**334-ы асобны атрад спецыяльнага прызначэння** — ваеннае фарміраванне УС СССР. Створана на базе 5-й брыгады СпП, але большы час з’яўлялася часткай 15-й брыгады СпП.

Атрад вядомы за кошт удзелу ў Афганскай вайне, дзе стаў самай мабільнай і баяздольнай адзінкай АКСВА. Першае падраздзяленне, якое пакінула зону канфлікту ў рамках вываду савецкага кантынгенту ў 1988—1989 гадах.

Стварэнне
---------

Да пачатку 1984 года кіраўніцтва УС СССР прымае рашэнне аб стварэнні прыгранічнай зоны «Заслона»  (руск.) (бел. мэтай якой стала знішчэнне караванаў, што забяспечвалі афганскіх маджахедаў зброяй і боепрыпасамі з Пакістана і Ірана. Для правядзення аперацыі ў зону баявых дзеянняў уводзяцца 2 *асобныя брыгады спецыяльнага прызначэння* (15-я і 22-я  (руск.) (бел.). Задачай іх з’яўлялася блакаванне караванных шляхоў на вялікім участку ў памежжы ля афгана-пакістанскай мяжы і часткова ў паўднёвай частцы афгана-іранскай мяжы. Для гэтага брыгады былі раззасяроджаны асобнымі атрадамі (батальёнамі) па прыгранічных правінцыях.

Адным з такіх стаў 334-ы асобны атрад спецыяльнага прызначэння ГРУ, сфармаваны на падставе дырэктывы Генеральнага Штаба УС СССР ад 7 снежня 1984 года. Фарміраванне падраздзялення ажыццяўлялася з 12 снежня 1984 года па 13 студзеня 1985 года на базе 5-ай асобнай брыгады спецназа ў горадзе Мар’іна Горка. У склад падраздзялення ўвайшлі вайскоўцы з Беларускай, Ленінградскай, Далёкаўсходняй, Прыкарпатскай  (руск.) (бел. і Сярэднеазіяцкай  (руск.) (бел. ваенных акругаў. Пасля завяршэння камплектацыі атрад быў перададзены ў склад Туркестанскай ВА (горад Чырчык, Ташкенцкая вобласць, Узбекская ССР).

Афганістан
----------

У перыяд з 17 па 29 сакавіка 1985 года атрад перадыслакаваны ў Асадабад  (руск.) (бел. (правінцыя Кунар, Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан). Для захавання сакрэтнасці ён маскіраваўся пад *5-ы асобны мотастралковы батальён*. 

Лагер фарміравання знаходзіўся ў цясніне, па якой працякала рака. Базу, размешчаную на астраўку, маджахеды неаднаразова абстрэльвалі з бліжэйшых гор. 

Аб дзейнасці байцоў 334-га ўдзельнік канфлікту Сяргей Казлоў  (руск.) (бел. адзначыў наступнае:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| З-за таго, што правінцыя Кунар адрознівалася высакагор’ем і тым, што практычна ўсе караванныя маршруты праходзілі па своеасаблівым ланцугу ўмацаваных раёнаў маджахедаў, атрад выкарыстаў уласцівую толькі яму тактыку. [....] Атрад адпрацаваў тактыку штурмавых дзеянняў і раптоўных налётаў на ўмацаваныя раёны і асобныя іх элементы. З-за таго, што абраная тактыка была вельмі рызыкоўнай, страты ў гэтым атрадзе былі найбольш высокімі. | "|

За час сваёй місіі ў рэгіёне падраздзяленне знішчыла амаль усе аб’екты праціўніка. Вайскоўцамі здзейснена больш за 250 баявых выхадаў. Пры гэтым знішчаны 2851 мяцежнік і вялікая колькасць узбраенняў. Каля 20 лідараў паўстанцаў трапілі ў палон. Уласныя страты склалі 104—105 чалавекі забітымі, цяжка параненымі — 124, лёгка параненымі — 196. Самым крывавым стаў бой 21 красавіка 1985 года ў Мараварскай цясніне  (бел. (тар.)) (бел. калі загінулі 29 спецназаўцаў.

15 мая 1988 года атрад пакінуў Афганістан і вярнуўся ў Мар’іну Горку.

Камандзіры
----------

Падчас удзелу ў замежнай кампаніі атрад узначальвалі:

* Віктар Цярэнцьеў (сакавік—май 1985);
* Міхаіл Міхайла (май–ліпень 1985);
* Рыгор Быкаў (ліпень 1985 — май 1987);
* Аляксандр Клачкоў (чэрвень—лістапад 1987);
* Уладзіслаў Гілуч (лістапад 1987 — май 1988).

Постсавецкі перыяд
------------------

6 красавіка 2011 года выдавецтва «Камсамольская праўда» выпусціла артыкул аб удзеле ў баявых дзеяннях у Лівіі на баку прыхільнікаў Муамара Кадафі беларускіх ваенных саветнікаў. У прыватнасці, рэдакцыя пісала:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Прысутнічаюць у краіне і супрацоўнікі беларускага ГРУ. Большай часткай гэта афіцэры былога 334-га атрада спецназа, дыслакаванага ў Мар’інай Горцы пад Мінскам. Але ўсе яны заключалі індывідуальныя кантракты з лівійскімі ўладамі і атрымлівалі фінансаванне менавіта ад іх. | "|

Праз некалькі месяцаў паўстанцы ўзялі ў палон Вячаслава Качура, былога начальніка штаба 334-га атрада.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  История отряда Архівавана 28 кастрычніка 2022.
2. ↑  Александр Макаров. 30 лет назад в Марьиной Горке на базе 5–й отдельной бригады специального назначения был сформирован 334–й отдельный отряд специального назначения // СБ. Беларусь Сегодня : газета. — 28 июля 2015
3. ↑  Спецназ ГРУ:1979-1989 (афганский этап) Архівавана 2 мая 2014 года.
4. ↑  Вікенцій Ключнік.Тут пачынаўся спецназ // Звязда : газета. — 5 снежня 2013.
5. 1 2  Асадабад. 334 ооСпН
6. ↑  Книга Памяти Архівавана 28 кастрычніка 2022.
7. ↑  Лара Навменова. Это спецназ, детка: корреспондент «ГП» побывала в войсковой части, воевавшей в Афганистане // Гомельская праўда : газета. — 23 мая 2015.
8. ↑  Историческая справка по 334 отдельному отряду специального назначения (ООСпН
9. ↑  На стороне Каддафи воюют белорусские партизаны // Комсомольская правда : газета. — 6 апреля 2011.
10. ↑  Белорус больше шести лет находится в ливийском плену Архівавана 22 кастрычніка 2021.