**Брыта Олафсдотэр Тот** (шведск.: Brita Olovsdotter Tott; дацк.: Birgitte Olufsdatter Tott; памёрла пасля 3 сакавіка 1498) ― дацкая і шведская дваранка, землеўладальніца і адміністратар каралеўскага графства. Яе судзілі за здраду і падробку пячатак. Яна была адной з найбуйнейшых землеўладальнікаў у Скандынавіі, і яе маёнткі адыгрывалі ролю ў палітыцы ў Швецыі і Даніі.

Біяграфія
---------

Брыта была старэйшай дачкой з сям’і дацкіх дваран; бацька ― дзяржаўны дзеяч Олаф Аксельсан Тот (пам. 1464), маці ― Карэн Енсдотэр Фальк (пам. 1429). Яе сям’я была адной з самых магутных у Скандынавіі: яе бацька меў палітычны ўплыў як у Швецыі, так і ў Даніі, а маці была спадчынніцай замка Валё. Яна была ў сваяцтве са шведскай супругай-рэгентам лэдзі Інгеборг Тот (пам. 1507), супругай шведскага рэгента Стэна Стуры Старэйшага. У 1442 годзе яна выйшла замуж за шведскага шляхецкага саветніка Эрынгісла Нільсана (пам. 1469). Ён атрымаў у спадчыну маёнтак Хамерста ў Нінесхамне і сядзібу Хамерстахус пасля смерці бацькі ў 1406 годзе.

Здрада
------

Падчас вайны паміж Швецыяй і Даніяй (1451—1452) яна перапісвалася з ворагамі шведскага караля Карла VIII і ўдзельнічала ў змове супраць караля. Падчас вайны яе муж быў губернатарам Эрэбру. Калі датчане ўварваліся ў Вестэргётланд, Брыта Олафсдотэр вяла з імі перапіску і паведамляла ім пра кожны рух шведскай арміі, які, сярод іншага, даваў магчымасць дацкай арміі захапіць крэпасць Лёдэзэ і пазбегнуць выгнання шведскай арміяй. Яе абвінавацілі ў фальсіфікацыі шэрагу дакументаў. Яе аддалі пад суд за здраду кароне ў сабраным судзе ў Стакгольме ў 1452 годзе. Яе прызналі вінаватай у дзяржаўнай здрадзе і прысудзілі да спалення на вогнішчы. Затым прысуд быў зменены, і яна правяла некаторы час у манастыры Святога Яна ў Кальмары. Пасля вызвалення яна фінансавала карціны царквы Ёсмо ў Седэрманландзе ў якасці пакаяння; адна з карцін, як кажуць, з’яўляецца яе ўласным вобразам.

Памешчык і павятовы адміністратар
---------------------------------

У 1469 годзе яна аўдавела і сама кіравала маёнткамі. Наступныя гады былі затрачаны на кіраванне яе вялікімі маёнткамі і ўладаннямі, што з-за іх памеру было прадметам абмеркавання ў шведскім савеце. Яе пасербы паставілі пад сумнеў яе права на шведскія маёнткі яе нябожчыка мужа, а мачыха, удава яе бацькі Ганна Енсдотэр Прэзент (пам. 1484), паставіла пад сумнеў яе права на дацкія маёнткі, атрыманыя ў спадчыну ад маці. У 1475 годзе яна аддала Хамерсту царкве і пакінула замак Валё дацкай кароне.

Пакуль Брыта Олафсдотэр карысталася падтрымкай сваіх магутных сваякоў, яна магла адстойваць сваю пазіцыю. Яе падтрымлівалі яе магутныя дзядзькі, браты Тот, альбо яшчэ вядомыя як Аксельсаны. Аднак Олаф Аксельсан памёр у 1464 годзе, а Аке Аксельсан памёр у 1477 годзе. Эрык Аксельсан (Тот), які быў рэгентам Швецыі, памёр у 1481 годзе. У 1479 годзе ў Стакгольме яе судзілі за падроб дакументаў і прызналі вінаватай у незаконным продажы маёнтка Валё дацкай кароне. Яна атрымала літасць і была вызвалена. Гэты выпадак выклікаў змены ў заканадаўстве: у 1483 годзе манарху было забаронена атрымліваць дваранскія маёнткі.

