recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Басалыга.
**Андрэй Уладзіміравіч Басалы́га** (нар. 1970, Мінск) — беларускі графік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і мастака Уладзіміра Басалыгі.

У 1986—1990 гадах вучыўся ў Мінскім мастацкім вучылішчы імя A. K. Глебава, у 1990—1996 гадах — на кафедры графікі Беларускай акадэміі мастацтваў.

Член Саюза мастакоў Беларусі з 1997 года. З 2016 года старшыня секцыі «Графіка» Беларускага саюза мастакоў.

Творчасць
---------

Працуе ў станковай графіцы. Займаецца літаграфіяй, стварае афорты, кампазіцыя часта будуецца на характэрнай падковападобнай лініі. Звяртаецца да пытанняў агульначалавечага характару, закранае тэмы культуры і гісторыі. Удзельнік Беларускай біенале жывапісу, графікі і скульптуры (2008—2018).

Сям’я
-----

У шлюбе з мастачкай Вольгай Нікішынай, з якой пазнаёміліся яшчэ школьнікамі, а потым разам вучыліся ў мастацкім вучылішчы. Маці жонкі, Тамара Федасеенка, была мастачкай па касцюмах, а дзед Уладзімір Федасеенка — беларускі пісьменнік. Маюць траіх дзяцей. Старэйшыя сыны звязаны з мастацтвам і дызайнам, а малалетняя дачка займаецца музыкай, танцамі і малюнкам.

Зноскі
------

1. ↑  Графика Ольги и Андрея Басалыги номинирована на национальную премию в области искусства

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Андрэй Уладзіміравіч Басалыга
* Басалыга Андрей

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar154538 |
**Магіла Невядомага Салдата** (фр.: Tombe du Soldat inconnu) — надмагілле салдату, які загінуў падчас Першай сусветнай вайны, знаходзіцца пад скляпеннямі парыжскай трыумфальнай аркі.

Першапачаткова было вырашана (у лістападзе 1919, у першую гадавіну перамір’я) пахаваць Невядомага Салдата ў Пантэоне, аднак пад ціскам грамадскасці было вырашана размясціць магілу пад Трыўмфальнай аркай. 28 студзеня 1921 года адбылося ўрачыстае пахаванне.

2 гады праз зарадзілася традыцыя штодзённага сімвалічнага запальвання Мемарыяльнага агню (flamme de Souvenir) на магіле Невядомага салдата. Гэтага гонару ўдастойваюцца французскія ветэраны другой сусветнай вайны.

Гэты агонь з’яўляецца першым у Заходняй Еўропе вечным агнём пасля таго, як імператар Феадосій пагасіў рымскі агонь Весты ў 394 годзе.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жук (значэнні).

**Андрэй Уладзіміравіч Жук** (6 жніўня 1969, Горкі, Магілёўская вобласць) — беларускі ваенны дзеяч, намеснік Міністра абароны Рэспублікі Беларусь (з 2021), генерал-маёр (2016).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 6 жніўня 1969 года ў г. Горкі Магілёўскай вобласці.

У 1986 годзе скончыў Мінскае сувораўскае ваеннае вучылішча. У 1990 годзе, пасля заканчэння ў Маскоўскага вышэйшага агульнавайсковага каманднага вучылішча імя Вярхоўнага Савета РСФСР, праходзіў ваенную службу на пасадах камандзіра мотастралковага ўзвода, роты, танкавай роты, начальніка штаба — намесніка камандзіра танкавага батальёна, камандзіра танкавага батальёна 334-га гвардзейскага мотастралковага палка 120-й гвардзейскай мотастралковай дывізіі, намесніка начальніка штаба базы захоўвання ўзбраення і тэхнікі Паўночна-заходняга аператыўнага камандавання, намесніка камандзіра 361-й базы аховы і абслугоўвання Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь.

У жніўні 2007 года скончыў з адзнакай камандна-штабны факультэт Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь і прызначаны старшым афіцэрам упраўлення галоўнага аператыўнага ўпраўлення Генеральнага штаба Узброеных Сіл. У далейшым ваенную службу праходзіў на пасадах старшага афіцэра сёмага ўпраўлення Генеральнага штаба Узброеных Сіл, начальніка штаба — першага намесніка камандзіра 120-й асобнай гвардзейскай механізаванай брыгады Паўночна-заходняга аператыўнага камандавання, камандзіра 6-й асобнай гвардзейскай механізаванай брыгады Заходняга аператыўнага камандавання, камандзіра 11-й асобнай гвардзейскай механізаванай брыгады Заходняга аператыўнага камандавання.

2 ліпеня 2014 года прызначаны намеснікам камандуючага войскамі Заходняга аператыўнага камандавання. 28 чэрвеня 2016 года прысвоена воінскае званне генерал-маёра.

З мая 2018 года па 11 сакавіка 2021 года быў камандуючым войскамі Паўночна-заходняга аператыўнага камандавання.

11 сакавіка 2021 года прызначаны намеснікам Міністра абароны Рэспублікі Беларусь.

З 2022 года знаходзіцца ў Чорным спісе Еўрасаюза, а таксама пад санкцыямі Аўстраліі, Вялікабрытаніі, Канады, Новай Зеландыі, Швейцарыі, Украіны.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президента Республики Беларусь от 2 июля 2014 года № 337 «О назначении А. В. Жука»
2. ↑  Указ Президента Республики Беларусь от 28 июня 2016 года № 239 «О присвоении воинского звания»
3. 1 2  Указ Президента Республики Беларусь от 11 марта 2021 года № 95 «Об А. В. Жуке»
4. ↑  ЖУК Андрій Володимирович
**Пажарна-прыкладны спорт (ППС)** — від спорту, добра развіты ў краінах былога СССР. Паступова набірае папулярнасць за мяжой. Яго мэтай таксама з'яўляецца падрыхтоўка пажарных і ратавальнікаў да выканання дзеянняў па прызначэнні.

Гісторыя
--------

Першыя спаборніцтвы, у якія былі ўключаны пажарна-прыкладныя практыкаванні, адбыліся яшчэ ў далёкім 1937 годзе. Гэта былі спаборніцтвы пажарнай аховы НКВД. У 1945 годзе былі распрацаваны правілы спаборніцтваў па ППС і праграма Усесаюзных асабіста-камандных спаборніцтваў пажарнай аховы МУС СССР.
Пазней Прэзідыум Цэнтральнага савета па фізкультуры і спорту прыняла пастанову «Аб уключэнні ППС у Адзіную Ўсесаюзную спартыўную класіфікацыю», што давала спартсменам права на атрыманне спартыўнага разраду, званні майстры спорту і кандыдаты ў майстры спорту. А пасля ўводу ў эксплуатацыю закрытых зімовых комплексаў стала магчымым правядзенне спаборніцтваў не толькі летам, але і ў зімовы перыяд.

ППС у Украіне
-------------

Украіна з 2002 года — член Міжнароднай спартыўнай федэрацыі пажарных і ратавальнікаў (далей — МСФПР), у склад якой уваходзіць 19 краін свету. Зборная каманда МНС па пажарна-прыкладному спорту, якая прадстаўляе Украіну на міжнароднай арэне не раз станавілася прызёрам чэмпіянатаў свету і Еўропы, а таксама чэмпіёнам і прызёрам многіх міжнародных спаборніцтваў.
На сёння самымі маштабнымі ўсеўкраінскімі спаборніцтвамі па ППС з'яўляецца Кубак Чарнобыля (у горадзе Вішнёвым Кіеўскай вобласці), зімовы і летні чэмпіянаты Украіны. Першыя дванаццаць каманд па выніках чэмпіянату прымаюць удзел у розыгрышы Кубка Украіны, а каманда-пераможца адпраўляецца на міжнародныя спаборніцтвы.
Згодна з пратакольным рашэннем IX Міжнароднай канферэнцыі МСФПР, якая адбылася 13 лістапада 2008 года ў г. Баку Рэспублікі Азербайджан, Украіне было прадастаўлена права ўпершыню ў гісторыі развіцця пажарна-прыкладнога спорту правядзенне VI Чэмпіянату свету па пажарна-выратавальным спорце. Падчас цырымоніі закрыцця V чэмпіянату свету па пажарна-выратавальным (прыкладным) спорце, які адбыўся ў верасні 2009 года ў г. Уфе Расійскай Федэрацыі, спартыўнай дэлегацыі Украіны быў урачыста ўручаны сцяг спаборніцтваў.
У 2010 годзе ў Украіне ў горадзе Данецку ён быў праведзены.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Скварчэўскі.
**Аляксей Іванавіч Скварчэўскі** (нар. 27 лютага 1998, Мінск) — беларускі футбаліст, паўабаронца.

Клубная кар’ера
---------------

З 2017 года пачаў выступаць у Другой лізе за клуб «Ашмяны-БДУФК», дзе стаў адным з асноўных ігракоў. У 2020 годзе гуляў за ашмянскую каманду ў Першай лізе, аднак значную частку сезона прапусціў з-за траўмы.

З пачатку 2021 года трэніраваўся з бабруйскай «Белшынай» і ў лютым падпісаў кантракт з клубам. Пачынаў сезон 2021 у стартавым складзе бабруйчан, пасля стаў пераважна выхадзіць на замену. Дапамог «Белшыне» па выніках сезона 2021 выйсці ў Вышэйшую лігу. 20 сакавіка 2022 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў канцы матча першага тура супраць магілёўскага «Дняпра» (0:0). У далейшым толькі зрэдка выхадзіў на замену, і ў чэрвені 2022 года пакінуў бабруйскі клуб.

Статыстыка выступленняў
-----------------------

| Сезон | Дывізіён | Клуб | Краіна | Матчы | Галы |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2017 | Д3 | Ашмяны-БДУФК | Беларусь | 13 | 6 |
| 2018 | Д3 | Ашмяны-БДУФК | Беларусь | 24 | 18 |
| 2019 | Д3 | Ашмяны-БДУФК | Беларусь | 19 | 11 |
| 2020 | Д2 | Ашмяны-БДУФК | Беларусь | 8 | 0 |
| 2021 | Д2 | Белшына | Беларусь | 23 | 0 |
| 2022 (1) | Д1 | Белшына | Беларусь | 4 | 0 |
|

Зноскі
------

1. ↑  Два экс-игрока "Ошмян-БГУФК" и российский защитник подписали контракты с "Белшиной"

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
**Афіцэр** (ням.: Offizier, праз познелацінскае *officiarius* — службовая асоба, ад лац.: officium — пасада) — службовая асоба сілавых структураў, такіх як узброеныя сілы або міліцыя (паліцыя), якая мае спецыяльную падрыхтоўку да службы (звычайна гэта профільная вышэйшая адукацыя). Носіць адпаведную адукацыі, вопыту службы і заслугам вайсковае ці спецыяльнае званне, і можа быць упаўнаважаным займаць адпаведную званню адну з камандных пасад па профілю сваёй падрыхтоўкі ў адпаведнай дадзенаму профілю сілавой структуры дзяржавы.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
**Нацыянальны банк Грэцыі** (**National Bank of Greece**, **NBG**; грэч. Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος) (ATHEX: **52**, NYSE: **NBG**, LSE: **NBGA** ) — найбуйнейшы і самы стары банк Грэцыі. Штаб-кватэра — у Афінах.

Заснаваны ў 1841. У 1857 банк зліўся з Bank of Athens, у 1998 — з National Mortgage Bank of Greece. У красавіку 2006 NBG набыў за $2,8 млрд 46 % акцый турэцкага Finansbank.

Дзейнасць
---------

Банку належыць 600 аддзяленняў; ён кантралюе каля 30 % прыватных укладаў Грэцыі. Банк абслугоўвае ўрад Грэцыі, якому належаць 23 % яго акцый. Банк прадстаўлены ў 15 краінах.

У 2005 чысты прыбытак NBG — $877,36 млн, актывы на канец года — $72,9 млрд, крэдытны партфель — $35,61 млрд. Капіталізацыя NBG на красавік 2006 — $15,88 млрд.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт банка

| База разліку індэксу Athex 20 фондавай біржы Афін |
| --- |
| 
* Alpha Bank
* ATEbank
* Bank of Cyprus
* Coca-Cola E.E.E.
* ELLAKTOR
* Eurobank EFG
* Hellenic Petroleum
* Intralot
* National Bank of Greece
* Marfin Investment Group
* Cyprus Popular Bank
* Motor Oil Hellas
* Mytilineos
* OPAP
* OTE
* Piraeus Bank
* Public Power Corporation
* Titan Cement Company
* TT Hellenic Postbank
* Viohalco

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · LinkedIn · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 15526018n · ISNI: 0000 0001 2186 1086 · LCCN: n84082847 · Microsoft: 75009853 · NLG: 48024 · SUDOC: 079857191 · VIAF: 151897386 |

 |
**«Магу́тны Фэст»** — беларускі штогадовы музычны рок-фестываль на Браслаўскіх азёрах. Мэта — сабраць лепшых прадстаўнікоў аўтарскай рок-музыкі Беларусі, як калектываў-пачаткоўцаў, так і мэтраў беларускай рок-сцэны.

Гісторыя
--------

Першы фестываль адбываўся ў 2017 годзе на працягу двух дзён. Выступілі гурты The Stoneface, Yann Zhanchak, FAKE LAB, Красавчики, The Road Dogs, WEESP, Minsk Rock Squad, USED FRIENDLY, OZON, Re1ikt, Electric Poets, TOK RUKOO, The Feedback, ONE STRING MAN, Taste of Submarines, LOUDSCAGE, NEWLEVEL, Gunships to Colorado, Касса.

З 30 чэрвеня па 2 ліпеня 2018 года прайшоў другі «Магутны Фэст». Удзельнікамі фестывалю былі Петля Пристрастия, Дядя Ваня[ru], Tornado, Aillion, Yann Zhanchak, Electric Poets, NewleveL, Fake Lab, Used Friendly, Gunships to Colorado, Minsk Rock Squad, Russian Roulette, The Stoneface, Artefact, Paulinn, FIBI, Loudscage, Teleport, Бабанцуйка, BOD!ES, The Road Dogs, Красавчики, The Feedback, Бронепаровоз, Касса, Хлест-Off і спецыяльны госць — гурт Anthropos (Італія). Акрамя музыкі для гледачоў фестываля даступныя пляж, мегабургеры, вейкбордынг[ru], катанне на маторных лодках, забаўляльныя пляцоўкі, конкурсы і інтэрактывы. На фестываль прыехала каля 2 тысяч гледачоў.

Зноскі
------

1. ↑  Фестиваль "МАГУТНЫ ФЭСТ" (Браслав) (руск.)(недаступная спасылка).  bycard. Архівавана з першакрыніцы 2 жніўня 2018. Праверана 19 ліпеня 2018.
2. ↑  Магутны Фэст (руск.).  ticketpro. Праверана 19 ліпеня 2018.(недаступная спасылка)
3. ↑  Фестиваль рок-музыки проведут 30 июня-2 июля на пляже в Браславе (руск.).  Kraj.by (29 чэрвеня 2018). Праверана 19 ліпеня 2018.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная старонка «Магутны Фэст» у сацыяльнай сетцы «УКантакце»
* Рэпартаж аб «Магутным Фэсце» на БелСат
Старажытная Месапатамія
**Лага́ш** — старажытная дзяржава ў Шумеры, на тэрыторыі сучаснага Ірака.

Паселішчы на месцы Лагаша існавалі з канца V тыс. да н.э. пісьмовыя ўпамінанні адносяцца да XXVI—II ст. да н.э. У XXVI—XXIV ст. да н.э. Лагашам кіравала дынастыя, заснаваная Ур-Наншэ, якая дасягнула найбольшай магутнасці пры царах Эанатуме і Энтэмене. Узмацненне ролі жрацоў, закабаленне імі свабодных абшчыннікаў прывяло да росту народнай незадаволенасці і захопу ўлады Уруінімгінай (XXIV ст. да н.э.), які абвясціў шэраг сацыяльных рэформ. У XXIV ст. да н.э. Лагаш заваяваны царом Акада Сарганам Старажытным. Новы ўздым Лагаша адбыўся пры цару Гудэа (XXII ст. да н.э.). 3 пач. II тыс. да н.э. страціў сваё значэнне.

3 1877 раскопкі Лагаша вялі французскія археолагі Э. дэ Сарзек, Г. Крос, А. дэ Жэнуяк і А. Паро. Імі знойдзены такія помнікі, як «Стэла каршуноў», надпісы Уруінімгіны, статуі і надпісы Гудэа, архіў храма багіні Бабы (Бау).

Лагаш знаходзіцца за 22 км ад сучаснага горада Аш-Шатра.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4034067-3 · NKC: ge760155 |
**Лагер НКУС для нямецкіх ваеннапалонных № 281** — адзін з лагераў НКУС/МУС СССР, у якім ў 1944-46 гг. трымалі нямецкіх ваеннапалонных. Заснаваны ў кастрычніку 1944 г ў Ваўкавыску. Ёсць звесткі што ўсяго там знаходзілася 5781 палонных, з якіх памерла і было пахавана на спецыяльных могілках (пазней ліквідаваных) 308 чал. Сярод зняволенных лагера знаходзіліся венгерскія вайскоўцы і грамадзяне іншых краін-саюзніц Германіі. З 1946 па 1953 г. лагер выкарыстоваўся для савецкіх грамадзян: крымінальных злачынцаў і калабарацыяністаў. На базе лагера дзейнічае сённяшняя Валкавыская калонія.

Гл. таксама
-----------

* Нямецкія вайсковыя могілкі 1941-1944 гг. пад Мінскам
* Выкарыстанне прымусовай працы нямецкага цывільнага насельніцтва ў СССР
* Інтэрніраванне немцаў у ЗША
* Нямецкія ваеннапалонныя ў СССР

Зноскі
------

1. ↑  Памятник жертвам Второй мировой войны в Волковыске. Каким ему быть?// Волковыск. BY
2. ↑  memorial list(недаступная спасылка)//Список венгерских граждан, умерших в советских лагерях для военнопленных
3. ↑   В. Черкасова ЗАЛОЖНИКИ ВОЙНЫ. После окончания боев ими остаются военнопленные// Белгазета 17.09.2001, № 36 (302)

| ⛭Лагеры НКУС для нямецкіх ваеннапалонных у Беларусі |
| --- |
| Нумары лагераў | 
* 56
* 168
* 183
* 189
* 271
* 281
* 284
* 311
* 410

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бруханаў.
**Аляксей Іванавіч Бруханаў** (1923—1943) — сяржант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

Біяграфія
---------

Аляксей Бруханаў нарадзіўся 15 сакавіка 1923 года ў горадзе Южа (цяпер — Іванаўская вобласць) у рабочай сям'і. Рана застаўся без бацькоў, выхоўваўся старэйшай сястрой. Не скончыўшы школу, пайшоў працаваць. Быў рабочым, затым памочнікам майстра на Южскай прадзільна-трыкатажнай фабрыцы. У 1942 годзе быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. Удзельнічаў у Сталінградскай бітве, з баямі дайшоў да Дняпра. Да кастрычніка 1943 года сяржант Аляксей Бруханаў камандаваў аддзялення 320-й асобнай разведвальнай роты 193-й стралковай дывізіі 65-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро.

15 кастрычніка 1943 г. падчас фарсіравання Дняпра ў раёне пасёлка Лоеў Гомельскай вобласці Беларускай ССР разам з групай разведчыкаў Бруханаў першым пераправіўся праз раку на заходні бераг і знішчыў нямецкі дзот, забяспечыўшы тым самым поспех пераправы ўсяго батальёна. 17 кастрычніка 1943 года загінуў у баі. Быў пахаваны ў вёсцы Калпень таго ж раёна, у 1957 годзе перапахаваны ў брацкай магіле ў вёсцы Казярогі.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 30 кастрычніка 1943 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» сяржант Аляксей Бруханаў пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Быў таксама ўзнагароджаны ордэнамі Леніна і Айчыннай вайны 2-й ступені, а таксама шэрагам медалёў.

Мемарыяльная дошка ў памяць аб Бруханове ўстаноўлена Расійскім ваенна-гістарычным таварыствам на школе № 2 горада Южа, дзе ён вучыўся.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Аляксей Іванавіч Бруханаў на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. Минск, 1984.
* Подвиг. 3-е издание, испр. и доп. Ярославль, 1980.
**Афіцэ́ры Генера́льнага шта́ба** — катэгорыя афіцэраў узброеных сіл прылічаных да Генеральнага штаба.

Гісторыя
--------

У Рускай імператарскай арміі ў апошняй трэці XIX стагоддзі — пачатку XX стагоддзя такімі лічыліся афіцэры, якія скончылі поўны курс Мікалаеўскай Акадэміі Генеральнага штаба і прылічаныя да Генеральнага штаба (гэта значыць якія мелі права з часам атрымаць пасаду па Генеральнаму штабу).

Аднак гэта не азначала, што яны лічыліся ў кадрах Генеральнага штаба — службу яны праходзілі непасрэдна ў тых фарміраваннях, куды былі адкамандзіраваныя пасля заканчэння Акадэміі, у асноўным у штабах часцей і злучэнняў. Пры гэтым яны лічыліся ў спісах чыноў як па Генеральнаму штабу, так і па тым родзе войскаў, дзе служылі непасрэдна.

Да наіменавання чыну афіцэраў пасля прылічэння да Генеральнага штабу дадавалася назва апошняга, напрыклад: «***Генеральнага Штаба капітан***», якая захоўвалася і пры павышэнні ў чынах, на ўвесь час знаходжання ў спісах Генеральнага штаба.

У штабах (ад ваенна-акруговых — з 1864 года да дывізіённых), а таксама упраўленнях асобных брыгад, крэпасцяў меліся спецыяльныя пасады, якія павінны былі замяшчацца толькі чынамі Генеральнага штаба.

