recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Рунныя камяні ў Елінгу** — рунныя камяні з дацкага горада Елінга, унесеныя ў спіс Сусветнай спадчыны. Рунічнымі надпісы на валунах датуюцца X стагоддзем.

Малы камень
-----------

Малы камень у Елінгу
На малым камені, усталяваным каля 955 года, першым дацкім каралём Гормам Старым высечаны надпіс:

> 
> kurmr kunukr karthi kubl thusi aft thurui kunu sina tanmarkar but,
> 
> 
> 

што азначае:

> 
> Горм кароль зрабіў памятны камень у гонар Цюры, сваёй жонкі, Даніі ўладар/валадарка.
> 
> 
> 

Гэты першы пісьмовы ўспамін назвы краіны *Danmark*, знойдзены ў межах самой Даніі. Сама назва была вядома прынамсі за 75 гадоў да ўзвядзення манумента: у геаграфічным апісанні Паўночнай Еўропы, зробленым уэсэкскім каралём Альфрэдам Вялікім дацкая тэрыторыя завецца «*dene mearc*».

Вялікі камень
-------------

Вялікі камень у Елінгу
Вялікі камень у Елінгу з'яўляецца свайго роду «сведчаннем пра нараджэнне» Даніі. Камень вышынёй 2,43 метра, які важыць каля 10 тон, быў усталяваны каралём Харальдам I Сінязубым не раней за 965 год з надпісам, які абвяшчае, што:

> 
> **Haraltr** kunukr bath kaurua kubl thausi aft kurm fathur sin auk aft thaurui muthur sina 
>  sa haraltr ias sar uan **tanmaurk** ala auk **nuruiak** auk tani karthi kristna,
> 
> 
> 

гэта значыць:

> 
> **Харальд** кароль паставіў гэты камень у гонар Горма, бацькі свайго, і Цюры, маці сваёй. 
>  Харальд, які заваяваў усю **Данію** і **Нарвегію**, хто хрысціў датчан.
> 
> 
> 


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| Вялікі камень. Бок з выявай жывёлы |  | Прарысоўка выявы з жывёлай |


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| Вялікі камень. Бок з выявай Ісуса |  | Рэканструкцыя |

Вычасаная на камені выява раней была каляровай. Каляровую копію каменя можна ўбачыць у нацыянальным музеі.
Рунныя камяні размешчаны ў двары Елінгскай царквы паміж двума вялікімі пахавальнымі курганамі. Яны з'яўляюцца сведчаннямі эпохі пераходу скандынаваў ад язычніцтва да хрысціянства. Камяні, разам з магільнікамі і царквой, занесены ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

За сваю доўгую гісторыю камяні падвяргаліся ўздзеянню надвор'я, што прывяло да з'яўлення расколін. У 2008 годзе эксперты ЮНЕСКА, вывучыўшы іх стан, прапанавалі перанесці камяні ў памяшканне. Аднак Камітэт па культурнай спадчыне Даніі вырашыў пакінуць камяні на іх гістарычным месцы, надзейна ўкрыўшы шклянымі вітрынамі. У конкурсе, на які было прадстаўлена 157 праектаў, быў выбраны аптымальны дызайн ахоўных канструкцый. Праект быў рэалізаваны ў 2012 годзе.

Гл. таксама
-----------

* Музей валуноў
* Барысавы камяні
* Рунны камень з Рока

Зноскі
------

1. ↑  Рунныя камяні ў Елінгу на сайце ЮНЕСКА

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рунныя камяні ў Елінгу

| ⛭Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Даніі |
| --- |
| 
* Магільныя ўзгоркі, рунічныя камяні і царква ў Елінгу
* Замак Кронбарг
* Сабор Роскіле
* Фіёрд Ілулісат (у Грэнландыі)
* Ватавае мора
* Стэўнс Клінт

 | Сцяг Даніі |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ралько.
**Уладзімір Антонавіч Ралько́** (30 ліпеня 1922, вёска Падарэссе, Старадарожскі раён, Мінская вобласць — 29 лістапада 2006) — гаспадарчы і дзяржаўны дзеяч, старшыня калгаса «Аснежыцкі» (1950—1992), удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, двойчы Герой Сацыялістычнай Працы.

Біяграфія
---------

У 1941 годзе быў залічаны курсантам Краснадарскага авіяцыйнага вучылішча. У 1942 годзе навучаўся на курсах малодшых афіцэраў і ў якасці стрэлка-радыста цяжкага бамбардзіроўшчыка быў накіраваны ў дзеючую армію.

Ваяваў на фронце з 1942 года ў якасці стралка-радыста цяжкага бамбардзіроўшчыка ТБ-3. У пачатку лета 1942 года пры выкананні баявога задання быў збіты над Крымам. Увесь экіпаж трапіў у палон. У. А. Ралько быў кантужаны і разам з іншымі членамі экіпажа апынуўся ў лагеры ў Ровенскай вобласці. Пасля яму ўдалося з лагера збегчы. У чэрвені 1942 года стаў байцом партызанскага атрада Каржа. Быў прызначаны кулямётчыкам, затым — камандзірам аддзялення, узвода. У верасні 1942 года стаў сакратаром камсамольскай арганізацыі партызанскага атрада. У баях адрозніваўся смелымі рашучымі дзеяннямі. Удзельнічаў у дзясятках партызанскіх баёў.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 18 студзеня 1958 года за вялікія поспехі, дасягнутыя ў выкананні плану развіцця сельскай гаспадаркі краіны Ралько Уладзіміру Антонавічу прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залатога медаля «Серп і Молат».

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 23 лютага 1976 года за вялікія поспехі, дасягнутыя ў выкананні плану развіцця сельскай гаспадаркі краіны Ралько Уладзімір Антонавіч узнагароджаны ордэнам Леніна і другім залатым медалём «Серп і Молат». Стаў двойчы Героем Сацыялістычнай Працы.

Член КПСС з 1950 года. Член Брэсцкага абкама КПБ і ЦК КПБ, Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР (1959—1963), дэпутат Вярхоўнага Савета СССР (1966—1970, 1974—1984). Намеснік Старшыні Вярхоўнага Савета БССР у 1985—1990 гадах.

Творы
-----

* Всего достигнешь, если любишь труд. — Мн. 1966.
* Оснежский поиск. — Мн. 1979.

Зноскі
------

1. 1 2 3  БелЭн, 2001

Літаратура
----------

* Ралько Уладзімір Антонавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 287. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
* Ралько́ Уладзімір Антонавіч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 621. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Галавачоў.
**Алякса́ндр Сцяпа́навіч Галавачо́ў** (нар. 15 чэрвеня 1935, в. Недайка, Буда-Кашалёўскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі навуковец-эканаміст, педагог. Доктар эканамічных навук (1988), прафесар (1990). Заслужаны работнік адукацыі Беларусі (2001). Акадэмік Беларускай інжынернай акадэміі (1997).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі тэхналагічны ўніверсітэт (1963). З 1953 года працаваў у сістэме лясной гаспадаркі Беларусі. З 1968 года ў Беларускім эканамічным універсітэце (у 1988—1991 гг. загадчык кафедры). У 1978—1980 гг. і 1983—1985 гг. дарадца-кансультант пра Міністэрстве вышэйшай адукацыі Кубы. З 1991 года ў Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (загадчык кафедры, у 1993—1999 гг. прарэктар). З 2003 года ў Мінскім інстытуце кіравання (Мінскі інавацыйны ўніверсітэт).

