recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Папская акадэмія жыцця** (лац.: Pontificia Academia Pro Vita) — навуковая арганізацыя са статусам акадэміі пры Святым Прастоле, задачай якой з'яўляецца ўсебаковае прасоўванне каталіцкай этыкі жыцця і правядзенне навуковых даследаванняў па біяэтыцы і каталіцкай маральнай тэалогіі.

Акадэмія створана ў 1994 годзе з мэтай даследаванняў, інфармавання і выпрацоўкі пазіцый па галоўных праблемах біямедыцыны і права ў дачыненні да заахвочвання і абароны жыцця, наўпрост звязаных з хрысціянскай мараллю і канонамі каталіцкай царквы. Акадэмія лічыцца аўтаномным утварэннем, яе дзейнасць звязана з Папскай радай па пастырскай апецы пра работнікаў аховы здароўя і рознымі дыкастэрыямі Рымскай Курыі.

У склад акадэміі ўваходзіць 70 прызначаных Папам сяброў, якія прадстаўляюць розныя галіны біямедыцынскіх навук і цесна звязаны з праблемамі заахвочвання і абароны жыцця. У склад акадэміі таксама ўваходзяць 3 ганаровыя сябры і сябры-карэспандэнты, якія працуюць у розных інстытутах і адукацыйных арганізацыях акадэміі.

Акадэмія нясе адказнасць за абгрунтаванне і прасоўванне пазіцыі каталіцкай царквы па шэрагу пытанняў медыцынскай этыкі, уключаючы дзетараджэнне, ЭКА, генную тэрапію, эўтаназію і аборты. Адной з задач акадэміі была падрыхтоўка адказу на абвінавачанні каталіцкай царквы ў сексуальным скандале.

14 лютага 2010 года Бенедыкт XVI звярнуўся да членаў акадэміі з заявай аб пацвярджэнні іх місіі. У сваёй заяве ён пацвердзіў адмоўную пазіцыю каталіцкай царквы ў дачыненні да заканадаўства па праблемах біямедыцыны і біяэтыкі, якое прымаецца без уліку маральных аспектаў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Папская акадэмія жыцця

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 0565 3561 |

| ⛭Вышэйшыя навучальныя і навуковыя ўстановы Святога Прастолу ў Рыме |
| --- |
| Універсітэты | 
* Папскі Антаніянскі ўніверсітэт
* Папскі Грыгарыянскі ўніверсітэт
* Папскі Латэранскі ўніверсітэт
* Папскі Салезіянскі ўніверсітэт
* Папскі ўніверсітэт Святога Крыжа
* Папскі Універсітэт Святога Тамаша Аквінскага
* Папскі Урбаніянскі ўніверсітэт

 | Герб Святога Прастолу |
| Акадэміі | 
* Альфансіянская акадэмія
* Аркадзіеўская акадэмія
* Папская акадэмія Беззаганнага Зачацця
* Папская акадэмія грамадскіх навук
* Папская акадэмія жыцця
* Папская акадэмія лаціны
* Папская акадэмія літаратуры і прыгожых мастацтваў
* Папская акадэмія навук
* Папская акадэмія Святога Тамаша Аквінскага
* Папская акадэмія хрысціянскіх мучанікаў
* Папская міжнародная акадэмія марыязнаўства
* Папская Рымская акадэмія археалогіі
* Папская тэалагічная акадэмія
* Папская царкоўная акадэмія

 |
| Іншыя | 
* Інстытут тэалогіі кансэкраванага жыцця «Кларэтыянум»
* Папскі атэнэум «Каралева апосталаў»
* Папскі атэнэум Святога Ансельма
* Папскі біблейскі інстытут
* Папскі інстытут арабскіх і ісламскіх студый
* Папскі інстытут сакральнай музыкі
* Папскі ўсходні інстытут
* Папскі тэалагічны інстытут шлюбу і сям’і імя Яна Паўла ІІ
* Папскі тэалагічны факультэт «Марыянум»
* Папскі тэалагічны факультэт і Папскі інстытут духоўнасці «Тэрэзіянум»
* Папскія калегіумы
* Патрыстычны інстытут «Аўгустыніянум»

 |
**«Народнае слова»** — абласная газета, заснавана ў жніўні 1990 года Віцебскім абласным Саветам дэпутатаў. 3 чэрвеня 1995 года яе заснавальнікам стаў і Віцебскі аблвыканкам. Выдавалася на беларускай і рускай мовах 3 разы на тыдзень.

3 чэрвеня 2006 года газета выдавалася ў поўнакаляровым выкананні. У 2013 годзе разам з газетай «Віцебскі рабочы» рэарганізавана ў «Витебские вести». Рэдакцыя знаходзілася па адрасе: 210601, г. Віцебск, вул. Гогаля, 17.

Галоўныя рэдактары
------------------

* Сяргей Рублеўскі (1990—2008)
* Вера Мурашкіна (2008—2013)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2000. — Т. 11. — С. 169. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0188-5 (Т. 11).
* «Народнае слова» // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. А. І. Мацяюн; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. 2003. — Кн. 2. — С. 472—473.
**Макаса́р** (індан.: Makassar) — адміністрацыйны цэнтр інданезійскай правінцыі Паўднёвы Сулавесі, найбуйнейшы горад і порт на востраве Сулавесі. З 1971 г. да 1999 г. называўся **Уджу́нг-Панда́нг** (індан.: Ujung Pandang) або **Уджунгпанда́нг** (індан.: Ujungpandang), ад імя дакаланіяльнай гарадской крэпасці. Гэтая назва шырока ўжываецца і ў нашы дні, у тым ліку ў афіцыйных дакументах. Насельніцтва (2014 г.) — 1 398 804 чал.

Гісторыя
--------

Макасар у першай чвэрці XX ст.
Макасар вядомы з XVI ст. як сталіца самастойнага султаната. Пасля адкрыцця Сулавесі партугальцамі ў 1511 г. ператварыўся ў буйны порт, цэнтр гандлю спецыямі, якія прывозіліся макасарцамі з суседніх Малукскіх астравоў і перапрадаваліся еўрапейцам, кітайцам і арабам.

З сярэдзіны XVII ст. галандцы імкнуліся ўсталяваць кантроль над гандлем спецыямі, а таму звярнулі сваю ўвагу на іншаземныя факторыі ў Макасары. У 1660 г. яны захапілі і разрабавалі некалькі партугальскіх караблёў у бухце каля горада. У 1667 г. яны зруйнавалі крэпасць Уджунг-Панданг, спалілі гандлёвую частку Макасара і прымусілі султана Хасанудзіна заключыць дагавор, згодна якому атрымалі манаполію ў гандлі. На месцы Уджунг-Панданга імі была ўзведзена крэпасць Ротэрдам, якая стала галоўным каланіяльным уладаннем Нідэрландаў на поўдні Сулавесі. Паміж жыхарамі Макасара і галандцамі ўсталяваліся даволі складаныя адносіны. Яны суправаджаліся частымі паўстаннямі супраць іншаземцаў, аднак макасарцы прымалі ўдзел у гандлі рабамі і падпарадкаванні суседніх дзяржаў бугаў. У XVIII—XIX стст. Макасар часцяком атаясняўся з пірацтвам. Канчаткова горад ператварыўся ў каланіяльнае валоданне толькі ў сярэдзіне XIX ст. У 1830—1855 гг. у крэпасці Ротэрдам у зняволенні знаходзіўся яванскі прынц Дыпанегора.

У 1942—1945 гг. Макасар быў акупаваны японскімі войскамі. З верасня 1945 да канца 1947 г. — аўстралійскімі ваеннымі часткамі. У 1946 г. галандскія каланіяльныя ўлады ўзнавілі сваю дзейнасць і стварылі ў Макасары марыянетачны ўсходнеінданезійскі ўрад. У красавіку 1950 г. супраць галандцаў і іх памагатых успыхнула паўстанне мясцовых ваенных. 17 жніўня 1950 г. горад быў далучаны да незалежнай Інданезіі.

Незадаволенасць макасарцаў дзейнасцю цэнтральных улад у Джакарце выявілася ва ўдзеле абвяшчэння 2 сакавіка 1957 г. усеагульнай хартыі барацьбы, якая стала асновай для ўзброенага руху ў Паўночным Сулавесі. У 1960 г. Макасар стаў адміністрацыйным цэнтрам правінцыі Сулавесі (у наш час — Паўднёвага Сулавесі).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Гісторыя
* Старонка для наведвальнікаў
* Традыцыйная эканоміка

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4232204-2 · LCCN: n00145397 · VIAF: 123121838 |
**119-ы гвардзейскі парашутна-дэсантны полк** — тактычнае фарміраванне Паветрана-дэсантных войскаў Расійскай Федэрацыі. Знаходзіцца ў складзе 106-й гвардзейскай паветрана-дэсантнай дывізіі.

Скарочанае найменне — *119 гв. пдп*.

Гісторыя
--------

### Перыяд СССР

Ваеннаслужачыя палка, у складзе 108-га гвардзейскага парашутна-дэсантнага палка ўдзельнічалі ў падаўленні Венгерскай рэвалюцыі 1956 года. 

У ліку іншых войскаў полк браў удзел ва ўводзе савецкіх войскаў ў Чэхаславакію.

Полк браў удзел у падаўленні палітычнай апазіцыі ў Баку ў студзені 1990 года. 

### Удзел у канфліктах на тэрыторыі Расійскай Федэрацыі

Падчас «Кастрычніцкага путча Ельцына» 1993 года полк уваходзіў у склад войскаў, якія на баку прэзідэнта РФ Б. Ельцына, якія ўдзельнічалі ў сутыкненнях з на вуліцах Масквы.

Полк прымаў удзел у Першай і Другой чачэнскіх войнах. Падчас Першай чачэнскай полк удзельнічаў у штурме Грознага, а таксама трымаў абарону на аўтаразвязцы Аргун—Гудэрмес—Шалі. Апошнія падраздзяленні палка выведзены з рэгіёна толькі ў 2004 годзе.

У 2005 годзе 119-ы гвардзейскі ордэна Аляксандра Неўскага парашутна-дэсантны полк быў расфармаваны.

#### Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)

У маі 2023 года 119-ы гв. пдп сфарміраваны зноў у складзе 106-й гвардзейскай паветрана-дэсантнай дывізіі. Полк адразу пачаў прымаць удзел у баявых дзеяннях на тэрыторыі Украіны на Арцёмаўскім напрамку. 

Па сведчаннях сербскага снайпера-найміта Дзеяна Берыча камандаванне палка, у складзе якога ваююць іншыя сербскія найміты, не дазваляла лячыць хворых сербаў, а таксама не забяспечвала іх ваеннай тэхнікай і зброяй. Як заявіў Берыч, «Сербы прыехалі ваяваць за РФ, а нас кінулі як скаціну».

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  119-й гвардейский ордена Александра Невского парашютно-десантный полк  (руск.)
2. ↑  119-й парашютно-десантный полк
3. ↑  Война в Украине: четверо погибших, 45 пострадавших от российского ракетного удара; вечерний обстрел Белгорода - Новости на русском языке (руск.)  **(нявызн.)**?. *BBC News Русская служба*. Праверана 9 студзеня 2024.
4. ↑  "Сербы приехали воевать за РФ, а нас кинули как скот" Наемник Деян Берич высказал правду об армии РФ
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Асіміляцыя.
**Асіміля́цыя** (лац.: assimilatio — прыпадабненне) у мовазнаўстве — прыпадабненне аднатыпных (галосных ці зычных) гукаў у межах слова ці спалучэння слоў.

Бывае поўная, калі адзін гук цалкам прыпадабняецца да другога: *«насенне»* — з *«насеньйе»*, *«шшытак»* — пры напісанні *«сшытак»*, і няпоўная, калі гукі прыпадабняюцца толькі па якой-небудзь адной або некалькіх прыкметах, але не ўсіх, напрыклад, *«каска»* — пры напісанні *«казка»* (па глухасці-звонкасці), *«сьмецце»* — пры напісанні *«смецце»* (па цвёрдасці-мяккасці), *«бяссільны»* — пры пісьме *«бяссільны»* (па глухасці-звонкасці і цвёрдасці-мяккасці).

Асіміляцыя называецца прагрэсіўнай, калі наступны гук прыпадабняецца да папярэдняга, і рэгрэсіўнай, калі папярэдні гук прыпадабняецца да наступнага (больш уласціва беларускай мове). У выніку асіміляцыі ў беларускай мове ўзніклі падоўжаныя зычныя.

Частковае прыпадабненне галосных і зычных называецца акамадацыяй.

Літаратура
----------

* Асіміля́цыя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 29—30. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85008792 · Microsoft: 75649859 · NKC: ph678245 |
**Серафім** (свецк. **Ігар Васільевіч Чыкіта**; нар 15 студзеня 1973, г. Белаазёрск, Брэсцкая вобласць, Беларусь) — царкоўны дзеяч Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы (БАПЦ).

Біяграфічныя звесткі
--------------------

У 1990 скончыў с/ш № 13 г. Брэста. З 1992 па 1994 гады служыў у войску.

У 1994 паступіў у Львоўскую багаслоўскую акадэмію (Украіна). У 1998 рукаўскладзены ў дыякана і святара Украінскай Аўтакефальнай Праваслаўнай Царквы ў Кіеве, служыў у Кіеўскай епархіі ў царкоўным судзе.

Скончыў юрыдычны факультэт Таўрыйскага інстытута прадпрымальніцтва і права (2000). Працаваў юрысконсультам.

У 2001 г. накіраваны ў г. Севастопаль выконваць пастырскія абавязкі сярод беларускіх праваслаўных вернікаў УАПЦ.

У 2004 г. закончыў магістратуру Акадэміі адвакатуры Украіны ў Кіеве, абараніўшы дыплом магістра права, і аспірантуру Севастопальскага НТУ па спецыяльнасцях: Сацыяльная філасофія і філасофія гісторыі, Палітычныя інстытуты і працэсы.

У 2005 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю па багаслоўю, у 2008 — доктарскую.

Працаваў старшым выкладчыкам, дацэнтам у вышэйшых навучальных установах г. Севастопаля.

У 2008 г. прыняў манаскі пострыг, у 2009 г. ўзвышаны ў годнасць ігумена і архімандрыта. У жнівені 2009 прыняты ў клір БАПЦ, выконваў пастырскія абавязкі сярод вернікаў БАПЦ на Украіне. У траўні 2011 г. Кіруючым епіскапам і Царкоўнай Радай БАПЦ абраны кандыдатам на епіскапа БАПЦ.

19 чэрвеня 2011 года ў кафедральным саборы св. Кірылы Тураўскага ў Нью-Ёрку (ЗША) адбылася хіратонія архімандрыта Серафіма ў епіскапа Віленскага Беларускай Аўтакефальнай Праваслаўнай Царквы. Хіратонію здзейснілі кіруючы епіскап БАПЦ Святаслаў (Логін), а таксама архіепіскап УАПЦ(С)КП Аляксандар (Быкавец) і епіскап Макарый.

Спасылкі
--------

belapc.org
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мастраяні.

**Руджэра Мастраяні** (італ.: Ruggero Mastroianni; 7 лістапада 1929, Турын, Каралеўства Італія — 9 верасня 1996, Памецыя, Лацыа, Італія) — італьянскі кінамантажор і акцёр.

Пяціразовы лаўрэат італьянскай нацыянальнай кінапрэміі «Давід дзі Данатэла» за лепшы мантаж і шэрагу іншых прафесійных кінаўзнагарод.

Біяграфія
---------

Руджэра Мастраяні нарадзіўся 7 лістапада 1929 года ў Турыне, Італія, у сям’і цесляра Аторына і хатняй гаспадыні Ідзі Мастраяні. Яго старэйшы брат — італьянскі акцёр Марчэла Мастраяні. У кіно пачаў працаваць у 1954 годзе асістэнтам мантажора. З 1957 працаваў рэжысёрам мантажу, за час сваёй кінематаграфічнай кар’еры прыняўшы ўдзел у працы больш за над 180 стужкамі.

Пачынаючы з фільма «Джульета і духі» (1965), Мастраяні на працягу 20 гадоў увесь час супрацоўнічаў з Федэрыка Феліні, прыняўшы ўдзел у працы над такімі яго фільмамі, як «Сатырыкон Феліні» (1969), «Рым» (1972), «Амаркорд» (1973), «Горад жанчын» (1980), «Джынджэр і Фрэд» (1986) і інш. багоў" (1969), «Смерць у Венецыі» (1971) і «Людвіг» (1972).

У 1971 годзе Руджэра Мастраяні зняўся ў ролі Сцыпіёна Азіяцкага ў фільме Луіджы Маньі «Сцыпіён, якога называюць Афрыканскім», у якім яго брат Марчэла Мастраяні згуляў галоўную ролю.

Зноскі
------

1. ↑  *Lundy D. R.* Ruggero Mastroianni // The Peerage Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>
2. 1 2  Ruggero Mastroianni // filmportal.de — 2005. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812'></a>
3. ↑  *Lundy D. R.* The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск · The Peerage |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 3043110 · BNF: 14119759v · CiNii: DA14150894 · GND: 1062462270 · ICCU: TO0V282651 · ISNI: 0000000109011927 · LCCN: no00090136 · NUKAT: n2009051871 · SUDOC: 113591659 · VIAF: 51896486 |

 |
**БелАЗ-549В** — вопытны кар’ерны самазвал грузападымальнасцю 120 тон з актыўным паўпрычэпам і газатурбінным рухавіком. Пабудаваны на Беларускім аўтамабільным заводзе ў 1969 годзе ў адзіным экзэмпляры. Самы буйны самазвал у СССР на момант стварэння.

Гісторыя
--------

Пяцігадовы план 1966—1970 гадоў прадпісваў беларускаму аўтазаводу распрацаваць кар’ерныя самазвалы грузападымальнасцю 100 тон і вышэй. Галоўнай праблемай, з якой сутыкнуліся канструктары, стала адсутнасць рухавіка патрэбнай магутнасці (на той момант у СССР не выпускалі дызеляў магутнасцю 1000 к.с.), таму было вырашана правесці эксперымент і ўсталяваць на грузавік верталётны рухавік магутнасцю 1200 к. с. У 1969 годзе пабудова самазвала завяршылася.

З-за высокага кошту эксплуатацыі і малога рэсурсу авіярухавіка (каля 3000—4000 гадзін у параўнанні з 15 000—20 000 гадзін для дызеля), а таксама з-за неабходнасці ў спецыяльным паліве (авіяцыйны газ), далейшую работу па праекце вырашылі згарнуць, і да эксперыментаў з газатурбіннымі рухавікамі на БелАЗе не вярталіся да 2018 года.

БелАЗ-549В уяўляў з сябе аўтацягнік з актыўным паўпрычэпам і электрычнай перадачай: газатурбінны рухавік прыводзіў у рух генератар, а атрыманы ток накіроўваўся на электрарухавікі задняга моста цягача і моста паўпрычэпа. Машына выкарыстоўвала турбавінтавы рухавік ТВ2-117, прызначаны для ўстаноўкі на верталёты Мі-8. Яго распрацавалі на заводзе імя Клімава, і з 1967 года выпускалі на Пермскім маторным заводзе.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4  Чем закончился почти секретный проект по созданию турбоБелАЗа? (руск.). *www.abw.by*. Праверана 12 лютага 2021.
2. ↑  *Алексей СУХАНОВСКИЙ.* ИЗОТОВ: Краткое руководство по изучению жизни и творчества генерального конструктора отечественных двигателей Сергея Петровича Изотова с воспоминаниями современников, фотографиями и чертежами. — Архангельск: «СК-Столица», 2012. — С. 78. — 182 с. — ISBN 978-5-904309-10-7. Архівавана 29 лістапада 2020 года.
3. ↑  Карьерные самосвалы с пониженным потреблением дизельного топлива / / ЗОЛОТОДОБЫЧА. Добыча золота, технологии, оборудование **(нявызн.)**. *zolotodb.ru*. Архівавана з першакрыніцы 27 студзеня 2021. Праверана 12 лютага 2021.
4. ↑  Самосвалы БелАЗ: белорусские великаны (руск.). *5 колесо* (9 верасня 2015). Архівавана з першакрыніцы 14 мая 2021. Праверана 14 мая 2021.
**Тэлесерыял-анталогія** (англ.: Anthology series, таксама зрэдку *Anthology drama*) — разнастайнасць тэлесерыялаў на радыё і тэлебачанні, у якіх кожны з эпізодаў мае ўласную гісторыю, персанажаў і акцёраў. Фармат упершыню з’явіўся на радыё NBC ў 1927 годзе, пасля выхаду праграмы *The Collier Hour*, якая лічыцца першай драмай-анталогіяй.

Пік поспеху фармату прыйшоўся на перыяд Залатога стагоддзя тэлебачання ў 1950-х гадах дзякуючы поспеху праграмы «Тэлевізійны тэатр Крафта» (1947—1958), *The United States Steel Hour* (1953—1963) і *The Philco Television Playhouse* (1948—1955), і таксама «Зала славы Hallmark» (з 1951) і *Disneyland* (з 1954). Большасць праграм доўжыліся гадзіну ці больш, і сюжэтамі для іх былі класічныя літаратурныя творы, сацыяльна значныя тэмы і сур’ёзныя драматычныя гісторыі, а таксама тэлеверсіі брадвейскіх пастановак, што рабіла шоу вельмі прэстыжным для гледачоў і зацікаўлівала вядомых акцёраў таго часу, такіх як Бет Дэвіс, Селеста Холм, Грэйс Келі, Люсіль Бол, Дэвід Нівен, Полі Берген, Ліліян Гіш, Пол Ньюман, Разалінд Расел, Шарль Буайэ, Джоэл Макры, Джаан Вудвард і дзясяткі іншых. Некаторыя зоркі класічнага Галівуду, такія як Ларэта Янг, Дуглас Фэрбенкс і Барбара Стэнвік, у пачатку пяцідзясятых перайшлі на тэлебачанне і выступалі менавіта ў сваіх асабістых тэлесерыялах-анталогіях.

У 1950 годзе, на хвалі поспеху фармату, каналы пачалі выпускаць не толькі гадзінныя, але і паўгадзінныя драмы, але яны часта падвяргаліся крытыцы з-за таго, што аўтары спрабавалі ўціснуць сур’ёзныя тэмы ў трыццаць хвілін. Многія называлі гэтыя праграмы «нізкапробнай забаўкай». Акрамя класічных драм, у другой палове пяцідзясятых поспеху дасягнулі фантастычныя і вузкажанравыя шоу, такія як «Альфрэд Хічкак прадстаўляе» (1955—1965) і «Змрочная зона» (1959—1964).

У пачатку шасцідзясятых поспех фармату зменшыўся і рэйтынгі шматлікіх шоу пачалі падаць, што прыводзіла да іх закрыцця і ​​паступовай смерці ўсяго напрамку з-за развіцця іншых тэлевізійных жанраў. Многія запісы класічных шоу не захаваліся, бо ў пяцідзясятых не было практыкі паўтору жывых тэатралізаваных тэлепастановак, а тыя матэрыялы, якія засталіся, здымаліся людзьмі з кінескопаў і маюць вельмі нізкую якасць. У наступныя гады фармат з’яўляўся на тэлебачанні нерэгулярна, і сярод яскравых яго прадстаўнікоў можна вылучыць шоу «Човен кахання» (1977—1986), «Гатэль» (1983—1988), «Байкі са склепу» (1989—1996), «Амерыканская гісторыя жахаў» (з 2011), і «Чорнае люстэрка» (з 2011).

Гл. таксама
-----------

* Першыя ластаўкі

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  *Madelyn Ritrosky-Winslow*. Anthology drama **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Museum of Broadcast Communications*. Архівавана з першакрыніцы 9 мая 2013. Праверана 7 студзеня 2013.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**«Краі́на пла́чу»** — беларускі кароткаметражны беларускамоўны мастацкі фільм, зняты выпускніком Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў Янам Лысым у 2019 годзе. Фільм зняты з выкарыстаннем карцін Каспара Давіда Фрыдрыха і музыкі Франца Шуберта.

Сюжэт
-----

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Яны шукаюць паратунак у казцы, нават жывучы ў казцы.з уступнай застаўкі[en] фільма | "|

Маленькая дзяўчынка жыве ў чароўным Свеце Ценяў, дзе не існуе ні радасці, ні гора. Яе адзіны сябар Цень распавядае ёй казачныя гісторыі пра іншы свет, у якім існуюць аўтамабілі і высотныя будынкі, бываюць мама, тата, а таксама смех і слёзы. Дзяўчынка пачынае марыць патрапіць у тую казку, нягледзячы на папярэджанні Ценю, што плакаць там прыйдзецца штодзённа і з самага першага моманту: пра гэта ён ведае, бо аднойчы ў Свеце Ценяў ужо жыў адзін хлопчык, якому таксама надакучыла прабыванне ў поўным супакоі. Тады ён адправіўся да загадкавай пячоры, з якой яго клікаў жаночы голас. Цень абвязаў хлопчыка адмысловай стужкай, каб, у выпадку рашэння вярнуцца, той мог знайсці дарогу назад. Аднак праз хвіліну стужка абарвалася, а з глыбіні пячоры Цень упершыню пачуў дзіцячы плач.

Дзяўчынка адмаўляецца верыць у кепскі канец гэтай гісторыі, падазраючы, што Цень проста не хоча яе адпускаць. Яна аб’яўляе «*Проста надакучыла!*» і сыходзіць у пошуках той пячоры. Цень не спыняе яе, а толькі працягвае перасцерагаць, не разумеючы, што́ дзецям так надакучае ў бясстрашным Свеце Ценяў. Дасягнуўшы пячоры, дзяўчынка таксама чуе голас жанчыны, якая кліча яе да сябе, і разумее: гэта яе мама. Тады Цень скідае верхнюю вопратку і за ягонай спінай узнікаюць анёльскія крылы. Ён прыкладае да вуснаў дзяўчынкі ўказальны палец і абвязвае вакол яе тулава стужку з надзеяй, што яна вернецца. Дзяўчынка знікае ў пячоры, а камера тым часам аддаляецца: гучыць немаўлячы плач, а два жаночыя галасы абмяркоўваюць нараджэнне дзяўчынкі; Свет Ценяў аказваецца ўвесь гэты час быў у жываце мамы.

Акцёры
------

| Акцёр | Роля |
| --- | --- |
| Эва-Сафія Чарухіна |  Дзяўчынка |
| Ганна Чарухіна |  Мама |
| Канстанцін Чарухін |  Тата |
| Мікіта Патапейка |  Хлопчык |
| Кірыл Салееў |  Цень |
| Ян Лысы |  голас Ценю |

Здымачная група
---------------

* рэжысёр, сцэнарыст, аператар — Ян Лысы[d]
* гукарэжысёр — Кірыл Салееў
* аўтары малюнкаў — Кацярына Патапейка, Мікіта Патапейка, Эва-Сафія Чарухіна, Іларыя Брэль
* аўтар уступнай карціны — Вікторыя Кульваноўская
* выканаўца песні — Нана Мускуры[en]

Зноскі
------

1. ↑  "Выпускнік акадэміі мастацтваў зняў дзіцячы фільм на беларускай мове". Белсат. 2019.10.20. Праверана 2020-03-16. `{{cite news}}`: Праверце значэнне даты ў: `|date=` (даведка); Шаблон цытавання мае пусты невядомы параметр: `|coauthors=` (даведка)

Спасылкі
--------



* «Краіна плачу» на YouTube
* Краіна плачу на сайце «Internet Movie Database» (англ.) 0 з 10 зорак

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
Першая сура Карана ў стылі насх
**Насх** (араб. نسخ‎‎نسخ‎‎) — асноўны і самы распаўсюджаны шрыфт для запісу большасці моў, якія выкарыстоўваюць арабскі алфавіт.

Насх набыў паўсюднае распаўсюджванне ў арабскім свеце ў XV стагоддзі, выцесніўшы больш грувасткі і складаны сулюс. На насх перапісваліся Каран, хадзісы і іншая ісламская літаратура. У цяперашні час некалі каліграфічны стыль, насх ператварыўся ў звычайны і найбольш просты шрыфт, які выкарыстоўваюць на пісьме практычна ва ўсім арабскім свеце і выкладаюць у школах.

У камп’ютарах таксама па змаўчанні выкарыстоўваецца насх: **بسم الله الرحمن الرحيم**.

На аснове насха быў створаны насталік, які пераважае ў Іране і Пакістане, тады як у арабскіх краінах лічыцца архаічным.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Насх на Вікісховішчы |

* Галерэя работ шрыфтам насх Архівавана 26 верасня 2007.
* Naskh calligraphy

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Спаса-Праабражэнская царква.
**Спаса-Праабражэнская царква** — праваслаўны храм у вёсцы Порплішча Докшыцкага раёна Віцебскай вобласці. Помнік драўлянага дойлідства.

Гісторыя
--------

Царква пабудавана ў 1627 годзе, фундатарамі яе былі Францішак і Ганна Зебржыдоўскія. Перабудавана ў 1794 г. мясцовым святаром Ждановічам і прыхажанамі, з элементамі класіцызму. У 1883 годзе прыбудавана званіца.

У 1988 г. праводзіўся капітальны рамонт пабудовы.

Царква дзейнічае. Помнік рэспубліканскага значэння.

Архітэктура
-----------

Крыжова-купальны храм з планам у выглядзе лацінскага крыжа. Усе зрубы роўнай вышыні і накрытыя ўзаемна перпендыкулярнымі двухсхільнымі дахамі з 3-вугольнымі франтонамі на тарцах. На сяродкрыжжы масіўны васьмігранны светлавы барабан, завершаны гранёным купалам з галоўкай. Абапал пяціграннага алтарнага зрубу невялікія прамавугольныя ў плане рызніцы.

