recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Сідэрацыя** — заворванне ў глебу зялёнай масы раслін (зялёнага ўгнаення) з мэтай яе ўзбагачэння азотам і арганічнымі рэчывамі.

Гэты тэрмін прапанаваў французскі навуковец Жорж Віль (1824-1897).

Для сідэрацыі ўжываюць, галоўным чынам, бабовыя культуры — лубін, сырадэлю, баркун, рутвіцу, чыну, канюшыну, гарошак, Crotalaria, рапс і інш.

Расліны альбо на карню заворваюць на ўчастку, радзей — скошваюць і выкарыстоўваюць для ўгнаення іншага поля, або для кампосту.

Сідэрацыя паляпшае фізічныя і фізіка-хімічныя ўласцівасці глебы (буфернасць, ёмістасць паглынання, вільгацяёмістасць і т. п.), паніжае кіслотнасць, забяспечвае развіцце карыснай мікрафлоры.

Акрамя ўзбагачэння глебы арганічным рэчывам, ворны пласт узбагачаецца азотам, які быў асіміляваны клубяньковымі бактэрыямі, а таксама іншымі пажыўным рэчывамі, якія былі вынятыя каранямі сідэратаў з глыбокіх глебавых гарызонтаў.

Эфектыўнасць сідэрацыі пры паляпшэнні ўрадлівасці глебаў прыблізна такая ж, як і гною. У Нечарназёмнай зоне Расіі сярэдняя прыбаўка ўраджайнасці складае:

* збожжавыя — 8-10 ц з 1 га,
* бульба — 40-50 ц з 1 га.

Сідэрацыю ўжываюць у земляробстве з глыбокай старажытнасці:

* Кітай, Індыя, Інданезія, дзяржавы Сярэдняй Азіі — больш за 3 тыс. гадоў.
* Краіны Міжземнамор'я — з IV—III стагоддзяў да н. э.
* Цэнтральная Еўропа (Германія, Польшча і інш.) — з XIX стагоддзя.
* Еўрапейская частка Расіі — з 1903 года (Чарнігаўская губерня).

Сідэрацыю карысна спалучаць з унясеннем калійных і фосфарных мінеральных угнаенняў.

Зноскі
------

1. ↑  Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

Літаратура
----------

* *Алексеев Е. К. Зелёное удобрение в нечернозёмной полосе, М. 1959;*
* *Юхимчук Ф. Ф. Люпин в земледелии, К. 1963;*
* *Алексеев Е. К. Рубанов В. С. Довбан К. И. Зелёное удобрение, Минск, 1970.*

Спасылкі
--------

* *Безуглова О. С.*. Зеленое удобрение **(нявызн.)**.  Удобрения и стимуляторы роста. Праверана 22 лютага 2015.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Каталіцкая ліга.
**Каталіцкая ліга** — аб’яднанне каталіцкіх княстваў Германіі напярэдадні Трыццацігадовай вайны. Саюз быў арганізаваны ў 1609 г. па ініцыятыве герцага Максіміліяна Баварскага. Ён стаў адказам нямецкіх католікаў на стварэнне Евангелічнай уніі ў 1608 г. Разам з Баварыяй у лігу ўваходзілі духоўныя княства — епіскапствы Кёльна, Трыра, Майнца і Вюрцбурга. Разам з тым архіепіскапства Зальцбургскае і шэраг іншых каталіцкіх княстваў у лігу не ўвайшлі. Ліга адыграла значную ролю ў пачатковы перыяд Трыццацігадовай вайны.

Была распушчаная па ўмовах Пражскага міру 1635 года.

Спасылкі
--------

* Каталіцкая ліга
**Хуан Ягуэ Бланка** (ісп.: Juan Yagüe Blanco; 9 лістапада 1891 — 29 кастрычніка 1952) — іспанскі военачальнік, генерал. Удзельнік грамадзянскай вайны ў Іспаніі 1936—1939 гадоў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і лекара. 

Скончыў пяхотнае вучылішча ў Таледа разам з будучым генералісімусам Франсіска Франка, з якім затым служыў у Афрыцы, удзельнічаў у Рыфскай вайне, быў некалькі разоў паранены і ўзнагароджаны. У 1932 годзе выраблены ў падпалкоўнікі. У 1934 годзе ўдзельнічаў у падаўленні паўстання рабочых у Астурыі.

З прыходам да ўлады ў 1936 годзе Народнага Фронту далучыўся да апазіцыі і стаў адным з актыўных удзельнікаў змовы супраць левага ўрада. У ліпені паўстанцкія войскі пад яго кіраўніцтвам узялі горад Сеута. Пазней удзельнічаў у Эстрэмадурскай аперацыі, бітве пры Бадахосе і баях на Эбра.

Пасля вайны быў выраблены ў дывізіённыя генералы і прызначаны на зноў заснаваную пасаду міністра авіяцыі. У чэрвені 1940-га быў звольнены і адпраўлены ў ссылку з-за крытыкі ў адрас кіраўніка дзяржавы Франсіска Франка. Увосень 1942-га нечакана вернуты на службу і прызначаны камандуючым войскамі ў Мелільі. У 1943 годзе прызначаны камандуючым шостай ваеннай акругай са штабам у Бургасе.

Памёр у 1952 годзе. Пасмяротна атрымаў тытул маркіза.

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* Томас Х. Гражданская война в Испании. 1931—1939 гг. — М.: Центрполиграф, 2003. — 573 с. — ISBN 5-9524-0341-7.
* Данилов С. Ю. Гражданская война в Испании (1936—1939). — М.: Вече, 2004. — 352 с. — ISBN 5-9533-0225-8.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чыгрынаў.
**Сяргей Пятровіч Чыгрынаў** (нар. 1963, Чэрвень Мінскай вобласці) — беларускі суддзя і дзяржаўны дзеяч. Мае вучонае званне дацэнта.

Біяграфія
---------

У 1988 годзе закончыў Мінскую вышэйшую школу МУС СССР. З 1990 года навучаўся ў ад’юнктуры Акадэміі МУС Расіі, па заканчэнні якой абараніў кандыдацкую дысертацыю.

У 1988—1990 гадах праходзіў службу на аператыўных пасадах у органах унутраных спраў горада Мінска.

З 1993 года працаваў у Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь на пасадах: выкладчыка, старшага выкладчыка, дацэнта, начальніка кафедры канстытуцыйнага і міжнароднага права, начальніка навукова-педагагічнага факультэта, намесніка начальніка Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь па выхаваўчай рабоце і кадравым забеспячэнні.

З 2005 года навучаўся ў вочнай дактарантуры Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь.

Са снежня 2007 года — суддзя Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь.

Аўтар больш як 40 навуковых публікацый у галіне канстытуцыйнага і адміністрацыйнага права.

Узнагароды
----------

Мае вышэйшы кваліфікацыйны клас. Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі» (2014).

Зноскі
------

1. ↑  Суддзя Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь Чыгрынаў Сяргей Пятровіч Архівавана 8 кастрычніка 2020.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Іваноў.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сяргей Іваноў.
**Сяргей Пятровіч Іваноў** — інжынер-архітэктар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1830 годзе. Паступіў у Пецярбургскае будаўнічае вучылішча ў 1843 годзе і скончыў курс з чынам губернскага сакратара ў 1851 годзе. У той самы час быў прызначаны на службу ў тамбоўскую губернскую будаўнічую і дарожную камісію. У 1861 годзе С. Іваноў быў прызначаны вытворцам работ у арэнбургскую камісію і праз 2 гады выйшаў у адстаўку.

У 1871 годзе С. Іваноў зноў паступаў на службу звышштатным тэхнікам будаўнічага аддзялення чарнігаўскага губернскага праўлення. У хуткім часе прылічыўся да Міністэрства ўнутраных спраў, адкуль быў камандзіраваны ў распараджэнне мінскай царкоўна-будаўнічай прысутнасці для заняткаў па пабудове праваслаўных цэркваў, а потым, у 1872 годзе, прызначаны мінскім губернскім архітэктарам.

З 1878 года С. Іваноў паслядоўна складаўся: пры Тэхнічна-будаўнічым камітэце (па 1879), тульскім губернскім інжынерам (па 1885), у той самай пасадзе ў горадзе Астрахані (па 1890). На 1892 год займаў пасаду таўрычаскага губернскага інжынера (са жніўня 1891).

Прафесійная дзейнасць
---------------------

У час працы ў Мінскай губерні ажыццяўляў тэхнічнае кіраўніцтва будаўніцтвам Свята-Васкрасенскага сабора ў горадзе Барысаве.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Барановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892. С. 130
2. ↑  История Архівавана 23 лістапада 2018.  (руск.)
Піраміда ў Санта-Сесілія-Акатытлан з пярэдняй лесвіцай і дзвюма вялікімі курыльніцамі
Піраміда ў Акатытлане.
**Санта-Сесілія-Акатытлан**, ці проста Акатытлан, аст.: Acatitlán, «месца сярод трыснёгаў» — археалагічны помнік культуры чычымекаў. Знаходзіцца ў пас. Санта-Сесілія, муніцыпалітэт Тлальнепантла-дэ-Бас, штат Мехіка, каля горада Мехіка. У старажытнасці помнік размяшчаўся на паўночна-заходнім узбярэжжы вялікага возера Тэскока.

Гэты горад культуры чычымекаў быў цесна звязаны з іншым помнікам, Тэнаюка, які ў тую эпоху быў палітычным і рэлігійным цэнтрам чычымекаў. Пазней абодва гарады пакарылі ацтэкі, і яны працягвалі існаванне пад уладай Тэначтытлана, аж да перамогі над ацтэкамі іспанскіх канкістадораў у 1521 годзе. Пасля заваявання іспанцамі Мексікі Акатытлан прыходзіць у заняпад, і неўзабаве, нараўне са шматлікімі іншымі месаамерыканскімі гарадамі, яго руйнуюць, каб здабыць камень для збудавання шматлікіх хрысціянскіх цэркваў.

Побач з месцам раскопак у 1961 г. быў адкрыты археалагічны музей.

Гл. таксама
-----------

* Тэнаюка

Літаратура
----------

* SOLIS OLGUIN, F.R. La escultura Mexica del Museo de Santa Cecilia Acatitlan. Instituto Nacional de Antropología e Historia, México 1977.
* *Альва Иштлильшочитль, Фернандо де.*. История народа чичимеков, его поселения и обоснования в стране Анауак. **(нявызн.)**.  www.bloknot.info (22 сакавіка 2010). — пер. с исп. - В. Талах, Украина, Киев, 2010. Архівавана з першакрыніцы 5 снежня 2012. Праверана 23 сакавіка 2010.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Санта-Сесілія-Акатытлан
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Санта-Крус (значэнні).

**Санта-Крус-дэ-ла-Сьера** (ісп.: Santa Cruz de la Sierra) — горад у Балівіі, адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Санта-Крус. 1,4 млн жыхароў (2006).

Гісторыя
--------

Заснаваны ў 1560 годзе іспанскім канкістадорам Ньюфла дэ Чавесам, які даў гораду імя, што значыць «Свяшчэнны крыж гор», у гонар свайго роднага горада ў Эстрэмадуры, Іспанія. Першапачаткова горад знаходзіўся ў 220 км на ўсход ад цяперашняша месца. Перанос пасялення быў зроблены з-за канфліктаў з мясцовым індзейскім насельніцтвам у 1592 годзе.

Прыродныя ўмовы
---------------

Знаходзіцца ва ўсходняй частцы Балівіі, на вышыні 416 м над узроўнем мора. Клімат субтрапічны, сонечны. Перыядычныя халодныя вятры з аргенцінскіх пампасаў. Дажджлівыя месяцы — студзень і люты (г.зн. летнія). Сярэднегадавая тэмпература +21 градус. У дэпартаменце знаходзіцца Нацыянальны парк Наэль-Кемпфф-Меркада.

Насельніцтва
------------

Насельніцтва гэтай часткі краіны ўжывае свой дыялект іспанскай мовы — *Camba*.

Эканоміка
---------

Нафтаперапрацоўчая, харчовая, гарбарная прамысловасць.

Транспарт
---------

Звязаны чыгункай з Аргенцінай і Бразіліяй. Сетка аўтадарог. Буйнейшы ў Балівіі міжнародны аэрапорт.

Архітэктура
-----------

Выдатная іспанская каланіяльная архітэктура, у тым ліку сабор 16 ст. і шматлікія іезуіцкія місіі.

Вядомыя асобы
-------------

* Марыса Мілер

Зноскі
------

1. ↑  2012 Bolivian census<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16823223'></a>

Літаратура
----------

* Санта-Крус // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 160. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Архівавана 21 снежня 2007. — Афіцыйны гарадскі сайт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4118403-8 · LCCN: n80070844 · SUDOC: 027563030 · VIAF: 138372710 |
**Вярчальная дыфузія** — працэс, пры якім устанаўліваецца або падтрымліваецца раўнаважнае статыстычнае размеркаванне энергіі па вярчальных ступенях свабоды ансамбля часціц або малекул. Вярчальная дыфузія (дыфузія вярчэння) з’яўляецца аналагам звычайнай (трансляцыйнай) дыфузіі.

Для многіх біяфізічных працэсаў важнымі з’яўляюцца характарыстыкі выпадковага кручэння малекул у растворы. Згодна з законам раўнамернага размеркавання энергіі па ступенях свабоды, малекулы большага памеру будуць пераарыентоўвацца ў растворы павольней, чым маленькія аб’екты. Такім чынам, вымяраючы характэрныя часы пераарыентацыі малекул, можна судзіць аб іх агульнай масе і аб яе размеркаванні ў аб’екце. Пры роўнай энергіі, сярэдні квадрат праекцыі вуглавой скорасці на кожную з галоўных восей аб’екта адваротна прапарцыянальны моманту інерцыі па гэтай восі. Адкуль вынікае, што існуе тры значэнні характэрнага часу рэлаксацыі пры пераарыентацыі, якія адпавядаюць кожнай з трох галоўных восей. Некаторыя са значэнняў могуць быць роўныя, калі аб’ект сіметрычны ў галоўных восях. Напрыклад, шарападобныя часціцы маюць дзве характэрныя часавыя канстанты, якія адпавядаюць вярчальнай дыфузіі. Значэнні часавых характарыстык можна вылічыць, выкарыстоўваючы фактары трэння Перэна[ru], па аналогіі з суадносінамі Эйнштэйна[ru].

