recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Дыпламатычныя адносіны паміж Рэспублікай Албанія і Злучаным Каралеўствам Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі** былі ўсталяваны 25 мая 1991 года. 

Упершыню дыпламатычныя адносіны паміж краінамі ўсталяваны ў 1922 годзе, але ў 1939 годзе разарваны на 51 год.

Гісторыя
--------

30 сакавіка 1994 года было падпісана Пагадненне аб прасоўванні і абароне інвестыцый, супрацоўніцтве ў галіне турызму, авіяперавозак і адукацыі, навукі і культуры.

26 сакавіка 2013 года было падпісана Пагадненне аб перадачы асуджаных і аб прадухіленні двайнога падаткаабкладання і папярэджанні ўхілення ад выплаты падаткаў адносна падаткаў на даходы і капітал.

12 лютага 2008 года міністр замежных спраў Албаніі Люльзім Баша наведаў з афіцыйным візітам Лондан, дзе сустрэўся з міністрам замежных спраў Вялікабрытаніі Дэвідам Мілібэндам.

18 лістапада 2015 года міністр замежных спраў Вялікабрытаніі Філіп Геманд наведаў Албанію, дзе сустрэўся з прэм'ер-міністрам Албаніі Эдзі Рама.

5 лютага 2021 года было падпісана Пагадненне аб партнёрстве, гандлі і супрацоўніцтве для барацьбы з арганізаванай злачыннасцю і прадухілення яе распаўсюджвання ў Еўропе.

17 студзеня 2023 года пасла Зучанага Каралеўства выклікалі ў Міністэрства замежных спраў Албании і ўручылі яму ноту пратэсту з нагоды каментароў малодшага міністра іміграцыі Вялікабрытаніі Роберта Джэнрыка, у якіх ён распавёў, што асабіста пільна сочыць за тым, як албанцы пакідаюць межы Вялікабрытаніі.

Ваеннае супрацоўніцтва
----------------------

Узброеныя сілы Албаніі і Злучанага Каралеўства неаднаразова супрацоўнічалі ў ваеннай сферы, у тым ліку прымалі ўдзел у ваенных вучэннях ў 2013 і 2014 гадах. У вучэннях «Албанскі леў» у 2013 годзе ўдзельнічала каля 1000 марскіх пехацінцаў і HMS Bulwark. У ходзе вучэнняў «Албанскі леў» у 2014 годзе Албанію наведалі 600 марскіх пехацінцаў.

У 2016 годзе каля 1500 вайскоўцаў са Злучанага Каралеўства далучыліся да албанскіх сіл для ўдзелу ў вучэннях «Албанскі леў»1,500 UK maritime forces take part in exercise with Albania (англ.). *UK Ministry of Defence* (10 кастрычніка 2016). Праверана 20 студзеня 2023..

Зноскі
------

1. ↑  Bilateral Relations (англ.). *Albanian Embassy in the United Kingdom*. Праверана 20 студзеня 2023.
2. ↑  Albania United Kingdom excellent relationship **(нявызн.)**. *kryeministria.al* (18 лістапада 2015). Праверана 20 студзеня 2023.
3. ↑  Royal Marines begin exercise Albanian Lion (англ.). *UK Ministry of Defence* (28 жніўня 2013). Праверана 20 студзеня 2023.
4. ↑  Royal Marines launch final assualt [sic] on exercise Albanian Lion (англ.). *UK Ministry of Defence* (14 верасня 2014). Праверана 20 студзеня 2023.
**Джордж Морленд** (англ.: George Morland; 26 чэрвеня 1763, Лондан — 29 кастрычніка 1804, там жа) — англійскі жывапісец, прадстаўнік рамантызму.

Жыццё і творчасць
-----------------

Джордж Морленд нарадзіўся ў сям’і мастака, гравёра і рэстаўратара Генры Роберта Морленда; ён быў трэцім з 6 дзяцей. Маляваць пачаў яшчэ ў дзяцінстве, некаторыя з яго работ таго часу выстаўляліся ў Каралеўскай акадэміі мастацтваў (КАМ) у 1773 годзе, а затым у Таварыстве свабодных мастакоў у 1775 і 1776 гадах. Паўторная экспазіцыя прац Джорджа Морленда ў КАМ адбылася ў 1778, 1779 і 1780 гадах. Некаторы час Морленд вучыўся ў школе пры КАМ, аднак галоўным яго выкладчыкам быў бацька, у якога «ў чалядніках» Джордж працаваў 7 гадоў, пачынаючы з 14-гадовага ўзросту. Ён вывучаў таксама творы старых майстроў, наведваючы мастацкія галерэі.

У 1785 годзе мастак здзейсніў паездку ў Францыю, а на наступны год ажаніўся. Шлюб гэты, які адбыўся па вялікім узаемным каханні, прынёс у жыццё Морленда значныя змены, у тым ліку негатыўныя. Фінансавыя яго справы неўзабаве прыйшлі ў поўны заняпад, і ў 1789 годзе яму прыйшлося ўцякаць ад крэдытораў з Лондана ў Лестэршыр. У 1799 годзе ён зноў схаваўся ад крэдытораў, на гэты раз на востраў Уайт, некаторы час жыў у Ярмуце, але ў канцы года вярнуўся ў Лондан. Тут Морленд быў арыштаваны за даўгі і зняволены ў Каралеўскую турму Бенч. У 1802 годзе мастак быў вызвалены, але 19 кастрычніка 1804 года зноў арыштаваны.

Зноскі
------

1. 1 2  George Morland // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
2. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
3. ↑  RKDartists Праверана 23 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
4. ↑  artist list of the National Museum of Sweden — 2016. Праверана 28 лютага 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22681075'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Project Gutenberg · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Новы · Britannica (онлайн) · Dictionary of National Biography · Оксфардскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1468826 · BNF: 149556872 · GND: 118584197 · ISNI: 0000 0000 6629 7696 · LCCN: n83013597 · NKC: mub2017939337 · NLA: 35362849 · NTA: 108599590 · NUKAT: n2011063072 · SUDOC: 078793742 · VIAF: 37185990 · ULAN: 500031295 |

 |
**Валерый Анатольевіч Ліцкай** (13 лютага 1949, Цвер) — прыднястроўскі дзяржаўны дзеяч, міністр замежных спраў ПМР (2000—2008).

Біяграфія
---------

Рускі. Скончыў Універсітэт дружбы народаў імя П. Лумумбы. У 1980—1982 гадах працаваў выкладчыкам Гаванскага ўніверсітэта (Куба). У 1983—1990 гадах — выкладчык Кішынёўскага ўніверсітэта. У 1990 прызначаны саветнікам па палітычным вапростам старшыні ўрада ПМССР і кіраўніком прэс-службы ПМССР, у 1991 — Дзяржаўным Сакратаром і начальнікам Рэспубліканскага ўпраўлення па знешніх сувязях. З 1994 — старшыня камісіі па каардынацыя і забяспячэнню перагаворгана працэса паміж Малдавіяй і Прыднястроўем. З 2000 па 2008 — міністр замежных спраў. Мае шэраг узнагарод ПМР.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Лентапедыя · OpenSanctions |
**Генатып** (ад *ген* + *тып*) — генетычная (спадчынная) канстытуцыя арганізма, сукупнасць усіх яго генаў, лакалізаваных у храмасомах; кантралюе развіццё прыкмет арганізма — яго фенатып.

У больш шырокім сэнсе **генатып**— сукупнасць ядзерных (геном) і неядзерных — цытаплазматычных і пластыдных (плазмон) носьбітаў спадчыннасці. Генатып разглядаецца як адзіная сістэма генаў, якія знаходзяцца ў складанным узаемадзеянні паміж сабой. 

Праз генатып перадаецца спадчынная інфармацыя ад пакалення да пакалення. Ён вызначае норму рэакцыі пры развіцці прыкмет арганізма. Варыяцыі ў межах гэтай нормы рэакцыі абумоўліваюцца мутацыямі і ўплывам фактараў навакольнага асяроддзя. Арганізмы з рознымі генатыпамі могуць мець аднолькавы фенатып (т. зв. фенакопіі) і, наадварот, з аднолькавым генатыпам — розны фенатып (мадыфікацыі). Для вызначэння структуры генатыпа праводзяцца адпаведныя аналітычныя скрыжаванні і генетычны аналіз патомства.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) · Universalis · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4601328-3 · Microsoft: 135763542, 2909756554 · NKC: ph280229 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сасноўскі.
**Аляксандр Пятровіч Сасноўскі** (нар. 19 верасня 1955, г. Магілёў) — беларускі дырыжор, педагог.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1978 годзе Беларускую кансерваторыю па класе Х. Абраміса, у 1983 годзе Ленінградскую кансерваторыю па класе Ю. Цеміркана. У 1981—1991 і з 1993 дырыжор, з 1994 галоўны дырыжор Беларускага дзяржаўнага музычнага тэатра. 3 1988 адначасова мастацкі кіраўнік і галоўны дырыжор сімфанічнага аркестра Брэсцкага абласнога тэатра драмы і музыкі. 3 1994 выкладае ў Беларускай акадэміі музыкі.

Творчасць
---------

Творчасці Сасноўскага ўласцівы прафесійнае майстэрства, артыстызм, актыўнасць дырыжорскай волі, эмацыянальнасць і экспрэсія. Выразная мануальная тэхніка і ўяўная лёгкасць выканання — характэрныя рысы яго індывідуальнага стылю, якія абумоўліваюць высокую якасць гучання аркестра і зладжанасць музычн.-тэатр. ансамбля. Пад яго музычным кіраўніцтвам пастаўлены аперэты «Фраскіта[ru]» Ф. Легара (1984), «Мільянерка» Я. Глебава (1987), «Клоп» У. Дашкевіча[ru] (1988), «Хэло, Долі![ru]» Дж. Германа[ru] (1992), «Халопка  (руск.) (бел.» М. Стрэльнікава[ru] (1994), «Шклянка вады» У. Кандрусевіча (1995), «Цыганскі барон[ru]» І. Штрауса (1997), «Дарагая Памэла» М. Самойлава, «Севастопальскі вальс» К. Лістова, «Цалуй мяне, Кэт!» К. Портэра (усе 1998), «Даратэя» Ц. Хрэннікава (2000), опера «Viva la mamma!, або Пікантныя кашмары тэатральнага жыцця» Г. Даніцэці (1993), балеты «Штраусіяна» на музыку Штрауса (1992), «Шапеніяна[ru]» на музыку Ф. Шапена (1995), «Кармэн-сюіта[ru]» Ж. Бізэ — Р. Шчадрына (1998) і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Т. Г. Мдывані.* Сасноўскі Аляксандр Пятровіч // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2.
**Генадзь Фёдаравіч Фядыніч** (нар. 31 ліпеня 1957, Ракітніца, Жабінкаўскі раён, Брэсцкая вобласць, БССР, СССР) — беларускі палітычны і прафсаюзны дзеяч, былы старшыня Беларускага прафсаюза работнікаў радыёэлектроннай прамысловасці.

Біяграфія
---------

Атрымаў адукацыю інжынера-механіка ў Беларускім політэхнічным інстытуце.

Узначальваў Беларускі прафсаюз работнікаў радыёэлектроннай прамысловасці з 1990 года. У 2018 годзе вымушаны пакінуць пасаду старшыні прафсаюза ў сувязі з асуджэннем на 4 гады абмежавання волі і права займаць кіруючыя пасады па справе пра ўхіленне ад выплаты падаткаў прафсаюзам РЭП. Быў затрыманы ў красавіку 2022 года, пасля прызнання прафсаюза РЭП экстрэмісцкім, разам з іншымі прафсаюзнымі дзеячамі Беларусі. 13 мая 2022 года прадстаўнікі беларускай праваабарончай супольнасці прызналі Фядыніча і іншых затрыманых прадстаўнікоў прафсаюзнага руху палітычнымі зняволенымі.

5 студзеня 2023 года асуджаны да 9 гадоў пазбаўлення волі ва ўмовах узмоцненага рэжыму.

Зноскі
------

1. ↑  Глобальные союзы призывают поддержать независимое профдвижение в Беларуси
2. ↑  Лидеров независимого профсоюза приговорили к четырем годам "химии"
3. ↑  Amnesty International требует раскрыть местонахождение задержанных белорусских профсоюзных лидеров
4. ↑  Заява аб прызнанні затрыманых прадстаўнікоў незалежных прафсаюзаў палітвязнямі **(нявызн.)**. *Праваабарончы цэнтр «Вясна»* (13 мая 2022).
5. ↑  Актывістаў беларускіх незалежных прафсаюзаў асудзілі да вялікіх тэрмінаў зняволення **(нявызн.)**. *Новы Час* (5 студзеня 2023).

Літаратура
----------

* Федынич Геннадий (Фёдорович) // Кто есть кто в Беларуси. -- Москва: Книжный дом «Университет», 1999.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Авечкін.

**Аляксандр Пятровіч Авечкін** (8 верасня 1926, Пуціўль, Сумская вобласць, Украіна — 19 чэрвеня 1998, Віцебск) — Герой Сацыялістычнай Працы (1986), заслужаны работнік прамысловасці БССР (1976). Лаўрэат прэміі Савета міністраў СССР (1979). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Скончыў Кіеўскі політэхнічны інстытут у 1957 годзе. Працаваў на Віцебскім заводзе радыёдэталяў «Маналіт» з 1957 года: інжынер, начальнік лабараторыі, начальнік АТК, галоўны інжынер, з 1966 — дырэктар, у 1971—1987 гг. — Генеральны дырэктар Віцебскага вытворча-тэхнічнага аб’яднання «Маналіт».

Звання Героя Сацыялістычнай Працы ўдастоены за вялікі асабісты ўклад у выкананне вытворчых заданняў 11-й пяцігодкі. Ганаровы грамадзянін Віцебска (1987). На доме, дзе ён жыў (д. 1А, вул. Леніна), устаноўлена мемарыяльная дошка.

Літаратура
----------

* Витебск: Энциклопедический справочник. / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — С. 264. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1

Спасылкі
--------

* Аляксандр Пятровіч Авечкін на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Валерый Барысавіч Гаркалін** (руск.: Вале́рий Бори́сович Гарка́лин; 11 красавіка 1954, Масква — 20 лістапада 2021, Масква) — расійскі акцёр, тэатральны педагог. Народны артыст Расійскай Федэрацыі (2008). Прафесар РАЦІ-ГІТІС (2002—2021).

Біяграфія
---------

Валерый Барысавіч Гаркалін нарадзіўся 11 красавіка 1954 года ў Маскве. Бацька быў загадчыкам гаражнай майстэрні, маці працавала касірам у сталовай. Пасля заканчэння сярэдняй школы, па патрабаванні бацькі, працаваў слесарам на заводзе. Адслужыўшы ў войску, паступіў у Дзяржаўнае музычнае вучылішча імя Гнесіных.

У 1978 годзе скончыў Музычнае вучылішча Гнесіных (факультэт лялечнага мастацтва, кіраўнікі Леанід Хаіт і Сяргей Абразцоў).

Пасля заканчэння вучобы выпускнікі курса стварылі тэатр на колах «Людзі і лялькі», прыпісаны да Кемераўскай філармоніі (кіраўнік Леанід Хаіт). Тэатр быў вельмі папулярны ў канцы 1970-х і ў 1980-я гадоў, разам з ім Гаркалін аб’ездзіў увесь Савецкі Саюз. Праз шэсць гадоў ён пакінуў тэатр і некаторы час служыў у Цэнтральным тэатры лялек у Сяргея Абразцова.

У 1988 годзе скончыў факультэт эстрады і масавых прадстаўленняў ГІТІСа (курс Вячаслава Шалевіча). На сцэне з поспехам граў у розных жанрах — у класіцы, мюзікле, авангардных пастаноўках. Крытыкамі і гледачамі была прызнана бліскучай сыграная ім роля Петруча ў камедыі Уільяма Шэкспіра «Утаймаванне свавольнай».

Адначасова граў на сцэне тэатра-студыі «Чалавек».

Характэрны камедыйны акцёр. Зорнай гадзінай у кінематографе стала камедыя рэжысёра Уладзіміра Мяньшова «Шырлі-мырлі» (1995), дзе Гаркалін сыграў братоў-двайнят Шніперсона, Кролікава і Алмазава.

Да 2001 года быў акцёрам Тэатра сатыры, затым выступаў у антрэпрызных пастаноўках: «Тракціршчыца» (Незалежны тэатральны праект), «Чонкін» і «Бумеранг» (Прадзюсерская кампанія Анатоля Варапаева), «Стрыптыз» (Тэатр-студыя «Чалавек»). З 2007 года акцёр Маскоўскага тэатра імя А. С. Пушкіна.

Прафесар ГІТІСа, педагог кафедры эстраднага мастацтва, з 2002 года кіраваў майстэрняй Факультэта эстрады.

7 чэрвеня 2008 года Гаркалін, знаходзячыся на гастролях у Клайпедзе, перанёс цяжкі інфаркт, затым у лістападзе 2008 года адбыўся паўторны інфаркт.

У сакавіку 2014 г. разам з шэрагам іншых дзеячаў навукі і культуры выказаў сваю нязгоду з палітыкай расійскай улады ва Украіне і ў Крыме.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце · Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Даведка ТАСС |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: no2014139936 · VIAF: 427151778199718130004 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Савушкін.

**Аляксандр Пятровіч Савушкін** (руск.: Алекса́ндр Петро́вич Са́вушкин; 5 лютага 1918 — 17 мая 1943) — савецкі лётчык-знішчальнік, Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 5 лютага 1918 года ў вёсцы Пышліцы Ягор’еўскана павета Разанскай губерні (цяпер сяло ў Шатурскім раёне Маскоўскай вобласці). Скончыў 7 класаў і школу ФЗУ, пасля чаго працаваў слесарам на Маскоўскім электралямпавым заводзе. Адначасова з гэтым скончыў аэраклуб. Служыў у Чырвонай Арміі з 1938 года. У тым жа годзе выпусціўся з Барысаглебскай ваеннай авіяшколы пілотаў.

Удзельнічаў у савецка-фінскай вайне 1939—1940.

19 лютага 1940 звяном з трох знішчальнікаў ВПС РСЧА (капітан Муразанаў, А. П. Савушкін і Гаруноў) быў збіты бамбавік «Бленхейм» авіяэскадрыллі LLv-46 4-га авіяпалка ВПС Фінляндыі, якія атакавалі савецкі палявы шпіталь нягледзячы на ​​наяўнасць знакаў Чырвонага Крыжа. Збіты самалёт упаў у Ладажскае возера.

На франтах Вялікай Айчыннай вайны ваяваў з чэрвеня 1941 года, з таго ж года — член УКП(б). Здзейсніў 373 баявыя вылеты на знішчальніках ЛаГГ-3 і P-39 «Аэракобра», абараняючы Ленінград ад налётаў гітлераўскай авіяцыі. У 79 паветраных баях збіў 8 варожых самалётаў асабіста і 6 у групе, а таксама адзін аэрастат-карэктоўшчык. Быў тройчы паранены, кожны раз пасля гэтага датэрмінова вяртаўся ў сваю частку.

Трагічна загінуў 17 мая 1943 года, калі накіраваўся ў тыл за новымі самалётамі на ваенна-транспартным самалёце «Дуглас». Аэрадром, з якога ён вылятаў, быў абстраляны артылерыяй, з-за чаго самалёт апынуўся недастаткова добра падрыхтаваны да палёту, што прывяло да авіяцыйнай катастрофы. Герой быў пахаваны ў Ленінградзе на вайсковых могілках Сасноўскага лесапарку (у месцы, дзе падчас вайны размяшчаўся палявы аэрадром «Сасноўка»).

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жасткоў.

**Аляксандр Пятровіч Жасткоў** (руск.: Александр Петрович Жестков; 26 ліпеня 1922 — 27 чэрвеня 1944) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны і вызвалення Віцебскай вобласці ад нацысцкіх захопнікаў. Камандзір кулямётнага ўзвода, гвардыі старшы лейтэнант. Герой Савецкага Саюза (званне прысвоена 24.03.1945, пасмяротна).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў вёсцы Слаўцава Мелянкоўскага павета (Мелянкоўскі раён, Уладзімірская вобласць). У Чырвонай Арміі з 1940 года. З 1941 года на Калінінскім, 1-м Прыбалтыйскім і 3-м Беларускім франтах.

Вызначыўся падчас Віцебска-Аршанскай наступальнай аперацыі. 23 чэрвеня 1944 г. каля вёскі Карпавічы (Сенненскі раён) узвод пад яго камандаваннем знішчыў 6 агнявых пунктаў праціўніка, фарсіраваў раку Лучоса, захапіў і утрымліваў плацдарм, забяспечыўшы пераправу палка. 24 чэрвеня 1944 г. каля вёскі Асінаўка (Віцебскі раён) узвод знішчыў 5 кулямётных пунктаў і каля 130 гітлераўцаў. 25 чэрвеня ў баі каля вёскі Камары Віцебскага раёна на працягу дня адбіў 4 контратакі праціўніка, загінуў у гэтым баі.

Пахаваны ў брацкай магіле вёскі Ваяводкі Віцебскага раёна.

Імем А. П. Жасткова ў 1985 годзе названа адна з вуліц Віцебска.

Літаратура
----------

* Витебск: Энциклопедический справочник. / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Валерый Васільевіч Барашкоў** (нар. 9 ліпеня 1950, в. Петухоўка, Чавускі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі настаўнік-метадыст, народны настаўнік Беларусі (2016).

Біяграфія
---------

У 1972 годзе скончыў Магілёўскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. А. Куляшова. Працаваў малодшым навуковым супрацоўнікам Магілёўскага філіяла Інстытута фізікі АН БССР. Працаваў 17 гадоў настаўнікам фізікі ў Асінаўскай сярэдняй школе Чавускага раёна Магілёўскай вобласці.

На сённяшні дзень настаўнік фізікі Магілёўскага дзяржаўнага абласнога ліцэя № 1. За гады працы ў ліцэі Валерый Барашкоў падрыхтаваў больш за 200 пераможцаў абласных і рэспубліканскіх алімпіяд.

Аўтар больш дзесяці публікацый у розных навукова-метадычных выданнях.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны граматай Міністэрства адукацыі, ордэнам Працоўнай Славы ІІІ ступені, граматамі Магілёўскага абласнога выканаўчага камітэта, граматамі ўпраўлення адукацыі Магілёўскага аблвыканкама, граматай Магілёўскага гарадскога выканаўчага камітэта. Уладальнік прэміі спецыяльнага фонду Прэзідэнта Беларусі па сацыяльнай падтрымцы адораных навучэнцаў і студэнтаў, прэміі імя Н. К. Крупскай (1990).

24 лістапада 2016 года Прэзідэнт Беларусі падпісаў указ аб прысваенні выкладчыку фізікі Магілёўскага дзяржаўнага абласнога ліцэя № 1 Валерыю Барашкову звання «Народны настаўнік Беларусі».

Літаратура
----------

* Кисляк, О. Валерий Васильевич — народный учитель / Ольга Кисляк // Веснік Магілёва. — 2016. — 7 снежня. — С. 9.
* Кисляк, О. Валерий Васильевич — народный учитель / Ольга Кисляк // Знамя юности. — 2016. — 1 декабря. — С. 8.
* Кулягин, С. Первый народный учитель / Сергей Кулягин // 7 дней. — 2016. — 1 декабря. — С. 1, 2—3: фото.
* Сінькевіч, Г. Бачыць асобу ў кожным вучню / Ганна Сінькевіч // Настаўніцкая газета. — 2016. — 29 лістапада. — С. 1 : фота.
* Смолякова, О. Физик и лирик Валерий Барашков / Ольга Седышева; фото Анатолия Седышева // Магілёўскія ведамасці. — 2016. — 6 снежня. — С. 8 :фота.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Данялюк.
**Аляксандр Пятровіч Данялюк** (псеўданімы: *Olda*; *Edmund Stefański*; 30 лістапада 1897, Варшава — люты 1937 ?) — палітычны дзеяч, публіцыст.

Біяграфія
---------

У 1917 у Расіі, член Чугуеўскага рэўкама. У 1919 вярнуўся ў Польшчу. У 1921—1923 гадах сакратар акруговага камітэта Дамброўскага басейна КПП, член ЦК КП Усходняй Галіцыі. Адзін са стваральнікаў КПЗБ. У 1924 кааптаваны ў ЦК, член Сакратарыята ЦК КПЗБ. Выступаў у друку з публіцыстычнымі матэрыяламі. Тройчы арыштоўваўся польскімі ўладамі. У 1930 у апараце Выканкама Камінтэрна. У 1931—1935 у КП Румыніі: член ЦК і Палітбюро ЦК. З канца 1935 на гаспадарчай рабоце ў СССР.

Арыштаваны ў лютым 1937; загінуў. Рэабілітаваны ў 1955 годзе.

Літаратура
----------

* Данялюк Аляксандр Пятровіч // Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рагалевіч.

**Валерый Антонавіч Рагалевіч** *(нар. 6 снежня 1954)* — беларускі графічны дызайнер. Член Беларускага саюза дызайнераў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1954 годзе ў Мінску, Беларусь.

У 1977 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут. Быў студэнтам А. В. Чарнышова, П. А. Семчанка і Л. І. Талбузіна.

З 1996 года член Беларускага саюза дызайнераў.

Дызайнер серыі энцыклапедый «Я ведаю ўсё» і серыі кніг «Памяць» (145-томніка гістарычна-дакументальных хронік).

Жыве і працуе ў Мінску.

Узнагароды
----------

* 2006 — памятны медаль да «100-годдзя М. А. Шолахава»

Літаратура
----------

*Н.В. Федасеенка.* Белорусский союз дизайнеров. — Мінск: Белорусский союз дизайнеров, 1998. — С. 316. — ISBN 985-6534-01-1.

Спасылкі
--------

* 
*
**Албанскі ўніверсітэт** (англ.: Albanian University) — албанская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Тырана.

Універсітэт, які таксамам вядомы на албанскай мове як **Берацкі ўніверсітэт** (алб.: Universiteti i Beratit), спачатку прапанаваў праграмы навучання на двух факультэтах: факультэце сацыяльных навук (праграмы ў галіне прававых, палітычных навук і псіхалогіі агульнага кіравання) і эканамічным факультэце з навучальнымі праграмамі у банкаўскім і фінансава-дзелавым адміністраванні. За першы навучальны год навучанне прайшло каля 1 000 студэнтаў. Праз год гэтая новая ўстанова прапанавала яшчэ і ступені бакалаўра па праграмах: дашкольная адукацыя, настаўнік пачатковай адукацыі, англійская мова, медсястрынства, інжынерныя камп'ютараў і інфармацыйныя тэхналогіі, завяршыўшы 2010-2011 навучальны год адкрыццём двух новых факультэтаў: факультэта медыцынскіх навук і архітэктурна-інжынернага факультэта. У 2010-2011 навучальным годзе ва ўніверсітэце на перай ступені вышэйшай адукацыі навучаецца каля 2600 студэнтаў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭Універсітэты Албаніі |
| --- |
| Дзяржаўныя | 
* Влёраўскі ўніверсітэт імя Ісмаіла Кемалі
* Гіракастрыйскі ўніверсітэт імя Экрэма Чабэя
* Дурэскі ўніверсітэт імя Аляксандра Маісі
* Карчыйскі ўніверсітэт імя Феафана Нолі
* Тыранскі ўніверсітэт
* Тыранскі медыцынскі ўніверсітэт
* Тыранскі політэхнічны ўніверсітэт
* Тыранскі сельскагаспадарчы ўніверсітэт
* Тыранскі спартыўны ўніверсітэт
* Тыранскі ўніверсітэт мастацтваў
* Шкодэрскі ўніверсітэт імя Луідзя Гуракучы
* Эльбасанскі ўніверсітэт імя Аляксандра Джувані

 |
| Прыватныя | 
* Албанскі ўніверсітэт
* Бедэрскі ўніверсітэт
* Луарасійскі ўніверсітэт
* Тыранскі еўрапейскі ўніверсітэт
* Тыранскі сталічны ўніверсітэт
* Універсітэт «Поліс»
* Універсітэт «Эпоха»
* Універсітэт імя Марына Барлеці
* Універсітэт Маці Божай Добрай Рады
* Незалежніцкі ўніверсітэт
* Нью-Ёркскі ўніверсітэт у Тыране

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Варанцоў.
**Дзяніс Варанцоў** (17 красавіка 1975, Мінск) — музыкант, піяніст, удзельнік гурта «J:морс».

Біяграфія
---------

На сцэне пачаў выступаць у школе. Скончыў Мінскае музыкальнае вучылішча па класу фартэпіяна ў 1996 годзе.

Быў удзельнікам розных мінскіх рок-гуртоў. У 1999—2002 гадах — клавішнік гурта «Мантана» (дзе працаваў з Раманам Арловым і Паўлам Трацяком). Пасля — клавішнік Алёны Свірыдавай  (укр.) (бел.. Таксама супрацоўнічаў у якасці аранжоўніка са шматлікімі беларускімі выканаўцамі, сярод іх «Тайланд», «Merry Poppins», Карыяна, Вера Карэтнікава, Аляксандр Ціхановіч і Ядвіга Паплаўская, Паліна Смолава, Ларыса Грэбалёва, Марыэль, Нілс. 

З групай «J:морс» Дзяніс Варанцоў пачаў супрацоўнічаць у 2003 годзе, зрабіўшы аранжыроўку песні «Монтевидео». Нязменным удзельнікам стаў у 2004 годзе. Акрамя клавішных грае на ўдарных, бас-гітары і гітары — у 2009 годзе ён самастойна запісаў усе інструментальныя партыі да песні «Ваўкі».

У 1996 скончыў Мінскае музычнае вучылішча па класе фартэпіяна.

Літаратура
----------

* *А.Р.* ВАРАНЦОЎ ДЗЯНІС (Воронцов Денис, Varantsou Dzianis) // Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі (бел.) / уклад. Дз. Падбярэзскі і інш. — Мінск: Зміцер Колас, 2008. — С. 53–54. — 368 с. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-6783-42-8.

| ⛭J:Морс |
| --- |
| Склад | Уладзімір Пугач ·  Павел Трацяк ·  Дзяніс Варанцоў ·  Аляксей Зайцаў ·  Уладзімір Пазняк ·  Аляксей Хайчук |
| Дыскаграфія | 
Аssoрти · 
LSD или чай? · 
Web-дизайн · 
Montevideo · 
100 дорог · 
Апрель · 
Мое солнце. Правдивая история 2000–2005 · 
Апрель (перавыданне) · 
Не ўмирай · 
Босиком по мостовой · 
Ледоколы Live · 
Адлегласць · 
Аквамарин · 
Mp3 — 5 альбомов · 
Концерт в театре · 
Морсианские хроники · 
Электричество · 
Фотаздымкі 2003—2014 · 
Воздух · 
Беларускае золата · 
Здравствуй,
 |
**Трыхоніс**, або **Трыханіда** — найбуйнейшае возера Грэцыі. Знаходзіцца ў Этоліі і Акарнаніі. Плошча паверхні 98,6 квадратных кіламетраў, максімальная даўжыня 19 км, максімальная глыбіня 58 м. Па берагах возера размешчаны лясы з таполяў і алеандраў. У возеры назіраецца вялікая біялагічная разнастайнасць: больш за 200 відаў птушак, 50 з якіх лічацца рэдкімі. У возеры рэдкая рыба — Νανογωβιός, якая водзіцца толькі тут. Гэта дробная рыба, якая мае даўжыню каля пяці сантыметраў, і жыве паблізу пляжу. Вакол возера маюцца невялікія паселішчы. Адным з іх з'яўляецца вёска Піргас, вядомая сваімі курортамі і апельсінамі.

Галерэя
-------

* Возера ТрыхонісВозера Трыхоніс
* ТрыхонісТрыхоніс
* Выгляд возера з паветраВыгляд возера з паветра
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Саладкоў.
**Аляксандр Пятровіч Саладкоў** (нар. 5 кастрычніка 1960, Віцебск—14 кастрычніка 2013) — беларускі вучоны ў галіне фізіялогіі, дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

У 1984 годзе з адзнакай скончыў Віцебскі медыцынскі інстытут па спецыяльнасці «Лячэбная справа». Працаваў у Віцебскім медыцынскім інстытуце на пасадзе асістэнта, дацэнта, прафесара, загадчыка кафедры нармальнай фізіялогіі, загадчыкам Цэнтральнай навукова-даследчай лабараторыяй. У 1991 годзе абараніў дысертацыю на суісканне вучонай ступені кандыдата медыцынскіх навук на тэму «стрэсарныя змены функцыі каранарных сасудаў інтактнага і гіпертрафаванага сэрца». У 1998 годзе паспяхова абараніў дысертацыю на суісканне ступені доктара медыцынскіх навук «Эндатэліяльны механізм стрэсарных змяненняў сасудзістага тонусу».

З 2001 па 2009 працаваў прарэктарам па навукова-даследчай рабоце ВДМУ. У 2005 годзе з адзнакай скончыў факультэт педагогікі і псіхалогіі Віцебскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта па спецыяльнасці «Прафесійнае навучанне».

З 21.04.2009 па 14.10.2013 года працаваў рэктарам установы адукацыі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Трагічна загінуў у аўтакатастрофе пры выправе ў працоўную камандзіроўку.

Аўтар 2-х манаграфій, 6 падручнікаў і вучэбных дапаможнікаў, у тым ліку навучальнага дапаможніка «Менеджмент і арганізацыйнае развіццё вышэйшай школы» (Днепрапятроўск, 2012), больш за 350 навуковых прац.

Аляксандр Пятровіч Саладкоў — сапраўдны член Нью-Ёркскай акадэміі навук, сапраўдны член таварыства эксперыментальнай біялогіі і медыцыны (ЗША), член Міжнароднай Акадэміі гуманізацыі адукацыі (Германія).

Саладкоў А. П. з’яўляўся дэпутатам Віцебскага гарадскога Савета дэпутатаў 26 склікання, членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5 склікання.

Літаратура
----------

* Саладкоў Аляксандр Пятровіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 97. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Солодков Александр Петрович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 2. — С. 481—482.
* Солодков Александр Петрович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.] / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2008. — Т. 7 : Снегирь-Ящерицын — С. 32.

| ⛭Рэктары Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава |
| --- |
| 
* Клаўдзій Іванавіч Ціхаміраў (1910—1921)
* Пётр Мікалаевіч Ільінскі (1921—1923)
* А. І. Каляда (?—1941)
* Леў Калецкі (1944—1945)
* В. П. Касцючэнка (1945—1955)
* П. Ф. Грук (1955—1959)
* П. Я. Цярэнцьеў (1959—1963)
* Андрэй Гарбачоў (1963—1978)
* Віктар Вінаградаў (1978—1997)
* Аркадзь Русецкі (1997—2009)
* Аляксандр Саладкоў (2009—2013)
* Аляксей Ягораў (2014—2020)
* Валянціна Багатырова (з 2020)

 |
Страва з бараніны
**Албанская кухня** (алб.: Kuzhina shqiptare) — нацыянальная кухня албанцаў. З'яўляецца міжземнаморскай, сфармавалася пад уплывам многіх кухняў, у тым ліку італьянскай і турэцкай. Албанская кухня характарызуецца выкарыстаннем спецый, такіх як чорны перац і міжземнаморскіх зёлак: мацярдушка, мята, базілік, размарын, якія выкарыстоўваюцца ў прыгатавання мяса і рыбы, але таксама часам выкарыстоўваецца перац чылі і часнок.

Гародніна выкарыстоўваюцца амаль у кожнай страве. Асноўны посілак албанцаў — ланч, які складаецца з *gjellë* (тушанага мяса), якое з'яўляецца галоўнай стравай і гатуецца з разнастайнай гароднінай, і салатаў са свежай гародніны: таматаў, агуркоў, зялёнага перцу, і маслін. Салат запраўляецца соллю, аліўкавым алеем, воцатам і / або лімонным сокам.

Малочныя прадукты з'яўляюцца неад'емнай часткай кухні, як правіла суправаджаюцца хлебам і алкагольнымі напоямі такімі як ракі. Морапрадукты распаўсюджаны пераважна ў прыбярэжных раёнах і гарадах краіны такіх як Дурэсе, Влёра, Шкодэр, Лежа і Саранда.
Трыёль з трох чвартковых нот
**Трыёль** (фр.: triolet) — група з трох нот аднолькавай працягласці, якая ў суме па часе гучання роўная дзвюм нотам той жа працягласці. Узнікае ў выпадку, калі часавы інтэрвал, які ў бягучым памеры займае дзве ноты, неабходна падзяліць на тры роўныя часткі. У трыёль замест ноты таксама можа ўваходзіць паўза той жа працягласці або дзве ноты ўдвая меншай працягласці і так далей.

У нотным запісе для пазначэння трыёлі ставіцца лічба 3 над (або пад) групай нот, аб’яднаных агульнай рысай або квадратнай дужкай пры адсутнасці агульнае рысы (прыклад: чвэрць + восьмая ў кантэксце трыёлі).

У класіка-рамантычнай музыцы трыёльнае дзяленне — найбольш распаўсюджаны спосаб адмысловага («ірацыянальнага») дзялення рытмічных працягласцей.

Літаратура
----------

Розныя камбінацыі нот і паўзаў у трыёлі
* Baker, Theodore, Nicolas Slonimsky, and Laura Dine Kuhn. 1995. *Schirmer Pronouncing Pocket Manual of Musical Terms*. New York: Schirmer Books. ISBN 0-8256-7223-6.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Музычны Рымана |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Крохалеў.
**Аляксандр Пятровіч Крохалеў** (**Крахалёў**; 22 сакавіка 1943, с. Сабацінаўка, Адэская вобласць, Украіна) — беларускі скульптар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1960 годзе Мінскае мастацкае вучылішча, у 1972 — Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Вучыўся ў Л. Гумілеўскага, А. Анікейчыка, А. Бембеля, А. Глебава. Удзельнік мастацкіх выставак з 1967 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1976 года.

Пражывае ў г. Мінску.

Творчасць
---------

Працуе ў манументальнай і станковай скульптуры. Асноўныя творы: помнік героям Мінскага падполля, мемарыялы «Спаленай вёсцы Брыцалавічы» (Мінская вобласць), «Маці-Беларусь», загінуўшым у Вялікую Айчынную вайну ў в. Вішнёва, «Землякам, якія не вярнуліся з вайны» ў г.п. Бялынічы (усе ў Магілёўскай вобласці, у сааўтарстве); станковыя кампазіцыі «Нармандыя-Нёман», «Космас», «Восеньскія вяселлі»; партрэты А. Клышкі, Я. Коласа, Ф. Дзяржынскага; алеі партрэтаў у г.п. Бялынічы і ў г.п. Круглае.

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, фондах БСМ, Івянецкім і Лунінецкім краязнаўчых музеях.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Крохалеў Аляксандр Пятровіч // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998.

Літаратура
----------

* Крохалеў Аляксандр Пятровіч // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998.

Спасылкі
--------

* Крахалёў Аляксандр Пятровіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 137574 |
**Трыёзы** (ад грэч. Τρεις - тры і франц.-Ose - суфікс, які пазначае прыналежнасць да цукраў) — агульная радавая хімічная назва класа трохвугляродных монацукрыдаў, г.зн. цукраў, агульнай формулай якіх з'яўляецца C3(H2O)3, альбо C3H6O3.

Знаходжанне ў прыродзе
----------------------

Трыёзы і іх вытворныя (фасфаты) - важныя прамежкавыя прадукты абмену рэчываў ва ўсіх жывых арганізмаў, якія граюць важную ролю ў клеткавым дыханні. 

У зялёных раслінах трыёзы ўтвараюцца ў працэсе фотасінтэзу пры фіксацыі CO2.

Зноскі
------

1. ↑  Lindhorst, Th. K. Essentials of Carbohydrate Chemistry and Biochemistry / Th. K. Lindhorst. — 1st. — Wiley-VCH, 2007. — 828 р.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).
**Албанцы** з’яўляюцца гістарычна найбуйнейшай этнічнай, моўнай і рэлігійнай меншасцю ў Паўночнай Македоніі. Паводле дадзеных апошняга перапісу насельніцтва 2002 года, з 2 022 547 грамадзянаў Македоніі 509 083 (25,2 %) з’яўляюцца этнічнымі албанцамі. Албанская меншасць кампактна жыве ў сельскай мясцовасці ў паўночна-заходніх, заходніх, а таксама некаторых цэнтральных раёнах краіны, а таксама абсалютна пераважае ў двух гарадах краіны. У адносным выразе албанскія злучыны найболей значныя ў муніцыпалітэтах Цетава (70,3 % ад агульнай колькасці насельніцтва), Госцівар (66,7 %), Дэбар (58,1 %), Стругі (56,8 %), Кічава (54,5 %), Куманава (25,8 %) і Скоп’е (20,5 %).

Гісторыя
--------

Асманскі перапіс 1467—1468 зафіксаваў наяўнасць усяго толькі 84 албанскіх хатніх гаспадарак на тэрыторыі ўсяго Македонскага вілаета. Да канца ХVIII наяўнасць этнічных албанцаў на тэрыторыі сучаснай Македоніі мела ў цэлым маргінальны характар. Аднак, асманскія ўлады, якія праводзілі даволі паспяховую палітыку ісламізацыі албанцаў, натуральна імкнуліся змяніць этна-рэлігійны баланс у рэгіёне на карысць мусульманаў з мэтай утварыць суцэльны мусульманскі арэал ад Басфора да Адрыятыкі. Асманскі намеснік албанскага паходжання Абдурахман-паша быў ініцыятарам рассялення албанамоўных мусульманаў усё далей на ўсход. Агрэсіўныя метады «зачысткі» насельніцтва вужэй наяўных селішчаў прыводзілі да адтоку славянскага насельніцтва ўсе далей на ўсход. Невялікія групы славянаў, якія засталіся ў албанамоўным асяроддзі, падпалі пад албанізацыю. У выніку, да 1931 года на тэрыторыі Македоніі колькасць албанцаў перавысіла 70 000 чалавек. Пасля ўсталявання дзяржаўнай мяжы з Албаніяй міграцыя албанцаў спынілася, аднак хуткі ўзрост албанскага насельніцтва працягваўся ў выніку высокай нараджальнасці: фертыльнасць албанскіх кабет пачала валіцца значна пазней, чым у славянаў, але з іншага боку зніжэнне нараджальнасці ў македонскіх албанцаў было больш імклівым. Да прыкладу, у 2001 годзе дзель албанцаў сярод нованароджаных набліжалася да 40 адсоткаў. Але ўжо ў 2004 годзе доля парадзіх-албанак апусцілася да 31,6 адсотка ад агульнага ліку кабет, якія нарадзілі дзяцей сёлета. Абодва паказнікі, зрэшты, застаюцца значна вышэй долі албанцаў у насельніцтве рэспублікі, што азначае ўзрост іх долі ў будучыні да вышэйпаказаных паказнікаў.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Мировые новости
Трыфолій
**Трыфолій** (лац.: trifolium — канюшына) — трохлопасцевая разетка, матыў дэкаратыўнага апраўлення ў выглядзе трох пялёсткаў або камбінацыі «Зоркі Давіда» (двух роўнабаковых трыкутнікаў: адзін звернуты вяршыняй уверх, другі — уніз) і трох роўных акружнасцяў, пабудаваных на бісектрысах кутоў трыкутнікаў. Гэтакая вытанчаная пабудова звязана з эпохай готыкі.

У антычнасці — больш простая фігура, малюнак ліста канюшыны, сімвала ператварэнняў, звязанага з міфам пра Актэона, атрыбутам якога была канюшына. У хрысціянстве — сімвал Найсвяцейшай Тройцы, а таксама атрыбут Святога Патрыка і ў гэтай якасці — старажытная эмблема Ірландыі. Іншая форма назвы — трэфы, што звязана з эзатэрычнай сімволікай і магіяй карт Таро.

У гісторыі архітэктуры трохпялёсткавая форма плана цэнтрычных цэркваў і капэл, інакш — трыконх, царква з «трыма пялёсткамі», паўкружжамі апсід. Роднасная форма — квадрыфолій (чатырохліснік). У мастацтве гатычнага стылю матывы трохпялёсткавага арнаменту суадносілі адначасова з геаметрыяй планаў архітэктурных збудаванняў, пабудаваных па прынцыпе трыянгуляцыі, і сімволікай Тройцы.

У складанай арнаментыцы гатычнай каменнай і драўлянай разьбы, рамах вітражных вокнаў, вімпергаў, разьбе царкоўнай мэблі, такія матывы, захоўваючы сваю сімволіку, ператвараліся ў спалучэнні з іншымі фігурамі ў складаныя перапляценні тыпу масверка.

Зноскі
------

1. ↑  Власов В. Г.  (руск.) (бел.. Трифолий // Власов В. Г. Новый энциклопедический словарь изобразительного искусства. В 10 т. — СПб.: Азбука-Классика. — Т. IX, 2008. — С. 643

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Трыфолій

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776971509 |
**Рэджа́нгцы** (індан.: Suku Rejang, саманазва: Rejang) — аўстранезійскі народ, жыхары паўднёва-заходняй часткі Суматры. Жывуць пераважна ў правінцыі Бенгкулу. Агульная колькасць (2014 г.) — 401 000 чал.

Гісторыя
--------

Продкамі рэджангцаў з'яўляюцца старажытныя аўстранезійцы. Іх перасяленне на Суматру адбывалася ў выніку некалькіх хваль на працягу 3 - 2 тысячагоддзяў да н. э. Некаторыя лінгвісты на аснове аналізу рэджангскай мовы сцвярджаюць, што галоўную ролю ў фарміраванні рэджангцаў адыгралі перасяленцы з Калімантана. 

У першай палове XIX ст. землі рэджангцаў былі падначалены галандцамі. Згодна паведамленням галандскіх чыноўнікаў у Бенгкулу, рэджангцы падзяляліся на 5 моўна-племянных груп, кожная з якіх была падначалена асабістаму правадыру. Арыгінальная культура рэджангцаў моцна пацярпела, калі ў канцы XIX ст. у іх землях было знойдзена золата. У гэты раён накіравалася вялікая колькасць іншаэтнічных здабытчыкаў. Хуткае распаўсюджванне грашовых адносін прывяло да заняпаду мясцовага традыцыйнага побыту. Аднак тубыльцы захавалі звычаёвае права, танцавальнае і песеннае мастацтва. У 1945 г. землі рэджангцаў трапілі ў склад Інданезіі.

Асаблівасці культуры
--------------------

Рэджангцы жывуць пераважна ў далінах горных рэк. Асноўны занятак — земляробства. Лічацца добрымі рыбаловамі і паляўнічымі. У нашы дні таксама працуюць наёмнымі рабочымі на плантацыях і ў лясной гаспадарцы. Укараненне ў канцы XIX ст. грашовых адносін прывяло да вялікіх страт традыцыйнай матэрыяльнай культуры, перайманню побыту іншаэтнічных груп. Нават вопратку рэджангцы купляюць у суседніх плямён. Разам з гэтым, культура рэджангцаў лічыцца малаадаптыўнай, паколькі яны ігнаруюць многія выгоды сучаснай цывілізацыі і пагардліва ставяцца да іншаземцаў. 

Галоўнай сацыяльнай адзінкай з'яўляюцца вясковыя абшчыны, якія складаюцца з 10 - 15 сваяцкіх гаспадарак. Традыцыйныя сем'і вялікія пашыраныя. Адлік сваяцтва вядзецца толькі па лініі бацькі. Дзеці ад сумесных шлюбаў жанчын-рэджангцаў з прадстаўнікамі іншых этнасаў атрымоўваюць ніжэйшы статус у абшчыне, чым карэнныя рэджангцы. Вылучаюцца высакародныя сем'і *кутэі*, якія лічацца заснавальнікамі вёскі або цэлага населенага раёна. З іх шэрагу выбіраюцца правадыры *кутэі-туі-кутэі*. Рэджангцы маюць адзіныя для ўсіх традыцыйнае права, што значна адрозніваецца як ад дзяржаўнага заканадаўства, так і ад норм іслама. Правадыры даўно згубілі магчымасць безумоўнага кіравання супляменнікамі, аднак захавалі свае функцыі суддзяў. 

Рэджангцы знакаміты песенным і танцавальным мастацтвам, у тым ліку папулярнымі дзявочымі танцамі.

Мова
----

Рэджангская мова належыць да малайска-палінезійскай групы аўстранезійскай моўнай сям'і. Падзяляецца на 5 буйных дыялектаў. Рэджангцы маюць арыгінальную пісьмовасць *каганга* на аснове старажытнаіндыйскага пісьма брахмі.

Рэлігія
-------

Большасць вернікаў — мусульмане-суніты.

Зноскі
------

1. ↑  Rejang in Indonesia

Спасылкі
--------

* Racial Residence Area Rejang
* Rejang language
* The Origin of Rejangese People…?
* Historical Origins of Indigenous Communities Rejang(SEJARAH SUKU REJANG)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Якаўлеў.
**Яўген Аляксандравіч Якаўлеў** (11 лістапада 1949, Астрахань) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1973 годзе. Працаваў у Віцебскграмадзянпраекце, Беларускім філіяле УНДІТЭ, у ІБіА Дзяржбуда БССР, з 1982 года — старшы архітэктар у Паўнзахдзіпрамясамалпраме, з 1987 года — мастак-дэкаратар кінастудыі «Беларусьфільм».

Член Саюза архітэктараў СССР з 1976 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: забудова цэнтра г. Ушачы, добраўпарадкаванне Цэнтральнай плошчы, 4-, 5-, 9-павярховыя жылыя дамы ў г. Ушачы (1974—1976), эксперыментальныя жылыя дамы ў г. Падсвілле (1974) і Віцебску (1975), уніфікаваныя вырабы з кангруэнтных элементаў для сельскай гаспадаркі і прамысловасці (збожжасховішчы, складскія і вытворчыя памяшканні).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Яковлев Евгений Александрович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пераўтварэнне Абеля.
У матэматычным аналізе **дыскрэтным пераўтварэннем А́беля** называецца наступная тоеснасць:

{\displaystyle \sum \limits \_{k=1}^{N}a\_{k}b\_{k}=\sum \limits \_{k=1}^{N-1}B\_{k}(a\_{k}-a\_{k+1})+a\_{N}B\_{N},}
дзе элементы {\displaystyle a\_{k},b\_{k}} зададзены, а {\displaystyle B\_{k}} — частковая сума элементаў {\displaystyle b\_{i}} (па індэксах ад 1 да *k* уключна):

{\displaystyle B\_{k}=\sum \_{i=1}^{k}b\_{i}=b\_{1}+b\_{2}+\dots +b\_{k}.}
Пераўтварэнне Абеля з'яўляецца дыскрэтным адпаведнікам інтэгравання па частках і іншы раз называецца **сумаваннем па частках**.

Пераўтварэнне было названа ў гонар нарвежскага матэматыка Нільса Хенрыка Абеля і выкарыстоўваецца пры доказе прыкметы збежнасці Дзірыхле.

У літаратуры пераўтварэнне Абеля можа сустракацца ў розных эквівалентных фармулёўках.

Доказ
-----

Ёсць дзве паслядоўнасці {\displaystyle (a\_{n})} і {\displaystyle (b\_{n}),} пры {\displaystyle n\in \mathbb {N} .} Разгледзім наступны рад:

{\displaystyle S\_{N}=\sum \_{n=0}^{N}a\_{n}b\_{n}.}
Абазначым

{\displaystyle B\_{n}=\sum \_{k=0}^{n}b\_{k},}
тады для ўсіх *n* > 0 маем

{\displaystyle b\_{n}=B\_{n}-B\_{n-1}.}
Адкуль адразу ж атрымліваем

{\displaystyle S\_{N}=a\_{0}b\_{0}+\sum \_{n=1}^{N}a\_{n}(B\_{n}-B\_{n-1}),}
{\displaystyle S\_{N}=a\_{0}b\_{0}-a\_{1}B\_{0}+a\_{N}B\_{N}+\sum \_{n=1}^{N-1}B\_{n}(a\_{n}-a\_{n+1}).}
У выніку атрымліваем наступную роўнасць:

{\displaystyle S\_{N}=a\_{N}B\_{N}-\sum \_{n=0}^{N-1}B\_{n}(a\_{n+1}-a\_{n}).}
Артыкул пра рэаліці-серыял. Пра бейсбольную каманду малой лігі гл. Mahoning Valley Scrappers.

**«Scrappers»** (бел.: Металаломшчыкі) — рэаліці-тэлесерыял[en] аб трох канкуруючых групах шукальнікаў з Брукліна, Нью-Ёрк, якія збіраюць і прадаюць металалом[en]. Прэм’ера серыяла адбылася 3 жніўня 2010 года ў 22:00 на канале «Spike TV[en]». У рэшце рэшт, 21 верасня таго ж года шоу было адменена, пасля таго як яго не ўдалося падоўжыць на другі сезон.

Зноскі
------

1. ↑  *The Real Junkmen of Kings County**,* The New York Times*, Wendell Jamieson, 29 July 2010 (retrieved 4 February 2017)*

Спасылкі
--------



* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
**Дыспрапарцыянаванне** - рэакцыя акіслення - аднаўлення, у якой кісліцелем і аднавіцелем з'яўляецца адно і тое ж рэчыва.

Напрыклад:

6NaOH+3S-->2Na2S+Na2SO3+3H2O

У дадзеным выпадку акісліцель - сера S, аднаўляецца да сульфід іёна, аднавіцель таксама сера , якая акісляецца да сульфіт іёна.

Яшчэ адзін прыклад:

{\displaystyle 4{\mbox{K}}{\stackrel {+5}{\mbox{Cl}}}{\mbox{O}}\_{3}~{\stackrel {t^{\circ }}{\rightarrow }}~{\mbox{K}}{\stackrel {-1}{\mbox{Cl}}}+3{\mbox{K}}{\stackrel {+7}{\mbox{Cl}}}{\mbox{O}}\_{4}}
У дадленым выпадку акісліцель - хлор Cl, аднаўляецца да хларыд іёна, аднавіцель таксама хлор, які акісляецца да гіпахлор іёна.

Гл. таксама
-----------

* Рэакцыя Каніцара
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міргародскі.
**Аляксандр Пятровіч Міргародскі** (нар. 22 лютага 1977) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 2000 годзе архітэктурны факультэт БДПА (выкладчыкі В. М. Аладаў, Г. А. Палянская, А. Б. Марозава). Член Беларускага саюза архітэктараў з 1997 года, членскі білет № 451.

У 2000—2002 гадах працаваў у інстытуце «Гомельпраект», з 2003 годзе ў інстытуце «Палессепраект», філіяле «Белінвесткамплекта».

Творчасць
---------

Асноўныя працы: будынак музейнай экспазіцыі ў г. Тураў (2005); рэканструкцыя шасціпавярховага будынка навучальнага корпуса і гаражоў, размешчаных па вул. Ленінскай, для размяшчэння філіяла ЗАТ «Слаўнафтабанк» (2007, будаўніцтва ў 2008—2009); вяслярная база Мазырскага філіяла Гомельскага дзяржаўнага вучылішча алімпійскага рэзерву (2007, будаўніцтва ў 2008—2009); Забудова групы жылых дамоў на тэрыторыі мікрараёна № 11 (2008—2009) — усе ў Мазыры.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Миргородский Александр Петрович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
**Алаўтра** (малагас. *Farihin' Alaotra*) — найбуйнейшае возера на Мадагаскары.

Плошча паверхні — 900 км². Найбольшая глыбіня — 1,5 м. Уцякае і выцякае рака Амбату.

Узбярэжжа возера Алаўтра — важны сельскагаспадарчы рэгіён Мадагаскара. Тут знаходзяцца значныя пасевы рысу. Развіваецца рыбалоўства. Трысняговыя зараснікі возера — месца пасялення шматлікіх земнаводных, рэдкіх лемураў і птушак. 2 лютага 2003 года Алаўтра атрымала статус Рамсарскага ўгоддзя (гл. Рамсарская канвенцыя).

Возеру пагражае паступовае абмяленне ў выніку высечкі лесу і запарушвання вады глебай, вынесенай з палеткаў пад час сезону мусонаў.

Спасылкі
--------

* Lac Alaotra, Madagascar

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 13508188w · GND: 4202933-8 · SUDOC: 050263633 · VIAF: 239055675 |