recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Луіза Анелі Шыльгард** (шведск.: Louise Anneli Schillgard; нар. 23 кастрычніка 1989, Стакгольм) — шведская футбалістка, якая выступае на пазіцыі паўабаронцы. Яе апошнім клубам ў кар’еры з’яўляецца «Бостан Брэйкерс» з амерыканскай Нацыянальнай жаночай футбольнай лігі (NWSL), за які яна гуляла ў 2016 годзе. Яна не гуляла ў 2015 годзе, але правяла частку 2014 года ў «ЭЛЬТА» з Элітэтана на правах арэнды, быўшы футбалісткай англійскага «Ліверпуля» з Жаночай суперлігі Футбольнай асацыяцыі. На клубным узроўні Шыльгард таксама выступала за «Лінчэпінг» ў шведскім Дамалсвенскане, «Хамарбю», АІК, «Вестэрн Сідней Уондэрэрс» ў аўстралійскай W-лізе і «Эспан’ёл» у іспанскай жаночай Суперлізе. Яна правяла 23 матчы за жаночую зборную Швецыі і прадстаўляла сваю краіну на жаночым чэмпіянаце Еўропы 2009 года ў Фінляндыі.

Зноскі
------

1. ↑  Louise Schillgard // Soccerdonna — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>
2. ↑  Soccerdonna — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Тэматычныя сайты | FBref.com · soccerdonna.de (ігрок) · Soccerway · svenskfotboll.se · worldfootball.net (ігрок) · УЕФА |
**Бе́лькавічы** — курганны могільнік дрыгавічоў X—XIII стст. каля вёскі Белькавічы Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

Звесткі
-------

За 0,5 км на паўночны захад ад вёскі, 100 метраў ад дарогі ў кірунку Наваполля, ля могілак. На могілках 10 курганоў вышынёй 0,7—2 метры, дыяметрам 6—12 метраў.

Адкрыў і даследаваў 3 курганы ў другой палове XIX стагоддзя Канстанцін Тышкевіч. Пазней абследавалі ў 1930 годзе Антон Рынейскі, у 1985 годзе Таццяна Бубенька. Пахавальны абрад – трупапалажэнне. Пахавальны інвентар – бронзавы ланцужок, пярсцёнак, рэшткі жалезнага нажа. У двух насыпах рэчы не знойдзены.

Матэрыялы раскопак захоўваюцца ў Дзяржаўным гістарычным музеі ў Маскве, Расія.

Літаратура
----------

* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Белькавічы (курганны могільнік)
* Белькавічы (курганны могільнік) на сайце «Архіварта»
**Аўгуста Вінцэнці Лоцы (Лочы)**, або **Аўгустын Вінцэнты Лоцы** (польск.: Augustyn Wincenty Locci; нар. каля 1640 ў Варшаве — 22 лютага 1732) — польскі архітэктар, сакратар і мастацкі дарадца караля Яна III Сабескага. Прадстаўнік барока.

Біяграфія
---------

Сын Аўгуста Станіслава Лоцы  (польск.) (бел. і Уршулі Дораты Гізы. Вучыўся ў бацькі і Дж. Б. Джызлені ў Рыме. У 1673 атрымаў індыгенат польскі, то ёсць шляхецтва гербу Леў, прычым прывілей тычыцца ўсіх яго братоў — Францішка, Казіміра і Яна. Аўгустын належаў да асяродку Яна III Сабескага і кароль называў называў яго «самым блізкім сябрам і нашым сакратаром». Кіраўнік будаўніча-дэкарацыйных работ і мастацкі дарадца польскага караля.

Творчасць
---------

Бернарда Белота. «Вілянуўскі палац. Выгляд з боку саду»
Палац Чапскіх  (руск.) (бел. у Варшаве
Не меў фармальнай адукацыі, але адзначаўся вынаходлівасцю, талентам і тэхнічнымі навыкамі. У яго творах характэрным было ўсталяванне на творы вялікіх класікаў архітэктуры, але Аўгустын Лоцы не ішоў рабскі за тымі ўзорамі, а творча іх апрацоўваў з прыстасаваннем да польскай традыцыі і звычаю.

Выканаў па замове караля шмат работ, праектаваў і кіраваў перабудовамі каралеўскіх рэзідэнцый, у прыватнасці, упрыгожваннем замка ў Жоўкве, Каралеўскага замка ў Варшаве, у касцёле і кляштары капуцынаў і сакраментак. Справай жыцця Лоцы быў палац у Вілянаве  (руск.) (бел. рэзідэнцыя Яна Сабескага, пабудаваная пад яго асабістым кіраўніцтвам у 1677—1696 гады. Выконваў таксама заказы прыватных асоб, напрыклад, праект галерэі для Радзівілаў, рэканструкцыю замка ў Радзыне Падляскім, палаца Сіняўскага на Кракаўскім прадмесці, будаўніцтва сядзібы ў Вінярах  (польск.) (бел. для Станіслава Антонія Шчукі. Ствараў план Варшавы (1683).

На Беларусі для Нясвіжскага палацава-паркавага комплексу ім быў зроблены праект галерэі (1678).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Лоцы Аўгуста Вінцэнці // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Polski Słownik Biograficzny, *Locci Augustyn Wincenty*, t. XVII s.508 — 510
* Łoza Stanisław, *Architekci i budowniczowie w Polsce*, Warszawa, 1954, s.177
* Biblioteka PAU i PAN w Krakowie, *Akta rodziny Loccich*, rkps 686, 687

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Аўгуста Вінцэнці Лоцы на Вікісховішчы |

* Augustyn Wincenty Locci, twórca pałacu w Wilanowie

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1033788147 · VIAF: 96111487, 299590648 · ULAN: 500063148 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лікі.

Прынцэса **Луіза дэ Мерод** (англ.: Princess Louise de Merode, народжаная **Лікі**; 21 сакавіка 1972, Найробі, Кенія) — кенійскі палеантолаг. Займаецца даследаваннем і раскопкамі акамянеласцяў старажытных гамінідаў ва Усходняй Афрыцы.

Біяграфія
---------

Луіза Лікі нарадзілася ў Найробі (Кенія) у 1972 годзе, у сям'і палітыка і палеаантраполага Рычарда Лікі і палеаантраполага Міў Лікі. У тым жа годзе памер яе дзядуля, вядомы антраполаг Луіс Лікі. Упершыню Луіза пачала прымаць актыўны ўдзел у пошуках акамянеласцяў ў 1977 годзе ва ўзросце 6 гадоў і стала самым маладым чалавекам, які знайшоў акамянелага гамініда.

Луіза Лікі атрымала пасведчанне аб сярэдняй адукацыі па праграме міжнароднага бакалаўрыяту Аб'яднанага Сусветнага каледжа Атлантыкі, а таксама ступень бакалаўра навук у галіне геалогіі і біялогіі ад Універсітэта Брысталя. Пасля, у 2001 годзе, яна атрымала ступень доктара філасофіі ва Універсітэцкім каледжы Лондана.

У 1993 годзе да яе далучылася яе маці Міў Лікі, як яшчэ адін кіраўнік палеанталагічнай экспедыцыі ў Паўночнай Кеніі. Даследчы праект Каобі-Фора быў адной з самых прыкметных праграм апошніх двух дзесяцігоддзяў, у ходзе якога былі знойдзены некаторыя найбольш вядомыя акамянеласці гамінідаў, у тым ліку Kenyanthropus platyops.

Яе ініцыятывай было размяшчэнне лічбавых мадэляў калекцыі акамянеласцяў у віртуальнай лабараторыі афрыканскіх фасілій, дзе мадэлі могуць быць загружаныя ў формате 3D, надрукаваныя або выразаныя з кардона для калекцыі.

У 2003 годзе Луіза Лікі выйшла замуж за бельгійскага прыматолага, прынца Эмануэля дэ Мерода. У пары нарадзілася дзве дачкі: прынцэса Сейя дэ Мерод (2004) і прынцэса Алексія дэ Мерод (2006).

Зноскі
------

1. ↑  *Lundy D. R.* The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>
2. 1 2  Mitchell, Ryan 2003.
3. ↑  Pearson, Stephanie (2003-12). «Louise Leakey» in «XX Factor». Outside Magazine, December 2003 (англ.)
4. ↑  Bios: Louise Leakey **(нявызн.)**.  www.leakey.com. Праверана 1/12/2015. (англ.)
5. ↑  Bowman-Kruhm, Mary (2005). «The Leakeys: A Biography». ISBN 0-313-32985-0. (англ.)


| ?Луіза Лікі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Harry Leakey[d] |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  | Луіс Лікі |  |  |  | Richard Young Bazett[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Рычард Лікі |  |  |  |  | Mary Bazett[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Луіза Лікі |  |  |  |  | Мэры Лікі |  |  |  | Mary Ann Sampson[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Міў Лікі |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl · Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: no2005048334 · VIAF: 36649162 |
**Камароўскае балота, Камарова Балота** — балотны масіў, што некалі існаваў на паўночны-захад ад Мінску (цяпер прадмесце Камароўка ў межах горада).

Пра ўзнікненне балота існуе набожнае паданне, звязанае з мінскім Свята-Мікалаеўскім манастыром. У гэтым паданні, што датуецца 1423 годам, гаворка ідзе пра нейкага юродзівага Федзьку, які стала ляжаў на цвінтары манастырскага храма. За свой назойлівы нораў ён меў мянушку Камар. Аднойчы, падпаўшы пад уплыў срэбралюбзтва, ён спакусіўся нарабаваным золатам памерлага разбойніка, які праліў нямала крыві. Федзька Камар пад покрывам ночы пайшоў з манастыра, перайшоў паўнаводную тады Свіслач і, паглыбіўшыся ў некрануты лес, паспрабаваў узяць сабе палову золата. Але ў гэты момант раскрылася зямля і паглынула юродзівага разам з мехам золата. І ў той жа час на гэтым месцы ўтварылася велізарнае балота, якое людзі называлі Камароўскім у гонар няўдалага грэшніка.

На Гарадскім выгане (Камароўскім балоце) 21 жніўня 1911 годзе паводле рашэння Мінскага губернскага земства была заснаваная Мінская балотная доследная станцыя — першая навуковая ўстанова на тэрыторыі Беларусі.

Зноскі
------

1. ↑  Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, П15 2001. С. 302
2. ↑  Шыбека З.В. Шыбека С.Ф. Мінск: Старонкі жыцця дарэв. горада/ Пер. з рускай мовы М.Віжа; Прадмова С.М. Станюты. — Мн.: Полымя, 1994. С. 276

Літаратура
----------

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, П15 2001. — 576 с.: іл. ISBN 985-6302-33-1.
* Шыбека З.В. Шыбека С.Ф. Мінск: Старонкі жыцця дарэв. горада/ Пер. з рускай мовы М.Віжа; Прадмова С.М. Станюты. — Мн.: Полымя, 1994. — 341 с. [1] асобн. арк. карт.: іл. ISBN 5-345-00613-X.
**Камароўскі мост** — аўтадарожны рамны мост цераз раку Охту ў Чырвонагвардзейскім раёне Санкт-Пецярбурга. Адносіцца да ліку найлепшых ленінградскіх мастоў 1960-х гадоў. Размешчаны ў створы Вялікаохцінскага моста, злучаючы яго з Чырвонагвардзейскай плошчай.

Вышэй па цячэнні знаходзіцца мост Чырвоны Суднабудаўнік, ніжэй — Малаохцінскі мост.

Бліжэйшая станцыя метрапалітэна — «Новачаркаская». Назва моста дадзена ад Камароўскага завулка, у старце якога ён першапачаткова размяшчаўся.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
Цэнтральная Еўропа ў 1572 годзе, Каралеўская Венгрыя пазначана сінім колерам
**Каралеўская Венгрыя** — назва той часткі сярэднявечнага Венгерскага каралеўства, у якой пасля паражэння венгра-чэшска-харвацкага войска ў бітве пры Мохачы і наступнага падзелу Венгрыі Габсбургі былі прызнаны каралямі Венгрыі. Цэнтральная частка падзеленай краіны была акупавана туркамі (гл. Асманская Венгрыя), а ва ўсходняй частцы ўтварылася Усходне-Венгерскае каралеўства, якое пазней стала княствам Трансільванія (якое амаль усю сваю гісторыю было васалам Асманскай імперыі). Сталіцай Каралеўскай Венгрыі быў горад Пожань.

Члены дынастыі Габсбургаў — найуплывовай дынастыі Свяшчэннай Рымскай імперыі — абіраліся каралямі Венгрыі і прыносілі пры каранацыі клятву на канстытуцыі Венгерскага каралеўства. Пасля заваявання Габсбургамі Асманскай Венгрыі тэрмін «Каралеўская Венгрыя» выйшаў з ужывання, а імператар стаў зваць свае венгерскія ўладанні «Венгерскім каралеўствам».

Літаратура
----------

* *R. Várkonyi Ágnes*: A Királyi Magyarország 1541—1686. Budapest, 1999. ISBN 963-9192-31-7.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Каралеўская Венгрыя

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Мікіта Мелказёраў** (нар. 14 жніўня 1988, Хабараўск, Расія) — беларускі журналіст, блогер, найбольш вядомы як аўтар і вядоўца ютуб-канала «жыццё-маліна».

Біяграфія
---------

У 5 гадоў маці адправіла яго ў Мінск да дзядулі з бабуляй, праз год вярнулася ў Беларусь сама. Пра стасункі з бацькам і расійскімі сваякамі казаў наступнае: «*З бацькам мы апошні раз стэлефаноўваліся, калі мне гадоў 11 было. Трэба быў дазвол на выезд за мяжу, і мама сказала: ну табе ж ён патрэбен, таму ты і тэлефануй. Цяпер з хабараўскіх сваякоў я маю зносіны толькі з бабуляй — яна ў мяне вельмі крутая — Марсэльеза Серапіёнаўна, дырэктарка дзіцячага садку, у які я хадзіў*».

У 2012 годзе скончыў журфак БДУ.

Сваю кар’еру Мікіта пачынаў як спартыўны журналіст. Працаваў у газеце «Всё про футбол», на інтэрнэт-партале «Трыбуна», затым перайшоў на Onliner.by.

3 чэрвеня 2021 года, калі сілавікі затрымалі аўтара ютуб-праекта «Чеснок» Аляксандра Івуліна, зразумеў, што яму небяспечна заставацца ў Беларусі і хутка з’ехаў. Пра падрабязнасці жыцця ў эміграцыі даваў інтэрв’ю папулярнаму расійскаму ютуб-блогеру Юрыю Дудзю.

У жніўні 2021 года трапіў у скандал з беларускай мовай: Мікіта на сваёй старонцы аб’явіў чэлендж — калі на яго Instagram падпішуцца 30 тысяч чалавек, ён запіша выпуск па-беларуску. Многія падпісанты абурыліся, што для кантэнту на роднай мове выстаўляюцца нейкія ўмовы. Пасля гэтай сітуацыі ён актыўна пачаў вывучаць і размаўляць усюды па-беларуску, аб чым ён таксама расказвае зараз на сваёй старонцы ў Instagram .

Інтэрнэт дзейнасць
------------------

У 2019 годзе стаў вядоўцам ютуб-праекта MelkazeRaw, дзе браў інтэрв’ю ў спартсменаў.

Летам 2020 года на ютубе запусціў новы канал пад назвай «жыццё-маліна», дзе публікуе інтэрв’ю з самымі рознымі беларусамі — ад дзеячаў культуры да палітыкаў. Гасцямі выпускаў сталі такія грамадскія дзеячы як Зянон Пазняк, Святлана Ціханоўская, Павел Латушка, Сяргей Чалы, Арцём Шрайбман, Маргарыта Ляўчук, Кацярына Ваданосава, Дзмітрый Крук і іншыя.

У 2022 годзе запусціў відэа-падкаст Slodky Stony, дзе ў вольнай форме з гасцямі абмяркоўвае выключна Беларусь. Выйшла пяць выпускаў: іх героямі сталі Наста Касцюгава, Таццяна Курбат, Андрэй Стрыжак, Максім Жбанкоў і Ніна Шыдлоўская.

25 красавіка 2022 года суд Цэнтральнага раёна Мінска прызнаў тэлеграм-канал, чат і лагатып канала «жыццё-маліна» «экстрэмісцкімі матэрыяламі».

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑

Спасылкі
--------

* Канал «жыццё-маліна» на YouTube
* Канал «Slodky Stony» на YouTube
* Старонка Мікіты Мелказёрава ў Instagram

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце · Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
**Каралеўскі двор** — драўляны комплекс, які існаваў з XVI ст. ў Пружанах. Комплекс не захаваўся, вядомы паводле інвентару 1597 г. Уключаў палац, два флігелі, вазоўню, стайню, варыўню, пякарню, чатыры свіраны, млын на сажалцы, сад. 

Праз горад у 1708 г. прайшлі войскі шведскага караля Карла XII, якія знішчылі каралеўскі двор і сад (яго аднавілі ў 1738 г.).

Архітэктура
-----------

Палац уяўляў сабой аднапавярховы крыжовы ў плане будынак на каменным падмурку, накрыты гонтавым дахам. Планіроўка анфіладная. Вакол прыхожай групаваліся аўстэрыя, пяць жылых пакояў, камора. Галоўны ўваход вылучаўся ганкам. Вялікія прамавугольныя вокны мелі алавяныя рамы. У флігелях, накрытых драніцай, размяшчаліся сенцы, жылыя пакоі, каморы. Уезд на падвор'е быў праз браму пад двухсхільным дахам.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мінск : Беларус. энцыкл. 1993.— 620 с.: іл. ISBN 5-85700-078-5.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Каралеўскі палац.
Клотавыя конныя статуі з Анічкава моста — падарунак Мікалая I каралю Неапаля.
**Каралеўскі палац у Неапалі** (**Палацца Рэалі**; італ.: Palazzo Reale di Napoli) — галоўная рэзідэнцыя манархаў Каралеўства Абедзвюх Сіцылій з дынастыі Бурбонаў. Пабудаваны вакол П'яцца-дэль-Плебісчыта ў Неапалі на месцы палаца, выбудаванага па праекце Даменіка Фантана для Філіпа III (які ніколі не быў ў Неапалі). Да будаўніцтва прыступілі ў 1600 годзе і працягвалася яно больш за 50 гадоў. У 1717 г. у тым будынку хаваўся царэвіч Аляксей перад арыштам і выдачай у Расію. Цяпер існуючае збудаванне — плод перабудовы, прадпрынятай у сярэдзіне XVIII ст. пад наглядам Луіджы Ванвітэлі. Перад заходнім фасадам палаца ўстаноўлены статуі найвялікшых кіраўнікоў у гісторыі каралеўства, а па баках садовай брамы — конныя статуі з Анічкава моста ў Санкт-Пецярбургу.

У наш час у крылах палаца размяшчаюцца розныя ўстановы, але асноўную частку будынка з 1814 г. займае Нацыянальная бібліятэка, дзе захоўваюцца тысячы тамоў кніг і ўнікальны збор папірусаў з Геркуланума. Сярод іншых памяшканняў варта вылучыць Цэнтральную залу, Тронную залу і Залу Геркулеса, якія нароўні са шматлікімі заламі каралеўскіх апартаментаў утвараюць Музей гістарычных апартаментаў Каралеўскага палаца. Тут выстаўлены працы такіх майстроў, як Тыцыян, Гверчына, Андрэа Вакара, Матыа Прэці, Спаньялета, Масіма Станцыёнэ і Лука Джардана.

Гл. таксама
-----------

* Каралеўскі палац у Казерце
* Палацца Кападымонтэ

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Каралеўскі палац у Неапалі**

| ⛭Славутасці Неапаля |
| --- |
| Сабор і цэрквы | 
Сабор Святога Януарыя **·** 
Сан-Ларэнца-Маджорэ **·** 
Сан-Даменіка-Маджорэ **·** 
Сан-Паола-Маджорэ **·** 
Санта-К’яра **·** 
Джэзу Нуова **·** 
Сан-Франчэска-Паола **·** 
Санта-Марыя-дэла-Саніта **·** 
Капэла Сан-Севера **·** 
Чэртоза Сан-Марціна
 |
| Замкі | 
Кастэль-Нуова **·** 
Кастэль-дэль-Ова **·** 
Сант-Эльма
 |
| Каралеўскія палацы | 
Палацца Рэале **·** 
Палацца Кападымонтэ
 |
| Падземны Неапаль | 
Катакомбы Сан-Гаўдыёза **·** 
Катакомбы Сан-Джэнара **·** 
Катакомбы Сан-Севера **·** 
Могілкі Фантанеле **·** 
 |


1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 30 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. 1 2  dati.beniculturali.it — 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q52897564'></a>
3. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
**Мікіта Паўлавіч Гадόванец** (14 (26) верасня 1893, Окніна, Цярноўская воласць, Кастрамская губерня, цяпер Гайваронскі раён, Кіраваградская вобласць — 27 ліпеня 1974, Камянец-Падольскі) — украінскі паэт
-байкапісец, ахвяра сталінскіх рэпрэсій.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. 1906 скончыў Сцяпашанскую настаўніцкую школу. Вучыўся на двухгадовых курсах падрыхтоўкі да ўніверсітэта. Настаўнічаў у царкоўна школах вёсак Арлоўка і Бубноўка на Падоле. У 1914—1918 гадах знаходзіўся на ваеннай службе.

Месяц (з 28 кастрычніка 1920 года) быў вольным слухачом гісторыка-філалагічнага факультэта Камянец-Падольскага дзяржаўнага ўкраінскага універсітэта.

Настаўнічаў (у 1919—1920 гадах — у Галоскаўскай пачатковай школе), працаваў у рэдакцыях газет «Чырвоны край» (Вінніца), «Савецкая Валынь» (Жытомір).

31 студзеня 1937 г. незаконна арыштаваны ў Кіеве. Пастановай Асобай нарады пры НКВД ад 13 чэрвеня 1937 года высланы на Сярэднюю Калыму, дзе прабыў да 1947 года. Толькі 1954 афіцыйна дазволена пасяліцца ў Камянцы-Падольскім.

Рэабілітаваны 11 верасня 1957 года.

Узнагароды: ордэн Знак Пашаны (1973).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | NKC: js2010562673 · VIAF: 107472897 |
**Каралеўскі кабінет манет** (шведск.: Kungliga Myntakabinettet) — нумізматычны музей, размешчаны ў гістарычным цэнтры Стакгольма. Нумізматычны кабінет - адзін з найстарэйшых музеяў Швецыі, у калекцыі якога можна ўбачыць ракавіны кауры і крэдытныя карты 21-га стагоддзя.

Гісторыя калекцыі
-----------------

Заснавальнікам музея лічыцца Кароль Іаан III, які сабраў старадаўнія шведскія манеты для абгрунтавання правоў Швецыі на адлюстраванне трох карон на нацыянальным гербе. Аказалася, што тры кароны гравіравалі на шведскіх манетах пачынаючы з XIV стагоддзя. Да 1630 года калекцыя налічвала ўсяго 57 манет і медалёў. На працягу многіх гадоў калекцыя музея папаўнялася за кошт ахвяраванняў, набыцця іншых калекцый і прадметаў, выяўленых пры раскопках. Важнае набыццё было зроблена ў 1974 годзе, калі нумізматычны кабінет набыў вялікую колькасць розных банкаўскіх дакументаў (акцыі, сертыфікаты і г.д.). Больш за 18 000 сярэбраных манет папоўнілі збор музея пасля выяўлення ў цэнтры Стакгольма скарбу «The Lohe Hoard», датаванага 1741 годам.

У цяперашні час музейная калекцыя налічвае каля 600000 манет, банкнот, жэтонаў, даўгавых распісак, сертыфікатаў, акцый, кашалькоў і іншых матэрыялаў. Асаблівую цікавасць уяўляюць першыя шведскія медныя манеты, адчаканеныя ў канцы X стагоддзя пры кіраванні караля Олафа Скетконунга, манета 1644 года вагой у 19,7 кг часоў праўлення каралевы Крысціны, першыя ў свеце банкноты Банка Стакгольма, надрукаваныя у 1661 годзе, грошы перыяду гіперінфляцыі ў Веймарскай рэспубліцы, Нобелеўскія медалі.

Асноўныя раздзелы музея
-----------------------

* Сусветныя грошы
* Шведскія манеты
* Ашчадныя банкі і скарбонкі
* Дзяржаўныя фінансы
* Мастацтва Медалёў
* Магія скарбаў
* Tally Up! (Раздзел для дзяцей)

Спасылкі
--------

* Музей Каралеўскага манетнага двара Швецыі (Royal Coin Cabinet)
* Афіцыйны сайт Архівавана 4 мая 2013.
Earth’s Axial TiltEarth’s Axial Tilt
**Нахіл восі вярчэння** — вугал адхілення восі вярчэння нябеснага цела ад перпендыкуляра да плоскасці яго арбіты. Гэту велічыню таксама можна вызначыць як вугал паміж плоскасцямі экватара нябеснага цела і яго арбіты.

Нахіл восі вярчэння Зямлі з'яўляецца асноўнай прычынай сезонных кліматычных змен (змены пор года).

Нахіл восі вярчэння найважнейшых нябесных целаў
-----------------------------------------------

| Цела | Нахіл восі (°) |
| --- | --- |
| Сонца | 7,25 |
| Меркурый | ~0,01 |
| Венера | 177,36 |
| Зямля | 23,439281 |
| Месяц | 1,5424 |
| Марс | 25,19 |
| Юпітэр | 3,13 |
| Сатурн | 26,73 |
| Уран | 97,77 |
| Нептун | 28,32 |
| Плутон | 119,61 |
| Цэрэра | ~4 |
| Палада | ~60 |
|
**Вісячыя сады Семіраміды** — адно з Сямі цудаў свету. Правільная назва гэтага будынка - **Вісячыя сады Амітыс**: менавіта так клікалі жонку вавілонскага цара Навухаданосара, дзеля якой сады былі створаныя.

Гісторыя з'яўлення
------------------

Вавілонскі цар Навухаданосар II (605—562 да н. э.) для барацьбы супраць галоўнага ворага — Асірыі, чые войскі двойчы руйнавалі сталіцу дзяржавы Вавілон, заключыў ваенны саюз з Кіаксара, царом Мідыі.

Убранне
-------

У архітэктурным плане вісячыя сады ўяўлялі сабой піраміду, якая складаецца з чатырох ярусаў-платформаў. Іх падтрымлівалі калоны вышынёй да 25 метраў. Ніжні ярус меў форму няправільнага чатырохвугольніка, найбольшы бок якога складаў 42 м, найменшы - 34 м.

Зноскі
------


| Сем цудаў свету |
| --- |
| 
* Піраміда Хеопса
* Вісячыя сады Семіраміды
* Храм Артэміды Эфескай
* Статуя Зеўса
* Александрыйскі маяк
* Калос Радоскі
* Галікарнаскі маўзалей

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 161161096 · GND: 4228412-0 · LCCN: sh2019000109 · SUDOC: 13611928X · VIAF: 304928287 |
Тэрыторыі, падкантрольныя аўдыенсіям Кіта і Санта-Фэ-дэ-Багата
**Каралеўская аўдыенсія і канцылярыя Кіта** (ісп.: Audiencia y Cancillería Real de Quito) — суд апеляцыйнай інстанцыі і адміністрацыйная структура ў віцэ-каралеўстве Перу.

Каралеўскі ўказ аб вылучэнні новай аўдыенсіі са складу аўдыенсіі Лімы быў падпісаны іспанскім каралём Філіпам II 29 жніўня 1563 года. Фармальна яна падпарадкоўвалася віцэ-каралеўству Перу, але ў сувязі з вялікай аддаленасцю ад Лімы прэзідэнт Аўдыенсіі фактычна з'яўляўся поўнаўладным гаспадаром на тэрыторыі сучасных Эквадора, паўднёвай Калумбіі, паўночнага Перу і паўночна-заходняй Бразіліі.

У 1717 годзе для зручнасці адміністравання з віцэ-каралеўства Перу было вылучана віцэ-каралеўства Новая Гранада, і аўдыенсія Кіта перайшла пад яго юрысдыкцыю, аднак у 1723 годзе Новая Гранада была ліквідавана, і Аўдыенсія Кіта вярнулася пад юрысдыкцыю Перу. У 1729 годзе Новая Гранада была створана зноў, і Аўдыенсія Кіта заставалася ў яе складзе аж да здабыцці незалежнасці ад Іспаніі.

Пасля ўтварэння Вялікай Калумбіі падпарадкаваная Аўдыенсіі тэрыторыя была падзелена на чатыры дэпартаменты — Эквадор, Гуаякіль, Азуай і Каўка. У 1830 годзе Эквадор, Гуаякіль і Азуай адлучыліся ад Вялікай Калумбіі і ўтварылі новую дзяржаву Эквадор.

  


| ⛭Іспанская імперыя ў Амерыцы |
| --- |
| Адміністрацыйныя структуры | Савет Індый • Каса-дэ-Кантратасьён |
| Віцэ-каралеўствы | Новая Гранада • Новая Іспанія • Перу • Рыа-дэ-ла-Плата |
| Аўдыенсіі | Багата • Буэнас-Айрэс • Каракас • Чаркас • Кансепсьён • Куска • Гвадалахара • Гватэмала • Ліма • Маніла • Мехіка • Панама • Кіта • Сант'яга • Санта-Дамінга |
| Генерал-капітанствы | Чылі • Куба • Гватэмала • Філіпіны • Пуэрта-Рыка • Санта-Дамінга • Венесуэла • Юкатан • Унутраныя правінцыі |
| Губернатарствы | Новая Андалусія • Новая Кастылія • Новае Таледа • Парагвай • Рыа-дэ-ла-Плата |
**Каралеўскае геаграфічнае таварыства** — англійскае навуковае таварыства, заснаванае ў 1830 годзе пад назвай **Геаграфічнае таварыства Лондана** (Geographical Society of London) для развіцця геаграфічнай навукі пад заступніцтвам караля Вільгельма IV. Яно паглынула «Асацыяцыю па прасоўванні адкрыцця ўнутраных абласцей Афрыкі» (Association for Promoting the Discovery of the Interior Parts of Africa), таксама вядомую як Афрыканская асацыяцыя (African Association) (заснавана сэрам Джозефам Банксам у 1788 годзе), Клуб Ролі (Raleigh Club) і палесцінскую асацыяцыю (Palestine Association). Таварыства атрымала каралеўскія прывілеі ад каралевы Вікторыі ў 1859 годзе.

Гісторыя
--------

Заснавальнікамі таварыства з’яўляліся Сэр Джон Бараў, Сэр Джон Франклін і Фрэнсіс Бафорт. Таварыства актыўна спрыяла і падтрымлівала мноства вядомых даследчыкаў і падарожнікаў:

* Чарлз Дарвін
* Джэймс Кінгстан Такі
* Давід Лівінгстан
* Уільям Огілві
* Роберт Фалкан Скот
* Рычард Фрэнсіс Бёртан
* Джон Хенінг Спік
* Джордж Хэйвард
* Генры Мортан Стэнлі
* Фрэдэрык Джордж Джэксан
* Эрнэст Генры Шеклтан
* Сэр Эдмунд Хілары

З сярэдзіны 19-га стагоддзя да сярэдзіны Першай сусветнай вайны экспедыцыі, якія спансавала Каралеўскае геаграфічнае таварыства, часта траплялі на вокладкі газет.

У 1933 годзе частка членаў таварыства пакінула шэрагі, каб заснаваць арганізацыю пад назвай Інстытут брытанскіх географаў (Institute of British Geographers). Каралеўскае геаграфічнае таварыства і Інстытут брытанскіх географаў суіснавалі на працягу 60 гадоў, да 1994 года, калі пачалася дыскусія аб аб’яднанні. У студзені 1995 года адбылося зліццё, і новая арганізацыя атрымала назву Каралеўскае геаграфічнае таварыства (сумесна з Інстытутам брытанскіх географаў). Сёння таварыства з’яўляецца галоўным сусветным цэнтрам геаграфічных даследаванняў, якія падтрымліваюць адукацыю, навучанне, даследаванні і навуковыя экспедыцыі. Таксама вядзецца прасоўванне і папулярызацыя геаграфіі ў грамадстве. Галоўныя офісы таварыства размешчаны ў Лоўтар Лодж (Кенсінгтан, Лондан).

Гл. таксама
-----------

* Геаграфічнае таварыства
* Міжнародны геаграфічны саюз
* Рускае геаграфічнае таварыства
* Нацыянальнае геаграфічнае таварыства
* Брытанская Ост-Індская кампанія
* Лонданскае каралеўскае таварыства
* Гісторыя навукі

Літаратура
----------

* Mill, H.R. (1930) *The record of the Royal Geographical Society, 1830—1930*, London : Royal Geographical Society, 288 p.
* Royal Geographical Society (2005) *To the ends of the Earth : visions of a changing world : 175 years of exploration and photography*, London : Bloomsbury, ISBN 0-7475-8138-X
* Winser, S. (Ed.) (2004) *Royal Geographical Society with the Institute of British Geographers expedition handbook*, New ed. London : Profile, ISBN 1-86197-044-7

Спасылкі
--------

* Royal Geographical Society
* Royal Geographical Society Picture Library
* The official Royal Geographical Society print website Архівавана 25 студзеня 2008.
**Вісмуцін**, **вісмутавы бляск** — мінерал класа сульфідаў, сульфід вісмуту, Bi2S3. Прымесі свінцу, медзі, сурмы, селену, жалеза і інш. Упершыню знойдзены ў Балівіі ў 1832 годзе.

Крышталізуецца ў рамбічнай сінгніі. Крышталі ігольчастыя, пласцінкі, зярністыя і прамяністыя агрэгаты. Непразрысты. Колер ад алавяна-белага да свінцова-шэрага. Бляск металічны. Цвёрдасць 3,5 па шкале Моаса. Шчыльнасць 6,8 г/см³.

Рэдкі мінерал, трапляецца ў высокатэмпературных гідратэрмальных жылах і ў гранітных пегматытах. Галоўны мінерал вісмутавых руд. Радовішчы ў Балівіі, Перу, Казахстане, Расіі, Сярэдняй Азіі. Таксама вядомы ў Аўстраліі, Вялікабрытаніі, Італіі (наваколлі Турына), Мексіцы, Германіі, Нарвегіі, Румыніі, ЗША (штат Невада) і на Мадагаскары.

Зноскі
------

1. ↑  Вісмуцін на сайце КаталогМинералов.Ru (руск.)

Літаратура
----------

* Вісмуцін // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4. — С. 197. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0.

Спасылкі
--------

* Вісмуцін на сайце КаталогМинералов.Ru (руск.)
* Вісмуцін на сайце Кристаллов.net (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Вісмуцін на Вікісховішчы |
**Каралеўскі ваенна-марскі флот** (англ.: Royal Navy) — асноўная частка ваенна-марскіх сіл Злучанага Каралеўства Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі.

Гісторыя флоту пачынаецца з 18 стагоддзя, калі ён адыграў важную ролю ў станаўленні і пашырэнні  Брытанскай імперыі. У 19—20 стагоддзях быў самым магутным флотам свету, адыграў значную ролю ў паспяховых ваенных дзеяннях краіны ў двух сусветных войнах. Сярод краін НАТА цяпер другі па моцы пасля  Флоту ЗША флот альянсу, здольны праводзіць ваенныя аперацыі ў глабальным маштабе.

Цяперашні флот Вялікабрытаніі мае ў сваім складзе каля 90 караблёў, уключаючы  авіяносцамі  «Арк Роял» і  «Іластрыяс», падраздзяленнямі  марской пяхоты і ваеннай авіяцыі.

Арганізацыя
-----------

Асноўны артыкул: **Брытанскае Адміралцейства**
Каралеўскі ваенна-марскі флот Вялікабрытаніі кіруецца Міністэрствам абароны. Да 1964 года гэта функцыя выконвалася Адміралцействам, затым яно ўвайшло ў склад Міністэрства абароны. Вышэйшы орган кіравання флотам — Адміралцейскі Камітэт, старшынёй якога з’яўляецца Першы Лорд Адміралцейства, адначасова Дзяржаўны сакратар па абароне (эквівалент міністра абароны; да 1964 — старшынёй быў ваенна-марскі міністр), асоба грамадзянская, як правіла, прадстаўнік кіруючай партыі, дэпутат парламента.

Да 1964 г у Адміралцейскі Камітэт у залежнасці ад становішча ўваходзілі звычайна ад 9 да 15 членаў (асноўнае ядро): Першы Лорд Адміралцейства (ваенна-марскі міністр), Першы марскі лорд (начальнік галоўнага марскога штаба), Другі марскі лорд (начальнік асабовага склада флоту), Трэці марскі лорд (начальнік караблебудавання і ўзбраенні флоту), Чацвёрты марскі лорд (начальнік забеспячэння і транспарту флоту), Пяты марскі лорд (начальнік марской авіяцыі).

Пасля 1964 Камітэт складаецца з чатырох міністраў — грамадзянскіх асоб і (як правіла) сямі радавых членаў, за адным выключэннем — прафесійных ваенных маракоў.

Пункты базіравання
------------------

### Ваенна-марскі флот

* **ВМБ Деванпарт**, (англ.: Her Majesty's Naval Base Devonport), Плімут
* **ВМБ Клайд**, (англ.: Her Majesty's Naval Base Clyde)
* **ВМБ Портсмут** (англ.: Her Majesty's Naval Base Portsmouth)

### Ваенна-марская авіяцыя

* **Марская авіябаза Калдраўз** (англ.: Royal Naval Air Station Culdrose)
* **Марская авіябаза Ёвілтан** (англ.: Royal Naval Air Station Yeovilton)

Гл. таксама
-----------

* Каралеўскі дапаможны флот Вялікабрытаніі
* Гранд-Фліт
* HMS

Зноскі
------

1. ↑  Admiral Sir Trevor Soar takes up Navy fleet position
2. ↑  Royal Navy Organisation Архівавана 14 сакавіка 2009.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Каралеўскі ваенна-марскі флот Вялікабрытаніі
* Афіцыйная старонка Каралеўскага ВМФ Вялікабрытаніі Архівавана 3 сакавіка 2006. (англ.)
Дзяржаўны сцяг Ганы **Дзяржаўны сцяг Ганы** складаецца з панафрыканскіх колераў — чырвонага, жоўтага і зялёнага. Гана як першая дзяржава, якая атрымала незалежнасць пасля другой сусветнай вайны, была заснавальніцай гэтых колераў. Многія іншыя афрыканскія краіны, якія атрымалі незалежнасць пазней, бачылі ў сцягу Ганы прыклад і выбіралі падобныя сцягі, з тым, каб выказаць панафрыканскую ідэю. Яшчэ ў XIX стагоддзі гэтыя колеры выкарыстоўваліся ў Эфіопіі — першай незалежнай афрыканскай краіне, хаця ў той час яны яшчэ не былі панафрыканскімі сімваламі.

Сцяг быў распрацаваны ганезійкай Тэадосіяй Саломе Ока і сімвалізуе наступнае: чырвоны колер нагадвае аб крыві, пралітую ў барацьбе за свабоду; жоўты сімвалізуе багацце краіны (ужо ранейшая назва каралеўства Залаты Бераг паказвала на гэта); зялёны сімвалізуе лясы і палі краіны.

Чорная пяціканцовая зорка ў сярэдзіне сцяга служыць пуцяводнай зоркай афрыканскай волі. Часта яна паказваецца няправільна: зорка павінна тычыцца як верхняй, так і ніжняй паласы. Сцяг Ганы быў афіцыйна прыняты 6 сакавіка 1957. 1 студзеня 1964 жоўтая паласа замененая белай, а 28 лютага 1966 сцяг зноў быў адноўлены ў зыходнай форме.

| ⛭Гана паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Гана»**
 |
Помнік заснавальніку дынастыі   
Карлу X Густаву ў Мальмё
**Пфальц-Цвейбрукенская дынастыя** (шведск.: Pfalziska ätten, Pfalziska huset) — шведская каралеўская дынастыя, якая кіравала ў 1654—1720 гадах.

З'яўлялася адной з галін паўднёвагерманскага роду Вітэльсбахаў (Баварыя, Пфальц). У 1410 годзе са старэйшай галіны роду, якая кіравала ў курфюрстве Пфальц, вылучылася лінія пфальцграфаў Зімернскіх. У 1453 годзе ад яе ў сваю чаргу вылучылася лінія пфальцграфаў Цвейбрукен-Нойбургскіх.

У 1579 годзе нашчадак заснавальніка гэтай лініі ў пятым пакаленні пфальцграф Цвейбрукенскі Іаган I (1550—1604) ажаніўся з Магдаленай Юліх-Клеўскай (1553—1633). Трэці сын ад гэтага шлюбу пфальцграф Іаган Казімір (1589—1652) атрымаў у спадчыну ад бацькі маленькае княства Клебург у Эльзасе і стаў заснавальнікам лініі пфальцграфаў Цвейбрукен-Клебургскіх. У 1615 годзе ён ажаніўся з дачкой шведскага караля Карла IX Катарынай.

Ад гэтага шлюбу нарадзіліся старэйшая дачка Крысціна Магдалена Пфальц-Цвейбрукен-Клебургская, а таксама сыны Карл Густаў (1622—1660) і Адольф Іаган (1629—1689). Першы з іх у 1649 годзе быў прызначаны спадчыннікам шведскага прастола, які ён і заняў у 1654 годзе. Адольф Іаган жа працягнуў пфальцграфскую лінію роду, якая згасла са смерцю яго сына ў 1731 годзе.

Пфальц-Цвейбрукенская дынастыя займала шведскі трон на працягу трох пакаленняў. Пасля гібелі ў 1718 годзе Карла XII, які не пакінуў нашчадкаў, на прастол узышла Ульрыка Элеанора (1688—1741), якая ў 1720 годзе адраклася ад кароны на карысць свайго мужа Фрэдрыка I Гесэн-Касельскага (1676—1751). З яе смерцю ў 1741 годзе дынастыя спынілася канчаткова.

Прадстаўнікі дынастыі
---------------------

* 1654—1660: Карл X Густаў, сын дачкі караля Карла IX
* 1660—1697: Карл XI, сын папярэдняга
* 1697—1718: Карл XII, сын папярэдняга
* 1718—1720: Ульрыка Элеанора, сястра папярэдняга

Літаратура
----------

* Семёнов И. Христианские династии Европы. — М. 2002.
* Nordisk familjebok. B. 21. Stockholm, 1915.
**Сцяг Веткі** — афіцыйны геральдычны сімвал горада Ветка Гомельскай вобласці. Сцяг зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь 3 жніўня 2001 года № 64.

Апісанне
--------

Прамавугольнае палотнішча чырвонага колеру з суадносінамі бакоў 1:2, у цэнтры правага боку якога гербавая эмблема — лацінская літара «W».

Рашэнне аб зацвярджэнні сцяга і палажэнняў аб ім было прынята Веткаўскім раённым Саветам дэпутатаў 17 красавiка 2001 года № 19. Аўтар герба С. Я. Рассадзін.

Гл. таксама
-----------

* Герб Веткі

Зноскі
------

1. ↑  Сцяг Веткі

| ⛭Сцягі населеных пунктаў Гомельскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
Буда-Кашалёва ·  Васілевічы ·  Ветка ·  Гомель ·  Добруш ·  Ельск ·  Жлобін ·  Жыткавічы ·  Калінкавічы ·  Мазыр ·  Петрыкаў ·  Рагачоў ·  Рэчыца ·  Светлагорск ·  Тураў ·  Хойнікі ·  Чачэрск |  |
| Гарадскія пасёлкі | 
Азарычы ·  Акцябрскі ·  Брагін ·  Камарын ·  Капаткевічы ·  Карма ·  Лельчыцы ·  Лоеў ·  Парычы ·  Сасновы Бор ·  Стрэшын ·  Уваравічы ·   |
**Каралеўскі грыф** (*Sarcoramphus papa*) — найбольш стракатаафарбаваны від з сямейства амерыканскіх грыфаў (*Cathartidae*). Сустракаецца ў Паўднёвай Амерыцы і з'яўляецца адзіным відам ў родзе *Sarcoramphus*. Назва гэтага віду паходзіць ад таго, што ў паядынках з іншымі грыфамі за падалку ён, як правіла, аказваецца пераможцам.

Постаць
-------

Каралеўскія грыф пафарбаваны ў вельмі яркія, прыкметныя фарбы. Іх лысая галава на тыкаўцы, шыі і вакол вачэй чырвонага колеру, а наросты вакол дзюбы і задняя частка шыі — аранжавай-жоўтыя. У раёне шчок у яго кароткая шэра-белая пер'евая шчаціна, у той час як ніжняя частка шыі афарбаваная ў чорны колер. Пярэдні бок бела-шэры. Памеры каралеўскіх грыфаў могуць дасягаць 85 см, а вага даходзіць да 4,5 кг. Размах іх крылаў налічвае каля 2 м. Як і ўсе амерыканскія грыфы, каралеўскі грыф мае моцную дзюбу і ўчэпістыя лапы.
**Сцяг Гальшанаў** — сцяг вёскі Гальшаны Ашмянскага раёна. Сцяг і герб зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 17 ліпеня 2006 г. № 455.

Апісанне
--------

Сцяг уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча чырвонага колеру з суадносінамі бакоў 1:2, у дрэўкавай верхняй частцы блакітнага колеру размешчаны герб «Ліс» — белая, двойчы перакрыжаваная страла. У цэнтры пярэдняга боку палотнішча намаляваны гіпацэнтаўр — міфічная фігура каня белага колеру, якая мае галаву, грудзі і рукі чалавека натуральнага колеру, на канцы хваста — пашча дракона, якую паражае жоўтая страла з белым апярэннем, выпушчаная з жоўтага лука рукамі самога гіпацэнтаўра.

Гл. таксама
-----------

* Герб Гальшанаў

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сцяг Гальшанаў
* Архівавана 12 мая 2019.

| ⛭Сцягі населеных пунктаў Гродзенскай вобласці |
| --- |
| Гарады | Астравец ·  Ашмяны ·  Бярозаўка ·  Ваўкавыск ·  Гродна ·  Дзятлава ·  Іўе ·  Ліда ·  Масты ·  Навагрудак ·  Свіслач ·  Скідзель ·  Слонім ·  Смаргонь ·  Шчучын |  |
| Гарадскія пасёлкі | Астрына ·  Воранава ·  Вялікая Бераставіца ·  Жалудок ·  Зэльва ·  Карэлічы ·  Краснасельскі ·  Мір ·  Поразава ·  Радунь |
| Вёскі/Аграгарадкі | Гальшаны ·  Цырын |
| Раёны | Гродзенскі |
Шкляны кубак з Навагрудка
**Кубак з Навагрудка** — танкасценны кубак XII ст. знойдзены ў Навагрудку. З часу першай публiкацыi Р. М. Джанпаладзян аб наваградскiх шкляных пасудзiнах — чырвонага келiха i сiняга флакона, большасьць савецкiх i замежных даследчыкаў уключаюць іх у лiк вiзантыйскiх вырабаў.

Апісанне
--------

Танкасценны кубак вышынёй 20 см, выдзьмуты з празрыстага шкла чырвона-фіялетавага колеру, мае шклянкападобную форму з адагнутым вонкі вяночкам. Кубак распісаны золатам. Роспіс падзяляе паверхню кубка на тры гарызантальныя часткі. Уверсе змешчана рамбічная сетка са стылізаванай выявай елкі ў кожным ромбіку, у сярэдняй частцы — выява галуба, які сядзіць, распусціўшы крылы. Яловыя галінкі звісаюць над яго галавой і ляжаць каля хваста.

Гл. таксама
-----------

* Кубак Святой Ядвігі з Навагрудка

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.
Таас-Пуэбла ў Нью-Мексіка
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пуэбла (значэнні).
**Пуэбла** (ад ісп.: Pueblo «людзі») — тып і стыль сельскіх паселішчаў у Паўночнай Амерыцы. 

Назву **пуэбла** далі іспанскія канкістадоры, якія сустрэлі ў засушлівых раёнах Паўночнай Амерыкі вялікія шматкамерныя і часам шматпавярховыя жытлы з гліны, саману або вапняку. У Новай Іспаніі пуэбла прымалася за адзінку паселішча. Як пазней высветлілі археолагі, першаснымі распрацоўшчыкамі такога тыпу паселішча былі старажытныя індзейцы-анасазі. 

Пуэбла ўяўляюць сабою камунальны тып паселішча, аддалены ад іншых. Для архітэктурнага стылю характэрна тое, што гліняныя або вапняковыя блокі ўтвараюць сцены камер і ўнутраных двароў, будынкі могуць мець да 5 паверхаў. Звычайна камеры кожнага паверха адсунуты ў параўнанні з папярэднім, так што пуэбла нагадвае ступеністую піраміду. Для перасоўвання паміж паверхамі ладзяцца драўляныя лесвіцы. У мінулым камеры на першым паверсе з'яўляліся гаспадарчымі, на наступных паверхах — жылымі.

Архітэктурны стыль пуэбла аказвае ўплыў на сучасную архітэктуру. Так, у ЗША вылучаюцца такія рэгіянальныя стылі як *пуэбла-дэко* (англ.: Pueblo Deco) і *адроджанае пуэбла* (англ.: Pueblo Revival). 

У ЗША пуэбла таксама называюцца аўтаномныя абшчыны індзейцаў на паўночным захадзе краіны, якія выконваюць ролю рэзервацый. Усяго іх налічваецца 23.

Спасылкі
--------

* VICTOR MINDELEFF, A STUDY OF PUEBLO ARCHITECTURE
* History: Ancestral Pueblo Architecture
**Кубак Гагарына** — галоўны трафей Кантынентальнай хакейнай лігі. Названы ў гонар Юрыя Гагарына. Выдаецца камандзе, якая выйграла плэй-оф Кантынентальнай хакейнай лігі.

Афармленне
----------

Кубак зроблены з срэбра 925-й пробы, знізу пакрыты пазалотай. На адным боку выгравіраван малюнак Юрыя Гагарына ў скафандры і камета, а з другога боку намаляваны хакеіст. Па крузе кубак упрыгожаны маленькімі шайбамі, на якіх гравіруюцца імёны каманд-пераможцаў. На днішчы кубка намаляваная эмблема КХЛ.

Маса кубка складае 19 кілаграмаў. Вышыня - 84,5 сантыметраў. Аб'ём кубка складае каля 12 літраў.

Уладальнікі
-----------

* 2009 — ХК Ак Барс
* 2010 — ХК Ак Барс
* 2011 — ХК Салават Юлаеў
* 2012 — ХК Дынама (Масква)
* 2013 — ХК Дынама (Масква)
* 2014 — ХК Металург (Магнітагорск)
* 2015 — ХК СКА
* 2016 — ХК Металург (Магнітагорск)
* 2017 — ХК СКА
* 2018 — ХК Ак Барс
* 2019 — ХК ЦСКА

Спасылкі
--------

* Апісанне кубка Гагарына на сайце КХЛ
**Кла́ўзула** (лац.: clausula — заключэнне) — заключныя склады вершаванага радка пасля апошняга націскнога склада. Сугучныя клаўзулы ўтвараюць рыфму. Клаўзулы з'яўляюцца адным з асноўных рытмастваральных кампанентаў сілабічнага, сілаба-танічнага і танічнага вершаў. Ад характару клаўзулаў залежыць рытмічны малюнак вершаваных радкоў. Як і іншыя рытмічныя адзінкі (пірыхіі, спандэі, лагічныя націскі і інш.), клаўзулы надаюць рытмічнаму малюнку верша своеасаблівасць, адметнасць.

Тыпы клаўзулаў
--------------

* Мужчынскія — пасля націску складоў няма.
* Жаночыя — адзін склад пасля націску.
* Дактылічныя — два склады пасля націску.
* Гіпердактылічныя — тры і больш складоў пасля націску.

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
Кубак Святой Ядвігі з Навагрудка
**Кубак Святой Ядвігі[en] з Навагрудка** — унікальны артэфакт, знойдзены пры раскопках на Малым замку ў Навагрудку пад кіраўніцтвам Ф. Д. Гурэвіч. Знаходзіцца на сталым захоўванні ў сховішчы Эрмітажа.

Значэнне
--------

Кубак выкарыстоўваўся падчас каранацый і прызначаўся піцця. Агулам вядома 14 такіх кубкаў. Падобныя пасудзіны захоўваюцца ў саборах і музеях Польшчы, Германіі, Нідэрландаў, Вялікабрытаніі пад нямецкай назвай Hedwigsglaser. Брытанскі музей лічыць кубкі гэтага тыпу аднымі са 100 найважнейшых твораў агульначалавечай матэрыяльнай культуры. На думку Ю. Л. Шчапавай, толькі навагрудскі кубак з'яўляецца сапраўднай сярэдневяковай знаходкай, а астатнія «кубкі Ядвігі» — падражанні зробленыя ў XVII—XVIII ст. Аскепкі спаянага дымчатага шкла з Малага Замка, дазваляюць думаць, што на вакольным горадзе Навагрудка мог быць яшчэ адзін «келіх Ядвігі».

Таксама ёсць думка, што кубак быў падарункам Міндоўгу ад візантыйскага імператара на яго каранацыю[*крыніца?*].

Гісторыя
--------

Паводле падання, гэтыя кубкі належалі жонцы герцага Сілезіі Ядвізе, пазней кананізаванай, і вада ў іх ператваралася ў віно. Даследчыкі кубкаў гэтага тыпу звязваюць іх з'яўленне ў Еўропе з імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі Атонам II.

Значная колькасць падражанняў XVII—XVIII ст. на думку Ю. Л. Шчапавай, можа сведчыць пра завоз вялікай партыі гэтага посуду ў Сярэднявеччы з Канстанцінопаля, на што паказвае вялікая колькасць металічныў апраў «кубкаў Ядвігі» мяжы XIII-XIV і XIV ст. Магчыма, кубкі былі сярод здабычы крыжакоў. Зыходзяцы з таго, што навагрудскі кубак аказаўся ў пабудове 2-й паловы XII ст. найверагодней, уся партыя была вывезена падчас 2-га крыжовага походу (1147-1149), калі крыжакі двойчы рабавалі візантыйскую сталіцу. Такім чынам, адзін ці некалькі кубкаў праз Заходнюю Еўропу i Польшчу трапіў у Навагрудак.

Апісанне
--------

Навагрудскі кубак — тоўстасценная пасудзіна з дымчатага шкла, дэкараваная разьбой i шліфоўкай. На сценах выразаны фігуры льва, грыфона і дрэва жыцця. Знойдзены разбітым, некаторых частак бракуе.

Зноскі
------

1. ↑  Щапова, 1976, с. 213—214. Фрагмент яшчэ аднаго «келіха Ядвігі» XII ст. знойдзены пры раскопках палаца ў Вудзе (Венгрыя) — Hell-Gyurky K. The use of glass in medіeval Hungary // JGS. 1986. 28. P. 71. fіg. 2.;
2. 1 2  Гуревич, 1981.

Літаратура
----------

* *Гуревич Ф. Д.* Древний Новогрудок. *--* Л.: Наука, 1981. -- 159 с. ил. 1 схема.
* *Щапова. Ю. Л.* О резном бокале из Новогрудка // Средневековая Русь. — М. 1976. -- С. 209–215.
**Уладзімір Салавей** (1925—1996) — удзельнік беларускага патрыятычнага падполля ў 1946—1947 гадах у Заходняй Беларусі, заснавальнік арганізацыі «Чайка».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1925 годзе ў вёсцы Гуменікі Слонімскага павета Навагрудскага ваяводства ў Польскай Рэспубліцы (цяпер — Слонімскі раён Гродзенскай вобласці). Вучыўся ў пачатковай школе ў вёсцы Сурынка на Слонімшчыне, а ў 1939—1941 гадах — у слонімскай СШ № 5. Падчас нямецкай акупацыі ў Другую сусветную вайну вучыўся ў Слонімскай настаўніцкай семінарыі. Летам 1944 года працаваў на аднаўленні чыгункі каля Слоніму. Пазней паступіў у Баранавіцкі настаўніцкі інстытут на гісторыка-філалагічны факультэт.

У пачатку 1946 года далучыўся да стварэння патрыятычнай падпольнай беларускай арганізацыі «Чайка», якая планавала змаганне за нацыянальныя правы, годнасць, культуру, мову, гісторыю, свабоду і незалежнасць Беларусі. Арганізаваў аб’яднанне слонімскага і баранавіцкага моладзевага падполля. Летам 1946 года увайшоў у створаны Цэнтр Беларускага Вызваленчага Руху. Пасля заканчэння інстытуту быў накіраваны на працу ў Рахавіцкую сямігадовую вясковую школу, паступіў завочна ў Гродзенскі педінстытут.

У сярэдзіне 1947 года «Чайку» выкрылі савецкія спецслужбы пасля арыштаў сябраў Саюза вызвалення Беларусі, якія былі выдадзены ўладам Алесем Бажко. Пасля гэтага пачаліся арышты ўдзельнікаў «Чайкі», бо некаторыя сябры «Чайкі» утрымлівалі сувязь з СВБ у выніку канспірацыйнай памылкі. Уладзімір Салавей перайшоў на нелегальнае становішча, таму быў арыштаваны МДБ толькі ў пачатку 1950-х гадоў. Падчас катаванняў у турме звар’яцеў. На працягу 4 дзесяцігоддзяў знаходзіўся знаходзіўся на лячэнні ў Магілеўскай, Ружанскай і Гродзенскай вар’ятнях. У 1996 годзе быў пераведзены ў вар’ятню пад Казлоўшчыну.

Загінуў зімой 1996 года. Пахаваны ў вёсцы Жыровічы Слонімскага раёна. Сяргей Ёрш прыводзіць наступную версію смерці: 

> «*У 1996 годзе яго перавялі ў вар’ятню пад Казлоўшчыну. Нават сваякоў не папярэдзілі пра гэта. Неўзабаве Уладзімір там загінуў. Нібыта зімою ён выйшаў за тэрыторыю, заблукаў у лесе і замёрз. Яго шукалі, але знайшлі толькі ў траўні, калі сыйшоў снег… Такую версію прапанавалі санітары сваякам Салаўя. Труну не адкрывалі. Прывезлі ў Жыровічы і пахавалі. На ягонай магіле і сёння няма помніка…*».
> 
>

Зноскі
------

1. ↑   Біяграфія Уладзіміра Салаўя
2. ↑   ПА СЬЛЯДОХ «ЧАЙКІ»

Спасылкі
--------

* Біяграфія Уладзіміра Салаўя на старонцы Леаніда Маракова

Літаратура
----------

* Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. ISBN 985-6374-07-3.
* Ёрш С. Ён любіў Беларусь // Газета Слонімская. 30.07-01.08.1998. № 31 (60)
* Ёрш С. Па сьлядох «Чайкі» // Наша Ніва. 28.08.1998.
**Вісіма-Уткінск** (руск.: Виси́мо-У́ткинск) — уральскі пасёлак сельскага тыпу ў гарадской акрузе «горад Ніжні Тагіл» Свярдлоўскай вобласці (Расія). Былая канцавая станцыя Вісіма-Уткінскай вузкакалейнай чыгункі. Пасёлак размешчаны на тэрыторыі прыроднага парку «Рака Чусавая». Размешчаны паблізу Сярэдняга Уральскага хрыбта Вясёлыя горы на рацэ Межавая Утка (правы прыток ракі Чусавая) на паўночны захад ад Екацярынбурга, за 42 км (па аўтатрасе за 58 км) на паўднёвы захад ад Ніжняга Тагіла.

У 1896 годзе была пабудавана Вісіма-Уткінская вузкакалейная чыгунка Ніжні Тагіл — Вісіма-Уткінск. У 2002 годзе яна спыніла сваё функцыянаванне, прыблізна ў 2005 годзе была разабрана. У 2008 годзе ў сувязі з арганізацыяй Вісімскага запаведніка быў зачынены леспрамгас.

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Яўген Кузьміч Аляксееў (1884—1972) — беларускі аграном-раслінавод

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 1 чэрвеня 2014.