**Івацэ́вічы** (афіц. транс.: *Ivacevičy*) — горад у Брэсцкай вобласці Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Івацэвіцкага раёна, на правым беразе р. Грыўда. За 135 км ад Брэста. Чыгуначная станцыя на лініі Брэст—Баранавічы. Насельніцтва 23 440 чал. (2017).

Гісторыя
--------

Упершыню згадваецца пад 1508 у зэльвенскай касцёльнай кнізе. Вядомы як двор, шляхецкае ўладанне на тэрыторыі ВКЛ. Першыя вядомыя ўладальнікі Іллінічы. Пасля смерці Мікалая Іллініча ў 1540 годзе яго заступнікам стаў сын Ян. У 1555 годзе Івацэвічы, згодна дакументам, з’яўляюцца ўласнасцю слонімскага суддзі Яна Віктарына, які атрымаў маёнтак за жонкай Ганнай, дачкой Яна Іллініча.

Пасля смерці Яна Віктарына ў 1566 годзе, яго жонка Ганна прадае частку маёнтка Івацэвічы пану Яну Юр’евічу Багуматку. У 1631 годзе г. Івацэвічы — уладанне пана Стэфана Кандзежаўскага.

Касцёл Узвышэння Св. Крыжа ў Івацэвічах, зруйнаваны бальшавікамі ў 1949
З 2-ой пал. XVI стагоддзя. Івацэвічы ў Боркінскай воласці Слонімскага павета Навагрудскага ваяводства. Каля 1750 года тут быў узведзены касцёл Святога Крыжа, які ў 1860 годзе быў перароблены пад праваслаўную царкву, але ў 1922 годзе зноў вернуты католікам.

У 1784 годзе маёнтак Івацэвічы — уласнасць пана Яна Сяплюцкага, працаваў бровар, смалакурня.

З 1795 года ў складзе Расійскай імперыі, у Слонімскай, з 12.12.1796 года ў Літоўскай, з 28.8.1802 года ў Гродзенскай губернях.

З пачатку XIX стагоддзя Івацэвічы належаць магнацкаму роду Юндзілаў. У 1845 годзе Гродзенскім губернскім камітэтам быў зацверджаны інвентар маёнтка Івацэвічы, што належаў у гэты час памешчыку Івану Юндзілу. У дакуменце даецца маёмаснае і дэмаграфічнае становішча сельбішча, пералічваюцца абавязкі прыгонных сялян перад панам.

З адкрыццём 1 снежня 1846 года Маскоўска — Варшаўскай шашы пачала дзейнічаць Івацэвіцкая паштовая станцыя (1848 год). З будаўніцтвам чыгункі Варшава — Масква (уведзена ў эксплуатацыю 28 лістапада 1871 года) адкрылася чыгуначная станцыя, узнікла паселішча пры ёй.

У канцы XIX стагоддзя ў Івацэвічах былі бровар і цагельня, сукнавальня і вадзяны млын, царква. У 1905 годзе маёнтак Івацэвічы знаходзіўся ў Боркінскай воласці Слонімскага павета.

У Першую сусветную вайну Івацэвічы знаходзіліся пад акупацыяй Германіі. З Івацэвіч у целяханскія лясы была пракладзена вузкакалейка, па якой вывозілі лес, працаваў тартак. З 1921 да 1939 года — мястэчка ў складзе Польшчы, у Боркі — Гічыцкай гміне Косаўскага павета Палескага ваяводства.

У 1935 годзе ў Івацэвічах 1860 жыхароў, чыгуначная станцыя, пры ёй буфет. Была пошта, тэлеграф, аптэка, амбулаторыя, запраўка для аўтамабіляў, некалькі гатэляў, дваровая капліца графаў Юндзілаў, уладальнікаў вялікіх лясных абшараў у Косаўскім і Слонімскім паветах. Паравы рухавік забяспечваў электрычнасцю не толькі тартак, але і пасёлак, працавала пачатковая школа.

З 1939 года ў складзе БССР. З 1940 года ў Косаўскім раёне Брэсцкай вобласці, МТС, лесазавод, спіртзавод, смалакурня, электрастанцыя, млын, абутковая арцель, 7-гадовая школа, пошта, бальніца.

З 24.6.1941 года па 12.7.1944 год знаходзіліся пад акупацыяй фашысцкай Германіі. У вайну загінулі больш за 1000 мірных грамадзян. Значная колькасць ахвяр — жыхары яўрэйскай нацыянальнасці, расстраляныя ў 1942—1943 гадах ва ўрочышчы Жвіроўня. 25 жыхароў мястэчка не вярнуліся з фронту.

Вызвалялі Івацэвічы часці 20-га стралковага корпуса 28-й арміі 1-га Беларускага фронту з удзелам партызан 8-й партызанскай брыгады Брэсцкага злучэння. У баях за горад загінулі 162 савецкія воіны і партызаны (пахаваны ў брацкіх магілах на гарадскіх могілках і ў скверы па вул. Савецкай).

Пасля вайны насельніцтва Івацэвічаў хутка павялічвалася: з рабочага пасёлка ў 1945 годзе да гарадскога (1947) і затым горада (23.5.1966).

У 1948 годзе на брацкай магіле пастаўлены абеліск, у 1956 годзе помнік — скульптура воіна.

З 20.9.1947 года — гарадскі пасёлак, цэнтр Івацэвіцкана раёна.

З 28 мая 1966 года — горад.

Насельніцтва
------------


* **XX стагоддзе**: 1921 год — 430 чал. 144 двары; 1940 год — 2 415 чал. 600 двароў; 1945 год — 3,7 тыс. чал.; 1959 год — 5,2 тыс. чал.; 1971 год — 8 тыс. чал.; 1979 год — 10 870 чал.; 1981 год — 12,6 тыс. чал.; 1995 год — 19,8 тыс. чал.; 1997 год — 19,7 тыс. чал.
* **XXI стагоддзе**: 2005 год — 24,2 тыс. чал.; 2006 год — 24,2 тыс. чал.; 2008 год — 26,2 тыс. чал.; 2016 год — 23 280 чал.; 2017 год — 23 440 чал.

Эканоміка
---------

У горадзе даволі шпарка развівалася прамысловасць. У 1970 г. працавалі лесазавод, леспрамгас, хімлясгас, спіртзавод, маслазавод, раённае аб’яднанне «Сельгастэхніка», камбінат бытавога абслугоўвання.

Дзейнічалі 2 сярэднія школы, школа рабочай моладзі, музычная і дзіцячая спартыўная школы, дзіцячы сад і 2 дзіцячых ясляў — садоў, Дом піянераў, кінатэатр, 2 клубы, 3 масавыя бібліятэкі, бальніца, аптэка, магазіны.

Некаторыя дробныя прадпрыемствы перарасталі ў буйныя. У 1973 годзе ў Івацэвічах пабудаваны ільнозавод. Для патрэб будаўніцтва быў створаны завод жалезабетонных вырабаў. Галоўная яго прадукцыя — панэлі і жалезабетонныя канструкцыі для будаўніцтва жылых дамоў і гаспадарчых пабудоў. У горадзе працуе спіртзавод. Трэба адзначыць, што ў 1990-я гады прадпрыемствы горада сутыкнуліся з многімі праблемамі і цяжкасцямі — часткова альбо нават поўнасцю былі парушаны эканамічныя сувязі як унутры рэспублікі, так і з краінамі СНД. Вырасла запазычанасць прадпрыемствам гандлёвымі арганізацыямі, не хапала сыравіны і камплектуючых вырабаў. Усё гэта вымушала працаваць з вялікімі перабоямі, адчуваўся недахоп рабочых месцаў.

І ўсё ж жыццё не стаяла на месцы: ішло інтэнсіўнае жыллёвае будаўніцтва, з’явіліся ў горадзе новыя сучасныя школы, іншыя грамадскія будынкі. Шырыцца прадпрымальніцкі рух, з’явілася шмат новых гандлёвых кропак, пунктаў па аказанні бытавых паслуг.

Культура
--------

З 2 кастрычніка 1947 года пачала выходзіць раённая газета «Чырвоная звязда», з 28 кастрычніка 1956 года называлася «Зара камунізму». З 26 красавіка 1962 года да 31 сакавіка 1965 года быў перапынак у выданні раёнкі ў сувязі з далучэннем Івацэвіцкага раёна да суседняга Бярозаўскага.

У 1965 годзе Івацэвіцкі раён аднаўляецца, і ўжо 1 красавіка таго ж года выйшаў першы нумар газеты «Кастрычнік», з 1991 года — «Івацэвіцкі веснік», вядзецца раённае радыёвяшчанне.

З 12 верасня 1995 года па 2010 год  выдавалася мясцовая недзяржаўная «Газета для Вас».

У 2006 годзе ў Івацэвічах прайшлі абласныя дажынкі. Да гэтага свята рыхтаваліся, шмат зрабілі, каб горад памаладзеў, папрыгажэў. У 2009 годзе Івацэвічы адзначылі свой юбілей — 490 годдзе з дня першага ўпамінання ў пісьмовых крыніцах. Наперадзе — пяцьсотгадовы юбілей. Івацэвіцкі раённы гісторыка-краязнаўчы музей.

Славутасці
----------

Палац Юндзілаў
Царква ў гонар абраза Божай Маці «Дзяржаўны»
* Палац Юндзілаў (канец XVIII стагоддзя), вул. Талочкі, 10 — Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 113Г000734шыфр 113Г000734
* Касцёл Святых Пятра і Паўла
* Царква ў гонар абраза Божай Маці «Дзяржаўны» (1990-я)
* Брацкая магіла (1941—1944), вул. Савецкая, у скверы — Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 113Д000283шыфр 113Д000283
* Брацкая магіла (1941—1944), вул. 60 год Кастрычніка, на могілках — Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 113Д000284шыфр 113Д000284

Вядомыя асобы
-------------

Асноўны артыкул: **Вядомыя асобы Івацэвічаў**

Гл. таксама
-----------

* Гарады Брэсцкай вобласці
* Гарады Беларусі

Зноскі
------

1. ↑  Численность населения на 1 января 2023 г. и среднегодовая численность населения за 2022 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа — Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6520738'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q117319279'></a>
2. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)
3. 1 2  Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2017 г. і сярэднегадавая колькасць насельніцтва за 2016 год па Рэспубліцы Беларусь у разрэзе абласцей, раёнаў, гарадоў і пасёлкаў гарадскога тыпу (руск.).  Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь (29 сакавіка 2017). Праверана 3 красавіка 2017.
4. ↑  Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб аднясенні гарадскога пасёлка Івацэвічы да катэгорыі гарадоў раённага падпарадкавання ад 28 мая 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 17 (1137).
5. 1 2  Беларусь 1995.
6. ↑  Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2016 г. і сярэднегадавая колькасць насельніцтва за 2015 год па Рэспубліцы Беларусь у разрэзе абласцей, раёнаў, гарадоў і пасёлкаў гарадскога тыпу (руск.).  Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь (30 сакавіка 2016). Праверана 3 красавіка 2017.
7. ↑  «Зачынілася івацэвіцкая „Газета для вас"» // «Дзедзіч»

Літаратура
----------

* Івацэвічы // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 343—344. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Івацэвічы**
* Геаграфічныя звесткі па тэме **Івацэвічы** на OpenStreetMap
* «Газета для вас» на Kamunikat.org
* Івацэвічы на сайце Глобус Беларусі (руск.)

| ⛭**Івацэвіцкі раён** |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Гарады | **Івацэвічы** • Косава |  |
| Гарадскія пасёлкі | Целяханы |
| Сельсаветы | Быценскі с/с • Волькаўскі с/с • Жытлінскі с/с • Квасевіцкі с/с • Мілейкаўскі с/с • Рэчкаўскі с/с • Святавольскі с/с • Стайкаўскі с/с • Целяханскі с/с • Яглевіцкі с/с |

 |
| 

| Былыя сельсаветы |
| --- |
| Аброўскі с/с • Амяльнянскі с/с • Выганашчанскі с/с • Дабромысленскі с/с • Даманаўскі с/с • Козіцкі с/с • Косаўскі с/с • Любішчыцкі с/с • Падстарынскі с/с |

 |

| ⛭Брэсцкая вобласць |
| --- |
| Раёны | 
* Баранавіцкі
* Брэсцкі
* Бярозаўскі
* Ганцавіцкі
* Драгічынскі
* Жабінкаўскі
* Іванаўскі
* Івацэвіцкі
* Камянецкі
* Кобрынскі
* Лунінецкі
* Ляхавіцкі
* Маларыцкі
* Пінскі
* Пружанскі
* Столінскі

 | Герб Брэсцкай вобласціГерб Брэсцкай вобласці |
| Гарады | 
* Баранавічы1
* Белаазёрск
* **Брэст**1
* Бяроза
* Высокае
* Ганцавічы
* Давыд-Гарадок
* Драгічын
* Жабінка
* Іванава
* Івацэвічы
* Каменец
* Кобрын
* Косава
* Лунінец
* Ляхавічы
* Маларыта
* Мікашэвічы
* Пінск1
* Пружаны
* Столін

 |
| Пгт | 
* Антопаль
* Гарадзішча
* Дамачава
* Лагішын
* Ружаны
* Рэчыца
* Целяханы
* Шарашова

 |
| 1горад абласнога падпарадкавання |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 305344362 |