**Васі́ль Васі́льевіч Кандзі́нскі** (16 снежня 1866, Масква — 13 снежня 1944, Нёі-сюр-Сен, Францыя) — расійскі мастак, графік і тэарэтык выяўленчага мастацтва, адзін з заснавальнікаў абстракцыянізму. Кандзінскі паходзіў з сям’і нерчанскіх купцоў, нашчадкаў катаржнікаў. Яго бабуля была тунгускай князёўнай Ганцімуравай, а бацька быў прадстаўніком старажытнага забайкальскага (Кяхта) роду Кандзінскіх, якія паходзілі ад прозвішча князёў мансійскага Кандзінскага княства.

Творчасць Васіля Васільевіча Кандзінскага — унікальная з’ява расійскага і еўрапейскага мастацтва. Менавіта гэтаму мастаку, адоранаму магутнай здольнасцю, бліскучым інтэлектам і тонкай духоўнай інтуіцыяй, наканавана было здзейсніць сапраўдны пераварот у жывапісе і стварыць першыя абстрактныя кампазіцыі.

Біяграфія
---------

Лёс Кандзінскага складаўся не зусім звычайна. Да трыццаці гадоў ён і не падумваў пра мастацтва. Скончыўшы ў 1893 г. юрыдычны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта, ён пачаў працаваць над дысертацыяй, удзельнічаў у этнаграфічнай экспедыцыі на поўнач Расіі, а ў 1896 г. атрымаў запрашэнне з Дэрпцкага ўніверсітэта (цяпер Тарту, Эстонія) заняць пасаду прыват-дацэнта. Але ў тым жа годзе Кандзінскі раптам змяніў сваё жыццё. Нагодай для гэтага паслужыла ўражанне ад карціны «Стог сена» Клода Манэ на Французскай індустрыяльнай і мастацкай выставе ў Маскве. Адмовіўшыся ад кафедры, ён з’ехаў у Германію вучыцца жывапісу. Кандзінскі пасяліўся ў Мюнхене, які на мяжы стагоддзяў быў прызнаным цэнтрам нямецкага мадэрну. Займаўся спачатку ў прыватнай школе жывапісу, а пазней у Мюнхенскай акадэміі майстэрства ў Франца фон Штука.

Знаходзячыся ў Германіі, Кандзінскі амаль кожны год наведваў Расію і экспанаваў свае працы на выставах Маскоўскага таварыства мастакоў, Новага грамадства мастакоў і інш. У часопісах «Свет мастацтва» і «Апалон» з’яўляліся яго артыкулы пра мастацтва Германіі, якое сыграла важкую ролю ў фарміраванні творчай асобы жывапісца. Адначасова Кандзінскага хвалявала і натхняла руская мастацкая традыцыя: абразы, старажытныя храмы, казачныя персанажы. Усе яны часта прысутнічаюць у яго працах, што кажа пра ўплыў на яго майстроў «Свету мастацтва».

Кандзінскі быў прыроджаным лідарам. Ужо з 1901 г. ледзь скончыўшы навучанне, ён узначаліў мастацкую суполку «Фаланга», удзельнічаў у яе выставах і працаваў у створанай пры ёй школе. У 1909 г, майстар арганізаваў «Новае мюнхенскае мастацкае аб’яднанне», а ў 1912 г. — групу «Сіні вершнік».

З Расіі — назаўжды
------------------

Мастак пакінуў Расію назаўжды пасля таго, як быў пасланы ў камандзіроўку ў Берлін (1921). У Германіі выкладаў у «Баўхаўсе» (з 1922, у Веймары і Дэсаў), займаючыся галоўным чынам агульнай тэорыяй формаўтварэння; выказаў свой педагагічны досвед у кнізе «Кропка і лінія на плоскасці», выдадзенай на нямецкай мове ў 1926 годзе. Яго касмалагічныя фантазіі (графічная серыя «Малыя сусветы», 1922) знаходзяць у гэты перыяд больш рацыянальна-геаметрычны характар, збліжаючыся з прынцыпамі супрэматызму і канструктывізму, але захоўваючы сваю яскравую і рытмічную дэкаратыўнасць («У чорным квадраце», 1923; «Некалькі кругоў», 1926; абедзве карціны — у Музеі С. Гугенхайма, Нью-Ёрк). У 1924 майстар утварыў разам з Яўленскім, Л. Фейнінгерам і П. Клеэ аб’яднанне «Сіняя чацвёрка», уладкоўваючы з імі сумесныя выстаўкі. Выступіў як мастак сцэнічнай версіі сюіты М. П. Мусаргскага «Малюнак з выстаўкі ў тэатры Дэсаў» (1928).

Пасля закрыцця нацыстамі «Баўхаўса» (1932) пераехаў у Берлін, а ў 1933 — у Францыю, дзе жыў у Парыжы і яго прыгарадзе Нёі-сюр-Сен. Выпрабаваўшы значнае ўздзеянне сюррэалізму, усё часцей уводзіў у свае карціны — нароўні з ранейшымі геаметрычнымі структурамі і знакамі — аморфныя элементы, падобныя да нейкіх першасных арганізмаў, якія лётаюць у міжпланетнай пустэчы («Дамінантная крывая», 1936; «Блакітнае неба», 1940, Цэнтр Ж. Пампіду, Парыж; «Разнастайныя дзеянні», 1941, музей С. Гугенхайма, Нью-Ёрк). З пачаткам нямецкай акупацыі (1939) намерваўся эмігрыраваць у ЗША і правёў некалькі месяцаў у Пірэнеях, але ў выніку вярнуўся ў Парыж, дзе працягваў актыўна працаваць, у тым ліку над праектам камедыйнага фільма-балета, сумесна з кампазітарам Хартманам.

Прэмія Кандзінскага
-------------------

З 1946 па 1961 год па ініцыятыве ўдавы мастака ў Парыжы ўручалася прэмія Кандзінскага (у Расіі адроджана ў 2007 годзе, як штогадовая нацыянальная прэмія ў галіне сучаснага мастацтва).

Зборы
-----

Найбольш вядомыя працы
----------------------

* «Сіні вершнік», 1903,
* «Двое на кані», 1906,
* «Пярэстае жыццё», 1907,
* «Рок. Чырвоная сцяна Архівавана 7 ліпеня 2011.», 1909,
* «Сіняя гара Архівавана 7 ліпеня 2008.», 1909,
* «Дамы ў крыналінах Архівавана 15 ліпеня 2011.», 1909,
* «Інтэр’ер (мая сталовая)», 1909,
* «Возера Архівавана 15 ліпеня 2011.», 1910,
* «Імправізацыя № 7 Архівавана 15 ліпеня 2011.», 1910,
* «Эцюд да „Кампазіцыя II"», 1910,
* «Без назвы (Першая абстрактная акварэль)», 1910,
* «Кампазіцыя IV», 1911,
* «Кампазіцыя V», 1911,
* «Імпрэсія III (Канцэрт)», 1911,
* «Карціна з чорнай аркай», 1912,
* «Карціна з белай аблямоўкай Архівавана 5 ліпеня 2008.», 1913,
* «Маленькія радасці Архівавана 15 верасня 2008.», 1913,
* «Кампазіцыя VI», 1913,
* «Кампазіцыя VII Архівавана 15 ліпеня 2011.», 1913,
* «Імправізацыя. Патоп», 1913,
* «Фуга», 1914,
* «Масква. Чырвоная плошча Архівавана 10 мая 2010.», 1916,
* «Масква. Зубоўская плошча Архівавана 10 мая 2010.», каля 1916,
* «Смутнае», 1917,
* «Шэры авал Архівавана 22 лістапада 2008.», 1917,
* «Змярканне», 1917,
* «Белы авал Архівавана 15 ліпеня 2011.», 1919,
* «Кампазіцыя VIII», 1923,
* «У чорным квадраце», 1923,
* «Жоўтае, чырвонае, сіняе», 1925,
* «Маленькая мара ў чырвоным», 1925,
* «Некалькі колаў», 1926,
* «Угару», 1929,
* «Далікатнае ўзыходжанне», 1934,
* «Дамінантная крывая Архівавана 13 кастрычніка 2008.», 1936,
* «Кампазіцыя IX», 1936,
* «Пярэсты ансамбль», 1938,
* «Кампазіцыя X», 1939,
* «Вакол круга», 1940,
* «Нябесна-блакітнае», 1940,
* «Розныя здарэнні», 1941,
* «Апошняя акварэль», 1944,

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>
5. 1 2 3 4  RKDartists<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
6. ↑   Праверана 18 кастрычніка 2018.

Літаратура
----------

* *Рэйнгарт Л.* Абстракцыянізм, у кн.: Мадэрнізм. Аналіз і крытыка асноўных кірункаў, М. 1969, с. 101-11.
* *Grohmann W.* Wassily Kandinsky. Life and work, N. Y. 1958.
* Baedecker. Deutschland. Verlag Karl Baedeker. 2002. — ISBN 3-8297-1004-6
* *Schulz,Paul Otto*.Ostbauern.Köln:DuMont, 1998 — ISBN 3-7701-4159-8

Спасылкі
--------

* WASSILYKANDINSKY.RU — сайт аб Васілю Кандзінскім
* Кандзінскі Васіль Васільевіч. Біяграфія і творчасць мастака на Artonline.ru Архівавана 23 студзеня 2009.
* Васіль Кандзінскі. Карціны і біяграфія
* **Art Gallery** — Кандзінскі
* Васіль Кандзінскі ў бібліятэцы «Старатэль»
* Кандзінскі
* Гінеялагічнае дрэва сям’і Кандзінскіх
* Васіль Кандзінскі Сайт
* Ліст складання

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz · Project Gutenberg · Internet Speculative Fiction Database · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Treccani · Universalis · Сучаснай Украіны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10040077 · BIBSYS: 90065853 · BNC: a12407732 · BNE: XX904806 · BNF: 11909375r · CiNii: DA00368008 · EGAXA: vtls001412739 · GND: 118559737 · GTAA: 116780 · ICCU: CFIV047804 · ISNI: 0000 0001 2123 5624 · LCCN: n79059310 · LNB: 000010050 · NDL: 00445112 · NKC: jn19981001602 · NLA: 35258558 · NLG: 60571 · NLP: a0000001187757 · NSK: 000089887 · NTA: 068474660 · NUKAT: n97007527 · PTBNP: 18487 · LIBRIS: 66074 · SUDOC: 026944871 · VIAF: 22143802 · ULAN: 500021093 |

 |