recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Арлоўскі.
**Юзаф Арлоўскі** (польск.: Józef Orłowski; 16 красавіка 1742 — 28 снежня 1807, Коньскаволя каля Пулаваў) — польскі ваенны.

Біяграфія
---------

Прадстаўнік польскага шляхецкага роду Арлоўскіх герба «Любіч». Сябар Тадэвуша Касцюшка, з якім вучыўся ў Варшаўскай рыцарскай школе з 1766 года. У 1769 годзе сябры атрымалі каралеўскую стыпендыю і адправіліся ў Францыю, дзе вучыліся ў парыжскай ваеннай акадэміі.

У 1774 годзе Юзаф Арлоўскі вярнуўся ў Польшчу. у 1789 годзе разам з Юзафам Панятоўскім і Тадэвушам Касцюшкам атрымаў чын генерал-маёра ў рэфармаванай арміі Рэчы Паспалітай.

З 1789 года да 1792 года камендант Каменца-Падольскага. Прыхільнік Канстытуцыі 3 мая; быў сябрам Згуртавання прыхільнікаў урадавай канстытуцыі. Падчас паўстання Касцюшкі прызнаны генерал-лейтэнантам. У чэрвені пасля адстаўкі Станіслава Макраноўскага ён быў прызначаны камендантам Варшавы і камандуючым узброеных сіл Мазавецкага княства, стаўшы адказным за арганізацыю абароны сталіцы. Удзельнічаў у прыняцці рашэнняў па правядзенні ваенных аперацый у наваколлях польскай сталіцы. Пасля паланення Тадэвуша Касцюшкі Юзаф Арлоўскі стаў членам ваеннай рады пад кіраўніцтвам Томаша Ваўжэцкага. 8 лістапада 1794 года перадаў варшаўскі гарнізон пад начальствам караля Станіслава Панятоўскага, каб палегчыць перамовы з А. Суворавым аб капітуляцыі польскай сталіцы. Пасля капітуляцыі Варшавы і здушэння паўстання Юзаф Арлоўскі ўдзельнічаў у камісіі па ліквідацыі кадэцкага корпуса. Неўзабаве пасля гэтага ён пасяліўся ў Пулавах, дзе знаходзіўся пры двары князя Адама Ежы Чартарыйскага.

Магіла генерала ў Каньскаволі
У 1807 годзе Юзаф Арлоўскі памёр у Каньскаволі і быў пахаваны каля касцёла.

Зноскі
------

1. 1 2  Józef Orłowski h. Chomąto // Internetowy Polski Słownik Biograficzny<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96022943'></a>
2. ↑  Adam Skałkowski, *Towarzystwo przyjaciół konstytucji 3 maja*, Kórnik, 1930, s. 76.

Літаратура
----------

* Orłowski Józef(недаступная спасылка) (у:) Internetowa encyklopedia PWN  (польск.)
* Orłowski Józef (у:) Encyklopedia WIEM  (польск.)
* *Kronika powstań polskich 1794—1944*, Wydawnictwo Kronika, Warszawa, ISBN 83-86079-02-9, s. 42.  (польск.)
* P. Pytlak, *Tajemnice archiwum parafialnego w Końskowoli*, TODK Fara Końskowolska, Końskowola 2009, s. 43.  (польск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: jozef-orlowski-h-chomato · Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 0900 0330 · NUKAT: n2009129311 · VIAF: 302204610 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Новік.

**Ганна Аляксееўна Новік** (25 сакавіка 1914, Аўгустоў — 1997, Вілейка) — беларуская паэтэса, удзельніца нацыянальна-вызваленчага руху ў Заходняй Беларусі на Вілейшчыне.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзілася ў Аўгустове, цяпер Польшча, у сям’і выхадцаў з Вілейшчыны. Бацька паходзіў з вёскі Варонічы, маці — з вёскі Іжа. З пачаткам Першай сусветнай вайны бацькі вяртаюцца на Вілейшчыну.

Вучылася ў польскай школе. Працавала ў бацькавай кузні. Вывучылася на краўца.

У юнацтве прымае ўдзел у жыцці Куранецкага беларускага падполля. За падпольную дзейнасць і спробу пераходу ў Савецкі Саюз трапляе за краты Вілейскай турмы амаль на тры гады .
У 1939 — дэпутат уз’яднальнага Народнага Сходу ў Беластоку. Працавала інспектарам Куранецкага раёна.

У часе Вялікай Айчыннай вайны — партызаніла. Нарадзіла і страціла дачку.

Пасля вайны нараджаецца сын. У 1949 — памірае муж.

Ад 1948 — старшыня калгаса ў Варонічах, старшыня сельсавета, працуе намеснікам начальніка палітаддзела МТС у Крывіцкім раёне. Па стане здароўя вяртаецца ў Варонічы.

Амаль усё жыццё пражыла ў Варонічых. Памерла ў Вілейцы ў 1997 годзе. Пахаваная на Вілейскіх гарадскіх могілках каля вёскі Снежкава.

Творчасць
---------

Вершы на польскай мове пачала друкаваць пяцікласніцай у 1925 годзе ў часопісе вілейскага інспектарата школ.

Пасля вайны друкавалася ў «Полымі», у мясцовым друку.

У 1960 прынята ў Саюз пісьменнікаў.

Максім Танк лічыў Ганну Новік і яе творчасць несправядліва забытымі..

Ушанаванне памяці
-----------------

Вілейскай раённай цэнтральнай бібліятэцы прысвоена імя Ганны Новік.

Бібліяграфія
------------

* Мае вёсны. Мн. 1961.
* Другая сустрэча. Фрагменты аповесці, «Полымя»", 1979.
* Мая Вілейшчына. Выбранае. Мн. 1996.
* Барвовае лісце. Вілейка, 2005.

Зноскі
------

1. 1 2  «Рэгіянальная газета», № 12 (465), 19 сакавіка 2004
2. ↑  *Мікола Мікуліч:* Азораны талент. Памяці Максіма Танка // «Наша слова», 5 жніўня 2015 года, № 31, стар. 2
3. ↑  *Мікола Мікуліч:* Азораны талент. Памяці Максіма Танка // Сайт pawet.net
4. ↑  Вілейка. Раённай цэнтральнай бібліятэцы прысвоена імя паэткі Ганны Новік Архівавана 5 сакавіка 2016. «Рэгіянальная газета»

Літаратура
----------

* Беларускія пісьменнікі: 1917—1990. Мінск: Мастацкая літаратура, 1994. ISBN 5-340-00709-X
* «Тужу, сумую і працую…» // «Рэгіянальная газета», № 12 (465), 19 сакавіка 2004;
* З перажытага. Ганна Новік: Мая Вілейшчына. Мн. 1996

Спасылкі
--------

* Жыццё і творчасць // Вілейская цэнтральная раённая бібліятэка імя Г. Новік
**Чу** (кірг.: Чүй каз.: Шу) — рака ў Кыргызстане і Казахстане.

Даўжыня ракі 1186 км, плошча вадазбору 1,6 тыс. км², у т.л. 24,1 тыс. км² — вобласць унутранага сцёку ў нізоўі Чу.

