**Узброеныя сілы Судана** (араб. القوات المسلحة السودانية‎‎‎) — ваенная арганізацыя Рэспублікі Судан, прызначаная для абароны свабоды, незалежнасці і тэрытарыяльнай цэласнасці дзяржавы. Складаюцца з сухапутных войскаў, ваенна-марскіх сіл, ваенна-паветраных сіл і сіл народнай абароны (СНА).

У складзе УС Судана на 2018 год налічвалася 104300 вайскоўцаў. З іх 100 000 у сухапутных войсках, 1300 у флоце, 3000 у ВПС. У параваенных фарміраваннях сіл народнай абароны служыла 20 000 чалавек. Рэзерв СНА — 82 тыс.чалавек.

Ваенны бюджэт на 2016 год складаў каля 1 млрд долараў пры ВУП 91,2 млрд (~1% ад ВУП). Каля 50% з іх пайшло на закупку ўзбраення і ваеннай тэхнікі (УВТ)

Па рэгіянальным стандартам УС Судана адносна добра абсталяваны. Маецца вытворчасць боепрыпасаў да стралковай зброі і бранятанкавай тэхнікі. Асноўная частка тэхнікі кітайскай і савецкай/расійскай вытворчасці. З-за палітычнага і эканамічнага ціску краін Еўропы і ЗША адбылося паглыбленне сувязяў з азіяцкімі вытворцамі.

Гісторыя
--------

У гісторыі Судана вайскоўцы гулялі важкую ролю і ўмешваліся ў палітычнае жыццё. У 1958—1964 і 1969—1985 яны кіравалі краінай непасрэдна. Адзін з прэзідэнтаў, Амар аль-Башыр, прыйшоў да ўлады ў 1989 годзе пры падтрымцы вайскоўцаў, зрынуўшы Садыка аль-Махдзі. Таксама вайскоўцы ўдзельнічалі ў звяржэнні дыктатуры Джафара Мухамеды Німейры. У 2017 годзе на пасаду прэм’ер-міністра быў прызначаны ў Бакр Хасан Салех, які ўдзельнічаў у перавароце 1989 года.

З 2006 года Генеральны штаб УС скасаваны і на яго месцы створаны Аб’яднаны штаб, якому падпарадкоўваліся штабы відаў Узброеных Сіл. Нанова сфармаваны штаб Сухапутных войскаў — перш падраздзялення СВ падпарадкоўваліся непасрэдна Генеральнаму штабу. Былі скасаваныя ваенныя акругі, на іх месцы створаны міжвідавыя камандаванні УС па геаграфічным кірунку.

У 2019 годзе ваеннымі скінуты ўжо сам Амар аль-Башыр, вярхоўная ўлада перайшла да пераходнага ваеннага савета Судана пад камандаваннем першага віцэ-прэзідэнта, міністра абароны Авада Бін Ауфа. Да жніўня апазіцыйныя сілы і ўзброеныя сілы сфармавалі Суверэнны савет, які павінен быў узначаліць пераход да грамадзянскага праўлення. У 2021 годзе адбыўся чарговы ваенны пераварот, і ўладу зноў захапіла армія.

Агульныя звесткі
----------------

| **Узброеныя сілы Судана** |
| --- |
| **Віды ўзброеных сіл:** | Сухапутныя войскі Судана;
Ваена-марскія сілы Судана, уключаючы марскую пяхоту;
Ваенна-паветраныя сілы Судана;
Сілы народнай абароны Судана (па звестках на 2011 год) |
| **Прызыўны ўзрост і парадак камплектавання:** | Узброеныя сілы Судана камплектуюцца па прызыву і на добраахвотнай аснове, мужчынамі і жанчынамі грамадзянамі Судана ва ўзросце 18-33 гадоў; тэрмін службы — 1-2 гады. (па даных на 2011 год) |
| **Чалавечыя рэсурсы, даступныя для вайсковай службы:** | мужчыны ва ўзросце 16-49: 10,433,973
жанчыны ва ўзросце 16-49: 10,411,443 (2010 ацэначна) |
| **Чалавечыя рэсурсы, прыдатныя для вайсковай службы:** | мужчыны ва ўзросце 16-49: 6,475,530
жанчыны ва ўзросце 16-49: 6,840,885 (2010 ацэначна) |
| **Чалавечыя рэсурсы, якія штогод дасягаюць прызыўнога ўзросту:** | мужчыны: 532,030
жанчыны: 512,476 (2010 ацэначна) |
| **Ваенныя выдаткі — працэнт ад ВУП:** | 3 % (па даных на 2005 год), 43 месца ў свеце |

Камплектуюцца па прызыву. Прызыву падлягае ўсё мужчынскае насельніцтва краіны ва ўзросце ад 18 гадоў. Гранічны ўзрост службы для сяржантаў — 40 гадоў, афіцэраў — 50 гадоў, генералаў — 60 гадоў. Камплектаванне Узброеных Сіл грунтуецца на прызыўніках.

Па рэгіянальным стандартам Узброеныя сілы Судана адносна добра аснашчаны і размяшчаюць значнымі запасамі як старых, так і сучасных сістэм. Хоць існуе эмбарга ААН на пастаўкі зброі, яно абмежавана ВТ, выкарыстоўваным у рэгіёне Дарфур. Апошнія набыцці былі лішкі ВТ з доўгачасовага захоўвання атрыманыя ад расійскага і ўкраінскага ўрадаў, не лічачы новых кітайскіх рэактыўных трэнажораў. Дзяржаўны ВПК вырабляе шырокі асартымент боепрыпасаў, стралковай зброі і бранятэхнікі для ўнутранага карыстання і экспартнага рынку. Большасць прадуктаў карпарацыі заснаваны на больш старых сістэмах кітайскай і расійскай распрацовак.

Падрыхтоўка
-----------

Падрыхтоўка ваенных кадраў ажыццяўляецца па трох кірунках:

* развіццё нацыянальных ваенных навучальных устаноў;
* запрашэнне ў краіну замежных інструктараў, у тым ліку і на прыватнай аснове;
* навучанне вайскоўцаў у ваенных навучальных установах замежных дзяржаў.

У сістэму суданскага ваеннага навучання ўваходзяць акадэміі, каледжы, школы і вучылішча. У краіне дзейнічаюць чатыры ваенныя акадэміі (у тым ліку ваенна-марская ў г. Порт-Судан), 17 ваенных каледжаў і вучэльняў па падрыхтоўцы афіцэраў, сем вучэльняў і школ падрыхтоўкі сяржантаў і малодшых тэхнічных спецыялістаў.

Для навучання за мяжой, вайскоўцы адпраўляюцца ў Кітай, Егіпет, Іран.

У чэрвені 2006 года з Беларуссю быў падпісаны дагавор аб ваенным супрацоўніцтве, абмене вопытам і дасягненнямі ў ваеннай вобласці. На падставе дакумента беларускія інструктары далі свае паслугі ў навучанні суданскіх вайскоўцаў.

У студзені 2019 года прэс-сакратар прэзідэнта Расіі Дзмітрый Пяскоў пацвердзіў інфармацыю аб дзейнасці расійскіх ваенных інструктараў у Судане, якія займаліся падрыхтоўкай кадраў. Ён таксама адзначыў, што ў краіне ёсць і прыватныя, і дзяржаўныя спецыялісты.

Склад
-----

Вярхоўным галоўнакамандуючым УС Судана з’яўляецца прэзідэнт рэспублікі. Галоўнакамандуючы УС праз Савет нацыянальнай абароны і Вышэйшы ваенны савет вызначае асноўныя напрамкі ваеннага будаўніцтва. Яго рашэнні рэалізуе Міністэрства абароны Судана. Непасрэднае кіраванне Узброенымі сіламі ажыццяўляе Аб’яднаны штаб (АШ).

Задачай АШ з’яўляецца выпрацоўка стратэгіі будаўніцтва Узброеных сіл і непасрэднае кіраванне баявымі падраздзяленнямі ў мірны і ваенны час.

Штабы ВПС і СВ дыслакуюцца ў сталіцы краіны. Штаб ВМС знаходзіцца ў г. Порт-Судан.

Склад кіраўніцтва Узброеных Сіл

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Савет нацыянальнай абароны |   |   | Глаўкам УС |   |   | {{{ВПС}}} |
|   |   |   |   |
|  |  |  |  |  |  |   |   |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  | Міністэрства абароны |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |   |   |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  | Аб’яднаны штаб |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |  |  |  |  |  |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
| Штаб ВПС |  |  | Штаб СВ |  |  | Штаб ВМС |  |  |
|

Склад Аб’яднанага штаба

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |   |   |   |   | Начальнік АШ |   |   |   |  |
|   |   |   |   |   |   |
|  |  |   |   |  |  |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |  |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|  |  |   |   |  |  | Штаб СВ |  | Штаб ВПС |  | Штаб ВМС |  |
|
|  |  |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |  |  |  |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|  |  |   |   |  | Галоўнае ўпраўленне  сумесных аперацый |  | Галоўнае ўпраўленне  ваеннай разведкі |  | Галоўнае ўпраўленне  баявой падрыхтоўкі |  |  | Галоўнае ўпраўленне  ваенных даследаванняў |  |
|
|  |  |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |  |  |  |  |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|  |  |  |  | Арганізацыйна-мабілізацыйнае  ўпраўленне |  | Ваенна-тапаграфічнае ўпраўленне |  | Упраўленне тылу |  |  | Адміністрацыйнае  ўпраўленне |  |
|

### Сухапутныя войскі

Асноўны артыкул: **Сухапутныя войскі Судана**
У складзе СВ Судана маецца 5 рот спецыяльнага прызначэння, 1 асобная разведвальная брыгада, 1 танкавая дывізія, 1 механізаваная дывізія, 1 асобная механізаваная брыгада, 15 пяхотных дывізій, 6 асобных пяхотных брыгад, 1 дэсантна-штурмавая брыгада, 1 амфібійная дывізія. Баявое забеспячэнне прадстаўлена трыма асобнымі артылерыйскімі брыгадамі і 1 інжынернай дывізіяй з 9 інжынерных батальёнаў. Асноўным злучэннем Сухапутных войскаў з’яўляецца дывізія (колькасцю 8,7-9,2 тыс. чалавек).

На ўзбраенні стаіць 465 танкаў (305 Т-54/-55, 70 Т-72АВ, 10 Тып 85-IIM, 60 Тып 59, 20 M60 + лёгкія танкі: 70 Тып 62, 45 Тып 63), 152 БМП (125 БМП-1/-2, 10 БТР-3, 7 БТР-80А), 415 БТР (да 30 БТР-50, 36 М113 і інш.), 194 артылерыйскія сістэмы (56122-мм 2С1, 10155-мм F3, 20 105-мм М101, 21122-мм Д-30/Д-74/М-30, 75 130-мм М-46/Тып 56-і), 666+ адзінак РСЗА (477 107-мм Type 63, 120 122-мм Град, 50 122-мм Saqr, 18 122-мм Тып 81, 1+ 302-мм WS-1).

### Ваенна-марскія сілы

ВМС складаюцца з патрульных катэраў тыпу Kurmuk і дэсантных катэраў тыпу LCVP. Таксама маюцца суда забеспячэння. Арганізацыйна ВМС складаюцца з штаба ВМС і ваенна-марской базы Фламінга-Бі (г. Порт-Судан), у якой грунтуюцца атрады дэсантных і патрульных катэраў.

### Ваенна-паветраныя сілы

Асноўны артыкул: **Ваенна-паветраныя сілы Судана**
Фарміраванне ўласных ВПС пачалося адразу пасля атрымання незалежнасці 1 студзеня 1957 года. Была заснавана ўласная лётная школа. Першымі баявымі самалётамі былі лёгкія штурмавікі «Правост» Ваенна-транспартная авіяцыя складалася першапачаткова з трох «Персіваль Пэмброук» і двух Дуглас ДС-3. У далейшым закуплены чатыры Фокер Ф27, тры Дорнье До 27 і восем Пілатус ПС-6. Пасля Шасцідзённай вайны, Судан прыступіў да закупак савецкай тэхнікі.

На 2018 год ВПС складаліся з двух знішчальных эскадрылляў на Міг-29 СЭ/УБ, 1 бамбардзіровачнай на Су-24 і 2 штурмавых эскадрылляў на Nanchang Q-5 і Су-25/УБ. Некалькі транспартных самалётаў Ан-30, Ан-32, Ан-72, Ан-74 ТК-200/300, C-130, Іл-76, Y-8. 1 VIP-падраздзяленне з Falcon 20F, Falcon 50, Falcon 900, F-27, Іл-62М.

Ударныя верталёты Мі-24/П і  Мі-35П сканцэнтраваны ў 2 эскадрыллях. Існуюць дзве эскадрыллі транспартных верталётаў Мі-8, Мі-17, Мі-171.

### Сілы народнай абароны

Сілы народнай абароны заняты аховай органаў дзяржаўнага кіравання, важных прамысловых аб’ектаў, вузлоў паведамлення і падтрыманнем грамадскага парадку. СНА выконваюць функцыі ўнутраных войскаў, ажыццяўляючы аперацыі па ліквідацыі злачынных арганізацый, рассейванні антыўрадавых выступленняў і займаюцца арганізацыяй грамадзянскай абароны. У 2005 годзе некалькі падраздзяленняў гэтых сіл удзельнічалі ў баявых дзеяннях супраць сепаратыстаў у правінцыі Дарфур і баевікоў угандыйскай групоўкі «Гасподняя армія супраціву» на поўдні краіны (цяпер незалежны Паўднёвы Судан).

Іншыя фарміраванні
------------------

Акрамя Узброеных Сіл, уласныя баявыя фармаванні маюцца ў Нацыянальнай службы бяспекі і разведкі (НСБР) Судана, вядомыя як «Сілы аператыўнай падтрымкі». Яны выконваюць функцыі ўнутраных войскаў, займаючыся прыгнётам мецяжоў, барацьбой з кантрабандыстамі і тэрарыстамі. Іх аснову склалі арабскія племянныя апалчэння «джанджавідаў».

Зноскі
------

1. ↑  The Military Balance 2018. — P. 489
2. ↑  Полковник С. Антонов. Вооружённые силы Судана (2017) // Зарубежное военное обозрение. — 2017. — № 3. — С. 27—32.
3. ↑  Military Balance 2018, старонка 488
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Полковник О. Южин. Зарубежное военное обозрение № 3/2008. — В: Вооружённые силы Судана // 1. — 2008. — С. 15—20.
5. 1 2  Лари Басангов. Армия Судана: прошлое и настоящее // РСМД. — 2018. — 27 сентября.
6. ↑  Туда. Судан. Обратно **(нявызн.)**.  Новая газета (11 красавіка 2019). Праверана 11 красавіка 2019.
7. ↑  Military of Sudan, CIA — The World Factbook **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 5 лютага 2019. Праверана 5 лістапада 2011.
8. ↑  Sudan Архівавана 8 лістапада 2011.
9. 1 2  Military Balance 2020, старонка 503
10. ↑  СМИ: Белоруссия продает оружие Судану в обход резолюции ООН // NEWSru, 4 декабря 2009
11. ↑  Россия подтвердила свое военное присутствие в Судане // Ведомости, Алексей Никольский, 28 января 2019
12. 1 2 3 4 5  Military Balance 2018, старонка 489
13. ↑  История ВВС Судана **(нявызн.)**. *Уголок неба*. Праверана 30 лістапада 2018.

Спасылкі
--------

* Бронетехника Судана
* Вооруженные силы Судана 30.06.2002
* Military Industry Corporation (MIC) Products
* «Зарубежное военное обозрение» № 7, 2007 г.
* Украина отчиталась о военном экспорте в 2010 году

| Краіны Афрыкі: Узброеныя сілы |
| --- |
| 
Алжыр ·  Ангола ·  Батсвана ·  Бенін ·  Буркіна-Фасо ·  Бурундзі ·  Габон ·  Гамбія ·  Гана ·  Гвінея ·  Гвінея-Бісау ·  Джыбуці ·  Егіпет¹ ·  Замбія ·  Зімбабвэ ·  Каба-Вердэ ·  Камерун ·  Каморы ·  Кенія ·  Дэмакратычная Рэспубліка Конга ·  Рэспубліка Конга ·  Кот-д’Івуар ·  Лесота ·  Ліберыя ·  Лівія ·  Мадагаскар ·  Мазамбік ·  Малаві ·  Малі ·  Марока ·  Маўрыкій ·  Маўрытанія ·  Намібія ·  Нігер ·  Нігерыя ·  ПАР ·  Паўднёвы Судан ·  Руанда ·  Самалі ·  Сан-Тамэ і Прынсіпі ·  Сейшэльскія Астравы ·  Сенегал ·  Судан ·  Сьера-Леонэ ·  Танзанія ·  Тога ·  Туніс ·  Уганда ·  Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка ·  Чад ·  Экватарыяльная Гвінея ·  Эрытрэя ·  Эсваціні ·  Эфіопія
 |
| 
Азорскія астравы ·  Брытанская тэрыторыя ў Індыйскім акіяне ·  в. Узнясення ·  Канарскія а-вы ·  Мадэйра ·  Маёта ·  Мелілья ·  Рэюньён ·  в. Святой Алены ·  Сеўта ·  а-вы Трыстан-да-Кунья ·  Французскія Паўднёвыя і Антарктычныя тэрыторыі
 |
| 
Сахарская Арабская Дэмакратычная Рэспубліка ·  Самаліленд
 |
| ¹ Часткова ў Азіі |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |