У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Конга.

**Ко́нга**, або **бако́нга** (саманазвы: *Esikongo*, *Bakongo*) — народ на захадзе Цэнтральнай Афрыкі. Жывуць пераважна ў Анголе, Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга, Рэспубліцы Конга. Агульная колькасць (2017 г.) — 4,43 млн чал.

Гісторыя
--------

Фарміраванне этнічнай супольнасці народа конга звязана з існаваннем гістарычнай дзяржавы Каралеўства Конга, якое інтэгравала блізкія па мове і культуры групы банту на поўдзень ад ракі Конга. З канца XV ст. валадары *маніконга* падтрымлівалі актыўныя зносіны з еўрапейскімі краінамі, перш за ўсё Партугаліяй, спавядалі каталіцызм і садзейнічалі ўключэнню сваёй краіны ў трансатлантычны гандаль, у тым ліку гандаль рабамі.

Уплыў хрысціянства і еўрапейскай культуры назіраўся пераважна сярод вышэйшых колаў грамадства. Значную ролю ў гандлі, асабліва ў прыморскіх раёнах адыгрывалі крэолы. Згодна запісам еўрапейцаў, у XVII - XVIII стст. насельніцтва розных правінцый Каралеўства Конга захоўвала некаторыя адрозненні.

У канцы XIX — пачатку XX ст. землі, населеныя конга, былі падзелены паміж Партугаліяй, Францыяй і Бельгіяй. Многія адукаваныя конга актыўна супрацоўнічалі з каланіяльнымі адміністрацыямі. У Анголе, дзе гандляры і чыноўнікі конга атрымалі мянушку "заірцы", яны атаясняліся з карупцыяй. Разам з гэтым палітычныя лідары конга ўзначальвалі рух за вызваленне Кабінды. У Вольнай дзяржаве Конга ў 1955 г. узнікла палітычная партыя Альянс баконга на чале Жазэфа Касавубу, якая прымала ўдзел у барацьбе за незалежнасць краіны.

Пасля абвяшчэння незалежнасці афрыканскіх краін прадстаўнікі конга працягвалі актыўна ўплываць на палітычнае жыццё. У Рэспубліцы Конга яны традыцыйна займаюць вызначальныя дзяржаўныя пасады. У 1961 г. многія конга сучаснай ДРК удзельнічалі ў антыбельгійскім паўстанні, што прывяло да кангалезскага крызісу. У Анголе складаныя ўзаемаадносіны паміж конга і іншымі этнічнымі групамі прывялі да сепаратысцкага руху ў Кабіндзе. У пачатку 1990-х гг. дзейнічаў рух за стварэнне незалежнай федэрацыі конга.

Культура
--------

Статуя XIX ст.
Конга здаўна займаліся земляробствам і жывёлагадоўляй. Важную ролю ў гаспадарцы адыгрывалі рыбалоўства і паляванне. Ужо да прыходу еўрапейцаў рамяство вылучылася ў самастойную галіну. Згодна паданням, Лукені луа Німі, першы кароль Конга, паходзіў з рамеснікаў. Конга здабывалі і апрацоўвалі жалеза і іншыя металы, выраблялі кераміку, розныя тканіны, апрацоўвалі дрэва і слановую косць. Значную частку насельніцтва Каралеўства Конга складалі гараджане. У каланіяльны перыяд іх колькасць павысілася ў выніку міграцыі рабочых на прамысловыя прадпрыемствы. У наш час жыхары гарадоў часцей заняты ў гандлі, сферы абслугоўвання, дзяржаўнай адміністрацыі і арміі.

Традыцыйны від сельскага паселішча — вёска з раскіданай планіроўкай, якая можа ўключаць ад некалькіх дзесяткаў да некалькіх сотняў жыхароў. Традыцыйныя жылыя хаціны ўяюляюць двухкамерныя гліняныя пабудовы з саламянымі дахамі. Адзін пакой з’яўляецца агульным месцам для сну і захоўвання харчоў. Другі — кухняй, што лічыцца прытулкам для жанчын. Падобныя хаціны ў канцы XV ст. убачылі партугальцы ў Мбанза-Конга. У выніку кантактаў з еўрапейцамі конга пазнаёміліся з каменнымі пабудовамі, пачалі ўжываць абпаленую цэглу і бляху.

Народная кулінарыя вельмі разнастайная, уключае стравы афрыканскага і еўрапейскага паходжання. Ядуць тры разы на дзень. З раніцы пякуць шарападобны хлеб *фуфу* з маніёку або ўжываюць пакупны салодкі пшанічны хлеб. У прыморскіх раёнах і ў гарадах распаўсюджаны звычай піць каву. Удзень ядуць *фуфу* з рысам, шматлікімі падлівамі, сушонай рыбай *макаябу*, насеннем кабачкоў з вострым перцам *мбіка*. Распаўсюджаная дзённая страва — смажаныя белыя бабы з гароднінай. Увечар даядаюць тое, што засталося з ранішняга і дзённага сняданку. Папулярныя напоі: піва, пальмавае або трысняговае віно.

Традыцыйна сваяцтва і спадчына перадаваліся мужчынам па жаночай лініі. Значную ролю адыгрывалі роды па жаночай лініі *маканда* на чале спадчыннага правадыра *мані*. Ім належалі зямля, культурныя дрэвы, члены *маканда* аказвалі абавязковую ўзаемадапамогу. Статус знутры рода вызначаўся адпаведна ўзросту. Мужчыны з адным статусам называлі адзін аднаго братамі *мпангі*, малодшых — дзецьмі *мванэ*. У другой палове XX ст. род *маканда* страціў сваю важнасць на карысць нуклеарным сем'ям. У ДРК перавага сям'і перад родам вызначана законам. Жанатыя мужчыны і жанчыны маюць падзелены бюджэт, прычым абавязак забеспячэння сям'і ежай і вопраткай кладзецца на жонку.

Вусны фальклор утрымоўвае шматлікія гістарычныя і генеалагічныя паданні. Конга вельмі любяць футбол. Адметнымі для выяўленчага мастацтва з’яўляюцца статуі *мінтады*. Іх выразаюць з дрэва або косці, адліваюць з металаў, упрыгожваюць тканінамі, ракавінамі, бісерам. Значны ўплыў на выяўленчае мастацтва конга аказала хрысціянства.

Мова
----

Мова кіконга адносіцца да галіны моў банту. Падзяляецца на шматлікія дыялекты. Першым пісьмовым помнікам з’яўляецца катэхізіс XVI ст. Літаратурная мова (*Kikongo ya Leta*, *Kituba*) ў розных краінах мае некаторыя адрозненні. Яе шырока ўжываюць ў СМІ, пачатковай адукацыі.

Рэлігія
-------

Хаця конга афіцыйна прынялі хрысціянства ў 1491 г. доўгі час яны захоўвалі паганскія звычаі, заснаваныя на веры ў шматлікіх духаў. У нашы дні большасць вернікаў — рымскія каталікі. У ДРК таксама распаўсюджана пяцідзясятніцтва.

Зноскі
------

1. ↑  Kongo
2. ↑  *Gondola, D.*The History of Congo. P. 29

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Конга (народ) на Вікісховішчы |

* Bakongo - Introduction, Location, Language, Folklore, Religion
* Kongo facts, information, pictures
* Angola - Bakongo and Cabindans
* Bakongo