У 1484 годзе яна была прызначана адміністратарам акругі ў каралеўскім маёнтку Дронінгхольм Слот вед Арэсё, гэтую пасаду яна займала да 1495 года. У 1495 годзе яна з’ехала з Даніі ў Швецыю, дзе і правяла апошнія гады жыцця. Яна была адной з найбуйнейшых землеўладальнікаў у Швецыі свайго часу, і яе маёнткі адыгрывалі ролю ў палітыцы і былі, магчыма, добра вядомымі судовымі справамі ў гэтай галіне свайго часу. Даты яе нараджэння і смерці невядомыя, але яна была яшчэ жывая 3 сакавіка 1498 года. У сваім завяшчанні яна пакінула маёнтак як шведскаму рэгенту Стэну Стуры Старэйшаму, так і Упсальскаму сабору, што выклікала вялікую збянтэжаннасць.

Продкі
------


| ?Брыта Тот — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Absalon Aagessen [Tott] till Härlov[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Peder Axelsson [Thott] till Härlov[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Christence Pedersdotter Wirtenberg[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Axel Pedersen Tott[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Peder II Johanessen [Grubbe][d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Juliana Pedersdotter [Grubbe][d] |  |  |  |
|  | Брыта Тот |  | Oluf Axelsen Thott[d] |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | Ingeborg Saxesdotter [Ulfsax] (Uldesax)[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | squire Axel Kjeldsen til Hjulebjerg, Lord of Hjulebjerg[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Cathrine Krognos[d] |  |  |  | riddare Erik Kettilsson Puke, marsk i Vermland[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Katrine Eiriksdottir[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Ingrid Magnusdottir[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

Зноскі
------

1. ↑  Thott, Birgitte Olufsdatter **(нявызн.)**. *Dansk biografisk Lexikon*.
2. 1 2   Birgitta (Brita) Olofsdotter (Tott) **(нявызн.)**. *Svenskt kvinnobiografiskt lexikon*.
3. ↑  Vallø Stift Historien **(нявызн.)**. *Vallø Stift*.
4. ↑  Hammersta **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Nynäshamns kommun*. Архівавана з першакрыніцы 3 сакавіка 2016. Праверана 23 сакавіка 2022.
5. ↑  Castle Ruins at Hammersta **(нявызн.)**. *Archipelago Foundation*.
6. ↑  Tott, Brita **(нявызн.)**. *Anteckningar om svenska qvinnor*.
7. ↑  Hammersta **(нявызн.)**. *Historiskt-geografiskt och statistiskt lexikon öfver Sverige*.
8. ↑  Thott, Erik Axelsen **(нявызн.)**. *Dansk biografisk Lexikon*.
9. ↑  Axelssönerna (Tott) **(нявызн.)**. *Digitala Vetenskapliga Arkivet*.
10. ↑  Dronningholm ligger smukt ud til Arresø på Arrenæs. **(нявызн.)**. *naturstyrelsen.dk*.

Спасылкі
--------

* Вільгельміна Стальберг: Anteqningar om Svenska kvinnor (Нататкі пра шведскіх жанчын) (шведская мова)
* Nynashamn.se: Hammersta Архівавана 3 сакавіка 2016. (шведская)
* Ösmo kyrka, Södermanland, Mittvalvet Nådastolen (шведская)
* Інгеборг Вільке-Гндквіст: En Kyrkoreparation på 1400-talet (Царкоўны рамонт 15 стагоддзя) (шведская)
* Андэрс Фрыксель: Berättelser ur svenska historien (Апавяданні з гісторыі Швецыі) (на шведскай мове)