**Паморы** (руск.: поморы) — субэтнічная група рускіх, насельнікі ўзбярэжжа Белага мора. У 2010 г. да памораў адносілі сябе 3 113 чал.

Паходжанне
----------

Усходнеславянская каланізацыя зямель паўднёва-усходняга берага Белага мора пачалася амаль тысячу гадоў таму. Мяркуецца, што выхадцы з Вялікага Ноўгарада выйшлі да беламорскага ўзбярэжжа праз даліны Паўночнай Дзвіны і Анегі ўжо ў канцы X ст. Асноўны этап міграцыі старажытнарускага насельніцтва на поўнач прыпаў на XII — XV стст. што з аднаго боку тлумачыцца небяспекай з боку мангола-татарскай пагрозы, а з іншага — высокімі коштамі на футра і маржовы клык, якімі гандлявала Наўгародская рэспубліка. Міграцыі на поўнач працягваліся і пасля далучэння Вялікага Ноўгарада да Маскоўскай дзяржавы ў 1478 г. Паўночная частка Усходняй Еўропы доўгі час з’яўляўся адным з найбольш населеных рэгіёнаў Расіі.

Упершыню назва «паморцы» ў дачыненні да насельніцтва ўзбярэжжа Белага мора з’явілася ў пісьмовых крыніцах пад 1526 г. Пазней назва «паморы» шырока выкарыстоўвалася ў афіцыйных дакументах і як саманазва часткі рускага насельніцтва. Паморы займаліся мараплаўствам, рыбалоўствам і гандлем, падтрымлівалі сувязі з іншымі народамі поўначы і Заходняй Еўропы, іх сталыя і часовыя паселішчы сустракаліся на Кольскім паўвостраве, поўначы Нарвегіі, Шпіцбергене, Новай Зямлі.

З канца XIX ст. навукоўцамі выказвалася думка, што паморы паходзяць ад сумесных шлюбаў рускіх перасяленцаў з мясцовым фінамоўным насельніцтвам і саамамі або нават ад мясцовага насельніцтва, асіміляванага рускімі. Гэта падтвярджалася антрапалагічнымі і лінгвістычнымі матэрыяламі. Аднак сучасныя генетычныя даследаванні паказваюць, што паморы пераважна маюць адзінае паходжанне з іншымі рускімі.

Асаблівасці культуры
--------------------

Для памораў характэрны тып гаспадаркі, звязаны з мараплаўствам. Сельская гаспадарка, у тым ліку жывёлагадоўля і земляробства, не адыгрывала значнай эканамічнай ролі. Паморы вырошчвалі ячмень, жыта, гародніну, трымалі кароў, коней, авечак, на поўначы — аленяў, аднак сельская гаспадарка не забяспечвала нават унутраныя сямейныя патрэбы. Большае значэнне мела рыбалоўства і паляванне на ластаногіх. Прычым, з XVII ст. гэтыя формы здабычы мелі ярка акрэслены камерцыйны характар. У асноўным здабывалі траску, ласосевых, селядцоў, грэнландскіх цюленяў, што зімавалі ў Белым моры. Здабыча магла весціся далёка ад асноўнага паселішча. Для гэтага паморы стваралі сталыя або часовыя калектывы рыбаловаў або паляўнічых на чале старасты. Распаўсюджаныя рамёствы — пляценне сетак, разьба, суднабудаванне. У некаторых месцах паморы здабывалі соль, рачны жэмчуг, слюды, жалеза. Важную ролю адыгрываў гандаль.

Асноўныя тыпы паселішчаў — сяло і вёска. Вядомы таксама большыя па памерах паселішчы — пагост і слабада. Апошнія звычайна ўзнікалі ў месцах здабычы солі і гандлю. Слабодамі называлі буйныя паселішчы, насельніцтва якіх знаходзілася ў аброчнай залежнасці ад манастыроў. Меншыя тыпы паселішчаў — выселкі і скіты — амаль зніклі да сярэдзіны XIX ст. Гарады на тэрыторыях, населеных паморамі, ўзніклі толькі ў XVIII ст. у выніку адміністрацыйных рэформ. Традыцыйнае дойлідства пераважна драўлянае. Распаўсюджаны шатровыя купалы храмаў, нахільны драўляны плот *ёз* скандынаўскага тыпа, разное надмагілле *галбец*. У навігацыйных мэтах на ўзбярэжжы ставілі драўляныя крыжы *гурыі*. Традыцыйная вопратка нагадвала зыранскую або саамскую, шылася са скуры, футра і ваўняных тканін.

Паморскія сем’і — вялікія пашыраныя на чале старэйшага мужчыны. Яны аб’ядноўваліся ў суседскую абшчыну *мір*, якая з’яўлялася аўтаномнай адзінкай. Акрамя таго ствараліся часовыя міжсямейныя або прафесійныя калектывы *арцель*. Яны кіраваліся выбранымі старастамі, часам захоплівалі зямельныя і водныя ўгоддзі для сумеснай эксплуатацыі. Абшчыннае размеркаванне ўгоддзяў сустракалася радзей і пераважна тычылася зямельных спрэчак.

Фальклор прадстаўлены шматлікімі казкамі і легендамі. Народная музыка адрозніваецца абмежаваным наборам музычных інструментаў, найчасцей сустракаліся драўляныя духавыя інструменты і металічныя званы.

Мова
----

Паморскі дыялект рускай мовы вызначаецца вялікай колькасцю слоў фіна-ўгорскага і скандынаўскага паходжання, развітай прафесійнай лексікай маракоў і здабытчыкаў.

Рэлігія
-------

Асноўная рэлігія — праваслаўе, з XVII ст. шырока распаўсюджана стараабрадства.

Заўвагі
-------

1. ↑  История Архангельской области Архівавана 4 сакавіка 2016.
2. ↑  Народы России: Энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994 — С. 274
3. ↑  Хорошкевич А. Л. Торговля Великого Новгорода с Прибалтикой и Западной Европой в XIV—XV веках. — М.: Издательство Академии наук СССР, 1963
4. ↑  Ульянов И. О происхождении названия «поморы»
5. ↑  Ломакин В. Поморы: краткий обзор истории и культуры
6. ↑  Е. В. Балановская, О. П. Балановский, ГЕНЕТИЧЕСКИЕ СЛЕДЫ ИСТОРИЧЕСКИХ И ДОИСТОРИЧЕСКИХ МИГРАЦИЙ: КОНТИНЕНТЫ, РЕГИОНЫ, НАРОДЫ
7. ↑  Т. А. Бернштам, Поморы. Формирование группы и система хозяйства. Формы владения и пользования водными и земельными угодьями

Літаратура
----------

* Бернштам Т. А. Поморы: Формирование группы и система хозяйства. Ленинград. Наука, Ленинградское отделение. 1978
* Поморская сторона. — Архангельск, 2004 Архівавана 24 верасня 2015.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Паморы на Вікісховішчы |

* Поморский этнос Архівавана 6 красавіка 2015.
* Традиционная архитектура поморского быта
* Геополитика северной Европы и российские поморы
* Краткий словарь поморского языка Архівавана 11 лістапада 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Гранат |