recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Паўночны палярны круг** — адна з пяці галоўных паралеляў, пазначаных на карце Зямлі.

Паўночны палярны круг знаходзіцца ў 66°33′44″  (66.5622°) на поўнач ад экватара. Вобласць на поўнач ад паўночнага палярнага круга завецца Арктыкай, на поўдзень ад яго знаходзіцца паўночны пояс умеранага клімату. Аналагічная паралель у паўднёвым паўшар’і завецца Паўднёвы палярны круг. Вобласць паўднёвей яе завецца Антарктыкай.

Паўночны палярны круг пазначае паўднёвую мяжу вобласці палярнага дня. У любым месцы на поўнач ад яго Сонца відаць над гарызонтам на працягу 24 гадзін прынамсі адзін раз у год, а некалькі паўночней ёсць месцы, дзе, прынамсі адзін раз у год, яго не відаць над гарызонтам на працягу 24 гадзін. На шыраце палярнага круга гэтыя падзеі, адбываюцца роўна па адным разе ў год, у чэрвені і снежні ў дні сонцастаянняў. Яшчэ паўночней гэтыя падзеі працягваюцца даўжэй, напрыклад, на шыраце Мурманска Палярная Ноч працягваецца 40 сутак (Палярны Дзень — 61). Таксама гэтыя з’явы адбываюцца і ў вобласці Паўднёвага палярнага круга.

У сувязі з суровасцю клімату Арктыкі толькі невялікая колькасць людзей жыве за палярным кругам. Тры найбуйнейшых гарады, размешчаных за Паўночным палярным кругам, знаходзяцца ў Расіі: Мурманск (325 000 жыхароў), Нарыльск (205 000 жыхароў) і Варкута (85 000 жыхароў). Чацвёртым па колькасці жыхароў з’яўляецца нарвежскі горад Тромсё (62 000 жыхароў).

Краіны, праз якія праходзіць Паўночны палярны круг
--------------------------------------------------

Паўночны палярны круг (чырвоная лінія) на карце Зямлі
* ЗША
* Канада
* Данія (Грэнландыя)
* Ісландыя
* Нарвегія
* Швецыя
* Фінляндыя
* Расія

Гл. таксама
-----------

* Палярны круг
* Паўднёвы палярны круг
* Салехард — адзіны горад у свеце, размешчаны на Палярным крузе.

Зноскі
------

1. ↑  >*Дрэйф тропіках (на іспанскай мове)* Архівавана 22 мая 2011.
2. ↑  Дакладней, існуе паласа, шырынёй ≈59267 м, у якой Сонца ўзімку апускаецца за гарызонт не да канца.

| ⛭Паралелі / Мерыдыяны |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| 

****Экватар****
**Паўночны тропік**
**Паўднёвы тропік**
**Паўночны палярны круг**
**Паўднёвы палярны круг**
**Экватар**
**Паўночны тропік**
**Паўднёвы тропік**
**Паўночны палярны круг**
**Паўднёвы палярны круг**
**Экватар**
**Паўночны тропік**
**Паўднёвы тропік**
**Паўночны палярны круг**
**Паўднёвы палярны круг**
**W 0°E**
30°
60°
90°
120°
150°
180°
30°
60°
90°
120°
150°
180°
5°
15°
25°
35°
45°
55°
65°
75°
85°
95°
105°
115°
125°
135°
145°
155°
165°
175°
5°
15°
25°
35°
45°
55°
65°
75°
85°
95°
105°
115°
125°
135°
145°
155°
165°
175°
10°
20°
40°
50°
70°
80°
100°
110°
130°
140°
160°
170°
10°
20°
40°
50°
70°
80°
100°
110°
130°
140°
160°
170°
**0°**
10°
20°
30°
40°
50°
60°
70°
80°
90°
10°
20°
30°
40°
50°
60°
70°
80°
90°
5° **N**
15°
25°
35°
**45°**
55°
65°
75°
85°
5° **S**
15°
25°
35°
**45°**
55°
**45x90**
**45x90**
**45x90**
**45x90**

 |

 |
**Паўночны Тайланд** (тайск.: ภาคเหนือ) — рэгіён на поўначы Тайланда, мяжуе з М’янмай і Лаосам. Прырода Паўночнага Тайланда прадстаўлена пераважна лясістымі гарамі, якія з’яўляюцца пачаткам Гімалаяў, і ўрадлівымі рачнымі далінамі. Сярэдняя вышыня над узроўнем мора складае 1500 м, самы высокі пункт — гара Інтханон (2565 м). У ранейшыя часы схілы гор былі пакрыты густымі лясамі. Паўночны Тайланд — рэгіён ціка, дзе да гэтага часу ў лесе працуюць сланы.

Галоўныя рэкі: Іом, Пінг, Ванг і Нан.

Клімат
------

Са снежня па люты тэмпература днём вагаецца ад 20 °C да 28 °C, а ноччу ў гарах можа апускацца да 0 °C. Раніцай у правінцыі Чыянгмай у гэты час года бывае каля 10 °C цяпла, у астатніх правінцыях звыш 20 °C.

Спякотны сезон доўжыцца з красавіка па май, калі паветра праграваецца вышэй за 30 °C. У гэты перыяд магчымы моцныя кароткачасовыя навальніцы з праліўнымі дажджамі, якія яшчэ называюцца мангавымі дажджамі, бо прыпадаюць на час паспявання манга. Мангавыя дажджы на поўначы пачынаюцца раней (часам нават у лютым), на поўдні — пазней.

З чэрвеня па кастрычнік пачынаецца сезон дажджоў. У гэты перыяд тэмпература трымаецца на ўзроўні 23-33 °C.
**Беларускае студэнцкае зямляцтва** *ў Ленінградзе*. Дзейнічала з перапынкамі ў 1925—1937(?). Аб'ядноўвала зямляцтвы беларускіх студэнтаў асобных навучальных устаноў Ленінграда. Утворана ў выніку рэарганізацыі Асацыяцыі беларускіх студэнтаў ВНУ у Петраградзе.

Асноўныя задачы: нацыянальна-культурная праца, навуковая дзейнасць, матэрыяльная ўзаемадапамога. Выканаўчы орган — выбарнае праўленне. Супрацоўнічала з Ленінградскім гарадскім саветам пралетарскага студэнцтва і Цэнтральным бюро пралетарскага студэнцтва Беларусі. З 1927 на арганізацыю культурна-асветных мерапрыемстваў (адбываліся ў Беларускім доме асветы) атрымлівала грашовыя датацыі ад Наркамата асветы БССР (да 1500 руб. на навучальны год). Сябры зямляцтва ўдзельнічалі ў падрыхтоўцы літаратурна-музычных вечарын беларускіх пісьменнікаў Я. Купалы, Я. Коласа, Ц. Гартнага, пачынаючых літаратараў П. Кабзарэўскага, З. Піваварава, Б. Пятроўскага, Р. Сапуна (Р. Папараць), Я. Шарахоўскага. 

З зямляцтвам супрацоўнічалі беларускія вучоныя А. Сержпутоўскі, К. Пушкарэвіч, дзеячы беларускага нацыянальна-культурнага руху Я. Канчар, Л. Сеўрук і інш. Сярод сяброў беларускія пісьменнікі Р. Жалязняк, Р. Сапун, А. і П. Пруднікавы і інш. Са студзеня 1929 пры зямляцтве дзейнічала навуковае таварыства па вывучэнні Беларусі ў складзе каля 30 сяброў (старшыня праўлення А. Дрозд, навуковы сакратар Пратасевіч). Сябры таварыства (сярод іх М. Грынблат і інш.) удзельнічалі ў экспедыцыях па Беларусі, арганізаваных супрацоўнікамі АН БССР.

Літаратура
----------

* Васілеўскі, Ю. Р. Беларускае студэнцкае зямляцтва / Ю. Р. Васілеўскі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2. — С. 358.
**Капліца ў Клесіне**  — праваслаўная капліца у в.Клесіна Вілейскага раёна Мінскай вобласці. Месціцца на паўднёвым ўсходзе ад вёскі, пры дарозе Клесіна — Добравічы, ля месца былой сядзібы.

Гісторыя
--------

Пабудаваная з бутавага каменя не пазней сярэдзіны ХІХ стагоддзя, як каталіцкая склеп-капліца. Меркавана аўтарам будаўніцтва з'яўляўся гаспадар маёнтка Клесіна — Ян Каверскі. Была прыпісаная да Крывіцкага касцёлу.

Пасля задушэння паўстання 1863—1864 гг. капліцу зачынілі і ў 1869 г. (ці па іншых звестках у 1871 г.) пераасвяцілі ў праваслаўную. У міжваенны час, у складзе Польскай рэспублікі, была вернутая католікам. Пасля Другой сусветнай вайны, пры савецкай уладзе, святыню зноў зачынілі і з цягам часу яна стала ператварацца ў руіну. На пачатку 1990-ых гг. была адноўлена і зараз адносіцца да прыходу храма Святой Жываначальнай Троіцы ў Крывічах.

Архітэктура
-----------

Прамавугольны ў плане аб'ём з трохграннай алтарнай часткай, з вылучаным на галоўным фасадзе трохвугольным франтонам. Над уваходам, магчыма, капліца завяршалася вежачкай. Накрытая двухсхільным дахам з вальмамі над алтарнай часткай. На фоне бутавай муроўкі сцен адметна вылучаюцца атынкаваныя ліштвы арачных аконных праёмаў і ўвахода, крапаваныя пілястры на фасадах, прафіляваныя карнізы.

Зноскі
------

1. ↑  4. Друкаваныя крыніцы аб рэгіёне ў 1870 – 1890 гадах(недаступная спасылка) // Westki.info
2. ↑  Клесино (руск.) // Вилейский уезд
3. ↑  Мяцежны 1863 год // Вілейскі павет Выпуск 1

Літаратура
----------

* Каталіцкія святыні: Мінcка-Магілёўская архідыяцэзія. Частка 1, стар. 86 — Мн. «Про Хрысто», 2003. ISBN 985-6628-38-5
* Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў стар. 113 *Tom IV: Kes — Kutno. — Warszawa, 1883. — 963 s*
* Вілейскі павет: гісторыка-краязнаўчы гадавік / Укл. С. Макарэвіч, Д. Канецкі. — Мінск : Галіяфы, 2014. — 182 с. ISBN 978-985-7021-45-1.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Капліца (Клесіна) на сайце Radzima.org
* Капліца (Клесіна) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Вилейский уезд (руск.)
**Упсальская архідыяцэзія** (лац.: archidioecesis Upsaliensis) — ліквідаваная архідыяцэзія Рымска-Каталіцкая царква з цэнтрам Упсала, Швецыя. Архідыяцэзія Упсалы распаўсюджвала сваю юрысдыкцыю на ўсю тэрыторыю Швецыю і частку тэрыторыі сучаснай фінляндыі. У мітаполію Упсалы ўваходзіла дыяцэзія Аба. Кафедральным саборам архідыяцэзіі Упсалы была царква святога Лаўрэнція.

Гісторыя
--------

*Асноўная старонка: Спіс архібіскупаў Упсалы*

У другой палове XI стагоддзя была створана дыяцэзія Упсалы, якая была выдзелена з архідыяцэзіі Гамбурга-Брэмена (сёння — Гамбургская архідыяцэзія). Першапачаткова дыяцэзія Упсалы уваходзіла ў мітраполію Гамбурга-Брэмена. У 1104 годзе епархія Упсалы увайшла ў мітраполію Лунда, Швецыя.
У 1134 годзе у дыяцэзію Упсалы была ўключана частка дыяцэзіі Сігтуны. У 1152 годзе кардынал Нікалас Брэйспір (будучы Рымскі Папа Адрыян VI) наведаў Швецыюі правёў ў горадзе Лінчэпінг Сінод мясцовай шведскай царквы. У 1164 Рымскі Папа Александр ІІІ узвёў дыяцэзію Упсалы ў ранг архідыяцэзіі.

У 1284 годзе пачалося будаўніцтва сабора святога Лаўрэнція, які быў асвечаны ў 1425 годзе.

Апошнім архібіскупам Упсальскай архідыяцэзіі, які знаходзіўся ў зносінах са Святым Прастолам, быў Олаф Магнус. У 1523 годзе ён быў пасланы каралём Густавам I Вазам у Рым, адкуль ён пасля ўзмацнення ў Швецыі Рэфармацыі болш ужо не вярнуўся. Пасля яго смерці 1 жніўня 1557 года Упсальская архідыяцэзія была ліквідавана Святым Прастолам.

Спасылкі
--------

* Catolic Encyclopedia(недаступная спасылка)  (англ.)
**Капліца-пахавальня Вольскіх** — каталіцкая капліца ў Жалезніцы Баранавіцкага раёна. Размешчана на ўсходняй ускраіне вёскі, на каталіцкіх могілках. Пабудавана ў першай палове XIX ст. з цэглы як родавая пахавальня роду Вольскіх. Захавалася ў паўзруйнаваным стане.

* Капліца ў 1907 годзеКапліца ў 1907 годзе
* Капліца ў 1908 годзеКапліца ў 1908 годзе
* Алтар капліцы ў 1907 годзеАлтар капліцы ў 1907 годзе

Архітэктура
-----------

Алтар у інтэр’еры
Помнік архітэктуры класіцызму. Кампактная прамавугольная ў плане пабудова пад двухсхільным дахам. Фасад вырашаны чатырохкалонным порцікам з трохвугольным франтонам (не захаваўся), сцены крапаваны пілястрамі. Зала перакрыта цыліндрычным скляпеннем, асвятляецца 2 бакавымі прамавугольнымі аконнымі праёмамі з сандрыкамі. У інтэр’еры алтар у выглядзе 6-пілястравага ампірнага порціка з трохвугольным франтонам і ляпнымі гірляндамі. Пад капліцай сутарэнне пад цыліндрычным скляпеннем з 2 ярусамі арачных нішаў для пахаванняў (разрабаваныя і разбураныя).

Зноскі
------

1. 1 2  Капліца // Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — С. 139. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5.
2. ↑  Жалезніца // Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны Х — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы) / Л. М. Несцярчук. — Мн.: БЕЛТА, 2002. — С. 65. — 336 с. — ISBN 985-6302-37-4.

Літаратура
----------

* Капліца // Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — С. 139. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Капліца-пахавальня Вольскіх
* Капліца-пахавальня Вольскіх на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Капліца-пахавальня Сволькеняў** — капліца, размешчаная ў лесе, за 2,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Клюшчаны Астравецкага раёна, у былым сядзібна-паркавым комплексе Шайкуны. Пабудавана ў другой палове XIX ст. з цэглы і бутавага каменю як пахавальня роду Сволькеняў.

Архітэктура
-----------

Капліца ў 1912 годзе
Капліца ў першай палове XX ст.
Помнік архітэктуры неакласіцызму. Вырашана прамавугольным у плане аб’ёмам пад двухсхільным дахам. Фасад завершаны трохвугольным франтонам, прарэзаны прамавугольнымі ўваходным і аконным праёмамі. Бакавыя фасады прарэзаны стральчатымі аконнымі праёмамі з гатычнымі пераплётамі. 3 тыльнага боку далучана прамавугольная апсіда-пахавальня.

Літаратура
----------

* Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Капліца-пахавальня Сволькеняў на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Беларускае згуртаванне вайскоўцаў** (**БЗВ**) — непалітычны грамадскі добраахвотны рух, у якім незалежна ад нацыянальнасці, веравызнання, палітычных поглядаў і членства ў іншых рухах і партыях, на дэмакратычных пачатках аб’ядноўваліся былыя вайскоўцы сапраўднай службы або ў адстаўцы, а таксама калектыўныя члены — іншыя грамадскія арганізацыі і палітычныя партыі.

Гісторыя
--------

Заснавана 19 — 20 жніўня 1991 года ў Мінску падчас жнівеньскага путчу 1991 года. Устаноўчы з’езд адбыўся 12 — 13 кастрычніка 1991 года ў Мінску. Зарэгістравана ў снежні 1991 года. Вышэйшы орган БЗВ — з’езд. Паміж з’ездамі кіраўніцтва ажыццяўлялася каардчнацыйнай і выканаўчай радамі. Старшыня М. В. Статкевіч. Аснову БЗВ складалі суполкі ў гарнізонах і вайсковых аддзелах. Вытокам БЗВ з’яўляўся рух патрыятычных вайскоўцаў, якія ўваходзілі з 1989 года ў гурткі Таварыства беларускай мовы ў Барысаве, Бярозе, Мінску, Казахстане, Маскве, Цверы і інш.

У 2000 годзе арганізацыя БЗВ не прайшла перарэгістрацыю і была ліквідавана дэ-юрэ.

Мэты і задачы
-------------

Садзейнічанне ажыццяўленню вайсковыя рэформы, абарона дэмакратыі і дзяржаўнага суверэнітэту Рэспублікі Беларусі, правоў беларускіх вайскоўцаў, выхаванне патрыятызму і нацыянальнай годнасці ў вайскоўцаў і шырокіх колаў грамадства.

Дзейнасць
---------

БЗВ прымала ўдзел ў распрацоўцы дакументаў, накіраваных на фарміраванне беларускага войска і правядзенне вайсковай рэформы: правяло рэспубліканскую акцыю «Урок патрыятызму», у межах якой падрыхтаваны і змешчаны ў перыядычным друку кароткі нарыс вайсковай гісторыі Беларусі «Забытая слава» (1992). У сакавіку 1992 выступіла ініцыятарам і арганізатарам падпісання «Антыкрызіснага пагадненні супраць знешняй пагрозу суверэнітэту Рэспублікі Беларусь», якое аб’яднала ўсе патрыятычныя сілы рэспублікі. 16 лютага 1994 г. Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь спыніў дзейнасць БЗВ за ахову забастоўкі рабочых у Мінску. 16 лютага 1994 г. створаны аргкамітэт патрыятычнага руху БЗВ, 10 сакавіка 1995 г. зарэгістраваны Патрыятычны рух БЗВ запасу, асобаў у адстаўцы і іншых грамадзян.

Ці то рэпрэсіі зрабілі сваю справу, ці то агульная сітуацыя ў краіне не спрыяла працягу актыўнай дзейнасці БЗВ, але паступова яе работа затухала. У 2000 годзе арганізацыя БЗВ не прайшла перарэгістрацыю і была зліквідавана дэ-юрэ. Пасля гэтага былі спробы адрадзіць БЗВ, праводзіліся канферэнцыі, але яе дзейнасць засталася ў гісторыі

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 29 ліпеня 2017. *Лунёва Л.* Лёс Беларускага згуртавання вайскоўцаў і яго стваральнікаў // Народная воля. — 2011. — 18 кастрычніка.

Літаратура
----------

* *Бірукоў, М. М.* Беларускае згуртаванне вайскоўцаў / М. М. Бірукоў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 1. А — Беліца / БелЭн; Рэдкал.: М. В. Біч (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с. [8] к.: іл. — С. 55 — 56. — ISBN 5-85700-074-2.
**Беларускае культурнае згуртаванне** — культурна-асветная арганізацыя, якая дзейнічала ў генеральнай акрузе «Беларусь».

Створана ў студзені 1944 ў Мінску кіраўніцтвам Беларускай цэнтральнай рады (БЦР) са згоды германскіх акупацыйных уладаў. Кіраўнік — А. Калубовіч. Мела 4 аддзелы: музыкі — узначальваў М. Шчаглоў (Куліковіч), прапаганды і беларускай культуры — У. Дудзіцкі (Гуцька), літаратуры — Н. Арсеннева, музеяў і краязнаўства — А. Шукелойць. Згуртаванне ставіла за мэту аб'яднаць усе існуючыя на той час на Беларусі культурна-асветныя ўстановы (тэатры, народныя дамы, бібліятэкі, музеі і інш.). Пры яго дапамозе кіраўніцтва БЦР спадзявалася ўздзейнічаць на беларускае насельніцтва з мэтай прапаганды нацысцкай ідэалогіі, барацьбы супраць камуністаў і інш.

Літаратура
----------

* Літвін, А. М. Беларускае культурнае згуртаванне / А. М. Літвін // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2. — С. 355.

| ⛭Беларускія грамадскія арганізацыі пад нямецкім кантролем перыяду Другой сусветнай вайны |
| --- |
| 
* Беларускае культурнае згуртаванне
* Беларускае навуковае таварыства
* Беларуская народная самапомач
* Беларуская Служба Бацькаўшчыне
* Беларускі камітэт (Польшча)
* Беларускі камітэт самапомачы
* Саюз беларускай моладзі

 |
**Капліца-пахавальня Віткевічаў** — каталіцкая капліца на Кальварыйскіх могілках Мінска, размешчаная ва ўсходняй частцы могілак, насупраць іншай капліцы. Пабудавана ў другой палове XIX ст. як пахавальня Віткевічаў, пра што сведчыць бела-мармуровая мемарыяльная пліта над уваходам.

Архітэктура
-----------

Класіцыстычная і неагатычная капліцы
Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-гатычнага стылю. Цагляная капліца вырашана прамавугольным у плане кампактным аб’ёмам пад двухсхільным дахам. Уваходны праём і нішы бакавых фасадаў спічастай гатычнай формы. Вуглы ўмацаваны контрфорсамі, унутры перакрыта скляпеннем.

Літаратура
----------

* Капліца // Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — С. 244. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5.

Спасылкі
--------

* Капліца-пахавальня Віткевічаў на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Капліца-пахавальня сям’і Кленцэ** — капліца ў Магілёве, размешчаная каля заходняй граніцы Успенскіх могілак.

Галоўны фасад
Унутраная прастора з эпітафіямі
Выканана ў выглядзе багата аздобленага храма ў антах у стылі неакласіцызму, абнесенага агароджай з каванымі кратамі. Пахаванне датуецца 1909 г. клеп займае плошчу прыкладна тры на тры метры, вышыня 2,5 метра. У грабніцы добра захавалася мацаванні для ралета.

Задні фасад
Капітэль
На бакавой сцяне капліцы змешчана эпітафія:

> 
> 
> Дні твайго жыцця падалі ў вечнасць, як ружовыя пялёсткі чыстыя і духмяныя.  
> 
> Любімаму Жоржыку. Лёля, Коля і дзеці. Тыфліс. 15 мая 1909 г.
> 
> 
> 
> *Арыгінальны тэкст* (руск.)  
> 
> *Дни твоей жизни падали в вечность, как розовые лепестки чистые и благоуханные.  
> Любимому Жоржику. Лёля, Коля и дети. Тифлис. 15 мая 1909 г.*
> 
> 
> 
> 

На іншай сцяне дзве мемарыяльныя дошкі. На першай імя Георгія Бернардавіча Кленцэ, больш сур’ёзна занатавана:

> 
> 
> Георгій Бярнардавіч Кленцэ  
> Студэнт Маскоўскага ўніверсітэта  
> пам. 16 лютага 1809 года  
> 23-х гадоў ад роду
> 
> 
> «Тое, што Я раблю, Ты цяпер не разумееш, але зразумееш пасля» Ев. ад Іаана 13:7
> 
> 
> 
> *Арыгінальны тэкст* (руск.)  
> 
> *Георгий Бернардович Кленце  
> Студент Московского университета  
> сконч. 16 февраля 1809 года  
> 23-х лет от роду  
>   
> «Что Я делаю теперь, ты не знаешь, а уразумеешь после» Ев. от Иоанна 13:7*
> 
> 
> 
> 

Другая дошка прысвечана Соф’і Мацвееўне Кленцэ:

> 
> Соф’я Мацвееўна Кленцэ  
> Нар. Струпінская  
> нар. 22 лютага 1853 г.  
> пам. 20 лютага 1918 г.
> 
> Шчаслівыя чыстыя сэрцам, бо яны Бога ўбачаць.   
> Ев. ад Мацвея 5:8.
> 
> 
> 
> *Арыгінальны тэкст* (руск.)  
> 
> *Софья Матвеевна Кленце  
> Урожд. Струпинская  
> род. 22 февраля 1853 г.  
> сконч. 20 февраля 1918 г.  
>   
> Блаженны чистые сердцем, ибо они Бога узрят.  
> Ев. от Матфея 5:8.*
> 
> 
> 
>

Зноскі
------

1. ↑  Исследование могилевского некрополя XIX — Средняя школа № 34 Архівавана 6 мая 2019.
2. ↑  Каталог уцелевших древних памятников Успенского кладбища Могилева создали участники проекта «Узел жизни» Архівавана 6 мая 2019.
3. ↑  31.10.2016. У Магілёве зрабілі каталог старажытных пахаванняў Успенскіх могілак
4. ↑  Кленце. Склеп семьи Архівавана 5 мая 2019.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Капліца-пахавальня сям’і Кленцэ на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Губернскі статыстычны камітэт** — орган дзяржаўнай (урадавай) статыстыкі ў губерніях Расійскай Імперыі. 20 снежня 1834 года Імператарам зацверджаныя «Правілы для статыстычнага аддзялення пры савеце міністэрства ўнутраных спраў і статыстычных камітэтаў у губерніях». 28 студзеня 1835 года прыняты Указ Сената аб арганізацыі губернскіх статыстычных камітэтаў. Губернскія статыстычныя камітэты засноўваліся пад старшынствам грамадзянскіх губернатараў. Дзеючым кіраўніком быў сакратар камітэта. У 1855 годзе губернскія статыстычныя камітэты аднесеныя да першых інстанцый. 26 снежня 1860 года зацверджана «Палажэнне аб губернскіх статыстычных камітэтах». Паводле Дэкрэта СНК РСФСР № 67 ад 15 верасня 1918 года губернскія статыстычныя камітэты афіцыйна скасаваныя. Пачалося фармаванне савецкай дзяржаўнай статыстыкі на базе статыстычных служб губернскіх земскіх упраў.

Літаратура
----------

* *Захарова И. М.* Провинциальные статистические комитеты Северо-Запада России: из истории становления отечественной статистики: автореферат дис. на соиск. учен. степ. к.ист.н. — СПб.: 2005.
* *Игумнов Е. В.* Создание губернских и областных статистических комитетов в Сибири и их научная деятельность (1835—1917 гг.). — СПб. 2010.
**Дразафі́лы** (*Drosophila*) — род насякомых сямейства пладовых мушак атрада двухкрылых.

Апісанне
--------

Цела даўжынёй 2—4,5 мм, стракатае, матавае або бліскучае, жаўтаватае, жаўтлява-карычневае ці амаль чорнае; брушка нярэдка з цёмнымі плямамі або палосамі, галава жоўтая. Крылы празрыстыя, часта з зацемненымі папярочнымі жылкамі, радзей з цёмнымі плямамі. Вочы ярка-чырвоныя. Дразафілы валодаюць каляровым зрокам.

Пашырэнне
---------

Адрозніваецца звыш 1000 відаў. Пашыраны ўсюды, больш шматлікія ў тропіках і субтропіках (напр. на Гавайскіх астравах больш за 300 відаў). Трапляюцца на кветках, часта на дрэвавых соках, вінных і фруктовых заводах, у памяшканнях для агародніны і садавіны. Найбольш вядомая дразафіла звычайная, або пладовая мушка (*Drosophila melanogaster*). На Беларусі адзначана каля 30 відаў.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Жывяцца сокам раслін, прадуктамі гніення агародніны і садавіны. Лёгка разводзяцца ў лабараторных умовах, аб’ект генетычных даследаванняў.

У самцоў даволі складаныя шлюбыя паводзіны, якія ўключаюць шлюбныя тан­цы і «пес­ні» (са­мец віб­рыру­е крыламі, выдаючы спецыфічныя гукі).

Лічынкі развіваюцца на субстратах расліннага паходжання. Жыццёвы цыкл кароткі (у некаторых відаў ад яйца да мухі каля 10 дзён).

Літаратура
----------

* Дразафілы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 122875951 · LCCN: sh85039637 |
Фінмарксвіда ў сваёй паўночнай частцы, каля горада Алта
**Фі́нмарксвіда** (нарв.: Finnmarksvidda; пн.-саамск.: Finnmárkkoduottar), таксама **Фінмаркен**, Фінмаркскае плато — пласкагор'е на поўначы Нарвегіі ў фюльке Фінмарк.

Апісанне
--------

Размешчана на вышыні 300—500 метраў над узроўнем мора. Тэмпература паветра ў гэтым раёне можа апускацца да −40 °C. Рэкордна нізкае значэнне склала −51,4 °C.

Пласкагор'е складаецца з нізкіх узгоркаў, пакрытых бярэзнікамі, тарфянымі балотамі і вадаёмамі. Скальныя грунты складзены галоўным чынам горнымі пародамі дакембрыйскай эпохі. У гэтым раўнінным краю ёсць дробныя азёры і рэкі з нізкім значэннем ухілу. Рэкі распадаюцца на мноства пратокаў. Найбольш буйное возера на пласкагор'і — Йіеш'яўрэ (68 км²).

Зноскі
------

1. 1 2  Словарь географических названий зарубежных стран. — 3-е изд. перераб. и доп. — М.: Недра, 1986. — С. 392. — 459 с. — 70 000 экз. — УДК 528.935:003.035(038)
2. ↑  Jon Arne Eie, Per Einar Faugli og Jens Aabel: *Elver og vann. Vern av norske vassdrag*. Grøndahl Dreyer 1996. ISBN 82-504-2241-4
3. ↑  Iešjávri (нарв.).  Store norske leksikon (14 лютага 2009). Архівавана з першакрыніцы 25 сакавіка 2014. Праверана 24 сакавіка 2014.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Фінмарксвіда
* Finnmarksvidda (нарв.).  Store norske leksikon (25 снежня 2011). Праверана 25 сакавіка 2014.
* *Askheim, Svein.*. Finnmarksviddas Grunnfjellsområde (нарв.).  Store norske leksikon (20 лістапада 2013). Праверана 25 сакавіка 2014.
**Хя́нрыкас Пра́на Ванца́вічус** (літ.: Henrikas Vancevičius; 2 студзеня 1924, Каўнас, Літва — 12 жніўня 2014, Вільнюс, Літва) — савецкі літоўскі акцёр, тэатральны рэжысёр, педагог. Народны артыст СССР (1978).

Біяграфія
---------

Хянрыкас Ванцавічус нарадзіўся 2 студзеня 1924 года ў Каўнасе, Літва. У 1943 годзе скончыў Каўнаскую гімназію «Світанак».

У 1943—1947 гадах акцёр Каўнаскага тэатра юнага гледача, у 1947—1948 гадах Каўнаскага драматычнага тэатра. У 1948 годзе скончыў акцёрскую студыю пры тэатры.

Ў 1953 годзе скончыў рэжысёрскі факультэт Дзяржаўнага інстытута тэатральнага мастацтва імя А. В. Луначарскага ў Маскве. У 1953—1966 гадах галоўны рэжысёр Каўнаскага драматычнага тэатра.

З 1966 года жыў у Вільнюсе. У 1966—1989 гадах галоўны рэжысёр Дзяржаўнага акадэмічнага тэатра драмы Літоўскай ССР. З 1969 года ставіў спектаклі ў іншых тэатрах Літвы, у т.л. у Літоўскам нацыянальным тэатры оперы і балета.

Вёў педагагічную працу ў Літоўскай кансерваторыі ў Вільнюсе, з 1985 года дацэнт.

Памёр 12 жніўня 2014 года ў Вільнюсе. Пахаваны на Антакальніскіх могілках.

Творчасць
---------

Сярод пастановак: «Геркус Мантас» (1957) і «Цырк» (1976) Ю. Грушаса, «Міндаўгас» (1969), «Сабор» (1971) і «Мажвідас» (1978; і выканаў ролю Мілкуса) Ю. Марцінкявічуса, «Антоній і Клеапатра» (1968) і «Віндзорскія свавольніцы» (1977) У. Шэкспіра, «На ўсякага мудраца хапае прастаты» А. Астроўскага (1984), «Дачнікі» М. Горкага (1986).

Зноскі
------

1. ↑  Ванцевичюс Генрикас Прано // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

Літаратура
----------

* Ванцэвічус Генрыкас. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1064596037 · LCCN: n2017011292 · VIAF: 313269924 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Быстрыцкі сельсавет.
 
**Бы́стрыцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Капыльскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Блеўчыцы.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Капыльскага раёна Слуцкай акругі БССР. Цэнтр — вёска Быстрыца. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Мінскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Капыльскім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў складзе Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці. У 1939 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Блеўчыцы. З 20 верасня 1944 года па 8 студзеня 1954 года ў складзе Бабруйскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Блеўчыцкага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Версаль.
**Верса́ль** (фр.: Versailles) — горад ва Францыі. Горад (камуна) Версаль, размешчаны за 17,1 кіламетра на паўднёвы захад ад цэнтра французскай сталіцы, з’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам дэпартамента Івелін. Насельніцтва ў 2004 годзе склала каля 85 900 жыхароў, зменшыўшыся з пікавай адзнакі 1975 года ў 94 145 чалавек.

Гісторыя
--------

Упершыню населены пункт згадваецца ў 1038 годзе. Горад развіўся з вонкавага двара Версальскага палаца, які служыў асноўнай рэзідэнцыяй каралеўскага двара ў апошняе стагоддзе старога парадку (у 1666—1789 гадах). У 1919 годзе па выніках Першай сусветнай вайны ў палацы быў падпісаны Версальскі мірны дагавор.

Геаграфія
---------

Горад размешчаны на плато вышынёй ад 130 да 140 метраў над узроўнем мора (цэнтр Парыжа — толькі 33 м), акружаным лясамі. Плошча Версаля складае 26,18 км², гэта прыблізна чвэрць плошчы Парыжа; шчыльнасць насельніцтва — 3,275 чал./км² (паводле даных за 1999 год), а ў Парыжы — 20,164 чал./км². Версаль мае прамую і сіметрычную планіроўку вуліц, і па мерках XVIII стагоддзя з'яўляўся вельмі сучасным еўрапейскім горадам. Версаль стаў мадэллю для планіроўкі Вашынгтона.

Славутасці
----------

* Вялікі Версальскі палац з шырокім паркам і малымі палацамі Вялікі і Малы Трыянон — музейны комплекс, які з’яўляецца турыстычным аб’ектам сусветнага значэння.
* У самім горадзе захаваліся цэрквы Нотр-Дам (XVII стагоддзе) і Святога Людовіка (XVIII стагоддзе).

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Радольф Крэйцэр (1766—1831) — французскі скрыпач, кампазітар і дырыжор

Гарады-пабрацімы
----------------

* Гісен, Германія
* Кёнджу[d], Паўднёвая Карэя
* Нара, Японія
* Патсдам, Германія (11 чэрвеня 2016)
* Тайбэй, Тайвань

Зноскі
------

1. ↑  Jacques Levron, Versailles, ville royale, éd. La Nef de Paris, 1964, page 19.
2. ↑

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт гарадскога савета (англ.) (фр.)
**Фінская нацыянальная опера** (фінск.: Suomen Kansallisooppera) — фінская дзяржаўная ўстанова культуры, спецыялізуецца ў галіне нацыянальнай оперы і балета.

Гісторыя
--------

Першы нацыянальны фінскі тэатр з'явіўся ў 1911 годзе і да 1956 так і называўся — Фінскі нацыянальны тэатр. У 1911 годзе на базе тэатра была створана Фінская нацыянальная опера, а ўвосень 1921 — Фінскі нацыянальны балет. Некалькі дзесяцігоддзяў оперныя і балетныя спектаклі ставіліся на пляцоўцы Аляксандраўскага тэатра, і толькі ў 1993 годзе Фінская нацыянальная опера пераехала ва ўласны будынак, пабудаваны фінскімі архітэктарамі Эра Хювямякі, Юкі Кархунена і Рыста Паркінена на беразе заліва Тэеленлахці ў Хельсінкі. У будынку Оперы ёсць дзве залы: Вялікая оперная зала на 1350 месцаў і «Альміхол» на 300—500 месцаў.

Тэатральны сезон доўжыцца з жніўня па чэрвень, у час якога на сцэне праходзіць парадку 300 твораў, 190 з якіх на галоўнай сцэне. Рэпертуар уключае ў сябе ў сярэднім 15 опер і 9 балетаў на галоўнай сцэне. У будынку Оперы дзейнічае Балетная школа, разлічаная на 172 студэнта, дзе навучаюць класічнаму балету.

Гл. таксама
-----------

* Фінскі нацыянальны балет
* Фінскі нацыянальны тэатр
* Аляксандраўскі тэатр

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Фінская нацыянальная опера**
* Афіцыйны сайт Фінскай нацыянальнай оперы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 8017062 · BNF: 15045149h · CiNii: DA17380278 · GND: 5095291-2 · ISNI: 0000 0001 0516 3798 · LCCN: n83196074 · NLA: 35812418 · VIAF: 157482552 |

 |
**Помнік Адміралу Карнілаву** — помнік расійскаму адміралу Уладзіміру Карнілаву ў Севастопалі.

Усталяваны 5 кастрычніка 1895 года на Малахавым кургане на месцы смяротнага ранення адмірала. Аўтары — генерал-лейтэнант А. А. Більдэрлінг і скульптар акадэмік І. М. Шродэр. Адноўлены (пасля разбурэння ў гады Вялікай Айчыннай вайны) у 1983 годзе, да святкавання 200-годдзя заснавання Севастопаля. Аўтарамі праекта з’яўляюцца прафесар Н. К. Вронскі і заслужаны мастак-архітэктар В. Г. Гняздзілаў. Агульная вышыня помніка — 9,1 метра, скульптура адмірала — 3 метра.

Гісторыя
--------

5 кастрычніка 1854 года каля 11 гадзін дня Уладзімір Карнілаў прыбыў на Малахаў курган. Агледзеўшы пазіцыі і ніжні ярус вежы, ён вырашыў агледзець таксама і рэзервы ў Ушаковай бэльцы. Адмірал не паспеў дайсці некалькі крокаў да батарэі № 28 (батарэі Станіслаўскага), дзе стаяў яго конь, калі варожае ядро раздрабніла яму левую нагу каля пахвіны. Смяротна паранены адмірал сказаў: «Адстойвайце жа Севастопаль!» і страціў прытомнасць. Лекар В. І. Паўлоўскі аказаў яму медыцынскую дапамогу. Але намаганні медыкаў былі дарэмныя: у той жа дзень у палове чацвертага віцэ-адмірал Карнілаў памёр. Аднымі з апошніх яго слоў былі: «Скажыце ўсім, як прыемна паміраць, калі сумленне спакойнае», потым, праз гадзіну: «Дабраславі, Госпадзе, Расію і гасудара, выратуй Севастопаль і флот». Па загадзе адмірала Нахімава на месцы смяротнага ранення Карнілава севастопальскі юнга Дзмітрый Бобыр са сваімі таварышамі-юнгами выклаў крыж з варожых бомбаў і ядраў. Гэты крыж стаў першым помнікам адміралу. У кастрычніку 1854 г. па загадзе імператара Мікалая I бастыён на Малахавым кургане стаў называцца Карнілаўскім.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Вернер.

**Вернер Кольмаер** (ням.: Werner Kohlmeyer; 19 чэрвеня 1924 — 26 сакавіка 1974) — нямецкі футбаліст, абаронца. Чэмпіён свету 1954 у складзе нацыянальнай зборнай ФРГ.

Кар’ера
-------

Быў у складзе нацыянальнай каманды ФРГ, якая выйграла чэмпіянат свету 1954, на гэтым чэмпіянаце выступаў у футболцы пад нумарам 3. Усяго прыняў удзел у 22 матчах за зборную Заходняй Германіі. Таксама выступаў за футбольны клуб «Кайзерслаўтэрн», гуляючы за яго з 1941 па 1957 год.

Звычайнай пазіцыяй, якую займаў Кольмаер, з’яўлялася пазіцыя левага абаронцы. Кольмаер стаў шырока вядомы пасля чэмпіянату свету 1954 у футбольным свеце сваімі сэйвамі ў крытычных момантах гульні на лініі штрафной, асабліва яскрава гэты талент выявіўся ў гульні супраць зборнай Югаславіі. У той гульні Кольмаер некалькі разоў выратаваў каманду, практычна кладучыся пад удары па варотах зборнай Германіі. У фінальнай гульні чэмпіянату свету 1954 Вернеру Кольмаеру ўдалося эфектыўна стрымаць Золтана Цібара, важнага гульца зборнай Венгрыі.

Заставаўся ў стартавым складзе каманды да 1957 года. У адной з апошніх гульняў за Германію 1 снежня 1954 года на стадыёне «Уэмблі» ў таварыскай сустрэчы са зборнай Англіі Вернеру супрацьстаяў на полі Стэнлі Мэцьюз, Кольмаер ганарыўся тым фактам, што не дапусціў ніводнага сутыкнення з вядомым сваёй чыстай гульнёй Мэцьюзам.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Руднік В.* Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток: «Set-Print», 2006.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | eu-football.info (ігрок) · FootballDatabase.eu · Fussballdaten.de · National Football Teams.com · Transfermarkt (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) · Нямецкі футбольны саюз · Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Munzinger |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1079507736 · VIAF: 83144928703754440683 |

| ⛭Зборная ФРГ — Чэмпіянат свету 1954 — чэмпіён |
| --- |
| Сцяг Германіі | 
* 1 Турэк (б)
* 2 Лабанд
* 3 Кольмаер
* 4 Баўэр
* 5 Эрхарт
* 6 Экель
* 7 Позіпаль
* 8 Май
* 9 Мебус
* 10 Лібрых
* 11 Метцнер
* 12 Ран
* 13 Морлак
* 14 Клот
* 15 О. Вальтэр
* 16 Ф. Вальтэр
* 17 Херман
* 18 Бізінгер
* 19 Пфаф
* 20 Шэфер
* 21 Кубш (б)
* 22 Квяткоўскі (б)
* трэнер: Зеп Хербергер

 |
Ікона «Не рыдай Мяне, Маці» з Гродзенскага музея гісторыі рэлігіі. Сярэдзіна XIX стагоддзя
**«Не рыдай Мяне, Маці»** — іканаграфічная кампазіцыя, якая прадстаўляе Хрыста у магіле: аголенае цела Збавіцеля напалову пагружана ў труну, галава крыху апушчана, вочы заплюшчаныя, рукі складзеныя крыж-накрыж. За спіной Хрыста крыж, часта з прыладамі мук.

Назва ўзята з ірмасу дзевятай песні канону Касмы Маюмскага  (руск.) (бел. на Вялікую Суботу  (руск.) (бел. які паслужыў таксама адной з крыніц іканаграфіі:

|  |
| --- |
| 

Не рыдай Мене, Мати, зрящи во гробе, Его же во чреве без семене зачала еси Сына: востану бо и прославлюся, и вознесу со славою непрестанно, яко Бог, верою и любовию Тя величающия
 |

Часцей за ўсё злева (у адносінах да гледача) ад Хрыста малюецца Багародзіца, якая аплаквае яго, склад іншых маючых адбыцца розны ў розных зводах i паўтарае падбор персанажаў сцэны Укрыжавання. Таксама вядомыя адзінкавыя выявы Хрыста без аплакваючых.

У спалучэнні з выявай Нерукатворнага Абраза Збаўцы, утварае ўстойлівую складовую кампазіцыю «*Спас Нерукатворны — Не рыдай Мяне, Маці*», пры гэтым Спас Нерукатворны (часцей з анёламі) адлюстроўваецца ў верхнім рэгістры іконы, а кампазіцыя «*Не рыдай Мяне, Маці*» — у ніжнім.

Кампазіцыя сумяшчае сцэны «Зняцця з крыжа» і «Палажэння у магілу», якія прысвечаны аплакванню Хрыста. На думку іншых даследчыкаў — «Мандыліён  (руск.) (бел.» і «Akra Tapeinosis  (руск.) (бел.»

Сцэна аплаквання Хрыста Марыяй ў заходнім мастацтве атрымала найменне «П'ета́» (італ.: pietà — *аплакванне*).

Зноскі
------

1. ↑  А. И. Шалина. Икона «Христос во гробе» и нерукотворный образ на константинопольской плащанице.  (руск.)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Не рыдай Мяне, Маці на Вікісховішчы |

* Галерэя ікон

| Іконы Збавіцеля |
| --- |
| 
Спас Уседзяржыцель ·  Вялікі Архірэй ·  Не рыдай Мяне, Маці ·  Спас Нерукатворны ·  Спас Эмануіл
 |  |

| ⛭ *Арышт, суд і пакаранне смерцю Ісуса Хрыста* ← Ісус Хрыстос з моманту смерці да Узнясення |
| --- |
| Падзеі | Мукі Хрыстовы: Распяцце Хрыстова • Зняцце з крыжа • Аплакванне Хрыста • Пакладанне ў гроб • Сашэсце Хрыста ў пекла • Тры дні і тры ночы • Уваскрэсенне • Праабражэнне • Узнясенне |  |
| Постаці | ✯ Ісус Хрыстос • Дзева Марыя • Марыя Магдаліна • Марыя Клеопава • Іосіф Арымафейскі • Нікадзім • Іаан Багаслоў • Сотнік Лонгін • Варта ля гроба |
| Месцы | Галгофа • Камень Памазання • Гроб Гасподні • Дарога ў Эмаус |
| Рэчы | Прылады Пакутаў • Жыватворчы Крыж • Хуста Веранікі • Турынская плашчаніца • Смірна |
| Іканаграфія | Хрыстос у труне • Муж смуткаў • Не рыдай Мяне, Маці • Плашчаніца • П’ета |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
**Капліца** — каталіцкая капліца ў в. Слабодка Навагрудскага раёна. Размешчана на могілках. Пабудавана ў 1820-я гг. з цэглы як пахавальня.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры класіцызму. Прамавугольны ў плане аб’ём пад двухсхільным дахам. Фасад вырашаны 4-пілястравым порцікам з трохвугольным франтонам, па цэнтры прарэзаны прамавугольным уваходным праёмам і паўкруглай люкарнай над ім. Бакавыя фасады расчлянёны высока ўзнятымі прамавугольнымі аконнымі праёмамі і пілястрамі ў прасценках. Будынак апяразаны шырокім антаблементам з карнізам на сухарыках.

Літаратура
----------

* Капліца // Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — С. 334-335. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Капліца-пахавальня (Слабодка) на сайце Radzima.org
**Праваслаўная капліца** ў вёсцы Дзешкавічы Зэльвенскага раёна Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца на могілках.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў XIX стагоддзю з бутавага каменю. Адноўлена ў пачатку XXI стагоддзя. Прыпісная да Царквы Святога Архангела Міхаіла ў вёсцы Сынкавічы.

Архітэктура
-----------

Вырашана кубападобным аб'ёмам пад шатровым дахам, завершаным цыбулебадобнай галоўкай. З усходняга боку далучана пяцігранная апсіда пад вальмавым дахам. Бакавыя фасады прарэзаны 2 парамі прамавугольных аконных праёмаў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.
Валун са схемай Віленскага тракта
**Помнік Віленскаму тракту** — помнік у в. Мясата Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці, размешчаны справа ад аўтамабільнай дарогі Мінск — Вільнюс, каля павароту на вёску. Пастаўлены ў 1979 годзе.

Апісанне
--------

Валун з радкамі з верша Янкі Купалы
Валун з пералікам выдатных дзеячаў, якія праходзілі і праязджалі па гэтым шляху
Складаецца з 4 вялікіх валуноў. На самым вялікім, які абрысамі нагадвае карту Беларусі, радкі з верша Янкі Купалы «Еду сягоння я ў Вільню…»:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| 
Мінск. Маладзечна. Вільня…
Як жа знаёмы шлях гэты!
Змерыў яго я калісьці,
Як шукаў шчасця на светах. | "|

На другім валуне пералічаны імёны вядомых людзей, якія ў розны час праходзілі ці праязджалі на гэтым шляху: Міхал Клеафас Агінскі, М. Багдановіч, Францішак Багушэвіч, Сымон Будны, Ігнат Буйніцкі, Цішка Гартны, Максім Гарэцкі, Мікалай Гогаль, Дзяніс Давыдаў  (руск.) (бел. Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч, Якуб Колас, Янка Купала, Уладзімір Лугаўской  (руск.) (бел. Канстанцін Паустоўскі, Яніс Судрабкалн. Уладзіслаў Сыракомля, Браніслаў Тарашкевіч, Валянцін Таўлай, Пятрас Цвірка, Цётка (А. Пашкевіч), Міхась Чарот, Тарас Шаўчэнка, Ядвігін Ш. (А. Лявіцкі). Унізе словы: «Вобраз нашай зямлі застаўся ў іх памяці і творах, а іх імёны — у сэрцах народных». 

Валун з пералікам іншых выдатных асоб
На трэцім валуне пералічаны імёны сыноў і дочак Беларусі, народаў-суседзяў, якія таксама пакінулі на гэтым старажытным гасцінцы свой след, несучы ў край святло дабрыні, свабоды і гуманізму: Тамаш Зан, Канстанцін Тышкевіч, Яўстафій Тышкевіч, Каміла Марцінкевіч, Кастусь Каліноўскі, Змітрок Бядуля, Рыгор Шырма, Сяргей Прытыцкі, Раман Семашкевіч, Язэп Драздовіч, Генадзь Цітовіч, Аляксандр Твардоўскі, Фёдар Янкоўскі, Пётр Машэраў, Іван Чарняхоўскі, Алесь Бачыла, Уладзімір Караткевіч, Еўдакія Лось, Генадзь Каханоўскі, Рыгор Семашкевіч, Аркадзь Куляшоў, Кандрат Крапіва, Кузьма Чорны, Міхась Лынькоў, Пятрусь Броўка, Пятро Глебка, Аркадзь Чарнышэвіч, Лукаш Сільвановіч.

Да камннёў вядуць выкладзеныя плітамі дарожкі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1987. — Мінская вобласць. Кніга 2. — 308 с.: іл.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1987. — Мінская вобласць. Кніга 2. — 308 с.: іл.
* Сардаров А. С. История и архитектура дорог Белоруссии.— Мн. 1978.

Спасылкі
--------

* Помнік Віленскаму тракту на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Капліца-пахавальня (грабовец) Рдултоўскіх** — рэдкі ўзор мемарыяльнай архітэктуры. З’яўляецца часткай сядзібна-паркавага комплекса Рдултоўскіх у в. Верхняе Чэрніхава Баранавіцкага раёна Брэсцкай вобласці.

Архітэкутра
-----------

Помнік архітэктуры ампіру. Капліца-пахавальня Рдултоўскіх нагадвае склеп і ўяўляе сабой прамавугольны ў плане будынак памерамі 8 на 10 м, напалову засыпаны зямлёй. Складзены з цэглы і патынкаваны, таўшчыня сцен складае 70 см.

На галоўным фасадзе чатырохкалонны порцік дарычнага ордара, з трохвугольным франтонам на швелеры, апяразаны карнізам на буйных дэнтыкулах. Фасадная сцяна прарэзана прамавугольнымі 2 аконнымі і ўваходным праёмамі.

Капліца ў 2010 г.
Шырокі ўваходны праём вядзе ў прытвор, перакрыты паўцыркульным скляпеннем. Далей ідзе спуск па ступенях уніз праз арку ў памяшканне крыпты памерамі 5х5 м, перакрытае крыжовым скляпеннем. У бакавых сценах па 6 арачных ніш-пахавальняў для дамавін у два ярусы.

Табліца на магіле Яўгенія Рдултоўскага
На камерах меліся табліцы, захавалася ў пашкоджаным выглядзе толькі адна з іх з надпісам «Эўгеніуш Рдултоўскі 1839—1911», якая сведчыць пра пахаванне вядомага ўладальніка сядзібы Яўгенія Канстанцінавіча Рдултоўскага (1839—1911), які быў удзельнікам Студзеньскага паўстання і сынам Канстанціна Тадэвуша Рдултоўскага (1824—1902).

З боку ўезду ў сядзібу ўздоўж капліцы пасаджаны рад ліпы з чатырох дрэў і караганы; ля галоўнага фасада разлі ружы і бэз. Сцежка сада злучала капліцу-пахавальню з сядзібным домам, размешчаны на супрацьлеглых канцах восі.

Зноскі
------

1. ↑  Капліца // Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — С. 57-58. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5.

Літаратура
----------

* *Федорук А. Т.* Старинные усадьбы Берестейщины (руск.) / А. Т. Федорук; ред. Т. Г. Мартыненко. — 2-е изд. — Мн.: БелЭн, 2006. — 576 с: ил. — 1 500 экз. — ISBN 985-11-0383-7.
* *Aftanazy, R.* Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław — Warszawa — Kraków : Zaklad im Ossolinskich, 1991. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 2. Województwa brzesko-litewskie, nowogródzkie. — 474 s.
* Капліца // Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — С. 57-58. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Капліца-пахавальня Рдултоўскіх
* Капліца-пахавальня Рдултоўскіх на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Капліца-пахавальня Рдултоўскіх на сайце Radzima.org
**Помнік Алаізе Пашкевіч** — помнік беларускай паэтэсе Алаізе Сцяпанаўне Пашкевіч ў гарадскм пасёлку Астрыне Шчучынскага раёна Гродзенскай вобласці.

Агульная інфармацыя
-------------------

Помнік знаходзіцца каля будынка сярэдняй школы на вуліцы Станкевіча. Пастаўлены ў 1954 годзе. Унесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь (пратакол Навукова-метадычнага савета № 88 ад 28 жніўня 2003 года), як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння.

Аўтар помніка — беларускі скульптар Андрэй Міхайлавіч Заспіцкі.

Апісанне
--------

На гранітным пастаменце прамавугольнай формы бронзавая скульптурная выява маладой жанчыны ў гарадской сукенцы з накінутым на плечы шалем. Вышыня пастамента — 4 м, вышыня фігуры — 2 м. Фігура пададзена ў лёгкім руху, левая рука прыціскае да грудзей кнігу. Гордая пастава, цвёрды позірк перадаюць унутраную сілу і эмацыянальную ўсхваляванасць пісьменніцы. Вакол помніка — дэкаратыўныя кусты і газоны.

Зноскі
------

1. ↑  Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь / [склад.: В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк]. – Мінск, 2009. – С. 432.
2. ↑  Помнік А. С. Пашкевіч (Цётцы). — Гісторыка-культурныя каштоўнасці прынёманскага краю, 2018.  (бел.)

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Гродзенская вобласць. — 371 с. іл. С. 338
Царства Польскае ў 1861 годзе
**Камітэт па справах Царства Польскага** (1864-1881) быў заснаваны  25 лютага 1864 года  у якасці вышэйшага дарадчага органа пры расійскім імператары для абмеркавання рэформаў у царстве Польскім.

Стаў вышэйшым выканаўчым органам спраў  па царстве. Старшынстваваў у камітэце ў тых выпадках, калі ён не склікаўся пры асабістай прысутнасці імператара, князь П. П. Гагарын (да 1872); чальцамі яго былі прызначаны граф Панін, Чэўкін, граф Валуеў, генерал-ад'ютант Зялёной і М. А. Мілюцін; апошні лічыўся абавязковым чальцом камітэта па званні галоўнага начальніка ўласнай імператарскай канцылярыі па справах царства Польскага. Пры камітэце таксама была ўтворана адмысловая канцылярыя, пад вядзеннем кіраўніка справамі камітэтам (узначаліў яе С. М. Жукоўскі). У 1871 годзе, пры скасаванні у царстве Польскім ўстаноўчага камітэта, міністрам было прадпісана ўносіць ў наступных выпадках у камітэт і справы па спрэчках аб межах ўлады паміж адміністрацыйнымі і судовымі месцамі і паміж гэтымі апошнімі і духоўнымі ўладамі. 

Камітэт па справах царства Польскага быў скасаваны 29 траўня 1881 года; яго функцыі перайшлі да камітэту міністраў.

Літаратура
----------

* Камітэт па справах царства Польскага // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 5329156012412249700000 |
Быхаўская вуліца ў 1915 годзе
**Быхаўскае прадмесце** — былая ўскраіна ў заходняй частцы Магілёва. Пачало фарміравацца з другой паловы XIX стагоддзя на месцы Задубравенскага пасада (вуліцы Ільінская, Баярская, Успенская, Быхаўская) і за яго межамі каля Стара-Жытомірскага тракта і дарогі Бабруйск — Магілёў (цяпер вул. Чалюскінцаў). Пры ўездзе ў горад стаяла так званая Быхаўская брама (не захавалася). Цяпер тэрыторыя былога Быхаўскага прадмесця ў межах Ленінскага і Кастрычніцкага раёнаў.

Літаратура
----------

* Быховское предместье // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9