрабаваў усімі сродкамі ўмацоўваць адзінства партыі, павышаць ідэйны ўзровень камуністаў, партыйную дысцыпліну. Вызначыў структуру партыйных органаў (ЦК КП(б)ЛіБ, губернскі або раённы камітэт, падраённы або павятовы камітэт, партыйныя ячэйкі, спачуваючыя); удакладніў структуру сельскіх партыйных арганізацый; падкрэсліў неабходнасць шырокага калгаснага будаўніцтва, развіцця кааперацыі. Абавязаў партыйныя камітэты КП(б)ЛіБ умацоўваць камсамольскія арганізацыі.

На з'ездзе абраны
-----------------

З'езд выбраў ЦК КП(б)ЛіБ, 18 дэлегатаў на VIII з'езд РКП(б), 8 сакавіка 1919 года на паседжанні ЦК быў абраны Прэзідыум ЦК КП(б)ЛіБ. Старшынёй Прэзідыума быў абраны В. Міцкявічус-Капсукас, сакратаром ЦК — В. Г. Кнорын.

Літаратура
----------

* Коммунистическая партия Белоруссии в резолюциях и решениях съездов и пленумов ЦК. Т. 1. 1918—1927. — Мн. 1983.
* Очерки истории Коммунистической партии Белоруссии. Ч. 2 (1921—1966). — Мн. 1967.

| ⛭З’езды КП(б)Б і КПБ |
| --- |
| КП(б)Б | 
* I (1918)
* II (1919)
* III (1920)
* IV (1921)
* V (1921)
* VI (1922)
* VII (1923)
* VIII (1924)
* IX (1925)
* X (1927)
* XI (1927)
* XII (1929)
* XIII (1930)
* XIV (1932)
* XV (1934)
* XVI (1937)
* XVII (1938)
* XVIII (1940)
* XIX (1949)
* XX (1952)

 |
| КПБ | 
* XXI (1954)
* XXII (1956)
* XXIII (1959)
* XXIV (1960)
* XXV (1961)
* XXVI (1966)
* XXVII (1971)
* XXVIII (1976)
* XXIX (1981)
* XXX (1986)
* XXXI (1990)
* XXXII (1993)
* XXXIII (1996)
* XXXIV (1997)

 |
**Маскоўскі авіяцыйны інстытут (нацыянальны даследчы ўніверсітэт)** — расійскі нацыянальны даследчы ўніверсітэт у горадзе Масква.

Гісторыя
--------

У канцы 1920-х гадоў, у сувязі з шырокім разваротам работ па індустрыялізацыі СССР і, у прыватнасці, стварэнню савецкай авіяцыі, паўстала пытанне аб неабходнасці значнага пашырэння падрыхтоўкі інжынерных кадраў. У сувязі з гэтым 20 сакавіка 1930 года было прынята рашэнне аб падзеле Маскоўскага вышэйшага тэхнічнага вучылішча на пяць спецыялізаваных інжынерных ВНУ, у ліку якіх было і **Вышэйшае аэрамеханічнае вучылішча**. 20 жніўня 1930 года Вышэйшае аэрамеханічнае вучылішча было пераназвана ў **Маскоўскі авіяцыйны інстытут**.

Пасля пачатку Вялікай Айчыннай вайны Савет народных камісараў СССР прыняў рашэнне аб эвакуацыі інстытута з Масквы ў Алма-Ату. Эвакуацыя пачалася ў кастрычніку 1941 года. Аднак ужо ў лютым 1942 года, пасля паражэння немцаў пад Масквой, інстытут вярнуўся ў Маскву.

У 2009 годзе інстытуту быў прысвоены статус нацыянальнага даследчага інстытута.

19 мая 2011 года навучальная ўстанова была перайменавана ў «**Маскоўскі авіяцыйны інстытут (нацыянальны даследчы універсітэт)**».

31 сакавіка 2015 года была праведзена рэарганізацыя Маскоўскага авіяцыйнага інстытута шляхам далучэння да яго Расійскага дзяржаўнага тэхналагічнага ўніверсітэта імя Цыялкоўскага.

Вядомыя асобы
-------------

* Алена Алегаўна Сярова — Касманаўтка, палітык
* Алег Клімаў — беларускі музычны журналіст і крытык, тэлевядучы.

Зноскі
------

1. ↑  Гісторыя МАІ Архівавана 8 лістапада 2021.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт МАІ

| ⛭Нацыянальныя даследчыя ўніверсітэты Расіі |
| --- |
| Масква | МІФІ  ·  МІСіС  ·  НДУ ВШЭ  ·  МАІ  ·  МДТУ  ·  МФТІ  ·  МІЭТ  ·  МДБУ  ·  МЭІ  ·  РНДМУ  ·  РДУНіГ |
| Санкт-Пецярбург | Горны ·  Універсітэт ІТМО  ·  СПбДПУ  ·  СПбАУ НАЦ НТ РАН |
| Казань | КДТУ  ·  КазДТУ |
| Перм | ПДУ  ·  ПНДПУ |
| Томск | ТДУ  ·  ТПУ |
| Іншыя | БелДУ  ·  ІНДТУ  ·  МардДУ  ·  ННДУ  ·  НДУ  ·  СДУ  ·  СНДУ  ·  ПУрДУ |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце · Facebook · Telegram · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 8892 0127 · LCCN: no2009174033 · Microsoft: 45571689 · VIAF: 129418242 |
**Маскоўскае вышэйшае агульнавайсковае каманднае ордэнаў Жукава, Леніна і Кастрычніцкай Рэвалюцыі Чырванасцяжнае вучылішча** (руск.: Московское высшее общевойсковое командное орденов Жукова, Ленина и Октябрьской Революции Краснознамённое училище) — вышэйшая ваенная навучальная ўстанова ў СССР і Расійскай Федэрацыі. 

Вучылішча было створана да апублікавання дэкрэта аб стварэнні РСЧА і пачало сваю работу па асабістым указанні Уладзіміра Леніна 15 снежня 1917 года, як *1-я Маскоўская рэвалюцыйная кулямётная школа*. У 1918 годзе школа пераўтворана ў кулямётныя курсы РСЧА, у 1922 годзе - у ваенную школу РСЧА. У чэрвені 1958 года вучылішча пераўтворана ў *Маскоўскае Чырванасцяжнае вышэйшае агульнавайсковае каманднае вучылішча імя Вярхоўнага Савета РСФСР*. У 2004 годзе вучылішча перайменавана ў *Маскоўскае вышэйшае ваеннае каманднае вучылішча (ваенны інстытут) Міністэрства абароны РФ*.

22 сакавіка 2017 года распараджэннем Урада РФ вучылішча было рэарганізавана ў *Маскоўскае вышэйшае ваеннае агульнавайсковае вучылішча*.

