**Тэрарыстычны акт на Сусветны гандлёвы цэнтр (*World Trade Center*) і Пентагон** — серыя тэрактаў 11 верасня 2001 года на тэрыторыі ЗША, якую здзейснілі з дапамогай самалётаў. 19 зламыснікаў набылі білеты на 4 самалёты ўнутраных авіяліній ЗША. Некаторыя мяркуюць, што тэрарысты загадзя выкупілі значную колькасць месцаў у самалётах дзеля таго, каб іх было лягчэй захапіць. Пасля захопу кантролю самалётаў іх накіравалі на паказаныя аб’екты.

Два з іх разбіліся аб хмарачосы-блізняты Сусветнага гандлёвага цэнтру ў Нью-Ёрку, трэці знішчыў частку Пентагона. Апошні, самалёт United Airlines 93, дзякуючы мужнаму супраціву пасажыраў не дасягнуў мэты і разбіўся на полі ў штаце Пенсільванія прыкладна за 15 хвілін лёту да Вашынгтона. Дапушчаюць, што гэты самалёт павінен быў ударыць па Белым Доме ці Капітоліі. Гэты самалёт не дасягнуў мэты, калі пасажыры, якія даведаліся пра лёс іншых самалётаў, атакавалі выкрадальнікаў. У выніку катастрофа здарылася ў бязлюдным месцы — урыўкі інфармацыі аб апошніх хвілінах той трагедыі паходзяць з тэлефонных гутарак пасажыраў і раскрыцця даных «чорных скрынак» самалёта. На аснове запісаў тэлефонных гутарак і сведчанняў сваякоў і суразмоўцаў падзеі былі рэканструяваныя ў паўдакументальным фільме «Палёт 93».

Пункт «0» 17 верасня 2001 года

Напады
------

У аўторак 11 верасня 2001 года, у 8:14 ранку 5 тэрарыстаў, узброеныя нажамі, захапілі пасажырскі самалёт «Boeing 767» Амерыканскіх авіяліній, які ў 7:59 выляцеў рэйсам № 11 з Бостана (штат Масачусетс) на Лос-Анджэлес (штат Каліфорнія). У 8:46 іншыя 5 тэрарыстаў, таксама ўзброеныя нажамі, захапілі «Boeing 767» Аб’яднаных авіяліній, які ў 8:14 вылецеў рэйсам № 175 з Бостана на Лос-Анджэлес. 

У 8:46:40 раніцы (15:46:40 у Беларусі) пасажырскі Боінг 747 пратараніў верхнюю частку паўночнай вежы Сусветнага гандлёвага цэнтру (СГЦ) і яна пачала моцна дыміць, гэта заўважылі многія людзі ў акрузе, але большасць падумала спачатку, што адбыўся проста нейкі няшчасны выпадак, аварыя з удзелам невялікага прыгараднага самалёта, які выпадкова ўрэзаўся ў вежу. У 8:54, праз 8 хвілін пасля разбіцця першага самалёта ў Нью-Ёрку, 5 іншых тэрарыстаў з нажамі захапілі пасажырскі самалёт «Boeing 757» Амерыканскіх авіяліній, які ў 8:20 выляцеў рэйсам № 77 з Вашынгтонскага аэрадрома імя Джона Далеса (Лаўдэнская акруга, штат Вірджынія) на Лос-Анджэлес. Прыкладна праз 17 хвілін ужо ў прамым эфіры сотняў тэлеканалаў у суседнюю паўднёвую вежу на хуткасці каля 870 кіламетраў у гадзіну ўрэзаўся другі самалёт. Тады адразу стала зразумела, што гэта не выпадковасць, а напад. У хмарачосах пачаўся пажар, некаторыя офісныя супрацоўнікі, якія апынуліся ў пастцы вышэй за кропкі ўдару, проста выскоквалі з пылаючага будынка і натуральна разбіваліся. На той момант знаходзілася каля 50 тысяч чалавек, якія там працавалі, дзесьці праз гадзіну хмарачосы паваліліся з-за моцных пашкоджанняў: спачатку ў 09:59 раніцы ўпала паўднёвая вежа, а праз 29 хвілін тое ж самае адбылося і з паўночнай вежай. Усё вакол пакрылася тонамі пылу, дыму і смецця, будынкі, якія знаходзіліся непадалёк, таксама моцна пацярпелі, у людзей пачалася паніка, усе, хто быў у эпіцэнтры, беглі спрабуючы дабрацца да бяспечнага месца. Увесь Манхэтэн быў перакрыты, масты, тунэлі, метро ўсё закрыта і людзі ішлі з Манхэтэна пешшу, некаторыя ішлі некалькі гадзін, не было сувязі, не працавалі тэлефоны. Вельмі хутка ў навінах загаварылі пра серыю тэрарыстычных нападаў, аказалася, што пацярпелі не толькі вежы-двайняты: тэрарысты-смяротнікі захапілі цэлыя 4 пасажырскія самалёты, якія курсіравалі па ўнутраных рэйсах і вылецелі з 3 аэрапортаў усходняга ўзбярэжжа з цалкам поўнымі бакамі гаручага, згоншчыкі селі на борт у якасці звычайных пасажыраў, але адразу пасля ўзлёту вывелі са строю экіпаж. З сабой у іх былі толькі нажы, ніякай агнястрэльнай зброі, гэтымі нажамі магчыма і была зарэзана частка экіпажу. Калі кантроль над палётам апынуўся ў іх руках, то тэрарысты накіравалі іх прама на мэты. Другі самалёт ляцеў з Бостана і атакаваў самі вежы-двайняты. Трэці ляцеў з Даласа і ўрэзаўся ў левае крыло будынка Пентагона ў Вашынгтоне, дзе было размешчана Міністэрства абароны ЗША, а 9:37 раніцы. Чацвёрты самалёт быў захоплены 4 тэрарыстамі з нажамі а 9:28, праз 25 хвілін пасля разбіцця 2-га самалёта ў Нью-Ёрку. Гэта быў «Boeing 757» Аб’яднаных авіяліній, які ў 8:42 вылецеў рэйсам № 93 з Ньюарка (штат Нью-Джэрсі) на Сан-Францыска (штат Каліфорнія) і збіраўся атакаваць Белы дом, але ў 10:03 зваліўся ў полі непадалёк ад Шанксвіла ў Пенсільваніі. Пасажырам і экіпажу гэтага лайнера інфармацыйнае ведамства паведаміла пра гэтыя атакі, і яны разумелі, што іх чакае і куды ляціць самалёт, таму праявілі мужнасць і аказалі супраціў тэрарыстам і толькі дзякуючы гэтаму чацвёрты самалёт не даляцеў да мэты і не ўрэзаўся ў Белы дом.

У 10:28 паўночны хмарачос СГЦ абрушыўся пасля пажару, які доўжыўся гадзіну і 42 хвіліны. Частка яго абломкаў упала на 7-ы корпус СГЦ. У 17:21 47-павярховы будынак 7-га корпуса СГЦ абваліўся ў выніку амаль 7-гадзіннага пажару.

Зноскі
------

1. 1 2  Staff Report (англ.).  National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States (26 жніўня 2004). — We Have Some Planes. Архівавана з першакрыніцы 30 мая 2008.
2. ↑  Адзін дзень сапраўднай вайны // *Звязда* : газета. — 13 верасня 2001. — № 189 (24305). — С. 3. — ISSN 1990-763x.
3. ↑  *Мікола Дзябёла.* Цэлая серыя тэрарыстычных актаў адбылася ўчора ў Нью-Ёрку і Вашынгтоне // *Звязда* : газета. — 12 верасня 2001. — № 188 (24304). — С. 1. — ISSN 1990-763x.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тэрарыстычныя акты 11 верасня 2001 года
* National Commission 9/11 (англ.)
* The September 11 Digital Archive (англ.)
* 9/11 Newspaper archive Архівавана 4 мая 2017. (англ.)
* In Memoriam: September 11, 2001 Архівавана 12 сакавіка 2009. (англ.)
* Missing Doctor Added to List of 9/11 Victims Архівавана 5 снежня 2008. (англ.), Associated Press. July 2008.
* BACK TO THE FUTURE predicts 9/11

| ⛭Гісторыя ЗША (храналогія) |
| --- |
| Да 1776 | 
* Каланіяльны перыяд
* Франка-індзейская вайна (1754—1763)
* Бостанскае чаяпіцце (1773)
* Першы Кантынентальны Кангрэс (1774)
* Вайна за незалежнасць (1775—1783)
* Другі Кантынентальны Кангрэс (1775—1781)
* Дэкларацыя незалежнасці ЗША (1776)

 |
| 1787—1854 | 
* Прыняцце Канстытуцыі ЗША (1787)
* Біль аб правах (1789)
* Паўстанне з-за віскі (1794)
* Квазі-вайна
* Першая берберыйская вайна (1801—1805)
* Луізіянская купля (1803)
* Экспедыцыя Люіса і Кларка (1803—1806)
* Англа-амерыканская вайна (1812—1815)
* Другая берберыйская вайна (1812—1816)
* Дагавор Адамса — Оніса (1819)
* Місурыйскі кампраміс (1820)
* Дактрына Манро (1823)
* Дарога слёз
* Абаліцыянізм
* Арэгонскі дагавор (1846)
* Амерыкана-мексіканская вайна (1846—1848)
* Каліфарнійская залатая ліхаманка (1848—1855)
* Кампраміс 1850 года
* Купля Гадсдэна (1853)
* Закон Канзас-Небраска (1854)

 |
| 1861—1897 | 
* Перадумовы Грамадзянскай вайны
* Грамадзянская вайна (1861—1865)
* Гомстэд-акт (1862)
* Пракламацыя аб вызваленні рабоў (1862)
* Рэканструкцыя Поўдня (1865—1877)
* Індустрыялізацыя
* Купля Аляскі (1867)
* Паніка 1873 года
* Пазалочаны век
* Індзейскія войны
* Паніка 1893 года
* Залатая ліхаманка на Алясцы (1896—1897)

 |
| 1898—1929 | 
* Іспана-амерыканская вайна (1898)
* Бананавыя войны
* Філіпіна-амерыканская вайна
* Прагрэсіўная эра
* Першая сусветная вайна
* Акупацыя Дамініканскай Рэспублікі (1916—1924)
* Чырвоная пагроза
* Сухі закон (1919—1933)
* Вялікая дэпрэсія (1929)

 |
| 1933—1961 | 
* Новы курс
* Другая сусветная вайна
* Манхэтэнскі праект
* Халодная вайна
* Карэйская вайна (1950—1953)
* Макартызм
* Аперацыя PBSUCCESS
* Рух за правы афраамерыканцаў (1955—1968)
* Касмічная гонка (1957—1975)
* Аперацыя ў заліве Свіней

 |
| 1962—1992 | 
* Карыбскі крызіс (1962)
* Забойства Джона Кенэдзі (1963)
* Акупацыя Дамініканскай Рэспублікі (1965—1966)
* Вайна ў В’етнаме (1964—1973)
* Вялікае грамадства
* Уотэргейцкі скандал (1972—1974)
* Нафтавы крызіс
* Захоп заложнікаў у Іране (1979—1981)
* Рэйганоміка
* Міратворчая аперацыя ў Ліване
* Стратэгічная абаронная ініцыятыва
* Уварванне ЗША на Грэнаду (1983)
* Катастрофа «Чэленджэр»
* Бамбардзіроўка Лівіі (1986)
* Ірангейт
* Уварванне ЗША ў Панаму (1989)
* Вайна ў Персідскім заліве (1991)
* Лос-Анджэлескі бунт (1992)

 |
| 1992—2005 | 
* Інцыдэнт у Рубі Рыдж (1992)
* Міратворчая аперацыя ў Самалі (1992—1994)
* Аблога Уэйка (1993)
* Інтэрвенцыя на Гаіці (1994)
* Тэракт у Аклахома-Сіці (1995)
* Скандал Клінтан — Лявінскі
* Аперацыя «Саюзная сіла» (1999)
* Тэракты 11 верасня 2001 года
* Вайна ў Афганістане
* Іракская вайна (у 2003)
* Ураган «Катрына»

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Ларуса · Britannica (онлайн) · Universalis · Даведка РІА |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX549856 · BNF: 137450433 · GND: 4667841-4 · LCCN: sh2001000147 · NDL: 00956404 · NKC: ph138937 · VIAF: 315679777 |

 |