recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ташкенцкі метрапалітэн** (узб.: Toshkent metropoliteni) — сістэма ліній метрапалітэна ў Ташкенце (Узбекістан) — агульная працягласць 70,5 км, 50 станцый, 4 ліній (на 2024 год).

Гісторыя будаўніцтва
--------------------

Будаўніцтва Ташкентскага метрапалітэна пачалося ў 1968—1970 гадах.

Першая лінія (пазней атрымала назву *Чыланзарская*) працягласцю 12,2 км і 9 станцыямі была пушчана ў 1977 годзе. Другая чарга гэтай лініі была запушчана ў эксплуатацыю ў 1980 годзе.

Першая частка другой лініі Ташкенцкага метрапалітэна (*Узбекістанскай*) была ўведзена ў эксплуатацыю ў 1984 годзе, а поўнасцю стала функцыянаваць з 1992 года.

За гады Незалежнасці была спраектавана і здадзена ў эксплуатацыю ў верасні 2001 года першая частка *Юнусабадскай лініі* — 6 станцый, а 30 жніўня 2020 года яшчэ дзве станцыі.

Таксама, з 30 жніўня 2020 года, запушчана першая чарга (7 станцый) наземнай кальцавой лініі (*Трыццаць гадоў Незалежнасці*) метро.

26 снежня 2020 года адкрыты Сергелійскі наземны участак (радыус) Чыланзарскай лініі, які складаецца з 5 станцый.

З 25 красавіка 2023 года запушчаны яшчэ 5 станцый наземнай кальцавой лініі. 11 сакавіка 2024 года былі адкрыты яшчэ 2 станцыі гэтай лініі.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Ташкенцкі метрапалітэн перавёз 68 млн чалавек - Навіны Узбекістана - ANONS.UZ
3. ↑  Ташкентский метрополитен (руск.)
Сэлія ў Латвіі
**Сэлія** (лат.: Sēlija, літ.: Sėla), таксама вядома як **Аўгшзэмэ** (лат.: Augšzeme літаральна *Высокая зямля*) — культурны рэгіён Латвіі, усходняя частка гістарычнага рэгіёна Зэмгале. Называецца ад балцкага племені селаў. Плошча складае 5 227 км².

Пасля ўтварэння Латвійскай Рэспублікі Сэлія ўключана ў склад Зэмгале і складалася з Ілуксцкага і Екабпілскага раёнаў.

1 ліпеня 2021 года ўступіў у сілу ініцыяваны прэзідэнтам Латвіі і зацверджаны Сеймам «Закон пра гістарычныя землі Латвіі», закліканы абараніць і ўмацаваць унікальнасць і разнастайнасць латышскай культуры і мовы. Гэта першы заканадаўчы акт у Латвійскай Рэспубліцы, у якім афіцыйна згадвае Сэлію і вызначаецца яе культурна-гістарычная тэрыторыя.

Сцяг Сэлii
Сёння ёсць Таварыства Сэліі і афіцыйны сцяг чырвона, белага і зялёнага колераў.

Крыніцы
-------

1. ↑  Latviešu vēsturisko zemju likums (лат.). *LIKUMI.LV*. Праверана 14 снежня 2023.

Спасылкі
--------

* АУГШЗЕМЕ Архівавана 15 кастрычніка 2013. // www.genlingnw.ru

| Гістарычныя вобласці Латвіі |
| --- |
| 
* Відзэмэ
* Зэмгалэ
	+ Сэлія
* Курляндыя
* Латгалія
* Лівонія

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пагоня (значэнні).
**«Пагоня»** — творчая суполка ў складзе Беларускага саюза мастакоў, створаная ў 1990 годзе, ліквідавана ў 2023 годзе.

Арганізавана ў майстэрні «На Паддашку», стваральнікамі былі Аляксей Марачкін, Яўген Кулік, Віктар Маркавец, Мікола Купава, браты Уладзімір і Міхась Басалыгі. Сваёй мэтай суполка называла развіццё нацыянальнага мастацтва, захаванне яго пераемнасці, узбагачэнне традыцый, зберажэнне і памнажэнне мастацкіх набыткаў культурна-гістарычнай спадчыны, усё дзеля абуджэння нацыянальнай самасвядомасці народу, яго духоўнага, культурнага і дзяржаўнага адраджэння.

У 2016 годзе сябрамі творчай суполкі «Пагоня» былі больш за 50 беларускіх масткоў.

Члены суполкі амаль штогод ладзілі выстаўкі сваіх прац, частку з якіх здымалі па патрабаванні беларускіх чыноўнікаў. У 2015 годзе былі зняты 3 творы: жывапісныя палотны Алеся Мары «Двубой, альбо супраціўленне двухгаловаму мутанту», Алеся Пушкіна «Памяці беларусаў, загінулых за Украіну» і партрэт амерыканскай мастачкі беларускага паходжання Галіны Русак работы Віктара Маркаўца. Апошняе палатно знялі толькі за тое, што фон карціны нагадаў цэнзарам беларускі бела-чырвона-белы сцяг.

Пасля палітычнага крызісу 2020 года ў Беларусі пачалася ліквідацыя недзяржаўных аб’яднанняў і арганізацый. Незадоўга да сваёй смерці ў зняволенні, з Беларускага саюза мастакоў быў выключаны палітзняволены мастак Алесь Пушкін, адзін з сяброў «Пагоні». У канцы 2023 года з Беларускага саюза мастакоў быў выключаны палітзняволены мастак Генадзь Драздоў, які быў кіраўніком «Пагоні» ў 2011—2016 гадах, неўзабаве рашэннем саюза была ліквідавана і сама суполка.

Кіраўнікі суполкі
-----------------

* Аляксей Марачкін (1990—1998)
* Мікола Купава (1998—2004)
* Леў Талбузін (2004—2007)
* Аляксей Марачкін (2007—2011)
* Генадзь Драздоў (2011—2016)
* Ігар Марачкін (2017—2019)
* Юрый Піскун (2019—2023)

Зноскі
------

1. ↑  Суполка «Пагоня» падсумуе 25 гадоў сваёй дзейнасці выданнем альбома, Радыё Свабода, 21 ліпеня 2016
2. ↑  Юбілеям «Пагоні» і Алеся Мары прысвячаецца Новы час, 25 лістапада 2015
3. ↑  За некалькі тыдняў да смерці Алеся Пушкіна выключылі з Саюза мастакоў **(нявызн.)**.  nashaniva.com (13 ліпеня 2023).
4. 1 2  Беларускі саюз мастакоў зьліквідаваў суполку «Пагоня»  (бел.). *Радыё Свабода* (12 снежня 2023). Праверана 12 снежня 2023.

Спасылкі
--------

* Суполка Пагоня. Выстаўка памяці.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Урбановіч.

**Павел Паўлавіч Урбановіч** (нар. 1 студзеня 1955, в. Тоўсцікі, Мастоўскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне вылічальнай тэхнікі. Доктар тэхнічных навук (1993), прафесар (1995).

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі радыётэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Радыётэхніка», 1977; аспірантура, спецыяльнасць «Элементы і ўстройствы вылічальнай тэхнікі», 1983; дактарантура, 1993).

