recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«s.Oliver»** (фармальна S.Oliver Bernd Freier GmbH & Co. KG) — нямецкая кампанія моды, якая прадае адзенне, абутак, аксэсуары, упрыгожванні, водары і акуляры па ўсім свеце. Штаб-кватэра[ru] знаходзіцца ў Ротэндорфе[ru] (Баварыя). Кампанія была заснавана ў 1969 годзе Берндам Фраерам як невялікі буцік[ru] у Вюрцбургу, плошчай у 25 квадратных метраў; першапачаткова называлася «sir Oliver» («сэр Олівер») у гонар героя рамана Чарльза Дзікенса Олівера Твіста[ru]. Новы галаўны офіс у Ротэнфардзе, разлічаны на 2000 супрацоўнікаў, быў завершаны ў верасні 2008 года; Фраер працягваў кіраваць кампаніяй да 2014 года. Станам на 2018 год у кампаніі працавала 6800 чалавек, а яе даход складаў 1,5 мільярда еўра. Імем кампаніі названа вуліца ў Ротэндорфе — s.Oliver-Straße.

Заўвагі
-------

1. ↑  *Martin Mehringer*. S. Oliver: Claus-Dietrich Lahrs baut den Modekonzern um (ням.). *manager-magazin.de*.  manager magazin (23 сакавіка 2020). Архівавана з першакрыніцы 16 чэрвеня 2021. Праверана 23 сакавіка 2021.
2. ↑  *Corbinian Wildmeister*. Gründer von s.Oliver geht in den Ruhestand: Abschied eines Modemoguls (ням.). *augsburger-allgemeine.de*.  Augsburger Allgemeine (4 лістапада 2019). Праверана 23 сакавіка 2021.
3. ↑  Consumer Goods Europe. — Corporate Intelligence on Retailing, 2001. — Т. 467—469. — С. 69. — 538 с.
4. ↑  Bernd Freier: Gründer von S. Oliver kehrt zurück auf den Chefsessel (ням.). *handelsblatt.com*.  Handelsblatt[ru] (14 кастрычніка 2018). Праверана 23 сакавіка 2021.

Спасылкі
--------

* soliver.de — афіцыйны сайт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4603474-2 · VIAF: 188009797 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Северн (значэнні).

**Се́верн**  (англ.: Severn, вал.: Hafren, лац.: Sabrina) — самая вялікая па працягласці рака ў Вялікабрытаніі.

Даўжыня плыні ракі складае 354 км.
Северн пачынаецца каля ўсходняга схіла Плінлімана ва Уэльсе, у сваім верхнім цячэнні, якое накіроўваецца на паўночны ўсход, утварае некалькі вадаспадаў, а ад Уэлшпула, у 244 км ад вусця, Северн становіцца суднаходнай для барак. Накіроўваючыся далей на ўсход, Северн цячэ па даліне шырынёй у 1,5 км, перасякае ўрадлівую раўніну Шрусберы, а ў сваім паўднёва-ўсходнім, а да канца — паўднёва-заходняй ніжняй плыні акружана лясістымі горамі. Ніжэй Вустэра Северн уступае ва ўрадлівую раўніну Глостэра, пры вусці разліваецца ў шырокі ліман і паміж мысам Брын-Даўн і Лавернак упадае ў Брыстальскі заліў.

Падчас прыліваў вада пры вусці паднімаецца часам на 18 метраў, плаціны абараняюць тут краіну ад паводак. Дзякуючы збудаванаму каналу марскія судны ў 300 тон дасягаюць Глостэра. Разам са сваімі прытокамі Эйван, Эск і Уай Северн утварае басейн у 21 027 км²; каналамі Северн злучана з Тэмзай, Трэнтам, Хамберам і Мерсі.

Велічыня максімальнага сізігійнага прыліва ў эстуарыі Северна роўная 14,6 метраў — самая вялікая ў Вялікабрытаніі і другое месца ў свеце пасля заліва Фандзі (Канада). Утвараецца на прыліўным участку ракі ў вусцевай вобласці ракі Северн прыліўны бор, вышынёй больш за 2 метра (максімальная — 2,8 метра) у перыяд вясновых сізігійных прыліваў ніжэй па цячэнню ад горада Глостэр.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002
2. ↑  The River Severn (англ.).  BBC Home. Праверана 9 лютага 2010.

Літаратура
----------

* Северн // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 288. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Северн на сайце Waterscape.com  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 15500761v · GND: 4122022-5 · LCCN: sh85120449 · VIAF: 245691450 |
Базельская ратуша.
**Базельская ратуша** (ням.: Basler Rathaus) — ратуша ў швейцарскім горадзе Базелі.

Вядома, што на месцы сучаснай ратушы быў будынак 1290 года, палітычны цэнтр Базеля. У 1356 годзе моцнае землетрасенне разбурыла яго. У 1501 годзе было прынята рашэнне аб будаўніцтве новага будынка. Ратуша Базеля была пабудавана з чырвонага пясчаніка ў стылі позняй готыкі ў 1507—1513 гадах на Рыначнай плошчы. У стагоддзі да будынка быў прыбудаваны левы флігель, а ў 1898—1904 гг пабудавана вежа. Ва ўнутраным двары знаходзіцца статуя консула Луцыя Мунацыя Планка — заснавальнікаБазеля.

У цяперашні час у ратушы размешчаны органы заканадаўчай (*Вялікі савет*) і выканаўчай улады кантона Базель-Штат, а таксама мэрыя Базеля. Ратуша даступная для наведвання турыстамі.

Зноскі
------

1. ↑  Базель Архівавана 1 жніўня 2010.
2. ↑  Ратуша: фота і апісанне

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Базельская ратуша

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85012130 · NKC: hka20231182117 · SUDOC: 032788177 |
Дзве базідыі (паказаны чырвоным) с базідыяспорамі (паказаны зялёным)
**Базідыяспора** — спора палавога размнажэння базідыяльных грыбоў.

Утвараюцца вонкава па 2—4 на паверхні базідый. Бываюць акруглыя, авальныя або ніткападобна выцягнутыя. Сядзяць на маленькіх шыпападобных вырастах базідыі — стэрыгмах. У адрозненне ад аскаспораў базідыяспоры адштурхоўваюцца ад базідыі вонкі. На адпаведным субстраце базідыяспора прарастае гаплоідным гомакарыятычным міцэліем.

Літаратура
----------

* Базідыяспора // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779917878 |
**SCR-1200** — беларуская мадэрнізацыя снайперскай вінтоўкі Драгунова.

Гісторыя
--------

Упершыню публіцы вінтоўку паказалі на 10-й Міжнароднай выставе ўзбраення і ваеннай тэхнікі «MILEX-2021», якая праходзіла ў чэрвені 2021 года ў Мінску. Прадстаўлены тры мадыфікацыі: SCR-1200M, SCR-1200P, SCR-1200W. Усе яны на той час ужо прайшлі выпрабаванні на палігоне.

