**Кніга «Быццё»** (іўр.: בְּרֵאשִׁית, **Бэ-рэшы́т** — «У Пачатку»; лац.: Genesis; стар.-грэч.: Γένεσις — «Паходжанне») — кніга, якой адкрываецца кананічны звод Старога запавету. Створана ў 5 ст. да н.э. на старажытнаяўрэйскай мове, у 2 ст. да н.э. перакладзена на грэчаскую мову і названа «Генезіс», г.зн. «Паходжанне».

У гэтай кнізе выкладаецца гісторыя стварэння Богам свету і чалавека, распавядаецца пра Адама і Еву, іх грэхападзенне, пра першых патрыярхаў, Іосіфа Прыгожага і пра егіпецкі палон, у якім знаходзіўся яўрэйскі народ. Апісваецца гісторыя чалавецтва да Патопу і пасля яго, а таксама сам Патоп. Падзеі даведзены да часоў легендарных патрыярхаў Аўрама, Ісака і Якава. Смерцю апошняга і яго сына Іосіфа завяршаецца апавяданне ў кнізе «Быццё».

Бог стварыў свет за шэсць дзён. У першы дзень было створана святло і аддзелена ад цемры, у другі дзень утворана неба і аддзелена вада нябесная ад вады зямной, у трэці дзень раздзелены суша і мора, а таксама створана расліннасць. У чацвёрты дзень Бог пачаў упрыгожваць, засяляць Зямлю, зрабіўшы яе зручнай для жыцця. Ён стварыў свяцілы (Сонца, Месяц і зоркі) для асвятлення Зямлі і для разліку часу. У пяты дзень Ён засяліў водную стыхію і паветра рыбамі і птушкамі, у шосты дзень стварыў жывёл і чалавека. Бог убачыў, што атрымалася добра, і прызначыў чалавека быць уладаром над усім зямным светам. Закончыўшы працу, Бог аддаў сёмы дзень адпачынку, блаславіў і асвяціў яго. Тут заключаны глыбокі сэнс: рэлігійны сюжэта паказвае паслядоўнасць эвалюцыі Космасу і жыцця, паэтапнасць утварэння розных касмічных, прыродных формаў. А «дзень» Бога неабходна разумець метафарычна: «дзень у Бога як тысяча гадоў», інакш кажучы, «дзень» — нейкі перыяд.

Свет гарманічны і прыгожы, бо створаны Богам. Чалавека ж Бог стварае падобным да сябе, чалавек падобны да Бога сваім творчым патэнцыялам, яму даравана свабода выбару, ён свабодны, як і Бог, і гэтым адрозніваецца нават ад анёлаў. Але прырода чалавека дваістая, бо цела яго — матэрыяльнае, ён створаны з зямлі (Адам па-яўрэйску «чырвоная зямля»). Першачалавека Адама сімвалічна неабходна разглядаць як увасабленне ўсяго чалавецтва. Жонка яго Ева — сімвал матэрыяльнага аспекту жыцця, яна маці ўсяго Існага. 3 духоўнага пункту гледжання Ева — антыпод Дзевы Марыі, духоўнай Маці ўсіх людзей.

Бог пасяліў першую чалавечую пару ў садзе Эдэм (у старажытнаславянскай мове перакладзена як Рай), каб чалавек даглядаў яго і ахоўваў, дазволіўшы Адаму і Еве есці любую садавіну з дрэў саду, акрамя плода з Дрэва спазнання дабра і зла. Змей спакушае Еву парушыць забарону. Змей у хрысціянскай традыцыі лічыцца ўвасабленнем зла, спакушальнікам, д'яблам. Бог праклінае змея і выганяе першалюдзей з Эдэма. 3 таго часу наканаванне Адама — у поце здабываць хлеб свой, а Евы — у пакутах нараджаць дзяцей.

Сюжэт пра грэхападзенне, нягледзячы на знешнюю займальнасць, надзвычай складаны ў філасофскім сэнсе, і яго неабходна разумець алегарычна. Грэх першалюдзей у тым, што яны зрабілі ўчынак паводле волі, супрацьлеглай волі Бога, таму выйшлі са сферы закону, пакладзенага Богам у аснову свету. У чалавека з'явілася функцыя спазнання, функцыя розуму, які, аднак, не ўсёмагутны. Першародны грэх сказіў сапраўднасць чалавека, створанага нявінным, бязгрэшным.

Пасля выгнання з раю Адам і Ева сталі жыць на Зямлі і працаваць. У іх нараджаюцца дзеці. Адзін з сыноў, Каін, робіцца земляробам, другі, Авель, — пастухом. Раззлаваўшыся на брата за тое, што яго ахвяра больш падабаецца Богу, Каін забівае Авеля. Гэта другі грэх чалавецтва — братазабойства. Ад яго — усе канфлікты, злачынствы, войны.

Пасля забойства Авеля Адам сто трыццаць гадоў не набліжаўся да Евы. Але аднойчы Анёл параіў яму пачаць зноў жыць з жонкай. Нарадзіўся трэці сын — Сіф, які ўвасабляе шчодрае і любячае чалавечае сэрца.

Нашчадкі Каіна былі пакараны Сусветным Патопам. Гэта алегарычная карціна пагібелі цывілізацыі, разбурэння культуры. Але сапраўды каштоўнае выратоўваецца ў каўчэгу. У Сіфа быў бязгрэшны нашчадак — Ной, такі ж любімы Богам, як і Сіф. Ной пабудаваў каўчэг і выратаваўся ў ім са сваёй сям'ёю. Пасля выратавання Ной першы заняўся земляробствам. Адам памёр, калі яму было 950 гадоў. Ад яго сыноў паходзяць усе народы Зямлі: ад Сіма — семіты (аліўкавая раса), ад Хама — афрыканцы (чорная раса), ад Яфета — еўразійскія народы (белая раса).

Шматлікія нашчадкі Ноя спачатку гаварылі на адной мове. I вырашылі яны пабудаваць вежу да неба ў мясцовасці пад назвай Вавілон (у перакладзе «Брама Бога»). Бог абурыўся такім нахабствам і аднойчы зрабіў так, што ўсе будаўнікі загаварылі на розных мовах. Пачалася неразбярыха, бязладдзе («вавілонскае перамяшэнне», «вавілонскі вэрхал»), і будаўніцтва засталося незакончаным.

Пасля гісторыі пра Патоп і пра Вавілонскую вежу ў кнізе «Быццё» распавядаецца пра першапродкаў яўрэйскага народа: Аўраама, яго сына Ісака, унука Іакава. Аповед пра сына Іакава — Іосіфа Прыгожага — сюжэт пра няшчасці, пакуты, прыгоды чалавека, нарэшце ўзнагароджанага за праведнае жыццё. Лёс Іосіфа — парадыгма чалавечага лёсу ўвогуле. Бацька з усіх сыноў найбольш любіў сына ад любімай жонкі — прыгожага, добрага, разумнага Іосіфа. Зайздроснікі-браты прадаюць Іосіфа ў рабства. Ён трапляе ў Егіпет і служыць у доме, дзе жонка гаспадара заляцаецца да яго, а пасля сваёй няўдачы яго ж і абвінавачвае ў згвалтаванні. Іосіфа кідаюць у засценак. У турме ён разгадвае сны іншых вязняў, і яны спраўджваюцца. У гэты час фараон бачыць незвычайны сон пра сем тлустых і сем худых кароў. Ніхто не можа растлумачыць сон, акрамя Іосіфа. Ён прадказвае надыход сямі ўраджайных гадоў і сямі галодных, дае парады, як дзяржаве неабходна падрыхтавацца. Узрадаваны фараон робіць Іосіфа сваім першым міністрам. Калі сапраўды надышоў голад і суседнія народы пацягнуліся ў багаты Егіпет, Іосіф сустрэўся з братамі, дараваў ім і пакінуў іх каля сябе, бо не хацеў памятаць благое. На ім ляжала місія: у цяжкі момант выратаваць свой народ.

Цесна звязаная сваім зместам з усім Пяцікніжжам Майсея, Кніга «Быццё» ўяўляе сабой своеасаблівыя ўводзіны да наступных біблейскіх кніг («Выхад», «Левіт», «Лічбы» і «Другі закон»), змест якіх прысвечаны апісанню станаўлення і развіцця жыцця шматпляменнага старажытнаяўрэйскага народа і зараджэнню ў ім прыкмет арганізаванага грамадскага ладу з уласцівай яму сістэмай светапогляду, традыцый і заканадаўства, прасякнутых міфалагічнымі ўяўленнямі, характэрнымі не толькі яму, але і іншым старажытным народам тагачаснага Блізкага Усходу. Змест, вобразы, сюжэты кнігі «Быццё» шырока выкарыстоўваліся ў фальклоры, літаратуры і мастацтве.

Пераклады
---------

* Кніга Быццё (Скарына)
* Першая кніга Масеява - Быцьцё ў перакладзе Яна Станкевіча і Майсея Гітліна
* Быцьцё ў перакладзе Васіля Сёмухі
* Кніга Роду ў перакладзе Уладзіслава Чарняўскага
* Кніга Роду ў перакладзе Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь
* Быцьцё ў перакладзе Антонія Бокуна
* Новая беларуская Біблія. Кніга Роду 1:1-2:4а (Ірына Дубянецкая і іншыя)
* Кніга Роду ў перакладзе Сяргея Сурыновіча

Зноскі
------

1. ↑  Скарына Ф. Творы:... С. 157—158.

Літаратура
----------

* *Скарына Ф.* Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт. падрыхт. тэкстаў, камент. слоўнік А. Ф. Коршунава, паказальнікі А. Ф. Коршунава, В. А. Чамярыцкага. — Мн.: Навука і тэхніка, 1990. — С. 157—158. — 207 с.: іл. ISBN 5-343-00151-3.
* Шамякіна Т. Біблія // Міфалогія і беларуская літаратура: нарысы і эсэ: для ст. шк. узросту / Таццяна Шамякіна. — Мінск: Маст. літ. 2008. — С. 257—280. ISBN 978-985-02-0925-2.
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кніга Быццё

| ⛭Кнігі Танаха |
| --- |
| Тора | 
* Бэ-рэшыт
* Шмот
* Ва-ікра
* Бэ-мідбар
* Дварым

 |
| Нэвіім | 
* Сефер Егошуа
* Сефер Шафтым
* Сефер Шмуэль
	+ Сефер Шмуэль Алеф
	+ Сефер Шмуэль Бэт
* Сефер Млахім
	+ Сефер Млахім Алеф
	+ Сефер Млахім Бэт
* Сефер Ешаягу
* Сефер Ірміягу
* Сефер Ехэзкель
* 12 меншых прарокаў, або Трэй Асар
	+ Гашэа
	+ Ёэль
	+ Амос
	+ Авад'я
	+ Ёна
	+ Міха
	+ Нахум
	+ Габакук
	+ Цфанія
	+ Хагай
	+ Зехар'я
	+ Малахі

 |
| Ктувім | 
* Паэтычныя кнігі, або Сіфрэй Эмет
	+ Тэгілім
	+ Мішлей
	+ Сефер Ёў
* Пяць скруткаў, або Мэгілот
	+ Шыр га-Шырым
	+ Мэгілат Рут
	+ Эйха
	+ Кагэлет
	+ Мэгілат Эстэр
* Сефер Даніэль
* Сефер Эзра
* Сефер Нэгэмія
* Дзіўрэй га-Ямім
	+ Дзіўрэй га-Ямім Алеф
	+ Дзіўрэй га-Ямім Бэт

 |

| ⛭Кнігі Старога Запавету |
| --- |
| Пяцікніжжа | 
* Быццё
* Зыход
* Левіт
* Лічбы
* Другі закон

 |
| Гістарычныя | 
* Ісуса Навіна
* Суддзяў
* Руф
* Царстваў
	+ Самуіла
		- 1-я Царстваў
		- 2-я Царстваў)
	+ Цароў
		- 3-я Царстваў
		- 4-я Царстваў
* Параліпаменан
	+ 1-я
	+ 2-я
* Ездры
	+ 1-я
	+ 2-я\*
	+ 3-я\*
* Неяміі
* Тавіта\*
* Юдзіф\*
* Эсфір

 |
| Вучыцельныя | 
* Іова
* Псалтыр
* Прытчы Саламонавы
* Эклезіяст
* Песня Песень
* Прамудрасць Саламона\*
* Прамудрасць Ісуса Сірахава\*

 |
| Прарокаў | 
* Ісаі
* Ераміі
* Плач Ераміі
* Ліст Ераміі\*
* Баруха\*
* Езекііля
* Данііла
* Асіі
* Ёіля
* Амоса
* Аўдзея
* Ёны
* Міхея
* Навума
* Абакума
* Сафонія
* Агея
* Захарыі
* Малахіі
* Макавеяў\*
	+ 1-я\*
	+ 2-я\*
	+ 3-я\*

 |
| Знакам \* адзначаны другакананічныя кнігі |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая каталанская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская · Ларуса · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная багаслоўская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12008298g · GND: 4020126-0 · LCCN: n80017837 · NDL: 01081288 · NKC: unn2006374743 · NLG: 280136 · SUDOC: 028199316 · VIAF: 316751363, 316388201, 9583155044757872520009 |

 |