Аўтар навуковых прац па праблемах адукацыі ў Беларусі, прадукцыйнасці працы, развіцця банкаўскай справы і грашова-крэдытнай палітыкі, сацыяльнай арыентацыі эканамічнай сістэмы, прыватызацыі, рыначнай эканомікі. Аўтар шэрагу навучальных дапаможнікаў для ВНУ.

Літаратура
----------

* Галавачоў Аляксандр Сцяпанавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1). С. 367
**Юры Сянькоўскі** (6 мая 1926 — 13 лютага 1995) — грамадскі дзеяч, журналіст, кіраўнік беларускай рэдакцыі Радыё «Свабода».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 6 мая 1926 года ў вёсцы Залессе Смаргонскай гміны Ашмянскага павета Віленскага ваяводства ў Польскай Рэспубліцы.

Падчас Другой сусветнай вайны ў часе нямецкай акупацыі быў сябрам СБМ, потым служыў у батальёне «Дальвіц».

Па сканчэнні вайны апынуўся ў беларускім лагеры для перамешчаных асобаў у Ватэнштэце. Актыўна ўдзельнічаў у скаўтынгу, у 1949 г. быў прызначаны кіраўніком Беларускага скаўтынгу на чужыне. Быў сябрам рэдкалегіі часопіса «Напагатове». У 1950—1956 гг. вучыўся ў Лювенскім універсітэце на эканамічным факультэце. Адзін з заснавальнікаў Беларускага студэнцкага згуртавання, удзельнік Беларускага хору Міколы Равенскага. Па сканчэнні ўніверсітэта пераехаў у Мюнхен, дзе працаваў у беларускай рэдакцыі радыё «Вызваленне / Свабода», а ў 1983—1991 гг. быў дырэктарам гэтай рэдакцыі.

Памёр 13 лютага 1995 года ў Мюнхене, Германія.

Спасылкі
--------

* Радыё Свабода год за годам: 1991
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кісялёў.

**Рыго́р Я́каўлевіч Кісялё́ў** (18 мая 1913 г. в. Мікалаеўка Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай вобласці — 10 красавіка 1970) — беларускі дзяржаўны дзеяч, кандыдат гістарычных навук (1951), заслужаны дзеяч культуры БССР (1963).

Біяграфія
---------

Скончыў Гомельскі педагагічны інстытут у 1947, Акадэмію грамадскіх навук пры ЦК КПСС у 1951 годзе.

З 1932 года на педагагічнай працы ў Буда-Кашалёўскім і Касцюковіцкім раёнах. У 1939—42 гадах у Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. 

З 1942 загадчык аддзелам і сакратар Петухоўскага райкама партыі Курганскай вобласці. 

З 1945 сакратар райкама, намеснік загадчыка аддзела кадраў Гомельскага абкама КП(б)Б. 

З 1947 года ў ЦК КП(б)Б: загадчык аддзела, намеснік начальніка ўпраўлення кадраў, загадчык аддзела навукі і ВНУ. 

З 1953 года міністр культуры, з 1964 года міністр асветы БССР, з 1968 года намеснік Старшыні Савета Міністраў БССР. 

Член ЦК КПБ у 1952—70 гадах.

Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР (1951—1970).

Пахаваны на Усходніх могілках г. Мінска.

Памяць
------

Яго імем названы вуліца ў Гомелі і сярэдняя школа ў роднай вёсцы; у школе створаны прысвечаны яму музей.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Біяграфія Архівавана 28 сакавіка 2016.  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 300696946 |
**Паддво́рнае** — возера ў Браслаўскім ране Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дружнянка, за 16 км на поўдзень ад горада Браслаў.

Плошча паверхні 0,29 км², даўжыня 1,07 км, найбольшая шырыня 0,41 км, даўжыня берагавой лініі 2,8 км. Найбольшая глыбіня дасягае 9,3 м, сярэдняя 4,7 м. Аб'ём вады ў возеры 1,35 млн. м³. Плошча вадазбору 7,19 км².  

Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй да 5 метраў, пераважна стромкія, пясчаныя. Берагавая лінія слабазвілістая, у паўночнай частцы возера ўтварае заліў. Берагі пясчаныя, месцамі тарфяністыя, зліваюцца са схіламі катлавіны. Зона мелкаводдзя вузкая. На возеры невялікі востраў. Дно да глыбіні 4—5 м выслана пясчанымі адкладамі, глыбей — крэменязёмістым сапрапелем.  

Возера эўтрофнае, слабапраточнае. У Паддворнае ўпадаюць 2 ручаі і выцякае ручай (пратока) у возера Сярэднік. Зарастае да глыбіні 2,8 м. Надводная прыбярэжная расліннасць пашыраецца на адлегласці ад 3—10 да 20 (у паўднёвай частцы возера) метраў.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, лешч, гусцяра, плотка, мянтуз, лінь, краснапёрка і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2000. — Т. 11. — С. 493. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0188-5 (Т. 11).

Літаратура
----------

* *Уласаў Б. П.* Паддворнае // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — С. 493. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 17. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Возера Паддворнае Архівавана 13 жніўня 2013.
Яго Высокапраасвяшчэнства кардынал **Стэфан Борджыа** (*Stefano Borgia*, 3 снежня 1731, Велетры, Італія—23 лістапада 1804, Ліён, Францыя) — італьянскі кардынал і антыквар, які праславіўся збіральніцтвам розных дзіваў, такіх, як егіпецкія старажытнасці і рукапісы на старажытных мовах.

Біяграфія
---------

Паходзіў з адносна заняпалай галіны роду Борджыа з італьянскага гарадка Велетры.
Пляменнік кардынала Алесандра Борджыа, які славіўся вучонасцю і быў у перапісцы з Мураторы. На сродкі, атрыманыя ў тым ліку і ад продажу спадчыны, набываў рэдкія манеты і рукапісы, пераважна копцкія. Прыцягнуў да іх вывучэння вядучых вучоных свайго часу, уключаючы Вездзіна і Саэгу, які склаў іх каталог.

У 1797-98 Борджыа выконваў абавязкі намесніка папскай сталіцы і на кароткі час быў узяты пад варту французамі. У канцы жыцця ўзначальваў Кангрэгацыю евангелізацыі народаў. Падчас паездкі ў Парыж на каранацыю Напалеона памёр у Ліёне.

Збор
----

Разбіраючы рукапісы Борджыа пасля смерці кардынала, Аляксандр Гумбальт выявіў месаамерыканскі кодэкс, які даў назву групе Борджыа. Сярод найбольш каштоўных біблейскіх рукапісаў са збору Борджыа — копцкі манускрыпт Новага запавету і фрагмент копцкага рукапісу V стагоддзя з выявай Іёва з дочкамі.

Значная частка спадчыны кардынала была выстаўлена ў музеі Борджыа ў Велетры, пакуль ён не быў у XX стагоддзі аб'яднаны з Ватыканскай бібліятэкай. Шматлікія біблейскія рукапісы кардынала адышлі да кангрэгацыі евангелізацыі. Астатняя частка збору была прададзена яго спадчынніцай графіняй Адэлаідай Борджыа неапалітанскім манархам. Па прыбыцці ў Неапаль гэта калекцыя была падзелена паміж археалагічным музеем (егіпецкія старажытнасці) і бібліятэкай Бурбонаў (рукапісы).

Зноскі
------

1. 1 2  FINA Wiki — Аўстрыйская акадэмія навук. Праверана 3 снежня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q65043913'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q100989339'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q299015'></a>

Спасылкі
--------

* Стэфан Борджыа ў Каталіцкай энцыклапедыі (1913)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Catholic (1997—…) · Treccani |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10300991 · BIBSYS: 98044079 · BNC: a10322589 · BNF: 12428780w · CONOR: 241013859 · GND: 119454866 · ISNI: 0000 0000 8105 836X · LCCN: nr91004935 · NKC: xx0112757 · NLA: 35923405 · NLG: 227968 · NSK: 000049904 · NTA: 068466277 · NUKAT: n2013057055 · SUDOC: 067721257 · VIAF: 27156742 · ULAN: 500356914 |

 |
Шыпот — падземная крыніца водазабеспячэння
**Падземныя воды** — воды, якія знаходзяцца ў тоўшчы горных парод верхняй частцы зямной кары ў вадкім, цвёрдым і газападобным стане.

Запасы падземных вод
--------------------

Падземныя воды — частка водных рэсурсаў Зямлі; агульныя запасы падземных вод складаюць звыш 60 млн км³.Падземныя воды разглядаюцца як карысны выкапень. У адрозненне ад іншых відаў карысных выкапняў, запасы падземных вод узнаўляльныя падчас эксплуатацыі.

Гл. таксама
-----------

* Паверхневыя воды
* Артэзіянскія воды
* Ваданосны гарызонт
* Водазаборныя збудаванні
* Грунтавая вада
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мацкевіч.
**Стэфан Мацкевіч** (польск.: Stefan Mackiewicz) — дзяржаўны службовец, масон.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Мацкевічаў герба «Ястрабец». Нарадзіўся ў сям’і Міхала Мацкевіча і Анэлі з Ратынскіх.

У 1821 г. — суддзя земскі Свянцянскага павета. Член польскага Патрыятычнага таварыства і Нацыянальнага масонства. Сябра масонскай ложы «Паўночная паходня» ў Мінску, масон 2-й ст. звольнены ў 1820 годзе.

Сям’я
-----

У шлюбе з Анэляй са Шмігельскіх меў сына Зыгмунта, запісанага ў дваранскую кнігу Віленскай губерні. Зыгмунт быў у шлюбе з невядомай з Канткоўскіх.

Зноскі
------

1. ↑  Uruski Seweryn. Rodzina. Herbarz szlachty polskiej. T.10

Літаратура
----------

* *Швед, В. В.* Мацкевіч Стэфан Міхайлавіч // Масоны і ложы на землях Беларусі (канец XVIII — першая чвэрць XIX ст.) : біябібліягр. слоўн.. — Гродна: ГрДУ, 2007. — 275 с. — ISBN 978-985-417-866-0.


| ?Стэфан Мацкевіч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Крыштаф Мацкевіч[d] |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  | Міхал Мацкевіч |  |  |  | Багуслаў Шкультэцкі[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Стэфан Мацкевіч |  |  |  |  | Рэгіна-Канстанцыя са Шкультэцкіх[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Анэля з Ратынскіх[d] |  |  |  | Ганна з Ліпінскіх[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |
**Тсуга** (*Tsuga*, ад яп.: 栂, ツガ, *Tsúga*) — род, блізкі да піхтаў і елак, які займае прамежкавае паміж імі становішча. Вечназялёныя, аднадомныя дрэвы з ніцымі тонкімі парасткамі і ў большасці відаў кароткай плоскай ігліцай. Навуковая назва паходзіць ад японскай назвы віду *Tsuga sieboldii*. Жыве ў Паўночнай Амерыцы і Усходняй Азіі ў адносна вільготным клімаце. Большасць з іх з’яўляюцца важкімі, калі не панавальнымі кампанентамі раслінных супольнасцяў, у якіх яны растуць.

Апісанне
--------

Крона ад канічнай да няправільнай яйкападобнай (у некаторых азіяцкіх відаў). Кара ад шэрага да карычневага колеру, лускаватая, часта з глыбокімі разорамі. Лісце невялікае, захоўваецца некалькі гадоў, вяршыня вострая, круглявая або зубчастая. Пупышкі ў асноўным з закругленымі верхавінамі, не смалістыя. Пылковыя шышкі: <8 мм даўжынёй, адзінкавыя, шарападобныя, карычневыя. Насенныя шышкі спеюць 5-7 месяцаў, яйкападобныя або даўгаватыя, сядзячыя або амаль сядзячыя, ападаюць неўзабаве пасля высыпання насення, але могуць трымацца і некалькі гадоў. Насенне памерам каля 3-5 × 2-3 мм, са шматлікімі дробнымі бурбалкамі смалы і з тонкімі крыламі 5-10 мм.

Віды
----

Паводле базы даных *The Plant List* (на ліпень 2016) род уключае 10 відаў: 4 у Паўночнай Амерыцы і 6 у Азіі.

* Tsuga canadensis (L.) Carrière — Тсуга канадская
* Tsuga caroliniana Engelm.
* Tsuga chinensis (Franch.) E.Pritz.
* Tsuga diversifolia (Maxim.) Mast.
* Tsuga dumosa (D.Don) Eichler
* Tsuga forrestii Downie
* Tsuga heterophylla (Raf.) Sarg.
* Tsuga × jeffreyi (A.Henry) A.Henry
* Tsuga mertensiana (Bong.) Carrière
* Tsuga sieboldii Carrière

Зноскі
------

1. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 134. — 160 с. — 2 350 экз.
2. ↑  *Tsuga* (англ.).  The Plant List. Version 1.1. (26 ліпеня 2013). Праверана 29 ліпеня 2016.

Спасылкі
--------

* The Gymnosperm Database  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Канадская · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4469632-2 · LCCN: sh85138338 · Microsoft: 2779237806 |
**Трэці 5-гадовы план развіцця народнай гаспадаркі Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі** на 1938—1942 гады.

