**Бундэсрат** (ням.: Bundesrat, даслоўна: *«саюзны савет»*) — адзін з федэральных органаў дзяржаўнай улады Паўночнагерманскага саюза і Германскай імперыі, які дзейнічаў з 1867 па 1919 год і які выконваў заканадаўчыя, выканаўчыя і судовыя функцыі. Саюзны савет не быў насуперак досыць распаўсюджанай думцы верхняй палатай германскага парламента, нават калі яго ўдзел у заканатворчай дзейнасці і мог прывесці да такіх высноў. Бундэсрат — прадстаўнічы орган дзяржаў-удзельніц саюза на федэральным узроўні, які першапачаткова складаўся з 43 членаў, а з утварэннем імперыі — з 58. Пасля таго, як 31 мая 1911 года ў яго склад былі ўведзены тры прадстаўніка Эльзаса-Латарынгіі, якая стала з імперскай зямлі (ням.: Reichsland) новай саюзнай дзяржавай, склад бундэсрата павялічыўся да 61 члена. Пасяджэнні саюзнага савета былі закрытымі і па заканчэнні будаўніцтва будынка Рэйхстага праводзіліся ў яго паўднёва-ўсходнім крыле.

Гісторыя
--------

### Папярэднікі бундэсрата

Да гістарычных папярэднікаў бундэсрата можна аднесці:

* рэйхстаг Свяшчэннай Рымскай імперыі, які з 1663 па 1806 год на пастаяннай аснове засядаў у Рэгенсбургу.
* саюзны сейм (бундэстаг) Германскага саюза, які засядаў з 1815 па 1866 год у Франкфурце і Аўгсбургу.
* штогод збіраўшаяся генеральная мытная канферэнцыя (ням.: Generalzollconferenz) Германскага мытнага саюза,

а таксама нерэалізаваныя на практыцы праекты:

* *палаты дзяржаў* (ням.: Staatenhaus) з канстытуцыі Германскага рэйха 1849 года
* *саюзнага савета* (ням.: Bundesrat) з прапаноў Аўстрыі па рэфармаванню Германскага саюза (ням.: Reformakte des Deutschen Bundes) 1863 года.

### Канстытуцыя Паўночнагерманскага саюза і ўвядзенне бундэсрата

Эканамічнае, палітычнае і ваеннае узмацненне Прусіі, якая стала пасля перамог над Даніяй у 1864 годзе і над Аўстрыйскай імперыяй у 1866 годзе дамінуючай дзяржавай на тэрыторыі Цэнтральнай Еўропы, вырашыла германскае пытанне на карысць яго малагерманскага варыянту. Падпісаны 18 жніўня 1866 года дагавор[de] паміж Прусіяй і іншымі паўночнагерманскімі дзяржавамі прывеў да стварэння часовага *Жнівеньскага альянсу* (ням.: Augustbündnis), які быў ператвораны ў Паўночнагерманскага саюз пасля ўступлення ў сілу канстытуцыі гэтага дзяржаўнага ўтварэння 1 ліпеня 1867 года. У *Асновах новай саюзнай канстытуцыі* (ням.: Grundzüge einer neuen Bundesverfassung), 10 чэрвеня 1866 года дасланых Бісмаркам, тады міністр-прэзідэнтам Прусіі, урадам Германскага саюзу для азнаямлення і якія сталі падмуркам асноўнага закона ствараемага саюза, будучы саюзны савет яшчэ не згадваўся. Аднак, ужо ў прадстаўленым на разгляд канстытуцыйнага рэйхстага праекце канстытуцыі Паўночнагерманскага саюза ўпершыню з’яўляецца паняцце *«саюзны савет»*. Сам Бісмарк хацеў, каб па сваёй форме прадстаўнічы орган саюзных дзяржаў у максімальнай ступені нагадваў бундэстаг Германскага саюза, заўважыўшы, што «чым больш абапіраешся на старыя формы, тым лягчэй будзе зрабіць усю справу». Пазней, пры ўтварэнні імперыі ў 1871 годзе, ён настаяў супраць перайменавання бундэсрата ў *«рэйхсрат»* (ням.: Reichsrat, г. зн. *імперскі савет*), бо хацеў падкрэсліць саюзны характар гэтага органа.

Германская федэрацыя, у якой пяць шостых насельніцтва былі прускімі грамадзянамі, атрымала назву «саюз няроўных» або — больш іранічна — «саюз сабакі і блох на яе спіне». Размеркаванне галасоў у бундэсраце паміж асобнымі дзяржавамі саюза было выраблена не па колькасці іх жыхароў, а па іх плошчы і арыентавалася на прадстаўніцтва ў пленуме былога Германскага саюза (**арт. 6** канстытуцыі). Пры гэтым ад Прусіі, плошча і насельніцтва якой складалі больш за 80 % ад саюзных, у ім было толькі 17 прадстаўнікоў ад агульнага ліку ў 43, г. зн. менш за 40 %. Бісмарк прызнаваўся, што размеркаванне згодна насельніцтву прывяло б да таго, што ў астатніх саюзных дзяржаў не было б цікавасці ў падобным органе. Але хоць у саюзным савеце Прусія і не валодала большасцю галасоў, а з далучэннем паўднёвагерманскіх дзяржаў яе доля стала яшчэ менш, у рэальнасці ж ні па адным важным пытанні яе пазіцыя не была заблакаваная іншымі членамі бундэсрата.

Бундэсрат у канстытуцыі Германскай імперыі
------------------------------------------

Палажэнні канстытуцыі Паўночнагерманскага саюза за выключэннем нязначных дэталяў былі цалкам перанятыя ў канстытуцыю Германскай імперыі, у якой бундэсрату прысвячаўся асобны раздзел і шматлікія згадкі ў астатняй частцы тэксту, у тым ліку:

* **артыкул 5** абвяшчаў, што заканадаўства ў імперыі ажыццяўляецца бундэсратам і рэйхстагам. Для прыняцця закона неабходна простая большасць галасоў у абодвух гэтых органах.
* **арт. 6** вызначаў прадстаўніцтва дзяржаў-членаў імперыі ў саюзным савеце
* **арт. 11** патрабаваў ад імператара пры аб’яўленні вайны атрымліваць згоду бундэсрата (акрамя выпадкаў адлюстравання нападу на імперыю)
* **арт. 15** паказваў, што старшынёй саюзнай савета і кіраўніком яго справамі з’яўляецца імперскі канцлер
* **арт. 19** надзяляў бундэсрат паўнамоцтвамі прымаць рашэнні па прымусу дзяржаў-удзельнікаў да выканання іх абавязацельстваў у рамках імперскай канстытуцыі
* **арт. 72** абавязваў канцлера штогод прадстаўляць саюзнаму савету справаздачу аб выдатках імперскага бюджэту
* **арт. 76** адносіў да кампетэнцыі бундэсрата вырашэнне канфліктаў паміж дзяржавамі ўнутры імперыі.

Пры ваціраваніі асобныя дзяржавы маглі аддаваць усе належныя ім галасы толькі адзіным пакетам: альбо «за», альбо «супраць» (**арт. 6**). Усе рашэнні прымаліся простай большасцю, пры роўнасці галасоў вырашальнай станавілася пазіцыя канцлера — старшыні савета (**арт. 7**).

Бундэсрат утвараў наступныя пастаянныя камітэты (**арт. 8**):

1. для арміі і крэпасцяў,
2. для марскіх спраў,
3. для мытных спраў і падаткаў,
4. для гандлю і абмену,
5. для чыгунак, пошты і тэлеграфаў,
6. для юстыцыі,
7. для падліковай часткі,
8. для замежных спраў.

Прадстаўнікі дзяржаў у бундэсраце атрымлівалі дыпламатычную абарону і права выступу ў Рэйхстагу, пры гэтым адначасова быць членамі абодвух гэтых органаў не дазвалялася (**арт. 9 і 10**). Абразы бундэсрата або яго членаў пераследваліся па законе (**арт. 74**). Любое змяненне ў канстытуцыю Германскай імперыі пры яго разглядзе ў саюзным савеце магло быць заблакавана 14 галасамі, пададзенымі «супраць» (**арт. 78**).

Галерэя
-------

* Германскі саюз у 1866 годзеГерманскі саюз у 1866 годзе
* Раздзел канстытуцыі Паўночнагерманскага саюза аб БундэсрацеРаздзел канстытуцыі Паўночнагерманскага саюза аб Бундэсраце
* Ота фон Бісмарк, першы саюзны канцлер і старшыня бундэсратаОта фон Бісмарк, першы саюзны канцлер і старшыня бундэсрата
* Раздзел канстытуцыі Германскай імперыі аб бундэсрацеРаздзел канстытуцыі Германскай імперыі аб бундэсраце
* Аблатка для запячатвання карэспандэнцыі бундэсратаАблатка для запячатвання карэспандэнцыі бундэсрата
* Зала пасяджэнняў бундэсрата(каля 1894 г.)Зала пасяджэнняў бундэсрата  
(каля 1894 г.)

Зноскі
------

1. ↑  *Ines Härtel*. Handbuch Föderalismus - Föderalismus als demokratische Rechtsordnung und Rechtskultur in Deutschland, Europa und der Welt: Band I: Grundlagen des Föderalismus und der deutsche Bundesstaat — С. 652—654 (ням.).  Springer-Verlag.
2. ↑  *Bardo Fassbender*. Der offene Bundesstaat: Studien zur auswärtigen Gewalt und zur Völkerrechtssubjektivität bundesstaatlicher Teilstaaten in Europa — С. 93—96 (ням.).  Mohr Siebeck.
3. ↑  Bündnisvertrag Preußens mit den Norddeutschen Staaten (ням.).  www.verfassungen.de.
4. ↑  Norddeutscher Bund 1866-1870 (ням.).  www.deutsche-schutzgebiete.de.
5. ↑  Grundzüge einer neuen Bundesverfassung (ням.).  www.verfassungen.de.
6. ↑  Der Entwurf der Verfassung des Norddeutschen Bundes beleuchtet vom nationalen und liberalen Standpunkte (ням.).  Staats- und Universitätsbibliothek Dresden.
7. ↑  *Власов, Николай*. Великий Бисмарк. «Железом и кровью» (ням.).  Litres.
8. ↑  Handbuch der baden-württembergischen Geschichte, Band 1,Teil 1 — С. 357 (ням.).  Klett-Cotta.
9. ↑  *Прудников М. Н.* История государства и права зарубежных стран. — М. : Юрайт, 2013. — С. 493
10. ↑  *Чубинский В. В.* Бисмарк. Политическая биография. — М. : Мысль, 1988. — С. 226.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 275466175 |