recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Codex Balduineus змяшчае першы малюнак сходу курфюрстаў:  
Сем курфюрстаў выбіраюць Генрыха VII імператарам. Курфюрстаў можна вызначыць па гербам (злева направа): архіепіскапы Кёльна, Майнца і Трыра, пфальцграф Рэйнскі, герцаг Саксоніі, маркграф Брандэнбургскі і кароль Чэхіі
Старажытны ўзор кароны курфюрста
Позні варыянт кароны курфюрста
**Курфюрст** (ням.: Kurfürst, літар. — «князь-выбаршчык», ад Kur — выбар, абранне і Fürst — князь; калька лац.: principes electores imperii) — ў Свяшчэннай Рымскай імперыі — імперскі князь, за якім з XIII стагоддзі было замацавана права абрання імператара.

Правы і асаблівыя прывілеі курфюрстаў былі прызнаныя і аформленыя Залатая була Карла IV (1356); статус курфюрста быў замацаваны за сям’ю князямі імперыі:

* архіепіскапам Майнца,
* архіепіскапам Трыра,
* архіепіскапам Кёльна,
* каралём Чэхіі,
* Рэйнскім пфальцграфам,
* курфюрстам Саксоніі і
* маркграфам Брандэнбурга.

«Узнікненне інстытута курфюрстаў было звязана, перш за ўсё, з асаблівасцямі палітычнага развіцця феадальнай Германіі, з утварэннем там тэрытарыяльных княстваў, доўгім замацаваннем палітычнай раздробленасці і паслабленнем цэнтральнай улады.»

У XVII стагоддзі правы курфюрстаў атрымалі таксама герцагі Баварыі (1623) і Гановера (1692). У 1803 годзе было адменена курфюрства Рэйнскіх пфальцграфаў, архіепіскапаў Кёльна і Трыра, курфюрскія правы архіепіскапа Майнца былі перададзеныя зноў створанаму графству Рэгенсбург. Акрамя гэтага тытул курфюрста атрымалі:

* герцаг Зальцбурга,
* герцаг Вюртэмберга,
* Бадэнскі маркграф і
* ландграф фон Гесэн-Касель.

Тэрыторыя, якая кіравалася курфюрстам, акрамя сваёй звычайнай назвы, магла таксама называецца курфюрством. У XVIII стагоддзі адбываецца ўзмацненне курфюрстаў: курфюрст Брандэнбургскі, які адначасова валодаў Прусіяй, прымае каралеўскі тытул, аб’яднаўшы спадчынныя ўладанні пад назвай каралеўства Прусія. Курфюрст Саксоніі становіцца каралём Польшчы, а курфюрст Гановера становіцца каралём Вялікабрытаніі).

Тытул спыніў сваё існаванне пасля ліквідацыі Свяшчэннай Рымскай імперыі ў 1806 годзе, за выключэннем Гесэн-Каселя, кіраўнік якога захаваў пасля Венскага кангрэса (1815) тытул курфюрста з даданнем «каралеўская высокасць». У 1866 годзе Гесэн-Касель быў захоплены Прусіяй, і тытул курфюрста быў цалкам скасаваны.

Зноскі
------

1. ↑  Советская историческая энциклопедия / Гл. редактор Е. М. Жуков. — М. Издательство «Советская энциклопедия», 1965. — Т. 8

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4166203-9 · LCCN: sh85041565 · NKC: ph234792 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Станцыя метро Берасцейская.

| Чацвёртая лінія |
| --- |
| умоўныя абазначэнні |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  |  |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Цівалі |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Альшэўская |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Вяснянка |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Старавіленскі шлях |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Кіеўскі сквер |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Максіма Багдановіча |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Політэхнічная |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Друкарская |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Батанічны сад |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Сляпянка |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Даўгабродская |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Серабранка |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Козырава |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Праспект Міру |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Лакаматыўная |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Берасцейская |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Тучынка |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |

 |

**«Берасце́йская»** (трансліт.: *Bierasciejskaja*) — запланаваная станцыя Чацвёртай лініі Мінскага метрапалітэна, якая будзе размешчана на скрыжаванні вуліцы Уманскай і праспекта Дзяржынскага, паміж станцыямі метро «Лакаматыўная» і «Тучынка». Стане перасадачнай станцыяй на «Міхалова» Маскоўскай лініі.

На праектных схемах развіцця Мінскага метрапалітэна першапачаткова была пазначана як «пр. Дзяржынскага» (руск.: пр. Дзержинского). У маі 2017 года Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт на сваім сайце распачаў галасаванне па выбары назваў новых станцый, станцыі было прапанавана надаць назву «Берасцейская». Гэтая назва выбрана ў сувязі з тым, што праспект Дзяржынскага вядзе у бок г. Берасця (цяпер Брэст), які ў 2019 годзе будзе святкаваць сваё тысячагоддзе.

18 студзеня 2018 года рашэннем Мінгарвыканкама была афіцыйна зацверджана назва «Берасцейская».

Зноскі
------

1. ↑  Схема паэтапнага развіцця ліній Мінскага метрапалітэна Архівавана 28 мая 2021.
2. ↑  Вынікі галасавання Архівавана 2 чэрвеня 2017.. Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт
3. ↑  Новые названия для станций метро: от «Локомотивной» до «Тучинки» и «Тивали»(недаступная спасылка)
4. ↑  Без «Минск-Мира». В столице утвердили названия станций четвертой линии метро(недаступная спасылка)
**Крачкавыя** (*Sternidae*) — сямейства птушак атрада сеўцападобных.

10 родаў, 43 віды. Пашыраны ўсюды. На Беларусі 6 відаў, найбольш пашыраная — крачка чорная.

Даўжыня да 55 см, размах крылаў да 135 см, маса да 700 г. Крылы доўгія, вузкія, хвост вілападобны, дзюба доўгая, простая. Ногі кароткія. Афарбоўка ў асноўным белая, з шызай манішкай і чорнай шапачкай, некаторыя цалкам або зверху бурыя.

Жывуць на водмелях, вадаёмах, якія зарастаюць, некаторыя трапічныя крачкі (роды Anous і Cygis) — на кустах і дрэвах. Трымаюцца чародкамі. Кормяцца дробнымі жывёламі.

Гняздуюцца калоніямі. Нясуць да 4 яец.

Крачка палярная робіць самыя далёкія сярод усіх вандроўных жывёл міграцыі — з Арктыкі ў Антарктыду і пакрывае двойчы за год адлегласць каля 20 тыс. км.

Літаратура
----------

* Крачкі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Fossilworks · iNaturalist · ITIS TSN |
**Віленскія беларускія настаўніцкія курсы** (другія) — кароткатэрміновая педагагічная навучальная установа, у якой рыхтаваліся настаўнікі для беларускіх пачатковых школ на тэрыторыі, захопленай Польшчай падчас Польска-савецкай вайны. 

Створаны ў 1919 годзе ў Вільні культурна-асветным аддзелам Цэнтральнай беларускай рады Віленшчыны і Гродзеншчыны. Фінансаваліся польскімі акупацыйнымі ўладамі.

На курсах па скарочанай праграме выкладаліся наступныя дысцыпліны: беларусазнаўства, педагогіка, методыка выкладання ў пачатковай школе, агульны курс сусветнай гісторыі і геаграфіі, арыфметыка, спевы і інш. Дадаткова выкладалася польская мова, гісторыя і геаграфія Польшчы, асновы кааперацыі і тэатральнага мастацтва. 

Складаліся з двух патокаў па 6 тыдняў. 1-ы паток (16.7—1.9.1919) скончылі 154 чал. з іх большасць складалі беларускія настаўнікі з Гродзеншчыны. 2-і паток (22.9—1.11.1919) скончылі каля 70 чал.

Выкладчыкі: Я. Станкевіч (загадчык курсаў), М. Гарэцкі, К. Душэўскі, Ф. Ждановіч, М. Кахановіч, М. Мараўская, В. Ластоўскі, Н. Ласковіч.

На курсах навучаліся І. Бялькевіч, Л. Дзекуць-Малей, А. Карабач, У. Казлоўскі, А. Клімовіч, В. Матэйчук, А. Парук, Б. Туронак і інш.

*Гл. таксама* Віленскія беларускія настаўніцкія курсы (1915)

Літаратура
----------

* *Ляхоўскі У.* Беларускія настаўніцкія курсы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — С. 339. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.
	+ Ляхоўскі У. Пачатак тварэння беларускае нацыянальнае школы // Спадчына. 2001. №1/2.
**Семберыя** (сербск.: Семберија) — геаграфічны рэгіён на паўночным усходзе Босніі і Герцагавіны. Галоўным горадам рэгіёна з'яўляецца Біеліна. Семберыя размешчана паміж рэкамі Дрына, Сава і гарамі Маевіца. Асноўная частка рэгіёна прыналежыць Рэспубліцы Сербскай. Першы ўспамін пра Семберыю датуецца 1533 годам, часам Асманскага валадарства.

Галерея
-------

* Храм у ЛопарыХрам у Лопары
* Школа ва УглевікуШкола ва Углевіку

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* SKUD Semberija Bijeljina Архівавана 8 жніўня 2007.
* Semberija folk fest: Ritam Evrope(недаступная спасылка)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85119878 · VIAF: 315529794 |
| * Г
* Р
* П
*Дзяржынская лінія* |
| --- |
|  умоўныя абазначэнні

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Плошча Гарына-Міхайлоўскага  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | 
 | 
 |  |

 |  | Сібірская  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Маршала Пакрышкіна  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Бярозавая рошча  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Залатая Ніва  |

 |

**«Плошча Гарына-Міхайлоўскага»** (руск.: Площадь Гарина-Михайловского) — станцыя Дзяржынскай лініі Новасібірскага метрапалітэна. Адкрыта 31 снежня 1987 года.

Архітэктура
-----------

У аздабленні выкарыстаныя светлыя мармур і граніт розных адценняў. Арыгінальная столь станцыі выкананая з маналітнага жалезабетону з паўсферычным нішамі, у якіх размешчаны свяцільні. Пуцявыя сцены платформеннага ўчастка абліцаваныя бледна-ружовым мармурам, круглыя ​​калоны светла-шэрым мармурам. Паўночны вестыбюль злучаны з платформай трохпралётным эскалатарам.

Зноскі
------
**Трэцяга мая 1808 года ў Мадрыдзе** (ісп.: El tres de mayo de 1808 en Madrid) таксама вядомая як **Растрэл паўстанцаў у ноч на 3 мая 1808 года** — карціна вялікага іспанскага мастака Францыска Гоі, напісаная ў 1814 годзе. Карціна знаходзіцца ў калекцыі музея Прада ў Іспаніі.

На карціне адлюстравана сцэна растрэлу іспанскіх паўстанцаў акупацыйнымі французскімі войскамі ў ноч на 3 мая 1808 года.

Іспанскія паўстанцы і французскія салдаты намаляваны Гояй як дзве супрацьстаялыя адна адной групы: некалькі бяззбройных мадрыдскіх рамеснікаў і шэраг ваенных з паднятымі стрэльбамі. Твары і паставы іспанцаў прапісаны Гояй даволі выразна (патрыятызм, адвага, злосць, бясстрашнасць і інш.) у той час, як французскія салдаты прапісаны бегла і як бы зліваюцца ў адну безаблічную масу.

Гл. таксама
-----------

* Паўстанне 2 мая 1808 года ў Мадрыдзе

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 15 красавіка 2016.

Літаратура
----------

* *Norbert Wolf.* Romanticism. — Taschen, 2007. — С. 44—45. — ISBN 978-3-8228-5310-8.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
Шэйх **Абдул-Махдзі аль-Саламі** (араб. عبد المهدي السلامي‎‎ нар. 1955), больш вядомы як **Абдул Махдзі аль-Кербалаі** — іракскі рэлігійны дзеяч, афіцыйны прадстаўнік аяталы Алі Сістані і генеральны сакратар маўзалея Імама Хусейна. Будучы даверанай асобай аяталы, які ніколі не прамаўляў публічных прамоваў, заўсёды гэта рабіў за яго. У 2014 годзе ён ад імя Алі Сістані апублікаваў фетву аль-Джыхада аль-Каф’і, якая абавязвала іракцаў далучыцца да барацьбы з ІДІЛ. Неўзабаве пасля гэтага была ўтворана групоўка «Ліва Алі Аль-Акбар». Яе кіраўніцтва было перададзена аль-Кербалаі.

Зноскі
------

1. ↑  al-Karbassi, Muhammad-Sadiq (1998) (in ar). *Tarikh al-Maraqid (al-Husayn wa Ahli Baythi wa Ansarih)*. **7**. Hussaini Centre for Research. pp. 10. ISBN 978-1-902490-31-1. .
2. ↑  Iraqi cleric Sheikh Abdul Mahdi Karbalai warns of 'threat to peace' **(нявызн.)**, *BBC News* .
3. ↑  لواءُ عليٍّ الأكبرِ يعلنُ تحريرَ ثلاثةِ مواقعَ مهمّةٍ بقضاءِ بلدٍ فيْ صلاحِ الدّينِ **(нявызн.)**. *العتبة الحسينية المقدسة*.
**Архіепіскап Юрысты** (свецкае імя *Васіль Уладзіміравіч Юрысты*; нар. 1 студзеня 1980, Увысла, Гусятынскі раён, Украіна) — украінскі архірэй Праваслаўнай Царквы Украіны (да 2018 года Украінскай праваслаўнай царквы Кіеўскага патрыярхата), архіепіскап Адэскі.

Біяграфія
---------

З 1997 па 2000 год вучыўся ў Цярнопальская духоўная семінарыя. З 2000 па 2004 год навучаўся ў Кіеўскай духоўнай акадэміі УПЦ КП.

22 студзеня 2018 года Святым сінодам Украінскай праваслаўнай царквы Кіеўскага патрыярхату быў абраны епіскапам Адэскім і Балцкім.

Зноскі
------

1. ↑  В Одесской и Балтской епархии УПЦ КП новый епископ

Спасылкі
--------

* Павло (Юристий)
**Медаль «За ўзяцце Парыжа 19 сакавіка 1814 года»** — узнагарода Расійскай імперыі ў гонар узяцця Парыжа рускімі войскамі.

Гісторыя
--------

Узнагарода была заснавана 30 жніўня 1814 года маніфестам імператара Аляксандра I у сувязі з пераможным узяццем Парыжа рускімі войскамі.

Медаль прызначаўся для ўзнагароджвання ўсіх удзельнікаў узяцця французскай сталіцы — ад салдата да генерала. Аднак узнагароджанне адклалі, паколькі далікатны імператар не хацеў лішні раз нагадваць французам пра нядаўняе прыніжэнне Парыжа. Толькі праз 12 гадоў заслужаныя медалі былі ўручаны героям вайны па загадзе новага імператара Мікалая I, які «…накануне годовщины вступления русских в Париж, 18 марта 1826 года, велел освятить эту медаль на гробнице своего брата (Александра I)».

Выдача ўзнагароды ўдзельнікам працягвалася да 1 мая 1832 года. Усяго было выдадзена больш за 160 тысяч медалёў.

Апісанне
--------

На адным баку сярэбранага медаля змешчана выява Аляксандра I у лаўровым вянку. На адваротным баку, таксама ў лаўровым вянку, — прамы надпіс у пяць радкоў: "ЗА ВЗЯТIЕ ПАРИЖА 19 МАРТА 1814 ГОДА ". Насілі ўзнагароду на грудзях на ўпершыню уведзенай камбінаванай Андрэеўска — Георгіеўскай стужцы. Яна была звычайнай шырыні, але складалася з двух вузкіх стужачак: Андрэеўскай — блакітнай і Георгіеўскай — аранжавай з трыма чорнымі палосамі.

Зноскі
------

1. ↑  Медаль "За ўзяцце Парыжа 19 сакавіка 1814 года"
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шыдлоўскі.

**Павел Іванавіч Шыдлоўскі** (21 чэрвеня 1908, в. Прысынак, цяпер Уздзенскі раён — люты 1992) — беларускі дзеяч самадзейнага мастацтва, кампазітар. Заслужаны дзеяч культуры Беларусі (1957). У 1935—1978 гадах загадчык клуба і кіраўнік аднаго са старэйшых самадзейных калектываў Беларусі — Прысынкаўскага хору. Аўтар песень, частка якіх выдадзена асобнымі зборнікамі (1962, 1970). Пра Шыдлоўскага зняты дакументальны фільм «Песня жытняга поля» (1982).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).

Спасылкі
--------

 У Вікіцытатніку ёсць старонка па тэме **Павел Іванавіч Шыдлоўскі**
**Паўлінавочкі**, таксама **Вочніцы**, альбо **Сатурніі** (*Saturniidae*) — сямейства матылёў.

Апісанне
--------

Буйныя або вельмі буйныя матылькі з вялікімі шырокімі крыламі. Размах крылаў большасці відаў сусветнай фаўны — 80-140 мм, асобных відаў да 28 см (самка паўлінавочка геркулес (*Coscinocera hercules*)). Тулава тоўстае, укрытае пушыстымі валаскамі. На кожным крыле пасярэдзіне па адной яркай вочкавай пляме — т. зв. «паўлінавыя вочкі» (адсюль назва). Вусікі ў самцоў грабеньчатыя (звязана з моцным развіццём нюху — выяўляюць знаходжанне самак за некалькі кіламетраў), у самак кароткапілаватыя. Хабаток недаразвіты (матылі не кормяцца, жывуць да 2 тыдняў). Вусені масіўныя, пераважна зялёныя, са шматлікімі вырастамі і бародаўкамі, акукліваюцца ў шаўкавістых коканах.

Змрочныя і начныя матылькі, самцы больш актыўныя, у некаторых відаў лётаюць днём. Самцы маюць выключны нюх, з дапамогай якога здольныя адшукваць самак па вылучаемым імі ферамонамі на адлегласці да 1 км і больш.

Класіфікацыя
------------

У сямействе вылучаюць наступныя падсямействы:

* Падсямейства:*Oxyteninae*
* Падсямейства:*Cercophaninae*
* Падсямейства:*Arsenurinae* Jordan, 1922
* Падсямейства:*Ceratocampinae* Harris, 1841
* Падсямейства:*Hemileucinae* Grote & Robinson, 1866
* Падсямейства:*Agliinae* Packard, 1893
* Падсямейства:*Ludiinae* Aurivillius, 1904
* Падсямейства:*Salassinae* Michener, 1949
* Падсямейства:*Saturniinae* Boisduval, [1837] 1834

Распаўсюджанне
--------------

Больш за 1200 відаў. Пашыраны пераважна ў тропіках Усходняга паўшар'я. Жывуць на раслінах. На Беларусі сустракаюцца 2 віды: паўлінава вока малое начное (*Saturnia pavonia*), паўлінава вока рыжае начное (*Aglia tau*).

Некаторых паўлінавочак разводзяць для атрымання шаўкавіны (айлантавы шаўкапрад (*Samia cynthia*), дубовы шаўкапрад (*Antheraea pernyi*) і інш.).

Гл. таксама
-----------

* Actias isis
* Nudaurelia dione
* Hyperchiria incisa
* Dryocampa rubicunda
* Antheraea helferi
* Graellsia isabellae
* Perisomena caecigena

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне **Паўлінавочкі**, **Вочніцы**, **Сатурніі** ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.12. Мн. 2001, С.206

Літаратура
----------

* Максімава С. Паўлінавочкі // БЭ ў 18 т. Т. 12. Мн. 2001.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4298243-1 · LCCN: sh85117701 · Microsoft: 2776280949 |
**Медаль Перкіна** — узнагарода амерыканскага падраздзялення Таварыства хімічнай прамысловасці для навукоўца, які пражывае ў ЗША за «інавацыі ў галіне прыкладной хіміі, вынікам якіх стаў значны камерцыйны поспех». Уручаецца штогод. Лічыцца вышэйшай узнагародай ЗША ў галіне хімічнай прамысловасці.

Узнагарода была заснаваная ў 1906 годзе ў гонар 50-годдзя з моманту адкрыцця мавеіна — першага ў свеце сінтэтычнага фарбавальніка, які адкрыў хімік Уільям Генры Перкін і названая яго імем. Першая ўзнагарода была ўручана Уільяму Перкіну падчас яго візіту ў ЗША за год да смерці. Наступная ўзнагарода была ўручана ў 1908 годзе і з тых часоў прысуджаецца штогод.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Папоў.

**Па́вел Іва́навіч Папоў** (10 (23) лютага 1916, Петраград — ?) — дзяржаўны дзеяч БССР.

Біяграфія
---------

З сялян. Член КПСС (1940). Скончыў ВПШ пры ЦК УКП(б) (1949). 

З 1937 года ў Чырвонай Арміі. З 1939 года сакратар Бельскага, першы сакратар Цехановецкага райкамаў камсамола Беластоцкай вобласці. З 1941 года ў войсках НКУС. З сакавіка 1944 года сакратар Беластоцкага падпольнага абкама ЛКСМБ. З 1944 года першы сакратар Гродзенскага абкама камсамола. З 1949 года загадчык аддзела, першы сакратар Гродзенскага гаркама, з 1959 года сакратар Гродзенскага абкама КПБ. З 1963 года начальнік Галоўнага ўпраўлення бытавога абслугоўвання і мясцовай прамысловасці пры СМ БССР (у 1965—1966 Галоўнае ўпраўленне бытавога абслугоўвання насельніцтва). З 1966 да 1978 года міністр бытавога абслугоўвання насельніцтва БССР. 

Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР 5, 7—8 скліканняў. На XXII і XXVII з’ездах абіраўся членам Рэвізійнай камісіі КПБ, на XXVI з’ездзе — членам ЦК КПБ. Узнагароджаны ордэнам Кастрычніцкай Рэвалюцыі, 3 іншымі ордэнамі, медалямі.

Літаратура
----------

* Папоў Павел Іванавіч // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 8. Паддубнікі — Рабкі / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1975. — С. 94. — 676 с.: іл. карты.
**Даб** (ямайскі англійскі *Dub*) — жанр сучаснай электроннай музыкі, заснаваны на прынцыпе гукавога вылічэння.

Першапачаткова, дабам называлі інструментальную, з вялікай колькасцю эфектаў версію рэгі — песні, альбо яе дубль без спеву (*voice dubbed out*) друкаваўшуюся на боку В.

Але з цягам часу даб стаў асобным напрамкам сучаснай ямайскай музыкі і атрымаў папулярнасць ва ўсім свеце.

Напрацоўкі даб-выканаўцаў дагэтуль выкарыстоўваюцца колькасцю выканаўцаў стыляў хаўс, джангл, эмбіент.

Беларускія выканаўцы:

* Гайле Тумс Архівавана 12 ліпеня 2006.

«*Асацыяцыя Свабодных мастакоў «YEAL»*»

Рускія:

* Dub Division Архівавана 6 ліпеня 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Даб на Вікісховішчы |
**Малая крачка**, **малая крычка** (*Sterna albifrons*) — птушка атрада сеўцападобных сямейства крачкавых.

Апісанне
--------

Самая дробная з крачак, памерамі не большая за шпака, даўжыня цела каля 22 см, маса 40-50 г. Па афарбоўцы і абрысах цела падобная да крачкі рачной, але выглядае больш даўгадзюбай. Лоб белы, патыліца чорная, дзюба жоўта-аранжавая, канец яе чорны. Верх цела светла-шэры, хвост і цела знізу белыя, лапы жоўтыя. Колер дзюбы, дробныя памеры, хуткі, лёгкі палёт адрозніваюць птушку ад усіх іншых крачак. Маладым птушкам уласцівы шараватая «шапачка», стракатая спіна, бурая дзюба.

Распаўсюджанне
--------------

Ёсць амаль ва ўсіх частках свету, за выключэннем Паўднёвай Амерыкі. Ва ўсходняй Галарктыцы сустракаецца ад сярэдняй паласы Еўропы і Паўднёва-Заходняй Сібіры да Барнаула, Зайсана. На Беларусі паўночная мяжа гнездавання праходзіць прыкладна па шыраце Браслаўскіх азёр.

Селіцца на вялікіх і сярэдніх рэках, азёрах, вадасховішчах, рыбагадоўчых сажалках і вадаёмах ачышчальных збудаванняў там, дзе ёсць пясчаныя косы, галечныя і пясчаныя астравы з рэдкай сухалюбнай расліннасцю. Гняздуецца невялікімі калоніямі па 10-50 пар або асобнымі парамі ў складзе калоній іншых крачак.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Прылятае ў канцы траўня. Гнёзды — ямкі ў пяску без высцілкі. У кладцы 1-4, найчасцей 3 яйкі памерамі 31,5 x 23,6 мм шараватага колеру з дробнымі фіялетавымі і чорна-бурымі крапінкамі. Свежыя кладкі ў гнёздах у канцы траўня, наседжаныя — у першай дэкадзе чэрвеня. Лётны маладняк у пачатку жніўня. Корміцца дробнай рыбай на мелкаводдзі, пераважна акунькамі, плоткай, верхаводкай, джгірамі. Адлятае ў жніўні.

Ахова
-----

Від уключаны ў Дадатак I Дырэктывы ЕС па ахове рэдкіх птушак. Унесены ў Чырвоныя кнігі Беларусі, Літвы, Латвіі, Польшчы, Расіі.

Спасылкі
--------

* Артыкул у Чырвонай кнізе Беларусі(недаступная спасылка)  (руск.)
**Будынак Народнага Сходу** (балг.: Сграда на Народното събрание) — будынак на плошчы Народнага Сходу ў цэнтры Сафіі, у якім засядае балгарскі парламент.

Будынак Народнага Сходу пабудаваны ў 1884—1886 гг. у стылі неарэнесансу па праекце сербскага і балгарскага архітэктара К. Ёванавіча. Будаўніцтвам кіраваў В. Лібэ, якому на момант пачатку будаўніцтва было ўсяго 22 гады. У 1890 г. да будынка прыбудавалі памяшканні для канцылярыі і архіва, а ў 1928 г. дадалі парадны ўваход з калонамі. 

Сам будынак мае простую прамавугольную форму і ўпрыгожана ўрнамі ў грэчаскім стылі, якія ідуць у рад уздоўж галоўнага фасада. На фасадзе над уваходнымі аркамі змешчаны выраз «Съединението прави силата» (балг.: Адзінства — сіла), які належыць балгарскаму хану Круму, які кіраваў у IX стагоддзі.

Фасад будынка намалявана на банкноце 20 леваў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Будынак Народнага Сходу
***Orectolobiformes*** — атрад акул.

Апісанне
--------

Валодаюць пярэстымі ўзорамі на целе, якія нагадваюць малюнак дывана.

Спінных плаўнікоў 2, без шыпоў, маецца анальны плаўнік. Жаберных шчылін 5, шырокія, заднія 2 ці 3 размяшчаюцца на аснове груднога плаўніка і ззаду ад яго. Пырскальца, ад невялікага да буйнага, ляжыць ззаду ад вока прыкладна на яго ўзроўні. Вока без мігальнай перапонкі, звычайна знаходзицца на ніжнім баку цела. Рот ад невялікага да буйнага, спераду ад вока. Ноздра размешчана ўздоўж, у большасці відаў маецца добра развітая баразёнка, якая ідзе ад ноздры да рота, і вусікі.

Многія віды буйныя (кітовая акула можа перавышаць 12 м), але яны не лічацца небяспечнымі для чалавека, хоць могуць абараніць сябе ў выпадку нанясення шкоды.

Пашырэнне
---------

Атрад аб'ядноўвае 14 родаў і 32 віды.

Сустракаюцца ва ўсіх акіянах, але сканцэнтраваны ў Інда-Ціхаакіянскім і Аўстралійскім рэгіёнах.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Кормяцца пераважна доннымі арганізмамі, у асноўным малюскамі і ракападобнымі. 

Некаторыя віды выношваюць жывых малявак, як напр. акула-нянька, а іншыя адкладаюць яйцы. 

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 15517199s · GND: 4478217-2 · LCCN: sh85095424 · Microsoft: 2776538856 |
**Будынак Дванаццаці калегій** — будынак на неўскім беразе Васільеўскага вострава ў Санкт-Пецярбургу, пабудаваны ў 1722-1742 гг. для размяшчэння пятроўскіх калегій. Найбуйнейшы па памерах помнік пятроўскага барока складаецца з дванаццаці ідэнтычных трохпавярховых секцый.

Агульны праект склаў Даменіка Трэзіні; верхнія паверхі праектаваў Тэадор Швертфегер. У XVIII стагоддзі будынак займалі вышэйшыя органы дзяржаўнага кіравання. Пасля расфарміравання калегій іх змянілі Галоўны педагагічны інстытут і Санкт-Пецярбургскі ўніверсітэт.

Гісторыя
--------

На панараме 1805 года
На панараме 1820 года
Будаўніцтва будынка Дванаццаці калегій пачалося ў 1722 годзе як частка плана імператара Пятра I па стварэнні на Васільеўскім востраве адміністрацыйнага квартала. Меркавалася, што тут размесцяцца Сенат, Сінод і калегіі. 

Спачатку будаўніцтва вялося пад кіраўніцтвам Даменіка Трэзіні і Тэадора Швертфегера, а завяршалі яго Джузэпэ Трэзіні і Міхаіл Зямцоў. Першае паседжанне калегій у новым будынку адбылося ў 1732 годзе. Асноўнае будаўніцтва было завершана да сярэдзіны 1730-х гг. У 1737—1741 гг. з заходняга боку будынка была прыбудавана двухпавярховая галерэя.

У 1804 годзе ў будынку размясціўся Педагагічны інстытут, а ў 1835 годзе будынак быў перададзена Санкт-Пецярбургскаму ўніверсітэту. Для гэтай мэты комплекс калегій быў пераабсталяваны пад кіраўніцтвам Апалона Шчадрына.

Сучаснасць
----------

Адзін з карпусоў СПбДУ
У постсавецкі час будынак Дванаццаці калегій лічыцца галоўным будынкам Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта. Дагэтуль некаторыя факультэты ўніверсітэта размяшчаюцца ў будынку Дванаццаці калегій. У будынку размяшчаюцца навуковая бібліятэка ўніверсітэта і некаторыя адміністрацыйныя службы.

У будынку Дванаццаці калегій здымаліся асобныя сцэны фільма Георгія Данелія «Восеньскі марафон» (1979).

Спасылкі
--------

* Будынак 12 калегій **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 27 красавіка 2012. Праверана 4 чэрвеня 2010.
* Архітэктурныя помнікі Санкт-Пецярбурга: Будынак Дванаццаці калегій **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 27 красавіка 2012. Праверана 4 чэрвеня 2010.
**Будынак Дзіпражыўмаша** — будынак у цэнтры Гомеля, размешчаны на рагу пр. Леніна і вул. Інтэрнацыянальнай. Пабудаваны ў 1974 г. (арх. С. Пеўны) для Дзяржаўнага інстытута па праектаванні прадпрыемстваў машынабудавання для жывёлагадоўлі і кормавытворчасці.

Архітэктура
-----------

Складаецца з вышыннага адзінаццаціпавярховага корпуса і прамавугольнай ў плане канферэнц-залы, пастаўленых на двухпавярховы стылабат. Кампазіцыя будынка заснавана на кантрасце вышыннага корпуса і прадаўгаватага аб'ёму стылабата. Галоўны ўваход размешчаны ў глыбіні 1-га паверха стылабата, яго 2-і паверх мае суцэльнае зашкленне фасадаў. Падоўжаную кампазіцыю ўзмацняюць гарызанталыныя цягі парапетаў. Вырашэнне вышыннага корпуса заснавана на спалучэнні вертыкальных алюмініевых цяг з гарызантальнымі міжпаверхавымі прасценкамі. Фасады аб'ёмаў апрацаваны дэкаратыўнай тынкоўкай, лабрадарытам, стэмалітам, канферэнц-зала дэкарыравана рэльефнай кампазіцыяй (скульптар Дз. Паноў). Планіроўка калідорная з ліфтавымі холамі ў цэнтры. У вышынным корпусе размешчаны службовыя памяшканні, у стылабаце — вестыбюль, сталовая, адміністрацыйныя і гаспадарчыя памяшканні.

Рэльефная кампазіцыя на будынку

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Гомельская вобласць. — 383 с. іл.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лангэ.

**Томас Лангэ** (ням.: Thomas Lange; нар. 27 лютага 1964 Айслебен, Германія) — нямецкі вясляр, алімпійскі чэмпіён па акадэмічным веславанні 1988 і 1992 гадоў.

У 1980 годзе Лангэ стаў пераможцам юніёрскага чэмпіянату свету ў складзе парнай двойкі. У наступных двух моладзевых чэмпіянатах свету ён таксама выйграў, але адзіночкай.

На дарослым узроўні першым буйным поспехам у кар’еры маладога нямецкага весляра стала перамога ў пары з Увэ Хепнерам на чэмпіянаце свету 1983 года. Лангэ і Хепнер былі фаварытамі на Алімпійскіх гульнях 1984 года, але ГДР байкатавала Алімпіяду.

У 1986 годзе Лангэ пачаў выступаць у адзіночным разрадзе. Але хвароба перашкодзіла яму выступаць. У 1987 годзе ён выйграў свой першы чэмпіянат свету ў адзіночцы, апярэдзіўшы Перці Карпінена і Петэра-Міхаэля Кольбэ, якія перамагалі ў 10 чэмпіянатах свету і Алімпійскіх гульнях з 12. Томас паўтарыў гэты подзвіг на Алімпіядзе ў Сеуле і ў 1989 годзе.

Да гэтага часу Усходняя Германія распадалася і Лангэ распачаў вучобу ў якасцi ўрача. У 1990 годзе са Стэфанам Ульрыхам Лангэ выйграў сярэбраны медаль у парным заліку на сусветным чэмпіянаце ў Тасманіі.

У 1991 годзе, прадстаўляючы аб’яднаную Германію, Лангэ зноў выйграў тытул чэмпіёна свету ў адзіночцы. На летніх Алімпійскіх гульнях 1992 у Барселоне Лангэ зноў стаў пераможцам у адзіночным разрадзе. Для Лангэ гэта была яго пятая перамога ў чэмпіянаце свету або на алімпіядзе ў адзіночцы.

Пасля бронзы на чэмпіянаце свету 1993 года ў Рачыцах Ланге зрабіў паўзу, каб сканцэнтравацца на сваёй медыцынскай адукацыі і вярнуўся да летніх Алімпійскіх гульняў 1996 года ў Атланце, заваяваўшы бронзу. У цяперашні час працуе ўрачом у Ратцэбургу.

Зноскі
------

1. 1 2  Lange Thomas Праверана 8 сакавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21008628'></a>
2. 1 2  Thomas Lange Праверана 31 студзеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18002875'></a>
3. 1 2  Lange Thomas Праверана 27 лютага 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21008628'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FISA · Olympedia · Olympic Channel · МАК |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Munzinger |
**Крачка палярная**, **крычка палярная** (*Sterna paradisaea*) — від птушак з сямейства крачкавых.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 30-38 см, размах крылаў 70-85 см. Стройная, бела-папялістая з чорным верхам галавы і глыбокай выразкай на хвасце, папялісты колер верху больш цёмны. Канцы рулявых нязначна выступаюць па-за канцы складзеных крылаў. Дзюба і ногі ў гнездавы перыяд цалкам чырвоныя, узімку чорныя.

Пашырэнне
---------

Улетку насяляе паўночную частка Галарктыкі. Біятоп: узбярэжжы і марскія астравы (як пясчаныя, галечныя, скалістыя, так і травяністыя); спарадычна сустракаецца вакол мелкіх прэснаводных вадаёмаў у тундры.

Месца зімовак: узбярэжжы Антарктыды (галоўным чынам, Зямля Уэдэла і Зямля Роса).

Палярная крачка робіць самыя далёкія сярод усіх вандроўных жывёл міграцыі — з Арктыкі ў Антарктыду і пакрывае двойчы за год адлегласць каля 20 тыс. км. На Беларусі вельмі рэдкі, выпадкова залётны від.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Гняздуе ў калоніі. Ладзіць гняздо часцей на зрослых на паверхні вады раслінах або іх купінах, чым на зямлі. У апошнім выпадку — гэта ямка без высцілкі або скупа высланая сухой расліннасцю і рэшткамі навакольных раслін. На вільготнай аснове — у выглядзе плоскай купіны з сухіх водных раслін (як плаваючых, так і надводных); у высцілцы часам шэрсць, ракавінкі, кавалкі драўніны.

Яйкі звычайна 2 (радзей 1-3), авальныя (часам крыху акруглыя) або з рознымі канцамі, жоўта-палевыя, аліўкавыя ці карычняватыя, рэдка блакітнаватыя; паверхневыя плямы — чорныя або чорна-карычневыя, глыбокія — шэра-фіялетавыя. Памеры: 40,5 х 29,5 мм.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8). С. 469

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Avibase · CMS · eBird · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · Neotropical Birds · SeaLifeBase · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4165908-9 · LCCN: sh85006965 |
**Ordnance QF 25-pounder** ці проста **25-pounder** — англійская палявая гармата-гаўбіца, якая была прынята на ўзбраенне перад Другой сусветнай вайной і была асноўнай артылерыйскай сістэмай у брытанскай арміі да пачатку 1960-х гадоў. У невялікіх колькасцях прылады гэтага тыпу служылі ў Вялікабрытаніі ў якасці навучальных да 1967 года, тады як многія краіны Брытанскага Садружнасці працягвалі выкарыстоўваць іх і далей. 25-фунтовая гармата-гаўбіца ўваходзіць у ганаровы лік лепшых гармат Другой сусветнай вайны, дзякуючы хуткаму тэмпу агню, высокай мабільнасці і выдатным паражальным якасцям яе снарадаў. Нягледзячы на ​​свой невялікі калібр у параўнанні з іншымі прыладамі той эпохі, 25-pounder была знятая з узбраення толькі з-за палітыкі стандартызацыі ўзбраенняў, якая праводзілася ў НАТА. Апошні раз 25-фунтовыя прылады выкарыстоўвалася ў баі брытанскімі войскамі ў Амане ў 1972 годзе.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Казы.
**Абдысатдар Казы**, (таксама вядомы як **Абду-с-Саттар Казы**; туркм.: Abdysetdar Kazy, гады нараджэння і смерці невяд.) — туркменскі паэт другой паловы XIX стагоддзя.

Біяграфія
---------

Паходзіў з племені Махтум, скончыў медрэсэ, быў адным з найбольш адукаваных людзей свайго часу. Сем гадоў служыў шарыяцкім суддзёй — кадзі — у Хіве.

Творчасць
---------

Абдысатдар Казы з’яўляецца аўтарам паэмы «**Җеннама**» (*Jeňnama*), напісанай архаічнай мовай у форме маснаві. Яна ўтрымлівае каля 2200 радкоў. Такім чынам, твор быў адрасаваны вузкаму колу чытачоў, бо шырокая публіка ўхваляла кароткія формы паэзіі. Паэт апеў герааізм туркменаў у вайне супраць пярсідскіх захопнікаў ды апісаў падрабязнасці бітваў пад Кара-Кала (1858) і Мары (1861). Адзін з яе галоўных герояў — хан такінцаў Нур-вердзі, які ваяваў з Джафар-кулі-ханам за валоданне Мервскім аазісам. Таксама распавядаецца аб саюзніках ды праціўніках Нур-вердзі-хана, аб войнах Каўшут-хана з пярсідскім войскам Хамзы Мірзы Хішмет-ад-Даўле.

Зноскі
------

1. ↑  У некаторых крыніцах указваюцца гады жыцця: 1791—1880
**Абдусалім Дзехканбаеў** (1906-1943) — чырвонаармеец Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Абдусалім Дзехканбаеў нарадзіўся 26 кастрычніка 1906 года ў кішлаку Ашыркузі (цяпер — Учкупрынскі раён Ферганскай вобласці Узбекістана) у сялянскай сям'і. Атрымаў няпоўную сярэднюю адукацыю, пасля чаго працаваў старшынёй калгаса. У 1943 годзе Дзехканбаеў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны, быў стралком 467-га стралковага палка 81-й стралковай дывізіі 61-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро.

1 кастрычніка Дзехканбаеў у складзе дэсантнай групы, нягледзячы на масіраваны варожы агонь, пераправіўся праз Дняпро у раёне вёскі Глушэц Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці Беларускай ССР і прыняў актыўны ўдзел у захопе і ўтрыманні плацдарма на яго заходнім беразе. Група адбіла 10 контратак праціўніка. У тых баях Дзехканбаеў асабіста знішчыў больш за ўзвод нямецкіх салдатаў і афіцэраў. 8 кастрычніка 1943 года ён загінуў у баі. Пахаваны ў брацкай магіле ў вёсцы Дзяражычы Лоеўскага раёна.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» чырвонаармеец Абдусалім Дхехканбаеў пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама пасмяротна быў узнагароджаны ордэнам Леніна.

На радзіме Дзехканбаева адкрыты яго дом-музей, устаноўлены яго бюст. Таксама помнік яму ўсталяваны на тэрыторыі школы, у якой ён вучыўся.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Абдулсалім Дзехканбаеў на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Герои Советского Союза — узбекистанцы. Ташкент, 1984.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Георгіеўская царква.
**Свята-Георгіеўская царква** — праваслаўны храм у г. Ліда Гродзенскай вобласці.

Гісторыя
--------

Храм святога велікамучаніка Георгія Перамаганосца пабудаваны з дрэва ў 1875 годзе на сродкі купца Антонія Васнеўскага як могілкавая капліца. У тым жа годзе ў храм быў перанесены захаваны Прастол з аднайменнай дамовай царквы Лідскага замка.

Пасля захопу палякамі г. Ліды ў 1919 годзе Свята-Георгіеўскі храм застаўся адзіным праваслаўным храмам у горадзе.

У 1920-х гадах з боку бабінца была зроблена драўляная прыбудова.

У 1990-х гадах Георгіеўскі храм пачалі пашыраць. Былі ўзведзены з сілікатнай цэглы сцены новага храма, накрыты дах. Атрымаўся храм у храме. 22 лістапада 2008 года Свята-Георгіеўская царква была асвечана як Храм-Помнік у памяць 1020-годдзя Хрышчэння Русі. Асвячэнне Храма-Помніка ўзначальваў архіепіскап Навагрудскі і Лідскі Гурый.

У верасні 2014 года на ўсходняй сцяне Свята-Георгіеўскага храма Ліды ўсталявалі памятны медальён з выявай князя Канстанціна Астрожскага. Гэты медальён — даніна памяці праваслаўных лідчан абаронцу праваслаўя ў Вялікім Княстве Літоўскім. Медальён уяўляе сабой круглую пліту чырвонага граніту, на якой адліты партрэт князя. Па крузе медальёна выбіты надпіс: «Князю Канстанціну Іванавічу Астрожскаму — абаронцу веры I дзяржавы». Урачыстае адкрыццё шыльды памяці Канстанціна Астрожскага адбылося 11 верасня 2014 года ў дзень яго смерці. Меркавалася, што памятны знак будзе адкрыты на 500-годдзе перамогі ў бітве пад Оршай, у якой вялікі гетман адыграў вырашальную ролю, але з аб’ектыўных прычын асвячэнне медальёна было перанесена на 11 верасня — дзень памяці выдатнага велікакняжацкага ваяра. Асвяціў памятны медальён благачынны цэркваў Лідскай акругі айцец Расціслаў Салаўёў.

Архітэктура
-----------

Вырашана манументальным прамавугольным у плане аб’ёмам, да якога далучаны прамавугольны прытвор, двухсхільны дах якога завершаны чатырохграннай шатровай званіцай з макаўкай. Фасады расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў арачных ліштвах. Уваход аформлены глыбокай аркай.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Свята-Георгіеўская царква (Ліда) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Георгіеўская царква (Ліда) на сайце Radzima.org
* Свята-Георгіеўская царква (Ліда) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Макрапраграмаванне** (параметрычнае праграмаванне) — гэта мова праграмавання ЛПК Custom Macro, сістэма ЛПК FANUC.  

У адрозненне ад камп'ютарных моў праграмавання, такіх як Basic, можа быць даступна на ўзроўні G-кода.

У параметрычным праграмаванні іх існуе некалькі версій: User Task (Okuma), Q Routine (Sodick), Advanced Programming Language (APL G& L), ЯМ FMS-3000.

Гл. таксама
-----------

* CAx
* CAM
* CAD
* CAE
* NX CAM
* G-code
* ЛПК

Літаратура
----------

* Peter Smid, Fanuc CNC Custom Macros: Programming Resources For Fanuc Custom Macros B Users. Выд. Industrial Press, 2004 г. 311 стар. ISBN 0831131578

Спасылкі
--------

*Образовательный сайт по ЧПУ программированию.*. http://cncexpert.ru/ **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 15 лістапада 2012. Праверана 26 снежня 2012.

*FANUC CORPORATION.*.  **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 18 снежня 2012. Праверана 26 снежня 2012.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Георгіеўская царква.
**Свята-Георгіеўская царква** — драўляны праваслаўны храм у аграгарадку Забалоцце Смалявіцкага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Размешчана на могілках. Пабудавана ў 1907 годзе з дрэва, у 1990-я гады абкладзена цэглай.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры драўлянага дойлідства з рысамі псеўдарускага стылю. Архітэктурная выразнасць храма дасягаецца рытмічнай і ярусна нарастаючай кампаноўкай 3 прамавугольных зрубаў прытвора, малітоўнай залы і апсіды з бакавой нізкай рызніцай, а таксама іх двухсхільных паўвальмавых дахаў, ствараючых па фронце трапецападобныя франтоны. У ярусную кампазіцыю ўключаны двухслуповы ганак галоўнага ўвахода пад двухсхільным дахам. Цэнтр даху асноўнага зруба завершаны стылізаванай цыбулепадобнай галоўкай на чатырохгранным барабане. Гарызантальна ашаляваныя фасады па восях сіметрыі прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў фігурных ліштвах з прафіляванымі сандрыкамі.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, [1984—1988].
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Свята-Георгіеўская царква (Забалоцце) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Георгіеўская царква.
**Свята-Георгіеўская царква** — царква ў імя святога велікамучаніка Георгія Перамоганосца, якая знаходзіцца ў в. Лядзец Столінскага раёна Брэсцкай вобласці. Пабудавана ў 1869 годзе з дрэва. Размешчана ў цэнтры вёскі.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры сінадальнага кірунку рэтраспектыўна-рускага стылю. Падоўжана-восевая кампазіцыя храма складаецца з прытвора, 2-яруснай чацверыковай шатровай званіцы, бабінца, кубападобнай малітоўнай залы, 5-граннай апсіды. Шатры званіцы і асноўнага аб'ёму завершаны цыбулепадобнымі галоўкамі на 8-гранных барабанах. Фасады прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі са скошанымі верхнімі вугламі, крыжападобнымі і ромбападобнымі люкарнамі. Драўляны разны іканастас 19 ст.

Архістраціг Міхаіл. Сярэдзіна 18 ст. НММ РБ

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн. БелЭн, 2007. — стар. 235.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Свята-Георгіеўская царква (Лядзец) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Георгіеўская царква (Лядзец) на сайце Radzima.org
* Свята-Георгіеўская царква (Лядзец) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Абдулвагаб Ісакавіч Вагабаў** (нар. 25 мая 1952) — беларускі інжынер-будаўнік і гаспадарчы дзеяч. Заслужаны будаўнік Рэспублікі Беларусь (2004).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Дагестане.

Працоўную дзейнасць пачаў у 1974 годзе пасля заканчэння аддзялення гідрамеліярацыі Махачкалінскага сельскагаспадарчага тэхнікума. У 1984 годзе скончыў інжынерны факультэт Усесаюзнага сельскагаспадарчага інстытута ў горадзе Балашыха. У 1993 годзе скончыў Акадэмію кіравання пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь.

З 1974 па 1989 гады працаваў майстрам, прарабам, галоўным інжынерамі і начальнікам перасоўнай механізаванай калоны ў сістэме «Водгаспбуд». З 1989 па 1997 гады ўзначальваў арэндны будаўніча-мантажны трэст № 41 у Смаргоні. З 1997 года працаваў на кіруючых пасадах у ААТ «Гроднапрамбуд». З 2000 года генеральны дырэктар ААТ «Гроднапрамбуд».

Зноскі
------

1. 1 2 3  Вагабов Абдулвагаб Исакович  (руск.)

Спасылкі
--------

* Вагабов Абдулвагаб Исакович
* «Перейдешь порог — пройдешь и горы». Директор «Гроднопромстроя» о формуле успеха Архівавана 20 верасня 2021.  (руск.)
**Свята-Дабравешчанская царква** — праваслаўны храм у вёсцы Кунаса Нясвіжскага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

У цэнтры вёскі. Пабудавана ў канцы XIX стагоддзя з дрэва. Папярэдні драўляны храм у 1851 годзе быў адрамантаваны за кошт князя Радзівіла, але 13 верасня 1877 года быў знішчаны пажарам.

Архітэктура
-----------

Помнік народнага дойлідства з рысамі рэтраспектыўна-рускага стылю. Адносіцца да тыпу крыжова-купальных храмаў. Да цэнтральнага кубападобнага аб’ёму далучаны прамавугольныя ў плане прытвор, бакавыя прыдзелы і пяцігранная апсіда з бакавымі рызніцамі. Над сяродкрыжжам узведзены васьмігранны светлавы барабан, завершаны шатром і 5 макаўкамі. Макаўкай завершана двухсхільнае пакрыццё двухслуповага ганка. Гарызантальна ашаляваныя сцены па вуглах аздоблены разнымі пілястрамі, прарэзаны аконнымі праёмамі ў разных ліштвах.

Інтэр’ер
--------

У інтэр’еры апсіда вылучана драўляным іканастасам.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Свята-Дабравешчанская царква (Кунаса) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Пятрас Клімас** (літ.: Petras Klimas; 23 лютага 1891, Калваріе — 16 студзеня 1969) — літоўскі гісторык, дыпламат, адзін з падпісантаў Акту аб незалежнасці Літвы ад 1918 года.

Біяграфія
---------

Вывучаў права ў Маскоўскім дзяржаўным універсітэце імя Ламаносава. Пизля заканчэння вучобы вярнуўся ў Літву, дзе займаўся грамадскай дапамогі. У 1917 годзе быў абраны ў тарыба. Стаў адным з дваццаці падпісантаў акту аб незалежнасці Літвы.

Пасля атрымання малады літоўскай дзяржавай незалежнасці яго накіравана на дыпламатычны фронт у Францыю, Бельгіі, Іспаніі, Партугаліі і Люксембурга. Акрамя дыпламатычнай дзейнасці займаўся напісаннем гістарычных кніг, выдаў, між іншым, «Russich Litauen» (Расійская Літва), вучэнне пра расійскага праўлення ў Літве з 1795 да 1915 года, «Der Werdegang des litauischen Staates» (Развіццё літоўскай дзяржавы), апісанне з'яўлення Літвы з 1915 да 1918 года, «Lietuvos žemės valdymo istorija» (Гісторыя землеўладання ў Літве).

У 1920—1923 гг. Быў выкладчыкам у Літоўскім універсітэце.

Анэксія Літвы Савецкім Саюзам у 1940 году адбылася ў той час, калі Петрас Климас быў дыпламатычным прадстаўніком у Парыжы. У 1942—1943 гадах быў вывезены нацыстамі ў канцэнтрацыйны лагер. У 1944 годзе яму ўдалося дабрацца Літвы, аднак ён быў арыштаваны НКВД і адпраўлены ў лагеры, дзе правёў 10 гадоў. Яго здароўе заўсёды было ў дрэнным стане да смерці ў 1969 годзе. Пахаваны на Петрашунському могілках.

Зноскі
------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011. Праверана 10 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
2. 1 2  Petras Klimas // SNAC — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311'></a>

Спасылкі
--------

| Падпісанты Акта аб незалежнасці Літвы (16 лютага 1918 года) |
| --- |
|  | 
* Казімерас Сцяпонас Шаўліс
* Ёнас Басанавічус
* Салямонас Банайціс
* Данатас Малінаўскас
* Мікалас Біржышка
* Антанас Смятона
* Казімерас Бізаўскас
* Пранас Давідайціс
* Сцяпонас Кайрыс
* Пятрас Клімас
* Владас Міранас
* Станіслаў Нарутовіч
* Альфонсас Пятруліс
* Ёнас Смільгявічус
* Юсцінас Стаўгайціс
* Аляксандрас Стульгінскіс
* Юргіс Шаўліс
* Ёкубас Шэрнас
* Ёнас Вайлакайціс
* Ёнас Віляйшыс

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 109623159 · GND: 11905325X · ISNI: 0000 0001 0863 9958 · LCCN: n90666352 · NKC: skuk0003431 · NTA: 074038834 · NUKAT: n2004099079 · SUDOC: 075669439 · VIAF: 3272341 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Георгіеўская царква.
**Свята-Георгіеўская царква** — драўляны праваслаўны храм у в. Малыя Вераб’евічы Навагрудскага раёна Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца на могілках.

Гісторыя
--------

У XIX стагоддзі на могілках існавала драўляная царква.

Храм прыйшоў у драхласць, і на яго месцы ў 1991 годзе была пабудавана новая драўляная царква.

Архітэктура
-----------

Вырашана прамавугольным зрубам пад 2-схільным дахам, завершаным па цэнтры 8-гранным барабанам з 2-яруснай цыбулепадобнай галоўкай. Гарызантальна ашаляваныя фасады прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў ліштвах.

Зноскі
------

1. ↑  ХРАМ СВЯТОГО ВЕЛИКОМУЧЕНИКА И ПОБЕДОНОСЦА ГЕОРГИЯ Архівавана 21 снежня 2019.
2. ↑  Георгіеўская царква

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Свята-Георгіеўская царква (Малыя Вераб’евічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*