recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Мінскія брама** — колішняя галоўная брама Бабруйскай крэпасці, спраектаваная пецярбургскім архітэктарам А. Я. Штаўбертам (1780—1843 гг.). Праект брамы «найвышэйша ўхвалены» ў пачатку 1824 г. Брама злучала крэпасць з дарогай на Мінск і адкрывалі галоўную вуліцу ў крэпасці, у кірунку да Рагачоўскай брамы.

Архітэктура
-----------

Брама з унутранага боку
З унутранага боку мела тры роўнапралётныя аркі, заключаныя паміж лесвіцамі, якія вялі на верх крапасных валаў. Аркі, апраўленыя клінчатымі архівольтамі, абапіраюцца на невысокія руставаныя апоры. Сярэдняя арка служыла для праезду, у крайніх меліся дзверы да кардэгардый; аб'ядноўваў аркі просты карніз. Атык упрыгожваў амаль двухмятровы чыгунны двухгаловы арол, які трымаў у лапах лаўровы вянок і паходню, падпаленую з двух бакоў. У цэлым брама была імпазантным, масіўным збудаваннем, параднасць якому надаваў звычайны для класіцызму набор дэталяў.

Спасылкі
--------

* Елена Квитницкая. Брамы Белоруссии. Часть 2
* Осколок империи Архівавана 23 верасня 2020.
**Федэрацыя амерыканскіх навукоўцаў** (англ.: FAS — англ.: Federation of American Scientists) — некамерцыйная арганізацыя ў ЗША са штаб-кватэрай у Вашынгтоне, акруга Калумбія, члены якой паходзяць з навуковай, непрыбытковай і ўрадавай супольнасцяў ЗША.

Асноўныя мэты дзейнасці Федэрацыі: навуковы аналіз і прапановы развязанняў праблем нацыянальнай (ЗША) і міжнароднай бяспекі, асабліва звязаных з ядзернай зброяй і ядзернай бяспекай, ядзерным і радыялагічным тэрарызмам, сакрэтнасцю ўрадаў (асабліва ЗША), глабальным незаконным гандлем зброяй і ўзбраеннямі, канвенцыянальнымі і масавага паражэння.

Кіруецца прэзідэнтам (у 2015 — Чарлз Д. Фергюсан) і Саветам Федэрацыі (*Board). Таксама ў складзе Федэрацыі фарміруюцца Кансультацыйны савет (складаецца са спецыялістаў па профільных напрамках дзейнасці) і Савет спонсараў (складаецца з асабліва ўплывовых ці вядомых навукоўцаў і дзеячаў; у 2015 налічвае больш за 60 нобелеўскіх лаўрэатаў).*

Федэрацыя перыядычна выпускае матэрыялы навукова-аналітычнага і навукова-публіцыстычнага характару з адкрытым доступам, сярод іх — квартальнік «*lang-en|Public Interest Reports: the Journal for Science and Security*».

Фінансаванне дзейнасці Федэрацыі — членскія зборы, узносы ад прыватных фондаў і асоб. Сярод значных, па стане на 2015 год, укладчыкаў: Дзяржаўны дэпартамент ЗША, ФБР, Ваенна-марская вышэйшая школа ВМФ ЗША, Інстытут Адкрытага грамадства, Фонд Ара́лаў (Плафшэарз), Фонд Баўмана, Фонд Карнегі, Фонд Лаўнсберы, Фонд Мак-Артураў, Фонд Мота, Фонд Нью-Ленд, Фонд Сі-Эс (Ворш-Мот), Фонд Хьюлітаў.

Заўвагі
-------

1. ↑  У першую чаргу, з вобласцяў біялогіі, біяхіміі, палітычных навук, фізікі, хіміі, экалогіі, ядзернай прамысловасці.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт арганізацыі: Матэрыялы па стане на 6.9.2015.
**Прыгоннае права** — сукупнасць юрыдычных норм, якія замацоўваюць забарону сялянам сыходзіць са сваіх зямельных надзелаў без дазволу ўладаў (гэта значыць прымацаванне сялян да зямлі або «крэпасць» сялян зямлі; збеглыя падлягаюць прымусоваму вяртанню), спадчыннае падпарадкаванне адміністрацыйнай і судовай улады пэўнага феадала, пазбаўленне сялян права адчужаць зямельныя надзелы і набываць нерухомасць, часам — магчымасць для феадала адчужаць сялян без зямель.

Гл. таксама
-----------

* Беглыя
* Месячына

Літаратура
----------

* *Лыч Г. М.* Трагедыя беларускага сялянства. — Мінск: Мінск інстытут кіравання, 2003. — С. 9-21. — ISBN: 985-6732-43-3

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119478388 · GND: 4035132-4 · LCCN: sh85120215 · Microsoft: 2781001426 · NDL: 00568594 · NKC: ph123278 · SUDOC: 027436683 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ткачэнка.

**Нінэль Аляксандраўна Ткачэнка** (укр.: Нінель Олександрівна Ткаченко; 21 лістапада 1928, Харкаў, УССР — 26 верасня 2007, Масква, Расія) — савецкая, украінская, беларуская і расійская оперная спявачка (сапрана), рэжысёр-пастаноўшчык. Народная артыстка СССР (1964).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 21 лістапада 1928 года ў Харкаве.

У 1958 годзе скончыла Харкаўскую кансерваторыю па класе спеву ў Т. Я. Веске.

З 1958 года спявала ў Опернай студіі Кіеўскай кансерваторыі.

У 1960—1962 гадах была салісткай Львоўскага, у 1962—1968 гадах — Беларускага, а ў 1968—1980 гадах — Адэскага тэатраў оперы і балета.

З 1982 года была салісткай і мастацкім кіраўніком Маскоўскай філармоніі.

Спявала ў Вялікім тэатры (Ліза ў «Пікавай даме» П. І. Чайкоўскага, Яраслаўна ў «Князе Ігары» А. П. Барадзіна, Аіда ў аднайменнай оперы Дж. Вердзі, Тоска ў аднайменнай оперы Дж. Пучыні).

Выступала як камерная спявачка. У яе шырокім канцэртным рэпертуары прадстаўлены оперныя арыі, рамансы і народныя песні, якія нячаста выконваюцца. Зрабіла мноства памятных запісаў, якія ўвайшлі ў «залаты фонд» Усесаюзнага радыё.

Гастралявала за мяжой. У 1976 годзе выканала партыю Абігайль у оперы «Набука» Дж. Вердзі на Міжнародным фестывалі опернага мастацтва ў Сегедзе (Венгрыя).

З 1991 па 2003 год — мастацкі кіраўнік, рэжысёр-пастаноўшчык і кіраўнік вакальнай майстэрні Канцэртнага аб’яднання Маскоўскай філармоніі.

З 2002 па 2007 год — мастацкі кіраўнік дзяржаўнага ансамбля салістаў «АРос» («Масканцэрт»).

Абіралася дэпутатам Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў.

Памерла 26 верасня 2007 года ў Маскве. Пахавана ў Маскве на Траякураўскіх могілках.

Узнагароды
----------

* Народная артыстка СССР (1964),
* ордэн Пашаны (1999),
* ордэн «За заслугі перад Айчынай» IV ступені,
* Памятны знак «Залаты Апалон» Фонду імя П. І. Чайкоўскага.