Гл. таксама
-----------

* Руская імператарская армія
* Цэнзавае камандаванне

Літаратура
----------

* Зборнік законапалажэнняў аб Генеральным Штабе, выпраўлены і дапоўнены па 1-е студзеня 1899 года / Уклад. капітан Крылоў. — С.-Пецярбург: Ваенная друкарня (у будынку Галоўнага Штаба), 1899. — 145 с.
* *Ганін А.У.*. Аб ролі афіцэраў Генеральнага штаба ў грамадзянскай вайне **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 25 жніўня 2011. Праверана 16 сакавіка 2011.
**Аляксееўскі равелін** — заходні равелін Петрапаўлаўскай крэпасці ў Санкт-Пецярбургу. Ён прыкрывае Трубяцкі і Зотаў бастыёны, а таксама Васільеўскую курціну і Васільеўскую браму. Па абодва бакі ад равеліна знаходзяцца злучаныя з ім фланкамі паўконтргарды. Назва дадзена ў гонар бацькі Пятра I Аляксея Міхайлавіча. Насуперак распаўсюджанаму ўяўленню, назва не звязана са зняволеннем Аляксея Пятровіча (які змяшчаўся ў Трубяцкім бастыёне).

Турма
-----

У 1769 г. у равеліне была збудавана драўляная турма, якая ў 1797 г. была заменена каменнай турмой на 20 камер — «Сакрэтным домам». Сярод зняволеных равеліна — дзекабрысты, петрашэўцы, нарадавольцы (да 1884; многія з апошніх памерлі падчас адзіночнага зняволення ў 1882—1884). Па апісанні дзекабрыста Івана Якушкіна «Сцены, пасля паводкі 1824 года, былі пакрыты плямамі; шкло было пафарбавана ў белы колер, і ўсярэдзіне ад іх была ўбудавана ў акно моцная рашотка».

У 1884 годзе зняволеныя былі пераведзены ў Шлісельбургскую крэпасць, пасля чаго Аляксееўскі равелін ужо не выкарыстоўваўся як турма.

У 1895 годзе турма Аляксееўскага равеліна была разбурана, і пратока Нявы, якая стварала востраў, завалена зямлёй.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Маскоўскі праспект.

**Маскоўскі праспект** (да 1956 года Царскасельскі, Абухаўскі, Забалканскі, Міжнародны, праспект І. В. Сталіна) — магістральная вуліца ў Санкт-Пецярбургу, чацвёртая па працягласці магістраль горада (пасля Сафійскай вул. пр. Абухаўскай Абароны і пр. Энгельса). Злучае Сянную плошчу ў цэнтры горада з плошчай Перамогі на яго паўднёвай ускраіне. Па адлегласці паміж цэнтрамі гэтых плошчаў даўжыня праспекта складае 9,3 кіламетра. Пракладзены ў 1-й чвэрці XVIII стагоддзя.

Аб’екты
-------

* Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт шляхоў зносін (д.9)
* Новадзявочыя могілкі (Санкт-Пецярбург)

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Нейтра́ль**, або **нейтры́** (фр.: Neutres; меркаваная саманазва: *Chonnonton*, літаральна "кіроўцы аленямі") † — індзейскі народ Паўночнай Амерыкі, што насяляў у XVII ст. паўднёвае ўзбярэжжа Антарыа.

Гісторыя
--------

Назва **нейтраль** была дадзена французскімі каланістамі, якія ўсталявалі кантакты з карэнным насельніцтвам на поўдзень ад Антарыа і ўздоўж Ніягары ў 1610 г. Яе паходжанне тлумачыцца тым, што тутэйшыя жыхары захоўвалі нейтралітэт у войнах паміж іракезамі і гуронамі. Гуроны называлі дадзены народ як *Attiwandaronk* (літаральна "з сапсаванай мовай"). Некаторыя даследчыкі са спасылкай на ўскосныя дадзеныя сцвярджаюць, што саманазвай нейтраль была *Chonnonton* (літаральна "кіроўцы аленямі"). 

Нейтраль уяўлялі сабою канфедэрацыю, што ўключала ў сябе каля 10 тэрытарыяльных груп. Размаўлялі на адной з іракезскіх моў. У 1641 г. французскія езуіты вызначалі іх колькасць у 12 тысяч чалавек. У пачатку XVII ст. нейтраль узначальваў агульны правадыр-шаман *Tsouharissen* (літаральна "дзіця Сонца"). Ён памёр у 1646 г. Канфедэрацыя вяла шырокі гандаль з навакольнымі народамі. Пасрэднікамі ў гандлі з французамі з'яўляліся гуроны. 

У 1649 г. нейтраль прынялі бежанцаў-гуронаў, якія ратаваліся ад вайны з іракезамі. Гэта стала зачэпкай для нападаў з боку сенека і магаўкаў. У 1650 г. нейтраль адпомсцілі апошнім за спаленую вёску і захапілі ў палон 200 іракезаў. Увесну 1651 г. іракезы арганізавалі буйную ваенную экспедыцыю. Езуіты паведамлялі аб вялізарных стратах з боку нейтраль. Сярод выжылых пачаўся голад. Значная частка воінаў-нейтраль трапіла ў палон да іракезаў і была адаптавана імі. У 1653 г. каля 800 нейтраль узгадваліся на тэрыторыі Мічыган, на захад ад свайго былога месца рассялення. Апошняя ўзгадка пра іх датуецца 1672 г. У XVIII ст. землі нейтраль былі заняты гуронамі.

Археалогія
----------

Археалагічныя раскопкі паселішчаў нейтраль вядуцца з сярэдзіны XIX ст. У 2004 г. раскопкі паселішча каля Саўтвалд былі абвешчаны нацыянальным гістарычным помнікам Канады.

Культура
--------

Асноўнымі заняткамі нейтраль былі земляробства, паляванне і рыбалоўства. Здабывалі крэмень. Гандаль крамянёвымі пласцінамі, што выкарыстоўваўся індзейцамі для навершаў стрэл, доўгі час заставаўся крыніцай дабрабыту і прычынай іх нейтралітэту ў адносінах да іракезаў і гуронаў. Але гэта не спыняла войны з больш слабымі суседзямі. Другім важным прадметам гандлю былі скуры аленяў. Іх абменьвалі ў алганкінаў на ракавіны для вырабу вампумаў. Маюцца апісанні загонных паляванняў нейтраль на аленяў. Археолагамі знойдзены шматлікія прадметы, якія характаразуюць нейтраль як выдатных рамеснікаў і мастакоў.

Запісы езуітаў дазваляюць казаць пра вялікую ролю ў грамадскім жыцці нейтраль абраных правадыроў, якія сумяшчалі ваенную, рэлігійную і палітычную ўладу. У першай палове XVII ст. вылучыўся агульны правадыр, што аб'ядноўваў вакол сябе іншых правадыроў канфедэрацыі.

Гл. таксама
-----------

* Масачусет
* Маскутэн
* Петунь
* Саскуэханцы
* Эры

Спасылкі
--------

* NEUTRALS HISTORY
* The Neutral Confederacy - The Canadian Encyclopedia

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85091192 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Наканечны.
**Аляксей Іванавіч Наканечны** (11 лістапада 1912, в. Клямбоўка, цяпер Ямпольскі раён, Вінніцкая вобласць) — беларускі архітэктар. Заслужаны будаўнік БССР (1970).

