recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Віль.
**Абель Віль** (літ.: Abelis Willis) — плябан царквы ў Пабецэнэ  (руск.) (бел. (цяпер польск.: Romanowo — Раманава) у Самбіі. Пераклаў на прускую мову лютэраўскі «Малы Катэхізіс» — г.зв. трэці прускі Катэхізіс, або «Энхірыдыён», надрукаваны Іаганам Даўбманам у Кёнігсбергу ў 1561 годзе. З-за недастаковага ведання прускай мовы звяртаўся па дапамогу да пруса Паўля Мегота, які ведаў прускую, літоўскую і куршскую мовы. Нягледзячы на шэраг адхіленняў прускага тэксту ад нямецкага арыгінала і на ўласна моўныя памылкі, «Энхірыдыён» з'яўляецца цяпер самай значнай крыніцай ведаў аб прускай мове.

Зноскі
------

1. ↑  Языки мира: Балтийские языки. М. 2006. С. 57

Літаратура
----------

* Дини П. У. Балтийские языки. М, 2002. — 544 с.
* Языки мира: Балтийские языки. М.: Academia, 2006. 224 с.
**Мост Канстытуцыі** (італ.: Ponte della Costituzione) — мост праз Гранд-канал у Венецыі. Злучае станцыю Санта-Лючыя з П'яцале Рома. Пабудаваны паводле праекта іспанскага архітэктара Сант’яга Калатравы ў 2008. Адкрыты ў ноч 11 верасня 2008 у гонар 60-годдзя Канстытуцыі Італіі. Да адкрыцця насіў назву **Чацвёрты мост праз Гранд-Канал** (*Quarto Ponte sul Canal Grande*). Турысты і мясцовыя жыхары часам называюць яго **мостам Калатравы** (*Ponte di Calatrava*).

У 1999 гарадскі Муніцыпалітэт зацвердзіў план пабудовы новага моста праз Гранд-канал. Калатрава, абраны архітэктарам, прапанаваў праект аркавага моста з радыусам крывізны 180 м. Аснова выкананая з жалезабетонных бэлек, прыступкі на ўсходах зробленыя з традыцыйнага для Венецыі істрыйскага каменю і загартаванага шкла. Парапеты таксама шкляныя, сканчаюцца бронзавымі поручнямі з утоеным асвятленнем. Агульная даўжыня — 79,7 м, шырыня вагаецца ад 9,4 да 17,7 м, вышыня над вадой у найвышэйшым пункце — 7,04 м. Пасля пабудовы моста ён быў усталяваны з дапамогай баржы ў ліпені 2007.

Яшчэ ў стадыі праектавання мост неаднаразова крытыкаваўся. Крытыкі ўказвалі на яго непатрэбнасць (непадалёк ад моста Скальцы), мадэрнісцка-мінімалісцкі стыль (у адрозненне ад сярэднявечных будынкаў Венецыі) і цяжкасці для інвалідаў (звыш праекта плануецца ўсталяваць спецыяльную ліфтавую сістэму). Таму адкрыццё моста прайшло без афіцыйнай цырымоніі.

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 30 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
Узор нервовай тканкі
**Нервовая тканка** — тып тканкі, што складаецца з нервовых клетак — нейронаў і клетак гліі.

У нервовай клетцы адрозніваюць цела і адросткі: кароткія, моцна разгалінаваныя, дэндрыты і доўгі аксон. Дэндрыты ўспрымаюць сігналы ад іншых нейронаў або непасрэдна ад знешніх раздражняльнікаў. Па іх узбуджэнне трапляе да цела клеткі, а па аксоне — да наступнай клеткі.

Клеткі гліі запаўняюць прастору паміж нейронамі. Яны забяспечваюць харчаванне, ахову і «ўпакоўваюць» нейроны.

Асноўныя ўласцівасці нервовай тканкі — узбудлівасць і праводнасць.

Літаратура
----------

* Машчанка М. Біялогія: вучэб. дапам. для 9-га кл. устаноў агульн. сярэдн. адукацыі з бел. мовай навучання / М.В.Машчанка, А.Л.Барысаў; пер. з рус. мовы В.У.Клімко. — 3-е выд. — Мн.: Нар. асвета, 2011. ISBN 978-985-03-1531-1.

| ⛭Біялагічныя тканкі |
| --- |
| Клетка |
| Жывёлы | Эпітэліяльная • Злучальная (касцявая, храстковая, тлушчавая, кроў і лімфа) • Нервовая • Мышачная • Покрыўная |
| Расліны | Утваральная (мерыстэма) • Покрыўная • Механічная • Адсарбцыйная • Асіміляцыйная • Праводзячая • Сакраторная • Аэрэнхіма |
| Гл. таксама | Гісталогія • Міжклетачнае рэчыва |
| Орган |
**Ліна Вертмюлер** (італ.: Lina Wertmüller; 14 жніўня 1928 — 9 снежня 2021) — італьянскі кінарэжысёр, сцэнарыст і драматург. Сапраўднае імя — **Арканджэла Фелічэ Асунта Вертмюлер фон Эльг Эспаньёл фон Браўэйх** (Arcangela Felice Assunta Wertmüller von Elgg Espanol von Braueich). Яна стала першай жанчынай, намінаванай на прэмію «Оскар» за лепшую рэжысуру за «Паскуаліна „Сем прыгажунь"» у 1977 годзе. У 2019 годзе Вертмюлер была абвешчана адным з чатырох лаўрэатаў Ганаровай прэміі Акадэміі за сваю кар’еру.

Біяграфія
---------

Ліна Вертмюлер нарадзілася 14 жніўня 1928 года ў Рыме ў арыстакратычнай швейцарскай каталіцкай сям’і. Бацька Ліны Вертмюлер быў быў рымскім юрыстам са швейцарскай сям’і Вердмюлер фон Эльг. Вертмюлер пазней апавядала, што яе дзяцінства было перыядам прыгод падчас якога яе выключылі з 15 розных каталіцкіх школ, а сама яна вельмі захаплялася чытаннем коміксаў, і казала, што яны вельмі паўплывалі на яе юнацкасць. «Флэш Гордан» Алекса Райманда яна вылучала асабліва сярод іншых, апісваючы гэтыя коміксы як «хутчэй за кінематаграфічнае, больш кінематаграфічнае, чым большасць фільмаў». Жаданне працаваць у тэатральнай і кінаіндустрыі замацавалася ў сэрцы Вертмюлер у тыя гады і яна захапілася рускімі драматургамі Неміровічам-Данчанкам і Станіслаўскім. У 1945 годзе, насуперак волі бацькі, яна паступіла ў Рымскую тэатральную Акадэмію драматургічнага мастацтва. Скончыла яе ў 1951 годзе пад кіраўніцтвам П’етра Шарова, працавала асістэнтам рэжысёра ў музычным і драматычным тэатрах. У тым жа 1951 годзе яна заснавала трупу «Арлекін», напісала свае першыя п’есы і гастралявала па Еўропе. Па вяртанні ў Рым яна паспела папрацаваць актрысай, журналісткай, пісьменніцай, сцэнаграфісткай. Інтарэсы Вертмюлер развіваліся па двух кірунках: адзін з іх — музычная камедыя, а другі — сур’ёзная сучасная італьянская драма. Яна выйшла замуж за Энрыка Джоба, які стаў мастаком-дэкаратарам у яе фільмах. Іх адзіная дачка, Марыя Зуліма Джоб (нар. 17 студзеня 1991), стала актрысай. Джоб памёр 4 сакавіка 2008 гады. Памерла 9 снежня 2021 года.

