recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гаркавы.
**Аляксей Дзмітрыевіч Гаркавы** (2 лютага 1902, сяло Дварычна — 29 кастрычніка 1941, Неўскі пятачок) — савецкі афіцэр-памежнік, маёр.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 2 лютага 1902 (па іншых дадзеных — 1905 г.) года ў сяле Двурэчная Купянскага павета Харкаўскай губерні. У памежных войсках з 1924 года на сярэднеазіяцкай мяжы. Браў актыўны ўдзел у баях з басмачамі, за што быў узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга.

З 1926 года сябра ВКП (б). З 28 чэрвеня па 5 ліпеня 1941 года ў складзе 102-га (Элісенваарскага) пагранатрада ўпарта абараняў савецка-фінскую мяжу, потым з баямі выходзіў з акружэння разам са сваёй заставай і сям’ёй. За гэты подзвіг быў узнагароджаны ордэнам Леніна.

У верасні 1941 года яму было прысвоена званне маёра.

Загінуў 29 кастрычніка 1941 года на Неўскім пятачку. Пахаваны ў лесе, за 600 м на ўсход ад платформы Цеплабетонная.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1
пра святых, якія перанеслі цяжкія мукі за веру гл. мучанікі.
Барыс і Глеб. Ікона, канец XIII стагоддзя
**Паку́тнік**, або **страстаце́рпец** — лік праваслаўных святых, якія цярпелі пакуты (страсць, грэч. πάθος, πάθημα, лац.: passio) у імя Ісуса Хрыста. Звычайна пакутнікамі называюць тых святых, што прынялі мучаніцкую смерць не за хрысціянскую веру, у адрозненне ад мучанікаў і велікамучанікаў, магчыма, нават ад сваіх блізкіх і аднаверцаў — з прычыны іх злосці, карысталюбства, вераломства, змовы. Адпаведна, у гэтым выпадку падкрэсліваецца асаблівы характар іх подзвігу — незласлівасць, што з'яўляецца адной з запаведзяў Ісуса Хрыста.

Пакутнікамі лічацца святыя Барыс і Глеб, святы Дзімітрый Угліцкі, прападобны Дула, які жыў у V стагоддзі. У 2000 годзе апошні расійскі імператар Мікалай II і яго сям'я, расстраляныя паводле рашэння Уральскага Савета ў 1918 годзе, былі кананізаваны ў ліку пакутнікаў.

Коратка подзвіг пакутніцтва можна вызначыць як пакуты за выкананне Запаведзяў Божых (Запаведзі Ісуса Хрыста і Запаведзі Закона Божага), у адрозненне ад мучаніцтва — якое з'яўляецца пакутай за вызнанне веры ў Ісуса Хрыста (веры ў Бога) у часы ганенняў і пры спробах ганіцеляў прымусіць адрачыся ад веры.

Зноскі
------

1. ↑  Кароткі царкоўна-славянскі рэлігійны слоўнік
2. ↑  *Живов В. М.* Святость. Краткий словарь агиографических терминов. — Москва: Гнозис, 1994.
3. ↑  Анна Ерахтина В чем смысл страстотерпчества. Слово пастырей в день памяти святых страстотерпцев Бориса и Глеба // pravoslavie.ru, 15 мая 2014 года

| ⛭Лікі святасці ў праваслаўі |
| --- |
| Апостал ·  Бяссрэбранік ·  Дабраверны ·  Блажэнны ·  Богаайцец ·  Велікамучанік ·  Вызнаўца ·  Мучанік ·  Праведны ·  Праайцец ·  Прападобнамучанік ·  Прападобны ·  Прападобнавызнаўца ·  Прарок ·  Роўнаапостальны ·  Свяціцель ·  Свяшчэннавызнаўца ·  Свяшчэннамучанік ·  Пакутнік ·  Цудатворац ·  Юродзівы |
**Саратаўскі дзяржаўны медыцынскі універсітэт імя В. І. Разумоўскага** (руск.: Саратовский государственный медицинский университет им. В. И. Разумовского) — дзяржаўная ўстанова вышэйшай прафесійнай адукацыі г. Саратава.

Імператарскі Мікалаеўскі ўніверсітэт быў заснаваны ў 1909 годзе па загадзе Імператара Мікалая II і складаўся з адзінага факультэта — медыцынскага. Універсітэт бурна развіваўся і да 1930 года быў падзелены на Саратаўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. Г. Чарнышэўскага («класічны») і Саратаўскі медыцынскі інстытут, у склад якога ўвайшлі тры факультэты: лячэбна-прафілактычны, санітарна-гігіенічны, аховы мацярынства і маленства.

У 1993 годзе Саратаўскі ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга медыцынскі інстытут быў ператвораны ў медыцынскі ўніверсітэт.

У 2009 годзе, падчас святкавання 100-гадовага юбілею ВНУ, універсітэту прысвоена імя яго першага рэктара В. І. Разумоўскага.

Вядомыя выкладчыкі і выпускнікі
-------------------------------

* Клаўдзія Аляксееўна Кузьміна
* Анатоль Аляксандравіч Нікулін
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лапко.
**Аркадзь Аляксандравіч Лапко** (нар. 6 снежня 1955, г. Віцебск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1981 годзе БПІ. Архітэктар, з 1983 года кіраўнік групы архітэктараў, з 1984 — галоўны спецыяліст па архітэктуры Віцебскага філіяла інстытута «Белкалгаспраект» (з 1988 — інстытут «Віцебсксельбудпраект»)

З 1992 года вядучы архітэктар Галоўнага ўпраўлення архітэктуры і горадабудаўніцтва Віцебскага аблвыканкама, з 1993 года намеснік старшыні Камітэта па архітэктуры, горадабудаўніцтве і тэрытарыяльным планаванні Віцебскага аблвыканкама, з 2002 года кіраўнік сектара сельскай забудовы Камітэта па будаўніцтве і архітэктуры Віцебскага аблвыканкама, з 2005 года намеснік начальніка Упраўлення архітэктуры і горадабудаўніцтва Віцебскага аблвыканкама, з 2007 — намеснік старшыні камітэта па архітэктуры і будаўніцтве Віцебскага аблвыканкама, галоўны архітэктар Віцебскай вобласці.

Творчасць
---------

Прымаў непасрэдны ўдзел у распрацоўцы генеральных планаў населеных пунктаў ва ўсіх раёнах Віцебскай вобласці (узнагароджаны дыпломам 1-й ступені Дзяржбуда БССР), а таксама пасёлкаў для перасяленцаў з Чарнобыльскай зоны ў Магілёўскай і Гомельскай абласцях. Праектаваў прамысловыя і сельскагаспадарчыя прадпрыемствы, сярод якіх найбуйнейшыя жывёлагадоўчыя комплексы, а таксама будынкі сацыяльна-культурнага прызначэння і жылыя дамы.

Узнагароды
----------

Быў пераможцам і лаўрэатам рэспубліканскіх і абласных архітэктурных конкурсаў. За распрацоўку серыі сельскіх жылых дамоў са сценамі з маналітнага парызаванага керамзітабетону, якія былі адзначаны як найбольш эканамічныя ў СССР, узнагароджаны медалём ВДНГ СССР. Узнагароджаны Ганаровай граматай Віцебскага аблвыканкама (2010).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Лапко Аркадий Александрович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
**Аляксей Канстанцінавіч Скрылёў** (1918 — 1946) — Герой Савецкага Саюза (1945). Гвардыі маёр, камандзір 49-га гвардзейскага Рыжскага артылерыйскага палка 23-й гвардзейскай Дноўска-Берлінскай стралковай дывізіі 3-й ударнай арміі 1-га Беларускага фронту.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 17 сакавіка 1918 года ў сяле Міхайлаўка Ужурскага раёна Краснаярскага края. У 1935 годзе скончыў дзевяць класаў Ужурскай сярэдняй школы, затым — тры курсы рабфака.

У Чырвонай арміі — з 1937 года. У 1939 годзе скончыў Кіеўскае артылерыйскае вучылішча. Служыў камандзірам артылерыйскай батарэі ў складзе 88-й стралковай дывізіі ў Архангельскай ваеннай акрузе. На франтах Вялікай Айчыннай вайны — з 13 жніўня 1941 г. Быў камандзірам артылерыйскай батарэі, дывізіёна, намеснікам і камандзірам артылерыйскага палка. Ваяваў на Карэльскім, Паўночна-Заходнім, 2-м і 3-м Прыбалтыйскіх, 1-м Беларускім франтах. У баях двойчы кантужаны.

У баях за Берлін з 16 па 25 красавіка 1945 года ўдзельнічаў у артылерыйскім наступленні і прарыве глыбока эшаланаванай абарону суперніка, забяспечыў агнём захоп паўночна-заходняй часткі Берліна. У баі за прыгарад Берліна Панкоў 23 красавіка 1945 годзе быў кантужаны, але не пакінуў поля бою, працягваючы кіраваць падраздзяленнямі. У гэтых баях знішчыў 1 680 салдат і афіцэраў праціўніка, 83 кулямёта, 27 гармат на прамой наводцы, 17 зенітных гармат, 14 самаходных гармат, здушыў агонь 150 кулямётаў і трох 105-мм батарэй, шасці мінамётных батарэй.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 31 мая 1945 годзе за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм гвардыі маёру прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Пасля вайны служыў у складзе групы савецкіх войскаў у Германіі. Загінуў 6 снежня 1946 г. Пахаваны ў горадзе Брэсце на гарнізонных могілках.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фамін.
**Яўхім Майсеевіч Фамін** (15 студзеня 1909, Калышкі, Лёзненскі раён — 26 чэрвеня 1941, Брэст) — савецкі афіцэр, палкавы камісар, намеснік камандзіра 84-га стралковага палка 6-й Арлоўскай Чырванасцяжнай дывізіі. Адзін з кіраўнікоў абароны Брэсцкай крэпасці ў чэрвені 1941 года.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў беднай яўрэйскай сям’і (бацька — каваль, маці — швачка). Пасля смерці бацькоў выхоўваўся цёткай, потым дзядзькам. У 1921 годзе быў вучнем цырульніка, затым шаўца ў Віцебску. У 1922 годзе прыняты выхаванцам у Віцебскі дзіцячы дом. У 1924 годзе прыняты ў камсамол. У 1927—1929 гг. — Пскоўская акруговая камуністычная партыйна-савецкая школа II ступені. У 1929 г. — Каломенская савецкая партыйная школа. Па заканчэнні працаваў інструктарам Каломенскага райкама партыі. У 1930 годзе ўступіў у шэрагі УКП(б). У 1932 годзе па партыйнай мабілізацыі накіраваны на партыйна-палітычную працу ў РСЧА. Сакратар камсамольскай арганізацыі зенітнага палка, палітрук роты, інструктар палітаддзела стралковай дывізіі, ваенны камісар стралковага палка.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).


1. ↑  Yefim Moiseevich Fomin // TracesOfWar<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98839586'></a>
2. ↑
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Выпечка (значэнні).
Гатовая выпечка ў аддзеле самаабслугоўвання адной з булачных Мюнхена.
**Выпечка** — агульная назва для хлебабулачных, кандытарскіх і іншых вырабаў, гатаваных метадам выпякання, а таксама сам гэты працэс.

Дробнаштучныя хлебабулачныя вырабы выпякаюць пераважна з хлебнага цеста вагой да 250 грам — булачкі, рагалікі, круасаны.

Кандытарскія вырабы выпякаюць з іншых відаў цеста, пераважна з дадаваннем тлушчаў і цукру. Да іх таксама далучаюць і несалодкія вырабы з працяглым тэрмінам захоўвання — галеты, крэкеры, салёныя палачкі, брэцэлі. Класічныя віды кандытарскіх вырабаў — печыва, пірагі і тарты.

Спасылкі
--------

* Артыкул пра функцыі інгрэдыентаў у выпечцы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4019489-9 · NKC: ph115724 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Андрэеў.

**Аляксей Леанідавіч Андрэеў** (24 лютага 1920, Санкт-Пецярбург — 2004) — расійскі і беларускі артыст балета і балетмайстар. Заслужаны артыст Расіі (1957). Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1963).

Біяграфія
---------

У 1939 годзе скончыў Ленінградскае харэаграфічнае вучылішча.

У 1939—1959 гадах — саліст Ленінградскага тэатра оперы і балета імя Кірава (з 1943 года выступаў і як балетмайстар-пастаноўшчык).

У 1960—1964 і 1971—1973 гадах — галоўны балетмайстар Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі.

У 1978—1983 гадах — галоўны балетмайстар Чувашскага музычнага тэатра.

Памёр у 2004 годзе. Пахаваны ў Санкт-Пецярбургу на Серафімаўскіх могілках.

Творчасць
---------

Паставіў першыя нацыянальныя балеты на сучасную тэму «Мара» Я. Глебава (1961) і «Святло і цені» Г. Вагнера (1963), знайшоў для іх выразную харэаграфічную форму.

Іншыя пастаноўкі на беларускай сцэне: «Казка пра мёртвую царэўну і сем асілкаў» У. Дзешавова на тэмы А. Лядава (1961), «Дон Кіхот» Л. Мінкуса (1962), «Балеро[ru]» на музыку М. Равеля (1963, разам з Н. Стукалкінай), «Гарэзлівыя частушкі» на музыку Р. Шчадрына (1977), «Раймонда[ru]» А. Глазунова (1972, разам з Н. Стукалкінай).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
* Аляксей Леанідавіч Андрэеў // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2002. — Т. 1.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 7837154260668124480005 |
**Вынасны́я лі́тары** — літары, напісаныя над радком з мэтай скарачэння слоў і паскарэння працэсу пісьма.

Прыём вынасу літар зрэдку практыкаваўся ў стараславянскім і старажытнарускім уставе: гсдь (господь), мсць (мѣсяць), лѣт (лѣто), црство (царство).

Выкарыстанне вынасных літар асабліва пашырылася ў старабеларускім скорапісе XV—XVII стагоддзяў, дзе стала заканамерным напісаннем над радком першай літары з групы зычных у сярэдзіне слоў (доброволный, лихтаръ), зычнай літары перад групай «ь + галосны гук» (зранене, спустошене), канцавой зычнай у розных граматычных формах (будет, поедет; дадут, плачут; в тых сеножатех; доброг, старог), спалучэнняў зычных з апошнім «т» (индикт, наместникъ, радост).

Больш абмежавана вынасныя літары выкарыстоўваліся ў беларускіх старадруках канца XVI — XVII стагоддзяў. У сучасным беларускім правапісе не ўжываюцца.

Літаратура
----------

* Вынасныя літары // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — С. 316. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
**Аркадзь Іосіфавіч Берын** (нар. 1946, Беларусь) — музыкант, педагог мастацкі кіраўнік і галоўны дырыжор аркестра International Symphony Orchestra of Germany (з 2003 г.) і Маскоўскага сімфанічнага аркестра  (руск.) (бел. (ў 2009).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1946 годзе ў Беларусі. Мае дзве вышэйшыя адукацыі, аспірантуру, стажыроўку ў Маскоўскай і Ленінградскай кансерваторыях, у вядомых сімфанічных аркестрах краіны.

З 1968 А. Берын выкладчык, пазней дацэнт, загадчык кафедры дырыжыравання Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі. Кіраваны ім духавы аркестр Беларускай акадэміі музыкі стаў у 1998 годзе ўладальнікам Гран-Пры на міжнародным конкурсе ў Люксембургу, які праводзіўся ЮНЕСКА. З канца 90-х гадоў А. Берын выступае як гастралюючы дырыжор з рознымі еўрапейскімі сімфанічнымі аркестрамі ў Італіі, Германіі, Нідэрландах, Англіі, Венгрыі, Польшчы, Бельгіі, Францыі, Турцыі, Аўстрыі, Люксембургу, Ліхтэнштэйне, Расіі і сусветна вядомымі салістамі: Ю. Башметам, М. Майскім  (руск.) (бел. Г. Фейдманам  (руск.) (бел. Х. Карэрасам, Д. Грыгаранам, Д. Мюлерам-Шотам  (руск.) (бел. М. Пятровым  (руск.) (бел. А. Гіндзіным  (руск.) (бел. Элам Дзі Меолай  (руск.) (бел. і многімі іншымі. З 1997 года дае майстаркласы ў Італіі, Германіі, Люксембургу, Іспаніі. Запісы кампакт-дыскаў ажыццяўляюць фірма Olympia Лондан, Італія, Ліхтэнштэйн.

З 2001 года пражывае і працуе ў Германіі, узначальвае фестывальны Аркестр «International Symphony Orchestra of Germany», выступае ў розных канцэртных залах Германіі і Еўропы.

Аркадзь Берын з’яўляецца арганізатарам фестывалю рускай сімфанічнай і камернай музыкі, мастацкім кіраўніком дабрачыннай акцыі «Княскі баль», ініцыятарам праекта «Дзіцячая філармонія Еўропы».

Узнагароды
----------

У 1994 годзе ўзнагароджаны Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь

За ўклад у развіццё рускай культуры за мяжой у 2005 годзе ўзнагароджаны ордэнам імя М. В. Ламаносава

У 2020 годзе быў узнагароджаны медалём Францыска Скарыны.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета Республики Беларусь от 11 февраля 1994 года № 2782 «О награждении группы сотрудников Белорусской академии музыки Почётной грамотой и Грамотой Верховного Совета Республики Беларусь» **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 27 чэрвеня 2021.
3. ↑  Указ Президента Республики Беларусь от 3 июня 2020 года № 191 «О награждении» **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 7 мая 2021.

Літаратура
----------

* У альтовым ключы / Бунцэвіч Н. // Культура. — 2001. — N 23. — С. 16.
* Мінск ― Еўропа ― Мінск : два праекты дырыжора Аркадзя Берына / Данат Яканюк; фота Сяргея Ждановіча // Мастацтва. ― 2015. ― № 5. ― С. 10.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar9186665 |
**Выпадко́вая ры́фма** — рыфма, з'яўленне якой у творы абумоўлена не патрэбамі паэтычнага сэнсу, а толькі выпадковай сугучнасцю словаў. Гэта — рыфма дзеля рыфмы. Часам «дзеля рыфмы» паэт адважваецца на непажаданыя паэтычныя асацыяцыі, што ўзнікаюць у выніку сугучнасці выпадковых для дадзенага тэксту словаў:

Усё яшчэ трывогі па начах.
Забытае… Яно пры вас, удовы.
І слёзы душаць вас, нібы ўдавы,
Аж цёмна ў адцвітаючых вачах.
(К. Камейша. «Удовы»)
Імкненне абавязкова падабраць дакладнае сугучча вядзе, здараецца, да няправільнага карыстання словам, ужывання яго не ў тым значэнні ці не ў той форме, якую вымагае паэтычны кантэкст.

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
**«А ў вас неграў лінчуюць»** — крылатая фраза, якая выкарыстоўваецца ва ўсходнееўрапейскіх краінах для абазначэння выкарыстання, як правіла, у палітыцы, рытарычнага прыёму, вядомага як *tu quoque* («сам такі»). У літаральным сэнсе гэта фраза, якая з'яўляецца адным з прыкладаў дэгуманізацыі ворага, прыводзіць у якасці аргументу выпадкі лінчавання неграў у ЗША у доказ таго, што разавыя ўспышкі расізму на тэрыторыі палітычнага праціўніка горшыя, чым усе і любыя недахопы, якія ставяцца ў віну сацыялістычнаму ладу (усяго ў Злучаных Штатах у перыяд з 1882 па 1968 год лінчаванню падвергліся прыкладна 3500 чарнаскурых). У агульным сэнсе фраза абазначае сітуацыю, калі нехта ў адказ на крытычныя заўвагі ў свой адрас паказвае на значна больш сур'ёзныя, па яго меркаванні, недахопы таго, хто крытыкуе, замест таго, каб адказваць непасрэдна на саму крытыку.

Выкарыстанне гэтай фразы ўзыходзіць да савецкага анекдота хрушчоўскіх часоў пра гутарку паміж амерыканцам і рускім. Ёсць некалькі версій гэтага анекдота, і ўсе яны тычацца актаў гвалту супраць неграў, пра якія паведамлялі СМІ ў часы Руху за цывільныя правы 1955—1968 гадоў. У адной з версій:

*«Голас Амерыкі» пытаецца ў армянскага радыё: «А праўда, што зарплата савецкага інжынера 120 рублёў?», на што армянскае радыё пасля трохдзённай паўзы адказвае: «А ў вас неграў лінчуюць»*.

Заўвагі
-------

1. ↑  Dower, Nigel (7 July 2009). The Ethics of War and Peace. Polity. p. 91. ISBN 978-0-7456-4168-3.
2. ↑  Інтэрв'ю савецкага эмігранта Архівавана 5 сакавіка 2016 года.
3. ↑  «СССР у сусветнай супольнасці: ад старога мыслення да новага», Progress Publishers, 1990, з. 487.
4. ↑  Lynchings: By State and Race, 1882-1968 **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Місурыйскі ўніверсітэт-Kansas City School of Law. — «Статыстыка з архіва Tuskegee Institute.»  Архівавана з першакрыніцы 29 чэрвеня 2010. Праверана 13 студзеня 2017.
5. ↑  Дора Штурман, Сяргей Тыкцін (1985) «Савецкі саюз у люстэрку палітычнага анекдота» («Soviet Union in the Mirror of the Politicial Joke»), Overseas Publications Interchange Ltd. London, ISBN 0903868628, з. 58.

Спасылкі
--------

* Советское ТВ - аргумент "Сам дурак" (37:32)
**Аркадзь Арэхва** (1 мая 1910, Дзісенскі павет (Расійская імперыя) — 27 лютага 1993, Спрынгфілд, Масачусетс, ЗША) — беларускі грамадскі дзеяч, юрыст.

Біяграфія
---------

Скончыў юрыдычны факультэт Варшаўскага ўніверсітэта. Падчас нямецкай акупацыі працаваў у аддзеле судоў Мінскай гарадской управы, стае сябрам Беларускай незалежніцкай партыі. Прымаў удзел у царкоўным саборы 1942 г. Вясной 1944 г. працаваў у Сакратарыяце Беларускай цэнтральнай рады (БЦР). З 20 мая 1944 г. прызначаны пракурорам Мінскай акругі. У чэрвені 1944 - дэлегат Другога Ўсебеларускага кангрэсу.

З ліпеня 1944 г. на эміграцыі. Працаваў у Статутнай камісіі БЦР у Берліне. У 1953 г. скончыў медыцынскі ўніверсітэт Мюнхенскага ўніверсітэта. Узначальваў Дэлегатуру БЦР на паўднёвую Германію. У 1953 г. разам з жонкай Вольгай, і двумя сынамі, Юркай і Васілём, пераехаў у ЗША.

Актывіст Беларускай цэнтральнай рады: з 1953 г. — сакратар унутраных спраў і веравызнанняў, потым — віцэ-старшыня выканаўчага органа, кіраўнік замежнага аддзела. Cябра Беларускага кангрэсавага камітэту Амерыкі. Адзін з рэдактараў «Беларускага слова». З 31 кастрычніка 1955 г. узначаліў Выканаўчы орган БЦР. У 1959 г. згарнуў грамадскую дзейнасць. Выехаў у Дыксан (Ілінойс), дзе працаваў доктарам.

Зноскі
------

1. ↑  *Сяргей Ёрш*. Сябры Беларускай Незалежніцкай Партыі. Біяграфічны даведнік **(нявызн.)**. *Жыве Беларусь. Бібліятэка гістарычных артыкулаў*.

Літаратура
----------

* Адзінец, А. Паваенная эміграцыя: скрыжаваньні лёсаў: зборнік успамінаў / Аляксандар Адзінец; Камэнт. А. Гардзіенка. — Мн.: Медисонт, 2007. — 703 с. [14] л. іл. — С. 637. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны; Кн. 11). — ISBN 978-985-6530-47-3.
* Гардзіенка, А. Беларуская Цэнтральная Рада (БЦР): стварэнне, дзейнасць, заняпад, 1943—1995 / Алег Гардзіенка; прадм. В. Кіпеля, Я. Запрудніка. — Мн.: Кнігазбор, 2016. — 478 с. [4] л. іл. — С. 411. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны; Кн. 29). — ISBN 978-985-7144-02-0.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Леановіч.
**Яўстафій Яўстаф’евіч Леановіч** (нар. 16 чэрвеня 1936, в. Камяніца, цяпер Смаргонскі раён) — беларускі архітэктар, аўтар праектаў шматлікіх станцый метрапалітэна.

Біяграфія
---------

Скончыў Маскоўскі архітэктурны інстытут у 1966 годзе. У 1956—1959 гадах працаваў у будаўніча-мантажным упраўленні г. Вэнтспілс (Латвія), у 1966—1969 гадах старшы архітэктар інстытута «Бранскграмадзянпраект» (г. Бранск, Расія). З 1969 года ў Мінску ў інстытуце «Белпрампраект», у 1977—1998 гадах галоўны архітэктар мінскага філіяла маскоўскага інстытута «Метрадзіпратранс».

Пражываў у Мінску.

Узнагароды
----------

Адзначаны 1-й прэміяй на Усесаюзным конкурсе за найлепшы праект станцыі Днепрапятроўскага метрапалітэна (1982), 1-й прэміяй на конкурсе за найлепшае архітэктурнае рашэнне станцыі метро другой лініі Мінскага метрапалітэна (1983), прэміяй СМ СССР і залатым медалём за праектаванне і будаўніцтва першага ўчастка Мінскага метрапалітэна (1987), Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР (1987).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Леонович Евстафий Евстафиевич // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Смаргонскага р-на. — Мн.: БелЭн, 2004. — 640 с. — ISBN 985-11-0296-2.
Вакзал Ватэрлоа **Вакзал Ватерлоа** (*Waterloo Station*) — самы загружаны чыгуначны вакзал у Лондане і ва ўсёй Вялікабрытаніі. Адкрыўся ў раёне Ламбет (паўднёвей Тэмза) у 1848 годзе; цалкам перабудаваны ў 1900-22 гг. Да лістапада 2007 года (калі быў уведзены ў строй новы тэрмінал на вакзале Сент-Панкраса) з'яўляўся канчатковай станцыяй Еўратунэля — адсюль адпраўляліся цягнікі на Францыю і Бельгію. Гэтаму вакзалу прысвечана самая вядомая песня рок-гурта «The Kinks» — «Waterloo Sunset» (1966).

Вакзал Ватэрлоа стаў апошнім прыпынкам у паўвекавой гісторыі лонданскага даблдэкера «Рутмастэр», апошні рэйс якога адбыўся па 159 маршруту да вакзала Ватэрлоа. 
Гэта адбылося 9 снежня 2005 года.

Зноскі
------

1. ↑  Ануров, Кирилл, Лондон, РИА Новости для Времени новостей.  Последний маршрут. Классический двухэтажный автобус покидает улицы Лондона **(нявызн.)**, *Время новостей* (9 снежня 2005 года). Праверана 30 лістапада 2010. Архівавана 5 снежня 2007.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Вакзал Ватэрлоа**
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гарбачоў.
**Яўстрат Дзянісавіч Гарбачоў** (28 снежня 1915, в. Хамічы, ) — адзін з арганізатараў партызанскага руху на тэрыторыі Мінскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

З 1938 года ў органах НКУС БССР. Узначальваў Старадарожскі райаддзел НКДБ. У пачатку Вялікай Айчыннай вайны член штаба па арганізацыі партызанскага руху, створанага Мінскім падпольным абкамам КП(б)Б, член Любанскай раённай партыйнай тройкі.

У канцы 1941 года здзейсніў аперацыю па захопу каштоўных дакументаў гітлераўскай разведкі. Загінуў у баі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Горбачёв Евстрат Денисович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 160. — 737 с.
Вакзал і будынак банка
**Вакзал Франца-Іосіфа (Вена)** (ням.: Wien Franz-Josefs-Bahnhof) — адзін з пяці чыгуначных вакзалаў Вены, канцавая станцыя чыгункі Франца-Іосіфа. Названы па імі аўстрыйскага імператара Франца-Іосіфа. Дзейнічае з 1872 года, сучасны будынак пабудаваны ў 1978 годзе. Знаходзіцца ў 9-м раёне горада (Альзергрунд). Адзіны з вакзалаў Вены, побач з якім няма станцыі метро. Найбліжэйшая станцыя метро — Friedensbrucke — размешчана ў 300 метрах на ўсход.

Выкарыстоўваецца амаль выключна для абслугоўвання прыгараднага руху — цягнікі ў Тулін, Крэмс і Санкт-Пёльтэн (прыгарадная лінія S40). Акрамя таго, некалькі разоў у дзень рэгіянальныя цягнікі ў Гмюнд і Чэcке-Веленіцэ.

Найбольшая колькасць наведвальнікаў назіраецца ў выхадныя, што звязана з тым, што размешчаны ў будынку вакзала супермаркет не зачыняецца па нядзелях і ўвечар па суботах.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Вакзал Франца-Іосіфа**
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бяссмертны.
**Аркадзь Львовіч Бяссмертны** (24 красавіка (6 мая) 1893, г. п. Сураж — 3 верасня 1955) — беларускі скрыпач   , дырыжор, педагог, прафесар (1946). Заслужаны артыст БССР (1939).

Біяграфія
---------

Магіла Аркадзя Бяссмертнага
Скончыў Петраградскую кансерваторыю (1917). Быў другім скрыпачом у вядомым Мекленбургскім квартэце  (руск.) (бел. (ад імя яго заснавальніка рускага мецэната Г. Мекленбург-Стрэліцкага  (руск.) (бел.).

У верасні 1915 года ў Віцебску было адчыненае аддзяленне Імператарскага расійскага музычнага таварыства. Ініцыятарамі гэтага былі акрамя Аркадзя Бяссмертнага спявак Васіль Кармілаў і піяністка Фрыда Тэйтэльбаўм-Левінсон.

Адзін з арганізатараў і кіраўнікоў першых на Беларусі сімфанічнага аркестра і народнай кансерваторыі (1918) у Віцебску. З 1924 г. — дырэктар Беларускага музычнага тэхнікума, з 1926 г. — скрыпач-саліст і дырыжор сімфанічнага аркестра Беларускага радыё. З 1932 г. — педагог Беларускай кансерваторыі. Стваральнік і ўдзельнік (першая скрыпка) Дзяржаўнага струннага квартэта БССР (1934-41).

Узнагароджаны двума ордэнамі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Бессмертный Аркадий Львович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 57. — 737 с.
2. ↑  Юлія Андрэева Аркестар вядомы і невядомы

Літаратура
----------

* Бяссмертны Аркадзь Львовіч // Памяць : Віцебскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад. У. І. Мезенцаў; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. 2004. — С. 703—704.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аркадзь Львовіч Бяссмертны
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вакольны горад.
**Вакольны горад** — пасад у Тураве, які прылягаў да дзядзінца з паўднёва-ўсходняга боку і быў адасоблены ад яго абарончым ровам пастаянна запоўненым вадой.

Вакольны горад плошчай каля 1,5 га меў форму чвэрці круга памерам 150х100 м, узвышаўся над мясцовасцю на 5—6 м, меў стромкія здзірванелыя схілы. Пётр Фёдаравіч Лысенка ў 1992—1993 выявіў у пластах канца XX ст. рэшткі язычніцкага капішча, у пазнейшых — руіны храма, што загінуў пры верагодным землетрасенні 1230, рэшткі жылых пабудоў, пахаванні ў саркафагах, свінцовую пячатку кіеўскага мітрапаліта  (руск.) (бел. Кірыла І  (руск.) (бел. (1225—32), частку царкоўнага звона, т.зв. Тураўскія крыжы.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9.
Музей савецкай акупацыі на праспекце Руставелі ў Тбілісі
**Музей савецкай акупацыі** (груз.  საბჭოთა ოკუპაციის მუზეუმი, sabch’ot’a okupats’iis muzeumi) — гістарычны музей, прысвечаны перыяду існавання савецкай улады ў Грузіі (1921—1991), ахвярам палітычных рэпрэсій савецкага рэжыму, анты-акупацыйным і нацыянал-ліберальным рухам Грузіі. Заснаваны 26 мая 2006 года. Музей з'яўляецца часткай грузінскага Нацыянальнага музея.

Рэакцыі
-------

Шэраг расійскіх палітыкаў засудзіў адкрыццё падобнага музея, заявіўшы, што гэта з'яўляецца інструментам нацыяналістычнай прапаганды ўладаў Грузіі. Прэзідэнт Расіі Уладзімір Пуцін падчас сустрэчы з Міхаілам Саакашвілі ў Санкт-Пецярбургу ў чэрвені 2006 года, таксама асудзіўшы існаванне музея, заявіў прэзідэнту Грузіі, што шматлікія з вядучых савецкіх лідараў, такіх, як Іосіф Сталін і Лаўрэнцій Берыя, з'яўляліся грузінамі. У адказ Саакашвілі прапанаваў Расіі адкрыць музей грузінскай акупацыі ў Маскве. Пазней Саакашвілі растлумачыў: «Гэта Музей савецкай акупацыі, а не расійскай акупацыі Грузіі … Калі каго-небудзь гэта кранае, то гэта іх праблема, а не наша».

У сакавіку 2007 годзе музей наведаў прэзідэнт Украіны Віктар Юшчанка, які прапанаваў адкрыць аналагічны музей на Украіне.

Глядзіце таксама
----------------

* Дзень савецкай акупацыі, Грузія
* Музей акупацый, Талін

Зноскі
------

1. ↑  International Institute for Strategic Studies The View from Tbilisi Архівавана 10 лютага 2012.
2. ↑  WSJ — Arts, Theatre, Film, Music, Books, Food, Wine, Fashion, Events — WSJ.com<
3. ↑  Ministry of Foreign Affairs of Georgia — Telecommunications Архівавана 27 верасня 2007.
4. ↑  President Yushchenko visits Museum of Soviet Occupation in Tbilisi / News / NRCU Архівавана 21 лютага 2011.
**Аркадзь Лiцмiнавiч Пярцоўскi** (2 красавіка 1939, Калінкавічы) — беларускі хімік-аналітык. Доктар хімічных навук.

Біяграфія
---------

Скончыў БДУ (1961). З 1963 у Інстытуце фізіка-арганічнай хіміі АН Беларусі, з 1971 у Беларускім н.-д. санітарна-гігіенічным інстытуце (у 1973—1991 загадчык лабараторыі). З 1994 у Рэспубліканскім навукова-практычным цэнтры па экспертнай ацэнцы якасці і бяспекі прадуктаў харчавання.

Навуковыя працы па ўдасканаленні газахраматаграфічных метадаў хімічнага аналізу. Распрацаваў комплекс метадаў вызначэння мікраколькасцей шкодных арганічных і неарганічных, а таксама біялагічна актыўных рэчываў у розных асяроддзях.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.13. Мн. 2000, С.159
**Вакольны горад** — фартыфікацыйны тэрмін раннефеадальнага перыяду, частка ўсходнеславянскага горада, якая размяшчалася вакол дзядзінца і перавышала плошчу апошняга ў 1,5—3 разы, мела ўмацаванні (валы, равы, вежы, сцены). 

Вакольны горад звычайна фарміраваўся ў выніку ўмацавання гандлёва-рамеснага пасада, утвараючы другую лінію абароны горада. Пазней вакольным горадам сталі называць не абарончую агароджу, а частку горада, якую яна абараняла, на ўзор як горадам напачатку звалі толькі дзядзінец, а пасля ўсё паселішча разам. Вакольны горад быў месцам сканцэнтравання свабодных рамёстваў і гандлю. Знаходкі з археалагічных раскопак вакольных гарадоў у большай ступені, чым матэрыялы з раскопак дзядзінцаў, звязаны з рамяством і гандлем.

Знешнія прыкметы вакольнага горада (рэшткі валоў і равоў) захаваліся ў Ваўкавыску, Друцку, Капылі, Клецку, Тураве. Археалагічныя раскопкі на тэрыторыі вакольных гарадоў праводзіліся ў Віцебску, Полацку, Пінску, Тураве, Друцку, Наваградку, Капылі, Клецку, Мсціславе.

Літаратура
----------

* *Калядзінскі Л.У.* Вакольны горад // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя. У 2 т. Т. 1 / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : БелЭн, 2009. — С. 141.

Гл. таксама
-----------

* Вакольны горад, Полацк
* Вакольны горад, Пінск
* Вакольны горад, Тураў
* Вакольны горад, Гродна
* Вакольны горад, Брэст
**Аркадзь Карпавіч Шмыгун** (5 лістапада 1908, вёска Старая Шараеўшчына, Бабруйскі раён — 16 красавіка 1945) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, маёр. Герой Савецкага Саюза (31.5.1945).

Біяграфія
---------

У Чырвонай Арміі з 1930 г. Скончыў курсы «Выстрал» (1937). З жніўня 1944 г. на 1-м Беларускім фронце. Полк пад камандаваннем маёра А. Шмыгуна вызначыўся ў баях на тэрыторыі Польшчы і Германіі: фарсіраваў Віслу, 2 дні вёў баі за Варшаву. 16.4.1945 г. ў баі на подступах да Берліна Шмыгун А. К. ўварваўся ў акопы праціўніка і загінуў у гэтым баі. Пахаваны ў горадзе Дэмбна (Польшча).

Узнагароды — медаль «Залатая Зорка», ордэн Леніна, ордэн Чырвонага Сцяга, ордэн Суворава ІІІ ступені, медалі. Імем Шмыгуна А. К. названа Хімоўская школа Бабруйскага раёна, дзе ён вучыўся.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Шмыгун Аркадий Карпович // Герои Советского Союза: Кратк. биогр. словарь. Т. 2. — М. 1988. — С. 796.
* Шмыгун Аркадзь Карпавіч // Памяць. Бабруйскі раён. — Мн. 1998. — С. 248.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 17. — С. 447. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0279-2.

Спасылкі
--------

* Аркадзь Карпавіч Шмыгун на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
Чарцяжы верталёта ў выкананні Леанарда да Вінчы, аднаго з найвялікшых вынаходнікаў
**Вынаходнік** (англ.: inventor, ням.: Erfinder) — асоба, яка вынайшла ці вынаходзіць што-небудзь.

Вынаходнік стварае новыя вынаходніцтвы, галоўным чынам, тэхнічныя прылады або метады (тэхналогіі). Хоць некаторыя вынаходнікі могуць быць таксама навукоўцамі, большасць з іх — інжынеры, якія ствараюць тэхнічнае новаўвядзенне на базе адкрыццяў іншых вучоных. Часта вынаходнікі паляпшаюць існуючыя прылады або камбінуюць іх для стварэння новых карысных прыладаў.

Для заахвочвання вынаходніцкай дзейнасці была створана сістэма патэнтаў, што выдаюць кампетэнтныя дзяржаўныя органы і сведчаць прыярытэт вынаходкі, аўтарства і выключнае права на вынаходства.

Здольнасць да вынаходніцтва можна развіваць. Распрацавана тэорыя рашэння вынаходніцкіх задач, якая прапануе велізарную базу навучальных задач, тыпавыя прыёмы рашэнні і мноства іншых інструментаў, неабходных для вырашэння канкрэтнай задачы.

Вынаходства вынаходніка павінны ўяўляць сабой тэхнічнае рашэнне, якое валодае навізной, невідавочнасць і вытворчай дастасавальнасці.
Вынаходства — аб’ект прамысловай уласнасці, якому прадастаўляецца прававая ахова на аснове патэнта (абароны аўтарскага права).
**Аскахітоз лёну** — грыбковае захворванне раслін  (польск.) (бел. выкліканае відам *Phoma exigua var. linicola* (syn. *Ascochyta linicola*). Належыць да групы аскахітозаў  (руск.) (бел..

Апісанне
--------

Узбуджальнік перадаецца з насеннем і праз глебу. Эфекты больш выяўленыя пасля таго, як расліна заквітнее. Карычневыя абескаляроўванні можна ўбачыць з невялікімі чорнымі кропкамі, пікнідамі, дзе ўтвараюцца споры. Хвароба сур’ёзна адбіваецца на якасці валакна.

Зноскі
------

1. ↑  Лён, 2009, с. 19
2. ↑  Teetlhandleiding vezelvlas schimmelziekten (in Dutch)

Літаратура
----------

* Лён (руск.) / сост. Л. В. Ловчая; под общ. ред. И. А. Голуба; худож. В. В. Котович. — Минск: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2009. — 168 с.: ил..
Надпіс апавядае пра прызначэнне на пасаду пракуратара Рэцыі Цэцылія Кісіякуса, I—II стст н.э.
**Пракура́тар** (лац.: procurator — загадчык, кіраўнік) — тытул розных службовых асоб Рымскай імперыі, пасада, якую ў асноўным займалі прадстаўнікі коннага саслоўя.

Фінансавыя пасады
-----------------

Фіскальны пракуратар (procurator Augusti) быў фінансавым дырэктарам адной з правінцый падчас прынцыпата (30 г. да н.э. — 284 г. н.э.). Фіскальны пракурор працаваў разам імперскім губернатарам (лац.: legatus Augusti pro praetore) сваёй правінцыі, але не быў падначалены яму, а толькі непасрэдна імператару. Губернатар узначальваў грамадзянскую і судовую адміністрацыю правінцыі і быў вярхоўным галоўнакамандуючым ўсіх воінскіх частак, дыслакаваных там. Пракуратар меў уласны персанал і агентаў, ведаў фінансавымі справамі правінцыі. Яго паўнамоцтвы ўключалі: збор падаткаў, у тым ліку падатак на зямлю (лац.: tributum soli), падушны падатак (лац.: tributum сapitis) і імперскую пошліну на перавозкі грузаў па дарогах агульнага карыстання (лац.: portorium); збор арэнднай платы на землях, якія належалі імперыі; кіраванне шахтамі; а таксама размеркаванне заработнай платы дзяржаўным служачым (у асноўным у ваенным).

Пасада фінансавага пракурора заўсёды была для коннага саслоўя, у адрозненне ад пасады губернатара, якую займалі пераважна сябры вышэйшага сенатарскага саслоўя. Прычынай увядзення падвойнай адміністрацыйнай структуры была ў тым, каб прадухіліць празмерную канцэнтрацыю ўлады ў руках губернатара, а таксама абмежаваць яго магчымасці для растрат. Не было вядома трэнняў, якія ўзнікалі паміж губернатарам і пракурорам з-за пытанняў юрысдыкцыі і фінансаў.

Губернатарскія пасады
---------------------

Пракуратар Аўгуста (лац.: procurator Augusti) таксама мог быць губернатарам невялікіх імперскіх правінцый (гэта значыць, тыя абласцей, куды яго прызначалі губернатарам імператарам, а не рымскім сенатам). Такая ж пасада была ўведзена для фіскальных пракуратараў, якія дапамагалі губернатарам сенатарскіх правінцый (вядомых як лац.: legatus Augusti pro praetore, на якія заўсёды прызначаліся сенатары). Акрамя таго, пракуратар быў тытул, які прысвойваўся розным іншым службовым асобам ў Рыме і Італіі.
**Асецішчы** — археалагічны помнік у цэнтры вёскі Асецішча Докшыцкага раёна Віцебскай вобласці. Гарадзішчы выявілі ў 1880-я гады Ф. Вярэнька і В. Шукевіч. У 1931 годзе абследаваны А. М. Ляўданскім, у 1971 годзе — А. Р. Мітрафанавым.

Гарадзішча—1
------------

Знаходзіцца ў лесе, пры ўпадзенні ракі Сергуч у Асеціцкае возера, ва ўрочышчы Крайская зямля за 0,3 км на захад ад вёскі Асецішча (Бярэзінскі сельсавет). Умацавана валам і ровам. Пляцоўка памерам 57×46 м. Культурны пласт 0,4-0,5 м. Знойдзены фрагменты глінянага посуду, косці жывёл, кавалкі шлаку. Адносіцца да днепра-дзвінскай і штрыхаванай керамікі культур (III—IV ст.).

Гарадзішча—2
------------

Заходзіцца за 3,5-4 км на захад ад вёскі, на высокім узгорку «Замак» каля былога хутара Кадлубішча. Пляцоўка памерам 71×57 м. Культурны пласт захаваўся па краях пляцоўкі. Знойдзены фрагменты глінянага посуду, косці жывёл, кавалкі шлаку. Адносіцца да днепра-дзвінскай і штрыхаванай керамікі культур (III—IV ст.).

Літаратура
----------

* Археалагічнае вывучэнне Докшыччыны // Памяць: Докшыцкі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; уклад. А. В. Скараход; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2004. — С. 29-34.
* Докшыцкі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 241—258.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Агрыкала.
**Іага́н Агры́кала** (*Шнайдэр*, таксама *Іаган Эйслебен*; 20 красавіка 1492 — 22 верасня 1566, Берлін) — адзін з самых дзейных і заслужаных па ўвядзенні пратэстанцкай веры багасловаў.

Біяграфія
---------

З 1515 г. жыў у Вітэнбергу, неўзабаве далучыўся да Марціна Лютэра, у 1519 г. суправаджаў яго на лейпцыгскі дыспут і ў 1525 быў адпраўлены ў Франкфурт-на-Майне, каб па жаданні тамтэйшага магістрата ўсталяваць у гэтым горадзе чын пратэстанцкага набажэнства. Па вяртанні адтуль ён быў настаўнікам і прыхадскім святаром у Эйслебене і ў 1536 г. заняў прафесарскую кафедру ў Вітэнбергу, дзе адбывалася распачатая ім яшчэ раней антынамісцкая спрэчка з Лютэрам і Філіпам Меланхтанам. Гэта спрэчка вымусіла яго ў 1536 годзе перасяліцца ў Берлін, дзе брандэнбургскі курфюрст Іаахім II прызначыў яго прыдворным прапаведнікам і генерал-суперінтэндэнтам. Агрыкалу прыпісваюць вядучую ролю пры падрыхтоўцы Аўгсбургскага інтэрыма.

Агрыкала памёр у Берліне пасля разнастайнай дзейнасці па распаўсюджванні пратэстанцкага вучэння ў брандэнбургскіх уладаннях. Акрамя шматлікіх багаслоўскіх сачыненняў, ён пакінуў пасля сябе сапраўдны нацыянальны твор «Die gemeinen deutschen Sprichwörter mit ihrer Auslegung», які выйшаў спачатку на ніжненямецкай мове (Магдэбург, 1528), а неўзабаве і на верхненямецкай (Нюрнберг, 1629); пазней ён быў выдадзены пад загалоўкам «Siebenhundert und Fünfzig Deutscher Sprichwörter» (Гагенау, 1534) і некалькі разоў перадрукоўваўся. Па патрыятычным духу, цвёрдай маралі і выразнай мове гэтым зборнікам належыць адно з першых месцаў у шэрагу нямецкіх сачыненняў таго часу.

Акрамя таго, Агрыкала напісаў некалькі царкоўных спеваў і «Tragedia Johannes Huss» (Вітэнберг, 1538), таксама перавёў у прозе «Andria» Тэрэнцыя (Берлін, 1543).

Зноскі
------

1. 1 2  Johann Agricola // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  Johann Agricola // Store norske leksikon — 1978. — ISSN 2464-1480<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q746368'></a>

Літаратура
----------

* Каверау «Johann Agricola von Eisleben» (Берл. 1881).
* Латэндорф. «Agricola’s Sprichwörter, ihr hochdeutscher Ursprung und ihr Einfluss auf die deutschen und niederländ. Sammler» (Шверын, 1862).
* Агрикола Иоганн // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | International Music Score Library Project · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Праваслаўная багаслоўская · Энцыклапедычны лексікон · Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10222277 · BIBSYS: 90299105 · BNC: a11977036 · BNF: 12176223q · GND: 118501070 · ICCU: SBLV300414 · ISNI: 0000 0001 0895 7809 · LCCN: n84001278 · NKC: ola2002142271 · NLA: 35742539 · NLG: 162538 · NLP: A24481294 · NSK: 000042935 · NTA: 069681341 · NUKAT: n98009904 · LIBRIS: 355932 · SUDOC: 027751937 · VIAF: 46803216 |

 |
**Музей польскай песні** — музейная ўстанова ў горадзе Аполе.

Гісторыя
--------

Музей быў адкрыты летам 2016 года ў Амфітэатры Тысячагоддзя, у якім штогод адбываецца фестываль польскай песні «Аполе».

Выстаўка мае сучасны, мультымедыйны характар. Яна паказвае гісторыю польскай песні пачынаючы з 20-х гадоў ХХ стагоддзя па сучаснасць.

На двух сценах залы, у якой знаходзіцца выстаўка, змешчаныя сэнсарныя экраны. На іх можна пабачыць музычныя кліпы, фестывальныя канцэрты, праграмы, справаздачы і размовы з артыстамі.

У гэтых «музычных сценках» таксама ўсталяваныя лінзы, праз якія, як праз дзірку ад ключа, наведвальнікі могуць паглядзець ролікі з гістарычнымі падзеямі з розных перыядаў.

Галоўным экспанатам музея з’яўляюцца кабіны, у якіх, як у прафесійнай студыі, можна праспяваць і запісаць сваю любімую песню, а пазней адправіць запіс на сваю электронную пошту.

Зноскі
------

1. ↑  Музэй польскай песьні ў Аполі (ФОТА)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | YouTube |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 45145602442401360574 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Акцябрскі.
**Акця́брскі** — біялагічны заказнік рэспубліканскага значэння ў Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці. Заснаваны ў 2003 для захавання ў натуральным стане каштоўных лясных фармацый. Плошча заказніка складае 4070 га. Ландшафты нізінныя алювіяльна-тэрасаваныя. Глебы дзярнова-падзолістыя, тарфяна-балотныя. Расліннасць пераважна лясная: чорнаальховыя лясы (50,8 %), хваёвыя (29 %), ёсць дубровы, ясеннікі, грабнякі. Шмат спелых і перастойных лясоў (32 %), узрост асобных дрэў да 200 гадоў.

