**Тэхніка** (грэч. téchnē мастацтва, майстэрства) — сукупнасць сродкаў чалавечай дзейнасці, створаных для ажыццяўлення працэсаў вытворчасці і абслугоўвання невытворчых патрэбаў грамадства.

Таксама азначае навыкі і прыёмы ў нейкім відзе дзейнасці — тэхніка шахматнай гульні, тэхніка танца, тэхніка ігры на фартэпіяна і пад.

У тэхніцы матэрыялізаваныя веды і вытворчы досвед, набытыя чалавецтвам у працэсе развіцця. Тэхніка аблягчае працоўныя намаганні чалавека і павышае іх эфектыўнасць, дае магчымасць пераўтвараць прыроду. Па меры развіцця тэхніка замяняе чалавека ў выкананні тэхналагічных функцый, звязаных з фізічнай і разумовай працай. Тэхніка ўдзейнічае на прадметы працы пры стварэнні матэрыяльных і культурных даброт; выкарыстоўваецца для атрымання, перадачы і ператварэння энергіі; даследавання законаў развіцця прыроды і грамадства; перамяшчэння і сувязі; збору, зберагання і перадачы інфармацыі; кіравання грамадствам; бытавога абслугоўвання; вядзення вайны і забеспячэння абароны.

Агульнапрынятай класіфікацыі тэхнікі няма. Паводле функцыянальнага прызначэння адрозніваюць тэхніку **вытворчую**, **бытавую**, **навуковых даследаванняў**, **адукацыі і культуры**, **ваенную**, **медыцынскую** і інш. Асноўную частку тэхнічных сродкаў складае **вытворчая тэхніка**, да якой належаць машыны, механізмы, інструменты, апаратура кіравання машынамі і тэхналагічнымі працэсамі, вытворчыя будынкі і збудаванні, чыгункі, масты, рухомы састаў, сродкі камунікацыі, сувязі. Паводле галіновай структуры вытворчасці адрозніваюць тэхніку **прамысловасці**, **транспарту**, **сельскай гаспадаркі**; паводле прыналежнасці да асобных структурных падраздзяленняў вытворчасці — **авіяцыйную**, **меліярацыйную**, **энергетычную**; паводле прыроднай асновы асобных галін тэхнікі — **атамную**, **халадзільную**, **вылічальную** і інш.

Тэхніка і навука
----------------

Гісторыя тэхнікі выводзіцца ад прымітыўных прылад працы першабытнага чалавека. У мінулым тэхніка была пераважна эмпірычнымі ведамі і доследамі, накопленымі ў сродках працы; зараз яна ўсё больш робіцца матэрыялізацыяй навуковых ведаў і, у сваю чаргу, стымулюе навуковае пазнанне, ставіць перад навукай новыя задачы, удасканальвае сродкі навуковай дзейнасці; дасягненні сучаснай тэхнікі апіраюцца на фундаментальныя адкрыцці прыродазнаўчых і тэхнічных навук.

Развіццё навукі і тэхнікі, іх узаемасувязь і ўзаемадзеянне з'яўляюцца найважнейшымі ўмовамі навукова-тэхнічнага прагрэсу. Сілай аб'ектыўных заканамернасцяў развіццё навукі апярэджвае тэхніку і прадвызначае перспектывы тэхнічнага прагрэсу, а распрацоўка новай тэхнікі апярэджвае развіццё вытворчасці і абумоўлівае яе пастаянае тэхнічнае ўдасканальванне.

Развіццё тэхнікі
----------------

### У марксізме

Асноўныя перыяды развіцця механічных сродкаў працы, як іх вызначае марксісцкая навука, гэта: простыя прылады, сукупнасць простых прылад, складаныя прылады, прывядзенне ў дзеянне складанай прылады мускульнай сілай чалавека, прывядзенне ў дзеянне інструмента сіламі прыроды, машына, сістэма машын, якія маюць адзін рухавік; аўтаматычная сістэма машын. Кожны этап у развіцці тэхнікі адпавядае пэўнаму этапу развіцця грамадскай вытворчасці — «*эканамічныя эпохі адрозніваюцца не тым, што вырабляюць, а тым, як вырабляюць*». Тэмпы тэхнічнага прагрэсу вызначаюцца сацыяльна-эканамічнымі ўмовамі, адпаведнасцю вытворчых адносін узроўню развіцця прадукцыйных сіл, у складзе якога тэхніка — найбольш рухомы і рэвалюцыйны элемент. У сваю чаргу тэхніка, залежная ад эканамічных умоваў грамадскага ладу, як найбольш рэвалюцыйны элемент прадукцыйных сіл судзейнічае змяненню гэтых умоваў.

Гл. таксама
-----------

* Герметызацыя

Літаратура
----------

* *Пархоменка А. А.* Тэхніка // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 10. Сошна — Фут / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1974. — С. 405—406. — 656 с.: іл. карты.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Universalis · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4059205-4 · LCCN: sh87003681 · NDL: 00562503 · NKC: ph157258, ph116413 |