recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Шэмахінская астрафізічная абсерваторыя імя Насірэддзіна Тусі**
(азерб.: Nəsirəddin Tusi adına Şamaxı Astrofizika Rəsədxanası) — абсерваторыя ў раёне Шэмаха ў Азербайджане, размешчаная ў 22 км ад горада Шэмаха і ў 144 км ад горада Баку ў паўднёва-ўсходнім перадгор’і Вялікага Каўказа на вышыні 1435 м над узроўнем мора. Кіраванне абсерваторыяй ажыццяўляе Аддзел астрафізікі Інстытута фізікі Нацыянальнай акадэміі навук Азербайджана.

Азербайджанская марка «Шэмахінская астрафізічная абсерваторыя»

Гісторыя
--------

Будаўніцтва абсерваторыі пачалося ў 1958 г. і афіцыйна было адкрыта 13 студзеня 1960 г. Азербайджанскі вучоны Юсіф Мамедаліеў адыграў значную ролю ў стварэнні абсерваторыі. У пачатку свайго існавання абсерваторыя вымярала палярызацыю святла ад каметы д’Аррэ.

У 1981 годзе абсерваторыя была названа ў гонар сярэднявечнага азербайджанскага астранома Насірэддзіна Тусі. Побач з абсерваторыяй быў створаны невялікі гарадок для размяшчэння рабочых абсерваторыі, які атрымаў назву «Піркулі». У верасні 2008 года абсерваторыя пачала капітальны рамонт. У выніку былі адрамантаваны выставачная зала, музей, канферэнц-зала, лекцыйная зала, шэсць будынкаў для тэлескопаў і галоўны адміністрацыйны будынак, а таксама сталовая і некалькі жылых будынкаў.

Дырэктары абсерваторыі
----------------------

* Гаджыбек Фарадзулаевіч Султанаў (1951—1980)
* Актай Хангусэйн Гусейнаў (1980—?)
* Алік Рза Абасаў (?—?)
* Зохраб Абасалі Ісмаілаў (?—?)
* Камран Ахмед Гусейнаў (?—?)
* Шміт Буняд Ахмедаў (?—1997)
* Эюб Салах Куліеў (з 1997)

Галерэя
-------

* 
* 
*

Зноскі
------

1. 1 2  GRID Release 2019-02-17 — 2019-02-17 — 2019. — doi:10.6084/M9.FIGSHARE.7738979<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q61868141'></a>
2. ↑  Brief History **(нявызн.)**.  Шамахинська астрофізична обсерваторія. Архівавана з першакрыніцы 25 травня 2008.  (англ.)
3. ↑  İlham Əliyev Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasında aparılan yenidənqurma işləri ilə tanış olmuşdur **(нявызн.)** (13 вересня 2011). Праверана 10 травня 2018.  (азерб.)
4. ↑  Президент Ильхам Алиев: Азербайджан должен стать научным центром региона **(нявызн.)**.  Trend (17 травня 2013). Праверана 10 травня 2018.  (руск.)
5. ↑  Султанов, Гаджибек Фараджуллаевич **(нявызн.)**. Праверана 10 мая 2018 г..  (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Шэмахінская астрафізічная абсерваторыя імя Насірэддзіна Тусі
* Афіцыйны сайт Шэмаханская астрафізічная абсерваторыя (азерб.) (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | YouTube |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 6635154260749824480003 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мураўёў.

**Валянцін Уладзіміравіч Мураўёў** (нар. 28 студзеня 1938, в. Мішнева, Новасакольніцкі раён, Пскоўская вобласць, Расія) — беларускі радыёфізік. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1989), доктар тэхнічных навук (1977), прафесар (1978). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР (1988).

Біяграфія
---------

Скончыў Ленінградскае вышэйшае інжынерна-марское вучылішча імя адмірала С. В. Макарава (1960).

З 1965 года старшы выкладчык, у 1966—1975 гадах дацэнт, у 1975—1979 гадах дэкан канструктарска-тэхналагічнага факультэта, з 1979 года прарэктар па навуковай рабоце, адначасова загадчык кафедры Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта інфарматыкі і радыёэлектронікі.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Айчыны III ступені (1998), медалём.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя даследаванні ў галіне генерацыі і ўзмацнення электрамагнітных ваганняў звышвысокіх і надзвычай высокіх частот. Даследаваў механізм узаемадзеяння зараджаных часціц у паўправадніковых прыборах з электрамагнітнымі палямі. Распрацаваў тэарэтычныя асновы працы «кароткіх» дыёдаў Ганна. Прапанаваў новы спосаб павышэння стабільнасці частаты. Распрацаваў агульны метад разліку, які дазваляе з адзіных пазіцый аналізаваць і разлічваць аўтагенератары, сінхранізаваныя генератары і ўзмацняльнікі на паўправадніковых прыборах з улікам канкрэтнага спосабу рэалізацыі ЗВЧ сістэмы і параметраў актыўнага элемента. Вынікі навуковых даследаванняў дазволілі распрацаваць і ўкараніць параметрычны шэраг генератараў і ўзмацняльнікаў, якія працуюць у дыяпазоне ад 4 да 100 ГГц.

Аўтар больш за 250 навуковых прац, у т.л. 35 аўтарскіх пасведчанняў і 13 патэнтаў.

### Бібліяграфія

* Некоторые вопросы теории и расчета генераторов на диодах Ганна (совм. с В. Я. Савельевым) // Электрон. техника. Сер. «Электроника СВЧ». 1972. Вып. 12.
* Возможность значительного повышения стабильности частоты генераторов на диодах с отрицательным сопротивлением (совм. с А. А. Бельским, В. Я. Савельевым) // Изв. вузов СССР. Радиоэлектроника. 1974. № 8.
* Субгармонические бифуркации периода колебаний в диодах Ганна с внешним гармоническим воздействием (совм. с В. И. Шалатониным) // Радиоэлектроника. 1993. № 6.
* 3-mm Pulse Radar for short-range Navigation and Collision Avoidance (совм. с Ю. П. Воробьевым, А. В. Рубаником) // IEEE Aerospace and Electronic Systems. 1999. V.14, No.7.

Зноскі
------

1. ↑  МУРАЎЁЎ Валянцін Уладзіміравіч

Спасылкі
--------

* Валянцін Уладзіміравіч Мураўёў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar2653460 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лявуненка.
**Валянцін Фёдаравіч Лявуненка** (1941 —) — беларускі інжынер у цывільным будаўніцтве. Заслужаны будаўнік Рэспублікі Беларусь (2008).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ва Украіне, скончыў Ташкенцкі політэхнічны інстытут і працаваў па спецыяльнасці ў гэтым горадзе, а ў 1978-м прыехаў у Мінск. Больш за 30 гадоў Валянцін Фёдаравіч прапрацаваў у інстытуце «Мінскпраект». Пачынаў галоўным інжынерам праектаў, быў на кіруючых пасадах, у тым ліку галоўным інжынерам прадпрыемства і яго дырэктарам (6.9.2002 — 8.9.2003). З 2010-га працаваў у прыватнай будаўнічай кампаніі.

