У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Монмут (значэнні).
**Мо́нмут** (англ.: Monmouth, ˈmɒnməθ, вал.: Trefynwy) — гістарычная сталіца графства Монмутшыр на паўднёвым усходзе Уэльса (Вялікабрытанія). Размешчаны ля зліцця ракі Монау з ракой Уай непадалёк ад мяжы краіны. З Монау звязана назва паселішча, «вусце Монау». Валійская назва ракі, *Mynwy*, азначае «хуткабежная». Горад першапачаткова быў вядомы як *Abermynwy* («вусце Монау»), потым як *Trefynwy* («горад Монау» — «м» трансфармавалася ў «ф»), у XVII стагоддзі. У СМІ Монмут вядомы як першы ў свеце «вікіпедыйны горад» («Вікіпедыя-горад»).

Гісторыя
--------

Брытанскі савет па археалогіі (*Council for British Archaeology*) абвясціў Монмут адным з гістарычна першых 10 гарадоў у Вялікабрытаніі. Першым паселішчам ў гэтай мясцовасці быў рымскі форт Блестыум (*Blestium*); у самым цэнтры горада знойдзены рымскія манеты і кераміка. Паміж II і IV стагоддзямі тут, відаць, апрацоўвалі жалеза, сыравіна для якога паступала з Габаніума (*Gobannium*) і Арыконіума (*Ariconium*).

Пасля заканчэння рымскага валадарства ў Брытаніі, гэта вобласць стала паўднёвай ускраінай валійскага царства Эргінг. Адзінае сведчанне таго, што насельніцтва працягвала існаваць — запіс VII стагоддзя пра царкву ў межах горада, прысвечанай Кадаку Мудраму. У 1056 годзе вобласць была спустошана Грыфідам ап Лівелінам.

Замак Монмут
Пасля заваявання Англіі нарманамі ў 1066 годзе, графства Херэфард было аддадзена саюзніку караля Вільгельма, Вільяму Фіц-Осберну. Ён адказваў за абарону тэрыторыі; быў пабудаваны новы замак для кантролю для пераправамі і рэсурсамі. Першапачаткова гэта быў мот і бейлі, з часам замак быў перабудаваны ў камені і ўмацаваны. Вакол замка вырас горад, каля 1075 года быў заснаваны бенедыкцінскі кляштар.

Горад быў запісаны ў Кнігу страшнага суда і працягваў расці. З XII стагоддзя развіваўся прыгарад. Горад займаўся гандлем жалеза, працавалі кузні, якія выкарыстоўваюць мясцовую руду і вугаль .

У 1233 годзе, у час барацьбы прыхільнікаў караля Генрыха III і баронаў, у горадзе абылася буйная бітва. Быў пашыраны замак. Каля 1300 года былі пабудаваны гарадскія сцены і быў умацаваны мост цераз Монау. Цяпер гэта пешаходны мост, адзіны абаронены мост у Вялікабрытаніі і адзін з трох падобных у Еўропе.

Кароль Эдуард II быў часова пасаджаны ў мясцовы замак пасля звяржэння сваёй жонкай Ізабелай і яе палюбоўнікам Роджэрам Мортымерам. У сярэдзіне XIV стагоддзя замак і горад перайшлі ва ўладу Ланкастэраў.

З XIV стагоддзя ў горадзе сталі вырабляцца ваўняныя монмуцкія шапкі. Аднак дабрабыт памежнага горада пацярпеў пасля нападаў прыхільнікаў Оўайна Гліндура, хоць сам горад і не патрапіў пад напад.

У 1605 годзе Якаў I дараваў Монмуту статут горада прывілеем. Горад «на ўсе будучыя часы вечныя … будзе горадам міру і спакою, прыкладам, які будзе пужаць зло і радаваць дабро». У Монмуце з'явіўся тыповы вулічны рынак, шырокі ў сярэдзіне (для продажу) і вузкі на кожным канцы, для прадухілення ўцёкаў скаціны.

Да канца XVIII стагоддзя горад стаў папулярным цэнтрам для наведвальнікаў «Уай Тура», лодкавай экскурсіі па маляўнічай даліне Уай. Сярод іншых гэты раён наведвалі Уільям Уордсварт, Сэмюэл Тэйлар Кольрыдж, Роберт Саўці, Уільям Цёрнер

Монмут і Вікіпедыя
------------------

У Монмуце на розных збудаваннях размешчаны таблічкі з QR-кодамі праекта QRpedia. Праект атрымаў назву Monmouthpedia. У СМІ Монмут стаў вядомы як першы ў свеце вікіпедыйны горад.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг Германіі Вальдбран (ням.: Waldbronn), Германія
* Сцяг Францыі Карбон (фр.: Carbonne), Францыя

Вядомыя выхадцы і жыхары
------------------------

* Генрых V — кароль Англіі.
* Філіп Эванс — мучанік, святар Рымска-каталіцкай царквы.
* Томас Крофтс — англіканскі святар, бібліяфіл.
* Томас Цюдар — мастак.
* Джон Этэрынгтан Уэлш Ролс — шэрыф, калекцыянер, адзін са стваральнікаў і прэзідэнт Сельскагаспадарчага кірмаша Монмутшыра.
* Сол Дэвід — акадэмік, ваенны гісторык і тэлевядучы.

Зноскі
------

1. ↑  Hywel Wyn Owen, *The Place-Names of Wales*, 2000, University of Wales Press, ISBN 0-7083-1458-9, p.63
2. 1 2  Ва Ўэльсе з'явіўся першы ў свеце «Вікіпедыя-горад» *Газета.Ru*, 18 мая 2012
3. ↑  Keith Kissack, *Monmouth and its Buildings*, Logaston Press, 2003, ISBN 1-904396-01-1
4. 1 2 3 4 5  Glamorgan-Gwent Archaeological Trust Historic Landscape Characterisation: Lower Wye Valley. Accessed 11 January 2012
5. 1 2  John Newman, *The Buildings of Wales: Gwent/Monmouthshire*, 2000, ISBN 0-14-071053-1, pp.393-412
6. 1 2 3 4 5  A Brief History of the Town of Monmouth Архівавана 5 сакавіка 2012.. Accessed 11 January 2012
7. ↑  Kissack, Keith (1974). *Mediaeval Monmouth*. The Monmouth Historical and Educational Trust. p. 24.
8. 1 2 3  Monmouth Town Council: History of the town Архівавана 24 красавіка 2012.. Accessed 11 January 2012
9. ↑  Mary Saaler, *Edward II: 1307—1327*. Rubicon Press, Norwich, 1997, p. 134
10. ↑  Monmouth Town Council **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 7 мая 2006. Праверана 1 February 2006.
11. ↑  Elisabeth Whittle, «All These Inchanting Scenes: Piercefield in the Wye Valley», *Garden History*, Vol. 24, No. 1 (Summer 1996), pp. 148—161.
12. ↑  Монмут — першы Wikipedia-горад! Архівавана 8 снежня 2015. premiumseo.org, 22 мая 2012

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх