У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Арган (значэнні).

**Арган** (лац.: organum з грэч. ὄργανον — «інструмент, прылада») — клавішна-духавы музычны інструмент, самы вялікі музычны інструмент у свеце.

З прычыны свайго памеру, шырокага дыяпазону гукавых частот, багацця тэмбра і багаццем музычна-выканаўчае сродкаў, арган займае першае месца сярод усіх музычных інструментаў і па праве называецца «каралём інструментаў».

Арган складаецца з вялікай колькасці лабіяльных і язычковых труб розных памераў, пнеўматычнай сістэмы і кафедры кіравання з ручнымі і нажнымі клавіятурамі і прыладамі для іх сувязі, прыладамі для кіравання рэгістрамі і сілай гучання. Кожная з труб аргана дае гук пэўнага тэмбру. Групы труб аднаго тэмбру складаюць рэгістры.

Арган вядомы з III ст. да н.э. У Еўропе пашырыўся ў XIV — першай палове XVIII стагоддзя.

Арган на Беларусі
-----------------

З’яўленне аргана на тэрыторыі сучаснай Беларусі звязана з пашырэннем будаўніцтва касцёлаў у XV—XVI стст. Так, у 1586 г. у капліцы каралеўскага замка ў Гродне знаходзіўся зроблены, згодна з модай таго часу, «рэгал з флетам». Апісання гэтага інструмента не захавалася, але, зыходзячы з даных пра аналагічныя інструменты, можна сцвярджаць, што гродзенскі рэгал меў адзін рэгістр пішчалак.

Згодна з інвентарамі, у 1565—1566 гг. у Брэсце сярод розных прафесій адзначана прафесія арганіста.

У XVII ст. тэрыторыя бытавання аргана на Беларусі значнап пашыраецца. У першай палове XVII ст. арган з’явіўся ў Нясвіжы (ускосна датуецца 1627 г.), Ружанах, у другой — у Пінску (ускосна датуецца 1679 г.), Паставах і Драгічыне. У гэтых гарадах працавалі добра падрыхтаваныя прафесійныя выканаўцы: слуцкі арганіст Андрэй Рагачоўскі, нясвіжскі — Ян Зубрыцкі, пінскі — Людвіг Лапчынскі, пастаўскі — Андрэй Жывіцкі, драгічынскі — Томаш Фалькоўскі. Па даных М. Прывалава, адным з лепшых арганістаў XVII ст. быў Адам Маслікоўскі, які служыў пры двары польскага караля і вялікага князя літоўскага Жыгімонта III Вазы.

У 1698 г. стольнік маскоўскага цара Пятра I П. Талстой, які праязджаў праз гэтыя гарады, у сваім дарожным дзённіку занатаваў: *«Те Бернардынки при мне играли на органах на хорах и пели зело предивно»*. Таксама *«зело предивно»* ігралі яму манахіні ў Бенядзікцінскім касцёле. У канцы XVII ст. якасны арган быў у Жыровічах, і лічыўся адным з лепшых, бо меў 80 рэгістраў.

Зноскі
------

1. ↑  Gołos, J. Polskie organy i muzyka organowa / Jerzy Gołos. — Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1972. — 511 s. [48] s. tabl. — S. 42.
2. ↑  Копысский, З. Ю. Экономическое развитие городов Белоруссии в XVI — первой половине XVII в. / З. Ю. Копысский; АН БССР, Ин-т истории. — Мн.: Навука і тэхніка, 1966. — 225, [2] с. — С. 77.
3. ↑  Gołos, J. Polskie organy… — S. 338.
4. ↑  Gołos, J. Polskie organy… — S. 345.
5. ↑  Mizgalski, J. Organiści i organmistrze polscy jako źródła rozprzestrzeniania się muzyki profesjonalnej na terenie Polski do końca XVIII wieku // Prace Naukowe Instytutu Muzykologii UW Prace Naukowe Instytutu Muzykologii UW. — 1961. — T. 1. — S. 104, 108.
6. ↑  Прывалаў, М. Народныя музычныя інструменты Беларусі / Інстытут беларускай культуры, Даследчы інстытут для вывучэння мастацтва. — Мн.: Друкарня Інбелкульта, 1928. — 39 с. — С. 37.
7. ↑  Толстой, П. А. Путевой дневник стольника П. А. Толстого // Русский архив. — 1888. — Кн. 1. — Вып. 2. — С. 177, 186.
8. ↑  Elski, M. Kilka wspomnien z przeszłości muzycznej // Echo Muzyczne. — 1881. — № 22 — 23. — S.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1984. — Т. 1. А капэла — Габелен. — С. 159, 160. — 727 с. — 10 000 экз.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Арган

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Музычны Рымана · Новы · У. Даля · Universalis · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4043844-2 · NKC: ph126989 |

| ⛭Духавыя музычныя інструменты |
| --- |
| Драўляныя | 

|  |  |
| --- | --- |
| Лабіяльныя | 

Кена • 
Калюка • 
Кугіклы • 
Жалейка • 
Флейта • 
Вістл • 
Ражок
 |
| Язычковыя | 

Англійскі ражок • 
Дуда • 
Габой • 
Дудук (Балабан, Гуань, Хіцірыкі) • 
Губная гармоніка • Жалейка • 
Кларнет • 
Контрафагот • 
Саксафон • 
Фагот • 
Шэн
 |

 |
| Медныя | 

Альт • 
Валторна • 
Вагнераўская туба • 
Гелікон • 
Горн • 
Сузафон • 
Карнет • 
Мелафон • 
Трамбон • 
Труба • 
Туба • 
Флюгельгорн • 
Эўфоніум • 
Дзіджэрыду • 
Трэмбіта
 |
| Клавішныя | 

Акардэон • 
Банданеон • 
Баян • 
Гармонік • 
Канцэрціна • 
Меладычная гармоніка • 
Арган • 
Фісгармонія
 |
| Дэталі | 

Вентыль • 
Амбушур
 |
| 

**Струнныя музычныя інструменты** • 
**Ударныя музычныя інструменты** • 
**Электронныя музычныя інструменты**
 |