recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Васілевіч.
**Іван Ігнацьевіч Васілевіч** (15 лютага 1941, ст. Палессе, Мядзельскі раён, Мінская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1968 годзе. Працаваў у Мінскпраекце, з 1976 года — галоўны архітэктар праектаў у Белдзяржпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1973 года. Пражывае ў г. Мінску.

Творчасць
---------

Будынкі інстытутаў Белдзіправадгаса і Сельгастэхпраекта па праспекце Машэрава
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): будынкі інстытутаў Белдзіправадгаса (1972), Сельгастэхпраекта (1976), лабараторны корпус Белдзіправадгаса (1980), комплексы будынкаў УНДІТІМЖ (1979—1983), эксперыментальнай вытворчасці Інстытута тэхнічнай кібернетыкі, СКТБ з вопытнай доследнай Інстытута фізікі АН БССР (1986), галоўны павільён будаўнічай выстаўкі Дзяржбуда БССР, паліклініка МУС па вул. Мяснікова (1988) у Мінску, планіроўка і забудова пас. Таксімо на БАМе (1986), аўтар Дома Саветаў у Слуцку (1986).

Узнагароды
----------

2-я прэмія на рэспубліканскім конкурсе за праект Дома архітэктара (1974, у аўтарскім калектыве).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Василевич Иван Игнатьевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Філімонаў.

**Аляксандр Андрэевіч Філімонаў** (1918—2007) — старшы лейтэнант Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Аляксандр Філімонаў нарадзіўся 9 траўня 1918 года ў вёсцы Кучын (цяпер — Кармянскі раён Гомельскай вобласці Беларусі). Скончыў дзесяць класаў школы і два курсы Камуністычнага інстытута журналістыкі пры ЦК КП(б) БССР, пасля чаго пражываў у горадзе Лунінец Брэсцкай вобласці, загадваў аддзелам у мясцовай газеце. У пачатку Вялікай Айчыннай вайны Філімонаў быў адпраўлены ў эвакуацыю і ў ліпені 1941 года прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1942 годзе ён скончыў Арлоўскае танкавае вучылішча. З ліпеня 1943 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. У баях неаднаразова быў паранены.

Да красавіка 1945 года гвардыі старшы лейтэнант Аляксандр Філімонаў камандаваў танкавай ротай 55-га гвардзейскага танкавага палка 12-й гвардзейскай механізаванай брыгады 5-га гвардзейскага механізаванага корпуса 4-й гвардзейскай танкавай арміі 1-га Украінскага фронту. Вызначыўся ў час Берлінскай аперацыі. 16 красавіка 1945 году рота Філімонава паспяхова пераправілася праз раку Нейсе, а праз два дні — праз Шпрэе. 1 мая 1945 года ў раёне гарадоў Лукенвальде і Беерыц яна, знаходзячыся на левым флангу мотастралковай брыгады, адбівала атаку нямецкай групоўкі, якая спрабавала прарвацца на захад, падбіўшы ўвогуле 15 танкаў і самаходных артылерыйскіх гармат. У тых баях разам з астатнімі падраздзяленнямі рота Філімонава знішчыла больш за 1000 салдат і афіцэраў праціўніка, яшчэ некалькі сотняў ўзяла ў палон.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 27 чэрвеня 1945 года за «мужнасць і гераізм, праяўленыя на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі», гвардыі старшы лейтэнант Аляксандр Філімонаў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» за нумарам 9088.

У 1946 годзе Філімонаў быў звольнены ў запас. Пражываў у Мінску. У 1949 годзе ён скончыў філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага універсітэта, у 1952 годзе — аспірантуру, пасля чаго выкладаў у вышэйшых навучальных установах. З 1969 года працаваў старшым навуковым супрацоўнікам Інстытута гісторыі АН БССР. З’яўляўся аўтарам вялікай колькасці падручнікаў, артыкулаў і манаграфій.

Памёр 31 снежня 2007 года, пахаваны ў мемарыяльным парку на плошчы Свабоды ў горадзе Карма.

Доктар гістарычных навук, прафесар. Ганаровы грамадзянін Кармы. Быў таксама узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны 1-й і 2-й ступеняў, Працоўнага Чырвонага Сцяга, Чырвонай Зоркі, беларускім ордэнам «За службу Радзіме» 3-й ступені і шэрагам медалёў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Аляксандр Андрэевіч Філімонаў на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. Минск, 1984.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Крукаў.

Горад Усурыйск, Усурыйскае Вышэйшае Ваеннае Аўтамабільнае Каманднае Вучылішча
**Іван Ігнатавіч Крукаў** (10 студзеня 1910 — 20 чэрвеня 1994) — яфрэйтар Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Іван Крукаў нарадзіўся 10 студзеня 1910 года ў вёсцы Чарнава (цяпер Чэрвеньскі раён Мінскай вобласці Беларусі). Пасля заканчэння Канскага аўтадарожнага тэхнікума пражываў і працаваў у Карымскім раёне Чыцінскай вобласці. У 1941 годзе Крукаў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Да верасня 1943 года яфрэйтар Іван Крукаў быў старшым вадзіцелям 15-га асобнага матарызаванага пантонна-маставога батальёна 6-й пантонна-маставой брыгады Варонежскага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро.

У перыяд з 25 верасня па 8 кастрычніка 1943 года Крукаў удзельнічаў у пераправе праз Днепр у раёне сеў Калька і Гусеніцы Барыспільскага раёна Кіеўскай вобласці Украінскай ССР. Калі паром Крукава быў пашкоджаны варожым снарадам, ён аператыўна ліквідаваў прабоіну і працягнуў выконваць баявую задачу. Увогуле за азначаны перыяд ён пераправіў 47 артылерыйскіх гармат, 3570 скрынь з боепрыпасамі і каля 2500 байцоў і камандзіраў.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 10 студзеня 1944 года яфрэйтар Іван Крукаў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» за нумарам 2481.

Пасля заканчэння вайны Крукаў быў дэмабілізаваны. Жыў спачатку ў пасёлку Дарасун, пазней пераехаў у Чарнігаў. 

Памёр 20 чэрвеня 1994 года, пахаваны на Яцеўскіх могілках Чарнігава.

Быў таксама узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені і Чырвонай Зоркі, шэрагам медалёў.

Імя воіна-вадзіцеля, Героя Савецкага Саюза І. І. Крукава ўвекавечана на сцяне памяці Усурыйскага вышэйшага ваеннага аўтамабільнага каманднага вучылішча.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Іван Ігнатавіч Крукаў на сайце «Героі краіны»
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 10 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 19 января (№ 3 (263)). — С. 1

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Браўні.
**Браўні** (англ.: brownie) — у англійскім і шатландскім фальклоры дух дома, аналаг славянскага дамавіка. Браўні ўяўлялі як маленькага чалавечка, часам без носу. Лічылася што калі яму пакінуць пачастунак, напрыклад смятанку ў місачцы, то ён можа дапамагчы з дамашнімі справамі. Але калі браўні пакрыўдзіць, то ён бязлітасна помсціць, можа нават наклікаць на чалавека хваробу.

Браўні — персанаж шматлікіх казак, у якіх расказваецца пра яго ўдзячнасць добрым гаспадарам альбо пра помсту тым, хто яго зневажаў.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Браўні (фальклор) на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
**Навум Пінхасавіч Альперт** (руск.: Альперт Наум Пинхосович; 16 верасня 1913, Слонім) — савецкі мастак, графік, жывапісец.

Біяграфія
---------

У 1934 г. скончыў Вільнюскую мастацкую школу. Пасля далучэння Літвы да СССР пераехаў у Ерэван, дзе ў 1945 г. скончыў мастацкае вучылішча, а ў 1947 г. — Ерэванскі мастацкі інстытут. Неаднаразова ўдзельнічаў у розных мастацкіх выстаўках у Слоніме, Вільні і Ерэване. У 1954—1960 гадах жыў і працаваў у Растове-на-Доне. Да гэтага перыяду адносіцца серыя жывапісных палотнаў «Данскія рыбакі» і «Рыбацкі порт». Пасля 1960 жыў у Вільні. З 1984 г. жыў у ЗША.

Творчасць
---------

Аўтар серыі лінагравюры і акварэляў «Вільнюс» і «Стары Вільня». Шмат увагі надаваў жанрах пейзажу і партрэта. Сярод яго прац партрэты пісьменніка Шолам-Алейхема і паэта І. Лацмана.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Архівавана 4 сакавіка 2016.
*
**Браўншвайгскі палац** (ням.: Braunschweiger Residenzschloss) — асноўная рэзідэнцыя старэйшай лініі Вельфаў, герцагаў Браўншвайгскіх, з 1753 па 1884 год. Размешчана ў цэнтры нямецкага горада Браўншвайг.

Будаўніцтва
-----------

Палац у 1830 годзе
Герцагскі палац у канцы XIX стагоддзя
Да таго часу, калі Браўншвайг вярнуўся ў рукі Вельфаў у 1671 годзе, глава княства Браўншвайг-Вольфенбютэль на працягу некалькіх стагоддзяў займаў рэзідэнцыю ў Вольфенбютэлі. Браўншвайг быў значна буйнейшым і багацейшым горадам, чым Вольфенбютэль, аднак герцагі наведваліся туды нячаста з прычыны адсутнасці годнага месца пражывання.

У 1718 годзе на былых кляштарных землях прыдворны архітэктар Герман Корб заклаў палац у стылі барока. Хоць будаўніцтва ішло павольна, герцаг Карл I у 1753 годзе пераехаў разам са сваім дваром на пастаяннае пражыванне ў няскончаную браўншвайгскую рэзідэнцыю. Галоўны будынак ансамбля быў дабудаваны толькі ў 1783—1791 гадах у стылі класіцызму па праекце архітэктараў Х. Г. Лангвагена і В. фон Гебхардзі.

У 1830 годзе жыхары Браўншвайга паднялі паўстанне супраць Карла II, празванага за марнатраўнасць «Дыяментавым герцагам». Рэзідэнцыя герцагаў была спалена дашчэнту; ацалела толькі паўднёвае крыло. Для будаўніцтва новага палаца быў запрошаны прадстаўнік позняга класіцызму Карл Тэадор Отмер[en] — адзін з вучняў Шынкеля. Асноўныя будаўнічыя працы былі завершаны да 1841 годзе.

Браўншвайгская квадрыга[de], 2015 год
Абапал ад параднага ўваходу ў палац пастаўлены бронзавыя статуі самых знакамітых палкаводцаў у гісторыі дзяржавы — герцагаў Фрыдрыха Вільгельма і Карла Вільгельма Фердынанда. Над фасадам узнеслася магутная квадрыга з фігурай Бруноніі[de] (увасабленне браўншвайгскай дзяржаўнасці), якую вылепіў Эрнст Рытшэль. Гэта скульптурная група загінула падчас буйнога пажару ў 1865 годзе і была заменена новай.

Апошнім кіраўніком, які займаў рэзідэнцыю ў 1913—1918 гадах, быў герцаг Эрнст Аўгуст, зяць кайзера Вільгельма II. Будынак моцна пацярпеў ад бамбардзіровак саюзнікаў у час Другой сусветнай вайны. Ён прастаяў у руінах да 1960 года, калі гарадскія ўлады распарадзіліся іх разабраць, а на іх месцы разбілі гарадскі парк (Тая ж доля спасцігла рэзідэнцыю Гогенцолернаў у Берліне, але па ідэалагічных прычынах). Захаваную квадрыгу нелегальна здалі на металалом.

Адбудова фасадаў у ліпені 2006 года
У 2004 годзе ўлады горада Браўншвайг санкцыянавалі будаўніцтва на месцы парку буйнога гандлёвага цэнтра Schloss-Arkaden — пры ўмове, што яго заходні фасад будзе цалкам паўтараць аблічча страчанага палаца. Адбудова фасада завершана ў 2007 годзе. Пазней таксама ўзноўлена і Браўншвайгская квадрыга[de].

Гл. таксама
-----------

* Гарадская бібліятэка Браўншвайга

Літаратура
----------

* Bernd Wedemeyer. *Das ehemalige Residenzschloß zu Braunschweig. Eine Dokumentation über das Gebäude und seinen Abbruch im Jahre 1960*. 2. Aufl. Braunschweig 1993.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Герцагскі палац у Браўншвайгу**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4351827-8 · LCCN: sh2009007253 · VIAF: 244712672 |
**Сабор Святога Фінбара** (ірл.: Ardeaglais Naomh Fionnbarra) — кафедральны сабор Царквы Ірландыі, размешчаны ў горадзе Корк.

На месцы сабора яшчэ з VII стагоддзя знаходзіліся культавыя збудаванні. Сярэднявечны будынак сабора быў разбураны ў 1690 годзе падчас вайны паміж Вільгельмам III і Якавам II. На яго месцы ў 1735 годзе была збудавана невялікая царква ў неакласічным стылі побач з захаванай старой званіцай. У 1865 годзе збудаванні былі дэмантаваны і пачалося будаўніцтва новага сабора ў неагатычным стылі, прысвечанага святому заступніку горада Святому Фінбару.

У наш час сабор з'яўляецца рэзідэнцыяй біскупа Коркскага, Клойнскага і Роскарберыйскага Дублінскай мітраполіі.

Зноскі
------
**Сабор Св. Януарыя** — саборная царква Неапаля, прысвечана нябеснаму заступніку горада — святому Януарыю. Закладзена Карлам Анжуйскім на падмурках двух старажытных базілік (ад якіх захаваліся фрагменты мазаічнага ўбрання). Дабудавана і асвечана пры яго ўнуку Роберце.

Гістарычны нарыс
----------------

Царква была закладзена ў другой палове XIII стагоддзя Карлам I Анжуйскім на падмурках двух старажытных базілік. Будаўніцтва працягвалася ў гады кіравання яго сына, караля Карла II і скончылася напачатку XIV стагоддзя пры яго ўнуку Роберце. Стваральнікам крыпты быў ламбардзец Тамаза Мальвіта. Фасад, абноўлены ў канцы XIX пад кіраўніцтвам архітэктара Энрыка Альвіна, утрымлівае партал XV у. са скульптурамі Ціна да Камайна. Арган царквы быў пабудаваны Філіпа Чыміна (Cimino) у 1767 г. апошняя рэканструкцыя (1974) выканана Дж. Руфаці (Ruffatti).

Архітэктура
-----------

### Капэла Св. Януарыя

Асноўнай славутасцю храма з'яўляецца капліца св. Януарыя, да стварэння ўбрання якой прыклалі руку Даменікіна, Гвіда Рэні, Хасэ Рыбера і іншыя майстры XVII стагоддзя. У капэле Мінутола, якая згадваецца ў «Дэкамероне», захаваліся роспісы XIV стагоддзя. У самым храме вісяць рэлігійныя палотны Перуджына і Лукі Джардана.

Інтэр'ер нефа
Галоўнай рэліквіяй сабора, якая паражала розумы жыхароў Неапаля яшчэ ў Сярэднявеччы, з'яўляецца сасуд з крывёй св. Януарыя, запячатаны 1690 гадоў назад. Калі яго двойчы ў год дэманструюць вернікам (у першую суботу мая і 19 верасня), кроў невытлумачальным чынам закіпае, займаючы сабой увесь сасуд.

Калі «цуд крыві» св. Януарыя не здараецца, неапалітанцы лічаць гэта прадвесцем бяды. Так, у 1527 г. у горад прыйшла чума, ад якой загінула 40 тысяч гараджан, а ў 1979 г. — адбылося землетрасенне, якое адабрала тры тысячы жыццяў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Сабор св. Януарыя ў Неапалі**
* Афіцыйны сайт
* Навуковае тлумачэнне феномену

| ⛭Славутасці Неапаля |
| --- |
| Сабор і цэрквы | 
Сабор Святога Януарыя **·** 
Сан-Ларэнца-Маджорэ **·** 
Сан-Даменіка-Маджорэ **·** 
Сан-Паола-Маджорэ **·** 
Санта-К’яра **·** 
Джэзу Нуова **·** 
Сан-Франчэска-Паола **·** 
Санта-Марыя-дэла-Саніта **·** 
Капэла Сан-Севера **·** 
Чэртоза Сан-Марціна
 |
| Замкі | 
Кастэль-Нуова **·** 
Кастэль-дэль-Ова **·** 
Сант-Эльма
 |
| Каралеўскія палацы | 
Палацца Рэале **·** 
Палацца Кападымонтэ
 |
| Падземны Неапаль | 
Катакомбы Сан-Гаўдыёза **·** 
Катакомбы Сан-Джэнара **·** 
Катакомбы Сан-Севера **·** 
Могілкі Фантанеле **·** 
 |
**Сабу-Джадзі** (араб. سبو جدي‎‎) — помнік археалогіі ў Судане ў гістарычнай вобласці Нубія, адметны наскальнымі петрогліфамі.

Петрогліфы каля вёскі Сабу на правым беразе Ніла былі ўпершыню задакументаваны брытанскай археалагічнай экспедыцыяй 1946 г. Усяго вядома болей за 1600 наскальных выяў. Найстаражытнейшыя з іх былі зроблены ў неаліце, калі мясцовы клімат быў значна болей вільготным, а таму адлюстраваюць такіх жывёл, як жырафы, антылопы, страусы і г. д. Малюнкі на пясчаніку выразаліся і ў пазнейшыя часы да эпохі сярэднявечча. Петрогліфы Сабу-Джадзі захоўваюць выявы свойскай жывёлы, сцэны побыту, пазнейшыя — хрысціянскія матывы.

Спасылкі
--------

* Sabu-Jaddi Rock Art Sites
* Sabu-Jaddi: The site revealing the Sahara's verdant past
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Леках.
**Навум Сямёнавіч Леках** (1908—1996) — беларускі ўрач. Заслужаны дзеяч Беларускай ССР (1968).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Дзісне ў 1908 годзе. 14 чэрвеня 1942 года, калі гітлераўцы расстралялі больш за дзве тысячы яўрэяў, Навуму Лекаху пашчасціла выратавацца ад смерці праз дапамогу беларускай сям’і.

Працаваў хірургам у спецатрадзе ў Полацка-Лепельскай партызанскай зоне.

Пасля вайны працаваў галоўным урачом і хірургам у бальніцы ў Глыбокім. З 1950 г. працаваў урачом станцыі пералівання крыві ў Полацку.

У 1990-х з сям’ёй пераехаў ў Ізраіль, дзе працаваў і жыў да сваіх апошніх дзён. Навума Сямёнавіча не стала ў 1996 годзе.

Сям’я
-----

Жонка — Элеанора Генрыхаўна Леках (Альшванг), акушэр-гінеколаг, узначальвала жаночую кансультацыю ў Полацку, дзяжурыла ў раддоме, чытала лекцыі ў Полацкім медыцынскім вучылішчы.

Дзеці — Лізавета, Сямён і Клара.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны 1-й ступені.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Навум Сямёнавіч і Элеанора Генрыхаўна Леках
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сабры (значэнні).
Апунцыя індыйская
**Са́бры** ( адз. л. «са́бра» (кактус), ад іўр.: צבר; адз. л. муж.р. «цаба́р», жан. р. «цабарыт», мн. л. муж.р. «цабары́м» , мн. л. жан. р. «цабарые́т») — тэрмін, які пазначае яўрэяў, якія нарадзіліся на тэрыторыі Ізраіля.

Гісторыя тэрміна
----------------

Тэрмін упершыню быў выкарыстаны 18 красавіка 1931 года журналістам Уры Кейсары ў артыкуле «Мы лісце кактуса!», апублікаваным у газеце *«Даар ха- Ём»*; у артыкуле ён выступаў супраць ганарлівага стаўлення карэнных ізраільцян да новых рэпатрыянтаў. Гэта параўнанне з калючай пустыннай раслінай (апунцыя індыйская), у якой салодкі і мяккі плод пакрыты скуркай з калючкамі, намякае, што сабра-кібуцнік «калючы» звонку, але «мяккі» і «салодкі» знутры.

У палітычным сэнсе сіянісцкі рух выкарыстоўваў тэрмін для ўсхвалення «новага яўрэя», вобраз якога быў створаны ў самым пачатку XX стагоддзя. У супрацьлегласць «старому» тыпу яўрэя, які нарадзіўся на чужыне і, згодна са стэрэатыпным вобразам, быў "буржуем", «новы яўрэй» прадстаўляў тып пасяленца, аратага і працаўніка. «Стары яўрэй» не рабіў нічога для самаабароны, у той час, як сабра абараняе бацькаўшчыну са зброяй у руках. Іўрыцкае слова «цабар» першапачаткова было слэнгавым, але паступова ператварылася ў нарматыўнае, для апісання яўрэя, ураджэнца Ізраіля. Калі слова было слэнгавым, націск быў на першым складзе, а калі яно стала стандартызаваным, націск перамясціўся на апошні склад, як у большасці слоў сучаснага іўрыту.

Літаратура
----------

* Рубинштейн А. Конец мифа о сабре // От Герцля до Рабина и дальше. Сто лет сионизма / пер.с иврита. Под ред. Ф. Дектора. — 2. — Мн.: МЕТ, 2002. — С. 227-269. — 400 с. — 3000 экз. — ISBN 985-436-376-7
**Таўфік Бэн Брык** (араб. توفيق بن بريك‎‎) (1961, Жэріса, вілает Эль-Кеф, Туніс) — туніскі журналіст. Вядомы вядомы крытык былога прэзідэнта Туніса Зін эль-Абідзін Бен Алі. Апублікаваў за мяжой мноства артыкулаў і зборнікаў артыкулаў, у якіх апісваюцца цяжкія эканамічныя ўмовы ў Тунісе, палітычная карупцыя і адсутнасць свабоды слова.

