Карта Вялікай Македоніі, выдадзеная ў Санкт-Пецярбурге ў 1913 годзе
**Вялікая Македонія** (макед.: Голема Македонија) — ірэдэнтысцкая канцэпцыя сярод македонскіх нацыяналістаў, якая накіравана на аб'яднанне транснацыянальнага рэгіёна Македонія ў Паўднёва-Усходняй Еўропе (які яны заяўляюць як сваю радзіму і які, як яны сцвярджаюць, быў несправядліва падзелены паводле Бухарэсцкай дамовы 1913 года) у адзіную дзяржавы, у якой пераважалі б этнічныя македонцы. Прапанаваная сталіца такой Аб'яднанай Македоніі - горад Салонікі , сталіца грэчаскай Македоніі, якую этнічныя македонцы і югаслаўскі лідэр Ёсіп Броз Ціта планавалі ўключыць у свае ўласныя дзяржавы (разам з Грэцкай Македоніі, якую яны сталі называць Эгейскай Македоніяй ).

Гісторыя канцэпцыі
------------------

Карані гэтай канцэпцыі можна прасачыць да Першай балканскай сацыялістычнай канферэнцыі 1910 года як магчымага рашэння македонскага пытання. Георгі Дзімітраў, балгарскі палітык, піша ў 1915 годзе, што стварэнне «Македоніі, якая была падзелена на тры часткі, павінна была быць уз'яднана ў адзіную дзяржаву з роўнымі правамі ў рамках Балканскай дэмакратычнай федэрацыі. У 1924 годзе Камуністычны інтэрнацыянал прапанаваў усім балканскім камуністычным партыям прыняць платформу «аб'яднанай Македоніі», але балгарскія і грэчаскія камуністы адхілілі гэтую прапанову. У 1934 годзе Камінтэрн выдаў афіцыйны палітычны дакумент, у якім упершыню аўтарытэтная міжнародная арганізацыя прызнала існаванне асобнага македонскага народа і македонскай мовы.

Карта ўсяго геаграфічнага рэгіёну Македоніі Ф. Б'яконі, 1885 год.
Па словах югаслаўскага камуніста Светазара Вукманавіча, лозунг аб адзінай Македоніі з'явіўся ў маніфесце штаба Нацыянальна-вызваленчай арміі Македоніі ў пачатку кастрычніка 1943 года. У той час Вукманавіч быў пасланы Ціта, каб *македонізаваць* камуністычную барацьбу ў Македоніі і надаць ёй новы этнічна-македонскі фасад. Адным з галоўных яго дасягненняў было тое, што прабалгарскія настроі мясцовых камуністаў ваеннага часу перайшлі ў праюгаславізм. У выніку прабалгарскі абласны камітэт камуністаў у Македоніі быў распушчаны і заменены новай Камуністычнай партыяй Македоніі як часткай Югаслаўскай камуністычнай партыі. 

Югаслаўскія камуністы прызналі асобную македонскую нацыянальнасць, каб паменшыць страхі македонскага славянскага насельніцтва, што яны будуць працягваць былую югаслаўскую палітыку прымусовай сербізацыі. Яны не падтрымлівалі меркаваньне, што македонскія славяне з'яўляюцца балгарамі , бо гэта азначала на практыцы, што гэтая тэрыторыя пасьля вайны павінна застацца ў складзе Балгарыі. Пасля югаслаўскія камуністы абвясцілі сваёй мэтай аб'яднанне трох рэгіёнаў Македоніі (югаслаўскага, грэчаскага і балгарскага), прыцягваючы такім чынам македонскіх нацыяналістаў.

Падчас наступных аперацый Нацыянальна-вызваленчай вайны Македоніі македонскія камуністычныя камбатанты разгарнулі памкненні да геаграфічнага рэгіёну Македоніі, якія працягваліся і пасля 1944 года падчас грамадзянскай вайны ў Грэцыі. Бледскае пагадненне (1947), падпісанае лідэрамі камуністаў Георгі Дзімітравым і Ёсіпам Броз Ціта, таксама прадугледжвала аб'яднанне югаслаўскай і балгарскай Македоніі. Гэта таксама быў першы раз, калі Балгарыя прызнала этнічных македонцаў і македонскую мову. Пасля расколу Ціта і Сталіна ў 1948 годзе і смерці Дзімітрава ў 1949 годзе ў тым жа годзе камуністы прайгралі грамадзянскую вайну ў Грэцыі. Гэта паклала канец практычнаму прымяненню канцэпцыі.

Пасля распаду Югаславіі
-----------------------

З 1989 года этнічныя македонскія нацыяналісты заклікаюць да «Адзінай Македоніі», заяўляючы, што « Салонікі — наш» і «Мы змагаемся за Адзіную Македонію».   З канца 1980-х і пачатку 1990-х гадоў распаўсюджваліся некалькі карт, якія адлюстроўваюць «Адзіную Македонію» як незалежную краіну з ірэдэнтысцкімі прэтэнзіямі македонскіх нацыяналістаў супраць грэцкай і балгарскай тэрыторыі. На адной з гэтых карт увесь Алімп быў уключаны ў тэрыторыю «Адзінай Македоніі». Македонскія нацыяналісты  падзяляюць рэгіён Македонія наступным чынам:

* Вардарская Македонія (Вардарска Македонија), якая ўключае:
	+ тэрыторыя Паўночнай Македоніі ;
	+ Гора (Гора), невялікія часткі паўднёвага Косава і ўсходняй Албаніі
	+ Прахор Пчынскі (Prohor Pčinski), поўдзень Сербіі ; і
* Грэцкая Македонія (або «Эгейская Македонія», «Егејска Македонија»), паўночная Грэцыя;
* Благоеўградская правінцыя (або «Пірынская Македонія», «Пиринска Македонија»), паўднёва-заходняя Балгарыя; і
* Мала Прэспа і Гола Брдо (Мала Преспа и Голо Брдо), Албанія.

Македонскія нацыяналісты апісваюць названыя раёны як невызваленыя часткі Македоніі і сцвярджаюць, што большасць насельніцтва гэтых тэрыторый складаюць прыгнечаныя этнічныя македонцы. У выпадках Балгарыі і Албаніі кажуць, што яны заніжаны ў перапісах (У Албаніі афіцыйна налічваецца 5000 этнічных македонцаў, тады як македонскія нацыяналісты сцвярджаюць, што гэтыя лічбы больш падобныя на 120 000-350 000. У Балгарыі афіцыйна налічваецца 1600 этнічных македонцаў, тады як македонскія нацыяналісты заяўляюць пра 200 000  ). У Грэцыі існуе славянамоўная меншасць з рознымі самаідэнтыфікацыямі (македонская, грэцкая, балгарская), якую, паводле ацэнак Ethnologue і Greek Helsinki Monitor, налічвае ад 100 000 да 200 000 (паводле грэчаскага Helsinki Monitor толькі 10 000-30 000 маюць этнічную македонскую нацыянальную ідэнтычнасць  ). Пра гэта заявіў урад Паўночнай Македоніі на чале з нацыяналістычнай партыяй УМРА-ДПМНА , што існуе этнічная македонская меншасць, якая налічвае да 750 000 чалавек у Балгарыі і 700 000 у Грэцыі.  Ідэя аб'яднанай Македоніі пад камуністычнай уладай была пакінутая ў 1948 годзе, калі грэцкія камуністы прайгралі ў Грамадзянскай вайне ў Грэцыі, а Ціта пасварыўся з Савецкім Саюзам і прасавецкай Балгарыяй.

У сваёй першай рэзалюцыі УМРА-ДПМНА, нацыяналістычная      кіруючая партыя ў той час тагачаснай Рэспублікі Македонія, прыняла платформу «Аб'яднаная Македонія» , учынак, які раздражняў памяркоўных этнічных македонскіх палітыкаў, а таксама быў расцэнены Грэцыяй як невыносная ірэдэнтысцкая прэтэнзія супраць грэчаскай Македоніі.

Да і адразу пасля незалежнасці ў Грэцыі меркавалася, што ідэя аб'яднанай Македоніі ўсё яшчэ падтрымлівалася дзяржавай. У Канстытуцыі Рэспублікі Македонія, прынятай 17 лістапада 1991 г. артыкул 49 гучыць так: 

(1) Рэспубліка клапоціцца аб статусе і правах тых асоб, якія належаць да македонскага народа ў суседніх краінах, а таксама македонскіх эмігрантаў, дапамагае іх культурнаму развіццю і спрыяе сувязям з імі.
(2) Рэспубліка клапоціцца аб культурных, эканамічных і сацыяльных правах грамадзян Рэспублікі за мяжой

Гл. таксама
-----------

* Македонскі нацыяналізм
* Аўтаномія Македоніі і Адрыянапальскай вобласці
* Незалежная Македонія
* Незалежная Македонія (1944)
* Вардарская Македонія
* Спрэчка аб найменні Македоніі
* Македонія (тэрміналогія)
* Дэмаграфічная гісторыя Македоніі
* Гісторыя Паўночнай Македоніі
* Тытаізм

Зноскі
------

1. ↑  Greek Macedonia "not a problem", *The Times* (London), August 5, 1957
2. ↑  A large assembly of people during the inauguration of the Horseman in Skopje, the players of the national basketball team of the Republic of North Macedonia during the European Basketball Championship in Lithuania, and a little girl, singing a nationalistic tune called Izlezi Momče (Излези момче, "Get out boy"). Translation from Macedonian:

"Get out, boy, straight on the terrace

And salute Goce's race

Raise your hands up high

Ours will be Thessaloniki's area."
3. ↑  *Dimitrov, Georgi*. The Significance of the Second Balkan Conference **(нявызн.)**.
4. ↑  Victor Roudometof, *Collective Memory, National Identity, and Ethnic Conflict: Greece, Bulgaria, and the Macedonian Question*, Praeger, 2002 p.100
5. ↑  Svetozar Vukmanovic, Struggle for the Balkans. London, Merlin Press 1980, 1990. Page 213
6. ↑  Tchavdar Marinov and Alexander Vezenkov, "Communism and Nationalism in the Balkans: Marriage of Convenience or Mutual Attraction?" in *Entangled Histories of the Balkans* vol. 2, ISBN 9789004261914, Brill Publishers, 2013, pp. 469–555.
7. ↑  Stephen E. Palmer, Robert R. King, Yugoslav communism and the Macedonian question, Archon Books, 1971, ISBN 0208008217, Chapter 9: The encouragement of Macedonian culture.
8. ↑  John Phillips, *Macedonia: warlords and rebels in the Balkans*, I B Tauris Academic, 2002, p.53
9. ↑  Robert Bideleux, Ian Jeffries, *The Balkans: a post-communist history*, Routledge, 2006, p. 410
10. ↑  Loring M. Danforth, *The Macedonian conflict: ethnic nationalism in a transnational world*, Princeton University Press, 1997, pp. 178, 182
11. ↑  Janusz Bugajski, *Ethnic Politics in Eastern Europe: A Guide to Nationality Policies, Organizations and Parties*, Sharpe, M. E. Inc. 1994, p. 114
12. ↑  World Directory of Minorities and Indigenous Peoples - Albania : Macedonians
13. ↑  CIA WORLD FACTBOOK 1992 via the Libraries of the Univ. of Missouri-St. Louis Архівавана 24 чэрвеня 2021.
14. ↑  Report about Compliance with the Principles of the Framework Convention for the Protection of National Minorities (along guidelines for state reports according to Article 25.1 of the Convention) **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Greek Helsinki Monitor (18 верасня 1999). Архівавана з першакрыніцы 18 кастрычніка 2020. Праверана 19 сакавіка 2022.
15. ↑  Macedonia erases 'irredentist' claims as Commission tables report **(нявызн.)**.  euroactiv (17 красавіка 2013).
16. ↑  Alan John Day, *Political parties of the world*, 2002
17. ↑  Hugh Poulton, *Who are the Macedonians?*, Hurst & Company, 2000
18. ↑  Loring M. Danforth, *The Macedonian conflict: ethnic nationalism in a transnational world*, Princeton University Press, 1997
19. ↑  Christopher K. Lamont, *International Criminal Justice and the Politics of Compliance*, Ashgate, 2010
20. ↑  Human Rights Watch World Report, 1999
21. ↑  Imogen Bell, *Central and South-Eastern Europe 2004*, Routledge
22. ↑  Keith Brown, *The past in question: modern Macedonia and the uncertainties of nation*, Princeton University Press, 2003
23. ↑  Michael E. Brown, Richard N. Rosecrance, *The costs of conflict: prevention and cure in the global arena*, Rowman & Littlefield Publishers, 1999, p.133
24. ↑  Alice Ackermann, *Making peace prevail: preventing violent conflict in Macedonia*, Syracuse University Press, 2000, p.96
25. ↑  *Constitution of the Republic of Macedonia Архівавана 16 чэрвеня 2006 года.*, adopted 17 November 1991, amended on 6 January 1992.