recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Быхаўскі раённы гісторыка-краязнаўчы музей** — музей у Быхаве, размяшчаеца ў будынку былой мужчынскай гімназіі канца XIX — пачатку ХХ стст. па вуліцы Леніна, 40.

Гісторыя
--------

Заснаваны ў г.Быхаў паводле рашэння Бюро ЦК КПБ ад 4 чэрвеня 1979 г. Адкрыты для наведвальнікаў 29 чэрвеня 1984 г. Базай для яго стварэння стаў музей рэдакцыі раённай газеты «Маяк Прыдняпроўя», які дзейнічаў з 22 чэрвеня 1970 г. на грамадскіх пачатках. У розныя гады музеем кіравалі І. В. Вараб’ёў, С. М. Бажкоў. З 1990 г. дырэктар Л. М. Буштак.

У снежні 2000 г. музей закрыты для наведвальнікаў. У 2002 г. рашэннем Быхаўскага райвыканкама яму перададзены іншы будынак, рэканструкцыя якога вядзецца з 2005 г. На 01.07.2008 г. дзеючай экспазіцыі музей не мае.

Экспазіцыя
----------

Асноўны фонд музея (2008) налічвае 5599 адзінак захоўвання, навукова-дапаможны — 1852 адзінак. Сярод экспанатаў матэрыялы па гісторыі Быхаўскага замка, пра падзеі Паўночнай вайны 1700-21 гг. вайны 1812 г. грамадзянскай вайны 1918-20 гг. Вялікай Айчыннай вайны і ўдзел у ёй землякоў, дакументы, прысвечаныя ўраджэнцу раёна маршалу авіяцыі С. А. Красоўскаму. Прадстаўлены матэрыялы пра развіццё эканомікі, медыцыны, адукацыі, культуры і спорту раёна, пра жывёльны і раслінны свет Быхаўшчыны. Музей мае багатыя нумізматычную, этнаграфічную, археалагічную (у тым ліку зуб і фрагменты біўняў маманта, каменныя прылады працы) калекцыі, зборы твораў жывапісу, графікі, скульптуры. У фондах захоўваецца шмат мемарыяльных рэчаў, якія належалі знакамітым быхаўчанам.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт

| ⛭Славутасці Быхава |
| --- |
| Раёны і кварталы | Вуліца Леніна |
| Умацаванні | Замак Хадкевічаў і Сапегаў† • Гарадскія ўмацаванні |
| Грамадскія будынкі і збудаванні | Будынак жаночай гімназіі • Будынак мужчынскай гімназіі • Гасцініца «Еўропа» • Будынак казначэйства |
| Музеі | Гісторыка-краязнаўчы музей |
| Помнікі і мемарыялы | Мемарыял «Лудчыцкая вышыня» |
| Манастыры, саборы і храмы | Свята-Троіцкая царква • Галоўная сінагога • Кляштар канонікаў латэранскіх • Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі† • Сінагога для багатых • Свята-Троіцкі сабор† |
| Сады і паркі, могілкі | Яўрэйскія могілкі |
| † страчаныя аб'екты |
**Будынак банка** — будынак у Бабруйску, размешчаны па Камсамольскай вуліцы, 41. Пабудаваны ў 1902 годзе з цэглы. Помнік архітэктуры неакласіцызму. Цяпер тут размешчана адміністрацыйная ўстанова.

Архітэктура
-----------

Кампактны прамавугольны ў плане аднапавярховы будынак пад пакатым двухсхільным дахам. Галоўны фасад сіметрычна-восевы з бакавымі рызалітамі, завершанымі прамавугольнымі атыкамі. У дэкоры будынка выкарыстаны паўкалоны, франтоны, разеткі, атыкі. Планіроўка будынка анфіладная. У цэнтры вялікая аперацыйная зала са склепам пад ёй. У інтэр’еры захаваліся 2 прамавугольныя кафляныя печы, складзеныя на цокалях і завершаныя фігурнымі франтонамі. Плітка ўпрыгожана арнаментальным малюнкам з кветак і пялёсткаў светла-зялёных і светла-блакітных колераў.

Літаратура
----------

* *А. М. Кулагін.* 248. Будынак банка // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.
* *Ю. А. Якімовіч, А. М. Кулагін.* Бабруйскіх банкаў будынкі // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
**Каістр** (стар.-грэч.: Κάϋστρος) — у грэчаскай міфалогіі рачны бог. Храм герояў Каістрыя і Асія знаходзіўся побач з Нісай і мясцовасцю Цытрына ў Іоніі.

Паводле Сервія, Ахіл закахаўся ў забітую ім амазонку Пенфесілею, авалодаў ёй, і яна нарадзіла ад яго сына Каістра. Паводле Паўсанія, рака Каістр — бацька Эфеса, эпаніма горада. У Аскалоне Каістр ажаніўся з Дэркето, у іх нарадзілася Семіраміда (у іншых крыніцах бацькам Семіраміды названы нейкі сірыец).

Зноскі
------

1. ↑  *Страбон*. Геаграфія XIV 1, 45 (стар.650)
2. ↑  *Сервій*. Каментарый да «Энеіды» Вергілія. XI. 661.
3. ↑  Паўсаній. Апісанне Элады VII 2, 8
4. ↑  Вялікі Этымалогік, пад словам Κάϋστρος (цыт. паводле: Лексікон Рошэра)

* Лексікон Рошэра. Т.2. Стб. 1008—1009.
Фрагмент панарамы Быхава XVII ст.
**Быхаўскія гарадскія ўмацаванні** — ўключалі земляны вал (даўжыня 800 м, вышыня 7—8 м, шырыня ў аснове да 30 м) з бастыёнамі, равелінамі і мураванымі ўязнымі брамамі, амаль такой жа даўжыні абарончы роў, у якім пастаянна была вада.

План Быхава 1781 года
Уваход і выхад з горада ажыццяўляўся праз брамы: Падольную (Дольную), што вяла на бераг Дняпра, Магілёўскую (у паўночнай частцы горада) і Рагачоўскую (Навабыхаўскую), якая адкрывала шлях у гарады Падняпроўя.

Бастыён
Як і іншыя беларускія гарады, Быхаў меў вайсковую арганізацыю мяшчан і валашчан, аб'яднаных у дзесяткі і сотні. Яны былі ўзброены халоднай і агнястрэльнай зброяй, мелі свае харугвы (баявыя сцягі), бубны і трубы, рэгулярна ставіліся на «попіс» перад мясцовымі адміністратарам — «губернатарам». Традыцыя «попіса» была старажытнаю, і яе прытрымліваліся «водлуг давнего звычаю». Павятовая шляхта таксама штогод «пописывалася на святого Михала водлуг давнего звычаю». Усе жыхары горада штогод з вясны да замаразкаў займаліся фартыфікацыйна-будаўнічымі работамі, пад наглядам «губернатара» бясплатна рамантавалі і насыпалі валы, чысцілі і паглыблялі роў. Сяляне Быхаўскай воласці летам (пасеяўшы яравыя) і восенню («з поля сойдя») да замаразкаў мусілі «водлуг давней повинности своее валовую работу полнити» ў адпаведнасці з распараджэннем адміністрацыі.

Літаратура
----------

* Ткачоў М. А. Быхаўскі замак // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Гл. таксама
-----------

* Быхаўскі замак

| ⛭Славутасці Быхава |
| --- |
| Раёны і кварталы | Вуліца Леніна |
| Умацаванні | Замак Хадкевічаў і Сапегаў† • Гарадскія ўмацаванні |
| Грамадскія будынкі і збудаванні | Будынак жаночай гімназіі • Будынак мужчынскай гімназіі • Гасцініца «Еўропа» • Будынак казначэйства |
| Музеі | Гісторыка-краязнаўчы музей |
| Помнікі і мемарыялы | Мемарыял «Лудчыцкая вышыня» |
| Манастыры, саборы і храмы | Свята-Троіцкая царква • Галоўная сінагога • Кляштар канонікаў латэранскіх • Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі† • Сінагога для багатых • Свята-Троіцкі сабор† |
| Сады і паркі, могілкі | Яўрэйскія могілкі |
| † страчаныя аб'екты |
**Каўачы** (*Cahuachi*) — археалагічны помнік у Перу. Быў буйным цырыманіяльным цэнтрам культуры Наска і ўзвышаўся над гіганцкімі малюнкамі ў пустыні Наска. Існаваў у I—V стст. н. э.

Раскопкі Каўачы на працягу апошніх дзесяцігоддзяў штогод вядзе італьянскі археолаг Джузэпэ Арэфічы  (англ.) (бел.. У Каўачы знойдзена звыш 40 курганоў, на вяршынях якіх размешчаны глінабітныя збудаванні. Таксама дадзены помнік вывучала Элен Сільверман (Helaine Silverman), якая напісала пра яго кнігу.

Пастаяннае насельніцтва старажытнага Каўачы, мабыць, было невялікім, месца служыла цырыманіяльным цэнтрам. Археалагічныя раскопкі паказваюць, што Каўачы быў месцам масавага паломніцтва, мабыць, звязанага з цырымоніямі. Ускосным сведчаннем з'яўляюцца гіганцкія малюнкі ў пустыні Наска, сярод якіх сустракаюцца касатка і малпы, якія адсутнічаюць у дадзеным рэгіёне. З-за сухога клімату знаходкі добра захаваліся, сярод іх нават сустракаюцца фрагменты тканіны.

У цяперашні час пагрозу для помніка ўяўляюць «чорныя археолагі» — рабаўнікі магіл. Большасць пахаванняў вакол Каўачы да нядаўняга часу былі невядомыя, таму яны апынуліся прынадным кавалкам для калекцыянераў.

Літаратура
----------

* Helaine Silverman, *Cahuachi in the Ancient Nasca World*.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 155210084 · VIAF: 246936149 |
**Мячэць Сунцзян** (кіт. спр. 松江清真寺, піньінь *Sōngjiāng Qīngzhēnsì*) — найстарэйшая мячэць у Шанхаі, КНР. Размешчана ў раёне Сунцзян.

Мячэць і мусульманская абшчына ў Сунцзяне былі заснаваны нашчадкамі Гао Кэгуна  (руск.) (бел.. Будаўніцтва мячэці пачалося ў 1364—1367 гады, пад канец існавання імперыі Юань. Затым яна была перабудавана ў 1391 годзе ў часы імперыі Мін. Будынак перанёс некалькі рэканструкцый у перыяд імперыі Цын.

Малітоўная зала мячэці Сунцзян
Урад Шанхая ўнёс мячэць Сунцзян у спіс помнікаў культуры пад яго асаблівай абаронай 26 жніўня 1908 года. У 1985 годзе мячэць была старанна адрамантаваная ў занесеная ў спіс асноўных помнікаў культуры. У 1989 годзе мячэць была зноў адкрыта для публікі.

Тэрыторыя мячэці складае 4900 м². У архітэктуры будынкаў спалучаюцца традыцыйныя арабскія і кітайскія матывы. Мячэць глядзіць фасадам на поўнач і складаецца з галоўнай залы, малітоўнай нішы, калідора, дзвюх залаў для пропаведзяў і ваннага пакою. Ва ўсходняй частцы мячэці размешчана вежа, дзе мусульмане могуць узнесці малітву, выкананая ў арабскім стылі з папярочнымі грабянямі і купальнымі дахамі. Малітоўная зала размешчана насупраць вежы ў заходняй частцы мячэці. Яна падзелена на заднюю і пярэднюю, якія прадстаўляюць архітэктуру часоў імперый Юань і Мін адпаведна.

Зноскі
------

1. 1 2  Shanghai Songjiang Mosque (англ.).  Muslim2China. Архівавана з першакрыніцы 28 студзеня 2015. Праверана 15 мая 2015.
2. ↑  Songjiang Mosque (англ.)(недаступная спасылка).  Ministry of Culture, P.R.China (24 верасня 2003). Архівавана з першакрыніцы 23 верасня 2015. Праверана 15 мая 2015.
Інтэр'ер
**Мячэць Эфем Бей** — мячэць, размешчана ў цэнтры албанскай сталіцы Тыраны. Будаўніцтва было пачата ў 1789 годзе Мола Беем, і было скончана ў 1823 яго сынам Нахчі Эфен Беем, праўнукам Пашы Сулеймана.

Гісторыя і архітэктура
----------------------

Падчас камуністычнага рэжыму ў Албаніі, мячэць была зачынена да 18 студзеня 1991 года, калі, нягледзячы на ​​апазіцыю сярод камуністычных уладаў, дзесяць тысяч чалавек яе адкрылі. Так быў пакладзены пачатак падзення камунізму ў Албаніі. 

На фрэскі мячэці - дрэвы, вадаспады і масты; карціны нацюрморта, рэдкасць у ісламскім мастацтве. 

Экскурсіі ў мячэці праводзяцца штодня, за выключэннем часу малітоўнага набажэнствы.

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мячэць Эфем Бей
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Брунталь.

**Бру́нталь** (чэшск.: Bruntál) — горад у Чэхіі ў Мараўскасілезскім краі, адміністрацыйны цэнтр аднайменнага раёна.

Гісторыя
--------

Упершыню горад згадваецца ў хартыі, выдадзенай багемскім каралём Пржэмыслам Отакарам I у 1223 годзе: там сказана, што Брунталь быў першым чэшскім горадам, у якім за дзесяць гадоў да выдання хартыі было ўведзена Магдэбургскае права. Рост горада ў Сярэднявеччы быў звязаны з тым, што ў яго наваколлях вялася здабыча каштоўных металаў.

Першапачаткова Брунталь уваходзіў у Мараўскую марку, аднак у канцы XIII — пачатку XIV стагоддзяў перайшоў пад кантроль Опаўскага княства. Падчас Трыццацігадовай вайны імператар Фердынанд II канфіскаваў горад у яго ранейшых уладальнікаў за падтрымку боку праціўнікаў, і перадаў яго свайму брату Карлу I, які быў вялікім магістрам Тэўтонскага ордэна. З 1625 года ў горадзе было заснавана лейтэнантства Ордэна.

Пасля Першай сусветнай вайны ў выніку распаду Аўстра-Венгрыі горад апынуўся ў складзе Чэхаславакіі.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Германія Бюдынген, Германія
* Італія Кастэларана, Італія
* Польшча Гашавіцы, Польшча
* Польшча Аполе, Польшча
* Літва Плунге, Літва
* Славакія Штурава, Славакія

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Брунталь (Чэхія)
**Мячэць хана Узбека** (крымскатат.: Özbek Han camisi, Озьбек Хан джамиси) — архітэктурны помнік у горадзе Стары Крым, у Крыме. З'яўляецца самай старой с захаваных мячэцяў паўвострава.

Гісторыя
--------

У XIII—XIV стагоддзях *Кырым* ці **Салхат** (сёння — Стары Крым), быў цэнтрам юрта (адміністратыўнай адзінкі) Залатой арды. Ад яго імя Крымам сталі называць увесь паўвостраў. Гэта быў багаты гандлёвы горад, якім кіравалі і часткова насялялі мусульмане, з вялікай колькасцю жыхароў-хрысціян — армян, грэкаў і італьянцаў, якія багацелі на транізіце ўсходніх тавараў з генуэзскіх партоў — Кафы і Салдаі — на Русь, у Еўропу, і назад.

У 1314 годзе ў пачатку праўлення хана Залатой арды Узбека, у Салхаце была закладзена мячэць. У 1332 годзе да яе дадалі медрэсэ па ініцыятыве багатай жанчыны Інджыбек-хатун, якая там жа побач у 1371 годзе была пахавана. Медрэсэ на сённяшні дзень прадстаўляе сабой велічныя руіны, але мячэць захавалась цалкам.

Форма мячэці простая, прамавугольная, дах двухсхільны. Мінарэт адзін, збоку ад уваходу. Партал і міхраб упрыгожаны разьбой і надпісамі, у якіх зафіксавана дата будаўніцтва. Мячэць дзейнічае, але яе рэгулярна наведваюць турысты.

Галерэя
-------

* Надмагіллі і фрагменты каменнага дэкору, складзеныя каля ўваходу ў мячэць.Надмагіллі і фрагменты каменнага дэкору, складзеныя каля ўваходу ў мячэць.
* Разьба над уваходам у мячэць.Разьба над уваходам у мячэць.
* Мінарэт.Мінарэт.
* Агульны выгляд мячэці.Агульны выгляд мячэці.
* Руіны медрасэ ззаду ад мячэці.Руіны медрасэ ззаду ад мячэці.
* Унутраны выгляд.Унутраны выгляд.

Зноскі
------

1. ↑  Старейшей мечети Крыма исполняется 700 лет (руск.).  newsru.com (15 октября 2014 г.). Праверана 17 кастрычніка 2014.

Літаратура
----------

* *Левичев И. Тимиргазин А.* Коктебель. Старый Крым. — Симферополь: Сонат, 2003.
**Скупе** — возера ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці, за 11,8 км на паўднёвы захад ад горада Жыткавічы, за 0,7 км на поўдзень ад вёскі Боркі. Адносіцца да басейна ракі Прыпяць (знаходзіцца ў яе пойме).

Возера старычнага тыпу. Злучана вузкай пратокай на паўночным усходзе з невялікім старычным возерам. Мясцовасць нізінная, месцамі балоцістая, часткова пад хмызняком. Пад час будаўніцтва моста праз Прыпяць у канцы 1980-х гг. было перасыпана ахоўнай дамбай і падзелена на дзве часткі.

Спасылкі
--------

* Ліст карты N-35-140. Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1987 г. Архівавана 2 мая 2013.
**Віцэ-каралеўства Перу** (ісп.: El Virreinato del Perú) — уяўляла сабою тэрытарыяльную адзінку, якая ўваходзіла ў склад іспанскай каланіяльнай імперыі. Было заснавана каралеўскай граматай Карла I, падпісанай у Барселоне 20 лістапада 1542 года, пасля заваявання Перу канкістадорамі на чале з Франсіска Пісара. Аснову тэрыторыі склалі вобласці Новая Кастылія і Новы Таледа.

Віцэ-каралеўства Перу ў момант свайго максімальнага тэрытарыяльнага пашырэння складалася са значнай частцы Паўднёвай Амерыкі і частцы Цэнтральнай Амерыкі, якія кіраваліся з дапамогай розных формаў кантролю яго ўладамі. Нягледзячы на гэта на працягу XVIII-га стагоддзя аж да здабыцці незалежнасці ад Іспаніі краінамі гэтага рэгіёна, назва ў рэчаіснасці адносілася толькі да тэрыторыі, якую цяпер займаюць Перуанская рэспублікай, Чылі і Балівія.

Напачатку XIX-га стагоддзя Віцэ-каралеўства Перу звалі самым важным уладаннем іспанскай кароны, якое лічылася адным адным з найважнейшых крыніц яе прыбыткаў. Віцэ-каралеўства Перу падчас вайны за незалежнасць іспанскіх калоній стала апошнім бастыёнам і цэнтрам контррэвалюцыі ў Паўднёвай Амерыцы, якое працягвала існаваць без падтрымкі Іспаніі і нягледзячы на ўнутрыпалітычныя разлады, вымусіўшы Хасэ дэ Сан-Марціна адмовіцца ад працягу сваёй вызваленчай місіі пасля заснавання Перуанскай рэспублікі. Урэшце віцэ-каралеўства спыніла сваё існаванне ў 1824 годзе ў выніку вырашальных перамог Сімона Балівара.

Віцэ-каралеўства фінансавала і ажыццяўляла ваенныя кампаніі супраць мапучэ падчас Араўканскай войны, якая доўжылася на працягу ўсяго каланіяльнага перыяду. Толькі ў 1662 годзе было адпраўлена 950 салдат і патрачана 300 000 песа. Умацаванне порта Кальяа і ўтрыманне флота для абароны бліжэйшых калоній ад нападаў карсараў і піратаў таксама было ў вядзенні віцэ-каралёў Перу.

| ⛭Іспанская імперыя ў Амерыцы |
| --- |
| Адміністрацыйныя структуры | Савет Індый • Каса-дэ-Кантратасьён |
| Віцэ-каралеўствы | Новая Гранада • Новая Іспанія • Перу • Рыа-дэ-ла-Плата |
| Аўдыенсіі | Багата • Буэнас-Айрэс • Каракас • Чаркас • Кансепсьён • Куска • Гвадалахара • Гватэмала • Ліма • Маніла • Мехіка • Панама • Кіта • Сант'яга • Санта-Дамінга |
| Генерал-капітанствы | Чылі • Куба • Гватэмала • Філіпіны • Пуэрта-Рыка • Санта-Дамінга • Венесуэла • Юкатан • Унутраныя правінцыі |
| Губернатарствы | Новая Андалусія • Новая Кастылія • Новае Таледа • Парагвай • Рыа-дэ-ла-Плата |
**Гары́вадскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Гарывада.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Рэчыцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Перасвяцкага (Перасвятоўскага) сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Мяцялей** (літ.: Meteliai, традыцыйная беларуская назва — **Мяце́лі**) — вёска ў Літве, за 9 км на паўночны захад ад Сейрыяя, паміж азёрамі Дуся і Мяцялей. Уваходзіць у склад Сейрыяйскай сянюніі Лаздзіяйскага раёна Алітускага павета. Насельніцтва 195 чал. (2011).

Гісторыя
--------

### Вялікае Княства Літоўскае

Першы пісьмовы ўспамін пра Мяцелі датуецца 1508 годам. У гэты час яны ўваходзілі ў склад Троцкага павета Троцкага ваяводства.

У 1619 годзе Павел Стэфан Сапега пабудаваў у Мяцелях Касцёл Перамянення Панскага.

### Пад уладай Расійскай імперыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Мяцелі апынуліся ў складзе Прусіі, у 1807 годзе згодна з Тыльзіцкім мірным дагаворам — у складзе Расійскай імперыі, у Сейненскім павеце Сувалкаўскай губерні.

На 1827 год у Мяцелях было 52 будынкі.

### Найноўшы час

Пасля польска-літоўскіх баёў і падпісання пагаднення паміж міжваеннай Польскай Рэспублікай і Літвой у 1919 годзе Мяцелі апынуліся ў складзе Літвы. У часы Другой сусветнай вайны з чэрвеня 1941 да 1944 года мястэчка знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Рэйха.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**: 1827 год — 391 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 195 чал.

Інфраструктура
--------------

У Мяцялеі знаходзіцца кіраўніцтва Мяцялейскага рэгіянальнага парку, кемпінг «Vitrūna».

Славутасці
----------

* Касцёл Перамянення Панскага (1822)

Зноскі
------

1. ↑  Chlebowski B. Metele // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom VI: Malczyce — Netreba (польск.). — Warszawa, 1885. S. 264.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мяцялей
**Сабор Святога Мікалая** (ням.:  Dom St. Nikolaus) — каталіцкі храм, размешчаны ў старой частцы горада Фельдкірх, Аўстрыя. Помнік гатычнай архітэктуры федэральнай зямлі Форарльберг. Касцёл Святога Мікалая з 12 жніўня 1968 года з'яўляецца кафедральным саборам дыяцэзіі Фельдкірха. Храм асвячоны ў гонар Святога Мікалая.

Гісторыя
--------

Асноўны корпус
Унутранае ўбранне
Каслёл Святога Мікалая быў пабудаваны ў 1218 годзе на паўночным усходзе Фельдкірха па-за гарадскімі сценамі. Першапачаткова царква Святога Мікалая была прыхадской царквой.

У 1348, 1396 і 1460 гг. касцёл моцна пацярпеў ад пажараў. У 1478 годзе архітэктар Хансэ Штурнэ спраектаваў двускатны дах. У 1479 годзе была пабудавана званіца. Псеўдагатычны алтар у капліцы Дзевы Марыі быў збудаваны ў 1905 годзе.

У 1924 годзе ў касцёле ўсталяваны помнік загінулым воінам па праекце архітэктара Клеменса Холцмайстэра.

Крыніца
-------

* DEHIO-Handbuch. Die Kunstdenkmäler Österreichs: Vorarlberg. Feldkirch. Dompfarrkirche hl. Nikolaus. Bundesdenkmalamt (Hrsg.), Verlag Anton Schroll & Co, Wien 1983, ISBN 3-7031-0585-2, Seiten 177 bis 179.

Спасылкі
--------

* Сайт прыходу святога Мікалая  (ням.)


1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28563569'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4580425'></a>
**Сабеізм** — адна з плыняў астралатрыі — зорнага культу, пакланенне зоркам, абагаўленне нябесных свяцілаў. У старажытныя часы сабеізм быў асабліва распаўсюджаны ў Вавілоне і Асірыі, дзе храмы адначасова служылі абсерваторыямі, у Аравіі, Сірыі, Малой Азіі і г.д. Акрамя некаторых нерухомых зорак, прадметам пакланення былі таксама планеты, якім прыпісваўся ўплыў на ўсё зямное, на прыроду і людзей. Магія, прадказанні і гараскопы, якія рабіліся па астралагічных правілах, знаходзяцца ў сувязі з сабеізмам. Назва сабеізм была пакінута навукай, як заснаваная на змяшэнні рэлігіі сабеяў з рэлігіяй сабіяў. У позняй антычнасці і ў часы Багдадскага халіфата цэнтрам сабеізму быў г. Харан.

Літаратура
----------

* Сабеизм // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Астралатрыя(недаступная спасылка)
**Сабор Падуі**, *Сабор Унебаўзяцця Дзевы Марыі* — каталіцкі сабор у горадзе Падуя, Італія. Кафедральны сабор дыяцэзіі Падуі, помнік архітэктуры, асвячоны ў імя Унебаўзяцця Багародзіцы. Носіць ганаровы статус «малой базілікі». З правага боку да сабора прылягае баптыстэрый XII стагоддзя, у якім захаваліся фрэскі XIV стагоддзя.

Фрэска Джуста дзі Менабуоі.
Сучасны будынак — трэці саборны будынак на гэтым месцы. Першы было пабудавана ў IV стагоддзі пасля апублікавання Міланскага эдыкта і быў разбураны землетрасеннем у 1117 годзе. Сабор быў нанова пабудаваны ў раманскім стылі, яго вонкавы выгляд можна бачыць на фрэсках Джуста дзі Менабуоі ў прылеглым да сабора баптыстэрыі.

Праект існуючага сабора ў стылі рэнесанс быў распрацаваны архітэктарамі Андрэа дэла Вале і Агасціна Рыгета, па некаторых даных — пад кіраўніцтвам Мікеланджэла. Працы пачаліся ў 1551 годзе, аднак скончаны толькі ў 1754 годзе, прычым галоўны фасад так і застаўся недаробленым.

У левым нефе сабора знаходзіцца пахаванне святога Грэгорыа Барбарыга, кардынала, дыпламата і вучонага, кананізаванага ў 1960 годзе.

Літаратура
----------

* Италия. Изд. «Вокруг Света», 2009. ISBN 978-5-98652-240-1

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Сабор Падуі**
**Брускі́** (трансліт.: *Bruski*, руск.: Бруски) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Буйніцкага сельсавета. Размешчана за 4 км на паўднёвы захад ад Магілёва, за 6 км ад чыгуначнай станцыі Буйнічы на лініі Магілёў — Жлобін. Рэльеф раўнінны, на ўсход праходзіць чыгунка. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе і далей па шашы Магілёў — Бабруйск.

Гісторыя
--------

Заснавана ў пачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак. З 17 ліпеня 1924 года ў Магілёўскім раёне Магілёўскай акругі (да 26 ліпеня 1930), з 20 лютага 1938 года ў Магілёўскай вобласці. У 1926 годзе пасёлак, 13 двароў, 83 жыхары. У пачатку 1930-х гадоў арганізаваны калгас «Чырвоны партызан», які ў 1933 годзе аб’ядноўваў 8 гаспадарак. Дзейнічаў гурток па ліквідацыі непісьменнасці сярод дарослых.

У Вялікую Айчынную вайну з ліпеня 1941 года да 27 чэрвеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. З 16 ліпеня 1954 года ў Цішоўскім сельсавеце. У 1990 годзе ў складзе калгаса «Маяк камунізму» (цэнтр — в. Цішоўка). Размяшчаліся вытворчая брыгада, ферма буйной рагатай жывёлы, магазін. У 2007 годзе працаваў магазін.

Планіроўка
----------

Планіровачна складаецца з 2 прамалінейных паралельных вуліц, арыентаваных з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, уздоўж чыгункі. Забудавана двухбакова, шчыльна традыцыйнымі драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. Гаспадарчы сектар — на поўначы.

Насельніцтва
------------

* **XX стагоддзе**:
	+ 1990 — 72 гаспадаркі, 169 жыхароў.
* **XXI стагоддзе**:
	+ 2007 — 81 гаспадарка, 141 жыхар.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Магілёўская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2007. — 406 с. — ISBN 978-985-458-159-0. (DJVU)

Літаратура
----------

* Брускі // Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 6, кн. 2. Магілёўская вобласць / рэдкал.: Т. У. Бялова (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2009. — 592 с.: іл. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-11-0440-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Буйніцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | аграгарадок Буйнічы |
| Пасёлкі | Галынец |
| Вёскі | Брускі ·  Бутрымаўка ·  Векер ·  Галынец 1 ·  Галынец 2 ·  Гарадок ·  Гарадшчына ·  Дабрасневічы ·  Зацішша ·  Ракузаўка ·  Савасцянавічы ·  Сташына ·  Цішоўка |
**Сабор Святога Мікалая** (польск.: Katedra św. Mikołaja) — каталіцкі сабор Эльблёнга, адна з самых высокіх (97 м) цэркваў Польшчы. Храм святога Мікалая з'яўляецца кафедральным саборам епархіі Эльблёнга.

Гісторыя
--------

Будынак царквы быў пабудаваны ў гатычным стылі ў сярэдзіне XIII стагоддзя, на працягу наступных стагоддзяў храм быў пашыраны прыкладна ў два разы. 26 красавіка 1777 года пажар, выкліканы маланкай, сур'ёзна пашкодзіў дах і столь храма, якія былі адрэстаўраваны ў стылі барока. У 1945 годзе царква атрымала сур'ёзныя пашкоджанні і была адрэстаўраваная толькі да 1965 года. 25 сакавіка 1992 года касцёлу быў прысвоены статус кафедральнага ў Эльблёнгской епархіі.

У саборы знаходзіцца бронзавая купель, зробленая ў 1387 годзе, статуі Святога Мікалая і Апосталаў, усё выканана ў гатычным стылі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Сабор Святога Мікалая ў Эльблёнгу**
* Сайт Сабора Святога Мікалая ў Эльблёнгу
**Санта-Трыніта** (італ.: Santa Trìnita) — каталіцкая царква Святой Тройцы ў цэнтры горада Фларэнцыя, Італія. У цяперашні час з'яўляецца галоўным кляштарам манаскага ордэна валамбразіянаў. Царква размяшчаецца недалёка ад моста Санта-Трыніта.

Гісторыя
--------

Царква Санта-Трыніта была пабудавана ў 1258 - 1280 гг. У 1593 - 1594 гг. архітэктар Бернарда Буанталенці адрамантаваў фасад храма ў стылі маньерызма. Рэльеф галоўных дзвярэй паказвае святых манаскага ордэна валамбразыянаў, яго ў XVII стагоддзі распрацавалі скульптары П’етра Берніні і Джавані Батыста Качыні. Царква вядомая капліцай, у якой знаходзяцца фрэскі італьянскага мастака Даменіка Гірландаё.

Літаратура
----------

* Borsook, Eve, Vincent Cronin (general editor). ed. The Companion Guide to Florence. Harper Collins. 1991, стар. 187—191. ISBN 000215139-1.
* Mariella Zoppi e Cristina Donati, Guida ai chiostri e cortili di Firenze, bilingue, Alinea Editrice, Firenze 1997.
* Guida d’Italia, Firenze e provincia «Guida Rossa», Touring Club Italiano, Milano 2007

Спасылкі
--------

* I Luoghi della Fede a cura della Regione Toscana  (італ.)
**Берагава-Слабадскі́ сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Берагавая Слабада.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Горвальскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Рэчыцкага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Горвальскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Сантур** (Сантуры) (азерб.: Səntur, арм.: Սանթուր) — струнны ўдарны музычны інструмент, род цымбалаў. Распаўсюджаны ў Азербайджане, Арменіі, Грузіі, Індыі, Іране, Турцыі і іншых краінах Усходу.

Асаблівасць сантура ў тым, што на ім граюць двума лёгкімі малаточкамі — мізрабамі. Таму ён лічыцца як струнным, так і ўдарным інструментам.

Апісанне
--------

Сантур ўяўляе сабой трапецападобную драўляную скрыню, часткі якога вырабляюцца з адборнага арэхавага дрэва, а калкі і струнатрымальнік — з металу. Складаецца з рамы, верхняй і ніжняй драўляных накрывак. Струны металічныя. Праз кожную падстаўку праходзяць 4 струны адной налады. Ніжняя дэка інструмента ўяўляе суцэльную дошку таўшчынёй у 7 мм, а верхняя — таўшчынёй у 5 мм.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ручнік (значэнні).
Махровыя ручнікі
**Ручнік** — выраб з упітвальнай тканіны або паперы, звычайна ў выглядзе прамавугольніка; прызначаны для высушвання або выцірання прадметаў і цела чалавека шляхам убірання вадкасці з іх паверхні пры непасрэдным кантакце.

Для цела ў асноўным выкарыстоўваюцца тканевыя махровыя ручнікі, якія маюць у складзе пераважна баваўняныя валокны з-за іх вялікай упітвальнай здольнасці (якая даходзіць да 300 %) .

Тканевыя ручнікі адносяцца да групы адзінкавых тэкстыльных вырабаў. Тэкстыльныя ручнікі часта маюць прышытую пятлю, з дапамогай якой іх можна павесіць на насценныя мэблевыя гаплікі для выкарыстання (раней рэкамендавалася прышываць пятлю на абодвух канцах, каб ручнік зношваўся больш раўнамерна). Акрамя гаплікаў, ручнікі таксама могуць размяшчацца ў перакінутым праз штангу стане, і дзякуючы такому разгарнутаму падвешванню, хутчэй высыхаюць. Тканевыя ручнікі могуць мець рознае аздабленне, напрыклад, карункі, вышыўку, аплікацыю і гэтак далей.

Аднаразовыя ручнікі могуць вырабляцца як у адзінкавым выглядзе, так і ў рулоне, як з паперы, так і з нятканага матэрыялу.

Зноскі
------

1. ↑  «Один день» на производстве махровых полотенец - YouTube **(нявызн.)**. *www.youtube.com*. Праверана 22 снежня 2020.

Літаратура
----------

* Беловинский Л. В. Полотенце // Иллюстрированный энциклопедический историко-бытовой словарь русского народа. XVIII — начало XIX в. / под ред. Н. Ерёминой. — М.: Эксмо, 2007. — С. 507. — 784 с. — 5000 экз. — ISBN 978-5-699-24458-4.
* Полотенца // Товарный словарь / И. А. Пугачёв (главный редактор). — М.: Государственное издательство торговой литературы, 1959. — Т. VII. — Стб. 197—205. — 563 с.
* Полотенце // Русская изба : Иллюстрированная энциклопедия. — СПб.: Искусство-СПБ, 2004. — С. 103—105. — 376 с.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Ручнік на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4504152-0 · NDL: 00572709 · NKC: ph729757 |
**The Chordettes** — амерыканскі жаночы квартэт, які выконваў а капэла і спецыялізаваўся на традыцыйнай папулярнай музыцы. Працавалі ў перыяд з 1946 па 1961 гады; першы буйны хіт — песня «Mr. Sandman», выкананая ў 1954 годзе, другі поспех прыйшоў з песняй «Lollipop» у 1958 годзе.

Гурт меў фан-клуб са значнай колькасцю ўдзельнікаў, які ўзначальваецца Джодзі Дэстэфана (Jody Destefano).

Кар’ера
-------

Гурт быў створаны ў Шэбайгане, штат Вісконсін, у 1946 годзе. Першапачаткова ў склад гурта ўваходзілі Джанет Эртэл (21 верасня 1913 — 4 лістапада 1988), Кэрал Башмэн, Дораці Шварц і Джыні Осбарн (25 красавіка 1928 — 19 мая 2003). У 1952 годзе Лін Эванс замяніла Дораці Шварц, а ў 1953 годзе Марджы Нідхэм замяніла Джыні Осбарн, якая пазней вярнулася ў склад гурта. Нэнсі Овертан (6 лютага 1926 — 5 красавіка 2009) таксама прысутнічала ў гурце, але ніколі не брала ўдзел у гуказапісу. Першапачаткова яны гралі фолк-музыку як The Weavers, але затым змянілі стыль. Магчыма, частка змен была праведзена пад уплывам бацькі Осбарн.

Дыскаграфія
-----------

### Сінглы

| Год | Сінгл | Пазіцыі ў чартах |
| --- | --- | --- |
| U.S. | U.S.R&B | U.S.AC | UK |
| 1954 | «Mr. Sandman» | 1 |  |  | 11 |
| 1956 | «The Wedding» | 91 |  |  |  |
| «Eddie My Love» | 14 |  |  |  |
| «Born To Be With You» | 5 |  |  | 8 |
| «Lay Down Your Arms» | 16 |  |  |  |
| «Teen Age Goodnight» | 45 |  |  |  |
| 1957 | «Just Between You and Me» | 8 |  |  |  |
| «Soft Sands» | 73 |  |  |  |
| 1958 | «Lollipop» | 2 | 3 |  | 6 |
| «Zorro» | 17 |  |  |  |
| 1959 | «No Other Arms No Other Lips» | 27 |  |  |  |
| «A Girl’s Work Is Never Done» | 89 |  |  |  |
| 1960 | «A Broken Vow» | 102 |  |  |  |
| 1961 | «Never On Sunday» | 13 |  | 4 |  |
| «Faraway Star» | 90 |  |  |  |
|

### Альбомы

* *The Chordettes Sing Your Requests* (1954)

Спасылкі
--------

 У Вікіцытатніку ёсць старонка па тэме **The Chordettes**
* Гісторыя песні Lollipop
**Доўгае XIX стагоддзе** — гістарычны перыяд, які доўжыўся на брытанскага гісторыка-марксіста  (руск.) (бел. Эрыка Хобсбаўма  (руск.) (бел. які вылучыў яго, з 1789 па 1914 гады (такія ж часовыя рамкі XIX стагоддзя як гістарычнага, а не каляндарнага перыяду, называў у сваіх творах і мемуарах Ілья Эрэнбург). Яго галоўнай асаблівасцю было дамінаванне імперый у свеце. Пачаткам гэтага перыяду з’яўляецца Вялікая французская рэвалюцыя, а канцом — Першая сусветная вайна, у выніку якой былі ліквідаваныя Германская, Расійская, Аўстра-Вугорская і Асманская імперыі. Аб гэтым перыядзе Эрык Хобсбаўм піша ў кнігах «Эпоха рэвалюцый: Еўропа 1789—1848», «Эпоха капіталу: Еўропа 1848—1875» і «Стагоддзе імперый: Еўропа 1875—1914».

Таксама Хобсбаўм папулярызаваў паняцце «Кароткага XX стагоддзя» (1914—1991).

Зноскі
------

1. ↑  Сандвич XX века

Літаратура
----------

* *Горизонтов Л. Е.* Славянские народы и империи в долгом XIX веке. Размышления о векторах исследований // Всероссийское совещание славистов. М. 2005.
* *Gasan Gusejnov.* Long Centuries // TLS, April 29, 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779355694 |
Роза Люксембург
Карл Лібкнехт
Атрад спартакістаў
**Саюз Спартака** (ням.: Spartakusbund) — марксісцкая арганізацыя ў Германіі пачатку XX стагоддзя. У час Першай сусветнай вайны заклікаў да сусветнай пралетарскай рэвалюцыі, якая зрыне сусветны капіталізм, імперыялізм і мілітарызм. 

Са жніўня 1914 года будучы Саюз Спартака ў Сацыял-дэмакратычнай партыі Германіі складаў апазіцыйную *групу Інтэрнацыянал*, якая ў 1916 годзе атрымала назву *група Спартака*, з 1917 года ўяўляла левае, рэвалюцыйна-сацыялістычнае крыло Незалежнай сацыял-дэмакратычнай партыі Германіі (НСДПГ), якая адпала ад СДПГ. Лістападаўскую рэвалюцыю 1918 года спартакісты сустрэлі па-за якой-небудзь партыяй і, высунуўшы лозунг *«Уся ўлада Саветам!»*, дамагаліся стварэння ў Германіі савецкай рэспублікі. 1 студзеня 1919 года Саюз Спартака ўвайшоў у новую Камуністычную партыю Германіі.

Група «Інтэрнацыянал» была ўтворана па ініцыятыве Розы Люксембург увечары 4 жніўня 1914 года пасля таго, як фракцыя СДПГ у рэйхстагу прагаласавала за прадастаўленне ваенных крэдытаў. Група выступала супраць палітыкі «грамадзянскага міру», высунутай кайзераўскім урадам і падтрыманай СДПГ і заклікала да міжнароднай салідарнасці рабочых супраць вайны. Група Інтэрнацыянал адпрэчвала вайну, якая не адказвала інтарэсам народаў і пралетарыяту і ўяўляла сабой генацыд, які здзяйсняецца пануючай імперыялістычнай буржуазіяй. У студзені 1916 года група пачала выдаваць уласную газету *«Пісьмы Спартака»* (ням.: Spartakusbriefe), дзякуючы якім палітычная група атрымала новае імя. Спартак, правадыр паўстання рабоў у Старажытным Рыме, быў добра вядомым сімвалам супраціўлення прыгнечаных супраць эксплуататараў і адпавядаў марксісцкай тэорыі гістарычнага матэрыялізму, у адпаведнасці з якім гісторыяй рухае класавая барацьба.

Група Спартака ў красавіку 1917 года ўвайшла ў склад новай НСДПГ, захаваўшы статус самастойнай групы. Па ініцыятыве датэрмінова вызваленага з турэмнага зняволення Карла Лібкнехта 11 лістапада 1918 года група атрымала новую назву — «Саюз Спартака», які стаў незалежнай палітычнай арганізацыяй.

Падчас Лістападаўскай рэвалюцыі Саюз Спартака заклікаў да раззбраення войскаў, перадачы ключавых галін прамысловасці народу і стварэнне «свабоднай савецкай рэспублікі» (Карл Лібкнехт абвясціў яе яшчэ 9 лістапада 1918 года). Саюз Спартака разам з іншымі левымі рэвалюцыйнымі арганізацыямі ўтварыў на пярэдадне новага 1919 года Камуністычную партыю Германіі. 

У студзені 1919 года спартакісты і незалежныя сацыял-дэмакраты абвясцілі ўсеагульную забастоўку і паднялі паўстанне, але падчас сутыкненняў з кайзераўскай арміяй і ўтворанымі з яе фрайкорамі, якія падпарадкоўваліся часоваму ўраду Фрыдрыха Эберта, яно было задушана, і многія спартакісты былі забіты.

Вядомыя спартакісты
-------------------

* Генрых Брандлер
* Леа Ягіхес
* Паўль Леві
* Карл Лібкнехт
* Роза Люксембург
* Юліян Мархлеўскі
* Эрнст Маер
* Франц Мерынг
* Вільгельм Пік
* Ота Руле
* Аўгуст Тальгаймер

Гл. таксама
-----------

* Люксембургіянства
* Паўстанне спартакістаў

Спасылкі
--------

* Артыкул у ВСЭ
**Гміна Хорск** (польск.: Gmina Chorsk) — вясковая гміна ў міжваеннай Польшчы, якая ўваходзіла ў склад Столінскага павета Палескага ваяводства. Сядзіба была размешчана ў Хорску.

Гісторыя
--------

Першапачаткова гміна ўтворана ў складзе Мазырскага павета. 7 лістапада 1920 года гміна была далучана да ўтворанага Лунінецкага павета, які быў пад уладай Упраўлення прыфрантавых і этапных тэрыторый. 19 лютага 1921 года разам з усім Лунінецкім паветам увайшла ў Палескае ваяводства, уключыўшы ў сябе вясковую мясцовасць Давыд-Гарадка. З 1 студзеня 1923 года гміна ўвайшла ў склад новаўтворанага Столінскага павета. 18 красавіка 1928 года да гміны далучана частка тэрыторый скасаванай гміны Плотніца.

У выніку польскага паходу Чырвонай Арміі ў верасні 1939 года і ўз’яднання Заходняй Беларусі з Беларускай ССР гміна скасавана.

Населенныя пункты
-----------------

Згодна з першым перапісам насельніцтва Польшчы, які прайшоў 30 верасня 1921 года, у гміне налічвалася 44 населеныя пункты.

Зноскі
------

1. ↑  Dz. Urz. ZTPiE z 1920 r. Nr 3, poz. 25
2. ↑  Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 grudnia 1922 r. o utworzeniu powiatu stolińskiego oraz włączeniu gmin dobrosławskiej i pohostskiej do powiatu pińskiego // Dziennik Ustaw. — 1922. — № 116. — Poz. 1051.(недаступная спасылка)
3. ↑  Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 marca 1928 r. o zmianach terytorjalnych gmin wiejskich na obszarze województwa poleskiego // Dziennik Ustaw. — 1928. — № 46. — Poz. 452.(недаступная спасылка)
4. ↑  Юркевіч, С. В. Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел / С. В. Юркевіч // Памяць: Столінскі раен: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Уклад. Ю. С. Юркевіч; Рэдкал.: Г. К. Кісялеў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск: БЕЛТА, 2003. — 635 с.: іл. — С. 20. — ISBN 985-6302-49-8.

| ⛭Столінскі павет (1923—1939) |
| --- |
| Гарады | 
* Высоцк
* Гарадная
* Давыд-Гарадок
* Столін

 |
| Вясковыя гміны | 
* Бярозавае
* Высоцк
* Давыд-Гарадок
* Плотніца
* Радчыцк
* Столін
* Хорск
* Церабяжоў

 |
Карта Гарыцы і Трыеста XVIII стагоддзя
**Гарыца і Градзішка** (ням.: Görz und Gradisca, італ.: Gorizia e Gradisca, славенск.: Goriška in Gradiščanska, фрыульск.: *Gurize e Gardiscje*) — графства (пазней, княжацкая акруга/акняжанае графства/княжацкае графства) у складзе Аўстрыі, якое існавала на прыгранічных тэрыторыях сучасных Славеніі і Італіі.

Гісторыя
--------

Тэрыторыя графства калісьці належала да Ілірыі, пазней да герцагства Фрыуль; у XI стагоддзі яна стала самастойным графствам, пад уладай графаў Гарыцкіх.

Пасля згасання гэтага роду (1500), графства перайшло да Габсбургаў, якія саступілі яго ў 1809 годзе напалеонаўскай Францыі, дзе яно было ўключана ў склад Ілірыйскіх правінцый.

Паводле заключнага акта Венскага кангрэса (1815) Аўстрыйская імперыя вярнула сабе страчаныя тэрыторыі. У складзе краіны Гарыца і Градзішка стала кароннай зямлёй. Па выніках Аўстра-Венгерскага пагаднення (1867) тэрыторыя Гарыцы і Градзішкі засталася ў аўстрыйскай часткі, у складзе Кюстэнланда.

Гл. таксама
-----------

* Гарыцыя
* Нова-Гарыца
* Градзіска-д’Ізонца

Літаратура
----------

* Christina Antenhofer: *Briefe zwischen Süd und Nord. Die Hochzeit und Ehe von Paula de Gonzaga und Leonhard von Görz im Spiegel der fürstlichen Kommunuikation* (=Schlern-Schriften 336), Universitätsverlag Wagner, Innsbruck 2007, ISBN 978-3-7030-0433-9
* Wilhelm Baum: *Die Grafen von Görz in der europäischen Politik des Mittelalters*, Klagenfurt 2000, ISBN 3-902005-04-1
* Ernst Klebel: *Die Grafen von Görz als Landesherren in Oberkärnten*. In: Carinthia I, 125 (1935), 59-82 u. 218—246
* Christiane Thomas: *Kampf um die Weidenburg. Habsburg, Cilli und Görz, 1440—1445*. In: Mitt. des österr. Staatsarchivs 24 (1972), 1-86
* Hermann Wiesflecker: *Die politische Entwicklung der Grafschaft Görz und ihr Erbfall an das Haus Österreich*. In: Mitteilungen des Instituts für Österreichische Geschichtsforschung 56 (1954)
* M. Wutte: *Die Erwerbung der Görzer Besitzungen durch das Haus Habsburg*. In: Mitteilungen des Instituts für Österreichische Geschichtsforschung 38 (1920), 282—311
* Marko Simić: *Auf den Spuren der Isonzofront*, Mohorjeva Hermagoras, Klagenfurt-Laibach-Wien 2004, ISBN 3-85013-884-4
* Peter Štih: *Studien zur Geschichte der Grafen von Görz*, R. Oldenbourg Verlag Wien München 1996, ISBN 3-7029-0405-0 Oldenbourg Wien, ISBN 3-486-64834-9 Oldenbourg München

Спасылкі
--------

* Küstenland

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ge134185 |
**Заірэ** (парт.: Zaire) — адна з васямнаццаці правінцый Анголы, якая размяшчаецца на паўночным захадзе краіны і мае выхад да Атлантычнага акіяна, а таксама на поўначы мяжуе з Дэмакратычнай Рэспублікай Конга. Адміністрацыйны цэнтр — Мбанза-Конга. Плошча — 40 130 км², насельніцтва складае каля 600 000 чалавек. Асновай гаспадаркі рэгіёна з'яўляюцца сельская гаспадарка і здабыча карысных выкапняў, а таксама рыбалоўства.

| Правінцыі Анголы |
| --- |
| 
Бенгела ·  Бенга ·  Біе ·  Заірэ ·  Кабінда ·  Кванда-Кубанга ·  Куненэ ·  Луанда ·  Маланжэ ·  Мошыка ·  Намібэ ·  Паўночная Кванза ·  Лунда ·  Уамба ·  Уіжэ ·  Уіла ·  Паўднёвая Кванза ·  Паўднёвая Лунда
 |  |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шырын.
**Лявон Шырын** (**Леанід Іванавіч**; 1 студзеня 1930, в. Працавічы, Слуцкі раён, Мінская вобласць — 14 мая 1994) — беларускі паэт
. Скончыў у 1962 годзе БДУ. З 1951 года на педагагічнай і журналісцкай рабоце. Друкаваўся з 1956 года.

Творчасць
---------

У паэтычных зборніках для дзяцей «Мы дзеці шахцёраў» (1978), «Песні ручая» (1980), «Ясь, жалейка і вясна» (1989) тэмы школьнага жыцця, працы, сяброўства, любові да роднай зямлі. Аўтар гумарыстычных вершаў, сцэнарыяў перадачы «Калыханка» Беларускага тэлебачання (1982—1985) і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).
**Заўру́ткі** (трансліт.: *Zaŭrutki*, руск.: Заврутки) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабадскога сельсавета.

Гісторыя
--------

У 1868 годзе вёска Дунілавіцкай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні, 12 двароў, 136 жыхароў. У 1904 годзе вёска і засценак Заўруткі Жоснянскай воласці Вілейскага павета, 199 і 87 жыхароў. З 1893 года ў вёсцы працавала школа граматы, у якой у 1896/97 навучальным годзе вучыліся 10 хлопчыкаў. У 1921 годзе вёска і засценак у складзе гміны Жосна Дунілавіцкага (з 1926 года Пастаўскага) павета Віленскага ваяводства. У вёсцы было 28 двароў, 140 жыхароў; у засценку — 17 двароў, 95 жыхароў. У 1931 годзе ў вёсцы было 33 двары, 171 жыхар; у засценку — 18 двароў, 86 жыхароў. У 1940 годзе ў вёсцы 58 двароў, 276 жыхароў, арганізаваны калгас імя Чапаева. З 12 кастрычніка 1940 года вёска і хутар у Слабадскім сельсавеце Мядзельскага раёна Вілейскай, з 20 верасня 1944 года Маладзечанскай, з 20 студзеня 1960 года Мінскай абласцей.

На франтах Вялікай Айчыннай вайны і ў партызанскай барацьбе загінулі 13 жыхароў. У 1949 годзе ў вёсцы створаны калгас «Чырвоная зорка». У 1960 годзе вёскі Заўруткі 1-я (125 жыхароў) і Заўруткі 2-я (98 жыхароў). З 1966 года адна вёска Заўруткі, да якой быў далучаны хутар Заўруткі. З 1954 года ў складзе калгаса «17 верасня» (цэнтр — вёска Слабада).

Насельніцтва
------------

* 35 двароў, 56 жыхароў (1997)

Інфраструктура
--------------

Жывёлагадоўчая ферма.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (DJVU). Сустракаецца таксама варыянт **Заўруткі́**
2. ↑  Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 44

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Слабадскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Слабада |  |
| Аграгарадкі | Старыя Габы |
| Вёскі | Бадзені ·  Бакачы ·  Баяры ·  Вайцяхова ·  Вохабні ·  Вусаўшчына ·  Гняздзішча ·  Гулі ·  Двор Крапіўна ·  Дзягілі ·  Жуціна ·  Зані ·  Заўруткі ·  Зыкава ·  Кавалі ·  Канстанцінава ·  Канчані ·  Качаны ·  Крапіўна ·  Красняны ·  Кузьмічы ·  Кухальскія ·  Леанардава ·  Лейцы ·  Ляхавічы ·  Мазалеўшчына ·  Мікасецк ·  Мілты ·  Місуны ·  Мохавічы ·  Муцеўшчына ·  Навасёлкі ·  Нагаўкі ·  Нагаўшчына ·  Новыя Габы ·  Посапава ·  Пугачы ·  Пятрова ·  Пятрэлеўцы ·  Раманаўшчына ·  Рамашкі ·  Рубанікі ·  Слабодка ·  Славічы ·  Старына ·  Студзяніца ·  Суднікі ·  Чарвячова ·  Янушаўка ·  Яцыны |
**Хорн** (нідэрл.: Hoorn) — абшчына і горад у Нідэрландах. Размешчаны ў правінцыі Паўночная Галандыя.

Населены пункт у гэтых мясцінах існаваў у 716 годзе. У 1357 годзе граф Галандыі Вілем V даў яму правы горада. Калі наступіў Залаты век Галандыі, то Хорн стаў базай Галандскай Ост-Індскай кампаніі. Адсюль былі родам знакамітыя мараплаўцы Схаўтэн (які даў назву мысу Горн у гонар сваёй радзімы) і Кун.

У XVIII стагоддзі горад прыйшоў у заняпад і ператварыўся ў невялікую рыбацкую вёску. У XIX стагоддзі горад ізноў адрадзіўся, стаўшы цэнтрам гандлю сельскагаспадарчай прадукцыяй для ўсёй Заходняй Фрызіі. З будаўніцтвам чыгунак горад ператварыўся ў важны транспартны вузел Паўночнай Галандыі. Пасля таго, як у 1932 годзе была пабудавана Афслёйтдэйк, Хорн пазбавіўся выхаду ў мора. Музей Заходняй Фрысландыі.

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 26 кастрычніка 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. ↑  register of public bodies Праверана 21 студзеня 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q116282842'></a>
3. ↑  Kerncijfers wijken en buurten 2021 — 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q167086'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q33102669'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55555722'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ge766319 |
**Джон Сел Котмен (Котман)** (англ.: John Sell Cotman; 16 мая 1782, Норыдж — 24 ліпеня 1842, Лондан) — англійскі мастак і графік рамантычнага напрамку.

Жыццё і творчасць
-----------------

Дж. С. Котмен нарадзіўся ў графстве Норфалк на ўсходзе Англіі, у сям’і гандляра тканінамі. У юнацтве вывучаў жывапіс у майстэрні мастака Томаса Гёрціна. У 1800 годзе прайшла першая персанальная выстава яго прац у Каралеўскай акадэміі мастацтваў у Лондане. Будучы пераважна пейзажыстам і марыністам, Дж. Котмен здзяйсняў шматлікія вандраванні па ўсёй Вялікабрытаніі, робячы замалёўкі для сваіх палотнаў. У 1817-20 гадах ён тройчы выязджаў у Нармандыю; гэтыя паездкі аказалі вялікі ўплыў на творчасць майстра. У 1822 годзе Дж. Котмен выпусціў альбомы эскізаў, створаных у гэтых вандроўках у Францыю. У 1825 годзе ён уступіў у «Таварыства мастакоў-акварэлістаў» (англ.: Society of Painters in Water-colours, пазней — «Каралеўскае таварыства акварэлістаў», Royal Watercolour Society). Займаўся педагагічнай дзейнасцю, выкладаў малюнак першапачаткова ў родным Норыджы, а затым у лонданскім «Каралеўскім каледжы» (англ. King’s College); у 1834 годзе Котмена абралі прафесарам гэтага каледжа.

Дж. Котмен вядомы як таленавіты графік, малявальшчык і акварэліст, працы якога па мастацтве светлавога пераходу ў фарбах блізкія да японскай каляровай ксілаграфіі і шмат у чым з’яўляюцца папярэднікамі твораў стылю мадэрн пачатку XX стагоддзі. Мастацкія працы Дж. Котмена можна ўбачыць у шэрагу вядучых музеяў Вялікабрытаніі, у тым ліку ў Брытанскім музеі.

У 1809 годзе мастак узяў шлюб з Эн Майлс, ад якой меў чатырох сыноў і дачку.

Зноскі
------

1. 1 2  John Sell Cotman<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  John Sell Cotman // *Benezit Dictionary of Artists* — OUP, 2017. — ISBN 978-0-19-977378-7 — doi:10.1093/BENZ/9780199773787.ARTICLE.B00043215<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q104034625'></a>
3. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>