**Харад** (сінд.: Harad; квэнья: Hyarmen, у перакладзе — «поўдзень») — краіна ў Міжзем'і. Таксама называецца Харадвайт (сінд.: Haradwaith) з-за людзей, якія жывуць там; даслоўна з сіндарына «жыхары поўдня» — *harad* (поўдзень) і *gwaith* (людзі, народ).

Людзей Харада таксама называюць *харадрым* (сінд.: Haradrim), гэта значыць літаральна «паўднёўцы».

Апісанне
--------

Кароткае апісанне Арагорнам Харадвайта — «Харад, дзе нават зоркі свецяць па-іншаму» — падказвае, што Харад ляжыць у паўднёвым паўшар'і, бо да часу, які апісваецца ва «Уладары Пярсцёнкаў», Арда ўяўляе сабой шар (да Падзення Нуменара свет Арды з'яўляўся плоскім).

Большая тэрыторыя Харада — пустыні, хоць ёсць і джунглі, у якіх жывуць *мумакіл* — слонападобныя жывёлы, якія выкарыстоўваюцца ў харадскай арміі ў якасці баявых адзінак па падабенстве баявых сланоў у Азіі.

Жыхары Харада — ва ўсякім разе, у разуменні жыхароў паўночна-заходняга Міжзем'я — падзелены на плямёны Блізкага і Далёкага Харада, хоць насамрэч плямёнаў значна больш. Людзі Блізкага Харада — пераважна асмуглыя, чарнавалосыя і чарнавокія, у той час як насельніцтва Далёкага Харада — чарнаскурыя.

На ўсход ад Харада ляжаць землі Кханда. На заходнім узбярэжжы Харада знаходзіцца найбуйнейшы порт Паўднёвага Міжзем'я — Умбар.

Гісторыя
--------

Большую частку Другой Эпохі шматлікімі плямёнамі Харада кіравалі нуменарцы, як і ўсімі жыхарамі ўзбярэжжа. Незадоўга да вайны Апошняга Саюза двое нуменарцаў, Эрумар і Фуйнур, «атрымалі велізарную сілу сярод *Харадрым*», але іх лёс невядомы (верагодна, яны загінулі пры аблозе Барад-Дура; некаторыя мяркуюць, што яны ўвайшлі ў лік назгулаў Саўрана).

Некалькі стагоддзяў Трэцяй Эпохі большасцю *харадрым* кіравалі Цёмныя Нуменарцы або каралі Гондара, але з часам Харад трапіў пад уплыў Мордара да канца эпохі.

Блізкі Харад заключыў саюз з піратамі Умбара і ўдзельнічаў у серыі працяглых бітваў з Гондарам за яго паўднёвыя тэрыторыі. Гістарычна паўночная мяжа Харада — рака Харнен, але да часу Вайны Пярсцёнка ўсе землі на поўдзень ад ракі Порас знаходзіліся пад уладай Харада. Аднаго з іх правадыроў, які насіў чырвоны сцяг з чорнай змяёй, забіў кароль Рохана Тэадэн у Бітве на Пеленорскіх палях у 3019 годзе Т. Э.

Пасля перамогі ў Вайне пярсцёнка Уз'яднанае Каралеўства Гондара і Арнара заключыла мір з Харадам.

Харад і харадрым у адаптацыях
-----------------------------

У фільме Пітэра Джэксана «Уладар пярсцёнкаў: Вяртанне караля» вобразы *харадрым* былі, паводле матэрыялаў рэжысёрскай версіі DVD, натхнёныя плямёнамі ацтэкаў і кірыбаці. *Харадрым* Джэксана ў Пеленорскай бітве ваявалі толькі конна на мумаках, іх кавалерыя і пяхота не паказана, праўда ў *Дзвюх крэпасцях* былі бачныя пешыя воіны Харада на маршы. Акрамя таго, сярод *харадрым* адсутнічаюць «паў-тролі» ці вар'ягі з Кханда, якіх згадваў Толкін. У фільме адсутнічае таксама і эпізод гібелі камандуючага харадскім войскам ад рукі Тэадэна. Акрамя таго, калі ў кнізе *харадрым* — пераважна чарнаскурыя, якія нагадваюць неграў ці эфіёпаў, то ў экранізацыі Джэксана прадстаўнікі паўднёўцаў — еўрапеоіды, а іх адзенне выклікае асацыяцыю з семіцкімі культурамі (арабы).

Гл. таксама
-----------

* Гондар
* Умбар

| ⛭Свет Міжзем’я |
| --- |
| Персанажы «Хобіта» і«Уладара пярсцёнкаў» | 
* Арагорн
* Арвен
* Бард Лучнік
* Більба
* Борамір
* Галадрыэль
* Гімлі
* Голум
* Грыма Чарвявуст
* Гэндальф
* Даін
* Дрэвабарод
* Дэнетар II
* Кірдан Карабел
* Кароль-чарадзей
* Легалас
* Мэры
* Піпін
* Радагаст
* Саруман *(Голас Сарумана)*
* Саўран
* Смаўг
* Сэм
* Тэадэн
* Тэадрэд
* Том Бамбадзіл
* ✰ Торын
* Трандуіл
* Фарамір
* Фрода
* Шэлаб
* Эльранд
* Эавін
* Эамер
* «Брацтва пярсцёнка»

 |
| Персанажы«Сільмарыліяна» | 
* Амандзіл
* Анарыён
* Анград
* Арэдэль
* Арыэн
* Аэгнар
* Белег
* Берэн
* Гіл-Гэлад
* Глаурунг
* Гларфіндэйл
* Гатмаг
* Даэран
* Дыяр
* Ідрыль
* Індзіс
* Ісільдур
* Кархарот
* Келебрымбар
* Куруфін
* Люціэнь
* Маглар
* Маэглін
* Маэдрас
* Меліян
* Мелькар
* Мірыэль
* Нэсса
* Ольвэ
* Орамэ
* Орафер
* Руміл з Тырыёна
* Тыліён
* Тынгал
* Тулкас
* Туор
* Турган
* Турын Турамбар
* Ульма
* Унголіянт
* Феанар
* Фінвэ
* Фінган
* Фінголфін
* Фіндуілас
* Фінрад
* Хуан
* Эарендзіл
* Элрас
* Эльвінг
* Эру Ілуватар

 |
| Геаграфія | 
* Арда
* Азанулбізар
* Азёрны горад
* Аман
* Ангбанд
* Ангмар
* Андуін
* Арнор
* Артэдайн
* Барад-дур
* Белерыянд
* Бэкланд
* Гандалін
* Гондар
* Дол Гулдур
* Дорыят
* Дэйл
* Жалезныя Пагоркі
* Ізенгард
* Кардалан
* Куівіэнен
* Лебенін
* Ліндон
* Ліхалессе
* Лорыэн
* Менеграт
* Мінас Моргул
* Мінас Тырыт
* Мордар
* Морыя
* Нан Эльмат
* Нуменар
* Арадруін
* Артханк
* Асгіліят
* Прыгорра
* Рывендэл
* Рохан
* Рудаўр
* Сірыён
* Стары лес
* Тангарадрым
* Тол-Сірыён
* Тол-Эрэсеа
* Туманныя горы
* Утумно
* Фангорн
* Харад
* Шыр
* Эльдамар
* Эрэбар
* Эрэд Энгрын

 |
| Бітвы | 
* Пешая бітва за Белерыанд
* Дагор-нуін-Гіліят
* Дагор Агларэб
* Дагор Браголах
* Нірнаэт Арноэдзіяд
* Вялікая вайна
* Вайна Гнева
* Бітва пры Баюотэры
* Аблога Барад-Дура
* Бітва пры Дагорладзе
* Бітва пры Доле
* Бітва на Зялёных Палях
* Падзенне Ізенгарда
* Бітва пры Асгіліяце
* Бітва пры Мараноне
* Бітва ў Морыі
* Бітва пры Пеларгіры
* Бітва на Пеленорскіх палях
* Бітва пры Форнасце
* Бітва пры Хельмавай Падзі
* Бітва Пяці Воінстваў

 |
| Артэфакты | 
* Альфірын
* Аркенстон
* Ацэлас
* Белае дрэва
* Гламдрынг
* Джала
* Лембас
* Міфрыл
* Нарсіль
* Оркрыст
* Паланціры
* Пярсцёнкі Улады
* Пярсцёнак Усеўладдзя
* Сільмарылы

 |
| Расы і народы | 
* Айнур
	+ Валар
	+ Маяр
	+ Балрагі
* Варгі
* Гномы
* Драконы
* Людзі
	+ Эдайн
	+ Істэрлінгі
	+ Нуменарцы
	+ Рахірым
* Оркі
	+ Урук-хаі
* Тролі
* Хобіты
* Эльфы
	+ Эльдар
	+ Авары
* Энты

 |
| Эпохі | 
* Першая
* Другая
* Трэцяя
* Чацвёртая

 |