Вядомыя выпускнікі
------------------

* *Гл. Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскага вышэйшага ваеннага каманднага вучылішча*

Спасылкі
--------

* Афіцыйны старонка вучылішча Архівавана 15 чэрвеня 2022.
* Гісторыя на сайце Міністэрства абароны РФ Архівавана 9 ліпеня 2022.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бурак.

**Аляксандр Кандратавіч Бурак** (12 лютага 1918, г. Дзяржынск — 24 снежня 1993, г. Харкаў) — падпалкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Аляксандр Бурак нарадзіўся ў рабочай сям'і. Пасля заканчэння сямігадовай школы ў 1932 працаваў слесарам на Мінскім вагонарамонтным заводзе. Скончыў аэраклуб. У 1938 годзе быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1940 Бурак скончыў Адэскую ваенную авіяцыйную школу лётчыкаў. З красавіка 1942 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. У маі 1943 года ў ходзе штурмоўкі горада Казельска Калужскай вобласці самалёт Бурака быў збіты, а сам лётчык — цяжка паранены ў твар, аднак ён здолеў пасадзіць самалёт на сваёй тэрыторыі. Да студзеня 1945 года старэйшы лейтэнант Аляксандр Бурак быў намеснікам камандзіра эскадрыллі 208-га штурмавога авіяпалка 227-й штурмавой авіядывізіі 8-га штурмавога авіякорпуса 8-й паветранай арміі 4-га Украінскага фронту.

Да студзеня 1945 Бурак здзейсніў 102 паспяховых баявых вылетаў на штурмоўку навал тэхнікі і жывой сілы праціўніка, а таксама чыгуначных складаў і аэрадромаў, у ходзе якіх знішчыў 28 танкаў, 3 батарэі СПА, 3 самалёты на аэрадромах. Неаднаразова здзяйсняў вылеты ў самых складаных метэаралагічных умовах.

казам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 29 чэрвеня 1945 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» старшы лейтэнант Аляксандр Бурак быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» пад нумарам 7619.

У 1945 Бурак уступіў у ВКП(б). Пасля заканчэння вайны ён працягнуў службу ў Савецкай Арміі. Двойчы — у 1946 і 1951 гадах — сканчаў Вышэйшыя афіцэрскія лётна-тактычныя курсы. У 1956 годзе ў званні падпалкоўніка Бурак быў звольнены ў запас. Пражываў у Харкаве, памёр 24 снежня 1993 года, пахаваны на харкаўскіх могілках № 2.

Быў таксама узнагароджаны трыма ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнамі Аляксандра Неўскага, Айчыннай вайны 1-й і 2-й ступеняў, Чырвонай Зоркі, а таксама шэрагам медалёў.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Бурак Александр Кондратьевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 91. — 737 с.
2. 1 2 3 4 5  Аляксандр Кандратавіч Бурак на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382
* Андреев С. А. Совершённое ими бессмертно. — Кн. 1. — М.: Высшая школа, 1976.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. — Минск, 1984.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шабалін.
**Аляксандр Канстанцінавіч Шабалін** (нар. 17 красавіка 1938, с. Тогул, Алтайскі край, РСФСР) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1966 годзе Новасібірскі інстытут імя В. У. Куйбышава па спецыяльнасці «Архітэктура». Працаваў у Кемераве, з 1970 года — галоўны архітэктар праектных майстэрняў у «Грамадзянпраекце», «Гомельпрамбудзе», з 1974 года — галоўны архітэктар праектаў у Гомельскіх комплексных майстэрнях «Белдзіпрагандлю».

Член Саюза архітэктараў СССР з 1972 года. Пражывае ў Гомелі.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: мікрараёны № 21, 22 у Кемераве (1968—1970), сталовая завода «Электраапаратура[ru]» (1976), гандлёвыя цэнтры «Гомсельмаша» (1979), завода «Цэнтраліт» (1982), у мікрараёне № 35 (1985) у Гомелі, рэстаран у Ельску Гомельскай вобласці (1980).

Літаратура
----------

* Шабалин Александр Константинович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Шабалин Александр Константинович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Кадылы́к** (асман. قاضيلق‎; турэцк.: kadılık, крымскатат.: qadılıq) — судовая акруга, самая дробная адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Асманскай дзяржавы. Судовую ўладу ў кадылыку ажыццяўляў шарыяцкі суддзя — кадзі.

Кадылыкі ў Крыму
----------------

Пасля заваявання генуэзскіх калоній і княства Феадора ў 1475 годзе іх былая тэрыторыя была падзелена на 5 кадылыкаў: Кефінскі, Судакскі, Керчанскі, Мангупскі і Балаклаўскі, якія нароўні з двума кадылыкамі па-за межамі Крымскага паўвострава (Азакскі і Таманскі) складалі Кефінскі эялет.

Гл. таксама
-----------

* Адміністрацыйны падзел Асманскай імперыі
* Уладанні Асманскай імперыі

Зноскі
------

1. ↑  Y. Öztürk, Osmanlı hakimiyetinde Kefe (1475—1600), Ankara, 2000; Книга путешествий. Турецкий автор Эвлия Челеби о Крыме (1666—1667 гг.), Симферополь, 1999.

Літаратура
----------

* Іналджик Г. Османська імперія. Класична доба 1300—1600. К. 1998;
* Бушаков В. Кадилики і каймаканства в Кримському ханстві (XVIII ст.). «Східний світ», 1998, № 1—2;
* Крисаченко В.С. Історія Криму: Кримське ханство. К. 2000.
**Кадыраўцы** (руск.: Кадыровцы; літаральна *паслядоўнікі Кадырава*) — тэрмін, які выкарыстоўваецца насельніцтвам Чачні для ідэнтыфікацыі членаў ваенізаваных фармаванняў, якія падтрымлівалі былога прэзідэнта Чачні Ахмата Кадырава і бягучага прэзідэнта Рамзана Кадырава. Тэрмін з’явіўся ў 1999 годзе падчас Другой чачэнскай вайны, калі частка баевікоў пад кіраўніцтвам муфція Чачні Ахмата Кадырава, які ваяваў супраць РФ у 1994—1996 гадах, перайшла на бок федэральнай улады.

Пасля заканчэння чачэнскага канфлікту кадыраўцы падазраваліся ў пераследах гомасексуалаў у Чачні і ўдзеле ва ўзброеным канфлікце на ўсходзе Украіны на баку сіл сепаратыстаў у складзе батальёна, які належыць 291-му мотастралковаму палку 42-й гвардзейскай мотастралковай дывізіі Сухапутных войск Расійскай Федэраціі.

Гл. таксама
-----------

* Батальён «Усход»

Зноскі
------

1. ↑  «Кадыраўцы» — хто яны? **(нявызн.)**.  Наша Ніва (5 снежня 2014). Праверана 18 красавіка 2209.
2. ↑  У Чачні працягваецца паляванне на гомасексуалаў **(нявызн.)** (27 жніўня 2017). Праверана 18 красавіка 2020.
3. ↑  За «Наваросію» ваююць чачэнскія салдаты **(нявызн.)**.  Наша Ніва (26 мая 2014). Праверана 18 красавіка 2020.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лісоўскі.
**Іраклій Лісоўскі** (свецкае імя **Іосіф**; 1734, Полацкае ваяводства — 30 жніўня 1809) — царкоўны дзеяч Рэчы Паспалітай і Расійскай імперыі. Уніяцкі архіепіскап полацкі (з 1784), мітрапаліт кіеўскі, галіцкі і ўсяе Русі (з 1806, без зацверджання Папам Рымскім).

