**«Трыумф смерці»** — карціна Пітэра Брэйгеля Старэйшага, напісаная каля 1562 года.

Карціна ўяўляе сабой панараму выпаленай бясплоднай зямлі, на якой армія шкілетаў сее жах, хаос і смерць, падвяргаючы мірных жыхароў разнастайным катаванням. Асуджаныя ў страху разбягаюцца, хтосьці спрабуе даць адпор, а хтосьці проста іграе на лютні, імкнучыся не заўважаць таго, што адбываецца. Шкілет у цэнтры карціны на кані люта косіць людзей велізарнай касой, і звар'яцелы люд натоўпам бяжыць у сховішча, якое насамрэчы з'яўляецца велізарнай пасткай у форме труны. Усе без разбору — ад селяніна да караля — становяцца ахвярамі пераможнай смерці. Свет гіне пад пахавальны бой званоў, у якія званяць шкілеты ў верхнім левым вугле карціны.

Вялікая колькасць элементаў на карціне адлюстроўвае шматлікія аспекты паўсядзённага жыцця XVI стагоддзі — ад дэталяў адзення да папулярных забаў, такіх як ігральныя карты і нарды. Брэйгель намаляваў розныя музычныя інструменты, старадаўні механічны гадзіннік, сцэну палявання і пахавальны абрад, а таксама разнастайныя пакаранні смерцю — калесаванне, павешанне, абезгалоўванне, і нават утапленне з прывязаным да шыі жоранам.

У «Трыумфе смерці» Брэйгель злучыў дзве розныя выяўленчыя традыцыі — звыклую для яго гравюру Паўночнага Адраджэння на тэму Скокаў смерці і італьянскую канцэпцыю Трыумфу смерці, якую ён мог бачыць на фрэсках Палацца Склафані ў Палерма і могілках Кампа-Санта ў Пізе.

Большасць мастацтвазнаўцаў сыходзяцца ў меркаванні, што ў «Трыумфе смерці», як і ў іншых працах падобнай тэматыкі — «Вар'яцкай Грэце» і «Падзенні мяцежных анёлаў» Брэйгель выказаў грамадскія настроі трывогі і нявызначанасці, якія панавалі ў суровай атмасферы Іспанскіх Нідэрландаў напярэдадні Нідэрландскай рэвалюцыі.

Гісторыя карціны прасочваецца да 1614 года, калі яна ўпершыню дакладна згадваецца ў вопісе маёмасці Філіпса ван Валкенісэ з Антверпена. Да 1745 года, змяніўшы некалькіх уладальнікаў, карціна апынулася ва ўласнасці Ізабелы Фарнезэ. Да 1827 года яна заставалася ў палацы Ла-Гранха, пасля чаго была перададзена ў музей Прада, дзе і захоўваецца дагэтуль.

Зноскі
------

1. ↑  Woodward, Richard B..  Death Takes No Holiday **(нявызн.)** (February 14, 2009). Праверана December 22, 2011.
2. ↑  P. Thon, «Bruegel's *Triumph of Death* Reconsidered», *Renaissance Quarterly* Vol. 21, No. 3, Autumn, 1968.

| ⛭Пітэр Брэйгель Старэйшы |
| --- |
| ≛ Спіс карцін Пітэра Брэйгеля Старэйшага  ·  Спіс гравюр Пітэра Брэйгеля Старэйшага[fr] |
| Карціны | 
* «Пейзаж з паруснымі караблямі і палаючым горадам» (каля 1553)
* «Пейзаж з Хрыстом і апосталамі на Тыверыядскім возеры[nl]» (1553)
* «Пакланенне вешчуноў[nl]» (каля 1556)
* «Прыпавесць пра сейбіта[nl]» (1557)
* «П’яніцу запіхваюць у свінарнік[nl]» (1557)
* «Хрыстос праганяе гандляроў з храму[d]» (каля 1557)
* «Марскі бой у гавані Неапаля[nl]» (1558—1562)
* «Дванаццаць прыказак[nl]» (1558)
* «Фламандскія прыказкі[nl]» (1559)
* «Бітва карнавалу і посту[nl]» (1559)
* «Гульні дзяцей[nl]» (1560)
* «Самагубства Саўла[nl]» (1562)
* «Падзенне мяцежных ангелаў[nl]» (1562)
* «Дзве малпы[nl]» (1562)
* «Звар’яцелая Грэта[nl]» (каля 1562)
* «Трыумф смерці» (каля 1562)
* «Вавілонская вежа» (1563)
* «На шляху ў Егіпет[nl]» (1563)
* «Пакланенне вешчуноў[nl]» (1564)
* «Шлях на Галгофу[nl]» (1564)
* «Успенне Марыі[nl]» (каля 1564)
* «Сенажаць[nl]» (1565)
* «Жніво[nl]» (1565)
* «Вяртанне статка[nl]» (1565)
* «Паляўнічыя на снезе» (1565)
* «Пахмурны дзень[nl]» (1565)
* «Зімовы пейзаж з канькабежцамі і пасткай для птушак[nl]» (1565)
* «Хрыстос і жанчына, абвінавачаная ў пралюбадзействе[nl]» (1565)
* «Вынішчэнне немаўлят[nl]» (каля 1565—1567)
* «Перапіс у Віфлееме[nl]» (1566)
* «Пропаведзь святога Яна Хрысціцеля[nl]» (1566)
* «Вясельны танец[nl]» (каля 1566)
* «Віно на свяце Святога Марціна» (1566—1567)
* «Пакланенне вешчуноў у зімовым пейзажы[nl]» (1567)
* «Навяртанне Паўла[nl]» (1567)
* «Краіна гультаёў[nl]» (1567)
* «Сялянскае вяселле[nl]» (каля 1567)
* «Сялянскі танец[nl]» (каля 1567)
* «Разбуральнік гнёздаў[nl]» (1568)
* «Мізантроп[nl]» (1568)
* «Калекі[nl]» (1568)
* «Прыпавесць пра сляпых» (1568)
* «Сарока на шыбеніцы» (1568)
* «Тры салдаты[nl]» (1568)
* «Вавілонская вежа» (каля 1568)
* «Партрэт старой[nl]» (каля 1568)
* «Рабаванне Рыма» (?)

 |  |
| Звязаныя асобы | 
* Пітэр Брэйгель Малодшы (сын)
* Ян Брэйгель Старэйшы (сын)
* Ян Брэйгель Малодшы (унук)

 |
| Ушанаванне | 
* Астэроід Брэйгель[fr]
* Кратэр Брэйгель[en]

 |