**Галіцка-Валынскае княства** або **Рускае каралеўства** — адно з буйнейшых княстваў Русі, размешчанае у вярхоўях Днястра, Віслы, Нарава і Прыпяці. Узнікла ў выніку аб'яднання Галіцкага і Уладзіміра-Валынскага княстваў (1199) уладзіміра-валынскім князем Раманам Мсціславічам (1170—1205).

Гісторыя
--------

Пячатка Юрыя Львовіча. На аверсе надпіс: «S[igillum] Domini Georgi Regis Rusie» — Пячатка гаспадара Георгія, караля Русі. На рэверсе: «S[igillum] Domini Georgi Ducis Ladimerie» — Пячатка гаспадара Георгія, князя Уладзімірскага.
Галіцка-Валынскае княства ў перыяд кіравання Юрыя ІІ Тройдзенавіча (1323-1340)
Раман вёў няспынныя войны з суседзямі і міжусобныя войны на Русі, у 1203 захапіў Кіеў і прыняў тытул вялікага князя кіеўскага. Яго княжанне праходзіла ў вострай барацьбе з галіцкімі баярамі. 

Пасля смерці Рамана (1205) Галіцка-Валынскае княства распалася, частку земляў захапілі венгры і палякі, запрошаныя галіцкімі баярамі. Засілле баяраў, нашэсці іншаземных захопнікаў выклікалі народнае абурэнне, таму ў 1219 быў пакліканы Мсціслаў Удатны, які ў 1221 годзе выгнаў з Галічыны венграў. Тады жа на Валыні прыйшоў да ўлады сын Рамана — Даніла, які ў 1229 пасля смерці Мсціслава Удатнага (1228) зноў аб'яднаў Галічыну з Валынню, але канчаткова падпарадкаваў сабе галіцкіх баяраў толькі ў 1238 годзе. 

Даніла Раманавіч як і яго бацька завалодаў Кіевам і пасля цяжкай барацьбы з іншымі князямі, Венгрыяй і Польшчай аб'яднаў (1245) пад сваёй уладай усю Паўднёва-Заходнюю Русь. Данііл праводзіў асцярожную палітыку па дачыненні да Залатой Арды, намінальна прызнаўшы сябе яе васалам. Ён выкарыстаў перамовы з рымскім папам Інакенціям IV для стабілізацыі становішча на сваіх заходніх межах, прыняў у 1254 ад папы тытул караля Русі, але адмовіўся ад царкоўнай уніі. 

У 1259 залатаардынскі цемнік Бурундай папраўдзе падпарадкаваў Галіцка-Валынскае княства, на яго загад мясцовыя князі самі знішчылі умацаванні амаль ва ўсіх сваіх гарадах. Пасля смерці Данілы (1264) княства распалася на 4 удзелы, якія намінальна падпарадкоўваліся галіцкаму князю. Галіцкімі князямі паслядоўна былі: Шварн Данілавіч (1264 −1269), Леў Данілавіч (1269 −1301), Юрый Львовіч (1301—1308), Андрэй і Леў Юр'евічы (1308—1323). 

У 1323 баяры запрасілі на сталец мазавецкага князя Баляслава Тройдзенавіча, які правіў да 1340. Пасля яго баяры на чале з Дзмітрыем Дзяцько, якія трымалі ў сваіх руках фактычную ўладу, запрасілі на сталец Любарта Гедзімінавіча. Галіцка-Валынскае княства апынулася пад уплывам Вялікага Княства Літоўскага. У 1352, паводле пагаднення паміж польскім каралём Казімірам з вялікім князем Альгердам і Кейстутам, Галічына ўвайшла ў склад Польшчы, а Валынь у склад Вялікага Княства Літоўскага.

Для гаспадаркі Галіцка-Валынскага княства характэрныя развітыя рамёствы, наяўнасць вялікай колькасці гарадоў — у 13 ст. звыш 80, з якіх найважнейшыя: Галіч, Уладзімір, Церабоўль, Перамышль, Дарагічын, Луцк, Львоў, Угроўск. Важную ролю мела здабыча солі. Знаходзячыся на скрыжаванні водных і сухапутных дарог, Галіцка-Валынская Русь мела вялікую ролю ў еўрапейскім гандлі, вывозячы хлеб, быдла, соль, рамесныя вырабы. Квітнела мастацтва, былі пабудаваныя саборы, абарончыя збудаванні, будынкі ўпрыгожаныя белакаменным разьбярствам і блізкія па тыпе і аздабленню аналагічным пабудовам Уладзіміра-Суздальскага княства (Успенскі сабор ва Уладзіміры-Валынскім (1160), палац, лесвіцы з сенцамі, палацавы храм у Галічы (сяр. 12 ст.)). Галіч быў буйным цэнтрам кніжнай справы.

Гл. таксама
-----------

* Вайна за галіцка-валынскую спадчыну

Літаратура
----------

* Га́ліцка-Валы́нскае княства // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 204. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
* *Крип’якевич I.* Галицько-Волинське князівство. 2 вид. — Львів, 1999. (укр.)

| ⛭Кіеўская Русь |
| --- |
| Русы ·  Рурык ·  Род Рурыкавічаў ·  Русь |
| Пераломныя падзеігісторыі | Пакліканне варагаў ·  Хрышчэнне Русі ·  З'езд князёў у Любечы ·  Мангола-татарскае нашэсце |
| Летапісныя плямёны | славянскія: белыя харваты ·  балахоўцы ·  драўляне ·  дрыгавічы ·  дулебы (валыняне) ·  вяцічы ·  крывічы ·  паляне ·  радзімічы ·  севяране ·  славене льменскія ·  ціверцы ·  улічы; фіна-ўгорскія: весь ·  мера ·  мурама ·  чудзь завалацкая ·  чарамісы, мардва, перм, пячора, ям, нарова, лівы; балцкія: голядзь ·  літва ·  ляцьгола ·  зімягола ·  корсь ·  яцвягі; |
| Кіраўнікі | Аскольд і Дзір ·  Алег Вешчы ·  Ігар Рурыкавіч ·  Вольга ·  Святаслаў Ігаравіч ·  Яраполк Святаславіч ·  Уладзімір Вялікі ·  Святаполк Пракляты ·  Яраслаў Мудры ·  Ізяслаў Яраславіч ·  Усяслаў Брачыславіч ·  Святаслаў Яраславіч ·  Усевалад Яраславіч ·  Святаполк Ізяславіч ·  Уладзімір Манамах ·  Мсціслаў Вялікі |
| Значныя войны і бітвы | Паходы Русі супраць Візантыі ·  Каспійскія паходы русаў ·  Руска-печанежскія войны ·  Руска-палавецкія войны ·  Міжусобныя войны на Русі ·  Бітва на рацэ Калцы ·  Бітва на рацэ Сіці |
| Асноўныя княствы ў XII—XIII стст. | Уладзіміра-Суздальскае ·  Галіцка-Валынскае ·  Кіеўскае ·  Мурамскае ·  Наўгародская дзяржава ·  Ноўгарад-Северскае ·  Пераяслаўскае ·  Полацкае ·  Разанскае ·  Смаленскае ·  Тураўскае ·  Чарнігаўскае |
| Грамадства | Язычніцтва славян ·  Дваяверства ·  Хрысціянства на Русі ·  Веча ·  Дружына |
| Рамёствы і эканоміка | Рамёствы ў Кіеўскай Русі ·  Гандаль у Кіеўскай Русі ·  Старажытнарускае асабовае швіва |
| Культура | Старажытнарускі фальклор ·  Святая Русь ·  Рускі іканапіс |
| Літаратура | Руская Праўда ·  Слова пра закон і ласку ·  Аповесць мінулых часоў ·  Павучанне Уладзіміра Манамаха ·  Слова пра паход Ігараў ·  Маленне Данііла Заточніка ·  Слова пра пагібель Рускай зямлі |
| Дойлідства | Спіс старажытнарускіх архітэктурных збудаванняў дамангольскага перыяду ·  Крыжова-купальныя храмы Кіеўскай Русі |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n88019085 · NKC: ge403400 · SUDOC: 110209427 · VIAF: 127943193 |