**Агнеса дэ Пуацье** (ням.: Agnes von Poitou; каля 1025 — 14 снежня 1077, Рым) — імператрыца Свяшчэннай Рымскай імперыі, жонка імператара Генрыха III і маці імператара Генрыха IV, рэгент імперыі ў 1055—1061 гадах.

Біяграфія
---------

Агнеса дэ Пуацье была дачкой герцага Аквітаніі і графа Пуату Гільёма V і яго жонкі, Агнесы Бургундскай. У 1043 годзе ў Майнцы яна была каранавана як каралева Германіі, а 21 лістапада таго ж года заручана з Генрыхам III. Каранацыя іх абодвух імператарскай каронай адбылася ў Рыме 25 снежня 1046 года. Агнеса была другой жонкай Генрыха; першая яго жонка, Гунхільда Дацкая, сканала ад малярыі. Шлюб з Агнесай меў для Генрыха ў першую чаргу палітычную карысць — гэтым ён завязваў дружалюбныя і роднасныя адносіны з найбольш знатнымі французскімі фаміліямі, якія мелі ўплыў на французскага караля, а таксама ўмацоўваў свае пазіцыі ў памежнай Бургундыі, радзіме Агнесы па маці.

Агнеса была адукаванай і набожнай дзяўчынай, якая мела цесныя сувязі з Клюнійскім абацтвам. Як і яе мужу, ёй былі не даспадобы распушчанасць і разгульнасць прыдворнага жыцця. Так, на вяселлі Генрыха і Агнесы былі адменены звычайныя ў такіх выпадках выступлення блазнаў і акрабатаў, вандроўных фігляраў. Яна таксама падтрымала спробы мужа ўвесці ў Германіі звычаі Божага міру (*treuga dei*), спыніць звычайныя для краіны бясконцыя звады і крэўную помсту. Зрэшты, пры жыцці Генрыха III Агнеса, якая нарадзіла шасцярых дзяцей, адкрыта не выступала на палітычнай сцэне.

Пасля смерці мужа 5 кастрычніка 1056 года Агнеса бярэ на сябе, у якасці рэгенткі пры малалетнім, але ўжо каранаваным спадчынніку Генрыху IV, уладу над краінай. У пачатку свайго кіравання Агнесе дапамагаюць у правядзенні палітыкі, распачатай яе мужам, хросны спадчынніка, клюнійскі абат Гуга Клюнійскі і Рымскі Папа Віктар II. Асноўным клопатам Агнесы было падтрыманне міру ў імперыі. Віктар II, якому ў свой час Генрых III дапамог стаць папам, цяпер клапаціўся аб падтрыманні раўнавагі паміж каронай, дваранствам Імперыі і яе епіскапатам.

З часам Агнеса паспрабавала зацвердзіцца сярод германскай знаці, раздорваючы буйныя лены. Так, у 1056 годзе яна перадала герцагства Карынтыя Конраду III, у 1057 годзе — Швабію — Рудольфу Швабскаму, які атрымаў таксама ў кіраванне і Бургундыю. Герцагства Баварыя яна перадала ў 1061 годзе вопытнаму военачальніку, саксонскаму графу Атону Нордгаймскаму — таму што ў сувязі з абвастрэннем адносін з Венгрыяй ёй патрэбна была трывалая граніца на паўднёвым усходзе імперыі. Атону Нордгаймскаму ўдалося пасадзіць на венгерскі трон Саламона з дынастыі Арпадаў, які ажаніўся ў 1063 годзе з дачкой Агнесы, Юдытай. Агнеса карысталася ў краіне выключнай павагай і аўтарытэтам. У той жа час усе гэтыя зямельныя падараванні аб'ектыўна спрыялі аслабленню цэнтральнай улады і самой Салічнай дынастыі.

У 1057 годзе сканаў Папа Віктар II, і ў палітыку Агнесы з рымскай курыяй пачаліся змены. Новы Папа Мікалай II выдаў дэкрэт, які вызначыў новы парадак абрання пап, а менавіта толькі пасродкам галасавання кардыналаў — што ішло ў супярэчнасць як з інтарэсамі імперыі, так і рымскага набілітэту. Адносіны паміж Рымам і Імперыяй пачалі хутка пагаршацца. Пасля смерці Мікалая II 19 ліпеня 1061 года, кардыналы абіраюць новым Папам біскупа Лукі Ансельма (папа Аляксандр II). У адказ на гэта Агнеса высоўвае свайго кандыдата — біскупа Пармы Кадалуса (антыпапа Ганорый II). Так пачалася працяглая схізма, якая скончылася толькі на саборы ў 1064 годзе звяржэннем Ганорыя II. Паражэнне ў гэтай рэлігійнай барацьбе нанесла імператрыцы вельмі адчувальны ўдар, яна таксама вымушана была падзяліць віну за раскол у імперскай царкве, выкліканы ўсімі гэтымі падзеямі.