Работы над стварэннем SCR-1200 вяліся на базе кластара «Вусце» ў Віцебскай вобласці, дзе створана сучасная навукова-тэхнічная і вытворчая база, што дазволіла распрацоўваць і мадэрнізаваць мноства ўзораў зброі баявога, грамадзянскага і спецыяльнага прызначэння.

Распрацоўка вінтоўкі вялася па ўказе прэзідэнта Беларусі Аляксандра Лукашэнкі.

Адрозненні ад СВД
-----------------

Зброя з’яўляецца глыбокай мадэрнізацыяй савецкай СВД. У першую чаргу прыбраны драўляныя або пластмасавыя шчокі, цаўё зроблена з лёгкага металічнага сплаву. Усталяваны тэлескапічны прыклад. З’явілася магчымасць асобнага рэгулявання затыльніка, шчокі і прыклада.

Зверху і знізу вінтоўкі маюцца планкі Пікаціні, якія дазваляюць мацаваць розныя аптычныя прыцэлы, а таксама здымныя сошкі і іншае навясное абсталяванне. На SCR-1200 можа ўсталёўвацца прыбор беспламеннай і малашумнай стральбы замест стандартнага тормаза-кампенсатара. Ствол вінтоўкі атрымаў больш трывалую фіксацыю, што лепшым чынам адбілася на кучнасці стральбы. Так, напрыклад, калі папярочнік рассейвання з 10 патронаў на далёкасці 100 метраў у Драгунова складаў 8—10 см, то SCR-1200 на ўсіх праведзеных выпрабаваннях паказала сярэднюю кучнасць бою не больш за 5 см.

Змены, унесеныя ў канструкцыю, дазволілі значна хутчэй падрыхтавацца да бою і вырабіць прыцэльны стрэл. Пры гэтым цэнтроўка зброі і яе хуткастрэльнасць абсалютна не змяніліся. Аднак SCR-1200 атрымалася некалькі больш цяжкай, чым СВД.

Іншыя характарыстыкі
--------------------

Выкарыстоўваюцца патроны пад калібр 7,62 × 54 мм R. Максімальная прыцэльная далёкасць пры стральбе з адкрытага прыцэла склала 1200 м, эфектыўнасць паражэння — да 600 метраў.

Гл. таксама
-----------

* ВК-003

Спасылкі
--------

* конструкторы оружия создали снайперскую винтовку SCR-1200, проведя глубокую модернизацию СВД Архівавана 19 снежня 2021. // Государственный военно-промышленный комитет Республики Беларусь, 21 октября 2021.
**Лупаўшчынскі вялікі камень** — валун. Даўжыня складае 4,2 м, шырыня 3 м, вышыня 2,15 м, абвод 11,6 м, аб'ём 14,4 м³, вага 38,1 т. Форма прасападобная. Знаходзіцца ля вёскі Лупаўшчына (за 100 м на поўнач ад паўночнага ўскрайку), на першай надпоплаўнай тэрасе левага берага ракі Вята ў Павяцкім сельсавеце. Размешчаны за 1,5 км на ўсход ад Павяцця і за 10 км на паўночны ўсход ад Мёраў на вышыні 133,7 м над узроўнем мора.

Камень прынесены 18–20 тыс. гадоў таму ў часы паазёрскага зледзянення са Скандынавіі: ружовы пегматытавы граніт, які ўтрымлівае шмат крышталёў блакітна–шэрага кварцу ў выглядзе зерняў (0,2–1 см), жылкаў (таўшчынёй да 5 см) і гняздоўяў (да 30x30 см), а таксама крышталёў цёмнаколерных мінералаў (біятыт). Парос імхамі і лішайнікамі.

У валуне высечаны прыступкі.

Літаратура
----------

* Памяць: гісторыка–дакументальная хроніка Міёрскага раёна / рэдкал. Г.М. Маняк [і інш.]. – Мн. 1998. – С. 39 – 40.
**Паштовая станцыя** — будынак у в. Бараўляны Віцебскай вобласці. Знаходзіцца непадалёку ад вёскі. Помнік дарожнай архітэктуры сярэдзіны XIX стагоддзя.

Гісторыя
--------

Мураваны станцыйны дом 3-га разраду пабудаваны з цэглы паводле «ўзорнага» праекта 1843 года. Знаходзіцца за 35 м ад дарогі і павернуты да яе галоўным фасадам.

Архітэктура
-----------

Будынак прамавугольны ў плане, з боку двара — невялікая прыбудова. На галоўным фасадзе 4 акны з ліштвамі. Над уваходам невялікі франтончык. Абапал сенцаў, якія выцягнуты ўздоўж папярочнай восі будынка, размяшчаліся 3 пакоі для прыезджых, ямшчыкоў, на правым — пакоі для даглядчыка. Гаспадарчыя пабудовы на станцыйным двары (хлявы, стайні, флігель для ямшчыкоў) часткова перабудаваны.

Літаратура
----------

* Пастернак, Т. Что имеем… / Т. Пастернак // Жыццё Прыдзвіння (Віцебск). — 2006. — 14 лют. — С. 5.
* Паштовая станцыя // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 181—182.
* Пивовар, Н. «Изюминка» маршрута — почтовая станция / Н. Пивовар // Витьбичи. — 1998. — 11 июня. — С. 6.

Спасылкі
--------

* Паштовая станцыя (Бараўляны) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Лусаіл** (араб. لوسيل‎‎) — другі па велічыні горад Катара, які размяшчаецца на поўначы муніцыпалітэта Эд-Даіян. Лусаіл размешчаны на поўнач ад Дохі на 23 кіламетры на плошчы больш за 38 квадратных кіламетраў. Плануецца, што па заканчэнні будаўніцтва горада ў ім будзе пражываць каля 455 тысяч чалавек.

Лусаіл быў абраны адной з пляцовак правядзення чэмпіянату свету па футболе ў 2022 годзе. На Нацыянальным стадыёне Лусаіл пройдзе ўрачыстае адкрыццё турніру, фінал і іншыя этапы чэмпіянату. У 2015 годзе горад прыняў чэмпіянат свету па гандболе сярод мужчын. У горадзе таксама размешчана гоначная траса Формулы-1, на якой у 2021 годзе прайшло Гран-пры Катара.

Зноскі
------

1. ↑  Smart City **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Lusail City. Архівавана з першакрыніцы 27 лютага 2021. Праверана 14 January 2019.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лусаіл
Пашпарт грамадзяніна Украіны узору 2016 года (ID-картка)
Пашпарт грамадзяніна Украіны (біяметрычны), асноўны бок
Пашпарт грамадзяніна Украіны (біяметрычны), зваротны бок
Пашпарт грамадзяніна Украіны узору 1993 года
**Пашпарт грамадзяніна Украіны** — дакумент, які пацвярджае асобу і грамадзянства Украіны яго ўладальніка. Выдаецца кожнаму грамадзяніну Украіны цэнтральным органам выканаўчай улады, які рэалізуе дзяржаўную палітыку ў сферы грамадзянства. Пашпарт сапраўдны для заключэння грамадзянска-прававых пагадненняў, ажыццяўлення банкаўскіх аперацый, афармлення даручэнняў іншым асобам для прадстаўніцтва перад трэцяй асобай толькі на тэрыторыі Украіны, калі іншае не прадугледжана міжнароднымі дагаворамі Украіны.