Біяграфія
---------

Прадстаўнік беларускага шляхецкага роду Лісоўскіх герба «Вожык». Навучаўся ў школе пры кляштары дамініканцаў у Вушачах, дзе ўступіў у ордэн базыльян Св. Іасафата.

Быў ігуменам Полацкага манастыра пры Сафійскім саборы, а з 1778 — архімандрытам Ануфрыеўскага манастыра (Мсціслаўскае ваяводства). З 1780 член кансісторыі Полацкай уніяцкай епархіі.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) і скасавання таго ж года Кацярынай II уніяцкіх епархій (апроч Полацкай) фактычна кіраваў усімі ўніятамі Расійскай імперыі.

Падтрымліваў утварэнне Галоўнай семінарыі пры Віленскім універсітэце (1803), адкрыў семінарыю для белага духавенства ў Полацку (1806).

Быў прыхільнікам ачышчэння абраднасці ад лацінскіх пазычанняў. Склаў і даслаў у Рым на зацверджанне службоўнік з паралельнымі царкоўна-славянскім і лацінскім тэкстам.

Дамогся ад імператара Аляксандра I утварэння ўнутры рымска-каталіцкай калегіі асобнага дэпартамента для ўніятаў (1805), старшынёй якога зрабіўся сам. Спрыяў выданню царскага дазволу для ўніятаў, якія прынялі лацінскі абрад, вярнуцца да папярэдняй веры.

Ва ўнутрыцаркоўнай барацьбе абапіраўся на падтрымку царызму. У 1795 забараніў уніяцкім святарам процідзейнічаць схіленню (часам гвалтоўнаму) сваіх вернікаў у праваслаўе. У 1805 спрыяў выданню загаду Пецярбургскай рымска-каталіцкай калегіі аб скасаванні базыльянскіх манастыроў.

Зноскі
------

1. ↑  Herakliusz Lisowski // NUKAT — 2002.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11789729'></a>
2. 1 2

Літаратура
----------

* *Казуля С.* Лісоўскі Іраклій // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 200. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1997. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.

Спасылкі
--------

* Bishop Iraklij Listovskyj (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: jozef-h-jez-przydomek-odrowaz-lisowski · Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1147243115 · ISNI: 0000 0003 5914 049X · NUKAT: n2020213072 · SUDOC: 076391973 · VIAF: 213076979 |
**Першы з'езд манархаў у Вішэградзе** — з'езд еўрапейскіх манархаў, які адбыўся ў канцы кастрычніка — пачатку лістапада 1335 года ў венгерскім горадзе Вішэград. На ім прысутнічалі тры манархі Усходняй Еўропы: кароль Чэхіі Іаган Люксембургскі, кароль Венгрыі Карл I Роберт (ініцыятар сустрэчы) і кароль Польшчы Казімір III. Абмяркоўвалася пытанне стварэння антыгабсбургскай кааліцыі і адмовы Яна I ад прэтэнзій на польскую карону ў абмен на прызнанне чэшскага суверэнітэту над Сілезіі і даплатай у памеры 20 тысячаў пражскіх грошаў.

Ход падзей
----------

У 1300 годзе кароль Чэхіі Вацлаў II быў каранаваны і стаў польскім каралём, што выклікала занепакоенасць прадстаўнікоў тагачаснай польскай дынастыі Пястаў, паколькі цяпер прэтэндэнтамі на польскі трон станавіліся спадкаемцы Вацлава. З мэтай вырашэння гэтага канфлікту манархі пачалі перамовы аб падпісанні пагаднення, а пасярэднікам выступіў венгерскі кароль Карл I Роберт.

Пасля таго, як была распрацавана так званая Трэнчынская канвенцыя, позняй восенню 1335 года ў Вішэградзе адбылася сустрэча ўсіх трох манархаў, на якой быў пацверджана адмова чэшскага караля Іагана Люксембургскага ад прэтэнзій на польскую карону і ўсю Польшчу, у абмен на што яму выплацілі грашовую кампенсацыю ў памеры абяцаных 20 тысячаў грошаў і прызналі чэшскае валадарства над герцагствам Сілезіяй. Галоўным жа дасягненнем стала заключэнне доўгачаканага абарончага саюза трох краін супраць дынастыі Габсбургаў і заключэнне дамоўленасцяў аб стварэнні новых гандлёвых маршрутаў у абыход Вены.

Наступствы
----------

* Сілезія заставалася пад валадарствам чэшскай кароны да 1742 года, пакуль не адышла да каралеўства Прусіі, а ў склад Польшчы большая частка сілезскіх зямель вярнулася толькі пасля Другой сусветнай вайны (невялікая частка Сілезіі цяпер належыць Чэхіі).
* 6 снежня 1335 пасля падпісання пагаднення польскі кароль Казімір III і кароль Чэхіі Іаган Люксембургскі прыбылі ў Прагу, дзе польскаму манарху было аказана шмат ушанаванняў, згодна з летапісам.
* У 1339 годзе адбыўся другі Вішэградский з'езд, на якім абіраўся кароль Польшчы.

Гл. таксама
-----------

* Другі з'езд манархаў у Вішэградзе
* Вышаградская група
* Тренчынская канвенцыя
* Намыслуўскі дагавор

Літаратура
----------

* RÁCZ, György. Visegrád 1335 [online]. Bratislava: International Visegrad Fund, 2009, [мн. 2013-08-02]. On-line book.  (англ.)  (чэшск.)  (славацк.)  (венг.)  (польск.)  (лац.)
Манумент Кадыскім Картэсам і Канстытуцыі 1812 года
**Кадыскія картэсы** — устаноўчы сход у Іспаніі падчас Іспанскай рэвалюцыі 1808—1814 гадоў. Скліканы 24 верасня 1810 года на востраве Ляон, 20 лютага 1811 г. перамясціліся ў Кадыс, функцыянавалі да 20 верасня 1813 года. Кадыскія картэсы прынялі шэраг важных рашэнняў, накіраваных на паглыбленне рэвалюцыі: у кастрычніку 1810 г. уведзены закон пра роўнасць паміж іспанцамі і лацінаамерыканцамі, устаноўлена свабода слова і друку, у жніўні 1811 г. выдадзены закон пра знішчэнне сеньярыяльных правоў і прывілеяў, у лютым 1813 г. была скасавана інквізіцыя і прыняты законы супраць рэлігійных ордэнаў; картэсы прыступілі да канфіскацыі і продажу царкоўных зямель і адмянілі шэраг падаткаў, якія спаганяліся ў карысць царквы; ліквідавалі цэхі і гільдыі і ўстанавілі свабоду гандлю паміж метраполіяй і амерыканскімі калоніямі. У цэлым заканадаўчая дзейнасць Кадыскіх картэсаў выражала галоўнымі патрабаванні буржуазнай рэвалюцыі. Аднак картэсы не здолелі ўзначаліць барацьбу народных мас супраць французскіх войскаў, якія ўварваліся ў Іспанію ў 1808 г. і сіл унутранай рэакцыі. Яны распаўсюджвалі сваю ўладу на невялікую (неакупіраваную) частку тэрыторыі Іспаніі. Картэсы не адважыліся канфіскаваць землі свецкіх феадалаў і перадаць іх сялянам. Самым сур'ёзным гістарычным актам Кадыскіх картэсаў было прыняцце Кадыскай канстытуцыі 1812 года.
**Іракская фондавая біржа** (*былая **Багдадская фондавая біржа***) — фондавая біржа ў Багдадзе, Ірак.

