Унутранае ўбранне царквы
**Храм Жываноснай Крыніцы** (грэч. Μονὴ τῆς Θεοτòκου τῆς Πηγῆς, турэцк.: Balıklı Meryem Ana Rum Manastiri) — праваслаўны храм у Стамбуле, размешчаны побач з лекавай крыніцай. Старажытная пабудова V—VI стагоддзяў была разбурана ў XV стагоддзі асманамі. Будынак, які носіць тую ж назву і размешчаны ў тым жа месцы, быў пабудаваны ў 1835 годзе. З храмам звязана традыцыя шанавання іконы Жываноснай Крыніцы.

Існуе дзве версіі ўзнікнення храма. Першая, выкладзеная Пракопам Кесарыйскім у яго трактаце «Пра пабудовы», прыпісвае яго стварэнне Юстыніяну I. Пазнейшыя крыніцы ўдакладняюць, што пры будаўніцтве былі выкарыстаны матэрыялы, якія засталіся пасля будаўніцтва сабора Святой Сафіі. Паводле Кедрына гэта адбылося на 33-м годзе валадарання Юстыніяна, гэта значыць у 559-60 гадах. Пазней склалася іншая легенда, зафіксаваная Нікіфарам Калістам у XIV стагоддзі, паводле якой храм заснаваў імператар Леў I у памяць пра цуд, які здарыўся з ім у яго бытнасць простым салдатам. Магчыма, гэта легенда была прыдумана манахамі-сучаснікамі Пракопа з мэтай надання большай старажытнасці свайму манастыру, сам факт існавання якога ўжо ў 536 годзе ставіць пад сумнеў прыярытэт Юстыніяна. Хоць не выключана, што невялікі храм на гэтым месцы да часу пачатку будаўніцтва Юстыніяна ўжо існаваў.

Храм, размешчаны за сценамі горада ў мястэчку Пегэ[en], неаднаразова падвяргаўся разбурэнню і перабудовам. У 626 годзе яго спрабавалі захапіць авары. Пры імператрыцы Ірыне і імператары Васілі Македаняніне яго рэканструявалі. 7 верасня 924 года цар Сімяон I спаліў комплекс, аднак ужо праз тры гады яго ўнук Пётр узяў там шлюб з Ірынай[en], пляменніцай Рамана Лакапіна.

Пры Аляксеі Камніне ў манастыры жылі ў выгнанні Георгій Манамах, кіраўнік Дырахія, і філосаф-неаплатонік Іаан Італ. Візантыйскія крыніцы паведамляюць, што пасля нашэсця лацінаў крыніца страціла свае лячэбныя ўласцівасці. У 1328 годзе малады Андронік III Палеалог выкарыстоўваў храм як плацдарм пры аблозе Канстанцінопаля, як і султан Мурад II праз сто гадоў. У 1547 годзе П'ер Жыль адзначыў, што хоць храм разбураны, да яго ўсё адно прыходзяць хворыя.

Ікона «Маці Божая Жываносная крыніца» з в. Чонкі Гомельскага раёна
Аднаўленне праваслаўнага культу пачалося толькі ў XVIII стагоддзі, калі пры мітрапаліце Нікадзіме была выяўлена ікона і пабудавана невялікая капліца. Пасля канфлікту з армянамі, грэкі пры падтрымцы турак змаглі абараніць кантроль над крыніцай. Пры гэтым турэцкая варта ажыццяўляла збор мыты з паломнікаў, якая ішла на ўтрыманне турмаў. Квітнеючае прадпрыемства было разбурана ў 1821 годзе янычарамі, якія разбурылі капліцу і атруцілі крыніцу. Пры патрыярху Канстанціі I быў атрыманы дазвол адбудаваць царкву, якая была асвячона 2 лютага 1835 года.

Апошні раз царква моцна пацярпела падчас стамбульскага пагрому 1955 года, пасля чаго была зноў адноўлена.

Размешчаны цяпер пры храме жаночы манастыр Прасвятой Багародзіцы «Жываносная Крыніца» — месца пахавання Усяленскіх Патрыярхаў, якія займалі патрыяршы прастол з XIX стагоддзя.

Зноскі
------

1. ↑  Пра пабудовы, I, III, 6-8
2. ↑  Janin, 1953, p. 233
3. ↑  Janin, 1953, p. 235
4. ↑  Прадстаяцелі Маёнткавых Праваслаўных Цэркваў малітоўна ўшанавалі памяць памерлых Канстанцінопальскіх Патрыярхаў

Літаратура
----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Храм Жываноснай Крыніцы на Вікісховішчы |

* *R. Janin.* La geographie ecclesiastique de V empire byzantin. Les eglises et les monasteres des grands centres byzantins. — Paris, 1953. — Т. III. — 609 p.
* *Прокопий Кесарийский.* Война с готами. О постройках. — М.: Арктос, 1996. — ISBN 5 85551 143 X.