**Нарвежская лютэранская царква (НЛЦ), Царква Нарвегіі (ЦН)** (букмал: Den norske kirke, нюнорск Den norske kyrkja, пн.-саамск.: Norgga girku, пд.-саамск.: Nöörjen gærhkoe) — найбуйнейшая рэлігійная суполка ў Нарвегіі, адносіцца да пратэстанцкай канфесіі лютэранскага толку. Абшчына стала набыла статус дзяржаўнай у Нарвегіі пасля расколу большасці дацка-нарвежскага рыма-каталіцкага духавенства з Каталіцкай Царквой, а кароль Дацка-нарвежскай уніі стаў кіраўніком нарвежскай і дацкай хрысціянскай абшчыны з 1537 года. Гістарычна царква была адным з галоўных інструментаў каралеўскай улады і афіцыйнай улады, а таксама важнай часткай дзяржаўнага кіравання; мясцовае самакіраванне грунтавалася на прыходах са значнай афіцыйнай адказнасцю, якую нёс пастар. З даты ўтварэння і да 1814 года, Нарвежская лютэранская царква фактычна была часткай Дацкай лютэранскай царквы.

У ХІХ і ХХ стагоддзях яна паступова саступіла большасць адміністрацыйных функцый свецкай уладзе. Сучасная канстытуцыя Нарвегіі апісвае абшчыну як «народную царкву» краіны і патрабуе, каб кароль Нарвегіі быў яе сябрам. Гэта, безумоўна, самая вялікая рэлігійная арганізацыя ў Нарвегіі; да сярэдзіны ХІХ стагоддзя, дзяржаўная НЛЦ мела амаль поўную манаполію на рэлігію ў Нарвегіі. Гэта была адзіная законная рэлігійная арганізацыя ў Нарвегіі, сяброўства ў якой было абавязковым для кожнага подданага каралеўства, і нікому, акрамя пастараў дзяржаўнай царквы, не дазвалялася склікаць рэлігійныя сходы. Пасля прыняцця Закона «Аб раскольніках» 1845 года, дзяржаўная царква захавала сваё юрыдычна прывілеяванае становішча, у той час як рэлігійным суполкам меншасцей, такім як каталікі, было дазволена заставацца ў Нарвегіі і па закону называцца «раскольнікамі». Царкоўныя служачыя былі дзяржаўнымі службоўцамі з часоў расколу з Рымам да 2017 года, калі абшчына стала юрыдычнай асобай, асобнай ад дзяржаўнай адміністрацыі. Нарвежская лютэранская царква канкрэтна згадваецца ў канстытуцыі 1814 года і падпадае пад дзеянне закона «Аб царкве». Па закону, камуны абавязаны падтрымліваць дзейнасць прыходаў і ўтрымліваць культавыя будынкі і двары. Іншыя рэлігійныя абшчыны маюць права на той жа ўзровень дзяржаўных субсідый, што і НЛЦ.

Сёння Нарвегія з’яўляецца адной з 9 краін Еўропы (і адна з 4 (не ўлічваючы Андору) краін у Еўропе, дзе кіраўнік дзяржавы адначасова з’яўляецца кіраўніком царквы), дзе няма падзелу дзяржавы і царквы і такім чынам, Нарвегія не з’яўляецца свецкай дзяржавай, хаця фармальна з 2017 года ролю манарха замяніў епіскап-прэсэс і рэлігія аддзялілася ад дзяржавы.

Па стане на 2015 год, Нарвежская лютэранская царква налічвала каля 1200 пастараў, сярод якіх каля 25 % — жанчыны (жанчын пачалі ставіць у пастары з 1961 года), 11 дыяцэзій, 106 пробстваў (дэканатаў), каля 1600 цэркваў і капліц і каля 1200 дзеючых прыходаў.

Прававая аснова
---------------

Некалькі канстытуцыйных палажэнняў згадваюць або ўступаюць у сілу для нарвежскіх лютэран. Найбольш важным з’яўляецца 16 раздзел канстытуцыі, у якім гаворыцца: «Царква Нарвегіі, Евангеліцка-лютэранская царква, застаецца нацыянальнай царквой Нарвегіі і падтрымліваецца дзяржавай». Абшчына дадаткова рэгулюецца некалькімі законамі, дзе закон «Аб нарвежскай царкве» з’яўляецца найбольш цэнтральным. У адпаведнасці з 1 раздзелам, мэтай з’яўляецца «стварэнне ўмоў для актыўнага ўдзелу і пастаяннага абнаўлення Евангеліцка-лютэранскай царквы ў Нарвегіі». Закон рэгулюе, сярод іншага, сяброўства, адміністрацыйныя органы царквы на мясцовым, рэгіянальным і цэнтральным узроўнях, маёмасныя адносіны і кіраванне царкоўнымі будынкамі і шмат іншага.

Арганізацыя
-----------

### Правілы сяброўства і прыналежнасці

Сяброўства ў Нарвежскай лютэранскай царкве юрыдычна звязана з хрышчэннем у адпаведнасці з § 3 «Закона аб царкве» 1996 года. Каб быць сябрам нарвежскай лютэранскай абшчыны, чалавек павінен быць ахрышчаны і, альбо пражываць у Нарвегіі, альбо быць подданым Нарвегіі, якія пражываюць за мяжой. Асобы, ахрышчаныя ў іншай лютэранскай абшчыне ці ў іншай хрысціянскай канфесіі, могуць стаць сябрамі нарвежскай царкоўнай абшчыны пасля залічэння. Нельга быць адначасова сябрам НЛЦ і іншай канфесіі. Дзеці залічваюцца ў Нарвежскую лютэранскую царкву з нараджэння, калі абодва бацькі з’яўляюцца сябрамі або калі адзін з бацькоў з’яўляецца сябрам і не пазначана, што дзіця не павінен лічыцца прадстаўніком іншай супольнасці. Калі дзіця дасягае 18-гадовага ўзросту без хрышчэння, яно больш не абавязана належаць да нарвежскай лютэранскай царкоўнай абшчыны. Дзеці, якія належаць да нарвежскіх лютэран, але не ахрышчаныя, уключаюцца ў рэестр сябраў НЛЦ як тыя, хто ёй прыналежаць, але не тыя, хто з’яўляюцца яе сябрамі.

Сябры царкоўнай абшчыны, якія пражываюць у Нарвегіі, належаць да прыходу, які тэрытарыяльна належыць месцу, дзе подданы пражывае. Усе дарослыя ахрышчаныя сябры абшчыны маюць права голасу і маюць права ўдзельнічаць у царкоўных выбарах. Узрост для галасавання складае 15 гадоў, з 2011 года — 18 гадоў (2011). У асаблівых выпадках можа быць пададзена заява аб перадачы права голасу і права на ўдзел у выбарах у іншы прыход.

Залічэнне і ўваход у нарвежскае лютэранства ажыццяўляюцца шляхам асабістага кантакту з мясцовым прыхадским офісам (царкоўным бухгалтарам) па месцы жыхарства. 15 жніўня 2016 года было запушчана электроннае рашэнне для праверкі членства і рэгістрацыі або вываду сродкаў. Гэта рашэнне прывяло да таго, што большасць аперацый уводу і вываду сродкаў зараз адбываецца менавіта такім чынам. Асоба, якая рэгіструецца ў нарвежскай лютэранскай абшчыне, або выходзіць з яе, павінна быць ахрышчана і павінна даць інфармацыю пра імя і месца жыхарства, Нацыянальны ідэнтыфікацыйны нумар, месца хрышчэння і дату, калі дастасавальна, а таксама імя і нацыянальны ідэнтыфікацыйны нумар усіх дзяцей ва ўзросце да 15 гадоў, якія суправаджаюць аднаго з бацькоў.

