recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Еўрапейскі вал** — аднабаковая ініцыятыва ўкраінскага кіраўніцтва па абсталяванні мяжы з Расіяй. Першапачаткова праект зваўся «Сцяна». 19 лістапада 2014 года Кабінет міністраў Украіны прыняў рашэнне зацвердзіць указ Пятра Парашэнкі аб аднабаковым абазначэнні лініі ўкраінска-расійскай мяжы. Праект прадугледжвае збудаванне траншэй, равоў, а таксама спецыяльных аб'ектаў. На бягучы момант праект знаходзіцца ў стадыі актыўнага будаўніцтва.

Апісанне
--------

Агульная працягласць расейска-ўкраінскай мяжы складае больш за 2000 км. Рэалізацыя ўказа Прэзідэнта Украіны ужо пачалася ў Чарнігаўскай, Сумскай і Харкаўскай абласцях. Згодна з планам ўкраінскіх уладаў, Еўрапейскі вал павінен стаць усходняй мяжой Еўрапейскага саюза. Яго будаўніцтва мае наступныя задачы:

1. бяспека;
2. абарона ад дыверсантаў і разведвальна-дыверсійных груп;
3. спыненне незаконнай міграцыі;
4. спыненне перадачы зброі, наркотыкаў, радыеактыўных матэрыялаў і іншых забароненых прадметаў;
5. падрыхтоўка да ўвядзення бязвізавага рэжыму з Еўрасаюзам.

Будаўніцтва вала, як мяркуюць ўкраінскія ўлады, павінна знізіць ўзровень злачыннасці ў прыгранічных зонах, спыніць  *некантраляваную агрэсію з боку Расіі*  і прыпыніць некантралюемы абарот зброі, наркотыкаў і гандаль людзьмі.

Тэхнічныя характарыстыкі праекта
--------------------------------

Колькасць равоў — не менш за тры, пры гэтым паміж імі павінна праходзіць кантрольна-следовая паласа, таксама прастора паміж імі павінна патрулявацца. Самі равы павінны быць абнесеныя Т-вобразным плотам вышынёй ад 4 да 6 м.

Праблемы пры будаўніцтве
------------------------

1. Мяжа Украіны і Расіі нярэдка праходзіць праз вёскі і пасёлкі.
2. Галоўны ход Паўночна-Каўказскай чыгункі праходзіць прыкладна каля 10 км па Луганскай вобласці.
3. Пры перасячэнні з рэкамі неабходна рабіць масты і іншыя збудаванні.
4. Перашкоды ў будаўніцтве з боку Расіі.

12 верасня 2014 года Кабінет міністраў Украіны вылучыў першыя 100 мільёнаў грыўняў (4,5 млн даляраў) для пачатку работ.

18 лютага 2015 года быў зацверджаны перапрацаваны праект. Пры гэтым частка кошту праекта будзе пакрыта за кошт еўрапейскіх краін-донараў, а пэўныя ўчасткі будаўніцтва будуць весціся пры непасрэдным удзеле мясцовых абшчын.

Латвія таксама анансавала будаўніцтва сцяны на мяжы з Расіяй.

Крытыка праекта
---------------

Праект крытыкуецца расійскім бокам у сувязі з магчымасцю забароны вольнага ўезду расійскіх грамадзян на тэрыторыю Украіны.

Заўвагі
-------

1. ↑  Праект «Сцяна»: будуем ужо сёння
2. ↑  Урад ўжо выдзяліў 100 млн грн на праект «Стіна»  (укр.)
3. ↑  Кабмін Украіны прыняў праект загараджальных збудаванняў на мяжы з РФ | РІА Навіны

Спасылкі
--------

* «Еўрапейскі вал» стане мяжой Расіі і ЕС
* Яцанюк пераназваў праект «Сцяна» у «Еўрапейскі вал»
* Украінскі Кабмін ухваліў дэмаркацыю мяжы з Расеяй
* Урад ухваліў
**17-я партызанская брыгада** — партызанская брыгада, створаная ў жніўні 1943 года на базе 4-га батальёна партызанскага палка «Трынаццаць» (у чэрвені 1943 група атрада былой партызанскай брыгады «Звязда» ўвайшла ў полк як 4-ы батальён). Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Дрыбінскага, Чавускага, Прапойскага і Быхаўскага раёнаў. 1 кастрычніка і 2 снежня 1943 года брыгада (457 партызан, 3 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* 122-і атрад;
* 123-і атрад;
* 124-ы атрад.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* М. І. Кітаеў.

### Камісар

* П. С. Равянкоў.

### Начальнік штаба

* Б. А. Сяргееў.

Гісторыя
--------

У кастрычніку 1942 — лютым 1943 гадоў партызаны групы атрадаў правялі 16 баёў з немцамі, якія імкнуліся прарвацца ў зону дыслакацыі партызан. У аперацыі «рэйкавая вайна» на чыгунцы Магілёў — Крычаў падарвалі больш за 570 рэек. У кастрычніку 1943 года ўдзельнічалі ў баях з немцамі ў Быхаўскім раёне, потым разгрупіраваліся на асобныя падраздзяленні, якія вялі манеўраныя абарончыя баі. 1 кастрычніка і 2 снежня брыгада злучылася з Чырвонай Арміяй.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Беларускі фронт** існаваў у верасні-лістападзе 1939 у час Польскай абарончай вайны і пасля яе завяршэння. Камандуючы — камандарм 2-га ранга Міхаіл Кавалёў.

Пасля нападу нацысцкай Германіі на Польшчу для ажыццяўлення паходу Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну на базе Беларускай і Кіеўскай ваенных акруг 11 верасня 1939 былі створаны адпаведна Беларускі і Украінскі франты.

У склад Беларускага фронту ўваходзілі 3-я, 4-я, 10-я, 11-я арміі, франтавая конна-механізаваная група, Дняпроўская ваенная флатылія і інш. Пры кожнай арміі была авіяцыйная група. Фронт меў задачу не дапусціць захоп Заходняй Беларусі войскамі Германіі.

Беларускі фронт налічваў 200,8 тыс. чал. Яму процістаяла 45 тысяч польскіх салдат і афіцэраў. Большасць польскіх вайскоўцаў не былі ўзброены і аб'яднаны ў вайсковыя фарміраванні. Польская армія не магла аказаць істотнага супраціўлення савецкім войскам.

У адпаведнасці з рашэннямі ўрада СССР савецкія войскі 17 верасня перайшлі савецка-польскую граніцу, занялі Глыбокае, Маладзечна, Валожын, Карэлічы, Мір, Баранавічы. 18 верасня былі занятыя Свянцяны, Ліда, Навагрудак, Слонім, Ваўкавыск, 19 верасня — Вільня, Пружаны, Кобрын, 20-21 верасня — Гродна, 21 верасня — Пінск, 22 верасня — Беласток і Брэст (апошні быў перададзены немцамі).

Пад час паходу баявыя дзеянні адбываліся на пагранічнай лініі, у раёнах Нясвіжа, Валожына, Шчучына, Століна, Маладзечна і інш. Упартыя баі ішлі за Скідзель, Навагрудак, Вільню, Гродна, у Аўгустоўскіх лясах.

Лічыцца, што да 25 верасня Чырвоная армія поўнасцю вызваліла Заходнюю Беларусь ад польскіх войск. Але яшчэ да 28 верасня дзе-нідзе адбываліся ваенныя сутычкі. Да 1 кастрычніка 1939 савецкія войскі выйшлі да ўзгодненай з нямецкім камандаваннем граніцы.

Беларускі фронт страціў 996 чал. забітымі і 2002 параненымі. Былі ўзяты ў палон 60202 польскія вайскоўцы, у тым ліку 2066 афіцэраў. Сярод палонных значную частку складалі адстаўныя вайскоўцы.

Гл. таксама
-----------

* Абарона Гродна 1939

Зноскі
------

1. ↑  Гісторыя Беларусі, С.450.

Літаратура
----------

Люцік Зм. «Беларускі фронт». Вайсковая аперацыя Чырвонай Арміі ў Заходняй Беларусі // Arche. 2009. №9. (Артыкул у пяці частках на сацйе: )
ЭГБ. - Т.6, ч. 1, Мн. 2001. - С. 571-572.
**Аляксандр Данілавіч Шаколін** (3 студзеня 1920, в. Высокае, Рагачоўскі раён, Гомельская вобласць — 25 лістапада 1994, Сортавала) — савецкі трактарыст, Герой Сацыялістычнай Працы (1973).

Біяграфія
---------

Атрымаў пачатковую адукацыю ў мясцовай школе. Самастойна вывучыўся на трактарыста, з 16 гадоў працаваў механізатарам у мясцовым калгасе. У 1940 годзе разам з сям’ёй пераехаў у Сартавальскі раён Карэліі і ўладкаваліся на працу ў мясцовы калгас. Неўзабаве пасля гэтага Аляксандр быў мабілізаваны ў Чырвоную Армію. Службу праходзіў у Ленінградскай ваеннай акрузе.

У час Вялікай Айчыннай вайны прымаў удзел у абароне Ленінграда, быў паранены. Пасля лячэння ў шпіталі вярнуўся на фронт. Удзельнічаў у баях пад горадам Вялікія Лукі, дзе атрымаў цяжкае раненне. Пасля лячэння быў накіраваны на нестраявую пасаду ў тылавую часць.

Пасля дэмабілізацыі працаваў рабочым, затым механізатарам у вучэбна-вопытнай гаспадарцы Сартавальскага сельскагаспадарчага тэхнікума. У 1960 годзе перайшоў у саўгас «Сартавальскі» і зарэкамендаваў сябе як спецыяліст па вырошчванні бульбы і нарыхтоўцы кармавых культур. У 1973 годзе дамогся рэкорднага ўраджаю, сабраўшы ў сярэднім па 266 цэнтнераў бульбы з гектара. У гэтым жа годзе за вялікія поспехі, дасягнутыя ва Усесаюзным сацыялістычным спаборніцтве, і праяўленую працоўную доблесць ў выкананні прынятых абавязацельстваў па павелічэнні вытворчасці і продажу збожжа і іншых прадуктаў земляробства яму было прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залатога медаля «Серп і Молат».

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Леніна (1973), Айчыннай вайны II-й ступені (1985) і Працоўнага Чырвонага Сцяга (1966), медалямі. Двойчы прымаў удзел у Выстаўцы дасягненняў народнай гаспадаркі СССР (1968, 1970).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Призвание : рассказы о Героях Соц. Труда. — Петрозаводск : Карелия, 1975. — C. 232—241.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Васіль Мікалаевіч Муранкоў** (1960, в. Альхоўка, Горацкі раён, Магілёўская воблассць, Беларуская ССР) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію і Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

Працоўную дзейнасць пачаў у 1986 годзе ў якасці начальніка мяса-малочнага комплексу буйной рагатай жывёлы калгаса «Шлях Леніна» Горацкага раёна, з 1996 па 2000 год галоўны заатэхнік гэтага ж калгаса.

З 2000 па 2005 год працаваў намеснікам начальніка ўпраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання па жывёлагадоўлі Аршанскага раённага выканаўчага камітэта, а з 2005 па 2010 год — першым намеснікам старшыні, начальнікам упраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання Аршанскага райвыканкама.

У 2010 заняў пасаду старшыні Гарадоцкага раённага выканаўчага камітэта. 29 чэрвеня 2015 года, на паседжанні раённага Савета дэпутатаў быў зняты з пасады старшыні райвыканкама, бо звярнуўся ў Віцебскі аблвыканкам з заявай аб вызваленні яго ад пасады ў сувязі з пераходам на іншую працу.

З 2015 па 2019 год — старшыня Аршанскага раённага аб’яднання прафсаюзаў.

З 9 кастрычніка 2019 года Васіль Муранкоў прыступіў да абавязкаў першага намесніка старшыні Горацкага раённага выканаўчага камітэта.

Зноскі
------

1. ↑  *Наусова, Анна*. Район возглавил Пётр Коробач **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Гарадоцкі веснік* (2 ліпеня 2015). Архівавана з першакрыніцы 26 студзеня 2022. Праверана 26 студзеня 2022.
2. 1 2 3 4
3. 1 2 3 4 5 6 7 8  Райисполком (руск.). *Горецкий райисполком*. Праверана 26 студзеня 2022.
4. ↑  Дроздова, Н. Земли — трудные, а люди — хорошие / Наталья Дроздова // Віцьбічы. — 2015. — № 74 (3691). — 2 июля. — С.
**Кобб** (англ.: Cobb salad) — распаўсюджаная ў кухні ЗША  (руск.) (бел. салата, якая складаецца, як правіла, з нарэзанай зеляніны (салаты рамэн, салаты айсберг  (ням.) (бел. кустоўніка лекавага, цыкорыі салатнай), памідораў, смажанага бекону, адварнога курынага мяса  (гал.) (бел. авакада, вараных яек  (англ.) (бел. цыбулі, сыру ракфор  (руск.) (бел. і вінегрэтнай запраўкі. Часам таксама ў яго склад уваходзяць чорныя аліўкі.

Гісторыя
--------

Існуе некалькі версій вынаходства дадзенай салаты. Адна з іх сцвярджае, што яна з’явілася ў 1930-х гадах у галівудскім рэстаране «Brown Derby» і быў названы па імені ўладальніка гэтай установы, Роберта Говарда Коба. Аднак няма пэўнага меркавання аб тым, кім была вынайдзена менавіта гэтая салата — самім Кобам або яго шэф-поварам Чакам Уілсанам. Напрыклад, легенда абвяшчае, што аднойчы Коб да паўночы нічога не еў, а затым змяшаў знойдзеныя на кухні рэшткі ежы і дадаў да іх прыгатаваны поварам бекон і французскую заправу.

Згодна іншай версіі, шэф-повар Роберт Крейс стварыў гэтую салату ў 1929 году і назваў яго ў гонар таго ж Роберта Коба. Яшчэ адзін варыянт паведамляе, што гэтая страва існавала ў меню рэстарацыі Calistoga у Паўночнай Каліфорніі і стала гэтак звацца па назве мясцовай гары Коб.

Падрыхтоўка
-----------

На вялікую талерку кладуцца лісце салаты, астатнія інгрэдыенты наразаюцца невялікімі кавалачкамі і затым радамі ўкладваюцца па-над зелянінай, аднак пры гэтым не змешваюцца паміж сабой. У англійскай мове існуе мнеманічнае правіла для падрыхтоўкі салаты коб — EAT COBB (Egg (яйка), Avocado (авакада), Tomato (памідоры), Chicken (курыца), Onion (цыбуля), Bacon (бекон), Blue cheese (сыр з цвіллю)).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Zeldes, Leah A. (2010-03-24). «Eat this! The Cobb Salad, a classic use for avocados and bacon». Dining Chicago. Chicago’s Restaurant & Entertainment Guide, Inc. Retrieved 2010-08-02.
* Ruby, Jeff (2010-07-27). «4 Questions for the Grill on the Alley Waiter Manfred Wangard». Chicago. Retrieved 2013-08-29.
* Monaghan, Gail (June 25, 2011). «Screen Siren Cobb Salad». The Wall Street Journal. p. D5.
* Schechter, Molly (May 23, 2012). «Salad sensation celebrates 75 years». Sarasota Observer.
**Кобальтавая бомба** — тэарэтычная мадыфікацыя ядзернай або тэрмаядзернай зброі, якая дае павышанае радыеактыўнае забруджванне мясцовасці пры адносна слабым выбуху. Такі ядзерны баепрыпас можа мець абалонку не з традыцыйнага для такіх мэтаў урану-238, а з кобальту-59. Падчас выбуху абалонка апраменьваецца моцным нейтронным патокам і стабільны кобальт-59 ператвараецца у радыеактыўны кобальт-60 з актыўнасцю 44 ТБк (1200 Кі) на грам з перыядам паўраспаду каля 5,2 года.

Афіцыйна лічыцца, што кобальтавыя бомбы яшчэ не створаны і ні ў адной краіне свету і не стаяць на ўзбраенні. Невялікія колькасці кобальту былі выкарыстаны Вялікабрытаніяй у адным з выпрабаванняў ядзернай бомбы 14 верасня 1957 года ў якасці радыехімічнай меткі

Зноскі
------

1. ↑  Cobalt Bombs and other Salted Bombs
Еўрапейскі парламент
Іосіф Сталін і міністр замежных спраў Германіі Іаахім фон Рыбентроп у Крамлі ў жніўні 1939, пры падпісанні Дагавора аб ненападзе паміж Германіяй і Савецкім Саюзам
**Еўрапейскі дзень памяці ахвяр сталінізму і нацызму** адзначаецца 23 жніўня, у дзень падпісання дагавора аб ненападзе паміж Германіяй і Савецкім Саюзам, «які падзяліў Еўропу на сферы ўплыву». Абвешчаны Еўрапейскім парламентам 2 красавіка 2009 года.

Прапанова аб усталяванні дня памяці была высунута ў «Пражскай дэкларацыі аб еўрапейскім сумленні і камунізме», падпісанай 3 чэрвеня 2008 года Вацлавам Гавелам і шматлікімі членамі Еўрапейскага парламента. 23 верасня 2008 года 409 членаў Еўрапейскага парламента падпісалі дэкларацыю, якая падтрымлівае ўсталяванне памятнага дня. У Дэкларацыі зазначаліся «масавыя дэпартацыі, забойствы і акты заняволення, здзейсненныя ў кантэксце актаў агрэсіі з боку сталінізму і нацызму, якія трапляюць пад катэгорыю ваенных злачынстваў і злачынстваў супраць чалавечнасці. Паводле нормаў міжнароднага права, да ваенных злачынстваў і злачынстваў супраць чалавечнасці не ўжываецца тэрмін даўнасці».

2 красавіка 2009 года Еўрапейскі парламент прыняў закон аб дні памяці шляхам галасавання (533 - за, 44 - супраць, 33 - устрымаліся).

У далейшым, напачатку ліпеня 2009 года парламенцкая Асамблея АБСЕ на выніковым паседжанні ў Вільнюсе большасцю галасоў ухваліла рэзалюцыю «Аб аб'яднанні разрозненай Еўропы», якая асуджае таталітарныя рэжымы XX стагоддзя — нацызм і сталінізм.

Гл. таксама
-----------

* Рэзалюцыя ПАСЕ № 1481
* Дэкларацыя пра злачынствы камунізму
* Рэзалюцыя аб уз'яднанні падзеленай Еўропы

Зноскі
------

1. 1 2 3   (англ.) Declaration of the European Parliament on the proclamation of 23 August as European Day of Remembrance for Victims of Stalinism and Nazism
2. ↑  У Латвіі можа з'явіцца Дзень памяці ахвяр сталінізму і нацызму **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 28 красавіка 2013. Праверана 24 красавіка 2013.
**Войт**, **войтаўства** (польск.: Wójt, ням.: Vogt, лац.: advocatus) — абраная службовая пасада наглядчыка ці распарадчыка ў Вялікім княстве Літоўскім, якая ўзначальвала магістрат ў гарадах у XV—XVIII стагоддзях, застарэлы «сельскі стараста».

Гісторыя
--------

Узначальваў мясцовае кіраўніцтва ці самакіраўніцтва (воласці, горада, мястэчка, сяла, вёскі, двара). Войта прызначаў вялікі князь ВКЛ з ліку заможных мяшчан або феадалаў, а прыватнаўласніцкіх гарадоў — іх уладальнікі. Іншага разу войта выбіралі гараджане, напрыклад у Оршы, Пінску, Мазыры. У гарадах, дзе існавала самакіраванне, пасада войта ўводзілася да Магдэбургскага права. Увядзенне пасады войта адначасова з наданнем Магдэбургскага права азначала стварэнне прадугледжаных гэтым правам органаў кіравання. Класічнае Магдэбургскае права зводзіла ролю войта да старшынства на шэфенскім судзе.

Аднак на Беларусі войт паступова набыў правы вышэйшай адміністрацыйнай улады і войтаўскага суда. Меў значныя крыніцы даходаў. Акрамя судовых пошлін, прыбытак войта складаўся са значнай часткі розных натуральных пабораў, долі прыбытку ад рыначнага гандлю, утрымання корчмаў, крам, часам — зямельных падараванняў. Прызначаныя войты часта перакладалі свае абавязкі на ландвойтаў, варагавалі з гараджанамі. Задакументаваныя шматлікія скаргі на незаконныя дзеянні войта.

