recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Свята-Петра-Паўлаўская царква** — праваслаўны храм у вёсцы Гарнастаевічы Свіслацкага раёна Гродзенскай вобласці. З'яўляецца часткай сядзібна-паркавага ансамбля Бутаўт-Андрэйкавічаў. Помнік архітэктуры класіцызму.

Гісторыя
--------

Царква ў пач. XX ст.
Пабудаваны ў 1801 годзе з бутавага каменю і цэглы.

Архітэктура
-----------

Храм уяўляе сабой прамавугольны ў плане будынак з сакрысціямі абапал алтарнай часткі, накрыты двухсхільным дахам з дахоўкі, які на франтальным фасадзе выходзіць трохвугольным франтонам. Плоскасныя сцены з бутавага каменю крапаваны ордарнай пластыкай — трыгліфны фрыз антаблемента, прамавугольныя панелі, ліштвы акон, пілястры, порцік з цэглы, якія сваёй белізной вылучаюцца на поліхромным фоне бутавай муроўкі сцен. Галоўны фасад вылучаны шасцікалонным порцікам дарычнага ордара. У інтэр'еры над уваходам хоры.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4
* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Петра-Паўлаўская царква (Гарнастаевічы)
* Свята-Петра-Паўлаўская царква (Гарнастаевічы) на сайце Radzima.org
* Свята-Петра-Паўлаўская царква (Гарнастаевічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Петра-Паўлаўская царква.
**Свята-Петра-Паўлаўская царква** — праваслаўны храм у вёсцы Малышова Мёрскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 1 км на поўнач ад вёскі, у колішняй вёсцы Грыгаравічы.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1861 годзе з цэглы.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Вырашана паводле канона чатырохчасткавай падоўжна-восевай кампазіцыі: прытвор-званіца, кароткая трапезная, кубападобны аб’ём малітоўнай залы, нізкая прамавугольная апсіда. Своеасабліва вырашана званіца, усе 3 ярусы якой маюць васьмігранную форму і завершаны гранёным шатром з макаўкай. Аб’ём малітоўнай залы накрыты чатырохсхільным дахам з цыбулепадобнай галоўкай на гранёнай шыі ў завяршэнні; бакавыя плоскасныя фасады аформлены пластычнымі парталамі ўваходаў і вокнамі-біфорыумамі па баках у трохлопасцевых арачных ліштвах. У крапоўцы фасадаў выкарыстаны традыцыйныя зубчастыя фрызы, вуглавыя руставаныя лапаткі.

Інтэр’ер
--------

Абразы XVIII—XIX стагоддзяў: «Святы Аляксандр Неўскі» (1865, у памяць вызвалення ад прыгону), «Святы Георгій», «Маці Божая Адзігітрыя», іканастас.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Петра-Паўлаўская царква (Грыгаравічы)
* Свята-Петра-Паўлаўская царква (Грыгаравічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Петра-Паўлаўская царква (Грыгаравічы) на сайце «Архіварта»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Петра-Паўлаўская царква.
**Свята-Петра-Паўлаўская царква** — праваслаўны храм у г.п. Плешчаніцы Лагойскага раёна Мінскай вобласці. Знаходзіцца на зав. Кірава.

Гісторыя
--------

Летам 1990 г. Плешчаніцкі пасялковы савет выдзяліў праваслаўнай грамадзе ўчастак зямлі плошчай 0,15 га пад пабудову царквы. У 1991 г. настаяцелем парафіі быў прызначаны святар Павел Баянкоў.

Царква была пабудавана ў 1996 — 98 гг. з дрэва на месцы драўлянага Міхайлаўскага храма, які быў закрыты ў 1930-я гг. і ў 1941 г. згарэў.

Архітэктура
-----------

Твор народнага дойлідства. Вырашана прамавугольным зрубам з 5-граннай апсідай. З боку франтальнага фасада далучаны прытвор, над якім узвышаецца 1-ярусная чацверыковая шатровая званіца. Пасярэдзіне 2-схільнага шыфернага даху 2-ярусны чацверыковы светлавы барабан, накрыты шатром. Зрубленыя ў ластаўчын хвост неашаляваныя брусчатыя сцены члянёны арачнымі аконнымі праёмамі.

* Царква ў 2008 г.Царква ў 2008 г.
* 
*

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Свята-Петра-Паўлаўская царква Архівавана 1 жніўня 2021.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Петра-Паўлаўская царква.
**Свята-Петра-Паўлаўская царква**  — мураваны праваслаўны храм у в. Вялікія Косічы Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

У 1866 годзе згадваецца першая царква, вернікі якой, у памяць аб вызваленні з-пад прыгону, ахвяравалі на будаўніцтва новай званіцы і на куплю званоў 171 рубель 50 капеек срэбрам. Званіца і звон, вагой у 6 пудоў і 5 фунтаў, былі асвечаныя мясцовым святаром Мікалаем Качаноўскім пры шматлікім сходзе мясцовага люду.

Новая царква была пабудавана у 1882 годзе. Царква была драўляная з званіцай і агароджай. Праз дарогу ад царквы месцяцца дагэтуль захаваўшыяся старажытныя могілкі.

Царкоўнай зямлі мелася 63 дзесяціны 1192 сажні. Прыход станам на 1899 год налічваў 1487 чалавек у такіх вёсках як: Косічы (Малыя і Вялікія), Вычулкі, Задворцы, Кавенька, Кошалева, Тэльмы і Ямна. Мелася царкоўная школа, якая налічвала 77 вучняў. Клір складаўся з святара і псаломшчыка. Жалавання атрымлівалі 496 рублёў і працэнты са 106 рублёў 66 капеек, атрыманых за 2 дзесяціны і 222 сажні зямлі па якой пралягла Маскоўска-Брэсцкая чыгунка.

Па ўспамінах мясцовых жыхароў, царква была разабрана падчас пасляваеннай антырэлігійнай кампаніі.

Новая царква была збудавана ў пачатку 2000-х і асвечана 23 кастрычніка 2005 года.

Архітэктура
-----------

Аб’ёмна-прасторавая кампазіцыя пабудавана ў традыцыях драўлянага царкоўнага дойлідства Рускай Поўначы XVII стагоддзя. Заснавана на рытмічным нарастанні 2-схільных дахаў арачнага ганка, кароткага прытвора, бакавых прыдзелаў і апсіды да 2-схільнага даху цэнтральнага аб’ёму, завершанага па цэнтры пазалочаным цыбулепадобным купалам на 8-гранным барабане. Бакавыя плоскасныя фасады прарэзана арачнымі аконнымі праёмамі.

Зноскі
------

1. ↑  Большие Косичи. Церковь Петра и Павла.
2. ↑
3. ↑  Петра-Паўлаўская царква

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Свята-Петра-Паўлаўская царква (Вялікія Косічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Свята-Петра-Паўлаўская царква** — мураваны праваслаўны храм у аграгарадку Ратамка Мінскага раёна Мінскай вобласці. Знаходзіцца каля чыгуначнай станцыі на вул. Прывакзальная, 9.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1997 годзе.

Архітэктура
-----------

Пабудавана з дрэва, у пачатку XXI стагоддзя абкладзена цэглай і павялічана. Вырашана прамавугольным у плане аб’ёмам, па цэнтры якога ўзвышаецца 4-гранны шатровы барабан са шпілем-крыжом. Па баках далучаны прыдзелы пад 2-схільнымі пакрыццямі, да фасада — нізкі прытвор з 4-граннай шатровай званіцай. Фасады расчлянёны стральчатымі аконнымі праёмамі.

