recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Пантана́л** (парт.: Pântanal) — забалочаная нізіна ў вярхоўях ракі Парагвай каля заходняга падножжа Бразільскага нагор’я (пераважна ў Бразіліі), аб’ект са спіса Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Займае тэктанічную ўпадзіну, запоўненую азёрна-рачнымі адкладамі. Вышыня — 50-70 м. У перыяд дажджоў запаўняецца. У засуху ўяўляе сабой спалучэнне балот, азёр, саланчакоў, лясных і травяністых участкаў.

Пантанал у вільготны перыяд
Гэты шырокі рэгіён на захадзе Бразіліі займае большую частку штата Мату-Гросу. Аднайменны прыродаахоўны комплекс з’яўляецца адным з буйнейшых ва ўсім свеце. Ён складаецца з чатырох рэзерватаў агульнай плошчай каля 187 тыс. га.

Пантанал — багацейшая прэснаводная экасістэма Зямлі. Краявіды гэтага рэгіёна разнастайныя і маляўнічыя. Яны ўключаюць трапічныя берагавыя лясы, сухія лістападныя трапічныя лясы, атлантычныя дажджавыя лясы, водна-балотныя ўгоддзі і саванну. Такі неаднародны ландшафт абумовіў шырокую відавую разнастайнасць. У межах гэтай унікальнай ахоўнай вобласці растуць прыблізна 3500 відаў раслін, яе насяляюць каля 50 відаў рэптылій, болей за 400 відаў рыб, 650 відаў птушак і 80 відаў сысуноў.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12.

Літаратура
----------

* Пантанал // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12). — С. 51.
* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4044490-9 |
**Гімн Эстонскай ССР** — дзяржаўны гімн Эстонскай ССР у перыяд з 1945 па 1991 гады. Кампазітар — Густаў Эрнесакс, аўтар слоў — Ёханес Сэмпер. За напісанне тэксту гімна Ё. Сэмпер у 1947 годзе быў узнагароджаны прэміяй Савецкай Эстоніі.

21 ліпеня 1956 года трэцяя страфа тэксту была змененая, каб выдаліць згадкі аб І.Сталіне. Ніжэй — выпраўленая версія.

Эстонскі тэкст гімна (з 1956)
-----------------------------

Jää kestma, Kalevite kange rahvas,  

ja seisa kaljuna, me kodumaa!  

Ei vaibund kannatustes sinu vahvus,  

end läbi sajanditest murdsid sa  

ja tõusid õitsvaks sotsialismimaaks,  

et päikene su päevadesse paista saaks.

Nüüd huuga, tehas, vili, nurmel vooga,  

sirp, lõika, alasile, haamer, löö!  

Nõukogu elu, tuksu võimsa hooga,  

too õnne rahvale, me tubli töö!  

Me Liidu rahvaste ja riike seas  

sa, Eesti, sammu esimeste kindlas reas!

Sa kõrgel leninlikku lippu kannad  

ja julgelt kommunismi rada käid.  

Partei me sammudele suuna annab  

ja võidult võitudele viib ta meid.  

Ta kindlal juhtimisel kasva sa  

ja tugevaks ning kauniks saa, me kodumaa!

Пераклад на беларускую мову
---------------------------

Жыві, сын Калева — народ наш хвалебны,  

І стой, айчына наша, як скала.  

Скрозь усе пакуты стагоддзяў бяспраўных  

Адвагу ты і доблесць пранесла.  

І вось запаліла сацыялізму святло,  

Акрыяла ў росквіце для шчасця і перамог.

Магутным коласам квітнейце нівы!  

Жні, серп, і, молат, бі, гудзі, завод!  

У краіне савецкай кожны будзь шчаслівым —  

Упартая праца нам шчасце прынясе.  

У саюзе братэрскім перад табой прастор —  

Эстонія, крочы ў шыхце сваіх сясцёр!

Ты сцяг Леніна нясеш святы,  

Дарогай хвалебнаю рушыш наперад.  

Родная партыя заўсёды з табой —  

Шляхам перамог яна цябе вядзе.  

Расці, айчына, на шляху вялікім,  

Прыгажэй і мацней будзь з кожным новым днём!

1945

Спасылкі
--------

* Гімны рэспублік СССР Архівавана 27 красавіка 2006.
* Гімн у MP3 (2,4Мб)

| Гімны рэспублік Савецкага Саюза |
| --- |
| Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік | 
Азербайджанская ССР • Армянская ССР • Беларуская ССР • Грузінская ССР • Казахская ССР • Кіргізская ССР • Латвійская ССР • Літоўская ССР • Малдаўская ССР • РСФСР (1918-1944 • 1944-1990 • 1990-1991) • Таджыкская ССР • Туркменская ССР • Узбекская ССР • Украінская ССР • Эстонская ССР  Карэла-Фінская ССР (1940—1956)
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сушчыц.
**Віктар Кірылавіч Сушчыц** (24 жніўня 1932, в. Таль, Любанскі раён, Мінская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1958 годзе. Працаваў у Белсельпраекце, з 1961 года — архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў, галоўны архітэктар праектаў у БелНДІПгорадабудаўніцтва.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1964 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: генпланы Мсціслава (1960), Слуцка (1963), Навагрудка (1965), Баранавічаў (1967); у аўтарскім калектыве: схемы развіцця і размяшчэння сеткі зон адпачынку і турызму (1971), спартыўных збудаванняў (1987) на тэрыторыі БССР, ПРП зоны адпачынку «Нарач» (1974), Брэсцкага, Магілёўскага адміністрацыйных раёнаў (1976—1978), генпланы зон адпачынку «Горваль», «Чыгірынка», «Асіповічы», «Ула», «Азёры» (1980-85), Бярозы (1986).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Сущиц Виктор Кириллович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Бітва пры Прэсбургу** (цяпер Браціслава ў Славакіі; славацк.: Bitka pri Bratislave, ням.: Schlacht von Pressburg, венг.: Pozsonyi csata) — адна або некалькі бітваў, якія адбыліся ў 907 годзе. Часам яе месца (Brezalauspurc, гэта значыць «град Браслава») вызначаюць не як Браціславу, а як Залавар на Балатане ў сучаснай Венгрыі. У ёй Баварыя пацярпела паражэнне ад венграў. Бітва амаль на 50 гадоў змяніла сітуацыю ў раёне сярэдняга Дунаю і дала магчымасць венгерскім плямёнам здзяйсняць наезды на суседнія тэрыторыі Цэнтральнай, Паўднёвай і Заходняй Еўропы.

Бітва
-----

Дакладная дата бітвы невядомая. Часцей за ўсё называецца дата 4, 5 альбо 6 ліпеня; некаторыя крыніцы называюць даты трох бітваў, якія адбываліся ў гэтыя дні і 9 жніўня 907 года. Падзеі таксама апісаныя ў летапісах бегла і некалькі разоў змяняліся з цягам часу.

Маркграф Луітпольд Баварскі сабраў сваю армію і намерваўся даць вырашальны бой венграм, якія ўяўлялі сабой пагрозу многім краінам Цэнтральнай Еўропы. Яе колькасць, якая ацэньваецца ў 100 тысяч чалавек, выглядае звычайным перабольшаннем, уласцівым свайму часу. Колькасць войска Арпада складала ад 30 да 35 тысяч, аднак і гэтая лічба сумнеўная, паколькі рэдкае войска ў Сярэднявеччы налічвала больш за 10 000 воінаў.

