Алтар Віта Ствоша
**Алтар Віта Ствоша** (польск.: ołtarz Wita Stwosza) — галоўны алтар касцёла Успення Найсвяцейшай Дзевы Марыі, Кракаў, Польшча. Алтар названы ад імя яго стваральніка Віта Ствоша (паланізаванае імя скульптара Файта Штоса), з'яўляецца творам позняй готыкі з элементамі Рэнесансу.

Гісторыя
--------

Віт Ствош, ураджэнец Нюрнберга, прыбыў у Кракаў у 1477 годзе па просьбе мясцовай нямецкай абшчыны, каб пачаць працу над алтаром касцёла Успення Найсвяцейшай Дзевы Марыі. Віт Ствош працаваў над алтаром на працягу дванаццаці гадоў. У 1483 годзе гарадскі муніцыпалітэт выказаў сваё задавальненне працай майстра і вызваліў яго ад выплаты падаткаў. У 1485 годзе майстар пачаў заключныя асадчыя працы. Алтар быў гатовы да свята Успення Найсвяцейшай Багародзіцы 15 жніўня 1489 года. Кошт алтара склаў 2808 гульдэнаў — прыкладна гадавы бюджэт Кракава. У далейшым аўтарства алтара было забыта. У 1824 годзе вядомы кракаўскі краязнаўца Амброзій Грабоўскі зноў адкрыў аўтарства алтара. З гэтага часу алтар носіць імя свайго аўтара Віта Ствоша.

У верасні 1939 года, пасля пачатку II Сусветнай вайны, каб выратаваць алтар ад знішчэння, яго дэмантавалі і на баржы перавезлі па Вісле ў Сандамір, дзе ён захоўваўся ў мясцовым саборы і семінарыі. Пасля акупацыі Польшчы, нямецкія ўлады ў кастрычніку 1939 года знайшлі алтар і перавезлі яго ў Германію, дзе ён захоўваўся ў падвалах Нюрнбергскага замка. У 1946 годзе алтар вярнулі ў Кракаў.

Апісанне
--------

Выразаны з ліпы, алтар мае памер 13 метраў у вышыню, 11 метраў у шырыню. Найбольшая скульптура алтара мае памер 2,7 метра. Алтар з'яўляецца самым вялікім з сярэднявечных алтароў Еўропы і складаецца з цэнтральнага пано і чатырох створак (два з іх можна ўбачыць, калі алтар цалкам зачынены). 

Унебаўзяцце Найсвяцейшай Багародзіцы
Узяцце Багародзіцы на неба.
У ніжняй частцы цэнтральнага пано прадстаўлена Унебаўзяцце Найсвяцейшай Багародзіцы ў атачэнні апосталаў, а ў верхняй частцы — Узяцце Багародзіцы на неба. Сюжэт Унебаўзяцця выкананы шматпланава и рознамаштабна, што надае яму глыбокую сімволіку і развіццё ў прасторы і часе. У адрозненні ад традыцыйнай трактоўкі гэтага сюжэта апосталы размешчаны не вакол смертнага ложа Маці Божай, але абкружаюць малітоўна ўкленчанчаную Дзеву Марыю, прадстаўленную маладой дзяўчынай. Над імі ў Божай Славе размешчана Райская брама ў выглядзе кілепадобнай гатычнай аркі, у якую Хрыстос уводзіць Дзеву Марыю, а вакол лунаюць анёлы. Верхняя сцэна прадстаўлена ў меншым аб'ёме, што надае ёй зрокавую перспектыву і глыбіню прасторы. Спалучэнне паліхроміі, пазалоты, рэалістычных вобразаў святых стварае надзвычай моцнае эмацыйнае ўздзеянне.

У самым версе цэнтральнага пано, пад ажурным балдахінам — каранаванне Дзевы Марыі Найсвяцейшай Тройцай. На створках намаляваныя сцэны з жыцця Багародзіцы: Дабравешчанне, Нараджэнне Хрыстова, Пакланенне вешчуноў (левая створка), Уваскрэсенне Хрыстова, Ушэсце Хрыста і Спасланне Святога Духа. Ля падножжа алтара — радавод Хрыста. Фігуры на галоўным пано алтара сваімі памерамі значна перавышаюць чалавечы рост.

Галерэя
-------

* Унебаўзяцце БагародзіцыУнебаўзяцце Багародзіцы
* Узяцце на неба БагародзіцыУзяцце на неба Багародзіцы
* Ражство Ісуса ХрыстаРажство Ісуса Хрыста
* Глыбокая пашана вешчуноўГлыбокая пашана вешчуноў
* Уваскрэсенне Ісуса ХрыстаУваскрэсенне Ісуса Хрыста
* Ушэсце Ісуса ХрыстаУшэсце Ісуса Хрыста
* Спасланне Святога ДухуСпасланне Святога Духу

Зноскі
------

1. ↑  Габрусь, Тамара Вiктараўна. Паэзія архітэктуры : нарысы - эсэ / Т. Габрусь ; [фота Ў. А. Багданава]. -- Мінск: Беларуская навука, 2012. 279 с. ISBN 978-985-08-1426-5

Літаратура
----------

* Piotr Skubiszewski: Wit Stwosz. Warszawa: «Arkady»; Berlin : Henschelverlag ; Budapeszt : Corvina, 1985. ISBN 83-213-3198-X
* P. Burkhard, Arthur. The Cracow Altar of Veit Stoss. Munich, F. Bruckmann, 1972.
* Bujak, Adam — Rożek, Michał (text). Cracow — St. Mary’s Basilica. Biały Kruk, 2001, ISBN 83-914021-8-5
* Encyklopedia Krakowa, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa-Kraków 2000, ISBN 83-01-13325-2

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Алтар Віта Ствоша

| ⛭Шэдэўры паўночнай готыкі |
| --- |
| Жывапіс | Тржэбаньскі алтар • Дыпціх Вільтана • Дортмундскі алтар • Флемальскі алтар • Дабравешчанне Меродэ • Генцкі алтар • Партрэт пары Арнальфіні • Мадонна канцлера Ролена • Пецярбургскае Дабравешчанне • Зняцце з крыжа • Жаночы партрэт (Рагір) • Меленскі дыпціх • Алтар Якопа Тані • Сем радасцяў Марыі • Алтар Віта Ствоша • Алтар Парцінары • Воз сена • Сад уцех • Страшны суд (Босх) • Ізенгеймскі алтар |  |
| Мініяцюра | Турына-Міланскі часаслоў • Чорны часаслоў • Цудоўны часаслоў герцага Берыйскага • Прыгожы часаслоў герцага Берыйскага • Вялікія французскія хронікі • Часаслоў Эцьена Шэвалье • Вігіліі на смерць караля Карла VII |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4224847-4 · LCCN: n99002993 · NKC: unn20201084356 · VIAF: 179951677 |