recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Высокаўская папяровая фабрыка** — прадпрыемства, якое дзейнічала ў Беларусі ў 1828—1885 гадах у в. Высокае Аршанскага павета (цяпер Аршанскі раён Віцебскай вобласці). Вырабляла пісчую і абгортачную паперу. Сыравіну (рыззё, марганец, клей, купарвасны алей, галын) атрымлівала з Масквы, Калугі, Віцебска і Магілёва. Працавала каля 270 рабочых (1847). Выпускала да 10 тыс. пудоў пісчай і да 8 тыс. пудоў абгортачнай паперы (1870).

Літаратура
----------

* Высокаўская папяровая фабрыка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Адамс.

**Лаянел Адамс** (нар. 9 жніўня 1994, Санкт-Пецярбург, Расія) — расійскі футбаліст, абаронца казахстанскага клуба «Жэтысу» з Талдыкаргана.

Клубная кар’ера
---------------

Нарадзіўся ў сям’і нігерыйца і рускай. Выхаванец ДЮСШ маскоўскага ЦСКА, ва ўзросце 18 гадоў трапіў у моладзевую каманду армейцаў, аднак так і не здолеў прабіцца ў аснову. У 2014 годзе перайшоў у краснаярскі «Енісей», аднак не замацаваўся ў складзе і быў аддадзены ў арэнду ў цвярскую «Волгу». Улетку 2015 года ў якасці свабоднага агента падпісаў кантракт з КАМАЗам, аднак правёў за яго толькі дзве гульні.

У пачатку 2016 года перайшоў у армянскі клуб «Бананц», разам з якім выйграў Кубак Арменіі. Сезон 2017/18 правёў у клубе «Серседа» з трэцяга дывізіёна Іспаніі.

У студзені 2019 года адправіўся на прагляд у беларускі клуб «Іслач» і ў лютым падпісаў з ім кантракт. Пачынаў сезон 2019 у стартавым складзе, у маі выбыў з-за траўмы, у ліпені вярнуўся ў асноўны склад. У снежні 2019 года па пагадненні бакоў разарваў кантракт з «Іслаччу».

У лютым 2020 года стаў іграком казахстанскага клуба «Каспій», а ў сакавіку 2021 года перабраўся ў «Туран», дзе гуляў да канца сезона 2021. У сакавіку 2022 года далучыўся да армянскага «Вана». У чэрвені 2022 года стаў іграком чарнагорскай «Будучнасці», аднак ужо ў жніўні пакінуў клуб, так і не згуляўшы за яго.

У лютым 2023 года перайшоў у таджыкскі «Худжанд», а ў ліпені 2023 года зноў апынуўся ў Казахстане, далучыўшыся да «Жэтысу».

Міжнародная кар’ера
-------------------

У 2011 годзе гуляў за юніёрскую зборную Расіі. У 2017 годзе ў складзе расійскай каманды прымаў удзел у летняй Універсіядзе.

Дасягненні
----------

* Арменія Уладальнік Кубка Арменіі: 2016

Зноскі
------

1. ↑  Lionel Adams // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  "Ислочь" объявила о подписании российского защитника. football.by.
3. ↑  Футбол. Лайонел Адамс, Кирилл Сидоренко, Михаил Афанасьев и Дмитрий Рекиш покинули "Ислочь" Архівавана 13 снежня 2019.. pressball.by.
4. ↑  Экс-защитник "Ислочи" Адамс перешел в "Каспий". football.by.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · Sportbox.ru · teams.by · playmarkerstats.com (ігрок) · Transfermarkt (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) · Прэсбол · РПЛ (ігрок) |
**Нікала́е Петрэ́ску-Гэінэ** (рум.: Nicolae Petrescu-Găină; 31 сакавіка 1871, Краёва, Румынія — 15 лютага 1931, Бухарэст, Румынія) — румынскі карыкатурыст. Ён быў заснавальнікам румынскае карыкатуры, робячы карыкатуры на палітыкаў свайго часу, скульптараў, мастакоў і інтэлектуалаў, якія жылі ў апошняе дзесяцігоддзе XIX стагоддзя і першыя тры дзесяцігоддзі XX стагоддзя. Яго карыкатуры маюць дакументальную і мастацкую каштоўнасць, бо яны былі адзначаны крыхай іроніі.

У 1898 годзе выдаў адзін з першых альбомаў мультфільмаў у Румыніі, які назваў *«Кантымпаранул»*. Ён складаўся з 26 каляровых твораў. Гэты альбом Петрэску стварыў пад магутным уплывам аналагічнае працы Анарэ Дам’е. Удзельнічаючы ў пасяджэнні румынскага парламента ў сакавіку 1908 года, ён стварыў новы альбом — *«Коміксы. Адпачынак у нядзелю ў Сенаце»*. У 1913 годзе карыкатурыст выдаў наступны свой альбом пад назвай *«Мой альбом»*, які змяшчаў 42 чорна-белыя ілюстрацыі.

Петрэску быў добра вядомы і ацэнены крытыкамі свайго часу, гэта значыць ён быў адным з нешматлікіх вядучых карыкатурыстаў канца XIX стагоддзя. Яго творы актыўна друкаваліся ў тагачасных газетах. У дадатак да сатыры на палітыкаў і дзеячаў культуры Петрэску стварыў мноства прац на антываенныя тэмы, як сатырычныя карыкатуры на нямецкі мілітарызм і жахі вайны, які каштавалі яму дэпартацыяй і ўтрыманнем у лагеры ў Балгарыі, дзе ён знаходзіўся больш за год.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нікалае Петрэску
* Сатыра, эрудыцыя і тонкасць. Карыкатуры Нікалае Петрэску-Гэінэ. (рум.)
* Біяграфія Нікалае Петрэску-Гэінэ. Adevarul. (рум.)
**Таццяна Мікалаеўна Білецкая** (укр.: Тетяна Миколаївна Білецька, нар. 14 лютага 1963, Кіеў) — украінская артыстка балета. Народная артыстка Украіны (2001).

Біяграфія
---------

Таццяна Білецкая нарадзілася 14 лютага 1963 года.

У 1982 годзе скончыла Кіеўскае дзяржаўнае харэаграфічнае вучылішча (клас Г. М. Кірылавай).

У 2000 годзе скончыла Украінскую акадэмію танца па спецыяльнасці балетмайстар-рэпетытар (клас Э. М. Сцябляк).

З 1982 года — артыстка Нацыянальнай оперы Украіны імя Тараса Шаўчэнкі.

Выступала ў Францыі, Італіі, Канадзе, Японіі, ЗША, Швейцарыі, Іспаніі, Партугаліі, Германіі, Аргенціне, Бразіліі і інш.

Творчасць
---------

Балерына лірыка-рамантычнага плана.

Сярод яе вядомых партый — Аўрора («Спячая прыгажуня» П. Чайкоўскага), Беласнежка («Беласнежка і сем гномаў» Б. Паўлоўскага), Балерына («Пятрушка» І. Стравінскага), Гамзаці («Баядэрка» Л. Мінкуса), Жызель («Жызель» А. Адана), Зобейда («Шахеразада» на музыку М. Рымскага-Корсакава), Карла («Венскі вальс»), Кітры («Дон Кіхот» Л. Мінкуса), Клара («Шчаўкунок» П. Чайкоўскага), Ліза («Марнае засцярога» Ф. Геральда), Маўка («Лясная песня  (руск.) (бел.» Скарульскага  (руск.) (бел.), Пахіта («Пахіта» Л. Мінкуса), Папялушка («Папялушка» С. Пракоф’ева), Адэта-Адылія («Лебядзінае возера» П. Чайкоўскага) і іншыя.

Зноскі
------

1. ↑  Указ президента України від 7 вересня 2001 года № 807/2001 «Про нагородження працівників Національного академічного театру опери та балету України імені Т.Г. Шевченка»

Літаратура
----------

* Білецька Тетяна Миколаївна / В. Д. Туркевич Архівавана 1 березня 2021.
* Кунгурцева О. «Білосніжка» із залізним характером // Молода гвардія, 7 березня 1988.
* *Юрій Станішевський*. Національна опера України. Історія і сучасність. К. 2002.
**Нікола Клюсеў** (макед.: Никола Кљусев; 2 кастрычніка 1927 года, Шціп, Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў — 16 студзеня 2008 года, Скоп’е, Македонія) — македонскі эканаміст і дзяржаўны дзеяч, першы прэм'ер-міністр Рэспублікі Македонія пасля абвяшчэння незалежнасці з 1991 па 1992 год.

Адукацыя
--------

У 1953 годзе Клюсеў скончыў Школу эканомікі Бялградскага ўніверсітэта. Тамсама атрымаў ступень доктара эканамічных навук. Тэма доктарскай дысертацыі: "Крытэрыі і метады ацэнкі эканамічнай эфектыўнасці інвестыцый".

Навуковая дзейнасць
-------------------

Акадэмік Нікола Клюсеў пачаў сваю навуковую кар'еру ў 1953 годзе ў якасці асістэнта ў Навукова-даследніцкім інстытуце прамысловасці Македоніі. З 1960 па 1967 год з'яўляўся навуковым супрацоўнікам у Інстытуце эканомікі Македоніі. У 1972 годзе стаў прафесарам эканамічнага факультэта ў Універсітэце Св. Кірыла і Мяфодзія ў Скоп'і. У 1988 быў абраны членам Македонскай акадэміі навук і мастацтваў, у якасці Старшыні Савета па дэмаграфічных даследаваннях. 
Меў цэлы шэраг апублікаваных прац, манаграфій і навуковых даследаванняў, а таксама некалькіх кніг вершаў, эсэ і многае іншае.

Палітыка
--------

З 1991 па 1992 год Клюсеў быў першым прэм'ер-міністрам Рэспублікі Македонія пасля яе аддзялення ад Югаславіі. Пад яго кіраўніцтвам была ўведзена новая нацыянальная валюта — дэнар. Апроч таго, ён узначальваў складаныя перамовы па вываду югаслаўскіх войскаў з Македоніі.

Падчас знаходжання на пасадзе прэм'ер-міністра не з'яўляўся членам якой-небудзь палітычнай партыі. Пазней ён уступіў у ВМРО-ДПМНЕ, адну з асноўных палітычных партый Македоніі. У 1997 годзе быў абраны Старшынём Савета ВМРО-ДПМНЕ. 
З 1998 па 2000 год ён ізноў уваходзіў ва ўрад у якасці міністра абароны.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Почина Никола Кљусев, прв премиер на независна Македонија(недаступная спасылка)  (макед.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 151124929 · CONOR: 59392355 · GND: 170066924 · ISNI: 0000 0003 6635 2132 · LCCN: n85198488 · NKC: jo2004232678 · NUKAT: n98085564 · SUDOC: 203953681 · VIAF: 231677110 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Грабар.
**Таццяна Мікалаеўна Грабар** (нар. 4 жніўня 1957, г. Александрыя, Кіраваградская вобласць, УССР) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1979 годзе Куйбышаўскі інжынерна-будаўнічы інстытут імя А. І. Мікаяна. У 1979—1983 гадах працавала архітэктарам-праектыроўшчыкам Інстытута «Камчацкграмадзянпраект» у Петрапаўлаўску-Камчацкім; у 1983—1983 гадах у «Камчацкбудзе». У 1986—1992 гадах знаходзілася ў складзе сям’і ваеннаслужачага ў групе Савецкіх войскаў у Германіі. У 1992—1994 гадах архітэктар-праектыроўшчык Гродзенскага творчага будаўніча-вытворчага таварыства з абмежаванай адказнасцю «Альянс-Арт»; у 1999—2000 гадах майстар-прараб; у 1996—1998 гадах архітэктар-дызайнер 1 катэгорыі праектна-вытворчага прадпрыемства «Тэктон» у Гродне; у 2002—2004 гадах архітэктар 1 катэгорыі, у 2004—2008 - галоўны архітэктар праектаў трэста «Гроднагарбуд», у 2007—2008 гадах ізноў у «Тэктоне», у 2008—2012 гадах ізноў у «Гроднагарбудзе». Індывідуальны прадпрымальнік, кіраўнік адукацыйных курсаў «Дызайн інтэр’ера».

Член Саюза архітэктараў Беларусі.

Творчасць
---------

Асноўныя працы ў Гродне: Рэканструкцыя хірургічнага корпуса дзіцячай абласной клінічнай бальніцы па вул. Астроўскага; інтэр’ер рэстарана «Рэтра-піца» па вул. Савецкай, 22; распрацоўка мэблі бара «Карчма»; распрацоўка інтэр’ера гарвыканкама па вул. Горкага, 72; рэканструкцыя фасадаў крамы «Каскад» па вул. Паповіча; уваходная група будынка дзіцячай спартыўнай школы імя Вольгі Корбут па вул. Ажэшка ў г. Гродна; прыватныя інтэр’еры.

Літаратура
----------

* Грабарь Татьяна Николаевна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
Замак Готарп у Шлезвігу — характэрны прыклад тэсінаўскага стылю.
**Нікадэмус Тэсін** (шведск.: Nicodemus Tessin) — імя двух шведскіх архітэктараў, выхадцаў з Памераніі, бацькі (1615—1681) і сына (1654—1728), якія стварылі скандынаўскае барока — самую стрыманую, лаканічную разнавіднасць гэтага стылю, заснаваную на засваенні спадчыны Мансара і Берніні.

У асноўных працах Тэсінаў — каралеўскім палацы ў Стакгольме, загараднай сядзібе Дротнінгхольм, Кальмарскім саборы, Траецкай царквы ў Карлскруне, Готарпскім замку — адчуваецца пакланенне перад Паладыа і, адпаведна, уплыў класіцызму, які толькі зараджаецца. Эстэтыка Тэсінаў паслужыла адной з крыніц пятроўскага барока. Вядома, што Тэсін-малодшы распрацаваў няздзейснены праект Андрэеўскага сабора ў Пецярбургу.

Бацька і сын Тэсіны — цэнтральныя фігуры ў шведскай архітэктурнай традыцыі; у XX стагоддзі да іх творчасці звяртаўся, у прыватнасці, Гунар Асплунд. Сынам Тэсіна-малодшага і графіні Стэнбак быў дзяржаўны канцлер Карл-Густаў Тэсін.



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Structurae · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | WeRelate |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1758796 · BNF: 13175114c · GND: 118756524 · ISNI: 0000 0000 6632 2353 · LCCN: n87891838 · NTA: 071345523 · NUKAT: n2014081174, n2010176170 · LIBRIS: 202393 · SUDOC: 035222050 · VIAF: 7527437 · ULAN: 500004369 |

 |
**Хальвард Веб'ёрсан**, Святы Хальвард (нарв.: Hallvard Vebjørnsson; 1020, Ліер, Нарвегія — 1043, Нарвегія) — святы Рымска-Каталіцкай Царквы, мучанік, з'яўляецца заступнікам Осла, шануецца ў Каталіцкай царкве як заступнік нявінных людзей.

Біяграфія
---------

Статуя Хальварда Веб'ёрсана ў Нідараскім саборы
Святы Хальвард быў сынам нарвежскага арыстакрата Веб'ёрна з Хусабі (Huseby (Lier)). Яго маці была знаёмая са Святым Олафам, заступнікам Нарвегіі. Пра яго жыццё мала вядома, усе біяграфічныя звесткі звязаны з яго смерцю. Хальвард абараніў жыццё жанчыны, хутчэй за ўсё рабыні, якая атрымала прытулак на яго караблі. Гэта жанчына была абвінавачана экіпажам карабля ў крадзяжы. Абараняючы жыццё нявіннага чалавека, Хальвард, атрымаўшы смяротнае раненне, быў забіты разам з абвінавачанай жанчынай. Прывязаўшы забітага Хальварда да млынавага жорана, забойцы спрабавалі затапіць цела ў моры каля фіёрда Драмен, але яно не танула. У выніку забойства Хальварда было раскрыта.

Шанаванне
---------

Шанаванне Хальварда ўзнікла ў Каталіцкай царкве ў Сярэднявеччы. Ён лічыцца заступнікам нявінных людзей. У 1130 годзе ў Осла быў пабудаваны кафедральны сабор, які носіць яго імя, дзе захоўваліся яго мошчы. Да 17 стагоддзя гэты сабор прыйшоў у заняпад і ад яго ў наш час засталіся толькі адны руіны.

Дзень памяці ў Каталіцкай царкве — 15 мая.

Крыніца
-------

* Артыкул пра Св. Хальварда нарв.:

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хальвард Веб’ёрсан
* Індэкс святых англ.:
**Нікалае Пэун** (рум.: Nicolae Păun; нар. 9 лістапада 1964 года) — румынскі палітык цыганскага паходжання. З'яўляецца старшынёй Партыі цыганоў і з 2000 года займае адзінае зарэзерваванае для цыган месца ў Палаце дэпутатаў Румыніі. З 2000 года ён таксама з'яўляецца старшынёй Камітэта па правах чалавека, справах рэлігій і нацыянальных меншасцей у Палаце дэпутатаў.

Нікалае Пэун з'яўляецца адным з двух этнічных цыган, якія з'яўляюцца членамі парламента Румыніі, іншым з'яўляецца Мэдэлін Войку з Сацыял-дэмакратычнай партыі.

Спасылкі
--------

Nicolae Păun's page at the Romanian Chamber of Deputies Архівавана 6 чэрвеня 2011.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Драненка.
**Мікалай Аляксеевіч Драненка** (нар. 3 жніўня 1946, в. Маргойцы, Сенненскі раён) — беларускі мастак. Член Беларускага саюза мастакоў (1989).

Біяграфія
---------

Скончыў мастацка-графічны факультэт Віцебскага педагагічнага інстытута (1969). Вучыўся ў I. Сталярова, Я. Красоўскага. Працуе пераважна ў акварэлі, у жанры лірычнага пейзажу. Асноўныя творы: акварэльныя цыклы «Лукомская ДРЭС», «Помнікі дойлідства Віцебшчыны», «Гарадскія рытмы», «Здраўнёва», «Азёрны край», «Маё Прыдзвінне», «Беліцкі маёнтак», «Белае возера», «Над Дзвіной», «Там, дзе Лучоса ўпадае ў Дзвіну», а таксама лісты «Квітнеюць сады», «Блакітная вада», «Бярозавы сок», «Касцёл у Камаях», «Партрэт Г. Ляцкалава».

Творы М. Драненкі знаходзяцца ў фондах БСМ, Віцебскім краязнаўчым музеі, галерэі «Маладое мастацтва» (г. Шчэцін, Польшча).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Цыбульскі, М. Л. Драненка Мікалай Аляксеевіч / М. Л. Цыбульскі // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн. : БелЭН, 1998. — Т. 6. — С. 199.
* Драненка Мікалай Аляксеевіч // Беларускі саюз мастакоў : 1938—1998 : энцыкл. даведнік / аўт.-склад. Б. А. Крэпак [і інш.]. — Мн. : ВТАА «Кавалер Паблішэрс», 1998. — С. 176. — На беларус. і англ. мовах.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сакалоў.
**Мікалай Аляксеевіч Сакалоў** (1880 — 23 лістапада 1924) — следчы па справе аб забойстве сям'і расійскага імператара Мікалая II. Прызначаны А. В. Калчаком у лютым 1919. За кароткі тэрмін, працуючы без адпачынку з раніцы і да позняй ночы, Сакалоў здолеў сабраць мноства рэчыўных доказаў і апытаць сотні сведак.

З матэрыялаў справы, сабраных Сакаловым, ён зрабіў вывад, што забойства Царскай Сям'і насіла рытуальны характар. Сакалоў афіцыйна задакументаваў надпісы, якія сведчаць аб гэтым, і нават выразаў іх з сцяны як рэчыўныя доказы рытуальнага злачынства. У 1920 годзе Сакалоў з'ехаў з Расіі. У Францыі ён працягнуў сваё следства, апытваючы даступных яму сведак. Аднак да канца свайго расследавання ён не давёў — быў знойдзены мёртвым у садзе дома, дзе жыў. Яго няскончаная кніга «Забойства Царскай Сям'і» была апублікавана пасмяротна ў 1925 годзе.

Таксама быў следчым па справе М. К. Дзітэрыхса

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Святая Русь: Энциклопедический словарь русской цивилизации / сост. О.А. Платонов. — М, 2000. — 1040 с. ISBN 5-901364-01-5

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Project Gutenberg |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10099240 · BIBSYS: 4047982 · CiNii: DA01266987 · GND: 115852549 · ISNI: 0000 0001 0869 7066 · LCCN: n50015496 · NKC: jn20010420007 · NTA: 074633139 · NUKAT: n99041540 · PTBNP: 760029 · LIBRIS: 328082 · SUDOC: 129322067 · VIAF: 10585623, 2336149296311280670000 |

 |
| Цэнтральна-Еўрапейская аперацыя |
| --- |
| Рур — Рэйн — Рэйн (ПДВ) — Паўночная Германія |

**Рэйнская аперацыя** (кодавая назва — **«Пландэр»**) — стратэгічная ваенная аперацыя ўзброеных сіл саюзнікаў супраць нямецкіх войскаў падчас Другой сусветнай вайны з мэтай фарсіравання Рэйна, частка Цэнтральна-Еўрапейскай аперацыі.