Творчасць
---------

Пад яго кіраўніцтвам па праектах інстытута «Мінскпраект» былі пабудаваны аўтавакзал «Маскоўскі», будынак чыгуначнага вакзала, Нацыянальная бібліятэка, падземны гандлёва-забаўляльны цэнтр «Сталіца», жылыя раёны Малінаўка, Сухарава, Красны Бор і інш. Пачаты рэстаўрацыя і рэканструкцыя Верхняга горада.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Не только профессионал, но и человек хороший. Бывший директор «Минскпроекта» отметил 80-летие(недаступная спасылка)  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ягошын.
**Валянцін Рыгоравіч Ягошын** (24 сакавіка 1935, с. Шалап, Тогульскі раён, Алтайскі край) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1968 годзе Новасібірскі інжынерна-будаўнічы інстытут. З 1962 па 1968 г. працаваў старшым архітэктарам у праектных арганізацыях Новасібірска. З 1968 г. — кіраўнік групы архітэктараў у Гродзенскім філіяле Белдзяржпраекта, Белкамунпраекце, з 1973  — галоўны архітэктар праектаў у Белжылпраекце, з 1985 года — мастак у Ратамскай спартыўнай школе.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1971 года. Пражываў у Мінску.

Творчасць
---------

Будынак «Гроднаэнерга»
У час працы у Новасібірску ім запраектаваны генпланы пасёлкаў Новасібірскай вобласці

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): будынкі аўтатрэста, філіяла Белжылпраекта, «Гроднаэнерга» (у сааўтарстве з В. Давыдзёнкам), мікрараён Форты-1 (1968-71) у Гродне, рэканструкцыя і інтэр’еры кінатэатра «Навіны дня» (1973), будынкі РАУС Заводскага раёна (1975) у Мінску, заводы формаў і абсталявання ў Оршы, БПД у Брэсце (1978—1983), ГПТВ-10 у Мцэнску.

Зноскі
------

1. ↑  Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* Егошин Валентин Григорьевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Паўднёва-Шатландскае ўзвышша** — выцягнутая з паўднёвага захаду на паўночны ўсход узгорыстая вобласць на поўдні Шатландыі, паміж Сярэднешатландскай нізінай і мяжой з Англіяй. Складаецца са шматлікіх груп узгоркаў, сярод якіх Галаўэй-Хілс, Лаўтэр-Хілс, Пентландс, Ламермур-Хілс і Чэвіят-Хілс. Найвышэйшы пункт — гара Мерык на крайнім захадзе (843 м).

Пераважаюць вышыні 500—600 м. Узгоркі пакатыя. Паверхня парэзана шырокімі далінамі, дзе ёсць каравыя азёры, нагрувашчванні валуноў і марэны. Паўночная ўскраіна ўтворана скідамі. На ўсходзе працягам узвышша з'яўляюцца невысокія грады Ламермур і Чэвіят, падзеленыя глыбокаю далінай ракі Туід. Па градзе Чэвіят праходзіць мяжа Шатландыі з Англіяй.

Узгоркі галоўным чынам пакрытыя травой і верасам.

Нягледзячы на ўзгорысты рэльеф, тэрыторыя разам са Сярэднешатландскай нізінай адносіцца да гістарычнага рэгіёна Лоўленд, такім самым супрацьпастаўляючыся Хайленду на паўночным захадзе краіны.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
Гумбальцкая гавань справа ад Цэнтральнага вакзала. Не пярэднім плане злева будынак Ведамства федэральнага канцлера і справа Дом Паўля Лёбэ
**Гумбальцкая гавань** (**гавань Гумбальта**, ням.: Humboldthafen) — рачная гавань у берлінскім раёне Мітэ ў непасрэднай блізкасці ад Цэнтральнага вакзала на поўнач ад лукавіны Шпрэе і злучае раку з Берлінска-Шпандаўскім суднаходным каналам. Пабудавана па праекце ландшафтнага архітэктара Петэра Іозефа Ленэ і названа ў гонар Аляксандра Гумбальта. Мае плошчу ў 33 500 м². Глыбіня гавані складае каля 3,5 м. Пасярэдзіне гавань перасякае чыгуначны мост лініі берлінскай гарадской электрычкі. У наш час гавань знаходзіцца пад аховай дзяржавы.

Выкарыстанне гавані па прызначэнні было спынена пасля Другой сусветнай вайны. Да аб'яднання Германіі праз Гумбальцкую гавань праходзіла мяжа паміж Заходнім і Усходнім Берлінам. Тут пры спробе незаконнага перасячэння мяжы загінуў Гюнтэр Літфін, першая ахвяра Берлінскай сцяны. З адкрыццём новага вакзала гавань, якая выкарыстоўвалася ў апошнія гады пад складскія патрэбы, зноў звярнула на сябе ўвагу. Існуюць планы адкрыцця ў Гумбальцкай гавані яхт-клуба або выстаўкі старадаўніх суднаў. Побач з гаванню ўзводзіцца офісны будынак *Humboldthafen Eins*.

Літаратура
----------

* Berliner Zeitung. Peter Neumann: Wie in Venedig — mit dem Wassertaxi zur Arbeit und ins Museum Архівавана 18 сакавіка 2014.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Гумбальцкая гавань**
* Humboldthafen  (ням.)
**Ла-Пампа** (ісп.: Provincia de La Pampa) — правінцыя Аргенціны, размешчана ў цэнтры краіны, у Пампасах. Суседнія правінцыі (па гадзіннікавай стрэлцы, пачынаючы з поўначы): Сан-Луіс, Кордава, Буэнас-Айрэс, Рыа-Негра, Неукен і Мендоса.

Эканоміка
---------

Эканоміка Ла-Пампа ацэньвалася у 3,2 мільярды долараў ЗША ў 2006 годзе, ці 10,500 долараў ЗША на душу насельніцтва (амаль на 20% вышэй за сярэдні паказчык па краіне). 

Сельская гаспадарка складае чвэрць ад эканомікі Ла-Пампа. Самай значнай, распаўсюджанай па ўсёй правінцыі, галіной з'яўляецца развядзенне буйной рагатай жывёлы з пагалоўем ў 3 632 684 галоў (2002). Пагалоўе ў іншых галінах жывёлагадоўлі налічвае 202 428 авечак, 140 498 коз і 64 118 свіней. 

На паўночным усходзе, на больш урадлівых землях, таксама мае важнае значэнне вырошчванне пшаніцы (10 % ад нацыянальнага вытворчасці), сланечніку (13 % ад НП), кукурузы, люцэрны, ячменю і іншых збожжавых. 

Маецца таксама малочная прамысловасць (выпрацавана 300 цэнтнераў прадукцыі) і 25 заводаў па вытворчасці сыру, развіта пчалярства, здабыча солі з саляных басейнаў.

| ⛭Адміністрацыйны падзел Аргенціны |
| --- |
| Аўтаномны горад | Буэнас-Айрэс | Аргенціна |
| Правінцыі | 
* Буэнас-Айрэс
* Вогненная Зямля
* Жужуй
* Карыентэс
* Катамарка
* Кордава
* Ла-Пампа
* Ла-Рыёха
* Мендоса
* Місьёнес
* Неўкен
* Рыа-Негра
* Сальта
* Сан-Луіс
* Сан-Хуан
* Санта-Крус
* Санта-Фэ
* Сант'яга-дэль-Эстэра
* Тукуман
* Фармоса
* Чака
* Чубут
* Энтрэ-Рыас

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4099053-9 · LCCN: n85119996 · VIAF: 152508211 |

1. ↑
**Лідыйцы**, або **меоны** † — зніклы народ, які размаўляў на лідыйскай мове лувійскай падгрупы анаталійскай групы (або галіны) індаеўрапейскіх моў. Лідыйцамі іх называлі асірыйцы і грэкі, а саманазвай было «меоны», яшчэ адной саманазвай было «сфардэны». У хецкіх летапісах краіна называлася Маса, навукоўцы бачаць у гэтым больш старажытную форму назвы Меоніі (Всемирная история том 3, стар. 87). Паводле Ксанфа Лідыйскага першым царом меонаў быў Атый, у якога было два сыны: Лід і Тарэб. Яны падзяліліся на лідыйцаў і тарэбаў.

У гістарычны перыяд лідыйцы пражывалі ў вобласці Лідыя на захадзе Анатоліі. Р. Беекес меркаваў, што ў перыяд Траянскай вайны лідыйцы, вядомыя ў Гамера як меоны, жылі далёка на поўначы, на паўночным захадзе Анатоліі, у вобласці Маса, лакалізацыя якой да цяперашняга часу з'яўляецца прадметам спрэчак.

У шырэйшым сэнсе тэрмін «лідыйцы» ўключаў усё насельніцтва Лідыі ў антычны перыяд, уключаючы аўтахтонныя дахецкія народы. Так, старажытнагрэчаскія аўтары ўключаюць у склад лідыйцаў і этрускаў, чыё паходжанне з Малой Азіі паводле сучасных даных уяўляецца цалкам верагодным, аднак мова якіх не мае нічога агульнага з лідыйскай. У любым выпадку, лідыйцы — нашчадкі адной з постхецкіх дзяржаў — былі ў Лідыі дамінуючым народам аж да заваявання Лідыі персамі.

Рост магутнасці лідыйцаў пачаўся разам са знішчэннем царства фрыгійцаў у 7 ст. да н.э. Пад уладай дынастыі Мермнадаў, якая пачалася ў 680 г. да н.э. з кіравання Гіга, лідыйцы распаўсюдзілі сваё панаванне ад усходняга іанійскага ўзбярэжжа і да ракі Галіс. Сталіцай лідыйцаў быў горад Сарды. У 630 г. на лідыйцаў напалі кімерыйцы, якім удалося захапіць Сарды каля 652 г. да н.э. Гіг памёр падчас абарончай кампаніі.

Напачатку 6 ст. да н.э. у гады кіравання цара Аліята лідыйскае царства дасягае кульмінацыі ў сваім развіцці. Вайна супраць мідыйцаў была спынена з-за сонечнага зацьмення ўлетку 585 г. да н.э. (у апошні час гісторыкі аспрэчваюць гэту дату). Пасля гэтай вайны рака Галіс стала мяжой паміж лідыйцамі і мідыйцамі. На захадзе Аліят заваяваў вобласці аж да Лікіі. Да гэтага моманту па сваёй моцы Лідыя магла параўнацца з Мідыяй, Вавілонам і Егіптам.

Спадчыннік Аліята, цар Крэз, у 547 годзе да н.э. перайшоў Галіс і напаў на персаў, якія захапілі да таго часу Мідыю. Як паведамляе Герадот (*I, 53*), які прысвяціў лідыйцам нямала месца ў «Гісторыі», дэльфійскі аракул паабяцаў Крэзу, што ён знішчыць вялікае царства — якім у выніку апынулася сама Лідыя. У 546 г. да н.э. персы захапілі Лідыю і ператварылі яе ў сваю сатрапію.

У антычных крыніцах лідыйцам прыпісваецца чаканка першых манет. Першыя выяўленыя ў Лідыі манеты адносяцца да 7 ст. да н.э.

Гл. таксама
-----------

* Лідыйскі алфавіт
* Лідыйская мова
* Лідыя

Зноскі
------

1. ↑  R. Beekes. The Origin of the Etruscans Архівавана 26 снежня 2010.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лідыйцы
**Міжнародны аэрапорт Ліепая** (латыш.: *Starptautiskā lidosta «Liepāja»*)(IATA: **LPX**, ICAO: **EVLA**) — рэгіянальны аэрапорт на захадзе Латвіі, які сертыфікаваны на міжнародныя паветраныя перавозкі. Разам з міжнародным аэрапортам Рыгі і аэрапортам Вентспілс, гэта адзін з трох асноўных аэрапортаў Латвіі.

Агляд
-----

Міжнародны аэрапорт Ліепая знаходзіцца ў Гробінскім краі, за 5 кіламетраў на ўсход ад Ліепая, за 210 кіламетраў ад сталіцы Латвіі Рыгі і за 60 кіламетраў ад літоўскай мяжы. Тэрыторыя аэрапорта займае 2,2 км² і знаходзіцца ў Ліепайскай спецыяльнай эканамічнай зоне.

20 верасня 2016 года аэрапорт быў пераатэставаны на камерцыйныя рэйсы праз восем гадоў перапынку. 5 снежня 2016 года авіякампанія airBaltic правяла выпрабавальны палёт з Рыгі ў Ліепаю на самалёце Bombardier CS300. 6 снежня 2016 года было абвешчана, што яны будуць праводзіць наступную серыю выпрабавальных палётаў вясной 2017 года. Па стане на 2019 год AirBaltic лётае паміж Рыгай і Ліепаяй зімой тры разы на тыдзень і летам пяць разоў на тыдзень самалётам Bombardier Dash 8 Q400.

Гісторыя
--------

Аэрадром у Ліепаі быў зладжаны ў 1926 годзе і першапачаткова выкарыстоўваўся для навучання лётчыкаў. З 1937 года пачаліся пасажырскія рэйсы з аэрапорта. Аэрапорт дзейнічаў у савецкі і постсавецкі час.

У 2009 годзе, пасля пачатку эканамічнага крызісу, пасажырскія рэйсы з аэрапорта былі часова спыненыя. У 2014 годзе пачалася рэканструкцыя аэрапорта, пасля якой ён быў зноў адкрыты 16 мая 2017 года.

Авіякампаніі і напрамкі
-----------------------

| Авіякампанія | Пункты прызначэння  |
| --- | --- |
| airBaltic | Рыга |

Статыстыка
----------

|  | Колькасць рэйсаў | Груз (тон) |
| --- | --- | --- |
| 2004 год | 298 | 25 |
| 2005 год | 338 |  |
| 2006 год | 310 |  |
| 2007 год | 1 692 |  |
| 2008 год | 2695 |  |
| 2009 год | 190 |  |
|

Наземны транспарт
-----------------

Аўтобусны маршрут № 2 курсіруе паміж міжнародным аэрапортам Ліепая і цэнтрам горада.

Зноскі
------

1. ↑  курс, The Baltic Course - Балтийский.  Liepaja airport to be certified by September 20 **(нявызн.)** .
2. ↑  курс, The Baltic Course - Балтийский.  First airBaltic test flight to Liepaja planned for December **(нявызн.)** .
3. ↑  "airBaltic" testa lidojumus uz Liepāju plāno nākamgad **(нявызн.)** .
4. ↑  A-Z World Airports Online - Latvia airports - Liepaja International Airport (LPX/EVLA) **(нявызн.)**.  A-Z Group. Праверана 13 March 2017.
5. ↑  Archived copy **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 28 сакавіка 2018. Праверана 27 мая 2021.

Спасылкі
--------

* Міжнародны аэрапорт Ліепая
**Пеўчаскі мост** (руск.: Пе́вческий мост — былая назва — *Жоўты мост* — ад колеру афарбоўкі) — мост цераз раку Мойка, на Пеўчаскім праездзе, насупраць Дварцовай плошчы. Названы ад суседняга будынку Пеўчаскай капэлы (цяпер будынак Дзяржаўнай акадэмічнай капэлы). Пабудаваны ў 1839—1840 гадах (інжынер Я. А. Адам) на месцы драўлянага бэлечнага маста, пабудаванага ў 1834 годзе па праекце А.Манферана для прахода на Дварцовую плошчу войскаў, якія ўдзельнічалі ў парадзе ў гонар адкрыцця Аляксандраўскай калоны. Пралёт перакрыты бесшарнірным чыгунным цюбінгавым зводам. Апоры бутавай кладкі з гранітнай абліцоўкай. Галоўнае ўпрыгожванне — чыгунная ажурная рашотка. Даўжыня — каля 24 м, шырыня 72 м (трэці паводле шырыні Сінега і Казанскага мастоў).

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

| Масты цераз Мойку |
| --- |
| 
* 1-ы Інжынерны
* 1-ы Садовы
* 2-і Садовы
* Мала-Канюшанны пешаходны *(гл. таксама Трайны мост)*
* Вялікі Канюшанны
* Пеўчаскі
* Зялёны
* Чырвоны
* Сіні
* Ліхтарны
* Паштамцкі пешаходны
* Пацалуеў
* Чырванафлоцкі пешаходны
* Храпавіцкі
* Карабельны

 |
Будынак пасольства па вуліцы Рэвалюцыйнай, 15
**Пасольства Швецыі ў Беларусі** — дыпламатычная місія Швецыі ў сталіцы Беларусі Мінску.

Гісторыя
--------

Стары будынак пасольства Швецыі ў Беларусі па Музычным завулку
З 2000 года працавала шведскае ганаровае консульства. У лістападзе 2003 года адкрыўся офіс аддзялення пасольства Швецыі ў Расіі. У лістападзе 2003 года, Швецыя пашырыла сваю прысутнасць у Мінску. Мэтай місіі было назіранне за сітуацыяй у Беларусі і павелічэнню кантактаў і супрацоўніцтва з беларускім грамадствам. Аддзяленне было ператворана ў пасольства і ўрачыста адкрыта 23 верасня 2008 г. калі пасол Стэфан Эрыксан перадаў свае даверчыя граматы прэзідэнту А. Р. Лукашэнка.

Двухбаковыя адносіны пагоршыліся ў жніўні 2012 года, калі шведскі пасол не атрымаў акрэдытацыі і быў вымушаны пакінуць краіну пасля заяўлення, што ён меў занадта частыя кантакты з апазіцыяй. 30 жніўня 2012 года з-за пагаршэння ў шведска-беларускіх адносінах пасольства ў Мінску было зачынена, шведскія дыпламаты пакінулі Беларусь.

Паслы Швецыі ў Рэспубліцы Беларусь
----------------------------------

* Стэфан Эрыксан (23 верасня 2008 — жнівень 2012)
* Крысціна Юханесан (з 4 верасня 2017)

Гл. таксама
-----------

* Беларуска-шведскія адносіны
* Дні культуры Швецыі ў Беларусі
Шляхецкае апалчэнне на карціне Юзафа Бранта, 1880
**Паспалітае рушэнне** — мабілізацыя ўсіх ваеннаабавязаных краіны (expeditio generalis) або аднаго ці некалькіх ваяводстваў ці паветаў, апалчэнне, агульны паход у Польшчы і ВКЛ.

Структура, прынцыпы фарміравання і арганізацыі войска ВКЛ да 2-ой пал. 14 — 15 ст. малавядомыя з-за адсутнасці крыніц. Напр. польскі гісторык Г. Лаўмянскі атаясамлівае згаданую Ягайлам у 1387, у прывілеі выдадзеным пасля заключэння Крэўскай уніі, «*пагоню*» з паспалітым рушэннем, добра вядомым як асноўная форма вайсковай арганізацыі ВКЛ у 16 ст.

Да сяр. 16 ст. паспалітае рушэнне складала аснову ўзброеных сіл ВКЛ, але Лівонская вайна паказала, што яно не ў стане выконваць функцыі абароны дзяржавы. Збор паспалітага рушэння быў працяглым па часе і ўжо не быў сапраўды ўсеагульнай мабілізацыяй усіх ваеннаабавязаных пэўнай мясцовасці, бо вялікая колькасць шляхты ўхілялася ад выезду на вайну. Нізкая дысцыпліна не дазваляла цалкам выкарыстоўваць і слабыя баявыя магчымасці паспалітага рушэння.

Зноскі
------

1. ↑  феадалаў — баяраў, шляхты
2. ↑  Сагановіч Г. М. Войска Вялікага княства Літоўскага ў XVI—XVII ст. — Мн. 1994. — С. 13.
3. ↑  Янушкевіч А. Ваенныя дзеянні паміж Вялікім княствам Літоўскім і Маскоўскай дзяржавай у 60-я гады XVI ст. // Białoruskie Zeszyty Historyczne № 14. — Białystok, 2000. — С. 55.

Літаратура
----------

* (польск.) Pospolite ruszenie // Encyklopedia staropolska.
* Посполитое рушение(недаступная спасылка) // Большая Советская энциклопедия.
Брацкая ГЭС
**Гідраэлектрастанцыя**, **ГЭС** — электрастанцыя, якая выкарыстоўвае энергію воднага струменя. 

Гідраэлектрастанцыі звычайна будуюць на рэках, ствараючы плаціны і вадасховішчы. Сярод пераваг ГЭС нізкі сабекошт электраэнергіі, магчымасць хуткага ўключэння або выключэння генератараў у залежнасці ад аб'ёму спажывання энергіі, аднаўляльная крыніца энергіі, адсутнасць забруджвання паветра. Аднак будаўніцтва ГЭС дарагое і доўгае, часта вадасховішчы займаюць занадта вялікія тэрыторыі, непрадказальна ўплываць на рэгіянальны клімат, а плаціны шкодзіць рыбнай гаспадарцы, бо перакрываюць шляхі да традыцыйных месцаў нерасту рыб (апошнюю праблему можна вырашыць пры дапамозе рыбапрапускных збудаванняў). Таксама да гідраэлектрастанцый адносяць прыліўная электрастанцыя.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гідраэлектрастанцыя
**Катаіб ат-Таяр ар-Рысалі** (араб. كتائب التيار الرسالي‎‎, бел.: Брыгада руху Паслання) — іракская шыіцкая групоўка, якая ўваходзіць у кааліцыю «Сілы народнай мабілізацыі». Таксама вядома як **31-я брыгада**. Яна сфарміравалася ў 2014 годзе пасля публікацыі Алі Сістані, лідарам шыітаў Ірака, фетвы аль-Джыхада аль-Каф’і, якая абавязвала іракцаў далучыцца да барацьбы з ІДІЛ. Узброенае фарміраванне заснаваў шэйх Аднан аль-Шахрані, дэпутат іракскага парламента, кіраўнік парламенцкага камітэта па пытаннях вяршэнства права, блізкі да былога прэм’ер-міністра краіны Нуры аль-Малікі. Асноўнай сферай дзейнасці арганізацыі стала абарона шыіцкіх святынь. У 2015—2016 гадах яна ўдзельнічала ў бітве за Рамадзі. На 2018 год у групоўцы налічвалася дзве тысячы чалавек.

Гл. таксама
-----------

* Спіс узброеных груповак грамадзянскай вайны ў Іраку (2011—2017)
* Спецыяльныя групы (Ірак)
* Прыватныя апалчэнні (Ірак)

Зноскі
------

1. ↑  Hashd Brigade Numbers Index :: Aymenn Jawad Al-Tamimi
2. ↑  زعيم «رساليون» الشيعي بالعراق: صراعنا مع السنة يعود لـ1400 عام | الخليج الجديد Архівавана 1 ліпеня 2018.
3. ↑  نشأة الحشد الشعبي لــ الكاتب / عبد الصمد السويلم Архівавана 10 студзеня 2020.
4. ↑  مجاهدو التيار الرسالي يقتلون مجموعة داعشية بصواريخ "الموعود" في الرمادي Архівавана 1 жніўня 2018.
5. ↑  ميليشيات الحشد الشعبي الشيعية العراقية .. من هي؟ ولمن تتبع؟
**Гідраргіліт**, **Гібсіт** (грэч. hydor + argillos, вада і белая гліна) — мінерал, аксід алюмінію, γ-Al(OH)3 (часам α-Al(OH)3. Утрымоўвае 65,4 % гліназёму (Al2O3); вядомыя прымешкі Fe3+ і Ga3+, якія замяшчаюць ў структуры Al3+. Назва паходзіць ад прозвішча англійскага мінеролага Дж. Гібса (англ.: G. Gibbs).

Крышталізуецца ў манакліннай сінгоніі. Крышталічная структура слаістая, складаецца з двулістных пакетаў (OH), у сярэдзіне якіх размешчаны іоны Al3+. Па слабых міжпакетных сувязях праходзіць добрая спайнасць. Гідрагіліт утварае дробныя тонкапласціністыя, звычайна бясколерныя з перламутравым бляскам крышталікі, а таксама парашкаватыя масы і скарыначкі з радыяльна-прамяністай або лускаватай мікраструктурай. Цвёрдасць па мінералагічнай шкале 2,5—3,5; шчыльнасць 2300—2400 кг/м³. Гідраргіліт звычайна ўтвараецца пры выветрыванні парод, багатых гліназёмам. Разам з іншымі гідравокісламі алюмінію (дыяспар, бёміт) і жалеза гідаргіліт уваходзіць у склад баксітавых руд.

Зноскі
------

1. ↑  Гидраргиллит // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
2. 1 2 3  *Гідраргіліт (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз. — С. 43.

Спасылкі
--------

* Гиббсит // ХиМиК.ру (руск.)
* Гидраргиллит (гиббсит) — А l(ОН){{|3}}sub. Бемит — АlO(ОН). Диаспор — НАlO2 // Экологический центр "Экосистема"™ (руск.)
* Гиббсит // Музей естественной истории (руск.)
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гідраргіліт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777975867 |
Пасольства Швецыі ва Украіне
**Пасольства Швецыі ва Украіне** — галоўнае дыпламатычнае прадстаўніцтва Каралеўства Швецыя ва Украіне.

Адрас: Кіеў, вуліца Івана Франко 34/33 (скрыжаванне з бульварам Тараса Шаўчэнкі)

Пасол Швецыі ва Украіне: Тобіяс Тыберг (з 2019 года). Акрамя пасольства Швецыя мае консульства ў Кахоўцы.

Дыпламатычныя адносіны
----------------------

Швецыя першай сярод краін Паўночнай Еўропы прызнала незалежнасць Украіны 19 снежня 1991 г. Дыпламатычныя адносіны былі ўстаноўлены 13 студзеня 1992 года. У верасні 1992 года ў Кіеве было адкрыта Пасольства Каралеўства Швецыя ва Украіне.

Паслы Швецыі ва Украіне
-----------------------

* Марцін Ларс Вільгельм Алексіс Хальквіст (1992-1996)
* Ёран Сігурд Якабсан (1996-2000)
* Свен Улаф Оке Петэрсан (2000-2004)
* Юн-Крыстэр Оландэр (2004-2008)
* Стэфан Гульгрэн (2008-2013)
* Андрэас фон Бэкэрат (2013-2016)
* Марцін Гагстром (2016-2019)
* Тобіяс Тыберг (з 2019-)
**Гідраэнергія** — выкарыстоўванне энергіі рэк і вадаёмаў, размешчаных вышэй узроўню мора, а таксама энергіі марскіх прыліваў і энергія хваляў. Адрозніваюць **агульную гідраэнергію**, т.б. тэарэтычны валавы гідраэнергетычны патэнцыял, **тэхнічную гідраэнергію**, т.б. тыя што фактычна можна выкарыстаць, і **эканамічную гідраэнергію**, т.б. тыя выкарыстанне якіх эканамічна выгодна. Пры ацэнцы гідраэнергарэсурсаў улічваюць не толькі колькасныя, але і якасныя іх характарыстыкі. Дзеля якасці гідраэнергіі асабліва важная яе раўнамернасць, чым больш яна раўнамерная, тым вышэй яе якасць.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4189214-8 · LCCN: sh85145596 · Microsoft: 40675005 · NKC: ph808998 |
**Гідраметэаралагічная абсерваторыя** — помнік архітэктуры, знаходзіцца ў Мінску на праспекце Незалежнасці.

Пабудаваная ў 1934 годзе (архітэктар Іван Іосіфавіч Валадзько). Мае рысы стылю канструктывізму.

Архітэктура
-----------

Беларуская геафізічная абсерваторыя, 1930. Іван Валадзько
Беларуская геафізічная абсерваторыя, 1930. Іван Валадзько
Трохпавярховы прамавугольны ў плане з рызалітамі і невялікім тамбурам мураваны будынак на высокім цокальным паверсе, арыентаваны фасадамі па баках свету. У кампазіцыі вылучаны аб’ёмы дзвюх лесвічных клетак (выступаюць у плане і ўзвышаюцца над дахам), верхнія пляцоўкі выкарыстоўваюцца для правядзення натурных гідраметэаралагічных вымярэнняў і маюць спецыяльнае абсталяванне. Фасады вырашаныя ў строгіх лаканічных формах. Паўднёвы фасад мае балконы на ўсю даўжыню будынка на ўзроўні другога і трэцяга паверхаў. Планіроўка калідорная з двухбаковым размяшчэннем рабочых памяшканняў.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гідраметэаралагічная абсерваторыя (Мінск)
Шахоўніца ў гербе Харватыі
**Шахоўніца** (харв.: šahovnica, МФА: [ʃaxǒːʋnit͡sa]) — адзін з варыянтаў геральдычнага падзелу шчыта, які ўяўляе сабой спалучэнне роўнай колькасці рассячэнняў і перасячэнняў.

Харватыя
--------

Чырвона-белая шахоўніца служыць геральдычным сімвалам Харвацкай дзяржавы, яна прысутнічала на гербе краіны на працягу ўсёй гісторыі, уключаючы перыяд Сацыялістычнай рэспублікі Харватыя ў складзе Югаславіі (гл. Герб Харватыі).

Першае з'яўленне шахоўніцы ў якасці дзяржаўнага сімвала адносяцца да перыяду кіравання караля Харватыі Сцепана Држыслава (X стагоддзе). Найстарэйшыя з захаваных дакументаў з шахоўніцай у якасці дзяржаўнага сімвала датуюцца пачаткам XVI стагоддзя, калі яна была часткай герба Габсбургаў і сімвалізавала саюз плямёнаў чырвоных  (руск.) (бел. і белых харватаў  (руск.) (бел.. Існуе гістарычна непацверджаная легенда пра з'яўленне шахоўніцы пасля выйгрышу ў шахматы харвацкім каралём Святлаславам Суроньем у венецыянскага дожа ў партыі, стаўкай у якой была Далмацыя.

У часы кіравання ўсташаў у 1941—1945 гадах і ў 1990—1991 гадах харвацкая шахоўніца малявалася на гербе ў негатыўным варыянце з белым квадратам у левым верхнім вугле.

У 1990 годзе шахоўніца была змешчана на сцягу Харватыі замест югаслаўскай чырвонай зоркі. Харвацкая шахоўніца складалася з 25 квадратаў белага і чырвонага колеру, размешчаных у 5 радоў, гэта значыць, што яна паўтарала ўсташскі варыянт шахоўніцы. У 1991 годзе ён быў заменены на варыянт, які пачынаецца з чырвонага квадрата, ён выкарыстоўваецца Харватыяй дагэтуль.

Іншыя прыклады
--------------

Герб «Учэле»Герб «Учэле»
* Шляхецкі герб «Учэле» (*на іл.*).
* Чырвона-белая шахоўніца таксама была сімвалам польскіх ВПС ад самага моманту іх заснавання ў 1918 годзе.
* Бела-блакітная шахоўніца (дакладней ромбападобны падзел) выкарыстоўваецца як элемент герба Баварыі.
* Чорна-белая шахоўніца выкарыстоўваецца музыкантамі і прыхільнікамі музычнага стылю ска.
* Ружова-чорная шахоўніца выкарыстоўваецца ў субкультуры эма.

Зноскі
------

1. ↑  Bellamy, Alex J. (2003). The Formation of Croatian National Identity: A Centuries-old Dream. Manchester University Press. p. 36. ISBN 071906502X.
2. ↑  Деньги, товарищи, ещё никто не отменял!
3. ↑  Отделение Хорватии
4. ↑  Палитра крыла Архівавана 20 снежня 2007.
5. ↑  *Елена Гуськова.* История югославского кризиса (1990-2000). — М.: Русское право/Русский Национальный Фонд, 2001. — P. 137. — ISBN 5941910037.
6. ↑  *Коллектив авторов.* Югославия в XX веке: очерки политической истории. — М.: Индрик, 2011. — С. 778. — ISBN 9785916741216.
7. ↑  Стефан Станислав Стец
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Крыкава.

**Валянціна Іванаўна Кры́кава** (13 лістапада 1930, Ленінград — ?) — беларуская артыстка балета. Народная артыстка БССР (1964).

Біяграфія
---------

Скончыла Ленінградскае харэаграфічнае вучылішча ў 1947 годзе. У 1947—1968 гадах салістка Дзяржаўнага тэатра оперы і балета БССР.

Творчасць
---------

Выкананне В. Крыкавай адметна высокай культурай, мяккай пластычнасцю рухаў, выразным падкрэсліваннем індывідуальных рысаў характару персанажаў.

### Ролі

Сярод партый: Ванда («Салавей» М. Крошнера), Жанчына ў чорным («Святло і цені» Г. Вагнера), Мадэрнісцкая танцоўшчыца («Мара» Я. Глебава), Зарэма («Бахчысарайскі фантан  (руск.) (бел.» Б. Асаф’ева), фея Бэзу і Котачка («Спячая прыгажуня  (руск.) (бел.» П. Чайкоўскага), Вулічная танцоўшчыца і Мерседэс («Дон Кіхот» Л. Мінкуса), Цыганка («Эсмеральда  (руск.) (бел.» Ц. Пуні).

Выканала вялікую колькасць характарных танцаў у оперных і балетных спектаклях.

Зноскі
------

1. ↑  Беларусь, 1995
2. 1 2 3 4  Крикова Валентина Ивановна // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 333. — 737 с.

Літаратура
----------

* Кры́кава Валянціна Іванаўна // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 404. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Крыкава Валянціна Іванаўна на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
**Гіпакінезі́я** (грэч. ὑπό — знізу, пад; κίνησις — рух) — стан недастатковай рухальнай актыўнасці арганізма з абмежаваннем тэмпу і аб'ёму рухаў. Гіпакінезія магчымая на фоне неўралагічных і псіхічных разладаў, напрыклад, паркінсанізму і іншых экстрапірамідных сіндромаў, дэпрэсіўнага, кататанічнага і апатычнага ступару. Таксама гіпакінезія можа быць выклікана маларухавым характарам працоўнай дзейнасці або ладу жыцця ўвогуле. У гэтым выпадку яна можа прывесці да гыпадынаміі.

Зноскі
------

1. ↑  *Никифоров А. С.*. Гипокинезия (руск.). *Неврология. Полный толковый словарь*.  Национальная психологическая энциклопедия (26 ліпеня 2010). Праверана 27 лютага 2014.
2. ↑  *Жмуров В. А.*. Гипокинезия (руск.). *Большая энциклопедия по психиатрии, 2-е изд.*.  Национальная психологическая энциклопедия (26 ліпеня 2012). Праверана 27 лютага 2014.
**Іван Іванавіч Газа** (5 (17).1.1894, Пецярбург, — 5 кастрычніка 1933, Ленінград) — савецкі партыйны і ваенны дзеяч. Член Камуністычнай партыі з 1917.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і рабочага. З 1909 года — слесар Пуцілаўскага завода. У лютым 1916 года за арганізацыю страйку адпраўлены ў штрафныя казармы. Вёў рэвалюцыйную работу сярод салдат і матросаў Араніенбаума і падняў іх на барацьбу ў дні Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года. Удзельнічаў у фармаванні атрадаў Чырвонай Гвардыі на Пуцілаўскім заводзе. Са жніўня 1917 года — дэпутат Петраградскага савета. Актыўны ўдзельнік Кастрычніцкага ўзброенага паўстання ў Петраградзе, адзін з кіраўнікоў штаба паўстання Нарвскага раёна. З 1918 года — камісар Пуцілаўскага бронецягніка № 6 імя У. І. Леніна. Удзельнічаў у баявых дзеяннях супраць войскаў Краснова, Карнілава, Юдзеніча, белапалякаў. Да 1925 года — ваенкам Чырвонай Арміі. З канца 1925 года — на партрабоце ў Ленінградзе, у 1931—1933 гадах — сакратар Ленінградскага гаркама. Дэлегат 15-га з’езду ВКП (б). Імем Газа ў Ленінградзе названы праспект (былы Старапецяргофскі). Пахаваны ў Ленінградзе на Марсавым полі.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 119558513 · VIAF: 52502092 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мілашэўскі.
**Валянцін Станіслававіч Мілашэўскі** (5 кастрычніка 1960, в. Лапенеўцы, Бераставіцкі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V і VI скліканняў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 5 кастрычніка 1960 года ў в. Лапенеўцы Бераставіцкага раёна Гродзенскай вобласці.

Скончыў Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі інстытут па спецыяльнасці «Лячэбная справа», урач-лячэбнік.

