Замак Кастэль-дэль-Монтэ
**Кастэль-дэль-Монтэ** (італ.: Castel del Monte, «Замак на гары») — замак ХІІІ ст. размешчаны на ўзгорку ў Андрыі ў рэгіёне Апулія на паўднёвым усходзе сучаснай Італіі. Пабудаваны ў 1240 годзе імператарам Фрыдрыхам II, на землях атрыманых у спадчыну ад сваёй маці Канстанцыі Сіцылійскай. Замак не мае ні рова, ні ўзвода, і некаторыя навукоўцы лічаць, што ніколі не быў задуманы як абарончае збудаванне. Мае статус аб’екта сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Таксама выява замка размешчана на італьянскай версіі аднацэнтавай манеты.

Размяшчэнне
-----------

Кастэль-дэль-Монтэ размешчаны на невялікім пагорку, паблізу манастыра Санта-Марыя-дэль-Монтэ, на вышыні 540 м. Калі замак быў пабудаваны, рэгіён быў урадлівым з багатымі запасамі вады і пышнай расліннасцю.

Будаўніцтва замка згадваецца толькі ў адной тагачаснай крыніцы, дакуменце, датаваным 1240 годам, імператар Святой Рымскай імперыі Фрыдрых II загадаў губернатару Капітанаты завяршыць некаторыя працы ў замку. Замак ніколі не быў скончаны, і няма доказаў, што імператар выкарыстоўваў яго як паляўнічы домік, як звычайна гаворыцца. Пазней ён быў ператвораны ў турму, выкарыстоўваўся як прытулак падчас чумы, і, урэшце, прыйшоў у заняпад. Першапачаткова меў мармуровыя сцены і калоны, але ўсе яны разбураны вандаламі або паўторна выкарыстаны ў канструкцыях побач.

Архітэктура
-----------

З-за адносна невялікага памеру замак калісьці лічыўся «паляўнічым домікам», але навукоўцы цяпер лічаць, што ён першапачаткова меў навясную сцяну і быў умацаваннем. Фрыдрых ІІ пабудаваў многія замкі з Апуліі, але геаметрычны дызайн Кастэль-дэль-Монтэ ўнікальны. Збудаванне нагадвае васьмікутную прызму з васьмікутнымі вежамі ў кожным куце. Вежы першапачаткова былі вышэй на пяць метраў за цяперашні іх стан, і, магчыма, уключалі трэці паверх. Абодва паверхі маюць восем пакояў, у цэнтры замка знаходзіцца васьмігранны двор. Кожны з галоўных пакояў мае скляпеністыя столі. У трох з кутніх вежаў ёсць лесвіцы. У замаку два ўваходы, непрыкметны ход і багата ўпрыгожаны галоўны ўваход. Галоўны ўваход імператара мае элементы класічнага дызайну, і, магчыма, узнік пад уплывам цікавасці Фрыдрыха ІІ да грэка-рымскай архітэктуры.

Васьмікутны план з’яўляецца незвычайным дызайнам замка. Гісторыкі спрачаюцца аб мэтах будаўніцтва, і была выказана здагадка, што ён быў задуманы як паляўнічы домік. Іншая тэорыя складаецца ў тым, што васьмікутнік з’яўляецца прамежкавым паміж сімвалам квадрата (які прадстаўляе зямлю) і кругам (які прадстаўляе неба). Фрыдрых II, магчыма, быў натхнёны на будоўлю ў гэтай форме або Купалам Скалы ў Іерусаліме, які ён бачыў падчас Шостага крыжовага паходу, або Палацавай капэлай Ахенскага сабора .

Часам выкарыстоўваўся як паляўнічы домік пры Манфрэдзе Сіцылійскім, замак стаў дзяржаўнай турмой пры Карле І Анжуйскім: тут сыноў Манфрэда — Генры, Ацо і Энцо трымалі ў палоне пасля 1266 года, як і іншых прыхільнікаў Гагенштаўфенаў

Сучасная эпоха
--------------

У ХVІІІ ст. мармуровыя інтэр’еры замка разрабаваны. Члены дома Бурбонаў узялі мармуровыя калоны і аконныя рамы і паўторна выкарысталі іх у сваім палацы ў Казерце. У замку засталіся рэшткі — фрагменты фігуры рыцара і паўторна выкарыстаны рэльеф рымскіх часоў, у той час як у правінцыйнай галерэі Бары ёсць фрагмент галавы і безгаловы бюст з плашчом, які часам інтэрпрэтуецца як выява Фрыдрыха II.

Пасля таго, як замак быў закінуты на працягу значнага перыяду часу, яго ў 1876 года за 25.000 лір набыла італьянская дзяржава, якая пачала працэс аднаўлення ў 1928 годзе 

Падчас акупацыі саюзнікамі падчас 2-й сусветнай вайны, 15-я армія вайскова-паветраных сіл размясціла тут сакрэтную навігацыйную станцыю.

Цэнтральнае месца для рамана Умберта Эка «Імя ружы» — старая крэпасць, вядомая як «Aedificium», натхнёна Кастэль-дэль-Монтэ .

У 1996 годзе Кастэль-дэль-Монтэ быў названы аб’ектам Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА, як «унікальны шэдэўр сярэднявечнай ваеннай архітэктуры».

Кастэль-дэль-Монтэ намаляваны на рэверсе італьянскага выпуска аднацэнтавай манеты еўра.

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. ↑  Atlante castellano d'Italia<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112278664'></a>
3. ↑  dati.beniculturali.it — 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q52897564'></a>
4. ↑  Indagine sui musei e le istituzioni similari — 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112132470'></a>
5. 1 2 3  Castex 2008
6. ↑  Images of Euro Coins — 1 Cent
7. ↑  Castex 2008, p. 20
8. ↑  Castex 2008, p. 21
9. 1 2 3 4 5  *Hubert, Houben*. Castel del Monte **(нявызн.)**. *Federiciana*.  Enciclopedia Italiana. Праверана 19 July 2011.
10. ↑  Hindley, Geoffrey (1968). *Castles of Europe*. Great Buildings of the World. Feltham, Middlesex, England: Paul Hamlyn. p. 149. ISBN 978-0-600-01635-9. .
11. ↑  Castex 2008, p. 21
12. ↑  Tuulse 2002
13. ↑  Castex 2008
14. ↑
15. ↑  Haft & White 1999, p. 154
16. ↑  *Castel del Monte*. in-italia.com. .
17. ↑  World Heritage Committee. *Report of the 20th Session, Merida 1996*. .

| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Італіі |
| --- |
|  | 
Руіны Агрыджэнта  ·  
Руіны Аквілеі з базілікай  · 
Трулі Альберабела  · 
Амальфітанскае ўзбярэжжа  · 
Базіліка Св. Францыска і францысканская спадчына Асізі  · 
Петрогліфы Валь-Камонікі  · 
Валь д'Орча  · 
Венецыя і лагуна  · 
Віла Адрыяна  · 
Віла д'Эстэ  · 
Верона  · 
Вічэнца і вілы Паладыа  · 
Віа Гарыбальдзі і Палацці-дэі-Ролі ў Генуі  · 
Даламітавыя Альпы  · 
Каралеўскі палац у Казерце, акведук Ванвітэлі і Сан-Леўча  · 
Кастэль-дэль-Монтэ  · 
Крэспі-д`Ада  · 
Мантуя і Саб'янета  · 
Сасі Матэры  · 
Саборны комплекс у Мадэне  · 
Батанічны сад Падуі  · 
Саборны комплекс у Пізе  · 
Пампеі, Геркуланум і Торэ-Анунцыята  · 
П'енца  · 
Раннехрысціянскія помнікі Равены  · 
Рэтыйская чыгунка  ·  
Цэнтр Сан-Джыміньяна  · 
Святыя горы П'емонта і Ламбардыі  · 
Санта-Марыя-дэле-Грацые  ·  
Цэнтр Сіены  ·  
Антычныя Сіракузы і некропаль Панталіка  · 
Валь-дзі-Нота  · 
Віла Дэль-Казале  · 
Су-Нураксі  · 
Рэзідэнцыі Савойскага дому  ·  
Цэнтр Урбіна  ·  
Цэнтр Неапаля  ·  
Цэнтр Рыма з Ватыканам  · 
Ферара і дэльта По  ·  
Цэнтр Фларэнцыі  · 
Чылента і Вала-дзі-Дыяна, Пестум і Велы, Чэртоза-дзі-Падула  · 
Чынквэ-Тэрэ, Портавенерэ, астравы Пальмарыя, Тына і Тынета  · 
Ліпарскія астравы  · 
Этрускія некропалі ў Чэрветэры і Тарквініі
 |  |



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 122705803 · GND: 4009565-4 · LCCN: sh85020663 · SUDOC: 031503594 · VIAF: 128210009, 235891630 |