**Вацлаў I** (чэшск.: Václav I.; каля 1205 — 23 верасня 1253) — кароль Чэхіі з 1230 года, сын Пржэмысла Отакара I.

Біяграфія
---------

### Каранацыя

Бацька Вацлава Пржэмысл Отакар I разлічваў яшчэ пры сваім жыцці перадаць сыну каралеўскі тытул, каб гарантаваць перадачу яго па спадчыне і пазбегнуць барацьбы за прастол. Ён дамогся згоды галоўнага канкурэнта Вацлава, мараўскага маркграфа Уладзіслава Індржыха, і чэшскай знаці. Каранацыя Вацлава ў пэўнай ступені адраджала прынцып пераходу прастола па старшынстве, у адпаведнасці з якім чэшскі трон павінен быў заняць старэйшы ў родзе Пржэмыславічаў. Гэта таксама адсякала ад пераходу ў спадчыну прастола бакавыя галіны дынастыі.

Пасля гэтага Пржэмысл Отакар I адправіў адпаведны ліст імператару Фрыдрыху II. Пасланец вярнуўся і паведаміў, што Фрыдрых 26 ліпеня 1216 года пагадзіўся з яго рашэннем.

Вацлаў быў каранаваны 6 лютага 1228 года як суправіцель свайго бацькі. Цырымонію правёў архібіскуп майнцкі Зігфрыд, упершыню па лацінскім абрадзе. Пржэмысл Отакар і Вацлаў пастанавілі, што іх пераемнікі павінны быць каранаваны архібіскупам майнцкімі. У тым выпадку, калі прадстаўнік Майнцкага архібіскупства адмовіцца, біскупа для каранацыі будзе выбіраць сам чэшскі кароль.

### Аднавокі кароль

Пячатка Вацлава I
З 1230 года, пасля смерці бацькі, Вацлаў стаў кіраваць самастойна, хоць і знаходзіўся пад моцным уплывам сваёй маці Канстанцыі Венгерскай і сястры. Адзінай жонкай караля была дачка караля Германіі Філіпа Швабскага Кунігунда, з якой ён быў заручаны, калі ёй было каля двух гадоў, а яму — каля сямі.

З дзяцінства Вацлаў меў адхіленні ў сваім развіцці. Ён быў неўротыкам і, верагодна, псіхічнахворым. Ён любіў блукаць у адзіноце ў гушчары лесу, любіў паляванне і аднойчы на паляванні страціў левае вока. Летапісцы адзначаюць, што кароль Вацлаў ненавідзеў гук царкоўных званоў, які выклікаў у яго моцны галаўны боль і прыпадкі, падобныя да эпілептычных. Таму ўсюды, дзе ён з’яўляўся, забаранялася званіць у званы. Сучасная медыцына гаворыць пра праяву ідыясінкразіі — павышанай адчувальнасці да вызначаных частот гукавых хваль.

Падчас кіравання Вацлава I у Чэхію прыйшлі гатычная культура і рыцарскія турніры, атрымала распаўсюджанне прыдворная паэзія і песні. У гэты перыяд умацавалася чэшская дзяржаўнасць, багацела чэшская знаць, актыўна развіваліся будаўніцтва, гандаль і рамёствы.

Вацлаў, як і яго бацька, падтрымліваў перасяленне немцаў у сваю краіну. Ён быў першым каралём Чэхіі, якія даў прывілеі яўрэям, што ўзбагаціла каралеўскую казну.

### Знешняя палітыка

Сварка Вацлава I з імператарам Фрыдрыхам II
Вацлаў працягнуў барацьбу свайго бацькі супраць аўстрыйскага герцага Фрыдрыха II. У 1231 годзе ён уварваўся ў Аўстрыю, абхопленую паўстаннем міністэрыялаў, і спаліў Крэмс. Праз два гады сам герцаг Фрыдрых скарыстаўся канфліктам паміж Вацлавам і яго братам, мараўскім маркграфам Пржэмыслам, уварваўся ў Маравію і заняў замак Бітаў. Але калі аўстрыйскі герцаг захварэў і вярнуўся дамоў, Вацлаў заняў Брно і прымусіў брата да паслушэнства.

Імператар Фрыдрых II тым часам пагрузіўся ў барацьбу з аўтаноміяй князёў, спрабуючы распаўсюдзіць сваю ўладу на ўсю тэрыторыю Свяшчэннай Рымскай імперыі. Вацлаў па яго загадзе нават захапіў Ніжнюю Аўстрыю і Вену.

Вацлаў, аднак, сам з асцярогай успрымаў экспансію імператарскай улады каля сваіх межаў. У выніку ён прымірыўся з аўстрыйскім герцагам Фрыдрыхам II, што павялічыла рызыку адкрытага канфлікту імператара з чэшскім каралём. Фрыдрых Аўстрыйскі паабяцаў сваю пляменніцу Гертруду ў жонкі сыну Вацлава Уладзіславу і аўстрыйскія тэрыторыі на поўнач ад Дуная ў якасці пасагу.

Паміж 1233 і 1237 гадамі Вацлаў ізноў уступіў у канфлікт са сваім малодшым братам Пржэмыслам Мараўскім. Прычынай спрэчкі стала прыбыццё з Карынтыі ў Бржэцлаў Ульрыха III, старэйшага сына сястры Вацлава Юдыты. Вацлаў з вялікім войскам прыйшоў у Маравію і Пржэмысл быў вымушаны бегчы ў Венгрыю да караля Белы IV. Каралева-ўдава Канстанцыя Венгерская выступіла пасроднікам у перамовах і браты памірыліся, Пржэмысл вярнуўся ў Маравію, а пад уладай Вацлава засталіся Оламаўц і Опава.

### Барацьба з манголамі

Вацлаў I на выяве XV стагоддзя
Вацлаў загадзя да прыбыцця мангольскіх войскаў умацаваў межы каралеўства, дзякуючы чаму большая частка чэшскіх земляў пазбегла спусташэння. Падчас мангольскага ўварвання ў Цэнтральную Еўропу Вацлаў прыняў заклік пра дапамогу ад свайго швагра, князя Вялікай Польшчы Генрыха II Набожнага. Аднак той вырашыў не чакаць прыбыцця чэшскіх падмацаванняў. У выніку Вацлаў на суткі спазніўся на бітву пры Легніцы, дзе Генрых II Набожны быў разгромлены і забіты (красавік 1241 года). Мангольскі корпус на чале з Байдарам спыніў прасоўванне на захад, рэзка павярнуў на поўдзень і разарыў Маравію, затым у чэрвені перайшоў Карпаты і злучыўся з паўднёвым корпусам у Венгрыі. Вацлаў I аб’яднаўся з Фрыдрыхам II, пад абарону якога бег венгерскі кароль Бела IV, які пацярпеў паражэнне ў бітве на Шаё. Манголы не пайшлі на сутыкненне з сіламі саюзнікаў і неўзабаве пакінулі Венгрыю.

### Паўстанне малодшага сына

Пасля смерці Фрыдрыха II Аўстрыйскага ў 1246 годзе Вацлаў Аднавокі арганізаваў шлюб свайго старэйшага сына Уладзіслава з пляменніцай Фрыдрыха Гертрудай Бабенберг. Незадаволеная збліжэннем з аўстрыйцамі чэшская знаць збунтавалася супраць Вацлава і падтрымала прэтэнзіі на прастол з боку яго сына Пржэмысла II Отакара. Вайна паміж бацькам і сынам працягвалася з пераменным поспехам да 1248 года. Пржэмыслу ўдалося захапіць кантроль над большай часткай Чэхіі і аблажыць бацьку ў адным з замкаў. Аднак Вацлаву ўдалося збегчы з замка і, узначаліўшы контратаку на мосце, прымусіць непакорлівага сына да ўцёкаў. Пржэмысл быў ненадоўга пасаджаны ў турму замка Пршымда, а яго саюзнікі пакараны смерцю. У выніку Пржэмысл быў памілаваны і атрымаў тытул маркграфа Маравіі.

### Смерць і спадчына

Надмагілле Вацлава I
У 1247 годзе старэйшы сын Вацлава Уладзіславаў, які быў з 1246 года герцагам Аўстрыі, раптоўна памёр. Тады Вацлаў Першы ў 1252 годзе арганізаваў шлюб свайго другога сына, Пржэмысла Отакара, з сястрой Фрыдрыха Маргарытай. У тым жа годзе Гертруда выйшла замуж за сына князя Данііла Галіцкага Рамана, якога таксама падтрымаў венгерскі кароль Бела IV. Барацьба за аўстрыйскі прастол завяршылася ў 1252—1253 гадах на карысць Вацлава і яго сына Пржэмысла Отакара II.

Вацлаў I памёр 23 верасня 1253 года ў Кралуў-Двуры. Яго сэрца і ўнутраныя органы захоўваліся ў касцёле Дзевы Марыі ў Кралуў-Двуры, а цела было пахавана ў Стара-Месце, у Анежскім кляштары.

Сям’я
-----

Жонка: з 1224 года — Кунігунда Гогенштаўфен, дачка Філіпа Швабскага. Дзеці:

* Уладзіслаў
* Бажэна, замужам за Атонам III, маркграфам Брандэнбургскім
* Анежка, замужам за Генрыхам III, маркграфам Мейсенскім
* Пржэмысл Отакар II
* Венцаслава

Зноскі
------

1. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. ↑  Wenzel I. (Wenzel) // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. 1 2 3 4  Kindred Britain<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q75653886'></a>
4. ↑  *(unspecified title)* Праверана 7 жніўня 2020.
5. ↑  *Lundy D. R.* The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>

Літаратура
----------

* ANTONÍN, Robert. České země za posledních Přemyslovců I. (1192—1253). Praha : Libri, 2012. 432 s. ISBN 978-80-7277-446-3.
* BÁRTA, Stanislav. Smíření otce se synem. Uzavření sporu krále Václava I. s markrabětem Přemyslem roku 1249. In NODL, Martin; WIHODA, Martin. Rituál smíření : konflikt a jeho řešení ve středověku : sborník příspěvků z konference konané ve dnech 31. května — 1. června 2007 v Brně. Brno : Matice moravská, 2008. ISBN 978-80-86488-48-6. S. 101—108.
* NOVOTNÝ, Václav. České dějiny I./III. Čechy královské za Přemysla I. a Václava I. (1197—1253). Praha : Jan Laichter, 1928. 1085 s.
* SOVADINA, Miloslav. Dvůr Václava I. Sborník archivních prací. 1995, roč. 45, s. 3-40. ISSN 0036-5246.
* TŘEŠTÍK, Dušan; ŽEMLIČKA, Josef; SOMMER, Petr, a kol. Přemyslovci. Budování českého státu. Praha : Nakladatelství Lidové noviny, 2009. 779 s. ISBN 978-80-7106-352-0.

| ⛭Князі і каралі Чэхіі (Багеміі) |
| --- |
| Князі Чэхіі | 

|  |  |
| --- | --- |
| Пржэмысловічы | 
* Баржывой I (каля 867 — каля 900)
* Спытыгнеў I (каля 900 — 915)
* Ураціслаў I (915—921)
* Вацлаў I Святы (921—935)
* Баляслаў I Грозны (935 — каля 967)
* Баляслаў II Набожны (каля 967 — 999)
* Баляслаў III Руды (999—1002, 1003)
* Ярамір (1002—1003, 1004—1012, 1033—1034)

 |
| Пясты | 
* Уладзівой (1002—1003)
* Баляслаў IV Храбры (1003—1004)

 |
| Пржэмысловічы | 
* Ольдржых (1012—1033)
* Бржэціслаў I (1034—1055)
* Спытыгнеў II (1055—1061)
* Ураціслаў II (1062—1092)
* Конрад I Брненскі (1092)
* Бржэціслаў II Малодшы (1092—1100)
* Баржывой II (1100—1107, 1117—1120)
* Святаполк Оламаўцкі (1107—1109)
* Уладзіслаў I (1109—1117, 1120—1125)
* Сабеслаў I (1125—1140)
* Уладзіслаў II (1140—1172)
* Сабеслаў II (1173—1178)
* Фрыдрых (Бедржых) (1178—1189)
* Конрад II Ота (1189—1191)
* Вацлаў II (1191—1192)
* Пржэмысл Отакар I (1192—1193, 1197—1198)
* Генрых Бржэціслаў (1193—1197)
* Уладзіслаў Індржых (1197)

 |

 |
| Каралі Чэхіі | 

|  |  |
| --- | --- |
| Пржэмысловічы | 
* Уладзіслаў I (1158—1172)
* Пржэмысл Отакар I (1198—1230)
* Вацлаў I (1230—1253)
* Пржэмысл Отакар II (1253—1278)
* Вацлаў II (1278—1305)
* Вацлаў III (1305—1306)

 |
| Горыцкая дынастыя | 
* Генрых Харутанскі (1306, 1307—1310)

 |
| Габсбургі | 
* Рудольф I (1306—1307)

 |
| Люксембургі | 
* Ян Сляпы (1310—1346)
* Карал I (1346—1378)
* Вацлаў IV (1378—1419)
* Жыгімонт Люксембургскі (1419—1437)

 |
| Габсбургі | 
* Альбрэхт (1437—1439)
* Ладзіслаў Постум (1453—1457)

 |
| Подзебрады | 
* Іржы з Подзебрадаў (1458—1471)

 |
| Хуньядзі | 
* Мацвей (Маціяс) I Корвін (1469—1490)

 |
| Ягелоны | 
* Уладзіслаў II (1471—1516)
* Людовік I (1516—1526)

 |
| Габсбургі | 
* Фердынанд I (1526—1564)
* Максіміліян II (1564—1576)
* Рудольф II (1576—1611)
* Маціяс II (1611—1619)
* Фрыдрых Пфальцскі (з дынастыі Вітэльсбахаў, 1619—1621, фактычна не кіраваў)
* Фердынанд II (1619—1637, фармальна з 1621)
* Фердынанд III (1637—1657)
* Фердынанд IV (1646—1654, намінальна)
* Леапольд I (1657—1705)
* Іосіф I (1705—1711)
* Карал II (1711—1740)
* Марыя Тэрэзія (1740—1780)
* Іосіф II (1780—1790)
* Леапольд II (1790—1792)
* Франц I (1792—1835)
* Фердынанд V (1835—1848)
* Францішак Іозеф (1848—1916)
* Карал III (1916—1918)

 |

 |


| ?Вацлаў I — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Ураціслаў II |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Уладзіслаў I (князь чэшскі) |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Святаслава Польская[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Уладзіслаў II[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Генрых I Бергскі[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Richeza of Berg[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Адэльгейда фон Гінген-Фобург[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Пржэмысл Отакар I |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Людвіг Скакун[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Louis I, Landgrave of Thuringia[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | Adelheid von Stade[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Judith of Thuringia[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Giso IV, Count of Gudensberg[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Hedwig of Gudensberg[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Cunégonde de Bilstein[d] |  |
|  | Вацлаў I |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Бела II |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Геза II[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Ілона Сербская[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Бела III |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Мсціслаў Уладзіміравіч |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Ефрасіння Мсціслаўна |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Канстанцыя Венгерская[d] |  |  |  |  |  | Любава Дзмітрыеўна[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Рэно дэ Шацільён[d] |  | Эрвэ II[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Агнэса Антыяхійская[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Баэмунд II |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Канстанцыя[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Аліса[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · WeRelate · Sejm-Wielki.pl · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 101272243 · ISNI: 0000 0000 5527 0885 · LCCN: n93068321 · NKC: xx0024349 · NLP: A31816794 · SUDOC: 20015060X · VIAF: 69293500 |

 |