Працаваў участковым тэрапеўтам Кобрынскай цэнтральнай раённай бальніцы; галоўным урачом Кобрынскай станцыі хуткай і неадкладнай медыцынскай дапамогі; галоўным урачом Кобрынскага тэрытарыяльнага медыцынскага аб’яднання; галоўным урачом санаторыя «Буг»; намеснікам старшыні Брэсцкага гарадскога выканаўчага камітэта; начальнікам упраўлення аховы здароўя Брэсцкага абласнога выканаўчага камітэта; галоўным урачом установы аховы здароўя «Брэсцкая гарадская бальніца хуткай медыцынскай дапамогі».

З’яўляўся дэпутатам раённага Савета дэпутатаў, дэпутатам Брэсцкага гарадскога Савета дэпутатаў дваццаць шостага склікання.

У 2012—2016 гадах — дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

З 2016 года — дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.

15 студзеня 2019 года прызначаны кіраўніком адміністрацыі Ленінскага раёна Брэста.

Узнагароды
----------

* Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь,
* медаль «За працоўныя заслугі» (2020).

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае двух сыноў.

Зноскі
------

1. ↑  Прыняцце кадравых рашэнняў
2. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 22 снежня 2020 года № 483 «Аб узнагароджанні» Архівавана 15 студзеня 2021.

Спасылкі
--------

* Біяграфія на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)  (бел.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ліштван.

**Іван Іванавіч Ліштван** (3 лістапада 1932, вёска Вялікая Дайнава, Валожынскі раён — 17 лютага 2023) — беларускі вучоны ў галіне фізіка-хіміі торфу і калоіднай хіміі. Акадэмік АН Беларусі (1980), замежны член Польскай акадэміі навук, доктар тэхнічных навук (1969), прафесар (1971). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР (1978).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1956 годзе. З 1961 года працаваў у Калінінскім політэхнічным інстытуце  (руск.) (бел.. У 1973—1987 гг. — дырэктар Інстытута торфу АН Беларусі, загадчык лабараторыі фізіка-хімічнай механікі торфу. З 1990 года — дырэктар Інстытута праблем выкарыстання прыродных рэсурсаў і экалогіі. У 1987—1992 гг. — віцэ-прэзідэнт, з 1992 года — акадэмік-сакратар Аддзялення хімічных і геалагічных навук АН Беларусі. Быў навуковым каардынатарам дзяржаўных праграм фундаментальных даследаванняў «Прыродакарыстанне» (1990—1995), «Бiясферна-сумяшчальныя тэхналогіі» (1996—2000).

Асноўныя манаграфіі
-------------------

«Асноўныя ўласцівасці торфу i метады іх вызначэння» (Мінск, 1975), «Фізіка-хімічная механіка гумінавых рэчываў» (Мінск, 1976), «Фізіка-хімічныя асновы тэхналогіі тарфяной вытворчасці» (Мінск, 1983), «Фізічныя ўласцівасці торфу і тарфяных залежаў» (Мінск, 1985), «Фізічныя працэсы ў тарфяных залежах» (Мінск, 1989), «Фізіка-хімія торфу» (Масква, 1989), «Масаперанос у прыродных дысперсных сістэмах» (Мінск, 1992). Дзве з гэтых манаграфій перакладзены на кітайскую мову. Ім напісаны раздзелы ў кнігах «Торф у народнай гаспадарцы» (Масква, 1988), «Сусветныя рэсурсы торфу» (Фінляндыя, 1996).

Узнагароды і прэміі
-------------------

Узнагароджаны ордэнам Дружбы народаў (1982), ордэнам Францыска Скарыны (1998), медалём «За працоўныя заслугі» (2009).

Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (2002, у аўтарскім калектыве) — *за цыкл прац «Дыягностыка стану прыроднага асяроддзя на аснове аэракасмічных, лідарных, наземных і хіміка-аналітычных метадаў і сродкаў: даследаванні, распрацоўкі, укараненне»*.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑   Праверана 25 чэрвеня 2021.
3. ↑  Біяграфія на сайце ЦНБ НАН РБ
4. ↑  Біяграфія на сайце НАНБ
5. ↑  Часткова біяграфія акадэміка Ліштвана выкладзена ў вершы яго калегі У. Смялоўскага Академику Лиштвану И. И. («Ностальгия», Мн.: «Юнипак», 2005. — С. 122—126)

Літаратура
----------

* Ліштван Іван Іванавіч // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — 588 с. іл. — 10 000 экз. — С. 202.
* Ліштван Іван Іванавіч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 433. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Іван Іванавіч Ліштван у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1117060004 · ISNI: 0000 0000 2304 0081 · LCCN: n81038376 · NKC: jx20081106057 · VIAF: 43156246 · БАП: 128400 |

 |
**Шыхта** (ням. Schicht) — сумесь зыходных матэрыялаў, а ў некаторых выпадках (напрыклад, пры выплаўленні чыгуну ў даменнай печы) і паліва ў пэўнай прапорцыі, якая падлягае перапрацоўцы ў металургічных, хімічных і іншых агрэгатах.

Шыхтой звычайна называюць зыходныя сумесі, якія выкарыстоўваюцца ў піраметалургічных ці ​​іншых высокатэмпературных (вытворчасці шкла, цэменту, некаторых керамічных матэрыялаў і вырабаў, каксавання вуглёў) працэсах.

У склад металургічнай шыхты звычайна ўваходзяць зыходная або узбагачаная рудныя сыравіна, сыравіна з флюсамі і абаротнымі матэрыяламі. Шыхта у чорнай металургіі (напрыклад, у даменным працэсе) часцяком ўтрымлівае і паліва, у той час як у каляровай металургіі шыхта як правіла, паліва не ўтрымоўвае.

Літаратура
----------

* Хімічны слоўнік навучэнца. Мн. "Народная асвета", 2004, С.273
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Данчанка.
**Іван Іванавіч Данчанка** (нар. 12 кастрычніка 1957, г.п. Скідзель Гродзенскага раёна) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 12 кастрычніка 1957 г. у Скідзелі. У 1979 г. Скончыў Гродзенскі сельгасінстытут па спецыяльнасці зоаінжынер. У 2000 г. Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь. Працаваў галоўным заатэхнікам калгаса імя Жданава (былы СВК «Ізабелін»), галоўным заатэхнікам упраўлення сельскай гаспадаркі райвыканкама, дырэктарам Ваўкавыскага саўгас-тэхнікума, першым намеснікам старшыні Ваўкавыскага райвыканкама (1997—2001 гг.).

5 сакавіка 2001 г. Прэзідэнт Беларусі даў згоду на прызначэнне старшынёй Ваўкавыскага райвыканкама, з 30 мая 2001 г. — першы намеснік старшыні Гродзенскага аблвыканкама. 7 лютага 2002 г. Прэзідэнт Беларусі даў згоду на назначэнне першым намесніка старшыні — старшынёй Камітэта па сельскай гаспадарцы і харчаванні Гродзенскага аблвыканкама. 27 жніўня 2004 г. назначаны памочнікам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — галоўным інспектарам па Брэсцкай вобласці. З мая 2006 года — старшыня канцэрна «Белдзяржхарчпрам». З 19 кастрычніка 2012 г. па цяперашні час — генеральны дырэктар СААТ «Камунарка».

Спасылкі
--------

* Куда уходят волковысские мэры. Волковыск.BY
**Ліепайская вобласць** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Латвійскай ССР, якая існавала ў 1952—1953 гадах.

Адміністрацыйны цэнтр — горад Ліепая.

Ліепайская вобласць (нароўні з дзвюма іншымі абласцямі рэспублікі) была ўтворана 8 красавіка 1952 года падчас эксперыменту па ўвядзенні абласнога падзелу ўнутры саюзных рэспублік Прыбалтыкі. Ліепайская вобласць размяшчалася ў заходняй частцы Латвіі, прылягаючы да Балтыйскага мора. Год праз эксперымент быў прызнаны няўдалым і вобласць скасавалі (Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 25 красавіка 1953 года).

У склад вобласці ўваходзілі 2 гарады абласнога падпарадкавання (Ліепая і Вэнтспілс), а таксама 14 раёнаў: Айзпуцкі, Алсунгскі, Аўцкі, Вэнтспілскі, Дабэльскі, Дундажскі, Кандаўскі, Кулдыжскі, Ліепайскі, Прыекульскі, Салдускі, Скрундскі, Талсінскі і Тукумскі
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Калеснік.
**Іван Іванавіч Калеснік** (9 кастрычніка 1932, в. Грычына, Дзяржынскі нацыянальны польскі раён, БССР — 10 чэрвеня 1979, Мінск, БССР) — пісьменнік. Член Саюзу пісьменнікаў СССР з 1962 г.

Біяграфія
---------

Скончыў Грычынскую сямігодку. У 1954 г. закончыў Мінскае педагагічнае вучылішча імя Н. К. Крупскай. Працаваў загадчыкам аддзела газеты «Чырвоная змена» (1954—1961), адначасова завочна вучыўся на факультэце журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта імя У. І. Леніна (1954—1958). Быў літсупрацоўнікам часопіса «Бярозка» (1962—1963), старшым рэдактарам на Беларускім радыё (1963—1965, 1967—1968), літсупрацоўнікам часопіса «Маладосць» (1968—1972). У 1967 г. закончыў Вышэйшыя літаратурныя курсы ў Маскве. У 1972—1979 гг. рэдактар выдавецтва «Мастацкая літаратура».

Першыя вершы надрукаваў у 1951 г. (газета «Піянер Беларусі»). Аўтар зборнікаў вершаў «Белыя каштаны» (1959), «Пяць сузор'яў» (1963), «Калі разам мы» (1967), «Інтэрнат» (1971), «Юнацтва» (1975), «Падарожнае» (вершы, пераклады, 1982). Перакладаў творы А. Суркова, М. Ціханава, М. Рыльскага, М. Нагнібеды, З. Нуры, М. Ханінава і іншых паэтаў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Калеснік Іван Іванавіч // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Дзяржынскага р-на. — Мн.: БелТА, 2004. — С. 617—618. — 704 c.: іл. — ISBN 985-6302-64-1.
**Ліз Друж** (швед. Lise Drougge, поўнае імя Lise Emma Margareta Drougge, народжаная Dencker; нар. 1 снежня 1919) — шведская пісьменніца і мастак, педагог, кандыдат навук у галіне фізічнай хіміі.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 1 снежня 1919 г. у горадзе Ландскруна. У 1938 годзе скончыла школу ў Хельсінгбаргу, там жа ў 1956 годзе скончыла Folkeskole. У 1965 годзе Ліз стала магістрам філасофіі ва Універсітэце Лунда, а ў 1987 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю па фізічнай хіміі. З 1957 па 1970 год працавала выкладчыкам матэматыкі і хіміі ў школе Nicolaiskolan ў Хельсінгбаргу, у стакгольмскай школе Franska skolan, у муніцыпальнай школе для дзяўчынак у Броме; у 1970—1971 гадах працавала ў Стакгольмскай школе адукацыі; у 1971—1985 гадах — у педагагічным каледжы ў Мальмё.

У 1944—1946 гадах Ліз вучылася ў Мальмё ў школе жывапісу Skånska målarskolan. Удзельнічала ў студэнцкай выставе ў 1946 годзе, затым выстаўлялася ў Хельсінгбаргу, Сундбюберге, Спонге і Хёрэ. Правяла персанальныя выставы ў Kulturhuset Anders ў Хёрэ ў 1997 годзе, у бібліятэцы Väster ў Лундзе ў 1998 годзе, у Выстаўным зале ў Юнгбю 2009 годзе і ў Культурным цэнтры ў Сундбюберге ў 2010 годзе. Напісала больш за сто работ алеем і больш за дваццаць малюнкаў алоўкам і акварэллю.

Была замужам за навукоўцам, членам Каралеўскай інжынернай акадэміі навук Георгам Дружам (1916—1999), мае траіх дзяцей.

У яе гонар у 2013 годзе названы адзін з залаў гарадской бібліятэкі Сундбюберга.

Зноскі
------

1. ↑  Lise fyller 100 – firar med utställning av nymålade tavlor Праверана 7 снежня 2019.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| ISNI: 0000 0000 5141 7341 · LCCN: no96053861 · NTA: 072782668 · LIBRIS: 184069 · SUDOC: 18608837X · VIAF: 41437355 |

 |
**Гіпатэрмія** — астуджэнне, паніжэнне тэмпературы цела ў цеплакроўных жывёл і чалавека ў выніку аддачы цяпла, якая праўзыходзіць яго ўтварэнне ў арганізме. Пры нізкай тэмпературы асяроддзя чалавека і жывёл абараняе ад гіпатэрміі цеплаізаляцыя (тлушчавы пласт, поўсць, пёры, адзенне); пры яе недастатковасці ўзнікаюць фізіялагічныя рэакцыі на астуджэнне: абмежаванне цеплааддачы са скуры па прычыне адтоку ад яе крыві да ўнутраных органаў, рэзкае павышэнне абмену і павелічэнне цеплапрадукцыі ў цягліцах пры рухах, працы, мышачных дрыжыкаў. 

Гіпатэрмія ў чалавека на холадзе можа развіцца толькі пасля знясілення гэтых механізмаў, засынання ад стомы ці пры поўнай нерухомасці, але лёгка ўзнікае пры парушанай тэрмарэгуляцыі (п'янства, шок, наркатычны сон і інш.). У халоднай вадзе цеплааддача ўзрастае ў велізарнай ступені, павышэнне цеплаўстварэння яе не кампенсуе. Пры тэмпературы вады 0-4 ° С смерць ад гіпатэрміі можа наступіць праз 40-60 хвілін. Зніжэнне тэмпературы цела да 33-32 ° С выклікае дрымотнасць, ніжэй за 30 ° С - прагрэсавальнае зніжэнне абмену, крывянога ціску, запаволенне сэрцабіцця, дыхання, пры 27-26 ° С - страту свядомасці, каля 23-20 ° С - спыняецца дыханне, потым сэрца. Фізіялагічная гіпатэрмія назіраецца ў некаторых жывёл пры зімовай спячцы як прыстасоўвальная рэакцыя, якая дазваляе ім месяцамі абыходзіцца без ежы пры малой страце масы. Астуджаныя тканкі (мозгу, сэрца і інш.), абмен якіх пры гіпатэрміі рэзка зніжаны, лягчэй пераносяць недахоп кіслароду і даўжэй перажываюць спыненне кровазвароту. На гэтым заснавана прымяненне штучнай гіпатэрміі ў сучаснай хірургіі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12125218v · GND: 4140401-4 · LCCN: sh85063825 · NDL: 00576898 · NKC: ph398377 |