Баварскае войска было падзелена на тры часткі, якія, аднак, нічога не здолелі супрацьпаставіць качавой[en] тактыцы венгерскіх коннікаў. Вялікая частка баварскага войска была абкружана, разбітая і знішчаная. У бітве загінуў сам Луітпольд, зальцбургскі архібіскуп Тэатмар, фрайзінгскі біскуп Ута, зэбенскі біскуп[de] Захарыя, 35 баварскіх графаў, 19 баронаў, а таксама «незлічоная колькасць астатняга люду». Пераход у 907 годзе ўлады ў Венгерскай ардзе да малодшага сына Арпада Жольта ў абыход траіх ці нават чацвярых яго братоў дазваляе выказаць здагадку, што Арпад і яго старэйшыя сыны таксама маглі загінуць у гэтай бітве.

Наступствы
----------

Пасля бітвы венгры акупавалі ўсходнюю частку цяперашняй Аўстрыі і ўсю Вялікую Маравію, якая стала базай паходаў у суседнія краіны. Спусташальныя паходы венграў у Германію, Францыю, Іспанію, Балканы і Італію, якія самі венгры называлі «kalandozások» («падарожжы») і лічылі неад’емнай часткай свайго пакуль яшчэ паўкачавога жыцця, працягваліся да 955, калі Атон I Вялікі нанёс ім разгромнае паражэнне ў бітве на рацэ Лех, якое паклала канец венгерскім нашэсцям.

Зноскі
------

1. ↑  Кирилл и Мефодий. Великоморавская держава
2. 1 2  "Bavaria". *Encyclopædia Britannica*. Encyclopædia Britannica, Inc. 2008. Праверана 2008-06-23.
3. ↑  České země od příchodu Slovanů po Velkou Moravu II (чэшск.). — Praha: Libri, 2006. — С. 955. — ISBN 80-7277-105-1.
4. ↑  Eurasian studies yearbook, Volume 78, Volume 78, Eurolingua, 2006, p. 27

Спасылкі
--------

* Beáta Pintérová. Bitka pri Bratislave vo svetle slovenskej a maďarskej historiografie  (славацк.), 2007
**Усама Хамада** (араб. أسامة حماد‎‎; нар. 1979) — лівійскі дзяржаўны дзеяч. 16 мая 2023 года Палатай прадстаўнікоў прызначаны прэм’ер-міністрам урада нацыянальнай стабільнасці.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Адждабіі. З’яўляўся сынам Саада Хамада, прафесара шарыяцкіх навук.

Скончыў нафтавы ўніверсітэт «Яркая зорка» (г. Брэга), дзе атрымаў ступень бакалаўра. Потым вучыўся на магістра ў Малайзіі, а затым вярнуўся ў Лівію, каб у канчатковым выніку абараніць доктарскую ступень па хіміі нафты.

У 2013 годзе ўзначаліў урадавую камісію па атамнай энергіі. Працаваў старшынёй упраўлення міжнароднага супрацоўніцтва. У 2016 годзе ў кабінеце Фаіза Сараджа, які падчас другой грамадзянскай вайны ўзначальваў Урад нацыянальнага адзінства, атрымаў пасаду міністра фінансаў. У 2018 годзе звольнены з-за падтрымкі праціўнікаў Сараджа — Палаты прадстаўнікоў і Лівійскай нацыянальнай арміі. Пасля завяршэння вайны ў новым аб’яднанным урадзе стаў міністрам планавання і фінансаў.

16 мая 2023 года Палата прадстаўнікоў прызначыла Хамаду прэм’ер-міністрам замест Фатхі Башагі. На сваёй пасадзе адзначыўся ўжо ў верасні, калі кіраваў ліквідацыяй наступстваў шторму «Даніэль».

Заўвагі
-------

1. ↑  Libya parliament suspends rival eastern-based PM Bashagha (англ.). *www.aljazeera.com*. Праверана 31 мая 2023.
2. ↑  Serraj holds GNA meeting in Tunis **(нявызн.)**, *Libya Herald* (2 January 2016).
3. ↑  من هو أسامة حماد المكلف بتسيير مهام رئاسة الحكومة الليبية؟ - Who is Osama Hammad, who is assigned to run the duties of the presidency of the Libyan government?(нявызн.). *alwatan-ly.com* (17 мая 2023).
4. ↑  Werfali, Ayman.  Eastern Libya authorities say 2,000 dead in flood, thousands missing(англ.), *Reuters* (12 верасня 2023).
**Тыпапамер H0** (вымаўляецца «Ха-Нуль», ням.: "Halb Null") — адзін з папулярных тыпапамераў у чыгуначным мадэлізме. Ён адпавядае маштабу 1:87 пры мадэльнай шырыні нармальнай каляіны 16,5 мм (рэальная шырыня 1435 мм). Досыць часта, асабліва ў Вялікабрытаніі і ЗША, сустракаецца цалкам літарнае пазначэнне таго ж тыпапамеру **HO**.

Назва тыпапамеру паходзіць ад нямецкага «палова нуля», бо ў пачатку 20 стагоддзя найболей распаўсюджанымі ў Еўропе былі мадэлі маштабу 1:45(Тыпапамер 0) з шырынёй каляіны 32 мм, а мадэлі H0 былі прыблізна ў два разы меншыя.

Гісторыя
--------

У 1922 годзе нямецкая фірма Bing, якая выконвала замовы для брытанскай кампаніі Bassett-Lowke, прадставіла «настольную чыгунку» з шырынёй каляіны 16,5 мм. Ідэя стварэння новага маштабу зыходзіла ад галоўнага канструктара фірмы Bassett-Lowke Генры Грынлі. Пасля эканамічнага крызісу 30-х фірма Bing перажывала эканамічныя цяжкасці і згалела. Яе былыя супрацоўнікі арганізавалі фірму Trix, якая працягнула распрацоўкі ў гэтым кірунку, і ў 1935 годзе быў выпушчаны набор пад назвай Trix-Express, памер якога пазначаўся 00 («нуль-нуль»). У тым жа годзе фірма Märklin таксама выпусціла сваю чыгунку ў дадзеным тыпапамеры. Паступова тыпапамер станавіўся ўсё больш папулярным у Еўропе і Амерыцы. У 1949/50 ён атрымаў сваё сённяшняе пазначэнне **H0**.

Паралельна ў Вялікабрытаніі існуе тыпапамер 00, які таксама выкарыстоўвае каляіну 16,5 мм, аднак мае маштаб 1:76. Дадзены тыпапамер з'яўляецца асноўным у Вялікабрытаніі і Ірландыі.

Сёння дзель сусветнага рынка тыпапамеру H0 складае прыкладна 80 %.

Каляіна
-------

NEM 010 усталёўвае наступны набор каляін для H0 (для мадэлявання звычайнай і вузкакалейнай чыгункі ў адным тыпапамеры):

| Пазначэнне | Прататып | Мадэльная шырыня | Рэальная шырыня | Нататкі |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| H0 | Нармальная каляіна,1435 мм | 16,5 мм | 1435 мм, 1520(1524) мм1250-1700 мм |  |
| H0m | Метровая каляіна,1000 мм | 12 мм | 1000 мм850-1250 мм | Пазначэнне паходзіць ад ням.: Meterspur. Іншыя варыянты:**HOn3-1/2** (Пазначэнне паходзіць ад англ.: narrow 3.5') |
| H0e | 750 мм | 9 мм | 650-850 мм, часта 600 і 610 мм | Іншыя варыянты:**HOn30** (ЗША, пазначэнне паходзіць ад англ.: narrow 30") |
| H0i | 600 мм | 6,5 мм | 500-650 мм | Іншыя варыянты:**H0f** (Пазначэнне паходзіць ад ням.: Feldbahn),**HOz** (ЗША, бо каляіна тыпапамеру Z) |

Спасылкі
--------

NEM Normenblatt 010 — Maßstäbe, Nenngrößen, Spurweiten (PDF)(нямецкая мова)

| Тыпапамеры чыгуначных мадэляў |
| --- |
|  | 
* I
* II
* S
* 0
* 00
* H0
* TT
* N
* Z
* T

 |
**Старажытнафранкская мова** (фр.: francique, ням.: Altfränkisch) — старажытнагерманская мова, якая вымерла ў VIII стагоддзі. На ёй размаўлялі салічныя франкі, якія заваявалі Рымскую Галію ў канцы V стагоддзя. Каля 100 тыс. франкаў паступова мігравала на поўдзень з тэрыторыі сучаснай Фландрыі, якую яны засялілі ў III—IV стагоддзях. У раманамоўнай Галіі салічныя франкі апынуліся акружаны шматлікім (6-8 млн.) гала-раманскім насельніцтвам, і таму з часам страцілі родную мову, якая выйшла з ужытку да канца VIII стагоддзя. Тым не менш, франкі доўгі час складалі аснову новага кіруючага класа Галіі, а таму іх мова адыграла важную ролю суперстрата ў фарміраванні сучаснай французскай мовы, у тым ліку і яе назвы. У французскай мове захоўваюцца шматлікія франкскія запазычанні (*jardin, bande, guerre, fauteuil, rang, blond, blanc, bleu, brun* і іншыя). Франкскія паводле паходжання рысы маюцца ў фанетыцы (прыдыхальнае h) і ў граматыцы. Там, дзе народна-лацінская гаворка была слаба прадстаўлена, франкская гаворка захавалася і працягвала развівацца. Ёй карысталіся так званыя рыпуарскія франкі. На поўначы на яе аснове развіліся сучасныя фламандскія дыялекты, літаратурная нідэрландская мова, а таксама франкскі дыялект нямецкай мовы.

Гл. таксама
-----------

* Германскі суперстрат у французскай мове
* Германскі суперстрат у раманскіх мовах


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 162014507 · LCCN: sh85040107 · SUDOC: 144331144 |
**Капірайтынг** — працэсс напісання арыгінальных тэкстаў дзеля прасоўвання руху, бізнесу, чалавека ці ідэі. Гэтыя тэксты могуць быць скарыстаныя як у друкаваным, так і ў аудыё- і відэа-фармаце. Асноўнай мэтай капірайтынга з'яўляецца пераконванне карыстальніка, гледача ці чытача зрабіць патрэбнае дзеянне; або такі тэкст можа быць скіраваны на тое, каб змяніць перакананне чалавека адносна чаго-небудзь.

Капірайтынг уключае ў сябе напісанне асноўнага тэксту, слоганаў, загалоўкаў, ключавых фраз, тэкстаў для паштовых рассылак, кантэнта для вэб-сайтаў, сцэнарыяў для тэле- і радыё-рэкламы, прэс-рэлізаў, афіцыйных дакументаў і т.п.

Тэксты і ідэі капірайтэра могуць быць скарыстаныя ў друкаванай рэкламе, каталогах, рэкламных стэндах, паштоўках, вэб-сайтах і г.д.

| ⛭Рэклама |
| --- |
| Віды | Друкарская • Вонкавая • Радыё • Тэлевізійная • Інтэрнэт • Сацыяльная • Класіфікацыя сродкаў • Класіфікацыя |
| Тэорыя | Гісторыя • Развіццё • Сучасная рэклама • У Беларусі • У свеце • Знакамітыя людзі |
| Рознае | Маркетынг • Брэндынг • Паблік рылейшэнз • Капірайтынг • BTL • Імідж • Прыклады • Фестывалі • Міжнародныя арганізацыі |
Прымяненне пажыццёвага пазбаўлення волі ў свеце   

■ — не ўжываецца  

■ — ужываецца  

■ — ужываецца з абмежаваннямі
■ — невядома
**Пажыццёвае пазбаўленне волі** — від крымінальнага пакарання, які складаецца ў пазбаўленні волі на тэрмін ад моманту ўступлення прысуда суда ў законную сілу і да біялагічнай смерці зняволенага. Станам на 2017 год у свеце каля 400 000 чалавек адбывалі пажыццёвае пазбаўленне волі альбо тэрміны заключэння загадзя даўжэй працягласці жыцця.

У некаторых краінах, дзе няма смяротнага пакарання, пажыццёвае пазбаўленне волі выкарыстоўваецца замест яе як эквівалент і звычайна ўжываецца па тым жа самым артыкулам, па якіх раней прадугледжвалася смяротнае пакаранне. У іншых краінах, дзе смяротнае пакаранне існуе, пажыццёвае пазбаўленне волі нярэдка з’яўляецца яе альтэрнатывай і можа быць прызначана абвінавачанаму па «смяротных» артыкулах крымінальнага заканадаўства па рашэнні суда альбо прысуджаны да смяротнага пакарання можа быць памілаваны вышэйшай службовай асобай дзяржавы або штата (прэзідэнтам, манархам, губернатарам і г.д.).

У многіх выпадках прысуд да пажыццёвага пазбаўлення волі не азначае, што асуджаны сапраўды правядзе ўсё астатняе жыццё ў месцах пазбаўлення волі. Заканадаўства краіны можа прадугледжваць максімальны дапушчальны тэрмін адбыцця пакарання або магчымасць датэрміновага вызвалення пры пэўных умовах і пасля адбыцця пэўнага тэрміну пакарання.

Варта адзначыць, што ў дзяржавах, дзе няма пажыццёвага, замест гэтага прымяняюцца вельмі вялікія тэрміны.

Зноскі
------

1. ↑  RELP. Пожизненное лишение свободы за рубежом / **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  www.law.edu.ru. Архівавана з першакрыніцы 30 ліпеня 2017. Праверана 30 ліпеня 2017.
2. ↑  Mass Incarceration: The Whole Pie 2017 | Prison Policy Initiative
3. 1 2 3  *Шидловский А. В.* Социально-правовая природа наказания в виде пожизненного лишения свободы. // Журнал Белорусского государственного университета. Право. — 2019; 1: 95—103.
**Бачэйкаўскі парк** — помнік садова-паркавага мастацтва ў аграгарадку Бачэйкава (Бешанковіцкі раён, Віцебская вобласць). Захаваўся часткова.

Апісанне
--------

Закладзены ў сярэдзіне XVIII стагоддзя. Парк рэгулярнага тыпу, размешчаны на правым пакатым беразе р. Ула, аформлены трымя шырокімі тэрасамі. Цэнтрам сіметрычна-восевай кампазіцыі быў мураваны палац (закладзены ў 1769, не збярогся), перад якім размяшчаўся авальны партэр. Папярочная алея на восі ўсход-захад падзяляе парк на 2 зоны. На поўдні ад палаца масіў ліп і таполяў, пасаджаных па рамбічнай планіровачнай сетцы. У тэраснай частцы парку, аформленай газонамі, шпалерамі, баскетамі, лабірынтам, фантанам, раслі ліпы, бэз персідскі (*Syringa × persica*), гартэнзія мяцёлчатая (*Hydrangea paniculata*) і інш. У вуглавых частках парку — штучныя вадаёмы, якія маюць правільную форму (квадрат, прамавугольнік, авал). Гаспадарчыя мураваныя будынкі ў стылі класіцызму. Пашкоджаны ў Вялікую Айчынную вайну.

