**Сістэма кровазвароту** — гэта сістэма арганізма, якая рухае кроў па целе. Яна складаецца з сэрца і крывяносных сасудаў. Кроў нясе розныя матэрыялы, неабходныя арганізму, і забірае адходы або шкодныя рэчывы.

Сістэма кровазвароту чалавека
Крывяносныя сасуды, якія адводзяць кроў ад сэрца, — гэта артэрыі. Артэрыі дзеляцца на больш дробныя артэрыі па меры адыходу ад сэрца. Меншыя артэрыі, якія злучаюцца з капілярамі, называюцца «артэрыёламі».

Крывяносныя сасуды, якія накіроўваюць кроў да сэрца, — гэта вены. Вены павялічваюцца, калі яны ідуць да сэрца. Самыя дробныя вены называюцца венуламі.

Капіляры ідуць паміж артэрыямі і венамі. Капіляры даволі тонкія, адсюль і назва паходзіць ад лацінскага *capillus*, што азначае «валасы».

Такім чынам, кроў рухаецца па наступным маршруце: **сэрца**→**артэрыя**→**артэрыёла**→**капіляр**→**венула**→**вена**→**сэрца**. Гэта называецца **цыркуляцыяй**. У крывяноснай сістэме ёсць дзве розных «цыркуляцыі». *Сістэмны кровазварот* — гэта тое, як кроў трапляе ў большую частку цела. *Лёгачны кровазварот* — гэта тое, як кроў праходзіць праз лёгкія.

Сістэмны кровазварот
--------------------

Кроў, якая паступае з левага боку сэрца, поўная кіслароду і пажыўных рэчываў. Пажыўныя рэчывы — гэта рэчывы, неабходныя арганізму для жыцця, напрыклад, бялкі, тлушчы, вугляводы, вітаміны і мінералы. Кроў прыносіць у арганізм кісларод і пажыўныя рэчывы.

Кроў у сістэмных артэрыях, якая поўная кіслароду і пажыўных рэчываў, завецца артэрыяльнай крывёй.

Самая вялікая сістэмная артэрыя ў арганізме — гэта аорта. Гэта буйны крывяносны сасуд, якая выходзіць з сэрца. Ад аорты адыходзяць больш дробныя артэрыі. Самыя дробныя артэрыі ператвараюцца ў артэрыёлы.

Самыя дробныя крывяносныя сасуды — капіляры, куды ідзе кроў з артэрыёл. Сістэмныя артэрыёлы ператвараюцца ў капіляры. Там кісларод і пажыўныя рэчывы выходзяць з крыві ў біялагічныя тканкі. Кроў таксама забірае вуглякіслы газ і адходы з тканак. Сетка капіляраў, якая прыносіць кроў у вобласць, называецца *капілярным ложам*.

На іншым канцы капіляра ён ператвараецца ў венулу. *Венулы* — гэта самыя дробныя вены. Вены вяртаюць кроў да сэрца. Калі вены вяртаюцца да сэрца, яны зліваюцца і павялічваюцца. Самыя вялікія сістэмныя вены ў арганізме — гэта полая вена. Ёсць дзве полыя вены. *Ніжняя полая вена* прымае кроў з ніжняй часткі цела ў правы бок сэрца. *Верхняя полая вена* прымае кроў ад верхняй часткі цела да сэрца.

Сэрца і буйныя сасуды

Лёгачны кровазварот
-------------------

Гэты рух крыві праходзіць праз лёгкія.

Кроў, якую полыя вены адводзяць да сэрца, поўная вуглякіслага газу. У ёй значна менш кіслароду, чым у сістэмнай артэрыяльнай крыві. Правая частка сэрца выштурхвае вянозную кроў у лёгачную артэрыю. Лёгачная артэрыя адводзіць кроў у лёгкія. У лёгкіх кроў праходзіць праз л*ёгачнае капілярнае рэчышча.* (Капіляры, якія знаходзяцца ў лёгкіх). Тут ён атрымлівае больш кіслароду. Ён таксама выводзіць вуглякіслы газ. (Гэта супрацьлеглае таму, што адбываецца ў капілярных рэчышчах у астатніх частках цела. У сістэмным крывацёку кроў выпадае кісларод і ўбірае вуглякіслы газ).

Пасля лёгачнага капіляра кроў накіроўваецца ў лёгачную вену. Гэтая «лёгачная вянозная кроў» цяпер поўная кіслароду. Лёгачныя вены адводзяць кроў у левы бок сэрца. Затым кроў зноў трапляе ў сістэмны крывацёк.

Асаблівасці кровазвароту ў стрававальным тракце
-----------------------------------------------

Вены ад кішэчніку збіраюцца у варотную вену печані перад вяртаннем у правае перадсэрдзе і жалудачак сэрца.

Сэнс гэтага ў наступным. Печань — галоўная хімічная фабрыка арганізма. Яна прымае паток пажыўных рэчываў з кішэчніку і прадуктуе іх у адпаведнасці з патрэбамі арганізма. Яна можа захоўваць лішкі пажыўных рэчываў або вызваляць дадатковыя са сховішча, можа мяняць хімічны склад многіх пажыўных рэчываў і такім чынам прыстасоўваецца да розных відаў ежы, якую пераварвае арганізм.

Зноскі
------

1. ↑  *Harper, Douglas*. index.php?term=capillary&allowed\_in\_frame=0 Інтэрнет-этымалагічны слоўнік **(нявызн.)**. *Слоўнік этымалогіі ў Інтэрнэце*. Праверана 2016-03--08.

Спасылкі
--------

* American Medical Association Encyclopedia — The Circulatory System Архівавана 18 красавіка 2005 года.
* Ohio Heart and Vascular Center — pictures
* Circulatory system

Гл. таксама
-----------

* Лімфатычная сістэма
* Сардэчна-сасудзістая сістэма
* Кровазварот

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Universalis · Universalis · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX525158 · BNF: 11934858z · LCCN: sh99004797 · Microsoft: 72859922 · NDL: 00575112 · NKC: ph121472 |

 |