Біржа пачала ажыццяўляць аперацыі па гандлі каштоўнымі паперамі ў 2004 годзе. Пакуль гэта адзіная біржа ў краіне. Лістынг на біржы маюць акцыі прыкладна 90 кампаній. Сярэднедзённы абарот біржы ў 2009 годзе складаў 2 млн долараў ЗША. Сярод гандляваных кампаній пераважаюць банкі, якія займаюць 73 % ад усёй капіталізацыі біржы.

Галоўныя гандляваныя акцыі (блакітныя фішкі)
--------------------------------------------

* Bank of Baghdad
* Baghdad Soft Drinks Co
* Iraqi Tufted Carpets Co

Зноскі
------

1. 1 2 3  Статыстыка біржы

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт біржы  (англ.) (ар.)
**Першы закон Ньютана** (**закон інерцыі**) вызначае характар руху свабоднага цела. Гэты закон быў адкрыты Галілеем, але называецца імем Ньютана, таму што ён уключыў яго ў сваю сістэму законаў руху.

Закон інерцыі сцвярджае, што ўласцівасцю кожнага цела ёсць захаванне хуткасці свайго руху, а змена хуткасці (паскарэнне або замаруджанне) магчымая толькі вынікам знешняга ўздзеяння.

Антычныя ўяўленні аб інерцыі
----------------------------

Свабодная целы ў рэальным жыцці не сустракаюцца, бо на любое цела ў наваколькым свеце дзейнічаюць тыя ці іншыя сілы. Гэта прыводзіла антычных навукоўцаў да памылковай высновы аб тым, што цела не можа рухацца без знешняга ўздзеяння. Арыстоцель у сваім трактаце «Фізіка» разважае:

Ніхто не можа сказаць, чаму цела, што рухаецца, спыніцца дзе-небудь, бо чаму яно спыніцца тут, а не там? Значыць, яно павінна або не рухацца, або рухацца бясконца, калі яму толькі не перашкодзіць нешта мацнейшае. Далей, падаецца, што цела рухаецца ў пустэчу, бо тая саступае, але ў пустэчы гэта ёсць па ўсіх напрамках, таму яно павінна рухацца ўва ўсе бакі. 
Арыстоцель, такім чынам, адмаўляе інерцыю, зыходзячы з памылковай думкі аб тым, што цела праз ізатропнасць прасторы («пустэчы») не можа «ведаць», куды яно павінна рухацца. Пункт погляду Арыстоцеля аспрэчваўся навукоўцамі, але панаваў да адкрыцця закона інерцыі.

Закон інерцыі, прынцып адноснасці і інерцыяльныя сістэмы адліку
---------------------------------------------------------------

З арыстоцелевай высновы аб неабходнасці знешняга ўздзеяння на цела для яго руху вынікае, што ў сістэме адліку, звязанай з целам, што рухаецца, на яго не дзейнічаюць тыя сілы, што дзейнічаюць у іншых сістэмах. Але гэта супярэчыць вынікам эксперыментаў, якія сцвярджаюць адваротнае: рух або нерухомасць не ўплывае на характар фізічных працэсаў. Апошняе сцверджанне называецца прынцыпам адноснасці Галілея і з'яўляецца абагульненнем закона інерцыі.

Відавочна, аднак, што гэты прынцып не можа выконвацца абсалютна ва ўсіх сістэмах адліку, бо калі свабоднае цела захоўвае хуткасць у адной сістэме, то яно не будзе яго захоўваць у сістэме, што рухаецца адносна яе з паскарэннем. Таму закон інерцыі патрабуе аксіяматычнага сцверджання наяўнасці такіх сістэм адліку, дзе ён выконваецца (інерцыяльных сістэм). З улікам гэтага закон фармулюецца так:

*Існуюць сістэмы адліку, што называюцца інерцыйнымі, у якіх свабоднае цела (такое, на якое не аказваюцца вонкавыя ўздзеянні) захоўвае сваю сталую хуткасць ці знаходзіцца ў спакоі*.

Паколькі рух са сталай хуткасцю - гэта раўнамерны прамалінейны рух, то з закону інерцыі вынікае, што свабодныя целы ў інерцыяльных сістэмах адліку рухаюцца раўнамерна і прамалінейна.

Відавочна, што ўсе інерцыяльныя сістэмы адліку рухаюцца адна адносна адной з пастаяннай хуткасцю. Сістэма, што рухаецца адносна інерцыяльнай сістэмы адліку з паскарэннем, з'яўляецца неінерцыяльнай.

Зноскі
------

1. ↑  Арыстоцель, «Фізіка», том 4, глава 8

Спасылкі
--------
**II з'езд армій Заходняга фронту**. Адбыўся 20—25 лістапада (3—8 снежня) 1917 г. у Мінску. Прысутнічалі 714 дэлегатаў (633 з рашаючым і 81 з дарадчым голасам), у т.л. 473 бальшавікі, 103 беспартыйныя, 74 левыя эсэры, 9 эсэраў-максімалістаў, 9 правых эсэраў, 2 эсэры «цэнтра», 24 меншавікі, 5 анархістаў, 1 польскі сацыяліст.

Парадак дня:

* даклады пра дзейнасць Выканкома франтавога камітэта і ВРК Заходняга фронту
* бягучы момант
* арганізацыя арміі
* заключэнне міру і дэмабілізацыя арміі
* арганізацыя дапамогі ахвярам вайны і рэвалюцыі
* выбары франтавога камітэта
* бягучыя справы.

З дакладамі і садакладамі выступілі Р. К. Арджанікідзе (ад ЦК РСДРП(б)), В. Валадарскі (ад Петраградскага ВРК), А. Ф. Мяснікоў, К. І. Ландэр, М. У. Рагазінскі і інш. Салдацкія дэлегаты віталі перамогу сацыялістычнай рэвалюцыі, заяўлялі пра гатоўнасць абараняць савецкую ўладу, выступалі супраць меншавікоў і эсэраў. Галоўнакамандуючым фронтам выбраны А. Ф. Мяснікоў. У франтавы камітэт увайшло 100 чал. з іх 80 бальшавікоў. Ва Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт (УЦВК) з'езд выбраў 20 чал. з іх 18 бальшавікоў. 26 лістапада (9 снежня) выбраны з'ездам выканком увайшоў у склад Абласнога выканаўчага камітэта Саветаў рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў Заходняй вобласці і фронту.

Літаратура
----------

* Великая Октябрьская социалистическая революция в Белоруссии: Документы и материалы: 40 лет 1917—1957 / Ин-т истории партии ЦК КПБ—филиал Института марксизма-ленинизма при ЦК КПСС, Институт истории Академии наук БССР, Архивное управление БССР; [Сост.: В. В. Скоробогатый и др.]. Т. 1.: Белоруссия в период подготовки социалистической революции: Февраль—октябрь 1917 г. / Редкол.: Т. С. Горбунов и др. — Мн.: Государственное издательство БССР, 1957. — 1005, [2] с.
* Другі з'езд армій Заходняга фронту // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 3: Гімназіі—Кадэнцыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — 523 с. — С. 285. — ISBN 985-11-0041-2.
Першы дапаможны краацкі полк - часовы полк легкай пяхоты Вялікага Войска Напаляона, які ен стварыў з асобных батальёнаў Першага і Другога палкоў ілірыйскіх стральцоў, якія пазычыў у Аўстрыі.

Вайсковая гісторыя
==================

Полк складаўся з славянамоўных народаў, якія знаходзіліся пад аўстрыйскім панаваннем. Полк у 1812 годзе папоўніў батальен з рэкрутаў з беларускага генерал-губернатарства. Вайсковымі справамі пры генерал-губернатары займаўся Юзаф Антоні Касакоўскі-брыгадны генерал Вялікага Войска. Па яго прозвішчу ў некаторых дакумантах літвінскіх стральцоў з усходняй Літвы менавалі стральцы Касакоўскага.

Полк прайшоў ад Літвы да Смаленска, потым да Масквы. Рэшткі вярнуліся назад.

Строй
=====

Строй французскай легкай пяхоты з зяленымі кантамі.

Сцягі палкавыя
==============

Артыфакты з музеяў і прыватных калекцый
=======================================

У прыватных калекцыях есць гузікі з латуні плакіраваныя белым мяталам. На іх лічбы 1 і 2 у дудках. Кант падвойны, ножка свідраваная пляскатая. Адлітыя ў Варшаве. Знаходзяць іх у Расіі. Верагодна, гузікі батальенаў Першага і Другога палкоў ілірыйскіх стральцоў, якія складалі Першы дапаможны краацкі полк.
**II Магілёўскі губернскі з’езд Саветаў рабочых і салдацкіх дэпутатаў** — з’езд, які адкрыўся
15 (28) снежня 1917 года у будынку гарадской управы ў Магілёве

Перадумовы
----------

Савецкая ўлада ў Магілёўскай губерні ўсталёўвалася ў жорсткай барацьбе з контррэвалюцыяй. У Магілёўве размяшчалася Стаўка вярхоўнага галоўнакамандуючага на чале з М. М. Духоніным, вакол якога яб’ядналіся сілы рэакцыі. Тут былі ваенныя місіі Вялікабрытаніі, ЗША, Францыі. Стаўка стала цэнтрам антысавецкай змовы. 9 (22) лістапада 1917 года Савецкі ўрад адхіліў М. М. Духоніна ад пасады вярхоўнага галоўнакамандуючага і прызначыў на яе бальшавіка М. В. Крыленку. З Петраграда ў Магілёў быў накіраваны атрад матросаў Балтыйскага флоту, чырвонагвардзейцаў Петраградскага гарнізона і салдат Літоўскага палка, а таксама атрады рабочых-добраахвотнікаў і салдат з Полацка, Мінска, Гомеля і інш. гарадоў. 18 лістапада (1 снежня) 1917 года адбылося расшыранае пасяджэнне Магілёўскага Савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў, якое пры падтрымцы рэвалюцыйных салдат і рабочых прызнала Савецкую ўладу. Быў перавыбраны выканкам Савета. Улада ў Магілёве і кантроль над Стаўкай перайшлі ў рукі ваенна-рэвалюцыйнага камітэта. Вечарам 19 лістапада (2 снежня) 1917 года ў горад прыбыў М. В. Крыленка са штабам новай Стаўкі, начальнікам якой быў прызначаны генерал М. Д. Бонч-Бруевіч. Новая Стаўка пачала працаваць 20 лістапада (3 снежня) 1917 года.

З’езд
-----

15 (28) снежня 1917 года у будынку гарадской управы адкрыўся 2-і губернскі з’езд Саветаў рабочых і салдацкіх дэпутатаў. На ім абмяркоўваліся пытанні аб становішчы на месцах, аб бягучым моманце, аб арганізацыі Савецкай улады ў губерні і інш. З’езд выказаў поўную падтрымку Савецкаму ўраду, зацвердзіў тэзісы аб арганізацыі Савецкай улады у губерні, выбраў губернскае бюро Саветаў рабочых і салдацкіх дэпутатаў, якое 1 (14) студзеня 1917 года аб’ядналася з губернскім бюро Саветаў сялянскіх дэпутатаў, выбраным 22 снежня 1917 (4 студзеня 1918) на 3-м з’ездзе сялянскіх дэпутатаў губерні. Аб’яднанае бюро Саветаў рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў стала вышэйшым часовым органам улады ў Магілёўскай губерні.

Памяць
------

У 1957 годзе на будынку былой гарадской управы ўстаноўлена мемарыяльная дошка ў гонар II губернскага з’езда Саветаў рабочых і салдацкіх дэпутатаў.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.
**Нік Д’Алойсіа** — англійскі праграміст і інтэрнэт-прадпрымальнік. Ён вядомы як стваральнік Summly. Нік быў прызнаны самым маладым чалавекам, які атрымаў раўнд венчурнага капіталу ў тэхналогіях ад мільярдэра, усяго ў 15 гадоў. Па стане на сакавік 2013 года, Summly быў прададзены Yahoo!, як паведамлялася, за 30 мільёнаў долараў ЗША што робіць яго адным з самых маладых self-made-мільянераў. Д’Алойсіа быў узнагароджаны прэміяй «Наватар года» ў Нью-Ёрку на WSJ за яго працу ў Summly і ў Yahoo!. Ён быў таксама ўключаны часопісам Time Magazine ў спіс «Time 100» у якасці аднаго з найбольш уплывовых падлеткаў у свеце. У 2014 годзе Нік анансаваў запуск новай мабільнай праграмы Yahoo News Digest, на CES у Лас-Вегасе. Yahoo News Digest выйграў Apple Design Award 2014 на WWDC сваёй тэхналагічнасцю. Нік Д'Алойсіа пакінуў Yahoo! у 2015 годзе. Ён таксама з’яўляецца студэнтам у Хертфорд, адзін з коледжаў Оксфардскага універсітэта, дзе ён вывучаў інфарматыку і філасофію. У 2015 годзе Нік стаў «Прадпрымальнікам ў рэзідэнцыі» (Entrepreneur in Residence) у кампаніі Airbnb.

Асабістае жыццё
---------------

Нік Д’Алойсіа нарадзіўся ў Лондане, Англія, у 1995 годзе.

Неўзабаве пасля наражэння Ніка, сям’я пераехала ў Аўстралію, дзе яны жылі ў гародзе Перте. Сям’я вярнулася ў Вялікабрытанію, калі яму было сем гадоў, і ён вырас у Лондане. Ён быў студэнтам у прыватнай школе каледжы ў Ўімблдоне, Лондане, дзе ён атрымаў навуковую стыпендыю.

У цяперашні Нік час з’яўляецца студэнтам Оксфардскага універсітэта, у той час як да гэтага часу выконвае свае абавязкі ў якасці мэнэджэра прадукту на Yahoo News Digest.

Кар’ера
-------

### Trimit, Summly, Yahoo News Digest

У 15 гадоу Нік стварыў прыладу для iPhone якая змяніла яго жыцце, назвау ён яе **Trimit**. Гэта мабільная прылада, задача якой была фільтраваць и паказваць карыстальніку больш цікавыя навіны, навіны так-сама катэгарызаваліся. У прыладзе выкарыстоўваецца аналітычны інструмент для кандэнсацыі тэкставага ўтрымання ў 1000, 500, 140 знакаў. Прыладай адразу зацикавилася кампания Apple. Прылада атрымала 300 000 $ венчурнага капіталу і пасля быў зроблены рэ-дызайн прылады і змена назвы на **Summly**. У 2014 годзе кампанія Yahoo! выкупіла гэту прыладу и назва была яшчэ раз зменена на **Yahoo News Digest** (Навінавы дайджэст Yahoo).

Зноскі
------

1. ↑  *Ouimet, Maeghan*. World's Youngest VC-Funded Entrepreneur? - Yahoo Small Business Advisor **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Smallbusiness.yahoo.com (2 лістапада 2012). Архівавана з першакрыніцы 29 кастрычніка 2013. Праверана 28 кастрычніка 2013.
2. ↑  *Lomas, Natasha*. True Ventures Invests In 19 Year Old Entrepreneur Brian Wong **(нявызн.)**.  TechCrunch (3 жніўня 2010). Праверана 28 кастрычніка 2013.

Спасылкі
--------

* BBC артыкул (Джэйн Уэйкфилд)
* WSJ артыкул

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
**Іран** (стар.-сканд. *Íron*) — легендарны конунг Смаленска (Smálenzkju), брат конунга Русі (Русіланд), Польшчы (Пуліналанд) і Полацка (Палціскі) Вальдзімара.

Біяграфія
---------

Конунг Русі Гертніт перад смерцю падзяліў свае ўладанні паміж трыма сынамі: старэйшы Азантрыкс (*Ósantrix*) атрымаў Вількіналанд, малодшы Вальдзімар (*Valdimarr*) усходнюю частку царства — Русіланд (Русь) і Пуліналанд (Польшча), а сын наложніцы Іліас стаў ярлам Грэцыі, у сазе — *Grikkland*).

У кіраванне Азантрыкса і Вальдзімара адбываецца ўзвышэнне Гуна Атылы, які падпарадкоўвае сабе Гунналанд, якім да гэтага валодаў стары конунг Міліас. Далей Атыла сватаецца да дачкі Азантрыкса — Эрке, але не адразу дамагаецца свайго, таму ідзе вайной на Вількіналанд. У вайне гіне Азантрыкс, а яго дачка Эркана становіцца жонкай Атылы.

Пасля гібелі брата Вальдзімар сам ідзе вайной на Гунаў (Гуналанд) і руйнуе валоданні Атылы, пачынаецца вайна. У гэтых падзеях на баку Атылы ўдзельнічае галоўны герой сагі — Тыдрэк Бернскі. У адной з бітваў апісваецца паядынак Тыдрэка Бернскага з Тыдрэкам, сынам Вальдзімара. Далей Атыла з вялікім войскам пачынае паход на Вальдзімара і спусташае Русь і Польшчу(Русіланд і Пуліналанд). Вырашальныя бітвы адбываюцца каля Полацка (Palteskia), які бярэ сам Атыла, і Смаленска (Smálenzkju), які бярэ Тыдрэк Бернскі. У гэтай вайне Вальдзімар і яго сын гінуць, застаецца толькі смаленскі ярл Іран, брат конунга Вальдзімара. Пасля перамогі Атыла прызначыў Ірана «*кіраваць тым царствам, судзіць па земскаму праву і плаціць даніны конунгу Атыле і даваць яму падмогі, калі яму спатрэбіцца*» .

Гл. таксама
-----------

* Сага пра Тыдрэка Бернскага[ru]
* Полацкае княжанне
**Кубак Амерыкі** (ісп.: Copa América), раней (да 1975 года) **Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі** (ісп.: Campeonato Sudamericano de Fútbol), — міжнародны турнір па футболе паміж зборнымі з КАНМЕБОЛ. Найстарэйшы міжнародны кантынентальны футбольны турнір. Спаборніцтва вызначае чэмпіёнаў Паўднёвай Амерыкі. З 1990-х гадоў да ўдзелу таксама запрашаюцца зборныя з Паўночнай Амерыкі і Азіі.

З 1993 года на кубку Амерыкі ўдзельнічаюць 12 каманд — усе 10 зборных з КАНМЕБОЛ і яшчэ дзве дадатковыя зборныя з іншых канфедэрацый. У кожным розыгрышы з 1993 года прымала ўдзел зборная Мексікі, а таксама яшчэ адна зборная з КАНКАКАФ, за выключэннем Кубка Амерыкі 1999 года, калі на турнір была запрошана зборная Японіі. Кубак Амерыкі 2016 года, прысвечаны стагоддзю правядзення чэмпіянату, уключаў у свой фармат 16 каманд — 10 з КАНМЕБОЛ і 6 з КАНКАКАФ. Два фіналы зборнай Мексікі (у 1993 і 2001 гадах) з’яўляюцца найлепшым дасягненнем каманды не з Паўднёвай Амерыкі на чэмпіянаце.

Восем з дзесяці зборных КАНМЕБОЛ (усе акрамя Эквадора і Венесуэлы) выйгравалі спаборніцтва па меншай меры адзін раз з 1916 года, пачынаючы з якога было праведзена 45 розыгрышаў. Зборныя Уругвая і Аргенціны выйгралі найбольшую колькасць тытулаў (па 15 чэмпіянатаў), а зборная Чылі выйграла першы чэмпіянат у 2015 годзе і праз год стала двухразовым чэмпіёнам. Аргенціна прымала ў сябе чэмпіянат найбольшую колькасць разоў — дзевяць, у тым ліку першы розыгрыш у 1916 годзе. У 2016 годзе ЗША сталі адзінай краінай не з Паўднёвай Амерыкі, якая прымала турнір. Тры разы (у 1975, 1979 і 1983 гадах) турнір праводзіўся ў некалькіх краінах Паўднёвай Амерыкі.

Кубак Амерыкі з’яўляецца адным з самых прэстыжных і самых папулярных футбольных спаборніцтваў у свеце. Каманда з КАНМЕБОЛ, якая займае найвышэйшае месца на турніры, мае права (але не абавязана) прымаць удзел у наступным розыгрышы Кубка канфедэрацый.

| ⛭Пераможцы Кубка Амерыкі |
| --- |
| 
* Уругвай
* Аргенціна
* Бразілія
* Чылі
* Парагвай
* ✰ Перу
* Калумбія
* Балівія

 |

| ⛭Міжнародны футбол |
| --- |
| ФІФА ·  Чэмпіянат свету ·  Алімпійскія гульні ·  Кубак канфедэрацый ·  Рэйтынг зборных ·  Ігрок года ·  Залаты мяч ФІФА ·  Моладзевы чэмпіянат свету ·  Юнацкі чэмпіянат свету ·  Спіс зборных ·  Коды
Карта светуКарта свету

     *Азія:* АФК — Кубак Азіі
     *Афрыка:* КАФ — Кубак афрыканскіх нацый
     *Паўночная Амерыка:* КАНКАКАФ — Залаты кубак
     *Паўднёвая Амерыка:* КАНМЕБОЛ — Кубак Амерыкі
     *Акіянія:* АФК — Кубак нацый АФК
     *Еўропа:* УЕФА — Чэмпіянат Еўропы ·  Ліга нацый
 |
| **Не ФІФА:** VIVA World Cup ·  NF-Board |
**Скяпня́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Жлобінскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Скепня.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Жлобінскага раёна Бабруйскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Жлобінскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. З 28 чэрвеня 1939 года сельсавет у складзе Стрэшынскага раёна, з 17 снежня 1956 года — у складзе Жлобінскага раёна. 1 снежня 1966 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Пірэвіцкага сельсавета.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 6 населеных пунктаў: Баравуха, Малінаўка, Нясоеў Бор, Скепня, Сухі Востраў і Шчытнае.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 1 снежня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 1 (1159).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Куб (значэнні).
«**Куб 2: Гіперкуб**» (англ.: Cube 2: Hypercube) — канадскі навукова-фантастычны трылер 2002 года рэжысёра Анджэя Секулы[en], сіквел фільма «Куб» (1997).

Сюжэт
-----

Восем незнаёмцаў прачынаюцца ў пакоях, якія маюць кубічную форму. Усе гэтыя шматлікія пакоі размешчаны ўнутры вялізарнага чатырохмернага гіперкуба і пастаянна перамяшчаюцца з дапамогай «*квантавай тэлепартацыі*», гэта значыць, калі перабрацца ў суседні пакой, то вярнуцца ў ранейшы ўжо практычна не магчыма. Некаторыя пакоі з’яўляюцца смяротнымі пасткамі, а ў некаторых перасякаюцца паралельныя светы і час цячэ па-рознаму. Загнаныя ў пастку людзі, адчайна спрабуюць знайсці выйсце з гэтага лабірынта смерці, дзе любы неасцярожны крок раўнасільны самагубству. Неўзабаве да ўсіх прыходзіць разуменне, што яны выжывуць, калі здолеюць разгадаць усе загадкі гэтага куба да таго часу, пакуль ён не заб’е сваіх палонных.

Узнагароды
----------

Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 1 кінаўзнагародай і яшчэ 1 намінацыяй.

Зноскі
------

1. ↑  Cube 2: Hypercube (2002) — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 5 чэрвеня 2021.
2. ↑  Cube 2: Hypercube — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 5 чэрвеня 2021.

Спасылкі
--------

* Куб 2: Гіперкуб на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database · Rotten Tomatoes |

| ⛭Кінасерыя «*Куб*» |
| --- |
| Фільмы | 
* ✰ Куб (1997)
* Куб 2: Гіперкуб (2002)
* Куб Нуль (2004)

 |
| Рэмэйкі | 
* Куб (2021)

 |
**Ірацыяналізм** — кірунак у філасофіі, які настойвае на абмежаванасці чалавечага розуму ў спасціжэнні свету. Ірацыяналізм дапускае магчымасць існавання абласцей светаўспрымання, недасяжных розуму, і даступных толькі праз такія якасці, як інтуіцыя, пачуццё, інстынкт, адкрыццё, вера і т. п. Такім чынам, ірацыяналізм сцявярджае ірацыянальны характар рэчаіснасці.

Літаратура
----------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX528686 · BNF: 12036388k · GND: 4027681-8 · LCCN: sh85068278 · NKC: ph121187 |
**Таццяна Рамуальдаўна Шаметаве́ц** (нар. 1 студзеня 1960, Мінск) — беларуская артыстка балета. Заслужаная артыстка Беларусі (1990).

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Скончыла Беларускае харэаграфічнае вучылішча (1979, клас І. Савельевай). З 1979 года салістка Нацыянальнага акадэмічнага тэатра оперы балета Беларусі. Пасля сыходу са сцэны загадчык трупы балета і рэпетытар тэатра.

Сям’я
-----

У шлюбе з Ігарам Артамонавым, артыстам балету.

Творчасць
---------

Танцоўшчыца шматграннай адоранасці, аднолькава свабодна валодае тэхнікай класічнага і сучаснага танца, выконвае партыі характарнага плана. Сярод партый у нацыянальным рэпертуары: Нявеста («Крылы памяці» У. Кандрусевіча), Ганна Багранародная («Страсці» А. Мдывані), Дзяўчына («Кругаверць» А. Залётнева). 3 іншага рэпертуару: Зарэма («Бахчысарайскі фантан[ru]» Б. Асаф’ева), Блудніца («Карміна Бурана[ru]» на музыку К. Орфа), Дзяўчына («Балеро[ru]» на музыку М. Равеля), Мерседэс і сола («Дон Кіхот» і «Пахіта[ru]» Л. Мінкуса), Дзева-выбранніца («Вясна свяшчэнная[ru]» І. Стравінскага), Мірта («Жызэль[ru]» А. Адана), Кармэн («Кармэн-сюіта[ru]» Ж. Бізэ — Р. Шчадрына), сеньёра Капулеці («Рамэа і Джульета» С. Пракоф’ева), танцы ў операх.

Узнагароды
----------

Лаўрэатка прэміі імя Л. Александроўскай у складзе групы салістаў балета «Страсці» (1996).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Таццяна Рамуальдаўна Шаметавец // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2.
* *Мушынская Т.* Гаркавы смак ісціны: Партрэты. Мн. 1993.