Працаваў у Мінскім радыётэхнічным інстытуце (1977—1994, кафедра радыёпрыёмных устройстваў, дацэнт), Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (з 1994, факультэт інфармацыйных тэхналогій, кафедра інфармацыйных сістэм і тэхналогій, прафесар, у 1994—2000 і 2010—2016 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: праблемы пабудовы і выкарыстання адмоваўстойлівых запамінальных і вылічальных устройстваў і сістэм; абарона інфармацыі ў кам’ютарных сетках; метадалогія і сродкі распрацоўкі і методыкі выкарыстання камп’ютарных падручнікаў і трэнажораў у галіне аховы навакольнага асяроддзя.

Узнагароды
----------

Граматы Міністэрства адукацыі (1994, 2010), Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя (2004) Рэспублікі Беларусь; нагрудны знак «Выдатнік адукацыі» (2005) і інш.

Бібліяграфія
------------

* Структурно-избыточные методы повышения отказоустойчивости полупроводниковых микросхем памяти с группирующимися отказами : диссертация … доктора технических наук : 05.13.05 : защищена 23.05.1993 : утверждена 07.07.1993 / Урбанович Павел Павлович. — Минск, 1992.
* Руска-беларускі слоўнік па радыёэлектроніцы, вылічальнай тэхніцы і сувязі / П. П. Урбановіч. — Мінск, 1998.

Крыніцы
-------

Літаратура
----------

* Урбановіч Павел Паўлавіч / Я. Г. Міляшкевіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2003. — Т. 16. — С. 251—252.
* Урбановіч Павел Паўлавіч // Хто ёсць хто ў Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце. — Мінск, 2010. — С. 167.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Врбас.
**Врбас** (сербск.: Врбас) — рака ў Босніі і Герцагавіне, правы прыток Савы. Даўжыня ракі складае 240 км, сярэдні расход вады — 102 м³/c. Этымалогія назвы ўзыходзіць да серба-харвацкага «Врба» (вярба).

Врбас бярэ пачатак на схіле гары Враніца (баснійская частка Дзінарскага нагор’я). Цячэ амаль на ўсім працягу на поўнач, у верхнім цячэнні рака мае горны характар, у рэчышчы — парогі, ёсць некалькі вадаспадаў. У ніжнім цячэнні рака становіцца больш спакойнай.

На берагах ракі знаходзіцца горад Баня-Лука, дэ-факта сталіца Рэспублікі Сербскай. Найбуйнейшы прыток — рака Врбаня, якая ўпадае ў Врбас у межах Бані-Лукі. Врбас упадае ў Саву каля горада Србац.

У 1982 годзе вышэй Бані-Лукі на Врбасе была пабудавана гідраэлектрастанцыя Бочац, у сувязі з чым на рацэ ўтварылася вадасховішча (Jezero Bočac) даўжынёй каля 20 кіламетраў.

Фотагалерэя
-----------

* Врбас каля Бані-ЛукіВрбас каля Бані-Лукі
* Вадаспад каля ЯйцаўВадаспад каля Яйцаў
* Вадасховішча БочацВадасховішча Бочац
* Врбас каля НаваселііВрбас каля Наваселіі

Зноскі
------

1. ↑  Fakten über Bosnien und Herzegowina (ням.)(недаступная спасылка).  Афіцыйны сайт пасольства Босніі і Герцагавіны ў Германіі. Архівавана з першакрыніцы 1 жніўня 2007. Праверана 15 чэрвеня 2009.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Врбас (рака)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1048174131 · VIAF: 247366504 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Турэ.

**Аміната Турэ** (фр. Aminata Touré; нар. 12 кастрычніка 1962, Дакар, Сенегал) — сенегальская жанчына-палітык, прэм’ер-міністр Сенегала з 1 верасня 2013 па 4 ліпеня 2014 года.

Біяграфія
---------

Амінату Турэ нарадзілася 12 кастрычніка 1962 года ў сталіцы Сенегала Дакары. Пры прэзідэнце Макі Сале ў 2012 годзе ўвайшла ва ўрад Абдулы Мбае ў якасці міністра юстыцыі. Прэзідэнт Сенегала Макі Сал 1 верасня 2013 года замест Абдулы Мбае прызначыў новым прэм’ер-міністрам краіны Амінату Турэ. Праз два дні яна сфармавала новы ўрад.

4 ліпеня 2014 года прэзідэнт Сенегала Макі Сал адправіў у адстаўку прэм’ер-міністра Амінату Турэ, пасля таго як кіруючая партыя пацярпела паражэнне на выбарах у гарадскія муніцыпалітэты. У прэзідэнцкай канцылярыі і ў асяроддзі Турэ адзначаюць, што Сал сам папрасіў яе пакінуць пасаду, а па словах экспертаў, насельніцтва непрыхільна адклікалася аб эканамічнай палітыцы ўрада Турэ.

Зноскі
------

1. ↑  Aminata Toure // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аміната Турэ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1179726294 · ISNI: 0000000044585689 · LCCN: no2003022130 · VIAF: 66153817 |
**Віктуар Сідэмеха Тамега-Догбэ** (франц. Victoire Sidémého Tomegah Dogbé; нар. 23 снежня 1959) — тагалезскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Прэм’ер-міністр Тога з 28 верасня 2020 года. З’яўляецца першай жанчынай, якая заняла гэтую пасаду.

Біяграфія
---------

У 1986 годзе Тамега-Догбэ пачала сваю прафесійную кар’еру ў якасці начальніка аддзела кадраў кампаніі Industries Togolaise des Plastiques (ITP). Пасля яна была прызначаная начальнікам аддзела забеспячэння, затым адміністрацыйна-фінансавым дырэктарам. З 1992 па 1994 год яна перайшла ў Shell, дзе адказвала за сетку гэтай фірмы ў Тога.

З 1994 па 1998 год Тамега-Догбэ з’яўлялася дырэктарам ITP. Займала з 1998 года розныя пасады ў ПРААН у офісах у Сенегале, Малі, Маўрытаніі, Экватарыяльнай Гвінеі і Бурундзі, узначальвала некалькі місій па рэструктурызацыі. У Конга, Буркіна-Фасо, а затым у Беніне яна займала пасаду намесніка прадстаўніка-рэзідэнта ПРААН.

У 2008 годзе Вікторыя Тамега-Догбэ ўвайшла ў склад урада. Прэзідэнт Таго Фора Эсазімна Гнасінгбэ і прэм’ер-міністр Тога Жыльбер Унгбо заклікалі яе на пасаду міністра-дэлегата пры прэм’ер-міністру, які адказвае за нядаўна створаны дэпартамент масавага развіцця.

15 мая 2009 года ўказам прэзідэнта Тога Фора Эсазімны Гнасінгбэ Віктуар Сідэмеха Тамега-Догбэ была прызначаная кіраўніком апарата прэзідэнта рэспублікі ў рангу міністра, стаўшы першай жанчынай, прызначанай на гэтую пасаду.

