recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Анхель-дэ-ла-Гуарда** (ісп.: Ángel de la Guarda) — востраў у Каліфанійскім заліве. Адміністрацыйна належыць да мексіканскага штата Ніжняя Каліфорнія. Плошча - 931 км². Незаселены.

Геаграфія
---------

Карта
Востраў Анхель-дэ-ла-Гуарда месціцца ў заходняй частцы Каліфанійскага заліва ў 387 км на паўночны ўсход ад Мехікалі, адміністрацыйнага цэнтра штата Ніжняя Каліфорнія. Аддзелены ад паўвострава Каліфорнія пралівам Баленас (каля 13 км). Даўжыня з паўночнага захада на паўднёвы ўсход — 75,47 км. Найбольшая шырыня — 21,78 км. 

Востраў быў утвораны ў выніку тэктанічных зрухаў, якія адарвалі яго ад паўвострава Каліфорнія. Паверхня складзена нахіленымі гранітнымі блокамі. Сустракаюцца раўніны, сфарміраваныя асадкавымі пародамі. Аднак большая тэрыторыя вострава гарыстая, на поўначы дасягае 1313 м. 

Клімат трапічны засушлівы. Гадавая колькасць ападкаў рэдка перавышае 150 мм.

Прырода
-------

На востраве Анхель-дэ-ла-Гуарда пераважаюць горныя пустынныя пейзажы з ксерафітнай флорай. У гарах сустракаюцца зараснікі хмызнякоў. На раўнінах і прыбярэжных нізінах — кактусы. Доўгатэрміновая, але адносная ізаляванасць вострава прывяла да распаўсюджвання эндэмічных відаў яшчарак і грызуноў. Тут шмат птушак, змей, казурак. Трапляюцца алені, бараны, лісы, здзічэлыя каты. У навакольных водах — кіты і ластаногія.

Анхель-дэ-ла-Гуарда мае запаведны статус. Абмежавана наведванне турыстамі і рыбакамі.

Спасылкі
--------

* Isla Ángel de la Guarda
* Área de Protección de Flora y Fauna Islas del Golfo de California Архівавана 28 сакавіка 2015.
* Graham Mackintosh, Two Months on Guardian Angel Island Архівавана 20 сакавіка 2015.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Главінская.
**Аліна Міхайлаўна Главінская** (23 чэрвеня 1944, Масква) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1968 годзе. Працавала ў Белдзіпрахарчпраме, малодшым навуковым супрацоўнікам у Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН БССР, з 1973 па 1982 г. — старшым архітэктарам у БелНДІдзіпрасельбудзе.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1972 года. Пражывае ў Ленінградзе.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: рэканструкцыя кандытарскага камбіната «Спартак» у Гомелі (1972) і школы ў пасёлку Леніна Магілёўскай вобласці (1980), тыпавыя праекты клуба на 90 месцаў, дзіцячага садка-ясляў № 214-2-131, школы, зблакаванай з дзіцячым садком-яслямі (1981), эксперыментальнай школы на 432 навучэнцаў з двума падрыхтоўчымі класамі (1982); у аўтарскім калектыве: інтэр’еры хлебазавода ў Таліне (1970), комплекс харчовых прадпрыемстваў у раёне Дражня ў Мінску (1977), інтэрнат для спартсменаў коннаспартыўнай базы ў пас. Ратамка пад Мінскам (1980).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Главинская Алина Михайловна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Хільдур Аліс Шэблум** (швед. Hildur Alice Babs Sjöblom), больш вядомая як **Аліс Бабс** (швед. Alice Babs), народжаная *Нільсан* (26 студзеня 1924, Кальмар — 11 лютага 2014, Стакгольм) — шведская джазавая спявачка і актрыса.

Біяграфія
---------

Працавала ў самых розных жанрах, ад фальклору да оперы, аднак найбольшую вядомасць набыла як джазавая спявачка. Брала ўдзел у першым штогадовым конкурсе Еўрабачанне ў Швецыі ў 1958 годзе. У 1972 годзе стала першай ня опернай спявачкай, якая заслужыла тытул Hovsångare — узнагароды каралеўскага двара. Запісвалася сумесна з Дзюкам Элінгтанам.

Разам са Свендам Асмусенам і Ульрыкам Ньюманам у 1958 годзе ўтварыла вакальнае джаз-трыа Swe-Danes. Яны гастралявалі па ЗША ў 1959-1960-х гадах і выступалі, напрыклад, на шоў Эда Салівана і ў клубе «Коканат Гроўв» у Лос-Анжэлесе.

У 1958 годзе Аліс Бабс стала першым прадстаўніком Швецыі на Еўрабачанні і заняла чацвёртае месца з песняй «Lilla stjärna».

Аліс Бабс пачала супрацоўнічаць з джазавым кампазітарам Дзюкам Элінгтанам пасля таго, як яны сустрэліся на шведскай тб-праграме ў 1963 годзе. Яна была адзіным белым выканаўцам, які спяваў з ім. Яны запісалі сумесны альбом «Serenade to Sweden» у Парыжы ў 1966 годзе, выступалі ў ЗША і некалькі разоў у Швецыі і на нарвежскім тэлебачанні. У Аліс быў дыяпазон у тры з паловай актавы.

Бабс шмат гадоў працавала разам з піяністам і артыстам Чарлі Норманам. Яна таксама выпусціла некалькі сумесных запісаў з Пувелам Рамелам, які таксама пісаў для яе музыку. У 1969 годзе Аліс Бабс атрымала спецыяльны прыз Карла Герхарда. У 1972 годзе яе прызначылі прыдворнай спявачкай — да гэтага такі тытул давалі толькі оперным артыстам. У 1974 годзе яна стала членам Каралеўскай Музычнай Акадэміі.

У 2008 годзе SVT выпусціў дакументальны фільм пра жыццё Аліс Бабс «Alice Babs, Naturröstens hemlighet». Апошняе вялікае інтэрв’ю з Аліс выйшла на канале P4 Extra 29 мая 2008.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 28 лютага 2015.
2. 1 2  Kalmar kyrkoarkiv, Födelse- och dopböcker, SE/VALA/00177/C/22 (1923-1928), bildid: 80004726\_00062 — С. 49. Праверана 10 красавіка 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10501038'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q64166606'></a>
3. ↑  *(unspecified title)* Праверана 13 снежня 2014.
4. ↑  Alice Babs // Nederlandse Top 40 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1366358'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Apple Music · Deezer · Last.fm · SoundCloud · Spotify · Яндэкс Музыка · YouTube |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90855210 · BNE: XX1763379 · BNF: 140222632 · CiNii: DA1731245X · GND: 118918281 · GTAA: 77769 · ICCU: DDSV229113 · ISNI: 0000 0000 6639 3477 · LCCN: no90008328 · NTA: 096105860 · LIBRIS: 198692 · VIAF: 51888110 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бараноўскі.
**Андрэй Анатольевіч Бараноўскі** (нар. 1977, Жлобін, Гомельская вобласць, Беларуская ССР) — беларускі дзяржаўны дзеяч. З 2020 года намеснік старшыні Гомельскага аблвыканкама.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны аграрны тэхнічны ўніверсітэт і Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт. Працоўную дзейнасць пачынаў слесарам аварыйна-аднаўленчых работ у камунальным жыллёвым унітарным прадпрыемстве «Уніком» у Жлобіне. З 2002 па 2010 год працаваў на гэтым жа прадпрыемстве майстрам па эксплуатацыі аб’ектаў інжынернага абсталявання і сетак, начальнікам вытворчасці водаправодна-каналізацыйнай гаспадаркі, начальнікам цэха каналізацыі. З 2010 года — вядучы інжынер па якасці камунальнага ўнітарнага прадпрыемства «Упраўленне капітальнага будаўніцтва Жлобінскага раёна».

У 2015 годзе прызначаны намеснікам старшыні Жлобінскага райвыканкама, у 2016 годзе — старшынёй камітэта па архітэктуры і будаўніцтве Гомельскага абласнога выканаўчага камітэта. З 15 лістапада 2018 года па верасень 2020 года — старшыня Акцябрскага раённага выканаўчага камітэта. У верасні 2020 года прызначаны на пасаду намесніка старшыні Гомельскага аблвыканкама.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4
2. ↑  Андрей Анатольевич Барановский — председатель Октябрьского райисполкома (руск.). *Чырвоны Кастрычнік* (15 лістапада 2018). Праверана 3 верасня 2020.
**Дом па Ленінскай вуліцы, 13** — будынак у гістарычным цэнтры Магілёва. Помнік жылой архітэктуры класіцызму.

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў сярэдзіне 19 ст. з цэглы як жылы дом архірэйскага двара. У савецкі час выкарыстоўваўся як жылы.

У маі 1999 г. Магілёўскі гарвыканкам выдзеліў для размяшчэння службовых памяшканняў і выставачнай залы Музея гісторыі Магілёва 1-ы паверх будынка, дзе музей прыняў першых наведвальнікаў. Спачатку дзейнічалі зменныя выстаўкі, 30 лістапада 2005 г. адкрылася экспазіцыя «Магілёў часоў магдэбургскага права, 16 — 18 ст.». Пасля адбудовы гарадской ратушы ў 2008 годзе музей пераведзены ў яе.

Архітэктура
-----------

Дваровы фасад
Адпапавярховае крыло
Складаецца з двухпавярховага Г-падобнага ў плане жылога корпуса, які тарцовым фасадам выходзіць на вул. Ленінскую, і далучанага да яго з боку двара адпапавярховага драўлянага[*удакладніць*] крыла. Сцены мураванага корпуса гладкія, члянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі, падзелены міжпаверхавым карнізным паяском і завершаны тонкапрафіляваным карнізам. На першым наверсе размяшчаліся крамы, на другім — жылыя пакоі, у драўляным крыле — гаспадарчыя памяшканні і склады. Унутраная планіроўка часткова зменена.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.
2. ↑  Музеі Беларусі Музеи Беларуси / [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа, М. Г. Нікіцін]. — Мінск : Беларуская Энцыклапедыя, 2008. — 559 с.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом па Ленінскай вуліцы, 13 (Магілёў)
* Дом па Ленінскай вуліцы, 13 (Магілёў) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Андрэй Баюк** (славенск.: Andrej Bajuk; 18 кастрычніка 1943, Любляна — 16 жніўня 2011) — славенскі палітычны дзеяч, прэм'ер-міністр Славеніі (3 мая 2000 — 17 лістапада 2000), заснавальнік і член партыі *«Новая Славенія»*.

Біяграфія
---------

Андрэй Баюк нарадзіўся 18 кастрычніка 1943 года ў Любляне. Бацька будучага палітыка Марка Баюк быў філолагам. Сям'я пакінула Славенію ў 1945 годзе і пераехала ў горад Мендоса, што ў Аргенціне.

Паспяхова скончыў эканамічны факультэт Нацыянальнага ўніверсітэта Каё. У 1976 годзе Баюк пераехаў у Вашынгтон, дзе год працаваў у арганізацыі *«Сусветны банк»*.

У 1999 годзе палітык вярнуўся ў Славенію і заснаваў партыю *«Новая Славенія»*. Увесну 2000 года Баюк становіцца прэм'ер-міністрам краіны. 17 лістапада таго ж года пакідае пост па ўласным жаданні.

Сканаў 16 жніўня 2011 года пасля працяглай хваробы.

### Асабістае жыццё

Баюк выдатна размаўляў на славенскай, іспанскай, англійскай і французскай мовах.

Зноскі
------

1. ↑  Andrej Bajuk // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>
2. ↑
3. ↑  Umrl je Andrej Bajuk

| ⛭Прэм’ер-міністры Славеніі |
| --- |
| 
* Алаіз Петэрле
* Янез Дрноўшак
* Андрэй Баюк
* Янез Дрноўшак
* Антон Роп
* Янез Янша
* Борут Пахар
* Янез Янша
* Аленка Братушак
* Міраслаў Цэрар
* Мар’ян Шарэц
* Янез Янша
* Роберт Голаб

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | CONOR: 5320035 · GND: 1156590892 · VIAF: 5093152502810610800007 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дом культуры (значэнні).

**Дом культуры ўнітарнага прадпрыемства «Метыз»** — дом культуры ў Магілёве, размешчаны па адрасе вул. Касманаўтаў, 27а .

Заснаваны ў 1998 годзе як Дом культуры грамадскага аб’яднання «Беларускае таварыства глухіх». Створаны для ажыццяўлення інфармацыйных, асветніцкіх, выхаваўчых, забаўляльных і інш. функцый для працаўнікоў прадпрыемства, людзей з абмежаванымі магчымасцямі. Агульная плошча памяшканняў 2080 м². Мае глядзельную залу на 400 месцаў, 7 пакояў для клубнай работы, 2 вялікія холы. Дзсйнічаюць 14 творчых аматарскіх калектываў, з якіх 1 мае званне «народны» (маладзёжны тэатр жэставай песні «Спяваючыя рукі»). Калектывы Дома культуры — удзельнікі і дыпламанты міжнародных, рэспубліканскіх і абласных конкурсаў і абласных фестываляў.

Літаратура
----------

* Магілёўскі дом культуры ўнітарнага прадпрыемства «Метыз» // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі. — Т. 5. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0495-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рыбакоў.
**Андрэй Анатолевіч Рыбакоў** (4 сакавіка 1982 у Магілёве) — беларускі цяжкаатлет.

Біяграфія
---------

На Летніх Алімпійскіх гульнях 2004 у Афінах Рыбакоў атрымаў срэбны медаль у мужчынскай вагавай катэгорыі да 85 кг. На Летніх Алімпійскіх гульнях 2008 у Пекіне ён зноў атрымаў срэбны медаль у той жа катэгорыі. Але паўторнае даследаванне яго допінг-пробы выявіла забароненыя рэчывы: дэгідрахлорметылтэстастэрон (турынабол) і станазалол. 26 кастрычніка 2016 Міжнародны алімпійскі камітэт паведаміў аб пазбаўленні яго (сярод дзевяці спартсменаў) медалёў летніх Алімпійскіх гульняў 2008 года ў Пекіне за ўжыванне допінгу. 