Зноскі
------

1. ↑  Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
2. ↑  *Кулагін А. М.* Бачэйкаўскі парк // *Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі*. — Мн.: БелЭн, 1984. — Т. 1. — С. 318.

Літаратура
----------

* *Федорук А. Т.* Садово-парковое искусство Белоруссии Архівавана 10 сакавіка 2016.. — Мн. Ураджай, 1989. — С. 52—55, С. 247.
* *Адамаў У.* Бачэйкаўскі сад і палац // Віцебшчына. Т. 1. — Мн. 1925
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
**Свята-Троіцкая царква** — праваслаўная царква ў Лельчыцах.

Размешчана па адрасу Гомельская вобл. в. Лельчыцы, вул. Чырвонаармейская 15.

Гісторыя
--------

Першае згадванне царквы адносіцца да 1650 года. Апекуном царквы быў віленскі біскуп Георгій Тышкевіч, які пастаянна выдзяляў сродкі на яе ўтрыманне. У 1754—1788 настаяцелем прыходу быў уніяцкі святар Стэфан Загорскі. У прыход уваходзілі вёскі Лельчыцы (40 двароў) і Ліпляны (20 двароў). Апекуном царквы ў гэты час быў віленскі біскуп Ігнацій Масальскі. У 1777 царква згарэла і на тым жа месцы пабудавана новая, драўляная, у форме прамавугольніка з трыма глухімі купаламі.

У 1795 годзе царква стала праваслаўнай. З 1803 да Лельчыцкага прыхода былі прыпісаны Міхайлаўская царква ў в. Картынічы і Уваскрасенская царква ў в. Дуброва. З 1804 Успенская царква ў в. Ліпляны таксама была прыпісана да Лельчыцкага прыхода. У 1820 быў зроблены новы іканастас, роспіс якога якога адбываўся ажно да 1849 года. У 1835 на сродкі памешчыка Іосіфа Казарына царкву адрамантавалі. У 1843 на сродкі прыхаджан была пабудавана новая званіца.

Паводле «Апісання цэркваў і прыходаў Мінскай епархіі» 1879 года Свята-Троіцкая царква была драўляная. Меліся тры купалы. Іканастас складаўся з 19 абразоў звычайнага пісьма. У званіцы, што стаяла асобна, меліся тры званы вагой каля 16, 8 і 6 кг.

Метрычныя кнігі захоўваліся з 1799, а таксама фундушныя запісы ад віленскіх біскупаў Георгія Тышкевіча 1651 года і Ігнація Масальскага 1776 года. У склад прыхода ўваходзілі вёскі Буда, Асянское, Гарновішча, Дуброва, Жмурнае, Забалацце, Картынічы, Лельчыцы, Ліпляны, Лохніца, Стары Фальварак. Усяго прыхаджан лічылася 1945 чалавек. Царкоўнай зямлі было 33 дзесяціны. Мелася тры капліцы.

У 1887 стары храм разабралі і пабудавалі новы. У 1888 царкоўнай зямлі мелася 154 дзесяціны. Новую царкву асвяцілі ў 1892 годзе. У 1913 у Лельчыцкай воласці налічвалася 13 праваслаўных храмаў, 3 сінагогі і 1 касцёл.

У 1938 годзе лельчыцкага святара рэпрэсавалі, а царкву разбурылі.

У 1991 быў зарэгістраваны Лельчыцкі прыход і створана Лельчыцкая благачынная акруга, якая ўваходзіла ў Гомельскую епархію, з 1992 у Тураўскую епархію.

Новую мураваную царкву са званіцай над уваходам і паццю купаламі пасярэдзяне асвяцілі у 2000 годзе. У 2005 годзе на тэрыторыі храма усталяваны паклонны крыж і памятная дошка, якая была асвечана ў гонар пяцігоддзя асвячэння храма.

Зноскі
------

1. ↑  Звесткі пра царкву на сайце Тураўскай епархіі

Літаратура
----------

* Кніга памяць «Лельчыцкі раён» — с. 569—570

Спасылкі
--------

* Свята-Троіцкая царква (Лельчыцы) на сайце Radzima.org
* Свята-Троіцкая царква (Лельчыцы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
|  |
| --- |
|  |
| Корка на ствале Robinia pseudacacia |

**Корка**, або **рытыдом** (лац.: rhytidoma) — вонкавая частка кары шматгадовых парасткаў і каранёў, складаецца са змярцвелых участкаў першаснай кары і другаснай флаэмы. Гэтыя дзве тканкі аддзелены перыдэрмамі, ўтворанымі неаднаразова закладзенымі фелагенамі. Перыферычныя пласты коркі ападаюць, і стары пласт фелагена адмірае. Замест яго далей ад цэнтра закладваецца новы пласт, і, такім чынам, фарміруецца некалькі перыдэрмаў. Адміранне тканак, якія размяшчаюцца паміж перыдэрмамі, абумоўлена газа- і воданепранікальнасцю корку, які уваходзіць у перыдэрму.

Па характары залажэння фелагена адрозніваюць:

* *кальцавую* корку — вінаград, павойнік;
* *лускаватую* корку — дуб, сасна.

Асабліва магутная корка развіваецца на старых ствалах і каранях дрэў. У хмызнякоў шмат корка не ўтвараецца, з прычыны таго, што яна звычайна хутка скідаецца. У некаторых дравяністых раслін (напрыклад, у бука) коркі няма.

Частата скідання корка, як і ўзрост першага яе аддзялення, вар'іруюць у розных раслін. У вінаграда і сунічнага дрэва корка ападае штогод, іншыя расліны змяняюць яе паступова. У вінаграда корка аддзяляецца ўжо ў першы год жыцця парасткаў, у яблыні, грушы — на 6—8-м годзе, у ліпы — на 10—12-м, у дуба — на 25—30-м, у піхты, граба — ва ўзросце 50 гадоў і болей.

Прычынай скідвання коркі можа быць, апроч натуральнага развіцця расліны, могуць быць грыбы, лішайнікі, механічныя пашкоджанні перыдэрмы.

Роля скарынкі ў жыцці расліны:

* разам са скарынкай расліна вызваляецца ад назапашаных шкодных прадуктаў метабалізму;
* абарона ад сонечных апёкаў, перагрэву, выпарэння вады, вымярзання, шкоднікаў і інфекцыйных агентаў.

Корак, якая атрымліваецца з коркі коркавага дуба і амурскага аксаміту, мае практычнае значэнне.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Лотова, Нилова, Рудько 2007, с. 40.
2. ↑  Лотова 2010, с. 72.
3. ↑  Лотова 2010.
4. 1 2 3  Анатомия и морфология растений: *корка* **(нявызн.)**. Праверана 12 студзеня 2017.
5. ↑  Лотова, Нилова, Рудько 2007.