Біяграфія
---------

Скончыў Адэскі будаўнічы інстытут у 1939 годзе. Працаваў у Данецку. Удзельнічаў у праектаванні гасцініц «Данбас», «Кастрычнік», драмтэатра ў Данецку. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

З 1946 г. — у Белдзяржпраекце, з 1956 па 1967 г. — намеснік галоўнага архітэктара, галоўны архітэктар Мінска, з 1967-га — дацэнт кафедры архітэктуры, з 1977 года — кафедры архітэктуры прамысловых будынкаў Беларускага політэхнічнага інстытута.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1948 года. З 1955 па 1959 г. — намеснік старшыні праўлення СА БССР. Член КПСС з 1951 года. Пражываў у Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): серыі тыпавых праектаў жылых будынкаў № 1-414, 1-433 (1953), галоўны корпус санаторыя «Беларусь» у Сочы (1956), будынак Мінбуда БССР па вуліцы К. Маркса (1955), генплан развіцця Мінска (1965).

Аўтар шэрагу публікацый у часопісах, у т.л. манаграфіі: «Мінск, досвед паваеннага аднаўлення і развіцці горада» (Мінск, 1966, у аўтарскім калектыве).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны II ступені, медалямі, дзвюма Ганаровымі граматамі Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР. Заслужаны будаўнік БССР (1970).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Наконечный Алексей Иванович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-326297 |
Некропаль у Францыі
**Некропаль** (даслоўна «горад мёртвых», грэч. νεκρος — мёртвы, πολις — горад) — вялікія могілкі (падземныя галерэі, склепы, камеры), размешчанае на ўскраіне старажытных гарадоў (у Егіпта, Малой Азіі, Этрурыі), з грабніцамі і каменнымі надмагіллямі.

Некропалем таксама звычайна звалі магільнік ці месца вялікай колькасці пахаванняў.

У прыватнасці, так завуць комплекс пахаванняў старажытнага свету, напрыклад, Дыпілонскі некропаль у старажытных Афінах, у Старажытным Егіпце — некропаль горада Фівы з грабніцамі фараонаў і знаці, і шматлікіх інш.

Рымляне часцей размяшчалі некропалі ўздоўж дарог для напамінку тым, хто жыве пра подзвігі продкаў (найбольш вядомы — Рымскія катакомбы ўздоўж Апіевай дарогі).

Гл. таксама
-----------

* Акропаль
* Некропаль ля Крамлёўскай сцяны
* Могілкі
* Катакомбы
* Калумбарый
* Маўзалей

Літаратура
----------

* Сто великих некрополей: Сборник / Авт.-сост. Н. А. Ионина.. — М.: Вече, 2004. — 480 с. — (100 великих). — ISBN 5-9533-0219-3. (в пер.)
**Нейтроннае выпраменьванне** ўзнікае пры ядзерных рэакцыях (у ядзерных рэактарах, прамысловых і лабараторных
усталяваннях, пры ядзерных узрывах).

Свабодны нейтрон — гэта нестабільная, электрычная нейтральная часціца з часам жыцця прыблізна 15 хвілін (880.1 ± 1.1 секунд).

Умоўна нейтроны ў залежнасці ад кінетычнай энергіі падзяляюцца на хуткія (да 10 МэВ), звышхуткія, прамежкавыя, марудныя і цеплавыя. Марудныя і цеплавыя нейтроны ўступаюць у ядзерныя рэакцыі, у выніку могуць утварацца стабільныя ці радыеактыўныя ізатопы.

Пры няпругкіх узаемадзеяннях узнікае другаснае выпраменьванне, якое можа складацца як з зараджаных часціц, так і з гама-квантаў.

Пры пругкіх узаемадзеяннях магчыма звычайная іанізацыя рэчыва. Пранікальная здольнасць нейтронаў вельмі вялікая па прычыне адсутнасці зараду і, як вынік, слабага ўзаемадзеяння з рэчывам. Пранікальная здольнасць нейтронаў залежыць ад іх энергіі і саставу атамаў рэчыва, з якімі яны ўзаемадзейнічаюць. Слой палавіннага аслаблення нейтроннага выпраменьвання для лёгкіх матэрыялаў у некалькі разоў меншы, чым для цяжкіх. Цяжкія матэрыялы, напрыклад металы, горш аслабляюць нейтроннае выпраменьванне, чым гама-выпраменьванне.

### Нейтронная бомба

Нейтронная бомба адрозніваецца ад «класічных» відаў ядзернай зброі — атамнай і вадароднай бомб — перш за ўсё магутнасцю. Яна мае магутнасць каля 1 кілатоны ў тратылавым эквіваленце, што ў 20 разоў менш за магутнасць бомбы, скінутай на Хірасіму, і прыкладна ў 1000 разоў менш вялікіх (мегатонных) вадародных бомб. Ударная хваля і цеплавое выпраменьванне, якое ўзнікае пры ўзрыве нейтроннай бомбы, у 10 раз слабейшыя, чым пры паветраным узрыве атамнай бомбы тыпу «Хірасіма». Так, узрыў нейтроннай бомбы на вышыні 100 м над зямлёй, выклікае разбурэнні толькі ў радыусе 200—300 м. Пагібельнае для ўсяго жывога дзеянне аказвае выпраменьванне хуткіх нейтронаў, шчыльнасць патоку якіх пры ўзрыве нейтроннай бомбы ў 14 раз вышэй, чым пры ўзрыве «класічных» ядзерных бомб. Нейтроны забіваюць усё жывое ў радыусе 2,5 км. Паколькі нейтроннае выпраменьванне стварае кароткачасовыя радыеізатопы, да эпіцэнтра ўзрыву нейтроннай бомбы можна «бяспечна» наблізіцца — па сцвярджэнню яе стваральнікаў — ужо праз 12 гадзін. Для параўнання, вадародная бомба надоўга заражае радыеактыўнымі рэчывамі тэрыторыю радыусам каля 7 км.

Зноскі
------

1. ↑  J. Beringer et al. (Particle Data Group), Phys. Rev. D86, 010001 (2012)
2. ↑  *Белов С. В.* Средства защиты в машиностроении. Расчет и проектирование. Справочник, 1989, 366 с.
3. ↑  *Шрага М. Х.* Основы токсикологии (для инженерных специальностей), 2003, 211 с.  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4221352-6 · Microsoft: 30134620 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Падаляк.
**Міхаіл Міхайлавіч Падаляк** (нар. 16 лютага 1972) — украінскі журналіст і паліттэхнолаг. Займае трэцяе месца сярод самых уплывовых украінцаў паводле версіі часопіса «Фокус».

Біяграфія
---------

Дзяцінства правёў у Львове і Новавалынску. Меў украінскае грамадзянства. Але з 1989 года жыў у Беларусі, скончыў Мінскі медыцынскі інстытут.

У 1990-х гадах працаваў журналістам у выданнях «FM-бульвар», «Время», «Народная Воля», «Белорусская деловая газета», «Наша Свабода».

Пасля закрыцця «Нашай Свабоды» працаваў намеснікам галоўнага рэдактара газеты «Время». 21 чэрвеня 2004 года да яго дадому прыйшлі супрацоўнікі КДБ Беларусі і далі паўгадзіны на тое, каб сабраць рэчы. Беларускія ўлады абвінавацілі Падаляка ў тым, што яго дзейнасць «супярэчыць інтарэсам дзяржаўнай бяспекі», а матэрыялы ўтрымліваюць «паклёпніцкія выдумкі аб рэальным становішчы ў краіне, заклікі да дэстабілізацыі палітычнай сітуацыі ў Беларусі». Быў дэпартавалі ва Украіну і пазбавілі права наведваць Беларусь на працягу пяці гадоў. Гэта была адна з першых палітычных дэпартацый з Беларусі.

Пасля дэпартацыі з Беларусі працягнуў працаваць журналістам ва Украіне, паступова адыходзячы ад беларускай тэматыкі.

У 2005 годзе ён быў галоўным рэдактарам «Украінскай газеты», і менавіта тады выданне апублікавала яго артыкул «Тайная вячэра», які тычыўся атручвання ў 2004 годзе тады яшчэ кандыдата ў прэзідэнты Віктара Юшчанкі. Гэта было журналісцкае расследаванне, выкладзенае ў мастацкай форме, у якім аўтар, абапіраючыся на ўласныя крыніцы, выказаў здагадку, хто стаяў за атручваннем Юшчанкі.

У 2006 годзе як пазаштатны журналіст пачаў працаваць з украінскім інфармацыйным сайтам «Обозреватель». Адначасова стаў радцам уладальніка выдання — старшыні ўкраінскага Дзяржкамітэта па пытаннях рэгулятарнай палітыкі і прадпрымальніцтва Міхаіла Бродскага. Праз пяць гадоў заняў пасаду шэф-рэдактара «Обозревателя».

На пачатку красавіка 2020 года Падаляк стаў радцам кіраўніка Офіса прэзідэнта Украіны і «антыкрызісным менеджарам» ОПУ. Сваё рашэнне далучыцца да Офіса прэзідэнта Зяленскага ён патлумачыў жаданнем будаваць «эфектыўную, кампактную, але жорсткаю дзяржаву».

Зноскі
------

1. ↑  А вы пазналі? Архівавана 1 сакавіка 2022.

Спасылкі
--------

* Михаил Подоляк — от критика властей до обличителя Милинкевича // Салідарнасць — gazetaby.com, 05.03.2022
* Уладзімір Мацкевіч пра Падаляка (з 33:00)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Telegram · Твітэр |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 46165570099537431336 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Амельяновіч.

**Міхаі́л Міха́йлавіч Амельяно́віч** (нарадзіўся 2 студзеня 1958, в. Клюкавічы Навагрудскі раён Гродзенскай вобласці, Беларуская ССР) — беларускі дзяржаўны дзеяч, міністр лясной гаспадаркі Рэспублікі Беларусь (2010—2018).

Біяграфія
---------

У 1980 годзе скончыў лесагаспадарчы факультэт Беларускага тэхналагічнага інстытута імя С. М. Кірава.

1980—1985 — ляснічы Асінаўскага лясніцтва ў Багушэўскім лясгасе Віцебскай вобласці.

1985—1997 — галоўны ляснічы Багушэўскага лясгасу.

1997—1999 — дырэктар Бешанковіцкага лясгасу Віцебскай вобласці.

У 1999 годзе скончыў Акадэмію кіравання пры прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

З 1999 года — генеральны дырэктар Мінскага дзяржаўнага вытворчага лесагаспадарчага аб'яднання.

12 сакавіка 2010 года ўказам прэзідэнта Рэспублікі Беларусь прызначаны міністрам лясной гаспадаркі Рэспублікі Беларусь.

16 кастрычніка 2015 года пастановай Савета Міністраў № 870 у складзе Урада склаў свае паўнамоцтвы перад нававыбраным Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь, а 17 снежня 2015 года ўказам Прэзідэнта № 500 зноў зацверджаны на пасадзе міністра. 15 лютага 2018 Аляксандр Лукашэнка вызваліў ад займаных пасадаў міністра лясной гаспадаркі Міхаіла Амельяновіча і міністра спорту і турызму Аляксандра Шамко за непрыняцце дзейсных мер па барацьбе з карупцыяй і эканамічнымі правапарушэннямі ў падведамасных арганізацыях.

Зноскі
------

1. ↑  Архіўная копія (руск.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2016. Праверана 17 кастрычніка 2015.
2. ↑  Назначаны члены ўрада Рэспублікі Беларусь **(нявызн.)**.   снежня 2015).
3. ↑  belta.by

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| q: | Міхаіл Міхайлавіч Амельяновіч у Вікіцытатніку |

* Біяграфія на старонцы міністэрства лясной гаспадаркі Беларусі Архівавана 31 жніўня 2012. (руск.)

| Міністры лясной гаспадаркі Рэспублікі Беларусь |
| --- |
|  | 
* Георгій Маркоўскі (1990—1994)
* Валянцін Зорын (1994—2001)
* Пётр Сямашка (2004—2009)
* Міхаіл Амельяновіч (2010—2018)
* Віталь Дрожжа (2018—2022)
* Аляксандр Кулік (з 2022)

 |  |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кальцоў.
**Аляксей Іванавіч Кальцоў** (нар. 14 верасня 1917, Варонеж — 7 лістапада 1943, Лёзненскі раён, Віцебская вобласць) — Герой Савецкага Саюза (1943).

Біяграфія
---------

Кандыдат у члены КПСС. Скончыў 2-ю Барысаглебскую школу лётчыкаў-знішчальнікаў (1937). Працаваў на заводзе ў Варонежы. У Чырвонай Арміі з 1937 года. 3 чэрвеня 1941 года на Заходнім, Сталінградскім і Бранскім франтах. Камандзір знішчальнага авіяпалка маёр А. I. Кальцоў да жніўня 1943 года здзейсніў 222 баявыя вылеты, правёў 60 паветраных баёў, збіў 10 самалётаў праціўніка.

Загінуў 7 лістапада 1943 года ў баі пры вызваленні Беларусі. Пахаваны ў в. Чарніцы Лёзненскага раёна.

Памяць
------

На магіле пастаўлены помнік. Імем героя названы вуліца ў гарадскім пасёлку Лёзна і школа-інтэрнат у Чарніцах. У Варонежы на заводзе, дзе ён працаваў, устаноўлена мемарыяльная дошка.

Зноскі
------

1. ↑  Яны вызвалялі Лёзненшчыну

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Міхаіл Мікітавіч Дойлін** (нар. 15 мая 1916, в. Свяча, Віцебская губерня — 18 чэрвеня 1983) — савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч.

Біаграфія
---------

У 1935 годзе працаваў шафёрам, потым служыў у Чырвонай Арміі. З 1940 года на партыйнай рабоце: інструктар, загадчык аддзела прапаганды і агітацыі Баляхоўскага райкама кампартыі Украіны. У гады Вялікай Айчыннай вайны начальнік штаба стралковага палка, быў цяжка паранены. З 1945 года на партыйнай і гаспадарчай рабоце: сакратар Сенненскага, потым другі і першы сакратар Коханаўскага райкамаў КПБ. У 1956—1958 гадах першы сакратар Лёзненскага райкама партыі, узначальваў упраўленне Дзяржстраха па Віцебскай вобласці, з 1960 года працаваў інжынерам у абласным аўтатранспартным упраўленні.

Выбіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР, членам Рэвізійнай камісіі КП Беларусі, членам абкама КПБ.

Узнагароды
----------

* ордэн Айчыннай вайны II ступені
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга
* ордэн «Знак Пашаны»

Літаратура
----------

* Міхаіл Мікітавіч Дойлін // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Бешанковіцкага раёна / рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1991. — С. 411.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хлястоў.
**Аляксе́й Хлястоў** (нарадзіўся 23 красавіка 1976, Мінск) — беларускі поп-выканавец.

Біяграфія
---------

З дзяцінства захапляецца музыкай. У 1993 годзе атрымаў прыз глядацкіх сімпатыяў на другім рэспубліканскім конкурсе маладых выканаўцаў у Мінску. Прымаў удзел у конкурсе «Славянскі базар» у Віцебску, дзе трапіў у дзясятку найлепшых. Тры гады працаваў у студыі «Сябры». Пад канец 1996 года паехаў працаваць у Бахрэйн, дзе правёў шэсць гадоў. У лютым 2003 года вярнуўся ў Беларусь. 19 снежня 2003 года на студыі West Records выйшаў яго дэбютны альбом «*Ответь мне почему*». З поспехам правёў тур па гарадах Беларусі, які скончыўся 29 красавіка 2005 года сольным канцэртам у Вялікай залі Палаца Рэспублікі ў Мінску. У красавіку 2005 года выпусціў сінгл «Ворваться в небо».

У 2011 годзе ўзнагароджаны медалём Францыска Скарыны.

Намінант Нацыянальнай музычнай прэміі «Ліра» 2016.

Дыскаграфія
-----------

### Альбомы

* *Ответь мне почему* (*Адкажы мне чаму*) (2003)
* *Потому что я люблю* (*Таму што я кахаю*) (2006)

### Сінглы

* «Ворваться в небо» (*Уварвацца ў неба*) (2005)
* «Наполовину» (*Напалову*) (2016)

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Алексей Хлестов: Жить, как обычный муж, который требует ужин после работы, – это кошмар!(недаступная спасылка) / Камсамольская праўда
* «Ой, вы в жизни такой маленький. А можно вас пожмякать?» Алексей Хлестов о готовности стать фриком и деньгах семьи, которые тратит на карьеру / Onliner.by
* Аляксей Хлястоў на Experty.by

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
**Каракарум** (цюрк. чорныя каменныя горы; кіт.: 喀喇昆仑山脉, урду: سلسلہ کوہ قراقرم) — горная сістэма ў Цэнтральнай Азіі: Індыі (штат Джаму і Кашмір) і Кітаі. Адна з самых высокіх у свеце; найвышэйшы пункт — гара Чагары (8611 м).

Геалогія і рэльеф
-----------------

Каракарум размешчаны паміж Памірам і Куньлунем на поўначы, Гімалаямі і Гандысышанем на поўдні. Даўжыня каля 800 км. Шырыня ад 150 да 250 км. Сярэдняя вышыня каля 6000 м. Складаецца з некалькіх паралельных хрыбтоў. Сфарміраваны альпійскай складкавасцю. Рэльеф высакагорны, альпійскі, са скалістымі грабянямі, стромкімі схіламі, шматлікімі асыпкамі. Восевая зона складзена з гнейсаў, крышталічных сланцаў, мармуру, гранітаў і інш. паўднёва-ўсходняя частка — з гліністых і вапняковых парод палеазою і мезазою, прарваных інтрузіямі, паўднёва-заходняя частка — з метамарфізаваных вулканагенна-асадкавых утварэнняў. Радовішчы серы, праяўленні берылію, малібдэну, золата і інш. Плошча зледзянення 16,3 тыс. км²; буйныя дэндрытавыя ледавікі — Сіячэн (даўж. 75 км), Балтара, Рымо. Каракарум — водападзел паміж басейнамі рэк Інд і Тарым.

Клімат і расліннасць
--------------------

Клімат рэзка кантынентальны, суровы. Ападкаў ад 100 да 500 мм за год. На паўночных схілах халодныя пустыні і сухія стэпы, на паўднёвых (пад уздзеяннем мусонаў) — стэпы, лугі. На вышынях 3000 — 3500 м лясы з хвоі, гімалайскага кедра; па далінах рэк — галерэйныя лясы з вярбы і таполі. Найбольш спецыфічныя жывёлы: дзікі, як, антылопа-аронга, антылопа-ада, дзікія аслы, снежны барс і інш.

Да вышыні 4000 м вырошчваюць ячмень, гарох, люцэрну, у ніжняй частцы — вінаграднікі, сады.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

| Горныя сістэмы Азіі |
| --- |
|  | 
* Алтай
* Антыліван
* Араканскія горы
* Армянскае нагор’е
* Быранга
* Верхаянскі хрыбет
* Вялікі Каўказ
* Гімалаі
* Гіндукуш
* Гісара-Алай
* Джугджур
* Загрос
* Заходні Саян
* Калымскае нагор’е
* Каракарум
* Каракскае нагор’е
* Куньлунь
* Малы Каўказ
* Маньчжура-Карэйскія горы
* Наньшань
* Памір
* Сіхатэ-Алінь
* Станавое нагор’е
* Таўр
* Туркмена-Харасанскія горы
* Тыбецкае нагор’е
* Цянь-Шань
* Хрыбет Чэрскага
* Урал
* Усходні Саян
* Хамар-Дабан
* Чукоцкае нагор’е
* Чыангшон (Анамскія горы)
* Эльбурс
* Юньнань-Гуйчжоўскае нагор’е

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ларуса · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4073227-7 · LCCN: sh85071593 · NKC: ge143955 · VIAF: 247643385 |
**Заказнік «Варануха»** — заказнік мясцовага значэння. Заснаваны рашэннем Шумілінскага райвыканкама ад 24 лютага 2009 года № 123.

Апісанне
--------

У паўднёвай частцы Шумілінскага раёна, на ўсход ад в. Заручэўе і на захад ад в. Алыпанікі, размяшчаецца водна-балотны заказнік мясцовага значэння — тарфяное радовішча «Варануха». Плошча заказніка 806 га, мэтавае прызначэнне — захаваць балотна-азёрна-лясныя ландшафты. Заказнік амаль цалкам пакрыты лесам (у асноўным сасна і бяроза). На нізінных балотах расце бяроза, вольха чорная, елка, на мінеральных балотах — бяроза, сасна, асіна, вольха шэрая. У цэнтральнай частцы заказніка да 30 % усёй плошчы занята журавіннікам, у заходняй і ўсходняй частках да 15-20 % — бруснічнікам. Сустракаюцца лось, дзік, ліса, янот, цецярук. Чырвоная кніга заказніка багатая на птушак: скапа, арол-вужаед, белая курапатка, шэры журавель, балотная сава, чорны бусел, трохпальцы дзяцел, шэры саракуш і інш..

Зноскі
------

1. ↑  Варануха, заказнік.