Чэмпіён Беларусі 2012 года ў катэгорыі да 94 кг. Удзельнік Алімпійскіх гульняў 2012 года ў катэгорыі да 85 кг, дзе не паказаў значных вынікаў .

Рыбакову належаць сусветныя рэкорды ў катэгорыі да 85 кг: у рыўку — 187 кг (ЧС, Чыянгмай, 2007) і па суме рыўка і штуршку — 394 кг (АГ, Пекін, 2008). Рэкорд па суме перасягнуты іранцам Кіянушам Растамі ў 2016 г.

Зноскі
------

1. ↑  *(unspecified title)* Праверана 26 красавіка 2022.
2. ↑  Беларускія алімпійцы ў Лондане Прессбол
3. ↑  *Міжнародная федэрацыя цяжкай атлетыкі*. Сусветныя рэкорды **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 6 чэрвеня 2012. Праверана 4 сакавіка 2012. (англ.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Андрэй Анатолевіч Рыбакоў
* Старонка аб Рыбаковым на афіцыйным сайце Летніх Алімпійскіх гульняў 2008 у Пекіне

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | IAT · Olympedia · Olympic Channel · МАК |
**Андрэй Берант** (польск.: Andrzej Jerzy Berendt (Berent); 21 верасня 1730, Вармія – 10 студзеня 1805, Інфлянты) – дзеяч рымска-каталіцкага касцёла і педагог.

Біяграфія
---------

У маладыя гады прыбыў у Вільню i тут 15 жніўня 1746 г. уступіў у Таварыства Ісуса. Пасля высвячэння на ксяндза выкладаў у Полацкім езуіцкім калегіуме (1758-1760, 1766-1769), у школах езуітаў у Плоцку і Бабруйску, і, нарэшце, з 1771 па 1776 гг. стаў суперыёрам езуіцкай рэзідэнцыі ў Мсціславе.

Пасля ліквідацыі Таварыства Ісуса папам Кліментам XIV (1773), нягледзячы на працяг існавання арганізацыі ў Расійскай імперыі, у 1776 г. вырашыў пакінуць Ордэн і неўзбаве быў прызначаны настяцелем Мсціслаўскай парафіі. Адсюль С.І.Богуш-Сестранцэвіч перавёў яго ў Магілёў, наблізіў да сябе i прызначыў канонікам толькі што арганізаванага магілёўскага капітула. У далейшым Берант фактычна кіраваў епархіяй. Пасля ўвядзення Богуша-Сестранцэвіча ў сан мітрапаліта быў прызначаны ў кастрычніку 1797 г. афіцыялам (кіраўніком) Магілёўскай кансісторыі (1797-1805). У 1802 г. стаў кіеўскім вікарным епіскапам, а ў 1804 г. быў пераведзены на пасаду магілёўскага епіскапа-суфрагана.

Зноскі
------

1. ↑  Giżycki, J.M. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. – Kraków: Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. – s. 208.

Літаратура
----------

* Асветнікі зямлі Беларускай: Энцыкл. даведнік / Рэдкал.: Г. П. Пашкоўскі і інш.; Маст. У. М. Жук. — Мінcк: БелЭн, 2001.
* *Попов, М. А. Ганчар, А. И.* Митрополит С. Богуш-Сестренцевич: формирование правительственной политики по отношению к Римско-католической церкви на белорусских землях (конец XVIII — первая четверть XIX в.): монография / М. А. Попов, А И. Ганчар. — Гродно: ГГАУ, 2012. — 278 с. ISBN 978-985-6784-99-9
* Giżycki, J.M. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. – Kraków: Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. – 288 s.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кіраўскі сельсавет.
**Кі́раўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Кіраўскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Кірава.

Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Старцаўскі сельсавет** у складзе Бабруйскага 2-га раёна Бабруйскай акругі БССР. Цэнтр — хутар (з 1931 года вёска) Старцы. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Бабруйскага раёна Бабруйскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Бабруйскім раёне БССР. З 12 лютага 1935 года ў складзе Кіраўскага раёна, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 20 красавіка 1939 года цэнтр сельсавета перайменаваны ў вёску імя Кірава, а сельсавет у Кіраўскі. З 20 верасня 1944 года ў складзе Бабруйскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Мышкавіцкага сельсавета. 17 лістапада 1959 года скасаваны ў сувязі з утварэннем Кіраўскага пассавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.
2. ↑  Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб пераўтварэнні пасёлка Кіраўск Кіраўскага раёна Магілёўскай вобласці ў гарадскі пасёлак ад 17 лістапада 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 16.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Віктар Аксель Вестэрхольм** (фінск.: Victor Axel Westerholm; 4 студзеня 1860, Турку — 19 лістапада 1919, Турку, Фінляндыя) — фінскі мастак-пейзажыст, прафесар, з 1891 па 1919 год — галоўны захавальнік Мастацкага музея Турку, стварыў калонію мастакоў Энінгебю.

З 1869 па 1879 гады навучаўся ў мастацкай школе ў Турку, а пазней у якасці творчай практыкі з 1878 па 1880 і з 1881 па 1886 гады навучаўся ў Дзюсельдорфе ў Дзюсельдорфскага акадэміі мастацтваў. Ён з’яўляўся апошнім з плеяды фінскіх мастакоў дзюсельдорфскай школы. Яго настаўнікамі былі Андрэас Мюлер, Уга Крола і Ойген Дзюкер.

З 1888 па 1890 гады навучаўся і Парыжы ў Жуля Юзефа фон Лефеўра і Гюстава Буланжэ.

У якасці самастойнага жывапісца дэбютаваў у 1876 годзе. Прымаў удзел у многіх выставах у Фінляндыі (у 1893, 1894, 1896, 1897, 1899, 1900, 1901, 1902, 1904, 1905, 1909 гадах). Пасля смерці мастака яго вялікія рэтраспектывы прайшлі ў Фінляндыі ў 1924 і 1954 гадах.

Экспанаваўся на выставах у Венецыі (1897), Парыжы (1900 і 1908), Маскве (1917 г.) і ў Капенгагене (1919). Пасля смерці карціны мастака былі прадстаўлены на выставах у Кілі, Германія ў 1929, Мілане і Рыме, Італія ў 1937, Маскве і Ленінградзе, Расія ў 1953 і 1954 і ў Кітаі ў 1958 гадах.