У 2010 годзе Тамега-Догбэ была прызначаная міністрам масавага развіцця, моладзевага рамяства і занятасці моладзі ў другім урадзе прэм’ер-міністра Гілберта Хунгба. Гэтую пасаду яна таксама займала ў першым і другім урадах Квесі Ахумея-Зуну, а таксама ва ўрадзе Комі Селома Класу.

Зноскі
------

1. 1 2

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Віктуар Сідэмеха Тамега-Догбэ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**Новасібірскі абласны тэатр лялек** (руск.: Новосибирский областной театр кукол) — тэатральная ўстанова, размешчанае ў Чыгуначным раёне Новасібірска, на скрыжаванні вуліц Леніна і Рэвалюцыі.

Гісторыя
--------

Заснаваны ў Новасібірску, у 1933 годзе як студыя лялечнікаў пры ТЮГу. 1 траўня 1934 г. лялечны тэатр адкрыў першы сезон спектаклем «Пятрушка ў гасцях у школьнікаў». Першым рэжысёрам быў В. Вінаградаў.

У перыяд з 1942 года па жнівень 1945 года, тэатр быў філіялам эвакуіраванага ў Новасібірск Маскоўскага тэатра лялек пад кіраўніцтвам С. Абразцова. Пазней у тэатры працавалі заслужаны дзеяч мастацтваў РФ Г. Кудраўцаў, С. Гарбушын, А. Свірыдзенка, Н. Лявонцьева, А. Панін, заслужаны работнік культуры Біруля Н. А. заслужаная артыстка РФ В. Гушчына, заслужаны работнік культуры РФ А. А. Карытны, С. Іваннікаў, Д. Сідараў, Р. Ватолкін і інш.

Будынак тэатра размешчана па адрасе вул. Леніна, д. 22, недалёка ад станцыі метро «Плошча Леніна».

На сённяшні дзень у рэпертуары тэатра больш за 25 спектакляў. Тэатр рэгулярна выязджае на гастролі па краіне і за яе межамі.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Раса (значэнні).
**Расы** **чалавека** (фр.: race ад італ.: razza) — групы людзей, якія складаліся гістарычна і маюць адзінства паходжання, што выяўляецца ў агульных спадчынных марфалагічных і фізіялагічных адзінках — колер скуры, валасоў і вачэй, формы носа і вуснаў, рост і прапорцыі цела, група крыві і інш. Арэалы распаўсюджання розных адзнак не супадаюць, таму расавыя межы невыразныя і ўмоўныя.

Вылучаюць 4 вялікія расы: еўрапеоідную, негроідную, аўстралоідную і мангалоідную, унутры іх вылучаюць малыя расы. Асобнае месца займаюць прамежкавыя (паміж расамі) формы і змешаныя (метысы, крэолы) групы новага часу.

Па асноўных марфалагічных, фізіялагічных і псіхалагічных асаблівасцях падабенства паміж усімі расамі значнае, а адрозненні неістотныя. Поўная біялагічная і сацыяльна-культурная вартасць усіх рас і метысных груп сведчыць пра відавое адзінства чалавецтва і абвяргае расісцкія канцэпцыі пра «вышэйшыя» і «ніжэйшыя» расы.

Расавы склад народаў — вынік гістарычнага развіцця. Працэсам расаўтварэння спрыялі ізаляцыя пэўных груп людзей з-за прыродных умоў ці сацыяльных бар'ераў, міграцыя і кантакты прадстаўнікоў розных рас. Біялагічныя асаблівасці прадстаўнікоў любой расы не ўплываюць на магчымасці для іх культурнага развіцця пры спрыяльных сацыяльна-эканамічных умовах.

Сярэдні генэтычны Fst-удаўленне паміж народамі чалавекаў становіцца прыкладна 0,125. Левонтін стварыў давод, што гэта азначае невялікі расавыя варыяцыі. Аднак Харпендынг стварыў давод, што такое адлегласць паказвае родасузнасіны паміж асобамі з той жа папуляцыі, роўную кінству паміж паўбратамі ў папуляцыі, якая здзейснівае рандамную паражэнне, і што асоба з пэўнай папуляцыі генетычна бліжэй звязана з неродным асобай з той жа папуляцыі, чым з паўбратам з міксаванай расай.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
* *Іван Франко.* Раса. Нація. Герої (аудіокнига). Наукове Товариство ім. Тараса Шевченка. — 1899. НБУ  (укр.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11956358g · GND: 4152838-4 · LCCN: sh85110232 · NKC: ph137015 |

1. ↑
2. ↑
**Ірына Дзянісаўна Дзідзічэнка** (22 жніўня 1936, Санкт-Пецярбург) — савецкая і беларуская артыстка балета. Заслужаная артыстка БССР (1964).

Біяграфія
---------

У 1955 годзе скончыла Ленінградскае харэаграфічнае вучылішча. Вучылася ў класе Л. М. Цюнцінай  (руск.) (бел..

Працавала ў тэатрах оперы і балета Чалябінска  (руск.) (бел. і Новасібірска. У 1959—1975 салістка Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі.

Валодаючы выразнай пластыкай, моцным сцэнічным тэмпераментам, Дзідзічэнка паказала сябе яркай характарнай танцоўшчыцай.

Сярод яе работ: партыі Мадэрнісцкай танцоўшчыцы, Карчмаркі («Мара» і «Выбранніца» Я. Глебава), Марты («Святло і цені» Г. Вагнера), Мерседэс і Вулічнай танцоўшчыцы («Дон Кіхот» Л. Мінкуса), Анітры («Пер Гюнт» на музыку Э. Грыга), Каляровай дзяўчыны («Сцежкаю грому» К. Караева), Феі Карабос («Спячая прыгажуня» П. Чайкоўскага); індускі танец («Баядэрка» Л. Мінкуса), іспанскі, венгерскі («Лебядзінае возера» П. Чайкоўскага), сарацынскі («Раймонда[ru]» А. Глазунова), іспанскі танец, мазурка («Папялушка[ru]» С. Пракоф’ева), кракавяк («Бахчысарайскі фантан[ru]» Б. Асаф’ева), гадзітанскі, этрускі танцы («Спартак[ru]» А. Хачатурана); характарныя танцы ў операх «Князь Ігар» А. Барадзіна, «Хаваншчына» М. Мусаргскага, «Кармэн» Ж. Бізэ.

Зноскі
------

1. ↑  Партер. — 2011. — № 7. — С. 35 — 39.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
* Ірына Дзянісаўна Дзідзічэнка // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2002. — Т. 1. — 565 с. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0255-5.
* Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович.- М.: Советская энциклопедия, 1981.- 623 стр. с илл.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гранберг.

**Жанета Гранберг**, у замужжы Сцьернстрэм (шведск.: Jeanette Granberg Stjernström, 19 кастрычніка 1825, Стакгольм — 2 красавіка 1857, там жа) — шведская пісьменніца, перакладчыца і драматург.

Біяграфія і творчасць
---------------------

Юхан Шарлота Гранберг, пазней вядомая як Жанета Гранберг, нарадзілася ў 1825 годзе. Яе бацькамі былі драматург Пер Адольф Гранберг і яго жонка Жанета Вільгельміна Хедмансан. У Жанет былі чатыры сястры, адна з якіх, Луіза, таксама стала пісьменніцай.

Літаратурны дэбют Жанет адбыўся ў 22-гадовым узросце. Яна апублікавала, ананімна, аднаактовую п’есу «Filantropen», якая была пастаўлена ў 1847 годзе адным са стакгольмскіх тэатраў. У 1847 годзе Жанета выйшла замуж за акцёра і дырэктара тэатра Эдварда Сцьернстрэма. Пасля замужжа яна пачала пісаць п’есы для Малога тэатра (Mindre teatern) у Стакгольме, а таксама прымала ўдзел у падрыхтоўцы спектакляў.

Луіза Гранберг, пасяліўшыся ў Жанет і яе мужа, пісала п’есы і працавала ў тэатры разам з сястрой. У 1850 годзе яны апублікавалі сумесна напісаную п’есу «Tidens strid eller det bästa kapitaliet: skådespel i tre akter och fyra tablåer», Жанета пад псеўданімам Georges Malméen, Луіза — пад псеўданімам Carl Blink. Не заўсёды магчыма вызначыць, якія п’есы напісаны сёстрамі паасобку, а якія — у суаўтарстве. У 1850 годзе ў Малым тэатры адбылася пастаноўка п’есы Жанет «Läsarepresten», напісанай пад псеўданімам NEJ och två gånger NEJ («НЕ і двойчы НЕ»). Яна мела вялікі поспех. Жанета пісала п’есы, якія закраналі актуальныя сацыяльныя пытанні, а таксама на сюжэты з гісторыі, аднак улюбёным яе жанрам былі п’есы-казкі. У 1855 годзе яна стварыла вольнае перакладанне французскай камедыі, выкарыстоўваючы ў якасці асновы дацкі пераклад, пра русалку, якая апынулася ў Стакгольме. П’еса пад назвай «Den ondes besegrare» вытрымала 163 пастаноўкі. У 1855 годзе Жанета Гранберг таксама напісала лібрэта для оперы Германа Юхана Берэна «Віялета».

У 1855 годзе Жанета Гранберг ездзіла ў Парыж з мужам і сястрой. П’есы, убачаныя імі ў парыжскіх тэатрах, ужо на наступны год былі пастаўлены ў Малым тэатры, у перакладзе на шведскую ці вольным перакладанні. На наступны год Жанета з мужам зноў адправіліся ў Парыж. Дзякуючы перакладам новых замежных п’ес, зробленым Жанет і Луізай, Малы тэатр апярэджваў па разнастайнасці рэпертуару іншыя тэатры Стакгольма.

У агульнай складанасці Жанет Гранберг належаць 26 перакладаў п’ес з французскай, нямецкай, англійскай і дацкай, а таксама 16 арыгінальных п’ес. Яна памерла пры родах ў 1857 годзе, ва ўзросце 32 гадоў, і была пахавана на могілках Святога Яна ў Стакгольме.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000000052358371 · LIBRIS: 286805 · VIAF: 9829671 |
**Сібель Сібер** (прозвішча пры нараджэнні Ададземір; нар. 13 снежня 1960, Нікасія) — палітык прызнанай толькі Турцыяй Турэцкай Рэспублікі Паўночнага Кіпра. Займала пасаду прэм’ер-міністра ТРСК з чэрвеня па верасень 2013 года, яна стала першай жанчынай, якая займала гэтую пасаду. Таксама ў 2013—2018 гадах з’яўлялася старшынёй асамблеі ТРПК. Сібер стала другой пасля Фацьмы Экенаглу жанчынай, якая займала гэтую пасаду.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 13 снежня 1960 года ў Нікасіі. Яе бацька, Алтай Ададземір, быў настаўнікам пачатковых класаў з паселішча Мелусея, маці Айсель — хатняй гаспадыняй з Клаўдзіі. Паколькі бацьку перыядычна прызначалі ў розныя школы, сям’я ўвесь час пераязджала.

Ва ўзросце 16 гадоў Сібель паступіла на медыцынскі факультэт Стамбульскага ўніверсітэта, на гэты перыяд прыпаў пік палітычных інцыдэнтаў з удзелам студэнтаў[4]. У 1983 годзе яна скончыла ўніверсітэт, атрымаўшы кваліфікацыю лекара. У 1987 годзе яна завяршыла спецыялізацыю на лекара, які спецыялізуецца на ўнутраных хваробах, практыку праходзіла ў шпіталі Шышлі Этфаль. Пасля заканчэння навучання вярнулася на Кіпр і працавала ў прыватнай клініцы. У 1989 годзе вывучала дыябет і эндакрыналогію ў Віргінскім універсітэце.

У 1983 годзе апублікавала ў газеце з самым высокім на той момант тыражом артыкул, у якім крытыкавала сістэму аховы здароўя ТРСК.

У 2015 годзе балатавалася ў прэзідэнты ТРСК, але прайграла, заняўшы па колькасці набраных галасоў 3-е месца пасля Дэрвіша Эраглу і Мустафы Акынджы.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сібель Сібер

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**Юліянэ Зайфарт** (ням.: Juliane Seyfarth; нар. 19 лютага 1990 года, Айзенах, Цюрынгія, Германія) — нямецкая скакуха з трампліна, удзельніца зімовых Алімпійскіх гульняў 2018 года, двухразовая чэмпіёнка свету 2019 года ў камандных спаборніцтвах.

Спартыўная кар’ера
------------------

У скачкі Юліянэ прыйшла з горных лыж, якімі займалася з дзяцінства.

З сезона 2011/12 пачала ўдзельнічаць у Кубку свету па скачках з трампліна сярод жанчын. У сваім першым сезоне яна рэгулярна ўваходзіла ў трыццатку найлепшых.

15 лютага 2014 года выйграла Кантынентальны кубак у Лахці. Гэта была яе першая сур’ёзная перамога ў скачках.

Удзельнічала ў Чэмпіянаце свету па лыжных відах спорту 2015 года ў Фалуне. У індывідуальным спаборніцтве яна заняла 14-е месца.

У Алімпійскім сезоне некалькі разоў уваходзіла ў першую дзясятку і тым самым заваявала месца ў зборнай камандзе Германіі на зімовыя Алімпійскія гульні 2018 года. У індывідуальным спаборніцтве ў выніку заняла дзясятае месца.

Сезон 2018/2019 года ў скачках у жанчын стартаваў у нарвежскім Лілехамеры, дзе нямецкая спартсменка перамагла на этапе Кубка свету. Для яе гэта першая перамога і першы подыум на Кубку свету.

Зноскі
------

1. ↑  FIS database Праверана 26 красавіка 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q212928'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105753098'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Юліянэ Зайфарт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | FIS (скачкі з трампліна) · Olympedia · Алімпійская спартыўная канфедэрацыя Германіі |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Munzinger |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1076477003 · VIAF: 317278407 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шнайдэр.

**Ферэна «Фрэні» Шнайдэр** (ням.: Verena «Vreni» Schneider, нар. 26 лістапада 1964, Эльм, Швейцарыя) — швейцарская гарналыжніца, трохразовая алімпійская чэмпіёнка (1988 — слалам і гіганцкі слалам, 19 бронзавы (гіганцкі слалам) прызёр Алімпіяды 1994 года, трохразовая чэмпіёнка і трохразовая ўладальніца Кубка свету (1989, 1994, 1995). Сцяганосец зборнай Швейцарыі на зімовых Алімпійскіх гульнях 1992 года.

Адна з шасці гарналыжніц у гісторыі, хто выйграваў Кубак свету ў агульным заліку не менш за 3 разы. Акрамя Шнайдэр — гэта Аннемары Мозер-Проль (6), Ліндсі Вон (4), Мікаэла Шыфрын (4), Петра Кронбергер (3) і Яніца Касцеліч (3).

У 1986—1995 гадах атрымала 55 перамог на этапах Кубка свету (20 — гіганцкі слалам, 34 — слалам, 1 — камбінацыя). Па гэтым паказчыку займае чацвёртае месца сярод усіх гарналыжніц пасля Мікаэлы Шыфрын, Ліндсі Вон і Аннемары Мозер-Проль. Па перамогах у гіганцкім слаламе займае другое месца ў гісторыі жаночага Кубка свету, саступаючы толькі Шыфрын. У сезоне 1988/89 Шнайдэр атрымала 14 перамог на кубкавых этапах, што было рэкордам у гарналыжным спорце, як сярод жанчын, так і сярод мужчын.

Пяць разоў прызнавалася лепшай спартсменкай Швейцарыі (1988, 1989, 1991, 1994, 1995), а ў 2000 годзе была абрана «Лепшай спартсменкай Швейцарыі XX стагоддзя».

Завяршыла спартыўную кар’еру ў 1995 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Ski-DB.com Праверана 10 мая 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28778400'></a>
2. ↑  Vreni Schneider // Brockhaus Enzyklopädie Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Фрэні Шнайдэр

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIS (горналыжны спорт) · Olympedia · Olympic Channel · ski-db.com · МАК · Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Munzinger · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 119296578 · VIAF: 18028518 |
**Марэн Лундбю** (нарв.: Maren Lundby; нар. 7 верасня 1994 года, Ёвік, Оплан) — нарвежская скакуха з трампліна, алімпійская чэмпіёнка 2018 года ў скачках з нармальнага трампліна, двухразовая чэмпіёнка свету (2019 і 2021). Трохразовая ўладальніца Кубка свету.

Спартыўная кар’ера
------------------

Дэбютавала на чэмпіянаце свету 2009 года ў Лахці ва ўзросце 14 гадоў, калі жаночыя скачкі з трампліна ўпершыню з’явіліся ў праграме чэмпіянатаў свету. На чэмпіянаце свету 2015 года ў Фалуне 20-гадовая Лундбю заваявала сярэбраныя медалі ў змешаных камандах (нарвежцы прайгралі немцам 2,3 бала).

10 снежня 2016 года ў Ніжнім Тагіле ўпершыню перамагла на этапе Кубка свету. Усяго ў сезоне 2016/17 выйграла 4 этапы і заняла трэцяе месца ў агульным заліку.

На чэмпіянаце свету 2017 года ў Лахці засталася без медалёў: 4-е месца ў асабістым першынстве на нармальным трампліне і 5-е месца ў змешаных камандах.

На Алімпійскіх гульнях 2018 года выйграла золата на нармальным трампліне, апярэдзіўшы Катарыну Альтгаўс на 12 балаў.

У сезоне 2017/18 упершыню выйграла агульны залік Кубка свету, атрымаўшы 9 перамог на этапах. У сезоне 2018/19 зноў стала лепшай у Кубку свету, выйграўшы 12 этапаў.

На чэмпіянаце свету 2019 года заваявала медалі ва ўсіх трох дысцыплінах: золата на нармальным трампліне (Марэн выйграла ў Катарыны Альтхаус усяго 0,5 бала) і дзве бронзы ў жаночых камандах і змешаных камандах. На чэмпіянаце свету 2021 года зноў выйграла медалі ў кожнай дысцыпліне: срэбра на нармальным трампліне, золата на вялікім трампліне (медалі ў гэтым відзе былі ўпершыню разыграны на чэмпіянатах свету), а таксама срэбра ў змешаных камандах і бронзу ў жаночых камандах.

18 снежня 2023 года аб’явіла пра завяршэнне спартыўнай кар’еры.

Зноскі
------

1. ↑  FIS database Праверана 26 красавіка 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q212928'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105753098'></a>
2. ↑
3. ↑  Maren Lundby // Store norske leksikon — 1978. — ISSN 2464-1480<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q746368'></a>
4. ↑  Maren Lundby — Olympiatoppen.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q7089025'></a>
5. ↑  Maren Lundby - At a glance — Olympic Channel Services.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56509677'></a>
6. ↑  Olympedia — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Марэн Лундбю

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Twitter |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | FIS (скачкі з трампліна) · Olympedia · Olympic Channel · МАК · Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Munzinger |
**Іван Архіпавіч Аношкін** (21 студзеня 1928, в. Антонаўка, Чавускі раён, Магілёўская вобласць — 3 лютага 2013, Магілёў) — беларускі пісьменнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1947 годзе скончыў Суражскае педагагічнае вучылішча ў Бранскай вобласці РСФСР. Працаваў выхавальнікам Далісіцкага дзіцячага дома ў Бранскай вобласці, адказным сакратаром рэдакцыі суражскай раённай газеты «Маяк коммуны». У 1948 годзе пераехаў у Брэсцкую вобласць БССР, працаваў загадчыкам Мышчыцкай пачатковай школы Жабінкаўскага раёна, адказным сакратаром рэдакцыі жабінкаўскай раённай газеты «Ленинский путь», карэспандэнтам абласной газеты «Заря». У 1956 годзе скончыў Рэспубліканскую партыйную школу пры ЦК КПБ, завочна скончыў гістарычны факультэт Магілеўскага педінстытута ў 1964 годзе. Рэдагаваў чэрыкаўскую раённую газету «Сацыялістычная перамога». З 1959 года — літсупрацоўнік, з 1968 года — загадчык аддзела абласной газеты «Магілёўская праўда», а з 1981 года — сакратар Магілёўскага абласнога аддзялення СП БССР.

Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1965 года.

Творчасць
---------

Друкуецца з 1946. Літаратурнай працай займаецца з 1951 года. Аўтар зборнікаў апавяданняў і гумарэсак «Лішні мінус» (1959), «Херувім з чорнымі крыламі» (1984), «Курам не да смеху» (1985), аповесцей і апавяданняў «Старыя знаёмыя» (1963), «Брантазаўр» (1973), «Компас паказвае на захад» (1976), «Землякі» (1979), «Чырвоная каліна стаяла…» (1985). Аўтар кніг для дзяцей «Навічок» (1966), «Алёнчын сакрэт» (1969), «Антонаў ясень» (1981).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Аношкин Иван Архипович // Белорусская ССР: Краткая энциклопедия в 5 т. (руск.) / Ред. колл.: П. У. Бровка и др. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. Биографический справочник. — 737 с. — 50 000 экз.

