recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Сафі́ Дагі́н** (фр.: Sophie Marguerite Daguin, 26 сакавіка 1801 — 13 сакавіка 1881) — шведская балерына і харэограф французскага паходжання. Лічылася самай выбітнай балярынай Швецыі ў першай палове XIX стагоддзя. Першая жанчына-балетмайстар Каралеўскага балета.

Біяграфія
---------

Сафі Дагін нарадзілася ў Парыжы. Яе бацька быў бібліятэкарам у Парыжскай оперы.

Пасля 6 гадоў навучання танцам, у тым ліку ў Дзідло, Сафі прыбыла ў Стакгольм, дзе яе прынялі ў Каралеўскую оперу, і дзе яна ў 1815 годзе з поспехам выступіла ў балеце Жана Даберваля «Марная засцярога».

У 1820—1843 гадах Сафі была прымай-балерынай. У 1827—1830 гадах працавала балетмайстрам у Каралеўскім балеце, стаўшы тым самым першай жанчынай-балетмайстрам Каралеўскага балета. Гэтую пасаду яна дзяліла з Пэрам Эрыкам Вальквістам  (англ.) (бел.. Гэтую пасаду Сафі пакінула ў 1830 годзе і да 1856 года была кіраўніцай Балетнай школы. Сярод яе вучаніц былі Шарлота Норберг і Тэрэза Эльфарс.

Адной з сябровак Сафі была Эмілі Хёгквіст, і ў 1834 годзе яны разам здзейснілі паездку ў Парыж для набыцця гарнітурнага адзення, прычым паездка была прафінансавана каралём Карлам XIV Юханам, які тым самым хацеў разлучыць Эмілі са сваім сынам Оскарам.

Да 1840-х гадоў Сафі Дагін была адной з лепшых танцоўшчыц Стакгольма разам з Адальфінай Фегерстэт, Каралінай Гранберг і Шарлотай Альм, і лічылася ўзорам для пераймання. У сваіх пастаноўках, напрыклад, у *«Max och Emma»* (1842) Сафі выкарыстоўвала французскую традыцыю балета. Да яе лепшых выступаў адносяцца *«Jenny eller Engelska inbrottet i Skottland»*, *«Den lilla slavinnan»*, «Фра-Дыявала  (руск.) (бел.», *«Dansvurmen»*, *«Hemkosten»*, *«Le Lac des fées»*. У 1843—1856 гадах Сафі танцавала пантаміму.

Сафі Дагін ніколі не была замужам, а таму па звычаях тых часоў не магла мець законных правоў. Але яна магла падаць заяўку на правы паўналетняй і атрымала іх у 1832 годзе.

Памерла ў Стакгольме ў 1881 годзе.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Sophie Marguérite Daguin — 1917.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q379406'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1724971'></a>
2. ↑  Nils Personne: *Svenska teatern : några anteckningar 7. Under Karl Johanstiden : 1835—1838*

Літаратура
----------

* Österberg, Carin et al. *Svenska kvinnor: föregångare, nyskapare*. Lund: Signum 1990. (ISBN 91-87896-03-6)
* Ingeborg Nordin Hennel: *Mod och Försakelse. Livs- och yrkesbetingelser för Konglig Theaterns skådespelerskor 1813—1863.* Stockholm: Gidlunds (1997) ISBN 91 7844 256 7.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Шведскі біяграфічны |
**Валасно́е праўле́нне** (руск.: волостное правление) — выканаўчы орган саслоўнага сялянскага кіравання воласцю ў Расійскай імперыі. Уведзена ў 1797 годзе для дзяржаўных сялян. 

Пасля рэформы дзяржаўнай вёскі 1837—1841 гадоў выбіралася валасным сходам на 3 гады. Спачатку валасное праўленне складалася з валаснога старшыны (валаснога галавы), старасты цэнтральнага паселішча воласці і пісара. Праз скасаванне на Беларусі, Літве і Правабярэжнай Украіне воласці паводле рэформы 1837—1841 валасныя праўленні перасталі існаваць. Пасля сялянскай рэформы 1861 года дзейнічалі пры валасных старшынах і пад іх кіраўніцтвам на землях былых памешчыцкіх сялян, з 2-й паловы 1860-х гадоў і на землях былых дзяржаўных сялян. У склад валаснога праўлення сталі ўваходзіць памочнік валаснога старшыны, сельскія старасты, валасныя засядацелі, зборшчыкі падаткаў, таксама пры праўленні быў наёмны валасны пісар. Орган выконваў абмежаваныя функцыі: размеркаванне валасных грашовых сродкаў, продаж сялянскай маёмасці за даўгі, наём і звальненне наёмных службовых асоб воласці. Былі скасаваны разам з валаснымі сходамі Часовым урадам Расіі 21 траўня (3 чэрвеня) 1917 года.

Крыніцы
-------

1. ↑  ЭГБ 1994, с. 205.

Літаратура
----------

* *Вячаслаў Панюціч.* Валасное праўленне // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — С. 205. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.
***Leptogium imbricatum*** - альпійскі рэліктавы від лішайнікаў роду {{bt-bellat|лептогій|Leptogium}} з діз'юнктыўным арэалам. Сучасная бінамінальная назва была дадзена ў 1994 годзе.

Апісанне
--------

Цела складаецца з лускавінак, якія перакрываюць адна адну як чарапіца. Яны ўтвараюць дзярновінкі да 3 см у дыяметры. Гладкія бліскучыя лускавінкі на кончыках вышчэрбленыя да 1,0 мм у шырыню. Колер ад блакітна-шэрага да цёмна-карычневага, асабліва на канцавых лускавінках. Ніжняя паверхня блакітна-шэрая з рэдкімі гіфальнымі вырастамі, якія прымацоўваюць лішайнік да субстрату. Водарасці роду {{bt-bellat|насток|Nostoc}} у целе лішчайніка ўтвараюць кароткія ланцужкі.

Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання
-------------------------------------

Сустракаецца ў Еўропе (Нарвегія, Швецыя, Фінляндыя, Расія, Эстонія, Шатландыя, Аўстрыя, Украіна). Ва Украіне расце ў Крыме (Чатыр-Даг). Утварае невялікія групы на глебе ў высакагор'ях.

Прыродаахоўны статус
--------------------

Літаратура
----------

* Leptogium imbricatum // Mycobank.org, - CBS-KNAW Fungal Biodiversity Center Utrecht, 2016. - URL
* Jørgensen, P.M. 1994. Further notes on European taxa of the lichen genus Leptogium with emphasis on the small species. The Lichenologist. 26(1):1-30
* Leptogium imbricatum // Червона книга України, 2016. - URL Архівавана 30 квітня 2016.

1. ↑  Leptogium imbricatum **(нявызн.)**. *www.mycobank.org*. Праверана 2016-06-09T11:59:37+00:00.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Віткоўскі.

**Рыгор Антонавіч Віткоўскі** (23 жніўня 1923 года, Мінск — 1992 год, Мінск) — беларускі мастак-графік, плакатыст.

Біяграфія
---------

Быў удзельнікам Вялікай Айчыннай вайны. У 1953 годзе скончыў Мінскае мастацкае вучылішча, у 1959 — Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. З гэтага ж года пачаў браць удзел у мастацкіх выстаўках. 

Працаваў у графіцы — плакат, афорт. У суаўтарстве з Арленам Кашкурэвічам распрацаваў серыю плакатаў па правілам дарожнага руху.

Памёр у 1992 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Беларускі Саюз дызайнераў. ВІТКОЎСКІ РЫГОР АНТОНАВІЧ **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 12 чэрвеня 2021. Праверана 26 студзеня 2018.

Спасылкі
--------
**Лу Цзясі** (кіт. спр. 卢嘉锡, піньінь *Lú Jiāxī*, 26 кастрычніка 1915 — 4 чэрвеня 2001) — кітайскі хімік. Яго называлі піянерам структурнай хіміі ў Кітаі.

Член Кітайскай АН (1955, аддзяленне хіміі) і яе прэзідэнт (1981—1987). Ганаровы член Еўрапейскай акадэміі навук, мастацтваў і літаратуры  (руск.) (бел. (1984). Член TWAS[en] (1985, перш член-карэспандэнт), яе віцэ-прэзідэнт. Замежны член каралеўскай акадэміі Бельгіі (1987).

Біяграфія
---------

Па нацыянальнасці хань.

Скончыў хімфак Сямыньскага ўніверсітэта (бакалаўр, ліпень 1934). Доктарскую ступень PhD паводле фізічнай хіміі атрымаў ва Універсітэцкім каледжы Лондана  (руск.) (бел. (ліпень 1939).

Затым на даследчай працы на хімфаку Калтэха, дзе навучаўся пад кіраўніцтвам двойчы лаўрэата Нобелеўскай прэміі Лайнуса Полінга. У 1944 годзе прымаў удзел у працы навукова-даследчай лабараторыі камітэта абароннай навукі  (руск.) (бел. ЗША ў штаце Мэрыленд, яго праца там была адзначана прэміяй камітэта.

У 1945 годзе адхіліў шматлікія прапановы працы і пераадольваючы цяжкасці вярнуўся ў Кітай, дзе атрымаў пасаду дэкана хімфака Сямыньскага ўніверсітэта, пачаўшы прафесарам хіміі, даслужыўся да прарэктара.

У 1960-81 гадах прарэктар Фуцзяньскага ўніверсітэта і адначасова дырэктар Фуцзяньскага НДІ структурнай хіміі Кітайскай АН, віцэ-прэзідэнт Фуцзяньскага аддзялення Кітайскай АН.

З мая 1981 па студзень 1987 гадоў прэзідэнт Кітайскай АН, затым яе спецсаветнік.

З’яўляўся таксама намеснікам старшыні Кітайскага навукова-тэхналагічнага таварыства і ўзначальваў Кітайскае хімічнае таварыства.

Аўтар шматлікіх прац і выхавальнік многіх кітайскіх навукоўцаў.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| «Плох тот учитель, который не может научить своих учеников так, чтобы они могли превзойти его самого»— казаў прафесар Лу | "|

З 1981 года намеснік, у 1988—1997 гадах старшыня, затым ганаровы старшыня Рабоча-сялянскай дэмакратычнай партыі Кітая (РСДПК).

Намеснік старшыні ПК УСНП  (руск.) (бел. 8 склікання.

Намеснік старшыні УК НПКСК  (руск.) (бел. 7, 9 скліканняў, член ПастКама 6 склікання.

Ганаровы доктар навук (DSc) Лонданскага гарадскога ўніверсітэта (1987).

Лаўрэат прэміі Ho Leung Ho Lee Foundation  (англ.) (бел. (1999).

Існуе Фонд імя Лу Цзясі АН КНР.

Зноскі
------

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* BnF catalogue général — Paris: BnF. Праверана 26 сакавіка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15222191'></a>
2. ↑
3. 1 2  Professor Lu Jiaxi: Pioneer of Structural Chemistry in China **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2016. Праверана 20 студзеня 2014.

Спасылкі
--------

* 
* China Vitae
* Professor Lu Jiaxi: Pioneer of Structural Chemistry in China

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 16701413w · CiNii: DA1236074X · GND: 107094775X · ISNI: 0000000064182422 · LCCN: nr91043346 · NLA: 36695700 · NTA: 146152964 · VIAF: 58940673 |

 |
**Станавы прыстаў** — паліцэйская службовая асоба ў Расійскай імперыі, якая ўзначальвае стан — паліцэйска-адміністрацыйную акругу з некалькіх валасцей. Пасада заснавана у 1837 г. Палажэннем аб земскай паліцыі. У тым жа годзе дзяржаўныя сяляне атрымалі самакіраванне, валасное (валасны сход і валасное праўленне) і сельскае (сельскі сход, сельскі старэйшына, сельскі стараста). Станавы прыстаў кантраляваў дадзеныя органы ў плане ажыццяўлення імі паліцэйскіх і судовых функцый.

Станавы прыстаў быў засядацелем Земскага суда, які да 1862 ведаў павятовай паліцыяй.

Станавы прыстаў да 1862 прызначаўся і звальняўся губернатарам ад імя імператара з кандыдатаў, прадстаўленых мясцовым дваранствам. Падпарадкоўваўся земскаму спраўніку і земскаму суду (з 1862 — павятоваму паліцэйскаму кіраванню ў асобе яго кіраўніка — павятоваму спраўніку).

Абавязкі складаліся з 2-х частак: выканаўчай (выкананне, а таксама назіранне за дакладным выкананнем законаў і распараджэнняў урада) і судова-паліцэйскай (падтрыманне правапарадку).

Літаратура
----------

* Станавы́ пры́стаў // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 144. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
**«Строгая жанчына»** — мастацкі фільм рэжысёра Іосіфа Шульмана, зняты на кінастудыі «Беларусьфільм» у 1959 годзе. Сцэнарыст: Міхась Блісцінаў. Аператар: Георгій Удавенка. Кампазітар: Дзмітрый Лукас. Мастак: Уладзімір Белавусаў.

Прэм’ера: чэрвень 1959 (Мінск), 26 кастрычніка 1959 (Масква).

Сюжэт
-----

Шмат цяжкасцяў выпала на долю старшыні сельсавета Хрысціны Жалюк з першых дзён працы. Першая сесія сельсавета зрываецца па віне старшыні калгаса Спірыдона Жылінкі, які прыкінуўся хворым і не з’явіўся на пасяджэнне. Дачка Хрысціны Юлька абвінавачаная ў смерці цялятаў і адхіленая ад працы. Інтрыгі пляце супраць Хрысціны і былы старшыня сельсавета Макар Шульга, які працуе зараз у райцэнтры. Жалюк выяўляе, што Жылінка і Шульга займаліся ашуканствам, завышалі ўраджаі некаторых культур. Правяраць факты па яе заяве прыязджае… Шульга. А ў гэты час у Хрысціны асабістая драма. Яе муж, якога лічылі загінулым на фронце героем, аказваецца жывым, але нікчэмным, страціўшым гонар чалавекам. На пасяджэнні сельсавета Шульга выступае з «выкрыццём». Народ пратэстуе супраць спробы ўзвесці паклёп на добрую жанчыну. Не менш драматычны лёс дачкі Хрысціны, Юлькі. Палюбіла яна на сваю бяду шалапутнага Сямко, сына самагоншчыцы Сцепаніды. Але пад уплывам Хрысціны і яе дачкі Сямён парывае з маці і сыходзіць з яе дома.

Акцёры
------

* Вольга Харкова — Хрысціна Жалюк
* Глеб Глебаў — Спірыдон Жылінка
* Юрый Бялоў — Сямён Шульга
* Стэфанія Станюта — жонка Спірыдона Жылінкі
* Галіна Макарава — калгасніца

Літаратура
----------

* *Игорь Авдеев*, *Лариса Зайцева* Все белорусские фильмы : каталог-справочник. Игровое кино (1926—1970). — Минск: Беларуская навука, 2001. — Т. 1. — 240 с. — ISBN 985-08-0023-2

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
Залежнасць патэнцыялу поля Хігса ад сапраўднай і ўяўнай часткі амплітуды поля. Цэнтральны бугарок адпавядае сіметрычнаму стану, але гэта стан няўстойлівы, і сістэма коціцца ў «даліну», якая атачае бугарок, парушаючы сіметрыю
**Механізм Хігса** — тэарэтычная пастраенне, тлумачыць спантаннае парушэнне сіметрыі ў  квантавай тэорыі поля. У яго аснове ляжыць узаемадзеянне часціц са спецыяльным  полем Хігса, у выніку чаго бязмасавыя часціцы набываюць  масу. Дзякуючы полю Хігса сіметрычны стан Сусвету страчвае ўстойлівасць, і Сусвет пераходзіць у несіметрычны стан.

Механізм Хігса выкарыстоўваецца, у прыватнасці, у тэорыі электраслабага ўзаемадзеяння.

Пра эксперыментальнае адкрыццё кванта поля Хігса,  базона Хігса, было абвешчана на адкрытым семінары ў ЦЕРН, праведзеным 4 ліпеня 2012 года. Эксперыменты сведчаць пра існаванне новай часціцы з масай 125,3 ± 0,6 ГэВ, якая па пэўных сваіх характарыстыках нагадвае базон Хігса. Аднак неабходны дадатковыя эксперыменты, каб пацвердзіць, што адкрытая часціца паводзіць сябе цалкам як меркаваны базон са Стандартнай мадэлі.

Гісторыя
--------

Механізм носіць імя  Пітэра Хігса, хоць яго прапанавалі ў 1964 незалежна тры групы тэарэтыкаў: Робер Бру і Франсуа Энглер, Пітэр Хігс, а таксама Джэральд Гуральнік, Карл Хаген і Том Кібл. У 2010 усе шэсць навукоўцаў былі ўзнагароджаны прэміяй Сакураі.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Хиггсовский механизм нарушения электрослабой симметрии // Элементы.ру

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4474162-5 · Microsoft: 164731562 |
Трамваі Татра Т3 на «Плошчы Чэкістаў», Валгаград
Паварот лініі ад эстакады ў бок кольца
**«Плошча Чэкістаў»** — канцавая станцыя маршруту СТ-1 Валгаградскага метратрама. Наступная станцыя на лініі «Піянерская».

Станцыя складаецца з адзінай платформы, размешчанай на разваротным кольцы. Гэтая канчатковая станцыя з’яўляецца часовай. Па першапачатковых планах яна павінна была быць зачынена пасля адкрыцця 2-й чаргі хуткаснага трамвая, але з-за праблем з фінансаваннем новы ўчастак не будзе забяспечаны дастатковай колькасцю двухбаковага рухомага складу і на нявызначаны перыяд на лініі будуць захоўвацца Татры Т3, якія будуць хадзіць да плошчы Чэкістаў. Толькі пасля поўнага абнаўлення рухомага складу кольца і станцыя будуць зачынены.

Кольца размешчана на схіле яра, адукаванага поймай ракі Царыца, некалькі ніжэй аднайменнай плошчы. Станцыя не мае вялікага пасажырапатоку, у вялікай ступені дублюе «Піянерскую», размешчаную на адлегласці каля 200 метраў на другім баку рова, утворанага поймай ракі Царыца.

Кольца з’яўляецца аднапутным, але ёсць яшчэ адзін вонкавы шлях, які ўздымаецца ўверх па схіле яра. Ён выкарыстоўваецца для адстою спецыяльнай тэхнікі і перавозкі вагонаў на рамонтны завод. Цікава, што перавозка вагонаў ажыццяўляецца на трэйлерах, так як лінія метратрама ня злучаецца з цэнтральнай трамвайнай сеткай Валгаграда.

Раней платформа размяшчалася ў іншым месцы, адразу пасля павароту шляхоў з эстакады ў бок кольцы, аднак быў перанесены на цяперашняе месца пры будаўніцтве партала для сыходзяць пад зямлю тунэляў цяпер адкрытай другой чаргі хуткаснага трамвая.
**Падалірый** (*Iphiclides podalirius*) — матыль з сямейства паруснікаў.

Апісанне
--------

Матылі вялікія, своеасаблівай формы, з шырокімі крэмавымі крыламі. Размах крылаў да 80 мм. На задніх крылах доўгія вырасты - «хвосцікі», на пярэдніх - па 3 доўгія і 2 кароткія цёмна-шэрыя косыя палосы. Вонкавы край задніх крылаў цёмна-шэры з блакітнымі месяцападобнымі плямамі, каля задняга вугла - чорна-сіняе вочка, аблямаванае аранжава-жоўтымі плямамі.

* ♂♂
* ♂   △♂ △
* ♀ ♀
* ♀ △ ♀ △

Распаўсюджанне
--------------

Пашырэнне: Еўропа (за выключэннем паўночных абласцей), Паўночная Афрыка. На ўсход праз Малую Азію і Закаўказзе пранікае ў Іран і далей да Заходняга Кітая. У Беларусі сустракаўся ў паўднёва-заходняй частцы.

Месцы пражывання: добра прагравальныя высокія маладаступныя адхоны яроў, парослыя калючымі зараснікамі цёрну, узлескі, сады.

Біялагічныя асаблівасці
-----------------------

Дае адно пакаленне за год. Матылі лётаюць высока ў кронах абрыкосаў, персікаў, сліў, дзікіх яблынь або ў зарасніках цёрну, дзе адкладваюць шарападобныя бледна-зялёныя яйкі. На гэтых жа дрэвах кормяцца вусені, якія паяўляюцца ў чэрвені. Вусені спачатку чорныя з двума аксамітна-зялёнымі плямамі на спіне, пасля першай лінькі набываюць зялёны колер. Зімуюць кукалкі. Лёт матылёў у траўні-чэрвені. Матылі кормяцца на квітучых раслінах.

Ахова
-----

Занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі з 1981 г.

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Менск: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-095-5

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Brockhaus |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780143249 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Герасіменка.

**Мерыем Герасіменка** (нар. 23 студзеня 1994) — беларуская спявачка, палітычная зняволеная.

Вучылася ў юрыдычным каледжы, скончыла юрыдычны факультэт БДУ.

Спачатку музыка была хобі. Удзельнічала ў многіх музыкальных тэлепраектах, у тым ліку ўкраінскім «Голосі країни». Заснавала музыкальную школу *Music Space* у Мінску. Заснавальніца і салістка музычнага калектыва *Meriem Band*.

Спявала 3 жніўня 2022 года ў мінскім бары «Банки-бутылки» песню «Океана Ельзи» «Обійми», 4 жніўня яе схапілі за гэта. Таксама быў схоплены гаспадар бара Андрэй Жук і яго жонка Марыя Жук. Двойчы адбыла 15 сутак зняволення, матываваных адміністрацыйным артыкулам, потым засталася ў зняволенні, матываваным ужо крымінальным артыкулам 342 КК Беларусі (Актыўны ўдзел у групавых дзеяннях, якія груба парушаюць грамадскі парадак). 20 студзеня 2023 года суддзя Вікторыя Шабуня ў будынку суда Цэнтральнага раёна Мінска прысудзіла яе да трох гадоў абмежавання волі. 

У студзені 2024 года пакінула Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* 
* 
* 
* Архівавана 10 студзеня 2023.
**Падагра** (стар.-грэч.: ποδάγρα — нага ў пастцы) — адкладанне соляў у суставах і тканках праз лішак мачавой кіслаты ад недахопу харчовых ферментаў для расшчаплення ежы. Найчасцей сустракаецца сярод людзей з высокім узроўнем жыцця і закранае вялікі палец ступні і ныркі. Ускладненне хваробы выклікае артрыт, пашкоджанне нырак і вядзе да дэфармацыі суставаў і інваліднасці.

Папярэджанне
------------

Хваробу прадухіляе штодзённае 6-разовае харчаванне, піццё да 2,5 літру вады за суткі, ужыццё гароднінных, малочных і садавінных супоў, адвару шыпшыны, квасу, морсаў, сокаў (бярозавік) і шчолачнай мінеральнай вады, адмаўленне прыёму алкаголю і ўніканне ўжывання солі. Таксама карысна есці кавуны, суніцы, цытрусавыя і яблыкі ў сырым выглядзе, як і выкарыстоўваць у харчаванні бульбу, крупы, хлеб і яйкі.

З ежы варта выключыць багатыя на пурын стравы (венджаная, салёная і тлустая рыба, вяндліна, грыбныя, курыныя, мясныя і рыбныя булёны, ікра, какава, ныркі, мазгі, мясныя і рыбныя кансервы, печань, тлустае мяса маладых жывёл, шакалад і язык) і раслінныя вырабы, што змяшчаюць мачавую кіслату (свежыя бабовыя, цвятная капуста, радыска, спаржа, шпінат і шчаўе). Гарбату дапушчальна піць нямоцнай з лісця брусніц, каву — толькі з малаком. Таксама варта выключыць з ежы здор і лой.

Прычыны
-------

Развіццю хваробы спрыяе зменлівы расклад харчавання, ужыванне алкаголю (найперш віно і піва, якія змяшчаюць малібдэн), павышаны крывяны ціск, пашкоджанне выдзяляльнай сістэмы, лускаваты лішай, абязводжванне, атручанне волавам і кантакт з фарбавальнікамі. Таксама адмоўна ўплываюць цялесныя перагрузкі і хаджэнне ў цесным абутку.

Праявы
------

Хвароба выяўляецца праз боль, пачырваненне і прыпуханне сустава з наступным лушчэннем скуры, ліхаманку да +40°С і дрыжыкі. Запаленне сустава суправаджаецца ўтварэннем свішчоў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018. Праверана 28 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55345445'></a>
2. 1 2 3 4  Disease Ontology — 2016. Праверана 15 мая 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4117183'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5282129'></a>
3. ↑  Два піва і… адну падагру // *Звязда* : Газета. — 27 мая 2004. — № 129, 25142. — ISSN 1990-763x.(недаступная спасылка)
4. ↑  *Вольга Шаўко.* Нага ў пастцы // *Звязда* : Газета. — 1 сакавіка 2005. — № 36, 25368. — ISSN 1990-763x.(недаступная спасылка)
5. ↑  *Вольга Цыбульская.* Падагра — прыяцелька на ўсё жыццё // *Краіна здароўя*. — 10 ліпеня 2010. — № 33 (202). — С. 5.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Падагра
Эктамікарыза з роду Мухамор (*Amanita*)
**Эктамікарыза** (стар.-грэч.: ektos — звонку, стар.-грэч.: mykes — грыб, стар.-грэч.: rhiza — корань) — форма сімбіятычнай сувязі, што ўзнікае паміж грыбковым сімбіёнтам, або мікабіёнтам, і каранямі розных відаў раслін. У адрозненне ад арбускулярнай мікарызы  (укр.) (бел. эктамікарыза не пранікае ў клеткі расліны, а фармуецца вакол каранёў. Мікабіёнты паходзяць пераважна з класаў Basidiomycota і Ascomycota, часам Zygomycota.

Зноскі
------

1. ↑  Tedersoo, Leho; May, Tom W.; Smith, Matthew E. (2010). "Ectomycorrhizal lifestyle in fungi: global diversity, distribution, and evolution of phylogenetic lineages" (PDF). *Mycorrhiza*. **20** (4): 217–263. doi:10.1007/s00572-009-0274-x. PMID 20191371. Архівавана з арыгінала (PDF) 3 сакавіка 2016. Праверана 28 мая 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780335910 |
**«Норт-Аме́рыкан Авіе́йшн»** (англ.: North American Aviation), колішняя авіяцыйная і авіякасмічная кампанія ў ЗША, заснаваная Клементам Кізам (снежань 1928). Кампанія існавала самастойна да сакавіка 1967 года, калі аб’ядналася з кампаніяй «Роквел», утвараючы «Норт-Амерыкан-Роквел».

Кампанія пачала існаванне як авіяцыйная холдынгавая, пасля выпуску Закону аб авіяпошце (1934) была падзеленая. Адна з аддзеленых частак, якая захавала назву холдзінга, была ачоленая Дж. Х. Кіндэльбергерам, перапрафіляваная на выпуск лятальных апаратаў, і перамешчаная ў паўднёвую Каліфорнію.

Падчас 2-й сусветнай вайны кампанія выпусціла рад удалых і шырокаўжываных канструкцый (T-6, B-25, P-51). Пасля вайны справы кампаніі пагоршыліся, колькась занятых паменшала з ваеннага піку 91 да 5 тысяч (1946), а колькасць заказаў з 8 (1945) да 24 (1946) тысяч. Аднак, кампанія хутка акрыяла (аб’ёмы продажаў у канцы 1952 перавысілі 315 млн. USD), і выпусціла рад удалых і вядомых узораў рэактыўных баявых самалётаў (AJ, B-45, F-86, F-100), пашырыла вытворчыя магутнасці на былыя заводы кампаній «Кёрціс-Райт» (Каламбас, Агая) і «Кансалідэйтад-Валці» (Даўні, Каліфорнія), пабудавала новы завод у Даўні (1948). Структура кіраўніцтва, якая была прынятая ў чэрвені 1948 года, захоўвалася да 1980-х гадоў — прэзідэнт (CEO з 1960) Лі Атвуд, старшыня і CEO Кіндэльбергер.

У 1955 годзе было ўтворана аддзяленне па выпуску вадка-паліўных ракет «Рокетдайн», а Аддзяленне распрацоўкі ракет было ператворана ў Аддзяленне касмічных і інфармацыйных сістэм (1960). Аддзяленне «Аўтанецікс» засяродзілася на выпуску сістэм навядзення. У 1950-х гадах выпуск асноўных тыпаў баявых рэактыўных самалётаў скараціўся, шэраг урадавых заказаў (м. інш. КР «Наваха») быў скасаваны. Пасля канца 1950-х гадоў і завяршэння праграм выпуску F-100 і A-5 вялікія рэактыўныя баявыя самалёты кампаніяй не выпускаліся.

З 1960 года кампанія засяродзілася на ўдзеле ў касмічнай праграме ЗША, атрымліваючы кантракты на выпуск месяцавага модулю КК «Апалон» (1961) і значны ўдзел у выпуску ракеты-носьбіта «Сатурн-5». Тэхнічныя і кіраўнічыя цяжкасці, напатканыя кампаніяй у час выканання гэтых заказаў, абумовілі яе зліццё, прапанаванае яшчэ раней, з «Роквелам» у сакавіку 1967 года. Новая кампанія атрымала назву «Норт-Амерыкан-Роквел», і была купленая ў 1996 годзе «Боінгам».

Першыя прадукты: самалёты GA-15 і GA-16, BC-1 (першы баявы самалёт).

Некаторыя вядомыя і шырокаўжываныя прадукты: самалёты O-47, NA-16/BT-9, SNJ/T-6 «Тэксан»/«Харвард», B-25 «Мічал», P-51/F-51 «Мустанг», P-82/F-82 «Твін Мустанг»; AJ «Сэвідж», B-45 «Тарнада», F-86 «Сейбар», F-100 «Супер Сейбар», A-5 «Віджылент», T-2 «Бакай», T-39, OV-10 «Бронка», X-15; удзел у акетна-касмічных праграмах «Апалон» і «Сатурн-5».

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме North American Aviation
**Дом па Ленінскай вуліцы, 68а** — будынак у цэнтры Магілёва. Помнік архітэктуры эклектыкі з элементамі мадэрну і псеўдарускага стылю канца ХIХ — пачатку XX стагоддзя.

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў канцы ХIХ — пачатку XX стагоддзя на былой Конназаводскай вуліцы як жылы. У 1939 г. пасля размяшчэння ў пабудаваным для Народнага камісарыята ўнутраных спраў БССР будынку створанай у канцы гэтага ж года Магілёўскай міжкраявой школы НКУС, будынак быў перададзены ёй. Да пераводу сярэдняй спецшколы КДБ № 302 у верасні 1961 г. у г. Мінск тут, верагодна, размяшчаўся жылы дом (інтэрнат) для выкладчыкаў. Пазней тут размяшчалася бальніца МУС. Зараз тут знаходзіцца Упраўленне Дэпартамента выканання пакаранняў МУС Рэспублікі Беларусь па Магілеўскай вобласці.

Архітэктура
-----------

Выгляд з захаду
Партал на першым паверсе
Двухпавярховы, атынкаваны будынак з цэглы прамавугольны ў плане, выходзіў галоўным фасадам на чырвоную лінію забудовы былой Конназаводскай вуліцы. Галоўны фасад амаль сіметрычны. На ім размешчаны два рызаліты, руставаныя на першым паверсе. Правы завершаны атыкам складанага профілю, якія характэрны для мадэрну і псеўдарускага стылю, на першым паверсе — аркай. Дэкаратыўнае абрамленне галоўнага фасада багатае элементамі, выкананымі цаглянай муроўкай. Вокны фасада на першым паверсе прамавугольныя, на другім лучковыя з сандрыкамі з выступаючай цэглы і з нішамі. Паміж паверхамі складанапрафіляваны гзымс, пад дахам гзымс з ложнымі машыкулямі.

Зноскі
------

1. 1 2  kropki.by — інтэрактыўная мапа Магілёва **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 10 верасня 2022. Праверана 13 студзеня 2022.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом па Ленінскай вуліцы, 68а (Магілёў)
**Матрона Сцяпанаўна Нагавіцына** (6 лістапада 1991, Мугудай, Чурапчынскі ўлус, Якуція) — расійская спартсменка, шашыстка. Чэмпіёнка свету 2015 (рапід), самая юная чэмпіёнка Расіі сярод жанчын (2006), прызёр чэмпіянату Еўропы сярод жанчын (бронза, 2004). Бронзавы прызёр чэмпіянату свету па міжнародных шашках 2010 года. Шматразовая чэмпіёнка Еўропы і Расіі сярод дзяўчын. Чэмпіёнка Кубка свету па міжнародных шашках (2010 год). Бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы (2004, 2008 гады). Чэмпіёнка Расіі (2006, 2010), срэбны прызёр чэмпіянату Расіі па міжнародных шашках (2009). Бронзавы прызёр чэмпіянату свету (2007) па хуткай гульні. Чэмпіёнка свету (2008, 2009) сярод юніёрак, чэмпіёнка Еўропы (2001, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2010 гады) і Расіі (2000, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007) сярод дзяўчын па міжнародных і рускіх шашках. Неаднаразовая чэмпіёнка і прызёр чэмпіянатаў Расіі сярод клубаў.

Міжнародны гросмайстар, міжнародны майстар (2007), майстар спорту Расіі (2006).

Выступае за ШВСМ РС(Я) і шашачны клуб «Ніжняе-Ленскае» (абодва — з 2007 года).

Трэнуецца ў Кычкіна Мікалая Мікалаевіча (малодшага) і Аляксандра Сяргеевіча Георгіева.

Зноскі
------

1. ↑  "Ноговицына — третья на чемпионате мира по шашкам" [руская]. Championat.ru. 2010-10-28. Архівавана з арыгінала 30 кастрычніка 2010. Праверана 2011-03-03.
2. ↑  Юрий Черток (2009-04-24). "Международные шашки". Спорт-Экспресс. Праверана 2011-03-04.

Спасылкі
--------

* Матрена Ноговицына — чемпионка России по международным шашкам
* Ноговицына — победитель Кубка мира по шашкам(недаступная спасылка)
* Шашки: «Башнефть» и «Нижнеленское» — чемпионы России по международным шашкам среди клубов
* Чемпионат России. Тамара Тансыкужина завоевала золотую награду
* Тамара Тансыккужина стала чемпионкой Европы
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Маісеенка.
**Сярге́й Цімафе́евіч Маісе́енка** (10 сакавіка 1920, в. Чубакова (цяпер Дубровенскі раён Віцебскай вобласці) — 17 студзеня 2015) — беларускі савецкі дзяржаўны дзеяч, міністр лясной гаспадаркі БССР у 1966—1985 гадах.

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння школы паступіў у Беларускі лесатэхнічны інстытут імя С. М. Кірава на лесагаспадарчы факультэт. Пасля чацвёртага курса быў накіраваны на вытворчую практыку ў Дзяругінскі лясгас Курскага упраўлення лясной гаспадаркі, дзе яго заспела Вялікая Айчынная вайна. Адмовіўшыся ад размеркавання, паступіў у Адэскае артылерыйскае вучылішча. Скончыўшы яго напярэдадні пачатку аперацыі «Баграціён», патрапіў у 3-ю армію, у шэрагах якой вызваляў Беларусь, Польшчу, дайшоў да Берліна.

Пасля дэмабілізацыі быў накіраваны на працу ляснічым Краснабродскага (цяпер — Даманаўскага) лясніцтва Бабруйскага лясгаса, які ўзначаліў 11 сакавіка 1952 года. У маі 1960 года быў прызначаны начальнікам Галоўнага ўпраўлення лясной гаспадаркі пры Савеце Міністраў БССР. У 1966 годзе, калі ствараецца саюзна-рэспубліканскае Міністэрства лясной гаспадаркі Беларускай ССР, Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ён быў прызначаны міністрам і працаваў на пасадзе да 1985 года.

Узнагароды
----------

* ордэн Леніна
* ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі
* ордэн Чырвонага Сцяга
* ордэн Багдана Хмяльніцкага
* ордэн Айчыннай вайны II ступені
* сем медалёў

Заслужаны лесавод Беларускай ССР (1970), Заслужаны лесавод Польскай Народнай Рэспублікі (1977).

Зноскі
------

1. 1 2  В память о выдающемся человеке
2. ↑  Сергей Тимофеевич МОИСЕЕНКО // Они руководили отраслью

Спасылкі
--------

* Сергей Тимофеевич МОИСЕЕНКО // Они руководили отраслью.
* *Вольга Грэк*. В память о выдающемся человеке (руск.).  Трыбуна працы (18 сакавіка 2015). Праверана 27 лютага 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 132608 |
**Алег Анатолевіч Бандарык** (нар. 26 жніўня 1980 года, Віцебск) — беларускі спартсмен. Майстар спорту Рэспублікі Беларусь, майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа.

Біяграфія
---------

У 1999 годзе скончыў Віцебскае вучылішча алімпійскага рэзерву. Сярэбраны прызёр чэмпіянату Еўропы па скачках на батуце 1996 года ў камандных спаборніцтвах сярод юніёраў, чэмпіянату свету па скачках на батуце 1998 года ў камандных спаборніцтвах.

З 2001 года — артыст цырка.

Літаратура
----------

* Бондарик Олег Анатольевич // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 1. — С. 82.
* Бондарик Олег Анатольевич // Спортивная энциклопедия Беларуси / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Минск : БелЭн им. П. Бровки, 2005. — С. 88.
Карта членства СЕАП
**Савет еўраатлантычнага партнёрства (СЕАП)** (англ.: Euro-Atlantic Partnership Council; EAPC) — шматбаковы форум, створаны для развіцця адносін паміж НАТА і краінамі Еўропы і часткі Азіі, якія не ўваходзяць у альянс, але прымыкаюць да еўрапейскай перыферыі. Дзяржавы-члены савета супрацоўнічаюць і кансультуюцца па цэлым шэрагу палітычных пытанняў і пытанняў бяспекі.

Гісторыя
--------

Савет быў створаны 29 мая 1997 года ў якасці пераемніка Савета Паўночнаатлантычнага супрацоўніцтва. Працуе сумесна з Партнёрствам дзеля міру. Усе яны ўзніклі пасля заканчэння Халоднай вайны.

Рашэнне аб стварэнні СЕАП на базе Савета Паўночнаатлантычнага супрацоўніцтва было прынята з мэтай паглыблення партнёрства і забеспячэння больш аператыўнага ўзаемадзеяння ў пытаннях бяспекі. Новы форум у большай меры адказваў патрабаванням праграмы «Партнёрства дзеля міру». У прыватнасці, яго стварэнне было звязана з правядзеннем міратворчай аперацыі ў Босніі і Герцагавіне. У 1996 годзе для правядзення гэтай аперацыі разам з часцямі і падраздзяленнямі з краін НАТА былі разгорнуты воінскія кантынгенты з 14 краін-партнёраў.

Большасць краін-партнёраў адкрылі дыпламатычныя прадстаўніцтвы ў штаб-кватэры НАТА ў Бруселі, што дапамагае падтрымліваць рэгулярную сувязь і праводзіць кансультацыі пры першай неабходнасці. Пасяджэнні СЕАП праводзяцца адзін раз у месяц на ўзроўні паслоў, адзін раз у год на ўзроўні міністраў замежных спраў, міністраў абароны і начальнікаў генеральных штабоў, а таксама перыядычна на вышэйшым узроўні.

Пачынаючы з 2005 года, праводзіць пасяджэнні на высокім узроўні новы орган СЕАП — Форум бяспекі. На гэтым форуме вядзецца абмеркаванне важных пытанняў бяспекі і пошук найлепшых шляхоў для іх сумеснага вырашэння дзяржавамі НАТА і краінамі-партнёрамі.

Члены
-----

Усяго 50 членаў, з якіх 29 краіны-члены НАТА і 21 краіны-партнёра.

Дзейнасць
---------

Супрацоўніцтва ахоплівае наступныя напрамкі:

* аперацыі па ўрэгуляванні крызісаў і падтрыманні міру,
* кантроль над узбраеннямі і пытанні, звязаныя з распаўсюджваннем зброі масавага знішчэння;
* міжнародны тэрарызм;
* пытанні абароннага планавання, фарміравання бюджэту, абароннай палітыкі і стратэгіі;
* грамадзянскае надзвычайнае планаванне і гатоўнасць да рэагавання на стыхійныя бедствы і катастрофы;
* супрацоўніцтва ў галіне ўзбраенняў;
* ядзерная бяспека;
* каардынацыя дзеянняў грамадзянскіх і ваенных службаў арганізацыі паветранага руху;
* навуковае супрацоўніцтва.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4  Совет евроатлантического партнёрства **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 27 студзеня 2016. Праверана 19 студзеня 2016.
2. ↑  NATO partners **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 14 сакавіка 2016. Праверана 19 студзеня 2016.

Спасылкі
--------

* Савет Еўра-Атлантычнага Партнёрства
* Гісторыя НАТА - Сайт урада Вялікабрытаніі
* Форум бяспекі СЕАС у Охрыдзе, Македонія
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ліпскі.
**Ілья Яфімавіч Ліпскі** (літ.: Ilja Lipskis; ? — ?) — расійскі прадпрымальнік, дырэктар-распарадчык піваварнага завода  (літ.) (бел. ў Вільні.

Біяграфія
---------

У 1875 годзе заснаваў у Вільні піваварны завод  (літ.) (бел. на якім займаўся не толькі кіраўніцтвам, але і тэхнічным удасканаленнем.

Вытворчасць стала найбуйнейшай у Паўночна-Заходнім краі (400 тысяч вёдраў у год), а ў 1902 — найбуйнейшым у Расіі (больш за 2 млн вёдраў у год). На розных міжнародных выстаўках завод атрымаў больш за 30 медалёў, у тым ліку вялікі срэбны на Ніжагародскім усерасійскім кірмашы (1896), срэбны на Міжнароднай выстаўцы ў Бардо і залаты на Міжнароднай выстаўцы ў Чыкага (1893), залаты на Міжнароднай выстаўцы ў Парыжы (1900), залатых на выстаўках у Рэймсе, Брусэлі, Адэсе, Пецярбургу.

Узнагароды
----------

За сваю дабрачынную дзейнасць Ліпскі ў 1909 быў ганараваны званнем нашчадкавага ганаровага грамадзяніна.

Зноскі
------

1. 1 2 3  ЛИПСКИЙ Илья Ефимович  (руск.)
2. ↑  ЛИПСКИЙ Илья Ефимович  (руск.)
**«Lidbeer»** — беларускі фестываль у фармаце «open air», які быў задуманы і рэалізаваны як праваднік культуры і пiўных традыцый у сталіцы піваварэння Лідзе, дзе бесперапынна з 1876 года варыцца піва. У 2018 годзе сабраў 130 000 гасцей з Беларусі, Расіі, Украіны, Польшчы, Літвы і іншых краін. Падчас фестывалю дзейнічаюць амаль 200 намётаў фудкорта, працуюць групавыя экскурсіі на дзеючую піўную вытворчасць завода «Лідскае піва», ладзяцца інтэрактыўныя квэсты, забаўляльная праграма для дарослых і дзяцей, амаль 100 майстроў на вуліцы рамеснікаў. Падчас фестывалю граюць маладыя групы і вулічныя музыкі, працуе вольная малая сцэна з новымі імёнамі, а таксама адбываюцца выступленні вядомых музыкаў на тэрыторыі фестывалю.

Гісторыя
--------

7 верасня 2019 года на сцэне гала-канцэрта выступілі сем гуртоў: «Yellow Arc 6», «Молчат дома», «Akute», «Агонь», Элджэй. Хэдлайнеры — рок-гурты «Сплін» і «Чайф».

Фестываль 2020 года быў адменены з нагоды пандэміі каранавіруса. У наступныя два гады фестываль не праводзіўся, быў адноўлены ў 2023 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Фестиваль LIDBEER (Лидбир) (руск.)(недаступная спасылка).  TUT.BY. Архівавана з першакрыніцы 12 мая 2019. Праверана 14 жніўня 2019.
2. ↑  Юбилейный Lidbeer-2019: интерактивный формат и Элджей на одной сцене с «Чайф» (руск.)(недаступная спасылка).  TUT.BY (26 красавiка 2019). Архівавана з першакрыніцы 14 жніўня 2019. Праверана 14 жніўня 2019.
3. ↑  *Вячеслав Радионов*. Фестиваль Lidbeer 2019 пройдёт 7 сентября (руск.).  Pivo.by (26 красавіка 2019). Праверана 14 жніўня 2019.
4. ↑  "Один из крупнейших белорусских музыкальных фестивалей отменили". TUT.BY. 15 мая 2020. Архівавана з арыгінала 22 мая 2020. Праверана 2020-05-16.
5. ↑  "Фестиваль Lidbeer пройдет в Лиде после трехлетнего перерыва" [руская]. reform.by. 1 лютага 2023.

Спасылкі
--------

* lidbeer.by — афіцыйны сайт «Lidbeer»
* Афіцыйная старонка «Lidbeer» у сацыяльнай сетцы «ВКонтакте»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | VK |
**Леў Паўлавіч Мірачыцкі** (25 кастрычніка 1925, в. Баяры Навагрудскага павета, цяпер Карэліцкі раён — 2002) — беларускі гісторык-славіст, літаратар. Кандыдат гістарычных навук (1972).

Біяграфія
---------

Скончыў БДУ (1956). 3 1956 года навуковы супрацоўнік Дома-музея А. Міцкевіча ў Навагрудку, з 1958 -- старшы навуковы супрацоўнік і вучоны сакратар Літаратурнага музея Якуба Коласа АН Беларусі. 3 1963 года старшы рэферэнт Беларускага таварыства дружбы і культурных сувязей з замежнымі краінамі. 3 1970 года ў Інстытуце гісторыі Нацыянальнай АН Беларусі. Даследуе культурныя сувязі Беларусі з Чэхіяй, Югаславіяй, Польшчай, Балгарыяй, Венгрыяй, Румыніяй, Германіяй, Францыяй і Фінляндыяй, жыццё і творчасць беларускіх і замежных дзеячаў культуры (М. Багдановіча, М. Гарэцкага, Л. Геніюш, Я. Коласа, А. Міцкевіча, У. Сыракомлі, А. Марачкіна, Е. Лады, К. Пліцкі, Я. Матэйкі і інш.), нацыянальна-вызваленчы рух на Беларусі.

Творы
-----

* Сцежкамі вялікага паэта. Мн. 1957;
* З незабыўных дарог. Мн. 1961;
* Белорусско-чехословацкие культурные и научные связи. Мн. 1981;
* Беларуска-югаслаўскія культурныя і навуковыя сувязі. Мн. 1992;
* Светлым ценем Адама Міцкевіча: Эміграцыя з Наваградчыны. Мн. 1994
**65-ы ўмацаваны раён, Мазырскі ўмацаваны раён** — фарміраванне (воінская часць) і абарончае збудаванне (умацаваны раён) Узброеных Сіл СССР у Вялікай Айчыннай вайне.

Гісторыя
--------

Як воінская часць сфарміраваны ў Беларускай асобай ваеннай акрузе 4 чэрвеня 1941 года. Аднак само будаўніцтва пачалося ў 1930 годзе і скончылася ў 1938 годзе. Паласа абароны складала 128 кіламетраў ад Капаткевічаў да Лельчыцаў. Глыбіня абароны раёна на асноўных напрамках дасягала 5—6 кіламетраў. Усяго ў складзе раёна было 181 доўгачасовае абарончае збудаванне, падзеленых на чатыры ўчасткі абароны паўночней Прыпяці і дзевяць паўднёвей. Раён размяшчаў 176 кулямётнымі кропкамі на 433 станковых кулямёта і двума артылерыйскімі паўкапанірамі на 2 76-мм гарматы.

У 1936 годзе ў склад гарнізона раёна ўваходзілі 18-ы асобны кулямётны батальён, 4-я асобная кулямётная рота, 7-я артылерыйская брыгада, 153-я асобная рота сувязі і 93-ы асобны сапёрны батальён. Да пачатку вайны гарнізон складаўся з трох кулямётных батальёнаў, аднаго артылерыйскага палка, сапёрнай роты і роты сувязі. Уласна ў паласе раёна шырокамаштабных баявых дзеянняў не было; першыя войскі праціўніка з’явіліся толькі 29 ліпеня 1941 года (разведвальны батальён). Умацаванні раёна былі пакінутыя толькі 19 жніўня ў сувязі з узяццем Гомеля. Дырэктывай стаўкі № 001092 ад 19 жніўня 1941 года прадпісвалася эвакуіраваць узбраенне, знішчыць збудаванні і адвесці ўсе войскі за Дняпро.

Заўвагі
-------

1. ↑  Meridian28.com — Мозырский укрепрайон: огневая группа № 232 **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 22 сакавіка 2014. Праверана 21 сакавіка 2014.
2. ↑  Военная история и фортификация Беларуси **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 22 сакавіка 2014. Праверана 21 сакавіка 2014.
3. ↑  Линия Сталина и подготовка партизанской войны. Белоруссия. linia-stalina-bel.php **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 3 лютага 2014. Праверана 21 сакавіка 2014.
4. ↑  Линия Сталина **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 27 ліпеня 2013. Праверана 21 сакавіка 2014.

Спасылкі
--------

* Перечень № 3 полевых управлений главных командований, управлений оперативных групп, оборонительных районов, укреплённых районов и районов авиационного базирования, входивших в состав действующей армии в годы Великой Отечественной войны 1941-1945
**Сяргей Зігмонтавіч Стацэвіч** (нар. 7 лістапада 1966, Віцебск) - беларускі альпініст. Майстар спорту міжнароднага класа па альпінізме.

Біяграфія
---------

У 1990 годзе скончыў фізічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1990–2000 гг. уваходзіў у склад зборнай альпіністаў Рэспублікі Беларусь. Ажыццявіў каля сотні ўзыходжанняў у гарах Каўказа, Паміра, Цянь-Шаня, Гімалаяў, Каракарума, Альпах. Пакораныя вяршыні – пік Перамогі (7439 м), пік Хан-Тэнгры (7010 м), Нангапарбат (8126 м) і іншыя.

Сяргей Зігмонтавіч Стацэвіч – прызёр чэмпіянатаў СССР і Рэспублікі Беларусь па скалалажанні і альпінізме.

У 1993 годзе Сяргею Стацэвічу было прысвоена званне «Снежны барс».

Літаратура
----------

* Павловец, Р. Р. Стацевич Сергей Зигмонтович / Р. Р. Павловец // Спортивная энциклопедия Беларуси / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. – Минск : БелЭн им. П. Бровки, 2005. – С. 415–416.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жамойцін.

Магіла Янкі Жамойціна на Праваслаўных могілках у Варшаве
**Янка Жамойцін** (28 студзеня 1922, в. Клімавічы, цяпер частка в. Семашкі, Лідскі раён, Гродзенская вобласць — 25 красавіка 2003) — беларускі пісьменнік-публіцыст, літаратурны крытык, грамадскі дзеяч.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

У 1929—1936 г. вучыўся ў польскай школе ў Скрыбаве і Шчучыне, у 1936—1939 — у польскай гімназіі ў Варшаве, у 1939—1941 — у савецкай дзесяцігодцы ў Лідзе. Падчас ІІ сусветнай вайны на акупіраванай гітлераўцамі тэрыторыі займаўся арганізацыяй навучання дзяцей на беларускай мове ў Лідскай акрузе. У верасні 1942 паступіў на апошні курс сярэдняй школы ў Навагрудак. У 1943 кіраўніцтвам Беларускай незалежніцкай партыі накіраваны ў Саюз беларускай моладзі.

У ліпені 1944 пакінуў Беларусь, быў у Германіі, у 1945 пераехаў у Польшчу. Арыштоўваўся ў лістападзе 1945 органамі МДБ. Закончыў у Жэшаве прафесіянальны інстытут права і адміністрацыі (1949). У снежні 1949 арыштаваны паўторна і асуджаны ў Мінску на 25 гадоў. Вызвалены з ГУЛАГа ў 1956. Вярнуўся ў Варшаву ў 1957. Скончыў Варшаўскі ўніверсітэт (1970), атрымаў ступень магістра адміністрацыі. Жыў і працаваў у Варшаве.

Творчасць
---------

Пісаў на беларускай і польскай мовах. Дэбютаваў як літаратурны крытык на старонках тыднёвіка «Ніва» ў 1965. Яго пяру належаць шматлікія публікацыі пра паэзію беларускамоўных аўтараў Польшчы, артыкул-даследаванне «Шляхам „Іліяды" Гамера» — пра зроблены Б. Тарашкевічам пераклад гэтага твора на беларускую мову, шмат рэпартажаў, эсэ, крытычных артыкулаў. Яны друкаваліся ў «Ніве», «Беларускім календары», іншых польскіх і замежных выданнях. Апублікаваў (1996) біяграфічную аповесць «З перажытага».

Бібліяграфія
------------

* З перажытага // Лёс аднаго пакалення. — Беласток, 1996. — на pawet.net

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларускія пісьменнікі Польшчы: Другая палова XX стагоддзя: Зборнік / Уклад. Я.Чыквіна. — Мн.: Беларускі кнігазбор, 2000.
* Памяць: Ліда. Лідскі р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. — Мн.: Беларусь, 2004.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кроль.

**Ліпа Юльевіч Кроль** (1 мая 1909, Мінск — 24 чэрвеня 1977) — беларускі тэатральны мастак, плакатыст.

Біяграфія
---------

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Удзельнічаў у мастацкіх выстаўках з 1954 года. Аформіў спектаклі: «Канец дружбы» К. Крапівы (1934) у тэатры імя Янкі Купалы; «Людзі ў белых халатах» С. Кінгслі (1936) і «Серкеле» Ш. Этынгера (1940) у Дзяржаўным яўрэйскім тэатры БССР, «Настаўнік танцаў» Лопэ дэ Вэгі (1952), «Несцерка» В. Вольскага (1941), «Ноч памылак» О. Голдсміта і «У бэзавым садзе» Ц. Саладара (абодва 1954) у тэатры імя Якуба Коласа; «Блудны сын» Э. Ранета (1958) у Дзяржаўны рускім тэатры БССР. Сярод плакатаў: «Рэлігія — цемра» (1958), «Будзем пільнымі» (1961), «Дружба сілу нам дае» (1968), трыпціх «Улада — Саветам!», «Мір — народам!», «Зямля — сялянам!» (1966), серыя плакатаў «Урокі гісторыі» (1973).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Ліпа Юльевіч Кроль // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн. 2002. — Т. 1.
Шаблон:Історична держава

**Партугальская Гвінея** (парт.: Guiné Portuguesa) — партугальская калонія ў Афрыке, якая існавала ў канцы XIX — у пачатку XX стагоддзя.

Гісторыя
--------

Доўгі час партугальская прысутнасць на заходнеафрыканскім узбярэжжы абмяжоўвалася ўзмоцненымі населенымі пунктамі Кашэу (заснаваны ў 1588 годзе) і Бісау (1687), якія з’яўляліся цэнтрамі гандлю рабамі; кіраўніцтва імі ажыццяўлялася ў межах калоніі Каба-Вердэ. У 1879 годзе партугальскія ўладанні на мацерыку былі вылучаныя ў асобную калонію «Партугальская Гвінея».

Спачатку партугальцы кантралявалі толькі ўзбярэжжа. У пачатку XX стагоддзя, пры падтрымцы жыхароў, якія вызнавалі іслам, партугальцы пачалі кампанію супраць язычніцкіх плямёнаў, якія жылі ў глыбіні кантынента. Барацьба за кантроль над ўнутранымі раёнамі і аддаленымі архіпелагамі была працяглай: астравы Біжагош перайшлі пад поўны кантроль партугальскага ўрада толькі ў 1936 годзе.

У 1951 годзе, калі партугальскі ўрад перабудаваў усю каланіяльную сістэму, калоніі (уключаючы партугальскую Гвінею) былі перайменаваны ў «заморскія правінцыі» (парт.: Províncias Ultramarinas).

У 1956 годзе Амілкар Кабрал, заснаваўшы ПАІГК, пачаў барацьбу за незалежнасць краіны. У 1961 годзе ПАІГК перайшла ад палітычных формаў барацьбы за незалежнасць да ўзброеных. Да 1973 года ПАІГК кантралявала большую частку ўнутраных раёнаў краіны, а ўзбярэжжа заставалася пад партугальскім кантролем. 24 верасня 1973 у вёсцы Бое на паўднёвым усходзе краіны ПАІГК абвясціла стварэнне незалежнай Рэспублікі Гвінея-Бісау. Пасля рэвалюцыі ў Партугаліі новы ўрад метраполіі 10 верасня 1974 года прызнаў незалежнасць Гвінеі-Бісаў.

Спасылкі
--------

* Кевін Акот. Лепшы яд (2023)
* Гісторыя Гвінеі-Бісау

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 3174147312822837970009 |
**Бэрдзянскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт** (укр.: Бердянський державний педагогічний університет) — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам ўніверсітэта, размешчаная ў Бэрдзянску Запарожскай вобласці.

Агульная характарыстыка
-----------------------

У структуры ўніверсітэта 6 факультэтаў, эканоміка-гуманітарны каледж, 28 кафедраў, дзе навучальны працэс забяспечваюць 29 дактароў навук, прафесараў, 186 кандыдатаў навук, дацэнтаў. Падрыхтоўка дактароў філасофіі ажыццяўляецца па наступных спецыяльнасцях аспірантуры: 014 Сярэдняя адукацыя, 015 Прафесійная адукацыя, 032 Гісторыя і археалогія, 035 Філалогія, 051 Эканоміка. Падрыхтоўка дактароў навук ажыццяўляецца па наступных спецыяльнасцях дактарантуры: 014 Сярэдняя адукацыя, 015 Прафесійная адукацыя, 035 Філалогія.

Факультэты
----------

* Гуманітарна-эканамічны
* Дашкольнай, спецыяльнай і сацыяльнай адукацыі
* Псіхолага-педагагічнай адукацыі і мастацтваў
* Фізіка-матэматычнай, камп'ютарнай і тэхналагічнай адукацыі
* Фізічнай культуры, спорту і здароўя чалавека
* Філалогіі і сацыяльных камунікацый

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка ўніверсітэта Архівавана 14 студзеня 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000000101783332 |