У 1883 г. да галоўнага фасада прыбудаваныя трох’ярусная вежа-званіца з бабінцам у ніжнім ярусе, накрытая невысокім чатырохсхільным шатром.

Сцены гарызантальна ашаляваныя. Вокны прамавугольныя.

Інтэр’ер
--------

Інтэр’ер царквы
Унутры барабан купалу апіраецца на папружныя аркі з парусамі. Ад старой царквы ацалелі фрагменты разьбянога іканастаса XVII стагоддзя. Хоры размешчаныя ў асноўным аб’ёме. У інтэр'еры захаваліся фрагменты разнога драўлянага алтара XVII ст. якія выкарыстаны пры афармленні ўцалелых дагэтуль іканастаса і ківотаў. Разьба іканастаса выкананая ў тэхніцы нізкага рэльефу: варыяцыі раслінных парасткаў з букетамі кветак і пладоў, галовак анёлаў, жаночых фігур. У іканастасе ёсць каштоўныя абразы XVIII—XIX стагодздяў. Разьбой пакрыты таксама плоскасці філёнгаў, калоны і абрамленні ківотаў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Сайт Віцебская абласная бібліатэка ім. У. І. Леніна. дата доступа 27.12.2016

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------



|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Спаса-Праабражэнская царква (Порплішча) на Вікісховішчы |

* Спаса-Праабражэнская царква (Порплішча) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Спаса-Праабражэнская царква (Порплішча) на сайце Radzima.org
* Спаса-Праабражэнская царква (Порплішча) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Спаса-Праабражэнская царква (Порплішча) на сайце «Архіварта»
**Хуст** (укр.: Хуст) (венг.: Huszt, славацк.: Chust, ням.: Chust, руск.: Hust) — горад у Закарпацкай вобласці Украіны. Цэнтр аднайменнага раёна. З 1998 года абласны цэнтр. Знаходзiцца ў Мармарошскай катлавiне, пры зліцці рэк Рыкі і Ціса. Акрамя горада ў склад Хусцкага гарадскога савета ўваходзяць сёла Зарычнэ, Кірэші і Чэрціж. Агульная плошча гарсавета — 22 км².

Гісторыя
--------

На ўскраінах горада ўзвышаецца вулканічнага паходжання гара, на якой каля 1090 пачалося будаўніцтва замка-крэпасці (цяпер у руінах). Замак служыў для аховы доступу да саляной капальні ў Салотвіна. У 16-17 стст. за Хуст і яго замак часта ваявалі Габсбургі і сяміградскія князі, а таксама на яго нападалі туркі і татары. У 1709 годзе Франц Ракоцы склікаў ў Хусце сямiградскi сойм. Замак быў знішчаны ад буры і пажару 1766. У Хусце нарадзіўся навуковец І. Арла (1770), у 19 ст. жыў філосаф В. Даўговіч. 21 студзеня 1919 года ў Хусце сабраўся Усенародны Кангрэс венгерскіх русінаў, які стварыў Цэнтральны народны савет і прыняў далучыць Закарпацце да Украіны. 10 лістапада 1938 Хуст стаў сталіцай аўтаномнай Карпата-ўкраінскай дзяржавы, куды эвакуіраваўся ўрад А. Валошына з Ужгарада, і быў сведкам яе нацыянальна-дзяржаўнага адраджэння, а ў сакавіку 1939 года — ўзброенай барацьбы паміж Карпацкай Сеччу і чэшскімі і венгерскімі войскамі. Тут таксама сабраўся Сойм Карпацкай Украіны 15 сакавіка 1939 года. У Хусце ў 1938—1939 гадах быў двор Апостальскага адміністратара Мукачэўскай епархіі, выходзіла штодзённая газета «Новая Свабода» і дзейнічаў тэатр «Новая Сцэна». На замкавай гары пахаваныя загінулі карпацкія сечавікі. Цяпер ў Хусце працуюць фетра-фiльцэвая і абутковая фабрыкі, мэблевы камбінат, цагляна-чарапічны завод, прадпрыемствы харчовай прамысловасці, сярэднія школы (у 1921—1945 гадах была гімназія), лесатэхнічны тэхнікум, медыцынская і культурна-адукацыйныя школы. Цяпер у горадзе праводзіцца рэканструкцыя парку адпачынку і цэнтральнай часткі горада. Рэканструяваны сквер на плошчы Багдана Хмяльнiцкага.

Насельніцтва
------------

Згодна з Усеўкраінскім перапісам насельніцтва 2001 года, у Хусце налічвалася 31,9 тысячы жыхароў, асноўнымі нацыянальнасцямі з якіх з’яўляюцца:

* украінцы — 28,4 тыс. (89 %)
* венгры — 1,7 тыс. (5.3 %)
* рускія — 1,2 тыс. (3.8 %)
* цыганы — 0,1 тыс. (0.3 %)

Галерэя
-------

|  |  |  |
| **Хусцкая Рэфармацкая царква**(былы Елiзавецiнскi касцёл XIII ст. царква-крэпасць) |  | **Каталiцкi касцёл** |

|  |  |  |
| **Праваслаўная Благавешчанская царква** |  | **Інтэр’ер сiнагогi** |

Спасылкі
--------

| Закарпацкая вобласць |
| --- |
| Раёны | 
* Бэрэгаўскі
* Мукачэўскі
* Рахіўскі
* Ужгарадскі
* Хусцкі
* Цячыўскі

 |  |
| Гарады | 
* Бэрэгавэ
* Вынаградзіў
* Іршава
* Мукачэва
* Пэрэчын
* Рахіў
* Свалява
* **Ужгарад**
* Хуст
* Цячыў
* Чоп

 |
| Пгт | 
* Бацьёва
* Буштына
* Валавэць
* Вылок
* Вышкава
* Вэлыкы Бычкіў
* Вэлыкы Бэрэзны
* Дубавэ
* Ждэніева
* Кабылэцка Паляна
* Каралэва
* Кольчына
* Міжгір’я
* Салотвына
* Сэрэдне
* Тэрэсва
* Усць-Чорна
* Чынадзіева
* Ясіня

 |
**Царква езуітаў** (ням.: Jesuitenkirche) ці **Універсітэцкая царква** (ням.: Universitätskirche) — каталіцкі храм ва Унутраным горадзе Вены. Адносіцца да архідыяцэзіі Вены. Помнік архітэктуры барока, пабудаваны ў 1623—1627 гадах, перабудаваны ў 1703—1705 гадах Андрэа Поца.

Гісторыя
--------

Царква езуітаў ці Універсітэцкая царква была пабудавана ў 1623—1627 гадах на месцы больш старой капэлы пасля зліцця Венскага езуіцкага калегіума з факультэтам філасофіі і тэалогіі Венскага ўніверсітэта. Пасля заканчэння будаўніцтва яна была асвячона ў гонар двух самых вядомых Святых Таварыства Ісуса — Ігнація Лаёлы і Францыска Ксаверыя.

У 1703 годзе імператар Леапольд I запрасіў знакамітага архітэктара Андрэа Поца, які таксама належаў да Таварыства Ісуса, для перабудовы ўніверсітэцкай царквы. Ён прыбудаваў да царквы дзве вежы і перарабіў галоўны фасад, разбіўгы яго шэраг вузкіх гарызантальных і вертыкальных секцый. Пасля перабудовы царква была пераасвечана ў імя Унебаўзяцця Дзевы Марыі.

Інтэр'ер
--------

Інтэр'ер
На фоне даволі строга знешняга ўбрання інтэр'ер царквы адрозніваецца багатым дэкорам. Для ўпрыгожвання шырока выкарыстоўваюцца мармур, пазалота, фрэскавая жывапіс. Сапраўдным шэдэўрам выяўленчага мастацтва з'яўляецца маляўнічы плафон Поца, які выкарыстоўвае прыёмы падману зроку для стварэння ілюзіі аб'ёмнай прасторы на плоскасці (гл. трамплёй).

Спасылкі
--------

* suf.at | Jesuitenkirche Архівавана 13 лістапада 2012.  (ням.)
* planet-vienna.com | Jesuitenkirche  (ням.)
Каралеўскі Альберт-Хол
**Лонданская каралеўская зала мастацтваў і навук імя Альберта** (англ.: Royal Albert Hall of Arts and Sciences), ці проста **Альберт-хол**, — найбольш прэстыжная канцэртная зала Вялікабрытаніі. Пабудаваны ў памяць прынца-кансорта Альберта пры яго ўдаве каралеве Вікторыі. Размешчаны ў Паўднёвым Кенсінгтоне — раёне Лондана, багатым культурнымі ўстановамі віктарыянскай эпохі.

Гісторыя
--------

Паштоўка, 1903
1986 год: від з паўднёвага боку
2010 год: від з боку Гайд-парку
У 1851 годзе пры непасрэдным удзеле прынца Альберта ў Лондане была арганізавана першая ў гісторыі Сусветная выстаўка. Для размяшчэння экспазіцыі побач з цяперашнім Альберт-холам, у Гайд-парку, быў збудаваны Крыштальны палац. Натхнёны поспехам гэтага мерапрыемства, Альберт курыраваў ператварэнне Кенсінгтона ў музейны гарадок, Альбертопаль, дзе па яго ініцыятыве сталі базіравацца Каралеўскі каледж музыкі і Каралеўскае геаграфічнае таварыства.

Пасля смерці мужа ў 1861 годзе каралева задумала ўвекавечыць яго памяць узвядзеннем Альберт-хола. Цырымонія адкрыцця канцэртнай залы адбылася 29 сакавіка 1871 года. Каралева ад пачуццяў, якія нарынулі на яе, не змагла прамовіць ні слова, так што прынц Эдуард вымушана прамовіў за яе: «Каралева аб'яўляе гэту залу адкрытай».

Сучаснасць
----------

Кожны год у Альберт-холе праходзіць каля 350 мерапрыемстваў, уключаючы канцэрты класічнай музыкі, пастаноўкі опер і балетаў, цырымоніі ўзнагароджанняў, дабрачынныя канцэрты, банкеты. У паваенны час у Альберт-холе не раз выступалі папулярныя рок-гурты, як, напрыклад, The Beatles, Led Zeppelin і The Who. У 1956 годзе Альфрэд Хічкок зняў у Альберт-холе кульмінацыйную сцэну вострасюжэтнай стужкі «Чалавек, які занадта шмат ведаў». Таксама праводзяцца ўрачыстыя мерапрыемствы з удзелам студэнтаў Імперскага каледжа Лондана. Альберт-хол можна наведаць і ў парадку турыстычнай экскурсіі.

Гл. таксама
-----------

* Мемарыял прынца Альберта

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Альберт-хол
* Афіцыйны сайт (англ.)
* Albert Hall (Victorian London) (англ.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Фантана.
**Фантана** (ісп.: Lago Fontana) — ледніковае возера ў правінцыі Чубут, Аргенціна. Разам з суседнім возерам Ла-Плата стварае сістэму азёраў, якая дае пачатак рацэ Сенгер — буйнейшай на поўдні правінцыі.

Возера мае плошчу каля 8150 га, размешчана на вышыні 940 м над узроўнем мора ў даліне, якая акружана прыгожым букавым лесам. Рэчкай Рыа-Уніян звязана з возерам Ла-Плата, таксама ў яго ўпадаюць невялікія рэчкі Флорэс і Эль-Пескада і шматлікія ручаі. У адрозненні ад іншых азёраў у рэгіёне яно не ўваходзіць у склад якога-небудзь нацыянальнага парку, тым не менш пейзаж не быў істотна зменены чалавечай дзейнасцю. Насельніцтва ў раёне возера складае каля 40 жыхароў.
**Эндагамія** (ад грэч. энда — унутры + шлюб) — звычай, які дазваляў шлюб толькі паміж членамі адной грамадскай групы (племя, часам роду). Эндагамія племя найчасцей спалучалася з экзагаміяй родаў, што ўваходзілі ў яго. Каставай эндагаміі называлі забароны шлюбаў паміж людзьмі розных саслоўяў (напрыклад, У Старажытным Егіпце, кастах Індыі

Літаратура
----------

* Першиц А. И. Из истории патриархальных форм брака // КСИЭ. — 1955. — Выпуск 24. — С.
* Штернберг Л. Я. семья и род у народов Северо-Восточной Азии. — Л. 1933.
* Энгельс Ф. Происхождение семьи, частной собственности и государства // Маркс К. Энгельс Ф. Сочинения. Том 21. — 2-е издание. — М.
**«Thriller»** (бел.: Трылер) — шосты студыйны альбом амерыканскага музыканта Майкла Джэксана. Выпушчаны на лейбле «Epic Records» 30 лістапада 1982 года, праз тры гады пасля выхаду папярэдняга камерцыйна паспяховага і станоўча прынятага крытыкамі альбома Джэксана «Off the Wall». «Thriller» запісаны ў такіх жанрах, як поп, рок, постдыска, рытм-н-блюз і фанк.

Праца над альбомам вялася ў перыяд з красавіка па лістапад 1982 года на студыі Westlake Recording Studios у Лос-Анджэлесе. Прадзюсаваннем займаліся Куінсі Джонс і сам Джэксан. Усяго ў альбоме дзевяць трэкаў, чатыры з іх былі напісаны самім спеваком. Усе сем сінглаў, выпушчаных з Thriller, трапілі ў топ-10 чарта Billboard Hot 100. На тры з іх былі зняты музычныя відэакліпы. Гэтая кружэлка дазволіла Джэксану зламаць расавыя бар’еры ў поп-музыцы: відэа на песні «Thriller», «Billie Jean» і «Beat It» патрапілі ў рэгулярную ратацыю на MTV. Альбом быў адным з першых, якія выкарыстоўваюць музычныя відэа ў якасці паспяховага інструмента прасоўвання. Усяго за год Thriller стаў самым прадаваным альбомам усіх часоў і застаецца такім да гэтага часу.

На цырымоніі ўручэння «Грэмі» 1984 года пласцінка атрымала восем узнагарод: сем з іх забраў Джэксан, восьмую ўзяў гукарэжысёр Брус Свідэн. У 2003 годзе Thriller заняў 20-е месца ў спісе «500 найвялікшых альбомаў усіх часоў» па версіі часопіса Rolling Stone. У тым жа годзе ён стаў трэцім у спісе 200 Definitive Albums of All Time (па версіі Нацыянальнай асацыяцыі прадаўцоў гуказапісаў). Альбом быў уключаны ў Бібліятэку Кангрэса як «культурна значны запіс», а відэакліп на песню «Thriller» — у Нацыянальны рэестр кінакарцін як «культурна, гістарычна і эстэтычна істотны фільм». У 2012 годзе крытыкі Slant Magazine паставілі Thriller на першае месца ў сваім спісе «Лепшых альбомаў 1980-х».

Заўвагі
-------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Apple Music · Deezer · Google Play Music · Spotify · Tidal (альбом) |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · MusicBrainz |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1070500437 · VIAF: 315586003 |
**Сонда** (ісп.: viento zonda) — сухі цёплы мясцовы вецер тыпу фёну, што перыядычна дзьме на ўсходніх схілах Андаў у Аргенціне

Апісанне
--------

Сонда ўтвараецца пры перавальванні марскога ўмеранага паветра з Ціхага акіяна праз Анды. Амаль уся вільгаць застаецца на заходніх наветраных схілах гор у выглядзе ападкаў, а прасохлае сухое паветра, спускаючыся з шасцікіламетровага грэбня, награецца і ўрываецца на раўніны Пампы цёплым ветрам — сонда. Звычайная хуткасць ветру — 40 км/гадз. Самыя моцныя парывы сонды характэрны для аргенцінскіх правінцый Сан-Хуан, Мендоса, Ла-Рыёха (рэгіён Куё), дзе Анды дасягаюць найбольшай вышыні. На поўначы ўтварэнню сонды перашкаджае вялікая шырыня нагор’я Пуна.

У адрозненне ад большасці фёнаў, якія з’яўляюцца «пажыральнікамі снягоў», сонда стварае адваротны эфект. Высока ў гарах (болей за 5 км), часам дасягаючы хуткасці больш за 200 км/гадз, вядомая пад назваю *viento blanco*, сонда спрыяе снегавой акумуляцыі і ўтварэнню ледавікоў, што паляпшае водазабеспячэнне засушлівай заходняй часткі Пампы.

Паводле даследаванняў, праведзеных у 1967—1976 гадах, сонда звычайна пачынаецца ў другой палове дня (ад 12 да 6 гадзін вечара) і, як правіла, доўжыцца ад 1 да 12 гадзін, хоць можа з перапынкамі дзьмуць 2 ці 3 дні. Перыяд вятроў сонда доўжыцца з мая па лістапад.

Зноскі
------

1. ↑  Aspectos estadísticos y sinópticos del Viento Zonda  (ісп.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Людвік Вольнік** (польск.: Ludwik Wolnik, 19 жніўня 1889, Слесін — пасля 1941) — польскі ўрадовец, інжынэр. Бурмістар Баранавічаў і Наваградку.

Біяграфія
---------

Скончыў аддзяленне мэханікі Палітэхнікума ў Кётане. З пачаткам Першай сусветнай вайны прызваны ў нямецкае войска і ў 1914 годзе трапіў у расійскі палон. Высланы на Урал, пасля працаваў на будоўлі фабрык у Маскве. У 1916—1918 гадах выконваў абавязкі віцэ-дырэктара фабрыкі Густава Пелкі ў Маскве. У Маскве заснаваў таварыства «Stowarzyszenie Wielkopolan», дзе працаваў сакратаром.

Пасля вяртання ў Польшчу, працаваў у міністэрстве. Ваяваў дабраахвотнікам у польска-бальшавіцкай вайне 1920 года.

Пасля дэмабілізацыі застаўся ў Баранавічах. З ліпеня 1934 года абраны бурмістрам Баранавічаў.

У 1937 годзе абраны бурмістрам павятовага Наваградку. Удзельнічаў у Камітэце святкавання «Дзён Міцкевіча», дзякуючы яго намаганням 3 чэрвеня 1931 года і адбылося насыпанне кургана Адаму Міцкевіча каля Наваградзкага замка.

Пасля далучэньня Заходняй Беларусі да БССР арыштаваны НКУС БССР 29 верасня 1939 года. Асуджаны 4 верасня 1940 года па 74 УК БССР на 8 год. Знаходзіўся ў Суслаўскім працоўнапапраўчым лягэры. Вызвалены 2 верасня 1941 года ў сувязі са стварэннем польскага войска Андэрса.

Рэабілітаваны пракуратурай Брэсцкай вобласці ў 31 ліпеня 1989 года.

Зноскі
------

1. ↑  Інжынэр-бурмістр, што заснаваў мясакамбінат
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рагуля.
**Людміла Рагуля** (дзяв. **Гутар**; 12 лютага 1925 — 20 лютага 2014) — беларуская грамадская дзяячка, сябра і адна з кіраўніц СБМ. Жонка Барыса Рагулі.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 12 лютага 1925 года ў Навагрудку ў міжваеннай Польскай Рэспубліцы ў сям’і беларускага патрыёта, які загінуў у падвалах НКУС. Мела трох братоў і сястру. Хадзіла ў пачатковую школу, потым у гімназію. З будучым мужам Барысам Рагулем была знаёмая з дзяцінства, дзякуючы свайму брату, які быў ягоным сябрам.

У Другой сусветнай вайны падчас нямецкай акупацыі ў 1943—1944 г. была кіраўнічкай юначак Саюза беларускай моладзі на Наваградскую акругу.

Ад лета 1944 г. выехала на эміграцыю разам з будучым мужам Барысам Рагулем, у тым жа годзе выйшла замуж за яго замуж, шлюб бралі ў Варшаве. Па вайне жылі ў Германіі. 1 студзеня 1946 года страціла сына, які раптоўна нарадзіўся на шостым месяцы цяжарнасці. Вучылася ў Лювенскім універсітэце ў Бельгіі на фармацэўтычным аддзяленні.

4 снежня 1954 г. Барыс Рагуля, Людміла і дзеці, Рагнеда і Вітаўт, адплылі ў Канаду. Жылі ў Лондане (Антарыа). Была актывісткай Згуртавання беларусаў Канады, прыхаджанкай царквы Св. Кірылы Тураўскага ў Таронта. Разам з мужам Барысам Рагулей мелі чатырох дзяцей — дачку і трох сыноў. Пра жыццё з мужам і сваю грамадскую дзейнасць Людміла Рагуля казала так:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Увесь час была з ім. У яго было вельмі цікавае жыццё, вельмі цяжкае. Кожны раз, што Барыс рабіў і я была побач з ім, добра арыентавалася ў беларускіх справах і цяпер у курсе, але, на жаль, мы ўжо ня можам шмат ад сябе даць. Мы пражылі на эміграцыі, давалі сабе рады як маглі і дапамагалі сваім беларусам. І Чарнобылем цяпер займаліся тут. Прымалі з Беларусі дзяцей. Барыс, як медык, арганізоўваў ім медычны агляд. Цяпер мы атрымалі прыгожы падарунак ад чарнобыльскіх дзяцей. Так што ніколі нам не давялося доўга без занятку сядзець. | "|

Памерла 20 лютага 2014 г.

Спасылкі
--------

* Радыё Свабода. «Барыс Рагуля, дзе ні быў, меў харызму страшную»
Арыгінал коннай статуі Марка Аўрэлія ў Капіталійскім музеі
**Конная статуя** — скульптура (статуя) або помнік, які адлюстроўвае каня, чалавека з канём або вершніка.

Падобныя статуі ці помнікі, як правіла, прысвячаюцца кіраўнікам і военачальнікам. Стоячы малююцца часцей за ўсё палітыкі і дзеячы мастацтва, зрэдку іх можна сустрэць і седзячы. Конныя статуі вядомыя яшчэ з антычнай эпохі, найбольш старажытнай з ацалелых з'яўляецца конная статуя Марка Аўрэлія на плошчы Капітолія ў Рыме. Самымі складанымі ў тэхнічным плане лічацца конныя статуі, якія маюць усяго два пункты апоры.

Гл. таксама
-----------

* Конны партрэт

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Конная статуя**
**Ана́ліз разме́рнасцей**, ці **тэо́рыя разме́рнасцей** — матэматычны метад вызначэння формул, якія выражаюць залежнасць паміж фізічнымі велічынямі пры даследаванні розных з'яў.

Аналіз размернасцей заснаваны на супастаўленні размернасцей фізічных велічынь. Выкарыстоўваецца ў выпадках, калі адшуканне фізічнай велічыні патрабуе складаных разлікаў або ведання механізму працэсу, працяканне якога не вызначана.

Аналіз размернасцей пашыраны ў многіх раздзелах фізікі і сумежных навуках (механіцы, гідрадынаміцы, цеплатэхніцы і іншых).

Гл. таксама
-----------

* Тэорыя падобнасці

Літаратура
----------

* Размернасцей аналіз // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. С. 261.
**Заходне-Вашынгтонскі ўніверсітэт** (англ.: Western Washington University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Белінгем у штаце Вашынгтон, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Заходне-Вашынгтонскі ўніверсітэт — гэта самы паўночны ўніверсітэт у так званых сумежных штатах (штаты ЗША за выключэннем Аляскі і Гаваяў, якія не маюць сухапутнай мяжы з іншымі штатамі), быў заснаваны ў 1893 годзе. Універсітэт прыняў сваю цяперашнюю назву ў 1977 годзе.

Структура
---------

* Каледж бізнесу і эканомікі
* Каледж прыгожых і выканальніцкіх мастацтваў
* Каледж сацыяльна-гуманітарных навук
* Каледж навукі і інжынерыі
* Каледж эеалогіі
* Каледж міждысцыплінарных студый
* Каледж адукацыі

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Вашынгтон

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
Сталіца Рэспублікі Казахстан — горад Астана. Штогод 6 ліпеня ў Казахстане адзначаецца Дзень сталіцы.

Храналогія сталіц Казахстана
----------------------------

Першай сталіцай Казахстана (Алашскай аўтаноміі) у 1917—1920 быў горад Сяміпалацінск, тым часам як Алеш-кала.

У створанай у складзе РСФСР Кіргізскай АССР з 1920 года сталіцай быў горад Арэнбург.

У 1925 годзе рэспубліка атрымала назву Казахская АССР, сталіца была перанесена ў Ае-Мячэць, у сувязі з гэтым пераназваную ў Кызыл-Арду.

У 1929 годзе сталіца рэспублікі зноў была перанесена, гэтым разам у Алма-Ату.

У 1936 годзе Казахская АССР была выведзена са складу РСФСР і ператворана ў Казахскую ССР.

У 1929—1936 гадах Алма-Ата з’яўлялася сталіцай Казахскай АССР, з 1936 па 1991 год — сталіцай Казахскай ССР, з 1991 па 1997 год сталіцай Рэспублікі Казахстан. Алма-Ата была апошняй сталіцай і найбуйнейшым горадам Казахскай ССР, потым стала першай сталіцай і адзіным горадам-мільянерам Рэспублікі Казахстан.

Афіцыйна Астана была абвешчана сталіцай Казахстана 10 снежня 1997 года. Міжнароднае прадстаўленне Астаны як новай сталіцы адбылося 10 чэрвеня 1998 года.

У 1998 годзе сталіцу перанеслі ў Астану, аднак за Алма-Атой замацаваўся статус Паўднёвай сталіцы Казахстана. З тых часоў тэрмін *Паўднёвая сталіца Казахстана* вельмі часта ўжываецца ў прэсе і пазначае менавіта Алма-Ату.

Прыкладна з мая 1999 года горад Атырау ў прэсе сталі зваць *Нафтавай сталіцай Казахстана*. Да гэтага часу ганаровы тытул нафтавай сталіцы Казахстана насіў горад Актау.

20 сакавіка 2019 года абедзве палаты парламента Казахстана прагаласавалі за закон «Пра ўнясенне папраўкі ў Канстытуцыю Казахстана пра змену назвы сталіцы дзяржавы з Астаны ў Нур-Султан». 23 сакавіка 2019 года прэзідэнт Казахстана Касым-Жамарт Такаеў падпісаў указ пра перайменаванне Астаны ў Нур-Султан. Перайменаванне сталіцы матывавалася імкненнем увекавечыць імя першага прэзідэнта Казахстана Нурсултана Назарбаева, які пакінуў пасаду.

Пасля падзей у студзені 2022 года прэзідэнт Казахстана Касым-Жамарт Такаеў ажыццявіў шэраг крокаў па рэфармаванні палітычнай сістэмы Казахстана, адным з іх было ўнясенне паправак у Канстытуцыю краіны, у рамках гэтага 17 верасня 2022 года выйшаў прэзідэнцкі ўказ пра перайменаванне сталіцы краіны назад у Астану.

Зноскі
------

1. ↑  АП РФ Распоряжение 17-08-1995 г. № 1495 «О написании названий государств бывших республик СССР и их столиц»
2. ↑  Южная столица Казахстана — Алматы Архівавана 27 красавіка 2010.
3. 1 2  Нефть России : У Казахстана появится новая «нефтяная столица» : номер № 5, МАЙ 1999
4. ↑  Атырау — нефтяная столица Казахстана Архівавана 29 чэрвеня 2018.
Знак міравога суддзі Расійскай імперыі
**Міравы́ суд** — найніжэйшае звяно судовай сістэмы ў шэрагу дзяржаў. Узнік у XIV стагоддзі ў Англіі. У Расійскай імперыі створаны паводле Судовых статутаў у выніку судовай рэформы 1864 года. Складаўся з участковых і ганаровых суддзяў, якія разглядалі дробныя грамадзянскія і крымінальныя справы паводле 1-й інстанцыі, але не ўваходзілі ў штаты Міністэрства юстыцыі і не атрымлівалі жалавання, і з’ездаў павятовых міравых суддзяў — 2-я інстанцыя, якія разглядалі апеляцыйныя скаргі на пастановы міравых суддзяў. Выбіраліся павятовымі, земскімі сходамі ці гарадскімі думамі.

У беларускіх губернях Расійскай імперыі міравыя суддзі не выбіраліся, а прызначаліся ўрадам, бо да 1911 года на Беларусі не было земскіх сходаў. На Беларусі міравыя суды пачалі ўтварацца ў 1871 годзе, міравымі суддзямі маглі быць мужчыны не маладзейшыя за 25 гадоў, якія мелі не менш чым 100 дзесяцін зямлі і адпаведную адукацыю. Міравым судам былі падсудныя цывільныя справы пры цане іску да 500 рублёў і крымінальныя, паводле якіх прадугледжваўся арышт да трох месяцаў, грашовыя спагнанні да 300 рублёў, зняволенне ў работны дом да 1 года. У 1872—1874 гадах у Мінскай губерні было створана 36 участкаў міравых судоў, у Гродзенскай — 28, Віленскай — 27, Віцебскай і Магілёўскай — па 35. Паводле закона 1889 года міравыя суды падлягалі скасаванню. У Віцебскай, Мінскай і Магілёўскай губернях міравыя суды былі скасаваны паводле закона 1900 года, замест іх уводзіліся земскія начальнікі, у гарадах — гарадскія суды. Былі адноўлены законам 1912 года, на Беларусі — у 1914 годзе, з адтэрміноўкай на адзін год праз пачатак Першай сусветнай вайны.

Крыніцы
-------

1. 1 2  ЭГБ 1999, с. 205.

Літаратура
----------

* *Язэп Юхо.* Міравы суд // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — С. 205. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9.