Эксперыментальна гэтыя велічыны вызначаюцца метадамі палярызацыйнай флуарэсцэнцыі[ru], дыэлектрычнай спектраскапіі[en], струменнага двайнога праменепераламлення[en], па шырыні пікаў вадкаснага ЯМР[en] і іншымі бiяфiзiчнымi метадамі. Усе тры часавыя каэфіцыенты вызначыць даволі складана, звычайна вымярэнню даступны толькі адзін з іх. Калі адзін з іх значна пераўзыходзіць іншыя, то магчыма вызначыць два каэфіцыенты (для доўгіх, выцягнутых часціц у форме моцна пляскатага па двух восях эліпсоіда, як некаторыя з вірусаў).

Зноскі
------

1. ↑  Воробьев А. Х. Диффузионные задачи в химической кинетике. Учебное пособие. — *М.: Из-во МГУ, 2003. — 98 с — ISBN 5-211-06096-2*)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жучкоў.

**Ціхан Свірыдавіч Жучкоў** (4 ліпеня 1922, вёска Бахацец, Чавускі раён, Магілёўская вобласць — 9 сакавіка 1987, Масква) — Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

У 1937 г. закончыў сем класаў, працаваў у Магілёве токарам на аўтарамонтным заводзе. У 1941 г. закончыў Магілёўскі аэраклуб, у 1942 г. — Ейскае ваенна-марское авіяцыйнае вучылішча. З верасня 1942 г. на фронце. Лётчык-знішчальнік ВПС Балтыйскага флоту старшы лейтэнант Ц. С. Жучкоў вызначыўся ў час прарыву блакады Ленінграда, вызвалення Ленінградскай вобласці і Прыбалтыйскіх рэспублік. Зрабіў 257 баявых вылетаў, з іх 85 на фотаразведку ваенных аб'ектаў праціўніка, правёў 37 паветраных баёў, асабіста збіў 11 варожых самалётаў.

За праяўленыя ў баях мужнасць і адвагу 6 сакавіка 1945 г. прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Да 1960 г. падпалкоўнік Ц. С. Жучкоў служыў у ваенна-паветраных сілах краіны, працаваў лётчыкам-інструктарам. Узнагароджаны ордэнам Леніна, 3 ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнам Айчыннай вайны І ступені, медалямі.

З 1960 г. жыў у Маскве, працаваў дыспетчарам Грамадзянскай авіяцыі.

9 сакавіка 1987 г. Ц. С. Жучкоў памёр, пахаваны на Кунцаўскіх могілках. Яго імем названа вуліца ў Чавусах.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Жучкоў Ціхан Свірыдавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдактар Г. П. Пашкоў. — Мінск, 1998. — Т.6. — С. 453.
**Лакіна** (трансліт.: *Lakina*) — найбуйнейшы востраў на возеры Снуды. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад Браслаўскага раёна. Прыкладная плошча - 0,23 км². Незаселены.

Востраў Лакіна месціцца ў 267,73 м ад паўночнага берага возера Снуды. У 238 м на паўднёвы ўсход ад яго знаходзіцца востраў Чырвонагорка. Адлегласць да Браслава - каля 14,9 км. Абрысы вострава нагадваюць грэчаскую літару *γ*, перагорнутую з паўночнага захада на паўднёвы ўсход. На поўначы вылучаецца шырокі заліў. Даўжыня - больш за 1 км. Найбольшая шырыня - 680 м. Глебы пераважна пясчаныя. Сустракаюцца суглінкі. Цэнтральная і паўночная часткі Лакіна пакрыты лесам. На востраве гняздуюць птушкі.

У міжваенны перыяд XX ст. на востраве існаваў хутар Лакіна, насельнікі якога займаліся рыбалоўствам. У наш час уваходзіць у ахоўваемую зону нацыянальнага парка «Браслаўскія азёры». На востраве забаронена разводзіць вогнішча, ладзіць стаянкі.

Літаратура
----------

* Голубое ожерелье Браслава // Браслав и его окрестности : путеводитель / К. Шидловский; фото С. Плыткевич. – Мн. 2006 ISBN 985-6700-02-7
**Лама́ная ры́фма** — канцавая рыфма, што звязвае не цэлыя словы, а толькі часткі словаў, раздзеленых, «разламаных» міжрадковымі паўзамі. Такую рыфму ўжыў, у прыватнасці, У. Дубоўка ў паэме 20-х гадоў ХХ ст. «Там, дзе вазёры»:

Яны вучылі ненавідзець пана,
яшчэ — кахаць хаўрус сям'і працоў-
ных і працы. І ў абшарпана-
га пастушка будзілі кроў.
Тут у другім і трэцім радках міжрадковыя паўзы дзеляць словы на дзве часткі. Гэты падзел, зразумела, штучны, досыць фармальны, не абумоўлены патрэбамі зместу.

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Боркавічы (значэнні).

**Бо́ркавічы** (трансліт.: *Borkavičy*, руск.: Борковичи) — станцыя Віцебскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці. 

Размешчана ў вёсцы Боркавічы; на лініі Полацк — Бігосава, паміж прыпыначным пунктам Падазерцы і прыпыначным пунктам Беніслаўскага.

Гісторыя
--------

Першы будынак вакзала быў пабудаваны ў 1866 годзе разам з пракладаннем праз Боркавічы чыгункі з Дынабурга на Полацк з чырвонай цэглы па тыповым праекце ў стылі мадэрн (аналагічныя будынкі вакзалаў захаваліся да нашага часу ў Верхнядзвінску і Шуміліне). На станцыі падчас Першай сусветнай вайны спыняўся імператар Мікалай ІІ. Першапачатковы будынак быў знішчаны падчас Другой сусветнай вайны. 

Сучасны будынак вакзала ўзведзены ў 1950-я гады таксама па тыповым праекце ў стылістыцы сталінскага манументалізму (такія ж вакзалы ёсць, напрыклад, у Баравусе і Ветрыне).

Зноскі
------

1. ↑  Боркавічы (станцыя) на сайце Дзяржаўнага цэнтра картографа-геадэзічных матэрыялаў і даных Рэспублікі Беларусь

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Боркавічы (станцыя) на сайце Дзяржаўнага цэнтра картографа-геадэзічных матэрыялаў і даных Рэспублікі Беларусь

| * Г
* Р
* П
Полацк — Бігосава |
| --- |
|  умоўныя абазначэнні

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
|  |

 |  |  *На Віцебск*   |
| 

|  |
| --- |
|  |

 |  | Полацк  |
| 

|  |
| --- |
|  |

 |  | Рапнянская  |
| 

|  |
| --- |
|  |

 |  | Баравуха  |
| 

|  |
| --- |
|  |

 |  | Адамова  |
| 

|  |
| --- |
|  |

 |  | Падазёрцы  |
| 

|  |
| --- |
|  |

 |  | 

|  |
| --- |
| Полацкі раён |
| Верхнядзвінскі раён) |

 |
| 

|  |
| --- |
|  |

 |  | р. Дрыса  |
| 

|  |
| --- |
|  |

 |  | Боркавічы  |
| 

|  |
| --- |
|  |

 |  | Беніслаўскага  |
| 

|  |
| --- |
|  |

 |  | Свольна  |
| 

|  |
| --- |
|  |

 |  | р. Свольна  |
| 

|  |
| --- |
|  |

 |  | Верхнядзвінск  |
| 

|  |
| --- |
|  |

 |  | р. Сар’янка  |
| 

|  |
| --- |
|  |

 |  | Сар’янка  |
| 

|  |
| --- |
|  |

 |  | Бігосава  |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | 

|  |
| --- |
| Беларусь (Віцебская вобласць, Верхнядзвінскі раён) |
| Латвія |

 |
| 

|  |
| --- |
|  |

 |  |  *На Даўгаўпілс*   |

 |


|  |
| --- |
| **Прыпыначныя пункты чыгункі** |
| Папярэдняя станцыя:**Падазёрцы** | **Полацк — Бігосава**  | Наступная станцыя:**Беніслаўскага** |
**Брацкая магіла** — вайсковае пахаванне ў аграгарадку Дукора, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць. Знаходзіцца ва ўрочышча Пушча за 3 км на паўночны захад ад вёскі. Усталяваны ў гонар дукорскіх партызан — удзельнікаў супраціву польскім войскам, на тэрыторыі Ігуменскага і Мінскага паветаў у 1919—1920 гадах і воінам, якія памерлі ў баях супраць нямецкіх войскаў у 1941—1944 гадах.

1920
----

У кастрычніку 1919 года па красавік 1920 года пад кіраўніцтвам Мінскага падпольнага партыйнага камітэта ў Дукорскай, Пярэжырскай, Самахвалавіцкай, Сеніцкай і іншых валасцях былі створаны партызанскія групы і атрады (каля 600 чалавек). На чале іх стаялі А. А. Блажко, С. Р. Камлюк, Г. Ф. Катлянік, А. А. Крывашчокі і іншыя.

Падпольны партызанскі камітэт планаваў нанесці ў маі 1920 года адначасны ўдар ў некалькіх месцах. Але 27—28 красавіка польскія войскі правялі арышты партызан і падпольшчыкаў у в. Козырава, Калядзічы і Гатава, 3 мая ў в. Дукора і Харэвічы, пазней у в. Забалоцце, Кайкава, Лешніца, Міханавічы і іншых. Пасля катаванняў 17 мая 1920 года ва ўрочышчы Пушча былі расстраляны 11 партызан: А. К. Ахрамовіч, А. А. Блажко, П. К. Буры, І. І. Камлюк, І. Р. Камлюк, С. Р. Камлюк, Г. Ф. Катлянік, А. А. Крывашчокі, М. Ф. Маліноўскі, П. С. Пазняк і М. І. Рудовіч.

Пасля вызвалення Беларусі ад польскіх войскаў рэшткі партызан перапахаваны: А. А. Блажко — у в. Харэвічы, іншых у в. Пярэжыр, дзе ў маі 1932 года ім пастаўлены помнік.

У ліпені 1925 года быў пастаўлены помнік.

1944
----

У 1944 годзе был пахаваны 39 войнаў 1-га гвардзейскага танкавага Донскага корпуса і партызан, якія загінулі ў баях супраць нямецкіх войскаў у 1941—1944 гадах.

Помнік
------

Абеліск вышынёй 5 м, фундаментам 3×3 м, вышыня пастамента 1 м. Вяршыня абеліска каранавана пяціканцовай зоркай на металічным стрыжні. На фасаднай частцы ўмацавана мармуровая дошка памерам 1×0,8 м з тэкстам: «В память 16 партизан, погибших за освобождение советской Родины 17 мая 1920 года в деревне Дукора (ниже 14 фамилий Дукорских партизан) и неизвестным воинам и партизанам, погибшим в 1941—1944 г.г.». Магіла абнесена металічнай агароджай 20×15 м.

У 1959 годзе на месцы расстрэлу партызан і на брацкай магіле войнаў і партызан адноўлены бетонны абеліск.

Зноскі
------

1. ↑  ИСТОРИКО-КУЛЬТУРНЫЕ ЦЕННОСТИ ПУХОВИЧСКОГО РАЙОНА Архівавана 20 ліпеня 2020.

Літаратура
----------

* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9
**Катало́нскія горы** — горная сістэма на паўночным усходзе Пірэнэйскага паўвострава, размешчана на тэрыторыі аўтаномнай супольнасці Каталонія (Іспанія). Выцягнуты прыкладна на 220 км з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад уздоўж берагоў Міжземнага мора — ад усходняй канечнасці Пірэнеяў да дэльты ракі Эбра.

У сістэму ўваходзяць два паралельныя горныя хрыбты, падзеленыя падоўжнай тэктанічнай упадзінай. Прыморскі хрыбет (Cordillera Litoral) мае вышыню 400—600 м, Унутраны хрыбет (Cordillera Prelitoral), у якім размешчаны гара Монтсені (1712 м) і Мансерат (1236 м). Паўночная частка складзена пераважна палеазойскімі гранітамі і кварцытамі, астатняя частка — вапнякамі, пясчанікамі і глінамі мезазою і кайназою. Карставыя ўтварэнні.

Клімат раёна — міжземнаморскі.
**Брацкая магіла** — вайсковае пахаванне ў в. Канстантова, Віцебская вобласць. Знаходзіцца каля школы.

Апісанне
--------

У брацкай магіле пахаваны 28 воінаў, якія загінулі 25 чэрвеня 1944 года ў баях супраць нямецкіх войск. Сярод пахаваных — воіны 277-й стралковай дывізіі 5-й арміі 3-га Беларускага фронту. Тут жа пахаваны партызан брыгады 1-й імя К. С. Заслонава М. Ф. Куксёнак, які загінуў у баі супраць нямецкіх войск у пачатку жніўня 1942 года.

Помнік
------

У 1968 годзе на магіле пастаўлены помнік. Скульптар І. Краўчанка, архітэктар Ю. Казакоў. Помнік зроблены з бетона, мармуровай крошкі. Агульная вышыня 6 м. На пастаменце скульптурныя фігуры жанчыны, якая застыла ў жалобным маўчанні, і воіна ў паходнай форме. Мадэліроўка форм абагульненая.

Зноскі
------

1. ↑  Брацкія магілы савецкіх воінаў і партызан. Сенненскі раён

Літаратура
----------

* Сенненскі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 396—408.
**Валасны́ старшына́** — службовая асоба сялянскага грамадскага кіравання ў Расійскай імперыі з часу сялянскай рэформы 1861 года да лютаўскай рэвалюцыі 1917 года.

Валасны старшына выбіраўся валасным сходам на 3 гады. Зацвярджаўся міравым пасрэднікам, з 1889 года — земскім участковым начальнікам. Валодаў адмістратыўна-паліцэйскай уладай. Абвяшчаў распараджэнні ўрада і кантраляваў іх выкананне. Меў права штрафаваць сялян, накладаць на іх арышт на тэрмін да двух сутак, прызначаць на грамадскія работы, назіраў за грамадскім парадкам і спакоем.

Зноскі
------

1. 1 2  БелЭн, 2002
2. ↑  Большой юридический словарь. / А. Я. Сухарев, В. Е. Крутских, А. Я. Сухарева. — М.: Инфра-М, 2003.

Літаратура
----------

* Старшына́ валасны́ // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 164. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Большой юридический словарь. / А. Я. Сухарев, В. Е. Крутских, А. Я. Сухарева. — М.: Инфра-М, 2003. (руск.)
**Брацкая магіла** — вайсковае пахаванне ў в. Насовічы, Добрушскі раён, Гомельская вобласць. Знаходзіцца у скверы.

Гісторыя
--------

25 верасня 1943 года падраздзяленні 48-й арміі, зламаўшы ўпартае супраціўленне фашыстаў у напрамку Гомеля, авалодалі вёскай Кузьмінічы, распачалі пераадольваць рэчку Хорапуць, балоты і лясныя масівы. На другі дзень выйшлі да чыгункі Гомель — Церахоўка, вызвалілі вёскі Івакі, Гардуны, Насовічы, Жгунь. Завязаліся баі ўздоўж грунтавой дарогі Насовічы — Жгунская Буда. Да зыходу 26 верасня 162-я стралковая дывізія 19-га стралковага корпуса 65-й арміі пад камандаваннем генерал-маёра С. Я. Сянчылы, прайшоўшы з баямі да 25 кіламетраў, падышла да гарадскога пасёлка Церахоўка. Перад дывізіяй стаяла задача на другі дзень, 27 верасня, выбіць гітлераўцаў з райцэнтра.

Пахаваны воіны, што памерлі ад ран у жніўні 1941 года, і воіны, якія загінулі пры вызваленні вескі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў або памерлі ад ран у шпіталі ў верасні-кастрычніку 1943 года. У 1959 годзе на магіле пастаўлены помнік — скульптура воіна з вянком.

З ліку пахаваных былі памерлыя хірургічнага перасоўнага палявога шпіталя № 2405, які дыслакаваўся ў вёсцы Насовічы у жніўні 1941 года (было пахавана 5 чалавек).

Помнік
------

Помнік на брацкай магіле складаецца з вертыкальнага пастамента васьмікутнай формы, абліцаванага гранітнымі плітамі. На пастаменце ўсталявана роставая постаць салдата з пахіленай галавой, апранутага ў шынель і плашч — накідку. У правай руцэ салдатаў трымае вянок з лаўра, левай прыціскае да пояса каску. На франтальнай частцы брацкай магілы прастакутная гарызантальная падстава, на якой усталявана трапецападобнае надмагільнае збудаванне.

На бакавых нахільных гранях збудавання ўсталяваны мемарыяльныя пліты з імёнамі вядомых загінулых ваяроў, пахаваных у брацкай магіле. У пярэдняй частцы падставы ўсталявана рэльефны малюнак ордэна Айчыннай вайны. Тэрыторыя пахавання выкладзена ходнікавай пліткай фігурнай формы.

Зноскі
------

1. ↑  Звесткі аб гісторыка-культурных каштоўнасцях (Добрушскі раён, Гомельскай вобласці) Архівавана 16 лістапада 2019.
**Брацкая магіла** — воінскае пахаванне ў аграгарадку Любонічы Кіраўскага раёна Мінскай вобласці.

Апісанне
--------

Брацкая магіла знаходзіцца на вясковых могілках, дзе пахавана 67 воінаў. Адносіцца да перыяду Вялікай Айчыннай вайны 1941—1945 гадоў. Захаванне загінулых воінаў адбылося ў 1944 годзе. 28 чэрвеня 1941 года ў баі за пераправу на рацэ Бярэзіна загінула 116 воінаў 438-га, 457-га, 518-га стралковых палкоў 129-й стралковай дывізіі 3-й арміі 1-га Беларускага фронта.

Скульптура ўстаноўлена ў 1965 годзе. Уяўляе сабой «Савецкага воіна з каскай, вянком і партызана ва ўвесь рост». Унізе скульптуры размяшчаецца мармуровая пліта з надпісам: «Останки 132 советских воинов и партизан павших освобождая нашу землю в 1944 году покоятся в этой братской могиле. Имена большинства из них неизвестны. Вечная память от благодарных потомков. 9 мая 2005». Па абодва бакі ад скульптуры размешчаны мармуровыя пліты з імёнамі пахаваных. У самым нізе ўсталявана ахоўная дошка. Вакол брацкай магілы ўстаноўлена бетонная агароджа. Тэрыторыя брацкай магілы выкладзена тратуарнай пліткай. Перад помнікам знаходзіцца тры мармуровыя пліты з імёнамі пахаваных. Памер пахавання 9,0 м х 11 м.

Зноскі
------

1. ↑  Брацкая магіла 1944 г. (№ 2871) Архівавана 8 сакавіка 2019.
2. ↑  ГІСТОРЫКА-КУЛЬТУРНЫЯ КАШТОЎНАСЦІ,УКЛЮЧАНЫЯ Ў ДЗЯРЖАЎНЫ СПІС ГІСТОРЫКА-КУЛЬТУРНЫХ КАШТОЎНАСЦЕЙ РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ МАГІЛЁЎСКАЙ ВОБЛАСЦІ
**Брацкая магіла** — групавое пахаванне памерлых прыблізна ў адзін час, часта ў выніку бітвы, голаду, эпідэміі або стыхійнага бедства. Для брацкіх магіл характэрна адсутнасць індывідуальных пахаванняў. 
Вялікая колькасць вайсковых брацкіх магіл з'явілася ў выніку Першай і Другой сусветных войнаў.

Эпідэміялагічнае значэнне
-------------------------

Ва ўмовах вайны (калі ў большасці людзей у раёне баявых дзеянняў аслаблены імунітэт і асноўнай крыніцай вады з’яўляюцца адкрытыя крыніцы) хуткае пахаванне трупаў загінулых воінаў мае важнае значэнне для прадухілення распаўсюджвання заразных захворванняў сярод ваеннаслужачых і мірнага насельніцтва. Брацкія магілы з медыцынскага пункту гледжання з’яўляюцца *«санітарнымі пахаваннямі»*.

Пры баявых дзеяннях таксама з’яўлялася вельмі актуальным пахаванне загінулых верхавых і гужавых коней, а таксама іншых цяглавых жывёл, што патрабавала арганізацыі жывёльных могільнікаў.

Зноскі
------

1. ↑  международный реестр братских могил, мемориалов
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бітва пад Оршай.
Аўтапартрэт аўтара
**«Бі́тва пад О́ршай»** — батальны твор, прысвечаны бітве 8 верасня 1514 паміж літоўска-польскім і маскоўскім войскамі. Час стварэння — паміж 1520 і 1534 годамі.

Аўтар
-----

Ананімнага майстра «Бітвы пад Оршай» лічаць адным з надворных мастакоў-картографаў, а ўлічваючы тэхніку твора, аўтар быў з кола Лукаса Кранаха Старэйшага. Падрабязнасць у аднаўленні дэталей паказвае на непасрэднага ўдзельніка бітвы. На карціне знаходзіцца аўтапартрэт мастака — ён прадстаўлены няўзброенай постаццю ў нямецкім строі, якая сядзіць на пяньку на беразе Дняпра, назіраючы за ходам бітвы і адначасова кадруючы пальцамі відарыс будучага твора. У экспазіцыі Нацыянальнага музея ў Варшаве твор прыпісаны нямецкаму мастаку Гансу Крэлю.

Апісанне
--------

Карціна паказвае з вышыні птушынага палёту розныя этапы бітвы, пра што сведчаць адныя і тыя ж постаці, што з'яўляюцца ў розных месцах — сам гетман Канстанцін Астрожскі прадстаўлены тройчы. Дэталі ўзбраення і адзення, а таксама партрэты камандзіраў адлюстраваныя рэалістычна і з вялікай дакладанасцю — паказаныя, напрыклад, такія сцэны, як выліванне вады са зброі пасля пераправы. Некаторыя сцэны мяжуюць з гратэскам, іншыя падкрэсліваюць жорсткасць бітвы.

Карціна захавалася не цалкам. Уважлівы аналіз паказаў, што яна была вышэйшая і заканчвалася лініяй гарызонту. Парушаная сіметрыя сведчыць пра тое, што было адрэзана 1/5 па шырыні з левага боку. Дзве калоны цяжкай пяхоты, што складалі цэнтр выявы, цяпер знаходзяцца ля левага яе края.

Твор быў створаны па заказу караля ў прапагандысцкіх мэтах, хоць сама бітва не прынесла вялікіх стратэгічных выгад. Гледачы на карціне бачаць прыгожа прадстаўленыя шэрагі літоўскага войска, а маскоўскае войска прадстаўленае неарганізаваным людскім натоўпам.

Літаратура
----------

* Malarstwo Polskie (польск.) / red. Janusz Fogler. — Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1997.
* National Museum in Warsaw (польск.). — Warsaw: Arkady, 1990. — ISBN 83-213-3308-7.
* Bitwa pod Orszą(польск.) // *Rzeczpospolita*. — Warszawa: 25 сакавіка 2006. — № 4/20.
* *Zdzisław Żygulski.* Polska. Broń wodzów i żołnierzy (польск.). — Kraków, 1998.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бітва пад Оршай (карціна)

1. 1 2   Праверана 23 мая 2021.
2. ↑
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бітва пад Оршай (значэнні).
**Бі́тва пад О́ршай** — бітва войска Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага супраць войска Маскоўскага княства, якая адбывалася 13 ліпеня 1508 года ў ходзе пятай літоўска-маскоўскай вайны (1507—1508).

Перадумовы
----------

Літоўскія войскі на чале з вялікім гетманам Канстанцінам Астрожскім пры падтрымцы 5000 польскіх наймітаў ваяводы люблінскага Мікалая Фірлея сканцэнтраваліся ў ваколіцах Навагрудку. Мэтай літоўска-польскага войска было вызваленне Смаленска ад маскоўскага войска, што аблажыла крэпасць.

Падзеі
------

Атрымаўшы звесткі пра падыход літоўскага войска, князь маскоўскі Васіль III зняў аблогу Смаленска і рушыў на Оршу. Калі высветлілася, што Астрожскі набліжаецца да маскоўскіх пазіцый, Васіль III пастанавіў адступіць за Дняпро, каб ударыць у момант пераправы літвінаў праз раку.

Астрожскі накіраваў вялікі аддзел праз неахоўваны брод на Дняпры з заданнем нападу на абоз маскалёў, а галоўнымі сіламі выканаў адцягвальны манеўр. Выдзелены аддзел, пераправіўшыся праз раку, быў аточаны пераважаючымі маскоўскімі сіламі, аднак здолеў з цяжкасцямі прабіцца на правы бераг. Бітву перарваў надыход цемры. Астрожскі намерваўся атакаваць адразу пасля ўзыходу сонца, аднак маскоўскае войска ноччу адышло з занятых пазіцый на ўсход.

Вынікі
------

Літаратура
----------

* Mała encyklopedia wojskowa. — Warszawa, 1970. — Т. II.
* *Władysław Pociecha.* Mikołaj Firlej // . — Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948—1958. — Т. VII. — С. 8—10.
| Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1500—1503) |
| --- |
| **Ведраш** — Серыца — Мсціслаў — Гельмед — Смолінскае — Смаленск  — Мір |

**Бітва пад Мсціславам** адбылася 4 лістапада 1501 года ў час вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім 1500—1503 гадоў.

Перадумовы
----------

У другой палове 1501 года вялікі князь маскоўскі Іван III прадпрыняў наступ на ўсходзе Беларусі, карыстаючыся адсутнасцю ў ВКЛ вялікага князя Аляксандра, які быў выбраны каралём польскім і выехаў у Польшчу.

Бітва
-----

Групоўка маскоўскіх войскаў была сканцэнтравана ў Старадубе, дзе акрамя войскаў мясцовых князёў Сямёна Старадубскага і Васіля Шамячыча, былі сабраны войскі на чале з вялікакняжацкімі ваяводамі князямі Аляксандрам Растоўскім, Сямёнам Варанцовым і інш. Каб паспрыяць маскоўскаму наступленню на Смаленск, яны былі накіраваны на Мсціслаў, куды падышлі 4 лістапада 1501 года. Насустрач ім з горада выйшлі войскі ВКЛ на чале з князём Міхаілам Заслаўскім і ваяводам Астафеем Дашкевічам.

У бітве перамаглі маскоўскія войскі. Паводле маскоўскіх крыніц, было забіта 7 тысяч чалавек з літоўскага войска, што з’яўляецца відавочным перабольшваннем. Рэшткі літоўскага войска, страціўшы ўсе сцягі, на чале з князем Заслаўскім замкнуліся ў замку. Праз упартае супраціўленне абаронцаў, узяць Мсціслаў маскоўскія войскі не здолелі і пасля спалення пасадаў і спусташэння ваколіц горада адышлі назад з вялікім палонам.

Зноскі
------

1. ↑  Дата 1502 года (Ткачоў), відавочна, памылковая. Сустракаецца прывязка бітвы да дня 14 лістапада (Разін).
2. ↑  Волкаў.

Літаратура
----------

* М. А. Ткачёв. Мстиславские укрепления // Замки Белоруссии. — Мн.: Полымя, 1987. — 222 с.: ил. С. 137, 138.
* В. А. Волков  (руск.) (бел.. Войны Московского государства в конце XV — начале XVI в. — На партале «Слова»(недаступная спасылка)
* А. А. Зимин  (руск.) (бел.. Россия на рубеже XV—XVI столетий (Очерки социально-политической истории). — М. Мысль, 1982. — 332 с. С. 179.
* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т. 3: Дадатак. А — Я. — 696 с. — ISBN 978-985-11-0487-7 (т. 3), ISBN 985-11-0315-2.
**Выбары ў Вярхоўны Савет Беларускай ССР пятага склікання** адбыліся 1 сакавіка 1959 года на тэрыторыі БССР. Праходзілі па аднамандатных акругах па мажарытарнай выбарчай сістэме. Усяго былі абраныя 407 дэпутатаў.

Вынікі
------

Асноўны артыкул: **Спіс дэпутатаў Вярхоўнага Савета БССР 5-га склікання**
У выбарах у Вярхоўны Савет БССР прынялі ўдзел 5 334 105 зарэгістраваных выбаршчыкаў (99,98 %). За кандыдатаў блока камуністаў і беспартыйных галасавала 99,92 % выбаршчыкаў, якія ўдзельнічалі ў выбарах. У склад дэпутатаў Вярхоўнага Савета БССР пятага склікання былі абраныя 407 дэпутатаў, у тым ліку 225 працоўных і сялян (55,3 %), 149 жанчын (36,6 %). 278 дэпутатаў былі членамі або кандыдатамі ў члены КПБ. Сярод дэпутатаў былі 319 беларусаў, 69 рускіх, 13 украінцаў і 6 прадстаўнікоў іншых нацыянальнасцей.

Зноскі
------

1. ↑  Первая сессия Верховного Совета Белорусской ССР пятого созыва (7—9 апреля 1959 г.). Стенографический отчет. Мн. 1959.

| ⛭Сцяг БССР Выбары ў Беларускай ССР |
| --- |
| Выбары ў Вярхоўны Савет БССР | 1938 ·  1940 ·  1947 ·  1951 ·  1955 ·  1959 ·  1963 ·  1967 ·  1971 ·  1975 ·  1980 ·  1985 ·  1990 |
**Выбары ў Вярхоўны Савет Беларускай ССР сёмага склікання** адбыліся 12 сакавіка 1967 года на тэрыторыі БССР. Праходзілі па аднамандатных акругах па мажарытарнай выбарчай сістэме. Усяго былі абраны 421 дэпутат.

Вынікі
------

Асноўны артыкул: **Спіс дэпутатаў Вярхоўнага Савета БССР 7-га склікання**
У выбарах у Вярхоўны Савет БССР прынялі ўдзел 99,97 % зарэгістраваных выбаршчыкаў. За кандыдатаў блока камуністаў і беспартыйных галасавала 99,9 % выбаршчыкаў, якія ўдзельнічалі ў выбарах. У склад дэпутатаў Вярхоўнага Савета БССР сёмага склікання былі абраны 421 дэпутат, у тым ліку 97 працоўных (23,0 %), 153 жанчыны (36,34 %). 292 дэпутаты былі членамі або кандыдатамі ў члены КПБ, 20 камсамольцаў. Сярод дэпутатаў былі 317 беларусаў, 75 рускіх, 14 украінцаў і 15 прадстаўнікоў іншых нацыянальнасцей. У параўнанні з папярэднім скліканнем склад дэпутатаў абнавіўся амаль на 80 %.

Зноскі
------

1. ↑  Первая сессия Верховного Совета Белорусской ССР седьмого созыва (20—21 апреля 1967 г.). Стенографический отчет. Мн. 1967.

| ⛭Сцяг БССР Выбары ў Беларускай ССР |
| --- |
| Выбары ў Вярхоўны Савет БССР | 1938 ·  1940 ·  1947 ·  1951 ·  1955 ·  1959 ·  1963 ·  1967 ·  1971 ·  1975 ·  1980 ·  1985 ·  1990 |
Дадатковыя **выбары ў Вярхоўны Савет Беларускай ССР першага склікання** адбыліся 24 сакавіка 1940 года на тэрыторыі заходняй частцы БССР адначасова з выбарамі дэпутатаў Вярхоўнага Савета СССР. Праходзілі па аднамандатных акругах па мажарытарнай выбарчай сістэме. Усяго на 3658 выбарчых участках былі абраныя 202 дэпутаты.

Перадгісторыя
-------------

Пасля ўз’яднання Заходняй Беларусі з БССР 24 сакавіка 1940 года адбыліся дадатковыя выбары ў Вярхоўны Савет БССР. Яны былі праведзены згодна з Палажэннем аб выбарах, якія дзейнічалі ва ўсходніх абласцях Беларусі.

Вынікі
------

Асноўны артыкул: **Спіс дэпутатаў Вярхоўнага Савета БССР 1-га склікання**
У выбарах прынялі ўдзел 2 909 450 выбаршчыкаў, ці 99,27 % ад агульнай колькасці. За кандыдатаў блока камуністаў і беспартыйных галасавала 97,97 % выбаршчыкаў. Сярод новых дэпутатаў былі 90 сялян (45 %), 61 рабочы (30 %), 51 прадстаўнік інтэлігенцыі (25 %). Членамі УКП (б) былі 84 дэпутаты (41,6%), УЛКСМ — 9 (4,4 %), беспартыйнымі — 109 дэпутатаў (54 %). Сярод дэпутатаў было 38 жанчын (18,8 %). Па нацыянальнаму складу дэпутаты ад заходніх абласцей Беларусі былі 136 беларусаў (67,3 %), 33 рускіх (16,3 %), 15 палякаў (7,4 %), 12 яўрэяў (6 %), чатыры ўкраінцы (2 %), адзін грузін і адзін літовец.

Зноскі
------

1. ↑  Четвёртая сессия Верховного Совета БССР (25—27 апреля 1940г.). Стенографический отчет. Мн. 1938. С 6—7

| ⛭Сцяг БССР Выбары ў Беларускай ССР |
| --- |
| Выбары ў Вярхоўны Савет БССР | 1938 ·  1940 ·  1947 ·  1951 ·  1955 ·  1959 ·  1963 ·  1967 ·  1971 ·  1975 ·  1980 ·  1985 ·  1990 |
**Выбары ў Вярхоўны Савет Беларускай ССР дзявятага склікання** адбыліся 15 чэрвеня 1975 года на тэрыторыі БССР. Праходзілі па аднамандатных акругах па мажарытарнай выбарчай сістэме. Усяго былі абраныя 430 дэпутатаў.

Вынікі
------

Асноўны артыкул: **Спіс дэпутатаў Вярхоўнага Савета БССР 9-га склікання**
У выбарах у Вярхоўны Савет БССР прынялі ўдзел 6 213 806 зарэгістраваных выбаршчыкаў (99,99 %). За кандыдатаў блока камуністаў і беспартыйных галасавала 99,96 % выбаршчыкаў, якія ўдзельнічалі ў выбарах. У склад дэпутатаў Вярхоўнага Савета БССР дзявятага склікання былі абраныя 430 дэпутатаў, у тым ліку 113 працоўных (26,3 %), 103 сяляніна (24 %), 30 працаўнікоў навукі і культуры, літаратуры і мастацтва, асветы і аховы здароўя (6,8 %), 142 партыйных, савецкіх, прафсаюзных і камсамольскіх работнікаў (33 %), 24 прадстаўніка Савецкай Арміі (5,6 %). Сярод дэпутатаў налічвалася 159 жанчын (37 %), 328 беларусаў, 87 рускіх, 7 украінцаў і 8 прадстаўнікоў іншых нацыянальнасцей. 301 дэпутат быў членамі або кандыдатамі ў члены КПБ, 50 камсамольцамі. У параўнанні з папярэднім скліканнем склад дэпутатаў абнавіўся на 76 %.

Зноскі
------

1. ↑  Советская Белоруссия, 1975, 25 июля.

| ⛭Сцяг БССР Выбары ў Беларускай ССР |
| --- |
| Выбары ў Вярхоўны Савет БССР | 1938 ·  1940 ·  1947 ·  1951 ·  1955 ·  1959 ·  1963 ·  1967 ·  1971 ·  1975 ·  1980 ·  1985 ·  1990 |
**Парламенцкая асамблея Еўранэст** (англ.: Euronest Parliamentary Assembly) — міжпарламенцкая ўстанова, якая аб’ядноўвае прадстаўнікоў Еўрапарламента і парламентаў краін-удзельніц Усходняга партнёрства. Створана з мэтай спрыяння палітычнай асацыяцыі і далейшай эканамічнай інтэграцыі паміж Еўрапейскім Саюзам і краінамі Усходняга партнёрства. Еўранэст робіць уклад ва ўмацаванне і развіццё Усходняга партнёрства, як установа, якая адказвае за парламенцкія кансультацыі, нагляд і кантроль.

Устаноўчы акт Парламенцкай асамблеі Еўранэст падпісаны ў Брусэлі 3 мая 2011 года.

Склад
-----

Асамблея складаецца з дэлегацыі Еўрапарламента і дэлегацый краін-удзельніц Усходняга партнёрства (Арменія, Азербайджан, Грузія, Малдова, Украіна). Дэлегацыю Еўрапейскага парламента складаюць 60 еўрадэпутатаў, а дэлегацыі краін-удзельніц -10 прадстаўнікоў ад кожнай краіны.

Беларусь, якая з'яўляецца ўдзельніцай Усходняга партнёрства, не мае прадстаўнікоў у Асамблеі па палітычных прычынах, звязаных з падзеямі снежня 2010 года ў Мінску.

Структура
---------

Асамблея мае наступную структуру:

* Пленум Парламенцкай асамблеі Еўранэст;
* Бюро;
* Камітэты;
* Сакратарыят.

Таксама існуюць пасады двух сустаршыняў, якія кіруюць на пленарных паседжаннях. 

### Камітэты і працоўныя групы

Пастаянныя камітэты Асамблеі сустракаюцца двойчы на год. Адна з такіх сустрэч адбываецца паралельна з пленарнай сэсіяй. Працоўныя групы сустракаюцца пры неабходнасці.

#### Пастаянныя камітэты

* Камітэт па палітычных пытаннях, правах чалавека і дэмакратыі;
* Камітэт па эканамічнай інтэграцыі, збліжэнні прававых норм і канвергенцыі з палітыкай ЕС;
* Камітэт па энергетычнай бяспецы;
* Камітэт па сацыяльных пытаннях, адукацыі, культуры і грамадзянскай супольнасці.

#### Працоўныя групы

* Працоўная група па Беларусі;
* Працоўная група па працэдурных правілах.

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 15 сакавіка 2017.
2. 1 2   Архівавана 15 сакавіка 2017.
3. ↑
**Парламенцкі ўзгорак** (англ. *Parliament Hill*, фр. *Colline du Parlement*, гутарковая назва — *Узгорак*) — архітэктурны комплекс у Атаве, дзе засядае вышэйшы заканадаўчы орган Канады.

Адкрыццё парламенцкага комплексу на Парламенцкім узгорку, 1868 г. Цэнтральная Вежа Вікторыі была знішчана пажарам 1916 г.
Цэнтральны блок Парламента Канады, сучасны выгляд.
Будынкі парламента, збудаваныя ў стылі неаготыкі, складзеныя з шэрых гранітных груд, крытыя пазелянелымі меднымі пласцінамі, ствараюць уражанне, што яны пабудаваны адначасова з англійскім парламентам. Насамрэч збудаваны гэтыя збудаванні ў 1922 г. Першапачатковы цэнтральны блок пабудаваны напачатку 1860-х гг. але ён быў разбураны агнём у 1916 г. Са старых асноўных будынкаў ацалеў толькі будынак Бібліятэкі парламента. Усе астатнія будынкі неабходна было выбудаваць нанова, што і было зроблена напачатку 20-х гг. Па абодва бакі ад Цэнтральнага блока размешчаны Усходні і Заходні блокі, пабудаваныя ў перыяд з 1859 па 1895 г. Вежа Свету — самая высокая частка парламенцкага комплексу — гэта помнік канадцам, якія загінулі на палях бітваў у Еўропе ў Першую сусветную вайну. Яна была збудавана наўзамен знішчанай полымем пажару Вежы Вікторыі.

Найбольш прасторнае сярод усіх парламенцкіх памяшканняў — зала Канфедэрацыі, ці Зала двухсот, па ліку дэпутатаў парламента. У Мемарыяльнай палаце парламента на асобым пастаменце ляжыць аб'ёмістая кніга. У ёй запісаны імёны ўсіх канадцаў, якія загінулі ў Еўропе на палях Першай і Другой сусветных войн.

На парламенцкай плошчы ў акружэнні гербаў канадскіх правінцый гарыць Вечны агонь — сімвал адзінства краіны. Па раніцах на Парламенцкім узгорку паходзіць цырымонія змены варты, якая прываблівае гледачоў. Недалёка ад будынка парламента, на Уэлінгтан-стрыт, знаходзіцца нацыянальны прэс-клуб. Сюды прыходзяць журналісты, аглядальнікі нацыянальных тэлекарпарацый Сі-бі-сі і Сі-ці-ві, карэспандэнты замежных газет і часопісаў. Тут можна даведацца пра самыя апошнія навіны, прыняць удзел у палітычных дыскусіях.

Гл. таксама
-----------

* Будынак парламента (Квебек)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Парламенцкі ўзгорак
**Сімвалі́зм**:

1. у шырокім сэнсе — мастацкі метад, які палягае ў сістэматычным выкарыстанні для выражэння пэўнае ідэі вобразаў ці знакаў (сімвалаў), асацыяваных з гэтай ідэяй (у гэтым сэнсе сімвалізм распаўсюджаны, напрыклад, у мастацтве Сярэднявечча ды Рэнесансу);
2. у больш вузкім сэнсе — напрамак у літаратуры і выяўленчым мастацтве 2-й паловы 19 ст. у якім метад сімвалізму з'яўляецца базавым.

Сімвалізм як мастацкі стыль узнік у сяр. 19 ст. як альтэрнатыва рэалізму ды натуралізму. Непасрэднымі яго папярэднікамі лічацца Ш. Бадлер і Э. По, першымі сімвалістамі — французскія паэты П. Верлен, А. Рэмбо, С. Малармэ. У 1886 г. Жан Марэа апублікаваў *«Маніфест сімвалізму»*, у якім дэкларуе непрыманне простага апісання фактаў, імкненне адлюстраваць ідэальнае, знайсці форму, якая здолее максімальна раскрыць гэты ідэал. Тэксты паэтаў-сімвалістаў шматзначныя, багатыя на метафары, у іх часта сустракаюцца містычныя матывы, тэмы смерці, нематэрыяльнага свету. Першым сімвалістам уласцівая дэкадэнцкая эстэтыка, у пазнейшых аўтараў гэта менш прыкметна.

Да сімвалізму належыць, альбо адчула яго моцны ўплыў, творчасць такіх аўтараў, як М. Метэрлінк, Э. Вэрхерн, П. Адам, У. Блэйк, О. Уайльд, У. Ейтс, Т. Эліят, К. Бальмонт, В. Брусаў, Д. Меражкоўскі, А. Блок і шмат іншых. Рысы сімвалізму можна заўважыць у творчай спадчыне беларускіх паэтаў — Я. Купалы, М. Багдановіча, А. Гаруна.

Нарадзіўшыся ў межах літаратуры, сімвалізм пранік і ў іншыя галіны мастацтва. Вядомыя мастакі-сімвалісты — Г. Маро, А. Рэдон, А. Фантэн-Латур, Л. Бакст. Да сімвалізму часам адносяць скульптуру А. Радэна і жывапіс Э. Мунка. У музыцы адбітак сімвалізму нясуць творы К. Дэбюсі, Р. Вагнера. У першыя гады 20 ст. сімвалізм паступова губляе папулярнасць, і да пачатку 1-й сусветнай вайны (1914) фактычна саступае месца новым, мадэрністычным мастацкім плыням.

Гл. таксама
-----------

* Дэкадэнцтва
* Мадэрн

Літаратура
----------

* *Лявонава Е. А. Сабалеўскі А. В.* Сімвалізм // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 384—385. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis · Universalis · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85131409 · NDL: 00572321 · NKC: ph126349 |