**Прыслоўе** — часціна мовы, якая абазначае разнастайныя прыкметы дзеянняў, стану, якасцей прадмета ў адносінах да дзеяслова (дзеепрыслоўя), прыметніка (дзеепрыметніка), назоўніка, а таксама і да іншага прыслоўя. Не скланяецца, не спрагаецца, не мае марфалагічных катэгорый роду, ліку, склону, часу, трывання, ладу і інш. Аднак у вялікай групы прыслоўяў, якія адносяцца да разраду якасных, адзначаюцца ступені параўнання і формы суб’ектыўнай ацэнкі, чым выражаецца розная ступень якасці ці ўласцівасці пэўнай прыкметы, што праяўляецца марфалагічна ў формах вышэйшай, найвышэйшай ступеней параўнання.

Па сваёй дэрывацыйнай структуры прыслоўі падзяляюцца на невытворныя і вытворныя.

Прыслоўі, якія непасрэдна абазначаюць прыкметы, адносяцца да знамянальных, а якія толькі ўказваюць на іх — да займеннікавых.

Граматычная транспазіцыя прыслоўяў праяўляецца ў тым, што яны даволі шырока могуць выкарыстоўвацца ў значэнні іншых часцін мовы: назоўнікаў, прыназоўнікаў, часціц, мадальных слоў, злучнікаў, прэдыкатываў. Семантычная транспазіцыя праяўляецца ў выкарыстанні слоў адных тэматычных груп у значэнні іншых, напрыклад, прыслоўі месца могуць ужывацца ў значэнні прыслоўяў часу. Прыслоўі шырока выкарыстоўваюцца для ўтварэння слоў іншых знамянальных часцін мовы з дапамогай разнастайных афіксаў: назоўнікаў, займеннікаў, прыметнікаў, дзеясловаў, іншых прыслоўяў, а таксама незнамянальных слоў. У ролі прыслоўяў выкарыстоўваюцца фразеалагізмы, службовыя часціны мовы ў пэўных кантэкстах, а таксама неспрагальныя дзеяслоўныя формы.

Разрады прыслоўяў паводле значэння
----------------------------------

**Якасныя прыслоўі** ўтвараюцца ад якасных прыметнікаў і паводле значэння суадносяцца з імі, абазначаюць якасць дзеяння, стану ці прыметы, адказваюць на пытанне *як?*, адносяцца да дзеясловаў, прыметнікаў, прыслоўяў ці слоў катэгорыі стану і выконваюць ролю акалічнасці спосабу дзеяння.

**Колькасныя прыслоўі** адказваюць на пытанні *колькі? як многа? да якой ступені?* і абазначаюць колькасць дзеяння, ступень інтэнсіўнасці або яго мяжу, меру якасці, адносяцца да дзеясловаў, прыметнікаў ці якасных прыслоўяў, выконваюць у сказе сінтаксічную функцыю акалічнасці меры і ступені.

**Акалічнасныя прыслоўі** паказваюць на розныя акалічнасці, пры якіх адбываецца дзеянне. Да іх адносяцца прыслоўі са значэннем месца, часу, прычыны і мэты.

* **Прыслоўі месца** паказваюць на месца, дзе адбываецца дзеянне, куды ці адкуль яно скіравана, да якой мяжы адбываецца, і адказваюць на пытанні *дзе? куды? адкуль?*
* **Прыслоўі часу** ўказваюць на час, калі адбываецца дзеянне, і адказваюць на пытанні *калі? з якога часу? да якога часу? як доўга?* Часта прыслоўі часу і месца выражаюцца аднолькавымі словамі.
* **Прыслоўі прычыны** абазначаюць прычыну, падставу дзеяння і адказваюць на пытанні *чаму? па якой прычыне?*
* **Прыслоўі мэты** паказваюць, для чаго, з якой мэтай адбываецца дзеянне, і адказваюць на пытанні *нашто? для (дзеля) чаго? з якой мэтай?*

Усе акалічнасныя прыслоўі звычайна адносяцца да дзеясловаў і выконваюць ролю адпаведных акалічнасцей.

**Азначальныя прыслоўі** характарызуюць якасць дзеяння, спосаб яго ажыццяўлення, інтэнсіўнасць выяўлення прыметы. Сярод іх выдзяляюць некалькі семантычных груп:

* якасныя,
* колькасныя,
* спосабу дзеяння,
* параўнання,
* сумеснасці.

**Прыслоўі спосабу** дзеяння не толькі характарызуюць дзеянне, але і ўказваюць на характар ці спосаб яго ўтварэння; адказваюць на пытанні *як? якім чынам? якім спосабам?*
У **прыслоўях параўнання** якасная характарыстыка дзеяння даецца шляхам параўнання ці прыпадабнення, ўтвараюцца ці ад прыметнікаў з прыназоўнікам *па-*, ці ад назоўнікаў у творным склоне.
**Прыслоўі са значэннем сумеснасці** якасную характарыстыку дзеяння спалучаюць з указаннем на сумеснасць, адказваюць на пытанні *як? якім чынам?*, адносяцца да дзеясловаў і ў сказе выконваюць ролю акалічнасці спосабу дзеяння.

Ступені параўнання якасных прыслоўяў
------------------------------------

Якасныя прыслоўі, утвораныя ад якасных прыметнікаў, маюць дзве ступені параўнання — вышэйшую і найвышэйшую. Ступені параўнання прыслоўяў маюць дзве формы — простую (сінтэтычную) і складаную (аналітычную).

* *Простая форма вышэйшай ступені* параўнання ўтвараецца з дапамогай суфікса *-ей* (*-эй*, *-ай*), які далучаецца да ўтваральнай асновы прыслоўя. У некаторых выпадках дазваляецца абазначаць гэты суфікс як канчатак, але толькі ў ступені параўнання прыслоўя.
* *Складаная форма вышэйшай ступені* параўнання ўтвараецца з дапамогай слоў *болей* (*больш*), *меней* (*менш*), якія далучаюцца да якасных прыслоўяў.
* *Простая форма найвышэйшай ступені* параўнання прыслоўяў утвараецца далучэннем прыстаўкі *най-* да формы вышэйшай ступені.
* *Складаная форма найвышэйшай ступені* параўнання ўтвараецца з дапамогай слоў *найбольш*, *найменш*, якія далучаюцца да прыслоўяў.

| ⛭Часціны мовы |
| --- |
| 
Назоўнік •
Прыметнік •
Лічэбнік •
Займеннік •
Дзеяслоў
(дзеепрыметнік •
дзеепрыслоўе •
канверб) •
Прыслоўе •
Прэдыкатывы
(катэгорыя стану) •
Дапаможны дзеяслоў (звязка) •
Дэтэрмінатар
(артыкль •
указальны прыметнік •
прыналежны прыметнік) •
Прылог
(прыназоўнік •
паслялог •
circumposition) •
Злучнік •
Часціца •
Выклічнік
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11991766t · GND: 4191574-4 · LCCN: sh85056262 · Microsoft: 2780944772 · NDL: 00577100 · NKC: ph202909 |

 |