З 1 студзеня 2016 года ва Украіне асобам, якія дасягнулі 14-гадовага ўзросту выдаюцца пашпарты, вырабленыя ў форме карткі, якая змяшчае бескантактавы электронны носьбіт (ID-картка). Яна будзе замяняцца кожныя 10 гадоў. У 2016-2020 гадах будуць сапраўдныя і папяровы, і пластыкавы ўнутраны пашпарты.

Гісторыя
--------

З абвяшчэннем Украінскай Народнай Рэспублікі, яе ўрад стаў выдаваць грамадзянам пашпарты УНР. Пашпарт меў выгляд кнігі на 16 старонак і выконваў функцыю ўнутранага і замежнага. Першыя сем старонак былі прызначаны для інфармацыі аб грамадзяніне, а астатнія - для віз. Надпісы былі выкананы на трох мовах - украінскай, французскай і нямецкай. Пашпарты друкавалі ў друкарні Globus ў Будапешце.

* 
* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Закон України «Про Єдиний державний демографічний реєстр та документи, що підтверджують громадянство України, посвідчують особу чи її спеціальний статус» Архівавана 1 красавіка 2016. ст. 21
2. ↑  Українці отримуватимуть паспорти з 14 років: все про ID-картки / 24 канал, 14 грудня 2015

Літаратура
----------

* Гавриленко О. А. Генеза паспортної системи Російської імперії в Україні (XVIII — початок ХХ ст.) // Право та державне управління. Збірник наукових праць. — 2012. — № 2 (7). — С. 9-13.

Спасылкі
--------

* Про затвердження Порядку оформлення і видачі паспорта громадянина України
* Заміна фото у паспорті при досягненні 25-ти і 45-ти річного віку. Архівавана 5 красавіка 2016.
* Стаття «Янукович дав старт „біометричним паспортам"» на сайті Українська правда
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лутаўскі сельсавет.
**Лута́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лоеўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Лутава.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Лоеўскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Дзяражыцкага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Альбін Эгер-Лінц** (ням.: Albin Egger-Lienz; 29 студзеня 1868, Дэльзах-Штрыбах — 4 лістапада 1926, Бальцана) — аўстрыйскі жывапісец.

Біяграфія
---------

Інгенуін Альбуін Траер, які пазней узяў імя Альбін Эгер-Лінц, нарадзіўся ў Дэльзах-Штрыбаху, побач з Ліенцам у Ціролі. Быў пазашлюбным сынам сялянкі Марыі Траер і фатографа і царкоўнага мастака Георга Эгера. З 1869 года жыў у сям’і бацькі і атрымлівае яго прозвішча. Імя Эгер-Лінц з’яўляецца ў каталогу выставы ў 1891 годзе.

Спачатку навучаўся ў свайго бацькі, затым — у мюнхенскай Акадэміі мастацтваў, дзе на яго аказалі ўплыў Франц Дэфрэгер і Жан-Франсуа Міле. Асаблівую ўвагу ў сваёй творчасці надаваў вясковаму жанру і гістарычным палотнам. Пад уплывам Ходлера яго мастацкая мова набыла манументальную выразнасць.

У 1899 годзе пераяжджае ў Вену. У 1908—1910 гадах — удзельнік Венскага Сэцэсіёна. У 1911 і 1912 гадах ён прафесар у Саксонска-Веймарскай Вышэйшай школе выяўленчага мастацтва.

У 1918 годзе ён адмовіўся ад месца прафесара ў Венскай акадэміі і пасяліўся ў Паўднёвым Ціролі. Эгер-Лінц памёр 4 лістапада 1926 года ў прыгарадзе Бальцана.

Зноскі
------

1. 1 2  Albin Egger-Lienz<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Albin Egger-Lienz — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Старое Сяло.

**Старо́е Сяло́** (трансліт.: *Staroje Sialo*, руск.: Старое Село) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Матыкальскага сельсавета. Размешчана за 11 кіламетраў на поўнач ад Брэста.

Насельніцтва
------------

* 133 гаспадаркі, 353 жыхары (2005)
* 71 двор, 630 жыхароў (1886)
* 28 двароў, 171 жыхар (1897)
* 274 жыхары (1905)
* 32 двары, 193 жыхары (1921)
* 35 двароў, 234 жыхары (1940)
* 145 жыхароў (1959)
* 104 гаспадаркі, 300 жыхароў (1997)

Гісторыя
--------

Паводле пісьмовых крыніц вядомы з 16 стагоддзя як дзяржаўная ўласнасць ў Берасцейскім павеце і ваяводстве ВКЛ. У 1566 годзе сяло — цэнтр войтаўства (войт Карл Гавяновіч). Сяляне мелі 40 валок зямлі, плацілі чынш — з адной валокі 73 грошы. У 1683 годзе сяло належала пану Грабоўскаму, у 1756 годзе — капітану гвардыі ВКЛ Каралю Лепарскаму, які меў тут 17,25 дзесяцін зямлі. Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай ў складзе Расійскай імперыі, вёска ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. У 1886 годзе сяло. У 1897 годзе працавалі хлебазапасны магазін, кузня, карчма. У 1905 годзе ў Матыкальскай воласці. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 2 вяскоўцы. У 1949 годзе арганізаваны калгас.

Знаходзіцца ў складзе сельскагаспадарчага прадпрыемства "Селекцыйна-гібрыдны цэнтр "«Заходні».

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Старое Сяло (Брэсцкі раён)

| ⛭**Матыкальскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Вялікія Матыкалы |  |
| Вёскі | 
* Баброўцы
* Вельямовічы
* Вялікая Ракавіца
* Галачова
* Заполле
* Збарамірава
* Кавярдзякі
* Малая Ракавіца
* Малыя Матыкалы
* Нехалсты
* Скокі
* Ставішча
* Старое Сяло
* Сычы
* Цюхінічы
* Чыжэвічы
* Чылеева

 |
| Хутары | Матыкалы |
**Старое Запонне** — археалагічны помнік каля вёскі Беразіно Докшыцкага раёна Віцебскай вобласці.

Гарадзішчы
----------

Знаходзіцца на ўсходняй ускраіне вёскі. Пляцоўка памерам 59×51 м, з захаду і поўначы ўмацавана валам. У 1971 годзе абследаваў А. Р. Мітрафанаў. У час шурфоўкі знойдзены фрагменты глінянага посуду, абпаленыя камяні, кавалкі шлаку. Адносіцца да днепра-дзвінскай і штрыхаванай керамікі культур (III—IV ст.). У 1970-я гады за 0,5 км ад Гарадзішча, на тарфяніку асушанай поймы ракі Поня знойдзены каменны выраб светлашэрага колеру, які нагадвае форму «кубіка» з ёмістасцю і дзвюма адтулінамі ў дне. Можна меркаваць, што гэта тыгль, які служыў для выплаўкі дроту з жалеза, здабытага з балотнай руды.

