recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Малашка.
**Аляксандр Іванавіч Малашка** (12 жніўня 1951, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1974 годзе. З 1974 г. — архітэктар, галоўны архітэктар праектаў у Белпрампраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1978 года. Пражывае ў г. Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): комплекс НВА «Гранат» (1979), аўтатранспартная гаспадарка УС Савета Міністраў БССР (1982) у Мінску, схем парадкавання забудовы прамысловых раёнаў у Віцебску, Гомелі, Магілёве.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Малашко Александр Иванович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бобрык.
**Віктар Антонавіч Бобрык** (нар. 8 студзеня 1949, Мінская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1972 годзе архітэктурны факультэт Брэсцкага інжынерна-будаўнічага інстытута. У 1972—1973 гадах служыў у Савецкай Арміі. У 1973—1974 гадах архітэктар у праектным інстытуце «Мінскпраект», у 1974—1976 гадах у інстытуце «Магілёўграмадзянпраект»; у 1976—1987 гадах у інстытуце «Белмясцпрампраект» (старэйшы архітэктар, вядучы архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў); з 1987 года ў інстытуце «Мінскграмадзянпраект» (кіраўнік групы, галоўны архітэктар праектаў). З 1992 года кіраўнік УП «ТМ архітэктара Бобрыка В. А.».

Член Беларускага саюза архітэктараў з 1982 года. Член Савета Беларускага саюза архітэктараў.

Творчасць
---------

Аўтар больш за 50 рэалізаваных праектаў, найбольш значныя: Рэспубліканскі клінічны цэнтр па вул. Энгельса, 25, 27; Цэнтр камерцыйных сувязяў «Вікторыя» па пр. Пераможцаў; Тэнісныя корты са стварэннем комплекснага спартыўнага гарадка па вул. Жудро, 40 (усе ў Мінску); Дзіцячы аздараўленчы лагер «Загор’е»; рэстаран «Азёрны» на возеры Нарач.

Узнагароды
----------

Удзельнік Міжнародных і рэспубліканскіх конкурсаў. Лаўрэат Міжнароднай Асацыяцыі Саюза архітэктараў IV Міжнароднага конкурсу за праект «Цэнтр паруснага спорту на паўночным беразе Мінскага мора» (1995). Узнагароджаны дыпломам выстаўкі «Інтэрархітэктура-2000» у г. Сафія (2000); дыплом выстаўкі ў г. Фларэнцыя, Італія (2003); граматай чацвёртага Расійскага фестывалю «Дойлідства — 96» (1996); дыпломамі рэспубліканскіх конкурсаў лепшых архітэктурных твораў (1993, 1995, 2005, 2009). Пераможца рэспубліканскіх творчых конкурсаў з праектамі: «Гандлёва-дзелавы цэнтр у г. Баранавічы» − 1 месца (1996) і «Рэканструкцыя пансіяната „Свіцязь" Навагрудскага раёна» — 1 месца (2009). Узнагароджаны граматай Чацвёртага Расійскага фестывалю «Дойлідства—96» (1996); дыпломам дзяржаўнага Камітэта Беларусі па справах будаўніцтва і архітэктуры (1995); медалём Саюза архітэктараў Беларусі за развіццё архітэктуры Беларусі і актыўную грамадскую дзейнасць (2005); медалём і дыпломам I ступені на рэспубліканскім аглядзе-конкурсе за праект «Адміністрацыйна-грамадскі комплекс з гаражом стаянкай па вул. К. Цэткін у г. Мінску» (2009).

Літаратура
----------

* Бобрик Виктор Антонович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
**«Партрэт Марыі Дароты Елізаветы Радзівіл з дэ Кастэлянаў»** — карціна са збораў Нясвіжскага замка, напісаная ў 1897 годзе Вільямам Папэ (1859—1920). Захоўваецца ў калекцыі Нацыянальным музеі ў Варшаве (інв. M.Оb. 2688. MNW). Памер карціны — 83,5 × 62 см.

Партрэт Марыі Дароты Елізаветы Радзівіл з дэ Кастэлянаў адносіцца да серыі партрэтаў ў лаўровым вянку. Да 1939 г. у калекцыі князёў Радзівілаў у Нясвіжы (№ 186 (магчыма) у інвентары 1928 г.; № 27 у вопісе 1939 г.). Захоўваўся ў Вялікай сталовай зале (былой Гетманскай) у паўднёвай галерэі. Пасля 1939 г. трапіў у Мінск. У 1944 г. вывезены ў Германію, спачатку ў Гёхштэт[de] (№ 570/6), пазней перавезены амерыканскімі прадстаўнікамі ў Мюнхен (№ 14514). Вернуты ў Мінск з Берліна ў 1947 г. Перададзены ў Польшчу ў 1950 г.

Зноскі
------

1. 1 2  Лёс фамільных скарбаў магнацкіх родаў Беларусі : зборнік матэрыялаў Міжнароднай навуковай канферэнцыі «Лёс фамільных скарбаў магнацкіх родаў Беларусі» (Нясвіж, 10 лістапада 2020 г.) і Міжнароднага навуковага семінара «Крыпта князёў Радзівілаў у Нясвіжы: гісторыя, сучасны стан, даследаванні, перспектывы выкарыстання» (Нясвіж, 4 кастрычніка 2019 г.)/ уклад. У. У. Караленак, С. М. Клімаў. — Нясвіж : Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж», 2020. 380 с. [16] л. іл.: іл. ISBN 978-985-904-826-5.
**Партрэт М. Ю. Віельгорскага** — карціна рускага мастака Карла Брулова (1799—1852), напісаная ў 1828 годзе. З'яўляецца часткай збору Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі ў Мінску. Памер карціны — 138 × 97,5 см.

Гісторыя
--------

Бліскуча скончыўшы Імператарскую Акадэмію мастацтваў, Карл Брулоў адпраўляецца ў Італію ў якасці пенсіянера. Моцнае ўражанне на маладога мастака аказала наведванне Пампеяў — старажытнага горада, які загінуў пры вывяржэнні Везувія. У 1828 годзе адбылося чарговае вывяржэнне вулкана, у гэтым жа годзе Карл Брулоў у Італіі стварае адзін з першых сваіх вялікіх партрэтаў — музыканта М. Ю. Віельгорскага  (руск.) (бел..

Брулоў застаўся здаволеным партрэтам, пра што паведаміў свайму брату-настаўніку — Фёдару Брулову  (руск.) (бел..

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Я ўжо напісаў партрэт графа Віельгорскага, гэтага рэдкага генія ў музыцы, алейнымі фарбамі;партрэт каленны ў рост з віяланчэллю; выйшаў не благі | "|

Высокую адзнаку яму даў таксама і сам М. Ю. Віельгорскі, Фёдар Брулоў пісаў брату:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Мацвей Юр'евіч Віельгорскі прыехаў, гаворыць, што партрэт яго, які Карл напісаў, ёсць Дасканаласць, што гэта невычэрпны геній. | "|

Апісанне
--------

На карціне намаляваны сябар мастака, музыкант Мацвей Юр'евіч Віельгорскі  (руск.) (бел. (1794—1866), калі той іграе на знакамітай віяланчэлі  (руск.) (бел. працы Антоніа Страдзівары.

