recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Медрэсэ Шэрдор — адно з трох найбольш вядомых медрэсэ ў Самаркандзе, пабудаванае ў 1619—1636 гг. на плошчы Рэгістан.
**Медрэсэ** (араб. مدرسة, літар. «Месца, дзе вывучаюць») — мусульманская навучальная ўстанова, якая выконвае ролю сярэдняй школы і мусульманскай духоўнай семінарыі. Навучанне ў медрэсэ паасобнае і бясплатнае. Выпускнікі медрэсэ маюць права паступаць ва ўніверсітэт.

Гісторыя
--------

Першае медрэсэ пры мячэці было адкрыта ў Марока ў 859 (Аль-Карауін). Медрэсэ атрымалі распаўсюджванне ў IX—XIII стагоддзях у краінах, дзе пераважала насельніцтва, вызнаваць іслам.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Медрэсэ на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Ларуса · Праваслаўная · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX5826806 · BNF: 12509548v · GND: 4169230-5 · LCCN: sh96009872 · NKC: ph137338 |
**Іаган Штумф** (1500—1578) — швейцарскі гісторык і тапограф.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Брухзалі. Атрымліваў адукацыю ў Страсбургу і Гайдэльбергу. У 1520 годзе стаў святаром ці капеланам ордэна Гаспітальераў. У 1521 годзе быў пасланы ў прэцэпторыю гэтага ордэна ў Фрайбургу-ім-Брайзгау. Пасвечаны ў духоўны сан у Базелі, у 1522 годзе быў пастаўлены на чале прэцэпторыі ў горадзе Бубікан (на поўначы ад Раперсвіля). Неўзабаве Штумф пераходзіць на бок пратэстантаў.

У 1529 годзе ўзяў шлюб з першай з яго чатырох жонак, дачкой Генрыха Брэнвальда, які напісаў працу па швейцарскай гісторыі і заахвоціў свайго зяця звярнуцца да гістарычнай навукі. Штумф зрабіў шырокія даследаванні ў галіне гістарыяграфіі і здзейсніў некалькі падарожжаў, шлях аднаго з якіх, у 1544 годзе, пралягаў ад Энгельберга да швейцарскага кантона Вале і з’яўляўся адным з самых важных даследчыцкіх паходаў Штумфа. Гэтае падарожжа адлюстравалася ў захаваўшымся дагэтуль дзённіку гісторыка.

Швейцарскі рэгіён каля Цюрыха
Плён усіх яго прац быў апублікаваны ў 1548 годзе ў Цюрыху ў агромністым 934-старонкавым фаліянце (са шматлікімі файнымі гравюрамі на дрэве, гербамі, мапамі і г.д.) пад назвай «*Gemeiner loblicher Eydgnoschafft Stetten, Landen und Voelckeren Chronick wirdiger thaaten Beschreybung*».

Перайшоўшы ў пратэстантызм, Штумф заахвоціў да гэтага і большасць сваіх вернікаў, пра якіх ён працягваў клапаціцца ўжо ў якасці пратэстанцкага пастара ў Бубікане. З 1543 па 1561 гады быў пастарам у муніцыпальнай частцы Штутгарта Стайнгайме. Пасля 1561 адышоў ад спраў і пераехаў у Цюрых, дзе жыў да сваёй смерці ў 1576 годзе.

Заўвагі
-------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 15 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 29 сакавіка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
3. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 31 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Іаган Штумф

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 153361550 · CONOR: 293790051 · GND: 118757555 · ISNI: 0000000115652149 · LCCN: n90656574 · NKC: mzk2006356141 · NTA: 073038296 · NUKAT: n2014081724 · LIBRIS: 348818 · SUDOC: 147594537 · VIAF: 32792334 |

 |
«**Бабруйскае жыццё**» — бабруйская гарадская грамадска-палітычная газета, орган Бабруйскага гарадскога выканаўчага камітэта. Выходзіць штотыднёва ў сераду аб’ёмам у 32 паласы. Падпісны індэкс на «Белпошце» 64100.

Гісторыя
--------

Заснаваная 28 лістапада 1918 года. Спачатку газета насіла назву «*Известия Бобруйского революционного комитета (ревкома)*», а з лютага 1919 года — «*Коммунист*». З 1924 года выдавалася як акруговая газета, з 1932 — раённая. У 1928—1931 гадах газета выдавала штомесячны літаратурны дадатак «Вясна». З № 6 за 1931 год дадатак выходзіў пад назвай «Ударнік». Да 1925 года газета «Камуніст» выдавалася на беларускай мове. У 1925—1930 гадах адказным сакратаром-рэдактарам газеты быў Міхась Лынькоў.

У Вялікую Айчынную вайну на акупаванай тэрыторыі выдавалася газета «*Бабруйскі партызан*». З ліпеня 1944 года выходзіла як гарадская газета. З утварэннем Бабруйскай вобласці на базе яе з кастрычніка 1944 да студзеня 1954 года выходзіла Бабруйская абласная газета «*Савецкая радзіма*». У 1954—1956 гадах пасля скасавання Бабруйскай вобласці «Камуніст» зноў орган гаркама КПБ і гарвыканкама, з 1956 года — аб’яднаная газета. 

Са студзеня 1991 года – «Бабруйскае жыццё».

Сучаснасць
----------

Выходзіць па-руску і па-беларуску штотыдзень у сераду. Змяшчае матэрыялы пра грамадска-палітычнае жыццё Бабруйска, афіцыйную інфармацыю, матэрыялы з гісторыі горада, праграму тэлебачання, рэкламу, мае забаўляльныя рубрыкі і г.д. Рэдакцыя месціцца на адрасе горад Бабруйск, вуліца Сацыялістычная, 103.

Галоўныя рэдактары
------------------

* 2002—2014 — Аляксандр Канстанцінавіч Казак.

Зноскі
------

1. ↑  «Вместе 90 лет: от «Известий…» до «Бабруйскага жыцця». ― Бобруйск, 2008.

Спасылкі
--------

* Сайт газеты (Праверана 24 мая 2023)
* Электронная версія газеты на сайце Бабруйскага гарвыканкама Архівавана 25 снежня 2017.
* Друк Бабруйскага раёна Архівавана 22 кастрычніка 2018. (Праверана 18)
**Штрэйкбрэхер** (ням.: Streikbrecher, ад *Streik* — забастоўка і *brechen* — ламаць) — асоба, якая працуе ў час забастоўкі і гэтым самым перашкаджае яе правядзенню. Эканамічная аснова штрэйкбрэхерства - беспрацоўе.

У заканадаўстве Рэспублікі Беларусь не рэгулюецца статус штрэйкбрэхераў. Аднак, артыкулам 398 Працоўнага кодэкса Рэспублікі Беларусь прадугледжваецца адказнасць аж да крымінальнай для страйкоўцаў-работнікаў, якія перашкаджаюць выкананню працоўных абавязкаў работнікам, якія не ўдзельнічаюць у страйку.

Гл. таксама
-----------

* Жоўты прафсаюз

Зноскі
------

1. ↑  Артыкул 398 ПК РБ

Спасылкі
--------

* Штрейхбрекер на анлайн-слоўніку skarnik.by
**Веснік Глыбоччыны** — раённая газета Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці. Выдаецца з 1939 года. Заснавальнікі — Глыбоцкі раённы выканаўчы камітэт і Глыбоцкі раённы Савет дэпутатаў.

Гісторыя
--------

Да рэвалюцыі ў Глыбокім дзейнічала некалькі друкарняў, выдавалася 5 газет. Калі прыйшла Савецкая ўлада, стала выдавацца газета «За свабоднае жыццё». Першы яе нумар выйшаў у свет 25 верасня 1939 года. Рэдактарам глыбоцкай раёнкі быў былы выкладчык кафедры журналістыкі Белдзяржуніверсітэта Марк Зярніцкі.

Падчас нямецка-фашысцкай акупацыі газета практычна не выходзіла. У маі — чэрвені 1944 года яна выдавалася падпольна, а са студзеня 1946 года пачала выходзіць рэгулярна.

Да лютага 1949 года газету рэдагаваў Мікалай Качан, пазней рэдактарам стаў Уладзімір Шаблоў.

У канцы 1950-х гадаў змяніўся лагатып газеты. Газета стала называцца «Сцяг камунізму», а затым — «Шлях перамогі». Рэдактарамі ў розныя гады працавалі А. Картузаў (1962—1964), С. Зайцаў, В. Пятрушкін, П. Пратасевіч, С. Берніковіч.

У час перабудовы газета стала выходзіць пад назвай «Веснік Глыбоччыны», на гэтым этапе рэдакцыйны калектыў узначальвае Андрэй Міхайлавіч Панкрат.

Зноскі
------

1. ↑  Веснік Глыбоччыны, газета. г. Глыбокае, Глыбоцкі раён
2. ↑  З гісторыі выдання **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 26 лютага 2020. Праверана 17 лютага 2020.

Літаратура
----------

* «Веснік Глыбоччыны» // Сродкі масавай інфармацыі Віцебскай вобласці / рэд. Л. Д. Мышлёнак. — Віцебск : Віцебская абласная друкарня, 2003. — С. 13-14.
* Зінкевіч, А. Развіццё прадпрымальніцтва — актуальная тэма / А. Зінкевіч // Веснік Глыбоччыны. — 2015. — 18 лістап. — С. 1.
* Капшуль, А. Н. «Веснік Глыбоччыны» / А. Н. Капшуль // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 1. — С. 135.
* Капшуль, Г. Дзень сённяшні / Г. Капшуль // Веснік Глыбоччыны. — 2009. — 18 ліп. — С. 2.
* Усцінаў, А. Узнагарода для рэдакцыі / А. Усцінаў // Веснік Глыбоччыны. — 2016. — 20 лют. — С. 1.
Дзве базідыі (паказаны чырвоным) с базідыяспорамі (паказаны зялёным)
**Базі́дыя** (ад лас. *basidium*, фундамент) — орган палавога споранашэння ў базідыяльных грыбоў.

Утвараецца на канцах дыкарыятычных гіфаў з двухядровых клетак. Бываюць: аднаклетачныя (холабазідыі), складзеныя з дзвюх частак (гетэрабазідыі), падзеленыя на 4 клеткі папярочнымі перагародкамі (фрагмабазідыі, або склерабазідыі). У прымітыўных відаў узнікаюць непасрэдна на міцэліі або пры прарастанні спецыяльных клетак (тэліяспораў), у больш высокаарганізаваных — на паверхні ці ў сярэдзіне пладовых цел. На кожнай з іх экзагенна развіваюцца па 2—4 базідыяспоры. У час развіцця базідыя нагадвае сумку. У базідыях завяршаецца палавы працэс — зліваюцца ядры дыкарыёна і дыплоіднае ядро рэдукцыйна дзеліцца.

Літаратура
----------

* Базідыя // БЭ ў 18 т. Т. 2. Мн. 1996.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 140765245 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Акуліч.
**Савелій Антонавіч Акуліч** (нар. 14 верасня 1929, хутар Сакалы, Лагойскі раён) — беларускі краязнаўца і гісторык мастацтва. Кандыдат мастацтвазнаўства.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 14 верасня 1929 года на хутары Сакалы (цяпер не існуе), знаходзіўся за 2 км ад в. Свідна. Скончыў у 1952 годзе Мінскае мастацкае вучылішча, у 1963 годзе факультэт графікі Маскоўскага паліграфічнага інстытута. Працаваў у Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН Беларусі.

Памёр у 2002 годзе.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Напісаў у сааўтарстве з Б. Сасноўскім гісторыка-краязнаўчы нарыс «Лагойск», які выйшаў асобным выданнем у 1979 г. Аўтар больш як 50 навуковых публікацый па гісторыі мастацтваў Беларусі, шматлікіх артыкулаў па краязнаўстве, многія з якіх прысвечаны Лагойшчыне.

Спасылкі
--------

* Савелій Антонавіч Акуліч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
**«Жыццё Прыдзвіння»** (у 1938—1962 гадах **«Калгасная трыбуна»**, у 1962—1994 гадах **«Ленінская праўда»**) — раённая газета Віцебскага раёна Віцебскай вобласці. Выдаецца з 1938 года. Заснавальнікі: Віцебскі раённы выканаўчы камітэт і Віцебскі раённы Савет дэпутатаў.

Гісторыя
--------

Першы нумар Віцебскай раённай газеты выйшаў 11 ліпеня 1938 года пад назвай «Калгасная трыбуна» як орган Віцебскага РК КП(б)Б і раённага Савета дэпутатаў працоўных.

У час акупацыі газета з’яўлялася органам Віцебскага падпольнага РК КП(б)Б і раённага Савета дэпутатаў працоўных. Вядомы два нумары ад 3 красавіка і 5 мая 1943 года на рускай мове пад назвай «За Родину».

У верасні-лістападзе 1942 года газета выдавалася пад назвай «Колхозная правда» (рэдактар — Я. Качан).

Пасля вайны раённая газета выходзіла пад даваеннай назвай на дзвюх палосах. 3 1962 года перайменавана ў «Ленінскую праўду», а з 1994 года — у «Жыццё Прыдзвіння».

Рэдактары
---------

* М. Спатакай
* М. Антоненка
* П. Дзергачоў
* А. Расамаха
* Васіль Пурыжонак
* Яўген Трыгорлаў
* Мікалай Кахно
* Ніна Сталярэнка (2010—2015)
* Таццяна Мікалаеўна Дзіканава
* Алена Чаплева

Зноскі
------

1. ↑  Жыццё Прыдзвіння, газета. г. Віцебск, Віцебскі раён
2. ↑  О редакции Архівавана 16 лютага 2020.

Літаратура
----------

* Газеце «Жыцце Прыдзвiння» — 60! // Жыццё Прыдзвiння (Вiцебск). — 1998. — 10 лiп. — С. 1-4.
* «Жыццё Прыдзвіння» // Сродкі масавай інфармацыі Віцебскай вобласці / тэкст Л. Д. Мышленка. — Віцебск, 2003. — С. 24.
* Кахно, М. У раёнцы — увесь раён / М. Кахно // Жыццё Прыдзвіння (Вiцебск). — 1998. — 10 ліп. — С. 1.
* Камлёва, Н. Новые горизонты «Жыцця» / Н. Камлёва // Витебские вести. — 2018. — 10 июля. — С. 4.
* Это наша с тобой биография // Жыццё Прыдзвіння (Віцебск). — 2008. — 26 ліп. — С. 2-3.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Медына (значэнні).
Медына ў горадзе Эль-Джадзіда, Марока
**Медына** (араб. المدينة العتيقة) у краінах Магрыба і Паўночнай Афрыкі наогул — старая частка горада, пабудаваная ў часы арабскага валадарства ў IX стагоддзі. Слова «Медына» (аль-мадынат) у сучаснай арабскай мове азначае проста «горад».

Вядомыя медыны
--------------

Вулічны рух у медыне горада Фес, Марока
Тыповая вуліца ў медыне горада Сус, Туніс
### У гарадах Марока

* Касабланка
* Фес — найбуйнейшая медына ў свеце.
* Эс-Сувейра
* Маракеш
* Мекнес
* Рабат
* Танжэр
* Эль-Джадзіда

### У гарадах Туніса

* Хамамет
* Кайруан
* Махдзія
* Сус
* Таузар
* Туніс

### У іншых краінах

* Алжыр — сталіца Алжыра (Касба).
* Трыпалі (Лівія)
* Дакар (Сенегал)

* Медына ў Трыпалі. Лівія.
* 
* 
* 
* 

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Прамень** — раённая газета Стаўбцоўскага раёна Мінскай вобласці. Выдаецца з 1939 года. Заснавальнікі: Стаўбцоўскі раённы выканаўчы камітэт і Стаўбцоўскі раённы Савет дэпутатаў.

Гісторыя
--------

Газета з’явілася на пяты дзень пасля ўз’яднання Заходняй Беларусі з БССР — пад назвай «Знамя» і апавядала аб *«вялікай радасці вызваленага часцямі Чырвонай Арміі насельніцтва Заходняй Беларусі ад прыгнёту, жабрацтва і беспрацоўя»*. Прайшло яшчэ пяць дзён верасня 1939 года, і з друку выйшаў другі нумар стаўбцоўскай «раёнкі». Ён ужо быў цалкам беларускамоўным і меў іншую назву — «Голас селяніна».

У ліпені 1943 года стаўбцоўскі «Голас селяніна» пачаў выходзіць у падполлі, у адным з партызанскіх атрадаў, якія дзейнічалі на тэрыторыі Налібацкай пучшы.

У 1962—1963 гадах, у сувязі са стварэннем у Беларусі калгасна-саўгасных вытворчых упраўленняў, адбылося аб’яднанне некалькіх «раёнак» у адно рэгіянальнае выданне. Менавіта ў гэты час адбылося перайменаванне газеты, якая, пачынаючы з 1 мая 1962 года, стала выходзіць пад назвай «Прамень» у якасці друкаванага органа Мінскага абкама КПБ і аблсавета і распаўсюджвалася на тэрыторыі Стаўбцоўскага, Уздзенскага і Дзяржынскага раёнаў.

У сакавіку 1963 года на Стаўбцоўшчыне зноў з’явілася свая «раёнка» пад назвай «Прамень».

У верасні 2018 года быў зроблены рэдызайн сайта. Новы сайт адрозніваецца візуалізацыяй, адаптаваны для мабільных прылад і адпавядае ўсім сучасным стандартам інтэрнэт-журналістыкі.

Рэдактары
---------

* Іван Мікалаевіч Багатка
* Нэлі Леанідаўну Астрэйка

Зноскі
------

1. ↑  О газете Архівавана 12 кастрычніка 2020.
**Працоўная слава** — раённая газета Валожынскага раёна Мінскай вобласці. Выдаецца з 1939 года. Заснавальнікі газеты — Валожынскі раённы выканаўчы камітэт, раённы Савет дэпутатаў і калектыў рэдакцыі.

Гісторыя
--------

Першы нумар Валожынскай раённай газеты выйшаў у свет 10 кастрычніка 1939 года пад назвай «Іскра». Першая пасляваенная «Іскра» з’явілася ў ліпені 1944-га, апошняя — у снежні 1962 года. У красавіку 1965 года адбываецца другое нараджэнне газеты: яна выдаецца пад назвай «Працоўная слава».

Больш за 30 гадоў пры «Працоўнай славе» дзейнічае літаратурнае аб’яднанне «Рунь». З яго пачыналі свой творчы шлях нашы землякі-паэты Пятро Бітэль, Хведар Чэрня, Казімір Камейша, Віктар Шніп.

Заснавальнікам газеты на сённяшні дзень з’яўляецца Валожынскі выканаўчы камітэт. Тэматыка газеты зарыентавана на асвятленне сацыяльна-эканамічнага жыцця раёна.

На сённяшні дзень газета выходзіць у поўнакаляровым афармленні, выдаецца ў друкарні «Чырвоная зорка» г. Мінска. Газета выходзіць фарматам А3, агульным аб’ёмам 24 старонак у тыдзень.

Рэдактары
---------

* Сямён Уладзіміравіч Ломаць
* Софія Ігнатаўна Кавяза
* Таццяна Аляксееўна Шаблыка
* Алена Мікалаеўна Лашук
* Ірэна Францаўна Пашкевіч
* Сяргей Браніслававіч Садоўскі
* Вераніка Віктараўна Загорская

Зноскі
------

1. ↑  Редакция районной газеты «Працoўная Слава» **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 6 лістапада 2020. Праверана 1 лістапада 2020.
**Алькатрас** (англ.: Alcatraz [ælkəˌtræz], у перакладзе з іспанскага — «олуша»), таксама вядомы пад назвай Рок (англ.: The Rock — скала) — востраў у заліве Сан-Францыска. Адміністрацыйна адносіцца да штата Каліфорнія.
З лістапада 1969 па чэрвень 1971 года востраў быў акупаваны групай індзейцаў з Сан-Францыска. У 1970-х гадах прайшлі масавыя акцыі пратэстаў, а ў 1972 годзе Алькатрас стаў часткай нацыянальнай рэкрэацыйнай зоны. З 1986 года мае статус нацыянальнага гістарычнага помніка.

Тэрыторыя вострава выкарыстоўвалася як ахоўны форт, пазней як ваенная турма, а затым як турма для асабліва небяспечных злачынцаў і тых, хто здзяйсняў спробы ўцёкаў з папярэдніх месцаў зняволення.
Сёння кіраванне аб’ектамі вострава ажыццяўляецца Службай нацыянальных паркаў у межах адкрытай для экскурсій Нацыянальнай зоны адпачынку «Залатыя вароты». Турысты могуць дабрацца да вострава на пароме за 15 хвілін ад пірса, размешчанага паміж будынкам паромнага злучэння Сан-Францыска і рыбацкай прыстанню.
На востраве Алькатрас размешчана закінутая турма, дзе знаходзіцца найстарэйшы дзеючы маяк на Заходнім узбярэжжы ЗША, раннія ваенныя ўмацаванні, прыродныя аб’екты і калонія марскіх птушак (у асноўным заходнія чайкі, бакланы і чаплі). Паводле дакументальнага фільма пра гісторыю Алькатраса 1971 года, агульная плошча вострава складае 8,9 га, вышыня — 41 м.

Гісторыя вострава
-----------------

У 1775 годзе іспанскі карабель на чале з Хуанам Мануэлем дэ Аяла першым зайшоў у заліў Сан-Францыска. Яго каманда склала карту бухты і дала назву La Isla de los Alcatraces аднаму з трох астравоў, вядомаму ў цяперашні час як Yerba Buena. Распаўсюджана меркаванне, што назва магла азначаць «Востраў пеліканаў» праз вялікую папуляцыю гэтых птушак на востраве.
У 1828 годзе англійскі географ капітан Фрэдэрык Бічы памылкова перанёс на карце назву вострава на суседні, таму ў цяперашні час ён вядомы як месца знакамітай турмы, пад імем Island Alcatrazes. У 1851 годзе тапаграфічная служба Берагавой аховы ЗША скараціла назву да Alcatraz.