Літаратура
----------

* Аношкін Іван // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — 22 000 экз. — ISBN 5-340-00709-X.
* Аношкін Іван // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.

Спасылкі
--------

* Аношкин Иван Архипович (1928 г.р.)  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чаркасаў.
**Анатоль Паўлавіч Чаркасаў** (28 лістапада 1928, Світлаводск, Кіраваградская вобласць, Украіна — 4 лістапада 2000) — беларускі празаік, нарысіст, перакладчык. Бацька Веранікі Чаркасавай.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і служачага. На пачатку Вялікай Айчыннай вайны быў эвакуіраваны ў Паволжа. У 1943—1944 гг. працаваў у ваеннай установе. Падчас выбуху склада боепрыпасаў быў цяжка паранены. У 1951 г. скончыў Мінскі бібліятэчны тэхнікум, у 1956 г. — аддзяленне журналістыкі філалагічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Працаваў карэктарам, рэдактарам выдавецтва «Беларусь». З 1972 г. — рэдактар выдавецтва «Мастацкая літаратура», з 1981 г. — выдавецтва «Юнацтва», у 1986—1989 гг. — загадчык рэдакцыі гэтага выдавецтва.

Творчасць
---------

Літаратурнай працай займаецца з 1957 г. Выйшлі кніжкі нарысаў «Балотны скарб» (1959), «Цудоўны камень» (1963), «Старонкі слаўнага летапісу» (1964), «Магутны твой зямляк» (1969), «Волаты на дарогах» (1974).

Аўтар сцэнарыяў дакументальнага фільма «Мазырскі ліст» (зняты ў 1967) і навукова-папулярнага «Наш завод — наш дом» (зняты ў 1968).

Пераклаў творы рускіх і ўкраінскіх дзіцячых пісьменнікаў на беларускую мову, на рускую мову — апавяданні ўкраінскіх празаікаў, балгарскія, чэшскія казкі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
**Жоўтагало́вая сі́таўка** (*Motacilla citreola*) — невялікая птушка з сямейства сітаўкавых.

Апісанне
--------

Стройная птушка даўжынёй ад 15 да 19 см з доўгім хвастом, размах крылаў 24-27 см. Верх цела ад папялiстага да амаль чорнага. Уся галава i нiз цела жоўтыя. У самкi i маладых колеры не такiя кантрастныя, верх галавы алiўкавы. Спеў — кароткае шчабятанне.

Пашырэнне
---------

Арэал разарваны. Да яго належаць Фiнляндыя, Эстонiя, Латвiя, Польшча, на ўсход птушка трапляецца да вярхоўяў р. Амур, сустракаецца на поўдні да Афганiстана i Гiмалаяў. Iзаляваныя папуляцыi вядомы ў Турцыi i ад Кольскага п-ва на ўсход да Таймыра, на подні — да мяжы тайгi.

На поўначы жыве ў тундры, насяляе вербнiкi па берагах i астравах вялiкiх рэк i iх дэльт, берагi азёр сярод нiзiнных балот, трапляецца ў падмоклых частках горнай тундры i ў зарасніках вярбы на горных лугах. На поўдні селіцца каля паўночнай мяжы ляснога пояса i ў гарах часта ў вiльготных мясцiнах: забалочаныя лугi паблiзу балот, а таксама асаковыя зараснікі з групамi кустоў, рачныя далiны з тарфянiкамi. На Памiры даходзiць да 4500 м, на Алтаi — 1500 м, у Манголii — да 2000 м над у.м. У паслягнездавы перыяд засяляе забалочаныя берагi вадаёмаў (сустракаецца на ворных землях), балоты, тарфянiкi, рысавыя палi, далiны рэк, каналы, сажалкi. Заўсёды трымаецца паблiзу вады.

Паўднёвыя папуляцыi аселыя, паўночныя — пералётныя. Залятае ў Заходнюю Еўропу (у Фiнляндыю, Польшчу, Германію, Аўстрыю, Шатландыю). Пашырае свой арэал на захадзе (Украiна, Чэхiя, Беларусь, Фiнляндыя, Латвiя, Эстонiя, Лiтва, Польшча, Германiя). Месца зiмовак часткова ў межах гнездавога арэала, а таксама ў паўночнай Iндыi i Бiрме. На Беларусі рэдкі на гнездаванні пералётны і транзітна мігрыруючы від.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Насякомаедная птушка, жыве паблізу вадаёмаў.

Гняздо асобнае або ў дыфузнай калонii; пад густым навесам травянiстай раслiннасцiў ямцы або пад каменнем у нары. Аснова часта вiльготная. Знешняя частка з сухой травянiстай раслiннасцi, моху, лiсця iсцёблаў; высцiлка з дробнага лiсця, шэрсцiiкасмыкоў воўны.

Яйкi (4-6, часам 3-7) авальныя, матавыя, светла-шэрыя, пясчана-шэрыя з густымi дробнымi светла-карычневымi размытымi плямкамi(часам адсутнiчаюць).

Зноскі
------

1. ↑  **Жоўтагаловая сітаўка** ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.14. Мн. 2002, С.423, арт.**Сітаўкі**

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | eBird · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
Не блытаць з Індзейцы.
Тадж-Махал — жамчужына мусульманскага мастацтва ў Індыі
Індуісцкая працэсія ў Індыі
**Інды́йцы** (англ.: Indians, хіндзі: भारतीयों) — палітычная нацыя, грамадзяне і выхадцы з Індыі, таксама агульная назва народаў Індыі. 9 ліпеня 2016 г. у самой Індыі налічвалася 1 327 094 040 чал..

Вылучаюць некалькі соцень этнасаў. Перапісы ў Індыі не фіксуюць этнічны чыннік жыхароў, аднак вызначаюць мовы і рэлігіі насельніцтва. Перапіс 2001 г. зафіксаваў 122 мовы і 234 дыялекты з колькасцю носьбітаў не меней за 10 000 чал. У 2011 г. 79,8 % індыйцаў спавядалі індуізм, 14,23 % — іслам, 2,3 % — хрысціянства, 1,72 % — сікхізм, 0,7 % — будызм, 0,37 % — джайнізм, 0,9 % — іншыя рэлігіі (бахаізм, зараастрызм, сарнаізм і г. д.). Выключэнне складаюць так званыя *даліт* хіндзі: दलित), або прызнаныя касты і плямёны (англ.: Scheduled Castes, Scheduled Tribes) — прадстаўнікі этнічных і этнарэлігійных меншасцей, якія маюць пашыраныя правы для захавання сваёй ідэнтычнасці. У 2013 г. спіс *даліт* налічваў 645 такіх груп.

