**Пратэсты супраць будаўніцтва акумулятарнага завода** прадпрыемства ТАА «АйПаўэр» на прамысловай пляцоўцы «Аэрапорт» у свабоднай эканамічнай зоне «Брэст» пачаліся ў студзені 2018 г. На заводзе плануецца наладзіць поўны цыкл вытворчасці свінцова-кіслотных акумулятарных батарэй.

З 25 лютага 2018 г. штонядзелю на плошчу Леніна ў Брэсце прыходзяць праціўнікі будаўніцтва акумулятарнага завода. У сакавіку 2021 года акумулятарны завод запрацаваў.

Будаўніцтва завода
------------------

Завод будуецца каля вёсак Хабы, Шэбрын і Тэльмы 2, за 3,6 км ад мяжы г. Брэст. За 2 км — рака Мухавец. Падрадчыкам будаўніцтва з’яўляецца кітайскае ТАА «Аньхойская знешнеэканамічная будаўнічая карпарацыя». Агульны кошт праекта — каля 20 млн долараў ЗША. Пачынаючы са студзеня 2016 г. праходзіла распрацоўка перадпраектнай дакументацыі, рэгістрацыя ў якасці рэзідэнта свабоднай эканамічнай зоны і іншыя працэдуры. Кампанія «АйПаўэр» заяўляе, што з 8 снежня 2016 па 7 студзеня 2017 гг. прайшлі грамадскія слуханні і абмеркаванне праекта. Звоз свінцовых адкідаў плануецца ажыццяўляць да пасёлка Зялёны Бор.

У канцы мая 2017 г. праект прайшоў дзяржаўную экалагічную экспертызу, якая прагназуе, што ўздзеянне завода на асяроддзе і чалавека будзе нязначнае.

22 мая 2020 года акумулятарны завод ТАА «АйПауэр» выведзены з-пад кантролю Групы кампаній 1AK-GROUP шляхам продажу 100 % доляў у статутным фондзе ТАА «АйПауэр». У выніку завод атрымаў найменне ТАА «Акумулятарны Альянс»: 85 % долі кампаніі належаць Сяргею Кагановічу, а 15 % — Дзмітрыю Баскаву  (руск.) (бел..

Зарэгістраваныя парушэнні
-------------------------

17 і 26 красавіка 2019 г. абласны прыродаахоўны камітэт Брэсцкага аблвыканкама
ўзяў пробы і правёў вымярэнні выкідаў. У пратаколах зафіксавана перавышэнне нарматываў па 5 з 38 складнікаў забруджвальных рэчываў у атмасфернае паветра. Брэсцкі абласны камітэт прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя пачаў адміністрацыйны працэс па факце перавышэння выкідаў па арт. 15.48 КаАП РБ.

Пратэсты
--------

### 2018 г.

Праціўнікі завода лічаць вытворчасць «бруднай» і небяспечнай, заяўляюць пра парушэнні працэдур будаўніцтва. Грамадская супольнасць занепакоена, што выкіды з завода падарвуць ім здароўе.

22 лютага грамадскія актывісты адаслалі ў Адміністрацыю кіраўніка краіны каля 37 тыс. подпісаў жыхароў Брэста і навакольных населеных пунктаў, супраць будаўніцтва заводас. Аднак урадавая камісія на чале з міністрам прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Андрэям Худыкам не выявіла парушэнняў у рэалізацыі праекта па будаўніцтве завода.

29 красавіка ў парку Воінаў-інтэрнацыяналістаў, прайшоў санкцыянаваны мітынг, на якім, паводле арганізатараў, было 1500—2000 чал. Была прынята рэзалюцыя, у якой удзельнікі мітынгу, у прыватнасці, патрабуюць неадкладна спыніць усе працы па будаўніцтве завода, прыцягнуць да адказнасці службовых асоб, якія дапусцілі будаўніцтва гэтай вытворчасці і доўгае складаванне тысяч тон свінцовага попелу ў Івацэвіцкім раёне.

6 мая суд Ленінскага раёна г. Брэста аштрафаваў актывістаў, якія збіралі подпісы за адстаўку чыноўнікаў, палічыўшы гэта незаконным масавым мерапрыемствам.

11 мая ў Адміністрацыю прэзідэнта Беларусі была накіравана заява і прыкладзеныя да яе 2665 подпісаў за адстаўку кіраўнікоў Брэста, Брэсцкага раёна і вобласці ў сувязі са стратай даверу.

У жніўні 2018 г. Брэсцкі гарвыканкам забараніў 8 мітынгаў, якія планаваліся правесці ў парку Воінаў-інтэрнацыяналістаў, на падставе таго, што каля сцэны ў парку будуць праводзіцца рамонтныя работы.

### 2019 г.

У лютым камісія па прыёмцы прадпрыемства не падпісала акт на яго афіцыйны запуск. Але, не гледзячы на гэта, у красавіку завод выпусціў першую партыю прадукцыі.

7 красавіка на плошчы Леніна ў Брэсце прайшоў чарговы мітынг, які скончыўся шэсцем па вуліцах Пушкінскай і Савецкай. Быў затрыманы адзін з лідараў ініцыятыўнай групы супраць будаўніцтва завода Дзмітрый Бекалюк.

У другой палове красавіка на акумулятарным заводзе паўторна працавала камісія па прыёмцы прадпрыемства, але 30 красавіка акту на запуск вытворчасці так і не падпісалі.

У пачатку мая на акцыю супраць акумулятарнага завода выйшла каля 120 чалавек. Адзін з актывістаў затрыманы ля свайго дома.

Брэсцкі абласны камітэт прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя ў маі пачаў адміністрацыйны працэс па факце перавышэння выкідаў забруджвальных рэчываў у атмасфернае паветра на заводзе, які на той час працаваў у рэжыме пусканаладкі. Па стане на 30 мая прыёмка завода ў эксплуатацыю не адбылася.

Мэр Брэста прапанаваў аднаму з лідараў пратэстнага руху Дзям’яну Лепясевічу сабраць групу актывістаў на сустрэчу са старшынёй аблвыканкама Анатолем Лісам па пытаннях акумулятарнага завода 12 чэрвеня. Кіраўнік Брэсцкай вобласці на сустрэчы з 13 актывістамі дапусціў, што акумулятарны завод закрыюць.

14 чэрвеня Брэсцкі аблвыканкам апублікаваў на сваім сайце распараджэнне губернатара Анатоля Ліса аб прыпыненні будаўніцтва акумулятарнага завода «да ліквідацыі выяўленых парушэнняў». 17 чэрвеня абласны камітэт прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя прыпыніў дазвол заводу на выкід забруджвальных рэчываў у атмасферу. 25 чэрвеня група кампаній 1AK-GROUP выступіла з заявай аб важнасці завода для краіны.

29 чэрвеня кіраўнік прэзідэнцкай адміністрацыі Наталля Качанава сказала аб сітуацыі з будаўніцтвам завода, што першапачаткова гэта тэма знаходзілася ў кампетэнцыі мясцовых органаў улады, паколькі на іх узроўні заключаўся інвестыцыйны дагавор. Аднак з улікам таго, што сітуацыя дасюль не ўрэгулявана, кампетэнтным органам даручана больш глыбока і дэталёва разабрацца, і па выніках разгляду будуць прыняты рашэнні.

Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь у адпаведнасці з даручэннем кіраўніка дзяржавы распачала праверку па сітуацыі, звязанай з будаўніцтвам і ўвядзеннем у эксплуатацыю акумулятарнага завода ў Брэсце. У вытворчасць былі прынятыя крымінальныя справы, распачатыя КДБ Беларусі па артыкулах за атрыманне хабару і дачу хабару, у дачыненні да Віктара Лемяшэўскага, кіраўніка ТАА «ПАК-кіраванне»; Святланы Лемяшэўскай, галоўнага бухгалтара ТАА «Белінвестторг-Сплаў»; Сяргея Ахрэмчука, раней дырэктара ТАА «Белінвестарг-Сплаў», а затым начальніка аддзела тэхнічнага развіцця гэтага ж таварыства; Івана Пакіслюка, намесніка дырэктара ТАА «Белінвестарг-Сплаў». 1 ліпеня да гэтых асобаў прыменена мера стрымання ў выглядзе заключэння пад варту. Таксама па ініцыятыве Генеральнай пракуратуры абноўлена следства па прыпыненых крымінальных справах у дачыненні да індывідуальных прадпрымальнікаў Дзмітрыя Рудскога і Сяргея Жуковіча, завдезеных па фактах парушэння экалагічнага і падатковага заканадаўства. У дачыненні да згаданых асобаў таксама ўжыта мера стрымання ў выглядзе заключэння пад вартай.

### 2020 год

2 лютага каля 120 чалавек сабралася ў цэнтры Брэста, якія абмяркавалі размешчаную 31 студзеня на сайце кампаніі 1AK-Group, у якую ўваходзіць ТАА «АйПауэр», інфармацыю пра адмову ад перадачы актывістам Д. Бекалюку і У. Марозу праектнай дакументацыі па заводзе.

15 чэрвеня затрымалі Аляксандра Кабанава, 16 чэрвеня — Сяргея Пятрухіна, блогераў з канала «Народный репортёр» на YouTube, якія асвятлялі тэму барацьбы супраць акумулятарнага завода.

22 чэрвеня прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка ў час сустрэчы з актывістамі паабяцаў, што лёс акумулятарнага завода вырашыць мясцовы рэферэндум. 25 верасня распараджэнне старшыні Брэсцкага аблвыканкама Анатоля Ліса аб прыпыненні будаўніцтва акумулятарнага завода прызнана страціўшай сілу — акумулятарны завод зможа прыступіць да будаўніча-мантажных і пусканаладачных работ.

3 верасня шэфства над палітычнымі зняволенымі Аляксандрам Кабанавым узяў Франк Швабэ  (ням.) (бел. дэпутат Бундэстага, над Сяргеем Пятрухіным — Амід Нурыпур  (ням.) (бел. дэпутат Бундэстага.

У кастрычніку кіраўніцтва прадпрыемства паведаміла, што акумулятарны завод пад Брэстам, які планавалі запусціць у 2018 годзе, будзе ўведзены ў эксплуатацыю прыблізна ў студзені 2021 года.

### 2021 год

2 лютага стала вядома, што арыштаваных блогераў Аляксандра Кабанава і Сяргея Пятрухіна будуць судзіць па некалькіх артыкулах Крымінальнага кодэксу.

4 лютага стала вядома, што жыхары вёсак Тельмы-1, Тельмы-2, Ямна і Вочкі заявілі аб гатоўнасці ўвайсці ў ініцыятыўную групу па правядзенні рэферэндуму аб лёсе акумулятарнага завода пад Брэстам, у той час як запуск завода павінен днямі адбыцца. У сярэдзіне сакавіка 2021 года акумулятарны завод запрацаваў — без абяцанага рэферэндуму.

Вынікі
------

У сакавіку 2021 завяршыла працу прыёмачная камісія па ўводу ў эксплуатацыю акумулятарнага завода. Прадпрыемства атрымала поўны пакет дакументаў, якія пацвярджаюць адпаведнасць патрабаванням экалагічнай бяспекі і эксплуатацыйнай надзейнасці. 10 сакавіка падпісаны акт уводу завода ў эксплуатацыю — і ён прыступіў да працы. Абяцанага А. Лукашэнкам рэферэндуму не адбылося.

Зноскі
------

1. ↑  Областная охрана природы начала административный процесс по факту превышения вредных выбросов на заводе АКБ под Брестом (руск.).  Брестская газета (8 чэрвеня 2019). Праверана 9 чэрвеня 2019.
2. ↑  На будаўніцтве акумулятарнага завода пад Брэстм выявілі парушэнні пажарнай бяспекі **(нявызн.)**. *Радыё Свабода* (21 верасня 2018). Праверана 9 красавіка 2019.
3. ↑  Правозащитник: Комиссия правительства по заводу встала на сторону чиновников и бизнеса (руск.).  Брестская газета (17 мая 2018). Праверана 9 красавіка 2019.
4. ↑  «Нам тут жыць». Да 2000 берасцейцаў выйшлі на мітынг супраць «бруднага» заводу. ФОТА **(нявызн.)**. *Радыё Свабода* (29 красавіка 2018). Праверана 9 красавіка 2019.
5. ↑  В Бресте суд оштрафовал активистов, собиравших подписи за отставку чиновников (руск.).  Брестская газета (11 мая 2018). Праверана 9 красавіка 2019.
6. ↑  Подписи за отставку чиновников Бреста и региона отправлены в Администрацию президента (руск.).  Брестская газета (11 мая 2018). Праверана 9 красавіка 2019.
7. ↑  Праціўнікі акумулятарнага завода ў Брэсце ўпершыню прайшлі па горадзе, скандуючы «Не заводу!» ВІДЭА **(нявызн.)**. *Наша Ніва* (7 красавіка 2018). Праверана 9 красавіка 2019.
8. ↑  У Брэсце затрыманы адзін з лідараў ініцыятыўнай групы па барацьбе з акумулятарным заводам Дзмітрый Бекалюк **(нявызн.)**. *Наша Ніва* (7 красавіка 2018). Праверана 9 красавіка 2019.
9. ↑  Акумулятарны завод пад Берасцем пачаў нелегальную працу па начах? **(нявызн.)**. *Белсат* (4 мая 2019).
10. ↑  На акцыю супраць акумулятарнага заводу ў Берасьці выйшла 120 чалавек. Адзін з актывістаў затрыманы ля свайго дома. **(нявызн.)**. *Радыё Свабода* (5 мая 2019). Праверана 7 мая 2019.
11. ↑  b-g.by
12. ↑  svaboda.org
13. ↑  nashaniva.by
14. ↑  blr.belta.by
15. ↑  prokuratura.gov.by Архівавана 26 кастрычніка 2021.
16. ↑  nashaniva.by
17. ↑  Берасьцейцы працягваюць пратэставаць супраць акумулятарнага заводу. 2 лютага на плошчу выйшла 120 чалавек **(нявызн.)**. *Радыё Свабода* (2 лютага 2020).
18. 1 2  Политзаключенный Сергей Петрухин сообщил, что в тюрьме его поставили на «профучет». Что это значит? (руск.).  Брестская газета (2 лютага 2021). Архівавана з першакрыніцы 2 лютага 2021. Праверана 2 лютага 2021.
19. 1 2  Bundestagsabgeordnete übernehmen Gefangenen-Patenschaften für Eduard Babaryka, Siarhei Piatrukhin und Aliaksandr Kabanau (ням.).  Libereco – Partnership for Human Rights (2 верасня 2020). Архівавана з першакрыніцы 2 лютага 2021. Праверана 2 лютага 2021.
20. ↑  Строительство аккумуляторного завода под Брестом продолжится. Решение губернатора о приостановке отменено (руск.)(недаступная спасылка). *TUT.BY* (28 верасня 2020 у 15:36). Архівавана з першакрыніцы 30 верасня 2020. Праверана 29 верасня 2020.
21. 1 2  В инициативную группу по проведению местного референдума о судьбе завода АКБ записались 12 человек (руск.).  Брестская газета (4 лютага 2021). Архівавана з першакрыніцы 4 лютага 2021. Праверана 4 лютага 2021.
22. ↑  Радыё Свабода Архівавана 19 мая 2021.
23. ↑  news.tut.by Архівавана 24 сакавіка 2021.

| ⛭Паўстанні, бунты і мірныя пратэсты ў Беларусі |
| --- |
| XVI ст. | 
* Мяцеж Глінскіх (1508)
* Паўстанне Налівайкі (1594—1596)

 |
| XVII ст. | 
* Магілёўскія паўстанні (1606—1610)
* Магілёўскае паўстанне (1618)
* Віцебскае паўстанне (1623)
* Давыд-Гарадоцкае паўстанне (1648—1650)
* Магілёўскае паўстанне (1661)

 |
| XVIII ст. | 
* Крычаўскае паўстанне 1743—1744 гадоў
* Паўстанне на Каменшчыне (1754—1756)
* Паўстанне 1794 года

 |
| XIX ст. | 
* Барцянскае выступленне сялянаў (1802—1804)
* Брэсцка-Кобрынска-Пружанскія выступленні сялянаў (1818—1823)
* Бешанковіцкае выступленне рамеснікаў і сялянаў (1821—1822)
* Паўстанне 1830—1831 гадоў
* Трыпуцінскія выступленні сялянаў (1834—1836)
* Паўстанне 1863—1864 гадоў
* Лагішынскі зямельны бунт (1874)
* Аленскае выступленне сялянаў (1880—1882)

 |
| XX ст. | 
* Хваляванні ў Гомелі (1903)
* Бярэзінскія выступленні працоўных (1905)
* Баранавіцкае выступленне рабочых і салдатаў (1905)
* Ваўкавыскія хваляванні навабранцаў і салдатаў (1905)
* Паўстанне гомельскага перасыльнага пункта (1916)
* Аршанскае паўстанне (1918)
* Веліжскае паўстанне (1918)
* Гомельская забастоўка чыгуначнікаў (1918—1919)
* Палескае паўстанне (1918—1919)
* Нясвіжскае паўстанне (1919)
* Койданаўскае змаганне (1920)
* Слуцкае паўстанне (1920)
* Брэсцкія выступленні беспрацоўных (1931—1932)
* Асташынскае паўстанне (1932)
* Першы барысаўскі галодны бунт (1932)
* Другі барысаўскі галодны бунт (1933)
* Забастоўка ў Белавежскай пушчы (1932—1933)
* Нарачанскае выступленне рыбакоў (1935—1939)
* Забастоўкі на Лідчыне (1935—1936)
* Скідзельскае паўстанне (1939)
* Масавыя хваляванні ў Слуцку (1967)
* Хваляванні ў Мінску (1970)
* Дэманстрацыя хіпі ў Гродне (1971)
* Мітынг-рэквіем «Дзяды» (1988)
* Антыкамуністычны мітынг БНФ (1990)
* Красавіцкія забастоўкі (1991)
* Галадоўка дэпутатаў (1995)
* Забастоўка працаўнікоў мінскага метрапалітэна (1995)
* Мінская вясна (1996—1997)
* Марш свабоды (1999)

 |
| XXI ст. | 
* Марш свабоды (2000)
* Джынсавая рэвалюцыя (2006)
* Плошча 2010
* Маўклівыя пратэсты (2011)
* Плюшавы дэсант (2012)
* Маршы недармаедаў (2017)
* Пратэсты супраць будаўніцтва акумулятарнага завода пад Брэстам (2018—2021)
* Пратэсты супраць інтэграцыі з Расіяй (2019)
* Страйк (2020)
* Пратэсты супраць фальсіфікацыі прэзідэнцкіх выбараў (2020—2021)

 |
| Штогадовыя | 
* Дзень Волі (25 сакавіка)
* Чарнобыльскі шлях (26 красавіка)
* Акцыя Любові (14 лютага)

 |