Курганны могільнік
------------------

Знаходзіцца за З км на паўночны захад ад вёскі, у лесе. 9 насыпаў вышынёй каля 1 м і дыяметрам да 6 м. У 1971 годзе абследаваў А. Р. Мітрафанаў.

Літаратура
----------

* Археалагічнае вывучэнне Докшыччыны // Памяць: Докшыцкі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; уклад. А. В. Скараход; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2004. — С. 29-34.
* Докшыцкі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 241—258.

Спасылкі
--------

* Старое Запонне (археалагічны помнік) на сайце «Архіварта»
Дэльта Дуная з космасу.
Дэльта Дуная.
Дунайская дэльта — месца гнездавання буслоў.
Птушкі дэльты Дуная: Шэрая чапля (Ardea cinerea), Крыжанка (Anas platyrhynchos), Ружовы пелікан (Ardea cinerea), Вялікая паганка (Podiceps cristatus). Марка Румыніі, 2004.
**Дэльта Дуная** — другая па велічыні рачная дэльта ў Еўропе пасля дэльты Волгі. Плошча 4152 км², з якіх 3446 км² (83,0 %) знаходзяцца ў межах Румыніі, астатняе (17,0 %) знаходзіцца ва Украіне.

Плошча дэльты ўвесь час вагаецца: з-за наносных адкладаў яна высоўваецца на ўсход у сярэднім на 40 м у год. З-за гэтага шэраг селішчаў, якія на момант заснавання размяшчаліся ў непасрэднай блізкасці ад Чорнага мора, зараз знаходзяцца на значнай адлегласці ад яго. Да прыкладу, сучасная адлегласць ад горада Вілкава, заснаванага ў 1746 годзе, да мора складае ўжо больш 6 кіламетраў па Ачакаўскай гарлавіне паводле дадзеных за 2005 год. З-за заглейвання адных рэчышчаў і ўтварэння іншых, лінія фарватара асноўных рукавоў ракі зменлівая, а таму з’яўляецца прычынай тэрытарыяльных спрэчак паміж Румыніяй з аднаго боку і СССР, а потым Украінай з іншага.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Информационная поддержка кампании в защиту Дунайского заповедника **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 6 чэрвеня 2013. Праверана 13 мая 2016.

Спасылкі
--------

* *Сапожников І. В.* Історична географія та етнографія дельти Дунаю. — Одеса, 1998. — 72 с.

| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Румыніі |
| --- |
| 
* Дэльта Дуная
* Вёскі з умацаванымі цэрквамі ў Трансільваніі
* Манастыр у Харэзу
* Цэрквы гістарычнай Малдовы (манастыр Сучэвіца, манастыр Варанец)
* Гістарычны цэнтр горада Сігішаара
* Драўляныя цэрквы Марамурэша
* Крэпасці дакаў у гарах Арэшціе

 |  |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX458497 · BNF: 13566933k · GND: 4012713-8 · LCCN: sh91001123 · NSK: 000618108 · SUDOC: 05259341X · VIAF: 316430382, 9144648140604689994, 236338061 |

 |
**Сьюдад-дэль-Эстэ** (ісп.: Ciudad del Este) — другі па велічыні горад Парагвая, адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Альта-Парана. Буйны гандлёвы цэнтр. Насельніцтва — каля 274 тысяч чалавек.

Горад заснаваны ў 1957 годзе на рацэ Парана на мяжы з Бразіліяй і насіў назву Пуэрта-Флор-дэ-Ліс. Пазней ён быў перайменаваны ў гонар парагвайскага прэзідэнта Альфрэда Стрэснера ў Пуэрта-Прэcідэнтэ-Стрэснер (ісп. Puerto Presidente Stroessner), а пасля яго звяржэння ў 1989 годзе атрымаў назву Сьюдад-дэль-Эстэ (Усходні горад).

Горад з’яўляецца часткай так званага «раёна трох межаў» — зоны бяспошліннага гандлю, і паколькі ён ствараўся як прыгранічны гандлёвы цэнтр, то атрымаў статус порта-франка.

Горад падзелены прамымі вуліцамі на асобныя кварталы, заселеныя па нацыянальнай прыкмеце. Асноўная частка насельніцтва азіяцкага паходжання: тайцы, карэйцы, арабы і іранцы.

Дзякуючы будаўніцтву ГЭС «Ітайпу» горад моцна разросся. У 1965 годзе праз раку Парана быў адкрыты «Мост дружбы» даўжынёй 552 метры, які злучыў Сьюдад-дэль-Эстэ з суседнім бразільскім горадам Фос-ду-Ігуасу.

Зноскі
------
Выгляд дэльты Нігера з космасу.
**Дэльта Нігера** — густанаселены раён у дэльце ракі Нігер на поўдні Нігерыі. Па даных нігерыйскага ўрада, вобласць займае каля 70 000 км², складаючы 7,5 % тэрыторыі Нігерыі.

Геаграфічна вобласць уключае ў сябе тэрыторыю 3 штатаў: Дэльты, Баелсы і Рыверз. Аднак у 2000 годзе ўрад Абасанджа  (руск.) (бел. ўключыў у тэрыторыю дэльты Нігера яшчэ 6 штатаў, Абія, Эда, Іма, Крос-Рывер, Аква-Ібам і Онда.

Штаты, уключаныя ў склад дэльты Нігера: 1. Абія, 2. Аква-Ібом, 3. Баелса, 4. Крос-Рывер, 5. Дэльта, 6. Эда, 7. Іма, 8. Онда, 9. Рыверс
Такім чынам, у рэгіёне пражывае больш за 31 млн чалавек, больш за 40 этнічных груп, найбуйнейшымі з якіх з’яўляюцца іджа і ігба.

Нафтавая прамысловасць
----------------------

Патэнцыйная здабыча нафты ў дэльце Нігера складае 3 млн барэляў за дзень. Аднак на практыцы ў апошнія гады было здабыта менш за 2 млн (1,9 млн барэляў у суткі ў 2007 годзе). Зніжэнню нафтаздабычы шмат у чым спрыяла дзейнасць МЕНД.

Зноскі
------

1. ↑  CRS Report for Congress, Nigeria: Current Issues Updated January 30, 2008

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12183867g · GND: 4117882-8 · NLP: A38291174 · SUDOC: 030421853 · VIAF: 32144647633571270411 |
Выгляд дэльты Ніла з космасу (не ў натуральных колерах).
**Дэльта Ніла** — адна з самых вялікіх рачных дэльт у свеце, якая працягнулася па ўзбярэжжы Міжземнага мора на 240 км ад Александрыі на захадзе да Порт-Саіда на ўсходзе. Яна ўтварылася на месцы марской бухты,якая паступова запоўнілася рачнымі наносамі, і мае форму кветкі лотаса. Па плошчы (24 тыс. км ²) дэльта Ніла амаль роўная Крымскаму паўвостраву.