Іншае
-----

* Асоба, якая наглядала за працай прыгонных сялян і выкананнем імі павіннасцей. Войт, які кіраваў часткай маёнтка, называўся ключ-войтам.
* Кіраўнік гміны ў Заходняй Беларусі ў 1921—1939.

Гл. таксама
-----------

* Войтаўскі суд
* Войтаўска-лаўніцкі суд
* Падвойскі

Зноскі
------

1. ↑  Назва ўрада паводле Статута Вялікага княства Літоўскага 1588

Літаратура
----------

* *Доўнар Т. І.* Войт // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.
* с. 154, «Словник іншомовних слів», за ред. академіка АН УРСР О. С. Мельничука, м. Київ, 1985 р.;
* с. 563 том. 26, «Акты издаваемые Виленскою Археографическою Комиссиею для разбора Древних Актов», г. Вильна, 1899 г..
**Войскі сувязі** — спецыяльныя войскі, прызначаныя для разгортвання сістэм сувязі і забеспячэння кіравання войскамі (сіламі) у мірны і ваенны час. Таксама яны адказваюць за працу сістэм і сродкаў аўтаматызацыі на пунктах кіравання.

Беларусь
--------

Войскі сувязі Узброеных сіл Рэспублікі Беларусь вядуць сваю гісторыю з 20 кастрычніка 1919 года. У гэты дзень Рэвалюцыйным вайсковым саветам было падпісана палажэнне аб стварэнні ўпраўлення сувязі Чырвонай Арміі.

У бягучы момант у войскі сувязі Беларусі ўваходзяць наступныя падраздзяленні:

* 86-я брыгада сувязі (вузлавая)
* 85-я брыгада сувязі (лінейная)
* 127-я гвардзейская брыгада сувязі (тэрытарыяльная)
* 74-ы асобны полк сувязі Заходняга аператыўнага камандавання
* 60-ы асобны полк сувязі Паўночна-заходняга аператыўнага камандавання
* 56-ы асобны полк сувязі ВПС і СПА
* 742-і палявы вузел сувязі Сіл спецыяльных аперацый
* 263-я база захоўвання, рамонту і ўтылізацыі сродкаў сувязі

Беларускія войскі сувязі аснашчаны новымі ўзорамі тэхнікі айчыннай вытворчасці, такімі як радыёрэлейная станцыя Р-434, радыёстанцыя Р-186 і комплексная апаратная сувязі П-261.

Зноскі
------

1. ↑  *БелТА*. В войска связи поступили новые и модернизированные образцы техники (руск.) (20 снежня 2018).

Спасылкі
--------

* Войскі сувязі - Энцыклапедыя сучаснай Украіны
* Гісторыя войскаў сувязі на сайце Міністэрства абароны РБ Архівавана 10 студзеня 2022.
**Войтаўскі суд** — мясцовы суд у гарадах Вялікага княства Літоўскага, якія валодалі магдэбургскім правам, суд узначальваў войт.

Войтаўскі суд мог дзейнічаць і ў гарадах якія не валодалі магдэбургскім правам. Каралева Бона ў 1551 запатрабавала каб у вялікакняжацкіх гарадах судовыя спрэчкі паміж мяшчанамі староста разглядаў не адзін, а сумесна з гарадскім войтам і 2-3 прысяжнымі.

У многіх прыватнаўласніцкіх гарадах дзе не было ўведзена магдэбургскае права, таксама дзейнічалі войтаўскія суды, або войтаўска-лаўніцкі суд.

У 16 ст. былі прызначыны войты з правам уласнага суда ў Сураж, Веліж, Магілёў і інш. гарады ВКЛ. Поруч з войтам дзейнічалі бурмістраўска-радзецкія суды.

Літаратура
----------

* *Доўнар Т. І.* Войтаўскі суд // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.
**Маці Ляхдэ** (фін. Matti Lähde: 14 мая 1911, Ёўтсена — 2 мая 1978, Лапеэнранта, Фінляндыя) — фінскі лыжнік, чэмпіён Алімпійскіх гульняў 1936 года.

На Алімпійскіх гульнях 1936 года ў Гарміш-Партэнкірхене, заваяваў залаты медаль у эстафетнай гонцы, у якой бег трэці этап, выйшаўшы на ​​этап на трэцяй пазіцыі Ляхдэ здолеў абыйсці прадстаўніка зборнай Швецыі, і выйсці на другое месца, на апошнім этапе Кале Ялканен вывеў фінаў на першае месца. У гонцы на 18 км быў толькі 15-м.

На чэмпіянаце свету 1938 гады ў Лахці быў 16-м у гонцы на 18 км.

На чэмпіянатах Фінляндыі перамагаў тры разы, у гонках на 18 км ў 1935 і 1939 гадах і эстафеце ў 1945 годзе.

Па прафесіі Ляхдэ быў паліцэйскім. Яго сын Кюосці Ляхдэ быў прафесійным хакеістам і гуляў у фінскім чэмпіянаце ў канцы 60-х — пачатку 70-х гадоў.

Зноскі
------



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · МАК |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1213529638 · VIAF: 5627159477692527990000 |
**Васіль Маркіянавіч** (1730, Слуцк — ?) — мастак-іканапісец са Слуцка.

Імя
---

Дакладнае веданне імя В. Маркіянавіча — унікальны выпадак у гісторыі іканапісу, які, як правіла, быў ананімны, бо па старажытнай традыцыі мастакі не лічылі сябе вартымі падпісваць свае творы.

Васіль Маркіянавіч падпісаў толькі адзін свой абраз — «Дэісус» — цэнтральную частку іканастаса Свята-Пакроўскай царквы ў вёсцы Вялікі Рожан былога Слуцкага княства.

Біяграфія
---------

У 1758—1766 гадах працаваў у Слуцкім Трайчанскім манастыры і ў іншых месцах Случчыны, у тым ліку ў сяле Вялікі Рожан (цяпер Салігорскі раён).

Прафесійнае майстэрства атрымаў (магчыма ўдасканальваў) у жывапіснай школе пры Кіева-Пячэрскай лаўры.

Творчасць
---------

«Дэісус». Адзіная ікона, на якой В. Маркіянавіч паставіў свой подпіс
Творы В. Маркіянавіча «Дэісус» (1758), «Благавешчанне», «Пакроў», «Тройца» (1761), «Маці Божая Дцзігітрыя», «Уваскрэсенне» (1766) напісаны для Пакроўскай царквы ў вёсцы Вялікі Рожан. Цяпер яны знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі.

Выконваў гравюры і малюнкі для вокладак Евангелля.

У канцы 1960-х гадоў навуковая экспедыцыя Беларускага дзяржаўнага мастацкага музея, якую ўзначаліла доктар мастацтвазнаўства Надзея Высоцкая, прывезла з Чыжэвічаў шэсць абразоў з іканастасу — высокамастацкіх, падобных па манеры выканання. Навуковая экспертыза, праведзеная ў музеі, пацвердзіла: увесь іканастас — сем абразоў — належаў аднаму мастаку. Гэта вызначылася па адметнай аўтарскай манеры. Стыль В. Маркіянавіча, як іканапісца, мае наступныя рысы: мастак ужывае роспіс па ляўкасу, арнаменты, лепныя фаны (барэльеф), на іконы спачатку наклейваў пячаткі, а потым іх залаціў. Адметна пісаў лікі святых. Іх вызначала светлая карнацыя (светлы колер твараў), выпісаныя дэталі, напрыклад, павекі.

Спадчына
--------

Большая частка ікон з Вялікага Рожана цяпер знаходзіцца ў Беларускім нацыянальным мастацкім музеі, у тым ліку і творы В. Маркіянавіча. Іншыя творы мастака знаходзяцца ў гістарычным музеі Літвы, беларускім музеі ў Вільнюсе, зборы нацыянальнага Кіева-Пячэрскага запаведніка і г. д.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  *Салодкіна Л.* Малеж Васiль Маркiянавiч…
2. 1 2 3  Маркіянавіч Васіль (1730-?) // Мастакі Случчыны / І. А. Ціткоўскі. — Слуцк, 2006.
3. ↑  *Ярашэвіч Аляксандр.* «І напоўніліся ўсе духам святым…» // «Наша Вера» № 2(12), 2000.
4. ↑  Слуцкая палитра: Из фондов Слуцкого краеведческого музея: фотоальбом / сост. авт. текста Н. Г. Серик; фото В. А. Сибрикова. — Минск: Літаратура і Мастацтва, 2010. — С. 5. — 64 с.

Літаратура
----------

* *Салодкіна Л.* Малеж Васiль Маркiянавiч Архівавана 12 сакавіка 2016.: [расказвае мастацтвазнавец Ю. М. Піскун] // Слуцкий край [Электронны рэсурс] — s-k.by, 30.07.2009
* *Пискун Ю. А.* Василий Маркиянович ― слуцкий мастак-иконописец середины XVIII в. // Могилянські читання: Матеріали щорічної наукової конференції. ― К. Національний Києво-Печерський історико-культурний заповідник, 2001. С. 225
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Кажаны (значэнні).

**Кажаны** (руск.: Кожаны́) — сяло ў Гардзееўскім раёне Бранскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Мірнінскага сельскага паселішча.

Гісторыя
--------

Да Лютаўскай рэвалюцыі сяло ў складзе Суражскага павета Чарнігаўскай губерні. 20 лістапада 1917 года сяло абвяшчалася часткай Севершчыны Украінскай Народнай Рэспублікі. 25 снежня 1917 года сяло ўключана ў склад Украінскай рэспублікі Саветаў.

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай сяло абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яно ўвайшло ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала сяло разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад Гомельскай губерні РСФСР, а пасля ліквідацыі губерні ў 1926 годзе ў Бранскую губерню.

З 1929 года ў складзе Клінцоўскай акругі, а з 1932 года ў Заходняй вобласці, у 1937 годзе перададзена ў склад Арлоўскай вобласці. У 1944 годзе ўвайшло ў склад Бранскай вобласці.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ГКНП 13-012-2011 «Тэхнічная інструкцыя па перадачы найменняў геаграфічных аб’ектаў з рускай мовы на беларускую мову»

| ⛭ Населеныя пункты Гардзееўскага раёна |
| --- |
| Сёлы | 
* Вялікі Бор
* **Гардзееўка**
* Гліннае
* Жоўнец
* Кажаны
* Казарычы
* Кузняцы
* Пярэцін
* Пятрова Буда
* Смяльч
* Стругава Буда
* Тварышына
* Унашава
* Шыраеўка

 |  |
| Вёскі | 
* Алісаўка
* Антонаўка
* Дзмітрыеўка
* Завод-Карэцкі
* Калыбелі
* Малаўдзёбнае
* Міхайлаўка
* Наваселле
* Нежча
* Нованавіцкая
* Паконь
* Папоўка
* Петракаўка
* Рудня-Вараб’ёўка
* Старанавіцкая
* Старая Палана
* Стругаўка
* Удзел
* Фёдараўка 1-я
* Фёдараўка 2-я
* Хармынка
* Чарнетаўка
* Чорны Ручай
* Ямнае

 |
| Пасёлкі | 
* Барэц
* Беліца
* Дуброўка
* Заліпоўе
* Зялёны Клін
* Іпуць
* Крашчэнскі
* Мірны
* Мядзведаўка
* Смелы
* Сугродаўка
* Уладзіміраўка
* Шамры

 |
**Пётр Бялінскі** (польск.: Piotr Bieliński; 15 ліпеня 1754-6 сакавіка 1829, Варшава) — прэзідэнт соймавага суда Царства Польскага, пісар вялікі каронны ад 1787, сенатар-ваявода.

Біяграфія
---------

Са шляхецкага роду Бялінскіх герба Шэліга.

Выкупіў стжыжоўскае дзяржанне ў Твардоўскага. Шамбалян караля польскага і вялікага князя літоўскага Станіслава Аўгуста (1782). Сакратар Пастаяннай Рады, пасол на Чатырохгадовы сойм. У 1784 выкупіў кадзеўскае староства ў Рагалінскага, атрымаў Ордэн святога Станіслава і быў камісарам кароннага скарбу. Пісар вялікі каронны ад 1787. 1 чэрвеня 1791 атрымаў Ордэн Белага арла. 22 ліпеня 1807 атрымаў французскі Ордэн Ганаровага Легіёна. У 1807 кароль саксонскі і князь варшаўскі Фрыдэрык Аўгуст прызначыў яго сенатарам і ваяводам (гэтыя пасады захаваў і пры ўтварэнні Царства Польскага). У 1825 атрымаў ад імператара Аляксандра І графскі тытул. У 1827 прэзідэнт соймавага суда.




1. ↑  Catalog of the German National Library Праверана 17 ліпеня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23833686'></a>
**Купры́т, чырвоная медная руда** — мінерал класа прыродных аксідаў, аксід медзі Cu2O. Упершыню апісаны ў 1845 годзе.

У склад мінерала ўваходзяць 88,8 % медзі, 11,2 % кіслароду. Дамешкі цынку, жалеза, волава, свінцу, кадмію.

Крышталізуецца ў кубічнай сінгоніі. Утварае шчыльныя агрэгаты. Крышталі празрыстыя і паўпразрыстыя, маюць чырвоны колер з адценнямі. Цвёрдасць 3,5—4 па шкале Моаса. Шчыльнасць 6,1 г/см³. Крохкі.

Утвараецца ў верхніх акісленых частках медных жыл. Радовішчы купрыту ў Германіі, Вялікабрытаніі, ЗША, Казахстане, Перу, Расіі (на Урале і Алтаі), Чылі і інш.

Выкарыстанне
------------

Купрыт выкарыстоўваецца ў якасці руды на медзь.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Куприт // Каталог Минералов (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9). — С. 38.

Спасылкі
--------

* Куприт // Каталог Минералов (руск.)
* Cuprite Mineral Data // Mineralogy Database (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Купрыт на Вікісховішчы |
Штандар прэзідэнта Чэхіі з дэвізам
**Pravda vitezi** (бел.: Праўда перамагае, славацк.: Pravda vitazi, лац.: Veritas vincit) — дэвіз, які з 1920 г. размяшчаўся на штандары прэзідэнта Чэхаславакіі (у 1989 г. - побач са славацкім варыянтам, у 1990-1990 гг. выкарыстоўваўся толькі лацінскі варыянт), а зараз знаходзіцца на чэшскім прэзідэнцкім штандары — адным з нацыянальных сімвалаў краіны.

Выраз з'яўляецца скарачэннем фразы "Праўда перамагае над усім" (Super omnia vincit veritas) з ліста прапаведніка Яна Гуса да пісьменніка Яна з Рабштэйна, напісанага ў 1413 г. альбо фразы з яго ж ліста 1415 г. "Трымайцеся праўды, якая перамагае ўсё і моц якой вечна". Рашэнне аб выкарыстоўванні дэвіза на штандары было прынята першым чэхаславацкім прэзідэнта Томашам Гарыгам Масарыкам у 1918 г.

Гл. таксама
-----------

* Толькі праўда перамагае (सत्यमेव जयते) - нацыянальны дэвіз Індыі.
Вокладка альбома «Svietacjam».
**PRAGNAVIT** — музычны гурт з Магілёва; грае рытуальны этнічны дарк-эмбіент. Аўтар праекта — *Voist Angiras*.

У 1997—1998 гг. на музычным лэйбле Possession Productions былі выдадзеныя два альбомы на аўдыёкасетах. У 2000 годзе дзейнасць праекта перапынілася, але ў 2006 удзельнікі зноў адрадзілі яго, выдаўшы на музычным лэйбле Crivia Records CD-альбом Svietacjam, які адрозніваўся ад двух папярэдніх багатым выкарыстаннем жывых народных інструментаў (дуда, сурма, калюка, хмара, акарына, дрымба ды інш.), высокім узроўнем запісу.

Дыскаграфія
-----------

* 1997: Sljach da Dnja adnauliennja stomlienaj Maci (*Шлях да дня аднаўлення стомленай маці*)
* 1998: Viede... (*Ведэ…*)
* 2006: Svietacjam (*Светацям*)
* 2016: Skarby Zmiainaha Karala (*Скарбы Змяінага Караля*)

Супольныя праекты
-----------------

* 2006: Хатынь: Tacet, sed loquitur

Зноскі
------

1. ↑  «Pragnavit» пакажа «Скарбы зьмяінага караля» (аўдыё) / Tuzin.by

Спасылкі
--------

* Старонка гурта на Facebook
* Старонка гурта на Last.fm
* Архіў матэрыялаў пра калектыў на Stigmata.name
* Старонка гурта ў
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Каза.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Казёл.
**«Каза́», «казёл»** — гульня-паказ і маска-персанаж у старажытным усходне-славянскім народным калядным абрадзе. Звязаны з традыцыяй земляробчых святкаванняў зімовага сонцавароту. На Беларусі вядома ўсюды, найб пашыраны на Палессі.

Маска казы ў Дзяржаўным музеі гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Рэспублікі Беларусь
Здольнага да імправізацыі выканаўцу ролі «казы» апраналі ў вывернуты кажух, надзявалі маску (яе магла замяняць шапка з аўчыны). Галаву маскі выразалі з дрэва і абшывалі аўчынай, да яе прымацоўвалі рогі (іх рабілі з лазы ці скруткаў саломы), вушы (часам са сталовых лыжак); ніжняя сківіца з барадой з лёну была рухомай. Вядома «козы» і ў выглядзе вялікай лялькі на кіі. У абходны гурт на чале з «дзедам»-павадыром (яго прыбіралі таксама ў вывернуты кажух або рыззё, на спіне рабілі горб, надзявалі маску з бяросты, прыладжвалі бараду з лёну) уваходзілі адпаведна апранутыя «маладзіца», «афіцэр», «немец», «цыган», а таксама «песельнікі», музыка, механоша. Гурт спяваў спецыяльна прымеркаваную песню, «каза» іншы раз імітавала яе сюжэт, прыкідвалася мёртвай (сімвал памірання і адраджэння прыроды).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
Лабрыс на французскай манеце часоў рэжыму Вішы (1943 г.)
**Лабрыс** (стар.-грэч.: λάβρυς) — двухбаковая сякера. 

Двухбаковыя сякеры шырока ўжываюцца пераважна лесарубамі. Аднак яны вядомы і як халодная зброя. Ужо на старажытным Блізкім Усходзе, Малой Азіі і на Балканскім паўвостраве лабрыс з'яўляўся сакральным сімвалам і меў рытуальнае значэнне. 

Лабрысы і іх выявы знойдзены пры археалагічных даследаваннях палацаў мінойскай цывілізацыі. Цырыманіяльны або папросту сімвалічны характар выкарыстання такіх сякер вызначаўся вялікімі памерамі. Артур Джон Эванс і яго паслядоўнікі тлумачылі мінойскі лабрыс як сімвал вялікай багіні-маці, якая на іх думку шанавалася мясцовым насельніцтвам. У наш час сама тэорыя існавання такога культу сярод мінойцаў аспрэчваецца. Тым не менш, лабрыс часцяком працягваюць атаясамляць з жаночым сімвалам. Некаторыя даследчыкі сцвярджаюць, што мінойскі лабрыс спарадзіў слова "лабірынт" (спярша яно азначала крыцкі палац, дзе жыў пачварны людаед Мінатаўр). Рытуальнымі лабрысамі на Крыце карысталіся і ў пазнейшыя часы.

У класічнай Старажытнай Грэцыі лабрыс лічыўся адным з атрыбутаў культу Зеўса з Карыі. Фракійскія валадары выкарыстоўвалі яго як сімвал сваёй улады. 

З XX стагоддзя сімвалічнае ўжыванне лабрысу стала значна больш шырэйшым. Ім карысталіся грэчаскія і французскія нацыяналісты (паводле сярэднявечнага міфу, франкі паходзілі ад траянцаў). Як сімвал жаночай улады лабрыс прысутнічае на атрыбутах прадстаўніц лесбійскіх фемінісцкіх рухаў. Лабрыс надзвычай папулярны сярод неапаганцаў.

Спасылкі
--------

* Arthur John Evans, «Minoan Civilization at the Palace of Knosses» Архівавана 16 чэрвеня 2013.
* N.S. Gill, Ancient / Classical History Glossary — Labrys Архівавана 14 лютага 2013.
* Anna Kouremenos, The labrys in Roman Crete: the iconography of a flexible symbol
* Symbols of the Gay, Lesbian, Bisexual, and Transgender Movements
* Qualia Folk Архівавана 30 верасня 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Pauly-Wissowa |
**Раіса Аляксееўна Місюра** (нар. 22 мая 1961, Давыд-Гарадок Столінскага раёна Брэсцкай вобласці) — беларускі ўрач, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыла Ленінградскі ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга педыятрычны медыцынскі інстытут, урач-педыятр.

Працавала ўрачом-інтэрнам Валагодскай абласной дзіцячай бальніцы, участковым педыятрам Рэчыцкай амбулаторыі Столінскага раёна, намеснікам галоўнага ўрача па дзяцінству і родадапамозе Столінскай цэнтральнай раённай бальніцы. Намеснік галоўнага ўрача па медыцынскаму абслугоўванню сельскага насельніцтва і арганізацыйна-метадычнай працы ўстановы аховы здароўя «Столінская цэнтральная раённая бальніца».

Выбіралася членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана ордэнам Пашаны, юбілейнымі медалямі «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», «65 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Мисюра Раиса Алексеевна Архівавана 19 кастрычніка 2020.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь чацвёртага склікання
**Нагахвосткі**, калембалы (*Collembola*) — атрад членістаногіх. Раней разглядаўся як атрад (клас) першаснабяскрылых насякомых.

Апісанне
--------

Даўжыня да 2, зрэдку да 10 мм. Разнастайныя па форме і афарбоўцы цела. Вочы з 1—8 фасетак, у некаторых (глебавыя формы) адсутнічаюць. Вусікі 4—6-членікавыя. Брушка сегментаванае (да 6 сегментаў), заканчваецца скакальнай вілкай. Ротавыя органы грызучыя, колюча-сысучыя.

Пашырэнне
---------

Вядомы з дэвону (каля 400 млн г. назад). Падзяляюцца на 2 падатрады, адрозніваюць каля 3,5 тыс. відаў.

Пашыраны ўсюды, пераважна ва ўмеранай (імхі тундры і тайгі, стэпы, лугі) і трапічнай зонах. На Беларусі найбольш трапляюцца прадстаўнікі сямействаў аніхіўрыд (*Onychiuridae*), бязвусікавых, гіпагаструрыд (*Hypogastruridae*), ізатамід (*Isotomidae*), смінтур (*Sminthuridae*), энтамабрыід (*Entomobryidae*); найбольш пашыраны нагахвостка вадзяная (*Podura aquatica*), ізатома зялёная (*Isotoma viridis*) і інш. Жывуць у глебе, лясным подсціле, гнілой драўніне, на водных раслінах, паверхневай плеўцы стаячых вод, у гнёздах птушак і інш.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Сапрафагі, фітафагі, драпежнікі. Некаторыя віды жыццяздольныя пры нізкай тэмпературы, могуць трапляцца на снезе ў вялікай колькасці, што надае яго паверхні афарбоўку. Глебаўтваральнікі.

Гл. таксама
-----------

* Hypogastrura nivicola

Літаратура
----------

* *Максімава С.* Нагахвосткі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | LNB: 000230581 · Microsoft: 2780978871 · NDL: 00573142 |
**Нагойскі ўніверсітэт** — адзін з нацыянальных універсітэтаў Японіі. Размешчаны ва ўсходняй частцы горада Нагоя, з’яўляецца адным з найбольш прэстыжных у краіне.

Універсітэт узыходзіць сваімі каранямі ў 1871 год, калі ён быў часовай медыцынскай школай. У 1939 годзе становіцца Нагойскім Імператарскім універсітэтам. У 1947 годзе быў перайменаваны ў Нагойскі ўніверсітэт. З 2004 года стаў часткай сістэмы нацыянальных універсітэтаў.

Большая частка студэнтаў — з рэгіёну Такай, хоць значная доля навучэнцаў з іншых частак Японіі.

Зноскі
------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 26053-8 · ISNI: 0000 0001 0941 1920, 0000 0001 0943 978X · LCCN: n79145567 · Microsoft: 60134161 · NDL: 00260057 · NLA: 35851238 · VIAF: 143107982 |

 |
Святая брама Снетагорскага манастыра
**Снетаго́рскі манасты́р** — помнік архітэктуры XIV—XIX стст. за 3 км ад Пскова (Расія) каля ракі Вялікай на Снетнай гары (адсюль назва).

Манастыр упершыню згадваецца ў 1299 годзе. Меў зямельныя ўгоддзі, рыбныя промыслы. Манастыр быў добра ўмацаваны. На яго неаднаразова нападалі лівонскія рыцары, польскія і шведскія атрады.
З 1804 г. архірэйскі дом. Пасля 1917 г. скасаваны.

Комплекс манастыра
------------------

Сабор Раства Багародзіцы. Від з боку апсіды
Найбольш старажытная пабудова Снетагорскага манастыра — мураваны сабор Раства Багародзіцы (1310). У яго інтэр’еры захаваліся фрэскі 1313 года, выкананыя сербскімі мастакамі. Крыты цвінтар быў упрыгожаны кафляй.

У комплекс таксама уваходзяць каменныя трапезная палата (пач. XVI ст.) са стоўпападобнай царквой (1519), 8-гранная шатровая царква «пад званы» (усе XVI ст.).

Уваход на тэрыторыю манастыра цераз мураваную браму (XVII ст.). У XIX ст. комплекс абнесены мураванай агароджай.

Літаратура
----------

* *Лаўрэцкі Г. А.* Снетагорскі манастыр // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 70. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Снетогорский Рождество-Богородицкий мужской монастырь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* *Лифшиц Л. И.* Программа росписи собора Снетогорского монастыря // Гос. Третьяковская галерея. Вопросы русского и советского искусства: Материалы научных конференций 1972—1973 гг. М. ГТГ, 1974. Вып. 3. — С. 21—51. (руск.)
* *Лифшиц Л. И.* О стиле росписи Снетогорского монастыря // Древнерусское искусство: Монументальная живопись XI—XVII вв. М. «Наука», 1980. — С. 93—114. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Цімашэнка.
**Алякса́ндр Віке́нцьевіч Цімашэ́нка** (5 снежня 1958, Побалава, Рагачоўскі раён, Гомельская вобласць, цяпер Беларусь) — беларускі біяфізік. Доктар біялагічных навук (1998), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (2000).

Біяграфія
---------

У 1980 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, дзе стаў выкладаць. У 1998 годзе абараніў доктарскую дысертацыю. У 1999 годзе перайшоў на працу ў Інстытут фотабіялогіі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (2000, у сааўтарстве) — *за цыкл прац «Біяфізічныя механізмы функцыянальнага водгука клетак»*. У 2001 годзе пераехаў у Канаду.

Навуковая праца
---------------

Вывучыў біялагічную ролю монааксіду азоту, лекцінаў жывёльнага і расліннага паходжання, церазмембраннай перадачы сігналаў у здаровых і пухлінных клетках, малекулярнага ўзаемадзеяння між клеткамі.

Зноскі
------

1. ↑  Даты, падзеі, людзі // *Звязда* : газета. — 5 снежня 2013. — № 229 (27594). — С. 8. — ISSN 1990-763x.
2. 1 2  *Аляксандра Самаль.* Цімашэнка Аляксандр Вікенцьевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

Літаратура
----------

* *Аляксандра Самаль.* Цімашэнка Аляксандр Вікенцьевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
Схема размяшчэння сполій на арцы Канстанціна.
**Споліі** (лац. *spolia*, літар. «трафеі») — элементы дэкору, асабліва калоны, якія ў позняй антычнасці і раннім Сярэднявеччы выломліваліся са старажытных збудаванняў (як правіла, паганскіх храмаў) і выкарыстоўваліся пры будаўніцтве новых будынкаў (як правіла, храмаў хрысціянскіх).

Выкарыстанне сполій не толькі эканоміла час і фінансы, але і кампенсавала недастатковую вопытнасць каменячосаў ранняга Сярэднявечча. Напрыклад, каланада перад царквой Санта-Марыя-ін-Трастэверэ перанесена з тэрм Каракалы, у капэлу Карла Вялікага скарыстаны старажытнарымскія парфіравыя калоны, а калоны для будаўніцтва св. Сафіі прывезены з храмаў Эфеса і Баальбека. 

Споліі таксама актыўна выкарыстоўваліся ў ісламскай архітэктуры (напр. у Месквіце), а ў Еўропе — часам таксама і ў пазнейшыя часы.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Споліі на Вікісховішчы |

Гл. таксама
-----------

* Палімпсэст

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 161934523 · GND: 4277138-9 |
**Уладзімір Цімафеевіч Плыткевіч** (нар. 29 снежня 1965, Віцебск) — беларускі ўрач і дзяржаўны дзеяч, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання. Лейтэнант медыцынскай службы запасу.

Біяграфія
---------

Скончыў Віцебскі ордэна Дружбы народаў медыцынскі інстытут, Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

Працаваў урачом-інтэрнам па хірургіі Віцебскай абласной клінічнай бальніцы, урачом-выкладчыкам хірургічных хвароб Аршанскага медыцынскага вучылішча, урачом-хірургам хірургічнага аддзялення паліклінікі галаўнога тэрытарыяльна-медыцынскага аб’яднання № 1 г. Оршы, клінічным ардынатарам кафедры неадкладнай хірургіі Беларускага дзяржаўнага інстытута ўдасканалення ўрачоў г. Мінска, клінічным ардынатарам Віцебскага медыцынскага інстытута, урачом-хірургам хірургічнага аддзялення гарадскога тэрытарыяльнага медыцынскага аб’яднання № 1 г. Оршы, урачом-хірургам хірургічнага кабінета паліклінікі Вузлавой бальніцы на ст. Орша Віцебскай вобласці, галоўным урачом тэрытарыяльнага медыцынскага аб’яднання Аршанскага раёна (г. Барань), галоўным урачом установы аховы здароўя «Аршанскае гарадское амбулаторна-паліклінічнае аб’яднанне».

Галоўны ўрач установы аховы здароўя «Аршанская цэнтральная паліклініка».

Выбіраўся дэпутатам Аршанскага гарадскога Савета дэпутатаў 25-га і 26-га скліканняў, членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання.

Узнагароды
----------

Удастоены ганаровага звання «Чалавек года Віцебшчыны-2011». Узнагароджаны юбілейнымі медалямі, Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, ганаровымі граматамі Віцебскага аблвыканкама, Аршанскага райвыканкама, граматамі ўпраўлення аховы здароўя Віцебскага аблвыканкама.

Зноскі
------

1. ↑  Плыткевіч Уладзімір Цімафеевіч Архівавана 18 жніўня 2020.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ — Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь пятага склікання Архівавана 20 кастрычніка 2021.
**Кажан-Гарадок** — археалагічныя помнікі: *паселішча* і *гарадзішча* пражскай культуры каля аграгар. Кажан-Гарадок (Лунінецкі раён, Брэсцкая вобласць).

Паселішча
---------

Знаходзіцца за 2 км на паўднёвым усходзе ад вёскі, ва ўрочышчы Гарбарава Гара. Даследаваў у 1981 г. М. Ф. Гурын. Культурны пласт да 0,7 м. Выяўлены рэшткі паўзямляначнага жытла (памеры 4х3,8 м), заглыбленага ў зямлю на 1,3 м, з падпаленымі ніжнімі драўлянамі канструкцыямі. У паўночна-ўсходнім куце жытла развал печы з камянёў і кавалкаў балотнай жалезнай руды. Знойдзены каля тысячы фырагментаў неарнаментаванага ляпнога посуду, сярод якіх 3 венчыкі з налепленым валікам на шыйцы, упрыгожаным вертыкальна-прамавугольным штампам, невялікая шклянка вышынёй 6 см, дыяметр венчыка 8 см. Значная частка посуду з дамешкамі буйной жарствы ў гліне. Сярод знаходак т.зв. «хлябцы», зробленыя з гліны з далейшым абпалам (дыям. 75—82 мм, таўшчыня 23—50 мм), 4 біканічныя грузікі-прасліцы (вышыня 20—26 мм, дыяметр 25—30 мм), 2 з якіх арнаментаваны кропкавымі ўцісканнямі. Выяўлены таксама вырабы з жалеза і крэменю. Датуецца VI — VII стст..

Гарадзішча—1
------------

Знаходзіцца на ўсходняй ускраіне вёскі, справа ад дарогі на в. Лахва, у лесе. Пляцоўка памерамі 75х65 м на невялікім узвышшы, умацавана валам вышынёй каля 3,5 м. Абследаваў у 1980 г. М. Ф. Гурын. Культурны пласт 0,3 м.

Гарадзішча—2
------------

За 0,8 км на ўсходзе ад вёскі, справа ад дарогі на в. Лахва, у лесе. Пляцоўка памерамі 75х55 м умацавана валам вышынёй каля 3 м. Абследаваў у 1980 г. М. Ф. Гурын. Культурны пласт каля 0,4 м.

Гарадзішча—3
------------

Гарадзішча перыяду ранняга жалезнага веку (VI стагоддзе да н.э. — V стагоддзе н.э.), на ўсходняй ускраіне вёскі Кажан-Гарадок, урочышча Гарбарова Гара.

Літаратура
----------

* Гурын, М. Ф. Кажан-Гарадок / М. Ф. Гурын // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [складальнік Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А — К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2009. — 492, [1] c. — С. 393. — ISBN 978-985-11-0354-2.
* Гурин, М. Ф. Раскопки городища у д. Кожан-Городок / М. Ф. Гурин // Археологические открытия 1981 года. – М.: Наука, 1983. — С. 344 — 345.
* Кажан-Гарадок // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1997. — 432 с.: іл. — С. 6. — ISBN 985-11-0041-2.


1. ↑  Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь  (бел.).  Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь (10 красавіка 2019). Праверана 6 ліпеня 2020.