**Тадэвуш Бой-Жаленскі** (польск.: Tadeusz Kamil Marcjan Żeleński, Tadeusz Boy-Żeleński; 21 снежня 1874, Варшава — 4 ліпеня 1941, Львоў) — польскі паэт, сатырык, пісьменнік, літаратуразнаўца, тэатральны крытык, лекар. Удзельнік Польскай акадэміі літаратуры  (польск.) (бел. і ПЭН-клуба.

Жыццяпіс
--------

Нарадзіўся ў сям’і кампазітара Уладыслава Жаленскага. У 1906 прылучыўся да польскага літаратурнага кабарэ «Zielony Balonik  (польск.) (бел.» пісаў сатырычныя тэксты, выданыя пазней — у 1911 — пад назваю «Слоўкі» (польск.: Słówka).

Вучыўся ў Ягелонскім універсітэце.

У час Першай сусветнай вайны працуе лекарам. З 1919 году пісаў тэатральныя рэцэнзіі для кракаўскага часопіса «Час  (польск.) (бел.» (польск.: Czas). Ад 1922 года зноў жыве ў Варшаве.

Партрэт Бой-Жаленскага (мастак — Віткацы)
Пераклаў з французскай мовы на польскую значны рад твораў розных аўтараў, у тым ліку п’есы Мальера, Расіна, Марыво, працы Франсуа Вілона, Вальтэра, Паскаля, Мантэск’ё, Лакло, Брантома, Дэні Дзідро, Мантэня, Русо, Бальзака, Стэндаля, Пруста. Стварыў «Бібліятэку Боя» — блізка як 100 тамоў французскіх перакладаў.

У тыднёвіку «Wiadomości Literackie» выступаў з палітычнымі творамі. Звярнуў увагу на празмерны ўплыў каталіцтва на жыццё палякаў.

У верасні 1939 — пасля таго, як пачалася Другая сусветная вайна — выехаў у Львоў.
Савецкай уладай прызначаны кіраўніком на кафедру гісторыі французскай літаратуры Львоўскага ўніверсітэта. Публікаваў артыкулы ў газеце «Czerwony Sztandar».
19 красавіка 1939 падпісаў зварот польскіх пісьменнікаў, прывітаўшы далучэнне Заходняй Украіны да УССР. У снежні 1940 працуе над трохтомным падручнікам польскай літаратуры.

Пасля захопу Львова нямецкім гітлераўскім войскам — ноччу з 3 на 4 ліпня 1941 — знішчальная група пад кіраўніцтвам К. Шонгарта, праводзячы знішчэнне польскай інтэлегенцыі, арыштавала Бой-Жаленскага разам з прафесарам Янам Грэкам і яго жонкай. У тую ж ноч ён быў расстраляны. Месца пахавання невядомае.

Помнік Бой-Жаленскаму у Кракаве

Беларускія пераклады
--------------------

Творы Боя перакладаў на беларускую мову Максім Танк.

Зноскі
------

1. ↑  Tadeusz Żeleński // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
2. ↑  Tadeusz Kamil Żeleński (Boy-Żeleński) // Internetowy Polski Słownik Biograficzny<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96022943'></a>

Літаратура
----------

* Józef Hen, *Błazen — wielki mąż. Opowieść o Tadeuszu Boyu-Żeleńskim*, wyd. Iskry.
* *Boy we Lwowie*, red. Barbara Winklowa, Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 1992.
* Henryk Markiewicz, *Boy-Żeleński*, wyd. Wydawnictwo Dolnośląskie, 2001, seria *A to Polska właśnie*.
* Wojciech Natanson, *Boy-Żeleński* , Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1983.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Тадэвуш Бой-Жаленскі на Вікісховішчы |






|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Ларуса · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Brockhaus · Treccani · Treccani |
| Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: tadeusz-kamil-marcjan-zelenski-boy-h-ciolek-wiesz · Sejm-Wielki.pl · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90055478 · BNE: XX1501071, XX1513378 · BNF: 11929640b · CiNii: DA02361881 · CONOR: 50400611 · GND: 118808389 · ISNI: 0000 0001 1035 2251 · LCCN: n50019356 · NKC: jn20000400240 · NLA: 35823350 · NTA: 069834741 · NUKAT: n94005644 · PTBNP: 1729033, 1713741 · LIBRIS: 105198 · SUDOC: 027203212 · VIAF: 2478472 |

 |