**Бітва на Судоме** — бітва паміж войскам Яраслава Уладзіміравіча і войскам Брачыслава І Ізяславіча, якая адбылася ў 1021 годзе на рацэ Судоме.

Гісторыя канфлікта
------------------

### Паход на Ноўгарад

Аркуш «Аповесці мінулых часоў» пра падзеі 1020/21 г. (унізе). Радзівілаўскі летапіс, XV ст.
У 1020 годзе, паводле ісландскай «Сагі аб Эймундзе», Яраслаў замацаваўся ўжо на кіеўскім стальцы і запатрабаваў ад Брачыслава перадачы памежных воласцей. Брачыслаў, па радзе Эймунда Хрынгсана, кіраўніка варажскай дружыны на службе ў Полацку, не чакаючы нападу Яраслава, пайшоў на Ноўгарад, разрабаваў горад і вывеў у Полацк шмат палонных.

Адносна таго, што адбылося далей, у крыніцах даюцца розныя звесткі. Паводле «Аповесці мінулых часоў» (XII ст.), Брачыслаў разрабаваў Ноўгарад і з палоннымі вярнуўся ў Полацк, а ўжо потым Яраслаў сустрэў Брачыслава на шляху з Ноўгарада на рацэ Судаміры (прытым трапіў туды з Кіева за 7 дзён), разбіў у бітве, адабраў здабычу:

> 
> 
> В лѣт̑. ҂s҃. ф҃. к҃ѳ. [6529 (1021)] Приде Брѧчиславъ сн҃ъ Изѧславль. внукъ Володимърь на Новъгородъ. и заӕ Новъгородъ. и поимъ Новгородцѣ и имѣньє ихъ. поиде Полотьску ѡпѧть. и пришедшю єму к Судомири рѣцѣ. и Ӕрославъ ис Къıєва въ. з҃. днь. Постиже и ту. и побѣди Ӕрославъ Брѧчислава. и Новгородцѣ вороти Новугороду. а Брѧчиславъ бѣжа Полотьску ❙ (Ст.-рус.)
> 
> 
> — «Аповесць мінулых часоў». (У Лаўрэнцьеўскім летапісе XIV ст.)
> 
> 

### Падрыхтоўка да бітвы

Палачане на чале з Брачыславам і варагі-найміты на чале з Эймундам сталі лагерам каля ракі Судомы, зразумеўшы, што ад Яраслава ім ужо не уцячы. Лагер атачылі частаколам і ваўчынымі ямамі, гэтак жа ўсталявалі дазоры.

### Бітва

Яраслаў Уладзіміравіч прывёў свае войскі да лагера і тут жа пачаў штурмаваць. Некалькі разоў, без перапынку, ён кідаў сваіх воінаў на прыступ, але лагер ён так і не ўзяў. Адбіўшы некалькі штурмаў, Брачыслаў вывеў сваё войска з лагера і напаў на Яраслава, стаў яго адцясняць. Варагі заспявалі пераможную песню, а палачане гучна закрычалі — яны былі ўпэўненыя, што хутка перамога, але, як высветлілася пазней, рана. Па Судоме прыплылі пскоўскія войскі на чале з Судзіславам Уладзіміравічам. Брячыслаў адступіў у свой лагер разам з Эймундам. Аднак на гэтым бітва спынілась. Под вечар Яраслаў паклікаў Брачыслава на беседу. Пасля гэтай гутаркі Брачыславу далі сысці і ён сышоў у Полацк, пакінуўшы здабычу і палонных. Там ён развітаўся з Эймундам і яго ваярамі.

Вынікі
------

Пасля гэтых падзей, паводле Наўгародскага IV летапісу, была заключана мірная дамова і Яраслаў аддаў Брачыславу Віцебск і Усвят, якія ў сувязі з гэтым упершыню згадваюцца ў летапісе — Віцебск (ст.-рус. *Видбеск*) і Усвят (ст.-рус. *Въсвячь*, зараз у Пскоўскай вобл. Расія).

Зноскі
------

1. ↑  Атаясамліваецца з р. Судома, Пскоўская вобласць, Расія.
2. ↑  Летазлічэнне «ад стварэння свету».
3. ↑  ПСРЛ. — Т. 1. Лаврентьевская летопись. — Ленинград, 1926. — Арк. 49—50. (руск.)

Спасылкі
--------

* Аповесць мінулых гадоў
* Сергей Булыга «Железный волк»

| ⛭Полацкае княства |
| --- |
| 
* Полацкае княства
* Палачане
* Крывічы
* Ізяславічы
* Полацкая епархія
* Гісторыя Полацка

 |
| Значныя падзеі | 
* Бітва на Судоме
* Бітва на Нямізе
* Візантыйская ссылка Рагвалодавічаў

 |  |
| Полацкія князіда ўдзельнага перыяду (да 1101 года) | 
* Рагвалод
* Ізяслаў Уладзіміравіч
* Усяслаў Ізяславіч
* Брачыслаў Ізяславіч
* Усяслаў Брачыславіч
* Мсціслаў Ізяславіч
* Святаполк Ізяславіч

 |
| Полацкія князіўдзельнага перыяду | 
* Барыс Усяславіч
* Давыд Усяславіч
* Рагвалод-Васіль Барысавіч
* Ізяслаў Мсціславіч
* Святаполк Мсціславіч
* Васілька Святаславіч
* Расціслаў Глебавіч
* Усяслаў Васількавіч
* Валадар Глебавіч
* Барыс Давыдавіч
* Уладзімір
* Васілька
* Барыс і Глеб Друцкія
* Святаслаў Мсціславіч
* Брачыслаў
* Таўцівіл
* Гердзень
* Канстанцін Бязрукі

 |
| Полацкія князі літоўскага перыяду (з 1307 года) | 
* Воін
* Нарымонт
* Андрэй Альгердавіч
* Скіргайла

 |
| Грамадства і культура | 
* Рагнеда Рагвалодаўна
* Торвальд Вандроўнік
* ✰ Ефрасіння Полацкая
* Звеніслава Барысаўна
* Лазар Богша
* дойлід Іаан
* Шлях з варагаў у грэкі
* Полацкі летапіс
* Жыціе Ефрасінні Полацкай

 |
| Хрысціянскія святыні | 
* Бельчыцкі манастыр
* Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр
* Крыж Ефрасінні Полацкай
* Эфескі абраз Багародзіцы
* Мошчы Ефрасінні Полацкай
* Барысавы камяні
* Рагвалодаў камень
* Полацкае Евангелле

 |
| Удзелы Полацкай зямлі | 
* Віцебскае княства
* Герцыкскае княства
* Ізяслаўскае княства
* Друцкае княства
* Кукенойскае княства
* Лагожскае княства
* Менскае княства
* Стрэжаўскае княства
* Меркаваныя: Гарадцоўскае княства

 |
| Найстаражытнейшыя гарадыПолацкай зямлі | 
* Полацк (862)
* Ізяслаўль (985)
* Віцебск (1021)
* Усвяты (1021)
* Копысь (1059)
* Менск (1067)
* Орша (1067)
* Друцк (1078)
* Лукомль (1078)
* Лагожаск (1078)

 |
| Архітэктура | 
* Сафійскі сабор
* Спаса-Праабражэнскі сабор
* Дабравешчанская царква

 |