recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Стары горад Іерусаліма**  (іўр. העיר העתיקה, Ха-Ір ха-Аціка, араб. البلدة القديمة, Аль-Балда аль-Кадзіма, арм. Երուսաղէմի հին քաղաք, Erusałemi hin k'ałak') — акружаны сценамі раён плошчай 0,9 км² ва Усходнім Іерусаліме. Да 1860 года, калі быў заснаваны яўрэйскі квартал Мішкенот Шаананім, уяўляў сабою ўвесь Іерусалім. Манументальныя сцены Іерусаліма былі ўзведзенныя ў 1538 годзе асманскім султанам Сулейманам Пышным. Працягласць сцен складае каля 4,5 км, яны маюць вышыню ад 5 да 15 метраў і таўшчыню да 5 метраў. Сцены Старога горада ўключаюць 35 вежаў, большасць з якіх (15) прылягаюць да паўночнай сцяны.

У цэнтры сценаў Старога горада размяшчаецца шэраг святых мясцін ключавой важнасці:

* Храмавая Гара і яе падпорная Заходняя сцяна — для іудэяў
* Храм Гроба Гасподняга — для хрысціян
* Кубат-ас-Сахра і мячэць Аль-Акса (на вяршыні Храмавай гары) — для мусульман.

Адной з важных хрысціянскіх святынь Старога горада з’яўляецца Вія Далароза — крыжовы шлях Ісуса Хрыста ад Ільвінай брамы Старога горада да Галгофы. Ён пачынаецца ў мусульманскім квартале і скончваецца ў храме Гроба Гасподняга. Традыцыйна Стары горад падзяляецца на чатыры кварталы, сучасныя межы якіх сфарміраваліся толькі ў XIX стагоддзі: Мусульманскі квартал, Хрысціянскі квартал, Яўрэйскі квартал, Армянскі квартал. Цяперашняе насельніцтва Старога горада жыве ў асноўным у Мусульманскім і Хрысціянскім кварталах. Агульная колькасць насельніцтва ў 2007 годзе складала 36 965 чалавек.

Размеркаванне па рэлігійнай прыналежнасці:

* мусульман больш за 30 000 (2013 г.);
* хрысціян 5 681 (2007 г.);
* каля 500 армянаў (2011 г.);
* амаль 3 000 яўрэяў;
* каля 1 500 навучэнцаў ешыва (2013 г.).

У 1980 годзе Іарданія прапанавала ўключыць Стары горад у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА, што і адбылося ў 1981 годзе. У 1982 годзе Іарданія прапанавала дадаць Стары горад у Спіс сусветнай спадчыны, якая знаходзіцца пад пагрозай.

Кварталы
--------

### Мусульманскі квартал

Мусульманскі квартал з’яўляецца самым вялікім па плошчы і насельніцтву кварталам Старога горада і займае яго паўночна-ўсходнюю частку. Непасрэдна ў квартал вядуць Дамаскія (Шхемскія) вароты, Ільвіныя вароты і Вароты Ірада. Насельніцтва на 2005 год складала 22 тыс. чалавек.

### Хрысціянскі квартал

Хрысціянскі квартал размешчаны на паўночным захадзе, пашыраючыся ад Новых варот на поўначы да Дамаскіх варот на ўсходзе і Яфскіх варот на захадзе. Цэнтрам Хрысціянскага квартала з’яўляецца Храм Гроба Гасподняга.

### Армянскі квартал

Армянскі квартал (арм. Հայկական թաղամաս, іўр. הרובע הארמני, араб. حارة الأرمن), самы маленькі з чатырох кварталаў Старога горада, займае паўднёва-заходнюю частку, на поўдзень ад Яфскіх варотаў паміж вежай Давіда і гарой Сіён. У Армянскі квартал можна трапіць праз Яфскія і Сіёнскія вароты.
У цэнтры Армянскага квартала размяшчаецца Патрыярхія. Пры Патрыярхіі дзейнічае музей і бібліятэка, у якой налічваецца больш за 30 тыс. кніг. Некаторыя манускрыпты адносяцца да XIII стагоддзя.

### Яўрэйскі квартал

Яўрэйскі квартал размяшчаецца на поўдні, непасрэдна ў яго вядуць Гнаявыя вароты. На 2004 год насельніцтва квартала складала да 2 тыс. чалавек.

  

* Стары горад Іерусаліма
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
**Віктар Паўлавіч Касцючонак** (нар. 7 чэрвеня 1979, Мінск) — беларускі хакеіст, ігрок нацыянальнай зборнай Беларусі.

Біяграфія
---------

У 1995 пачаў кар'еру. У 1995-2001 выступаў за мінскае «Юнацтва» і ў гэты час таксама адыграў некалькі матчаў у іншых клубах беларускай экстралігі і нямецкай хакейнай лігі на правах арэнды. У 2001-2003 гуляў у лізе Магнуса за французскі «Брэст». У 2003-2006 зноў выступаў за «Юнацтва». У 2006-2007 гуляў у расійскай суперлізе за тальяцінскую «Ладу». У 2007-2008 зноў гулец «Юнацтва». З 2008 гулец Кантынентальнай хакейнай лігі. Спачатку выступаў за хабараўскі «Амур», а ў канцы 2009 перайшоў у маскоўскі «Спартак». З 2010 выступае за «Дынама-Мінск».

Дасягненні
----------

* 2004 — чэмпіён Беларусі.
* 2005 — чэмпіён і ўладальнік кубка Беларусі.
* 2006 — чэмпіён Беларусі.
* 2008 — сярэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Elite Prospects (ігрок) · Eurohockey.com · hockeyDB · Olympedia · КХЛ |
**«У сківіцы смерці»** (англ.: Into the Jaws of Death) — фатаграфія, зробленая 6 чэрвеня 1944 года Робертам Ф. Сарджэнтам[en], памочнікам галоўнага фатографа ў Берагавой ахове ЗША. На ім адлюстраваны салдаты 1-й пяхотнай дывізіі[en] арміі ЗША, якія высаджваюцца з LCVP[en] (дэсантнага катэра, машыны асабістага складу) з экіпажа USS Samuel Chase[en] берагавой аховы ЗША на пляжы Амаха[en] падчас высадкі ў Нармандыі падчас Другой сусветнай вайны.

Зноскі
------

1. ↑  The Pictures that Defined World War II **(нявызн.)**. *History[en]*.  A&E Networks[en]. Архівавана з першакрыніцы January 27, 2020. Праверана January 2, 2021.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме У сківіцы смерці

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LOC: 96514770 |
**Сезон УЕХЛ 1997/1998** — 3-ы розыгрыш Усходне-еўрапейскай хакейнай лігі. Чэмпіянат пачаўся 13 верасня 1997 года і завяршыўся 1 сакавіка 1998 года. Чэмпіёнам сезона стаў украінскі хакейны клуб «Сокал».

У сезоне 1997/1998 арганізатары адмовіліся ад правядзення раўнда плэй-оф. Турнір зноў праходзіў у 2 этапа: спачатку ўсе каманды гулялі 4 кругі, пасля якіх падзяляліся на дзве групы. Каманды фінальнай шасцёркі гулялі яшчэ два кругі і разыгрывалі месцы з 1 па 6, каманды суцяшальнага турніра тым жа чынам вызначалі пераможца.

Турнірная табліца
-----------------

### Першы этап

| Месца | Каманда | Г | В | Н | П | Шайбы | ± | А | Заўвагі
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Украіна Сокал (Кіеў) | 36 | 30 | 2 | 4 | 160 − 47 | +113 | **62** | Фінальны этап
 |
| 2 | Беларусь Нёман (Гродна) | 36 | 28 | 4 | 4 | 171 − 46 | +125 | **60** |
| 3 | Беларусь Палімір (Наваполацк) | 36 | 26 | 3 | 7 | 171 − 75 | +96 | **55** |
| 4 | Латвія Юніёрс (Рыга) | 36 | 23 | 2 | 11 | 149 − 85 | +64 | **48** |
| 5 | Беларусь Цівалі (Мінск) | 36 | 15 | 2 | 19 | 123 − 106 | +17 | **32** |
| 6 | Беларусь Юнацтва-Мінск | 36 | 15 | 1 | 20 | 141 − 140 | +1 | **18** |
| 7 | Украіна Беркут (Кіеў) | 36 | 12 | 4 | 20 | 100 − 110 | −10 | **28** | Суцяшальны турнір
 |
| 8 | Латвія Рыга | 36 | 8 | 1 | 27 | 82 − 177 | −95 | **17** |
| 9 | Літва Энэргія (Эляктрэнай) | 36 | 7 | 1 | 28 | 88 − 223 | −135 | **15** |
| 10 | Украіна Ільдзінка-КПІ (Кіеў) | 36 | 6 | 0 | 30 | 66 − 242 | −176 | **12** |

Г — гульні, В — перамогі, Н — нічыі, П — паражэнні, Шайбы — забітыя і прапушчаныя шайбы, ± — розніца шайб, А — ачкі  

### Фінальны этап

| Месца | Каманда | Г | В | Н | П | Шайбы | ± | А | Заўвагі
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Украіна Сокал (Кіеў) | 46 | 39 | 3 | 4 | 213 − 56 | +157 | **81** | Чэмпіён
 |
| 2 | Беларусь Нёман (Гродна) | 46 | 35 | 4 | 7 | 216 − 72 | +144 | **74** |
| 3 | Беларусь Палімір (Наваполацк) | 46 | 32 | 4 | 10 | 211 − 109 | +102 | **68** |
| 4 | Латвія Юніёрс (Рыга) | 46 | 25 | 3 | 18 | 174 − 130 | +44 | **53** |
| 5 | Беларусь Цівалі (Мінск) | 46 | 17 | 3 | 26 | 148 − 155 | −7 | **37** |
| 6 | Беларусь Юнацтва-Мінск | 46 | 16 | 3 | 27 | 176 − 200 | −24 | **35** |

Г — гульні, В — перамогі, Н — нічыі, П — паражэнні, Шайбы — забітыя і прапушчаныя шайбы, ± — розніца шайб, А — ачкі  

### Суцяшальны турнір

| Месца | Каманда | Г | В | Н | П | Шайбы | ± | А | Заўвагі
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Украіна Беркут (Кіеў) | 48 | 20 | 5 | 23 | 153 − 133 | +20 | **45** |
| 2 | Украіна Ільдзінка-КПІ (Кіеў) | 48 | 13 | 2 | 33 | 103 − 277 | −174 | **28** |
| 3 | Літва Энэргія (Эляктрэнай) | 48 | 10 | 4 | 34 | 122 − 270 | −148 | **24** |
| 4 | Латвія Рыга | 48 | 10 | 3 | 35 | 110 − 224 | −114 | **23** |

Г — гульні, В — перамогі, Н — нічыі, П — паражэнні, Шайбы — забітыя і прапушчаныя шайбы, ± — розніца шайб, А — ачкі
**NGC 7662** (іншае абазначэнне — **PK 106-17.1**) — планетарная туманнасць у сузор’і Андрамеда.

Адлегласць да гэтай туманнасці дакладна не вядомая. Згодна *Skalnate Pleso Catalogue* (1951), адлегласць да **NGC 7662** складае прыкладна 1800 св. гадоў, рэальны памер каля 20000 а. е. У пазнейшым даследаванні яркіх планетарных туманнасцей, C.R.O’Dell (1963) атрымаў адлегласць у 1740 парсек, пра каля 5600 светлавых гадоў, а памер быў павялічаны да 0.8 св. года, або амаль 50000 а. а. Туманнасць мае слабую цэнтральную зорку пераменнай велічыні, з магнітудай у дыяпазоне ад 12 да 16. Цэнтральная зоркая з'яўляецца блакітным карлікам з бесперапынным спектрам і разліковай тэмпературай каля 75000 К. Ядро **NGC 7662** ставіцца да ліку самых гарачых з вядомых зорак.

**NGC 7662** з'яўляецца даволі папулярнай планетарнай туманнасцю сярод аматараў астраноміі. Невялікі рэфрактар пакажа заркаваты аб’ект з ледзь заўважнай туманнай прыродай. 6-ци цалевы тэлескоп з павелічэннем каля 100х пакажа злёгку блакітнаваты дыск. Тэлескопы дыяметрам 16 цаляў і вышэй могуць паказаць невялікія варыяцыі колеру і яркасці ва ўнутранай частцы.

Гл. таксама
-----------

* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

Спасылкі
--------

* Інфармацыя на англійскай і французскай з арыгінальнага Новага агульнага каталога
* Інфармацыя (англ.) з Перагледжанага Новага агульнага каталога
* SIMBAD (англ.)
* VizieR (англ.)
* NASA/IPAC Extragalactic Database (англ.)
* Спіс публікацый, прысвечаных NGC 7662


|  |
| --- |
| ◄ NGC 7658B | NGC 7659 | NGC 7660 | NGC 7661 | **NGC 7662** | NGC 7664 | NGC 7665 | NGC 7667 | NGC 7671 ► |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кастравіцкі.
**Самуэль Кастравіцкі** (польск.: Samuel Kostrowicki; 1788—1859) — памешчык, фундатар мураванага касцёла ў Ваверцы (Лідскі раён).

Біяграфія
---------

Належаў да каталіцкага шляхецкага роду Кастравіцкіх герба «Байбуза». Нарадзіўся ў сям’і Ігната Самуэлевіча Кастравіцкага, лідскага дэлегата ў Віленскай радзе паўстання, лідскага камісара, генерала ВКЛ 1792. Бацька ўдзельнічаў у напалеонаўскіх паходах, на радзіму не вярнуўся, рэшту жыцця пасля 1813 г. правёў у Вене.

Самуэль Кастравіцкі быў жанаты з Ганнай Залескай, што паходзіла з Валыні. На Лідчыне ён валодаў маёнткамі Кавалі, Паперня і Касцянёва. Пасля смерці бацькі эміграваў у Вену, дзе ў спадчыну застаўся палац. Тут нарадзіліся яго дочкі Мялання і Юлія, а таксама сын Люцыян.

Касцёл у Ваверцы, фундаваны Самуэлем Кастравіцкім
На сродкі Самуэля Кастравіцкага ў 1840 годзе ў Ваверцы быў пабудаваны мураваны касцёл з гіпсавымі скульптурамі на столі, дзве з якіх захаваліся і дагэтуль. Ён жа ў Паперні пабудаваў канюшню з порцікам і каланадай, там меўся табун чыстакроўных арабскіх коней, атрыманых у пасаг жонкай.

Яго дзеці атрымалі стараннае выхаванне і адукацыю, сын Люцыян вучыўся ў Французскай вышэйшай вайсковай школе, а дочкі былі прынятыя ў двор жонкі Напалеона Марыі-Луізы, якая пасля 1814 г. вярнулася да сваіх бацькоў у Аўстрыю.

Ганна Залеская неўзабаве кінула сям'ю і з'ехала на Валынь, толькі праз шмат гадоў яна прыехала ў Вену, каб там памерці. Самуэль Кастравіцкі ў Вене пазнаёміўся з слыннай балерынай Фані Эльслер, якая выступала на лепшых еўрапейскіх сцэнах таго часу. Каханне паміж імі захоўвалася ўсё жыццё, і калі балерына памерла, дык яе пахавалі ў сямейным венскім склепе Кастравіцкіх.

Спасылкі
--------

* Кастравіцкія
* *Лаўрэш Л.* Маёнткі Касцянёва і Паперня // Наша Слова. № 39 (1554), 30 верасня 2021.; № 40 (1555), 7 кастрычніка 2021.; № 41 (1556), 14 кастрычніка 2021.; № 42 (1557), 21 кастрычніка 2021. // на pawet.net


| ?Самуэль Кастравіцкі (1788—1859) — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Самуэль Кастравіцкі |  | Ігнат Кастравіцкі[d] |  | Самуэль Кастравіцкі[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
**Рэферат** (ад лац.: referre «дакладваць, паведамляць»): кароткае паведамленне зместу навуковай працы, артыкула, кнігі і пад.; даклад, заснаваны на крытычным аглядзе кніг і пад..

Інфармацыя выкладаецца з пазіцый аўтара арыгінала, без ацэнкі рэферэнтам таго, што выкладаецца. Выкладзеная інфармацыя знаёміць чытача з асноўнымі пытаннямі, праблемамі і пад. дае адказ на пытанне, менавіта якая інфармацыя змяшчаецца ў тэксце. Будуецца на аснове ключавых фрагментаў арыгінальнага тэксту.

Паводле паўнаты выкладу, адрозніваюцца рэфераты **інфарматыўныя**, якія перадаюць усе асноўныя палажэнні першакрыніцы, і **індыкатыўныя**, якія паказваюць толькі на асноўную тэму першакрыніцы.

Паводле колькасці рэфераваных першакрыніц, адрозніваюцца **манаграфічныя**, якія пішуцца на аснове адной працы, і **аглядныя**, якія пішуцца на аснове некалькіх прац па адной тэме.

Паводле чытацкага прызначэння, адрозніваюцца рэфераты **агульныя**, якія разлічаны на шырокае кола чытачоў, і таму ў іх змест арыгіналу перадаецца ў цэлым, і **спецыялізаваныя**, у якіх пераказ зместу зарыентаваны на спецыялістаў.

Паводле спосабу складання, адрозніваюцца рэфераты, складзеныя **аўтарамі**, напрыклад, аўтарэферат дысертацыі, і **спецыялістамі** той галіны навукі, да якой адносіцца рэферат.

Зноскі
------

1. ↑  Тлумачальны слоўнік беларускай мовы: У 5 т. — Мінск: БелЭн, 1977—1984..

Літаратура
----------

* Беларуская мова. Прафесійная лексіка : дапам. / аўт.-склад. В. В. Маршэўская, І. В. Піваварчык, А. С. Садоўская. — Гродна : ГрДУ, 2006. — 84 с. ISBN 985-417-772-6

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4161732-0 |
**Адорвені** — глыбы горных парод рознага ўзросту, памерам ад некалькіх метраў да некалькіх сот метраў, аддзеленыя ледавіком ад мацярынскай тоўшчы і перанесеныя ім на розныя адлегласці. Часта захоўваюць слаістасць. Ляжаць на пародах больш маладога ўзросту, напрыклад, адорвень ніжнепалеазойскіх парод у даліне ракі Ловаць, прынесены з вобласці Балтыйска-Ладажскага глінта

На Беларусі шмат адорвеняў, прынесеных ледавікамі з Скандынавіі і Фінляндыі. 

Некаторыя адорвені — крыніцы карысных выкапняў (гліны, мел, друз).

Літаратура
----------

* Геаграфічныя паняцці і тэрміны: Энцыклапедычны даведнік / Рэдкал.: М. М. Курловіч, Я.В. Малашэвіч і інш. — Мн.: БелЭн, 1993. — 333 с. ISBN 5-85700-085-8

Зноскі
------

1. ↑
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пінчук.
**Віктар Пінчук** (укр.: Віктор Пінчук; 14 снежня 1960) — украінскі бізнесмен і філантроп. Па стане на студзень 2016 года «Форбс» уключыў яго ў спіс 1250-ці самых багатых людзей у свеце з агульным станам у $1,44 мільярдаў.

Заснавальнік і асноўны ўладальнік EastOne Group LLC, кампаніі па міжнароднаму інвеставанню, праектнаму фінансаванню і фінансавым кансультацыям, якая базуецца ў Лондане, а таксама Interpipe Group, адной з вядучых кампаній Украіны па сталеліцейнай прамысловасці. Уладальнік чатырох тэлевізійных каналаў і папулярнага таблоіда «Факты и комментарии» (бел.: «Факты і каментарыі»). Быў членам Вярхоўнай Рады Украіны на працягу двух тэрмінаў запар з 1998 па 2006 гады. Жанаты з Аленай Пінчук, дачкой экс-прэзідэнта Украіны Леаніда Кучмы.




1. ↑  Davos 2014 Participant List<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q114752493'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Конанаў.
**Віктар Міхайлавіч Конанаў** (нар. 25 верасня 1936, в. Вярэчча, Гарадоцкі раён, Віцебская вобласць) — пісьменнік, член Саюза пісьменнкаў Расіі.

Біяграфія
---------

У 1955 годзе прызваны на службу ў армію. Служыў на Далёкім Усходзе ў танкавых часцях. Там напісаў сваё першае апавяданне, якое надрукавалі ў газеце «Сувораўскі націск». Вайсковай службе прысвечана аповесць «Экіпаж машыны баявой».

Пасля службы працаваў на будаўніцтве Наваполацкага нафтаперапрацоўчага завода. Аб гэтым перыядзе жыцця расказваюць аповесці «Сон і сіні май» і «Небяспечныя званы». З 1961 года зноў на Далёкім Усходзе.

Жыве ў горадзе Хабараўск.

Літаратура
----------

* Конанаў Віктар Міхайлавіч // Памяць : Гарадоцкі р-н : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад. С.І. Садоўская ; рэдкал. Н.А. Бурунова [і інш.]. – Мн. 2004. – С. 720-721.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Папоў.
**Віктар Міхайлавіч Папоў** (10 лютага 1945, Душанбэ) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Таджыкскі політэхнічны інстытут у 1968 годзе. З 1971 па 1978 г. працаваў у Каздзіпрагандлі, кіраўніком групы архітэктараў, галоўным архітэктарам праектаў у Таджыкдзіпрабудзе. З 1978 г. — галоўны архітэктар праектаў у Гроднаграмадзянпраекце, з 1984 года — у Гродзенскай майстэрні Белжылпраекта.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1975 года. Пражывае ў Гродне.

Творчасць
---------

Ім запраектаваны радзільня, камбінат школьнага харчавання, будынак праўлення Гідраметэаслужбы і вытворча-лабараторны корпус ЦСУ Таджыкскай ССР у Душанбэ.

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве) у Беларусі: гасцініца на 500 месцаў (1982), эксперыментальны раён Румлёва (1978—1982), прыбудова навучальных карпусоў Дзяржуніверсітэта, СПТВ-41, патолагаанатамічны корпус абласной бальніцы (1982—1984) у Гродне, інтэр’ер вестыбюля санаторыя «Беларусь» у г. Друскінінкай Літоўскай ССР (1982).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Попов Виктор Михайлович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Сцяг Любані** — афіцыйны геральдычны сімвал горада Любань Мінскай вобласці. Сцяг заснаваны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 1 снежня 2011 года № 564 і зарэгістраваны ў Дзяржаўным геральдычным рэгістры Рэспублікі Беларусь 5 снежня 2011 года № Б-209.

Апісанне
--------

Прамавугольнае палотнішча блакітнага колеру з суадносінамі бакоў 1:2, у ніжняй частцы дзве паласы: верхняя — жоўтага і ніжняя — чырвонага колеру, якія складаюць адпаведна 1/10 і 1/5 шырыні сцяга. У цэнтры палотнішча на блакітнай паласе — стылізаваная жоўтая кветка, на лісці якой дзве жоўтыя птушкі з паднятымі крыламі.

Сцяг і палажэнне аб iм зацверджаны рашэннем Любанскага раённага выканаўчага камітэта ад 4 лютага 2009 года № 132. Аўтар сцяга М. М. Елінская, мастак В. А. Ляхор.

Гл. таксама
-----------

* Герб Любані

Зноскі
------

1. ↑  Сцяг Любані

| ⛭Сцягі адзінак Мінскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
Барысаў ·  Беразіно ·  Валожын ·  Вілейка ·  Дзяржынск ·  Жодзіна ·  Капыль ·  Клецк ·  Крупкі ·  Любань ·  Маладзечна ·  Мар’іна Горка ·  Мінск1 ·  Мядзел ·  Нясвіж ·  Салігорск ·  Слуцк ·  Смалявічы ·  Старыя Дарогі ·  Стоўбцы ·  Узда ·  Чэрвень |  |
| Гарадскія пасёлкі | 
Гарадзея ·  Радашковічы |
| Раёны | 
Мінскі |
| 1 не ўваходзіць у склад вобласці |
**Віктар Панцялеевіч Ісачкін** (нар. 19 ліпеня 1960, Краснаполле Магілёўскай вобласці) — беларускі медык і палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга дзяржаўны медыцынскі інстытут (лячэбная справа), Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (дзяржаўнае кіраванне сацыяльнай сферай). Працоўную дзейнасць пачаў урачом-інтэрнам акушэрам-гінеколагам медсанчасці Магілёўскага вытворчага аб’яднання «Хімвалакно». Працаваў урачом акушэрам-гінеколагам, загадчыкам родавага аддзялення, намеснікам галоўнага ўрача па родадапамозе, галоўным урачом установы аховы здароўя «Медыка-санітарная часць Магілёўскага вытворчага аб’яднання „Хімвалакно"».

Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны юбілейным медалём «90 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, знакам «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь».

Зноскі
------

1. ↑  ИСАЧКИН ВИКТОР ПАНТЕЛЕЕВИЧ Архівавана 1 верасня 2019.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
**Віктар (Вікенцій) Мікалаевіч Шымук** (2 красавіка 1933, в. Змяёўцы, цяпер Дзятлаўскі раён, Гродзенская вобласць — 18 верасня 1998) — беларускі пісьменнік, перакладчык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Сям'я жыла бедна, мела 3 га зямлі, бацька зарабляў на лесапілцы ў Дзятлаве. Пасля ўз'яднання Заходняй Беларусі з БССР (1939) бацьку абралі старшынёй калгаса імя Молатава, быў на гэтай пасадзе да пачатку 2-й сусветнай вайны. В. Шымук пайшоў у школу ў Янаўшчыне, якая адчынілася ў былым панскім маёнтку. Пасля вайны скончыў 8-м класаў у Дзятлаўскай школе. У 1949—1951 г. працаваў адказным сакратаром дзятлаўскай раённай газеты «За новую вёску», адначасова вучыўся ў вячэрняй сярэдняй школе. У 1951 г. паступіў на аддзяленне журналістыкі БДУ, які скончыў завочна ў 1957 г. Адначасова працаваў у рэдакцыі газеты «Калгасная праўда», потым — літсупрацоўнікам рэдакцыі газеты «Звязда» (1967—1971), адказным сакратаром штотыднёвіка «Літаратура і мастацтва» (1974—1977). З 1977 г. — намеснік галоўнага рэдактара Галоўнай рэдакцыі літаратурна-драматычнага вяшчання на Беларускім радыё. Член Саюза пісьменнікаў Беларусі (з 1964).

Творчасць
---------

Літаратурную працу пачаў у 1949 г. Для дзяцей напісаў паэму «Каля Броннай гары» (1960), зборнікі вершаў «Мы вясне дапамагалі» (1962), «Дочкі сіняга Немана» (1964), «Марылі пра шчасце хлапчукі» (паэмы, 1981).

Аўтар зборнікаў вершаў «Свіцязянскія хвалі» (1968), «Світанне» (1972), «Святло красавіцкіх бяроз» (1983), «Спелы жнівень» (1990), сатырычных вершаў «Ад хаты да хаты» (1983).

Выдаў кнігі нарысаў «Добрай раніцы, поле» (1964), «Сын каваля» (1970), «Коля Гойшык» (1971), «Леў Даватар» (1973), «Пасля працы рупнай» (1974), «Дыханнем ліпеньскім сагрэтыя» (з Л. Смілавіцкім, 1971), «Рэха Аўроры» (1979), шмат нарысаў В. Шымука прысвечана героям грамадзянскай і Вялікай Айчыннай вайны. Аўтар зборніка апавяданняў «Помняць пушчы і паляны» (1969).

На шэраг вершаў В. Шымука напісаныя песні. Таксама займаўся перакладамі з балгарскай, латышскай, малдаўскай, армянскай, рускай, украінскай і іншых моў. Пісаў крытычныя матэрыялы пра творчасць беларускіх пісьменнікаў і паэтаў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Шымук Віктар // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — ISBN 5-340-00709-X.
* Шымук Віктар // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.
* Марціновіч А. Красавала ў паэзіі жыта// Літаратура і мастацтва. — 2013. — 5 красавіка. — № 14. — С. 4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2012064989 · VIAF: 9401154260674724480007 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вайдзевіч.
**Фелікс Францавіч Вайдзевіч** — дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Бацька Францішак Вайдзевічна працягу 20 гадоў быў намеснікам брыгады гусарскай кавалерыі народных войскаў літоўскіх, дэпутат Літоўскага трыбунала, атрымаў ад караля маёнтак Кучкуны, фальварак Светна-Гурка і в. Слабодку (Сляпянку) у Менскім ваяводстве.

З маладосці служыў у судовых установах Мазырскага павета. У 1812—1814 г. — прысяжны 1-га і 2-га дэпартаментаў Мінскага галоўнага суда, у 1820 г. — былы асэсар гэтага суда, аштрафаваны і звольнены з працы. З лістапада 1821 па студзень 1822 года, у час «італьянскага паходу» гвардыі, у сям’і Вайдзевіча жыў дзекабрыст А. А. Бястужаў-Марлінскі. У Выганічах узмацнілася яго цікавасць да польскай літаратуры і мовы. У адным з пісем у Пецярбург ён паведамляў, што ў яго пад падушкай заўсёды знаходзяцца «Гістарычныя песні» Ю. Нямцэвіча. У 1823 г. Бястужаў прыслаў з Пецярбурга ў Выганічы першую кніжку альманаха «Полярная звезда», якую выпусціў сумесна з К. Рылеевым. На вокладцы ён напісаў па-польску: *«Пану Вайдзевічу ў знак сімпатыі ад Бястужава»*. У 1987 г. у вёсцы ўстаноўлены мемарыяльны знак у гонар Аляксандра Бястужава-Марлінскага.

У 1822 годзе Фелікс Вайдзевіч выдаткаваў 2 дукаты мінскай губернатаршы А. Сулістроўскай на кракаўскі помнік Касцюшку.

Член масонскай ложы «Паўночная паходня» і ніжэйшага (малога) капітула «Святыні Спакою».

Сям’я
-----

Жонка: Марыя Ксавер’еўна. Дзеці: дачкі Сіцылія і Феліцыя.

Літаратура
----------

* *Швед, В. В.* Вайдзевіч Фелікс Францавіч // Масоны і ложы на землях Беларусі (канец XVIII — першая чвэрць XIX ст.) : біябібліягр. слоўн.. — Гродна: ГрДУ, 2007. — 275 с. — ISBN 978-985-417-866-0.


| ?Фелікс Вайдзевіч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Фелікс Вайдзевіч |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |

 |
**Адміралцейская набярэжная** (руск.: Адмиралте́йская набережная; з 1918 года па 13 студзеня 1944 года — «набярэжная Рашаля») — набярэжная ў Адміралцейскім раёне Санкт-Пецярбурга. Праходзіць па левым беразе ракі Вялікай Нявы і 2-га Адміралцейскага вострава. Пачынаецца ад скрыжавання Дварцовага праезда з Дварцовай набярэжнай і Дварцовым мостам, заканчваецца Сенацкай плошчай.

Набярэжная была створана, калі ў 1844 годзе ўсе суднабудаўнічыя працы былі перанесены ў Галерную гавань, і ў сувязі з гэтым былі засыпаны усе каналы і басейны на тэрыторыі Адміралцейства.

У 1909 і 1910 гадах перад прыстанямі былі ўстаноўлены скульптурныя групы «Пётр I ратуе тапельцаў у Лахце ў 1724 годзе» і «Цар-цясляр».

З 1912 года пачалося будаўніцтва Дварцовага моста, і ў сувязі з гэтым у 1914—1916 гадах прыстань была разабрана і перанесена на новае месца, ніжэй па цячэнні — у старце варот усходняга павільёна Адміралцейства. Парфіравыя вазы былі перанесены на Пятроўскую прыстань.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Віктар Міхайлавіч Чарноў** (руск.: Виктор Михайлович Чернов; 7 снежня 1873, Хвалынск, Саратаўская губерня, Расійская імперыя — 15 красавіка 1952, Нью-Ёрк, ЗША) — расійскі рэвалюцыянер, лідэр і асноўны тэарэтык Партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў.

Віктар Чарноў нарадзіўся ў сям’і дваран. Скончыў гімназію ў Саратаве, пасля паступіў на юрыдычны факультэт Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта. З 1892 года ўдзельнік рэвалюцыйнага студэнцкага руху. У 1894 Чарноў быў арыштаваны па справе «Народнага права». Рашэннем суда высланы ў Камышын, потым у Тамбоў. У 1899 годзе выехаў за мяжу, заняўшыся распрацоўкай тэорыі сялянскага сацыялізму. У 1902 годзе ўступіў у партыю эсэраў, з 1903 член Цэнтральнага і Замежнага камітэта ПСР. Ізноў эміграваў пасля паражэння рэвалюцыі 1905 года. Вярнуўся ў Расію толькі ў красавіку 1917 года.

У 1917 годзе абраны ва ўстаноўчы сход ад партыі эсэраў. 18 студзеня 1918 года быў абраны старшынёй сходу. Аднак, на наступны дзень, сход быў разагнаны і Чарноў аўтаматычна склаў свае абавязкі.

У час грамадзянскай вайны ўваходзіў у КАМУС. Рэзка пярэчыў супраць рашэння Уфімскай нарады аб стварэнні кааліцыйнай Дырэкторыі, у выніку чаго быў арыштаваны ў Екацярынбурзе калчакоўцамі, але вызвалены па патрабаванні белачэхаў. Жыў у падполлі ў Маскве. У 1920 годзе эміграваў у Чэхаславакію, затым у Францыю, а з 1941 — у ЗША. Памёр у Нью-Ёрку 15 красавіка 1952 года.

Літаратура
----------

* Шыкман А.П. (1997). "Лідэр партыі эсэраў" (in ru). *Дзеячы айчыннай гісторыі. Біяграфічны даведнік.*. Масква.

Спасылкі
--------

* Хто рабіў дзве рэвалюцыі 1917 года


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Швейцарскі гістарычны · Гранат |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90231349 · BNE: XX1008380 · BNF: 130073034 · GND: 119225107 · ISNI: 0000 0001 0915 0388, 0000 0003 6855 6817, 0000 0003 6855 6825 · LCCN: n85043017 · NKC: skuk0000282, uk20201077531 · NTA: 159511364 · NUKAT: n02000890 · LIBRIS: 287930, 137460 · SUDOC: 126834296 · VIAF: 73822224 |

 |
**Генадзь Нафрановіч** (1929 — красавік 1950) — сябра мядзельска-смаргонскага антыкамуністычнага падполля, належаў да мядзельскай групы арганізацыі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1929 г. у в. Юшкавічы Віленскага ваяводства ў Польскай Рэспубліцы.

Вучыўся ў Мядзельскай сярэдняй школе. Там у 1948 г. далучыўся да мядзельска-смаргонскага антыкамуністычнага падпольнага вучнёўскага руху. Арганізацыя, кіраўніком якой быў Расціслаў Лапіцкі, у асноўным займалася распаўсюджваннем антысавецкіх улётак, але планавала перайсці і да больш актыўных дзеянняў.

У арганізацыі Генадзь Нафрановіч удзельнічаў у распаўсюдзе ўлётак і назапашванні зброі. Меў пісталет вальтэр, які ён украў у дырэктара школы. У 1949 годзе далучыўся да антыкамуністычнай партызанскай групы, якая дзейнічала на поўначы Мядзельшчыны. 

У красавіку 1950 г. застрэліўся, калі быў асочаны і абкружаны міліцыяй на сядзібе родзіча ў в. Палуяны. Паводле аповедаў Віктара Шабовіча гэта адбылося так: «Прыехала з Мядзела міліцыя, а ён быў не дома, а ў другога Нафрановіча, што ў пачатку Палуянаў жыў. Сядзеў на гарышчы. Кажа: «Я вам не здамся!» І ён сам сябе застрэліў».

Пахаваны ў родных Юшкавічах.

Зноскі
------

1. ↑  Чарняўскі Міхась. Ня бойцеся ахвяраў і пакут. С. 16

Літаратура
----------

* Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. — ISBN 985-6374-07-3.
* Чарняўскі Міхась. Ня бойцеся ахвяраў і пакут. — Вільня, 2006. — ISBN 978-9857-0620-58.
* Чарняўскі М. М. Да гісторыі Мядзельска-Смаргонскага вучнёўскага падполля // Палітычныя рэпрэсіі на Беларусі ў ХХ стагоддзі: Матэрыялы нав.-практ. канферэнцыі (Менск, 27—28 лютага 1998 г.). Мн. 1998.
Фаршмак
**Фаршмак** — страва з сечанага мяса ці селядца, якія запякаюць з бульбай, смятанай, цыбуляй і перцам. Адносіцца да закусак. У прускай і шведскай кухнях фаршмак — гарачая закуска. Фаршмак з селядца адносяць да класічнай яўрэйскай кухні. У ім няма мяса, аднак у рэцэпт, акрамя селядца, уваходзяць яйкі, яблык, цыбуля, белы хлеб.

У яўрэйскай кухні страва стала нацыянальнай, хоць першапачаткова яна была запазычана з усходнепрускай кухні, дзе так называлася закуска са смажанага селядца. Па прускай і шведскай тэхналогіі фаршмак ставіцца на стол гарачым. У яўрэйскай кухні фаршмак трансфармаваўся ў халодную закуску з молатага селядца.

Для прыгатавання фаршмака гістарычна выкарыстоўвалі селядзец самай нізкай якасці, так званы "іржавы селядзец". Калі фаршмак падаваўся за малочнай трапезай, селядзец дазвалялася вымочваць у малацэ.

Зноскі
------

1. ↑  Claudia Roden, *The Book of Jewish Food*, Penguin Books, 1999, p. 62
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Канапелька.

**Анатоль Мікалаевіч Канапелька** (16 лістапада 1939, Расоны — 18 снежня 2002, Віцебск) — беларускі паэт, перакладчык, педагог, літаратуразнавец. Член Саюза беларускіх пісьменнікаў і Беларускага ПЭН-цэнтра.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і служачага. Вучыўся ў сярэдняй школе № 7 г. Полацка. Скончыў з адзнакаю філалагічны факультэт Магілёўскага педагагічнага інстытута. З 1961 года — на педагагічнай працы.

Аўтар паэтычных кніг «Зямная сімфонія» (1966), «Сустрэчы» (1979), «Музыка лістапада» (1999) і шэрагу навуковых прац і артыкулаў пра Яна Баршчэўскага, Петруся Броўку, Васіля Быкава, Рыгора Барадуліна, Уладзіміра Караткевіча, Уладзіміра Арлова, а таксама Максіма Гарэцкага, Аркадзя Куляшова, Аляксея Пысіна. З’яўляецца аўтарам-складальнікам зборніка творчых біяграфій паэтаў, жыццё якіх звязана з Віцебшчынай, «Старонкі творчых біяграфій» (2003).

Пераклаў на беларускую мову з польскай мовы — балады і вершы Яна Баршчэўскага, Тадэвуша Лады-Заблоцкага, з цыганскай — вершы Вальдэмара Калініна.

У рэпертуары Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Я. Коласа ёсць спектакль «Руслан і Людміла», для якога вершы А. Пушкіна пераклаў Анатоль Канапелька. Пераклаў таксама п’есу А. Астроўскага «Праўда добра, а шчасце — лепш».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Канапелька Анатоль // Пісьменнікі Віцебшчыны : даведнік / рэд. Ф. Сіўко. — Віцебск, 2001. — С. 40-42.
**Культавыя язычніцкія помнікі** — месцы і збудаванні, дзе пакланяліся язычніцкім багам, духам і іншым сакральным істотам і стыхіям. Многія рытуальныя дзеянні амаль не патрабавалі рэквізіту і таму не пакінулі археалагічных слядоў. Разнастайныя звароты да сіл прыроды, духаў дабра і зла, заклінанні маглі адбывацца ў жытлах, на плошчах паселішчаў, каля крыніц, на лугах, берагах рэк і азёр, на ўскраіне поля, каля свяшчэнных дрэў. Язычніцкія святы часта адзначаліся на свяшчэнных пагорках.

Беларусь
--------

На тэрыторыі Беларусі быў шырока распаўсюджаны культ камянёў, у т.л. камянёў-следавікоў. Пад канец існавання першабытнаабшчыннага ладу ўзніклі капішчы. У канцы I-га тыс. існавалі гарадзішчы-свяцілішчы. Пасля прыняцця хрысціянства значная частка культавых язычніцкіх помнікаў выкарыстоўвалася ў час хрысціянскіх свят і набыла функцыі прошчаў.

Літаратура
----------

* Зайкоўскі, Э. М. Культавыя язычніцкія помнікі / Э. М. Зайкоўскі // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. . — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Зайкоўскі, Э. М. Культавыя язычніцкія помнікі / Э. М. Зайкоўскі // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 355—356. — ISBN 5-85700-077-7.
* Рыбаков, Б. А. Язычество древней Руси / Б. А. Рыбаков; АН СССР, Отд-ние истории, Ин-т археологии. — М.: Наука, 1987. — 782, [1] с. [2] л. ил.
* Рыбаков, Б. А. Язычество древних славян / Б. А. Рыбаков; РАН, Отд-ние истории, Ин-т археологии. — М.: Наука, 1994. — 607 с. — ISBN 5-02-009585-0.
**Камяні́цкі валу́н** — валун у Беларусі, геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння. Знаходзіцца ў вёсцы Камяніца Смаргонскага раёна, за 50 метраў на захад ад дома № 24.

Парода падобная на постбатнічныя граніты з наваколля Борг (Швецыя). Прынесены ледавіком каля 130—150 тысяч гадоў таму падчас ашмянскай стадыі сожскага зледзянення. Кірунак азімуту доўгай восі складае 30 градусаў (паўночны ўсход). На паверхні растуць імхі і лішайнікі.

Валун дробназярністага граніту. Абвод 10,8 м, аб’ём 10,7 м³, вага 28,3 т.

Зноскі
------

1. ↑  Постановление Министерства природных ресурсов и охраны окружающей среды Республики Беларусь от 18.01.2008 N 4 «Об объявлении некоторых геологических объектов в Гродненской области геологическими памятниками природы республиканского значения»

Літаратура
----------

* Камянецкі валун

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Камяніцкі валун
**Аднадворцы** — катэгорыя дзяржаўных сялян у Расійскай імперыі.

Утварылася з нашчадкаў служылых людзей, якія ў 16-17 ст. сяліліся на паўднёвых мяжах Рускай цэнтралізаванай дзяржавы для яе абароны ад набегаў крымскіх і астраханскіх татараў. У сувязі з перамяшчэннем мяжы на поўдзень апынуліся унутры краіны. Да сяр. 19 ст. налічвалася каля 1,3 млн аднадворцаў, на пач. 20 ст. пражывалі ў асноўным у Курскай, Тамбоўскай, Тульскай, Разанскай, а таксама інш. губерніях.

На тэрыторыі Беларусі ў 19 ст. у стан аднадворцаў, паводле закону ад 19.10.1831 г. залічвалі шляхту, якая не прайшла зацвярджэння дваранскіх правоў. Аднадворцы плацілі штогадовы падатак і падлягалі рэкруцкай павіннасці, большасць з іх не мела сваёй зямлі.

У 1868 аднадворцы пераведзены ў сельскія і гарадскія абшчыны і як асобная катэгорыя перасталі існаваць.

Гл. таксама
-----------

* Баяры
* Панцырныя баяры
* Путны баярын
* Ваколічная шляхта
* Шляхта
* Выбранцы

Зноскі
------

1. 1 2  Этнаграфія Беларусі: Энцыклапедыя / Рэд.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1989.
2. ↑  *Герасіменя В.* Аднадворцы // Малая краязнаўчая энцыклапедыя / Ганцавіцкі раённы краязнаўча-інфармацыйны партал — Эл.рэсурс gants-region.info

Літаратура
----------

* *Герасіменя В.* Аднадворцы // Малая краязнаўчая энцыклапедыя / Ганцавіцкі раённы краязнаўча-інфармацыйны партал — Эл.рэсурс gants-region.info

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона |
**Аднагадовыя раслі́ны**, або **адналетнікі** — травяністыя расліны, жыццёвы цыкл якіх (ад насення да насення) заканчваецца на працягу аднаго года, найбольш кароткі ён у эфемераў, часцей ахоплівае ад 2 да 5 месяцаў. Вядома больш за 100 тыс. відаў, пашыраных на ўсім зямным шары, з іх на тэрыторыі Беларусі каля 270 відаў.

Аднагадовыя расліны падзяляюцца на яравыя і азімыя формы. Насенне яравых прарастае вясной або летам і да восені (ва умераных шыротах) пасля плоданашэння расліны адміраюць (яравая пшаніца, лён, авёс, ячмень, кукуруза, каноплі, гарох, проса, грэчка, рыс і інш.). Азімыя прарастаюць восенню, зімуюць, на наступны год цвітуць, пладаносяць і адміраюць (азімыя пшаніца і жыта, віка, рапс, васілёк, стрэлкі і інш.). Аднагадовыя расліны, асабліва эфемераў, значна больш у пустыннай зоне і найменш у тундравай.

Многія аднагадовыя выкарыстоўваюцца ў дэкаратыўных мэтах, паколькі маюць яркія і пышныя кветкі.

У батанічнай літаратуры аднагадовыя расліны пазначаюцца сімвалам Сонца: .

Гл. таксама
-----------

* Двухгадовыя расліны
* Шматгадовыя расліны

Літаратура
----------

* Аднагадовыя расліны // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85005362 · Microsoft: 157155287 · NDL: 01188272 · NKC: ph122269 |
**Андрэевыя імхі** (*Andreaeopsida*) — клас (падклас) імхоў.

Апісанне
--------

Старажытаая група імхоў, якія, магчыма, існуюць з верхняга дэвону-карбону. Шэрагам прыкмет нагадваюць брыевыя імхі, адрозніваюцца тым, што каробачка раскрываецца прадаўгаватымі шчылінамі, ях у пячоначнікаў.

Сцябло шматразова разгаліноўваецца, прымацоўваецца да субстрату рызоідамі. Лісцікі часцей аднаслойныя, часам з жылкай пасярэдзіне.

Антэрыдыі і архегоніі — на верхавінах розных галінак. Будова і развіццё палавых органаў такія ж, як у *Bryidae*.

Спарагон андрэевых імхоў у многім нагадвае спарагон сфагнуму: каробачка на ножцы з купалападобным спарангіем, у некаторых на несапраўднай ножцы. Каробачка ўскрываецца ў большасці Andreaeidae шчылінамі. Пратанема пласціністая.

Прыстасаваны да скальна-камяністых субстратау, вытрымліваюць нізкія тэмпературы і працяглае высыханне. Клас прадстаўлены пераважна горнымі раслінамі, уключае сямейства андрэевых (каля 120 відаў). На Беларусі сустракаецца адзіны від — андрэя скальная (*Andreaea rupestris*).

Андрэевыя імхі займаюць прамежкавае становішча паміж сфагнавымі і зялёнымі імхамі. Са сфагнавымі іх збліжае будова ліста (аднаслойнасць), будова спарагона (наяўнасць несапраўднай ножкі і купалападобнага спарангія). З зялёнымі імхамі ў іх падобны знешні выгляд, будова і развіццё антэрыдыяў і архегоніяў.

Літаратура
----------

* *Рыкоўскі Г.* Андрэевыя імхі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
* *Сапегін Л.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6
**Адміралцейскі раён** (руск.: Адмиралтейский район) — адміністрацыйная адзінка ў Санкт-Пецярбургу. Размешчаны ў цэнтральнай частцы горада на левым беразе ракі Нявы. Займае плошчу 13,82 км². У раёне пражывала 172 704 чалавекі (2014). Утворана 11 сакавіка 1994 года ў выніку аб’яднання Ленінскага і Акцябрскага раёнаў. У той жа час у раёне да гэтага часу існуюць Ленінскі і Акцябрскі раённыя суды.

Тэрыторыю раёна перасякаюць з усходу на захад рака Мойка, канал Грыбаедава, рака Фантанка, Абводны канал, а таксама Садовая вуліца, а з поўначы на поўдзень — дзве прамянёвыя магістралі, якія працягнуліся ад Адміралцейства — Гарохавая вуліца і Вазнясенскі праспект, яго працяг Ізмайлаўскі праспект, а таксама Маскоўскі, Лермантаўскі і Стара-Пецяргофскі праспекты.

Большая частка тэрыторыі раёна, паміж Вялікай Нявой і Фантанкай, уваходзіць у гістарычнае ядро Пецярбурга, планіроўка якой склалася, пераважна, у першай палове XVIII стагоддзя.
**Гюстаў Кларанс Радольф Буланжэ** (фр. Gustave Clarence Rodolphe Boulanger; 25 красавіка 1824, Парыж — кастрычнік 1888, там жа) — французскі мастак, прадстаўнік салоннага жывапісу і арыенталіст.

Жыццё і творчасць
-----------------

Гюстаў Буланжэ нарадзіўся 25 красавіка 1824 года ў Парыжы. Асірацеў у 14 гадоў. Вывучаў жывапіс у парыжскай Школе прыгожых мастацтваў пад кіраўніцтвам Поля Дэлароша і П’ера-Жуля Жаліва. У 1845 годзе ён упершыню наведаў Алжыр, і гэта выклікала ў яго цікавасць да ўсходняй тэматыкі.

Атрымаўшы першую ўзнагароду за карціну «Адысей, пазнаны Эўрыклеяй», быў адпраўлены ў 1854 годзе за казённы кошт у Італію і здзейсніў двухгадовае навучальнае падарожжа па краіне. Дзякуючы сваёй карціне «Цэзар на Рубіконе» меў у Рыме вялікі поспех, які развіў пасля вяртання ў Парыж сваімі палотнамі «Маэстра Палестрына», «Араб» і «Кабілы ў дарозе».

Эскізы і накіды, створаныя Буланжэ падчас паездкі ў Італію, паслужылі асновай для яго твораў на антычную тэматыку, такіх як «Лукрэцыя», «Лесбія», «Прадаўцы вянкоў у Пампеях» і інш.

Працы Буланжэ блізкія па стылі твораў мастака Жана-Леона Жэрома і прыводзілі ў захапленне імператара Напалеона III, які даў указанне Гюставу Буланжэ ўпрыгожыць свой парыжскі палац у «пампеянскім стылі». Пэндзлі Буланжэ належаць роспісы ў парыжскай Оперы Гарнье.

Пачаў выкладаць у Інстытуце Францыі ў 1882 годзе і быў уплывовым настаўнікам, вядомым сваёй непрыязнасцю да імпрэсіянізму.

Зноскі
------

1. ↑  Gustave-Clarence-Rodolphe Boulanger<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Gustave Clarence Rodolphe Boulanger // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑
4. ↑  Gustave Rodolphe Clarence Boulanger<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55740543'></a>
5. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
6. ↑  RKDartists Праверана 19 чэрвеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
7. ↑  AGORHA — 2009. Праверана 1 красавіка 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21994367'></a>
**Ян Бжастоўскі** ( — 1638) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

Меў сыноў Цыпрыяна Паўла і Эмануэля Яўстахія.

Дзейнасць у Міхалішках
----------------------

28 чэрвеня 1604 года Ян Бжастоўскі купіў маёнтак Міхалішкі. У 1622 годзе ён пабудаваў тут касцёл і кляштар, запрасіў чатырох манахаў-аўгустынцаў, выдзеліў ім валоку зямлі (21,36 га), маёнтак Рудашаны (цяпер у Мядзельскім раёне) і дазвол лавіць рыбу ў рацэ Віліі і возеры Мяшкет. Пры кляштары дзейнічаў шпіталь. Да фундацыі далучыўся брат Яна — Лукаш Бжастоўскі.

Зноскі
------

1. ↑  Міхалішкі(недаступная спасылка)
2. ↑  Манахі-аўгустынцы — заснавальнікі капліцы на Клюшчаншчыне.(недаступная спасылка)
3. ↑  Сакральная памяць Астравеччыны


| ?Ян Бжастоўскі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Крыштаф Бжастоўскі[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  | Ян Бжастоўскі |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Раксана з Туроўскіх[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |
**Ян Вісліцкі** (каля 1485 — 1520) — сярэдневяковы літаратар, паэт-лацініст ВКЛ і Польшчы.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Сын небагатага шляхціча. Ян Вісліцкі нарадзіўся, верагодна, на тэрыторыі летапіснай Літвы паміж Клецкам і Пінскам, дзе цячэ рака Вісліца. Іншыя даследчыкі лічаць месцам яго нараджэння Польшчу.

Скончыў Ягелонскі ўніверсітэт у Кракаве, уваходзіў там у літаратурны гурток прафесара Паўла Русіна, атрымаў вучоныя ступені бакалаўра і магістра свабодных мастацтваў. У 1510—12 працаваў там жа магістрам (у актах пазначаны як «русін»). Ян Вісліцкі чытаў студэнтам курсы па філасофіі Арыстоцеля, матэматыцы Эўкліда, рыторыцы Цыцэрона.

Апублікаваў у Кракаве новалацінскую паэму «Пруская вайна», прысвечаную перамозе над Тэўтонскім ордэнам у Грунвальдскай бітве (1410) аб'яднаных войскаў Вялікага Княства Літоўскага і Польшчы.

Творчасць
---------

Ян Вісліцкі пісаў оды, эпіграмы, элегіі, пасланні («Ода да караля Жыгімонта», «Элегія да багародзіцы дзевы Марыі», «Эпіграма на зайздросніка»).

Аўтар эпічнай гістарычнай паэмы «Пруская вайна» (1515), у якой уславіў перамогу над крыжакамі, здабытую як народнае змаганне. Твор вызначаецца манументальнасцю батальных сцэн, пластычнасцю вобразаў прыроды. Паэма стаіць каля вытокаў жанру эпапеі ў беларускай, польскай і літоўскай літаратурах.

Беларускія пераклады
--------------------

* Пруская вайна // Маладосць. 1997. № 12. Пераклала Жанна Некрашэвіч-Кароткая

Зноскі
------

1. ↑  Jan. Wislicy // opac.vatlib.it<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q84353965'></a>

Літаратура
----------

* Парэцкі Я. Ян Вісліцкі. — Мн. 1991.
* Конан У. Кавалёў С. На парозе Новага часу // Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. Т. 1. — 3-е выд. — Мн. 2010. ISBN 978-985-08-1166-0.
**Нанавалакно** (*nanofibre*): наначасцінка, у якой два вымярэнні існуюць у нанамаштабе, і адносіна даўжыні да таўшчыні перавышае 3:1.

**Нанастужка** ці **нанапояс** (*nanoribbon*, *nanobelt*): нанавалакно, у якога форма папярочнага сячэння прыблізна прамавугольная, і адносіна большага і меншага вымярэнняў папярочнага сячэння большая за 2:1.

Да ліку нанавалокнаў адносяцца: **нанаву́с** (*nanowhisker*); **нанастрыжань** (*nanorod*): нанавалакно прамой формы і суцэльнай будовы; **нанапровад** (*nanowire*): нанавалакно з здольнасцю праводнасці або паўправоднасці; **нанатрубка** (*nanotube*): нанавалакно, пустое ўнутры; **нанашнур** (*nanorope*): збор нанавалокнаў, які ўтварае плеценую фармацыю (*twisted conformation*). Адмыслова адрозніваюць **неарганічныя нанатрубкі** (*inorganic nanotube*): нанатрубкі, складзеныя з не-вугляродных атамаў.

Тэрміналогія ў сферы нана-навук і нанатэхналогій па стане на канец 2000-х гг. заставалася неканчаткова аформленай. Яе стандартызацыяй займаліся ТК ІСО 229, а таксама розныя нацыянальныя арганізацыі па стандартызацыі. Адной з прапановаў на ўнармаванне нана-тэрміналогіі з'яўляецца тымчасовая Публічная спецыфікацыя PAS 71 Брытанскага інстытуту стандартаў (BSI), выпушчаная ў 2005.

Гл. таксама
-----------

* Вугляродныя нанатрубкі

Літаратура
----------

* BSI PAS 71:2005. Vocabulary. Nanoparticles. — BSI. ISBN 0 580 45925 X
**Абхазская мова** (абх.: Аҧсуа бызшәа) — мова абхазаў. Належыць да абхаза-адыгскай моўнай сям’і, абхаза-абазінскай моўнай групы. Пісьменнасць на аснове кірылічнай графікі. Распаўсюджана ў Абхазіі і Турцыі, у краінах Блізкага Усходу (Іарданія, Сірыя, Ірак), Расіі і на Захадзе. Роднасныя мовы — абазінская, адыгейская (чаркеская), убыхская (цяпер практычна вымерлая).

Агульная колькасць носьбітаў — каля 125 тысяч, з якіх каля 100 тысяч у Абхазіі, дзе абхазская мова мае статус дзяржаўнай.

На абхазскую мову з беларускай пісьменнікам і навукоўцам Багратам Шынкуба перакладзены вершы Янкі Купалы «А хто там ідзе?».

Спасылкі
--------

* Корпус абхазскай мовы

Вікіпедыя

Вікіпедыя мае **раздзел**, напісаны  

***абхазскай***