**Вялікая Грамадзянская вуліца** (руск.: Большая Гражданская улица) — вуліца ў цэнтральнай частцы Магілёва, на тэрыторыі Пакроўскага пасада (Падміколля).

Вялікая Грамадзянская ў 1941 годзе

Гісторыя
--------

Пачатак Вялікай Грамадзянскай у 1941 годзе
Гістарычная назва **Вялікая Мяшчанская вуліца**.

Сінагагальны двор у пач. XX ст.
У канцы 1930-х гадоў знішчана драўляная Халодная сінагога.

Па вул. Вялікая Грамадзянская, 66 знаходзілася кватэра Карпіпскіх, якая ў час Вялікай Айчыннай вайны была асноўнай яўкай падпольшчыкаў. Тут камсамолка Таня і яе маці В. М. Карпінская друкавалі ўначы па пішучай машынцы падпольную газету «За Родину» (пазней — «За Советскую Родину»), лістоўкі і зводкі Саўінфармбюро, захоўвалі боепрыпасы і медыкаменты для партызан, данясенні разведкі. У сакавіку 1943 г. нацысты арыштавалі Карпінскіх і пасля жорсткіх катаванняў расстралялі. В. М. Карпінская пасмяротна ўзнагароджана ордэнам Леніна, Таня — ордэнам Айчыннай вайны 1-й ступепі.

Цокаль гістарычнага дома, знесены ў 2014 годзе
У жніўні 2014 года быў знішчаны цокальны паверх гістарычнага дома, які да вайны ўяўляў сабой двухпавярховы будынак з драўляным 2-м паверхам.

Увесну 2015 года пачалася аднаўленне будынка малой сінагогі XIX стагоддзя (дом № 13) з ансамбля сінагагальнага двара на Школішчы.

Будынак Яўрэйскай школы, знесены ў 2016 годзе
26 жніўня 2016 года быў знесены 2-павярховы будынак яўрэйскай школы, які быў апошнім цэлым аўтэнтычным будынкам на гістарычнай тэрыторыі паселішча яўрэяў у раёне Школішча.

Аднаўленне сінагогі

Размяшчэнне
-----------

Арыентавана з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Пралягае ўздоўж падножжа карэннага правага берага р. Дняпро. Пачынаецца ад Дняпроўскага моста, з поўдня прымыкаюць вуліцы Праванабярэжная і Гогаля. Пераходзіць у Малую Грамадзянскую недалёка ад скрыжавання апошняй з 1-м Рабочым завулкам. Раней працягвалася на поўнач ад Малой Грамадзянскай да вуліцы Катоўскага.

Забудова
--------

* № 13 — малая сінагога (ХХ стагоддзе) — Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 513Г000018шыфр 513Г000018
* № 13 — ешыбот.
* Свята-Пакроўская царква са званіцай (адбудоўваецца).

Па вуліцы Вялікай Грамадзянскай размешчаны галоўны ўваход у парк Падміколле і каскадная лесвіца да плошчы Арджанікідзэ з фантанамі.

Лесвіца ў Падміколле
* № 57 — прыватны жылы дом, больш вядомы як «бутэлечны дом» праз тое, што быў упрыгожаны тысячамі пластыкавых бутэлек. Знесены ў сярэдзіне чэрвеня 2018 года

Зноскі
------

1. ↑  Список дореволюционных и современных названий улиц г. Могилева
2. ↑  Барысенка М. С. Магілёўшчына — мой любы і невядомы край. Зборнік экскурсій у 2-х частках. Ч.1. Магілёў, 2003. 190 с.: іл **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 18 снежня 2019. Праверана 18 снежня 2019.
3. ↑  26.  // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.
4. ↑  В Могилеве начали реконструкцию здания бывшей синагоги (фото)
5. ↑
6. ↑  Фотофакт. В Могилеве на месте будущего парка в Подниколье снесли дореволюционное здание Архівавана 18 снежня 2019.
7. ↑  «Бутылочный домик» всё. В Могилёве начали снос популярной городской достопримечательности