**Згуртаванне беларусаў Канады** — арганізацыя беларускай дыяспары Канады. Заснавана 28 лістапада 1948 у Таронта 14-ю беларусамі, ініцыятарам і кіраўніком гэтай групы быў Кастусь Акула.

Гісторыя
--------

У сакавіку 1949 праз ЗБК было арганізавана святкавання Дня волі (25.3), а 28 мая 1949 у Таронта адбыўся 1-ы Агульны з'езд ЗБК, старшынёй Галоўнай управы ЗБК прызначаны Кастусь Акула. Былі заснаваныя аддзелы ЗБК у Таронта, Гамільтане, Лондане, Атаве, Садбуры і Манрэалі. На 4-м Агульным з'ездзе ЗБК (май 1952) большасць сяброў ЗБК выказала падтрымку Радзе і Ураду БНР і БАПЦ, меншая частка, якая выказвалася за апалітычнасць ЗБК, у выніку пакінула з'езд і заснавала Беларускае нацыянальнае аб'яднанне (БНА), а пры ім царкву Еўфрасінні Полацкай.

У 1951 пры ўніверсітэце Таронта дзякуючы ЗБК створаны лектарат беларусазнаўства (праіснаваў да 1953 года, калі яго лектар Вінцэнта Жук-Грышкевіча пераехаў у Мюнхен для працы ў беларускай рэдакцыі Радыё «Вызваленне» (цяпер Радыё «Свабода»). У 1952 праз ЗБК арганізаваная 1-я Сустрэча беларусаў Паўночнай Амерыкі, у тым жа годзе сябра ЗБК В. Жук-Грышкевіч рэпрэзентаваў беларусаў на «Пакс Романа», што адбываўся ў Таронта і Квебек-сіці. У 1953 годзе намаганнямі Вінцэнта Жук-Грышкевіча заснавана каса самапомачы — *Belorussian (Toronto) Credit Union Ltd.* Улетку 1954 ЗБК набыла дом на Дандас-стрыт, дзе БАПЦ адкрыла царкву Св. Кірылы Тураўскага. Але гэты дом мала адпавядаў патрэбам ЗБК, таму ў 1959 годзе быў прададзены (~10 млн. канадскіх дол.), і за сумесныя з БАПЦ грошы куплены будынак на Сант-Кларэнс авеню, 524, дзе быў створаны Беларускі рэлігійна-грамадскі цэнтр у Таронта. Пры старшыні ЗБК Антоне Маркевічу (2-я пал. 1950-х) ЗБК праз Таронтаўскае радыё арганізавала беларускія перадачы. ЗБК адзначаліся ўсе значныя для беларусаў і Беларусі святы і ўгодкі: Дзень беларускага друку, ладзіліся выстаўкі, імпрэзы і чытанні, у т.л. у супрацоўніцтве з іншымі беларускімі арганізацыямі Паўночнай Амерыкі, напрыклад з Беларускім інстытутам навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку.

У студзені 1966 года заснаваны Каардынацыйны камітэт беларусаў Канады (ККБК), заснавальнікамі яго былі: Беларуская самапомач у Атаве, БНА, ЗБК, а ў 1967 далучыліся Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Канадзе і Саюз моладзі Канады, а ў 1980 годзе Згуртаванне беларусаў у правінцыі Квебек.

У 1967 В. Жук-Грышкевіч прыняў удзел у 2-й Канферэнцыі славян Канады, якая адбывалася пры ўніверсітэце Атавы, з дакладам "*Беларусы і канадская статыстыка* ў якім даводзіў, што беларусаў у Канадзе больш за 50 тысяч і яны мусяць быць адзначаны ў дзяржаўнай статыстыцы. Пасля гэтай канферэнцыі ў супрацоўніцтве з Беларускім інстытутам навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку быў створаны Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Канадзе.

У 1960-я ЗБК удзельнічала ў грамадскім абмеркаванні дзяржаўнай моўнай палітыкі распачатым урадам Канады праз Камісію білінгвізму, ад ЗБК прадстаўлены былі два ліста — адзін ад магістра Алеся Грыцука, другі ад доктара Барыса Рагулі. У выніку камісія вырашыла, што Канада краіна двухмоўная і двухкультурная, але гэта было непрымальна для грамадзян Канады розных іншых этнічных прыналежнасцей, якія складалі тады каля 40 % насельніцтва Канады. Тады ў снежні 1968 года пад кіраўніцтвам сенатара Паўла Юзыка ў Таронта адбылася «*Thinkers' Conference*» па справе прававога стану культур этнічных груп. На гэтай канферэнцыі беларусаў прэзентаваў В. Жук-Грышкевіч. Канферэнцыя вынесла рэзалюцыю, каб дамагацца прызнання Канады краінай двухмоўнай, але шматкультурнай. У выніку ў 1971 годзе ў Канадзе абвешчана палітыка шматкультурнасці, а ў 1973 годзе створана Кансультатыўная рада па справах шматкультурнасці, якая складалася са 100 асоб — прадстаўнікоў розных этнічных груп Канады, якія ўсе былі прызначаныя ўрадам Канады, ад беларусаў была прызначаная Раіса Жук-Грышкевіч (займала пасаду 7 гадоў). Этнічныя арганізацыі былі незадаволены, што сябры Кансультатыўнай рады па справах шматкультурнасці былі прызначаныя ўрадам, без узгаднення з этнічнымі арганізацыямі, таму ў 1980 у Атаве заснаваная грамадская арганізацыя — *Canadian Ethnocultural Council — CEC*, што складалася з 36 этнічных арганізацый. У арганізацыі *СЕС* — Канадскай этнакультурнай рады ад ККБК бралі ўдзел Янка і Івонка Сурвілы, ККБК дагэтуль сябр-заснавальнік *СЕС*. З часам *СЕС* замяніла Кансультатыўная рада па справах шматкультурнасці (*СССМ*).

У сакавіку 1989 ЗБК праз ККБК арганізаваная 1-я Канферэнцыя прадстаўнікоў беларускага грамадства Канады, а таксама Канадскага фонду дапамогі ахвярам Чарнобыля ў Беларусі (арганізатар і старшыня Фонду — Івонка Сурвіла). На ўгодкі Чарнобыльскай катастрофы ў красавіку 1990 канадскія ўкраінцы арганізавалі масавую жалобную дэманстрацыю, узяць удзел у якой запрасілі і ККБК, ў часе дэманстрацыі старшыня ККБК выступіў з дакладам «*Aftermath of Chernobyl in Belarus*».

У 1991 ККБК арганізаваў 2-ю Канферэнцыю прадстаўнікоў беларускай абшчыны Канады, атрымаў на яе, як і на папярэднюю дзяржаўны грант. У 1993 годзе ЗБК, як сябра ЗБС «Бацькаўшчына», пад кіраўніцтвам Міколы Ганька арганізавала групавую паездку ў Мінск на 1-ы З'езд беларусаў свету. На гэтым З'ездзе выступалі з прывітальнымі прамовамі Старшыні ЗБК і ККБК, яны былі абраныя ў Вялікую раду ЗБС «Бацькаўшчына». У маі 1995 на 2-м Кангрэсе міжнароднай асацыяцыі беларусістаў у Мінску як дэлегат прыняла ўдзел Раіса Жук-Грышкевіч з дакладам «*Роля беларускай эміграцыі ў Канадзе*». У 1996 ЗБК дала даклад на іншую канферэнцыю ў Мінску, арганізаваную ЗБС «Бацькаўшчына» — «*Культура беларускага замежжа — Канада*».

Гл. таксама
-----------

* Беларускае слова (газета, Таронта)

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* Жук-Грышкевіч Р. Гісторыя Згуртаваньня Беларусаў Канады // Гісторыя

Спасылкі
--------

* — Афіцыйная старонка Згуртавання беларусаў Канады


| ⛭Арганізацыі беларускай дыяспары |
| --- |
| Аргенціна | 
* Белавежа

 |
| Арменія | 
* Ерэванская беларуская абшчына Арменіі «Беларусь»

 |
| Аўстралія | 
* Беларускае аб’яднанне ў Аўстраліі
* Беларускі культурна-грамадскі клуб
* Беларускі вызвольны рух у Аўстраліі
* Задзіночанне беларускіх ветэранаў у Аўстраліі
* Федэральная рада беларускіх арганізацый у Аўстраліі
* Беларуска-аўстралійскае незалежнае аб’яднанне ў Новым Паўднёвым Уэльсе
* Аддзел Задзіночання беларускіх ветэранаў у Заходняй Аўстраліі
* Беларускі жаночы камітэт у Вікторыі
* Беларускі цэнтральны камітэт у Вікторыі
* Беларускае аб'яднанне ў Вікторыі
* Беларускае аб'яднанне ў Заходняй Аўстраліі
* Беларускае аб'яднанне ў Паўднёвай Аўстраліі
* Беларускае аб’яднанне ў Новым Паўднёвым Уэльсе (прыхільнікі Рады БНР)

 |
| Вялікабрытанія | 
* Беларуская бібліятэка і музей імя Францішка Скарыны
* Згуртаванне беларусаў у Вялікай Брытаніі
* Хрысціянскае аб’яднанне беларускіх работнікаў у Вялікабрытаніі

 |
| Германія‎ | 
* Агульнабеларускі Саюз Вайскоўцаў
* Беларускі камітэт самапомачы
* Беларускі нацыянальны камітэт (Рэгенсбург)
* Беларускі нацыянальны цэнтр (1941)
* Беларускае прадстаўніцтва
* Беларуская гімназія імя Янкі Купалы
* Беларуская суполка RAZAM
* Інстытут вывучэння СССР

 |
| ЗША | 
* Аб’яднанне беларускіх жанчын
* Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку
* Беларускі кангрэсавы камітэт Амерыкі
* Беларуска-амерыканскі грамадскі цэнтр
* Беларуска-амерыканскае аб’яднанне
* Беларуска-амерыканскае задзіночанне
* Беларуска-амерыканская нацыянальная рада
* Беларускі харытатыўна-адукацыйны фонд
* Вялікалітоўскі фонд імя Льва Сапегі
* Кангрэс беларусаў Амерыкі
* Полацак
* Саюз амерыканска-беларускіх ветэранаў
* Саюз беларуска-амерыканскай моладзі
* Фонд імя І. Любачкі
* Фундацыя імя Пётры Крэчэўскага

 |
| Канада | 
* Беларускі выдавецка-мастацкі клуб «Пагоня»
* Згуртаванне беларусаў Канады
* Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Канадзе
* Каардынацыйны камітэт беларусаў Канады

 |
| Літва | 
* Аб’яднанне студэнтаў-беларусаў Літоўскага ўніверсітэта імя Вітаўта Вялікага
* Сябрына
* Беларускае культурна-асветнае таварыства (Коўна)
* Беларуская грамада (Коўна)

 |
| Латвія‎ | 
* Бацькаўшчына
	+ Дзвінск
	+ Рыга
* Беларуская хата
* Дзвінская дзяржаўная беларуская гімназія
* Люцынская дзяржаўная беларуская гімназія

 |
| Расія‎ | 
* Арэнбургскі гурток беларусаў
* Беларус
* Беларускі гурток студэнтаў Пецярбургскай каталіцкай духоўнай акадэміі
* Беларускі навукова-літаратурны гурток
* Беларуская нацыянальна-культурная аўтаномія «Нёман»
* Беларускі нацыянальны камісарыят
* Беларуска-ўкраінскі камітэт помачы ахвярам вайны
* Беларускае вольнае эканамічнае таварыства (Петраград)
* Беларускае грамадска-культурнае таварыства (Санкт-Пецярбург)
* Беларуская вучнёўская грамада
* Беларуская народная грамада
* Беларуская сацыял-дэмакратычная рабочая партыя
* Таварыства ахвотнікаў беларускага народнага штукарства
* Беларуская хатка
	+ Арол
	+ Петраград
* Беларускае таварыства ў Петраградзе па аказанні дапамогі пацярпелым ад вайны

 |
| Украіна‎ | 
* Беларускі гай
* Беларускае зямляцтва пралетарскага студэнцтва

 |
| Чэхія | 
* Беларускае (Крывіцкае) культурнае таварыства імя Ф. Скарыны
* Беларускі загранічны архіў
* Беларускі навуковы кабінет
* Карэспандэнцыйныя курсы беларусаведы

 |
| Эстонія | 
* Беларуска-эстонскае згуртаванне

 |