recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Оскар Дэ Ла Хоя** (англ.: Oscar De La Hoya; нар. 4 лютага 1973, Мантэбела, Каліфорнія, ЗША) — амерыканскі баксёр-прафесіянал, чэмпіён свету ў шасці вагавых катэгорыях. Па колькасці заваяваных тытулаў у розных вагавых катэгорыях саступае толькі Мэні Пак'яа. Лепшы баксёр незалежна ад вагавой катэгорыі (1997—1999) па версіі часопіса «Рынг». Таксама вядомы як баксёрскі прамоўтар.

Алімпійскі чэмпіён 1992 года ў катэгорыі да 60 кілаграмаў. Чэмпіён свету ў другой паўлёгкай (версія WBO, 1994), лёгкай (версія WBO, 1994—1995; версія IBF, 1995), першай паўсярэдняй (версія WBC, 1996—1997), паўсярэдняй (версія WBC, 1997—1999; 2000), першай сярэдняй (версія WBC, 2001—2003 і 2006—2007; версія WBA, 2002—2003) і сярэдняй (версія WBO, 2004) вагавых катэгорыях. Агулам перамог 23 баксёраў за тытул чэмпіёна свету ў шасці вагавых катэгорыях. Лепшы баксёр незалежна ад вагавой катэгорыі (1997—1998) па версіі часопіса «Рынг». Займае 15-е месца ў рэйтынгу лепшых баксёраў усіх часоў і народаў незалежна ад вагавой катэгорыі па версіі BoxRec.

Мянушка — «Залаты хлопчык» (Golden Boy). 15 красавіка 2009 года на прэс-канферэнцыі ў Лос-Анджэлесе аб’явіў аб завяршэнні кар’еры прафесійнага баксёра.

Зноскі
------

1. ↑  Virtual International Authority File — [Dublin, Ohio]: OCLC, 2003. Праверана 4 лістапада 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q988937'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54919'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q190593'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | X (англ.) |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | BoxRec · Olympedia · Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Munzinger · Notable Names Database |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 15560820s · ISNI: 0000 0000 3596 2702 · LCCN: n93027086 · SUDOC: 235105120 · VIAF: 47078860 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Стайкі.

**Ста́йкі** (трансліт.: *Stajki*, руск.: Стайки) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Суражскага сельсавета. За 45 км на паўночны ўсход ад Віцебска, 51 км ад чыгуначнай станцыі Віцебск, на аўтадарозе Віцебск — Веліж.

Гісторыя
--------

У 16 стагоддзі маёнтак, уласнасць зямян Смоявічаў у Віцебскім ваяводстве ВКЛ. У 1633 годзе пасля смерці зямяніна Лявона Смоявіча маёнтак дастаўся яго брату Геліяшу. У 1770 годзе Стайкі ў складзе маёнтка Брыгітполле Віцебскага ваяводства ВКЛ, уладанне Гуркі. Пасля 1-га падзелу Рэчы Паспалітай далучана ў 1772 годзе да Расійскай імперыі ў складзе Суражскага павета (у 12 снежня 1796 года Суражскі павет скасаваны, Стасенкі ў складзе Веліжскага павета, з 1802 года зноў у Суражскім павеце), Віцебскай губерні. 

Згодна з інвентаром 1846 года Стайкі ўласнасць Рафаіла Багдановіча. У перыяд 12 ліпеня 1866 года — 27 верасня 1875 года часоваабавязаныя сяляне выкуплялі зямельныя надзелы ў Вярыгі А. І. маёнтка Стайкі. У 1866 годзе Суражскі павет скасаваны, Стайкі ў Казакоўскай воласці Веліжскага павета Віцебскай губерні.
У 1905 годзе вёска Стайкі адносілася да Пярноўскай сельскай грамады. Пасля вяртання ў склад БССР вёска з 20 жніўня 1924 года ў Марчанкоўскім сельсавеце Суражскага раёна Віцебскай акругі (да 26 ліпеня 1930 года).

У лютым 1943 года нямецкімі акупацыйнымі ўладамі было знішчана 40 двароў і забіта 40 чал.

Гісторыя
--------

* 9 двароў, 131 жыхар (1785)
* 5 двароў, 79 жыхароў (1846)
* 26 гаспадарак, 61 жыхар (2018)

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Віцебская вобласць: нарматыўны даведнік / У. М. Генкін, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2009. — 668 с. ISBN 978-985-458-192-7 (DJVU).
2. ↑  Нямецка-фашысцкі генацыд на Беларусі (1941 — 1944): Зборнік / Камітэт па архівах і справаводству, БелНДЦДААС, Аддзел навуковай інфармацыі па гуманітарных навуках АН Беларусі, Беларускі рэспубліканскі фонд «Узаемаразуменне і прымірэнне»; [Пад агул. рэд. У. М. Міхнюка]. — Мн.: БелНДЦДААС, 1995. — 411 с. 32 л. іл. — С. 243. — ISBN 985-6099-06-4

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 10: Віцебская вобласць, кн. 2 / рэдкал.: У. У. Андрыевіч (гал. рэд.) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2019. — 728 с.: іл. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-11-1126-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Суражскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Сураж |
| Аграгарадкі | Шапурова |
| Вёскі | 
* Антонаўка
* Арэхі
* Балашы
* Брыгітполле
* Будзянка
* Дзятлы
* Каспляны
* Кісялёва
* Кузняцоўка
* Курушчані
* Маісеенкі
* Марчонкі
* Пранікі
* Пярно
* Рабава
* Слабада
* Стайкі
* Стасенкі
* Уласава
* Хадорына

 |
**Пі́лтэнэ** (таксама Пільтэнэ, Пільтэн; лат.: Гук Piltene) — горад на захадзе Латвіі, у Курзэмэ. Паводле новага (2009 год) адміністрацыйнага падзелу Латвіі знаходзіцца ў Вэнтспілскім краі. Размешчаны на рацэ Вэнта.

Гісторыя
--------

Яшчэ ў XIII стагоддзі сучаснае размяшчэнне Пілтэнэ мела значнае стратэгічнае значэнне, бо было аддалена ад вусця Вэнты і тым самым менш падвержана набегам вікінгаў. Паводле гіпотэз і легенд, якія ў наш час не знайшлі гістарычнага абгрунтавання, кароль Даніі Вальдэмар II у 1220 годзе загадаў пабудаваць крэпасць на месцы Пілтэнэ. Першая дакладная згадка Пілтэнэ адносіцца да 1309 года. Там знаходзіўся замак, які належаў курляндскаму біскупу Бурхарду, дзе біскуп чыніў суд. У 1330-я гады замак быў абложаны літоўскімі войскамі, але яны не змаглі яго ўзяць. У 1557 годзе Пілтэнэ атрымаў правы горада з Рыгі, а разам з імі кіраванне над Айзпутэ, Кулдыгай і Вэнтспілсам. У 1560 годзе Пілтэнская дыяцэзія была прададзена каралю Даніі Фрэдэрыку II і тут жа аддадзена як апанаж яго брату Магнусу. У 1579 годзе Пілтэнэ адышоў да Рэчы Паспалітай пасля паражэння Расіі ў Лівонскай вайне, а сам Магнус памёр у замку ў 1583 годзе. Яго ўдава і малалетняя дачка былі зманам выкліканы ў Маскву Барысам Гадуновым, пасля чаго ўдава сілком пастрыжана ў манастыр, а дачка меркавана атручана, каб выключыць магчымасць прэтэнзій на прастол. У 1585 годзе Данія цалкам адмовілася ад усіх прэтэнзій на Пілтэнскае біскупства на карысць Рэчы Паспалітай. У 1617 годзе адміністрацыйны цэнтр быў перанесены з Пілтэнэ ў Айзпутэ. Замак да 1750 годзе цалкам разбурыўся.