Крыху ніжэй Каіра, у 160 км на поўдзень ад свайго ўпадзення ў мора, рака Ніл распадаецца на рукавы, з якіх найважнейшыя наступныя — Пялузскі, Таніцкі, Мендэзскі; Букольскі або Фатнічаскі, Себяніцкі, Балбіцінскі і Канопскі[*няпэўнае слова*]. «Дэльтай» вусце Ніла назвалі  грэчаскія географы, якія параўноўвалі яго трохкутную форму з літарай Δ грэцкага алфавіту, даўшы такім чынам назву ўсім рачным дэльтам зямнога шара.

Насельніцтва
------------

Каля паловы з 100-мільённага насельніцтва Егіпта пражывае ў раёне дэльты Ніла. Не ўлічваючы буйнейшыя гарады, шчыльнасць насельніцтва ў дэльце Ніла пераўзыходзіць 1000 чалавек на км². Александрыя з'яўляецца найбуйнейшым горадам у дэльце з ацэначным насельніцтвам больш за 4 мільёны чалавек. Іншыя буйныя гарады ў дэльце: Шубра-эль-Хайм, Порт-Саід, Эль-Махала-эль-Кубра, Эль-Мансура, Танта і Заказік.

Гісторыя
--------

Вядомая сваёй урадлівасцю дэльта з найстаражытных часоў мела неацэннае значэнне для эканамічнага дабрабыту Егіпта. Акрамя Каіра і Александрыі, у дэльце былі размешчаны старажытныя горада Аварыс, Таніс, Саіс, Сябеніт[*няпэўнае слова*], Пелусій, Бубасціс і Каноб , некалькі пазней — Наўкраціда, Леантопаль, Дам'ета і Разэта.

Зноскі
------

1. ↑  City Population website, citing Central Agency for Public Mobilisation and Statistics Egypt (web), accessed 11 April 1998.
Возера Бальсіс
**Зялёныя азёры** — шэсць азёр, размешчаных у паўночна-ўсходняй частцы Вільнюса, у Вяркейскім рэгіянальным парку.

Азёры маюць ледавіковае паходжанне, вельмі глыбокія. Азёры адрозніваюцца непаўторным ярка-зялёным колерам з-за высокага зместу карбанатаў у вадзе. Азёры атачаюць крутыя лясістыя ўзгоркі вышынёй да 40 метраў над вадой, амаль такую ж глыбіню маюць самі азёры. Азёры ўтварыліся ад раставання ледавікоў каля 18 тысяч гадоў таму. 

Самае вялікае возера, аточанае густымі лясамі, завецца Бальсіс (плошча 55 га). Назвы астатніх пяці: Гульбінас (36,8 га), Мажасіс Гульбінас (10,4 га), Акіс, Райстэліс (1 га), Бараукас Акіс.

Вакол азёр пракладзены роварныя сцежкі, а на беразе ўладкаваны гарадскія пляжы, так што яны ў кожную пару года з’яўляюцца месцам адпачынку. Азёры цікавыя і тым, што на іх берагах расце мноства цікавых раслін, у тым ліку такіх рэдкіх для Літвы, як балацяныя архідэі.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пракопчык.
**Леанід Цімафеевіч Пракопчык** (14 лістапада 1933, Мінск — 7 снежня 1998) — беларускі краязнавец, пісьменнік.

Біяграфія
---------

Скончыў Маскоўскую сельскагаспадарчую акадэмію імя Ціміразева ў 1958 годзе. Працаваў брыгадзірам, аграномам, настаўнікам, у рэдакцыях газет «Калгасная праўда» і «Знамя юности», рэдактарам на Беларускім тэлебачанні рэжысёрам на кінастудыі мультфільмаў.

Член Саюза беларускіх пісьменнікаў з 1994 года.

Дзейнасць
---------

Даследаваў мясціны, звязаныя з жыццём і творчасцю Змітрака Бядулі, В. Дуніна-Марцінкевіча, Я. Чачота, С. Манюшкі, Ядвігіна Ш. У біяграфіі Янкі Купалы выявіў новыя звесткі. Сабраў і літаратурна апрацаваў народныя легенды і паданні. Аўтар краязнаўчых нарысаў, кінасцэнарыяў, п’ес.

Зноскі
------

1. ↑  Памяць. Мінск, 2002, с. 556

Літаратура
----------

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 2-я. — Мн.: БЕЛТА, 2002. — 714 с.: іл. — ISBN 985-6302-46-3.
Пратэй еўрапейскі — эндэмічны насельнік падземных азёр у балканскіх пячорах.
**Траглабіёнты** (ад грэч. Trogle — пячора + і bíos — жыццё) — жывёлы, якія пастаянна жывуць у пячорах, расколінах горных парод, пячорных вадаёмах альбо вадацёках.

Агульнае апісанне
-----------------

Як правіла, у траглабіёнтаў адсутнічае пігментацыя пакроваў цела, таму афарбоўка цела іх звычайна белая або жаўтлявая. Органы зроку звычайна рэдукаваныя, але добра развіта тактыльнае пачуццё і нюх, а ў рыб — органы бакавой лініі. Траглобіёнтам ўласціва ацыклічнае размнажэнне, актыўнасць на працягу ўсяго года (без сезонных рытмаў), а для пазваночных прадстаўнікоў групы — рост на працягу ўсяго жыцця. Дзякуючы стабільнасці умоў існавання ў пячорах, сярод траглабіёнтаў сустракаюцца шматлікія прадстаўнікі старажытнай фаўны. Большасць траглабіёнтаў таксама з'яўляюцца лакальнымі эндэмікамі.

Гл. таксама
-----------

* Пячоры
* Біяспелеалогія
* Спелеафаўна
* Стыглабіёнты

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).
**Ганна Генрыхаўна Паўлоўская** (нар. 1977, Гродна) — беларускі філолаг. Спецыялістка ў галіне класічнай філалогіі, неалацініст. Кандыдат гістарычных навук (2012), кандыдат навук у галіне літаратуразнаўства (2013).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў 1977 годзе ў Гродне.

Скончыла ў 1999 годзе філалагічны факультэт ГрДУ імя Я. Купалы, у 2012 годзе факультэт Artes Liberales Варшаўскага ўніверсітэта, у 2009 годзе — аспірантуру Інстытута гісторыі НАН Беларусі, аспірантуру факультэта Artes Liberales Варшаўскага ўніверсітэта.

У 2012 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю «Гродзенскія кляштарныя хронікі як крыніца па гісторыі Гродна другой паловы XVII—XVIII ст.», у 2013 годзе — дысертацыю па літаратуразнаўстве ў Варшаўскім універсітэце.

Навуковы супрацоўнік Аддзела старадрукаў і рэдкай кнігі Гродзенскага дзяржаўнага гісторыка-археалагічнага музея. Выкладчык лацінскай мовы Інстытута сучасных ведаў у Гродне. З 2014 года дацэнт факультэта Artes Liberales Варшаўскага ўніверсітэта.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Напрамкі даследаванняў: новалаціназнаўства, гісторыя Вялікага Княства Літоўскага, гісторыя культуры Вялікага Княства Літоўскага, рэцэпцыя антычнасці ў культуры Савецкага Саюза.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны прэміяй прэм’ер-міністра Рэспублікі Польшча за выдатныя навуковыя і мастацкія дасягненні (2015).