У флоры 507 відаў вышэйшых сасудзістых раслін, у т.л. рэдкія віды: купальнік горны, пылкагалоўнік чырвоны, зубніца клубняносная, дзераза-баранец, фіялка багнавая і інш. У фаўне млекакормячых 43 віды, птушак — 130, рыб — 32, рэптылій — 5, амфібій — 8; у Чырвоную кнігу занесены 13 відаў: малая паганка, чорны бусел, вялікі бугай, вялікі і малы падворлікі, каршачок, журавель шэры, зімародак звычайны, соня арэшнікавая і інш.

Літаратура
----------

* Акцябрскі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).
**Вакзал Манпарна́с** (фр.: Gare Montparnasse) — адзін з шасці буйных вакзалаў у Парыжы, размешчаны ў раёне Манпарнас, у 15-й акрузе.

Травалатар ў Парыжскім метро
Станцыя выкарыстоўваецца для прыёму і адпраўлення міжгародніх цягнікоў TGV на захад і паўднёвы захад Францыі, у тым ліку па накіраванню на Тур, Бардо, Нант і Рэн. Акрамя таго, вакзал абслугоўвае прыгарадныя і рэгіянальныя маршруты *Transilien Paris — Montparnasse*.

Побач з вакзалам размешчана станцыя метро, аддаленыя часткі якой звязаны паміж сабой высакахуткасным травалатарам.

Аварыя на вакзале Манпарнас
---------------------------

Асноўны артыкул: **Крушэнне цягніка на вакзале Манпарнас**
Аварыя экспрэса Гранвіль — Парыж
Помнік у Бразіліі
22 кастрычніка 1895 года на вакзале Манпарнас адбылася аварыя. Экспрэс з Гранвіля, які прыбыў на вакзал, з -за няспраўнасці тармазоў не змог спыніцца і на хуткасці 40 км/ч збіў тупіковы ўпор, прабіў 60 ці сантыметровую сцяну вакзала. Паравоз праз пралом выпаў на вуліцу, якая знаходзілася на 10 метраў ніжэй шляхоў. Там паравоз спыніўся, уткнуўшыся насавой часткай у брук.

У гэтай аварыі было на здзіўленне мала ахвяр: два пасажыра цягніка атрымалі раненні, таксама пацярпела паравозная брыгада і пажарны, але ўсе яны засталіся жывыя. Загінула толькі прадаўшчыца газет, якая стаяла на вуліцы, — яна была прыціснутая сцяной, якая абвалілася.

Па матывах гэтай аварыі ў Бразіліі быў створаны макет-помнік.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Вакзал Манпарнас**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 119572573 · VIAF: 146150746964916301002 |
**Іаанна Дзмітрыеўна Хлопіна** (7 студзеня 1905, г. Царскае Сяло, Расія — ?) — урач-патолагаанатом. Доктар медыцынскіх навук (1955), прафесар (1956).

Біяграфія
---------

Скончыла Ленінградскі ўніверсітэт (геаграфічнае аддзяленне, 1926), Ленінградскі медыцынскі інстытут (1935).

Працавала ў Інстытуце эксперыментальнай медыцыны Акадэміі медыцынскіх навук СССР (Ленінград; 1939—1955), Віцебскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (1955—1967, кафедра паталагічнай анатоміі, прафесар, у 1955—1965 гадах — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: даследаванне нервовай трофікі; развіццё трафічных язваў нейрагеннага паходжання.

Узнагароды
----------

Медаль «За працоўную доблесць».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Хлопіна Іаанна Дзмітрыеўна // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 11. Футбол — Яя; Дадатак / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1974. — С. 65. — 656 с.: іл. карты.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рэйн (значэнні).
**Аскар Фёдаравіч Рэйн** (руск.: Оскар (Эдуард Рейнгольд Оскар Карлов Христианов-Фридрихов) Фёдорович Рейн; 1829 — пасля 1867) — расійскі ваенны інжынер. Генерал-лейтэнант.

Біяграфія
---------

Роду Рэйнаў паходзіць з Цюрынгіі. 30 мая 1796 года ў сям’і духоўнай асобы Хрысціяна Рэйна нарадзіўся сын Карл Хрысціян, які ў 1819 годзе прыехаў у Расійскую імперыю, настаўнічаў, у 1821 годзе пераехаў у Рэвель і прыняў расійскае падданства. У 1834 годзе быў прызначаны генерал-суперінтэндантам Эстляндыі (Эстоніі), быў удастоены трох Ордэнаў св. Ганны, чым набыў права на патомнае дваранства.

У сям’і Карла Хрысціяна нарадзіўся сын Аскар. У 1849 годзе ён скончыў Галоўнае інжынернае вучылішча. Застаўся ў вучылішчы для працягу навучання. У 1851 скончыў Афіцэрскія класы вучылішча. Ваенны інжынер. Выпушчаны паручнікам у палявыя інжынеры. Пасля заканчэння вучылішча быў у 1854 годзе накіраваны ў Іркуцк у распараджэнне генерал-губернатара Усходняй Сібіры графа М. М. Мураўёва[ru]. Пасля доказу Невельскім[ru] суднаходнасці Амура, быў здзейснены выпрабавальны сплаў, які ўзначальваўся самім Мураўёвым, у ім удзельнічаў і А. Ф. Рэйн, якому даручылі скласці праект умацавання вусця Амура. Пасля падпісання ў 1858 годзе Айгунскага дагавора[ru] А. Ф. Рэйн за ўдзел у далучэнні Амурскага края да Расіі быў узнагароджаны ордэнам св. Уладзіміра. З 1856 г. ваенны інжынер-капітан, з 1859 г. падпалкоўнік, з 1862 г. палкоўнік, з 1863 г. начальнік ваенных інжынераў Усходняй Сібіры. Звольніўся ў 1867 годзе ў адстаўку ў чыне генерал-маёра.

Пражываў у Санкт-Пецярбургу. Набыў ва ўласнасць 5-павярховы даходны дом князёў Мурузі[ru] (Ліцейны пр. 24/27), дзе і жыў да рэвалюцыі са сваімі дзесяццю дзецьмі.

Валодаў маёнткам Бабінічы ў Горацкім павеце, дзе вялася ўзорная гаспадарка, меўся бульба-крухмальны завод, млын мукамольны з турбінай і крупадзёркай.

Сям’я
-----

Меў дзесяць дзяцей.

Памяць
------

У 1858 годзе ў раёне рассялення Амурскага пешага батальёна, на беразе Амура заснавана станіца Рэйнава (руск.: Рейнова), названая ў гонар Аскара Рэйна, удзельніка першых амурскіх сплаваў.

Згаданы на адной з памятных дошак на помніку Мураўёву-Амурскаму[ru] ў Хабараўску, пастаўленым у 1891 г.

Зноскі
------

1. 1 2  РЕЙН Оскар Федорович (около 1831 — ?)
2. ↑  *Півавар М. В.* Бабінічы // Сядзібы Віцебшчыны. — Мн.: БелЭн, 2020. — 256 с. — ISBN 978-985-11-1202-5.
3. ↑  Записки забайкальских казаков XIX века: Белокопытов П. В. Дневник; Раевский Ю. В. Путевые записки / изд. подгот. Н. П. Матхановой; Рос. акад. наук, Сиб. отд-ние, Ин-т истории; Гос. архив Иркутской обл. — Новосибирск, 2016. — 214 с. (История Сибири: первоисточники; вып. XV). ISBN 978-5-93889-308-5

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |