recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Навасёлкі.
**Навасёлкі** — аграгарадок у Ляхавіцкім раёне Брэсцкай вобласці на рацэ Ведзьма. Цэнтр сельсавета і калгаса.

За 12 км на паўночны ўсход ад г. Ляхавічы, 232 км ад г. Брэста, 7 км ад чыгуначнай станцыі Кавалі.

Насельніцтва
------------

401 жыхар, 167 двароў (1999 г.).

Інфраструктура
--------------

Сярэдняя школа, дом культуры, бібліятэка, аддзяленне сувязі.

Славутасці
----------

Брацкая магіла савецкіх воінаў. Помнік землякам, якія загінулі ў Другую сусветную вайну.

Літаратура
----------

Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. т. 11: Мугір-Паліклініка / Рэд кал.: Г. П. Пашкоў і інш. -Мінск: БелЭн, 2000
**Сурынам** — адна з галоўных рэк дзяржавы Сурынам. Яе выток размяшчаецца на Гвіянскім нагор’і побач з гарамі Вільгельміна. Даўжыня ракі — 480 км.

На рацэ ёсць некалькі парогаў і плацін, найбуйнейшая з якіх называецца Афабакадам. Вадасховішча Бракапонда падзяляе раку на дзве часткі. Верхняя частка амаль цалкам знаходзіцца ў акрузе Сіпалівіні, а ў ніжнім працягу рака праходзіць па тэрыторыі акругаў Бракапонда, Пара, Камевейне, Ваніка і Парамарыба.

Сурынам працякае праз гарады Пакігрон, Бракапонда, Берг-эн-Дал, Ёдэнсаване, затым дабіраецца да сталіцы Парамарыба, каля горада Ньіў-Амстэрдам зліваецца з ракой Камевейне і пасля гэтага адразу ўпадае ў Атлантычны акіян.

Масты
-----

У 2000 годзе прэзідэнтам Сурынама ў Парамарыба быў афіцыйна адкрыты мост імя Жуля Альберта Вейденбоса, які адкрывае доступ да ўсходняй частцы краіны. У 50 км на поўдзень ад Парамарыба раку таксама перасякае драўляны мост.
Статак авечак у Айдаха, ЗША
**Жывёлагадоўля** — галіна сельскай гаспадаркі, якая займаецца развядзеннем сельскагаспадарчых жывёл для вытворчасці жывёлагадоўчых прадуктаў.

Забяспечвае насельніцтва прадуктамі харчавання (малочныя прадукты, мяса, яйцы, мёд і інш.), лёгкую і харчовую прамысловасць сыравінай (скура, воўна, мяса, малако і інш.), дае жывую цяглавую сілу (коні, валы, аслы, мулы, вярблюды, алені і інш.), асобныя кармы (касцявая мука і інш.), лекавыя сродкі (гармоны, сывараткі) і арганічныя ўгнаенні. Галоўныя галіны: гадоўля буйной рагатай жывёлы, свінагадоўля, авечкагадоўля, конегадоўля, козагадоўля, аленегадоўля, птушкагадоўля, зверагадоўля, рыбаводства, сабакаводства, трусагадоўля, шаўкаводства. Жывёлагадоўля Беларусі мае малочна-мясны кірунак.

Жывёлагадоўля — найбольш старажытны промысел чалавецтва пасля палявання, збіральніцтва і рыбалоўства, засвоены нароўні з земляробствам, у неаліце ​​(гл. неалітычная рэвалюцыя). З'яўленню жывёлагадоўлі папярэднічаў працэс прыручэнне пэўных відаў дзікіх звяроў, якія былі прыдатнымі для жыцця з чалавекам і з якіх магла быць вынятая карысць у форме крыніцы мяса, малака, шкур або ў якасці рабочай жывёлы, якая цягне плуг.

Гл. таксама
-----------

* Земляробства
* Раслінаводства
* Пчалярства

Літаратура
----------

* Геаграфічныя паняцці і тэрміны. Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-085-8

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Фота і Відэа на Вікісховішчы |

* *Животноводство (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* Інфармацыйны рэсурс пра жывёлагадоўлю

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Ларуса · Britannica (онлайн) · Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11931346v · GND: 4117220-6 · LCCN: sh85005169 · LNB: 000112011 · Microsoft: 61968832 · NKC: ph119201, ph136874, ph119200 |

 |
Сталіца Фудзівара
План сталіцы Фудзівара (рэканструкцыя)
**Сталіца Фудзівара** (яп.: 藤原京, ふじわらきょう, *Фудзівара-кьё*) — сталіца старажытнай японскай дзяржавы ў 694—710 гадах, у канцы перыяду Асука, у часы кіравання імператара Дзіта, Мому і Гэма. Знаходзілася на тэрыторыі сучаснага горада Касіхара прэфектуры Нара. Акружаная з розных бакоў трыма гарамі Ямата  (укр.) (бел.: Унэбі, Мімінасі і Амэнакагу. Першы японскі горад, спраектаваны па кітайскай горадабудаўнічай сістэме «шахматная дошка».

Літаратура
----------

* Рубель В. А. *Японська цивілізація: традиційне суспільство і державність*. — Київ: «Аквілон-Прес», 1997.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Фудзівара-кьё на Вікісховішчы |
**Падзішах-Імператар Сусвету Людзей** (англ.: Padishah Emperor; ад падзішах (перс.: پادشاه — «вялікі кароль», «кароль каралёў») і імператар) — спадчынны тытул кіраўнікоў выдуманай Імперыі ў сусвеце Дзюны.

Імперыя складалася з усе светаў, вядомых чалавецтву. Улада ў Імперыі была размеркавана паміж Імператарам, які з’яўляецца вярхоўным кіраўніком, Дамамі Ландсраада і Касмічнай гільдыяй, якая мела манаполію на касмічныя перавозкі і банкаўскія аперацыі. Адносіны паміж усімі трыма бакамі рэгулявала Вялікая Канвенцыя.

З часоў Батлерыянскага Джыхаду Падзішах-Імператарамі на працягу 10 тысяч гадоў былі прадстаўнікі Вялікага Дому Карына. Інструментам распаўсюджвання ўплыву Падзішах-Імператараў Карына на сусвет былі фанатычныя сардаўкары. Першай сталіцай Імперыі была планета Салуса Секундус. Пасля атамнай бамбардзіроўкі сталіца была перанесена на Кайтайн. Пазней сталіцай Імперыі стала планета Аракіс.

За апошнім імператарам Карына Шадамам IV пайшлі імператары з Дому Атрэйдэс Пол Атрэйдэс (Муад’Дзіб) і Лета Атрэйдэс II, які стаў паўчалавекам-паўчарвяком і апошнім імператарам, кіруючы 3,5 тысячы гадоў.

Літаратура
----------

* W. McNelly (1984). Dune Encyclopedia. — Berkley Books, pp. 280–284 (*спіс усіх імператараў*).
**Па́лмерстан** (англ.: Palmerston) — атол у Ціхім акіяне. Уваходзіць у склад Астравоў Кука. Плошча сушы — 2,1 км². Насельніцтва (2019 г.) — 35 чал.

Геаграфія
---------

Палмерстан — атол у 490 км на паўночны захад ад вострава Раратонга і ў 704 км на паўночны ўсход ад Ніуэ. Ён месціцца на вяршыні старажытнага падводнага вулкана, чый цокаль знаходзіцца на глыбіні каля 4000 м. Уяўляе сабою шырокую лагуну плошчай 56 км² у атачэнні замкнёнага каралавага рыфа. Узвышшы на рыфе фарміруюць невялікія астраўкі *моту* з агульнай плошчай сушы 2,1 км². Самы высокі пункт дасягае 6 м над узроўнем акіяну. Адзіны стала населены астравок Палмерстан (0,404 км²) у заходняй частцы рыфа. Ва ўсходняй частцы месціцца другі па плошчы астравок Лестэр (0,4 км²). На астравах няма калодзежаў з пітной вадой. Насельніцтва вымушана назапашваць дажджавую ваду. 

Для Палмерстана характэрны спякотны трапічны клімат з частымі ўраганамі і моцнымі вятрамі ў студзені і лютым.

Гісторыя
--------

Джэймс Кук адкрыў атол Палмерстан у 1774 г. 13 красавіка 1777 г. маракі яго экспедыцыі ўпершыню высадзіліся тут у пошуках харчовых прыпасаў. Астравы атола былі ненаселены, аднак сустракаліся рэшткі прысутнасці палінезійцаў у мінулым. Мяркуецца, што палінезійскія мараплаўцы ведалі атол пад назвай *Аварау*. Ён быў населены на працягу некалькіх дзесяцігоддзяў, аднак у выніку пакінуты з-за вычарпання прыродных рэсурсаў.

У 1859 г. атолам зацікавіўся брытанскі гандляр Джон Брандэр. Ён дамовіўся з суайчыннікам, цясляром Вільямам Мастэрсам аб арганізацыі какосавых плантацый. В. Мастэрс прыбыў на Палмерстан у 1863 г. разам з 2 жонкамі-палінезійкамі родам з Тангарэва. Праз некаторы час да іх далучылася трэцяя жонка родам з таго ж атола. Яны здолелі стварыць камерцыйна прыбытковую вытворчасць какосавага алею. Усе сталыя сучасныя насельнікі Палмерстана з'яўляюцца прамымі нашчадкамі 23 дзяцей В. Мастэрса і яго 3 жонак. 

У 1891 г. Палмерстан быў анексаваны Вялікабрытаніяй. Урад заключыў з В. Мастэрсам дагавор арэнды, які падаўжаўся да 1954 г. У 1965 г. атол увайшоў у склад свабодна асацыяванай дзяржавы Астравы Кука. Тут было створана мясцовае самакіраванне на чале мэра.

Інфраструктура
--------------

Адзінае сталае паселішча Палмерстан знаходзіцца на аднайменным востраве на захадзе каралавага рыфа. Галоўныя заняткі жыхароў — земляробства і рыбалоўства. Камерцыйны прыбытак прыносіць вырошчванне какосавай пальмы. З-за праблем з транспартам на атоле не развіты турызм, аднак яго наведваюць уладальнікі яхт і іншых маламерных суднаў. Адсутнасць сталай медыцынскай дапамогі, недахоп пітной вады, электрычнасці і сучасных сродкаў камунікацый вымушае маладых палмерстанцаў пераязджаць на Раратонга і ў Новую Зеландыю, дзе ў наш час жыве больш нашчадкаў В. Мастэрса, чым на самім атоле.

Спасылкі
--------

* Palmerston, Cook Islands Архівавана 11 студзеня 2012.
* Nothing Goes Wrong on Palmerston Island
* Populating Palmerston Island: One Man, Three Wives and A Desert Island Paradise
* Palmerston: The island at the end of the earth
**Падкаморскі суд** — судова-арбітражны орган у ВКЛ у XVI—XVIII стст. па разглядзе памежных зямельных спрэчак феадалаў.

Утвораны ў 1565 у кожным павеце, зацверджаны Статутам ВКЛ 1566. Суд ажыццяўляла адна асоба — падкаморы, які наймаў сабе памочнікаў — аднаго або двух каморнікаў, грабароў, пісара. Судовая справа накіроўвалася ў падкаморскім судзе земскім судом або гродскім судом адпаведнага павета. Падкаморы дасылаў позвы бакам з пазначэннем тэрміну, калі яны павінны былі з'явіцца на спрэчнай тэрыторыі. Справа разглядалася на месцы. Падкаморы асабіста вывучаў дакументы, аглядаў межавыя знакі, прыводзіў да прысягі і дапытваў сведак, пазначаў новыя межы ўладанняў умоўнымі знакамі. Сваё рашэнне (гранічны ліст) пад уласным подпісам і пячаткай перадаваў у земскі або гродскі суд. Апеляцыі на рашэнні падкаморскага суда падаваліся ў Трыбунал ВКЛ. Актавыя кнігі падкаморскага суда захоўваліся ў падкаморага і замацоўваліся яго пячаткай, пасля яго смерці перадаваліся ў земскі суд. Іскі бакоў аб праве землеўладання не былі кампетэнцыяй падкаморскага суда і разглядаліся земскім судом, а спрэчкі аб межах паміж землеўладаннямі шляхты і вялікага князя — камісарскім судом. Падкаморскі суд скасаваны ва ўсходняй Беларусі ў 1772, у цэнтральнай і заходняй Беларусі — у 1795. Адноўлены ў 1797, канчаткова скасаваны ў 1832.

Літаратура
----------

* *Пазднякоў В.* Падкаморскі суд // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 383. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
**Пальцы рук** — найбольш дыстальныя часткі верхніх канечнасцяў жывел, у тым ліку чалавека, у якога ў працэсе эвалюцыі атрымалі важную функцыянальную нагрузку па параўнанні з іншымі відамі.

Пальцы рук чалавека
-------------------

У норме ў чалавека на кісці рукі размешчана пяць пальцаў, кожны з якіх мае ўласную назву: вялікі, указальны, сярэдні, безыменны і мезенец. Вялікі палец супрацьпастаўлены астатнім, што забяспечвае разнастайнасць захопнай функцыі кісці. Пальцы рук чалавека прыстасаваныя да дакладных дзеянняў, якія дазваляюць выконваць тонкую працу. Высілак цягліц перадаецца пальцам у асноўным з іншых аддзелаў рукі пры дапамозе звязак.

Шкілет
------

Шкілет кожнага з пальцаў кісці складаецца з некалькіх костак, якія называюцца фалангамі. Праксімальныя фалангі злучаюць астатнюю частку пальца з пястнымі косткамі. Між фалангамі размяшчаюцца рухомыя міжфалангавыя суставы.

Дактыласкапія
-------------

На кончыках пальцаў рук з унутранага боку скура ўтварае унікальны малюнак, які складаецца з канцэнтрычных разор. Унікальная індывідуальнасць малюнка гэтых разор дазваляе ідэнтыфікаваць чалавека па адбітках пальцаў, што шырока выкарыстоўваецца ў крыміналістыцы і прыладах абароненага доступу.

Гл. таксама
-----------

* Анатомія
* Палец нагі
Форум ціхаакіянскіх астравоў
**Форум ціхаакіянскіх астравоў** (англ.: Pacific Islands Forum) — міжурадавая арганізацыя, асноўнай мэтай якой з'яўляецца паглыбленне супрацоўніцтва паміж незалежнымі дзяржавамі Ціхага акіяна і прадстаўленне іх інтарэсаў. Форум быў заснаваны ў 1971 годзе пад назвай Паўднёваціхаакіянскі форум (англ. South Pacific Forum), але ў 2000 годзе для карэктнага адлюстравання геаграфічнага становішча яго членаў, якія знаходзяцца як у паўночнай, так і ў паўднёвай частках Ціхага акіяна, арганізацыя была перайменаваная ў Форум ціхаакіянскіх астравоў.

Членамі форуму з'яўляюцца Аўстралія, Вануату, Кірыбаці, Маршалавы Астравы, Науру, Новая Зеландыя, Ніуэ, Астравы Кука, Палаў, Папуа - Новая Гвінея, Самоа, Саламонавы Астравы, Тонга, Тувалу, Федэратыўныя Штаты Мікранезіі і Фіджы. З 2006 года асацыяванымі членамі ФЦА сталі заморскія тэрыторыі Францыі - Новая Каледонія i Французская Палінезія.
**Нявесцін камень** — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння (з 1996). За 1 кіламетр ад вёскі Агароднікі (Ашмянскі раён, Гродзенская вобласць), каля аўтадарогі Мінск-Ашмяны, у Рамбоўскім рове. Валун ружовага граніту рапаківі з крышталямі палявога шпату ў выглядзе авоідаў (да 2-4 см). Даўжыня 4,1 м, шырыня 3,1 м, вышыня 2,2 м, у абводзе 10 м, аб'ём 28 м³, маса каля 74 тон. Прынесены ледавіком каля 150 тысяч год назад з Аландскіх астравоў.

Спуск у Рамбоўскі роў
Па старадаўнім абрадзе да валуна прыводзілі нявест.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0188-5 (Т. 11).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нявесцін камень
**Францішак Раўх** (чэшск.: František Rauch; 4 лютага 1910, Пльзень — 1995) — чэшскі піяніст.

Біяграфія
---------

Сын уладальніка фартэпіяннай крамы, скончыў адначасова школу камерцыі ў Пльзені і Пражскую кансерваторыю, дзе сярод яго педагогаў быў Віцезслаў Новак, чые творы ў далейшым склалі асноўную частку рэпертуару Раўха. Затым займаўся адкрыццём філіяла вядомай фабрыкі музычных інструментаў August Förster у горадзе Іржыкаў. Толькі ў 23 годзе пачаў кар’еру прафесійнага музыкі. Быў вядомы, перш за ўсё, як выканаўца Шапена, узначальваў чэхаславацкае шапенаўскае таварыства. За выкананне твораў Роберта Шумана быў узнагароджаны Прэміяй Роберта Шумана (1979). Запісаў каля 60 дыскаў. З 1939 года выкладаў у Пражскай кансерваторыі, сярод яго вучняў, у прыватнасці, быў Петр Эбен.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. ↑  František Rauch // Český hudební slovník osob a institucí<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11293091'></a>
3. ↑  František Rauch //  Праверана 9 кастрычніка 2017.

Спасылкі
--------

* Eva Manethová. Frantisek Rauch formó una pléyade de extraordinarios intérpretes  (ісп.)
* František Rauch. My Chopin Архівавана 19 ліпеня 2009.  (англ.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кісель (значэнні).

**Францішак Кісель** (1 красавіка 1959, в. Мосар Глыбоцкага раёна, Віцебская вобласць) — каталіцкі пралат, апостальскі адміністратар Віцебскай дыяцэзіі ў 2013.

Біяграфія
---------

Скончыў Віцебскі тэхнікум сувязі. Служыў у войску. У 1982-1987 гадах вучыўся ў Рыжская каталіцкая духоўная семінарыя ў Рызе, дзе ў 1987 годзе атрымаў прэзбітарскае пасвячэнне. Працаваў вікарыем у марыйным санктуарыі ў Аглоне (Латвія).

Затым працаваў пробашчам у парафіі Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Браславе. З 1992 года — пробашч парафіі Св. Андрэя Баболі ў Полацку. З 1999 года — Генеральны вікарый Віцебскай дыяцэзіі.

Зноскі
------

1. ↑  Францішак — паслядоўнік Францішка. Партрэт полацкага святара Францішка Кісяля ў гістарычным інтэр’еры.

| ⛭Біскупы віцебскія |
| --- |
| Біскупы | 
* Уладзіслаў Блін
* Францішак Кісель (апостальскі адміністратар)
* Алег Буткевіч

 |  |
| Генеральныя вікарыі | 
* Францішак Кісель

 |
Форум Аўгуста
**Форум Аўгуста** (лац.: Forum Augusti) — другі з чатырох імператарскіх форумаў Рыма (125 м у даўжыню і шырынёй 118 м).

Форум быў пабудаваны па заказу імператара Актавіяна Аўгуста. Самым важным збудаваннем форума стаў храм, прысвечаны Марсу Мсціўцу (лац.: Mars Ultor); асвячоны у 2 г. н.э. Храм быў пабудаваны з карарскага мармуру і па плане быў падобны да *храма Венеры-Прамаці* на форуме Юлія Цэзара; у цэнтры знаходзілася статуя Марса, якую атачалі статуі Венеры і абагаўлёнага Цэзара. Таксама там захоўваўся меч Цэзара і сцягі пераможаных парфян.

Форум служыў для ўсхвалення імператара, які аднавіў старыя традыцыі. З гэтай мэтай у паўкруглых нішах (экседрах) былі выстаўлены статуі Энея, які нясе свайго бацьку на плячах, і Ромула, паводле падання сына Марса, а таксама статуі важных дзеячаў рэспублікі (*summi viri*). На пастаменце кожнай статуі была адлюстравана інфармацыя пра жыццё і дзеянні гэтага чалавека (*Elogium*). У цэнтры плошчы перад храмам знаходзілася статуя Аўгуста на калясніцы.

На сённяшні дзень захавалася толькі частка форума Аўгуста: некалькі калон храма і лесвіца; калекцыя артэфактаў, а таксама частка паўкруглай нішы (экседра) з Форума Аўгуста знаходзяцца ў *Casa dei Cavalieri di Rodi* (Дом рыцараў Родаса). Пры Мусаліні пярэднюю частку форума перабудавалі ў Віа дэі Форы Імперыялі; археалагічныя даследаванні пры гэтым не праводзіліся.

Гл. таксама
-----------

* Імператарскі форум

Літаратура
----------

* *Stierlin, Henri.* Imperium Romanum. — Köln: Benedikt Taschen Verlag GmbH, 1996. — С. 41-44. — ISBN 3-8228-8729-3.
* *Fischer, Heinz-Joahim.* Rom. — Düsseldorf: DUMONT Verlag, 1996. — ISBN 3-7701-3738-8.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Форум Аўгуста**
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Раецкі.
**Францішак Дунін-Раецкі** (польск.: Franciszek Dunin-Rajecki; каля 1780 — ?) — дзяржаўны службовец.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Дунін-Раецкіх герба «Лебедзь».

У 1821—1824 годзе займаў пасаду маршалка шляхты Навагрудскага павета.

Капліца-пахавальня Раецкіх. Н. Орда, 1864—76 гг.
У 1817 годзе Францішак Раецкі пабудаваў у Райцы, на дамінуючым пагорку насупраць сядзібы, капліцу-пахавальню роду Раецкіх (цяпер царква). У памяць пра сына Атона, які памёр ва ўзросце 17 гадоў, паставіў у Райцы каменны слуп з выявай герба «Лебедзь».

Пахаваны ў крыпце радавой капліцы-пахавальні.

Радавы маёнтак Райца перайшоў у спадчыну да старэйшай дачкі Людвікі, якая прынесла яго Верашчакам.

Сям’я
-----

У шлюбе з Барбарай з Мержаеўскіх (нар. каля 1780) меў дзяцей:

* Людвіка (нар. каля 1810), у шлюбе з Юзафам Верашчакам, навагрудскім маршалкам шляхты;
* Юзэфіна Марыя (1814—1877), у шлюбе з Казімірам Янам Умястоўскім (1804—1863);
* Аляксандра;
* Атон (пам. 1838).

Зноскі
------

1. ↑  Сяргей Токць. Спісы маршалкаў шляхты Гарадзенскай губерні ў XIX ст. (паводле Люцыяна Шчукі). // Герольд Litherland.- № 3-4 (3) — Горадня, 2001
2. ↑  Адрадзіць старую сядзібу… № 22 (1513) 29.05.2021 — 04.06.2021 г
3. 1 2 3 4 5  Н. А. Ковалевич. Усадьба в деревне Райца: история и современность
4. ↑  Aftanazy R. Materiały do dziejόw rezydencji. T. II A. Warszawa, 1993. S. 327.


| ?Францішак Дунін-Раецкі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Францішак Дунін-Раецкі |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
**Ганаровы донар СССР**  — нагрудны знак, зацверджаны Указам Прэзідыўма Вярхоўнага Савета СССР ад 24 чэрвеня 1944 года.

Парадак уручэння
----------------

Нагрудным знакам «Ганаровы донар СССР» узнагароджваліся асобы, якія шматразова здалі кроў для выратавання жыцця хворых і пацярпелых пры абароне сацыялістычнай Айчыны, ахове дзяржаўнай мяжы СССР і грамадскага парадку, стыхійных бедствах і няшчасных выпадках, адначасова праводзяць работу па ўключэнні насельніцтва ў шэрагі донараў.

Узнагароджанне нагрудным знакам «Ганаровы донар СССР» ажыццяўлялася Выканаўчым камітэтам Саюза таварыстваў Чырвонага Крыжа і Чырвонага Паўмесяца СССР, Міністэрствам аховы здароўя СССР, начальнікам Цэнтральнага ваенна — медыцынскага ўпраўлення Міністэрства абароны СССР, начальнікам медыцынскага ўпраўлення Міністэрства ўнутраных спраў СССР і начальнікам ваенна-медыцынскага ўпраўлення Камітэта дзяржаўнай бяспекі СССР.

Парадак падання да ўзнагароджання нагрудным знакам «Ганаровы донар СССР» зацвярджалася сумесна выканаўчым камітэтам Саюза таварыстваў Чырвонага Крыжа і Чырвонага Паўмесяца СССР, Міністэрствам аховы здароўя СССР і адпаведнымі медыцынскімі службамі Міністэрства абароны СССР, Міністэрства ўнутраных спраў СССР, Камітэта дзяржаўнай бяспекі СССР.

Нагрудны знак «Ганаровы донар СССР» носіцца на правым баку грудзей і размяшчаецца ніжэй дзяржаўных узнагарод СССР. Разам з нагрудным знакам «Ганаровы донар СССР» узнагароджанаму ўручалася пасведчанне ўстаноўленага ўзору. Для заахвочвання донараў заснаваны таксама знакі «Донар СССР» трох ступеняў і «Кропля крыві».

За ўсю гісторыю існавання дадзенага знака ім было адзначана каля 50000 чалавек. У 1980-1990-х гадах да знака пры ўручэнні дадавалася яго паменшаная копія (фрачны знак або фрачнік), і пасведчанне аб прысваенні звання. Колькі было выдадзена фрачнікаў дакладна невядома, але, як мяркуецца, каля 12000 штук. І знак, і фрачнік вырабляліся з алюмінія і мацаваліся да адзення з дапамогай шпількі. Лекары і донары дадзены знак называюць «ордэнам крыві».

Цікавыя факты
-------------

Да моманту атрымання звання «Ганаровы донар СССР» донары, па стане на 1991 год, у сярэднім здавалі 22 літра крыві.

Былі выпадкі дапамогі савецкіх донараў пацярпелым у Афрыцы. 19 красавіка 1984 года пасля выбуху будынка ў ангольскім горадзе Уамба спатрэбілася кроў для пералівання пацярпелым. Першымі на дапамогу параненым прыйшлі савецкія медыкі і ваенныя саветнікі. У тым жа годзе пасля падрыву дыверсантамі нямецкага судна «Арэндзее» у порце Луанды савецкія грамадзяне аддалі донарскую кроў нямецкім маракам.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума ВС СССР от 24.06.1944 "Об утверждении нагрудного знака "Почетный донор СССР" **(нявызн.)**. *Правовой сайт Консультант Плюс*.
2. ↑  *СОФИЯ БАРАБАНОВА*. «Мы живы — а это главное!» **(нявызн.)**. *"Во славу Родины"* (27 07 2012). Архівавана з першакрыніцы 28 красавіка 2019. Праверана 28 красавіка 2019.

Літаратура
----------

* Грибанов Э. Д. Медицина в необычном // М. Советская Россия, 1988.
* Доманк А. С. Знаки воинской доблести // М. Патриот, 1990.
**Рубен Флейшэр** (англ.: Ruben Fleischer; нар. 31 кастрычніка 1974, Вашынгтон) — амерыканскі кінарэжысёр, рэжысёр рэкламы і відэакліпаў, прадзюсар. Шырока вядомы як рэжысёр фінансава паспяховага фільма «Зомбілэнд», які атрымаў высокія адзнакі кінакрытыкаў. Таксама Флейшэр паставіў менш паспяховыя карціны «Паспець за 30 хвілін» і «Паляўнічыя на гангстараў».

Біяграфія
---------

Рубен Флейшэр нарадзіўся ў Вашынгтоне, ЗША. Пасля заканчэння Уэсліянскага ўніверсітэта, ён пераехаў у Сан-Францыска. Там ён пачаў працаваць пазаштатным работнікам у якасці HTML-праграміста. У далейшым ён пачаў здымаць рэкламныя ролікі і музычныя кліпы. У 2009 годзе ён зняў першы свой мастацкі фільм «Зомбілэнд», які меў поспех у пракаце і атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў. Яго другі фільм, «Паспець за 30 хвілін», выйшаў у 2011 годзе.

Наступным фільмам Рубена стала крымінальная драма «Паляўнічыя на гангстараў», прэм’ера якога адбылася ў 2013 годзе.

У 2018 годзе выйшаў новы фільм Флейшэра — «Веном». Жыве ў Лос-Анджэлесе.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Discogs · Internet Movie Database · КиноПоиск · Rotten Tomatoes |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX4991778 · BNF: 15025904b · CONOR: 179647843 · GND: 141517387 · ISNI: 0000 0001 1939 3922 · LCCN: no2010016815 · NKC: xx0189523 · NLP: A26042733 · NTA: 328753106 · NUKAT: n2014170423 · SUDOC: 162190646 · VIAF: 126153219 |

 |
**Калона Святога Сімпліцыяна** — помнік у вёсцы Фашчаўцы Шклоўскага раёна Магілёўскай вобласці. У мясцовым фальклоры мае назвы «фашчаўскі ёлуп», «фашчаўскі ёлупень».

