recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бяляеў.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Аляксандр Бяляеў.
**Аляксандр Арсенавіч Бяляеў** (нар. 12 красавіка 1947, Ленінград РСФСР) — беларускі палітык. Заслужаны будаўнік Рэспублікі Беларусь (2003).

Біяграфія
---------

Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт, эканаміст.

Служыў у радах Узброеных Сіл. Працоўную дзейнасць пачаў рабочым будаўнічага трэста № 10 у горадзе Гомелі. Быў майстрам, прарабам, старшым прарабам будаўнічага трэста № 14. Працаваў начальнікам Гомельскага мантажнага ўпраўлення № 1 трэста «Тэхмантаж», начальнікам будаўнічага ўпраўлення № 45, галоўным інжынерам — першым намеснікам генеральнага дырэктара вытворчага будаўніча-мантажнага аб’яднання «Гомельпрамбуд», старшынёй праўлення вытворча-будаўнічага кааператыва «Трэст № 14».
Займаў пасады першага намесніка старшыні Гомельскага аблвыканкама, старшыні Гомельскага гарвыканкама.

Выбіраўся дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання. Член Пастаяннай камісіі Міжпарламенцкай Асамблеі Еўразійскага эканамічнага супольніцтва па гандлёвай палітыцы і міжнароднаму супрацоўніцтву.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны», юбілейным медалём «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.».

Зноскі
------

1. 1 2 3
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ. Национальное собрание Республики Беларусь четвертого созыва

Спасылкі
--------

* Экс-мэр Гомеля Александр Беляев: Моё сердце бьется в такт с городом  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
Маніпула 
**Мані́пула** (ад лац.: manipula — жмут сена, узняты на кап'і, які служыў азначэннем месца збору) — тактычнае падраздзяленне пяхоты ў рымскім легіёне. Колькасны склад 60 — 120 ч. Кожная маніпула дзялілася на 2 цэнтурыі.

З'явіліся ў 5 ст. д. н.э. у сувязі з неабходнасцю падзялення фалангі на атрады, якія маглі б манеўраваць у баі. У 107 г. д. н.э. маніпулы былі зведзены ў кагорты.

Першую лінію маніпул складалі Гастаты.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 2 : М-Я. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0153-2, С.25

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) |
**Гіпертэрмія** — пераграванне, назапашванне залішняга цяпла ў арганізме чалавека і жывёл з павышэннем тэмпературы цела, выкліканае знешнімі фактарамі, якія абцяжарваюць цеплааддачу ў навакольнае асяроддзе або павялічваюць паступленне цяпла звонку. Гіпертэрмія ўзнікае пры максімальнай напрузе фізіялагічных механізмаў тэрмарэгуляцыі (потаавылучэнне, пашырэнне скурных сасудаў і інш.) і, калі своечасова не ліквідаваны прычыны, што выклікаюць гіпертэрмію, гіпертэрмія няўхільна прагрэсуе, сканчаючыся пры тэмпературы цела каля 41-42 ° С цеплавым ударам. Гіпертэрмія суправаджаецца павышэннем і якаснымі парушэннямі абмену рэчываў, стратай вады і соляў, парушэннем кровазвароту і дастаўкі кіслароду да мозгу, якія выклікаюць ўзбуджэнне, часам курчы і страту прытомнасці. Высокая тэмпература пры гіпертэрміі пераносіцца цяжэй, чым пры шматлікіх ліхаманкавых захворваннях.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4131602-2 · LCCN: sh85080155 · Microsoft: 2779949491 · NKC: ph487817 |
**Вавё́ркі** (*Sciurus*) — род грызуноў сямейства вавёркавых. Апроч уласна роду *Sciurus*, вавёркамі называюць таксама шэраг прадстаўнікоў сямейства вавёркавых з радоў бурундуковыя вавёркі (*Tamiasciurus*), пальмавыя вавёркі (*Funambulus*) і іншых. Уласна род *Sciurus* аб'ядноўвае каля 30 відаў, распаўсюджаных у Еўропе, Паўночнай і Паўднёвай Амерыцы і ўмераным поясе Азіі.

Вавёрка роду *Sciurus* мае падоўжанае цела з пухнатым доўгім хвастом, доўгія вушы, колер цьмяна-буры з белым брушкам, часам шэры (асабліва ўзімку).

Распаўсюджванне
---------------

Каўказская вавёркаВавёркі распаўсюджаны па ўсім свеце, апроч Аўстраліі і Антарктыды. Больш за ўсё відаў вавёрак сустракаецца на тэрыторыі амерыканскіх кантынентаў: у Паўночнай і Паўднёвай Амерыцы. За межамі Амерыкі сустракаецца ўсяго 3 віды вавёрак:

* Еўразійская вавёрка (*Sciurus vulgaris*) распаўсюджана амаль па ўсёй Еўропе і на значнай частцы Азіі;
* Каўказская вавёрка (*Sciurus anomalus*) распаўсюджана ў асноўным на Каўказе;
* Японская вавёрка (*Sciurus lis*) — эндэмік Сахаліна.

Японская вавёркаУ XVIII ст. з развіццём тэхнікі і гандлю паміж ЗША і Вялікабрытаніяй, у Еўропу быў інтрадуцыраваны адзін з паўночнаамерыканскіх відаў вавёрак — Каралінская вавёрка.
**Гірака́стра** (алб.: Gjirokastra) — горад на поўдні Албаніі, у даліне ракі Дрына. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнай вобласці і акругі. Насельніцтва — 22,8 тысяч чалавек (2004). Мае статус горада-музея, вядомая як радзіма албанскага лідара Энвера Ходжы. У 2005 годзе горад уключаны ў спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА як добра захаваны горад часоў Асманскай імперыі.

Гісторыя
--------

У XIV стагоддзі горад уваходзіў у грэчаскае княства Эпір (Эпірскі дэспатат). У 1417 годзе горад быў уключаны ў склад Асманскай імперыі. У канцы XIX стагоддзя горад стаў адным з цэнтраў барацьбы за незалежнасць Албаніі. Па дадзеных 1913 г. у горадзе пражывала 10 тыс. албанцаў і 2 тыс. грэкаў. Падчас Першай сусветнай вайны горад падвергнуўся паслядоўнай акупацыі італьянскімі, грэчаскімі, германскімі войскамі.
Па заканчэнні Першай сусветнай вайны горад быў пад кантролем грэчаскай арміі, пакуль не быў перададзены Албанскаму каралеўству.

Зноскі
------

1. ↑  GeoNames — 2005.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гіракастра
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Захарчук.
**Аляксандр Барысавіч Захарчу́к** (нар. 28 чэрвеня 1960, в. Вострава, Зэльвенскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1977 годзе Галынкаўскую школу, у 1982 годзе архітэктурны факультэт БПІ. Размеркаваўся ў Ленінград, але неўзабаве вярнуўся на Гродзеншчыну. У 1982—1988 гадах працаваў архітэктарам, кіраўніком групы архітэктараў ва Упраўленні па будаўніцтве і архітэктуры Гродзенскага аблвыканкама. У 1988—1989 гадах галоўны архітэктар калгаса «Камсамолец» Гродзенскага раёна. З 1989 года ў інстытуце «Гроднаграмадзянпраект», архітэктар, вядучы архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў, галоўны архітэктар праектаў праектнай майстэрні № 3.

Член Беларускага саюза архітэктараў з 2003 года. З 2011 года старшыня Гродзенскай абласной арганізацыі БСА. Саветнік Беларускай акадэміі архітэктуры (2006).

Творы
-----

Асноўныя працы ў аўтарскіх калектывах і самастойна: «Адраджэнне комплексу Жыровіцкага манастыра» (праект), комплекснае добраўпарадкаванне гістарычнага цэнтра г. Навагрудак, комплексная рэканструкцыя цэнтра г. п. Мір, рэканструкцыя транспартнай развязкі па вул. Будзённага, рэканструкцыя Савецкай плошчы з транспартнымі падыходамі, рэканструкцыя старога моста цераз р. Нёман, рэканструкцыя пансіянат «Свіцязь», «Белгазпрамбанк» — усе ў Гродне, комплексная рэканструкцыя цэнтра г. Ліда, — сталіцы Дажынак—2010, цэнтр комплекснага аўтасэрвісу па вул. Суворава ў Гродне, рэканструкцыя з рэстаўрацыяй дома Мураўёва ў Гродне, плавальны басейн, спальны корпус аздараўленчага цэнтра Нацыянальнага банка РБ у заказніку «Азёры».

Узнагароды
----------

Лаўрэат прэміі імя У. А. Караля Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Беларусі (1999). Ганаровы будаўнік (2011). Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі» (2017).

9 верасня 2022 года прысвоена званне Заслужаны архітэктар Рэспублікі Беларусь.

Сям’я
-----

Мае сястру Лілію Барысаўну Захарчук-Сідорку, якая з моманту адкрыцця СШ № 3 у Зэльве выкладала гісторыю, а з 2003 года ўзначаліла школьны гісторыка-краязнаўчы музей.

Зноскі
------

1. 1 2  Галынкаўскай школе — 80!
2. ↑  В чем заключено главное архитектурное достояние Зельвы? Объясняет наш земляк – главный архитектор института «Гродногражданпроект» Александр Захарчук
3. 1 2 3 4  Захарчук Александр Борисович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
4. ↑  Прадстаўнікі Гродзеншчыны адзначаны дзяржаўнымі ўзнагародамі. 22 чэрвеня 2017
5. ↑  Дзяржаўных узнагарод удастоены 160 прадстаўнікоў розных сфер дзейнасці

Літаратура
----------

* Захарчук Александр Борисович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
Ілюстрацыі Т. Макоўскага да кнігі «Гіпіка, альбо Кніга пра коней»
**«Гіпіка, альбо Кніга пра коней»** — асноўная літаратурная праца Крыштафа Мікалая Дарагастайскага, якая складаецца з чатырох частак (кніг). Упершыню надрукава ў 1603 годзе ў кракаўскай друкарні Анджэя Пётркоўчыка. Датуль у Рэчы Паспалітай не было ніводнага дапаможніка па конегадоўлі і коннай яздзе. Кніга напісана на польскай мове, ужываючы лацінскія цытаты і італьянскія тэрміны.

У першай распавядаецца пра міфалагізаваную гісторыю каня і коннай язды, пра конскія масці і прыкметы, пра падбор вытворнікаў і вырошчванне племяннога маладняка. Кніга другая прысвечана галоўным чынам прыручэнню і пачаткам выездкі маладых жарэбчыкаў. У трэцяй паказаны ўзоры муштукоў і цугляў з апісаннем іх уздзеяння. Кніга чацвёртая — «Гіпіятрыя» — ветэрынарны лячэбнік.

У значнай частцы «Гіпіка» — кампіляцыя з трактатаў настаўнікаў ужо згаданай Неапалітанскай вышэйшай школы коннай язды. К. Дарагастайскі таксама праштудзіраваў велізарны аб'ём самай рознай тагачаснай навуковай літаратуры і таму свабодна цытаваў у «Гіпіцы» як антычных аўтараў — Ксенафонта, Галена, Арыстоцеля і інш. так і амаль сваіх сучаснікаў — Іаахіма Камерарыя, Джыралама Кардана, Жана Фернэля і інш. Таксама К. Дарагастайскі падзяліўся ў «Гіпіцы» ўласным вопытам як падарожніка, конназаводчыка, лекара, прыродазнаўца, воіна наконт коней. «Гіпіку» ўпрыгожваюць вершы Вергілія і любімага К. Дарагастайскім паэта Марцэла ў арыгінале — на лаціне; у большасці выпадкаў Крыштаф Дарагастайскі даў тут жа ўласныя пераклады іх на польскую мову. Пра свае медыцынскія вопыты аўтар расказаў у Кнізе чацвёртай. На старонках «Гіпікі» згадана значная колькасць лекавых раслін і хімічных рэчываў. Аўтар задумаў «Гіпіку» як навукова-папулярнае выданне, выклаў яе жывой мовай і з гумарам. Яна змяшчае нямала цікавых выпадкаў, жартаў, прыказак і прымавак, каларытных дэталей свайго часу. Зразумела, не абышлося тут без забабонаў і памылковых суджэнняў. Упершыню выклаўшы на паперы тое, што ўсім, здавалася б, было знаёма з дзяцінства, аўтар прадбачыў кпіны ганарлівых невукаў. Але быў упэўнены, што праца ягоная паслужыць на карысць многім. І сапраўды, «Гіпіка» была настольнай кнігай у адукаваных гаспадароў. Яе папулярнасці садзейнічала прыдворная мода на манежную язду і конныя каруселі, якая дайшла да нашага краю ў 18 ст. Перавыдавалася «Гіпіка» 5 разоў: у 1620 (Познань), 1647, каля 1700 і 1730, 1861 (усе 3 выдання ў Кракаве).

У перакладзе на беларускую мову «Гіпіка» выйшла ў 2007, пераклад рабіўся з мікрафільмаў — копіі першага выдання 1603, якія захоўваюцца ў аддзеле рэдкіх кніг і рукапісаў Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі, зверка рабілася з выдання 1730, якое захоўваецца тамсама, і з апошнім выданнем 1861.

Зноскі
------

1. ↑  Гіпіка, альбо Кніга пра коней / Крыштаф Монвід Дарагастайскі; уклад. Святлана Ішчанка, В. Дубоўскі, пер. з польскай С. Ішчанка, Г. М. Брэгера. — Мінск, Юніпак, 2007. — 216 с. іл.

Спасылкі
--------

* Скан з выдання «Гіпікі» 1603 году (не ўсе ілюстрацыі захаваліся)(недаступная спасылка) на старонцы *Polskiej Biblioteki Internetowej* — Эл.рэсурс pbi.edu.pl
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Барэйка.
**Аляксандр Барэйка** (1927) — удзельнік беларускага патрыятычнага падполля ў 1946—1947 гг. у Баранавіцкай вобласці, адзін з кіраўнікоў арганізацыі «Чайка».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і ў 1927 г. у в. Малы Сялок Навагрудскага ваяводства ў Польскай Рэспубліцы (Любчанскі раён Маладзечанскай вобласці БССР). Вучыўся ў Наваградскай настаўніцкай семінарыі, у 1945 г. скончыў Навагрудcкую педагагічную навучальню, потым паступіў у Баранавіцкі настаўніцкі інстытут.

У 1946 г. спрычыніўся да стварэння падпольнай арганізацыі «Чайка», якая ставіла за мэту змаганне за нацыянальныя правы і годнасць беларусаў, культуру, мову, гісторыю, свабоду і незалежнасць Беларусі. Быў кіраўніком групы пры Баранавіцкім настаўніцкім інстытуце, а потым намеснікам кіраўніка Цэнтру Беларускага Вызваленчага Руху. У 1947 годзе вучыўся на другім курсе інстытута. У сярэдзіне 1947 г. арганізацыя была выкрытая ў сувязі з дэканспірацыяй Саюза вызвалення Беларусі, які выдаў савецкі агент Алесь Бажко. «Чайка» таксама была дэканспіраваная: некаторыя сябры «Чайкі» утрымлівалі сувязь з СВБ у выніку канспірацыйнай памылкі.

Аляксандр Барэйка быў арыштаваны органамі МДБ БССР 30 мая 1947 г. і засуджаны ваенным трыбуналам войскаў МУС Баранавіцкай вобласці 18 кастрычніка 1947 г. паводле артыкулаў 63-I і 76 КК БССР (цывільная здрада СССР і антысавецкая агітацыя) да 25 гадоў зняволення і 5 гадоў пазбаўлення правоў. Пакаранне адбываў у турмах Баранавічаў і канцлагерах Магаданскай вобласці. Вызвалены ў 1956 г. на падставе рашэння камісіі Вярхоўнага Савету СССР.

Далейшы лёс не вядомы.

Зноскі
------

1. ↑   Біяграфія Аляксандра Барэйкі

Літаратура
----------

* Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. ISBN 985-6374-07-3.

Спасылкі
--------

* Адкрыты спіс. Барэйка Аляксандр Аляксандравіч (1927)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Жарнасекі.

Акт апытання супрацоўнікам НКУС ацалелай жыхаркі Жарнасекаў пра знішчэнне вёскі.
**Жарнасе́кі** (трансліт.: *Žarnasieki*, руск.: Жерносеки) — былая вёска на тэрыторыі Верхнядзвінскага раёна Беларусі.

У 1940 годзе ў складзе Сар’янскага сельсавета Дрысенскага раёна, насельніцтва — 47 чалавек. У лютым 1943 года вёска спалена падчас карнай аперацыі «Зімовае чараўніцтва», загублена 38 чалавек. Пасля вайны вёска не адноўлена.

Спасылкі
--------

* Жарнасекі (Верхнядзвінскі раён) у электроннай базе даных «Беларускія вёскі, спаленыя ў гады Вялікай Айчыннай вайны»
**Пірафіты** — група раслін, устойлівых да ўздзеяння агнём: пажары прарэжваюць іх крону, але спрыяюць іх развіццю, угнойваючы глебу попелам. Самая вядомая з такіх раслін — *Dictamnus albus*, вядомы пад народнай назвай «неапалімая купіна». Іншыя расліны, якія адносяцца да пірафітаў — *Cytisus albus* з роду вастракільніца і некаторыя віды дуба.

Некаторыя расліны рэгулярна адчуваюць уплыў пажараў, калі тэмпература кароткачасова павышаецца да сотняў градусаў. Пажары асабліва частыя ў саваннах, у сухіх жорсткалістых лясах і хмызняковых зарасніках тыпу чапараля. Там вылучаюць групу раслін-пірафітаў, устойлівых да пажараў. У дрэў саваннаў на стаўбурах тоўстая корка, насычаная вогнетрывалымі рэчывамі, якія надзейна абараняюць унутраныя тканкі. Плады і насенне пірафітаў маюць тоўстыя, часта адраўнелыя покрывы, якія расколваюцца ад уздзеяння агню.

Спасылкі
--------

* Хімічны каталог: пірафіты
**Аэрапорт Познань-Лавіца** (польск.: Port Lotniczy Poznań-Ławica im. Henryka Wieniawskiego) — адзін з найстарэйшых аэрапортаў Польшчы, размешчаны каля Познані. Ён размешчаны за 5 кіламетраў на захад ад цэнтра горада. Аэрапорт ажыццяўляе мясцовыя, міжнародныя і гандлёвыя рэйсы.

Паўночная частка аэрапорта з 1913 года і да 23 снежня 2009 года выкарыстоўвалася як ваенны аэрадром.

Пілоты часам блытаюць гэты аэрапорт з размешчанай паблізу ваенна-паветранай базай у Кшэсінах; у іх прыкладна аднолькавая даўжыня ўзлётна-пасадачнай паласы і яе арыентацыя.

У 2015 годзе аэрапорт абслужыў 1 500 918 пасажыраў, што на 3,8 % больш за папярэдні год. Сціплы рост тлумачыцца працяглым рамонтам узлётна-пасадачнай паласы і часовым закрыццём аэрапорта.


1. ↑
Галоўная піраміда Эль-Куру

**Эль-Куру** (араб. الكرو‎‎) — археалагічны помнік на поўначы Судана на месцы пахавання манархаў старажытнага Куша. Уяўляе сабою некропаль VIII - IV стст. да н. э. з пірамід і грабніц. Разам з археалагічным помнікам Джэбель-Баркал, ад якога знаходзіцца ў 13 км, унесены ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Гісторыя
--------

Эль-Куру з'яўляўся адным з сакральных пахавальных цэнтраў дзяржавы Куш перыядаў Напаты і пачатку Мероэ. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што Эль-Куру набыў сваю значнасць ужо ў канцы 2 тысячагоддзя да н. э. калі Куш вызваліўся з-пад улады Егіпта. Аднак найстаражытнейшыя магільні, выяўленыя ў Эль-Куру, пакуль датуюцца VIII ст. да н. э. Аднымі з першых пахаваных тут лічацца *корэ* Алара, брат Кашты, і яго жонкі. 

Археалагічныя даследаванні пачаліся ў 1918 г. і працягваюцца да нашых дзён. Выяўлена болей за два дзесятка пірамід і грабніц. Апошнія пахаванні датуюцца IV ст. да н. э. Пахаванні Эль-Куру месцяцца на трох узвышшах на беразе Ніла, падзеленых сухімі пратокамі. Магільні маюць розную стылістыку. Большасць з іх знаходзіцца ў цэнтральнай частцы археалагічнага помніка. У 120 м на паўночны захад ад асноўнага некропаля валадароў Куша і членаў іх сямей знойдзены 4 магільні, у якіх пахаваны коні.

Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што ў старажытнасці Эль-Куру быў сапраўдным горадам мёртвых, закрытым для простых людзей, і быў абнесены мурам.

Асаблівасці пахаванняў
----------------------

Найстаражытнейшымі пахаваннямі Эль-Куру лічацца курганы, што мелі выгляд малой мастабы, невысокую агароджу і бакавыя падземныя пахавальныя камеры. Пазней з'явіліся мастабы з падковападобнымі па форме сценамі і круглявай унутранай пахавальнай камерай. Паміж сцяной мастабы і камерай знаходзіліся розныя бытавыя прадметы, знойдзена мноства чарапкоў керамікі. Наступны этап будаўніцтва грабніц характарызаваўся шырокімі прамавугольнымі мастабамі. 

Росквіт будаўніцтва манументальных пірамід і буйных грабніц у Эль-Куру прыпадае на IV ст. да н. э. У адрозненне ад ранніх мастаб, піраміды Эль-Куру мелі стромкія нахілы, пашыраную падземную камеру з калонамі і асобным саркафагам, унутраныя сцены ўпрыгожваліся роспісам.

Гл. таксама
-----------

* Джэбель-Баркал
* Мероэ
* Нуры

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Эль-Куру
* International El Kurru Project
* El Kurru, Sudan Архівавана 21 сакавіка 2015.
* Desert 'dream' realized: Sudan pyramid hunt gets funding
* New Excavations at El Kurru: Beyond the Napatan Royal Cemetery

| ⛭Сусветная спадчына ў Судане |
| --- |
| Культурныя помнікі | Джэбель-Баркал, Эль-Куру, Нуры, Санам і Зума[pl] (2003) ·  Мероэ, Мусаўварат ас-Суфра і Нака (2011) | Welterbe-Emblem Flagge des Sudan |
| Прыродныя помнікі | Нацыянальныя марскія запаведнікі Санганеб[pl] і Дунганаб[en] – Мукаўвар[pl] (2016) |
**Аляксандр Тучкін** (нар. 15 ліпеня 1964, г. Львоў) — беларускі гандбаліст, заслужаны майстар спорту СССР. Двухразовы алімпійскі чэмпіён. Пераможац XXIV Алімпійскіх гульняў у Сеуле (Паўднёвая Карэя).

Першымі трэнерамі былі Леанід Бразінскі і Спартак Міронавіч. Выступаў за каманду «СКА»-Мінск (1983—1990).

З 1988 года ў складзе зборнай каманды СССР. Пераможац XXVII Алімпійскіх гульняў у Сіднеі (Аўстралія). У 2000 годзе ў складзе зборнай каманды Расіі. Бронзавы прызёр XXVIII Алімпійскіх гульняў у Афінах (Грэцыя) 2004 гады ў складзе зборнай каманды Расіі. Чэмпіён свету сярод юніёраў у 1985 годзе. Двойчы быў пераможцам Гульняў добрай волі (1986, 1990). Трохразовы ўладальнік Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў, уладальнік Кубка кубкаў еўрапейскіх краін, уладальнік Суперкубка ў складзе каманды «СКА»-Мінск. Як легіянер выступаў у замежных клубах Германіі, Іспаніі, Грэцыі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Гандбол на Брестчине : истоки, тренеры, игроки, победы (руск.) / В. Н. Кудрицкий. — Брест: Альтернатива, 2016. — 152 с.: ил. — ISBN ISBN 978-985-521-566-1.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · ЕГФ · МАК |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Munzinger |
Кальдэра Анікчак, Аляска
**Кальдэра** (ісп.: caldera, літаральна — «вялікі кацёл») — шырокія авальныя ці круглыя катлавіны вулканічнага паходжання са стромкімі, часта ступеньчатымі схіламі. Кальдэры дасягаюць 10—20 км у папярочніку і некалькіх сот метраў у глыбіню. Адрозніваюць выбухныя кальдэры, якія ўтвараюцца пры магутных выбухах газаў, што вырываюцца з жарала вулканаў, і кальдэры абвальвання, якія ўзнікаюць пры правале па кальцавых разломах даху падземнага вулканічнага агменю з прычыны выкіду з яго матэрыялу пры вулканічных вывяржэннях. Шырэй распаўсюджаны кальдэры другога тыпу; яны ж дасягаюць і найвялікшых памераў.

У 1815 годзе нямецкі геолаг Хрысціян Леапольд фон Бух наведаў горы Тэйдэ (Тэнэрыфэ) і Табурыентэ (Пальма), якія знаходзяцца на Канарскіх астравах. Да часу публікацыі ўбачанага ён увёў тэрмін «кальдэра» ў геалагічны слоўнік.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кальдэра

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4261543-4 · LCCN: sh85018816 · Microsoft: 49708893 |
Піраміда Сонца
**Піраміда Сонца** — найбуйнейшы будынак горада Цеаціўакан і адзін з самых вялікіх у Месаамерыцы. Размяшчаецца паміж пірамідай Месяца і Цытадэллю ў цені масіўнай гары Сэра-Горда, з'яўляецца часткай вялікага храмавага комплексу. Вышыня піраміды 64,01 метра (200 футаў).

Уладкаванне і арыентацыя піраміды
---------------------------------

Аснова піраміды складае 0,9701107 памеру Вялікай Піраміды ў Гізе.

Арыентацыя піраміды, магчыма, мае антрапагалічнае значэнне. Яна арыентавана трохі на паўночны захад ад кропкі гарызонту, у якой заходзіць сонца два дні ў годзе - 12 жніўня і 29 красавіка. Дзень 12 жніўня характэрны тым, што ён лічыцца днём пачатку новай эры і першым днём календара Мая. Акрамя таго, з піраміды рабіліся шматлікія важныя астралагічныя назіранні, што рабіла яе важнай і для сельскай гаспадаркі, і для сістэмы перакананняў старажытнай культуры.

Галерэя
-------

* Піраміда Сонца, від спераду
«Спа́сы». Памятная манета Нацыянальнага банка Беларусі
**Успе́нскі пост, Спа́саўка** — летні пост у Грэка-Каталіцкай і Праваслаўнай царкве, працягваецца два тыдні - з 14 па 27 жніўня (па н.ст.). 

Па строгасці ўстрымання ёсць блізкім да Вялікага посту. Гэтым постам Святая Царква надае павагу Прасвятой Багародзіцы, заступніцы ўсіх хрысціян, якая нязменна моліцца за іх, звяраючыся да Бога. 

У гэты пост рацыён харчавання такі ж, як і ў Вялікі. Рыба дазваляецца толькі ў свята Ператварэння Гасподняга — 19 жніўня (па н.ст.). Пры супадзенні свята Успення з серадой ці пятніцай у гэты дзень дазваляецца есці толькі рыбу, а разгавенне пераносіцца на наступныя содні.

Гл. таксама
-----------

* Пасада ў хрысціянстве
* Мядовы Спас
* Яблычны Спас
* Трэці Спас
* Унебаўзяцце Дзевы Марыі
На рэверсе аргентыуса, які чаканілі ў Антыёхіі ў часы Канстанцыя I Хлору, намалявана перамога Тэтрархіі над сарматамі
 **Аргентыус**  — рымская сярэбраная манета. Яе пачалі чаканіць у 294 годзе падчас грашовай рэформы Дыяклетыяна (284—305) як замену сярэбранаму дэнарыю.

Законам была вызначана яго вага — 1⁄96 рымскага фунта (лібры) = 3,41 гр. Аднак галоўным чынам аргентыусы чаканілі некалькі лягчэйшым. Спачатку 25 аргентыусаў былі роўныя аднаму аўрэусу. 1 аргентыус адпавядаў 8 фолісам.

У 320 годзе пры Канстанціне Вялікім аргентыус быў заменены на сілікву.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аргентыус
Сімуляцыя успышкі «Ірыдыума»
Фотаздымак ўспышкі «Ірыдыума», знятая з вытрымкай 30 c.
Схема узнікнення успышак «Ірыдыума»
**Успышка «Ірыдыума»** — з’ява, выкліканая адлюстраваннем сонечнага святла гладкімі паверхнямі антэн спадарожнікаў сістэмы спадарожнікавай сувязі «Ірыдыум». Касмічны сегмент сеткі «Ірыдыум» складаецца з 66 касмічных апаратаў (масай прыкладна 700 кг кожны), раўнамерна размешчаных на 6 прыпалярных кругавых арбітах з нахілам 86,4° і вышынёй каля 780 км.

Час жыцця аднаго касмічнага апарата сістэмы складае не менш за 5 гадоў. Кожны апарат фармуе сваю зону абслугоўвання плошчай каля 19 млн квадратных кіламетраў. Зоны абслугоўвання ўсіх 66 касмічных апаратаў цалкам пакрываюць Зямлю.

Сувязь з абанентамі падтрымліваецца з дапамогай 3 галоўных антэн (MMA — Main Mission Antenna) памерам 86×186 см.

Час ад часу адна з антэн MMA адлюстроўвае сонечныя прамяні на паверхню Зямлі, ствараючы блік дыяметрам каля 10 км, які рухаецца па паверхні планеты. Для зямнога назіральніка гэта выглядае як плаўнае з’яўленне і наступнае плаўнае знікненне звышяскравай зоркі. З’ява працягваецца менш за 10 секунд.

Так як становішча кожнага касмічнага апарата вядома з высокай дакладнасцю, магчыма вылічыць час з’яўлення такіх блікаў для любога пункту планеты. Аматары астраноміі часта фатаграфуюць гэту прыгожую з’яву.

Некаторыя ўспышкі вельмі яркія — шматлікія дасягаюць зорнай велічыні −8, а некаторыя −9,5. Успышкі такой яркасці могуць назірацца нават днём, але вырабляюць найбольшае уражанне ноччу. На дадзены момант спадарожнікі сістэмы «Ірыдыум» у моманты адлюстравання сонечнага святла на Зямлю — самыя яркія зоркападобныя аб’екты на небасхіле.

Спасылкі
--------

* Heavens Above (англ.) — сайт, які прагназуе успышкі «Ірыдыума» у любым месцы на Зямлі
* Iridium FAQ (руск.) — FAQ, прысвечаны успышкам «Ірыдыума»
* Iridium page at Visual Satellite Observer’s Home Page (англ.) — падрабязнае апісанне паходжання выбліскаў «Ірыдыума»
* Успышка «Ірыдыума», знятая ў сярэдняй паласе Расіі
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Успенскі сабор.

**Успенскі сабор** (балг.: «Катедрален храм Успение на Пресвета Богородица» або Катедрален храм «Успение Богородично») — найбуйнейшы храм горада Варна ў Балгарыі і кафедральны сабор Варненскай мітраполіі Балгарскай праваслаўнай царквы.

Размешчаны ў цэнтры горада на плошчы Кірыла і Мяфодзія. Трохнефны купальны сабор быў афіцыйна адкрыты ў 1886 годзе як помнік вызвалення Варны ад асманскага валадарства. Адносіцца да кафедры мітрапаліта Варненскага.

Храм знакаміты выдатным зборам ікон, фрэсак і вітражоў. Большасць фрэсак унутры напісана ўжо пасля Другой сусветнай вайны. У час нядзельных і святочных набажэнстваў тут можна пачуць спевы самага вядомага балгарскага мужчынскага хору. У вячэрні і начны час храм падсвятляецца.

Зноскі
------

1. ↑  Успенский собор/Варна/Болгария/Европа :: Достопримечательности мира — WorldPOI **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 14 верасня 2011. Праверана 12 ліпеня 2016.
2. ↑  Виртуальная Европа/Варна

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Успенскі сабор (Варна)
* Катедрален храм-паметник «Успенне Пресвятия Багародзіцы» (балг.)
**Тысіа** (грэч. Θησείο) — раён Афін, размешчаны за паўночным схілам Акропаля. Мяжуе на поўдні з раёнам Астэраскапіа, на паўднёвым захадзе — з Пятраланай, на захадзе — з Керамікам  (руск.) (бел. на ўсходзе — з Манасціракі  (руск.) (бел. і Афінскай агарой  (руск.) (бел. на поўначы — з Псіры  (руск.) (бел..

Сваю назву раён атрымаў па Храму Гефеста, які раней памылкова называўся *Тэсеён*, то ёсць Храм Тэсея, паколькі рэльефы храма малявалі подзвігі Тэсея. Акрамя Храма Гефеста, на тэрыторыі раёна Тысіа размешчаны Стоя Атала  (руск.) (бел. невялікая Царква Святых Бесцялесных Сіл  (руск.) (бел. візантыйскай эпохі на аднайменнай плошчы, адна з двух афінскіх сінагог, Музей Бенакі  (руск.) (бел. Музей Макраніса  (руск.) (бел. Музей Іраклідон, афінская кансерваторыя «Афінеум»  (руск.) (бел. вядомая вялікай залай на 200 чалавек імя Марыі Калас.

Царква Святых Бесцялесных Сіл  (руск.) (бел. у Тысіа
Раён абслугоўвае станцыя афінскага метрапалітэна «Тысіа (станцыя метро)Тысіа  (руск.) (бел.».

У снежні 2010 года ў час рамонтных работ на станцыі «Тысіа» афінскай прыгараднай чыгункі ISAP  (руск.) (бел. выявілі новыя археалагічныя знаходкі.

Зноскі
------

1. ↑  Археологические находки задерживают ремонт наземного метро в Афинах**(неопр.)**.  greecetoday.ru (26 ноября 2010). Проверено 4 июня 2017.
| Індаеўрапейцы |
| --- |
| * Албанцы
* Армяне
* Балты
* Кельты
* Германцы
* Грэкі
* Індаарыйцы
* Іранцы
* Раманцы
* Славяне

Гістарычныя
Хеты
Кельты
Германцы
Скіфы
Ілірыйцы
Італікі
Фракійцы
Тахары |
| Протаіндаеўрапейцы |
| Прарадзіма індаеўрапейцаў |
| * Курганная гіпотэза
* Анаталійская гіпотэза
* Армянская гіпотэза
* Індыйская гіпотэза
* Тэорыя палеалетычнай бесперапыннасці
 |
| Індаеўрапеістыка |
| Індаеўрапейскія мовы |
| * Мова
* Грамадства
* Рэлігія
 |
| * Г
* Р
* П
 |

**Італікі** (лац.: Italici) — плямёны індаеўрапейскай групы, якія ў старажытнасці засялялі Апенінскі паўвостраў і гаварылі на італійскіх мовах. Розніліся моваю, памерамі тэрыторыі, колькасцю насельніцтва, узроўнем культуры і эканомікі. У 1-м тысячагоддзі да н.э. падзяліліся на 2 галіны: лаціна-фалікскую (жылі ў Лацыі і паўднёвай Этрурыі) і оскска-умбрскую (займалі землі да Паўднёвай Італіі). Паводле падання Рым заснаваны лацінскімі каланістамі ў 8 стагоддзі да н.э. Італікі страцілі самастойнасць, частка іх зямель трапіла пад уладу Рыма. У выніку Саюзніцкай вайны 90-88 гг. да н.э. італікі атрымалі правы рымскіх грамадзян, на працягу 1 стагоддзя н.э. раманізаваны.

Гл. таксама
-----------

* Лігуры

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
**Араві́цкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Хойніцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Аравічы.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Хойніцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшлі тэрыторыі скасаваных Дронькаўскага, Краснасельскага і Паганянскага сельсаветаў. З 26 ліпеня 1930 года ў складзе Хойніцкага раёна БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — у складзе Гомельскай вобласці. 8 студзеня 1987 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Стралічаўскага сельсавета.

На момант скасавання сельсавет налічваў 7 населеных пунктаў: вёскі Аравічы, Дронькі, Краснаселле, Пагоннае, Хвашчоўка, пасёлкі Гнездзенка і Града.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Колас.
**Уладзімір Георгіевіч Колас** (нар. 22 верасня 1951, Мінск) — беларускі кінарэжысёр, педагог, заснавальнік і кіраўнік (з 1990) Беларускага гуманітарнага ліцэя. Сын беларускага літаратуразнаўца і крытыка Георгія Коласа.

Біяграфія
---------

Скончыў МДЛУ і Вышэйшыя рэжысёрскія курсы ў Маскве. Зняў мастацкія і дакументальныя фільмы «Малады дубок», «Дрэвы на асфальце», «Хочаце — кахайце, хочаце — не», «Сны аб Беларусі», «Францыск Скарына», «Максім Гарэцкі», «Дамова з Гітлерам», «Галерэя Ады», «Белы ветразь над Прыпяццю» і інш.

Узнагароды
----------

Лаўрэат узнагарод шэрагу фестываляў. Узнагароджаны медалём 100 гадоў БНР Рады Беларускай Народнай Рэспублікі.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100

Літаратура
----------

* *Колас У. Г.* Лёс ліцэя. — СПб. 2006.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пуцявец.
**Дзмітрый Міхайлавіч Пуцявец** (7 лютага 1947, Калінін) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1974 годзе Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут. З 1974 г. — галоўны архітэктар Рэчыцы, з 1985 г. працуе ў Кіраваградзе.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1980 года. Член КПСС з 1971 года. Пражывае ў г. Кіраваградзе.

Творчасьц
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): генплан Рэчыцы (1975), планіроўка і забудова жылога квартала па вул. Ракасоўскага (1979), планіроўка «Дворыка Дружбы» гарадоў-пабрацімаў Рэчыцы і Пісек (ЧССР) (1980), планіроўка і азеляненне сквераў па вул. Дастаеўскага, Трыфанава, Чкалава (1983), на плошчы Кастрычніка (1985) у Рэчыцы.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Путевец Дмитрий Михайлович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Італьянскі мост** (руск.: Италья́нский мост) — пешаходны мост-цеплаправод цераз канал Грыбаедава ў Цэнтральным раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Казанскі і Спаскі астравы. Аб’ект культурнай спадчыны Расіі рэгіянальнага значэння.

З’яўляецца працягам Італьянскай вуліцы побач з храмам Уваскрэсення Хрыстова (Спас на Крыві). Вышэй па цячэнні знаходзіцца Нова-Канюшанны мост, ніжэй — Казанскі мост. Найбліжэйшая станцыя метрапалітэна (300 м) — «Неўскі праспект», выхад на канал Грыбаедава.

Мост атрымаў сваю назву ў 1910-х гадах ад размешчанай побач Італьянскай вуліцы.

| Масты цераз канал Грыбаедава |
| --- |
| 
* Трайны, Тэатральны
* Нова-Канюшанны
* Італьянскі пешаходны
* Казанскі
* Банкаўскі пешаходны
* Мучны пешаходны
* Каменны
* Дзямідаў
* Сянны пешаходны
* Какушкін
* Вазнясенскі
* Падзьячаскі
* Львіны пешаходны
* Харламаў
* Нова-Мікольскі
* Чырвонагвардзейскі пешаходны
* Пікалаў
* Магілёўскі
* Аларчын
* Каломенскі пешаходны
* Мала-Калінкін

 |
**Дзмітрый Паўлавіч Цвяткоў** (водск.: Dmitri Pavlovic Tsvetkov, руск.: Дмитрий Павлович Цветков, эст.: Dmitri Pavlovitš Tsvetkov; 30 жніўня 1890, Кракалле, Санкт-Пецярбургская губерня — 26 жніўня 1930) — расійскі і эстонскі лінгвіст і педагог водскага паходжання. Спецыяліст па водскай мове

Біяграфія
---------

Дзмітрый Цвяткоў нарадзіўся ў вёсцы Кракалле Ямбургскага павета Санкт-Пецярбургскай губерні. Ён быў другім дзіцём у сям’і водскіх сялян. Яго бацька Павел Рыгоравіч вучыўся толькі два гады, а маці Агаф’я Іларыёнаўна была непісьменнай.

З 1911 да пачатку Першай сусветнай вайны працаваў у Карэліі, а ў 1914—1916 гадах навучаўся ў Пецярбургскай вышэйшай школе. У 1918 годзе вярнуўся ў родную вёску, дзе сабраўся працаваць школьным настаўнікам, але не паспеў, бо быў мабілізаваны Інгерманландскім палком. У час Грамадзянскай вайны ваяваў на баку белых, і пасля вайны застаўся ў Эстоніі, дзе ўладкаваўся настаўнікам у Вяйналянскую школу ў вёсцы Венекюля, дзе выкладаў рускую мову. Акрамя таго, навучаўся ў Тартускім універсітэце, быўшы адным з нямногіх яго студэнтаў-важан.

Застрэліўся з-за няшчаснага кахання. Пахаваны ў Івангарадзе.

Водская мова
------------

Ужо ў Венекюле Цвяткоў па ўласнай ініцыятыве заняўся вывучэннем водскай мовы. За кароткі перыяд жыцця ён паспеў стварыць водскую граматыку, водскі слоўнік. Апроч гэтага, ён пераклаў на водскую мову апавяданне А. П. Чэхава «Ванька», апублікаваў невялікі этнаграфічны матэрыял, сабраны ім у водскіх вёсках, а таксама напісаў артыкул «Крыху раскажу пра ваду», напісаны ў 1924 годзе. Апублікавана яна была ў 1931 годзе ў Тарту, ужо пасля смерці пісьменніка.

Зноскі
------

1. ↑  З 13 кастрычніка 2008 года ўваходзіць у склад пасёлка Усць-Луга, Кінгісепскі раён Ленінградскай вобласці.
2. ↑  *Эрнитс Э.* Рецензия на: Dmitri Tsvetkov, Vadja keele grammatika // *Linguistica Uralica*. — 2009. — Т. XLV. — № 1. — С. 49.
3. ↑  Статья о водском языке

Спасылкі
--------

* Биография Д. П. Цветкова и статья «Немного расскажу о води» на сайте vatland.ru


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90932826 · BNF: 13171185x · GND: 1011780194 · ISNI: 0000 0001 1936 0354 · NKC: jn19981000538 · NTA: 14597300X · NUKAT: n2005110421 · SUDOC: 035161957 · VIAF: 71530444 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Татур.
**Генрых Хрыстафоравіч Татур** (17 верасня 1846, Мінск — 1907) — беларускі гісторык, археолаг, краязнавец, калекцыянер.

Біяграфія
---------

Дробны чыноўнік Мінскага губернскага статыстычнага камітэту. З 1874 вёў археалагічныя раскопкі ў Мінскай губерні, склаў яе археалагічную карту з апісаннем помнікаў. Аўтар кнігі «Археалагічнае значэнне Мінскай губерні» (1878), «Нарысу археалагічных помнікаў на прасторы Мінскай губерні і яе археалагічнага значэння» (1892). У выніку паездак па Міншчыне падрыхтаваў вялікі альбом археалагічных помнікаў (1893). Стварыў у Мінску багаты прыватны музей па гісторыі матэрыяльнай культуры Беларусі і ўнікальную бібліятэку. Падтрымліваў сувязі з Карусём Каганцом, мінскімі гімназістамі. Пасля смерці навукоўца яго зборы прададзеныя за мяжу. Некалькі прац захавалася ў рукапісах.

Зноскі
------

1. ↑  ТАТУР ГЕНРИХ ХРИЗОСТОМОВИЧ (руск.).  Род фамилии Татур. Праверана 30.09.2016.

Літаратура
----------

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, 2001. — 576 с.: іл. — ISBN 985-6302-33-1.
* Дзярновіч А. Мінскі антыквар і археолаг Генрых Татур ва ўспамінах і ліставанні // Знакамітыя мінчане ХІХ—ХХ стст. Вып. 6: Мінск і мінчане ў літаратурных творах на рубяжы ХІХ—ХХ стст. / Інстытут Польскі ў Мінску. — Мн.: Выдавец Віктар Хурсік, 2011. — С. 178—183. — Эл.рэсурс pawet.net


| ?Генрых Хрыстафоравіч Татур — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Генрых Хрыстафоравіч Татур |  | Хрызастом Лаўрэнцій Дамінік Татур |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Карась.
**Дзмітрый Міхайлавіч Карась** (нар. 16 снежня 1975, Гомель, БССР, СССР) — беларускі тэлевядучы, выканаўчы прадзюсар тэлеканала «Беларусь 3».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся і вырас у Гомелі. Жыў у сям’і з мамай і сястрой. У 1991 годзе змяніў прозвішча бацькі Якіменка на маці Карась.

У 1999 годзе быў вядучым навін і карэспандэнтам на «8 канале». З 2001 года працуе ў Белтэлерадыёкампаніі ў якасці вядучага навін.

Таксама да лістапада 2011 года з’яўляўся вядучым ранішняй праграмы «Добрай раніцы, Беларусь!». Прымаў удзел у праекце «Зорныя танцы» ў пары з Ірынай Казанцавай.

У 2012 годзе адкрыў чарговы аўтарскі музычны праект «Імперыя песні».

З пачатку 2014 года з’яўляецца вядучым праграмы аб надвор’і і клімаце ў Беларусі і свеце «Тэлебарометр».

Станам на 2018 год — выканаўчы прадзюсар тэлеканала «Беларусь 3» і вядучы праграмы «Калейдаскоп».

Зноскі
------

1. ↑  Телеведущий Дмитрий Карась: Я понял, что хочу жить в деревне и кормить кур!(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Дзмітрый Карась
**Касцёл Святога Міхаіла Арханёла** — мураваны каталіцкі храм у г.п. Варапаева Пастаўскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на вул. Завадская, 51а.

Гісторыя
--------

Драўляны касцёл, перавезены з Дунілавічаў на пачатку 1930-х гадоў
Першы драўляны касцёл быў перавезены сюды з Дунілавічаў на пачатку 1930-х гадоў. У 1933 г. дэкрэтам арцыбіскупа Рамуальда Ялбжыкоўскага адбыўся падзел дунілавіцкай парафіі і ўтварылася парафія ў Варапаеве, дзе першым пробашчам стаў кс. Антоній Скурко, які і быў душпастырам парафіі да 1948 г. У 1948 г. улады арыштавалі кс. Віктара Завадскага, а касцёл перарабілі пад склад збожжа.

У 1990 г. сюды пачалі прыязджаць ксяндзы з навакольных парафіяў, адным з іх быў кс. пралат Юзаф Булька, які пачаў збіраць будаўнічыя матэрыялы і ўладкоўваць справы па распачацці будаўніцтва касцёла.

Касцёл у Варапаеве пачалі будаваць на пачатку 1991 г. намаганнямі кс. пралата Юзафа Булькі, новапрызначанага пробашча Казіміра Акушкі. 27 ліпеня 1991 г. кардынал Казімір Свёнтэк асвяціў новы касцёл, які быў яшчэ ў недапрацаваным стане. У 1996 г. пробашчам святыні стаў кс. пралат Юзаф Булька, які і завяршыў будаўніцтва.

У 2000 г. пробашчам стаў кс. Павел Кубік, які пачаў будаўніцтва плябаніі. Пасля пробашчам быў прызначаны кс. Ежы Ноцунь, пры якім распачалося будаўніцтва парафіяльнага дома.

На тэрыторыі парафіі знаходзяцца капліцы: у Балаях — у калгасным доме, пераробленым пад капліцу, у Казлоўшчыне — капліца св. Пятра (старая, мураваная з каменя могілкавая капліца) і ў Навадруцку — капліца св. Юзафа Рамесніка, якая з’яўляецца ўласнасцю парафіі. У Гуту святар прыязджае раз на два тыдні, вернікі моляцца ў жылым доме.

Архітэктура
-----------

Твор архітэктуры постнеагатычнага стылю. Вырашаны прамавугольным у плане аб’ёмам пад пакатым двухсхільным дахам. Па цэнтры фасада далучана двух’ярусная чатырохгранная шатровая вежа-званіца, трохвугольны франтон крапаваны стральчатай аркатурай. Фасады расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі з трохвугольнымі сандрыкамі. Уваход накрыты двухсхільным казырком на кранштэйнах.

Зноскі
------

1. ↑  ВАРАПАЕЎСКІ КАСЦЁЛ СВЯТОГА АРХАНГЕЛА МІХАІЛА

Літаратура
----------

* Кулагін А. М. Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін.

Спасылкі
--------

* Варапаева — парафія Святога Міхала Арханёла —
* Касцёл Святога Міхаіла Арханёла (Варапаева) на сайце Глобус Беларусі (руск.)

| ⛭Пастаўскі дэканат |
| --- |
| 
* Касцёл Святога Міхала Арханёла (Варапаева)
* Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (Груздава)
* Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Дунілавічы)
* Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Камаі)
* Касцёл Святога Тадэвуша (Лучай)
* Касцёл Святога Апостала Андрэя (Лынтупы)
* Касцёл Святога Ісуса (Паставы)
* Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Паставы)
* Касцёл Маці Божай Шкаплернай (Ярэва)

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чэшык.
**Уладзімір Георгіевіч Чэшык** (1929, в. Рэчкі, цяпер Вілейскі раён — 2001) — беларускі ўрач-хірург, спецыяліст у галіне таракальнай (грудной) хірургіі. Заслужаны ўрач БССР (1968).

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі медыцынскі інстытут (1951). Стваральнік першага ў Беларусі лёгачнага хірургічнага цэнтра (1962). Галоўны ўрач Гомельскай абласной спецыялізаванай клінічнай бальніцы (1969—1995).

Зноскі
------

1. 1 2  Чэшык, Уладзімір Георгіевіч (урач ; 1929—2001)  (руск.)

Літаратура
----------

* Уладзімір Георгіевіч Чэшык (1929—2001) / Дужы А. І. // Здравоохранение. — 2007. — № 10. — С. 74-77.
**Дзмітрый Пятровіч Агіцкі** (руск.: Дмитрий Петрович Огицкий; 26 кастрычніка 1908, Пецярбург — 5 кастрычніка 1994, Шчучын) — прафесар Маскоўскай духоўнай акадэміі.

Нарадзіўся ў сям’і святара і настаўніцы, сям’я часта мяняла месцы жыхарства. У 1915 годзе бацька — святар Пётр Агіцкі, быў пераведзены ў пасёлак Селявічы (цяпер Гродзенская вобл.), затым ва Уладзімір, потым змяніў яшчэ некалькі месцаў служэння. Урэшце, летам 1921 года сям’я асела ў Селявічах. У 1922 годзе 13-гадовы Дзмітрый Агіцкі паступіў у 5-ы клас Літоўскай духоўнай семінарыі, у 1927 годзе — на Праваслаўнае багаслоўскае аддзяленне Варшаўскага ўніверсітэта (*Studium Teologji Pravoslawnej Universytetu Warszawskego*), пасля сканчэння якога паступіў ва Універсітэт Стэфана Баторыя. Адначасова з вучобай ва ўніверсітэце Дзмітрый Агіцкі выкладае ў Віленскай духоўнай семінарыі.

Пасля далучэння Прыбалтыкі і Заходняй Беларусі да СССР, Д. П. Агіцкі перабіраецца ў Шчучын (Гродзенскай вобл.), дзе служыць яго бацька. Выкладаў у пачатковай школе, а па нядзелях разам з вучнямі спяваў у царкоўным хоры. Пасля 2-й сусветнай вайны, калі на тэрыторыі СССР пачалі адкрывацца Духоўныя школы, Д. П. Агіцкі прызначаны выкладчыкам Жыровіцкай (у 1947), а затым Стаўрапольскай Духоўнай семінарыі. У 1960 годзе Стаўрапольскую семінарыю закрылі, у пошуках працы Д. П. Агіцкі едзе ў Патрыярхію і атрымлівае прызначэнне ў Жыровіцкую семінарыю. У 1966 годзе Агіцкі пераходзіць у Маскоўскую духоўную семінарыю і акадэмію, дзе выкладае грэчаскую мову. Неўзабаве становіцца загадчыкам аспірантурай МДА, членам рэдкалегіі «Богословских трудов», членам Камісіі Сіноду па пытаннях хрысціянскага адзінства, атрымлівае навуковую ступень магістра і званне прафесара.

Пасля выхаду на пенсію (1976), летам 1982 года Д. П. Агіцкі пераязджае ў бацькоўскі дом у Шчучын. Апошнія гады жыцця былі азмрочаныя жыццёвымі цяжкасцямі. Яшчэ ў 1949 годзе Д. П. Агіцкі пасяліў у сваім доме сям'ю рэпрэсаванага протаіерэя Барыса Ясінскага, свайго таварыша па Віленскай семінарыі. Сам Агіцкі ў бацькоўскім доме амаль не жыў, бо выкладаў у Жыровічах, Стаўрапалі, Сергіевым Пасадзе. Вярнуўшыся ў Шчучын, стары прафесар трапіў пад ганенні з боку людзей, якім ён калісьці даў прытулак.

Узнагароджаны ордэнам святога роўнаапостальнага князя Уладзіміра 3-й ступені (1971), 2-й ступені (1976).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Кравецкий А. Г.* Переписка Д. П. Огицкого с епископом Афанасием (Сахаровым) // Журнал Московской Патриархии. Москва, 1997. № 7. — С. 66-79.
Карта моў Швейцарыі; Рамандыя пазначана фіялетавым колерам.
**Рамандыя**, або **Французская Швейцарыя** (фр.: Suisse romande, ням.: Romandie) — франкамоўная частка Швейцарыі (этымалагічна параўнаеце з Нармандыяй у Францыі), размешчаная на захадзе краіны. Тэрытарыяльна пакрывае швейцарскія кантоны Жэнева, Во, Неўшатэль і Юра; а таксама франкамоўныя часткі кантонаў Берн, Вале і Фрыбур. У Рамандыі пражывае ўсяго каля паўтара мільёнаў чалавек ці 20 % насельніцтва Швейцарыі.

Мова
----

Швейцарскі варыянт французскай мовы практычна нічым не адрозніваецца ад арыгінала. Існуюць некаторыя адрозненні ва ўтварэнні лічэбнікаў: напрыклад у арыгінальнай версіі французскай мовы 90 ўтвараецца як чатыры-разы-дваццаць-дзесяць (фр.: quatre-vingt-dix), а ў швейцарскай версіі існуе слова фр.: nonante і г.д.

Фармальна і юрыдычна Рамандыі як рэгіёну няма і ніколі не было, але гэтая назва ўжываецца для абазначэння і аб’яднання франкамоўных жыхароў Швейцарыі. Спецыяльна для іх ёсць дзяржаўны тэлевізійны канал ТСР (TSR — фр.: Télévision Suisse Romande).

Гл. таксама
-----------

* Нямецкая Швейцарыя
* Італьянская Швейцарыя

Спасылкі
--------

* Télévision Suisse Romande — тэлебачанне Рамандыі (фр.)
* Слоўнік рэгіянальных слоў Рамандыі Архівавана 4 мая 2006. (фр.)

| Моўныя рэгіёны Швейцарыі |
| --- |
|  | 
Нямецкая Швейцарыя (швейцарская нямецкая мова) • Лацінская Швейцарыя • Французская Швейцарыя (швейцарская французская мова) • Італьянская Швейцарыя (швейцарская італьянская мова) • Рэтараманская Швейцарыя (швейцарская рэтараманская мова)
 |  |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4194045-3 · LCCN: sh85131348 |
**Касцёл Міхала Арханёла** — рымска-каталіцкі храм у цэнтральнай частцы Ашмян.

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў 1906 г. на месцы былога каталіцкага храма, з цэглы і каменя (будаўніцтва пачалося ў 1899 г.) па праекту Вацлава Міхневіча. Быў закрыты ў 1948 г. У савецкі час тут знаходзіліся фабрыка. Адкрыты ў 1989 г. Урачыстае асвячэнне званоў адбылося 28.1.1990 г. (з удзелам адміністратара Мінскай дыяцэзіі для католікаў Беларусі біскупа Тадэуша Кандрусевіча).

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры неабарока. 3-нефавая 2-вежавая базіліка з 5-граннай апсідай і бакавымі сакрысціямі. Мае ярусную аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю. Цэнтральны аб’ём накрыты 2-схільным дахам, расчлянёны лучковымі аконнымі праёмамі ў пластычных ліштвах і фігурна прафіляваных нішах з пілястрамі ў прасценках, апяразаны складанапрафіляваным карнізам. Ніжэйшыя бакавыя нефы пад 1-схільнымі дахамі расчлянёны здвоенымі лучковымі аконнымі праёмамі ў агульных арачных ліштвах са здвоенымі пілястрамі ў прасценках. Галоўны фасад фланкіраваны высокімі 5-яруснымі шатровымі вежамі з лучковым шчытом і бакавымі валютамі паміж імі, у цэнтры вылучаны высокім рызалітам з 3-вугольным франтонам у завяршэнні і лучковым уваходным парталам. Бакавыя нефы на галоўным фасадзе таксама завершаны фігурнымі шчытамі з валютамі і вуглавымі пінаклямі. Фасады атынкаваны. Унутры нефы перакрыты цыліндрычнымі скляпеннямі.

Галерэя
-------

* Касцёл Міхала Арханёла (Ашмяны)
* 
* 
*

Літаратура
----------

Памяць: Ашмян. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / [Уклад. А.Р.Каранеўскі. - Мн.: БЕЛТА, 2003. - 686 с.

Спасылкі
--------

* здымкі на globustut.by

| ⛭Ашмянскі дэканат |
| --- |
| Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса і Анёлаў Ахоўнікаў (Анжадава) · Касцёл Святога Міхаіла Арханёла (Ашмяны) ·  Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла (Баруны) · Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Гальшаны) · Касцёл Маці Божай Ружанцовай (Граўжышкі) · Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (Жупраны) · Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мураваная Ашмянка) · Касцёл Святога Якуба (Цудзенішкі) |