**Беларусы ў Каўнасе** — беларуская дыяспара, сфармаваная ў Міжваенны перыяд у Літве.

Дзейнасць
---------

Афіцэры і падафіцэры Беларускага асобнага батальёна (Коўна, 1921).
11 сакавіка 1919 года ўрад Летувы дазволіў фармаванне 5-й беларускай роты (да 200 чалавек) у Коўне.

У 1921 годзе Вацлаў Ластоўскі пераязджае з Рыгі ў Коўна, дзе збіраецца ўвесь урад БНР.

15 і 25 красавіка 1921 года на агульных сходах у Коўне быў прыняты Статут Беларускага таварыства Чырвонага Крыжа. Таварыства ў пачатку 1920-х гг. стала асноўнай дабрачыннай арганізацыяй замежжа, якая ў хуткім часе пачала каардынаваць дзейнасць суполак у іншых краінах свету.

Будынак Міністэрства беларускіх спраў у Коўне па вул. А. Міцкевіча, 13а
З 5 на 6 сакавіка 1922 года польскія ўлады выселілі з Вільні 33 беларускіх і літоўскіх дзеячоў. Выселеныя беларусы накіраваліся ў Коўна, дзе былі вельмі прыхільна сустрэтыя Ластоўскім і ягоным урадам.

У 1924 годзе Рада БНР пакінула Коўна.

27 лютага 1932 года ў Коўне з ініцыятывы Сымона Якавюка ўзнікла Беларускае культурна-асветніцкае таварыства, у якім хутка ўжо была тысяча ковенсіх беларусаў. Галоўнай мэтай арганізацыі стала пашырэнне роднай мовы і развіццё нацыянальнай культуры ў асяроддзі беларускай дыяспары. 12 лютага 1933 года пры таварыстве адкрыўся Беларускі дзіцячы садок. У 1933 г. дзіцячы садок наведвала 15 дзяцей, а ў 1934 г. колькасць дзяцей павялічылася да 20. Хоць работу сада і кантрявала Гарадская ўправа г. Коўна, фінансава дзяржава яго не падтрымлівала.

22 студзеня 1933 года з дазволу Міністэрства адукацыі Летувы быў адкрыты перасоўны Беларускі народны ўніверсітэт у памяшканні клуба «Беларуская хатка» (вул. Крашэўскага, 34). Гэты ўніверсітэт вышэйшай адукацыі не даваў, але чытаў лекцыі па беларусазнаўстве. Установа фінансавалася беларусамі замежжа і кантралявалася Міністэрствам адукацыі Летувы. У першы навучальны год сваёй дзейнасці курсы мелі ўжо 42 слухачоў.

Існаваў таксама праект стварэння нацыянальнай настаўніцкай семінарыі ў Коўне, але вышэйшую навучальную ўстанову заснаваць не змаглі.

У чэрвені 1932 года Культурна-асветніцкае таварыства заснавала Беларускі народны тэатр з пастаяннай тэатральнай трупай у г. Коўне. Мастацкім кіраўніком стала Караліна Плескачэўская.

У 1933 г. ва ўніверсітэце Вітаўта Вялікага была створаная студэнцкая арганізацыя «Аб’яднанне», якая пачала ладзіць канцэрты і вечарыны з мэтай папулярызацыі беларускай народнай культуры. Але беларускіх студэнтаў было мала: у 1932/1933 навучальным годзе агульны кантынгент студэнтаў ва Універсітэце Вітаўта Вялікага складаў 4554 чал. з якіх 13 асобаў вызначалі сябе ў анкетах беларусамі.

26 лютага 1933 года ў Коўне адбыўся з’езд беларускіх меншасцей (Першы беларускі кангрэс меншасцей). У рабоце з’езду прымала ўдзел 60 дэлегатаў. Аднак у асяроддзі дыяспары працягваліся міжасабовыя канфлікты (група К. Дуж-Душэўскага супраць групы С. Якавюка). Дэлегаты з’езду стварылі Беларускі нацыянальны камітэт у Літве, які бясплатна займаўся пытаннямі юрыдычнай дапамогі беларусам, абараняючы іх правы.

У 1933 г. быў створаны Беларускі аддзел пры кнігарні «Knyga». Культурна-асветніцкае таварыства ў тым жа годзе таксама заснавала бібліятэку-чытальню.

Друк
----

Важную ролю ў беларускім друку Коўна граў Вацлаў Ластоўскі.

### Кнігі

У 1918 годзе ў Коўне была выдадзеная кніга казак Ганса Хрыстыяна Андэрсана. У 1919 годзе выйшла перакладзенае з беларускай мовы выданне «Белоруссы и Поляки. Документы и факты изъ исторіи оккупаціи Белоруссіи Поляками въ 1918 и 1919 годах» Езавітава. У 1921 годзе Вацлаў Ластоўскі выдаў у Коўне зборнік алегарычных апавяданняў Якуба Коласа «Казкі жыцьця». У 1923 годзе выйшла «Дудка беларуская» Францішка Багушэвіча. Былі выдадзеныя розныя перакладныя падручнікі («Неба і зоры. Папулярная астраномія», «Фізыолёгія і анатомія чалавека», «Ботаніка», «Закон жыцьця сярод жывёлаў і расьцін»). У 1923 годзе таксама быў выдадзены «Слоўнік геомэтрычных і трыгономэтрычных тэрмінаў і сказаў. (Расійска-беларускі і беларуска-расійскі)» Дуж-Душэўскага і Ластоўскага.

Найбольш значныя беларускія ковенскія выданні — «Падручны расійска-крыўскі (беларускі) слоўнік» (1924) і «Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі» (1926) Ластоўскага.

### Перыядычны друк

Найбольш значным выданнем быў часопіс «Крывіч» Ластоўскага і Дуж-Душэўскага.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  *В. У. Коваль.* Асноўныя кірункі дзейнасці беларускай дыяспары ў Літве (1918—1939) (бел.) // *Труды БГТУ*. — 2019. — № 2. — С. 35-40.
2. ↑  *Баршчэўскі Аляксандар.* Беларускі эміграцыйны асяродак у Каўнасе // Беларуская эміграцыйная пісьмовасьць. — 2004. — С. 42.
3. ↑  *Ігар Мельнікаў.* Пад знакам «Віціса» (бел.) // *Новы Час*. — 13-01-2013.
4. 1 2  *Баршчэўскі Аляксандар.* Беларускі эміграцыйны асяродак у Каўнасе // Беларуская эміграцыйная пісьмовасьць. — 2004. — С. 52.
5. ↑  *Баршчэўскі Аляксандар.* Беларускі эміграцыйны асяродак у Каўнасе // Беларуская эміграцыйная пісьмовасьць. — 2004. — С. 45.
6. ↑  *Баршчэўскі Аляксандар.* Беларускі эміграцыйны асяродак у Каўнасе // Беларуская эміграцыйная пісьмовасьць. — 2004. — С. 49-50.

Літаратура
----------

*Баршчэўскі Аляксандар.* Беларускі эміграцыйны асяродак у Каўнасе // Беларуская эміграцыйная пісьмовасьць. — Warszawa: MWM, Warszawa-Wesoła, 2004. — ISBN 83-920472-1-4.

Спасылкі
--------

* *В. У. Коваль.* Асноўныя кірункі дзейнасці беларускай дыяспары ў Літве (1918—1939) (бел.) // *Труды БГТУ*. — 2019. — № 2. — С. 35-40.

| ⛭Беларусы |
| --- |
| Культура Беларусі | 
* Абрады і звычаі
* Архітэктура
* Вёска
* Гаспадарчыя заняткі
* Дэманалогія
* Імёны
* Інтэрнэт
* ✯ Касцюм
* Кінематограф
* Кухня
* Літаратура
* Мастацтва
* Народнае дойлідства
* Міфалогія
* Музыка
* Прамысловыя заняткі
* Прозвішчы[ru]
* ✰ Танец
* Тэатр
* Тэлебачанне
* Фальклор

 |
| Беларусы паводле краін | 
* Азербайджан
* Аргенціна
* Арменія
* Аўстралія

	+ Адэлаіда
	+ Брысбен
	+ Мельбурн
	+ Перт
	+ Сідней
* Аўстрыя
* Беларусь
* Венесуэла
* Вялікабрытанія
* Германія
* Казахстан
* Канада
* Кыргызстан
* Кітай
* Латвія
* Літва
* Мексіка
* Малдова
* Новая Зеландыя
* Польшча

	+ Беласточчына
* Расія

	+ Будакі
	+ Тудаўляне
	+ Ліцвіны Севершчыны
* ЗША
* Таджыкістан
* Туркменістан
* Узбекістан
* Украіна
* Фінляндыя
* Чэхія
* Швецыя
* Эстонія

 |
| Стаўленне да рэлігіі | 
* Праваслаўе
* Каталіцтва
* Пратэстанцтва
* Атэізм
* Іслам
* Уніяцтва

 |
| Беларуская мова | 
* Латвія
* Літва
* Польшча
* Расія
* Украіна
* Эстонія

 |
| Канцэпцыі паходжання | 
* Польская
* Вялікаруская
* Крывіцкая
* Крывіцка-дрыгавіцка-радзіміцкая
* Фінская
* Балцкая
* Старажытнаруская
* Славяна-балцкая
* Сучасная

 |
| Рознае | 
* Антрапалогія
* Беларусазнаўства
* Беларусізацыя
* Беларусцы
* Бульбаш
* Вайсрутэнізацыя
* Гісторыя
* Гуды
* Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»
* Кіраўнікі
* ✯ Краязнаўства
* Ліцвіны
* Нацыянальнае адраджэнне
* Нацыяналізм
* Нацыянальны характар
* Этнагенез
* Этнаграфія
* Этнічная тэрыторыя

 |