Зноскі
------

1. ↑  ХРАМ АПОСТОЛОВ ПЕТРА И ПАВЛА В ДЕРЕВНЕ РАТОМКА **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 2 лістапада 2019. Праверана 2 лістапада 2019.
2. ↑  Петра-Паўлаўская царква

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Свята-Петра-Паўлаўская царква (Ратамка) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Караламахія** (лац.: Carolomachia) — гераічная паэма беларускага дзяржаўнага дзеяча, паэта Хрыстафора Завішы, напісаная ў 1606 годзе. Паэма прысвечаная бліскучай перамоге войск Рэчы Паспалітай пад кіраўніцтвам гетмана Яна Караля Хадкевіча над пераўзыходзячай па колькасці арміяй Караля Швецыі Карла IX у бітве пад Кірхгольмам падчас вайны Рэчы Паспалітай са Швецыяй 1600—1611 гадоў.

Поўная назва твору — «Караламахія, у якой апісваецца шчаслівая перамога, атрыманая з Божай дапамогай Каралем Хадкевічам, графам у Шклове і Быхаве, старастам Жамойці і Дэрпта, намеснікам Лівоніі і польным гетманам войскаў Вялікага Княства Літоўскага, і г. д. над Карлам, князем Швецыі, ворагам [Яго] Святой Каралеўскай Вялікасці, 27 верасня 1605 года ў Лівоніі пад Кірхгольмам. Найсвятлейшаму каралевічу Уладзіславу, ад Хрыстафора Завішы, навучэнца ў Віленскай Акадэміі Супольнасці Ісуса. У Вільні, у акадэмічнай друкарні Тамаша Лявіцкага, 1606», у арыгінале па-лацінску: "*«Carolomachia, qua Felix victoria, ope Divina, auspiciis Serenissimi et Poten[tissimi] Sigismundi III, Poloniae et Sueciae Regis, Magni Lithuaniae Ducis &c. &c. per lll[ustrissim]um D[ominum] Joan[nem] Carolum Chodkiewicium, comitem in Szklow et Bychow, Samogitiae et Derpati Capitaneum, nес nоn Livoniae Praesidem, et M[agni] D[ucati] L[ithuaniae] Generalem militiae Ducem, &c. &c. de Carolo duce Sudermanniae S[anctae] R[egiae] M[ajestatis] perduelli V. Kalend[is] Octob[ribus] A[nno] D[omini] 1605 in Livonia sub Kyrkholmum reportata, narratur. Serenfissimo] Principi Vladislao, A CHRISTOPHORO ZAWISZA, in alma Vilnensi Academia Societ. Jesu, Studioso, D.D. Vilnae. Typis Academicis S.J. Thomas Levicki. A.D. M.DC.VI*».

Зноскі
------

1. ↑  Ж. Некрашэвіч-Кароткая. Беларускі паэт Хрыстафор Завіша i яго гераічная паэма «Караламахія» (Вільня, 1606): да 400-годдзя з часу апублікавання // Веснік БДУ. Сер. 4. 2006. № 2, Стар. 62-68 **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 8 снежня 2021. Праверана 31 студзеня 2021.

Літаратура
----------

* Завіша Х. Караламахія, у якой апісваецца шчаслівая перамога, атрыманая з Божай дапамогай Каралем Хадкевічам, графам у Шклове і Быхаве, старастам Жамойці і Дэрпта, намеснікам Лівоніі і польным гетманам … над Карлам, князем Швецыі, … 27 верасня 1605 года ў Лівоніі пад Кірхгольмам / Пераклад з лацінскай мовы Жанны Некрашэвіч-Кароткай // «Наша Вера» № 2 (40), 2007.
**Ангоб** (фр.: engobe) — вадкая тонкадысперсная (дробна змолатая) белая ці каляровая гліна, прызначаная для пакрыцця ці дэкарыравання гліняных вырабаў (посуду, кафлі, прадметаў дробнай пластыкі). Наносілася на сыры ці падсушаны выраб. У эпоху бронзы ў Беларусі ангабаванне знешняй паверхні вырабаў ужывалася з мэтай яе ўшчыльнення. Да XVIII ст. замест ангобы ў Беларусі ўжывалі белую ці чырвоную гліну, разведзеную вадой да кансістэнцыі густой смятаны. У XVI — XVII стст. яе выкарыстоўвалі для змянення колеру чарапка (карычневага ці чырвонага на белы), як грунтоўку пад празрыстую паліву (на посудзе і кафлі) ці для дэкарыравання вырабаў роспісам (Ліда, Мір, Гародня, Віцебск, Мсціслаў, Магілёў і інш.). У Полацку канца XVI — пачатка XVII стст. з мэтай імітацыі маёлікі чырвонагліняныя дэкаратыўныя талеркі пакрываліся белым ангобам, па якім наносіўся геаметрычны арнамент чырвоным ангобам. У пачатку XVIII ст. полацкія майстры распісвалі белым ангобам свісцёлкі. Для размалёўкі талерак, кубкаў, збаноў ангобы падфарбоўваліся вокісламі металаў (пераважна меддзю), пасля арнаментаваная паверхня пакрывалася празрыстай бясколернай палівай. Мінскія ганчары канца XVI — 1-й паловы XVII стст. паліваючы ўнутраную паверхню гаршкоў, знешнюю пакрывалі ангобам крыху святлейшага колеру. Ангоб наносіўся спосабам аблівання, а роспіс — з дапамогай ражка ці пэндзля. 3 XIX ст. ангобная размалёўка выкарыстоўвалася ў вясковым ганчарстве (гараднянская кераміка). У сучаснай керамічнай традыцыі пашырана тэхніка напылення, або пульверызацыя.

Літаратура
----------

* Здановіч, Н. І. Ангоб / Н. І. Здановіч // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 29. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Раханскі, І. Я. Сінчук, І. І. Ангоб / І. Я. Раханскі, І. І. Сінчук // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 36. — ISBN 5-85700-077-7.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Brockhaus |
**Негрыл** (англ.: Negril) — кліматычны курорт на захадзе Ямайкі. Утварае самастойны муніцыпалітэт. Насельніцтва (2010 г.) — 4612 чал.

Гісторыя
--------

Да другой паловы XX ст. Негрыл з’яўляўся невялікай рыбацкай вёскай, ізаляванай аднайменнай ракой, у вусці якой быў заснаваны, а таксама балотамі. Першая дарога ў Негрыл была пабудавана ў 1959 г. Электрычнасць і тэлефон з’явіліся значна пазней.

У 1970-ыя гг. Негрыл стаў папулярным сярод амерыканскіх хіпі. У 1977 г. быў пабудаваны першы вялікі курорт «Negril Beach Village». У 1980-ых гг. пачаўся турыстычны бум. У 2001 г. гарадская гандлёва-прамысловая палата прыняла «зялёны» стандарт абслугоўвання наведвальнікаў.

Славутыя мясціны
----------------

Негрыл вядомы сваімі двума доўгімі пясчанымі пляжамі, месцамі для водных відаў спорту, музычнымі клубамі і даволі бесклапотнай атмасферай.

Іншыя славутасці:

* Маяк, пабудаваны ў 1894 г.
* Родас-Хол, дзе арганізавана вярхавая язда.
* Крывавы заліў (англ.: Bloody Bay), названы так таму, што калісьці тут былі забіты кіты. Гэта цудоўнае месца для занятку дайвінгам.

Галерэя
-------

* ПляжПляж
* Заходняя частка пляжаЗаходняя частка пляжа
* Аб'ява аб канцэрцеАб'ява аб канцэрце

Спасылкі
--------

* negril.com
* Negril, Jamaica
* History of Negril Архівавана 21 лістапада 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n2002163241 · VIAF: 148877658 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Плошча Свабоды.
**Плошча Свабоды** (груз. თავისუფლების მოედანი) — плошча, размешчана ў цэнтральнай частцы Тбілісі, сталіцы Грузіі. У Сярэднявеччы — Караван-сарай (Гасцінічная плошча). З 1827 года да ўсталявання савецкай улады — Плошча Эрыванскага (у гонар генерала Паскевіча, графа Эрыванскага), у савецкі час — спачатку Плошча Берыі, затым — Плошча Леніна.

Да плошчы вядзе праспект Руставелі, вул. А.Пушкіна, вул. Г.Леанідзэ, вул. Г.Табідзэ, вул. К.Апхазі, вул. Ш.Дадыяні. На плошчы знаходзяцца органы гарадской адміністрацыі Тбілісі, а таксама цэнтральнае аддзяленне Банка Грузіі і гасцініца «Марыёт». У будучыні на плошчы будзе размешчана таксама адміністрацыйны будынак мясцовага самакіравання Старога Тбілісі, будаўніцтва якога ўжо пачалося.

Плошча неаднаразова станавілася месцам масавых дэманстрацый, у прыватнасці, падчас рэвалюцыі руж, а таксама ў савецкі час — за незалежнасць Грузіі ад СССР. У 2005 годзе плошча была месцам святкавання 60-й гадавіны заканчэння Другой сусветнай вайны, у сувязі з чым там сабраліся каля 100000 чалавек, перад якімі выступілі прэзідэнт ЗША Джордж Буш і прэзідэнт Грузіі Міхаіл Саакашвілі.

У савецкі час на плошчы стаяў помнік Леніну. 23 лістапада 2006 г. адкрыты створаны Зурабам Цэрэтэлі Помнік Свабоды — манумент, на якім размешчаны святы Георгій, які забівае дракона.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Плошча Свабоды (Тбілісі)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лімерык.
«Кніга бязглуздзіцы» Эдварда Ліра, 1875
**Лімерык** — пяцірадковік трохстопнага анапеста з рыфмоўкай ААББА; трэці і чацвёрты радкі, як правіла, маюць па дзве стапы анапеста. У першым радку абавязкова рыфмуецца населены пункт: горад, мястэчка, з'яўляецца іх жыхар — загадкавы, дзіўнаваты, недарэчны. Лімерык — караценькая гісторыя абсурдысцкага зместу пра яго нейкую прыгоду. Узнік лімерык у Ірландыі, атрымаў назву ад аднайменнага горада. Шырока вядомы стаў у XIX ст. дзякуючы творчасць Эдварда Ліра, яго «Кніга нонсэнсу» стала класікай жанру. Звычайна лімерыкі пішуцца з выкарыстаннем каламбураў, неалагізмаў, паэтыкі прымітывізму. Першыя беларускія лімерыкі надрукаваў А. Хадановіч (некалькі цыклаў лімерыкаў пад агульнай назвай «Землякі, альбо Беларускія лімерыкі», 2000—2001).

Літаратура
----------

* *Вячаслаў Рагойша.* Паэтычны слоўнік / Т. А. Гарбачэўская. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.(недаступная спасылка)
* *Вячаслаў Рагойша.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4. Архівавана 6 сакавіка 2016.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лімерык (паэзія)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12649416z · LCCN: sh85077014 |
**Himantoglossum formosum**) — від кветкавых раслін сямейства архідныя (*Orchidaceae*). Рэдкі ў раслінным свеце рэліктавы від, эндэмічны для Каўказа.

Батанічнае апісанне
-------------------

Шматгадовая травяністая расліна вышынёй 30-70 см. Мае даўгавата-ланцэтнае тупа завостранае лісце. Суквецце гронкападобнае, рэдкае, шматкветкавае, да 30 см даўжынёй. Кветкі кучаравыя, адагнутыя ў бакі, па 12-25 штук. Губа доўгая, вывернутая клінаватая, фігурнага колеру. Кветка сагнутая, цыліндрычная, у 2 разы карацейшая за завязь.

Цвіценне адбываецца ў маі-чэрвені. Расце пачынаючы ад ніжняга пояса гор да верхняга, сустракаецца на лясных узлесках, сярод хмызнякоў, на стэпавых плато.

Распаўсюджанне
--------------

Сустракаецца ў Губінскай частцы Вялікага Каўказа (Гусарскі раён  (руск.) (бел.), у горных раёнах Ленкарані

Вырошчванне
-----------

Культывуецца ў батанічным садзе Батанічнага інстытута Азербайджана  (азерб.) (бел. ў Баку.

Ахова
-----

Папуляцыя віду невялікая. Знаходзіцца пад пагрозай знікнення. Назіраецца дэградацыя месцапражыванняў з-за выпасу і вытоптвання. Расліну трэба культываваць як дэкаратыўную і ахоўваць яе натуральную папуляцыю.

Від занесены ў Чырвоную кнігу Азербайджана.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».

Спасылкі
--------

* Himantoglossum formosum: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ксанаду.
Светлая вобласць — мясцовасць Ксанаду
**Ксанаду** (Занаду, Xanadu) — мясцовасць на спадарожніку Сатурна Тытане, якая мае светлы колер на мультыспектральных здымках.

Упершыню гэтая мясцовасць (параўнальная па велічыні з Аўстраліяй) была ідэнтыфікаваная на здымках тэлескопа Хабл у 1994 годзе. Здымкі Касіні, зробленыя ў красавіку 2006 года, дэманструюць «выразныя сляды таго, што на Зямлі магло б быць рэчышчамі рэк», а таксама «пагоркі, дзюны, даліны». На думку спецыялістаў НАСА, гаворка можа ісці аб мясцовасці, асаблівасці якой сфармаваліся дзякуючы руху патокаў вадкага метану.

Ксанаду з'яўляецца ўзвышшам і, імаверна, мае больш чысты лёд на сваёй паверхні.

Назва Ксанаду паходзіць ад імя райскага месцы, апісанага ў паэме Сэмюэля Тэйлара Колрыджа «Кубла Хан»(Шанду, летняй рэзідэнцыі імператара Хубілая).

Заўвагі
-------

1. ↑  Cassini Reveals Titan’s Xanadu Region to Be an Earth-Like Land — NASA Jet Propulsion Laboratory Архівавана 30 верасня 2006.
2. ↑  Ксанаду на planetarynames.wr.usgs.gov

Спасылкі
--------

* Заметка о Ксанаду на русском языке Архівавана 7 красавіка 2010. (руск.)

| ⛭✯ Тытан |
| --- |
| Геаграфія | 

|  |
| --- |
| Атмасфера  ·  Геалогія  ·  Іанасфера  ·  Картаграфія  ·  Клімат |
| Паверхня | Крыявулканізм  ·  Гідрасфера Тытана  ·  Дзюны |
| Дэталі рэльефу | Ксанаду |

 | Выява ТытанаВыява Тытана |
| Даследаванне | Гюйгенс  ·  Titan Saturn System Mission |
| Іншыя тэмы | Тэрафарміраванне Тытана  ·  Каланізацыя Тытана  ·  Жыццё на Тытане |
| **Category Катэгорыя:Тытан ·  Portal Партал:Астраномія ·   Вікісховішча:Тытан** |
**Людміла Дзмітрыеўна Сінькова** (нар. 2 снежня 1958, Мазыр) — беларускі філолаг, літаратуразнавец, доктар філалагічных навук, прафесар.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Дачка Дзмітрыя Бугаёва, літаратуразнаўцы, кандыдата філалагічных навук, прафесара, лаўрэата Дзяржаўнай прэміі БССР імя Якуба Коласа.

