**«Залаты компас»** (англ.: The Golden Compass) — экранізацыя фантастычнай казкі Філіпа Пулмана, лаўрэат прэміі Оскар у намінацыі «Лепшыя візуальныя эфекты». «Залаты компас» з’яўляецца амерыканскім варыянтам назвы першай часткі трылогіі «Цёмныя пачаткі»; ва ўсім астатнім свеце кніга была выдадзена пад назвай «Паўночнае ззянне» (*Northern lights*).

Сюжэт
-----

«Залаты компас» распавядае пра пачатак прыгод незвычайнай дзяўчынкі Ліры Белаква ў свеце, дзе ведзьмы кіруюць нябёсамі Поўначы, дзе белыя мядзведзі — самыя адважныя воіны, і дзе ў кожнага чалавека ёсць свой персанальны «дэйман» — жывёла, якая суправаджае чалавека ўсё яго жыццё, і дзе навука, тэалогія і магія цесна звязаны паміж сабой.

У звычайным жыцці Ліра праводзіць свае дні на вуліцах горада Оксфард з хлопчыкам Роджэрам, аднак яе жыццё радыкальна змяняецца пасля таго, як яна разам са сваім «дэйманам» па імі Панцеляймон прадухіляе спробу забойства яе дзядзькі, магутнага Лорда Азрыэла, і выпадкова чуе тайную гутарку пра таямнічыя часціцы пад назвай «Сярэбраны Пыл», якія пагражаюць знішчыць усе светы. Неўзабаве ў яе рукі трапляе дзіўны артэфакт, знешне падобны на компас, пад назвай алетыёметр: з яго дапамогай можна пазнаваць ісціну пра невядомыя рэчы, аднак яго нялёгка прачытаць.

Тым часам у краіне пачынаюць знікаць маленькія дзеці. Сярод Оксфардскіх дзяцей праходзіць слых, што за гэытмі падзеямі стаіць магутная арганізацыя — Жрацы, якія з’яўляюцца Ахвярным Саветам. У гэты ж момант у Оксфардзе аб’яўляецца загадкавая і ўплывовая місіс Колтэр, якая бярэ Ліру пад сваю апеку. У пэўны момант Ліра даведваецца, што Місіс Колтэр уваходзіць у нейкі Ахвярны Савет і датычная да знікнення дзяцей.

Ліра збягае ад місіс Колтэр і трапляе да цыганаў, якія больш за іншых пацярпелі ад дзейнасці Савета. Адначасова Ліра высвятляе, што ў будынку пад назвай Больвангар рыхтуецца нешта страшнае, там жа знаходзяцца і выкрадзеныя дзеці і сярод іх лепшы сябар Ліры — Роджэр. Ліра разам з цыганамі адпраўляецца на Поўнач, каб адшукаць і выратаваць няшчасных дзяцей. На дапамогу да дзяўчынкі прыходзяць клан паўночных ведзьмаў пад правадырствам цудоўнай Серафіны Пекалы і велізарны браніраваны мядзведзь — Ёрэк Бірнісанам. На шляху іх стаяць злавесная місіс Колтэр і армія яе памагатых, якія ахоўваюць Больвангар.

Пра фільм
---------

### Свет Ліры

Свет Ліры — гэта паралельны свет з элементамі стымпанку, вельмі падобны на рэальны свет пачатку XX стагоддзя. Напрыклад, геаграфія: тыя ж акіяны, ёсць Брытанія, Нарвегія, паўночны полюс. У свеце Ліры частка душы чалавека жыве асобна ад цела ў выглядзе дэймана — гаворачай жывёлы, якая суправаджае чалавека ўсё яго жыццё не толькі духоўна, але і фізічна. Дэйман дзіцяці можа змяняцца, прымаючы форму тых жывёл, якія блізкія дзіцяці па духу. Але калі дзіця вырасце, дэйман прымае форму нейкай адной жывёлы ў адпаведнасці з характарам свайго гаспадара. Сувязь паміж чалавекам і дэйманам незвычайна моцная, любое ўмяшанне ў іх адносіны катэгарычна забараняецца. Пры смерці чалавека яго дэйман імгненна ператвараецца ў пыл. Чалавек без дэймана ў свеце Ліры лічыцца калекай.

У ролях
-------

| Акцёр | Роля |
| --- | --- |
| Дакота Блю Рычардс | Ліра Белаква  Ліра Белаква  |
| Ніколь Кідман | Марыса Колтэр  Марыса Колтэр  |
| Ева Грын | Серафіна Пекала  Серафіна Пекала  |
| Дэніэл Крэйг | Азрыэл Лорд Азрыэл  |
| Фрэдзі Хаймар | Панцеляймон  Панцеляймон (голас) |
| Том Кортні | Фардэр Корам  Фардэр Корам  |
| Іэн Мак-Келен | Ёрэк Бірнісан  Ёрэк Бірнісан (голас) |
| Іэн Мак-Шэйн | Ёфур Ракнісан Кароль Ёфур Ракнісан (голас) |
| Сэм Эліят | Лі Скорсбі  Лі Скорсбі  |
| Клэр Хігінс (англ.) | Ма Коста  Ма Коста  |
| Джым Картэр | Джон Фаа Кароль Джон Фаа  |
| Крысцін Скот Томас | Стэльмарыя  Стэльмарыя (голас) |
| Кэці Бэйтс | Эстэр  Эстэр (голас) |
| Крыстафер Лі |  Першы Вярхоўны Саветнік Магістэрыума |
| Дэрэк Джэкабі |  Эмісар Магістэрыума |
| Хэці Морахэн | Клара сястра Клара  |
| Сайман Мак-Бёрні | Брат Павел  Брат Павел  |
| Магда Шубанскі | місіс Лонсдэйл  місіс Лонсдэйл  |

Зноскі
------

1. ↑  Awards for The Golden Compass (2007) **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 19 кастрычніка 2011. Праверана 3 лютага 2014.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт фільма «Залаты компас»
* «Залаты компас» на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.) 6.2 з 10 зорак
* Залаты компас на сайце «*AllMovie*» (англ.) 3.5 з 5 зорак
* «Залаты компас» на сайце «*Rotten Tomatoes*» (англ.) 5.6 з 10 зорак
* Залаты компас на сайце «Metacritic» (англ.) 5 з 10 зорак
* Залаты компас на сайце «*Box Office Mojo*» (англ.)
* Інтэрв’ю часопіса Newsweek з Дакотай Блю Рычардс
* Golden Compass Trailer

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Box Office Mojo · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database · Metacritic · Rotten Tomatoes · The American Film Institute Catalog of Motion Pictures |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 164610841 · GND: 7588094-5 · NKC: unn2008444345 · SUDOC: 183356438 · VIAF: 211750967 |

| ⛭Прэмія «Оскар» за найлепшыя візуальныя эфекты |
| --- |
| 1971—1979 | 
* Булавешка і венік (1971)
* Прыгода «Пасейдона» (1972)
* Землетрасенне (1974)
* Гіндэнбург (1975)
* Кінг-Конг + Уцёкі Логана (1976)
* Зорныя войны. Эпізод IV: Новая надзея (1977)
* Супермен (1978)
* Чужы (1979)

 |
| 1980—1989 | 
* Зорныя войны. Эпізод V: Імперыя наносіць удар у адказ (1980)
* Шукальнікі страчанага каўчэга (1981)
* Іншапланецянін (1982)
* Зорныя войны. Эпізод VI: Вяртанне джэдая (1983)
* Індыяна Джонс і храм лёсу (1984)
* Кокан (1985)
* Чужыя (1986)
* Унутраны космас (1987)
* Хто падставіў труса Роджэра (1988)
* Бездань (1989)

 |
| 1990—1999 | 
* Поўны ўспамін (1990)
* Тэрмінатар 2: Судны дзень (1991)
* Смерць ёй да твару (1992)
* Парк юрскага перыяду (1993)
* Форэст Гамп (1994)
* Бэйб: Чацвераногі малыш (1995)
* Дзень незалежнасці (1996)
* Тытанік (1997)
* Куды прыводзяць мары (1998)
* Матрыца (1999)

 |
| 2000—2009 | 
* Гладыятар (2000)
* Уладар пярсцёнкаў: Брацтва пярсцёнка (2001)
* Уладар пярсцёнкаў: Дзве вежы (2002)
* Уладар пярсцёнкаў: Вяртанне караля (2003)
* Чалавек-павук 2 (2004)
* Кінг-Конг (2005)
* Піраты Карыбскага мора: Куфар мерцвяка (2006)
* Залаты компас (2007)
* Загадкавая гісторыя Бенджаміна Батана (2008)
* Аватар (2009)

 |
| 2010—2019 | 
* Пачатак (2010)
* Захавальнік часу (2011)
* Жыццё Пі (2012)
* Гравітацыя (2013)
* Інтэрстэлар (2014)
* З машыны (2015)
* Кніга джунгляў (2016)
* Бягун па лязе 2049 (2017)
* Першы чалавек (2018)
* 1917 (2019)

 |
| 2020—2029 | 
* Тэнэт (2020)
* Дзюна (2021)

 |