recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Эвансвіл** (англ.: Evansville) — горад на Сярэднім Захадзе ЗША, трэці па велічыні горад у штаце Індыяна і найбуйнейшы горад на поўдні Індыяны. Паводле перапісу 2000 года ў горадзе пражывае 121582 чалавека, а ў агламерацыі — 342.815 чалавек. Цэнтр графства Вандэрбера. Горад размешчаны ў лукавіне ракі Агая.

У Эвансвіле працуе ўніверсітэт Эвансвіла і ўніверсітэт Паўднёвай Індыяны.

Эканоміка
---------

Машынабудаўнічая і металаапрацоўчая (вытворчасць частак для аўтамабіляў, рухавікоў, халадзільнікаў, электрапрыбораў), харчовая, хімічная, мэблевая прамысловасць.

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Эверы Брукс

Гарады-пабрацімы
----------------

* Германія Аснабрук
**Машве́швэ I** (сесута: *Moshoeshoe*, каля 1786—11 сакавіка 1870) — стваральнік і першы манарх дзяржавы Лесота.

Машвешвэ I нарадзіўся каля 1786 ў паселішчы Менхоаненг на тэрыторыі сучаснага Лесота ў сям'і Бакатэлі, правадыра рода Бамакатэлі. У 34 гады стаў правадыром рода. Праводзіў палітыку аб'яднання паўднёвых сота, якія цярпелі ад нападаў нгуні і бураў, прычым вызначыўся сваёй здольнасцю да дыпламатыі. 

У 1833 г. даў дазвол на распаўсюджанне хрысціянства, хаця сам прыняў яго толькі ў канцы жыцця. У 1851 г. і 1852 г. выйграў дзве ваенныя кампаніі супраць брытанцаў і падпісаў дагавор аб прызанні межаў басута. У 1868 г. басута пацярпелі паражэнне ад бураў. Машвешвэ I быў вымушаны звярнуцца да Вялікабрытаніі з просьбай аб усталяванні пратэктарата, аднак пры гэтым захаваў аўтаномію свайго каралеўства.

Зноскі
------

1. ↑  Moshoeshoe // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>

Спасылкі
--------

* King Moshoeshoe I
* Basotho Wars 1858 - 1868
* Basotho in Lesotho

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis · Оксфардскі біяграфічны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 118785036 · ISNI: 0000 0003 6601 6876 · LCCN: n50007968 · NLP: A32568046 · NTA: 175913129 · SUDOC: 138919860 · VIAF: 232002314 |

 |
**Марыя «Маша» Дашкіна Медукс** (укр.: Марія Дашкіна Меддукс; нар. 1986, Кіеў, УССР) — украінская танцорка мадэрна і выкладчыца танцаў. Яна з’яўляецца былой вядучай танцоўшчыцай танцавальнай трупы Марты Грэм і з’яўляецца заснавальнікам і дырэктарам танцавальнага фестывалю Wake Forest.

Маладосць і адукацыя
--------------------

Марыя Дашкіна Медукс нарадзілася ў Кіеве. У дзяцінстве займалася класічным балетам, вучачыся па методыцы Ваганавай. У юным узросце пераехала ў ЗША і вучылася пад кіраўніцтвам Рут Вайзен ў Моладзевым балеце Томаса Армора ў Маямі, штат Фларыда. Скончыла Новую сусветную школу мастацтваў у Маямі.

Кар’ера
-------

У 2007 годзе Дашкіна Медукс далучылася да танцавальнай трупы Марты Грэм у Нью-Ёрку і пасля атрымала званне галоўнай танцоркі. Яна выканала шмат галоўных роляў у творах Марты Грэм, уключаючы нявесту ў *Апалацкай вясне*, Арыядну ў *Поручні ў лабірынт*, Жанчыну ў чырвоным у *Адцягненне анёлаў*, Еву ў *Баявым садзе*, дуэт *Размова закаханых*, і танцавала асноўныя ролі ў *Смерці і ўваходах*, кіраўнік «Крокаў на вуліцы» з «*Хронікай»*, кіраўнік хору ў «*Начным падарожжы*», «Артэміда» у «*Федры*» і сольная партыя *Серэнаты Марыскі* .

Акрамя твораў Грэм, Дашкіна Медукс таксама выконвала творы сучасных харэографаў, у тым ліку Лары Кейгвіна, Рычарда Моува, Лукі Вегеці, Лара Любовіча, Буларэяунга Пагарлавы, Адоніса Фоніадакіса, Ганны Сакалоў, Роберта Уілсана і Эйзур Бартон. Яна была з’явілася ў навучальным відэа па тэхніцы Марты Грэм для пачаткоўцаў, знятым Мікі Арыхара і С’юзан Кікучы і спрадзюсаванага Dance Spotlight.

Пра яе пісалі *Dance Magazine*, *Dior Magazine*, *Broadway Dance Magazine.* Яшчэ яна здымалася ў фільме *Fall to Rise* рэжысёра Джэйса Бартока. Яна таксама была мадэллю для танцавальных фатографаў і фігуравала ў кнігах. *«Кветка дэсерту»* Гільерма Лікурга і *«Мастацтва руху»* Кена Бровара і Дэбары Оры.

Дашкіна Медукс выкладала балет і сучасныя танцы ў Цэнтры сучаснага танца Марты Грэм, школе мастацтваў New World, моладзевым балеце Томаса Армора, Універсітэце Паўночнай Караліны ў Грынсбара, універсітэце Ілона і школе Колберна ў Лос-Анджэлесе. У 2017 годзе яна заснавала фестываль Wake Forest Dance Festival, публічны танцавальны фестываль, які праводзіцца ARTS Wake Forest у партнёрстве з Дэпартаментам паркаў і зон адпачынку Wake Forest, і з’яўляецца яго дырэктарам.

У 2018 годзе яна атрымала прэмію Alto Jonio як найлепшая танцорка.

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑  Masha Dashkina Maddux — NYC Dance ProjectNYC Dance Project **(нявызн.)**. *NYC Dance Project*. Праверана 29 квітня 2019.
3. ↑  Anne Souder, soloist **(нявызн.)**. *Dance Magazine*. Праверана 29 квітня 2019.
4. 1 2  About **(нявызн.)**. *Masha.Dance*. Праверана 29 квітня 2019.
5. 1 2 3  Masha Dashkina Maddux **(нявызн.)**. *Wake Forest Dance Festival*. Праверана 29 квітня 2019.
6. ↑  MASHA DASHKINA MADDUX **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 19 кастрычніка 2018. Праверана 29 квітня 2019.
7. ↑  Ken Browar and Deborah Ory - Masha Dashkina Maddux, Principal Martha Graham Dance Company, Dress by Dior (2018) - Available for Sale - Artsy **(нявызн.)**. *Artsy.net*. Праверана 29 квітня 2019.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Буйко.

**Марыя Віктараўна Буйко** (нар. 26 чэрвеня 1996, Ліда, Беларусь) — беларуская футбалістка, паўабаронца. Выступала ў нацыянальнай зборнай Беларусі па міні-футболе.