Біяграфія
---------

Навучаўся на юрыдычным факультэце, але быў вымушаны бросіць вучобу. У 1988 годзе пачаў працаваць ва ўрадавай газеце «La Presse soir», але неўзабаве быў звольнены па прычыне выказвання свабоды слова. З 1991 года пачаў супрацоўнічаць з рознымі газетамі і замежнымі інфармацыйнымі агенцтвамі («Libération», «La Croix»). У 2000 годзе яго абвінавацілі ў публікацыі, нібыта, ілжывай інфармацыі. У знак пратэсту супраць канфіскацыі яго пашпарта, забароны на паездкі і пераследаў у дачыненні да яго і членаў яго сям'і, Бэн Брык аб'явіў галадоўку, якая цягнулася з 3 красавіка па 15 мая. Туніскія ўлады вымушаны былі дазволіць выехаць Бэн Брыку ва Францыю.

У лістападзе 2009 года ён быў прыгавораны да 6 месяцаў турэмнага зняволення па абвінавачванні ў нападзе на жанчыну ў грамадскім месцы, што ён адмаўляў, сцвярджаючы, што справа была сфабрыкаваная.

Зноскі
------

1. ↑  Attacks on the Press 2000: Tunisia (англ.). *Committee to Protect Journalists* (19 сакавіка 2001). Праверана 26 студзеня 2021.
2. ↑  الحكم بسجن الصحفي التونسي المعارض توفيق بن بريك (ар.). *BBC* (26 лістапада 2009). Праверана 26 студзеня 2021.

Літаратура
----------

* *Гарбацкі, Уладзіслаў*. Падарунак рэжымніку: «Летапіс стукача» **(нявызн.)**. *Новы Час* (18 снежня 2020). Праверана 25 студзеня 2021.


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 13736454w · EGAXA: vtls003904088 · GND: 129975532 · ISNI: 0000 0003 5423 9976 · LCCN: n2001023286 · NUKAT: n2014181083 · SUDOC: 051838389 · VIAF: 22319778 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Маслёнка (значэнні).
Шклянка малака (злева) і шклянка маслёнкі (справа).
**Маслёнка** — абястлушчаныя вяршкі, пабочны прадукт, атрыманы пры вытворчасці сметанковага масла.

У залежнасці ад тлустасці і кіслотнасці вяршкоў, умоў іх тэмпературнай і механічнай апрацоўкі маслёнка змяшчае розную колькасць пажыўных рэчываў. Маслёнка, атрыманая пры вырабе кіславяршковага масла, змяшчае менш лактозы, таму што частка яе зброджваецца ферментамі. Атрыманая пасля сепарыравання высакатлустых вяршкоў змяшчае больш тлушчу, фосфаліпідаў і мевш бялку, чым абястлушчанае малако.

У маслёнцы ў сярэднім змяшчаецца да 3,4 % бялку (бялок абалонак тлушчавых шарыкаў, у склад якога ўваходзяць лізін, метыянін, цысцін). Тлустасць маслёнкі ў некаторых выпадках дасягае 0,6 %. Тлушч прадстаўлены вельмі каштоўнымі ў біялагічных адносінах тлушчавымі кіслотамі: лінолевай, ліналенавай і арахідонавай, якія маюць антысклератычныя ўласцівасці. У салодкай маслёнцы цукру больш, чым у малацэ.

З маслёнкі гатуюць розныя напіткі. Пасля ўнясення ў маслёнку чыстых культур яна становіцца каштоўным прадуктам харчавання, а ў сумесі з абястлушчаным малаком выкарыстоўваецца для прыгатавання некаторых відаў сыроў, тварагу, харчовага і тэхнічнага казеіну.

Літаратура
----------

* *Некрашэвіч У. I. Шашкоў М. С. Лазараў Л. П.* Малочная справа: Вучэб. дапам. — Мн.: Ураджай, 1999. — 232 с.: іл. (Вучэбныя дапаможнікі для сельскагаспадарчых вышэйшых навучальных устаноў). ISBN 985-04-0425-6

| ⛭Малочныя прадукты |
| --- |
| Натуральнамалочныя прадукты | 
* Пітное малако
	+ пастаялка
	+ адгон
	+ бялковае
	+ вітамінізаванае
	+ адтопленае
* Вяршкі
* Кісламалочныя прадукты
	+ айран
	+ ацыдафілін
	+ ёгурт
	+ кефір
	+ кумыс
	+ мацоні
	+ ражанка
	+ смятана

 | Шклянка каровінага малака |
| Прадукты перапрацоўкі | 
* Малочныя кансервы
	+ згушчанае малако
	+ курут
	+ сухі тварог
	+ сухое малако
* Марожанае
* Сметанковае масла
	+ Топленае масла
* Сыр
* Тварог

 |
| Пабочныя прадукты | 
* Маслёнка
* Сыроватка

 |
| Другасныя прадукты | 
* Казеін
* Малочны цукар
* Рыкота

 |
**Таўстадзюб звычайны**, **дубанос** (*Coccothraustes coccothraustes*) — птушка сямейства ўюрковых.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 16-18 см, размах крылаў 29-33 см. Масіўны, з вялікай галавой і моцнай, тоўстай, канічнай шэра-блакітнай дзюбай. Карычневы з белай паласой на чорна-гранатавых крылах і з белым канцом хваста. Самка больш светлая, чым самец. Маладыя палева-карычневыя з цёмнымі плямкамі і карычнева-аранжавай дзюбай. Голас: позыў — кароткае пранізлівае «цык… цык» або адрывістае «цыы-цы», у песню ўстаўляе двухскладовае, гарлавое «гуаўк».

Пашырэнне
---------

Арэал разарваны; Еўропа (акрамя поўначы), Малая Азія, праз Цэнтральню Азію да Японіі ўключна, а таксама ў раёне верхняга Інда і Амудар’і, Паўночна-Заходняя Афрыка. Адзначаны ў Ісландыі, на Фарэрскіх астравах, Мадэйры.

Насяляе лісцевыя або мяшаныя дрэвастоі, паркі, могілкі, сады (часцей там, дзе ёсць дуб, бук ці граб). На поўдні Сібіры — лесастэп. У Татрах даходзіць да 1350 м над узроўнем мора.

Папуляцыі з паўднёвай і заходняй частак арэала аселыя, іншыя качуючыя або пералётныя. Месца зімовак: у паўднёвай і заходняй частках арэала, а таксама Малой Азіі, Блізкім Усходзе, Егіпце і Усходняй Азіі.

На Беларусі нешматлікі на гнездаванні пералётны від, найбольш пашыраны ў паўднёвай частцы; часам у невялікай колькасці зімуе.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Корміцца насеннем дрэў, пладамі крушыны, рабіны, чаромхі, костачкамі вішні і інш.

Гняздо слаба замаскіраванае, звычайна на вышыні 4-7 м, «уціснутае» ў развілку ніжніх галін (не прымацаванае), далёка ад ствала. З няшчыльна ўкладзеных галінак лісцевых дрэў, унутры тонкія галінкі і лісце траў; высцілка з лішайнікаў і карэньчыкаў (часам з прымессю моху, валосся і шэрсці).

Яйкі
Яйкі (4-5, часам 2-7) даволі падоўжаныя, вузкі канец тупа заканчваецца, часам грушападобныя, светла-блакітныя або светла-зеленаватыя, светла-шэра-зялёныя; глыбокія крапінкі і рыскі шэра-аліўкавага або шэрага колеру, паверхневыя — шэра-аліўкавыя (цямнейшыя) ці чорна-карычневыя. Памеры: 24 х 17,5 мм.

Падвіды
-------

* *C. c. coccothraustes* (сінонім *C. c. insularis-syrorium*) — большая частка Еўропы і на ўсходзе да р. Амур;
* *C. c. nigricans* — паўднёвы ўсход Еўропы, Крым, Каўказ, поўнач Ірана, Малая Азія;
* *C. c. buvryi* — Паўночна-Заходняя Афрыка;
* *C. c. humii* — Цэнтральная Азія (Цянь-Шань, Афганістан), Індыя;
* *C. c. japonicus* — Сахалін, Японія, паўднёвы ўсход Кітая.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (11-th) |
| Таксанамія | Avibase · eBird · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
**Тбіліскае Ніхімаўскае ваенна-марское вучылішча** — нахімаўскае вучылішча, якое існавала ў СССР у 1943—1955 гадах. 

Створана загадам Народнага камісара Ваенна-Марскога Флота М. Кузняцова ад 16 кастрычніка 1943, стала першым нахімаўскім вучылішчам у СССР. У 1955 годзе расфармавана. 

Начальнікі вучылішча: 

* контр-адмірал Уладзімір Юльевіч Рыбалтоўскі, снежань 1943 — чэрвень 1944
* капітан 1-га рангу Ігар Іванавіч Аляксееў, чэрвень 1944 — красавік 1950
* капітан 1-га рангу Георгій Іванавіч Гаўрылін, красавік 1950 — жнівень 1952
* контр-адмірал Мікалай Дзмітрыевіч Новікаў, студзень 1953—1955

Спасылкі
--------

* Тбіліскае НВМУ
**Партрэт Канстанцыі Францішкі Сапегі[d]**, жонкі Яна Фрыдэрыка Сапегі, работы невядомага мастака. Захоўваецца ў калекцыі Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь.

Гісторыя
--------

Захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі (Мінск).

Апісанне
--------

На партрэце Канстанцыя Францішка паказана ў палацавым еўрапейскім касцюме з пышнымі рукавамі. Дэкальтэ пашырана па лініі пляча і мае авальную форму. Выраз дэкальтэ аздоблены стужкай карункаў (бертай  (руск.) (бел.), закладзенай у складкі на плячах. Завітыя прыпудраныя валасы ўкладзены ў акуратную прычоску, упрыгожаную нізкай дыядэмай-каронай і ніткай жэмчугу.

Зноскі
------

1. ↑  *Бялявіна, В. М.* Беларускі касцюм / В. М. Бялявіна, Л. В. Ракава. — Мінск : Беларусь, 2017. — 463 с. : іл. ISBN 978-985-01-1241-5

Літаратура
----------

* *Бялявіна, В. М.* Беларускі касцюм / В. М. Бялявіна, Л. В. Ракава. — Мінск : Беларусь, 2017. — 463 с. : іл. ISBN 978-985-01-1241-5
**PANaNieba** (ПАНаНеба) — беларускі рэп-гурт.

Гісторыя
--------

Гурт PANaNieba пачаў фарміравацца ў 2006 годзе ў горадзе Вілейка. Той жа восенню «PANaNieba» сталі першым беларускамоўным гуртом-удзельнікам найбуйнейшага на той момант хіп-хоп фестываля ў Беларусі — «Quick Style Cup».

У 2010 годзе БМАgroup выдае альбом PANaNieba «На балоце», які быў прызнаны найлепшым дэбютам году на цырымоніі Experty.by.

Крыху больш чым праз год (30 снежня 2011) музыкі выдаюць новы альбом 71. Назва альбома абазначае две апошнія лічбы тэлефоннага кода Вілейкі, адкуль паходзяць удзельнікі гурта. У запісе ўдзельнічалі рэперы Zeman і Тарас, а таксама лідар Neuro Dubel Аляксандр Куллінковіч. Рэліз быў выдадзены лэйблам БМАgroup сумесна з кампаніяй Vigma.

Па стане на 2017 год гурт не праводзіць ніякай актыўнай дзейнасці, SP Kava займаецца сольнай кар'ерай.

Дыскаграфія
-----------

### Альбомы

* На балоце (2010, альбом, БМАgroup)
* 71 (2011, альбом)

### Іншае

* Цягнік 1оты (гісторыя першая) (2006)
* Нямузыка (2007)
* PANaNieba (2010, сінгл)
* Ноч (2010, сінгл)
* Место подписи (2013, трыб'ют Neuro Dubel)

Удзельнікі
----------

* SP Kava
* Śviedak

Зноскі
------

1. ↑  Лучшие альбомы 2010 (+аудио) / Experty.by
2. ↑  Рэперы з Pananieba выдалі альбом "71" / Experty.by
3. ↑  Палёты ў сьне і наяве / tuzin.fm Архівавана 8 чэрвеня 2017.
4. ↑  Вышел трибьют Neuro Dubel (+скачать) / Experty.by

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме PANaNieba
* Група PANaNieba ВКонтакте
* Pananieba "71" (+аўдыё) / Experty.By
**Самватас** (*Самбатас*; грэч. Σαμβατας) — гапакс, гэта значыць слова невядомага паходжання і няпэўнага значэння, нідзе не засведчанае, акрамя як у трактаце «Пра кіраванне Імперыяй». Ужыта як другая назва Кіева або Кіеўскай крэпасці.

Засведчана ў X стагоддзі візантыйскім імператарам Канстанцінам Парфірародным, які паведамляе ў трактаце «Пра кіраванне Імперыяй» (каля 948 года) пра «крэпасць Кіева, званую Самватас».

Спробы растлумачыць этымалогію слова пакуль не маюць надзейнай апоры. Прапанавана выводзіць яго са славянскай, армянскай, скандынаўскіх ці цюркскіх моў. Славянская этымалогія прапанавана польскім лінгвістам С. Роспандам, які рэканструяваў тапонім як Samvatas — Samvadas — \*Sаvodъ. Затока-сувадзь, у значэнні стаянкі рачных суднаў. Найбольшай папулярнасцю карыстаецца версія хазарскага паходжання, аднак, як і іншыя, яна не паддаецца праверцы. Прыхільнікі гэтай гіпотэзы перакладаюць Самватас як «Верхняя крэпасць», ад цюркскіх слоў sam- («высокі, верхні») і bat («моцны») ці звязваюць з назвай легендарнай Суботняй ракі Самбатыян (пар. рум.: Sâmbătă — субота), якая ў яўрэйскай літаратуры працякала на краю зямлі ў краіне страчаных дзесяці Ізраільскіх каленаў. У гэтым выпадку назва магла ўзнікнуць у яўрэйска-хазарскай абшчыне, якая існавала ў Кіеве.

У заходняй гістарыяграфіі згадка пра Самватас часам разглядаецца як сведчанне заснавання Кіева хазарамі.

Зноскі
------

1. ↑  Самбат, 1972
2. 1 2  Вортман, 2009

Літаратура
----------

* *Архипов А. А.* Об одном древнем названии Киева // Из истории русской культуры. — М.: Языки славянской культуры, 2002. — Т. 2/1. — С. 30-46. — ISBN 5-7859-0142-0.
* *Вортман Д. Я.* Самбатас // Енциклопедія історії України. — К.: Наукова думка, 2009. — Т. 9. — С. 429. — ISBN 978-966-00-1290-5.
* *Зоценко В. М.* Ще раз про «Самбатас» // Старожитності Русі-України. — К. 1994. — С. 126-132.
* *Роспонд С.* Значение древнерусской ономастики для истории: к этимологии топонима Киев / Вопр. языкознания. - 1968. - № 1. — С. 103—108.
* Самбат, Самбатас // Радянська енциклопедія історії України. — К.: Українська радянська енциклопедія, 1972. — Т. 4. — С. 50.
**Партрэт Грызельды Сапегі**, прыёмнай дачкі Крыштафа Весялоўскага, работы невядомага гродзенскага мастака (1630-я г.) з'яўляецца прыкладам сармацкага партрэта.

Апісанне
--------

Вырашаны ў халодных і цёплых тонах. Яны ўтвараюць гарманічную раўнавагу кампазіцыі, ператвараюць выяву ў каштоўны, нібыта ювелірны твор. Маладая жанчына паказана ў параднай зале з пышнымі заслонамі, багатым архітэктурным убраннем. Адной рукой яна абапіраецца на стол, накрыты абрусам з мудрагелістым арнаментам, у другой сціскае хустачку.

На Грызельдзе касцюм па іспанска-польскай модзе. На ёй сукенка шэра-зеленаватага колеру з доўгімі вузкімі рукавамі, пашытая з серабрыстай шаўковай тканіны ва ўзор залацістых галінак і кветак. Шчыльны, падоўжаны спераду станік сукенкі з закругленым ніжнім краем спускаецца на спадніцу, якая глыбокімі складкамі ляжыць на невялікім звонападобным фартугале. З-пад спадніцы відаць наскі боцікаў. Шыю Грызельды закрывае вялікі каўнер-фрэза  (руск.) (бел. абшыты белымі і чорнымі карункамі, і нітка жэмчугу. Зверху апранута цёмная, амаль чорная сукенка-плашчык з шырокімі рукавамі да локця, тканіна якой расшыта каштоўнымі камянямі. Чорная сукенка дапаўняе касцюм і надае фігуры выразны сілуэт. Агульны ўрачысты настрой завяршаюць аксесуары. На грудзях шнуры вялікіх жамчужын, якія сашчэплены брошкаю з устаўкамі каштоўных камянёў. На скронях, у вушах, на пальцах жанчыны зіхацяць каштоўныя ўпрыгажэнні, падкрэсліваючы яе становішча.

Пры ўсім багацці пластычнай мовы жывапісец застаецца ў межах вызначаных умоўнасцей, якія набліжаюцца да мясцовых традыцый, іканапісу.

Гісторыя
--------

Грызельда паказана на партрэце ў адзенні замужняй жанчыны, гэта значыць, што партрэт мог быць створаны ў 1632, калі яна выйшла замуж, і да 10 красавіка 1633, калі яна памерла.

Вывезены 8-й экспедыцыяй Дзяржаўнага мастацкага музея (1966) з Дабравешчанскага касцёла манастыра брыгітак у Гродне. Рэстаўраваны ў Дзяржаўным Рускім музеі ў 1966—70. Захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі (Мінск).

Зноскі
------

1. 1 2  *Бялявіна, В. М.* Беларускі касцюм / В. М. Бялявіна, Л. В. Ракава. — Мінск : Беларусь, 2017. — 463 с. : іл. ISBN 978-985-01-1241-5
2. ↑  *Высоцкая Н. Ф.* Жывапіс барока Беларусі. — 2003. — С. 42-43. — 304 с. — 3 000 экз. — ISBN 985-11-0253-9.

Літаратура
----------

* Высоцкая Н. Жывапіс Беларусі XII—XVIII стагоддзяў. — Мн.: Беларусь, 1980.
* Лазука Б. Гісторыя сусветнага мастацтва. XVII — XVIII стагоддзі / Б. А. Лазука. — Мн.: Беларусь, 2010. ISBN 978-985-01-0899-6
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Самба.
**Самба** (парт.: samba) — бразільскі жанр музыкі, які ўзнік у выніку зліцця афрыканскіх і еўрапейскіх элементаў. Найбольш вядомы ў свеце як сімвал Бразіліі і карнавалу.

Як музычны жанр самба ўключае розныя рытмы спецыфічных ударных інструментаў, якія прыдавалі ёй арыгінальнае гучанне. Рытм самбы звычайна мае 50-52 такты ў хвіліну (памер 2/4). У стварэнні рытму бразільскай самбы ўдзельнічаюць агога, куіка, бонга, берымбаў, гуіра, сенгсера і іншыя ўдарныя інструменты.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4222112-2 · GTAA: 263099 · NKC: ph224446 |
**Партрэ́т Мельхіё́ра Гедро́йца** — карціна невядомага мастака з калекцыі Нясвіжскага замка, напісаная ў 1585 годзе. З’яўляецца часткай збору Літоўскага мастацкага музея ў Вільні.

Апісанне
--------

Найбольш ранні і характэрны партрэт духоўнай асобы ў Вялікім Княстве Літоўскім. Паясны партрэт, які адлюстроўвае біскупа жамойцкага Мельхіёра Гедройца (1537—1609), паказвае прыкметы сацыяльнага становішча партрэтаванага. Мастак імкнуўся паказаць Гедройца як адданага служку Ватыкана, па-ханжаску стрыманага і задуменнага. У руках біскупа крыж. Гэта не толькі кампазіцыйны прыём, каб абыграць рукі, але і іконаграфічная дэталь з ідэалагічным падтэкстам. Адначасова на партрэце — прадстаўнік магутнага феадальнага роду, аб чым сведчаць герб, залатыя пярсцёнкі, іншыя каштоўныя рэчы. Над гербам надпіс "MELCHIOR GIEDROJC D: G: EPS: SAMOGITAE ANNO AETATIS SVAE 48 1585".

У гэтым партрэце ўпершыню ў беларускім жывапісе былі сфармуляваны асноўныя ідэйна-мастацкія прынцыпы партрэта духоўнай асобы перыяду Контррэфармацыі.

Зноскі
------

1. 1 2  Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.
2. ↑  Апісанне карціны на сайце Літоўскага мастацкага музея   (літ.)

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.

Спасылкі
--------

* Апісанне карціны на сайце Літоўскага мастацкага музея   (літ.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Катовіч.
**Аляксандр Яўгенавіч Катовіч** (нар. 4 жніўня 1955, г. Брэст) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1977 годзе Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут па спецыяльнасці «Архітэктура». У 1979—1980 гадах працаваў архітэктарам у інстытуце «Брэстпраект», у 1980—1995 — кіраўнік групы архітэктараў, з 1995 года галоўны архітэктар праектаў.

Член Саюза архітэктараў Рэспублікі Беларусь.

Творчасць
---------

Найбольш значныя працы: Палац водных відаў спорту з абласным дыспансерам спартыўнай медыцыны, мадэрнізацыя абласной радзільні, хірургічны корпус абласнога анкалагічнага дыспансера, комплекс жылых дамоў у ВМР-5 — усе ў Брэсце, лячэбныя карпусы цэнтральных раённых бальніц у Брэсце, Іванаве, Століне; палац водных відаў спорту з гасцініцай на 140 месцаў у Баранавічах (праект), хірургічны корпус на 260 коек Брэсцкай абласной бальніцы (праект) і інш.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны граматамі Брэсцкага абласнога выканаўчага камітэта (1995, 2007), граматай Брэсцкага абласнога савета дэпутатаў (1999), Ганаровай граматай Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва РБ (2005).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Котович Александр Евгеньевич // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
**Лукомскі замак** — колішні замак, які існаваў у XIV—XVI стст. Размяшчаўся каля правага берага р. Лукомка, цяпер в. Лукомль Чашніцкага раёна Віцебскай вобласці. Паводле «Спіса рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх», у XIV ст. Лукомль лічыўся горадам з магутным і добра ўмацаваным замкам.

У 1386 годзе аб'яднаныя войскі прускіх і лівонскіх рыцараў аблажылі замак. Гарнізон мужна і доўга абараняўся, шмат крыжакоў загінула пад сценамі Лукомля, аднак у ходзе працяглай аблогі і штурму замак быў узяты.

У час Лівонскай вайны 1588—1583 гадоў у 1563 годзе горад і замак захапіла і знішчыла войска Івана IV Грознага. Замак больш не аднаўляўся. Рэшткі вялікіх валоў аглядваў у 1573 годзе гісторык М. Стрыйкоўскі, які адзначыў, што на гэтым месцы быў некалі вялікі замак. З XVII ст. дакументы згадваюць толькі вёску Лукомль.

Літаратура
----------

* Лукомскі замак. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
Тэрыторыя Самбіі выдзелена аранжавым колерам
**Са́мбія** (ням.: Samland, літ.: Semba, польск.: Sambia) — гістарычная вобласць Усходняй Прусіі, цяпер — у складзе Калінінградскай вобласці. Назва паходзіць ад прускага племя самбаў.

Займае ўвесь Самбійскі (Земландскі) паўвостраў Балтыйскага мора — да ракі Прэгель (цяпер Прэголя) на поўдні, Дзеймы на ўсходзе. Галоўны горад — Кёнігсберг (цяпер Калінінград).

У 1243 годзе створана самбійская епархія (адна з чатырох дыяцэзій Прусіі). У 1257—1258 гадах Самбія была падзелена паміж магістрам Тэўтонскага ордэна і самбійскім епіскапствам. У 1577 годзе епархія была скасаваная.

На самбійскам дыялекце прускай мовы напісаныя тры найбольш аб'ёмныя помнікі дадзенай мовы, якія захаваліся да нашых часоў — катэхізісы XVI стагоддзя.

Пасля Вялікай Айчыннай вайны тэрыторыя Самбіі ўвайшла ў склад СССР.

Вядомыя асобы
-------------

* Абель Віль

| Вобласці Старажытнай Прусіі |
| --- |
| 
Бартыя |
Вармія |
Галіндыя |
Любавія |
Надровія |
Натангія |
Памезанія |
Самбія |
Сасовія |
Скаловія |
Судавія
 |
**«Партрэт Людвіка Фердынанда Гогенцолерна»** — карціна са збораў Нясвіжскага замка, напісаная ў апошняй чвэрці XVIII стагоддзя. Месцазнаходжанне невядома.

Імя асобы на партрэце ў анатацыі да здымка ў Інстытуце мастацтва Польскай акадэміі навук стаіць са знакам пытання. Параўнанне з партрэтам Людвіка Фердынанда, датаваным 1799 г. аўтарства Жана-Ларана Менье[ru], дазваляе зняць пытанне. Безумоўна, на партрэце з Нясвіжа сапраўды адлюстраваны Людвік Фердынанд Гогенцолерн[ru], сын прынца Аўгуста Фердынанда[ru] і Луізы Брандэнбург-Швецкай[ru]. Узнагароджаны ордэнам Чорнага Арла, які добра бачны з левага боку.

Партрэты Гогенцолернаў апынуліся ў Нясвіжы дзякуючы Луізе Прускай[ru], жонцы князя Антонія ІІІ Генрыха Радзівіла, 12-га ардыната Нясвіжскага. Наяўнасць партрэта Людвіка падцвярджаецца вопісам 1939 г. Знаходзіўся ў пакоях старой княгіні.

Пасля 1939 г. партрэт трапіў у Мінск, адкуль, верагодна, вывезены ў Германію ў 1944 г. Сучаснае месцазнаходжанне невядома.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Лёс фамільных скарбаў магнацкіх родаў Беларусі : зборнік матэрыялаў Міжнароднай навуковай канферэнцыі «Лёс фамільных скарбаў магнацкіх родаў Беларусі» (Нясвіж, 10 лістапада 2020 г.) і Міжнароднага навуковага семінара «Крыпта князёў Радзівілаў у Нясвіжы: гісторыя, сучасны стан, даследаванні, перспектывы выкарыстання» (Нясвіж, 4 кастрычніка 2019 г.)/ уклад. У. У. Караленак, С. М. Клімаў. — Нясвіж : Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж», 2020. 380 с. [16] л. іл.: іл. ISBN 978-985-904-826-5.
**Палікарпа Пас Гарсія** (7 снежня 1932— 16 красавіка 2000) — гандураскі ваенны лідар і часовы аўтакратычны прэзідэнт краіны з 1978 да 1982 года.

Прэзідэнцтва
------------

Пас прыйшоў да ўлады 1978 годзе ў выніку так званага «какаінавага перавароту», які фінансаваўся Медэльінскім какаінавым картэлем на чале з наркабаронам Хуанам Матэі-Бальэстерасам. У часы яго праўлення узброеныя сілы Гандураса і спецыяльныя службы атрымлівалі фінансаванне ад картэляў у абмен на абарону з боку дзяржавы, а Гандурас стаў адным з асноўных каналаў транспарціроўкі какаіну і марыхуаны з Калумбіі. Калі амерыканскае Упраўленне па барацьбе з наркотыкамі размясціла свой першы офіс у Тэгусігальпе ў 1981 года, яно хутка прыйшло да высновы, што «амаль усе члены ўрада былі ўцягнутыя ў гандаль наркотыкамі»
.

Яго праўленне адзначалася ростам ўзроўню карупцыі і высокім узроўнем ваенных рэпрэсій.

Вайскоўцы кіравалі Гандурасам з 1963 года, а Пас стаў апошнім на цяперашні час генералам на пасадзе кіраўніка дзяржавы. Выбары 1981 года выйграў Раберта Суаса Кордава, і Пас склаў свае паўнамоцтвы ў студзені наступнага года.

Зноскі
------

1. ↑  Alexander Cockburn, Jeffrey St. Clair (1998), *Whiteout: The CIA, Drugs and the Press*.
2. ↑  Alexander Cockburn, Jeffrey St. Clair (1998), *Whiteout: The CIA, Drugs and the Press*.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1172431884 · VIAF: 6632154387152430970009 |
**Партрэт маршалка дваранства Слонімскага павета Войцеха Пуслоўскага** — карціна Валянціна Ваньковіча, напісаная ім да 1833 года.

Гісторыя карціны
----------------

Месца і час напісання карціны дакладна невядомыя. Войцех Пуслоўскі (1762—1833) — прадстаўнік старадаўняга шляхецкага роду Рэчы Паспалітай, вядомы грамадска-палітычны і гаспадарчы дзеяч беларуска-літоўскіх зямель, маршалка дваранства Слонімскага павета, уладальнік шматлікіх маёнткаў у Слонімскім, Кобрынскім, Гродзенскім, Пінскім, Віленскім і іншых паветах Паўночна-Заходняга края. Яго партрэт мог быць замоўлены маладому Ваньковічу як у Вільні, дзе Ваньковіч вучыўся ва ўніверсітэце (1818—1824), так і ў Санкт-Пецярбургу, дзе мастак працягваў сваю адукацыю ў Акадэміі мастацтваў (па 1829 г.). Існуе таксама магчымасць, што партрэт быў напісаны і на слонімскай зямлі. У Войцеха Пуслоўскіх там было некалькі маёнткаў, а Валенцій Ваньковіч, яшчэ будучы студэнтам, часта бываў у тых краях — на радзіме сваёй жонкі Анэлі (з роду Растоцкіх). Партрэт быў напісаны для сямейнай партрэтнай галерэі і быў закліканы захаваць памяць пра прадстаўніка роду.

Апісанне
--------

Захавалася арыгінальная аўтэнтычная рама карціны.

Войцех Пуслоўскі на партрэце Ваньковіча паўстае асобай выдатнай — заможным, прадпрымальным і кемлівым ў справах, франтам і моднікам і пры ўсім гэтым — чалавекам вельмі набожным. На партрэце ён ужо немалады чалавек у традыцыйным шляхецкім сармацкім строі з чырвонай муаравай стужкай, з ордэнам Святой Ганны 1 ступені і са слуцкім поясам. Багаты тканы слуцкі пояс у папярочную чорна-чырвоную палоску, павязаны па апошняй шляхецкай модзе, з выпушчанымі вонкі пэндзлямі колеру старога золата арганічна дапаўняе старапольскі кунтуш шляхціца. Твар шляхціца, добра змадэляваны мастаком, прыцягвае ўнутранай энергіяй, аптымізмам, упэўненасцю ў сабе.

У Беларусі
----------

З 17 лютага да 17 чэрвеня 2012 карціна ўпершыню ў Беларусі выстаўлялася ў Нацыянальным мастацкім музеі.

Гл. таксама
-----------

* Міцкевіч на скале Аю-Даг

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  ПАРТРЭТ ВОЙЦЕХА ПУСЛОЎСКАГА (1762–1833), МАРШАЛКА ДВАРАНСТВА СЛОНІМСКАГА ПАВЕТА. Да 1833 Архівавана 11 сакавіка 2012.  (бел.)
2. 1 2 3  Валентин Ванькович: "Портрет Войцеха Пусловского"(недаступная спасылка)  (руск.)
3. 1 2  В Национальном художественном музее сегодня распаковали слуцкие пояса. Раритеты прибыли в Минск накануне из Литовского художественного музея(недаступная спасылка)  (руск.)
**Аляксандр Яшэўскі** (5 жніўня 1974, Смаргонь) — каталіцкі царкоўны дзеяч, дапаможны біскуп Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі.

Біяграфія
---------

У 1991 годзе паступіў у салезіянскі навіцыят у г. Чэрвіньск над Віслай (Польшча). Вывучаў філасофію ў Вышэйшай духоўнай семінарыі салезіянскага таварыства ў Лёндзі (Польшча) і тэалогію ў Папскім Салезіянскім універсітэце ў Рыме, дзе атрымаў ступень ліцэнцыята дагматычнай тэалогіі. У 1998 годзе склаў вечныя манаскiя абяцаннi ў Салезіянскай Кангрэгацыі. Прэзбітэрскае пасвячэнне прыняў у 2000 годзе у г. Смаргонь.

Займаў пасаду адміністратара парафіі ў в. Баруны (Ашмянскі раён), потым у в. Жодзішкі, выконваючы адначасова абавязкі вікарыя парафіі ў г. Смаргонь. З 2001 года па 2002 год выконваў абавязкi дырэктара салезіянскай супольнасці ў п. Акцябрскі Маскоўскай вобласці і быў адказным за салезіянскі прэнавіцыят. Пасля вяртання ў Беларусь займаў пасаду адміністратара парафіі ў в. Жупраны. У перыяд 2003-­2005 гадах быў сакратаром Спецыяльнай Акругі Салезіянскай Кангрэгацыі (Усходне­-Еўрапейскай) з сядзібай у г. Масква. З 2005 года па 2008 год займаў пасаду дырэктара салезіянскай супольнасці ў Мінску; з 2005 года па 2011 год быў адказным за салезіянскі араторый у Мінску. 

З 2005 года па 2010 год быў інспектарыяльным дарадцам Спецыяльнай Акругі Салезіянскай Кангрэгацыі з сядзібай у г. Масква. З 2005 года па 2010 год быў старшынёй катэхетычнага аддзела Мінска-­Магілёўскай архідыяцэзіі, выконваючы адначасова абавязкі вікарыя ў мінскай парафіі св. Яна Хрысціцеля. У перыяд 2006-­2010 гг. быў членам катэхетычнай камісіі пры Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў у Беларусі. У 2011 годзе быў прызначаны дырэктарам салезіянскай супольнасці ў г. Смаргонь; выконваў абавязкі вікарыя парафіі ў г. Смаргонь. З 2011 года з’яўляецца адказным за салезіянскі прэнавіцыят для грамадзян Беларусі. З 2013 года займае пасаду вікарыя і эканома Iнспектарыяльнай Дэлегатуры Варшаўскай Салезіянскай Інспекторыі св. Станіслава Косткі.

У 2014 годзе прызначаны дырэктарам салезіянскай супольнасці ў Мінску і вікарыем мінскай парафіі Св. Яна Хрысціцеля. З’яўляецца выкладчыкам дагматычнай тэалогіі ў Мінскім тэалагічным каледжы імя св. Яна Хрысціцеля.

9 чэрвеня 2015 годзе Папа Францішак прызначыў дапаможным біскупам Мінска-­Магілёўскай архідыяцэзіі, надаючы яму тытулярную біскупскую кафедру Фурнос маёр (Furnоs maior) і скіроўваючы на служэнне ў Магілёўскую частку архідыяцэзіі. 27 чэрвеня 2015 года атрымаў біскупскае пасвячэнне.

Зноскі
------

1. ↑  Біскуп Аляксандр Яшэўскі SDB

Спасылкі
--------

* Александр Яшевский на сайте «Catholic Hierarchy»  (англ.)

| ⛭Біскупы мінска-магілёўскія |
| --- |
| Архібіскупы—мітрапаліты | 
* Казімір Свёнтак (1991—2006)
* Антоній Дзям’янка (2006—2007, апостальскі адміністратар)
* Тадэвуш Кандрусевіч (2007—2021)
* Казімір Велікаселец (2021, апостальскі адміністратар)
* Іосіф Станеўскі (з 2021)

 |
| Дапаможныя біскупы | 
* Кірыл Клімовіч
* Антоній Дзям’янка
* Юрый Касабуцкі
* Аляксандр Яшэўскі

 |
| Генеральныя вікарыі | 
* Антоній Дзям’янка
* Юрый Касабуцкі

 |