У 1981 годзе скончыла філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «Беларуская і руская мовы і літаратуры». У 1999—2004 гадах — загадчыца кафедры беларускай літаратуры XX стагоддзя; з 2004 года — прафесар кафедры беларускай літаратуры і культуры філалагічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, адначасова выкладае на кафедры літаратурна-мастацкай крытыкі факультэта журналістыкі БДУ. Валодае методыкай выкладання беларускай літаратуры, аўтар навучальных дапаможнікаў для студэнтаў і школьнікаў.

Навуковая дзейнасць
-------------------

У 1985 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю па спецыяльнасці «Беларуская літаратура» на тэму «Некаторыя асаблівасці псіхалагічнага аналізу ў беларускай ваеннай прозе 70-80-х гг. (на матэрыяле творчасці В. Быкава, А. Адамовіча, В. Козькі)», у 1996 годзе — доктарскую дыссертацыю на тэму «Беларуская проза XX стагоддзя: дынаміка жанравых структур»; навуковы кансультант — член карэспандэнт НАН Беларусі прафесар А. А. Лойка. Сябар вучоных саветаў па абароне дысертацый у Беларускім дзяржаўным універсітэце ў сферы літаратуразнаўства і тэорыі і методыкі навучання і выхавання, рэдкалегій дзяржаўных і замежных навуковых выданняў. Старшыня рады па экспертызе навукова-даследчых праектаў па філалогіі пры Міністэрстве адукацыі (1999—2000 гады). Эксперт па гісторыі беларускай літаратуры ХХ-XXI стст. тэорыі літаратуры, кампаратывістыкі. Падрыхтавала 7 кандыдатаў навук.

Літаратура
----------

* Сінькова Людміла Дзмітрыеўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 407. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Біяграфія на сайце Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта Архівавана 4 снежня 2021.
* Профіль аўтара ў Google Scholar
* Синькова Людмила Дмитриевна, доктор филологических наук, литературоведение (руск.) на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 168126 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Барадуля.
**Таццяна Будовіч** (сапр.: Таццяна Васільеўна Барадуля; нар. 12 студзеня 1977, Мінск) — беларуская паэтэса, літаратурны крытык, парадыст. Навуковы супрацоўнік Дзяржаўнага літаратурнага музея імя Максіма Багдановіча. Член Саюза беларускіх пісьменнікаў.

Біяграфія
---------

Скончыла школу № 154 у 1994 годзе. У 1998 г. скончыла Інстытут сучасных ведаў па спецыяльнасці «фінансы і крэдыт».

У 2005 г. завочна скончыла гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Працавала ў філіяле музея Максіма Багдановіча «Беларуская хатка», у Інстытуце гісторыі НАН Беларусі. Працуе навуковым супрацоўнікам Дзяржаўнага літаратурнага музея імя Максіма Багдановіча.

Мае 3-ці спартыўны разрад па альпінізму і парашутным спорце.

Замужам. Гадуе двух сыноў.

Творчасць
---------

Творчы шлях пачынала з вершаў, пасля звярнулася да крытыкі. Піша прозу, часам звяртаецца да жанру пародыі (пад псеўданімам Тадора Шпілька).

Першая вершаваная публікацыя з’явілася ў 1995 г. у часопісе «Першацвет». Падборкі яе вершаў друкаваліся ў часопісах «Маладосць», «Полымя», «Бярозка», газетах «Літаратура і мастацтва», «Чырвоная змена», «Наша ніва» і інш. У 2002 г. у выдавецтве «Беларускі кнігазбор» выйшла яе кніга паэзіі «Дуэль паглядаў». Літаратурна-крытычныя артыкулы і рэцэнзіі неаднаразова друкаваліся ў газеце «Новы час» (дадатак «Літаратурная Беларусь»).

Бібліяграфія
------------

* Будовіч Т. В. Дуэль паглядаў: кніга вершаў. — Мінск: Беларускі кнігазбор, 2002. — 49 с.

Зноскі
------

1. ↑  Барадуля, Таццяна Васільеўна **(нявызн.)**.  Нацыянальная бібліятэка Беларусі. Праверана 21 жніўня 2019.(недаступная спасылка)
2. 1 2 3 4  Таццяна Будовіч-Барадуля **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Kamunikat.org. Архівавана з першакрыніцы 21 жніўня 2019. Праверана 21 жніўня 2019.
3. ↑  *Бадак А.*. Таццяна Будовіч-Барадуля. Рытуал **(нявызн.)**.  Звязда (29 ліпеня 2017). Праверана 21 жніўня 2019.

Спасылкі
--------

* Будовіч Таццяна // Саюз беларускіх пісьменнікаў: афіцыйны сайт. — Эл. рэсурс:  Архівавана 23 красавіка 2018.
* \* Будовіч-Барадуля Таццяна // Творы ў Беларускай Інтэрнэт-бібліятэцы «Камунікат». — Эл. рэсурс:
**Аляксандра Валер’еўна Пятрова** (18 верасня 1980, Чэбаксары — 17 верасня 2000) — мадэль, пераможца конкурсу Міс Расія-1996 і іншых конкурсаў прыгажосці. Трагічна загінула.

Біяграфія
---------

У 1996 годзе фінал нацыянальнага конкурсу «Міс Расія» трансляваўся на канале «Расія» ў прамым эфіры 14 снежня. Упершыню ён праходзіў па-за сталіцай — у Вялікім Ноўгарадзе. З 40 удзельніц — пераможцаў рэгіянальных тураў найлепшай была прызнана 16-гадовая Саша Пятрова з горада Чэбаксары.

У 1997 годзе яна прымала ўдзел у шматлікіх тэлеперадачах, шоу-праграмах, прэзентацыях, сур’ёзна працавала ў якасці фотамадэлі. За год Саша пабывала ў шматлікіх краінах свету, прыняла ўдзел у трох міжнародных конкурсах. Да звання «Міс Расія» яна дадала залаты медаль Сусветнага чэмпіянату па мастацтвах у намінацыі «мадэль», атрымала прапанову наконт працы ў Галівудзе. У ліпені 1997 года Аляксандра Пятрова была прызнана найлепшай на міжнародным мадэльным конкурсе «Міс Модэл Інтэрнэшнл», у якім прымалі ўдзел прадстаўніцы 53 краін. У канцы 1997 года ў Чувашыі, на радзіме Аляксандры, быў праведзены конкурс «Чалавек года». Аляксандра Пятрова перамагла і тут, пакінуўшы ззаду такіх канкурэнтаў, як прэзідэнт Чувашскай рэспублікі і мэр Чэбаксараў. У 1999 годзе ўдзельнічала ў конкурсе Міс Сусвет. Нягледзячы на разнастайныя і павабныя запрашэнні замежных агенцтваў, яна засталася ў роднай Чувашыі.

17 верасня 2000 года Аляксандра была забітая ў Чабаксарах адным стрэлам у галаву, не дажыўшы да 20-годдзя аднаго дня. Разам з ёй былі застрэленыя двое прадпрымальнікаў, на кватэры аднаго з якіх яна знаходзілася.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
Ангрбода (на заднім плане) і яе дзеці: Ёрмунганд, Фенрыр і Хель. Эміль Доплер, 1905
**Ангрбода**, або **Ангербода** (стар.-сканд.: Angrboða, літаральна: *Тая, што прыносіць гора*) — у германа-скандынаўскай міфалогіі волатка, якая нарадзіла ад Локі траіх дзяцей.

Паводле адных паданняў, Ангрбода жыла ў Жалезным лесе, згодна з іншымі (Бачанне Гюльві) яна была з Ётунхейма. Ад Локі ў яе з’явіліся на свет воўк Фенрыр, змей Ёрмунганд (*Miðgarðsormr*) і дзяўчынка Хель. Таксама лічыцца маці чатырохвокага сабаку Гарма. Калі Одзін даведаўся аб дзецях Локі, ён адправіў Тора забраць іх у Асгард, каб асабіста вырашыць іх лёс.

У далейшых апавяданнях Ангрбода не згадваецца.

У Старэйшай Эдзе адносна яе ёсць такія радкі:

> 
> Сядзела старая
>   
> ў жалезным лесе
>   
> і спарадзіла там
>   
> Фенрыра род.
> 
> 
>

Зноскі
------

1. ↑  Энциклопедия сверхъестественных существ / Кирилл Королев. — М.: Эксмо; СПб.: Мидгард, 2005. — 717 с. — ISBN 5-699-10432-1
Першая ракета «Саюз-2.1а» на стартавай пляцоўцы касмадрома
Першая ракета «Саюз-2.1а» на стартавай пляцоўцы касмадрома
**Касмадром «Васточны»** (руск.: Восточный — «усходні») — расійскі касмадром на Далёкім Усходзе ў Амурскай вобласці, паблізу горада Свабодны, Амурскай вобласці і горада Цыялкоўскі той жа вобласці, а таксама касмадрома «Свабодны». Агульная плошча зарэзерваванай тэрыторыі касмадрома — 1035 км².

Першы запуск з касмадрома адбыўся 28 красавіка 2016 года ў 05:01 МСК. Ракета-носьбіт «Саюз-2.1а» вывела на арбіту спадарожнікі «Ламаносаў», «Бусел-2Д» і «SamSat-218». За стартам асабіста назіраў Прэзідэнт Расійскай Федэрацыі Уладзімір Пуцін. У гэты ж дзень Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь Аляксандр Лукашэнка павіншаваў Уладзіміра Пуціна з паспяховым запускам з новага касмадрома Васточны ракеты-носьбіта «Саюз-2.1а».

Зноскі
------

1. ↑  Першую ракету з касмадрома Усходні запусцілі з другой спробы
2. ↑  З касмадрома «Усходні» ў Расіі прайшоў першы запуск
3. ↑  Відэа першага запуску ракеты-носьбіта з касмадрома «Усходні»
4. ↑  Віншаванне Прэзідэнту Расійскай Федэрацыі Уладзіміру Пуціну

Спасылкі
--------

* Касмадром Васточны Архівавана 29 снежня 2014. // на сайце Раскосмас
**Яндэкс.Перакладчык** (раней — **Яндэкс.Пераклад**) — вэб-сэрвіс кампаніі Яндэкс, прызначаны для перакладу часткі тэксту або вэб-старонкі на іншую мову.

У сэрвісе выкарыстоўваецца саманавучальны алгарытм статыстычнага машыннага перакладу, распрацаваны спецыялістамі кампаніі. Сістэма будуе свае слоўнікі адпаведнасці на аснове аналізу мільёнаў перакладзеных тэкстаў. Тэкст для перакладу камп'ютар спачатку параўноўвае з базай слоў, затым з базай мадэляў мовы, імкнучыся вызначыць сэнс выказвання ў кантэксце.

Трэба адзначыць, што функцыя перакладу атрыманых у выніках пошуку старонак (па кнопцы «Пераклад») з'явілася яшчэ ў 2009 годзе і ажыццяўлялася на аснове тэхналогій PROMT.

Акрамя таго, перакладчык ўбудаваны ў Яндэкс.Браўзер і аўтаматычна прапануе перавесці тэкст на замежнай мове.

Магчымасці
----------

Адразу пасля запуску перакладчыка ў рэжыме бэта-тэсціравання вясной 2011 года былі даступныя толькі тры мовы — руская, англійская, украінская, з абмежаваннем у 10 тысяч знакаў.

Па стане на ліпень 2015 года даступны пераклад для 63 моў:

Кірунак перакладу вызначаецца аўтаматычна. Магчымы пераклад асобных слоў, цэлых тэкстаў і асобных інтэрнэт-старонак (па спасылцы). Пры ручным ўводзе тэксту сістэма сама прапануе падказкі ва ўсплывальным акне. Есць магчымасць двухаконнага прагляду перакладу і арыгінала для вэб-старонак. Акрамя ўласна машыннага перакладу, даступны і поўны англа-рускі і руска-англійскі слоўнік. Маецца мабільная праграма для прылад на базе iOS, Windows Phone і Android. Можна праслухаць вымаўленне перакладу і арыгінальнага тэксту (сінтэзаваны жаночы голас).

Пераклады прапаноў і слоў можна дадаваць у «Выбранае» — адпаведны раздзел размяшчаецца пад полем уводу.

Перакладчык ад Яндэкса, падобна іншым інструментам аўтаматычнага перакладу, мае свае абмежаванні. Гэты інструмент мае мэтай дапамагчы чытачу зразумець агульны сэнс зместу тэксту на замежнай мове, ен не дае дакладных перакладаў. Па словах кіраўніка сэрвісу, Аляксея Байціна, параўноўваць машынны пераклад тэксту з літаратурным нельга. Пастаянна вядзецца работа над якасцю перакладу, распрацоўваюцца пераклады на іншыя мовы

Па словах Аркадзя Волажа, механізм працы Перакладчыка заключаецца ў наступным:

Акрамя бясплатнай версіі для карыстальнікаў, есць камерцыйны варыянт API анлайн-перакладчыка (бясплатна да 10 мільёнаў знакаў, далей — платна), прызначаны перш за ўсе для лакалізацыі сайтаў інтэрнэт-крам і турыстычных кампаній.

Асаблівасці
-----------

* транслітарацыя для арабскай, армянскай, грэчаскай, грузінскай, іўрыту, карэйская, фарсі, японскай і кітайскай (піньінь) моў;
* галасавы ўвод;
* функцыя перакладу тэксту на фатаграфіі (ўжываецца ўласная тэхналогія аптычнага распазнання знакаў);

Гл. таксама
-----------

Заўвагі
-------
**Рыг** — бог у скандынаўскай міфалогіі. Апісваецца як стары, мудры і моцны. Адзін з асаў. Звязаны з Хеймдалем. Ёсць падазрэнне, што Рыг — гэта і ёсць Хеймдаль, бо апошні называецца яго імем у ключавыя моманты некаторых легенд.

Рыг — адзін са старэйшых асаў. Ён удзельнічае ў тварэнні, асабліва — ва ўладкаванні свету, а менавіта — яго сацыяльнай структуры. Рыг (ці Хеймдаль пад імем Рыга) дазваляе з’явіцца тром катэгорыям людзей — конунгам, свабодным і рабам. Рыг (Хеймдаль) — галоўны персанаж «Песні пра Рыга».

Песня пра Рыга
--------------

Рыг — вандроўнік, які ведае руны. Ён навучае знатных і дае саветы простым людзям. Ён уваходзіць у хаты, спіць з жонкамі і дзевамі і ад яго нараджаюцца родапачынальнікі. Такім чынам, Хеймдаль — Рыг будуе свет людзей.

Спасылкі
--------

* *Бедненко Г.*  Архівавана 14 сакавіка 2016.

| ⛭Асы |
| --- |
| Багі | 
* Андхрымнір
* Бальдр
* Бёр
* Брагі
* Буры
* Валі
* Ве
* Відар
* Вілі
* Даг
* Дэлінг
* Локі
* Магні
* Мейлі
* Модзі
* Од
* Одзін
* Рыг
* Тор
* Уль
* Форсеці
* Хеймдаль
* Хермод
* Хёд
* Хёнір
* Цюр

 |
| Багіні | 
* Біль
* Вар
* Вёр
* Геўён
* Глін
* Гна
* Ёрд
* Ідун
* Лефн
* Нана
* Нот
* Сага
* Сігюн
* Сін
* Сіф
* Снотра
* Сьёфн
* Труд
* Фрыг
* Фула
* Эйр

 |
| Іншыя | 
* Квасір

 |
**Дзяржаўны старэйшына** (эст.: riigivanem) — пасада кіраўніка ўрада Эстоніі і кіраўніка эстонскай дзяржавы, якая існавала ў 1921—1937 гадах.

Паводле Канстытуцыі Эстонскай Рэспублікі, прынятай 15 чэрвеня 1920 года Устаноўчым сходам і ўведзенай у дзеянне Законам аб увядзенні ў дзеянне Канстытуцыі Рэспублікі і Закона аб выбарах у Рыйгікогу, рэферэндуме і праве народнай ініцыятывы" ад 2 ліпеня 1920 года (апублікавана ва ўрадавым бюлетэні «Riigi Teataja» 2 жніўня 1920 № 113/114), членамі Урада Эстонскай Рэспублікі з'яўляліся дзяржаўны старэйшына і міністры. Дзяржаўны старэйшына быў абавязаны прадстаўляць Эстонскую Рэспубліку, кіраваць і каардынаваць дзейнасць урада і кіраваць яго пасяджэннямі; ён меў права падаваць запыты аб дзейнасці міністраў. Урад Эстонскай Рэспублікі прызначаў са свайго складу намесніка дзяржаўнага старэйшыны.

Паводле канстытуцыі дзяржаўны старэйшына не мог выконваць ролю арбітра ў выпадку канфлікту паміж парламентам і ўрадам, паколькі быў цалкам залежны ад дэпутатаў і мог быць у любы момант адпраўлены імі ў адстаўку.

13 ліпеня 1922 Урад Эстонскай Рэспублікі зацвердзіла наступны пераклад назвы пасады дзяржаўнага старэйшыны:

* на англійскую: *State Head* ці *President*
* на французскую: *Chef d'Etat* ці *President*
* на нямецкую: *Staatsprasident*
* на рускую: *Глава Республики*

Дзяржаўныя старэйшыны Эстонскай Рэспублікі
------------------------------------------

* Антс Пійп (1884—1941) — 20 снежня 1920 — 25 студзеня 1921
* Канстанцін Пятс (1874—1956) — 25 студзеня 1921 — 21 лістапада 1922
* Юхан (Ёхан) Кук (1885—1945) — 21 лістапада 1922 — 2 жніўня 1923
* Канстанцін Пятс — 2 жніўня 1923 — 26 сакавіка 1924
* Фрыдрых (Карл) Акель (1871—1941) — 26 сакавіка 1924 — 16 снежня 1924
* Юры Яаксан (1870—1942) — 16 снежня 1924 — 15 снежня 1925
* Яан Тээмант (1872—1941) — 15 снежня 1925 — 9 снежня 1927
* Яан Тынісан (1868- ?) — 9 снежня 1927 — 4 снежня 1928
* Аўгуст Рэй (1886—1963) — 4 снежня 1928 — 9 ліпеня 1929
* Ота Аўгуст Страндман (1875—1941) — 9 ліпеня 1929 — 12 лютага 1931
* Канстанцін Пятс — 12 лютага 1931 — 19 лютага 1932
* Яан Тээмант — 19 лютага 1932 — 19 ліпеня 1932
* Карл Эйнбунд (Каарэл Ээнпалу) (1888—1942) ?19 ліпеня 1932 — 1 лістапада 1932
* Канстанцін Пятс — 1 лістапада 1932 — 18 мая 1933
* Яан Тынісан — 18 мая 1933 — 21 кастрычніка 1933
* Канстанцін Пятс — 21 кастрычніка 1933 — 3 верасня 1937 (з 24 студзеня 1934 прэм'ер-міністр з паўнамоцтвамі дзяржаўнага старэйшыны, у адпаведнасці з Канстытуцыяй Эстонскай Рэспублікі 1934 года)

Гл. таксама
-----------

* Дзяржаўны лад Эстоніі
* Прэзідэнт Эстоніі

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Прэзідэнта Эстонскай Рэспублікі
**Юлій Пятровіч Ва́наг** (25 чэрвеня (8 ліпеня) 1903, хут. Ірбесала, Унгермуйжская воласць, Дзвінскі павет, Віцебская губерня, Расійская імперыя — 12 кастрычніка 1986, Рыга, СССР) — латышскі пісьменнік, перакладчык твораў беларускай літаратуры. Заслужаны дзеяч культуры Латвійскай ССР (1953), Заслужаны работнік культуры БССР (1979). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Творчасць
---------

Літаратурную дзейнасць пачаў у 1927 годзе. У 1941 годзе напісаў (сумесна з Ф. Ракпелнісам  (руск.) (бел.) п’есу «Яны праклалі шлях» пра барацьбу латышскага народа за Савецкую ўладу і лібрэта оперы «Рута»(пастаўлена ў 1943 годзе).

У п’есе «Сустрэча на беразе» (1948) паказаў аднаўленне прамысловасці і рост сацыялістычных спазнанняў людзей Савецкай Латвіі. П’есы Ванага ставіліся ў Мастацкім тэатры  (руск.) (бел. (Рыга), а таксама ў іншых тэатрах Латвіі.

Таксама працаваў як кінадраматург: сцэнарыі «Вясновыя замаразкі», «За лебядзінай зграяй аблокаў» і іншыя.

Аўтар тэксту дзяржаўнага гімна Латвійскай ССР.

### Перакладчыцкая дзейнасць

Пераклаў на латышскую мову вершы Я. Купалы, аповесці «Дрыгва» Я. Коласа, «Гандлярка і паэт» і «Шлюбная ноч» І. Шамякіна, раманы «Людзі на балоце» і «Подых навальніцы» І. Мележа, «Птушкі і гнёзды» Я. Брыля, «Беларускія народныя казкі» і інш.

