**Камень-Кашырскі** (укр.: Камінь-Каширський) — горад раённага значэння ў Валынскай вобласці Украіны, раённы цэнтр.

Этымалогія
----------

Найбольш верагодна, што назва азначае тэрыторыю, дзе знаходзілася шмат каменя, напрыклад, крэмнію або асобных валуноў — цвёрдай горнай пароды, прынесенай калісьці ледавіком. Іншая версія, якая з’яўляецца сумнеўнай, тлумачыць слова «камень» так — збудаваная ў гэтых месцах драўляная абарончая спаруда была настолькі моцнай, што адпавядала каменнай сцяне. Другая частка назвы — Кашырскі — паходзіць ад таго, што горад некаторы час знаходзіўся ў уладанні князёў Сангушкаў — Кашырскіх.

Гісторыя
--------

Гжэгаж Ранкоўскі сцвярджае, што ў дакументах паселішча Кашырск або Кашэр згадваецца яшчэ ў 1196 г. Заснавальнік горада — валынскі князь Раман Мсціслававіч. Ён пабудаваў замак для абароны сваіх паўночных межаў. У 1241 г. мястэчка захапіла Літоўскае княства, яно стала валоданнем Любарта Гедымінавіча. З пачатку XV ст. горад згадваецца ў пісьмовых крыніцах як валоданне князёў Сангушкаў-Кашырскіх. Апошні з роду — Падольскі і валынскі ваявода Адам Сангушка ў 1628 г. заснаваў у горадзе дамініканскі манастыр. Пасля яго смерці Камень-Кашырскі перайшоў да роду Красіцкіх аж да канца XVIII ст. Пазней маёнтак адышоў да сямейства Ордаў. У 1832 г. царскія ўлады закрылі дамініканскі манастыр, зрабіўшы касцёл парафіяльным. У 1830—1837 гг. збудаванне было перабудавана.

У 1430 г. мястэчка атрымала магдэбургскае права (пацверджанае пасля і ў 1600 г.). Пасля Люблінскай уніі Камень-Кашырскі і навакольныя тэрыторыі пераходзяць пад уладу Польшчы, дзе паступова горад дэградаваў да статусу вёскі. Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай Камень-Кашырскі і прылеглыя тэрыторыі ўвайшлі ў склад Расійскай імперыі, дзе стаў цэнтрам воласці. У гады Першай сусветнай вайны недалёг ад горада праходзіла лінія фронту. Пасля Рыжскага мірнага дагавора Камень-Кашырскі зноў пераходзіць пад уладу Польшчы і стаў цэнтрам Камень-Кашырскага павета Палескага ваяводства. У 1923 г. ў Камені-Кашырскім было створана павятовае староства. 1 студзеня 1927 г. вясковая Камен-Кашырская гміна атрымала статус гарадской гміны.

У 1940 г. з прыходам савецкай улады быў утвораны Камень-Кашырскі раён. Пачалі дзейнасць гарадскі і раённы саветы. З пачатку вайны 1941—1945 гг. тэрыторыя раёна была акупаваная нацыстамі і ўключана ў склад Камень-Кашырскай акругі. Тут дзейнічалі партызанскія атрады пад камандаваннем М. П. Канішчука, А. П. Брынскага, О. Ф. Фёдарава, у вёсцы Хоцешыў функцыянавала школа старшын УПА. Канец акупацыі раёна прыпадае на сакавік-красавік 1944 г. У 1945 г. у Камні-Кашырскім створана педагагічнае вучылішча. У 1947 г. у горадзе адкрылі медыцынскую школу, якую праз год рэарганізавалі ў медыцынскае вучылішча. У 1961 г. пачаў працу Камень-Кашырскі лесазавод. За перыяд з 1970-я па 1980-я гг. пачалі сваю працу хлебазавод, кансервавы завод, дрэваапрацоўчы завод, камбікормавы завод, маслазавод.

У 1991 г. на ўсеўкраінскім рэферэндуме ў пацверджанне Акта абвяшчэння незалежнасці Украіны за незалежнасць дзяржавы прагаласавала 94,2 % жыхароў раёна. У 1991 г. раён аднесены да зоны гарантаванага добраахвотнага адсялення (катэгорыя III) пацярпелых з прычыны аварыі на ЧАЭС. На тэрыторыі раёна дзейнічае 46 рэлігійных аб’яднанняў. У 1996 г. рашэннем сесіі гарадскога савета народных дэпутатаў ад 14 верасня 1996 г. зацверджаны праект герба, сцяга і пячаткі горада Каменя-Кашырскага. У 1999 г. у вёсцы Міхнаўка быў адкрыты Свята-Срэценскі манастыр.

Помнікі даўніны
---------------

* У цэнтры горада ёсць рэшткі старажытнага гарадзішча, размешчанага на правым беразе ракі Цыр. У 1987—1988 гг. археалагічныя даследаванні на тэрыторыі гарадзішча праводзіла экспедыцыя Валынскага краязнаўчага музея пад кіраўніцтвам С. Д. Панішка;
* Касцёл і капліца дамініканцаў, пабудаваныя ў першай палове XVII ст. У міжваенны перыяд ХХ ст. касцёл яшчэ выкарыстоўваўся для службаў, аднак у савецкі час быў моцна перабудаваны. У ім некаторы час дзейнічала пякарня. Капліца размешчана побач, рэстаўраваная толькі звонку. Памяшканне былога касцёла не з’яўляецца помнікам, капліца ж — помнік архітэктуры мясцовага значэння. Належыць каталіцкай абшчыне горада і ёю выкарыстоўваецца;
* Царква Святога прарока Іллі, пабудаваная ў 1700 г. Званіцу царквы надбудавалі ў 1886 г. У ноч на 8 красавіка 2015 г. царква згарэла.
* Царква Нараджэння Прасвятой Багародзіцы была пабудавана ў 1723 г. на сродкі мясцовага памешчыка Івана Красіцкага. У 1880 г. адзін з трох аўтэнтычных купалоў перарабілі пад званіцу;
* У горадзе ёсць некалькі помнікаў і мемарыяльны комплекс у гонар воінаў савецкай арміі. Сярод помнікаў — таксама помнік загінуўшым габрэям мясцовага гета, мясцовым жыхарам, якія загінулі ў Афганістане.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 177-2009 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Украіны на беларускую мову»

| ⛭ Населеныя пункты Камінь-Кашырскага раёна |
| --- |
| Горад | **Камень-Кашырскі** |  |
| Вёскі | Алэксандрыя ·  Алэксііўка ·  Алэнынэ ·  Альшаны ·  Асіўці ·  Астрывок ·  Бораўнэ ·  Броныця ·  Бузакы ·  Вэлыкы Абзыр ·  Вэрхы ·  Выдэрта ·  Выдрычы ·  Вынімок ·  Ваегошча ·  Валыця ·  Варакомлэ ·  Гарадок ·  Грудкы ·  Гута-Баровэнска ·  Гута-Камінска ·  Добрэ ·  Дубровыця ·  Жытніўка ·  Залазька ·  Залісся ·  Запруддя ·  Іванамысль ·  Карасын ·  Карпыліўка ·  Качын ·  Клітыцк ·  Котуш ·  Красныліўка ·  Крымнэ ·  Лычыны ·  Малы Абзыр ·  Малі Галобы ·  Мэльныкы-Мастышчэ ·  Мастышчэ ·  Надрычнэ ·  Нові Чэрвышча ·  Нуйна ·  Підбарочча ·  Підрычча ·  Підцыр’я ·  Пішчанэ ·  Пніўнэ ·  Полыці ·  Радашынка ·  Ракіў Ліс ·  Рудка-Чэрвынска ·  Сасніўка ·  Сошычнэ ·  Ставышчэ ·  Стары Чэрвышча ·  Стабыхва ·  Стабыхіўка ·  Тэклынэ ·  Табалы ·  Фарынкы ·  Хатэшыў ·  Чэрчэ ·  Ялавацк |

| Валынская вобласць |
| --- |
| Раёны | 
* Камінь-Кашырскі
* Ковэльскі
* Луцкі
* Уладзімірскі

 | Сцяг Валынскай вобласціСцяг Валынскай вобласціГерб Валынскай вобласціГерб Валынскай вобласці |
| Гарады | 
* Бэрэстэчка
* Гарохіў
* Камень-Кашырскі
* Ківэрці
* Ковель
* **Луцк**
* Любамль
* Новавалынск
* Ражышчэ
* Уладзімір
* Устылуг

 |
| Пгт | 
* Алыка
* Благадатнэ
* Галаўнэ
* Галобы
* Дубышчэ
* Забалоцця
* Іванычы
* Колкы
* Локачы
* Лукіў
* Люблынэць
* Любэшыў
* Манэвычы
* Мар’яніўка
* Ракыні
* Ратна
* Стара Выжыўка
* Сэнкэвычыўка
* Торчын
* Турыйск
* Цумань
* Шацк

 |