**Цеплавое выпраменьванне** — электрамагнітнае выпраменьванне, якое ўзнікае за кошт унутранай энергіі цела. Мае суцэльны спектр, максімум якога залежыць ад тэмпературы цела. Пры астыванні апошні зрушваецца ў даўгахвалевую частку спектра. Цеплавое выпраменьванне выпускаюць, напрыклад, нагрэты метал, зямная атмасфера і белы карлік.

Прычынай таго, што рэчыва выпраменьвае электрамагнітныя хвалі, з’яўляецца будова атамаў і малекул з зараджаных часціц, з-за чаго рэчыва працята электрамагнітнымі палямі. У прыватнасці, пры сутыкненнях атамаў і малекул адбываецца іх ударнае ўзбуджэнне з наступным высвечваннем. Характэрнай рысай з’яўляецца тое, што пры асерадненні каэфіцыента выпраменьвання паводле максвелаўскага размеркавання, пачынаючы з энергій *hν* ∼ *kT*, у спектры пачынаецца экспанентны завал.

У выпадку, калі выпраменьванне знаходзіцца ў тэрмадынамічнай раўнавазе з рэчывам, то такое выпраменьванне называецца *раўнаважным*. Спектр такога выпраменьвання эквівалентны спектру абсалютна чорнага цела і апісваецца законам Планка. Аднак ў агульным выпадку цеплавое выпраменьванне не знаходзіцца ў тэрмадынамічнай раўнавазе з рэчывам, такім чынам больш гарачае цела астывае, а халаднейшае наадварот награваецца. Спектр такога выпраменьвання вызначаецца законам Кірхгофа.

Асноўныя паняцці і характарыстыкі цеплавога выпраменьвання
----------------------------------------------------------

### Энергетычная свяцільнасць цела

**Энергетычная свяцільнасць цела** -{\displaystyle ~R\_{T}} — фізічная велічыня, якая з’яўляецца функцыяй тэмпературы і колькасна роўная энергіі, якая выпраменьваецца целам за адзінку часу з адзінкі плошчы паверхні ва ўсіх кірунках і па ўсім спектры частот.

{\displaystyle R\_{T}={\frac {W}{tS}}} ; {\displaystyle ~[R\_{T}]=} Дж/с·м² = Вт/м²
### Спектральная шчыльнасць энергетычнай свяцільнасці

**Спектральная шчыльнасць энергетычнай свяцільнасці** — функцыя частаты і тэмпературы, якая характарызуе размеркаванне энергіі выпраменьвання па ўсім спектры частот (або даўжынь хваль).  

{\displaystyle R\_{T}=\int \limits \_{0}^{\mathcal {1}}r\_{\omega ,T}d\omega }  

Аналагічную функцыю можна напісаць і праз даўжыню хвалі  

{\displaystyle R\_{T}=\int \limits \_{0}^{\mathcal {1}}r\_{\lambda ,T}d\lambda }  

Можна даказаць, што спектральная шчыльнасць энергетычнай свяцільнасці, выяўленая праз частату і даўжыню хвалі, звязаны суадносінамі:  

{\displaystyle r\_{\omega ,T}={\frac {\lambda ^{2}}{2\pi c}}r\_{\lambda ,T}}
### Паглынальная здольнасць цела

**Паглынальная здольнасць цела** — {\displaystyle ~a\_{\omega ,T}} — функцыя частаты і тэмпературы, паказвае, якая частка энергіі электрамагнітнага выпраменьвання, што падае на цела, паглынаецца целам у вобласці частот {\displaystyle ~d\omega } каля {\displaystyle ~\omega }  

{\displaystyle a\_{\omega ,T}={\frac {d\Phi '\_{\omega ,T}}{d\Phi \_{\omega ,T}}}}
дзе {\displaystyle ~d\Phi '} — паток энергіі, які паглынаецца целам.  

{\displaystyle ~d\Phi } — паток энергіі, які падае на цела ў вобласці {\displaystyle ~d\omega } каля {\displaystyle ~\omega }
### Адлюстравальная здольнасць цела

**Адлюстравальная здольнасць цела** — {\displaystyle ~b\_{\omega ,T}} — функцыя частаты і тэмпературы, паказвае якая частка энергіі электрамагнітнага выпраменьвання, што падае на цела, адлюстроўваецца ад яго ў вобласці частот {\displaystyle ~d\omega } зблізку {\displaystyle ~\omega }  

{\displaystyle b\_{\omega ,T}={\frac {d\Phi ''\_{\omega ,T}}{d\Phi \_{\omega ,T}}}}
дзе {\displaystyle ~d\Phi ''} — паток энергіі, які адлюстроўваецца ад цела.  

{\displaystyle ~d\Phi } — паток энергіі, які падае на цела ў вобласці {\displaystyle ~d\omega } каля {\displaystyle ~\omega }
*Падрабязней гл.* **Альбеда**

### Абсалютна чорнае цела

**Абсалютна чорнае цела** — гэта фізічная абстракцыя (мадэль), пад якой разумеюць цела, якое цалкам паглынае ўсё электрамагнітнае выпраменьванне, якое падае на яго  

{\displaystyle ~a\_{\omega ,T}=1} — для абсалютна чорнага цела
*Падрабязней* **Абсалютна чорнае цела**

### Шэрае цела

**Шэрае цела** — гэта такое цела, каэфіцыент паглынання якога не залежыць ад частаты, а залежыць толькі ад тэмпературы  

{\displaystyle ~a\_{\omega ,T}=a\_{T}<1} — для шэрага цела
### Аб’ёмная шчыльнасць энергіі выпраменьвання

**Аб’ёмная шчыльнасць энергіі выпраменьвання** — {\displaystyle ~U\_{T}} — функцыя тэмпературы, колькасна роўная энергіі электрамагнітнага выпраменьвання ў адзінку аб’ёму па ўсім спектры частот

### Спектральная шчыльнасць энергіі

**Спектральная шчыльнасць энергіі** — {\displaystyle ~U\_{\omega ,T}} — функцыя частаты і тэмпературы, звязаная з аб’ёмнай шчыльнасцю выпраменьвання формулай:  

{\displaystyle ~U\_{T}=\int \limits \_{0}^{\mathcal {1}}U\_{\omega ,T}d\omega }
Варта адзначыць, што спектральная шчыльнасць энергетычнай свяцільнасці для абсалютна чорнага цела звязана са спектральнай шчыльнасцю энергіі наступнымі суадносінамі:

{\displaystyle r\_{\omega ,T}=f(\omega ,T)={\frac {c}{4}}U\_{\omega ,T}} — для абсалютна чорнага цела

Асноўныя законы цеплавога выпраменьвання
----------------------------------------

* Закон Стэфана — Больцмана
* Закон выпраменьвання Кірхгофа
* Закон зрушэння Віна

Гл. таксама
-----------

* Абсалютна чорнае цела

Зноскі
------

1. 1 2  *М. А. Ельяшевич.* Теплово́е излуче́ние // Физическая энциклопедия. В 5 т. (руск.) / Гл. ред. А. М. Прохоров. — М.: Советская энциклопедия (т. 1—2); Большая Российская энциклопедия (т. 3—5), 1988—1999. — ISBN 5-85270-034-7.
2. ↑  Белы карлік **(нявызн.)**.
3. ↑  *А.В. Засов, К.А. Постнов.* Излучение абсолютного черного тела // Общая астрофизика. — С. 32.

Літаратура
----------

* Ташлыкова-Бушкевич И. И. Физика. Уч. пособие. В 2 ч. Ч. 2. Минск, 2008

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* *Цеплавое выпраменьванне (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4188872-8 · LCCN: sh85059766 · Microsoft: 1007738, 89394759 · NDL: 00568821 · NKC: ph694907 |