Асноўныя творы
--------------

### Зборнікі вершаў

* «В воротах солнца» (1946)
* «Глубокая пахота» (1950)
* «Горькие цветы» (1960)
* «Из чаши воспоминаний» (1965)
* «Поэзия» (1973)
* «Годы» (1973)
* «Вспомни, молодость моя» (1976)
* «Следы на кромке прибоя» (1978)

### П’есы

* «Они проложили путь» (1941)
* «Встреча на берегу» (1948)
* «Корабль выходит в море» (1955)
* «Баллада о неизвестном солдате» (1967)

### Сцэнарыі да кінафільмаў

* «Весенние заморозки»
* «За лебединой стаей облаков»

Крыніцы
-------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Ванаг Юлий Петрович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 100. — 737 с.

Спасылкі
--------

* Біяграфія ў ВСЭ(недаступная спасылка)  (руск.)
* Литературная газета. 1986. 22 окт. (некралог)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · КиноПоиск · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 1065643 · GND: 1089293461 · ISNI: 0000 0000 2820 1585 · LCCN: n84127198 · LNB: 000076462 · NKC: xx0030803 · NUKAT: n2011163605 · VIAF: 13714730 |

 |
Сплавіна з сфагнавага імха
**Спла́віна, зыбу́н** — слой воднай і балотнай расліннасці, які нарастае ад берага на паверхні вадаёма.

Сплавіна складаецца з карэнішчавых раслін (рагоз, чарот і інш.) і імхоў. Таўшчыня сплавіннага слоя складае 30—50 см пры шырыні да дзесяткаў метраў. Пры стабілізацыі гідралагічнага рэжыму сплавіна можа зацягнуць усю паверхню вадаёма, і на яго месцы ўтвараецца дрыгва. Адарваўшыся ад берага часткі сплавіны утвараюць часам плаваючыя (сплавінныя) астравы.

Сплавінныя берагі часцей утвараюцца ў дыстрофных зарастаючых вадаёмах, у якіх амаль адсутнічаюць цячэнні і хваляванне і пры наяўнасці значных глыбінь каля берагоў. Таксама сплавіны ўтвараюцца ў закрытых ад ветру і хваль залівах.

Таксама сплавінай называюць слой торфу з ачосам, які ўсплывае на паверхню вадасховішчаў у месцах затаплення тарфяных балот.

Крыніцы
-------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
* Сплавіна, зыбун // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 117. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Пакаленні Ізраіля |
| --- |
| **Пакаленні*** Рувім
* Сімяон
* Левій
* Іуда
* Дан
* Нефілім
* Гад
* Асір
* Ісахар
* Зевулон
* Іосіф
	+ Манасія
	+ Ефраім
* Веніямін
 |
| **Звязаныя тэмы*** Пакаленні Ізраіля
* Удзелы пакаленняў Ізраіля
* Дзесяць згубленых пакаленняў
 |
| * глядзець
* размовы
* правіць
 |

**Сімяонава пакаленне** — паводле біблейскага падання, паходзіла ад Сімяона, другога сына патрыярха Якава. Яго роданачальнік падаецца як чалавек надзвычай жорсткі. Разам са сваім братам Левіем ён учыніў крывавае вынішчэнне жыхароў горада Сіхема за абразу сваёй сястры Дзіны сынам сіхемскага князя. У час прыезду братоў Іосіфа ў Егіпет Іосіф пакінуў Сімяона ў якасці заложніка і пасадзіў яго ў цямніцу да вяртання братоў у Егіпет разам з любімым братам Веніямінам. Сімяонава пакаленне вяло пастухоўскі лад жыцця ў паўднёва-заходняй частцы Палесціны і не іграла значнай ролі ў гісторыі яўрэйскага народа, а таму паступова змяшалася з суседнімі арабскімі плямёнамі і знікла з гістарычнай сцэны. Прадстаўніцай гэтага племені выступае ў Бібліі Юдзіф — гераіня некананізаванай царквой аднайменнай кнігі (кніга «Юдзіф»).

Зноскі
------

1. ↑  Скарына Ф. Творы:… С. 166.

Літаратура
----------

* *Скарына Ф.* Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт. падрыхт. тэкстаў, камент. слоўнік А. Ф. Коршунава, паказальнікі А. Ф. Коршунава, В. А. Чамярыцкага. — Мн.: Навука і тэхніка, 1990. — С. 166. — 207 с.: іл. ISBN 5-343-00151-3.
**Вішкаў** (чэшск.: Vyškov) — адзін з 7 раёнаў Паўднёвамараўскага края Чэшскай Рэспублікі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Вішкаў. Плошча — 876,06 кв. км (з іх 158,206 км? займае ваенны палігон Бржэзіна), насельніцтва складае 89 016 чалавека. У раёне налічваецца 79 муніцыпалітэтаў, з якіх 5 — гарады, 3 — мястэчкі.

Геаграфія
---------

Размешчаны на ўсходзе края. У рамках края мяжуе з раёнам Брно-прыгарад на захадзе, Годанін на паўднёвым захадзе, Бржэцлаў на поўдні і Бланска на паўночным захадзе. На паўночна ўсходзе суседнічае з оламаўцкім раёнам Просцеёў, на ўсходзе — з раёнам Кромержыж Злінскага края.

Гарады і насельніцтва
---------------------

Даныя на 2009 год:

| Горад | Насельніцтва |
| --- | --- |
| Вішкаў | 22 221 |
| Бучавіцы | 6 500 |
| Слаўкаў-у-Брна | 6 265 |
| Роўсінаў | 5 256 |
| Іванавіца-на-Гане | 2 917 |
|

| Усяго | Жанчын | Мужчын |
| --- | --- | --- |
| 89 016 (100 %) | 44 979(50,53 %) | 44 037(49,47 %) |
|

Сярэдняя шчыльнасць — 101,61 чал./км²; 48,48 % насельніцтва жыве ў гарадах.

Спасылкі
--------

* Даныя МУС ЧР

| Раёны Паўднёвамараўскага края |
| --- |
|  | 
Бланска • Бржэцлаў • Брно-горад • Брно-прыгарад • Вішкаў • Годанін • Знойма
 |
Герб падскарбія Вялікага Княства ЛітоўскагаГерб падскарбія Вялікага Княства Літоўскага
**Падскарбі** (польск.: podskarbi, літ.: iždininkas, укр.: підскарбій, літ.: подскарбий) — асоба і пасада у Рэчы Паспалітай і ў Вялікім Княстве Літоўскім, якая адпавядае цяперашняму скарбніку (казначэю). Адказваў за княжыя фінансы.

Вылучаліся наступныя падскарбіі:

* падскарбі вялікі – загадваў фінансамі і дзяржаўнай маёмасцю, быў насільшчыкам звання сенатараў;
* падскарбі каронны (падскарбі каралеўскі) – выдаваў каралеўскія скарбы і ажыццяўляў чаканку і выпуск у абарачэнне манеты, у якасці кіраўніка дзяржаўнага манетнага двара;
* падскарбі надворны – намеснік ці памочнік падскарбія кароннага.

У сярэдзіне XVII—XVIII ст. падскарбій з'яўляўся вышэйшай службовай асобай дзяржаўнай адміністрацыі, абіраўся членам казацкай Генеральнай Старшыны.
У якасці казначэя падскарбі ведаў дзяржаўнай казной, даходамі і расходамі дзяржаўных сродкаў, кіраваў зборам падаткаў, усталёўваў пошліны;
У якасці генеральнага казначэя падскарбі стаяў на чале Генеральнай казённай канцылярыі.

Гл. таксама
-----------

* Вялікія падскарбіі літоўскія

Літаратура
----------

* Москвин А. Ю. «Большой словарь иностранных слов», 2003 г.;
* Фасмер Макс (изд. пер. О. Н. Трубачёв), «Этимологический русскоязычный словарь», г. Москва, 1964—1973 гг. (т. 1-4);
**Дом прафесаў** (лац.: domus professa) — установа ордэна езуітаў, якая аб'ядноўвае членаў ордэна, што далі 4 манаскія зарокі (шлюбы). Не меў сталага фундушу, утрымліваўся з дапамогай міласціны. Прафесы выконвалі душпастырскія абавязкі, займаліся місіянерствам і навуковымі заняткамі. Навучанне ў Доме прафесаў, у адрозненне ад іншых езуіцкіх устаноў, не праводзілася. Звычайна ў Доме прафесаў меў рэзідэнцыю галава правінцыі ордэна езуітаў.

Глава Літоўскай правінцыі з 1604 года меў рэзідэнцыю ў Доме прафесаў пры касцёле Св. Казіміра ў Вільні і з 1608 года пры касцёле Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Варшаве.

Спасылкі
--------

* Дом прафесаў на сайце Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»
* DOM PROFESÓW на сайце *Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy*
Герб роду Пікаламіні
**Пікаламіні** (італ.: Piccolomini) — высакароднае італьянскае сямейства, якое мела вялікі ўплыў у Сіене пачынаючы з XIII стагоддзя.

У 1220 годзе Энгельберта д’Уга Пікаламіні атрымаў ад імператара Фрыдрыха II уладанне Монтэртары ў Валь д’Орчы, каля Сіены, ва ўзнагароду за службу. У самой Сіене сямейства валодала дамамі і вежамі, а таксама замкамі на тэрыторыі Сіенскай рэспублікі. Дзякуючы гандлю Пікаламіні набылі велізарныя багацці і мелі свае канторы ў Генуі, Венецыі, Аквілеі, Трыесце, а таксама ў розных гарадах Францыі і Германіі.

Пікаламіні падтрымлівалі палітычную плынь гвельфаў у канфлікце, які раздзіраў Сіену, і двойчы выганяліся з горада гібелінамі. Хоць пры падтрымцы Карла Анжуйскага Пікаламіні змаглі вярнуцца ў Сіену і захавалі свае замкі, палацы і шырокія зямельныя ўладанні, яны страцілі свой камерцыйны ўплыў, які перайшоў да фларэнтыйцаў.

Шматлікія прадстаўнікі роду Пікаламіні дамагаліся поспеху на царкоўнай, ваеннай і дзяржаўнай службе, у тым ліку двое, Энеа Сільвіа Пікаламіні (Пій II) і Франчэска Нані Пікаламіні (Пій III), сталі Рымскімі Папамі.

Вядомыя прадстаўнікі роду
-------------------------

* Энеа Сільвіа Пікаламіні (Пій II) — Папа Рымскі
* Франчэска Нані Пікаламіні (Пій III) — Папа Рымскі
* Джакама Пікаламіні (1422—1479) — кардынал
* Агасціна Пікаламіні (1435-1496) - біскуп і папскі цырымоніймайстар
* Джавані Пікаламіні (1475–1537) — папскі легат, кардынал
* Алесандра Пікаламіні (1508—1579) — астраном
* Франчэска Пікаламіні (1582—1651) — генерал таварыства езуітаў
* Атавіа Пікаламіні (1599—1656) — генерал-фельдмаршал Свяшчэннай Рымскай імперыі
* Альфонса Пікаламіні, герцаг дзі Монтэмарчана — кандацьер і знакаміты разбойнік

Літаратура
----------

* Piccolomini // Encyclopædia Britannica Eleventh Edition. — New York: Encyclop?dia Britannica, Inc. 1911. — Т. 21.

| ⛭«Чорная арыстакратыя» |
| --- |
| Папскі гербПапскі герб | 
* Тэафілакты
* Крэсчэнці
* Арсіні
* Калона
* Масіма
* Каэтані
* Русполі
* Матэі
* Борджыя
* Пікаламіні
* Дэла Роверэ (Лантэ)
* Кіджы
* Банкампаньі
* Альдабрандзіні
* Баргезэ
* Людавізі
* Барберыні
* Памфілі
* Распільёзі
* Адэскалькі
* Тарлонія

 |
**Папялец**, **папяльцовая серада́** — першы дзень Вялікага посту ў каталікоў, за 40 дзён да Вялікадня.

Назва паходзіць ад абраду пасыпання пад час імшы ксяндзом галоў вернікаў попелам вярбы, пасвечанай летась на Вербным (Пальмавым) тыдні, што мусіць настроіць на пакаянне і самаабмежаванне. Разам з тым некаторыя народныя забавы на Папялец былі працягам карнавальных (кпіны, часам непрыстойныя, з дзеўчын, якія не паспелі выйсці замуж да пачатку посту). Абавязак вернікаў у гэты дзень — сціслы пост не толькі ў якасным, але і ў колькасным дачыненні (дазваляецца толькі адзін прыём ежы дасыта). Многія па традыцыі ўжывалі толькі хлеб і ваду. У гэты дзень прынятыя стравы з селядца, з XIX ст. — з бульбы, а таксама боршч, садавіна і г.д. У аўторак перад Папяльцом, у апошні дзень карнавалу, апоўначы мусіла сціхаць музыка і жарты і ў залу, дзе адбываліся забавы, урачыста ўносілі шкілет селядца на шасце, як напамін пра марнасць зямнога існавання.

Папялец па грэгарыянскім календары
----------------------------------

Як і іншыя хрысціянскія святы, звязаныя з Вялікаднем, датай Папяльца — рухомая, і штораз вылічваецца паводле асаблівай формулы.

* 2007: 21 лютага
* 2008: 6 лютага
* 2009: 25 лютага
* 2010: 17 лютага
* 2011: 9 сакавіка
* 2012: 22 лютага
* 2013: 13 лютага
* 2014: 5 сакавіка
* 2015: 18 лютага
* 2016: 10 лютага
* 2017: 1 сакавіка
* 2018: 14 лютага
* 2019: 6 сакавіка

Гл. таксама
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Папялец на Вікісховішчы |

* Карнавал
* Пост

Літаратура
----------

* *Белы А.* Папялец // Праект «Наша ежа»

| ⛭Вялікдзень |
| --- |
| Хрысціянства | Тлусты чацвер • Папяльцовая серада • Вербная нядзеля • Страсны тыдзень (Вялікі панядзелак • Вялікі аўторак • Вялікая серада • Вялікі чацвер • Вялікая пятніца • Вялікая субота • Велікодная нядзеля) • Велікодны панядзелак • Пасхальны Трыдуўм • Велікодныя набажэнствы • Эмаўс • Божае Ягня • Пасха • Крыжовы шлях • Вялікі пост • Тайная вячэра • Рэзурэкцыя • Уваскрасенне • Літургія Мукі Пана • Плач Ераміі • Страсці Хрыстовыя • Oremus et pro perfidis Judaeis | Adoracja Dziecięcia - Fra Angelico |
| Фальклорныясімвалы | Заяц • Кураня • Баран • Артас |
| Традыцыі | Тлусты аўторак • Пахаванне журу і селядца • Велікодная кавалькада • Біткі |
| Атрыбуты | Пісанка • Велiкодныя пальмы • Куліч • Святочная паштоўка |