recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Чайнат** (тайск.: ชัยนาท) — правінцыя ў цэнтральнай частцы Тайланда. Адміністрацыйны цэнтр — горад Чайнат.

На гербе правінцыі намалявана кола Буды, Дхармачакра, на фоне гор Кхао Пхлонг і ракі Менам-Чао-Прая, у даліне якой размяшчаецца правінцыя Чайнат. Выява на гербе сімвалізуе вялікую рэлігійнасць мясцовых жыхароў. Правінцыя размешчана за 180 км на поўнач ад Бангкока.

Асноўную плошчу рэгіёна займае раўніна. У паўднёвай частцы правінцыі на рацэ Менам-Чао-Прая пабудавана дамба, якая, абараняючы гэты раён ад паводак, дапамагае рэгуляваць водны паток і эфектыўна выкарыстоўваць водныя рэсурсы ў развіцці сельскай гаспадаркі. Гэтая дамба была першай у Тайландзе, пабудавана ў 1957 годзе. Яна садзейнічала стварэнню самай развітой ірыгацыйнай сістэмы краіны.

Зноскі
------

1. ↑   — Department of Provincial Administration.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13012489'></a>
2. ↑  ทำเนียบท้องที่ พุทธศักราช 2546 เล่ม 1 — กระทรวงมหาดไทย, 2003. — С. 79.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23793867'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q640365'></a>
**Малая чайка** (*Larus minutus*) — птушка сямейства чайкавых.

Апісанне
--------

Самая дробная чайка ў сусветнай фауне — памерамі меншая за каўку, даўжыня цела 25-31 см, размах крылаў 68-80 см, маса да 150 г. Крылы і спіна бледна-шызыя, падыспод крылаў цёмны або чарнавата-шэры. Галава вугальна-чорная, чорная пляма ахоплівае цемя, патыліцу, верхнюю частку шыі. Дзюба цёмна-чырвоная. Лапы і краі павек чырвоныя. Зімой галава белая з плямай каля вачэй, а дзюба чорная. Крылы параўнальна кароткія, закругленыя. Маладыя птушкі шаравата-бурыя зверху, белыя знізу. Крылы ў іх з чорнымі канцамі і дыяганальнай чорнай палосай, на канцы хваста вузкая чорная палоска. У адрозненне ад іншых відаў чаек ляціць лёгка, пырхаючы.

Пашырэнне
---------

Арэал раз’яднаны: ад астравоў Вялікабрытаніі на захадзе і амаль да Ахоцкага мора на ўсходзе. Расселена але надзвычай нераўнамерна. Асноўны гнездавальны арэал віду ў Палеарктыцы: Паўночны Казахстан, Заходняя Сібір, Прыбайкалле, басейн верхняй і сярэдняй Лены, на ўсход — амаль да ўзбярэжжа Ахоцкага мора. У Еўропе птушка трапляецца больш рэдка. У Беларусі рэдкі від, які гняздуецца каланіяльна і схільны да міграцый. У Паўночнай Амерыцы трапляецца ў раёне Вялікіх Азёр і спарадычна ў іншых месцах.

Насяляе кантынентальныя вадаёмы са стаячай вадой і з астравамі, мноствам купін або зрослых паміж сабой на паверхні водных раслін, балоты, узбярэжжа мораў, залівы, забалочаныя дэльты; пасля гнездавання — усе вадаёмы за выключэннем горных рэчак.

Пералёты від. Месца зімовак: Балтыйскае і Паўночнае моры, Брытанскія а-вы, узбярэжжа Францыі, Партугаліі і Іспаніі, Міжземнае, Чорнае, Каспійскае моры, Персідскі заліў, нешматлікая на ўзбярэжжах Паўночнай Амерыкі.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Корміцца насякомымі, пераважна двухкрылымі і цвердакрылымі, шыцікамі, вяснянкамі, паўцвердакрылымі, стракозамі, прастакрылымі, вельмі рэдка малюскамі. Акрамя гэтага, харчуецца на палях, лугах, сметніках і да т.п.

Гняздуецца асобна або ў калоніях звычайных чаек і крачак. Гняздо робіць у купіне плаваючай расліннасці, сярод надводнай расліннасці паблізу вады або на пясчаных астравах з рэдкай наземнай расліннасцю. У сухіх месцах — ямка са скупой высцілкай з асокаў або травы; у вільготных — няшчыльная і спружыністая куча з сухіх лістоў надводных раслін (у аснове — часта згнілы хвошч).

Яйкі найчасцей 3 (часам 1-5) звычайна крыху падоўжаныя з тупым вузейшым канцом (радзей грушападобныя), глініста-аліўкавыя або палева-жоўтыя з зеленаватым ці карычняватым адценнем. Глыбокія плямы — бледна-шараватыя, паверхневыя — аліўкава-карычневыя да цёмна-карычневых у выглядзе мазкоўрознай велічыні.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-095-5

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | Avibase · eBird · Fossilworks · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · SeaLifeBase · WoRMS |
**Дрымаўшчына** — курганны могільнік каля вёскі Дрымаўшчына Лепельскага раёна Віцебскай вобласці.

Курганны могільнік-1
--------------------

Знаходзіцца за 2 км на ўсход ад вёскі, ва ўрочышчы Уцечча. Да 40 насыпаў дыяметрам 5-12 м, вышынёй 0,5-2 м. Абследавалі А. Р. Мітрафанаў (1972) і Ю. А. Заяц (1981). Раскопкі не праводзіліся.

Курганны могільнік-2
--------------------

Знаходзіцца за 2,1-2,15 км на ўсход ад вёскі, ва ўрочышчы Пушча, абапал дарогі, якая злучае вёску Дрымаўшчына з шашэйнай дарогай Лепель — Орша. Каля 300 насыпаў дыяметрам 5-15 м, вышынёй 0,6-2,5 м. Захаванасць насыпаў добрая. Абследавалі А. Р. Мітрафанаў (1972) і Ю. А. Заяц (1981). Раскопкі не праводзіліся.

Літаратура
----------

* Лепельскі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 271—286.
* Лепельскі раён // Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь / склад.: В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мінск : БЕЛТА, 2009. — С. 173—175.
**Касуме́ль** (ісп.: Cozumel) — востраў у Карыбскім моры каля паўвострава Юкатан. Уваходзіць у склад Мексікі. Плошча — 477,85 км². Насельніцтва — 73 193 чал. (2005 г.)

Геаграфія
---------

Карта
Востраў Касумель месціцца на захадзе Карыбскага мора ў 1290 км на ўсход ад Мехіка, сталіцы Мексікі. Аддзелены ад паўвострава Юкатан пралівам Касумель (17 км). Даўжыня з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад — 44,81 км. Найбольшая шырыня — 16,51 км. Паверхня вострава плоская, складзена пераважна вапнякамі. Найвышэйшы пункт дасягае 14 м над узроўнем мора. Берагі нізкія. На поўдні і паўднёвым захадзе вылучаюцца каралавыя рыфы.

Клімат трапічны вільготны. Сярэдняя тэмпература на працягу года вагаецца ад +22,9 °C да +27,2 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 1490 мм. Найбольш дажджлівыя месяцы — верасень і кастрычнік.

Прырода
-------

Значная частка вострава Касумель пакрыта трапічнымі лясамі. Нягледзячы на значную вільготнасць, кіпрыя вапняковыя глебы хутка ўсмоктваюць дажджавую ваду, таму тут шырока распаўсюджана ксерафітная флора. Наземная фаўна прадстаўлена птушкамі, яшчаркамі, кракадзіламі, некалькімі відамі сысуноў. Каля 10 відаў жывёл, у тым ліку мясцовыя ліса і янот, з’яўляюцца эндэмікамі. Багаты жывёльны свет навакольных рыфаў.

Для аховы дзікай прыроды на паўднёвым захадзе Касумеля створаны прыродны парк і марскі запаведнік.

Гісторыя
--------

Індзейцы мая насялілі Касумель ў III ст. н. э. З іх мовы назва вострава перакладаецца як «зямля ластавак». Лічыцца, што на Касумелі знаходзіўся цэнтр шанавання багіні Іш-Чэль. Захаваліся руіны паселішчаў старажытных мая. У пачатку XVI ст. насельніцтва вострава складала каля 20 тысяч чалавек.

У 1518 г. востраў Касумель быў адкрыты іспанскімі канкістадорамі. У 1519 г. на ім спыняўся Эрнан Картэс. У 1520 г. адбылася эпідэмія воспы, пасля якой насельніцтва скарацілася да 186 мужчын і 172 жанчын. У сярэдзіне XVII ст. тубыльцы з-за нападаў піратаў былі вымушаны перасяліцца на Юкатан. Піраты выкарыстоўвалі бязлюдныя берагі вострава для часовых стаянак. Мясцовыя гісторыкі ўпэўнены, што тут спыняўся Генры Морган.

Зноў Касумель быў населены выхадцамі з Юкатана ў 1848 г. У другой палове XX ст. ён ператварыўся ў важны цэнтр турызму.

Галерэя
-------

* Сцяг вострава КасумельСцяг вострава Касумель
* Руіны маяРуіны мая
* Касцёл у Сан-МігеліКасцёл у Сан-Мігелі
* Пляжы КасумеляПляжы Касумеля

Спасылкі
--------

* Isla Cozumel, Cozumel Mexico Official Destination Website Архівавана 21 студзеня 2020.
* Everything about Cozumel
* Cozumel Parks
**Катэгорыі прыдатнасці да воінскай службы** — патрабаванні, што прад'яўляюцца да стану здароўя грамадзян, звязаных з вайсковым абавязкам. Выкарыстоўваюцца пры ажыццяўленні арганізаванага прызыву людзей на тэрміновую ваенную службу, прыняцці на кантрактную службу альбо паступленні ў ваенныя навучальныя ўстановы.

Беларусь
--------

Катэгорыі прыдатнасці ў Рэспубліцы Беларусь ўсталёўваюцца інструкцыяй аб вызначэнні патрабаванняў да стану здароўя грамадзян, звязаных з вайсковым абавязкам. Дадзеная інструкцыя сцвярджаецца Міністэрствам абароны і Міністэрствам аховы здароўя Рэспублікі Беларусь. Згодна з пунктам 16 інструкцыі вылучаюцца наступныя катэгорыі прыдатнасці:

* «Г» — годны да ваеннай службы.
* «ГА» — годны да ваеннай службы з нязначнымі абмежаваннямі.
* «ВН» — часова нягодны да ваеннай службы.
* «ГПС» — годны да службы па-за строем у мірны час.
* «НГМ» — нягодны да ваеннай службы ў мірны час, абмежавана прыдатны да вайсковай службы ў ваенны час.
* «НГВ» — нягодны да ваеннай службы з выключэннем з воiнскага ўлiку (далей, калі не вызначана іншае, - НГИ).
* «НГ» — нягодны да ваеннай службы ў відзе ўзброеных сіл, родзе войскаў і вайсковым фарміраванні, па асобных ВУС, нягодны да паступлення ў МСВВ і ваенныя навучальныя ўстановы.

Спасылкі
--------

* Інструкцыя аб вызначэнні патрабаванняў да стану здароўя грамадзян, звязаных з вайсковым абавязкам
Катэхізіс Сымона Буднага, 1562
**Катэхі́зіс** (з лац.: catechēsis ад стар.-грэч.: κατηχισμός (павучанне, навучанне) ← стар.-грэч.: κατηχεῖν (усяляць, гучаць у адказ) = *κάτω* (уніз) + *ήχου* (гук) — афіцыйны веравызнальны дакумент якой-небудзь канфесіі, абвяшчальнае навучанне, кніга, якая змяшчае асноўныя становішчы хрысціянскага (не абавязкова) веравучэння, часта выкладзеныя ў выглядзе пытанняў і адказаў.

Катэхізіс утрымлівае адказы на найбольш тыповыя багаслоўскія пытанні і пачатковую багаслоўскую адукацыя перад хрышчэннем. Катэхізісы праваслаўных, каталікоў і пратэстантаў адрозніваюцца па прычыне адрозненняў у іх веравызнаннях. Ёсць адмысловыя дзіцячыя катэхізісы — спрошчаныя. Не любяць выкарыстоўваць катэхізісы анабаптысцкія канфесіі (тыя, хто не хрысцяць немаўлятаў) — баптысты, адвентысты, харызматы, пяцідзясятнікі, «царква Хрыста», мармоны і інш. Аднак у Сведак Іеговы ёсць катэхізіс з выразным указаннем біблейскіх вершаў, у якіх неабходна самастойна знайсці адказы перад гутаркай на хрышчэнне.

У пераносным сэнсе слова «катэхізіс» часам скарыстоўваецца для абазначэння твора, напісанага ў форме пытанняў-адказаў, ці сімвала веры, зборніка нейкіх непарушных прынцыпаў.

Навучанне асновам веры па катэхізісе (напрыклад у перыяд абвяшчэння) завуць катэхезай.

Гл. таксама
-----------

* падрабязны хрысціянскі катэхізіс Праваслаўнай Кафалічнай Усходняй царквы
* Катэхізіс Каталіцкай царквы
* Катэхізіс рэвалюцыянера

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Катэхізіс на Вікісховішчы |

* Катэхізіс Каталіцкай Царквы. Кампендыум
* *Самусік А.Ф.* Катэхізісы ў каталіцкіх школах Беларусі ў XVI – XVIII стст. // Религия и общество – 12 : сборник научных статей / под общ. ред. В.В. Старостенко [и др.]. Могилев : МГУ имени А. А. Кулешова, 2018. С. 98-100.



  


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX526161 · BNF: 11956965d · GND: 4131748-8 · LCCN: sh99001904 · LNB: 000136449 · Microsoft: 2780440048 · NDL: 00565178 · NKC: ph138473 |

 |
**Кры** (ад фр.: cri, саманазва: *Nēhiyaw*) — група малых алганкінскіх народаў, карэнныя жыхары Канады. Агульная колькасць (2015 г.) - 317 000 чалавек.

Кры адносяцца да паўночных алганкінаў і маюць агульнае паходжанне з іну. Яны лічаць сябе прамымі нашчадкамі культурнага героя Вісакеджака, які выратаваў зямлю ад сусветнага патопу. Да прыходу еўрапейцаў кры насялялі лясныя раёны ўсходняй Канады, займаліся вандроўным паляваннем, збіральніцтвам і рыбалоўствам. 

Першыя кантакты паміж французскімі езуітамі і кры былі ўсталяваны каля 1640 г. Французы выкарыстоўвалі для назвы тубыльцаў скарочаную форму слова аджыбвэ *Kirištino*. У выніку ўдзелу ў футравым гандлі кры пашырылі населеныя імі тэрыторыі і часткова перасяліліся на заходнія раўніны. Там яны асвоілі конегадоўлю і паляванне на бізонаў. 

Урад Канады імкнуўся захоўваць добрыя адносіны з тубыльцамі. Кры ўдзельнічалі ў даследаванні паўночных тэрыторый, наладжванні дзяржаўнай паштовай службы. Аднак у другой палове XIX ст. з-за вынішчэння дзікай жывёлы традыцыйны лад жыцця прывёў да крызісу. Урад Канады скарыстаўся гэтым для перамяшчэння раней вандроўных груп у рэзервацыі. Перамяшчэнне суправаджалася дагаворамі, паводле якіх урад абяцаў абараняць правы тубыльцаў на зямлю. Да нашых дзён у рэзервацыях жыве каля паловы ўсіх кры.

З 1970-х гг. заўважна палітычная актыўнасць кры. Яны ўдзельнічаюць у экалагічным руху і барацьбе карэнных народаў за свае правы.

Да кантактаў з еўрапейцамі кры падзяляліся на тэрытарыяльныя групы з некалькіх сем'яў. Улетку яны сустракаліся для арганізацыі супольных свят. Вылучаўся пласт абраных правадыроў і шаманаў. Пасля перамяшчэння ў рэзервацыі традыцыйныя паляўнічыя групы зніклі. Кры сталі падзяляцца паводле прыналежнасці да той ці іншай рэзервацыі або адпаведна мове.

Зноскі
------

1. ↑  Cree - The Canadian Encyclopedia
2. ↑  Oral Tradition: The Beginning of the Cree World Архівавана 9 снежня 2016.
3. ↑  Definition of Cree by Merriam-Webster
4. ↑  Cree People Архівавана 8 чэрвеня 2018.
**Вінаро́бства** — прыгатаванне віна шляхам спіртавога браджэння з вінаграду, а таксама з соку пладоў і ягад.

Тэхналагічныя працэсы вырабу вінаграднага віна падзяляюць на першаснае вінаробства (перапрацоўка вінаграду, прыгатаванне вінаматэрыялаў) і другаснае вінаробства (апрацоўка і вытрымка вінаматэрыялаў з мэтай надання ім пэўнага смаку, букета, паху і стабільнасці). Асноўны працэс першаснага вінаробства  — спіртавое браджэнне сусла, у якое ўводзяць чыстую культуру дражджэй; браджэнне можа адбывацца і на прыродных дражджах, якія ёсць у вінаградзе. Для прыгатавання мацаванага і дэсертнага віна разам з сокам зброджваюць ці настойваюць і здробнены вінаград. Для сухіх він сусла зброджваюць поўнасцю, для паўсухіх, моцных і дэсертных — часткова. 

Найбойльш эфектыўныя для вытрымкі і захоўвання віна вінныя падвалы ці вінасховішчы — наземныя памяшканні з кандыцыяніраваннем паветра. Пры вытрымцы праводзяць даліўку, пераліўку, асвятленне, фільтрацыю, купаж, ахаладжэнне і інш. аперацыі, у выніку якіх віно набывае зададзеныя якасці. 

У раёнах, дзе вырошчваюць вінаград, на працягу тысячагоддзяў існуе непрамысловае вінаробства. У хатніх умовах вырабляюць пераважна ардынарныя віны мацункам 9—12 %.

У прамысловасці для вытворчасці віна выкарыстоўваюць паточныя высокапрадукцыйныя лініі перапрацоўкі вінаграду, устаноўкі бесперапыннага браджэння, аўтаматызаваныя лініі разліву.

Гл. таксама
-----------

* Вінаградарства
* Кветкавы вэлюм

Літаратура
----------

* Вінаробства // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вінаробства

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 121174745 · GND: 4189467-4 · Microsoft: 2779737534 · NKC: ph292616 |
**Бакурыяні** (груз. ბაკურიანი) — пасёлак гарадскога тыпу ў Баржомскім муніцыпалітэце Самцхэ-Джавахеты Грузіі. Насельніцтва — 1 879 чалавек (2014 г.). Пасёлак звязаны з Баржомі аўтамабільнай дарогай і вузкакалейнай чыгункай. Гарналыжны курорт, размешчаны на вышыні каля 1700 м над узроўнем мора на паўночным схіле Трыялецкага хрыбта.

Разам з Баржомі прэтэндаваў на правядзенне зімовых Алімпійскіх гульняў 2014 года. Пасёлак таксама знакаміты сваімі мінеральнымі крыніцамі і батанічным садам Грузінскай Акадэміі навук. Побач з Бакурыяні знаходзіцца радовішча андэзіта. Гарналыжны курорт Бакурыяні — зімовы курорт, размешчаны за 180 км на захад ад Тбілісі.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Грузінская пошта — 1805.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12869041'></a>
3. ↑  карта Грузіі — Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7754188-1 · LCCN: n83150844 · VIAF: 145455684 |
Некаторыя паркоўкі ў Маскве абсталяваныя прыладамі зарадкі электрамабіляў.
**Паркоўка ў Маскве** на большай частцы тэрыторыі горада з'яўляецца бясплатнай. Платная агульнагарадскі паркоўка ўпершыню з'явілася ў Маскве 1 лістапада 2012 года ў рамках пілотнага праекта на вуліцах Пятроўка і Карэтны шэраг. Па выніках пілотнага праекта было прынята рашэнне аб паўсюдным укараненні сістэмы платных парковак у Маскве з мэтай зніжэння колькасці правілаў парушэнні правілаў паркоўкі, павышэння хуткасці руху ў зонах платнай паркоўкі, павелічэння абарачальнасці парковачных месцаў, скарачэння патокаў асабістага аўтатранспарту ў зонах платнай паркоўкі.

1 чэрвеня 2013 года ў Маскве была ўведзена платная паркоўка ў межах Бульварнага кольца. З 1 чэрвеня 2014 года платныя паркоўкі з'явіліся ў раёне «Масква-Сіці», дзе ўпершыню прыменены дыферэнцыраваны тарыф. З 1 жніўня 2014 года гарадская сістэма платных парковак пашырылася да межаў Трэцяга транспартнага кальца. У зону пашырэння ўвайшлі таксама вуліцы наступных раёнаў: Прэсненскі, Арбат, Цвярской, Дарагамілава і Хамоўнікі. Таксама 25 снежня 2014 года арганізавана новая тэрытарыяльная зона платных парковак ўнутры Трэцяга транспартнага кальца.

Адміністратарам гарадской сістэмы платных парковак з'яўляецца ДКУ «Адміністратар Маскоўскага паркавальнага прасторы». Дадзеная арганізацыя займаецца добраўпарадкаваннем паркавальнай інфраструктуры (праца сістэмы аплаты парковак, наяўнасць знакаў платнай паркоўкі і інфармацыйных шчытоў), адміністраваннем даходу ад платных парковак, кантролем за выкананнем правілаў платных парковак у Маскве, у тым ліку выпісваннем штрафаў за парушэнне правілаў аплаты паркоўкі.

Заўвагі
-------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Маскоўскі паркінг
Брыколь
**Брыколь** — кідальная машына для насцільнай стральбы. Найбольшае распаўсюджанне ў Еўропе — у 13—14 ст. Канструкцыйна складалася са станка з вертыкальнай стойкай, у верхняй частцы якой мацавалася цяжкая страла. Кіданне стралы дзеілася ўдарам па хвасце стралы гнуткай дошкай, замацаванай вертыкальна за ніжні канец побач са стойкай. Свабодны канец дошкі адцягваўся канатам або воратам.

Літаратура
----------

* Военный энциклопедический словарь, 1983. — 863 с. : 30 л. ил. - С. 102.

| ⛭Кідальныя машыны старажытнасці і сярэднявечча |
| --- |
| Антычнасць | Баліста  ·  Гастрафет  ·  Катапульта  ·  Аксібел  ·  Анагр  ·  Палібол  ·  Скарпіён |  |
| Сярэднявечча | Арбалет  ·  Манганель  ·  Сіфанафор  ·  Станковы арбалет  ·  Брыколь  ·  Парок  ·  Тарсіённы спрынгалд  ·  Трыбук  ·  Чо-ко-ну  ·  Эйнарм |
**Дэмасцэна** (англ.: demoscene) — кіберкультура, якая зарадзілася ў канцы 1970-х гадоў разам з распаўсюджваннем першых хатніх камп’ютараў. Гэта кірунак камп’ютарнага мастацтва, галоўнай асаблівасцю якога з’яўляецца выбудоўванне сюжэтнага відэашэрагу, які ствараецца ў рэальным часе камп’ютарам, па прынцыпе працы камп’ютарных гульняў. Такім чынам, дэма з’яўляецца сімбіёзам праграмавання і мастацтва. Разнавіднасцямі дэмасцэны з’яўляюцца трэкерная музыка, піксельная графіка, ASCII art, ANSI art.

Зноскі
------

1. ↑  Слово о демосцене
2. ↑  About the Demoscene. Demoscene — The Art of Coding

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 7514313-6 |
Princeps senatus (**прынцэпс** сената; лац. - Першы [з] сената) - ганаровае абазначэнне першага чалавека ў спісе сенатараў у Старажытным Рыме.

Не маючы ніякіх уладных прывілеяў перад астатнімі сенатарамі, прынцэпс мог выказваць сваё меркаванне самым першым. Ён таксама карыстаўся асаблівай пашанай сярод іншых сенатараў і грамадзян.

Прынцэпс вызначаўся цэнзарамі падчас складання спісу сената. Першым у спіс змяшчаўся чалавек, які прайшоў праз усе прыступкі іерархіі магістратур (cursus honorum). Адзначаецца, што практычна ўсе вядомыя прынцэпсы сената - прадстаўнікі «старэйшых родаў» (па-лацінску gentes maiores): Клаўдзіяй, Карнэліяў, Манліяў, Фабіяў, Эміліяў. Часцей за ўсё, прынцэпсам станавіўся адзін з былых цэнзараў. Ціт Лівій згадвае існаванне звычаю, на які ў 209 годзе да н. э. Марк Карнэлій Цэтэг паказваў Публію Сэмпронію Тудзітану: «першым у сенаце ставіць таго, хто першы з сенатараў быў у свой час цэнзарам».

Найбольшы ўплыў прынцэпсы сената мелі ў канцы III-II стагоддзях да н. э. (У прыватнасці, Квінт Фабій Максім Веррукоз і Публій Карнелій Сцыпіён Афрыканскі). У I стагоддзі да н. э. ўплыў прынцэпсаў зменшыўся, і каля 28 года да н. э. Актавіян Аўгуст прызначыў прынцэпсом сената сам сябе. Пасля, ганаровае абазначэнне прынцэпса было нададзена новым сэнсам і паслужыла важным элементам фарміравання імператарскай улады.

Прынцэпсы сената
----------------

* з 220 да н. э. - Луцый Карнелій Лентул Каўдзін
* з 214 да н. э. - Марк Фабій Бутэон
* з 209 да н. э. - Квінт Фабій Максім Верукоз
* з 199 да н. э. - Публій Карнелій Сцыпіён Афрыканскі
* з 184 да н. э. - Луцый Валерый Флак
* з 179 да н. э. - Мамерк Эмілій Лепід
* з 147 да н. э. - Публій Карнелій Сцыпіён Назіка Коркул
* з 136 да н. э. - Аппій Клаўдзій Пульхр
* з 131 да н. э. - Луцый Карнелій Лентул Луп
* з 125 да н. э. - Публій Карнелій Лентул
* з 115 да н. э. - Марк Эмілій Скаўр
* з 86 да н. э. - Луцый Валерый Флак
* з 70 да н. э. - Мамерк Эмілій Лепід Лівіян
* з 43 да н. э. - Марк Тулій Цыцэрон
* з 28 да н. э. - Актавіян Аўгуст (прызначыў сам сябе)

Літаратура
----------

* Princeps // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — Bd. XXII,2. — Stuttgart, 1954. — Col. 1998—2311
* Senatus: Princeps senatus // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — Bd. S VI. — Stuttgart, 1935. — Col. 699—700
Краіны-ўдзельнікі Савета эканамічнай узаемадапамогі
Краіны-ўдзельнікі Варшаўскага дагавора
**Pax Sovietica** (лац.: савецкі мір) — абазначэнне, якое ўжываецца асобнымі аўтарамі ў дачыненні да вобласці ўплыву СССР («краіны сацыялістычнай садружнасці»), якая ў перыяд Халоднай вайны (з 1945 па 1991 гг.) супрацьстаяла вобласці ўплыву ЗША (Pax Americana). Біпалярная сістэма, якая падтрымлівалася пры дапамозе ядзернага парытэту, стварыла перадумовы для фарміравання вядомай эканамічнай і грамадска-палітычнай стабільнасці ў Савецкам Саюзе і яго саюзніках. Арганізацыйна *Pax Sovietica* вылліўся ў Савет эканамічнай узаемадапамогі і Арганізацыю Варшаўскага дагавора.

Гл. таксама
-----------

* Халодная вайна

Літаратура
----------

* *Jochen Laufer*. Pax Sovietica: Stalin, die Westmächte und die deutsche Frage 1941—1945. Böhlau Verlag Köln Weimar, 2009.

| ⛭Гегемонія |
| --- |
| Сучасныя | Pax Americana ·  Pax Europaea ·  Pax Praetoriana ·  Pax Sinica |
| Гістарычныя | Pax Sumerica ·  Pax Minoica ·  Pax Assyriaca ·  Pax Romana ·  Pax Islamica ·  Pax Khazarica ·  Pax Dei ·  Pax Mongolica ·  Pax Hispanica ·  Pax Germanica ·  Pax Ottomana ·  Pax Sinica ·  Pax Britannica ·  Pax Syriana ·  Pax Sovietica |
**Parlophone Records** («Парлафо́н рэ́кардз») — брытанскі лэйбл гуказапісу, заснаваны ў 1923 годзе ў якасці філіяла германскага лэйбла Parlophon (уваходзіў у склад кампаніі Carl Lindstrom). З 1923 па 1955 гг. менеджарам музычнага аддзела лэйбла быў Оскар Прэйс. У 20-я гг. Parlophone Records стаў вядучым джазавым лэйблам у Вялікабрытаніі дзякуючы пласцінкам, выпушчаным па ліцэнзіі амерыканскага Okeh Records. У 1927 годзе брытанскі Columbia Graphophone набыў кампанію Carl Lindstrom (і, адпаведна, Parlophone Records). У 1931 годзе Columbia Graphophone і Gramophone аб’ядналіся ў кампанію EMI, і лэйбл Parlophone Records перайшоў у ведамства EMI.

EMI адвялі Parlophone Records выпуск запісаў гутарковага і камедыйнага жанру, а таксама музыкі, якая не паддаецца катэгарызацыі. У 1955 годзе Прэйс выйшаў на пенсію, і яго месца заняў Джордж Марцін, які працаваў на Parlophone з 1950 года. Поспех да лэйбла, які дзесяцігоддзі заставаўся малапрыкметным, прыйшоў у 1962 годзе пасля падпісання кантракту з The Beatles, пласцінкі якіх неўзабаве ператварылі Parlophone Records у адну з самых папулярных фірмаў гуказапісу. Пасля на лэйбле запісваліся Queen, Pet Shop Boys, Blur, Radiohead і інш.

Вядомыя выканаўцы, якія запісваліся на лэйбле
---------------------------------------------

* The Beatles
* Blur
* Coldplay
* Deep Purple
* Pet Shop Boys
* Queen
* Radiohead
* Kylie Minogue
* Supergrass
* Gorillaz
* Тайні Тэмпа
* Mansun

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Тэматычныя сайты | Discogs |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 138828082 · ISNI: 0000 0001 0675 2455 · NLA: 40607198 · VIAF: 158395334 |
**Parnassius apollonius** — дзённы матылек з роду *Parnassius*, сямейства Паруснікі (*Papilionidae*).

Апісанне
--------

Размах крылаў 51-72 мм. Даўжыня пярэдняга крыла 37-45 мм. Асноўны фон крылаў самцоў — чыста белы, у самак — з шэрымі лускавінкамі. Уздоўж вонкавага краю крылаў размяшчаецца шэраг чорных плям з выразнымі контурамі. Чорныя плямкі ля краю задняга крыла ў асноўным круглявыя, як і чырвоныя. Чырвоныя плямы на крылах з цёмнай аблямоўкай. Іх колькасць вар'іруе ад 5 да 7 на кожным крыле.

Арэал
-----

Паштовая марка Узбекістана, 2006
Матылёк шырока распаўсюджаны ў горных масівах Сярэдняй Азіі і на паўднёвым усходзе Казахстана. Арэал распасціраецца ад паўднёва-заходняй Сібіры — Кастанайская вобласць, Какчатаўская вобласць у Казахстане, на поўдзень — Заходні Алтай: адгор'і Нарымскага і Курчумскага хрыбтоў Тарбагатай, Саўра, Джунгарыя, Цянь-Шань і Паміра-Алай.

Біялогія
--------

Сустракаецца на добра прагрэтых камяністых схілах у перадгор'ях на вышынях 400—1000 м н.у.м. У Какчатаўскай вобласці сустракаецца ў стэпах на схілах пагоркаў і надпоймавых тэрас. У годзе дае адно пакаленне. Час лёту з мая да першай паловы чэрвеня.

Цыкл развіцця
-------------

Вусень чорны, аксаміцісты, з двума яркімі чырвонымі плямамі на кожным з сегментаў. Харчуецца на *Pseudosedum lievenii*, *Sedum, Scabiosa.*.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Коршунов Ю. Булавоусые чешуекрылые Урала, Сибири и Дальнего Востока: определитель и аннотации. — Новосибирск: ЗСГВХ, 2000. — 218 с.
2. ↑  Ламперт. Атлас бабочек и гусениц. — Минск: Харвест, 2003. — 735 с. — 5000 экз. — ISBN 985-13-1664-4
3. 1 2 3 4 5  Коршунов Ю. П. Определители по флоре и фауне России // Булавоусые чешуекрылые Северной Азии. Выпуск 4. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2002. — С. 33. — ISBN 5-87317-115-7.
**«Прыніжаныя і зняважаныя»** — раман Фёдара Дастаеўскага, упершыню апублікаваны ў 1861 годзе ў часопісе «Время» з падзагалоўкам: «З запісак няздзейсненага літаратара» і прысвячэннем М. М. Дастаеўскаму. У 2010 у Пецярбургу друкаваўся асобным выданнем. Пры жыцці пісьменніка перавыдаваўся ў 1865 і 1879 гг. Гэта першы са шматлікіх раманаў Дастаеўскага, у якім цэнтральную ідэю занімаюць чалавечыя пакуты і ўпершыню распрацоўваецца вобраз «эгаізму пакутаў». Экранізаваны ў 1991.

«Прыніжаныя і зняважаныя» з’яўляецца першым вялікім раманам Дастаеўскага пасля катаргі. У ім адлюстраваліся ідэйна-мастацкая эвалюцыя пісьменніка, у якога ў Сібіры паспела перакананне ў трагічнай адарванасці перадавой рускай інтэлегенцыі ад «глебы», нявер’е ў рэвалюцыйны шлях пераўтварэнне рускай рэчаіснасці.

Сюжэт
-----

У аснове апавядання закладзеныя дзве сюжэтныя лініі: любоўны трохвугольнік Каця — Алёша — Наташа, і ўзаемадзеянне Івана Пятровіча з асірацелай дзяўчынкай Аленай (Нэлі), якой ён аказвае сваё заступніцтва. Дастаеўскі паказвае рэжысёра гэтага жудаснага і разам з тым звычайнага і бясконцага спектакля — чалавека з уладай і сувязямі, увасабленнем якога з’яўляецца Пётр Валкоўскі. Яго жыццё пазначана смерцю тых, хто меў няшчасце з ім зблізіцца. Першай яго жонкай была купецкая дачка, другая — дачка прамыслоўцы Іераміі Сміта. Абедзве яны сталі нецікавымі пасля таго, як даверылі яму свае грошы. Сувязі і махінацыі дапамаглі Валкоўскаму выйсці сухім з вады. Вобраз Валкоўскага прачытваецца як алюзія на ўладатрымальнікаў у імперыі. Улада — гэта апошняя іхняя апора. Дзяржаўная служба цікавіць Валкоўскага толькі як даходнае месца.

Персанажы
---------

* Іван Пятровіч, пецярбуржскі літаратар, ад яго асобы вядзецца наратыў
* Мікалай Сяргеевіч Іхмянёў, памешчык
* Ганна Андрэеўна Іхмянёва (да шлюба Шумілава), жонка Іхмянёва
* Наташа Мікалаеўна, дачка Іхмянёва
* Маўра, пакаёўка Наташы Мікалаеўны
* Князь Пётр Аляксандравіч Валкоўскі
* Князь Аляксей Пятровіч Валкоўскі, сын Пятра Валкоўскага
* Іерамія Сміт
* Алена (Нэлі), унучка Сміта
* Філіп Філіпыч Маслабоеў, стары знаёмы Івана Пятровіча па ўніверсітэту
* Аляксандра Сямёнаўна, жонка Маслабоева
* Кацярына Фёдараўна, будучая жонка князя Аляксея Валкоўскага

Зноскі
------

1. ↑  Выбраныя творы : Пер.з рус. А. Каляды / Фёдар Дастаеўскі; Прадм. А. Рагулі. — Мн. : Беларускі кнігазбор, 2004. — 672с. — (Беларускі кнігазбор: замежная літаратура) ISBN 985-6730-38-4 °C. 663
2. 1 2  Выбраныя творы : Пер.з рус. А. Каляды / Фёдар Дастаеўскі; Прадм. А. Рагулі. — Мн. : Беларускі кнігазбор, 2004. — 672с. — (Беларускі кнігазбор: замежная літаратура) ISBN 985-6730-38-4 °C. 9—10
Парастак піхты белай паказвае лісце трох гадоў запар
**Вечназялёныя расліны** — расліны, лісце якіх захоўваецца на працягу ўсяго года, і кожны ліст захоўваецца на расліне больш за 12 месяцаў. У супрацьлегласць вечназялёным, існуюць лістападныя расліны, лісце якіх ападае ў пэўны час года ў сувязі з халодным альбо засушлівым кліматам; і паўлістападныя расліны, лісце якіх ападае ў сувязі з неспрыяльнымі ўмовамі надвор'я.

Захаванне лісця на вечназялёных раслінах моцна вагаецца: у адных раслін яно ападае крыху больш чым праз год і адразу замяняецца новым; у іншых яно трымаецца шмат гадоў. Рэкорд захавання аднаго і таго ж лісця належыць хвоі асцюкаватай, або даўгавечнай (Pinus longaeva) — яе хваінкі трымаюцца да 45 гадоў. Аднак, толькі ў нешматлікіх відаў лісце не ападае больш за 5 гадоў.

Яшчэ адным асаблівым відам раслін з'яўляецца вельвічыя дзіўная (Welwitschia mirabilis) — афрыканская голанасенная расліна, у якой толькі два ліста, якія растуць пастаянна на працягу ўсяго жыцця расліны, але пры гэтым паступова сціраюцца на канцах, у выніку чаго адна ліставая тканка захоўваецца на працягу 20—40 гадоў.

Спасылкі
--------

* Aerts, R. (1995). The advantages of being evergreen. *Trends in Ecology & Evolution* 10 (10): 402—407.
* Ewers, F. W. & Schmid, R. (1981). Longevity of needle fascicles of *Pinus longaeva* (Bristlecone Pine) and other North American pines. *Oecologia* 51: 107—115.
* Matyssek, R. (1986) Carbon, water and nitrogen relations in evergreen and deciduous conifers. *Tree Physiology* 2: 177—187.
* Sobrado, M. A. (1991) Cost-Benefit Relationships in Deciduous and Evergreen Leaves of Tropical Dry Forest Species. *Functional Ecology* 5 (5): 608—616.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 177924670 |
**Кніга Вялікаму Чарцяжу** — падрабязнае апісанне карты ўсёй тэрыторыі Расіі і суседніх дзяржаў XVI—XVII стагоддзяў, так званага «Вялікага Чарцяжа ўсёй Маскоўскай дзяржаве», складзенаму па ўказанні цара ўсяе Русі Івана Васільевіча пасля 1552 года і перамаляванага з прычыны поўнага зносу каля 1600 года. Першы вядомы поўны збор геаграфічных і этнаграфічных звестак аб Расіі і сумежных дзяржавах. Другая рэдакцыя складзеная ў 1627 годзе ў Разрадным прыказе.

Гл. таксама
-----------

* Вялікі Чарцёж
* Геаграфічны атлас

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кніга Вялікаму Чарцяжу
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Абраменка.

**Аляксандр Уладзіміравіч Абраменка** (укр.: Олександр Володимирович Абраменко; нар. 4 мая 1988, Пэрвамайскы, Харкаўская вобласць, УССР) — украінскі фрыстайліст, які спецыялізуецца ў лыжнай акрабатыцы, алімпійскі чэмпіён 2018 года (першы і пакуль адзіны мужчына з Украіны, які выйграў золата зімовых Алімпійскіх гульняў), прызёр чэмпіянату свету 2019 года. Пераможца і прызёр этапаў Кубка свету, уладальнік малога хрустальнага глобуса сезона 2015/2016 гадоў. Заслужаны майстар спорту Украіны.

Зноскі
------

1. ↑  FIS database Праверана 26 красавіка 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q212928'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105753098'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | FIS (фрыстайл) · Olympedia · Olympic Channel · TheSports.org · МАК |
**Букавінскі ўніверсітэт** — украінская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў Чарнаўцах.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Навучальная ўстанова неаднаразова мяняла сваю назву і статус:

* 1995 - Прыватны тэхнікум аўдыту і правазнаўства
* 1999 - Чарнавіцкі фінансава-юрыдычны каледж
* 2001 - Чарнавіцкі фінансава-юрыдычны інстытут
* 2005 - Букавінскі інстытут
* 2006 - Букавінскі ўніверсітэт

Вучэбна-навуковую работу ўніверсітэта забяспечвае выкладчыцкі корпус, які складаецца з 170 прафесараў, дацэнтаў, выкладчыкаў, спецыялістаў-практыкаў. ВНУ мае ўласнае друкаванае прафесійнае навуковае выданне, рэкамендаванае Міністэрствам адукацыі і навукі Украіны для публікацыі вынікаў дысертацыйных даследаваняў - "Зборнік навуковых прац. Эканамічныя навукі". Маецца праграма падвойнага дыплому з партнёрскімі ВНУ з ЕС. Універсітэт мае чатыры ўласных навучальных карпусы, бібліятэку з кніжным фондам больш за 35 тысяч асобнікаў, кафэ, камп'ютарныя лабараторыі і інш.

Структура
---------

* Факультэт інфармацыйных тэхналогій і эканомікі
* Юрыдычны факультэт
* Каледж

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт установы
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ганчароў.
**Аляксандр Аляксеевіч Ганчароў** (18 мая 1948, г. Ламаносаў, Ленінградская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1971 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. З 1971 года ў Інстытуце «Белпрампраект» (галоўны архітэктар праектаў). З 1989 г. па цяперашні час узначальвае персанальную творчую майстэрню. Выкладаў на архітэктурным факультэце БДПА.

Член Саюза архітэктараў БССР з 1975 года. Член КПСС з 1979 года. Пражывае ў г. Мінску.

Творчасць
---------

Інстытут будаўніцтва і архітэктуры Дзяржбуда БССР
Асноўныя работы: будынкі Мінскага завода халадзільнікаў (1972), завода аптычнага шкла ў Лідзе (1984), комплекс Інстытута будаўніцтва і архітэктуры Дзяржбуда Беларусі (1982), будынкі Мінскага навукова-вытворчага аб’яднання «Цэнтр» (1986, усе ў сааўт.) у Мінску; БелАЗ (1976, у сааўтарстве) і канструктарска-даследчая база БелАЗа ў Жодзіне (1976), маторны завод у г. Стоўбцы (будаваўся з 1990, у сааўтарстве), вытворча-складская база ТДА «Віталюр» на аўтамагістралі Мінск — нацыянальны аэрапорт «Мінск» (2003), прыгранічны грузавы тэрмінал «Казловічы-2» у г. Брэсце (2006); навучальна-трэніровачная база фрыстайлу са спартыўна-аздараўленчым комплексам у г. Мінску.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны дыпломам СА СССР за дыпломную працу «Падшыпнікавы завод у г. Маладзечна» (1971); дыпломам і заахвочвальнай прэміяй на аглядзе творчых дасягненняў савецкай архітэктуры 1973—1977 гг. (Масква, 1978); медалём «За працоўную доблесць» (1977); граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1980); дыпломамі на рэспубліканскіх аглядах лепшых твораў года (1978, 1982, 1991); дыпломамі нацыянальных фестываляў архітэктуры (1999, 2003).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Ганчароў Аляксандр Аляксеевіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
2. 1 2 3 4 5  Гончаров Александр Алексеевич // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
3. ↑  Гончаров Александр Алексеевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* Ганчароў Аляксандр Аляксеевіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Гончаров Александр Алексеевич // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Гончаров Александр Алексеевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Нікалаеў.
**Аляксандр Аляксандравіч Нікалаеў** (9 красавіка 1925, Віцебск) — беларускі вучоны ў галіне паталагічнай анатоміі. Доктар медыцынскіх навук (1976), прафесар (1978).

Біяграфія
---------

Скончыў Віцебскі медыцынскі інстытут (1952). 3 1956 г. у Віцебскім медыцынскім універсітэце (у 1965—90 загадчык кафедры).

Навуковыя працы па марфалогіі пухлін; па парэнхіматозна-страмальных узаемаадносінах, эпідэміялогіі і марфагенезе пухлін шчытападобнай залозы і страўніка.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны 2-й ступені, Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларусі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Нікалаеў Аляксандр Аляксандравіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн. 2000. — Т. 11. — С. 333.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бельскі.
**Аляксандр Аляксеевіч Бе́льскі** (нар. 4 снежня 1932, г. Барысаў) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1958 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. 3 1958 года працуе ў інстытуце «Віцебскграмадзянпраект» (архітэктар, кіраўнік групы, дырэктар, кіраўнік майстэрні, галоўны архітэктар інстытута, намеснік дырэктара па архітэктуры), у 1961—1962 гадах галоўны архітэктар Віцебска, у 1967—1974 гадах начальнік абласнога ўпраўлення па будаўніцтве і архітэктуры, з 1974 года — намеснік дырэктара па архітэктуры Віцебскграмадзянпраекта.

Творы
-----

Забудова Цэнтральнай плошчы ў Наваполацку
Будынак Віцебскага абкама КПБ
Навучальна-лабараторны корпус Віцебскага медыцынскага інстытута
Асноўныя работы: у Наваполацку — забудова Цэнтральнай плошчы; у Віцебску — 90-кватэрны жылы дом з рэстаранам «Аўрора» (1970, у сааўтарстве), праекты забудовы і добраўпарадкавання Маскоўскага праспекта і плошчы Перамогі (1974, у сааўтарстве), будынак Дзіправадгаса[d] (1976), навучальна-лабараторны корпус медыцынскага інстытута (1981, у сааўтарстве); помнік падпольшчыкам каля Смаленскага рынку (1967, скульптар А. Паўлючык), помнік ахвярам фашызму (1965), праекты дэталёвай планіроўкі цэнтраў і жылых раёнаў Віцебска (1973), Оршы (1967), Полацка (1965); праекты забудовы і добраўпарадкавання вул. Леніна ў Оршы, Маладзёжнай у Наваполацку; забудова в. Акцябрская саўгаса «Сялюты» (у сааўтарстве, прэмія Савета Міністраў СССР 1976), Дом культуры (1979).

Член Саюза архітэктараў СССР з 1961 года. Член КПСС з 1964 года. Пражывае ў г. Віцебску.

Узнагароды
----------

Прэмія Савета Міністраў СССР (1976, у аўтарскім калектыве), узнагароджаны залатым і бронзавым медалямі ВДНГ СССР (1974, 1973).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Бельскі Аляксандр Аляксеевіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Бельский Александр Алексеевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Сюда-Баба** (польск.: Siuda Baba) — старадаўні польскі народны звычай, які адзначаўся ў панядзелак на Велікодным тыдні, сёння захаваўся толькі ў вёсках пад Кракавам. Сюда-Баба — мужчына, апрануты ў жанчыну запэцканую сажай і ў падранай вопратцы. Яна ходзіць па хатах у суправаджэнні цыгана і некалькіх кракаўцаў, збірае ахвяраванні і шукае маладых жанчын, каб запэцкаць іх сажай.

Гл. таксама
-----------

* Палівальны панядзелак

Зноскі
------

1. ↑  Barbara Ogrodowska: Zwyczaje, obrzędy i tradycje w Polsce. Warszawa: Verbinum, 2001, s. 190.

Спасылкі
--------

* Мокрый понедельник (liveinternet.ru)  (руск.)
* Традиционные народные праздники ч.1 Архівавана 24 лістапада 2020. (polska.org.ua)  (руск.)
* Easter Monday — Poniedziałek Wielkanocny (pajtoday.blogspot.ru)  (англ.)
* Tasting Malopolska. Easter (symposium.pl)  (англ.)
* Calendar of Polish and local holidays (film-commission.pl)  (польск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Беларускія ведамасці (значэнні).
**«Беларускія ведамасці»** — штотыднёвая грамадска-палітычная і літаратурная газета на беларускай мове.

Выдавалася ў Вільні (14.9.1921 — 15.1.1922). Рэдактар-выдавец М. Гарэцкі.

Асвятляла эканамічнае і палітычнае жыццё ў Сярэдняй Літве і Заходняй Беларусі на першым этапе іх інкарпарацыі ў склад Рэспублікі Польшча, вяла работу па выхаванні палітычнай і нацыянальнай самасвядомасці беларускага народа, па згуртаванні яго дэмакратычных сіл, выкрывала паўсюднае парушэнне польскай адміністрацыяй правоў чалавека, фальсіфікацыю перапісу насельніцтва, паведамляла пра гаротнае становішча былых бежанцаў — ахвяр І сусветнай вайны, масава рэпатрыіраваных з Савецкай Расіі, і абыякавасць улад да іх праблем. Друкавала матэрыялы па гісторыі Беларусі, якія садзейнічалі абуджэнню гістарычнай памяці беларусаў (аўтары У. Ігнатоўскі, П. Станіч, М. Кахановіч, А. Смоліч), Пісала пра аўтакефалію царквы ў славян і праблемы аўтакефаліі беларускай праваслаўнай царквы (Т. Вароніч), будучы лёс Віленшчыны (М. Краўцоў), кааператыўны рух у краі (I. Мялешка, С. Чыжэўскі і інш.). Шмат увагі аддавала барацьбе за нацыянальную асвету і школу на роднай мове, інфармавала пра станаўленне беларускага школьніцтва, апублікавала статут Таварыства беларускай школы, мемарыял Цэнтральнай беларускай школьнай рады да міністра асветы Польшчы, артыкулы пра школьную палітыку ўлад, самаахвярнасць энтузіястаў беларускай школьнай справы (М. Гарэцкі, пад крыптанімам «А. В.»). На старонках газеты змешчаны матэрыялы пра Беларускую нацыянальна-палітычную нараду ў Празе, на якой прысутнічалі прадстаўнікі розных частак падзеленай Беларусі і ўсіх беларускіх асяродкаў (допісы Кастусёнка), рашэнне Беларускага нацыянальнага камітэта адносна выбараў у Віленскі сейм і матывіроўка іх байкоту, артыкулы на актуальныя палітычныя тэмы М. Гарэцкага (пад псеўд. А. Мсціслаўскі, Дзед Кузьма), інфармацыя пра культурна-грамадскі рух беларусаў у Латвіі, палітычныя і культурныя падзеі ў Літве, Украіне, Савецкай Беларусі, свеце і краі.

Друкавала этнаграфічныя матэрыялы пра Беларусь, фальклорныя запісы, раздзелы з «Хрэстаматыі беларускае літаратуры. XI век — 1905 г.» М. Гарэцкага і творы з «Беларускага дэкламатара», вершы і апавяданні Г. Леўчыка, Л. Родзевіча, Н. Арсенневай, А. Маленца, Ф. Умястоўскага, Я. Пачопкі, М. Гарэцкага і інш. змясціла рэцэнзію У. Жылкі на паэзію Н. Арсенневай. 3 літаратурных і гістарычных матэрыялаў, апублікаваных у газеце, выдадзены «Беларускі дэкламатар» і 3 зборнікі (1921).

Выйшла 19 нумароў. Напярэдадні выбараў у Віленскі сейм газета закрыта ўладамі Сярэдняй Літвы. Яе рэдактар М. Гарэцкі быў зняволены ў Лукішскую турму, потым дэпартаваны з Вільні.

Зноскі
------

1. ↑  ЭнГістБел, Т.1 с.460 Ліс А. С.

Літаратура
----------

* Ліс А. «Беларускі ведамасці» // ЭГБ у 6 т. Т. 1. Мн. 1993.
**Герб Беразіна** — геральдычны знак горада Беразіна, Бярэзінскага раёна Мінскай вобласці Беларусь.

Апісанне
--------

Перасечаны іспанскі шчыт, у верхнім срэбным полі якога намаляваны ліс чырвонага колеру, звернуты направа, які паўстае з залатой кароны і трымае ў лапах залатую стралу, перакрыжаваную дзвюма папярэчынамі, — герб «Ліс». У ніжнім зялёным полі размешчаны тры перакуленыя срэбныя дубовыя лісткі з двума жалудамі.
Герб зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь 22 лістапада 2007 г. № 595.

Спасылкі
--------

* Герб города Березино // «Геральдика Беларуси»  (руск.)

| ⛭Гербы адзінак Мінскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
Барысаў ·  Беразіно ·  Валожын ·  Вілейка ·  Дзяржынск ·  Жодзіна ·  Заслаўе ·  Капыль ·  Клецк ·  Крупкі ·  Лагойск ·  Любань ·  Маладзечна ·  Мар’іна Горка ·  Мінск1 ·  Мядзел ·  Нясвіж ·  Салігорск ·  Слуцк ·  Смалявічы ·  Старыя Дарогі ·  Стоўбцы ·  Узда ·  Фаніпаль ·  Чэрвень |  |
| Гарадскія пасёлкі | 
Бобр ·  Гарадзея ·  Івянец ·  Радашковічы |
| Раёны | 
Мінскі |
| 1 не ўваходзіць у склад вобласці |
**Герб Вадуца** — афіцыйны геральдычны сімвал сталіцы Ліхтэнштэйна Вадуца.

Апісанне
--------

Герб Вадуца уяўляе сабой традыцыйны геральдычны шчыт іспанскай формы, крыжападобна падзелены на 4 раўназначныя часткі. Першае і чацвёртае поле (верхняя правая і ніжняя левая часткі) пафарбаваны ў срэбны (белы) колер, другое і трэцяе (верхняя левая і ніжняя правая часткі) — у чырвоны. На кожнай срэбнай частцы размешчана выява традыцыйнай княжацкай кароны, выканана чырвоным колерам. На чырвоных палях размяшчаюцца аднолькавыя выявы срэбнага царкоўнага сцяга і трох кольцаў над ім. Срэбны сцяг на гербе служыць напамінам пра тое, што граф Хартман III Вардэнберг-Саргані у 1342 атрымаў у дар землі, якія на сённяшні час з’яўляюцца тэрыторыяй Оберланда, а частка тэрыторыі Унтерланд. Дагавор, згодна з якім адбылося ўручэнне зямель графу, і стаў пачаткам існавання графства Вадуц. Таксама гэты сімвал служыць указаннем на тое, што графы Вадуца заснавалі царкву Святога Флорына. Герб быў падараваны жыхарам Вадуца кіраўніком дзяржавы ў 1978 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Сталіца Ліхтэнштэйна — Вадуц Архівавана 2 красавіка 2012.
**Герб Бруселя** — афіцыйны геральдычны сімвал сталіцы  Бельгіі  Бруселя.

Апісанне і сімвалізм
--------------------

Герб Бруселя ўяўляе сабой геральдычны шчыт традыцыйнай  французскай формы, асноўнае поле якога афарбавана ў чырвоны колер. У цэнтры шчыта размешчана выява арханёла  Міхаіла з дзідай і шчытом у руках, выкананая залатым колерам.

Асаблівасцямі гэтай выявы з’яўляюцца адсутнасць плашча, непакрытая галава арханёла і круглы шчыт з Георгіеўскі крыжам у яго руках.

Дзідай, вярхушка якой выканана ў выглядзе крыжа, Архангел паражае крылатага д’ябла, намаляванага чорным колерам.
Упершыню постаць Міхаіла з’явілася ў Бруселі ў XIII стагоддзі, яна прысутнічала на даверчых пячатках горада. На брусельскім жа гербе падобная выява прысутнічае з XVI стагоддзя.

У сучаснай сваёй інтэрпрэтацыі герб Бруселя быў зацверджаны ў 1844 годзе. У некаторых выпадках герб горада малюецца упрыгожаным залатым каралеўскім вянком з чырвоным і зялёным каштоўнымі камянямі.

Гісторыя
--------

 Герб Бруселя ў складзе напалеонаўскай Францыі

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Герб Бруселя на Вікісховішчы |

* Флаги и гербы мировых столиц. Укл. К. Я. Нежинський. Москва. «Эксмо»-2009. ISBN 978-5-699-33497-1
* Webside on the Coat of Arms of the City of Brussels