recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Талінская фондавая біржа** — фондавая біржа ў Таліне, Эстонія, якая ўваходзіць да біржаў NASDAQ OMX Group. Галоўным фондавым індэксам біржы быў TALSE, пазней перайменаваны ў OMX Tallinn. Біржа з’яўляецца адзіным рэгуляваным другасным рынкам каштоўных папераў у Эстоніі. Выкарыстоўвае гандлёвыя платформы INET і SAXESS, якімі адначасова аперуюць біржы Швецыі, Фінляндыі, Даніі, Ісландыі, Латвіі і Літвы.

Талінская біржа была створана ў красавіку 1995 г. на базе Эстонскага цэнтральнага дэпазіторыя каштоўных папераў высілкамі 10 камерцыйных банкаў, 9 брокерскіх фірмаў і некаторых дзяржаўных устаноў (Банка Эстоніі і Міністэрства фінансаў). Першы гандлёвы дзень адбыўся 31 мая 1996 г. а індэкс упершыню быў падлічаны 3 чэрвеня 1996 г. Тады ў лістынг трапілі каштоўныя паперы ад 11 эмітэнтаў.

У красавіку 2001 г. стратэгічнае кіраўніцтва біржай перайшло да фінскай HEX Group, якая ў 2003 г. злілася з шведскай OM, утварыўшы разам новую біржу OMX. У 2008 г. праз зліццё OMX з NASDAQ Талінская фондавая біржа перайшла пад кантроль NASDAQ OMX.

Працоўныя часы біржы: 9:00-17:30.

Кампаніі, акцыямі якіх гандлююць на біржы
-----------------------------------------

Па стане на красавік 2015 г.

### Галоўны спіс

* Arco Vara (тызэр ARC1T)
* Baltika (BLT1T)
* Ekspress Grupp (EEG1T)
* Harju Elekter (HAE1T)
* Merko Ehitus (MRK1T)
* Nordecon (NCN1T)
* Olympic Entertainment Group (OEG1T)
* PRFoods (PRF1T)
* Silvano Fashion Group (SFG1T)
* Skano Group (SKN1T)
* Tallink Grupp (TAL1T)
* Tallinna Kaubamaja Grupp (TKM1T)
* Tallinna Vesi (TVEAT)

### Другасны спіс

* Pro Kapital Grupp (PKG1T)
* Trigon Property Development (TPD1T)

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка біржы (у складзе агульнай пляцоўкі OMXBaltic) Архівавана 28 лютага 2009.

| ⛭NASDAQ OMX Group |
| --- |
| Фондавыя біржы |  Арменія **·**  Капенгаген **·**  First North **·**  Хельсінкі **·**  Ісландыя **·**  NASDAQ **·**  Філадэльфія **·**  Рыга **·**  Стакгольм **·**  Талін **·**  Вільнюс  |
| Фондавыя індэксы |  Copenhagen 20 **·**  Helsinki 25 **·**  Iceland 15 **·**  NASDAQ (Composite **·**  100 **·**  Biotechnology) **·**  Nordic 40 **·** Stockholm 30 |
**«До́брапіс»** — шматфункцыянальны моўны сэрвіс з інтэрфейсам на беларускай мове ад тэлеканала Белсат, які ўключае ў сабе праверку арфаграфіі беларускай мовы, канвертар лацінкі і базу іншамоўных найменняў. Правярае арфаграфію ў афіцыйным правапісе і ў альтэрнатыўнай літаратурнай норме.

Гісторыя
--------

Праект стварыў у 2015 годзе беларускі мовазнаўца Зміцер Саўка разам з моўнай службай тэлеканала Белсат і з чыннай дапамогай валанцёраў, у тым ліку праграміста Алеся Булойчыка. Пачатковая мэта — аўтаматычнае выпраўленне памылак у журналісцкіх тэкстах супрацоўнікаў тэлеканала. Першапачаткова моўны сэрвіс «Добрапіс» быў размешчаны на дамене dobrapis.info.

На 2018 год слоўнікавая база складалася з больш за 1,5 мільёна слоў і славаформ акадэмічным правапісам і 1,2 мільёны тарашкевіцай. Акрамя таго, сэрвіс утрымліваў базу з 38 тысяч іншамоўных уласных імён, адаптаваных на беларускую мову з дзясяткаў іншых моў. База папаўняецца натуральным чынам — тымі пазіцыямі, якіх патрабуе час. 2 жніўня 2018 года «Добрапіс» перамясцілі на паддамен тэлеканала «Белсат» dobrapis.belsat.eu. Разам з блакіроўкай сайта «Белсата» ў Беларусі са жніўня 2020 года сайт «Добрапісу» таксама застаўся заблакаваны.

Апісанне
--------

Дапамагае пазбавіцца памылак у тэксце, напісаным па-беларуску ці афіцыйным, ці альтэрнатыўным правапісам (у якасці стандартнага загружаецца раздзел «Афіцыйны правапіс»). Правярае правапіс толькі ў межах аднога слова.

Дазваляе пошук беларускага асваення іншамоўных найменняў (імёны, прозвішчы, тапонімы, назвы краін, арганізацый, фірм, спартыўных каманд і г.д.).

Канвертар лацінкі дапамагае карыстальнікам у правільным зваротным пераводзе кірылічных тэкстаў (у тым ліку беларускіх уласных імён) у лацінкавыя.

Зноскі
------

1. ↑  *КМ*. 5 моўных спраў, якія зрабіў для нас Зміцер Саўка **(нявызн.)**.  Радыё «Свабода» (11 красавіка 2016). Праверана 4 лютага 2021.
2. 1 2  *Настасся Вікулава*. Беларусы стварылі ўнікальны сэрвіс, які не дае памыліцца **(нявызн.)**.  Тэлеканал «Белсат» (6 верасня 2018). Архівавана з першакрыніцы 12 лістапада 2021. Праверана 4 лютага 2021.
3. ↑  Моўны сэрвіс «Добрапіс» **(нявызн.)**.  Метадычны партал «Настаўнік» (15 снежня 2016). Праверана 4 лютага 2021.
4. ↑  Журналісты запусцілі праект «Добрапіс» для пошуку памылак у беларускамоўных тэкстах, DEV.BY, 3.08.2018 г.
5. ↑  Унікальны сэрвіс «Добрапіс» цяпер дасяжны на новым адрасе **(нявызн.)**.  Тэлеканал «Белсат» (2 жніўня 2018). Праверана 4 лютага 2021.
6. ↑  *Олехнович, Виталий*. В Беларуси заблокирован ряд сайтов. В том числе и СМИ (руск.).  Onliner.by (22 жніўня 2020). Праверана 23 снежня 2020.
7. ↑  В Белоруссии заблокировали несколько десятков информационных сайтов. Среди них — "Радио Свобода" и "Медиазона" (руск.).  Meduza (22 жніўня 2020). Праверана 24 жніўня 2020.
8. ↑  Пра сэрвіс **(нявызн.)**.  «Добрапіс» (15 снежня 2021). Архівавана з першакрыніцы 1 студзеня 2021. Праверана 4 лютага 2021.

Спасылкі
--------

* Вэб-сайт сэрвіса «Добрапіс», Белсат
**Марыя Паўлаўна Бабіна** (нар. 17 кастрычніка 1959, г. Тураў, Жыткавіцкі раён, Гомельская вобласць) — беларускі ўрач ветэрынарнай медыцыны. Доктар ветэрынарных навук (2003), прафесар (2011).

Біяграфія
---------

Скончыла Віцебскі ветэрынарны інстытут (1982).

Працавала ў калгасе «За власть Советов» Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці (1982—1985, галоўны ветэрынарны ўрач), Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны (з 1986 — лабарант лабараторыі хвароб маладняку апорнага пункта Маскоўскай акадэміі ветэрынарнай медыцыны пры Віцебскім ветэрынарным інстытуце, з 1989 — факультэт ветэрынарнай медыцыны, кафедра ўнутраных незаразных хвароб і фармакалогіі, лабарант, навуковы супрацоўнік НДЛ, асістэнт, дацэнт, прафесар кафедры, з 2005 — кафедра ветэрынарна-санітарнай экспертызы, загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: выяўленне заканамернасцей фарміравання імуннага статусу ў жывёл; развіццё механізмаў імунапаталогіі; уплыў імунакарэктараў, прабіётыкаў на імунагенез; абмен рэчываў і якасць жывёлагадоўчай прадукцыі.

Узнагароды
----------

Ганаровая грамата Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь (2002, 2004, 2007, 2011).

Зноскі
------

1. ↑  Бабина Мария Павловна

Літаратура
----------

* Иммунная реактивность цыплят-бройлеров в онтогенезе и ее коррекция микробными препаратами / М. П. Бабина. — Витебск, 2002.

Спасылкі
--------

* Бабіна Марыя Паўлаўна на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
**Новагародскія вежы** — колішнія вежы-данжоны на Замкавай гары і на Малым Замку ў Новагародку (Навагрудку).

Адкрыццё ў Навагрудку каменных вежаў уключае яго ў лік гарадоў Старажытнай Русі, у якіх існавалі вежы валынскага тыпу. Навагрудк з'яўляецца другім горадам на тэрыторыі Беларусі, пасля Камянца, дзе рэальна захаваліся сляды валынскіх вежаў. У іншых гарадах (Гродна, Брэст, Тураў) звесткі аб існаванні такіх вежаў вядомыя толькі па пісьмовых крыніцах.

Вежа на Замкавай гары
---------------------

Абарончая вежа з вялікіх камянёў на вапне, блізкая да вежаў валынскага тыпу, пабудавана на Замкавай гары ў другой палове XIII ст. на думку Ткачова, у 1260—1270-я гг.

Выяўлена пры даследванні цэнтральнай вежы познесярэдневяковага горада, Шчытоўкі, датаванай XIV ст. Ткачову ўдалася высветліць, што да яе існавала вежа мураваная вежа памерам 12х12 м, якая ішла ўглыб на 7,5 м. i стала фундаментам для Шчытоўкі. Шурф, закладзены з усходняга боку вежы, адкрыў яе старажытную каменную сцяну, якая на вышыні 4 м ад цокаля фундамента як бы коса ссечана. Гэта больш ранняя, амаль квадратная вежа складзена з буйных абчасаных камянёў. Яе фундамент, вышынёй 3,5 м ляжаў на падушцы з раствору i жвіру i заканчваўся цокалем вышынёй 0,3 м. Захаваныя сцены вежы складзены з добра апрацаваных камянёў, прасветы паміж імі заложаны дробна паколатымі камянямі i абломкамі цэглы-пальчаткі, прамазанай вапнавым растворам. Па заключэнню Ткачова, старажытная вежа стаяла ў паўночнай частцы, як бы замыкаючы кальцо зямлянога вала i некалькі выступаючы ўперад.

Магчыма, што вежа была моцна пашкоджана падчас адной са шматлікіх спроб штурму непрыступнага Новагародка ў XIII—XIV стст. галіцка-валынскімі, татарскімі і крыжацкімі войскамі. У канцы XIV ст. гэта вежа была адбудавана, але ўжо не з каменю, а з цэглы і мела меншыя памеры (11,4х11,4 м), вышыня сцен каля 25 м.

Вежа на Малым замку
-------------------

Рэшткі яшчэ адной вежы былі адкрыты заходняй частцы вала на Малым Замку. Яна складзена з камяню i цэглы і, як i на Замкавай гары, належыць да тыпу валынскіх.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Ф. Д. Гурэвіч ЛЕТАПIСНЫ НОВГОРОДОК (СТАРАЖЫТНАРУСКI НАВАГРАДАК) **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 5 сакавіка 2016. Праверана 9 лютага 2015.
2. 1 2  Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь: [Даведнік] / склад. В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мн.: БЕЛТА, 2009. — 684 с. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-6828-35-8.

| ⛭Абарончыя вежы ў Беларусі |
| --- |
| Берасце ·  Гродна ·  Камянец ·  Новагародак ·  Нясвіж ·  Полацк ·  Тураў |
Клубны будынак
Віктар Януковіч
**Межыгір’я** (укр.: Межигір'я) — былая прыватная рэзідэнцыя экс-прэзідэнта Украіны Віктара Януковіча ў вёсцы Наві Пэтрыўці (укр.: Нові Петрівці) Вышгарадскага раёна Кіеўскай вобласці. Цяпер стала музеем, які адлюстроўвае раскошу жыцця свайго былога ўладальніка. Януковіч жыў у ёй з 2002 па 21 лютага 2014 года, калі ён адмовіўся ад сваёй нерухомасці ў выніку Украінскай рэвалюцыі 2014 года.

Нерухомасць складае каля 140 гектараў і размешчана на беразе ракі Дняпро (Кіеўскае вадасховішча). З 1935 па 2007 гады Межыгір’я з’яўлялася рэзідэнцыяй дзяржаўнага ўрада, пакуль не ператварылася на прыватную ўласнасць. Інтэрнэт-выданне Украінская праўда ў сваім даследаванні апублікавала шэраг дакументаў, якія пацвярджаюць сувязь паміж арганізацыямі-арандатарамі, членамі сям’і Януковіча і яго атачэннем. На тэрыторыі Межыгір’я размешчаны яхт-прыстань, конны клуб, цір, тэнісны корт і мноства іншых рэкрэацыйных комплексаў, у тым ліку паляўнічыя ўгоддзі. Арэнда 1 гектара зямлі ў Межыгір’і каштавала Януковічу 314 грыўняў у месяц (у 2010 годзе), што раўнялася $39,57 па абменным курсе.

Іншая, магчыма, яшчэ больш раскошная рэзідэнцыя знаходзілася ў стадыі будаўніцтва ў раёне мыса Ая ў Крыме, калі ў 2014 годзе Януковіч быў зрынуты. Журналісты называюць яе «Межыгір’я № 2».

Комплексы Межыгір’я таксама ўключаюць у сябе аўтамабільны музей, які адлюстроўвае некаторыя з былых экзатычных аўтамабіляў Януковіча, поле для гольфа, страусіную ферму, шматлікія фантаны, верталётную пляцоўку і невялікую царкву.
**Ілья Львовіч Табенкін**  (руск.: Табенкин Илья Львович) (15 лістапада 1914, Мазыр Мінскай губерніі — 11 снежня 1988, Масква) — савецкі жывапісец. Асноўная сфера мастацкіх інтарэсаў — нацюрморт, пейзаж, партрэт.

Біяграфія
---------

У сямнаццаць гадоў паступіў у Маскоўскае мастацкае вучылішча імя 1905 года. У 1934 годзе быў арыштаваны за тое, што ён паслаў зняволенаму ў лагер сябру фарбы. Затым турма, лагер. У 1943 годзе ён, схаваўшы судзімасць, паступіў у Маскоўскі мастацкі інстытут імя У. І. Сурыкава, які знаходзіўся ў эвакуацыі ў Самаркандзе. Пасля яго заканчэння Табенкін працуе для мастацкага камбіната і ўступае ў Саюз мастакоў СССР.
У 1940-1960-х гадах быў прыхільнікам натурного малюнка і жывапісу, шмат у чым вынікаючы традыцыям маскоўскай школы: «Базар» (1943), «Мой бацька» (1946), «Мастак і мадэль» (1972). У канцы 1960-х гадоў захапіўся рашэннем чыста пластычных задач жывапісу і да 1970-х гадоў пачаў працаваць пераважна ў нацюрморце: «Жоўты нацюрморт» (1969), «Нацюрморт з драпіроўкай» (1972), «Нацюрморт са скульптурай» (1979).

Работы знаходзяцца ў музеях і прыватных зборах Расіі, ЗША, Германіі, Італіі, Вялікабрытаніі, Фінляндыі.

Сын — Леў Ільіч Табенкін — жывапісец.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* 
* *Табенкин Илья Львович* — артыкул з Расійскай яўрэйскай энцыклапедыі
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гумянюк.

**Юрый Ігаравіч Гумянюк** (24 верасня 1969, Гродна — 19 студзеня 2013, Гродна) — беларускі паэт, празаік, журналіст.

Біяграфія
---------

Скончыў Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы, аддзяленне паланістыкі (1994), вучыўся ў аспірантуры пры ім. На гродзенскім абласным радыё рыхтаваў літаратурна-мастацкі радыёчасопіс «Кантэкст» (1991–1994). Працаваў журналістам у газетах «Пагоня» (1992, 1995–2001) і «День» (2004), Працаваў загадчыкам літаратурнай часткі Гродзенскага тэатра лялек (1994–2000). З 2002 года — публіцыст беластоцкага месячніка «Czasopis». Працаваў для Беларускай службы Польскага радыё для Замежжа і для польскага беларускамоўнага Радыё Рацыя. Жыў у Гродне. Загінуў пры невысветленых абставінах, выпаў з 9 паверха гродзенскага інтэрната па вул. Сухамбаева, размешчанага побач з яго домам.

Творчасць
---------

Аўтар кніг паэзіі: «Водар цела» (Полацк, 1992), «Твар Тутанхамона» (Полацк, 1994), «Рытуал» (Полацк, 1999), «Вуліца тыгровых архідэй. Вершы 1987-2002» (Беласток, 2003).

Аўтар няскончанага рамана «Апосталы нірваны» (кн. першая 1995( надрукавана ў «Калосьсе», № 2 – 3, 1995); п'ес для дзяцей «Баль у барона Мюнхаўзена» (1993), «Таямніца залатога пярсьцёнку» (1998), «Каляднае падарожжа» (1999), пастаўленых у Гродзенскім тэатры лялек; дакументальнай сагі «Прывід даўніх Крэсаў» (2004–2005); шэрагу крытычных артыкулаў пра літаратуру, выяўленчае мастацтва і тэатр. Сурэдактар літаратурна-мастацкага альманаха «Калоссе».

Беларускія рок-гурты «Грунвальд», «Айша» (Jungle X-mas), а таксама асобныя выканаўцы стварылі на тэксты Юрыя Гуменюка каля двух дзясяткаў песень.

У творчасці Гумянюка можна знайсці вершы гомаэратычнага характару, між іншым *Ружавокі дракон* апублікаваны ў зборніку *Кола*, выдадзеным у Гродна ў 1993 гадзе.

Прызнанне
---------

* Член Таварыства Вольных Літаратараў,
* Член Саюза беларускіх пісьменнікаў,
* Член Беларускага ПЭН-цэнтра.

Зноскі
------

1. ↑  *Валодзін У.* Квір-гісторыя Беларусі другой паловы ХХ стагоддзя: спроба набліжэння. — Мінск, 2016. — С. 63.

Літаратура
----------

* Гродзенскі паэт і журналіст Юрый Гумянюк выпаў з дзявятага паверха // Наша Ніва nashaniva.by: Здарэнні. 23:42, 19.01.2013
* *Уладзімір Валодзін.* Квір-гісторыя Беларусі другой паловы ХХ стагоддзя: спроба набліжэння. — Мінск, 2016. — 84 с.
**Стэфан Крысціян Хольм** (шведск.: Stefan Christian Holm, род. 25 мая 1976 года) — шведскі скакун у вышыню. Алімпійскі чэмпіён 2004 года. Сярэбраны прызёр чэмпіянату свету 2003 года. Чатырохразовы пераможца {{нп3|Чэмпіянат свету па лёгкай атлетыцы ў памяшканні|чэмпіянатаў свету ў памяшканні|ru|Чемпионат мира по лёгкой атлетике в помещении}}. У 2002 годзе стаў пераможцам {{нп3|Фінал Гран-пры IAAF 2002|фіналу гран-пры ІААФ 2002 года|ru|Финал Гран-при IAAF 2002}}. Пераможца {{нп3|Сусветны лёгкаатлетычны фінал|сусветнага лёгкаатлетычнага фіналу|ru|Всемирный легкоатлетический финал}} 2004 года. За гады выступленняў 11 разоў станавіўся чэмпіёнам Швецыі на адкрытым паветры і 4 разы ў памяшканні. У 2005 і 2007 гадах выйграваў {{нп3|Чэмпіянат Еўропы па лёгкай атлетыцы ў памяшканні|чэмпіянат Еўропы ў памяшканні|ru|Чемпионат Европы по лёгкой атлетике в помещении}}. Бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы 2006 года. У 2002 годзе заняў 2-е месца на {{нп3|Чэмпіянат Еўропы па лёгкай атлетыцы 2002|першынстве Еўропы|ru|Чемпионат Европы по лёгкой атлетике 2002}}.

Выступаў на Алімпійскіх гульнях 2000 года, на якіх заняў 4-е месца з вынікам 2,32 м. На Алімпіядзе ў Пекіне таксама заняў {{нп3|Лёгкая атлетыка на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 — скачкі ў вышыню (мужчыны)|4-е месца|ru|Лёгкая атлетика на летних Олимпийских играх 2008 — прыжки в высоту (мужчины)}}, паказаўшы вынік 2,32 м. Пасля Алімпійскіх гульняў завяршыў спартыўную кар'еру.

Стэфан Хольм уладальнік аднаго унікальнага дасягнення: ён пераадольваў планку на 59 см вышэй яго ўласнага росту. Для прыкладу: у сусветнага рэкардсмена {{нп3|Хаўер Сатамаёр|Хаўера Сатамаёра|ru|Сотомайор, Хавьер}} гэты паказчык роўны ўсяго 50 см.

У 2013 годзе быў абраны членам камісіі спартсменаў МАК.

Спасылкі
--------

* Стефан Хольм — профіль IAAF (англ.)
Пажаніца. Падгалле
Народныя касцюмы з Падгалля, закапанскі стыль. Пажаніца вышыта на мужчынскіх штанах
**Пажані́ца** (польск.: Parzenica) — вышыты сэрцападобны арнамент, характэрны для дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва гураляў. Узор часта сустракаецца на мужчынскіх штанах традыцыйнага гуральскага касцюма.

Апісанне
--------

Першапачаткова пажаніца ўяўляла сабой простую строчку петляў, якая выкарыстоўваецца для засцярогі абрэзанай тканіны штаноў ад зношвання. Сучасныя краўцы пачалі выкарыстоўваць у пажаніцы чырвоныя ці цёмна-сінія строчкі, адначасова павялічыўшы колькасць петляў. Пазней строчка была заменена аплікацыяй з гафтам. Выкарыстанне шарсцяной пражы для пажаніцы дазволіла зрабіць узор больш яркім, і з часам яе сталі выкарыстоўваць толькі для ўпрыгожвання адзення.

Гісторыя
--------

Гэты характэрны дэкаратыўны матыў, верагодна, узнік у Венгрыі, і да пачатку XX стагоддзя ён стаў адным з самых вядомых арнаментаў у Падгаллі.

Паходжанне тэрміна няяснае. Цалкам магчыма, назва звязана са старапольскімі дзеясловамі *parznąć* і *parznić*, якія азначаюць «рабіць што-небудзь брудным». Першапачаткова назва таксама ўжывалася ў дачыненні да іншых аб'ектаў, якія выкарыстоўваюцца ў паўсядзённым жыцці гураляў, у тым ліку да драўляных формаў для вырабу сыра і сэрцападобных матываў у разьбе па дрэве.

Зноскі
------

1. 1 2  Condra, Jill. 2013. *Encyclopedia of National Dress: Traditional Clothing Around the World*. Santa Barbara, CA: ABC-CLIO, p. 600.
2. ↑  Hinds, Joan. 2002. *World of Embellishment: Add Global Designs to Contemporary Fashions & Décor*. Iola, WI: Krause Publications, p. 77.
3. ↑  Birnbaum, Alexandra Mayes (1992). *Birnbaum's Eastern Europe*. HarperPerennial. p. 625. ISBN 9780062780836.
4. ↑  Dziadowiec, Joanna (2010). Tendera, Paulina (рэд.). *Góralskie reprezentacje, czyli rzecz o Podhalanach i ich kulturze*. *Zeszyty Naukowe Towarzystwa Doktorantów Uniwersytetu Jagiellońskiego* [польская]. Kraków. pp. 67–90.
5. ↑  Trebunia, Stanisława; Kubienia, Jacek; Bielatowicz, Anna (2011). *Strój górali podhalańskich = The dress of Podhale highlanders*. Stroje Ludowe w Karpatach Polskich, t. 4 [Polish and English]. Перакладчык Domańska, Monika. Kraków; Milówka: Fundacja Braci Golec. p. 250. ISBN 9788392551812. OCLC 804547001.`{{cite book}}`: Папярэджанні CS1: невядомая мова (link)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Прыма.
**Віталь Аляксандравіч Прыма** (нар. 5 студзеня 1976, Слонім, Гродзенская вобласць) — беларускі дыпламат.

Біяграфія
---------

У 1997 годзе скончыў Беларускую дзяржаўную політэхнічную акадэмію па спецыяльнасці «Эканоміка і кіраванне ў машынабудаванні», у 2004 годзе — Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Фінансавы і банкаўскі менеджмент».

З 1997 па 2001 год працаваў на Барысаўскім заводзе «Аўтагідраўзмацняльнік»: эканамістам па планаванні, вядучым эканамістам, начальнікам бюро, намеснікам начальніка планава-эканамічнага ўпраўлення.

У перыяд з 2001 па 2007 год — начальнік планава-эканамічнага ўпраўлення РУВП «БелАЗ».

З 2007 па 2009 год займаў пасаду начальніка галоўнага ўпраўлення эканомікі Міністэрства прамысловасці Рэспублікі Беларусь.

З 2009 года па кастрычнік 2012 года — намеснік Міністра прамысловасці Рэспублікі Беларусь.

З кастрычніка 2012 года па 13 лістапада 2018 — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Індыя і ў Дэмакратычнай Сацыялістычнай Рэспубліцы Шры-Ланка (па сумяшчальніцтве).

З ліпеня 2013 года па 13 лістапада 2018 — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Народнай Рэспубліцы Бангладэш (па сумяшчальніцтве).

З верасня 2014 года па 13 лістапада 2018 — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Федэратыўнай Дэмакратычнай Рэспубліцы Непал (па сумяшчальніцтве).

12 лютага 2019 года прызначаны памочнікам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — інспектарам па горадзе Мінску. Вызвалены ад пасады 29 кастрычніка 2020 года.

Жанаты, мае трох сыноў.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Указ Президента Республики Беларусь от 13 ноября 2018 г. № 438 «О В. А. Приме»
2. ↑  Прыняцце кадравых рашэнняў
3. ↑  Указ Президента Республики Беларусь от 29 октября 2020 г. № 390 «Об освобождении от должностей»


| ⛭Надзвычайныя і Паўнамоцныя Паслы Беларусі ў Народнай Рэспубліцы Бангладэш |
| --- |
| Паслы | Уладзімір Сакалоўскі (1999—2004) • Віталь Прыма (2013—2018) • Андрэй Ржавускі (з 2019) |

| ⛭Надзвычайныя і Паўнамоцныя Паслы Беларусі ў Рэспубліцы Індыя |
| --- |
| Пачатак дыпадносін  Адкрыццё пасольства | 17 красавіка 1992  чэрвень 1998 |
| Паслы | Уладзімір Сакалоўскі (1998—2004) • Алег Лапцёнак (2004—2011) • Уладзімір Гошын (2011) • Віталь Прыма (2012—2018) • Андрэй Ржавускі ( 2018 - 2024) • Міхаіл Касько (з 2024) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Харытончык.
**Сяргей Васільевіч Харытончык** (нар. 7 сакавіка 1971, Красны, Смаленская вобласць) — беларускі вучоны, спецыяліст у галіне калёснага і гусенічнага машынабудавання. Доктар тэхнічных навук (2017), дацэнт. Рэктар Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта (з 2017).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 7 сакавіка 1971 года ў Красным Смаленскай вобласці.

У 1988 годзе скончыў з срэбным медалём школу № 18 горада Баранавічы. Працаваў аўтаслесарам, вадзіцелем на птушкафабрыцы «Дружба» Баранавіцкага раёна.

У 1989 годзе паступіў у Беларускую дзяржаўную політэхнічную акадэмію, якую скончыў з адзнакай у 1994 годзе.

Пасля заканчэння ВНУ з 1994 года працаваў малодшым навуковым супрацоўнікам, навуковым супрацоўнікам, старшым навуковым супрацоўнікам, в.а. вучонага сакратара (у 2001—2002), начальнікам аддзела, дырэктарам камп’ютэрнага цэнтра машынабудаўнічага профілю ў Навуковым цэнтры праблем механікі машын НАН Беларусі. З ліпеня 2005 года — дырэктар Рэспубліканскага камп’ютарнага цэнтра машынабудаўнічага профілю Інстытута механікі і надзейнасці машын НАН Беларусі.

З 2002 года пачаў працаваць ў Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце на кафедры «Вялікагрузныя аўтамабілі» аўтатрактарнага факультэта. У 2014 годзе стаў дэканам машынабудаўнічага факультэта БНТУ. У 2016—2017 гадах працаваў прарэктарам БНТУ па вучэбнай рабоце.

28 верасня 2017 года прызначаны рэктарам БНТУ.

У 1999 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю, а ў 2012 годзе — доктарскую дысертацыю. У 2006 годзе прысвоена вучонае званне дацэнта. Аўтар больш за 120 навуковых прац, у тым ліку больш за 20 патэнтаў.

У 2006 і 2014 гадах атрымліваў стыпендыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь як таленавіты малады вучоны.

