**Генадзь Міхайлавіч Страка́лаў** (руск.: Геннадий Михайлович Стрекалов; 28 кастрычніка 1940 — 25 снежня 2004) — савецкі і расійскі касманаўт-даследчык, двойчы Герой Савецкага Саюза (1980, 1984), лётчык-касманаўт СССР (1980), кандыдат тэхнічных навук (1985). Заслужаны майстар спорту СССР (1981).

Паштовая марка СССР, прысвечаная палёту касманаўтаў Л. Д. Кізіма, Г. М. Стракалава, А. Р. Макарава на караблі «Саюз Т-3», 1981

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў горадзе Мыцішчы (Маскоўская вобласць, Расія). У 1957 годзе скончыў школу ў горадзе Калінінград (сучасны Каралёў) Маскоўскай вобласці. У 1957—1960 гадах працаваў на Заводзе эксперыментальнага машынабудавання (вытворчая база АКБ-1), дзе прымаў удзел у вырабе корпуса першага штучнага спадарожніка Зямлі. У 1965 годзе скончыў машынабудаўнічы факультэт Маскоўскага вышэйшага тэхнічнага вучылішча імя М. Э. Баўмана па спецыяльнасці «Інжынер-механік». З кастрычніка 1964 года працаваў у АКБ-1 (пазней Цэнтральнае канструктарскае бюро эксперыментальнага машынабудавання, сучасная Ракетна-касмічная карпарацыя «Энергія» імя С. П. Каралёва) тэхнікам-стажорам, са жніўня 1965 года — інжынерам-канструктарам. З верасня 1966 года інжынер у Цэнтральным канструктарскім бюро эксперыментальнага машынабудавання (ЦКБЭМ), у 1970—1973 гадах — старшы інжынер. У 1968 годзе скончыў Інстытут марксізму-ленінізму пры Калінінградскім гарадскім камітэце КПСС. З 17 студзеня 1995 года працаваў начальнікам 291-га аддзела НВА «Энергія» (камандзір атрада касманаўтаў НВА «Энергія»).

У атрадзе касманаўтаў
---------------------

Пасля медыцынскага абследавання ў Інстытуце медыка-біялагічных праблем 1 лістапада 1971 года Г. М. Стракалаў атрымаў заключэнне Галоўнай медыцынскай камісіі аб годнасці да спецыяльнай трэніроўкі. 27 сакавіка 1973 года на пасяджэнні Дзяржаўнай міжведамаснай камісіі быў рэкамендаваны да залічэння ў Атрад касманаўтаў. 21 сакавіка 1973 года быў прызначаны на пасаду касманаўта-даследчыка. У 1973 годзе Генадзь Стракалаў працаваў у галоўнай аператыўнай групе кіравання пры лётна-канструктарскіх выпрабаваннях карабля 7К-С (11Ф732) і комплексу 27К («Салют» — «Саюз») на судне «Акадэмік Каралёў» і ў Цэнтры кіравання палётамі ў Еўпаторыі, асвоіў пілатаванне самалёта Л-29 і здзейсніў 7 скачкоў з парашутам.

Са студзеня 1974 года па студзень 1976 года Г. М. Стракалаў праходзіў падрыхтоўку да выпрабавальнага палёту на касмічным караблі 7К-С у якасці бортінжынера экіпажа, разам з Юрыем Малышавым, са студзеня па верасень 1976 года падрыхтоўку ў якасці бортінжынера другога экіпажа касмічнага карабля «Саюз-22» па праграме выпрабаванні шматзанальнай фотакамеры МКФ-6, зробленай у ГДР. З кастрычніка 1978 года па снежань 1979 года разам з Васілём Лазаравым рыхтаваўся да першага выпрабавальнага палёту на караблі «Саюз Т» у якасці бортінжынера трэцяга (рэзервовага) экіпажа. У кастрычніку 1980 года Генадзь Стракалаў быў пераведзены ў асноўны экіпаж і замяніў у ім Канстанціна Феакцістава і працягнуў падрыхтоўку ў якасці касманаўта-даследчыка, разам з Леанідам Кізімам і Алегам Макаравым. З верасня 1981 года па красавік 1982 года праходзіў падрыхтоўку ў якасці бортінжынера дубліруючага экіпажа касмічнага карабля «Саюз Т-5» па праграме 1-й асноўнай экспедыцыі на станцыю «Салют-7», разам з Уладзімірам Цітовым. Праходзіў падрыхтоўку па праграме «Буран», разам з Генадзем Манаковым і Віктарам Забалоцкім у якасці бортінжынера трэцяга (рэзервовага) экіпажа экспедыцыі на арбітальны комплекс «Мір», разам з Генадзем Манаковым у якасці бортінжынера першага экіпажа карабля «Саюз ТМ-10» на арбітальны комплекс «Мір». З мая 1994 года па люты 1995 года праходзіў падрыхтоўку да палёту разам з Уладзімірам Дзяжуравым, з 1 лістапада 1994 года — па праграме Мір—НАСА разам з Норманам Тагардам (ЗША).

Адлічаны Г. М. Стракалаў з атрада касманаўтаў 17 студзеня 1995 года ў сувязі з выхадам на пенсію.

Палёты
------

Г. М. Стракалаў выканаў 5 палётаў у космас агульнай працягласцю 268 сутак 22 гадзіны 25 хвілін 21 секунда. Зрабіў 4 выхады ў адкрыты космас агульнай працягласцю 20 гадзін 57 мінут.
Выканаў палёты:

* З 27 лістапада па 10 снежня 1980 года ў якасці касманаўта-даследчыка на караблі «Саюз-Т-3» і арбітальнай станцыі «Салют-6», разам з Л. Кізімам і А. Макаравым. Працягласць палёту склала 12 сутак 19 гадзін 07 хвілін 42 секунды.
* З 20 па 22 красавіка 1983 года ў якасці бортінжынера карабля «Саюз Т-8», разам з У. Цітовым і А. Серабровым. Працягласць палёту склала 2 сутак 00 гадзін 17 хвілін 48 секунд.
* З 3 па 11 красавіка 1984 года ў якасці бортінжынера экспедыцыі наведвання арбітальнай станцыі «Салют-7» па савецка-індыйскай праграме разам з Ю. Малышавым і Р. Шарма (Індыя). Працягласць палёту склала 7 сутак 21 гадзіну 40 хвілін 6 секунд.
* З 1 жніўня па 10 снежня 1990 года ў якасці бортінжынера касмічнага карабля «Саюз ТМ-10» і 7-й асноўнай экспедыцыі на арбітальны комплекс «Мір», разам з Г. Манаковым. Стартаваў разам з Г. Манаковым, прызямліўся разам Г. Манаковым і японскім касманаўтам Т. Акіямам. Працягласць палёту склала 130 сутак 20 гадзін 35 хвілін 51 секунда.
* З 14 сакавіка па 7 ліпеня 1995 года ў якасці бортінжынера 18-й асноўнай экспедыцыі на арбітальны комплекс «Мір», разам з У. Дзяжуравым і Н. Тагардам. Стартаваў на караблі «Саюз ТМ-21», пасадка на шатле «Атланціс». Працягласць палёту склала 115 сутак 08 гадзін 43 хвіліны 54 секунды.

26 верасня 1983 года з-за аварыі ракеты-носьбіта не адбыўся старт касмічнага карабля «Саюз Т-10-1» з У. Цітовым і Г. Стракалавым на борце.

Грамадская дзейнасць і захапленні
---------------------------------

З 1984 года Г. М. Стакалаў займаў пасаду старшыні Федэрацыі водналыжнага спорту СССР, у 1990—1991 гадах — старшыні Маскоўскага абласнога Камітэта абароны міру, з 1991 года — Расійскага Камітэта абароны міру. З 1992 года быў віцэ-прэзідэнтам Асацыяцыі ўдзельнікаў касмічных палётаў. Быў кандыдатам у дэпутаты Дзяржаўнай Думы Федэральнага Сходу Расійскай Федэрацыі 3-га склікання. У 1990 годзе ў час палёту ўдзельнічаў у культурнай праграме «Космас—Чалавек—Культура» пад Сцягам міру.

Захапляўся горнымі і воднымі лыжамі, тэнісам, футболам, хакеем і меў 3-ці разрад па лёгкай атлетыцы, 1-ы разрад па хакеі.

Аўтар кнігі «Благодарен судьбе».

Ушанаванне памяці
-----------------

* 12 верасня 2003 года ў горадзе Мыцішчы адкрыты бронзавы бюст Г. М. Стракалава ў скверы, які носіць яго імя.
* 28 кастрычніка 2010 года ў горадзе Каралёў адбылося ўрачыстае адкрыццё мемарыяльнай дошкі лётчыку-касманаўту Г. М. Стракалаву на фасадзе школы, дзе ён вучыўся.
* Імя касманаўта прысвоена малой планеце (32735) Стракалаў.
* Ганаровы грамадзянін гарадоў Уладзікаўказ (1983), Гагарын (1981), Каралёў (1984), Мыцішчы (1984), Байканур (1980), Мыцішчанскага раёна Маскоўскай вобласці.
* У Маскоўскім дзяржаўным гуманітарным універсітэце імя М. А. Шолахава штогод праходзіць міні-футбольны турнір памяці Г. М. Стракалава.

Зноскі
------

1. ↑  Gennadi Strekalov //  Праверана 9 кастрычніка 2017.
2. ↑  Вялікая расійская энцыклапедыя — 1925.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a>
3. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2002. — С. 194. — 552 с. — ISBN 985-11-0251-2<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13028710'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24038862'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q14271902'></a>
4. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 29 красавіка 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
5. ↑  БелЭн, 2002
6. 1 2 3 4 5 6 7  Космическая энциклопедия: Геннадий Михайлович Стрекалов  (руск.) // Сайт РКК «Энергия»
7. 1 2  Генадзь Міхайлавіч Стракалаў на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* *Ларыёнаў У. С.* Страка́лаў Генадзь Міхайлавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 194. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *И. А. Маринин, С. Х. Шамсутдинов, А. В. Глушко (составители).* Советские и российские космонавты. 1960—2000 / Под редакцией Ю. М. Батурина. — М.: ООО Информационно-издательский дом «Новости космонавтики», 2001. — ISBN 5-93345-003-0. (руск.)

Спасылкі
--------

* Космическая энциклопедия: Геннадий Михайлович Стрекалов  (руск.) // Сайт РКК «Энергия»
* Отряд космонавтов РКК «Энергия». Геннадий Михайлович СТРЕКАЛОВ(Праверана 21 чэрвеня 2023) (руск.)
* СТРЕКАЛОВ Геннадий Михайлович  (руск.) // Цэнтр падрыхтоўкі касманаўтаў імя Ю. А. Гагарына
* Стрекалов Геннадий Михайлович // Космический мемориал  (руск.)
* Стрекалов Геннадий Михайлович // Телестудия Роскосмоса  (руск.)
* Памяти Геннадия Стрекалова(недаступная спасылка)  (руск.) // Афіцыйны сайт адміністрацыі горада Каралёў

| ⛭Лётчыкі-касманаўты СССР |
| --- |
| 1960-я | 
* *1961* Гагарын, Г. Цітоў
* *1962* Нікалаеў, Паповіч
* *1963* Быкоўскі, Церашкова
* *1964* Ягораў, Камароў, Феакцістаў
* *1965* Бяляеў, Лявонаў
* *1968* Берагавой
* *1969* У. Волкаў, Валынаў, Гарбатко, Елісееў, Кубасаў, Філіпчанка, Хруноў, Шаталаў, Шонін

 |
| 1970-я | 
* *1970* Севасцьянаў
* *1971* Рукавішнікаў, Дабравольскі (пасмяротна), Пацаеў (пасмяротна)
* *1973* Клімук, Лазараў, Лебедзеў, Макараў
* *1974* Арцюхін, Дзёмін, Сарафанаў
* *1975* Грэчка, Губараў
* *1976* Аксёнаў, Жолабаў, Зудаў, Раждзественскі
* *1977* Глазкоў, Кавалёнак, Румін
* *1978* Джанібекаў, Іванчанкаў, Раманенка
* *1979* Ляхаў

 |
| 1980-я | 
* *1980* Кізім, Малышаў,  Папоў, Стракалаў
* *1981* Савіных
* *1982* Беразавой, Савіцкая, Сераброў
* *1983* Аляксандраў, У. Цітоў
* *1984* Ацькоў, Воўк, У. Салаўёў
* *1985* Васюцін, А. Волкаў
* *1987* Віктарэнка, Лавейкін, Леўчанка
* *1988* Манараў, А. Салаўёў
* *1989* Крыкалеў, Палякоў

 |
| 1990-я | 
* *1990* Баландзін
* *1991* Арцэбарскі, Аўбакіраў, Афанасьеў, Манакоў

 |



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree |
| Нарматыўны кантроль | GND: 129663034 · GTAA: 158574 · ISNI: 0000 0003 8313 5842 · LCCN: n85154985 · VIAF: 267558600 |