recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Будаўнік»** — шматфункцыянальны стадыён у Салігорску, Беларусь. З’яўляецца хатняй арэнай для футбольнага клуба «Шахцёр», які выступае ў Вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі. Умяшчальнасць адзінай трыбуны на стадыёне складае 4 200 месцаў.

Гісторыя
--------

Стадыён «Будаўнік» быў узведзены ў 1973 годзе для спартыўных заняткаў работнікаў гарадскога «Будтрэста № 3». На той час меў адну трыбуну на 1 000 чалавек і аднапавярховы драўляны будынак.

З 1992 года стадыён стаў прымаць матчы чэмпіянату Беларусі па футболе. Сучасны выгляд спартыўная арэна набыла ў ходзе рэканструкцыі, праведзенай на працягу 2006 года. Былі надбудаваны яшчэ два паверхі, над адзінай усходняй трыбунай быў узведзены дах. Колькасць месцаў для гледачоў павялічана да 4 200. У падтрыбунных памяшканнях былі абсталяваны распранальні для спартсменаў і трэнераў, трэніровачныя залы, прэс-цэнтр, памяшканне для медперсаналу. Пакрыццё футбольнага поля было цалкам заменена.

У 2009 годзе на стадыёне «Будаўнік» з’явіліся электроннае табло і асвятляльныя мачты, якія дазволілі праводзіць матчы ўвечары. У 2017 годзе было абноўлена пакрыццё бегавых дарожак. Газон на футбольным полі натуральны, усталяваны падагрэў. Памеры поля — 105×68 метраў. На стадыёне маецца трэнажорная зала.

Заўвагі
-------

1. ↑  Афіцыйная ўмяшчальнасць стадыёна «Будаўнік»
2. ↑  Выява стадыёна «Будаўнік»

Спасылкі
--------

* «Па дамах». Стадыёны Беларусі. «Будаўнік» (Салігорск)
* Навіны стадыёна на by.tribuna.com

| ⛭Стадыёны Вышэйшай лігі чэмпіянату Беларусі па футболе |
| --- |
| 
* Барысаў-Арэна (Барысаў)
* АСК «Брэсцкі» (Брэст)
* Будаўнік (Салігорск)
* Віцебскі ЦСК (Віцебск)
* Гарадскі (Барысаў)
* Гарадскі (Маладзечна)
* Гарадскі (Слуцк)
* Дынама (Мінск)
* ЦСК «Нёман» (Гродна)
* Тарпеда (Жодзіна)
* Трактар (Мінск)
* Цэнтральны (Гомель)
* Юнацтва (Мазыр)
* Юнацтва (Смаргонь)

 |
**Будаўні́чыя канстру́кцыі** — асноўныя канструкцыйныя элементы будынкаў і збудаванняў. Адрозніваюць нясучыя канструкцыі, агараджальныя канструкцыі і будаўнічыя канструкцыі дапаможнага прызначэння: унутраныя перагародкі, лесвічныя маршы і пляцоўкі, аконныя рамы-вітражы і інш. Агараджальныя канструкцыі часта з’яўляюцца і нясучымі, напрыклад, сцены і перагародкі ў грамадскіх будынках, рэзервуары, абалонкі, скляпенні і інш.

Будаўнічыя канструкцыі падзяляюцца на жалезабетонныя, бетонныя, каменныя, металічныя, драўляныя, азбестацэментныя, пнеўматычныя канструкцыі. Выкарыстоўваюцца таксама канструкцыі са шклапластыкаў (часам у спалучэнні з клеенай драўнінай або фанерай і інш.).

Будаўнічыя канструкцыі разлічваюць на трываласць, устойлівасць і ваганні з улікам вонкавай нагрузкі, уласнай вагі, уплыву тэмпературы, усадкі і іншых фактараў. Пры выкарыстанні будаўнічых канструкцый вялкае значэнне надаецца іх тыпізацыі і ўніфікацыі, удасканаленню тэхналогіі іх вытворчасці, выкарыстанню лёгкіх эфектыўных матэрыялаў, укараненню аптымальных канструкцыйных вырашэнняў.

Літаратура
----------

* Будаўнічыя канструкцыі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жук.
**Янка Жук** (13 лютага 1897 — 23 сакавіка 1974) — каталіцкі святар заходняга абраду, удзельнік беларускага хрысціянскага руху XX стагоддзя, душпастыр.

Біяграфія
---------

Паходзіў з беларускай каталіцкай сям’і. У 1913 годзе паступіў у Магілеўскую духоўную каталіцкую семінарыю ў Пецярбургу. У гады вучобы ўключыўся ў беларускі незалежніцкі і нацыянальна-рэлігійны рух. Пасвячоны ў святары ў 1920 годзе.

Першыя гады душпастырскай дзейнасці правёў у парафіі Лужыца Магілеўскай архідыяцэзіі. У 1921—1924 гадах выконваў абавязкі пробашча ў вёсцы Новы Пагост на Браслаўшчыне, дзе звяртаўся да вернікаў з беларускімі казаннямі. У 1930-я гады — пробашч у мясцовасці Мейшагола і адміністратар у мястэчку Шаркоўшчына.

Пасля Другой сусветнай вайны выконваў святарскія абавязкі ў мясцовасці Рэшчынка Падляскай дыяцэзіі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Электронная Энцыкляпэдыя. Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст. Янка Жук **(нявызн.)**.
**Еўрапейская шыракавушка** (*Barbastella barbastellus*) — млекакормячае сямейства гладканосых (звычайных) лятучых мышэй.

Апісанне
--------

Дробная лятучая мыш. Даўжыня цела 48-50, хваста 38-52 мм, вуха 11,8-18 мм, перадплечча 38,5-41 мм. Морда кароткая, тупая. Вушы вельмі шырокія, зрослыя каля асновы. Казялок няправільнай трохвугольнай формы. Крылы адносна вузкія і вострыя. Свабодны край перапонкі крыла прымацоўваецца да асновы вонкавага пальца нагі. Хвост доўгі, амаль роўны з даўжынёй цела. Кончык хваста выступае з добра развітай міжбедранай перапонкі. Эпіблема вузкая. Поўсць на спіне густая, высокая, чорна-бурая, на брушку больш светлая. Вушы і лятальная перапонка цёмна-бурыя.

Пашырэнне
---------

Насяляе большую частку Заходняй і Паўднёвай Еўропы ад Вялікабрытаніі і поўдня Скандынавіі да правабярэжнай Украіны, Крым, Закаўказзе, Каўказ, Закарпацце, Малдову, заходнія раёны Літвы і сумежныя з Польшчай раёны Брэсцкай і Гродзенскай абласцей Беларусі.

Паштовая марка Беларусі
Месцы пражывання: улетку — мяшаныя лясы з дуплаватымі дрэвамі, нішы і ашалёўка пабудоў. Зімой (лістапад-сакавік) — склепы, падвалы, сховішчы для агародніны. Зімуюць у шчылінах бетонных перакрыццяў і інш. у пачатку красавіка з'яўляецца ў летніх сховішчах.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Актыўная ноччу. На паляванне вылятае адразу пасля заходу сонца. Корм — двухкрылыя, ручайнікі, аўсянікі, дробныя соўкі і агнёўкі, ліставёрткі і дробныя жукі — ловіць у алеях паркаў, садоў, на ўзлесках, над агародамі і сажалкамі, паблізу будынкаў.

У сярэдзіне чэрвеня самка прыносіць адно дзіцяня. Малыя растуць хутка і ў канцы жніўня амаль дасягаюць памераў дарослых, ад якіх адрозніваюцца больш светлай афарбоўкай поўсці.

Ахова
-----

Від уключаны ў Чырвоны спіс МСАП (VU, ver. 2.3, 1994).

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5
Рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства «**Лёзненская хлебная база**» — сховішча збожжа і цукру, найбуйнейшае ў Беларусі элеватар. Знаходзіцца ў пасёлку Лёзна.

Хлебная база складаецца з элеватара на Дабрамыслянскай вуліцы, 36 і хлебапрыёмнага пункту на вуліцы Чкалава. Ажыццяўляе дзейнасць па захоўванні, драбненні і памоле збожжа. База здольная захоўваць да 200 тысяч тон збожжа. З'яўляецца валаўтвачаючай для раённага бюджэту — 14 працэнтаў паступленняў (2011 год). Хлеб для паловы жыхароў Віцебска выпякаецца са збожжа, якое захоўваецца на базе. Элеватар базы — самы буйны ў Беларусі, у яго звозяць збожжа з Полацка, Ліды, Буда-Кашалёва, Мінска, Барысава. 

Частка прасушанага і ачышчанага збожжа адпраўляецца на экспарт; у 2015 годзе, пасля ўваходжання ў рэестр прадпрыемстваў Мытнага саюза, у Расію было адгружана больш за 20 тысяч тон збожжа.

Зноскі
------

1. ↑  *Лидия Сташкевич*. Перспективы для роста Архівавана 29 ліпеня 2014. Железнодорожник Белоруссии, 09.11.2013
2. ↑  *Нина Писаренко*. Лиозно примет областные «Дожинки», Новости Витебска и Витебской области, 21.02.2011
3. ↑  *Елена Башун* - Хлеб и хлебобулочные изделия для половины жителей Витебска выпекаются из зерна, хранящегося на Лиозненской хлебной базе Архівавана 2 чэрвеня 2018. Газета «Витьбичи», 30 марта 2015
4. ↑  *Галина Шпаковская* - Лиозненская хлебная база принимает зерно из четырех областей Беларуси, Областная газета «Витебские вести», 30 августа 2016

Спасылкі
--------

* Куды і як вязуць збожжа, сабранае па ўсёй Беларусі? Архівавана 28 ліпеня 2017. (відэа і тэкст), Навінавы сюжэт тэлекампаніі «Сталічнае тэлебачанне» ад 11 жніўня 2012
* *Юлія Похолкина* — РУП «Лёзненская хлебная база» працягвае працаваць у напружаным тэмпе, Газета «Сцяг перамогі», 9.09.2011
**Горад Кірэна** (грэч. Κυρήνη) — старажытнагрэчаскі і рымскі горад недалёка ад сучаснага мястэчка Шахат у Лівіі. Горад быў старажытным і самым важным з пяці грэчаскіх гарадоў у рэгіёне. Горад даў усходу Лівіі класічную назву Кірэнаіка, якая захавалася да нашых дзён.

Кірэна знаходзілася ў пышнай даліне ў нагор'і Эль-Ахдар. Горад быў названы ў гонар вясны, якую грэкі прысвячалі Апалону. У горадзе таксама знаходзілася школа Кірэнаікаў, знакамітая школа філасофіі 3 ст. да н.э. заснаванай Арыстыпам, вучнем Сакрата. Менавіта тады горад атрымаў другую назву «*Афрыканскія Афіны*».

Руіны Кірэны ахоўваюцца ЮНЕСКА як помнік Сусветнай спадчыны.

Гісторыя
--------

Па звестках Герадота, галоўны горад старажытнай Лівіі быў заснаваны перасяленцамі з вострава Ціра спачатку на астраўку Платэі, а потым на мацерыку, у 16 км ад мора. Першым царом Кірэны ці, па-дарыйску, Кіраны, быў Бат-Арыстоцель. Датай заснавання горада лічыцца 630 год да н.э.

Падчас панавання дынастыі Батыядаў, Кірэна, дзякуючы мараходству і гандлю, хутка дасягнула высокай ступені росквіту і пасля працяглай і жорсткай барацьбы з Егіптам і Карфагенам зрабілася незалежнай. Каля 540 г. да н.э. браты цара Аркесілая II паўсталі і ўтварылі з заходніх гарадоў самастойную дзяржаву Барку. Улада Батыядаў была знішчана персідскім царом Камбізам, які далучыў Кірэну да егіпецкай сатрапіі.

Падчас панавання персаў, якое доўжылася 200 гадоў, Кірэна зрабілася рэспублікай; да гэтай пары прыпадае росквіт Кірэнскай школы філосафаў. Пасля нядоўгага панавання Фіброна, у 321 г. да н.э. егіпецкі цар Пталамей I падпарадкаваў Кірэнаіку сваёй уладзе; пяць гарадоў — Кірэна, Апалонія, Пталемаіда (Барка), Арсіноя (Таўхіра) і Берэніка (Еўгесперыды) — склалі саюз («пентаполь», гэта значыць пяціграддзе), ператвораны з 117 г. да н.э. у царства малодшай галіны дынастыі Пталемееў, апошні прадстаўнік якой, Апіён, у 96 г. да н.э. завяшчаў Кірэну рымлянам. Але горадам ненадоўга завалодалі тыраны Нікократ, а затым яго брат Леандр. Рымляне ўсё ж авалодалі горадам і ўсёй Кірэнаіка і далучылі яе да правінцыі Крыт (67 г. да н.э.).

У хрысціянскую пару ў Кірэне меўся асобны біскуп (у V стагоддзі — вядомы Сінезій). Кірэнаіка была радзімай філосафаў Арыстыпа, заснавальніка школы кірэнаікаў, і Карнеада, паэта Калімаха і географа Эратасфена. Горад быў разбураны арабамі. Горад быў канчаткова пакінуты жыхарамі ў 643 годзе. Ад грэцкай эпохі захаваліся значныя руіны і некропаль, раскопкі якога працягваюцца і ў XXI стагоддзі.
**Кісан** (хіндзі: किसान; саманазва: *कुन्हर*) — дравідамоўны народ на ўсходзе паўвострава Індастан. Жывуць пераважна на паўночным усходзе Індыі, у Бангладэш, таксама ў Непале. Агульная колькасць (2019 г.) - 1 642 900 чалавек.

Кісан жывуць дысперсна сярод іншых народаў. Займаюцца пераважна сельскай гаспадаркай, з-за чаго атрымалі сваё найменне, якое літаральна значыць «сяляне». Толькі насельнікі Арысы захавалі родную мову дравідыйскага паходжання і саманазву *куньяр* (літаральна «жыхары пагоркаў»). Агульная міфалогія набліжае іх па паходжанню з курух. Некаторы перыяд яны падпарадкоўваліся правадырам бенгальцаў, а потым пачалі рассяляцца па ўсходняй Індыі. Брытанскія каланіяльныя ўлады прыцягвалі кісан для працы на чайных плантацыях. 

Кісан селяцца ў асобных вёсках або ствараюць асобныя кварталы ў вялікіх паселішчах. У старых вёсках хаціны звычайна пабудаваны адна каля іншай, у сучасных — уздоўж дарог. Жытлы нізкія каркасныя, абмазаныя глінай, з чарапічнымі дахам. Частка жытла аддаецца пад гаспадарчыя патрэбы. 

Асноўная ежа складаецца з рысу, кукурузы, проса, гародніны, ужываюць мяса і рыбу, а таксама грыбы, алкагольныя напоі і тытунь. 

Сем'і малыя нуклеарныя і вялікія пашыраныя. Яны аб'яднаны ў 16 родаў. Звычайна вёска населена прадстаўнікамі аднаго рода, кіруецца мужчынскай радай. У Біхары і Заходняй Бенгаліі вылучаецца пасада вясковага правадыра. 

Традыцыйная рэлігія інтэгравана ў індуізм. Кісан шануюць сваіх продкаў, вясковых і агульных багоў.

Зноскі
------

1. ↑  Kisan

Спасылкі
--------

* Kisan Hand Book
* Kisan – People Groups of India Архівавана 21 красавіка 2019.
**32-я партызанская брыгада імя М. І. Калініна** — партызанская брыгада, створаная ў маі 1944 года на базе атрада імя Пархоменкі (арганізаваны ў лістападзе 1942 года). Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Капыльскага і Чырвонаслабодскага раёнаў. 1 чэрвеня 1944 года брыгада (477 партызан, 3 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* атрад імя Пархоменкі;
* атрад імя Варашылава;
* кавалерыйскі атрад імя Сталіна.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* П. В. Качкоў

### Камісар

* А. З. Драбеня

### Начальнік штаба

* І. М. Валністы

Гісторыя
--------

Баявыя дзеянні партызаны праводзілі на варожых камунікацыях. Удзельнічалі ў аперацыі «рэйкавая вайна». У лютым 1944 года разам з 12-й кавалерыйскай партызанскай брыгадай імя І. В. Сталіна напалі на гарнізон у вёсцы Дзяніскавічы Ганцавіцкага раёна. Правялі 9 баёў па выратаванні мірнага насельніцтва ад вывазу ў Германію. У час наступлення Чырвонай Арміі будавалі пераправы цераз раку Морач.

Памяць
------

У 1965 годзе ў вёсцы Вялікі Рожан Салігорскага раёна ў гонар брыгады быў пастаўлены помнік.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Абабурка.
**Янка Абабурка** (1 верасня 1921, в. Морач, Нясвіжскі павет, Навагрудскае ваяводства, цяпер у Нясвіжскім раёне, Мінская вобласць — 23 ліпеня 2009, Манчэстэр, Вялікабрытанія) — беларускі праваслаўны святар у Вялікабрытаніі.

Біяграфія
---------

З лета 1944 г. — на эміграцыі. Быў у Арміі Андэрса. У Вялікабрытаніі з 1946 г. Браў удзел у грамадскім і царкоўным жыцці Манчэстэра. 13 кастрычніка 1963 г. у нямецкім горадзе Карлсруэ высвечаны ў святары Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы (БАПЦ) мітрапалітам Украінскай аўтакефальнай праваслаўнай царквы Ніканорам (Абрамовічам). Апекаваўся беларускімі прыходамі БАПЦ у Манчэстэры, Брэдфардзе, Нотынгеме, Бірмінгеме, Лондане, Кембрыджы, кіраўнік БАПЦ.

Пахаваны на мясцовых могілках Паўднёвых могілках (Манчэстэр).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Адзінец, А. Паваенная эміграцыя: скрыжаваньні лёсаў: зборнік успамінаў / Аляксандар Адзінец; Камэнтар А.Гардзіенка. — Мн.: Медисонт, 2007. — С. 635. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны; Кніга 11).
* Гардзіенка, Н.Беларусы ў Вялікабрытаніі / Наталля Гардзіенка; Рэдактар А.Гардзіенка. — Мн.: Медысонт, 2010. — С. 518. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны; Кніга 18).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Collegium Nobilium.
**Collegium Nobilium** (*Калегіум нобіліум*; лац.: Collegium Nobilium et Seminarium Szyszkovianum) — элітарная сярэдняя навучальная ўстанова ордэна езуітаў у Вільні. Брала пачатак з заснаванага ў 1740 годзе стольнікам лідскім Д. К. Шышкам канвікта (бурсы) пры Віленскай акадэміі для ўтрымання 7 падлеткаў з незаможнай шляхты. З прыняццем сыноў багатай шляхты канвікт у 1552 годзе пераўтвораны Адамам Абрамовічам у калегіум са сваім складам выкладчыкаў і незалежнымі ад акадэміі вучэбнымі планамі, уласнай бібліятэкай. З 1765 года існаваў незалежна ад акадэміі, яго рэктар падначалены непасрэдна правінцыялу езуітаў. Вучылася каля 50 вучняў, у асноўным з багатых шляхецкіх родаў (Тышкевічаў, Агінскіх, Пузынаў, Валовічаў і інш.). У калегіуме навучалі польскай, лацінскай, нямецкай, французскай мовам, паэтыцы, рыторыцы, арыфметыцы, геаметрыі, трыганаметрыі, астраноміі, гісторыі, геаграфіі, музыцы, танцам, маляванню. Існаваў да 1775 года, калі на яго месцы Адукацыйная камісія адчыніла канвікт для сыноў незаможнай шляхты.

Літаратура
----------

* *Валерый Пазднякоў.* Віленскі езуіцкі «Калегіум нобіліум» // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.
* Piechnik L. Rzyt oka na powstanie, rozwój i likwidację jezuickiego Collegium Nobilium w Wilnie // Studia z dziejów oświaty i kultury umysłowej w Polsce XVIII—XX w. Wrocław etc. 1977;
* Puchowski K. Jezuickie kolegia szlacheckie Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Studium z dziejów edukacji elit. Gdańsk, 2007.
Лёгкая пяхота брытанскай арміі, 19 ст.
**Лёгкая пяхота** — адменнік пяхоты як роду войскаў, прызначаная для далёкага (кідальнага, стралковага) бою, як правіла, урассыпную.

Гісторыя
--------

Галоўнай баявой задачай *лёгкай пяхоты* было парушэнне варожага ладу цяжкай пяхоты і знішчэнне суперніка з тымі ж мэтамі. У блізкім бою *лёгкая пяхота* з прычыны адсутнасці таго ж строю не магла змагацца ні з варожай кавалерыяй, ні з цяжкай ці сярэдняй пяхотай. Безабароннасць перад нападамі кавалерыі з'яўлялася галоўным фактарам, які абмяжоўвае колькасць *лёгкай пяхоты* ў фармаваннях узброеных сіл дзяржавы.

У розных дзяржавах для абазначэння *лёгкай пяхоты* ў розны час ужываліся свае назвы:пелтасты — Старажытная Грэцыя, веліты — Старажытны Рым, псілы — Візантыя, пішчальнікі — Расія, шасёры, вальтыжоры і тыральеры — Францыя, егеры — Прусія, Расія, фузілёры — Францыя, Прусія, берсальеры — Сардзінія, Італія.

У сучасны перыяд слова словазлучэнне «*лёгкая пяхота*» ужываецца да фармаванняў стралкоў (пяхотнікаў), якія не маюць у сваёй арганізацыйна-штатнай структуры «цяжкіх узбраенняў» (танкаў, БМП, БТР і гэтак далей), навучаных для вядзення бою пры любым надвор'і, у гарадскіх умовах, на перасечанай мясцовасці, супраць партызан і тэрарыстаў. Не абцяжараная "цяжкімі ўзбраеннямі" лёгкая пяхота валодае больш высокімі аператыўнасцю і мабільнасцю.

Зноскі
------

1. ↑  Тяжелая артиллерия, кавалерия, пехота // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
2. ↑  Егерские войска // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
3. ↑  Егерские войска // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 4 томах. — СПб. 1907—1909.
4. ↑  Легкая пехота в современных вооруженных силах **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2016. Праверана 7 кастрычніка 2015.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4167223-9 · Microsoft: 2780865476 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Альвеола.
Альвеолы
**Альвеола** (лац.: alveolus — лунка, паглыбленне, пузырок) — канцавая частка дыхальнага апарата ў лёгкім, якая мае форму пузырка, адкрытага ў прасвет альвеалярнага ходу. Альвеолы ўдзельнічаюць у акце дыхання, забяспечваючы газаабмен з лёгачнымі капілярамі.

Анатомія
--------

Анатомія бранхіяльнага дрэва
Дыхальная сістэма чалавека
Альвеолы маюць шматвугольную форму, падзелены міжальвеалярнымі перагародкамі таўшчынёй 2—8 мкм. Міжальвеалярныя перагародкі прадстаўлены сценкамі альвеол, размешчанымі паміж імі элементамі злучальныя тканкі (эластычнымі, калагенавымі і ратыкулярнымі валокнамі) і сеткай капіляраў, якія ўдзельнічаюць у газаабмене. Некаторыя альвеолы злучаны паміж сабой адтулінамі ў міжальвеалярных перагародках («порамі Кона»).

Агульная колькасць альвеол у абодвух лёгкіх чалавека складае 600—700 мільёнаў. Дыяметр адной альвеолы нованароджанага дзіцяці ў сярэднім 150 мкм, дарослага — 280 мкм, у пажылым узросце дасягае 300—350 мкм. Сумарная плошча паверхні альвеол змяняецца ад 40 м² пры выдыху да 120 м² пры ўдыху.

Унутраны слой альвеалярнай сценкі сфарміраваны сквамознымі (дыхальнымі) альвеацытамі (альвеацыты 1-га тыпу) і вялікімі альвеацытамі (альвеацыты 2-га тыпу), хемарэцэптарамі (альвеацыты 3-га тыпу), а таксама макрафагамі. Альвеалацыты 1-га тыпу, якія ўдзельнічаюць у газаабмене, займаюць значна большую плошчу (97,5 % унутранай паверхні альвеолы), чым альвеацыты 2-га тыпу (гранулярныя, кубападобныя, сакраторныя клеткі). Як і альвеацыты 1-га тыпу, альвеалацыты 2-го тыпу размешчаны на базальнай мембране; гэтыя клеткі выпрацоўваюць сурфактант — паверхнева-актыўнае рэчыва, якое высцілае знутры альвеолы і перашкаджае іх спадзенню.

Аэрагематычны (паветрана-крывяны) бар'ер паміж дыхальнымі альвеацытамі і капілярамі ўтвораны іх базальнымі мембранамі і складае 0,5 мкм. У некаторых месцах базальныя мембраны разыходзяцца, фарміруючы шчыліны, запоўненыя элементамі злучальнай тканкі. Кожны капіляр удзельнічае ў газаабмене з некалькімі альвеоламі.

Гл. таксама
-----------

* Ацынус
* Сурфактант

Зноскі
------

1. ↑  Альвеолы лёгачныя

Літаратура
----------

* *Сапин М. Р.*, *Брыксина З. Г.* Анатомия человека. — Просвещение, 1995. — ISBN 5-09-004385-X
* Альвеолы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лёгачная альвеола

| ⛭Дыхальная сістэма чалавека |
| --- |
| Верхнія дыхальныя шляхі | Поласць носа ·  Глотка |
| Ніжнія дыхальныя шляхі | Гартань ·  Трахея |
| Бранхіяльнае дрэва | Галоўныя бронхі ·  Бронхі (бронхалёгачныя сегменты) ·  Бранхіёла ·  Ацынус ·  Альвеола |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12425842w · GND: 4168313-4 · LCCN: sh85108995 · Microsoft: 2776355689, 2778543330, 2910226930 |
**Уяздоўскі замак** (польск.: Zamek Ujazdowski) — варшаўская рэзідэнцыя польскага караля Аўгуста II, якая займае ўчастак паміж Уяздоўскім і Лазенкоўскім паркамі. Яе гісторыя ўзыходзіць да XVI стагоддзя, аднак цяперашні будынак быў галоўным чынам збудаваны ў канцы XVII стагоддзя па праекце Тыльмана Гамерскага.

Станіслаў Панятоўскі надбудаваў палац яшчэ адным паверхам, але пасля падзелаў Рэчы Паспалітай ён быў перабудаваны пад казармы і ваенны шпіталь. Падчас фашысцкай акупацыі палац быў спалены, а яго сцены ў 1954 годзе вырашана было знесці, нягледзячы на пратэсты архітэктараў і гісторыкаў мастацтва, каб па загадзе галоўнакамандуючага польскай арміі, Канстанціна Ракасоўскага, пабудаваць будынак тэатра польскай арміі.

У 1975 годзе, аднак, замак быў ізноў адбудаваны ў тым выглядзе, які ён павінен быў мець у часы Аўгуста II. У наш час у ім размешчаны цэнтр сучаснага мастацтва.

Гл. таксама
-----------

* Варшаўскі замак
* Вілянуўскі палац
* Лазенкоўскі палац

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Уяздоўскі палац
**Зак Эпл** (англ.: Zach Apple; нар. 23 красавіка 1997, Трэнтан, Агая) — амерыканскі плывец, чэмпіён і рэкардсмен свету, спецыялізуецца ў плаванні вольным стылем на спрынтарскіх дыстанцыях. Двухразовы алімпійскі чэмпіён гульняў 2020 у Токіа. У цяперашні час ён прадстаўляе клуб спартыўнага плавання DC Trident у Міжнароднай лізе плавання.

Зак — удзельнік чэмпіянату свету па водных відах спорту 2019 года, які праходзіў у Кванджу, Паўднёвая Карэя, дзе заваяваў тры медалі — два залатыя і адзін бронзавы. У складзе каманды ў змешанай эстафеце 4 × 100 метраў вольным стылем устанавіў сусветны рэкорд з часам 3 хвіліны 19,40 секунды.

Зноскі
------

1. ↑  *(unspecified title)* — World Aquatics. Праверана 2 мая 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q189289'></a>
2. ↑  Zach Apple //
3. ↑
4. 1 2

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Facebook · LinkedIn · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | FINA · Olympedia · Swimrankings.net · SwimSwam · TheSports.org · Алімпійскі камітэт ЗША |
**Запаве́дныя лясы́** — лясныя масівы на тэрыторыі асабліва ахоўных прыродных тэрыторый і аб'ектаў і каштоўныя ўчасткі лесу, абвешчаныя помнікамі прыроды, якія знаходзяцца пад аховай запаведнага рэжыму. З'яўляюцца эталонамі прыроды, прызначаны для захавання генетычнага фонду жывёл і раслін, натуральных раслінных згуртаванняў і экасістэм, выкарыстоўваюцца для вывучэння прыродных працэсаў у лясах. Частка запаведных лясоў (у запаведніках) абсалютна запаведныя, у іх выключаецца любое ўмяшанне ў прыродныя працэсы. 

На Беларусі агульная плошча запаведных лясоў складае каля 1200 тыс. га, у тым ліку лясоў-запаведнікаў і нацыянальных паркаў 240 тыс. га, ландшафтных, біялагічных і гідралагічных заказнікаў каля 800 тыс. га, каштоўных участкаў лесу 5,0 тыс. га. Запаведныя лясы належаць да лясоў 1-й групы, у іх забаронена высечка і іншая лесагаспадарчая дзейнасць.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
Сучасная танная газавая запальніца
**Запальніца**, таксама **Запальнічка** — партатыўная прылада для атрымання агню. Запальніца у залежнасці ад выкарыстоўваемага паліва можа быць газавай або бензінавай. Акрамя гэтага, у запальніцах выкарыстоўваюцца розныя тыпы падпальвання — крэмень, п'езаэлектрыка і інш.

Бензінавыя запальніцы з'явіліся ў пачатку 20 стагоддзя і на пачатку былі не занадта надзейнымі. Бензінавыя запальніцы «Zippo» з'явіліся ў 1932 годзе і маюць культавы статус дзякуючы сваёй надзейнасці і характэрнай гісторыі[*крыніца?*].

Газавыя запальніцы былі вынайдзеныя пазней бензінавых і былі радасна сустрэты курцамі, бо яны не давалі з'едлівага бензінавага паху і маглі быць выкарыстаны нават для прыкурвання цыгар.

Зноскі
------

1. ↑  **Запальніца** або **Запальнічка** ў адпаведнасці з Тлумачальным слоўнікам беларускай літаратурнай мовы. Мн.:БелЭн, 2002, С.221.

Гл. таксама
-----------

* Запалкі
* Тытунекурэнне

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12187369r · GND: 4154290-3 · LCCN: sh85025949 |
**Спаборніцтвы па лёгкай атлетыцы на Еўрапейскіх гульнях 2019** пройдуць ў Мінску з 23 па 28 чэрвеня 2019 года на стадыёне «Дынама». У спаборніцтвах будзе ўдзельнічаць 690 чалавек.

Спаборніцтвы па лёгкай атлетыцы адбудуцца ў новым фармаце па праграме «Дынамічная новая лёгкая атлетыка». Выканаўчы савет Еўрапейскай лёгкаатлетычнай асацыяцыі прыняў рашэнне адабраць 30 каманд (у кожнай па 23 спартсмены) паводле рэйтынгу, сфармаванаму пасля каманднага чэмпіяната Еўропы 2017 года. Прадугледжаны 10 відаў праграмы (3 мужчынскія, 4 жаночыя, 3 змешаныя), у кожнай з якіх разыграюць медалі, і камандны турнір. Пераможца камандных спаборніцтваў вызначыцца ў заключным відзе — змяшанай эстафеце пераследу, што павысіць відовішчнасць спаборніцтваў. Турнір будзе праходзіць па сістэме плэй-оф. Шэсць лепшых зборных выйдуць у фінал. Сістэма падліку для камандных спаборніцтваў засталася ранейшай: першае месца ў кожнай дысцыпліне — 12 балаў, шостае — 2.

Каляндар
--------

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **ЦА** | Цырымонія адкрыцця | ● | Кваліфікацыя | **1** | Фіналы спаборніцтваў | **ЦЗ** | Цырымонія закрыцця |

| Чэрвень | 21Пт | 22Сб | 23Ндз | 24Пн | 25Аўт | 26Ср | 27Чц | 28Пт | 29Сб | 30Ндз | Медалі |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  **Лёгкая атлетыка**
 |  |  | **8**
 |  | ●
 | ●
 |  | **1**
 |  |  | **9** |

### Агульны залік

|  |  |
| --- | --- |
| **Агульная колькасць медалёў** |  |
| Месца | Краіна | Золата | Срэбра | Бронза | Усяго |
| 1 |  | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 2 |  | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 3 |  | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 4 |  | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 5 |  | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 6 |  | 0 | 0 | 0 | 0 |
| - | **Усяго** | **10** | **10** | **10** | **30** |

Спасылкі
--------

* Лёгкая атлетыка на афіцыйльным сайце II Еўрапейскіх гульняў 2019 года

| Еўрапейскія гульні 2019 |
| --- |
| 
* Бадмінтон
* Баскетбол 3×3
* Бокс
* Барацьба
* Веласпорт
* Гімнастыка
	+ Акрабатыка
	+ Аэробіка
	+ Спартыўная
	+ Мастацкая
	+ Скачкі на батуце
* Веславанне на байдарках і каноэ
* Дзюдо
* Каратэ
* Лёгкая атлетыка
* Настольны тэніс
* Пляжны футбол
* Самба
* Стральба
* Стральба з лука

 |
**Грутвікен** (шведск.: Grytviken, «кацельны заліў») — адміністрацыйны цэнтр брытанскай заморскай тэрыторыі Паўднёвая Георгія і Паўднёвыя Сэндвічавыя астравы. Знаходзіцца на паўночна-ўсходнім беразе вострава Паўднёвая Георгія. Гэта самая паўднёвая «сталіца» ў свеце, галоўны пасёлак краіны, якая хоць і залежная, і нават не мае карэннага насельніцтва, усё ж такі не з'яўляецца часткай іншай дзяржавы. Грутвікен размешчаны на ўсходнім беразе паўвострава Тэтчэр, у невялікім заліве Кінг Эдуард (так і назвалі «Грутвікен» першапачаткова), частка бухты Усходні Камберланд на паўночна-ўсходнім узбярэжжы вострава Паўднёвая Георгія.

Літаратура
----------

* Otto Nordenskjöld, Johan G. Andersson, Carl A. Larsen, Antarctica, or Two Years Among the Ice of the South Pole, London, Hurst & Blackett, 1905.
* *South Georgia,* Topographic map, 1:200000, DOS 610 Series, Directorate of Overseas Surveys, Tolworth, UK, 1958.
* Robert K. Headland, *The Island of South Georgia*, Cambridge University Press, 1984.
**Ахернар**, **α Эрыдана** — зорка ў сузор'і Эрыдана. Бачная зорная велічыня 0,5. Нябесныя каардынаты: прамое ўзыходжанне 1 гадз.37 хвіл.43 сек.; схіленне -57°14´12´´. Спектральны клас B5 IV. 

Ахернар — яркая блакітная зорка з масай ад шасці да васьмі сонечных. Зорка галоўнай паслядоўнасці, яна ў тысячы разоў ярчэйшая за Сонца. Адлегласць ад зоркі да Сонечнай сістэмы - прыкладна 144 светлавых года.

Ахернар — найменш сферычная зорка з самых яркіх зорак неба. Зорка круціцца настолькі хутка, што яе сплесквае, і яе экватарыяльны дыяметр больш чым на 50% перавышае яе палярны дыяметр.

Умовы назірання
---------------

Зорка знаходзіцца ў Паўднёвым паўшар'і неба і бачная з шырот на поўдзень ад 33 ° наўн. ш. таму для многіх густанаселеных тэрыторый Паўночнага паўшар'я Зямлі зорка застаецца ніжэй гарызонту.

У краінах Паўднёвага паўшар'я лепшым часам для назірання зоркі з'яўляецца лістапад, калі зорка кульмініруе. На поўдзень ад 33 ° пд.ш. Ахернар ніколі не заходзіць за гарызонт.
Доктар **Ахмед Назіф** (араб. أحمد نظيف; нар. 8 ліпеня 1952, Александрыя, Егіпет) — егіпецкі палітык, прэм’ер-міністр Егіпта з 14 ліпеня 2004 да 29 студзеня 2011 г.

Належыць да Нацыянальна-дэмакратычнай партыі прэзідэнта краіны Хосні Мубарака. Прызначаны ў 2004 прэм’ер-міністрам Назіф стаў адным з самых маладых прэм’ер-міністраў у гісторыі Егіпта. Яго кабінет мае рэпутацыю неа-ліберальнага і тэхнакратычнага. У 2005 ўрад Назіфа сышоў у адстаўку ў сувязі з парламенцкімі выбарамі, па іх выніках 27 снежня таго ж года Назіф сфармаваў новы кабінет.

Канчаткова звольнены ў студзені 2011, у красавіку таго ж года арыштаваны па падазрэнні ў растраце.

Зноскі
------

1. ↑  Ahmed Nazif // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Ахмед Назіф**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1196461104 · ISNI: 0000 0000 7666 8876 · VIAF: 104653320 |
**Сцяг Каларада** (англ.: Flag of Colorado) - адзін з сімвалаў  амерыканскага  штата Каларада.

Сцяг штата Каларада ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча, падзеленае на тры роўнавялікія гарызантальныя паласы. Верхняя і ніжняя палосы сіняга колеру, сярэдняя - белага колеру. На сярэдзіне сцяга, бліжэй да дрэўка, намаляваная круглая літара «С» чырвонага колеру, запоўненая залатым дыскам.

Сіні колер сімвалізуе нябёсы, золата - сонечнае святло, белы - снежныя горы, чырвоны - зямлю.

Сцяг быў прапанаваны Эндру Карлайлам Карсанам ў 1911 годзе і афіцыйна зацверджаны ў якасці сцяга штата 5 чэрвеня гэтага ж года.

Аднак, закон не вызначаў памер літары «С» і адценні сіняга і чырвонага колераў. Такім чынам, некаторыя сцягі адрозніваліся колерамі і памерам літары «С». 28 лютага 1929 года, Генеральная Асамблея штата дадала да апісання сцяга, што сіні і чырвоны колеры будуць такога ж адцення як на сцягу Злучаных Штатаў. 31 сакавіка 1964 года, было ўказана, што дыяметр залатога дыска павінен быць роўным 1/3 шырыні сцяга.

  


| ≛ Сцягі штатаў ЗША |
| --- |
| Штаты | 
Агая · 
Аёва · 
Айдаха · 
Аклахома · 
Алабама · 
Аляска · 
Арканзас · 
Арызона · 
Арэгон · 
Ваёмінг · 
Вашынгтон · 
Вермонт · 
Віргінія · 
Вісконсін · 
Гаваі · 
Джорджыя · 
Дэлавэр · 
Заходняя Віргінія · 
Ілінойс · 
Індыяна · 
Каларада · 
Каліфорнія · 
Канектыкут · 
Канзас · 
Кентукі · 
Луізіяна · 
Мантана · 
Масачусетс · 
Мінесота · 
Місісіпі · 
Місуры · 
Мічыган · 
Мэн · 
Мэрыленд · 
Небраска · 
Невада · 
Нью-Гэмпшыр · 
Нью-Джэрсі · 
Нью-Ёрк · 
Нью-Мексіка · 
Паўднёвая Дакота · 
Паўднёвая Караліна · 
Паўночная Дакота · 
Паўночная Караліна · 
Пенсільванія · 
Род-Айленд · 
Тэнесі · 
Тэхас · 
Фларыда · 
Юта
 |  |
| Федэральная акруга | Акруга Калумбія |
| Астраўныя тэрыторыі | Амерыканскае Самоа ·  Гуам ·  Паўночныя Марыянскія астравы ·  Пуэрта-Рыка ·  Амерыканскія Віргінскія астравы |
| Гл. таксама | Сцяг Канфедэратыўных Штатаў Амерыкі |
**Карнарваншыр** (вал.: Sir Gaernarfon, англ.: Caernarfonshire) — традыцыйнае графства Уэльса, якое існавала ў якасці адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі ў складзе Англіі ў перыяд з 1284 па 1888 год.

Карнарваншыр межаваў з уэльскімі графствамі Мерыянетшыр на поўдні, Дэнбішыр на ўсходзе, і быў аддзелены ад вострава Англсі пралівам Менай.

Графства было ўтворана Эдуардам II у 1284 годзе пасля перамогі над Лівелінам Апошнім і ўключэння яго, як і ўсіх астатніх земляў Уэльса, у склад Англійскага каралеўства ў адпаведнасці з Рудланскім статутам. Тэрытарыяльную аснову новаўтварэння склалі заваяваныя ўладанні караля Гвінеда у кантрэвах Лін, Арван і Арлехвед, а таксама ў комаце Эйвіянід — паўночнай частцы кантрэва Дунадынг.

Актам аб мясцовым кіраванні 1888 года графства было ператворана ў адміністрацыйнае графства Карнарваншыр. Затым тэрытарыяльны падзел Уэльса быў зменена Актам аб мясцовым кіраванні 1972 года, які ўтварыў двухузроўневую адміністрацыйную сістэму, паводле якога землі Карнарваншыра ўвайшлі ў склад графства Гвінед у якасці тэрытарыяльных адзінак другога ўзроўню — раёнаў Аберкануі, Арван і Дуйвар.

З 1996 года і па цяперашні час зямлі Карнарваншыра ўваходзяць у склад унітарнай адміністрацыйнай вобласці Гвінед.

| ⛭Традыцыйныя графствы Уэльса |
| --- |
| Англсі ·  Брэкнакшыр ·  Гламарган ·  Дэнбішыр ·  Кардыганшыр ·  Кармартэншыр ·  Карнарваншыр ·  Мерыянетшыр ·  Монмутшыр ·  Монтгамерышыр ·  Пембрукшыр ·  Раднаршыр ·  Флінтшыр |  |
Сцяг Казахскай ССР з 1937 года па 1940 год
Сцяг Казахскай ССР з 1940 года па 1953 год
Сцяг Казахскай ССР з 1953 года
**Сцяг Казахскай ССР** — дзяржаўны сімвал Казахскай ССР.

Канстытуцыяй 1937 года быў зацверджаны сцяг: чырвонае палотнішча з суадносінамі даўжыні і шырыні роўным 2:1 і залатымі сярпом і молатам у верхнім куце ля тронка, побач з эмблемай адлюстроўвалася таксама золатам надпіс «Казахская ССР».

Назва выконвалася на казахскай мове лацінскімі літарамі. Пасля рэформы казахскага алфавіту, 10 лістапада 1940 года, былі змененыя выява і надпісы на сцягу.

Новы сцяг Казахскай ССР быў зацверджаны ўказам Прэзідыума Вярхоўнай Рады Казахскай ССР ад 24 студзеня 1953 года. Ён уяўляў сабой чырвонае палотнішча з залатымі сярпом і молатам, а таксама чырвонай зоркай, апраўленай залатой аблямоўкай, у верхнім куце ля тронка; у ніжняй частцы палотнішча размяшчалася блакітная гарызантальная паласа, шырыня блакітнай паласы была роўная 2/9 шырыні сцягу, а адлегласць да яе ад ніжняй абзы сцягу - 1/9 шырыні сцягу. Суадносіны даўжыні сцягу да шырыні - 2:1.

Глядзіце таксама
----------------

* Герб Казахскай ССР
* Гімн Казахскай ССР
* Сцяг Казахстана
* Герб Казахстана
* Гімн Казахстана

Спасылкі
--------

* Сцягі Савецкага Казахстана (руск.)
* Дзяржсімволіка Казахскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі (руск.)

| Сцягі рэспублік Савецкага Саюза |
| --- |
| 
* Азербайджанская ССР
* Армянская ССР
* Беларуская ССР
* Грузінская ССР
* Казахская ССР
* Кіргізская ССР
* Латвійская ССР
* Літоўская ССР
* Малдаўская ССР
* Расійская СФСР
* Таджыкская ССР
* Туркменская ССР
* Узбекская ССР
* Украінская ССР
* Эстонская ССР

---

* Карэла-Фінская ССР (1940—1956)
* Закаўказская СФСР (1922—1936)

 |
**Уладзімір Васільевіч Дарохін** (нар. 1 студзеня 1948, Слонім, СССР) — савецкі і беларускі кампазітар, музыкальны педагог, заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1988), сябра Беларускага саюза кампазітараў (1977), дацэнт (1991), прафесар кафедры кампазіцыі Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 1 студзеня 1948 года ў г. Слоніме Гродзенскай вобласці БССР у сям’і афіцэра.

Навучаўся іграць на фартэпіяна ў студыі гарнізоннага Дома афіцэраў, потым у ДМШ № 1 г. Мінска. Скончыў сярэднюю спецыяльную музычную школу пры Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі па спецыяльнасцях фартэпіяна і тэорыя музыкі. Быў вучнем кампазітара І. Лучанка.

У 1968—1973 вучыўся на кампазітарскім аддзяленні Ленінградскай дзяржаўнай кансерваторыі ім. Н. А. Рымскага-Корсакова (клас кампазіцыі Ст. А. Успенскага), пасля чаго вярнуўся ў Мінск.

З’яўляецца сябрам Беларускага саюза кампазітараў з 1977 года, з 1980 старшыня Саюза кампазітараў Беларусі.

З канца 1980-х гадоў выкладаў у Беларускай акадэміі музыкі, дзе з 1989 года ўзначальваў кафедру інструментоўкі, аранжыроўкі і чытання партытур, а пасля 1997 года загадваў кафедрай кампазіцыі.

З 2013 г. прафесар кафедры кампазіцыі БДАМ.

Творчасць
---------

Сярод творчых дасягненняў — Сімфонія № 2 для струннага квартэта і камернага аркестра (1979), што была апублікаваная выдавецтвам «Савецкі кампазітар» і запісаная фірмай «Мелодыя». Сюіта для камернага аркестра «Мемарыял» (1985) была адзначана дыпломам XII Всемирного фестывалю моладзі і студэнтаў у Маскве. Сімфонія № 3 «Францыск Скарына: жыццё і неўміручасць» атрымала атрымала першую прэмію на Рэспубліканскім конкурсе, прысвечаным 500-годдзю Ф. Скарыны (1990).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Мухарынская, Л.* Думкі аб новай сімфоніі / Л. Мухарынская // Літаратура і мастацтва. — Мінск, выдавецкі дом «Звязда». — 1980. — 29 лютага. З.11.
* *Ром, Э.* Быць зразумелым / Э. Ром // Літаратура і мастацтва. — Мінск, выдавецкі дом «Звязда». — 1981. — 1 мая. — C. 12.
* *Песнякевіч, Т.* Светлыя матывы міру / Т. Песнякевіч, // Літаратура і мастацтва. — Мінск, выдавецкі дом «Звязда». — 1984. — 13 ліпеня. З. 12.
* *Мдзівані, Т. Г.* Дарохін Уладзімір Васільевіч / Т. Г. Мдзівані // Кампазітары Беларусі / Т. Г. Мдзівані, Р. І. Сергіенка. — Мінск: Беларусь, 1997. — ISBN 5-338-00691. — 400 з.
* *Сляповіч, Д.* Аркестр — шматтэмбравы інструмент. Роздум пра асаблівасці Трэцяй сімфоніі Уладзіміра Дарохіна / Д. Сляповіч // Мастацтва. — 2000. — № 1 (205). — З. 34-36.
**«Віхор»** (ням.: Wirbelwind) — карная аперацыя нямецкіх акупацыйных улад у час Вялікай Айчыннай вайны супраць партызан і насельніцтва ў ваколіцах вёскі Хідра на тэрыторыі Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці БССР.

Карная аперацыя праводзілася у канцы красавіка 1944 г. сіламі аховы тылу групы армій «Цэнтр». У выніку аперацыі карнікі знішчылі больш за 500 грамадзян, больш за 1000 захапілі з мэтай адпраўкі ў працоўныя лагеры і ў Германію.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941-1945: Энцыклапедыя / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 125. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Сцяг Камянецкага раёна** — чаканы сцяг Камянецкага раёна.

Гісторыя
--------

У 2004 годзе з Геральдычнага савета пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь пад старшынствам А. В. Праляскоўскага прыйшла прапанова распрацаваць эскіз і зацвердзіць герб і сцяг Камянецкага раёна. Старшыня Камянецкага раённага Савета дэпутатаў Ніна Данілаўна Стасюк адказна паставілася да гэтай прапановы, быў абвешчаны конкурс сярод школ раёна на найлепшы варыянт герба і сцяга. З усіх прац былі адабраны эскізы за аўтарствам Святланы Анатолеўны Постнікавай, на той момант мастачкі раённага цэнтра дзіцячай творчасці. Сцяг уяўляў сабой трохчастковае палотнішча (1:1,5:1) чырвона-зялёна-чырвонага колеру, у цэнтры палотнішча на зялёным поле размешчаны праект герба раёна.

Геральдычны савет эскізы забракаваў і прапанаваў іх дапрацаваць, звярнуўшыся па дапамогу да спецыялістаў. Напрыклад, наконт сцяга была адна істотная заўвага:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Спалучэнне чырвонага і зялёнага, без дадання якога-небудзь трэцяга колеру з’яўляецца няўдалым. У сімволіцы, у прыватнасці, адзначае Ганс Бідэрман, спалучэнне чырвонага і зялёнага ўспрымаецца ў Еўропе як нешта грубае і агрэсіўнае, а ў Кітаі некалі мела выразнае значэнне жыццёвасці. | "|

У першай палове 2022 года на разгляд у Геральдычны савет пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь накіраваны новы варыянт сцяга, распрацаваны Марынай Міхайлаўнай Ялінскай і мастаком Віктарам Аляксандравічам Ляхарам.

Гл. таксама
-----------

* Герб Камянецкага раёна

Зноскі
------

1. 1 2  Герб Каменца и Каменецкого района. 02.12.2019
2. ↑  РАЗРАБОТАНЫ ФЛАГ И ГЕРБ КАМЕНЕЦКОГО РАЙОНА
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Карповіч.
**Уладзімір Віктаравіч Карповіч** (3 сакавіка 1952, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1974 годзе. Працаваў архітэктарам, старшым архітэктарам у Мінскграмадзянпраекце, з 1982 года — кіраўніком групы архітэктараў у Ваенпраекце, з 1984 года — вядучы архітэктар Белдзіпрабуда. 

Член Саюза архітэктараў СССР з 1979 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): мікрараёны № 10 (1977), 14 (1978) у Салігорску.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Карпович Владимир Викторович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Уладзімір Весялінаў** (сербск.: Bлaдимиp Beceлинoв; нар. 25 мая 1984, Субаціца, Сербія) — сербскі футбаліст, паўабаронца.

Клубная кар’ера
---------------

Гуляў у Сербіі, у асноўным за клуб «Спартак» з роднага горада Субаціца. 

У лютым 2012 года перайшоў у гродзенскі «Нёман», дзе неўзабаве замацаваўся ў аснове на пазіцыі апорнага паўабаронцы. У сезоне 2013 заставаўся іграком асновы, выкарыстоўваўся як цэнтральны ці апорны паўабаронца. У маі 2013 года адсутнічаў з-за траўм, пасля вярнуў месца ў аснове. У лістападзе 2013 года зноў выбыў з-за траўмы. 

Сезон 2014 пачынаў на лаўцы запасных, але пасля пераводу Андрэя Хачатурана з апорнай зоны на месца правага хаўбэка Весялінаў заняў сваю звыклую пазіцыі апорнага паўабаронцы. За сезон здолеў праявіць сябе як добры распасоўшчык, аддаўшы 5 галявых перадач. У кастрычніку 2014 года з-за фінансавых праблем гродзенскага клуба кантракт з легіянерам па ўзаемнай згодзе быў разарваны.

У студзені 2015 года стаў іграком венгерскага клуба «Сегед 2011». Пакінуў яго ўлетку 2016 года і пазней далучыўся да «Будафока», якому дапамог атрымаць перамогу ў трэцім венгерскім дывізіёне. Завяршыў кар’еру ў 2020 годзе.

Дасягненні
----------

* Венгрыя Пераможца Нацыянальнага чэмпіянату III: 2016/17 (зона Цэнтр)

Зноскі
------

1. ↑  Vladimir Veselinov // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Гродненский "Неман" расстался с четырьмя игроками

Спасылкі
--------

* Профіль на сайце *kick-off.by* (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FBref.com · FootballDatabase.eu · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
**Марскія чарапахі** (*Cheloniidae*) — сямейства чарапах.

Сямейства аб'ядновае 4 роды, 6 відаў. Найбуйнейшая — зялёная марская чарапаха (або супавая). Даўжыня яе панцыра да 1,4 м, маса да 400 кг. Панцыр у марскіх чарапах невысокі, абцякальнай формы, укрыты рагавымі шчьггкамі. Галава і кароткая шыя не поўнасцю хаваюцца пад панцыр. Канечнасці — ласты; пярэднія — веслападобныя з кіпцюркамі, даўжэйшыя за заднія.

Пашыраны ў трапічных і субтрапічных морах; мігрыруюць на тысячы кіламетраў. Жывуць у вадзе, на сушу выходзяць для адкладкі яец. Хутка плаваюць, глыбока ныраюць. Кормяцца малюскамі, рыбай, водарасцямі.

Адкладваюць да 200 яец.

Усе віды знаходзяцца ў Чырвонай кнізе МСАП.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мухін.

**Уладзімір Васільевіч Мухін** (нар. 18 ліпеня 1945, Волагда, Расія) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1998), прафесар.

Біяграфія
---------

Скончыў Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава (спецыяльнасць «Матэматыка», 1968).

Працаваў у Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (1971—1999, прафесар кафедры матэматычнага аналізу, у 1989—1994 — загадчык кафедры), Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (з 1999, прафесар кафедры вышэйшай матэматыкі), Чарапавецкім дзяржаўным універсітэце (з сярэдзіны 2000-х, прафесар кафедры матэматыкі і інфарматыкі).

Навуковыя інтарэсы: матэматычны аналіз; алгебра і геаметрыя; функцыянальны аналіз; сучасныя праблемы прыкладной матэматыкі і інфарматыкі; тэорыя імавернасцей і матэматычная статыстыка; аперацыйнае вылічэнне; матэматычнае мадэляванне аб’ектаў і сістэм кіравання; тэорыя аптымальнага кіравання; метады аптымізацыі.

Бібліяграфія
------------

* Меры на топологических полугруппах : автореферат диссертации на соискание ученой степени доктора физико-математических наук : 01.01.01 / Мухин Владимир Васильевич. ― Минск, 1997.
* Инвариантное интегрирование в полугруппах : автореферат диссертации … кандидата физико-математических наук : 01.01.01 / Мухин Владимир Васильевич. ― Москва, 1979.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Мухин Владимир Васильевич // Кто есть кто в Республике Беларусь, 2001. — Минск, 2001. — Т. 1. — С. 115.
* Мухин Владимир Васильевич // Кто есть кто в Республике Беларусь. Люди дела. — Минск, 1999. — С. 308.
**Жаўрук шэры** (*Calandrella rufescens*) — від птушак сямейства Жаваранкавыя (*Alaudidae*).

Апісанне
--------

Невялікі памерамі жаўрук. Ад найбольш падобных нашых відаў жаўрукоў — палявога і баравога — адрозніваецца меншымі памерамі, больш кароткай і шырокай у аснавання дзюбай, заўважна кароткім кіпцюром на заднім пальцы.

Пашырэнне
---------

Пераважна асела жыве ў стэпах з гліністай, пясчанай або засоленай глебай у Паўночнай Афрыцы, Іспаніі, у Турцыі і на ўсход ад яе вакол Чорнага і Каспійскага мароў у Цэнтральнай Азіі і да Манголіі і Кітая.

Некаторыя азіяцкія папуляцыі з поўначы арэала мігруюць на поўдзень зімой. Гэты від вельмі рэдка залятае ў паўночную і заходнюю часткі Еўропы. Гняздуе ў вельмі невялікай колькасці на поўдні Украіны. У 2020 годзе шэры жаўрук адзначаны ў Беларусі на Гарадзеншчыне

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Гэта птушка сухіх адкрытых прастораў, яна аддае перавагу больш сухім і пустынным глебам, чым *Calandrella cinerea*. Гняздуецца на зямлі, адкладаючы 2-3 яйкі. Сілкуецца насеннем і казуркамі.

Зноскі
------

1. ↑  birdwatch.by

Спасылкі
--------

* Позвоночные животные России: Серый жаворонок Архівавана 5 кастрычніка 2018.
* BirdLife International 2004. Calandrella rufescens. 2006 IUCN Red List of Threatened Species