recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ганскі.
**Вацлаў Ганскі** (5 сакавіка 1782, Пулыны, Жытомірскі павет, Кіеўскае ваяводства, Рэч Паспалітая — 10 лістапада 1841, Вярхоўня, Жытомірскі павет, Валынская губерня, Расійская імперыя) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, маршалак Валынскай губерні, маршалак Радамысльскага павета, інспектар народных вучылішч Жытомірскага павета, дэпутат шляхецкай камісіі Кіеўскай губерні, магнат, мецэнат, першы муж Эвеліны Ганскай.

Біяграфія
---------

Сын Яна Ганскага, харунжага Кіеўскага ваяводства, і Сафіі Ганскай са Скарупак. У спадчыну атрымаў больш за 15 мільёнаў рублёў золатам (станам на 1810 год) і значныя зямельныя ўладанні ў Гарнастайпалі, Пулінах, Вярхоўне і інш. Разам больш за 25 000 дзесяцін зямлі або 36 000 га, ва ўпраўленні якімі дасягнуў значных поспехаў — лічыўся паспяховым гаспадаром, хоць і строгім з прыгоннымі. Заснаваў сяло Вацлаўпаль каля Пулін.

Атрымаў добрую адукацыю (таксама у Вене), займаўся мецэнацтвам, захапляўся зборам біяграфій знакамітых людзей, быў прыхільнікам творчасці Джаакіна Расіні. Палітычную кар’еру пачаў ужо пасля падзелаў Рэчы Паспалітай, у 1801 годзе стаў дэпутатам шляхецкай камісіі Кіеўскай губерні. У 1808 годзе стаў маршалкам Радамысльскага павета, a ў 1811 годзе маршалкам Валынскай губерні. Гэтую пасаду займаў да 1814 года, калі стаў інспектарам народных вучылішч Жытомірскага павета. Кавалер ордэнаў св. Ганны, св. Уладзіміра і св. Іаана Іерусалімскага.

У 1819 годзе ажаніўся з Эвелінай Жавускай, маладзейшай за яго амаль на 20 год. У гэтым шлюбе нарадзіліся шасцёра дзяцей, але выжыла толькі адна дачка Ганна, якая пасля выйшла замуж за Ежы Мнішака. Іх шлюб быў бяздзетным.

Член масонскай ложы. У 1833—1835 гадах з сям’ёй падарожнічаў па Еўропе, тады ж пазнаёміўся з Бальзакам, з якім да канца жыцця перапісваўся на тэмы літаратуры і аграноміі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Andrzej Biernacki, HAŃSKI Wacław (1782—1841) marszałek szlachty wołyńskiej, Polski Słownik Biograficzny, t. 9 s. 287—288.
* Zygmunt Czerny, HAŃSKA Ewelina (1800—1882) dama polska, Polski Słownik Biograficzny, t. 9 s. 286—287.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: waclaw-hanski · Sejm-Wielki.pl · Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 671150869792222190006 |
**Ва́цлаў (Венцэль) Холар** (чэш. Václav Hollar; 13 ліпеня 1607, Прага — 25 сакавіка 1677, Лондан) — чэшскі гравёр і малявальшчык.

Біяграфія
---------

Пасля захопу Прагі падчас Трыццацігадовай вайны сям’я Холара збяднела і Вацлаў, які меў намер стаць юрыстам, вырашыў вучыцца на мастака. Самыя раннія яго працы, якія дайшлі да нас, датуюцца 1625—1626 гадамі. Гэта невялікія гравюры, адна з якіх — копія карціны Альбрэхта Дзюрэра «Марыя з немаўлём». Творчасць Дзюрэра аказала моцны ўплыў на Холара.

У 1627 годзе Холар адправіўся ў Франкфурт, дзе працаваў пад кіраўніцтвам швейцарскага гравёра і выдаўца Матэуса Мерыяна Старэйшага, затым пераехаў у Страсбург, а ў 1633 годзе — у Кёльн.

У Кёльне на Холара звярнуў увагу вядомы калекцыянер і аматар мастацтва Томас Говард (21-ы граф Арундэл), які ў той час знаходзіўся каля двара імператара. З ім Холар наведаў Вену і Прагу і ў 1637 годзе прыбыў у Англію, якая стала яго домам на многія гады. Холар пражываў у доме графа, але працаваў не толькі для яго, а вымушаны быў супрацоўнічаць з выдаўцамі, ад якіх залежаў.

У першы год знаходжання ў Англіі ён стварыў для аднаго з прадаўцоў гравюр велічны твор «Выгляд Грынвіча» даўжынёй каля 1 метра і атрымаў за яе 30 шылінгаў.

Разам з іншымі дзеячамі мастацтва, Ініга Джонсам і Уільямам Фейтарнам, Холар знаходзіўся ў замку Basing House (графства Хэмпшыр), у якім схаваліся прыхільнікі караля Карла I падчас аблогі (працягвалася да 1645 года). У 1643—1644 гадах ён стварыў некалькі сотняў гравюр, што гаворыць пра яго дзіўную працавітасць. Холар быў узяты ў палон, але пазней альбо бег, альбо быў вызвалены, далучыўся да лорда Арундэла ў Антверпене і заставаўся там 8 гадоў (1644—1652). Гэта быў час росквіту яго творчасці, ён ствараў цудоўныя гравюры розных тыпаў. У 1652 годзе ён вярнуўся ў Лондан і жыў у гравёра Уільяма Фейтарна каля брамы Тэмпл Бар на заходняй ускраіне Лондана.

Зноскі
------

1. 1 2  RKDartists Праверана 23 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Wenceslaus Hollar // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. ↑  Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
4. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
5. ↑  Wenceslaus Hollar // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
6. ↑   Праверана 5 сакавіка 2021.
**Маторны вагон** — вагон, на каторым устаноўлены цягавы рухавік (паравая машына, дызельны ці электрычны рухавік).

Такі вагон выконвае функцыі звычайнага вагона (перавозка пасажыраў ці грузаў) і лакаматыва (перасоўванне цягніка). Уваходзіць у склад маторвагонных цягнікоў і цягавых агрэгатаў, таксама ў дадзенае паняцце ўваходзяць аўтаматрысы. Большасць вагонаў трамвая таксама з'яўляюцца маторнымі.

Гісторыя
--------

Першыя маторныя вагоны на паравой цяге (паравоза-вагоны) былі ўтвораны пасля таго, як паравоз апынуўся найбольш прыстасаваным да магчымасці абслугоўваць самы маленькі склад з аднаго вагона.
Матачнае малачко
**Матачнае малачко** — падобная на смятану маса белага колеру, мае востры пякуча-кіслы смак, выдзяляецца глотачнымі залозамі маладых пчол.

Пчолы кормяць ім лічынкі матак пяць дзён, а лічынкі рабочых пчол і трутняў — тры дні. Дарослая пчаліная матка на працягу ўсяго жыцця вясной і летам, калі адкладае яйцы, таксама жывіцца матачным малачком, якім яе забяспечваюць маладыя пчолы-карміцелькі. У састаў матачнага малачка ўваходзяць вада, бялкі, тлушчы, вугляводы, вітаміны, амінакіслоты і іншыя рэчывы.