Утвараецца ад зліцця рэк Джуванарык і Качкор, якія пачынаюцца на схілах хрыбтоў Тэрскей-Ала-Тоо і Кіргізскі. Ніжэй сутокаў выходзіць у Ісык-Кульскую катлавіну (у мінулым па Чу адбываўся сцёк возера Ісык-Куль), праз Баамскую цясніну прарываецца ў Чуйскую даліну, дзе выкарыстоўваецца для арашэння. У нізоўях перасякае пустыню Муюнкум і губляецца ва ўпадзіне Ашчыколь. Найбольшы прыток Курагаты (злева). Жыўленне пераважна снегавое. Сярэдні расход вады па выхадзе з гор 130 м³/с, у ніжнім цячэнні (каля с. Улан-бель) — 20,4 м³/с.

На Чу створаны Арто-Такойскае, Тасуткольскае вадасховішчы і іншыя ірыгацыйныя збудаванні. На рацэ стаць гарады Такмак (Кыргызстан), Чу (Казахстан).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4359249-1 · VIAF: 236983327 |
**Інацэрамы** (*Inoceramus*) — род вымерлых двухстворкавых малюскаў атраду нераўнамускульных. Жылі ў моры юрскага і мелавога перыядаў. вялі прымацаваны спосаб жыцця. На Беларусі рэшткі інацэрамаў вядомы з верхнемелавых адкладаў.

Апісанне
--------

Цела двухбаковасіметрычнае, ракавіна вапняковая, даўжыня да 1 метра, круглай або авальнай формы, нераўнастворкавая, канцэнтрычна- або радыяльна-рабрыстая, складкаватая, з добра развітай макаўкай і моцна развітым прызматычным слоем. Створкі ракавіны злучаліся звязкай (лігаментам) і замыкальнымі мускуламі (аддуктарамі). Рэшткі служаць для вызначэння ўзросту геалагічных адкладаў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сурмач.
**Ганна Іванаўна Сурмач** (нар. 4 ліпеня 1947, Пацавічы, Мастоўскі раён) — беларускі грамадскі і культурны дзеяч, гісторык, архівіст.

Біяграфія
---------

З сялянскай сям’і. Скончыла Самуйлавіцкую СШ (Мастоўскі раён) у 1965 годзе. У 1965—1970 гадах вучылася на гістарычным факультэце Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1970—1973 гадах працавала захавальнікам фондаў, старэйшым навуковым супрацоўнікам у Дзяржаўным архіве Мінскай вобласці. У 1973—1977 гадах інспектарам архіўнага аддзела Мінскага аблвыканкама, у 1977—1981 гадах загадчыкам аддзела Дзяржаўнага архіва Мінскай вобласці, у 1982—1993 гадах дырэктарам Цэнтральнага дзяржаўнага архіва-музея літаратуры і мастацтва. У 1993—1999 — старшыня Рады Згуртавання беларусаў свету «Бацькаўшчына» (працавала ў Радзе з 1990 года).

З 1999 года ў Чэхіі, затым у ЗША. Працавала на Радыё «Свабода», кіравала суполкай «Скарына» ў Чэхіі, а ў 2007 годзе была абрана старшынёй Галоўнай управы Беларуска-Амерыканскага задзіночання (БАЗА) і рэдактарам газеты «Беларус». Уваходзіць у склад прэзідыума Рады БНР.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Вывучае гісторыю Беларусі (БНР, «Наша ніва», Слуцкае паўстанне, беларуская дыяспара), архіваў Беларусі. Друкуецца з 1984 года. Суаўтарка кнігі «Жыватворны сімвал Бацькаўшчыны» (1998).

Зноскі
------

1. ↑  Ганна Сурмач святкуе юбілей! Архівавана 9 ліпеня 2019.
2. ↑  Прэзідыум

Літаратура
----------

* Сурмач Ганна Іванаўна // *Пяткевіч А. М.* Людзі культуры з Гродзеншчыны: Даведнік.. — Гродна: ГрДУ, 2000. — 356 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1042044201 · ISNI: 0000 0000 9502 3512 · LCCN: no2010107411 · VIAF: 139962670 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бранд.

**Інга Бранд** (шведск.: Inga Brand, поўнае імя *Inga Lilian Marianne Brand*, народжаная *Brorson*; нар. 7 студзеня 1929) — шведская мастачка па тэкстылю, якая жыве і працуе ў Гётэбаргу.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 7 студзеня 1929 года ў лене Сконэ. У 1946—1951 гадах вучылася ў Школе дызайну і рамёстваў (Högskolan för design och konsthantverk, HDK) у Гётэбаргу. У 1965—1973 гадах яна працавала выкладчыкам у гэтай жа школе.

Жывапісам займаецца па цяперашні час. Работы Інгі Бранд прадстаўлены ў Музеі Роскі, Нацыянальным музеі Швецыі і Гётэбаргскім мастацкім музеі.

Замужам за шведскім мастаком Эрландам Брандам з 1954 года.

Зноскі
------
**Юзаф Беркман** (4 жніўня 1838, Валожын Ашмянскага пав. Віленскай губ. цяпер горад Мінскай вобл. — 19 ліпеня 1919, Варшава) — мастак, публіцыст.

Скончыў гімназію ў Вільні. Вывучаў медыцыну ў Маскве, вучыўся на матэматычна-прыродазнаўчым факультэце Пецярбургскага ўніверсітэта. Адначасова пачаў наведваць заняткі ў Пецярбургскай акадэміі мастацтваў. За ўдзел у студэнцкай маніфестацыі ў кастрычніку 1861 арыштаваны; на працягу 3 месяцаў зняволены ў Петрапаўлаўскай і Кранштацкай крэпасцях. Пасля вызвалення выехаў у Вільню. Удзельнічаў у друкаванні і распаўсюджванні рэвалюцыйных адозваў. З верасня 1862 зноў працягваў вучобу ў Пецярбургу.

З пачаткам паўстання 1863-64 вярнуўся на Радзіму; ваяваў на Ашмяншчыне, у тым ліку ў атрадзе З. Мінейкі. 12.10.1863 у баі каля в. Рудзішкі паранены і трапіў у палон. Асуджаны на 4 гады катаргі, якую адбываў у Нерчынску на сярэбраных капальнях. За спробу ўцячы тэрмін катаргі быў падоўжаны на 4 гады.

Пасля вызвалення ў 1870 жыў у Іркуцку, дзе меў жывапісную майстэрню (сёння большасць яго твораў захоўваецца ў Іркуцкім мастацкім музеі). З 1877 жыў у Ніжнім Ноўгарадзе, з 1880 у Лібаве (Ліепая, Латвія). У 1884 пераехаў у Варшаву, дзе жыў да канца жыцця. Асноўныя тэмы жывапісных работ — сцэны паўстання і жыцця ссыльных паўстанцаў («Труна Серакоўскага», «Смерць Нарбута» і інш.). Аўтар «Успамінаў пра паўстанне 1863 ў Ашмянскім павеце і пра побыт у Сібіры» (рукапіс быў у сям’і).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кароткіна.
**Ганна Іванаўна Кароткіна** (21 верасня 1961, Віцебск — 30 ліпеня 2019) — беларуская кампазітар
, аўтар твораў духавой і арганнай музыкі.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў 1961 годзе ў Віцебску. Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў (эстрадна-сімфанічнае дырыжыраванне) і Беларускую дзяржаўную акадэмію музыкі.

З 1996 года Кароткіна з’яўляецца членам Беларускага саюза кампазітараў, а з 1998 года — Асацыяцыі сучаснай музыкі. Сярод яе вучняў — лаўрэаты міжнародных конкурсаў. Творы арганнай музыкі яе аўтарства выконваліся ў многіх краінах свету.

Кампазітар таксама арганізавала конкурс «Новыя гукі свету» — у 2019 годзе ён прайшоў восьмы раз.

Г. Кароткіна шмат зрабіла для папулярызацыі беларускай музыкі, інтэграцыі яе ў сусветную культурную прастору.

Узнагароды
----------

За заслугі перад беларускім мастацтвам Кароткіна была ўзнагароджана прэміяй Беларускага прафсаюза работнікаў культуры, а таксама прэміяй і грантам Мінгарвыканкама.

Дыскаграфія
-----------

* 2012: «Органная музыка Беларусь XXI»

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑
3. 1 2 3 4 5  Памерла беларускі кампазітар Ганна Кароткіна — ёй было 57 гадоў

Спасылкі
--------

* Короткина Анна (композитор, фортепиано)  (руск.)
* На 58-м году жизни скончалась белорусский композитор Анна Короткина  (руск.)
* Умерла белорусский композитор Анна Короткина Архівавана 1 кастрычніка 2020.  (руск.)
**Ганна Анатолеўна Касьянава (Мельнічэнка)** (укр.: Ганна Анатоліївна Касьянова (Мельниченко), нар. 24 красавіка 1983, Тбілісі) — украінская спартсменка, якая спецыялізуецца ў лёгкаатлетычным мнагабор’і. Чэмпіёнка свету ў сямібор’і (2013). Заслужаны майстар спорту.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 24 красавіка 1983 г. у Тбілісі. Скончыла Крэменчугскі нацыянальны ўніверсітэт ім. Міхаіла Астраградскага. Першы трэнер Вікторыя Казлова. Таксама трэніравалася ў Дзмітрыя Лепы.

Спартыўная кар’ера
------------------

У жніўні 2012 года ў Лондане на летніх Алімпійскіх гульнях у сямібор’і прыйшла да фінішу 10-й з вынікам 6392 ачкі. У сакавіку 2013 года ў Гётэбаргу на Чэмпіянаце Еўропы па лёгкай атлетыцы ў памяшканні выйграла бронзавы медаль у пяцібор’і з вынікам 4604 ачкоў. У 2013 годзе Ганна Мельнічэнка заваявала срэбра на Суперлізе Кубка Еўропы і ўзначальвала сусветны рэйтынг шматборак.

13 жніўня 2013 года ў Маскве на Чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы выйграла залаты медаль у сямібор’і з вынікам 6586 ачкоў[5] — стаўшы чэмпіёнам свету па лёгкай атлетыцы. Гэтая ўзнагарода стала першым золатам незалежнай Украіны ў жаночым мнагабор’і.

24 жніўня 2013 г. узнагароджана ордэнам княгіні Вольгі III ступені — за значны асабісты ўклад у дзяржаўнае будаўніцтва, сацыяльна-эканамічнае, навукова-тэхнічнае, культурна-адукацыйнае развіццё Украіны, важкія працоўныя дасягненні і высокі прафесіяналізм.

Названа лепшым спартсменам Запарожжа 2013 года. У Запарожжы Мельнічэнка прадстаўляла Школу вышэйшага спартыўнага майстэрства, спартыўны клуб «Металург», ФСТ «Украіна». У 2014 годзе выйшла замуж за Аляксея Касьянава і змяніла прозвішча. Згодна з міжнароднымі правіламі два гады пасля змены прозвішча Ганна выступала пад падвойным прозвішчам.

У 2017 годзе была дыскваліфікаваная на 9 месяцаў за прымяненне кламіфена.

Зноскі
------

1. ↑  Hanna Kasyanova // World Athletics Database Праверана 9 студзеня 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>
2. 1 2 3  Olympedia — 2006. Праверана 9 студзеня 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шапіра.
**Якаў Рыгоравіч Шапіра** (18 лістапада 1907, Мінск — 2 студзеня 1980) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Кіеўскі інжынерна-будаўнічы інстытут у 1937 годзе. Працаваў у Белдзяржпраекце, з 1968 па 1970 г. — галоўным архітэктарам праектаў у Белмясцпрампраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1946 года.

Творчасць
---------

Навучальны корпус Мінскага фінансавага тэхнікума (цяпер Беларуская акадэмія мастацтваў)
Кінатэатр «Таварыш» у Бабруйску
Навучальны корпус тэхнікума гандлю 
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): кінатэатр у Бабруйску (1938), Дом Саветаў у Вілейцы (1939), будынак філармоніі (1938), кінатэатр «Радзіма» (1939), інтэрнат ФЗА аўтазавода, навучальны корпус і інтэрнат фінансавага тэхнікума (1948), навучальны корпус тэхнікума гандлю (1954) у Мінску.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Шапиро Яков Григорьевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Васілевіч.
**Сцяпан Іўсцінавіч Васілевіч** (нар. 21 студзеня 1922, в. Казловічы, Слуцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі архітэктар. Кандыдат архітэктуры (1972), дацэнт (1981).

Біяграфія
---------

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У 1960 годзе скончыў Беларускі політэхнічны інстытут. Працаваў у трасце «Аргтэхбуд» Міністэрства будаўніцтва БССР, ІБіА АН БССР, у БелНДІПгорадабудаўніцтва, з 1976 года — дацэнт кафедры тэорыі і гісторыі архітэктуры Беларускага політэхнічнага інстытута.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1970 года. Член КПСС з 1945 года.
Пражываў у Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): карпусы завода лічыльных машын і радыёзавода ў Мінску (1960), праекты рэканструкцыі прамысловых прадпрыемстваў будаўнічай індустрыі (1960—1963), планіроўкі і забудовы вул. Гагарына ў Барысаве (1968). Аўтар навуковых публікацый.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны I і II ступені, Чырвонай Зоркі (1944), медалямі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Василевич Степан Иустинович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Маскаленка.

**Якаў Раманавіч Маскаленка** (1922—1966) — старшы сяржант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Магіла Маскаленка на Усходніх могілках Мінска.
Якаў Маскаленка нарадзіўся 2 сакавіка 1922 года ў вёсцы Вялікія Аўцюкі (цяпер Калінкавіцкі раён Гомельскай вобласці Беларусі). У 1940 годзе ён скончыў Мазырскае педагагічнае вучылішча, пасля чаго працаваў настаўнікам у вясковай школе. У тым жа годзе Маскаленка быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У пачатку Вялікай Айчыннай вайны апынуўся ў варожым тыле, ваяваў у складзе партызанскай брыгады. У чэрвені 1944 года вярнуўся ў Чырвоную Армію, быў стралком 1323-га стралковага палка 415-й стралковай дывізіі 61-й арміі 1-га Беларускага фронту. Вызначыўся падчас вызвалення Пінска.

12—14 ліпеня 1944 года Маскаленка ў ліку першых пераправіўся праз раку Піна і заняў абарону ў цэнтры горада, пасля чаго адбіў вялікую колькасць нямецкіх контратак, асабіста знішчыўшы 2 варожых танка.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 сакавіка 1945 года чырвонаармеец Якаў Маскаленка быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка».

Пасля заканчэння вайны ў званні старэйшага сяржанта Маскаленка быў дэмабілізаваны. Пражываў і працаваў у Мінску. Раптоўна памёр 19 сакавіка 1966 года.

Быў таксама узнагароджаны шэрагам медалёў, у тым ліку медалём «За адвагу».

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Москаленко Яков Романович (руск.).  AZ Library. Праверана 2014-3-21.
2. ↑  Музейный комплекс «Дорога памяти»(недаступная спасылка)  (руск.)

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

Спасылкі
--------

* Якаў Раманавіч Маскаленка на сайце «Героі краіны»
* Маскаленка Якаў Раманавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
* Москаленко Яков Романович  (руск.) // Праект «Память народа»
* Музейный комплекс «Дорога памяти»(недаступная спасылка)  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 135807 |
**Бружмель нямецкі** (*Lonicera periclymenum*) — павойны куст, від роду Бружмель (*Lonicera*) сямейства Бружмелевыя (*Caprifoliaceae*). У дзікім выглядзе расце на лясных узлесках і ў зарасніках кустоў у Заходняй і Цэнтральнай Еўропе, а таксама паўночнай часткі Афрыкі і ў Малой Азіі. Дэкаратыўная расліна.

Батанічным апісанне
-------------------

Павойны лістападны куст, які дасягае вышыні 4-6 метраў.

Лісце даўжынёй 4-10 см, супраціўнае, на кароткіх хвосціках, верхняе — сядзячае, лісты зрослыя адзін з адным. Форма ліставай пласцінкі яйкападобна-ланцэтная, зваротнаяйкападобная ці авальная. Верхні бок цёмна-зялёны, ніжні шызаваты.

Кветкі жаўтлявыя, часта з чырванаватым адценнем, даўжынёй да 5 см, з прыемным салодкім водарам, асабліва моцным да вечара. Сабраны ў густыя галоўкавыя суквецці. Час цвіцення — май-чэрвень.

Плады ярка-чырвоныя, неядомыя.

Ужыванне
--------

Культывуецца ў якасці дэкаратыўнай расліны, выведзеныя шматлікія сарты з рознай афарбоўкай і формай кветак. Больш цеплалюбная, чым капрыфоль (*Lonicera caprifolium*), ва ўмовах сярэдняй паласы Расіі у суровыя зімы можа падмярзаць.

Галерэя выяў
------------

* Бружмель нямецкі на дрэвеБружмель нямецкі на дрэве
* Лісце і бутоны буйным планамЛісце і бутоны буйным планам
* Кветкі буйным планамКветкі буйным планам
* ПладыПлады

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 77. — 160 с. — 2 350 экз.

Літаратура
----------

* Дикорастущие лекарственные растения / Ю. Грау, Р. Юнг, Б. Мюнкер. — М.: ООО "Издательство Астрель", 2003. — С. 50. — ISBN 5-271-03195-0.

Спасылкі
--------

* Энцыклапедыя дэкаратыўных раслін на сайце flower.onego.ru

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776367788 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бышкоўскі.
**Сцяпан Іванавіч Бышкоўскі** (руск.: Степан Иванович Бышковский; 1720-я — пасля 1784) — рускі музычны дзеяч, адзін з заснавальнікаў нотадрукавання ў Расіі.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкай сям’і. У 1760-1780-х гг. (да 1784) працаваў у маскоўскай Сінадальнай друкарні наборшчыкам (з 1743), камісарам (з 1758), пратакалістам (з 1760), наглядчыкам (з 1768), сакратаром (з 1772). З 1766 г. рыхтаваў першыя выданні пеўчых кніг у кіеўскай квадратнай натацыі: Ірмалогія, Актоіха, Абіхода, Свят, Азбукі пачатковага навучэння простаму нотнаму спеву (1772), скарочанага Абіхода (1778). Упершыню ў Расіі стварыў шрыфт для наборнага друкавання аднагалосых пеўчых кніг; планаваў і друкаванне шматгалосных партытур. Склаў «Нотную з кароткімі прыкладамі граматыку», з якой у Азбуку ўвайшла толькі «Гвідава рука» (сярэдневяковы метад дэманстрацыі гукавой сістэмы, які прыпісваецца Гвіда д’Арэца).

Асноўныя матэрыялы, якія належаць Бышкоўскаму, захоўваюцца ў РДАСА, у фондзе канторы Сінадальнай друкарні (Ф. 1184).

Зноскі
------

1. ↑  Бышковский, Степан Иванович // *Энциклопедический словарь* — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1905. — Т. доп. I. — С. 343. — 956 с.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23892463'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19908137'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q602358'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24350444'></a>

Літаратура
----------

* Безсонов П. А. Судьба нотных певческих книг // ПО. 1864. Май. С. 28-53; Июнь. С. 92-130;
* Теплов Л. К. К вопросу о начале нотопечатания в России // Полиграфическое производство. 1950. № 3. С. 31-32;
* Вольман Б. Л. Рус. печатные ноты XVIII в. Л. 1957. С. 19-21.

Спасылкі
--------

* Степан Иванович Бышковский // Православная энциклопедия. — М.: Церковно-научный центр «Православная энциклопедия», 2000-. — 752 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Музычны Рымана |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Добрына.

**До́брына** — возера ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Заходняя Дзвіна, за 10 км на паўднёвы захад ад Віцебска, каля вёсак Асінаўка і Добрына.

Плошча паверхні возера 0,37 км². Даўжыня 1,59 км, найбольшая шырыня 0,38 км. Даўжыня берагавой лініі 3,69 км. Найбольшая глыбіня 4,9 м, сярэдняя 3м. Плошча вадазбору 15,2 км². Аб'ём вады ў возеры 1,12 млн. м³.

Катлавіна Добрына лагчыннага тыпу, выцягнутая з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй да 20 метраў, спадзістыя. Ва ўсходняй частцы возера схілы стромкія. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі пераважна зліваюцца са схіламі катлавіны, у паўднёвай частцы возера месцамі вышынёй да 0,5 м. Падводная частка катлавіны карытападобнай формы. На мелкаводдзі дно возера пясчанае, на большых глыбінях выслана сапрапелем і гліністым ілам (у паўднёвай частцы).

Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Упадаюць ручаі, у паўночнай частцы выцякае рака Дабрэйка (прыток Заходняй Дзвіны).

Добрына зарастае слаба. Надводная расліннасць пашыраецца на адлегласці 5—6 (месцамі да 20) метраў ад берага і да глыбіні 1 м.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, акунь, плотка, краснапёрка, мянтуз і іншыя віды рыб.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
* *Рачэўскі А. М.* Добрына // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.2 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 2. — 522 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 32. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Возера Добрына Архівавана 7 лютага 2013.
* Озёра Витебского района  (руск.)
**«Добры бок»** (фр.: Un bon bock) ― нямы кароткаметражны мультфільм рэжысёра Эміля Рэйно[fr]. Мультфільм складаецца з 700 размаляваных уручную сцэн. Прэм’ера прайшла ў Музеі Грэвен[fr], Францыя ў 1892 годзе. Адзін з першых анімацыйных фільмаў у свеце. Мультфільм лічыцца згубленым. Не захавалася ніводнай копіі фільма. Мультфільм трансляваўся ў Аптычным тэатры[fr]. Гэта самая першая прэзентацыя з маніпуляваннем выявай.

Зноскі
------

1. 1 2  *(unspecified title)* Праверана 12 верасня 2016.
2. ↑
3. ↑

Спасылкі
--------



* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database |
**Джун Ха** (нар.1983, Стэнфард, Каліфорнія, ЗША) — карэйска-амерыканскі матэматык, прафесар Прынстанскага ўніверсітэта, лаўрэат Філдсаўскай прэміі (2022).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1983 годзе ў Стэнфардзе ў Каліфорніі, дзе яго бацькі заканчвалі аспірантуру; пазней сям’я вярнулася ў Паўднёвую Карэю, дзе ён і вырас. Яго маці выкладала рускую мову і літаратуру, а бацька — статыстыку. У школьныя гады Ха не цікавіўся матэматыкай і лічыў, што не вельмі добры ў ёй, замест гэтага ён прысвячаў сябе пісьменніцтву і паэзіі. Ён напісаў мноства вершаў і навел, якія ў асноўным быў прысвечаны асабістым перажыванням. У 2002 годзе паступіў у Сеульскі нацыянальны ўніверсітэт, падчас навучання зразумеў, што не зможа зарабляць на жыццё паэзіяй і вырашыў стаць навуковым журналістам, які спецыялізуецца на фізіцы і астраноміі.

У апошнія гады навучання ва ўніверсітэце ён пачаў хадзіць на лекцыі японскага матэматыка Хэйсукэ Хіранакі — лаўрэата Філдсаўскай прэміі. Наведваючы лекцыі, студэнт спадзяваўся, што Хіранака стане першым героем яго журналісцкай працы. Ха карыстаўся магчымасцю і стараўся больш мець зносіны з матэматыкам, сам Хіранака успамінаў аб зносінах з Джунам так: «Звычайна я не адмаўляюся ад размовы са студэнтамі, але і не шукаю зносін з імі. Джун пачаў сам звяртацца да мяне». У 2009 годзе па патрабаванні матэматыка падаў дакументы ў некалькі навучальных устаноў ЗША, каб вучыцца ў аспірантуры. Яму не даставала кваліфікацыі (у ВНУ Джун у матэматыцы не спецыялізаваўся, а наведаў толькі некалькі матэматычных курсаў, і яго вынікі нельга было назваць выбітнымі). Адным з галоўных аргументаў у заяўцы на паступленне была рэкамендацыя ад Хіранакі, аднак большасць прыёмных камісій гэта не ўразіла. Джуну адмовілі амаль усе навучальныя ўстановы, акрамя Ілінойскага ўніверсітэта ва Урбане-Шампейне, дзе ён і пачаў навучанне восенню 2009 года.

Зноскі
------

1. ↑  Virtual International Authority File — [Dublin, Ohio]: OCLC, 2003. Праверана 25 мая 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q988937'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54919'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q190593'></a>
2. ↑

| Лаўрэаты Філдсаўскай прэміі |
| --- |
|  | 
* Альфорс / Дуглас (1936)
* Сельберг / Шварц (1950)
* Кадайра / Сер (1954)
* Рот / Том (1958)
* Мілнар / Хёрмандэр (1962)
* Ацья / Гратэндык / Коэн / Смейл (1966)
* Бейкер / Новікаў / Томпсан / Хіранака (1970)
* Бамбіеры / Мамфард (1974)
* Дэлінь / Квілен / Маргуліс / Феферман (1978)
* Кон / Цёрстан / Яу (1982)
* Дональдсан / Фальтынгс / Фрыдман (1986)
* Уітэн / Джонс / Дрынфельд / Моры (1990)
* Бурген / Зельманаў / Ёкоз / Ліёнс (1994)
* Борчэрдс / Гаўэрс / Канцэвіч / Мак-Мулен (1998)
* Ваяводскі / Лафорг (2002)
* Вернер / Акунькоў / Перэльман1 / Тао (2006)
* Вілані / Ліндэнштраус / Нго / Смірноў (2010)
* Авіла / Бхаргава / Хайрэр / Мірзахані (2014)
* Біркар / Фігалі / Шольцэ / Венкатэш (2018)
* Вязоўская / Дзюмініль-Капен / Мейнард / Ха (2022)

1 Адмовіўся ад прэміі
 |
**Джумаш Асаналіеў** (1 (10) мая 1923, сяло Атуз-Уул, цяпер Ак-Суйскі раён, Ісык-Кульская вобласць, Кыргызстан — 1 (25) чэрвеня 1944) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, кулямётчык 199-га гвардзейскага стралковага палка 67-й гвардзейскай стралковай дывізіі 6-й гвардзейскай арміі 1-га Прыбалтыйскага фронту, Герой Савецкага Саюза (22.7.1944), гвардыі яфрэйтар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 10 мая 1923 года ў сяле Атуз-Уул (цяпер Ак-Суйскага раёна Ісык-Кульскай вобласці Кіргізіі) ў сям’і селяніна. Кіргіз.

Прызваны ў Чырвоную Армію ў 1942 годзе Пржэвальскім раённым ваенным камісарыятам. У дзеючай арміі з сакавіка 1943 года. Удзельнічаў у бітве пад Курскам.

Кулямётчык 199-га гвардзейскага стралковага палка 67-й гвардзейскай стралковай дывізіі 6-й гвардзейскай арміі 1-га Прыбалтыйскага фронту гвардыі яфрэйтар Асаналіеў адным з першых 24 чэрвеня 1944 года пераправіўся з кулямётам праз раку Заходняя Дзвіна ля вёскі Лабейкі (Шумілінскі раён Віцебскай вобласці). У ходзе бою быў цяжка паранены камандзір кулямётнага разліку. Асаналіеў замяніў выбыўшага з ладу камандзіра. Заняўшы агнявую пазіцыю, разлік Асаналіева адбіваў бесперапынныя атакі праціўніка.

25 чэрвеня 1944 года разрывам варожай міны байцы разліку былі выведзеныя з ладу. Застаўшыся адзін, Асаналіеў працягваў весці бой. Падпусціўшы на блізкую адлегласць контратакі гітлераўцаў, ён расстрэльваў іх ва ўпор. Было ўжо знішчана каля 20 гітлераўцаў. Калі скончыліся боепрыпасы — у ход пайшлі гранаты. Калі ворагі падышлі зусім блізка, не жадаючы здавацца ў палон, ён апошняй гранатай падарваў сябе і фашыстаў, якія акружылі яго.

Пахаваны на вайсковых могілках каля вёскі Узрэчча Бешанковіцкага раёна Віцебскай вобласці.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 22 ліпеня 1944 года за мужнасць, адвагу і гераізм, праяўленыя ў барацьбе з нямецка-фашысцкімі захопнікамі, гвардыі яфрэйтару Асаналіеву Джумашу пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка» Героя Савецкага Саюза (1944).
* Ордэн Леніна.

Памяць
------

* Абеліск на могілках у в. Узрэчча Бешанковіцкага раёна Віцебскай вобласці.
* Імем Асаналіева названая вуліца ў Мінску.
* Імя Асаналіева носіць сярэдняя школа ў роднай вёсцы, на адным з дамоў вёскі — мемарыяльная дошка.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Асаналиев Джумаш // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 32. — 737 с..
2. ↑  Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / АН БССР; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1985. — С. 131. — 496 с. — 8 000 экз.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / АН БССР; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — 496 с. — 8 000 экз.

Спасылкі
--------

Джумаш Асаналіеў на сайце «Героі краіны» (Праверана 20 сакавіка 2011)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Джунта Пізана** або **Джунта дзі Капіціна** (іт. Giunta Pisano; дакументаваны з 1236 па 1266) — італьянскі мастак.

Джунта Пізана (што азначае «пізанец Джунта»), адзін з самых вынаходлівых мастакоў 1-й паловы XIII стагоддзя, уплыў якога распаўсюдзіўся і на XIVстагоддзе. Маляўнічая манера Джунта вяла паходжанне ад пізанскай школы канца XII — пачатку XIII стагоддзя, у якой дамінаваў візантыйскі іканапіс і адчуваўся ўплыў твораў, створаных у майстэрні Берлінг’еры.

Сёння існуюць тры размаляваныя крыжы, на якіх стаіць подпіс Джунта: гэта «Крыж» з царквы Санта-Марыя-дэльі-Анджэлі, Асізі, «Крыж» з музея Сан-Матэа, Піза і самы знакаміты — «Крыж» з царквы Сан-Даменіка, Балоння. Па іх месцазнаходжанні можна вызначыць, што Джунта дзі Капіціна быў вядомым майстрам, і працаваў не толькі ў Пізе, але таксама атрымліваў замовы з іншых гарадоў. У архіўных дакументах захаваўся запіс ад 1239 аб тым, што ў Рым прыязджаў яго сын, святар Леапарда, з «Джавані Пізана, вучнем майстра Джунта», на падставе чаго даследчыкі мяркуюць, што майстэрня Джунта атрымлівала замовы і з Рыма. Апошні дакумент ад 1266 года, у якім згадваецца імя Джунта, паведамляе аб зямельным участку, які належыць мастаку.

Самая вядомая гісторыя, звязаная з яго імем, адносіцца да 1236 года і пра размаляваны крыж (не захаваўся), створанаму Джунта для Ніжняй царквы Сан-Франчэска ў Асізі па замове Іллі Картонскага — кіраўніка ордэна францысканцаў. Верагодна, гэта быў першы крыж Джунта з яскравым адлюстраваннем пакут Хрыста. Але акрамя таго, ля падножжа распяцця Джунта адлюстраваў самога Іллю Картонскага, што было ў той час нябачана і выклікала незадаволенасць браціі, якая і так не занадта паважала свайго кіраўніка, лічачы, што ён залішне схільны да раскошы, і т. п.

Акрамя падпісаных Джунта твораў, указаных вышэй, яго руцэ, або яго майстэрні даследчыкі прыпісваюць шэраг работ, якія захоўваюцца ў розных музеях свету: тры розныя алтарныя выявы з выявай Св. Францішка і сцэн з яго жыцця (Піза, музей Сан-Матэа; Асізі, скарбніца манастыра; Рым, Ватыканская пінакатэка), чатыры размаляваныя крыжы (два з іх — у Пізе, музей Сан-Матэа, затым, Венецыя, збор Чыні, і Нортгемптан, Музей мастацтва Каледжа Сміт), а таксама два фрагменты размаляванага крыжа з Нацыянальнай галерэі мастацтва, Вашынгтон, і дзве дошкі са сцэнамі з жыцця Хрыста з ДзМВМ імя Пушкіна, Масква (сёння іх прыпісваюць невядомаму майстру венецыянскай школы XIII стагоддзі). Усе творы Джунта не маюць дакладных дат.

1. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 23 мая 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
**«Убудаваны напамінальнік»** (руск.: Встроенный напоминатель) — апавяданне расійскага пісьменніка Віктара Пялевіна, апублікаванае ў 1991 годзе ў складзе зборніка «Сіні ліхтар». Апавяданне дало назву зборніку «Убудаваны напамінальнік», які выйшаў у 2002 годзе.

Сюжэт
-----

На выставе сучаснага мастацтва мастак Ніксім Скалпоўскі распавядае пра новы кірунак — «вібрацыяналізм». На лекцыі прысутнічаюць некалькі пажылых работніц фабрыкі «Буравеснік», верагодна, якія трапілі туды выпадкова. У якасці прыкладу твора вібрацыяналістычнага мастацтва ён дэманструе сімулякр чалавека — «манекен з дыстанцыйным ліквідатарам і ўбудаваным напамінальнікам пра смерць». Гэты манекен сабраны «з мноства выпадковых прадметаў, сцягнутых тонкім дротам». Пасля ўключэння дыск пілы, размешчаны ў раёне галавы, пачынае пераразаць дрот, ад чаго манекен распадаецца на часткі. Адначасова з пачаткам працы пілы ўключыўся і званочак — напамінальнік пра смерць. У канцы лекцыі Ніксім Скалпоўскі кажа: «Убудаваны напамінальнік папярэдзіў аб смерці, якая насоўваецца, але ці мог манекен пачуць яго звон? А калі і мог, ці зразумеў ён яго значэнне? Над гэтым і прапануе задумацца вібрацыяналізм».

Падчас лекцыі прысутныя на ёй пажылыя жанчыны пачынаюць паступова змяншацца і ў канцы становяцца не больш пылінак. Гэтыя парушынкі Ніксім змятае венікам і высыпае ў канверт. І калі манекен, які ўвасабляе віртуальную цялеснасць, «уваскрэсне», гэта значыць будзе адноўлены як пастаянны экспанат выставы, то фізічная цялеснасць наведвальнікаў звяртаецца ў прах. Такім чынам, у выдуманым «вібрацыяналізме» аўтар зашыфраваў філасофію дзэн-будызму.

У канцы апавядання Ніксім думае пра карэнны зуб, які разбалеўся. Нягледзячы на ​​тое, што ў ягонай уладзе памяншаць людзей да памеру пылінак, з уласным зубным болем ён справіцца не можа. Ён таксама аказваецца ў ролі манекена, будучы не ў стане зразумець, што зубны боль — гэта напамінальнік аб яго ўласнай смерці.

Зноскі
------

1. ↑  Пелевин, Виктор Олегович — ПЕРСОНА ТАСС
2. ↑  *Нечепуренко Д. В.* Герой-профан в пелевинской характерологии // Филологический класс. 2013
3. 1 2  Русская литература ХХ века: школы, направления, методы творческой работы. Изд-во «Логос», 2002. — С. 319
4. ↑  *Дмитрий Нечепуренко* Динамическая сущность характерологии В. О. Пелевина
5. ↑  Новый мир, Выпуски 10-12. 2000. — С. 200
Франчэска Хаез — Разбурэнне Іерусалімскага Храма
**Аў** (іўр.: אָב) — пяты месяц яўрэйскага календара пры адліку ад Сыходу з Егіпту і адзінаццаты пры адліку ад стварэння свету. Адпавядае прыблізна ліпеню - пачатку жніўня.

Першыя дзевяць дзён гэтага месяца (Дзевяць дзён) і асабліва 9-е чысло (тыш'а бе-аў) адзначаецца іўдзеямі як жалобны перыяд. Дзявятага ава былі разбураны Першы Храм і Другі Храм, гэта дзень разбурэння Іерусаліма і знішчэння яўрэйскай дзяржавы. 9-га ава вернікі яўрэі выконваюць строгі пост і чытаюць у сінагогах «Плач Ераміі».

| ⛭Месяцы яўрэйскага календара |
| --- |
| Нісан ·  Іяр ·  Сіван ·  Тамуз ·  Аў ·  Элул ·  Тышрэй ·  Хешван ·  Кіслеў ·  Тэвет ·  Шват ·  Адар |
**Выбаргскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Санкт-Пецярбурга. Размешчаны ў паўночнай частцы горада. На ўсходзе мяжуе з Калінінскім раёнам, а на захадзе, акрамя Прыморскага, таксама і Курортным.

У сакавіку-маі 1917 года ў Петраградзе сярод першых пятнаццаці быў утвораны Выбаргскі раён. Пасля рэвалюцыі кінутыя будынкі былі заселеныя простымі рабочымі. 12 ліпеня 1922 года да Выбаргскага раёна быў далучаны Парахаўскі раён. 9 красавіка 1936 года з Выбаргскага раёна выдзелены Краснагвардзейскі раён.

28 студзеня 1952 года Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета РСФСР Выбаргскі раён перайменаваны ў Сталінскі. 3 красавіка 1954 года пры ліквідацыі Паргалаўскага раёна Ленінградскай вобласці ў склад Сталінскага раёна былі перададзеныя рабочыя пасёлкі Левашова і Паргалава. У студзені 1958 года раён зноў перайменаваны ў Выбаргскі.

У 1960-я гады ў раёне пачалося масавае жыллёвае будаўніцтва, большасць гістарычных будынкаў паўночнай часткі раёна была знесена. Сучасныя межы раёна ўтварыліся ў 1988 годзе.

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Выбарчы кодэкс Рэспублікі Беларусь** — кодэкс, прыняты Палатай прадстаўнікоў 24 студзеня 2000 года. Ухвалены Саветам Рэспублікі 31 студзеня 2000 года.

Кодэкс рэгулюе адносіны, якія ўзнікаюць пры падрыхтоўцы і правядзенні выбараў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, выбараў і адклiкання дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, членаў Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, дэпутатаў мясцовых Саветаў дэпутатаў Рэспублікі Беларусь, а таксама пры падрыхтоўцы і правядзенні рэферэндумаў.

Структурна кодэкс складаецца з агульнай і асаблівай частак. Агульная частка змяшчае чатыры раздзелы, асаблівая - шэсць.

Спасылкі
--------

* Выбарчы кодэкс Рэспублікі Беларусь Архівавана 27 студзеня 2018.
**Аўген Смаршчок** (25 верасня 1914, Зэльва — 25 верасня 1984) — праваслаўны святар, рэлігійны і культурна-грамадскі дзеяч беларускага замежжа, магістр псіхалогіі і філалогіі, старшыня Саюза беларусаў у Бельгіі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1914 годзе ў Зэльве на Гарадзеншчыне. Паходзіў з настаўніцкай сям’і. Вучыўся ў польскай пачатковай школе. Скончыў настаўніцкую семінарыю ў Свіслачы (1934). З сярэдзіны 1930-х гадоў працаваў настаўнікам. У гады Другой сусветнай вайны мабілізаваны ў польскае войска. Браў удзел у абароне Варшавы. Трапіў у палон. Да кастрычніка 1940 знаходзіўся ў нямецкім лагеры для ваеннапалонных. Пасля вызвалення працаваў на фабрыцы ў Берліне. З восені 1947 — у г. Марбург, дзе вывучаў ва ўніверсітэце псіхалогію і абараніў магістэрскую дысертацыю. Рукапаложаны ў сан святара Беларускай Аўтакефальнай Праваслаўнай Царквы (БАПЦ) у 1950 г. Увосень таго ж года пераехаў у Бельгію. Скончыў педагагічны факультэт Лёвенскага ўніверсітэта (1957). Выконваў святарскія абавязкі. У 1962—1966 вучыўся ў Інстытуце філалогіі і гісторыі ўсходніх славян Брусельскага ўніверсітэта. Абараніў магістэрскую дысертацыю па філалогіі. Паглыбляючы багаслоўскую адукацыю, супрацоўнічаў з Інстытутам св. Сергія ў Парыжы. Да 1980 працаваў выкладчыкам рускай мовы ў Вышэйшай фламандскай школе ў г. Антверпен. Адзін з ініцыятараў і заснавальнікаў парафіі БАПЦ у Бельгіі. Памёр у 1984 годзе ў мясцовасці Хівер недалёка ад Лёвена.

Сям’я
-----

Жонка — Зоя Жалязоўская-Смаршчок (1922 — 2010), беларуская грамадская дзяячка.

Старэйшы сын Андрэй скончыў Фламандскую школу ў Антверпене як перакладчык з нямецкай і англійскай моваў, працуе там дацэнтам нямецкай мовы. Малодшы сын Петрык скончыў тую самую школу, вывучаў нямецкую і французскую мовы, закончыў славістычны факультэт Лювенскага ўніверсітэта. Працуе на радыё «Свабода» ў Мюнхене.

Зноскі
------

1. ↑  Барыс Рагуля. Беларускае студэнцтва на чужыне

Літаратура
----------

* Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.: Жыццярысы, мартыралогія, успаміны / Аўтар-укладальнік: Ю. Гарбінскі. — Мн.-Мюнхен: Беларускі кнігазбор, 1999. ISBN 985-6318-65-3
* *Рагуля Б.* Беларускае студэнцтва на чужыне = Belarusian Students Abroad / Барыс Рагуля. — Лёндан (Канада) — Нью-Ёрк: [б.в.], 1996.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дзяржаўны савет.
Паседжанне Дзяржсавета 6 верасня 2008 года
**Дзяржаўны савет Расійскай Федэрацыі** — дарадчы орган пры прэзідэнце Расіі, пад старшынствам якога разглядае надзённыя пытанні жыцця Расіі.

Статус Дзяржаўнага Савета Расійскай Федэрацыі вызначаецца федэральным законам «Аб Дзяржаўным Савеце Расійскай Федэрацыі».

Гісторыя
--------

Орган з кансультатыўна-дарадчымі задачамі непрацяглы час існаваў пры прэзідэнце РСФСР Б. М. Ельцыне ў 1991 годзе. Ён быў створаны 19 ліпеня 1991 года як Дзяржаўны савет пры прэзідэнце РСФСР (Дзяржаўны савет РСФСР) і пад кіраўніцтвам прэзідэнта рэспублікі ўключаў дзяржаўнага сакратара РСФСР, дзяржаўных саветникаў РСФСР, шэраг міністраў і старшыняў дзяржаўных камітэтаў.

У сучасным выглядзе створаны прэзідэнтам Расіі У. У. Пуціным 1 верасня 2000 года пасля таго, як змяніўся прынцып фармавання Савета Федэрацыі.

Першае паседжанне адбылося 22 лістапада 2000 года. Парадак дня пасяджэння — «Аб стратэгіі развіцця дзяржавы на перыяд да 2010 года». Адкрываючы пасяджэнне, Прэзідэнт Расіі У. У. Пуцін заявіў, што Дзяржаўны савет павінен стаць палітычным органам стратэгічнага прызначэння, і гэта з’яўляецца кардынальным адрозненнем гэтай структуры ад іншых дзяржаўных органаў.

Канстытуцыйнымі папраўкамі 2020 года ў асноўны закон Расіі ўключана асобнае паўнамоцтва прэзідэнта па фармаванні Дзяржаўнага Савета Расійскай Федэрацыі «ў мэтах забеспячэння ўзгодненага функцыянавання і ўзаемадзеяння органаў дзяржаўнай улады, вызначэння асноўных напрамкаў унутранай і знешняй палітыкі Расійскай Федэрацыі і прыярытэтных напрамкаў сацыяльна-эканамічнага развіцця дзяржавы».

Склад
-----

Старшынёй Дзяржаўнага Савета з’яўляецца Прэзідэнт Расійскай Федэрацыі.

Членамі Дзяржаўнага Савета з’яўляюцца па пасадзе Старшыня Урада Расійскай Федэрацыі, Старшыня Савета Федэрацыі Федэральнага Сходу Расійскай Федэрацыі, Старшыня Дзяржаўнай Думы Федэральнага Сходу Расійскай Федэрацыі, Кіраўнік Адміністрацыі Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі, кіраўнікі вышэйшых выканаўчых органаў дзяржаўнай улады суб’ектаў Расійскай Федэрацыі.

Па рашэнні Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі ў склад Дзяржаўнага Савета могуць быць уключаны прадстаўнікі палітычных партый, якія маюць фракцыі ў Дзяржаўнай Думе, прадстаўнікі мясцовага самакіравання, а таксама іншыя асобы.

Для рашэння аператыўных пытанняў сфармаваны прэзідыум Дзяржсавета. Персанальны склад прэзідыума, які падлягае ратацыі адзін раз у паўгода, вызначае сам прэзідэнт.

Зноскі
------

1. 1 2  Федеральный закон «О Государственном Совете Российской Федерации» от 08.12.2020 г. № 394-ФЗ
2. ↑  Указ Президента РСФСР от 19.07.1991 г. № 12 «О Государственном совете при Президенте РСФСР»
**Дыметыламі́н** — другасны амін аліфатычнага раду, (CH3)2NH.

Уласцівасці
-----------

Бясколерны газ з непрыемным пахам. Малекулярная маса 45,087 г/моль. Тэмпература плаўлення 92,2 °С. Тэмпература кіпення 6,9 °C. Шчыльнасць 654 кг/м³ пры тэмпературы 20 °C. Раствараецца ў вадзе і арганічных растваральніках. З кіслотамі ўтварае крышталічныя солі. Пры ахаладжэнні лёгка звадкоўваецца ў празрыстую вадкасць.

Дыметыламін таксічны. У чалавека выклікае раздражненне скуры, слізістых абалонак вачэй і верхніх дыхальных шляхоў, парушэнне функцый цэнтральнай нервовай сістэмы.

Атрыманне
---------

У прыродных умовах дыметыламін утвараецца ў працэсе гніення бялковых рэчываў. У прамысловасці атрымліваюць узаемадзеяннем метылавага спірту або дыметылавага эфіру з аміякам, а таксама з фармальдэгіду і хлорыстага амонію.

Выкарыстанне
------------

Дыметыламін выкарыстоўваецца ў вытворчасці паскаральнікаў вулканізацыі, лекавых і мыйных сродкаў, гербіцыдаў, ракетнага паліва і інш.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — С. 282. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

Спасылкі
--------

* Інфармацыя на сайце ХиМиК.ру (руск.)
* Інфармацыя на сайце CharChem (руск.)
* ГОСТ 9967-74 Диметиламин технический. Технические условия (руск.)
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дыметыламін

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4644246-7 · LCCN: sh85038042 · Microsoft: 2780825948 |
**Карлікавы цэпень** (*Hymenolepis nana*) — паразітычны чарвяк сямейства гіменалепідыдаў класа стужачных чарвей.

Паразітуе ў тонкім кішэчніку чалавека.

Цела даўжынёю 3—5 см, стужкападобнае, складаецца з членікаў. На галоўцы мае 4 прысоскі і 24—30 кручкоў.

Гермафрадыт. Развіваецца без прамежкавых гаспадароў з выхадам і без выхаду яец у вонкавае асяроддзе. У яйцы знаходзіцца сфарміраваная лічынка.

Узбуджальнік гіменалепідыдозаў. Заражаюцца аліментарным шляхам. У кішэчніку гаспадара лічынкі вызваляюцца з яец, некратызуюць варсінкі, праз 2 тыдні прымацоўваюцца да слізістай абалонкі і ператвараюцца ў палаваспелых паразітаў.

Літаратура
----------

* *Гладкая Л.* Карлікавы цэпень // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.2 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш — Мн.: БелСЭ, 1983.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780903681 |
3 снежня 1990 года ў Рэспубліцы Чад групоўка «Патрыятычны рух выратавання» на чале з генералам Ідрысам Дэбі, падтрыманага Лівіяй і Суданам, быў здзейснены дзяржаўны пераварот. За тры тыдні да гэтага ўзброеныя атрады змоўшчыкаў уварваліся ў краіны з суданскай тэрыторыі і пазней дасягнулі сталіцы дзяржавы горада Нджамена. 2 снежня прэзідэнт Хісен Хабрэ разам з сям’ёй і кабінетам міністраў збег у суседні Камерун, а ў сталіцы пачаліся масавыя беспарадкі. У той жа час Францыя хоць і падтрымлівала дзеючы рэжым, але не аказала Хабрэ ніякай дапамогі. Аднак падчас гэтых падзей французскі ваенны кантынгент у Чадзе быў павялічаны з 1300 да 1600 чалавек. Тым не менш, мэтай падобных мерапрыемстваў была абарона французскіх грамадзян і дапамога новай уладзе ў барацьбе з беспарадкамі ў Нджамене.

Рэжым Ідрыса Дэбі праіснаваў да 20 красавіка 2021 года, калі прэзідэнт краіны быў смяротна паранены падчас баявых дзеянняў на поўначы Чада. Пасля гібелі лідара краіны ўлада перайшла да ваеннай хунты на чале з яго сынам Махаматам Дэбі Ітна.

Зноскі
------

1. ↑  In Chad, Talk of a Libyan Resurgence **(нявызн.)**. *The New York Times* (6 снежня 1990). Праверана 17 June 2019.
2. 1 2  REBELS IN CONTROL OF CHAD'S CAPITAL **(нявызн.)**. *The New York Times* (3 снежня 1990). Праверана 17 June 2019.
3. ↑  Chad President Reportedly Flees and Rebels March In **(нявызн.)**. *The New York Times* (2 снежня 1990). Праверана 17 June 2019.