Палякі, якія ў гады Другой сусветнай служылі ў палку.
**Гамбійскі полк** (англ.: Gambia Regiment), да 1940 і пасля 1945 года як **Гамбійская рота** (англ.: Gambia Company) — каланіяльнае воінскае фарміраванне Вялікабрытаніі ў складзе Каралеўскіх заходнеафрыканскіх пагранічных сіл. Былыя байцы падраздзялення сталі асновай пры стварэнні Узброеных Сіл незалежнай Гамбіі.

Гісторыя
--------

Першапачаткова падраздзяленне было ротай у складзе сьералеонского батальёна колькасцю 120 чалавек. Чвэрць складалі ўраджэнцы Гамбіі, а астатнія былі з Сьера-Леонэ. У 1902 годзе фарміраванне выведзена са складу батальёна. Асабісты склад быў абноўлены за кошт замены сьералеонцаў гамбійцамі. У навабранцы набіралі прадстаўнікоў народаў мандзінка, фульбэ, бамбара. Да 1914 года падраздзяленне павялічылася да 130 чалавек.

У міжваенны перыяд рота займалася аховай правапарадку. У 1937 годзе гамбійцы сталі пераможцамі на армейскіх стралковых спаборніцтвах афрыканскіх каланіяльных часцей. У 1940 годзе ў фарміравання з’яўляецца свая футбольная каманда.

У пачатку 1940 года падраздзяленне перафармавана ў полк. У 1945 годзе яго скарацілі да роты, вярнуўшы ў склад сьерлеонскага батальёна як роту G. На 31 снежня 1957 года колькасць злучэння складала 7 брытанцаў і 161 афрыканец. У 1958 годзе гамбійская рота расфармавана з-за фінансавых цяжкасцяў.

Баявы шлях
----------

У гады Першай сусветнай вайны гамбійская рота ўдзельнічала з баях супраць кайзераўскіх войск у Афрыцы. З верасня 1914 года яе байцы змагаліся ў Камеруне, дзе вясной 1915 года праявілі сябе пры наступленні на Яўндэ. Тут 3 мая гамбійцы паспяхова ўзялі ўмацаванні праціўніка ў Вумбіягасе. У снежні 1916 года рота накіравана ў Германскую Усходнюю Афрыку. У жніўні 1917 года ўдзельнічала ў баях на Кілва-Кісіванінскім напрамку, у кастрычніку — бітве пры Махіве. У апошнім выпадку гамбійскае падраздзяленне і яго афіцэры змаглі паспяхова адбіць нямецкую атаку ва ўмовы бязладзіцы ў іншых злучэннях. 

Усяго за перыяд вайны загінула 9 гамбійцаў.

У Другой сусветнай воінская часць увайшла ў склад 81-й заходнеафрыканскай дывізіі. 1-ы батальён накіраваны ў Брытанскую Індыю, змагаючыся супраць японцаў. 2-і заставаўся ў тыле на працягу ўсяго канфлікту. У склад злучэння ўваходзяць польскія вайскоўцы.

У студзені 1944 года 1-ы батальён гамбійскага палка адыграў ключавую ролю ў наступленні на даліну Каладан у Бірме. У перыяд з 4 па 15 лютага фарміраванне вяло баі ў раёне аднайменнай вёскі. 23 лютага батальёну ўдалося фарсіраваць раку Пі-Чаун ля Валагана. Неўзабаве гамбійцаў адправілі ў тыл на адпачынак, але 1 сакавіка японскія войскі пачалі контрнаступленне. Батальён неадкладна перакінуты да ўзгорка Пагада, які патрабавалася ўтрымаць любой цаной. 2 сакавіка байцы далі бой праціўніку каля вышыні, але пацярпелі паражэнне і адступілі.

5 красавіка гамбійскі полк арганізаваў атаку на японцаў у раёне Мізавы. Пасля некалькіх адступленняў гамбійцы замацаваліся каля Лабавы, дзе 16-17 мая вялі абарончыя баі. Пазней падраздзяленне перакінута на абарону Маудка. З 26 мая 1-ы батальён гамбійскага палка ўтрымліваў паўночны фланг абароны горада. У лістападзе—снежні 1944 года фарміраванне прыняло ўдзел у адваяванні Каладана.

Уніформа
--------

Парадная форма палка складалася са страявых шорт колеру хакі з чырвонымі фескамі і пунсовых куртак. Курткі мелі жоўтую акантоўку і чырвоныя паясы. У палявых умовах полк першапачаткова насіў фуражкі, але незадоўга да Другой сусветнай вайны перайшоў на капелюшы. Брытанскія афіцэры першапачаткова насілі коркавыя шлемы, але пазней яны таксама перайшлі на капялюшы.

Камандзіры
----------

* F. O. Graham (1901—1906)
* W. C. N. Hastings (1906—1909)
* R. D. F. Oldman (1909—1910)
* I. G. Sewell (1910—1911)
* Herbert Thomas Dobbin (1911—1913)
* V. B. Thurston (1913—1916)
* R. Law (1916—1919)
* H. T. C. Strange (1919—?)
* T. P. L. Molloy (1932—1938)
* T. A. Davis (1938—1939)
* G. Laing (1944)
* Antony Read (1944—1945)

Узнагароды
----------

* **Першая сусветная:** Афрыканскі медаль за выдатныя заслугі — сяржант-маёр Эбрыма Джалу, сяржант Самба Бах і радавы Салджэн Сідзібі.
* **Другая сусветная:** Ордэн «За выдатныя заслугі» — падпалкоўнік Энтані Рыд, Ваенны крыж — капітан Ян Жалязнік і капітан Дэвід Мантэгю Куксан, Ваенны медаль — капрал Буба Кайта, малодшы капрал Самба Джалоу, малодшы капрал Джалоу Яр’я, радавы Бакары Баян, радавы Камара Кінці, радавы Муса Н’джые і радавы Н’дове Дуду, Ордэн Брытанскай імперыі — маёр Станіслаў Лісецкі, Медаль Брытанскай імперыі — сяржант-маёр Сімба Сэлоу.

Гл. таксама
-----------

* Гамбія ў Другой сусветнай вайне

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4 5  Hughes and Perfect, p. 74, 80
2. 1 2  The Gambia Regiment **(нявызн.)**. *Regiments*. Архівавана з першакрыніцы 7 October 2007. Праверана 25 March 2017.
3. ↑  Haywood and Clarke, p. 40
4. ↑  Haywood and Clarke, p. 11
5. ↑  Hamilton, p. 25
6. ↑  Haywood and Clarke, p. 325
7. ↑  Haywood and Clarke, p. 501
8. ↑  Gambia - Foundation Dates of Clubs **(нявызн.)**. *The Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation*. Праверана 15 July 2018.
9. ↑  Haywood and Clarke, p. 365
10. ↑  Gambia Regiment **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Hansard* (27 сакавіка 1958). Архівавана з першакрыніцы 26 сакавіка 2017. Праверана 25 March 2017.
11. ↑  Gray, p. 485
12. ↑  Haywood and Clarke, p. 148
13. ↑  Haywood and Clarke, p. 226
14. ↑  Haywood and Clarke, pp. 230–233
15. ↑  The Gambia Company: German Kamerun **(нявызн.)**. *The Soldier's Burden*. Праверана 11 March 2017.
16. ↑  Haywood and Clarke, pp. 385–386
17. ↑  Haywood and Clarke, p. 387
18. ↑  Haywood and Clarke, p. 393
19. ↑  Haywood and Clarke, p. 394
20. ↑  Haywood and Clarke, p. 400
21. ↑  Haywood and Clarke, p. 406–407
22. ↑  Haywood and Clarke, pp. 471–472
23. ↑  Fez: Royal West African Frontier Force **(нявызн.)**. *Imperial War Museum*. Праверана 20 May 2018.
24. ↑  *Suciu, Peter*. Headdress of the Royal West African Frontier Force **(нявызн.)**. *MilitarySunHelmets.com* (1 кастрычніка 2014). Праверана 20 May 2018.
25. 1 2 3 4 5 6 7 8  Haywood and Clarke, p. 287
26. ↑  *The Monthly Army List, August 1938*. London: HM Stationery Office. 1938. p. 962.
27. ↑  *The Monthly Army List, December 1938*. London: HM Stationery Office. 1938. p. 962.
28. ↑  Hamilton, p. 349
29. 1 2  General Sir Antony Read **(нявызн.)**, *The Telegraph* (27 September 2000). Праверана 29 December 2017.
30. ↑  African DCMs **(нявызн.)**. *London Gazette* (31 мая 1916). Праверана 7 January 2018.
31. ↑  Haywood and Clarke, pp. 493–494

Літаратура
----------

* Estep, C. J. (2020). The Empire's Smallest Regiment: The Gambia Company of the West African Frontier Force, 1902-1958 (Unpublished master's thesis). University of Calgary, Calgary, AB.
* Estep, Charles. (2022). The Empire's Smallest Regiment: The Gambia Company of the West African Frontier Force, 1902-1958. Double Dagger Books.
* Gray, J. M. (1940). *A History of the Gambia*. Cambridge: Cambridge University Press (апублікавана 2015).
* Hamilton, John A. L. (2001). *War Bush: 81 (West African) Division in Burma 1943-1945*. Norwich: Michael Russell.
* Haywood, A. (1964). *The History of the Royal West African Frontier Force*. Aldershot: Wellington Press.
* Hughes, Arnold (2008). *Historical Dictionary of the Gambia*. Lanham, Maryland: Scarecrow Press.