Пасяленні немцаў у Цэнтральнай Еўропе ў 1929 годзе
Фрагмент нацыянальнай карты Аўстра-Венгрыі ў 1911 годзе. Ружовы колер — нямецкамоўнае насельніцтва, блакітны — чэшскае. Тэрыторыі судэцкіх немцаў утвараюць ружовы «кант» вакол цэнтральнай Чэхіі; германскія землі на поўдзень ад яе адпавядаюць Аўстрыі ў яе сучасных межах. На працягу 1938 года ўсе гэтыя тэрыторыі ўвайшлі ў склад Германіі
**Пангермані́зм** (ням.: Alldeutschtum, лац.: Pangermanismus) — культурны і палітычны рух, у аснове якога ляжыць ідэя палітычнага адзінства германскай нацыі на аснове этнічнай, культурнай і моўнай ідэнтычнасці. Сфарміраваўся ў пачатку XIX стагоддзя.

Перадгісторыя
-------------

Ідэі пангерманізму зарадзіліся ў пачатку XIX стагоддзя і былі следствам напалеонаўскіх войнаў. Гэтыя войны паклалі пачатак новаму руху, які ўзнік падчас Французскай рэвалюцыі — нацыяналізм. Многія еўрапейскія нацыі былі падзелены на працягу стагоддзяў. Маладыя рэфарматары імкнуліся аб’яднаць усе нямецкія землі.

Прусія, Аўстрыя і нацыяналізм
-----------------------------

Да 60 гадоў XIX стагоддзя Прусія і Аўстрыйская імперыя былі двума самымі моцнымі нямецкамоўнымі дзяржавамі. Яны імкнуліся пашырыць свой уплыў і тэрыторыю. Аўстрыйская імперыя была шматэтнічнай дзяржавай, дзе немцы (прусы, швабы, баварцы і гэтак далей) не мелі абсалютнай колькаснай перавагі; стварэнне Аўстра-Венгерскай імперыі было адзіным вынікам росту нацыяналізму іншых этнічных груп у імперыі. Прусія пры Бісмарку выкарыстоўвала ідэі пангерманізму, каб аб’яднаць германскія землі. Уз’яднанне Германіі адбылося ў 1871 годзе пасля абвяшчэння кайзера Вільгельма I кіраўніком саюза нямецкамоўных дзяржаў. Многія немцы, якія жылі па-за межамі новай імперыі, аддалі б перавагу жыць пад яе ўладай або ў этнічна гамагеннай нямецкай дзяржаве, але гэта жаданне сутыкнулася з супрацьстаяўшымі пажаданнямі іншых этнічных груп. Такія вобласці імперыі, як Аўстрыя і Багемія, выпрабавалі міжнацыяналістычную барацьбу на працягу многіх дзесяцігоддзяў. Некаторыя аўстрыйцы нават пачалі ненавідзець іх ўласную этнічна разнастайную імперыю. Яны разглядалі сябе, як нашчадкаў баварцаў, якія заваявалі і засялілі гэтую вобласць. Шмат заходніх аўстрыйцаў падтрымлівалі аддзяленне ад імперыі Габсбургаў і адзінства з уз’яднанай Германіяй. Пангерманізм узнік як сімвал веры маленькай нямецкай супольнасці ў Аўстрыі, які адмаўляўся прызнаць нязменным аддзяленне яе ад астатняй Германіі ў 1866 годзе.

Да канца XIX стагоддзя мноства народных гурткоў (ням.: Verein) дзейнічалі ў правінцыях і ў Вене. Яны займаліся даследаваннем і рытуалізацыяй падзей і сімвалаў нямецкай гісторыі, літаратуры і міфалогіі; і сумяшчалі такія формы грамадскага жыцця як харавы спеў, гімнастыка, спорт, узыходжанне на горы з нацыянальнымі рытуаламі. У 1886 годзе ў Зальцбургу Антон Лангаснер заснаваў Саюз ферайнаў (ням.: Germanenbund). Ферайн, які ўваходзіў у Саюз, павінен быў удзельнічаць у нямецкіх фестывалях, устаноўленых спецыяльным нямецкім календаром і, «нягледзячы на ​​класы», перажываць пачуццё агульнасці нямецкай нацыі. Сацыяльнай базай руху служыла правінцыйная інтэлігенцыя і моладзь.

Пасля Першай сусветнай вайны
----------------------------

Уплыў нямецкамоўных эліт у Заходняй Еўропе быў вельмі абмежаваны. Германія была істотна зменшана ў памеры. Аўстра-Венгрыя была падзелена. Аўстрыя, якая да некаторай ступені адпавядала нямецкамоўным абласцям Аўстра-Венгрыі (поўны раскол па моўных групах быў немагчымы з-за шматмоўных абласцей і моўных анклаваў) прыняла назву «Нямецкая Аўстрыя» (ням.: Deutschösterreich) і галасавала пераважнай большасцю за аб’яднанне з Германіяй. Назва «Нямецкая Аўстрыя» і аб’яднанне з Германіяй было забаронена саюзнікамі пасля Першай сусветнай вайны.

Пасля Другой сусветнай вайны
----------------------------

Другая сусветная вайна на час выклікала зніжэнне ўплыву пангерманізму, падобна таму як Першая сусветная вайна прывяла да заняпаду панславізма. Немцы былі высланы з Усходняй Еўропы (усяго высяленню падвергнулася парадку 16,5 мільёна чалавек нямецкага насельніцтва), часткі самой Германіі былі спустошаныя і краіна была падзелена на савецкую, французскую, амерыканскую і брытанскую зоны, a затым — на Заходнюю і Усходнюю Германію. Тэмы нацыяналізму і пангерманізму сталі табуяваныя ў сувязі з дзеяннямі Трэцяга рэйха.

Бягучая сітуацыя
----------------

Прыхільнікі пангерманізму актыўна выкарыстоўваюць гістарычны сцяг Германскай імперыі.
Аб’яднанне Германіі ў 1990 годзе вярнула ў германскае грамадства пытанне аб стварэнні адзінай германскай дзяржавы. Асцярога адносна нацыяналістычнага злоўжывання пангерманізмам, аднак, застаецца моцнай. Па гэтай прычыне многія з саміх немцаў баяцца ідэі аб’яднання этнічных немцаў.

Зноскі
------

1. ↑  Геапалітыка Вялікай Германіі  (руск.)

Спасылкі
--------

* *Шинкаренко Г. Я.*. Пангерманизм **(нявызн.)**. *Хронос*.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11954257c · GND: 4173176-1 · LCCN: sh85097432 · NDL: 00562929 · NKC: ph123926 · SUDOC: 027519732 |

 |