**П’ер Буёя** (рундзі: і фр.: Pierre Buyoya; 24 лістапада 1949 — 17 снежня 2020) — бурундзійскі ваенны і дзяржаўны дзеяч, маёр. Прэзідэнт Бурундзі ў 1986—1993 і 1996—2003 гадах.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Рутаву, у правінцыі Буруры на поўдні краіны. Належаў да тутсі. У 1967—1982 гадах навучаўся ў ваенных навучальных установах Бельгіі, Францыі, ФРГ. З верасня 1984 па жнівень 1987 — афіцэр Генеральнага штаба Узброеных Сіл.

Калі ўрад Жан-Батыста Багазы пачаў антыкаталічную кампанію, што выклікала хвалю беспарадкаў па краіне, у верасні 1987 года маёр П’ер Буёя арганізаваў ваенны пераварот, абвясціўшы сябе прэзідэнтам краіны. З кастрычніка 1987 па кастрычнік 1988 быў таксама міністрам абароны. Перш за ўсё ён спыніў усе пераследы каталіцкай царквы і вызваліў палітвязняў.

У жніўні 1988 года ў краіне зноў успыхнулі масавыя міжэтнічныя сутыкненні. Армія тутсі здолела навесці парадак, але пры гэтым загінулі не менш за 5 тыс. сялян-хуту, каля 60 тыс. беглі з Бурундзі. Пасля гэтых падзей Буёя пачаў палітыку нацыянальнага прымірэння. Ён прызначыў прадстаўніка хуту прэм’ер-міністрам краіны і ўключыў іх у склад свайго ўрада. 1 чэрвеня 1993 годы былі праведзены першыя ў гісторыі краіны дэмакратычныя прэзідэнцкія выбары. На перамог прадстаўнік хуту Мельхіёр Ндадае, набраўшы 65% галасоў пры толькі 32%, аддадзеных за Буёя.

Аднак Ндадае быў забіты ўжо праз 102 дня, у кастрычніку таго ж года (як высветлілася пазней, за гэтым стаяў маёр Буёя). Замест яго дзяржаву ўзначаліў Сіпрыен Нтар’яміра, але той загінуў у авіякатастрофе ў красавіку 1994 года. Акрамя таго, аднавілася супрацьстаянне паміж тутсі і хуту.

25 ліпеня 1996 года Буёя ўзначаліў новы дзяржаўны пераварот і ўтрымліваў уладу ў краіне да 2003. У 1998 годзе ён скасаваў пасаду прэм’ер-міністра, якую на працягу папярэдніх 10 гадоў па заведзенай ім жа традыцыі была за прадстаўнікамі хуту, калі прэзідэнтам быў тутсі, і наадварот.

У 2001 годзе працяг этнічнага канфлікту і пагроза эканамічных санкцый вымусілі Буёя ўвесці пасаду віцэ-прэзідэнта і прызначыць на яго прадстаўніка хуту Дамісьена Ндаізее, якому па ўмовах пагаднення ён роўна праз паўтара года перадаў пасаду кіраўніка дзяржавы. Як былы прэзідэнт, атрымаў статус пажыццёвага сенатара. 

У 2008 годзе ён узначаліў міратворчую місію Афрыканскага саюза ў Чадзе, а пазней — у Малі.

19 кастрычніка 2020 года Вярхоўны суд Бурундзі прысудзіў Буёя да пажыццёвага зняволення за забойства Ндадае (завочна). Яшчэ 18 чалавек таксама былі асуджаныя за ўдзел у забойстве.

Былы кіраўнік дзяржавы ў той час знаходзіўся ў Малі і захварэў на каранавірус. Яго шпіталізавлі ў Парыж, дзе 17 снежня ён і памёр. Пахаваны ў Бамако.

Заўвагі
-------

1. 1 2
2. 1 2 3  Fichier des personnes décédées Праверана 18 студзеня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q80900474'></a>
3. ↑
4. ↑  Pierre Buyoya Архіўная копія ад 5 верасня 2008 на Wayback Machine
5. ↑  Reports, News Services and Staff (18 December 2020). "Pierre Buyoya, Burundian president who led two coups, dies at 71". *Washington Post*. Праверана 21 December 2020.
6. ↑  Ex-Burundi president gets prison term for 1993 killing of victorious election opponent **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 7 сакавіка 2022. Праверана 10 красавіка 2021.
7. ↑  Burundi's Pierre Buyoya dies from Covid-19 **(нявызн.)**. *www.iol.co.za*. Праверана 19 December 2020.
8. ↑  Pierre Buyoya Yigeze Kuyobora Uburundi Yitavye Imana **(нявызн.)**. *Ijwi ry'Amerika*. Праверана 19 December 2020.
9. ↑  Burundi ex-president Buyoya dies from Covid-19 **(нявызн.)**. *Yahoo News* (18 снежня 2008). Праверана 18 December 2008.
10. ↑  L'ancien président du Burundi Pierre Buyoya inhumé à Bamako **(нявызн.)**. *www.aa.com.tr*. Праверана 26 July 2021.

| ⛭Бурундзі Прэзідэнты Бурундзі |
| --- |
| 
* Мішэль Мічамберо (1966—1976)
* Жан-Батыст Багаза (1976—1987)
* П’ер Буёя (1987—1993)
* Мельхіёр Ндадае (1993)
* Сільві Кінігі**1** (1993—1994)
* Сіпрыен Нтар’яміра (1994)
* Сільвестр Нтыбантунганья (1994—1996)
* П’ер Буёя (1996—2003)
* Дамісьен Ндаізее (2003—2005)
* П’ер Нкурунзіза (2005—2020)
* Эварыст Ндаішыміе (з 2020)

 |
| 
* **1**Выканаўца абавязкаў

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · OpenSanctions |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 13548494g · CiNii: DA16429688 · GND: 1020776102 · GTAA: 87921 · ISNI: 0000000081359912 · LCCN: n88270993 · NTA: 392863545 · SUDOC: 050811991 · VIAF: 56773819 |

 |