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑
**Стату́т** — збор правіл, якія рэгулююць арганізацыю і парадак дзейнасці ў пэўнай сферы адносін або пэўнага ўрадавага органа, прадпрыемства, установы. Агульныя статуты зацвярджаюць, звычайна, вышэйшыя органы дзяржаўнай улады, статуты арганізацый (добраахвотныя таварыствы, творчыя саюзы і іншыя) — устаноўчыя органы гэтых арганізацый. Статуты большасці міжнародных арганізацый — асноўныя акты, якія вызначаюць задачы, прынцыпы стварэння і дзейнасці гэтых арганізацый.

Статутам таксама называюць палажэнне пра што-небудзь (напрыклад, статут ордэна, у якім даецца яго апісанне, парадак узнагароджання і нашэння).

Зноскі
------

1. ↑  Статут // БелЭн 2002.
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Статут прадпрыемства // БелЭн 2002.

Літаратура
----------

* Стату́т // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 169. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Стату́т прадпрыемства // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 170. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Большой юридический словарь / А. Я. Сухарев, В. Е. Крутских, А. Я. Сухарева. — М.: Инфра-М, 2003. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (11-th) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4020655-5 · Microsoft: 2777370315 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шчарбін.
**Уладзімір Іванавіч Шчарбін** (18 красавіка 1950, Чалябінск, РСФСР, СССР) — беларускі мастак, ганаровы жыхар Дзяржынска.

Біяграфія
---------

У 1969 годдзе закончыў Пензенскае педагагічнае вучылішча (мастак-графік), у 1977 годзе — Пензенскае мастацкае вучылішча, у 1983 годзе — Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут.

У 1969—1971 гадах працаваў па камсамольскай пуцёўцы на будаўніцтве Волжскага аўтазавода ў Тальяці. Зараз працуе загадчыкам мастацкага аддзялення Дзяржынскай дзіцячай школы мастацтваў.

Выстаўляцца пачаў з 1977 года. У 1995 годзе ў Дзяржынску адбылася персанальная выстаўка. Асноўныя творы ў галіне плаката. Член Беларускага саюза мастакоў з 1991 года. Член Міжнароднай асамблеі дзіцячай творчасці.

3 чэрвеня 2011 года за шматгадовую плённую працу, высокі прафесіяналізм, значны асабісты ўклад у развіццё культуры ўзнагароджаны медалём Францыска Скарыны

Зноскі
------

1. ↑  Аб узнагароджанні дзяржаўнымі ўзнагародамі Рэспублікі Беларусь. Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 3 чэрвеня 2011 г. № 226(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* Шчарбін Уладзімір Іванавіч. // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна. Мінск. 2004. С. 615-616.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шабан.
**Яўге́н Пятро́віч Шаба́н** (29 снежня 1936, вёска Калодзіна, Віленскае ваяводства, Польская Рэспубліка — 30 ліпеня 1982, Віцебск, БССР, СССР, пахаваны на Паўночных могілках у Мінску) — беларускі драматург, паэт, акцёр, рэжысёр.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Скончыў акцёрскі факультэт Беларускага дзяржаўнага тэатральна-мастацкага інстытута (1958). Працаваў акцёрам, загадчыкам літаратурнай часткі Беларускага дзяржаўнага тэатра імя Я.Коласа ў Віцебску (1958—1965), рэжысёрам студыі Беларускага тэлебачання (1965—1976). У 1976—1980 гг. — загадчык літаратурнай часткі Беларускага дзяржаўнага акадэмічнага тэатра імя Я.Купалы.

Літаратурную працу пачаў у 1960 г. Выдаў зборнікі вершаў «Нарачанка» (1969), «Чырвоныя сумёты» (1977). Аўтар п'ес «Ракіроўка» (1975), «Прад'явіце пропуск» (1975), «Сіні снег» (пастаўлена ў 1975), «Шрамы» (апублікавана і пастаўлена ў 1977), «Чалавек з легенды» (з І.Ражковым, апублікавана і пастаўлена ў 1978), «Востраў Алены» (апублікавана і пастаўлена ў 1982), лібрэта тэлеоперы «Ранак» (пастаўлена ў 1968), сцэнарыя тэлефільма «І смех, і бяда» (пастаўлены ў 1973), тэлеспектакля «Вячэра» (пастаўлены ў 1980).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Яўген Пятровіч Шабан // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 129147 |
Шардэнаўскі нацюрморт з брыёшам
**«Калі ў іх няма хлеба, хай ядуць пірожныя!»** — беларускі пераклад легендарнай французскай фразы: «Qu’ils mangent de la brioche», літар. «Няхай яны ядуць брыёшы», якая стала сімвалам крайняй далёкасці вярхоўнай абсалютысцкай улады ад рэальных праблем простага народа. Мае заблытанае паходжанне. Паводле найбольш ходкай версіі належыць Марыі Антуанеце, хоць храналагічнае супастаўленне біяграфічных звестак каралевы не адпавядае ні даце з’яўлення фразы, ні яе зместу.

Сучаснае ўжыванне
-----------------

Фразу часта выкарыстоўваьць СМІ. Напрыклад, амерыканскія радыёстанцыі ў перыяд эканамічнага крызісу 2008—2009 гадоў круцілі запісы, у якіх апавядалі пра парады грамадзянам па ашчаджэнні грошай, напрыклад — паездка на Гаваі адзін раз у год на 7 дзён замест двух разоў па тры-чатыры дні; запраўляцца бензінам уначы, калі ён больш шчыльны і інш. У адказ радыёслухачы пачалі дасылаць гнеўныя водгукі, што шматлікія амерыканцы ўжо даўно не могуць дазволіць сабе адпачынак у прынцыпе або ў іх адабралі машыну і нават жыллё за даўгі, называючы парады радыёстанцыі сучасным эквівалентам фразы пра «пірожныя».

Таксама фраза пра пірожныя некалькі разоў выкарыстоўвалася для апісання сумнеўнай актуальнасці лацінаамерыканскіх серыялаў, у якіх жыццё раскошных фазэнд запоўнена розным любоўным запалам, пры тым што асноўная маса насельніцтва лацінаамерыканскіх краін не маюць дома нават каналізацыі.

Гл. таксама
-----------

* Пасля нас хоць патоп

Зноскі
------

1. ↑  why superficially about as representative of the country as a whole as Marie Antoinette and her shepherde Архівавана 10 чэрвеня 2015.
Дыслакацыя батальёна КАП «Будслаў» у 1931 годзе

**Стражніца КАП „Верацейка"** – арганізацыйная адзінка Корпусу аховы памежжа на польска-савецкім памежжы.

Асноўны артыкул: **2-я памежная рота «Гняздзілава»**

Памежная служба
---------------

Памежны батальён з'яўляўся асноўным тактычным падраздзяленнем Корпуса аховы мяжы, прызначаным для выканання ахоўнай службы. Батальённы ўчастак падзяляўся на ротныя аддзелы, а гэтыя, у сваю чаргу, на стражніцы, якія з'яўляліся «асноўнымі падраздзяленнямі, якія выконвалі ахоўную службу», у колькасці паўзводу. Служба бяспекі ажыццяўлялася па зменнай сістэме, якая заключалася ў пастаянным патруляванні памежнай зоны, усталяванні пастоў трывогі, назірання і кантролю, патруляванні і арганізацыі засад у месцах, вызначаных як небяспечныя, праверцы дакументаў і затрыманні падазраваных, а таксама падтрыманні цеснай сувязі. паміж аддзеламі і адміністрацыйнымі органамі . Стражніцы КАП былі першай лініяй кардоннай групоўкі Корпуса аховы мяжы  .

У 1932 г. стражніца «Верацейка» абараняла адрэзак дзяржаўнай мяжы 10 км у шырыню, 300 метраў у шырыню ад пагранічнага знака № **345** да **358** , а ў 1928 годзе, у 15 км да поўдня ад секцыі 702 метрах ад памежны знак ад **335** да **357**  .

* стражніца КОП «Смалярня I» ⇔ стражніца КОП «Вараны» - 1928 , 1929 , 1931 , 1932 , 1934
* стражніцы КАП «Камайск» ⇔ стражніцы КАП «Вароны» - 1938 г.

Зноскі
------

1. ↑  Falkiewicz, 1925
2. ↑  Prochwicz, Konstankiewicz
3. 1 2 3 4 5 6 7  Komunikaty dyslokacyjne KOP
4. ↑  Szkice dyslokacyjne

Бібліяграфія
------------

* Jerzy Prochwicz: Formacje Korpusu Ochrony Pogranicza w 1939 roku. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2003. ISBN 83-88973-58-4.
* Jerzy Prochwicz, Andrzej Konstankiewicz, Jan Rutkiewicz: Korpus Ochrony Pogranicza 1924-1939. Barwa i Broń, 2003. ISBN 83-900217-9-4.
* Rajmund Szubański. Bataliony, kompanie, strażnice KOP. „Wojskowy Przegląd Historyczny". 3 (145), 1993. Warszawa: Wydawnictwo „Czasopisma Wojskowe". ISSN 0043-7182.
* Rajmund Szubański. Bataliony, kompanie, strażnice KOP-u. „Przegląd Historyczno-Wojskowy". 3 (184), 2000. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona. ISSN 1640-6281.
* Stanisław Falkiewicz: Korpus Ochrony Pogranicza. W pierwszą rocznicę objęcia służby na wschodniej granicy Rzeczypospolitej 1924-1925. 1925. [dostęp 2016-01-30].
* Komunikaty dyslokacyjne Korpusu Ochrony Pogranicza z lat 1927 (z uzupełnieniami i poprawkami), 1928, 1932, 1934 (z uzupełnieniami i poprawkami) i 1938 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
* Szkice dyslokacyjne Korpusu Ochrony Pogranicza i podległych jednostek w latach 1927-1939 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Доўнар.
**Мечыслаў Васілевіч Запольскі-Доўнар** (руск.: Мечислав Васильевич Запольский-Довнар / Мечислав Винцентович Запольский-Довнар, польск.: Mieczysław Zapolski-Downar; 29 мая 1871, Мінскі павет, Мінская губерня, Расійская імперыя — пасля 1919) — беларускі грамадскі дзеяч, бурмістр Мінска (1919) у часы Грамадзянскага ўпраўлення ўсходніх зямель.

Біяграфія
---------

Належаў да старажытнага шляхецкага (дваранскага) роду Доўнараў, які карыстаўся прыдомкам «Запольскі» і гербам «Побаг».

Нарадзіўся 27 мая 1871 г. у сям’і беззямельнага двараніна-каталіка Базыля-Юзафа Нікадэмавіча Запольскага-Доўнара (1827— пасля 1885) і яго жонкі Марыяны Харонжай (з аднадворцаў) у Мінскім павеце. Быў хрышчаны ў каталіцтва 30 мая 1871 г. У афіцыйных дакументах і даведніках яго імя перадавалася як «Мечыслаў Васілевіч Запольскі-Доўнар» альбо «Мечыслаў Вінцэнтавіч Запольскі-Доўнар». Дзед Мечыслава — Нікадэм Янавіч Запольскі-Доўнар (1791— пасля 1839) — быў у 1832—1836 гг. шляхціцам-арандатарам фальварка Кражына Ашмянскага павета Расійскай імперыі і жанатым з Евай Тарлоўскай.

Бацька Базыль-Юзаф Нікадэмавіч Запольскі-Доўнар (1827― пасля 1885) у 1878 г. зямлі не меў ва ўласнасці і жыў у вёсцы Строчыца Мінскага павета Мінскай губерні. Верагодна, там прайшло дзяцінства Мечыслава.

У 1893 г. стаў членам Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі, хоць не меў уласнага зямельнага маёнтка і жыхарстваваў у Астрашыцкім Гарадку каля Мінска.

У 1906—1917 гг. быў галосным мінскай гарадской думы. У 1911 і 1915 г. упамінаецца, што меў свой дом у Мінску на вуліцы Вясёлай.

У 1914 г. упамінаецца як ганаровы член Мінскага павятовага папячыцельства дзіцячых прытулкаў (г. Мінск, вуліца Серпухаўская, дом Суціна), а ў 1917 г. як старшыня Мінскага пазычкова-ашчаднага таварыства.

27 жніўня 1919 г. быў прызначаны па загаду генеральнага камісара Грамадзянскага ўпраўлення Усходніх зямель Уладзіслава Рачкевіча (1885—1947) на пасаду мінскага бурмістра у часы Грамадзянскага ўпраўлення ўсходніх зямель.

Меў сына Уладзіслава Мечыслававіча Запольскага-Доўнара (1901—1940).

Літаратура
----------

* Адреса членов Минского общества сельского хозяйства. ― Минск : Паровая типолит. Х. Дворжец, [1889―1897?]. ― 34 с.
* Гербоўнік беларускай шляхты / Нацыянальны цэнтр па архівах і справаводству Рэспублікі Беларусь, Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі, Беларускі навукова-даследчы інстытут дакументазнаўства і архіўнай справы. — Т. 5 : Д / [Я. С. Глінскі (кіраўнік) і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2018. — 846 с.
* *Дашкевич, Е.* Организационная структура польской гражданской администрации в Минске в 1919―1920 гг. / Е. Дашкевич // Знакамітыя мінчане XIX—XX стст. Роля выхадцаў з Міншчыны ў польскім культурным, грамадскім і палітычным жыцці ў перыяд II Рэчы Паспалітай : матэрыялы [XI] Беларуска-польскай навуковай канферэнцыі, Мінск, 27 верасня 2019 г. / [рэдкалегія: А. Вялікі, З. Вінніцкі (навуковыя рэдактары) і інш.]. — Мінск, 2020. — С. 210―218.
* Памятные книжки Минской губернии за 1905—1917 гг.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Шэленберг.
**Феод Шэленберг** — гістарычная тэрыторыя ў княстве Ліхтэнштэйн. Раней належала Свяшчэннай Рымскай імперыі. Феод утварыўся ў часы Гогенштаўфенаў. Сёння з'яўляецца выбарчай акругай пры выбарах у парламент.

Феод Шеленберг упершыню ўзгадваецца ў 1317 годзе, калі быў набыты ў валоданне графамі Вердэнбергу. У 1396 годзе кароль Венцэль перадаў замак графам Вадуца і даў феоду статус імперскага. У 1412 годзе сядзіба перайшла да графа Монтфорт-Тэтнанг, а ў 1417 годзе да роду Брандзісаў, якія валодалі графствам Вадуц, якія злучылі яе з феодам у 1434 годзе.

У далейшым Шэленберг з 1510 года належаў графам Зульца, а з 1613 года — Хоэнемса. Трыццацігадовая вайна спустошыла валоданне, зрабіўшы яго стратным, і імперская камісія пад кіраўніцтвам кемпценскага абата прыняла рашэнне выставіць яго на продаж. У 1699 годзе Шэленберг быў набыты князем Хансам Адамам I фон Ліхтэнштэйнам, якія набылі ў 1712 годзе таксама графства Вадуц. У 1719 годзе абодва валодання былі аб'яднаныя ў княства Ліхтэнштэйн, і тым самым феод Шэленберг быў ліквідаваны.

Гл. таксама
-----------

* Графства Вадуц
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Брахоцкі.
**Уладзіслаў Тамаш Брахоцкі** (1857 — 1932) — землеўласнік.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Брахоцкіх герба «Праўдзіц». Нарадзіўся ў сям’і Аляксандра Брахоцкага (1819—1869) і яго другой жонкі Аліны з Мінейкаў (каля 1830-?).

Уладзіслаў Тамаш актыўна займаўся гаспадаркай і хутка давёў яе да высокага ўзроўню. Уладар радавога маёнтка ў Малым Мажэйкавым (дастаўся ад бацькоў), Морына (перайшоў у спадчыну ад бяздзетнага брата бацькі Антонія Брахоцкага) і Вераскава (атрымаў у спадчыну ад бяздзетнага Уладзіслава Брахоцкага).

У 1893 г. стаў членам Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі. 

Перад Першай сусветнай вайной ва ўсіх сваіх маёнтках арганізаваў бясплатныя польскія школы. У Вераскаве адчыніў вінакурню і пілараму. Ахвяраваў грошы на будаўніцтва першага польскага тэатра ў Вільні. Першая сусветная вайна падарвала гаспадарку і давяла яго да заняпаду, але потым на працягу некалькіх год вывеў яе на даваенны ўзровень.

Сям’я
-----

Уладзіслаў Тамаш быў два разы жанаты. Ад першага шлюба з Сафіяй Моль у яго было сямёра дзяцей:

* Аляксандр, атрымаў пасля смерці бацькі Морынава;
* Станіслаў, у спадчыну атрымаў Вераскава;
* Валенты (памёр у 1917 годзе ва ўзросце 24 год);
* Анджэй, атрымаў Малое Мажэйкава,
* Алена;
* Марыя;
* Ганна.

Другі раз жаніўся пасля смерці жонкі на Катажыне Балінскай і дзяцей ужо з-за ўзроста не меў.

Літаратура
----------

* Адреса членов Минского общества сельского хозяйства. ― Минск : Паровая типолит. Х. Дворжец, [1889―1897?]. ― 34 с.


| ?Уладзіслаў Тамаш Брахоцкі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Аляксандр Брахоцкі[d] |  | Рох Брахоцкі[d] |  | Валенцій Брахоцкі[d] |  | Станіслаў Брахоцкі[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Міхал Мінейка[d] |  | Тамаш Мінейка |  |
|  | Уладзіслаў Тамаш Брахоцкі |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Тамаш Мінейка |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Брыгіда з Шабуневічаў[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Аліна з Мінейкаў[d] |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Міхал Ваўжэцкі[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Эмілія з Ваўжэцкіх[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Катажына з Лапацінскіх[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |
**«Забайкал»** — пейзажна-натуралістычны помнік у вёсцы Забайкал Талачынскага раёна Віцебскай вобласці. З’яўляецца паркам абласнога значэння.

Гісторыя парка
--------------

Побач з вёскай захаваўся парк часоў эклектыкі ў выглядзе прамавугольніка, які належаў Гардзялкоўскім. Па яго перыметры размешчаны 250-гадовыя ліпы і клён вастралісты. У апошняй чвэрці ХІХ стагоддзя быў закладзены новы парк пейзажнага тыпу. У парку было шмат пасадак лістоўніцы сібірскай.

У глыбіні парку знаходзіўся невялікі двухпавярховы сядзібны дом. Па ўспамінах жонкі апошняга ўладара Альгерда Гардзялкоўскага Ванды Гардзялкоўскай, быў пабудаваны з лістоўніцы дом і падворак з гаспадарчымі пабудовамі. Дом уяўляў сабой падоўжаны будынак з мансардай на высокім падмурку. З боку ўезда ў сядзібу быў уваход у дом з шасцю драўлянымі калонамі. За домам знаходзілася шырокая тэраса.

Сучасны стан
------------

Захавалася 63 дрэвы векавога ўзросту вышынёй больш за 30 метраў. Растуць у парку таксама вольха і елка. Сярод хмызнякоў распаўсюджаны бузіна чырвоная, парэчка каласістая і іншыя.

Зноскі
------

1. ↑  Парк, Забайкал

Літаратура
----------

* Где ступала нога Зязюли и Якуба Коласа / подгот. Е. Телятко // Віцебскі рабочы. — 2009. — 9 апр. — С. 15.
* Забайкал // На главной магистрали: к юбилеям Орши, Друцка, Копыси и Толочина / сост. Г. Ч. Лянькевич. — Минск : Книгосбор, 2008. — С. 170—171.
* Забайкал // Синеокая Толочинщина: история, экономика, культура, памятные места / А. А. Шнейдер; фото: С. А. Абрамович [и др.]. — Минск : Бизнесофсет, 2009. — С. 49-50.
* Имение Горделковских // Друцк / О. Н. Левко [и др.]; редкол.: А. А. Коваленя [и др.]. — Минск : Беларуская навука, 2014. — С. 553. — (Древнейшие города Беларуси).
* Павлов, М. Нужен хозяин / М. Павлов // Наша Талачыншчына. — 2014. — 26 ліп. — С. 5.
**Кімберліт** (ад г. Кімберлі, ПАР) — тып вулканічнай пароды, вядомай тым, што часам утрымоўвае алмазы. Названая так у гонар горада Кімберлі ў Паўднёвай Афрыцы, дзе ў 1871 годзе быў знойдзены дыямент вагой 85 карат (16,7 г), што выклікала алмазную ліхаманку (гіпабісальная ультраасноўная парода парфіравай структуры, якая з’яўляецца эруптыўнай брэкчыяй, у якой сярод разнастайных уключэнняў абавязкова прысутнічаюць піропутрымальныя ультраасноўныя пароды (піропавыя перыдатыты, радзей піропавыя алівініты і піраксеніты) глыбіннага паходжання).

Гл. такасама
------------

* Трубка выбуху

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.8. Мн. 1999, С.261
**Вар’яты-шоу** — украінскае гумарыстычна-забаўляльнае шоу, якое існавала ў 2010—2021 гадах.

Шоу мела тэлевізійную версію, якая выходзіла на Новым канале на працягу 5 сезонаў. Напачатку існавання шоу таксама было адзнята некалькі пілотных выпускаў у львоўскім клубе «Пікасо» для тэлеканала ZIK. Шоу было пазбаўлена нецэнзурнай лексікі, практычна адсутнічалі жарты «ніжэй пояса» і на палітычную тэматыку. Кіраўніком і вядучым «Вар’ятаў» з’яўляўся Сяргей Прытула.

Выступ у ТаронтаВыступ у Таронта

Гісторыя праекта
----------------

Слова «Вар’яты» ва ўкраінскай мове лічыцца элементам галіцкага дыялекту і львоўскай гаворкі, якое азначае «ненармальны, апантаны, шалёны, звар’яцелы чалавек».

Праект з’явіўся ў 2010 годзе ў Цярнопалі, першае выступленне прайшло 28 траўня 2010 года пад назвай "Першае ўкраінамоўнае гумар-шоў «Вар’яты». У 2013 годзе на тэлеканале «ZIK» выйшаў адзін сезон з дзесяці 25-хвілінных выпускаў відэазапісаў канцэртаў «Вар’ятаў» у львоўскім клубе «Picasso». 2 лістапада 2016 года адбылася прэм’ера тэлеверсіі шоу ў эфіры Новага канала.

Выступ складаўся з гумарыстычных сцэнак, маналогаў, песняў і ўсяго іншага, што здольна выклікаць у публікі здаровы смех.

Для тэлеверсіі была зменена схема шоу, з моманту з’яўлення на тэлебачанні кожнае выступленне складалася з блокаў. У эфіры час ад часу запрашаліся вядомыя асобы (DZIDZIO, Аляксандр Педан, Віталь Казлоўскі, Антон Лірнік, Леся Нікіцюк, Дзмітры Танковіч і інш.).

Удзельнікі праекта пазіцыянавалі яго як народны, гэта значыць даступны ўсім слаям насельніцтва, таму кошты на канцэрты маглі істотна адрознівацца ў сталіцы і невялікіх гарадах. Сяргей Прытула ў інтэрв’ю жартаўліва сцвярждаў, што ім прасцей зладзіць дадатковыя канцэрты, чым падымаць кошты на квіткі. Толькі на працягу 2017 года адбылося 122 канцэрты шоу ў розных гарадах Украіны, Еўропы і Паўночнай Амерыкі, што зрабіла шоу самым гастралюючым украінскім шоу.

У 2021 годзе на Новым канале выйшаў апошні сезон тэлевізійнай версіі шоу. Пасля чаго шоу было перафарматавана ў іншы праект — «Тое самае шоу» з тымі самымі ўдзельнікамі, але ўжо без Сяргея Прытулы ў якасці фронтмэна.

Удзельнікі
----------

Па стане на 2017 год у склад «Вар’ятаў» уваходзяць:

* «Цярнопальскі Шэры» — Сяргей Прытула (кіраўнік)
* «Жошка» — Уладзімір Жогла
* «Владзьо» — Уладзімір Коўцун
* «Тыльны» — Віталь Тыльны
* «Вальон» — Валянцін Сяргейчук
* «Палупан» — Сяргей Палупан (музыка)

Спасылкі
--------

* Відэа праграмы: першы сезон 2016 Архівавана 1 верасня 2017.
* «Вар’яты» — афіцыйная старонка Архівавана 3 верасня 2017.
Эпоха заваявання радзімы на Дунаі
**Эпоха заваявання радзімы на Дунаі** — гістарычны перыяд Венгрыі, які ахоплівае другую палову IX стагоддзя, ажно да 896 года, калі старажытнавенгерская канфедэрацыя плямёнаў на чале з Арпадам і Курсанам перасяляецца з Паўночнага Прычарнамор’я ў Паннонію.

Гісторыя
--------

Венгерскія плямёны паўкачэўнікаў-жывёлагадоўцаў, радзімай якіх сучасныя даследчыкі лічаць вобласці на ўсход ад Уралу, у I тысячагоддзі нашай эры перасяліліся, як мяркуецца, у басейн Камы, пасля ў прычарнаморскія і прыазоўскія стэпы, дзе доўгі час знаходзіліся пад уладай хазар. У 895—896 гадах венгры перайшлі Карпаты і занялі землі ў басейне Сярэдняга Дуная (т. зв. «здабыццё радзімы»). Адбыўся пераход да аселага ладу жыцця, земляробства. У пачатку XI стагоддзя паўстала Венгерскае каралеўства, тады ж было прынятае каталіцтва.

Зноскі
------

1. ↑  Bartha A. (1988): A magyar nép őstörténete. Akadémiai Kiadó, Budapest.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сямёнаў.
**Дзмітрый Аляксандравіч Сямёнаў** (11 чэрвеня 1926 — 29 верасня 1982) — беларускі грамадскі дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Мінску 11 чэрвеня 1926 года. Ягоныя бацькі, Аляксандр і Алёна з Турцэвічаў, былі эканамістамі з вышэйшай адукацыяй.

У Другую сусветную вайну ў часе нямецкай акупацыі вучыўся ў мінскай фельчарскай школе і працаваў у Краязнаўчым музеі пад кіраўніцтвам Антона Шукелойця.

У 1944 годзе выехаў у Германію. Жыў у беларускіх лагерах для перамешчаных асоб, удзельнічаў у беларускім скаўтынгу, дапамагаў Антону Адамовічу ў выданні «Ведамак». Аўтар «Дзённіка», які вёў у 1943—1947 гадах (выдадзены ў Мінску ў 2012 годзе) і які быў знойдзены, дзякуючы ягонай дачцэ Раіне. Дзённік Дзмітрый Сямёнаў пачаў весці 1 студзеня 1943 года, там ён сістэматычна запісваў тагачасныя падзеі: бягучае жыццё, вучобу, прызнанні ў каханні, паходы ў кіно, падрабязны рэпертуар мінскіх кінатэатраў за немцамі, сістэматычныя аблавы паліцыі, харчаванне ў той галодны час, таксама дакладна натуе і пазнейшае жыццё ў Германіі перад капітуляцыяй, першыя паваенныя гады.

У пачатку 1950-х прыбыў у ЗША. Жыў у Нью-Джэрсі. Вывучаў паліталогію ў Ратгерскім універсітэце. Працаваў хімікам.

Памёр 29 верасня 1982 года. Пахаваны ў Іст-Брансуіку на могілках царквы Жыровіцкай Божай Маці БАПЦ.

Цікавыя факты
-------------

* Дырэктар Беларускага інстытута навукі і мастацтва ў ЗША Вітаўт Кіпель падрабязна пракаментаваў «Дзённік».

Зноскі
------

1. ↑  Эміграцыйная гісторыя ў асобах. 29 верасня. Дзмітры Сямёнаў

Літаратура
----------

* Дзмітры Сямёнаў. Дзённік. 1943—1947. Мінск: Медысонт, 2012. — 334 с. — (Бібліятэка часопіса «Беларускі Гістарычны Агляд», 23). ISBN 978-985-6982-68-5

Спасылкі
--------

* Мінск пад нямецкай акупацыяй: выйшаў «Дзённік» Дзімы Сямёнава (1943—1947)
Галоўны будынак Венсенскай пагады
Статуя Буды Ў Венсенскай пагадзе
**Венсенская пагада** — адзін з будыйскіх цэнтраў Парыжа, які ўяўляе сабой комплекс з 3 будынкаў на тэрыторыі ў 8000 м ² на беразе возера Даменіль у Венсенскім лесе. Два асноўныя будынкі комплексу не належаць якой-небудзь асобнай рэлігійнай традыцыі і якому-небудзь рэлігійнаму лідару; імі карыстаюцца розныя будыйскія арганізацыі Парыжскай агламерацыі.

Два асноўныя будынка комплексу маюць гісторыка-культурнае значэнне: гэта пабудаваныя па праекце архітэктара Луі-Іпаліта Буало для Каланіяльнай выстаўкі 1931 года павільёны Камеруна і Тога, выкананыя, каб прадставіць традыцыйную архітэктуру Афрыкі.

Дадзены комплекс быў створаны як штаб-кватэра Міжнароднага будыйскага інстытута, заснаванага ў 1969 годзе Жанам Сентэні (1907-1978).

Асноўны будынак Венсенскай пагады — павільён Камеруна. Ён быў рэканструяваны і пераўтвораны ў малітоўную залу ў 1977 годзе. У ім размяшчаецца пакрытая сусальным золатам статуя Буды больш за 9 футаў вышынёй, якую прэса называе «найбуйнейшай у Еўропе».

Павільён Тога знаходзіцца на рэстаўрацыі, якая праводзіцца горадам Парыжам. Пасля рэстаўрацыі ў ім плануецца размясціць бібліятэку кніг розных будыйскіх традыцый.

Трэцім будынкам комплексу з’яўляецца пабудаваны паміж 1983 і 1985 тыбецкі будыйскі цэнтр традыцыі Каг'ю, Каг'ю-Дзонг, заснаваны Калу Рынпачэ.

Венсенская пагада размешчана па адрасе Route de Ceinture-du-Lac-Daumesnil, дом 40, XII акруга Парыжа. Паблізу ад Венсенской пагады размешчана станцыя метро Порт-Дарэ.
**Гайла** (лац.: Geylo; 28 ліпеня 888) — біскуп Лангра (з 880).

Біяграфія
---------

Сын і цёзка графа Гайлы. Быў абатам Флавіньі ў 866—870 гадах і Турну ў апошнія гады валадарання Карла Лысага. У 879 годзе каранаваў Боза Праванскага ў Мантайле; Боза, сваім парадкам, зрабіў яго біскупам Лангра.

За час свайго кароткага тэрміна знаходжання на біскупскай кафедры значна павялічыў зямельныя ўладанні і правы дыяцэзіі Лангра, што стала знакам палітычнай празорлівасці. Азначаўся як амбіцыйны прэлат, які спрабаваў пашырыць часовую ўладу сваёй кафедры настолькі далёка, наколькі гэта магчыма за валадараннем слабых Каралінгаў.

Зноскі
------

1. ↑  Bouchard C. B. The Cartulary-Chronicle of St-Pierre of Béze. — University of Toronto Press, 2019. P. 99—102, 113, 117
2. ↑  Bouchard C. B. The Cartulary of Flavigny, 717—1113. — Cambridge, MA: Medieval Academy of America, 1991. P. 146.
3. ↑  MacLean S. Kingship and Politics in the Late Ninth Century: Charles the Fat and the End of the Carolingian Empire. — Cambridge University Press, 2003. P. 110.


| ?Гайла — продкі |
| --- |
| 

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ляляўскі.
**Аляксей Анатолевіч Ляляўскі** (нар. 2 лютага 1957, Мінск) — беларускі рэжысёр тэатра лялек, заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь, лаўрэат Нацыянальнай тэатральнай прэміі.

Біяграфія
---------

Сын беларускага рэжысёра А. А. Ляляўскага. Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1980 годзе. З 1979 года ў Беларускім дзяржаўным тэатры лялек, з 1986 года галоўны рэжысёр. У 1982—1986 гадах галоўны рэжысёр Магілёўскага абласнога тэатра лялек. Адначасова з 1989 года выкладае ў Беларускай акадэміі мастацтваў.

Творчасць
---------

Рэжысёр з адметным бачаннем мастацтва тэатра лялек. Значнае месца ў яго творчасці займаюць сучасныя інсцэніроўкі дзіцячай класікі. Сярод пастановак для дзяцей: у Магілёўскім тэатры — «Віні-Пух і ўсе, усе, усе…» паводле А. Мілна (1982), «Дзіўныя прыгоды ката ў ботах» Н. Слепаковай паводле Шарля Перо (1984), «Дзед і жораў» Віталя Вольскага (1985); Беларускім дзяржаўным — «Салавей» паводле Х. К. Андэрсена (1980), «Граф Глінскі-Папялінскі» Артура Вольскага (1987), «Прыгоды Бураціна ў краіне дурняў» паводле А. Талстога і «Папялушка, ці перамога дабрачыннасці» Ж. Маснэ (1991) і інш. З пастановак для дарослых: «Зорка і смерць Хаакіна Мур’еты» Пабла Неруды (1980), «Трыстан і Ізольда» паводле сярэдневяковай легенды (1983), «Майстар і Маргарыта» паводле М. Булгакава (1987), «Бура» У. Шэкспіра, «Сымон-музыка» паводле Якуба Коласа (абедзве 1990), «Прывіды каляднай ночы» («Цар Ірад») Г. Барышава (1993), «Ганэле» Г. Гаўптмана (1999) і інш.

Ставіў спектаклі ў тэатрах Літвы, Нідэрландаў, Польшчы, Расіі, Славеніі.

Узнагароды
----------

* Медаль Францыска Скарыны (2009).

Зноскі
------

1. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 21 мая 2009 года № 260 «Аб узнагароджанні дзяржаўнымі ўзнагародамі Рэспублікі Беларусь»

Літаратура
----------

* Ляляўскі Аляксей Анатолевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
**Дамбула** (сінгальск.: දඹුල්ල, там.: தம்புள்ளை) - горад у Цэнтральнай правінцыі Шры-Ланкі. Насельніцтва - 66716 (2012 г.)

Гісторыя
--------

Людзі пасяліліся на месцы Дамбулы каля 5 тысяч гадоў таму. У I ст. да н. э. пячоры на гары ў межах сучаснага горада прыцягнулі да сябе будысцкіх манахаў. Згодна паданню, у іх хаваўся сінгальскі прынц Валагамба. Пасля 14 гадоў выгнання ён вярнуўся ў Анурадхапуру і стаў яе валадаром. Удзячны за сховішча пад час пераследу з боку сваіх ворагаў, ён падараваў гару і пячоры манахам для заснавання кляштара. 

На працягу стагоддзяў кляштар і паселішча вакол яго некалькі разоў пакідаліся людзьмі, але працягвалі заставацца месцамі для паломніцтваў. У 1848 г. будысцкія святары ператварылі Дамбулу ў адзін з галоўных цэнтраў адраджэння будызму на Шры-Ланцы. Гэта садзейнічала росту і развіццю горада, які ператварыўся ў важны рэлігійны і транзітны цэнтр.

У 1991 г. Залаты храм Дамбулы трапіў у спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

У 2012 г. у Дамбуле адбыліся сутычкі паміж сінгаламі-будыстамі і маўрамі Шры-Ланкі, якія спавядаюць іслам. Акрамя таго, урадам Шры-Ланкі праводзілася расследаванне дзейнасці мясцовай адміністрацыі. Яно скончылася арыштам мэра горада і яго абвінавачваннем у карупцыі.

Эканоміка
---------

Дамбула месціцца ў 148 км ад Каломба, 72 км ад Канды, 68 км ад Анурадхапуры, 66 км ад Паланарувы і каля 20 км ад Сігірыі. У гэтай сувязі горад прыцягальны як транзітны цэнтр для шматлікіх паломнікаў і бюджэтных турыстаў. Большая частка мясцовай эканомікі абапіраецца на сферу абслугоўвання. У межах горада працуе адзін з найбуйнейшых на Шры-Ланцы аптовых рынкаў сельскагаспадарчай прадукцыі.

Славутыя мясціны
----------------

У адной з пячор Залатога храма
* Залаты храм - адна з галоўных будысцкіх святынь Шры-Ланкі. Ён уключае комплекс пячор з насценным роспісам, дагобамі і скульптурамі Буды XVIII - XIX стст. музей, а таксама будысцкія школу і кляштар. Тэрыторыя гары, на якой месціцца Залаты храм, з'яўляецца натуральным запаведнікам. На ёй шмат малпаў, яшчарак, грызуноў.
* Міжнародны стадыён Рангіры, дзе праводзяцца міжнародныя спаборніцтвы па крыкету
* Комплекс "Возера Амая" на мясцовым старажытным вадасховішчы, прыцягальны для прыхільнікаў аюрведы

Зноскі
------

1. ↑  Population of Dambulla, Sri Lanka Архівавана 18 чэрвеня 2012.

Спасылкі
--------

* Дамбула - горад Сусветнай спадчыны Архівавана 17 верасня 2012.
* Будысты і мусульмане Дамбулы
* Сайт ЮНЕСКА
* Залаты храм. Афіцыйны сайт Архівавана 7 лістапада 2015.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сяліцкі.
**Антоні Сяліцкі** (польск.: Antoni Sielicki; ? — каля 1814) — полацкі пасол Чатырохгадовага Сойма.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Сяліцкіх герба «Корчак». Дата нараджэння невядомая, бацькі — Юзаф Сяліцкі і Марыя з Цеханавецкіх.

Як і бацька, належаў да каралеўскай партыі. На перадсоймавым сойміку 1788 года быў абраны паслом Полацкага ваяводства дзякуючы высілкам свайго бацькі, жамойцкага біскупа Гедройца, а таксама непасрэдна караля Станіслава Аўгуста, які праз пісара літоўскага Сулістроўскага ўгаварыў апанента Сяліцкіх на гэтых выбарах — Тадэвуша Жабу — зняць сваіх кандыдатаў.

На Сойме быў абраны адным з сакратароў Сойма з боку ВКЛ. У дыскусіі, датычнай Ваеннага Дэпартамента Пастаяннай Рады, бараніў Дэпартамент (прамаўляў з гэтай нагоды 3 лістапада 1788 г.), але калі ў 1789 г. дайшло да ліквідацыі самой Рады, перайшоў на бок апазіцыі і галасаваў за яе скасаванне (прамова 5 лютага 1789 г.).

Вясной 1789 г. выехаў на полаччыну да жонкі і хворага бацькі. Аднак сам захварэў і на некалькі тыдняў з’ехаў за мяжу лекавацца. У пачатку 1790 г. вярнуўся на Сойм, дзе выступаў у абарону сялян, на якіх, па яго словах, шляхта накладала вельмі вялікія падаткі.

На працягу 1789—1793 гг. спрабаваў атрымаць якую-небудзь пасаду ў ВКЛ, але дарэмна. Нават кашталянства полацкае пасля смерці яго бацькі дасталося не яму.

1793 г. — атрымаў ордэн святога Станіслава.

На другую кадэнцыю Сойма выбраны не быў. Затое разам з Т. Жабам паўплываў на тое, што на полацкім сойміку 18 жніўня 1791 г. полацкая шляхта прыняла Канстытуцыю 3 мая.

У 1791—1793 гг. спрабаваў развесціся з жонкай (імя невядомае), не вяртаючы пасага.

1798—1800 гг. — маршалак шляхты Полацкага павета.

Валодаў маёнткамі ў Дзісенскім і Лепельскім паветах з вёскамі Чарневічы, Селішчы (Седлішчы) і магчыма Саланевічы.

Літаратура
----------

* Ewa Danowska. Sielicki Antoni. // Polski Słownik Biograficzny. Tom XXXVI W-wa-Kraków 1995—1996, с. 591—592


| ?Антоні Сяліцкі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Юзаф Сяліцкі |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  | Антоні Сяліцкі |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Марыяна з Цеханавецкіх[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: antoni-sielicki-h-korczak-zm-ok-1814-posel-na-sejm-czteroletni · Sejm-Wielki.pl |
**Жако**, таксама **шэры папугай** (*Psittacus erithacus*) — птушка сямейства папугаевых. Адзіны від рода.

Апісанне
--------

Даўжыня птушкі дасягае 30-35 см, размах крылаў 65, даўжыня крыла 22, а хваста 8 см. У жако чорная загнутая дзюба, ногі свінцова-шэрыя. Ноздры, васковіца, абадок вакол вачэй ў яго пакрытыя скурай. У доўгіх крылаў жако добра развітыя канцы, хвост сярэдняй даўжыні, роўнай зрэзанай формы. У апярэнні жако два асноўныя колеры — пёры попельна-шэрага колеру з крыху больш светлымі бакамі і пурпурна-чырвоны колер пёраў хваста.

Распаўсюджанне
--------------

Арэал пражывання шэрага папугая — Заходняя Афрыка (Ангола, Конга, Гвінея, Сьера-Леонэ, Ліберыя), супадае з вобласцю, дзе расце алейная пальма. Жывуць жако ў тых раёнах, дзе ёсць лясныя гушчары.

Спосаб жыцця
------------

Жако выбіраюць для начлегу высокія дрэвы і збіраюцца на іх кожны вечар. На досвітку папугаі вылятаюць, каб здабыць сабе харчаванне. Жако сілкуюцца пладамі пальмавага дрэва, насеннем (могуць здзяйсняць набегі на палі), садавіной, лісцевай масай.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне **Жако**, **Шэры папугай** у адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.6. Мн. 1998, С.413

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Таксанамія | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12001871d · LCCN: sh85001727 · Microsoft: 2781152153 · NKC: ph305448 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мараньён.
**Мараньён** (ісп.: Marañón) — рака ў Перу, левы, галоўны выток ракі Амазонкі.

Даўжыня ракі каля 2000 км, плошча басейна каля 350 тысяч км ². Выцякае з горнага возера Паткоча (Анды), перасякае Цэнтральныя і Усходнія Кардыльеры ў глыбокіх цяснінах, далей выходзіць на Амазонскую нізіну, дзе зліваецца з ракой Укаялі. Сярод прытокаў — рэкі Уальяга, Пастаса.

Сярэдні выдатак 15600 м³/с. Суднаходная на 1000 км ад вусця (да парогаў).

Літаратура
----------

* Мараньён // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугараджы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2000. — Т. 10. — С. 105. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0169-9 (Т. 10).

1. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>
**Дубінная вайна** (фінск.: Nuijasota, *nuija* — дубіна, *sota* — вайна; шведск.: Klubbekriget) — антыфеадальнае сялянскае паўстанне 1596—1597 гадах у Фінляндыі, якая ў той час была ў складзе Швецыі. Назва «дубінная», відаць, паходзіць ад асноўнага віду зброі сялян-паўстанцаў.

Ход паўстання
-------------

Прычынамі паўстання паслужылі спусташэнне краіны падчас руска-шведскай вайны 1590—1595 гадоў, рэкрутчына, увядзенне драконаўскіх падаткаў, усё большае павелічэнне феадальных павіннасцей. Дубінная вайна ўспыхнула ва ўмовах барацьбы паміж шведскай знаццю ў Фінляндыі на чале з намеснікам Класам Флемінгам і кіраўніком Швецыі герцагам Карлам. Першыя выступленні адбыліся ў лістападзе 1596 года на поўдні вобласці Эстэрботнія; правадыром выступленняў быў Яака Ілка (каля 1550—1597). Разграміўшы ўрадавыя войскі пры Стуркюра (Ісакюра  (фін.) (бел.), сяляне рушылі трыма атрадамі агульнай колькасцю каля 35 тысяч чалавек да Аба (Турку), руйнуючы па дарозе маёнткі феадалаў і расправляючыся з дваранамі і зборшчыкамі падаткаў. Аднак раз’яднанасць паўстанцаў не дазволіла ім замацаваць поспех. У снежні 1596 года — лютым 1597 года войскі Флемінга здушылі паўстанне, а яго правадыр Ілка быў схоплены і пакараны смерцю праз чвартаванне. Дубінная вайна стала самым буйным сялянскім паўстаннем у Фінляндыі, памяць пра якое перадавалася з вуснаў у вусны, атрымаўшы адлюстраванне і ў фінскім фальклоры.

У выніку Дубіннай вайны загінула і было пакарана смерцю больш за тры тысячы сялян. Калі зыходзіць з суадносін загінулых з колькасцю жыхароў Фінляндыі ў той час, гэта лічба з’яўляецца вельмі вялікай (1 % насельніцтва Фінляндыі):35.

Зноскі
------

1. ↑  *Дубінная вайна (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі (Праверана 16 снежня 2010)
2. ↑  *Мейнандэр Х.* Гісторыя Фінляндыі: Лініі, структуры, пераломныя моманты; пер. са шведскай Вольгі Рызмаковай. — Мінск: Мастацкая літаратура, 2017. — ISBN 978-985-02-1748-6.

Літаратура
----------

* *Евсеев В. Я.* Крестьянское восстание «Дубинная война» и финское народное творчество. // Скандинавский сборник, в. 3, Таллин, 1958.
* *Мейнандэр Х.* Гісторыя Фінляндыі: Лініі, структуры, пераломныя моманты; пер. са шведскай Вольгі Рызмаковай. — Мінск: Мастацкая літаратура, 2017. — ISBN 978-985-02-1748-6.
* Yrjö-Koskinen  (фін.) (бел. Nuijasota. Sen syyt ja tapaukset, 3 pain, Helsinki, 1929. (фін.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh00001997 |
**Liqui Moly GmbH** — нямецкая прыватная кампанія, якая спецыялізуецца на вытворчасці аўтамабільных масел, змазачных матэрыялаў і прысадак. З 1 студзеня 2018 года кампанія з'яўляецца часткай Würth Group, якая выкупіла астатнія акцыі папярэдняга мажарытарнага трымальніка і генеральнага дырэктара Эрнста Проста.

Спонсарства
-----------

На працягу ўсёй гісторыі Liqui Moly актыўна падтрымлівае спорт. Кампанія з’яўлялася спонсарам каманд і спаборніцтваў у аўта- і матагонках, лыжных відах спорту, футболе, хакеі, баскетболе, гандболе, тэнісе і іншых спартыўных дысцыплінах.

Пачынаючы з чэмпіянату свету па хакеіи з шайбай 2017 года, які прайшоў у Германіі і Францыі, кампанія стала тытульным спонсарам спаборніцтва. 17 студзеня 2021 года кампанія адмовілася падтырмліваць чэмпіянат свету 2021 года, у выпадку яго правядзення ў Мінску, бо *«бягучая сітуацыя ў Беларусі, гэтак жа як і палітыка ўрада, стаўленне да дэманстрантаў і відавочнае парушэнне правоў чалавека ў Беларусі ў корані супярэчаць перакананням Liqui Moly і каштоўнасцям, якія падзяляе кампанія»*.

Зноскі
------

1. ↑  Чемпионаты мира по хоккею (руск.). *Liqui Moly*. Праверана 18 студзеня 2021.
2. ↑  Еще один спонсор откажется от поддержки ЧМ-2021, если турнир пройдет в Белоруссии (руск.). *Спорт Экспресс* (17 студзеня 2021). Праверана 18 студзеня 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
Святар-бахун у Катманду
**Бахун** (непальск.: बाहुन) — каставая супольнасць брахманаў у Непале. У 2011 г. складалі 12,2% насельніцтва краіны (каля 3,2 млн чалавек).

Гісторыя
--------

**Бахун** на непальскай мове значыць літаральна брахман. Аднак яны з'яўляюцца не адзінымі прадстаўнікамі варны брахманаў у Непале, паколькі асобныя касты святароў ёсць сярод невараў і махешы. Вялікая колькасць бахун у адносінах да другіх каст тлумачыцца тым, што на працягу XIV — XVIII стст. тэрыторыя Непала прыцягвала шматлікіх уцекачоў з тых рэгіёнаў Паўднёвай Азіі, якія апынуліся пад уладай мусульман. Хаця з рэлігійнага пункту гледжання, бахун займалі прывілігіраванае становішча, большасць з іх працавала на зямлі або нават наймалася ў войска. 

У 1854 — 1963 гг. асаблівыя прывілегіі бахун былі замацаваны ў заканадаўстве Непала. Гэта абумовіла тое, што прадстаўнікі касты традыцыйна адыгрывалі значную ролю ў культурным і дзяржаўным жыцці краіны. Характэрна, што нават пасля 1963 г. бахун займалі каля траціны дзяржаўных і партыйных пасад. З іншага боку, яны часцей адмаўляліся ад каставых традыцый. Першымі прэзідэнтамі Непала сталі выхадцы з бахун. Тым не меней, пасля 2007 г. у Непале разгарнуліся дыскусіі аб неабходнасці выціскання бахун з уладных колаў.

Стратыфікацыя
-------------

Бахун Непала падзяляюцца на буйныя групы *пурбія* («усходнія») і *кумаі*. Лічыцца, што *пурбія* паходзяць з дзяржавы Горкха, а *кумаі* — з Кумаона. Сярод *пурбія* вылучаюцца вышэйшая падкаста *ўпадхая* і ніжэйшая падкаста *джайсі*. *Джайсі* — нашчадкі тых *ўпадхая*, хто па нейкіх прычынах парушаў абавязковыя шлюбныя рытуалы, жаніўся з удовамі ці выкрадаў нявесту. Ім забаронена выконваць некаторыя святарскія функцыі. На самой справе, колькасць бахун значна перавышае неабходную колькасць служак у храмах, таму большасць бахун наогул не выконвае святарскія функцыі.

Зноскі
------

1. ↑  Population Monograph of Nepal
2. ↑  The Mulukī Ain of 1854. Nepal's first legal code **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 23 кастрычніка 2021. Праверана 16 сакавіка 2022.

Спасылкі
--------

* Bahun People
* Bahuns in the Nepali state
* Bahuns - Nepali Times