Зноскі
------

1. 1 2  Ткаченко Нинель Александровна // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. ↑  Скончалась оперная певица Нинель Ткаченко
3. ↑  Ушла из жизни оперная певица Нинель Ткаченко
**Вісказіметрыя** — раздзел  фізікі, прысвечаны вывучэнню метадаў вымярэння  глейкасці. Перавагамі дадзенага метаду з’яўляюцца тэхнічная даступнасць метаду, адносная прастата інтэрпрэтацыі вынікаў даследавання.

Найбольш распаўсюджаныя тры метады вымярэння глейкасці газаў і вадкасцяў:

* Па выдатку у капіляры — заснавана на законе Пуазёйля
* Па хуткасці падзення шара — закон Стокса
* Па вярчальным моманты для сувосевых цыліндраў — з закона плыні вадкасці паміж цыліндрамі з адной воссю (цячэнне Тэйлара)

Глейкасць вызначаецца таксама па згасанню  перыядычных ваганняў пласціны, якая змешчана ў доследнае асяроддзе.

Асаблівую групу ўтвараюць метады вымярэння глейкасці ў малых аб’ёмах асяроддзя (мікраглейкасць). Яны заснаваныя на назіранні  броўнаўскага руху, рухомасці іонаў, дыфузіі часціц.

Пры вымярэнні глейкасці вадкасці адрозніваюць ньютонаўскія і неньютонаўскія вадкасці. Ньютонаўская вадкасць падпарадкоўваецца пры сваім цячэнні законе глейкага трэння, гэта значыць яе глейкасць залежыць толькі ад тэмпературы вадкасці і не залежыць ад хуткасці руху (прынамсі ў ламінарным патоку). Практычным следствам гэтага з’яўляецца аднолькавае значэнне глейкасці пры адной і той жа тэмпературы для адной і той жа вадкасці нават на вісказіметра розных сістэм. Неньютонаўскія вадкасці адхіляюцца ад закона Ньютана. Сярод іх адрозніваюць ціксатропныя і неціксатропныя вадкасці. Ціксатропныя вадкасці, калі іх перамешваюць, змяняюць сваю глейкасць.

Гл. таксама
-----------

* Закон Стокса
* Закон Пуазёйля

Зноскі
------

1. ↑  Фролов Ю. П. Современные методы биохимии. — Самара: Самарский университет, 2003. — 412 с.

Літаратура
----------

* *Барр Г.* Вискозиметрия, пер. с англ. Л. — М. 1938.;
* *Малкин А. Я. Чалых А. Е.* Вискозиметрия.
* *Малкин А. Я.* Диффузия и вязкость полимеров. Методы измерения, М. 1979.*Фролов Ю. П.* Современные методы биохимии. — Самара: Самарский университет, 2003.
* *Фролов Ю. П.* Современные методы биохимии. — Самара: Самарский университет, 2003. — 412 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**Беламорскі раён** (руск.: Беломо́рский район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе Рэспублікі Карэлія Расійскай Федэрацыі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Беламорск.

Геаграфія
---------

Раён размешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы Рэспублікі Карэлія ўздоўж узбярэжжа Анежскай губы Белага мора. Плошча — 12797 км².

Мяжуе з Кемскім, Калевальскім, Муязерскім і Сегежскім раёнам Рэспублікі Карэлія, на паўднёвым усходзе — з Архангельскай вобласцю.

Больш за палову тэрыторыі раёна займаюць балоты, каля 40 % тэрыторыі пакрыта лесам (асноўныя пароды: хвоя і елка), астатнюю тэрыторыю займае акваторыя Белага мора.

Прамысловыя прыродныя рэсурсы раёна складаюць рыба, морапрадукты, лясныя рэсурсы, торф. Карысныя выкапні прадстаўлены гранітам, пясчана-жвіровымі матэрыяламі, малібдэнавымі рудамі, золатам.

Найбуйнейшыя рэкі: Ніжні Выг, Калежма, Пяла, Нюхча, Ухта, Сума, Тунгуда, Летняя, Маленьга.

Зноскі
------

1. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Federal State Statistics Service. Праверана 23 студзеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680'></a>

| ⛭Карэлія |
| --- |
| Раёны | Алонецкі • Беламорскі • Калевальскі • Кемскі • Кондапажскі • Лахдэнпохскі • Лоўхскі • Мядзведжагорскі • Муязерскі • Піткяранцкі • Пражынскі • Прыанежскі • Пудажскі • Сегежскі • Сортавальскі • Суаярвскі |  |
| Гарады | Алонец • Беламорск • Кастамукша • Кем • Кондапага • Лахдэнпох’я • Мядзведжагорск • **Петразаводск** • Піткяранта • Пудаж • Сегежа • Сортавала • Суаярві |
| Пгт | Вяртсіля • Калевала • Лоўхі • Муязерскі • Надвоіцы • Павянец • Піндушы • Пража • Пяазерскі • Хелюля • Чупа |
**Нісі́мкавічы** — група археалагічных (гарадзішча, селішчы, могільнікі) помнікаў каля аграгарадка Нісімкавічы ў Чачэрскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі.

Гарадзішча
----------

Гарадзішча мілаградскай і зарубінецкай культур. На ім выяўлены рэшткі пабудовы, кераміка, упрыгожанні, прылады працы.

Селішчы
-------

Селішчы калочынскай культуры і раннефеадальнага часу. Знойдзены рэшкі паўзямлянак, часткі ляпнога посуду, жалезныя прылады працы, сярэбраныя і бронзавыя ўпрыгожанні.

Могільнікі
----------

Курганныя могільнікі радзімічаў (X—XII стагоддзі) з пахавальным абрадам трупаспаленне. На бескурганным могільніку (X—XIII стагоддзі) — пахавальныя абрады трупаспаленне і трупапалажэнне.

Зноскі
------

1. ↑  Беларусь, 1995

Літаратура
----------

* Нісі́мкавічы // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 538. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
* Археологические памятники Гомельщины: [по материалам раскопок близ д. Нисимковичи] / В. В. Богомольников, О. А. Макушников. — Минск: Полымя, 1988. — 16, [3] с.: ил.; 20 см. (руск.)
**Індыйская прэм’ер-ліга** (англ.: Indian Premier League) — прафесійная мужчынская ліга па крыкету, у якой удзельнічаюць дзесяць каманд з дзесяці індыйскіх гарадоў. Ліга была заснавана Саветам па кантролі за крыкетам у Індыі ў 2007 годзе.

Індыйская прэм’ер-ліга з’яўляецца самай наведвальнай лігай па крыкету ў свеце і ў 2014 годзе заняла шостае месца па сярэдняй наведвальнасці сярод усіх спартыўных ліг. У 2010 годзе Індыйская прэм’ер-ліга стала першай спартыўнай падзеяй у свеце, якая транслявалася ў прамым эфіры на YouTube. Кошт брэнда Індыйская прэм’ер-ліга ў 2019 годзе склаў 6,3 мільярда долараў ЗША.

У турніры Індыйскай прэм’ер-лігі было чатырнаццаць сезонаў. Цяперашнімі ўладальнікамі тытула прэм’ер-лігі з’яўляюцца «Чэнаі Супер Карал», якія выйгралі сезон 2021 года.

