Адна з пірамід на верхняй тэрасе Яшчылана.
**Яшчылан** (юкатэк. *Yaxchilán* — літ. «зялёныя камяні») — былы горад цывілізацыі мая.

Агульныя звесткі
----------------

Размешчаны на рацэ Усумасінце на тэрыторыі сучаснага штата Ч’япас у Мексіцы. Яшчылан вядомы вялікай колькасцю скульптур.

У старажытнасці горад, відаць, называўся Ісанканак (*Izancanac*). Часам упамінаецца пад назвамі Менчэ (*Menché*) і «горад Ларыяра» (*Ciudad Lorillard*) у гонар П’ера Ларыяра, які фінансаваў экспедыцыю па землях цывілізацыі мая.

Архітэктура
-----------

Яшчылан вядомы сваёй манументальнай архітэктурай і прыгожай скульптурай. Іменна гэта прыцягвае да яго турыстаў. У цэнтры Яшчылана размяшчаліся некалькі плошчаў і акропаль. У цэлым у цэнтры горада было да 160 будынкаў.
Аб раннекласічным абліччы Яшчылана амаль нічога не вядома, самым раннім вядомым манументам Яшчылана з’яўляецца Стэла 27, яна была пастаўлена прыкладна 18 кастрычніка 514 года царом Таб-Баламам I і адноўлена ў позні класічны перыяд.
Стэла 27 з’яўляецца ўнікальным прыкладам аднаўлення ў познекласічным перыядзе пашкоджанай раней стэлы.

Яшчылан у старажытнасці
-----------------------

Ят-Балам, заснавальнік дынастыі, узышоў на прастол 2 жніўня 320 года, калі Яшчылан быў невялікім горадам. Горад-дзяржава паступова рос і ператварыўся ў рэгіянальны цэнтр, а дынастыя правіла да пачатку IX стагоддзя. Найбольшага ўплыву горад дасягнуў пры кіраванні цара па імені Іцамнах-Балам III, які памёр ва ўзросце 62 гадоў у 742 годзе.

Яшчылан быў важным горадам цывілізацыі мая ў класічны перыяд і дамінаваў у вобласці Усумасінты, падпарадкаваўшы сабе такія гарады, як Банампак (*Царства Шукальнах*). Працяглы час быў сапернікам горада П’едрас-Неграс на тэрыторыі сучаснай Гватэмалы і некаторы час — таксама Тыкаля.

Сапернічаў з Паленке, супраць якога вёў вайну ў 654 годзе.

Сучасны Яшчылан
---------------

Першае сучаснае ўпамінанне пра руіны змяшчаецца ў паведамленні Хуана Галінды 1833 года. Вывучэнне горада пачалося ў апошнія гады XIX ст. калі ўпершыню былі апублікаваны яго зарысоўкі і фатаграфіі.

Доступ к Яшчылану спалучаны з цяжкасцямі — да нядаўняга часу ў радыусе 150 км ад яго не існавала шашэйных дарог. Да горада можна было дабрацца толькі на лодцы або на невялікім самалёце. З тых часоў, як у 1990-я гады мексіканскі ўрад пабудаваў шашу ўздоўж мяжы з Гватэмалай, Яшчылан сталі наведваць турысты. Існуюць два маршруты. Першы: ад Паленке па Паўднёвай прыгранічнай шашы да Чанкалы, адтуль павярнуць на Франтэра-Карасаль, размешчаную побач з Яшчыланам і далей па рацэ Усумасінце. Другі: самалётным рэйсам з Паленке, Акасінга ці Камітана.

* Дэталь сцяны № 53, Нацыянальны музей антрапалогіі ў МехікаДэталь сцяны № 53, Нацыянальны музей антрапалогіі ў Мехіка
* Дэталь сцяны з выяваю Кукулькана.Дэталь сцяны з выяваю Кукулькана.
*

Зноскі
------

1. ↑  Предисловие (царство Пачан). Мир индейцев
2. 1 2  История Пачана. Мир индейцев
3. ↑  *Стюфляев, Максим.* Правление Ицамнаах-Б'алама III (Великого) // История царств майя.

Літаратура
----------

* *Yaxchilan, The Design of a Maya Ceremonial City*, de Carolyn E. Tate, University of Texas Press, Austin, 1992. ISBN 0-292-77041-3
* М. Стюфляев. История царств майя. 2010—2011, эл. издание // : Царство Па’чан (Йашчилан)

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Яшчылан**
* Proyecto La Pintura Mural Prehispánica en México, IIE, UNAM

| ⛭Гарады мая |
| --- |
| Беліз | Алтун-Ха ·  Караколь ·  Кахаль-Печ ·  Куэя ·  Ламанай ·  Лубаантун ·  Нім-Лі-Пуніт ·  Шунантуніч |  |
| Гватэмала | Агуатека ·  Балберта ·  Гумарках ·  Дос-Пілас ·  Ішымчэ ·  Ішкун ·  Яшха ·  Камінальхую ·  Канкуэн ·  Кірыгуа ·  Ла-Карона ·  Мачакіла ·  Мішка-В'еха ·  Наачтун ·  Накбэ ·  Наранха ·  П'едрас-Неграс ·  Сакулеу ·  Сан-Бартола ·  Сейбаль ·  Сіваль ·  Таясаль ·  Такалік-Абах ·  Тыкаль ·  Тапоштэ ·  Уашактун ·  Эль-Бауль ·  Эль-Мірадор ·  Эль-Перу |
| Гандурас | Капан ·  Эль-Пуэнтэ |
| Мексіка | Акамтун ·  Аканмуль ·  Акансех ·  Баламку ·  Бекан ·  Банампак ·  Ічпіч ·  Яшчылан ·  Кабах ·  Калакмуль ·  Каба ·  Камалькалька ·  Кахунліч ·  Лабна ·  Маяпан ·  Мані ·  Муіль ·  Накучыч ·  Ашкінтак ·  Паленке ·  Рыа-Бек ·  Саіль ·  Сакпетэн ·  Санта-Роса-Штампак ·  Танках ·  Таніна ·  Тулум ·  Ушмаль · Ушуль ·  Хайна ·  Цыбільчальтун ·  Чакмультун ·  Чактун ·  Чакчабен ·  Чыкана ·  Чынкультык ·  Чычэн-Іца ·  Чунчукміль ·  Шкіпчэ ·  Шпухіль ·  Эк-Балам ·  Эцна |
| Сальвадор | Сан-Андрэс ·  Тасумаль ·  Хоя-дэ-Серэн |
| Гл. таксама: **Дакалумбавы цывілізацыі** |