Кампазіцыя партрэта Віельгорскага адзначана рысамі дэкаратыўнасці. Павышана ярка гучыць каларыт партрэта, у якім пануе чырвоны колер халата, падшытага блакітным шоўкам, — театральная пастава музыканта, які ўрачыстым жэстам праводзіць смыкам па струнах віяланчэлі. На фоне дыміць вулкан, а чорная драпіроўка нагадвае воблака вулканічнага пылу.

Выява знакамітага віяланчэліста напружана ўсхваляваная. Мастак з самага пачатку працы над гэтым партрэтам імкнецца надаць выяве адмысловы эмацыйны стан. Брулоў паказвае свайго героя ў рамантычным святле: ён не проста пазіруе, а іграе на музычным інструменце ў момант натхнення, якое ахапіла яго сэрца. У яго абліччы яшчэ адчуваецца тая напружанасць унутранага свету, якая адрознівала раннія партрэты Брулова. Ссунуўшы бровы, сціснуўшы вусны, Віельгорскі ўслухваецца ў гукі віяланчэлі. Але ўжо ёсць нейкая суровая стрыманасць у выразе яго твару, якую падкрэслівае туга сцягнутая на шыі хустка. Знікла непасрэднасць парываў ранніх партрэтаў Брулова. Іх змяніла сур'ёзнасць чалавека, прымудронага жыццёвым вопытам.

Абуджэнне прыроднай стыхіі і тэмперамент музыканта бачыцца жывапісцу як нешта велічнае.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Карл Брюллов. Портрет музыканта М. Ю. Виельгорского Архівавана 13 сакавіка 2017.  (руск.)
2. 1 2 3 4 5  К. Брюллов. Портрет М. Виельгорского Архівавана 4 сакавіка 2016.
3. ↑  Рускае мастацтва XVIII—XX ст. Архівавана 6 лютага 2019. Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь
4. ↑  Партрэт М. Ю. Віельгорскага(недаступная спасылка)
**«Партрэт Караліны Радзівіл з Пацеяў»** — карціна са збораў Нясвіжскага замка, напісаная ў 1733—1737 гадах. Захоўваецца ў калекцыі Нацыянальным музеі ў Варшаве (інв. MP 4479. MNW). Памер карціны — 110 × 71 см.

Партрэт Альбрэхта Уладзіслава Радзівіла (на дальняй сцяне, першы справа) у Вялікай зале Нясвіжскага замка. 1927
Партрэт Караліны Радзівіл з Пацеяў[d] адносіцца да серыі партрэтаў ў лаўровым вянку. Да 1939 г. у калекцыі князёў Радзівілаў у Нясвіжы (№ 141, на партрэце № 170 у інвентары 1834 г.; № 118 у інвентарах 1857 і 1883 гг.; № 138 у інвентары 1928 г.; № 202 у вопісе 1939 г.). Захоўваўся ў Вялікай сталовай зале (былой Гетманскай) у паўднёвай галерэі. Пасля 1939 г. трапіў у Мінск. У 1944 г. вывезены ў Германію. Вернуты ў Мінск з Берліна ў 1947 г. Перададзены ў Польшчу ў 1950 г. У акце перадачы памеры партрэта запісаны памылкова як 58×52.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 29 снежня 2020.
2. 1 2  Лёс фамільных скарбаў магнацкіх родаў Беларусі : зборнік матэрыялаў Міжнароднай навуковай канферэнцыі «Лёс фамільных скарбаў магнацкіх родаў Беларусі» (Нясвіж, 10 лістапада 2020 г.) і Міжнароднага навуковага семінара «Крыпта князёў Радзівілаў у Нясвіжы: гісторыя, сучасны стан, даследаванні, перспектывы выкарыстання» (Нясвіж, 4 кастрычніка 2019 г.)/ уклад. У. У. Караленак, С. М. Клімаў. — Нясвіж : Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж», 2020. 380 с. [16] л. іл.: іл. ISBN 978-985-904-826-5.
**Фінляндская Дэмакратычная Рэспубліка** (фінск.: Suomen kansanvaltainen tasavalta) — марыянеткавая дзяржава, якая існавала падчас Зімняй вайны 1939—1940 на акупаванай савецкімі войскамі тэрыторыі Карэльскага перашыйка. Планавалася, што ФДР зойме ўсю тэрыторыю Фінляндыі.

Вячаслаў Молатаў падпісвае дагавор паміж СССР і ФДР
Паводле ТАСС, рэспубліка была абвешчана 1 снежня 1939 у горадзе Тэрыёкі, першым з захопленых чырвонаармейцамі, ад імя Народнага Урада, што склаўся з фінскіх камуністаў, якія бяглі ў Савецкі Саюз пасля грамадзянскай вайны на чале з Ота Куўсіненам. Урад Куўсінена не быў прызнаны нікім, акрамя сацыялістычных краін: СССР, Манголіі і Тувы. Таксама падтрымку ФДР выказалі некаторыя дзеячы левага руху ў свеце: Джавахарлал Неру, Джон Стэйнбек і Джордж Бернард Шоу — і нямецкія СМІ (згодна з падзелам сфер уплыву паводле пакта Молатава — Рыбентропа). Сацыялістычная Фінляндыя не была падтрымана і фінскімі рабочымі.

Ужо 2 снежня Куўсінен і старшыня СНК СССР Молатаў падпісалі Дагавор аб узаемадапамозе і дружбе ФДР і СССР, які задавальняў усе ранейшыя тэрытарыяльныя патрабаванні Савецкага Саюза: Карэльскі перашыек, продаж астравоў у Фінскім заліве, арэнда Ханка — у абмен на перадачу Фінляндыі часткі Савецкай Карэліі і кампенсацыю грашыма. У Лізе Нацый прадстаўнікі СССР аб'явілі, што стары фінскі ўрад пакінуў краіну і адзіным легітымным органам, з якім будуць весціся перамовы, з'яўляецца Тэрыёкскі ўрад.

Аднак з-за няўдалага для СССР ходу вайны ФДР не стала сапраўднай уладай у краіне. Савецка-фінскі мірны дагавор 12 сакавіка 1940 увогуле не прадугледжваў яе захаванне. У той жа дзень анексаваныя ў Фінляндыі тэрыторыі былі аб'яднаны з Карэльскай АССР у Карэла-Фінскую ССР, а 29 сакавіка Вячаслаў Молатаў абвясціў канчатковы роспуск урада Куўсінена. Сам былы прэм'ер-міністр ФДР заняў пасаду фармальнага кіраўніка, старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета новай Карэла-Фінскай Рэспублікі, на якой заставаўся да ліквідацыі КФССР ў 1956.

Тэрыёкскі ўрад
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Старшыня Народнага Урада | Ота Куўсінен |
| Намеснік Старшыні Народнага Урада | Маўрыц Розэнберг |
| Міністр замежных спраў | Ота Куўсінен |
| Міністр абароны | Аксел Анціла |
| Міністр унутраных спраў | Туўрэ Лехен |
| Міністр земляробства | Армас Эйкня |
| Міністр асветы | Інкерн Лехтынен |
| Міністр фінансаў | Маўрыц Розэнберг |
| Міністр па справах Карэліі | Паава Проканен |

Гл. таксама
-----------

* Фінляндская Сацыялістычная Рабочая Рэспубліка — незалежная сацыялістычная рэспубліка, якая існавала ў 1918. Адным з яе заснавальнікаў таксама быў Ота Куўсінен.