Бібліяграфія
------------

* Grodzieńskie kroniki klasztorne XVII i XVIII wieku: formy gatunkowe i aspekty komunikacyjne. Warszawa, 2016.

Удзел у калектыўных працах
* Каталог кніг XV—XVI ст. з фондаў Гродзенскага дзяржаўнага гісторыка-археалагічнага музея. Слонім, 2003.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Марозаў, 2022

Літаратура
----------

* ПАЎЛОЎСКАЯ Ганна Генрыхаўна // Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага : біябібліяграфічны даведнік / С. П. Марозаў. — Гродна-Каўнас: ЮрСаПрынт, 2022. — 290 с. — ISBN 978-985-7257-57-7, 978-609-96340-1-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-ar5080634 |
Разраднікі
**Разраднік** — электрычны апарат, прызначаны для абмежавання перанапружанняў у электратэхнічных усталёўках і электрычных сетках, якія ўзнікаюць падчас камутацыі электраапаратаў, пад уздзеяннем атмасферных разрадаў і інш.

Прынцып дзеяння
---------------

Разраднік складаецца з дзвюх электродаў і дугагасільнай камеры.

Адзін з электродаў устанаўліваецца на абараняемым ланцугу сеткі, другі электрод зазямляецца. Прастора паміж электродамі называецца *іскравым прамежкам*. Пры пэўным значэнні напружання, паміж двума электродамі, іскравы прамежак прабіваецца, здымаючы тым самым перанапружанне.

Пасля прабоя, іскравы прамежак досыць іанізаваны, каб прабіцца фазнай напружаннем звычайнага рэжыму, у сувязі з чым узнікае кароткае замыканне. Задача дугагасільнай камеры — патушыць замыканне ў найбольш кароткія тэрміны.

Літаратура
----------

* *Родштейн Л. А.* Электрические аппараты: Учебник для техникумов. — 4-е изд. перераб. и доп. — Л.: Энергоатомиздат. Ленингр. отд-ние, 1981. — 304 с: ил.
* Защита сетей 6-35 кВ от перенапряжений / Халилов Ф. Х. Евдокунин Г. А. Поляков B.C. Подпоркин Г. В. Таджибаев А. И. — СПб.: Энергоатомиздат. Санкт-Петербургское отделение, 2002.- 272 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4155648-3 · LCCN: sh85042002 · Microsoft: 67737819 |
**Заслужаны артыст Казахскай ССР** — ганаровае званне, прысвойвалася Прэзідыумам Вярхоўнага Савета Казахскай ССР і з’яўлялася адной з формаў прызнання дзяржавай і грамадствам заслуг выдатных дзеячаў мастацтва, якія праславіліся ў справе развіцця тэатра, музыкі, кіно, цырка і г. д. Прысвойвалася рэжысёрам, кампазітарам, дырыжорам, канцэртмайстэрам, мастацкім кіраўнікам музычных, харавых, танцавальных і іншых калектываў, іншым творчым работнікам, музыкам-выканаўцам за высокае майстэрства і садзейнічанне развіццю мастацтва.

Наступнай ступенню прызнання было прысваенне звання «Народны артыст Казахскай ССР», затым «Народны артыст СССР».

З распадам Савецкага Саюза ў Казахстане званне «Заслужаны артыст Казахскай ССР» было заменена званнем «Заслужаны артыст Казахстана», пры гэтым, улічваючы заслугі грамадзян Рэспублікі Казахстан, узнагароджаных дзяржаўнымі ўзнагародамі былых СССР і Казахскай ССР, за імі захаваліся правы і абавязкі, прадугледжаныя заканадаўствам былых СССР і Казахскай ССР аб узнагародах.

Лаўрэаты
--------

* Першым узнагароджаным у 1934 годзе была Куляш Байсеітава — оперная спявачка.
* Апошнім узнагароджаным гэтым ганаровым званнем у 1985 годзе была Нагіма Ескаліева  (руск.) (бел. — эстрадная спявачка.

Літаратура
----------

* Казахская ССР: краткая энциклопедия / Гл. ред. Р. Н. Нургалиев. — Алма-Ата: Гл. ред. Казахской советской энциклопедии, 1991. — Т. 4: Язык. Литература. Фольклор. Искусство. Архитектура. — С. 254. — 31 300 экз. — ISBN 5-89800-023-2.
Самавар «Дулей гравіраваны». Паравая самаварная фабрыка спадчыннікаў П. Н. Фаміна ў Туле. (1898—1919 гады)
Дэталі самавара:  
1 — заглушка; 2 — канфорка; 3 — вечка; 4 — тулава; 5 — ручка-валік; 6 — зольнік; 7 — носік; 8 — конусны кран; 9 — ручкі-«шышкі»
**Самавар** — металічная пасудзіна для кіпячэння вады і падрыхтоўкі гарбаты. Першапачаткова вада награвалася ўнутранай топкай, якая прадстаўляе сабой высокую трубку, якая напаўняецца драўнянымі вуглямі. Пазней з’явіліся іншыя віды самавараў — газавыя, электрычныя і інш. У другой палове XX стагоддзя амаль паўсюдна выцесненыя электрычнымі самаварамі, электрычнымі чайнікамі і чайнікамі для пліт. Самы старажытны 3700-гадовы самавар быў знойдзены ў Шэкінскім раёне Азербайджана.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Самавар

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4278330-6 · LCCN: sh85117045 · NDL: 00570089 · NKC: ph128133 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Якубовіч.
**Леанід Яўгенавіч Якубовіч** (21 сакавіка 1948, вёска Радкава, Салігорскі раён, Мінская вобласць — 8 чэрвеня 1970) — беларускі паэт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 21 сакавіка 1948 года ў вёсцы Радкава ў сялянскай сям’і. Працаваў паштальёнам, аператарам у аддзяленні сувязі вёскі Чапялі, пасля заканчэння Любанскай завочнай сярэдняй школы (1965) — машыністам на другім Салігорскім калійным камбінаце. У 1967 г. залічаны ў штат рэдакцыі салігорскай раённай газеты «Шахцёр». Завочна вучыўся на факультэце журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1969—1970 гг. працаваў у шахце. Трагічна загінуў у шахце. Першы верш надрукаваў у 1965 г. (газета «Чырвоная змена»). Вершы ўключаліся ў калектыўныя зборнікі «Рунь» (1970), «Універсітэт паэтычны» (1971). У 1979 г. выйшаў зборнік вершаў «Я з вамі, вёсны…».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Леанід Яўгенавіч Якубовіч // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.
**Леанінскі мур (Леанінская сцяна)** (італ.: Mura leonine) — сярэднявечнае ўмацаванне ў Рыме, (Італія).

Леанінская сцяна акружае рымскі раён Борга і вялікую частку дзяржавы Ватыкан. Рэшткі часткі гэтай сцяны размешчаны ў заходнім сектары Папскага горада-дзяржавы, на тэрыторыі Ватыканскіх садоў. Раней Леанінская сцяна служыла знешняй граніцай Ватыкана.

Сцяна была ўзведзена ў 848—852 гадах, калі Ватыкан знаходзіўся яшчэ па-за абароны крэпасці Рыма, па загаду папы Льва IV для абароны ад нападаў арабаў-мусульман. Непасрэднай прычынай для пачатку будаўніцтва стала разграбленне Рыма сарацынамі ў 846 годзе. Жылы раён унутры Леанінскай сцяны з часам пачаў называцца Леаградам (горадам Льва, лац. Civitas Leonina).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Ferdinand Gregorovius: Geschichte der Stadt Rom im Mittelalter. Von V. bis zum XVI. Jahrhundert. 2. Aufl. Beck, München 1988, ISBN 3-406-07107-4.
* Silvia Montanari: Leoninische Mauer. Schutz vor Sarazenen und anderen Feinden (Die Stadtmauern von Rom; 11). In: L’Osservatore Romano, Bd. 35 (2005), S. 5, ISSN 0179-7387.
* John-Peter Pham: Heirs of the fisherman. Behind the scenes of papal death and succession. University Press, Oxford 2004, ISBN 0-19-517834-3.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Леанінскі мур

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Родзевіч.
**Леапольд Іванавіч Родзевіч** (12 чэрвеня 1895, фальв. Кур'янаўшчына, Вілейскі павет, цяпер Лагойскі раён, Мінская вобласць — 1938) — беларускі драматург, тэатральны і нацыянальны дзеяч.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Паходзіў са збяднелага шляхецкага роду. Брат Ч. Родзевіча.

Удзельнікі канферэнцыі прадстаўнікоў беларускіх леварадыкальных арганізацый у Гданьску. Злева направа: Палута Бадунова, Леапольд Родзевіч, Язэп Лагіновіч. 1923
У 1909 скончыў гарадское вучылішча ў Вілейцы. Пад уплывам «Нашай нівы» пачаў пісаць па-беларуску. У 1914 пераехаў у Вільню, перад наступленнем нямецкіх войскаў у 1915 пакінуў горад. З 1919 жыў у Мінску, у 1921 зноў вярнуўся ў Вільню. Рэдагаваў беларускія газеты ў Вільні: «Беларускі звон», «Наша будучыня» (1922—1923), з 1921 дзеяч Беларускай рэвалюцыйнай арганізацыі (БРА). Адзін з ініцыятараў уступлення ў 1923 БРА ў КПЗБ. Арыштоўваўся ў 1923. У 1924 сакратар Гродзенскага падпольнага акружкама КПЗБ. З-за пераследу ўладаў увосень 1925 перабраўся ў Мінск. Кіраваў замежнай рэдакцыяй прадстаўніцтва ЦК КПЗБ пры ЦК КП(б)Б, быў рэдактарам «Бюлетэня ІДК КПЗБ», у 1925-34 рэдактар газеты «Чырвоны сцяг» і часопіса «Бальшавік», працаваў у Камісіі па вывучэнні Заходняй Беларусі пры АН БССР.

Арыштаваны ДПУ БССР 18.7.1933 па справе т.зв. «Беларускага нацыянальнага цэнтра». Адпраўлены ў Саратаў, дзе працаваў у лясніцтве. Паўторна арыштаваны ў 1938. Дакладная дата гібелі невядомая.

Творчасць
---------

Друкаваўся з 1912. Аўтар п'ес: «Пакрыўджаныя», «Блуднікі», «Збянтэжаны Саўка», «Пасланец», «Багаты і бедны», «Досвіткі», «Кавалі», «Конскі партрэт», зборнікаў вершаў: «Беларусь» (1922), «На паняволеных гонях» (1928), зборнікаў апавяданняў: «Рэвалюцыйным шляхам» (1928), «Вогнішча барацьбы» (1930).

Многія творы Леапольда Родзевіча, асабліва «Збянтэжаны Саўка», ставяцца тэатральнымі калектывамі Беларусі.

Бібліяграфія
------------

* Пакрыўджаныя: Драма. Мн. 1921;
* Сцэнічныя творы. Вільня, 1921;
* Беларусь: (Вершы). Вільня, 1922;
* Досвіткі: (Драматычныя сцэнкі). Вільня, 1922;
* Сцэнічныя творы. Вільня, 1925;
* На паняволеных гонях: Вершы. Кракаў, 1928 (падпольнае выданне);
* Рэвалюцыйным шляхам: Апавяданні з жыцця Заходняй Беларусі. Мн. 1928;
* Вогнішча барацьбы: Апавяданні з жыцця Заходняй Беларусі. Мн. 1930;
* Sceničnyja twory. Wilnia, 1933;
* Збянтэжаны Саўка: Жарт. Мн. 1964.

Зноскі
------

1. ↑  Leopold Rodziewicz // MAK<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105192847'></a>

Літаратура
----------

* Календарыюм // «Czasopis», 06'2005;
* Ліс А. Паміж літаратурай і палітыкай: драма аднаго рамантыка (Пра Л. Родзевіча) // Спадчына. — 1997. — № 3.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| s: | Леапольд Іванавіч Родзевіч у Вікікрыніцах |
| commons: | Леапольд Іванавіч Родзевіч на Вікісховішчы |

* Леапольд Родзевіч. Выбраныя творы Архівавана 8 лютага 2011. — Эл.рэсурс knihi.com
**«Еўропа»** — культурна-забаўляльны цэнтр у Гомелі, размешчаны па плошчы Леніна, 2.

У 1968 годзе адкрыты **рэстаран «Беларусь»**. Гандлёвая плошча складала 750 м². Меў 3 залы, у т.л. 2 банкетныя, кактэйль-бар на 20 месцаў. Адначасова мог абслужыць 300 чалавек. У асартыменце былі стравы беларускай кухні, фірменныя стравы і напоі. Інтэр’ер выкананы ў беларускім нацыянальным стылі. Увечар іграў вакальна-інструментальны ансамбль.

Архітэктура
-----------

Рэстаран «Беларусь»
Інтэр'ер рэстарана «Беларусь»
Будынак рэстарана, узведзены па праекце архітэктараў Л. Тамкова і С. Гінзберга, актыўна ўдзельнічае ў фарміраванні плошчы Леніна. 2-павярховы прамавугольны ў плане будынак вырашаны ў строгіх лаканічных формах, у аснове кампазіцыі кантраст глухіх паверхняў тарцовых сцен з вялікім вітражом на галоўным фасадзе. У інтэр’ерах вестыбюля, фае, абедзеннай залы ўдала спалучаюцца сродкі манументальна-дэкаратыўнага мастацтва і арыгінальныя асвятляльныя прыборы. Рацыянальна выкарыстаны рабочыя, службовыя і дапаможныя памяшканні.

Зноскі
------

1. ↑  Тамков Лев Николаевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
2. ↑  Гинзберг Семен Бернардович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* «Беларусь» // Гомель. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1991. — 528 с. ISBN 5-85700-054-8
**Сібірская платформа** — дакембрыйская платформа, паміж ракой Енісей, возерам Байкал і Верхаянскім хрыбтом; адзін з буйнейшых адносна ўстойлівых участкаў кантынентальнай зямной кары ў Паўночнай Азіі.

Абмежавана на захадзе палеазойскай складкавасцю Заходне-Сібірскай пліты, на поўдні і паўднёвым усходзе — Усходне-Зайбайкальска-Ахоцкім, на ўсходзе — Верхаяна-Чукоцкім мезазойскімі складкавымі паясамі. На паверхні Сібірскай платформы размешчаны Сярэднесібірскае пласкагор’е, Алданскае нагор’е, Паўночна-Сібірская і Цэнтральнаякуцкая нізіны. Магутнасць зямной кары ў межах Сібірскай платформы 40—48 км, шчыльнасць цеплавога патоку — 20—40 мВт/м². Складзена пераважна пародамі складкавага крышталічнага фундамента (метамарфічныя і інтрузіўныя ўтварэнні архею і ніжняга рыфею), і асадкавымі пародамі (тоўшчы венду, палеазою, мезазою і кайназою). Магутнасць асадкавых парод да 5 км, у глыбокіх упадзінах да 10—12 км. У раннім пратэразоі, рыфеі, раннім кембрыі, сярэднім палеазоі, раннім і познім мезазоі Сібірская платформа вызначалася інтэнсіўным магматызмам. У яе платформавым чахле пашыраны вулканічныя ўтварэнні і інтрузіі раннетрыясавай трапавай фармацыі, а таксама каледонскія лінейна-складкавыя дыслакацыі.

На значнай частцы Сібірскай платформы адбыліся неатэктанічныя падняцці да 1—2 км. У тэктанічнай будове Сібірскай платформы вылучаюць галоўныя структуры: Алданскі шчыт, Лена-Енісейская пліта, ускладненая Анабарскім масівам (з выхадам крышталічных парод на паверхню), Тунгускай, Вілюйскай сінеклізамі і ўпадзінамі, закладзенымі ў рыфеі. У межах Сібірскай платформы буйныя радовішчы жалезных (Алданскі шчыт) і медна-нікелевых руд (Нарыльскі рудны раён), каменнага вугалю (Ленскі, Тунгускі, Канска-Ачынскі вугальныя басейны), каменнай і калійных солей, гіпсу, фасфарытаў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).
**Саліцюд** (ням.: Schloss Solitude, ад французскага *Solitude* — адзінота) — паляўнічы замак у заходняй частцы Штутгарта, на паўднёвым захадзе Германіі. Пабудаваны ў стылі ракако (з элементамі класіцызму) ў 1763–1769 гадах архітэктарамі Іаганам Фрыдрыхам Вайгінгам і Філіпам дэ ля Геп'ерам у час кіравання герцага Карла Яўгена. Ужо ў 1770 герцаг заснаваў тут школу (Karlsschule), якая ў 1781 была пераўтвораная ў Вышэйшую школу. Бадай найвядомым яе вучнем стаў пазней Фрыдрых Шылер (яго бацька, Іаган Каспар Шылер, таксама ў свой час навучаўся ў гэтай школе). У сярэдзіне XX стагоддзя будынак быў у паўразбураным стане. Яго рэстаўрацыя адбылася ў 1972–1983 гадах. З 1990 у замку размешчана мастацкая акадэмія. Сам замак з'яўляецца адным з Дзяржаўных замкаў і садоў Бадэн-Вюртэмберга і адкрыты для наведвальнікаў.

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 30 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. 1 2 3 4  Corpus der barocken Deckenmalerei in Deutschland<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107174967'></a>
3. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Саліцюд
* Афіцыйны сайт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 135393571 · GND: 4104827-1 · LCCN: n94022807 · SUDOC: 050698192 · VIAF: 150250078, 54144647639153754711 |
**Хасан Шэйх Махмуд** (самал.: Xasan Sheekh Maxamuud, араб.  الشيخ حسن محمود‎‎) (нар. 29 лістапада 1955, Джалалаксі, Самалі) — самалійскі выкладчык, бізнесмен, сацыяльны актывіст і палітык, які прадстаўляе Партыю міру і развіцця. Былы дэкан Інстытута менеджменту і кіравання. 10 верасня 2012 года парламент краіны выбраў яго новым прэзідэнтам Самалі. 12 верасня 2012 г. перажыў няўдалы замах падчас прэсканферэнцыі з міністрам замежных спраў Кеніі Сема Ангеры ў Магадыша. 16 верасня 2012 г. прыняў прысягу на цырымоніі ў Магадыша. 15 мая 2022 года Хасан Шэйх Махамуд быў абраны прэзідэнтам Самалі ў выніку марафонскага галасавання.

Зноскі
------

1. ↑  Hassan Sheikh Mohamud // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>
**Сытны рынак** — найстарэйшы рынак Санкт-Пецярбурга, заснаваны ў 1711 годзе. Галоўны будынак рынку пабудаваны ў 1912—1913 гг. па праекце М. С. Лялевіча.

Афіцыйны адрас — Сытнінская вуліца, дом 5.

Першапачаткова рынак называўся Абжорны.

У часы Ганны Іаанаўны плошча Сытнага рынку было месцам публічных пакаранняў смерцю. 12 ліпеня 1736 года тут быў абезгалоўлены ад’ютант аднаго з пакараных князёў Далгарукавых, дваццацігадовы Ягор Сталетаў, які быў прыхільнікам абмежавання манархічнай улады, а 17 чэрвеня 1740 года тут былі пакараныя абвінавачаныя ў змове супраць Ганны Іаанаўны А. П. Валынскі, П. М. Яропкін і А. Ф. Хрушчоў. Пакаранні на Сытным рынку ладзілі і пазней. Апошнім з іх 15 верасня 1764 года стала пакаранне В. Я. Міровіча за спробу вызваліць з Шлісельбургскай крэпасці і ўзвесці на трон Іаана Антонавіча.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Запруддзе** — археалагічны помнік каля вёскі Запруддзе Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці. Гарадзішча і селішча адносяцца да ранняга жалезнага веку. Матэрыялы абследавання захоўваюцца ў Інстытуце гісторыі АН БССР.

Гарадзішча
----------

Знаходзіцца за 1 км на паўночны захад ад вёскі, на высокім пагорку. Пляцоўка памерам 40×50 м з боку поля ўмацавана валам, які цяпер моцна аплыў. Даследавалі ў 1956 годзе Л. В. Аляксееў, у 1972 годзе М. А. Ткачоў, у 1981 годзе Л. У. Дучыц. Культурны пласт у агаленнях 0,8-0,9 м. Знойдзены ляпная кераміка, косці жывёл і шлакі.

Селішча
-------

Знаходзіцца з усходу каля асновы гарадзішча. Плошча 0,5 га. Абследавалі ў 1972 годзе М. А. Ткачоў, у 1981 годзе Л. У. Дучыц. Культурны пласт да 0,3 м. Знойдзена ляпная кераміка.

Літаратура
----------

* Археалагічныя помнікі // Гісторыя Залескага краю / Р. Шарыпкін. — Глыбокае : Вольнае Глыбокае, 2002. — С. 8-13.
* Глыбоцкі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 224—239.