Найстаражытнейшы антрапалагічны субстрат складалі ведоідная, паўднёваіндыйская і паўднёваазіяцкія расы, пазней часткова выцесненыя інда-міжземнаморскай. У выніку іх змяшэння ўзнікла мноства пераходных падтыпаў. Ведоідныя рысы найбольш яскрава праяўляюцца ў малых народаў Паўднёвай і Цэнтральнай Індыі, паўднёваазіяцкія — на паўночным усходзе краіны і ў прыгімалайскіх раёнах. На поўначы і ў цэнтральнай частцы Індыі пераважае насельніцтва, якое размаўляе на мовах індаарыйскай групы, на поўдні — дравідыйскай сям’і, у Цэнтральнай Індыі — мунда (аўстраазіяцкая сям’я), на поўначы жывуць горныя народы, якія размаўляюць на мовах цэнтральнай групы сіна-тыбецкай сям’і.

У 2 тысячагоддзі да н.э. пачаў фарміравацца індуізм, які ўвабраў у сябе мноства культаў абарыгеннага насельніцтва (Шывы, Крышны, багінь-маці і інш.). З’явіліся перадумовы для фарміравання агульнаіндыйскай культуры. Тэндэнцыя называць усіх жыхароў Індыі адзіным словам, якое не было этнонімам, прасочваецца са старажытнаіранскіх надпісаў VI ст. да н.э. і твораў старажытнагрэчаскіх аўтараў IV—III стст. да н.э. паходзіць ад ракі Інд.

Зноскі
------

1. ↑  India Population
2. ↑  P. PADMANABHA, INDIAN CENSUS AND ANTHROPOLOGICAL INVESTIGATIONS
3. ↑  Abstract of speakers’ strength of languages and mother tongues − 2001
4. ↑  Population by religious community — 2011
5. ↑  List of notified Scheduled Tribes

Літаратура
----------

* Народы мира. М.: Советская энциклопедия, 1988. С. 176—178.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119342391, 11973928w · LCCN: sh85040566 · NKC: ph117630, ph862434 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Янкавіч.

**Стэфан Янкавіч** (нар. 4 жніўня 1993, Бялград, Сербія) — сербска-канадскі баскетбаліст.

Кар’ера
-------

З’яўляецца выпускніком універсітэта «Гаваі», у складзе якога выступаў у наймоцным дывізіёне NCAA.

Найболей паспяховым для яго выдаўся яго выпускны сезон 2015/16, у якім ён у сярэднім за матч набіраў 15.7 ачкоў, здзяйсняў 6.8 падбораў, 1.2 пасу і 1.2 блок-шота.

З 2017 года стартавала яго еўрапейская кар’ера, дзе ў Еўралігі гуляла яго новая каманда «Црвена Зорка» (Сербія). Ён правёў 28 матчаў і ў сярэднім набіраў 3.8 ачка і 2.5 падбору. Апроч гэтага, выступаў у Адрыятычнай лізе (5.3 ачка і 2.9 падбораў) і чэмпіянаце Сербіі (7.9 ачка і 3.7 падбору).

У міжсезоннасць перайшоў у бялградскі «Партызан», які выступаў у Еўракубку, дзе меў 4.9 ачка і 2.8 падбору. Потым пераехаў у Грэцыю і выступаў за афінскі АЕКом, у складзе якога быў не толькі ў грэцкай лізе А1 (6.9 ачкоў і 2.7 падбору), але і ў Лізе чэмпіёнаў (4.0 ачка і 1.8 падбораў).

Наступны быў бялградскі «Партызан», дзе правёў тры сустрэчы, у якіх у сярэднім закідваў па 6 ачкоў і рабіў 2 падборы. У лютым 2021 года ён расстаўся з Бялградам і пераехаў у Турцыю.

У ліпені 2021 года падпісаў гадавы кантракт з клубам «Цмокі-Мінск».

Выступаў за зборную Канады U-19, браў удзел у чэмпіянаце свету-2011 у Латвіі.

Крыніцы
-------

1. ↑  College Basketball at Sports-Reference.com Праверана 28 ліпеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q100311335'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18002875'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Basketball-Reference.com (Джы-Ліга) · Basketball-Reference.com (Еўропа) · Eurobasket.com (ігрок) · RealGM (ігрок) · Sports-Reference.com (каледж) · Адрыятычная ліга · ФІБА |
Вінт самалёта
**Паветраны вінт**, прапелер — лопасцевы рухач, які пры вярчэнні вінтавой паверхняй лопасцей стварае цягу за кошт адкідвання паветра назад.

Выкарыстоўваюцца на лятальных апаратах (самалётах, верталётах, дырыжаблях), аэрасанях, глісерах, апаратах на паветранай падушцы і інш.

Бываюць 2-, 3- і 4-лопасцевыя; рэверсіўныя (могуць зменьваць цягу на процілеглую) і флюгерныя (з магчымасцю ўстаноўкі лопасцей па патоку пры адказе рухавіка для папярэджання самавярчэння і росту аэрадынамічнага супраціўлення). Вінт верталёта стварае пераважна падымальную сілу і называецца нясучым.

Ідэю паветранага вінта прапанаваў у 1475 годзе Леанарда да Вінчы. Віхравую тэорыю яго распрацаваў у 1912—1918 гадах М. Я. Жукоўскі.

Літаратура
----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Паветраны вінт на Вікісховішчы |

* Паветраны вінт // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1033660159 · Microsoft: 79371030 · NKC: ph271412 |
**Мікалай Леанідавіч Страха** (нар. 27 жніўня 1963, в. Малыя Вікаравічы, Столінскі раён) — беларускі географ, педагог, грамадскі дзеяч.

Біяграфія
---------

Скончыў з адзнакай Брэсцкі дзяржаўны педагагічны інстытут (1985), потым працаваў у гэтым інстытуце (з 1995 года ўніверсітэце). У 1997 годзе скончыў юрыдычны факультэт Белдзяржуніверсітэта — таксама з адзнакай. З 1998 года працаваў у БДПУ імя М. Танка, выкладаў геаграфію сусветнай гаспадаркі і насельніцтва, палітычную геаграфію, займаў пасаду намесніка дэкана па вучэбнай працы факультэта прыродазнаўства. Удзельнічаў у пратэстах пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года, звольнены з БДПУ 20 кастрычніка 2020 года. Пасля 2020 года працаваў начальнікам вучэбна-метадычнага аддзела ў недзяржаўных навучальных установах: Мінскім інавацыйным універсітэце і Інстытуце прадпрымальніцкай дзейнасці.

Аўтар больш за 190 навуковых, навукова-метадычных прац, суаўтар вучэбных дапаможнікаў з грыфам Міністэрства адукацыі для ўстаноў агульнай сярэдняй і вышэйшай адукацыі.

Выбраная бібліяграфія
---------------------

* Уводзіны ў сацыяльна-эканамічную геаграфію: вучэбна-метадычны дапаможнік / М. Л. Страха. — Мінск : БДПУ, 2000. — 52 с.
* Геаграфія. Краіны і народы : вучэбны дапаможнік для 8 класа / П. С. Лопух, М. Л. Страха, В. У. Сарычава ды інш. — Мінск : Адукацыя і выхаванне, 2019. — 348 с.

Зноскі
------

1. ↑  svaboda.org
**Збігнеў Ніканюк** (польск.: Zbigniew Nikoniuk; нар. 1964, в. Вароблін, гміна Янаў Падляскі, Бельскі павет, Люблінскае ваяводства, Польшча) — каталіцкі святар, бірытуаліст.

