**Растаропша плямістая**, **Калючкі** (*Silybum marianum*) — від травяністых раслін з роду Растаропша (*Silybum*) сямейства Астравыя (*Asteraceae*).

Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання
-------------------------------------

Распаўсюджаная ў цэнтральнай і паўднёвай паласе еўрапейскай часткі СНД, на Каўказе, у паўднёвай частцы Заходняй Сібіры, у Сярэдняй Азіі, у Заходняй Еўропе, Малой Азіі, Паўночнай Афрыцы і паўднёвай частцы Аўстраліі. Ва Украіне расце як пустазелле на палях, уздоўж дарог, на пустках, сметніках і сухіх месцах.

Хімічны склад
-------------

Асноўныя біялагічна актыўныя злучэнні растаропшы плямістай — флавалігнаны. Гэта прыродныя фенолы, якія складаюцца з флаваноіднай часткі і астатку лігнану. Экстрагаваныя з расліны флавалігнаны маюць назву сілімарын. Акрамя флавалігнанаў у ім прысутнічаюць 20-35 % тлустых кіслот (60 % ліналенавай, 30 % алеінавай, 9 % пальміцінавай кіслаты) і флаваноід таксіфалін. У складзе сілімарына прысутнічае мноства блізкароднасных флавалігнанаў — сілібін A, сілібін B, ізасілібін A, ізасілібін B, сілікрысцін, ізасілікрысцін, сілідзіянін, сіландрын, сілігермін, сілімон і інш. Калі гэтую сумесь яшчэ далей раздзяляць, то атрымоўваецца амаль чысты сілібін або сілібінін. За асноўную антыаксідантную актыўнасць растаропшы адказвае не першы па долі ў агульным аб’ёме флавалігнан, а другі — сілікрысцін. Ён ёсць у сілімарыне, але адсутнічае ў ачышчаных экстрактах, дзе толькі сілібін і сілібінін.

Практычнае выкарыстанне
-----------------------

Часта культывуецца на гародах як дэкаратыўная і лекавая расліна.

Даследаванні паказваюць яе пазітыўны ўплыў на людзей з гепатытам і цырозам печані. Абараняе клеткі печані ад пашкоджанняў і пранікнення таксічных рэчываў, выводзіць ўжо наяўныя таксіны, стымулюе выпрацоўку пратэіна і актывізуе працу ДНК і РНК. Парашок растаропшы дадаюць да ежы, або ўжываюць у выглядзе гарбаты З растаропшы вырабляюць папулярны лекавы сродак «карсіл».

З растаропшы робяць алей.

Фатаграфіі
----------

* 
* 
* 
* 
* Алей з растаропшыАлей з растаропшы

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 122. — 160 с. — 2 350 экз.
4. ↑  Чоловский К. Опыт описания Могилевской губернии. По программе и под редакцией А. С. Дембовецкого, кн. I. Могілев.
5. ↑  Сергей Бесараб phyto\_notes. Расторопша // Патрэон — patreon.com, 15 студзеня 2021, 20:13
6. ↑  Biedermann D. Silychristin: Skeletal Alterations and Biological Activities // J Nat Prod/2016. — 79(12):3086-3092, doi: 10.1021/acs.jnatprod.6b00750
7. ↑  Розторопші плоди(нявызн.). Праверана 27 студзеня 2019.
8. ↑  Карсил - інструкція для застосування, ціна в аптеках | Tabletki.ua **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 8 сакавіка 2021. Праверана 15 сакавіка 2019.
9. ↑  Олія розторопші: користь і шкода, як приймати (руск.)  **(нявызн.)**?. Праверана 13 сакавіка 2019.

Спасылкі
--------

* Фармацэўтычная энцыклапедыя. Растаропша плямістая.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Brockhaus |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4168887-9 · LCCN: sh97008688 · Microsoft: 2780210117 |