recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Вырошчванне бройлераў на мяса. Фларыда
**Інтэнсіўная сельская гаспадарка** — сельскагаспадарчая вытворчасць, якая характарызуецца нізкім севаабаротам і высокім узроўнем выкарыстання рэсурсаў, такіх як капітал і праца або інтэнсіўным выкарыстаннем пестыцыдаў і хімічных угнаенняў па адносінах да плошчы.

Супрацьпастаўляецца многім відам традыцыйнай сельскай гаспадаркі, у якой выхад на адзінку плошчы з'яўляецца ніжэй. З інтэнсіфікацыяй сельскай гаспадаркі выкарыстанне энергіі, як правіла, расце. Першапачаткова неабходная праца забяспечвалася людзьмі, пазней з даданнем жывёл, а ў цяперашні час дапоўнена або заменены машынамі. Інтэнсіфікацыя сельскай гаспадаркі з'яўляецца натуральнай рэакцыяй на рост колькасці насельніцтва, паколькі дазваляе вырабляць больш ежы на такой жа колькасці зямлі.

Інтэнсіўная жывёлагадоўля ўяўляе сабой вельмі вялікую колькасць жывёл, выгадаваных на абмежаванай прасторы, якія патрабуюць вялікую колькасць ежы, вады і медыцынскага догляду (неабходна трымаць жывёл здаровымі ў сціснутых умовах). Вельмі вялікія або абмежаваныя ў памяшканні ўзоры інтэнсіўнай жывёлагадоўлі (асабліва ў ЗША) часта падвяргаюцца крытыцы з боку апанентаў за нізкі ўзровень стандартаў па абароне жывёл і звязаныя з гэтым праблемы забруджвання і аховы здароўя.

Сучасныя формы інтэнсіўнага вырошчвання злакавых звязаныя з выкарыстаннем механічнага ўзворвання, хімічных угнаенняў, рэгулятараў росту раслін і пестыцыдаў. Гэта звязана з ростам механізацыі сельскай гаспадаркі, што дазволіла істотна павялічыць вытворчасць, але таксама рэзка ўзрасло забруджванне навакольнага асяроддзя за кошт павелічэння эрозіі і атручвання вады сельскагаспадарчымі хімікатамі.

Метады сучаснага інтэнсіўнага земляробства ўключаюць інавацыі ў сельскагаспадарчай тэхніцы і сельскагаспадарчых метадах, генетычныя тэхналогіі, метады для дасягнення эфекту маштабу ў вытворчасці, стварэнне новых рынкаў, прымяненне патэнтнай абароны генетычнай інфармацыі, агульнасусветны гандаль. Гэтыя метады шырока распаўсюджаныя ў развітых краінах і ва ўсім свеце. Вялікая частка мяса, малочных прадуктаў, яек, садавіны і агародніны, даступных у супермаркетах, вырабляюцца з дапамогай гэтых метадаў прамысловай сельскай гаспадаркі.

Зноскі
------

1. ↑  Encyclopaedia Britannica's definition of Intensive Agriculture
2. ↑  BBC School fact sheet on intensive farming
3. ↑  Factory farming.
4. ↑  Encyclopaedia Britannica's definition of Factory farm
5. ↑  The Welfare of Intensively Kept Pigs
6. ↑  Commissioner points to factory farming as source of contamination
7. ↑  Rebuilding Agriculture - EPA of UK Архівавана 30 верасня 2007.
**Exobasidium vaccinii** — від *Basidiomycota* сямейства *Exobasidiaceae*.

Біялагічнае апісанне
--------------------

Мае бледна-зялёную, ружовую, белую або карычневую афарбоўку.

Экалогія і распаўсюджанне
-------------------------

Можа развівацца на лісці, кончыках галінак, кветкавых частках і нават на струках некаторых раслін, у тым ліку на прадстаўніках такіх родаў, як *Azalea*, *Camellia* і ягаднік (*Vaccinium*).

Сустракаецца дадзены від грыбоў з сярэдзіны лета па пачатак восені. Зімуе грыб ўнутры паражанай расліны.

### Сімптомы

Від выклікае ўтварэнне белых падушкападобных нарастаў на маладых лісці вечназялёных рададэндранаў (*Rhododendron maximum*, *Rhododendron catawbiense* і іх гібрыдаў) і лістападных рададэндранаў у натуральных месцах вырастання. Паражаны дадзеным грыбам ліст ягадника з аднаго боку больш ці менш увагнуты з чырвонай плямай, на другім баку ліста маецца ўздутасць светлых тонаў (гл. біялагічнае апісанне); паражаныя ягады таксама маюць чырвоныя плямы, а паражаныя галінкі становяцца прыпухлымі. Белая светлая ўздутасць на лісце выклікана мноствам мікраскапічных грыбных структур, якія вырабляюць споры, здольныя паразіць больш раслін пры вільготным надвор’і.

Інфравідавыя таксоны
--------------------

Формы:

* Exobasidium vaccinii f. andromedae (Peck) W. Voss 1890
* Exobasidium vaccinii f. circumscripta F. Thomas 1897
* Exobasidium vaccinii f. ramicola F. Thomas 1897
* Exobasidium vaccinii f. rhododendri (Fuckel) W. Voss 1890

Варытэт:

* Exobasidium vaccinii var. arctostaphyli (Harkn.) Savile 1959
* Exobasidium vaccinii var. japonicum (Shirai) McNabb 1962
* Exobasidium vaccinii var. myrtilli Thüm.
* Exobasidium vaccinii var. rhododendri Fuckel 1874
* Exobasidium vaccinii var. vaccinii

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Cornell University Plant Desease Diagnostic Clinic
2. ↑  *C. P. Seymour* PDF(недаступная спасылка) AZALEA GALL // Florida Dept. of Agr. Div. of Plant Industry
3. ↑  Энциклопедия декоративных садовых растений РОДОДЕНДРОН (RHODODENDRON) сем. Вересковые

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · Mycobank · NCBI |
**Fabroniaceae** — сямейства лістасцябловых імхоў парадку *Hypnales*.

Апісанне
--------

Расліны вельмі маленькія, часта ўтвараюць шаўкавістыя маты, зялёныя, жоўта-зялёныя або шэра-зялёныя. Дзярновінкі шчыльныя, зялёныя.

Сцябло паўзучае, рэдка пакрыта лісцем, з пучкамі рызоідаў, разрэджана і няправільна разгалінаванае, з прамымі шчыльна пакрытымі лісцем галінамі.

Сухое лісце прылеглае, вільготнае — адстаўлена, яйкападобна-ланцэтнае, большай часткай доўга завостранае, гладкае. Пласцінкі плоскія, вышчарбленыя, зубчастыя або расніцава-зубчастыя, рэдка суцэльныя. Вяршыня вострая, завостраная або доўга-завостраная, рэдка тупая. Жылка простая або адсутнічае. Клеткі ліста танкасценныя, гладкія, у вуглах аснавання круглява-квадратныя.

Каробачка спарагону прамая, сіметрычная, яйкападобная або прадаўгаватая. Вечка з кароткай дзюбкай. Колца дыферэнцыравана, застаецца. Перыстом просты ці двайны, прамы, увагнуты пры засыханні, загнуты пры ўвільгатненні. Экзастом чырвона-карычневы, шырокаланцэтны, тупы.

Асяроддзе пражывання і распаўсюджанне
-------------------------------------

Прадстаўнікі сямейства распаўсюджаныя галоўным чынам у цёплых і ўмераных зонах зямнога шара, на ствалах дрэў, радзей на скалах.

Роды
----

* Anacamptodon
* Campylodontium
* Clasmatodon
* Dimerodontium
* Fabronia
* Ischyrodon
* Levierella
* Macgregorella
* Myrinia
* Rhizofabronia

Зноскі
------

1. ↑  клеткі, у якіх даўжыня нашмат (у 3 ці больш разоў) перавышае шырыню. Праводныя і механічныя тканкі складаюцца пераважна з празенхімных клетак
2. ↑  У імхоў перыстам(а) — гэта спецыялізаваная структура ў спарангіі, якая дазваляе паступова вылучаць споры, а не выпускаць іх усё адразу
3. ↑  Вонкавы шэраг зубцоў падвойнага перыстома імхоў (вонкавы перыстом) з 16 звычайна парных зубцоў

Літаратура
----------

* *Мельничук В. М.* Определитель листостебельных мхов средней полосы и юга Европейской части СССР. — Киев: Наукова думка, 1970. — 441 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · Tropicos · WFO |
**Інтэркантыненталь Варшава** (польск.: InterContinental Warszawa) — небаскроб у Варшаве, Польшча. У будынку размешчаны гатэль *InterContinental*. Вышыня 45-павярховага небаскроба - 154 метра, разам з антэнай - 164 метраў. Будынак спраектаваны групай архітэктараў пад кіраўніцтвам Тадэвуша Спіхала. 23 красавіка 2004 г. адбылося ўрачыстае адкрыццё будынка.

У будынку - 326 нумароў, 12 залаў для пасяджэнняў, бальная зала, саўна, фітнес-клуб, SPA, салярый, 2 бара і 2 рэстарана. На 43 і на 44 паверхах размешчаны басейн. Пад зямлёй размешчана паркоўка на 175 аўтамабіляў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Інтэркантыненталь Варшава
* Афіцыйны сайт (польск.)
* InterContinental Варшава на SkyscraperPage.com (англ.)
**Вільям Гобсан** (англ.: William Hobson; 26 верасня 1792, Уотэрфард, Ірландыя — 10 верасня 1842) — першы губернатар Новай Зеландыі і сааўтар Пагаднення Вайтангі.

25 жніўня 1803 года пачаў службу ў Каралеўскім ваенна-марскім флоце Вялікабрытаніі. 28 студзеня 1840 года ў сувязі з павышэннем цікавасці Францыі да земляў Акіяніі, Уільям Гобсан быў прызначаны першым лейтэнант-губернатарам Новай Зеландыі. 30 студзеня 1840 года Новая Зеландыя была абвешчана часткай калоніі Новы Паўднёвы Уэльс. 6 лютага 1840 года быў складзены дагавор Вайтангі, які з англійскага боку падпісаў Гобсан. Паводле дагавора, Новая Зеландыя станавілася асобнай калоніяй Вялікабрытаніі, а маоры атрымлівалі асобыя правы ў яе межах.

1 верасня 1840 года Гобсан заснаваў горад Окленд, які да 1865 года з’яўляўся афіцыйнай сталіцай Новай Зеландыі.

Выканаўцам абавязкаў губернатара Новай Калоніі Гобсан стаў 3 студзеня 1841 года, а зацверджаны на гэтай пасадзе 3 мая 1841 года. Заставаўся губернатарам да самай смерці 10 верасня 1842 года.

Зноскі
------

1. 1 2  *Lundy D. R.* William Hobson // The Peerage Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>
2. ↑  *Lundy D. R.* The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>
3. 1 2  Kindred Britain<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q75653886'></a>

Спасылкі
--------

* Hobson, William (1793—1842), Australian Dictionary of Biography

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Аўстралійскі біяграфічны · Britannica (онлайн) · Оксфардскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · WeRelate · Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12209432p · GND: 1204220174 · ISNI: 0000 0000 8199 4836 · LCCN: nr93046142 · VIAF: 12185121 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Інтэнсіўнасць.

**Інтэнсіўнасць** — скалярная фізічная велічыня, якая колькасна характарызуе магутнасць, пераносную хваляй у кірунку распаўсюджвання. Колькасна інтэнсіўнасць роўная усярэдненай за перыяд ваганняў хвалі магутнасці выпраменьвання, якая праходзіць праз адзінкавую пляцоўку, размешчаную перпендыкулярна кірунку распаўсюджвання энергіі. У матэматычнай форме гэта можа быць выказана наступным чынам:

{\displaystyle I(t)={\frac {1}{T}}\int \limits \_{t}^{t+T}{\frac {dP}{dS}}dt,}
дзе {\displaystyle T} — перыяд хвалі, {\displaystyle dP} — магутнасць, якая пераносіцца хваляй праз пляцоўку {\displaystyle dS}.

Інтэнсіўнасць хвалі звязана з сярэдняй шчыльнасцю энергіі {\displaystyle w} ў хвалі і скорасцю распаўсюджвання хвалі {\displaystyle u} наступнымі суадносінамі:

{\displaystyle I=wu.}
Адзінкай вымярэння інтэнсіўнасці ў сістэме СІ з'яўляецца Вт/м², у сістэме СГС — эрг/с·см².

Інтэнсіўнасць электрамагнітнага выпраменьвання
----------------------------------------------

Электрамагнітнае выпраменьванне (напрыклад, святло) уяўляе сабой сукупнасць хваль, ваганні ў якіх здзяйсняюць напружанасць электрычнага поля і магнітная індукцыя. Электрамагнітныя хвалі пераносяць энергію электрамагнітнага поля, паток якой вызначаецца велічынёй вектара Пойнтынга. Інтэнсіўнасць электрамагнітнага выпраменьвання роўная ўсярэдненаму за перыяд значэнню модуля вектара Пойнтынга :

{\displaystyle I(t)={\frac {1}{T}}\int \limits \_{t}^{t+T}\left|{\vec {S}}(t)\right|dt,}
дзе вектар Пойнтынга {\displaystyle {\vec {S}}(t)={\frac {c}{4\pi }}\left[{\vec {E}}(t)\times {\vec {B}}(t)\right].}

Для монахраматычнай лінейна палярызаванай хвалі з амплітудай напружанасці электрычнага поля {\displaystyle E\_{0}} інтэнсіўнасць роўная:

{\displaystyle I={\frac {cE\_{0}^{2}}{8\pi }}.}
Для монахраматычнай цыркулярнай палярызаванай хвалі гэтае значэнне ў два разы больш:

{\displaystyle I={\frac {cE\_{0}^{2}}{4\pi }}.}

Інтэнсіўнасць гуку
------------------

Гук уяўляе сабой хвалю механічных ваганняў асяроддзя. Інтэнсіўнасць гуку можа быць выражана праз амплітудныя значэнні гукавога ціску {\displaystyle p} і вагальнай скорасці асяроддзя {\displaystyle v}:

{\displaystyle I={\frac {pv}{2}}.}

Зноскі
------

1. ↑  Тут і ніжэй у раздзеле выкарыстана СГС

Гл. таксама
-----------

* Гук
* Электрамагнітная хваля
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сегмент.
Сегмент круга зафарбаваны жоўтым колерам
**Сегмент** — плоская фігура, якая знаходзіцца паміж крывой і яе хордай. Як асобны выпадак, кругавы сегмент: частка круга, абмежаваная дугой акружнасці і яе хордай або сякучай.

Плошча кругавога сегмента вылічваецца па формуле:

{\displaystyle S={\frac {1}{2}}R^{2}(\theta -\sin \theta )}

дзе {\displaystyle \textstyle \theta } — вугал у радыянах.

Гл. таксама
-----------

* Сектар, геаметрыя

Літаратура
----------

* Сегмент // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 292. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 207178274 |
**Інтханон** — гара ў правінцыі Чыянгмай, найвышэйшы пункт Тайланда, уяўляе сабой гранітны баталіт. Вышыня над узроўнем мора — 2559 м, па іншых дадзеных — 2565 м. Гара раней была вядомая як Дойлуанг. У 1954 годзе на тэрыторыі каля гары для захавання лясоў і фаўны быў створаны нацыянальны парк, плошчу якога ў 1972 і 1975 гадах пашырылі да 482,40 км². У гонар 60-годдзя караля Тайланда Рамы IX і пазней каралевы ў 1987 і 1992 гадах на схілах гары былі пабудаваны два храмы.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15). — карта Тайланда
**Інтэгра́льнае ўраўне́нне** — ураўненне, якое звязвае шуканую функцыю і інтэграл ад яе. Да інтэгральных ураўненняў зводзяцца шматлікія задачы фізікі, краявыя задачыberu, задачы на адшуканне ўласных значэнняў дыферэнцыяльных ураўненняў і інш.

Гісторыя
--------

Тэорыя інтэгральных ураўненняў зарадзілася ў канцы 19 — пачатку 20 ст. ў нетрах тэорыі дыферэнцыяльных ураўненняў і матэматычнай фізікі пасля прац матэматыкаў В.Вальтэры (1896), Э.Фрэдгольма (1903), Д.Гільберта (1912) і Э. Шміта (1907). Яна стымулявала развіццё функцыянальнага аналізу і тэорыі аператараў у абстрактных прасторах.

На Беларусі даследаванні па тэорыі інтэгральных ураўненняў пачаліся ў 1961 года пад кіраўніцтвам Ф. Д. Гахава (сінгулярныя ўраўненні) і праводзяцца ў БДУ, Інстытуце матэматыкі НАН Беларусі і інш.

Асноўныя тыпы ўраўненняў
------------------------

Адрозніваюць інтэгральныя ўраўненні рэгулярныя (з інтэграламі Рымана ці Лебега) і сінгулярныя (з няўласнымі інтэграламі розных тыпаў), лінейныя і нелінейныя.

Найбольш вывучаны лінейныя інтэгральныя ўраўненні, напрыклад, *ураўненні Фрэдгольма*

{\displaystyle a(t)u(t)+\int \limits \_{\Omega }k(t,s)u(s)\,ds=f(t),}
дзе *u*(*t*) — шуканая, *a*(*t*), *k*(*t*,*s*) (ядро) і *f*(*t*) — зададзеныя функцыі, {\displaystyle \Omega } — вобласць эўклідавай прасторы аднаго або многіх вымярэнняў.
Калі *a*(*t*)=0, дадзенае ўраўненне называецца *ўраўненнем 1-га роду*, калі *a*(*t*) = 1 — 2-га, у астатніх выпадках — 3-га. Пры замене інтэграла на інтэгральную суму (гл. вызначаны інтэграл) атрымліваецца сістэма алгебраічных ураўненняў, для якой вядомыя ўмовы вырашальнасці.

Важнымі класамі нелінейных інтэгральных ураўненняў з'яўляюцца ўраўненні Ляпунова—Шміта, Урысона і інш. Разглядаюцца таксама сістэмы інтэгральных ураўненняў, а таксама інтэгральныя ўраўненні з вектар-функцыямі розных тыпаў, выпадковымі працэсамі і інш.

Рашэнні ўраўненняў часта знаходзяць лікавымі метадамі.

Літаратура
----------

* Інтэгральнае ўраўненне // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. С. 280.
* *Хведелидзе Б.В.* Интегральное уравнение // Математическая энциклопедия / И. М. Виноградов (гл. ред.). — М.: Советская энциклопедия, 1979. — Т. 2. — 552 с. — 150 000 экз. Стл. 590—593.
**Viola sororia** — від раслін сямейства фіялкавых.

Батанічнае апісанне
-------------------

|  |
| --- |
|  |
| Кветка |

Шматгадовая травяністая расліна.

Арэал і экалогія
----------------

У прыродзе расце ва ўсходняй частцы Паўночнай Амерыкі.

Свабодна рассяваецца насеннем, на газонах і ў садках можа стаць пустазеллем. Клейстагамныя каробачкі з насеннем з'яўляюцца на кароткіх сцяблінках ў канцы лета, пачатку восені.

Класіфікацыя
------------

### Таксанамія

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|   | яшчэ 34 сямействы(па Сістэме APG III) |   | яшчэ каля 200 відаў |
|   |   |   |   |
|   | парадак **Вербакветныя** |   |   | род **Фіялка** |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |
|   | аддзел **Кветкавыя, ці Пакрытанасенныя** |   |   | сямейства **Фіялкавыя** |   |   | від **Viola sororia** |
|   |   |   |   |   |   |
|   | яшчэ 58 парадкаў кветкавых раслін(па Сістэме APG III) |   | яшчэ каля 15 родаў |   |
|   |   |   |

Значэнне
--------

|  |
| --- |
|  |
| Расліна з белымі кветкамі на клумбе ў Мінску |

|  |
| --- |
|  |
| *Viola sororia* 'Freckles' |

Дэкаратыўная расліна. Існуюць варыяцыі з кветкамі розных колераў ад белага да бэзава-фіялетавага, а таксама стракатыя формы.

Расліна з'яўляецца кветкай-сімвалам  (руск.) (бел. у такіх штатах ЗША, як Ілінойс, Род-Айленд, Нью-Джэрсі і Вісконсін.

З-за таго, что расліна з'яўляецца звычайнай на лугах і ў садах, яна гістарычна выкарыстоўвалася ў харчаванні і медыцыне. Кветкі і лісце ядомыя, а некаторыя крыніцы мяркуюць, што карані таксама могуць быць з'едзены. Чэрокі выкарыстоўвалі яго для лячэння прастуды і галаўнога болю. Рафінэск  (руск.) (бел. у сваёй працы "Medical Flora, a Manual of the Medical Botany of the United States of North America" (1828-1830), пісаў што *Viola sororia* выкарыстоўваецца амерыканскімі сучаснікамі пры кашлю, болі ў горле і запорах.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».

Літаратура
----------

* Duke, James. 1992. Handbook of Edible Weeds. CRC Press, Boca Raton, FL.
Кранштэйн
**Кранштэйн** (ням.: Kragstein — кансоль) —  кансольная  апорная дэталь або канструкцыя, якая служыць для мацавання на вертыкальнай плоскасці (сцяны або калоны) частак машын або збудаванняў, якія выступаюць у гарызантальным кірунку. Канструктыўна кранштэйн можа выконвацца ў выглядзе самастойнай дэталі або шматдэталёвай канструкцыі з раскосымі, а таксама ў выглядзе значнага патаўшчэнні ў базавай канструкцыі дэталі. Механічны прынцып дзеяння — супраціўленне матэрыялу на скол і зрушэнне.

Літаратура
----------

* Большая советская энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия, 1978.
* Архитектурные термины. — М.: Стройиздат, 2001.
* *Ишлинский А. Ю. и др.* Политехнический словарь. — М.: Советская энциклопедия, 1989.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (11-th) |
| Нарматыўны кантроль | LNB: 000326654 |
**Крапасная стрэльба** — цяжкая ручная агнястрэльная зброя перыяду XV—XVIII ст. якая звычайна выкарыстоўвалася з пазіцый у абарончых збудаваннях (крэпасцяў). Цяжэйшая за палявыя ўзоры, з даўжэйшым ствалом, часта большага калібру; адпаведна, з большай дальнабойнасцю; часта з крукам-гакам (гакаўніца)/

Крапасныя стрэльбы з'явіліся як тып у апошняй чвэрці XV ст. калі скончыўся працэс дыферэнцыяцыі ручной агнястрэльнай зброі на лёгкія (ручніцы) і цяжкія стрэльбы. Да іх ліку адносіліся «гакаўніцы» або «зацінныя пішчалі», крапасныя мушкеты (з XVII ст. даўжыня і маса ў 1,5—2 разы большыя за пяхотныя ўзоры), дубельгакі, раскатныя фузеі і інш.

Зноскі
------

1. 1 2  Ручное огнестрельное оружие русской армии конца XIV—XVIII веков / Л. К. Маковская. — М.: Воениздат, 1992.
 — С. 40.

Літаратура
----------

* Ручное огнестрельное оружие русской армии конца XIV—XVIII веков / Л. К. Маковская. — М.: Воениздат, 1992.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Аланд (значэнні).
**Аланд** (фінск.: Ahvenanmanner) — найбуйнейшы і самы густанаселены востраў архіпелага Аландскія астравы, які належыць Фінляндыі і размешчаны ў Балтыйскім моры. На востраве знаходзіцца сталіца аўтаномнага рэгіёна Аландскія астравы Марыехамн, у якой пражывае каля 90 % насельніцтва Аланда (11186 чалавек па даных на 2011 год). Плошча Аланда складае 685 км². З'яўляецца трэцім па плошчы востравам у Фінляндыі і пяцьдзесят другім ва ўсёй Еўропе. Працягласць Аланда з поўначы на поўдзень складае прыкладна 50 км, з усходу на захад — 45 км.

Літаратура
----------

* *Хорлов Александр, Елена Рукавишникова.* =Аландские острова // Финляндия, Путеводитель / Под ред. И. А. Кусова. — 4-е изд.. — Вокруг света, 2010. — 288 с. — (Путеводители). — ISBN 978-5-98652-270-8.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Качанава.

**Качанава** — возера ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Авута, за 28 км на паўночны ўсход ад горада Глыбокае, за 1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Шчаўкуны.

Плошча паверхні 0,07 км². Даўжыня 0,39 км. Найбольшая шырыня 0,32 км. Даўжыня берагавой лініі 1,18 км. Схілы катлавіны вышынёй 5 м (на поўдні і захадзе 10 м), пад хмызняком; на поўначы часткова пад сельгасугоддзямі. Уздоўж паўночнага і ўсходняга берагоў пойма, парослая хмызняком. Выцякае ручай у Авуту.

Літаратура
----------

* Блакітны скарб Беларусі: энцыклапедыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн. 2007
* Республика Беларусь. Витебская область. Глубокский район: карта. — Мн.: Белкартография, 2012. — 3 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Качанава Архівавана 7 лютага 2013.
**Лучніко́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Слуцкага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр сельсавета — вёска Лучнікі.

Утвораны 1 студзеня 1925 года ў складзе Слуцкага раёна Слуцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Бабруйскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Слуцкім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў Слуцкім раёне Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Слуцкім раёне Мінскай вобласці. З 20 верасня 1944 года ў складзе Бабруйскай вобласці. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Мінскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Сяражскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Кранк-кор** (англ.: crunkcore, таксама вядомы як **скрыма-кранк, кранк-панк**, і **скранк**) — музычны жанр, які спалучае кранк з элементамі мейнстрымнага пост-хардкора. Амерыканскае выданне *The Phoenix* давала такое вызначэнне жанру: «кранк-кор — гэта камбінацыя мінімалістычнага хіп-хопа ўсходняга ўзбярэжжа, тэхна-брэйкдаўнаў, простых рытмаў драм-машыны, надрыўны вакал і асабістай паэтыкі».

Асноўнымі выканаўцамі гэтага жанру крытыкі называюць — Brokencyde, 3OH!3, Millionaires, Breathe Carolina, Hollywood Undead, I Set My Friends on Fire, Family Force 5, Kesha і MC ParaMaKo.

Заўвагі
-------

1. ↑  Gail, Leor.  Scrunk happens: We're not fans, but the kids seem to like it **(нявызн.)**, *The Boston Phoenix* (14 July 2009). Праверана 8 кастрычніка 2009.
**Касцёл Святога Іосіфа Рамесніка** — рымска-каталіцкі храм у г. Скідзель Гродзенскага раёна.

Гісторыя
--------

Касцёл Унебаўзяцця Маці Божай (Скідзель) быў пабудаваны ў ХІХ стагоддзі на тэрыторыі сядзібнага комплексу Чацвярцінскіх.

Будаўніцтва новай святыні (арх. Ігар Казлоўскі) пачалося ўжо ў новай, паўднёва-заходняй, частцы Скідзеля — непадалёк ад шашы Гродна-Мінск. Вуглавы камень асвяціў Папа Ян Павел II 22 мая 1995 года ў Сочаве ў Польшчы. Фундамент будучага касцёла і звон былі асвечаны 1 мая 1997 года гродзенскім біскупам Аляксандрам Кашкевічам. Першае набажэнства прайшло ў яшчэ недабудаванай святыні 1 мая 2000 года. А 1 мая 2004 года біскуп Аляксандр Кашкевіч урачыста кансэкраваў касцёл пад тытулам св. Юзафа Рамесніка. Такім чынам, скідзельская парафія цяпер мае падвойны тытул Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі і св. Юзафа Рамесніка.

Архітэктура
-----------

Касцёл мае ромбавідны план, перакрыты двухсхільным метала-чарапічным дахам, да алтарнай сцяны дабудаваны двухпавярховы аб’ём плябаніі. Галоўны ўваход у святыню пазначаны вежай-званіцай, утворанай дзвюма магутнымі пілонамі і завершанай фігурным неабарочным спічаком.

Вялізная залавая прастора касцёла перакрыта плоскай падшыўной дашчанай столлю з невялікім нахіламі да вуглоў. На алтарнай сцяне змешчана велічнае разьбянае Укрыжаванне. Вельмі цікава выканана з латуні дэкараванне табернакулюма і алтара вінаграднымі гронкамі. Над уваходам навісае балкон арганных хораў.

Спасылкі
--------

* slowo.grodnensis.by
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзяконскі.
**Анто́ні Дзяко́нскі** (польск.: Antoni Dziekoński; ? — 18 лістапада 1796) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч, падскарбі надворны літоўскі (1785—1791).

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Дзяконскіх герба «Кораб». Адзін з трох сыноў Яна Дзяконскага, уладальніка Чапліц пад Слуцкам.

Кар’еру пачаў земскім ваўкавыскім сурагатам. З 1765 года — ваўкавыскі стольнік, адначасова — пяцігорскі харунжы аддзелаў гетмана Агінскага.

У 1766 годзе ўдзельнічаў у вальным сойме ад Слонімскага павета. У 1775—1784 гадах — кансуляр Пастаяннай Рады. У 1766—1782 гадах — польны стражнік літоўскі.

У 1780 годзе на сойме, як прадстаўнік Скарбовай Камісіі Вялікага Княства Літоўскага абараняў сваю камісію ад абвінавачванняў паслоў, і перакідваў усю адказнасць на падскарбія Антонія Тызенгаўза. Карыстаўся вялікім даверам караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага. У 1784 годзе суправаджаў яго на сойм у Горадні, дзе быў адказны за размяшчэнне караля.

У 1785 годзе атрымаў Ордэн святога Станіслава, а ў 1786 годзе — Ордэн Белага Арла.

Пасля смерці Антонія Тызенгаўза быў прызначаны надворным падскарбіем літоўскім. У 1786 годзе па просьбе караля кантраляваў выбары паслоў на пасольскіх сойміках Жмудзі, Коўна, Вількаміра, Смаленска.

Рэформ Чатырохгадовага сойма катэгарычна не прымаў, за што моцна крытыкаваўся пасламі Сойма. У 1791 годзе пад ціскам «патрыятычнай» партыі на Чатырохгадовым сойме адмовіўся ад пасады надворнага падскарбія літоўскага на карысць Тамаша Ваўжэцкага. У 1792 годзе браў удзел у Таргавіцкай канфедэрацыі. Адзін актыўных арганізатараў Гарадзенскага сойма 1793 года, памочнік расійскага пасла Сіверса.

Сям’я
-----

Быў жанаты з Каралінай з Мізгераў. Меў 3 сыноў: Юзафа, Міхала, Казіміра.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Antoni Dziekoński // NUKAT — 2002.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11789729'></a>

Літаратура
----------

* Helena Waniczkowna. Antoni Dziekoński. Polski Słownik Biograficzny. Tom VI. Kraków. 1948. c. 131

| ⛭Падскарбіі надворныя літоўскія |
| --- |
| 
* Солтан Аляксандравіч
* Іван Храптовіч
* Фёдар Храптовіч
* Марцін Храптовіч
* Іван Андрэевіч
* Станіслаў Улошак
* Лаўрын Война
* Фёдар Тышкевіч
* Дзмітрый Халецкі
* Пётр Весялоўскі
* Геранім Валовіч
* Мацей Война
* Ян Яўстах Тышкевіч
* Крыштоф Нарушэвіч
* Павел Валовіч
* Стэфан Пац
* Ян Войцех Ракоўскі
* Пётр Пац
* Антоні Ян Тышкевіч
* Багуслаў Юрый Слушка
* Тэадор Дэнгаф
* Ян Нарушэвіч
* Казімір Ян Сапега
* Бенедыкт Павел Сапега
* Дамінік Мікалай Радзівіл
* Леў Васіль Сапега
* Казімір Уладзіслаў Сапега
* Казімір Францкевіч-Радзімінскі
* Жыгімонт Віктар Дэнгаф
* Мікалай Францішак Агінскі
* Павел Караль Сангушка
* Юзаф Францішак Сапега
* Ігнацы Сапега
* Аляксандр Міхал Сапега
* Юзаф Адрыян Масальскі
* Антоні Тызенгаўз
* Антоні Дзяконскі
* Тамаш Ваўжэцкі

 |  |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: antoni-dziekonski-h-korab · Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2017082953 · VIAF: 301826954 |
Сцяг Белгародскага раёна Белгародскай вобласці Расійскай Федэрацыі.

Апісанне
--------

Сцяг Белгародскага пяхотнага палка 1712 г.
«Сцяг Белгародскага раёна Белгародскай вобласці ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча з суадносінамі бакоў 2:3, крыжападобна падзеленае на чатыры чорныя і зялёныя часткі, якія чаргуюцца: чорную і зялёную ў дрэўка, якія займаюць па 1/6 палотнішча кожная, і зялёную і чорную ў вольнага краю, якія займаюць па 2/6 палотнішча кожная. Па-над вертыкальнай лініяй дзялення размешчаны фігуры герба: жоўты леў і над ім белы арол. На адваротным баку палотнішча змешчана аналагічная люстраная выява».

За аснову сучаснага сцяга прыняты сцяг Белгародскага пяхотнага палка 1712 года.

Гл. таксама
-----------

* Герб Белгародскага раёна

Заўвагі
-------

1. ↑  Рашэнне Белгародскага раённага савета дэпутатаў ад 15.04.2003 № 19
2. ↑  Современный герб и флаг Белгородского района Архівавана 11 лістапада 2012 года.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Абрамовіч.

**Антон Абрамовіч** (нар. 27 красавіка 1999, Мінск) — беларускі футбаліст, паўабаронца.

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец барысаўскага БАТЭ, у 2015 годзе выступаў за клуб у Юніёрскай лізе УЕФА, з 2016 года пачаў прыцягвацца да дубля, дзе замацаваўся на наступны год. У 2019 годзе разам з БАТЭ выйграў першынство дублёраў, таксама стаў прыцягвацца да кубкавых матчаў асноўнай каманды. Дэбютаваў за асноўны склад БАТЭ 26 чэрвеня 2019 года ў матчы Кубка Беларусі супраць рэчыцкага «Спадарожніка» (5:2), калі выйшаў на замену ў другім тайме.

У лютым 2020 года разам з шэрагам іншых дублёраў барысаўчан быў аддадзены ў арэнду ў дзяржынскі «Арсенал», дзе чаргаваў выхады ў стартавым складзе і на замену. У кастрычніку 2020 быў выкуплены «Арсеналам» і стаў іграком клуба на трывалай аснове. Па выніках сезона 2021 дапамог «Арсеналу» выйсці ў Вышэйшую лігу. Дэбютаваў у Вышэйшай лізе 20 сакавіка 2022 года ў матчы першага тура супраць «Гомеля» (1:2), калі выйшаў у стартавым складзе і быў заменены ў другім тайме. У далейшым чаргаваў выхады ў стартавым складзе і на замену, а з ліпеня пераважна заставаўся на лаўцы запасных. Па заканчэнні сезона 2022 пакінуў дзяржынскі клуб.

Дасягненні
----------

* Беларусь Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2021

Статыстыка выступленняў
-----------------------

| Сезон | Дывізіён | Клуб | Краіна | Матчы | Галы |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2016 | дубль | БАТЭ | Беларусь | 1 | 0 |
| 2017 | дубль | БАТЭ | Беларусь | 17 | 3 |
| 2018 | дубль | БАТЭ | Беларусь | 20 | 2 |
| 2019 | дубль | БАТЭ | Беларусь | 27 | 4 |
| 2020 | Д2 | Арсенал | Беларусь | 20 | 2 |
| 2021 | Д2 | Арсенал | Беларусь | 28 | 2 |
| 2022 | Д1 | Арсенал | Беларусь | 12 | 0 |
|

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  "Арсенал" арендовал пятерых дублеров БАТЭ

Спасылкі
--------

* Профіль на афіцыйным сайце БАТЭ (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
**Клініцкае** — балота нізіннага тыпу, на паўднёвым усходзе Салігорскага раёна, у вадазборы Даманавіцкага канала (упадае ў р. Случ). Плошча складае 3,2 тыс. га, у межах прамысловага паклада 1,6 тыс. га. Глыбіня торфу да 3,5 м, сярэдняя 0,8 м, ступень распаду 42 %, попельнасць 19 %. Станам на 1978 год запасы торфу складалі 2,5 млн т. Балота асушана адкрытай сеткай, выкарыстоўваецца пад ворыва і сенажаць.

Літаратура
----------

* Клініцкае балота // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — 588 с. іл. — 10 000 экз.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мержаеўскі.
**Антоні Мержаеўскі** (польск.: Antoni Mierzejewski) — дзяржаўны службовец.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Мержаеўскіх герба «Шэліга». Сын Яна Мержаеўскага, меў братоў Юзаф; Матэвуша (Мацвей), капітана французскай гвардыі 1-га польскага ўланскага палка, жыў у маёнтку Задзвея Навагрудскага павета; Мікалая; Францішка — прызнаныя ў дваранстве 10.(21).1793.

У 1809 годзе — дэпутат шляхты Слуцкага павета. У 1813 г. канфіскацыі падлягаў яго маёнтак Дараў (162 душы м. п.) за ўдзел Мержаеўскага ў вайне 1812 года на баку Напалеона. У 1830 г. — межавы суддзя Слуцкага павета.

Сябра масонскай ложы «Сябры чалавецтва» ў Гродне, масон 4-й ст. і падскарбі ў 1820 годзе; ніжэйшага капітула «Святыні Спакою» ў Нясвіжы, масон 4-й ст. у 1820; «Святога Уладзіслава Ягайлы» ў Слуцку, масон 3-й ст. і падскарбі ў 1818, 4-й ст. — у 1820 годзе.

Літаратура
----------

* *Швед, В. В.* Мержэеўскі Антоні Янавіч // Масоны і ложы на землях Беларусі (канец XVIII — першая чвэрць XIX ст.) : біябібліягр. слоўн.. — Гродна: ГрДУ, 2007. — 275 с. — ISBN 978-985-417-866-0.


| ?Антоні Мержаеўскі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Антоні Мержаеўскі |  | Ян Мержаеўскі[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лойка.

**Антон Лойка** (1746?, Слуцк — ?) — танцоўшчык і балетмайстар.

Біяграфія
---------

Па паходжанні беларус.

З 1756 года вучыўся ў Слуцкай балетнай школе Г. Ф. Радзівіла (у А. Пуціні і Л. М. Дзюпрэ), быў салістам мясцовай трупы.

З 1760 года працаваў у прыдворным тэатры Радзівілаў у Нясвіжы (з 1779 года — педагог балетнай школы і балетмайстар).

У 1780 годзе пасланы К. С. Радзівілам у Італію (Рым, Венецыя) і Аўстрыю (Вена) закупіць ноты балетаў і азнаёміцца з балетным мастацтвам іх тэатраў. Пасля вяртання вядучы балетмайстар Нясвіжскай балетнай школы (упамінаецца ў дакументах за 1782—1787 гады).

Разам з Г. Петынеці рыхтаваў пастаноўку балетаў «Арфей у пекле» на лібрэта Ф.Каселі і «Пігмаліён» на сюжэт «Метамарфозаў» Авідыя (1784), «Рустыка» (як мяркуюць, аўтарскае паўтарэнне «Балета сельскага», пастаўленага Петынеці ў Гродзенскім тэатры Тызенгаўза ў 1778 годзе) і «Турэцкі балет».

Працаваў у Нясвіжы з дачкой-балерынай да роспуску балета ў 1790 годзе.

Літаратура
----------

* Антон Лойка // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2.
**Клінічная смерць** — зваротны этап памірання, пераходны перыяд паміж жыццём і смерцю. На дадзеным этапе спыняецца дзейнасць сэрца і дыхання, цалкам знікаюць усе знешнія прыкметы жыццядзейнасці арганізма, але гіпаксія яшчэ не выклікала незваротных зменаў у найбольш да яе адчувальных органаў і сістэм. Дадзены перыяд тэрмінальных стану, за выключэннем рэдкіх і казуістычных выпадкаў, у сярэднім працягваецца не больш за 3-4 хвіліны, максімум 5-6 хвілін (пры пачаткова павышанай ці нармальнай тэмпературы цела).

Гл. таксама
-----------

* Сардэчна-лёгачная рэанімацыя

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 172408975 · NKC: ph121637 |
**Касцёл Святога Андрэя Баболі** — драўляны каталіцкі храм у вёсцы Градаўшчына Астравецкага раёна Гродзенскай вобласці.

Гісторыя
--------

Да канца 1930-х гадоў мясцовых каталікоў абслугоўвала драўляная капліца ў суседнім з вёскай панскім двары Дубоўка (Дубнічкі). У 1938 годзе з вёскі Шумска (зараз Літва) быў перавезены драўляны касцёл і заліты пад яго падмурак. У 1939 годзе новазбудаваны ў цэнтры вёскі касцёл быў асвечаны пад тытулам св. Андрэя Баболі. Самастойная парафія была эрыгавана ў 1940 годзе.

Касцёл дзейнічаў у гады вайны. Афіцыйная дата асвечання храма 16 мая 1994 года.

Архітэктура
-----------

Касцёл у Шумску быў 2-вежавым і 3-нававым, а ў Градаўшчыне набыў рысы стылю мадэрн і пераўтварыўся ў залавы 1-вежавы храм з 5-граннай апсідай і 2-мя сакрыстыямі пры ёй. Перакрыты высокім 2-схільным дахам з вальмамі над прэзбітэрыем і сігнатуркай над алтаром. Над галоўным фасадам узведзена 2-ярусная чацверыковая вежа-званіца пад шатровым мадэрнавым дахам. Галоўны уваход пазначаны прасторным прытворам. Асабліва цікавыя адкрытыя слупавыя галерэі ўздоўж бакавых фасадаў. Інтэр’ер, перакрыты плоскай падшыўной столлю, упрыгожваюць 3 алтары: галоўны — Найсвяцейшага Сэрца Пана Езуса, левы бочны Маці Божай Анёльскай і правы — тытульны, св. Андрэя Баболі. Над уваходам — галерэя хораў.

Капліца ў Дубоўцы не захавалася, але збераглася фігура Найсвяцейшай Дзевы Марыі, якая знаходзіцца ў касцёле.

Зноскі
------

1. ↑  Вёска Градоўшчына (Дубнічкі) Архівавана 19 кастрычніка 2019.

Спасылкі
--------

* Градоўшчына — парафія Св. Андрэя Баболі на Catholic.by
* Касцёл Святога Андрэя Баболі (Градаўшчына) на сайце Глобус Беларусі (руск.)

| ⛭Астравецкі дэканат |
| --- |
| Касцёл Святых Казьмы і Даміяна (Астравец) ·  Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Астравец) ·  Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (Быстрыца) ·  Касцёл Святога Юрыя (Варняны) ·  Касцёл Святога Юрыя (Вялікія Свіранкі) ·  Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Гервяты) ·  Касцёл Святога Андрэя Баболі (Градаўшчына) ·  Касцёл Адведзін Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Гудагай) ·  Касцёл Апекі Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дайлідкі) ·  Касцёл Маці Божай Шкаплернай (Жукойні Жалядскія) ·  Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Кемелішкі) ·  ~~Касцёл Святога Яўхіма (Клюшчаны)~~ ·  Касцёл Святога Міхаіла Арханёла (Міхалішкі) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гумка.
Жавальная гумка ў падушачках
**Жава́льная гу́мка** (жу́йка, жвачка; англ.: Chewing gum) — кулінарны выраб, які складаецца з неядомай эластычнай асновы і розных смакавых і араматычных дадаткаў. Прызначана для ачысткі зубоў і поласці рота, маскіроўкі непрыемных пахаў, ці проста для жавання як забавы. Падчас ужывання жавальная гумка практычна не памяншаецца ў аб’ёме, але ўсе напаўняльнікі паступова раствараюцца, пасля чаго аснова становіцца нясмачнай і звычайна выкідваецца.

Жавальная гумка была вядома старажытным грэкам, ацтэкам і мая, якія жавалі смалу дрэў, застылы сок  гевеі, каўчук. Сучасная жавальная гумка была запатэнтавана ў ЗША ў 1869 годзе дантыстам. Са шматлікіх відаў жавальнай гумкі ў якасці забавы можна выдзімаць бурбалкі, якой у англамоўных краінах далі назву *bubble gum* (гэта значыць штосьці накшталт «гумка для бурбалак»).

Гл. таксама
-----------

* Цукеркі
* Карамель
* Ірыс
* Чупа-чупс

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Жавальная гумка
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Святога Антонія Падуанскага.
**Касцёл Святога Антонія Падуанскага** — драўляны каталіцкі храм у сяле Беласток, Томская вобласць, Расія.

Гісторыя
--------

Першы драўляны храм быў пабудаваны ў 1908 годзе палякамі, якія перасяліліся ў Сібір пасля сталыпінскай рэформы.

У красавіку 2017 года касцёл згарэў (ён быў адным з двух драўляных касцёлаў пачатку ХХ стагоддзя, якія захаваліся ў Расіі). Супольнасць парафіянаў абвясціла пра збор сродкаў на яго аднаўленне. Ахвяраванні прыходзілі з Польшчы, Германіі, Вялікабрытаніі, ЗША і Расіі, было сабрана каля 110 тысяч еўра. Летам 2019 года пачалося будаўніцтва. Першае набажэнства прайшло на Божае Нараджэнне ў 2019 годзе, калі будаўніцтва яшчэ ішло.

Касцёл пабудаваны з брусу.

Зноскі
------

1. ↑  Супольнасць вернікаў аднавіла касцёл у Томскай вобласці Расіі
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Блюднік.
**Антон Дзянісавіч Блюднік** (нар. 3 верасня 1956, в. Восава, Лідскі раён) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Член Аграрнай партыі.

Біяграфія
---------

Скончыў Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут.

Працаваў намеснікам старшыні калгаса імя Гагарына, старшынём калгаса імю Чапаева Лідскага раёна. Старшыня Лідскага райвыканкама (1995—1998). Вызвалены ад пасады па вінавачанні ў нямэтавым марнаванні сродкаў, што не было пазнее даказана.

У 1995 годзе стаў дэпутатам Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь трынаццатага склікання ад Лідскай сельскай выбарчай акругі № 135 Гродзенскай вобласці. Быў дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га склікання, чаленам Камісіі па бюджэце і фінансах.

Зноскі
------

1. ↑  СПІС дэпутатаў Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь трынаццатага склікання, якія выбраны ў першым туры галасавання паўторных выбараў 29 лістапада 1995 года і зарэгістраваны Цэнтральнай камісіяй Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенню рэспубліканскіх рэферэндумаў 5 снежня 1995 года Архівавана 18 мая 2021.

Літаратура
----------

* Парламент — Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь. — Мн. 1997.
**Крано́цкая сопка, Краноцкі** (руск.: Кроноцкая Сопка, Кроноцкий) — дзеючы вулкан у Расіі, на ўсходнім узбярэжжы Камчаткі. Адносіцца да стратавулканаў.

Вышыня 3528 м. Вяршыня — правільны рабрысты конус. Кратар запоўнены экструзіўным коркам, ёсць фумаролы (асабліва актыўная іх дзейнасць адзначана ў 1923 годзе). Вулкан складзены базальтавымі і андэзітавымі дзындрамі, лавамі, попелам. Вывяржэнні рэдкія.

Ніжнія схілы вулкана пакрытыя лясамі з кедравага сланіку і каменнай бярозы, у верхняй частцы — ледавікі і снежнікі. Верагодна, з’яўляецца адным з самых маляўнічых вулканаў Камчаткі.

Ля падножжа заходняга схіла — Краноцкае возера.

Літаратура
----------

* Краноцкая сопка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 450. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

Спасылкі
--------

* Kronotsky at Global Volcanism Program  (англ.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Хантынгтан.

**Хантынгтан** (англ.: Huntington) — горад ў акрузе Сафалк, Нью-Ёрк, Злучаныя Штаты Амерыкі.

Агульныя звесткі
----------------

Плошча горада Хантынгтан — 355,1 км², гэта адзін з найбуйнейшых па плошчы гарадоў штата Нью-Ёрк. Колькасць насельніцтва — 195 289 асоб (на 2000). Шчыльнасць насельніцтва — 803 асоб/км². У расавых адносінах: 88,31 % жыхароў — белыя, у тым ліку 6,58 % — лацінаамерыканцы; 4,22 % — афраамерыканцы; 3,50 % — азіяты. Горад падзяляецца на 4 раёны (*incorporated villages*).

Геаграфія
---------

Хантынгтан размешчаны ў акрузе Сафалк штата Нью-Ёрк, ў паўночна-заходняй частцы вострава Лонг-Айленд. Сваёй паўночнай часткай Хантынгтан выходзіць на Лонг-Айленд.

Вуліца Нартпорт

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

У Хантынгтане нарадзілася спявачка Мэрая Кэры (нар. 1969).

Заўвагі
-------

1. ↑  2020 United States Census / пад рэд. Бюро перапісу насельніцтва ЗША Праверана 1 студзеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q637413'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23766566'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4355498-2 · LCCN: n82066956 · VIAF: 148944538 |
**Скрупул** (лац.: scrupulum, ад *scrupulus* — маленькі востры каменьчык) — антычная вагавая адзінка.

У Старажытным Рыме скрупул ураўноўваўся 1/24 часткі унцыі або 1/288 часткі лібры (што адпавядае 1,137 г). У скрупулах звычайна вызначалася, напрыклад, вага рымскіх срэбных манет (вага сестэрцыя — 1 скрупул, вага дэнарыя — 4 скрупула і г. д.)

Скрупулам таксама звалася аптэчная адзінка вымярэння масы і аб’ёму, роўная 20 гранам або 1/3 драхмы, якая выйшла з ужывання. Расійскі аптэкарскі скрупул раўняўся 1,244 г. у англійскай сістэме мер 1 скрупул = 1,295 978 196 048 120 г.

У беларускай мове захавалася ўтворанае ад скрупула слова скрупулёзнасьць, якое азначае дакладнасць і акуратнасць.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
Бакхэндль
**Курыца па-венску** (**бакхэндль**; ням.: Backhendl, фр.: poulet frit à la viennoise) - традыцыйная страва венскай кухні, вядомая з XVIII стагоддзя. У часы бідэрмайера бакхэндль лічыўся арыстакратычным стравай.

Для прыгатавання бакхэндля кураня націраюць соллю, чорным перцам і невялікай колькасцю лімоннага соку, а затым разразаюць на чатыры часткі, адрэзаўшы крылышкі. Атрыманыя кавалачкі акунаюць у муку, затым у ўзбітае яйка і далей у паніровачныя сухары, а затым смажаць ў вялікай колькасці топленага сметанковага масла ў фрыцюры або на патэльні пад накрыўкай. Курыныя трыбухі таксама падаюцца абсмажанымі ў паніроўцы.

Бакхэндль звычайна сервіруюць з пятрушкай, долькай лімона, зялёнай салатай або бульбяным салатам.

Гл.таксама
----------

* Венскі шніцаль

Літаратура
----------

* Joseph Wechsberg, Fred Lyon: *Die Küche im Wiener Kaiserreich.* Time Life 1969.
Аландскае мора
**Аландскае мора** (фінск.: Ahvenanmeri, шведск.: Ålands hav), каардынаты 60°01′ пн. ш. 19°13′ у. д.HGЯO — умоўная назва для воднага рэгіёна, размешчанага ў Батнічным заліве, паміж мацерыковай Швецыяй і Аландскім Залівам. Гэта мора злучае Батнічны заліў з Балтыйскім морам. Найбольшая глыбіня ў Аландскім моры — 301 метр. Аландскае мора служыць важным камерцыйным шляхам паміж Швецыяй і Фінляндыяй, па ім наладжана некалькі паромных шляхоў. Колькасць насельніцтва, якое пражывае вакол Аландскага мора — 67 700 чалавек, што ў сярэднім 0,000677 чалавек на квадратны метр.

Зноскі
------

1. ↑  Геаграфічныя параметры Аландскага мора **(нявызн.)**.  traveljournals.net.

Спасылкі
--------

* Вятры ў Аландскім моры  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 315136735 |
**Палітычныя рэпрэсіі** (ад лац.: repressio — падаўленне, прыгнёт) — пакаранне, карныя меры, якія прымяняюцца дзяржаўнымі органамі з мэтай абароны і захавання існуючага ладу.

Любыя палітычныя рэпрэсіі з’яўляюцца праявай палітычнага гвалту.

Гвалт
-----

Палітычныя рэпрэсіі часта суправаджаюцца гвалтам, які можа быць законным або незаконным у адпаведнасці з унутраным заканадаўствам. Гвалт можа ўстараняць палітычную апазіцыю наўпрост, забіваючы членаў апазіцыі, так і ўскосна, усяляючы страх.

Гл. таксама
-----------

* Рэпрэсіі ў СССР
* Сталінскія рэпрэсіі
* Чырвоны тэрор

Зноскі
------

1. ↑  Los Derechos Humanos y la trata de personas(ісп.), *ohchr.org* (2014). Праверана 29 мая 2020.

Літаратура
----------

* Липатов И. М. Сущность и основные формы политического насилия в современных условиях (философско-социологический анализ) М. 1989.
* Политология. Энциклопедический словарь /Общ. ред. и сост. *А. М. Аверьянов*. М.: Publishers, 1993. С. 191.
* *Пиджаков А. Ю.*, Сущность и разновидности политического насилия. Теоретический журнал «Credo», 2002.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4046565-2 · LCCN: sh85104376 · Microsoft: 2781062241 · NKC: ph124236 |
**Шубрыя** (**Шупрыя**, **Арме-Шубрыя, Субарту, Субар**) — хурыцкае царства, вядомае з асірыйскіх крыніц, пачынаючы з XII стагоддзя да н. э. Царства знаходзілася на Армянскім нагор'і на паўднёвым захадзе ад возера Ван і межавала з Урарту. Магчыма, адзін з зародкаў армянскай дзяржаўнасці .

Разам з мушкамі, Хаяса і іншымі народамі і дзяржавамі рэгіёна патрапіла пад уладу Урарту ў IX стагоддзі да н. э.; нашчадкі выхадцаў з Шубрыі ўдзельнічалі ў фармаванні армянскага этнасу.

Шубрыя згадваецца ў пасвячальнай надпісе асірыйскага цара Асархаддона богу Ашшуру. Асархаддон у 674 годзе да н. э. распачаў паход супраць Шубрыі і скарыў яе.

Цяпер ужо прызнана, што зародкі армянскай дзяржаўнасці сыходзяць не толькі ў эпоху падзення Урарту і Асірыі, але і глыбей; зародкам яе магло быць царства Арме-Шубрыя, як лічыць Б. Б. Піятроўскі, які прадугледжвае тут стварэнне скіфска-армянскага аб'яднання на мяжы VII і VI стст. да н.э. э. але якое склалася як дзяржава значна раней.

У якасці зародку армянскай дзяржаўнасці можна разглядаць і любую хурыцкую, урартскую ці лувійскую дзяржаву на тэрыторыі Армянскага нагор'я — і гэтыя дзяржавы былі таксама створаны не чужымі армянам этнічнымі групамі, а людзьмі, нашчадкі якіх уліліся ў армянскі народ, хаця самі яны і размаўлялі на іншых мовах.

Краіна Арме ўзначальвала тэрытарыяльны саюз, у які ўваходзіла і «царства» мушкоў, краіны Ішува, Шупрыа, Алшы, Пурулумцы і шмат іншых «краін». Саюзу ўдалося аб'яднаць усе дробныя краіны і народы Армянскага нагор'я ў адну палітычную адзінку. Саюз, які ўзначальвае краіна «Армэ», атрымаў магчымасць выкарыстаць перыяд бяссілля Урарту і захапіць яго палітычную спадчыну. Зліццё двух народаў армінаў і мушкоў, было вельмі важным фактарам; яно прывяло да стварэння на урарт-хурыцкім субстраце пануючай мовы, першапачаткова ў тэрытарыяльным саюзе, на поўдні Урарту; гэта была будучая армянская мова.

Гл. таксама
-----------

* Этнагенез армян
* Субарту
* Урарту
* Мушкі
* Хаяса
* Катастрофа бронзавага веку

Нататкі
-------

1. ↑  *Артак Маўсісян.* Арменія ў III тысячагоддзі да Р. Х.(згодна пісьмовым крыніцам). — 2005. — ISBN 5-8084-0643-9.
2. ↑  *Артак Маўсісян.* Святое Нагор'е. Арменія ў найстаражытных духоўных успрыманнях Пярэдняй Азіі. — 2010. — ISBN 978-5-8084-1304-7.
3. ↑  Дьяконов И.М. Предыстория армянского народа. Глава III. Образование армянского народа **(нявызн.)**.  annales.info. Праверана 29 кастрычніка 2018.
4. ↑  *Бэнэцяну, Влад*. Некоторые вопросы этногенеза армян **(нявызн.)**.  hpj.asj-oa.am (7 жніўня 1961). Праверана 11 лістапада 2018.