Зноскі
------

1. 1 2  Дэкларацыя Фінскага Народнага Урада  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Беркхейдэ.

**Іаў (Іаб) Адрыянсзан Беркхейдэ** (нідэрл.: Job Berckheyde / Hiob Andriesz. Berckheijde; 27 студзеня 1630, Харлем — 23 лістапада 1693, Харлем) — галандскі мастак другой паловы XVII стагоддзя. Універсальна адораны, ён працаваў у шматлікіх жанрах, і як партрэтыст, і як майстар бытавых сцэн; ён пісаў пейзажы і нацюрморты, але найзначнейшых дасягненняў Беркхейдэ дамогся ў жывапісе інтэр’ераў пратэстанцкіх цэркваў.

Зноскі
------

1. ↑  Union List of Artist Names — 2017. Праверана 21 мая 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Collegium Nobilium.
**Collegium Nobilium** (*Калегіум нобіліум*) — элітарная сярэдняя навучальная ўстанова ў Вільні. Адчыніў у 1738 годзе ордэн піяраў для дзяцей шляхты. Ініцыятарам стварэння быў С. Канарскі, які напісаў для калегіума правілы на ўзор статута «Калегіум назарэнум» у Рыме. 3-за фінансавых цяжкасцей, адсутнасці падтрымкі з боку магнатаў, недахопу кваліфікаваных выкладчыкаў праз некалькі год зачынены. Зноў адчынены у 1756 годзе па ініцыятыве Мацея Догеля, які стаў яго рэктарам. Пры калегіуме існаваў канвікт (інтэрнат). Выкладаліся ў асноўным свецкія дысцыпліны.

Літаратура
----------

* *Валерый Пазднякоў.* Віленскі піярскі «Калегіум нобіліум» // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.
**Іберызм** — ідэалагічныя канцэпцыі, задача якой — паглыбленне адносін паміж Іспаніяй і Партугаліяй па ўсіх магчымых кірунках супрацоўніцтва, у любых формах і на любых узроўнях. Дактрына іберызму робіць упор на культурную агульнасць народаў дзвюх краін, на бесперапынны і стабільны на працягу ўсёй гісторыі Іспаніі і ўсёй гісторыі Партугаліі іх узаемны ўплыў. Гэтыя канцэпцыі, прасоўваючы эканамічную і палітычную інтэграцыі, не падвяргаюць сумненню своеасаблівасць кожнай з краін, але адпрэчваюць мэтазгоднасць якіх-небудзь істытуцыянальных абмежаванняў сумеснай дзейнасці суб'ектаў у Іспаніі і ў Партугаліі. 

Іберызм па значнасці для грамадскай думкі XIX стагоддзя і па падабенстве задач можа быць супастаўны з Рысарджымента і аб'яднаннем Германіі.

Спасылкі
--------

* Газета «Публіку»: *Партугалія і Іспанія "маюць агульны лёс" — сказаў Эдуарду Ларэнсу* Архівавана 10 снежня 2009.  (парт.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партызанская брыгада імя С. М. Кірава.

**Партызанская брыгада імя С. М. Кірава** — партызанская брыгада створаная ў ліпені 1943 года на базе атрада імя Кірава (арганізавана ў чэрвені 1942 года). Дзейнічала на тэрыторыі Лунінецкага і Ленінскага раёнаў. 8 ліпеня 1944 года брыгада (1265 партызан, тры атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* Партызанскі атрад «За Радзіму»;
* Партызанскі атрад імя Кірава;
* Партызанскі атрад імя Сталіна.

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* Андрэй Пятровіч Савіцкі;
* Фёдар Іванавіч Лісовіч.

### Камісары

* Фёдар Іванавіч Лісовіч;
* Рыгор Пятровіч Швец.

### Начальнікі штаба

* А. І. Кубасаў.

Гісторыя
--------

Партызаны праводзілі дыверсіі на чыгуначных участках Мікашэвічы — Пінск, Лунінец — Малькавічы і шашэйных дарогах. Удзельнічалі ў аперацыі «рэйкавая вайна». Падрыўная група атрада імя Кірава пусціла пад адхон больш за 20 эшалонаў з жывой сілай і тэхнікай. Знішчылі 38 км тэлефонна-тэлеграфнай лініі, 90 аўтамашын, патапілі 8 баржаў, паромаў, катэраў, падарвалі 23 чыгуначныя масты. З атрадамі імя М. Ц. Шыша і «Камарова» (В. З. Каржа) разбілі нямецкія гарнізоны ў вёсках Лунін, Бастынь, Парахонск (жнівень 1942 года), Ленін (верасень 1942, Ленінскі бой), чыгуначнай станцыі Сінкевічы (кастрычнік 1942 года, Сінкевіцкая аперацыя), дзе знішчылі станцыйную гаспадарку, эшалон з боепрыпасамі. У студзені — сакавіку 1943 года вялі баі з карнікамі каля вёсак Рыдзігерава, Флярова, Манасеева, Чарабасава Лунінецкага раёна. У красавіку — ліпені 1944 года правялі засадныя баі каля вёсак Сошна, Малькавічы, Задуб’е, Бастынь, Бакінічы, Мелясніца, Красцінава і іншых, мініравалі шляхі адступлення нямецкіх часцей. У ліпені 1944 разам з Чырвонай Арміяй вялі баі на чыгуначным участку Бастынь — Дзятлавічы.

Памяць
------

У 1964 годзе ў горадзе Лунінцы ў гонар брыгады ўстаноўлена мемарыяльная дошка.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.

Спасылкі
--------

* Бригада имени С. М. Кирова
**Claviceps purpurea** — від грыбоў-паразітаў, якія сустракаюцца на некаторых травах і збожжавых, часцей за ўсё на жыце. Спарыня змяшчае псіхаактыўныя алкалоіды (эргатамін), а ў вялікіх дозах з’яўляецца таксічнай для чалавека (гл. Эргатызм).

Расы
----

A — колас жыта са скляроцыямі; 1 — скляроцый; 2 — завязь кветкі заражанай расліны з міцэліям грыба; 3 — тое ж у падоўжным разрэзе; 4 — завязь ў пачатку фарміравання скляроцыяў; 5 — тое ж у далейшым развіцці; 6 — мал. 5 у падоўжным разрэзе; 7 — міцэлій з канідзіяносцамі і канідзіямі; 8 — скляроцый, прарослы стромамі; 9 — строма; 10 — тое ж у падоўжным разрэзе, з перытэцыямі; 11 — разрэз галоўкі стромы, бачныя перытэцыі; 12 — асобны перытэцый з сумкамі; 13 — сумкі з аскаспорами; 14 — аскаспоры; 15 — прарослыя аскаспоры
Існуе 3 расы (падвіда) *Claviceps purpurea*, якія фенатыпічна дастаткова адрозніваюцца:

* G1 — на травах лугоў і палёў
* G2 — на травах лясоў, у гарах
* G3 (C. purpurea var. Spartinae)

Зноскі
------

1. ↑  C. purpurea — wide host spectrum, wide distribution, variable morphology Архівавана 10 сакавіка 2006.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Brockhaus |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · Mycobank · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 15823140w · LCCN: sh85026845 · Microsoft: 2777529992 · NKC: ph187942 |
**CoBrA** — еўрапейскі авангардысцкі рух, актыўны ў 1949—1952 гг. Назва была прыдумана ў 1948 годзе Крысціянам Датрэмонам па першых літарах сталіц родных краін удзельнікаў руху: Капенгаген (Co), Брусель (Br), Амстэрдам (A).

