recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| Рэлігія |
| --- |
| Формы рэлігійнай свядомасці |
| * Монатэізм
* Політэізм
* Дэізм
* Тэізм
* Ітсізм
* Пантэізм
 |
| Сусветныя рэлігіі |
| * Будызм
* Хрысціянства
* Іслам
 |
| Аўраамічныя рэлігіі |
| * Іўдаізм
* Хрысціянства
* Іслам
* Бахаі
 |
| Дхармічныя рэлігіі |
| * Індуізм
* Джайнізм
* Сікхізм
* Будызм
 |
| Традыцыйныя рэлігіі Далёкага Усходу |
| * Даасізм
* Канфуцыянства
* Сінтаізм
 |
| Асноўныя паняцці |
| * Бог
* Душа
* Грэх
* Сакральнасць
* Дух
* Вера
* Догма
* Свяшчэнныя пісанні
* Жыццё пасля смерці
* Абрад
* Храм
 |

**Мо́натэі́зм** (літар. «адзінабожжа» — ад грэч. μόνος — мона, «адзін» і грэч. θεός, «бог») — рэлігійнае ўяўленне і вучэнне пра Адзінага Бога (у супрацьлегласць язычніцкаму многабожжу, політэізму). Звычайна монатэізм таксама супрацьпастаўляецца пантэізму. У монатэізме Бог звычайна персаніфікуецца, г.зн. з'яўляецца вызначанай «асобай». Да монатэістычных рэлігій адносяцца, у ліку іншых, іўдаізм, іслам і хрысціянства (пры ўмове, што Троіца не ставіць пад пытанне Яго адзінства). Монатэізм можна класіфіцыраваць на тэізм, пантэізм, панентэізм і дэізм.

Аўрамістычныя рэлігіі
---------------------

### Іўдаізм

У іўдаізме важнае значэнне адыгрываюць тэксты Свяшчэннага Пісання — Тора і Танах. Пра дакладны час з'яўлення веры ў адзінага Бога там нічога не сказана, але з пункту гледжання тэксту ў часы праайцоў Аўрама і Майсея яна ўжо была вядомая чалавецтву, гэта значыць, што Аўрам і Майсей не могуць лічыцца яе заснавальнікамі, вынаходнікі або першыя прапаведнікі, а хутчэй як вялікія праведнікі, як праайцы яўрэйскага народа, як людзі, якія шмат зрабілі для распаўсюджвання і зацвярджэння адзінабожжа і запаведзяў Свяшчэннага Пісання ў свеце і як людзі запавету. Старадаўняя рэлігія ізраільцян у часы Майсея, была верагодна генатэістычнай. Яхвэ быў адзіным богам яўрэяў, але іншыя народы мелі сваіх багоў, напрыклад Ваал лічыўся богам Ханаана. Таму першая запаведзь дэкалогу Майсея гучыць як «хай не будзе ў цябе іншых багоў перад абліччам».

Рэлігія Майсея лічыцца яе прыхільнікамі значным крокам наперад у духоўным і маральным развіцці чалавецтва. У адрозненне ад рэлігій вялікіх дзяржаў той эпохі, як Старажытны Егіпет, Вавілон або Старажытная Грэцыя, Майсеева вера была вольна ад амаральных міфаў і жорсткіх рытуалаў. Яхвэ ставіў сваім прыхільнікам высокія этычныя патрабаванні. У больш позні перыяд канцэпцыя іўдаізму эвалюцыянавала. Яхвэ стаў уладальнікам Сусвету, які выбраў яўрэяў сярод іншых народаў каб падрыхтаваць глебу для прыходу месіі.

Іўдаізм забараняе пачытаць выявы Бога, каб падкрэсліць яго бясконцую магутнасць і адрозніць яго ад паганскіх багоў. Прыхільнікі іўдаізму лічаць абавязкам любіць Бога, хоць найважнейшым з'яўляецца страх перад яго гневам. Імя Бога лічыцца настолькі святым, што чалавеку не дазваляецца яго прамаўляць.

Зноскі
------

1. ↑  А. М. Лопухов — Словарь терминов и понятий по обществознанию  (руск.)
2. ↑  Артыкул «*Монотеизм*» у Электроннай яўрэйскай энцыклапедыі
3. ↑  «Монотеизм Архівавана 6 лютага 2009.» в Энциклопедии современной эзотерики]  (руск.)
4. ↑  «Монотеизм» в энциклопедии Кругосвет Архівавана 6 лістапада 2015.  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Алекна.

**Віргіліюс Алекна** (літ. Virgilijus Alekna, 13 лютага 1972, в. Цярпейкяй, Купішскі раён, ЛітССР) — літоўскі лёгкаатлет, дыскабол. Удзельнік пяці Алімпіяд, двухразовы алімпійскі чэмпіён, двухразовы чэмпіён свету, чэмпіён Еўропы. Лепшы лёгкаатлет Еўропы 2005. Лепшы спартсмен Літвы 2000, 2004, 2005, 2006. У 2007 годзе быў удастоены звання пасла ЮНЕСКА па спорце. Выпускнік Каўнаскай акадэміі фізічнай культуры. Лепшы лёгкаатлет свету па версіі часопіса Track & Field News 2000 года.

Уладальнік другога выніку ў гісторыі кідання дыска – 73 м 88 см (паказаны на спаборніцтвах у Каўнасе 3 жніўня 2000 года).

Зноскі
------

1. ↑  Virgilius Alekna // Brockhaus Enzyklopädie Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
2. ↑  Virgilijus Alekna // World Athletics database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>
**Кагаласка** (англ.: Kagalaska) — востраў у групе Алеуцкіх астравоў. Уваходзіць у склад амерыканскага штата Аляска. Плошча — 164 км². Незаселены.

Кагаласка — частка групы Андрэянаўскіх астравоў. Аддзелены вузкім пралівам (330 м) ад большага па плошчы вострава Адак на захадзе. Мае вулканічнае паходжанне. Сфарміраваўся ў выніку падняцця літасфернай пліты. У плейстацэнавы перыяд быў пакрыты ледавіком. Сушу пакрываюць горы да 760 м, скалы, вылучаецца вузкая паласа пляжа.

Клімат вільготны, пераходны ад умеранага да арктычнага.

Кагаласку насяляюць птушкі, лісы, грызуны, карыбу. Флора характэрная для тундры.

У старажытнасці востраў быў населены алеутамі, аднак да 1867 г. калі Расійска-амерыканская кампанія перадала яго ЗША, карэннае насельніцтва знікла. У нашы дні з'яўляецца часткай Аляскінскага марскога запаведніка.

Спасылкі
--------

* Draft Environmental Assessment of Caribou Control on Kagalaska Архівавана 16 сакавіка 2017.
* Geology of Southern Adak Island and Kagalaska Island, Alaska

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Геаграфічна-статыстычны Расійскай Імперыі |
***Anguillicoloides crassus*** (лац.) - від круглых чарвей сямейства {{bt-bellat||Anguillicolidae}}, які паразітуе ў плавальным пузыры {{bt-bellat|Рачныя вугры{{!}}рачных вугроў|*Anguillidae*}}. Першапачаткова жыў толькі ў Японіі, дзе з'яўляўся паразітам {{bt-bellat||*Anguilla japonica*}}. {{нп3|Інтрадукцыя (біялогія)|Інтрадукцыя|ru|Интродукция (биология)}} ў вадаёмы Еўропы прывяла да памяншэння папуляцыі {{bt-bellat|Вугор еўрапейскі{{!}}еўрапейскага вугра|*Anguilla anguilla*}}.

Апісанне
--------

Даўжыня цела да 4,5 см, дыяметр 5 мм. Гематафаг. Кроў вугра ў кішачніку чарвяка надае яму характэрную цёмную афарбоўку. Постэмбрыянальнае развіццё адбываецца ў чатыры лічынкавыя стадыі. Самка вырабляе больш за 10 тысяч яец.

{{нп3|Паратэнічны гаспадар|Паратэнічнымі гаспадарамі|uk|Паратенічний хазяїн}} выступаюць планктонныя ракападобныя, а таксама дробна-размерные віды рыбы.

Літаратура
----------

* F. Hartmann (1993): *Untersuchungen zur Biologie, Epidemiologie und Schadwirkung von Anguillicola crassus Kuwahara, Niimi und Itagaki 1974 (Nematoda), einem blutsaugenden Parasiten in der Schwimmblase des europäischen Aals (Anguilla anguilla L.)*. Dissertation an der Universität Hamburg, Fachbereich Biologie (PDF; 1,8 MB)

Спасылкі
--------

* Occurrence of the Swimbladder Parasite Anguillicola crassus (Nematoda, Dracunculoidea) in European Eels (*Anguilla anguilla*) in Ceyhan River, Turkey

1. ↑  Kuwahara A. Niimi H. & Itagaki H. (1974). «Studies on a nematode parasitic in the air bladder of the eel I. Descriptions of *Anguillicola crassa* sp. n. (Philometridea, Anguillicolidae)». *Japanese Journal for Parasitology* **23**(5): 275–279.
**Dirofilaria immitis** — від круглых чарвей з надсямейства *Filarioidea*. Паразіты драпежных млекакормячых, пераважна сабак. У якасці гаспадароў таксама могуць выступаць іншыя сабачыя, кошкі, тхары і марскія львы; у вельмі рэдкіх выпадках адбываецца заражэнне чалавека, тады ўзнікае дырафілярыёз  (укр.) (бел.. Палаваспелыя стадыі насяляюць у крывяносных сасудах лёгкіх і ў правым жалудачку сэрца. Захворванне можа працякаць у цяжкай форме і прыводзіць да гібелі жывёлы. Для ажыццяўлення жыццёвага цыкла гэтага віду неабходны ўдзел пераносчыка, у ролі якога выступаюць камары (*Culicidae*).

Гісторыя вывучэння
------------------

Першае апісанне гэтых паразітаў у сабакі было зроблена ў ЗША, апублікавана ў «Заходняй газеце медыцыны і хірургіі» (англ.: The Western Journal of Medicine and Surgery) у 1847 годзе. У каціных яны былі апісаны ў 1920-х гадах.

Распаўсюджанне
--------------

Адзін час іх распаўсюджанне абмяжоўвалася паўднёвай часткай Злучаных Штатаў, зараз жа яны распаўсюдзіліся амаль ва ўсіх месцах, дзе жывуць камары. Заражэнне гэтымі паразітамі было зафіксавана ва ўсіх штатах ЗША, за выключэннем Аляскі, і ў цёплых раёнах Канады. Высокі ўзровень інфікаваных быў зафіксаваны ў паласе шырынёй 150 міль уздоўж узбярэжжа ЗША ад Тэхасу да Нью-Джэрсі, а таксама ўздоўж берагоў ракі Місісіпі. Таксама гэтыя паразіты сустракаюцца ў Паўднёвай Амерыцы, паўднёвай частцы Еўропы, Паўднёвай Азіі, на Сярэднім Усходзе, у Аўстраліі і Японіі.

Цікавыя факты
-------------

Знакаміты сабака па мянушцы Хаціка, які з’яўляецца сімвалам адданасці ў Японіі, быў заражаны гэтымі гельмінтамі.

Зноскі
------

1. ↑  Nelli Ignatievna Tumolskaya1, Edoardo Pozio, Vera Mikhaylovna Rakova1, Valentina Georgievna Supriaga1, Vladimir Petrovich Sergiev, Evgeny Nikolaevich Morozov, Lola Farmonovna Morozova, Giovanni Rezza and Serguei Kirillovich Litvinov (2016). "Dirofilaria immitis in a child from the Russian Federation". *parasite-journal.org*. Архівавана з арыгінала 26 лютого 2021. Праверана 24 лютага 2021. `{{cite journal}}`: Праверце значэнне даты ў: `|archive-date=` (даведка)Папярэджанні CS1: ужыванне параметра authors (link)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776355835 |
| Свабода |
| --- |
| 
Базавыя паняцці |
| * Свабода волі
* Пазітыўная свабода
* Негатыўная свабода
* Правы чалавека
* Гвалт
* Цэнзура
 |
| 
Свабода паводле тэм |
| * Палітычная
* Асабістая
* Акадэмічная
* Эканамічная
* Сходаў
* Асацыяцый
* Перамяшчэння
* Масавай інфармацыі
* Рэлігіі і веравання
* Слова і выказвання
* Інфармацыі
* Сумлення
* Творчасці
* Свядомасці
* Цела
 |
| 
Рэйтынгі |
| * Эканамічнай свабоды
* Свабоды слова
 |

**Свабода творчасці** — прынцып, згодна з якім аўтар мастацкага твора мае права свабодна выбіраць напрамак сваёй творчасці, тэмы, прадметы для апісання, ужываць любыя выяўленчыя сродкі і мастацкія прыёмы, якія ён лічыць падыходзячымі для дасягнення абранай творчай мэты.

Разглядаецца як адна з праяў фундаментальнага прынцыпу свабоды слова, які прадугледжвае права кожнага на свабоднае выказванне сваіх думак. Прынцып свабоды творчасці прапануе зыходзіць з таго, што наяўнасць любых табу на тэмы або выяўленчыя сродкі, з аднаго боку, абмяжоўвае магчымасці самавыяўлення аўтара, з другога - пазбаўляе грамадства сапраўды мастацкіх твораў. Таму, з пункту гледжання прыхільнікаў прынцыпу свабоды творчасці, магчымасць творчасці без абмежаванняў больш каштоўная, чым палітычныя ці маральныя прынцыпы, для выканання якіх свабоду творчасці абмяжоўваюць.

Гл. таксама
-----------

* Свабода слова
* Паліткарэктнасць
* Карыкатурны скандал

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0238-5 (Т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
Першы флот уваходзіць у заліў Порт-Джэксан
**Першы флот** — адзінаццаць караблёў пад началам Артура Філіпа, што ў 1788 годзе даставілі катаржнікаў у Аўстралію, такім чынам, паклаўшы пачатак асваенню кантынента.

Перадгісторыя
-------------

Пасля страты паўночнаамерыканскіх калоній Брытанія стала шукаць новыя землі для высылкі крымінальнага і асацыяльнага элементу з перанаселенай Англіі. Такой зямлёй стала фармальна галандская, а, па сутнасці, нічыйная, Аўстралія, дзе было вырашана заснаваць папраўчую калонію.

Флот
----

Караблі з першай партыяй катаржан выйшлі з Портсмута 13 траўня 1787 года. Флатылія складалася з двух караблёў каралеўскага ваеннага флоту, трох суднаў з запасамі і шасці караблёў з перасяленцамі: катаржанамі (іх было ад 1000 да 1500, у тым ліку каля 20 % жанчын), афіцэрамі канвою, маракамі, вольнымі перасяленцамі. За час падарожжа на суднах нарадзілася 20 дзяцей.

Падарожжа
---------

Караблі зрабілі прыпынак у Рыа-дэ-Жанэйра, затым зазірнулі ў Кейптаўн, абышлі паўднёвую Афрыку і водамі Індыйскага акіяна дасягнулі заліва Ботані на ўсходнім беразе Аўстраліі 20 студзеня 1788 года. Усё падарожжа заняло 252 дні.

У Аўстраліі
-----------

Заліў Ботані, адкрыты ў 1770 Джэймсам Кукам, аказаўся плыткім і безабаронным перад штормамі. Філіп паслаў чоўны з маракамі ў пошуках лепшай гавані і неўзабаве за 12 км на поўнач выведнікі адшукалі зацішны і глыбокі заліў, у які ўпадаў ручай з чыстай вадой. Аб лепшым шчасці немагчыма было і марыць. 26 студзеня караблі зняліся з якараў, і ўвайшлі ў гэты заліў, які Кук назваў Порт-Джэксан. На адной з яго шмалікіх заток было заснавана паселішча, што атрымала назву Сідней, у гонар брытанскага міністра ўнутраных спраў лорда Сіднея. А дзень 26 студзеня ўжо у ХХ стагоддзі стаў нацыянальным святам — Днём Аўстраліі.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Першы флот на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Оксфардскі біяграфічны |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n83182209 |
**Андрэй Куціла** (нар. 3 ліпеня 1983, Баранавічы) — беларускі рэжысёр дакументальнага кіно, сцэнарыст.

Біяграфія
---------

З 2002 да 2007 года вучыўся на факультэце журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта на спецыяльнасці «міжнародная журналістыка». Ва ўніверсітэце кіраваў відэастудыяй пры студэнцкім гарадку. Там пачаў здымаць свае першыя дакументальныя фільмы. З 2007 да 2009 года вучыцца ў Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў у майстэрні Аляксандра Карпава.

Супрацоўнічае з шэрагам студыяў і тэлеканалаў, у тым ліку з 2009 года з «Белсатам».

Удзельнік міжнародных кінафестываляў.

Творчасць
---------

Зняў больш за 10 дакументальных стужак, якія паказвалі на прэстыжных кінафестывалях, такіх як IDFA, «DOK Leipzig», «Hot Docs», «Krakow FF», FIPADOC, «DocsMX», «Zagreb Dox», «Astra FF», «Bergen FF» ды іншых. За фільм «Summa» атрымаў узнагароды «IDFA Award for Best Mid-Length Documentary» ў Амстэрдаме, «Silver Hobby-Horse» у Кракаве, «Grand Prize» у Пярну, а таксама прыз як найлепшы дакументальны фільм Нацыянальнага конкурсу 26-га ММКФ «Лістапад». Фільм «Калі кветкі не маўчаць» стаў пераможцам конкурса дакументальнага кіно 37-га Варшаўскага кінафестывалю, стужка прысвечаная падзеям у Беларусі, якія разгортваліся пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года.

* 2009 — Днюка
* 2015 — Госці
* 2016 — 25
* 2017 — Цар гары
* 2018 — Summa
* 2019 — Раскіданае гняздо
* 2021 — Калі кветкі не маўчаць

Зноскі
------

1. ↑  ЦАР ГАРЫ **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 11 верасня 2019. Праверана 30 лістапада 2020.
2. ↑  Андрэй Куціла(недаступная спасылка)
3. ↑  Праект «Сваё кіно»: рэжысёр і дакументаліст Андрэй Куціла Архівавана 29 кастрычніка 2020.

| ⛭Фільмы Андрэя Куцілы |
| --- |
| Дакументальныя | Днюка (2010) • Госці (2015) • 25 (2016) • Цар гары (2017) • Summa (2018) • Раскіданае гняздо (2019) • Стрыптыз і вайна (2019) • Над Нёманам (2020) • Калі кветкі не маўчаць (2021) |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
**Быхаў** - закінуты ваенны аэрадром у Беларусі, размешчаны побач з аднайменным горадам у Магілёўскай вобласці.

Апісанне
--------

Індэкс аэрадрома — ЬМНХ/XMNH. Пазыўны - Сардэчны. На аэрадроме было дзве УПП:

* 13R/31l — 3000х78 метраў
* 13L/31R — 1880х65 метраў

Гісторыя
--------

Аэрадром з'яўляецца адным з найстарэйшых у гісторыі авіяцыі - аэрапланы тут пачалі падымацца ў паветра яшчэ ў Першую сусветную вайну. У 1914 годзе пасадачную пляцоўку тут распланаваў П. Несцераў. Верагодна, што аэрадром у Быхаве быў пабудаваны па ўказе Мікалая II.

Да 1941 года аб'ект быў месцам дыслакацыі 25-й авіяцыйнай базы (самалёты І-16 і Іл-2).

Са студзеня на аэрадром перабазавалася 57-я цяжкая бамбардзіровачная авіяцыйная дывізія і адзін з яе палкоў — 170-ы гвардзейскі цяжкі бамбардзіровачны авіяцыйны Смаленскі Чырванасцяжны полк на самалётах Ту-4 (з 1956 года злучэнне перавучылі на новыя самалёты — Ту-16).

  

Да снежня 1991 года на аэрадром перакінулі Ту-16, Ту-22М2 і Ту-22М3.

  

Пасля распаду СССР упраўленне дывізіі (без авіяпалкоў) 25 снежня 1991 года было пераведзена на аэрадром у Расію. 

  

* 170-ы гвардзейскі марскі ракетаносны авіяцыйны Смаленскі Чырванасцяжны полк быў расфармаваны ў сакавіку 1991 года на аэрадроме Быхаў.
* 240-ы гвардзейскі марскі ракетаносны авіяцыйны Севастопальска-Берлінскі Чырванасцяжны полк быў перадыслакаваны на аэрадром г. Востраў у Пскоўскай вобласці.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4  *Michael Holm*. 57th Smolenskaya Red Banner Maritime Missile Aviation Division (англ.). *The Luftwaffe, 1933-45* (14 студзеня 2017). Архівавана з першакрыніцы 1 красавіка 2012. Праверана 14 студзеня 2017.
**«Новасібірскі дзяржаўны тэатральны інстытут»** (НДТІ, руск.: «Новосиби́рский госуда́рственный театра́льный институ́т») — расійская дзяржаўная аўтаномная адукацыйная ўстанова вышэйшай адукацыі Новасібірскай вобласці, размешчаная ў горадзе Новасібірску. Заснаваны ў 1960 годзе як «Новасібірскае дзяржаўнае тэатральнае вучылішча». 1 верасня 2003 года адукацыйная ўстанова рэарганізавана ў інстытут, а вучылішча, якое дае сярэднюю тэатральную адукацыю, уключана ў склад інстытута на правах структурнага падраздзялення.

Інстытут рыхтуе творчыя кадры для тэатраў па спецыяльнасцях «Акцёрскае мастацтва» і «Рэжысура тэатра».
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Зонаў.
**Уладзімір Пятровіч Зонаў** (нар. 25 снежня 1938, в. Мала-Зонава, Міхайлаўскі раён) — расійскі архітэктар. Заслужаны архітэктар РСФСР. Прафесар НДАБУ.

Біяграфія
---------

З 1983 года дырэктар праектнага інстытута «Новасібірскграмадзянпраект», з 1999 г. — генеральны дырэктар. У 1984—1992 гг. — дэпутат гарсавета. У сакавіку 1996 г. балатаваўся на пасаду мэра г. Новасібірска.

Творчасць
---------

Сярод асноўных прац у Новасібірску — праекты забудовы цэнтра горада, жылыя дамы па вул. Фрунзэ, Ламаносава, Красны праспект.

Зноскі
------

1. ↑  у 1963 г. скасаваны, яго сельсаветы перададзены ў склад Куйбышаўскага і Каргацкага ўзбуйненых раёнаў

Спасылкі
--------

* День рождения заслуженного архитектора РСФСР, профессора НГАСУ Зонова Владимира Петровича (1938) — 25 декабря
| * Г
* Р
* П
*Ленінская лінія* |
| --- |
|  умоўныя абазначэнні

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Заяльцоўская  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Гагарынская  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | ЭД-1 «Яльцоўскае»  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | 
 | 
 |  |

 |  | Красны праспект  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Плошча Леніна  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Акцябрская  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Рачны вакзал  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | р. Об |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | *Спартыўная* (буд.)  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Студэнцкая  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Плошча Маркса  |

 |

**«Акцябрская»** (руск.: Октябрьская) — станцыя Ленінскай лініі Новасібірскага метрапалітэна. Адкрыта 28 снежня 1985 года (для пасажыраў — 7 студзеня 1986 года) у складзе першага пускавога ўчастка «Красны праспект» — «Студэнцкая».

Архітэктура
-----------

Капітэлі станцыйных калон намаляваны ў выглядзе паходняў. Такім чынам у афармленні станцыі павінен перадавацца вобраз рэвалюцыйнай Сібіры. Сцены станцыі гуляюць ролю фону і абліцаваныя чырвона-шэрым светлым мармурам. Падлога аздоблена гранітам. Мастацкае афармленне станцыі выканана У. П. Грачовым, а ў якасці станцыйнага пано быў прапанаваны манументальны рэльеф, выкананы з бронзы (афармленне платформенных выхадаў з вестыбюляў, лесвічнага і эскалатарнага).

Зноскі
------
**ААТ «Новасібірскі металургічны завод імя Кузьміна»** (руск.: ОАО «Новосибирский металлургический завод имени Кузьмина») — расійскае металургічнае прадпрыемства, заснаванае ў 1992 годзе на базе акцыянернага таварыства адкрытага тыпу «Новасібпракат». Штаб-кватэра размешчана ў Ленінскім раёне г. Новасібірска.

Гісторыя
--------

Дата ўтварээння Новасібірскага металургічнага завода (НМЗ) — кастрычнік 1941 года. Завод утвараецца з мясцовага пракатнага завода і эвакуіраванага з Запарожжа металургічнага завода ім. Сярго Арджанікідзэ, «Запарожсталі». У маі наступнага года ён становіцца нумарным прадпрыемствам № 702, у складзе Галоўнага ўпраўлення заводаў якаснай металургіі і ферасплаваў «Галспецсталь». У красавіку 1950 года яму вяртаюць першапачатковую назву (НМЗ), а праз 4 гады — прысвойваюць імя Анатоля Кузьміна. 3 лістапада 1962 г. у завода з’яўляецца свой палац культуры — «Металург». У 1963 годзе ў якасці цэха ў склад завода перадаецца лістапракатны завод, створаны ў 1953 годзе.

У 1992 годзе «Новасібірскі металургічны завод» ім. А. Н. Кузьміна быў рэарганізаваны ў «Новасібпракат», у наступным годзе — у «Новасібірскі металургічны завод», а праз пяць гадоў — стаў ААТ «Новасібірскі металургічны завод імя Кузьміна».

У перыяд 2008—2009 гадоў праца завода спынялася. Прычынай гэтаму паслужыла падзенне попыту на прадукцыю, а таксама крызіс. У выніку 90 % работнікаў былі адпраўленыя ў водпускі, на прадпрыемстве было ўведзена назіранне.

У 2012 годзе прадпрыемствам была закуплена і ўстаноўлена сучасная лінія падоўжнага рэзання рулонаў коштам 100 млн рублёў.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мацюшка.

**Вольга Канстанцінаўна Мацюшка** (16 мая 1915, в. Бажкі, Ляхавіцкі раён, Брэсцкая вобласць — 1988) — беларускі палявод, Герой Сацыялістычнай Працы. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1959—1967 гадах.

Біяграфія
---------

У 1952—1972 гадах працавала звеннявой па вырошчванню лёну і цукровых буракоў у калгасе імя Ламаносава. У 1966 годзе ёй прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы.

Член КПСС з 1960, дэлегат XXII з’езда КПСС.

Узнагароды
----------

Узнагароджана ордэнамі Леніна (30.04.1966), «Знак Пашаны» (18.01.1958), Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР (12.01.1960).

Крыніцы
-------

Літаратура
----------

* Бажкі // Гарады і вёскі Беларусі: энцыкл. Т. 4, кн. 2: Брэсцкая вобласць. — Мінск: БелЭН, 2007. — С. 258.
* Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. Т. 7. Мінск, 1973.
* Белорусская ССР: Краткая энциклопедия. Т. 5. Минск, 1982.
* Земные звёзды / Сост. П. П. Сутько и др.- Мн.: Беларусь, 1978.
* Памяць: Ляхавіцкі раён: гіст.-дакум. хроніка / Беларус. Сав. Энцыкл.. — Мн.: БелСЭ, 1989.
**Asterias amurensis** — від марскіх зорак з атраду *Forcipulatida*.

Апісанне
--------

### Знешні выгляд

Мае пяць прамянёў, спінны бок выпуклы, яго колер сіні, бэзавы або чырванаваты, брушны бок плоскі, бледна-жоўты. Дыяметр да 30 см.

### Распаўсюджванне

Засяляе паўночную частку Ціхага акіяна. У расійскіх водах шматлікі ў Японскім моры, Татарскім праліве, у берагоў паўднёвай часткі Сахаліна і на поўдні Курыльскай грады. Жыве на глыбіні ад 50-60 метраў да прыбярэжнай паласы.

### Харчаванне

Корміцца двухстворкавымі малюскамі (мідыямі, марскімі грабеньчыкамі).

### Размнажэнне

Нерастуе два разы ў год — у маі—чэрвені і жніўні—верасні. Адна асобіна вымётвае в сярэднім 12 мільёнаў ікрынак, з якіх развіваюцца двухбакова-сіметрычныя лічынкі біпінарыі, а затым брахіялярыі. Лічынкі сілкуюцца мікраводарасцямі.

Asterias amurensis і чалавек
----------------------------

Валодае атрутнымі ўласцівасцямі і здольная выклікаць атручванне пры ўжыванні ў ежу.

Шкоднік марыкультурных гаспадарак. На стадыі лічынкі яна здольная пранікаць у саджанкі нават з дробнай сеткай.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · SeaLifeBase · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780833797 |
**Вытворчае аб’яднанне «Новасібірскі прыладабудаўнічы завод»** (руск.: Новосибирский приборостроительный завод) — расійская кампанія, якая займаецца распрацоўкай і вытворчасцю оптыка-механічных і оптыка-электронных прылад, прадпрыемства оптыка-механічнай прамысловасці СССР і Расіі. У адпаведнасці з Пастановай Урада РФ ад 21.11.2008 № 873 і загадам Дзяржаўнай карпарацыі «Растэхналогіі» у 2009 годзе быў уключаны ў склад холдынгу «Аптычныя сістэмы і тэхналогіі» (цяпер: холдынг «Швабэ»). Вырабляе дзённыя прыцэлы, начныя прыцэлы з ЭАПамі 1-га, 2+, 3-га пакалення, цеплавізійную тэхніку, лазерныя далямеры, тэлескопы і вымяральныя прылады прамысловага прызначэння. Пастаўшчык прыцэлаў і прыбораў назірання для расійскай арміі, іншых сілавых структур, а таксама на экспарт.

Гісторыя
--------

Прадпрыемства вядзе сваю перадгісторыю прыкладна з 1910 года — з адкрыцця філіялаў нямецкіх аптычных фірм «Карл Цэйс» і «К. П. Гёрц» у горадзе Рыга. Падчас Першай сусветнай вайны, у ліпені 1915 года, рыжскія майстэрні былі эвакуіраваны ў Петраград, дзе ў наступным годзе былі аб’яднаны ў адзінае прадпрыемства — казённы аптычны завод ГАУ. Затым у сакавіку 1918 года завод быў пераведзены ў Варонеж, летам таго ж года з-за наступлення войскаў генерала Краснова ў Перм, а ў пачатку кастрычніка з-за наступлення Калчака — у Падольск. Да вясны 1927 года прадпрыемства перабазіравалася ў пасёлак Банькі Паўшынскай воласці Маскоўскага павета, будучы Краснагорск. У 1927 годзе прадпрыемства атрымала назву: «Паўшынскі завод дакладнай механікі № 19», у 1933 годзе перанумараваны ў завод № 69. У снежні 1936 года завод быў уключаны ў толькі што адукаваны наркамат абароннай прамысловасці (НКАП), праз два гады ён перададзены ў НКУС і стаў «Асобым заводам НКУС». З першых гадоў існавання прадпрыемства вызначылася яго асноўная спецыялізацыя — аснашчэнне Сухапутных войскаў прыцэльнай і назіральнай тэхнікай. У 1939 г. Асаблівы завод НКУС вярнулі ўжо ў НКВ, вярнуўшы яму № 69. У красавіку таго ж года заводу прысвойваецца імя Леніна.

У пачатку Вялікай Айчыннай вайны восенню 1941 года прадпрыемства эвакуіруецца ў Новасібірск (на пакінутых у Краснагорску вытворчых плошчах у 1942 годзе было арганізавана новае оптыка-механічнае прадпрыемства — Краснагорскі механічны завод). Першы эшалон з абсталяваннем прыбыў у Новасібірск 8 лістапада 1941 года. Для яго размяшчэння былі выдзелены карпусы Інстытута ваенных інжынераў чыгуначнага транспарту (НІВІЧТ), а таксама Ваеннай школы пагранічнікаў з яе жаўнернямі і стайнямі. З Краснагорска былі перавезены звыш 2400 станкоў (у тым ліку да 500 аптычных). Усяго ў горад прыбылі 20 эшалонаў з абсталяваннем і 14 тыс. работнікаў і членаў іх сем’яў. У перыяд эвакуацыі два з паловай месяцы завод не выпускаў прадукцыю, пакуль вялося яго будаўніцтва. 27 снежня 1941 года галоўны зборачны цэх быў здадзены ў эксплуатацыю. Да пачатку 1942 года працавалі 22 цэхі.

Літаратура
----------

* Метельский Ю. Современная высокоэффективная оптика // Военный парад : журнал. — 2009. — Январь—февраль (т. 91, № 01). — С. 28. — ISSN 1029-4678.
* Максимов Ю. «Швабе — Оборона и Защита» // Мастер-ружьё : журнал. — 2016. — Декабрь (т. 237, № 12). — С. 32. — ISSN 0002-9200.
**Федэральная дзяржаўная бюджэтная адукацыйная ўстанова вышэйшай адукацыі «Новасібірскі дзяржаўны педагагічны універсітэт»** (скарочана ФДБАУ ВА «НДПУ», руск.: Новосибирский государственный педагогический университет) — вышэйшая навучальная ўстанова, размешчанае ў Новасібірску.

Гісторыя
--------

Новасібірскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт быў заснаваны ў 1935 годзе.

29 лістапада 1935 г. — адкрыццё вячэрняга гарадскога педагагічнага інстытута ў складзе чатырох факультэтаў: гістарычнага, матэматычнага, натуральнага і літаратурнага, на якія набралі 109 студэнтаў.

У 1941—1943 гадах НДПУ быў эвакуіраваны ў горад Калпашава Томскай вобласці.
Генадзь Аляксандравіч Фалей нарадзіўся 14.10.1957 у в. Задзвея Баранавіцкага раёна Брэсцкай вобласці. Беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Займаўся ў Баранавіцкай студыі выяўленчага мастацтва ў Дз. Цырліна (1973–1976). Скончыў Віцебскі дзяржаўны тэхналагічны інстытут лёгкай прамысловасці па спецыяльнасці «Мастацкае афармленне і мадэліраванне вырабаў тэкстыльнай і лёгкай прамысловасці» (1987). Вучыўся ў А. Філіпенкі. З 1982 года жыве ў Віцебску. Член творчага аб'яднання «Аршыца». Удзельнік мастацкіх выставак з 1988 г. З 2000 г. выкладае ў ВДТУ на кафедры дызайну. Член Беларускага саюза мастакоў (1996).

Творчасць
---------

Працуе ў галіне ручнога ткацтва, аб'ёмнага тэкстылю, аб'екта.

Сярод твораў: габелены «Арнамент» (2000), «Падарожжа па Віцебску» (2001), «Кампазіцыя» (2002); тэкстыльныя кампазіцыі «Ікар I-II» (2002), «Кампазіцыя I, II, II, IV» (2003); інсталяцыі «Дом для піяніна» (2002), «Ікар III» (2005), «Цішыня» (2006), «Божа, захавай Беларусь» (2007), «Ён і яна» (2009), «Спіраль» (2010), «Вернісаж» (2010), «Хаос» (2010); арт-аб'екты «Пацеркі для каханай II» (2008), «Ікар IV» (Германія, 2009) і інш.

Працы мастака знаходзяцца ў Музеі Марка Шагала ў Віцебску, краязнаўчым музеі ў Баранавічах, Музеі сучаснага мастацтва ў Мінску.

Літаратура
----------

Цыбульский, М. Л. Фалей Геннадий Александрович / М. Л. Цыбульский // Регионы Беларуси : энцикл. : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова (гл. ред.) [и др.]. — Мн. : Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область. Кн. 2. — С. 556.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лявіцкая.
**Ванда Лявіцкая** (па мужу **Лёсік**; 25 верасня 1895, Радашковічы, цяпер Маладзечанскі раён — 8 снежня 1968, пас. Татарка, Стаўрапольскі край, Расія) — беларуская пісьменніца, педагог.

Біяграфія
---------

Ванда Лявіцкая была адзінай дачкою пісьменніка Ядвігіна Ш. (Антона Лявіцкага). Пасля вышэйшага пачатковага вучылішча ў Радашковічах яна рыхтавалася да экзаменаў на вясковую настаўніцу, але гэтаму перашкодзілі каталіцкае веравызнанне і пачатак Першай сусветнай вайны. З 1914 года ў Мінску, працавала ў «Беларускай кнігарні» і гарадской бібліятэцы імя А. Пушкіна, куды яе рэкамендавала А. Пашкевіч (Цётка). Потым была выхавацелькай і выкладчыцай у беларускіх дзіцячых прытулках і ў Першай мінскай беларускай школе. У 1917 Ванда Лявіцкая стала жонкай палітыка, вучонага і пісьменніка Язэпа Лёсіка. Таксама займалася літаратурнай творчасцю: друкавала вершы і апавяданні ў «Нашай Ніве», газетах «Беларусь» і «Вольная Беларусь». Калі ў 1930-х Лёсіка арыштавалі па справе «Саюзу вызвалення Беларусі», як толькі стала магчымым, паехала да высланага мужа, з 1933 дзяліла з ім ссылку. Напісала ўспаміны пра бацьку. Дзеці Лёсікаў — Люцыя, Алеся і Юры — у Беларусь не вярнуліся.

Зноскі
------

1. 1 2  Беларусь у асобах і падзеях Праверана 5 красавіка 2024.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112702533'></a>

Спасылкі
--------

* Імёны Свабоды: Ванда Лявіцкая(недаступная спасылка)
* ЛЯВІЦКАЯ (па мужу Лёсік) Ванда Антонаўна

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 129663 |
**Альбін Курці** (алб.: Albin Kurti; 24 сакавіка 1975, Прышціна, СФРЮ) — косаўскі палітык. Лідар партыі «Самавызначэнне». Дзеючы прэм’ер-міністр Косава з 22 сакавіка 2021 года. У мінулым — выконваючы абавязкі прэм’ер-міністра (2020), раней — прэм’ер-міністр Косава з 3 лютага па 25 сакавіка 2020 года. Да і падчас Косаўскай вайны ў 1999 годзе — студэнцкі лідар і палітычны зняволены.

Біяграфія
---------

Вучыўся ва ўніверсітэце Прышціны, быў кіраўніком Незалежнага саюза студэнтаў універсітэта Прышціны і адным з арганізатараў хваляванняў албанскіх студэнтаў, якія выступалі за падзел Югаславіі. У 1997 годзе ён далучыўся да байцоў Арміі вызвалення Косава. З 1997 па 1999 год Курці арганізоўваў пратэсты студэнтаў у Прышціне і іншых буйных гарадах Косава. У 1999 годзе быў прысуджаны да 15 гадоў турэмнага зняволення; ў 2001 годзе пасля падзення Мілошавіча быў вызвалены новым югаслаўскім урадам.

За гэты час ён атрымаў статус аднаго з самых вядомых лідараў косаўскага руху за незалежнасць. Курці набыў шырокі палітычны вопыт і падтрымку за мяжой у Вашынгтоне, Нью-Ёрку, Бруселі, Капенгагене і ў Еўрапейскім парламенце ў Страсбургу. Ён таксама сустракаўся з высокапастаўленымі прадстаўнікамі Заходняй Еўропы і ЗША.

3 лютага 2020 года парламент Косава зацвердзіў урад Курці. 25 сакавіка парламент выказаў вотум недаверу першаму кабінету Курці за адмову ўвесці надзвычайнае становішча ў сувязі з пандэміяй COVID-19.

Партыя Курці перамагла на парламенцкіх выбарах 2021 года і 22 сакавіка 2021 года парламент Косава зацвердзіў другі кабінет Курці.

Зноскі
------

1. ↑  Albin Kurti // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>
2. 1 2  Парламент непризнанного Косова поддержал новое правительство во главе с Альбином Курти **(нявызн.)**.  ТАСС (22 сакавіка 2021).
3. ↑  Парламент непризнанного Косова вынес вотум недоверия правительству Албина Курти **(нявызн.)**.  ТАСС (26 сакавіка 2020). Праверана 3 красавіка 2020.
4. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 19 красавіка 2021. Праверана 19 красавіка 2021.

Спасылкі
--------

* Kosova Crisis Center

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Twitter |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1105503399 · ISNI: 000000049584052X · LCCN: n2017005915 · VIAF: 26146824921907631218 |
Група петрагліфаў на адным камені, Башкызылсай
**Наскальныя малюнкі Башкызыласая**, **Башкызылсайскія петрагліфы** (узб.: Boshqizilsoy rasmlari, Бошқизилсой расмлариBoshqizilsoy rasmlari, Бошқизилсой расмлари) — археалагічны помнік у Паркенцкім тумане Ташкенцкага вілаята, петрагліфы, выкананыя на скалах у цясніне ракі Башкызылсай. Стварэнне малюнкаў ставіцца да перыядаў старажытнасці і ранняга сярэднявечча.

Месцазнаходжанне
----------------

Археалагічны помнік знаходзіцца ва ўсходняй частцы Паркенцкага тумана Ташкенцкага вілаята, каля кішлака *Невіч*, у 70-80 км ад Ташкента і ў 25-30 км ад горада Паркент. Малюнкі выкананы на скалах паўднёва-заходняга схілу Чаткальскага хрыбта, якія ўтвараюць цясніну Башкызылсая (назва ракі Кызылсай у верхнім цячэнні), на яго правым беразе.

Вандалізаваны петрагліф у Башкызылсае (па-над прамалёўкай ног жывёлы нанесеныя драпіны)

Гісторыя вывучэння
------------------

Наскальныя малюнкі Башкызылсая былі адкрыты *А. Мірмухамедавым* ў 1934-м годзе. У 1965 годзе абследаванне помніка правёў *Е. Г. Пругер*. У працы «Археалагічныя помнікі Ташкенцкай вобласці» паведамляецца, што ў 1969-м годзе *А. Кабіраў* правёў падлік колькасці петрагліфаў, якая перавысіла 600. Па дадзеных «Нацыянальнай энцыклапедыі Узбекістана» А. Кабіраў праводзіў даследаванні наскальных малюнкаў у 1966-м і 1971-1972-м гадах (там жа даецца ацэнка агульнай колькасці малюнкаў, якая перавышае 400).

Датаванне
---------

Башкызылсайские петрагліфы ствараліся з пачатку I тысячагоддзя да н. э. да сярэдзіны I тысячагоддзя н. э. што адпавядае перыядам старажытнасці і ранняга сярэднявечча.

Тэхніка выканання і змест
-------------------------

Петрагліфы маюць контурны характар, выдзеўблены на скалах тэхнікай скола.

* 
* 
* 

Сярод малюнкаў маюцца кругавыя салярныя знакі, выявы чалавека, свойскіх і дзікіх жывёл (конь, сабака, воўк, снежны барс, горны казёл, архар, алень, кабан), малюнкі-сцэны. Змест малюнкаў-сцэн у працы «Археалагічныя помнікі Ташкенцкай вобласці» характарызуюцца як невыразны. Па дадзеных «Нацыянальнай энцыклапедыі Узбекістана», сярод іх маюцца карціны адпраўлення рэлігійных абрадаў, палявання, жывёлагадоўлі, замыкання табуноў у загон, нападу снежнага барса на горных казлоў.

Крыніцы
-------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Буряков, Касымов, Ростовцев 1973, с. 61.
2. 1 2 3 4 5 6 7  *Бошқизилсой расмлари* — Нацыянальная энцыклапедыя Узбекістана Архівавана 7 сакавіка 2016.. — Ташкент, 2000—2005.

Літаратура
----------

* *Бошқизилсой расмлари* — Нацыянальная энцыклапедыя Узбекістана Архівавана 7 сакавіка 2016.. — Ташкент, 2000—2005. (узб.)
* *Буряков Ю. Ф. Касымов М. Р. Ростовцев О. М.* Археалагічныя помнікі Ташкенцкай вобласці. — Ташкент: Выдавецтва «Фан» Узбекскай ССР, 1973. — С. 61. — 115 с. — 3000 экз.

Спасылкі
--------

* Турызм ва Узбекістане — Вялікія фатаграфіі Башкызылсайскіх петрагліфаў
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Талака.
**«Талака»** — беларускі ансамбль танца, музыкі і песні Віцебскай філармоніі. Створаны ў 1993 годзе. Арганізатар, мастацкі кіраўнік і галоўны балетмайстар — Мікалай Падаляк.

У складзе ансамбля харэаграфічная, вакальная і інструментальная групы.

Рэпертуар ансамбля разнастайны, і ўключае ў сябе рознахарактарныя народна-сцэнічныя танцы і харэаграфічныя замалёўкі. Сярод іх — «Бабылі», «Ойра», «Крупчанская кадрыль», а таксама музычныя найгрышы, беларускія народныя песні ў апрацоўцы кампазітараў і традыцыйнай распеўцы.

Дырэктары
---------

* Алена Міхайлаўна Падаляк

Літаратура
----------

* «Талака́» // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 397. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
**Strophanthus hispidus** — від трапічных раслін; від роду *Strophanthus* сямейства кутровыя (*Apocynaceae*).

Батанічнае апісанне
-------------------

*Strophanthus hispidus* — буйная дрэвападобная ліяна, радзей куст або дрэва, з доўгімі злёгку павойнымі разгалістымі парасткамі.

Лісце крыжавана-супраціўнае, радзей у мутоўках па 3-4 штукі, эліптычнае, з завостранай верхавінай, апушанае.

Кветкі правільныя. Чашачка глыбокапяціраздзельная. Вяночак варонкападобны з пяцілопасцевым адгінам. Пялёсткі з доўгімі, павіслымі, стужкападобнымі, перакручанымі, адцягненымі канцамі, даўжынёй 20-25 см і шырынёй 1 мм. У зеве кветкі маецца 5 маленькіх двухзубковых чырвоных вырасты. Афарбоўка вяночка звонку белая, унутры жоўтая, часта з плямамі.

Плод складаецца з двух моцна завостраных да верхавіны струкападобных, цёмна-карычневых або карычнева-фіялетавых падоўжна-бароздавых лістовак, дыяметрам 3-5 см і даўжынёй 35-40 см, гарызантальна разбежных пры паспяванні. Насенне шматлікае, ланцэтападобнае, плоскае, даўжынёй 10-17 мм, цёмна-бурае, злёгку апушанае, нясе на верхавіне восць даўжынёй 5-6 см, якая ў верхняй частцы мае султанчык з пёрыстаразмешчаных серабрыста-белых валасінак.

Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання
-------------------------------------

Расце ў Заходняй Афрыцы ад Сенегала да Анголы ў густых трапічных лясах.

Хімічны склад
-------------

У насенні расліны ўтрымліваюцца сардэчныя гліказіды, галоўныя з якіх К-страфантазід, цымарын — да 1,47 %, субаін (G-страфанцін). Акрамя гэтага, насенне ўтрымлівае халін, трыганелін, сапаніны, тлусты алей да 30,5 %. Кара каранёў змяшчае сардэчныя гліказіды, халін і трыганелін.

Таксанамія
----------

### Сінонімы

Паводле The Plant List на 2010 год, у сінаніміку віду ўваходзяць:

* Strophanthus bariba Boye & Bereni
* Strophanthus hirtus Poir.
* Strophanthus niger Blondel, nom. inval.
* Strophanthus tchabe Boye & Bereni
* Strophanthus thierryanus K.Schum. & Gilg

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Турова А. Д. Сапожникова Э. Н.* Лекарственные растения СССР и их применение. — 4-е изд. — М.: Медицина, 1984. — С. 76.
4. ↑  Strophanthus hispidus DC. is an accepted name (англ.). *The Plant List (2010). Version 1. Published on the Internet;*.  Royal Botanic Gardens, Kew and Missouri Botanical Garden (16 красавіка 2010). Архівавана з першакрыніцы 29 жніўня 2013. Праверана 13 жніўня 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780047440 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чарнышоў.

**Павел Чарнышоў** (нар. 12 ліпеня 1995, Гомель) — беларускі футбаліст, паўабаронца.

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец гомельскай СДЮШАР-8, з 2012 года выступаў за дубль «Гомеля». З лета 2014 года пачаў трапляць у асноўную каманду, дэбютаваў за яе 25 ліпеня 2014 года, выйшаўшы ў дадатковы час у кубкавым матчы супраць светлагорскага «Хіміка» (2:0). 14 верасня таго ж года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на 75-й хвіліне матча з наваполацкім «Нафтанам» (1:5). 30 лістапада 2014 года ўпершыню з’явіўся ў стартавым складзе гомельскай каманды ў матчы з мінскім «Дынама» (2:0), тады ж адзначыўся галявой перадачай.

У снежні 2014 года на два гады падоўжыў кантракт з «Гомелем». У сезоне 2015 замацаваўся ў асноўнай камандзе гамяльчан, нярэдка стаў з’яўляцца і ў стартавым складзе. У сезоне 2016 дапамог «Гомелю» перамагчы ў Першай лізе, звычайна выходзячы на замену. Сезон 2017 поўнасцю прапусціў з-за траўмы.

У студзені 2018 года перайшоў у жыткавіцкі ЮАС. У студзені 2019 года пакінуў каманду і неўзабаве далучыўся да рэчыцкага «Спадарожніка», іграком якога афіцыйна стаў у лютым. Аднак, за рэчыцкі клуб згуляў толькі ў чатырох матчах (2 у чэмпіянаце Беларусі і 2 у Кубку Беларусі), пасля чаго ў ліпені пакінуў каманду.

Міжнародная кар’ера
-------------------

Дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі 16 студзеня 2015 года ў матчы супраць Туркменістана на Кубку Садружнасці 2015 у Санкт-Пецярбургу. У выніку, прыняў удзел ва ўсіх шасці матчах зборнай на гэтым турніры, але пасля ў зборную ўжо не выклікаўся.

Дасягненні
----------

* Беларусь Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2016

Статыстыка выступленняў
-----------------------

| Сезон | Дывізіён | Клуб | Краіна | Матчы | Галы |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2013 | дубль | Гомель | Беларусь | 27 | 0 |
| 2014 | Д1 | Гомель | Беларусь | 3 | 0 |
| 2015 | Д1 | Гомель | Беларусь | 15 | 0 |
| 2016 | Д2 | Гомель | Беларусь | 15 | 0 |
| 2017 | Д1 | Гомель | Беларусь | 0 | 0 |
| 2018 | Д2 | ЮАС | Беларусь | 19 | 2 |
| 2019 (1) | Д2 | Спадарожнік | Беларусь | 2 | 0 |
|

Крыніцы
-------

1. ↑  Pavel Chernyshov // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  «Гомель» продлил контракт с Павлом Чернышовым (руск.)(недаступная спасылка — *гісторыя* ). *offside.by*.
3. ↑  Два футболиста "Гомеля" перешли в ЮАС (руск.). *football.by* (9 студзеня 2018). Праверана 16 красавіка 2024.
4. ↑  Десять игроков покинули ЮАС, пятеро - пришли. Из них четверо - из "Лиды" (руск.). *football.by* (16 студзеня 2019). Праверана 16 красавіка 2024.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
Глей
**Глей**, **буза́**, **мул** — тонказярністая мяккая горная парода з сумесі мінеральных і арганічных рэчываў, якія адкладаюцца на дне вадасцёкаў і вадаёмаў.

Глей у прыродных умовах знаходзіцца ў цякучым стане, пры высушванні набывае ўласцівасці цвёрдага цела. Утрымлівае вялікую колькасць вельмі дробных фракцый: ад 30 % да 50 % часціц маюць памер меншы за 0,01 мм.

На дне мораў і кантынентальных вадаёмаў (азёр, сажалак) распаўсюджаны глеі, якія складаюцца з тонказярністых прадуктаў разбурэння горных парод (*тэрыгенны*, *гліністы*, *вапняны* глей) і з мікраскапічных ракавін ці шкілетных рэшткаў марскіх арганізмаў (*глобігерынавы*, *дыяматавы*, *радыёлярыевы* глей). Вылучаюць глеі, узбагачаныя вулканічным попелам (*вулканічны* глей).

Часам глей узбагачаны арганічным рэчывам (сапрапель), раскладанне якога выклікае серавадароднае заражэнне ці развіццё гніластных працэсаў (*гнілы глей*).

Глей з'яўляецца пачатковай стадыяй фарміравання звязаных асадкавых парод.

Глей выкарыстоўваецца ў сельскай гаспадарцы ў якасці ўгнаення ці ў кампоставых кучах. Пэўныя віды глею (азёрны, сажалкавы, лагунны) ужываюць і ў якасці мінеральнай прыкормкі хатніх жывёл, а таксама ў медыцыне ў гразелячэнні.

Гл. таксама
-----------

* Сапрапель

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Глей

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4179765-6 · Microsoft: 161222754 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Быхавец.
**Януш Быхавец** (? — 1620 ці 1622) — памешчык.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Быхаўцаў герба «Магіла». Меў братоў Базыля і Аляксандра Пракопа.

Валодаў купленымі маёнткамі Таўкачэвічы (з 1617 г.) і Грэбені Дудзічы (з 1621 г.) у Менскім ваяводстве. У 1616—1621 гг. трымаў арэндай у суме 5000 злотых польскіх маёнтак Шацк у тым жа ваяводстве ад князя Аляксандра Галаўчынскага, ваяводы мсціслаўскага.

Януш Быхавец канфліктаваў з суседам Андрэем Вінкам, які жыў у суседнім Шацку. Яны рабілі ўзаемныя шляхецкія наезды, а ў 1620 годзе Вінка са збройным атрадам знішчыў Кавалевічы і суседнія Таўкачэвічы з рэзідэнцыяй Быхаўца, ды забіў апошняга. Гэтая справа разбіралася ў трыбуналах праз нашчадкаў забітага, скончылася ў Навагрудку ў 1628 годзе. Быхаўцам былі пацверджаныя правы на зямлю. Таўкачэвічы і Грэбені Дудзічы адышлі да брата Базыля, які быў апекуном яго дзяцей. Але неўзабаве яны праз доўг перайшлі да Заранкаў герба Корчак, а ў 1748 годзе былі канчаткова выкупленыя імі ва ўласнасць.

Сям’я
-----

Меў за жонку княжну Ганну Друцкую-Горскую, маршалкоўну аршанскую. З ёй дзеці:

* Ян;
* Леанора. У 1638 г. выхоўвалася ў віленскім кляштары Святой Кацярыны. У 1645 г. згадваецца братам Янам як законніца рэгулы Святога Бенядыкта гэтага кляштара.

Зноскі
------

1. ↑  Князі Друцкія-Горскія ў Вялікім Княстве Літоўскім у XV—XVIII стст. / пад рэд. В. У. Галубовіч, С. А. Рыбчонак, А. І. Шаланда — 2016. — С. 145–146. — 400 с. — ISBN 978-985-90380-3-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q124078834'></a>
2. 1 2 3 4  А. І. Шаланда. Гербавыя пячаткі роду Быхаўцаў ХVІІ-ХVІІІ стст. (па матэрыялах НГАБ у г. Гродна)
3. ↑  *Jelski A.* Kowalewicze // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom IV: Kęs — Kutno. — 1883. — С. 507—508. — 960 с.


| ?Януш Быхавец — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Януш Быхавец |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |

 |
**Дзяржаўная ўстанова адукацыі «Ліцэй № 1 імя А. С. Пушкіна г. Брэста»** — установа сярэдняй агульнай адукацыі ў г. Брэсце.

Гісторыя
--------

Па ініцыятыве С. М. Сямёнавай быў створаны першы ў Брэсцкай вобласці агульнаадукацыйны ліцэй, дырэктарам якога яна з’яўлялася да жніўня 2018 года. Ліцэй быў адкрыты ў адпаведнасці з рашэннем Выканаўчага камітэта Маскоўскага раённага Савета народных дэпутатаў г. Брэста ад 20 чэрвеня 1990 года. З самага пачатку педагагічным калектывам была ўзята высокая ступень адукацыйнага і выхаваўчага працэсу. У 1994 годзе ліцэй прайшоў атэстацыю Дзяржаўнай інспекцыі навучальных устаноў Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь з адзнакай «выдатна».

З 2004 года ліцэй носіць імя А. С. Пушкіна. Ва ўстанове існуе культ вялікага рускага пісьменніка. Праводзяцца Дзень ліцэя, Дзень памяці А. С. Пушкіна, паездкі ліцэістаў па пушкінскіх мясцінах, тэатральныя пастаноўкі па матывах твораў. Словы паэта «Друзья мои, прекрасен наш союз!» сталі дэвізам ліцэя. Па ініцыятыве і канцэпцыі Святланы Мікалаеўны быў створаны музейна-педагагічны комплекс, які садзейнічае фарміраванню высокакультурнай асобы, здольнай да творчай і даследчыцкай дзейнасці.

У 2010 годзе калектыў ліцэя стаў пераможцам сярод арганізацый навукі і адукацыі Брэсцкай вобласці за дасягнутыя высокія паказчыкі ў сацыяльна-эканамічным развіцці па выніках працы за 2009 года і быў занесены на абласную Дошку пашаны.

Ліцэй № 1 імя А. С. Пушкіна сярод агульнаадукацыйных устаноў горада з’яўляецца найбуйнейшым навукова-метадычным і культурным цэнтрам. На базе ліцэя адкрыты 8 філіялаў кафедраў Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна, наладжана супрацоўніцтва з Брэсцкім дзяржаўным тэхнічным універсітэтам.

Дырэктары
---------

* Святлана Мікалаеўна Сямёнава (1990—2018)
* Вольга Мікалаеўна Ганчарэнка (з 2018)

Крыніцы
-------

Літаратура
----------

* Пархутич, И. М. Лицей № 1 имени А. С. Пушкина г. Бреста / И. М. Пархутич // Брест. Брэст. Brest. 1000 : энциклопедия. Минск, 2019.С. 347.
* Синявская, Е. Приоритетные вопросы образования : [о городской педагогической конференции, где чествовали С. Н. Семёнову в связи с уходом на заслуженный отдых] / Елена Синявская // Брестский вестник. 2018. 6 сентября (№ 36). С. 14.
* Мишина, К. Четверть века — по дороге знаний : лицей имени А. С. Пушкина отметил 25-летие / Кира Мишина // Брестский курьер. 2015. 5 ноября (№ 45). С. 8.
* Грышкевіч, С. У навуку без прынукі ідуць брэсцкія ліцэісты : [работа ліцэя № 1 імя А. С. Пушкіна г. Брэста] / Сяргей Грышкевіч // Настаўніцкая газета. 2007. 11 кастрычніка. С. 12.
* Свинтилова, Н. «Воображаю день счастливый, когда средь вас возник лицей» : [о праздновании 15-летия лицея № 1 им. А. С. Пушкина] / Наталья Свинтилова // Вечерний Брест. 2005. 21 октября. С. 3.
* Свинтилова, Н. Под сенью дружных муз : лицей отмечает свое 10-летие : [о лицее № 1 им. А. С. Пушкина] / Наталья Свинтилова, Татьяна Корнелюк // Вечерний Брест. 2000. 6 сентября.
* Головницкая, Н. Элитарный? Только для талантов! : [о создании вБресте общеобразовательного лицея рассказала его директор С. Н. Семёнова] / Н. Головницкая // Заря. 1990. 4 августа.

Спасылкі
--------

* Гісторыя і традыцыі