У медыцыне матачнае малачко выкарыстоўваюць для вытворчасці прэпарату апілак, які ў парфумнай прамысловасці ідзе на прыгатаванне розных мазяў.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя сельскага гаспадара. — Мн.: БелЭн, 1993.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12647467c · LCCN: sh85115589 · LNB: 000310481 · Microsoft: 2778027074 · NDL: 00575479 · NKC: ph1179548 |

 |
**Конкурс прыгажосці** — шоу, у якім прымаюць удзел прафесійныя мадэлі або проста прыгожыя дзяўчыны, мерапрыемства сканчаецца выбарам лепшай і ўзнагароджаннем прызамі.

19 верасня 1888 года ў бельгійскім горадзе Спа адбыўся першы конкурс прыгажосці. 21 з 350 кандыдатак дасягнулі фіналу, дзе выключна мужчынскае журы «аглядала» іх за зачыненымі дзвярамі. Пераможцай стала 18-гадовая Бэрта Сукарэ з Гвадэлупы; яна атрымала прыз у 5000 франкаў.

Глядзіце таксама
----------------

* Міс інтэркантыненталь
* Міс Зямля
* Міс Сусвет
* Міс Беларусь
* Міс Расія

Спасылкі
--------

* Конкурс прыгажосці — 1930 Архівавана 14 кастрычніка 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNE: XX551971 · BNF: 119655507 · GND: 4356550-5 · LCCN: sh85012724 · LNB: 000108888 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Раманоўскі.
**Вацлаў Раманоўскі** (26 лістапада 1889 (паводле іншых крыніц — у 1891) — пасля 1939) — каталіцкі святар заходняга абраду, удзельнік беларускага хрысціянскага руху XX стагоддзя, душпастыр.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Сумілішскай воласці Віленскай губерні. Паходзіў з сялянскай сям’і: бацькі — Станіслаў і Міхаліна (з дому Міглікаў) Раманоўскія.

У 1908 годзе здаў экзамен на званне аптэкарскага вучня пры экзаменацыйнай камісіі Віленскай навучальнай акругі. Скончыў духоўную каталіцкую семінарыю ў Вільні (1913). Падчас вучобы прымаў удзел у працы культурна-асветнага гуртка беларусаў-семінарыстаў. Пасвячоны ў святары 16 чэрвеня 1913 года ў Вільні.

Душпастырскую дзейнасць пачаў у 1913 годзе на пасадзе вікарыя ў Троках. З 1922 года — пробашч у парафіі Германішкі Лідскага дэканата. Матэрыяльна падтрымліваў выданне каталіцкай газеты «Biełarus». З 1936 года працаваў на пасадзе пробашча ў парафіі Парэчча Віленскай архідыяцэзіі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Электронная Энцыкляпэдыя. Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст. Вацлаў Раманоўскі **(нявызн.)**.
**Конная шляхта** — у попісах войска ВКЛ 16 ст. і іншых афіцыйных дакументах назва шляхты, якая выконвала ваенную павіннасць земскай службы на кані. Скаладала пераважную большасць войска ВКЛ і асобных магнатаў. Паводле попісу 1567-1568 шляхта, якая мела маёнкі да 20 дымоў, складала амаль 80% усёй шляхты. Яна падзялялался на розныя катэгорыі. Паводле сеймавай пастановы 1529 адна група коннай шляхты выставляла 1 каня ад 8 сялянскіх службаў, другая - ад 1-7 службаў (конь і ўзбраенне маглі быць горшыя), трэцяя ўвогуле не мела падданых сялян - служыла "сваімі галовамі".

Гл. таксама
-----------

* Шляхта
* Ваколічная шляхта
* Панцырныя баяры
* Баяры
* Аднадворцы
* Выбранцы
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кітаева.
**Лідзія Аляксандраўна Кітаева** (25 снежня 1928, г. Умань, Чаркаская вобласць, УССР) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Львоўскі політэхнічны інстытут у 1954 годзе. Працавала ў Белпрампраекце, галоўным архітэктарам Беларускага аддзялення УНДПІэнергапрама.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1959 года. Пражываў у Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: праекты аб'ектаў цеплаэнергетыкі, у т.л.: блакіроўка Мінскай ЦЭЦ-4 (1972-76), кампаноўка Астраханскай і Гомельскай ЦЭЦ.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Китаева Лидия Александровна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі.
**Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі** — каталіцкі храм у мястэчку Нямунайціс, Літва.

Гісторыя
--------

Першы драўляны касцёл у Неманайцах быў пабудаваны ў 1625—1626 гадах Мікалаем і Казімірам Сапегамі. Жыгімонт Ваза перадаў новастворанаму прыходу тры вёскі.

У 1655 годзе касцёл спалены падчас вайны з Расіяй. У 1669 годзе касцёл быў адноўлены і разбудаваны. Пазней шматразова перабудоўваўся.

Каменны касцёл у неагатычным стылі паводле праекта Вацлава Міхневіча быў пабудаваны ў 1904 годзе. З 1909 года пачалі праводзіцца набажэнствы па-літоўску, у 1916—1918 гадах пры касцёле распачалі дзейнасць літоўскія асветніцкія і адраджэнцкія арганізацыі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Нямунайціс)
**Касцёл Найсвяцейшай Тройцы** — колішні каталіцкі храм у вёсцы Стараселле Шклоўскага раёна.

Гісторыя
--------

Быў пабудаваны ў XVIII стагоддзі. На 1913 год налічвалася каля 1200 парафіян. Знішчаны савецкай уладай у 1939 годзе.

Архітэктура
-----------

Храм быў вырашаны ў традыцыях народнага драўлянага дойлідства пад уплывам стылю барока. Уяўляў сабой магутны, выцягнуты па падоўжнай восі прамавугольны зруб, што пераходзіў у вузейшую пяцігранную апсіду, двухсхільны гонтавы дах над якой пераходзіў у вальмавы і быў завершаны чацверыковай купальнай сігнатуркай. Сілуэт галоўнага фасада фарміравалі 2 чацверыковыя вежы з фігурнымі барочнымі купаламі. На фоне вертыкальнай шалёўкі вылучаліся высокія прамавугольныя аконныя праёмы. Справа перад касцёлам стаяла двух’ярусная чацверыковая шатровая званіца з адкрытым верхнім каркасным ярусам.

Святары
-------

* 1895—1905 — Ігнат Урбановіч
* 1906—1930? — Юзаф Францавіч Вярыга

Зноскі
------

1. ↑  *Маракоў, Л.* Рэпрэсаваныя каталіцкія духоўныя, кансэкраваныя і свецкія асобы Беларусі (1917—1964) / Леанід Маракоў. — Мінск: Смэлтак, 2009. — С. 599. — 776 с. — ISBN 978-985-6917-12-0.

Літаратура
----------

* Касцёл // Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — С. 459-460. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Навумава.

**Лідзія Андрэеўна Навумава** (4 красавіка 1933, Новая Беліца, Гомельскі раён — 5 снежня 2022, Талачын, Віцебская вобласць) — беларуская партыйная і гаспадарчая дзяячка, Герой Сацыялістычнай Працы (1971).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 4 красавіка 1933 года ў Новай Беліцы.

Працавала аграномам у калгасе «XVIII партз’езд».

У 1957 годзе скончыла Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію.

У 1962 годзе ўзначаліла калгас «Перамога» (з 1977 года — калгас «Імя Леніна») Талачынскага раёна. У яе калгасе пасяўныя плошчы павялічыліся да 3,5 тысячы гектараў. У канцы 1970-х гадоў у гаспадарцы атрымлівалі звыш 40 цэнтнераў збожжавых з гектара, жывёлаводы здавалі па 1,5 тысячы тон свініны за год.

Двойчы абіралася ў Цэнтральны камітэт Камуністычнай партыі Беларусі, 15 гадоў уваходзіла ў склад Саюзнага савета калгасаў, з’яўлялася членам райкама партыі, старшынёй раённага савета жанчын. Прымала ўдзел у Трэцім і Чацвёртым Усесаюзных з’ездах калгаснікаў.

Памерла 5 снежня 2022 года ў Талачыне.. Пахавана ў в. Копці Віцебскага раёна.

Узнагароды
----------

Ордэны Леніна, Кастрычніцкай Рэвалюцыі, Працоўнага Чырвонага Сцяга, шматлікія медалямі, з’яўляецца Ганаровай грамадзянкай Талачынскага раёна.

Зноскі
------

1. 1 2  Скончалась Герой Социалистического Труда, Почетный гражданин Толочинского района Лидия Андреевна Наумова

Спасылкі
--------

* Интервью с руководителем успешного колхоза Лидией Наумовой
* Вёсны і здабыткі Лідзіі Навумавай

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Новікаў.
**Мікола Ракітны** (сапр. — **Мікалай Ісакавіч Новікаў**; 15 красавіка 1920, в. Петрыцкае, Брагінскі раён, Гомельская вобласць — 2 жніўня 2000) — беларускі празаік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў пачатковую сямігодку. У 1935—1938 вучыўся ў Віцебскім мастацкім вучылішчы, пасля заканчэння якой быў слухачом мастацтвазнаўчага аддзялення Акадэміі мастацтваў, правучыўся два гады.

У 1939—1946 у Чырвонай арміі. У час Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнічаў у баях на Цэнтральным і Паўднёва-Заходнім франтах. Быў паранены. У 1943 накіраваны ў ваеннае вучылішча.

Пасля дэмабілізацыі працаваў мастаком і літработнікам газеты «Звязда» (1946—1949), рэдактарам аддзела нарыса (1949—1967), аддзела літаратуры і мастацтва (1967—1980) часопіса «Беларусь». Жыў у Мінску.

Член Саюза пісьменнікаў Беларусі з 1950 года.

Творчасць
---------

Першае апавяданне «Выпадак у атрадзе» надрукаваў у 1944 на рускай мове ў армейскай газеце «За Отчизну», другое апавяданне «Пярэваратні» — у газеце «Красный воин». З 1947 піша на беларускай мове. Яго апавяданні, нарысы, фельетоны рэгулярна з’яўляюцца ў рэспубліканскім друку (часопісы «Беларусь», «Вожык», «Полымя», «Работніца і сялянка» і інш.).

Аўтар зборнікаў апавяданняў «Ранняй вясною» (1952), «Вячэрнія зоры» (1956), «Селькоры» (1958), «Пад адным дахам» (апавяданні і нарысы, 1961), «Была вясна…» (1964), «Сярод людзей сваіх» (1967), «Вясковыя навелы» (1969), «Выбранае» (1972), «Засмужаная далеч» (1979), «У буйным свеце лотаці» (1989). У 1980 г. выйшлі Выбраныя творы ў 2 тамах.

Нязменным аб’ектам увагі аўтара з’яўляюцца сціплыя вясковыя людзі. Апавяданні вызначаюцца псіхалагічнай дакладнасцю, цэласнасцю задумы, выразнай мовай герояў.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны II ступені, медалямі, Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

Літаратура
----------

* Ракітны Мікола // Беларускія пісьменнікі: Біябібліягр. слоўн. У 6 т. Т. 5. Пестрак — Сяўрук / Б 43 Ін-т літ. імя Я. Купалы АН Беларусі; Беларус. Энцыкл.; Нацыянальны навукова-асветны цэнтр імя Ф. Скарыны. Пад рэд. А. В. Мальдзіса; Рэдкал.: І. Э. Багдановіч і інш. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 136. — 480 с ISBN 5-85700-168-4
* Ракітны Мікола / Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — ISBN 5-340-00709-X.

Спасылкі
--------

* Мікола Ракітны на Беларускай Палічцы
* Ракітны Мікола. Гомельскі інфармацыйна-бібліятэчны партал
Цудоўны часаслоў герцага Берыйскага
**«Часасловец»**, **«Часаслоў»** — рэлігійная кніга, у якой падаюцца пэўныя гадзіны царкоўных службаў у хрысціян, а таксама тэксты малітваў, якія чытаюцца за гэтымі службамі. Аднак ён не змяшчае тэксты літургій, якія сабраны ў асобны зборнік — так званы «Служэбнік». У старажытныя часы і ў перыяд сярэднявечча «Часасловец», як і Псалтыр, выконваў ролю вучэбна-педагагічнай кнігі.

Зноскі
------

1. ↑  Скарына Ф.: Творы... С. 175.

Літаратура
----------

* *Скарына Ф.* Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт. падрыхт. тэкстаў, камент. слоўнік А. Ф. Коршунава, паказальнікі А. Ф. Коршунава, В. А. Чамярыцкага. — Мн.: Навука і тэхніка, 1990. — С. 175. — 207 с.: іл. ISBN 5-343-00151-3.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
**«Часаслоў Фарнезэ»** (італ.: Libro d'ore Farnese, англ.: The Farnese Hours) — ілюмінаваны манускрыпт, створаны ў Рыме рэнесансным мастаком Джуліа Кловіа для кардынала Алесандра Фарнезэ. На стварэнне часаслова, паводле сведчання Вазары, мастака спатрэбілася 9 гадоў. Знаходзіўся ў неапалітанскім музеі, у 1903 г. набыты Дж. П. Морганам.

Манускрыпт з'яўляецца адным з апошніх узораў мастацтва кніжнай мініяцюры і, мабыць, самым вядомым творам падобнага роду ў эпоху Рэнесансу. Яго ўнікальнасць складаецца ў тым, што ён належыць ужо да маньерыстычнай эпохі, а не сярэднявечнай, і з'явіўся, у сутнасці, анахранізмам, створаным ужо пасля надыходу эпохі кнігадрукавання.

Зноскі
------

1. ↑  The Pierpont Morgan Library & Museum
2. ↑  Facsimile of the Farnese Hours Acquired

Літаратура
----------

* Webster Smith. The Farnese Hours. 1976. ISBN 0807613908
* William M. Voelkle, Ivan Golub. The Farnese Hours with commentary

Спасылкі
--------

* Поўная фотагалерэя(недаступная спасылка)
* CORSAIR catalog record(недаступная спасылка)
* Вазары пра Часаслоў, іт.мова Архівавана 24 жніўня 2007.
* Факсімільнае прайграванне часаслова на skriptorium.at за € 6,800.00 Архівавана 21 жніўня 2012.
* Фота сярэбранага акладу часаслова, XVII-е стагоддзе(недаступная спасылка)
**Касцёл Раства Багародзіцы** — каталіцкі храм у горадзе Столін, збудаваны ў стылі класіцызм у пачатку XIX ст.

Першы вядомы столінскі касцёл быў збудаваны з цэглы ў 1811 годзе на грошы Каетана Каранеўскага. У 1852 годзе храм пераасвечаны пад праваслаўную царкву, акрамя гэтага яго перабудавалі ў псеўдарускім стылі. У 1923 годзе польскія ўлады вярнулі храм каталікам і ён быў зноў асвечаны пінскім біскупам Зыгмунтам Лазінскім.

Да гэтай парафіі адносілася прыпісная капліца, што знаходзілася ў палацы Радзівілаў «Манькавічы». Могілкі, што таксама адносіліся да касцёла, па стане на 2016 год закінутыя і амаль цалкам знішчаныя вандаламі.

У пасляваенны час храм узарваны бальшавікамі.

У 2007 годзе, падчас пракладкі вадаправоду, на месцы былога касцёла знойдзена некалькі дзесяткаў камянёў са старажытнымі надпісамі і выбітымі крыжамі.

Галерэя
-------

* Выгляд касцёла да перабудовыВыгляд касцёла да перабудовы
* Экстэр'ер касцёла Раства Багародзіцы (1936), СтолінЭкстэр'ер касцёла Раства Багародзіцы (1936), Столін
* Інтэр'ер касцёла Раства Багародзіцы ў 1929 г. СтолінІнтэр'ер касцёла Раства Багародзіцы ў 1929 г. Столін
* Камяні з-пад алтарнай часткі касцёлаКамяні з-пад алтарнай часткі касцёла
**Лісты Гедзіміна** — адзін з самых старажытных помнікаў пісьменства Вялікага княства Літоўскага.

Захаваліся копіі шасці лістоў вялікага князя літоўскага Гедзіміна, напісаных па-латыні ў Вільні ў 1323—1324 гг. і адрасаваных папу рымскаму Яну XXII, уладам ганзэйскіх гарадоў Брэмена, Кёльна, Любека, Ростака, Грайфсвальда, Шчэціна і іншых, таксама нямецкім францысканцам і дамініканцам. У лістах Гедзімін заяўляў аб сваім жаданні прыняць хрысціянскую веру. Крыжакі абвінавачваліся ў тым, што яны на самой справе захопнікі і імі рухаюць зусім не клопат аб хрысціянізацыі Літвы. Акрамя таго, у Літву запрашаліся рыцары, лекары, рамеснікі (шаўцы, калеснікі, каменячосы, сярэбранікі, балістарыі, солездабытчыкі, пекары), купцы, земляробы, рыбакі, а таксама святары, прычым паведамлялася, што ўжо выбудаваныя дзве царквы ў Вільні (*«in civitate nostra regia dicta Vilna»*) і Навагрудку. Усім гарантавалася бяспека, свабода перамяшчэння, поўнае або на некалькі гадоў вызваленне ад падаткаў і павіннасцяў. Лісты сведчаць аб імкненні літоўскага гаспадара да міжнароднага прызнання і дазваляюць бачыць у дзейнасці Гедзіміна шырокую праграму эканамічнай, культурнай і ваеннай мадэрнізацыі Літвы. У лістах упершыню згадваецца Вільня як сталіца Літвы.

Спалучэнне ў стылістыцы лістоў паганскіх і хрысціянскіх рыс тлумачаць тым, што яны дыктаваліся паганцам князем, а запісваліся хрысціянінам пісцом. Лісты ацэньваюцца не толькі як важная крыніца гісторыі культуры і дакументы палітычнай гісторыі, але і як узоры сярэднявечнай эпісталярнай славеснасці.

Літаратура
----------

* Gedimino laiškai = Послания Гедимина / подготовили В. Г Пашуто и И. В. Шталь. — Вильнюс, 1966.
* Metraščiai ir kunigaikščių laiškai. — Vilnius, 1996.

Спасылкі
--------

* Пасланні Гедыміна
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лістапад (значэнні).
Р. Р. Мясаедаў. Восеньская раніца. 1893. Палатно, алей. 88×70 см. Дзяржаўная Траццякоўская галерэя, Масква
**Лістапад** — біялагічны працэс скідання лістоты раслінамі.

Ва ўмовах умеранага клімату зімой шматлікім раслінам не хапае вады. Вада ў замерзлым грунце знаходзіцца ў стане лёду і не можа пранікаць у клеткі каранёў. У той жа час, выпарэнне з паверхні лісця не спыняецца (хоць яно, натуральна, зніжаецца, паколькі залежыць ад тэмпературы паветра). Калі б дрэвы і хмызнякі, а таксама і некаторыя травяністыя расліны не скідалі лістоту, яны б засыхалі.

У субтрапічнай зоне назіраецца падобная з'ява. Прычынай з'яўляецца штогадовая засуха.

У раенах з халодным кліматам лістапад адсутнічае, паколькі ў такіх умовах лістападныя дрэвы не могуць існаваць, а могуць існаваць (да вызначанай мяжы) толькі іглічныя дрэвы. Скід ігліцы ж ідзе павольна і паступова (за выключэннем лістоўніц).

Хвойныя расліны, напрыклад, елка і хвоя, нашмат лепш пераносяць сухія перыяды, таму яны ў ўмераных зонах вечназялёныя. Колькасць вады, якая выпараецца лісцянымі пародамі, у 6-10 разоў перавышае колькасць вады, якая выпараецца хвойнымі. Гэта, з аднаго боку, звязана з меншай паверхняй выпарэння, з другога, — з адрозненнямі ў будове.

Бяроза у пераліку на 100 г лісця за лета выпарае каля 80 літраў вады, для хвоі гэтая лічба складае каля 9 літраў.
Лістоўніца займае прамежкавае месца паміж лісцянымі і іглічнымі пародамі.

Другой прычынай скідання лісця з'яўляецца абарона ад механічных пашкоджанняў у зімовы перыяд ад масы прыліплага снегу.

Акрамя гэтага, лістапад ачышчае арганізм раслін ад шкодных рэчываў. Навукоўцы ўсталявалі, што лісце ўвосень утрымліваюць нашмат больш мінеральных рэчываў, чым вясной і летам. Гэта тлумачыць тую акалічнасць, што ў трапічнай зоне з аднастайным на працягу ўсяго года кліматам лістапад усё ж існуе. Там ен адбываецца не ў кароткія тэрміны, а размяркоўваецца на ўвесь год, і таму менш прыкметны.

Тэрміны сезоннага лістападу ў розных шыротах розныя. На шыраце сярэдняй паласы Расіі працэс актыўнага скідання лісця раслін пачынаецца ў другой палове верасня і завяршаецца ў асноўным да сярэдзіны кастрычніка.

Гл. таксама
-----------

* Колеры восеньскага лісця
* Дэфаліяцыя
* Лістападныя расліны

Літаратура
----------

* *Кожевников А. В.* Листопад // Весна и осень в жизни растений. — М.: Изд-во МОИП, 1950. — 239 с.

Спасылкі
--------

* Abscission and Tissue Падзел in Fossil and Extant Plants A link list. (Праверана 20 сакавіка 2012)(Праверана 20 сакавіка 2012)
* *Листопад (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі Праверана 8 кастрычніка 2009 г.
* Листопад // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 99705001 |
Шарль Дэні Бурбакі, французскі генерал, прозвішча якога было ўзята ў якасці псеўданіма
**Нікаля Бурбакі** — псеўданім, пад якім група французскіх матэматыкаў з 1939 г. рэалізуе ідэю Д.Гільберта — разгледзець розныя матэматычныя тэорыі з пазіцыі фармальнага аксіяматычнага метаду. У незавершаным шматтомным трактаце Бурбакі «Элементы матэматыкі» будуецца фармальная аксіяматычная сістэма, якая павінна ахапіць калі не ўсе, то хаця б галоўныя раздзелы матэматыкі. Працуе «семінар Бурбакі», на якім абмяркоўваюцца не толькі праблемы трактата, але і заслухоўваюцца даклады матэматыкаў з розных краін.

