**А́льбрэхт Мары́я Алякса́ндр Філі́п Іо́сіф Вюртэмбе́ргскі** (ням.: Albrecht Maria Alexander Philipp Joseph Herzog von Württemberg; 23 снежня 1865, Вена — 29 кастрычніка 1939, Альтсгаўзен) — нямецкі ваенны і грамадскі дзеяч, генерал-фельдмаршал (1916), удзельнік Першай сусветнай вайны.

Біяграфія
---------

Сын прадстаўніка пабочнай галіны Вюртэмбергскага каралеўскага дома герцага Піліпа Вюртэмбергскага  (руск.) (бел. унука расійскага начальніка галоўнага ўпраўлення шляхоў зносін Аляксандра Вюртэмбергскага  (руск.) (бел. і яго жонкі эрцгерцагіні Марыі Тэрэзы Аўстрыйскай  (руск.) (бел. дачкі эрцгерцага Альбрэхта, герцага Цешанскага  (руск.) (бел. і прынцэсы Хільдэгарды Баварскай  (руск.) (бел..

### Афіцэрская і генеральская служба

У жніўні 1883 года залічаны на вайсковую службу ў 19-ы ўланскі полк Германскай імперскай арміі ў чыне лейтэнанта. З 1891 года камандаваў эскадронам у гэтым палку.

З 1893 — камандзір батальёна 119-га грэнадзёрскага палка, з 1896 года — камандзір гэтага палка. З кастрычніка 1898 года — камандзір 4-й гвардзейскай кавалерыйскай брыгады ў Патсдаме, з верасня 1900 года — камандзір 51-й пяхотнай брыгады ў Штутгардзе. З 1901 года — начальнік 26-й дывізіі. З верасня 1906 года — камандуючы XI армейскім корпусам, з 1908 года — камандуючы XIII армейскім корпусам. У пачатку 1914 года прызначаны генерал-інспектарам 6-й армейскай інспекцыі і ўзведзены ў генерал-палкоўнікі.

### Першая сусветная вайна

2 жніўня 1914 года прызначаны камандуючым 4-й арміі, у складзе пяці армейскіх карпусоў і ландвернай брыгады, усяго 180 000 чалавек і 646 гармат. Армія была разгорнута на Заходнім фронце супраць французскіх войскаў і ў сярэдзіне жніўня перайшла ў наступленне ў Люксембурге і паўднёвай Бельгіі. У Пагранічнай бітве войскі 4-й арміі сумесна з 3-й арміяй наносілі галоўны ўдар і атрымалі перамогу ў Ардэнскай аперацыі 22—25 жніўня. У Бітве на Марне першапачаткова меў поспех у раёне горада Равіньі, але пасля вымушанага адыходу 1-й і 2-й армій, 11 верасня адвёў свае войскі ў паўночным кірунку.

У кастрычніку 1914 года 4-я армія герцага Альбрэхта была перакінута да Ла-Манша. Падчас Фландрскай бітвы на войскі Альбрэхта было ўскладзена выкананне галоўнай задачы — наступленне на 35-кіламетровым фронце Астэндэ — Мэнен, для чаго ў армію ўвайшлі чатыры свежых корпуса. Наносіў галоўны ўдар у Іпра супраць брытанскіх войскаў, дапаможны — на рацэ Ізер супраць бельгійскіх войскаў. Наступ на галоўным кірунку праваліўся, на дапаможным — войскі арміі 22 кастрычніка фарсіравала раку Ізер і замацаваліся на левым беразе. Аднак, калі бельгійцы адкрылі шлюзы і затапілі берага ракі, быў вымушаны пакінуць заняты плацдарм. У выніку бітва скончылася фактычна безвынікова.

У ходзе другой бітвы ля Іпра ўпершыню ў ходзе вайны 22 красавіка 1915 года яго войскі ўжылі баявыя атрутныя рэчывы — хлор, ад якога загінула звыш 5 000 чалавек. Аднак не змог скарыстацца панікай суперніка і не развіў поспех. Коштам вялікіх страт у баях 26 красавіка — 12 мая пашырыў прарыў па флангах, але дасягнуць першапачаткова пастаўленай задачы — захоп Ізерскага канала да горада Іпр уключна — не здолеў. Тым не менш, германскае камандаванне паведаміла аб бітве ў Іпры, як пра сваю перамогу, а герцаг 1 жніўня 1916 года быў узведзены ў генерал-фельдмаршалы. У другой палове 1915—1916 гадоў у паласе арміі Альбрэхта актыўных баявых дзеянняў не вялося.

З 25 лютага 1917 года — галоўнакамандуючы «Групы армій герцага Альбрэхта» (з 11 лістапада 1918 года — групы войскаў «D»), якая дзейнічала ад Вердэна да мяжы са Швейцарыяй. У 1918 годзе ў яго групу армій уваходзілі 19-я армія і дзве ваенныя групы (усяго 26,5 дывізій), яна гуляла дапаможную ролю да самага канца вайны.

### Пасля вайны

Альтсхаузенскі палац, у якім герцаг правёў апошнія гады жыцця.
У 1918 годзе аб’яўлены афіцыйным спадчыннікам свайго чатырохюраднага брата — караля Вюртэмберга Вільгельма II  (руск.) (бел. (іх агульным прапрадзедам быў герцаг Фрыдрых Яўген  (руск.) (бел. (1732—1797), які кіраваў Вюртэмбергам у 1795 — 97 гадах). Прычыны былі простыя: у караля не было прамых нашчадкаў мужчынскага полу, а герцаг быў бліжэйшым сваяком, які паходзіў ад роўнародных шлюбаў.

Пасля падзей Лістападаўскай рэвалюцыі і звяржэння манархіі ў Германіі 23 снежня 1918 года выйшаў у адстаўку як прадстаўнік каралеўскага дома. Яму быў прадастаўлены палац у 40 кіламетрах ад Бодэнскага возера. Пасля смерці былога караля Вюртэмберга Вільгельма II  (руск.) (бел. уся прыватная маёмасць былога каралеўскага дома была перададзена ў спадчыну герцагу Альбрэхту. У далейшым вёў прыватнае жыццё, у палітычных падзеях не ўдзельнічаў. Быў вядомы апазіцыйным стаўленнем да нацыянал-сацыялізму, за што, хоць і не падвяргаўся рэпрэсіям, але ніколі не запрашаўся на мерапрыемствы ў памяць аб падзеях Першай сусветнай вайны, а пасля сваёй смерці пахаваны не як афіцэр, а як прыватная асоба.

Зноскі
------

1. ↑  *Lundy D. R.* Albrecht Maria Herzog von Württemberg // The Peerage Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>
2. ↑  Albrecht (Albrecht) // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 9 красавіка 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
4. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 30 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>

Літаратура
----------

* *Залескі К.А.* 100 вялікіх палкаводцаў Першай сусветнай = 100 великих полководцев Первой мировой. — М.: Вече, 2013. — 416 с. — 7 000 экз. — ISBN 978-5-4444-1106-3.
* *Залесский К.А.* Кто был кто в Первой мировой войне. — М.: АСТ, 2003. — 896 с. — 5 000 экз. — ISBN 5-271-06895-1.

| ⛭Сцяг Германіі (1871-1918, 1933-1935) Камандуючыя палявымі арміямі Германскай імперыі ў Першай сусветнай вайне  |
| --- |
| 1-я армія | Аляксандр фон Клюк · Макс фон Фабек · Фрыц фон Белаў · Бруна фон Мудра · Ота фон Белаў · Магнус фон Эберхарт |
| 2-я армія | Карл фон Бюлаў · Фрыц фон Белаў · Макс фон Гальвіц · Георг фон дэр Марвіц · Адольф фон Карлавіц |
| 3-я армія | Макс фон Гаўзен · Карл фон Айнэм |
| 4-я армія | Альбрэхт Вюртэмбергскі · Фрыдрых фон Армін |
| 5-я армія | Кронпрынц Вільгельм · Эвальд фон Лохаў · Макс фон Гальвіц · Георг фон дэр Марвіц |
| 6-я армія | Рупрэхт Баварскі · Людвіг фон Фалькенхаўзен · Ота фон Белаў · Фердынанд фон Куаст |
| 7-я армія | Ёзас фон Хеерынг · Рыхард фон Шуберт · Макс фон Боэн · Магнус фон Эберхарт · Макс фон Боэн |
| 8-я армія | Максіміліян фон Прытвіц · Паўль фон Гіндэнбург · Рыхард фон Шуберт · Герман фон Франсуа · Ота фон Белаў · Фрыдрых фон Шольц · Ота фон Белаў · Макс фон Фабек · Бруна фон Мудра · Фрыдрых фон Шольц · Оскар фон Гуцьер · Гюнтэр фон Кірхбах · Х’юга фон Катэн |
| 9-я армія | Паўль фон Гіндэнбург · Аўгуст фон Макензен · Леапольд Баварскі · Эрых фон Фалькенгайн · Роберт фон Кош · Яганес фон Эбен · Фрыц фон Белаў · Адольф фон Карлавіц |
| 10-я армія | Герман фон Айхгорн · Эрых фон Фалькенгайн |
| 11-я армія | Макс фон Фабек · Аўгуст фон Макензен · Макс фон Гальвіц · Арнольд фон Вінклер · Куна фон Штойбен |
| 12-я армія | Макс фон Гальвіц · Макс фон Фабек |
| 14-я армія | Ота фон Белаў |
| 17-я армія | Ота фон Белаў · Бруна фон Мудра |
| 18-я армія | Оскар фон Гуцьер |
| 19-я армія | Фелікс фон Ботмер · Карл фон Фасбендэр |
| Бугская армія | Аляксандр фон Лінзінген |
| Нёманская армія | Ота фон Белаў |
| Паўднёвая армія | Аляксандр фон Лінзінген · Фелікс фон Ботмер |



| ?Альбрэхт Вюртэмбергскі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Фрыдрых Яўген[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Аляксандр Вюртэмбергскі[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Фрыдэрыка Даратэя Сафія Брандэнбург-Шведцкая[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Duke Alexander of Württemberg[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Francis, Duke of Saxe-Coburg-Saalfeld[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Антуанэта Саксен-Кобург-Заальфельдская[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Аўгуста-Караліна Ройс цу Эберсдорф[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Duke Philipp of Württemberg[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Філіп Эгалітэ[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Луі-Філіп I |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | Марыя-Адэлаіда дэ Бурбон[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Марыя Арлеанская[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Фердынанд I |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Марыя Амалія Неапалітанская |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Марыя Караліна Аўстрыйская[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Леапольд II Габсбург |  |
|  |  |  |  |  |
|  | Альбрэхт Вюртэмбергскі |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Альберт Цешынскі[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Карл Цешанскі[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Марыя Луіза Іспанская[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Archduke Albrecht, Duke of Teschen[d] |  |  |  |  | Maria Christina, Duchess of Teschen[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Фрыдрых Вільгельм Насау-Вейльбургскі[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Генрыета Александрына Насаў-Вейльбургская[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Луіза Сайн-Гахенбургская[d] |  |
|  |  |  | Марыя Тэрэза Аўстрыйская[d] |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Максіміліян I, кароль Баварыі |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Людвіг I |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Аўгуста Вільгельміна Гесэн-Дармштацкая[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Хільдэгарда Баварская[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Frederick, Duke of Saxe-Hildburghausen[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Тэрэза Саксонская-Хільдбургхаўзенская[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Duchess Charlotte Georgine of Mecklenburg-Strelitz[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · WeRelate · Sejm-Wielki.pl · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 14978283q · GND: 117245798 · VIAF: 3243579 |