recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Аэрадром з вышыні.
**Зяброўка** (таксама **Прыбыткі**) — ваенная авіябаза, размешчаная ў 16 км на паўднёвы ўсход ад Гомеля (Беларусь).

З лістапада 1951 па красавік 1958 тут базаваўся 439-ы знішчальны авіяцыйны полк. Выконваў палёты на МіГ-15 і МіГ-17. 

Да пачатку 1960-х гадоў з базы ляталі самалёты Ту-16Р. У 1963 годзе аэрадром рэканструяваны. Прыблізна ў 1966 годзе сюды прыбылі 24 Ту-22Р, прызначаныя для дзеянняў у Балтыцы і Паўночнай Еўропе. З 1973 па 1980-я гады ў Прыбытках на гэтых самалётах праходзілі навучанне лётчыкі з Лівіі і Ірака. У 1994 годзе, у незалежнай Беларусі, Ту-22 адпраўлены на ўтылізацыю ў Расію.

Акрамя таго, з пачатку 1960-х да 1994 года на аэрадроме размяшчаўся 290-ы гвардзейскі разведвальны авіяцыйны полк далёкага дзеяння, які лётаў на Ту-16Р і Ту-22РДМ , плюс некалькі самалётаў Ту-22.

Падчас уварвання ва Украіну ў 2022 годзе расійскія вайскоўцы размясцілі на базе ўдарныя верталёты.

Заўвагі
-------

1. ↑  *Holm*. 439th Fighter Aviation Regiment **(нявызн.)**. *Soviet Armed Forces 1945-1991 Organisation and order of battle*. Праверана 27 кастрычніка 2022.
2. ↑  Gordon, Yefim (1999). Tupelov Tu-22 'Blinder' Tu-22M 'Backfire'. Midland Publishing. ISBN 1-85780-065-6.
3. 1 2  Dal'nyaya Aviatsiya **(нявызн.)**.  Aviabaza KPOI.
4. ↑  Take-OffF **(нявызн.)**.  take-off.ru.
5. ↑  Latest Satellite Photos Show Increased Russian Military Activity Near Ukraine - No. 13 **(нявызн.)**.  RadioFreeEurope Radio Liberty. Праверана 13 March 2022.

| ⛭Аэрапорты Беларусі |
| --- |
| Пасажырскія | 
* Брэст
* Віцебск
* Гомель
* Гродна
* *Мінск-1*
* Мінск-2
* Магілёў

 |
| Ваенныя | 
* Баранавічы
* *Быхаў*
* Бяроза
* Бабруйск
* Зяброўка
* Крычаў
* *Куплінкі*
* Ліда
* Лунінец
* *Лупалава*
* Мачулішчы
* *Паставы*
* Пружаны
* *Рось*
* *Шчучын*

 |
| Іншыя | 
* Балбасава
* Клепачы
* Ліпкі
* Мазыр
* Шчучын

 |
| **Заўвагі:** *Курсівам* пазначаны недзеючыя.Аэрадромы Шчучын і Лупалава (цяпер Магілёў) ператвораны з ваенных у грамадзянскія. |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Аганаў.
**Дзмітрый Львовіч Ага́наў** (нар. 17 красавіка 1976, Наваполацк) — беларускі скульптар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і вядомага скульптара Льва Аганава. Скончыў Мінскае мастацкае вучылішча імя А. К. Глебава і Беларускую дзяржаўную акадэмію мастацтваў па спецыяльнасці «Скульптура».

Стажыраваўся ў Творчых майстэрнях жывапісу, графікі і скульптуры пры Міністэрстве культуры Рэспублікі Беларусь. Выкладае ў БДУ.

Удзельнічаў у шматлікіх выставах.

Сябар Беларускага саюза мастакоў.

Узнагароды
----------

Мае шэраг дыпломаў і ўзнагарод: дыплом ААН у намінацыі «Экалогія» (2000), 2-е месца ў конкурсе ААТ «Пріорбанк» за кампазіцыю «Адлюстраванне прыгажосці» (2004), дыплом архітэктурнай выставы «Леанарда» (2005), падзяку мэра Наваполацка за манументальна-дэкаратыўную кампазіцыю «Юнацтва» (2012), перамогу на конкурсе на стварэнне кампазіцыі «Знаходжанне іконы Божай Маці Мінскай» (2013).

Творчасць
---------

Помнік у гонар з’яўлення абраза Маці Божай Мінскай
Работы Дзмітрыя Аганава ўстаноўлены ў Мінску, Наваполацку і Мюнстэры (Германія). Многія яго творы захоўваюцца ў прыватных калекцыях у Беларусі, Расіі, Германіі, Ірландыі, ЗША, Аб’яднаных Арабскіх Эміратах.

Спасылкі
--------

* Скульптар Дзмітрый АГАНАЎ: «Усё мастацтва сканцэнтравана вакол чалавека. І існуе яно таксама для чалавека…» Архівавана 30 кастрычніка 2020.
**Монтэ-Карла** (фр.: Monte-Carlo, манегаская Monte-Carlu) — адміністрацыйная тэрыторыя княства Манака (з лютага 2007 года), найбуйнейшы раён краіны, размешчаны на тэрыторыі аднайменнай камуны ў Манака. На поўдзень ад раёна размешчаны Ла-Кандамін, а паўночней французскі горад Тэнаа.

Раён вядомы сваім казіно, пляжамі і наяўнасцю вышэйшага грамадства. У Монтэ-Карла пачынаецца і завяршаецца штогадовае ралі «Монтэ-Карла». Акрамя таго, па Монтэ-Карла праходзіць траса Гран-пры Манака Формулы-1. Чыгуначная станцыя Манака Монтэ-Карла размяшчаецца ў скале. Са станцыі можна выйсці як у курортна-гістарычную частку, так і ў зону казіно. Ад Ніцы да Монтэ-Карла электрычка ідзе каля 20 хвілін.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Монтэ-Карла
* Official site about Monte Carlo thermae Архівавана 4 ліпеня 2008.
* Monte Carlo даведнік на сайце *Wikivoyage*
* Travel guide for Monte Carlo and Monaco
* Monaco Portal Архівавана 22 сакавіка 2021.
**Міжнародная федэрацыя катоў** (**FIFe**, фр.: Fédération Internationale Féline) — міжнародная арганізацыя гадоўлі і вывядзенні новых парод катоў. З’яўляецца адным з дзевяці членаў WCC — Сусветнага феліналагічнага кангрэса.

Мэты
----

Федэрацыя займаецца распрацоўкай і сцвярджэннем адзіных стандартаў для розных парод, а таксама правіламі правядзення выставак і конкурсаў катоў.

Прадстаўнікі нацыянальных саюзаў, якія ўваходзяць у FIFe, рэгулярна праводзяць сустрэчы, на якіх выпрацоўваюцца генеральныя лініі для старых і новых парод катоў. У той жа час кожны нацыянальны саюз мае права весці свой уласны рэгістр і выдаваць атэстаты, якія пацвярджаюць паходжанне катоў высакародных парод.

Гісторыя
--------

Першы клуб па гадоўлі катоў з’явіўся ў 1887 годзе ў Вялікабрытаніі і зваўся Нацыянальны клуб катоў (англ.: National Cat Club). У 1922 годзе першы такі клуб з’явіўся ў Германіі.

Заснавальніцай FIFe з’яўляецца Маргерыта Равель, якая ў 1949 годзе ў Парыжы правяла сустрэчу трох клубаў: Каралеўскага таварыства катоў Фландрыі, Французскай федэрацыі катоў і Федэрацыі катоў Італіі. На гэтай сустрэчы яны неафіцыйна аб’ядналіся ў FIFE. Федэрацыя была афіцыйна створана ў горадзе Гент (Бельгія) 10 снежня 1950 года. На адкрыцці ўдзельнікі атрымалі статуэтку ў форме кошкі з ружовага пясчаніку, якія стварыў скульптар Жан Мартэль.

У 1949 годзе да FIFE далучылася Федэрацыя катоў Швейцарыі, у 1950 — Клуб сяброў катоў Аўстрыі, у 1951 — 1-шы Нямецкі саюз аднаўлення парод катоў. У 1972 годзе ў Федэрацыю ўступае першы нееўрапейскі Нацыянальны саюз, Бразільскі клуб катоў, пасля чаго Федэрацыя ператварылася з еўрапейскай у сусветную, назва змянілася з FIFE на FIFe.

Удзельнікі
----------

У 2009 годзе ў федэрацыі налічваецца 42 нацыянальных феліналагічных саюза з 40 краін.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * Аўстрыя
* Аргенціна
* Беларусь
* Балгарыя
* Бразілія
* Вялікабрытанія
* Венгрыя
* Германія
* Грэцыя
* Данія
 | * Ізраіль
* Інданезія
* Ісландыя
* Іспанія
* Італія
* Кіпр
* Латвія
* Літва
* Ліхтэнштэйн
* Люксембург
 | * Малайзія
* Мальта
* Мексіка
* Нідэрланды
* Нарвегія
* Польшча
* Партугалія
* Расія
* Румынія
* Сербія
 | * Славенія
* Славакія
* Украіна
* Фінляндыя
* Францыя
* Харватыя
* Чэхія
* Швейцарыя
* Швецыя
* Эстонія
 |

Зноскі
------

1. ↑  «LA STORIA | ANFI» Архівавана 23 студзеня 2021.. *www.anfitalia.it*(in Italian).
2. 1 2  «Fédération Internationale Féline — Introduction to the FIFe Архівавана 27 ліпеня 2020.». fifeweb.org. Retrieved 2017-12-28.
3. ↑  Stephanie Frattini «Tessloffs Grosses Katzenbuch», Nürnberg-Toulouse 1997 ISBN 3-7886-0201-5
4. ↑  FIFe Members List **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 28 красавіка 2023. Праверана 29 студзеня 2021.
**Эндшпіль** — заключная частка шахматнай ці шашачнай партыі. Характарызуецца зазвычай невялікай колькасцю фігур і павышэннем значнасці караля і пешак. Як правіла, у эндшпілі асноўнай задачай з’яўляецца не паставіць мат, а правесці пешку ў ферзі, і такім чынам дамагчыся вырашальнай матэрыяльнай перавагі.

Апісанне
--------

Стратэгічная мэта эндшпіля — правядзенне адной з пешак у ферзі — вызначае нарастальную ролю пешак. Калі ў сярэдзіне гульні перавага аднаго з партнёраў у адну пешку звычайна вырашальнай ролі не гуляе, то ў эндшпілі гэтага ў шматлікіх выпадках дастаткова для выйгрышу.

Паколькі ступень актыўнасці фігур у значнай меры залежыць ад пешачнага размяшчэння, узрастае роля ўзгодненасці размяшчэння фігур і пешак: пешкі не павінны перашкаджаць дзеянню фігур. Актывізуючы свае фігуры, трэба адначасова адціскаць фігуры саперніка, абмяжоўваць іх рухомасць. У эндшпілі асаблівае значэнне набывае наяўнасць пешачнай слабасці: фігуры, вымушаныя іх абараняць, становяцца пасіўнымі і губляюць у сіле. Вынікам правільнай стратэгіі ў эндшпілі нярэдка аказваецца дасягненне пазіцый цугцванга.

Паколькі ў эндшпілі фігур і пешак менш, чым у сярэдзіне гульні, ён лягчэй паддаецца класіфікацыі і вывучэнню. Развіццё шахмат суправаджалася аналізам мноства пазіцый эндшпіля: у іх знойдзены найлепшыя планы гульні бакоў, дакладна ўсталяваны канчатковы вынік. Такім чынам, у эндшпілі ўзрастае роля ведаў, гэта значыць тэорыі. Па сутнасці многія тэарэтычныя пазіцыі эндшпіля ўяўляюць сабой лагічныя задачы, якія часта маюць адзінае рашэнне. Для лепшай арыентацыі ў шматлікіх пазіцыях эндшпіля распрацавана іх класіфікацыя ў залежнасці ад колькасці і якасці наяўных сіл.

Гл. таксама
-----------

* Дэбют
* Мітэльшпіль

Літаратура
----------

* Шахматы: Энциклопедический словарь / Гл. ред. А. Е. Карпов. — М.: Сов. энциклопедия, 1990. — 621 с.
* *Созин В. И.* Что каждый должен знать об эндшпиле, 2 издание, М. — Л. 1935;
* *Рабинович И. Л.* Эндшпиль, 2-e изд. М. — Л. 1938;
* *Григорьев Н. Д.* Шахматное творчество. Анализы, теоретические работы, этюды, избранные партии, 2-e изд. М. 1954;
* *Лисицын Г. М.* Заключительная часть шахматной партии, Л. 1956;
* *Крогиус Н. В.* Законы эндшпиля, М. 1971;
* Последние шахматные лекции Капабланки, [перевод с немецкого], М. 1972;
* *Авербах Ю. Л.* Что надо знать об эндшпиле, 3-e изд. М. 1979;
* *Портиш Л. Шаркози Б.* 600 окончаний, [перевод с венгерского], М. 1979.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4121189-3 · Microsoft: 118491383 · NKC: ph305895 |
**Сядзіба Любамірскіх** — сядзібна-паркавы комплекс у в. Берасценава Аршанскага раёна Беларусі.

Гісторыя
--------

Належала Любамірскім. Сядзібны дом, пабудаваны, верагодна, у пачатку XIX ст.

У 1872 г. па завяшчанні Канстанціна Любамірскага[ru] Дубровенскі ключ (40 тыс. дз.) быў падзелены між яго жонкай і дочкамі. Жонка Кацярына з Талстых[ru] атрымала палову ўладанняў з цэнтрам у Берасценаве. На 1884 г. у маёнтку было 9080 дзесяцін зямлі: 570 дзесяцін — ворнай, 229 дзесяцін — пад сенажаццю, 5820 дзесяцін — пад лесам. Пры маёнтку было 3 карчмы. Гаспадарку вёў аканом.

У пачатку XX ст. маёнтак Берасценава (Кудаева) (8 двароў, 120 душ) належаў лютэраніну Альфрэду фон Валю, брату былога віцебскага губернатара.

У гаспадарцы было некалькі прадпрыемстваў: косткадрабільны і клеяварачны заводы (1865—1914), завод па сухой перагонцы драўніны (1900—1914).

Архітэктура
-----------

Сядзібны дом аднапавярховы мурававы, прамавугольны ў плане, размешчаны на высокім падмурку Цэнтральная частка вылучана порцікам з трохвугольным франтонам. Побач з сядзібай была капліца (праіснавала да 1920-х гг.). Захаваліся ў закінутым, але ў досыць добрым стане панскі дом, флігель, некаторыя гаспадарчыя пабудовы.

* ФлігельФлігель
* СядзібаСядзіба
* ПаркПарк
* Алея паркуАлея парку

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Півавар М. В.* Берасценава // Сядзібы Віцебшчыны. — Мн.: БелЭн, 2020. — 256 с. — ISBN 978-985-11-1202-5.

Спасылкі
--------

* Сядзіба Любамірскіх (Берасценава) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Сядзіба Любамірскіх (Берасценава) на сайце «Архіварта»
**Пядзенік хваёвы**, **Хваёвы каморнік** (*Bupalus piniaria*) — матылёк з сямейства пядзенікаў.

Апісанне
--------

Самец чорны, з жаўтлявай або бялёса сярэдзінай кожнага крыла, самка рыжая з чорнымі плямкамі; знізу крылы рудыя ў абодвух палоў. Форма пярэдніх крылаў падоўжана-трохкутная, з акругленымі вугламі; у размаху каля 3 см; у спакоі крылы прыўздымаюцца ўскосна ўверх. Вусікі самца грабеньчатыя. Лётае (днём) у хваёвых лясах у маі-чэрвені; зеленаватыя яйкі кладуцца на ігліцу хвоі (рэдка — іншых іглічных дрэў); вусені з ліпеня да канца верасня аб’ядаюць ігліцу хвоі, прыносячы гэтым часам велізарную шкоду лясам. Дарослы вусень бывае ў даўжыню да 3 см, зялёны з 5 бялёсымі падоўжнымі лініямі. Акукліванне адбываецца ў кастрычніку-лістападзе на зямлі (пад лясным подсцілам); кукалка бурая, зімуе.

* ♀♀
* ♀ △♀ △

Меры барацьбы
-------------

Як меры супраць гэтага ляснога шкодніка рэкамендуюцца: зграбанне восенню ляснога подсцілу ў кучы, усярэдзіне якіх кукалкі паміраюць; выган у лес свіней, якія адрываюць і ядуць кукалак.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская навуковая тэрміналогія: слоўнік лясных тэрмінаў. — Мінск: Інбелкульт, 1926. — Т. Вып. 8. — 80 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777717304 |
**Аляксей Мікалаевіч Цюльга́** (22 мая 1922, вёска Клясіна, Краснапольскі раён, Магілёўская вобласць — 18 лістапада 1953, Балград, Адэская вобласць) — Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Да вайны закончыў Клясінскую сямігодку. У 1940 годзе прызваны ў Чырвоную Армію. У першыя дні Вялікай Айчыннай вайны стаў абаронцам Радзімы. Пры адступленні савецкіх войскаў трапіў у палон. З 1942 г. стаў партызанам атрада імя Калініна, затым 1-й Гомельскай партызанскай брыгады.
З 1943 года ваяваў на Беларускім і 1-м Украінскім франтах.

Вызначыўся пры вызваленні Польшчы. 29 ліпеня 1944 г. у раёне горада Юзефаў з 2 разведчыкамі пераправіўся цераз Віслу і разведаў лінію абароны праціўніка. У бaі за плацдарм знішчыў 15 гітлераўцаў. У раёне мястэчка Kiселін захапіў двух «языкоў». Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 23 верасня 1944 г. прысвоена званне Героя Савецкага Саюза. Узнагароджаны ордэнам Леніна, ордэнам Славы 3 ступені, медалямі.

Пасля вайны служыў у Савецкай Apміі, у 1946 годзе скончыў танкавае вучылішча, у 1951 годзе — курсы лейтэнантаў. Жыў і працаваў у горадзе Чырчык Ташкенцкай вобласці Узбекістана, потым у горадзе Балград Адэскай вобласці.

А. М. Цюльга памёр 18 лістапада 1953 г. Яго імем названа вуліца ў аграгарадку Леніна Краснапольскага раёна.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17.
2. ↑  Алексей Николаевич Тюльга на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Цюльга Аляксей Мікалаевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17). — С. 185.

Спасылкі
--------

Алексей Николаевич Тюльга на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
Тарфянік
**Тарфянік** — біялагічны аб’ект, экасістэма, які ўключае комплекс раслін і іх рэшткаў, што ўтвараюць ва ўмовах падвышанай вільготнасці ўзаемазалежную супольнасць. Вышэйшы тып існавання жывых арганізмаў, аналагічны каралавым рыфам, лясным масівам і гарадскім мегаполісам.

У розных геамарфалагічных умовах вылучаюцца *нізінны*, *пераходны* і *верхавы* тыпы, якія адрозніваюцца відавым складам. Падчас росту тарфянік, пры памяншэнні мінеральнага харчавання, ён можа пераходзіць ад нізіннага да верхавога тыпу. Часам тарфянік наплывае на сапрапель, уключаны хібна ў яго склад, што недапушчальна, паколькі сапрапель — асадкавая парода, гэта значыць геалагічны аб’ект.

Гл. таксама
-----------

* Балота

Зноскі
------

1. ↑  Бенсман В. Р. Проблемы классификации торфяников и сапропелей. // Молодой учёный. 2010. № 1-2 (13). Т 1. Чита. С. 146—147.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Тарфянік на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · American Cycl. (1879) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119826328 · GND: 4040195-9 · LCCN: sh85015298 · Microsoft: 122284674 · NKC: ph125035 |
**Новасібірскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт** (руск.: Новосибирский государственный медицинский университет) — вышэйшая навучальная ўстанова, якая займаецца падрыхтоўкай спецыялістаў з вышэйшай медыцынскай адукацыяй.

Гісторыя
--------

17 жніўня 1935 г. выйшла Пастанова Саўнаркама СССР № 1818 аб адкрыцці ў Сталінградзе, Ленінградзе і Новасібірску медыцынскіх інстытутаў. Новасібірскі медыцынскі інстытут ствараўся на базе Омскага і Томскага медыцынскіх інстытутаў і Новасібірскага інстытута ўдасканалення ўрачоў (таксама якія пераехалі з Томска ў 1932 годзе).

На момант адкрыцця інстытут меў толькі лячэбны факультэт. Дырэктарам быў прызначаны Ісак Ліўшыц, яго намеснікам і асноўным арганізатарам навучальнага працэсу з’яўляўся Б. Я. Жодзішскі.

Да 1999 года насіў назву Новасібірскі ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга медыцынскі інстытут (НоПЧСмі), з 1999 па 2005 гады — Новасібірская дзяржаўная медыцынская акадэмія.

З 1996 па 2007 г. ВНУ ўзначальваў в. м. н. прафесар А. В. Яфрэмаў.

21 лютага 2008 года рэктарам НДМУ абраны в. м. н. прафесар Ігар Алегавіч Марынкін.

Цяпер падрыхтоўка спецыялістаў з вышэйшай медыцынскай адукацыяй вядзецца па пяці адукацыйных напрамках:

* медыцынскія навукі і ахова здароўя (спецыяльнасці «Лячэбная справа», «Педыятрыя», «Стаматалогія», «Медыка-прафілактычная справа», «Фармацыя», «Сястрынская справа»;
* эканоміка і кіраванне («Эканоміка і кіраванне ўстановамі аховы здароўя»);
* гуманітарныя навукі («Клінічная псіхалогія»);
* міждысцыплінарныя спецыяльнасці («Сацыяльная работа»);
* прыродазнаўча-навуковыя спецыяльнасці («Біяэкалогія»).
**Сібірскі дзяржаўны ўніверсітэт шляхоў зносін** (СДУШЗ, руск.: Сибирский государственный университет путей сообщения) — вышэйшая навучальная ўстанова ў Новасібірску. ВНУ курыруе Федэральнае агенцтва чыг. транспарту Мінтранса РФ.

Раней называлася — Сібірская дзяржаўная акадэмія шляхоў зносін, Новасібірскі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту (НДІЧТ), Новасібірскі інстытут ваенных інжынераў транспарту (НИВИТ), Новасібірскі пуцейска-будаўнічы інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту.

Гісторыя
--------

Створаны ў 1932 годзе на базе пуцейска-будаўнічага факультэта Сібірскага інстытута інжынераў транспарту, які размяшчаўся ў Томску. У 1932—1936 гадах кіраваў С. Я. Прапасцін.

У 1934 годзе быў пераўтвораны ў Новасібірскі інстытут ваенных інжынераў транспарту (НІВІТ).
З 1932 па 1941 год НИВИТ размяшчаўся ў будынках, якія знаходзяцца цяпер на тэрыторыі Новасібірскага прыборабудаўнічага завода. У 1941 годзе гэтыя будынкі былі занятыя эвакуіраваным заводам, і навучанне з 1941 па 1955 год ішло ў доме па адрасе Савецкая, 20 (цяпер Савецкая, 18).

Галоўны корпус інстытута пабудаваны ў 1949—1955 гадах на вуліцы Дусі Кавальчук, 191, па праекце маскоўскага архітэктара В. С. Масленікава.

У Вялікай Айчыннай вайне прынялі ўдзел больш за тысячу студэнтаў і выкладчыкаў, з якіх больш за 60 чалавек загінулі ў баях. Званне Героя Савецкага Саюза атрымалі В. М. Безукладнікаў, Ю. І. Дзярабін і Я. І. Сцерын. Буйнымі военачальнікамі сталі многія інжынеры з першага выпуску.

У 1953 годзе НИВИТ быў пераўтвораны ў Новасібірскі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту (НІІЧТ).[4] У 1956 годзе на базе завочнага аддзялення НДІЧТ створаны завочны факультэт. У 1957 годзе адкрыты факультэт «Прамысловае і грамадзянскае будаўніцтва», у 1962 годзе — «Інжынерна-эканамічны факультэт».

У 1993 годзе інстытуту быў прысвоены статус акадэміі (Сібірская дзяржаўная акадэмія шляхоў зносін — СДАШЗ), у 1997 годзе — універсітэта (Сібірскі дзяржаўны ўніверсітэт шляхоў зносін — СДУШЗ). У 1995 годзе адкрыты факультэт «Сусветная эканоміка і права», у 2002 годзе — факультэт «Упраўлення персаналам», у 2004 годзе — факультэт «Бізнес-інфарматыка». У склад універсітэта ўваходзіць Інстытут перспектыўных транспартных тэхналогій і перападрыхтоўкі кадраў. На базе ўніверсітэта працуе Інстытут комплексных даследаванняў транспартных сістэм.

За гады свайго існавання ВНУ падрыхтавала больш за 45000 спецыялістаў.

Факультэты
----------

* Будаўніцтва чыгунак
* Кіраванне транспартна-тэхналагічнымі комплексамі
* Масты і тунэлі
* Кіраванне працэсамі перавозак на чыгуначным транспарце
* Прамысловае і грамадзянскае будаўніцтва
* Інжынерна-эканамічны факультэт
* Сусветная эканоміка і права
* Публічнае кіраванне і сацыяльныя камунікацыі
* Факультэт Бізнес-Інфарматыкі
* Завочны факультэт
Не блытаць з іракскай групоўкай «Катаіб Хезбала».

**Хезбала**, *Хезбалах, Хізбала, Хізбалах* (араб. ‮ حزب الله ‬ «партыя Алаха», выраз ўзяты з Карана (5:56): «Бо партыя Алаха — яны перамогуць») — ваенізаваная ліванская шыіцкая арганізацыя і палітычная партыя, якая выступае за стварэнне ў Ліване ісламскай дзяржавы на ўзор Ірана. У аснове ідэалогіі ляжыць ідэалогія Рухолы Хамейні, створаная лідарам ісламскай рэвалюцыі ў Іране. Лічыцца тэрарыстычнай арганізацыяй у Канадзе, Нідэрландах, Ізраілі, ЗША і Егіпце, а таксама часткова ў Аўстраліі і Вялікабрытаніі.

Карыстаецца фінансавай і ваеннай падтрымкай Ірана і Сірыі.

У сваім маніфесце 1985 года арганізацыя абвясціла трыма сваімі асноўнымі мэтамі: «выправаджэнне любых каланіяльных устаноў з Лівана», «прывядзенне фалангістаў да адказу за іх злачынствы», і «ўстанаўленне ў краіне ісламскага рэжыму».

Іншыя радыкальныя ісламскія арганізацыі
---------------------------------------

* Аль-Каіда
* Талібан

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Лентапедыя · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 11044617 · BNF: 12476708q · GND: 5110433-7 · ISNI: 0000000118821876 · LCCN: n88191600 · LNB: 000201412 · NKC: kn20070126010 · SUDOC: 033963495 · VIAF: 139513420 |

 |


1. ↑
**Свядзіца** — археалагічны помнік каля вёскі Свядзіца Лепельскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 0,2 км на паўночны ўсход ад безыменнага возера, у лесе, ва ўрочышчы Гогаль.

Апісанне
--------

Вядома пад назвай Батарэя. Размешчана на высокім прадаўгаватым узгорку, на карэнным беразе ракі Прудок, якая амывае гарадзішча з поўначы. 3 захаду, паўночнага захаду і паўднёвага захаду гарадзішча ўмацавана валамі шырынёй у аснове 6-8 м, вышынёй 1 м і равамі глыбінёй 1 м. Гарадзішча грушападобнай формы, мае стромкія схілы вышынёй 7-15 м. Пляцоўка даўжынёй 60 м, шырынёй у заходняй частцы 12 м, ва ўсходняй 6-7 м. Абследаваў у 1972 годзе А. Р. Мітрафанаў. Гарадзішча адносіцца да сярэднявечча. Аб гэтым сведчыць яго своеасаблівая форма і сістэма земляных умацаванняў: тры абарончыя лініі — валы і равы.

Літаратура
----------

* Гарадзішчы Лепельскага раёна // Памяць: Лепельскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: В. Я. Ланікіна [і інш.]; уклад.: В. Я. Ланікіна, А. У. Стэльмах; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : Беларусь, 1999. — С. 24-29.
* Лепельскі раён // Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь / склад.: В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мінск : БЕЛТА, 2009. — С. 173—175.
* Лепельскі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 271—286.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бомант.

**Бомант** (англ.: Beaumont) — горад на паўднёвым усходзе штата Тэхас (ЗША), прыкладна за 125 км на ўсход ад Х'юстана і за 35 км на захад ад мяжы з Луізіянай, на заходнім беразе ракі Нечэс. Бомант — цэнтр акругі Джэферсан. Паводле Бюро перапісу насельніцтва ЗША, паводле перапісу 2010 года насельніцтва Боманта складала 118 296 чалавек (паводле ацэнкі на 1 ліпеня 2019 года — 118 151 чалавек). Сярод гарадоў Тэхаса Бомант знаходзіцца на 24-м месцы па колькасці жыхароў. Належыць да агламерацыі Бомант—Порт-Артур. Разам з гарадамі Порт-Артур і Орындж, Бомант складае т.зв. «залаты трыкутнік» (англ.: Golden Triangle) — буйную індустрыяльную вобласць у раёне ўзбярэжжа Мексіканскага заліва.

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Роберт Крыпен

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  *United States. Bureau of the Census* 2016 U.S. Gazetteer Files — Washington, D.C.: U.S. Census Bureau, 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q32859555'></a>
3. ↑  United States Census 2010 Праверана 9 ліпеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q523716'></a>
4. ↑  2020 United States Census / пад рэд. Бюро перапісу насельніцтва ЗША Праверана 1 студзеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q637413'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23766566'></a>
**Сімас Скіндэрыс** (літ.: Simas Skinderis, нар. 17 лютага 1981, Панявежыс, Літва) — былы літоўскі футбаліст, брамнік.

Клубная кар’ера
---------------

Гуляў у літоўскіх і казахскіх клубах. На працягу 2004—2006 гадоў гуляў у Беларусі за «Тарпеда-СКА» і «Нафтан». Пачынаючы з 2009 года выступаў за «Мінск», быў там асноўным брамнікам, гуляў з клубам у Лізе Еўропы.

У студзені 2012 года падпісаў двухгадовы кантракт з бабруйскай «Белшынай», дзе чаргаваўся на пазіцыі брамніка з Русланам Капанцовым.

У лютым 2013 года апынуўся ў мазырскай «Славіі». Быў другім брамнікам пасля Уладзіміра Гаева, але нярэдка з’яўляўся і ў стартавым складзе.

Па выніках сезону «Славія» вылецела ў Першую лігу, і Скіндэрыс у лютым 2014 года падпісаў кантракт з іншым клубам Першай лігі —
«Гарадзеяй». У сезоне 2014 быў асноўным брамнікам «цукровых». У студзені 2015 года падоўжыў кантракт з клубам. У сезоне 2015 саступіў месца асноўнага брамніка маладому Ігнату Дастанку. У снежні 2015 года падоўжыў кантракт з «Гарадзеяй» на наступны сезон. У сезоне 2016 быў другім брамнікам «Гарадзеі» пасля Паўла Часноўскага, але ніводнага разу не з’явіўся на полі, а канец сезону ўвогуле прапусціў з-за траўмы. 

У студзені 2017 года па пагадненні бакоў пакінуў «Гарадзею». Меў прапанову перайсці на трэнерскую працу ў беларускім клубе, але вырашыў вярнуцца на радзіму, дзе стаў іграком першалігавага «Нявежыса», які ўзначаліў брат Сімаса Марус. Па заканчэнні сезону 2017 пакінуў каманду.

Дасягненні
----------

* Сцяг Беларусі 03Бронзавы прызёр Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 2010

Зноскі
------

1. ↑  Simas Skinderis // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Футбол. "Городея" подписала контракты с пятью футболистами
3. ↑  Семеро футболистов продлили контракты с "Городеей"
4. ↑  "Городея" подписала Артема Гомелько и продлила контракты с семью игроками
5. ↑  Скиндерис покинул «Городею»

Спасылкі
--------

* Статыстыка на сайце *lietuvosfutbolas.lt*  (літ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шакавец.
**Лявон Рыгоравіч Шакавец** (8 жніўня 1935, в. Хаўхоліца, Барысаўскі раён — 24 кастрычніка 2016) — грамадскі дзеяч беларускай меншасці ў Латвіі, журналіст.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 8 жніўня 1935 года ў вёсцы Хаўхоліца Барысаўскага раёна Мінскай вобласці. Скончыў у 1965 годзе Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт.

З 1967 года працаваў на розных пасадах у газеце «Советская Латвия», займаўся культурна-грамадскай дзейнасцю. Удзельнічаў у імпрэзах, абрадавых святах, якія ладзіць суполка «Прамень», спяваў у ансамблі «Надзея». Выступаў з артыкуламі на старонках газеты «Прамень», з 1994 года галоўны рэдактар.

Член праўлення Беларускага таварыства «Прамень» і Саюза беларусаў Латвіі.

Памёр 24 кастрычніка 2016 года.

Узнагароды
----------

За плённую працу па развіцці беларускага друку ў Латвіі ўшанаваны ганаровым знакам «Выдатнік друку Беларусі» (2004), Ганаровай граматай Савета міністраў Беларусі (2005), памятным медалём урада горада Масквы ў гонар 100-годдзя Міхаіла Шолахава (2006), медалём Францыска Скарыны.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  *сегодня, СБ-Беларусь*. Адышоў з жыцця Лявон Шакавец (руск.)  **(нявызн.)**?. *www.sb.by* (2 лістапада 2016). Праверана 10 сакавіка 2024.
**Гарадская акруга Усі́нск** (руск.: Городской округ Усинск, комі: Ускар каркытш) — муніцыпальнае ўтварэнне і адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў рэспубліцы Комі, Расія.

Геаграфія
---------

Акруга знаходзіцца ў паўночнай частцы рэспублікі Комі, праз яе праходзіць Паўночны палярны круг. Мяжуе з Усць-Цылемскім, Іжэмскім, Пячорскім раёнамі, гарадской акругай Інта, а таксама з Запалярным раёнам Ненецкай аўтаномнай акругі Архангельскай вобласці. Плошча акругі складае 30 600 км². На яе тэрыторыі працякаюць рэкі Пячора, Уса, Колва, Лыжа, Лая і Вялікая Сыня.

У склад акругі ўваходзяць горад Усінск, пгт Парма і сельскія паселішчы Усць-Лыжынскае, Усць-Усінскае, Колвінскае, Мутнамацярыцкае, Усадорскае, Шчальябоскае.

Гісторыя
--------

У часы Расійскай імперыі тэрыторыя акругі ўваходзіла ў Архангельскую губерню. З 1921 года — у Іжма-Пячорскі павет Аўтаномнай вобласці Комі (Зыран). У 1929 годзе тэрыторыя акругі апынулася ў Іжэмскім раёне, а потым з раёну быў выдзелены асобны Ухцінскі раён.

Акруга ўтворана ў 2006 годзе ў выніку ўсерасійскай адміністрацыйнай рэформы.

Дэмаграфія
----------

Насельніцтва раёна складае 43 283 чалавекі, большасць з якіх складаюць рускія і комі. Большасць вернікаў — праваслаўныя.

Транспарт
---------

З пасёлка Сыня Пячорскага раёна ва Усінск адыходзіць адгалінаванне Паўночнай чыгункі, дзякуючы якой горад звязаны з цэнтральнай часткай Комі. Існуюць аўтадарогі мясцовага ўзроўню, якія звязваюць Усінск з навакольнымі пасёлкамі і горадам Пячора. Маецца аэрапорт мясцовага ўзроўню.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Администрация МО ГО «Усинск» (руск.)

Шаблон:Рэспубліка Комі
**Куршы** (аг.-усх.-слав.: корсь) — заходнебалцкае племя, якое жыло на паўднёва-заходнім узбярэжжы Балтыйскага мора, пераважна захадзе сучаснай Латвіі і Літвы ў колішняй Куроніі.

Упершыню куршы згаданы ў канцы 9 ст. У 8—10 ст. у куршаў адбываўся працэс разлажэння першабытнаабшчыннага ладу і зараджэнне феадальных адносін. Апроч земляробства і жывёлагадоўлі, займаліся рыбалоўствам, паляваннем, рамёствамі і гандлем. У 7—8 ст. змагаліся з экспансіяй скандынаваў, якія захапілі частку ўзбярэжжа куршскай тэрыторыі. Адбіўшы нарманскую плынь, куршы сталі здзяйсняць напады на Швецыю і Данію. Нягледзячы на працяглую барацьбу (1210—1267), куршы трапілі пад уладу Лівонскага ордэна.

Да пачатку 17 ст. куршы цалкам зліліся з латгаламі і земгаламі, а таксама літоўцамі.

Літаратура
----------

* История Латвийской ССР. — Т. 1. — Рига, 1952.

| Балтыйскія плямёны і народы |
| --- |
| 
* Галінды
* Голядзь
* Дняпроўскія балты
* Жамойты
* Земгалы
* Куршы
* Латгальцы
* Латгалы
* Латышы
* Літоўцы
* Прусы
* Селы
* Скалвы
* Яцвягі

 |
**Кофс-Харбар** (англ.: Coffs Harbour) — горад у Новым Паўднёвым Уэльсе, Аўстралія. Размешчаны за 540 км на поўнач ад Сіднея, і за 390 км ад Брысбена. Насельніцтва — 26 353 чалавекі (перапіс 2011 года).

Па дадзеных CSIRO, у Кофс-Харбары вельмі зручны для жыцця клімат. Эканоміка горада заснавана на сельскай гаспадарцы (вырошчванне бананаў і чарніц), турызме і рыбалоўстве.

У горадзе ёсць кампус з Універсітэтам Паўднёвага Крыжа, чатыры буйныя гандлёвыя цэнтры, шпіталь, бібліятэка, мноства нацыянальных паркаў. У горадзе ёсць аэрапорт.

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Марджоры Джэксан-Нельсан (нар. 1931) — аўстралійская лёгкаатлетка і палітык.

Зноскі
------

1. ↑  Coffs Harbour // *QuickStats* — Australian Bureau of Statistics. Праверана 28 чэрвеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112119348'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q123347'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4718303-2 · LCCN: n87152231 · VIAF: 154119669 |
**Новасібірскі дзяржаўны мастацкі музей** (руск.: Новосибирский государственный художественный музей) — мастацкі музей, заснаваны ў Новасібірску распараджэннем Савета Міністраў РСФСР ад 16 студзеня 1957 г. № 16 «Аб арганізацыі ў г. Новасібірску абласной карціннай галерэі», у тым жа годзе пачалося фарміраванне калекцыі музея. Адкрыццё для наведвання адбылося 27 снежня 1958 года. У 2004 годзе Новасібірская карцінная галерэя пераўтворана ў музей.

Гісторыя
--------

Першапачаткова галерэя займала першы паверх пяціпавярховага жылога дома па вуліцы Свярдлова. З 1982 года музей размешчаны ў будынку былога Сібрэўкама. Частка будынка, пабудаваная ў 1926 годзе архітэктарам А. Д. Крачковым — помнік архітэктуры рэспубліканскага значэння. У 1948 годзе да яго была зроблена прыбудова. Да моманту размяшчэння ў будынку Карціннай галерэі, тут размяшчаліся абласны і гарадскі камітэты КПСС.

Акрамя Новасібірскага мастацкага музея ў будынку знаходзяцца Музей васковых фігур, Новасібірскі музей цацкі і Тэатр мастацкай лялькі.

У аснове калекцыі музея экспанаты, перададзеныя ў канцы 1950-х — пачатку 1960-х гадоў Міністэрствамі культуры РСФСР і СССР, Траццякоўскай галерэяй, Дзяржаўным Рускім музеем (13 работ), Паўлаўскім палацам-музеем (22 работы), Пермскай карціннай галерэяй (16 работ), ДМІІ ім. А. С. Пушкіна, Дзяржаўным Эрмітажам і іншымі музеямі Расіі. Першымі прыватнымі дарыльнікамі музея выступілі П. Я. Карнілаў (Ленінград) і В. М. Піўкін (Новасібірск).

У 1960-я — 1980-я гады музей праводзіць самастойную палітыку ў галіне камплектавання сваіх фондаў. З 1962 па 1982 год дырэктарам музея з’яўлялася Марыя Качальская.
**Зінаіда Адамаўна Бондар**  (01 снежня 1907, Баранавічы — 1 студзеня 1980, Маcква - савецкі вучоны-медык у галіне гепаталогіі і гастраэнтэралогіі.
Доктар медыцынскіх навук (1952), прафесар (1957), член-карэспандэнт АМН СССР (1969). Ганаровы дзеяч навукі РСФСР (1969).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 1 снежня 1907 года ў Баранавічах.
У 1930 годзе скончыла Маскоўскі інстытут фізічнай культуры, у 1938 годзе — Першы Маскоўскі медыцынскі інстытут. З 1938 па 1941 год атрымлівала адукацыю ў аспірантуры, пасля чаго абараніла кандыдацкую дысертацыю на тэму «Аб рэгуляцыі кіслотнасці страўнікавага соку».
З 1941 па 1945 годы падчас вайны працавала ў тэрапеўтычным аддзяленні палявога шпіталя і эвакшпіталя 2-га Беларускага фронту. Скончыла службу ў званні маёра медыцынскай службы. 
Пасля вайны працавала ў Першым Маскоўскім медыцынскім інстытуце. 
У 1952 годзе З. А. Бондар абараніла доктарскую дысертацыю на тэму «Механічная жаўтуха». 
Аўтар 173 навуковых работ, у тым ліку манаграфій, прысвечаных клініцы, патагенэзу, дыягностыцы і лячэнню хранічных дыфузных захворванняў пячонкі — механічных жаўтух, цырозаў і хранічных гепатытаў. 
З.А. Бондар спрыяла ўкараненню ў клінічную гепаталогію сучасных метадаў даследвання: радыяізатопнага, марфалагічнага прыжыццёвага вызначэння ізаферментаў.
З.А. Бондар з'яўлялася намеснікам старшыні Усесаюзнага таварыства тэрапеўтаў, членам Камітэта Міжнароднага таварыства ўнутранай медыцыны. 
Памерла ў 1980 годзе. Урна з прахам пахавана ў калумбарыі Ваганькаўскіх могілак (Масква).
**Вушастая сава**, або **вушатая сава** (*Asio otus*) — птушка з сямейства савіных.

Апісанне
--------

Дастаткова буйная птушка, з «вушкамі». Даўжыня цела 33-39 см, размах крылаў 86-100 см. Палосы на сподзе са «стрэлкамі». Параўнальна стройны сілуэт, вочы аранжава-жоўтыя. Актыўная ўначы. У палёце «вушкі» непрыкметныя, крылы апускае далёка ўніз. У час шлюбных палётаў часта лопае крыламі. Занепакоеная пры гняздзе крычыць непрыемным голасам, падобным да плачу дзіця.

Адрозніваецца ад балотнай савы вялікімі вушнымі пукамі, якія складаюцца з 6 пёраў, больш кароткім першым махавым пяром (карацей чацвёртага) і афарбоўкай. Агульны тон афарбоўкі — той жа, але цёмныя плямы верхняй боку цела не зліваюцца ў падоўжаныя палосы, як у балотнай савы, а стрыжнёвыя плямы на ніжнім баку цела выцягнутыя ў папярочным кірунку. Памеры цела тыя ж або крыху меншыя.

Пашырэнне
---------

Вобласць яе гнездавання ахоплівае Галарктыку (акрамя поўначы і поўдня; лакальна сустракаецца ў Афрыцы — Эфіопія, Кенія, Дэмакратычная Рэспубліка Конга).

Звычайная вушастая сава жыве выключна ў лясах, аддаючы перавагу іглічнаму лесу замест чарналесся, бо тут яна меней прыкметная па сваёй афарбоўцы. Насяляе ўскрайкі высакастволых хваёвых і мяшаных лясоў, парослыя дрэвамі рачныя даліны, групы старых дрэў сярод палёў, паркі, старыя могілкі, сады. У Арменіі даходзіць да 2750 м, а на Цянь-Шані — да 3000 м. На Беларусі звычайны від.

Аселая або качэўныя, паўночныя еўрапейскія, азіяцкія і амерыканскія папуляцыі пералётныя. Месца зімовак: у межах гнездавога арэала, а таксама непасрэдна на поўдзень ад яго, даліна ніжняга Ніла.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Займае старыя гнёзды іншых птушак, якія размяшчаюцца ў высокіх і густых кронах (часцей за ўсё пасля крумкачовых птушак, такіх як варона і сарока), часам гнёзды вавёрак. Гняздуе пад ветраломам, паміж каранямі дрэў, у дуплах, на вербах са зламанымі вяршалінамі. Займае і гнездавыя скрынкі.

Гняздо без высцілкі, як правіла размяшчаецца дастаткова высока, але вядомыя выпадкі выяўлення гнёздаў на вышыні ўсяго 1,5-2 метраў. Кладка (у канцы сакавіка і красавіка) звычайна з 4-5 шарападобных белых яец.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

Спасылкі
--------

* Где в Беларуси живет ушастая сова Архівавана 20 студзеня 2012.  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Avibase · CMS · eBird · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · Neotropical Birds · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4188990-3 · LCCN: sh85078254 |
Будынак ГЦ праз 33 гадзіны пасля пажару.
У ноч на 29 лютага 2024 года ў сяміпавярховым гандлёвым цэнтры, размешчаным на вуліцы Нью-Бейлі-Роўд у горадзе Дака (Бангладэш) здарыўся пажар.

Пажар пачаўся ў 21:50 BST у рэстаране «Kacchi Bhai» на першым паверсе гандлёвага цэнтра «Green Cozy Cottage» і хутка распаўсюдзіўся на іншыя паверхі. На месцы здарэння было задзейнічана 13 разлікаў пажаратушэння. Пажарныя выратавалі з будынка 75 чалавек і з дапамогай крана эвакуявалі людзей з верхняга яруса абгарэлай канструкцыі. Праз дзве гадзіны агонь ліквідаваны.

Прынамсі 46 чалавек загінулі, па меншай меры 75 атрымалі раненні, 42 былі знойдзены без прытомнасці. Трыццаць тры целы былі дастаўлены ў бальніцу Медыцынскага каледжа Дакі, дзесяць — у Нацыянальны інстытут апёкавай і пластычнай хірургіі імя Шэйха Хасіны. Адзін чалавек памёр у паліцэйскай бальніцы. Як мінімум 22 чалавекі апынуліся ў крытычным стане.

Урад загадаў правесці расследаванне інцыдэнту. Першапачатковай прычынай названы выбух газавага балона.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3  "Bangladesh fire: At least 46 dead in Dhaka building blaze". *BBC News*. 29 February 2024. Архівавана з арыгінала 29 February 2024. Праверана 29 February 2024.
2. 1 2  "Scores dead as fire sweeps through Dhaka tower". *RTHK*. 29 February 2024. Архівавана з арыгінала 29 February 2024. Праверана 29 February 2024.
3. ↑  "Fire in Bangladesh capital leaves at least 43 people dead, health minister says". *ABC News*. 29 February 2024. Архівавана з арыгінала 29 February 2024. Праверана 29 February 2024.
4. 1 2  "Fire in Bangladesh building kills at least 43, injures dozens". *ABC News*. 1 March 2024. Архівавана з арыгінала 1 March 2024. Праверана 1 March 2024.
5. ↑  "Dozens killed in building fire in Bangladeshi capital Dhaka". *The Guardian*. 1 March 2024. ISSN 0261-3077. Архівавана з арыгінала 29 February 2024. Праверана 1 March 2024.
6. ↑  "Mall fire in Bangladesh capital kills at least 43, including women and children, health minister says". *CBS News*. 29 February 2024. Архівавана з арыгінала 29 February 2024. Праверана 1 March 2024.
7. 1 2  "Bangladesh: 46 Dead In Dhaka Building Fire Tragedy". *The Republic Reporter*. 1 March 2024. Праверана 1 March 2024.
8. ↑  "At least 44 killed as fire roars through Bailey Road restaurant building in Dhaka". *bdnews24.com*. 29 February 2024. Архівавана з арыгінала 29 February 2024. Праверана 29 February 2024.
9. ↑  "At least 45 killed in Bangladesh after fire breaks out at shopping mall". *Al Jazeera*. 1 March 2024. Праверана 1 March 2024.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Плошча Леніна.

| * Г
* Р
* П
*Ленінская лінія* |
| --- |
|  умоўныя абазначэнні

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Заяльцоўская  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Гагарынская  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | ЭД-1 «Яльцоўскае»  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | 
 | 
 |  |

 |  | Красны праспект  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Плошча Леніна  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Акцябрская  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Рачны вакзал  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | р. Об |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | *Спартыўная* (буд.)  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Студэнцкая  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Плошча Маркса  |

 |

**«Плошча Леніна»** (руск.: Площадь Ленина) — станцыя Ленінскай лініі Новасібірскага метрапалітэна. Адкрыта 28 снежня 1985 года (для пасажыраў — 7 студзеня 1986 года) у складзе першага пускавога ўчастка «Красны праспект» — «Студэнцкая».

Архітэктура
-----------

Станцыйныя сцены аздоблены светлым мармурам, а падлога выкладзена гранітам. Над пасадачнай платформай маюцца два мармуровыя каляровыя пано. Яны размешчаны на кантавых сценах. Дызайн сцен закліканы адлюстраваць «веліч краіны і рэвалюцыйнае мінулае горада». Афармленне сцен было выканана мастакамі з Ленінграда.

Зноскі
------
**Літаратурна-мемарыяльны музей Д. Н. Маміна-Сібірака** — музей рускага пісьменніка-класіка Дзмітрыя Наркісавіча Маміна-Сібірака, адкрыты ў 1979 годзе ў доме бацькі пісьменніка Наркіса Мацвеевіча Маміна ў пасёлку Вісім у Свярдлоўскай вобласці ў прыгарадзе Ніжняга Тагіла. Знаходзіцца на вуліцы Маміна-Сібірака, 9. Музей з'яўляецца часткай ніжнетагільскага музейнага аб'яднання Музей-запаведнік «Горназаводскі Урал».

Гісторыя
--------

Музей адкрыты ў доме Наркіса Мацвеевіча Маміна — бацькі рускага пісьменніка Дзмітрыя Наркісавіча Маміна-Сібірака ў пасёлку Вісім у 1979 годзе. Тут пісьменнік нарадзіўся і правёў сваё дзяцінства і юныя гады (1852—1868 гг.). Па тэстаменце дачкі пісьменніка Алены Дзмітрыеўны Мамінай у 1946 годзе ў доме, дзе жыў Д. Н. Мамін-Сібірак у Екацярынбургу быў адкрыты Літаратурна-мемарыяльны дом-музей Д. Н. Маміна-Сібірака, а ў 1959 годзе ў родным доме пісьменніка ў п. Вісіме адкрылі яго памятны пакой. У 1979 годзе памятны пакой быў ператвораны ў дом-музей Д. Н. Мамчына-Сібірака ў гонар вялікага рускага пісьменніка. У 2002 годзе пасля маштабнай рэканструкцыі вісімскага дома-музея пісьменніка была адкрыта новая экспазіцыя.

Экспазіцыя
----------

Музей складаецца з памяшканняў кухні, спальні і кабінета бацькі пісьменніка Н. М. Маміна. Усе інтэр'еры былі ўзноўлены па ўспамінах самога пісьменніка і яго сям'і. У мемарыяльных пакоях вісяць партрэты бацькоў пісьменніка Ганны Сямёнаўны і Наркіса Міхайлавіча Маміных, а таксама яго брата і сяброў. У экспазіцыі сабраны шмат лістоў пісьменніка. У літаратурнай частцы музея сабраны самыя вядомыя творы Д. Н. Маміна-Сібірака.

Апроч гэтага ў музеі пададзена экспазіцыя побыту і гісторыі Вісіма-Шайтанскага завадскога пасёлка, з якім былі злучаны жыццё і творчасць пісьменніка. У экспазіцыі захоўваюцца сапраўдныя прадметы побыту жыхароў пасёлка, даўнейшыя прылады, адзенне XIX стагоддзя, карціны і скульптуры ўральскіх мастакоў. У дыяраме ёсць Вісіма-Шайтанскі завод з пасёлкам.

Зноскі
------

1. ↑  Знаменитые люди
2. ↑   Архівавана 13 красавіка 2015.

Спасылкі
--------

* 
* 
* Архівавана 13 красавіка 2015.
* Архівавана 9 сакавіка 2018.
* 
* Архівавана 4 красавіка 2015.
*
***Physcia aipolia*** — від лішайнікаў роду фісцыя (*Physcia*) сямейства фісцыевыя (*Physciaceae*). Сучасная бінамінальная назва апублікавана ў 1839 годзе.

Апісанне
--------

Апатэцый лішайніка
Цела лішайніка мае выгляд вялікіх разетак з вілкава разгалінаванымі лопасцямі на канцах да 10 см у дыяметры. Зверху талам бялёса- або блакітна-шэры, знізу цёмны, з карычневымі рызоідамі. У цэнтры талама мае шматлікія апатэцыі 1,5−2 мм у дыяметры. Дыск апатэцый чырванавата-карычневы, звычайна пакрыты густым шызым налётам, злёгку ўвагнуты, акружаны тоўстым светлым краем.

Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання
-------------------------------------

Расце на кары лісцевых дрэў, у прыватнасці на асіне (*Populus tremula*).

1. ↑  Physcia aipolia **(нявызн.)**. *www.mycobank.org*. Архівавана з першакрыніцы 15 вересня 2016. Праверана 2016-09-07T17:14:13+00:00.
2. ↑  *Ющенко*. Ліхенофлора мішаних лісів м. Котовська та ліхеноіндикація зон відпочинку жителів міста **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Котовське міське наукове товариство учнів (15 красавіка 2010). Архівавана з першакрыніцы 18 вересня 2016.
**Іван-Міхаіл Робертавіч фон Віт** (руск.: Иван-Михаил Робертович фон Витт) — дзяржаўны службовец.

Біяграфія
---------

Паходзіў з дваран лютэранскага веравызнання Эстляндскай губерні.

На дзяржаўнай службе з 1884 года. У 1886 годзе ў званні афіцэра выпушчаны з Паўлаўскага ваеннага вучылішча. З 1893 год паручнік у запасе, з 1908 года ў адстаўцы. Па пратэкцыі цесця Пятра Рыгоравіча Пагодзіна, былога мінскага і віленскага віцэ-губернатара, атрымаў месца маршалка шляхты.

Спачатку з 30 ліпеня 1899 па 7 чэрвеня 1906 года маршалак шляхты Лідскага павета, з 7 чэрвеня 1906 па 1915 год — маршалак шляхты Віленскага павета. Калежскі асэсар у 1900—1901 гадах, надворны саветнік у 1902—1906 гадах, калежскі саветнік у 1907—1910 гадах, стацкі саветнік у 1911—1916 гадах. Паводле іншай інфармацыі з 1912 года правадзейны стацкі саветнік.

Цесць таксама дамагаўся для яго прыдворнага звання камер-юнкера ў абыход віленскага губернскага маршалка Сымона Апалінаравіча Красоўскага.

Сям’я
-----

У шлюбе з Надзеяй Пятроўнай Пагодзінай (нар. 5 красавіка 1875 г.), дачкой мінскага і віленскага віцэ-губернатара Пятра Рыгоравіча Пагодзіна. Жонка была паэткай.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Та­ма­ра Бай­ра­ша­у­скай­те. Ин­сти­тут пред­во­ди­те­лей дво­рян­ства в за­пад­ных гу­бер­ни­ях Рос­сий­ской им­пе­рии во вто­рой по­ло­ви­не XIX в. — на­ча­ле XX в. (Ви­лен­ская и Ко­вен­ская гу­бер­нии)\*(недаступная спасылка)
2. 1 2  *С.В. Волков.* фон ВИТТ Иван-Михаил Робертович // Высшее чиновничество Российской империи. Краткий словарь. — Москва: Русский фонд содействия образованию и науке, 2016. — ISBN 978-5-91244-166-0.
3. ↑  Лаўрэш Леанід. Маршалкі Лідскага павета // Лідскі Летапісец. 2020. № 2(90). С. 13-19.
4. ↑  Бойко Дм. А. Предводители Дворянства всех наместничеств, губерний, областей, уездов и округов Российской Империи. 1767–1917 гг. — Запорожье, 2022. — 3316(2) с.: ил. XXXVI л. ил.
5. ↑   Архівавана 16 студзеня 2019. Здитово и Погодины
6. ↑  ПИСАТЕЛЬНИЦЫ РОССИИ (материалы для биобиблиографического словаря). Составитель Ю. А. Горбунов
**«Фоллаут»** англ.: Fallout ― будучы амерыканскі постапакаліптычны драматычны тэлесерыял, створаны сумесна Жэневай Робертсан-Дворэт і Грэмам Вагнерам і распрацаваны Лізай Джой і Джонатанам Ноланам праз іх прадзюсарскую кампанію «Kilter Films» для «Amazon Prime Video». Ён заснаваны на франшызе ролевых відэагульняў, створанай «Interplay Entertainment» і цяпер належыць «Bethesda Softworks».

У 2020 годзе «Amazon» набыў правы на вытворчасць жывога экшн-праекта, і ў ліпені гэтага года было абвешчана аб выставе, а да вытворчасці «Kilter Films» далучыліся «Bethesda Game Studios» і «Bethesda Softworks». Жэнева Робертсан-Дворэт і Грэм Вагнер з’яўляюцца сааўтарамі і выступаюць у якасці выканаўчых прадзюсараў, сцэнарыстаў і са-шоўранеров. Нолан паставіў першыя тры эпізоды. Прадзюсар «Bethesda Game Studios» Тод Ховард, які зняў розныя гульні ў серыі, разам з Джой і Ноланам стаў выканаўчым прадзюсарам. Дуэт Жэневы Робертсан-Дворэт і Грэма Вагнера быў наняты ў якасці шоуранераў серыяла ў студзені 2022 года, а Уолтан Гогінс і Эла Пернэл былі выбраны ў лютым і сакавіку адпаведна.

Прэм’ера «Фоллаут» запланавана на «Amazon Prime Video» на 11 красавіка 2024 года.