Гісторыя маяка
--------------

Адкрыццё залатых залежаў у Каліфорніі ў 1848 году прывяло ў заліў Сан-Францыска тысячы суднаў, што ўзняло пытанне існавання маяка. Першы маяк быў усталяваны і запушчаны на Алькатрасе летам 1853 года. У 1856 годзе на маяк усталявалі звон, які выкарыстоўваўся пад час туманаў.
У 1909 годзе пры будаўніцтве турмы першы маяк Алькатраса быў дэмантаваны. Другі маяк усталявалі побач з турэмным корпусам 1 снежня 1909 года. А ў 1963 маяк быў мадыфікаваны, і яму ўжо не спатрэбілася кругласутачнае абслугоўванне.

Форт
----

Праз «залатую ліхаманку» паўстала неабходнасць у абароне заліва. У 1850 годзе па загаду Прэзідэнта ЗША на востраве пачалося будаўніцтва крэпасці, дзе было ўстаноўлена больш за 110 дальнабойных гармат. Пасля форт выкарыстоўваўся для размяшчэння зняволеных. У 1909 годзе армія знесла яго, пакінуўшы толькі падмурак, а да 1912 года для зняволеных быў пабудаваны новы будынак.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Барысаў.

**Аляксандр Аляксеевіч Барысаў** (нар. 1910, в. Ерына, Падольскі павет, Маскоўская губерня, Расійская імперыя — ?) — педагог, рэктар Магілёўскага машынабудаўнічага інстытута (1961—1969). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

У 1937 годзе скончыў Маскоўскае вышэйшае тэхнічнае вучылішча імя Баўмана з прысваеннем кваліфікацыі інжынер-механік. У 1937—1938 гадах працаваў старэйшым інжынерам-механікам на будаўніцтве канала «Масква — Волга». З 1938 па 1941 год працаваў інструктарам МК УКП(б).

Удзельнічаў у Вялікай Айчыннай вайне. З 1941 года знаходзіўся ў месцаванні палітаддзела 16-га войска Заходняга фронту. У красавіку 1942 года прызначаны начальнікам палітаддзела 97-й стралковай дывізіі Заходняга фронту, а ў студзені 1943 годзе прызначаны намеснікам камандзіра 344-й стралковай дывізіі па палітчастцы. Пасля рэарганізацыі палітапарата ў арміі з мая 1943 года па студзень 1944 года з’яўляўся начальнікам палітаддзела 338-й стралковай дывізіі Заходняга фронту. Па сканчэнню адмысловых курсаў вышэйшага палітсаставу Савецкай Арміі ў 1944 годзе быў прызначаны начальнікам палітаддзела 1-га стралковага корпуса 1-га Прыбалтыйскага фронту. Дэмабілізаваны ў лютым 1946 года з ваенным званнем палкоўніка.

З 1946 па 1947 год працаваў намеснікам начальніка аддзела кадраў навучальных устаноў Міністэрства будаўнічых і дарожных машын СССР у Маскве. З 1947 па 1961 год працаваў дырэктарам Магілёўскага машынабудаўнічага тэхнікума. З 1961 па 1969 год займаў пасаду рэктара Магілёўскага машынабудаўнічага інстытута, а з 1962 па 1969 год таксама працаваў загадчыкам кафедры «Начартальная геаметрыя і рысаванне».

Узнагароды
----------

* Ордэн Чырвонага Сцяга
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* Ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені
* Медаль «За абарону Масквы»
* Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»

Спасылкі
--------

* Інфармацыя на сайце Беларуска-Расійскага ўніверсітэта
* БОРИСОВ АЛЕКСАНДР АЛЕКСЕЕВИЧ


| ⛭Рэктары Беларуска-Расійскага ўніверсітэта |
| --- |
| 
* Аляксандр Барысаў (1961—1969)
* Сяргей Бялоў (1969—1975)
* Віталь Халзакоў (1975—1987)
* Віктар Ходыраў (1987—1998)
* Ігар Сазонаў (1998—2018)
* Міхаіл Лусцянкоў (з 2018)

 |
**Сацыяльная рабочая партыя Бразіліі** (парт.: Partido Social Trabalhista, **PST**) — былая палітычная партыя Бразіліі, якая актыўна дзейнічала на працягу двух перыядаў.

Першапачаткова была заснавана ў 1988 годзе. У тым жа годзе балатавалася на муніцыпальных выбарах і вяла сваю дзейнасць да 1993 года, пакуль не далучылася да Лейбарысцкай рэфарматарскай партыі з мэтай утварэння Прагрэсісцкай партыі. PST падтрымлівала ўрад Фернанду Колара і губернатара Федэральнай акругі Іахіма Рарэза. На выбарах яна ішла пад нумарам 52.

У 1996 годзе новая палітычная група, арганізаваная тым жа лідарам, Марсіліу Дуартэ, паўторна выкарыстоўвала назву *Partido Social Trabalhista* без аніякага дачынення да папярэдніх партый.

Гісторыя партыі
---------------

Яна была створана ў 1988 годзе і ўдзельнічала ў муніцыпальных выбарах у тым жа годзе. Атрымала падтрымку федэральнага дэпутата Жуана Кунья.

На выбарах 1989 года партыя падтрымала кандыдатуру Фернанду Колара ды Мэлу на пасаду прэзідэнта рэспублікі. Яшчэ на тых выбарах партыя абрала двух федэральных дэпутатаў.

У 1990 годзе сярод яе чальцоў былі нават тагачасны сенатар Жазэ Ігнасіу Ферэйра і тэлевядучы і бізнесмен Сільвіа Сантас, у якога нават была магчымая кандыдатура ва ўрад Сан-Паўлу, але справа не зрушылася з мёртвай кропкі. На выбарах 1992 года партыя вылучыла кандыдатуры адваката Тэсіа Лінса і Сілвы на пасаду мэра горада Рыа-дэ-Жанейра і Марсіліу Дуартэ, прэзідэнта партыі, на пасаду мэра сталіцы Сан-Паўлу, без выразных вынікаў.

Пазней да яе далучыўся былы губернатар Параны Альвара Дыяс. У 1993 годзе яна аб’ядналася з Лейбарысцкай партыяй рэформ, утварыўшы Прагрэсісцкую партыю, якая пасля ўключэння ў Прагрэсіўную партыю рэформ сфармавала Прагрэсісцкую партыю Бразіліі.

Зноскі
------

1. ↑  *Carlos Ranulfo Melo.* Retirando as cadeiras do lugar: migração partidária na câmara dos deputados, 1985-2002. — Editora UFMG, 2004. — 220 с. — ISBN 978-85-7041-433-5. Архівавана 4 лютага 2022.
2. ↑  *Marcio Rodrigo Nunes Cambraia*. A Formação da Frente Liberal e a Transição Democrática no Brasil (1984-85) (парт.)(недаступная спасылка — *гісторыя* ). *www.flc.org.br*.  Revista On-Line LIBERDADE E CIDADANIA (16 лютага 2010).
**Ларыса Мікалаеўна Го́рцава** (нар. 15 верасня 1942, в. Луцыкоўка, Сумская вобласць, УССР) — беларуская актрыса. Заслужаная артыстка Беларусі (1997).

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1963 годзе Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Працуе ў Беларускім рэспубліканскім тэатры юнага гледача.

Творчасць
---------

Стварае разнапланавыя вобразы, у якіх выяўляецца драматызм, характарнасць, пластычнасць, музыкальнасць Сярод роляў: Марынка, Насця («Цудоўная дудка», «Несцерка» В. Вольскага), Аліна («Сіні снег» Я. Шабана), Маша («Чайка» А. Чэхава), Любка Шаўцова («Маладая гвардыя?!» паводле А. Фадзеева), Ніла Сніжко («Барабаншчыца» А. Салынскага), Кэт («Стваральніца цуду» У. Гібсана), Кошка («Кошчын дом» С. Маршака), Мальвіна («Палёт у краіну мрояў» М. Варфаламеева), Каралева («Сястра мая Русалачка» Л. Разумоўскай), Канстанс («Маленькі лорд Фаўнтлерой» М. Воранава паводле Ф. Бернет) і інш.

