recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Клімковіч.
**Максім Клімковіч** (нар.21 кастрычніка 1958) — беларускі пісьменнік, драматург.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і пісьменніка. Дзед Максіма — Міхась Клімковіч быў старшынёй Саюза пісьменнікаў БССР і аўтарам словаў Дзяржаўнага гімна Беларусі. Бацька Максіма Клімковіча — Алесь Махнач.

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут. Працаваў геадэзістам, начальнікам участка на будаўніцтве аўтамабільных дарог.

З'яўляецца аўтарам п'ес «Віта Брэвіс, ці Нагавіцы Святога Георгія», «Вольная сцэна», «Чорны квадрат» (у суаўтарстве з Міраславам Адамчыкам), дэтэктыўных аповесцяў і раманаў «Сцэнарый смерці», «Карона Вітаўта Вялікага», «Люстраная фіранка», кінараману-фарсу «Янкі, альбо Астатні наезд на Літве» (у суаўтарстве з Уладзіславам Ахроменкам), таксама апавяданняў. У 2008 годзе ў часопісе «Маладосць» друкаваўся прыгодніцкі раман Уладзіміра Сцяпана ў суаўтарстве з Максімам Клімковічам «Цень ангела».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Клімковіч Максім // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах. Т. 8. Мінск. 1999. С. 342.

Спасылкі
--------

* 60 гадоў споўнілася пісьменьніку, драматургу і дыплямаванаму геадэзісту Максіму Клімковічу // сайт «Радыё Свабода», 21 кастрычніка 2018
* Максім Клімковіч: Павінен быць іншы гімн // «Новы Час», 22 снежня 2015
* Семейный альбом. Путешествие с Максимом Климковичем // «СБ», 13 кастрычніка 2010
**Максім Фяшчук** (нар. 25 лістапада 1985, Броды, УССР) — украінскі футбаліст, нападнік клуба «Фенікс-Стэфана» з Підманастыра.

Клубная кар’ера
---------------

Пачынаў займацца футболам у родным горадзе, пазней адправіўся ў львоўскае вучылішча фізічнай культуры. Трапіўшы ў сістэму львоўскіх «Карпат», прайшоў шлях ад рэзервовых і дублюючых каманд да асноўнай. 14 сакавіка 2004 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе ў матчы супраць кіеўскага «Арсенала» (0:0). Усяго за «Карпаты» згуляў у 132 матчах і забіў 32 галы.

У студзені 2009 года падпісаў трохгадовы кантракт з сімферопальскай «Таўрыяй». У складзе каманды стаў уладальнікам Кубка Украіны. У канцы 2013 года пакінуў крымскі клуб па заканчэнні кантракта, і з 2014 года пачаў выступаць за «Гаверлу» з Ужгарада. Па заканчэнні сезона 2014/15 пакінуў закарпацкі клуб з-за фінансавых праблем, і ў ліпені 2015 года стаў іграком карагандзінскага «Шахцёра». У канцы 2015 года пакінуў казахстанскі клуб.

У пачатку 2016 года падтрымліваў форму з віннікаўскім «Рухам» і днепрадзяржынскай «Сталлю», а ў сакавіку стаў іграком малдаўскай «Дачыі». У лютым 2017 года, пакінуўшы «Дачыю», зноў накіраваўся ў Казахстан, далучыўшыся да клуба «Тараз». У 2018 годзе вярнуўся ва Украіну і дапамог кіеўскаму «Арсеналу» выйсці ў Прэм’ер-лігу.

У студзені 2019 года адправіўся на прагляд у беларускі клуб «Віцебск» і ў лютым падпісаў з ім кантракт. Выкарыстоўваўся ў якасці асноўнага нападніка да ліпеня, калі трэнерскі штаб вырашыў адмовіцца ад паслуг іграка. Аднак, Фяшчук адмовіўся разрываць кантракт, таму фармальна заставаўся іграком «Віцебска» да канца сезона.

Летам 2020 года гуляў за бучацкі «Колас», а пасля стаў выступаць у чэмпіянаце Львоўскай вобласці, гуляючы за клубы «Дэмня-Фенікс» і «Фенікс-Стэфана».

Міжнародная кар’ера
-------------------

Выступаў за юніёрскую і моладзевую зборныя Украіны. У 2005 годзе ў складзе ўкраінскай каманды прымаў удзел у фінальнай частцы моладзевага чэмпіянату свету ў Нідэрландах, а ў 2006 годзе стаў сярэбраным прызёрам моладзевага чэмпіянату Еўропы ў Партугаліі.

Дасягненні
----------

* Украіна Пераможца Першай лігі Украіны: 2017/18
* Украіна Уладальнік Кубка Украіны: 2010
* Малдова 02Сярэбраны прызёр Срэбраны прызёр чэмпіянату Малдовы: 2015/16
* 02Сярэбраны прызёр Срэбраны прызёр моладзевага чэмпіянату Еўропы: 2006

Зноскі
------

1. ↑  Maksym Feshchuk // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Украинский нападающий и российский защитник стали игроками "Витебска"
3. ↑  Сергей Ясинский: "Мы решили отказаться от нескольких опытных футболистов - Фещука и Рыжкова"
4. ↑  «Витебск» неудачно подписал возрастного украинца, а теперь не может от него избавиться – дело в деньгах

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FBref.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · playmarkerstats.com (ігрок) · Transfermarkt (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) · Прэсбол · УАФ · УЕФА · УПЛ |
Маўрэтанія Цэзарэйская на карце Рымскай імперыі
Маўрэтанія Цэзарэйская
**Маўрэтанія Цэзарэйская** (лац.: Mauretania Caesariensis) правінцыя Рымскай імперыі, якая займала захад сучаснага Алжыра.

Правінцыя была заснавана ў 44 годзе пасля смерці апошняга маўрэтанскага цара, Пталамея, па загаду імператара Клаўдзія, які падзяліў Маўрэтанію па рацэ Мулуя на дзве часткі — Цэзарэйскую (захад Алжыра) і Тынгітанскую (поўнач Марока).

Адміністрацыйным цэнтрам была Цэзарыя, якая дала назву ўсёй правінцыі. Гэты горад быў цэнтрам культу Мітры. Хрысціянства распаўсюдзілася ў Маўрэтаніі Цэзарэйскай у IV стагоддзі.

Пасля рэформы Дыяклетыяна Маўрэтанія Цэзарэйская была падзелена на некалькі маленькіх правінцый. Адтуль пастаўляліся каштоўныя пароды дрэва. Таксама з бербераў набіралася лёгкая кавалерыя.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Notitia Dignitatum
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Клімянок.
**Максім Аляксандравіч Клімянок** (15 мая 1902, Ніжнія Жары, Брагінскі раён — 4 ліпеня 1992) — работнік сельскай гаспадаркі, Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

Біяграфія
---------

У маі 1924 года быў прызваны на службу ў Чырвоную Армію. Пасля звальнення ў запас вярнуўся ў родную вёску. У 1928 годзе выбраны старшынёй калгаса імя Кірава, затым калгаса «Рухавік рэвалюцыі» Брагінскага раёна. У час Вялікай Айчыннай вайны быў камісарам партызанскага атрада, потым партызанскай брыгады імя Калініна.