Гісторыя
--------

Дакладнае прызначэнне мемарыяла невядомае. Існуюць як мінімум дзве версіі. Па адной з іх лічыцца, што помнік узвялі каталіцкія манахі на месцы пахавання частак Святога Крыжа Гасподня і мошчаў Святога пакутніка Сімпліцыяна. Святыні спачатку захоўваліся ў касцёле, але пасля паўстання 1830—1831 гадоў, калі расійскія ўлады пачалі праследаванне католікаў, то вернікі перанеслі часткі крыжа і мошчаў на могілкі і зрабілі калону, а наверсе ўсталявалі скульптуру Св. Сімпліцыяна. Цэглу нібыта прывозілі з Варшавы.

Паводле іншай версіі, у гады праўлення польскага памешчыка прыйшоў у мястэчка атрад езуіцкага ордэна на чале з рыцарам Сімпліцыянам, каб звярнуць жыхароў у каталіцкую веру. Народ паўстаў, а кіраўнік атрада загінуў. На мясцовых могілках у знак ушанавання і была ўзведзена высокая калона, зверху якой — драўляны воін.

Беларускі пісьменнік Уладзімір Караткевіч у рамане «Чорны замак Альшанскі» ўзгадаў пра фашчаўскую калону: *«У вёсцы Фашчаўка пад Шкловам была калісьці ў сярэднія вякі езуіцкая місія і поруч яе стаяла на высокай калоне статуя. Удзячны народ забыўся, хто гэта: святы ці нейкі дзяржаўны дзеяч, але трывала замацаваў у слоўніку слова „ёлуп хвашчоўскі" для вызначэння чагосьці дурнога і бескарыснага»*. Варта адзначыць, што дадзены эпізод сустракаецца толькі ў рускамоўнай версіі твора.

Згодна з успамінамі мясцовых жыхароў, драўляная скульптура Святога Сімпліцыяна, што пастаўлена наверсе калоны, знаходзілася на штыры, які паварочваўся ў той бок, адкуль ішла вайна. Аднак, у цяперашні час скульптура згніла і постаць святога больш у ёй не распазнаецца. Для аднаўлення помніка ў мясцовай каталіцкай супольнасці няма сродкаў.

Апісанне
--------

Чатырохгранная калона вышынёй 10-15 м складзена з чырвонай цэглы. У аснове — квадрат, далей цыліндрычнай формы, калона завужаная да гары, наверсе — драўляная скульптура.

Зноскі
------

1. ↑  Старажытныя памятныя калоны Беларусі
2. 1 2  Таямніцы зямлі фашчаўскай Архівавана 30 студзеня 2021.
3. ↑  «Ратаваць помнік? Будзе распараджэньне — тады зоймемся»

Літаратура
----------

* *Дучыц Л. У. Клімковіч І. Я.* Старажытныя памятныя калоны Беларусі. Зборнік дакладаў і тэзісаў VI Міжнароднай навукова-практычнай канферэнцыі «Традыцыі і сучасны стан культуры і мастацтваў» (Мінск, Беларусь, 19-20 лістапада 2015 года) / гал. рэд. А. І. Лакотка; Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі. — Мінск, 2016. C. 578—583.

Спысылкі
--------

* Калона Святога Сімпліцыяна (Фашчаўка) на сайце Radzima.org
* Калона Святога Сімпліцыяна (Фашчаўка) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Калон** (ісп.: Colón) — востраў у Карыбскім моры, найбуйнейшы ў групе Бокас-дэль-Тора. Уваходзіць у склад Панамы. На востраве Калон знаходзіцца горад Бокас-дэль-Тора, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Бокас-дэль-Тора. Плошча вострава - 61 км². Насельніцтва - 7480 чал. (2010 г.)

Геаграфія
---------

Востраў Калон месціцца ў паўднёва-заходняй частцы Карыбскага мора ў 260 км на захад ад горада Панама. Аддзелены вузкім пралівам (427 км) ад кантынентальнай часткі Цэнтральнай Амерыкі. Берагі перарэзаны шматлікімі бухтамі. Паверхня нізкая (3 м). На паўднёвым усходзе вылучаецца паўвостраў, злучаны з астатняй астраўной тэрыторыяй кароткім перасмыкам (150 м). На паўвостраве знаходзяцца аэрапорт і горад Бокас-дэль-Тора.

Востраў сфарміраваны асадкавымі пародамі — глінай, вапнякамі, рачным глеям. Большая частка пакрыта дажджавымі лясамі. На ўзбярэжжы — бананавыя і какосавыя плантацыі. Клімат трапічны вільготны. Улетку магчымы ўраганы.

Гісторыя
--------

Востраў вядомы з 1502 г. Быў населены ў першай палове XIX ст. выхадцамі з ЗША і Ямайкі, якія прыбывалі разам з рабамі, стваралі плантацыі, займаліся рыбалоўствам і гандлем. Рабства адменена ў 1855 г. З канца XIX ст. на востраве развіваецца вытворчасць бананаў. З 1903 г. у складзе Панамы.

Эканоміка
---------

Востраў Калон — найбольш населеная частка архіпелага Бокас-дэль-Тора. Асноўныя галіны эканомікі — сельская гаспадарка і турызм. На паўднёвым захадзе вострава дзейнічаюць марскі порт і аэрапорт.

Спасылкі
--------

* Bocas Del Toro — Panama
* Bocas del Toro — Welcome to the Official Website

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | SUDOC: 203017005 · VIAF: 136044337 |
**Фудзіяма** (Фудзі, Фудзісан; яп.: 富士山) — дзеючы вулкан на японскім востраве Хонсю за 90 км на паўднёвы захад ад Токіа. У цяперашні час вулкан лічыцца слаба актыўным, апошняе вывяржэнне было ў 1707—1708 годзе.

Вышыня гары — 3776 м (самая высокая ў Японіі). Уяўляе правільны конус з кратарам дыяметрам каля 700 м і глыбінёй каля 250 м. На схілах маюцца бакавыя кратары і шлакавыя конусы. Стратавулкан.

Этымалогія
----------

З-за існавання розных метадаў транскрыпцыі японскай мовы гара Фудзі мае розныя назвы, некаторыя з якіх памылковыя. Так, на японскай мове гара Фудзі вымаўляецца як Фудзісан, але з-за памылкі чытання кандзі 山 часам заходнікі называюць яе «Фудзіяма»

Геаграфія
---------

Гара Фудзі размешчана ў цэнтральнай частцы Японіі і галоўным востраве Хонсю, апаясаная гарамі Акаісі Японскімі Альпамі на Захадзе, гарамі Акуціцібу на поўначы і Ціхім акіянам на поўдні і ўсходзе. Адміністрацыйна ён размешчаны ў прэфектурах Сідзуока на поўдні і Яманасі на поўначы. Узвышаючыся на вышыні 3776 метраў над узроўнем мора на піку Сін-Фудзі, ён з’яўляецца самай высокай кропкай Японіі, бачнай у дні добрага надвор’я з Токіа, размешчанага менш чым у 100 кіламетрах на паўночны ўсход.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 495. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

Спасылкі
--------

* *Фудзияма (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* Гара Фудзі Архівавана 24 сакавіка 2010.
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Фудзі**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4018768-8 · LCCN: sh85052253 · NDL: 00645560 · NKC: ge570812 · VIAF: 316431618 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сурын.
 
**Сурын** (тайск.: สุรินทร์) — правінцыя ў паўночна-ўсходняй частцы Тайланда, у рэгіёне Ісан. Адміністрацыйны цэнтр — горад Сурын. Правінцыя знаходзіцца на поўдні рэгіёна Ісан, прыкладна за 340 км на ўсход ад Бангкока. Агульная плошча правінцыі — 8124,1 км² і займае 24-е месца па плошчы сярод усіх рэгіёнаў краіны.

На поўначы мяжуе з правінцыямі Роет і Махасаракхам, на ўсходзе — з правінцыяй Сісакет, на захадзе — з правінцыяй Бурырам, на поўдні — з камбаджыйскай правінцыяй Адармеантыяй.

Зноскі
------

1. ↑   — Department of Provincial Administration.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13012489'></a>
2. ↑  ทำเนียบท้องที่ พุทธศักราช 2546 เล่ม 2 — กระทรวงมหาดไทย, 2003. — С. 319.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23793856'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q640365'></a>
**Рубен Давід Гансалес Гальега** (20 верасня 1968, Масква, СССР) — расійскі пісьменнік і журналіст. У цяперашні час жыве ў ЗША.

Шырока вядомы як аўтар аўтабіяграфічнага твора «Белае на чорным», уганараванага ў 2003 годзе літаратурнай прэміі «Букер — Адкрытая Расія» за найлепшы раман на рускай мове.

Біяграфія
---------

Бацькі Рубена сустрэліся падчас вучобы ў МДУ імя Ламаносава. Бацька Рубена — студэнт эканамічнага факультэта Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя М. В. Ламаносава (МДУ) з Венесуэлы, маці — студэнтка філалагічнага факультэта МДУ Аўрора Гальега з Парыжа. Дачка Ігнасіа Гальега, генеральнага сакратара Камуністычнай партыі народаў Іспаніі, Аўрора пасля зрабілася журналістам, перакладчыкам. З 1974 па 1998 год была жонкай пісьменніка Сяргея Юр’енена.

Рубен Гальега з нараджэння паралізаваны. Афіцыйны дыягназ — дзіцячы цэрэбральны паралюш. З паўтара гадоў бадзяўся па дзіцячых дамах Савецкага Саюза для інвалідаў і дамах састарэлых.

Педагогі Ніжнеломаўскага дома-інтэрната памятаюць Рубена. «Пісаць ён не мог, але затое ўсё прайграваў па памяці, як магнітафон, — распавядаюць настаўнік матэматыкі Вольга Амврасянкова і настаўнік нямецкай мовы Алена Дружыніна. — У яго было нейкае асаблівае ўпарадкаванне мазгоў — проста хадзячая энцыклапедыя. Рубен перачытаў некалькі разоў усю нашу бібліятэку».

Скончыў Новачаркаскі гандлёва-камерцыйны тэхнікум па спецыяльнасці правазнаўства. У 2001 годзе сустрэўся з маці ў Празе і застаўся ў Еўропе. Жыў у Мадрыдзе, Фрайбургу. У 2007 годзе з’ехаў у ЗША, дзе жыў у Вашынгтоне. Са свайго інваліднага вазочка пры пасадцы ў цягнік метро ў Вашынгтоне 16 жніўня 2011 года ўпаў на рэйкі. З пераломамі ног і асабовых костак быў дастаўлены ў рэанімацыю. Каля тыдня прабыў без прытомнасці, перанёс некалькі аперацый. У дапамогу Гальега карыстальнікі інтэрнэту перасылалі грошы.

У 2014 годзе з’ехаў у Ізраіль.

Жанаты трэці раз, дачка. Дзве дачкі ад першых шлюбаў (Надзея і Мая) жывуць у Расіі, абедзве займаюцца балетам.

Герой фільма Альгіса Арлаўскаса «Ліст да маці». Друкаваўся ў часопісах «Индекс/Досье на цензуру», «Огонёк», «Новый берег», «El Pais».

Творы
-----

* Белае на чорным — лаўрэат прэміі «Рускі Букер» 2003 года.
* Я сяджу на беразе — другая кніга Рубена Гальега (выд. «Лимбус Пресс», 2005).
* Суботняя свечка ў Іраку, ці Аперацыя «Мікі-Маўс» — раман, напісаны Рубенам Гальега ў суаўтарстве з жонкай, Рынай Гансалес Гальега (выд. Createspace Independent Publishing Platform, 2017).
* Вечны госць — трэцяя кніга Рубена Гальега (выд. «Лимбус Пресс», 2018).

Зноскі
------

1. ↑  И мама услышит…

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 5019988 · BNE: XX1648121 · BNF: 14474556t · GND: 128926848 · ICCU: LO1V274778 · ISNI: 0000 0000 7825 7130 · LCCN: nr2003026667 · LNB: 000161710 · NKC: ola2009548180 · NLA: 40126158 · NLP: A19481330 · NTA: 270762833 · NUKAT: n2005113190 · LIBRIS: 265570 · SUDOC: 08304664X · VIAF: 102172673 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Калонія.

**Кало́нія** (трансліт.: *Kalonija*, руск.: Колония) — вёска ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Агарэвіцкага сельсавета. Знаходзіцца за 9 км на ўсход ад горада і чыгуначнай станцыі Ганцавічы (на лініі Лунінец — Баранавічы).

Насельніцтва
------------

* 69 жыхароў (14.10.2009 г.).

Гісторыя
--------

У 1909 г. маёнтак Круговіцкай воласці Слуцкага павета Мінскай губерні, 1 двор, 4 жыхары. У лістападзе 1917 г. ўстаноўлена савецкая ўлада. У лютым 1918 г. акупіравана германскімі войскамі, з сакавкіка 1919 г. — войскамі Польшчы. У пачатку 1919 г. і ў ліпені — жніўні 1920 г. аднаўлялася савецкая ўлада.

З 1921 г. ў складзе Польшчы, вёска Круговіцкай гміны Лунінецкага павета Палескага ваяводства, 24 дамы, 156 жыхароў. З 1939 г. ў складзе БССР.

З 15.01.1940 г. вёска ў Ганцавіцкім раёне Пінскай вобласці.

У Вялікую Айчынную вайну з 30.06.1941 г. да 07.07.1944 г. акупіравана нямецкімі захопнікамі. Карнікі спалілі ў вёсцы 14 двароў. На франтах вайны загінулі 2 вяскоўцы, 2 жыхары вёскі памерлі ад ран.

З 08.01.1954 г. ў Брэсцкай вобласці. Паводле перапісу 1959 г. 331 жыхар. З 25.12.1962 г. да 30.07.1966 г. ў Ляхавіцкім раёне. Паводле перапісу 1970 г. 197 жыхароў.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Агарэвіцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Агарэвічы |
| Аграгарадкі | Кукава |
| Вёскі | Вялікія Круговічы ·  Дубнякі ·  Калонія ·  Красынічы ·  Малыя Круговічы ·  Новыя Агарэвічы ·  Перадзел ·  Шашкі |
**Фортрыу** (англ.: Fortriu) — частка краіны піктаў, якая размяшчалася на поўдні Шатландыі на поўнач ад вала Антаніна. Часам так называюць усю краіну піктаў, якая апроч Фортрыу ўключала і паўночныя рэгіёны сучаснай Шатландыі.

У VI стагоддзі Фортрыу на 30 гадоў захоплена англамі з Нартумбрыі, вызвалена каралём Бружэ III толькі ў 685 годзе. 

У 843 годзе, разам з усімі землямі краіны піктаў, увайшло ў аб'яднаную дзяржаву скотаў і піктаў — каралеўства Альба.

Гл. таксама
-----------

* Спіс каралёў піктаў

Зноскі
------

1. ↑  Царкоўная гісторыя народа англаў Архівавана 27 лютага 2008. // Alanica

Літаратура
----------

* Anderson, Alan Orr, *Early Sources of Scottish History: AD 500—1286*, 2 Vols, (Edinburgh, 1922)
* Hudson, Benjamin T. Kings of Celtic Scotland, (Westport, 1994)
* Watson, W. J. *History of the Celtic Place-Names of Scotland*, (Edinburgh, 1926), reprinted, with an Introduction, full Watson bibliography and corrigenda by Simon Taylor (Edinburgh, 2004).
* Woolf, Alex, «Dun Nechtain, Fortriu and the Geography of the Picts», *Scottish Historical Review* 85 (2006), 182—201.
**Калона Аркадзія** — рымская трыўмфальная калона.

Будаўніцтва гэтай калоны было пачата ў 401 годзе на форуме Аркадзія  (англ.) (бел. у Канстанцінопалі. Яна павінна была адзначыць трыўмф Аркадзія над паўсталымі готамі палкаводца Гайны, якіх перамаглі ў 400 годзе. Імператар памёр у 408 годзе, але мастацкае афармленне калоны было завершана толькі ў 421 годзе пры яго пераемніку Феадосіі II. Калона Аркадзія была пабудавана па матывах такіх трыўмфальных рымскіх калон, як калона Траяна, калона Марка Аўрэлія. Прыблізна ў XVI ці XVIII стагоддзі калона, саслабленая землетрасеннямі была дэмантавана па ўказе турэцкага ўрада. Застаўся толькі масіўны пастамент, выраблены з граніту.

Зноскі
------

1. ↑  GeoNames — 2005. Праверана 6 красавіка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>

Літаратура
----------

* Brian Croke, 'Count Marcellinus and his Chronicle', 2001
* Robert Grigg, «S’ymphōnian Aeidō tēs Basileias': An Image of Imperial Harmony on the Base of the Column of Arcadius» *The Art Bulletin* **59**.4 (December 1977), pp. 469—482.
* Wolfgang Müller-Wiener, Bildlexikon zur Topographie Istanbuls, Deutsches Archäologisches Institut, Tübingen, 1977 (ISBN 3-8030-1022-5), 250—253.
Руіны храма Венеры-прамаці на Форуме Цэзара
**Форум Цэзара** (лац.: Forum Cæsari, таксама *Forum Iulium*) — першы з імператарскіх форумаў Рыма. Цэзар даручыў Цыцэрону ў 54 годзе да н.э. купіць участак зямлі на суму 60 — 100 мільёнаў сестэрцыяў. На гэтым участку Гаем Юліем Цэзарам у 54 — 46 гадах да н.э. быў пабудаваны новы форум як пашырэнне Рымскага Форума. У паўночнай частцы форума размяшчаліся храм Венеры-Прамаці (*Venus Genetrix*) і Сярэбраная базіліка (*basilica Argentaria*), свайго роду антычная біржа. Уздоўж *Clivus Argentarius* захаваліся руіны крам і майстэрняў часоў кіравання Адрыяна. У антычных крыніцах гаворыцца таксама пра велічную конную статую Цэзара і статуі Клеапатры з пазалочанай бронзы. У II стагоддзі пры імператары Траяне форум цалкам перабудавалі, а пасля пажару ў 283 годзе пры Дыяклетыяне адбудавалі нанова.

Форум займаў тэрыторыю 170 на 75 м, сёння знаходзіцца часткова пад скверам і Віа дэі Форы Імперыялі. У наш час форум уяўляе сабой прамавугольную плошчу, якую з трох бакоў атачае арачная галерэя, у цэнтры знаходзяцца руіны храма Венеры (тры калоны карынфскага ордара з бэлькамі), а таксама бронзавая скульптура Цэзара (копія адной з мармуровых статуй імператара).

Гл. таксама
-----------

* Імператарскі форум

Літаратура
----------

* *Stierlin, Henri.* Imperium Romanum. — Koln: Benedikt Taschen Verlag GmbH, 1996. — ISBN 3-8228-8729-3.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Форум Цэзара**
**Карл Андрэевіч Раўхфус** (ням. Karl Gottlieb Rauchfuß), (27 лістапада (9 снежня) 1835, Санкт-Пецярбург — 14 (27) лістапада 1915, Петраград) — адзін з першых педыятраў Расіі, доктар медыцыны.

Патомны дваранін у першым пакаленні, сапраўдны тайны саветнік (1912), ініцыятар будаўніцтва, адзін з аўтараў праекта і першы галоўны ўрач Дзіцячай бальніцы прынца Пятра Ольденбургскага ў Санкт-Пецярбургу; Член Уласнай Яго Імператарскай Вялікасці канцылярыі па ўстановах імператрыцы Марыі, старшыня Санкт-Пецярбургскага Таварыства дзіцячых урачоў, таварыш старшыні Таварыства школьных дач для Санкт-Пецярбургскіх сярэдніх навучальных устаноў; Дырэктар прытулку ў памяць Марыі, Кацярыны і Георгія, старшыня Таварыства апекі над бедных і хворых дзецях («Сіні крыж»); старшыня і папячыцель Школы нянь Гаспадарыні Імператрыцы Аляксандры Фёдараўны; лейб-педыятр Двара Яго Імператарскай Вялікасці (1876).

Зноскі
------

1. ↑  Karl Andreyevitch Rauchfuss // Base biographique<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105958830'></a>

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Калона Фокі** (італ.: Colonna di Foca) — карынфская калона, узведзеная на Рымскім форуме перад Рострай і прысвечаная ў 608 годзе візантыйскаму імператару Фоку (602—610). Стала апошнім дадаткам да архітэктурнага комплексу Рымскага форума.

Калона 13,6 м вышынёй, створаная ў II стагоддзі н.э. была ўсталявана на чатырохвугольным пастаменце з белага мармуру, які першапачаткова быў выкарыстаны ў мануменце ў гонар Дыяклетыяна. Надпіс на паўночным яго боку паведамляе, што манумент 1 жніўня 608 года Равенскі экзарх Смарагд прысвяціў Фоку, усталяваўшы на вяршыні калоны залатую статую імператара:

> 
> «*Найлепшаму, найлітасціваму і самаму набожнаму прынцэпсу, нашаму спадару Фоку, нязменнаму імператару, богам венчаны, трыўмфатару, пастаяннаму аўгусту, Смарагд, які былы прыслужнік імператарскага палаца, патрыцый і экзарх Італіі, адданы яго літасці, за незлічоныя заслугі яго набожнасці і за спакой, які панаваў у сувязі з праяўленым у адносінах да Італіі клопатам і захаваннем свабоды, гэту статую яго велічы, якая зіхаціць бляскам золата, узняў на гэту высокую калону дзеля вечнай яго славы і асвяціў у першы дзень месяца жніўня, у сёмы год абвяшчэння гаспадаром, у пяты год пасля консульства яго набожнасці*»
> 
> 
> 

Прычына, па якой Фока ганараваўся ад экзарха такімі ушанаваннямі, не вядомая. Часта ёй лічаць спрыянне Фокі Рымскім Папам, у тым ліку перадачу Баніфацыю IV Пантэона, асвячонага ў 609 годзе як царква ўсіх мучанікаў, забарона канстанцінопальскаму патрыярху называцца «Сусветным» і інш.. Не выключана, што помнік быў усталяваны ў знак вернасці імператару Рыма ў той час, калі гораду пагражалі лангабарды, ці быў выказваннем асабістай удзячнасці Смарагда Фоку, які вярнуў яму ўлада экзарха.

У 610 годзе Фока быў зрынуты, усе яго выявы пачалі мэтанакіравана знішчацца. Па загадзе новага імператара Іраклія ў канцы 610 года з калоны была скінута статуя, пасвячальны надпіс зацёрты. У Сярэднявеччы форум прыйшоў у запусценне і быў запоўнены пародай, змытай са схілаў бліжэйшых узгоркаў, сама калона заставалася цэлай і працягвала ўзвышацца над паверхняй зямлі, пастамент апынуўся пахаваны пад наносамі. У канцы XVIII стагоддзя ён быў ад іх расчышчаны.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Калона Фокі**
* Калона Фокі Архівавана 29 верасня 2007.
* René Seindal, «The Column of Phocas»  (англ.)
* *Encyclopaedia Romana* «Column of Phocas»  (англ.)
* Christian Hülsen, 1906. *The Roman Forum: Its History and Its Monuments* «The Column of Phocas»  (англ.)

| ⛭Forvm Romanvm — Рымскі Форум |
| --- |
| Храмы | 
* Храм Сатурна
* Храм Дыяскураў
* Храм Весты
* Храм Венеры і Ромы
* Храм Антаніна і Фаўсціны
* Храм Цэзара
* Храм Веспасіяна
* Храм Канкордыі

 |  |
| Трыўмфальныя аркі | 
* Арка Ціта
* Арка Септымія Севера
* Арка Канстанціна
* Арка Тыберыя

 |
| Збудаванні | 
* Базіліка Максенція і Канстанціна
* Базіліка Юлія
* Базіліка Эмілія
* Umbilicus urbis
* Рэгія
* Ростра
* Курыя Юлія
* Табуларый
* Milliarium Aureum
* Lapis Niger
* Возера Курцыя
* Дом вясталак
* Via Sacra
* Мамертынская турма
* Калона Фокі
* Вялікая Клаака

 |
Выгляд форту з гары Дэфіянс
**Форт Тыкандэрога** (англ.: Fort Ticonderoga, ранейшая назва ***Форт Карыльён*** англ.: Fort Carillon) — вялікі зоркавы форт 18-га стагоддзя, пабудаваны французамі на звужэнні ў паўднёвым канцы возера Шамплейн у паўночным Нью-Ёрку ў Злучаных Штатах. Ён быў пабудаваны французскім ваенным інжынерам з Канады Мішэль-дэ-Шартье Латбіньерам (фр.: Lotbinière), маркізам дэ Латбіньерам, паміж кастрычнікам 1755 і 1757 падчас Сямігадовай вайны, якую часта называюць французска-індзейскай вайной ў ЗША. Форт адыграў стратэгічную ролю падчас каланіяльных канфліктаў 18-га стагоддзя паміж Вялікабрытаніяй і Францыяй, і зноў згуляў важную ролю падчас амерыканскай вайны за незалежнасць.

Малюнак форта на карце 1758 года
Месца пабудовы форта было абрана спецыяльна, каб кантраляваць рачныя валокі каля парогаў вусця ракі Ла Шут Рывер у 5,6 км паміж возерам Шамплейн і возерам Лэйк-Джордж і было стратэгічным раёнам у канфліктах за гандлёвых шляхі паміж кантралюемай брытанцамі даліны ракі Гудзон і даліны ракі Святога Лаўрэнція, якая была над кантролем французаў. Мясцовасць падкрэслівала важнасць форта. Абодва возера былі доўгія і вузкія, арыентаваныя на поўнач-поўдзень, як і многія лініі хрыбта Апалачы, якія праходзяць далёка на поўдзень, ствараючы амаль непраходныя горныя мясцовасці на ўсход і на захад ад Вялікай даліны Апалачы, якую і кантраляваў форт. Назва «*Тыкандэрога*» пайшло ад іракезскага слова tekontaró:ken, што азначае «*гэтае месца знаходзіцца на стыку двух шляхоў*».

У бітве пры Карыльёне (1758 год) 4000 французскіх абаронцаў змаглі адбіць атаку 16000 брытанскіх войскаў паблізу форта. У 1759 годзе брытанцы вярнуліся і выгналі сімвалічны французскі гарнізон з форта проста займаючы вышыню, з якой пагражалі форту. Падчас амерыканскай вайны форт зноў бачыў дзеянні ў маі 1775 года, калі паўстанцы пад камандаваннем Ітана Алена і Арнольда Бенедыкта раптоўным нападам захапілі яго ў брытанцаў. Захопленыя гарматы былі дастаўлены ў Бостан, дзе іх разгортванне прымусіла брытанцаў пакінуць горад у сакавіку 1776 года. Амерыканцы ўтрымлівалі форт да чэрвеня 1777 года, калі брытанскія войскі пад камандаваннем генерала Джона Бургойна зноў займалі вышыні над ім і пагражалі войскам Кантынентальнай арміі, якія былі вымушаны выйсці з форта. Адзіная прамая атака на форт адбылася ў верасні 1777 года, калі Джон Браўн на чале з 500 амерыканцамі няўдала спрабаваў захапіць форт, які абаранялі прыкладна 100 брытанскіх абаронцаў.

Брытанцы адмовіліся ад форта пасля правалу кампаніі Саратога, і ён страціў ваенную каштоўнасць пасля 1781 года. Форт пачаў разбурацца, калі навакольныя людзі пачалі разбіраць яго карысныя камяні, метал і дрэва. Месца стала папулярным прыпынкам турыстычных маршрутаў у 19 стагоддзі. Яго прыватныя ўладальнікі аднавілі форт у пачатку 20-га стагоддзя. У цяперашні час форт дзейнічае ў якасці турыстычнага накірунку, музея, і навукова-даследчага цэнтра.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Харлампіеўская царква.
**Харлампіеўская царква** — праваслаўны мураваны храм у аграгарадку Ноўка Віцебскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на вул. Смятаніна, 1а.

Гісторыя
--------

Прыход утвораны 18 ліпеня 1994 года. Пад царкву было пераабсталявана памяшканне былой школы.

31 кастрычніка 1994 года ў храме была праведзена першая Боская Літургія. У 1996 годзе ўсталяваны іканастас царквы. У 2000 годзе прыбудавана алтарная частка. У 2001 годзе пачата будаўніцтва купальнай часткі храма. Быў праведзены малебен з асвячэннем і ўсталяваны купал, пабудавана званіца.

У 2006 годзе царква была асвечана кіраўніком епархіі епіскапам Віцебскім і Аршанскім Дзімітрыем.

У 2011—2014 гадах пабудавана званіца. У 2015 годзе заліты падмурак пад памяшканне нядзельнай школы.

Зноскі
------

1. ↑  Храм священномученика Харалампия д. Новка Витебского района

Літаратура
----------

* Витебская епархия. Монастыри, храмы и приходы : справочник / сост. А. Матвеев. — Минск : Белорус. Правосл. Церковь, 2009. — 153 с.