Літаратура
----------

* Горцава Ларыса Мікалаеўна // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2012. — Т. 3. — 688 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0662-8.
Кітайскі свет
**Кітайскі свет** (у англасаксонскай традыцыі *сінасфера*, *sinosphere*) — кітайская культурная сфера як сукупнасць тых краін Усходняй Азіі, чыя культура і пісьмо фармаваліся пад уплывам кітайскіх (ханскіх) узораў. Для краін кітайскай культурнай сферы (у адрозненне, скажам, ад краін індыйскай культурнай сферы) характэрна выкарыстанне розных варыянтаў іерогліфічнага пісьма. Да ліку краін кітайскага свету адносяць Унутраны Кітай (з Тайванем), Карэю, Японію, В'етнам, часам таксама Сінгапур і Малайзію. Ля вытокаў паняцця стаяў амерыканскі мовазнавец Джэймс Мэтысаф.

Развіццё сінасферы адбывалася пад уплывам не толькі Кітая, але і суседніх дзяржаўных утварэнняў. Важным перыядам у яе развіцці стала дынастыя Тан, калі кітайская дзяржава ўпершыню апынулася акружана суседскімі краінамі з блізкім узроўнем цывілізацыі (Наньчжаа, карэйскія царствы і інш).

Гл. таксама
-----------

* Вялікі Кітай
* Паднябесная
* Pax Sinica
* Кітаецэнтрызм

Літаратура
----------

* Ankerl, Guy. *Global communication without universal civilization*. INU societal research. Vol. Vol.1: Coexisting contemporary civilizations : Arabo-Muslim, Bharati, Chinese, and Western. Geneva: INU Press. ISBN 2-88155-004-5. `{{cite book}}`: `|volume=` мае залішні тэкст (даведка)
* Developments, Exchanges, and Conflicts Between Eastern and Western Civilizations Архівавана 17 чэрвеня 2006. Professor Lin Binye, East China Normal University, delivered 20 February 2002 at North Point Teachers Centre, Hong Kong (primary source material for the History and Culture subject curriculum developments, Education and Manpower Bureau, Hong Kong Special Administrative Region Government; Chinese)
* Chinese Cultural Sphere and the Use of Chinese Characters, Zhe Shiya, Lianhe Zaobao, 24 June 2004, Singapore (in Chinese)
* Export of Chinese Culture and Balance of Power in the World Архівавана 29 красавіка 2013. Shinfeng, People's Daily, 28 March 2006, Beijing (in Chinese)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776518881 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Верабей (значэнні).

**«Верабей»** або **«Гісторыя аднаго кахання»** (англ.: Sparrow, італ.: Storia di una capinera) — мастацкі фільм рэжысёра Франка Дзэфірэлі, экранізацыя рамана Джавані Верга. Зняты на Сіцыліі ў 1993 годзе.

Сюжэт
-----

1854 год. На Сіцыліі лютуе халера. 16-гадовая паслушніца Марыя вымушана з’ехаць дадому, каб не заразіцца. Мачыха Марыі і яе сёстры, якія бачаць у дзяўчыне толькі нявесту Хрыста, з асуджэннем ставяцца да рамантычных адносін паміж Марыяй і суседам-студэнтам Ніно, і ўрэшце Марыі даводзіцца вярнуцца ў манастыр да свайго прызначэння.

У ролях
-------

* Анджэла Бэтыс — Марыя
* Джонатан Шэк — Ніно
* Сара-Джэйн Аляксандэр — Анэта
* Андрэа Касар — Гігі
* Джон Касл — Джузэпэ
* Валянціна Картэзэ — ігумення
* Шынейд Кьюсак — Мацільда
* Фрэнк Фінлей — бацька Нунцыа
* Міа Фотэргіл — Джудзіта
* Пэт Хейвуд — сястра Тэрэза
* Дзяніс Куілі — барон Сезара
* Ванэса Рэдгрэйв — сястра Агата
**Scienco kaj Kulturo** — міжнародны часопіс на мове эсперанта аб актуальных праблемах навукі, аб культуры і літаратуры. Часопіс выдаецца ў Расіі і распаўсюджваецца па падпісцы ў 24 краінах.

Часопіс заснаваны ў 1995 годзе, першы нумар выдадзены ў верасні 1995 г. Усяго станам на люты 2013 года выдадзена 105 нумароў.

У перыяд з 1995 па 2011 гг. часопіс выдаваўся Еўрапейскім Універсітэтам Права JUSTO, з 2012 г. Адвакацкім бюро г. Масквы «Шило и партнёры».

Адказны рэдактар (з 1995 па 2012 гг.) — Уладзімір Самадай, выдатны савецкі і расійскі эсперантыст, перакладчык, паэт, Ганаровы член Сусветнай арганізацыі эсперанта. З 2013 г. часопіс рэдагуе Дзмітрый Шаўчэнка, расійскі эсперантыст, прафесійны журналіст, член праўлення Сусветная асацыяцыя эсперантыстаў-журналістаў.

З 1995 па 2011 гг. — афіцыйны часопіс Еўрапейскага Універсітэта Права JUSTO (Масква) і Міжнароднай Акадэміі Навук Сан-Марына.

У часопісе публікуюцца матэрыялы на разнастайныя навуковыя і культурныя тэмы, напісаныя эсперантыстамі і неэсперантыстамі, матэрыялы аб гісторыі эсперанта-руху, выдатных дзеячах эсперанта-руху.

Кожны нумар часопіса ўтрымлівае 48 чорна-белых старонак і чатыры поўнакаляровыя старонкі вокладкі высокай паліграфічнай якасці. 24 старонкі кожнага нумара прысвечаны літаратуры: прозе і паэзіі ў арыгінале і перакладзе, рэцэнзіям, гумарэскам і разнастайным ілюстрацыям.

«Scienco kaj Kulturo» публікуе таксама і невялікія творы замежных аўтараў — вучоных і літаратараў.

Зноскі
------

1. ↑  The ISSN portal — Paris: ISSN International Centre, 2005. — ISSN 2227-2704<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12131129'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q70460099'></a>

Спасылкі
--------

* Fascina gazeto Архівавана 20 мая 2009. recenzo de Boris Kolker («Monato», marto 2000)
* Сайт часопіса «Scienco kaj Kulturo»
* Старонка часопіса «Scienco kaj Kulturo» у Facebook

Гл. таксама
-----------

* Перыядычныя выданні на штучных мовах
**Бу́ргаскі заліў** (балг.: Бургаски залив) — найбуйнейшы заліў чарнаморскага ўзбярэжжа Балгарыі. Паўночным пунктам яго служыць хваляломнік прыстані ў Паморыі, а паўднёвай — мыс Акін.

У заліве размешчаны горад і найбуйнейшы порт Балгарыі — Бургас. Таксама на берагах заліва размешчаны гарады Паморые, Сазопал і Нясебыр (старажытная Месемврыя). Бургаскі заліў з'яўляецца самым заходнім пунктам Чорнага мора.

Апісанне
--------

Максімальная шырыня складае 41 км, а максімальная глыбіня 25 м. Салёнасць складае 17 ‰; пясок мае магнетытнае паходжанне. На захад ад заліва аддзелена група ліманаў лагуннага тыпу, вядомых пад агульнай назвай Бургаскія азёры, сярод якіх Бургас, Мандра, Атанасава і Памарыйскае. У паўднёвай частцы заліва размешчана некалькі невялікіх астравоў, такіх як востраў Святога Івана, востраў Святога Пятра, востраў Святы Анастасіі (раней *Бальшавік*) і востраў Святой Фамы (у народзе — *Змяіны*).

Галерэя
-------

* Віндсерфінг у залівеВіндсерфінг у заліве
* Віндсерфінг у залівеВіндсерфінг у заліве
* Заліў уначыЗаліў уначы
* Астравы каля СазопаляАстравы каля Сазопаля
* Пляж у БургасеПляж у Бургасе
* Панарама паўднёвай часткі заліваПанарама паўднёвай часткі заліва

Літаратура
----------

* "Бургаски залив". *Българска енциклопедия А-Я* [Bulgarian]. БАН, Труд, Сирма. 2002.`{{cite book}}`: Папярэджанні CS1: невядомая мова (link)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бургаскі заліў
* Карта заліва
**«Каханнем трэба даражыць»** (руск.: Любовью надо дорожить) — мастацкі фільм (меладрама), зняты ў 1959 годзе на кінастудыі Беларусьфільм. Прэм'ера фільма адбылася 26 студзеня 1960 года.

Сюжэт
-----

У адным з пакояў інтэрната Мінскага камвольнага камбіната на вуліцы Сонечнай жывуць чатыры дзяўчыны-ткачыхі: Каця, Тамара, Паліна і Зіна. Так склаліся абставіны, што Кацю абвінавацілі ў несумленным учынку. Усе доказы супраць яе. Каці даводзіцца перажыць разрыў з каханым чалавекам, які ёй не паверыў. Яна пакідае Мінск і з'язджае на далёкую будоўлю ў адзін з гарадоў БССР.

Але ў лёс Каці актыўна ўмешваюцца яе сяброўкі, камітэт камсамола. Яны вераць ёй, перакананыя ў тым, што Каця — сумленны чалавек. У гісторыі, якая адбылася з Кацяй, непрыстойную ролю адыграла Зіна. Урэшце яна ўсведамляе сваю памылку. Нялёгкія выпрабаванні выпадаюць на долю сябра Каці, маладога муляра Сцяпана. Сумленны хлопец, ён толькі аднойчы ў сілу збегу абставін здзяйсняе ў адносінах да Каці памылку, якую пасля спрабуе загладзіць. Але Каця ніяк не можа дараваць крыўду, якую нанёс ёй Сцяпан у цяжкую хвіліну жыцця.

Акцёры
------

* Ніна Іванова — *Каця Дарашэвіч*
* Эдуард Брэдун — *Сцяпан*
* Зінаіда Асмолава — *Тамара Пятушкова*
* Муза Крэпкагорская — *Паліна Саўчук*
* Інга Будкевіч — *Зіна*
* Анатоль Адоскін — *Косця (камсарг камбіната)*
* Таццяна Аляксеева — *Антаніна Васільеўна (сакратар райкама УЛКСМ)*
* Канстанцін Сарокін — *Платон Васільевіч Пятушкоў (бацька Тамары)*
* Фёдар Шмакаў — *Антон Іванавіч*
* Павел Малчанаў — *Казімір Пятровіч*
* Валянціна Краўчанка — *Фрося Якімчук*
* Яўген Палосін — *Ягор Якімчук*
* Барыс Шчарбакоў
* Юрый Галкін — *Піжон*
* Юрый Сідараў — *Пётр*
* Георгій Юматаў — *фотакарэспандэнт*
* Іван Шаціла — *Пракоп Фёдаравіч*
* Ганна Качаткова — *эпізод*
* Аляксей Бараноўскі — *Акім Акімыч*
* Нінель Жукоўская — *эпізод (няма ў тытрах)*

Цікавыя факты
-------------

Пачынаецца кінафільм з цудоўнай панарамы цэнтральнай часткі Мінска, знятай з верхавіны гарадской тэлевышкі на вуліцы Камуністычнай. У фільме можна ўбачыць многія вуліцы і будынкі Мінска, якімі яны былі ў 1959 годзе. Асобныя эпізоды здымаліся непасрэдна на Мінскім камвольным камбінаце.

Спасылкі
--------

* Фільм «Каханнем трэба даражыць» на сайце www.kinopoisk.ru  (руск.)
* Фільм «Каханнем трэба даражыць» на сайце www.kino-teatr.ru  (руск.)
* Дом кіно: Мінск канца 1950-х у фільме « Каханнем трэба даражыць»  (руск.)
* Фільм «Каханнем трэба даражыць» на сайце Internet Movie Datadase  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · Internet Movie Database |
**Брацкая магіла** — вайсковае пахаванне ў в. Коўчыцы 2, Светлагорскі раён.

Апісанне
--------

На паўночна-заходняй ускраіне вёскі пахаваны 12 воінаў 37-й гвардзейскай стралковай дывізіі і партызан атрада імя А. Я. Пархоменкі, якія загінулі ў снежні 1943 года ў баях супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў.

У час баявых дзеянняў у лістападзе 1943 года войскі 65-й арміі (камандуючы генерал-лейтэнант П. І. Батаў) Беларускага фронту ўстанавілі цесную сувязь з партызанамі. 8 снежня ў штабе 37-й гвардзейскай дывізіі ў в. Мікалаеўка Парыцкага раёна адбылася нарада прадстаўнікоў партызанскіх злучэнняў і штаба 65-й арміі. Былі вызначаны сумесныя дзеянні супраць ворага. Перад партызанскімі брыгадамі 37-й імя А. Я. Пархоменкі (камандзір А. В. Львоў, камісар М. Б. Храпко) і 1-й Бабруйскай (камандзір В. І. Лівенцаў, камісар Дз. А. Ляпёшкін) была пастаўлена задача знішчыць варожыя гарнізоны ў вёсках Коўчыцы-1, Малімоны, Тураўка, перарэзаць дарогі Дражня-Парычы, Коўчыцы-2-Парычы і не дапусціць адыходу гітлераўцаў. Партызаны сумесна з часцямі 65-й арміі выканалі пастаўленую задачу.

У 1967 года на магіле пастаўлены помнік — скульптура воіна з аўтаматам і каскай у руках.

Зноскі
------

1. ↑  Брацкая магіла в. Коўчыцы-2 **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 3 жніўня 2021. Праверана 7 ліпеня 2021.
**Геалагічная эпоха** — адзінка геахраналагічнай шкалы, частка геалагічнага перыяду, падраздзяляецца на геалагічныя вякі. У стратыграфіі адпавядае геалагічнаму аддзелу, гэта значыць геалагічная эпоха — гэта той прамежак часу ў палеанталагічнай і геалагічнай гісторыі Зямлі, на працягу якога адклаўся ці ўтварыўся пласт парод, што ўтвараюць адпаведны геалагічны аддзел.

Абсалютная працягласць большасці эпох — 10—30 млн гадоў.

Бягучая геалагічная эпоха — галацэн, які пачаўся каля 12 тысяч гадоў назад з заканчэннем апошняга ледавіковага максімуму. Нягледзячы на зусім нядаўні ў геалагічных маштабах пачатак апошняй эпохі, некаторыя вучоныя прапануюць час, з якога дзейнасць чалавека пачала аказваць сур'ёзнае ўздзеянне на навакольнае асяроддзе, вылучыць у асобную новую эпоху — антрапацэн.

Зноскі
------

1. ↑  Геолагі абмяркуюць узнікненне новай эпохі

Спасылкі
--------

* *Эпоха геалагічная* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* *Аддзел геалагічны* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* Што такое геалагічная эпоха(недаступная спасылка)
**Брацкая магіла** — вайсковае пахаванне ў в. Палессе, Светлагорскі раён.

Апісанне
--------

Разведвальныя атрады наведаліся ў в. Палессе на пачатку ліпеня 1941 года, акупіравана вёска была ў пачатку жніўня 1941 года.

Вызвалена вёска была 26-27 лістапада 1943 года, але менш чым праз месяц зноў захоплена немцамі. Канчаткова вызвалена да красавіка 1943 года.

У наш час у цэнтры вёскі, каля дарогі Парычы-Калінкавічы пахаваны 1753 чалавека. Гэта воіны 48-й і 65-й амій, якія загінулі ў баях у лістападзе 1943 — чэрвені 1944 гадоў у раёне вёсак Віша, Уюнішчы, Мехаўшчына, Мыслаў Рог, Палессе, былога пасёлка Падбярэззе Палесскага с/с, Карпавічы Асташкавіцкага с/с, воіны 28-й і 16-й паветраных армій, якія загінулі ў чэрвені 1944 года ў час аперацыі «Баграціён» пры прарыве фашысцкай абароны на захад і на поўнач ад вёскі Уюнішчы і каля вёсак Гарохавічы, Мыслаў Рог, салдаты і афіцэры партызаны, якія загінулі ў 1943—1944 гадах у баях супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў. У 1957 годзе на магіле пастаўлены помнік — скульптура воіна з аўтаматам і каскай у руках.

Зноскі
------

1. ↑  Брацкая магіла аг. Палессе **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 3 жніўня 2021. Праверана 7 ліпеня 2021.
**Прыватызацыя** — форма пераўтварэння уласнасці, якая ўяўляе сабой працэс перадачы дзяржаўнай (камунальнай) уласнасці ў прыватныя рукі. 

Раздзяржаўленне і прыватызацыя - не адназначныя, хоць і цесна звязаныя паміж сабой паняцці. 

Пад раздзяржаўленнем варта разумець працэс скасавання дзяржаўнага манапалізму, фарміраванне шматукладнай змешанай эканомікі, яе дэцэнтралізацыі, вызвалення дзяржавы ад функцый прамога гаспадарчага кіравання.

Гл. таксама
-----------

* Нацыяналізацыя

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119763415 · GND: 4047297-8 · LCCN: sh85107058 · NDL: 00576650 · NKC: ph124611 |
**Брацкая магіла** — вайсковае пахаванне ў в. Расава, Светлагорскі раён.

Апісанне
--------

Вёска Расава была захоплена 7-8 жніўня 1941 года. Вызвалена ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў 24 лістапада 1943 года 115-м палком падпалкоўніка А. З. Фёдарава 38-й гв. Лазоўскай Чырванасцяжнай дывізіі ў ходзе баёў за в. Шацілкі (цяпер г. Светлагорск). 115-ы полк адрэзаў ворагу падыход да Шацілак з боку Парыч, якія былі апорным пунктам нямецка-фашысцкіх захопнікаў. У выніку нямецкай контратакі, Расава зноў захоплена ў снежні 1943 года. Канчаткова вёска была вызвалена ў лютым 1944 года.

Цяпер на паўднёвай ускраіне вёскі пахаваны 459 воінаў, якія загінулі ў 1943—1944 гадах у баях супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў. У 1967 годзе на магіле пастаўлены абеліск. У 2004 годзе пасля рэканструкцыі ўсталявана стэла з барыльефам воіна, пліты з імёнамі ўсіх загінуўшых.

Зноскі
------

1. ↑  Брацкая магіла в. Расава **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 3 жніўня 2021. Праверана 7 ліпеня 2021.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Змаганне.

**«Зма́ганне»** — газета дэмакратычнага кірунку. Орган Беларускай рэвалюцыйнай арганізацыі. Выдавалася з 28 кастрычніка 1923 да 31 студзеня 1924 года два разы, з № 8 тры разы на тыдзень у Вільні на беларускай мове. Рэдактар-выдавец М. Шыла. Асвятляла эканамічнае становішча ў Заходняй Беларусі, пытанні нацыянальна-вызвольнага руху, развіцця асветы, нацыянальнага мастацтва і культуры. Крытыкавала палітыку ўрада Польшчы за сацыяльны і нацыянальны ўціск, пагардлівым адносіны да беларускай мовы, школы, культуры, за фінансавую нестабільнасць у краіне. Заклікала да стварэння рабоча-сялянскай партыі. Друкавала літаратурна-публіцыстычныя нарысы, рэцэнзіі на кнігі, навукова-папулярным творы. У газеце друкаваліся М. Краўцоў, А. Луцкевіч, С. Рак-Міхайлоўскі, У. Самойла і інш. Выйшаў 31 нумар, з іх 2 канфіскаваны. Апошні нумар — газета-аднадзёнка «Нашае змаганне» — выйшаў 3 лютага 1924 года. Закрыта польскімі ўладамі.

Літаратура
----------

* *С. В. Говін.* «Зма́ганне» // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

Спасылкі
--------

* Змаганьне // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх
**«Хаціка: гісторыя сабакі»** (англ.: Hachi: A Dog's Tale) ― брытанска-амерыканская меладрама з Рычардам Гірам у галоўнай ролі. Экранізацыя вядомай рэальнай гісторыі пра жыццё сабакі Хаціка. Фільм быў зняты ў 2009 годзе.

Станам на люты 2024 года фільм займаў 234 месца ў рэйтынгу 250 найлепшых фільмаў IMDb.

Сюжэт
-----

Аднойчы прафесар Уілсан знаходзіць на чыгуначнай платформе шчанюка пароды акіта-іну і, пашкадаваўшы, прыносіць яго дадому. З таго дня пачынаецца кранальная гісторыя стасункаў гаспадара і сабакі. Паміж жывёлай і чалавекам завязалася сяброўства – настолькі моцнае, што Хаціка кожную раніцу праводзіў гаспадара на чыгуначную станцыю, калі ён адпраўляўся на працу, і цярпліва чакаў яго вяртання. Аднойчы прафесар не вярнуўся. Але сабака яшчэ цэлых дзевяць гадоў прыходзіў на вакзал у спадзяванні яго сустрэць. Гісторыя сяброўства і сапраўднай вернасці.

У ролях
-------

| Акцёр | Роля |
| --- | --- |
| Лэйла / Чыка / Форэст | Хаціка  Хаціка  |
| Рычард Гір | Прафесар Паркер Уілсан  Прафесар Паркер Уілсан  |
| Джаан Ален | Кейт Уілсан  Кейт Уілсан  |
| Сара Ромер | Эндзі Уілсан  Эндзі Уілсан  |
| Робі Саблет | Майкл  Майкл  |

Зноскі
------

1. ↑  A Tale of Unbound Loyalty: Hachikō, the Dog Who Waited for 9 Years for His Master's Return **(нявызн.)**. *Unbelievable-Facts.com* (1 мая 2013). Праверана 1 March 2014.

Спасылкі
--------

* Хаціка: Гісторыя сабакі на сайце «Internet Movie Database» (англ.)
* Беларускі трэйлер
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Наўроцкі.

**Караль Тадэвуш Наўроцкі** (польск.: Karol Tadeusz Nawrocki; нар. 3 сакавіка 1983, Гданьск) — польскі гісторык. Кіраўнік Інстытута нацыянальнай памяці (ІНП). У 2017—2021 гадах дырэктар Музея Другой сусветнай вайны ў Гданьску.

Кар’ера
-------

Караль Наўроцкі — выпускнік гістарычнага факультэта Гданьскага ўніверсітэта, дзе ў 2013 годзе абараніў доктарскую дысертацыю. У 2023 г. скончыў аспірантуру Гданьскага тэхналагічнага ўніверсітэта — *International MBA in Strategy, Programme and Project Management*.

У 2009—2017 гг. працаваў у Інстытуце нацыянальнай памяці, у 2013—2017 гг. узначальваў Аддзяленне народнай адукацыі ў Гданьску ІНП. У 2011—2017 гг. кіраваў Седлецкім раённым саветам у Гданьску.
У 2017 годзе быў прызначаны дырэктарам Музея Другой сусветнай вайны ў Гданьску. Гэтую пасаду ён займаў да 2021 года, пасля чаго вярнуўся ў Інстытут нацыянальнай памяці і ў чэрвені 2021 года стаў яго віцэ-прэзідэнтам. У ліпені 2021 года ён заняў пасаду новага кіраўніка Інстытута нацыянальнай памяці пасля абрання Соймам і зацвярджэння Сенатам Рэспублікі Польшча.

Аўтар або суаўтар некалькіх кніг і шматлікіх навуковых і навукова-папулярных артыкулаў па тэме антыкамуністычнай апазіцыі, арганізаванай злачыннасці ў ПНР і гісторыі спорту.

Узнагароды
----------

У 2016 годзе ўзнагароджаны Бронзавым Крыжам Заслугі Рэспублікі Польшча.

У 2021 годзе ўзнагароджаны Срэбным Крыжам Заслугі.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 177766288 · GND: 1164246690 · ISNI: 0000000110996049 · LCCN: n2013001872 · NUKAT: n2010052250 · SUDOC: 231066929 · VIAF: 161179331 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сянкевіч.

**Ю́рый Алякса́ндаравіч Сянке́віч** (4 сакавіка 1937, Баян-Тумен — 25 верасня 2003, Масква) — расійскі падарожнік, урач, журналіст, кіраўнік тэлеперадачы «Клуб падарожнікаў». Разам з Турам Хеердаламам удзельнічаў у экспедыцыях «Ра-І» і «Ра-II». Нашчадак беларусаў — ураджэнцаў Віленскай губерні.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў горадзе Баян-Тумен у Манголіі (цяпер Чайбалсан).

У 1954 г. скончыў сярэднюю школу № 107 у Ленінградзе.

1960 — скончыў Ваенна-медыцынскую акадэмію імя С. М. Кірава ў Ленінградзе і атрымаў накіраванне на працу начальнікам медыцынскага пункта вайсковай часці 93762 горада Балагое-4 Калінінскай (Цвярской) вобласці.

1962 — пераведзены ў Маскву ў Інстытут авіяцыйнай і касмічнай медыцыны Міністэрства абароны СССР.

1963 — адкамандзіраваны ў Інстытут медыка-біялагічных праблем Міністэрства аховы здароўя СССР, у якім Юрый Аляксандравіч прайшоў шлях ад малодшага навуковага супрацоўніка да начальніка Вучэбна-трэніровачнага спецыялізаванага цэнтра медыка-біялагічнай падрыхтоўкі касманаўтаў, удзельнічаючы ў падрыхтоўцы і медыцынскім забеспячэнні пілатуемых касмічных палётаў і палётаў біяспадарожнікаў (з жывёламі на борце). У якасці ўрача-даследчыка праходзіў падрыхтоўку для ўдзелу ў касмічным палёце.

1966—1967 — прымае ўдзел у 12-й савецкай антарктычнай экспедыцыі на станцыю «Усход». Адным з галоўных напрамкаў навуковых даследаванняў Юрыя Аляксандравіча становіцца вывучэнне паводзін чалавека ў экстрэмальных умовах. Матэрыялы, сабраныя ў гэтай экспедыцыі, ляглі ў аснову кандыдацкай дысертацыі.

1969 — па запрашэнні вядомага нарвежскага вандроўца — даследчыка Тура Хеердала здзяйсняе вандраванне на папіруснай лодцы «Ра» (1969), а затым на «Ра-2» (1970). Пазней, у 1977—1978 гг. рушыла ўслед экспедыцыя ў Індыйскім акіяне на «Тыгрысе». Абедзве экспедыцыі з'явіліся важкімі навуковымі падзеямі.

1973—1982 — загадчык аддзела навукова-медыцынскай і тэхнічнай інфармацыі ў Інстытуце медыка-біялагічных праблем.

1973 — Сянкевіч запрошаны на Цэнтральнае тэлебачанне ў якасці вядучага перадачы «Клуб кінападарожжаў», пасля перадача была занесена ў Кнігу рэкордаў Гінеса.

1979 — прымае актыўны ўдзел у медыцынскім забеспячэнні экспедыцыі да Паўночнага паўшар'я.

1980—1982 — актыўна ўдзельнічае ў першай савецкай экспедыцыі на Эверэст.

Вынікам даследаванняў у галіне касмічнай фізіялогіі і псіхалогіі, вывучэнні чалавека ў экстрэмальных умовах сталі больш за 60 навуковых прац.

Зноскі
------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990. Праверана 13 жніўня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | GND: 122261216 · ISNI: 0000000109941083 · NKC: jx20060307017 · NUKAT: n2009078815 · VIAF: 84355493 |
**«Раздзяленне»** (англ.: Severance) — амерыканскі тэлевізійны серыял, прэм’ера якога адбылася 18 лютага 2022 года на канале «Apple TV+».

Сюжэт
-----

Маладая жанчына прачынаецца на стале ў замкнёным пакоі. Яна не памятае, хто яна і адкуль, не ведае колеру вачэй свае маці, усё, што яна мае — гэта голас з гучнагаварыцеля, які, здаецца, ведае, што з ёй адбываецца.

Гэта Хэйлі, новая супрацоўніца кампаніі «Lumon». Невядома, чым займаюцца ў гэтай карпарацыі, і ці мае гэтая праца ўвогуле нейкі сэнс.

Але ж гэтыя людзі праводзяць у яе сценах па 40 гадзін на тыдзень, і на працягу гэтага часу яны забываюць усё пра сябе — пра тых, кім яны былі ў звычайным жыцці. А калі супрацоўнікі «Lumon» вяртаюцца дамоў, яны, наадварот, забываюць усё, што было на працы, усё роўна як паслухмяныя шрубкі карпаратыўнай сістэмы.

За добрую працу клеркі атрымоўваюць узнагароду — напрыклад, вафлі ці музыкальныя паўзы. Але для некаторых з іх важней простая магчымасць забыцца пра звычайных сябе і на час працы перасяліцца ў іншы свет.

Галоўны герой Марк, які страціў жонку ў аўтакатастрофе і пакутуе ад дэпрэсіі, «Lumon» дае яму магчымасць запоўніць сваё жыццё складваннем на экране лічбаў у віртуальныя скрыначкі і не ведаць, што па вечарах ён заглушае свой боль алкаголем.

Зноскі
------

1. ↑  Што паглядзець. «Раздзяленне» — гіпнатызуючы офісны трылер з высокімі рэйтынгамі і захопленымі водгукамі

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database · Metacritic · MusicBrainz · Rotten Tomatoes |

Парталы:* Кінематограф
* Тэлебачанне
* вялікая пячатка ЗША