У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дыла.
**Язэп Дыла**, сапраўднае імя **Восіп Лявонавіч Дыла** (Псеўданімы і крыптанімы: *Н. Бываеўскі*; *Наз. Бываеўскі*; *Назар Бываеўскі*; *Nazar Bywajeuski*; *А. Дыл*; *А. Дыла*; *Анна Дыла*; *Жорсткі*; *Л. Жорсткі*; *Тодар Кулеш*; *Т. Кулеша*; *Язэп*; *Н. Б.*; *Наз. Б.*; *Н. Б-і*; *Н. Б-скі*; *Наз. Б-скі*; *Я. Д.*; *Язэп Д.*; *Яз. Д-а*; 14 (2) красавіка 1880, Слуцк — 7 красавіка 1973, Саратаў, Расія) — беларускі празаік, драматург, грамадскі і культурны дзеяч.

Біяграфія
---------

Язэп Дыла, 1920-я гг.
Нарадзіўся ў Слуцку ў сям’і паштовага служачага. Стрыечны брат яго бацькі быў апошнім слуцкім батлеечнікам. У 1890—1898 вучыўся ў Слуцкай гімназіі. З чацвёртага класа ўдзельнічаў у гуртку самаасветы. У гімназічныя гады быў знаёмы з Альгердам Абуховічам.

1-я Усебеларуская нарада архівістаў. Я. Дыла сядзіць першы злева
У 1899 паступіў у Юр’еўскі (Тартускі) ветэрынарны інстытут, адкуль у 1903 годзе выключаны за ўдзел у студэнцкіх хваляваннях без права паступлення ў іншыя вышэйшыя навучальныя ўстановы. У 1903—1904 у Мінску працаваў у газеце «Северо-Западный край». У 1905 узначальваў арганізацыйную групу Мінскага камітэта РСДРП.

У 1906—1918 у выдавецтвах Пецярбурга, Арэнбурга, Казані, Масквы, быў асабіста знаёмы з А. Купрыным, Л. Андрэевым, М. Арцыбашавым і іншымі рускімі пісьменнікамі. У снежні 1917 удзельнічаў у Першым Усебеларускім з’ездзе, у першыя дні работы старшынстваваў на пасяджэннях. Пасля разгону з’езда абраны яго Радай у склад Выканкама.

У студзені — лютым 1919 камісар працы ў Часовым урадзе БССР. Супрацьстаяў палітыцы А. Мяснікова, за што ў лютым 1919 арыштаваны і высланы з Беларусі. У 1921—1924 на розных кіраўнічых пасадах у Менску: старшыня Цэнтрасаюза спажывецкіх таварыстваў Беларускага краю, старшыня Дзяржаўнай планавай камісіі БССР, намеснік старшыні па раянаванні БССР, член ЦВК БССР. З 1924 правадзейны член Інбелкульта. Разам з прафесарам У. Пічэтам, акадэмікам Я. Карскім распрацоўваў статут Інбелкульта. Дырэктар Інстытута па вывучэнні мастацтва. У красавіку 1925 года быў прызначаны дырэктарам Беларускага тэатра імя Янкі Купалы (БДТ-1). З кастрычніка 1926 па 1928 год — ізноў на працы ў Інбелкульце: вучоны сакратар, а таксама загадчык секцыі па вывучэнні беларускага мастацтва. Намеснік загадчыка Белдзяржкіно. З красавіка 1929 года працаваў інспектарам Галоўмастацтва Наркамасветы.

Арыштаваны ДПУ БССР 18 ліпеня 1930 па справе «Саюза вызвалення Беларусі». Падчас арышту інспектар наркамата асветы; 10 красавіка 1931 высланы ў Кунгур Пермскай вобласці на 5 гадоў. Потым жыў і працаваў у Саратаве. 22 жніўня 1938 зноў арыштаваны (10.3.1939 справа спынена). Рэабілітаваны судовай калегіяй па крымі­нальных справах Вярхоўнага Суда БССР 15 лістапада 1957 г. Асабовая справа Дылы захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі. У шлюбе ад жонкі Дамінікі меў дачку Ганну.

Памёр у Саратаве, не дажыў адзін тыдзень да 93 гадоў.

Творчасць
---------

«Храбры Юрка» на ідышы. Пераклаў Хаім Мальцінскі
Першая літаратурная публікацыя Язэпа Дылы з’явілася ў 1912 годзе ў газеце «Наша ніва». Ён аўтар апавяданняў «Перад раніцою…» (1912), «Усурыйскі драпежнік» і «Спужаўся… дурненькі!», гістарычнага рамана «На шляху з варагаў у грэкі» (1944—1945), аповесці «У імя дзяцей» (1968), п’есаў «Панскі гайдук» (1926), «Падуанскі студэнт» і «Юнак з Крошына» (1965).

Аўтар публіцыстычных артыкулаў «Праз мукі — да шчасця камунізму» (1918), «Беларускае жыццё ў Маскве» (1918) і «Беларуская секцыя Расійскай камуністычнай партыі» (1918). Таксама выступіў і як мемуарыст: «Пісьменнік-дэмакрат Альгерд Абуховіч» (1958), «Чалавек вялікага сэрца» (1960), «Светлы вобраз» (1957), «Сустрэча ў Пяцігорску» (1959), «Пра Цішку Гартнага» і «Сустрэча з Янам Райнісам».

У сваіх артыкулах па гісторыі культуры даследаваў узнікненне беларускага тэатра: «Тэатральная „задума" 1892 годзе ў Радашковічах» (1957), «Беларускія спектаклі ў перыяд рэвалюцыі 1905 года» (1957), «Першы прафесійны тэатр» (1967), «Мінская трупа „Першага таварыства беларускай драмы і камедыі"» (1920-я), «Беларускія драматычныя гурткі на Случчыне», «Раннія іскры таленту» і інш.

Выступаў у якасці навуковага кансультанта аднаго з першых беларускіх фільмаў — «Кастусь Каліноўскі» (1928). З красавіка 1929 года працаваў інспектарам Галоўмастацтва Наркамасветы.

Бібліяграфія
------------

* Творы. Мн. 1981.
* Праз гады барацьбы і выпрабаванняў // Крыніца. 1989, № 1.

Зноскі
------

1. ↑  Язэп Дыла
2. ↑  *Ала Бабкова, Сяргей Будкін*. Кінакласіка ажыла! Інтэрнэт-прэзентацыя праекту «Тузін. Немаўля» (відэа) **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 2 сакавіка 2015. Праверана 30 сакавіка 2021.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — С. 280. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1996. — С. 323. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
* Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2012. — Т. 3. — С. 548. — 688 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0662-8.
* Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2002. — Т. 1. — 565 с. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0255-5. — С. 388.
* Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. — Т. 2. Верабей — Іваноў. — С. 415. — 541 с.; іл.. — ISBN 5-85700-075-0.
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 3. Кніга 2 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Мн. 2005.
* Возвращенные имена: Сотрудники АН Беларуси, пострадавшие в период сталинских репрессий / сост. и авт. предисл. Н. В. Токарев; под ред. А. С. Махнача. — Мн.: Навука i тэхнiка, 1992. — С. 47-48. — 120 с. — 1 000 экз. — ISBN 5-343-01246-9. Архівавана 31 жніўня 2021.
* Юрэвіч Л. Н. Язэп Дыла і яго гістарычны раман «На шляху з вараг у грэкі» // Весці АН БССР. Серыя грамадскіх навук. 1991, № 5.
* Родчанка Р. Альгерд Абуховіч-Бандынелі: Нарыс жыцця і творчасці. — Мн.: Маст. літ. 1984. — 134 с.
* Родчанка Р. Язэп Дыла // Беларусь. 1984, № 10.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| s: | Язэп Дыла ў Вікікрыніцах |
| commons: | Язэп Дыла на Вікісховішчы |

* *А. Мальдзіс.* Шматгранны талент. Нататкі з нагоды 130-х угодкаў Язэпа Дылы. — 2010, 20 мая.
* ДЫЛА Язэп

| ⛭Старшыні Дзяржплана БССР |
| --- |
| БССР | Язэп Дыла (1923—1924) • Аляксандр Анохін (1924) • Стэфан Гельтман (1924—1925) • Сяргей Карп (1925—1927) • Марцін Карклін (1927—1930) • Самуіл Гольдберг (1930—1931) • Дзмітрый Шапіра (1931—1933) • Мацвей Галенда (1933—1935) • Арцемій Любовіч (1935—1937) • Данііл Чудноўскі (1937—1938) • Ісаак Чорны (1938—1944) • Рыгор Эйдзінаў (1944—1946) • Ісаак Чорны (1946) • Рыгор Эйдзінаў (1946—1947) • Ісаак Чорны (1947—1953) • Сяргей Малінін (1953—1965) • Піліп Коханаў (1965—1978) • Віктар Гвоздзеў (1978—1982)  ·  Анатоль Рэвут (1983—1985)  ·  Вячаслаў Кебіч (1985—1990)  ·  Міхаіл Мясніковіч (1990—1991)  ·  Сяргей Лінг (1991—1994) |  |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2013236439 · VIAF: 3662154260823024480008 |