**Ашмянка** — рака ў Гродзенскай вобласці Беларусі, левы прыток Віліі.

Даўжыня 105 км. Плошча вадазбору 1490 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 13,4 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8 ‰.

Назва
-----

Назва балцкага паходжання. Адпачатны выгляд назвы Ašmena. Балцкія таксама назвы яе прытокаў Балтупа, Вайгета, Лоша, Кернава, Лэйлупка, Панарка.

Ад пачатку назоўных даследаванняў назву звязвалі з літоўскім ašmenis «астрыё», ажно пакуль не было ўдакладнена: ašmenis разам з літ.: akmuo «камень» абодва ўзыходзяць да варыянтаў аднаго і таго ж індаеўрапейскага кораня \**ak'-* / \**ak-* «востры». Назвы каменя ад двух гэтых варыянтаў размеркаваліся па розных моўных групах — у інда-іранскую і ў балцка-славянскую адпаведна. У мове балтаў захаваліся абодва гэтыя корані: ад \**ak-* — akmen- «камень», ад \**ak'-* — ašmen- «вастрыё» ды (на перыферыі мовы) ašmen- «камень».

Гэта ілюструе і наваколле ракі: прадмесце Ашмянаў — Акмянеі (ад akmen- «камень»), а на поўначы ад горада цячэ рэчка Каменка, назва якой — гэта пазнейшая «калька» з балцкай «каменнай» назвы ракі Ашмяны.

Дыялектным варыянтам асновы *Ašm-* з’яўляецца аснова *Asm-*, якая ў назвах возера Восмата, рэк з назвамі тыпу Осма / Восма / Восьма на Верхнім Падняпроўі і Верхнім Павоччы. Іх адпачатная форма аднаўляецца як *\*Asma*.

Назва Ашмяны (Ашмянкі) значыць «Камяністая (рака)».

Асноўныя прытокі
----------------

**Справа**: Забалаць, Гаружанка, Панарка, Сікуня, Сікунка, Куна, Галянка. **Злева**: Лоша, Кернава, Гайголка.

На рацэ
-------

**Вадасховішча**: Рачунскае. **Зоны адпачынку**: Ашмянка. **ГЭС**: Рачунская.

Агульнае
--------

Пачынаецца каля вёскі Мураваная Ашмянка Ашмянскага раёна, у вярхоўі працякае па цэнтральнай частцы Ашмянскага ўзвышша, у сярэднім і ніжнім цячэнні па Нарачанска-Вілейскай нізіне. Каля вёскі Харанжышкі сажалка плошчай 0,02 км². У пойме меліярацыйныя каналы. Даліна выразная, яе шырыня 1—1,5 км. Пойма роўная, перасечаная, шырынёй ад 200 да 300 м, у ёй некалькі азёр — найбольшае возера Рыжае. Рэчышча ў межань да вусця ракі Гаружанка мае шырыню 3—5 м, ніжэй 15—20 м; на працягу 6,3 км каналізаванае (ад вёскі Мураваная Ашмянка да вусця ракі Забалаць). Берагі стромкія, абрывістыя, у ніжнім цячэнні параслі хмызняком. Замярзае ў сярэдзіне снежня, крыгалом у канцы сакавіка.

Зноскі
------

1. ↑  Топоров В. Н. Две заметки из области балтийской топонимии (этимологический аспект) [1959] // В. Н. Топоров. Исследования по этимологии и семантике. Т.4. Кн. 2. М. 2010. С. 74-77.
2. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 181, 200.
3. ↑  *Топоров В. Н.* Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 301—302.
4. ↑  В. Н. Топоров. «Baltica» Подмосковья // Балто-славянский сборник. Москва, 1972. С. 255.

Літаратура
----------

* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1–2. – Л. 1971.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с. 40 л. ил. (руск.)
* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.

| ⛭Вілія (*Нярыс*) |
| --- |
| Левыя прытокі | 
* Ашмянка
* Вільня
* Газоўка
* Дзвінаса
* Дразда
* Ілія
* Кабылянка
* Крайшчанка
* Паўпе
* Смердзія
* Уша
* Кужэц
* Оксна
* Усцізеркі

 |
| Правыя прытокі | 
* Балошынка
* Белавароціца
* Дудка
* Жэймяна
* Кямеліна
* Лонва
* Палавойка
* Пела
* Нарач
* Сарачанка
* Сластаўка
* Спорня
* Страча
* Сэрвач
* Сянканка
* Сярчыстая
* Швянтойі

 |
| Вадасховішча | Вілейскае |
| Гарады на рацэ | 
* Вілейка
* Вільнюс
* Каўнас

 |