Лічачы сябе адказнай за крызіс у царкве і паражэнне ў палітыцы, якую яна праводзіла ў дачыненні да Рыма, Агнеса адыходзіць ад свецкая жыцця і актыўнай палітычнай дзейнасці, рыхтуючы сябе да духоўнага жыцця (меркавана ў лістападзе 1061 года). Як «субрэгент» ёю быў прызначаны біскуп Генрых Аўгсбургскі. Гэта прызначэнне Генрыха не знайшло паразумення ў многіх знатных людзей Германіі, якія лічылі, што ў яго аснове ляжыць ганебная любоўная сувязь паміж ім і імператрыцай. Выхаванне ж юнага Генрыха IV міністэрыяламі, гэта значыць людзьмі несвабоднымі, «які не маюць паходжання», прывяло да змовы і адкрытага выступлення ў 1062 годзе, калі юны імператар быў выкрадзены групай дваран на чале з архібіскупам кёльнскім Ана II, і дастаўлены ў дзюсельдорфскій бург Кайзерверт, дзе далей выхоўваўся.

Пасля падзей у Кайзерверце Агнеса вядзе рэлігійнае, духоўнае жыццё. У той жа час яна не сыходзіць, як яна жадала, у манастыр, да дасягнення яе сынам паўналецця — як адзіны гарант яго ўзыходжання на трон і працягу Салічнай дынастыі ў імперыі. Толькі пасля атрымання Генрыхам IV яго суверэнных правоў у сакавіку 1065 года яго маці змагла ажыццявіць даўно задуманае ёю падарожжа ў Італію. Тут Агнеса падоўгу жыве ў манастыры Фрутуарыя, падтрымлівае манастыры Монтэкасіна і Суб'яка. Выступала таксама саветнікам Папаў Аляксандра II і Грыгорыя VII, абараняючы пры гэтым інтарэсы свайго сына Генрыха IV. Памерла ў 1077 годзе ў Рыме, пахавана ў Саборы Святога Пятра.

Дзеці
-----

* Адэльгейда II (1045—1096), абатыса Гандэрсгеймская і Кведлінбургская;
* Гізела (1047—1053);
* Мацільда Швабская (1048—1060), з 1059 у шлюбе з Рудольфам Швабскім, герцагам Швабскім, з 1077 антыкаралём Германіі;
* Генрых IV (1050—1106), з 1056 кароль, у 1084—1106 імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі;
* Конрад II, (1052—1055) герцаг Баварыі;
* Юдыт (1054—1092/1096), у першым шлюбе з Саламонам (пам. 1087), каралём Венгрыі (з 1063); у другім — з 1089 за Уладзіславам I Германам, (пам. 1102), князем польскім.

Зноскі
------

1. ↑  Agnes // British Museum person-institution thesaurus Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18785969'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q34753751'></a>
2. ↑  Agnes von Poitou // FemBio database Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q61356138'></a>
3. ↑  *(unspecified title)* Праверана 7 жніўня 2020.
4. 1 2  *Lundy D. R.* The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>
5. ↑  *Pas L. v.* Genealogics — 2003.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847329'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847326'></a>

Літаратура
----------

* Bruno, *Sachsenkriege*, (*Ausgewählte Quellen zur Deutschen Geschichte des Mittelalters*, FSGA 12) Darmstadt 1963.
* *Das Leben Kaiser Heinrichs IV.*, (*Ausgewählte Quellen zur Deutschen Geschichte des Mittelalters*, FSGA 12) Darmstadt 1963.
* Lampert von Hersfeld, *Annalen*, (*Ausgewählte Quellen zur Deutschen Geschichte des Mittelalters*, FSGA 13) Darmstadt 1973.
* Berthold von Reichenau: *Chronik*, (*Ausgewählte Quellen zur Deutschen Geschichte des Mittelalters*, FSGA 14) Darmstadt 2002.
* Frutolf von Michelsberg: *Chronik*, (*Ausgewählte Quellen zur Deutschen Geschichte des Mittelalters*, FSGA 15) Darmstadt 1972.
* Mechthild Black-Veldtrup: *Kaiserin Agnes (1043—1077). Quellenkritische Studien.* Böhlau Verlag, Köln 1995, ISBN 3-412-02695-6.
* Marie-Luise Bulst-Thiele: *Kaiserin Agnes*, Gerstenberg, Hildesheim 1972 (Repr. d. Ausg. Leipzig 1933), ISBN 3-8067-0149-0.


| ?Агнеса дэ Пуацье — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Гільём III[d] |  | Эбль дэ Пуацье[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  | William IV, Duke of Aquitaine[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Рола[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Адэль Нармандская[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Попа дэ Баё[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Гільём V Вялікі[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Цібо Стары |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Цібо I дэ Блуа |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | Richilde de Bourges[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Emma of Blois[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Герберт II де Вермандуа[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Luitgarde of Vermandois[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Агнеса дэ Пуацье |  |  |  |  |  | Адэль Французская[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Берэнгар II[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Адальберт II Іўрэйскі |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Віла Тасканская[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Ота Гільём[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Lambert of Chalon[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Герберга Шалонская[d] |  |  |  |
|  |  |  | Агнеса Бургундская[d] |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | Adela of Burgundy[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Рэно дэ Русі[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Эрментруда дэ Русі[d] |  |  |  | Gilbert, Duke of Lorraine[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Альберада[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Gerberga of Saxony[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · WeRelate · Sejm-Wielki.pl · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 118647318 · ISNI: 0000 0000 5534 408X · LCCN: no95056595 · Microsoft: 526316498 · NKC: ola2002112693 · SUDOC: 168259613 · VIAF: 265419873 |

 |