**Мі-24** (па класіфікацыі НАТА: **Hind** — «Лань») — савецкі/расійскі ўдарны верталёт распрацоўкі канструктарскага бюро М. Л. Міля. Неафіцыйная назва — «Кракадзіл», «Напільнік»

Гісторыя
--------

Стаў першым савецкім (еўрапейскім) і другім у свеце (пасля AH-1 «Кобра») спецыялізаваным баявым верталётам. Серыйны выпуск пачаўся ў 1971 годзе. Мае мноства мадыфікацый, экспарціраваўся ў многія краіны свету. Актыўна выкарыстоўваўся ў гады Афганскай вайны, у перыяд баявых дзеянняў у Чачні, а таксама ў шматлікіх рэгіянальных канфліктах.

Серыйна ў СССР верталёты будаваліся на заводзе № 168 (Растоўскае верталётнае вытворчае аб’яднанне, затым авіябудаўнічымі кампаніі «Роствертол») і заводзе № 116 (авіяцыйны завод «Прагрэс»).

На 2018 год з’яўляўся другім па распаўсюджанасці ударным верталётам у свеце пасля AH-64 Apache.

Характарыстыка
--------------

**Габарыты**:

* Дыяметр апорнага вінта: 17,3 м
* Дыяметр рулявога вінта: 3,908 м
* Вышыня з круцячыміся вінтамі: 5,47 м
* Даўжыня фюзеляжа: 17,51 (17,23 на Мі-24ВМ) м
* Шырыня фюзеляжа: 1,7 м
* Вышыня фюзеляжа: 3,9 м
* Размах крыла: 6,4 м

**Асноўныя масы**:

* Пусты: 7580 кг
* Нармальная ўзлётная: 10 500 кг
* Максімальная ўзлётная: 11 500 кг
* Максімальная грузападымальнасць: 2400 кг
* Маса грузу на знешняй падвесцы: 2400 кг
* Унутраны запас паліва: 2100 л
* Запас паліва ў ПТБ: да 2000 л

**Сілавая ўстаноўка**:

* Колькасць, тып, марка: 2 рухавіка ТВ3-117В (ВМА)
* Магутнасць: 2 х 2500 л. с.

**Лётна-тэхнічныя характарыстыкі**:

* Экіпаж: 2-3 чал.
* Пасажыраў: да 8 дэсантнікаў, 2 цяжкапараненых на насілках і 2 лёгка параненых і медработнік чал.
* Крэйсерская хуткасць: 270 км/г
* Максімальная хуткасць у гарызантальным палёце: 335 км/г
* Далёкасць палёту практычная: 450 км
* Далёкасць палёту перегоночная: 1000 км
* Сярэдні расход паліва: 780 л / гадзіну
* Статычны столь: 1400 м
* Дынамічны столь: 4950 м
* Максімальная эксплуатацыйная перагрузка: −1,3/+ 3
* Дапушчальны кут нахілу: 50 град.
* Дапушчальны кут тангажу: 30 град.

**Узбраенне**:

* Убудаванае стралкова-гарматнае: у залежнасці ад мадыфікацыі
* Лік кропак падвескі: 6 (4)
* Падвясное стралкова-гарматнае: 2 кантэйнера КПК-23-250 або 2 ГУВ з кулямётамі або 2 (4) ГУВ з гранатамётам
* Кіраванае ракетнае: Штурм-У, Атака-М, Гермес-А
* Некіравальнае ракетнае: С-5, С-8, С-13, С-24
* «Паветра-паветра»: Р-60М, Р-63В, «Іголка-У», 9М220О «Атака»
* Бомбы: бомбы і касеты калібрам ад 50 да 500 кг.

Канструкцыя
-----------

Мі-24 пабудаваны па класічнай аднавінтавай схеме з пяцілопасцевым трохшарнірным апорным і трохлопасцевым рулявым вінтамі.

Шасі трохстоечнае, якое прыбіраецца, з паваротнай пярэдняй апорай.

У насавой частцы фюзеляжа размешчана двухмесная кабіна экіпажа па тандэмнай схеме: лётчык-аператар знаходзіцца ў асобнай пярэдняй кабіне, за ім камандзір экіпажа (лётчык), кабіна якога для выгоды агляду прыпаднятая на 0,3 м над кабінай аператара, бартавы тэхнік можа размяшчацца на адкідным сядзенні ў грузавой кабіне за кабінай лётчыка. Экіпаж знаходзіцца ў герметызаваных кабінах, забяспечаных сістэмай кандыцыянавання або сістэмай жыццезабеспячэння (для верталётаў Мі-24Р), для прадухілення траплення заражанага паветра і радыёактыўнага пылу ў іх падтрымліваецца невялікі залішні ціск.

Сталёвымі плітамі браніраваліся кабіна экіпажа, маслабакі рухавікоў, галоўны рэдуктар і гідрабак. Крэсла лётчыка браніраванае i адкідное, крэсла аператара не браніраванае, лабавое шкло браніраванае, плоскае і люстраное, забяспечаныя шклоачышчальнікамі і сістэмай опрыску (спіртам), бакавыя выпуклыя шклы арганічныя, не браняваныя.

Цэнтральная секцыя фюзеляжа складаецца з грузавой кабіны, у якой могуць размясціцца да васьмі дэсантнікаў, і задняй конусападобнай часткі для размяшчэння абсталявання і ніш уборкі асноўных стоек шасі.

Трансмісія і дубляваная сістэма кіравання такая ж, як на верталёце Мі-8.

Вал апорнага вінта нахілены направа на 2,5 °, дзякуючы чаму ўдалося істотна паменшыць куты нахілу і слізгацення верталёта ў палёце, непазбежныя для ўсіх вінтакрылых лятальных апаратаў аднавінтавой схемы, і тым самым павысіць дакладнасць стральбы з нерухомай зброі.

Адной з галоўных асаблівасцяў верталёта з’яўляецца крыло плошчай 6,75 м² з адмоўным папярочным V — 12 °, якое забяспечвае да 30 адсоткаў пад’ёмнай сілы, у залежнасці ад хуткасці і іншых фактараў.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4 5  World Air Forces 2014 — 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17372480'></a>
2. ↑  *Frawley G.* The International Directory of Military Aircraft 2002/03: The thoroughly revised fourth edition of the only biennial directoy of the world's military aircraft. Features over 320 individual aircraft types currently in service or under development and a fleet inventory of the world's air arms, plus significant UAVs and aircraft carriers. — Aerospace Publications, 2002. — ISBN 978-1-875671-55-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15052984'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15052991'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15052999'></a>
3. 1 2  World Air Forces 2008 — 2008.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17415948'></a>
4. ↑  World Air Forces 2018, p.5

Літаратура
----------

* Берне Л. Второе рождение Ми-24. В небе — модернизированный вертолёт // Крылья Родины. — М. 1999. — № 4. — С. 2-3. — ISSN 0130-2701.
* Михеев В. Вертолёт Ми-24 (рус.) // Авиация и Космонавтика : журнал. — М. 1998. — Март (вып. 35). — С. 1-16.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мі-24
* Дакументальны фільм: «Ми-24. Армейский ударный вертолёт» (часть 1 и 2)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 18088814r · GND: 1136330739 · LCCN: sh88006566 |