Ход аперацыі
------------

Перад аперацыяй была праведзена гадзінная артылерыйская падрыхтоўка.

У паласе 30-га армейскага корпуса 2-й англійскай арміі чатыры батальёна 51-й пяхотнай дывізіі пачалі фарсіраванне. Да раніцы злучэння 30-га карпусы занялі плацдарм глыбінёй да 4 км. Таксама паспяхова фарсіравалі Рэйн войска 12-га карпусы 2-й англійскай арміі і 16-га корпуса 9-й амерыканскай арміі. Часткі 12-га корпуса авалодалі Везелем. Супраціўленне немцаў было малаважным.

У гэты ж дзень на паўночны ўсход ад Везеля высадзіўся паветраны дэсант.

Вынікі
------

Да зыходу 24 сакавіка войска 21-й групы армій захапілі на правым беразе Рэйна некалькі плацдармаў глыбінёй ад 10 да 12 км.

У культуры
----------

Рэйнская аперацыя адлюстравана ў камп'ютарнай гульні Call of Duty 2, дзе ігрок у складзе падраздзялення павінен фарсіраваць Рэйн і захапіць плацдарм у раёне гарадка Валендар.

Гл. таксама
-----------

* Маас-Рэйнская аперацыя

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Рэйнская аперацыя на Вікісховішчы |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кенда.

**Мікалай Аляксеевіч Кенда** (нар. 15 студзеня 1951, в. Вялікае Міжлессе Бярозаўскага раёна Брэсцкай вобласці) — дзеяч мясцовага кіравання ў Беларусі, ганаровы грамадзянін Кобрынскага раёна.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію па спецыяльнасці «гідрамеліярацыя».

Пачынаў сваю працоўную дзейнасць на пасадзе майстра ПМК-17 трэста «Пінсксаўгасбуд» (г. Бяроза). Працаваў галоўным інжынерам і начальнікам перасоўнай механізаванай калоны ў г. Іванава. З 1986 года па 1995 год кіраваў калгасам «Кастрычнік» (Іванава), у 1995—1998 гадах быў намеснікам старшыні Брэсцкага райвыканкама. На працягу пяці гадоў кіраваў упраўленнем бытавога абслугоўвання аблвыканкама. У 2002 годзе стаў старшынёй Камянецкага раённага выканаўчага камітэта. З 2005 па 2013 год — старшыня Кобрынскага райвыканкама.

Узнагароды
----------

У 2004 годзе ўзнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі».

Рашэннем Кобрынскага раённага Савета дэпутатаў ад 10 студзеня 2020 года № 86 «Аб прысваенні звання „Ганаровы грамадзянін Кобрынскага раёна"» за выдатны асабісты ўклад у сацыяльна-эканамічнае развіццё раёна і грамадскую дзейнасць Кендзе Мікалаю Аляксеевічу прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін Кобрынскага раёна».

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑  Кенда Мікалай Аляксеевіч
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Новікаў.

**Ціт Парфёнавіч Новікаў** (1907—1974) — капітан Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

Біяграфія
---------

Ціт Новікаў нарадзіўся 10 сакавіка 1907 года ў вёсцы Салтанаўка (цяпер — Чачэрскі раён Гомельскай вобласці Беларусі). Пасля заканчэння пачатковай школы працаваў на заводзе. У 1939 годзе Новікаў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З пачатка Вялікай Айчыннай вайны — на яе франтах. У 1943 годзе ён скончыў Уладзівастоцкае пяхотнае вучылішча.

Да верасня 1943 года старшы лейтэнант Ціт Новікаў камандаваў ротай 705-га стралковага палка 121-й стралковай дывізіі  (руск.) (бел. 60-й арміі  (руск.) (бел. Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Днепр. У ноч з 26 на 27 верасня 1943 года рота Новікава пераправілася праз Дняпро у раёне вёскі Глебаўка Вышгарадскага раёна Кіеўскай вобласці Украіны і захапіла плацдарм на яго заходнім беразе, а потым прыняла актыўны ўдзел у вызваленні вёскі Яснагародка. 6 кастрычніка 1943 года рота Новікава зноў пераправілася праз Дняпро, на гэты раз у раёне вёскі Казаравічы Вышгородского раёна і вызваліла гэтае сяло.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 17 кастрычніка 1943 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і паказаныя пры гэтым мужнасць і гераізм» старшы лейтэнант Ціт Новікаў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» за нумарам 1180.

У 1946 годзе ў званні капітана Новікаў быў звольнены ў запас. Пражываў і працаваў у горадзе Валкі  (руск.) (бел. Харкаўскай вобласці Украіны. Памёр 5 красавіка 1974 года.

Быў таксама ўзнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі і шэрагам медалёў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Ціт Парфёнавіч Новікаў на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Новиков Тит Парфёнович
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Навечно в сердце народном / редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — 3-е изд. доп. и испр. — Мн.: Белорусская советская энциклопедия, 1984. — С. 383—384. — 607 с.

Спасылкі
--------

* Новікаў Ціт Парфёнавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 135911 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шацілаў.
**Мікалай Аляксеевіч Шацілаў** (1838 — 7 кастрычніка 1884) — архітэктар.

Біяграфія
---------

### Дзяцінства і адукацыя

Нарадзіўся ў 1838 годзе.

У 1852 годзе паступіў у Пецярбургскае будаўнічае вучылішча. Выпушчаны ў 1861 годзе, скончыўшы курс з чынам калежскага сакратара.

### Прафесійная дзейнасць

Быў прызначаны ў курскую будаўнічую і дарожную камісію. У 1866 годзе прызначаны малодшым інжынерам уладзімірскага будаўнічага аддзялення. Праз два гады прылічыўся да Тэхнічна-будаўнічага камітэта, а ў 1870 годзе прызначаны малодшым інжынерам наўгародскага будаўнічага аддзялення. У 1878 годзе М. Шацілаў заняў пасаду губернскага архітэктара ў Мінску, у наступным годзе пераведзены ў г. Тулу, дзе служыў да канца жыцця.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  [Мікалай Аляксеевіч Шацілаў Барановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892. С. 377]

Літаратура
----------

* Фотографы Смоленщины 1858—1918 гг. Творчество. Биографический справочник (у выданні змешчана фота архітэктара)
Anser erythropus
 *Anser erythropus*
**Піску́лька** ці **гусь-піскулька** (*Anser erythropus*) — птушка сямейства Качыныя (*Anatidae*), дробная гусь. Назву сваю атрымала за піск, які выдае ў палёце.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Піскулька па афарбоўцы падобная да белалобай гусі, аднак значна меншая ростам. Таксама мае больш кароткую дзюбу. Дзюба ружовага колеру. Дарослыя піскулькі маюць вялікую белую пляму на ілбе, якая распаўсюджваецца амаль да макаўкі галавы. Вакол вачэй голае кольца жоўтага колеру. Маса дарослай птушкі ад 1,6 да 2,5 кг. Даўжыня цела 53—66 см, размах крылаў 125—135 см. Самка меншая за самца.

Пашырэнне
---------

Пералёты від. Гнездавы арэал разарваны — крайняя поўнач Еўразіі (Скандынавіі, Расіі), зрэдку на поўдні архіпелага Новая Зямля. Тыповы біятоп — тундра ў рачных далінах, якія параслі групамі кустоў, а таксама горныя азёры. Пасля гнездавога перыяду вылятае ў стэпы, палі непадалёку ад вады. 

Месца зімовак: заходняя, цэнтральная і паўднёва-ўсходняя часткі Еўропы, паўднёвая частка Каспійскага мора, паўднёвая і заходняя частка Чорнага мора, Малая Азія, Блізкі Усход, дэльта ракі Ніл, Паўднёва-Усходняя Азія (разам з Японіяй).

На тэрыторыі Беларусі рэдкі від, сустракаецца ў час транзітных міграцый.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Гняздо на сухой аснове каля вадаёмаў у траве, хмызняку, на скалах, неакуратна выкладзена мохам (часам з травяністай расліннасцю); на пачатку наседжвання пуху мала.

Яйкі (4—8) з рознымі канцамі, часам блізкія да эліптычных, светла-жаўтаватыя. Памеры: 74,5 х 47,0 мм.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред М. С. Гиляров. Ред. колл. А. А. Баев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др.. — 2-е изд. исправл. — М.: Советская энциклопедия, 1989. — С. 470. — 864 с. — 150 000 экз. — ISBN 5-85270-002-9.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. — ISBN 83-01-13187-X
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Мн.: БелЭн, 1993. — ISBN 5-85700-095-5
* Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред М. С. Гиляров. Ред. колл. А. А. Баев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др.. — 2-е изд. исправл. — М.: Советская энциклопедия, 1989. — С. 470. — 864 с. — 150 000 экз. — ISBN 5-85270-002-9. (руск.)
**Немцы ў Латвіі** (лат.: vācbaltieši) — этнічная меншасць, з XII стагоддзя пражывала ў Латвіі. На пачатак 2016 года на тэрыторыі рэспублікі пражывае 5197 этнічных немцаў.

Гісторыя
--------

Немцы ў Прыбалтыцы з'явіліся ў XII стагоддзі ў ходзе рассялення немцаў на усход. Немцы ў Прыбалтыку пранікалі як купцы і рыцары-заваёўнікі Лівонскага ордэна, склаўшы пасля клас дваран і памешчыкаў Латвіі.

Пасля 1-й сусветнай вайны (1914-1918) у Латвіі адбылася аграрная рэформа і нямецкія памешчыкі страцілі кантроль над зямельнымі ўладаннямі. Пасля гэтага пачалася масавая эміграцыя немцаў з Латвіі ў Нямеччыну. У выніку рэпатрыяцыі, арганізаванай у 1939-1940 гадах, колькасць нямецкага насельніцтва ў Латвіі рэзка скарацілася. Пасля 1941 года вялікая колькасць этнічных немцаў было выселена савецкімі ўладамі ў аддаленыя раёны Сібіры, Казахстана і Сярэдняй Азіі; пасля 1956 года многія з іх вярнуліся ў месцы свайго пастаяннага пражывання.

На 1 студзеня 2016 года ў Латвіі пражывае 5197 этнічных немцаў.

Гл. таксама
-----------

* Рассяленне немцаў на ўсход

Зноскі
------

1. ↑  The main issues confronting the minorities of Latvia and Eesti (1922) **(нявызн.)**.
2. ↑  Германско-латвийский договор о репатриации **(нявызн.)**.
3. ↑  {{{загаловак}}}. — 2005.
4. ↑  Latvijas iedzīvotāju sadalījums pēc nacionālā sastāva un valstiskās piederības **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Управление по делам гражданства и миграции (26 ліпеня 2016). Архівавана з першакрыніцы 28 красавіка 2019. Праверана 25 лютага 2017.

Літаратура
----------

* Vācbaltieši Latvijā (1918-1941). Rīga: LU Akadēmiskais apgāds, 2016. ISBN 978-9934-18-151-1
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гатцук.
**Мікола Аляксеевіч Гатцук** (укр.: Микола Олексійович Гатцук; ?-?) — украінскі фалькларыст, мовазнаўца, пісьменнік. Псеўданімы — **М. Глек**, **М. Куций** і іншыя.

Дзейнасць
---------

Займаўся зборам фальклору, выдаў зборнікі «Ужинок рідного поля» (1857; змясціў украінскія спевы, думы, прыказкі, прымаўкі) і «Дев'ять струн української бандури» (1863; украінскія песні з нотамі). Аўтар аднаго з першых украінскіх лемантароў, што называўся «Українська абетка». дзе таксама змясціў украінскія думы пры Хвеська Ганжу Андыбера, пра смерць казака-бандурыста, пра бедную ўдаву, пра сястру і брата, украінскія прыказкі, прымаўкі, калядкі. Аўтар драмы «Оксана» (1907), напісанай пад уплывам укроаінскіх народных песняў.

Правапіс
--------

Займаўся пытаннямі ўкраінскага правапісу. У артыкуле «Про правописи, заявлені українськими письменниками з 1834 года по 1861 р.» (Основа, 1862, № 7) ахарактырызаваў распрацаваныя Міхайлам Максімовічам, Лейкам Баравікоўскім, Амвросіем Мятлінскім, Панцеляймонам Кулішам сістэмы ўкраінскага правапісу. Артыкул быў скіраваны супраць кулішоўкі.

Ува ўласным правапісе фактычна ўжываў фанетычную транскрыпцыю. Праз вялікую колькасць дыякрэтычных знакаў, кропак, дужак, рысак правапіс быў нязручным і таму не набыў папулярнасці:

```
Ŏколиб нε ц’а важка скрута татарс’кого лиха, миб ўже здаўнаб мали своу рідну моўу, пис’мєнє
і достоту °вироблєну; св’атоблиўε °слово Божε і о’го заповіт вірісне кожнй-б тамиу; і нε 
було б ўнεвічинε ріднε слоўо; миб тоді мали своу’ Літεратуру, своу’ осноўу а’сного жит’а’.
```

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Гатцук Микола // Український радянський енциклопедичний словник. — С. 374.
* *Брицина О. Ю.* Гатцук Микола Олексійович // Українська літературна енциклопедія. — С. 395.
* Мистецтво України: Біографічний довідник / За редакцією А. В. Кудрицького. — К. 1997. —С. 144.
* *Поповський А. М.* Гатцук Микола Олексійович // Українська мова: Енциклопедія. — К. 2000. — С. 87—88.
* Гатцук Н. С. // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона(недаступная спасылка)
* Розширення фунціональних меж української мови // *Русанівський Віталій*. Історія української літературної мови. — К. 2001.
Герб «Сас I»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сас.
**Сас** (польск.: Sas) — прыватнаўласніцкі герб, вядомы з сярэдзіны XV ст.. Гербам карысталіся каля 300 родаў Беларусі, Украіны, Літвы і Польшчы, у т.л. Даніловічы, Скольскія, Сялецкія, Урускія, Шаптыцкія.

Апісанне
--------

Асноўны варыянт герба мае ў блакітным полі залаты маладзік рагамі ўгару, над ім паміж дзвюма залатымі 6-канцовымі зоркамі сярэбраная страла ўгару; клейнод — над прылбіцай з каронай паўлінавыя пёры, прабітыя стралой. Існуюць варыянты герба з 3 зоркамі над маладзіком, клейнод — 3 страусавыя пёры; з чырвоным полем і стралой уніз, клейнод — на 6 чаплевых пёрах рука з мячом; і інш.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сас (герб)
* Сас (герб) на сайце Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Васількоў.
**Мікалай Андрэевіч Васількоў** (нар. 1 красавіка 1958, в. Бярозаўка, Кармянскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі ўрач, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.

Біяграфія
---------

Скончыў Віцебскі медыцынскі інстытут, урач-лячэбнік; Беларускую медыцынскую акадэмію паслядыпломнай адукацыі па спецыяльнасці «Грамадскае здароўе і ахова здароўя». Працаваў участковым тэрапеўтам, загадчыкам тэрапеўтычнага аддзялення, намеснікам галоўнага ўрача, загадчыкам паліклінікі тэрытарыяльнага медыцынскага аб'яднання, галоўным урачом абласной клінічнай паліклінікі, начальнікам упраўлення аховы здароўя Гомельскага аблвыканкама. З'яўляўся дэпутатам гарадскога Савета дэпутатаў, абласнога Савета дэпутатаў. Ганаровы грамадзянін Кармянскага раёна Гомельскай вобласці. З 2016 года дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі», знакам «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь», Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь.

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае дачку.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь  (бел.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Галаўко.

**Сяргей Аляксандравіч Галаўко** (нар. 10 чэрвеня 1928, в. Малая Каўпеніца, Баранавіцкі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне агульнай педагогікі, гісторыі педагогікі і адукацыі. Кандыдат педагагічных навук (1978), прафесар (2000).

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскае музычнае вучылішча імя М. І. Глінкі (спецыяльнасць «Сольныя спевы», 1952), Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут замежных моў (спецыяльнасць «Французская мова», 1954).

Працаваў у Беларускім дзяржаўным эканамічным універсітэце (з 1961, дацэнт кафедры замежных моў, у 1973—1988 — загадчык кафедры, з 1995 — прафесар кафедры раманскіх моў, адначасова ў 1973—2017 — мастацкі кіраўнік народнага мужчынскага вакальнага ансамбля «Чырвоны гваздзiк»).

Навуковыя інтарэсы: тэорыя і методыка навучання замежным мовам будучых эканамістаў; арганізацыя вышэйшай адукацыі ў Францыі; замежная эканамічная тэрміналогія; аналітыка-сінтэтычная апрацоўка эканамічных тэкстаў на французскай мове; педагагічнае майстэрства выкладчыка.

Узнагароды
----------

Званне «Заслужаны работнік культуры Беларускай ССР» (1987).

Бібліяграфія
------------

* Реформы университетского образования во Франции в конце 60-х — начале 70-х годов XX века (критический анализ) : автореферат диссертации … кандидата педагогических наук : 13.00.01 / Головко Сергей Александрович. ― Минск, 1978.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Головко Сергей Александрович // Белорусский государственный экономический университет в биографиях преподавателей и выпускников : 75 лет, 1933―2008. ― Минск, 2008. — С. 90—91.
* Вакальны ансамбль БДЭУ «Чырвоны гваздзік»: творчая і жыццёвая пазіцыя / С. А. Галаўко // Веснік Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўніверсітэта. — 2007. ― № 5. ― С. 91―94.
**Ша́брынскі біялагічны заказнік** — былы біялагічны заказнік рэспубліканскага значэння ў заходняй частцы Добрушскага раёна Гомельскай вобласці. Быў створаны ў 1978 годзе для аховы і рацыянальнага выкарыстання прыродных запасаў лекавых раслін. Плошча заказніка сладала 3,3 тысячы га. Спадзістахвалістая тэраса з дзюнамі, марэннымі ўзгоркамі, лагчынамі. Глебы дзярнова-падзолістыя забалочаныя, пясчана-супясчаныя. 

Хваёвыя, шыракаліста-хваёвыя, дубовыя лясы, участкі пазапоймавых лугоў. Лекавыя расліны: ландыш майскі, рабіна, святаяннік, талакнянка, чына горная, дуброўка белая. У Чырвонай кнізе шалфей лугавы, лілея кучаравая, жаўтазель германскі, канюшына лубінавая, дзікая пятрушка аленевая, рамоначнік шчытковы, чарнакорань пурпуровы. Радыёактыўна забруджаны.

Ліквідаваны 27 снежня 2007 года.

Зноскі
------

1. ↑  Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 27.12.2007 N 1833 «О республиканских заказниках»

Літаратура
----------

* Шабрынскі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
**Дарэмскі замак** (англ.: Durham Castle) — нармандскі замак тыпу motte and bailey, размешчаны ў англійскім горадзе Дарэм на скалістым уцёсе над ракой Уір. Побач з ім стаіць яшчэ адзін помнік сусветнай спадчыны — Дарэмскі сабор.

Дарэмскі (або Дэргемскі) замак быў узведзены ў XI стагоддзі адразу пасля нармандскай заваёвы Англіі для абароны паўночных зямель ад шатландцаў. Ён служыў рэзідэнцыяй дарэмскага біскупа, права прызначэння якога меў кароль. У пачатку XIV стагоддзі князь-біскуп Энтані Бек пабудаваў у замку парадную залу даўжынёй звыш за 30 метраў — адну з самых вялікіх у Англіі.

З часам біскупы наведвалі замак ўсё радзей і ён заняпаў. Пасля заснавання Дарэмскага ўніверсітэта біскуп Эдвард Малтбі ў 1837 годзе перадаў у дар універсітэту ўвесь замак з двума капэламі — старажытнай нарманскай (каля 1078) і познегатычнай капліцай Танстолу (1540). Дасведчаны архітэктар Энтані Сэлвін прыстасаваў данжон для размяшчэння студэнтаў.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |


1. ↑
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Краўцоў.
**Уладзімір Васільевіч Краўцоў** (28 жніўня 1953, Падпарожжа, Ленінградская вобласць, РСФСР) — беларускі дзяржаўны дзеяч, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Біяграфія
---------

У 1975 годзе скончыў Магілёўскі машынабудаўнічы інстытут, у 1991 — Акадэмію грамадскіх навук пры ЦК КПСС. У 1975-1979 гадах працаваў майстрам, механікам, намеснікам начальніка цэха Магілёўскага аўтазавода імя С. М. Кірава. У 1979-1981 гадах быў інструктарам Магілёўскага гаркама КПБ. У 1981-1983 гадах — загадчык прамыслова-транспартнага аддзела Акцябрскага райкама КПБ Магілёва. У 1983-1985 гадах —- інструктар Магілёўскага абкама КПБ.

У 1985-1991 гадах з’яўляўся сакратаром парткама Магілёўскага аўтазавода імя С. М. Кірава, другім сакратаром Магілёўскага гаркама КПБ.

З 1991 працаваў выканаўчым дырэктарам Магілёўскай рэгіянальнай асацыяцыі міжгаліновага дзелавога супрацоўніцтва «ІНІН».

З 1997 — намеснік дырэктара ТАА «МП РУХ» Магілёва.

З 1998 — дырэктар таварыства з дадатковай адказнасцю «Трансэнерга-Захад» Магілёва.

У 2001—2002 гадах займаў пасаду старшыні камітэта эканомікі і рыначных адносін Магілёўскага аблвыканкама, у 2002-2007 быў намеснікам старшыні Магілёўскага аблвыканкама, а ў 2007-2012 — першым намеснікам старшыні Магілёўскага аблвыканкама.

З 2012 года з’яўляецца старшынёй Пастаяннай камісіі Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі па эканамічнай палітыцы.

У 2013—2020 гадах — старшыня Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі», юбілейным медалём «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 320 «О В. В. Кравцове» (руск.).  Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь (22 жніўня 2020).

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)  (бел.)
* news.belta.by

| ⛭Старшыні Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта |
| --- |
| БССР | Пётр Ратайка (1944—1948) • Фёдар Ляхаў (1948—1950) • Іпаліт Канановіч (1950—1961) • Мікалай Малочка (1961—1972) • Васіль Доркін (1963—1964, прам.) • Рыгор Фамічоў (1972—1978) • Сяргей Кабяк (1978—1983) • Дзмітрый Арцыменя (1983—1993) |  |
| Рэспубліка Беларусь | Дзмітрый Арцыменя (1983—1993) • Сямён Домаш (1993—1994) • Аляксандр Дубко (1994—2001) • Уладзімір Саўчанка (2001—2010) • Сямён Шапіра (2010—2013) • Уладзімір Краўцоў (2013—2020) • Уладзімір Каранік (з 2020) |
**Уладзімір Віктаравіч Цімашэнкаў** (25 лістапада 1946, Масква, Расія — 26 лістапада 2014) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі фізічнага выхавання, спартыўнай трэніроўкі, біямеханікі. Доктар педагагічных навук (1997), прафесар (2001). Cуддзя нацыянальнай катэгорыі па веласіпеднаму спорту.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры (спецыяльнасць «Фізічная культура і спорт», 1970; аспірантура, 1977).

Працаваў у Навукова-даследчым інстытуце фізічнай культуры і спорту Рэспублікі Беларусь (1997—2001, намеснік дырэктара па навукова-даследчай рабоце), Беларускім інстытуце правазнаўстве (Мінск, 2003—2011, кафедра фізічнага выхавання, загадчык кафедры), Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (2011—2014, інжынерна-эканамічны факультэт, кафедра фізічнага выхавання і спорту, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: функцыянальная дыягностыка арганізма чалавека; тэорыя і методыка спартыўнай трэніроўкі і аздараўленчай фізкультуры; спартыўная метралогія і біямеханіка.

Узнагароды
----------

Граматы Міністэрства спорту і турызму Беларускай ССР (1978, 1979), Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2001), Камітэта па фізічнай культуры і спорту СССР (1980), нагрудны знак «За развіццё фізічнай культуры і спорту ў Рэспубліцы Беларусь» (2009) і інш.

Бібліяграфія
------------

* Основы реализации потенциальных способностей спортсменов в циклических локомоциях с механическими преобразователями движений (на модели велосипедного педалирования) : диссертация … доктора педагогических наук : 13.00.04 ; 01.02.08 : защищена 11.03.1997 : утверждена 15.12.1997 / Тимошенков Владимир Викторович. — Минск, 1997.
* Самоорганизация образа жизни студентов Беларуси и Польши : монография / В. В. Тимошенков, А. Н. Тимошенкова, В. Староста. — Минск, 2009.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Тимошенков Владимир Викторович
**Луцкі павет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Вялікім Княстве Літоўскім у сярэдзіне XV—сярэдзіне XVI ст. у Польскім каралеўстве ў другой палове XVI—канцы XVIII ст. Цэнтр — г. Луцк.

Гісторыя
--------

Утвораны, відаць, пасля смерці ў 1452 годзе ўладальніка Валыні вялікага князя літоўскага Свідрыгайлы. Кіраўніком павета быў староста луцкі — галоўны ўраднік Валынскай зямлі. У Луцкі павет уваходзілі землі ў верхнім цячэнні рэк Стаход, Стыр, Гарынь і левабярэжжа верхняга цячэння Случы з маёнткамі Мосар, Сернікі, Любчэ (уладанне князёў Друцкіх-Любецкіх), Бурэмля (маёнтак князёў Бурэмскіх), Пераміл, Клявань, Млынава, Таргавіца, Несвіч, Жыдзічын, Астрожац (родавае гняздо князёў Галаўнёў-Астрожацкіх), Чацвяртня (уладанне князёў Чацвярцінскіх), Сокаль, Чартарыйск (родавае гняздо князёў Чартарыйскіх), Перасопніца, Дубровіца (уладанне князёў Гальшанскіх-Дубровіцкіх), Астрог (родавае гняздо князёў Астрожскіх), Корац (уладанне князёў Карэцкіх), Заслаў (уладанне князёў Заслаўскіх), Палоный, Дзермань, Сцепань і інш. Шмат маёнткаў Луцкага павета вялікія князі літоўскія перадалі ва ўладанне князям Сангушкам, Чартарыйскім, Астрожскім, Карэцкім, Вішнявецкім, панам Храптовічам, Шылавічам, Багавіцінавічам, Воўчкавічам, Барзабагатым і інш.

Разам з Уладзімірскім і Крэменецкім паветамі ў ходзе адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 1565—66 гадоў увайшоў у склад Валынскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. З 1569 года ў складзе Польскага каралеўства. У 1791 годзе са складу Луцкага павета вылучаны Уладзімірскі 1-ы і Гарыньскі паветы.

Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай у 1793 годзе ўсходняя частка павета ў складзе Расійскай імперыі, пасля трэцяга падзелу ў 1795 годзе да яе адышла і рэшта Луцкага павета.

Літаратура
----------

* Луцкі павет // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т.. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя.
* Любавский М. К. Областное деление и местное управление Литовско-Русского государства ко времени издания первого Литовского статута. [M. 1892]. С. 209—226;
* Крикун М. Адміністративно-територіальний устрій Правобережної України в XV—XVIII ст.: Кордони воєводств у світлі джерел. Київ, 1993.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Луцкі павет на сайце Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Свідуновіч.
**Уладзімір Вікенцьевіч Свідуновіч** (нар. 29 ліпеня 1952, в. Дзівін, Кобрынскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі архітэктар. Член-карэспандэнт Беларускай акадэміі архітэктуры (2001).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1975 годзе Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут. У 1975—1976 гадах архітэктар праектнага інстытута «Гроднаграмадзянпраект»; у 1977 годзе старэйшы архітэктар Гомельскага філіяла праектнага Інстытута «Белкалгаспраект»; з 1978 года зноў у «Гомельграмадзянпраекце»: старэйшы архітэктар (1978—1980), вядучы архітэктар (1980—1985), галоўны архітэктар праектаў (1985—1988); з 1988 года ў праектным інстытуце «Гомельпраект»: галоўны архітэктар (1988—2001), кіраўнік архітэктурнай майстэрні (з 2001). Выйшаў на пенсію, але працягвае працаваць.

Член Саюза архітэктараў СССР (1983), абраны членам-карэспандэнтам Беларускай акадэміі архітэктуры (2001).

Творчасць
---------

Асноўныя працы: Вяслярная база прафсаюзаў; 10-павярховыя жылыя дамы ў тунэльнай апалубцы (№ 1 і 2), 9-павярховыя жылыя дамы (№ 6,22,23,24) у мікрараёне № 18; 16-павярховыя жылыя дамы ў тунэльнай апалубцы (№ 3 і 15) у мікрараёне № 19; 5-7-9-14-павярховыя жылыя дамы ў мікрараёне № 22 — усе ў Гомелі; піянерскі лагер на 240 месцаў у н.п. Сцюдзёная Гута Гомельскай вобласці; адміністрацыйна-жылой корпус у санаторыі «Сонечны бераг»; 25-павярховы жылы комплекс на вуліцы «9 мая» і 25-павярховы жылы комплекс з двухузроўневай падземнай аўтастаянкай на Ленінскім праспекце ў г. Хімкі Маскоўскай вобласці; грамадска-забаўляльны цэнтр «Арктыка» ў г. Нар’ян-Мар.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны прэміяй імя У. А. Караля Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь за рэалізаваны праект «9-павярховы двухсекцыйны жылы дом у мікрараёне № 17 горада Гомеля» (2000), медалём Святога Дабравернага князя Данііла Маскоўскага (Маскоўскі Патрыярхат) — За працы ў славу Святой Царквы — рэалізацыю праекта «Рэканструкцыя і аднаўленне помніка архітэктуры пачатку XX стагоддзя „Свята-Мікольскай царквы і пашырэнне Свята-Мікольскага праваслаўнага манастыра"» (2003), Ганаровай граматай Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь (2012).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Свидунович Владимир Викентьевич // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
**Камароўская ГЭС** — піка ГЭС у в. Камарова Свірскага сельсавета Мядзельскага раёна.

Гісторыя
--------

Створана на двух штучных ставах, пабудаваных у пачатку XX стагоддзя ў сядзібна-паркавым комплексе Камарова з мэтай выкарыстання энергіі вады для работы млына і сталярнага цэха. Млына і цэху ўжо даўно няма, але ставы і дамбы добра захаваліся. Электрычнасцю з піка ГЭС плануецца частковага задаволіць патрэбы ў электрычнай энергіяй в. Камарова і, перш за ўсё, вулічнага асвятлення сядзібна-паркавага комплексу. У канцы 2008 года ўзведзены фундамент будынка гідраэлектрастанцыі, устаноўлены зруб, набыты неабходныя будаўнічыя матэрыялы і электраабсталяванне. Апроч гэтага, выкананы комплекс мерапрыемстваў па добраўпарадкаванні вадаёма, вадатокаў, берага плаціны, прылягаючай тэрыторыі, пад’ездаў, у ставе пасаджаны ліліі. Распрацаваны таксама праект электратэхнічнай схемы вулічнага асвятлення, завезена абсталяванне, набыты асвятляльныя прыборы.

У 2009 годзе міні-ГЭС пачала працаваць, аднак з-за недахопу вады ГЭС працуе шэсць гадзін у суткі і вырабляе тры кілаваты электраэнергіі.

Зноскі
------

1. ↑  Бизнес-инкубатор и мини-ГЭС в Комарово: размеры не имеют значения
2. ↑  Цуда-вёска на Мядзельшчыне працуе на сонечных батарэях Архівавана 11 мая 2021.

Літаратура
----------

* *Лубнеўская М.* Будзе ГЭС у Камарове! // «Нарачанская зара». 2008, снеж. 9.

Спасылкі
--------

* Комарова — мадэль устойлівага развіцця на YouTube
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сент-Джон.

**Сент-Джон** (англ.: Saint John River, фр.: Fleuve Saint-Jean) — рака ў Паўночнай Амерыцы, утварае частку дзяржаўнай мяжы ЗША і Канады, паміж штатам Мэн і правінцыяй Нью-Брансуік.

Вадаспад Гранд-Фолз
Даўжыня ракі 724 км. Плошча вадазбору прыкладна 55 000 (55 400) км², крыху больш за палову прыпадае на Нью-Брансуік. Другая (пасля Саскуэханы) па даўжыні сярод паўночнаамерыканскіх рэк, якія ўпадаюць у Атлантычны акіян паміж вусцем Святога Лаўрэнція і Місісіпі.

Сент-Джон пачынаецца ў Белых гарах (сістэма Апалачаў). Упадае ў заліў Фандзі. У вусці ракі маецца рэверсіўны вадаспад вышынёй 5 метраў, які змяняе кірунак цячэння у час высокіх прыліваў. Сярэдні расход вады складае 1130 м³/с. Разводдзе адбываецца ў красавіку—маі.

Рака суднаходная ад горада Фрэдэрыктан. У вусці — порт Сент-Джон.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Сент-Джон // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 334. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 138326400 |
**Камароўская культура** — археалагічная культура сярэдзіны бронзавага веку (XV — XII) плямён, што жылі на тэрыторыі Заходняй Украіны, у вярхоўях Днестра, Паўднёвага Буга, Стыра, Гарыні. Назву атрымала ад могільніка каля с.Камарова Івана-Франкоўскай вобласці. Насельніцтва займалася земляробствам і жывёлагадоўляй, жыло на селішчах у зямлянках і паўзямлянках, карысталася крамянёвымі прыладамі працы і зброяй, керамічным посудам, бронзавымім і залатымі ўпрыгожаннямі. Нябожчыкаў хавалі ў каменных скрынях або спальвалі. Пахаванні ў групавых магілах, часам у курганах. Камароўская культура склалася на аснове адной з культуры шнуравой керамікі, блізкая да тшцінецкай культуры і сосніцкай культуры. На думку многіх даследчыкаў, у тшцінецка-камароўскай этнакультурнай вобласці (тэрыторыя Польшчы, поўдня Беларусі і поўначы Украіны да Прыкарпацця) адбывалася фарміраванне продкаў славян.

Літаратура
----------

* Ісаенка, У.Ф. Камароўская культура / У.Ф.Ісаенка // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкал.: В.В.Гетаў [і інш.]. — Мн.: БелЭн імя П.Броўкі, 1993. — С. 298.
* Нариси стародавньої історії Української РСР. – Київ, 1959.