Пасля вызвалення ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў у 1945—1953 гадах быў на гаспадарчай рабоце. Працаваў старшынёй Мёрскага райвыканкама. Пасля заканчэння Горацкай школы аграномаў загадваў Глыбоцкім райсельгасаддзелам.

У 1953—1971 гадах кіраваў калгасам імя Чапаева Глыбоцкага раёна. Пад яго кіраўніцтвам гаспадарка стала адной з вядучых у рэгіёне.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР М. А. Клімянок у 1966 годзе удастоены звання Героя Сацыялістычнай Працы.

Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1967—1971 гадах.

З 1971 года на пенсіі.

Узнагароды
----------

* Герой Сацыялістычнай Працы (1966)
* Залаты медаль «Серп і молат»
* Ордэн Леніна
* Ордэн Чырвонага Сцяга
* Ордэн Айчыннай вайны 2-й ступені
* Ордэн Чырвонай Зоркі

Літаратура
----------

* Клименок Максим Александрович // Твои герои, Беларусь! Герои Социалистического Труда : биографический справочник / сост.: И. Н. Кулан, В. И. Козак, Е. Е. Соколов; под общ. ред. А. Н. Новикова. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2014. — С. 115.


1. ↑
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Украінскі правапіс.Рыгор Галаскевіч
**Украінскі правапіс 1928 года**, таксама вядомы як **Харкаўскі правапіс** (**Правапіс Галаскевіча**, **скрыпныкоўка**) — правапіс украінскай мовы, прыняты ў 1927 годзе на Усеукраінскай правапіснай канферэнцыі, якая праходзіла ў Харкаве — тагачаснай сталіцы УССР. Гэты правапіс 6 верасня 1928 года зацвердзіў Народны камісар па адукацыі, Мікалай Скрыпнік, на падставе чаго правапіс часам завуць *скрыпнікоўкай*. 31 сакавіка 1929 года гэты правапіс быў зацверджаны і Навуковым таварыствам імя Тараса Шаўчэнкі ў Львове, які на той час быў пад уладай Польшчы.

Гісторыя
--------

У 1926 годзе праект «Украінскага правапісу» быў апублікаваны для абмеркавання. Сярод удзельнікаў Усеукраінскай правапіснай канферэнцыі, якая адбылася ў Харкаве, былі службоўцы з Народнага камісарыяту па адукацыі, 5 акадэмікаў, 28 унівэрсітэцкіх прафесараў па лінгвістыцы і філалогіі, 8 настаўнікаў, 7 журналістаў і 8 пісьменнікаў. Прымалі ўдзел і тры прадстаўнікі ад Заходняй Украіны: Кірыла Студзінскі, Іларыён Свянціцкі, Васіль Сімовіч.

Харкаўскі правапіс і класічны правапіс беларускай мовы
------------------------------------------------------

Харкаўскі правапіс мае шмат агульнага з класічным правапісам беларускай мовы.

Напрыклад:
* Агульны прынцып перадачы запазычанняў з грэчаскай мовы. Перадача грэчаскай літары θ заўсёды праз «т», а не праз «ф».
* Напісанне замежных геаграфічных назваў як мага бліжэй да арыгіналу, перадача гуку «g» праз «ґ», а не праз «г».

| Афіцыйны правапіс беларускай мовы | Тарашкевіца | Афіцыйны правапіс украінскай мовы | Харкаўскі правапіс украінскай мовы |
| --- | --- | --- | --- |
| Эфір
  | Этэр
  | Ефір, етер
  | Етер
  |
| Эфіопія
  | Этыёпія
  | Ефіопія, Етіопія
  | Етіопія
  |
| Кафедра
  | Катэдра
  | Кафедра, катедра
  | Катедра
  |
| Класічны
  | Клясычны
  | Класичний
  | Клясичний
  |
| Блок
  | Блёк
  | Блок
  | Бльок
  |
| Лагуна
  | Лягуна *або* ляґуна
  | Лагуна
  | Ляґуна
  |
| Агрэст
  | Агрэст *або* аґрэст
  | Аґрус
  | Аґрус і аґрест |
| Незалежнасці | Незалежнасьці | Незалежности, незалежності | Незалежности |

Для даведкі: украінскія літары «и» і «е» прамаўляюцца, адпаведна, як беларускія «ы» і «э».

Гл. таксама
-----------

* Украінскі правапіс 1904 года
* Украінскі правапіс 1933 года
* Украінскі правапіс 1993 года
* Украінскі правапіс 2019 года

Спасылкі
--------

* Архівавана 5 кастрычніка 2008. Іван Кошелівець. Харківський правопис, Вікікнігі  (укр.)
**Іда Аманда «Максіда» Марак** (шведск.: Ida Amanda «Maxida» Märak, нар. 17 верасня 1988 года) — шведска-саамская выканаўца ў жанры ёйк і хіп-хоп, актрыса і актывістка.

Біяграфія
---------

Максіда — ёйк-спявачка, яе дзед Юхан Марак (шведск.: Johan Märak) — таксама выканаўца песень у гэтым жанры.

Марак з’яўляецца праваабаронцам народа саамы. Прымала актыўны ўдзел у пратэстах супраць шахтнага будаўніцтва ў горадзе Калак, Лапландыя, у тым ліку запісала ў 2014 годзе сумесны альбом «Mountain Songs and other Stories» з шведскім блюграс-гуртом Downhill Bluegrass Band.

У 2014 годзе яна прыняла ўдзел у перадачы шведскага тэлебачання Sápmi Sessions, мэтай якой з’яўляецца прасоўванне саамскага культуры; у рамках праграмы Максіда аб’ядналася з рэперам Aki і рэгі-гуртом King Fari Band. У тым жа годзе ёй была прысуджана моладзевая стыпендыя саамскай таварыства Såhkie Umeå «за высокую мастацкую якасць і стылёвае разнастайнасць, якія смела спалучаюцца з глыбокай сацыяльнай прыхільнасцю будучыні саамскай культуры».

У 2014 годзе ўдзельнічала ў якасці актрысы і прадзюсара музыкі ў радыёпастаноўцы «Dagbok från Gallok» (Дзённік Галака) Шведскага радыё. Разам з сястрой Тымімі Марак выступала з канцэртамі «Under asfalten ett fjäll» (Пад асфальтам гара), праект быў таксама палітычна афарбаваны.

У 2015 годзе сумесна з Mando Diao запісала песню-гімн «Love Last Forever» Чэмпіянату свету па лыжных відах спорту, які праходзіў у шведскім Фалуне.

У 2017 годзе супрацоўнічала з футбольным клубам «Эстэрсунд», у тым ліку кіравала яго культурнымі мерапрыемствамі, тэмай якіх была культура саамаў.

У сакавіку 2018 года выступіла з уласнай аранжыроўкай папулярнай песні Сары Леандэр «Vill ni se en stjärna?» (Хочаце ўбачыць зорку?) У антракце «Другога шанцу» конкурсу Melodifestivalen 2018.

Зноскі
------

1. ↑  Maxida Märak //

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Максіда Марак


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Apple Music · Deezer · Instagram · Last.fm · Last.fm · SoundCloud · Spotify · Tidal · YouTube |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Discogs · Internet Movie Database · КиноПоиск · MusicBrainz · Rate Your Music |
| Нарматыўны кантроль | BIBSYS: 1560455413510 · ISNI: 0000 0004 6299 4039 · VIAF: 2080157100617172740000 |
**Украінскі народны танец** — традыцыйныя танцы украінцаў.

Асноўныя танцавальныя жанры ўкраінскага народнага танца:

* карагод, як адзін з самых старажытных відаў народнага танцавальнага мастацтва, выкананне якога звязана з каляндарнымі абрадамі;
* бытавы танец, да якога адносяцца мяцеліца, гапак, казачок, гуцулкі, каламыйка, кадрыля, полька.

Сёння ўкраінскі танец перш за ўсё прадстаўлены тым, што этнографы, фалькларысты і гісторыкі танца называюць «Украінскія народна-сцэнічныя танцы»[*крыніца?*], якія з’яўляюцца стылізаваным ўяўленнем традыцыйных танцаў і іх характэрных рухаў, харэаграфія якіх ставіцца для канцэртна-танцавальных спектакляў. Гэтая стылізаваная форма мастацтва настолькі прасякнула культуру Украіны, што на сённяшні дзень засталося вельмі мала чыста традыцыйных форм украінскага танца.

Зноскі
------

1. ↑  *Ратушняк О. О.* Особенности народно-сценического украинского танца и его применение в учебном процессе Архівавана 12 красавіка 2018.
1. Украінскі шчыт
     2. Ковельскі выступ
     3. Валына-Падольская пліта
     4. Карпацкая складкавая вобласць
     5. Заходне-Еўрапейская платформа
     6. Дняпроўска-Данецкая ўпадзіна
     7. Варонежскі крышталічны масіў
     8. Данецкая складкавая вобласць
     9. Прычарнаморская ўпадзіна
     10. Скіфская пліта
     11. Крымская складкавая вобласць
**Украінскі шчыт**, Украінскі крышталічны шчыт, Украінскі крышталічны масіў — выступ дакембрыйскага крышталічнага фундамента на паўднёвым захадзе Усходне-Еўрапейскай платформы.

Цягнецца ўздоўж сярэдняга і ніжняга цячэння р. Дняпро ад р. Гарынь да Азоўскага мора. Займае цэнтральную частку Украіны, невялікія тэрыторыі Беларусі і Растоўскай вобласці Расіі. Даўжыня больш за 1000 км, найбольшая шырыня каля 250 км, плошча каля 200 тыс. км².

На паўночным захадзе і поўначы абмежаваны Дняпроўска-Данецкім і Прыпяцкім грабенамі, на захадзе і поўдні паката паніжаецца і перакрываецца платформавым чахлом з палеазойскіх, мезазойскіх і кайназойскіх адкладаў. На шчыце маламагутнае перарывістае покрыва кайназойскіх асадкавых парод. Мерыдыянальнымі зонамі глыбінных разломаў (Арэхава-Паўлаградскай, Тальноўскай, Крыварожскай і інш.) разбіты на 5 буйных блокаў: Валына-Падольскі, Белацаркоўска-Уманскі, Кіраваградскі, Прыдняпроўскі і Прыазоўскі. Разломы паўночна-заходняга і паўночна-ўсходняга распасцірання падзяляюць іх на больш дробныя глыбы. Складзены пераважна з глыбокаметамарфізаваных архейскіх парод, прарваных рознаўзроставымі гранітамі. Да мерыдыянальных зон разломаў, якія закладзены ў познім археі і актыўна развіваліся ў пратэразоі, прымеркаваны ніжнепратэразойскія ўтварэнні (гнейсы, метамарфізаваныя вулканагенна-тэрыгенныя пароды), у т.л. жалезістыя кварцыты (джэспіліты). На захадзе Прыдняпроўскага блока размешчана Крыварожская зона (у т.л. Крыварожскі жалезарудны басейн, Крамянчугская магнітная анамалія). Вулканіты і кварцыты оўруцкай серыі (верхні пратэразой) перакрываюць граніты рапаківі, якія разам з габра-анартазітамі (пач. позняга пратэразою) утвараюць буйныя плутоны — Корасценьскі і Корсунь-Наваміргарадскі.

Літаратура
----------

* Украінскі шчыт // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4580135-6 · NKC: ge1152574 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Якушаў.
**Мікала́й Стэ́фанавіч Я́кушаў** (нар. 27 жніўня 1936, в. Буда, Горацкі раён) — дзяржаўны дзеяч БССР.

Біяграфія
---------

Скончыў БСГА ў 1959 годзе. 

З 1959 года галоўны аграном, начальнік райсельгасінспекцыі Валожынскага райвыканкама, намеснік старшыні, галоўны аграном калгаса ў Валожынскім, з 1964 дырэктар саўгаса ў Маладзечанскім раёнах. Член КПСС з 1961 года. У 1966-69 гадах выконваючы абавязкі начальніка, начальнік Уздзенскага раённага вытворчага ўпраўлення сельскай гаспадаркі. У 1971 годзе скончыў ВПШ пры ЦК КПСС.

З 1971 года 1-ы сакратар Уздзенскага райкама, з 1975 года сакратар Мінскага абкама КПБ. З 1981 года — міністр пладовагароднінай гаспадаркі БССР. Кандыдат у члены ЦК КПБ з 1981 года. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1975—80 гадах.

З 1986 года стаў міністрам хлебапрадуктаў БССР, гэты пост займаў да абвяшчэння незалежнасці Беларусі, а потым захаваў пост ужо ў Рэспубліцы Беларусь.

Вымушаны падаць у адстаўку ў 1994 годзе, паколькі працаваць не дазволілі абставіны сур'ёзнай аварыі.

Зноскі
------

1. ↑  Пастанова Кабінета Міністраў Рэспублікі Беларусь.
2. 1 2 3 4  Якушев Николай Стефанович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 717. — 737 с.
3. 1 2  «Нарочанский» — и моя заслуга»  (руск.)
4. 1 2  Татьяна Шахнович. Лучший белорусский хлеб в 90-х появился потому, что перестали ввозить пшеницу(недаступная спасылка)  (руск.)
**«Прадцэнтр»** — беларускі аматарскі футбольны клуб з Віцебска. У 2021 годзе выступаў у Другой лізе чэмпіянату Беларусі.

Гісторыя
--------

Клуб выступаў у чэмпіянаце Віцебскай вобласці, а ў 2021 годзе ў выніку аб’яднання Другой лігі з чэмпіянатамі абласцей далучыўся да Другой лігі. Па выніках першай часткі сезона «Прадцэнтр» не здолеў трапіць у фінальную частку за высокія месцы, пасля чаго ў жніўні зняўся з далейшай барацьбы, у астатніх матчах яму былі залічаны тэхнічныя паражэнні з лікам 0:3

У сезоне 2022 клуб адмовіўся ад удзелу ў чэмпіянаце Беларусі.

Статыстыка выступленняў
-----------------------

### Чэмпіянат і Кубак Беларусі

| Сезон | Ліга | М | Г | В | Н | П | Галы | Ачкі | Кубак | Заўвагі |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2021 | Другая — Віцебскі дывізіён — Усход (Д3) | **4** | 10 | 3 | 2 | 5 | 25–21 | **11** | 1/128 фіналу |  |
| Другая — Віцебскі дывізіён — Этап за 7—12 месцы (Д3) | **11** | 10 | 3 | 1 | 6 | 20–23 | **10** |  |
|

Зноскі
------

1. ↑  Вторая лига. Витебский "Продцентр" снялся с чемпионата
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Горбач.
**Максім Горбач** (нар. 14 верасня 1983) — былы беларускі футбаліст, абаронца.

Клубная кар’ера
---------------

Дарослую кар’еру пачынаў у слонімскім «Камунальніку», дзе правёў чатыры гады. У 2005 годзе дапамог мінскаму «Тарпеда-СКА» перамагчы ў Другой лізе, аднак пасля гэтага клуб спыніў існаванне, і Максім далучыўся да «Дарыды». У 2008 годзе гуляў за гродзенскі «Нёман», на наступны год перабраўся ў брэсцкае «Дынама», дзе аднак, гуляў толькі за дубль. 

Сезон 2010 пачаў у мінскім «Партызане», аднак пазней далучыўся да «Рудзенска». Правёўшы сезон 2011 у сталічным СКВІЧы, на наступны год перайшоў у рэчыцкім «Ведрыч-97», аднак не замацаваўся ў складзе. У выніку сезон 2012 сканчваў у «Іслачы», якой дапамог выйсці ў Першую лігу. Пасля канчаткова завяршыў прафесійную кар’еру, стаў выступаць на аматарскім узроўні ў мінскай лізе АЛФ.

Дасягненні
----------

* Сцяг Беларусі Пераможца Другой лігі чэмпіянату Беларусі: 2005

Зноскі
------

1. ↑  Maksim Gorbach // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Профіль на сайце АЛФ

Спасылкі
--------

* 

* Профіль на сайце *transfermarkt.com* (англ.)

* Статыстыка на сайце *footballfacts.ru* (руск.)

* Профіль на сайце *soccerway.com* (руск.)

* Профіль на сайце *teams.by* (руск.)
* Профіль на сайце *teams.by* (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Байкоў.

**Мікалай Сафронавіч Байкоў** (красавік 1915, в. Покаць, Чачэрскі раён, Гомельская вобласць — 3 кастрычніка 1943) — чырвонаармеец Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

Біяграфія
---------

Мікалай Байкоў нарадзіўся ў 1915 годзе ў вёсцы Покаць (цяпер — Чачэрскі раён Гомельскай вобласці) ў сялянскай сям'і. У 1941 годзе быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію і накіраваны на фронт Вялікай Айчыннай вайны. Да верасня 1943 года чырвонаармеец Мікалай Байкоў быў стралком 78-га стралковага палка 74-й стралковай дывізіі 13-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро.

У канцы верасня 1943 года Байкоў адным з першых у сваім падраздзяленні фарсіраваў Дняпро на поўнач ад Кіева. Удзельнічаў у ўтрыманні плацдарма на заходнім беразе ракі, атрымаў раненне, але поля бою не пакінуў і працягнуў адбіваць контратакі праціўніка, чым спрыяў паспяховай пераправе праз раку сваёй роты.

Прапаў без вестак 3 кастрычніка 1943 года.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 16 кастрычніка 1943 года чырвонаармеец Мікалай Байкоў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Быў таксама ўзнагароджаны ордэнам Леніна і шэрагам медалёў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Бойков Николай Сафронович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 69. — 737 с.
2. 1 2 3 4  Бойков Николай Сафронович (руск.). . Архівавана з першакрыніцы 14 верасня 2012. Праверана 2012-3-7.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 225. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382
* Днепр — река героев. Киев, 1983. / стр.287.

Спасылкі
--------

* Мікалай Сафронавіч Байкоў на сайце «Героі краіны»
* Николай Сафронович Бойков **(нявызн.)**. *Книга памяти Республики Коми*. Архівавана з першакрыніцы 23 лістапада 2012. Праверана 22 кастрычніка 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Беларуская Вайсковая Камісія па арганізацыі Беларускіх вайсковых часцей на Румынскім фронце** — орган стварэння беларускіх вайсковых часцей у складзе войска Расійскай дзяржавы. Створаны 9 студзеня 1918 года загадам № 1332 Памочніка Аўгусцейшага Галоўнакамандуючага арміямі Румынскага фронту генерала ад інфантэрыі Шчарбачова.

Дзейнічала на тэрыторыі Каралеўства Румынія і Малдаўскай Рэспублікі. Падпарадкоўвалася Цэнтральнай беларускай вайсковай радзе ў Менску і інтарнацыянальнай «Нацыянальна-тэрытарыяльнай дэмакратычнай арганізацыі фронту» з прадстаўнікоў-камісараў УНР, Арменіі, Малдовы, Польшчы, ад мусульман, Летувы, Эстоніі, ад казакаў, Грузіі, ад сібірыкоў. Беларусь прадстаўляў Павел Данатавіч Манцэвіч.

Вынікі працы
------------

2 лютага 1918 года загадам № 1436 з 4-га Армейскага корпуса пачалося фармаванне Беларускай дывізіі на тэрыторыі Малдаўскай Рэспублікі і Румыніі. Дывізію планавалі перакінуць у лютым 1918 года ў Менск на дапамогу Цэнтральнай беларускай вайсковай радзе дзеля барацьбы з польскімі баявікамі з мэтай распаўсюджання беларускай улады на ўвесь горад. Але не атрымалася. Дывізія была інтэрнаваная Каралеўствам Румынія.

Супрацоўнікі
------------

* старшыня камісіі генерал-маёр Пажарскі

Гл. таксама
-----------

* Вайсковая камісія Вялікага Княства Літоўскага
* Беларуская вайсковая камісія
* Беларускія ўзброеныя фарміраванні ў 1917—1923 гадах

Літаратура
----------

* Алег Латышонак. «Жаўнеры БНР». 2009 г.
* С. К. Беларускія вайсковыя фармаваньні на б. румынскім фронце // Крывіч № 2. 1923. С. 41-44.  // на pawet.net
* Данілюк Тодар, успаміны. Спадчына № 5 — 1995 °C. 11-31
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вараб’ёў.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мікалай Вараб’ёў.

**Мікалай Іванавіч Вараб’ёў** (нар. 17 жніўня 1935) — беларускі вучоны ў галіне хіміі. Доктар тэхнічных навук, прафесар. Акадэмік Беларускай інжынернай акадэміі, старшыня савета па абароне дысертацый пры БДТУ.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1959 годзе Ленінградскі тэхналагічны інстытут імя Ленсавета. З 1967 года працуе ў Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (прафесар кафедры тэхналогіі неарганічных рэчываў і агульнай хімічнай тэхналогіі).

Навуковыя інтарэсы
------------------

Хімія і тэхналогія мінеральных кіслот, солей і ўдабрэнняў. Кіруе даследаваннямі па тэхналогіі фосфарзмяшчальных солей і ўдабрэнняў, атрыманні новых матэрыялаў на аснове неарганічных фасфатаў, галагенідаў, аксідаў і нітрыдаў. Распрацаваў новыя безадыходныя тэхналагічныя працэсы атрымання ўдабрэнняў, спосабы перапрацоўкі пабочных прадуктаў і адыходаў вытворчасці фосфарных удабрэнняў з атрыманнем новых тэхнічных прадуктаў, спосабы сінтэзу новых матэрыялаў. Апублікаваў 250 навуковых прац. Аўтар 78 вынаходстваў.

Узнагароды
----------

Заслужаны дзеяч навукі Беларусі, лаўрэат прэміі НАН Беларусі (2007), выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь, ганаровы хімік канцэрна «Белнафтахім»,

Бібліяграфія
------------

* Свойства и методы идентификации веществ в неорганической технологии / И. М. Жарский [и др.]. — Минск: Фонд фундаментальных исследований, 1996. (Один из авт.).
* Воробьев, Н. И. Обогащение полезных ископаемых: учеб. пособие / Н. И. Воробьев, Д. М. Новик. — Минск: БГТУ, 2008.
* Дормешкин, О. Б. Производство бесхлорных водорастворимых комплексных удобрений / О. Б. Дормешкин, Н. И. Воробьев. — Минск: БГТУ, 2006.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1996. — Т. 3. — С. 508.
* Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 806.

Спасылкі
--------

* ВАРАБ’ЁЎ Мікалай Іванавіч
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Георгіеўская царква.
**Свята-Георгіеўская царква** — храм, які знаходзіцца ў цэнтры вёскі Вялікія Лукі Баранавіцкага раёна.

Гісторыя
--------

Першае апісанне драўлянай царквы ў вёсцы Лукі сустракаецца ў дакументах Візітаў уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680—1682 гг. што захоўваюцца ў Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі. Святаром прыходу быў Якаў Радзевіч. Прыход аб'ядноўваў 540 прыхаджан.

Згодна з апісаннем 1864 года ў сяле Лукі мелася Свята-Георгіеўская, чацвёртага класа драўляная царква, пабудаваная ў 1779 годзе рымска-каталіцкім біскупам Касакоўскім. Пры царкве было 2366 прыхаджан.

У апісанні цэркваў і прыходаў Мінскай епархіі 1879 года згадваецца драўляная Свята-Георгіеўская царква, пабудаваная ў 1770 годзе на сродкі рымска-каталіцкага біскупа Касакоўскага. Царква была вырашана падоўжаным прамавугольнікам з адным глухім цыбулепадобным купалам у франтоннай частцы. Дах гонтавы, вокны размешчаны ў адзін рад, дзвярэй двое. Унутры царква мела драўляную падлогу, столь падшыта дошкамі. Новы іканастас з калонамі быў пафарбаваны ў белы колер, з пазалочанымі карнізамі, рамамі і разбою, складаўся з 14 абразоў размешчаных у два рады. На звоніцы, пабудаванай асобна ад царквы, было пяць званоў вагою ў 20, 5, 2, 1 і 1/2 пуда.

Настаяцелем храма быў Сілуян Кахановіч, рукапаложаны ў 1865 годзе. Пры царкве было заснавана царкоўна-прыходскае папячыцельства і штатнае народнае вучылішча.

У склад прыходу ўваходзілі вёскі Вялікія Лукі, Малыя Лукі, Волька, Малое Гарадзішча, Рагізніца, Багушы, Млынок, Валахва, Русіны, Грабавец.

Памятныя кніжкі Мінскай губерніі згадваюць прозвішча святара Свята-Георгіеўскай царквы вёскі Вялікія Лукі Сілуяна Кахановіча да 1914 года ўключна.

Архітэктура
-----------

Пабудавана ў 1923—1926 гг. з дрэва на месцы драўлянага храма другой палавіны 19 стагоддзя, у пачатку 21 стагоддзя абкладзена сілікатнай цэглай.

Вырашана прамавугольным у плане аб'ёмам пад вальмавым крыжовым дахам, завершаным па цэнтры 4-гранным шатровым светлавым барабанам. Да фасада далучаны прамавугольны прытвор, да алтарнай сцяны — прамавугольная апсіда з бакавой рызніцай. Сцены расчлянёны вялікімі прамавугольнымі аконнымі праёмамі, умацаваны вуглавымі і прасценачнымі лапаткамі.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн. БелЭн, 2007. — 103 с.
* «Візіты ўніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680—1682 гг.» / Укладальнік Д. В. Лісейчыкаў. — Мінск: І. П. Логвінаў, 2009. — 270 с. стар. 128.
* Историко-статистическое описание Минской епархии, составленное ректором Минской духовной семинарии Архимандритом Николаем, Санкт-Петербург, 1864, Новогрудский уезд, стар. 202—213.
* Описание церквей и приходов Минской епархии, Минск, 1879.
* Памятныя кніжкі Мінскай губерніі на 1883, 1889, 1891, 1893, 1895, 1898, 1900, 1902, 1905, 1907, 1908, 1910, 1912, 1913, 1915 гады.

Спасылкі
--------

* Свята-Георгіеўская царква (Вялікія Лукі) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Георгіеўская царква (Вялікія Лукі) на сайце Radzima.org
*
**«Белару́ская борць»** — часопіс Беларускага кааператыўнага таварыства «Пчала». Выдаваўся са жніўня 1934 да мая 1938 года ў Вільні на беларускай мове. Рэдактар-выдавец — Л. А. Войцік (Зоська Верас). Першыя 5 нумароў надрукаваны на шапірографе, астатнія — друкарскім спосабам. Асноўны кірунак часопіса — папулярызацыя і прапаганда рацыянальных прыёмаў пчалярства. Асвятляў пытанні садоўніцтва, агародніцтва, дробнай жывёлагадоўлі, ветэрынарыі, гігіены і медыцыны. Закранаў праблемы беларускай мовы і школьніцтва. На старонках часопіса змешчаны матэрыялы пра мядова-лекарскія зёлкі, вершы і апавяданні, тэматычна звязаныя з пчалярствам, карэспандэнцыі з чужога жыцця і прэсы, пытанні і адказы. Меў старонку для жанчын, куток наймалодшых, паштовую скрынку. Абменьваўся матэрыяламі з рускімі, польскімі, украінскімі, чэшскімі і нямецкімі пчалярскімі часопісамі. Рэдакцыя працавала на грамадскіх пачатках, сродкі на паперу і друкаванне ішлі ад падпіскі. Спыніў існаванне з-за фінансавых цяжкасцей. Выйшла 25 нумароў.

Зноскі
------

1. ↑  *І. У. Саламевіч.* «Беларуская борць» // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 407.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
* *Саламевіч, І. У.* «Беларуская борць» / І. У. Саламевіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2. — С. 368.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Ануфрыеўская царква.
**Свята-Ануфрыеўская царква** — колішні праваслаўны храм у гарадскім пасёлку Обаль, знаходзіўся на вул. Дунічава. Пабудавана ў 1843 годзе з дрэва, у 1907 годзе была дабудавана званіца.

Архітэктура
-----------

Помнік народнага дойлідства. Вырашана прамавугольным зрубам з апсідай і бакавымі рызніцамі; да франтальнага фасада далучалася 2-ярусная званіца. Над бляшаным дахам зялёнай афарбоўкі і шатром званіцы цыбулепадобныя купалкі. Абшытыя цёсам зрубы на падмурку чляніліся 12 вялікімі вокнамі (з іх 6 на барабане купала і званіцы) і 3 малымі ў ліштвах (у рызніцах). У інтэр'еры меўся разны іканастас.

Літаратура
----------

* Свята-Ануфрыеўская царква // Кулагін, А.М. Праваслаўныя храмы на Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А.М. Кулагін. – Мн. 2001. – С. 149.
**Мікалай Іванавіч Гаўрычэнка** (нар. 12 снежня 1967, г. Касцюковічы, Магілёўская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне развядзення, селекцыі, генетыкі і ўзнаўлення сельскагаспадарчых жывёл. Доктар сельскагаспадарчых навук (2008), кандыдат біялагічных навук (1997), дацэнт (2003).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія (спецыяльнасць «Заатэхнія», 1991; аспірантура, 1994; дактарантура, 2007), Рэспубліканскі інстытут вышэйшай школы (спецыяльнасць «Менеджмент устаноў прафесійнай адукацыі», 2009).

Працаваў у Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі (1991—2016, факультэт біятэхналогіі і аквакультуры, кафедра біятэхналогіі і ветэрынарнай медыцыны, прафесар, у 2000—2003 і 2014 — загадчык кафедры, 2003—2004, 2008—2009, 2014—2016 — дэкан факультэта, 2009—2014 — прарэктар па навуковай рабоце), Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны (з 2016, рэктар, адначасова факультэт ветэрынарнай медыцыны, кафедра акушэрства, гінекалогіі і біятэхналогіі размнажэння жывёл, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: фізіялогія рэпрадукцыі; эндакрыналогія рэпрадукцыі жывёл; распрацоўка тэарэтычных і практычных асноў гарманальнага рэгулявання і павышэння пладавітасці малочных кароў.

Зноскі
------

1. ↑  Ректор Витебской государственной академии ветеринарной медицины — Гавриченко Николай Иванович
**Бычыхінскі бой** адбыўся паміж зводным атрадам 2-й Беларускай партызанскай брыгады імя П. К. Панамарэнкі і нямецкім гарнізонам на ст. Бычыха Мехаўскага раёна. У ноч на 15 ліпеня 1942 года партызаны ў складзе 220 чалавек з боем прарвалі драцяныя загароды, уварваліся ў акопы і апорныя пункты нямецкага гарнізона, акружылі і разграмілі гарнізон на станцыі і тэрыторыі былой МТС. У час бою спалены склады з гаручым, знішчаны вагоны, 9 аўтамашын, падарвалі 2 чыгуначныя масты, разбурана чыгуначнае палатно, пашкоджана сувязь, захоплены зброя, боепрыпасы, амуніцыя. Чыгунка Віцебск — Невель была выведзена са строю больш як на суткі.

Памяць
------

У гонар баявых дзеянняў партызан на будынку станцыі ўстаноўлена мемарыяльная дошка.

Літаратура
----------

* *Шумейка, М. Ф.* Воземлянскі бой 1941 // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — С. 347. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Георгіеўская царква.
**Свята-Георгіеўская царква** — колішнія праваслаўная царква ў псеўдарускім стылі ў г. Вілейка.

Гісторыя
--------

Галоўны фасад
Да сярэдзіны XIX ст. у Вілейцы існавала толькі адна каталіцкая драўляная капліца, якая згарэла ў пажары 1810 года. 

Першы мураваны касцёл у Вілейцы быў заснаваны ў 1862 годзе кс. Севярынам Мікутовічам, калі Вілейка ўжо мела статус горада і цэнтра павета Віленскай губерні. Храм уяўляў сабой адназалавы касцёл у стылі класіцызму з 5-граннай апсідай і дзвюма сакрысціямі. Галоўны фасад фланкіравалі дзве 2-ярусныя чацверыковыя вежы. Пасля здушэння нацыянальна-вызваленчага паўстання 1863 г. яшчэ незавершаны будынак касцёла быў перададзены праваслаўнай царкве і ў 1874 г. перабудаваны ў псеўдарускім стылі і асвечаны як Георгіеўская царква. Пры пераробцы ў царкву былі змененыя аконныя праёмы, дэкор сцен, форма франтона, вежы завяршаліся шатровым дахам з цыбулепадобнымі макаўкамі, над цэнтрам храма з'явіўся 8-гранны барабан на чацверыковай аснове пад такім самым шатром з галоўкай. 

Храм значна пацярпеў падчас Вялікай Айчыннай вайны, і руіны былі разабраны. Сёння на гэтым месцы знаходзіцца прыбудова да універмага (цяпер у ёй - «Беларусбанк»).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Свята-Георгіеўская царква (Вілейка) на сайце Radzima.org
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Барысаглебская царква.

**Свята-Барыса-Глебская царква** — праваслаўны храм у аграгарадку Лунін Лунінецкага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

Знаходзіцца ў паўночнай частцы вёскі. Пабудавана ў 1824 годзе з дрэва. На могілках у 1825 г. пастаўлена прыпісная да яе драўляная капліца (не захавалася).

Архітэктура
-----------

Царква з боку апсіды
Помнік народнага дойлідства з рысамі класіцызму. У асноае храма васьмігранны цэнтральны зруб, да якога з заходу далучаны прамавугольны прытвор, над якім у пачатку 20 ст. ўзведзена двух'ярусная чацверыковая шатровая званіца (раней стаяла асобна).

Асноўны зруб накрыты высокім гранёным шатром. Уваход вылучаны ганкам з лучковай навіссю на слупах. Гарызантальна ашаляваныя фасады расчлянёны лучковымі аконнымі праёмамі ў ліштвах. Зала храма перакрыта плоскай столлю, у яе шырокай аркай адкрываецца памяшканне прытвора, над якім зроблены хоры.

Зноскі
------

1. ↑  РДГА, ф. 799, воп. 33, спр. 817, арк. 78.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------



|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Свята-Барыса-Глебская царква (Лунін) на Вікісховішчы |

* Свята-Барыса-Глебская царква (Лунін) на сайце Radzima.org
* Свята-Барыса-Глебская царква (Лунін) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Барыса-Глебская царква (Лунін) на сайце «Архіварта»
**Мумбаі́зм**, **культ Мумба** (англ.: Mumboism, Mumbo cult) — рэлігійны хіліялістычны рух ва Усходняй Афрыцы. 

Заснавальнікам мумбаізма лічыцца Аньянга Дандэ, прадстаўнік народа луа з захаду Кеніі. У 1913 г. ён абвясціў, што быў праглынуты вялікім змеям з возера Вікторыя і потым адпушчаны ім. Пры гэтым нібы змей паведаміў, што ён — бог Мумба, які прадракае хуткае заканчэнне ўлады белых людзей і хрысціянства, пасля чаго павінна пачацца эпоха дабрабыту. 

Пропаведзь Аньянга Дандэ мела поспех сярод прадстаўнікоў розных народаў, незадаволеных палітыкай брытанскай каланіяльнай адміністрацыі. Пад яго ўплывам адбыліся антыкаланіяльныя выступленні ў 1914 г. Аднак большасць прыхільнікаў Аньянга Дандэ далучалася да створанай ім арганізацыі на чале першасвятара са спецыяльнымі месцамі для сустрэч і шанавання Мумба. Яны выкарыстоўвалі традыцыйныя фалічныя сімвалы і элементы шанавання сонца, характэрныя для афрыканскіх народаў.

Спасылкі
--------

* The Cult of Mumbo in Central and South Kavirondo
**Фрыдэрык Сапега** (да 1585 — да красавіка 1650) — вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч. Дваранін гаспадарскі (зг. 1611), падкаморы віцебскі (1620—1637), староста гарадзенскі (1637—1650), ваявода мсціслаўскі (1647—1650); староста астрынскі (1611—1650).

Біяграфія
---------

З чарэйска-ружанскай лініі Сапегаў, малодшы сын вялікага кухмістра літоўскага Мікалая Сапегі і Багданы з Масальскіх. Улюбёнец маці.

Вучыўся ў Віленскай акадэміі, з 1599 года ў Інгальштаце.

Напярэдадні смерці бацька пераказаў Фрыдэрыку Астрынскае староства, на што ён 7 лістапада 1611 года як гаспадарскі дваранін атрымаў каралеўскае пацвярджэнне.

У 1614 годзе атрымаў прывілей на Тупічаны Ваўкавыскага павета, па смерці Станіслава Лапатэцкага. У 1620 годзе атрымаў пацвярджэнне на ўрад падкаморага віцебскага. У 1636 годзе атрымаў ад Казіміра Льва Сапегі староства гарадзенскае (пацверджана ў 1637 годзе).

Браў удзел у вайне са Швецыяй у 1626—1629 гадах, выправе на Смаленск у 1633—1634 гадах.

Выбіраўся паслом на соймы 1624, 1632, 1646, 1648 гадоў (у апошніх двух, відаць, не удзельнічаў праз пагаршэнне здароўя).

У 1647 годзе атрымаў урад ваяводы мсціслаўскага.

Пахаваны ў манастыры базылянаў у Чарлёне.

Сям’я
-----

У першым шлюбе (да 1623) з Крысцінай, дачкой земскага суддзі берасцейскага Фёдара Пацея і падкаморыны мельніцкай Ганны Іжыковіч. У другім шлюбе (1644) з Ганнай з Пацаў. Нашчадкаў не пакінуў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Семянчук, 2014, с. 390

Літаратура
----------

* *Семянчук Г. М.* Чарлёна — двор Сапегаў над Нёманам у XVI—XVII стст. // *Магнацкі двор і сацыяльнае ўзаемадзеянне (XV—XVIII стст.) : зборнік навуковых прац* / Установа "Музей «Замкавы комплекс „Мір"»"; пад рэд. А. М. Янушкевіча. — Мн.: Медысонт, 2014. — С. 372—394.

Спасылкі
--------

* Генеалогія магнацкіх радоў Рэчы Паспалітай Архівавана 5 сакавіка 2016.


| ?Фрыдэрык Сапега — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Багдан Сямёнавіч Сапега |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Януш Багданавіч Сапега |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Фядора Бабіч-Друцкая-Сакалінская[d] |  |
|  |  | Міхаіл Янушавіч Сапега[d] |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Мікалай Міхайлавіч Сапега |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Ганна Канстанцінаўна Крошынская[d] |  | Канстанцін Фёдаравіч Крошынскі |  |
|  |  |  |  |  | Марына з Быстрэйскіх[d] |  |  |  |  |
|  | Фрыдэрык Сапега |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  | Багдана з Масальскіх[d] |  | Юрый Андрэевіч Масальскі[d] |  | Андрэй Пятровіч Масальскі[d] |  | Пётр Цімафеевіч Масальскі[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: fryderyk-sapieha-zm-1650-wojewoda-mscislawski · Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | NLP: A30289269 · VIAF: 315209827 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Георгіеўская царква.
**Свята-Георгіеўская царква** — мураваны праваслаўны храм у в. Горка Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў канцы XIX — пачатку XX стагоддзяў з цэглы.

Архітэктура
-----------

Храм падоўжна-восевай аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі: двух’ярусная шатровая званіца, бабінец, асноўны аб’ём, квадратная ў плане апсіда. Асноўны аб’ём завершаны цыбулепадобным купалам на цылендрычным барабане, устаноўленым над пакатым чатырохсхільным дахам. Над шатром званіцы таксама цыбулепадобная галоўка на цыліндрычным барабане. Здвоеныя арачныя вокны з броўкамі і складанымі фігурнымі ліштвамі. У дэкоры атынкаваных фасадаў выкарыстаны лапаткі, зубчастыя франтоны і фрызы, нілепадобныя аркі — нішы. Галоўны ўваход вырашаны ганкам з лесвіцай і навіссю кілепадобнай формы. У інтэр’еры цэнтральная зала абмежавана буйнай аркадай. Царква — помнік псеўдарускага стылю.

Зноскі
------

1. ↑  ХРАМ СВЯТОГО ВЕЛИКОМУЧЕНИКА ГЕОРГИЯ ПОБЕДОНОСЦА Архівавана 21 снежня 2019.
2. ↑  Царква Святога велікамучаніка Георгія Пераможцы ў в. Горка Архівавана 22 снежня 2019.

Спасылкі
--------

* Свята-Георгіеўская царква (Горка) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Валковіч.
**Мікалай Іванавіч Валковіч** — архітэктар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1832 годзе. Прафесійную адукацыю атрымаў у Пецярбургскім будаўнічым вучылішчы, якое скончыў у 1852 годзе з чынам калежскага рэгістратара.

Быў прызначаны архітэктарскім памочнікам у мінскую губернскую будаўнічую і дарожную камісію. З 24 лютага 1865 года атрымаў пасаду малодшага архітэктара там жа. Званне архітэктара атрымаў у 1868 годзе за паспяховае выкананне тэхнічных даручэнняў.

Узнагароды
----------

* Медаль «За здушэнне польскага мецяжу»
* медаль «У памяць вайны 1853—1856»

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Барановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892. С. 65  (руск.)
2. 1 2 3  Памятная книжка Минской губернии 1875 года  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гілман.

**Гаральд Джон Уайльд Гілман** (англ.: Harold Gilman; 11 лютага 1876, Роўд, Сомерсэт — 12 лютага 1919, Лондан) — англійскі мастак-постімпрэсіяніст.

Жыццё і творчасць
-----------------

Гаральд Гілман вывучаў жывапіс у Школе прыгожых мастацтваў Слейд у 1897—1901 гадах. Сумесна з Уолтэрам Сікертам у 1907 годзе Гілман быў адным з заснавальнікаў мастацкай групы Фіцрой-Стрыт. У 1911 годзе ён, таксама з Сікертам, утварае ўплывовую групу Кэмдэн Таўн. Члены абедзвюх груповак працавалі пераважна ў жанры пейзажа і партрэтнага жывапісу. Г. Гілман быў у гэты перыяд захоплены творчасцю Ван Гога, Сезана, Гагена, пазней — Маціса. Свой уласны стыль мастак называў неарэалізмам (на выставе сваіх работ у 1914 годзе). Рэалістычныя палотны Гілмана створаны кароткімі сакавітымі мазкамі пэндзля, каляровая гама разнастайная — ад даволі беднага спалучэння фарбаў да сапраўдных фантанаў колеру.

У 1912 і 1913 гадах мастак здзяйсняе падарожжа па Скандынавіі. У напісаных ім падчас гэтай паездкі карцінах адчуваецца ўплыў жывапісу Ван Гога (напрыклад, у Canal Bridge, Flekkefjord, (1913)). Ажаніўся з амерыканскай мастачкай Грэйс Карнэліяй Канедзі. У іх было дзве дачкі і адзін сын Дэвід. Гілман ажаніўся другі раз у канцы лета 1917 года з Сільвіяй Хардзі, мастачкай, якая вучылася ў яго з 1914 года. Г. Гілман памёр ад іспанкі падчас пандэміі грыпу ў 1918—1919 гадах.

Зноскі
------

1. 1 2  Harold John Wilde Gilman<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Harold Gilman // *Benezit Dictionary of Artists* — OUP, 2018. — ISBN 978-0-19-977378-7 — doi:10.1093/BENZ/9780199773787.ARTICLE.B00074010<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q104088420'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · Оксфардскі біяграфічны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX5313231 · BNF: 13505223v, 14974745k · GND: 11911870X · ISNI: 0000 0000 6679 0501 · LCCN: n82117053 · SUDOC: 050124269 · VIAF: 77118612 · ULAN: 500027829 |

 |
**Мунку-Сардык** (бур. Мүнхэ Һарьдаг) — найвышэйшая вяршыня Саян, вышыня 3491 м. Размешчана на мяжы Бураціі (Расія) і Манголіі.

Хрыбет Мунку-Сардык мае альпійскі рэльеф, з горнымі далінамі ледавіковага паходжання. На галоўнай і некаторых іншых вяршынях зараз знаходзіцца чатыры невялікія ледавікі, агульнай плошчай каля 1,3 км². Асноўны паўночны ледавік мае таўшчыню да 85 м, з расколінамі шырынёй да паўметра і глыбінёй да 6 м. У цяперашні час плошча ледавікоў актыўна скарачаецца.

На ўсход ад Мунку-Сардыка ад цясніны Іркут адыходзяць Тункінскія Гальцы. На паўночны ўсход знаходзіцца Акінскае плато, на якім бяруць пачатак буйныя левыя прытокі Ангары — рэкі Ака, Іркут і Кітой. На поўначы на ​​вышыні 2613 м размешчана возера Айхай. З паўднёвага боку, за 12 км ад вяршыні ляжыць возера Хубсугул.

Хрыбет складзены пераважна гранітамі. У рачных далінах да вышыні 2100 м сустракаюцца лясы, вышэй на схілах — альпійскія лугі, горная тундра і камяністыя россыпы — курумы.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Новы · Новы · Britannica (онлайн) |
**Перванэ** — бейлік, заснаваны ў Сінопе ў 1277 годзе, Муінедзін Мехмед Беем, сынам Сулеймана, які ў сваю чаргу быў тытулаваны тытулам Перван, што ў сельджукаў азначае наглядчык палаца; у гонар гэтага і быў названы бейлік.

Мехмед Бей быў у добрых адносінах з манголамі і фактычна залежаў ад іх. Мехмед Бей памёр у 1297 годзе. Пасля яго правіў яго брат Месуд Бей.

Месуд Бей пашырыўшы межы сваёй дзяржавы, захапіў Бафру  (руск.) (бел. і Самсун. У Сінопе знаходзілася генуэзская калонія. Аднойчы генуэзцы захапілі Месуд Бея і павезлі яго ў Кафу  (руск.) (бел.. Месуд Бею ўдалося выратавацца, заплаціўшы вельмі вялікі выкуп (1298). З гэтага моманту, пастаянна існавалі напружаныя адносіны з генуэзцамі.

Яго месца заняў Газі Чэлебі. Заручыўшыся падтрымкай грэкаў з Трапезундскай імперыі, ён здзейсніў паход супраць генуэзцаў на берагі Крыму да Кафы.

Але затым у 1319 годзе ён напаў на грэкаў у Трапезундзе. Пазней, разбіў генуэзцаў, на подступах да Сінопа (1322). Пасля смерці Газі Чэлебі, за адсутнасцю ў яго сыноў, бейлік быў далучаны да земляў ісфендзіярагулараў (Джандарагулараў)  (руск.) (бел. (1322).

Ёсць звесткі, што ў Газі Чэлебі усё ж быў сын Ібрахім, які кіраваў у Сінопе некаторы час пазней.

Беі Перванэ
-----------

1. Муінедзін Мехмед Бей (1277—1297)
2. Месуд бей (1297—1298)
3. Газі Чэлебі (1298—1322)

Спасылкі
--------

* Beylik of Pervâneoğlu Архівавана 5 чэрвеня 2011.


1. ↑  Anthony Bryer and Richard Winfield, *The Byzantine Monuments and Topography of the Pontos*, vol. 1, (Washington D.C.: Dumbarton Oaks, 1985) 73.
Беларуская антэкліза
**Прыбалтыйская монакліналь** — тэктанічная структура, якая ўтварае паўночна-заходні схіл Беларускай антэклізы, павернуты да Балтыйскай сінеклізы. 

Знаходзіцца на памежжы Беларусі і Літвы, шырыня 50-60 км.

Паверхня крышталічнага фундамента апускаецца на паўночны захад і поўнач — паўночны захад з градыентам нахілу каля 3 м/км. Пры апусканні фундамента прыкладна да адзнак звыш -0,4 км градыент нахілу павялічваецца да 10 м/км. Па меры апускання фундамента разрэз чахла нарошчваецца адкладамі ніжнебайкальскага, верхнебайкальскага, каледонскага, герцынскага і кімерыйска-альпійскага комплексаў.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
* Геология Беларуси / А.С. Махнач, Р.Г. Гарецкий, А.В. Матвеев и др. — Мн.: Институт геологических наук НАН Беларуси, 2001. — 815 с. — ISBN 985-6117-56-9
**Украінская музыка** ахоплівае разнастайныя шматлікія складнікі і элементы музыкі заходняй і ўсходняй музычных цывілізацый. Апроч таго, яна мае вельмі моцную славянскую і хрысціянскую ўнікальнасць, элементы якой выкарыстоўваюцца сярод многіх суседніх народаў.

Часам Украіна прызнаецца музычнай глубінкай былой Расійскай імперыі, дзякуючы сваёй першай прафесійнай музычнай акадэміі, якая адкрылася ў сярэдзіне 18 стагоддзя і выхавала шмат ранніх музыкаў і кампазітараў.

Сучасная Украіна знаходзіцца на поўначы ад Чорнага мора і з’яўляецца былой часткай СССР. Некаторыя этнічныя групы, якія пражываюць на тэрыторыі Украіны, маюць свае ўласныя ўнікальныя музычныя традыцыі, а некаторыя распрацавалі канкрэтныя музычныя традыцыі ў спалучэнні з зямлёй, на якой яны жывуць.