**П'ер дэ Фрэдзі, барон дэ Кубертэн** (фр.: Pierre de Frédy, baron de Coubertin) (1 студзеня 1863, Парыж, Францыя — 2 верасня 1937, Жэнева, Швейцарыя) — французскі спартыўны і грамадскі дзеяч, гісторык, педагог, літаратар; барон. Ініцыятар арганізацыі сучасных Алімпійскіх гульняў (праводзяцца з 1896). Прэзідэнт Міжнароднага алімпійскага камітэта (МАК, 1896—1916, 1919—1925).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Парыжы ў арыстакратычнай сям'і, трэцяе дзіцё Шарля Луі і Агаты-Габрыэль дэ Мірвіль. Наведаўшы шэраг каледжаў і ўніверсітэтаў Вялікабрытаніі і Амерыкі, вырашыў разнастаіць сваю адукацыю. Вялікае значэнне Кубертэн надаваў заняткам спортам, як важнаму складальніку жыцця маладых людзей, аднаго з умоў гарманічнага развіцця асобы. У прыватнасці, Кубертэн захапляўся рэгбі і выконваў абавязкі рэферы на фінальным матчы першага французскага чэмпіянату паміж камандамі «Рэсінг метро» і «Стад Франсэ».

Алімпійскія гульні
------------------

Кубертэн шмат разважаў над ідэяй правядзення міжнародных спаборніцтваў у мэтах папулярызацыі спорту. Заўважыўшы ўзрастаючую цікавасць грамадства да Антычных алімпійскіх гульняў, выкліканую гучнымі археалагічнымі адкрыццямі ў Алімпіі, Кубертэн распрацаваў праект адраджэння Алімпійскіх гульняў і выступіў 25 лістапада 1892 года ў Сарбоне, сусветна вядомым Парыжскім універсітэце, з дакладам «Адраджэнне алімпізму».

23 чэрвеня 1894 года старанні Кубертэна ўвянчаліся поспехам. На кангрэсе ў Сарбоне было прынятая гістарычнае рашэнне: «Паколькі няма ніякіх сумневаў у перавагах, якія прадстаўляюцца адраджэннем Алімпійскіх гульняў, як з пункту гледжання спартыўнай, так і інтэрнацыянальнай, і будуць адроджаныя гэтыя гульні на асновах, якія адпавядаюць патрабаванням сучаснага жыцця». Таксама быў заснаваны Міжнародны алімпійскі камітэт (МАК), у якім Кубертэн заняў пасаду генеральнага сакратара. Было вырашана праводзіць Гульні кожныя чатыры гады. Пасля абмеркавання кангрэс падтрымаў прапанову сябра Кубертэна Дэметрыуса Вікеласа аб правядзенні Першых Алімпійскіх гульняў сучаснасці ў Афінах, у знак пераемнасці Гульням старажытнасці. Дэметрыус Вікелас быў абраны прэзідэнтам Алімпійскага камітэта.

Гульні адбыліся ўлетку 1896 года і мелі вялікі поспех. Пасля іх завяршэння Кубертэн вызваленае месца прэзідэнта МАК.

У далейшым Алімпійскаму руху прыйшлося сутыкнуцца з сур'ёзнымі цяжкасцямі, бо наступныя Гульні — 1900 годзе ў Парыжы і 1904-га ў Сент-Луісе — прыцягнулі мала ўвагі на фоне Сусветнай выстаўкі, якая праходзіла адначасова з імі. Становішча змянілася ў 1906 годзе, калі адбыліся так званыя Прамежкавыя гульні ў Афінах, і Алімпійскія гульні сталі самай значнай спартыўнай падзеяй.

Да Гульняў 1912 года ў Стакгольме П'ер дэ Кубертэн стварыў новую спартыўную дысцыпліну — сучаснае пяціборства.

З 1912 па 1948 праводзіліся Конкурсы мастацтваў на Алімпійскіх гульнях, уключаныя ў праграму Гульняў па ініцыятыве П'ера дэ Кубертэна. У 1912 годзе, пад псеўданімам удзельнічаючы ў Конкурсе мастацтваў на V Алімпійскіх гульнях у Стакгольме, П'ер дэ Кубертэн заваяваў залаты медаль за «Оду спорту» (намінацыя — літаратура).

У 1916 годзе, у разгар Першай сусветнай вайны, Кубертэн надзеў мундзір і адправіўся на фронт, дзе далучыўся да Французскага войска. У гэтых умовах ён не мог і не лічыў магчымым заставацца на пасту прэзідэнта МАК. Кубертэн настаяў на перадачы паўнамоцтваў аднаму з членаў камітэту Гадфруа дэ Бланэ, як прадстаўніку нейтральнай Швейцарыі. Праз год пасля сканчэння вайны, у 1919 годзе Кубертэн ізноў узначаліў Міжнародны алімпійскі камітэт.

Помнік П'еру дэ Кубертэну ў Лазане
Пасля Алімпійскіх гульняў 1924 года ў Парыжы, якія мелі значна большы поспех чым Гульні 1900 гады, Кубертэн пакінуў пост прэзідэнта МАК. Новым кіраўніком камітэту стаў бельгіец Анры дэ Бае-Латур.

П'ер дэ Кубертэн заставаўся Ганаровым Прэзідэнтам МАК да канца жыцця. Ён памёр у 1937 годзе ў Жэневе і быў пахаваны ў Лазане — горадзе, дзе знаходзіцца штаб-кватэра МАК. Яго сэрца было пахавана асобна, у мануменце поруч з руінамі старажытнай Алімпіі.

Рух скаўтаў
-----------

У 1911 годзе ў Францыі былі заснаваныя дзве міжрэлігійныя скаўцкія арганізацыі, заснавальнікам адной з якіх — Eclaireurs Francais (EF) стаў П'ер дэ Кубертэн. Іншую, Eclaireurs de France (EdF) заснаваў Нікаля Бенуа. Пазней гэтыя арганізацыі былі аб'яднаныя.

Прыватнае жыццё
---------------

П'ер дэ Кубертэн ажаніўся ў 1895 годзе на Мары Ратан, якая паходзіла з сям'і сяброў. Іх першынец Жак быў разумова адсталым, а дачка Рэнэ пакутавала на нервовыя засмучэнні. Дзеці Кубертэна не пакінулі нашчадзтва. Абодва пляменнікі Кубертэна, з якімі яны былі блізкія, загінулі падчас вайны. Жонка Кубертэна памерла ў 1963 годзе ва ўзросце 101 года.

Медаль П'ера дэ Кубертэна
-------------------------

Медаль П'ера дэ Кубертэна ўручаецца Міжнародным алімпійскім камітэтам за праяўленае высакароднасці і вернасць духу «Fair Play» падчас Алімпійскіх гульняў.
Шматлікімі спартсменамі і гледачамі гэтая ўзнагарода прызнаецца найважнейшай, нават больш каштоўнай за залаты алімпійскі медаль. МАК таксама называе ўручэнне Медаля П'ера дэ Кубертэна найвялікшым гонарам, якой можа быць удастоены спартсмен.

Філятэлія
---------

* Паштовая марка Азербайджану, прысвечаная П'еру дэ Кубертэну, 1994Паштовая марка Азербайджану, прысвечаная П'еру дэ Кубертэну, 1994
* Паштовая марка Малдовы з фота Кубертэна, 1994Паштовая марка Малдовы з фота Кубертэна, 1994

Сачыненні
---------

* Une Campagne de 21 ans.. Paris: Librairie de l'Éducation Physique. 1908.
* La Chronique de France (7 vols.). Auxerre and Paris: Lanier. 1900—1906.
* L'Éducation anglaise en France. Paris: Hachette. 1889.
* L'Éducation en Angleterre. Paris: Hachette. 1888.
* Essais de psychologie sportive. Lausanne: Payot. 1913.
* L'Évolution française sous la Troisième République. Paris: Hachette. 1896.
* France Since 1814. New York: Macmillan. 1900.
* La Gymnastique utilitaire. Paris: Alcan. 1905.
* Histoire universelle (4 vols.). Aix-en-Provence: Société de l'histoire universelle. 1919.
* Mémoires olympiques. Lausanne: Bureau international de pédagogie sportive. 1931.
* Notes sur l'éducation publique. Paris: Hachette. 1901.
* Pages d'histoire contemporaine. Paris: Plon. 1908.
* Pédagogie sportive. Paris: Crés. 1922.
* Le Respect Mutuel. Paris: Alean. 1915.
* Souvenirs d'Amérique et de Grèce. Paris: Hachette. 1897.
* Universités transatlantiques. Paris: Hachette. 1890.

Зноскі
------

1. ↑  birth certificate<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q83900'></a>
2. ↑  Архівавана 7 чэрвеня 2015. Архівавана 7 чэрвеня 2015. Архівавана 7 чэрвеня 2015. Архівавана 7 чэрвеня 2015. Архівавана 7 чэрвеня 2015. Архівавана 7 чэрвеня 2015. Pierre de Coubertin and the arts  (англ.) Архівавана 7 чэрвеня 2015.
3. ↑   Архівавана 17 красавіка 2008. Art Competition 1912  (англ.)
4. ↑  Біяграфія Кубертэна на sports-reference.com  (англ.) Архівавана 8 лістапада 2012.
5. ↑  Біяграфія Кубертэна на gypy.sk (сайт гімназіі імя Кубертэна)  (англ.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме П’ер дэ Кубертэн

| ⛭ Прэзідэнты Міжнароднага алімпійскага камітэта  |
| --- |
| 
* Дэметрыус Вікелас (1894—1896)
* П’ер дэ Кубертэн (1896—1916 і 1919—1925)
* Годфруа дэ Блонэ (в. а. 1916—1919)
* Анры дэ Байе-Латур (1925—1942)
* Сігфрыд Эдстром (в. а. 1942—1946, 1946—1952)
* Эйверы Брэндэдж (1952—1972)
* Майкл Морыс (1972—1980)
* Хуан Антоніа Самаранч (1980—2001)
* Жак Роге (2001—2013)
* Томас Бах (з 2013)

 |



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Ларуса · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Munzinger · Treccani · Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90734536 · BNC: a10070266 · BNE: XX896600 · BNF: 12088638c, 103565654 · CiNii: DA0252998X · CONOR: 187868259 · GND: 118522418 · ICCU: LO1V376185 · ISNI: 0000 0000 8228 3147 · LCCN: n80111162 · LNB: 000120629 · NDL: 00436727 · NKC: jn19990001509 · NLA: 36060275 · NLG: 149544 · NLP: A1178541X · NSK: 000156300 · NTA: 070906238 · NUKAT: n96000462 · PTBNP: 96384 · LIBRIS: 395551 · SUDOC: 029212766 · VIAF: 49251918 |

 |