У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Купон.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. МАК.
Адваротны бок купона з Беларусі.
**Міжнаро́дны адка́зны купо́н**, скарочана **МАК** (фр.: coupon-réponse international, CRI; англ.: international reply coupon, IRC) — купон, які быў створаны Сусветным паштовым саюзам (СПС) для абмену на знакі паштовай аплаты у дзяржавах-членах СПС. Купон абменьваецца на пошце адпраўшчыкам ліста за мяжу на адну або болей паштовых марак для аплаты мінімальнага паштовага збору.

Прызначэнне і выкарыстанне
--------------------------

Міжнародныя адказныя купоны распаўсюджваюцца пад эгідай СПС. З прычыны, што на сённяшні дзень СПС аб’ядноўвае 190 краін-членаў, а адказныя купоны прымаюцца ўсімі ўдзельнікамі Саюза, механізм МАК фактычна ахоплівае ўвесь свет.

Прызначэнне міжнароднага адказнага купона — наданне магчымасці асобе, якая набыла яго, даслаць адрасату, які знаходзіцца ў іншай краіне, ліст разам з аплатай кошту перасылкі адказнага ліста. Калі адрасат знаходзіцца ў той жа самай краіне, то неабходнасці ў такіх купонах няма, бо магчыма выслаць аплачаны канверт з адваротным адрасам. Але калі адрасат жыве ў іншай краіне, то выкарыстанне міжнароднага адказнага купона здымае з яго неабходнасць набыцця знакаў паштовай аплаты або высылкі яму для гэтай пакупкі адпаведнай валюты. Атрымальнік ідзе з адказным лістом на пошту, абменьвае там ужо прысланы яму ў канверце купон на адпаведную колькасць марак, налеплівае гэтыя маркі на канверт і адсылае яго. Такім чынам, паштовыя выдаткі нясе ініцыятар ліставання.

Паштовыя службы дзяржаў-удзельніц СПС абавязаныя абменьваць такія купоны на знакі паштовай аплаты, але не абавязаныя прадаваць іх. Усе надпісы на вонкавым боку купона зробленыя на французскай мове (як афіцыйнай мове СПС), незалежна ад краіны яго выпуску. На адваротным баку купона знаходзіцца кароткі тлумачальны тэкст на шасці мовах (зверху ўніз) — нямецкай, англійскай, арабскай, кітайскай, іспанскай і рускай:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Гэты купон абменьваецца ва ўсіх краінах Сусветнага паштовага саюза на паштовыя маркі мінімальнага кошту аплаты простага прыярытэтнага адпраўлення або простага авіяліста, які адпраўляецца за мяжу. | » |

Міжнародныя адказныя купоны ахвотна выкарыстоўваюць калекцыянеры аўтографаў і этыкетак, філатэлісты, радыёаматары (пры адпраўцы адно аднаму QSL-картак), нават паэты — г. зн. катэгорыі асоб, якія маюць шырокае кола міжнародных знаёмстваў або пачынаюць шырокую міжнародную перапіску. Традыцыйна прынята лічыць добрым тонам пры пісьмовым звароце да калегі па родзе дзейнасці або хобі ўкласці такі купон і чакаць адказу поштай.

Купоны можна выкарыстоўваць пры перапісцы з замежнымі навучальнымі або навуковымі ўстановамі, камерцыйнымі кампаніямі, міжнароднымі арганізацыямі, калі адпраўшчык разлічвае на адказныя лісты, і г. д. Нават калі паштовыя выдаткі не ўяўляюць для адрасата вялікай праблемы або яму па шэрагу прычын нязручна выкарыстоўваць купон, адпраўка яму МАК — знак таго, што адпраўшчык дбаў пра камфорт атрымальніка.

Гісторыя
--------

Паштовая картка з перадаплачаным адказам — папярэдніца міжнароднага адказнага купона: вонкавы і адваротны бакі (Гельгаланд, 1870 г.).
Прамблема папярэдняй аплаты паштовай карэспандэнцыі на нацыянальным узроўні вырашалася паштовымі адміністрацыямі рознымі спосабамі. Аднак пытанне аб уніфікаванай папярэдняй аплаце ліста ў адказ пры перасячэнні дзяржаўных меж заставалася адкрытым. Ідэальным варыянтам, вядома, было бы ўвядзенне ўніверсальнай агульнаміравой паштовай маркі. Гэта ідэя ўпершыню была высунута перад Сусветным паштовым саюзам Артурам Моры ў 1897 г. але яе адхілілі.

На парыжскім кангрэсе СПС 1878 г. было заключана пагадненне паміж 13 паштовымі адміністрацыямі, у тым ліку Аргенціны, Бельгіі, Германіі, Іспаніі, Італіі, Люксембурга, Нарвегіі, Нідэрландаў, Партугаліі, Румыніі, Туніса, Францыі і Швейцарыі, аб выкарыстанні паштовых картак з аплачаным адказам. Аднак няўзгодненая (бо, з прычыны розніцы суверэнітэтаў, яна і не магла быць узгодненай прынцыпова) фінансавая палітыка дзяржаў, некантраляванае змяненне абменных валютных курсаў і спекуляцыйная рызыка, якая магла стаць вынікам усяго гэтага, падаваліся перашкодамі, якія немагчыма пераадолець.

Выхад быў знойдзены ва ўсталяванні сістэмы міжнародных адказных купонаў. Ідэя іх ужывання была прапанаваная дэлегацыяй Вялікабрытаніі, разгледжаная поруч з канкурэнтнымі праектамі іншых краін і прынятая ў 1906 г. на кангрэсе СПС у Рыме. Увядзенне купонаў у зварот адбылося 1 кастрычніка 1907 г.

У той час міжнародны адказны купон абменьваўся на простую паштовую марку звычайнага тарыфу, якой аплачвалася наземная перасылка карэспандэнцыі ў іншую дзяржаву, паколькі гэта было яшчэ да з’яўлення авіяпошты. Зараз ён абменьваецца ў любой дзяржаве-члене СПС на знак паштовай аплаты мінімальнага паштовага збору за перасылку прыярытэтнага або простага авіяліста за мяжу.

### Змена дызайну

Міжнародныя адказныя купоны друкуюцца ў фармаце, які дазваляе без цяжкасцей змяшчаць іх у паштовы канверт, на паперы з вадзянымі знакамі і іншымі сродкамі абароны і змяшчаюць сімволіку СПС. Знешне больш за сто гадоў свайго існавання яны змянілі пяць асноўных тыпаў дызайну. Калекцыянеры купонаў падзяляюць іх па гарадах правядзення кангрэсаў СПС, на якіх кожны з тыпаў уводзіўся ў міжнародны зварот. У межах кожнага з гэтых тыпаў існуюць разнавіднасці ў залежнасці ад краіны выпуску, змяненняў паштовых тарыфаў і іншых асаблівасцей і новаўвядзенняў:

* Рымскі — з 1 кастрычніка 1907 г. (разнавіднасці *Ro1-Ro8*);.
* Лонданскі — з 1 ліпеня 1930 г. (разнавіднасці *Lo9-Lo17A*);
* Венскі — з 1 снежня 1965 г. (разнавіднасці *Vi18-Vi21*);
* Лазанскі — з 1 студзеня 1975 г. (разнавіднасці *La22-La30*);
* Пекінскі (разнавіднасці *Pe31-Pe33*):
	+ узор № 1 — з 1 студзеня 2002 г.;
	+ узор № 2 — з 1 ліпеня 2006 г.;
	+ узор № 2 (юбілейны выпуск) — з 1 лютага 2007 г.
* Найробскі — з 2009 г.;
* Дохскі — з 2013 г.

Разнавіднасці, у сваю чаргу, падзяляюцца на заводы або «*выпускі*» — першы, другі і г. д. Гэтакіх знаходзіцца 4—7 у межах кожнай.

#### Храналагічная табліца

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Выява** | **Горад, у гонар якога названы** | **Кангрэс СПС** | **Пачатак ужытку** | **Канец ужытку** | **Асаблівасці** | **Нумарацыя** |
|  | Рым | 1906 года | 1 кастрычніка 1907 года | 1926 год |  | IAS 1 |
|  | Стакгольм | 1924 года | 1925 год | 1930 год |  | IAS 2 |
|  | Лондан | 1929 года | 1 ліпеня 1930 года | 1966 год | У некаторых краінах пачаў ужывацца ўжо ў маі 1930 года | IAS 3 |
|  | Лондан | 1929 года | 1 ліпеня 1930 года | 1966 год | Тэкст быў зменены на Кангрэсе СПС 1952 года ў Бруселі | IAS 3a |
|  | Вена | 1964 года | 1 студзеня 1966 года | 1978 год |  | IAS 4 |
|  | Лазана | 1974 года | 1 студзеня 1976 года | 31 жніўня 2007 года |  | IAS 5 |
|  | Пекін | 1999 года | 2002 год | 31 снежня 2006 года |  | IAS ? |
|  | Найробі | 2008 года | 2009 год | 31 снежня 2013 года |  | IAS ? |
|  | Доха | 2012 года | 2013 год | 31 снежня 2017 года |  | IAS ? |

### Фінансавая піраміда Понці

Ідэя аб тым, што, згуляючы на розніцы паштовых тарыфаў у розных краінах пры закупцы танных міжнародных адказных купонаў у адной краіне для наступнага абмену іх на паштовыя маркі на большую суму ў іншай (арбітраж), можна ў выніку атрымаць прыбытак, лягла ў аснову фінансавай піраміды, арганізаванай у 1920-х гг. амерыканцам італьянскага паходжання Чарлзам Понці (*Charles Ponzi;* 1882—1949 гг.), — па так званай «*схеме Понці*».

У жніўні 1919 г. адзін з іспанскіх бізнесменаў у лісце Чарлзу з запытам аб прасоўванні рэкламнай публікацыі прыклаў міжнародны адказны купон. Убачыўшы купон і высветліўшы падрабязнасці яго звароту, Понці заўважыў, што суадносіны пасляваенных абменных курсаў валют дазваляюць перапрадаваць купоны, набытыя ў краінах большай часткі Еўропы, у Злучаных Штатах. Прадпрымальны дзялок заснаваў кампанію «*Securities and Exchange Company*» і схіліў некалькіх інвестараў да фінансавання прапанаванай ім аферы ў абмен на просты вэксаль, абяцаючы ім 50 % прыбытку ад трансатлантычнага гандлю ўжо праз 45 дзён.

Чарлз Понці (каля 1920 г.).
Насамрэч гэта была падвойная афера: Понці і не збіраўся ўкладаць інвестарскія грошы ў скупку еўрапейскіх купонаў. Ён прыхаваў ад іх невялікую дэталь: па ўмовах СПС тых часоў міжнародны адказны купон мог быць абменяны толькі на маркі, але не на наяўныя грошы, таму як інструмент спекуляцыі купоны не падыходзілі. Гэтыя звесткі не былі сакрэтнымі — пры невялікім жаданні гэта змог бы высветліць для сябе кожны з укладчыкаў арганізаванай Чарлзам фінансавай піраміды. Тым не менш, к ліпеню 1920 г. Понці атрымоўваў ад іх па 250 000 $ штодзень. Ажыятаж падаграваўся, у тым ліку, і прэсай (у прыватнасці, «*The Boston Post*»), якая публікавала аплачаныя заахвочваючыя матэрыялы.

Піраміды абрынулася толькі пасля публікацыі ў часопісе «*Post Magazine*», які падлічыў, што для пакрыцця інвестыцый, зробленых у кампанію Понці, у звароце павінны былі знаходзіцца 160 млн купонаў — а ў тыя гады па ўсім свеце на руках іх было каля 27 000 асобнікаў. 10 жніўня 1920 г. пры закрыцці кампаніі Понці федэральныя агенты заўважылі, што ён сапраўды не меў ніякага інвестыцыйнага запасу купонаў.

Понці быў арыштаваны, асуджаны за махлярства ў дачыненні федэральнай паштовай службы ЗША і ўзяты ў турму. Агулам яму ўдалося ашукаць больш за 17 000 укладчыкаў. У 1924 г. рэшткі багацця Чарлза Понці былі прадметам цяжбы з боку некаторых ашуканых ім інвестараў у Вярхоўным судзе краіны. Падчас даследавання справы старшыня суда Тафт, у прыватнасці, абнародаваў інфармацыю, што Понці пачынаў сваё «*купоннае*» прадпрыемства, маючы толькі 150 $ у кішэні.

З тых часоў прадажная цана купонаў і абменны кошт марак былі скарэкціраваныя такім чынам, каб не пакідаць магчымасці для атрымання прыбытку.

### Альтэрнатыўныя міжнародныя праекты

Адказныя купоны каланіяльнага тыпу — Канады, Алжыра, Маньчжоу-го і Сірыі (1930-я — 1950-я гг.).
Ідэя міжнароднага адказнага купона аказалася плённай: многія каланіяльныя дзяржавы перанялі паспяховы досвед СПС і, не маючы магчымасці па розных прычынах (пераважна праз розніцу валют метраполіі і розных яе калоній) увесці ў межы сваіх каланіяльных імперый універсальную паштовую маркі ці прынамсі ўніфікаваць паштовыя тарыфы і набор паслуг пошты, увялі альтэрнатыўныя адказныя купоны. Аналагічныя праекты ажыццяўляліся і краінамі-членамі некаторых рэгіянальных паштовых саюзаў. Зрэшты, не ўсе такія праекты аказаліся ў выніку паспяховымі.

* Сцяг Францыі **Францыя** 1 лютага 1927 г. увяла франка-каліняльны адказны купон (*coupon-réponse franco-colonial*), спачатку проста наддрукоўваючы новую назву на звычайных купонах СПС. У далейшым французскі купон не раз перайменоўваўся. З 1951 г. гэта быў адказны купон Французскага саюза (*coupon-réponse de l'Union française*), з 1959 г. — адказны купон французскай супольнасці (*coupon-réponse de la Communauté française*), а з 1963 г. і дагэтуль — адказны купон (Е) (*coupon-réponse (E))*.
* Сцяг Вялікабрытаніі **Вялікабрытанія** з красавіка 1927 г. распаўсюдзіла ў сваіх залежных тэрыторыях імперскі адказны купон (*Imperial reply coupon*), які з мая 1953 г. стаў адказным купонам Садружнасці (*Commonwealth reply coupon*), а 31 кастрычніка 1975 г. спыніў сваё існаванне.
* Сцяг Іспаніі **Іспанія** 1 чэрвеня 1933 г. запусціла ў сваёй імперыі праект каланіяльнага адказнага купона (*Vale de respuesta hispano colonial)*, які пазней трансфармаваўся ў (*Vale de respuesta colonias españolas*) і паралельна створаны адказны купон для іспанскіх тэрыторый у Марока (*Vale de respuesta zona de protectorado español en Marruecos*). З падзеннем каланіяльнай імперыі Іспаніі патрэба ў адпаведных купонах знікла, таму праекты згарнулі 15 красавіка 1973 г. Іспанія жа ў межах Іспана-амерыканскага паштовага саюза (*UPAE*) 1 кастрычніка 1937 г. увяла ў зварот *Cupón-respuesta americoespañol*. Гэты адказны купон распаўсюдзіўся ў Бразіліі, Калумбіі, Коста-Рыцы, на Кубе, Гаіці, у Эквадоры, Гватэмале, Гандурасе, Мексіцы, Панаме, Парагваі, Сальвадоры, Венесуэле, іспанскіх паштовых аддзяленнях у Андоры і Танжэры і, вядома, у самой Іспаніі. 29 лютага 1956 г. праект быў згорнуты.
* Сцяг Японіі **Японія** прадпрымала аналагічныя праекты двойчы. 26 студзеня 1936 г. з Маньчжоу-го (спынены 8 жніўня 1945 г. у сувязі з заняццем Маньчжурыі савецкай арміяй) і 1 ліпеня 1956 г. з астравамі Рукю, якія знаходзіліся пад амерыканскай акупацыяй. Гэты купон быў выведзены са звароту 15 мая 1972 г. бо астравы былі вернутыя Японіі і стала магчымым увесці ў зварот звычайныя паштовыя маркі гэтай краіны.
* Падобныя пачынанні, але без асаблівага поспеху, ажыццяўляліся і ў межах рэгіянальных міжнародных паштовых арганізацый — Арабскага паштовага саюза (*APU*) у 1956—1992 гг. і Заходнеафрыканскай канферэнцыі поштаў і тэлекамунікацый (*CAPTEAO*) у 1978—2000 гг.

Сучаснасць
----------

Міжнародныя адказныя купоны заказваюцца паштовымі ведамствамі ў штаб-кватэры СПС у Берне (Швейцарыя), большая іх частка друкуецца ў Францыі і рассылаецца ў адпаведнасці з заяўкамі краін па ўсім свеце. Іх магчыма набыць на паштамтах больш чым 70 дзяржаў. У развітых краінах кожнае паштовае аддзяленне, дзе ёсць дастатковы попыт на такія купоны, заказвае іх і пазней прадае поруч са звычайнымі паштовымі маркамі. У краінах «*трэцяга свету*» распаўсюджванне МАК звычайна абмяжоўваецца галоўпаштамтамі гарадоў. Штогод праз паштовыя аддзяленні краін-членаў СПС рэалізуюцца некалькі мільёнаў купонаў. Цэны на іх адрозніваюцца ў залежнасці ад краіны.

Міжнародныя адказныя купоны сапраўдныя толькі абмежаваны тэрмін, які з 2002 г. пазначаецца на іх яўна. Тэрмін дзеяння міжнароднага адказнага купона пекінскага ўзору № 2 скончыўся 31 снежня 2009 г. Такое абмежаванне было ўведзена нядаўна: яшчэ ў 2001 г. быў абавязковы прыём купонаў, выпушчаных кожнай краінай-членам СПС з 1975 г. Аднак у 2002 г. палажэнне змянілася і тэрмін зменшыўся.

Напрыклад, пошта ЗША абвясціла, што выпушчаныя да 2002 г. купоны павінны былі рэалізавацца да 10 кастрычніка 2007 г. а выпушчаныя да 31 снежня 2006 г. — да 1 верасня 2008 г. у абодвух выпадках з дысконтам у 1 цэнт ад пазначанай на іх цаны. Усе купоны, выпушчаныя ў іншых краінах да пачатку 2007 г. зараз не прымаюцца ў ЗША.

Парадак выкарыстання купона
---------------------------

На міжнародным адказным купоне пекінскага ўзору № 2 (юбілейны выпуск) былі прадугледжаны два акенцы — месцы для штэмпеляў, злева і справа. У левым акенцы ставіўся каляндарны штэмпель падчас продажу купона ў паштовым аддзяленні краіны-эмітэнта або проста пазначаецца назва гэтай краіны. Купон, які прадаваўся ўвогуле без такога штэмпеля, тым не менш, захоўваў сваю сілу.

У правым акенцы ставіўся штэмпель краіны, якая абменьвала купон на паштовыя маркі ў адпаведнасці з умовамі, выкладзенымі на купоне. Такім чынам купон пагашаўся і станавіўся нядзейнічаючым. На купоне мог быць адзначаны і яго кошт падчас продажу (раней, у часы хаджэння лазанскага тыпу дызайну, гэта рабілася ў трэцім, цэнтральным, акенцы, але цяпер спецыяльнага месца для прастаўлення наміналу не прадугледжана).

Звычайна прадажная цана купонаў у 2—3 разы перавышае кошт адпраўкі лістоў за мяжу з той жа краіны. У той жа час, напрыклад, у ЗША пры звароце купона, набытага раней на амерыканскай жа пошце, у абмен выдаюцца паштовыя маркі, як раней адзначалася, на суму ўсяго на 1 цэнт меншую за суму, за якую ён быў набыты. У Японіі аналагічны дысконт складае 20 іен.

Пры павышэнні цэн на купоны ў некаторых краінах часам на іх могуць налепліваць дадатковыя паштовыя маркі і нярэдка адразу жа гасіць іх штэмпелем. Гэта не ўплывае на статус купона і служыць выключна для забеспячэння належнага ўліку на пошце.

Асобы, якія часта карыстаюцца купонамі, адзначаюць, што з прычыны адноснай рэдкасці паслугі па продажы або прыёме купонаў паштовыя служачыя далёка не заўжды праяўляюць кампетэнтнасць. Адна з найбольш непрыемных памылак — прастаўленне штэмпеля не ў левым, а ў правым акенцы купона ўжо падчас яго продажу, што анулюе яго вартасць. Часам яны неабгрунтавана адмаўляюцца прымаць годныя купоны, часам прымаюць да абмену і нягодныя. Бывае, што купоны ўвогуле адсутнічаюць у продажы. У гэтым выпадку пакупніку варта звярнуць увагу персаналу паштовага аддзялення на адпаведныя інструкцыі. Зрэшты, часам бываюць выпадкі, калі тая ці іншая паштовая адміністрацыя выдае цыркуляры і распараджэнні, якія не адпавядаюць міжнародным пагадненням і пагаршаюць умовы, прадугледжаныя дакументамі СПС.

### Міжнародны адказны купон у краінах РСС

Паштовыя адміністрацыі Арменіі, Беларусі, Літвы, Казахстана, Славеніі, Украіны і некаторых іншых краін РСС заказваюць і прадаюць міжнародныя адказныя купоны.

Вельмі моцна ў стаўленні да міжнародных адказных купонаў вылучаецца сярод членаў РСС Расія. Расійская паштовая адміністрацыя ў асобе ФДУП «*Пошта Расіі*» продажам міжнародным адказных купонаў не займаецца, што абгрунтоўваецца палажэннем артыкула 142 «*Рэгламенту пісьмовай карэспандэнцыі*» СПС, у адпаведнасці з якім замежныя паштовыя адміністрацыі маюць права на продаж міжнародных купонаў або абмяжоўваць іх продаж па сваёй волі.

Філатэлістычныя аспекты
-----------------------

Міжнародныя адказныя купоны з’яўляюцца прывабнымі аб'ектамі філатэлістычнага калекцыяніравання. На філатэлістычных выставах яны звычайна экспаніруюцца сярод спецыялізаваных калекцый.

Умоўна адказныя купоны часам адносяць да цэлых рэчаў, бо на іх раней або быў надрукаваны намінал, або прадугледжвалася месца для яго запісу. Аднак зараз гэтага ўжо няма, таму філатэлістычная класіфікацыя МАК можа з’яўляцца прадметам дыскусій.

Гл. таксама
-----------

* Сусветны паштовы саюз
* Маркі збору з філатэлістычных пасылак
* Міжнароднае паштовае адпраўленне
* Папярэдняе гашэнне

Зноскі
------

1. ↑  Іншыя назвы — **міжнародны паштовы купон**, **«міжнародная паштовая валюта»**.
2. ↑  З разліковага кошту простага прыярытэтнага адпраўлення або звычайнага авіяліста вагой да 20 г.
3. ↑  Інфармацыя Архівавана 9 мая 2008. на сайце аматарскай радыёстанцыі *N6HB* (ЗША). (англ.)
4. ↑  Аўстралійская паэтычная супольнасць. (англ.)
5. ↑  *Папярэдняе гашэнне*.
6. ↑  Тым не менш праз стагоддзе на пекінскім Сусветным паштовым кангрэсе 2001 г. краіны-члены СПС вярнуліся да гэтага пытання. У рэзалюцыі кангрэса СПС *C67/1999* Архівавана 19 мая 2008. гаворыцца: «Кангрэс (…) просіць Савет паштовых адміністрацый вывучыць у каардынацыі з міжнародным бюро Сусветнай асацыяцыі развіцця філатэліі магчымасць выпуску ўніверсальнай маркі пры як мага больш актыўным удзеле краін-членаў Саюза…»
7. ↑  Гэта сістэма з некаторымі зменамі праіснавала з 1 ліпеня 1897 г. да 1 ліпеня 1971 г. і была ліквідавана рашэннямі такійскага кангрэса СПС у 1969 г.
8. ↑  «Postal Reply Coupons». Архівавана 7 чэрвеня 2008. (англ.) (фр.)
9. ↑  «Postal Reply Coupons». Архівавана 11 студзеня 2012. (англ.) (фр.)
10. ↑  Афіцыйны спіс паштовых адміністрацый краін свету, якія прадаюць міжнародныя адказныя купоны Архівавана 11 ліпеня 2009. які абнаўляецца на сайце СПС. (фр.)
11. ↑  *US Postal Bulletin 22215* (сс. 28 і 57). (англ.)
12. ↑  Пошта Японіі. (англ.)
13. ↑  Інфармацыя Архівавана 30 чэрвеня 2016. на сайце радыёаматара Юрыя Балціна Архівавана 2 ліпеня 2016. (Латвія).

Літаратура
----------

* Большой филателистический словарь / Под общ. ред. Н. И. Владинца и В. А. Якобса. — М.: Радио и связь, 1988. — 320 с. — ISBN 5-256-00175-2. [См. *Купон ответный Британского Содружества*, *Купон ответный Французского Союза*, *Международный знак почтовой оплаты* и *Международный ответный купон*.]
* *Дойчманн Ж.* Новый дизайн накануне столетия Архівавана 11 чэрвеня 2007. // Почтовый союз. — 2006. — Т. 131. — № 2. — С. 28—29.(Праверана 7 красавіка 2009)
* *Якобе В. А.* Цельные вещи в филателии. — М.: Связь, 1980. — 80 с. — (Б-ка юного филатели­ста; Вып. 7).
* *Hurtré A.* Cent ans de coupons-réponse en France (1907—2007) — Histoire, réglementation et catalogue Архівавана 23 чэрвеня 2008.. — Paris, 2007. — 266 p. (фр.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Міжнародны адказны купон



| ⛭Філатэлія |
| --- |
| Асноўныяпаняцці | 
* Амнібусны выпуск
* Аркуш узгаднення
* Выразка
* Знак паштовай аплаты

	+ ✰ Міжнародны адказны купон
	+ Паштовы блок
	+ Паштовая марка
	+ Правізорый
	+ Франкатып
* Класіфікацыя
* Купон
* Манкаліст
* Маркафілія
* Марачны аркуш
* Наддрукоўка
* Разнавіднасць
* Рарытэт (Ферарытэт)
* Спецыяльнае гашэнне
* Спецыяльны паштовы штэмпель
* Сувенірны аркуш
* Сумесны выпуск
* Філакартыя
* Філатэліст
* Філатэлістычная выстаўка
* Філатэлістычная геаграфія
* ✰ Філатэлістычная сумесь
* Філатэлістычная экспертыза
* Экспертны знак
* Філатэлістычны дылер

 |  |
| Суцэльныя іцэлыя рэчы | 
* Аднабаковая паштовая картка з арыгінальнай маркай
* Канверт
* Канверт першага дня
* Канверт з арыгінальнай маркай
* Картмаксімум
* Катастрофная пошта
* Маркіраваная паштовая картка
* Маркіраваны канверт
* Маркіраваны паштовы сувенір
* Мастацкі маркіраваны канверт
* Паштовая картка
* Паштовы аркуш
* Паштоўка
* Пісьмо апошняга дня
* Службовы канверт
* Суправаджальны адрас
* Суцэльная рэч
* Цэлая рэч

 |
| Аксесуары | 
* Альбом для марак
* Зубцамер
* Клемташ
* Клясер
* Лупа
* Марачная налепка
* Пінцэт

 |
| Звязаныятэмы | 
* Паштовыя маркі
* Пошта
* Паліграфія

 |
| 
* **Выстаўкі**
* **Гісторыя пошты**
* ***Партал:Філатэлія***

 |

| ⛭Пошта |
| --- |
| Віды пошты | Аварыйная ·  Ваенная ·  Вярблюджая ·  Гарадская (ГСП) ·  Гасцінічная ·  За мяжой ·  Карабельная ·  Мясцовая ·  Паветраная (Авіяпошта · Галубіная · Дырыжаблевая) ·  Падводная ·  Палявая (Харцерская) ·  Палярная ·  Пешая ·  Пнеўматычная ·  Прыватная ·  Ракетная ·  Санная на сабаках ·  Службовая ·  Спешная ·  Трашчотачная ·  Электронная | Паштовы ражокПаштовы ражокЛіст у канверцеЛіст у канверце |
| Відыадпраўленняў | Аэраграма ·  Бандэроль ·  Вернутае ·  Галубаграма ·  Заказное ·  Ліст (Апошняга дня) ·  Міжнароднае ·  Накладная плата ·  Пакет ·  Пасылка ·  Паштаграма ·  Паштовая картка ·  Паштовы аркуш ·  Паштоўка ·  Перавод ·  Рэкламная паштовая картка ·  Секаграма ·  Тэлеграма ·  Фанапошта |
| Асноўныяпаняцці | Знак паштовай аплаты (Аднабаковая картка з арыгінальнай маркай ·  Маркіраваная паштовая картка ·  ✰ Міжнародны адказны купон ·  Паштовая марка ·  Паштовы штэмпель ·  Правізорый ·  Франкатып) ·  Канверт (Фармат канверта) ·  Кур'ер ·  Паштальён ·  Паштамт ·  Пашт-дырэктар ·  Паштмайстар ·  Паштовае аддзяленне (Перасовачнае) ·  Паштовае гашэнне ·  Паштовая адміністрацыя ·  Паштовая скрыня (Абаненцкая скрыня ·  Паштовая шафа) ·  Паштовая тэрыторыя ·  Паштовы адрас ·  Паштовы аўтамат ·  Паштовы вагон (у Вялікабрытаніі) ·  Паштовы збор ·  Паштовы ідэнтыфікатар ·  Паштовы індэкс (Кодавы штамп ·  у Беларусі ·  у Маскве ·  ва Украіне ·  у ЗША) ·  Паштовы маршрут ·  Службовы канверт ·  Сургуч ·  Франкіраванне |
| Гісторыя пошты | Ангарыён (Ангар ·  Ангарыя) ·  Шыбеніца ·  Сусветная паштовая канвенцыя ·  Сусветны паштовы саюз ·  Дыліжанс ·  Дыстанцыйны слуп ·  Дамарачны перыяд ·  Гісторыя пошты паводле краін ·  Пакетбот ·  Ліст крыжам ·  Пошта інкаў ·   Пошта Турн-і-Таксіс ·  Паштовая вайна ·  Паштовая рэгалія ·  Паштовы голуб ·  Паштовы ражок ·  Чорны кабінет |
| Святы | Сусветны дзень пошты ·  Дзень паштовай маркі ·  Тыдзень ліста |
| Звязаныятэмы | Арганізацыі і кампаніі ·  Паліграфія ·  Персаналіі ·  Паштовыя маркі ·  Штэмпелі і гашэнні ·  Філатэлія ·  Каталогі і выданні ·  Легендарныя маркі ·  Маркі краін свету ·  Тэматычная філатэлія ·  Непаштовыя маркі |
| Спіс усіх артыкулаў па пошце і філатэліі | Літаратура па гісторыі пошты | Катэгорыя:Пошта | Катэгорыя:Філатэлія | Партал:Філатэлія |  Праект:Філатэлія і пошта |