З’яўляўся выкладчыкам мастацкай школы ў Турку і ўзначальваў яе ў якасці дырэктара. З 1891 па 1919 гады быў першым захавальнікам мастацкага збору Мастацкага музея ў Турку. У сваёй творчасці выпрабаваў ўплыў імпрэсіянізму.

|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

Зноскі
------

1. 1 2  RKDartists Праверана 23 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2 3  Register of the Artists' Association of Finland<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11873875'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Віктар Вестэрхольм

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Нацыянальная біяграфія Фінляндыя |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 124540484 · GND: 1142248690 · ISNI: 0000 0000 6708 2101 · LCCN: n93106131 · NTA: 071454861 · SUDOC: 033699852 · VIAF: 68148151 · ULAN: 500122861 |

 |
**Віктар Вікенцьевіч Мазуроўскі** (1859, Варшава, Польшча — 7 жніўня 1944 Варшава, Польшча (па іншых звестках каля 1924)) — рускі і польскі мастак, майстар батальных сцэн.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Варшаве, дзе атрымаў у 1876—1878 першапачатковую мастацкую падрыхтоўку ў Варшаўскім малявальную класе. Працягнуў навучанне ў Санкт-Пецярбургу ў Імператарскай Акадэміі мастацтваў (да 1888). За час вучобы Мазураўскі атрымаў чатыры медалі: 2 сярэбраных (1881) і два залатыя (1888) за палатны: «*Атака кавалерыйскім раз’ездам чаркесаў каля вёскі Бела ў 1877 годзе*», «*Справа лейб-гвардыі гусарскага палка пры Телішы 3 кастрычніка 1877 г.*» (якая, як і некалькі іншых, знаходзіцца ў Дзяржаўным Рускім музеі). Скончыўшы акадэмію ў званні класнага мастака, Мазуроўскі накіроўваецца ў паездку за мяжу (1890—1894).

Пасля вяртанні з паездкі, займае пасаду мастака пры рускай арміі і выконвае цыкл работ прысвечаных арміі. Падчас руска-японскай вайны Мазураўскі накіроўваецца на фронт, вынікам чаго з’яўляецца цыкл работ «*З японскай вайны*» (1905). Пасля вяртання з фронту працягвае маляваць батальныя сцэны.

З пачаткам першай сусветнай вайны зноў адпраўляецца на фронт, дзе малюе цыкл карцін прысвечаных сусветнай вайне. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі ў бальшавіцкай Расіі працягвае пісаць карціны, працуючы ў ваенным музеі Пецярбурга. Ва ўзросце 65 гадоў у 1924 выязджае з СССР у Еўропу, пасля чаго звесткі пра яго губляюцца.

Мяркуецца, што ён пражываў у Рыме ў Італіі, адкуль пазней перехал у Польшчу, дзе загінуў ва ўзросце 85 гадоў падчас Варшаўскага паўстання.

Вядомыя працы
-------------

Справа казакоў Платава пад Мірам 9 ліпеня 1812, 1912 г.холст, алей
* «*Атака кавалерыйскім раз’ездам чаркесаў каля вёскі Бела ў 1877 годзе*»
* «*Справа лейб — гвардыі гусарскага палка пры Телішы 3 кастрычніка 1877 г.*»
* «*Бой за сцяг*»
* «*Справа казакоў Платава пад Мірам 9 ліпеня 1812*»
* «*Атака лейб-гвардыі коннага палка на французскіх кірасір пад Фрыдландам 2 чэрвеня 1807 г.*»
* «*Кавалерыйскі бой*»
* «*Хто каго?*»
* «*Расійская пяхота ў 1914 годзе*»
* «*Атака текінскага палка аўстрыйскай пяхоты ў 1915 годзе*»

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 23 жніўня 2017.
2. ↑  Wiktor Wincenty Mazurowski // RKDartists Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. ↑  RKDartists Праверана 26 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ліндэнберг.
**Віктар Гаўрылавіч Ліндэнберг** (1869 — пасля 1916) — беларускі ўрач і арганізатар аховы здароўя. Доктар медыцыны.

Біяграфія
---------

### Дзяцінства і адукацыя

Нарадзіўся ў 1869 годзе ў сям’і нашчадкавага ганаровага грамадзяніна ў Дэрпцкім павеце Ліфляндскай губерні. Сярэднюю адукацыю атрымаў у Дэрпцкай губернскай гімназіі.

Скончыў медыцынскі факультэт Імператарскага Юр’еўскага ўніверсітэта дактарантам у 1893 годзе.

### Прафесійная дзейнасць

24 ліпеня 1893 года паступіў на дзяржаўную службу сельскім урачом у Людзінскі павет Віцебскай губерні. У жніўні 1898 года пераведзены на такую ж пасаду ў Рыжыцкі павет. У студзені 1903 года прызначаны віцебскім гарадавым урачом.

У час руска-японскай вайны 1904—1905 гадоў быў прызваны з запасу чыноўнікаў ваенна-медыцынскага ведамства на сапраўдную ваенную службу і прабыў у Маньчжурыі каля года, спачатку малодшым, потым старшым ардынатарам палявога рухомага шпіталя пры 40-й пяхотнай дывізіі  (руск.) (бел..

У чэрвені 1908 года прызначаны выконваючым пасаду памочніка губернскага ўрачэбнага інспектара ўрачэбнага аддзялення Віцебскай губерні.

У 1914-16 гадах займаў пасаду валагодскага губернскага ўрачэбнага інспектара.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Дысертацыя на ступень доктара медыцыны факусуецца на пытанні дзетазабойства  (руск.) (бел. і плодавыгнання ў Віцебскай губерні.

### Асобныя творы

* Материалы к вопросу о детоубийстве и плодоизгнании в Витебской губернии: (по данным Витебского окружного суда за десять лет, 1897—1906) : диссертация на степень доктора медицины Виктора Линденберга, и. д. помощника Витебского губернского врачебного инспектора

Зноскі
------

1. 1 2 3  Линденберг, Виктор Гаврилович (врач ; 1869— после 1916)  (руск.)
2. 1 2 3 4 5 6  Материалы к вопросу о детоубийстве и плодоизгнании в Витебской губернии  (руск.)
3. ↑  Памятная книжка Витебской губернии на 1909 год издание официальное. С. 7  (руск.)
4. ↑  Линденберг Виктор Гаврилович  (руск.)
5. ↑  Материалы к вопросу о детоубийстве и плодоизгнании в Витебской губернии: (по данным Витебского окружного суда за десять лет, 1897—1906) : диссертация на степень доктора медицины Виктора Линденберга, и. д. помощника Витебского губернского врачебного инспектора
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ямнае.

**Я́мнае** — возера ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ула. Прыкладна за 16 км на паўднёвы ўсход ад горада Чашнікі.

Плошча люстра возера 2,28 км², даўжыня 2,3 км, найбольшая глыбіня 2,5 м, сярэдняя — 1,5 м. Плошча вадазбору 9 км². Даўжыня берагавой лініі 6,49 км.

Катлавіна возера выцягнутая з поўначы на поўдзень рэшткавагя тыпу і размешчана сярод верхавога балота. Схілы катлавіны супясчаныя вышынёй да 8 метраў. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія (0,4—0,7 м), абрывістыя. Складзены з торфу і пясчаныя на поўначы возера.  
Дно плоскае, выслана сапрапелем. Мелкаводдзе на асобных участках да глыбіні 1—1,5 м пясчанае.  
Возера дыстрафіруючае. Празрыстасць вады на ўсю глыбіню. Возера бяссцёкавае, зарастае. Прыбярэжная расліннасць (трыснёг звычайны, чарот азёрны) займае паласу ў 50—100 метраў.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, лінь, карась, лешч і іншыя віды рыб.

Бліжэйшая да возера вёска Пуські (прыкладна 1,2 км на паўночны ўсход).

Гл. таксама
-----------

* Азёры Беларусі

Літаратура
----------

* *Богдзель І. І.* Ямнае возера. // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Т. 5. — 583 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 30. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1.: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. — С. 267. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (Т. 18. Кн. 1.).

Спасылкі
--------

* Ямнае возера Архівавана 26 жніўня 2011.
**Елаўстон**, раней **Йелаўстон** (англ.: Yellowstone) — вулканічная сістэма, звязаная з гарачай плямай літасферы, змешчанай пад плато Елаўстон (Паўночная Амерыка).

Гарачая пляма існуе каля 16 млн гадоў, залягае на глыбіні ~3 км, яе магматычны басейн мае плошчу 48×19 км, таўшчыню ~10 км. На паверхні — кальдэра з часоў апошняга вывяржэння (Лава-Крык), памеры 72×48 км, ідэнтыфікаваны 3 заляганні тэфры, якія звязаны з 3 апошнімі вывяржэннямі. Адна з праяваў вулканічнай актыўнасці — моцная геатэрмальная актыўнасць.

Елаўстон з’яўляецца г. зв. «звыш-вулканам», вулканічнай сістэмай, здольнай на вывяржэнні найбольшай магчымай на Зямлі магнітуды VEI 8).

Вядомыя вывяржэнні вулкану Елаўстон
-----------------------------------

Вядомыя вывяржэнні вулканічнай сістэмы Елаўстон, паводле геалагічных дадзеных, мелі або маглі мець найбольшую тэарэтычна магчымую на Зямлі магнітуду VEI 8. Іх умоўныя назвы паходзяць ад назваў мясцін заляганняў тэфры на тэрыторыі плато Елаўстон.

### Лава-Крык

Каля 650 тыс. гадоў таму. Утворана сучасная кальдэра Елаўстон. Аб’ём выкінутай пароды ~280 км³.

### Меса-Фолз

Каля 1,3 млн гадоў таму. Аб’ём выкінутай пароды ~1000 км³.

### Хаклберы-Рыдж

Каля 2,1 млн гадоў таму. Аб’ём выкінутай пароды ~2500 км³. *Пар.* вывяржэнне Тамбары (1815), Вывяржэнне Кракатаў 1883 года.

Гл. таксама
-----------

* Елаўстонскі нацыянальны парк
* Спіс вулканаў ЗША

Зноскі
------

1. 1 2  Yellowstone (англ.) на сайце Global Volcanism Program Смітсанаўскага інстытута (праверана 31 снежня 2008)
2. ↑  
Mount Sheridan, Wyoming **(нявызн.)**.  Peakbagger.com. Праверана 31 снежня 2008.

Літаратура
----------

* David Anderson. The Yellowstone Hot Spot // Geography Review, January 2003.
* The Snake River Plain and the Yellowstone Hot Spot // Volcano World. — у сеціве Архівавана 13 ліпеня 2008..
**Еклезіяст** («*Еклесиастесъ, или Соборникъ премудрого царя Саломона*») — пражскае выданне Скарыны, якое выйшла ў свет 2 студзеня 1518 года.

Змест кнігі
-----------

Выданне адкрываецца тытульным лістом з гравюрай і назвай кнігі («*Зуполъне выложеный на рускый языкъ докторомъ Францискомъ Скорининымъ сыномъ с Полоцка…*»). На першым і другім аркушы даецца «*Предисловие доктора Франъциска Скорины въ книгу Премудраго Саломона рекомую Еклесиастесъ*». У прадмове Скарына гаворыць пра 3 кнігі, якія напісаў Саламон: Еклезіяст, Прытчы Саламона і Песні Песняў, прыводзіць іх яўрэйскія, грэчаскія, лацінскія і рускія назвы. Расказваючы пра змест кнігі Прытчаў, Скарына спасылаецца на ўласную прадмову і коратка выкладае сэнс кнігі: "*О науце людей младых, якобыотецъ сына научаючи единаго каждого особно*". Далей распавядаецца пра сэнс кнігі Еклезіяста, аўтар даводзіць, што Саламон "*пишет о науце всех людей посполите сущих в летех мужества, приводячи им на паметь суету, беду и працу сего света*". Асноўная думка кнігі паводле Скарыны - "*Суета над суетами все суетно и утиснение духово*". Асветнік паказвае марнасць знасці сэнс жыцця "*в царствах и в пановании*", в "*богатстве и в скарбах*", "в *роскошном ядении и питии и в любодеянии*". Скарына тлумачыць назву кнігі, перакладаючы яе як Саборнік: "*Нарицается же сия книга Соборник, понеже не ко всему собору людей, а не единаго человека мысль и кохание являеть, но всего собора*". Пасля на аркушах 3-18-м даецца тэкст усіх 12 раздзелаў кнігі, а на апошнім аркушы — пасляслоўе.

Друкарскія асаблівасці выдання
------------------------------

Кніга выдадзена на царкоўна-славянскай мове беларускай рэдакцыі. Фармат выдання — у чвэрць аркуша, аб'ём — 18 аркушаў, якія сабраны ў адзін сшытак. Набор выкананы пражскім шрыфтам Скарыны — у 10 радкоў вышынёй 75 мм, на паласе — 22 радкі. Сігнатура адсутнічае. Фаліяцыя на верхнім баку аркуша ўверсе злева. Выданне ўпрыгожана 1 гравюрай, 2 застаўкамі і 14 ініцыяламі. На тытульным лісце змешчана ілюстрацыя «Саламон і царына Саўская». Перад асноўным тэкстам надрукавана вялікая застаўка з выявай дзікіх людзей і гербавым шчытом з зацьмення сонца, малая застаўка змешчана перад тэкстам пасляслоўя. Ініцыялы вылучаюць пачаткі раздзелаў. У некаторых экзэмплярах зроблены, напэўна яшчэ ў друкарні, запіс: "*А то ся стало накладом Богдана Онкина сына радци места Виленьского*". 

Захавалася 15 экзэмпляраў кнігі Еклезіяст, з іх 7 поўныя.

Літаратура
----------

* Францыск Скарына і яго час: Энцыкл. давед./ Беларус. Сав. Энцыклапедыя; Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — 608 с.: іл. ISBN 5-85700-003-3

Спасылкі
--------

| ⛭Выданні ✯ ✰ Францыска Скарыны |
| --- |
| Прага | Псалтыр (1517) · Кніга Іова (1517) · Прытчы Саламонавы (1517) · Кніга Ісуса Сірахава (1517) · Еклезіяст (Саборнік) (1517) · Прамудрасць Божая (1517) · Песня Песням (1518) · Кніга Царстваў (1518) · Кніга Ісуса Навіна (1518) · Юдзіф (1519) · Кніга Суддзяў (1519) · Быццё (1519) · Выхад (1519) · Левіт (1519) · Лічбы (1519) · Другі закон (1519) · Руф (1519) · Эсфір (1519) · Плач Ераміі (1519) · Кніга прарока Даніла (1519) |
| Вільня | Малая падарожная кніжка (Псалтыр (1522)) · Апостал (1525) |
**Хуткасная дарога S79** (польск.: Droga ekspresowa S79) — хуткасная аўтамагістраль у Польшчы, якая злучае ў Варшаве вул. Марынарска з Паўднёвай аб'язной дарогай Варшавы.