Біяграфія
---------

Паходзіць з сям’і, якая мае даўнія ўніяцкія традыцыі.

Скончыў Вышэйшую духоўную семінарыю ў Седльцах. Пасвечаны на святара ў 1997. Быў вікарыем у рымска-каталіцкіх парафіях Седлецкай дыяцэзіі: у Леапольдаве, Гушлеве, Ласіцах, Ламазах.

1 верасня 2007 дэкрэтам Седлецкага рымска-каталіцкага ардынарыя Збігнева Кернікоўскага прызначаны парахам адзінае ў Польшчы каталіцкай парафіі візантыйскага абраду святога мучаніка Мікіты ў Кастамлотах і апекуном Санктуарыя Падляскіх мучанікаў у Кастамлотах з правам адпраўлення святое літургіі ў візантыйскім, а таксама лацінскім абрадах.

З 2008 а. Збігнеў Ніканюк арганізуе штогадовыя Пілігрымкі еднасці католікаў з уніяцкага Санктуарыя Падляскіх мучанікаў у Кастамлотах у рымска-каталіцкі Санктуарый уніятаў у Пратуліне, у якіх бяруць удзел святары і шматлікія паломнікі як візантыйскага, так і лацінскага абрадаў з розных мясцін Польшчы, Беларусі, Украіны, Расіі іншых краін. 

Збігнеў Ніканюк з'яўляецца аўтарам кнігі «Kostomłoty droga ku jedności», прысвечанай гісторыі Брэсцкай царкоўнай уніі і гісторыі каталіцкай парафіі візантыйска-слаянскага абраду ў Кастамлотах.

Зноскі
------

1. ↑  Unici na Podlasiu. Nasze dziś i nasze jutro
2. ↑  Książki, które warto przeczytać
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міцянін.
**Аляксандр Аляксандравіч Міцянін** — беларускі біёлаг, мастак-таксідэрміст і мастак-анімаліст.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт у 1992 годзе.

У 1992 годзе стажыраваўся ў заалагічным музеі РАН  (руск.) (бел. у Санкт-Пецярбургу, дзе паспяхова асвоіў скульптурны метад вырабу пудзілаў жывёл.

Працуе вядучым заолагам Заалагічнага музея БДУ.

Творчасць
---------

Рагаты дзедка (*Ophiogomphus cecilia*) на паштовай марцы Беларусі
Кваліфікаваны мастак-таксідэрміст. На працягу 10 гадоў стварыў для Заалагічнага музея БДУ звыш 150 новых экспанатаў, у тым ліку такіх буйных млекакормячых, як шымпанзэ (*Pan*), гамадрыл (*Papio hamadryas*), кенгуру (*Macropus*), маржа (*Odobenus rosmarus*), чырвонага ваўка (*Cuon alpinus*), баброў (*Castor*).

У супрацоўніцтве з Белпоштай стварыў вялікую колькасць паштовых марак з выявамі жывёл і раслін. Таксама працуе ў галіне кніжнай графікі.

Зноскі
------

1. ↑  Загадчык заалагічнага музея БДУ распавёў, адкуль бяруцца самыя незвычайныя экспанаты **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 3 снежня 2016. Праверана 29 красавіка 2016.

Спасылкі
--------

* Митянин Александр Александрович  (руск.)
* Загадчык заалагічнага музея БДУ распавёў, адкуль бяруцца самыя незвычайныя экспанаты Архівавана 3 снежня 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Аляксандр Аляксандравіч Міцянін на Вікісховішчы |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гулевіч.

**Алег Віктаравіч Гулевіч** — беларускі валейбаліст і трэнер. Майстар спорту.

Кар’ера
-------

Два гады працаваў у Харватыі, дзе трэніраваў адзін з мясцовых клубаў. У 2007 годзе каманда «Мінчанка» пад яго кіраўніцтвам дабілася звання чэмпіёнак Беларусі. Летам 2008 года галоўным трэнерам мінчанак быў прызначаны Генадзь Аляксандровіч, а ён некалькі месяцаў працаваў яго асістэнтам. Аднак пасля серыі паражэнняў «Мінчанкі» ад гродзенскага «Нёмана» ў снежні 2008 года было вырашана вярнуцца яго на пасаду галоўнага трэнера.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Олег Викторович Гулевич
* Aleh Hulevich
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Альхоўская вуліца.
**Альхоўская вуліца** (руск.: Альховская улица) — вуліца ў Ленінскім раёне Магілёва, у гістарычным раёне Машэкаўка. Забудавана драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

Альхоўская вуліца на нямецкім аэрафотаздымку 1943 года (праходзіць з ніжняга левага вугла ў верхні правы)
Дом з характэрным ганкам
Пачынаецца ад адгалівання вуліцы Катоўскага на левым схіле Дзебры. Арыентавана з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Ідзе паралельна да вуліц Мікалуцкага і Ольчынскай. Перасякае вуліца Дарвіна, завулак Шуберта, завяршаецца скрыжаваннем з Вялікай Машэкаўскай вуліцай сярод шматпавярховай жылой забудовы. Раней ішла далей, перасякала Машэкаўскую вуліцу, далей паварочвала на поўнач (цяпер Варонежскі завулак). Захаваўся невялікі фрагмент вуліцы (дамы №№ 30-36) ад скрыжавання з Сувораўскай вуліцай.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Альхоўская вуліца (Магілёў)
**Аляксей Ганчараў** (нар. 21 лютага 1984, Бэлць) — былы малдаўскі футбаліст, абаронца.

Кар’ера
-------

### Клубная

Гуляў за розныя клубы ў Малдове, у тым ліку ў «Алімпіі» з роднага горада Бэлць, дзе быў капітанам. У 2009—2010 гадах гуляў за брэсцкае «Дынама», у ліпені 2011 года вярнуўся ў беларускі клуб.

У пачатку сезону 2013 галоўны трэнер брэсцкага клуба Уладзімір Курнеў перавёў Ганчарава ў дубль, дзе той стаў капітанам. Пасля звальнення Курнева ў верасні 2013 года Ганчараў атрымаў магчымасць вярнуцца ў аснову. 6 кастрычніка 2013 года ў матчы з «Мінскам» пры ліку 2:1 на карысць мінчукоў на 88-й хвіліне не рэалізаваў пенальці, з-за чаго брэсцкі клуб у выніку прайграў 3:1. Пазней правёў яшчэ два матчы, а ў лістападзе ўжо не з’яўляўся на полі. У снежні 2013 года па заканчэнні кантракта пакінуў клуб.

У пачатку 2014 года стаў іграком клуба «Сынджэрэй» з трэцяга па рангу малдаўскага дывізіёна.

### Мижнародная

У 2008 годзе атрымаў выклік у нацыянальную зборную Малдовы, але так і не выйшаў на поле.

Зноскі
------

1. ↑  Alexei Goncearov // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Андрей Бурковский: «Самый опытный в "Сынжерее" - Алексей Гончаров»
3. ↑  Алексей Гончаров: "Каждый из игроков сборной Молдовы доставит вам немало хлопот"

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |