**Гелéна Ромер-Ахенкоўская** (польск.: Helena Romer-Ochenkowska; 2 жніўня 1875, Вільня ― 26 сакавіка 1947, Торунь, Польшча) ― польская і беларуская пісьменніца, публіцыстка, драматургіня, мастачка, педагогіца, а таксама асветніца і грамадская дзяячка.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў Вільні 2 жніўня 1875 года ў сям’і вядомага мастака Альфрэда Ісідара Ромера і графіні Ванды з Сулістроўскіх. Калі Гелене споўніўся год, маці пераехала з Вільні ў радавую сядзібу Каралінова (цяпер Пастаўскі раён, Віцебская вобласць).

Партрэт дачкі Гелены з пёсікам. Альфрэд Ізідор Ромер, каля 1890.
Нацыянальны музей у Варшаве
Першапачатковую адукацыю атрымала дома. У 1884 г. бацька адправіў яе на вучобу ў платны Кракаўскі пансіён Люцыі Жэляшкевіч, які яна скончыла з адзнакай у 1892 г.

Пасля вяртання ў родны край стала прымаць актыўны ўдзел у культурна-асветніцкім жыцці. У Камаях адкрыла гарбатны салон, які стаў своеасаблівым цэнтрам для яе далейшай дзейнасці. Арганізавала 6 перасоўных бібліятэк: у Каралінове, Камаях, Кабыльніку (Нарач), Свіры, Лынтупах і Вішнёве.

У Камаях, Канябічах і Каралінаве за свой кошт адкрыла тры школы, у якіх навучалася па 50-60 вучняў. У школе ў Каралінове заняткі праводзіла сама. Школы працавалі таемна, бо царскія ўлады не дазвалялі адчыняць прыватныя школы.

У 1904 г. выйшла замуж за Генрыха Ахенкоўскага (1872 — 21 лютага 1925). Некаторы час жылі ў яго сядзібе Вуюўка пад Радзімінам. Шлюб аказаўся непрацяглым і праз пару гадоў яны развяліся. Дзяцей у іх не было.

У 1905 г. напісала і выдала падручнік па геаграфіі пад назвай «Што ёсць на небе і зямлі» (у 1926 г. падручнік быў перавыдадзены восем разоў). На аснове асабістага педагагічнага досведу напісала метадычку «Парады для народных настаўнікаў».

У 1906—1908 гг. навучалася ў Францыі ў Школе вышэйшых сацыяльных навук (École des Hautes Études Sociales). За час вучобы падрыхтавала даследаванне пра французскую сістэму адукацыі — «Szkola Batiniolska w Paryzu».

Працягнула навучанне ў Бельгіі. За час навучання ва ўніверсітэце на факультэце журналістыкі і грамадхкіх навук напісала працу «Нямецкая іміграцыя ў Польшчу і Расію» («Immigration allemands en Russie et en Pologne»). Атрымала дыплом журналісткі.

1915—1916 гадах у Вільні выкладала гісторыю Польшчы на папулярных рамесніцкіх курсах Зыгмунта Нагродскага, а ў Народным універсітэце імя А. Міцкевіча навучала польскай мове малапісьменных дарослых. У канцы 1916 года паехала ў Варшаву, дзе працавла ў «Гуртку полек», ладзіла бібліятэкі, займалася раздачай ежы для галадаючых, супрацоўнічала з Чырвоным Крыжам. Дасылала допісы ў «Ілюстраваны тыгоднік», «Свет», «Плюшч» і іншыя, працягвала гарачы ўдзел у палітычным жыцці, бязпераменна стоячы на баку Ю. Пілсудскага.

Гелена Ромер-Ахенкоўская
У 1919 г. стала працаваць у віленскай газеце «Наш край» (Nasz Kraj).

Гелена Ромер-Ахенкоўская ў 1926
14.07.1920 г. бальшавікі ў Вільні арыштавалі Гелену Ромер-Ахянкоўскую. Яе адпусцілі толькі дзякуючы заступніцтву літоўцаў М. Біржышкі і А. Алякнавічуса, аднак яна была вымушана хавацца.

У 1939 г. у Заходнюю Беларусь прыйшла Чырвоная армія. Маёнтак нацыяналізавалі разам з кватэрамі Ромераў у Вільні, а ў сядзібе ў Каралінове адкрылі бальніцу. Гелена ў спешным парадку перадала кнігі свайго бацькі ў бібліятэку Вільні (цяпер бібліятэка імя Урублеўскіх Акадэміі навук Літвы). Гелену і ейную маці, якой было 86 гадоў, не адправілі ў Сібір з прычыны заступніцтва за іх мясцовых жыхароў.

У красавіку 1945 г. выехала на пастаяннае месца жыхарства ў Торунь (Польшча), пасялілася з сваячкай Геленай Феліцыянаўнай Ромер (1860—1946).

Памерла 26 сакавіка 1947 года, пахаваная на могілках Св. апостала Якуба ў Торуні.

Творчасць
---------

Дэбютавала ў 1904 годзе вершаванай п’есай «Karylla czyli miłość patriotyczna».

У 1908 годзе апублікавала найбольш слынны свой твор — аповесць «Маякі»(«Прывіды»). Сучаснікі адзначалі аповесць «Маякі», як цікавы і сур’ёзны твор, дзе яна закранае рэгіянальныя праблемы. Аповесць была апублікавана ў зборніку «Бібліятэчка выдатных твораў» (Варшава, 1910 год). Тагачасны літаратурны крытык Зыгмант Любіч-Залескі хваліў аповесць за «мастацкую шляхетнасць».

Гелена Ромер-Ахенкоўская — аўтар шматлікіх брашурак і артыкулаў, каштоўных для вывучэння мінулага Віленскага края: «Кароткая гісторыя асветы на Беларусі і Літве»(1919), «Гісторыя двух абразоў: у Чэнстахове і Вострай Браме» (1919), «Як здабылі незалежнасць», «Даведнік па Вільні». Супрацоўнічала з радыёвяшчаннем, апрацавала шмат радыёперадач, у тым ліку «Віленская Вялікодная ютрань у 1910 годзе», «Віленская батлейка», «1863 год на Літве», «Вігілія ў Навагрудку ў Міцкевічаў», аставіла ў рукапісе дзённік «Стан душы Г. Ромер у розных фазах (псіхалагічныя нататкі)», які вяла ў Каралінове ў 1895-97 годзе.

Падпісвалася крыптанімамі Hro, H. R. H.R. Hr. r. ці псеўданімамі Spectator, Widz, Scypio.

Як дзядуля і бацька, мела здольнасць да выяўленчага мастацтва, добра малявала. У 1911 годзе на выставе былі прадстаўлены яе этуды і пейзажная карціна «Дарога». Захаваліся наступныя працы мастачкі: «Партрэт Міхала Казіміра Ромера», «Коні на лузе», «Каровы ў бярозавым гаі», якія яна намалявала ў маладосці. Ейнаму пэндзлю належаць таксама працы «Вуліца шкляроў у Вільні», «Пейзаж з трысцём», «Пейзаж», «Пляц і касцёл Усіх Святых у Вільні» і іншыя.

Творы
-----

* Karylla czyli miłość patriotyczna (1904) — п’еса,
* Majaki (1911) — аповесць,
* Swoi ludzie (1922) — зборнік навелаў,
* Wesele na Wileńszczyźnie (1929) — п’еса,
* Tutejsi (1931) — зборнік навелаў,
* Rok 1863 na Litwie (1934) — п’еса.

Зноскі
------

1. 1 2  Internetowy Polski Słownik Biograficzny Праверана 24 кастрычніка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96022943'></a>
2. ↑  Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1938, s. 625—626.
3. ↑  Яська Драўніцкі, Гелена Ромер-Ахенкоўская, arche.by, 21.02.2013,
4. ↑  Яська Драўніцкі, Гелена Ромер-Ахенкоўская, arche.by, 21.02.2013,
5. ↑  Cecylia Gajkowska: Romer-Ochenkowska Helena. W: Literatura polska: przewodnik encyklopedyczny. red. Julian Krzyżanowski, Czesław Hernas. T. 2: N-Ż. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1991.
6. ↑  Cecylia Gajkowska: Romer-Ochenkowska Helena. W: Literatura polska: przewodnik encyklopedyczny. red. Julian Krzyżanowski, Czesław Hernas. T. 2: N-Ż. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1991.
7. ↑  Яська Драўніцкі, Гелена Ромер-Ахенкоўская, arche.by, 21.02.2013,
8. ↑  Яська Драўніцкі, Гелена Ромер-Ахенкоўская, arche.by, 21.02.2013,
9. ↑  Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1938, s. 625—626.
10. ↑  Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1938, s. 625—626.
11. ↑  Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1938, s. 625—626.
12. ↑  Яська Драўніцкі, Гелена Ромер-Ахенкоўская, arche.by, 21.02.2013,
13. ↑  Helena Romer-Ochenkowska, Encyklopedia teatru polskiego (krytycy),
14. ↑  Cecylia Gajkowska: Romer-Ochenkowska Helena. W: Literatura polska: przewodnik encyklopedyczny. red. Julian Krzyżanowski, Czesław Hernas. T. 2: N-Ż. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1991.
15. ↑  Яська Драўніцкі, Гелена Ромер-Ахенкоўская, arche.by, 21.02.2013,
16. ↑  Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Пастаўскага раёна. — Мінск: БЕЛТА, 2001.- С.121.
17. ↑  Helena Romer-Ochenkowska, Encyklopedia teatru polskiego (krytycy),
18. ↑  Яська Драўніцкі, Гелена Ромер-Ахенкоўская, arche.by, 21.02.2013,
19. ↑  Гэта варта ведаць жыхарам Пастаўшчыны. Ч. 1./ укладальнік М. Гіль. — Паставы: «Сумежжа», 2016. — с.34-36.
20. ↑  Яська Драўніцкі, Гелена Ромер-Ахенкоўская, arche.by, 21.02.2013,
21. ↑  Яська Драўніцкі, Гелена Ромер-Ахенкоўская, arche.by, 21.02.2013,

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гелена Ромер-Ахенкоўская


| ?Гелена Ромер-Ахенкоўская — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Стэфан Дамінік Ромер[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Міхал Ромер |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Ганна з Пацаў[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Эдвард Ян Ромер |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Альфрэд Ізідор Ромер |  |  |  |  |  | Францішак дэ Раес[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Ганна з Белазораў[d] |  |  | Рахеля з дэ Раесаў[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Юдыта з Яленскіх[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Тадэвуш Сулістроўскі |  |
|  |  |  |  |  |
|  | Гелена Ромер |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Юзаф Сулістроўскі[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Брыгіта з Лапацінскіх[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Эдмунд Сулістроўскі[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Францішак Пшавускі[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Караліна з Пшавускіх[d] |  |  |  |
|  |  |  | Ванда з Сулістроўскіх[d] |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | Ізабела Кёнігсфельд[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Мікалай Карніцкі[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Антаніна з Карніцкіх[d] |  |  |  | Юстыніян Шчыт-Неміровіч |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Дарота са Шчытоў-Неміровічаў[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Казіміра з Войнаў-Ясянецкіх[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: helena-romer-ochenkowska-1875-1947-literatka-dziennikarka · Sejm-Wielki.pl · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| ISNI: 0000000116930235 · LCCN: n85116048 · NKC: js2015868053 · NLP: a0000001766284 · NUKAT: n01723422 · VIAF: 101701382 |

 |