**Каэфіцыент цеплавога расшырэння** - фізічная велічыня, якая характарызуе адноснае змяненне аб'ёму або лінейных памераў цела з павелічэннем тэмпературы на 1 К пры пастаянным ціску. Мае размернасць, зваротную тэмпературы. Адрозніваюць каэфіцыенты аб'ёмнага і лінейнага пашырэння.

Каэфіцыент аб'ёмнага цеплавога расшырэння
-----------------------------------------

{\displaystyle \beta ={\frac {1}{V}}\left({\frac {\partial V}{\partial T}}\right)\_{p}}, К −1 (°C−1) — адносная змена аб'ёму цела пры награванні яго на {\displaystyle dT} градусаў пры пастаянным ціску.

Каэфіцыент лінейнага цеплавога расшырэння
-----------------------------------------

Каэфіцыент лінейнага цеплавога расшырэння паказвае адноснае змяненне даўжыні цела пры награванні на тэмпературу ΔT:

{\displaystyle \alpha \_{L}={\Delta L \over {L\Delta T}}}
{\displaystyle \alpha \_{L}={L^{-1}}{dL \over {dT}}} — адноснае змяненне лінейнага памеру цела пры награванні яго на *d*T градусаў пры пастаянным ціску.
У агульным выпадку, каэфіцыент лінейнага цеплавога пашырэння можа быць розны пры вымярэнні ўздоўж розных напрамкаў: αx, αy, αz. Для ізатропных цел {\displaystyle \alpha \_{x}=\alpha \_{y}=\alpha \_{z}} и αV = 3αL;.

Напрыклад, вада, у залежнасці ад тэмпературы, мае каэфіцыент аб'ёмнага расшырэння

0,53×10−4 К-1 (пры тэмпературы 5-10 °C);
1,50×10−4 К-1 (пры тэмпературы 10-20 °C);
3,02×10−4 К-1 (пры тэмпературы 20-40 °C);
4,58×10−4 К-1 (пры тэмпературы 40-60 °C);
5,87×10−4 К-1 (пры тэмпературы 60-80 °C).
Для жалеза каэфіцыент лінейнага расшырэння роўны 11,3×10-6 K-1.

Для сталі
---------

Табліца каэфіцыента лінейнага пашырэння α,10-6/°C

|
|  |
| Марка сталі | 20—100 °C | 20—200 °C | 20—300 °C | 20—400 °C | 20—500 °C | 20—600 °C | 20—700 °C | 20—800 °C | 20—900 °C | 20—1000 °C |
| 08кп | 12,5 | 13,4 | 14,0 | 14,5 | 14,9 | 15,1 | 15,3 | 14,7 | 12,7 | 13,8 |
| 08 | 12,5 | 13,4 | 14,0 | 14,5 | 14,9 | 15,1 | 15,3 | 14,7 | 12,7 | 13,8 |
| 10кп | 12,4 | 13,2 | 13,9 | 14,5 | 14,9 | 15,1 | 15,3 | 14,7 | 14,8 | 12,6 |
| 10 | 11,6 | 12,6 | - | 13,0 | - | 14,6 | - | - | - | - |
| 15кп | 12,4 | 13,2 | 13,9 | 14,5 | 14,8 | 15,1 | 15,3 | 14,1 | 13,2 | 13,3 |
| 15 | 12,4 | 13,2 | 13,9 | 14,4 | 14,8 | 15,1 | 15,3 | 14,1 | 13,2 | 13,3 |
| 20кп | 12,3 | 13,1 | 13,8 | 14,3 | 14,8 | 15,1 | 15,2 | - | - | - |
| 20 | 11,1 | 12,1 | 12,7 | 13,4 | 13,9 | 14,5 | 14,8 | - | - | - |
| 25 | 12,2 | 13,0 | 13,7 | 14,4 | 14,7 | 15,0 | 15,2 | 12,7 | 12,4 | 13,4 |
| 30 | 12,1 | 12,9 | 13,6 | 14,2 | 14,7 | 15,0 | 15,2 | - | - | - |
| 35 | 11,1 | 11,9 | 13,0 | 13,4 | 14,0 | 14,4 | 15,0 | - | - | - |
| 40 | 12,4 | 12,6 | 14,5 | 13,3 | 13,9 | 14,6 | 15,3 | - | - | - |
| 45 | 11,9 | 12,7 | 13,4 | 13,7 | 14,3 | 14,9 | 15,2 | - | - | - |
| 50 | 11,2 | 12,0 | 12,9 | 13,3 | 13,7 | 13,9 | 14,5 | 13,4 | - | - |
| 55 | 11,0 | 11,8 | 12,6 | 13,4 | 14,0 | 14,5 | 14,8 | 12,5 | 13,5 | 14,4 |
| 60 | 11,1 | 11,9 | - | 13,5 | 14,6 | - | - | - | - | - |
| 15К | - | 12,0 | 12,8 | 13,6 | 13,8 | 14,0 | - | - | - | - |
| 20К | - | 12,0 | 12,8 | 13,6 | 13,8 | 14,2 | - | - | - | - |
| 22 | 12,6 | 12,9 | 13,3 | 13,9 | - | - | - | - | - | - |
| А12 | 11,9 | 12,5 | - | 13,6 | 14,2 | - | - | - | - | - |
| 16ГС | 11,1 | 12,1 | 12,9 | 13,5 | 13,9 | 14,1 | - | - | - | - |
| 20Х | 11,3 | 11,6 | 12,5 | 13,2 | 13,7 | - | - | - | - | - |
| 30Х | 12,4 | 13,0 | 13,4 | 13,8 | 14,2 | 14,6 | 14,8 | 12,0 | 12,8 | 13,8 |
| 35Х | 11,3 | 12,0 | 12,9 | 13,7 | 14,2 | 14,6 | - | - | - | - |
| 38ХА | 11,0 | 12,0 | 12,2 | 12,9 | 13,5 | - | - | - | - | - |
| 40Х | 11,8 | 12,2 | 13,2 | 13,7 | 14,1 | 14,6 | 14,8 | 12,0 | - | - |
| 45Х | 12,8 | 13,0 | 13,7 | - | - | - | - | - | - | - |
| 50Х | 12,8 | 13,0 | 13,7 | - | - | - | - | - | - | - |

Вымярэння каэфіцыента цеплавога расшырэння
------------------------------------------

Прыборы для вымярэння каэфіцыента цеплавога расшырэння вадкасцяў, газаў і цвёрдых цел называюць ділатометрамі.

Зноскі
------

1. ↑  Температурный коэффициент линейного расширения на портале Ti-temperatures.ru
2. ↑  *Зубченко А. С. Колосков М. М. Каширский Ю. В. и др.* Марочник сталей и сплавов. — 2003. — С. 585. — 784 с.

Гл. таксама
-----------

* Аб'ёмны каэфіцыент нафты

Спасылкі
--------

* Таблица-справочник для некоторых металлов (PDF)
* Коэффициент линейного расширения сталей по ПНАЭ Г-7-002-86

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |