Суражская нізіна (2001)
Суражская нізіна (1977)
**Суражская нізіна** — фізіка-геаграфічны раён Беларускага Паазер’я. Знаходзіцца на паўночным усходзе Беларусі ў Віцебскай вобласці (Гарадоцкі і Віцебскі раёны), мяжуе з Гарадоцкім узвышшам на захадзе і Віцебскім узвышшам — на поўдні, Шумілінскай раўнінай — на захадзе, плошча каля 900 км². Распрасціраецца на ўсход на тэрыторыю Смаленскай вобласці Расіі (Веліжскі раён), дзе мае назву Заходне-Дзвінская нізіна (руск.: Западно-Двинская низина).

Геалогія
--------

У тэктанічных адносінах нізіна прымеркавана да Аршанскай упадзіны. У асадкавай тоўшчы вылучаны магутныя (да 1500 м і болей) адклады верхняга дакембрыю (пяскі, пясчанікі, алеўрыты, гліны), дэвонска-каменнавугальнага (да 200 м; вапнякі, даламіты, мергелі, гліны) і юрска-антрапагенавага (да 190 м; мел, мергелі, пяскі, супескі, гліны) комплексаў.

Тээрыторыя прымеркавана да буйнога паніжэння дэвонскіх парод. Магутнасць чацвярцічных адкладаў ад 20 да 50 м. Для іх ложа характэрныя лагчыны ледавіковага выворвання і размыву, выяўленыя ў даліне ракі Усвячы, а на крайнім захадзе звязаныя з сістэмай Дзвінска-Дняпроўскай мегалагчыны.

Фарміраванне паверхні нізіны звязана з акумуляцыйнай і абразійнай дзейнасцю Суражскага прыледавіковага вадаёма, які існаваў у браслаўскі стадыял паазерскага зледзянення. Пазней вадаём быў спушчаны ракой Заходняя Дзвіна каля горада Віцебск. Нізіна запоўнена азёрна-ледавіковымі глінамі і алеўрытамі, на ускраінах пашыраны флювіягляцыяльныя адклады (жвір, пяскі, супескі), у асобных месцах марэнныя суглінкі.

Карысныя выкапні: легкаплаўкія гліны, даламіт, будаўнічыя пяскі, пясчана-жвіровы матэрыял, торф.

Рэльеф
------

Сучасная паверхня выраўнаваная. Паверхня пласкахвалістая з эолавымі ўзгоркамі і парабалічнымі дзюнамі, лагчынамі, азёрнымі катлавінамі. У межах раёна выдзяляецца паўднёвая азёрна-ледавіковая нізіна і паўночная слабахвалістая марэнная і водна-ледавіковая раўніна. Адносныя перавышэнні рэльефу звычайна 2—3 м, да 10 м і больш паблізу глыбокіх рачных далін, азёрных катлавін у мясцовацях з эолавым рэльефам.

Роўная паверхня азёрна-ледавіковай нізіны набывае разнастайнасць дзякуючы эолавым узгоркам, серпападобным дзю­нам, дзюнна-бугрыстым формам, якія складзены тонказярністымі пяскамі. Абсалютныя вышыні тут 150—165 м.

Марэнная і водна-ледавіковая раўніна мае абсалютныя вышыні 165—175 м. Паверхня рассечана лагчынамі сцёку, выцянутымі з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Нярэдка сустракаюцца тэрмакарставыя западзіны, камавыя ўзгоркі, а таксама эолавыя формы ў выглядзе дзюнна-бугрыстага рэльефа.

Гідраграфічная сетка прадстаўлена глыбока ўрэзанай далінай Заходняй Дзвіны, яе правым прытокам Усвячай з Аўсянкай, левым — Каспляй. Даліны адрозніваюцца значным урэзам (Усвяча да 30 м), выражанай поймай і надпоймавай тэра­сай. Схілы месцамі крутыя, зрэзаныя невялікімі ярамі.

Азёры размешчаны галоўным чынам у паўночнай частцы Суражскай нізіны. Катлавіны буйных азёр належаць да лагчынных і глыбока ўрэзаны ў марэнныя суглінкі. Найболшыя азёры Вымна, Цёста, Сясіта. Асаблівасцю возера Цёста з’яўляецца ланцуг з астравоў, якія выцягнуты па даўжыні катлавіны, маюць форму друмлінаў і характарызуюць, такім чынам, напрамак руху ледавіковага языка з поўначы — паўночнага ўсходу на поўдзень — паўднёвы захад.

Клімат, глебы і расліннасць
---------------------------

Сярэдняя тэмпература паветра студзеня −7,8 °C, ліпеня 18 °C. Ападкаў 620 мм за год.

Глебы пераважна дзярнова-падзолістыя, дзярнова-глеістыя і тарфяна-балотныя.

Пад лесам каля 30 % тэрыторыі. Карэннымі з’яўляюцца хвойныя (хваёвыя і яловыя зеленамошна-чарнічныя і кіслічныя) лясы, але ў выніку высечак на іх месцы часта ўтвараюцца драбналістыя (бародаўчатабярозавыя, асінавыя і шэраальховыя), якія вылучаны ў міжрэччы Усвячы і Тураўкі. На правабярэжжы Заходняй Дзвіны каля мяжы Беларусі і Расіі пераважаюць бярэзнікі і асіннікі кіслічныя і сніткавыя, сярод якіх невялікімі ўчасткамі трапляюцца ельнікі кіслічныя; характэрна чаргаванне хвойнікаў імшыстых, сфагнавых і даўгамошна-чарнічных. На левабярэжжы Заходняй Дзвіны уздоўж ракі на прыбярэжных пясчаных узгорках хвойнікПадлесакі верасова-імшыстыя, уздоўж мяжы Беларусі і Расіі асінавыя і бярозавыя лясы з дробнымі ўчасткамі ельнікаў, з дамешкам ясеню, клёну, ліпы, у падлеску ляшчына, брызгліна бародаўчатая.

Балоты вярховага тыпу. Лугі сухадольныя злакавыя збяднелыя, нізінныя разнатраўныя і дробнаасаковыя. разаранасць слабая.

Створаны Запольскі біялагічны заказнік.

Зноскі
------

1. ↑  Энциклопедия Смоленской области

Літаратура
----------

* Су́ражская нізі́на // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 277—278. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Суражская низина // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 648 с. ISBN 978-985-11-0384-9

| ⛭Рэльеф Беларусі |
| --- |
| Узвышшы | 
* Аляхновіцкае
* Аршанскае
* Асвейская града
* Ашмянскае
* Барысаўская града
* Браслаўская града
* Валожынскае
* Ваўкавыскае
* Віцебскае
* Гарадоцкае
* Горацка-Мсціслаўскае
* Гродзенскае
* Докшыцкае
* Івянецкае
* Канстанцінаўская града
* Капыльская града
* Лагойскае
* Лукомскае
* Мазырская града
* Мінскае
* Навагрудскае
* Нешчардаўскае
* Плешчаніцкае
* Пышнагорскае
* Радашковіцкае
* Свірская града
* Свянцянскія грады
* Слонімскае
* Ушацка-Лепельскае
* Юравіцкае

 |
| Раўніны | 
* Алаўская
* Аршанска-Магілёўская
* Бабруйская
* Баранавіцкая
* Вілейская
* Воранаўская
* Высокаўская
* Заборская
* Загароддзе
* Капаткевіцкая
* Касцюковіцкая
* Косаўская
* Крывіцкая
* Лагішынская
* Лідская
* Люсінаўская
* Мазырска-Лельчыцкая
* Маларыцкая
* Нараўска-Ясельдзінская
* Нарачанская
* Пружанская
* Прыбужская
* Пухавіцкая
* Салігорская
* Свяцілавіцкая
* Сенненская
* Слаўгарадская
* Стаўбцоўская
* Столінская
* Хойніцка-Брагінскія вышыні
* Церахоўская
* Цэнтральнабярэзінская
* Чашніцкая
* Чачорская
* Шумілінская

 |
| Нізіны | 
* Азарыцкая
* Брэсцкая
* Васілевіцкая
* Верхнебярэзінская
* Верхнянёманская
* Верхняпрыпяцкая
* Вятчынская
* Дзісненская
* Жыткавіцкая
* Камарынская
* Лунінецкая
* Лучоская
* Полацкая
* Прыдняпроўская
* Рэчыцка-Сожская
* Светлагорская
* Скідальская
* Слуцка-Арэская
* Стрэшынская
* Суражская
* Сярэднянёманская
* Сярэдняпрыпяцкая
* Убарць-Славечанская
* Хойніцкая
* Ясельдзінска-Слуцкая

 |