recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Спецыяльная прэмія Старшыні Прэзідыума Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі** — адна з узнагарод Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Заснавана ў 2021 годзе з мэтай заахвочвання за выдатныя вынікі навуковых даследаванняў, адкрыцці і дасягненні ў галіне фундаментальных і прыкладных навуковых даследаванняў, якія істотна ўзбагацілі айчынную навуку і маюць важнае значэнне для развіцця навуковых школ Рэспублікі Беларусь, распрацоўку навукаёмістых узораў новай тэхнікі і прагрэсіўных тэхналогій, якія забяспечваюць інавацыйнае развіццё краіны.

Перыядычнасць прысуджэння Спецыяльнай прэміі не ўсталявана — яна можа прысуджацца па выніках каляндарнага года або на працягу года за атрыманы выдатны навуковы вынік, адкрыццё ці дасягненне ў галіне фундаментальных і прыкладных навуковых даследаванняў.

Спецыяльная прэмія можа прысуджацца: асобным навукоўцам, якія працуюць у арганізацыях НАН Беларусі; аўтарскім калектывам навукоўцаў, якія працуюць у арганізацыях НАН Беларусі (колькасць асоб, якія ўваходзяць у аўтарскі калектыў, не абмежавана); арганізацыям НАН Беларусі; структурным падраздзяленням арганізацый НАН Беларусі.

Памер грашовай часткі Спецыяльнай прэміі эквівалентны 1000 долараў ЗША.

Спіс узнагароджаных
-------------------

* 2021 — Уладзімір Янокавіч Агабекаў, загадчык аддзела Інстытута хіміі новых матэрыялаў НАН Беларусі — за распрацоўку аднастадыйнага метаду сінтэзу мадыфікатара «Брамід-3», новай тэхналогіі атрымання імпартазамяшчальнага святлостабілізатара «ДНС» і стварэнне іх прамысловых вытворчасцей, якія забяспечваюць выпуск высакаякаснага, вогнетрывалага, тэрмастабільнага айчыннага валакна «Арселон» спецыяльнага прызначэння і новага пакалення супалімераў.
* 2022 — Уладзімір Васільевіч Гніламёдаў, галоўны навуковы супрацоўнік Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі — за цыкл работ «Літаратура, гісторыя, свядомасць як чыннікі фарміравання беларускай дзяржаўнасці».

Зноскі
------

1. ↑  Загад 11.02.2022 № 42 «Аб прысуджэнні Спецыяльнай прэміі Старшыні Прэзідыума Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі»
2. ↑  Загад 28.11.2022 № 492 «Аб прысуджэнні Спецыяльнай прэміі Старшыні Прэзідыума Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі»

Спасылкі
--------

* Спецыяльная прэмія Старшыні Прэзідыума Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Царква Успення Прасвятой Багародзіцы.
**Царква́ Успе́ння Прасвято́й Багаро́дзіцы** — праваслаўная царква ў вёсцы Котра Пружанскага раёна, заснаваная ў 1773 годзе. Зруйнаваная за савецкім часам.

Гісторыя
--------

У 1773 памешчык Лаўрэнцій Савіцкі заснаваў у Котры драўляны храм, асвечаны ў гонар Успення Прасвятой Багародзіцы. У парафію ўваходзілі вёскі Котра, Радзецк, Пескі, Клепачы, Краснае.

Да стогадовага юбілею ў вёсцы была пабудавана новая, мураваная царква, асвечаная ў 1873 годзе. Да яе прыходу былі далучаны вёскі Бакуны і Ліхасельцы.

Падчас Другой сусветнай вайны купал царквы выкарыстоўвалі нямецкія войскі для трэніроўкі ў стральбе з гармат. Перад гэтым жыхары вёскі былі выселены, а святар атрымаў загад вызваліць памяшканне царквы ад царкоўнага начыння, якое было перавезена ў Мокраўскую царкву. Ад артылерыйскіх снарадаў царква была моцна пашкоджана, засталіся толькі муры.

У пачатку 50-х гадоў XX стагоддзя царква і агароджа канчаткова разабраны, на яе месцы паўстаў вясковы клуб.

Спасылкі
--------

* Дакуманты Чарналоскай Свята-Успенскай царквы(недаступная спасылка) (руск.)
**Назелі (Назік) Варданаўна Аўдалян** (арм.: Նազելի (Նազիկ) Ավդալյան; нар. 31 кастрычніка 1986, Ленінакан, Армянская ССР) — армянская спартсменка, шасціразовая чэмпіёнка Арменіі (2006–2009, 2011, 2016), двухразовая чэмпіёнка Еўропы (2008, 2016), чэмпіёнка свету (2009) па цяжкай атлетыцы. Заслужаны майстар спорту Арменіі (2009).

Біяграфія
---------

Назелі Аўдалян пачатла займацца спортам у 1994 годзе. Яе першым захапленнем была акрабатыка. З 2004 года таксама стала займацца цяжкай атлетыкай, паступова засяродзіўшыся на гэтым выглядзе спорту. У 2006 годзе ўпершыню стала чэмпіёнкай Арменіі па цяжкай атлетыцы і ўвайшла ў склад нацыянальнай зборнай гэтай краіны, узяла ўдзел у чэмпіянаце свету ў Санта-Дамінга, дзе заняла сёмае месца. У 2007 годзе стала срэбным прызёрам чэмпіянату Еўропы ў Страсбургу, а ў 2008 годзе — пераможцай чэмпіянату Еўропы ў Ліньяна. Нягледзячы на хуткі прагрэс і перамогу на чэмпіянаце Еўропы, трэнерскі штаб зборнай Арменіі не ўключыў яе ў склад удзельнікаў Алімпійскіх гульняў у Пекіне.

У 2009 годзе Назелі Аўдалян стала срэбным прызёрам чэмпіянату Еўропы ў Бухарэсце, а потым пераможцай чэмпіянату свету ў Каяне. Званне чэмпіёнкі свету было ёю заваявана ў змаганні з дзейнай алімпійскай чэмпіёнкай Лю Чуньхун і дзейнай чэмпіёнкай Еўропы і свету Аксанай Слівенка. Гэты залаты медаль чэмпіянату свету па цяжкай атлетыцы стаў першай для Арменіі за 18 гадоў незалежнасці гэтай краіны. У снежні 2009 года прэзідэнт Арменіі Серж Саркісян падпісаў указ пра ўзнагароджанне Наелі Авдалян медалём «За заслугі перад бацькаўшчынай» другой ступені, а федэрацыя спартыўных журналістаў Арменіі прызнала яе лепшай спартсменкай Арменіі 2009 года.

26 красавіка 2011 года на трасе Гюмры — Ванадзор Назелі Аўдалян трапіла ў аўтамабільную катастрофу, у выніку чаго атрымала сур'ёзныя траўмы ў тым ліку зрушэнне хрыбетніка і аскепкавы пералом аднаго з пазванкоў. Яна была прааперавана, і лекары не рэкамендавалі ёй працягваць заняткі цяжкай атлетыкай. Аднак у студзені 2015 года аднавіла трэнаванні і заявіла пра планы паступова набраць форму і адабрацца на Алімпійскія гульні Алімпійскія гульні ў Рыа-дэ-Жанэйра (2016). У красавіку 2016 года на чэмпіянаце Еўропы ў Фёрдэ заваявала залаты медаль, паўтарыўшы свой поспех васьмігадовай даўнасці.

Зноскі
------

1. ↑  Подведены итоги года
2. ↑  Исраел Милитосян: «Меня переполняют гордость и счастье»(недаступная спасылка)
3. ↑  Назик Авдалян удостоилась государственной награды(недаступная спасылка)
4. ↑  Лучшая в десятке лучших(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Архівавана 18 чэрвеня 2017.
* Интервью Назели Авдалян газете «Голос Армении»(недаступная спасылка)
* Интервью Назели Авдалян газете «Республика Армения»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | IAT · IWF · IWRP · Olympedia · Olympic Channel · TheSports.org · МАК |
**Антон Уладзіміравіч Гічан** (12 ліпеня 1929, в. Макаўляны  (польск.) (бел. зараз Падляскае ваяводства, Польшча) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

З 1951 года брыгадзір паляводчай брыгады, з 1974 года начальнік пажарна-вартавой аховы калгаса «1 Мая» Шчучынскага раёна. Званне Героя прысвоена за атрыманне высокіх ураджаеў зернебабовых і кармавых культур.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Леніна, Працоўнага Чырвонага сцяга, бронзавым медалём ВДНГ СССР.

Зноскі
------

1. 1 2  Гичан Антон Владимирович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 148. — 737 с.

Спасылкі
--------

* ГИЧАН Антон Владимирович  (руск.)
**Навасёлкаўскае радовішча** жалезных руд знаходзіцца каля в. Навасёлкі Карэліцкага раёна Гродзенскай вобл. Пакуль не мае прамысловага значэння.

Выяўлена ў 1966 годзе сярод дакембрыйскіх парод Беларускай антэклізы. Складаецца з ільменіт-магнетытавых руд. Перспектыўныя запасы 165 млн. т. Рудная зона (даўжыня 1200 м, магутнасць 90—180 м) прадстаўлена серыяй пакладаў сярод габроідных інтрузій. Найбольш багатыя жалезныя руды выяўлены ў цэнтральнай частцы радовішча, дзе яны залягаюць у выглядзе трох рудных цел з маламагутнымі праслоямі больш беднай руды. Магутнасць багатых руд да 63 м. Глыбіня залягання да 150 м. Жалезныя руды маюць да 75—85% магнетыту і ільменіту, 23—35,7% жалеза, да 10% апатыту. Ускрышныя пароды складзены з верхнепратэразойскіх і мезазойскіх адкладаў (мел, гліны, пяскі, супескі).

Літаратура
----------

* *Хоміч П.* Навасёлкаўскае радовішча жалезных руд // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
**Антон Тор Хеле** (эст.: Anton thor Helle 18 кастрычніка [28 кастрычніка] 1683? Талін, Эстляндыя — 13 красавіка [24 красавіка] 1748 Юры, Эстляндыя) — пастар, заснавальнік сучаснай эстонскай граматыкі, першы перакладчык Бібліі на эстонскую мову.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Таліне (Рэвелі) у сям'і купца. Пачатковую адукацыю атрымаў у гімназіі. Тэалогію вывучаў ва ўніверсітэце Кіля ў Германіі. Пасля вяртання ў Эстонію ў 1713 годзе быў прызначаны пастарам у царкву Юры. У 1715 годзе быў выбраны асэсарам эстляндскай кансісторыі. Пачынаючы з 1740 года таксама выконваў абавязкі пастара ў прыходзе Козэ. У 1742 годзе быў прызначаны пробашчам у Паўночным Хар’юмаа

У 1713 годзе Хеле ажаніўся з дачкой пастара з Йыхві Катарынай Аленай. У гэтым шлюбе ў іх нарадзілася дачка. Другі раз ён ажаніўся з дачкой талінскага бюргера Марыяй Лізаветай Ольдэкап, якая нарадзіла яму пяць сыноў.

Памёр у Юры ў 1748 годзе.

Унёсак у развіццё эстонскай мовы
--------------------------------

Антон Хеле быў адным з заснавальнікаў і і актыўных удзельнікаў гуртка пастараў-піетыстаў у Таліне, дзейнасць якіх была накіравана на развіццё пісьмовай эстонскай мовы. Пры яго ўдзеле было выпушчана новае выданне царкоўнай кнігі на эстонскай мове *«EestiMa Kele Koddoning KirkoRamat»* (Гале, 1721), якое перавыдавалася да 1850 года 46 разоў. Пад кіраўніцтвам Генрыха Гутслефа (эст.: Heinrich Gutsleff) і Антона Хеле быў перапрацаваны пераклад Новага Запавету і ў 1729 годзе быў выпушчана новае выданне. Вялікі ўнёсак у развіццё эстонскай культуры Хеле ўнёс, арганізаваўшы пераклад і рэдагаванне Старога Запавету, дзякуючы чаму ў 1739 годзе была выпушчана поўная Біблія на эстонскай мове «*Piibli Ramat, se on keik se Jummala Sanna*» Для гэтага была складзена граматыка эстонскай мовы. Хеле доўгі час збіраў матэрыял для граматыкі, але яе выданне было даручана пастару талінскай царквы Пюхавайму Эбергарту Гутслефу (эст.: Eberhard Gutsleff), паколькі сам Хеле займаўся падрыхтоўкай выдання Бібліі.

Зноскі
------

1. ↑  Дакладная дата нараджэння невядомая, вядомая толькі дата хрышчэння паводле даных у царкве Нігулістэ.
2. ↑  Anton Thor Helle (1683 ? – 1748) **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  // utlib.ee. Архівавана з першакрыніцы 12 ліпеня 2015. Праверана 2012-6-25. (эст.)

Спасылкі
--------

* EESTI TEOLOOGIATEADUSE AJALOOST **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  // us.ut.ee. Архівавана з першакрыніцы 27 верасня 2012. Праверана 2012-6-25. (эст.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 133078213 · VIAF: 18402815 |
**Царква Уваскрасення Хрыстова** — драўляны праваслаўны храм у гарадскім пасёлку Варапаева Пастаўскага раёна Віцебскай вобласці.

Гісторыя
--------

Царква ў гонар Уваскрасення Хрыстова была пабудавана ў пачатку XX стагоддзя.

Царква моцна пацярпела ў савецкі час. У 90-х гадах XX стагоддзя ў царкве была праведзена рэстаўрацыя, пасля чаго ў ёй аднавіліся набажэнствы.

Архітэктура
-----------

Вырашана ў традыцыях народнага драўлянага дойлідства падоўжаным прамавугольным у плане зрубам пад 2-схільным дахам, завершаным на фасадзе 8-граннай шатровай званіцай са сферычнай галоўкай і такой жа галоўкай над алтарнай часткай. Фасад флакіраваны цыбулепадобнымі галоўкамі па краях ганка. Уваход аформлены 2-слуповым ганкам пад 2-схільным пакрыццём. Фасады расчлянёны арачнымі аконнымі праёмамі і брусамі-сцяжкамі ў прасценках.

Зноскі
------

1. ↑  Царква ў гонар Уваскрасення Хрыстова. Пастаўскі раён, г. п. Варапаева

Літаратура
----------

* Храм Воскресения Христова в г. п. Воропаево // Храмы и монастыри Полоцкой епархии : фотоальбом / текст: О. В. Молодечкина, А. М. Якубовского; фото О. В. Молодечкина. — Новополоцк : О. В. Молодечкин, 2006. — С. 39.
* Царква ў гонар Уваскрасення Хрыстова // Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; маст.: З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мінск : БелЭн, 2007. — С. 70.

Спасылкі
--------

* Царква Уваскрасення Хрыстова (Варапаева) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
Machhapuchhre
**Мачапучарэ** — гара вышынёй 6998 м, уваходзіць у склад горнага масіва Анапурна ў Гімалаях на поўначы цэнтральнага Непала. Сваёй назвай «Рыбін хвост» гара абавязаная форме двух яе вяршыняў, якая нагадвае хвост гіганцкай рыбы. Мачапучарэ размешчана прыкладна за 25 км на поўнач ад Покхары.

Гісторыя ўзыходжанняў
---------------------

Мачапучарэ лічыцца ў Непале свяшчэннай гарой і аб’яўлена закрытай для альпінізму. Адзінае незавершанае ўзыходжанне на Мачапучарэ было здзейснена ў 1957 году брытанскай камандай пад кіраўніцтвам Джымі Робертса. Альпіністы Уілфрыд Нойс і А. Д. М. Кокс, паднімаючыся на гару з паўночнага боку, перапынілі ўзыходжанне за 50 м ад вяршыні, бо абяцалі, што на саму вяршыню яны не ступяць. З тых часоў гара цалкам закрыта для наведванняў.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Петра-Паўлаўская царква.
**Царква Святых Апосталаў Пятра і Паўла ў Маляшах** — парафіяльная праваслаўная царква. Яна належыць да благачынія Бельск Падляскі Варшаўска-Бельскай дыяцэзіі Польскай Аўтакефальнай Праваслаўнай Царквы.

Існуючая сёння царква была пабудавана ў пачатку 1950-х гадоў і асвячона ў 1954 годзе. Раней на тым жа месцы была цагляная царква, пабудаваная ў 1870 годзе і разбураная нямецка-фашысцкімі акупантамі ў 1944 годзе.

Сёння царква ўяўляе сабой драўляны будынак, зрубавай канструкцыі. У пярэдняй частцы знаходзіцца вежа прамавугольнай формы. Цынкавы дах. Вежа ўвянчаная купалам-цыбулінай. Вакол царквы мураваная сцяна з 1950-х гадоў.

Інтэр'ер быў грунтоўна адрамантаваны ў 1990-х гадах. Быў пазалочаны іканастас. У 2011-2012 гадах, адноўлены фасад, колер зменены са светла-карычневага на сіні.

Літаратура
----------

* *Wiadomości Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego* nr 5/2012, Wydanie Warszawskiej Metropolii Prawosławnej, ISSN 02039-4499, s.14
* Царкоўныя метрыкі царквы ў Маляшах(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Kościoły drewniane, *Malesze*
* Маляшы, Парафіяльная царква Святых Апосталаў Пятра і Паўла
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Царква Святых Апосталаў Пятра і Паўла (Маляшы)
**Царква Уваскрасення Хрыстова** — мураваны праваслаўны храм у горадзе Мінску. Знаходзіцца на вул. Гамарніка.

Гісторыя
--------

Пабудава з цэглы на месцы масавых пахаванняў ахвяр палітычных рэпрэсій 1930-х гадоў. У 1998 годзе закладны камень асвячоны экзархам Мінскім і Слуцкім Філарэтам. 4 мая 2008 года мітрапаліт Мінскі і Слуцкі Філарэт асвяціў храм.

Архітэктар царквы В. І. Раманенка.

Архітэктура
-----------

Архітэктура храма вырашана ў стылізаваных формах старажытнарускага царкоўнага дойлідства. У аснове кампазіцыі кубападобны аб’ём, завершаны 5-купаллем на цыліндрычных барабанах. Прытвор вырашаны 3 прасламі з закамарным завяршэннем. Бакавыя фасады вылучаны арачнымі рызалітамі. Пласкасныя фасады прарэзаны высокімі арачнымі аконнымі праёмамі. Ніжні крыптавы храм у імя святога праведнага Іаана Кармянскага. Капліца ў гонар Спаса Нерукатворнага.

Зноскі
------

1. ↑  Уваскрасенская царква Архівавана 22 студзеня 2021.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Царква Уваскрасення Хрыстова (Мінск) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Храм (царква) Уваскрасення Хрыстова
*
Галата
**Галата́** (турэцк.: Galata, грэч. Γαλατά, італ.: Galata) — гістарычны раён на тэрыторыі ільчэ Беяглу ў еўрапейскай частцы Стамбула. Заснаваны генуэзскімі каланістамі ў позневізантыйскую эпоху як прадмесце Канстанцінопаля, пазней стаў асноўным гандлёвым раёнам горада. Межы Галаты прыкладна супадаюць з сучасным раёнам Каракёй.

Этымалогія
----------

Галата на карце Канстанцінопаля XIX стагоддзя
Слова, магчыма, узыходзіць да грэчаскага «галактас» — малочны, паколькі у першыя стагоддзі існавання Канстанцінопаля ў Галаце пасвілі коз і авечак. Паводле іншай версіі, слова паходзіць ад імя аднаго з кельцкіх плямёнаў Анатоліі — галатаў. Італьянцы часам звязваюць назву са словам «калата» — схіл, што, хутчэй за ўсё, з’яўляецца прыкладам народнай этымалогіі.

Гісторыя
--------

### Візантый і ранняя Візантыя

Першыя пасяленцы з’явіліся на месцы Галаты яшчэ ў часы, калі горад насіў імя Візантый. Месца было вядома пад назвай Сіке (*Sycae*, фігавыя дрэвы ці інжыр).

Часткай горада Галата стала пры імператары Канстанціне Вялікім, тады ж яна была абнесена асобнай сцяной. У V стагоддзі імператар Феадосій II, разбіўшы горад на 14 раёнаў, прысвоіў Галаце нумар 13.

### Генуэзскі перыяд

Галацкая вежа, пабудаваная ў 1348 г. на вяршыні генуэзскай цытадэлі
У 1273 г. кантроль над паўночнай часткай Канстанцінопаля фактычна пераходзіць да генуэзскага купецтва, прадстаўнікі якога заснавалі тут банкі, гандлёвыя канторы і склады на Банкаўскай вуліцы. Генуэзцы заставаліся гаспадарамі гандлю ў імперыі да самага яе падзення ў 1453 годзе, і працягвалі адыгрываць вядучую ролю ў гандлі Асманскай імперыі. Генуэзцы пры візантыйцах абнеслі раён сцяной (не захавалася) і пабудавалі на самым высокім пункце раёна Галацкую вежу.

### Асманскі перыяд

У асманскі перыяд у 1492 г. у квартале пасяліліся выгнаныя з Іспаніі марыскі. Дамініканская царква Св. Паўла была ператворана імі ў мячэць Арап-джамі.

Звязаныя назвы
--------------

Недалёка ад Галацкай вежы, але па-за межамі былой генуэзскай калоніі, размешчаны ліцэй Галатасарай (літаральна «галацкі палац»), былая Султанская Школа. На яго тэрыторыі быў заснаваны самы тытулаваны турэцкі футбольны клуб «Галатасарай». Мост паміж Галатай і Канстанцінопалем таксама дагэтуль называецца Галацкім.

Зноскі
------

1. ↑  *Иванов С. А.* Босфор, Галата и Принцевы острова // В поисках Константинополя. Путеводитель по византийскому Стамбулу и окрестностям. — М: «Вокруг света», 2011. — С. 568. — 752 с. — ISBN 978-5-98652-382-8.
2. ↑  Constantinople // Encyclopedia Britannica. — 1911.

Гл. таксама
-----------

* Галацкая вежа
* Генуэзскія калоніі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Галата
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Франопаль.

**Франо́паль** (трансліт.: *Franopaĺ*, руск.: Франополь) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Радваніцкага сельсавета. Размешчаны за 36 км на паўднёвы ўсход ад Брэста, за 20 км ад чыгуначнай станцыі Жабінка.

У складзе Рэспубліканскага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Селекцыйна-гібрыдны цэнтр «Заходні» (цэнтр — аг. Вялікія Матыкалы).

Радзіма ўдзельніка рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі, ганаровага грамадзяніна Брэста Васіля Пятровіча Ласковіча.

Гісторыя
--------

У XIX стагоддзі вёска — цэнтр маёнтка ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. У 1858 годзе маёнтак ва ўладанні А. Соладава, які меў 221 дзесяціну зямлі. У 1897 годзе працавалі хлебазапасны магазін, лаўка. Адносілася да Радваніцкай сельскай грамады.

У 1905 годзе вёска ў Радваніцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Непадалёку знаходзілася аднайменнае паселішча (12 жыхароў). Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Радваніцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну нямецка-фашысцкія акупанты знішчылі 39 двароў, загубілі 13 жыхароў; на фронце загінулі 18 вяскоўцаў.

Насельніцтва
------------

* 271 сялянская душа (1858)
* 563 жыхары (1897)
* 98 жыхароў (1905)
* 72 будынкі, 38 жыхароў (1921)
* 124 двары, 484 жыхары (1940)
* 284 жыхары (1970)
* 65 гаспадарак, 117 жыхароў (1997)
* 42 гаспадаркі, 77 жыхароў (2005)

Вядомыя асобы
-------------

* Васіль Пятровіч Ласковіч (1914—2012) — удзельнік рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі, ветэран Вялікай Айчыннай вайны, пісьменнік.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Радваніцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Вялікія Радванічы |  |
| Вёскі | Малыя Радванічы ·  Міхалін ·  Франопаль |
**Франсуа-Луі Давід Басьён** (фр. François Bocion, 30 сакавіка 1828, Лазана, Швейцарыя — 13 снежня 1890, Лазана) — швейцарскі мастак- імпрэсіяніст.

Жыццё і творчасць
-----------------

Ф.Басьён паходзіў з лазанскай заможнай сям’і. У раннім юнацтве навучаўся маляванню ў мастака хрысціяна Готліба Стэйнлена ў Сярэдняй школе (École de Moyenne) у Вевэ. Затым навучаецца ў французскага мастака-пейзажыста Франсуа Бонэ ў Лазане. У 1845 годзе Ф.Басьён прыязджае ў Парыж, дзе да 1847 года працуе ў майстэрні мастакоў Луі-Эмэ Грасклода і Шарля Глейра.

Пасля прыступу тыфознай ліхаманкі ён вярнуўся ў Лазану ў 1848 годзе. Першапачаткова ў асноўным яго захапляла гістарычная тэматыка, затым пад уплывам пейзажаў Жана-Батыста-Каміля Каро становіцца мастаком-марыністам. У 1849 годзе ён становіцца выкладчыкам жывапісу ў École de Moyenne, гэтую пасаду ён займаў больш за сорак гадоў. Сярод яго вучняў трэба назваць Тэафіля Стэйнлена і Эжэна Грасэ.

Басьён наведаў Рым у 1852 годзе і зноў адправіўся ў Парыж у 1855 і 1859 гадах. Паміж 1879 і 1883 гадамі ён правёў некаторы час у раёне Венецыі, дзе ён напісаў некаторыя са сваіх вядомых карцін.

За сваё жыццё Басьён экспанаваўся на шматлікіх выставах у Швейцарыі і за мяжой, такіх як Сусветная выстава 1873 гады ў Вене і Сусветная выстава 1885 гады ў Антверпене.

Міжнародную вядомасць Ф.Басьён атрымаў у першую чаргу як «мастак Жэнеўскага возера».

Зноскі
------

1. ↑  François Louis David Bocion<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  François-Louis-David Bocion — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  François-Louis-David Bocion — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q683543'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2256716'></a>
4. ↑  *Hauptman W.* François(-Louis-David) Bocion // Bocion, François(-Louis-David) // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2017. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T009477<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56691875'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q103893615'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q810196'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21431157'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
План сабора
**Франкфурцкі сабор** (*Імператарскі сабор святога Варфаламея* — ням.: Kaiserdom St. Bartholomäus) — самы вялікі храм Франкфурта-на-Майне, дзе раней праводзіліся цырымоніі каранацыі імператараў Свяшчэннай Рымскай імперыі.

На працягу ўсёй сваёй гісторыі Франкфурцкі сабор быў саборам кайзерскім, а не кафедральным саборам епіскапіі. Яго вялікае значэнне ў якасці нацыянальнага сімвала грунтуецца, больш за ўсё, на палітычна-гістарычнай ролі ў Свяшчэннай Рымскай імперыі. У XIX стагоддзі сабор стаў сімвалам яднання германскай нацыі.

Гісторыя
--------

Зямля пад саборам некалі была востравам паміж дзвюма рэкамі. Гэтая мясцовасць была населена яшчэ ў эпоху неаліту, і бесперапынна была заселена як мінімум пачынаючы з эпохі кельтаў, гэта значыць на працягу апошніх 2500 гадоў.

У эпоху Рымскай імперыі на месцы сабора стаяла капэла (83—260 год), затым сядзіба маёнтка, потым будынкі, якія лічацца папярэднікамі сабора: палацавая капэла Меравінгаў (VI стагоддзе), каралінгская палацавая капэла (VIII—IX стагоддзе) і базіліка выратавальніка — Salvatorbasilika (IX—XIII стагоддзе). У XIII стагоддзі часткі будынка былі перабудаваныя і адбудаваныя наноў, і гэты час можна лічыць пачаткам эпохі сучаснага сабора.

Апошнімі разбурэннямі сабора былі пажар у 1867 годзе, і бамбардзіроўка падчас Другой сусветнай вайны. Кожны раз пасля (частковага) разбурэння сабор аднаўляўся.

У 1990-х гадах была выяўленая магіла шляхетнай дзяўчыны VII стагоддзя. Над магілай усталявалі магільную пліту.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Франкфурцкі сабор святога Варфаламея на Вікісховішчы |

* Сайт прыходу сабора
Паштовая марка Азербайджана, прысвечаная 10-годдзю ўступлення Азербайджана ў Савет Еўропы
**Азербайджан і Еўрапейскі саюз** ужо працяглы час падтрымліваюць інтэнсіўныя сяброўскія адносіны, заснаваныя на ясна выяўленым жаданні Азербайджана стаць сябрам Еўрапейскага саюза.

Падмуркам ўзаемаадносін Азербайджанскай Рэспублікі (АР) і Еўрасаюза (ЕС) з’яўляецца Пагадненне аб партнёрстве і супрацоўніцтве (СПС). Гэты дакумент быў падпісаны 22 красавіка 1996 года ў Люксембургу і ўступіў у сілу 1 ліпеня 1999 года.

Пастанову аб уключэнні АР ў Еўрапейскую палітыку суседства (ЕПС) было прынята ЕС 14 чэрвеня 2004 года. АР ў рамках Еўрапейскай Палітыкі Суседства (ЕПС), атрымлівае ад ЕС, перш за ўсё, фінансавую і эканамічную падтрымку.

Эканамічна, АР з’яўляецца важным партнёрам для ЕС, паколькі краіны ЕС з’яўляюцца найбуйнейшымі імпарцёрамі азербайджанскай нафты.

АР з’яўляецца сябрам Рады Еўропы, і таму уключаны ў еўрапейскія структуры. Аднак з ЕС гэтая краіна звязаная з дапамогай плана дзеянняў у рамках ЕПС.

Парламенцкі камітэт супрацоўніцтва паміж ЕС і АР, у які ўваходзяць (з абодвух бакоў) высокапастаўленыя палітыкі, лічыць магчымым уступленне АР ў ЕС.

Гл. таксама
-----------

* Знешняя палітыка Азербайджана
* Пашырэнне Еўрапейскага Саюза
	+ Краіны-кандыдаты ў Еўрапейскі Саюз
	+ Беларусь і Еўрапейскі Саюз
* Усходняе партнёрства
* INOGATE

Спасылкі
--------

* Delegation of the European Union to Azerbaijan Архівавана 16 верасня 2016.  (англ.)
* Azerbaijan Усходняе партнёрства  (англ.)
* Azerbaijan-European Union Архівавана 5 снежня 2011. Міністэрства замежных спраў Азербайджана  (англ.)

| ⛭Знешняя палітыка Еўрапейскага саюза |
| --- |
| Еўропа | Албанія • Андора • Беларусь • Боснія і Герцагавіна • Ватыкан • Ісландыя • Косава • Ліхтэнштэйн • Македонія • Малдова • Манака • Нарвегія • Расія • Сан-Марына • Сербія • Украіна • Фарэрскія астравы • Чарнагорыя • Швейцарыя |  |
| Азія | Азербайджан • Арменія • АСЕАН • Грузія • Ізраіль • Індыя • Інданезія • Іарданія • Ірак • Іран • Емен • Казахстан • Кітай • КНДР • Рэспубліка Карэя • Ліван • Непал • Пакістан • Палесціна • Паўночны Кіпр • Сірыя • Турцыя • Філіпіны • Японія |
| Афрыка | Каба-Вердэ • Марока • ПАР |
| Амерыка і Акіянія | Аўстралія • Аргенціна • Бразілія • Грэнландыя • Канада • Куба • Мексіка • ЗША |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пафераў.

**Алег Сяргеевіч Пафераў** (нар. 2 жніўня 1949) — беларускі дзяржаўны, ваенны і дыпламатычны дзеяч. Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Венесуэле і па сумяшчальніцтве ў Балівіі і Эквадоры. Генерал-лейтэнант.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 2 жніўня 1949 года ў г. Ленгеры Чымкенцкай вобласці Казахскай ССР. Па нацыянальнасці беларус. У 1969 годзе з адзнакай скончыў Горкаўскае зенітна-ракетнае вучылішча СПА, а ў 1977 годзе — Ваенную інжынерную радыётэхнічную акадэмію супрацьпаветранай абароны. У 1999 годзе скончыў Ваенную акадэмію Генеральнага штаба Узброеных сіл Расійскай Федэрацыі.

З 1966 па 2006 год праходзіў службу ва Узброеных Сілах СССР і Рэспублікі Беларусь на розных камандных і інжынерных пасадах. З 2001 года па 2006 год з’яўляўся камандуючым Ваенна-паветранымі сіламі і войскамі супрацьпаветранай абароны Беларусі. Пазней звольнены з арміі па ўзросце.

Указамі прэзідэнта Беларусі ад 5 снежня 2007 года №618 і 686 стаў упаўнаважаным па вядзенні перамоў па праекце пагадненняў аб супрацоўніцтве ў інтарэсах стварэння адзінай сістэмы СПА і сістэмы радыёэлектроннай барацьбы Венесуэлы, а таксама аб знаходжанні на яе тэрыторыі беларускіх вайскоўцаў. Пасля заключэння дагавораў, у перыяд з 2008 па 2013 гады, з’яўляўся кіраўніком групы беларускіх вайсковых саветнікаў пры Узброеных сілах Венесуэлы.

Адначасова ў 2006—2011 гадах з’яўляўся намеснікам старшыні Дзяржаўнага ваенна-прамысловага камітэта Рэспублікі Беларусь. Далей па 2012 год быў галоўным экспертам па знешнеэканамічных пытаннях ЗАТ «Белтэхэкспарт».

31 ліпеня таго ж года прызначаны паслом у Венесуэле. 23 студзеня 2013 года акрэдытаваны па сумяшчальніцтве ў Эквадоры, а 31 мая — у Балівіі.

Жанаты. Мае дваіх дзяцей.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі, «За службу Радзіме» III ступені, ордэнам Пашаны і 20-ю медалямі.

Зноскі
------

1. ↑  Минск помог Каракаса создать систему ПВО, но не может добиться оплаты Архівавана 29 лістапада 2020.
2. ↑  Полетели шапки военных и пограничников
3. ↑  Беларусь — Венесуэла: тайны политического альянса
4. ↑  Лукашенко заявил, что Белоруссия разрабатывала для Венесуэлы план обороны

Спасылкі
--------

* Біяграфія А. С. Паферава на сайце Цэнтра ваенна-палітычных даследванняў
**Мацісаў востраў** (руск.: Мати́сов остров) — востраў у вусці ракі Мойкі ў Санкт-Пецярбургу, адзін з малых астравоў дэльты Нявы. Абмываецца Мойкай з поўначы, Вялікай Нявой з захаду і Пражкай з усходу і поўдня. Даўжыня каля 800 м, найбольшая шырыня каля 500 м, плошча звыш 0,25 км². Уся тэрыторыя вострава адносіцца да Адміралцейскага раёна Санкт-Пецярбурга.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Помнік Максіму Багдановічу** — помнік у Мінску, прысвечаны класіку беларускай літаратуры паэту Максіму Багдановічу. Размешчаны ў скверы Траецкая Гара на плошчы Парыжскай Камуны, злева ад цэнтральнага ўваходу ў Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь, недалёка ад былога дома, у якім нарадзіўся і жыў Максім Багдановіч.

Гісторыя
--------

Адкрыты 9 снежня 1981, у дзень 90-годдзя з дня нараджэння паэта. Аўтарамі помніка з'яўляюцца скульптар С. Вакар, архітэктары Ю. Казакоў і Л. Маскалевіч.

У красавіку 2008 года, у адпаведнасці з рашэннем Мінгарвыканкама, помнік класіку беларускай літаратуры быў адпраўлены на рэстаўрацыю. На месцы помніка планавалася стварыць фантан. Такое рашэнне ўлад выклікала абурэнне лідараў беларускай апазіцыі ў эміграцыі, якія параўноўвалі дэмантаж помніка Багдановіча з заменай бела-чырвона-белага сцяга пасля рэферэндуму 1995 года. У чэрвені 2008 года помнік быў устаноўлены на новым месцы ў скверы, каля вуліцы М. Багдановіча. Адносна былога месцазнаходжання помнік перанеслі на 150 метраў на паўночны захад, бліжэй да месца нараджэння паэта, і павярнулі тварам да Свіслачы, па восі вуліцы Архітэктара Заборскага, якая праходзіць паміж домам на вуліцы М. Багдановіча, 27 і Сувораўскім вучылішчам.

Апісанне
--------

Бронзавая скульптура вышынёй 4,6 м устаноўлена на нізкім ступеньчатым пастаменце з чырвонага граніту вышынёй 0,6 м, арыентавана на вул. М. Багдановіча (першапачаткова на вул. Я. Купалы). Паэт паказаны са скрыжаванымі на грудзях рукамі, з букетам васількоў у правай руцэ. У ракурсе фігуры, задумлівым, скіраваным удалячынь поглядзе адлюстравана сыноўняя любоў да роднай беларускай зямлі.

Заўвагі
-------

1. 1 2  Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, [1984—1988].
2. ↑  У Менску пачаўся дэмантаж помніка Багдановічу Архівавана 12 чэрвеня 2008. // Наша Ніва, 15 красавіка 2008
3. ↑  Пазьняк параўнаў дэмантаж помніка Багдановічу з парваньнем сьцяга Ціцянковым // Наша Ніва, 15 красавіка 200о8
4. ↑  Помнік Максіму Багдановічу ўсталявалі каля Опернага тэатра на новым месцы(недаступная спасылка) // Еўрапейскае радыё для Беларусі, 26 чэрвеня 2008

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, [1984—1988].

Спасылкі
--------

* Помнік Максіму Багдановічу ідэальны для катання на скейце Архівавана 26 чэрвеня 2011.
* Помнік Максіму Багдановічу
* Помнік Максіму Багдановічу
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзянісаў.

**Антон Уладзіміравіч Дзянісаў** (нар. 29 красавіка 1982, г. Лебядзін, цяпер Сумская вобласць, Украіна) — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (2009).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і архівіста Уладзіміра Дзянісава. Першыя пяць гадоў свайго жыцця правёў у Мінску.

Скончыў з адзнакай БДПУ імя Максіма Танка ў 2005 годзе, спецыяльнасць «гісторыя» з дадатковай спецыяльнасцю «рэлігіязнаўства». У 2005—2008 г. аспірант кафедры гісторыі Беларусі і паліталогіі Беларускага дзяржаўнага тэхналагічнага ўніверсітэта. У 2008 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Краязнаўчы рух у БССР у 20-30-я гг. ХХ ст.».

З 2005 года выкладаў на кафедры гісторыі Беларусі і паліталогіі факультэта інфамацыйных тэхналогій БДТУ, з 2008 года — асістэнт, з 2015 года — дацэнт. Дацэнт кафедры «Гісторыя беларускай дзяржаўнасці» факультэта тэхналогій кіравання і гуманітарызацыі БНТУ.

Вядзе тэлеграм-канал «Батискаф историка» (бел.: Батыскаф гісторыка). Выступае з лекцыямі па гісторыі ў Silver Screen Cinemas.

Навукова-даследчыцкая дзейнасць
-------------------------------

Мае звыш 40 навуковых публікацый. Сфера навуковых інтарэсаў: адносіны паміж інтэлігенцыяй і ўладай у БССР у 1920-я гг. дзяржаўная палітыка ў сферы культуры, навукі і рэлігіі; праблематыка і гісторыя развіцця краязнаўчай дзейнасці ў 20 ст.; нацыянальныя праблемы Беларусі (гісторыя і сучаснасць). На аснове архіўных дадзеных, мемуараў і публікацый прааналізаваў перыяд творчасці фінскага мастака Алексантэры Ахола-Вало ў Савецкай Беларусі з 1925 па 1930 год.

Выбраная бібліяграфія
---------------------

* Развіццё краязнаўчага руху ў БССР у 1920-1930-я гг. / Дзянісаў А. У. // Беларускі гістарычны часопіс. — 2008. — № 4. — С. 24-32.
* Минское общество истории древностей / А. В. Денисов // Беларуская думка. 2016. № 10. — С. 94-99.
* Мифы и факты из жизни «белорусского финна» / А. В. Денисов // Беларуская думка. 2018. № 7. — С. 86-94.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дзянісаў Антон Уладзіміравіч, кандыдат гістарычных навук на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
* Працы супрацоўнікаў БДТУ. Аўтары — Дзянісаў, Антон Уладзіміравіч // Каталог бібліятэкі БДТУ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Telegram |
| Тэматычныя сайты | academia.edu · Google Scholar |
| Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar3146145 · БАП: 167816 |
**Сцяг Мальды́ўскай Рэспу́блікі** быў прыняты 25 ліпеня 1965. Ён уяўляе сабой чырвонае палотнішча з зялёным прастакутнікам у цэнтры, на прамавугольніку намаляваны вертыкальны паўмесяц з рагамі, накіраванымі ад тронка.

Гісторыя
--------

Першы мальдыўскі сцяг быў амаль цалкам чырвонага колеру і выкарыстоўваўся султанамі да пачатку XX ст. Выбар колеру не быў выпадковы: чырвоны сцяг добра вылучаецца на фоне марскога пейзажу.

Шкаторына была афарбаваная ў белы і чорны колеры такім чынам, што з'яўлялася працягам флагштока. Справа ў тым, што ў тыя часы флагштокі фарбаваліся ў белыя і чорныя палосы па спіралі. Часам гэты гістарычны сцяг памылкова звязваюць з камуністычнай сімволікай, аднак такая сувязь немагчымая, паколькі сцяг з'явіўся раней камуністычнага руху.

У выніку ўдалай кампаніі, праведзенай Асманскай імперыяй у XIX, па прапагандзе паўмесяца (які першапачаткова з'яўляўся знакам Канстанцінопаля) у якасці аднаго з сімвалаў ісламу, прэм'ер-міністр Амір Абдул Маджыд Дзідзі.

Сучасны варыянт прыняты 25 ліпеня 1965, калі са сцяга была прыбрана чорна-белая паласа.

Значэнне элементаў
------------------

Чырвоны колер сімвалізуе смеласць нацыянальных герояў мінулага, сучаснасці і будучыні, якія не вагаліся (і не будуць вагацца), калі спатрэбілася ахвяраваць дзеля абароны нацыі сабой, праліць сваю кроў. Зялёны прастакутнік ў цэнтры ўвасабляе незлічоная колькасць какосавых пальмаў, якія растуць на астравах, якія з’яўляліся крыніцай жыцця ва ўсе часы і працягваюць выкарыстоўвацца для розных патрэб сёння. Белы паўмесяц сімвалізуе дзяржаўную рэлігію — іслам.

| ⛭Мальдывы паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Мальдывы»**
 |

| ⛭Краіны Азіі: Сцягі |
| --- |
| - ААЭ

- Азербайджан

- Аман

- Арменія

- Афганістан

- Бангладэш

- Бахрэйн

- Бруней

- Бутан

- В’етнам

- Грузія

- Егіпет¹

- Емен

- Ізраіль

- Індыя

- Інданезія

- Іарданія

- Ірак

- Іран

- Казахстан²

- Камбоджа

- Катар

- Кіпр

- Кыргызстан

- Кітай

- КНДР

- Кувейт

- Лаос

- Ліван

- Малайзія

- Мальдывы

- Манголія

- М’янма

- Непал

- Пакістан

- Рэспубліка Карэя

- Расія²

- Саудаўская Аравія

- Сінгапур

- Сірыя

- Таджыкістан

- Тайланд

- Туркменістан

- Турцыя²

- Узбекістан

- Усходні Тымор

- Філіпіны

- Шры-Ланка

- Японія
 |
| Непрызнаныя дзяржавы |
| - Абхазія

- Кітайская рэспубліка (Тайвань)

- Нагорны Карабах

- Палесцінская аўтаномія

- Паўднёвая Асеція

- Турэцкая Рэспубліка Паўночнага Кіпра
 |
| ¹  У асноўным у Афрыцы ² Часткова ў Еўропе |
**Помнік Напалеону Орду** — помнік у цэнтры горада Іванава Брэсцкай вобласці, размешчаны па Савецкай вуліцы, каля Дома культуры. Прысвечаны мастаку, кампазітару, піяністу і педагогу Напалеону Орду, які нарадзіўся недалёка ад горада. Устаноўлены ў 1997 годзе, ажно праз чатыры гады пасля стварэння. Аўтары помніка — скульптар Ігар Голубеў і архітэктар Вячаслаў Касяк.

Калі помнік ужо стаяў і чакаў афіцыйнага адкрыцця, яго сапсавалі вандалы, адрэзаўшы руку. Скульптары аператыўна адрамантавалі помнік. 1 ліпеня 2019 года на Брэсцкую вобласць абрынуўся магутны ўраган, у час яго помнік ізноў пазбавіўся рукі.

Зноскі
------

1. 1 2  Узьвядзеньне радавой сядзібы Напалеона Орды пераўтварылася ў даўгабуд
2. ↑  Ураганный ветер повредил около 600 га льна в Брестской области
**Царква ў гонар Святой Троіцы** — праваслаўны храм у г.п. Поразава Свіслацкага раёна Гродзенскай вобласці. Знаходзіца ў цэнтры вёскі.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1872 годзе з цэглы на месцы царквы, якая згарэла ў 1868 годзе.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Чатырохчасткавая аб’ёмна-прасторавая кампазіцыя складаецца з васьміграннай званіцы над кубападобным прытворам, кароткай трапезнай, папярочнай прамавугольнай у плане малітоўнай залы, пяціграннай апсіды з бакавымі рызніцамі. Двухсхідьны дах асноўнага аб’ёму завершаны па цэнтры цыбулепадобным купалам на васьмігранным барабане, па ўскрайках — макаўкамі. Макаўкамі завершаны вальмавы дах апсіды і шацёр званіцы. Тры ўваходы ў прытворы вырашаны калонкамі арачнымі парталамі, арачныя аконныя праёмы дэкарыраваны рустам.

Зноскі
------

1. ↑  НГАБ у г. Гродна, ф. 97, воп. 1, спр. 70, арк. 310; спр. 199, арк. 10.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Царква Святой Тройцы (Поразава) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Царква Святой Тройцы (Поразава) на сайце Radzima.org
*
**Алег Фёдаравіч Кандыба** (11 лістапада 1958, в. Плігаўкі, Шумілінскі раён) — генерал-маёр. Прэзідэнт «Маскоўскага клуба беларусаў», галоўны рэдактар газеты «Сябры», прэзідэнт Беларуска-Расійскай Асацыяцыі вытворцаў тавараў і паслуг «Сябры». Віцэ-прэзідэнт ААТ «Смаленскі Банк». Член Савета па справах нацыянальнасцей пры ўрадзе Масквы. Член Саюза пісьменнікаў Расіі (пісьменніцкі псеўданім «Алег Обальскі»)

Біяграфія
---------

Скончыў Обальскую сярэднюю школу. Ва ўзросце 17 гадоў прыехаў у падмаскоўны гарадок Дубна і паступіў у ваеннае вучылішча, якое паспяхова скончыў у 1979 годзе. Атрымаўшы чырвоны дыплом, на размеркаванні Алег Фёдаравіч выбраў Літву, горад Вісагінас.

У 1987 годзе тры месяцы выконваў адмысловае ўрадавае заданне ў горадзе Чарнобыль пры ліквідацыі наступстваў аварыі на Чарнобыльскай АЭС.

У 1989 годзе сям’я пераехала ў Маскву для далейшага праходжання службы. Скончыўшы службу ў 1997 годзе, ён звольніўся ў запас.

3 1998 года па 1999 год — кіраўнік справамі пасольства Рэспублікі Беларусь у РФ. 3 красавіка 2002 года член ЦС «Саюзнай грамадскай Палаты Беларусі і Расіі».

Узнагароды
----------

Больш за 30 ордэнаў, медалёў і знакаў.

Зноскі
------

1. ↑  Блізкія людзі, родныя сэрцы. Гутарка Івана Ждановіча з Алегам Кандыбам
2. ↑  СІЛА ЯДНАННЯ. Беларус — і ў Маскве беларус

Літаратура
----------

* Кандыбо Алег Фёдаравіч // Кузьміч, М. П. Нашы землякі ў далёкім і блізкім замежжы : біяграфічны даведнік / М. П. Кузьміч, М. І. Сцепаненка. — Віцебск, 2007. — С. 86.
**Вяскова-гарадская гміна** (польск.: Gmina miejsko-wiejska) — гміна ў Польшчы, у склад якой уваходзіць прынамсі адзін горад (дзе, як правіла, знаходзіцца сядзіба гміны), а таксама вёскі.

Пасля адміністрацыйнай рэформы 1999 года ў Польшчы існавалі толькі дзве вяскова-гарадскія гміны (цяпер — адна), сядзібы якіх знаходзіліся не на тэрыторыі горада:

* Новэ Скальмяжыцы — сядзіба гміны знаходзіцца ў вёсцы Скальмяжыцы, а не ў горадзе Новэ Скальмяжыцы;
* да 31 снежня 2009 года ў цяперашняй гміне Сяхніцы, колішняй гміне Свента Катажына, сядзіба гміны знаходзілася ў вёсцы Свента Катажына, а не ў горадзе Сяхніцы.

Гл. таксама
-----------

* Гарадская гміна
* Вясковая гміна
* Вясковая гміна гарадскога фінансавага кіравання
**Дайнава** — курганны могільнік каля вёскі Дайнава Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

Апісанне
--------

За 1,2 км на паўднёвы усход ад вёскі, на левым беразе р. Цітаўка, насупраць вёскі Крыніца. 5 насыпаў вышынёй 0,7-2 м, дыяметрам 5-10 м (раней было 15 насыпаў). Курганы пашкоджаны ямамі.

Даследаванні
------------

Вядомы з 1924 года. У 1985 годзе могільнік абследавала Т. С. Бубенька.

Раскопкі не праводзіліся.

Літаратура
----------

* Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь: [Даведнік] / Склад. В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк — Мн.: БЕЛТА, 2009. — 684 с. — ISBN 978-985-6828-35-8.
**Мікраўгнаенні** — угнаенні, якія змяшчаюць мікраэлементы, рэчывы, спажываныя раслінамі ў невялікіх колькасцях. Падпадзяляюцца на борныя, медныя, марганцавыя, цынкавыя, кобальтавыя і іншыя, а таксама полімікраўгнаенні, у складзе якіх 2 і больш мікраэлемента. У якасці мікраэлементаў ужываюць солі мікраэлементаў, адходы прамысловасці (дзындры, шламы), фрыты (сплавы соляў са шклом).

Найбольш эфектыўнымі формамі мікраэлементаў з'яўляюцца хелаты (Zn, Cu, B, Mo, Fe, Co) і іншыя злучэнні ў складзе арганічных малекул (борэтаноламін і інш.)

Спасылкі
--------

* *Мікраўгнаенні (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Петра-Паўлаўская царква.
**Свята-Петра-Паўлаўская царква** — былы мураваны праваслаўны храм у аграгарадку Каханавічы Верхнядзвінскага раёна Віцебскай вобласці.

Гісторыя
--------

Першае ўпамінанне пра царкву ў Каханавічах захаваў дакумент ад 1750 года пад назвай «Аб уступленні ў валоданне маёнткам Каханавічы Яўстафіем Храпавіцкім». На той час царква будавалася. Храм знаходзіўся каля могілак, якія зараз занялі і тэрыторыю былога храма. У 2010 годзе на месцы царквы быў знойдзены каменны крыж. Царква была драўлянай. Пасля 1876 года яна стала прыпісной, а ў 1884 годзе ужо ўлічана як старая, хаця дзейнічала яшчэ і ў 1897 годзе. У рэестрах 1909 года яна ўжо не ўпамінаецца.

У 1876 годзе ў была пабудавана каменная царква. Знаходзілася правабоч ад дарогі на Задзежжа, на правым беразе рэчкі Водзьгі. На гэтым месцы захаваўся друз з асобнымі фрагментамі ляпніны і тынкоўкі, цэлымі цаглінамі. Побач пад выраслымі клёнамі за ўзорыстай каванай агароджай захаваліся крыжы на безыменных магілах святароў.

Архітэктура
-----------

Манументальны храм быў вырашаны ў рэтраспектыўна-рускім стылі: званіца, трапезная, кубападобная малітоўная зала, апсіда з бакавой рызніцай. Белакаменны будынак пакрываў бляшаны зялёнай афарбоўкі дах, увянчаны маляўнічым пяцікупаллем, магутная чатырох’ярусная званіца завяршалася макаўкай. Атынкаваныя фасады чляніліся 20 вялікімі аконнымі праёмамі. Мела тры ўваходы. Унутры апсіда вылучалася вялікім іканастасам. У рэестрах 1884 года царква лічыцца як «штатная, каменная, цёплая».

У 1880 годзе на пасаду святара стаў 28-гадовы Яўстафій Кушын, які меў набедранік. Дыяканам у 1877 годзе быў 61-гадовы Іаан Багаслоўскі, псаломшчыкам — 24-гадовы Іосіф Ласкі.

Пры царкве было 37 дзесяцін зямлі.
У прыходзе было зарэгістравана 3021 чалавек вернікаў (1510 — мужч. 1511 — жанч.).

Храм быў узарваны ў 1930-я гады.

Святары
-------

* Яўстафій Кушын (1880),
* Іосіф Сялюцінскі (1897),
* Генадзь Іуліянавіч Шавельскі (1914),
* Сямён Антонавіч Фалюцінскі (1929).

Зноскі
------

1. ↑  Царква Святых апосталаў Пятра й Паўла | Каханавічы
2. ↑  Юбілеі Верхнядзвіншчыны

Літаратура
----------

* *Кулагін А. М.* Праваслаўныя храмы на Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; маст. І. І. Бокі. — 2-е выд. — Мн.: БелЭн, 2001.— 328 с.: іл. ISBN 985-11-0190-7.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Фарс (значэнні).

**Фарс** (адыг.: Фарз, руск.: Фарс) — рака ў Адыгеі і Краснадарскім краі Расіі. Левы прыток ракі Лаба (басейн Кубані). Даўжыня ракі — 197 км, плошча вадазборнага басейна — 1450 км². Рака бярэ пачатак з крыніцы, якая выцякае з пячоры на паўночным схіле Скалістага хрыбта, у раёне гары Эквецопка, за 4,3 км на паўднёвы ўсход ад пасёлка Пабеда.

У вярхоўі рака прабівае вапнавыя скалы і праз цясніну выходзіць да станіцы Новасвабоднай — першага населенага пункта на рацэ. Далей асноўны напрамак ідзе на поўнач. Каля станіцы Махашэўскай выходзіць з горна-лясной зоны. Ля станіцы Яраслаўскай прымае буйны правы прыток — раку Псефір. На поўдзень ад хутара Карцава прымае злева буйны прыток — раку Сераль. Каля пасёлка Дружба паварочвае на паўночны захад. Упадае ў раку Лабу з левага боку, за 72 км ад яе вусця, за 2,4 км на паўднёвы ўсход ад станіцы Ваздзвіжанскай.

Працякае па тэрыторыі Майкопскага, Гіягінскага, Кашэхабльскага і Шаўгенаўскага раёнаў Адыгеі, а таксама па тэрыторыі Мастоўскага раёна Краснадарскага края. Агульнае падзенне складае каля 950 м, ухіл — 4,61 м/км.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |