**Дораці Эні Элізабет Гарад** (англ.: Dorothy Annie Elizabeth Garrod; 5 мая 1892 — 18 снежня 1968) — брытанскі археолаг, першая жанчына, якая ўзначаліла кафедру ў Оксбрыджы, шмат у чым дзякуючы яе наватарскай навуковай працы ў вывучэнні перыяда палеаліта; з 1938 па 1952 год — дзіснэеўскі прафесар археалогіі  (англ.) (бел. ў Кембрыджскім ўніверсітэце. Яе бацькам быў Арчыбальд Гарад  (англ.) (бел. урач, вучоны, каралеўскі прафесар медыцыцны ў Оксфардзе.

Біяграфія
---------

Гарад была выхаваная ў доме яе бацькоў у Мелтан, Сафалк, некалькімі гувернантками. У 1913 годзе яна паступіла ў Ньюнхэмскі каледж у Кембрыджы, дзе была адной з нямногіх студэнтак жаночага полу. Гарад пакінула Ньюнхэм пасля заканчэння другога курса і паступіла на вайсковую службу, перайшоўшы перад гэтым у каталіцызм, у складзе валанцёрскай Каталіцкай жаночай лігі і займалася арганізацыяй палявых кухняў для французскіх салдатаў; была дэмабілізавана ў 1919 годзе. Да гэтага часу яна страціла на франтах Першай сусветнай вайны двух сваіх братоў, трэці ж памёр у 1919 годзе ад іспанскага грыпу. Затым яна паехала на Мальту, дзе працаваў яе бацька і дзе яна зацікавілася мясцовымі старажытнасцямі.

Калі яе бацька ў 1921 годзе быў прызначаны каралеўскім прафесарам медыцыны ў Оксфардзе, Гарад вырашыла атрымаць дыплом па антрапалогіі ў музеі Піт-Рыверса пры Оксфардскім універсітэце, дзе яе выкладчыкам стаў Роберт Рэйналф Марэт. Менавіта Марэт, як лічыцца, натхніў Гарад на тое, каб стаць археолагам і вывучаць дагістарычную эпоху, і пасля яна два гады працавала з вядучым французскім археолагам у галіне дагістарычнай эпохі абатам Анры Брэйлем. Брэйль да таго часу ўжо наведваў Гібралтар і парэкамендаваў Гарад пачаць даследаванні ў пячоры Вежы Д’ябла, якая знаходзілася ўсяго ў 350 метрах ад Форбс-Куэры, дзе некалькі раней быў знойдзены чэрап неандэртальца. Пячора Вежы Д’ябла была выяўленая Брэйлем падчас яго папярэдняй экспедыцыі.

Менавіта Гарад выявіла важны для навукі чэрап неандэртальца, цяпер называецца «Гібралтар 2», у пачатку 1920-х гадоў. Яна прыбыла ў Гібралтар для правядзення даследаванняў па парадзе абата Брэйля і выявіла чэрап у пячоры Вежы Д’ябла сумесна з Уільямам Уілаўбі Коулам Вернэрам.

У 1925-1926 гадах яна займалася раскопкамі ў Гібралтары, а ў 1928 годзе ўзначаліла экспедыцыю ў Паўднёвы Курдыстан, якая займалася раскопкамі пячор Хазар-Мерд і Зарзі. У 1938 годзе ёй быў уведзены навуковы тэрмін «Гравеціянская культура» для абазначэння культуры палеаліту, якая існавала 19-26 тысяч гадоў таму, узоры якой былі выяўленыя ў многіх краінах Заходняй і Цэнтральнай Еўропы.

Важнасць гары Кармель у якасці археалагічнага помніка дагістарычнай эпохі была адкрыта толькі па той прычыне, што англічане палічылі яе добрай крыніцай якаснага каменя для рэалізацыі іх планаў па ператварэнні Хайфы ў галоўны порт у Палестыне. У ходзе папярэдніх даследаванняў, аднак, былі знойдзеныя не толькі ўзоры натуфійскай культуры, але і дагістарычныя прадметы мастацтва, аб чым было надрукавана ва ўплывовым выданні *Illustrated London News*. У Лондане вырашылі, што тут не будзе зроблена ніякай каменяломні, а Гарад было прапанавана праводзіць далейшыя даследаванні ў трох навакольных пячорах.

Гарад распачала раскопкі на гары Кармель у Палестыне, дзе, працуючы ў цесным кантакце з палеантолагам Даратэяй Бейт, яна адкрыла пласты перыядаў ніжняга палеаліту, сярэдняга палеаліту і эпіпалеаліта ў пячорах Табун, Эль-Вад, Схул, Шугба і Кебара. Яе праца стала важным унёскам у разуменне змены дагістарычных эпох у рэгіёне. Яна таксама прыдумала зацверджанае назва для натуфійскай культуры позняга эпіпалеаліта (ад Вадзі-ан-Натуф, раёна размяшчэння пячоры Шугба) пасля яе раскопак у Скхуле і Эль Вадзе. Храналагічныя рамкі, устаноўленыя ёй падчас раскопак у Ліване, застаюцца да гэтага часу асноватворнымі для разумення гэтага дагістарычнага перыяду. Яе раскопкі ў пячорах Лівана праводзіліся сіламі амаль выключна працоўных-жанчын, набраных з мясцовых вёсак, хоць яна працавала з археолагам-мужчынам Францыскам Турвілем-Пятрэ на раскопках пячоры Кебара, помніка Кебарскай культуры.

Пасля працы на шэрагу іншых акадэмічных пасад яна стала дыснэеўскім прафесарам археалогіі ў Кембрыджы ў 1939 годзе, займаючы гэтую пасаду да 1952 года, за выключэннем перапынку ў канцы Другой сусветнай вайны, калі яна служыла ў Жаночым дапаможным корпусе брытанскіх ВПС у падраздзяленні аналізу фотаздымкаў. У 1949 годзе яна адправілася ў Францыю для ўдзелу ў раскопках на атлантычным узбярэжжы і пасля амаль да канца жыцця, нягледзячы на выхад на пенсію, удзельнічала ў археалагічных экспедыцыях у Францыі і паўднёвым Ліване.

Дораці Гарад стала першай жанчынай-прафесарам ў Кембрыджы. Першыя жанчыны-выкладчыкі з'явіліся ў Кембрыджскім універсітэце ў 1921 годзе, а ў 1926 Кембрыджскі універсітэт ўпершыню прысвоіў жанчынам вучоныя ступені, але без спадарожных прывілеяў (гэта значыць, без права ўдзелу ў адміністрацыі універсітэта). Такое становішча спраў захоўвалася да 1947 года, калі жанчынам у Кембрыджскім універсітэце было прадастаўлена паўнапраўнае членства ва ўсіх пытаннях.

Узнагароды і прызнанне
----------------------

Дораці Гарад (у цэнтры) разам з калегамі — Джорджам і Эднай Вудберы (1928).
Гарад была абраная членам Брытанскай акадэміі навук , у 1952 годзе. У 1965 годзе яна была ўзнаГараджана Ордэнам Брытанскай імперыі. У 1969 годзе на яе сродкі быў заснаваны Фонд экспедыцый яе імя, створаны для фінансавай дапамогі археалагічных экспедыцыям.

Зноскі
------

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011. Праверана 10 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
2. ↑  Dorothy Annie Elizabeth Garrod // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
3. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 31 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
4. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
5. ↑  Oxford Dictionary of National Biography / C. Matthew — Oxford: OUP, 2004.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17565097'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5145336'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q34217'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a>
6. ↑  Bar-Yosef, Ofer (1970-80). "Garrod, Dorothy Annie Elizabeth". Dictionary of Scientific Biography 21. New York: Charles Scribner's Sons. pp. 103-108. ISBN 978-0-684-10114-9.
7. 1 2 3 4  Garrod, Dorothy Annie Elizabeth **(нявызн.)**. *Complete Dictionary of Scientific Biography*.  Encyclopedia.com. Праверана 2 July 2013.
8. ↑  Exhibition on Dorothy Garrod at the Pitt Rivers Museum, University of Oxford Архівавана {{{2}}}. accessed 2 July 2013
9. ↑  Garrod, D. A. E. Buxton, L. H. D. Elliot-Smith, G. Bate, D.M. A. (1928). "Excavation of a Mousterian rock-shelter at Devil's Tower, Gibraltar". *Journal of the Royal Anthropological Institute*. **58**: 33–113.`{{cite journal}}`: Папярэджанні CS1: розныя назвы: authors list (link)
10. ↑  Devils Tower Cave, accessed 24 Лютага 2013
11. ↑  Price, K. M. 2009. One vision, faith one, one woman: Dorothy Garrod and the crystallisation prehistory of. In R. Hosfield, F. F. Wenban-Smith & M. Pope (eds.) Great Prehistorians: 150 Years of Palaeolithic Research, 1859
 – 2009 (Special Volume 30 of Lithics: The Journal of the Lithic Studies Society):x–y. Lithic Studies Society, London

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Оксфардскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11572353h · CiNii: DA11481862 · GND: 121885844 · ICCU: TO0V575537 · ISNI: 0000000122843322 · LCCN: n79110938 · NKC: mub2018984106 · NLA: 36504167 · NTA: 069683603 · NUKAT: n2009015678 · LIBRIS: 311680 · SUDOC: 082953252 · VIAF: 116134642 |

 |