**Стэфан Стамбалаў** (12 лютага 1854, Тырнава, Асманская імперыя, — 18 ліпеня 1895, Сафія, Балгарыя) — балгарскі рэвалюцыянер, палітычны дзеяч, паэт і пісьменнік. Прэм’ер-міністр Балгарыі (1888—1894). У сваім гісторыяграфічным сачыненні «Будаўнікі сучаснай Балгарыі» публіцыст Сімяон Радзеў характарызуе Стамбалава як аднаго з самых яскравых і выдатных балгарскіх дзяржаўных дзеячаў.

Біяграфія
---------

Стэфан Стамбалаў нарадзіўся ў горадзе Вяліка Тырнава, але яго род паходзіў з Траўны. Бацька, Нікола Стамбалаў — удзельнік паўстання «Велчова завера» (1835), маці — Яўгенія Хаджы-Іванчава. Стэфан меў 10 братоў і сясцёр, большасць з якіх памерла ў маленстве.

Вучыўся ў Адэскай духоўнай семінарыі, якую не скончыў. У 1873 годзе яго адлічылі адтуль з-за сувязяў з рускімі рэвалюцыянерамі.

Стамбалаў — паплечнік паэта-героя Хрысты Боцева, разам з якім выдаў зборнік вершаў «Песні і паэмы».

З’яўляўся членам і адным з кіраўнікоў Балгарскага рэвалюцыйнага цэнтральнага камітэта (БРЦК). Прымаў актыўны ўдзел у нацыянальна-вызваленчай барацьбе балгарскага народа супраць турэцкай няволі: Старазагорскім (1875) і Красавіцкім паўстаннях (1876).

У 1884—1885 гадах з’яўляўся старшынёй Народны сход БалгарыісНароднага сходу. У 1885 г. Стамбалаў, насуперак волі Аляксандра III, актыўна падтрымаў уз’яднанне Усходняй Румеліі з Балгарыяй. У 1886 годзе ўваходзіў ва ўрад Петкі Каравелава.

Пасля русафільскага перавароту супраць балгарскага князя Аляксандра Батэнберга ў жніўні 1886 года, Стамбалаў арганізаваў контрпераварот і заклікаў Батэнберга вярнуцца. Пасля адрачэння Батэнберга ад балгарскага трона, узначаліў Рэгенцкі савет.

У 1886—1887 гадах — лідар Народна-ліберальнай партыі (т.зв. стамбалавісты). У 1887—1894 гадах — кіраўнік урада. Умацаваў маладую Балгарскую дзяржаву і аказваў усялякую падтрымку князю Фердынанду I на прастоле. Кіраваў з дапамогай аўтарытарных метадаў. Спрыяў стабілізацыі ў краіне і яе адрыву ад расійскага ўплыву. У знешняй палітыцы арыентаваўся на Аўстра-Венгрыю і Германію. Некаторыя балгарскія і македонскія патрыёты лічылі палітычную лінію, якую праводзіў Стамбалаў, *пра-турэцкай*.

У маі 1894 года Стамбалаў пагражаў князю сваёй адстаўкай з пасады прэм’ер-міністра. Фердынанд I прыняў адстаўку, пасля чаго Стамбалаў перайшоў у глухую апазіцыю.

15 ліпеня 1895 года македонскія баявікі, блізкія да тэрарыста Навума Цюфякчыева, здзейснілі замах на Стамбалава, у выніку якога ён атрымаў цяжкія раненні. Урачы, спрабуючы выратаваць параненага, ампутавалі яму рукі, але праз тры дні Стамбалаў сканаў. Апошнімі словамі Стамбалава былі: «Забойцы мае — Цюфякчыеў і Халю… Князь мяне забіў, Белчаў, Белчаў! … Прынц Кобург, прынц Кобург!»

Напад на Стамбалава быў здзейснены за дві дня да прыёму Мікалаем II балгарскай дэлегацыі, накіраванай у Санкт-Пецярбург для нармалізацыі руска-балгарскіх адносін. Грунтуючыся на перадсмяротных словах экс-прэм’ера, еўрапейскія СМІ таго часу пісалі, што Стамбалаў быў забіты агентамі княжацкага двара. Балгарскі бальшавік і пляменнік Стамбалава Нікола Стойнаў бяздоказна сцвярджаў, што экс-прэм’ер быў ліквідаваны па распараджэнні Мікалая II. Іншыя ж лічылі, што прычынай забойства была помста за смерць маёра Косты Паніцы, пакаранага смерцю ў 1890 годзе за арганізацыю змовы з мэтай забойства Фердынанда I.

Творчасць
---------

Помнік Стамбалаву ў Вяліка-Тырнаве
### Паэзія

* Воззвание
* Кога
* Сега ил никога…
* Над караисенските герои
* Надежда
* Войводата
* Майчина песен
* За роба няма тук свобода…
* Певец
* Зеленей се горо-сестро…
* Марш (Не щеме ний богатство)
* Христо Донев
* На нея
* Годината 1876
* Баща и син
* Български марш
* Последна въздишка
* Защо е тоя гроб…
* Още не си…
* Нямането
* На моите другари
* Премина младостта ми…
* Де останаха…
* Обикновена любов
* Бащин съвет
* Пиеница
* Не ме роди моя баща…
* Долабан войвода
* Чорбаджийско поучение
* Знаете ли кой съм аз?

### Артыкулы

* Ако някой ни попита…
* Размишленията на един честит българский гражданин
* Предговор към «Турските зверства в България»
* Печатът е свободен…

Бібліяграфія
------------

* Маринов 1992: Маринов, Д. Стефан Стамболов и новейшата ни история. Т. 2. София, 1992.
* «Строителите на съвременна България. Том 1» — Симеон Радев
* «Строителите на съвременна България. Том 2» — Симеон Радев

Зноскі
------

1. ↑  *Вардарски (Петар Поп Арсов)* «Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници» (превод, редакција, коментар и предговор д-р Ванчо Ѓорѓиев) — Табернакул, Скопје 2006.
2. ↑  Благоев, Крум. 50-те най-големи атентата в българската история. Убийството на Стамболов  (балг.)
3. ↑  Савецкі гісторык М. А. Бірман таксама настойваў на тым, што Стамбалаў «забіты агентамі двара».

Спасылкі
--------

* Творчасць
* «Стефан Стамболов — спасителят на България» — Борислав Гърдев

| Балгарыя Прэм’ер-міністры Балгарыі |
| --- |
| Княства Балгарыя | 
* Бурмаў
* Друмеў
* Цанкаў
* Каравелаў
* Эрнрот
* Собалеў
* Цанкаў
* Каравелаў
* Друмеў
* Каравелаў
* Радаславаў
* Стоілаў
* Стамбалаў
* Стоілаў
* Грэкаў
* Іванчаў
* Петраў
* Каравелаў
* Данеў
* Петраў
* Петкаў
* Станчаў
* Гудзеў
* Малінаў

 |
| Трэцяе Балгарскае царства | 
* Малінаў
* Гешаў
* Данеў
* Радаславаў
* Малінаў
* Тэадораў
* Стамбалійскі
* Цанкаў
* Ляпчаў
* Малінаў
* Мушанаў
* Георгіеў
* Злацеў
* Тошаў
* Кёсеіванаў
* Філаў
* Божылаў
* Багранаў
* Муравіеў
* Георгіеў

 |
| Народная Рэспубліка Балгарыя | 
* Дзімітроў
* Калараў
* Чарвенкаў
* Югаў
* Жыўкаў
* Тодараў
* Філіпаў
* Атанасаў
* Луканаў

 |
| Рэспубліка Балгарыя | 
* Попаў
* Дзімітраў
* Бераў
* Інджава
* Відэнаў
* Сафіянскі
* Костаў
* Саксен-Кобург
* Станішаў
* Барысаў
* Райкаў
* Арэшарскі
* Блізнашкі
* Барысаў
* Герджыкаў
* Барысаў
* Янеў
* Петкаў
* Донеў

 |