Літаратура
----------

* *Лотова Л. И.* Ботаника: Морфология и анатомия высших растений. — М.: Книжный дом «ЛИБРОКОМ», 2010. — 512 с. — ISBN 978-5-397-01047-4.
* *Лотова Л.И. Нилова М.В. Рудько А.И.* Словарь фитоанатомических терминов: учебное пособие. — М.: Издательство ЛКИ, 2007. — 112 с. — ISBN 978-5-382-00179-1.

| ⛭Тканкі раслін |
| --- |
| Утваральная тканка | Верхавінная мерыстэма • Уставачная мерыстэма • Бакавая мерыстэма |
| Покрыўная тканка | Скурка (эпідэрма) • Корак • Корка (покрыўны комплекс) |
| Праводзячая тканка | 

|  |  |
| --- | --- |
| Ксілема | Трахеіды |
| Флаэма | Сітападобныя трубкі • Клеткі-спадарожніцы |

 |
| Механічная тканка | Склеранхіма • Каленхіма • Валокны • Склераіды |
| Асноўная тканка | Асіміляцыйная тканка • Запасальная тканка • Паветраносная тканка |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ілі.

**Чэйз Ілі** (англ.: Chase Foster Ealey; нар. 20 ліпеня 1994 года, Лос-Аламас, Нью-Мексіка) — амерыканская лёгкаатлетка, штурхальніца ядра, двухразовая чэмпіёнка свету 2022 і 2023 гадоў.

Біяграфія
---------

Чэйз Ілі заняла 4-е месца ў штурханні ядра на чэмпіянаце ЗША ў памяшканні ў 2018 годзе. На чэмпіянаце свету 2019 года ў горадзе Доха яна з вынікам 18,82 метра заняла выніковае сёмае месца.

На чэмпіянаце свету 2022 года ў ЗША з вынікам 20,49 м стала чэмпіёнкай свету.

На чэмпіянаце свету 2023 года заваявала зноў заваявала золата ў штурханні ядра, здолеўшы штурхнуць снарад да адзнакі 20,43 метра.

Зноскі
------

1. ↑  Chase Ealey // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мяцельскі.
**Аляксандр Сяргеевіч Мяцельскі** (1918, в. Дзюдзеў, Слуцкі павет, Мінская губерня — ?) — беларускі педагог.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1918 годзе ў в. Дзюдзеў Слуцкага павета Мінскай губерні (цяпер — Слуцкі раён Мінскай вобласці) ў сялянскай сям’і. Атрымаў сярэднюю адукацыю.

Працаваў настаўнікам няпоўнай СШ в. Навасёлкі Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці. Арыштаваны 25 верасня 1937 года. Асуджаны 27 лістапада 1937 года тройкай НКУС за «антысавецкую агітацыю» да 10 гадоў працоўна-папраўчых лагераў. Этапаваны ў Самарскі лагер НКВД Куйбышаўскай вобласці. 23 студзеня 1940 года НКУС БССР знізіў тэрмін пакарання да 5 гадоў. Далейшы лёс невядомы. Рэабілітаваны 24 верасня 1960 года прэзідыумам Мінскага абласнога суда. Асабовая справа М. № 16771-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

Спасылкі
--------

* МЯЦЕЛЬСКІ Аляксандр Сяргеевіч
**Страка́ч, губа́ лускаватая** (*Polyporus squamosus*) — грыб-трутавік, базідыяміцэт сямейства Поліпоравыя (*Polyporaceae*). Звычайна не разглядаецца, як ядомы, падрабязней глядзі ў раздзеле «Ужыванне».

Апісанне
--------

Гіменафор маладога грыба
Polyporus squamosus у Севастопальскім парку Мінска
Пладовае цела грыба аднагадовае, размешчана звычайна невысока над зямлёй на ствалах дрэў.

Капялюшык мясісты, асіметрычны, дыяметрам да 30 (радзей да 40) см, спачатку ныркападобны, пазней раскінуты, часта некалькі уціснуты каля асновы. Край тонкі, загнута-апушчаны. Мякаць мяккая, пазней цвёрдая, губчата-коркавая, крышыцца; з мучністым прыемным пахам. Колер капялюшыка светла-жоўты, шараваты. На ўсёй паверхні размешчаны цёмна-карычневыя лускавінкі, размешчаныя хвалямі.

Гіменафор трубчасты, светлы (белы, жоўты), з дробнымі круглявымі або зубчастымі порамі (3-5 на мм). Споры белыя.

Ножка да 10 см даўжынёй, да 4 см таўшчынёй, эксцэнтрычная, шчыльная; у верхняй частцы сетчатапорыстая, бялёсая; каля асновы бура-чорная.
Найбольшаяя таўшчыня каля ствала дрэва — каля 7 см. Маса грыба можа дасягаць 10 кг і больш. Краі пладовых целаў хвалістыя і падзеленыя на лопасці глыбокімі расколінамі. Грыб заўсёды пакрыты лёгкім пушком крэмава-жоўтага колеру.

Мякаць мяккая і сакавітая, даволі ломкая, белага колеру, амаль не валодае пахам і кіслявая на густ. Пры высушванні становіцца ломкай, кудзелістай і вельмі лёгкай.

Маладыя грыбы багата вылучаюць вадзяністыя кропелькі жоўтага колеру. Трубачкі жоўтыя, кароткія, доўгай 2—4 мм. Споравы парашок бледна-крэмавы.

Распаўсюджанне
--------------

Грыб распаўсюджаны на тэрыторыі ўмераных абласцей Паўночнага паўшар’я. Расце на адмерлых і жывых ствалах і галінах шыракалістых парод дрэў. Паразіт-дрэваразбуральнік.

Ужыванне
--------

У маладым выглядзе грыб ядомы (адварваюць).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз.

Літаратура
----------

* *Галаўко А. І.* Стракач, губа лускаватая // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз. — С. 12.

Спасылкі
--------

* Вячеслав Степанов: Грибы Калужской области — Трутовик чешуйчатый (Polyporus squamosus)  (руск.)
* Mushroom-Collecting.com: Polyporus squamosus — Dryad’s Saddle  (англ.)
* AmericanMushrooms.com: Dryad’s Saddle (Polyporus squamosus)  (англ.)
**Андыгоні Дрызмбіёці** (грэч. Αντιγόνη Ντρισμπιώτη; нар. 21 сакавіка 1984 г. Кардыца, Фесалія) — грэчаская лёгкаатлетка. У 2022 годзе стала двухразовай чэмпіёнкай Еўропы па спартыўнай хадзьбе на дыстанцыях 20 і 35 км. Бронзавы прызёр чэмпіянату свету 2023 года.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 21 сакавіка 1984 года ў Кардзіцы. У 2002 годзе скончыла сярэднюю школу ў Кардзіцы.

Атрымала дыплом факультэта фізічнага выхавання і спорту Універсітэта Фесаліі ў Трыкале. Прадстаўляла Грэцыю на летніх Алімпійскіх гульнях у Токіа (2021) і ў Рыа (2016).

Заваявала золата ў спартыўнай хадзьбе на 35 км на чэмпіянаце Еўропы па лёгкай атлетыцы 2022 года ў Мюнхене, а затым там жа золата ў спартыўнай хадзьбе на 20 км.

У 2023 годзе на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы, які адбыўся ў Будапешце, грэчаская спартсменка, у спартыўнай хадзьбе на 35 кіламетраў з вынікам 2:43:22 стала бронзавай медалісткай чэмпіянату свету.

Зноскі
------

1. ↑  Antigóni Drisbioti // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>
2. ↑  Olympedia — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · World Athletics · МАК |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Багатырэвіч.
**Вольга Багатырэвіч** (нар. 20 ліпеня 1986, Пінск, Брэсцкая вобласць) — беларуская тэлевядоўца.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 20 ліпеня 1986 года ў Пінску.

Вучылася ў СШ № 15 г. Пінска. У школьныя гады актыўна наведвала гарадскую тэатральную і танцавальную студыі, прымала непасрэдны ўдзел ва ўсіх школьных мерапрыемствах. Пасля сканчэння школы ў 2004 годзе паступіла ў Баранавіцкі дзяржаўны ўніверсітэт. У 2006 годзе брала ўдзел у гарадскім конкурсе прыгажосці, дзе па выніках конкурсу стала «Міс Баранавічы — 2006». Пасля чаго паспяхова прайшла абласны, а затым і рэспубліканскі кастынгі для ўдзелу ў нацыянальным конкурсе прыгажосці «Міс Беларусь — 2006», дзе перамагла ў намінацыі «Міс фота — 2006». У гэтым жа годзе пераехала ў сталіцу, дзе працягнула вывучэнне замежных моў у Мінскім дзяржаўным лінгвістычным універсітэце, які скончыла ў 2009 годзе.

Тэлевізійная кар’ера пачалася ў пачатку 2007 года з удзелу ў якасці сувядоўцы праграмы «Ваша лато». У 2008 г. працавала ў праекце тэлеканала «АНТ» «Міс Беларусь — 2008» пастаянным членам журы адборачных кастынгаў, паўфінальных і фінальнага шоу. З восені 2008 г. — вядучая праграм «Суботняя раніца» і «Нядзельная раніца» на тэлеканале АНТ. У 2010 г. — кансультант праекта «Міс Беларусь — 2010», член журы адборачных кастынгаў, шоу «Міс фота — 2010» і фінальнага шоу праекта. За час працы на тэлеканале АНТ брала ўдзел у праектах «Бітва гарадоў», «Дзве зоркі», працавала ў якасці вядучай канцэртаў. Паралельна з праграмамі «Суботняя і Нядзельная раніца» працавала сувядоўцай у праекце «Бітва тытанаў».

У час жорсткага здушэння пратэстаў супраць фальсіфікацыі прэзідэнцкіх выбараў, 12 жніўня 2020 года ў сваім Інстаграме выклала здымак з заявай аб звальненні з тэлеканала, падпісаўшы яго «Нас мала, але мы ёсць» (адсылка да «Песні шчаслівых людзей» Ганны Шаркуновай).

Асабістае жыццё
---------------

Не замужам, дзяцей не мае.

Спасылкі
--------

* Профіль на сайце АНТ (руск.) (12 жніўня 2020). Архівавана з першакрыніцы 12 жніўня 2020.



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
**Антанела Пальмізана** (іт. Antonella Palmisano; нар. 6 жніўня 1991 г. Матола, Апулія) − італьянская лёгкаатлетка, чэмпіёнка летніх Алімпійскіх гульняў 2020 года ў спартыўнай хадзьбе на 20 км, прызёр чэмпіянатаў свету і Еўропы.

Спартыўная кар’ера
------------------

Першы поспех ёй прыйшоў у 2009 годзе на чэмпіянат Еўропы сярод юніёраў (10 км), дзе яна заваявала срэбра. У тым жа годзе атрымала бронзу на Кубку Еўропы па спартыўнай хадзьбе (10 км).

На Кубку свету па спартыўнай хадзьбе ў 2010 годзе стала першай. Усе гэтыя спаборніцтвы былі юніёрскімі.

На чэмпіянаце свету 2013 года ў Маскве была 13-й. Праз два гады ў Пекіне на сусветным першынстве — 5 месца. На чэмпіянаце свету 2017 года заваявала бронзавы медаль.

На Камандным чэмпіянаце Еўропы 2021 года па спартыўнай хадзьбе стала пераможцай на дыстанцыі 20 км. Таксама яна атрымала бронзу ў камандных спаборніцтвах.

На Алімпійскіх гульнях 2020 года ў Токіа стала алімпійскай чэмпіёнкай на дыстанцыі 20 км, з часам 1:29:12.

У 2023 годзе на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы, які адбыўся ў Будапешце, італьянская спартсменка, у спартыўнай хадзьбе на 20 кіламетраў з вынікам 1:27:26 стала бронзавай медалісткай чэмпіянату свету.

Зноскі
------

1. ↑  Antonella Palmisano // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · TheSports.org · Tilastopaja · World Athletics · Італьянская федэрацыя лёгкай атлетыкі · Алімпійскі камітэт Італіі |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Цупрык.
**Леанід Аляксандравіч Цупрык** (26 сакавіка 1955, в. Белы Лясок, Пружанскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 26 сакавіка 1955 года ў в. Белы Лясок Пружанскага раёна Брэсцкай вобласці.

Скончыў Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут, матэматык; Расійскую акадэмію дзяржаўнай службы пры Прэзідэнце Расійскай Федэрацыі, спецыяліст у галіне дзяржаўнага і муніцыпальнага кіравання.

Працаваў лабарантам кабінета фізікі, настаўнікам фізікі СШ № 1 г. Ляхавічы; метадыстам па прафарыентацыі вучняў метадычнага кабінета, інспектарам школ аддзела адукацыі Баранавіцкага гарвыканкама; дырэктарам СШ № 20 г. Баранавічы; загадчыкам аддзела адукацыі, намеснікам старшыні Баранавіцкага гарвыканкама; намеснікам старшыні Брэсцкага аблвыканкама.

З 2016 года быў дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.

Сям’я
-----

Жанаты, мае сына і дачку.

Узнагароды
----------

* медаль «За працоўныя заслугі» (2015),
* знак «Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь»,
* знак «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь».

Зноскі
------

1. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 27 лютага 2015 года № 108 «Аб узнагароджанні» Архівавана 14 студзеня 2021.

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь Архівавана 13 красавіка 2019.  (бел.)
Браўні
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Браўні.
**Браўні** (англ.: Chocolate brownie) — шакаладны дэсерт карычневага колеру (англ.: brown — «карычневы», адсюль і назва) у выглядзе квадрата або пліткі, вядомы ў ЗША з канца 19 стагоддзя. Папулярны у ЗША і Канадзе на працягу першай паловы 20 стагоддзя. Браўні — па структуры нешта сярэдняе паміж тортам і печывам. Браўні бываюць рознай формы ў залежнасці ад шчыльнасці цеста і могуць ўключаць арэхі, глазур, узбітыя вяршкі, шакаладную стружку або іншыя інгрэдыенты. Браўні, які зроблены з карычневага цукра і без шакаладу, называецца *Blondie*.

Браўні звычайна ядуць рукамі і часта з малаком ці кавай. Браўні часам падаецца цёплым з марожаным і ўзбітымі вяршкамі або марцыпанамі, або пасыпаным цукровай пудрай. Яны асабліва папулярныя ў рэстаранах, дзе могуць быць знойдзены ў шматлікіх варыяцыях.

Зноскі
------

1. ↑  *Webster's New World College Dictionary*, 4th Edition, 2008.
2. ↑  Saekel, Karola.  "Panel Gives Baking Mixes a High Score" **(нявызн.)** .
**«Ро́зы»** — беларускі музычны калектыў з вёскі Арэшніца Клецкага раёна.

Гісторыя
--------

Узнік на Клеччыне ў вёсцы Арэшніца ў часы «застоя[ru]» на пачатку 1970-х гадоў. Стваральнік гурта — мультыінструменталіст Уладзімір Бондар (нарадзіўся ў 1944 годзе). Да выхаду на пенсію ён працаваў электрыкам, газавіком, кіроўцам, перавозчыкам небяспечных грузаў, а дадатковы заробак меў ад музыкі. Уладзімір самастойна асвоіў баян[ru], бас-гітару, бубны, кларнет і трубу. Дома на трубе граць не давалі, таму ён браў інструмент з сабой у на працу ў поле.

Назву гурту даў іх галоўны хіт — «Розы». Калектыў пачынаў з мінімальнага склада: скрыпка, гармоніка і барабаны. Уладзімір Бондар сам сабраў ўдарную ўстаноўку з пральных машын і цялячых скураў. Гурт граў штосуботу, часам па тры канцэрты на дзень. Гралі пераважна на танцах і вяселлях, як акустычна, так і «*электрычна*». У калектыве быў цякучы выключна мужчынскі склад, за выключэннем адзінага перыяда, калі на вакал запрасілі жанчыну. Пераважна гралі запазычаны рэпертуар, аўтарскіх песень, а тым больш песень на беларускай мове, было не шмат. Музыкі перасоўваліся разам на матацыкле з каляскай. Выступалі ў Арэшніцы і наваколлі, а таксама ў Брэсце, Гродна, Пінску, Смілавічах, Маларыце, Століне. Падчас канцэртнай дзейнасці ў гурта нарадзіўся ўласны імправізаваны танцавальны жанр.

З пачатку 1980-х гадоў «Розы» пачалі электрыфікавацца. У арсенале з’явіліся электрагітары, а таксама электраарган «Юность». Скрыпку падгучвалі прымацоўваючы да яе мікрафон, выняты з тэлефоннага апарата. Сын Уладзіміра Бондара далучыўся да гурту «Розы» з гітарай. Але ў першай палове 1990-х гадоў ён раптоўна памёр і гурт паступова перастаў граць. Публічнае ўз’яднанне адбылося ў 2016 годзе падчас фестываля традыцыйнай культуры «Свае» ў вёсцы Боркі.

Творчасць
---------

Рэпертуар гурта «Розы» ўнікальны з культуралагічнага пункту гледжання — тут не толькі традыцыйныя вясельныя танцы, але і паўзабытыя савецкія шлягеры, што абсалютна выветрыліся з гарадскога асяроддзя, адкуль прыйшлі. Музыкі-вяскоўцы адаптавалі на свой лад усё пачутае па радыёкропцы, з кружэлак фірмы «Мелодия[ru]», з кінафільмаў. Таксама яны рэтрансліравалі дварова-блатны рэпертуар, гарадскія рамансы, якія засталіся ў памяці падчас службы ў войску ў далечыні ад родных краёў. Музыканты трансфармавалі і мелодыі, і тэксты. Да прыкладу, песня «Малінаўка» «Верасоў» мела баладны працяг, а героем рускай народнай «На муромской дорожке[ru]» станавіўся «*конік каленкамі назад*».

Склад
-----

* Уладзімір Бондар — труба
* Зянон Суднік — баян[ru]
* Аляксандар Грынкевіч — барабаны

Зноскі
------

1. ↑  *Сямашка, Віктар*. !OUT: «Розы» з Навозаў — вясковая субкультура 1970-х (аўдыё/відэа) **(нявызн.)**.  Тузін Гітоў (29 чэрвеня 2016). Праверана 2 верасня 2021.

Спасылкі
--------



* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | SoundCloud |
**Ухнаагійн Хурэлсух** (манг.: Ухнаагийн Хүрэлсүх; нар. 14 ліпеня 1968, Улан-Батар, Манголія) — мангольскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Прэм’ер-міністр Манголіі з кастрычніка 2017 па студзень 2021 года. Прэзідэнт Манголіі з чэрвеня 2021 года.

Абіраўся ў парламент Монголіі тры разы — у 2000, 2004 і 2012 гадах, служыў у Кабінеце Міністраў Манголіі, як міністр па надзвычайных сітуацыях з 2004 па 2006, а ў 2014—2015 гадах і 2016—2017 у якасці намесніка прэм’ер-міністра Манголіі. З’яўляўся Генеральным сакратаром МНП з 2008 па 2012 год.

Біяграфія
---------

Ухнаагійн Хурэлсух скончыў сярэднюю агульнаадукацыйную школу № 2 у Улан-Батары, а затым Універсітэт абароны Манголіі ў 1989 годзе са спецыялізацыяй па палітычных даследаванняў. Вывучаў дзяржаўнае кіраванне ў Інстытуце дзяржаўнага кіравання і развіцця менеджменту і права ў Нацыянальным універсітэце Манголіі, якія скончыў у 1994 і 2000 гадах адпаведна.

Сваю палітычную кар’еру пачаў у якасці палітычнага супрацоўніка Цэнтральнага Камітэта мангольскай народна-рэвалюцыйнай партыі (МНРП) у 1991 годзе.

Паміж 1994 і 1996 гадамі працаваў саветнікам Сакратарыята фракцыі МНРП у парламенце Манголіі.

У 2000 годзе ён быў абраны ў кіруючы Савет МНРП. У 2008 годзе — Генеральным сакратаром МНРП. У 2010 годзе адстойваў працэс аднаўлення першапачатковага назвы партыі — Мангольская народная партыя, якое было зменена на «мангольская народна-рэвалюцыйная партыя» ў 1924 годзе па рэкамэндацыі Камінтэрна для таго, каб прадэманстраваць салідарнасць з сацыялістычнымі партыямі ў той час.

4 кастрычніка 2017 Ухнаагійн Хурэлсух прызначаны прэм’ер-міністрам Манголіі. Падаў у адстаўку 21 студзеня 2021 года з-за пратэстаў, выкліканых відэа ў сацыяльных сетках, на якім перавозяць жанчыну без цёплага верхняга адзення ў стацыянар для заражаных каранавірусам. Вялікі дзяржаўны хурал абсалютнай большасцю галасоў прыняў адстаўку прэм’ер-міністра.

У чэрвені 2021 года перамог на прэзідэнцкіх выбарах, набраўшы 72% галасоў выбаршчыкаў.

Ваенная служба
--------------

У канцы 80-ых проходзіў службу ў 152-й дывізіі мангольскай народнай арміі. Быў першым мангольскім афіцэрам, якія пайшлі ў адстаўку са службы, каб захаваць сваё членства ў партыі ў 1990 годзе, калі ўрад імкнуўся дэпалітызаваць органы ўлады.

Зноскі
------

1. ↑  Rulers.org  (англ.)
2. ↑  *Alan Sanders*. Mongolia’s New Government December 2014 News(нявызн.)(недаступная спасылка — *гісторыя* ). *Innerasiaresearch.org* (18 снежня 2014). Праверана 24 лістапада 2017.
 Архівавана 24 лістапада 2017. Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 24 лістапада 2017. Праверана 12 лютага 2022.
3. ↑  Sanders, Dictionary 472.
4. ↑  СМИ: премьер Монголии подал в отставку после скандала с матерью новорожденного **(нявызн.)**.  ТАСС (21 студзеня 2021). Праверана 22 студзеня 2021.
5. ↑  Парламент Монголии принял отставку премьера и его кабинета **(нявызн.)**.  ТАСС (21 студзеня 2021). Праверана 22 студзеня 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1236732979 · VIAF: 4499162608690949820001 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сікора.

**Іван Паўлавіч Сіко́ра** (19 верасня 1885, вёска Малыя Алашкі — 26 верасня 1966) — беларускі селекцыянер-аматар. Заслужаны аграном БССР (1956).

Біяграфія
---------

Скончыў Полаўскае пачатковае вучылішча, Краснагорскую настаўніцкую школу. Ваенную службу праходзіў у Хабараўскім краі. У першую сусветную вайну быў на фронце. У 1925 годзе закончыў Кракаўскія курсы настаўнікаў. Служыў садоўнікам графа Пшаздзецкага ў Варапаеве, дзе і пачаў весці даследчую працу па садаводстве.

15 красавіка 1941 года па рашэнні СНК БССР адкрыўся на базе сада І. П. Сікоры Паўночны апорны пункт Беларускага навукова-даследчага інстытута бульбаводства, пладаводства і агародніцтва. У садзе прайшлі апрабаванне звыш 600 сартоў яблынь, больш 100 сартоў груш, 500 сартоў агрэсту. Вяршыняй селекцыйнай дзейнасці стаў гібрыд № 1377, плады якога аматары вобразна назвалі «Яблыкамі XXІ стагоддзя». Пасля смерці І. П. Сікоры сорт атрымаў назву «Памяць Сікоры».

Сям’я
-----

Меў сына Віктара, які быў адным з кіраўнікоў Саюзу беларускай моладзі ў Паставах, лідарам мясцовай філіі Беларускай незалежніцкай партыі, камандзірам партызанскага антысавецкага аддзелу на Пастаўшчыне, а пазней — вязнем ГУЛАГу. Пасля вызвалення і вяртання на радзіму сын Віктар разам з Адай Райчонак стварыў у Малых Алашках музей Івана Сікоры і даглядаў ягоны сад.

Узнагароды
----------

Іван Паўлавіч быў узнагароджаны Граматай Вярхоўнага Савета БССР, Ганаровай граматай Міністэрства сельскай гаспадаркі БССР і Вялікім сярэбраным медалём ВДНГ СССР. У 1956 годзе яму было прысвоена званне Заслужаны аграном БССР.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Сікора Іван Паўлавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 373. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Славутыя землякі // Памяць: Шаркаўшчынскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад. Л. М. Лабачэўская; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. 2004 — С. 424—436.
* Сіко́ра Іван Паўлавіч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 660. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Сікора Іван Паўлавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
* Сёння мы больш ведаем прозвішча Сікоры дзякуючы яго гібрыду яблыка пад нумарам 1337 // Беларусь Сегодня
* Сікора Іван Паўлавіч // Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць на сайце Віцебскай абласной бібліятэкі імя У. І. Леніна

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 133332 |
**Масачусецкі ўрадавы акт** (англ.: The Massachusetts Government Act) — закона, прыняты парламентам Вялікабрытаніі ў 1774 г. увайшоў ў гісторыю разам з іншымі законамі пад назвай з «невыносныя». Прыняты 20 мая 1774 года, дзейнічаў з 1 ліпеня 1774 г.

Змест Закона
------------

Закон скасоўваў выбарнасць дарадцаў губернатара калоніі па абвінавачванню ў неэфектыўнасці работы выбарных дарадцаў і перадаваў права іх прызначэння каралю на ўмове ўхвалення кандыдатур каралеўскім Таямнічым саветам. Колькасць такіх дарадцаў абмяжоўвалася ад 12 да 36 чал. Таксама гэты закон спыняў дзейнасць Хартыі Калоніі (яе Канстытуцыі) з 1 жніўня 1774 г. Права прызначэння шэрыфаў і суддзяў без кансультацый з саветам дарадцаў перадавалася губернатару калоніі, а пры яго адсутнасці — віцэ-губернатару (іх прызначаў кароль) з 1 ліпеня 1774 г. Прысяжныя засядацелі таксама больш не выбіраліся з ліку жыхароў калоніі, іх прызначалі шэрыфы. Узрост прысяжных мусіў быць ад 20 да 70 гадоў. Уводзіліся штрафныя санкцыі супраць супрацоўнікаў паліцыі (шэрыфаў і канстэбляў), якія парушалі новы парадак вядзення судовага разбіральніцтва. Прысяжны засядацель не павінен быў быць ізноў закліканы шэрыфам ў той жа самы суд для паўторнага выканання сваіх абавязкаў на працягу трох гадоў (за выключэннем спецыяльных судоў прысяжных). Таксама законам вызначаліся некаторыя падрабязнасці вядзення следчага і судовага справаводства.

Рэакцыя 13 калоній на гэты Закон
--------------------------------

Прыняцце гэтага і іншых невыносных законаў стала прычынай склікання 1-га i 2-га Кантынентальнага кангрэса, якія выпрацоўвалі контр-меры ў дачыненні да метраполіі, а потым і распачалі вайну за незалежнасць калоній.

Гл. таксама
-----------

* Бостанскі партовы акт
* Акт ажыццяўлення правасуддзя
* Кватэравальны акт
* Квебекскі акт
* Хартыя Калоніі Масачусэцкага заліва

Дакументы
---------

The Massachusetts Government Act Yale Law School. Lilian Goldman Law Library. The Avalon Project. Documents in Law, History and Diplomacy. (Арыгінальны тэкст Закона)

Невыносныя законы ў беларускім перакладзе
**Ібрагім Траорэ** (фр.: Ibrahim Traoré; нар. 1988) — капітан УС Буркіна-Фасо, камандзір спецпадраздзялення «Кобра». Падчас вераснёўскага перавароту 2022 года захапіў уладу ў краіне і стаў часовым кіраўніком дзяржавы.

Біяграфія
---------

Вучыўся ва Універсітэце Уагадугу, дзе быў членам Асацыяцыі студэнтаў-мусульман. У 2010 годзе паступіў на службу ў армію. У 2019 годзе ўвайшоў у склад новага армейскага спецпадраздзялення — контртэрарыстычнага атрада «Кобра». У 2020 годзе павышаны да капітанскага звання.

У студзені 2022 года Траорэ быў адным з удзельнікаў узброенага перавароту, падчас якога ў Буркіна-Фасо ўстаноўлена ваенная хунта «Патрыятычны рух за ахову і аднаўленне». Пасля змены ўлады служыў начальнікам падраздзялення «Кобра» ў горадзе Кая і ўдзельнічаў у барацьбе супраць джыхадзістаў.

У гэты час Траорэ (як і многія іншыя прыхільнікі студзеньскага перавароту) апынуўся незадаволеным дзеяннямі Поля-Анры Сандаага Дамібы, лідара новага ўрада, адносна яго няздольнасці стрымаць паўстанцкі рух ісламскіх радыкалаў. Акрамя таго, улады затрымалі заробак байцам «Кобры». 30 верасня вайскоўцы зрынулі Дамібу. Кіраўніком краіны стаў Траорэ.

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2  *Katrin Gänsler*. Putsch in Burkina Faso: Ibrahim Traoré hat die Macht(нявызн.). *Jeune Afrique* (1 кастрычніка 2022). Праверана 1 October 2022.
3. 1 2 3  Burkina Faso army captain announces overthrow of military government **(нявызн.)**. *Reuters* (30 верасня 2022). Праверана 30 September 2022.
4. ↑  Burkina Faso: Military officers remove President Damiba in a coup **(нявызн.)**. *www.aljazeera.com* (30 верасня 2022). Праверана 1 October 2022.
5. ↑  Burkina : Ibrahim Traoré proclamé président, Damiba destitué(нявызн.). *Jeune Afrique* (30 верасня 2022). Праверана 30 September 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |