recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Віктар Мікалаевіч Забіла** (укр.: Віктор Миколайович Забіла; 1808, в. Забелаўшчына, Барзнянскі раён, Чарнігаўская вобласць — лістапад 1869, Барзна) — украінскі паэт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і небагатага памешчыка, нашчадка старадаўняга казацка-старшынскага роду. У 1822—1825 гадах навучаўся ў Нежынскай гімназіі вышэйшых навук.

Затым з 1825 па 1834 год служыў у рускай імператарскай арміі. Выйшаў у адстаўку ў чыне паручніка, потым жыў на сваім хутары недалёка ад Барзна. Сябраваў з Т. Шаўчэнкам, неаднаразова сустракаўся з ім падчас прыездаў паэта на Украіну. Узімку 1847 года Т. Шаўчэнка некаторы час жыў у яго на хутары, напісаў партрэт В. Забілы.

В. Забіла ўдзельнічаў у пахаванні Т. Шаўчэнкі, а затым у добраўпарадкаванні яго магілы. Памёр паэт у лістападзе 1869 года ў горадзе Барзна.

Зноскі
------

1. 1 2  Viktor Zabila // Faceted Application of Subject Terminology Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3294867'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q846596'></a>
2. 1 2  Viktor Zabila // The LiederNet Archive — 1995.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16169166'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX4790129 · GND: 1089319665 · ISNI: 0000 0000 8272 984X · LCCN: no95035722 · VIAF: 78363503 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кобызеў.
**Віктар Львовіч Кобызеў** (нар. 7 красавіка 1957, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1982 годзе БПІ. У 1982—1983 гадах працаваў мастаком-канструктарам у «Белбытрэкламе». У 1983—1985 гадах начальнік мастацкага бюро на Мінскім заводзе шасцерняў; у 1985—1987 гадах архітэктар у «Белрэстаўрацыі». У 1985—1997 гадах архітэктар, вядучы архітэктар у інстытуце «Мінскпраект», у 1997—2004 гадах архітэктар у будаўнічай фірме «ГлобалСтрой», з 2005 года галоўны архітэктар праектаў у ТАА «АрсПраект».

З 2011 года выкладчык архітэктурнага праектавання кафедры «Дызайн архітэктурнага асяроддзя» БНТУ.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1988 года, член Саюза дызайнераў Беларусі з 2008 года.

Творчасць
---------

Аўтар прыватных дамоў, інтэр’ераў кватэр, катэджаў, офісаў. Яго працы публікаваліся ў каталогах і часопісах «Интерьер+Дизайн», «Лучшие интерьеры», «Архітэктура і будаўніцтва Беларусі», «Мажардом».

Удзельнік і прызёр архітэктурных конкурсаў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Кобызев Виктор Львович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рабцаў.
**Віктар Мікалаевіч Рабцаў** (нар. 1957, в. Іванаўка Гафурыйскага раёна Башкірскай АССР) — беларускі юрыст.

Біяграфія
---------

У 1994 годзе скончыў юрыдычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1999 годзе прайшоў перападрыхтоўку ў Інстытуце дзяржаўнай службы Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

У перыяд з 1975 па 1993 год праходзіў службу ва Узброеных Сілах. З 1993 па 1995 год працаваў у аддзеле барацьбы з кантрабандай Мінскай рэгіянальнай мытні.

З мая 1995 года працаваў у сістэме эканамічнага правасуддзя: на пасадзе суддзі гаспадарчага суда Мінскай вобласці, суддзі і намесніка старшыні гаспадарчага суда г. Мінска, суддзі і намесніка Старшыні Вышэйшага Гаспадарчага Суда. Са студзеня 2014 года — на пасадзе суддзі Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь у складзе судовай калегіі па эканамічных справах.

З 2011 года з’яўляецца членам Савета па пытаннях прававой і судовай дзейнасці пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

Са снежня 2016 года — суддзя Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь. Мае вышэйшы кваліфікацыйны клас.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ганаровымі граматамі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Суддзя Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь Рабцаў Віктар Мікалаевіч Архівавана 8 кастрычніка 2020.
**Сі́дзень**, або **Чортаў Мох** — балота пераважна вярховага тыпу (92 %) на захадзе Шумілінскага раёна, у міжрэччы вусцевай часткі Обалі і Заходняй Дзвіны. Мае значныя запасы гідролізнага торфу. Уваходзіць у склад Обальскай комплекснай базы бітумнай і гідролізнай сыравіны. Плошча складае 0,6 тыс. га, у межах прамысловага паклада 0,5 тыс. га. Глыбіня торфу да 8,5 м, сярэдняя 3,5 м, ступень распаду вярховага торфу 24 %, попельнасць 3 %. На 1 студзеня 1984 года запасы торфу 2,6 млн т. Балота ў натуральным стане пад рэдкім хваёвым лесам.

Зноскі
------

1. ↑  Паводле старых карт

Літаратура
----------

* Сідзень // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
**Раіса Аляксандраўна Ціханская** (нар. 2 студзеня 1951, в. Малоткавічы Жабчыцкага раёна Пінскай вобласці) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыла Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт, выкладчык біялогіі і хіміі. Працоўную дзейнасць пачала вучаніцай лабаранта Сызранскага хлебазавода. Працавала швачкай на гомельскай фабрыцы «8 Сакавіка», інструктарам Савецкага райкама камсамола горада Гомеля, намеснікам сакратара камітэта камсамола Гомельскага радыёзавода, інструктарам Савецкага райвыканкама горада Гомеля, загадчыкам арганізацыйна-інструктарскага аддзела Гомельскага гарвыканкама, інструктарам арганізацыйнага аддзела Цэнтральнага райкама КПБ горада Гомеля. Была намеснікам загадчыка аддзела арганізацыйнай і кадравай работы Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў, намеснікам начальніка ўпраўлення, начальнікам упраўлення арганізацыйна-кадравай работы Гомельскага аблвыканкама. Займала пасаду намесніка старшыні Гомельскага аблвыканкама.

Выбіралася дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь трэцяга і чацвёртага скліканняў.

Узнагароды
----------

Мае Падзяку Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. Узнагароджана Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  ТИХАНСКАЯ РАИСА АЛЕКСАНДРОВНА(недаступная спасылка)
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Калас.

**Калас** (стар.-грэч.: Κάλλας) — македонскі военачальнік, які жыў у IV стагоддзі да н.э.

Біяграфія
---------

Разам з Парменіёнам і Аталам, якія ўзначальвалі авангард македонскіх войскаў, быў накіраваны Філіпам II у Азію. У 335 годзе да н.э. у Траадзе Калас пацярпеў паражэнне ад таленавітага палкаводца Мемнана Родаскага, які знаходзіўся на службе ў персідскага цара Дарыя III і кіраваў да таго ж больш шматлікім войскам.

Падчас бітвы пры Граніку ў 334 годзе да н.э. Калас правадырнічаў над фесалійскай конніцай. У тым жа годзе цар Аляксандр зрабіў Каласа кіраўніком стратэгічна важнай Малой ці Гелеспонцкай Фрыгіі. Калас стаў першым з македанян, хто атрымаў ад Аляксандра персідскі тытул сатрапа. Яму было даручана збіраць даніну ў тым жа аб'ёме, што выплачвалася пры персах. Крыху пазней у падпарадкаванне Каласа была перададзена тэрыторыя Пафлагоніі.

Пасля Калас спрабаваў скарыць Віфінію, аднак гэта спроба апынулася няўдалай, бо віфінскі кіраўнік Бас здолеў адбіць напад македанян.

Больш крыніцы не паведамляюць пра Каласа. Ва ўсякім разе яшчэ пры жыцці Аляксандра пераемнікам Каласа на пасадзе сатрапа Гелеспонцкай Фрыгіі стаў Дэмарх.

Літаратура
----------

Першасныя крыніцы
* *Арыян*. Анабасіс Аляксандра. (I.14.3; I.17.1,8; II.4.2.)
* *Дыядор Сіцылійскі*. Гістарычная бібліятэка. (XVII.7,10; XVII.17.4.)
* *Квінт Курцый Руф*. Гісторыя Аляксандра Вялікага Македонскага. (III.1.24; IV.5.13.)
* *Паліэн*. Стратэгемы. (5.44.5.)

Даследаванні
* *Smith W.* Calas // *Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology*. — Boston: 1870.

| ⛭Сатрапы Гелеспонцкай Фрыгіі |
| --- |
| Персідскае валадарства | 
* Мітрабат (каля 520 да н.э.)
* Мегабаз[en] (каля 500 да н.э.)
* Эбар (каля 493 да н.э.)
* Артабаз I (477—455 да н.э.)
* Фарнабаз I (455—430 да н.э.)
* Фарнак II (430—422 да н.э.)
* Фарнабаз II (413—387 да н.э.)
* Арыябарзан (387—362 да н.э.)
* Артабаз II (362—353 да н.э.)
* Арсіт (353—334 да н.э.)

 |  |
| Македонскае валадарства | 
* Калас (334—327 да н.э.)
* Дэмарх (327—323 да н.э.)
* Леанат (323—322 да н.э.)
* Арыдэй (321—318 да н.э.)

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Більдзюкевіч.

**Ві́ктар Ляво́нцьевіч Більдзюке́віч** (20 мая 1930, г. Рагачоў — 20 снежня 2012) — дзяржаўны дзеяч БССР, кандыдат тэхнічных навук (1967).

Біяграфія
---------

Скончыў БПІ ў 1952 годзе. З 1952 года начальнік цэха, галоўны інжынер Мінскага завода архітэктурнай керамікі. З 1954 года галоўны інжынер, дырэктар Мінскага камбіната будаўнічых матэрыялаў. З 1967 года намеснік міністра, з 1979 года міністр прамысловасці будаўнічых матэрыялаў БССР.

Дзяржаўная прэмія СССР  (руск.) (бел. 1972 за ўдзел у распрацоўцы новых тэхналагічных працэсаў, стварэнні і ўкараненні паточна-аўтаматызаваных канвеерных ліній вытворчасці керамічнай пліткі.

Кандыдат у члены ЦК КПБ з 1981 года. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР з 1980 года.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Бильдюкевич Виктор Леонтьевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 58. — 737 с.

Спасылкі
--------

* Некралог  (руск.)
**Каларадскі жук** (*Leptinotarsa decemlineata*) — насякомае сямейства лістаедаў. Небяспечны шкоднік бульбы.

Апісанне
--------

Даўжыня да 12 мм. Цела авальнае, пукатае, жоўтае. Крылы ярка-ружовыя, на жоўтых надкрылах 10 чорных падоўжных палос, на галаве чорная трохвугольная пляма. Лічынка (даўжынёй да 15 мм) за перыяд развіцця (15—35 сутак) праходзіць 4 ўзросты. Лічынкі выпуклыя, першага—трэцяга ўзросту карычнева-чырвоныя, чацвёртага ўзросту ружова-аранжавыя, з двума радамі чорных бугаркоў па баках, укрытыя рэдкімі валаскамі. Кукалка жоўта-аранжавая.

Распаўсюджанне
--------------

Радзіма — Паўночная Амерыка. У Еўропе ўпершыню выяўлены ў Францыі ў 1916—1918 і 1922 гг. на Беларусі — у 1956 ( на тэрыторыі былога СССР у 1949) годзе. Пашырыўся па ўсёй тэрыторыі, дзе вырошчваецца бульба.

Біялагічныя асаблівасці
-----------------------

Лічынкі
Самкі адкладваюць яйкі на ніжні бок лістоў бульбы і іншых раслін сямейства паслёнавых (памідоры, баклажаны, перац і г.д.). Яйкі прадаўгавата-авальныя, жоўта-аранжавыя. Лічынкі нараджаюцца праз 5—8 сутак. Найбольш шкаданосныя лічынкі чацвёртага ўзросту, акукліваюцца ў глебе на глыбіні 5—12 см. Праз 15—20 сутак кукалка ператвараецца ў жука. Лічынкі і жукі кормяцца лісцем, чаранкамі і сцёбламі бульбы. Зімуюць жукі ў глебе на рознай глыбіні.

Меры барацьбы
-------------

Неабходна сістэматычна збіраць і знішчаць жукоў, яйцаклеткі і лічынкі. Пры масавым засяленні раслін лічынкамі першага—другога ўзросту праводзяць апрацоўку раслін інсектыцыдамі. Лепшы тэрмін для хімічных апрацовак — з'яўленне масавай колькасці лічынак другога—трэцяга ўзросту. Рыхленне глебы ў перыяд вегетацыі і глыбокая перакопка яе восенню пасля ўборкі ўраджаю змяншаюць колькасць лічынак і пагаршаюць умовы развіцця кукалак. У барацьбе з каларадскім жуком эфектыўныя біялагічныя прэпараты, якія валодаюць кішачным дзеяннем. Яны трапляюць у кішэчнік насякомага пасля апрацоўкі раслін растворам біяпрэпаратаў.

Зноскі
------

1. ↑  Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред М. С. Гиляров. Ред. колл. А. А. Баев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др.. — 2-е изд. исправл. — М.: Советская энциклопедия, 1989. — 864 с. — 150 000 экз. — ISBN 5-85270-002-9.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя сельскага гаспадара / Рэдкал М. А. Ткачоў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1993. — 736 с.: іл. ISBN 3-85700-079-3
* Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред М. С. Гиляров. Ред. колл. А. А. Баев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др.. — 2-е изд. исправл. — М.: Советская энциклопедия, 1989. — 864 с. — 150 000 экз. — ISBN 5-85270-002-9. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4255832-3 · LCCN: sh85028686 · Microsoft: 2777266796 · NKC: ph158511 |
**Раё́н** (ад фр.: rayon — прамень, радыус) — адзін з двух відаў адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу ў некаторых краінах: адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка або пэўная частка горада.

Апісанне
--------

Раён у якасці адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі існуе ў Азербайджане, Беларусі, Грузіі, Латвіі, Малдове, Расіі і Украіне. Паняцце *раён* было ўтворана ад слова французскага паходжання і ў якасці адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі ўведзены савецкай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1923–1929 гадоў, якая замяніла былыя *воласці* і *паветы* Расійскай імперыі на раёны.

Звычайна раён — адзінка, на два крокі ніжэйшая за нацыянальны ўзровень. Ён можа быць падпарадкаванай часткай наступных адзінак:

* вобласці, вялікага горада (у Беларусі);
* *вобласці*, *края*, *рэспублікі*, *аўтаномнай акругі* або вялікага горада (у Расіі);
* невялікай рэспублікі СССР, *вобласці*, *края*, *рэспублікі* або вялікага горада буйной ССР (у былым Савецкім Саюзе);
* *вобласці*, вялікага горада, або Аўтаномнай рэспублікі Крым (ва Украіне).

Звычайна раёны маюць пэўную ступень самакіравання ў форме публічнага абрання *адміністрацыі раёна* (райсавета) і мясцовага кіраўніка адміністрацыі, які часам выбіраецца, а часам прызначаецца.

Раёны ў Беларусі
----------------

Асноўны артыкул: **Раёны Беларусі**
### Адміністрацыйна-тэрытарыяльны раён

Падзел на раёны ў Беларусі застаўся ад распаду СССР. Раён з’яўляецца адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкай вобласці.

На 1 студзеня 2000 года ў Беларусі налічвалася 118 раёнаў.

### Гарадскі раён

У буйных гарадах уводзіцца адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел на раёны. Кожны раён мае сваё раённае самакіраванне. На раёны падзяляюцца ўсе абласныя цэнтры краіны і горад Бабруйск.

Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Мінска быў уведзены ў 1938 годзе і на цяперашні момант налічваецца 9 адміністрацыйных раёнаў горада.

На 1 студзеня 2004 года ў Беларусі налічвалася 24 гарадскія раёны.

### Дадатковыя звесткі

* Найбольшая колькасць раёнаў у Мінскай вобласці — 22.
* Найменшая колькасць раёнаў у Брэсцкай вобласці — 16.
* У Беларусі маецца 10 раёнаў, у склад якіх уваходзяць два гарады: Бярозаўскі, Дзяржынскі, Жыткавіцкі, Івацэвіцкі, Камянецкі, Лідскі, Лунінецкі, Мёрскі, Столінскі, Чашніцкі.
* Самая доўгая назва раёна Беларусі — Верхнядзвінскі (14 літар).
* Самая кароткая назва раёна Беларусі — Глускі, Ельскі, Лідскі, Мёрскі, Пінскі, Слуцкі і Ушацкі (па 6 літар).
* Найбольшы паводле плошчы раён — Столінскі (3 342,06 км²)
* Найменшы паводле плошчы раён — Жабінкаўскі (684,17 км²)
* Найбольшы паводле колькасці насельніцтва раён — Барысаўскі (2009 год — 187,6 тыс.)
* Найменшы паводле колькасці насельніцтва раён — Краснапольскі (2009 год — 11,1 тыс.)

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 2: Рэспубліка Беларусь / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 2. — 760 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0310-1. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 2). Старонка 724

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4402766-7 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хілько.

**Раіса Аляксееўна Хілько́** (нар. 21 верасня 1950) — украінская савецкая артыстка балета, прыма-балерына Нацыянальнага акадэмічнага тэатра оперы і балета Украіны імя Тараса Шаўчэнкі, балетмайстар-рэпетытар Нацыянальнай оперы Украіны. Народная артыстка УССР (1978).

Біяграфія
---------

Раіса Хілько нарадзілася 21 верасня 1950 года ў горадзе Днепрапятроўск.

У 1968 годзе скончыла Кіеўскае харэаграфічнае вучылішча (клас Наталлі Веракундавай), а ў 1984 годзе — балетмайстарскае аддзяленне ГІТІСа.

У 1968—1993 гадах — артыстка Нацыянальнага акадэмічнага тэатра оперы і балета Украіны імя Тараса Шаўчэнкі.

У 1978 годзе атрымала залаты медаль у міжнародным конкурсе артыстаў балета ў Варне.

З 2000 года — балетмайстар-рэпетытар Нацыянальнай оперы Украіны.

Гастралявала ў Японіі, Італіі, Іспаніі, Францыі, Германіі, Партугаліі, Венгрыі, Балгарыі, Егіпце, Аргенціне, Бразіліі, Перу, Нікарагуа і іншых краінах.

Творчасць
---------

Балерына лірыка-рамантычнага плана.

Сярод яе партый — Адэта-Адылія («Лебядзінае возера» П. І. Чайкоўскага), Жызель («Жызель» А. Адана), Аўрора («Спячая прыгажуня» П. І. Чайкоўскага), Эгіна («Спартак» А. Хачатурана, харэаграфія А. Шэкеры), Мехменэ Бану («Легенда аб каханні» А. Мелікава  (руск.) (бел.), Раймонда («Раймонда» А. Глазунова), Маўка («Лясная песня  (руск.) (бел.» Скарульскага  (руск.) (бел.) і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Туркевич В. Д. Лучшая Жизель — киевлянка // Газета «День». — 2010. — № 177 от 1 октября.

Літаратура
----------

* Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович.- М.: Советская энциклопедия, 1981.- 623 стр. с илл.
* Енциклопедія українознавства : Словникова частина : [в 11 т.] / Наукове товариство імені Шевченка; гол. ред. проф. д-р Володимир Кубійович. — Париж — Нью-Йорк : Молоде життя, 1955—1995.
* Мистецтво України : Біографічний довідник / упоряд.: А. В. Кудрицький, М. Г. Лабінський; за ред. А. В. Кудрицького. — К. : «Українська енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 1997. — 700 с. — ISBN 5-88500-071-9.
* Хилько Раїса Олексіївна [Текст] // Нашого цвіту по всьому світу: маленькі розповіді про тих, хто вже прославив чи нині прославляє Україну, працюючи на Батьківщині та закордоном. Ч.1 :інформаційний дайджест / підгот. Л. В. Тараненко, О. Б. Буц, О. Л. Орлова, А. О. Хворостяна; відп. за вип. О. І. Шарабура. — Д. : КЗК «Дніпропетровська обласна бібліотека для дітей», 2015. — С. 90.
**Віктар Лоба Эскалар** (ісп.: Victor Lobo Escolar; нар. 19 лістапада 1979 г.) — іспанскі біятланіст, удзельнік зімовых Алімпійскіх гульняў 2014 года.

Кар’ера
-------

Да пераходу ў біятлон займаўся зімнім трыятлонам, у якім дабіўся значных поспехаў на нацыянальным узроўні. З’яўляецца 7-разовым чэмпіёнам Іспаніі (2004—2010), чэмпіёнам Еўропы 2005 года, чэмпіёнам Паўднёвай Амерыкі 2005 года. У 2008 годзе ўдзельнічаў у лыжнай гонке на 10 кіламетраў свабодным стылем на чэмпіянаце Іспаніі і стаў 10-м. У 2008 годзе абвешчаны спартсменам года Арагона.

У 2012 годзе ўпершыню стартаваў у гонках Кубка IBU. Лепшы яго вынік на заканчэнне сезону 2013/2014 — 35-е месца ў спрынце на этапе ў шведскім Ідрэ ў 2013 годзе.

У 2013 годзе прыняў удзел у чэмпіянаце свету. У спрынце фінішаваў 120-м, у індывідуяльнай гонцы — 94-м, у эстафеце разам з Самуэлем Пуліда Серана, Мануэлем Фернандэсам Муса і Педра Кінтана Арыясам адстаў ад пераможцаў на кола.

У 2014 годзе разам з Вікторыяй Падыяль Эрнандэс прадстаўляў Іспанію на зімовых Алімпійскіх гульнях. У спрынце стаў 84-м, а ў індывідуяльнай гонцы паказаў свой лепшы вынік у кар’еры — 74-е месца.

Ва ўнутраных спаборніцтвах выступае за клуб «Стадыум Касабланка» з Сарагосы.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Профіль IBU (англ.)
* Профіль FIS (англ.)
* Профіль на сайце Міжнароднага саюзу трыятлона (ITU) (англ.)
* Профіль на сайце Федэрацыі зімовага спорту Іспаніі Архівавана 28 чэрвеня 2012.
* Біяграфія Архівавана 7 сакавіка 2016. (англ.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чарнабаеў.
**Віктар Максімавіч Чарнаба́еў** (16 мая 1930, Новарасійск, РСФСР — 15 лістапада 2021) — беларускі спявак (бас). Народны артыст Беларускай ССР (1964).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 16 мая 1930 года ў Новарасійску.

З 1950 года працаваў у Ансамблі песні і танца Маскоўскай ваеннай акругі. У 1958—2011 гадах — саліст Нацыянальнага акадэмічнага тэатра оперы Беларусі.

Памёр 15 лістапада 2021 года.

Творчасць
---------

Валодаў моцным голасам мяккага тэмбру. Стварыў разнапланавыя вострахарактарныя вобразы. У операх беларускіх кампазітараў выканаў партыі: Даніла («Алеся» Я. Цікоцкага), Гадлеўскі («Яснае світанне» А. Туранкова), Тарас («Калючая ружа» Ю. Семянякі), Пісьмавадзіцель, Паліцэйскі («Джардана Бруна», «Візіт дамы» С. Картэса), Начальнік штаба («Сцежкаю жыцця» Г. Вагнера). Найбольш значныя партыі: Мефістофель («Фаўст» Ш. Гуно), Млынар («Русалка» А. Даргамыжскага), цар Дадон («Залаты пеўнік[ru]» М. Рымскага-Корсакава), Дон Базіліо, Дон Бартала («Севільскі цырульнік» Дж. Расіні), Дон Паскуале («Дон Паскуале[ru]» Г. Даніцэці), Уберта («Служанка-пані[ru]» Дж. Б. Пергалезі), Галіцкі («Князь Ігар» А. Барадзіна), Лепарэла («Дон Жуан» В. А. Моцарта). Сярод інш. работ: Мендоза, Кутузаў («Заручыны ў манастыры», «Вайна і мір» С. Пракоф’ева), Сусанін («Іван Сусанін» М. Глінкі), Філіп II, Рамфіс («Дон Карлас», «Аіда» Дж. Вердзі), Агамемнан («Арэстэя[ru]» С. Танеева), Фрол Баеў («У буру[ru]» Ц. Хрэннікава), Гарэлаў («Брэсцкая крэпасць» К. Малчанава[ru]), Хаванскі, Варлаам («Хаваншчына[ru]», «Барыс Гадуноў» М. Мусаргскага). Зняўся ў тэлеоперы «Ранак» Вагнера, тэлеварыянце оперы «У пушчах Палесся» А. Багатырова.

Узнагароды
----------

* Народны артыст Беларускай ССР (1964).
* Медаль Францыска Скарыны (2001) — *за значны ўклад у развіццё беларускага опернага мастацтва*.
* Прыз «Крыштальная Паўлінка» (2006)

Зноскі
------

1. ↑  Виктор Чернобаев (1930—2021)
2. ↑  Опернаму артысту Віктару Чарнабаеву — 90 год. 16.05.2020

Літаратура
----------

* *Глушакоў І. В.* Чарнабаеў Віктар Максімавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
* *Жураўлёў Дз. М.* Віктар Чарнабаеў // Майстры беларускай сцэны. — Мн. 1978. Кн. 3;
* *Первякова Н. А.* А шлях — ён у кожнага свой // Тэатр. — Мінск. 1980. № 3.
**Амстэрдамская фондавая біржа** — былая назва біржы, размешчанай у Амстэрдаме. У верасні 2000 года яна злілася з Брусельскай фондавай біржай і Парыжскай фондавай біржай, утварыўшы аб'яднаную кампанію пад назвай Euronext, і вядомую цяпер як Euronext Amsterdam.

Аблігацыя Галандскай Ост-індскай кампаніі ад 7 лістапада 1623 года на суму 2,400 флорынаў.

Гісторыя
--------

Амстэрдамская Фондавая Біржа лічыцца самай старой у свеце. Яна была заснавана ў 1602 годзе Галандскай Ост-індскай кампаніяй (Verenigde Oostindische Compagnie, or "VOC"), пасля была пераназвана ў Амстэрдамскую Біржу і першая пачала гандляваць каштоўнымі паперамі.
У гісторыі біржаў вялікае значэнне мела Амстэрдамская таварная біржа, якая ўзнікла ў 1608 г. Менавіта на Амстэрдамскай біржы ўпершыню была ўведзена гандаль па ўзорах і пробах тавараў, а ў далейшым былі ўстаноўлены якасныя нормы для тавараў, што дазволіла весці гандаль без прадстаўлення на біржу самой прадукцыі.

Амстэрдамская біржа была першай біржай, на якой сталі праводзіцца аперацыі з каштоўнымі паперамі. Гандаль вёўся аблігацыямі дзяржаўных пазык Галандыі, Англіі, Партугаліі, акцыямі Галандскай і Брытанскай Ост-Індскай, а пазней — Вест-Індскай гандлёвых кампаній. Усяго на гэтай біржы катыраваліся каштоўныя паперы 44 найменняў.

Гл. таксама
-----------

* Спіс фондавых біржаў
* Кампаніі, якія маюць лістынг акцый на Euronext
**Факультэт сацыяльнай педагогікі і псіхалогіі ВДУ імя П. М. Машэрава** — адзін з факультэтаў Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава.

Апісанне
--------

Гісторыя факультэта пачынаецца з 1 верасня 1991 года, калі ў структуры ўніверсітэта быў створаны факультэт дашкольнага выхавання.

Факультэт цесна супрацоўнічае з установамі адукацыі, установамі сацыяльнага абслугоўвання насельніцтва г. Віцебска і Віцебскай вобласці, а таксама з Дзяржаўным інстытутам кіравання і сацыяльных тэхналогій БДУ, БрДУ імя А. С. Пушкіна, Нацыянальным тэхнічным універсітэтам Украіны «Кіеўскі політэхнічны інстытут» (Украіна), Яраслаўскім дзяржаўным педагагічным універсітэтам імя К. Д. Ушынскага (Расія), Смаленскім гуманітарным універсітэтам, Санкт-Пецярбургскім дзяржаўным інстытутам псіхалогіі і сацыяльнай работы.

Факультэт сацыяльнай педагогікі і псіхалогіі з’яўляецца лідарам у падрыхтоўцы практычных псіхолагаў, спецыялістаў па сацыяльнай рабоце і сацыяльных педагогаў у Віцебскім рэгіёне.

Кафедры
-------

* Кафедра псіхалогіі
* Кафедра сацыяльна-педагагічнай работы

Спецыяльнасці
-------------

На факультэце аб’ядналіся спецыялісты трох сфер:

* спецыялісты па сацыяльнай рабоце,
* сацыяльныя педагогі,
* псіхолагі.

Дэканы
------

* Сяргей Анатольевіч Матораў (з 1994)

Зноскі
------

1. ↑  ФАКУЛЬТЭТ САЦЫЯЛЬНАЙ ПЕДАГОГІКІ І ПСІХАЛОГІІ

| ⛭Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. М. Машэрава |
| --- |
| Факультэты | Факультэт хіміка-біялагічных і геаграфічных навук ·  Факультэт сацыяльнай педагогікі і псіхалогіі ·  Факультэт фізічнай культуры і спорту ·  Мастацка-графічны факультэт ·  Педагагічны факультэт ·  Юрыдычны факультэт ·  Факультэт гуманітарыстыкі і моўных камунікацый ·  Факультэт матэматыкі і інфармацыйных тэхналогій |
| Інстытуты | Інстытут павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў |
| Сярэднія навучальныя ўстановы | Полацкі каледж ·  Аршанскі каледж ВДУ імя П. М. Машэрава |
| Іншае | Часопіс «Веснік ВДУ» ·  Будынак былога мужчынскага духоўнага вучылішча ·  Батанічны сад |
**Маканру́шы** (руск.: Маканруши) — востраў у Вялікай градзе Курыльскіх астравоў. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад Сахалінскай вобласці Расіі. Плошча — 49 км². Ненаселены.

Мае вулканічнае паходжанне. Цэнтральная частка гарыстая. Найбольшыя вяршыні — горы Маканрушы (1168 м), Есаул (492 м), Пірамідка (699 м). Цікава, што большасць вяршынь маюць канічную форму. Схілы пакрыты пацёкамі застылай лавы. Паўночныя схілы больш стромкія. На поўдні вылучаецца магнітная анамалія, што можа сведчыць пра радовішчы жалеза. Большасць вадацёкаў утрымоўвае значны працэнт серы. Пітная вада ёсць толькі ў адной невялікай рацэ, якая ўпадае ва Усходнюю бухту.

На схілах гор — россыпы друзу, рэдка пакрытыя травяной і лішайнікавай расліннасцю. Вакол горнага масіву вылучаецца зялёнае кола зараснікаў карлікавай вольхі і травяністых лугоў. Будаўнічага лесу няма. На востраве шмат птушак, ля ўзбярэжжа — рыбы.

Назва Маканрушы паходзіць з мовы айнаў, але значэнне пакуль не высветлена. У 1875—1945 гг. уваходзіў у склад Японіі. Пасля II Сусветнай вайны далучаны да Расіі.

Спасылкі
--------

* Падрабязнае апісанне з картай
* Энцыклапедыя Сахалінскай вобласці Архівавана 6 снежня 2012.

| ⛭Курыльскія астравы |
| --- |
| *Вялікая Курыльская града* | 

|  |  |
| --- | --- |
| *Паўночная група* | Атласава · Шумшу · Парамушыр · Анцыферава · Маканрушы · Анекатан · Харымкатан · Чырынкатан · Экарма · Шыяшкотан |
| *Сярэдняя група* | Райкоке · Матуа · Расшуа · *а-вы Ушышыр* (Рыпанкіча · Янкіча) · Кетой · Сімушыр · Броўтана · *а-вы Чорныя Браты* (Чырпой · Брат-Чырпоеў) |
| *Паўднёвая група* | Уруп · Ітуруп · Кунашыр |

 |
| *Малая Курыльская града* | Шыкатан · Палонскага\* · *а-вы Асколкі*\* · Зялёны\* · Танфільева\* · Юрый\* · *а-вы Дзёміна*\* · Анучына\* |
| **\***астравы, таксама вядомыя пад агульнай назвай Хабамаі |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Навумчык.
**Віктар Мікалаевіч Навумчык** (11 жніўня 1946, г. Брэст) — беларускі вучоны ў галіне педагогікі. Доктар педагагічных навук (1995), прафесар (1999).

Біяграфія
---------

Скончыў Брэсцкі тэхнікум чыгуначнага транспарту (1965), фізічны факультэт БДУ (1973). У 1973—99 працаваў у БДУ, з 2000 загадчык кафедры педагогікі сацыякультурнай дзейнасці Беларускага ўніверсітэта культуры.

Даследуе праблемы педагагічнай эрганомікі, вучэбнага дэманстрацыйнага эксперыменту па фізіцы, выкладання фізікі ў сярэдніх навучальных установах і ВНУ, этыкі педагога, феномена творчасці і выхавання творчай асобы і інш.

Выбраная бібліяграфія
---------------------

* Наглядность в демонстрационном эксперименте по физнке: (Эргономический подход). — Мн. 1983 (разам з А. М. Саржэўскім).
* Воспитанне творческой личности. — Мн. 1998.
* Этика педагога. — Мн. 1999 (разам з Я. Саўчанка).
* Перевоспитание как педагогическая иллюзня // Гуманіт.-экан. весн. 1999. № 2.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Навумчык // БЭ ў 18 т. Т. 15. Мн. 2002.
**Факультэт падрыхтоўкі навуковых кадраў Універсітэта грамадзянскай абароны Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь** — адзін з факультэтаў Універсітэта грамадзянскай абароны МНС Рэспублікі Беларусь.

Апісанне
--------

Факультэт з’яўляецца арганізацыйна-адміністрацыйным структурным падраздзяленнем Дзяржаўнай установы адукацыі «Універсітэт грамадзянскай абароны Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь», які забяспечвае планаванне, арганізацыю і кантроль рэалізацыі адукацыйных праграм паслядыпломнай адукацыі, што фарміруюць веды, уменні і навыкі навукова-педагагічнай і навукова-даследчай работы і атрыманне вучонай ступені кандыдата навук і доктара навук.

Факультэт створаны на падставе загаду МНС ад 30 жніўня 2016 года № 199, якім зацверджаны структура і штат Універсітэта грамадзянскай абароны МНС Беларусі.

Кафедры
-------

Факультэт падрыхтоўкі навуковых кадраў каардынуе работу наступных кафедраў Універсітэта:

* гуманітарных навук;
* прыродазнаўчых навук;
* сучасных моў;
* працэсаў гарэння і выбуху.

Дзейнасць кафедраў рэгламентуецца адпаведным палажэннем аб кафедры.

Спецыяльнасці
-------------

Факультэт ажыццяўляе падрыхтоўку па наступных спецыяльнасцях паслядыпломнай адукацыі:

* Ад’юнктура:
	+ «Бяспека ў надзвычайных сітуацыях»;
	+ «Пажарная і прамысловая бяспека»;
	+ «Грамадзянская абарона»
* Дактарантура:
	+ «Бяспека ў надзвычайных сітуацыях»;
	+ «Пажарная і прамысловая бяспека»

Начальнікі
----------

* Ігар Юр’евіч Аўшаў

Зноскі
------

1. ↑  Факультэт падрыхтоўкі навуковых кадраў **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 7 мая 2019. Праверана 9 лютага 2021.

| ⛭Універсітэт грамадзянскай абароны МНС Рэспублікі Беларусь |
| --- |
| Факультэты | 
* Факультэт завочнага навучання
* Інжынерны факультэт
* Факультэт бяспекі жыццядзейнасці
* Факультэт падрыхтоўкі навуковых кадраў
* Факультэт падрыхтоўкі кіруючых кадраў
* Факультэт тэхнасфернай бяспекі
* Факультэт папярэджання і ліквідацыі НС

 |
| Сярэднія навучальныя ўстановы | 
* Спецыялізаваны ліцэй пры Універсітэце грамадзянскай абароны МНС Рэспублікі Беларусь

 |
| Іншае | 
* Навучальна-метадычны цэнтр
* Гомельскі філіял Універсітэта грамадзянскай абароны

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ільін.
**Ві́ктар Мака́равіч Ільі́н** (нар. 31 сакавіка 1930, в. Сялец, Мсціслаўскі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне тэарэтычнай і прыкладной электратэхнікі. Ганаровы рэктар Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта інфарматыкі і радыёэлектронікі, кандыдат тэхнічных навук, прафесар кафедры тэарэтычных асноў электратэхнікі БДУІР, акадэмік Міжнароднай акадэміі навук вышэйшай школы, Заслужаны работнік вышэйшай школы БССР.

Біяграфія
---------

У 1953 годзе скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (цяпер Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт). У 1963 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю.

У 1963—1966 гадах працаваў намеснікам дэкана, з сакавіка 1971 года — дэкан энергетычнага факультэта Беларускага політэхнічнага інстытута. З лістапада 1971 года пераведзены на пасаду прарэктара па вучэбнай рабоце Мінскага радыётэхнічнага інстытута (цяпер — Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі). З лютага 1973 года па чэрвень 2000 года — рэктар Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта інфарматыкі і радыёэлектронікі.

З’яўляўся дэпутатам раённага і гарадскога Саветаў народных дэпутатаў. Аўтар 40 навуковых прац і трох вынаходак.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар навуковых прац па тэорыі нелінейных электрычных ланцугоў і сістэм. Распрацаваў метад безгістэрэзіснага намагнічвання ферамагнітных матэрыялаў. Аўтар навучальных дапаможнікаў па электратэхніцы для ВНУ.

Узнагароды і прэміі
-------------------

* Ордэн Айчыны III ступені (1999)
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга
* Медаль «За доблесную працу. У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»
* Медаль «Ветэран працы»
* Медаль «90 гадоў Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь»
* Вялікі сярэбраны медаль ВДНГ СССР
* Дзве Ганаровыя граматы Вярхоўнага Савета БССР
* Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь
* Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Ільін Віктар Макаравіч

| ⛭Рэктары Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта інфарматыкі і радыёэлектронікі |
| --- |
| 
* Іван Кавалёў (1964—1973)
* Віктар Ільін (1973—2000)
* Міхаіл Батура (2000—2018)
* Вадзім Богуш (з 2018)

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Амосенкі.
**Амосенкі** — комплекс археалагічных помнікаў каля вёскі Амосенкі Расонскага раёна.

Гарадзішча
----------

Належыць носьбітам днепра-дзвінскай культуры. Знаходзіцца за 150 м на поўнач ад вёскі, каля былой вёскі Шуляціна (пад гэтай назвай вядома ў навуковай літаратуры), на востраве, выцягнутай з поўначы на поўдзень на 110 м. Пляцоўка авальная, памерам 40х30 м, вышынёй 10 м. З поўдня прасочваецца вал вышынёй 1,2 м. Даследаваў у 1964 г. К. П. Шут, абследавала ў 1981 г. Т. С. Скрыпчанка. Культурны пласт 0,5—1,1 м. Знойдзены рэшткі ляпной керамікі. Датуецца III ст. да н.э. — IV ст. н.э.

Селішча—1
---------

На выспе, побач з гарадзішчам. Памеры 60х30 м. Даследаваў у 1964 г. К. П. Шут, абследавала ў 1981 г. Т. С. Скрыпчанка. Выяўлены рэшткі паўзямлянкавага жытла, знойдзены кавалкі ляпной гладкасценнай керамікі банцараўскай культуры. Датуецца VI—VII стст.

Селішча—2
---------

На ўзвышшы паміж выспай і ручаём, які ўпадае ў возера Стрэшна. Памеры 60х30 м. Даследаваў у 1964 г. К. П. Шут. Знойдзены кавалкі ляпной гладкасценнай керамікі. Датуецца VI — VII стст.

Могільнік—1
-----------

Знаходзіцца за 500 м на поўдзень ад гарадзішча, ва ўрочышчы Барок. 2 курганы дыяметрам 8—10 м, вышынёй 1—1,4 м. Выявіў у 1964 г. К. П. Шут, абследавалі ў 1974 г. Г. В. Штыхаў, у 1981 г. Т. С. Скрыпчанка.

Могільнік—2
-----------

Знаходзіцца за 1,5 км на поўдзень ад вёскі, каля былой вёскі Стараселле. 2 насыпы дыяметрам да 10 м, вышынёй 1,4 м. Выявіў у 1964 г. К. П. Шут, абследавалі ў 1974 г. Г. В. Штыхаў, у 1981 г. Т. С. Скрыпчанка.

Літаратура
----------

* Штыхаў, Г. В. Амосенкі / Г. В. Штыхаў // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 28. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Штыхаў, Г. В. Амосенкі / Г. В. Штыхаў // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў [і інш.]. — Мн.: БелЭн імя П.Броўкі, 1993. — С. 35.
* Штыхаў, Г. В. Археалагічныя помнікі на Расоншчыне // Камуністычны шлях. — 1968. — №. — 26 сакавіка. — С.

Спасылкі
--------

* Амосенкі (археалагічныя помнікі) на сайце «Архіварта»
**Дугі-Отак** (харв.: Dugi Otok) — востраў у Харватыі, у цэнтральнай частцы Далмацыі. Плошча вострава — 114,44 км², даўжыня — 45 км, шырыня каля 5 км. Даўжыня берагавой лініі — 170,7 км. Самы высокі пункт — гара Вела Варта (337 м).

Дугі-Отак — самы вялікі і найбольш аддалены ад берага востраў цэнтральнай Далмацыі. Ляжыць насупраць Задара, аддзелены ад мацерыковага ўзбярэжжа астравамі Углян і Пашман. Востраў выцягнуты вузкай паласой з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход, як і большасць астравоў цэнтральнай Далмацыі. Форма дала яму імя — па-харвацку «дугі отак» азначае «доўгі востраў».

Насельніцтва — 1772 чалавекі (2001), якія пражываюць у 12 прыбярэжных пасёлках. Самы вялікі з іх — Велі Рат.

Зноскі
------

1. ↑  карта Харватыі — Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).
**Чорны перадзел**, *Партыя сацыялістаў-федэралістаў* — рэвалюцыйная народніцкая арганізацыя ў Расійскай імперыі ў 1879—1882 гг. Узнікла ў выніку распаду «Зямлі і волі». Стваральнікі і кіраўнікі: Г. В. Пляханаў, М. Р. Папоў, В. І. Засуліч, В. В. Аптэкман  (руск.) (бел. Я. В. Стафановіч, Л. Р. Дэйч  (руск.) (бел. П. Б. Аксельрод  (руск.) (бел. А. П. Буланаў  (руск.) (бел. В. М. Ігнатаў  (руск.) (бел. і інш.

«Чорны перадзел» адмаўляў прынцып цэнтралізму і складаўся з незалежных гурткоў у Санкт-Пецярбургу, Маскве, Харкаве, Мінску, Казані, Адэсе, Кіеў, Пермі і інш. Ролю цэнтра адыгрывала найбольш моцная Пецярбургская арганізацыя (яе членам быў А. В. Бонч-Асмалоўскі). Ідэйную платформу напачатку вызначалі праграма і тактыка «Зямлі і волі», яе дэвіз — «усё для народа, усё сіламі народа». Задачы арганізацыі: падрыхтоўка народнай рэвалюцыі шляхам прапаганды сацыялістычных ідэй і разгортвання эканамічнай барацьбы, каб змяніць дзяржаўны лад Расіі, перадаць зямлю сялянам на аснове ўраўняльнага падзелу («чорнага перадзелу»), фабрыкі і заводы — рабочым; пераход да сацыялізму («поўнага калектывізму»). «Чорны перадзел» адмлўна ставіўся да палітычнай барацьбы, у пачатку 1880 г. прызнаў мэтазгоднасць палітычнага тэрору як сродку барацьбы супраць самадзяржаўя, аднак не лічыў яго першачарговай задачай. Прапагандаваў федэратыўны прынцп палітычнай арганізацыі народа, выступаў за аўтаномію нацыянальных раёнаў, у т.л. Беларусі. Галоўнай рухальнай сілай рэвалюцыі лічыў сялянства, але працаваў пераважна сярод рабочых, студэнтаў, навучэнцаў і вайскоўцаў. Друкаваныя выданні: газета «Черный передел» і «Зерно». Крызіс народніцкай ідэалогіі, паліцэйскія праследаванні прывялі «Чорны перадзел» да распаду. Частка яго членаў (Пляханаў, Засуліч, Дэйч і інш.) перайшлі на пазіцыі марксізму.

На Беларусі групы чорнаперадзельцаў склаліся ў Мінску (Л. М. Насовіч, Парфіяновічы і Р. В. Парфіяновічы, С. Ляўкоў, І. Гецаў, С. Грынфест) і Гродне (М. Янчэўскі, Я. Грынкевіч, І. А. Гурвіч і інш.). Яны вялі прапаганду сярод насельніцтва, памагалі вызваляць палітычных вязняў, забяспечвалі дакументамі і перапраўлялі праз граніцу рэвалюцыянераў. У мінскай друкарні «Чорнага перадзела» ў 1881 г. надрукаваны № 3 — 5 газеты «Черный передел», № 3 — 6 газеты «Зерно» і 5 пракламацый. У 1882 г. мясцовыя групы «Чорнага перадзелу» распаліся.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n88195208 · NKC: ko2004238944 · VIAF: 123263036 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Акцістаў.
**Віктар Леанідавіч Акцістаў** (нар. 11 мая 2000, Новалукомль) — беларускі палітвязень, абвінавачаны і асуджаны пад час пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе.

Храналогія пераследу
--------------------

Віктар Леанідавіч Акцістаў — студэнт 4 курса Інстытута прадпрымальніцкай дзейнасці, вывучаў спецыяльны пераклад на факультэце бізнесу і права.

Быў моцна збіты пры затрыманні 10 жніўня 2020 года. Узяты пад варту 21 верасня 2020 года. Акцістаў быў асуджаны судом Ленінскага раёна 30 снежня 2020 г. на 2,5 гады калоніі па артыкуле 364 Крымінальнага кодэкса за гвалт у дачыненні да супрацоўніка АМАПу 10 жніўня 2020 года.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ажгірэй.
**Віктар Мікалаевіч Ажгірэй** (нар. 12 ліпеня 1956, г.п.Гарадзішча, Брэсцкая вобласць) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1976 годзе Мінскае мастацкае вучылішча, у 1983 годзе — Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Вучыўся ў Г. Вашчанкі, У. Стальмашонка, А. Хадыкі. Удзельнік мастацкіх выставак з 1984 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1993 года. Жыве ў пасёлку Ратамка Мінскай вобласці.

Творчасць
---------

Працуе ў манументальна-дэкаратыўным і станковым жывапісе. Асноўныя творы: інтарсія «Францыск Скарына» ў бібліятэцы імя Ф. Скарыны, г. Барысаў; вітражы «Мінск старажытны, сучасны, святочны» на мінскім заводзе «Ударнік», «Памяць» у Чэрвеньскім краязнаўчым музеі, «Вілейка старажытная, Вілейка сучасная» ў Вілейскім краязнаўчым музеі, а таксама вітражы ў Палацах культуры гарадоў Мазыра і Нясвіжа, энкаўстыка «Асеннія промні» ў Мінскай клінічнай бальніцы; карціны «Свята ў Ратамцы», «Успамін аб Загорску», «Сады Заслаўя», «Восеньскі дзень». Творы знаходзяцца ў музеі фізкультуры і спорту пры Савеце Міністраў Беларусі.

Літаратура
----------

* Ажгірэй Віктар Мікалаевіч // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзядзюшка.

**Аляксандр Віктаравіч Дзядзюшка** (20 мая 1962, Ваўкавыск, БССР — 3 лістапада 2007, Уладзімірская вобласць) — расійскі акцёр тэатра і кіно.

Біяграфія
---------

Аляксандр Дзядзюшка нарадзіўся 20 мая 1962 года ў горадзе Ваўкавыск Гродзенскай вобласці БССР.

У школьныя гады захапляўся мастацкай самадзейнасцю: займаўся ў танцавальных ансамблях, дэкламаваў вершы. Але паступіць у інстытут адразу пасля школы не атрымалася: год працаваў аўтаслесарам. Затым тры гады служыў на Балтыйскім флоце (на кабелеўкладчыку «Данецк»). Пасля службы год працаваў цэхавым фізкультурным арганізатарам на заводзе ЗІЛ. Наступным летам паступіў у Горкаўскае тэатральнае вучылішча, якую скончыў праз 3,5 гады. Паўгода працаваў у тэатры Мінска, затым шэсць сезонаў ва Уладзімірскім драматычным тэатры (больш паловы роляў — галоўныя).

Першая эпізадычная роля ў кіно — начальнік патруля ў ваеннай камедыі «ДМБ». Першая сур'ёзная роля — у «Дырэкторыі смерці» (1999). У 2003 годзе зорнай гадзінай Аляксандра Дзядзюшкі стала роля ў серыяле Ігара Талпы «Аператыўны псеўданім». Пазней здымаўся ў вострасюжэтных тэлесерыялах.

Загінуў 3 лістапада 2007 года ў аўтакатастрофе разам з сям'ёй (жонкай і сынам). Аляксандр Дзядзюшка на сваім аўтамабілі перасёк дзве суцэльныя лініі і выехаў на сустрэчную паласу, дзе на крайняй левай паласе сустрэчнага руху сутыкнуўся з грузавіком Scania. Кіроўца грузавіка застаўся ў жывых.

Аляксандр Дзядзюшка быў пахаваны на Траекураўскіх могілках ў Маскве разам з жонкай Святланай Чарнышковай і сынам Дзмітрыем Дзядзюшка.

Фільмаграфія
------------

* 1997 — Злодзей
* 1999 — тэлесерыял Дасье дэтэктыва Дуброўскага «Кошт галавы»,
* 1999 — тэлесерыял Дырэкторыя смерці «Ход ферзем»,
* 1999 — Сямейныя таямніцы
* 2000 — ДМБ
* 2000-2004 — тэлесерыял Марш Турэцкага «Небяспечна для жыцця», прымаў удзел ва ўсіх сезонах
* 2003 — Чорны мяч
* 2001 — Лялька
* 2003 — тэлесерыял Дружная сямейка
* 2003 — Таямніца галубай даліны
* 2003 — тэлесерыял Аператыўны псеўданім
* 2003 — тэлесерыял Спецназ
* 2004 — тэлесерыял Сармат
* 2005 — Каманда чэмпіёнаў
* 2005 — Хлопцы з сталі
* 2005 — Замах (серыял?)
* 2005 — тэлесерыял Аператыўны псеўданім-2
* 2005 — Расійскі бізнес 21 стагоддзя
* 2006 — Афіцэры
* 2006 — Псеўданім «Албанец»
* 2007 — Я шпік
* 2007 — Тарас Бульба
* 2007 — Вячэрняя казка
* 2007 — Калі ты мяне чуеш
* 2008 — Псеўданім «Албанец»-2

Прэміі і ўзнагароды
-------------------

Прэмія ФСБ за 2007 год у намінацыі «Акцёрская праца» (пасмяротна) за фільмы «Псеўданім „Албанец"», «Сармат», «Аператыўны псеўданім».

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт памяці акцёра
**Аляксандр Віктаравіч Аліфанаў** (нар.13 лістапада 1941, г. Краснакамск, Пермская вобласць, Расія) — беларускі спецыяліст у галіне высокаэнергетычных метадаў умацавання стальных вырабаў. Доктар тэхнічных навук (2001), cтаршы навуковы супрацоўнік (1988), прафесар (2013). Паэт.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі тэхналагічны інстытут імя С. М. Кірава (спецыяльнасць «Машыны і механізмы лясной і дрэваапрацоўчай прамысловасці», кваліфікацыя «Інжынер-механік», 1971), Фізіка-тэхнічны інстытут АН БССР (аспірантура, 1983), Фізіка-тэхнічны інстытут НАН Беларусі (дактарантура, 2001).

Працаваў у СКБ-3 Мінаўтапрама СССР (1964—1967, старшы тэхнік, інжынер-канструктар), Паўднёва-Заходнем ўпраўленне трэста «Аргхарчпром» (1967—1968, інжынер), Беларускім тэхналагічным інстытуце імя С. М. Кірава (1968—1973, загадчык лабараторыі), Фізіка-тэхнічным інстытуце НАН Беларусі (1973—2008, малодшы навуковы супрацоўнік, вучоны сакратар, загадчык лабараторыі, загадчык аддзела), Баранавіцкім дзяржаўным універсітэце (з 2008, інжынерны факультэт, кафедра абсталявання і аўтаматызацыі вытворчасці, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: апрацоўка металаў ціскам; атрыманне танных і высокатрывалых рэжучых элементаў з аксідна-субаксіднай керамікі і з мадыфікаваных чыгуноў; магнітна-імпульсная ўмацоўваючая апрацоўка стальных вырабаў, як не загартаваных, так і загартаваных.

Узнагароды
----------

Дзяржаўная прэмія Беларускай ССР (1988), нагрудны знак «Выдатнік адукацыі» (2014), Ганаровая грамата Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь (2018).

Зноскі
------

1. ↑  Алифанов Александр Викторович
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Стахоўскі.
**Віктар Стахоўскі** (1928—1978) — дзеяч беларускага нацыянальнага супраціву, сябра пастаўскай групы беларускай моладзевай падпольнай паваеннай арганізацыі Саюз беларускіх патрыётаў (СБП). Стваральнік Пастаўскага краязнаўчага музею.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1928 г. Пасля адкрыцця ў Паставах педагагічнай навучальні пачаў вучыцца ў гэтай установе. У 1946—1947 далучыўся да нелегальнай беларускай арганізацыі «За Беларусь», якая пазней улілася да Саюза беларускіх патрыётаў, належаў да пастаўскай групы.

У лютым 1947 года савецкая ўлада пачала арышты сябраў СБП: у давер да сябраў пастаўскай групы раней увайшоў афіцэр МДБ Алег Стахоўскі, які выдаваў сябе за ўдзельніка антысавецкай арганізацыі і падштурхоўваў да тэрарызму, а на дадатак канспірацыя арганізацыі была слабай. Пасля судовага працэсу Віктар Стахоўскі атрымаў 10 гадоў пазбаўлення волі і разам з некаторымі іншымі сябрамі трапіў да лагеру каля Караганды.

Вызвалены з канцлагеру раней тэрміну праз цяжкую форму энцэфаліту, вярнуўся ў Паставы. Завочна скончыў Маскоўскі інстытут культуры. Працаваў дырэктарам сельскага Дому культуры, а потым рэжысёрам у Пастаўскім народным тэатры. Сам выконваў некаторыя ролі, маляваў дэкарацыі. Неаднаразова выконваў работы па афармленні гораду.

Стварыў Пастаўскі краязнаўчы музей, які быў заснаваны ў студзені 1974 г. а 26 лютага 1976 г. прыняў першых наведвальнікаў. Пасля гэтага быў адхілены ад пасады дырэктара музею, бо быў палітычным вязнем і не належаў да КПСС. Гэтая душэўная траўма налажылася на пакуты і хваробы, якія Віктар Стахоўскі атрымаў у савецкім лагеры, і ў 1978 г. ён заўчасна памёр не дажыўшы да 50 гадоў. Ягоны сябар і паплечнік па СПБ Антон Фурс успамінаў: «Не здзейсніў і сотай долі таго, на што быў здатны». Пахаваны на могілках у Паставах.

Зноскі
------

1. ↑   Біяграфія Віктара Стахоўскага

Літаратура
----------

* Гарт. З успамінаў пра Саюз Беларускіх Патрыётаў. Мн. 1997. С. 78, 79, 84, 165, 252, 340.
* Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. ISBN 985-6374-07-3.

Спасылкі
--------

* Уладзімер Арлоў. Імёны Свабоды: Віктар Стахоўскі
* Пастаўскаму раённаму краязнаўчаму музею — 40 гадоў Архівавана 25 верасня 2020.
* Алеся Умпіровіч, Антось Фурс. Споведзь няспраўджаных надзеяў

Гл. таксама
-----------

* Саюз беларускіх патрыётаў