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванка ДЮСШАР прафзвязаў «Юнасць». Першым трэнерам быў Алег Леанідавіч Фралоў.

Пасля дзявятага класа паступіла ў Лідскі коледж, каб стаць «хімікам-тэхнолагам». У 2016 годзе прапанавалі гуляць за каманду «Вікторыя» з Воранава. Гэта быў першы прафесійны дасведчанне.

У 2013 годзе трэнер гродзенскай каманды «Белкард» запрасіў у калектыў і ёй давялося кінуць навучанне пасля першага курса ў коледжы. У 2016 годзе пасля «Белкарда» перайшла ў сталічную «Зорку». Але з-за праблем са зрокам прафесійная кар’ера ў вялікім футболе давялося скончыць.

У 2019 годзе заняла 21-е месца ў спісе самых дзейсных гульцоў еўрапейскіх чэмпіянатаў па міні-футболе.

Зноскі
------

1. ↑  Мария Буйко заняла 21-е место в списке самых результативных игроков европейских чемпионатов по мини-футболу

Спасылкі
--------

* Буйко Мария Викторовна
* «Женщина сможет обеспечить себя футболом». Монолог молодого тренера о том, почему женский футбол — это круто

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | soccerdonna.de (ігрок) · Soccerway |
**Марыя Качыньская**, дзявоч. **Мацкевіч** (польск.: Maria Kaczyńska; 21 жніўня 1942 — 10 красавіка 2010) — польскі эканаміст, грамадскі дзеяч, жонка прэзідэнта Польшчы Леха Качыньскага.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзілася 21 жніўня 1942 года ў леснічоўцы Махава каля Кабыльніка (цяпер мястэчка Нарач на Беларусі).

Бацька, Чэслаў Мацкевіч, быў па нацыянальнасці палякам, працаваў лесніком, удзельнік вайны з немцамі; маці, Лідзія Мацкевіч (Пішчака), нарадзілася ў Петраградзе, дзе яе бацькі, родам з-пад Кабыльніка, хаваліся ад Першай сусветнай вайны, і працавала настаўніцай. Неўзабаве Мацкевічы з малой дачкой перабраліся ў Вільню да радні Чэслава, а ў 1944 годзе сям’я пераехала ў Члухаў, на поўначы Польшчы.

Марыя Мацкевіч скончыла Вышэйшую эканамічную школу ў Сопаце, спецыялізацыя — замежны гандаль. Потым працавала ў Марскім інстытуце ў Гданьску, там у 1978 годзе пабралася шлюбам з Лехам Качыньскім. У 2005 годзе Лех Качыньскі заступіў на пасаду Прэзідэнта Польшчы. Загінула разам з мужам і вялікай урадавай дэлегацыяй у авіякатастрофе пад Смаленскам 10 красавіка 2010 года.

Ведала 5 замежных моў. Марыя Качыньская мае тытул «Чалавек адкрытага сэрца» Таварыства дзяцей і інвалідаў, «Анёл клінікі Будзік». За харытатыўную дзейнасць пад лозунгам «Май сэрца і глядзі ў сэрцы — супраць абыякавасці» яна была ўганараваная «Бурштынавай ружай».

Дачка Марта (нар. 1980) — адвакат.

Ушанаванне памяці
-----------------

Пахавана ў саборы Святых Станіслава і Вацлава ў Кракаве.

У 2008 годзе новы гатунак цюльпана галандцы назвалі «Марыя Качыньская».

22 жніўня 2019 года ў касцёле святога Андрэя ў мястэчку Нарач адкрыта мемарыяльная дошка ў памяць пра Марыю Качыньскую, якая была тут ахрышчана 21 жніўня 1942 года.

Зноскі
------

1. ↑  Maria Helena Kaczyńska // Internetowy Polski Słownik Biograficzny<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96022943'></a>
2. 1 2 3 4 5 6 7
3. ↑
4. 1 2 3
5. ↑  svaboda.org
**Нацыянальны археалагічны музей**, ісп.: Museo Nacional de Arqueología (да 2009 — «Нацыянальны археалагічны музей Іспаніі») — знаходзіцца ў Палацы бібліятэк і музеяў (Palacio de Bibliotecas y Museos) у гор. Мадрыд, дзе таксама знаходзіцца Нацыянальная бібліятэка, а раней, да зліцця з Музеем Прада ў 1971 г. таксама знаходзіўся Музей сучаснага мастацтва. Музей знаходзіцца на вуліцы Серана побач з Плошчай Калумба.

Музей заснаваны ў 1867 г. паводле дэкрэту Ізабелы II у сувязі з неабходнасцю стварыць музей, дзе б захоўваліся этнаграфічныя і археалагічныя знаходкі, прадметы дэкаратыўнага мастацтва і нумізматычная калекцыя.

У гэтым музеі, адным з лепшых у Мадрыдскай аўтаноміі, знаходзіцца мноства помнікаў старажытнасці. У садзе створана пышная і дакладная копія пячор Альтамира (правінцыя. Сантандэр), адзін з найбольш важных узораў наскальных малюнкаў перыяду палеаліту ў Еўропе. Найбольш важным экспанатам унутры іх з'яўляюцца тры скульптуры: Дама з Эльчэ (IV ст. да н. э.), Дама з Басы і Дама-даразахавальніца з узгорка Святых (правінцыя. Альбасетэ) — шэдэўры іберыйскай культуры. А таксама некалькі залатых скарбаў ібераў і культавых карон вестготаў з Гварасара VIII ст.

Таксама сярод скарбаў музея варта адзначыць егіпецкія саркафагі і муміі, прадметы дэкаратыўна-прыкладнага мастацтва рымскага перыяду гісторыі Іспаніі, арабскія археалагічныя знаходкі і прадметы эпохі Адраджэння.

Зноскі
------

1. ↑  ROR Data — v1.19 — 2023. — doi:10.5281/ZENODO.7644942<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q116976023'></a>
2. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28563569'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4580425'></a>
3. ↑  *El Museo Arqueológico Nacional tendrá nuevo director en septiembre*, статья в газете «ABC» (26 de mayo de 2009).

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Нацыянальны археалагічны музей (Мадрыд) на Вікісховішчы |

* Página web del Museo Arqueológico Nacional
* Fotos del museo Архівавана 24 снежня 2013.



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10115580 · BIBSYS: 2119261 · BNE: XX127435 · BNF: 120201829 · CiNii: DA13921784 · GND: 1016874-6 · ISNI: 0000 0001 2183 6382 · LCCN: n79139432 · NKC: pna2016908509 · NLA: 36546084 · PTBNP: 336269 · SUDOC: 077373405 · VIAF: 150046107 · ULAN: 500302376 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вяршыня.
Вулкан Эльбрус, Каўказ, Расія
**Вяршыняй мясцовасці** ў тапаграфіі завуць пункт на паверхні, які мае найбольшую вышыню над узроўнем мора (сярод усіх пунктаў, непасрэдна прылеглых да яе). З матэматычнага пункта гледжання, вяршыня — лакальны максімум вышынь.

Паняцце «горная вяршыня» звычайна выкарыстоўваюць у дачыненні да асобных гор, якія прыкметна ўзвышаюцца над агульным узроўнем горнай краіны (Эльбрус на Каўказе і інш.).

Зноскі
------

1. ↑  Энциклопедический словарь юного географа-краеведа. Сост. Г. В. Карпов. - М.Ж Педагогика, 1981. Стр. 118
Гарсэт «пясочны гадзіннік», 1878 год
**Гарсэт** (фр.: corset) — прадмет, галоўным чынам, жаночага адзення ў выглядзе шырокага пояса з ушытымі пругкімі пласцінкамі, туга ахоплівае ніжнюю частку грудной клеткі і жывот для надання постаці неабходнага віду (ганарлівая выправа, стройны стан) і мяккай падтрымкі грудзей. Звычайна з адной або некалькіх бакоў зроблена шнуроўка, нярэдка з іншага боку робяць зашпількі ці ўстаўляюць маланку.

Ужыванне
--------

Найбольш часта гарсэт выкарыстоўваўся для стварэння жаданага сілуэту. Ён падкрэслівае складнасць постаці, памяншаючы талію і візуальна павялічваючы плечы, падтрымлівае грудзі, робячы яе больш пругкімі на выгляд, стварае патрэбную (або модную) выправу. Плечавыя рамяні на некаторых версіях гарсэтаў разгортвалі плечы падобна сучасным артапедычным реклінатарам для падтрымання ганарлівай паставы.

Звычайна гарсэт ахопліваў торс пачынаючыся або на ўзроўні падпах, ці непасрэдна пад грудзьмі і сканчаючыся над сцёгнамі, часам заходзячы на ​​іх і, у адмыслова рэдкіх выпадках, даходзячы да каленяў. Таксама быў вядомы больш кароткі від гарсэта, які ахоплівае толькі талію, пад назвай «waist cincher» (пасавая папруга). На некаторых гарсэтах мацаваліся падвязкі для панчох.

Нярэдка гарсэт падтрымліваў пышную сукенку, размяркоўваючы па ўсім целе вага крыналіна або турнюра.

Гарсэт падпірае грудзі знізу і тым самым з’яўляецца антыподам бюстгальтара, які пераносіць цяжар грудзей на плечы, падтрымліваючы іх пры дапамозе лямак.

Гл. таксама
-----------

* Гарсаж
* Кітовы вус

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне **Гарсэт** у адпаведнасці са Слоўнікам іншамоўных слоў у 2-х тамах. Мн. 1999, Т.1, С.321 і з Тлумачальным слоўнікам беларускай літаратурнай мовы. Мн.:БелЭн, 2002, С.145.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4165357-9 · LCCN: sh85033068 |
**Гарошынкі** (*Pisidium*) — род прэснаводных двухстворкавых малюскаў.

Біялагічнае апісанне
--------------------

Цела ўкрыта клінападобнай або авальнай (даўжыня 2—10 мм) ракавінай з ссунутай назад верхавінкай. Рухаюцца з дапамогай ланцэтападобнай нагі. Дыханне жабернае.

Арэал
-----

Пашыраны ў Еўропе, Азіі, Амерыцы, Афрыцы; на Беларусі 15 відаў, найбольш пашыраны гарошынкі рачная (*Pisidium amnicum*), бліскучая (*Pisidium nitidum*) і балотная (*Pisidium casertanum*).

Экалогія і спосаб жыцця
-----------------------

Водзяцца ў рэках і азёрах (на пясчаным грунце з рэдкай доннай расліннасцю), у сажалках і балотах. Гермафрадыты. Моладзь выношваюць у спецыяльных вывадковых камерах (марсупіях). За год даюць 2 патомствы (вясновае і раннявосеньскае). Працягласць жыцця да 1 года.

Значэнне
--------

Служаць кормам для бентасаедных рыб. Удзельнічаюць у біялагічным ачышчэнні вадаёмаў. Кормяцца мікрапланктонам, рэшткамі раслін і жывёл, якія адфільтроўваюць ад вады праз мантыйную поласць.

Літаратура
----------

* *Дзесяцік І.* Гарошынкі // Энцыклапедыя прыроды Беларусі / гал. рэд. І. П. Шамякін. Т. 1. — Мн.: БелСЭ, 1983. — С. 568.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | Fossilworks · GBIF · iNaturalist · iNaturalist · iNaturalist · iNaturalist · iNaturalist · iNaturalist · iNaturalist · iNaturalist · iNaturalist · iNaturalist · iNaturalist · iNaturalist · iNaturalist · iNaturalist · iNaturalist · iNaturalist · iNaturalist · iNaturalist · iNaturalist · iNaturalist · iNaturalist · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2781203901 |
зялёны гарошак ва Францыі
**Гарошак кансерваваны** — зялёны гарошак, прыгатаваны з дапамогай спосаба кансервавання.

Гарох нарыхтощваюць з мэтай працяглага захоўвання, спрабуючы максімальна захаваць вітаміны і спажыўныя рэчывы. Кансервы вырабляюць з маладых зярняткаў (малочнай стадыі спеласці), калі яны яшчэ пяшчотныя і багатыя цукрам і вітамінамі. У адрознянне ад спелага гароху (збожжавая культура), зялёны гарошак лічыцца гароднінай. Кансервы складаюцца з 65—70 % зярняткаў і 30—35 % заліўкі і утрымліваюць гарох, ваду, соль, цукар, без кансервантаў.

Літаратура
----------

* Горошек зелёный // *Краткая энциклопедия домашнего хозяйства*. — М.: Государственное Научное издательство «Большая Советская энциклопедия», 1959.
**Гарсія IV Аднаўляльнік** (ісп.: Garcia el Restaurador, памёр у 1150) — кароль Навары з 1134 года, сын Раміра Санчэса і Крысціны Радрыгес.

Біяграфія
---------

Гарсія IV жыў у Кастыліі, пакуль Навара знаходзілася пад уладай каралёў Арагона. Аднак, калі ў арагонскай дынастыі азначыўся дынастычны крызіс, Гарсія сабраў невялікую армію і пачаў змагацца за свае правы. 17 ліпеня 1134 года ў бітве пры Фразе ён разбіў Альфонса I Арагонскага. Альфонс неўзабаве захварэў і памёр, а Гарсія быў абраны каралём Навары.

Аднак ён апынуўся даволі слабым кіраўніком і залежаў ад мацнейшых каралёў-суседзяў. Гарсія быў вымушаны прызнаць перавагу Арагона над Наварай, а сябе — «сынам» Раміра II. Пасля Гарсія прызнаў сябе васалам Альфонса VII і ў 1136 года саступіў Кастыліі Рыёху. У 1137 годзе ён паспрабаваў дамагчыся незалежнасці ад Кастыліі і заключыў саюз з Афонсам I Партугальскім, але праз тры гады быў вымушаны пайсці на свет.

У далейшым Гарсія быў верным саюзнікам Кастыліі. У 1144 годзе ён ажаніўся з Уракай, дачкой Альфонса VII, а ў 1147 годзе дапамог яму авалодаць Альмерыяй. У 1149 годзе Гарсія падпісаў мірны дагавор з графам Барселоны Рамонам Берэнгерам IV і абяцаў яму аддаць у жонкі сваю дачку Бланку, але памёр раней, чым паспеў ажыццявіць свой намер.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Альтамира-и-Кревеа Рафаэль. История Средневековой Испании / Перевод с испанского Е. А. Вадковской и О. М. Гармсен. — СПб.: «Евразия», 2003. — 608 с. — 1 500 экз. — ISBN 5-8071-0128-6

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Іспанскі біяграфічны · Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · WeRelate · Sejm-Wielki.pl · Rodovid · genealogics.org |
**Гарпія вялікая** (*Cerura vinula*) — начны матылёк сямейства Чубаткі.

Апісанне
--------

Даўжыня пярэдняга крыла 3,5—4 см. Размах крылаў 58-75 мм. Буйны матылёк светла-шэрага колеру з матавымі зігзагападобнымі лініямі на пярэдніх крылах. Заднія крылы светла-шэрыя. Галава і грудзі густа апушаны белымі валасінкамі, на кожным сегменце брушка цёмная папярочная паласа.

Арэал
-----

Еўропа, Каўказ, Іран, Сібір да Заходняга Прыбайкалля ўключна, Сярэдняя Азія, Паўночная Афрыка.

Месцапражыванні
---------------

Пойменныя лясы, уздоўж ручаёў і вадаёмаў. Нярэдка ў таполевых алеях.

Час лёту
--------

Канец красавіка — пачатак мая. Актыўныя ўначы.

Размнажэнне
-----------

### Яйка

Самкі пасля спароўвання адкладаюць да 400 яек паасобку на лісце. Яйкі бронзавага колеру, паўшарападобнай формы, з белай плямай на вяршыні, у сярэдзіне якой чорная кропка.

Вусень
### Вусень

Стадыя вусеня: чэрвень — верасень. Дарослы вусень да 8 см у даўжыню, зялёнага колеру. На спіне з вялікай фіялетавай плямай у форме ромба, акантаванай белай паласой. Галава бурага колеру, з чырвонай аблямоўкай, плоская, уцягнутая ў грудзі. На канцы цела вусеня вялікі вілападобны выраст. Будучы патрывожаным, прымае спецыяльную пагрозлівую позу: надзімае і падымае пярэдні канец цела, затым уцягвае яго ў павялічаны першы сегмент брушка, пры гэтым на заднім канцы цела выцягваюцца дзве пахкія ніткі — прыдаткі відазмененых падпіхальных органаў, г. зн. апошняй пары ног, — таго самага вілападобнага вырасту. Моцна патрывожаны вусень можа выпырскваць з папярочнай шчыліны, размешчанай на першым грудным сегменце, едкую вадкасць.
Кармавыя расліны: віды роду Вярба і Таполя, у тым ліку Асіна. Вусені аб’ядаюць лісце.

### Кукалка

Акукліванне ў канцы лета — пачатку восені. Зімуе кукалка. Звычайна акружаная трывалым коканам, вырабленым вусеням са здробненай кары. Размяшчаецца на ствалах і галінках кармавога дрэва. Кукалка цёмная, бура-чырвоная, тоўстая цыліндрычная.

Галерэя
-------

* ІмагаІмага
* ВусеньВусень

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778846231 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Абіхт.
**Адольф Абіхт** (1793 — 2 жніўня 1860) — расійскі навуковец-медык. Ардынарны прафесар паталогіі Віленскага ўніверсітэта.

Біяграфія
---------

Старэйшы сын філосафа Іагана (Івана) Абіхта. Скончыў Віленскі ўніверсітэт (1810) са ступенню кандыдата. Магістр філасофіі (1811), доктар медыцыны (1815). Зацверджаны ў званні доктара медыцыны 5.7.1816 г. прызначаны кіраўніком гінекалагічнай клінікі пры Віленскім універсітэце. У 1820 г. адпраўлены за мяжу для падрыхтоўкі да прафесуры. На працягу 3 гадоў (да 2.4.1823) падарожнічаў па Германіі і Францыі, слухаў курсы ў Вене і Парыжы. Па вяртанні (1.9.1823) атрымаў прызначэнне на кафедру галоўнага курса паталогіі ў Віленскім універсітэце. У 1827 годзе прызначаны ардынарным прафесарам. Па закрыцці Віленскага ўніверсітэта, з 1 верасня 1832 года, быў прафесарам Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі. У 1837—1841 гадах займаў у акадэміі кафедру агульнай тэрапіі. Па закрыцці акадэміі застаўся ў Вільні, займаўся медыцынскай практыкай. Далучыўся да Медыцынскага таварыства; быў яго сакратаром, а пазней старшынёй. Меў рэпутацыю першага медыцынскага кансультанта краю.

З прац А. Абіхта вядомыя «Institutiones therapiae generalis, quas Scholarum causa conscripsit» (Вільня, 1840), напісаныя па-польску «Заўвагі ад­носна паталогіі, як асновы медыцынскай сістэмы» і «O jadach i sposobach ich leczenia». У 1829 годзе пераклаў на польскую сачыненне Арфілы «Sposoby ratovania w przipadkach otrucia smierci pozorney».

Зноскі
------

1. 1 2  Абихт, Адольф Иванович // *Русский биографический словарь* — СПб.: 1896. — Т. 1. — С. 7.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25858241'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1960551'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21175472'></a>
2. ↑  Adolf Abicht // Internetowy Polski Słownik Biograficzny<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96022943'></a>

Літаратура
----------

* Мысліцелі і асветнікі Беларусі. Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 1995. ISBN 985-11-0016-1 — С. 338.
* Русский биографический словарь: В 25 т. / А. А. Половцов. — М. 1896—1918. — Т.1. — С. 7.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Рускі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: adolf-abicht · Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | GND: 116003391 · ISNI: 0000 0000 1353 3149 · NUKAT: n2009127689 · VIAF: 22882106 |
Не блытаць з Гродзенскі замак.

**Замак Гродна** (польск.: Zamek Grodno, ням.: Kynsburg) — адзін з помнікаў сярэднявечнай рыцарскай архітэктуры Ніжняй Сілезіі.

Размяшчэнне
-----------

Замкавая вежа
Замак з вежы
Замак знаходзіцца на вяршыні гары Хоіна (450 м над узроўнем моры) у вёсцы Загужэ-Слёнске ў гміне Валім у Валбжыхскім павеце Ніжнесілезскага ваяводства Польшчы.

Гісторыя
--------

Пабудаваны, верагодна, у XIII стагоддзі князем Баляславам I Суровым з сілезскай галіны дынастыі Пястаў. Падчас Трыццацігадовай вайны заняты і часткова разбурнаы шведамі.

Літаратура
----------

* L. Kajzer, S. Kołodziejski, J. Salm: Leksykon zamków w Polsce. Warszawa: Arkady, 2012, s. 550-554. ISBN 978-83-213-4158-3.
* B. Guerquin: Zamki śląskie. Warszawa: Wydawnictwo Budownictwo i Architektura, 1957, s. 84-85.

Спасылкі
--------

* Замак Гродна Архівавана 4 студзеня 2013.  (руск.)
* Замкі і палацы Ніжняй Сілезіі: Гродна Архівавана 11 лістапада 2013.  (руск.)
* Zamek Grodno  (польск.)
**Нацыянальны Кангрэс Эквадора** — заканадаўчы орган (парламент) Эквадора.

Склад
-----

Па канстытуцыі 1998 года, Кангрэс збіраецца ў Кіта і складаецца з 100 дэпутатаў. Кожная з 22 правінцый прызначае як мінімум 2 дэпутатаў, і кожныя 200.000 жыхароў прадстаўлены дадатковым дэпутатам.

Роспуск
-------

Выбары ў Кангрэс адбыліся 15 кастрычніка 2006, але парламент быў распушчаны 29 лістападзе 2007 г. з-за высокага ўзроўню карупцыі. Замест яго скліканая часовая асамблея.

Зноскі
------

1. ↑  BBC NEWS | Americas | Ecuador forum dissolves Congress

| ⛭Эквадор паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Эквадор»**
 |
**Валаснёвыя**, **Валасні́́**, **Вадзяныя змейкі** (*Nematomorpha*) — тып беспазваночных жывёл, лічынкі якіх вядуць паразітоідны  (руск.) (бел. спосаб жыцця.

Назва
-----

Навуковая назва паходзіць ад грэч. νῆματος — нітка, μορφή — форма. Народныя назвы: жывы волас, конскі волас.

Апісанне
--------

Першаснаполасцевыя чэрві. Даўжыня ад некалькіх сантыметраў да 1,5 метраў, у таўшчыню да 2 мм. Афарбоўка ад белай да цёмна-карычневай. Цела шорсткае, воласападобнае, укрытае кутыкулай, кішэчнік часткова рэдукаваны (у целе жывёлы-гаспадара жывяцца асматычна). Органы пачуццяў развіты слаба. Выдзяляльная, дыхальная і крывяносная сістэмы адсутнічаюць.

Пашырэнне
---------

У выкапнёвым выглядзе вядомыя з эацэну. Пашыраны ў морах і прэсных водах ад тропікаў да тундры. Адрозніваецца больш за 300 відаў. Падзяляюцца на 2 падкласы: адзін з іх (*Gordioidea*) аб’ядноўвае прэснаводныя віды, якія паразітуюць у целе насякомых, другі (*Nectonematoidea*) — марскія віды, паразіты ракападобных. На Беларусі ў канавах, сажалках і азёрах найбольш пашыраны валасень звычайны (*Gordius aquaticus*).

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Раздзельнаполыя. Сам­кі адкладваюць мільёны вельмі дробных яец, склеен­ых у выглядзе белых шнуроў. Цераз 15–80 дзён з іх выходзяць лічынкі, з дапамогай рухомага хабатка са стылетам яны ўкараняюцца ў цела прамежкавага гаспадара.

Лічынкі ў развіцці змяняюць двух гаспадароў (лічынкі матылёў, аўсянікаў, камароў і буйныя членістаногія — драпежныя жукі). У канчатковым гаспадару вырастаюць у дарослых чарвей, праз покрыва цела выходзяць у навакольнае асяроддзе (гаспадар звычайна гіне). У скуру чалавека і пазваночных жывёл не ўкараняюцца (насуперак народным уяўленням).

Зноскі
------

1. ↑  Валаснёвыя // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.. — С. 400

Літаратура
----------

* Валасні // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Спасылкі
--------

* Nematomorpha на сайце *nematomorpha.net*
* Nematomorpha на сайце *entomology.ifas.ufl.edu*
* Nematomorpha пакідае цела жука-гаспадара. Відэа на сайце *nematomorpha.net* (для прагляду націсніце слова *this* у нізе старонкі)
* Nematomorpha. Відэа на YouTube

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Новы |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4404265-6 · LNB: 000316737 · Microsoft: 2781306852 |
**«The Life-Sized City»** (з англ. — «Горад у натуральную велічыню») — канадскі тэлевізійны дакументальны серыял, прэм’ера якога адбылася на «TVOntario[en]» ў 2017 годзе. Серыял, арганізаваны Мікаэлем Колвілам-Андэрсенам[en], які наведвае розныя гарады свету, дзе апісвае інавацыйныя праекты мясцовага гарадскога развіцця і паляпшэння, якія змяняюць і ажыўляюць гарадское жыццё.

Серыял атрымаў пяць намінацый на «Canadian Screen Award[en]» на «6th Canadian Screen Awards[en]» і дзве на «7th Canadian Screen Awards[en]».

Серыял быў рэтрансляваны каналам «Knowledge Network[en]» у Брытанскай Калумбіі, а таксама на міжнародным узроўні на фінскім «Yle» (як «Ihmisen Kaupunki»), у Даніі DR[en] (як «Det fantastiske byliv»), у Аўстрыі «ServusTV[en]», у Бельгіі VRT[en], польскі «TVN24[en]», італьянскі «LaEffe» (як «Racconti dalle citta del futuro») і французскі «Planète+» (як «Des villes à hauteur d’hommes»).

Зноскі
------

1. ↑  "Seeing Medellín Through the Eyes of a Copenhagener". *CityLab*, September 9, 2017.

Спасылкі
--------



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
**The Prodigy** (у перакладзе з англ. — «цуд») — брытанскі музычны калектыў, які ўтварыўся ў 1990 годзе і арыентаваны на электронную музыку. Нараўне з Fatboy Slim, The Chemical Brothers і The Crystal Method, The Prodigy з’яўляюцца піянерамі жанру бігбіт, які набыў папулярнасць у 1990-я і 2000-я гады. Гурт з’явіўся на андэграўнднай рэйв-сцэне ў пачатку 1990-х гадоў і з таго часу мае вялікую папулярнасць і вядомасць ва ўсім свеце. Усяго ў свеце прададзена больш за 25 мільёнаў экзэмпляраў альбомаў калектыву. Станам на лістапад 2018 года агульны аб’ём продажаў альбомаў The Prodigy ў Вялікабрытаніі складае 4 707 982 экзэмпляры.

Гурт заваяваў мноства ўзнагарод на працягу ўсёй кар’еры, у тым ліку дзве прэміі «BRIT Awards», адну ўзнагароду ад часопіса Q, чатыры прэміі «MTV Video Music Awards», дзве прэміі ад часопіса Kerrang! і шэсць узнагарод «MTV Europe Music Awards». Таксама гурт двойчы быў намінаваны на прэмію «Грэмі». У 2012 годзе The Prodigy былі прызнаныя «найлепшым танцавальным гуртом сучаснасці» па версіі часопіса Mixmag.

The Prodigy змаглі стварыць сваё непаўторнае гучанне, выкарыстоўваючы ў музыцы элементы розных стыляў, пачынаючы ад хардкор-тэхна, індастрыялу і брэйкбіту ў пачатку 1990-х гадоў і заканчваючы электра-рокам з вакальнымі элементамі панка ў больш позні час. У цяперашні час у склад гурта ўваходзяць музыка-мультыінструменталіст Ліям Хоўлет і вакаліст і MC Максім Рэаліці. Раней удзельнікамі The Prodigy былі танцор і вакаліст Кіт Флінт (1969—2019), клавішнік і танцор Лірой Торнхіл і танцорка Шаркі, якая пакінула гурт яшчэ ў пачатку кар’еры.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце · Facebook · Myspace · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Apple Music · Bandcamp · Deezer · Instagram · Last.fm · SoundCloud · Spotify · Tidal · Vimeo · YouTube |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · Rate Your Music |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Ларуса · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 13970008b · GND: 10297361-1 · ISNI: 0000 0001 1522 9973 · NKC: xx0018921 · SUDOC: 035455659 · VIAF: 1235149296185380670005 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кунцаўшчына.

|  Аўтазаводская лінія |
| --- |
| умоўныя абазначэнні |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Красны Бор |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 | Доступ для людзей з абмежаванымі магчымасцямі | Каменная горка |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 | Доступ для людзей з абмежаванымі магчымасцямі | Кунцаўшчына |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 | Доступ для людзей з абмежаванымі магчымасцямі | Спартыўная |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Пушкінская |
|  |  | 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Маладзёжная |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Фрунзенская |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Няміга |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Купалаўская |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 | Доступ для людзей з абмежаванымі магчымасцямі | Першамайская |
|  |  | 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Пралетарская |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Трактарны завод |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Партызанская |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Аўтазаводская |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 | Доступ для людзей з абмежаванымі магчымасцямі | Магілёўская |
|  |  | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |

 |  | ЦЧ-2 «Магілёўскае» |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Шабаны |
|  |  |  |  |  |  |  |

 |

**Кунцаўшчына** (трансліт.: *Kuncaŭščyna*) — станцыя Мінскага метрапалітэна, размешчана паміж станцыямі «Каменная Горка» і «Спартыўная». Адкрыта 7 лістапада 2005 года ў складзе пятага ўчастка Аўтазаводскай лініі, які ўключаў тры станцыі.

Канструкцыя
-----------

Калонная станцыя дробнага залажэння, двухпралётная, з шэрагам круглых калон. У аздабленні калон ўжытая металакераміка, падлог — граніт. Столь станцыі — ячэістая, аздобленая залацістым алюмініем.

Выхады
------

«Кунцаўшчына» размешчаная пад перасячэннем вул. Прытыцкага і Ляшчынскага, на мяжы мікрараёнаў Захад і Кунцаўшчына.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кунцаўшчына (станцыя метро, Мінск)
Шляхціц Станіслаў Антоні Шчука ў прадстаўнічым традыцыйным чырвоным кунтушы. Каля 1735—1740, невядомы аўтар, Вілянуўскі палац  (руск.) (бел. галерэя
**Кунтушовы строй** — мужчынскі касцюм шляхты і багатага мяшчанства ў ВКЛ у XVII — пачатку XIX стагоддзя, галоўнымі часткамі якога з’яўляліся кунтуш і жупан.

Гісторыя
--------

Даніэль Шульц Малодшы  (руск.) (бел.. «Партрэт Януша Радзівіла», каля 1652 года. НММ РБ
Лічыцца, што кунтушовы строй сфарміраваўся ў канцы XVI — пачатку XVII стагоддзя і да пачатку XIX стагоддзя эвалюцыяніраваў у адпаведнасці з модай. Нязменнымі заставаліся спалучэнне ў комплексе дзвюх прадметаў адзення, падпярэзванне тканым поясам, пераважнае прызначэнне як святочнага, выхаднога ўбрання.

У XVIII стагоддзі, калі ў Рэчы Паспалітай справы ішлі не вельмі, слуцкі пояс і кунтушовы строй былі сінонімамі патрыятызму і сармацкага духу.

Апісанне
--------

Памятная манета НБ РБ «Слуцкія паясы», 2013
У аснове кунтушовага строю ляжала ўсходняя традыцыя двайной вопраткі. Акрамя ўласна кунтуша і жупана ён быў дапоўнены падкрэслена дарагімі, шыкоўнымі элементамі. У комплекс уваходзілі высокія жаўтавата-вохрыстых тонаў саф’янавыя боты, шапка, ювелірнай работы сярэбраныя ці залатыя гузікі, брошы-засцежкі з каштоўнымі камянямі, эгрэт  (руск.) (бел. на галаўны ўбор, тканы пояс і шабля. Кожная з такіх дэталяў не толькі мела характэрны выгляд, прызначэнне, але дапасоўвалася да ўсяго строю па форме, дэкору і колеру, складаючы разам завершаны ансамбль.

Зноскі
------

1. ↑  *Hanna Widacka*. Antoni Stanisław Szczuka, zaufany sekretarz Jana III Sobieskiego (польск.). Праверана 25 чэрвеня 2010.
2. ↑  Лазука, 2015, с. 114-116
3. 1 2  Лазука, 2015, с. 114
4. 1 2  Лазука, 2015, с. 14
5. ↑  «У адзенні мы не адставалі ад Парыжу і Вены». Модныя «лукі» хіпстараў Рэчы Паспалітай

Літаратура
----------

* *Лазука, Барыс Андрэевіч.* Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. — Мінск: Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл. партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.
* Кунтушова-жупановы строй, балы і вяселлі / Ганна Барвенава // Аўтэнтычны фальклор: праблемы захавання, вывучэння, успрымання : зборнік навуковых прац удзельнікаў VIII Міжнароднай навуковай канферэнцыі (Мінск, 25―27 красавіка 2014 г.) / [рэдкалегія: В. Р. Языковіч (старшыня) і інш.]. — Мінск, 2014. — С. 95―99
**Ізраільска-эмірацкі мірны дагавор**, таксама **Абрагамскі дагавор**, — дагавор аб нармалізацыі адносін паміж Дзяржавай Ізраіль і Аб’яднанымі Арабскімі Эміратамі, падпісаны 15 верасня 2020 года. Аб заключэнні і падпісанні дамовы было абвешчана яшчэ 13 жніўня. Праз чатыры тыдні пасля гэтага было абвешчана, што падпісанне дамовы адбудзецца 15 верасня і будзе праходзіць на лужку перад Белым домам у Вашынгтоне. У той жа дзень Ізраіль падпісаў мірны дагавор з Бахрэйнам.

ААЭ сталі трэцяй арабскай краінай пасля Егіпта (1979) і Іарданіі (1994), што падпісалі пагадненне з Ізраілем. Паралельна з гэтым, Ізраіль пагадзіўся замарозіць планы па анексіі часткі Заходняга Берага, які дэ-факта знаходзіцца пад кіраваннем Ізраіля з 1967 года.

Да падпісання гэтага пагаднення паміж дзвюма краінамі падтрымліваліся плённыя і цесныя, хоць і нефармальныя адносіны.

Зноскі
------

1. ↑  Глава израильской делегации в ОАЭ: «Наш общий отец Авраам завещал нам этот путь», NEWSru.co.il
2. ↑  Израиль подписал мирные соглашения с ОАЭ и Бахрейном, NEWSru.co.il
3. ↑  Стала известна дата подписания мирного соглашения между Израилем и ОАЭ, NEWSru.co.il
4. ↑  Трамп объявил об «историческом примирении» Израиля с еще одной арабской страной, Lenta.ru
**Нацыяна́льны архі́́ў Япо́ніі** (яп.: 【国立公文書館』, こくりつこうぶんしょかん, *какурыцу кабуншё-кан*) — цэнтральны дзяржаўны архіў Японіі. Таксама — *Дзяржаўны архіў Японіі*.

Кароткія звесткі
----------------

Размешчаны ў такійскім раёне Ціёда, на месцы былога замка Эда. Заснаваны ў 1971 годзе пры адміністрацыі прэм’ер-міністра Японіі. З 2001 года, пасля ўступлення ў сілу закона Японіі пра Нацыянальны архіў 2000 года, ён стаў незалежнай адміністрацыйнай установай пад эгідай Кабінета Міністраў. Захоўвае каля 545 тыс. дакументаў па гісторыі Японіі і Азіі, дае іх для прагляду даследчыкам і простым грамадзянам. Змяшчае арыгіналы Імператарскіх рэскрыптаў, заканадаўчых актаў, канстытуцый Японіі новага і найноўшага часу, а таксама бібліятэкі Акадэміі Сёхэйдзака і Кабінета міністраў Японіі.

Гл. таксама
-----------

* Нацыянальная парламенцкая бібліятэка Японіі

Літаратура
----------

* *Рубель В. А.* Японская цывілізацыя: традыцыйнае грамадства і дзяржаўнасць. — К. : «Аквілон-Прэс», 1997. — 256 с. — ISBN 966-7209-05-9.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  第三条 // National Archives Act — 1999.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11421226'></a>

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка Нацыянальнага архіву Японіі  (яп.)
* Закон Японіі пра Нацыянальны архіў  (яп.)
**Катану** (фр.: Cotonou) — фінансавая сталіца і найбуйнейшы горад Беніна. Па афіцыйных дадзеных, на 2006 насельніцтва налічвала 761137 жыхароў, аднак, некаторыя папярэднія падлікі паказваюць, што колькасць гараджан можа дасягаць 1,2 мільёна. Насельніцтва ў 1960 складала ўсяго 70 000. Гарадская тэрыторыя працягвае пашырацца, у асаблівасці, у бок захаду. Горад знаходзіцца на паўднёвым усходзе краіны, паміж Атлантычным акіянам і возерам Нукуе.

Зноскі
------

1. ↑  По неофициальным данным, до 1 200 000 чел.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8). — С. 171.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. ЛПК.
**Літоўскі правінцыйны камітэт** (ЛПК) быў створаны ў Вільні ўлетку 1862 года з мэтай падрыхтоўкі паўстання супраць царызму. Фармальна ЛПК быў падпарадкаваны Цэнтральнаму Нацыянальнаму камітэту (ЦНК). У ЛПК уваходзілі прадстаўнікі як «чырвоных», так і «белых». Па ініцыятыве ЛПК збіраліся сродкі на правядзенне паўстання, набывалася зброя і былі створаныя мясцовыя рэвалюцыйныя арганізацыі: Гродзенская (Кастусь Каліноўскі), Мінская (А. Трусаў), Наваградская (У. Борзабагаты) і іншыя. Найбольш масавай і актыўнай сярод мясцовых арганізацый была Гродзенская. Кастусь Каліноўскі, яе кіраўнік, стаў адным з уплывовых кіраўнікоў ЛПК, а ў кастрычніку 1862 года ўзначаліў яго. Сярод членаў камітэту былі Зыгмунт Чаховіч і Ян Козел-Паклеўскі.

У студзені 1863 года на тэрыторыі Польшчы пачалося паўстанне, што стала нечаканасцю для беларускіх рэвалюцыянераў, але было неадкладна падтрымана імі. 1 лютага ЛПК абвясціў сябе Часовым Правінцыйным урадам Літвы і Беларусі і выдаў праграмныя дакументы, якія дублявалі праграму польскіх аднадумцаў. Насельніцтва края заклікалася да паўстання, усе жыхары незалежна ад веры, стану і паходжання аб'яўляліся свабоднымі і раўнапраўнымі. У сялянскую ўласнасць пераходзілі зямельныя надзелы, з памешчыкамі за зямлю павінна была разлічыцца дзяржава. Рэкруцкая павіннасць замянялася 3-гадовай усеагульнай ваеннай павіннасцю. Аднаўлялася ўніяцкая царква.

Сярод кіраўнікоў паўстання адсутнічала адзінства, разгарнулася барацьба за ўладу. «Белыя» ўсталявалі кантроль над кіруючымі органамі спачатку ў Варшаве, а потым і на месцах. У сакавіку 1863 года ЛПК быў распушчаны і створаны «Аддзел кіраўніцтва правінцыямі Літвы». Каліноўскі і яго паплечнікі падпарадкаваліся, каб пазбегнуць расколу.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1997. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2. — С. 386.
* Алег Латышонак, Яўген Мірановіч. Гісторыя Беларусі ад сярэдзіны XVIII ст. да пачатку XXI ст. - 2-е выд. - Смаленск: Інбелкульт, 2013. - 368 с. ISBN 978-5-9904531-6-6.
**Літоўская цяжказапражная парода** — парода коней, выведзена ў Літве на аснове жмудскага каня, палепшанага ардэнскай пародай. Зацверджана ў 1963 годзе. На Беларусі гадуюць на прадпрыемстве «Абухава» Гродзенскага раёна.

Вышыня ў карку да 158 см, даўжыня тулава да 164 см, абхват грудзей да 199 см. Маса жарабцоў да 700 кг, кабыл да 650 кг. Масць пераважна рыжая, трапляецца гнядая і інш. Галава вялікая, шыя кароткая, мускулістая, грудзі шырокія, крыж шырокі, звіслы, раздвоены. Касцяк моцны, ногі сярэдняй даўжыні, дужыя. Коні спакойныя, добрых паводзін, непатрабавальныя да ўмоў утрымання, з высокай працаздольнасцю.

Літаратура
----------

* Літоўская цяжказапражная парода. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
**Spermophilus fulvus** — грызун з сямейства вавёркавыя (*Sciuridae*), адзін з прадстаўнікоў роду суслікі (*Spermophilus*).

Апісанне
--------

Гэты невялікі суслік да 280 мм у даўжыню, з хвастом да 65 мм (звычайна 16-21 % даўжыні цела). Мае ўнутраныя зашчокавыя мяшкі для пераноскі ежы. Галава, шыя і цела розных адценняў шаравата-карычневага і мае чырванавата-вохрыстыя плямы на пераноссі; шчокавыя і надброўныя плямы таксама вохрыста-чырвоных тонаў. Дыплоідны набор храмасом: 36.

Асяроддзе пражывання
--------------------

Краіны распаўсюджвання: Афганістан, Кітай, Іран, Казахстан, Кіргізстан, Расійская Федэрацыя, Таджыкістан, Туркменістан, Узбекістан. У Еўропе — толькі рэгіён на поўнач ад Каспійскага мора. Жыве ў пясчаных, гліністых і лёсавых пустынях і паўпустынях.

Спосаб жыцця
------------

Звычайна капае адну нару на вялікай тэрыторыі. Часам выкарыстоўвае норы *Rhombomys opimus*. Сезонныя міграцыі ажыццяўляюцца, калі нара залітая талымі водамі, або ў пошуках свежай расліннасці. Са спячкі від выходзіць у сярэдзіне мая, а праз 3-4 месяцы зноў пераходзіць у рэжым глыбокага сну. Сілкуецца надземнымі часткамі траў, палыну і салянкі.

Пагрозы і ахова
---------------

На від палююць дзеля мяса і шкур для мясцовага гандлю. Магчымая дэградацыя асяроддзя пражывання шляхам выпасу жывёлы за кошт павелічэння пагалоўя жывёлы. Засухі таксама пагражаюць гэтаму віду. Ёсць у некаторых ахоўных тэрыторыях (прыкладна 5 % ад арэала віду ў Манголіі).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Tsytsulina, K. Formozov, N. & Sheftel, B. 2008. Spermophilus fulvus
* Interactive Agricultural Ecological Atlas of Russia and Neighboring Countries

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
**Экскурсія** (ад лац. Excursio — шпацыр, паездка) — калектыўнае наведванне музея, славутых месцаў, выставы, прадпрыемства і г. д.; паездка, шпацыр з адукацыйнай, навуковай, спартыўнай або забаўляльнае мэтай.

Паказ аб’ектаў адбываецца пад кіраўніцтвам кваліфікаванага спецыяліста — экскурсавода, які перадае аўдыторыі бачанне аб’екта, ацэнку памятнага месца, разуменне гістарычнай падзеі, звязанага з гэтым аб’ектам. Экскурсіі могуць быць як самастойнай дзейнасцю, так і часткай комплексу турыстычных паслуг.

Літаратура
----------

* Экскурсазнаўства / Ганскі У. А. Ваўнейка К. В. — Наваполацк: ПДУ, 2012. — 254 с.
**Хімеры**, **хімерападобныя** (*Chimeaeriformes*) — атрад храстковых рыб падкласа злітначарапных, або суцэльнагаловых.

Апісанне
--------

Цела голае, сціснутае з бакоў, даўжыня да 1,5 м, маса да 10 кг, хвост ніткападобны. Спіна чырвона-бурая, бакі серабрыстыя з жаўтавата-бурымі плямамі. На галаве ў самцоў калючы булавападобны прыдатак, брушныя плаўнікі ператвораны ў капулятыўныя органы (птэрыгаподыі). Размнажаюцца яйцамі, якія змешчаны ў рогападобнай капсуле. Рыла падобнае на тупы конус. Зубы — тоўстыя пласціны.

Пашырэнне
---------

Вядомы з юрскага перыяду, пашыраны ў мелавы перыяд. Вядома 3 сучасныя сямействы: хімеравыя (*Chimaeridae*), насатыя, або рынахімеравыя (*Rhinochimaeridae*), і хобатнарылыя, або каларынхавыя (*Callorhinchidae*). 6 родаў, каля 30 відаў.

Пашыраны ў Атлантычным, Індыйскім і Ціхім акіянах. Пераважна глыбакаводныя (да 2500 м) прыдонныя рыбы.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Маларухомыя. Кормяцца ігласкурымі, малюскамі, ракападобнымі, радзей рыбаю.

Промысел
--------

Некаторыя — аб'екты промыслу.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4609156-7 |
**Хімічная зброя** — від зброі масавага знішчэння, дзеянне якой заснавана на выкарыстанні атрутных рэчываў (напрыклад, фасген, зарын і іншыя), таксінаў, фітатаксінаў. Уключае хімічныя боепрыпасы аднаразовага выкарыстання (артылерыйскія снарады, авіяцыйныя бомбы, міны, шашкі і іншыя) і шматразовага (так званыя хімічныя баявыя прылады — выліўныя авіяцыйныя прылады, тэрмамеханічныя і механічныя генератары і іншае).

Сродкі дастаўкі хімічнай зброі: авіяцыя, ракеты, артылерыя. Паражальная дзейнасць хімічнай зброі заснавана на таксічных уласцівасцях хімічных злучэнняў, якія знаходзяцца ў парападобным, вадкім або арэазольным стане, могуць пранікаць у арганізм цераз органы дыхання, скурнае покрыва, слізістыя абалонкі, страўнікавы тракт. Хімічная зброя можа быць выкарыстана для паражэння жывой сілы, заражэння мясцовасці, узбраення, баявой тэхнікі і розных тылавых аб'ектаў. Ад іншых відаў зброі адрозніваецца: высокай таксічнасцю, што дазваляе малымі дозамі выклікаць значныя страты ў стане праціўніка; вялікай пранікальнасцю ў розныя збудаванні, ваенную тэхніку; складанасцю своечасовага выяўлення наяўнасці выкарыстання атрутных рэчываў, распазнання іх тыпу, вызначэння тэрміну дзеяння.

Упершыню хімічная зброя была выкарыстана ў Першую сусветную вайну германскімі войскамі 22 красавіка 1915 года ў раёне горада Іпр (Бельгія), якія ажыццявілі хімічную атаку з ужываннем хлору.

Выкарыстанне хімічнай зброі забаронена Жэнеўскім пратаколам 1925 года. У 1993 годзе ў Парыжы прынята канвенцыя аб забароне распрацоўкі, вытворчасці, назапашвання і выкарыстання хімічнай зброі і яе знішчэнні (уведзена ў дзеянне ў красавіку 1997 года).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12229001q · GND: 4009865-5 · LCCN: sh88007509 · Microsoft: 2777371845 · NDL: 00564413 · NKC: ph114236 |

 |
**Алена Міхайлаўна Дзікавіцкая** (нар. 3 снежня 1960, Орша Віцебскай вобласці) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя М.Танка па спецыяльнасці «Дашкольнае выхаванне».

Працоўную дзейнасць пачала статыстыкам Барысаўскага гарадскога камітэта ЛКСМБ. Працавала выхавацелем дзіцячых садоў № 26 і 30 горада Барысава, псіхолагам дзіцячага сада № 9 горада Тэрмеза Рэспублікі Узбекістан. Займала пасаду дырэктара дзяржаўнай установы «Тэрытарыяльны цэнтр сацыяльнага абслугоўвання насельніцтва» Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

З’яўлялася дэпутатам Пухавіцкага раённага Савета дэпутатаў, старшынёй камісіі па сацыяльных пытаннях. Выбіралася дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Узнагароды
----------

Мае Падзячнае пісьмо Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. Узнагароджана Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, ганаровымі граматамі Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  ПАРЛАМЕНТ. Национальное собрание Республики Беларусь четвертого созыва