Літаратура
----------

* Прыродаахоўныя тэрыторыі раёна // Гісторыка-краязнаўчы курс «Наша Шуміліншчына». Шуміліназнаўства / уклад.: В. А. Падляшчук [і інш.]. — Віцебск : Віцебская абласная друкарня, 2010. — С. 33-35.
* Шумілінскі раён / Ф. Ф. Бурак [і інш.] // Энцыклапедыя прыроды Беларусі : у 5 т. / рэдкал.: І. П. Шамякін [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1986. — Т. 5 : Стаўраструм-Яшчур. — С. 390—391.
«**Пенідарэн**» (вал.: «Pen-y-Darren»«Pen-y-Darren») — першы ў свеце запатэнтаваны паравоз. «Пенідарэн» лічыцца самым першым у свеце рэйкавым паравозам, аднак шэраг сведчанняў паказваюць на тое, што ён, магчыма, быў другім (пасля колбрукдэйлскага, з якім яго часта блытаюць). Паравоз быў пабудаваны пад кіраўніцтвам таленавітага інжынера Рычарда Трэвітыка на металургічным заводзе Пенідарэн ў аднайменным горадзе (Мертыр-Тідвіл, паўднёвы Уэльс) у 1803 годзе, аднак часта годам пабудовы паказваецца **1804**, калі на дадзены паравоз быў атрыманы патэнт. Гэты ж год лічыцца годам нараджэння паравозаў наогул.

21 лютага 1804 года «Пенідарэн» правёў першы ў свеце цягнік на лакаматыўнай цязе (само паняцце *Лакаматыў* з'явіцца толькі праз 21 год). Будучы адным з першых, паравоз ужо меў шэраг канструктыўных навін, многія з якіх былі адкрыты паўторна толькі праз некалькі дзесяцігоддзяў.

Літаратура
----------

* *Забаринский П.* Стефенсон (серия «Жизнь замечательных людей»). — М.: Журнально-газетное объединение, 1937.
* *Мокршицкий Е. И.* История паровозостроения СССР. 1846—1940 гг.. — М.: Трансжелдориздат, 1941.
* Hodge James. *Richard Trevithick* (*Lifelines*; 6.) Princes Risborough, Buckinghamshire HP27 9AA: Shire Publications
* Kirby, Richard Shelton; Withington, S.; Darling, A. B.; Kilgour, F. G.. *Engineering in History*. New York: Dover Publications Inc. ISBN 0486264122. .
* Lowe James W. *British Steam Locomotive Builders*. Cambridge: Goose ISBN 0-900404-21-3 (reissued in 1989 by Guild Publishing)
* Rogers Col. H. C. *Turnpike to Iron Road* London: Seeley, Service & Co.; P. 40–44.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзяканаў.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзьяканаў.
**Станіслаў Дзмітрыевіч Дзя́канаў** (27 сакавіка 1932, г. Бранск, РСФСР — 2002) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1957 годзе мастацкую студыю ў Курску. У 1957—1970-я гады жыў і выкладаў у Бранску, пасля ў Гомелі.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1979 года.

Памёр у 2002 годзе. Пасля смерці яго жонка Лія Гаўрылаўна перадала большую частку яго работ найбуйнейшым музеям Беларусі.

Творчасць
---------

Сярод твораў на гістарычную тэму: «Напярэдадні» (1969), «Памяць» (1975), «Гаспадары шляхоў» (1977), «Світанку насустрач» і «Памяць бессмяротная» (абедзве 1982), «Герояў, палеглых і жывых, вянчае славаю народ» (1985) і інш. У шэрагу партрэтаў і пейзажаў адлюстраваў унутраны свет чалавека і прыгажосць беларускай зямлі («Беларускі світанак», 1977, серыя «Ваколіцы маёй Навабеліцы», 1992—1997). Піша нацюрморты.

Зноскі
------

1. ↑  Брянский художник Дьяконов Станислав Дмитриевич
2. ↑  ДЬЯКОНОВ СТАНИСЛАВ

Літаратура
----------

* Дзяканаў Станіслаў Дзмітрыевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
**Эн-Мендурана (Эн-мен-дур-ана)** (шум. En-men-dur-ana, Emmeduranki) — сёмы дадынастычны цар легендарнага перыяду да Вялікага патопу, заснавальнік дынастыі і адзіны вядомы міфічны цар чацвёртага горада-дзяржавы старажытнага Шумера Сіпара, размешчанага на поўдні старажытнай Месапатаміі. Яму прыпісваюць боскае паходжанне.

Яго імя згадваецца ў Ніпурскім царскім спісе, паводле якога Эн-Мендурана быў царом Сіпара, якім кіраваў 21000 гадоў. Пасля яго смерці новым царом стаў Убар-Туту, які кіраваў ужо ў горадзе Шурупак.

Існуе міф, напісаны на семіцкай мове, паводле якога Эн-Мендурана быў забраны на неба багамі Шамашам і Ададам і навучаў сакрэтам нябёсаў і землі. У прыватнасці ён навучаў мастацтву прадказання.

Эн-Мендурану часам атаясамляюць з біблейскім патрыярхам Енохам, таксама ўзятым на неба. Падставай для гэтага паслужыла тое, што і Эн-Мендурану, і Енох — сёмыя ў спісе патрыярхаў-доўгажыхароў. Таксама паводле Бібліі Енох пражыў 365 гадоў, а Эн-Мендурану жыў у Сіпары, звязаным з культам сонца (у сонечным цыкле 365 дзён).

Зноскі
------

1. ↑  Ніпурскі царскі спіс **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 27 кастрычніка 2012. Праверана 2 верасня 2012.
2. ↑  Robert Alter. Genesis. p. 24
3. ↑  John Rogerson and Philip Davies, The Old Testament World. p 203
4. ↑  Wilfred G. Lambert. Babylonian oracle questions. p 4.
5. ↑  Wilfred G. Lambert, Enmeduranki and Related Material. Journal of Cuneiform Studies. Vol. 21, Special Volume Honoring Professor Albrecht Goetze (1967), pp. 126—138
6. ↑  J. J. Collins. The apocalyptic imagination: an introduction to Jewish apocalyptic literature. pp 44-47
7. ↑  I. Tzvi Abusch, K. van der Toorn. Mesopotamian magic: textual, historical, and interpretative perspectives. p24.
8. ↑  Hamilton, Victor. The Book of Genesis. The New International Commentary on the Old Testament. Eerdmans Publishing Co. 1990. pp 257—258.
9. ↑  R. de Vaux, Ancient Israel, 2 volumes. tr J. McHugh (New York: McGraw-Hill, repr, 1965), 1:188.

Спасылкі
--------

* Ніпурскі царскі спіс


|  |
| --- |
| **Ранні Дынастычны I перыяд Шумераў** |
| Папярэднік:Эн-Сібзаана | 7-ы цар Шумерараней за 2900 да н.э. ці легендарны | Пераемнік:Убар-Туту |
| 1-ы энсі Сіпарараней за 2900 да н.э. ці легендарны |
**Увага** — накіраванасць псіхічнай дзейнасці на пэўны аб’ект.

Увага не мае ўласнага зместу. Яна праяўляецца ў засяроджанасці на чым-небудзь. Без увагі магчыма адчуванне, але не ўспрыняцце. Чым больш наша ўвага будзе прыцягнута навізной, яркасцю, незвычайнасцю прадмета або падзеі, тым большая верагоднасць таго, што яны будуць успрыняты. Увага — аснова і абавязковая ўмова для навучання.

Увагай можна кіраваць, яе трэба трэніраваць і ўдасканальваць. Няўменне чалавека засяродзіцца — сведчанне рассеянасці ўвагі. Трэніроўка ўвагі важная як для прафесійнай дзейнасці, так і для выхавання валявых якасцей асобы.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX528143 · BNF: 11930987v · GND: 4068943-8 · LCCN: sh85009391 · NDL: 00573900 · NKC: ph115852, ph705705 · SUDOC: 027220419, 040667081 |

 |