Склад групы
-----------

Заснавальнікамі групы, якія ўдзельнічалі ў яе першай сустрэчы, з'яўляюцца:

* Анры Картан,
* Клод Шэвале,
* Жан Кулон,
* Жан Дэльсарт,
* Жан Дзьёданэ,
* Шарль Эрэсман,
* Рэнэ дэ Посель,
* Шалем Мандэльбройт,
* Андрэ Вейл.

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка Асацыяцыі Бурбакі (фр.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | zbMATH Open · MacTutor History of Mathematics archive |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Ларуса · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10099207 · BIBSYS: 90227860 · BNC: a10701114 · BNE: XX1211066 · BNF: 12002825g · GND: 140993142 · LCCN: n50042127 · LNB: 000085209 · NDL: 00433995 · NKC: mzk2003216545 · NLA: 35020700 · NLG: 276081 · NLP: A12602176 · NSK: 000398926 · NTA: 069582106 · NUKAT: n96000848 · LIBRIS: 178838 · SUDOC: 034831541 · VIAF: 120155551 |

 |
**Нікаля Лерну** (17 лютага 1972, Курбевуа, Францыя) — біскуп дыяцэзіі Канстанціны.

Біяграфія
---------

У 2004 годзе ён прыняў прэзбітэрскае пасвячэнне для Туніскай архідыяцэзііі. З Тунісам ён пазнаёміўся яшчэ да паступлення ў семінарыю і быў захоплены гэтай краінай, дзе з 1997 года па 1999 год выкладаў матэматыку. Менавіта там ён адчуў пакліканне да святарства і паступіў у Французскую семінарыю ў Рым. Усё яго святарскае служэнне прайшло ў Тунісе, дзе з 2012 года ён быў апостальскім вікарыем.

8 лютага 2020 года ў катэдры святога Вінцэнта дэ Поля ў сталіцы Туніса прыняў біскупскае пасвячэнне. Пасвяціў яго арцыбіскуп Рабата Крыстабал Лопэс Ромэро разам з іншымі іерархамі, сярод якіх быў і Алжырскі арцыбіскуп Поль-Жак-Мары Дэфарж. Гэта было першае біскупскае пасвячэнне з 1962 года і першае пасля падпісання ў 1964 годзе паміж Святым Пасадам і Тунісам пагаднення Modus vivendi (спосаб жыцця).

Зноскі
------

1. ↑  ﻿Былы настаўнік матэматыкі стаў новым наступнікам святога Аўгустына на біскупскай кафедры ў Гіпоне
**Медаль ордэна прападобнай Ефрасінні Полацкай** (руск.: Медаль ордена преподобной Евфросинии Полоцкой) — узнагарода Беларускай праваслаўнай царквы. Заснаваны рашэннем Сінода Беларускай Праваслаўнай Царквы ад 10-11 кастрычніка 2004 года і зацверджаны Найсвяцейшым Патрыярхам Маскоўскім і ўсяе Русі Алексіем II 23 снежня 2004 года. З імем прападобнай Ефрасінні Полацкай звязаны падзвіжніцкія працы па заснаванні манастыроў, праваслаўнага манаства і духоўнай асветы на зямлі Беларусі.

Статут
------

Медаль мае адну ступень. Медаль прападобнай Ефрасінні Полацкай носіцца на левым боку грудзей і размяшчаецца паводле пераліку медалёў пасля медаля ордэна свяціцеля Кірыла Тураўскага.

Медалём прападобнай Ефрасінні Полацкай узнагароджваюцца манахі і прыхаджанне Беларускай Праваслаўнай Царквы за шматгадовую і актыўную духоўна-асветніцкую, катэхізічную і місіянерскую дзейнасць, якія зрабілі адмысловы ўнёсак у справу заснавання і адраджэння манастыроў, дабрачынную дапамогу, накіраваную на аднаўленне праваслаўных святынь на Беларускай зямлі.

Апісанне
--------

Медаль мае форму крыжа-квадрыфолія, памер якога 35,5x35,5 мм, верхні канец яго завяршаецца вушкай для падвескі да калодкі. Сегменты канцоў крыжа пакрыты зялёнай эмаллю. Паміж канцамі асноўнага крыжа выступаюць міліметровыя сегменты малога крыжа.

Аверс медалю займае круглы пазалочаны медальён дыяметрам 20 мм з выявай прападобнай Ефрасінні. Святая трымае ў правай руцэ крыж, у левай — храм. Выява прападобнай Ефрасінні рэльефна адчаканена. Злева і справа ад прападобнай, на ўзроўні яе плячэй, на матавым поле пазалочанага медальёна адчаканены гарызантальны надпіс у адзін шэраг: «ПР ЕВФРОСИНИЯ». Медальён атачае 3 мм зялёнае кольца з надпісам стылізаваным шрыфтам у адзін шэраг: «ПРЕПОДОБНАЯ ЕВФРОСИНИЯ ИГУМЕНИЯ ПОЛОЦКАЯ+».

Рэверс медаля паліраваны і мае выпуклы гарызантальны надпіс стылізаваным шрыфтам у пяць радкоў: «Возсия благодать в подвизех жития Твоего». Медаль падвешана да прамавугольнай вертыкальнай латуневай калодкі, вышыня якой складае 52,7 мм. Шырыня адпавядае шырыні, абцягвальнай стужачкі (24 мм). Стужачка працягнута ў прарэзы ўверсе і ўнізе калодкі. Стужачка на калодцы зялёнага колеру з больш цёмнай гладкай выявай шасціканцовага крыжа прападобнай Ефрасінні Полацкай. На адваротным боку калодкі маецца прыстасаванне для мацавання. Уручаецца медаль у аксамітавым ці пластыкавым футарале.

З медалём выдаецца грамата зялёнага колеру памерам 210x296 мм у развароце.

Спасылкі
--------

* Положение о наградах Белорусской Православной Церкви Архівавана 14 кастрычніка 2020.  (руск.)

| ⛭Ордэны і медалі Беларускай праваслаўнай царквы |
| --- |
| Ордэны | Крыжа прападобнай Ефрасінні Полацкай ·  Свяціцеля Кірыла Тураўскага ·  Прападобнамучаніка Афанасія Брэсцкага ·  Святой праведнай Сафіі, княгіні Слуцкай ·  Прападобнай Ефрасінні Полацкай |
| Медалі | Ордэна свяціцеля Кірыла Тураўскага ·  Ордэна прападобнай Ефрасінні Полацкай |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Санта-Марыя.

**Санта-Марыя** (парт.: Santa Maria) — востраў ва ўсходняй групе Азорскіх астравоў у Атлантычным акіяне. Плошча — 96,89 км². Насельніцтва (2011 г.) — 5 552 чал.

