Касмічны карабель Саюз ТМА-7
**Касмічны палёт** — акт падарожжа ў ці праз касмічную прастору. Такія палёты адбывацца, дзякуючы выкарыстанню касмічных апаратаў, на борце якіх могуць знаходзіцца людзі. Прыклады палётаў чалавека ў космас уключаюць у сябе расійскую праграму Саюз, а таксама бягучыя мерапрыемствы Міжнароднай касмічнай станцыі. Да сярэдзіны 2011 года дзейнічала амерыканская праграма Спейс Шатл. Прыкладамі здзяйснення беспілотных касмічных палётаў з'яўляецца запуск касмічных зондаў, якія пакідаюць зямную арбіту, а таксама спадарожнікаў, якія перамяшчаюцца па арбіце Зямлі, як то спадарожнікі сувязі. Многія з гэтых апаратаў здольны працаваць самастойна без умяшання спецыялістаў.

Палёты ў космас выкарыстоўваецца у асноўным дзеля касмічных даследаванняў, але таксама могуць здзяйсняцца ў камерцыйнай дзейнасці, як турызм і разгортванне спадарожнікавай тэлекамунікацыйнай сістэмы. Дадатковыя прыклады некамерцыйнага выкарыстання палётаў ўключаюць выкарыстанне касмічных абсерваторый, разведачных спадарожнікаў і іншых спадарожнікаў назірання за Зямлёй. Касмічны палёт звычайна пачынаецца з запуску ракеты, якая забяспечвае пачатковую цягу для пераадолення сілы цяжару і прасоўвае касмічны апарат ад паверхні Зямлі.

Гісторыя
--------

Першая рэалістычная прапанова касмічных падарожжаў была зроблена выбітным расійскім навукоўцам Канстанцінам Цыялкоўскім. Яго самая вядомая праца «Даследаванне сусветных прастораў рэактыўнымі прыборамі» была апублікавана ў 1903 годзе, але гэтая тэарэтычная праца не мела шырокага распаўсюджання па-за межамі Расіі.

Аднак палёты ў космас сталі магчымымі ў інжынэрным плане дзякуючы працам Роберта Годарда пасля выхаду яго публікацыі ў 1919 годзе «Метад дасягнення экстрэмальных вышынь», дзе аўтар прапанаваў выкарыстоўваць соплы Лаваля і вадкае паліва ракеты, якія б далі дастатковую магутнасць, каб касмічны карабель змог вырвацца з зямной атмасферы. Ён таксама даказаў у лабараторных умовах, што ракеты будуць працаваць у касмічным вакууме, бо не ўсе вучоныя таго часу лічылі, што гэта магчыма. Гэтая праца аказала моцны ўплыў на Германа Оберта і Вернера фон Браўна, выдатных інжынераў, якія зрабілі значны ўклад у развіццё касмічных тэхналогій.

Першая ракета, якая дасягнула вышыню ў 100 км, была нямецкая ракета Фау-2, якая была сканструявана, выраблена і апрабавана нямецкімі вучонымі ў чэрвені 1944 года. 4 кастрычніка 1957 года Савецкі Саюз запусціў «Спадарожнік-1», які стаў першым штучным спадарожнікам, які выйшаў на арбіту Зямлі. Першы палёт чалавека ў космас адбыўся 12 красавіка 1961 года, калі карабель «Усход-1», на борце якога знаходзіўся савецкі касманаўт Юрый Гагарын, здзейсніў адно абарачэнне вакол Зямлі. Значны ўклад у правядзенне савецкай праграмы касмічных даследаванняў «Усход-1» зрабілі ракетныя спецыялісты Сяргей Каралёў і Керым Керымаў.

Ракеты застаюцца на цяперашні час адзінымі практычнымі сродкамі дасягнення касмічнай прасторы. Іншыя не ракетныя тэхналагіі яшчэ далёкія да арбітальнай хуткасці.

Зноскі
------

1. ↑  NASA отказывается от программы шаттлов по причине их дороговизны. «Expert Online». 19 ліпеня 2011 года
2. ↑  Peter «*Bond, Obituary: Lt-Gen Kerim Kerimov*», The Independent, 7 April 2003.

Спасылкі
--------

* Асновы палётаў у космас
* Выкарыстанне нанатэхналогій у касмічных палётах
* Міжнародны музей касмічных палётаў
* Alta-Space Архівавана 8 жніўня 2018.

| ⛭Нябесная механіка |
| --- |
| Законы і задачы | 
* Законы Ньютана
* Закон сусветнага прыцягнення
* Законы Кеплера
* Задача двух цел
* Задача трох цел
* Гравітацыйная задача N цел
* Задача Бертрана
* Ураўненне Кеплера

 |
| Нябесная сфера | 
Сістэма нябесных каардынат
галактычная
гарызантальная
экватарыяльная
экліптычая
* Міжнародная нябесная сістэма каардынат
* Сферычная сістэма каардынат
* Вось свету
* Нябесны экватар
* Прамое ўзыходжанне
* Схіленне
* Экліптыка
* Раўнадзенства
* Сонцастаянне
* Фундаментальная плоскасць

 |
| Параметры арбіт | 
Кеплеравы элементы арбіты
эксцэнтрысітэт
вялікая паўвось
сярэдняя анамалія
даўгата ўзыходнага вузла
аргумент перыцэнтра
* Апацэнтр і перыцэнтр
* Арбітальная скорасць
* Вузел арбіты
* Эпоха

 |
| Рух нябесных цел | 
* Рух Сонца і планет па нябеснай сферы
* Эфемерыды

Канфігурацыі планет
процістаянне
квадратура
парад планет
* Кульмінацыя
* Сідэрычны перыяд
* Арбітальны рэзананс
* Перыяд вярчэння
* Апярэджванне раўнадзенстваў
* Сінадычны перыяд
* Збліжэнне

Зацьменне
сонечнае зацьменне
месячнае зацьменне
сарас
* Метонаў цыкл
* Пакрыццё
* Праходжанне
* Лібрацыя
* Элангацыя
* Эфект Кодзаі
* Эфект Яркоўскага
* Эфект Джанібекава

 |
| 

| Астрадынаміка |
| --- |
| Касмічны палёт | 
Касмічная скорасць
першая (кругавая)
другая (парабалічная)
трэцяя
чацвёртая
* Формула Цыялкоўскага
* Гравітацыйны манеўр
* Гоманаўская траекторыя
* Метад аскулюючых элементаў
* Прыліўное паскарэнне
* Змена нахілу арбіты
* Стыкоўка
* Пункты Лагранжа
* Эфект «Піянера»

 |
| Арбіты КА | 
* Геастацыянарная арбіта
* Геліяцэнтрычная арбіта
* Геасінхронная арбіта
* Геацэнтрычная арбіта
* Геапераходная арбіта
* Нізкая апорная арбіта
* Палярная арбіта
* Тундра-арбіта
* Сонечна-сінхронная арбіта
* Маланка-арбіта
* Аскулюючая арбіта

 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4048574-2 · LCCN: sh85125923 · Microsoft: 103888896, 156336011 · NKC: ph114985 |