Планы
-----

Планавалася павялічыць капіталаўкладанні ў народную гаспадарку ў 1,7 раза, нацыянальны даход — амаль у 2, аб’ём валавой прадукцыі прамысловасці — у 1,5, магутнасць электрастанцый — больш чым у 2, вытворчасць харчовых прадуктаў — у 2,5 раза. Шмат увагі аддавалася развіццю машынабудавання, хімічнай прамысловасці, будаўнічай індустрыі, павышэнню ўраджайнасці ў земляробстве і прадукцыйнасці ў жывёлагадоўлі.

Вынікі пяцігодкі
----------------

Інтэнсіўна вялося прамысловае будаўніцтва: 2-я чарга БелДРЭС, электрастанцыя ў Мазыры, кансервавы завод у Рагачове; рэканструяваліся машынабудаўнічыя заводы, прадпрыемствы дрэваапрацоўчай, хімічнай, харчовай прамысловасці. За 3,5 года ўведзена ў дзеянне 300 прамысловых прадпрыемстваў. У 1940 годзе кошт асноўных вытворчых фондаў у 1,8 раза перавысіў узровень 1937 года. Высокімі тэмпамі вялося капітальнае будаўніцтва ў Заходняй Беларусі, уз’яднанай у верасні 1939 года з БССР. У 1940 годзе тут уведзена ў дзеянне 105 новых прамысловых прадпрыемстваў. Пабудаваны чыгуначныя лініі Орша—Лепель, Гомель—Чарнігаў і інш. Адпраўка грузаў на чыгунках пабольшала ў 2,8 раза. Значна адставала ад патрэб народнай гаспадаркі энергетыка, павялічвалася колькасць незавершаных аб’ектаў будаўніцтва. Шмат прадпрыемстваў працавалі нерытмічна, якасць прадукцыі ў шэрагу выпадкаў была нізкая, тавары народнага спажывання, якія вырабляла мясцовая прамысловасць, складалі 43%. На канец 1940 года у рэспубліцы было 10165 калгасаў, 92 саўгасы, 316 МТС. Аднак па шэрагу паказчыкаў калгасы адставалі ад асабістых гаспадарак. У Заходняй Беларусі нярэдка прымусовымі метадамі, як і ва ўсходняй частцы, праводзілася калектывізацыя сялянскіх гаспадарак. Да мая 1940 года створана 430 калгасаў і 28 саўгасаў. У цэлым узровень сельскагаспадарчай вытворчасці быў нізкі, намечаныя планы павелічэння яе прадукцыі выкананы не былі. Выкананне 3-га пяцігадовага плана перапынена нападам нацысцкай Германіі на СССР.

Літаратура
----------

* *Юнцэвіч, А.* Пяцігадовыя планы развіцця народнай гаспадаркі БССР // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8. — С. 22.
* Гиоргидзе, З. И. Геращенко, Л. Ф. Белоруссия за десять пятилеток / З. И. Гиоргидзе, Л. Ф. Геращенко; Академия наук БССР, Институт экономики. — Минск: Наука и техника, 1982. — 152 с.
* Эканамічная гісторыя Беларусі і замежных краін: Матэрыялы для самастойнай працы: Для студэнтаў і курса дзеннага і завочнага формаў навучання. — Мінск: ВП «Экаперспектыва», 1997. — 118, [2] с.




| Пяцігадовыя планы развіцця народнай гаспадаркі Беларускай ССР |
| --- |
| 
* Першая (1928—1933)
* Другая (1933—1937)
* Трэцяя (1938—1942)
* Чацвёртая (1946—1950)
* Пятая (1951—1955)
* Шостая (1956—1960)
* Сёмая (1961—1965)
* Восьмая (1966—1970)
* Дзявятая (1971—1975)
* Дзясятая (1976—1980)
* Адзінаццатая (1981—1985)
* Дванаццатая (1986—1990)

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пастухоў.
**Міхаіл Іванавіч Пастухоў** (нар. 7 красавіка 1958 г. Сураж, Бранская вобласць) — беларускі юрыст. Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь (1994).

Біяграфія
---------

У 1980 скончыў з адзнакай юрыдычны факультэт Беларускага дзяржаўнага універсітэта. У 1983 абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме: «Крымінальна-прававыя аспекты апраўдання падсудных»; ў 1993 абараніў доктарскую дысертацыю па тэме: «Рэабілітацыя невінаватых у крымінальным працэсе. Асновы прававога інстытута». Удзельнічаў у распрацоўцы Канцэпцыі судова-прававой рэформы 1992 года, праекта Крымінальна-працэсуальнага кодэкса (1992—1994), Канстытуцыі 1994 года, Закона аб Канстытуцыйным судзе. Працаваў малодшым навуковым супрацоўнікам у Інстытуце філасофіі і права Акадэміі навук БССР (1983—1985); выкладчыкам, намеснікам начальніка навукова-даследчага аддзела ў Інстытуце нацыянальнай бяспекі Беларусі (1985—1994). З красавіка 1994 года суддзя Канстытуцыйнага суда Рэспублікі Беларусь.

23 студзеня 1997 вызвалены ад пасады ўказам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «у сувязі з заканчэннем тэрміну паўнамоцтваў суддзі». З лютага 1997 па цяперашні час — прафесар права недзяржаўнага інстытута кіравання і прадпрымальніцтва; са жніўня 1997 года — кіраўнік Цэнтра прававой абароны СМІ пры Беларускай асацыяцыі журналістаў. У час грамадска-палітычнага крызісу восенню 1996 года застаўся верны прысязе суддзі Канстытуцыйнага суда, што і прынесла яму вядомасць у Беларусі і за яе межамі.

Спрабаваў дабіцца аднаўлення на пасадзе суддзі Канстытуцыйнага суда, лічачы незаконным загад па яго вызваленні з пасады. Прайшоўшы ўсе інстанцыі, звярнуўся ў Камітэт па правах чалавека ААН. 5 жніўня 2002 года Камітэт прызнаў факт парушэння беларускімі ўладамі Міжнароднага пакта аб грамадзянскіх і палітычных правах. Аднак яго рашэнне не было выкананае.

Узнагароды
----------

Удастоены міжнароднай прэміі «За развіццё дэмакратыі і грамадзянскай супольнасці» (1998). Узнагароджаны медалём 100 гадоў БНР Рады Беларускай Народнай Рэспублікі.

Зноскі
------

1. ↑  *Коктыш, Марина*. Михаил ПАСТУХОВ: «Некоторые считают меня занудой…» (руск.)(недаступная спасылка). *За чашечкой кофе с Мариной Коктыш*.  Народная Воля (12 красавіка 2013). Архівавана з першакрыніцы 29 мая 2017. Праверана 16 сакавіка 2016.
2. ↑  Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100

Літаратура
----------

* Кто есть кто в Беларуси. Москва: Книжный дом «Университет», 1999. ISBN 5-8013-0068-6
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кузьмянкоў.

**Міхаіл Іванавіч Кузьмянкоў** (нар. 21 студзеня 1939, в. Пыцькаўка, Буда-Кашалёўскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі неарганічных рэчываў. Доктар тэхнічных навук (1983), прафесар (1984).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Тэхналогія сілікатаў», 1960), Беларускі тэхналагічны інстытут (аспірантура, спецыяльнасць «Тэхналогія сілікатаў», 1966).

Працуе ў Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (з 1966, факультэт хімічнай тэхналогіі і тэхнікі, кафедра хімічнай тэхналогіі вяжучых матэрыялаў, прафесар, у 1985—2008 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: тэхналогія комплекснай перапрацоўскі даламіту на магнезіяльны цэмент, даламітавую вапну, сульфат магнію, сінтэтычны гіпс і малаэнергаёмкія гіпсавыя вяжучыя, лёгкую і смаляную магнезіі, гарачастойкія бетоны; стаматалагічныя матэрыялы; атрыманне з фасфагіпсу гіпсавых вяжучых і рэгулятараў тэрмінаў схоплівання цэменту; тэхналогія гідратаваных сілікатных парашкоў (парашковае вадкае шкло); хімічныя дабаўкі да павярхоўнай і аб’ёмнай апрацоўкі бетону.

Узнагароды
----------

Званне «Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь» (2001), ганаровыя граматы Мінскага абласнога камітэта прафсаюза работнікаў асветы Беларускай ССР (1977), Міністэрства вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі Беларускай ССР (1983), Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь (2005) і інш.

Бібліяграфія
------------

* Научные основы и разработка технологии метафосфатов : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.17.01 / Кузьменков Михаил Иванович. ― Ленинград, 1982.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Міляшкевіч Я. Г.* Кузьмянкоў Міхаіл Іванавіч / Я. Г. Міляшкевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 565—566. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

Спасылкі
--------

* Кузьменков Михаил Иванович  (руск.) на сайце «Википедия Белорусского государственного технологического университета»
*Іштар*. Брытанскі музей. Лондан
**Іштар** — багіня ўрадлівасці і цялеснага кахання, вайны і разладу ў міфалогіі старажытных вавіланян і асірыйцаў, галоўнае жаночае бажаство вавілонскага пантэона. Астральнае бажаство, увасабленне планеты Венера. У заходнесеміцкай міфалогіі называлася Астарта, у шумерскай — Інана. Іштар лічылася заступніцай прастытутак, гетэр і гомасексуалаў. Дачка Эля і жонка Баала, а таксама Сета (у егіпецкай міфалогіі).

*Вароты Іштар*, Музей Пергамон, Берлін

Гл. таксама
-----------

* Вароты Іштар

Зноскі
------

1. ↑  Мифы народов мира / Ред. С. А. Токарев. — М.: Советская энциклопедия, 1991. — Т. 1, с. 595.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2


| ?Іштар — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Аншар |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Энліль |  | Ан |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Іштар |  | Сін (міфалогія) |  |  |  |  |  | Kishar[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Нінліль |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 118639846 · LIBRIS: 333176 · SUDOC: 241675618 · VIAF: 67258898 |
Ішымская раўніна ў Заходняй Сібіры.
**Ішымская раўніна** — паўднёвая частка Заходне-Сібірскай раўніны, у міжрэччы Іртыша і Табола. Адміністрацыйна размешчана на тэрыторыі Курганскай, Цюменскай і Омскай абласцей Расіі, а таксама ў Паўночна-Казахстанскай вобласці.

Працягласць раўніны з поўначы на поўдзень і з захаду на ўсход складае каля 500 км. Вышыня над узроўнем мора - 120-140 м. Раўніна складаецца пяскамі і глінамі неагенавага ўзросту, перакрытымі чахлом лёсападобных суглінкаў. Паверхня ўяўляе сабой плоскую раўніну, якая ўскладнена грывамі, лагчынамі, катлавінамі і шырокімі, неглыбокімі далінамі рэк. У паніжэннях і далінах вялікая колькасць прэсных, горка-салёных і салёных азёр. Улетку некаторыя невялікія азёры і рэкі перасыхаюць. У ландшафце пераважаюць лугавыя стэпы і бярозавыя лясы. Раўніна амаль цалкам разараная.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
**«Бярэсце»** — 3D кінатэатр у Маскоўскім раёне горада Мінска, размешчаны ў мікрараёне Паўднёвы Захад-2 побач са станцыяй метро Пятроўшчына. Кінатэатр знаходзіцца ў муніцыпальнай уласнасці ўнітарнага прадпрыемства «Кінавідэапракат» Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта.

Адзін з найбольш наведвальных кінатэатраў Мінска, за 2016 год кінатэатр прыняў 380 137 гледачоў.

Гісторыя
--------

Кінатэатр «Бярэсце» быў адкрыты 31 снежня 1989 і стаў апошнім кінатэатрам, які быў пабудаваны ў Мінску за савецкім часам. У 2012 годзе адбылася рэкаструкцыя, пасля якой кінатэтр стаў адным з вядучых у сталіцы, а таксама месцам культурнага адпачынку жыхароў бліжэйшых жылых раёнаў і Маскоўскага раёна ў агуле.

Апісанне
--------

У кінатэатры маецца дзве залы: адна на 297 месцаў (трансліруецца 3D кантэнт), а другая, падвышанай камфортнасці, разлічана на 150 месцаў. Маленькая зала абсталяваная мяккімі тэатральнымі крэсламі, паміж радамі зроблены шырокія праходы, усталяваны бясшвоўны экран. Абедзве залы аснашчаны сістэмай Dolby Digital. У холе кінатэатра маецца бар, і касы па продажы квіткоў.

Побач з ім знаходзіцца гандлёвы цэнтр «Кірмаш» і рэстаран хуткага харчавання гандлёвай сеткі McDonald’s, а таксама ахаваная паркоўка.

Кінатэатр ажыццяўляе штотыднёвыя прэм’еры фільмаў. Кіраўніцтвам арганізоўваюцца забаўляльныя і пазнавальныя праграмы для дзяцей і падлеткаў. Адным з напрамкаў работы кінатэатра з’яўляецца правядзенне кінамерапрыемстваў і паказ фільмаў для сямейнага прагляду.

Зноскі
------

1. ↑  В каком столичном кинотеатре самый большой экран и какие фильмы предпочитают минчане? Архівавана 28 лістапада 2020.

Спасылкі
--------

* Кінатэатр «Бярэсце» на афіцыйным сайце ўнітарнага прадпрыемства «Кінавідэапракат» Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта Архівавана 20 сакавіка 2015.
* Афіша і кантакты кінатэатра «Бярэсце» (абнаўляецца адзін раз у дзень, вядзецца на беларускай мове) Архівавана 13 сакавіка 2016.

| ⛭Кінатэатры Мінска |
| --- |
| Дзеючыя | Аўрора ·  Беларусь ·  Дом кіно  ·  Камсамолец ·  Мір ·  Масква ·  Кастрычнік ·  Піянер ·  Ракета |  |
| 3D кінатэатры | Бярэсце ·  Палац Рэспублікі ·  Кіеў ·  Салют ·  Цэнтральны |
| Закрытыя | Авангард ·  Вільнюс ·  Пралетарый ·  Сучаснік ·  Цэнтр-відэа ·  Электрон ·  Дружба ·  Аўтакінатэатр · Арткінатэатр Rubin Plaza ·  Перамога (рэканструкцыя) |
**Бясе́дныя пе́сні**, або **застольныя пе́сні**, рэгіянальныя назвы: **гасцявыя**, **кірмашовыя**, **банкетовыя**, **пірушачныя песні** — творы народнай лірыкі, якія спявалі ў застоллі. Значная колькасць іх сярод дажынкавых, талочных, радзінных песень, таму паводле функцыянальнай прыкметы адрозніваюць бяседныя песні пазаабрадавыя, каляндарна-абрадавыя і сямейна-абрадавыя. Маюць велічальныя матывы, у якіх услаўляюцца багаты стол, шчодрыя гаспадары, жаданыя госці. Ідэалізаваная карціна дастатку адлюстроўвае мару селяніна. У бяседных песнях пераважаюць сямейна-бытавыя матывы: нешчаслівае замужжа, жорсткі муж, лютая свякроў, ліхія суседзі і інш.

Зноскі
------

1. ↑  *Цішчанка І. К.* Бяседныя песні // *Энцыклапедыя Літаратуры і мастацтва*. — Мн.: БелЭн, 1985. — Т. 1. — С. 552.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
* *Можейко З.* Песенная культура белорусского Полесья. — Мн. 1971. С. 87
Саляныя дыслакацыі Прыпяцкага прагіну
**Бярэ́зінскі вал** — тэктанічная структура ў Светлагорскім, Жлобінскім і Акцябрскім раёнах Гомельскай вобласці, ва ўсходняй частцы Бярэзінскай прыбартавой ступені Прыпяцкага прагіну.

Выдзяляецца па паверхні саляноснай тоўшчы, найбольш выразана па паверхні галітавай падтоўшчы, прасочваецца ў надсалявых адкладах і затухае ўверх па разрэзе. Прымыкае з поўдня да Паўночна-Прыпяцкага разлому і зоны выкліньвання верхнесаляносных адкладаў. Аб’ядноўвае Коўчыцкі структурны нос, Кнышэвіцкі, Судавіцкі, Бярэзінскі купалы і Іскраўскую брахіантыкліналь.

Распасціранне вала паўночна-заходняе, блізкае да шыротнага, даўжыня 60 км, шырыня 4-6 км. На яго крылах паверхня саляноснай тоўшчы апускаецца на глыбіню 1000—1600 м. Бярэзінскі вал прасочваецца ў надсалявых дэвонскіх утварэннях, у трыясавых і вышэйляжачых адлюстроўваецца ўсходняя частка вала, заходняя пахавана.

Бярэзінскі вал сфарміраваўся ў выніку блокавых пасоўванняў і праяўлення салявой тэктонікі пераважна ў познім дэвоне.

Літаратура
----------

* *Канішчаў В. С.* Бярэзінскі вал // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — С. 387. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
Мадэль паўвострава, створаная на аснове здымкаў спадарожніка Landsat
**Капскі паўвостраў** (англ.: Cape Peninsula) — размешчаны на паўднёвым захадзе Афрыкі на тэрыторыі ПАР, абмываецца водамі Атлантычнага акіяна. 

На паўднёвым ускрайку паўвострава знаходзяцца мысы Добрай Надзеі і Кейп-Пойнт, а на паўночнай ускраіне — горад Кейптаўн і Сталовая гара. Цэнтральную частку займаюць прыродныя рэзерваты і паркі, а берагі, пераважна заняты пясчанымі пляжамі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Капскі паўвостраў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 315162496 |
**Якімава-Слабадскі́ сельсавеет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Парыцкага раёна Бабруйскай акругі. Цэнтр — вёска Якімава Слабада.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Парыцкага раёна Бабруйскай акругі БССР. 8 кастрычніка 1924 года да сельсавета далучана частка скасаванага Яланскага сельсавета Азарыцкага раёна Мазырскай акругі. У 1928 годзе скасаваны, тэрыторыя далучана да Шацілкаўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Стэфан Воіслаў** — кіраўнік сербскага княства Дукля з 1040 па 1052. Сын нейкага Драгаміра, пра якога нічога невядома. У візантыйскіх хроніках няма дакладных звестак пра яго паходжанне. Некаторыя называюць яго сербам з Травуніі ў сённяшняй Герцагавіне.

Высокія падаткі, якія спаганяла Візантыя, прывялі да антывізантыйскага паўстання. Быўшы архонтам у Чарнагорыі, Стэфан Воіслаў заручыўся падтрымкай прыбярэжных гарадоў, у тым ліку размешчаных у паўночнай Албаніі, і ўзначаліў яго паўстанне. Першае паўстанне было падушана, аднак падчас другога паўстання Стэфан Воіслаў перамог візантыйскія войскі і вярнуў некаторым сербскім землям незалежнасць, страчаную больш за сто гадоў таму.

Пашырыў сваю ўладу на Герцагавіну і паўднёвую Далмацыю. Цэнтральная Сербія (Рашка) таксама прызнала ўладу Стэфана Воіслава.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Часлаў Кланіміравіч** | **Кіраўнік Сербіі**1040—1052 | Пераемнік**Міхайла Ваіслаўлевіч** |


| ?Стэфан Воіслаў — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Q12644020? |  | Silvester[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  | Стэфан Воіслаў |  | Драгамір[d] |  | Хвалімір II[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Петар Гойнікавіч |  | Гойнік |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WeRelate · Rodovid · genealogics.org |
**Ламінарыя** (марская капуста) — род з класа бурых марскіх водарасцей.

Выдзяляецца 30 відаў. Пашыраны ў халодных акіянах і морах абодвух паўшар'яў. Сустракаецца ад паверхні да глыбіні 200 м. Найбольш вядомыя: ламінарыя Гур'янавай, пальчатарассечаная, паўночная, цукрыстая, японская.

Слаявіна даўжынёй 0,5 — 50 м у выглядзе пласціны суцэльнай або рассечанай, гладкай ці маршчыністай, складкаватай, з пузырамі або без іх. Прымацоўваецца да субстрату дыскападобнай падэшвай ці галінастымі рызоідамі. Размнажэнне бясполае (зааспоры) і палавое (аагамія).

Многія віды ламінарыі ўжываюцца ў ежу. Таксама яе выкарыстоўвалі і як угнаенне, бо ламінарыя ўтрымоўвае вельмі вялікі набор макра-і мікраэлементаў. Ламінарыя багатая ёдам, які змяшчаецца ў арганічнай форме, што ўплывае на яе засваенне арганізмам чалавека. Ужыванне ў ежу ламінарыі рэкамендуецца для прафілактыкі эндэмічнага валля. У касметалогіі выкарыстоўваецца як сродкі для абгортвання.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне **Ламінарыя** ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.9. Мн. 1999, С.116

Літаратура
----------

* *Міхеева Т.* Ламінарыя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 116. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0155-9.
Землі Рэчы Паспалітай па III падзеле
**III падзел Рэчы Паспалітай** (1795) — апошні з падзелаў Рэчы Паспалітай, пасля якога гэтая дзяржава спыніла сваё існаванне.

Яшчэ ў часе Касцюшкавага паўстання, 11 ліпеня 1794 года прускі пасол у Пецярбургу Леапольд Генрых фон Гольц пісаў у сваёй дэпэшы, што «ўся Расія дамагаецца падзяліць Польшчу і сцерці яе назву».

Меней чым праз год па здушэнні паўстання, 24 кастрычніка 1795, манархі Расіі, Прусіі і Аўстрыі, узгаднілі ўзаемны трактат, паводле якога правялі 3-і падзел Рэчы Паспалітай.

Трэці падзел стаў вынікам у тым ліку ўнутранага крызісу і экспансіўных дзеянняў суседніх дзяржаў. Аднак непасрэднай прычынай сталі паражэнні паўстання Касцюшкі і войнаў супраць Расіі і Прусіі.

Зноскі
------

1. ↑  Henryk Kocój. *Współpraca Prus i Rosji w tłumieniu Powstania Kościuszkowskiego w świetle korespondencji posła pruskiego w Petersburgu Leopolda Heinricha Goltza z Fryderykiem Wilhelmem II*, s. 55, w: *W stronę Połańca, z dziejów insurekcji 1794 roku*, Staszów 1994.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Трэці падзел Рэчы Паспалітай на Вікісховішчы |
**Трэ́ці зако́н Нью́тана** - закон, які колькасна вызначае характар узаемадзеяння між дзвюма целамі (матэрыяльнымі пунктамі). Ён сцвярджае, што любое ўздзеянне выклікае роўнае да сябе па велічыні процідзеянне. Кожнай сіле **F** адпавядае сіла процідзеяння **Fʼ** (сіла рэакцыі), роўная па велічыні, але процілегла накіраваная. Закон гэты абвяшчае, што калі цела **А** ўздзейнічае з нейкай сілай на цела **У**, дык цела **У** таксама ўздзейнічае на цела **А** з роўнай па велічыні і процілеглым па кірунку сілай. Іншымі словамі, стоячы на ​​падлозе, вы дзейнічаеце на падлогу з сілай, прапарцыйнай масе вашага цела. Згодна з трэцяга закону **Ньютана** падлога ў гэты ж час уздзейнічае на вас з абсалютна такі ж па велічыні сілай, але накіраванай не ўніз, а строга ўверх. Гэты закон эксперыментальна праверыць няцяжка: вы ўвесь час адчуваеце, як зямля цісне на вашыя падэшвы. **Трэці закон Ньютана** падкрэслівае, што прычынай паскарэння зʼяўляецца ўзаемнае дзеянне цел адзін на аднаго. Таму сілы, якія дзейнічаюць на якія ўзаемадзейнічаюць цела, зʼяўляюцца характарыстыкамі аднаго і таго ж узаемадзеяння.

Сучасная фармулёўка:

*Тыя сілы, з якімі целы ўздзейнічаюць адно на другое, маюць агульнае паходжанне, роўныя па модулі, процілеглыя ў кірунку і накіраванымі ўздоўж адной прамой*.

{\displaystyle \mathbf {F} \_{1,2}=-\mathbf {F} \_{2,1}}

З трэцяга закона Ньютана вынікае, што сума ўсіх унутраных сіл, што дзейнічаюць у механічнай сістэме, роўная да нуля. Сапраўды калі абазначыць як {\displaystyle \mathbf {F} \_{i,j}} сілу, з якой "**I"**-ы элемент дзейнічае на "**j"**-ы, то сума ўнутраных сіл (сіл, з якімі адны элементы сістэмы ўздейнічаюць на іншыя) складае:

{\displaystyle \sum \mathbf {F} \_{int}=\sum \_{i=1}^{n}\sum \_{j=1}^{n}\mathbf {F} \_{i,j}=0},

дзе n – колькасць элементаў сістэмы. Сапраўды,

{\displaystyle \mathbf {F} \_{i,i}=0} (бо цела не можа ўздзейнічаць само на сябе);

{\displaystyle \mathbf {F} \_{i,j}+\mathbf {F} \_{j,i}=0} (згодна трэцяму закону Ньютана).

Прыклад
-------

Калі яблык падае з дрэва, гэта Зямля ўздзейнічае на яблык сілай свайго гравітацыйнага прыцягнення (з прычыны чаго яблык роўнапаскоранага накіроўваецца да паверхні Зямлі), але пры гэтым і яблык прыцягвае да сябе Зямлю з роўнай сілай. А тое, што нам здаецца, што гэта менавіта яблык падае на Зямлю, а не наадварот, гэта ўжо следства другога закона Ньютана. Маса яблыка ў параўнанні з масай Зямлі нізкая да несупастаўнасці, таму менавіта яго паскарэнне прыкметна для вока назіральніка. Маса жа Зямлі, у параўнанні з масай яблыка, велізарная, таму яе паскарэнне практычна незаўважна. (У выпадку падзення яблыка цэнтр Зямлі ссоўваецца ўверх на адлегласць менш радыусу атамнага ядра.)

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 18 лістапада 2016.
2. ↑
3. ↑
**Трэчэнта** (іт. *trecento* — літар. *трыста*, а таксама *1300-я* гг.) — прынятая ў італьянскай мове назва XIV ст.

У гісторыі мастацтва і культуры «трэчэнта» выкарыстоўваецца для абазначэння пэўнага перыяду ў развіцці італьянскага мастацтва Адраджэння — перыяду Протарэнесансу. Вядучым відам выяўленчага мастацтва трэчэнта быў жывапіс: найбольш тыповая — сіенская школа жывапісу. У той час тварыў вялікі фларэнтыец, родапачынальнік рэалістычнага кірунку Джота дзі Бандонэ.

У літаратуры трэчэнта адбыўся паварот да гуманізму: тварылі Дантэ, Петрарка, Бакача.

Гл. таксама
-----------

* дучэнта
* кватрачэнта
* чынквечэнта
* сейчэнта



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
Мяркуецца, што ядзерная зброя будзе адыгрываць вырашальную ролю ў Трэцяй сусветнай вайне
**Трэцяя сусветная вайна** — гіпатэтычны глабальны ваенны канфлікт. У XX стагоддзі найбольш верагоднымі ініцыятарамі Трэцяй сусветнай маглі стаць ЗША і СССР.

З канца XX стагоддзя *трэцяй сусветнай вайной* завуць барацьбу з міжнародным тэрарызмам і патэнцыйны ваенны канфлікт, які можа ўзнікнуць пры ўжыванні ядзернай ці іншай ЗМП краінамі, якія меркавана хаваюць свой ракетна-ядзерны патэнцыял (Іран, Паўночная Карэя і Ізраіль, (2-15)).

Наступствы
----------

Патэнцыйныя сцэнары Трэцяй сусветнай вайны з ужываннем ядзернай зброі ў 1970—1980-я гады прадугледжвалі хуткае развіццё падзей. У выпадку масіраванага прымянення ядзернай зброі ў Трэцяй сусветнай вайне можа быць знішчана большая частка чалавецтва (паводле падлікаў, загінуўшых мірных жыхароў будзе больш, чым ваенных).

Наступствы ядзернай вайны тэарэтычна могуць прывесці да катастрафічных змен клімату і экалагічных умоў планеты (адбудзецца «ядзерная зіма» або «ядзерная восень»). Гэтае меркаванне шмат у чым вызначыла ролю ядзернай зброі як зброі стратэгічнага стрымлівання супернікаў ад пачатку ядзернага канфлікту.

Наступствы Трэцяй сусветнай вайны могуць быць цяжэйшымі, калі Расія і ЗША ў гэтай вайне абмяняюцца ядзернымі ўдарамі. Такое развіццё падзей радыкальна: атамныя выбухі знішчаць буйныя гарады і жылыя раёны абедзвюх краін, вялізная колькасць ядзернага пылу разляціцца па ўсім свеце, пасля чаго на Зямлі надоўга павысіцца радыяцыйны фон.

Гл. таксама
-----------

* Халодная вайна
* Ядзерная вайна
* Вайна супраць тэрарызму
* Першая сусветная вайна
* Другая сусветная вайна
* Сусветная вайна
* Постапакаліпсіс
* Выпадкі лжывага спрацоўвання сістэм папярэджання пра ракетны напад

Зноскі
------

1. ↑  The Third World War — al-Qaeda Архівавана 23 кастрычніка 2007. (Праверана 9 чэрвеня 2009)



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4189592-7 · LCCN: sh85148541 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жыркевіч.
**Міхаіл Іванавіч Жыркевіч** (13 кастрычніка 1899, Залесавічы, Крычаўскі раён, Магілёўская вобласць — 13 жніўня 1984) — беларускі мовазнавец, заслужаны дзеяч навукі БССР, аўтар шматлікіх падручнікаў па беларускай мове.

Біяграфія
---------

З сялянскай сям'і. Пасля атрымання сярэдняй адукацыі служыў у Чырвонай Арміі, удзельнічаў у баях з польскімі акупантамі. Дэмбілізаваўся ў 1921 г. працаваў у пачатковых школах на Крычаўшчыне. Скончыў этнолага-лінгвістычнае аддзяленне педагагічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Выкладаў беларускую мову і літаратуру ў 2-й сярэдняй Магілёўскай школе, з 1929 г. — у Магілёўскім дзяржаўным педагагічным інстытуце, дзе вёў праграмныя курсы сучаснай беларускай мовы і літаратуры і методыкі яе выкладання. З 1943 г. быў прызначаны старшым выкладчыкам кафедры беларускай мовы і літаратуры ў Беларускім дзяржуніверсітэце.

У 1944 г. ён абараніў дысертацыю на тэму: «Да методыкі падручніка па беларускай мове» і атрымаў вучоную ступень кандыдата педагагічных навук, у наступным годзе быў зацверджаны дацэнтам.

Міхаіл Жыркевіч вядомы перш за ўсё як аўтар і суаўтар падручнікаў па беларускай мове для сярэдніх школ.

Выступаў у друку з артыкуламі пра удасканаленне беларускага правапісу, выкладанне беларускай мовы ў сярэдніх і вышэйшых навучальных установах, развіццё беларускага мовазнаўства.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Жыркевіч М. І.//Энцыкл. літ. і маст. Беларусі У 5 т. Т. 2.-Мн. 1985.-С. 462.
* Жыркевіч М. І.//Бел. сав. энцыкл. У 12 т. Т. 4.-Мн. 1971.-С. 446.
**Міхаіл Іванавіч Чулакі** (19 лістапада 1908, г. Сімферопаль, Рэспубліка Крым — 29 студзеня 1989) — расійскі кампазітар, педагог, музычна-грамадскі дзеяч. Народны артыст Расіі (1969). Дзяржаўныя прэміі СССР 1947, 1948, 1950.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 6 (19) лістапада 1908 года ў Сімферопалі ў сям’і судовага прыстава Сімферопальскага акруговага суда Івана Ільіча Чулакі. Скончыў Сімферопальскі музычны тэхнікум (цяпер — Сімферопальскае музычнае вучылішча імя П. І. Чайкоўскага  (руск.) (бел.).

У 1931 годзе скончыў Ленінградскую кансерваторыю па класе кампазіцыі У. Шчарбачова  (руск.) (бел..

У 1937—1939 гадах — дырэктар і мастацкі кіраўнік Ленінградскай філармоніі.

З 1951 года працаваў у Камітэце па справах мастацтваў пры СМ СССР, у Міністэрстве культуры СССР  (руск.) (бел..

У 1955—1959 гадах і ў 1963—1970 гадах — дырэктар і мастацкі кіраўнік Вялікага тэатра ў Маскве.

З 1933 года выкладаў у Ленінградскай, з 1948 года — у Маскоўскай кансерваторыях, з 1962 года — прафесар. Сярод яго вучняў: М. А. Бегаліеў  (руск.) (бел. В. В. Бяляеў, Л. Б. Бабылёў, С. В. Жукаў  (руск.) (бел. С. Ю. Каспараў  (руск.) (бел. Я. П. Крылатаў, А. П. Немцін  (руск.) (бел. В. У. Пальчун, Н. М. Шахматаў.

З 1948 года — сакратар Саюза кампазітараў СССР, з 1959 года — Саюза кампазітараў Расіі.

Дэпутат Вярхоўнага Савета РСФСР 6 і 7 скліканняў.

Памёр 29 студзеня 1989 года, пахаваны на Увядзенскіх могілках Масквы.

Творчасць
---------

Сярод твораў: балеты «Казка пра папа і работніка яго Балду» (паст. 1940), «Уяўны жаніх» (паст. 1946), «Юнацтва» (паст. 1947), «Іван Грозны» (на аснове музыкі С. Пракоф’ева да аднайменага балета, паст. 1975); опера «Малады марак сусвету» (1977); 4 сімфоніі (1930—1937), сімфанічны цыкл «Песні і танцы старой Францыі» (1959), кантаты.

Аўтар кніг «Інструменты сімфанічнага аркестра» (1950), «Жывыя ў памяці маёй» (1990). музычна-крытычных артыкулаў.

Зноскі
------

1. ↑  Чулаки Михаил Иванович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. ↑  Список чинам Таврической губернии на 1908 год // Адрес-календарь и справочная книга Таврической губернии на 1908 год. — Симферополь : Таврическая Губернская Типография, 1908. — С. 32

Літаратура
----------

* Чулакі Міхаіл Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX5264416 · GND: 119031094 · ISNI: 0000 0001 0801 646X · LCCN: n80004373 · NKC: jn20000700358 · NLP: A11437923 · NTA: 299518434 · NUKAT: n2005093891 · SUDOC: 185189881 · VIAF: 262696043 |

 |