|  |
| --- |
| 
**Гісторыя Грэцыі** |
| **Дагістарычная Грэцыя** (да XXX ст. да н. э.) |
| **Эгейская культура** (XXX—XII да н. э.) |
| Заходнеанаталійская цывілізацыя |
| Мінойская цывілізацыя |
| Кікладская культура |
| Эладская цывілізацыя |
| Мікенская цывілізацыя |
| **Старажытная Грэцыя** (XI — 146 да н. э.) |
| Цёмныя стагоддзі (XI—IX) |
| Архаічны перыяд (VIII—VI) |
| Класічны перыяд (V—IV) |
| Эліністычны перыяд (IV — 146) |
| **Грэцыя ў складзе Рымскай дзяржавы** |
| Рымская Грэцыя (146 да н. э. — 330 н. э.) |
| **Сярэднявечча і Новы час** (330—1832) |
| Візантыйская Грэцыя (330—1453) |
| Франкакратыя (1204—1458) |
| Асманская Грэцыя (1458—1832) |
| **Сучасная Грэцыя** (пасля 1821) |
| Вайна за незалежнасць (1821—1832) |
| Каралеўства (1832—1924) |
| Другая Рэспубліка (1924—1935) |
| Рэжым 4 жніўня (1936—1941) |
| Другая сусветная вайна (1941—1944) |
| Грамадзянская вайна (1944—1949) |
| Пасляваенны час (1950—1967) |
| Рэжым палкоўнікаў (1967—1974) |
| Трэцяя Рэспубліка (з 1974) |
| **Тэматычныя артыкулы** |
| Ваенная гісторыя |
| Грэчаскія імёны |
| Грэчаская мова |
| Грэчаская літаратура

---

Гэта панэль: * глядзець
* размовы
* правіць
 |

**Класічная Грэцыя** — перыяд у гісторыі Грэцыі, які ахоплівае 5—4 стагоддзі да нашай эры, эпоха найвышэйшага росквіту поліснага ладу.

У выніку перамогі грэкаў у грэка-персідскіх войнах (500—449 да н.э.) адбываецца бурнае развіццё Афін, ствараецца Дэласкі саюз (на чале з Афінамі). Час найвышэйшай магутнасці Афін, найбольшай дэмакратызацыі палітычнага жыцця і росквіту культуры прыходзіцца на час праўлення Перыкла (443—429 да н.э.). Барацьба паміж Афінамі і Спартай за гегемонію ў Грэцыі і супярэчнасці паміж Афінамі і Карынфам, звязаныя з барацьбой за гандлёвыя шляхі прывялі да Пелапанескай вайны (431—404 да н.э.), якая завяршылася паразай Афін.

Гарады і калоніі
----------------

Самымі галоўнымі гарадамі-дзяржавамі былі Афіны і Спарта. Іншыя гарады, такія як Карынф, Халкіда, Мілет, Смірна і Эрытрэя, мелі свае традыцыі і форму кіравання. Гарады-дзяржавы разрасталіся, засноўвалі калоніі на берагах Чорнага мора, у Кірэнаіцы — на поўначы Афрыкі (Лівія), на Сіцыліі, у Паўднёвай Італіі і нават на паўднёвым узбярэжжы Францыі і Іспаніі. Грэчаскія гарады-дзяржавы супернічалі паміж сабой.

Афіны, Спарта і некаторыя іншыя гарады аб'ядноўваліся ў барацьбе супраць персаў, якая доўжылася больш за 50 гадоў, і атрымалі перамогу пры Саламіне і Марафоне ў 480 г. да н.э. З-за таго, што Спарта спужалася росту магутнасці Афін, пачалася Пелапанеская вайна, якая доўжылася 25 гадоў. Раз'яднанасць гарадоў-дзяржаў прывяла да таго, што ў 338 г. да н.э. Грэцыю заваяваў македонскі цар Філіп II — бацька Аляксандра Македонскага (Вялікага).

Мастацтва
---------

Старажытнагрэчаскае мастацтва класічнага перыяду Грэцыі прынята дзяліць на наступныя этапы:

* Ранні — «строгі стыль», першая палова 5 стагоддзя да н.э.);
* Высокі — высокая класіка, другая палова 5 стагоддзя да н.э.);
* Позні (400—325 да н.э.).

### Архітэктура

У перыяд класікі атрымала развіццё рэгулярная сістэма планіроўкі гарадоў (архітэктар Гіпадам), вышэйшай гарманічнасці і тэктанічнай ураўнаважанасці дасягнула ордэрная сістэма архітэктуры (архітэктары Іктын, Калікрат). Асаблівае месца ў архітэктуры эпохі класікі займае комплекс збудаванняў Афінскага акропаля (храм Нікі Аптэрас, галоўны храм Афін — Парфенон, Пінакатэка, Прапілеі, Эрэхтэён), Храм Зеўса Алімпійскага ў Афінах.

### Скульптура

Скульптарамі-класікамі былі створаны вобразы дасканалых людзей у адзінстве іх духоўнай і фізічнай прыгажосці (скульптары Мірон, Паліклет з Аргаса, Алкаменам, Фідзій, Калімах, Скопас, Праксіцель, а таксама Лісіп, творчасць якога звязана і з наступным гістарычным этапам). Значная колькасць помнікаў старажытнагрэцкага мастацтва знойдзеныя на тэрыторыі былых антычных дзяржаў Паўночнага Прычарнамор'я.

### Літаратура

У класічную эпоху асноўнымі літаратурнымі жанрамі сталі трагедыя і камедыя, асноўныя сюжэты якіх, як і ў архаічны перыяд, звярталіся да міфалогіі. Знакамітымі аўтарамі трагедыі былі Эсхіл (525—456 да н.э.) і Сафокл (497—406 да н.э.), а таксама Еўрыпід (480—406 да н.э.). Трагедыі Эсхіла вызначаюцца тытанічнай сілай сваіх вобразаў і вызваленчымі ідэямі, таму што паэт жыў у складаны перыяд барацьбы ў Афінах з тыраніяй. Да нас дайшлі толькі некаторыя з твораў паэта. Вядомая трагедыя Эсхіла — «Праметэй прыкаваны», якая стала класікай не толькі старажытнагрэчаскай, але і сусветнай літаратуры. Прызнаным камедыёграфам быў Арыстафан (445—385 да н.э.). Змест яго камедый складае сапраўдную энцыклапедыю тагачаснага грэчаскага жыцця («Мір», «Жанчыны ў народным сходзе», «Жабы» і інш.).

### Галерэя

* Храм Зеўса Алімпійскага, АфіныХрам Зеўса Алімпійскага, Афіны
* Афінскі акропальАфінскі акропаль
* Дыскабол, Мірон*Дыскабол*, Мірон
* Дарыфор, Паліклет з Аргаса*Дарыфор*, Паліклет з Аргаса

Спасылкі
--------

* Мастацтва класічнага перыяду Архівавана 14 лютага 2009.
* Гісторыя і культура Старажытнай Грэцыі

| ⛭Гісторыя Еўропы |
| --- |
| Дагістарычная Еўропа | 
* Еўропа каменнага веку
* Еўропа новакаменнага веку
* Еўропа бронзавага веку
* Еўропа жалезнага веку

 |
| Антычнасць | 
* Класічная Грэцыя
* Рымская рэспубліка
* Элінізм
* Рымская імперыя
* Позняя Антычнасць
* Ранняе хрысціянства
* Крызіс Рымскай імперыі III стагоддзя
* Падзенне Заходняй Рымскай імперыі

 |
| Сярэднявечча | 
* Ранняе Сярэднявечча
* Вялікае перасяленне народаў
* Візантыя
* Хрысціянізацыя
* Кіеўская Русь
* Чорная смерць
* Высокае Сярэднявечча
* ✰ Свяшчэнная Рымская імперыя
* Крыжовыя паходы
* Феадалізм
* Позняе Сярэднявечча
* Стагадовая вайна
* Адраджэнне

 |
| Новы час | 
* Рэфармацыя
* Вялікія геаграфічныя адкрыцці
* Барока
* Трыццацігадовая вайна
* Перыяд абсалютызму
* Стары парадак
* Рэч Паспалітая
* Галандская рэспубліка
* Габсбургская манархія
* Імперыі (Асманская
* Партугальская
* Іспанская
* Швецкая
* Брытанская
* Расійская)

 |
| Сучасная гісторыя | 
* Асветніцтва
* Еўрапейскі цуд
* Вялікая французская рэвалюцыя
* Напалеонаўскія войны
* Нацыяналізм (Сербская рэвалюцыя)
* Вясна народаў
* Індустрыялізацыя
* Першая сусветная вайна
* Кастрычніцкая рэвалюцыя
* Інтэрбелум
* Другая сусветная вайна
* Халодная вайна
* Еўрапейская інтэграцыя

 |
| Гл. таксама | 
* Генетычная гісторыя Еўропы
* Гісторыя заходняй цывілізацыі
* Гісторыя Міжземнамор’я
* Ваенная гісторыя Еўропы
* Гісторыя еўрапейскага мастацтва
* Марская гісторыя Еўропы
* Гісторыя Еўрапейскага саюза

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |