**Царква Швецыі** (шведск.: Svenska kyrkan) — найбуйнейшая хрысціянская дэнамінацыя ў Швецыі, найбуйнейшая лютэранская царква ў Сусветнай лютэранскай федэрацыі і ў свеце, член Порваскай супольнасці. Членамі царквы з’яўляюцца каля 6,4 мільёнаў чалавек ці 67,5 % насельніцтва Швецыі. Аднак толькі 2 % наведвае набажэнствы штотыдзень. Да 2000 года царква мела статус дзяржаўнай.

Назва «Царква Швецыі» ўпершыню з’явілася ў заканадаўчым акце ў 1860 годзе (у першым законе аб нязгодных). Гэта назва была неабходна для таго, каб адрозніваць Царкву Швецыі ад іншых канфесій.

Царква Швецыі ўяўляе сабой:

* супольнасць людзей евангелічна-лютэранскай веры ў Швецыі, якая аб’ядноўвае прыходы і дыяцэзіі;
* адкрытую нацыянальную царкву, якая працуе з дэмакратычнымі арганізацыямі і праз царкоўнае служэнне ахоплівае ўсю нацыю;

Главой Царквы Швецыі з’яўляецца Архібіскуп Упсалы, з 15 кастрычніка 2013 года ім выбрана Анцье Якелен.

Веравучэнне
-----------

Пачатак веравучэння шведскай царквы пасля рэфармацыі быў закладзены ў 1536 годзе падчас кіравання караля Швецыі Густава Вазы. На скліканым ім царкоўным Сінодзе кананічнае права Рымска-каталіцкай царквы было адменена. Гэты акт афіцыйна аддзяліў царкву ў Швецыі ад Папы. У 1572 годзе царква прыняла «Шведскі царкоўны статут», у якім вызначалася арганізацыйная структура і характар самакіравальнай шведскай царквы. Главой царквы з гэтага часу стаў кароль.

Афіцыйна шведская царква стала лютэранскага веравызнання ў 1593 годзе, калі Сінод шведскай царквы ва Упсале прыняў Аўгсбургскае веравызнанне, лютэранскія веравучэнні былі прызнаны абавязковымі для ўсяго шведскага каралеўства, а таксама быў выдазены дакумент (лац.: Confessio Fidei), паводле якога былі прыняты:

* Апостальскі Сімвал веры
* Нікейскі Сімвал веры
* Афанасьеўскі Сімвал веры
* Аўгсбургскае веравызнанне
* Рашэнне Сінода ва Упсале 1572 года
* Рашэнне Сінода ва Упсале 1593 года

У 1686 годзе Рыксдаг прыняў Кнігу Згоды, якая складаецца з:

* Апалогія аўгсбургскага веравызнання
* Шмалькальдэнскія артыкулы
* Пра ўладу і першынство Папы
* Вялікі Катэхізіс Марціна Лютэра
* Малы Катэхізіс Марціна Лютэра
* Формула Згоды

У XIX—XX стст. былі афіцыйна зацверджаны розныя царкоўныя пагадненні, галоўным чынам накіраваныя на экуменізм:

* Упсальскае веравызнанне 1909 года, для поўных еўхарыстычных зносін з Царквой Англіі
* Канстытуцыя Сусветнага савета цэркваў (ССЦ)
* Канстытуцыя Сусветнай лютэранскай федэрацыі (СЛФ)
* «Хрышчэнне, Еўхарыстыя і Служэнне», таксама вядомае як «Лімскі дакумент» (англ.: Lima Document) ССЦ у Ліме ў 1982
* Дагавор 1995 года аб зносінах з Незалежнай Філіпінскай царквой
* Уступіла ў Порваскую супольнасць у 1996 (англ.: Porvoo Communion) для поўных зносін з іншымі 11 цэрквамі, якія не з’яўляюцца каталіцкімі, але не парушылі апостальскую пераемнасць.

На практыцы тэксты лютэранскіх веравучэнняў адыгрываюць ролю другога плану, замест гэтага прыходы абапіраюцца на лютэранскія традыцыі, змяшаныя з уплывам іншых хрысціянскіх канфесій і розных царкоўных рухаў, такія як Нізкая царква, Высокая царква, Піетызм («Старая царква») і Лестадыянства, якія могуць быць усталяваны на мясцовым узроўні, але не маюць вялікага агульнанацыянальнага ўплыву.

З XX стагоддзя Царква Швецыі ў большасці сваёй прапаведуе ліберальнае хрысціянства і абараняе правы чалавека.

Гісторыя
--------

Хрысціянства пракралася ў Швецыю, як і ў многія іншыя краіны, праз місіянерскія манаскія ордэны, маракоў і гандляроў. Каталіцкі манах Ансгар лічыцца першым, хто прыйшоў з хрысціянскай пропаведдзю ў Швецыю ў IX стагоддзі. Таксама лічыцца, што менавіта па яго ініцыятыве першыя хрысціяне ў Швецыі пабудавалі першую царкву — царкву ў горадзе Бірка на возеры Меларэн.

### Утварэнне шведскай царквы

Важнай постаццю для хрысціянства ў Швецыі быў Улаф Шатконунг, які стаў першым хрысціянскім каралём Швецыі, верагодна, хрышчоным англійскім місіянерам. Яго палітыка была накіравана на актыўнае распаўсюджванне хрысціянства ў Швецыі. Місіянеры прапаведавалі хрысціянства, будаваліся каталіцкія кляштары і цэрквы ў цэнтрах паселішчаў, як знак Божай прысутнасці ў свеце. Задачамі царквы былі не толькі выхаванне людзей у хрысціянскай веры, але таксама адукацыя і ахова здароўя. З часам царква стала ў краіне вельмі магутнай сілай, у тым ліку найбуйнешым землеўладальнікам: плошча царкоўных уладанняў перавышала агульную плошчу земляў, што належалі шведскай знаці.

### Рэфармацыя

Асноўны артыкул: **Рэфармацыя ў Швецыі**
Трыумф Густава Вазы. Жанчына ў жоўтым — Каталіцкая Царква
У 1517 годзе браты Олаус (Олаф) і Лаўрэнціус (Ларс) Петры, сыны каваля з Эрэбру, якія прыехалі ў Германію для атрымання адукацыі, сталі сведкамі выступленняў Марціна Лютэра супраць злоўжыванняў у Рымска-каталіцкай царкве. У 1518 годзе Олаус вярнуўся ў Швецыю і стаў дыяканам і настаўнікам Стрэнгнескай царкоўнай школы. Першапачаткова да выступленняў Петры адмоўна ставіліся не толькі царкоўныя іерархі, але і звычайныя вернікі, якія кідалі ў прапаведніка камянямі і палкамі. Першапачаткова адмоўна да пропаведзі новага вучэння ставіўся і новы кароль Швецыі Густаў Ваза, якім у 1523 годзе быў выдадзены ўказ, які забараняў пад пагрозай пазбаўлення маёмасці і пакарання смерцю вывучаць творы Лютэра. Аднак складаная ўнутрыпалітычная сітуацыя вымусіла караля шукаць як новых саюзнікаў унутры краіны, так і дадатковыя крыніцы фінансавання свайго кіравання. У дадатак у 1524 годзе ўзнік канфлікт паміж каралём і Папам Кліментам VII з нагоды абрання новага архібіскупа. У выніку гэтага адносіны з Рымам былі разарваны і больш не аднаўляліся.

Рэформа Царквы ў Швецыі ажыццяўлялася паступова — з 1525 года пачалося правядзенне набажэнстваў на шведскай мове, у 1526 годзе на ёй быў выдадзены Новы Запавет, а ў 1541 годзе — уся Біблія, і кароль абавязаў усе цэрквы купіць новыя кнігі.

У 1527 годзе на Вестэроскім рыксдагу главой Царквы быў абвешчаны кароль, а маёмасць кляштараў была канфіскавана на карысць кароны. Справамі Царквы сталі кіраваць свецкія асобы, прызначаныя каралём.

У 1531 годзе архібіскупам Швецыі стаў брат Олауса Лаўрэнціус. Пад яго кіраўніцтвам у 1536 годзе ў Упсале адбыўся Царкоўны сабор, на якім лютэранскія царкоўныя кнігі былі прызнаны абавязковымі для ўсёй Швецыі. Цэлібат быў адменены. У 1571 годзе Лаўрэнціусам Петры быў распрацаваны «Шведскі царкоўны статут», у якім вызначалася арганізацыйная структура і характар самакіравання Шведскай Царквы. Пастары і парафіяне атрымлівалі магчымасць выбіраць біскупаў, аднак канчатковае зацвярджэнне кандыдатаў стала прэрагатывай караля.

Разам з тым неабходна адзначыць, што з-за адсутнасці бязлітаснага супрацьстаяння паміж рымскімі каталікамі і прыхільнікамі Рэфармацыі, якое мела месца ў краінах Цэнтральнай Еўропы, змены ў знешнім характары набажэнстваў не мелі моцных адрозненняў ад тых, што былі ў Рымска-каталіцкай царкве. Таму шведскі абрад прынята лічыць узорам высокацаркоўнай традыцыі ў лютэранстве. Таксама фармальна лічыцца, што Царква Швецыі мае Апостальскую пераемнасць, бо Лаўрэнціус Петры быў пасвечаны ў біскупы Петэрам Магнусанам, біскупам Вестэросскім, пасвечаным у свой сан у Рыме.

Рэфармацыя была праведзена і ў Фінляндыі, якая ў той час з’яўлялася часткай каралеўства Швецыі. Першым лютэранскім біскупам у Фінляндыі (у г. Аба) стаў Мікаэль Агрыкала, які склаў першы лемантар фінскай мовы і перавёў на фінскую Новы Запавет і часткі Старога Запавету.

У 1718 была спроба аб’яднання Шведскай і Англіканскай царквы, якая правалілася з-за супраціўлення кансерватыўнага шведскага біскупства, якое абвінавачвала англікан у празмерным кальвінізме.

### Піетызм і рухі веры

З канца XVII стагоддзя ў краіне стаў распаўсюджвацца піетызм, пазіцыі якога ўзмацніліся пасля паражэння Швецыі ў Паўночнай вайне. З-за таго, што гэта стала разглядацца як пагроза адзінству царквы, 12 студзеня 1726 года быў прыняты закон аб малітоўных сходах (конвектыльплакат), які забараняў сходы вернікаў па-за царкоўнымі будынкамі.

Тым не менш, у пачатку XIX стагоддзя ў краіне сталі распаўсюджвацца рывайвелісцкія рухі веры, у пропаведзі якіх важную ролі сталі адыгрываць прыхадскія святары ці проста парафіяне. Адным з найбольш вядомых прапаведнікаў таго перыяду стаў Карл Росеніус. У 1858 годзе конвектыльплакат быў адменены, што стымулявала развіццё свабоднацаркоўнага руху.

### XX стагоддзе

У 1952 годзе шведскі грамадзянін атрымаў права выйсці з Царквы Швецыі без пераходу пры гэтым у іншую канфесію. У 1958 годзе шведскі парламент прыняў закон, які дазваляе жанчынам быць пасвечанымі ў клір (у тым ліку быць пастарамі і біскупамі). Першыя такія ардынацыі адбыліся ў красавіку 1960 года.
У 1992 годзе Царква Швецыі ўступіла ў Порваскую супольнасць (англ.: Porvoo Communion) і падпісала пагадненне аб поўных зносінах з іншымі 11 цэрквамі, якія не з’яўляюцца каталіцкімі, але не парушылі апостальскую пераемнасць.  

Да 1 студзеня 1996 года хрышчэнне не было абавязковай умовай членства ў Царкве Швецыі, хоць яно было неабходна для заняцця выбарнай пасады ў прыходзе ці ў дыяцэзіі.
1 студзеня 2000 года Царква Швецыі была аддзелена ад дзяржавы. Тым не менш, з аддзяленнем царквы ад дзяржавы набыў моц «Закон аб Царкве Швецыі» (шведск.: Lag om Svenska kyrkan), які кантралюе царкву, каб яна была лютэранскай, нацыянальнай і дэмакратычнай.

### XXI стагоддзе

Пасля аддзялення Царквы Швецыі ад дзяржавы за ёй быў пакінуты нагляд за могілкамі, таму нават асобы, якія не ўваходзяць у яе, працягвалі плаціць пахавальны збор. Таксама Царква Швецыі працягвала атрымліваць дзяржаўную дапамогу на грамадска-карысныя патрэбы (напрыклад, на ахову царкоўных будынкаў, прызнаных помнікамі архітэктуры).

У 2007 годзе Царква Швецыі пачала бласлаўляць аднаполыя шлюбы і дазволіла пасвячаць геяў і лесбіянак. З 1 лістапада 2009 года Царква Швецыі рэгіструе аднаполыя шлюбы. Гэта рашэнне было прынята на царкоўным пасяджэнні 176 галасамі супраць 63, 11 устрымаліся. Такім чынам Царква Швецыі становіцца адной з першых цэркваў у свеце, якая адыходзіць ад паняцця гетэрасексуальнага шлюбу як традыцыйнага. Паводле даследавання, у 2008 годзе 71 % шведаў лічылі, што аднаполыя шлюбы павінны быць дазволены.

8 лістапада 2009 года ў Царкве Швецыі ў сан біскупа Стакгольма была пасвечана адкрытая лесбіянка, 55-гадовая Ева Брунэ. Урачыстае набажэнства з пасвячэннем адбылося ў Упсальскім Кафедральным саборы. Брунэ стала першым у свеце біскупам-лесбіянкай і пятай жанчынай-біскупам у Швецыі.

Царкоўная структура
-------------------

Вышэйшыя органы — царкоўны сход (*Kyrkomötet*) і біскупскі сход (*Biskopsmötet*), паміж іх пасяджэннямі — царкоўнае кіраўніцтва (*Kyrkostyrelse*). Царква Швецыі падзелена на трынаццаць дыяцэзій (шведск.: stift). Вышэйшыя органы дыяцэзій — дыяцэзіяльны сход (*Stiftsfullmäktige*), паміж яго пасяджэннямі — дыяцэзіяльнае кіраўніцтва (*Stiftsstyrelse*). Дыяцэзіі падзелены на «кантракты» (шведск.: kontrakt), якія падзелены на прыходы (шведск.: församlingar). Вышэйшыя органы прыходаў — царкоўныя сходы (*Kyrkofullmäktige*), якія выбіраюцца парафіянамі, ці царкоўныя сходы (*kyrkostämma*), якія складаюцца з усіх жыхароў прыходу, паміж іх сходамі — царкоўныя саветы (*Kyrkoråd*), на чале прыходу стаіць прэсвітар (*präst*). Адна або некалькі акруг могуць разам сфарміраваць большы прыход — пастарат (шведск.: pastorat).

### Дыяцэзіі Царквы Швецыі

Асноўны артыкул: **Дыяцэзіі Царквы Швецыі**

| Дыяцэзія | Галоўны сабор | Біскупы | Дзеючы біскуп |
| --- | --- | --- | --- |
| Дыяцэзія Упсалы | Кафедральны сабор Упсалы | Архібіскупы Упсалы | Анцье Якелен (2013-) |
| Дыяцэзія Упсалы | Кафедральны сабор Упсалы | Біскупы Упсалы | Рагнар Персеніус (2000-) |
| Дыяцэзія Векшэ | Кафедральны сабор Векшэ | Біскупы Векшэ | Свен Тыдэваль (2006-) |
| Дыяцэзія Вестэроса | Кафедральны сабор Вестэроса | Біскупы Вестэроса | Клаес-Бертыль Ітэрберг (2008-) |
| Дыяцэзія Вісбю | Кафедральны сабор Вісбю | Біскупы Вісбю | Ленарт Коскінен (2003-) |
| Дыяцэзія Гётэбарга | Кафедральны сабор Гётэбарга | Біскупы Гётэбарга | Карл Аксель Аўрэліус (2003-) |
| Дыяцэзія Карлстада | Кафедральны сабор Карлстада | Біскупы Карлстада | Эсб'ёрн Хагберг (2002-) |
| Дыяцэзія Лінчэпінга | Кафедральны сабор Лінчэпінга | Біскупы Лінчэпінга | Марцін Лінд (1995-) |
| Дыяцэзія Лулеа | Кафедральны сабор Лулеа | Біскупы Лулеа | Ханс Стыглунд (2002-) |
| Дыяцэзія Лунда | Кафедральны сабор Лунда | Біскупы Лунда | Анцье Якелен (2007-) |
| Дыяцэзія Скары | Кафедральны сабор Скары | Біскупы Скары | Эрык Аўрэліус (2004-) |
| Дыяцэзія Стакгольма | Кафедральны сабор Стакгольма | Біскупы Стакгольма | Ева Брунэ (2009-) |
| Дыяцэзія Стрэнгнеса | Кафедральны сабор Стрэнгнеса | Біскупы Стрэнгнеса | Ханс Эрык Нурдын (2005-) |
| Дыяцэзія Хернёсанда | Кафедральны сабор Хернёсанда | Біскупы Хернёсанда | Туўлікі Койвунен Білунд (2009-) |
|

Стаўленне да гомасексуальнасці
------------------------------

Царква Швецыі не лічыць гомасексуальнасць грахом. 27 кастрычніка 2005 года царкоўны Сабор прыняў рашэнне бласлаўляць гомасексуальныя саюзы і стварыў адпаведны абрад. У адказ на гэта Руская праваслаўная царква прыняла рашэнне прыпыніць двухбаковыя адносіны. 1 лістапада 2009 года набыло моц рашэнне Царкоўнага Сабора аб вянчанні аднаполых пар. 8 лістапада 2009 года біскупам Стакгольма стала адкрытая лесбіянка Ева Брунэ.

Гл. таксама
-----------

* Спіс кафедральных сабораў Швецыі
* Спіс архібіскупаў Швецыі
* Канферэнцыя еўрапейскіх цэркваў

Іншыя дзяржаўныя ці былыя дзяржаўныя лютэранскія цэрквы
-------------------------------------------------------

* Царква Дацкага Народа
* Царква Нарвегіі
* Царква Ісландыі
* Евангелічна-лютэранская царква Фінляндыі

Зноскі
------

1. ↑  Svenska kyrkans medlemsutveckling år 2012(нявызн.) (PDF).  Svenska kyrkan.
2. ↑  Царкву Швецыі ўпершыню ўзначаліла жанчына Архівавана 17 кастрычніка 2013.
3. 1 2  Official website of the Porvoo Communion
4. ↑  Murray R. Svenska kyrkans historia. Stockholm, 1978, р. 26.
5. ↑  О. В. Чернышева, Ю. Д. Комаров. Церковь в скандинавских странах. М.: Наука, 1988. С. 9-12.
6. ↑  The Church of England and the Church of Sweden
7. 1 2 3 4
8. ↑  Шведская Лютэранская Царква адзначыла 50-годдзе першай жаночай хіратоніі
9. ↑  Лютэранская царква Швецыі пазбавілася за чатыры гады двухсот тысяч вернікаў
10. ↑  Лютэранская царква Швецыі першай у свеце дае згоду на аднаполы шлюб
11. ↑  Euronews: Царква Швецыі ўхваліла аднаполыя шлюбы Архівавана 13 студзеня 2011.
12. ↑  Svenska kyrkan tillåter homoäktenskap, DN, 2009-10-22 Архівавана 26 снежня 2009.
13. ↑  Starkt stöd för homoäktenskap, SvD
14. ↑  ePop.ru: Біскупам Стакгольма выбрана адкрытая лесбіянка Архівавана 22 студзеня 2015.
15. ↑  Заява Свяшчэннага Сінода Рускай праваслаўнай царквы ў сувязі з рашэннем аб заснаванні афіцыйнага абраду блаславення аднаполых пар, прынятым 27 кастрычніка 2005 года Асамблеяй Царквы Швецыі
16. ↑  У Швецыі царква дазволіла вянчацца аднаполым парам
17. ↑  Біскупам Стакгольма абрана адкрытая лесбіянка Архівавана 22 студзеня 2015.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Царква Швецыі
* Афіцыйны сайт Царквы Швецыі
* *Гейссер, Людвиг.* История Реформации в Швейцарии, Дании, Швеции и Англии (1850) / Гл.: *Лютер, Мартин.* О свободе христианина. [Сборник]. Уфа: ARC, 2013. С. 489—531. ISBN 978-5-905551-05-5

| ⛭Швецыя паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Швецыя»**
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12500476n · GND: 117958-5 · ISNI: 0000 0004 0469 0870 · LCCN: n79034436 · NKC: kn20070427007 · LIBRIS: 220127 · SUDOC: 034227067 · VIAF: 157043528 |

 |