У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Штучны інтэлект (значэнні).
**«Шту́чны ро́зум»** (англ.: A.I. Artificial Intelligence, таксама вядомы як *AI* ці *A.I.*) — амерыканскі навукова-фантастычны фільм-драма рэжысёра, прадзюсара і сцэнарыста Стывена Спілберга, зняты ў 2001 годзе па матывам апавядання Браяна Олдыса «Суперцацак хапае на ўсё лета» (англ.: Super-Toys Last All Summer Long) з Хэйлі Джоал Осментам, Джудам Лоу, Фрэнсіс О’Конар, Сэмам Робардсам, Джэйкам Томасам і Уільямам Хёртам у галоўных ролях. У цэнтры сюжэта фільма — Дэвід, хлопчык-андроід, запраграмаваны на любоў.

Спачатку за стварэнне фільма ўзяўся рэжысёр Стэнлі Кубрык яшчэ ў пачатку 1970-х. Напісаннем сцэнарыя займаўся цэлы шэраг аўтараў, улучаючы Браяна Олдыса, Боба Шоу, Іэна Уотсана і Сару Мейтланд. Фільм знаходзіўся ў стадыі вытворчага пекла цягам некалькіх гадоў з-за таго, што Кубрык лічыў камп’ютарную графіку тых гадоў недастаткова прыгожай. Здымкі фільма пачаліся пасля смерці Кубрыка, у 2000 годзе. Яго месца заняў Стывен Спілберг, якога заняцца кінастужкай угаварылі прадзюсар фільма Ян Харлан і жонка Стэнлі Крысціяна Кубрык. «Штучны розум» атрымаў у цэлым станоўчыя водгукі крытыкаў і быў намінаваны ў дзвюх катэгорыях на прэмію «Оскар» і ў трох катэгорыях на прэмію «Залаты глобус».

Сюжэт
-----

У XXII стагоддзі глабальнае пацяпленне прывяло да раставання палярных ільдоў, затаплення берагавых ліній, што змушае ўрад ЗША прыняць законы, што строга абмяжоўваюць нараджэнне. З’яўляецца новы клас робатаў — чалавекападобныя андроіды, здольныя эмуляваць думкі і эмоцыі. Людзі і робаты называюцца як *о́рга* (арганізм) і *ме́ха* (механізм) адпаведна. Нягледзячы на волю, апошнія не маюць палітычнага і прававога статусу і могуць існаваць законна толькі пры наяўнасці ліцэнзіі. Дэвід, прататып мадэлі, створанай кампаніяй «Кібертроніка», — хлопчыкападобны робат, запраграмаваны на любоў да сваіх чалавечых уладальнікаў. Кампанія тэстуе свой твор на адным з супрацоўнікаў, Генры Свінтане, і яго жонцы, Моніцы. Сын Свінтанаў, Марцін, быў змешчаны ў анабіёз да таго моманту, пакуль не знойдзецца спосаб вылечыць яго рэдкую хваробу. Нягледзячы на тое, што Моніку спачатку палохаў Дэвід, яна ўсё ж актывавала ў ім праграму праекцыявання любові. Дэвід таксама пасябраваў з Тэдзі, робатам-плюшавым мішкам, які клапоціцца пра дабрабыт андроіда.

Пасля таго як лячэнне для Марціна было знойдзена, той вяртаецца дахаты, дзе настае саперніцтва паміж ім і Дэвідам. Марцін пераконвае Дэвіда пайсці ўначы ў спальню бацькоў і адстрыгчы ў Монікі пасму яе валасоў, але ў момант, калі Дэвід робіць гэта, бацькі прачынаюцца. На вечарыне ля басейна адзін з сяброў Марціна, спрабуючы актываваць праграму самаабароны Дэвіда з дапамогай нажа, моцна палохае яго. Дэвід чапляецца за Марціна, і яны абодва валяцца ў басейн. Нават на дне Дэвід працягвае трымаць яго. Ад патаплення Марціна ратуе Генры. Бацькі шакаваны дзеяннямі Дэвіда і турбуюцца пра тое, што яго здольнасць любіць таксама дала яму здольнасць ненавідзець. Генры пераконвае Моніку аддаць Дэвіда ў «Кібертроніку», дзе ён будзе знішчаны. Тым не менш, па шляху ў кампанію Моніка мяркуе пакінуць яго ў ляску разам з мішкам, каб усцерагчы яго ад разбурэння. Застаўшыся з Тэдзі, Дэвід успамінае казку Карла Калодзі «Прыгоды Пінокіа», якую яму чыталі бацькі, і вырашае адшукаць Блакітную Фею, каб тая ператварыла яго ў сапраўднага хлопчыка. Ён мяркуе, што мама палюбіць яго пасля гэтага. Адправіўшыся на пошукі, ён трапляе на шоу-імпрэзу «Кірмаш плоці», дзе састарэлых робатаў знішчаюць перад радасным натоўпам. Дэвід апынаецца на крок ад знішчэння, але гледачы, ашукаўшыся рэалістычным характарам Дэвіда, адзінага з усіх робатаў, хто маліў захаваць яму жыццё, адпускаюць яго. Пратаганіст уцякае адтуль разам з Жыгала Джо — робатам, што кінуўся ў бегі пасля вінавачання ў забойстве, якога не здзяйсняў.

Джо, Тэдзі і Дэвід адпраўляюцца ў Чырвоны Горад — мегаполіс ЗША. Дзякуючы інфармацыі з галаграфічнай даведкавай сістэмы, што завецца «Доктар Ноу», героі дабіраюцца на верхнія паверхі Ракфелераўскага цэнтра ў часткова затопленым Манхэтэне. Туды яны трапляюць на амфібілёце, лятальным апараце, здольным таксама апускацца пад ваду, які яны ўкралі ў Чырвоным Горадзе ля паліцыі. У Манхэтэне Дэвід сустракае свайго стваральніка, прафесара Алена Хобі, які расказвае яму, што іх сустрэча — гэта эксперымент, што паказвае рэальнасць любові і жадання Дэвіда. Апроч таго, робіцца ясна, што зроблена ўжо шмат копій Дэвіда, у тым ліку і версіі жаночага полу. Дэвід усведамляе, што не з’яўляецца ўнікальным, і пачынае сумаваць. Запаўшы ў маркоту, ён спрабуе скончыць самагубствам, упаўшы з выступу хмарачоса ў акіян, але Джо ратуе яго на амфібілёце. Дэвід кажа Джо, што бачыў Блакітную Фею пад вадой, і хоча спусціцца да яе. У гэты момант Джо хапае паліцыя з дапамогай электрамагніта. Дэвід і Тэдзі спускаюцца на дно ў амфібілёце на пошукі Феі, якая аказваецца статуяй з атракцыёна на Коні-Айлэнд. Тэдзі і Дэвід апынаюцца ў пастцы, калі кола агляду Wonder Wheel  (англ.) (бел. падае на іх транспартны сродак. Мяркуючы, што Блакітная Фея рэальная, Дэвід просіць, каб яна ператварыла яго ў сапраўднага хлопчыка, паўтараючы сваё жаданне да таго моманту, пакуль яго ўнутраная крыніца сілкавання не сканчаецца.

Так праходзіць дзве тысячы гадоў. Чалавецтва вымірае, а Манхэтэн пахаваны пад некалькімі сотнямі футаў лёду. Робаты ператварыліся ў высокаразвітыя гуманоідныя формы. Яны знаходзяць Дэвіда і Тэдзі, высвятляюць, што тыя з’яўляюцца старажытнымі робатамі, якія бачылі жывых людзей, і размарожваюць іх. Дэвід падыходзіць да замарожанай статуі Блакітнай Феі, якая трэскаецца і разбураецца пасля таго, як ён датыкаецца да яе. Атрымаўшы і асэнсаваўшы ўспаміны Дэвіда, футурыстычныя робаты рэканструююць хату сям’і Свінтан і тлумачаць яму з дапамогай інтэрактыўнай выявы Блакітнай Феі, што немагчыма зрабіць яго чалавекам. Тым не менш, па патрабаванні Дэвіда, яны ўзнаўляюць Моніку праз узор ДНК з пасмы яе валасоў, якую захаваў Тэдзі. Але яна можа жыць толькі адзін дзень, і гэты працэс не можа быць паўтораны. Дэвід праводзіць свой самы шчаслівы дзень з Монікай і з Тэдзі. Пад канец дня яна кладзецца спаць у апошні раз; Дэвід кладзецца поруч з ёй, заплюшчвае вочы і адпраўляецца «туды, дзе нараджаюцца мары». Робат-медзведзяня Тэдзі залазіць на ложак і глядзіць на Дэвіда і Моніку, якія засынаюць.

Акцёры
------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Акцёр | Роля |
| --- | --- |
| Хэйлі Джоал Осмент | Дэвід  Дэвід  |
| Джуд Лоу | Жыгала Джо  Жыгала Джо  |
| Фрэнсіс О’Конар | Моніка Свінтан мама Моніка Свінтан  |
| Сэм Робардс | Генры Свінтан папа Генры Свінтан  |
| Джэйк Томас | Марцін Свінтан  Марцін Свінтан  |
| Уільям Хёрт | Ален Хобі прафесар Ален Хобі  |
| Брэндан Глісан | Лорд Джонсан-Джонсан  Лорд Джонсан-Джонсан  |
| Кен Люн | Саятуа-Сама  Саятуа-Сама  |
| Хантэр Кінг | Аманда  Аманда  |

 | 

| Акцёр | Роля |
| --- | --- |
| Джэк Энджэл *(голас)* | Тэдзі  Тэдзі  |
| Бен Кінгслі *(голас)* | апавяданнік і лідар футурыстычных робатаў  апавяданнік і лідар футурыстычных робатаў  |
| Робін Уільямс *(голас)* | Доктар Ноу — галаграфічны Эйнштэйн  Доктар Ноу — галаграфічны Эйнштэйн (камеа) |
| Мэрыл Стрып *(голас)* | Блакітная Фея  Блакітная Фея (камеа) |
| Крыс Рок *(голас)* | робат, знішчаны на «Кірмашы плоці»  робат, знішчаны на «Кірмашы плоці» (камеа) |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |
| Акцёрскі склад «Штучнага розума» злева направа: Хэйлі Джоал Осмент, Джуд Лоу, Уільям Хёрт, Брэндан Глісан, Бен Кінгслі, Робін Уільямс, Мэрыл Стрып |

Заўвагі
-------

1. ↑  Artificial Intelligence A.I. (англ.). *Film & TV Database*.  Sight & Sound. Архівавана з першакрыніцы 1 сакавіка 2012. Праверана 1 сакавіка 2012.
2. ↑  V. Alan White 2008, p. 211.
3. ↑  *Windolf, Jim*. Q&A: Steven Spielberg (англ.).  Vanity Fair (2 снежня 2007). Архівавана з першакрыніцы 19 лютага 2012. Праверана 18 лютага 2012.
4. ↑  The Kubrick FAQ Part 2: *A.I.* **(нявызн.)**.  The Kubrick Site. Архівавана з першакрыніцы 19 лютага 2012. Праверана 19 лютага 2012.

Літаратура
----------

* A.I. Artificial Intelligence: From Stanley Kubrick to Steven Spielberg: The Vision Behind the Film / Struthers, Jane M. (Ed.). — Thames & Hudson, 2009. — ISBN 978-0-500-51489-4.
* *Maltin, Leonard; Anderson, Cathleen; Hammond, Pete.* Leonard Maltin's 2001 Movie & Video Guide. — Signet, 2000. — 1664 p. — (Leonard Maltin's Movie Guide). — ISBN 978-0-451-20107-2.
* Steven Spielberg and Philosophy: We're Gonna Need a Bigger Book / Kowalski, Dean A. (Ed.). — США: The University Press of Kentucky, 2008. — 288 p. — (The Philosophy of Popular Culture). — ISBN 978-0-8131-2527-5.

Спасылкі
--------

 У Вікіцытатніку ёсць старонка па тэме **Штучны розум (фільм)**
* Афіцыйны сайт Архівавана 24 красавіка 2019. (англ.)
* «Штучны розум» на сайце «Internet Movie Database» (англ.)
* Штучны розум на сайце «*AllMovie*» (англ.) 3.5 з 5 зорак
* «Штучны розум» на сайце «*Rotten Tomatoes*» (англ.)
* Штучны розум на сайце «*Box Office Mojo*» (англ.)
* Інтэрв’ю з Джудам Лоу, інтэрв’юер — Чарлі Роуз (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Box Office Mojo · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database · Metacritic · Rotten Tomatoes · The American Film Institute Catalog of Motion Pictures |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Ларуса · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 3059056 · BNE: XX5659162 · BNF: 16570134w · GND: 7683617-4 · LCCN: no2001052379 · SUDOC: 123498198 · VIAF: 196922211 |

 |

| ⛭Прэмія «Сатурн» за найлепшы навукова-фантастычны фільм |
| --- |
| 1973—1980 | 
* Бойня нумар пяць (1973)
* Зялёны сойлент (1975)
* Ролербол (1976)
* Уцёкі Логана (1977)
* Зорныя войны. Эпізод IV: Новая надзея (1978)
* Супермен (1979)
* Чужы (1980)

 |
| 1981—1990 | 
* Зорныя войны. Эпізод V: Імперыя наносіць удар у адказ (1981)
* Супермен 2 (1982)
* Іншапланецянін (1983)
* Зорныя войны. Эпізод VI: Вяртанне джэдая (1984)
* Тэрмінатар (1985)
* Назад у будучыню (1986)
* Чужыя (1987)
* Рабакоп (1988)
* Нацыя прышэльцаў (1990)

 |
| 1991—2000 | 
* Поўны ўспамін (1991)
* Тэрмінатар 2: Судны дзень (1992)
* Зорны шлях 6: Неадкрытая краіна (1993)
* Парк Юрскага перыяду (1994)
* Зорная брама (1995)
* 12 малпаў (1996)
* Дзень незалежнасці (1997)
* Людзі ў чорным (1998)
* Армагедон / Цёмны горад (1999)
* Матрыца (2000)

 |
| 2001—2010 | 
* Людзі Ікс (2001)
* Штучны розум (2002)
* Асобная думка (2003)
* Людзі Ікс 2 (2004)
* Вечнае ззянне чыстага розуму (2005)
* Зорныя войны. Эпізод III: Помста сітхаў (2006)
* Дзіця чалавечае (2007)
* Монстра (2008)
* Жалезны чалавек (2009)
* Аватар (2010)

 |
| 2011—2020 | 
* Пачатак (2011)
* Паўстанне планеты малп (2012)
* Мсціўцы (2013)
* Гравітацыя (2014)
* Інтэрстэлар (2015)
* Зорныя войны: Абуджэнне Сілы (2016)
* Ізгой-адзін. Зорныя войны: Гісторыі (2017)
* Бягун па лязе 2049 (2018)
* Першаму гульцу прыгатавацца (2019)

 |
| 2021— | 
* Зорныя войны: Узыходжанне Скайуокера (2021)
* Не (2022)
* Аватар: Шлях вады (2023)

 |
| Прэмія «Сатурн» |