recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Біясфера** (фр.: Biosphère de Montreal, *Biosphère*) — музей у Манрэалі, Квебек, Канада, які належыць Дэпартаменту навакольнага асяроддзя Канады і прысвечаны навакольнаму асяроддзю і водным рэсурсам. Размешчаны ў парку Жан-Драпо на востраве Святой Алены пасярод ракі Святога Лаўрэнція.

Музей размешчаны ў будынку былога амерыканскага павільёна на сусветнай выстаўцы Экспа-67, быў створаны амерыканскім інжынерам і архітэктарам Рычардам Бакмінстэрам Фулерам і ўяўляе сабой адзін з самых вядомых геадэзічных купалоў, якія прынеслі Фулеру сусветную славу.

Будынак
-------

Знешні будынак манрэальскай Біясферы быў пабудаваныў 1967 годзе па праекце Рычарда Бакмінстэра Фулера і ўяўляе сабой геадэзічны купал 76 метраў дыяметрам і 62 метра вышынёй, пабудаваны са сталёвых стрыжняў. Пабудова была створана як павільён ЗША на сусветнай выстаўцы 1967 года і была пазней перададзена ва ўласнасць горада Манрэаля. Згодна з арыгінальным праектам канструкцыя была пакрыта звонку празрыстай акрылавай плёнкай, якая была знішчана ў час пажару 1976 года і якую было вырашана не аднаўляць.

Малюнак канструкцыі Біясферы нярэдка выкарыстоўваецца для ілюстрацыі будовы малекул фулерэнаў, алатропных мадыфікацый вугляроду, якія атрымалі сваю назву менавіта ў гонар Рычарда Бакминстера Фуллер, чыёй «візітнай карткай» былі канструкцыі падобнай формы.

Музей
-----

У 1990 годзе Дэпартамент навакольнага асяроддзя Канады заключыў пагадненне з мэрыяй Манрэаля, згодна з якім гэтая дзяржаўная арганізацыя атрымала права на выкарыстанне канструкцыі Біясферы для стварэння музея, прысвечанага перш за ўсё экасістэме ракі Святога Лаўрэнція. На працягу наступных гадоў ўнутры купалу былі ўзведзены музейныя памяшканні і 5 чэрвеня 1995 года быў афіцыйна адкрыты музей Біясфера, які стаў першым у краіне музеем, прысвечаным воднай экасістэме.

Галоўнай мэтай функцыянавання музея вызначана папулярызацыя ідэй эканомнага выкарыстання водных рэсурсаў, барацьбы з кліматычнымі зменамі і забеспячэння ўзнаўлення прыродных рэсурсаў.

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
**Уткіна дача** (мыза Акервіль) — былая сядзіба, помнік архітэктуры федэральнага значэння ў Санкт-Пецярбургу, размешчаны на мысе ля ўпадзення ракі Акервіль у раку Охту. Была пабудавана ў 1790-х гадах для дырэктара пеўчай прыдворнай капэлы Марка Палтарацкага і яго жонкі Агафаклеі, пасля сядзібай валодала княгіня Зінаіда Шахоўская (у другім шлюбе — Уткіна). Станам на 2017 год Уткіна дача з’яўляецца філіялам музея гарадской скульптуры, будынак не выкарыстоўваецца. З 2019 года ідзе актыўная рэстаўрацыя аб’екта. Умацоўваецца падмурак будынкаў, у адным з карпусоў заменены дах. Праводзяцца рэгулярныя экскурсіі. Запланаваная дата заканчэння рэстаўрацыі — канец 2022 года.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
Від на Зямлю з космасу.Усяго 29 працэнтаў паверхні зямнога шара — гэта суша. Астатняе — гэта акіян, дом для марскіх арганізмаў. У сярэднім, акіян мае глыбіню каля чатырох кіламетраў і мяжуе з берагамі агульнай даўжынёй каля 380 000 кіламетраў.
**Біялогія акіяна** (*марская біялогія*, *біялагічная акіяналогія*, *біялагічная акіянаграфія*) — навука, раздзел біялогіі і акіяналогіі, які вывучае жыццё марскіх арганізмаў (біёты) і іх экалагічныя ўзаемадзеянні. Біялогія акіяна — частка гідрабіялогіі. Біялогіяй акіяна таксама завуць сукупнасць біялагічных з'яў і працэсаў у Сусветным акіяне.

Жыццё знаходзіцца ў акіяне ад паверхні да найбольшых глыбінь. Па тыпах месцапражывання адрозніваюць *пелагічныя* арганізмы, якія насяляюць тоўшчу вады (планктон і нектон), і арганізмы, што насяляюць дно акіяна (бентас). У акіяне жывуць прадстаўнікі амаль усіх класаў жывёл, а многія класы вядомы толькі ў акіяне. З пазваночных жывёл у акіяне жывуць рыбы, чарапахі, змеі і млекакормячыя, галоўным чынам кітападобныя і ластаногія.

Вялікі ўнёсак у даследаванне біялогіі акіяна ўнеслі В. Г. Богараў, Л. А. Зянкевіч (СССР), Дж. Д. Айзекс, В. М. Чапмен (ЗША), К. Э. Лукас (Вялікабрытанія), Р. Марумо, І. Мацуі (Японія), Жак-Іў Кусто (Францыя).

Літаратура
----------

*Моисеев П. А.* Биологические ресурсы Мирового океана. — М. 1969.

| Раздзелы біялогіі |
| --- |
| 
Анатомія ·  Біяакустыка ·  Біяінфарматыка ·  Біялагічная сістэматыка ·  Біялагічная статыстыка ·  Біялогія акіяна ·  Біялогія развіцця ·  Біялогія чалавека ·  Біяфізіка ·  Біяхімія ·  Батаніка ·  Вірусалогія ·  Узнікненне жыцця ·  Генетыка ·  Геноміка ·  Гідрабіялогія ·  Гісталогія ·  Заалогія ·  Зоапсіхалогія ·  Імуналогія ·  Касмічная біялогія ·  Крыябіялогія ·  Матэматычная біялогія ·  Мікалогія ·  Мікрабіялогія ·  Малекулярная біялогія ·  Палеанталогія ·  Паразіталогія ·  Паталогія ·  Пратысталогія ·  Таксанамія ·  Фізіялогія ·  Хімічная біялогія ·  Цыталогія ·  Эвалюцыйная біялогія ·  Экалогія ·  Эталогія
 |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11931063m · GND: 4169246-9 · LCCN: sh85081138 · Microsoft: 117467278 · NKC: ph123018 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Каралёў.
**Юрый Фёдаравіч Каралёў** (5 жніўня 1923, Сімбірск — 1 студзеня 1991, Мінск) — беларускі дэрматавенеролаг, доктар медыцынскіх навук, прафесар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 5 жніўня 1923 года ў Сімбірску ў сям’і служачых. У 1941 г. пасля завяршэння сярэдняй школы стаў слухачом Ваенна-медыцынскай акадэміі імя С. М. Кірава, якую скончыў у 1946 г. Быў пакінуты ў ад’юнктуры пры кафедры скурных і венерычных хвароб, затым паслядоўна працаваў малодшым, старшым выкладчыкам і прафесарам гэтай кафедры. У 1969 г. абраны загадчыкам кафедры дэрматавенералогіі БелДІУУ і прапрацаваў на гэтай пасадзе да 1989 г. потым на працягу 2 гадоў быў прафесарам кафедры.

У 1947 г. Ю. Ф. Каралёў абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Пеніцылінатэрапія гнайнічковых захворванняў скуры», а ў 1960 г. — доктарскую «Клініка, этыялогія, патагенез і лячэнне себарэі і яе ускладненняў». У 1967 г. прысвоена вучонае званне прафесара.

Ю. Ф. Каралёў унёс вялікі ўклад у распрацоўку метадаў лячэння піядэрміі, себарэі, сіфіліса. У апошнія гады надаваў вялікую ўвагу дыягностыцы, лячэнню і дыспансерызацыі хворых лімфомамі скуры. Пад яго кіраўніцтвам падрыхтаваны 2 доктарскія і 13 кандыдацкіх дысертацый.

Ю. Ф. Каралёў аўтар 2 манаграфій, якія не страцілі свайго значэння і ў цяперашні час: «Себарэя і вульгарныя вугры» і «Медыкаментозныя токсідэрміі». Ім распрацаваны шэраг метадычных рэкамендацый, апублікавана больш за 200 навуковых прац.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Каралёў Юрый Фёдаравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
**Пераліўніца вялікая** (*Apatura iris*) — матыль з сямейства німфалід.

Апісанне
--------

Матылі даволі вялікія. Размах крылаў 65-75 мм. Агульная афарбоўка крылаў цёмна-бурая, у самцоў з сіне-фіялетавым адлівам. Пярэднія крылы з белымі плямамі, на задніх — белая косая палоса і невялікае цёмнае вочка з аранжавай аблямоўкай. Ніжні бок пярэдніх крылаў шэра-буры, з буйнай плямай у аранжавай аблямоўцы, мае малюнак з белых плямаў, як і на верхнім баку.

* Пераліўніца вялікая Пераліўніца вялікая
* △ Пераліўніца вялікая△ Пераліўніца вялікая

Распаўсюджанне
--------------

Пашырэнне: Еўропа, Сібір, Далёкі Усход Расіі, Кітай, Японія; у Беларусі рэдкі па ўсёй тэрыторыі від.

Месцы пражывання: лісцевыя і мяшаныя лясы, узлескі, лясныя дарогі. У Беларусі трапляецца часцей на лясных дарогах з вялікай колькасцю луж, па старых лясных меліярацыйных каналах, балоцістых месцах, парослых вярбой.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

За год дае адно пакаленне. Матылі трапляюцца чародамі на сухіх лясных дарогах, дзе яны садзяцца на загніўшыя жывёльныя адкіды, памёт, на высокія дрэвы, але не на кветкі. Адкладваюць яйкі часцей на вярбу казіную, якой аддаюць перавагу вусені, або на іншыя віды вярбы, рэдка на асіну. Маладыя вусені бураватыя, потым становяцца зялёныя з жоўтымі палоскамі па баках і 2 сінімі вырастамі на галаве. Пасля зімоўкі акукліваюцца. Лёт матылёў у чэрвені-жніўні.

Ахова
-----

Паштовая марка Беларусі, 1996
Алігафагія на родзе вярба робіць існаванне віду залежным ад наяўнасці некранутых раслінных асацыяцый з удзелам кармавых раслін. Асушэнне парослых вербамі балот і лясных масіваў адмоўна ўплывае на экалагічныя ўмовы існавання віду.

Занесена ў Чырвоную кнігу Беларусі з 1981.

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. — ISBN 5-85700-095-5.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779432843 |
**Біяпсі́я** (ад стар.-грэч.: βίος — жыццё і ὄψις — разгляданне) — дыягнастычная аперацыя выразання пробнага кавалачка хваравіта змененай тканкі жывога арганізма з далейшым мікраскапічным даследаваннем для вызначэння характару паталагічнага працэсу (запаленне, пухліна і інш.).

Біяпсія ў час хірургічнай аперацыі (тэрміновая) дае магчымасць удакладніць клінічны дыягназ і вызначыць межы пашкоджання.

Разнавіднасць біяпсіі — **біяпункцыя**, пры дапамозе якой ацэньваюць характар змянення ўзятых для даследавання клетак, вадкіх тканак (напрыклад, спіннамазгавой вадкасці).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
**Бенефі́с** (ад фр.: bénéfice — прыбытак, карысць) — спектакль, які ладзілі ў гонар аднаго ці некалькіх выступоўцаў акцёраў (напрыклад, як выраз прызнання майстэрства беніфіцыянта) ці работнікаў тэатра. Увесь збор ад мерапрыемства (поўны бенефіс) ці частка яго (паўбенефіс) цалкам паступаў у карысць гэтага чалавека — за вылікам расходаў па спектаклі.

Спачатку гэта былі прадстаўленні ў кошт аднаразовай матэрыяльнай дапамогі якому-небудзь акцёру, але з часам ператварыліся ў род неафіцыйнай надбаўкі да жалавання.

Гісторыя
--------

Першы бенефіс адбыўся ў Францыі ў 1735 годзе. У Расіі ўвайшлі ў практыку з 1783 (да 1809 дазваляліся таксама драматургам і кампазітарам). У далейшым, калі ўсе тэатры пры Савецкай улады былі нацыяналізаваны, форма бенефісаў, якая прадугледжвае персанальнае матэрыяльнае ўзнагароджанне, была скасаваная ў 1925 годзе пастановай V Усесаюзнага з'езда прафсаюза работнікаў мастацтваў. На Беларусі вядомыя з сярэдзіны 19 ст. 3 2-й паловы 1980-х г. пачалі аднаўляцца.

У цяперашні час тэатральныя бенефісы адраджаюцца.

Паступова з'явіўся другі, пераносны сэнс слова. Так сталі называць любы ўдалы выступ — не толькі акцёрскі, а, скажам, спартыўнай каманды, а часам удалы ўдзел у якой-небудзь справе.

Зноскі
------

1. ↑  Бенефициант // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
2. ↑  Советская Театральная Энциклопедия, с. 69

Літаратура
----------

* Бенефис театральный // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бенкаліс.
 
**Бенкаліс** — акруга (індан.: kabupaten) у правінцыі Рыау, Інданезія. Насельніцтва — 545 737 чал.

Гісторыя
--------

Да абвяшчэння незалежнасці Інданезіі тэрыторыя Бенкаліса ўваходзіла ў склад султанату Сіяк. У перыяд з 1945 па 1956 год, гэта значыць, пасля абвяшчэння незалежнасці Інданезіі, гэтыя землі працягвалі заставацца пад уладай султана Шарыфа Касіма II з Сіяку.

У 1956 годзе ў ходзе адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы была утвораны акруга Бенкаліс, якая на той момант ўваходзіла у правінцыю Сярэдняя Суматра. У 1958 годзе, пасля ўтварэння правінцыі Рыау, акруга быў уключаны ў яе склад.

Транспарт
---------

На канец 2000-х гадоў у Бенкалісе налічвалася 2426 км дарог, з якіх толькі 439 км заасфальтаваныя. Сувязь паміж астравамі падтрымліваецца з дапамогай паромаў.

У Бенкалісе, Сунгапакнінгу і Селатпанджангу ёсць марскія порты, якія забяспечваюць сувязь, у тым ліку, і гандлёвую, з такімі партамі, як Думай, Пеканбару і Батам. Падтрымліваецца паведамленне і з Малайзіяй.

У Букітбату ёсць аэрапорт акруговая значэння.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Selayang Pandang (індан.)(недаступная спасылка).  Situs Resmi Pemerintah Kabupaten Bengkalis. Архівавана з першакрыніцы 5 мая 2010. Праверана 9 ліпеня 2011.
2. 1 2 3  Infrastruktur (індан.)(недаступная спасылка).  Situs Resmi Pemerintah Kabupaten Bengkalis. Архівавана з першакрыніцы 5 мая 2010. Праверана 9 ліпеня 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Бенкаліс (акруга) на Вікісховішчы |


| Рыау |
| --- |
| Герб правінцыі | 
**Муніцыпалітэты:** Думай |
Пеканбару
**Акругі:** Бенкаліс |
Ніжняя Індрагіры |
Верхняя Індрагіры |
Кампар |
Куантансінгінгі |
Пелалаван |
Ніжні Рокан |
Верхні Рокан |
Сіяк |
Астравы Меранці
 |
**Асадкавы чахол, платформавы чахол** — верхні структурны ярус платформы, які пакрывае крышталічны фундамент.

Складаецца з нематамарфазаваных, пераважна асадкавых горных парод усіх геалагічных эпох. Залягаюць у выглядзе гарызантальных, слаба нахіленых, спадзіста-хвалістых слаёў, тоўшчаў. У аснове асадкавых чахлоў часам прысутнічаюць кіслыя вулканічныя ўтварэнні.

У адкладах выяўлены найбольш важныя карысныя выкапні, у тым ліку калійныя і каменныя солі, буры вугаль, нафта, гаручыя сланцы, торф, падземныя воды, будаўнічыя матэрыялы і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Беларусь, 1995

Літаратура
----------

* Платфо́рмавы чахол, асадкавы чахол // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 586. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
* Осадочный чехол, платформенный чехол // Горная энциклопедия / Под редакцией Е. А. Козловского. — М.: Советская энциклопедия, 1984—1991. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Актар.

**А́ктар** (стар.-грэч.: Ἄκτωρ). У грэчаскай міфалогіі Актар — цар Фтыі, сын Мірмідона і Пейсідыкі. Пры двары Актара знайшоў прытулак Пелей пасля забойства свайго зводнага брата Фока. Еўрытыян, прыёмны сын Актары, здзейсніў для Пелея абрад ачышчэння, а затым аддаў яму ў жонкі сваю дачку Антыгону (паводле іншай версіі, Антыгона была дачкой Актара і той аддаў яе ў жонкі Пелею разам з трацінай свайго царства.

Па іншай версіі — бацька Іра з Лакрыды, дзед Еўрытыяна.

Зноскі
------

1. ↑  А. П. Кондрашов, Боги и герои древней Греции и Рима, 24


| ?Актар (сын Мірмідона) — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  | Кронас |  | Уран |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Зеўс |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Рэя |  |  |  | Гея |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Мірмідон[d] |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Азан[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Эўрымедуза[d] |  | Клітар[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Лікаон[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Зеўс |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Праметэй |  |
|  | Актар |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Элін |  |  | Дэўкаліён[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Піра[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Эол[d] |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | Клімена |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Пісідыка[d] |  |  |  |  |  | Акіян |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Арсеіда[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Пеней[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Энарэта[d] |  | Дэімах[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Pauly-Wissowa |
**Пераменная зорка** змяняе сваю свяцільнасць у выніку фізічных працэсаў, што адбываюцца ў самой зорцы.

З гэтай прычыны такія зоркі называюць фізічнымі пераменнымі, у адрозненне ад зацьменна-пераменных зорак. У залежнасці ад характару працэсаў, якія праходзяць унутры зоркі, фізічныя пераменныя зоркі падзяляюць на пульсуючыя і эруптыўныя. У пульсуючых пераменных зорках адбываюцца перыядычныя ваганні бляску (напрыклад, цэфеіды, зоркі тыпу RR Ліры, мірыды). Эруптыўныя зоркі праяўляюць сваю пераменнасць у выгляде ўспышак, што тлумачацца выкідамі рэчыва (напрыклад, новыя і звышновыя зоркі).

Усе пераменныя зоркі маюць спецыяльныя абазначэнні, калі ім раней не былі прысвоены літары грэчаскага алфавіта. У кожным сузор’і першыя 334 пераменныя зоркі абазначаюцца паслядоўнасцю літар лацінскага алфавіта *R, S, T, …, Z, RR, RS, …, RZ, SS, ST, …, ZZ, AA, …, AZ, QQ…* з дабаўленнем назвы адпаведнага сузор’я. Наступныя пераменныя зоркі, якім не хапіла камбінацый гэтых літар у сваім
сузор’і, абазначаюцца *V 335, V 336* і г. д.

Змена бляску зоркі δ Цэфея
Цэфеіды — вельмі яркія пераменныя зоркі-гіганты і звышгіганты класаў *F* і *G*. Бляск іх плаўна змяняецца ад 0,5 да 2 зорных велічынь. Перыяд змены бляску складае ад 1,5 да 70 сутак.

Мірыды — доўгаперыядычныя пераменныя зоркі з перыядам ад некалькіх тыдняў да году і болей.

Зоркі тыпу RR Ліры маюць найбольш кароткія перыяды — ад 0,2 да 1,2 сутак. Практычна ўсе зоркі гэтага тыпу — гіганты спектральнага класа *А*. Яны вельмі хутка змяняюць бляск. Амплітуда змены бляску дасягае 1-й зорнай велічыні. У гэтых зорак, як і ў цэфеід, існуе залежнасць паміж перыядам і свяцільнасцю.

Літаратура
----------

* Астраномія: падруч. для 11-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. мовай навучання / І. В. Галуза, У. А. Голубеў, А. А. Шымбалёў; пер. з рус. мовы Т. К. Слауты. — Мн.: Адукацыя і выхаванне, 2015. — 224 с.: іл. — ISBN 978-985-471-765-4.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11958174n · GND: 4062534-5 · LCCN: sh85127466 · Microsoft: 17352008 · NDL: 00563104 · NKC: ph115895 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Асака (значэнні).

**Асака** (*Carex*) — род кветкавых раслін сямейства Асаковыя (*Cyperaceae*).

Апісанне
--------

Шматгадовыя травяністыя аднадомныя, радзей двухдомныя расліны з падоўжанымі ці ўкарочанымі карэнішчамі, утвараюць рыхлыя або шчыльныя дзернавіны і купіны. Сцябло суцэльнае, трохграннае, зрэдку амаль цыліндрычнае з вузламі каля асновы, часцей бязлістае. Лісце лінейнае з вострашурпатымі краямі, ніжняе лускападобнае, рознай афарбоўкі. Кветкі аднаполыя, дробныя, адзінкавыя ці ў коласападобных суквеццях. Плод — падобны на арэшак, трохгранны або пукаты, у мяшочку рознай формы (важная сістэматычная прыкмета).

Віды
----

У сусветнай флоры налічваецца каля 1500 відаў (паводле іншых даных — да 2500). Пашырана на ўсіх кантынентах, акрамя Антарктыды. Большасць відаў трапляецца ў Паўночным паўшар’і, пераважна ва ўмераным і халодным паясах. На тэрыторыі Беларусі большасць відаў расце ў лясных, балотных і прыбярэжна-водных фітацэнозах; некаторыя — дамінанты ў раслінных згуртаваннях: асака вострая (*Carex acuta*), асака вастраватая (*Сагех acutiformis*), асака дрыжнікавая, асака валасістая (*Carex pilosa*), асака бутэлечная (*Carex rostrata*), асака пузыраватая (*Carex vesicaria*) і інш.; ля дарог трапляюцца асака касматая (*Carex comans*), асака заечая (*Carex leporina*), асака суседняя (*Carex contigua*) і асака чорная (*Carex nigra*).

Асака — асноўны торфаўтваральнік на нізінных і пераходных балотах. Большасць яе відаў кармавыя расліны, некаторыя — лекавыя, дэкаратыўныя, тэхнічныя.

Гл. таксама
-----------

* Асака павіслая
* Асака падоўжаная
* Асака Дэвела
* Carex buchananii
* Carex pachystylis

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».

Літаратура
----------

* Асака // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. Скуратовіч А.. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

Спасылкі
--------

* Осока — род Carex: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Новы · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · Plantarium · Tropicos · WFO · WoRMS · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX557662 · Microsoft: 2778169228, 2908948791 · NKC: ph453988 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дуброўшчык.
**Уладзімір Уладзіміравіч Дуброўшчык** (7 студзеня 1972, Гродна) — беларускі лёгкаатлет (дыскабол).

Срэбны прызэр Летніх Алімпійскіх гульняў у Атланце, удзельнік Летніх Алімпійскіх гульняў у Сіднеі, у якіх заняў 7 месца. Чэмпіён Еўропы сярод юніёраў (1991) і чэмпіён Еўропы (1994). Сярэбраны прызёр чэмпіёнату свету (1995). Бронзавы прызёр Фіналу Гран-Пры ў Манака (1995).

5 разоў быў рэкардсменам Беларусі (1993, 1994, 1995, 1996, 1999).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* sports-reference.com Архівавана 15 ліпеня 2011.  (англ.)
* Уладзімір Уладзіміравіч Дуброўшчык — профіль на сайце IAAF (англ.)
**Скры́пка** — традыцыйная лоўчая прылада ў беларусаў для зімовай лоўлі рыбы.

Стаўная пастка ў выглядзе буча з карытцам каля ўваходу. Ставілася ў палонцы такім чынам, каб карытца знаходзілася на адкрытай вадзе, а конус пад лёдам. Рыба з-за недахопу кіслароду імкнулася да паверхні вады і трапляла ў карытца, а затым, у пошуках выйсця, у буч. Палонку зверху накрывалі сенам, галінкамі і снегам (засцерагалі ад замярзання).

Скрыпка была распаўсюджана на Палессі, паўночным усходзе Гомельшчыны і на Магілёўшчыне.

Літаратура
----------

* *Браім І. М.* Скрыпка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 473. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0238-5 (Т. 14).
**Цалу́йкі** — былая вёска ў Хракавіцкім сельсавеце Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджвання жыхары пераселены ў чыстыя месцы. У 2005 годзе вёска была выключана са звестак па ўліку населеных пунктаў.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 18 км на паўднёвы ўсход ад Брагіна, 46 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 137 км ад Гомеля.

### Гідраграфія

Рака Брагінка.

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Камарын — Брагін.

Планавальна складаецца з 2 кароткіх прасталінейных, паралельных паміж сабой вуліц, арыентаваных з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаваных драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Вядомая з XIX стагоддзя як вёска ў Савіцкай воласці Рэчыцкага павета Мінскай губерні.

У 1930 годзе арганізаваны калгас «Цалуйкі», працавалі млын (з 1905) і гамарня. Падчас Вялікай Айчыннай вайны фашысты ўвосень 1943 года забілі 5 жыхароў (пахаваны ў магіле ахвяр фашызму). У 1959 годзе ўваходзіла ў склад саўгаса «Савічы» (цэнтр — вёска Савічы).

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2010 год — жыхароў няма.

### Дынаміка

* 1850 год — 65 жыхароў.
* 1897 год — 26 двароў, 135 жыхароў (паводле перапісу).
* 1908 год — 33 двары, 238 жыхароў.
* 1959 год — 157 жыхароў (паводле перапісу).
* 19 студзеня 1997 года памёрла апошняя жыхарка вёскі Цалуйка Наталля Піліпаўна.

Вядомыя выхадцы
---------------

* В. Ф. Цалуйка — камісар партызанскай брыгады «За Савецкую Беларусь» у Вілейскай вобласці падчас Вялікай Айчыннай вайны.

Зноскі
------

1. ↑  Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 17 ноября 2005 г. № 793 Об исключении из данных по учету и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населенных пунктов Брагинского, Ветковского, Ельского и Хойникского районов Архівавана 2 чэрвеня 2021.

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
**Фю́рар** (ням.: Führer) — нямецкае слова, якое азначае «правадыр» або «лідар». У Германіі у 1934—1945 гадах афіцыйны тытул главы дзяржавы і Нацыянал-сацыялістычнай нямецкай рабочай партыі (1921—1945), а таксама складовая частка званняў і пасад у СС (штурмбанфюрар, групенфюрар і інш.). Як правіла, слова выкарыстоўваецца ў якасці абазначэння Адольфа Гітлера, які афіцыйна насіў гэты тытул.

Гісторыя
--------

Тытул «фюрар» быў атрыманы Гітлерам 9 жніўня 1934 года пасля смерці рэйхспрэзідэнта Веймарскай рэспублікі Гіндэнбурга. Паводле закона, новая пасада фюрара і рэйхсканцлера аб'яднала пасады прэзідэнта і канцлера, зрабіўшы Гітлера аднаасобным кіраўніком Германіі. «Прынцып фюрарства» (ням.: Führerprinzip) шырока прапагандаваўся нацысцкай партыяй, адным з самых вядомых лозунгаў якой быў «Адзін народ, адна дзяржава, адзін правадыр» (ням.: Ein Volk, ein Reich, ein Führer).

Сучаснае выкарыстанне
---------------------

У наш час слова можа ўжывацца (іранічна) у дачыненні да любога правадыра ахлакратыі.

Слова з'яўляецца складовай часткай шматлікіх слоў. Напрыклад: Lokführer (машыніст), Spielführer (капітан каманды), Führerschein (пасведчанне вадзіцеля) і г.д.

У перакладзе Elberfelder, выдадзеным у 1871 годзе, а таксама ў перакладзе Новага свету (афіцыйным перакладзе, які выдаецца Сведкамі Іеговы) — Евангелля паводле Матфея на нямецкую мову слова «Führer» выкарыстоўваецца ў якасці аднаго з тытулаў Ісуса Хрыста (адпавядае стар.-грэч.: καθηγητὴς, беларускаму «Правадыр» ці «Настаўнік»; Мф. 23:10).

Гл. таксама
-----------

* Правадырызм
* Дучэ
* Каўдылья
* Кандукэтор
* Паглаўнік

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік беларускай мовы / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; ўклад. Н. П. Еўсіевіч [і інш]; навук. рэд. А. А. Лукашанец, В. П. Русак. - Мінск : Беларус. навука, 2012. - 916 с. - ISBN 978-985-08-1365-7 : 53 334 р.
2. ↑  *Thamer, Hans-Ulrich*. Beginn der nationalsozialistischen Herrschaft (Teil 2)(нявызн.). *Nationalsozialismus I*. Bonn:  Federal Agency for Civic Education (2003). — «President von Hindenburg died on August 2nd, 1934. The day before, the cabinet had approved a submission making Hitler his successor. The role of the president was to be dissolved and united with that of the chancellor under the title „Führer und Reichskanzler". However, this was in breach of the Enabling Act. (shortened & paraphrased)»  Архівавана з першакрыніцы 31 мая 2012. Праверана 4 October 2011.
3. ↑  Winkler, Heinrich August. "The German Catastrophe 1933-1945". *Germany: The Long Road West vol. 2: 1933-1990*. pp. 38–39. ISBN 978-0199265985.. Retrieved on 28 October 2011.
4. ↑  Matthew 23:10
5. ↑  Matthäus 23:10(недаступная спасылка), NW

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4155570-3 |
**Тамаза Манцуолі**, вядомы як **Маза да Сан Фрыяна** (1531 — верасень / кастрычнік 1571, Фларэнцыя) — італьянскі жывапісец, мастак позняга маньерызму.

Біяграфія
---------

Паводле Вазары, Маса быў вучнем П’ера Франчэска Фоскі, а паводле Баргіні — Карла Партэлі.

Алтар з Наведваннем, напісаны ў 1560 годзе для царквы Сан-П’ер-Маджорэ ў Фларэнцыі, уяўляе сабой завяршэнне яго юнацтва. Пасля 1561 года ён напісаў «Унебаўзяцце ўсіх святых» і «Сустрэчу Іаакіма і Ганны ў Санта-Фелічыта», якія сведчаць аб прызнанні мастака ў фларэнтыйскім асяроддзі, пацверджаным яго ўдзелам у падрыхтоўцы пахавання Мікеланджэла ў 1564 годзе і вяселля Франчэска I Медычы і Іаанны Аўстрыйскай у 1565 годзе.

Зноскі
------

1. 1 2  San Friano, Maso da<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
2. 1 2  Tommaso Manzuoli<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18785969'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q34753751'></a>
3. ↑   Праверана 12 лютага 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX4982688 · GND: 13004914X · ISNI: 0000 0000 8373 6355 · SUDOC: 253635578 · VIAF: 38014908 · ULAN: 500030138 |

 |
**Цай Лунь** (кіт. трад. 蔡倫, спр. 蔡伦, піньінь *Cài Lún*; 50—121) — кітайскі саноўнік дынастыі Хань, якому прыпісваецца вынаходства паперы.

Біяграфія
---------

Цай Лунь нарадзіўся ў горадзе Лэйян цяперашняй акругі Хэньян правінцыі Хунань. У 75 еўнухам трапіў у імператарскі палац. У 105 падаў даклад аб удасканаленні тэхналогіі вытворчасці паперы, які увянчаў яго дзейнасць. Імператар Хэ Дзі (Лю Чжао) надаў яму высокі тытул міністра і багацце. Прайграўшы ў палацавай інтрызе пры імператары Ань Дзі, пакончыў жыццё самагубствам, выпіўшы яд.

Гісторыя вынаходніцтва
----------------------

Выраб паперы па Цай Луню
Да Цай Луня паперу ў Кітаі рабілі з пянькі (валокны сцяблін канаплі), а яшчэ раней з шоўку, які выраблялі з бракаваных коканаў шаўкапраду.

Цай Лунь растоўк валокны шаўкоўніцы, драўняную залу, анучы і пяньку. Усё гэта ён змяшаў з вадой і атрыманую масу выклаў на форму (драўляная рама і сіта з бамбука). Пасля сушкі на сонцы, ён гэтую масу разгладзіў з дапамогай камянёў. У выніку атрымаліся трывалыя аркушы паперы.

Пасля вынаходніцтва Цай Луня, працэс вытворчасці паперы стаў хутка ўдасканальвацца. Сталі дадаваць для павышэння трываласці крухмал, клей, натуральныя фарбавальнікі і т. д.

* Выраб паперы па метаду Цай Луня
* 11
* 22
* 33
* 44
* 55

Зноскі
------

1. ↑  Cai Lun // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>

Літаратура
----------

* Б.Байер, У. Бирштайн и др. История человечества 2002 ISBN 5-17-012785-5

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Цай Лунь на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 139284036 · ISNI: 0000 0000 7886 7350 · LCCN: n82086389 · NLC: 001878576 · NLP: A31741551 · NTA: 088380823 · VIAF: 72739502 |

 |
Удзельнік цаму
**Цам** — рэлігійнае свята, якое ладзіцца штогод на адкрытым паветры ў будыйскіх манастырах (дацанах) Манголіі і Тыбету. Па адной з версій, паходзіць ад старажытных шаманскіх практык. У Манголіі і Забайкаллі Цам стаў адной з асноўных будысцкіх рэлігійных містэрый.

Мэта яго - паказаць прысутнасць бажаства на зямлі і аддаліць злых духаў (шымнусаў) ад паслядоўнікаў Буды.

Абрад складаецца з танцавальнай пантамімы, якую выконваюць ламы, якія маскіруюцца дакшытамі (захавальнікі), гэта значыць апранаюць маскі з пап'е-машэ, якія паказваюць таго ці іншага дакшыта, і разам з шанакамі (ламами-сузіральнікамі), якія выступаюць без масак, але ў адпаведным адзенні, здзяйсняюць па вызначаным коле рэлігійны танец, жэстыкулюючы рукамі.

Цам праводзіўся ў двары дацана. На працягу некалькіх тыдняў перад выкананнем цама ў манастырах ішлі спецыяльныя службы, рыхтаваліся выканаўцы роляў багоў.
**Грудзінаўскі 2-гі нацыянальны латышскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Быхаўскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Грудзінаўка 2-я.

Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Грудзінаўскі 2-гі сельсавет** у складзе Быхаўскага раёна Магілёўскай акругі БССР. 24 верасня 1926 года рэарганізаваны ў нацыянальны латышскі сельсавет. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Быхаўскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 24 верасня 1939 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Красніцкага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**«Шалом, папік»** (англ.: Shiva Baby) — поўнаметражная камедыя становішчаў, прэм’ера адбылася ў верасні 2021 года.

Апісанне
--------

Дзёрзкая студэнтка Даніэль аказваецца ў экстрэмальна няёмкай сітуацыі, калі на яўрэйскія памінкі, дзе яна знаходзіцца з бацькамі і сябрамі сям’і, заяўляецца яе жанаты папік.

Каб захаваць свае таямніцы, Даніэль давядзецца выкручвацца з усіх сіл, балансуючы на мяжы вар’яцтва і панікі. Аднак аказваецца, што і яе больш даросламу палюбоўніку ёсць, што хаваць. Гэтыя хаўтуры яны запомняць надоўга.

У ролях: Джэкі Хофман, Молі Гордан, Дэні Дэферары і іншыя..

Зноскі
------

1. ↑  Падборка камедый пад розныя густы, якія вы раней маглі абмінуць увагай

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AlloCiné · FilmAffinity · Internet Movie Database · Metacritic · Rotten Tomatoes |
Цыліндрычная глыбінная бомба на скідвальніку
**Глыбінная бомба** — адзін з відаў зброі ВМФ, прызначаецца для барацьбы з пагружанымі падводнымі лодкамі. Глыбінная бомба — снарад з моцным выбуховым рэчывам або атамным зарадам, які змяшчаецца ў металічны корпус цыліндрычнай, сфеацыліндрычнай , кропляпадобнай ці іншай формы. Выбух глыбіннай бомбы разбурае корпус падводнай лодкі і прыводзіць да яе знішчэння або пашкоджання. Выбух выклікаецца узрывацелем, які можа спрацоўваць пры ўдары бомбы аб корпус падводнай лодкі на зададзенай глыбіні або пры праходжанні бомбы на адлегласці ад падводнай лодкі, адлегласць не перавышае радыусу дзеяння некантактнага выбухоўніка. Устойлівае становішча глыбіннай бомбе сферацыліндрычнай і кропляпадобнай формы пры руху на траекторыі забяспечваецца хваставым апярэннем - стабілізатарам. Падпадзяляюцца на авіяцыйныя і карабельныя; апошнія прымяняюцца пускам рэактыўных глыбінных бомб з пускавых установак, стрэлам з аднастволавых або шматствольных бомбакідальных установак і скіданнем з кармавых бомбаскідвальнікаў. Упершыню глыбінныя бомбы былі выкарастаныя ў 1- й сусветнай вайне 1914-18 і заставаліся найважнейшым відам супрацьлодкавай зброі ў 2-й сусветнай вайне.
**Гені́часкае во́зера** — салёнае возера ў Генічаскім раёне Херсонскай вобласці.

Генічаскае возера размешчана на паўвостраве Сямёнаўскі Кут у межах Арабацкай стрэлкі. Катлавіна возера займае былы заліў Сіваша і ляжыць ніжэй яго ўзроўню. Даўжыня возера — 4,5 км, шырыня — да 2,9 км, плошча — 9,2 км², глыбіня — да 0,5—0,6 м. Берагі высокія (да 7 м), гліністыя. Генічаскае возера жывіцца водамі Сіваша, з якім злучанае каналам.

Салёнасць — да 150 г/л. На дне возера  — цёмна-шэры глей, перакрыты пластом самасаднай солі (штогод здабываюць да 12 тыс. т каменнай солі).

Рэкрэацыя
---------

Акрамя прамысловых мэт, возера выкарыстоўваецца ў мэтах рэкрэацыі. Дно возера пакрыта брудам (цёмна-шэры глей пакрыты пластам самасадачнай солі). У перспектыве саляны промысел возера можа стаць аб’ектам *зялёнага турызму*.

Саляны промысел
---------------

Возера з’яўляецца сыравіннай базай салянай прамысловасці: ва ўсходняй частцы воднага люстэрка возера размешчаны саляны промысел. Здабыча солі вядзецца суб’ектамі гаспадарання ДП Генічаскі солезавод і МПКП «Інтэр-Поўдзень».

У дарэвалюцыйныя часы на возеры былі добра абсталяваныя промыслы. Раней на возеры глаўбераву соль здабывалі менавіта ў зімовы час — вымаражваннем. Да канца XIX стагоддзя здабыча солі прыкметна падае. Максімальная лічба яе гадавой здабычы дасягала 80 тыс. т у год. Па дадзеных на 1885 год на Генічаскім участку здабыта 60 тыс. т солі, на 1887 год — 38,4 тыс. т. У пачатку XXI стагоддзя на солезаводзе здабывалася 20-25 тыс. т солі (у т. л. 16 тыс. т — тэхнічнай) .

Зноскі
------

1. ↑  Генический солепромысел(недаступная спасылка)
2. ↑  Соленые промыслы Архівавана 4 лютага 2013.
3. ↑   IV. Промышленность и сельское хозяйство. Солепромыслы

Літаратура
----------

* Геаграфічная энцыклапедыя Украіны. — Том 1. / Рэдкалегія: А. М. Марыніч (адказны рэдактар) і ін. — К. : «Украінская савецкая энцыклапедыя» імя М. П. Бажана, 1989.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |
**Ча́кавец** (харв.: Čakovec) — горад у Харватыі, у паўночнай частцы краіны. Адміністрацыйны цэнтр і найбуйнейшы горад Меджымурскай жупаніі. Насельніцтва — 15 790 чалавек (2001).

Геаграфія і транспарт
---------------------

Чакавец размешчаны ў самым паўночным рэгіёне краіне — міжрэччы рэк Дравы і Муры, вядомым як Меджымур'е. Другі з самых паўночных гарадоў краіны пасля горада Мурска-Срэдзішчэ.

За 7 кіламетраў на захад і за 20 кіламетраў на поўнач ад горада праходзіць граніца са Славеніяй, за 20 кіламетраў на ўсход — граніца з Венгрыяй.

За 12 кіламетраў на поўдзень ад Чакаўца знаходзіцца горад Вараждзін, за 15 кіламетраў на поўнач — Мурска-Срэдзішчэ.

Праз горад праходзіць аўтамабільная шаша, якая вядзе з Венгрыі ў Вараждзін і Заграб, а таксама некалькі чыгунак, што вядуць у суседнія гарады Харватыі, Венгрыі і Славеніі. У трох кіламетрах ад горада знаходзіцца невялікі аэрапорт, здольны прымаць малыя самалёты.

Гісторыя
--------

Сецэсійны палац
Замак Зрынскіх
У рымскія часы на месцы сучаснага горада размяшчаўся ўмацаваны лагер Акуама.

Упершыню пад сваёй сучаснай назвай горад згаданы ў 1328 годзе. Назва паходзіць ад прозвішча венгерскага князя Дзмітрыя Чакі, які пабудаваў у XIII стагоддзі драўляную вежу, што атрымала яго імя, якое затым перайшло на ўвесь горад.

У 1466 годзе ўлада над горадам перайшла да знатнага княжацкага роду Зрынскіх, пасля чаго Чакавец пачаў бурна развівацца. У 1579 годзе Чакавец атрымаў гарадскія прывілеі.

У 1738 годзе горад быў разбураны землетрасеннем, а ў 1741 годзе пацярпеў ад вялікага пажару. У 1848 годзе быў далучаны да Харватыі, якая мела аўтаномію ў складзе Аўстра-Венгрыі.

Пасля Першай сусветнай вайны разам з усёй Харватыяй Чакавец увайшоў у склад Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў, а пазней — у склад Югаславіі. У 1941—1945 гадах быў акупаваны венгерскай арміяй. З 1991 года — у складзе незалежнай Харватыі.

Дэмаграфія
----------

Паводле перапісу 2001 года насельніцтва горада складае 15 790 чалавек, разам з прыгарадамі насельніцтва агламерацыі — 30 455 чалавек. Пераважная большасць насельніцтва — харваты (93 %), самай буйной нацыянальнай меншасцю з'яўляюцца цыгане — 3,6 %.

Эканоміка
---------

Чакавец — развіты індустрыяльны горад. Галоўныя галіны прамысловасці — вытворчасць тэкстылю, абутку, металаапрацоўка, паліграфія, харчовая і хімічная прамысловасць.

Славутасці
----------

Царква Св. Мікалая
* Замак Зрынскіх — добра захаваны замак сям'і Зрынскіх. Цяпер у ім размешчаны музей Меджымур'я.
* Сецэсійны палац — палац у стылі венскага сецэсіёну.
* Храм Св. Мікалая.

Гарады-партнёры
---------------

* Венгрыя Надзьканіжа
* Польшча Плоньск
* Германія Шрамберг

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Чакавец
* Афіцыйны сайт горада

1. 1 2  Register of spatial units of the State Geodetic Administration of the Republic of Croatia<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q119585703'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Каломб.

**Жан Каломб** (фр. Jean Colombe; 1430/1435, Бурж - 1493, там жа) - французскі мастак-мініяцюрыст, які працягнуў услед за братамі Лімбургамі працу над Цудоўным часасловам герцага Берыйскага.

Сын Філіпа Каломба і яго жонкі Гіемет; нарадзіўся паміж 1430 і 1435 гадамі. Магчыма, быў братам скульптара Мішэля Каломба. У 1463 годзе вучыўся ў майстэрні каліграфа Клемана Цібо. З 1467 г. працаваў самастойна. У Буржы пабудаваў для сваёй сям'і дом. Быў жанаты з нейкай Калет. Вядома, што ў Жана Каломба былі сын Філібер і ўнук Франсуа, таксама майстры кніжнай мініяцюры. Памёр у Буржы ў 1493 годзе.

Да 1470 Жан Каломб ужо быў вядомым майстрам. Ён выконваў замовы прадстаўнікоў сямействаў Лаваль, Гравіль, ім апякавалася Шарлота Савойская, жонка Людовіка XI. Галоўныя працы Каломба: Часаслоў Луі дэ Лаваля (цяпер у Нацыянальнай бібліятэцы Францыі, Парыж), «Гісторыя Рыма» для адмірала Луі Маля ле Гравіля (Romuleon, там жа) і серыя ілюстрацый для «Цудоўнага часаслова» герцага Берыйскага, выкананая па замове Карла I Савойскага. Герцаг Савойскі адзначаў талент, арыгінальнасць і ўмеласць "свайго любімага майстра Жана Каломба".

У 1474 годзе выканаў таксама мініяцюры для гістарычнага твора Себасцьена Мамро «Паходы французаў у Утрэмер».

З 1486 года Каломб служыў пры двары герцага ў якасці даверанай асобы і мініяцюрыста. Мастак жыў у Буржы, але згодна з дакументам, датаваным 3 чэрвеня 1486 года, наведаў Турын.

Зноскі
------

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011. Праверана 10 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
2. ↑  Jean Colombe // KulturNav — 2015. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323063'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a>
3. ↑  RKDartists Праверана 29 верасня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
4. ↑  Jean Colombe // Trove — 2009. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18609226'></a>
5. ↑  artist list of the National Museum of Sweden — 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22681075'></a>
**Шалухо́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Веткаўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Шалухоўка.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Свяцілавіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Веткаўскага раёна. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Казацка-Балсунскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
Герб Генрыха фон Гогенлоэ
**Генрых фон Гогенлоэ** (? — 15 ліпеня 1249) — вялікі магістр Тэўтонскага ордэна 1244—1249 г.

Быў сынам аднаго з самых багатых і магутных феадалаў Вюртэмберга. У яго было чатыры брата і адна сястра.

У дзяцінстве быў прызначаны для святарства. У снежні 1220 г. далучыўся да рыцараў ордэна.
У 1221 г. здзейсніў паломніцтва ў Святую Зямлю. У 1225 г. па наказе вялікага магістра Германа фон Зальца, суправаджаў у Італію жонку імператара Фрыдрыха II. З гэтага часу знаходзіўся ў акружэнні вялікага магістра.

Пасля адрачэння ад стальца Герхарда фон Мальберга Генрых фон Гогенлоэ быў абраны на пасаду вялікага магістра. Ён лічыўся прыхільнікам імператара і выступаў у якасці пасродніка ў канфлікце паміж папам Інакенціем IV і самім імператарам, з-за чаго ўтварылася апазіцыя паміж братоў ордэна.

Памёр 15 ліпеня 1249, пахаваны ў Мергензэйме.

### Гл. таксама

* Тэўтонскі ордэн

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 9 красавіка 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. 1 2  *Lundy D. R.* The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Герхард фон Мальберг** | **Вялікі магістр**1244–1249 | Пераемнік**Гюнтэр фон Вюлерслебен** |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Allgemeine Deutsche Biographie |
| Нарматыўны кантроль | GND: 104083107 · NLP: A26443636 · VIAF: 37343536 |
Уфімскае плато
**Уфімскае плато** — плато ў Паўднёвым і Сярэднім Прыўраллі, у Башкартастане, Пермскім краі і Свярдлоўскай вобласці, у басейне ракі Уфа. Працягласць Уфімскага плато з поўначы на ​​поўдзень прыкладна 265 км.

Вышыня 350—450 м (517,9 м найбольшая). З усходу абмежавана уступам вышынёй да 100 м, на захадзе спадзіста зніжаецца і зліваецца з Усходне-Еўрапейскай раўнінай.

Калісьці тэрыторыя Уфімскага плато была дном акіяна і таму складаецца з асадкавых парод.

Асноўныя рэкі — рака Уфа і яе прытокі: на поўначы — Айз, Сарс, Цюй; на ўсходзе — Ай, Барашка, Юрузань, Сырая Кірзя, Яман-Ялга, Шараварка, Сімка; на захадзе — Байкі, Уруш, Ірыш.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Зяцькоў.
**Іван Паўлавіч Зяцькоў** (1926, Слаўгарад — 2009) — беларускі фізік. Кандыдат фізіка-матэматычных навук (1963), дацэнт (1963). Заслужаны работнік вышэйшай школы Беларусі (1982), выдатнік народнай адукацыі Беларусі (1978).

Біяграфія
---------

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, партызан. У 1957 годзе скончыў БДУ. У 1957—1960 гг. аспірант, у 1960—1963 гг. асістэнт, старшы выкладчык кафедры фізічнай оптыкі, з 1963 г. дацэнт. У верасні 1963 г. — чэрвені 1979 г. дэкан фізічнага факультэта БДУ. У сакавіку 1979 г. — студзені 1985 г. — прарэктар БДУ па навуковай рабоце. У красавіку 1981 г. — верасні 1993 г. — загадчык кафедры фізічнай оптыкі БДУ, у 1993—1996 гг. дацэнт гэтай кафедры. З верасня 1996 г. на пенсіі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя даследаванні ў галіне малекулярнай спектраскапіі і люмінесцэнцыі, інфрачырвонай спектраскапіі і спектраскапіі камбінацыйнага рассейвання арганічных пераксідных злучэнняў. Апублікаваў у навуковай перыёдыцы больш за 200 артыкулаў, атрымаў 30 аўтарскіх пасведчанняў на вынаходніцтвы. Падрыхтаваў 13 кандыдатаў фізіка-матэматычных навук.

Зноскі
------

1. ↑  Зводны электронны каталёг бібліятэк Беларусі — 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27927503'></a>

Літаратура
----------

* Зяцькоў І. П.//Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.: т. 7: Застаўка — Кантата/Гал. рэд.: Г. П. Пашкоў.-Мн. 1998.-С. 135.
* Зяцькоў І. П.//Памяць: гісторыка-дакумент. хроніка Слаўгарадскага раёна.-Мн. 1999.-С. 510.

Спасылкі
--------

* Зяцькоў Іван Паўлавіч

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 6338154260661624480003 · ЗЭКББ: SEK-198998 |