recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Rhodelphis*** — род драпежных аднаклетачных раслінных арганізмаў, роднасных да чырвоных водарасцей і выдзеленыя ў новы тып эўкарыётаў **Rhodelphidia**. 2 віда.

Распаўсюджанне
--------------

Выяўленыя ў В’етнаме і Украіне. Адзін від знойдзены ў невялікім прэсным возеры ў басейне ракі Дзясна, а другі знайшлі ў марскім пяску ля берага в’етнамскага вострава, які знаходзіцца ў Паўднёва-Кітайскім моры.

Апісанне
--------

Аднаклетачная драпежная расліна з двума жгуцікамі, якая другі раз страціла здольнасць да фотасінтэзу. Драпежнікі, якія ядуць іншых пратыстаў. У задняй частцы клеткі мае ілжэножкі, з дапамогай якіх паглынае не толькі бактэрый, але і іншых эўкарыёт. Бясколерныя драпежныя жгуціканосцы, роднасныя да чырвоных водарасцей. Сапраўдных хларапластаў выявіць не ўдалося нават з дапамогай электроннай мікраскапіі. Але на малекулярным узроўні знайшліся некалькі бялкоў, звязаныя з хларапластамі (напрыклад, ферэдаксін  (руск.) (бел. які звычайна ўдзельнічае ў фотасінтэзе). Магчыма ў іх усё-такі ёсць нейкі бескаляровы, маленькі і рудыментарны першасны хларапласт. Мітахондрыі маюць трубчастыя крысты  (руск.) (бел. у той час як для раслін, як правіла, характэрныя пласціністыя крысты.

Класіфікацыя
------------

Вядома 2 віды. Род быў упершыню апісаны ў 2019 годзе групай расійскіх, канадскіх і нямецкіх пратыстолагаў. З дапамогай малекулярна-генетычнага аналізу транскрыптомаў  (руск.) (бел. было даказана, што на эвалюцыйным дрэве эўкарыёт гэтыя віды з’яўляюцца сястрынскай групай па адносінах да ўсіх чырвоных водарасцей. Больш таго, яны размяшчаюцца на філагенетычным дрэве супергрупы *Archaeplastida* ля самога яго аснавання, хоць і не ў самога кораня. Іх выяўленне вылучае гіпотэзу аб агульным міксатрофным аднаклетачным продку чырвоных водарасцей і зялёных раслін, які харчаваўся і за кошт фотасінтэтычнай пластыды, і фагатрофна. Род *Rhodelphis* быў вылучаны ў асобны тып эукарыёт (Rhodelphidia nom. nov.).

* Rhodelphis limneticus Tikhonenkov, Gawryluk, Mylnikov, & Keeling, 2019
* Rhodelphis marinus Tikhonenkov, Gawryluk, Mylnikov, & Keeling, 2019

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  *Сергей Ястребов.*. Открыт хищный родственник красных водорослей (руск.). *30 июля 2019*.  Elementy.ru[ru]. Праверана 30 ліпеня 2019.
2. 1 2 3  *Gawryluk Ryan M. R. Denis V. Tikhonenkov, Elisabeth Hehenberger, Filip Husnik, Alexander P. Mylnikov  (руск.) (бел. Patrick J. Keeling  (англ.) (бел..* Non-photosynthetic predators are sister to red algae(англ.) // *Nature  (руск.) (бел.* : Часопіс. — 2019. — DOI:10.1038/s41586-019-1398-6 Published 17 July 2019

Літаратура
----------

* *Gawryluk Ryan M. R. Denis V. Tikhonenkov, Elisabeth Hehenberger, Filip Husnik, Alexander P. Mylnikov  (руск.) (бел. Patrick J. Keeling  (англ.) (бел..* Non-photosynthetic predators are sister to red algae(англ.) // *Nature  (руск.) (бел.* : Часопіс. — 2019. — DOI:10.1038/s41586-019-1398-6 Published 17 July 2019

Спасылкі
--------

* *Сергей Ястребов.*. Открыт хищный родственник красных водорослей (руск.). *30 июля 2019*.  Elementy.ru[ru]. Праверана 30 ліпеня 2019.
* AlgaeBase **(нявызн.)**.  AlgaeBase.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | NCBI |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Андросава.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Іонава.
**Марыя Мікалаеўна Андросава-Іонава** (14 (26) кастрычніка 1864, II Ігідзейскі наслег Батурускага ўлуса Якуцкай вобласці — 1941, Ташкент) — аўтар і выканаўца якуцкага эпасу аланхо, фалькларыст.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 14 кастрычніка 1864 год года ва Другім Ігідзейскім наслегу Ботурускага ўлуса Якуцкай вобласці. Застаўшыся сіратой, выхоўвалася ў дзеда.

У 1893 годзе выйшла замуж за ссыльнага нарадавольца В. М. Іонава, які прылучыў яе да збірання якуцкага фальклору.

Марыя Мікалаеўна — аўтар аланхо «Күл-күл Бөҕө оҕонньор Силирикээн эмээхсин икки» (Стары Кюл-кюл Бегу ды старая Сілірыкэн) (1893—1894 гг.). Гэтае аланхо надрукавана ў кнізе Пякарскага.

Спрыяла як знаўца мовы Пякарскаму пры напісанні акадэмічнай працы «Слоўнік якуцкай мовы».

У 1899—1910 гадах жыла ў Якуцку, у 1910—1917 гадах у Петраградзе, потым у 1917—1922 у Кіеве.

У 1922—1930 гадах працавала ў Музеі антрапалогіі і этнаграфіі АН СССР (Кунсткамеры).

Брала ўдзел у экспедыцыях Акадэміі Навук у Нюрбінскім і Вілюйскім раёнах Якуцкай АССР.

У шлюбе з В. М. Іонавым нарадзілася чацвёра дзяцей, двое сыноў памерлі ў малодшым веку. Старэйшая дачка Людміла была рэпрэсавана ў 1937 годзе па вінавачанні ва ўдзеле ў падрыхтоўлі паўстання супраць савецкай улады. Рэабілітавана ў 1957 годзе. Малодшая дачка Іонава Вольга Усеваладаўна стала навукоўцам-гісторыкам.

М. Н. Андросава-Іёнава апошнія гады жыцця пражыла ў Маскве. З пачаткам Вялікай айчыннай вайны была эвакуявана і памерла ў 1941 годзе ў Ташкенце.

Публікацыі
----------

* *Образцы народной литературы якутов,* собранные Э. К. Пекарским. — СПб, 1909.
* *Оҕуруот аһын үүннэриитэ.* — М. 1925.
* *Советский фольклор. Сборник статей и материалов.* М. — Л. 1936.
* *Дабаан. Альманах землячества в Москве.* М. — Якутск, 1938.
* *Саха норуотун айымньыта.* Составители Г. М. Васильев и Х. И. Константинов. — Якутск, 1942.

Зноскі
------

1. ↑  Образцы народной литературы: Т.1. Вып. 3. Архівавана 11 красавіка 2016.
2. ↑  Коркина Е. И. *Из жизни и деятельности М. Н. Ионовой-Андросовой.* Сборник научных трудов. — Якутск, 1986.
3. ↑  *Энциклопедия Якутии* — Якутск, 2000.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вальхоўскі.

**Уладзімір Дзмітрыевіч Вальхоўскі** (руск.: Владимир Дмитриевич Вольховский 1798, Палтаўская губерня — 7 сакавіка 1841, сяло Каменка, Ізюмскі павет, Харкаўская губерня) — капітан Гвардзейскага генеральнага штаба, генерал-маёр, ліцэіст першага выпуску.

Біяграфія
---------

Выхоўваўся ў Маскоўскім універсітэцкім пансіёне, адкуль як выдатны вучань у 1811 пераведзены ў Царскасельскі ліцэй. У Ліцэі спачатку атрымаў мянушку «Разумніца», а пазней — «Суворочка» таму, што пры вонкавай далікатнасці і невялікім росце валодаў моцным характарам і нясхільнай воляй, нагадваючы гэтым Суворава. Выпушчаны з першым залатым медалем прапаршчыкам у гвардыю 10 чэрвеня 1817. Пасля дадатковага экзамену па ваенных навуках зацверджаны афіцэрам Гвардзейскага генеральнага штаба і прызначаны знаходзіцца пры Гвардзейскім корпусе — 13 чэрвеня 1817, падпаручык — 30 ліпеня 1818, паручык — 30 ліпеня 1819, камандзіраваны ў Бухару з місіяй Негры — 24 ліпеня 1820, знаходзіўся там з 10 кастрычніка 1820 да 12 мая 1821, штабс-капітан — 2 жніўня 1822, камандзіраваны ў Асобны Арэнбургскі корпус па спецыяльных даручэннях — 24 студзеня 1824, у ваеннай экспедыцыі ў Кіргіз-Кайсацкую стэп з 24 лютага па 29 сакавіка 1824, капітан — 29 сакавіка 1825, прызначаны ў экспедыцыю для агляду прастораў паміж Каспійскім і Аральскім морамі (27 жніўня 1825).

Член пераддэкабрысцкай арганізацыі «Свяшчэнная артэль», Саюза выратавання (з лета 1817) і Саюза дастатку, у 1823 годзе ўдзельнічаў у нарадах у Івана Пушчына і іншых членаў таемнага таварыства. Па водгуку начальніка Галоўнага штаба Івана Дзібіча, усё гэта пакінута без далейшага дзеяння.

Пераведзены на Каўказ знаходзіцца пры Паскевічы — 1 верасня 1826, удзельнік руска-персідскай вайны 1826—1828, камандзіраваны ў Тэгеран за кантрыбуцыяй — 2 снежня 1827 па 3 сакавіка 1828, палкоўнік — 4 сакавіка 1828, обер-кватэрмайстар Асобнага каўказскага корпуса — 13 сакавіка 1828, удзельнік руска-турэцкай вайны 1828—1829, пасля заканчэння прыбыў у Пецярбург, дзе 22 лістапада 1830 года прызначаны генеральным консулам у Егіпет, але ў сувязі з польскім паўстаннем 1830—1831 часова адкамандзіраваны да 6 пяхотнага корпуса у дзейснае войска. Кантужаны 13 лютага 1831 на Грохаўскіх палях пад Варшавай. Генерал-маёр — 3 чэрвеня 1831, ізноў прызначаны обер-кватэрмайстрам Асобнага Каўказскага корпуса — 13.9.1831, выканаўцам пасада начальніка штаба корпуса — 17.11.1832 (з 11.7 па 15.10.1832 быў у чатырох экспедыцыях), падчас адсутнасці камандуючага Асобнага Каўказскім корпусам Г. В. Розэна кіраваў Закаўказскім краем — з 21.1 па 4.4.1835, з 4.4 па 11.7.1835 — у экспедыцыі па заняцці мыса Адлер, камандзір 1 брыгады 3 пяхотнай дывізіі (у Дынабургу) — 9.11.1837.

16 лютага 1839 выйшаў у адстаўку.

Памёр у сяле Каменка Ізюмскага павета Харкаўскай губерні, пахаваны ў сяле Страцілатаўка ў агароджы царквы.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com · Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 109144648408880246277 |
**Анніка Марыя Лейснер** (швед. Annika Maria Leissner; нар. 21 студзеня 1956, Гётэбарг) — шведскі грамадскі дзеяч, палітык і чыноўнік, якая была таксама дэпутатам шведскага парламента і старшынёй Народнай партыі — лібералаў.

З 1985 па 1991 год Марыя Лейснер была членам парламента. 4 лютага 1995 года Лейснер стала першай жанчынай — старшынёй Ліберальнай партыі і прабыла на гэтай пасадзе па 15 сакавіка 1997 года. У 2000 годзе Лейснер была прызначана паслом Швецыі ў Гватэмале.

У 2004—2005 гадах яна адказвала за міжнародны праект дэмакратызацыі ў Багдадзе, арганізаваны Нацыянальным дэмакратычным інстытутам ЗША па міжнародных справах. Увесну 2012 года яна была абраная генеральным сакратаром Супольнасці дэмакратый і прабыла на пасадзе па 2017 год. 5 кастрычніка 2017 года Марыя Лейснер была прызначана паслом у Порта-Нова (Бенін).

1. 1 2 3  Leissner, Annika Maria // Sveriges befolkning 2000 — Sveriges Släktforskarförbund, 2020. Праверана 18 кастрычніка 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q106527645'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10685961'></a>
**Уладзімір Гамановіч** (14 жніўня 1959 — 20 студзеня 1991) — супрацоўнік міліцыі Рыгі, старшы лейтэнант міліцыі. Уладзімір Гамановіч — адна з ахвяр падзей студзеньскіх барыкад 1991 года ў Рызе, расстраляных 20 студзеня 1991 года ў будынку МУС Латвіі (бульвар Райна, 6) Рыжскім АМАПам і невядомымі баевікамі падчас нападу. Пахаваны на могілках у Докшыцкім раёне ў родным сяле ў Беларусі. У Уладзіміра Гамановіча засталося трое дзяцей Святлана (9) Ларыса (4) і Віталь (2).

Памяць
------

Каля канала паміж Бастыёнам і бульварам Райна ў Рызе ўсталяваны камень у памяць аб Уладзіміры. У музеі барыкад існуе экспазіцыя, прысвечаная Уладзіміру Гамановічу, дзе знаходзіцца яго міліцэйская форма. Па ініцыятыве фонду падтрымкі ўдзельнікаў барыкад родным Уладзіміра нададзена грамадзянства Латвіі. Міністр унутраных спраў Латвіі Дайніс Турлайс 18 студзеня 1996 года перадаў жонцы Уладзіміра Наталлі грашовую дапамогу.

Узнагарода
----------

У 2010 годзе за заслугі ў барацьбе за незалежнасць Латвіі Уладзімір пасмяротна ўзнагароджаны ордэнам Віестура.

Зноскі
------

1. ↑   Владимир Вигман. ТРОЯНСКИЙ КОНЬ ОСОБОГО НАЗНАЧЕНИЯ no gazeta.zn.ua, 1996. gada 6 martā (krieviski)
2. ↑   Mīļie, kas neatgriezās Aiva Kanepone 2011. gada 25. janvārī
3. ↑   Intervija. Barikāžu dalībnieku atbalsta fonda prezidents Renārs Zaļais no Viesturs Radovics, "Neatkarīgā" 2005. gada 11. janvārī
4. ↑   Iekšlietu ministra pavēle nr. 11p/s Par apbalvošanu 1996. gada 18. janvārī
5. ↑   Viestura ordeņa nodošana glabāšanā. Valsts prezidents varoņu tuviniekiem nodot nopelnītos apbalvojumus laikraksts "Latvietis" Nr. 119. 2010. gada 18. novembrī
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сасноўскі.
**Уладзі́мір Георгіевіч Сасноўскі** (нар. 1954, г. Масква, РСФСР) — дзяржаўны дзеяч Рэспублікі Беларусь, былы міністр транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь (2005—2009).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1976 годзе па спецыяльнасці «Аўтамабілі і аўтамабільнае гаспадарка».

З 1980 па 1982 прайшоў службу ў танкавых войсках Савецкай арміі намеснікам камандзіра роты.

У розныя гады займаў пасады начальніка сектара пасажырскіх перавозак аддзела транспарту Мінскага гарвыканкама, эканамічнага саветніка Беларускага камітэта абароны міру, працаваў на кіруючых пасадах у шэрагу камерцыйных структур.

У 1995—2000 гадах — намеснік начальніка вытворчага ўпраўлення транспарту і сувязі Мінгарвыканкама, затым начальнікам камунальнага ўнітарнага прадпрыемства «Упраўленне транспарту і сувязі Мінгарвыканкама».

З 2003 года — выконваючы абавязкі генеральнага дырэктара, генеральны дырэктар транспартнага камунальнага ўнітарнага прадпрыемства «Мінсктранс».

27 снежня 2005 года прызначаны міністрам транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь.

26 чэрвеня 2009 года адпраўлены ў адстаўку.

З 2010 года — старшыня праўлення РГА «Беларускі саюз транспартнікаў».

Зноскі
------

1. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 27 снежня 2005 г. № 626 «Аб прызначэнні У. Г. Сасноўскага Міністрам транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь»
2. ↑  «29 чэрвеня 2009 года. Дэкрэты, указы і распараджэнні Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь»

Спасылкі
--------

* Біяграфія на сайце праекта «Хто ёсць хто» Архівавана 14 сакавіка 2014. (руск.)
* інтэрв’ю У. Г. Сасноўскага праекту Сіцідог (руск.)

  


| ⛭Міністры транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь |
| --- |
| Міністры транспарту (1990—1993) | Уладзімір Бародзіч (1990—1993) |  |
| Міністры транспарту і камунікацый (з 1993) | Сцяпан Шкапіч (1993—1994) • Аляксандр Лукашоў (1994—2001) • Міхаіл Баравы (2001—2005) • Уладзімір Сасноўскі (2005—2009) • Іван Шчэрба (2009—2012) • Анатоль Сівак (2012—2018) • Аляксей Аўраменка (2019—2023) |
**Александры́йскі верш** — верш з аб'яднаных папарна рыфмай вершаваных радкоў, напісаных шасцістопным ямбам з цэзурай пасля трэцяй стапы. Пры паўтарэнні ў творы некалькіх двухрадкоўяў александрыйскага верша абавязковым з'яўляецца чаргаванне мужчынскіх і жаночых рыфмаў. Узнік гэты верш у французскай паэзіі XI ст. Назву яго звязваюць з «Раманам пра Аляксандра Македонскага» (XII ст.), які напісаны такім вершам. У рускую паэзію александрыйскі верш увёў Васіль Традзьякоўскі (XVIII ст.). Асаблівае пашырэнне набыў у творчасці А. Пушкіна (больш за дзве тысячы вершаваных радкоў). У другой палове XIX ст. сустракаецца радзей, а ў XX ст. — зусім рэдка. Сярод беларускіх паэтаў да александрыйскага верша часта звяртаўся М. Багдановіч, ужываючы яго ў творах, стылізаваных пад старыну («Перапісчык», «Летапісец»), а таксама ў лірычных роздумах («У вёсцы»). Услед за ім і пад яго уплывам александрыйскі верш выкарыстоўваў Алесь Салавей («На чыстым аркушы», «Адзіноцтва», «Максім Багдановіч» і інш. — усяго 21 верш). У сучаснай беларускай лірыцы александрыйскі верш амаль забыты. Вось узор александрыйскага верша ў М. Багдановіча («Летапісец»):

Душой стаміўшыся ў жыццёвых цяжкіх бурах,
Свой век канчае ён у манастырскіх мурах.
Тут ціша, тут спакой, — ні шуму, ні клапот.
Ён пільна летапіс чацвёрты піша год
І спісвае усё ад слова і да слова
З даўнейшых граматак пра долю Магілёва.
І добрыя яго і кепскія дзяла
Апавядае тут. Так рупная пчала
Умее ў соты мёд сабраць і з горкіх кветак.
І бачанаму ім — ён годны веры сведак.

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
**Царква ў імя святога апостала і евангеліста Лукі** — праваслаўная царква, помнік архітэктуры неарускага стылю. Знаходзіцца ў цэнтры гарадскога пасёлка Дамачава Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1905 годзе з дрэва на месцы старога храма. У 1891 г. прыхаджане набылі 12-пудовы звон.

Архітэктура
-----------

Храм пабудаваны ў неарускім стылі. Мае кананічную 4-часткавую планіровачную схему. Цыклапічная па вышыні 3-ярусная шатровая званіца ўзносіцца над простым, але высокім і шырокім прамавугольным у плане зрубам бабінца. Яе верхнія грані дэкарыраваны балюстрадай і паўкалонамі. Кубападобны аб'ём залы завершаны вялікім 8-гранным светлавым барабанам, шацёр якога, як і на званіцы, вянчае цыбулепадобная галоўка. Дынаміку архітэктурнай кампазіцыі ўзмацняюць больш нізкая 5-гранная апсіда і высокі 6-слуповы ганак, завершаны 3-вугольным франтонам «мадэрнавай» трактоўкі. Суровая плоскаснасць ашаляваных фасадаў змякчаецца высока ўзнятымі прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў разных ліштвах. Галоўны ўваход вылучаны высокім шчыпцом на 6 тонкіх слупах.

Інтэр'ер
--------

У інтэр'еры грані раскрытага ў залу барабана і сцены дэкарыраваны паліхромнай размалёўкай. Ветразі барабана падтрымліваюць 4 здвоеныя калоны. Апсіда абмежавана разным 3-ярусным іканастасам.

Абразы 18 стагоддзя: «Хрыстос у сілах», «Евангеліст Лука», «Евангеліст Марк», «Святая велікамучаніца Варвара». Да больш позняга часу адносяцца абразы «Прападобны Афанасій Філіповіч Брэсцкі», 3 апосталаў «Васіль Вялікі, Іаан Златавуст і Іаан Багаслоў» і 3 прарокаў.

Зноскі
------

1. ↑  Церковные ведомости. 1891. № 9. С. 59.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Свята-Лукінская царква (Дамачава) на Вікісховішчы |

* Свята-Лукаўская царква ў г.п. Дамачава
* Свята-Лукінская царква (Дамачава) на сайце «Архіварта»
**Аляксандру Крыжан** (Румынія) — румынскі прафесійны снукерны рэферы. Першы румынскі рэферы, які працаваў на тэлевізійных снукерных матчах.

Абслугоўваў матчы чэмпіянатаў Еўропы па снукеры EBSA у 2010 і 2011 гадах, стаўшы рэферы міжнароднай катэгорыі другога класа. У жніўні 2011 года дэбютаваў у мэйн-туры на турніры Пол Хантэр Класік, дзе судзіў свой першы ТБ-матч паміж Маркам Уільямсам і Сандэрсанам Лэмам. У канцы 2012 года абслугоўваў фінальны паядынак чэмпіянату свету сярод аматараў паміж Гэры Уілсанам і Мухамадам Асіфам, пасля чаго стаў рэферы міжнароднай катэгорыі першага класа. У пачатку 2015 года дэбютаваў на турніры Мастэрс, дзе абслугоўваў паўфінальны матч паміж Шонам Мёрфі і Маркам Аленам.

Зноскі
------

1. ↑  INTERVIU Alexandru Crișan: „Îmi place să-l arbitrez pe Steve Davis, pot învăţa snooker numai uitându-mă la jocul lui" (рум.).  Sport B (13 снежня 2012). Архівавана з першакрыніцы 12 студзеня 2015.
2. ↑  
Romanul Alex Crisan arbitreaza la Masters (рум.).  onlinesport.ro (12 студзеня 2015). Архівавана з першакрыніцы 13 студзеня 2015.
Карвейскі кляштар у Хёкстэры, Германія
**Відукінд Карвейскі** (каля 925-пасля 973) — нямецкі гісторык, выхадзец са свецкіх саксонскіх феадалаў; атрымаў класічную адукацыю, манах бенедыкцінскага Карвейскага кляштара ў Вестфаліі.

Біяграфія
---------

Відукінд Карвейскі — аўтар хронікі «Дзеянні саксаў» (лац.: Res gestae saxonicae) у 3 кнігах, у якой, імкнучыся праславіць подзвігі саксаў і іх каралёў, выкладае на аснове старых саг, песень, паданняў, антычных і сярэдневяковых крыніц, уласнай дасведчанасці гісторыю саксаў і каралёў Саксонскай дынастыі (Генрыха I і Атона I). Падзеі ў «Дзеяннях…» даведзены да 967 г. пададзены звесткі па гісторыі саксона-славянскіх адносін. Гэты твор ён стварыў па просьбе дачкі Атона I, абатысы кведлінбургскай Мацільды. Гэтую хроніку затым выкарыстаў Цітмар Мерзебургскі.

Зноскі
------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Allgemeine Deutsche Biographie · Brockhaus · Catholic (1997—…) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 2041793 · BNE: XX1495026 · BNF: 124655030 · CONOR: 169661795 · GND: 118632337 · ICCU: SBLV277044 · ISNI: 0000 0001 1046 5862 · LCCN: n85035781 · LNB: 000074669 · NDL: 001276520 · NKC: mzk2009533469 · NLP: A19809232 · NTA: 072566434 · NUKAT: n2003033157 · SUDOC: 033838143 · VIAF: 88974739, 1088163874046045721209, 1467159474069627660263, 100214743, 5166001363775020437, 638154381053330291968 |

 |
Аргенцінскае Міжрэчча
**Аргенцінскае Міжрэчча**, або **Аргенцінская Месапатамія** (ісп.: Mesopotamia argentina) — геаграфічны рэгіён у Аргенціне, які ўключае правінцыі Місьёнес, Карыентэс і Энтрэ-Рыас, частку Лаплацкай нізіны. Натуральнымі межамі Месапатаміі (гэта значыць «Міжрэчча») з'яўляюцца рэкі Парана, Уругвай, Ігуасу, Сан-Антоніа і Пепіры-Гуасу.

Да гэтага часу працягваецца спрэчка аб правамернасці аб'яднання трох правінцый пад агульным геаграфічным тэрмінам, бо са старажытных часоў і да гэтага часу яны вельмі розныя ў плане культуры і традыцый.

| ⛭Адміністрацыйны падзел Аргенціны |
| --- |
| Аўтаномны горад | Буэнас-Айрэс | Аргенціна |
| Правінцыі | 
* Буэнас-Айрэс
* Вогненная Зямля
* Жужуй
* Карыентэс
* Катамарка
* Кордава
* Ла-Пампа
* Ла-Рыёха
* Мендоса
* Місьёнес
* Неўкен
* Рыа-Негра
* Сальта
* Сан-Луіс
* Сан-Хуан
* Санта-Крус
* Санта-Фэ
* Сант'яга-дэль-Эстэра
* Тукуман
* Фармоса
* Чака
* Чубут
* Энтрэ-Рыас

 |
**Bentley State Limousine** — аўтамабіль прадстаўніцкага класа брытанскай аўтамабілебудаўнічай кампаніі Bentley Motors Limited. Афіцыйны транспарт каралевы Вялікабрытаніі Елізаветы II.

Былі выраблены два асобнікі дадзенай мадэлі, якія былі падораны 4 чэрвеня 2002 г. каралеве Вялікабрытаніі Елізавеце II у гонар 50-гадовага юбілею яе ўзыходжання на трон. У распрацоўцы таксама прымалі ўдзел кампаніі *Mayflower* (кузаў), *Leoni Wiring Systems* (электроніка), *TWR Group і Intier Automotive* (інтэр’ер), *Ricardo* (трансмісія).

Аўтамабіль выкарыстоўваюць на афіцыйных мерапрыемствах. Часам каралева выкарыстоўвала лімузін для паездак у царкву. Паколькі дадзены аўтамабіль з’яўляецца афіцыйным дзяржаўным, то на яго даху прадугледжаны вымпел, які ў залежнасці ад выпадку можа быць розным. Калі каралева знаходзілася на борце, фігурка на капоце (лагатып Bentley — акрылёнае «B») замянялася на асабісты талісман Яе Вялікасці — «Святы Георгій забівае дракона».


|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Bentley State Limousine на Вікісховішчы |
**Хасэ Міяха Менант** (ісп.: José Miaja Menant; 20 красавіка 1878 — 14 студзеня 1958) — генерал арміі рэспубліканскай Іспаніі, удзельнік грамадзянскай вайны 1936—1939 гадоў.

Біяграфія
---------

Родам з Астурыі, сын рабочага.

Да вайны Міяха лічыўся «генералам-няўдачнікам», дурнаватым і правінцыйным чалавекам, які няўдала спрабаваў заняць бачнае месца ў ваенных колах. Малады генералітэт, асабліва Франсіска Франка, Гансала Кейпа дэ Льяна і Хасэ Энрыке Варэла, якія пазней будуць змагацца на баку нацыяналістаў, заўсёды здзекаваліся з яго.

Так ці інакш, але да ліпеня 1936 года ён даслужыўся да камандуючага 1-й дывізіяй у Мадрыдзе. З пачаткам бунту правых вайскоўцаў застаўся лаяльным ураду рэспубліканцаў.

Камандуючы рэспубліканскімі войскамі ў Андалузіі, Міяха здолеў адбіць наступленне мяцежнікаў, нягледзячы на іх перавагу ва ўзбраенні і колькасці; затым камандаваў 3-й дывізіяй у Валенсіі. У пачатку лістапада 1936 года быў прызначаны старшынёй Камітэта абароны Мадрыда.

У лютым 1937 года стаў галоўнакамандуючым усім Цэнтральным (Мадрыдскім) фронтам. Пад яго камандаваннем часці рэспубліканскай арміі атрымалі шэраг перамог: бітва пры Хараме, разгром італьянскага экспедыцыйнага корпуса пад Гвадалахарай, узяцце Тэруэля. З чэрвеня Міяха з’яўляўся таксама мадрыдскім губернатарам, а з красавіка 1938 года камандаваў усімі ўзброенымі сіламі цэнтра і поўдня рэспубліканскай Іспаніі.

Адначасна ён ўступіў у Кампартыю Іспаніі.

За перыяд грамадзянскай вайны адыграў важкую ролю ў справе ператварэння часцей рэспубліканскай міліцыі ў паўнавартасную армію.

Зноскі
------

1. 1 2  José Miaja Menant // Diccionario biográfico español — Real Academia de la Historia, 2011. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41705771'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2720582'></a>
2. ↑  José Miaja Menant // Gran Enciclopèdia Catalana — Grup Enciclopèdia, 1968.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18696256'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2664168'></a>
3. ↑  Кольцов М. Е. Испанский дневник (урывак пра генерала Міяха)

Літаратура
----------

* Большая советская энциклопедия (1-е издание) // т. XXXIX (1938): Мерави — Момоты, стлб. 314—315 (РГБ).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Іспанскі біяграфічны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNC: a11771628 · BNE: XX1248256 · BNF: 135476160 · GND: 1100733094 · ISNI: 0000 0001 1874 8867 · LCCN: n86025882 · NTA: 133083705 · SUDOC: 188280987 · VIAF: 35928624 |

 |
**Арганічны статут Албаніі** — першы канстытуцыйны акт Княства Албанія, які быў прыняты 10 красавіка 1914 года. 

Арганічны статут распрацоўвала Міжнародная кантрольная камісія (МКК) і складаўся з 17 глаў і 216 артыкулаў

Змест
-----

Паводле статута, Албанія абвяшчалася канстытуцыйным, суверэнным і спадчынным княствам пад гарантыяй 6 вялікіх дзяржаў. Князь надзяляўся шырокімі паўнамоцтвамі: ён з'яўляўся главой грамадзянскай і ваеннай адміністрацыі, прызначаў савет міністраў. Але на справе яго ўлада не распаўсюджвалася за межы Дурэса, а наяўнасць МКК стварала становішча двоеўладдзя. Князь быў пазбаўлены магчымасці самастойных дзеянняў нават у рамках, вызначаных статутам. Заканадаўчым органам стала Нацыянальная асамблея, якая складалася з абраных ўскосным галасаваннем прадстаўнікоў адміністрацыйных акруг — санджакаў і тых членаў, якіх прызначаў сам князь. Узброеныя сілы княства складаліся з жандармерыі пад кіраўніцтвам галандскіх афіцэраў і міліцыі з мясцовых жыхароў. Афіцыйнай мовай княства, абавязковай для навучання ў школах, аб'яўлялася албанская. Статут змяшчаў шэраг спецыяльных артыкулаў аб уласнасці. Прыватная ўласнасць, у тым ліку ўласнасць феадальных землеўладальнікаў, узаконьвалася. Розныя катэгорыі ўласнасці, якія прызнаваліся асманскім заканадаўствам, уніфікаваліся. Спрашчалася таксама працэдура перадачы ўласнасці ў спадчыну. Захоўваліся турэцкія назвы адміністрацыйных адзінак.

Некаторыя палажэнні статута сур'ёзна ўшчамлялі суверэнітэт краіны. Захоўвала свае функцыі Міжнародная кантрольная камісія. Аўтары статута навязалі княству абавязанне прызнаваць усе дагаворы і пагадненні, заключаныя Портай з замежнымі дзяржавамі. На тэрыторыі Албаніі працягваў дзейнічаць, як і да здабыцця ёю незалежнасці, рэжым капітуляцый, які ставіў албанскіх грамадзян у нераўнапраўнае становішча ў адносінах да замежнікаў. Такім чынам, албанскае княства аказвалася ў паўкаланіяльнай залежнасці ад вялікіх дзяржаў, якія прысвоілі права вызначаць яго дзяржаўны лад і міжнародны статус.

Нягледзячы на тое, што вялікія дзяржавы гарантавалі тэрытарыяльную цэласнасць і нейтралітэт княства, гэтыя гарантыі не выконваліся: раён Шкодры быў па-ранейшаму адарваны ад княства, паўднёвыя раёны былі акупаваны грэцкімі войскамі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Краткая история Албании: С древнейших времен до наших дней / [Г. Л. Арш, Ю. В. Иванова, О. А. Колпакова, Н. Д. Смирнова]; Отв. ред. Г. Л. Арш; [Российская АН, Институт славяноведения и балканистики]. — М.: Наука, 1992. — 510,[1] с.: ил. — С. 258—259. — (История стран Центральной и Юго-Восточной Европы). — ISBN 5-02-010084-6.
* Смирнов, Н. Д. История Албании в XX веке / Н. Д. Смирнова; Российская академия наук, Институт всеобщей истории. — М.: Наука, 2003. — 430, [1] с. [1] л. портр. — С. 65—66. — ISBN 5-02-008867-6.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Масальскі.
**Уладзімір Рыгоравіч Масальскі** (22 студзеня 1920, Рэчыца, Гомельская губерня — 21 ліпеня 1965, Асінавая Рошча, Ленінградская вобласць цяпер — у складзе Выбаргскага раёна, Санкт-Пецярбург) — камандзір роты аўтаматчыкаў 270-га стралковага палка 136-й стралковай дывізіі 67-й арміі Ленінградскага фронту, капітан, Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Уладзімір Масальскі нарадзіўся 22 студзеня 1920 года ў горадзе Рэчыца Гомельскай вобласці. у сям’і рабочага.

У РККА быў прызваны ў 1939 годзе. Прымаў удзел у Савецка-фінскай вайне. З чэрвеня 1941 года ўдзельнічаў у Вялікай Айчыннай вайне. За выратаванне параненага камандзіра ў ходзе баёў на паўвостраве Ханка Уладзімір Рыгоравіч атрымаў сваю першую ўзнагароду — медаль «За адвагу». У 1942 годзе скончыў курсы малодшых лейтэнантаў. Да студзеня 1943 года меў званне капітана.

Свой подзвіг Уладзімір Масальскі здзейсніў у ходзе бою за Воронню гару ля Краснага Сяла. У ходзе бою рота Масальскага першай пайшла ў атаку яшчэ падчас артпадрыхтоўкі. Уладзімір Масальскі быў паранены, але працягваў весці бой. Толькі пасля чацвёртага ранення, губляючы прытомнасць, ён перадаў камандаванне ротай свайму намесніку і загадаў у што бы то ні стала выканаць баявое заданне. Даведаўшыся, што вышыня ўзятая, Масальскі сказаў: *«Я не сумняваўся, што мае арлы будуць там»*.

За праяўленую мужнасць і гераізм Прэзідыум Вярхоўнага Савета СССР 13 лютага 1944 года прысвоіў капітану Масальскаму званне Героя Савецкага Саюза.

Пасля заканчэння Вялікай Айчыннай Уладзімір Рыгоравіч заставаўся кадравым ваенным, пайшоў у запас толькі ў 1954 годзе. Пасля сыходу з узброеных сіл працаваў у будаўнічай арганізацыі.

Уладзімір Рыгоравіч Масальскі памёр 21 ліпеня 1965 года. Пахаваны на Брацкіх вайсковых могілках у пасёлку Асінавая Рошча, на могілках усталяваны гранітны помнік.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Леніна, двума ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнамі Суворава 3-й ступені, Аляксандра Неўскага, Чырвонай Зоркі, медалямі.

Памяць
------

Імянем Уладзіміра Рыгоравіча ў 1975 годзе была названая вуліца ў Красным Сяле (Ленінград).

Зноскі
------

1. 1 2   цяпер — Гомельскай вобласці.
2. 1 2   Цяпер — у складзе Выбаргскага раёна, Санкт-Пецярбург.
3. 1 2  Твои герои, Ленинград.
4. 1 2  Улица Массальского.
5. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 13 февраля 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 24 февраля (№ 11 (271)). — С. 1
6. ↑  Воинское кладбище Осиновая роща Архівавана 20 ліпеня 2011..

Спасылкі
--------

Уладзімір Рыгоравіч Масальскі на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Крышчановіч.
**Уладзімір Рыгоравіч Крышчановіч** (13 студзеня 1940, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1958 годзе Мінскі архітэктурна-будаўнічы тэхнікум, у 1976 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. Працаваў архітэктарам, кіраўніком групы архітэктараў у Ваенпраекце, намеснік кіраўніка лабараторыі ў ІБіА Дзяржбуда БССР, з 1976 года — галоўны архітэктар праектаў у Белдзіпрагандлі.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1977 года. Член КПСС з 1962 года. Пражывае ў г. Мінск.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: 9-павярховы жылы дом з убудаванымі памяшканнямі ў Гомелі (1970); у аўтарскім калектыве: мікрараён у Петрыкоўцы (1965), клуб у г.п. Усходні (1967), навучальны комплекс на 3000 чалавек з актавай залай, кафэ і спартзалай (1967), генплан рэканструкцыі і спальны корпус санаторыя (1968) у Лепелі, сталовая і спартзала па вул. Першамайскай (1968), гандлёва-грамадскі цэнтр Паўднёвы Захад-1 (1983) у Мінску, лёгкаатлетычны манеж ЧБВА ў г.п. Усходні (1973), пансіянат рэспубліканскага спорткомплекса «Раўбічы» і добраўпарадкаванне тэрыторыі (1973—82).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны дыпломам I ступені ВДНГ БССР за распрацоўку праекта гандлёва-грамадскага цэнтра Паўднёвы Захад-1 (1983).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Крищанович Владимир Григорьевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar8893065 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Магільніцкі.
**Станіслаў Магільніцкі** (польск.: Stanisław Mogilnicki) — дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Прадстаўнік шляхецкага роду Магільніцкіх герба «Любіч». Нарадзіўся ў сям’і Антонія.

У 1820 г. памешчык Слуцкага павета. У 1821 г. — суддзя Навагрудскага межавага апеляцыйнага суда.

Член масонскай ложы «Шчаслівага Вызвалення» ў Нясвіжы.

Сям’я
-----

У шлюбе (1790 г.) з Ганнай Быстрай, дачкой кашталяна берасцейскага Юзафа Быстрага.

Літаратура
----------

* *Швед, В. В.* Магільніцкі Станіслаў [Антонавіч] // Масоны і ложы на землях Беларусі (канец XVIII — першая чвэрць XIX ст.) : біябібліягр. слоўн.. — Гродна: ГрДУ, 2007. — 275 с. — ISBN 978-985-417-866-0.


| ?Станіслаў Магільніцкі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Станіслаў Магільніцкі |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
**Бардзіл** (памёр у 358 годзе да н. э.) — цар дарданцаў, які аб'яднаў пад сваёй уладай шэраг плямёнаў Паўдневай Ілірыі.

Бардзіл быў чалавекам нізкага паходжання, захапіў уладу ў выніку паўстання. Змог кансалідаваць паўднёвых ілірыйцаў і стварыць моцную армію, у якой ключавую ролю гулялі не мясцовыя арыстакраты, як раней, а найміты.

Бардзіл вёў агрэсіўную знешнюю палітыку. Ён наклаў даніну на Эпір і пачаў паспяховую барацьбу супраць Македоніі. У 393/392 годзе да н.э. Бардзіл разрабаваў усю Македонію і нават на час выгнаў цара Амінту III, вымушанага звярнуцца да саюзу з фесалійцамі. У 383/382 годзе, верагодна, было другое ўварванне, менш удалае. Цар Пердыка III ў 359 годзе паспрабаваў перайсці ў наступ, але быў ушчэнт разбіты і загінуў у баі разам з яшчэ чатырма тысячамі македонцаў. Толькі Філіпу II удалося атрымаць перамогу над Бардзілам і заключыць мір, паводле якога ілірыйцы сышлі з Верхняй Македоніі і адмовіліся ад часткі тэрыторый у раёне Ліхнідскага возера. Сваячка Бардзіла Аудата стала жонкай Філіпа.

Зноскі
------

1. ↑  Hellmut Brunner u. a.
2. ↑  Марк Юниан Юстин.
3. ↑  Диодор Сицилийский, 16, 2, 4f.
**Riodinidae** — сямейства дзённых матылькоў, прадстаўнікі якога аб’ядноўваюць у сабе прыкметы блакітніц і німфалід. Параўнальна маладая група, якая ўтварылася крыху больш за 50 млн гадоў таму. Каля 1500 відаў.

Апісанне
--------

Сямейства ўключае ў сябе каля 2600 відаў. Жывуць пераважна ў тропіках, большасць сучасных відаў (каля 1300) — у Паўднёвай Амерыцы, у Палеарктыцы каля 9-10 відаў, пераважна заходне-палеарктычных, у Еўропе толькі 1 від — *Hamearis lucina*.

Кармавыя расліны вусеняў: ароннікавыя (*Araceae*), астравыя (*Asteraceae*), брамеліевыя (*Bromeliaceae*), *Bombacaceae*, *Cecropiaceae*, клузіевыя (*Clusiaceae*), *Dilleniaceae*, малачайныя (*Euphorbiaceae*), бабовыя (*Fabaceae*), *Lecythidaceae*, рэменякветкавыя (*Loranthaceae*), *Malpighiaceae*, *Marantaceae*, *Melastomataceae*, *Myrtaceae*, архідныя (*Orchidaceae*), марэнавыя (*Rubiaceae*), сапіндавыя (*Sapindaceae*), імбірныя (*Zingiberaceae*).

Галерэя
-------

* Apodemia mormo*Apodemia mormo*
* Lasaia sula*Lasaia sula*
* Melanis pixe*Melanis pixe*

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85114166 · Microsoft: 2780247395 |
Эпінефрын (Адрэналін)
**Гармо́ны** — сігнальныя рэчывы, што выпрацоўваюцца эндакрыннымі залозамі непасрэдна ў кроў і аказваюць складанае і шматбаковае ўздзеянне на арганізм цалкам альбо на вызначаныя органы і тканкі-мішэні. Толькі невялікая колькасць гармона патрабуецца для таго, каб уплываць на клетачны метабалізм. У сутнасці, гэта хімічны пасярэднік, які транспартуе сігнал ад адной клеткі да іншай. Усе шматклетачныя арганізмы выпрацоўваюць гармоны, раслінныя гармоны называюцца фітагармонамі. Гармоны ў жывёл часцей за ўсё транспартуюцца праз кроў. клеткі рэагуюць на гармон, калі яны экспрэсуюць спецыфічны рэцэптар для гэтага гармона. Гармон звязваецца з рэцэптарамі бялку, што прыводзіць да актывізацыі механізму перадачы сігналу, што ў канчатковым выніку прыводзіць да пэўнага тыпу адказаў клеткі.

Эндакрынныя малекулы гармона выпрацоўваюцца непасрэдна ў кроў, у той час як экзакрынныя гармоны вылучаюцца непасрэдна ў канал, а з канала, яны цякуць альбо ў кроў, альбо з клеткі ў вузу шляхам дыфузіі ў працэсе, вядомым як паракрынная сігналізацыя.

Нядаўна было выяўлена, што цэлы шэраг сучасных экзагенных хімічных злучэнняў аказваюць гармонопадобнае ўздзеянне як на людзей, гэтак і на жывёл. Іхняе ўмяшанне ў сінтэз, сакрэцыю, транспарт, звязванне, дзеянне альбо працэс ліквідацыі натуральных гармонаў у арганізме можа змяняць гамеастаз, размнажэнне, развіццё і паводзіны, гэтак жа, як эндагенныя прадуцыраваныя гарманы.

Гл. таксама
-----------

* Эстрадыёл

Зноскі
------

1. ↑  Crisp TM, Clegg ED, Cooper RL, Wood WP, Anderson DG, Baetcke KP, Hoffmann JL, Morrow MS, Rodier DJ, Schaeffer JE, Touart LW, Zeeman MG, Patel YM (1998). «Environmental endocrine disruption: An effects assessment and analysis». Environ. Health Perspect. 106 (Suppl 1): 11–56.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гармоны

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · Universalis · Universalis · Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX525185 · BNF: 11932041j · GND: 4025864-6 · LCCN: sh85061980 · LNB: 000082821 · Microsoft: 71315377 · NDL: 00563447 · NKC: ph114691 |

 |
**Rhododéndron roseum** — лістападны куст, від роду Рададэндран (*Rhododendron*), сямейства Верасовыя (*Ericaceae*).

Па дадзеных Germplasm Resources Network Information (GRIN) *Rhododendron roseum* Rehder з'яўляецца сінонімам Rhododendron canescens (Michx.) Sweet(Michx.) Sweet.

Выкарыстоўваецца ў якасці дэкаратыўнай садовай расліны.

Распаўсюджанне і экалогія
-------------------------

Паўночная Амерыка (Нью-Гэмпшыр, Вірджынія, Ілінойс, Місуры), Канада (Квебек). Расце ў вільготных або сухіх горных лясах, на шчолачных глебах.

Батанічнае апісанне
-------------------

Лістападны куст з прамым сцяблом вышыней ад 1,5 да 3 м. На радзіме часам дасягае вышыні 3-5 м. Крона кампактная. Маладыя парасткі апушаныя. Гадавы прырост 5-8 см. Кара цёмна-шэрая. Зімовыя пупышкі з шараватым апушэннем.

Лісце даўгаватае, ад эліптычнага да зваротнаяйкападобнага, даўжыней 3-7 см, зверху шызавата-зяленыя, пакрытае рэдкімі валасінкамі, знізу шэрае, густа апушанае.

У суквеццях па 5-9 кветак.

Кветкі ярка-ружовыя, духмяныя, да 4 см у дыяметры, раскрываюцца адначасова з лісцем. Вяночак шырокаваронкападобныя, да 4 см у дыяметры. Кветаножкі пакрытыя мяккімі залозістымі валасінкамі. Тычынкі ў два разы даўжэй трубкі вяночка. Слупок яшчэ даўжэй, у верхняй частцы пурпурна-чырвоны. Завязь шчацініста-валасістая і залозіста-волосістая.

Багата квітнее ў маі.

Плады — каробачкі, спеюць у верасні — кастрычніку.

У культуры
----------

У культуры з 1812 года.

Жыве больш за 30 гадоў. Святлалюбны. Добра расце на сонцы. Глебам аддае перавагу слабакіслым (рн ад 6,5 і вышэй), друзлым, вільготным. Цалкам зімастойкі ва ўмеранай зоне Расіі. Рэкамендуецца пасадка групамі на газоне або адзінкава на камяністых участках. Недахопам можна лічыць невялікі памер кветкі і не вельмі працяглае (каля 2 тыдняў) цвіценне.

Укараняецца 47 % летніх чаранкоў пры апрацоўцы стымулятарамі каранеўтварэння.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Publications of the Arnold Arboretum* 9: 138
4. ↑  Rhododendron roseum (Loisel.) Rehder **(нявызн.)**.  Tropicos.org. Missouri Botanical Garden.. Праверана 17 студзеня 2014.
5. ↑  *Александрова М.* Рододендрон. — М.: Армада-пресс, 2001.
6. 1 2  *Кондратович Р.* Рододендроны. — Рига: Зинатне, 1981.

Спасылкі
--------

* Гербарные листы *Rhododendron roseum* Loisel. & Rehder **(нявызн.)**.  The New York Botanical Garden. Virtual Herbarium. Праверана 17 студзеня 2014.& Rehder. The New York Botanical Garden. Virtual Herbarium. Праверана 17 студзеня 2014.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бацюкоў.
**Аляксей Мікалаевіч Бацюкоў** (нар. 1 жніўня 1977, Магілёў) — беларускі пісьменнік, эсэіст і журналіст.

Біяграфія
---------

Скончыў гістарычны факультэт Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта ў 1999 годзе, аспірантуру БДУ па спецыяльнасці «Сацыяльная філасофія» ў 2005 г. У 2003—2005 — тэлежурналіст, супрацоўнік магілёўскага абласнога тэлебачання. Працаваў старшым выкладчыкам Беларуска-Расійскага ўніверсітэта (былы Магілёўскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт), выкладаў філасофію.

Дырэктар Музея гісторыі Магілёва з 17 лютага 2011 года. У 2012 годзе газета «Наша Ніва» назвала Аляксея Бацюкова «Чалавекам года».
Прымаў актыўны ўдзел у вяртанні ў Беларусь і папаўненні калекцыі музея каштоўнымі артэфактамі. З яго ініцыятывы былі набыты старажытныя выданні: Статут ВКЛ 1588 г. кніга Казіміра Семяновіча «Вялікае мастацтва артылерыі» 1676 г. «Апостал» Спірідона Собаля 1632 г.

У кастрычніку 2020 года быў аштрафаваны за ўдзел у трох акцыях пратэсту.

Друкуецца ў часопісе «Arche», газеце «Наша ніва».

Сям’я
-----

Мае двух сыноў і дачку.

Зноскі
------

1. ↑  Людзі года па версіі «НН» // nn.by 31 снежня 2012
2. ↑  Звальняюць аўтарытэтнага дырэктара музея гісторыі Магілёва Аляксея Бацюкова // nn.by 7 снежня 2021

Спасылкі
--------

* Выбраныя творы А. Бацюкова — Эл.рэсурс knihi.com

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1028592914 · NUKAT: n2012152411 · VIAF: 2018154260772724480003 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Глыбокае (значэнні).
**Гміна Глыбокае** (польск.: Gmina Głębokie) — колішняя вясковая гміна, якая існавала да 1939 года ў Навагрудскім ваяводстве, Віленскай зямлі, Віленскім ваяводстве Польскай Рэспублікі. Сядзіба размяшчалася ў Глыбокім (4514 жых. у 1921 годзе), якое з’яўлялася асобнай гарадской гмінай.

У самым пачатку міжваеннага перыяду гміна Глыбокае ўваходзіла ў склад Дзісенскага павета Навагрудскага ваяводства. 13 красавіка 1922 года гміна разам з астатнім Дзісенскім паветам была ўключана ў склад Віленскай зямлі, ператворанай 20 студзеня 1926 года ў Віленскае ваяводства.

11 красавіка 1929 года ў склад гміны Глыбокае перададзены часткі гмін Докшыцы, Порплішча, Норыца і скасаванай гміны Верхняе, у той час як часткі гміны Глыбокае перададзены ў склад гмін Пліса, Порплішча i Залессе, а з часткі гміны створана новая гміна Галубічы. 10 лістапада 1933 года частка гміны Глыбокае (у тым ліку калонія Глінішча i маёнтак Глыбокае) уключана ў склад Глыбокага.

У лістападзе 1939 года павет уключаны ў склад БССР, скасаваны 15 студзеня 1940 года разам з гмінамі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej — Tom VII — Część II — Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923
2. ↑  Główny Urząd Statystyczny w Warszawie: Województwa centralne i wschodnie Rzeczypospolitej Polskiej — podział na gminy według stanu z dnia 1.IV 1933 roku, Książnica-Atlas, Lwów 1933
3. ↑  Dz. U. z 1922 r. Nr 26, poz. 213 — Art. 8.
4. ↑  Dz. U. z 1929 r. Nr 14, poz. 119 (гміна Норыца)
5. ↑  Dz. U. z 1929 r. Nr 22, poz. 224 (астатнія гміны)
6. ↑  Dz. U. z 1933 r. Nr 89, poz. 619

| ⛭Дзісенскі павет (1919—1939) |
| --- |
| Гарады | 
* Глыбокае
* Дзісна
* Докшыцы (з 1926)
* Друя (да 1925)

 |
| Вясковыя гміны | 
* Арэхава (да 1923)
* Богіна (да 1925)
* Верхняе (да 1929)
* Галубічы (з 1929)
* Германавічы
* Глыбокае
* Докшыцы (з 1926)
* Друя (да 1925)
* Ёды (да 1925)
* Залессе
* Ігуменава (да 1920)
* Лужкі
* Луцк (да 1920)
* Лявонпаль (да 1925)
* Мёры (да 1925)
* Мікалаева
* Новы Пагост (да 1925)
* Параф’янава (з 1926)
* Паставы (да 1920)
* Пераброддзе (да 1925)
* Пліса
* Порплішча (з 1926)
* Празарокі
* Стэфанпаль (да 1929)
* Тумілавічы (1926—1929)
* Чарасы (да 1925)
* Чарневічы (да 1929)
* Шаркаўшчына
* Язна

 |
**Ва́йнёдэ** (лат.: Vaiņode; да 1920 года — Вайнодэн, ням.: Wainoden) — буйное сяло на паўднёвым захадзе Латвіі, у гістарычнай вобласці Курзэмэ. Знаходзіцца за 60 км ад горада Ліепая і за 185 км ад Рыгі. Адміністрацыйны цэнтр Вайнёдскага края.

У вёсцы размяшчалася станцыя на былой чыгуначнай лініі Ліепая — Мажэйкей — Шаўляй, цяпер часткова разабранай як на тэрыторыі Латвіі, так і на тэрыторыі Літвы.

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Вячаслаў Мікалаевіч Шалкоўскі, беларускі архітэктар

Зноскі
------

1. ↑  Vietvārdu datubāze: Informācija par Vaiņodi — 2005.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16362112'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LNB: 000040635 |
**Бардовы колер** або **бардо** — адзін з адценняў чырвонага колеру, цямней і глушэй за бураковы, але святлейшы за гранатавы. Гэта колер чырвонага віна з Бардо, буракі Бардо, колер антацыанавых злучэнняў з чырвоных сартоў вінаграда ў кіслым асяроддзі.

Этымалогія
----------

У якасці назвы колеру слова «бардо» выкарыстоўваецца з 1884 года. З'яўленне колера звязана з вынаходжаннем азотных афарбавальнікаў, а метавіта нафтола — оксівытворніка нафталіна. Ужо праз 10 гадоў ад яго утварэння прыметнік «бардовы» (перш як дыялектнае і ў форме «бардовы» або «бурдовы»), якое ў цяперашнім выглядзе фіксуецца слоўнікамі з 1935 года.

Перыяд з'яўлення бардовага колера — гэта час росту хімічных афарбавальнікаў. Каб папулізаваць выкарыстанне новых колераў, вырабнікі давалі ім звычайна французскія назвы, бо ў той час Францыя з'яўлялася сусветным гандляром розных фарбаў. Бардовы колер атрымаў такую назву, бо ён быў падобны на колер віна, якое было зроблена ў правінцыі Бардо.

Разнастайнасці бардовага адцення
--------------------------------

Колераў пад назвай «бардовы» на дзіва мноства і ўсе яны моцна адзін аднаго адрозніваюцца. Выдзяляюць наступныя групы бардовага адцення:«пастэльны бардовы», «колер бардовай лакавай фарбы», «бардовы колер фірмы Caran d’Ache», «бардовы колер фірмы Winsor & Newton».
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Паўловіч.
**Вікторыя Уладзіміраўна Паўловіч** (нар. 8 мая 1978, Мінск) — беларуская спартсменка, гулец у настольны тэніс. Бронзавы прызёр чэмпіянату свету 2006 года па настольным тэнісе ў камандным турніры, трохразовая чэмпіёнка Еўропы (у адзіночным разрадзе і ў пары). Удзельніца 4-х летніх Алімпійскіх гульняў (2000—2012).

Спартыўная кар’ера
------------------

У настольны тэніс Вікторыю і яе сястру Вераніку прывяла маці. Даволі хутка Вікторыя стала паўнапраўным членам зборнай Беларусі па настольным тэнісе. У 1995 годзе Паўловіч дэбютавала на сусветным першынстве, але дэбют аказаўся не занадта ўдалым і Вікторыя выбыла з барацьбы ўжо на ранніх стадыях турніру.

Дэбют на летніх Алімпійскіх гульнях у Вікторыі Паўловіч адбыўся ў 2000 годзе ў Сіднеі. У адзіночным разрадзе беларуская спартсменка заняла ў групе другое месца і не змагла прабіцца ў наступны раўнд. У парным разрадзе разам з Таццянай Кастраміной Вікторыя пераадолела бар'ер групавога этапу, але ўжо ў першым раўндзе плэй-оф беларуская пара пацярпела паражэнне ад карэянак. У 2002 годзе Паўловіч упершыню стала прызёрам еўрапейскага чэмпіянату, заняўшы другое месца ў парным разрадзе. Усяго на рахунку беларускай тэнісісткі 3 залатыя, 4 сярэбраныя і 4 бронзавыя медалі кантынентальных першынстваў.

На летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года ў Афінах Вікторыя Паўловіч здолела прайсці адзін раўнд спаборніцтваў у адзіночным разрадзе, але саступіла на стадыі 1/8 фіналу і выбыла з турніру. У парным разрадзе дуэт Паўловіч-Кастраміна выбыў ужо ў першым раўндзе, саступіўшы тэнісісткам з Італіі. У 2006 годзе на чэмпіянаце свету ў нямецкім Брэмене зборная Беларусі з Вікторыяй Паўловіч у складзе ў камандным турніры здолела дайсці да паўфіналу турніру, дзе саступіла зборнай Кітая і заняла трэцяе месца, прынёсшы Паўловіч першую ў яе кар'еры ўзнагароду сусветных першынстваў.

У 2008 годзе на летніх Алімпійскіх гульнях у Пекіне Паўловіч прыняла ўдзел толькі ў адзіночным разрадзе. Але ўжо на стадыі 1/16 фіналу Паўловіч мелася сустрэцца з дзеючай алімпійскай чэмпіёнкай кітаянкай Чжан Інін. Асаблівай барацьбы ў матчы не атрымалася і кітайская спартсменка атрымала пераканаўчую перамогу 4-0.

16 мая 2011 года Паўловіч заваявала права выступіць на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года ў Лондане, трапіўшы ў лік 28-мі наймацнейшых тэнісістак свету.

Узнагароды і званні
-------------------

* ганаровае званне «Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь» (27 чэрвеня 2007).
* медаль «За працоўныя заслугі» (23 ліпеня 2020).

Зноскі
------

1. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 23 ліпеня 2020 г. № 290 «Аб узнагароджанні»