Заўвагі
-------

1. ↑  How can the IPL become a global sports giant? **(нявызн.)** (28 чэрвеня 2018).
2. ↑  IPL now has window in ICC Future Tours Programme **(нявызн.)** (12 снежня 2017).
3. ↑  Barrett, Chris.  Big Bash League jumps into top 10 of most attended sports leagues in the world **(нявызн.)**, *The Sydney Morning Herald* .
4. ↑  IPL matches to be broadcast live on Youtube **(нявызн.)**, *ESPNcricinfo* .
5. ↑  Hoult, Nick.  IPL to broadcast live on YouTube **(нявызн.)**, *The Telegraph UK* .
6. ↑  Laghate.  IPL brand valuation soars 13.5% to Rs 47,500 crore: Duff & Phelps **(нявызн.)**, *The Economic Times* .
7. ↑  IPL 2021 Final, CSK vs KKR Live Score & Updates: CSK win 4th IPL title as they defeat KKR by 27 runs **(нявызн.)**.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7738706-5 |
Сучаснае распаўсюджанне карыбскіх моў
**Кары́бскія мовы** — індзейскія мовы, распаўсюджаных у Паўднёвай Амерыцы. Агульная колькасць носьбітаў (2000 г.) — каля 100 тыс. чал.

Класіфікацыя
------------

У наш час не маецца агульнай класіфікацыі карыбскіх моў. Большасць даследчыкаў вылучаюць іх па геаграфічнай, а не генетычнай прыкмеце. У карыбскія мовы прынята ўключаць:

* **Паўночная група**

Калінья (галібі)
Прыбярэжныя мовы
Чайма
Каяйма
Куманагота
Япрэрыя
Юкпа
Усходнія гвіянскія мовы
Мовы макучы-капон
Макучы
Капон
Акаваё
Камаракота
Інгарыка
Патамона
Пемон
Мовы вавай
Вавай
Салума
Сякіяна
Вайміры
Акурыа
Заходнія гвіянскія мовы
Панарэ
Мапоё
Памона
Таманаку
Ябарана
Паўночныя бразільскія мовы
Арара
Ікпенг
* **Паўднёвая група**

Карыджона
Паўднёвыя гвіянскія мовы
Хішкер'яна
Макуірытары
Кашуяна
Мовы Шынгу
Бакаіры
Куікуру - калапала
Матыпу
Ярума
* **Некласіфікаваныя мовы**

Апон - карарэ
Піджаа

Спасылкі
--------

* Cariban Languages (Carib)
* Spike GILDEA, Ergativity in the northern Cariban Languages Архівавана 20 красавіка 2017.
* Hendrik Courtz, The Carib language
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гарбук.

**Вісарыён Сцяпанавіч Гарбук** (11 (24) лістапада 1913, в. Шкілякі, Лепельскі павет, Віцебская губерня — 8 жніўня 1986, Пяцігорск, РСФСР) — беларускі празаік
, паэт
 і перакладчык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 11 (24) лістапада 1913 года ў в. Шкілякі Лепельскага павета Віцебскай губерні (цяпер — Полацкі раён, Віцебская вобласць).

Скончыў педтэхнікум у Лепелі. З 1933 года працаваў настаўнікам і вучыўся завочна, з 1935 года стацыянарна на літаратурным факультэце МВПІ. Пісаў вершы, займаўся ў секцыі паэтаў-пачаткоўцаў пры СП БССР. Арыштаваны 26 красавіка 1936 года, сасланы на Калыму  (руск.) (бел.. Вызвалены ў 1940 годзе. Працаваў настаўнікам у Мехаўскай школе (Гарадоцкі раён). У 1941—1946 гадах у Чырвонай Арміі; ваяваў пад Масквой, у Беларусі, пад Варшавай, у Берліне. Франтавая хвароба на 14 гадоў прыкавала Гарбука да шпітальнага ложка; інвалід 1-й групы. Жыў у Пяцігорску.

Творчасць
---------

Літаратурнай працай стала пачаў займацца ўжо цяжка хворым. Публікаваўся ў расійскім друку з 1957 года, у беларускім — з 1961 года. Першы зборнік апавяданняў выйшаў у 1963 годзе ў Мінску. Перакладаў на беларускую мову казкі народаў Паўночнага Каўказа (зборнік «Напітак волатаў», Мн, 1969). У 1971 годзе паводле яго апавядання «Твар у палоску» зняты тэлефільм. Член СП БССР (з 1963). Заслужаны работнік культуры БССР (1979).

Пісаў пераважна для дзяцей. Апавяданні Гарбука займальныя, адкрываюць непаўторны свет дзіцячых уяўленняў, гульняў і забавак.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Горбук Виссарион Степанович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 160. — 737 с.

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
* Казека Я. Слова пра сябра // Казека Я. Падарожжа ў маладосць. Мн. 1984;
* БП, т. 2.
**Інду́зій** (ад лац.: indusium — жаночая верхняя туніка) — невялікі эпітэліяльны выраст на паверхні ліста папарацей, які прыкрывае кучкі (сорусы) спарангіяў. Развіваецца з эпідэрмісу ліста, плацэнты, на якой сядзяць спарангіі, ці ўтвараецца загорнутым краем ліста.

* Маладая лісцінка  папараці мужчынскай пакрытая сорусаміМаладая лісцінка папараці мужчынскай пакрытая сорусамі
* Лісцінка пакрытая спелымі сорусаміЛісцінка пакрытая спелымі сорусамі

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
**Віталізм** (ад лац.: Vitalis — жыццёвы, жыватворны, жывы) — ідэалістычная плынь у біялогіі, якая дапускае наяўнасць у арганізмах асаблівай нематэрыяльнай жыццёвай сілы. Віталізм бярэ пачатак ад першабытнага анімізму — ад уяўленняў пра адушаўлёнасць усіх цел прыроды. Элементы віталізму прысутнічаюць ў творах мысляроў антычнасці: Платона - пра несмяротную душу (псіхею) і Арыстоцеля - пра асаблівую нематэрыяльную сілу "энтэлехію", якая кіруе з'явамі жывой прыроды. Пасля эпохі Адраджэння ідэя адушаўлёнасці нежывых цел саступіла месца механічнаму разуменню з'яў як неарганічнага так і арганічнага свету. У 17 ст. з'явілася дуалістычнае вучэнне, якое праводзіла рэзкую мяжу паміж целамі нежывой прыроды і жывымі істотамі. Я. Б. ван Гельмант стварыў вучэнне пра "археі" - духоўныя пачаткі, якія рэгулююць дзейнасць органаў цела. Больш дэталёва гэтую віталістычную канцэпцыю развіў у пачатку 18 ст. нямецкі ўрач Г. Шталь, які лічыў, што жыццём арганізмаў кіруе душа. У пачатку 19 ст. адзначалася адраджэнне віталістычнай ідэі як рэакцыя на спрошчаныя механістычныя ўяўленні французскіх матэрыялістаў 18 ст. (Д. Дзідро, Ж. Ламетры і інш.). Нематэрыяльны пачатак жыцця нямецкі анатам І. Ф. Блуменбах называў фарматыўным імкненнем, нямецкі прыродазнавец Г. Р. Трэвіранус - жыццёвай сілай (vis vitalis - адсюль і назва ўсяго напрамку).

Літаратура
----------

* *Guenter Albrecht-Buehler*. Cell Intelligence.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Brockhaus · Brockhaus · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | LNB: 000129326 · Microsoft: 153668287 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Буткевіч.
**Вітаўт Буткевіч** (21 сакавіка 1902, Навасады, Мінскі павет — 11 кастрычніка 1975, Надажын, Польшча) — польскі вайсковы дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся на Міншчыне ў сям’і Адольфа і Марыі з Кастравіцкіх. У 1920 сям’я пераехала ў Сувалшчыну Лідскага павета.

У міжваенны перыяд працаваў на польскай мытні на ўсходняй мяжы і ў Гдыні, адкуль у кастрычніку 1939 года яго выселілі немцы. Жыў у Варшаве, быў членам Беларускага камітэта, увесну 1941 уступіў у СУБ-АК. У жніўні 1941 разам з Самуэлем Кастравіцкім выязджаў у Баранавічы і Вільню. У канцы лістапада прыбыў у Мінск з мэтай арганізаваць на месцы выведную ячэйку СУБ. Пасля сустрэчы з Вацлавам Іваноўскім, які быў прызначаны на пасаду бургамістра Мінска, атрымаў пасаду ў гарадской управе. У далейшым трымаў з выведкай СУБ-АК канал сувязі. Да чэрвеня 1944 года знаходзіўся ў Мінску, пазней вярнуўся ў Варшаву. Пасля Варшаўскага паўстання трапіў у канцлагер у Нямеччыне, адкуль у 1945 вярнуўся ў Польшчу.

У сакавіку 1953 арыштаваны ў Эльблонгу і перададзены савецкім уладам у Мінску. Дзякуючы хадайніцтву дачкі Барбары перад Баляславам Берутам, супрацоўнікам Буткевіча ў Мінскай гарадской управе, неўзабаве выйшаў на волю і ў студзені 1954 года вярнуўся ў Польшчу. Да 1970 года працаваў у гарадскім праўленні ў Торуні.

Памёр у Надажыне пад Варшавай.
**Хаджаабадскі раён** (узб.: Хўжаобод тумани, Xo’jaobod tumani) — туман, размешчаны на паўднёвым усходзе Андыжанскай вобласці (Узбекістан). Утвораны 29 верасня 1926, у 1973 быў аддзелены Джалакудукскі раён, у 1992 — Булакбашынскі раён. Сталіца — горад Хаджаабад.

Склад
-----

Раён складаецца з 1 горада (*шахары*), 4 сельсаветаў (*кішлак-фукаралар-ігіні*) (уключаюць 33 вёскі):

* горад Хаджаабад — цэнтр
* Алтын-Вадый
* Бірлашган
* Манак
* Хаджаабад

Характарыстыка
--------------

Рэльеф прадстаўлены гарамі Чылустун і Кіршанган, Алайскі хрыбет; а таксама адыры і раўніны. Клімат высокіх субтрапічных нагор'яў. Сярэдняя тэмпература ліпеня +26.7 З, лютага −3.5 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 300—350 мм. На тэрыторыі раёна размешчаны Шахрыхансай, Акбурасай, Паўднёвы Ферганскі канал; 5 помпавых станцый. Беражы рэк і саеў умацаваныя гранітам. Глебы пераважна ў адырах светлыя і тыповыя шэразёмы. Мінеральныя рэсурсы: нафта, прыродны газ, вапняк, друз і граніт.

Спасылкі
--------

* Сайт Андижанского областного хокимията Архівавана 28 снежня 2011.(руск.)


1. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Власевіч.
**Віталій Эдуардавіч Власевіч** (нар. 27 жніўня 1978, г. Бабруйск, Магілёўская вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.

Біяграфія
---------

Скончыў прыватную ўстанову адукацыі «Інстытут парламентарызму і прадпрымальніцтва» па спецыяльнасці «Правазнаўства»; Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Дзяржаўнае кіраванне і эканоміка».

Працаваў транспарціроўшчыкам зборачнага цэха № 2 завода масавых шын рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Беларускі шынны камбінат «Белшына»; майстрам участка зборкі, начальнікам зборачнага цэха № 2 завода масавых шын адкрытага акцыянернага таварыства «Белшына» (г. Бабруйск).

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь  (бел.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Віс.

**Віс** (харв.: Vis) — горад у Харватыі, найбуйнейшы населены пункт аднайменнага вострава. Насельніцтва — 1 960 чалавек (2001). Віс — цэнтр аднайменнай абшчыны ў складзе жупаніі Спліт-Далмацыя. Разваліны грэчаскага паселішчы Іса.
Францысканскі манастыр XVI стагоддзя, пабудаваны на руінах грэчаскага і рымскага тэатраў, некалькі цэркваў і палацаў XVI і XVII стагоддзяў.

Да сярэдзіны XX стагоддзя галоўным заняткам жыхароў горада было вінаградарства і вінаробства. Зараз пераважна турызм і сферы абслугоўвання.

1. 1 2  Register of spatial units of the State Geodetic Administration of the Republic of Croatia<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q119585703'></a>
2. ↑  2021 Croatian census: population data by age, sex, settlement<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q118496886'></a>
**Хаджыдэр** (укр.: Хаджидер) — рака ў Малдове і Адэскай вобласці Украіны.

Даўжыня 94 км, плошча басейна 894 км². Упадае ў возера Хаджыдэр. Асноўны прыток Капланка (злева).

Даліна шырынёй 2-4 км, схілы рассечаны ярамі і балкамі; шырыня поймы да 600 м. Рэчышча звілістае. Сцёк зарэгуляваны двума вадасховішчамі і некалькімі сажалкамі. Рэчышча на значным працягу расчышчанае і выпрастанае. Нахіл ракі 1,4 м/км.

Жыўленне мяшанае, улетку ў асобных месцах перасыхае. Лядовы рэжым няўстойлівы.

Выкарыстоўваецца для арашэння і рыбаразвядзення.

Літаратура
----------

* *Борисевич Т. Д.* Хаджидер // Географічна енциклопедія України: [в 3 т.] / редкол.: О. М. Маринич (відповід. ред.) та ін. Т. 3. — К.: Українська енциклопедія ім. М. П. Бажана, 1993.  (укр.)
**Формула** — беларускі беспілотны лятальны апарат, распрацаваны кампаніяй «Мідывісана».

Характарыстыкі
--------------

Маса «Формулы» складае 5 кг. Карыснай нагрузкі беспілотнік можа ўзяць да 1 кг. Размах крылаў складае 2 м. БПЛА набірае хуткасць у 50-120 км/г, здольны паднімацца да 3000 м у вышыню і знаходзіцца ў паветры 1 гадзіну. Далёкасць палёту — 75 км, далёкасць перадачы інфармацыі — 25 км. Узлёт апарата ажыццяўляецца з рукі, пасадка — па самалётным або на парашуце, максімальна дапушчальная хуткасць ветру пры ўзлёце/пасадцы — 12 м/с, час падрыхтоўкі да запуску — 30 мін. Наземны пункт кіравання БПЛА выконваецца мабільным або насімым. Канал перадачы даных распрацоўваецца адным з беларускіх партнёраў кампаніі «Мідзівісана».

Функцыянал
----------

Дрон прызначаны для вядзення паветранай фота-, відэа- і інфрачырвонай здымкі мясцовасці ў ваенных і грамадзянскіх мэтах. Ён дазваляе выяўляць розныя аб’екты і вызначаць іх каардынаты ў рэжыме рэальнага часу, весці кантроль за тэрыторыяй, а таксама ствараць тапаграфічныя карты высокага дазволу, фотакарткі і электронныя карты мясцовасці. Каардынаты мэт, якія выдаюцца ў рэальным часе, могуць выкарыстоўвацца артылерыйскімі разлікамі, для хімразведкі і задач радыёэлектроннай барацьбы.

Эксплуатанты
------------

* Беларусь
	+ Узброеныя сілы
		- 927-ы цэнтр падрыхтоўкі і ўжывання беспілотных авіяцыйных комплексаў

Зноскі
------

1. ↑  Белорусская беспилотная авиация: слабакам здесь не место

Спасылкі
--------

* БПЛА «Формула» на официальном сайте ООО «Мидивисана»
* МИЛЕКС-2011 (MILEX-2011). Минск. 24-27 мая 2011 года. Беспилотные летательные аппараты и комплексы с БЛА. Архівавана 31 снежня 2021.

| ⛭Беспілотныя апараты Беларусі |
| --- |
| Наземныя апараты | Берсерк • Багамол • Вістл • Belarus А3523і |
| Лятальныя апараты | Беркут (АГАТ) • Беркут (Індэла) • Буравеснік МБ • Бусел • Грыф-1 • Індэла-6 • Індэла-9 • Індэла Інскай • Квадра • Кондар • Маскіт • Стэрх-БМ • Формула • Хантэр • Чыбіс |
Сінтэз ксантагената цэлюлозы (віскозы).Сінтэз ксантагената цэлюлозы (віскозы).
**Віскоза** — (ад познелац.: viscosus — глейкі) высокаглейкі канцэнтраваны раствор ксантагената цэлюлозы ў разведзеным растворы NaOH.

Пры апрацоўцы кіслатой віскозы ксантагенат цэлюлозы разбураецца з вылучэннем зыходнай цэлюлозы, якая вылучаецца з раствора.

Віскоза ўжываецца для вытворчасці штучнай скуры (кірза), віскозных невалакністых вырабаў (цэлюлозная плёнка, пластыфіцыраваная гліцэрынам — цэлафан) і для прадзення віскознага валакна.

З валокнаў, атрыманых штучным чынам, скручваюць ніткі, якія кладуцца ў аснову гэтага прыемнага навобмацак матэрыялу. Бляск віскозы супастаўны з шаўковым, за што яе называюць «штучным шоўкам». Штучная поўсць з віскозы ў 1930-х гадах называлася «вістра».

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12307091s · GND: 4188413-9 · LCCN: sh85143856 · Microsoft: 2187297, 2909355366 |
**Федэрацыя прафсаюзаў Рэспублікі Казахстан (ФПРК)** (каз.: Қазақстан республикасының кәсіподақтар федерациясы) — нацыянальны прафсаюзны цэнтр у Казахстане.

Гісторыя
--------

Першыя прафсаюзы на тэрыторыі Казахстана пачалі з`яўляцца ў пачатку ХХ стагоддзя. Створаны 6 снежня 1905 года *Саюз рабочых Успенскай меднай рудні*, якая знаходзілася на тэрыторыі цяперашняй Карагандзінскай вобласці, лічыцца першым прафсаюзам у Казахстане.

У савецкі час дзейнасцю ўсіх казахскіх прафсаюзаў кіравала *Казахскі рэспубліканскі савет прафесійных саюзаў*, які ўваходзіў ва Усесаюзны цэнтральны савет прафесійных саюзаў. 10 кастрычніка 1990 года на XIV з’ездзе прафсаюзаў Казахстана была прынята дэкларацыя аб утварэнні *Федэрацыі прафсаюзаў Казахскай ССР*, а 3 сакавіка 1992 года прынята рашэнне аб перайменаванні Федэрацыі прафсаюзаў Казахскай ССР у Федэрацыю прафсаюзаў Рэспублікі Казахстан (ФПРК).

На прэзідэнцкіх выбарах у Казахстане ў 2019 годзе, ФПРК вылучыла свайго кандыдата - Амангельды Таспіхава. Таспіхаў заняў пятае месца, набраўшы 182898 галасоў (1,98%).

У 2022 годзе Федэрацыя прафсаюзаў Рэспублікі Казахстан аднавіла сваё членства ў Міжнароднай канфедэрацыі прафсаюзаў, якое было прыпынена ў 2018 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Токаев победил на президентских выборах в Казахстане с 70,8% голосов (руск.) (10 чэрвеня 2019).
2. ↑  Конгресс МКП: членство Федерации профсоюзов РК восстановлено (руск.) (18 лістапада 2022).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Гісторыя на афіцыйным сайце ФПРК
**Вісентэ Лопес Партанья** (ісп.: Vicente López Portaña; 19 верасня 1772, Валенсія — 22 ліпеня 1850, Мадрыд) — іспанскі мастак.

Жыццё і творчасць
-----------------

Вісентэ Лопес Партанья пачынае вывучаць жывапіс ва ўзросце 13 гадоў, у сваім родным горадзе, пад кіраўніцтвам манаха-францысканца Антоніа дэ Вілануэва. Затым вучыўся ў валенсійскай Каралеўскай акадэміі прыгожых мастацтваў Сан-Карлас. У 17 гадоў ён выйграе прыз па маляванні ў мадрыдскай Каралеўскай акадэміі прыгожых мастацтваў Сан-Фернанда.

Правучыўшыся тры гады ў Мадрыдзе, Вісентэ ў 1794 вяртаецца ў Валенсію, дзе займае пасаду намесніка дырэктара Акадэміі Сан-Карлас. У 1795 годзе мастак ажаніўся з Марыяй Пікер, якая нарадзіла яму двух сыноў: Бернарда і Луіса, якія пазней сталі мастакамі. У 1801 годзе Партанья стаў прэзідэнтам валенсійскай Акадэміі Сан-Карлас.

Вісентэ Лопес Партанья быў прыдворным мастаком у каралёў Іспаніі Карла IV (з 1802), Фердынанда VII (з 1814) і каралевы Ізабелы II; ён быў таксама настаўнікам малявання другой, Марыі Ізабелы Партугальскай, і трэцяй, Марыі Ёзэфы Саксонскай, жонак караля Фердынанда VII.

У 1817 годзе Партанья стаў прэзідэнтам мадрыдскай Акадэміі прыгожых мастацтваў Сан-Фернанда.

Партанья пісаў свае палотны на разнастайную тэматыку — яны рэлігійнага, алегарычнага гістарычнага і міфалагічнага зместу, аднак сапраўднага мастацтва дасягнуў ён у партрэтным жывапісе.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 22 жніўня 2017.
2. ↑  Vicente López y Portaña<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
4. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Іспанскі біяграфічны · Brockhaus · Treccani |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV12596772 · BNC: a1024332x · BNE: XX978556 · GND: 122041240 · ISNI: 0000 0001 1639 5578 · LCCN: n82050807 · NTA: 12054590X · SUDOC: 07028492X · VIAF: 50098683 · ULAN: 500010518 |

 |
**Ніста́гм** (ад стар.-грэч.: νυσταγμός — *дрымота*) — міжвольныя рытмічныя двухфазныя (хутка і павольна) рухі вочных яблыкаў у чалавека і жывёл. Бывае адна- і двухбаковы (часцей); гарызантальны, вярчальны, вертыкальны і дыяганальны. Назіраецца ў здаровым стане, напрыклад, пры працяглым вярчэнні на крэсле, фіксацыі позірку на прадметах, што хутка рухаюцца; у паталагічным стане пры хваробах ЦНС, пашкоджаннях і захворваннях мозга, вушнога лабірынта і інш.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Скуратаў.
Іван IV і Малюта Скуратаў, карціна Г.Сядова
**Малюта Скуратаў**, **Рыгор Лук’янавіч Скуратаў-Бельскі** (? — 1 студзеня 1573) — рускі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, думны дваранін, любімы апрычнік і цвёрды паплечнік Івана Грознага. Шматлікія сучаснікі і гісторыкі, у прыватнасці, Карамзін, называлі і лічаць яго забойцам мітрапаліта Філіпа ў 1569 годзе.

У студзені 1570 у сувязі з падазрэннем ў здрадзе Ноўгарада кіраваў яго разгромам, забіўшы шмат жыхароў. У 1571 годзе вёў следства аб прычынах паражэння рускіх войскаў у баі з войскам крымскага хана Даўлет-Гірэя. Загінуў 1 студзеня 1573 года пры ўзяцці крэпасці Вайсенштайн у Лівонскую вайну, асабіста ўзначаліўшы штурм.

Адна з дочак яго, Марыя, была замужам за Барысам Гадуновым, яшчэ адна замужам за Дзмітрыем Іванавічам Шуйскім. Пахаваны побач з магілай свайго бацькі ў Іосіфа-Валакаламскім манастыры. Да цяперашняга часу пахаванне не захавалася.

Зноскі
------

1. ↑  *Lundy D. R.* The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | WeRelate · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 16695690j · GND: 119197103 · ISNI: 0000 0000 2056 7398 · LCCN: n00034482 · NKC: jx20130611005 · LIBRIS: 371534 · VIAF: 18026330 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Капенгагенскі дагавор.
Жоўтым колерам паказана тэрыторыя Швецыі, чырвоным — уладанні Дацкай кароны (Данія і Нарвегія). Зялёным колерам паказаны тэрыторыі, вернутыя Даніі і Нарвегіі па Капенгагенскім міры 1660 года.
**Капенгагенскі мір** (дацк.: Freden i København) — мірны дагавор паміж Даніяй і Швецыяй заключаны 27 мая (6 чэрвеня) 1660 года ў Капенгагене. З падпісаннем Аліўскага міру і Капенгагенскага міру завяршылася Паўночная вайна 1655—1660. Гэты дагавор быў параўнальна невялікім дадаткам да Роскільскага міру, які ўсталяваў межы Даніі, Швецыі і Нарвегіі, якія амаль без змен захаваліся да нашых дзён. У дадатак да дагавора ў Роскіле, Даніі вярталася частка яе тэрыторыі — востраў Борнхальм у Балтыйскім моры і паўночная вобласць Трондэлаг. Акрамя таго, было скасавана палажэнне аб недапушчэнні ў Балтыйскае мора суднаў небалтыйскіх дзяржаў.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
**Рынгольд** ці **Рымгольд** (літ.: Rimgaudas), летапісн. **Ringelt**, **Ringolt** і інш. — міфічны вялікі князь літоўскі з роду Палямонавічаў і бацька Міндоўга; быў сынам Альгімонта (пра якога больш нічога не вядома), і ўпершыню згадваецца ў 2-й рэдакцыі Літоўскай хронікі (каля 1515). У хроніцы Рынгольд вяртаецца ў Навагрудак пасля перамогі над манголамі каля Магільны. Легендарнае апавяданне цвердзіць, што Рынгольд быў бацькам трох сыноў, і пакінуў Навагрудак аднаму з іх, Войшалку. Аднак, з верагодных тагачасных крыніц вядома, што Войшалк быў сынам Міндоўга. Каб абысці гэтую супярэчнасць, у 3-й рэдакцыі Літоўскай хронікі (хроніка Быхаўца) Рынгольд быў запісаны як бацька Міндоўга. Такая легендарная версія была распаўсюджаная Стрыйкоўскім і іншымі сярэднявечнымі гісторыкамі, і праіснавала да 19 ст. і да нашых часоў. Насамрэч, верагодных звестак пра бацьку Міндоўга не існуе, а ў Лівонскай вершаванай хроніцы ён згаданы без імя, а толькі як «*магутны князь (кароль)*» (*könig gros*).

*Гл. таксама*: Даўгерутэ.

Зноскі
------

1. 1 2 3   (літ.) Ivinskis, Zenonas (1953—1966). «Ringaudas». Lietuvių enciklopedija 25. Boston, Massachusetts: Lietuvių enciklopedijos leidykla. 308—309. LCC 55020366.
2. 1 2 3 4   (літ.) Baranauskas, Tomas (July 2001). «Kiek buvo Lietuvos sostinių?». Kernavė 1 (1). Retrieved on 2007-09-07.
3. ↑  Rowell, S. C. (1994). Lithuania Ascending: A Pagan Empire Within East-Central Europe, 1295—1345, Cambridge Studies in Medieval Life and Thought: Fourth Series. Cambridge University Press, 50-51. ISBN 9780521450119.
Ніндзя звыклага нам выгляду, маст. Хакусай
**Ніндзя** (яп.: 忍者 — той, хто хаваецца < 忍ぶ «сінобу» — хава(цца); цярпець, пераносіць + の者 «моно» — суфікс людзей ды прафесій) іншая назва **сінобі** (忍び каротка < 忍びの者 «сінобі-но моно») — разведчык-дыверсант, шпік, лазутчык і наёмны забойца ў сярэднявечнай Японіі.

Кланы ды школы ніндзя
---------------------

Усяго існавала некалькі дзясяткаў кланаў ніндзя па ўсёй Японіі, але найбольшую вядомасць атрымалі кланы павета Кога і правінцыі Іга. Павет Кога кантралявала кааліцыя кланаў «53 сям'і Кога». Правінцыя Іга была раздзеленая паміж 3 буйнымі кланамі: Мамоты на поўдні, Хаторы ў цэнтры ды Фудзібаясі на поўначы. У гэтых двух раёнах сфармаваліся найважнейшыя школы ніндзя: Кога-ру і Іга-ру.

Зброя ніндзя
------------

Іерогліфы «ніндзя»
Паколькі ніндзя часта даводзілася сутыкацца з неабходнасцю забіваць, імі быў распрацаваны цэлы шэраг зброевых сродкаў і спосабаў бясшумнага і незаўважнага забойства. Апроч звычайных для сярэднявечнай Японіі відаў зброі, такіх як меч ці стралковы лук, ніндзя выкарыстоўвалі вельмі спецыфічныя віды зброі.

### Сюрыкэн

Асноўны артыкул: **Сюрыкэн**
**Сякэн** (яп.: 車剣, меч-кола) — кідальная зброя ў выглядзе металічнай зоркі з лёзамі ці шыпамі замест «прамянёў», якая найбольш часта асацыюецца з ніндзя. Таксама вядомы варыянт назвы «сюрыкэн» і гутарковы «зорачка».

### Кусарыгама

**Кусарыгама** — гэта серп ці каса з ланцугом на канцы ручкі. Меркавана, мастацтва валодання гэтай зброяй (кусарыгама-дзюцу) з'явілася або ў XIV, або ў XVII стагоддзі.
Магчыма, ужыванне сярпа ніндзя было звязана з неабходнасцю маскіроўкі зброі пад штодзённы сельскагаспадарчы інструмент.
З'яўляецца злучэннем кама і манрыкі-кусары, дзе ланцуг звычайна мае даўжыню 2,5 м, гіркі розныя па вазе і форме, а кама мае ручку 0,6 м даўжынёй і наканечнік 0,3 м. У асобных выпадках наканечнік кама мог быць адкідным, а ў ручцы хаваўся кінжал.

### Выкарыстанне ядаў

У Сярэднявеччы ніндзя шырока выкарыстоўвалі яды. Найбольш вядомым і апісаным у літаратуры спосабам забойства пры дапамозе яду з'яўляецца скочванне кропель атрутнага рэчыва ў рот ці вуха ахвяры па звешаным зверху шнурку ці нітцы.
Ніндзя падзялялі яды на тры катэгорыі: павольна дзеючыя яды, ці «гёку-ро», якія атрымліваюцца ніндзя з адмысловага сорту зялёнага чаю; яды, якія дзейнічаюць праз невялікі прамежак часу (мыш'як); яды, што забіваюць імгненна, ці «дзагарасі-яку».

Зноскі
------

1. ↑  «Знание—сила», № 9/03 Знание—сила: «ЗС» — оnline
2. ↑  Яды запаволенага дзеяння
**Капец** — 1) валападобная куча бульбы ці караняплодаў, укладзеных на паверхні зямлі або ў неглыбокі катлаван, укрытых саломай і зверху зямлёй. Бульбу ці карняплоды пасля ўборкі падсушваюць, ссыпаюць на загадзя падрыхтаванае месца і накрываюць. З наступленнем халадоў слой зямлі павялічваюць. Каб бульба ці карняплоды не сапрэлі, у цэнтры капца ставяць калы, абкручаныя саломай, што забяспечвае неабходную цыркуляцыю паветра. Вакол капца на глыбіню 30 — 40 см капаюць канаўку для адводу талай веснавай вады. Капцы здаўна вядомыя па ўсёй Беларусі. Найбольш пашыраныя ў мясцовасцях з высокім узроўнем грунтавых водаў. У наш час у капцах захоўваюць бульбу і карняплоды ў сельгасгаспадарках пры адсутнасці сховішчаў.

2) насып вакол межавога слупа пры каморніцкіх абмерах.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Краўкова.
**Нінэль Сяргееўна Краўкова** (17 сакавіка 1935, г. Чэрыкаў, Магілёўская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1958 годзе. Працавала архітэктарам, кіраўніком групы архітэктараў, брыгады ў Мінскпраекце, з 1979 года — кіраўнік сектара, брыгады, галоўны спецыяліст аддзела Дзяржэкспертызы ў Белдзяржпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1969 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Палац мастацтваў
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): жылыя дамы па вул. Сурганава (1963), у мікрараёне Зялёны Луг-4 (1965—1968), Палац мастацтваў (1970), комплекс інтэрнатаў (1971—1978) у Мінску.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Кравкова Нинель Сергеевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Панарама Капашвара
**Ка́пашвар** (венг.: Kaposvár, ням.: Kopisch, Ruppertsberg, Ruppertsburg, турэцк.: Kapoşvar) — горад у Венгрыі, адміністрацыйны цэнтр медзье Шомадзь. Горад стаіць на рацэ Капаш. Насельніцтва 64 872 чал. (2014).

Геаграфія і транспарт
---------------------

Капашвар размешчаны ў Паўднёва-Задунайскім краі прыкладна за 190 кіламетраў на паўднёвы захад ад Будапешта і за 50 кіламетраў на поўдзень ад возера Балатан. Праз горад праходзіць чыгунка Будапешт — Заграб. Час у дарозе на цягніку да Будапешта — каля 3 гадзін. Аўтадарогі вядуць з горада ў Сігетвар, Печ і Надзьканіжу.

Гісторыя
--------

Горад упершыню ўзгаданы ў дакуменце 1009 года аб заснаванні Печскага біскупства. У XV стагоддзі тут была пабудавана крэпасць. У 1555 годзе Капашвар перайшоў пад уладу туркаў, якія кіравалі горадам да 1686 года. У 1702 годзе па загадзе імператара Леапольда I крапасныя сцены былі разбураны. У 1749 годзе Капашвар стаў цэнтрам камітата.

У XIX стагоддзі праз яго прайшла чыгунка Будапешт — Заграб, што спрыяла росту і развіццю горада. У сярэдзіне XX стагоддзя ў склад горада было ўключана некалькі навакольных вёсак.

У Капашвары нарадзіліся два венгерскія палітыкі, якія прынялі актыўны ўдзел у паўстанні 1956 года — Імрэ Надзь і Бела Кірай.

Славутасці
----------

* Будынак гарадской ратушы (XIX стагоддзе).
* Гарадскі сабор. Пабудаваны ў XVIII стагоддзі, перабудаваны ў XIX стагоддзі ў неагатычным стылі.
* Музей кіно.
* Музей мастака Рыпль-Ронаі.
* Гарадскі музей.
* Галерэя Васары — экспануе творы сучасных венгерскіх мастакоў.
* Універсітэт Капашвара

Спорт
-----

У горадзе базуецца футбольны клуб «Ракацы», які выступае ў наймацнейшым венгерскім дывізіёне. У 2007 годзе клуб заняў 7-е месца ў першынстве. Таксама ў горадзе існуе адзін з наймацнейшых у Венгрыі баскетбольных клубаў. Капашвар лічыцца цэнтрам венгерскага коннага спорту, штогод у сакавіку тут праводзяцца скачкі, а ў кастрычніку — этап Кубка свету па аб’езджванні.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Вялікабрытанія Бат, Англія, Вялікабрытанія
* Германія Гліндэ, Германія
* Манголія Дархан, Манголія
* Харватыя Капрыўніца, Харватыя
* Румынія Меркура-Чук, Румынія
* Фінляндыя Раўма, Фінляндыя
* Францыя Сан-Себасцьен-на-Луары  (фр.) (бел. Францыя
* Італія Скіа, Італія
* Расія Цвер, Расія
* Аўстрыя Філах, Аўстрыя

Зноскі
------

1. ↑  Штогадовае выданне «Адміністрацыйная Венгрыя», Цэнтральнае Статыстычнае Бюро, 2014.

| Сцяг Венгрыі **Адміністрацыйныя цэнтры Венгрыі** |
| --- |
| 
**Будапешт** · Бекешчаба · Веспрэм · Дзьёр · Дэбрэцэн · Залаэгерсег · Капашвар · Кечкемет · Мішкальц · Ньірэдзьхаза · Печ · Сегед · Секешфехервар · Сексард · Сольнак · Сомбатхей · Татабанья · Шальгатар’ян · Эгер
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 126526506 · GND: 4262919-6 · LCCN: n80098876 · NKC: ge500325 · VIAF: 130118585 |
**Тэхніка бяспекі** — сістэма арганізацыйных і тэхнічных мерапрыемстваў і сродкаў, якія прадухіляюць уздзеянне на працоўных небяспечных вытворчых фактараў. Пры гэтым вырашаюцца дзве асноўныя задачы: стварэнне машын і прылад, пры працы з якімі выключана небяспека для чалавека, і распрацоўка спецыяльных сродкаў абароны, якія забяспечваюць бяспеку чалавека падчас працы, а таксама праводзіцца навучанне працоўных бяспечным прыёмам працы і выкарыстанню сродкаў абароны, ствараюцца ўмовы для бяспечнай працы.

Гл. таксама
-----------

* Ахова працы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph159646 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лучардзі.
**Даменіка Лучардзі** (італ.: Domenico Lucciardi; 9 снежня 1796, Сарцана, Генуэзская рэспубліка — 13 сакавіка 1864, Сенігалія, каралеўства Італія) — італьянскі кардынал, доктар абодвух правоў. Сакратар Свяшчэннай Кангрэгацыі па справах біскупаў і манахаў са 2 кастрычніка 1846 па 10 красавіка 1851. Тытулярны архібіскуп Дамаска з 21 снежня 1846 па 10 красавіка 1851. Тытулярны лацінскі патрыярх Канстанцінопальскі з 10 красавіка па 5 верасня 1851. Біскуп-архібіскуп Сенігаліі з 5 верасня 1851 па 13 сакавіка 1864. Кардынал-святар з 15 сакавіка 1852, з тытулам царквы *Святога Клімента* з 18 сакавіка 1852.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Інфармацыя  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 89733030 |
**Хаджы Махамед Чамкані** (1947-2012) — дзяржаўны дзеяч Афганістана, дэпутат народнай палаты парламента, сенатар, выконваючы абавязкі старшыні Рэвалюцыйнага савета (1986—1987), старшыня Цэнтральнага савета Вышэйшай джыргі плямёнаў.

Супрацоўнічаў з рэжымам Бабрака Кармаля, устаноўленым у Афганістане пры дапамозе Савецкай арміі, але пры гэтым не быў членам Народна-дэмакратычнай партыі Афганістана (НДПА).

Са студзеня 1986 па май 1988 года намеснік старшыні Рэвалюцыйнага савета (вышэйшага органа дзяржаўнай улады краіны). З 1986 па 1988 год старшыня Цэнтральнага савета Вышэйшай джыргі плямёнаў (кансультатыўнага органа пры Міністэрстве народнасцяў і плямёнаў Афганістана).

З лістапада 1986 па верасень 1987 года, пасля адстаўкі з пасады старшыні Рэвалюцыйнага савета Бабрака Кармаля, выконваў яго абавязкі. Граў намінальную ролю пры рэальным лідары краіны Наджыбуле, які затым афіцыйна ўзначаліў Афганістан. Пакінуў краіну ў 1992 годзе пасля прыходу да ўлады маджахедаў.

Зноскі
------

1. ↑

| ⛭Кіраўнікі Афганістана з 1973 года |
| --- |
| Рэспубліка Дауда (1973—1978) | Мухамед Дауд |
| Дэмакратычная Рэспубліка (1978—1992) | Нур Махамад Таракі · Хафізула Амін · Бабрак Кармаль · Хаджы Махамед Чамкані (в. а.) · Махамад Наджыбула  ·  А.Р. Хатэф (в. а.) |
| Ісламская Дзяржава Афганістан (1992—1996) | Себгатула Маджадэдзі · Бурханудзін Рабані |
| Ісламскі Эмірат Афганістан (1996—2001) | Мухамед Амар |
| Ісламская Рэспубліка (з 2001) | Бурханудзін Рабані · Хамід Карзай · Ашраф Гані |
**Даме́н** (лац.: dominium — «уладанне») — спадчыннае зямельнае ўладанне феадала ў сярэднявечнай Еўропе; было ў поўным уладанні феадала. Частку вотчыны з асабістай гаспадаркай называлі **сеньярыяльным даменам**.

Як правіла, дамен уключаў розныя населеныя пункты, умацаванні, зямельныя ўчасткі, пашы і лясы. Не была выключэннем тэрытарыяльная раздробненасць уладанняў, калі асобныя вобласці дамену знаходзіліся ў розных раёнах краіны. Свае дамены былі ў герцагаў, графаў, баронаў і іншых феадалаў. Дамен караля мог і не быць найбольшым феадальным уладаннем у краіне.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 4. Графік — Зуйка / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1971. — 608 с.: іл. карты. С.132.
Скінія ў Кастэль-Нуова ў Неапалі працы Даменіка Гаджыні
**Даменіка Гаджыні** (італ.: Domenico Gagini; 1449 — 1492) — італьянскі скульптар, прадстаўнік сям’і Гаджыні, многія з якіх былі скульптарамі і мастакамі і працавалі ў перыяд Сярэднявечча і Рэнесансу. Першым вядомым прадстаўніком сямейства быў дзед Даменіка Белтрамэ Гаджыні, а таксама тры яго сына — П’етра, Джавані і Больш. Бацьку Даменіка звалі таксама П’етра.

Біяграфія
---------

Даменіка нарадзіўся ў вёсцы Бісонэ ў Тычына (цяпер Швейцарыя), а вучыўся ў Фларэнцыі пад настаўніцтвам Філіпа Брунелескі. Ён стаў першым скульптарам з сямейства, якое дамаглося шырокай папулярнасці. У 1447 годзе ён прыехаў у Геную, дзе працаваў над скульптурай купала сабора Сан-Джавані-Батыста. У 1457 годзе Даменіка стаў адным з прыдворных скульптараў караля Альфонса Арагонскага ў Неапалі. У 1463 годзе ён пераехаў у Палерма, дзе разам з сынамі Антанела і Антоніа заўважна паўплывалі на дэкаратыўную архітэктуру вострава, працуючы скульптарамі для мноства характэрных збудаванняў.

Адной з найбольш значных прац у творчасць Даменіка Гаджыні стала дэкаратыўнае ўпрыгожванне некаторых элементам інтэр’еру Кафедральнага сабора Палерма.

Даменіка Гаджыні памёр у Палерма ў 1492 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Domenico Gagini // opac.vatlib.it<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q84353965'></a>
2. ↑  Gagini, Domenico // SIKART — 2006. Праверана 18 чэрвеня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q683543'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2256716'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Даменіка Гаджыні**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Вялікая савецкая (1 выд.) · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 118689169 · ISNI: 0000 0000 7972 5426 · LCCN: nr2005030319 · NTA: 070485453 · SUDOC: 158868374 · VIAF: 29492941, 95999621 · ULAN: 500047970 |

 |
**«Тэтылья»** (галіс.: queixo tetilla — «смочка») — традыцыйны галісійскі паўцвёрды сыр з каровінага малака цёмна-крэмавага колеру з дзірачкамі. Лёгка плавіцца. Сыр тэтылья мае багаты водар і далікатны пікантны і свежы цытрынавы смак з ноткай зялёнай травы; мае мяккую кансістэнцыю і цягучую тэкстуру. Звычайна падаецца ў якасці дэсерту з айвавым мармеладам.

Сыр атрымаў назву ад арыгінальнай конусападобнай формы сырнай галоўкі, які мае вагу ад 0,5 да 1,5 кг, дыяметр і вышыню ад 90 да 150 мм. Для вытворчасці тэтыльі выкарыстоўваецца малако кароў бурай альпійскай, фрызскай і галісійскай парод. Перыяд паспявання сыра — да аднаго месяца. Першапачаткова тэтылью выраблялі на тэрыторыі правінцый Ла-Карунья і Пантэведра, але ў цяперашні час тэтыльяй прызнаюцца ўсе сыры, вырабленыя на тэрыторыі Галісіі па адпаведнай тэхналогіі.