recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Сафія Маргарэт Ётшэн’ельм Хелін** (швед. Sofia Margareta Götschenhjelm Helin; нар. 25 красавіка 1972 года, Хуўста, лён Эребру, Швецыя) — шведскі актрыса тэатра і кіно.

Біяграфія
---------

Бацька Сафіі быў прадаўцом, а маці — медсястрой. Калі Сафіі Хелін было 10 дзён ад нараджэння, яе шасцігадовы брат загінуў у аўтакатастрофе; праз чатыры гады пасля гэтага яе бацькі развяліся. Сафія атрымала філасофскую адукацыю ў Лундскім універсітэце. У 1994—1996 гадах Сафія Хелін вучылася ў тэатральнай школе Кале Флюгарэ. У 2001 годзе яна скончыла Стакгольмскі тэатральны інстытут. У 2012 годзе Сафія Хелін здабыла папулярнасць у многіх краінах свету дзякуючы галоўнай ролі ў серыяле «Мост». Яна таксама вядомая па фільмах «Арн: Рыцар-тампліер» і «Арн: Каралеўства ў канцы шляху». На твары і руках Сафіі — шнары, якія яна атрымала ў выніку аварыі на ровары, калі ёй было 24 гады.

Зноскі
------
**«Агенда 3:16»** — нарвежскі лютэранскі штомесячны часопіс, які выходзіць з 2001 года. Ён рэдакцыйна аддзелены ад свайго ўладальніка, Нарвежскай місіі.

«Агенда 3:16» мае на 1 студзеня 2017 года тыраж 9 000 экзэмпляраў, каля 8 000 падпісчыкаў і каля 40 000 чытачоў. Часопіс з’яўляецца працягам выданняў «Занадта бедныя і багатыя» і «Сантал». Рэдактарам часопіса з’яўляецца Крысцін Венема Мальмін.

Часопіс неаднаразова атрымліваў узнагароды і быў удастоены ганаровага згадвання нарвежскай асацыяцыі гандлёвай прэсы.

Зноскі
------

1. ↑  «Tidligere Fagpresseprisvinnere» Архівавана 13 кастрычніка 2014. Fagpressen.

Спасылкі
--------

* Agenda 3:16
**Брацкая магіла** — вайсковае пахаванне ў аграгарадку Дукора, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць.

Гісторыя
--------

У брацкай магіле пахавана 67 войнаў, якія загінулі ў ліпені 1944 года пры вызваленні раёна, і 1 партызан, які загінуў у 1941 годзе. Сярод пахаваных воіны 1-га гвардзейскага танкавага Донскага корпуса 65 войска 1-га Беларускага фронту.

Помнік
------

У 1955 годзе ўсталяваны абеліск з бетона вышынёй 4 м, падставай 1×1 м. Вяршыня абеліска каранавана пяціканцовай зоркай на металічным стрыжні. На асабовай частцы абеліска прымацавана мемарыяльная табліца з тэкстам:

```
«Здесь похоронены воины, погибшие в боях с немецко-фашистскими захватчиками в период Великой Отечественной войны 1941—1945 г.г.»
```

Ніжэй занесены прозвішчы загінулых: 1 партызана і 15 ваяроў, імёны іншых не ўсталяваны. На пастаменце ўмацавана другая дошка з наступным надпісам:

```
«Вечная слава воинам, павшим в боях за свободу и независимость нашей Родины в годы Великой Отечественной войны 1941—1945 г.г.».
```

Магіла абнесена металічнай агароджай 5×10 м..

Зноскі
------

1. ↑  ИСТОРИКО-КУЛЬТУРНЫЕ ЦЕННОСТИ ПУХОВИЧСКОГО РАЙОНА Архівавана 20 ліпеня 2020.

Літаратура
----------

* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9
**Брацкая магіла** — вайсковае пахаванне ў аграгарадку Блонь, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць. Знаходзіцца на паўночна-ўсходняй ускраіне Блоні, побач са скрыжаваннем аўтадарог Мінск — Бабруйск i Мар’іна Горка — Пухавічы.

Гісторыя
--------

У брацкай магіле пахаваны 18 воінаў, загінуўшых пад час Вялікай Айчыннай вайны ў 1941 годзе пры абарончых баях і ў 1944 гадах, пры вызваленні Блоні ад нямецкіх войскаў.

Помнік
------

Абеліск на магіле пастаўлены ў 1950 годзе. Бетонны абеліск вышынёй 2,5 м, падстава 1,2×1 м. Вяршыня абеліска каранавана пяціканцовай зоркай на металічным стрыжні, на фасаднай частцы абеліска выявы сярпа і молата, ніжэй — мемарыяльная табліца з тэкстам: *«Вечная слава героям, павшим в борьбе за свободу и независимость нашей РОДИНЫ!»*. На другой дошцы пайменны спіс паўшых. Надмагілле 3×3 м. Магіла абнесена металічнай агароджай 10×10 метраў.

Зноскі
------

1. ↑  ИСТОРИКО-КУЛЬТУРНЫЕ ЦЕННОСТИ ПУХОВИЧСКОГО РАЙОНА Архівавана 20 ліпеня 2020.

Літаратура
----------

* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9
Схема бітвы пад Леніна
**Бітва пад Леніна** — бітва 12—13 кастрычніка 1943 года непадалёк ад вёскі Леніна (Магілёўская вобласць) паміж 33-й арміяй Заходняга Фронту пад камандаваннем генерала Гордава, у склад якой уваходзіла 1-я польская пяхотная дывізія імя Тадэвуша Касцюшкі, і сіламі Вермахта.

Бітва з'яўлялася часткай Аршанскай наступальнай аперацыі. Яна стала першай бітвай польскіх падраздзяленняў на Усходнееўрапейскім тэатры баявых дзеянняў Другой сусветнай вайны.

Ход падзей
----------

Бітва пад Леніна адбылася 12—13 кастрычніка 1943 года. За вышыню «215,5» разам з воінамі 42-й і 290-й стралковых дывізій 33-й арміі Заходняга фронту змагалася і 1-я Польская пяхотная дывізія імя Тадэвуша Касцюшкі пад камандаваннем генерала З. Берлінга. 12 кастрычніка воінскія злучэнні авалодалі вёскамі Палзухі і Трыгубава. На працягу 2 дзён працягваліся кровапралітныя баі, у якіх вызначыліся 185 воінаў польскай дывізіі, 6-ці савецкім і польскім воінам прысвоена званне Героя Савецкага Саюза. У паветраных баях удзельнічалі лётчыкі 1-й паветранай арміі.

У ходзе баёў было знішчана 9 танкаў і штурмавых гармат, каля 1,5 тысяч варожых салдат і афіцэраў, захоплена 300 палонных, 58 гармат і мінамётаў.

Памяць
------

З 1950 года 12 кастрычніка стала ў Польскай Народнай Рэспубліцы нацыянальным святам — Днём Войска Польскага.

У 1968 годзе, да 25-годдзя бітвы, ў вёсцы Леніна былі створаны помнік бітвы і адкрыты Музей савецка-польскай баявой садружнасці. У гэтым жа годзе дэкрэтам Дзяржсавета ПНР вёска Леніна была ўзнагароджана ордэнам «Крыж Грунвальда» 2-га класа.

Указам Сейма Польскай Народнай Рэспублікі ад 26 мая 1988 года быў заснаваны крыж «За бітву пад Леніна».

Сяло Трагубава, за якое палякі вялі цяжкія баі, было пераназвана ў Касцюшкава.

Дагэтуль штогод 12 кастрычніка ў вёску Леніна прыяжджаюць вэтэраны польскіх фармаванняў, якія ўдзельнічалі ў вызваленні Беларусі.
**Лістапа́давіцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Старобінскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр сельсавета — вёска Лістападавічы.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Старобінскага раёна Слуцкай акругі, з 1927 года — Бабруйскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы ў 1930 годзе ў Старобінскім раёне БССР. З 1935 года ў Старобінскім раёне Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога дзялення ў 1938 годзе ў Старобінскім раёне Мінскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Бабруйскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Мінскай вобласці.

Скасаваны 16 ліпеня 1954 года, вёскі Вялікія Лістападавічы, Малыя Лістападавічы і Крушнікі перададзены ў падпарадкаванне Старобінскаму пассавету, вёскі Язавінь і Саковічы — Мяцявіцкаму сельсавету.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Лісын** (в’етн.: Lý Sơn) — востраў у Паўднёва-Кітайскім моры, частка аднайменнага раёна В'етнама. Плошча разам з суседнімі дробнымі астравамі - 9,97 км². Насельніцтва (2005 г.) — 20 033 чал.

Геаграфія і прырода
-------------------

Востраў Лісын месціцца ў 24 км на ўсход ад узбярэжжа цэнтральнага В’етнама, у 715 км на паўднёвы ўсход ад Ханоя. Даўжыня з захаду на ўсход — 5,36 км. Найбольшая шырыня — 2,5 км. З'яўляецца часткай надводнага вулкана, што сфарміраваўся 25 - 30 млн гадоў таму. На востраве налічваецца 5 кратэраў. Возера ва ўсходняй кальдэры з'яўляюцца крыніцай пітной вады. Паўднёвая частка раўнінная. Лісын славіцца незвычайнымі прыгожымі пейзажамі і ўрадлівымі базальтавымі глебамі. 

Лясы і горныя пустэчы займаюць 391 га. Наземная фаўна бедная. Багацейшы жывёльны свет навакольных каралавых рыфаў.

Інфраструктура
--------------

Востраў Лісын з'яўляецца асноўнай часткай аднайменнага раёна, куды таксама ўваходзяць дробныя астравы. Тубыльцы аб'яднаны трыма абшчынамі Ань-Вінь, Ан-Хай і Ан-Бінь. На востраве працуе некалькі школ і шпіталь. Дзейнічае сталая паромная пераправа. 

Галоўная галіна мясцовай эканомікі — рыбалоўства. Важную ролю адыгрывае сельская гаспадарка. Астравіцяне вырошчваюць на продаж часнык і цыбулю. Развіваецца турызм.

Спасылкі
--------

* HUYỆN LÝ SƠN Архівавана 30 снежня 2018.
* Everything You Need to Know About Ly Son
«Тыяра Сайтаферна»
**Тыя́ра Сайтафе́рна** (фр.: tiare de Saïtapharné) — залатая тыяра, прыпісваемая скіфскаму цару Сайтаферну і набытая Луўрам у 1896 годзе, але якая апынулась падробкай.

Была створана па заказу адэскіх гандляроў антыкварыятам Гохманаў адэскім ювелірам Ізраілем Рухамоўскім у 1895 годзе і выдавалася Гохманамі за працу майстроў калячарнаморскага антычнага горада Ольвіі, якую тыя зрабілі ў падарунак скіфскаму цару Сайтаферну ў якасці выкупа.

Тыяра увайшла ў гісторыю мастацтва як адна з самых славутых музейных падробак і з 1970-ых гадоў сама стала аб’ектам фальсіфікацый.

Апісанне
--------

Дыяметр і вышыня залатой тыяры 18 см; выявы сцэн са старажытнагрэчаскай міфалогіі. На старажытнагрэчаскай мове зроблены надпіс: «Цару вялікаму і непераможнаму Сайтаферну. Савет і народ Ольвіі».

Гісторыя набыцця
----------------

Тыяра была набыта Луўрам за велізарную па тым часам суму ў 200000 франкаў (50000 рублёў). Сам Рухамоўскі атрымаў толькі 1800 рублёў. Якасць працы была настолькі вялікай, што дырэктар Луўра Кемпфен, кіраўнік аддзела антычнага мастацтва дэ Вільфос і шэраг буйнейшых навукоўцаў Францыі: Рэйнак, Мішон, Бенуа, Малінье — безумоўна прызналі тыяру сапраўднай. Тыяра была набыта, на што патрабавалась спецыяльнае дазваленне парламента Францыі, і выстаўлена ў зале антычнага мастацтва. Але ў хуткім часе з’явіліся сумненні.

Аб магчымасці падробкі заявілі расійскі археолаг А. М. Весялоўскі і дырэктар Адэскага музея фон Штэрн, а таксама адзін з найбольш вядомых археолагаў таго часу — Адольф Фуртвенглер. У 1903 годзе нейкі Эліна Майенс, які быў прыцягнуты да адказнасці за падробку карцін, абвясціў, што тыяра з’яўляецца яго вырабам. Але, падчас следства, хутка высветлілася, што сапраўдны аўтар тыяры — Рухамоўскі. Ён прыехаў у Парыж і прывёз малюнкі і формы для доказаў уласнай працы. Акрамя гэтага ён згадзіўся па памяці паўтарыць любы фрагмент тыяры. Да адказнасці ён не быў прыцягнуты, паколькі не прадаваў гэтую тыяру ў Луўр і, больш за тое, яго ўзнагародзілі залатым медалем «Салона дэкаратыўных мастацтваў».

Сучаснасць
----------

Тыяра і цяпер захоўваецца ў Луўры, у аддзеле дэкаратыўных мастацтваў. У 1997 годзе Музей Ізраіля ў Іерусаліме экспанаваў тыяру ў рамках выставы, прысвечанай Рухамоўскаму. У 1998 тыяра выстаўлялася таксама ў Музее мастацтваў у Атланце.

22 красавіка 2014 года на доме, дзе Рухамоўскі стварыў тыяру (Адэса, вул. Осіпава, 6), была ўсталявана мемарыяльная дошка (ініцыятар — краязнаўца А. Гун, скульптар — А. Князік).

Зноскі
------

1. ↑  У Старажытнай Грэцыі тыярамі называлі высокія галаўныя ўборы персаў і скіфаў.
2. 1 2 3  *Сергей Нехамкин*. Корона скифского царя **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Аргументы недели (7снежня 2011). Архівавана з першакрыніцы 23 сакавіка 2012. Праверана 22 ліпеня 2016.

Літаратура
----------

* *Либман М. Островский Г.* Падробныя шэдэўры = Поддельные шедевры. — М.: Советский художник, 1966. — 122 с. — (Страницы истории искусств).
* *Брашинский И. Б.* У пошуках скіфскіх скарбаў = В поисках скифских сокровищ. — Ленинград: Наука, 1979. — 144 с.
**Тышрэй** (іўр.: תִּשְׁרִי) — месяц пачатку года ў яўрэйскім календары (прыходзіцца прыкладна на верасень-кастрычнік).

Сярод месяцаў года месяц *Тышрэй* характарызуецца найбольшай колькасцю святаў. 1-2 тышрэя адзначаецца адно з самых важных святаў у годзе - Рош Ха-Шана - пачатак новага яўрэйскага года. 10 тышрэя надыходзіць самы святы дзень - Ём-Кіпур («Дзень ачышчэння»). З 15 па 21 тышрэя святкуецца Сукот («Свята кушчаў»), 22 - Шміні Ацэрэт, 23 - Сімхат Тора.

| ⛭Месяцы яўрэйскага календара |
| --- |
| Нісан ·  Іяр ·  Сіван ·  Тамуз ·  Аў ·  Элул ·  Тышрэй ·  Хешван ·  Кіслеў ·  Тэвет ·  Шват ·  Адар |
Цеплавы рух сегмента бялковай малекулы.
**Цеплавы рух** — хаатычны рух мікрачасціц (малекул і атамаў), з якіх складаюцца ўсе целы.   

Кінетычная энергія цеплавога руху расце разам з павышэннем тэмпературы.   

Часціцы газаў хаатычна рухаюцца па ўсяму аб'ёму газа, часта саўдараючыся між сабой і са сценкамі сасуда.  

Часціцы вадкасцяў вагаюцца каля сваіх палажэнняў раўнавагі, зрэдку пераскокваючы з аднаго такога палажэння ў іншае.  

У цвёрдых целах цеплавы рух — павольнае ваганне часціц каля сваіх палажэнняў раўнавагі.

Гл. таксама
-----------

* Цеплыня
* Малекулярна-кінетычная тэорыя

Спасылкі
--------

* Цеплавы рух, Сучасная энцыклапедыя (на рус. мове)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Арлоўскі.
**Уладзімір Андрэевіч Арлоўскі** (нар. 17 кастрычніка 1939, г. п. Бялынічы, Магілёўская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1957 годзе архітэктурнае аддаленне Мінскага будаўнічага тэхнікума. У 1957—1958 гадах працаваў у Магілёўскім філіяле «Белдзяржпраекта» старэйшым тэхнікам, архітэктарам. Пераведзены на працу ва Упраўленне па будаўніцтве і архітэктуры Магілёўскага аблвыканкама, дзе працаваў са снежня 1958 года архітэктарам, а з 1966 года начальнікам аддзела грамадзянскага і прамысловага будаўніцтва.

У 1969 годзе скончыў факультэт горадабудаўніцтва Усесаюзнага завочнага інжынерна-будаўнічага інстытута ў Маскве, у 1970 і 1986 гадах навучаўся на агульнасаюзных курсах павышэння кваліфікацыі спецыялістаў па горадабудаўніцтве пры Маскоўскім архітэктурным інстытуце.

У 1971—2000 гадах працаваў намеснікам начальніка Упраўлення па будаўніцтве і архітэктуры Магілёўскага аблвыканкама. Выйшаў на пенсію.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1980 года. Член КПСС з 1972 года. Пражывае ў Магілёве па пр. Міру, 25а.

Грамадская дзейнасць
--------------------

Член Саюза архітэктараў СССР з 1980 года, пасля — Беларускага саюза архітэктараў.

Абіраўся членам рэвізійнай камісіі Беларускага саюза архітэктараў і старшынёй рэвізійнай камісіі Магілёўскай абласной арганізацыі саюза архітэктараў. Актыўна працаваў у архітэктурнай секцыі Магілёўскай абласной арганізацыі Добраахвотнага таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры.

Творчасць
---------

Аўтар генпланаў г. Шклова (1966), г. п. Краснаполле (1971), праекта жыллёва-грамадзянскага будаўніцтва Беларускага цэментавага завода ў г. Касцюковічы (1978) і інш. Арганізоўваў распрацоўку горадабудаўнічай дакументацыі па Магілёўскай вобласці і правядзенне архітэктурных конкурсаў.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалямі «За доблесную працу. У адзначэнне 100-годдзя з дня нараджэння У. І. Леніна», «Ветэран працы», «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941−1945 гг.», «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941−1945 гг.».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Орловский Владимир Андреевич // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Орловский Владимир Андреевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кавальскі.
**Уладзімір Антонавіч Кавальскі** (21.12 (па дакументах 21.10).1912, в. Варонеж, Глухаўскі павет, Чарнігаўская губерня, Расійская імперыя — 29 снежня 1937, Мінск, НКВД) — паэт, драматург; пісаў на польскай мове.

Біяграфія
---------

З двухгадовага ўзросту выхоўваўся ў Кіеве. Пасля смерці бацькі (1925) працаваў на цукровым заводзе, у фасфарытных шахтах (Ярмолінскі раён), кур’ерам у банку (г. Хмяльніцкі), сакратаром сельсавета (вёска Зарэчча Праскураўскага раёна). З 1929 вучыўся ў польскай тэатральнай студыі Вышэйшага музычна-драматычнага інстытута ў Кіеве. У 1930 пераехаў у Мінск. Працаваў загадчыкам польскага сектара Камітэта радыёвяшчання пры СНК БССР. Публікавацца пачаў з 1930 у мінскім польскамоўным часопісе «Orka». Супрацоўнічаў з польскімі газетамі і часопісамі, якія выходзілі ў Кіеве, Маскве; з украінскім друкам. Член СП Беларусі з 1934. Адзін з арганізатараў і кіраўнікоў польскай секцыі СП БССР. Напісаў п’есы «Штурм чарнаводаў» (пастаўлена ў польскім тэатры ў Кіеве, 1931), «Сям’я Варанцовых» (рыхтавалася да пастаноўкі ў польскім тэатры ў Мінску, 1935)

Арыштаваны ў лістападзе 1937. Тыраж апошняга зборніка «Вершы пра Грузію» быў канфіскаваны. Расстраляны. Рэабілітаваны ў 1979.

Паэтычныя творы У. Кавальскага перакладаліся на беларускую, грузінскую, літоўскую, рускую мовы.

Бібліяграфія
------------

* Chłopi w Marchat. Mińsk, 1930;
* Dwa poematy. Mińsk, 1934;
* Poezje. Mińsk, 1934;
* Droga na północ: Poezje. Mińsk, 1930;
* Rodzina Worońców: Sztuka sceniczna w ośmiu obrazach z prołogiem. Mińsk, 1936.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Гапава В.* Непражытае жыццё: Да 75-годдзя з дня нараджэння і да 50-годдзя з дня смерці Уладзіміра Кавальскага // ЛіМ. 1987, 25 снеж.
* Беларускія пісьменнікі: 1917—1990 / Уклад. А. Гардзіцкі. — Мн. 1994.
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Калварыя.
**Жама́йчу Калвары́я** (літ.: Žemaičių Kalvarija), традыцыйная беларуская назва — **Кальва́рыя Жамо́йцкая** — мястэчка ў Плунгскім раёне Цяльшэйскага павета Літвы, на рацэ Вардува. Адміністрацыйны цэнтр Жамайчу-Калварыйскай сянюніі. Насельніцтва 798 чал. (2001). Знаходзіцца на паўночным захадзе краіны, за 26 км ад Плунге. Згодна з сучаснай афіцыйнай літоўскай класіфікацыяй мястэчка належыць да этнаграфічнага рэгіёна Жамойць.

Кальварыя Жамойцкая — адзін з галоўных культурных і рэлігійных цэнтраў Жамойці.

Гісторыя
--------

Да сярядзіны XVII стагоддзя мела назву *Горды* (вядомыя з 1253 года), у складзе Жамойці. У сярэдзіне XVI стагоддзі тут збудавалі касцёл.

У 1637 годзе жамойцкі біскуп Юрый Тышкевіч заснаваў у Гордах кляштар дамініканцаў (з 1644 года дзейнічала школа). У 1639—1642 гадах збудаваў новы касцёл і крыжовы шлях даўжынёй 7 км з 19 стацыямі, які ішоў дадолу праз 7 гораў: Бярозавую, Жвіравую, Св. Яна, Шатрыйскую, Піўнічную, Крыжовую і Св. Алены.

У 1642 годзе Тышкевіч заснаваў мястэчка *Кальварыя Жамойцкая*. У 1750 годзе тут збудавалі новы мураваны касцёл. Станам на 1789 год у мястэчку было 74 дымы.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) апынулася ў складзе Расійскай імперыі.

З 1918 года — у складзе Літвы.

Славутасці
----------

* Касцёл Візытацыі Найсв. Дзевы Марыі і кляштар дамініканцаў (XVIII ст.)
* Капліцы-стацыі Крыжовага шляху (XVIII—XIX стст.)

Галерэя
-------

* Касцёл Візытацыі Найсв. Дзевы МарыіКасцёл Візытацыі Найсв. Дзевы Марыі
* Інтэр’ер Малой БазілікіІнтэр’ер Малой Базілікі
* Адна са стацыяў Крыжовага шляхуАдна са стацыяў Крыжовага шляху

Зноскі
------

1. ↑  ЭнцВКЛ, 2010

Літаратура
----------

* Кальварыя Жамойцкая // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т. 3: Дадатак. А — Я. — С. 253. — 696 с. — ISBN 978-985-11-0487-7 (т. 3), ISBN 985-11-0315-2.
* Kalwarya Żmujdzka // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom III: Haag — Kępy (польск.). — Warszawa, 1882. S. 712
* Кальвария // Жамайчу Калварыя // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Жамайчу Калварыя
**Грунвальдская вуліца** — вуліца ў Полацку, названая ў гонар перамогі ў Грунвальдскай бітве.

Апісанне
--------

Размешчана ў паўночна-заходняй частцы горада (мікрараён «Аэрадром») і цягнецца з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад ад вуліцы Хруцкага да праспекта Міру. Працягласць вуліцы складае 700 метраў. Вуліца ўзнікла ў выніку будаўніцтва шматкватэрных дамоў у пачатку 2020-х гадоў. Забудова вуліцы — тыповая, панэльная і цагляная з пераменнай этажнасцю да 9-10 паверхаў. Актыўнае будаўніцтва новых шматкватэрных жылых дамоў на гэтай вуліцы працягваецца і сёння.

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Полацка

Зноскі
------
**Маткор** (англ.: mathcore) (таксама вядомы як **тэх. метал**, **тэх. хардкор**, і **мат метал**) — гэта стыль (паджанр) металкора, вядомы па высокім узроўні тэхнічнага музычнага майстэрства. Для маткора характэрны дысананс, гэта значыць зрушэнне такту ў гітарных і ўдарных партыях. Прабацькі субжанра — гурты Deadguy, Kiss It Goodbye, Training for Utopia, Botch, Turmoil, Coalesce, Bloodlet, Groundwork, Resurrection, Acme, Nerv and Starkweather.

Гурты ў стылі маткор
--------------------

* Architects *(ЗША)*
* Botch
* Creation is Crucifixion
* The Crinn
* Curl Up and Die
* Daughters
* The Dillinger Escape Plan
* The End
* Extol
* Five Star Prison Cell
* Foreign Objects
* Frog
* From a Second Story Window
* The Forlorn Hope
* The Human Abstract
* HeavyHeavyLowLow
* Inner Surge
* Into The Moat
* Ion Dissonance
* Kevin E. Lyons band
* Knut
* Look What I Did
* Manhattan Skyline
* Meshuggah
* Misery Signals
* Nerv
* The Number Twelve Looks Like You
* The Power and the Glory
* Psyopus
* Some Girls
* Tanagra
* The Tony Danza Tapdance Extravaganza
* Праўда
* Maria: Abort Chosen
* Korea

Глядзіце таксама
----------------

* Матэматычны рок
**The Police** — брытанскі рок-гурт, сфарміраваны ў Лондане ў 1977 годзе. Трыа складалася з брытанцаў Гордана Самнера (Стынга) (вакал, бас-гітара) і Эндзі Самерса (гітара, вакал) і амерыканца Сцюарта Коўпленда (ударныя, перкусія, вакал). Гурт зрабіўся сусветна вядомым у канцы 1970-х і наогул разглядаецца як адзін з першых гуртоў новай хвалі, які дажыў да поспеху сярод шырокай аўдыторыі, граючы ў стылі рок, з элементамі джаза, панка і рэгі. Іх альбом Synchronicity 1983 года стаў нумарам адзін у хіт-парадах Вялікабрытаніі і ЗША і быў прададзены тыражом больш за 8 мільёнаў асобнікаў толькі ў Злучаных Штатах.

Нягледзячы на ​​тое, што афіцыйна пра распад гурта ніколі не было заяўлена, «The Police», за выключэннем кароткага ўз’яднання ў 1986 годзе, спынілі сумесную дзейнасць у сакавіку 1984 года. У лютым 2007 года яны ўз’ядналіся ў гонар святкавання трыццацігоддзя хіт-сінгла «Roxanne» для правядзення сусветнага тура, які падоўжыўся да жніўня 2008 года. За час існавання гурта было прададзена больш за 50 мільёнаў альбомаў па ўсім свеце.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кунцэвічы.
**Кунцэвічы** — шляхецкі род герба Лебедзь. Заснавальнік роду — Якуб Кунцэвіч (?—1523).

Радавод
-------

```
?? 
├─> Якуб Кунцэвіч, ж. — 1) Зоф’я Богдан з Алексін і Мігорас на Валыні; 2) Ганна Сапега (?—1544), д. Багдана Сапегі
│   ├─>Маціс, эйшышскі баярын у 1558, ж. — Зоф’я Мікалаеўна Бакалар
│   │  └─>Ян (?—1594), падкаморы новагародскі 1581, ляснічы мерацкі, аранскі, пралайскі, ж. — Барбара Янаўна Аўсянік
│   │     └─>Самуэль (?—1643), пісар земскі 1618, суддзя земскі лідскі 1635, ж. — 1614 Ганна Палубінская, д. Аляксандра Палубінскага
│   │        └─>Яўстах (?—1682), ж. — Марыяна Ваяводская
│   │           └─>Казімір, ж. — Схаластыка Булгак
│   │              └─>Юзаф, ротмістр навагародскі 1766
│   │                 └─>Стафан (1746—?), уладар маёнткаў Саваротва, Кунцэвічы, ж. — Ганна, д. Ежага Галімскага
│   │                    └─>Францішка (1785—?), м. — Якуб Незабытоўскі
│   └─>Міхал, ж. — княжна ?? Курбская
│      └─>Мацей, уладар маёнтку Ганушышкі ў 1590
│         └─>Якуб Тэадор Кунцэвіч
└─>Мацько Кунцэвіч, у 1494 будучы на службе ў троцкага ваяводы атрымаў 8 служылых людзей, цівун троцкі 1511—1529, намеснік волканіцкі і лепунскі ў 1524—1529
```

Іншыя дзеячы з прозвішчам Кунцэвіч
----------------------------------

Прыведзеныя ніжэй асобы з прозвішчам Кунцэвіч адносяцца да іншых родаў і не маюць адносін да галіны, прадстаўленай вышэй.

```
Кунца Сакаловіч
└─>Каспар Кунцовіч, уладар маёнтка Макраны, маршалак барысаўскі, намеснік барысаўскі 1523—1533
   └─>Мікалай Кунца, ж. — 1) Палонія Янаўна, 2) Марына Сангушка, д. Васіля Сангушкі
```

* Кміта Кунцэвіч Саковіч, у 1522—1525 намеснік віленскі, пазней дзяржаўца вількамірскі
* Іван, намеснік юрборскі 1536—1548, мытнік ковенскі ў 1540
* Федар, харужы гарадзенскі 1578

```
Гаўрыла, радны магістрата Уладзіміра-Валынскага, ж. — Марына
└─>Ян (у манасцве Іасафат) (1580—1623), уніяцкі архіепіскап полацкі
```

Літаратура
----------

* Вацлаў Пануцэвіч. Сьвяты Язафат. — Полацак: «Сафія», 2000

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Кунцэвічы герба «Лебедзь»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жыгар.
**Марыя Аўрамаўна Жыгар** (15.05.1919 — ?) — беларускі ўрач, арганізатар аховы здароўя. Заслужаны ўрач БССР (1960).

Біяграфія
---------

Вучылася ў Мінскім медыцынскім інстытуце (1938—1941), скончыла Яраслаўскі медыцынскі інстытут (1944). Галоўны ўрач Тураўскай (1945—1953), Жыткавіцкай (1953—1955) раённых бальніц. Галоўны ўрач Лепельскай абласной псіхіятрычнай бальніцы (1956—1963), галоўны ўрач Лепельскага раёна (1963—1970), урач-статыстык Лепельскай цэнтральнай раённай бальніцы (1970—1981).

Зноскі
------

1. ↑  100 лет со дня рождения Марии Авраамовны Жигарь  (руск.)
**Іда Марыя Арансан** (швед. Ida Maria Aronsson, нар. 23 снежня 1983) — шведская футбалістка, якая гуляла на пазіцыі нападаючай за клубы «Лінчэпінг» і «Мальмё». Удзельніца Алімпійскіх гульняў 2008 года.

Спартыўная кар’ера
------------------

### Клубная

З 2002 года выступала за «Лінчэпінг», правяла шэсць сезонаў у складзе каманды і адыграла агулам 121 гульню. У 2007 годзе клуб адпусціў яе.

Сезоны 2007/2008 і 2008/2009 правяла ў клубе «Мальмё», заключыўшы двухгадовы кантракт з магчымасцю падаўжэння на год, у 34 гульнях вызначылася 9 разоў. Па заканчэнні сезона 2008/2009 завяршыла гульнявую кар’еру і вярнулася ў Лінчэпінг, заняўшыся дзейнасцю, не звязанай з футболам.

### У зборнай

Марыя Арансан дэбютавала за зборную 2 кастрычніка 2004 года ў гульні супраць Фінляндыі (1:1). 9 лютага 2006 года ў матчы ў кіпрыёцкім горадзе Ахна забіла першы і адзіны гол за зборную ў гульні супраць Англіі (1:1). У жніўні 2008 года выклікалі ў склад алімпійскай зборнай у сувязі з траўмай Юсефіны Эквіст, выйшла ў авертайме чвэрцьфіналу супраць Германіі (Швецыя прайграла матч).

Зноскі
------

1. ↑  Maria Aronsson // Soccerdonna — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>
2. 1 2  Aronsson, Ida Maria // Sveriges befolkning 2000 — Sveriges Släktforskarförbund, 2020. Праверана 15 студзеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q106527645'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10685961'></a>
3. ↑  Soccerdonna — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FBref.com · Olympedia · soccerdonna.de (ігрок) · svenskfotboll.se · Алімпійскі камітэт Швецыі |
**Мілян Яблан** (сербск.: Miljan Jablan, нар. 30 студзеня 1985) — сербскі футбаліст, абаронца харвацкага клуба «Борац» з Бобаты.

Клубная кар’ера
---------------

Гуляў у Сербіі за розныя клубы. У студзені 2012 перайшоў у гродзенскі «Нёман», аднак з-за траўмы ўпершыню з’явіўся на полі толькі 18 мая ў матчы 11 тура супраць «Гомеля». Дэбют атрымаўся няўдалым: з-за яго памылак каманда прапусціла два галы, а сам ён быў заменены ўжо на 30-й хвіліне. Пазней, аднак, замацаваўся ў асноўным складзе.

Сезон 2013 пачынаў асноўным цэнтральным абаронцам каманды, але пазней быў пераведзены на пазіцыю апорнага паўабаронцы, дзе таксама выступаў паспяхова. 28 верасня 2013 адпомсціў «Гомелю», забіўшы ў яго вароты прыгожы мяч з 40 метраў.

У лютым 2014 перайшоў у казахстанскі клуб «Кайсар». Згуляў за «Кайсар» 18 матчаў, але па закачэнні сезону 2014 пакінуў Кызыларду. У лютым 2015 падпісаў кантракт з «Акжайыкам».

Улетку 2015 года вярнуўся ў Сербію, стаўшы іграком клуба «Борац». З лютага па жнівень 2016 года выступаў за літоўскую «Судуву», пазней вярнуўся ў «Борац». У пачатку 2017 года стаў іграком чарнагорскага клуба «Младаст», з якім заваяваў бронзавыя медалі чэмпіянату Чарнагорыі. Улетку 2017 года перайшоў у «Алашкерт», аднак пасля першай паловы сезону 2017/18 з-за траўмы пакінуў каманду.

У ліпені 2018 года далучыўся да клуба «Пролетар», які выйшаў у сербскую Суперлігу. У лютым 2020 года перайшоў у «Кабел» з Першай лігі, а сезон 2020/21 пачаў у іншым клубе з Нові-Сада — «Младасці», але пеазней перайшоў у «Тэкстылац». У жніўні 2021 года стаў іграком «Дравы» з другой славенскай лігі, але хутка пакінуў каманду. У 2022 годзе гуляў за клуб «ЧСК Півара», а ў лютым 2023 года перайшоў у харвацкі «Борац» з Бобаты.

Дасягненні
----------

* Сцяг Чарнагорыі 03Бронзавы прызёр Бронзавы прызёр чэмпіянату Чарнагорыі: 2017

Зноскі
------

1. ↑  Miljan Jablan // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  «Неман» — «Гомель». Без вариантов
3. ↑  Милян Яблан подписал контракт с «Кайсаром»
4. ↑  Яблан подписал контракт с «Акжайыком»

Спасылкі
--------

* Профіль на сайце *kick-off.by* (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FBref.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
**Таміліна** (руск.: Томи́лино) — пасёлак гарадскога тыпу ў Любярэцкім раёне Маскоўскай вобласці Расіі; уваходзіць у муніцыпальнае ўтварэнне «Гарадское паселішча Таміліна».

Насельніцтва — 31 649 чал. (2017). На 2015 г. Таміліна з'яўлялася другім па колькасці насельніцтва пасёлкам гарадскога тыпу Маскоўскай вобласці і адным з найбуйнейшых пасёлкаў гарадскога тыпу ў Расіі.

Чыгуначная платформа Таміліна размешчана за 25 км па Разанскай кірунку Маскоўскай чыгункі ад станцыі Масква-Пас.-Казанская на паўднёвым усходзе ад Масквы.

Зноскі
------

1. ↑  АКТМУ. 179/2016. Цэнтральная ФА Праверана 21 кастрычніка 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26878024'></a>
2. ↑   Праверана 25 ліпеня 2018.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Герашчанка.
**Дзмітрый Васілевіч Гера́шчанка** (нар. 25 студзеня 1951, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 25 студзеня 1951 года ў сям’і архітэктараў Васіля Герашчанкі і Любові Усавай. Скончыў у 1974 годзе БПІ. Працаваў у вытворчых майстэрнях камбіната Мастацкага фонда Беларусі (1968—1969), з 1969 у інстытуце «Мінскпраект».

Творчасць
---------

Асноўныя работы: водаахоўная зона Сляпянскай воднай сістэмы і 7 сквераў уздоўж яе (1989, у складзе аўтарскага калектыву; Дзяржаўная прэмія БССР 1989), праект рэканструкцыі парку імя М. Горкага (1978), Парк 60-годдзя Кастрычніка (1986), воднае добраўпарадкаванне ўчастка р. Свіслач (1988). Па яго праектах будаваліся паркі ў Нясвіжы, па праспекце Праўды і па вул. П. Глебкі; левабярэжная частка Камсамольскага возера ў Мінску і інш.

Сям’я
-----

Мае двух дачок, Дар’ю і Вольгу, якія таксама працуюць архітэктарамі ў інстытуце «Мінскпраект».

Зноскі
------

1. 1 2  К 100-летию со дня рождения архитектора В. И. Геращенко

Літаратура
----------

* Герашчанка Дзмітрый Васілевіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
Амстэрдамскае прадстаўніцтва Вест-Індскай кампаніі (1623—1647 гг.)
**Галандская Вест-Індская кампанія** (нідэрл.: Geoctroyeerde West-Indische Compagnie) — галандская гандлёвая кампанія, якая пасля стварэння ў 1621 годзе атрымала ад Генеральных штатаў манапольнае права гандлю і каланізацыі ў Амерыцы і Заходняй Афрыцы.

Асноўныя кірункі дзейнасці: рабагандаль, гандаль золатам, серабрам, футрам, цукрам, слановай косцю, а таксама пірацтва (асабліва рабаванне іспанскіх караблёў). Кампанія мела пяць офісаў у метраполіі (у тым ліку ў Амстэрдаме і Ротэрдаме) і кіравалася саветам з 19 купцоў.

Росквіт
-------

Скарыстаўшыся паслабленнем Партугальскай каланіяльнай імперыі, галандцам удалося авалодаць паўночнай часткай Бразіліі (гл. Галандская Бразілія), а таксама Сурынамам і шэрагам астравоў Вест-Індыі (гл. Нідэрландскія Антыльскія астравы). Галоўнай галандскай факторыяй у Паўночнай Амерыцы стаў Новы Амстэрдам (гл. Новыя Нідэрланды). На ўзбярэжжы Афрыкі ўдалося захапіць шэраг партугальскіх і заснаваць новыя фарты (гл. Галандская Гвінея).

Заход
-----

Кампанія была рэарганізавана 1674 годзе, але ўжо не мела ранейшага значэння (яе тэрыторыі ў Бразіліі былі захоплены Партугаліяй, а Новы Амстэрдам і іншыя ўладанні ў Паўночнай Амерыцы — Вялікабрытаніяй); у 1791 годзе акцыі кампаніі былі набыты галандскім урадам і яна, фактычна, спыніла самастойнае існаванне.

Гл. таксама
-----------

* Гісторыя Нідэрландаў
* Калоніі Нідэрландаў
* Першая англа-галандская вайна
* Другая англа-галандская вайна
* Трэцяя англа-галандская вайна

Зноскі
------

1. ↑  *Fatah-Black K.* Sociëteit van Suriname — Walburg Pers, 2019. — С. 20. — 175 с. Праверана 27 мая 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95627722'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q47456095'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2408711'></a>

Спасылкі
--------

* (парт.) Факсіміле 15 WIC-кнігі ў сувязі з падзеямі ў Бразіліі ў XVII стагоддзі
* (англ.) Dutch Portuguese colonial history Архівавана 13 верасня 2008.
* (руск.)  (гал.) Умовы, створаныя бургамістрамі Амстэрдама, 1656

| ⛭Каланіяльныя кампаніі |
| --- |
| Брытанскія  | 
* Маскоўская
* Турэцкая
* Паўночнага мора
* Ост-Індская
* Вірджынская і Плімуцкая
* Афрыканская
* Гудзонава заліва

 |
| Галандскія  | 
* Ост-Індская
* Вест-Індская
* Грэнландская

 |
| Дацкія  | 
* Ост-Індская
* Вест-Індская
* Азіяцкая

 |
| Шведскія  | 
* Паўднёвая
* Ост-Індская
* Вест-Індская
* Афрыканская

 |
| Іншыя | 
* Партугальская Ост-Індская
* Остэндская
* Французская Ост-Індская
* Новай Францыі
* Кампанія Шатландыі

 |
| Познія (XIX стагоддзе) | 
* Расійска-амерыканская
* Паўночна-Заходняя
* Нігерская
* Паўднёва-Афрыканская
* Паўночнага Барнэа
* Новагвінейская
* Джалуіцкая

 |
**Барабаншчык з Ваўкавыска** — унікальная шахматная фігурка пешкі XII ст. знойдзеная ў Ваўкавыску. Захоўваецца ў калекцыі Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь.

Апісанне
--------

Мініяцюрная касцяная фігурка вышынёй 25 мм уяўляе сабой скульптурку барабаншчыка, змешчаную на трохвугольнай аснове, які падае сігнал да бою. Ваенны музыка — прысадзісты чалавек з няправільнымі рысамі твару і зачэсанымі назад доўгімі валасамі. На галаве — нізкія шапачка, якая нагадвае сучасны берэт. Апрануты у доўгую да каленяў падпяразаную кашулю, на нагах — боты. З пляча на шырокай стужцы звісае «бубен». Разьбяр імкнуўся перадаць дэталі, якія лічыў важнымі. У правай руцэ барабаншчыка — узятая ўверх загнутая на канцы палка-вашчага, якой білі па барабане або літаўрах. Старажытны майстра выканаў фігурку ў мяккай гумарыстычнай танальнасці, што дасягнута дзякуючы ўмеламу выкарыстанню аднаго са спосабаў шаржыравання — наўмыснай дэфармацыі асобных рысаў характару або аблічча. Тут разьбяр сканцэнтраваў сваю ўвагу на твары: выцягнуў ніжнюю сківіцу, павялічыў мясісты нос.

Зноскі
------

1. ↑  Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.
2. ↑  Станіслаў Цярохін. ШАХМАТЫ ДАЛЁКІХ ПРОДКАЎ

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.
**Жалезаапрацоўчы завод Энгельсберг** (шведск.: Engelsbergs bruk) — металургічны завод, размешчаны ў вёсцы Энгельсберг, прыблізна ў 10 км ад горада Фагерста, лен Вестманланд, Швецыя. Гістарычная славутасць, знаходзіцца ў спісе сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Гісторыя
--------

Завод быў пабудаваны ў 1681 годзе Перам Ларсанам Юленхекам (1645—1706) і ў перыяд XVII—XVIII стст. быў адным з найбольш сучасных металургічных заводаў у свеце. Вытворчасць у Швецыі высакаякаснага жалеза зрабіла яе лідарам у гэтай вобласці ў той час.

Ліцейны цэх завода працаваў да 1919 года. Паколькі большасць больш старых заводаў на працягу доўгіх гадоў зусім ці часткова не выкарыстоўваліся, завод Энгельсберг з'яўляецца сёння самым захаваным узорам жалезаапрацоўчых вытворчасцей у Швецыі.

Па рашэнні ЮНЕСКА, у 1993 годзе гэта прадпрыемства было занесена ў спіс Сусветнай спадчыны.

Спасылкі
--------

* Спіс ЮНЕСКА

| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Швецыі |
| --- |
| 
* Дротнінгхольм
* Бірка і Хоўгардэн
* Гамельстад
* Жалезаапрацоўчы завод Энгельсберг
* Наскальныя рэльефы ў Тануме
* Скугсчуркагардэн
* Ганзейскі горад Вісбю
* Лапонія
* Ваенна-марскі порт Карлскруна
* Сельскі ландшафт на поўдні Эланда
* Высокі бераг / архіпелаг Кваркен
* Вялікая медная гара, Фалун
* Радыёстанцыя ў Варбергу
* Дуга Струвэ
* Фермерскія хаты Хельсінгланда

 |  |
**Жалезная гвардыя** (рум.: Garda de fier) — ультраправая румынская палітычная арганізацыя. Заснаваная Карнэліу Зэля Кадрану (які ўзначальваў арганізацыю да свайго забойства ў 1938) 24 ліпеня 1927 як «Легіён арханёла Міхаіла». Гвардыя была выдзеленая са складу Легіёна ў 1930 як параваеннае крыло, аднак назву «Жалезная гвардыя» звычайна адносяць да ўсёй партыі. У чэрвені 1935 Легіён змяніў сваю афіцыйную назву на «Усё для краіны».

Ідэалогія партыі з'яўлялася антыкамуністычнай, антысеміцкай і клерыкальна-фашысцкай. Моладзевы рух Легіёна грунтавалася на тэалагічным факультэце Бухарэсцкага ўніверсітэта. 

У 1940, падтрымаўшы маршала Іон Антанэску, Гвардыя прыйшла да ўлады. Аднак хутка супярэчнасці з дыктатарам прывялі да няўдалай спробы перавароту, пасля якога, 22 студзеня 1941, Жалезная гвардыя была разагнаная, а яе прыхільнікі знятыя з дзяржаўных пасад.

Гл. таксама
-----------

* Мяцеж 1941 года ў Румыніі


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4014103-2 · LCCN: n50072009 · NKC: mzk2017974023, kn20090310017, mzk2018977760 · SUDOC: 027769097 · VIAF: 173528371 |
**Алена Валер'еўна Ледзянёва** (англ.: Alena V.Ledeneva; нар. 1964) — брытанскі сацыёлаг. Прафесар Школы славянскіх і ўсходнееўрапейскіх даследаванняў ва ўніверсітэцкім Каледжы Лондана. Вядомая сваімі работамі пра блат, хабарніцтва, тэлефоннае права і савецкую і постсавецкую карпаратыўнасць.

Біяграфія
---------

У 1986 годзе скончыла Новасібірскі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «эканамічная кібернетыка». У 1991—1996 гадах вучылася на факультэце сацыяльна-палітычнай тэорыі Кембрыджскага універсітэта, скончыла аспірантуру Кембрыджскага ўніверсітэта. З 1999 года выкладае ва ўніверсітэцкім каледжы Лондана. Была запрошаным прафесарам Цэнтра расійскіх і еўразійскіх даследаванняў імя Дэвіса ў Гарвардскім універсітэце (2005), у Манчэстэрскім універсітэце (2006), у Інстытуце палітычных даследаванняў у Парыжы (2010). Удзельнік міжнароднага дыскусійнага клуба Валдай ў 2005—2007 гадах. У сапраўдны момант кіруе адным з напрамкаў у буйным праекце Еўрапейскай Камісіі па даследаванні карупцыі — Anticorruption Policies Revisited: Global Trends and European Responses to the Challenge of Corruption (ANTICORRP).

Агляд навуковай дзейнасці
-------------------------

Работы Ледзянёвай прысвечаны карупцыі, эканамічным злачынствам, нефармальным сувязям і патрон-кліенцкім адносінам. У сваёй першай кнізе «Russia's Economy of Favours: Blat, Networking and Informal Exchange» яна аналізуе феномен блату — выкарыстання нефармальных кантактаў і асабістых сувязяў для атрымання тавараў і паслуг ва ўмовах савецкай сістэмы размеркавання. Вывучае гістарычныя, сацыя-эканамічныя і культурныя аспекты гэтай з'явы і яе ўплыў на постсавецкую Расію. Ледзянёва сцвярджае, што нягледзячы на ​​тое, што палітычныя і эканамічныя рэформы пасля распаду СССР змянілі расійскую штодзённасць, практыкі блату ўсё роўна заставаліся ключавымі для разумення сацыяльных і эканамічных праблем постсавецкай рынкавай эканомікі. У кнізе «How Russia Really Works» Ледзянёва вывучае функцыянаванне палітыкі, бізнесу, СМІ і прававой сферы ў Расіі 1990-х гадоў. Яна асвятляе такія феномены, як наём спецыяльных фірмаў для чорнага піяру канкурэнтаў, выпрацоўванне схем сыходу ад падаткаў і асаблівасці правапрымянення. На яе думку, гэтыя з'явы адначасова падсілкоўвалі і падточваюць функцыянаванне фармальных інстытутаў. У кнізе «Can Russia Modernise?» Ледзянёва апісвае нефармальныя сеткі, якія фарміруюць расійскую «сістэму», гэта значыць схемы сакрэтнага кіравання. Яна ставіць пад сумнеў ролю фармальнай ўладнай вертыкалі і вылучае альтэрнатыўную тэорыю прыняцця рашэнняў у сучаснай Расіі.

Зноскі
------

1. ↑  Alena V Ledeneva // Identifiants et Référentiels — ABES, 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q47757534'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2826570'></a>
2. ↑  Alena V. Ledeneva // NUKAT — 2002.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11789729'></a>
3. ↑

### Спасылкі

* 
* 
* 


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Google Scholar · ORCID · Scopus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 135387734 · GND: 171690745 · ISNI: 0000 0001 1085 3929 · LCCN: n97071116 · NKC: jo2015854255 · NTA: 176523308 · NUKAT: n2003046618 · SUDOC: 050692259 · VIAF: 116320990 |

 |
**Алена Барысаўна Ялесіна** (руск.: Еле́на Бори́совна Еле́сина; нар. 5 красавіка 1970, Чалябінск) — савецкая і расійская скакуха ў вышыню. Алімпійская чэмпіёнка 2000 года, прызёр еўрапейскіх і сусветных першынстваў.

Біяграфія
---------

Алена Ялесіна нарадзілася 5 красавіка 1970 года ў Чалябінску. Вучылася ў сярэдняй школе № 17 Савецкага раёна горада Чалябінска. Скончыла Чалябінскі педагагічны інстытут.

Першы спартыўны поспех да Алены прыйшоў у 1988 годзе, калі яна ў 18-гадовым узросце выйграла спаборніцтва па скачках у вышыню на сусветным юніёрскім першынстве. У 1990 годзе яна перамагла на Гульнях добрай волі, усталяваўшы асабісты рэкорд — 2 метры 2 сантыметры, які так і застаўся яе лепшым вынікам за кар’еру. У 90-я гады Ялесіна некалькі разоў брала ўдзел у сусветных і еўрапейскіх першынствах, выйграла там шэраг сярэбраных (чэмпіянаты свету 1991 і 1999 гадоў) і бронзавых медалёў (летні чэмпіянат Еўропы 1990 і зімовыя 1992 і 1998 гадоў). Аднак галоўны спартыўны поспех прыйшоў да спартсменкі на Алімпійскіх гульнях 2000 года ў Сіднеі, дзе Ялесіна дастаткова нечакана з вынікам 2.01 стала алімпійскай чэмпіёнкай, апярэдзіўшы прызнаных фаварытак — шведку Кайсу Бергквіст і паўднёваафрыканку Хестры Клоэт.

Да Алімпійскіх гульняў спыніла спартыўную кар’еру ў сувязі з нараджэннем сына. Годам пазней вярнулася ў вялікі спорт і выйграла золата ў Сіднеі, але рэцыдывы старых траўмаў не дазволілі Алене выйсці на ранейшы спартыўны ўзровень, адзіным поспехам наступных гадоў стала срэбра зімовага сусветнага першынства 2003 года ў Бірмінгеме. У 2005 годзе пасля нараджэння другога сына Ялесіна аб’явіла аб завяршэнні кар’еры.

Жыве ў Аўстраліі. Замужам за вядомым у мінулым армянскім цяжкаатлетам Агванам Грыгаранам (нар. 1969), удзельнікам Алімпійскіх гульняў 1996 года ў Атланце (восьмае месца).

Імем Алены Ялесінай названы лёгкаатлетычны комплекс у Цэнтральным раёне Чалябінска.

Зноскі
------

1. ↑  Yelena Yelesina // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>

| ⛭ Алімпійскія чэмпіёнкі ў скачках у вышыню |
| --- |
| 
* **1928**: Канада Этэль Кэтэрвуд
* **1932**: Злучаныя Штаты Амерыкі Джын Шылі
* **1936**: Венгрыя Ібоя Чак
* **1948**: Злучаныя Штаты Амерыкі Эліс Коўчмэн
* **1952**: Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка Эстэр Бранд
* **1956**: Злучаныя Штаты Амерыкі Мілдрэд Мак-Дэніел
* **1960**: Румынія Іаланда Балаш
* **1964**: Румынія Іаланда Балаш
* **1968**: Чэхаславакія Міласлава Рэзкава
* **1972**: Федэратыўная Рэспубліка Германіі (1949—1990) Ульрыке Мейфарт
* **1976**: Германская Дэмакратычная Рэспубліка Розмары Акерман
* **1980**: Алімпійскі сцяг Сара Сімеоні
* **1984**: Федэратыўная Рэспубліка Германіі (1949—1990) Ульрыке Мейфарт
* **1988**: Злучаныя Штаты Амерыкі Луіза Рытэр
* **1992**: Германія Хайке Хенкель
* **1996**: Балгарыя Стэфка Кастадзінава
* **2000**: Расія Алена Ялесіна
* **2004**: Расія Алена Слесарэнка
* **2008**: Бельгія Тыя Хелебаўт
* **2012**: Расія Ганна Чычарава
* **2016**: Іспанія Рут Бейтыя
* **2020**: Алімпійскі сцяг Марыя Ласіцкенэ

 |
**Алена Аляксандраўна Караед** (нар. 6 чэрвеня 1966, Мсціслаў Магілёўскай вобласці) — беларускі ўрач, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыла Смаленскі дзяржаўны медыцынскі інстытут з адзнакай (урач-педыятр), Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (жзяржаўнае кіраванне сацыяльнай сферай).

Працавала ўчастковым урачом-педыятрам, раённым педыятрам, намеснікам галоўнага ўрача па медыцынскаму абслугоўванню насельніцтва раёна ўстановы аховы здароўя «Мсціслаўская цэнтральная раённая бальніца». Галоўны ўрач установы аховы здароўя «Мсціслаўская цэнтральная раённая бальніца».

Выбіралася членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана юбілейнымі медалямі «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», «65 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Короед Елена Александровна Архівавана 18 кастрычніка 2020.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь чацвёртага склікання