Узнагароды
----------

* ганаровая грамата НАН Беларусі;
* ганаровая грамата Міністэрства прамысловасці Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Баландин, К. И. Биографии ректоров БПИ — БГПА — БНТУ / К. И. Баландин. — Минск: БНТУ, 2018. — 15 с. — С. 15.
2. ↑  профіль Інстытута механікі машын на сайце НАН Беларусі, 2001
3. ↑  Президент Республики Беларусь произвел ряд кадровых назначений
4. ↑  БИОГРАФИИ РЕКТОРОВ БПИ — БГПА — БНТУ

| ⛭Рэктары Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта |
| --- |
| 
* Міканор Казіміравіч Ярашэвіч (1920—1921)
* Сяргей Ю. Лысоў (1933)
* Іван Іосіфавіч Дружалоўскі (1934—1936)
* Дзмітрый Іўсцінавіч Горын (1937—1939)
* Самуіл Іахімавіч Пазняк (1939—1941, 1945—1947)
* Міхаіл Васілевіч Дарашэвіч (1947—1959)
* Георгій Міхайлавіч Кокін (1959—1962)
* Пётр Іванавіч Яшчарыцын (1962—1976)
* Валянцін Дзмітрыевіч Ткачоў (1976—1983)
* Віктар Мікалаевіч Чачын (1983—1994)
* Міхаіл Іванавіч Дзямчук (1994—2000)
* Барыс Міхайлавіч Хрусталёў (2000—2017)
* Сяргей Васільевіч Харытончык (з 2017)

 |
**Вужовыя** (*Colubridae*) — сямейства змей.

Самае вялікае сямейства рэптылій, якое ўключае больш за палову прадстаўнікоў падатрада змей. Уваходзіць 7-8 падсямействаў, больш за 200 родаў, каля 1700 відаў (больш за 60 % сучасных змей).

Арэал
-----

Пашыраны на ўсіх кантынентах, акрамя Антарктыды. Наземныя, рыючыя, дрэвавыя, паўводныя і водныя. Найбольш вядомыя: вуж звычайны (*Natrix natrix*), мядзянка (*Coronella austriaca*), полазы (*Coluber*) (жаўтабрухі полаз (*Dolichophis caspius*)), страла-змяя (*Psammophis lineolatus*), змеі-яйцаеды (*Dasypeltis*).

Апісанне
--------

Даўжыня ад 10 да 350 см. Выгляд і афарбоўка разнастайныя. Цела ўкрыта зверху аднароднай гладкай або рабрыстай луской, знізу брушнымі шчыткамі. Зубы шматлікія, у некаторых заднія верхнясківічныя больш буйныя і злучаны з ядавітай залозай. Зрэнка, як правіла, круглая. Развіта толькі правае лёгкае, левае можа быць рудыментарнае або наогул адсутнічае.

Спосаб жыцця
------------

Кормяцца беспазваночнымі і дробнымі пазваночнымі. Здабычу душаць або паядаюць жывой.

Большасць вужовых яйцакладныя, ёсць яйцажывародныя.

Гл. таксама
-----------

* Pantherophis bairdi

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12295053f · GND: 4171287-0 · LCCN: sh85028731 · LNB: 000124885 · Microsoft: 2781137540 · NKC: ph116553 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Клей (значэнні).

**Клей** — рэчыва або сумесь, а таксама шматкампанентныя кампазіцыі на аснове арганічных або неарганічных рэчываў, здольныя злучаць (склейваць) розныя матэрыялы — у прыватнасці, драўніну, скуру, паперу, тканіну, шкло, кераміку, металы, пластмасы, гуму.

Склейванне абумоўлена ўтварэння трывалай адгезійнай сувязі паміж праслойкай клею і матэрыяламі злучаных паверхняў. На трываласць клеявага шва ўплывае і кагезія клею да паверхні.

Зноскі
------

1. ↑  *Бесараб С. В.* Опусы про Его Величество Клей. Часть первая — вводная // Хабр — habr.com, 17 мая 2019, 11:54

Гл. таксама
-----------

* Анаэробныя клеі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Клей

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX524580 · BNF: 11930826c · GND: 4031003-6 · LCCN: sh85000865 · Microsoft: 68928338 · NDL: 00570848 · NKC: ph122238 · SUDOC: 027218341 |

 |
**Андрэй Іосіфавіч Ржавускі** (нар. 4 лютага 1965, Мінск) — беларускі дыпламат. Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Індыя, Народнай Рэспубліцы Бангладэш, Непале і Дэмакратычнай Сацыялістычнай Рэспубліцы Шры-Ланка (па сумяшчальніцтве).

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі радыётэхнічны інстытут у 1987 годзе (інжынер-радыётэхнік), Мінскі радыётэхнічны інстытут у 1991 годзе (мікрапрацэсарныя сістэмы і сродкі), Маскоўскую дыпламатычную акадэмію МЗС Расіі ў Маскве ў 1996 годзе (спецыяліст па міжнарных адносінах).

Другі сакратар офіса АБСЕ, Дэпартамента міжнародных арганізацый Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь (1996—1998). Першы сакратар (эканамічныя пытанні) Пасольства Рэспублікі Беларусь у ЗША, Вашынгтон (1998—2000). Саветнік Упраўлення ЗША, Канады і краін Амерыкі Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь (2005—2010). андлёвы і камерцыйны Саветнік Пасольства Рэспубліка Беларусь у ПАР па гандлёвых і эканамічных пытаннях (2011—2014).
**Умоўнае матэматычнае спадзяванне** — матэматычнае спадзяванне выпадковай велічыні, вылічанае адносна ўмоўнага размеркавання імавернасцей.

Азначэнне
---------

### Адносна падзеі

Умоўным матэматычным спадзяваннем велічыні {\displaystyle X} адносна падзеі {\displaystyle A} завецца інтэграл

{\displaystyle \mathbb {E} [X|A]=\int \_{\mathbb {R} }xdF\_{X}(x|A),}
дзе {\displaystyle F\_{X}(x|A)} — умоўная функцыя размеркавання.

Калі выпадковая велічыня {\displaystyle X:\Omega \to \mathbb {R} } зададзена на імавернаснай прасторы {\displaystyle (\Omega ,{\mathcal {A}},P)}, то ўмоўнае матэматычнае спадзяванне можна запісаць як

{\displaystyle \mathbb {E} [X|A]={\frac {1}{P(A)}}\int \_{A}X(\omega )dP(\omega ).}

Зноскі
------

1. ↑  Звяровіч 2013, с. 137
2. ↑  Звяровіч 2013, с. 137-138

Літаратура
----------

* *Звяровіч Э. І. Радына А. Я.* Элементы тэорыі імавернасцей. — Мінск: Беларусь, 2013. — ISBN 978-985-01-1043-5.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гнацюк.
**Уладзімір Міхайлавіч Гнацюк** (9 мая 1871, в. Веляснёў, цяпер Цярнопальская вобласць, Украіна — 6 кастрычніка 1926) — украінскі фалькларыст, этнограф. Акадэмік АН Украіны (1924), член-карэспандэнт Пецярбургскай АН (1902).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1898 годзе Львоўскі ўніверсітэт.

Прыхільнік параўнальна-гістарычнага метаду ў фалькларыстыцы. Выступаў з публікацыямі па гісторыі матэрыяльнай культуры, дыялекталогіі, мова- і літаратуразнаўстве. Пачынальнік сістэматызаванага выдання фальклорных і этнаграфічных матэрыялаў (зборнікі «Каламыйкі», т. 1—3, 1905—1907; «Калядкі і шчадроўкі», т. 1—2,1914, і інш.).

Аўтар рэцэнзій на кнігу М. М. Косіч «Ліцвіны-беларусы Чарнігаўскай губерні, іх быт і песні» (1903) і «Беларусы» Я. Ф. Карскага (1905), працы М. Я. Нікіфароўскага, М. В. Доўнар-Запольскага, М. Федароўскага і інш.
«Марс-1»
Да 1964 года самы магутны радыётэхнічны комплекс далёкай касмічнай сувязі
**Марс-1** — савецкая аўтаматычная міжпланетная станцыя другога пакалення праграмы Марс. Адна з трох АМС серыі М-62.

Касмічны апарат для ажяцяўлення навуковых даследаванняў Марса з пралётнай траекторыі, перадачы інфармацыі аб міжпланетнай прасторы і аб прасторы каля Марса.

Станцыя распрацавана ў ВКБ-1.

«Марс-1» — першы ў гісторыі касмічны апарат, выведзены на траекторыю палёту да Марса.

Спецыяльна для запускаў касмічных апаратаў да Марса быў пабудаваны радыётэхнічны комплекс далёкай касмічнай сувязі. За траекторыяй палёту станцыі сачыў таксама тэлескоп Крымскай астрафізічнай абсерваторыі дыяметрам 2,6 м.

Тэхнічныя характарыстыкі
------------------------

Параметры «Марса-1»:

* маса 893,5 кг;
* даўжыня 3,3 м;
* шырыня з улікам сонечных батарэй і радыятараў 4 м;
* дыяметр арбітальнага адсека 1,1 м.

Мэты
----

Асноўныя задачы АМС «Марс-1»:

* ажыцяўленне працяглых даследаванняў касмічнай прасторы пры палёце да Марса,
* устанаўленне радыёсувязі на міжпланетнай адлегласці,
* даследаванне Марса і калямарсіянскай касмічнай прасторы з пралётнай траекторыі.

Вынікі
------

Палёт «Марс-1» даў першыя даныя аб фізічных уласцівасцях касмічнай прасторы між арбітамі Зямлі і Марса (на адлегласці ад Сонца 1—1,24 а.а.), аб інтэнсіўнасці касмічнага выпраменьвання, напружанасці магнітных палёў Зямлі і міжпланетнай прасторы, аб плынях іанізаванага газу, ідучага ад Сонца, і аб размеркаванні метэорнага рэчыва (касмічны апарат перасек 2 метэорныя плыні).

Літаратура
----------

* Черток Б. Е. Ракеты и люди (в 4-х тт.) — М.: Машиностроение, 1999. (руск.)

| Касмічная праграма «Марс» |
| --- |
| 
Марс-1 · Марс-2 · Марс-3 · Марс-4 · Марс-5 · Марс-6 · Марс-7
 |
Селянін-сейбіт з сявенькай
**Сяве́нька** — ёмістасць для ручной сяўбы ў многіх народаў.

Сявенькі мелі разнастайную форму. Былі круглыя, авальныя, прамавугольныя, пяцівугольныя, звычайна крыху больш шырокія ў верхняй частцы. Вырабляліся з саломы, лазовых дубцоў, лубу, кары дрэў, тонкай хваёвай дранкі. Сустракаліся сявенькі з тканіны з каркасам з расшчэпленых тонкіх дубцоў. Дно звычайна рабілася з тонкіх дошчачак. Для нашэння цераз плячо сявенкі мелі вушкі, да якіх прывязвалі рэмень, вяроўку, часам ручнік. Вушкі рабіліся з дроту, сырамятнай скуры, пянькі.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн 2002.

Літаратура
----------

* Сяве́нька // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 333. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Сяве́нька // Тлумачальны слоўнік беларускай мовы: У 5-ці т / АН БССР, Інстытут мовазнаўства імя Я. Коласа. — Мн.: Беларус. Сав. Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1983. — Т. 5 кн. 1: С — Улагодзіць / [рэдактар М. Р. Суднік]. — С. 443. — 663 с.
* Сявенька // Сельская гаспадарка: тэматычны слоўнік / Склад. В. Д. Астрэйка (і інш.); навук. рэд. Л. П. Кунцэвіч, В. М. Курцова. — Мн.: Беларуская навука, 2010. — С. 92—94. — 527 с. — 300 экз. — ISBN 978-985-08-1230-8.
**Гарадзішча** — гарадзішча ў Клецку, размешчанае на паўночна-заходняй ускраіне горада, на левым карэнным беразе р. Лань. Адносіцца да эпохі Кіеўскай Русі, датуецца XI—XIII стагоддзямі.

Апісанне
--------

Складаецца з дзядзінца і вакольнага горада, раздзеленых ровам шырынёй 30 м, глыбінёй 6—7,5 м.

Дзядзінец займае прыроднае ўзвышша, якое аддзелена ад берага шырокім і глыбокім ярам, мае форму круга дыяметрам 80 м, узвышаецца над поймай ракі на 9—10 м. На краях пляцоўкі, а боку поля выяўлены рэшткі вала вышынёй 0,6—1,2 м. Пляцоўка і яе схілы здзірванелыя.

Вакольны горад
Вакольны горад эліпсоіднай формы, памерам 400x100 м, прымыкае да дзядзінца з усходняга боку. 3 паўночна-ўсходняга боку захаваліся рэшткі абарончага вала вышынёй каля 1 м і рова глыбінёй 1,2—1,4 м шырынёй 10 м (у паўднёва-ўсходняй частцы вакольнага горада вал і роў разараны).

Даследванне
-----------

Даследаваў у 1964, 1965, 1967 гг. П. Ф. Лысенка на плошчы 116 м². Культурны пласт дзядзінца каля 1 м. Знойдзены фрагменты шкляных бранзалетаў, шыферныя прасліцы, прадметы ўзбраення, прылады працы і быту, збожжа, косці свойскіх і дзікіх жывёл.

У культурным пласце (0,7—1,2 м) вакольнага горада выяўлены рэчы, адначасовыя знаходкам ніжняга гарызонта дзядзінца.

Матэрыялы раскопак захоўваюцца ў Інстытуце гісторыі НАНБ.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, [1984—1988].

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Клецкае гарадзішча на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Клецкае гарадзішча на сайце Radzima.org
**Ія Вітальеўна Малкіна** (в. Старое Раматова, Маларыцкі раён, Брэсцкая вобласць) — беларуская дзяржаўная дзеячка, першы намеснік Міністра аховы прыроды і навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь (2014—2019). Кандыдат юрыдычных навук.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў вёсцы Старое Раматова Маларыцкага раёна Брэсцкай вобласці ў сям’і вайскоўца.

У 1997 годзе з адзнакай скончыла юрыдычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

C 1997 па 2001 год працавала ў Дэпартаменце па гуманітарнай дзейнасці пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь, у тым ліку — намесніцай дырэктара — начальніцай упраўлення гуманітарнай дзейнасці Дэпартамента. Затым узначальвала юрыдычную службу і галоўнае ўпраўленне прававога забеспячэння Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь.

У 2000 годзе скончыла з адзнакай Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Дзелавое адміністраванне». У 2007 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю па спецыяльнасці «Адміністрацыйнае права».

У маі 2014 года была прызначана на пасаду першага намесніка Міністра аховы прыроды і навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь, курыравала буйныя праекты міжнароднай тэхнічнай дапамогі.

У маі 2019 года звольнена з пасады першага намесніка Міністра аховы прыроды і навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь у сувязі са сканчэннем тэрміну кантракта.

З 29 чэрвеня 2019 года па 15 лютага 2020 года працавала намеснікам старшыні канцэрна «Белдзяржхарчпрам».

15 лютага 2020 года назначана першым намеснікам старшыні канцэрна «Белдзяржхарчпрам», аднак ужо 17 сакавіка 2020 года вызвалена ад гэтай пасады ў сувязі з пераводам да другога наймальніка.

У сакавіку 2020 года накіравана на работу ў Маскву памочніцай старшыні Калегіі Еўразійскай эканамічнай камісіі.

Сям’я
-----

Муж — Віктар Францавіч Кучынскі, беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь I—III скліканняў, вядомы, як «гранатамётчык» Лукашэнкі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Кіраўніцай Мінпрыроды можа стаць жонка «гранатамётчыка» Кучынскага
2. 1 2 3  Посмотрите, кто стал зампредом «Белгоспищепрома» Архівавана 30 лістапада 2019.
3. ↑  Пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 29 чэрвеня 2019 года № 415 «Аб назначэнні І. В. Малкінай»
4. 1 2  Пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 15 лютага 2020 года № 92 «Аб назначэнні І. В. Малкінай і Г. Я. Чарняка»
5. ↑  Пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 17 сакавіка 2020 года № 150 «Аб вызваленні І. В. Малкінай»
6. ↑  Мясникович позвал к себе на работу в Москву крупных белорусских чиновников Архівавана 19 лістапада 2020.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Залатыя вароты.
Залатыя вароты
**Залатыя вароты** ў Кіеве — паўднёвая абарончая брама Кіева старажытнарускага перыяду, помнік абарончага дойлідства XI стагоддзя.

Гісторыя
--------

* 1037 — згадваецца ў летапісе ўпершыню ў сувязі з пабудовай Яраславам Мудрым абарончых умацаванняў вакол Кіева.
* 1069 — паводле падання, польскі кароль Баляслаў II Смелы пры ўваходзе ў Кіеў ударыў па варотах брамы мячом, ад чаго апошні атрымаў назву «Шчарбец». Сустракаюцца версіі, што гэта зрабіў Баляслаў I Храбры ў 1018 годзе, аднак з боку храналогіі гэта малаверагодна.
* Сярэдзіна XVIII ст. — рэшткі брамы засыпаны, брама ў паўднёвым кірунку перанесеная ў іншае месца.
* 1832 — археолаг-аматар К. Лахвіцкі раскапаў рэшткі Залатых варот.
* Канец XIX ст. — пачалася кансервацыя збудавання.
* 1910 — першая прапанова аб рэканструкцыі Залатых варот у іх першапачатковым выглядзе.
* 1972—1973 — археалагічныя раскопкі, якія зрабілі важкі ўнёсак у справу будучага аднаўлення брамы.

Архітэктура
-----------

Залатыя вароты былі адной з трох брам Кіева старажытнарускага перыяду. Браму збудавалі на паўднёвым кірунку і назвалі па аналогіі з Залатой брамай Канстанцінопаля. Амаль да канца XVIII ст. Залатыя вароты заставаліся галоўнай брамай Кіева.

Даўжыня брамы складае 26,8 м. Падмуркі зроблены з вялікіх камянёў на цэментным растворы. Зямля пад падмуркам умацавана шчыльна ўбітымі драўлянымі каламі. У браме меўся адзін праезд, вышэйшыя аркі якога дасягалі ў вышыню 13,36 метраў. Земляны вал, што прылягаў да брамы, меў у шырыню 30, у вышыню 11-12 метраў, а таксама зрубавыя канструкцыі ўнутры. Вышэй на вале стаялі драўляныя сцены.

Наверсе на браме меўся храм, асвячоны ў гонар Дабравешчання Багародзіцы. Ён быў звернуты апсідай у бок горада і быў у плане блізкі да квадрата (10,5—11,0 м). Перад храмам на ўзроўні асноўнага вала мелася баявая пляцоўка.

Залатыя вароты ў Кіеве сталі правобразам для будаўніцтва аднайменнай брамы ва Уладзіміры.

Літаратура
----------

* *Высоцкі С. А.* Залатыя вароты // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі № 4, 1981.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Залатыя вароты (Кіеў)
* Залатыя Вароты Архівавана 18 верасня 2010. — Гісторыя, даследаванне, рэканструкцыі, сучасны стан.
Рэнтгеналагічнае даследванне з сульфатам барыя, якое дэмантсруе рэтраграднае кантраставанне жоўцевых пратокаў праз дуодэнабіліярны свішч.
**Свішч** або **фістула** (ад лац.: fistula — трубка) — канал, які злучае паміж сабой або са знешняй асяроддзем полыя органы або пухліну з паверхняй або які-небудзь паражнінае цела. Звычайна мае выгляд вузкага канала, выслана эпітэліем.

Па сваім характары адрозніваюць свішчы, якія ўтварыліся з прычыны таго ці іншага паталагічнага працэсу, і свішчы, утвораныя пасля хірургічнай аперацыі, якую прарабілі з мэтай адвядзення змесціва таго ці іншага полага органа.

Зноскі
------

1. 1 2  БелЭн 2002.

Літаратура
----------

* Свішч, фістула // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 268. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12181096c · GND: 4154485-7 · LCCN: sh85048892 · Microsoft: 2776341189 |
**Замак Кміты** — умоўная назва гарадзішча і селішча XVI—XVII стст. якія размешчаны за 0,5 км да захаду ад вёскі Беразавец (Карэліцкі раён). Паводле мясцовага падання, на гарадзішчы некалькі стагоддзяў таму размяшчаўся замак князя Кміты.

Прамавугольная з закругленымі вугламі пляцоўка гарадзішча памерамі прыблізна 95х45 м размешчана ў рэчышчы ракі Сэрвач. Культурны пласт на тэрыторыі гарадзішча складае звыш 2,5 метра, што пацвярджае актыўнасць жыцця ў гэтым месцы і магчымасць адвядзення замку важнай ролі ў рэгіёне. Месцамі захаваліся валы і равы. Падчас раскопак замка выяўлены сляды трох пажараў, пасля якіх ён адбудоўваўся.

Падчас раскопак гарадзішча ў 2013 годзе знойдзены матэрыялы XVI ст.: фрагменты аконнага шкла рамбічнай і дыскападобнай формы, пячная кафля, прылады працы, пяць сярэбраных манет, рэчы хатняга побыту (нажы, цвікі, ключ). Археолагі выявілі ўзбраенне, у прыватнасці, ручніцу, наканечнік стралы, таксама былі знойдзены ўпрыгожанні: фурнітура на рэмень, фрагменты бронзавых пярсцёнкаў і бронзавыя накладкі. Цікавасць уяўляе касцяны выраб, упрыгожаны цыркульным арнаментам, які, магчыма, выкарыстоўвася для гульні ў шашкі.

У 2014 годзе былі праведзены даследаванні на селішчы, якое ахоплівае гарадзішча з поўдня. Былі раскрыты рэшткі жытла XV ст. знойдзены развал печы-каменкі, пры расчыстцы якой адшукалі пячную міскападобную кафлю XV ст. і сярэбраная манета 1-й паловы XV ст. якая дазволіла аднесці да гэтага часу і выяўленыя побач з ёй знаходкі. Сустрэты таксама фрагменты нажоў, цвікі, ключы, скрыжаванне мяча і замок круглай формы шведскага тыпу, які адносіцца да XVI ст. Знойдзеныя матэрыялы паступілі ў Гродзенскі дзяржаўны гісторыка-археалагічны музей і Карэліцкі краязнаўчы музей.

У 2018 годзе археолагі адшукалі ўезд у двор. У раскопе (10 на 6 метраў) знойдзены гаршкі, манеты, кафля, пломбы для дакументаў ці тавараў, упрыгажэнні і нават музычныя інструменты.

Зноскі
------

1. ↑  ont.by  (руск.)

Спасылкі
--------

* Сенсацыя замка Кміты // «Культура»
**Міхал Мікалаевіч Запольскі** (21 студзеня 1893, Калядзічы — 10 кастрычніка 1956, Мінск) — беларускі паэт, празаік, драматург, публіцыст, перакладчык. Жыў у Югаславіі і Балгарыі. Чыгуначнік па прафесіі.

Біяграфія
---------

У эміграцыі з канца 1919 года. У 1920—1950 жыў у Каралеўстве сербаў харватаў і славенцаў (Югаславіі). Падтрымліваў сувязі з культурнымі арганізацыямі ў Беларусі. Выступаў у заходнебеларускім друку. У выніку ўскладнення палітычнай сітуацыі і пасля арышту сына выехаў у Балгарыю. У Югаславіі і Балгарыі працаваў на чыгунцы. У 1955 аказаўся ў Расіі, працаваў кладаўшчыком цаліннага саўгаса ў Наваўзенскім раёне Саратаўскай вобласці. У 1956 вярнуўся на Беларусь, працаваў лабарантам у Інстытуце харчовай прамысловасці ў Мінску. Пахаваны на Усходніх могілках.

Творчасць
---------

Пачаў пісаць у 1913 па-руску. У 1918-19 многа пісаў па-беларуску. Дэбютаваў у 1918 у газеце «Вольная Беларусь». У 1920-30 дасылаў допісы, вершы, апавяданні ў Заходнюю Беларусь. Таксама пісаў на сербахарвацкай і балгарскай мове. Супрацоўнічаў з югаслаўскімі газетамі і часопісамі. У Бялградскім дзіцячым тэатры «Бошко Буха» ставіліся яго п’есы. У 1955-56 не меў магчымасці выступаць у друку. Рад матэрыялаў пра жыццё Балгарыі апублікаваў за подпісам нявесткі — Марыйкі Шуплевай-Запольскай.

Падрыхтаваў зборнікі вершаў «З настрою на чужыне», «Песні». У бібліятэцы Урублеўскіх захоўваюцца рукапісы і зборнік, набраны на шапірографе, «Жменя песняў». У сямейным архіве Шуплевай-Запольскай захоўваюцца яго руския кнігі «И петь и плакать», «Мечтатель» *І пець і плакаць, Летуценнік*, беларуская паэма «Рагнеда», п’есы «Мана кахання», «Жыццё і каханне» і іншыя творы.

Друкаваўся ў газетах і часопісах, у тым ліку ў аднадзёнках (Вольная Беларусь, Беларускі шлях, Беларускія ведамасці, Беларускі звон, Наша будучына, Маладое жыццё, Новае жыццё, Каляда, Новагоднік, Сын Беларуса, Сялянская праўда, Праваслаўны беларус, Наша справа, Сялянская ніва, Наш голас, Наша праўда; сербахарвацкія Железнички венац, Земља, Ошишани јеж[sr]).

Цікавыя факты
-------------

Максім Танк прысвяціў яму вершы

Здарова, браце! Чуў, што ты  

Забыў зямлю бяроз і вербаў,  

Зрабіўся важным і таўстым,  

Па Белаградзе ходзіш сэрбам…

Літаратура
----------

* М. Барташэвіч, І. Чарота. Запольскі Міхал // Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. — Мінск, 1995. — Т. 6. — С. 593
* Максім Танк: новыя факты, матэрыялы, інтэрпрэтацыі. 2014. ISBN 978-985-08-1676-4
**Ссечанае размеркаванне** — умоўнае размеркаванне імавернасцей, якое атрымліваецца ў выніку абмежавання носьбіта[en] некаторага размеркавання імавернасцей.

Азначэнне
---------

Разгледзім выпадковую велічыню {\displaystyle X} і падзею {\displaystyle \{a\leq X<b\}.} Ссечаным размеркаваннем завецца адпаведнае ўмоўнае размеркаванне з функцыяй размеркавання

{\displaystyle F\_{X}(x|a\leq X<b)={\begin{cases}0,&x<a;\\{\frac {F\_{X}(x)-F\_{X}(a)}{F\_{X}(b)-F\_{X}(a)}},&a\leq x<b;\\1,&x\geq b,\end{cases}}}
дзе {\displaystyle F\_{X}(x)} — функцыя размеркавання выпадковай велічыні {\displaystyle X.}

Характарыстыкі
--------------

Умоўнае матэматычнае спадзяванне і дысперсія ссечанага размеркавання маюць выгляд

{\displaystyle \mathbb {E} [X|a\leq X<b]={\frac {1}{F\_{X}(b)-F\_{X}(a)}}\int \_{a}^{b}xdF\_{X}(x);}
{\displaystyle \operatorname {Var} (X|a\leq X<b)={\frac {\int \_{a}^{b}x^{2}dF\_{X}(x)}{F\_{X}(b)-F\_{X}(a)}}-\left({\frac {\int \_{a}^{b}xdF\_{X}(x)}{F\_{X}(b)-F\_{X}(a)}}\right)^{2}.}

Зноскі
------

1. 1 2  Звяровіч 2013, с. 138-139

Літаратура
----------

* *Звяровіч Э. І. Радына А. Я.* Элементы тэорыі імавернасцей. — Мінск: Беларусь, 2013. — ISBN 978-985-01-1043-5.
**Каліфарнійскі дзяржаўны ўніверсітэт у Сакрамента** (англ.: California State University, Sacramento) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Сакрамента ў штаце Каліфорнія, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Заснаваны ў 1947 годзе як дзяржаўны каледж, універсітэт сёння з'яўляецца часткай сістэмы Каліфарнійскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Ва ўніверсітэце штогод навучаецца каля 30 тысяч студэнтаў, ён таксама мае больш чым 250 000 выпускнікоў і штогод выдае каля 9 тысяч дыпломаў. Універсітэт прапануе 151 праграмы бакалаўрыяту, 69 праграм магістратуры і 5 праграм аспірантуры. Вучэльня мае статус іспанамоўнай установы.

Структура
---------

* Каледж мастацтва і літаратуры
* Каледж бізнесу
* Каледж бесперапыннай адукацыі
* Каледж адукацыі
* Каледж інжынерыі і камп'ютарных навук
* Каледж аховы здароўя і сацыяльнага абслугоўвання
* Каледж прыродазнаўчых навук і матэматыкі
* Каледж сацыяльных навук і міждысцыплінарных студый

Некаторыя вядомыя выпускнікі
----------------------------

* Том Хэнкс, амерыканскі актор

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Каліфорнія

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
Вышыўка на канве
**Канва́** (фр.: canevas) — сеткаватая баваўняная (часам ільняная) тканіна. Ужываецца як аснова або трафарэт пры вышыванні, часам як пракладачны матэрыял у адзенні.

Для вышыўкі ў асноўным выкарыстоўваецца канва Аіда, радзей канва раўнамернага перапляцення і нераўнамернага.

Канва Аіда складаецца з чыстай бавоўны. Гэта жорсткая тканіна, ніткі жорстка ўплецены адна ў іншую, такое перапляценне стварае добра пазначаныя квадраты, якія лёгка лічыць. Канва раўнамернага перапляцення шчыльней, без выразна пазначаных квадратаў. Вышываюць на ёй праз 3-4 ніткі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Канва // Краткая энциклопедия домашнего хозяйства / под ред. А. И. Ревина. — М.: Советская энциклопедия, 1960. — Т. 1. — С. 234. — 770 с.
* Канва // Товарный словарь / И. А. Пугачёв (главный редактор). — М.: Государственное издательство торговой литературы, 1957. — Т. III. — Стб. 241—243.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Канва (тканіна) на Вікісховішчы |

* Агляд і параўнанне тканін для вышыўкі
* Разлік неабходнага памеру канвы для вышыўкі