Транспарт
---------

### Аўтадарогі

Да Пілтэнэ падыходзіць рэгіянальная аўтадарога P122 Вэнтспілс — Пілтэнэ.  

Сярод мясцовых аўтадарог варта адзначыць V1309 Пілтэнэ — Злэкас і V1310 Пілтэнэ — Сілакрагс.  

### Міжгароднае аўтобуснае паведамленне

Асноўны маршрут Пілтэнэ — Вэнтспілс.

Зноскі
------

1. ↑  Колькасць жыхароў у самакіраваннях. 01.01.2011 (лат.)
2. ↑  Кніга паштовых індэксаў Латвіі - красавік 2011 (лат.)
3. ↑  Класіфікатар адміністрацыйных тэрыторый і тэрытарыяльных адзінак Латвіі - 16 лютага 2011 (лат.)

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Вэнтспілскага края (лат.) (англ.)
* Інфармацыя пра Пілтэнэ на турыстычным партале mesta.lv (руск.)
* Інфармацыя пра Пілтэнэ ў тапанімічнай базе даных (лат.)

| ⛭Гарады Латвіі Латвія |
| --- |
| 
* Адажы
* Айзкраўклэ
* Айзпутэ
* Айнажы
* Акністэ
* Алая
* Алукснэ
* Апэ
* Аўцэ
* Балві
* Балданэ
* Балажы
* Баўска
* Броцэні
* Валдэмарпілс
* Валка
* Валміера
* Вангажы
* Варакляны
* Вэнтспілс
* Віесітэ
* Віляка
* Віляні
* Гробіня
* Гулбэнэ
* Дагда
* Даўгаўпілс
* Добэлэ
* Дурбэ
* Екабпілс
* Елгава
* Зілупэ
* Іецава
* Ікшкілэ
* Ілукстэ
* Кандава
* Карсава
* Кегумс
* Кекава
* Краслава
* Кулдыга
* Лівані
* Лігатнэ
* Ліелвардэ
* Ліепая
* Лімбажы
* Лубана
* Лудза
* Мадана
* Мазсалаца
* Марупэ
* Огрэ
* Олайнэ
* Павіласта
* Пілтэнэ
* Плявіняс
* Прэйлі
* Прыекулэ
* Рэзэкнэ
* **Рыга**
* Руіена
* Сабілэ
* Саласпілс
* Салацгрыва
* Салдус
* Саўлкрасты
* Седа
* Сігулда
* Скрунда
* Смілтэнэ
* Стайцэлэ
* Стэндэ
* Стрэнчы
* Субатэ
* Талсі
* Тукумс
* Цэсвайнэ
* Цэсіс
* Юрмала
* Яўн’елгава

 | Герб ЛатвііГерб Латвіі |
**Навукаград Расійскай Федэрацыі** — муніцыпальнае ўтварэнне са статусам гарадской акругі, якое мае высокі навукова-тэхнічны патэнцыял, з горадаўтваральным навукова-вытворчым комплексам.

Тэрмін «навукаград» з'явіўся ў 1991 годзе. Афіцыйна першым навукаградам стаў Обнінск.

Мэты і задачы
-------------

Тэхнаполісы / навукаграды — навукова-прамысловыя комплексы, створаныя для вытворчасці новай прагрэсіўнай прадукцыі або для распрацоўкі новых навукаёмістых тэхналогій на базе цесных адносін і ўзаемадзеяння з універсітэтамі і навукова-тэхнічнымі цэнтрамі; буйныя навалы прамысловых кампаній з іх навукова-тэхнічнымі падраздзяленнямі. Гэта асаблівыя кампактна размешчаныя сучасныя навукова-вытворчыя адукацыі з развітой інфраструктурай, якая забяспечвае неабходныя ўмовы для працы і адпачынку, для функцыянавання навукова-даследчых і навучальных інстытутаў (арганізацый), якія ўваходзяць у склад гэтых утварэнняў, а таксама іх прадпрыемстваў, кампаній і фірмаў, якія вырабляюць новыя віды прадукцыі на базе перадавых навукаёмістых тэхналогій. Аснова тэхнаполіса-яго навукова-даследчы комплекс.

Стварэнне тэхнаполіса патрабуе ўкладання вялікіх фінансавых сродкаў. Іх велічыня залежыць ад шэрагу абставінаў, у тым ліку: ад асноўных напрамкаў дзейнасці тэхнаполісе; памераў адводзіцца пад яго плошчы; аб'ёму планаваных будаўнічых работ, колькасці і характару аб'ектаў, якія будуюцца; аддаленасці тэхнаполіса ад «мацярынскага» горада і стану транспартных і іншых камунікацый паміж тэхнаполісам і гэтым горадам; меркаванага колькасці фірмаў тэхнаполіса, а таксама іх спецыялізацыі, якая патрабуе адпаведнага тэхнічнага абсталявання, і т. д.

Спіс
----

Спіс навукаградаў, якім афіцыйна прысвоены гэты статус паводле федэральнага закона «Аб статусе навукаграда»:

* Бійск, Алтайскі край
* Дубна, Маскоўская вобласць
* Жукоўскі, Маскоўская вобласць
* п.г.т. Кальцова, Новасібірская вобласць
* Каралёў, Маскоўская вобласць
* Мічурынск, Тамбоўская вобласць
* Пецяргоф, Санкт-Пецярбург
* Пушчына, Маскоўская вобласць
* Обнінск, Калужская вобласць
* Рэутаў, Маскоўская вобласць
* Троіцк, Маскоўская вобласць
* Фразіна, Маскоўская вобласць
* Чарнагалоўка, Маскоўская вобласць
* Пратвіно, Маскоўская вобласць

Зноскі
------

1. ↑  Артыкул 1 федэральнага закона «Аб статуце навукаграда Расійскай Федэрацыі» (са зменамі на 18 кастрычніка 2007 года)(недаступная спасылка)
2. ↑   Технополисы и технопарки Архивная копия от 20 октября 2017 на Wayback Machine // grandars.ru
3. ↑   Федеральный закон «О статусе наукограда Российской Федерации»
**«Teka Wileńska»** — навуковае і мастацка-літаратурнае перыядычнае выданне (альманах-зборнік), якое выдаваў у Вільні ў 1857—1858 гадах на польскай мове (пад псеўданімам «Jan ze Śliwina») Адам Кіркор (1818—1886). Выданне карысталася папулярнасцю, але праз паўтара года было забаронена пастановай расійскага урада пасля публікацыі ліста вядомага гісторыка і палітычнага эмігранта Іаахіма Лялевеля (1786—1861). Усяго выйшла шэсць нумароў. У альманаху друкаваліся як творы мастацкай літаратуры (проза і паэзія), так і публіцыстыка і навукова-папулярныя артыкулы. У 5-м нумары ўтрымліваюцца матэрыялы, якія маюць дачыненне да тэрыторыі сучаснай Беларусі.

Спысылкі
--------

* Teka Wileńska
**Французская зона акупацыі Германіі** была створана з частак тэрыторыі амерыканскай і брытанскай зоны Германіі, якія саюзнікі стварылі ў маі 1945 на падставе пагадненняў паміж СССР, ЗША і Вялікабрытаніяй у верасні 1944. Створана 26 ліпеня 1945.

У гэтай зоне французскі ваенны ўрад у 1945 і 1946 гадах стварыў землі Паўднёвы Бадэн, Вюртэмберг-Гогенцолерн і Рэйнланд-Пфальц. Саар ужо ў лютым 1946 быў вынесены з французскай зоны і як пратэктарат падпарадкоўваўся асабліваму рэжыму з мэтай далучэння да Францыі.

Да французскай зоны таксама адносіўся раён Ліндау-Бадэнзее. Ён служыў калідорам паміж французскай зонай акупацыі Аўстрыі, якая ўключала землі Форарльберг і Ціроль.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 35101-5 · NKC: ge694057 · VIAF: 130769405 |

| Зоны акупацыі Германіі |
| --- |
| Акупацыйныя зоны ў Германіі | 
* Амерыканская зона
* Брытанская зона
	+ у тым ліку Польская зона
* Французская зона
* Савецкая зона

* Бізонія
* Трызонія

 |
**Лігурыйскія Альпы** — горы, частка Альпаў ў межах італьянскага рэгіёну Лігурыя, што атачае Лігурыйскае мора. Таксама разглядаюцца як частка Прыморскіх Альпаў. 

Яны адлучаюцца ад Прыморскіх Альпаў (на захадзе) перавалам Танд (Тэнда), ад Апенін (на ўсходзе) — перавалам Кадыбона.

Па Лігурыйскіх Альпах праходзіць мяжа паміж рэгіёнамі Лігурыя і П'емонт. На поўдні горы стромка абрываюцца да мора. Узбярэжжа ў гэтым раёне ўтварае Італьянскую Рыўеру (г. Сан-Рэма і іншыя).

Вышыня гор галоўным чынам 1300-1700 м, да мяжы з Францыяй — да 2500 м. Асноўныя вяршыні: Маргуарэйс (2650 м) і Манджое (2630 м).

Літаратура
----------

* Sabine Bade, Wolfram Mikuteit, Auf der Via Alpina durch Seealpen und Ligurische Alpen, Fernwege Verlag, 2. Auflage 2008, ISBN 978-3-937304-59-5

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85076953 · VIAF: 315526423 |
**Польская мова ў Беларусі** з'яўляецца адной з моў меншасцяў[*крыніца?*].

Распаўсюджванне
---------------

Польская мова найбольшае распаўсюджванне атрымала ў Гродзенскай і Брэсцкай абласцях, а таксама на захадзе Мінскай, гэта значыць на тых тэрыторыях, якія з 1921 да 1939 года ўваходзілі ў склад Польшчы і знаходзяцца бліжэй да сучаснай беларуска-польскай дзяржаўнай мяжы. Хоць польская мова і не з'яўляецца афіцыйнай, але выкарыстоўваецца ў СМІ, таксама адкрыты школы на польскай мове. Пасля здабыцця незалежнасці Беларусі роля польскай мовы значна ўзрасла, многія жыхары захаду рэспублікі ў той ці іншай ступені ёю валодаюць.

Грамадскія арганізацыі
----------------------

Польскую мову прапагандуе «Саюз палякаў на Беларусі», які з боку беларускіх уладаў не прызнаецца. «Польска мацеж школьна» займаецца адкуацыйна-культурнай дзейнасцю, выдае часопис «Słowo Ojczyste» (*Роднае слова*).

Адукацыя
--------

У ГрДУ ім. Я. Купалы працуе кафедра польскай філалогіі.

У Рэспубліцы Беларусь працуюць дзве польскамоўныя школы — у Гродне і Ваўкавыску. У гэтых школах усе прадметы вядуцца на польскай мове. У некаторых іншых школах ёсць бясплатныя факультатыўныя заняткі па вывучэнні польскай мовы, але з 2015/16 навучальнага года частка іх зачынілася, у сувязі з гэтым Саюз палякаў на Беларусі распачаў інфармацыйную акцыю «*Uczmy się polskiego!*».

«Польска мацеж школьна» арганізавала ў Гродне грамадскі ліцэй імя Э. Ажэшкі, дзе праводзяцца заняткі па польскай мове для моладзі і дарослых.

Зноскі
------

1. ↑  Союз поляков Беларуси: Лукашенко считает нас «пятой колонной» (руск.).  Хартыя’97 (9 лютага 2016). Праверана 28 жніўня 2016.
2. ↑  Чиновник заявил, что Союза поляков во главе с Анжеликой Орехво «не существует» (руск.).  Naviny.by (23 лютага 2012). Праверана 28 жніўня 2016.
3. ↑  Некоторые школы Гродно отменили занятия польского языка (руск.).  Хартыя’97 (2 верасня 2015). Праверана 28 жніўня 2016.
4. ↑  Поляки Гродно отстаивают право учить родной язык бесплатно (руск.).  Хартыя’97 (19 мая 2016). Праверана 28 жніўня 2016.

Літаратура
----------

* Польская мова і літаратура ў сярэдняй і вышэйшай школе ў Беларусі. — Навуковае выданне. — Гродна: Установа адукацыі «Гродзенскі дзяржаўны універсітэт імя Янкі Купалы». 2007. 20;— 244— ISBN 978-985-515-105-1.

Спасылкі
--------

* В Гродно в польской школе не введут русский язык Архівавана 29 мая 2012. — Telegraf.by  (руск.)
**Заходне-Каралінскі ўніверсітэт** (англ.: Western Carolina University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў акрузе Джэксан у штаце Паўночная Караліна.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Універсітэт знаходзіцца ў акрузе Джэксан, у вёсцы Калаўхі, штат Паўночная Караліна. Ён таксама кіруе навучальнымі цэнтрамі ў Эшвіле і Чэрокі. Галоўны кампус размешчаны ў даліне ракі паміж Блакітным хрыбтом і Вялікімі дымнымі гарамі, у 52 мілях на захад ад Эшвіля, штат Паўночная Караліна, і ў 5 мілях на поўдзень ад Сільвы, штат Паўночная Караліна. Універсітэт знаходзіцца недалёка ад нацыянальнага парку Грэйт-Смокі-Маунцінс, Блу-Рыдж-Паркуэй, запаведніка Усходняй зоны індзейцаў Чэрокі (афіцыйна вядомага як Мяжа Куала) і адных з самых прыгожых нацыянальных лясных угоддзяў краіны на вышыні 640 м. Мноства рэк, ручаёў і лясоў, якія атачаюць вёску Калаўхі, у спалучэнні з мяккім кліматам Паўднёвых Апалачаў прапануюць мноства магчымасцей для актыўнага адпачынку студэнтаў.

Структура
---------

Акадэмічныя праграмы ўніверсітэта размеркаваны па шасці акадэмічных каледжах: мастацтваў і навук, бізнесу, адукацыі і сумежных прафесій, выяўленчага і выканальніцкага мастацтва, здароўя і гуманітарных навук, інжынерыі і тэхналогій. Універсітэт таксама мае ганаровы каледж і аспірантуру, а таксама прапануе некалькі міждысцыплінарных праграм.

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Паўночная Караліна

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Заходне-Каралінскі ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Нарматыўны кантроль | GND: 5019390-9 · ISNI: 0000 0001 0722 0389 · LCCN: n81094163 · Microsoft: 103406327 · VIAF: 131360474 |
**«Ленінградская справа»** — серыя судовых працэсаў у канцы 1940-х — пачатку 1950-х гадоў супраць партыйных і дзяржаўных кіраўнікоў РСФСР, падчас якіх ім былі прад’яўленыя абвінавачванні ў варожа-падрыўной працы і ў карупцыі, а таксама выкарыстанні службовага становішча ў асабістых карыслівых мэтах.

У перыяд перабудовы сярод расійскіх гісторыкаў зацвердзілася меркаванне, што ў «ленінградскай справе» выявілася суперніцтва ў вышэйшым кіраўніцтве СССР паміж групай Г. М. Малянкова і Л. П. Берыі, з аднаго боку, і «ленінградскай групы» з другога — на чале з А. А. Жданавым, М. А. Вазнясенскім і А. А. Кузняцовым. Першая група перайграла другую пасля раптоўнай смерці другога сакратара ЦК і асабістага сябра Сталіна А. А. Жданава, высунуўшы ёй надуманыя абвінавачванні (выказванні пра неабходнасць стварыць кампартыю РСФСР; самадзейнае правядзенне ў Ленінградзе ўсесаюзнага аптовага кірмаша; фальсіфікацыя вынікаў тайнага галасавання на Ленінградскай абласной партыйнай канферэнцыі) і спачатку дамаглася палітычнага адхілення «ленінградцаў», а затым і фізічнай ліквідацыі. Сталін, які імкнуўся ўмацаваць асабістую ўладу, санкцыянаваў пераслед самастойных «ленінградцаў».

Паколькі асноўныя масівы дакументаў па «справе» дагэтуль недаступныя для вывучэння, бо знаходзяцца на закрытым захоўванні ў розных архівах, партыйных і ведамасных, то паўнавартаснага навуковага даследавання прычын і ходу «ленінградскай справы» да гэтага часу не зроблена.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
Сухі лес ксерафітаў у правінцыі Фармоса, Аргенціна.
**Ксерафіты** (ад стар.-грэч.: ξερός — сухі і φυτόν — расліна) — расліны сухіх месцаў, здольныя пераносіць працяглую засуху («засухаўстойлівыя»).

Ксерафіты складаюць тыповую флору пустынь і паўпустынь, звычайныя для марскіх узбярэжжаў і ў пясчаных дзюнах.

Такія расліны розным чынам адаптаваныя да засушлівых умоў, у якіх яны растуць. Некаторыя перажываюць экстрэмальныя перыяды ў выглядзе насення і спораў, якія пасля выпадзення дажджу могуць прарастаць. Новыя расліны часам за чатыры тыдні паспяваюць вырасці, зацвісці і даць насенне, якое будзе знаходзіцца ў стане спакою да наступнага дажджлівага перыяду. Да такіх раслін, напрыклад, адносіцца эшольцыя каліфарнійская (*Eschscholzia californica*).

Гл. таксама
-----------

* Мезафіты
* Гіграфіты
* Склерафіты

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 543. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780531443 · NKC: ph161667 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Графства (значэнні).
**Графства** (ням.: Grafschaft; лац.: comitatus; англ.: shire і *county*) — першапачаткова абласны падзел у Франкскай дзяржаве і ў Англіі.

Гісторыя
--------

Меравінгскія каралі, арганізуючы адміністрацыйны лад сваёй дзяржавы, карысталіся абласнымі падзеламі, якія ўжо існавалі раней (напр. у рымскай Галіі, — гарадскія акругі, або civitates). У чыста германскіх землях або ўтвараліся падобныя ж гарадскія акругі, або ў аснову падзелаў клаліся тэрыторыі, раней занятыя асобнымі дробнымі плямёнамі. З прычыны таго, што ўсе гэтыя акругі паступова прынялі характар аднастайных адміністрацыйна-судовых, фінансавых і ваенных падзелаў дзяржавы і на чале кожнага з іх стаяў граф, то і да іх пачалі ўжываць назву comitatus — графства. Назва гэта асабліва ўвайшла ва ўжытак (пераважна ў законах) у эпоху Карла Вялікага. З развіццём феадальных адносін графствы на кантыненце страцілі значэнне адміністрацыйных адзінак дзяржавы, пад гэтым імем сталі разумець сукупнасць зямель, якімі валодала асоба, якая насіла тытул графа. Феадальныя сярэднявечныя графствы кантынента, якія склаліся такім чынам, у позні час, з заняпадам феадалізму і з развіццём нацыянальных дзяржаў павінны былі цалкам страціць сваё значэнне.

Англійскія графствы
-------------------

Асноўны артыкул: **Графствы Англіі**
Паходжанне англійскіх графстваў (*shire*, *county*) вельмі старажытнае. Адны з іх утварыліся прама з найстаражытных англасаксонскіх самастойных каралеўстваў, якія сталі з цягам часу часткамі адзінага каралеўства Англіі (такія Кент, Сасэкс); іншыя ўтварыліся з частак асобных каралеўстваў (такія Норфалк і Сафалк у старажытнай Іст-Англіі і інш.); іншыя, нарэшце, узніклі ўжо пасля аб'яднання дзяржавы (Дарэм, Камберленд і інш.). Адрозненне, абумоўленае паходжаннем, з часам згладзілася, і ўсе графствы сталі ўяўляць сабой аднастайныя адміністрацыйныя, судовыя, фінансавыя і ваенныя адзінкі дзяржавы. Пры нарманскіх каралях на першае месца ў графстве выходзяць шэрыф, які распараджаецца ваеннымі сіламі графства, старшыня ў судзе графства, загадчык справамі паліцэйскімі і фінансавымі. У эдвардыянскую эпоху з развіццём міліцыі, суда прысяжных і інстытута міравых суддзяў графства з'яўлялася асноўнай адзінкай, да якой ужываецца ўся арганізацыя мясцовага самакіравання. Гэта значэнне асноўнай адзінкі мясцовага самакіравання графства (нароўні з гарадамі) захоўваецца і да найноўшага часу; змяняюцца падрабязнасці, характар асобных інстытутаў, але агульнае значэнне графства застаецца амаль нязменным. Цяперашнія «суды графстваў» маюць мала агульнага з гістарычнымі графствамі і іх судамі: новыя суды графстваў узніклі толькі ў 1846 г.

Зноскі
------

1. ↑  Графство // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Літаратура
----------

* Графство // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4148350-9 |
**Мора Белінсгаўзена** — мора на поўначы Антарктыды, у Ціхаакіянскім сектары Паўднёвага акіяна. Сваім імем мора абавязана расійскаму мараплаўцу Фадзею Белінсгаўзену, які першым даследаваў гэтыя месцы ў 1821 годзе.

У моры Белінсгаўзена знаходзіцца найбуйнейшы востраў Антарктыкі, Зямля Аляксандра I, Востраў Пятра I.

Зімой і ў пачатку вясны паўднёвага паўшар’я мора Белінсгаўзена цалкам пакрыта льдамі. Салёнасць летам — каля 33,5 ‰. Глыбіні ад 410 да 4 470 метраў. Бераг гарысты, пакрыты ледавікамі.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4407858-4 · LCCN: sh97006726 · VIAF: 247814378 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Драбязка.

**Сцяпа́н Рыго́равіч Драбя́зка** (нар. 7 жніўня 1932, вёска Уюнішча (цяпер у складзе п. г. т. Сосныця), Чарнігаўская вобласць, Украінская ССР) — доктар юрыдычных навук, Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь, прафесар кафедры тэорыі і гісторыі дзяржавы і права Юрыдычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, удзельнік Вялікай Айчынай вайны.

Біяграфія
---------

Сцяпан Рыгоравіч нарадзіўся ў вёсцы Уюнішча ва Украінскай ССР.

У 1949 годзе скончыў Мінскі юрыдычны інстытут (зараз юрыдычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта). Паступіў у аспірантуру, якую скончыў у 1953 годзе, абараніўшы кандыдацкую дысертацыю па тэме «Закон саюзнай рэспублікі», а ўжо ў 1969 годзе абараніў доктарскую дысертацыю ў Ленінградскім дзяржаўным універсітэце па тэме «Эфектыўнасць заканадаўства ў стварэнні матэрыяльна-тэхнічнай базы грамадства».

З 1950 года працуе на кафедры тэорыі і гісторыі дзяржавы і права юрыдычнага факультэта, якую ўзначальваў у перыяд з 1972 па 1989 гг.. Пачынаючы працу з пасады выкладчыка зараз займае пасаду прафесара гэтай кафедры (з 1989 году).

Прафесар Драбязка прымаў удзел у распрацоўцы трох Канстытуцый:

* Канстытуцыі СССР 1977 года;
* Канстытуцыі БССР 1978 года;
* Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь 1994 года.

Займаў пасаду Старшыні Дзяржаўнага экспертнага савета па сацыяльна-эканамічных праблемах і праблемах развіцця дзяржаўнасці Рэспублікі Беларусь.

У сваёй навуковай дзейнасці з’яўляецца аўтарам звыш 200 навуковых прац, у тым ліку манаграфій, чатырох брашур, трох падручнікаў і вучэбных дапаможнікаў з грыфам Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь.

Узнагароды і званні
-------------------

Сярод узнагарод і званняў, неабходна ўказаць наступныя:

* Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь;
* Ганаровы работнік юстыцыі Беларусі;
* Лаўрэат вышэйшай юрыдычнай прэміі «Феміда»;
* Нагрудны знак Міністэрства юстыцыі «За адзнаку» ІІ ступені;
* Ордэн Айчынай вайны ІІ ступені (згодна з Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 11 сакавіка 1985);
* Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета Беларускай ССР;
* Медаль «За перамогу над Германіяй ў Вялікай Айчынай вайне» (ад 23.10.1945);
* Медаль «За працоўную доблесць» (ад 23.10.1945);
* Медаль «Ветэран працы» (ад 12.12.1985);
* Медаль «За доблесную працу» (ад 31. 03. 1970);
* Медаль «За шматгадовую добрасумленную працу» (ад 12.12.1985);
* Медалі ў гонар 20, 30, 40, 50 і 60 гадоў перамогі у ВАВ;
* Медалі ў гонар 60 і 70 гадоў Узброеных сілаў;
* Медалі ў гонар 60 і 65 годдзя вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Юрыдычны факультэт. Гісторыя. Сучаснасць. Імёны / рэдсавет : С. А. Балашэнка (старш.) і інш. ; рэдкал. : С. А. Балашэнка (адк. рэд.), А. В. Шыдлоўскі (нам. адк. рэд.) [і інш.]. — Мінск : БДУ, 2015. — 263 с. : іл.
2. 1 2   Архівавана 8 верасня 2017.
3. 1 2
4. ↑
**Геаргіянская архітэктура** (англ.: Georgian architecture) — гэта назва, якая ўжываецца ў большасці англамоўных краін для характарыстыкі архітэктурных стыляў, якія былі папулярнымі паміж 1714 і 1830 гадамі. Назва паходзіць ад імён першых чатырох брытанскіх манархаў з Гановерскай дынастыі: Георга I, Георга II, Георга III і Георга IV, якія кіравалі са жніўня 1714 па чэрвень 1830 года. 

Так званымі Вялікімі геаргіянскімі гарадамі на Брытанскіх астравах былі Эдынбург, Дублін і Лондан і ў меншай ступені Ёрк і Брысталь. 

Стыль быў адроджаны ў канцы ХІХ стагоддзя ў ЗША як архітэктура Каланіяльнага адраджэння і ў пачатку ХХ стагоддзя ў Вялікабрытаніі як неагеаргіянская архітэктура. У абодвух краінах гэта таксама называецца **архітэктурай Геаргіянскага Адраджэння**. У Злучаных Штатах тэрмін «геаргіянскі» звычайна выкарыстоўваецца для апісання ўсіх будынкаў таго перыяду, незалежна ад стылю. У Вялікабрытаніі гэты тэрмін звычайна абмяжоўваецца будынкамі, якія з'яўляюцца «архітэктурнымі па задуме» і маюць стылістычныя характарыстыкі, характэрныя для таго перыяду, хоць гэта ахоплівае даволі шырокі дыяпазон.

Геаргіянскі стыль адрозніваецца вялікай разнастайнасцю, але адрозніваецца сіметрыяй і прапорцыямі, заснаванымі на класічнай архітэктуры Грэцыі і Рыма, узноўленай у архітэктуры эпохі Адраджэння. Арнамент таксама звычайна ў класічных традыцыях, але, як правіла, стрыманы, а часам і амаль зусім адсутнічае на экстэр'еры. Гэты перыяд прыўнёс элементы класічнай архітэктуры ў меншыя і больш сціплыя будынкі, чым гэта было раней, замяніўшы англійскую народную архітэктуру (або стаўшы новым народным стылем) для амаль усіх новых дамоў сярэдняга класа і грамадскіх будынкаў.

Геаргіянская архітэктура характарызуецца сваёй суразмернасцю і ўраўнаважанасцю; простыя матэматычныя суадносіны выкарыстоўваліся для вызначэння вышыні акна ў адносінах да яго шырыні або формы пакоя ў выглядзе падвойнага куба. Рэгулярнасць, як і ў выпадку з каменнай кладкай з ашалёўкі (аднастайнай агранкі), была рашуча ўхвалена, напаўняючы сіметрыю і прыхільнасць класічным правілам: адсутнасць сіметрыі, калі геаргіянскія дапаўненні дадаваліся да больш ранніх структур, якія заставаліся бачнымі, глыбока адчувалася як недахоп. Рэгулярнасць фасадаў уздоўж вуліцы была жаданай рысай тагачаснага горадабудаўніцтва. Да пачатку ХІХ стагоддзя геаргіянскія ўзоры звычайна ляжалі ў межах класічных парадкаў архітэктуры і выкарыстоўвалі дэкаратыўны набор, які паходзіць са старажытнага Рыма ці Грэцыі.

* Прыклады Геаргіянскай архітэктуры
* Геаргіянскія дамы ў Эксетэры, АнгліяГеаргіянскія дамы ў Эксетэры, Англія
* Масачусетс-хол Гарвардскага ўніверсітэта, 1718-1720 гг.Масачусетс-хол Гарвардскага ўніверсітэта, 1718-1720 гг.
* Геаргіянскі загарадны дом на плантацыі ў ВірджынііГеаргіянскі загарадны дом на плантацыі ў Вірджыніі
* Геаргіянскі дом у ДублінеГеаргіянскі дом у Дубліне

Гл. таксама
-----------

* Віктарыянская архітэктура

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Геаргіянская архітэктура

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Найсвяцейшай Тройцы.
**Касцёл Найсвяцейшай Тройцы** — былы драўляны рымска-каталіцкі храм у г. Свіслач Гродзенскай вобласці.

Гісторыя
--------

Касцёл у Свіслачы на малюнку Напалеона Орды, сяр. XIX ст.
Касцёл у Свіслачы быў заснаваны прыватнай фундацыяй у 1550 годзе, але ў часы рэфармацыі ён дзейнічаў як кальвінісцкі збор. Святыня была перадана каталікам у 1630 годзе.

Новы драўляны касцёл пад тытулам Найсвяцейшай Тройцы быў пабудаваны ў 1666 годзе літоўскім падскарбіем Геранімам Крышпінам. У 1772 годзе адноўлены тагачаснай уладальніцай маёнтка Тэрэзай Тышкевіч. У 1782 годзе яго ізноў аднавіў і аздобіў Вінцэнт Тышкевіч, тагачасны ўладальнік Свіслачы. 

Да свіслацкай парафіі ў XIX ст. належалі капліцы ў Грынках, Краснай і Рудні. У самой жа Свіслачы па вуліцы Брэсцкай (цяпер вуліца Леніна) з другой паловы XIX ст. знаходзілася драўляная капліца Анёла-ахоўніка — ратондападобнае гранёнае збудаванне пад шатровым дахам з глаўкай, якое стаяла паміж дзвюх брам.

Пасля Першай сусветнай вайны капліцы ў Грынках і Рудні ўжо не ўзгадваюцца, затое капліца Святога Анёла-ахоўніка атрымала статус філіяльнага касцёла. У трыццатых гадах колькасць вернікаў свіслацкай парафіі перад Другой сусветнай вайной складала амаль 4000 чалавек.

13 ліпеня 1943 года ў лесе каля паселішча фашыстамі быў расстраляны пробашч свіслацкага касцёла кс. Юзаф Казлоўскі. У гады вайны згарэў парафіяльны касцёл, а філіяльны касцёл Анёла-ахоўніка быў знішчаны пасля вайны. Цяпер на месцы касцёла Найсвяцейшай Тройцы знаходзіцца адміністрацыйны будынак (на скрыжаванні вул. Леніна і Дзяржынскага, каля пл. К. Маркса). Захавалася толькі частка касцёльнай агароджы.

Архітэктура
-----------

Драўляная святыня мела наступныя памеры: 41 локаць даўжыні і 20 локцяў шырыні (прыблізна 26 на 13 м). Двух’ярусная шатровая вежа пазначала ўваходны фасад. Высокі гонтавы дах над алтаром завяршала сігнатурка. Асобна стаяла двух’ярусная чацверыковая званіца з гадзіннікам. Касцёльны ўчастак быў абнесены штакетнай агароджай на цагляных слупках з такой жа ўваходнай брамай.

Спасылкі
--------

* slowo.grodnensis.by
* Праект «СГ» да Году малой радзімы «Здабытае страчанае». Касцёл, якога няма… Архівавана 8 студзеня 2022.
**Часовы правінцыяльны ўрад Літвы і Беларусі** — цэнтр падрыхтоўкі і кіраўніцтва паўстаннем 1863—1864 гадоў на Беларусі і ў Літве. Створаны ў Вільні 20 студзеня (1 лютага) 1863 на базе Літоўскага правінцыяльнага камітэта, які абвясціў сябе Часовым урадам на чале з Кастусём Каліноўскім. У сувязі з пачаткам паўстання ў Польшчы ўрад у кожную губерню прызначыў паўстанцкага ваеннага начальніка і ўзяў курс на разгортванне паўстання з апорай на сялянства. «Белыя», незадаволеныя курсам Каліноўскага на аграрную рэвалюцыю, у канцы лютага 1863 года ўвайшлі ў змову з прадстаўніком Варшаўскага Цэнтральнага нацыянальнага камітэта пры Часовым урадзе Літвы і Беларусі Н. Дзюлёранам і зрабілі пераварот. Часовы ўрад, аслаблены арыштамі і ад’ездам яго членаў на месцы, вымушаны быў 27 лютага (11 сакавіка) 1863 перадаць уладу Аддзелу кіраўніцтва правінцыямі Літвы.

Літаратура
----------

* Часовы правінцыяльны ўрад Літвы і Беларусі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.

| Часовы правінцыяльны ўрад Літвы і Беларусі |
| --- |
|  | 

Канстанцін Каліноўскі • 
Ян Козел-Паклеўскі • 
Зыгмунт Чаховіч • 
Францішак Далеўскі

 |
**Насток слівападобны** (*Nostoc pruniforme*) — від сіне-зялёных водарасцей роду Насток (*Nostoc*) сямейства Настокавыя (*Nostocaceae*).

Апісанне
--------

Калоніі шара- або эліпсападобныя, нагадваюць плады вінаграду ці слівы, дасягаюць велічыні курынага яйка, ярка-сіне-зялёныя, аліўкавыя да чорна-карычневых, з моцным перыдэрмам, унутры мяккія, іншы раз з цэнтральнай поласцю. Трыхомы рыхла пераплеценыя, часам радыяльна размешчаныя ад цэнтра да перыферыі, з добра прыкметнымі бясколернымі або жаўтаватымі похвамі, шырынёй 4—6 мкм, з коратка бочачкападобнымі або слаба падоўжанымі клеткамі, амаль шарападобнымі гетэрацыстамі (6—7 мкм) і спорамі (каля 10 мкм).

Пашырэнне
---------

Месцы росту — сажалкі і азёры. Пашырэнне: Заходняя Еўропа, Азія; у Беларусі знойдзены ў возеры Нарач.

Свабодна плаваюць у тоўшчы вады або збіраюцца на глеістым дне вадаёмаў, у літаральнай зоне. Калоніі трапляюцца ў асноўным невялікімі групамі.

Біялогія
--------

Размнажаецца спорамі.

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. — ISBN 5-85700-095-5.

Спасылкі
--------

* Носток сливовидный — Nostoc pruniforme Ag. // Экологический центр «Экосистема»™, А. С. Боголюбов (руск.)
* Species *Nostoc pruniforme* // LPSN — List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature (англ.)
* Носток сливовидный // Красная книга Саенкт-Петербурга (руск.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777933562 |
**Касцёл Святога Мікалая** — рымска-каталіцкі храм у г.п. Свір, помнік эклектычнай архітэктуры з перавагай элементаў неабарока. Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь.

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў 1908 годзе з цэглы на месцы храма, узведзенага у 1653 годзе і асвечанага ў 1680 годзе. У 1961 годзе закрыты савецкімі ўладамі.

У чэрвені 1990 годзе вернуты вернікам.

Архітэктура
-----------

Абнесены бутавай агароджай з убудаванымі ў яе капліцамі, абсаджаны радамі ліп і клёнаў. Дамінуе над прылеглай малапавярховай забудовай.

Касцёл ўяўляе сабой шасціслуповую трохнефную базіліку. У аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі дамінуюць прыбудаваныя да тарцоў трансепта вежа-званіца і капліца з ліхтаром. Галоўны фасад двух’ярусны, раскрапаваны пілястрамі, прафіляванымі карнізамі з пінаклямі па баках. У завяршэнні фасада шчыт з бакавымі валютамі і трохвугольным франтонам. Алтарны кубападобны аб’ём мае шчытавое завяршэнне. Бакавыя фасады рытмічна расчлянёныя буйнымі пілястрамі і паўцыркульнымі аконнымі праёмамі. У дэкоры выкарыстаныя стылізаваныя барочныя элементы, напрыклад, валюты, ліштвы паўцыркульных аконных праёмаў, пуцці, матывы архаічнай архітэктуры (пінаклі), ордарныя формы класікі (карынфскія калоны, кесоны, трыгліфы). 

Інтэр’ер касцёла.
Сцены інтэр’ера дэкарыраваныя карнізамі, фрэскавай размалёўкай, ляпнінай, разеткамі. Унутраная прастора перакрытая крыжовымі скляпеннямі. Купал над сяродкрыжжам абапіраецца на цэнтральныя слупы з дапамогай ветразяў. Алтарнае памяшканне адкрытае ў цэнтральны неф шырокай аркай з арнаментаваным імпастам. Цэнтральны неф асветлены паўкруглымі люкарнамі. Над уваходам размешчаныя хоры, пад алтаром — крыпта.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, [1984—1988].

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Касцёл Святога Мікалая (Свір)
* Касцёл Святога Мікалая (Свір) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Касцёл Святога Мікалая (Свір) на сайце Radzima.org

| ⛭Мядзельскі дэканат |
| --- |
| Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Будслаў) ·  Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Засвір) ·  Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Канстанцінава) ·  Касцёл Святога апостала Андрэя (Крывічы) ·  Касцёл Маці Божай Шкаплернай (Мядзел) ·  Касцёл Святога Андрэя (Нарач) ·  Касцёл Святога Мікалая (Свір) ·  Касцёл Маці Божай Нястомнай Дапамогі (Шэметава) |
**Аблога Троі**, **Разбурэнне Іліёна** (стар.-грэч.: Ἰλίου πέρσις) — старажытнагрэчаская паэма, частка эпічнага цыклу пра падзеі Траянскай вайны. Аўтарства прыпісваецца паэту Арктыну (VIII ст. да н. э.)

Гісторыя
--------

Паэма «Аблога Троі» не дайшла да нашага часу. Захавалася не болей за 10 кароткіх фрагментаў і пераказаў. Найбольш змястоўны належыць Еўтыхію Проклу (II ст. н. э.). Ён прыпісаў аўтарства Арктыну з Мілета, які жыў у VIII ст. да н. э. Сярод навукоўцаў XIX — XX стст. высоўвалася думка, што паэма была складзена пазней, у VII ст. да н. э. Яна складалася з 2 частак і завяршала апісанне падзей Траянскай вайны, але не сам «Эпічны цыкл», куды ўваходзіла. Наступныя паэмы «Вяртанні», «Адысея» і «Тэлегонія» былі прысвечаны лёсу ўдзельнікаў пасля вайны.

Змест
-----

Траянцы спрачаюцца з-за Траянскага каня, пакінутага грэкамі, і вырашаюць прысвяціць яго Афіне ў гонар сваёй перамогі. Пасейдон насылае двух марскіх змеяў, якія забіваюць Лаакоана з сынамі. Эней з паплечнікамі прымае гэта за знак хуткага падзення Троі і пакідае яе. 

З наступленнем ночы грэчаскія воіны на чале Менелая і Адысея выходзяць з Траянскага каня, адчыняюць браму грэчаскай арміі, і тая ўрываецца ў горад. Троя палае. Неапталем забівае Прыяма, які хаваецца за алтаром Зеўса. Аякс Малы выцягвае з-за алтара Афіны Касандру, але гэта выклікае абурэнне яго паплечнікаў, і ён сам вымушаны хавацца за алтаром. Менелай і Адысей урываюцца ў дом Дэіфоба і забіваюць яго. Менелай знявечыць цела, а потым забірае Алену Прыгожую. Адысей забівае маленькага сына Гектара, а Неапталем палоніць Андрамаху. Грэкі прыносяць ў ахвяру Паліксену каля магільні Ахіла. Афіна заклікае багоў да помсты грэкам падчас іх вяртання.

Спасылкі
--------

* THE SACK OF ILIUM (fragments)
* Sack of Troy
* Evanthia Tsitsibakou-Vasalos Stesichorus’ Ἰλιου Περσις and the Epic Tradition

| ⛭Эпічны цыкл (Траянская вайна) |
| --- |
| *Кіпрыі* (11 песень) • Іліяда (24 песні) • *Эфіяпіда* (5 песень) • *Малая Іліяда* (4 песні) • *Разбурэнне Іліёна* (2 песні) • *Вяртанні* (5 песень) • Адысея (24 песні) • *Тэлегонія* (2 песні) |
Вокладка часопіса. 1928, № 1.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Маладняк.
**«Маладняк»** — літаратурна-мастацкі і грамадска-палітычны часопіс, які выдаваўся ў 1923—1932 гадах. Першы нумар часопіса выйшаў 15 жніўня 1923 года пад рэдакцыяй М. Чарота і А. Вольнага. Спачатку выдаваўся як орган КСМБ.

Друкаваў творы беларускіх пісьменнікаў, пераклады твораў пісьменнікаў іншых краін, класікаў сучаснай літаратуры, артыкулы па пытаннях беларускай літаратуры і мастацтва. У часопісе друкаваліся творы Я. Купалы, Андрэя Александровіча, 3мітра Астапенкі, Cымона Баранавых, Петруся Броўкі, Платона Галавача, Пятра Глебкі, Аляксея Гурло, Уладзіміра Дубоўкі, Алеся Дудара, Міхася Зарэцкага, Алеся Звонака, Васіля Каваля, Кандрата Крапівы, Аркадзя Куляшова, Максіма Лужаніна, Міхася Лынькова, Рыгора Мурашкі, Міколы Нікановіча, Язэпа Пушчы, Янкі Скрыгана, Паўлюка Труса, Уладзіміра Хадыкі, Міколы Хведаровіча, Міхася Чарота, Кузьмы Чорнага і інш. У розны час у рэдагаванні часопіса прымалі ўдзел А. Александровіч, А. Вольны, П. Галавач, А. Дудар, В. Каваль, А. Маркоўка, Р. Мурашка, М. Чарот і інш.

Выходзіў тыражом 2500 асобнікаў. Планавалася выпускаць часопіс штомесячна, аднак у 1923 годзе выйшаў толькі адзін нумар, у 1924 — чатыры. Толькі ў 1928 годзе выйшлі 12 кніжак.

У 1923—1925 гадах друкаваны орган ЦК ЛКСМБ, у 1926 — ЦК КП(б)Б і ЦК ЛКСМБ, у 1926—1928 — Цэнтральнага бюро літаратурнага аб’яднання «Маладняк», у 1928—1932 — БелАПП, у 1932 — аргкамітэта Саюза савецкіх пісьменнікаў БССР.

Літаратура
----------

* «Маладняк» // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 459. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 144788 |
**Сабор Святых Пятра і Паўла** (літ.: Kauno Šv. apaštalų Petro ir Povilo arkikatedra bazilika) — каталіцкі храм у горадзе Каўнас (Літва), размешчаны па адрасе Вільняус гатве, 26. Помнік гатычнай архітэктуры XV — XIX стагоддзяў. З'яўляецца кафедральным саборам Каўнаскай архідыяцэзіі, а таксама мае статус малой базілікі. Касцёл Святых Пятра і Паўла з'яўляецца самым вялікім каталіцкім храмам у Літве і адзінай у краіне гатычнай базілікай.

Гісторыя
--------

Будаўніцтва храма пачалося ў 1413 годзе. У 1624 годзе былі пабудаваны галоўны неф і вежы, пры гэтым храму былі нададзены барочныя рысы. Будаўніцтва храма было канчаткова завершана ў 1655 годзе.

У 1800 годзе рэстаўраваны, дабудавана вежа на галоўным фасадзе. З 1808 па 1864 год касцёл належаў аўгусцінскаму ордэну. З 1865 года храм з'яўляецца кафедральным саборам Каўнаскай архідыяцэзіі.

У 1921 годзе Папа Рымскі Бенедыкт XV прысвоіў храму статус малой базілікі.

Архітэктура
-----------

Алтарная частка з сотавымі скляпеннямі
Храм мае ў даўжыню 84 метра і ў шырыню 34 метра. Ад першапачатковага гатычнага касцёла больш-менш захавалася бадай што толькі ўсходняя частка: апсіда і прэзбітэрый. Іх даволі тонкія сцены ўмацаваны гранёнымі контрфорсамі, перакрыцце ўтвараюць вытанчаныя познегатычныя сотавыя скляпенні. Вежа на галоўным фасадзе храма так званага «сармацкага» тыпу мае больш позняе паходжанне.

### Інтэр'ер

Інтэр'ер касцёла
Інтэр'ер упрыгожаны абразамі мастакоў Іагана Готарда Бергофа і Міхала Андрыёлі. Галоўны алтар царквы, аўтарства скульптара Томаша Падгайскага, датуецца 1755 годам.

У крыпце храма пахаваны біскуп Мацеюс Валанчус, кардынал Вінцантас Сладкявічус і літоўскі паэт Майроніс.

Літаратура
----------

* Jonas Puzinas. Iš Kauno bažnyčių istorijos // Savivaldybė (žurnalas), 1928 m. Nr. 11 (66), стр. 13-16
* Kauno Šv. Apaštalų Petro ir Pauliaus arkikatedra bazilika: monografija / Vaida Kamuntavičienė, Nijolė Lukšionytė-Tolvaišienė, Laima Šinkūnaitė, Rima Valinčiūtė-Varnė. — Kaunas: Kauno arkivyskupijos muziejus, 2008. — 171 p.: iliustr. — ISBN 978-9955-9608-3-6

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Касцёл Святых Пятра і Паўла (Каўнас)
* Афіцыйны сайт Архівавана 31 кастрычніка 2020. (літ.)
* Панарама адной з бакавых капліц
* Гісторыя і апісанне храма (англ.)
Першая старонка хронікі
**Ілюстраваная хроніка** (лац.: Chronicon pictum, Marci de Kalt, Chronica de gestis Hungarorum) —  сярэднявечная  венгерская хроніка, якая меркавана была напісана Маркам Кальці  (венг.) (бел. святаром касцёла Дзевы Марыі  (венг.) (бел. ў горадзе Секешфехервар.

Найпрыгажэйшая венгерская сярэдневяковая хроніка, якая вядома сваімі ілюстрацыямі (147 мініяцюр), адсюль і яе назва — ілюстраваная хроніка. Мініяцюры з’яўляюцца цудоўнай крыніцай інфармацыі пра жыццё, адзенне і звычаі сярэдневяковай  Венгрыі. Хроніка апісвае легендарнае паходжанне і сярэдневяковую гісторыю венграў да XIV ст. да часу кіравання  Карла I Роберта. Хроніка створана ў 1360 годзе ў часы кіравання  Людовіка I Вялікага.

Па невядомых прычынах хроніка знаходзілася ў  Вене, дзе была знойдзена ў XIX ст. У 1933 годзе яна была перавезена ў Будапешт, дзе цяпер захоўваецца ў  Нацыянальнай бібліятэцы імя Ферэнца Сечэні.

Галерэя
-------

* Атыла*Атыла*
* Атыла сустракае папу  Льва I*Атыла сустракае папу  Льва I*
* Бела IV*Бела IV*
* Геза*Геза*
* Сем капітанаў*Сем капітанаў*
* Аблога  гунамі  Аквілеі*Аблога  гунамі  Аквілеі*
* Коламан I*Коламан I*
* Ласла I Святы*Ласла I Святы*
* Каранацыя Ласла I*Каранацыя Ласла I*
* Леле*Леле*
* Уварванне венграў*Уварванне венграў*
* Іштван I Святы*Іштван I Святы*
* Гунар і Магар (венгерская легенда)*Гунар і Магар* (венгерская легенда)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Ілюстраваная хроніка на Вікісховішчы |

* Венгерская ілюстраваная хроніка Архівавана 4 сакавіка 2012.  (венг.)
* Рэпрадукцыі мініяцюр
Ілірыйскі воін
**Іліры́йцы** (лац.: Illyrici) — старажытныя індаеўрапейскія плямёны, якія ў 1-м тысячагоддзі да н.э. насялялі тэрыторыю паўночнага захаду Балканскага паўвостраву ад узбярэжжа Адрыятычнага мора да Дуная. Найбольш вядомымі з гэтых плямёнаў былі істры, яподы, далматы, лібурны і інш. На паўночным захадзе межавалі з кельтамі, на ўсходзе — з фракійцамі.

Спачатку ілірыйцы займалі значныя тэрыторыі ў Цэнтральнай Еўропе, але былі выцеснены кельтамі. Вялі працяглую барацьбу з Рымам (з 3 ст. да н.э.), але ў выніку былі заваяваныя (1 ст. да н.э.). Паступова асіміляваліся.

Літаратура
----------

* Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 5. Зуйкі — Кішы / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1972. — 616 с.: іл. карты. С. 63.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2781389302 · NKC: ph558981 |
**Іліман** — цар Краіны Мора, кіраваў у першай траціне XVIII стагоддзя да н.э.

Чытанне клінапісных знакаў, якія перадаюць яго імя, ненадзейна. Яны могуць чытацца і як *Іліман*, і як *Эльмаілум* або *Ілімаілум*.

Іліман, скарыстаўшыся паслабленнем Вавілона, якое адбылося ў выніку нашэсця касітаў і паўстанні Рым-Сіна II, аддзяліўся ад Самсу-ілуны і заснаваў сваё ўласнае царства. Царства Іліманы, якое атрымала назву Краіна Мора (Прымор’е), займала крайні поўдзень Вавілоніі, землі на поўдзень і на ўсход ад Лагуны, у тым ліку, магчыма, і Лагаш.

Каля 1722 Іліман атрымаў часовую перамогу над войскам Самсу-ілуны і на нейкі час захапіў Ніпур, дзе па яго кіраванні датавалі дакументы. Хоць Самсу-ілуну і ўдалося пазней адціснуць Ілімана назад у балоты нізоўяў і нават авалодаць Урам, але рашучай перамогі ён так і не атрымаў. Не меў поспеху ў вайне з Іліманам і пераемнік Самсу-ілуна Абіешу. Хутчэй поспех у гэтай вайне спадарожнічаў цару Краіны Мора, які знаходзіўся ў саюзе з эламітамі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Древний Восток и античность. // Правители Мира. Хронологическо-генеалогические таблицы по всемирной истории в 4 тт. / Автор-составитель В. В. Эрлихман. — Т. 1. (руск.)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**—** | **Цар Краіны Мора**XVIII стагоддзе да н.э. | Пераемнік**Ітын-лінібі** |
**Іма** (англ.: Imo State) — штат на поўдні Нігерыі. 35-ы па плошчы і 14-ы па насельніцтву штат Нігерыі  (руск.) (бел.. Адміністрацыйны цэнтр штата — горад Аверы.

Гісторыя
--------

Штат Іма дзяржава з’яўляецца адным з найбуйнейшых экспарцёраў сырой нафты і прыроднага газу ў Нігерыі. Штат утвораны  (руск.) (бел. 3 лютага 1976 года, да гэтага быў часткай непрызнанай дзяржавы Біяфра.

23 красавіка 2022 года ў выніку выбуху на нелегальным нафтаперапрацоўчым заводзе  (руск.) (бел. ў штаце Іма загінулі больш за 100 чалавек.

Адміністрацыйны цэнтр
---------------------

Адміністрацыйна штат падзяляецца на 27 тэрыторый мясцовага кіравання.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Число погибших в результате взрыва на НПЗ в Нигерии превысило 100 человек **(нявызн.)**.  Интерфакс. Архівавана з першакрыніцы 10 мая 2022. Праверана 25 красавіка 2022.

Спасылкі
--------

* Сайт штата

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12490081t · GND: 4202852-8 |