Геаграфія
---------

Востраў Санта-Марыя — самы паўднёвы з усіх буйных Азорскіх астравоў. Знаходзіцца за 80,54 км на поўдзень ад вострава Сан-Мігел, за 1410 км на паўднёвы захад ад Лісабона, сталіцы Партугаліі. Даўжыня з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход — 16,58 км. Найбольшая шырыня з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад — 9,17 км.

Мае вулканічнае паходжанне. З’яўляецца самым старым з Азорскіх астравоў. Узнік у выніку вывяржэння каля 7 млн гадоў таму. Знойдзены пароды, якія датуюцца 130—117 млн гадоў. На працягу сваёй доўгай геалагічнай гісторыі некалькі разоў апускаўся пад ваду. Востраў Санта-Марыя адрозніваецца значна меншай сейсмічнай актыўнасцю за астатнія Азоры. Маюцца радовішчы вапны арганічнага паходжання. Найвышэйшы пункт — гара Піку-Альту (587 м).

Клімат міжземнаморскі ўмераны, пераходны да субтрапічнага. Найбольш цёплы месяц — жнівень, калі сярэдняя тэмпература трымаецца каля +22 °C. У найбольш прахалодным месяцы лютым яна паніжаецца да +14 °C, але ніколі не падала ніжэй за +6 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 760 мм.

Гісторыя
--------

Адкрыты ў 1427 г. партугальскімі мараплаўцамі. Згодна паданню, сучасная назва была дадзена ў гонар Св. Марыі першапасяленцамі з поўдня Партугаліі, якія прыбылі ў 1432 г. У 1493 г. Санта-Марыю наведаў Х. Калумб падчас свайго зваротнага плавання пасля адкрыцця Новага Света.

У XVI - XVII стст. на паселішчы астравіцян некалькі разоў рабілі напады французскія, англійскія і асманскія карсары. Для абароны ўзбярэжжа было ўзведзена некалькі крэпасцяў, у тым ліку Сан-Браз і Сан-Жуан-Баптыста. Крэпасць Сан-Браз у Віла-ду-Порту існуе і ў нашы дні. У XIX ст. выхадцы з Санта-Марыі прымалі ўдзел у грамадзянскай вайне ў Партугаліі.

У 1944 г. амерыканцамі быў пабудаваны і адкрыты аэрапорт, які доўгі час выкарыстоўваўся для трансатлантычных пералётаў ваеннай авіяцыі. З канца XX ст. на востраве працуе станцыя ЕКА.

Інфраструктура
--------------

Традыцыйна жыхары вострава займаліся вырошчваннем пшаніцы, рубкай і экспартам лесу. У нашы дні лясы Санта-Марыі ахоўваюцца законам. Галоўныя галіны эканомікі — абслугоўванне паветранага і марскога транспарту і турызм.

На востраве існуе некалькі вёсак. Ролю адміністрацыйнага цэнтра выконвае вёска Віла-ду-Порту на паўднёвым усходзе. Тут працуе марскі порт, наладжана сталая паромная сувязь з востравам Сан-Мігел. Важнае эканамічнае значэнне мае аэрапорт на ўсходзе Санта-Марыі. Ён дае працу значнай частцы мясцовых жыхароў.

Спасылкі
--------

* Santa Maria - Azores
* Santa Maria Island – Azores
* Geology of the Azores
* weatherbase.com
**Піраканта калючая** (*Pyracantha coccinea*) — від раслін роду *Pyracantha* сямейства ружавыя (*Rosaceae*).

Батанічнае апісанне
-------------------

|  |
| --- |
|  |
| Плады |

Вечназялёны густа галінаваны куст вышынёй 2-3 (максімум — 5) метраў, з разгалістай кронай і чырванавата-бурымі калючымі галінамі. Суквецці і маладыя парасткі апушаныя. Лісце эліптычнае або ланцэтнае, 2-4 см даўжынёй, больш ці менш завостранае, з клінаватым аснаваннем, зубчастае па краі, голае, першы час злёгку апушанае. Хвосцік таксама апушаны, 2-5 мм даўжынёй.

Суквецце густое, больш-менш апушанае. Кветкі дробныя, белыя і ружавата-жаўтлявыя, з варонкападобным гіпантыям, трохкутнымі чашалісцікамі, чырвонымі пылавікамі.

Плод — ягада памерам 5-7 мм, ад ярка-чырвонага колеру да жоўтага (афарбоўка абумоўлена утрыманнем каратыноідаў), доўга трымаецца на расліне. Узімку плады нярэдка ядуцца птушкамі. Насенне злёгку атрутнае з-за ўтрымання цыяністых гліказідаў. Плод і іншыя часткі расліны іх не ўтрымліваюць.

Цвіценне ў чэрвені, плоданашэнне з верасня.

Размножваецца вегетатыўна каранёвымі атожылкамі.

Распаўсюджанне
--------------

|  |
| --- |
|  |
| Агульны выгляд расліны з пладамі |

У арэал віду ўваходзяць Паўднёвая Еўропа, Малая Азія і Каўказ. У XVII стагоддзі ён быў інтрадукаваны ў Цэнтральную Еўропу. Таксама інтрадукаваны ў Паўночную Амерыку ў XVIII стагоддзі.

Ахова
-----

Від уключаны ў Чырвоную кнігу Азербайджана, а таксама суб’ектаў РФ: Рэспублікі Адыгея і Рэспублікі Дагестан.

Гаспадарчае значэнне і прымяненне
---------------------------------

*Pyracantha coccinea* вырошчваецца як дэкаратыўная расліна. Расце на сухіх, цяжкіх глебах, падыходзіць для вырошчвання ў прамысловых раёнах.

Сінаніміка
----------

* Cotoneaster pyracantha (L.) Spach
* Mespilus pyracantha L.
* Pyracantha pauciflora (Poir.) M. Roem.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  The Plant List
4. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 107. — 160 с. — 2 350 экз.
5. 1 2  Піраканта калючая: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)
6. ↑  Піраканта калючая: звесткі пра назву таксона на сайце *The Plant List* (version 1.1, 2013). (англ.) (Праверана 13 лістапада 2023)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778926888 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вуліца Урыцкага.
**Пірагоўская вуліца** — пешаходная вуліца ў цэнтральнай частцы горада Мсціслава Магілёўскай вобласці.

Вуліца да рэканструкцыі
Пірагоўская вуліца ўпершыню згадваецца ў 1645 годзе. Назву, верагодна, атрымала з прычыны таго, што выводзіла на дарогу, што вяла ў бок сучаснай вёскі Пірагова.
За савецкім часам перайменавана ў *вуліцу Урыцкага*. У верасні 2016 года да абласнога фестывалю-кірмаша «Дажынкі» частцы вуліцы вернута гістарычная назва.

Размяшчэнне
-----------

Арыентавана з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Размешчана паміж вуліцамі Савецкай і Пралетарскай, да якіх паралельна. Пачынаецца ад скрыжавання з Кармеліцкай вуліцай у яе пешаходнай частцы каля былога кляштар езуітаў, перасякае вуліцы Леніна, Камсамольскую, Калініна ў яе пешаходнай частцы, з паўночнага захаду прымыкае плошча Пятра Мсціслаўца, пасля скрыжавання з вуліцай Варашылава пераходзіць у вуліцу вуліцу Урыцкага. Даўжыня вуліцы складае каля 450 м.

Забудова
--------

### Няцотны бок

Будынак былой мужчынскай гімназіі
* (вул. Кармеліцкая, 14) — будынак былой мужчынскай гімназіі (XIX стагоддзе) — Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 513Г000509шыфр 513Г000509

Царква Святога Аляксандра Неўскага
* (*вул. Леніна, 30*) — сабор Святога Аляксандра Неўскага (1870) — Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 512Г000507шыфр 512Г000507
* № 5 (*вул. Калініна, 27*) — гандлёвыя рады (пачатак ХХ стагоддзя) — Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 513Г000503шыфр 513Г000503
* 

### Цотны бок

Будынак былой земскай управы
* (*вул. Леніна, 28*) — будынак былой земскай управы (канец XIX — пачатак XX cтагоддзя) — Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 513Г000506шыфр 513Г000506
* (*вул. Калініна, 21*) — будынак Мсціслаўскага раённага выканаўчага камітэта.
* № 6 — Палац шлюбаў і ўрачыстасцей. Перабудаваны да Дажынак-2016 з будынка кінатэатра «Мір».

Паркі
-----

Квартал паміж вуліцамі Кармеліцкай і Леніна займае парк Міру.

Зноскі
------

1. ↑  *Мяцельскі А. А.* Мсціслаўскае княства і ваяводства ў XII—XVIII cтст.. — 2-е выд. — М.: Беларуская навука, 2014. — С. 311. — 664 с. — ISBN 978-985-08-1663-4.
2. ↑  У Мсціславе да «Дажынак» дзвюм вуліцам вярнулі гістарычныя назвы

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пірагоўская вуліца
Інгер Нільсан у ролі Піпі Доўгаяпанчоха
**Піпі Доўгаяпанчоха** (шведск.: Pippilotta Långstrump) — персанаж шэрагу дзіцячых кніг шведскай пісьменніцы Астрыд Ліндгрэн, дзіўная дзяўчынка, якая жыве ў маленькім гарадку ў Швецыі ў невялікім доме з садам.

Гісторыя
--------

Дачка пісьменніцы захварэла і, лежачы ў ложку, папрасіла маму расказаць ёй пра Піпі Доўгуюпанчоху. Гэта імя само сабой неяк прыйшло ёй у галаву. Астрыд Ліндгрэн пачала прыдумваць апавяданні пра Піпі, а праз колькі гадоў яны леглі ў аснову кнігі. Завяршальным вобразам казачнай гераіні стала рудавалосая сяброўка Карэн, якая была на яе дні нараджэння. Дачка пісьменніцы прызнаецца, што некаторыя рысы ў вобразе Піпі былі характэрныя для яе мамы, чымсьці падобная да казачнай гераіні і яна сама.

Вобраз
------

На шведскай мове імя і прозвішча дзяўчынкі гучыць як Піпі Лонгструмп. Ёй дзевяць гадоў і ў яе няма бацькоў. Яе мама памерла і стала анёлам, а тата быў мараком, з якім Піпі плавала па морах усяго свету. Ён не вярнуўся з плавання, але Піпі верыць, што ён жывы і стаў негрыцянскім каралём. Піпі мае рудыя валасы, заплеценыя ў касічкі, якія тырчаць ўздоўж галавы, і шмат вяснушак на твары. Піпі вельмі моцная, яна спіць з нагамі на падушцы і наогул робіць, што пажадае. Вобраз жудасна моцнай дзяўчынкі, якая жыве без аніякіх клопатаў без бацькоў, можа на руках падняць каня і лічыць, што хадзіць спінай уперад — звычайная справа, стаў любімым для мільёнаў дзяцей ва ўсім свеце.

Разам з Піпі на віле «Дагарынагамі» жывуць малпачка Спадар Нільсан і конь. Лепшыя сябры Піпі — простыя суседскія дзеці Томі і Аніка Сетэргрэн.

У баністыцы
-----------

На банкноце 20 шведскіх крон узору 2015 года намаляваны Піпі Доўгаяпанчоха і партрэт Астрыд Ліндгрэн.

Беларускія пераклады
--------------------

* Піпі Доўгаяпанчоха: [аповесць: для малодшага і сярэдняга школьнага ўзросту] / Астрыд Ліндгрэн. — Мінск : выдавец Зміцер Колас, 2008. — 171, [2] с.
	+ Піпі Доўгая Панчоха: [аповесць: для сярэдняга школьнага ўзросту] / Астрыд Ліндгрэн. — Мінск : Папуры, друк 2020. — 164, [3] с.
* Піпі Доўгая Панчоха падымаецца на борт: [аповесць: для сярэдняга школьнага ўзросту] / Астрыд Ліндгрэн. — Мінск : Папуры, друк 2020. — 157, [2] с.
* Піпі Доўгая Панчоха ў Ціхім акіяне: [аповесць для сярэдняга школьнага ўзросту] / Астрыд Ліндгрэн. — Мінск : Папуры, друк 2021. — 147, [4] с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 13322707b · GND: 121450155 · ISNI: 0000 0004 6200 7371 · LCCN: n2014036058 · NKC: jo2016908756 · LIBRIS: 294911 · SUDOC: 035583312 · VIAF: 309819380 |

 |
**Рэмі́ Верку́тр** (фр.: Rémy Vercoutre; нар. 26 чэрвеня 1980, Гранд-Сент, Францыя) — французскі футбаліст (брамнік) і трэнер. Выступаў за «Манпелье», ліёнскі «Алімпік», «Страсбур» і «Кан». У цяперашні час працуе трэнерам брамнікаў у ліёнскім «Алімпіку».

Клубная кар’ера
---------------

Рэмі Веркутр з’яўляецца выхаванцам футбольнага клуба «Манпелье». У асноўнай камандзе «Манпелье» Рэмі дэбютаваў у сезоне 1998/99, адгуляўшы адзін матч у чэмпіянаце Францыі. У сезоне 2000/01 «Манпелье» выступаў у Лізе 2, і ў Рэмі з’явіўся шанц стаць першым брамнікам клуба. Рэмі адгуляў 20 матчаў у чэмпіянаце, а «Манпелье» фінішаваў на трэцім месцы, вярнуўшыся ў Лігу 1.

У 2002 годзе Рэмі перайшоў у «Алімпік» з Ліёна, дзе стаў другім брамнікам клуба пасля Грэгары Купэ. Дэбют Рэмі ў складзе «Алімпіка» адбыўся 20 кастрычніка 2002 года ў матчы Лігі 1 супраць «Аяча», дзе Веркутр згуляў увесь матч, а яго клуб святкаваў перамогу з лікам 1:0.

Пасля сыходу Уго Льярыса ў англійскі «Тотэнхэм» у жніўні 2012 года Веркутр стаў першым брамнікам ліёнскага клуба. Аднак ужо ў канцы сезона 2012/13 Рэмі страціў месца асноўнага галкіпера каманды, саступіўшы яго партугальскаму брамніку Антоні Лопішу. У чэрвені 2014 года Веркутр пасля 12 гадоў, праведзеных у структуры клуба, падпісаў двухгадовы кантракт з клубам «Кан», які толькі з’явіўся ў Лізе 1. На працягу чатырох гадоў заставаўся асноўным брамнікам каманды, пасля чаго завяршыў кар’еру.

Трэнерская кар’ера
------------------

У 2019—2021 гадах быў трэнерам брамнікаў у канадскім клубе «Манрэаль Імпакт», а ў чэрвені 2021 года стаў трэнерам брамнікаў у ліёнскім «Алімпіку».

Дасягненні
----------

**Ліён**:

* Чэмпіён Францыі (5): 2003, 2004, 2006, 2007, 2008
* Уладальнік Суперкубка Францыі: 2006
* Уладальнік Кубка Францыі (2): 2008, 2012

**Страсбур**:

* Уладальнік Кубка французскай лігі: 2005

Зноскі
------

1. ↑  Rémy Vercoutre // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  REMY VERCOUTRE // Argentine Soccer Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19368470'></a>
3. ↑  Féret et Vercoutre au SMC!. SMCaen.fr.

Спасылкі
--------

* Профіль на афіцыйным сайце ліёнскага «Алімпіка»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AS.com · BDFA · BDFutbol · FBref.com · FootballDatabase.eu · Fussballdaten.de · L’Équipe · LFP · Soccerway · playmarkerstats.com (ігрок) · playmarkerstats.com (трэнер) · Transfermarkt (ігрок) · Transfermarkt (трэнер) · worldfootball.net (ігрок) |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0003 7157 4274 · NUKAT: n2013005763 · SUDOC: 05014359X · VIAF: 190521971 |
**Герундый** — часціна мовы, якая ўтвараецца як дэрыват дзеяслова. Паколькі ў розных мовах канцэпцыя герундыя некалькі адрозніваецца, няма адзінага вызначэння для гэтай з’явы. Напрыклад, камп’ютарная даведкавая праграма WordWeb прапануе такую дэфініцыю:

> Gerund is a noun formed from a verb (such as the '-ing' form of an English verb when used as a noun)  
> Герундый гэта назоўнік, сфарміраваны на аснове дзеяслова (такі як форма -ing англійскага дзеяслова, калі яна выкарыстоўваецца як назоўнік)
> 
> 

Герундый уласцівы англійскай, французскай, македонскай, іўрыту і некаторым іншым мовам. На беларускую герундый перакладаецца іншымі часцінамі мовы, бо ў беларускай мове герундыя няма. Так, пры перакладзе герундыя з англійскай выкарыстоўваецца назоўнік альбо дзеяслоў, а з французскай — дзеепрыметнік.

Гл. таксама
-----------

* Неасабовыя формы дзеясловаў англійскай мовы
* Інфінітыў

Зноскі
------

1. ↑  WordWeb Reference Programme

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12046781g · GND: 4156913-1 · LCCN: sh00005930 · Microsoft: 123998060 · NKC: ph391059 · SUDOC: 028682394 |

 |
**Напірыша** (літаральна «вялікі бог») — бог першародных вод у эламітаў.

Большасць даследчыкаў мяркуе, што культ гэтага бажаства паходзіць з усходняй эламскай вобласці Аншан. На мяжы 3 тысячагоддзя да н. э. і 2 тысячагоддзя да н. э. ён выціснуў культ Хумбана. Аднак існуе думка, што Напірыша — толькі эпітэт для Хумбана, чыё імя сакралізавалася. 

Напірыша выяўляўся ў выглядзе змея або змеепадобнай істоты. Асобных месцаў для яго шанавання не было. Тым не меней, ён узгадваўся сярод асноўных багоў Элама, яму поруч з Іншушынакам быў прысвечаны храмавы комплекс у Чога-Занбіль, яго імя дадавалі ў асабістыя імёны валадароў.

Спасылка
--------

* Napirisha - god of the Primordial Waters
* AN ELAMITE INSCRIBED BRICK
* User-submitted name Napirisha
**Гертген тот Сінт Янс**, *Гертген ван Харлем* (нідэрл. Geertgen tot Sint Jans) (Лэйдэн? 1460—1465 — Харлем? да 1495) — паўночна-нідэрландскі жывапісец. Ніякіх сучасных дакументаў пра жыццё мастака да гэтага часу не выяўлена, але самая ранняя апублікаваная справаздача аб яго дзейнасці датуецца 1604 годам, у «Шыльдэр-беку» Карэла ван Мандэра.

Адна з найзначнейшых постацяў паўночна-нідэрландскага жывапісу канца XV стагоддзя. Магчыма, навучаўся ў Харлеме ў майстэрні Алберта ван Аўватэра. Быў знаёмы з творчасцю мастакоў Гента і Бругэ. У Харлеме ў якасці чалядніка жывапісца жыў пры ордэне іанітаў — адсюль і мянушка «з [манастыра] Святога Яна» (tot Sint Jans). Для маляўнічай манеры Гертгена ўласцівыя тонкая эмацыйнасць у трактоўцы рэлігійных сюжэтаў, увага да з’яў паўсядзённага жыцця і ўдумлівая, паэтычна-натхнёная прапрацоўка дэталей.

Зноскі
------

1. 1 2  Art UK — 2003. Праверана 14 жніўня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q7257339'></a>
2. ↑  Geertgen tot Sint Jans // Art UK painters database Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847649'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q7257339'></a>
Санта Клаўс
**Санта-Клаус** (анг. Santa Claus), **Святы Нікалас**, — у позняй паўночнаамерыканскай традыцыі — калядны дзед, які дорыць падарункі амерыканскім дзецям на Каляды. Імя амерыканскага Санта-Клауса ўяўляе сабой скажэнне галандскай транскрыпцыі імя Св. Мікалая, дзень памяці якога адзначаецца 6 снежня. Радзімай Санта-Клауса лічыцца Лапландыя.

Спадарожнікі Санта-Клауса
-------------------------

У розных традыцыях Санта-Клаус з'яўляецца ў суправаджэнні іншых персанажаў, добрых або злых. Так, у фальклоры альпійскага рэгіёна спадарожнікам і адначасова антыподам Св. Мікалая з'яўляецца калматы і рагаты Крампус, які карае непаслухмяных дзяцей і палохае іх.

Гл. таксама
-----------

* Мой Санта

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Санта-Клаус
* Як святы Мікалай Санта Клаусам стаў
* Трансфармацыя: ад Святога Мікалая да Санта Клауса. Гісторыя вобраза Санты ў малюнакх, рус.
* Згадванне амерыканскай радыёстанцыі "Голас Амерыкі", пра тое што пурытане не святкавалі Ражство
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Нар.
**Нар** (груз. ნარ, мрглавані: Ⴌ, нусхуры: ⴌ, мхедрулі: ნ, МФА: [nar]) — трынаццатая літара грузінскага алфавіту. У ізапсефіі мае значэнне «50». Беларускі адпаведнік — літара н ([n]). Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае n.

* Нар мхедруліНар мхедрулі
* Нар мрглаваніНар мрглавані
* Нар нусхурыНар нусхуры

Юнікод
------

У Юнікодзе:

* Ⴌ : U+10AC
* ნ : U+10DC

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нар (літара)

| ⛭Грузінскае пісьмо |
| --- |
| Графіка | ა · ბ · გ · დ · ე · ვ · ზ · თ · ი · კ · ლ · მ · ნ · ო · პ · ჟ · რ · ს · ტ · უ · ფ · ქ · ღ · ყ · შ · ჩ · ც · ძ · წ · ჭ · ხ · ჯ · ჰ |
| Дадатковыя літары | ჶ · ჷ · ჸ · ჹ · ჺ |
| Архаічныя літары | ჱ · ჲ · ჳ · ჴ · ჵ |