Спасылкі
--------

* Ад «Зорачкі» да зор…
**Таццяна Міхайлаўна Ледаўска́я** (нар. 21 мая 1966, Шчокіна, Тульская вобласць, РСФСР, СССР) — савецкая і беларуская лёгкаатлетка, спецыялізавалася ў спрынце і бар’ерным бегу. Рэкардсменка свету (у камандзе), чэмпіёнка свету і алімпійская чэмпіёнка. Заслужаны майстар спорту СССР (1988).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 21 мая 1966 года ў г. Шчокіна Тульскай вобласці РСФСР. Там пачала трэніравацца пад кіраўніцтвам Анатоля Іванавіча Бадуева. 

У 1988 годзе спартсменка, выйграўшы чэмпіянат СССР, адабралася ў зборную СССР на Алімпійскія гульні ў Сеуле. У фінале Гульняў на дыстанцыі 400 метраў з бар’ерамі Таццяна Лядоўская лідзіравала аж да апошняга метра і толькі ў фінішных клетках саступіла адну сотую секунды Дэбі Флінтаф-Кінг. Лядоўскай удалося заваяваць золата і ўсталяваць сусветны рэкорд у эстафеце 4×400 метраў, дзе яна стартавала на першым этапе.

На чэмпіянаце свету ў Токіа ў 1991 годзе Таццяна заваявала дубль у эстафеце 4×400 і 400 метраў з бар’ерамі.

Таццяна Лядоўская ўдзельнічала ў Алімпійскіх гульнях 1992 (Аб’яднаная каманда) і Алімпійскіх гульнях 1996 (за Беларусь).

У 1991 годзе скончыла Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры.

Займала пасаду генеральнага сакратара Беларускай федэрацыі лёгкай атлетыкі і старэйшага трэнера нацыянальнай каманды.

Узнагароды
----------

* Заслужаны майстар спорту СССР.
* Ордэн «Знак Пашаны»

Зноскі
------

1. ↑  Tatyana Ledovskaya // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>

Літаратура
----------

* Ледаўская // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · Tilastopaja · Track and Field Statistics · World Athletics · МАК |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
Кальчуга, перададзена Ваўкавыскім ваенна-гістарычным музеем, на выстаўцы ў Лідскім гісторыка-культурным музеі
**Ваўкавыскі ваенна-гістарычны музей імя Пятра Іванавіча Баграціёна** — музей у г. Ваўкавыску

Гісторыя
--------

Заснаваны ў 1935 годзе на грамадскіх пачатках як краязнаўчы музей. З 01.01.1940 г. дзяржаўны. Заснавальнік — краязнавец і археолаг Г. І. Пех. У Вялікую Айчынную вайну музей разрабаваны гітлераўскімі акупантамі, большасць экспанатаў знішчана. Паводле рашэння Ваўкавыскага райвыканкама ад 16.04.1946 г. і Гродзенскага аблвыканкама ад 09.08.1946 г. адноўлены як Ваўкавыскі раённы краязнаўчы музей. Для наведвальнікаў адкрыты 01.09.1948 г.

У 1949 г. пачалася перадача Ваўкавыскаму музею экспанатаў ліквідаванага Ленінградскага артылерыйскага гістарычнага музея. У 1950 г. перад будынкам музея ўстаноўлены бронзавы бюст П. І. Баграціёна (скульптар З.Азгур). 23.02.1953 г. краязнаўчы музей пераўтвораны ў ваенна-гістарычны, яму нададзена імя П. І. Баграціёна.

Пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года 15 жніўня знік на шляху дадому дырэктар музея Канстанцін Шышмакоў, які быў членам выбарчай камісіі і адмовіўся падпісваць выніковы пратакол з укінутымі, паводле яго словаў, 500 бюлетэнямі за дзеючага прэзідэнта Аляксандра Лукашэнку. 18 жніўня яго цела выявілі валанцёры «Ангела» ў лесе Мастоўскага раёна.

Будынак
-------

Асноўны артыкул: **Сядзіба, Ваўкавыск**
Рашэннем Ваўкавыскага райвыканкама ад 15.02.1949 г. музею перададзены будынак былога сядзібнага дома, пабудаванага ў 1805 г. дзе па легендзе ў вайну 1812 г. знаходзілася штаб-кватэра камандуючага рускай 2-й Заходняй арміяй генерала П. І. Баграціёна.

Кіраўнікі
---------

Музеем кіравалі Г. І. Пех, У. Дз. Гушчын, Г. В. Іўчын, Р. Р. Бурдакоў, А. В. Парфіновіч, М. І. Дарожкін, А. П. Чарныш, А. Л. Ярашэвіч, С. Я. Жараў, А. І. Суета, К. А. Шышмакоў.

Фонды і экспазіцыі
------------------

Асноўны фонд музея (2008) налічвае 35 563 адзінкі захоўвання, навукова-дапаможны — 10 033 адзінкі Агульная плошча экспазіцый 987 м².

Музей мае 8 экспазіцыйных і выставачную залу. 6 залаў аддадзены пад экспазіцыю «Айчынная вайна 1812 г.».

Музей праводзіць экскурсіі, лекцыі, выстаўкі, дні памяці, заняткі, асветную работу ў навучальных установах горада і раёна, персанальныя выстаўкі мастакоў, прымае экспазіцыі з іншых музеяў, удзельнічае ў выстаўках іншых музеяў, у т. л. за межамі Беларусі.

Зноскі
------

1. ↑  Пропавшего директора музея из Волковыска, который отказался подписывать протокол голосования на выборах, нашли мертвым(недаступная спасылка)
2. ↑  29-гадовы дырэктар музея з Ваўкавыска, які адмовіўся падпісаць пратакол на выбарах, знойдзены мёртвым // nn.by 18 жніўня 2020
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вашчук.
**Нікадзім Мікалаевіч Вашчук** (нар. 24 ліпеня 1931 года, у межах сучаснай Брэсцкай вобласці, Беларусь — 9 кастрычніка 1993) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 24 ліпеня 1931 года на Берасцейшчыне. У 1953 годзе скончыў Мінскае мастацкае вучылішча. Працаваў у станковым жывапісе, пераважна, у жанрах фігуратыўнасці карціны і партрэта. Пачынаючы з 1958 года браў удзел з сваімі карцінамі ў шматлікіх выставах. Жыў у Брэсце.

Творы мастака захоўваюцца ў краязнаўчых музеях Брэста і Пінска, Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь, Кобрынскім ваенна-гістарычным музеі імя А. В. Суворава, музеі абароны Брэсцкай крэпасці.

Памёр 9 кастрычніка 1993 года.

Зноскі
------

1. ↑  Л. Валасюк. Непрыдуманыя партрэты. Мастакі і літаратары, народныя майстры і дойліды Берасцейшыны — Брэст, Брэсцкая друкарня, 2014. — Ст. 112, 264
2. ↑  Вашчук Нікадзім Мікалаевіч (руск.)