recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Агдэ́мер** (трансліт.: *Ahdemier*, руск.: Огдемер) — вёска ў Драгічынскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Драгічынскага сельсавета.

Гісторыя
--------

Галоўная вуліца Агдэмера, выбрукаваная трылінкай
Упершыню вёска згадваецца ў 1630 годзе пад назвай «Ідэмер». У 1770 годзе згадваецца пад назвай «Гдэмер», цяперашняя назва вядомая з 1870 года.

Па адной з версій, назва гэтай вёскі, а таксама і некаторых іншых паселішчаў, прыйшла ад германскіх плямёнаў — готаў — у III стагоддзі. Па другой версіі, назва з'явілася выпадкова, калі прадстаўнік шляхетнага роду, які вандраваў па Палессі, захварэў. Перад смерцю ён, здзіўлена аглядаючыся, сказаў: «О, где ўмер». Пасля яго смерці на гэтым месцы была пабудавана каплічка, каля якой пачалі сяліцца палешукі.

На карце 1750 года дарога, якая праходзіла праз вёску, значылася гасцінцам, бо вёска была ўдала размешчана і прыцягвала да сябе ўвагу шляхты. У 1860 годзе там знаходзілася два панскіх маёнтка, якія былі названы «Агдэмер-1» і «Агдэмер-2». Уладальнікамі маёнткаў з'яўляліся пан Заблодскі і пані Куроўская.

Рэкорд колькасці жыхароў Агдэмера за ўсю гісторыю быў усталяваны паводле перапісу 1905 года, калі ў вёсцы пражывала 573 чалавека. У вёсцы было пачаткова вучылішча. Аднак пасля Першай сусветнай вайны, калі большая частка жыхароў пакінула вёску, іх колькасць у вёсцы паменшылася ў 2 разы і складалася толькі з вяскоўцаў, якія мелі свае зямельныя надзелы і вярнуліся ў вёску.

У 1857 годзе вёска Варацэвіцкай воласці Кобрынскага павета Гродзенскай губерні. У 1921–1939 гг. — вёска Варацэвіцкай гміны Драгічынскага павета Палескага ваяводства Польшчы. З 1939 г. — у Драгічынскім павеце Пінскай вобласці БССР. З 1940 года — цэнтр Агдэмерскага сельсавета Драгічынскага раёна Пінскай вобласці. З 1954 года — у Брэсцкай вобласці, з 16 ліпеня 1954 г. па 17 верасня 2013 г. — у складзе Гутаўскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)
2. ↑  Решение Брестского областного совета депутатов №307 от 17 сентября 2013 г. «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Дрогичинского района Брестской области» Архівавана 3 лютага 2014. (руск.)

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Агдэмер
* ДЕРЕВНЕ ОГДЕМЕР — 380 ЛЕТ Архівавана 3 красавіка 2015.  (руск.)

| ⛭**Драгічынскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | 
* Драгічын *(не ўваходзіць у склад)*

 |
| Аграгарадкі | 
* Ліпнікі

 |
| Вёскі | 
* Агдэмер
* Вавулічы
* Гутава
* Дробаты
* Дубавое
* Дуброва
* Залужжа
* Заплессе
* Ляжыткавічы
* Місаўцы
* Навікі
* Нагор’е
* Пігасы
* Пярковічы
* Равіны
* Салава
* Сёманаўшчына
* Сірэнеўка
* Скібічы
* Сорацні
* Суткі
* Юзафіны

 |
**Франкскі меч з Полацка** — меч X ст. з каралінгскай майстэрні, выпадкова знойдзены ў 1956 г. у Полацку.

Гісторыя
--------

Створаны ў X ст.каралінгскай майстэрняй у сярэднім цячэнні Рэйна.

Выпадкова знойдзены ў 1956 г. у Полацку за 2,5 км на усход ад Верхняга замка і за 100—200 м ад ракі Заходняй Дзвіны, на яе правым беразе, на глыбіне 3,5 м падчас будаўніцтва швейнай фабрыкі.

У 1965 г. меч даследаваў навуковы супрацоўнік Ленінградскага аддзялення ІА АН СССР, кандыдат гістарычных навук А. Н. Кірпічнікаў, які выканаў прарысоўку надпісу і рамеснага знака.

Апісанне
--------

Створаны з жалеза і сталі з выкарыстаннем тэхнік коўкі, кузнечнай зваркі і інкрустацыі.

Даўжыня мяча складае 97,0 см. Меч з Полацка складаецца з клінка (паласы) і дзяржання, якое заканчваецца навершам і аддзяляецца ад клінка крыжавінай. Даўжыня клінка — 79,7 см; даўжыня дзяржання — 17,3 см; агульная даўжыня — 97,0 см; шырыня клінка каля перакрыжавання — 5,5 см; шырыня ў 3,0 см ад канца — 3,2 см; шырыня перакрыжавання — 10,8 см, таўшчыня — 2,0 см; шырыня стрыжня дзяржання — 1,8 см; шырыня наверша — 5,6 см.

Надпіс *Ulfberht* і рамесны знак на мячы з Полацка
Полацкі меч у адпаведнасці з міжнароднай класіфікацыяй Я. Петэрсана адносіцца да тыпу «V» і з’яўляецца 14-м са знойдзеных на тэрыторыі былога СССР і 5-м з надпісам *Ulfberht*. Надпіс выкананы замаскіраваным дротам лацінскімі літарамі на лязе мяча ў верхняй трэці дола клінка ў тэхніцы інкрустацыі. На адваротным баку ляза — рамесны знак з перакрыжаваных металічных пласцін — імянное каралінгскае кляймо.

Ульфберт (*Ulfberht*) — імя майстра каралінгскай майстэрні. Ёсць меркаванне, што дадзенае слова толькі першапачаткова азначала імя майстра, які праславіўся якасцю сваёй працы. Магчыма, гэты майстар быў родапачынальнікам і арганізатарам вытворчасці мячоў, і тады яго імя магло стаць сямейнай маркай і замацавацца за групай збройнікаў ці майстэрняй.

Гэтая знаходка паходзіць з месца, дзе ў сярэднявеччы, верагодна, размяшчаўся адзін з курганных могільнікаў старажытнага Полацка. Меч знойдзены на рачным шляху раннедзяржаўнага цэнтра і з’яўляецца каштоўнай крыніцай па гісторыі ваеннай тэхнікі краю, а таксама сведчаннем дзяржаваўтваральных працэсаў у рэгіёне.

Літаратура
----------

* Археалогія і нумізматыка Беларусі. Энцыклапедыя. — Мн.: «Беларуская энцыклапедыя» імя Петруся Броўкі, 1993. — С. 424—425.
* Гурин М. Ф. Кузнечное ремесло Полоцкой земли. — Мн.: Наука и техника, 1987. — С. 76-77.
* Дробоглав Д. А. Загадки латинских клейм на мечах ІХ-XIV вв. (классификация, датировка и чтение надписей). — М.: изд. МГУ, 1984.
* Кирпичников А. Н. Древнерусское оружие. Вып. 1. Мечи и сабли. IX—XIII вв. — М.-Л.: Наука, 1966.
* Плавінскі М. А. Клінковая зброя Х-ХІІІ стст. на тэрыторыі Беларусі. — Мн.: ІГ НАН Беларусі, 2006. — С. 8-12.
* Тарасаў С. В. Полацк ІХ-XVІІ стст. Гісторыя і тапаграфія. — Мн.: Беларуская навука, 1998. — С. 11.
* Штыхов Г. В. Древний Полоцк (ІХ-ХІІІ вв.). — Мн.: Наука и техника, 1975. — С. 31.

Спасылкі
--------

* Гісторыка-культурныя каштоўнасці
**Электра**- жанр электроннай музыкі і ранняга хіп-хопа, на які непасрэдна паўплывала выкарыстанне драм-машын Roland TR-808 і фанка. Звычайна ў гэтым жанры гучыць цяжкае электроннае гучанне, звычайна без вакалу, але, калі ён прысутнічае, ён падаецца ў спакойнай манеры, часта з дапамогай электронных скажэнняў. Ён прыкметна адрозніваецца ад свайго папярэдніка бугі тым, што менш арыентаваны на вакал і больш засяроджаны на электронных бітах, якія вырабляюцца драм-машынамі.

1. ↑  Electro-Funk: What did it all mean? **(нявызн.)**.  Greg Wilson on electrofunkroots.co.uk. Праверана December 23, 2009.
2. ↑  Rap meets Techno, with a short history of Electro. Globaldarkness.com. Retrieved on July 18, 2011.
3. ↑  Gavin Weale (2001) The Future Sound Of Electro. ElectroEmpire.com
4. ↑  Sean 'P-Ski' P (1995) Electro – What Does It Mean?. ElectroEmpire.com
**Ян Свалынскі** (польск.: Jan Swołyński; канец XVI ст. — 1646) — маршалак земскі ашмянскі (1642—1646).

Біяграфія
---------

З роду полацкіх зямян Свалонскіх, якія з пачатку XVII стагоддзя называлі сябе Свалынскімі. Сын Івана Ахрамеевіча Свалонскага і Зданкі, дачкі Андрэя Сцецкавіча Рагозы герба «Шранява», сястры Фёдара і Ганны. Ад маці Ян Свалынскі атрымаў маёнтак Хаценчыцы ў Менскім павеце.

У 1607 годзе за заслугі ўзнагароджаны каралём Жыгімонтам Вазам. Атрымаў штогадовы юргельт у 150 злотых, загад на яго выплату выдадзены 12 лістапада 1607 года падскарбію вялікаму літоўскаму Ярашу Валовічу. Планавалася, што юргельт будуць выплачваць з каралеўскіх уладанняў, але яны пацярпелі ад вайны і 5 красавіка 1613 года нададзены новы прывілей, выбіраць прызначаную суму з «мыт старых менскай каморы». Быў у канфлікце з менскім месцічам Фёдарам Заляцелым, які ў 1616 годзе звяртаўся да караля Жыгімонта Вазы па атрыманне заручнага ліста, які б гарантаваў яму бяспеку ад нападаў Свалынскага.

У 1617—1619 годзе вёў перамовы з Львом Сапегам па размежаванні зямель, у 1619 годзе дакумент пра размежаванне Губскай пушчы ад уладанняў Свалынскага быў зацверджаны Жыгімонтам Вазам.

Быў кліентам Радзівілаў. У прыватнасці быў ураднікам Януша Радзівіла ў Копысі і Смалявічах, пасля яго смерці ў 1620 годзе служыў Крыштафу Радзівілу, зводнаму брату Януша. Падчас паходу на Лівонію ў 1622 годзе быў ад’ютантам Крыштафа Радзівіла. Як паручнік гусарскай харугвы ваяваў са Швецыяй у 1625 і 1626 гадах.

У 1627 годзе дамовіўся з Ежы Слізнем і Ганнай Слізнянкай пра пераход у яго вячыстае леннае трыманне маёнткаў Вузлы, Матыкі, Княгінін і Студзёнкі Ашмянскага павета.

Каля 1640 года атрымаў прывілей на пасаду каралеўскага сакратара.

Да пачатку 1642 года Свалынскі намінаваны каралём Уладзіславам Вазам на маршалка земскага ашмянскага.

Памёр у другой палове 1646 годзе, апошні раз згаданы на ўрадзе 26 сакавіка 1646 года.

Сям’я
-----

Першы шлюб — з Зосяй Тамковічаўнай Сялецкай (каля 1610). Другі шлюб — з Тэадорай Зафеяй Адамаўнай Трызнянкай (як жонка ўпершыню згадана ў 1637 годзе). Сын — Міхаіл Казімір, дачка — Алена, у шлюбе за Янам Райскім, памерлі безпатомнымі.

Заўвагі
-------

1. ↑  *Rachuba, Andrzej* (2009). «Jan Swołyński». *Polski Słownik Biograficzny*. Vol. 46. Polska Akademia Nauk & Polska Akademia Umiejętności. pp. 164—165.
2. ↑  Чарняўскі, 2021, с. 272—287

Літаратура
----------

* *Ганчар С.* Страчаная спадчына Вілейшчыны: хаценчыцкія святыні і маёнткі // «Шлях перамогі», 05.06.2018. — С. 6.
* *Чарняўскі Ф. В.* Маршалак Ашмянскага павета Ян Свалынскі (?-1646): паходжанне, грамадска-палітычная дзейнасць, маёмаснае становішча // Архіварыус: зб. навук. паведамл. і арт. ; вып. 19 / рэдкал.: В. Ф. Голубеў (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : НГАБ, 2021. — 352 с. іл.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: jan-swolynski-h-wlasnego · Sejm-Wielki.pl · Geni.com |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Качына.
**Леанід Іванавіч Качына** (нар. 15 лістапада 1967, в. Пузі, Бярозаўскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.

Біяграфія
---------

Скончыў Магілёўскі тэхналагічны інстытут, інжынер-тэхнолаг малака і малочных прадуктаў.

Працаваў галоўным інжынерам адкрытага акцыянернага таварыства «Бярозаўскі сыраробны камбінат».

З'яўляўся дэпутатам Бярозаўскага раённага Савета дэпутатаў дваццаць сёмага склікання.

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае сына.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь Архівавана 14 чэрвеня 2017.  (бел.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Залаты век (значэнні).
Лукас Кранах Старэйшы. «Залаты век». *«І перакуюць мячы свае на аралы, і дзіды свае - на сярпы; не падыме народ на народ мяча, і не будуць болей вучыцца ваяваць.»* (Іс. 2:4)
**Залаты век** — уяўленне, якое прысутнічае ў міфалогіі практычна ўсіх народаў, блажэнны стан першабытнага чалавецтва, што жыло ў гармоніі з прыродай.

Як усталяваў Мірча Эліядэ, які падрабязна даследваў гэту тэму, міфалагема залатога веку ўзыходзіць да часоў неалітычнай рэвалюцыі і з'яўляецца рэакцыяй на ўвядзенне земляробства. Залатому веку нязменна спадарожнічаюць міфалагемы «страчанага рая» і «шляхетнага дзікуна». Гэта архетыпічны вобраз, які ляжыць у аснове любой утопіі.

Тэрмін «залаты век» узводзяць звычайна да «Прац і дзён» Гесіёда, аднак у Гесіёда ў арыгінале фігуруе «залаты род» (стар.-грэч.: χρύσεον γένος)[*крыніца?*].

Гравюра Віргілія Соліса да «Метамарфоз» Авідзія
Само паняцце «залаты век» (*aurea saecula*) упершыню ў антычнай літаратуры фіксуецца толькі ў I ст. да н.э.: у «Метамарфозах» Авідзія (Метамарфозы, 1:89 — 90), «Энеідзе» Вергілія (Aen. VI. 792—794). Да гэтага ў антычнай традыцыі была распаўсюджана не «храналагічная», а «генеалагічная» інтэрпрэтацыя міфа пра жыццё пры Кронасе (Сатурне) і наступнай гісторыі: гэта гісторыя ўяўлялася не як змена эпох, але як змена зусім розных, ніяк паміж сабой не звязаных родаў, генасаў людзей (у Гесіёда — залатога, сярэбранага, меднага, гераічнага і жалезнага), кожны з якіх па чарзе ствараўся багамі і затым знікаў з твару зямлі. Пераход ад «залатога роду» да «залатога веку», які адзначаецца ў Вергілія і амаль усіх яго паслядоўнікаў, стаў найважнейшым якасным зрухам у інтэрпрэтацыі міфа, што дазволілі актуалізаваць утапічны змест старажытных паданняў.

Паводле легенд, у часы залатога веку людзі і багі жылі разам.

Гл. таксама
-----------

* Царства Нябеснае
* Утопія

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Золотой век // Энциклопедия «Мифы народов мира»
* *Элиаде М.* Миф о благородном дикаре, или престиж начала
* *Фрейденберг О. М.* Утопия Архівавана 19 лютага 2008. // Вопросы философии, 1990. — № 5. — С. 141—167
* *Чернышов Ю. Г.* идеи и миф о «золотом веке» в Древнем Риме.(недаступная спасылка) / Изд. 2-е, испр. и доп. Ч. 1. До установления принципата. — Новосибирск: Изд. НГУ, 1994. — 176 с.
* *Чернышов Ю. Г.* идеи и миф о «золотом веке» в Древнем Риме.(недаступная спасылка) / Изд. 2-е, испр. и доп. Ч. 2. Ранний принципат. Новосибирск: Изд. НГУ, 1994. — 167 с.
**Буаке** (фр.: Bouaké) — горад у Кот-д’Івуары. Адміністрацыйны цэнтр рэгіёна Вале-дзю-Бандама і дэпартамента Буаке. Насельніцтва — 536 189 чал. (перапіс 2014 года).

З'яўляецца штаб-кватэрай сельскагаспадарчага даследчага інстытута Афрыканскі цэнтр рысу. Цэнтр рымска-каталіцкай архідыяцэзіі Буаке. Размешчаны ў цэнтральнай частцы краіны, прыкладна за 50 км на паўночны ўсход ад вадасховішча Косу, за 350 км на поўнач ад Абіджана, на вышыні 312 м над узроўнем мора. Праз горад праходзіць чыгунка, якая злучае Абіджан з Буркіна-Фасо.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4069617-0 · LCCN: n84223866 · VIAF: 125544297 |

1. ↑
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Юндзіл.
**Пётр Эмануэль Юндзіл** (польск.: Piotr Emanuel Jundziłł; 15 кастрычніка 1839 — пасля 1864) — удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Юндзілаў герба «Лебедзь». Сын батаніка Юзафа Юндзіла.

У 1858 годзе паступіў у Санкт-Пецярбургскі ўніверсітэт. У час канікул у 1860 годзе наладзіў кантакты ў Вільні і ваколіцах з гурткамі «чырвоных». У 1860 годзе пакінуў універсітэт і ўступіў у войска як юнкер-сапёр, каб слухаць экстэрнам лекцыі ў Інжынернай акадэміі. Пасля сканчэння курса ў 1862 годзе атрымаў чын падпаручніка.

Належаў да бліжэйшага кола паплечнікаў З. Серакоўскага ў кіраванай ім канспірацыйнай арганізацыі ваенных. Пасля ад’езду ў 1863 годзе Серакоўскага ў Літву застаўся ў Пецярбургу на чале арганізацыі разам з У. Касоўскім і У. Апоцкім, праводзіў вярбоўку ў шэрагі паўстанцаў. 17 красавіка 1863 года арыштаваны, 6 лістапада 1864 года ўцёк з-пад варты са шпіталя.

Далейшы лёс невядомы, паводле некаторых звестак, жыў у Лондане.

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2 3 4 5  Юндзі́лы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.

Літаратура
----------

* Юндзі́лы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.


| ?Пётр Эмануэль Юндзіл — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Пётр Эмануэль Юндзіл |  | Юзаф Юндзіл |  | Дамінік Юндзіл[d] |  | Марыян Юндзіл[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: piotr-emanuel-jundzill · Sejm-Wielki.pl |
Ваханскі калідор
*Ваханскі калідор* — доўгая вузкая паласа зямлі, выцягнутая ў шыротным кірунку, на ўсходзе Афганістана ў правінцыі Бадахшан, прырошчаная да тэрыторыі краіны ў выніку афгана-брытанскай дамовы 1893 года. Такім чынам, Ваханскі калідор з’яўляецца класічнай буфернай зонай або геапалітычным выступам. Калідор падзяляе землі Пакістана і Таджыкістана, што ляжаць на поўдзень і на поўнач ад яго адпаведна. Дзякуючы Ваханскаму калідору Афганістан атрымаў мяжу з Кітаем. Прырода тут горная і суровая, насельніцтва рэдкае. Нягледзячы на гэта, са старажытных часоў калідор быў важным перавалачным шляхам з Паўднёвай (Афганістан, Індыя) у Цэнтральную (Заходні Кітай) Азію, з’яўляючыся самым складаным участкам Вялікага Шаўковага шляху.

Гісторыя
--------

Перавал Паўднёвы Вахджыраван, фота Аўрэла Стэйна (1912)
Горы Ваханскага калідора здаўна забяспечвалі адзіную адносна зручную магчымасць падарожжа з Бадахшана ў Яркенд. Мяркуецца, што ў ХІІІ стагоддзі гэтай дарогай у Кітай трапіў Марка Пола У 1906 годзе калідор даследваў брытанец сэр Аўрэл Стэйн і адзначыў, што цягам года тут праходзіць каля ста караванаў гружаных поні.

Карта рэгіёна ў канцы ХІХ стагоддзя, да з’яўлення калідора
Сваім з’яўленнем на палітычнай карце Ваханскі калідор абавязаны так званай Вялікай Гульні — складаным геапалітычным адносінам і дыпламатычным хадам паміж Расійскай і Брытанскай імперыямі на мяжы Цэнтральнай і Паўднёвай Азій. У 1873 вялікія дзяржавы раздзялілі гістарычны рэгіён Вахан надвое і нечакана атрымалі нежаданую супольную мяжу. Таму сэр Мортымер Дзюранд, падпісваючы ў 1893 годзе дамову з Афганістанам аб вызначэнні мяжы па лініі, што неўзабаве стала насіць яго імя, падоўжыў афганскую тэрыторыю ажно да Кітая якраз на той самы калідор.

Геаграфія
---------

Вузкая алювіяльная раўніна, сціснутая гарамі
Даўжыня калідора складае 350 км, шырыня вар’іруецца ад 13 да 65 км. На ўсходзе калідор раздвойваецца і фарміруе нібыта відэлец з больш высунутым паўночным «зубцом», што робіць мяжу з Кітаем даволі працяглай (76 км). Адзіным зручным перавалам на гэтай мяжы з’яўляецца Паўднёвы Вахджыраван, што ў паўднёвым «зубцы» (вышыня 4923 метры). Поўдзень калідора заняты гарамі Каракарума, поўнач — Паміра. Горы паніжаюцца з усходу на захад. Клімат вельмі суровы, зімой тэмпература звычайна ніжэйшая за −15 °C, снегу ляжыць процьма. Паўночная мяжа калідора праходзіць па рэках Пяндж і Памір, прычым другая, злучаючыся з ракой Вахандар’я, ад імя якой пайшла назва рэгіёна, утварае першую.

Насельніцтва Ваханскага калідора ў 2010 годзе складала ўсяго 12 000 чалавек. Горы населеныя памірцамі — невялікім мусульманскім народам іранскай моўнай групы.

Зноскі
------

1. ↑

| ⛭Афганістан паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Афганістан»**
 |
**Лашка** (славенск.: Laško, ням.: Tüffer) — горад у цэнтральна-заходняй частцы Славеніі, цэнтр аднайменнай абшчыны. За 10 км на поўдзень ад Цэле. Чыгуначная станцыя на лініі Вена—Трыест. Праз Лашка праходзіць аўтамабільная дарога  Цэле—Кршко. Насельніцтва горада — 3 320 (2018).

Лашка размешчаны пад стромка узнятым пагоркам Хум у даліне р. Савіня.

Гісторыя
--------

Уваход у Барбараву штольнюУваход у Барбараву штольню
Упершыню згадваецца пад 1227 г. З 1847 г. праз горад прайшла чыгуначная дарога і была пабудавана станцыя. У 1900 г. у горадзе 842 чал. з якіх 485 немцаў і 334 славенца. У 1927 г. Лашка атрымала статус горада.

24 ліпеня 2008 г. непадалёк ад Лашка, у Барбаравай штольне каля Худа ямы, выяўлены масавыя пахаванні людзей (некаторыя муміфікаваныя), растраляных ці забітых па галаве цяжкімі прадметамі. Многае ўказвае на тое, што некаторыя былі замураваныя жыўцом. Колькасць ахвяр дакладна не высветленая, але даследчыкі ацэньваюць колькасць ахвяр да некалькіх тысяч. Большасць ахвяр былі славенскімі дамабранцамі і ўсташамі. Лічыцца, што масавыя забойствы мая і чэрвеня 1945 г. былі здзейсненыя югаслаўскімі партызанамі.

Нягледзячы на шматлікія пратэсты, пасля правядзення другой акцыі дастаўкі цел на паверхню, звязаныя з вялікімі выдаткамі эксгумацыі, былі спынены.

Зноскі
------

1. 1 2  Schwarz, K.-P. Das grausige Geheimnis der Partisanen / Karl-Peter Schwarz // Frankfurter Allgemeine Zeitung. — 2009. — № 87. — 15 April 2009. — S. 7.

Літаратура
----------

* Ferenc, M. Alić, M. Jamnik, P. Huda Jama: skrito za enajstimi pregradami: poročilo 2 / Mitja Ferenc, Mehmedalija Alić, Pavel Jamnik. — Ljubljana: Družina, 2012. — 280 str.: ilustr.; 1 video DVD. — ISBN 9789612228415.
**Прывiлей 1387 года** — заканадаўчы акт Вялікага княства Літоўскага, выданы каралём і вялікім князем Уладзіславам Ягайлам у Вiльнi 20 лютага 1387 года.

Арыгінал дакумента не вядомы, захаваўся толькі ў спісках. Напісаны на лацінскай мове. Ягайла тытулуецца як «*Уладзіслаў, з ласкі Божай кароль Польшчы і найвышэйшы князь Літвы і спадчыннік Русі і іншага*». Дакумент выданы падчас першага прыезду Ягайлы ў Княства пасля заключэння Крэўскай унii 1385 года для ўмацавання яе і хрысціянства праз наданне вялікалітоўскім баярам некаторых прывілеяў на ўзор польскай шляхты.

Прывілей пашыраўся толькі на тых, хто прыняў каталіцкае хрышчэнне. Ім гарантавалася права поўнай уласнасці на родавыя маёнткі, у т. л. права вольна распараджацца імі. У выпадку смерці баярына маёнтак пераходзіў яго ўдаве, пры яе паўторным замужжы перадаваўся дзецям або бліжэйшым сваякам нябожчыка. Надавалася права вольна выдаваць замуж дачок, унучак і агулам сваячак, а таксама ўдоў. Гэтыя баяры вызваляліся ад дзяржаўных працоўных павіннасцей, за выключэннем будаўніцтва і рамонту замкаў. Грашовыя і натуральныя падаткі ў прывілеі не згаданы і не рэгламентаваны. Забеспячэнне баяр падчас вайсковай службы ўскладалася на іх кошт. У выпадку праследавання ворага і ўцекачоў, усё мужчыны здольныя трымаць зброю, а не толькі баяры, павінны былі ўдзельнічаць у ім (згадана народная назва гэтай павіннасці — «пагоня» (*pogonia*), запісаная па-старабеларуску лацінскімі літарамі). Была ўніфікавана судовая сістэма, для кожнага рэгіёна вызначаны адзін суддзя і адзіны выканаўца прысудаў.

Сведкамі-гарантамі прывілея выступілі князі троцкі Скіргайла, гарадзенскі Вітаўт, наваградскі Карыбут, мсіцслаўскі Карыгайла, кернаўскі Вігунт, а таксама польскія князі алясніцкі Конрад, мазавецкія Ян і Земавіт, некаторыя польскія ўраднікі.

Некаторыя рэлігійныя палажэнні прывілея ад 20 лютага 1387 года развіты праз два дні іншым прывілеем Ягайлы ад 22 лютага 1387 года. Гэтым дакументам загадана ўсім літоўцам, што жывуць у Літве і Русі, прыняць каталіцтва; забараняліся шлюбы літоўцаў з праваслаўнымі («русінамі»); праваслаўныя, якія ўзялі шлюб з літоўцамі, абавязваліся прыняць каталіцтва; маёнткі каталіцкага святарства вызваляліся ад дзяржаўных павіннасцей і падаткаў. Прывілей таксама напісаны на лацінскай мове.

Літаратура
----------

* *Анатоль Грыцкевіч.* прывілей 1387 // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 468. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* *Каун, С. Б.* Привилей 20 февраля 1387 г. как исторический источник // Крыніцазнаўства і спецыяльныя гістарычныя дысцыпліны: навук. зб. Вып. 9 / рэдкал.: С. М. Ходзін (адк. рэд.) [і інш.]. — Мн.: БДУ, 2014. — с. 240—246

Спасылкі
--------

* Земский привилей боярам-католикам ВКЛ (1387) **(нявызн.)**. *starbel.by*. Праверана 1 кастрычніка 2023.
**Мураўдаг** (азерб.: Murovdağ), **Мраўскі хрыбет** (арм.: Մռավի լեռնաշղթա) — найвышэйшы горны хрыбет Малога Каўказа даўжынёй каля 70 кіламетраў і шырынёй 10 кіламетраў.

Мураўдаг пераважна складзены асадкава-вулканагеннай тоўшчай, грэбень хрыбта скалісты, схілы моцна раздзеленыя цяснінамі. Пануюць горна-лясныя, а ў прыгрэбневай зоне — горна-лугавыя і луга-стэпавыя ландшафты. На паўночна-ўсходнім схіле хрыбта Мураўдаг размешчана група жывапісных азёр, сярод іх — возера Гёйгёль. З пачатку 1990-х Мураўдаг падзяляе тэрыторыі, якія кантралюе Азербайджан (на поўнач ад хрыбта) і непрызнаная Нагорна-Карабахская Рэспубліка (на поўдзень ад хрыбта). Найвышэйшы пункт хрыбта — гара Гямыш/Гамшасар (вышыня — 3724 метраў, кантралюецца НКР).
**10-я Македонская ўдарная брыгада** (сербахарв.: Deseta makedonska udarna brigada / Десета македонска ударна бригада, макед.: Десетта македонска ударна бригада)- воінскае фарміраванне Народна-вызваленчай арміі Югаславіі.

Створана 22 жніўня 1944 года ў Црвене-Вадзе, каля вёскі Зборска. Складалася з 350 чалавек з 2-й Македонскай ударнай брыгады. За два дні брыгада вырасла ў памерах да 450 чалавек. Разам з 2-й і 9-й македонскімі ўдарнымі брыгадамі ўзаемадзейнічала ў складзе 41-й Македонскай дывізіі НВАЮ.

Падраздзяленне ўдзельнічала ў баях за Ціквеш, Прылеп, Градска і Вялес, вяла баі і з нямецкімі войскамі ў Грэцыі. З 29 кастрычніка па 2 лістапада вызваляла Прылеп, пазней узяла Кічава і Гасцівар. 30 снежня ў Кічэва брыгада ўлілася ў склад 8-й Македонскай дывізіі.

*
**Возера дадзеных** — сістэма або бібліятэка даных  (англ.) (бел. якія захоўваюцца ў натуральным/неапрацаваным фармаце, звычайна ў выглядзе вялікіх бінарных вялікіх аб'ектаў  (руск.) (бел. або файлаў. Возера даных звычайна ўяўляе сабой адзінае сховішча даных, якое ўключае неапрацаваныя копіі зыходных сістэмных даных, даныя датчыкаў, сацыяльныя даныя і г. д. і ператвораныя даныя, якія выкарыстоўваюцца для такіх задач, як справаздачнасць  (англ.) (бел. візуалізацыя  (руск.) (бел. пашыраная аналітыка  (руск.) (бел. і машыннае навучанне. Возера даных можа ўключаць структураваныя дадзеныя  (руск.) (бел. з рэляцыйных баз дадзеных  (руск.) (бел. (радкі і слупкі), паўструктураваныя даныя (CSV  (руск.) (бел. логі, XML, JSON), неструктураваныя даныя  (руск.) (бел. (электронныя лісты, дакументы, PDF-файлы) і бінарныя даныя  (англ.) (бел. (выявы, аўдыё  (укр.) (бел. відэа  (руск.) (бел.). Возера даных можа быць створана «лакальна» (у цэнтрах апрацоўкі даных арганізацыі) або «у воблаку» (з выкарыстаннем воблачных сэрвісаў ад такіх пастаўшчыкоў, як Amazon, Microsoft або Google).

Дрэнна кіраваныя азёры даных жартам называюць балотамі даных.

Зноскі
------

1. ↑  The growing importance of big data quality **(нявызн.)**. *The Data Roundtable*. Праверана 1 June 2020.
2. ↑  What is a data lake? **(нявызн.)**. *aws.amazon.com*. Праверана 12 October 2020.
3. ↑  Top Five Differences between DataWarehouses and Data Lakes **(нявызн.)**. *Blue-Granite.com*. Праверана 19 May 2017.
4. ↑  Olavsrud, Thor.  3 keys to keep your data lake from becoming a data swamp(англ.), *CIO* (June 8, 2017).
**Дзесяцігоддзе** — перыяд часу ў дзесяць гадоў.

Існуе два варыянты календарнага ліку дзесяцігоддзяў. У першым выпадку лічба дзясятка ўсіх гадоў гэтага дзесяцігоддзя аднолькава, напрыклад 390-я да н.э. — уключае гады з 399 па 390 да н.э. Згодна з другім варыянтам адлік ссунуты на адзін год, гэта значыць пачаткам дзесяцігоддзя для дадзенага прыклада будзе 400, а канцом — 391 год да н.э. У выпадку гадоў нашай эры, адзінка дадаецца, як напрыклад 2000-я гады — з 2001 па 2010 замест з 2000 па 2009.

Таксама дзесяцігоддзе разумецца ў сэнсе «любы прамежак часу ў 10 гадоў», напрыклад Дзесяцігоддзе пісьменнасці Арганізацыі Аб’яднаных Нацый (2003—2012 гады).
**MAC-10** (англ.: Military Armament Corporation Model 10, афіцыйна - **M10**) — кампактны пісталет-кулямёт, распрацаваны ў ЗША.

Гісторыя
--------

Першы прататып М10 амерыканскі канструктар Гордан Б. Інгрэм (працаваў у прыватнай зброевай фірме "Erquiaga Arms", ЗША, штат Каліфорнія) пачаў распрацоўваць у 1964 годзе. У жніўні 1964 года была завершана работа па стварэнні камплекта чарцяжоў, у верасні 1964 года першы прататып гэтай зброі быў выраблены і ў кастрычніку 1964 года — уключаны ў каталог прадукцыі фірмы «Erquiaga Arms». Аднак 17 лютага 1965 года падчас праверкі дзейнасці фірмы «Erquiaga Arms» прататып быў канфіскаваны паліцыяй.

Будова і прынцып дзеяння
------------------------

Зброя з'яўляецца таннай і тэхналагічнай ў вытворчасці, многія асноўныя дэталі вырабляюцца са сталёвага ліста метадам халоднай штампоўкі і кропкавай зваркі.

Аўтаматыка працуе за кошт вольнага затвору. Затвор пры стральбе на дзве траціны набягае на ствол, што значна памяншае даўжыню зброі. Канал ствала пры стрэле замыкаецца падспружыненнай засаўкай.

Ствол мацуецца ў затворной скрынцы на разьбе і фіксуецца штыфтам. На ствале маецца разьба для мацавання быстраз'ёмнага глушыцеля.

Характарыстыкі і прымяненне
---------------------------

Асноўная ідэя, закладзеная ў канструкцыю-максімальная прастата і таннасць. Але малая даўжыня ствала, высокая хуткастрэльнасць, нізкая маса зброі і патрон .45 ACP, які мае вялікі імпульс аддачы (па мерках пісталетнага патрона), робяць стральбу вельмі недакладнай. Зброя мае вельмі вялікі роскід - пры стральбе на 25 метраў трапленне ў мэту на практыцы малаверагодна. Як следства, MAC-10 цяпер не выкарыстоўваецца ваеннымі.

1. ↑  Peter G. Kokalis. MAC attack. Poor boy's SMG refuses to die // журнал "Soldier of Fortune", January 1986 pages 54-57, 108-109
2. ↑  Frank Iannamico. MAC 10 // «Small Arms Review», October 2015
3. 1 2 3  Семен Федосеев. «Ингрэм» — несостоявшаяся карьера // журнал «Солдат удачи», № 2 (125), 2005. стр.35-37
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Роджэрс.

**Кэмрын Роджэрс** (англ.: Camryn Rogers; нар. 7 чэрвеня 1999 г. Рычманд, Брытанская Калумбія) — канадская лёгкаатлетка, якая спецыялізуецца ў кіданні молата. Чэмпіёнка свету 2023 года, прызёр чэмпіянату свету 2022 года, пераможца Гульняў Садружнасці 2022 года. Удзельніца летніх Алімпійскіх гульняў 2020 года ў Токіа.

Кар'ера
-------

Роджэрс нарадзілася і вырасла ў Рычмандзе, Брытанская Калумбія. Пасля разводу бацькоў, калі ёй было тры гады, яна засталася з маці - Шэры Роджэрс, цырульнік.

У 2019 годзе прыняла ўдзел у Панамерыканскіх гульнях, якія адбыліся ў Перу. З вынікам 66,09 метраў яна стала шостай у кіданні молата.

На летніх Алімпійскіх гульнях у Токіа, у жніўні 2021 года, Роджэрс кваліфікавалася ў фінал і з вынікам 74,35 метра заняла выніковае пятае месца.

Канадка прадстаўляла сваю краіну на чэмпіянаце свету 2022 года ў Юджыне. З вынікам 75,52 метраў яна змагла заваяваць сярэбраны медаль. На Гульнях Садружнасці ў Бірмінгеме яна заваявала золата, кінуўшы снарад на 74,08 метра.

У 2023 годзе на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы ў Будапешце Кэмрын выйграла золата ў кіданні молата з вынікам 77,22 метра.

Зноскі
------
**Інфармацыя** (лац.: Informatio — усведамленне, растлумачэнне, пераказ, ад лац.: Informare — надаваць форму) — у шырокім сэнсе абстрактнае паняцце, якое мае мноства значэнняў, у залежнасці ад кантэксту. У вузкім сэнсе гэтага слова — звесткі (паведамленні, даныя) незалежна ад формы іх прадстаўлення. Звесткі аб аб'ектах жывой або нежывой прыроды, іх уласцівасцях і ўзаемным уплыве адзін на аднаго.

У сучаснай навуцы разглядаюцца два віды інфармацыі.

Аб’ектыўная (першасная) інфармацыя —гэта уласцівасць матэрыяльных аб’ектаў і з’яў ці працэсаў спараджаць разнастайнасць станаў, якія пры дапамозе ўзаемадзеянняў перадаюцца іншым аб’ектам і захоўваюцца ў іхняй структуры. Суб’ектыўная (семантычная альбо другасная) інфармацыя — сэнсавае ўтрыманне аб’ектыўнай інфармацыі аб аб’ектах і працэсах матэрыяльнага свету, сфарміраванае свядомасцю чалавека з дапамогай сэнсавых вобразаў (слоў, выяў і адчуванняў) і зафіксаванае на якім-небудзь матэрыяльным носьбіце. У побытавым сэнсе *інфармацыя* — звесткі аб навакольным свеце і праходзячых у ім працэсах, якія успрымаюцца чалавекам або спецыяльным прыстасаваннем.

У цяперашні час не існуе адзінага вызначэння інфармацыі як навуковага тэрміна. З пункту гледжання розных абласцей ведаў, дадзенае паняцце апісваецца сваім спецыфічным наборам прыкмет. Паводле канцэпцыі Шэнана, інфармацыя — гэта знятая нявызначанасць, г. зв. звесткі, якія павінны зняць у той ці іншай ступені існуючую ў спажыўца да іхняга атрымання нявызначанасць, пашырыць ягонае разуменне аб’екта карыснымі звесткамі.

**Інфармацыя** (у агульным сэнсе) — гэта ўсё, што можа ўспрыняць чалавек.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Інфармацыя

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Treccani · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX526504 · GND: 4026899-8 · NKC: ph121095 |
**Малачай мізэрны** (*Euphorbia exigua*) — від кветкавых раслін сямейства Малачайныя (*Euphorbiaceae*). лац.: exigua — «маленькі».

Апісанне
--------

Гэта невялікі травяністы аднагадовы злёгку атрутны малачай, дасягае 25 см у вышыню. Мае стрыжневы корань і пераважна прамыя сцёблы. Лісце шэра-зялёнае, лінейнае, сядзячае, завостранае, шырынёй ад 1 да 4 мм. Малыя кветкі з чэрвеня да восені жоўта-зялёнага колеру. Плады 2 мм, капсулы — гладкія і не крылатыя, адкрываюцца з выбухам і так распаўсюджваецца насенне. Бледна-шэрае, алеістае насенне пакрыта дробнымі бародаўкамі.

Распаўсюджанне
--------------

Арэал: Паўночная Афрыка: Алжыр; Егіпет, Лівія; Марока; Туніс. Каўказ: Грузія. Заходняя Азія: Кіпр; Іран; Ізраіль; Іарданія; Ліван; Сірыя; Турцыя. Еўропа: Беларусь, Эстонія, Латвія; Літва; Расія — еўрапейская частка; Украіна; Аўстрыя; Бельгія; Чэхаславакія; Германія; Венгрыя; Нідэрланды; Польшча; Швейцарыя; Данія; Фінляндыя; Ірландыя; Нарвегія; Швецыя; Вялікабрытанія; Індыя; Балгарыя; краіны былой Югаславіі; Грэцыя; Італія, Мальта, Румынія; Францыя; Партугалія [у тым ліку Мадэйра]; Гібралтар; Іспанія. Таксама культывуецца.

Расце ў адкрытых раёнах з кустамі, палях, садах, на звалках. Лепш за ўсё расце на вільготных да умерана сухіх, ад вапнавых і ўрадлівых, гліністых і нават камяністых суглінкавых глебах.

Галерэя
-------

* 
* Батанічная ілюстрацыя Якаба Штурма з кнігі «Deutschlands Flora in Abbildungen», 1796Батанічная ілюстрацыя Якаба Штурма з кнігі «*Deutschlands Flora in Abbildungen*», 1796

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 51. — 160 с. — 2 350 экз.
4. ↑  Довідник назв рослин України
5. ↑  *Попович Р. Г.* Латинська мова для студентів-екологів.- Рівне: НУВГП, 2013.- 130 с.
6. ↑  A Dictionary of Botanical and Biographical Etymology

Спасылкі
--------

* Молочай ничтожный: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)
* Germplasm Resource Information Network (GRIN)  (англ.)
* Euro+Med Plantbase  (англ.)
* Vascular Flora (ісп.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
«**Зямля́ мё́ду**» (макед.: Медена земја) — дакументальны фільм 2019 года рэжысёраў Тамары Кацеўскай і Любаміра Стэфанава.

Сюжэт
-----

Закінутая македонская вёска. Ужо немаладая Хацідзэ прабіраецца па горных схілах да вулляў у скалах. Яна вітае пчол сакрэтным спевам і выдатна абыходзіцца з сотамі без сеткі і пальчатак. Дома яе чакае прыкутая да ложка маці. Зрэдзьчас жанчына выбіраецца ў сталіцу, каб прадаць крыху мёду. Але спакойную плынь жыцця парушае сям’я качэўнікаў, якая разбівае лагер зусім побач. Роў рухавікоў, сямёра няўрымслівых дзяцей, сто пяцьдзясят кароў… Прыязная Хацідзэ нічога не хавае і спрабуе пасябраваць з імі, аднак галава сям’і прымае рашэнне, якое можа назаўсёды разбурыць звыклы ўклад яе жыцця.

Узнагароды
----------

Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 35 кінаўзнагародамі і яшчэ 48 намінацыямі.

Зноскі
------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990. Праверана 2 сакавіка 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑   Праверана 2 сакавіка 2020.
3. ↑  Honeyland (2019) — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 31 снежня 2020.
4. ↑  Зямля мёду  (бел.).  Сайт кінафестывалю «*Лістапад*». Праверана 31 снежня 2020.
5. ↑  Honeyland — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 31 снежня 2020.

Спасылкі
--------

* Зямля мёду на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Тэматычныя сайты | AlloCiné · Box Office Mojo · FilmAffinity · Internet Movie Database · Metacritic · Rotten Tomatoes |
**Барысаўскі шкло-хрустальны купецкі завод** — прадпрыемства, заснаванае ў 1905 у Барысаве. Завод быў рэканструктаваны пры савецкай уладзе.

Вялікі залаты медаль камітэту Усерасійскіх сельскагаспадарчых выставак за высокую якасць хрустальнага посуду (пачатак 20 ст.).

Завод быў абсталяваны лакамабілем у канцы 19 ст. Кошт абсталявання ў 1910 ацэньваўся ў 51 тыс. руб. у 1913—101 тыс. руб.

Завод выпускаў таксама і просты сталовы посуд, лямпавае шкло.

Працавалі 260 рабочых (1910), кошт прадукцыі складаў 200 тыс. руб. (1913).

У чэрвені 1895 адбылася стачка з удзелам 48 рабочых.

Літаратура
----------

* *М. Болбас*. Удастоены вышэйшых узнагарод // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. — № 3. — Мн.: Полымя, 1988. — ISSN 0131-2669. С.28,29.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Станюта.

**Міхаіл Пятровіч Станюта** (1 кастрычніка 1881, Ігумен, цяпер Чэрвень Мінскай вобласці — 2 студзеня 1974, Мінск) — беларускі жывапісец, педагог. Бацька Стэфаніі Станюты.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Міхась Лісоўскі. Шарж на Міхаіла Станюту
Вучыўся ў школе малявання Я. Кругера (1908—1911) ў Мінску, Дзяржаўных вольных мастацкіх майстэрнях у Маскве (1918—1920). 3 1920 года загадчык аддзела выяўленчага мастацтва Галоўпалітасветы Беларусі, сакратар аб’яднання мастакоў Беларусі (з 1924), Усебеларускага аб’яднання мастакоў (1927—1930). Выкладаў маляванне ў школах, мастацкіх студыях і гуртках (1920—1939). Адзін з ініцыятараў і арганізатараў Мінскай гарадской мастацкай выстаўкі (1921).

Пахаваны на мінскіх Чыжоўскіх могілках.

Творчасць
---------

Працаваў у станковым жывапісе (тэматычная карціна, партрэт, пейзаж, нацюрморт), графіцы. Сюжэтна-тэматычныя карціны вызначаюцца актуальнасцю тэматыкі, выразнасцю кампазіцыі і малюнка, абагульненасцю формы, пастознасцю і колеравай насычанасцю: «Шклозавод» (1924), «Бетоншчыкі» (1927), «Будаўніцтва Універсітэцкага гарадка» (1928), «На будоўлі» (1929), «Ліцейны цэх» (1931). Значнае месца займаў партрэт: «Бежанец», «Аўтапартрэт» (абодва 1921), «Партрэт дачкі» (1923), «Партрэт мастака М. Філіповіча» (1925), «Студэнт» (1927), «Ударнік» (1928), «Беларус» (1944), «Хлопчык у кепцы» (1949), «Партрэт старога» (1952), «Калгасніца» (1961) і інш. Аўтар пейзажаў: «Прыцемкі», «Вечар» (абодва 1920), «Дарогі і хвоі» (1923), «Разбураны Мінск» (1944), «Цэнтральны сквер» (1951), «Зімой у парку» (1965).

Зноскі
------

1. ↑  Чыжоўскiя могiлкi. Нечаканыя сустрэчы  (бел.). *Наша Ніва*. Праверана 15 верасня 2023.

Літаратура
----------

* *Ярмоленка Г. М.* Станю́та Міхаіл Пятровіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 152. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Ярмоленка Г. М.* Станю́та Міхаіл Пятровіч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 684. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
* *Стэфанія Станюта:* «Мой тата ва ўсім быў мастаком…»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 129485 |
**«Канцэ́пты»** (лац.: concept; аг.-усх.-слав.: задума; сучаснае: **кулінарны канцэпт**) — іранічная зборная назва кулінарных выбрыкаў, папулярных у асяродку магнатэрыі Рэчы Паспалітай у XVIII ст. у эпоху позняга барока.

**Канцэпты** былі разлічаныя не так на задавальненне гастранамічных ды дыетычных прыхільнасцяў, як на вонкавы эфект, які мусіў сведчыць пра заможнасць, дасціпнасць і таварыскасць гаспадароў-замоўцаў «канцэпту», а таксама дэманстраваць тэхнічнае майстэрства кухара. Каплуноў, напрыклад, спрабавалі запячы жывымі, напаіўшы гарэлкай і ахалоджваючы мозг вільготнымі кампрэсамі, каб яны маглі квахтаць, калі ад іх адразалі запечаныя кавалкі. Дасціпным штукарствам лічылася прыгатаванне фаршыраванага каплуна ўнутры шклянай фляшы. У паштэты (пірагі) пад скарынку імкнуліся змясціць жывых птушак, а часам і слуг-карузлікаў. Вельмі папулярнай пацехай была апісаная Адамам Міцкевічам *«рыбіна, старанна з канца падсмажана, а далей запякана, а пры хвасце, як заліўная, згатавана»*. У апошнія гады Рэчы Паспалітай, пры Станіславе Аўгусце Панятоўскім, грамадская думка зрабілася менш прыхільнай да многіх марнатраўных а часам жорсткіх забаў, але ў некаторых заможных дамах яны пратрывалі яшчэ першую трэць XIX ст.

Літаратура
----------

* *Белы А.* Канцэпты // Праект «Наша ежа»

Спасылкі
--------

* Нове про Канцепты Архівавана 29 красавіка 2010.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сазонаў.

**Віктар Паўлавіч Сазонаў** (нар. 18 кастрычніка 1963, в. Гальшаны, Ашмянскі раён) — беларускі грамадскі дзеяч, палітык, журналіст і літаратар.

Біяграфія
---------

Нарадіўся ў Гальшанах у 1963 годзе. Там жа закончыў Гальшанскую сярэднюю школу (1980).

Паводле адукацыі — гісторык. Скончыў Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы.

Служыў у Савецкай Арміі ў паветранна-дэсантных войсках (1981—1983). Вайсковая спецыяльнасьць — разведчык войскаў спецыяльнага прызначэньня.

Прайшоў працоўны шлях ад токара на Ашмянскім філіяле Вільнюскага завода радыёвымяральных прыбораў (1980) да навуковага супрацоўніка Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі рэлігіі ў Гродне (1991—1993). Быў галоўным рэдактарам інфармацыйна-аналітычнага бюлетэню «Свой лад» (2002—2004), прыватным прадпрымальнікам.

У грамадска-палітычным жыцці з сярэдзіны 1980-х гадоў. Сябра гісторыка-культурнага клубу «Паходня» — першай недзяржаўнай грамадскай арганізацыі ў Гродне (з 1987); Таварыства беларускай мовы — быў сябрам Гарадзенскай рады; БНФ «Адраджэньне» — быў сябрам абласной рады; Беларускай асацыяцыі журналістаў; Грамадскага аб’яднання «Фонд імя Льва Сапегі» — сябра праўлення, каардынатар і распрацоўшчык адукацыйных праграм; адзін з заснавальнікаў Таварыства братоў Каліноўскіх; настаўніцкага згуртавання «Вулей»; кіраўнік Гродзенскага аддзялення Праваабарончага цэнтра «Вясна».

Быў сябрам Палітрады Аб’яднаных дэмакратычных сіл. Старшыня Гродзенскай філіі партыі Беларуская сацыял-дэмакратычная Грамада, намеснік старшыні БСДГ. Неаднаразова затрымліваўся і караўся штрафамі і арыштамі.

Як журналіст і літаратар друкаваўся ў беларускіх і замежных выданнях («Літаратура і мастацтва», «Rochnik grodzienski», «Ніва», «Kartki», «Дзеяслоў», «Новы замак», «Асоба і час» і інш.) і на інтэрнет-сайтах. Падзеі рамана Віктара Сазонава «Генетычны алфавіт» адбываюцца ў Вашынгтоне, Маскве, Лондане, Варшаве, у былой Чэхаславакіі і на Далёкім Усходзе.

Выбраная бібліяграфія
---------------------

* Занатоўкі кантрабандыста. — Беласток, 2005, Праграмная рада тыднёвіка «Ніва».
* Сандалі мітрапалітыка або Маленькія гісторыі з вялікай палітыкі. — Гродна, 2012, Kolegium Europu Wshodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego, выбавецкая серыя: Гарадзенская бібліятэка.
* Паэзія прозы. — Гродна, 2013, Гарадзенская бібліятэка.
* Суседскія былі. — Беласток, 2015, Праграмная рада тыднёвіка беларусаў у Польшчы «Ніва».
* Генетычны алфавіт: раман. — Беласток, 2021. Рэдактар: Яўген Вапа. Праграмная рада тыднёвіка беларусаў у Польшчы «Ніва».

Прэміі і ўзнагароды
-------------------

* 2021 — Гліняны Вялес, за раман «Генетычны алфавіт».
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сушко.
**Павел Міхайлавіч Сушко** (7 лістапада 1909, вёска Сушкі, Мёрскі раён, Віцебская вобласць — 1974) — беларускі паэт
.

Біяграфія
---------

Адзін з арганізатараў першага ў Мёрскім раёне калгаса «Баявы партызан», старшыня Чэраскага сельсавета. У Айчынную вайну — сувязны партызанскага атрада «Масква», потым — партызан 4-й Беларускай партызанскай брыгады. Пасля вайны ўдзельнічаў у аднаўленні разбуранай гаспадаркі.

Друкавацца П. Сушко пачаў у 1938 годзе ў прагрэсіўных газетах і часопісах Заходняй Беларусі. У газеце «Кліч партызан» (орган Мёрскага падпольнага райкама) у 1943 годзе выступаў з нататкамі пад псеўданімам *Язэп Сяўня*. Пісаў вершы пра заходнебеларускае падполле, гераізм партызан, услаўляў радасць мірнай працы, апяваў хараство родных краявідаў. У пасляваенны час выступаў з вершамі і допісамі ў раённай газеце, абласным і рэспубліканскім друку. Вершы П. Сушко «Сцяжынка» і «Ой, ішла дзяўчына» пакладзены на музыку М. Пятрэнкам і А. Палонскім. У Вільнюсе ў акадэмічнай бібліятэцы захоўваецца рукапісны зборнік яго вершаў «Адгалоскі» (1939).

Сям’я
-----

Меў сына Пятра (1937—1996), беларускага паэта і перакладчыка.

Зноскі
------

1. ↑  Павел Сушко: «Мне не забыць...» 14.06.2021

Літаратура
----------

* Сушко Павел Міхайлавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15). — С. 300.
* Сушко Павел // Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. / пад рэд. А. В. Мальдзіса. — Мн. 1995. — Т. 5. — С. 453.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Асмалоўскі.
**Уладзімір Пятровіч Асмалоўскі** (26 чэрвеня 1947, Кіравакан, Арменія) — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук (1976).

Скончыў Магілёўскі педагагічны інстытут (1969). Працаваў завучам школы ў Магілёскім раёне, з 1974 супрацоўнік Інстытута гісторыі партыі пры ЦК КПБ, з 1992 — Беларускага навукова-даследчага цэнтра дакументазнаўства і рэтраінфармацыі. Даследуе праблемы Кастрычніцкай рэвалюцыі, савецкага будаўніцтва ў 1921—1941, індустрыялізацыі БССР. Адзін з аўтараў калектыўнай манаграфіі «Бальшавікі Беларусі ў барацьбе за перамогу Кастрычніка» (1987).
**Бе́држых Фры́да** (чэшск.: Bedřich Frída; 1 ліпеня 1855, Сланы — 15 кастрычніка 1918, Сланы) — чэшскі перакладчык і тэатральны крытык.

Скончыў філасофскі факультэт Карлава ўніверсітэта. З 1879 г. выкладаў у пражскай вышэйшай жаночай школе. Быў жанаты з сястрой пісьменніка і перакладчыка Ёзефа Вацлава Сладака, даводзячыся пры гэтым братам паэту і перакладчыку Яраславу Врхліцкаму. У адрозненне ад Сладака Фрыда, як і Врхліцкі, сканцэнтраваўся на працы з раманскімі мовам.

Фрыду належаць пераклады больш за 90 празаічных сачыненняў, выдадзеных асобна ці апублікаваных у перыёдыцы (перш за ўсё, у часопісе «Лумір»), — сярод іх, напрыклад, раман Эміля Заля «Разгром» (чэшск.: Zkáza, апублікаваны па-чэшску ў тым жа 1892 г. што і па-французску), «Уарда» Георга Эберса, «Знакаміты доктар Матэус» Эркмана-Шатрыяна, навелы Тэафіля Гацье, Анарэ дэ Бальзака, Праспера Мерымэ, Гі дэ Мапасана і інш. Акрамя таго, для Нацыянальнага тэатра пераклаў больш за 60 п’ес — у тым ліку вадэвіль Эжэна Лабіша «Любы Селімар», трагедыю Віторыа Альф’еры «Філіп», п’есы Віктар’ена Сарду, Дзюма-сына і інш.

Зноскі
------

1. 1 2  Bedřich Frída //  Праверана 9 кастрычніка 2017.
2. 1 2 3  Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
3. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
4. ↑  Archiv hl. m. Prahy, Matrika zemřelých u sv. Vojtěcha, sign. VO Z12, s. 142<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105319160'></a>
5. ↑  BillionGraves — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37774202'></a>

Спасылкі
--------

* Артыкул у Энцыклапедыі Ота(недаступная спасылка)  (чэшск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 125937334 · ISNI: 0000 0000 5568 6784 · LCCN: no90020064 · NKC: mzk2003174019 · NTA: 133502430 · VIAF: 73413045 |

 |