**Анарэ Віктарэн Дам’е** (фр. Honoré Victorin Daumier; 26 лютага 1808 — 10 лютага 1879) — французскі мастак-графік, жывапісец і скульптар, найбуйнейшы майстар палітычнай карыкатуры XIX стагоддзя.

Біяграфія
---------

Анарэ Дам’е нарадзіўся ў Марселі ў 1808 годзе ў сям’і шкляншчыка. З дзяцінства захапляўся маляваннем, асвоіў майстэрства літографа. Спачатку зарабляў на жыццё стварэннем літаграфій-ілюстрацый для музычных і рэкламных выданняў. У 1832 годзе за карыкатуру на караля («Гарганцюа», 1831) Дам’е быў на паўгода зняволены ў турму. З 1848 па 1871 год стварыў не менш за чатыры тысячы літаграфій і яшчэ столькі ж ілюстрацый алоўкам.

Набыў у 1840-х гадах гучную вядомасць карыкатурамі на палітычныя абставіны, грамадскае і прыватнае жыццё выдатных людзей тагачаснай Францыі. У эпоху Луі-Філіпа пачаў працаваць у сатырычным часопісе Caricature Шарля Філіпона. Сатырычныя малюнкі Дам’е пачалі з’яўляцца ў часопісе «Charivari». Гэта былі сцэны з «Прыгод Рабера Макера» (з подпісамі Філіпана).

За гэтай серыяй ішлі іншыя, пад загалоўкамі: «Les Actualites», «Les Divorceuses», «Les Femmes socialistes», «Les Philantropes du jour», «Les Grecs», «Les Gens de justice», «Les Pastorales», « Locataires el proprietaires», «Les beaux jours de la vie» і г. д. Рэвалюцыя 1848 г. даставіла змест двум цікавым яго альбомам: «Idylles parlementaires» і «Les Representants representes». У 1871 годзе Дам’е запісаўся ў члены Парыжскай камуны.

Ён працягваў пісаць карціны да самай смерці, нават калі зусім аслеп.

Творчасць
---------

Аўтар вострагратэскавых карыкатур на кіруючыя вярхі грамадства, у т.л. на караля Луі Філіпа. Асновай для серыі літаграфічных партрэтаў-шаржаў «Славутасці залатой сярэдзіны» (1832—33) сталі скульптурныя эскізы-бюсты палітычных дзеячаў (1830—32, захавалася 36 бюстаў). У літаграфіях 1834 Анарэ Дам’е выкрываў бяздарнасць і своекарыслівасць улад («Заканадаўчае чэрава», «Усе мы сумленныя людзі, абдымемся»), ствараў вобразы рабочых («Сучасны Галілей», «Вуліца Транснанен 15 красавіка 1834 года» і інш.).

Пасля забароны ў 1835 палітычнай карыкатуры звярнуўся да бытавой сатыры: серыя «Карыкацюрана» (1836— 38), «Лётныя ў жыцці» (1843—46), «Добрыя буржуа» (1846—49). У перыяд і пасля рэвалюцыі 1848—49 стварыў (спачатку ў статуэтцы, потым у шэрагу літаграфій) абагульнены вобраз палітычнага прайдзісвета Ратапуаля.

«Дон Кіхот» (каля 1868).
У жывапісе Анарэ Дам’е па-наватарску пераасэнсоўваліся традыцыі рамантызму, трагічная велічнасць спалучалася з гратэскам, драма з сатырай, вострая характарнасць вобразаў са свабодай пісьма, смелай абагульненасцю формаў, выразнасцю пластыкі і светлавымі эфектамі. У яго карцінах адлюстраваліся пафас рэвалюцыйнай барацьбы («Паўстанне», каля 1848), прыгажосць простага чалавека («Прачка», каля 1859—60); улюбёнымі матывамі жывапісу былі цырк, тэатр, вандроўныя камедыянты: «Меладрама» (каля 1856—60), «Крыспэн і Скапэн» (каля 1860), серыя карцін «Дон Кіхот» (каля 1868) і інш.

Яго гратэскныя, знарочыста грубіянска выкананыя выявы выклікалі захапленне Манэ і Дэга; існуе меркаванне, што Дам’е быў першым імпрэсіяністам.

Зноскі
------

1. 1 2  L'Humanité — RF: 1999. — ISSN 0242-6870; 2496-8617<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q142'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1137404'></a>
2. 1 2  Honoré Daumier<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. 1 2 3  RKDartists<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
4. 1 2  *Lavigne H.* état civil d'artistes français — Paris: 1881. — P. 162.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q14732111'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5483921'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a>
5. ↑
6. 1 2  Le Figaro, Figaro / A. Brézet — Paris: Société du Figaro, 1880. — 322497 экз. — ISSN 0182-5852; 2496-8994<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3488222'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2834466'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q216047'></a>
7. ↑  *Moiroux J.* Le cimetière du Père-Lachaise — Paris: 1908. — P. 121.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13413655'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13413705'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a>
8. ↑  artist list of the National Museum of Sweden — 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22681075'></a>
9. ↑

Літаратура
----------

* Дам’е // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz · Project Gutenberg · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Treccani · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10272074 · BIBSYS: 90088671 · BNC: a1036979x · BNE: XX1047419 · BNF: 11898743p · CiNii: DA03136745 · GND: 118523880 · ICCU: CFIV017577 · ISNI: 0000 0001 2144 4928 · LCCN: n79089112 · LNB: 000031090 · NDL: 00437272 · NKC: jn20000700365 · NLA: 35191103 · NLG: 133746 · NLP: A11786164 · NSK: 000080728 · NTA: 068677146 · NUKAT: n96220004 · PTBNP: 33482 · LIBRIS: 183450 · SUDOC: 026812924 · VIAF: 96555949 · ULAN: 500117998 |

 |