«CoBrA» была ўтворана зліццём галандскай групы «Рэфлекс» (Reflex), дацкай групы «Хёст» (Høst) і Бельгійскай рэвалюцыйнай сюррэалістычнай групы. «CoBrA» правяла дзве вялікія выставы: у музеі Stedelijk у Амстэрдаме (1949) і ў Палацы прыгожых мастацтваў (Palais des Beaux-Arts) у Льежы (1951). Мастакам з групы «CoBrA» ўласцівыя паўабстрактныя палотны з яркімі колерамі, скажоныя чалавечыя фігуры, натхнёныя першабытным і народным мастацтвам. Мастакі таксама бралі за аснову дзіцячы малюнак, скандынаўскую міфалогію. Яны спрабавалі выпрацаваць абстрактную мову формаў, якая магла б у большай ступені, чым сюррэалізм, выказваць несвядомае. «CoBrA» адыграла значную ролю ў развіцці ташызму і еўрапейскага абстрактнага экспрэсіянізму. Група таксама аказала ўплыў на еўрапейскае сацыяльнае і палітычнае жыццё, развіваючы крытыку сучаснага ёй грамадства халоднай вайны. Міжнародны рух за імажынісцкі баўхаўс, які адкалоўся ад CoBrA, стаў прыступкай да развіцця сітуацыянісцкага руху.
**Партызанская брыгада імя С. М. Кароткіна** (у чэрвені 1942 — лютым 1943 гадоў — **Сіроцінская партызанская брыгада**, у лютым — чэрвені 1943 года — **Партызанская брыгада імя Ф. Э. Дзяржынскага**) — партызанская брыгада, створаная ў чэрвені 1942 года. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Сіроцінскага, Расонскага, Полацкага, Ушацкага, Пліскага і Мёрскага раёнаў. 2 ліпеня 1944 года брыгада (660 партызан, 6 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

Брыгада была арганізавана на базе асобных партызанскіх атрадаў «Мсцівец», «Грозны» і імя Варашылава. У лютым 1943 года брыгада падзялілася: з атрадаў «Мсцівец», імя Варашылава, «Сталінец» і роты атрада «Грозны» была створана партызанская брыгада імя У. І. Леніна. Атрад імя ВЛКСМ у баях з карнікамі (май 1944 года) панёс цяжкія страты і быў рассеяны. На дату злучэння з Чырвонай Арміяй у склад брыгады ўваходзілі:

* атрад «Грозны»;
* атрад імя Чапаева;
* атрад «За перамогу»;
* атрад «Беларускі мсцівец»;
* атрад імя Дзяржынскага;
* атрад імя Кірава.

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* С. М. Кароткін (загінуў);
* П. А. Хомчанка;
* У. М. Талаквадзе.

### Камісары

* В. М. Фралоў;
* А. Б. Эрдман.

### Начальнікі штаба

* У. Р. Аляксандраў;
* П. А. Хомчанка;
* М. Ф. Мацвеенка.

Гісторыя
--------

Партызаны праводзілі дыверсіі на чыгунках Полацк — Маладзечна, Віцебск — Полацк, Гарадок — Невель, на шашэйных і грунтавых дарогах. Разбілі нямецкія гарнізоны на станцыях Язвіна (ліпень 1942), Лоўша (жнівень 1942) Сіроцінскага, у вёсках Гута, Янчыкава, Званае і Балдышы Полацкага (красавік 1943), у вёсцы Азерцы Пліскага (верасень 1943) раёнаў. У час Лепельскай аперацыі прыкрывала ўдарныя брыгады з боку Полацка — Ветрына. У верасні — снежні 1942 года, студзені — сакавіку, маі — чэрвені 1943 года вялі баі з карнікамі на тэрыторыі Сіроцінскага, Асвейскага і Дрысенскага раёнаў. У жніўні 1943 года на чыгунцы Полацк — Маладзечна падарвалі больш за 2 тысячы рэек. У красавіку — маі 1944 года ў Полацка-Лепельскай партызанскай зоне трымалі абарону каля вёскі Асінаўка — возера Шо — вёскі Шоша, прарвалі блакаду каля станцыі Кульгаі Пліскага раёна і на мяжы вёсак Паперына — Новае Сяло Ушацкага раёна. У ліпені 1944 года разам з часцямі Чырвонай Арміі трымалі абарону на рубяжы вёскі Новы Пагост — возера Важа Мёрскага раёна, удзельнічалі ў баі за вёску Варапаншчына Браслаўскага раёна.

Памяць
------

Брыгада ўвекавечана ў мемарыяльным комплексе «Прарыў» у ліку 16 партызанскіх брыгад, у 1975 годзе ў вёсцы Капылоўшчына Ушацкага раёна ў гонар брыгады ўстаноўлена мемарыяльная дошка.

Гл. таксама
-----------

* Язвінская аперацыя

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**«Няроўны шлюб»** — карціна рускага мастака Васіля Пукірава. Праца была напісана ў 1862 годзе, адразу пасля заканчэння Маскоўскага вучылішча жывапісу, разьбярства і дойлідства. Карціна «Няроўны шлюб» (знаходзіцца ў маскоўскай Траццякоўскай галерэі) дастаўлена на акадэмічную выстаўку 1863 года, сваёй агульнай ідэяй, моцнай экспрэсіяй, незвычайным для бытавага сюжэту памерам і майстэрскім выкананнем адразу высунула мастака на адно з самых бачных месцаў у асяроддзі рускіх жывапісцаў. За яе Акадэмія ўзнагародзіла яго званнем прафесара.

Апісанне
--------

Сюжэт карціны — няроўны шлюб маладой прыгожай дзяўчыны і багатага старога. Вакол абыякавыя твары, толькі адзін малады чалавек скрыжаваўшы рукі с асуджэннем глядзіць на пару. Лічыцца, што ў гэтым чалавеку мастак намаляваў сябе, як бы выражаючы свой пратэст.

Гісторыя карціны
----------------

#### Асноўная версія

Задума стварэння карціны «Няроўны шлюб» звязана з рэальнай гісторыяй сябра Васіля Пукірава — Сяргея Варанцова, які быў закаханы ў Соф'ю Мікалаеўну Рыбнікаву і збіраўся ажаніцца з ёй. Аднак бацькі выдалі яе за блізкага сваяка Сяргея — багатага купца 1-й гільдыі Андрэя Аляксандравіча Карзінкіна, а адхілены жаніх, у выніку, стаў шаферам на вяселлі каханай дзяўчыны.

На эскізе ў вобразе маладога чалавека са скрыжаванымі на грудзях рукамі, які стаіць за маладой, і быў першапачаткова намаляваны Сяргей Варанцоў, але праз яго пазнейшыя скаргі наконт таго, што мастак зрабіў яго гісторыю набыткам публікі Васіль Пукіраў намаляваў сябе самога.

#### Другасная версія

Таксама, існуе меркаванне, што нагодай да напісання карціны паслужыла яшчэ адна драма, якая адбылася з самім Васілём Пукіравым. Існуе здагадка, што юную нявесту мастак пісаў з дзяўчыны, у якую быў закаханы, — Праскоўі Варанцовай. У зборы Траццякоўскай галерэі ёсць малюнак алоўкам В. Д. Сухава, зроблены ў 1907 годзе, на якім напісана: «Прасковья Матвеевна Варенцова, с которой 44 года назад художник В.В. Пукирев написал свою известную картину «Неравный брак». Праскоўю Варанцову выдалі замуж за старога, а Васіль Пукіраў неўзабаве з'ехаў на некалькі месяцаў за мяжу. Абедзве гісторыі адбыліся ў 1861 годзе, а ў 1862 быў створаны «Няроўны шлюб».

Цікавыя факты
-------------

* У экспазіцыі Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь прадстаўлены варыянт—паўтор карціны «Няроўны шлюб», напісаны ў 1875 годзе.
* У 1862 годзе выйшаў указ Сінода Рускай праваслаўнай царквы аб забароне шлюбу з вялікай розніцай ва ўзросце.

Зноскі
------

1. 1 2  *М.А. Шчарбакова.*. Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь. Архівавана з першакрыніцы 5 сакавіка 2016. Праверана 12 сакавіка 2012.
2. ↑  Да 165–годдзя Васіля Уладзіміравіча Пукірава (1832–1890)

Спасылкі
--------

* Карціна на сайце дзяржаўнай Траццякоўскай галерэі Архівавана 8 ліпеня 2016.
* Няроўны шлюб Архівавана 29 кастрычніка 2007.
* Няроўны шлюб
* Сем таямніц Траццякоўскай галерэі(недаступная спасылка)
Выкарыстанне атлатля
**Атла́тль** (ад науатль: *atlatl*) — прыстасаванне для кідання дзіды, адзін з найстаражытнейшых відаў зброі. 

Атлатль уяўляе сабою злёгку выгнуты кавалак дрэва або косці памерам ад 13 см да 61 см у даўжыню і ад 2 см да 7 см у шырыню. На заднім канцы мацуецца крук, да якога прыладжваецца дрэўка дзіды.

Найстаражытнейшы касцяны атлатль быў знойдзены археолагамі ў Дардоні. Ён быў выраблены прадстаўнікамі Салютрэйскай культуры каля 17 500 гадоў таму. У пячоры Мас-Дазіль (фр.: Le Mas-d'Azil) на поўдні Францыі выяўлены атлатль з узростам 15 300 гадоў, па-мастацку выразаны з аленяй косці ў выглядзе казы. Атлатлі таксама выраблялі людзі на іншых кантынентах. Адной з архаічных форм, якая дайшла да нашага часу, з'яўляецца аўстралійская *вумера*. Аднак у Еўропе атлатль быў забыты да перыяду сярэднявечча, так што канкістадоры, якія трапілі ў Мексіку ў XVI ст. былі непрыемна здзіўлены наяўнасцю ў ацтэкаў прылады, што дазваляла вытыкаць браню. 

У нашы дні існуе Сусветная асацыяцыя атлатля. Яе чальцы займаюцца як вырабам і выкарыстаннем, так і даследаваннем прыстасаванняў для кідання дзіды.

Спасылкі
--------

* The Atlatl: 17,000 Year Old Hunting Technology
* World Atlatl Association
* The Aztecs and the atlatl - Mexicolore
* The Aztecs and the atlatl
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Акулаў.
**Фрол Карнеевіч Акулаў** (1 снежня 1912; в. Кішчыцы, Дрыбінскі раён) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Вілейскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

З 1936 года працаваў на чыгунцы ў Пскове, Магілёве і інш. У ліпені 1943 г. накіраваны ЦК КП(б)Б у тыл ворага, у верасні 1943 — ліпені 1944 г. камісар партызанскай брыгады «За радзіму», адначасова сакратар Шаркоўшчынскага падпольнага РК КП(б)Б.

У 1946—1974 гг. на партыйнай і гаспадарчай рабоце.

Зноскі
------

1. 1 2  т. 5. Биографический справочник. Мн: Издательство «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. 29 с.
**Атлусценне**, або **затлусценне** (лац.: adipositas — літаральна: «атлусценне» і лац.: obesitas — літаральна: паўната, адкормленасць) — адклады тлушчу, павелічэнне масы цела за кошт тлушчавой тканкі. Тлушчавая тканка можа адкладвацца як у месцах фізіялагічных адкладаў, так і ў вобласці малочных залозаў, сцёгнаў, жывата.

Атлусценне падзяляецца на ступені (па колькасці тлуставых тканкаў) і на тыпы (у залежнасці ад прычын, якія прывялі да яго развіцця). Атлусценне прыводзіць да рыску ўзнікнення цукровага дыябету, гіпертанічнай хваробы і іншых захворванняў, якія звязаныя з лішкавай вагай. Прычыны лішкавай вагі таксама ўплываюць на раўспаўсюджванне тлуставай тканкі, яе характарыстыкі (мяккасць, пругкасць, колькасць працэнтаў утрымання вадкасці), а таксама на прысутнасць альбо адсутнасць змянення скуры, гэтак званы «цэлюліт».

Беларусь
--------

На 2007 год у Беларусі звыш 25% насельніцтва мелі лішнюю вагу.

Зноскі
------

1. ↑  Disease Ontology — 2016. Праверана 15 мая 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4117183'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5282129'></a>
2. ↑  *Святлана Барысенка.* Непрацяглае жыццё // *Звязда* : Газета. — 17 студзеня 2007. — № 10 (25875). — ISSN 1990-763x.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Атлусценне
**Любамірскія** (польск.: Lubomirscy, укр.: Любомирські) — польскі княжацкі род герба «Шранява», які ўзнік у пачатку XVI стагоддзя. Паходзяць з мястэчка Любомеж у Сілезіі, адкуль і назва. У канцы XVI стагоддзі разбагацелі на кіраванні саляварнямі, на якое іх упаўнаважыў Стэфан Баторый, і атрымалі ад нямецкага імператара спачатку графскі, а потым і княжацкія тытулы (другімі ў Рэчы Паспалітай пасля Радзівілаў). У працяг XVII стагоддзя да Любамірскіх дзякуючы шлюбным саюзам перайшлі вялікія ўладанні Астрожскіх і Канецпольскіх у басейне Днястра. Сямейства распалася на некалькі галін, ланьцуцкую, жэшаўскую і валынскую, завяло палацы ў Варшаве, Львове, Дубне і іншых гарадах. У XVIII стагоддзі Любамірскія прэтэндавалі на польскі прастол.

Літаратура
----------

* Любомирские // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Любамірскія
* Поўны радавод князёў Любамірскіх Архівавана 5 сакавіка 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны Аўстрыйскай імперыі · Новы |
| Нарматыўны кантроль | GND: 120666480 · NKC: mub2018991385 · VIAF: 69765519 |
Высока-слаістыя аблокі. Нярэдка назіраюцца ў зонах атмасферных франтоў
**Атмасферны фронт** (ад стар.-грэч.: ατμός — *пар*, σφαῖρα — *шар* і лац.: frontis — *лоб*, *пярэдні бок*), **трапасферны фронт** - вузкая (некалькі дзясяткаў кіламетраў) пераходная зона ў трапасферы паміж паветранымі масамі з рознымі фізічнымі ўласцівасцямі.

Апісанне
--------

Характарызуецца рэзкай зменай тэмпературы, ціску і вільготнасці паветра. Прасціраецца ў выглядзе вузкіх (некалькі дзясяткаў кіламетраў) палос на сотні і тысячы кіламетраў. Узнікае пры набліжэнні і сустрэчы мас халоднага і цёплага паветра ў ніжніх слаях або па ўсёй трапасферы, ахоплівае слой паветра магутнасцю да некалькіх кіламетраў. Халоднае паветра як больш шчыльнае прылягае да паверхні зямлі, мае форму вострага кліна, парадак велічыні нахілу франтальнай паверхні да гарызантальнай (тангенс вугла нахілу) 0,01-0,001. 
Атмасферны фронт, які перамяшчаецца ў бок халоднага паветра, называецца *цёплым*, а наадварот - *халодным*. У франтальнай зоне развіваюцца воблачныя сістэмы, выпадаюць абложныя і ліўневыя франтальныя ападкі, фарміруюцца цыклоны і антыцыклоны.

Адрозніваюць:

* цёплыя франты,
* халодныя франты,
* франты аклюзіі,
* стацыянарныя франты.

Асноўнымі атмасфернымі франтамі з'яўляюцца:

* арктычныя,
* палярныя,
* трапічныя.

На клімат Беларусі вялікі ўплыў маюць атмасферныя працэсы, звязаныя з арктычным фронтам і палярным фронтам. Праз Беларусь за год праходзяць 40-50 франтоў, халодных крыху больш, чым цёплых.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.16: Трыпалі - Хвіліна / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 2003. - 576 с.: іл.
* Геаграфія ў тэрмінах і паняццях: Энцыклапедычны даведнік / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 2003. - 352 с.: іл. - ISBN 985-11-0262-8.

Спасылкі
--------

* Паветраныя масы і атмасферныя франты Архівавана 8 кастрычніка 2015.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 122359034 · LCCN: sh85052081 · Microsoft: 154106715 |
**Герда Альм** (швед. Gerda Ahlm, поўнае імя Gerda Maria Ahlm; 24 мая 1869-1956) — шведская мастачка, якая працавала ў ЗША. Вядомая як спецыялістка ў галіне кансервацыі мастацкіх твораў.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 24 мая 1869 года ў Вэстэросе.

Вучылася ў 1889—1891 гадах у Каралеўскай акадэміі свабодных мастацтваў у Стакгольме. Затым здзейсніла некалькі навучальных паездак у Францыю, Германію і Італію (у 1892 годзе), у Францыю, Італію і Англію (у 1894—1995 гадах), у Нарвегію (у 1898 годзе) і ў Бельгію (у 1900 годзе).

У 1903 году Герда Альм эмігравала ў Злучаныя Штаты і пасялілася ў Чыкага, дзе працавала і выстаўляла свае ўласныя працы, пераважна пейзажы, інтэр’еры і партрэты жанчын, выкананыя ў слаба імпрэсіянісцкім стылі. Паказвала свае карціны ў штогадовых выставах Чыкагскага інстытута мастацтваў з 1905 года і была адной з першых жанчын-мастачак на шведска-амерыканскіх мастацкіх выставах 1905, 1911, 1912 гадоў.

Зацікавіўшыся аднаўленнем твораў мастацтва, Альм вучылася тэхналогіі кансервацыі у Франца Карла Сесіга (1854—1914) у Старой Пінакатэцы ў Мюнхене. Пасля гэтага працавала кансерватарам мастацтваў у Чыкагскім інстытуце мастацтваў. Яе майстэрства і рэпутацыя мастака-кансерватара сталі такія, што Герда атрымала шэраг важных заказаў, у тым ліку аднаўленне сямейных партрэтаў, якія належаць шведскай каралеве Вікторыі. Лічылася адным з галоўных мастакоў-кансерватараў Амерыкі.

Работы Герды альма знаходзяцца ў прыватных калекцыях і музеях па ўсім свеце.

Памерла ў 1956 годзе ў Чыкага.

Зноскі
------

1. 1 2  *Kruse J.* Svenskt porträttgalleri : XX. Arkitekter, bildhuggare, målare, tecknare, grafiker, mönsterritare och konstindustrialister — 1901. — С. 4. Праверана 22 лютага 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10685696'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5924620'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21600488'></a>
**Любанскі дзяржаўны музей народнай славы** — музей, створаны ў г. Любань на аснове загаду Мінскага аблвыканкама ад 22.10.1968 г. Для наведвальнікаў адкрыты 3 ліпеня 1971 г. Музеем кіравалі М. П. Дарожка, Л. Ф. Сойка, Н. І. Новікава, Г. М. Алейнікава, Н. М. Сіняк, Ф. Ф. Федарук. З 1986 г. дырэктар Н. М. Сіняк.

Музей размешчаны ў 3 будынках, агульная экспазіцыйная плошча (2008) складае 232,3 м². У фондзе музея 23 444 адзінкі захоўвання, з якіх 14 785 адзінак асноўнага фонду.

Збор музейных прадметаў вядзецца па калекцыях: нумізматыка, баністыка, фалерыстыка, археалогія, зброя, дакументы, мастацтва і інш. Экспазіцыя музея мае 5 раздзелаў. Асноўны раздзел прысвечаны гісторыі краю і пабудаваны па храналагічным і калекцыйным прынцыпах. Тут экспануюцца дакументы, фотадакументы, помнікі матэрыяльнай і духоўнай культуры, якія адлюстроўваюць розныя перыяды гісторыі Любаншчыны. Калекцыя археалогіі падрабязна знаёміць з жыццём і заняткамі першых жыхароў краю. Скарб манет Вялікага княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай, копіі вырабаў Урэцкай шкляной мануфактуры XVIII ст. карта-схема рэйду атрада С. Грабоўскага падчас паўстання пад кіраўніцтвам Т. Касцюшкі 1794 г. раскрываюць эканамічныя і палітычныя сувязі аддаленага ад цэнтра рэгіёну з «вялікім» светам. Дэманструюцца таксама вырабы рамёстваў і промыслаў мясцовых жыхароў, прадметы побыту канца ХІХ — пачатку ХХ ст.

Музей мае 2 філіялы: Музей народных промыслаў і рамёстваў у г. Любань і Музей гісторыі меліярацыі ў в. Камуна.
**Іарданка Благоева Іванава** (народжаная Дзімітрава, нар. 19 студзеня 1947 года, Горна-Цэравенэ, Балгарыя) — балгарская спартсменка, якая выступала ў скачках у вышыню, экс-рэкардсменка свету (1,94 м у Заграбе, 24.09.1972), срэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 1972 года ў Мюнхене, бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў 1976 года ў Манрэалі. Дзевяціразовая чэмпіёнка Балгарыі ў 1965—1980 гадах.

Асабісты рэкорд у скачках у вышыню (1,94 м) устанавіла ў 1972 годзе.

Біяграфія
---------

Іарданка Благоева нарадзілася 19 студзеня 1947 года ў вёсцы Горна-Цэравенэ, Мантанскай вобласці Балгарыі. У 1953—1960 гадах вучылася ў школе «Бацька Паісій» у Горна-Цэравенэ, у 1964 годзе скончыла сярэднюю політэхнічную вучэльню «Хрыста Міхайлаў» у горадзе Мантана, а ў 1969 годзе — Нацыянальную спартыўную акадэмію. У 1984 годзе ў Інстытуце фізічнай культуры ў Маскве абараніла дысертацыю і атрымала ступень доктара педагагічных навук.

З 1964 па 1973 год працавала інструктарам па лёгкай атлетыцы ў штаце Мантана. У 1965 годзе стала чэмпіёнкай Універсіяды. Удзельнічала ў чатырох летніх Алімпійскіх гульнях — у 1968, 1972, 1976 і 1980 гадах.

Зноскі
------
Гіпатэтычная лакалізацыя Атлантыды ў Міжземным моры
**Атлантыда** — легендарная зямля (востраў, архіпелаг ці нават кантынент), якая апусцілася на марское дно ў выніку землетрасення або іншага катаклізму, разам са сваімі жыхарамі — атлантамі. Упершыню згадваецца ў Платона ў дыялогах «Цімей» і «Крыцій». На дадзены момант у навуковых кругах лічыцца або цалкам выдуманым Платонам філасофскім міфам, або — міфам, складзеным на аснове ўспамінаў пра нейкую старажытную катастрофу, магчыма аб прарыве міжземнаморскіх вод у Чорнае мора ў канцы 4 тысячагоддзі да н.э. ці вывяржэнні вулкана на востраве Сантарын у сярэдзіне XV ст. да н.э. Пры гэтым, у кругах калянавуковых Атлантыда з'яўляецца прадметам самых разнастайных гіпотэз. Атлантыда стала таксама папулярным аб'ектам мастацкай творчасці, фантастычных твораў.

Гл. таксама
-----------

* Бразіль
* Пацыфіда
* Шамбала

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Атлантыда

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Літаратурная · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная багаслоўская · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Энцыклапедычны лексікон · Britannica (11-th) · Brockhaus · Pauly-Wissowa · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11936601x · GND: 4003385-5 · LCCN: sh85009219 |
**Ібаданскі ўніверсітэт** (англ.: University of Ibadan) — найстарэйшы з універсітэтаў Федэратыўнай Рэспублікі Нігерыя, вядомая навучальная, навуковая і інтэлектуальнае ўстанова неарабскай зоны Нігерыі. Размешчаны на паўднёвым-захадзе краіны ў 8-мі км ад цэнтра г. Ібадан ў штаце Оё.

Карыстаецца рэпутацыяй адной з самых прэстыжных афрыканскіх вышэйшых навучальных устаноў і інтэлектуальных цэнтраў на поўдзень ад Сахары. Запазычаная ў Захаду англасаксонская традыцыя дазволіла яму дынамічна развівацца.

Мае добра развітую інфраструктуру адукацыі, пад яго эгідай выходзіць у свет вялікая колькасць навуковых перыядычных выданняў, часопісаў і зборнікаў.

Гісторыя
--------

Заснаваны 17 лістапада 1948, як Ібаданскі каледж на базе Лонданскага ўніверсітэта. Для арганізацыі каледжа правадыры Ібадана вылучылі каланіяльным уладам зямлю на 999 гадоў.

У 1962 годзе атрымаў статус універсітэта. Першы прэм'ер-міністр незалежнай Нігерыі Абубакар Тафава Балева ў 1963 годзе стаў першым рэктарам Ібаданскага ўніверсітэта.

У 1948 годзе тут навучалася 144 студэнта. Колькасць выкладчыкаў і навучэнцаў пастаянна павялічваецца - у 2005/2006 навучальным годзе іх было каля 18000 чалавек, у тым ліку 35% аспірантаў і 65% студэнтаў.

Факультэты
----------

* Сельская і лясная гаспадарка
* Гуманітарны
* Медыцынскіх навук
* Клінічных навук
* Стаматалагічны
* Педагагічны
* Юрыдычны
* Фармакалагічны
* Грамадскай аховы здароўя
* Дакладных навук
* Сацыялагічны
* Тэхналагічны
* Ветэрынарны
* Машынабудаўнічы

Інстытуты
---------

Пры універсітэце створаны:

* Афрыканскі рэгіянальны цэнтр інфарматыкі,
* Цэнтр міру і ўрэгулявання канфліктаў,
* Цэнтр гарадскога і рэгіянальнага планавання,
* Інстытут афрыканскіх даследаванняў
* Інстытут адукацыі

Выбітныя выкладчыкі і выпускнікі
--------------------------------

* Чынуа Ачэбэ
**Андрэ́й Сярге́евіч Давідзя́н** (руск.: Андрей Сергеевич Давидян; 30 студзеня 1956, Масква — 13 лістапада 2016, Масква) — савецкі і расійскі музыкант, удзельнік шоу «Голас[ru]».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 30 студзеня 1956 года ў Маскве ў музычнай сям’і. Маці — вядомая піяністка, бацька — тэнар Сяргей Давідзян.

З трох гадоў захапіўся музыкай, у школе выконвае папулярныя замежныя хіты. У 1972 годзе становіцца салістам рок-гурта «Високосное лето[ru]», удзельнікамі якога з’яўляліся Крыс Кельмі[ru], Аляксандр Сіткавецкі[ru], Юрый Цітоў і Ігар Акуджава. Давідзян выконваў кавер-версіі песень «Led Zeppelin», «Deep Purple», «Grand Funk Railroad[en]».

Адслужыўшы ў арміі, Андрэй Давідзян стварае гурт «Добровольное общество», працягваючы выконваць кавер-версіі хітоў класічнага року. З прыходам у гурт братоў-блізнят Паўла і Аляксандра Смяянаў у 1977 годзе, назва гурта змяняецца на «Виктория», а музычная стылістыка — на фанк. У 1979 годзе «Виктория» распадаецца, а Крыс Кельмі запрашае Давідзяна ў свой новы праект «Рок-Ателье[ru]». Гурт супрацоўнічае з тэатрам Ленкам[ru] і з’яўляецца першым выканаўцам культавай рок-оперы «Юнона и Авось[ru]». Давідзян з некалькімі музыкамі «Рок-Ателье» ненадоўга далучаецца да гурта «СВ[ru]», у канцы 1980-х далучаецца да маскоўскага рок-гурта «Альтер-Эго».

У 1993 годзе Андрэй Давідзян стварае свой уласны праект «Sound Cake», выконваючы фанк, джаз-рок[en] і соўл[en].

Восенню 2013 года Андрэй Давідзян стаў адным з удзельнікаў другога сезона праекта «Голас» на Першым канале, дзе ён выступіў у рамках трэцяга праслухоўвання ўсляпую і выканаў кампазіцыю «Georgia on my mind».

13 лістапада 2016 года Андрэй Давідзян памёр ад інсульта ў адной з маскоўскіх бальніц.

Зноскі
------

1. ↑  Максимович, Алена.  Умер звезда шоу «Голос» Андрей Давидян(руск.), *«Вокруг ТВ»* (13.11.2016). Праверана 4 красавіка 2020.

Спасылкі
--------

* davidyan.su — афіцыйны сайт Андрэя Давідзяна

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs |
Шалік
**Шалік** — доўгі кавалак матэрыі, які абвіваюць вакол шыі для утылітарных, эстэтычных ці рэлігійных мэт. Шалік можа быць выраблены з самых разнастайных матэрый, ад воўны да бавоўны і карункаў.

Гісторыя
--------

Гісторыя шаліка, налічвае больш за дзве тысячы гадоў. Упершыню шалік з’явіўся ў старажытным Кітаі. У 1974 годзе археолагі выявілі манументальнае пахаванне, якое адносіцца да часоў праўлення кітайскага імператара Цынь Шы Хуан Дзі. У грабніцы былі знойдзеныя 7500 фігурак воінаў з тэракоты. У кожнага на шыі быў шалік. Старажытныя кітайскія ваяры выкарыстоўвалі шалікі з практычнай мэтай: абвязвалі шыю кавалкам матэрыі, каб засцерагчыся ад холаду і ветру.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з Тлумачальным слоўнікам беларускай літаратурнай мовы. Мн.:БелЭн, 2002, С.754.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · У. Даля |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph138403 |
| ⛭Паўстанне Касцюшкі |
| --- |
| Рацлавіцы · Варшава (I) · Вільня · Неменчын · Паляны · Ліпнішкі · Шчакаціны · Хэлм · Солы · Курляндыя · Голкаў · Рашын · Кольна · Блоне · Райгарад · Варшава (II) · Салаты · Слонім · Любань · Крупчыцы · Берасце · Вялікая Польшча · Лабішын · Быдгашч · Мацяёвіцы · Кабылка · Прага
 |

У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Любанскі бой.
**Любанскі бой** — бой паміж 2-тысячным паўстанцкім атрадам Стэфана Грабоўскага і расійскімі войскамі каля мястэчка Любань у час Паўстання 1794 года. Атрад накіраваны Цэнтральнай дэпутацыяй Вялікага Княства Літоўскага ў рэйд па Мінскай губерні з мэтай актывізаваць там паўстанне. 4 верасня каля Любані паўстанцы сутыкнуліся з рэгулярнымі расійскімі войскамі князя Паўла Дзмітрыевіча Цыцыянава, былі акружаны і пасля бою капітулявалі. Рускія захапілі 250 палонных (у тым ліку Стэфана Грабоўскага) і 5 гармат.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Корзун.

Магіла Андрэя Корзуна.
**Андрэй Рыгоравіч Корзун** (12 студзеня (25 снежня) 1911, вёска Дуброва Гомельскай вобласці — 5 лістапада 1943, Ленінград) — савецкі артылерыст, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944, пасмяротна).

Біяграфія
---------

Андрэй Рыгоравіч Корзун нарадзіўся 12 снежня 1911 года ў вёсцы Дуброва у Нараўлянскім раёне Гомельскай вобласці у сялянскай сям’і. Беларус.

Прызваны ў армію ў 1941 годзе. У 1943 годзе служыў у 12-м гвардзейскім артылерыйскім палку 3-га контрбатарэйнага артылерыйскага корпуса Ленінградскага фронту. Гармата Корзуна неаднаразова застаўляла змоўкнуць нямецкія батарэі. 5 лістапада 1943 года вораг абрынуў на савецкую батарэю шквал агню. Корзун, які дзяжурыў каля гарматы, быў цяжка паранены, але заўважыў, што асколкамі былі падпаленыя парахавыя зарады, каля якіх знаходзіліся і снарады. Дапаўзці да агню наводчык змог, але зняць з сябе шынель, каб патушыць полымя, сілы ужо не было. Тады ён лёг на полымя сам. Выбуху ўдалося пазбегнуць, але сам Корзун загінуў. 21 студзеня 1944 года яму пасмяротна было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Імем А. Корзуна названая адна з вуліц Кіраўскага раёна Санкт-Пецярбурга. Пахаваны А. Г. Корзун на Паўднёвых воінскіх могілках у Пецярбургу  (руск.) (бел..

Памяць аб А. Г. Корзуне
-----------------------

* Вуліца ў Нароўлі.
* Вуліца Салдата Корзуна  (руск.) (бел. у Санкт-Пецярбургу.
* Памятная дошка на школе ў вёсцы Дуброва.
* Памятная дошка ў Лясным парку Санкт-Пецярбурга.
* Імем А. Г. Корзуна названая школа, у якой ён вучыўся.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 21 февраля 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 29 февраля (№ 12 (272)). — С. 2
2. ↑  З гісторыі Паўднёвых воінскіх могілак.(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 419. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

Спасылкі
--------

* Андрэй Рыгоравіч Корзун на сайце «Героі краіны»
* Біяграфічныя весткі(недаступная спасылка).
**Легенда** — сукупнасць умоўных абазначэнняў карты і іх тлумачэнне. Знакі на карце бываюць плошчавыя, дзе ў маштабе выконваюцца ўсе памеры (колькасны ці якасны фон), лінейныя, дзе шырыня знака не адпавядае рэчаіснасці (лініі, якія абазначаюць транспартныя шляхі, рэкі, трубапровады і інш.) і пазамаштабныя, якія не адпавядаюць маштабу (напрыклад, пунсоны).

Легенда можа быць рознай падрабязнасці — ад мінімальна неабходнай для разумення зместу карты, як у бальшыні агульнагеаграфічных карт, да вельмі падрабязнай, у спецыяльных тэматычных картах (напрыклад, ландшафтная карта БССР, карта выкарыстання зямельных рэсурсаў міра, карта руславых працэсаў на рэках СССР і інш.).

Гл. таксама
-----------

* Кніга Вялікаму Чарцяжу

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4276207-8 |
Московско-Брестская жел. дорога. Сердечный Привѣтъ съ дороги!*Московско-Брестская жел. дорога*. Сердечный Привѣтъ съ дороги!
**Маскоўска-Брэсцкая чыгунка**, назва ў 1871—1912 гг. чыгуначнай лініі, якая звязвала Беларусь з цэнтрам Расіі і Заходняй Еўропай. Пабудавана на падставе канцэсіі, зацверджанай царом 15.12.1869 г. У 1896 г. выкуплена ў акцыянернага таварыства казной. Працягласць 1027 вёрст. 

Уводзілася ў эксплуатацыю асобнымі ўчасткамі: Масква—Смаленск (391 вярста, верасень 1870); Смаленск—Мінск—Брэст (636 вёрст, лістапад 1871). У пастаянную эксплуатацыю здадзена 29.11.1871 г. На Беларусі перакрыжоўвалася з чыгункамі: Пецярбургска-Адэскай (у Оршы), Лібава-Роменскай (у Мінску), Віленска-Ковенскай (у Баранавічах), Кіева-Брэсцкай (у Брэсце). 

У 1877—1879 гадах быў пракладзены другі шлях ад Масквы да Кубінкі і ад Смаленска да Брэста. На працягу 1891—1892 гадоў чыгунка на ўсім працягу стала двухшляховай. У 1910 на магістралі былі 523 паравозы, 629 пасажырскіх і 6499 грузавых вагонаў, перавезена каля 5 млн. пасажыраў і 340 млн. пудоў грузаў; працавала 18 тыс. рабочых. Найбуйнейшыя чыгуначныя вузлы Орша, Мінск, Баранавічы, Брэст, галоўныя майстэрні ў Маскве і Мінску. 

У маі 1912 года, у сувязі са 100-гадовым юбілеем вайны 1812 года Маскоўска-Брэсцкая чыгунка была перайменавана ў Аляксандраўскую. У 1921 заходняя частка Маскоўска-Брэсцкай чыгункі адышла да Польшчы, савецкая частка ў жніўні 1922 г. уключана ў Маскоўска-Беларуска-Балтыйскую чыгунку.

Зноскі
------

1. ↑  Строительство первых дорог

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія—Мугаджары / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2000. — 544 с.: іл. ISBN 985-11-0169-9 (т. 10) ISBN 985-11-0035-8