Гербы імперскіх гарадоў 1605 год.
**Імперскі горад** (ням.: Reichsstadt) — у сярэдневяковай Германіі горад, падпарадкаваны непасрэдна імператару, гэта значыць грамадзяне горада (Burgerschaft) плацілі падаткі з даходаў не ў казну мясцовых зямельных феадалаў — князёў і герцагаў, а непасрэдна імператару. З XIII стагоддзя імперскія гарады, паводле выкупленых у кайзера прывілеяў (Reichsfreiheit), мелі шырокія правы самакіравання, амаль поўную палітычную самастойнасць.

Юрыдычна рабілі адрозненне паміж імперскімі гарадамі (ням.: Reichsstädte) і свабоднымі гарадамі (ням.: freie Städte). Свабодныя гарады раней кіраваліся князем-біскупам, але атрымалі незалежнасць ад яго ў канцы Сярэдневякоўя. Такімі гарадамі былі Базель (1000), Вормс (1074), Майнц (1244, адменена ў 1462), Страсбург (1272), Кёльн (1288) і Шпаер (1294). Хоць юрыдычныя дэталі з часам змяняліся, свабодныя гарады першапачаткова мелі больш правоў і прывілеяў, чым імперскія гарады. Свабодныя гарады павінны былі толькі падтрымліваць імператара ў крыжовых паходах і арганізаваць сваю ўласную абарону, у той час як імперскія гарады павінны былі таксама плаціць падаткі імператару і пастаўляць войскі для яго ваенных кампаній.

У XV стагоддзі свабодныя гарады разам з імперскімі гарадамі бралі ўдзел у рэйхстагах як саслоўе пад агульнай назвай «свабодныя і імперскія гарады» (ням.: Freie- und Reichsstädte), з часам у прастамоўі гэта формула ператварылася ў «свабодныя імперскія гарады». У рэйхстазе свабодныя і імперскія гарады складалі асобную палату — Савет імперскіх гарадоў (ням.: Reichsstädterat). Пры гэтым трэба памятаць, што адзін і той жа горад мог быць прадстаўлены ў Рэйхстазе як імперскі горад і як аднайменная дыяцэзія сваім біскупам. Напрыклад, Рэгенсбург быў прадстаўлены на рэйхстазе 1521 года імперскім князем каталіцкім біскупам Рэгенсбурга, імперскімі прэлатамі абатам кляштара Св. Эмерама і абатысамі кляштароў Нідэрмюнстэр і Обермюнстэр і імперскім горадам Рэгенсбург, муніцыпалітэт якога быў чыста лютэранскім.

Спіс свабодных і імперскіх гарадоў
----------------------------------

Статус імперскага горада мог быць дадзены ці адняты, таму іх колькасць увесь час змянялася. Найбольшая колькасць склала 83 гарады (як свабодныя і імперскія на Вормскім рэйхстазе 1521 года зарэгістраваны 85 гарадоў, аднак некалькі запісаў няправільныя).

На 1800 год у Свяшчэннай Рымскай імперыі Германскай нацыі заставаўся 51 свабодны і імперскі горад:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Аален
* Ахен
* Аўгсбург
* Бад-Бухау
* Бад-Вімпфен
* Бад-Віндсхайм
* Біберах-на-Рысе
* Бопфінген
* Брэмен
* Buchhorn (цяпер Фрыдрыхсхафен)
* Вайль-дэр-Штат
* Вайсенбург у Баварыі
* Вайсенбург у Эльзасе (цяпер Вісамбур у Францыі)
* Ванген
* Вецлар
* Вормс
* Гамбург
 | * Генгенбах
* Гінген-на-Брынцы
* Гослар
* Дортмунд
* Дынкельсбюль
* Існі
* Каўфбойрэн
* Кемптэн
* Кёльн
* Ліндау
* Лойткірх
* Любек
* Мемінген
* Мюльхаўзен
* Нердлінген
* Нордхаўзен
* Нюрнберг
 | * Офенбург
* Пфулендорф
* Равенсбург
* Ройтлінген
* Ротвайль
* Ротэнбург-пра-дэр-Таўбер
* Рэгенсбург
* Ульм
* Франкфурт-на-Майне
* Фрыдберг
* Хайльброн
* Цэль-на-Хармерсбаху
* Швайнфурт
* Швебіш-Гмюнд
* Швебіш-Халь
* Шпаер
* Эслінген-на-Некары
* Юберлінген
 |

Нідэрландскі горад Гронінген, які абвясціў сябе сябе свабодным імперскім горадам, ніколі афіцыйна не меў гэтага статусу.

Гл. таксама
-----------

* Імперскія гарады Марока

Літаратура
----------

* Вольные имперские города // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* *Johann Jacob Moser*: *Von der Reichs-Stättischen Regiments-Verfassung. Nach denen Reichs-Gesezen u. d. Reichs-Herkommen, wie auch aus denen Teutschen Staats-Rechts-Lehren und eigener Erfahrung*. Mezler, Frankfurt und Leipzig 1772 (Digitalisat)
* Urs Hafner: *Republik im Konflikt. Schwäbische Reichsstädte und bürgerliche Politik in der frühen Neuzeit*. Bibliotheca Academica, Tübingen 2001, ISBN 3-928471-36-8
* André Krischer: *Reichsstädte in der Fürstengesellschaft. Politischer Zeichengebrauch in der Frühen Neuzeit*. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 2006, ISBN 3-534-19885-9.
* Richard Schmidt: *Deutsche Reichsstädte.* Hirmer, München 1957.