**Ракападобныя**, **ракі** (*Crustacea*) — падтып (раней разглядаўся як клас) беспазваночных жывёл тыпу членістаногіх.

Апісанне
--------

Даўжыня ад долей міліметра да 80 см, маса да 15 кг і больш. Сегментацыя цела ракападобных адрозніваецца самай вялікай разнастайнасцю сярод іншых членістаногіх. Колькасць сегментаў, якія ўваходзяць у склад іх цела, вагаецца ад 5-8 да 50. Сегменты могуць часткова зрастацца адзін з адным. Цела, як правіла, мае 3 аддзелы: галаву, грудзі і брушка, укрыта кутыкулай. У некаторых прымітыўных форм грудны і брушны аддзелы практычна неадрозныя адзін ад аднаго.

На галаве 2 пары вусікаў (антэнулы і антэны), верхнія сківіцы (мандзібулы) і 2 пары ніжніх сківіц (максілулы і максілы). Органы зроку — фасетачныя вочы, часам няпарнае вока. Органы раўнавагі — статацысты. Нервовая сістэма складаецца з брушнога нервовага ланцужка. Крывяносная сістэма незамкнёная. Дыхаюць жабрамі або ўсёй паверхняй цела.

Пашырэнне
---------

Вядомы з кембрыю (больш за 500 млн г. назад). Адрозніваецца 5—9 тыпаў (падкласаў), у т. л. ракушкавыя (*Ostracoda*), жабраногія (*Branchiopoda*), максілаподы (*Maxillopoda*), цэфалакарыды (*Cephalocarida*), вышэйшыя ракі (*Malacostraca*); каля 50 тысяч відаў.

Пашыраны ва ўсіх марскіх і прэсных вадаёмах. Жывуць у тоўшчы вады і на дне вадаёмаў, некаторыя на сушы (макрыцы (*Oniscidea*), некаторыя трапічныя крабы). На Беларусі каля 100 відаў з атраду галінаставусых (*Cladocera*), дзесяціногіх ракападобных (*Decapoda*), карпаедаў (*Branchiura*), раўнаногіх (*Isopoda*), жабраногаў (*Branchiopoda*), разнаногіх (*Amphipoda*), ракавінкавых (*Ostracoda*).

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Дыханне жабернае. Крывяносная сістэма незамкнутая, у буйных відаў на спінным боку грудзей ёсць сэрца з парнымі адтулінамі і сасудамі, якія ад яго адыходзяць. Органы выдзялення — парныя выдзяляльныя залозы. Нервовая сістэма, як і ва ўсіх членістаногіх, уключае каляглотачнае нервовае кольца, брушны нервовы ланцужок і нервы, якія ад іх ады ходзяць.

Большасць ракаў раздзельнаполыя, ёсць гермафрадыты, некаторым уласцівы партэнагенез. Развіццё пераважна з ператварэннем. Лічынка — наўпліус.

Пераважна ўсёедныя. Многія ракі (бакаплавы (*Amphipoda*), весланогія рачкі (*Copepoda*), цыклопы (*Cyclopoida*), эўфаўзіевыя (*Euphausiacea*), мізіды (*Mysida*), галінаставусыя, кумавыя (*Cumacea*) і інш.) — корм для рыб, вадаплаўных птушак, водных млекакормячых. Некаторыя — паразіты або прамежкавыя гаспадары паразітычных чарвей. Многія (пераважна планктонныя формы) — біялагічныя меліяратары.

Промысел і развядзенне
----------------------

Амары, крабы, крэветкі, лангусты, рачныя ракі і інш. — аб’екты промыслу і развядзення.

Зноскі
------

1. ↑  *Круглова О. Ю.* Класс Crustacea — Ракообразные: метод. рекомендации. В 2 ч. Ч. 1. Низшие ракообразные — Мн.: БГУ, 2014. — С 3.

Літаратура
----------

* Біялогія: вучэб. дапам. для 8-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / Л. В. Камлюк, А. С. Шалапёнак; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — 3-е выд. дап. — Мінск : Нар. асвета, 2010. — 222 с.: іл. ISBN 978-985-03-1367-6
* *Гігянік Ю.* Ракападобныя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
* *Чумакоў Л.* Ракі. Малюскі. П’яўкі: Таямнічыя жыхары вадаёмаў. Нарысы. — Мінск: Мастацкая літаратура, 2007. — 73 с.: іл. — (Зямля мая). ISBN 978-985-02-0966-5

| Сучасныя Членістаногія, падтыпы, надкласы і класы |
| --- |
| Царства Жывёлы ·  Падцарства Eumetazoa ·  Раздзел Bilateria ·  Падпадзел Protostomia ·  Надтып Ecdysozoa |
| Хеліцэравыя (Chelicerata) | Павукападобныя (Arachnida) ·  Мерастомавыя (Merostomata) ·  Марскія павукі (Pantopoda) |
| Мнаганожкі (Myriapoda) | Губаногія (Chilopoda) ·  Двухпарнаногія (Diplopoda) ·  Паўраподы (Pauropoda) ·  Сімфілы (Symphyla) |
| Шасціногія (Hexapoda) | Насякомыя (Insecta) ·  Скрытнасківічныя (Entognatha) |
| Ракападобныя (Crustacea) | Шчэлепаногія (Branchiopoda) ·  (Remipedia) ·  Цэфалакарыды (Cephalocarida) ·  Максілаподы (Maxillopoda) ·  Ракушкавыя (Ostracoda) ·  Вышэйшыя ракі (Malacostraca) |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Канадская · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX526749 · BNF: 11977326h · GND: 4073783-4 · LCCN: sh85034396 · Microsoft: 84766238 · NDL: 00566248 · NKC: ph121885 |

 |