**Тэлегра́ф** (стар.-грэч.: τῆλε — «далёка» + γρᾰ́φω — «пішу») — прыстасаванне для перадачы інфармацыі, пераважна тэкставай на вялікія адлегласці.

Аптычны тэлеграф
----------------

Аптычны тэлеграф
У 1792 годзе ў Францыі Клод Шап стварыў сістэму перадачы бачнай інфармацыі, якая атрымала назву «Аптычны тэлеграф». У звыклым выглядзе гэта быў ланцуг аднолькавых будынкаў, з размешчанымі на дахах тычкамі з рухомымі папярочкамі, якія будаваліся ў межах бачнасці адзін ад другога. Тычкі з рухомымі папярочкамі — семафор — кіраваліся пры дапамозе тросаў аператарамі ў будынках. Шап стварыў табліцу кодаў, дзе кожнай літары алфавіту адпавядала вызначаная фігура, якая ўтваралася семафорам у залежнасці ад становішча папярочак адносна тычкі. Сістэма Шапа дазваляла перадаваць паведамленні на хуткасці два словы за хвіліну і хутка распаўсюдзілася па Еўропе. У Швецыі ланцуг станцый аптычнага тэлеграфа дзейнічаў да 1880 года.

Электрычны тэлеграф
-------------------

Адна з першых спроб стварыць сродак сувязі з выкарыстаннем электрычнасці адносіцца да другой паловы XVIII стагоддзя, калі Лесаж у 1774 годзе пабудаваў у Жэневе электрастатычны тэлеграф. У 1798 годзе іспанскі вынаходнік Фрасіска дэ Сальва стварыў уласную канструкцыю электрастатычнага тэлеграфа. Потым, у 1809 годзе нямецкі вучоны Самуіл Томас Земерынг пабудаваў электрахімічны тэлеграф.

Першы электрамагнітны тэлеграф стварыў расійскі вучоны Павел Шылінг у 1832 годзе. Ён распрацаваў код, у якім кожнай літары алфавіту адпавядала камбінацыя сімвалаў, якая магла праяўляцца чорнымі і белымі кругамі на тэлеграфным апараце. Пазней электрамагнітны тэлеграф быў пабудаваны ў Германіі Карлам Гаўсам і Вільгельмам Веберам (1833), у Вялікабрытаніі — Кукам і Уітсанам (1837), а ў ЗША электрамагнітны тэлеграф быў запатэнтаваны С. Морзэ ў 1837 годзе. Тэлеграфныя апараты Шылінга, Гаўса-Вебера, Кука-Уітсана адносяцца да электрамагнітных апаратаў стрэлачнага тыпу, а апарат Морзэ да электрамеханічных. Вялікай заслугай Морзэ з'яўляецца вынаходніцтва тэлеграфнага кода, дзе літары алфавіту прадстаўленыя камбінацыямі кропак і працяжнікаў (код Морзэ). Камерцыйнае выкарыстанне электрычнага тэлеграфа было пачата ў Лондане ў 1837 годзе.

Фотатэлеграф
------------

У 1843 годзе брытанскі фізік Аляксандр Бейн запатэнтаваў сваю канструкцыю электрычнага тэлеграфа, якая дазваляла перадаваць выявы па дроце. Апарат Бэйна лічыцца першай факс-машынай. У 1855 годзе італьянскі вынаходнік Джавані Казелі стварыў аналагічную прыладу, якую назваў «пантэлеграф» і прапанаваў яго для камерцыйнага выкарыстання.

Бяздротавы тэлеграф
-------------------

7 мая 1895 года расійскі навуковец Аляксандр Папоў на паседжанні Расійскага фізіка-хімічнага таварыства прадэманстраваў прыладу, якую ён назваў «навальніцаадметчык», які рэгістраваў электрамагнітныя хвалі. Гэта прылада лічыцца першым радыёпрыймальнікам. У 1897 годзе пры дапамозе апаратаў бяздротавай тэлеграфіі Папоў ажыццявіў прыём і перадачу паведамленняў паміж берагам і вайсковым караблём. У 1899 годзе Папоў мадэрнізаваў свой апарат, цяпер прыём сігналаў (кодам Морзе), ажыццяўляўся на слухаўкі аператара.

У 1896 годзе ў Вялікабрытаніі італьянец Гільерма Марконі падаў патэнт «аб удасканаленнях апарата бяздротавай сувязі». У 1901 годзе Марконі здолеў атрымаць першы сігнал бяздротавага тэлеграфа праз Атлантычны акіян.

Апарат Бадо
-----------

У 1872 годзе французскі вынаходнік Жан Бадо стварыў тэлеграфны апарат шматразовага дзеяння, які мог перадаваць па адным дроце два і болей паведамленні ў адзін бок. Акрамя таго ён стварыў тэлеграфны код (код Бадо), які потым атрымаў сусветнае распаўсюджанне і атрымаў назву Міжнародны тэлеграфны код № 1 (ІТА1). Мадыфікаваная версія МТК № 1 атрымала назву МТК № 2 (ІТА2). Далейшае развіццё тэлеграфнага апарата Бадо прывяло да ўзнікнення тэлепрынтараў (тэлетайпаў). У гонар Бадо атрымала назву адзінка хуткасці перадачы інфармацыі — Бод.

Цікавыя факты
-------------

Руская армія ўпершыню выкарыстала тэлеграфную сувязь падчас Аўліяр-Аладжынскай бітвы ў 1877 годзе.

Гл. таксама
-----------

* Тэлеграма
* Тэлеграфная марка
* CROWD36
* Вадзяны тэлеграф

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тэлеграф
* Гісторыя факсімільных машын і фотатэлеграфаў (англ.).
* Віртуальны музей тэлетайпаў (англ.).
* Паўночнаамерыканскі музей камунікацый (фота і запіс гуку тэлетайпа) (англ.).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · У. Даля · Britannica (онлайн) · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85133315 |