Гісторыя будаўніцтва
--------------------

10 жніўня 2009 года ГДДКіА падпісала кантракт з TEERAG-ASDAG POLSKA Sp. z o.o./Intop Tarnobrzeg Sp. z o.o. аб пагадненні будаўніцтве хуткаснай дарогі S2 на адрэзкі ад развязкі Аэрапорт імя Фрыдэрыка Шапена да развязкі Пулавска (каля 2,5 км), разам з раз'ездам аэрапорта да развязкі Марынарска S79 (5 км). Будаўнічыя работы пачаліся 16 верасня 2009 года. Агульная кошт пабудовы маршруту S79 разам з фрагментам маршруту S2 быў запланаваны на 1,123 млрд. польскіх злотых.

Зноскі
------
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кавалёў.

**Мікалай Кузьміч Кавалёў** (1918—1945) — падпалкоўнік Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Мікалай Кавалёў нарадзіўся ў жніўні 1918 года ў вёсцы Новая Селівонаўка (цяпер Рагачоўскі раён Гомельскай вобласці. Атрымаў сярэднюю адукацыю, пасля чаго працаваў тэхнікам у дэпо станцыі «Жлобін». у 1938 годзе быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую чырвоную Армію. У 1941 годзе ён кончыў ваенна-палітычнае вучылішча. Са жніўня таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. У 1943 годзе ён кончыў курыс «Выстрал». Да вясны 1945 года падпалкоўнік Мікалай Кавлёў камандаваў 1126-м стралковым палком 334-й стралковай дывізіі 2-й гвардзейкай арміі 3-га Беларускага форнта. Вызначыўся падчас баёў ва Усходняй Прусіі.

У сакавіку 1945 года полк Кавалёва прарваў нямецкую абарону каля Мазурскіх азёраў, прычыніўшы ворагу вялікія страты. Працягвая развіваць наступленне, полк пераадолеў пяць ліній варожых траншэяў і мінныя палі, пасля чаго выйшаў да вёскі Ленхефен (цяпер не існуе, знаходзілася у 37 кіламетрах на паўночным захадзе ад цяперашняга Баграціёнаўска). У раёне гэтай вёскі, Кавалёў , які дзейнічаў разам з невялікай групай байцоў свайго палка, знішчыў і ўзяў у плен некалькі дзясяткаў салдатаў і афіцэраў ворага, захапіў 6 гармат і 14 кулямётаў. 17 сакавіка 1945 года Кавалёў загінуў у баі. Пахаваны ў горадзе Баграціёнаўск Калінінградскай вобласці.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 29 чэрвеня 1945 года падпалкоўнік Мікалай Кавалёў пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнамі Леніна, Чырвонага Сцяга, Айчыннай вайны 1-й і 2-й ступеняў, медалем.

У гонар Кавалёва названая вуліца ў Жлобіне.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Ковалёв Николай Кузьмич (руск.).  AZ Library. Архівавана з першакрыніцы 11 ліпеня 2013. Праверана 14 кастрычніка 2016.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Дриго С. В. За подвигом — подвиг. Калининград, 1984. / стр. 127.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. Минск, 1984. /стр. 233.

Спасылкі
--------

* Мікалай Кузьміч Кавалёў на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Навумчык.

**Мікалай Кузьміч Навумчык** (1916—1994) — лётчык-ас, палкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

Біяграфія
---------

Мікалай Навумчык нарадзіўся 15 ліпеня 1916 года ў Мінску. Пасля заканчэння сямі класаў школы працаваў спачатку на кандытарскай фабрыцы «Камунарка», затым на станкабудаўнічым заводзе. Паралельна з працай займаўся ў аэраклубе. У 1937 годзе Навумчык быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1938 годзе ён скончыў Барысаглебскую ваенную авіяцыйную школу лётчыкаў. З ліпеня 1941 годзе — на франтах Вялікай Айчыннай вайны.

Да лютага 1945 года гвардыі капітан Мікалай Навумчык камандаваў эскадрылляй 42-га гвардзейскага знішчальнага авіяпалка 216-й змешанай авіядывізіі 4-й паветранай арміі  (руск.) (бел. Паўночна-Каўказскага фронту. Да таго часу ён здзейсніў 270 баявых вылетаў, прыняў удзел у 39 паветраных баях, збіўшы 8 варожых самалётаў асабіста і яшчэ 8 — у складзе групы.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 1 мая 1943 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» гвардыі капітан Мікалай Навумчык быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» за нумарам 907.

У 1946 годзе Навумчык скончыў Ваенна-паветраную акадэмію. Удзельнічаў у Парадзе Перамогі. Працягваў службу ў Савецкай Арміі. У 1957 годзе ў званні палкоўніка Навумчык быў звольнены ў запас. Жыў у Чарнігаве. Памёр 17 лютага 1994 годзе, пахаваны на Яцэўскіх могілках Чарнігава.

Быў узнагароджаны двума ордэнамі Леніна, трыма ордэнамі Чырвонага Сцяга, двума ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені, ордэнам Чырвонай Зоркі і шэрагам медалёў.

У Чарнігаве, на доме дзе ён жыў, усталявана мемарыяльная дошка.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Мікалай Кузьміч Навумчык на сайце «Героі краіны»
2. ↑  *Коллектив авторов.* История командного факультета Военно-Воздушной академии имени Ю. А. Гагарина / В.Е. Зенков. — Москва, 2007 год. — С. 241. — 368 с. — ISBN 5-902908-02-7.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2. (руск.)
* *Коллектив авторов.* История командного факультета Военно-воздушной академии имени Ю. А. Гагарина / В. Е. Зенков. — Москва: ЗАО СП «Контракт РЛ», 2007 год. — С. 241. — 368 с. — ISBN 5-902908-02-7. (руск.)
* *Лазарев Х. Г.* Братство, рождённое в огне. — Орджоникидзе, 1976. (руск.)
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. — Минск, 1984. (руск.)
**Марыедаль** (шведск.: Mariedals slott) — сядзібны дом у стылі барока, размешчаны на захадзе Швецыі, на тэрыторыі лена Вестра-Гёталанд, у 9 кіламетрах на поўнач ад горада Скара.

Марыедаль быў пабудаваны ў 1666 годзе для рыксканцлера Швецыі, графа Магнуса Габрыэля Дэлагардзі на тэрыторыі графскага памесця Сербу. Будынак складаецца з цэнтральнага корпуса і двух флігеляў, якія прылягаюць да яго з абодвух бакоў. Стылістычныя асаблівасці дазваляюць выказаць здагадку, што праект палаца склаў прыдворны архітэктар Жан дэ ла Вале. Названа сядзіба была па імі жонкі графа Дэлагардзі, Марыі-Ефрасінні (*Maria Euphrosine*), сястры караля Карла X Густава.

Да цяперашняга часу палац Марыедаль захаваўся ў цэлым у першапачатковым, нязмененым стане і знаходзіцца ў прыватным валоданні.

Зноскі
------
Люверсы
**Люверс** — від фурнітуры для вырабаў галантарэйнай, абутковай, швейнай і паліграфічнай прамысловасці. Люверсы прызначаны для ўмацавання краёў адтулін, праз якія прадзяваюць вяроўкі, шнуры, тасьму, трасы і г. д. Тэрмін прыйшоў з паруснай справы: люверсам называюць адтуліну ў парусе, абшытую ніткай або ўзмоцненую металічным кольцам, якое служыць для прадзяванне ў яго такелажа.

Люверсы выкарыстоўваюць пры вырабе рамянёў з тканіны і (радзей) скуры, пры стварэнні парашутных сістэм, пры вытворчасці розных відаў тэнтаў (для турызму, для адпачынку і камерцыі, на грузавыя аўтамабілі і г.д.), у абутковай вытворчасці, у рэкламнай справе для мацавання банэраў і перацяжак праз вуліцы, справаводстве (брашуроўкі і пламбавання папер) і інш.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | У. Даля |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778544182 |
Талерчаты буфер
**Буфер** (англ.: Buffer, ад *Buff* - змякчаць) — ударны прыбор, які служыць для паглынання (амартызацыі) падоўжаных ўдарных і сціскальных намаганняў, што ўзнікаюць у ссаставк пры руху цягніка і пры манеўровай працы. Канструктыўна складаецца з цыліндрычнага корпуса, усярэдзіне якога размешчаны амартызатар, і слізгальны ўнутры корпуса шток з тарэллю. На вагонах і лакаматывах ўсталёўваецца на кантавым брусе, які з-за гэтага завецца буферным (назва захавалася і па цяперашні час). Таксама даволі часта буферы ўсталёўваюцца на тупіковых ўпорах.

Гл. таксама
-----------

* Бампер
Гітлер паведамляе пра аншлюс Аўстрыі на Гельдэнплац у Вене, 15 сакавіка 1938

| Гісторыя Аўстрыі |
| --- |
|  |
| Дагістарычная Аўстрыя |
| Герцагства Аўстрыя |
| Свяшчэнная Рымская імперыя |
| * Габсбургская манархія
 |
| Аўстрыйская імперыя |
| Аўстра-Венгрыя |
| * Цыслейтанія
 |
| Нямецкая Аўстрыя |
| Першая рэспубліка |
| Грамадзянская вайна |
| Федэратыўная Дзяржава Аўстрыя |
| Аншлюс |
| Остмарк |
| Саюзная акупацыя |
| Другая рэспубліка |

**Аншлюс** (ням.: Anschluss, Anschluß [[:Media:De-Anschluss.ogg|]] (i) — далучэнне, саюз) — ідэя аб’яднання Аўстрыі з Германіяй і канкрэтна — анэксія Аўстрыі Германіяй 12 — 13 сакавіка 1938. Незалежнасць Аўстрыі была адноўленая ў красавіку 1945, пасля яе заняцця саюзнымі войскамі падчас Другой сусветнай вайны, і ўзаконеная Дзяржаўнай дамовай 1955, якая забараняла аншлюс. У пераносным значэнні тэрмін «аншлюс», праз сваю сувязь з гісторыяй нацызму, ужываецца ў негатыўным сэнсе як сінонім паняцця анексія.

Падзея вядомая ў гісторыі таксама пад назвамі **анексія Аўстрыі Германіяй**, **з’яднанне Аўстрыі з Германіяй** або **аншлюс Аўстрыі**. На працягу пэўнага часу аўстрыйскія прыхільнікі Гітлера з Аўстрыйскай нацыянал-сацыялістычнай партыі ставілі перад урадам сваёй краіны пытанне аб далучэння Аўстрыі да Германіі. На 13 сакавіка 1938 г. быў запланаваны рэферэндум па гэтаму пытанню, але нацыяналісты зрабілі дзяржаўны пераварот і перадалі ўсю ўладу ў краіне Германіі. 12 сакавіка войскі Вермахта ўвайшлі на тэрыторыю Аўстрыі. 13 сакавіка таго ж года было аб’яўлена аб аншлюсе альбо з’яднанні Аўстрыі з Германіяй.

Аншлюс Аўстрыі
Аднак было вырашана правесці рэферэндум па пытанню падтрымкі аншлюсу насельніцтвам Аўстрыі. 10 красавіка 1938 г. большасць аўстрыйскіх грамадзян станоўча адказалі на пытанне «Ці згаджаецеся Вы са з’яднаннем Аўстрыі і германскага Рэйха, якое адбылося 13 сакавіка 1938 г. і ці падтрымліваеце Вы сваім голасам нашага лідара Адольфа Гітлера». Але легітымнасць рэферэндуму выклікае сумненні паколькі некалькі соцень тысяч аўстрыйцаў, у асноўным, яўрэйскага паходжання, былі пазбаўлены права голасу. Да тых, хто меў права голасу і не хадзіў на рэферэндум, нярэдка прыходзілі дадому некалькі разоў і настойліва запрашалі прыняць у ім удзел.

Прымусовы характар далучэння Аўстрыі да Германіі стаў падставай для дэкларацыі па Аўстрыі краін антыгітлераўскай кааліцыі, падпісанай у Маскве ў кастрычніку 1943 г. Згода гэтай дэкларацыі Аўстрыя аб’яўлялася першай ахвярай гітлераўскай агрэсіі, яе народ заклікаўся да барацьбы за незалежнасць, а аншлюс быў аб’яўлены скасаваным.
У 1955 г. Аўстрыя аднавіла свой суверэнітэт пасля 10 год кантролю з боку краін антыгітлераўскай кааліцыі.

Зноскі
------

1. ↑  Die propagandistische Vorbereitung der Volksabstimmung. Dokumentationsarchiv des österreichischen Widerstandes, Wien 1988, S. 495—526.
2. ↑  Jehovah’s Witnesses Yearbook 1989, p. 100

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аншлюс Аўстрыі
* History of unification of Austria and Germany on March 12, 1938 Архівавана 3 ліпеня 2011.
**Аршанскі мемарыяльны комплекс «Кацюша»** — мемарыяльны комплекс размешчаны на вуліцы Магілёўскай, каля моста праз Дняпро, па левым беразе ракі.

Перадгісторыя
-------------

У пачатку Вялікай Айчыннай вайны (28 чэрвеня 1941 г.) па распараджэнні Вярхоўнага камандавання была сфарміравана батарэя рэактыўных установак («Кацюша») на чале з капітанам Іванам Андрэевічам Флёравым. Захапіўшы Оршу, гітлераўцы наступалі на Смаленск. У Оршу адзін за адным прыбывалі варожыя эшалоны з баявой тэхнікай і жывой сілай. Камандзір эксперыментальнай батарэі рэактыўнай артылерыі ВМ-13 капітан І. А. Флёраў атрымаў загад адкрыць агонь па Аршанскім чыгуначным вузле і пераправах праз Дняпро і р. Аршыца. 14 ліпеня ў 15 гадзін 15 мінут раздаўся першы ў гісторыі войнаў залп рэактыўных мінамётаў на чыгуначнай станцыі Орша.

Мемарыяльны комплекс
--------------------

Мемарыяльны комплекс створаны ў 1960 г. (арх. Ю. Градаў, В. Занковіч, Л. Левін; метал, бетон, каменная крошка).

Кампазіцыя мемарыяла грунтуецца па кантрасце аб'ёмаў, асіметрычнасці і рознамаштабнасці мас. Справа пры ўваходзе на тэрыторыю мемарыяла размешчаны невялікі чорны куб з інфармацыйным надпісам. На ўзвышшы злева ў лінію пастаўлены ў выразным рытме васьмімятровыя, імкліва нацэленыя ў вышыню жалезабетонныя элементы – рэйкі (размешчаны на 6 тумбах з пяціканцовымі залатымі зоркамі на чорным фоне), якія сімвалізуюць пускавыя ўстаноўкі. У цэнтры самай высокай пляцоўкі комплексу, пакрытай шырокай белай стужкай бетоннага стылабата, па пастаменце – макет рэактыўнага мінамёта «Кацюша». Суровыя тоны чорных пастаментаў пад зеленаватымі рэйкамі-блокамі, чырвоныя тарцы цаглін, якімі выкладзена пляцоўка перад белым стылабатам з зялёна-чырвоным макетам рэактыўнай устаноўкі на ім, асацыіруюцца з драматызмам адгрымеўшых баёў.

Гл.таксама
----------

* Спіс музеяў Віцебскай вобласці

Літаратура
----------

* Мемарыяльны комплекс "Кацюша" // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С.В. Марцэлеў [і інш.]. – Мн. 1985. – С. 94.
**Анхель Фернандэс Артымэ** (21 жніўня 1960, Луанцо-Гозон Астурыя, Іспанія) — ксёндз, генеральны настаяцель салезіянаў. Доктар пастаральнай тэалогіі, мае ступень ліцэнцыята ў галіне філасофіі і педагогікі.

Біяграфія
---------

Першыя законныя шлюбы склаў 3 верасня 1978 года, вечныя шлюбы — 17 чэрвеня 1984 года у Сант’яга-дэ-Кампастэла.

Прэзбітэрскае пасвячэнне атрымаў 4 ліпеня 1987 года ў Леонэ. У 2000 годзе быў абраны інспектарам Леонскай Інспекторыі на шэсць гадоў. Належыў да камітэта, які падрыхтаваў 26-ю Генеральную Капітулу. У 2009 годзе быў прызначаны інспектарам Паўднёвай Аргенціны.

23 снежня 2013 года быў прызначаны настаяцелем новай Інспекторыі ў Іспаніі, але не змог заняць гэтую пасаду, паколькі 25 сакавіка 2014 года на 27-ай Генеральнай Капітуле быў абраны Генеральным настаяцелем салезіянскай сям’і.

На 28-ай Генеральнай Капітуле салезіянаў быў пераабраны на пасаду Генеральнага настаяцеля (2020—2026).

Зноскі
------

1. ↑  Кс. Анхель Фярнандэс Арцімэ пераабраны на пасаду Генеральнага настаяцеля салезіянаў Архівавана 24 кастрычніка 2020.
**Марыко́па** (саманазва: *Piipaash*, літаральна «людзі») — індзейскі народ на паўднёвым захадзе ЗША. Раней насялялі землі ўздоўж рэк Каларада і ракі Хіла. Агульная колькасць (2015 г.) — 804 чал.

Іспанцы сутыкнуліся з марыкопа ў XVI ст. і сталі светкамі іх перасялення з тэрыторый на рацэ Каларада да нізоўяў ракі Хіла пад ціскам болей ваяўнічых махавэ. Відавочна, у той час яны ўяўлялі сабою адзіную ваенную канфедэрацыю малых юманскіх груп.

Назва **марыкопа** паходзіць ад наймення мексіканскага паселішча ў Арызоне, куды ў 1825 г. прыбылі бежанцы з гэтай канфедэрацыі, каб выратавацца ад нападаў махавэ. У XIX ст. асноўнымі заняткамі з'яўляліся паляванне, рыбалоўства, збіральніцтва. Пад уплывам піма, з якімі частка марыкопа склала канфедэрацыю, пачалі займацца земляробствам. Канфедэрацыя марыкопа і піма здолела спыніць наступ махавэ.

У другой палове XIX ст. марыкопа былі пераселены ў 2 розныя рэзервацыі ў Арызоне. Іх насельнікі размаўляюць на вельмі адрозных дыялектах, аднак лічаць сябе адзіным народам.

Спасылкі
--------

* Salt River Pima-Maricopa Indian Community
* Maricopa Indian Culture and History
**Праект вяліка-страшнаму войску Расійскаму** — беларускія сатырычныя вершы антырасійскага напрамку. Час стварэння 1760-я гады. Побач запісаны вершы «Указ гарачы…» таго ж аўтара.

Аўтар быў шляхцічам, скарэй за ўсё, з Віцебшчыны. У яго мове відаць асаблівасці гаворак паўночнай Беларусі. Гэта лексемы ПАЯЦЬ ‘узяць’, БЛЕХ ‘роўная мясціна’. Але яго мова — наддыялектная.

Патрыятычныя творы спароджаны падзеямі самага канца вайны 1756—1763 гадоў. Гэта пародыя на маскоўскія ваяцкія песні. Парадыйны элемент — у стылізаванні маўлення маскоўцаў, ужыванні абсцэннай лексікі.

Рукапіс захоўваецца ў Вільні, у бібліятэцы Урублеўскіх. У ім змешчаны і творы на польскай мове. У 1970-я яго адкрыў Адам Мальдзіс і паведаміў пра гэта, але апублікаваць дзве беларускія сатыры праз цэнзуру не змог. Упершыню поўнасцю яны надрукаваны ў 2016 годзе.

Тэкст
-----

Projekt Wieliko sztasznomu woysku Rossyiskomu naprotiw niezdobnomu Korolu Pruskomu prez siem let na woynie buduszczemu pramo czesno napisano  

  

Lista  

  

Durnaja Moskwa naprymier kak sraka  

Niezwojowała prez siem lat Prusaka.  

Sowsiem pohybły sołdaty, kozaki  

Gusary kałmyki pramo kak sobaki  

Wsie pohinuły kto kohda posłyszy  

Rozohnał Prusak kak rudyie myszy  

Z Huśmy wam wojowaty nietli z sobakami  

Nie s choroszymy ludzmi Prusakami  

Tiepier wsie narody wam naruhajut,  

Cełuju Moskwu za durnuju majut,  

Mać by waszu wjob kak wy wojowaly  

Diengi pojeły Ludiey poterały  

Sohnały sem lit kak gowna na blechu  

Z waszey woyny połny karman smiechu  

Wiecznaja sława korolu Pruskomu  

Lichu pohibel miru Rossyiskomu  

Zjawiłyb Hospody kolib Pruska Stada  

Durnuju Moskwu czort zahnał de Hada  

Zniszczyły miesta, Jmbary, komory  

Bladczyie Syny wsie Roskoły, Wory  

No kawalery, Połkou Hienierały  

Niezbiwszy Prusa procz poutekały  

Stupay jebiona mat’ do swojeyże chaty  

Połnosta z Prusom bolsze wojowaty.

Літаратура
----------

* Acta Albaruthenica, 2016




1. ↑  Прапанаванае прачытанне: веліко-страшному