**Карл Юр’евіч Шкільтэр** (лат.: Kārlis Šķilters; 14 чэрвеня 1891, Буртніекская воласць, Валміерскі павет, Ліфляндская губерня, цяпер Латвія — 4 лютага 1941, ГУЛАГ) — гісторык, бібліёграф. Кандыдат гістарычных навук, прафесар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 14 чэрвеня 1891 года ў сям’і рабочага ў Буртніекскай воласці Валміерскага павета Ліфляндскай губерні.

Да рэвалюцыі працаваў на будаўніцтве чыгунак, у абласным спажывецкім саюзе ва Уладзівастоку. Член РСДРП(б) з 1917 года. Прыхільнік ідэй Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі, прымаў актыўны ўдзел ва ўсталяванні савецкай улады на Далёкім Усходзе і ў Сібіры.

Удзельнік грамадзянскай вайны, адзін з арганізатараў узброенай барацьбы супраць арміі адмірала А. В. Калчака і японскіх інтэрвентаў.

Скончыў у 1926 годзе Камуністычны ўніверсітэт імя Я. М. Свярдлова ў Маскве. Працаваў сакратаром Цэнтральнай камісіі па даследаванні латышскіх калоній у СССР. Па загадзе партыі накіраваны ў Беларусь.

Працоўнае пасяджэнне Латышскай секцыі АН БССР. У цэнтры — загадчык секцыі вучоны К. Ю. Шкільтэр. 1930-я гг.
З 1927 года сакратар Латышскай камісіі Інстытута беларускай культуры, з 1929 года ў Латышскім сектары АН БССР. З 1934 года, пасля аб’яднання акадэмічных нацыянальных секцый у інстытут, загадчык Латышскай секцыі Інстытута нацыянальных меншасцей АН БССР. У 1936 годзе інстытут ліквідаваны, працаваў навуковым супрацоўнікам секцыі Захаду Інстытута гісторыі АН БССР.

У 1930-х гадах працаваў намеснікам дырэктара Дзяржаўнай бібліятэкі і бібліяграфічнага інстытута БССР імя У. І. Леніна, у 1937 годзе быў прызначаны часова выконваючым абавязкі дырэктара.

Фота з асабовай справы другой паловы 1930-х гг.
Арыштаваны 3 снежня 1937 года. Паводле пастановы Асобай нарады НКУС ад 10 верасня 1940 года асуджаны на 5 гадоў пазбаўлення волі за «шпіянаж на карысць буржуазнай Латвіі». Пакаранне адбываў ва Ухта-Іжэмскім лагеры, дзе і загінуў ад запалення лёгкіх 4 лютага 1941 года. Рэабілітаваны 24 чэрвеня 1957 года.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Працоўнае пасяджэнне супрацоўнікаў Латышскай камісіі Інбелкульта па выніках першай навуковай экспедыцыі на Віцебшчыну. 2-гі злева — сакратар камісіі вучоны К. Ю. Шкільтэр, в. Лашнёва Віцебскай акругі, чэрвень 1929 г.
Карл Шкільтэр арганізатар, кіраўнік і ўдзельнік навуковых экспедыцый па месцах кампактнага пражывання латышскага насельніцтва на тэрыторыі Беларусі з мэтай усебаковага вывучэння становішча латышскіх калоній і збору матэрыялаў па гісторыі, эканоміцы, статыстыцы, дэмаграфіі, этнаграфіі і быце (населеныя пункты Полаччыны і Віцебшчыны, 1929, 1930, 1931 гады). Па выніках экспедыцый было складзена падрабязнае іх апісанне, назапашаны цікавы і каштоўны фотаархіў. Усебаковы аналіз сабранага фактаграфічнага матэрыялу стаў падмуркам выдадзеных у перыяд 1931—1935 гадоў навуковых прац вучонага.

Аўтар публікацый на беларускай, рускай і латышскай мовах па гісторыі Латвіі, нацыянальнай палітыцы ўвогуле і латгальскім нацыянальным пытанні, латышска-беларускіх сувязях, сацыяльна-эканамічным становішчы латышскай меншасці на тэрыторыі Беларусі: «Latkoloniju wēsture» (Масква, 1928), «Грамадзянская вайна і латышскія каланісты» (Менск, 1928), «Latweešu koloniju pētišahas programa» (Менск, 1929), «Латышскія калоніі на Беларусі: гістарычнае развіццё латышскіх сялянскіх гаспадарак» (Менск, 1931), «Pilsoņu karš un latvju kolonisti 1917.-1921. g.g.» (Масква, 1931), «Latgales nacionalais jautajums = Латгальскае нацыянальнае пытанне» (Менск, 1934), «Latvju zemneeks Baltkreevijā pirms un pēc Oktobra revolucijas: vēsturiska monografija = Латышскі селянін на Беларусі да і пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі» (Менск, 1935) і інш.

Друкаваўся таксама ў латышскіх і беларускіх часопісах і газетах «Celtne» («Будаўніцтва», часопіс навукі, мастацтва, літаратуры і крытыкі, на латышскай мове, Масква), «Савецкая краіна» (Менск), «Калгаснік Беларусі» (Менск), выступаў з бібліяграфічнымі аглядамі. Быў адказным рэдактарам шэрагу навуковых і публіцыстычных прац. Акрамя навуковай дзейнасці, актыўна займаўся грамадскай працай.

Дзейнасць К. Ю. Шкільтэра ў кантэксце вывучэння латышскага насельніцтва Беларусі даследуюць гісторыкі М. Г. Каралёў і Д. А. Крэнт.

* «Latgales nacionalais jautajums». 1934«Latgales nacionalais jautajums». 1934
* «Latkoloniju wēsture». 1928«Latkoloniju wēsture». 1928
* «Latvju zemneeks Baltkreevijā pirms un pēc Oktobra revolucijas: vēsturiska monografija». 1935«Latvju zemneeks Baltkreevijā pirms un pēc Oktobra revolucijas: vēsturiska monografija». 1935
* «Latweešu koloniju pētišahas programa». 1929«Latweešu koloniju pētišahas programa». 1929
* «Латышскі селянін на Беларусі да і пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі». Менск, 1935«Латышскі селянін на Беларусі да і пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі». Менск, 1935
* «Латышскія калоніі на Беларусі: гістарычнае развіццё латышскіх сялянскіх гаспадарак». Менск, 1931«Латышскія калоніі на Беларусі: гістарычнае развіццё латышскіх сялянскіх гаспадарак». Менск, 1931

Крыніцы
-------

1. 1 2 3 4 5 6  Старонка на сайце базы даных «Вучоныя Беларусі»
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Забытае імя ў гісторыі бібліятэкі **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 13 лістапада 2023. Праверана 13 лістапада 2023.
3. 1 2  ШКІЛЬТЭР Карл Юр’евіч // Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 3. Кніга 2 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Мн. 2005.

Літаратура
----------

* ШКІЛЬТЭР Карл Юр’евіч // Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 3. Кніга 2 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Мн. 2005.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Карл Юр’евіч Шкільтэр

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 139547 |