Залічэнне і выхад з лютэранскай абшчыны Нарвегіі рэгулюецца «Законам аб царкве» § 3 і правіламі аб залічэнні ў Нарвежскую лютэранскую царкоўную абшчыну і выхадзе з яе (4 студзеня 2006 года).

Калі ў 1998 годзе быў створаны цэнтральны царкоўны рэестр, нацыянальны рэестр выкарыстоўваўся ў якасці асновы для рэестра сябраў абшчыны ў Нарвегіі. Пасля пратэстаў, 75 000 сябраў былі выдаленыя пасля крыжаванай праверкі спісаў сябраў у іншых рэлігійных і рэлігійных супольнасцях. Пазіцыя нарвежскай лютэранскай царкоўнай абшчыны заключаецца ў тым, што «менавіта хрышчэнне дае сяброўства ў царкве».

### Царкоўныя прыходы

Нарвежская лютэранская царква мае геаграфічна спецыфічную канцэпцыю царкоўнасці і складаецца з прыхадскіх цэркваў. Акрамя гэтай базавай структуры, ёсць некаторыя выключэнні: глухія цэрквы (прыходы, дзе адбываюцца службы для глухіх) геаграфічна не размежаваны. Тое ж самае адносіцца і да саамскай суполцы ў паўднёвай саамскай моўнай зоне. У НЛЦ таксама праходзяць судовыя працэсы з так званымі выбарчымі цэрквамі, дзе сябрам абшчыны прадастаўляецца магчымасць сфармаваць «асабісты прыход» (гарадская царква Санднэсе).

* Прыход (нарв.: Sogn). Нарвежская лютэранская царква падзелена прыкладна на 1280 согнаў або прыходаў. Прыход уяўляе сабой геаграфічна падзеленую царкву. Сябры абшчыны ў межах абмежаванай геаграфічнай зоны звычайна наведваюць прыход. Прыход мае асобнае судовае памяшканне і звычайна валодае мясцовай царквой. Прыход прадстаўлены двума выбарнымі органамі: прыхадскім саветам для асобнага прыходу і царкоўным саветам, які звычайна ўяўляе прыход у межах муніцыпалітэта. Акрамя таго, на прыходзе праводзіцца агульны сход сябраў абшчыны, прыхадскі сход. Побач з 1274 (у адпаведнасці з 1 студзеня 2011) геаграфічныя прыходы існуе 5 цэркваў для глухіх, 1 царква саамаў у раёне, дзе гавораць на саамскай мове, і 1 выбарчая царква.
* Прыхадскі савет (нарв.: Menighetsråd). З’яўляецца выбарным органам для аднаго прыходу і складаецца з 4-10 абраных сталых сябраў, пяці намеснікаў і аднаго пастара. Прыхадскі савет адказвае за хрысціянскую дзейнасць на прыходзе, рэлігійную адукацыю, дыяканію і царкоўную музыку. Прыхадскі савет таксама адказвае за арэнду царквы, размеркаванне царкоўных ахвярапрынашэнняў (прыхадскія саветы былі ўведзеныя ў 1920 годзе). Прыхадскія саветы абіраюцца кожныя чатыры гады. Яўка выбаршчыкаў на выбарах у прыхадскі савет 2011 года склала 13,43 % па ўсёй краіне.
* Царкоўны сабор (нарв.: Menighetsmøte). Быў ўведзены ў 1873 годзе. На сходзе абшчыны разгледжаюцца такія важныя пытанні, як увядзенне новых богаслужбаў і зборніка гімнаў, будаўніцтва і, магчыма, закрыццё царквы, могілак, сумеснае выкарыстанне, зліццё або іншыя змены межаў прыхода. Усе, хто мае права голасу, сябры нарвежскай лютэранскай царкоўнай абшчыны, якія пражываюць на прыходзе, маюць права голасу на прыхадскім сходзе.
* Царкоўны савет (нарв.: Kirkelig fellesråd). З’яўляецца органам для прыходаў у кожным муніцыпалітэце. Царкоўны савет адказвае за фінансавыя і адміністрацыйныя задачы ад імя прыходаў. Савет складаецца з 1-2 сябраў кожнага прыхадскога савета, пастара і прадстаўніка муніцыпалітэта. У муніцыпалітэтах, дзе ёсць толькі адзін прыход, задачы агульнага савета вырашаюцца прыхадскім саветам, прызначаным прадстаўніком муніцыпалітэта. Ва ўсіх царкоўных саветах ёсць генеральны кіраўнік (царкоўны апякун). У некаторых месцах быў створаны сумесны савет, у які ўваходзяць больш аднаго муніцыпалітэта.
* Прыхадскі пастар (нарв.: Soknepresten). Узначальвае пастарства на прыходзе і мае месца ў прыхадскім савеце.

### Епархія-дэканат

Нарвежская лютэранская царква з’яўляецца епіскапальна-сінадальнай царкоўнай абшчынай і падзелена на 11 епархій і, з 2 кастрычніка 2011 года — з’яўляецца зонай назірання за епархіямі з боку епіскапаў (Нідараскі пробашчы кафедры ў цэнтры ў Тронхейме).

* Епархіяльны савет (нарв.: Bispedømmeråd) былі ўведзеныя ў 1933 годзе. Сёння епархіяльны савет складаецца з епіскапа, 7 сябраў царкоўнай абшчыны, 1 пастара і 1 епіскапа. У епархіі Осла таксама ёсць прадстаўнік глухіх цэркваў. У епархіях Нідараса, Паўднёвага Галаленда і Паўночнага Галаленда ёсць прадстаўнік саамскай царкоўнай абшчыны, паўднёвыя саамы, лулесаамы або паўночныя саамы, адпаведна. Прадстаўнікі абіраюцца часткова шляхам прамых выбараў, часткова шляхам ускосных выбараў сябраў прыхадскога савета ў епархіі. Пастар абіраецца пастарамі дыяцэзіі і сярод пастары, якія з’яўляюцца публічным царкоўным пастарствам. Царкоўныя служачыя абіраюцца іншымі царкоўнымі службоўцамі дыяцэзіі, якія займаюць больш чым на 40 % пасад. У 2011 годзе яўка выбаршчыкаў на прамых выбарах сябраў епархіяльнага савета склала 10,59 % па ўсёй краіне. Епархіяльны савет наймае пастараў у епархіі і нясе бюджэтную адказнасць за пастарства. Сябры епархіяльнага савета таксама з’яўляюцца дэлегатамі савета.
* Епіскап (нарв.: Biskop). Кожную епархію ўзначальвае епіскап. Акрамя таго, Нарвежская лютэранская царква з 2 кастрычніка 2011 года мае сталага вядучага епіскапа-прэсэса з рэзідэнцыяй у Нідарасе (Тронхейм). Епіскап кіруе сходамі і супрацоўнікамі рэлігійнай абшчыны ў дыяцэзіі (пастар, катэхізатар, дыякан, кантар) і іншымі пасадамі. Епіскап узначальвае пастараў у епархіі. Епіскап нясе адказнасць за вучэнне лютэранскай царкоўнай абшчыны і за яе адзінства.
* Епархіяльны дырэктар (нарв.: Stiftsdirektøren) з’яўляецца генеральным дырэктарам епархіяльнай адміністрацыі.
* Пробства (дэканат/благачынне) (нарв.: Prosti) — гэта вобласць кіравання пастарскім служэннем. Існуе 107 дэканатаў (2011). Усе пробствы геаграфічна акрэслены, за выключэннем глухога пробства, якое ўключае глухія цэрквы ў Нарвегіі.
* Пробашч (нарв.: Prosten) узначальвае пастарскае служэнне ў пробстве.

**Дыяцэзіі згадваюцца ў адпаведнасці з гістарычным рангам першых пяці епархій, у залежнасці ад узросту:**

Епархіі Нарвежскай лютэранскай царквы
Епіскапы Нарвежскай лютэранскай царквы ў сакавіку 2007 года.  
На заднем плане, злева направа: Тур Ёргенсэн, Од Бундэвік, Фін Вагле, Эрнст Одвар Бослан, Пер Оскар Хьёлас, Уле Крысціян Квармэ.  
 На пярэднім плане, злева направа: Улаў Шэвеслан, Лайла Рыксасэн Даль, Хельга Хёўглан Бюфугліен, Сальвейг Фіске, Уле Хагесэтэр.

| Дыяцэзія | Кафедра | Фюльке | Заўвагі |
| --- | --- | --- | --- |
| Осло | Осла | Осла, камуны Аскер и Берум (фюльке Акерсхус) | Епіскап Осла адказвае таксама за прыходы для глухіх і вайсковыя прыходы (корпус капеланаў). Епіскап — Кары Вейтэберг (2021) |
| Борг | Фрэдрыкстад | Акерсхус (за выключэннем Аскера и Бэрума), Эстфал | Епіскап — Атле Замэрфельт (2021) |
| Хамар | Хамар | Оплан, Хедмарк | Епіскап — Сальвейг Фіске (2021) |
| Тунсберг | Цёнсберг | Бускеруд, Вестфал | Епіскап — Пэр Арнэ Даль (2021) |
| Агдэр і Тэлемарк | Крысціянсан | Вест-Агдэр, Тэлемарк, Эўст-Агдэр | Епіскап — Стэйн Рэйнердсэн (2021) |
| Ставангер | Ставангер | Ругалан | Епіскап — Івар Браўт (2021) |
| Бьёргвін | Берген | Согн-ог-Ф’юранэ, Хордалан | Епіскап Бьёргвіна таксама адказвае за працу Нарвежскай лютэранскай царквы за мяжой («царква маракоў»). Епіскап — Хальвар Нордхаўг (2021) |
| Мёрэ | Моле | Мёрэ-ог-Румсдал | Епіскап — Інгеборг Мітцёмэ (2021) |
| Нідарас | Тронхейм | Нур-Трондэлаг, Сёр-Трондэлаг | Епіскап — Хельга Хёўглан (2021). Нідараскае пробства з цэнтрам у Тронхейме. З 2 кастрычніка 2011 года з’яўляецца вобласцю назірання за епархіяй, у той час як епіскап Надараса нясе наглядную адказнасць за астатнюю частку епархіі. Дыяцэзія акругі Трондэлаг. Епіскапы: епіскап-прэсэс Надараса Хельга Хёўглан Бюфугліен, епіскап Нідараса Херборг Фінсэт. |
| Сёр-Халугалан | Будзё | Нурлан | Епіскап — Ан-Хелен Фьельдстат Юснэс (2021) |
| Нур-Холугаланн | Тромсё | Тромс, Фінмарк, Шпіцберген | Епіскап — Олаф Ойгарт (2021) |

### Нацыянальны ўзровень

Царква Бака ў Эўрлане, Согн
Царква Фёрдэ, Фёрдэ
* Сабор (нарв.: Kirkemøtet) з’яўляецца вышэйшым выбарным органам абшчыны (заснаваны ў 1984 годзе), у якім удзельнічаюць усе епархіяльныя саветы і епіскапы, у дадатак да кіраўнікоў саамскага царкоўнага савета і міжцаркоўнага савета.
* Савет цэркваў (нарв.: Kirkerådet) (створаны ў 1969 годзе, перагледжаны ў 1984 годзе) з’яўляецца падрыхтоўчым органам для савета і выканаўчым органам у перыяд паміж пасяджэннямі савета.
* Епіскапскі сабор (нарв.: Bispemøtet) складаецца з усіх 12 епіскапаў. Сход не можа звязваць асобнага епіскапа, але «працуе для каардынацыі задач, якія ў адпаведнасці з дзеючымі правіламі належаць епіскапам» (рэгламент епіскапскага сходу, усталяваны 6 чэрвеня 1997 года). Епіскапскі сход праводзіцца тры разы на год і праходзіць пад старшынствам прэсэсаў. Прэсэс з’яўляецца прадстаўніком епіскапа ў царкоўным савеце.
* Царкоўны савет саамаў (нарв.: Samisk kirkeråd) (заснаваны ў 1992 годзе) працуе над забеспячэннем служэння на саамскай мове і забеспячэннем павагі саамскіх традыцый.
* Міжцаркоўны савет (нарв.: Mellomkirkelig råd) адказвае за кантакты з лютэранамі ў іншых краінах і міжнароднымі арганізацыямі, а таксама за экуменічныя і міжрэлігійныя кантакты ў Нарвегіі.
* Навучальны камітэт (нарв.: Den norske kirkes lærenemnd) (створаны ў 1988 годзе) з’яўляецца незалежным экспертным органам, які па запыце займаецца пытаннямі дактрыны. У школе налічваецца ў агульнай складанасці 20 сябраў.
* Царкоўнае партнёрства (нарв.: Kirkepartner) (заснавана ў 2013 годзе) як сумесная кампанія падраздзяленняў Нарвежскай лютэранскай царквы для прадастаўлення сумесных паслуг.

#### Іншыя камітэты і выбарчыя органы

* Камітэт па справах моладзі (нарв.: Utvalg for ungdomsspørsmål) пры царкоўным савеце.
* Моладзевы сабор (нарв.: Ungdommens kirkemøte) (упершыню ў 1993 годзе) з’яўляецца кансультатыўным органам, які забяспечвае, каб моладзь у царкоўнай абшчыне выказвала свае погляды. Тут, акрамя дэлегатаў ад розных моладзевых епархіяльных саветаў, сустракаюцца прадстаўнікі дзіцячых і моладзевых арганізацый, звязаных з НЛЦ. У епархіях таксама існуюць моладзевыя саветы і моладзевыя камітэты.
* Камітэт па набажэнствах (нарв.: Nemnd for gudstjenestliv).
* Тэалагічны трыбунал (нарв.: Teologisk nemnd) пры царкоўным савеце.
* Камітэт па міжнародных справах (нарв.: Komiteen for internasjonale spørsmål) пры міжцаркоўным савеце.
* Багаслоўская камісія (нарв.: Den norske kirkes lærenemnd) адказвае за пытанні веравучэння. У яе працы ўдзельнічае 20 сябраў.

### Саамскае царкоўнае жыццё і глухія цэрквы

Саамскае царкоўнае жыццё. Саамскі царкоўны савет нясе нацыянальную адказнасць за царкоўнае жыццё саамаў. У трох самых паўночных епархіях ён абіраецца прадстаўніком саамскай суполкі ў епархіяльным савеце. Епархія Нідараса нясе асаблівую адказнасць за царкоўнае жыццё саамаў. Стратэгічны план на 2011 савет пастанавіў: Біблія, набажэнствы, псалмы і вывучэнне саамскіх моў з’яўляюцца прыярытэтнымі абласцямі ў царкоўным жыцці саамаў. Саамскі царкоўны савет удзельнічае ад імя Нарвежскай лютэранскай царквы.

Цэрквы глухіх клапоціцца аб працы Нарвежскай лютэранскай царквы для глухіх і слаба чуючых. Глухая царква арганізавана з 5 глухіх прыходаў, якія разам ахопліваюць усю краіну. Пастары для глухіх арганізаваны ў асобную суполку, у той час як гэтыя прыходы арганізаваны ў агульны савет глухіх цэркваў. Глухія цэрквы маюць прадстаўніка ў епархіяльным савеце Осла.

### Дзяржаўны царкоўны савет

* Пасля папраўкі 21 мая 2012 года больш не праводзіцца дзяржаўны царкоўны савет, і пасля гэтага для служыцеляў не патрабуецца сяброўства ў нарвежскай лютэранскай суполцы. Дзяржава цяпер з’яўляецца па-заканфесійнай (за выключэннем манарха Нарвегіі), і для НЛЦ гэта азначае, у першую чаргу, што епіскапы і пастары больш не прызначаюцца урадам (царкоўным саветам), а ўласнымі органамі царквы (царкоўным саветам і епархіяльнымі саветам). З новым тэкстам канстытуцыі ў дзяржаве больш не будзе «дзяржаўнай рэлігіі», і да нарвежскай лютэранскай царкоўнай абшчыны і іншых рэлігійных і канфесійных суполак будуць ставіцца аднолькава. НЛЦ па-ранейшаму будзе знаходзіцца ў адмысловым становішчы, паколькі яна «застаецца народнай царквой Нарвегіі і падтрымліваецца дзяржавай» (артыкул 16 канстытуцыі).
* Міністэрства. Кіраванне справамі царкоўнай абшчыны дэлегавана Міністэрству дзяржаўнага кіравання, рэформаў і царкоўных спраў (з 1814 па 1989 год існавала асобнае Міністэрства царквы і адукацыі, часта званае Міністэрствам па справах царквы).
* Уплыў Стортынга ў царкоўных справах ажыццяўляецца пасродкам прадастаўлення паўнамоцтваў і з дапамогай заканадаўства (Закон аб царкве).
* Фонд інфармацыйных сістэм (OVF) з’яўляецца дзяржаўнай нарвежскай установай, якая кіруе маёмасцю і капіталам вікарыя ў выніку распараджэння гэтай маёмасцю ў адпаведнасці з § 116 канстытуцыі і «Законам аб фондзе інфармацыйных сістэм». Фонд падпарадкоўваецца Міністэрству культуры і пераследуе найважнейшыя інтарэсы Нарвежскай лютэранскай царквы.

### Маёмасныя адносіны

«Закон аб царкве» 1897 года пацвердзіў, што нават будынак царквы належыць НЛЦ, за выключэннем некаторых музейных цэркваў і будынкаў, якія належаць Асацыяцыі культурнай спадчыны. Могілкі маюць тую ж ўласнасць, што і будынак. Асобны муніцыпалітэт звычайна адказвае за тэхнічную эксплуатацыю і фінансаванне царкоўных будынкаў і могілак, звязаных з Нарвежскай лютэранскай царквой, у той час як нагляд і кіраванне (пасля 1996 года) ўскладзены на ўласныя органы царквы і генеральнага мэнэджара (царкоўную ахову). Нарвежскі ўрад практычна не валодае царкоўнымі будынкамі, за выключэннем царквы замка Акерсхус і царквы на Шпіцбергене. Сабор Ниідараса таксама можна лічыць дзяржаўнай уласнасцю, паколькі рэстаўрацыйныя працы з 1869 года фінансаваліся непасрэдна з дзяржаўнага бюджэту.

Гісторыя
--------

### Пераход да лютэранства

Кароль Крысціян ІІІ, першы дацкі і нарвежскі пратэстанцкі кароль
Лютэранства прыйшло ў Данію-Нарвегію ў 1536—1537 гадах. Гэта адбылося ў выніку прыняцця каралём Крысціянам III лютэранства. У 1537 годзе ён прымусіў усё рыма-каталіцкае духавенства аніі-Нарвегіі перайсці ў лютэранства, а тых, хто адмаўляўся гэта рабіць, пераследвалі (за некаторымі выключэннямі). Такім чынам новаўтвораная Нарвежская лютэранская царква стала афіцыйнай рэлігіяй каралеўства. Каталіцкія багаслужбы былі забаронены, але манахам у каталіцкіх манастырах дазвалялася працягваць закрытае служэнне, як і раней. Манастырам не дазвалялася прымаць новых кандыдатаў, таму ў рэшце рэшт яны апусцелі. Вядома, што ў некаторых месцах у Рагалане і Хордалане ў 1550-х гадах з’явіліся новыя каталіцкія святары, а таксама былі больш арганізаваныя суполкі Каталіцкай Царквы, у рамках контррэфармацыі.

Драўляная царква ва Урнесе
Рыма-каталіцкая архіепархія Нідароса была скасаваная, а епіскапы замененыя лютэранскімі суперінтэндантамі, таму афіцыйная Рыма-Каталіцкая Царква стала лютэранскай за адносна кароткі час. Сярод насельніцтва ў цэлым прайшло шмат часу, перш чым лютэранства стала дамінуючай формай веры. Людзі не былі падрыхтаваны да такіх змен, улічваючы, што ніхто а ні якай катэхізацыі не праводзіў. Таму каталіцкія звычаі заставаліся жывымі доўгі час — у некаторых месцах аж да XIX стагоддзя, а некаторыя вернікі нават да гэтага часу умалі, што ніякага расколу не было і яны як былі ў Царкве, так і засталіся. Адным з прыкладаў з’яўляецца драўляная царква ў Ролдале, дзе практычна да сярэдзіны ХІХ стагоддзя заставаліся распяцці, іконы і нават праводзіліся багаслужбы ў гонар гэтых ікон (сёння таксама лютэранская суполка дазволіла каталікам рабіць у гэтую царкву паломніцтва).

Больш за палову ўсёй зямлі ў Нарвегіі былі царкоўнымі землямі, калі ў краіну прыйшло лютэранства. Гэта было закладзена дзяржавай, а пазней асноўная частка была прададзеная буржуазіі. З-за пераходу Даніі-Нарвегіі да лютэранства, кароль змог атрымаць усю ўладу над царквой. Царкоўная абшчына не мела незалежнай ўлады і была часткай ўрада дзяржавы, такім чынам, сярод хрысціян Нарвегіі, духоўная ўлада Папы і епіскапаў замянілася на абсалютную ўладу свецкага кіраўніка дзяржавы. Па царкоўнаму ардананс 1537 года, ўсталёўвалася адрозненне паміж царкоўным указам і ўказам караля. Царкоўная абшчына нясе адказнасць за пропаведзь слова Божага і здзяйсненне абрадаў, у той час як кароль нясе адказнасць за стварэнне рамак і меж для гэтага. Кароль разглядаў прыняцце законаў аб царкоўнай дзейнасці як сваю місію, якая па-ранейшаму ўжываецца ў нарвежскім заканадаўстве.

### Пасля пераходу

Канстытуцыйны збор у Эйдсволе
У выніку распаўсюджання лютэранства, ўлада над царквой ўсё часцей пераходзіла да караля. Гэта скончылася увядзеннем абсалютнай манархіі ў 1660 годзе. На працягу наступных двухсот гадоў царкоўнай абшчынай кіравалі дзяржаўныя органы, якія адначасова былі царкоўнымі органамі. пастары і епіскапы былі службовымі асобамі, прызначанымі каралём. Згодна з Торкільдсэнам, царкоўны піетызм быў інтэграваны ў ідэалогію абсалютызму Крысціяна VI. Дацкі кароль павінен быў пераўтворваць усё насельніцтва ў набажных хрысціян, у тым ліку праз катэхізацыю і канфірмацыю. Падпарадкаванне ўладам таксама заахвочвалася праз лютэранскую царкву, увасобленую ў рытаўльнай кнізе 1685 года: пастары павінны былі «заклікаць аўдыторыю да самага нізкага паслушэнства, каб высмеяць караля». У тлумачэнні Генрыка Пантопідана да Катэхізіса Лютэра таксама паказвалася, што подданыя павінны былі ахвотна падпарадкоўвацца ўсім магістратам. У 1741 годзе быў прыняты закон «Канвенцыі аб забароне пропаведзяў і царкоўных сходаў», арганізаваных вернікамі.

Калі ў 1814 годзе была прынятая Канстытуцыя, лютэранства стала дзяржаўнай рэлігіяй, якой яна заставалася да 21 мая 2012 года.

Выбары ў Нацыянальны сход у Эйдсволе і ў першы парламент у 1814 годзе праходзілі ў асноўным у цэрквах (пасля службы) і пад эгідай пастараў.

Унія са Швецыяй 1814—1905 гадоў паўплывала на лютэранскую царкоўную абшчыну ў Нарвегіі не так, як унія з Даніяй у 1536—1814 гадах. Адным з міністэрстваў, створаных у Хрысціяніі пасля распаду дацка-нарвежскага каралеўства ў 1814 годзе, было Міністэрства царквы і выкладання. Дзяржаўная царква была важнай часткай нацыянальнага будаўніцтва ў ХІХ стагоддзі, і, згодна з Торкільдсэнам, нацыя і царква лічыліся супадальнымі памерамі. У ХІХ стагоддзі, у той жа час, традыцыйная магістратура (у асобе Гісля Джонсана) уступіла ў канфлікт з нацыяналізмам, сварку, якую Джонсан прайграў, згодна з Торкільдсэнам.

У ХІХ стагоддзі у Нарвежскай лютэранскай царкве назіраўся рэфарматарскі рух, асабліва ўлічваючы ролю міран у царкве. Гэта прывяло, сярод іншага, да ўвядзення сходаў прыходаў ў 1873 годзе. З таго ж года таксама праводзіліся неафіцыйныя агульнанацыянальныя сустрэчы з прадстаўнікамі ўсіх епархій.

Хрысціянства адраджэння нізкай царквы і хрысціянскія мірскія арганізацыі, якія дзейнічалі незалежна ад дзяржаўнай царквы, сталі адыгрываць важную ролю з сярэдзіны ХІХ стагоддзя і сталі часткай шырокага дэмакратычнага руху, які адначасова праходзіў у палітыцы і ў культурным жыцці. Ханс Нільсэн Хаўге і хаўгіянская апазіцыя святарскай уладзе і іх дзейнасць, якая прапаведуе ў парушэнне забароны, прымянялася для пропаведзі свецкіх, Такім чынам, яны сталі моцнай сілай дэмакратычнага руху ў тыя часы. Адносіны паміж дзяржаўнай царквой і арганізацыямі свабодных свецкіх характарызаваліся рознай ступенню напружанасці, але фундаментальная ўзаемнасць і лаяльнасць прайшлі. Падзеі ў Нарвегіі цалкам адрозніваліся ад Швецыі, дзе адносіны паміж дзяржаўнай царквой і свецкім хрысціянствам у значна большай ступені былі адзначаны канфрантацыяй і падзелам. Таксама ў гэты час пачаў узрастаць уплыў на нарвежскіх лютэран епіскапа Осла.

Закон для сходаў быў адменены ў 1842 годзе па адбітках хаўгіянцаў, а ў 1845 годзе парламент прыняў закон аб нязгодзе. Пасля гэтага было створана мноства хрысціянскіх асацыяцый.

У канцы ХІХ стагоддзя, царкоўная мова пачала паддавацца нападам. Дбайнае вывучэнне Ландстадам мовы ў зборніку гімнаў (1869) выклікала шэраг негатыўных рэакцый. Антон Хрысціян Банг атрымаў перакладзеную версію *«Каляднай гісторыі»*, у той час як Эліяс Блікс выпусціў *«Некалькі псальмаў, старых і новых»* (1869). На Раство 1884 года гэта быў адзін з гімнаў Блікса, упершыню выкананы ў нарвежскай царкоўнай абшчыне. Гэта адбылося ў царкве Лордаля і без афіцыйнага дазволу. У 1892 годзе гімны былі дазволеныя на нецаркоўных землях, калі гэтага хацела кангрэгацыя. З 1908 года з’явілася паўнатэкставая і дапоўненая кніга на ландсмоле. Менавіта *Моладзевая каманда Нарвегіі* і *Нарвежская асамблея* прасоўвалі ідэі выкарыстання гэтага ў цэрквах. Пастар Ёхан Эйнар Унгер быў першым, хто прапаведаваў аб выкарыстанні гэтага ў цэрквах, у той час як Андэрс Хоўдэн быў першым, хто паслядоўна выкарыстоўваў тэрытарыяльныя пытанні ў сваім пастарстве — упершыню ў Ёсце ў 1890 годзе. Менавіта гэтыя псальмы дапамаглі перавесці нюношк на царкоўную мову псальм Блікса «Бог сігне, наша каштоўная Айчына» стаў асабліва папулярным і ў 1905 годзе стаў нацыянальным гімнам. Затым рашэнне парламента ад 7 чэрвеня было зачытана з усіх кафедраў краіны 11 чэрвеня 1905 года вернікі спантанна ўсталі і праспявалі гімн Блікса.

### Нарвежская лютэранская царква пад час Другой сусветнай вайны

Нідараскі сабор
У гады вайны адбылося часовае разыходжанне паміж дзяржавай і рэлігіяй. Царква цалкам дыстанцыявалася ад нацысцкага кіраўніцтва з 9 красавіка 1940 года, але канчатковае разыходжанне паміж Нарвежскай лютэранскай царквой і дзяржавай наступіла толькі ў 1942 годзе, калі нацысцкае кіраўніцтва вырашыла, што прызначэнне Відкуна Квіслінга кіраўніком дзяржавы будзе адзначана святочнай службай у кафедральным саборы Нідараса. Епіскапы на чале з епіскапам Осла Эйвіндам Берггравам напісалі ліст аб ціску на царкву, у якім яны склалі дзяржаўныя паўнамоцтвы. Гэта прывяло да інтэрнавання ўсіх епіскапаў і асобных пастараў да канца вайны. Каля 90 % пастараў Нарвежскай лютэранскай царквы рушылі ўслед прыкладу епіскапаў і парвалі з дзяржаўнай уладай. Гэта ў невялікай ступені паўплывала на мясцовае царкоўнае жыццё, паколькі пастары ўсё яшчэ здзяйснялі царкоўныя дзеянні, такія як хлебапрыламленне, пахаванне і таму падобнае. У месцах, дзе былі пранацысцкія пастары, людзі ў асноўным трымаліся далей ад царквы, у той час як колькасць цэркваў у іншых месцах значна ўзрасла ў гады вайны.

Цэнтральнай асобай у царкоўнай барацьбе быў Эйвінд Бергграў. Ён таксама сфармаваў важны саюз паміж духавенствам, вернікамі і свабоднымі цэрквамі. Іншымі ключавымі фігурамі ў царкоўнай барацьбе былі прафесар Оле Халесбі з парафіяльнага факультэта і кіраўнік свецкіх Людвіг Хоўп.

### Назва Нарвежскай лютэранскай царквы

«Царква Нарвегіі» — найбольш распаўсюджаная публічная назва дзяржаўнай рэлігіі. Назва была ўключана паступова. Упершыню яна была выкарыстана ў афіцыйным кантэксце ў назве сімвалічнай эмблемы нарвежскай царквы, якая была апублікавана ў 1859 годзе. Яна таксама выкарыстоўвалася ў 1889 годзе ў Альтербогу для Нарвежскай лютэранскай царквы і ў 1911 годзе пры стварэнні нарвежскай лютэранскай арганізацыі з грамадскай царкоўнай камісіяй 1908 года. У тэкстах законаў гэта назва ўвайшла ва ўжыванне ў 1926 годзе ў законе аб прызначэнні епіскапаў НЛЦ. Пазней грамадскасць выкарыстала гэта абазначэнне для дзяржаўнай царкоўнай абшчыны, як, напрыклад, у законе аб арганізацыі Нарвежскай лютэранскай царквы ад 1953 года і ў законе ад 7 чэрвеня 1996 года № 31, які тычыцца НЛЦ (царкоўнае права). § 16 Канстытуцыі мае назву «Царква Нарвегіі» пасля ўнясення паправак у канстытуцыю ў 2012 годзе.

### Адметныя асаблівасці нарвежскага царкоўнага жыцця

Нарвегія ў царкоўным плане з’яўляецца адной з самых аднародных суполак у свеце. У нешматлікіх краінах, калі наогул у якой-небудзь, ёсць такі вялікі адсотак насельніцтва, які з’яўляецца сябрам адной і той жа дэнамінацыі. Гэтая адметная рыса застаецца нягледзячы на секулярызацыю і пры росце рэлігійнага і культурнага плюралізма. У канстытуцыі адзначаецца, што «Евангеліцка-лютэранская рэлігія застаецца дзяржаўнай рэлігіяй дзяржавы…». Хоць царкоўная абшчына і ўдзельнічала ў працэсах змяненняў у грамадстве ў цэлым і характарызавалася імі, фундаментальнае адзінства паміж царкоўнай грамадой і людзьмі праходзіць ужо амаль на працягу 5 стагоддзяў.

Нарвегія атрымала хрысціянства ў асноўным англійскіх рыма-каталіцкіх месіянераў, але са з’яўленням пратэстантызму сувязь з нямецкай лютэранскай тэалогіяй, культурай і духоўным жыццём стала дамінуючай. Гэта пакінула сляды ў службе, псалмапеніі і ў багаслоўскім утварэнні пастара. Акрамя таго, піетызм, які праз міжцаркоўны міжусобны рух, пакінуў моцныя сляды ў нарвежскім царкоўным жыцці, што з’яўлялася спадчынай лютэранска-нямецкага духоўнага жыцця. Аднак у канцы ХІХ стагоддзя хрысціянства сярод свецкіх нізкай царквы знаходзілася пад моцным уплывам рэлігійных рухаў, якія ўзніклі ў Англіі, Злучаных Штатах і Швецыі. Напрыклад, гімны і песні ў дамах малітвы насілі зусім іншы характар, чым нямецкія харалы, якія спявалі ў дзяржаўнай царкоўнай грамадзе. Нарвежская царкоўнае жыццё ў ХХ стагоддзі характарызавалася паступовым зліццём дзяржаўна-царкоўнай культуры і спадчыны нізкацаркоўнага адраджэння.

Асаблівасцю нарвежскага царкоўнага жыцця з’яўляецца багатая калекцыя гімнаў. Збольшага гэта звязана з пачаткам распаўсюджвання пратэстантызма, дзе харалы былі адным з найбольш важных праяў народнага ўдзелу ў публічных набажэнствах; збольшага з-за іх гістарычных адносін з дацкімі лютэранамі, якія звязвалі іх з падаткам на гімны, які былі прадстаўлены такімі буйнымі паэтамі, як Томас Кінга, Ханс Адольф Брорсан, Мікалай Фрэдэрык Северын Грундтвіг і Бернхард Северын Інгеман; збольшага з-за таго, што Нарежская лютэранская царква нават стварыла вялікі конкурс паэтаў псалмоў, якія былі вядомымі ва ўсім свеце. У першую чаргу сярод іх Магнус Броструп Ландстад, Эліяс Блікс, а ў найноўшы час Свейн Элінгсен і Эйвінд Шэе.

Падтрымка царкоўнай грамады людзьмі мае шмат парадаксальных асаблівасцяў. Падтрымка царкоўных службаў у некаторых частках краіны вельмі нізкая, у іншых частках краіны яна ўсё яшчэ вельмі высокая. Лакальныя варыяцыі могуць быць вялікімі. Аднак удзел у царкоўных мерапрыемствах, звязаных з вялікімі падзеямі ў жыцці, усё яшчэ вельмі вялікі, хоць і памяншаецца. Хоць большасць не мае цесных або актыўных адносін са сваёй абшчынай, прысутнасць Нарвежскай лютэранскай царквы па-ранейшаму ўспрымаецца як вельмі важнае для пераважнай большасці. Царкоўныя пажары неаднаразова паказвалі, якая моцная сувязь ўсё яшчэ існуе паміж людзьмі і царкоўнай абшчынай.

Сяброўства і падтрымка мерапрыемстваў
-------------------------------------

### Падтрымка абшчыннай дзейнасці

Саамскае набажэнства ў Нарвежскай лютэранскай царкве. Фота: царкоўная інфармацыйная служба

| Год | Насельніцтва  | Сябры Нарвежскай лютэранскай царквы | Адсоткі | Змены |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2000 | 4,503,436 | 3,869,147 | 85.9 % |  |
| 2005 | 4,640,219 | 3,938,723 | 84.9 % | 0.2 % ▼ |
| 2006 | 4,681,134 | 3,871,006 | 82.7 % | 2.2 % ▼ |
| 2007 | 4,737,171 | 3,873,847 | 81.8 % | 1.1 % ▼ |
| 2008 | 4,799,252 | 3,874,823 | 80.7 % | 1.1 % ▼ |
| 2009 | 4,858,199 | 3,848,841 | 79.2 % | 1.5 % ▼ |
| 2010 | 4,920,305 | 3,835,477 | 78.0 % | 1.2 % ▼ |
| 2011 | 4,985,870 | 3,832,679 | 76.9 % | 1.1 % ▼ |
| 2012 | 5,051,275 | 3,829,300 | 75.8 % | 1.1 % ▼ |
| 2013 | 5,109,056 | 3,843,721 | 75.2 % | 0.6 % ▼ |
| 2014 | 5,165,802 | 3,835,973 | 74.3 % | 0.9 % ▼ |
| 2015 | 5,213,985 | 3,799,366 | 72.9 % | 1.4 % ▼ |
| 2016 | 5,258,317 | 3,758,070 | 71.5 % | 0.6 % ▼ |
| 2017 | 5,295,619 | 3,740,920 | 70.6 % | 0.9 % ▼ |
| 2018 | 5,328,212 | 3,724,857 | 69.9 % | 0.7 % ▼ |
| 2019 | 5,367,580 | 3,686,715 | 68.7 % | 1.2 % ▼
 |

У апошнія дзесяцігоддзі падтрымка царкоўнай дзейнасці зніжаецца. Доля ахрышчаных сярод усіх нованароджаных знізілася з 96,8 % у 1960 годзе да 73,9 % у 2006 годзе і далей да 55,3 % у 2016 годзе. Доля усіх 15-гадовых дзяцей, хто ідзе на абрад канфірмацыі знізілася з 93 % у 1960 годзе да 60 % у 2016 годзе. Доля ўсіх шлюбаў, заключаных у царкоўнай абшчыне, знізілася з 85,2 % у 1960 годзе да 33,4 % у 2016 годзе. Толькі доля пахавання засталася на высокім узроўні, 88,8 % усіх памерлых у 2016 годзе былі пахаваныя пад эгідай Нарвежскай лютэранскай царквы.

Кожны год колькасць тых, хто афіцыйна выходзіць з абшчыны перавышае колькасць тых, хто прыходзць. Змяненне колькасці міран шляхам Хрышчэння або смерці тут не ўключана. Колькасць выхадаў з абшчыны значна ўзрасла ў 1970-х і 1980-х гадах (на самым высокім узроўні 11 755 у 1978 годзе), затым зноў знізілася ў 1990-х гадах. У 2016 годзе назіраўся пік колькасці выхадаў, калі было зарэгістравана 41 024 выпадка, калі стала магчымым рэгістравацца і выходзіць праз інтэрнэт. Дзеці сябраў НЛЦ павінны былі быць ахрышчаны, каб стаць сябрамі абшчыны. Дзеці нехрышчаных сябраў лічацца сваякамі (але не паўнапраўнымі сябрамі) да дасягнення імі 18-гадовага ўзросту. Дастаткова, каб адзін з бацькоў быў сябрам абшчыны. Па дасягненні 15-гадовага ўзросту (рэлігійнага паўналецця) дзіця можа самастойна сысці з царкоўнай абшчыны.

У 2010 годзе на царкоўнай службе прысутнічала больш за 6,1 мільёна чалавек, і амаль 4,9 мільёна наведванняў царкоўных службаў у нядзелю і святочныя дні. У 2010 годзе ў Нарвежскай лютэранскай царкве было праведзена 65 652 царкоўных служб (па параўнанні з 72 982 ў 1994 годзе, 70 829 ў 1987 годзе і 69 727 у 2004 годзе). Сярэдні ўдзел у звычайных царкоўных службах у нядзельныя і святочныя дні (г. зн. не школьныя службы, шлюбы, звычайныя дні і г. д.) склала 93 чалавека (на 100 000 чалавек) у 2010 годзе (супраць 104,2 у 1994 годзе і 102,0 у 1987 годзе). Агульная колькасць наведванняў царкоўных служб паказвае умеранае зніжэнне за апошнія гады.

Іншыя дадзеныя з дзяржаўнай справаздачы НЛЦ за 2010 год паказваюць, што ў гэтым годзе канцэрты ў адным або некалькіх царкоўных будынках нарвежскіх лютэран наведалі 1,26 мільёна чалавек, а ў 1960 годзе хор рэгулярна збіраў 43571 спевака хору усіх узростаў.

### Сяброўства

У канцы 2016 года 71,5 % насельніцтва былі сябрамі або прыхаджанамі Нарвежскай лютэранскай царквы. У канцы 2019 года доля складала 69 %, афіляваныя з’яўляюцца неахрышчаныя дзеці, якія былі зарэгістраваныя як афіляваныя, таму што адзін з бацькоў або абодва пазначаны ў якасці сябра. 1 студзеня 2021 года схема прыналежнасці змянілася, і пасля гэтага было афіцыйна выпісана каля 117 000 вернікаў.

Працэнт вернікаў у 2009 годзе быў самым нізкім у епархіі Осла — 64,7 %. Пасля Осла — епархія Агдэра и Тэлемарка набралі 78,3 %, а епархія Борга — 79,4 %. Самы высокі адсотак удзельнікаў быў у Сер-Холагалэне з 89,2 % і Мёрэ з 88,9 %.

У перыяд 2005—2009 гадоў колькасць выхадаў з Нарвежскай лютэранскай царквы падвоілася: 40 299 выхадаў супраць 20 491 у перыяд 2000—2004 гадоў.

Крыніцай рэестра пасады рэгістрацыі з’яўляюцца не запісы аб ахрышчаных, памерлых і гэтак далей, а даныя Нацыянальнага рэестра насельніцтва, а затым супастаўленыя з іншымі рэлігійнымі спісамі і спісамі Таварыства светапоглядаў:

> У 1998 годзе парламент даручыў царкоўнаму савету стварыць адзіны нацыянальны рэестр усіх ахрышчаных, залічаных і выключаных. За аснову быў узяты рэгістр насельніцтва, каб затым выключыць асоб з розных груп меркаваных несябраў царквы, гл. наступны раздзел. Урад палічыў верагодным, што могуць быць несябры, якіх не атрымалася выдаліць з рэестра; паводле ацэнак, 1-2 % насельніцтва. Ён складаў ад 50 000 да 100 000 чалавек (ліст Міністэрства культуры ад 6 чэрвеня 1997 года). 
> 
> 

Працэдуры і выкананне былі сустрэтыя крытыкай. Папярэднія выхады з дзяржаўнай царкоўнай абшчыны не рэгістраваліся цэнтралізавана. Некаторыя асобы, якія раней зарэгістраваліся ў дзяржаўнай абшчыне, былі аўтаматычна зноў зарэгістраваныя ў якасці сябраў у 1998 годзе, без запыту або паведамлення.

У 2000 годзе Нарвежская лютэранская царква прызначыла першага адкрытага пастара-гея. У 2007 годзе большасць у генеральным сінодзе прагаласавала за прыняцце ў пастарства людзей, якія жывуць у аднаполых адносінах. У 2008 годзе стортынг прагаласаваў за ўсталяванне аднаполых грамадзянскіх саюзаў, і епіскапы дазволілі маліцца за аднаполыя саюзы. У 2014 годзе прапанаваная богаслужба для аднаполых саюзаў была адхіленая генеральным сінодам. Гэтае пытанне выклікала шмат хваляванняў у нарвежскай лютэранскай царкоўнай абшчыне, па прычыне чаго, шмат нарвежскіх лютэран зышло з абшчыны ў іншыя рэлігійныя суполкі ці Цэрквы. У 2015 годзе НЛЦ прагаласавала за дазвол аднаполых саюзаў. Рашэнне было ратыфікавана 11 красавіка 2016 года. Першая цэрымонія аднаполага саюза ў царкоўным будынку адбылася 1 лютага 2017 года адразу пасля паўночы.

Міжнароднае супрацоўніцтва
--------------------------

Краіны з царкоўнымі абшчынамі, якія далучыліся да Порваскай супольнасці. Светла-зялёны колер азначае лютэранскія супольнасці, у той час як цёмна-зялёны — англіканскія супольнасці.
Нарвежская лютэранская царква з’яўляецца аўтаномнай лютэранскай дэнамінацыяй, але мае міжнародную прыналежнасць дзякуючы сяброўству ў:

* Сусветная лютэранская федэрацыя (СЛФ) — была заснавана ў 1947 годзе. Сёння 94 % лютэран свету (140 дэнамінацый у 78 краінах) аб’яднаны у Сусветную лютэранскую федэрацыю. У сакратарыяце маецца каля 85 супрацоўнікаў, якія пражываюць ў Жэневе. Штогадовы агульны сход праводзіцца кожныя шэсць гадоў.
* Сусветны савет цэркваў (ССЦ) — заснавана ў Амстэрдаме ў 1948 годзе, з’яўляецца найбуйнейшай у свеце экуменічнай арганізацыяй, у якую ўваходзяць 342 дэнамінацый з больш чым 100 краін. Каталіцкая Царква з’яўляецца самая вялікай Царквой у арганізацыі, хаця яна не з’яўляецца сябрам арганізацыі, застаючыся ў якасці назіральніка. Агульны сход праводзіцца раз у сем гадоў. Па стану на 2021 год Олаф Фюксэ Твайт з Нарвежскай лютэранскай царквы з 2010 года з’яўляецца генеральным сакратаром ССЦ.
* Канферэнцыя еўрапейскіх цэркваў (КЕЦ) — гэта сумесны форум царкоўных абшчын ў Еўропе. Налічвае 127 хрысціянскіх і царкоўных абшчын у 26 краінах, і задача складаецца ў тым, каб пераадолець глыбокія гістарычныя рознагалоссі ў Еўрапейскім царкоўным ландшафце.
* Порваская супольнасць (ПС) — з’яўляецца англіканска-лютэранскай царкоўнай супольнасцю паміж лютэранскімі абшчынамі на поўначы і ў краінах Балтыі, англіканскімі супольнасцямі на Брытанскіх астравах і епіскапальнымі абшчынамі на Пірэнейскім паўвостраве. Пагадненне паміж рознымі супольнасцямі заключаецца ў тым, што кожная супольнасць прызнае ў другой рукапалажэнні. Гэта азначае, што пастар Нарвежскай лютэранскай царквы ў Аб’яднаным каралеўстве таксама можа займаць пасады, напрыклад, у Англіканскай царкоўнай абшчыне.

Рэлігійныя абрады
-----------------

### Канфірмацыя

Канфірмацыя ў Нарвежскай лютэранскай царкве. На фатаздымку выява пастара і катэхумена ў багаслужбовым аблачэнні.
Канфірмацыя — гэта хадайніцтва, якое царкоўная абшчына прапануе таму, хто прыймае гэты абрад. Абрад канфірмацыі з’яўляецца змененым Таінствам Мірапамазання (Канфірмацыі) Каталіцкай Царквы рымскага абраду. «Канфірмацыя» азначае пацверджэнне і разумеецца як пацверджанне Хрышчэння. Тады менавіта Бог разумеецца як актыўны бок: менавіта Бог пацвярджае тое, што было абяцана канфірманту (той, хто атрымлівае абрад) пры хрышчэнні, а не канфірмант, які пацвярджае сваё ўласнае хрышчэнне. Лютэране адкінулі каталіцкае разуменне Мірапамазання як асобнага Таінства, але захавалі яго як падрыхтоўку да хлебапрыламлення (таксама абрад, які замяніў каталіцкае Таінства Еўхарыстыі). Аднак канфірмацыя больш не з’яўляецца абавязковай умовай для хлебапрыламлення. Канфірмацыя была зроблена ў 1736 годзе абавязковай для ўсіх лютэран у Нарвегіі, чым яна і была на працягу доўгага часу. Заканчэнне катэхізіса асабліва важна ў якасці навучання веры. Калі Нарвежская лютэранская царква практыкуе хрышчэнне немаўлятаў, навучанне Хрышчэнню адбываецца пасля хрышчэння, часта спачатку падчас канфірмацыі. Заканчэнню вучобы папярэднічае перыяд навучання, які з 1978 года звычайна складае восем месяцаў.

### Споведзь

Лютэранская споведзь адрозніваецца ад каталіцкага тым, што гэта не з’яўляецца Таінствам Царквы і што для гэтага не абавязковы святар ці пастар. Любы лютэранін можа прыняць споведзь сам у сабе і атрымаць адпушчэнне грахоў. Лютар лічыў Святое Пісанне важным інструментам для вызнання сваіх грахоў і ў той жа час атрымання кіраўніцтва. У момант, калі Лютар канчаткова адвярнуўся ад Каталіцкай Царквы і вырашыў, што трэба ўтварыць новую царкоўную абшчыну, падумаў пра тое, каб здзейсніць пакаянне (Пісанне) у трэцім таінстве царквы. Святое Пісанне існуе ў Нарвежскай лютэранскай царкве, і ў апошнія гады ён усё часцей выкарыстоўваецца. У некаторых малітоўных дамах нават прапаноўваецца ўвесці спавядальні, але ў большасці месцаў найбольш падыходзячым месцам лічыцца кабінет пастара або ўласны дом Пісання. У межах лестадыянства, якое з’яўляецца рухам адраджэння ў некаторых лютэран, асабліва распаўсюджаным у Тромсе і Фінмарке, і якія кажуць, што споведзь вельмі важная і з’яўляецца неабходным умовай для ўдзелу ў абрадзе хлебапрыламлення.

### Шлюб

Выходзячы з вучэння Лютэра, шлюб — гэта ў першую чаргу буржуазная справа, але ён павінен быць змацаваны царкоўнай цырымоніяй з хадайніцтвам аб заключэнні шлюбу. Пары, якія ўступілі ў шлюб з дапамогай грамадзянскай цырымоніі, могуць пасля атрымаць хадайніцтва аб заключэнні шлюбу з дапамогай асобнай царкоўнай цырымоніі.

Раней Нарвежская лютэранская царква лічыла шлюб невырашальным, але на працягу ХХ стагоддзя гэта змянілася, так што цяпер сярод пастараў ёсць меншасць, якая не дазваляе паўторны шлюб. Тыя пастары, якія не прымаюць паўторны шлюб, маюць права ў адпаведнасці з «Законам аб шлюбе» ўстрымлівацца ад прысвячэння адчужаных.

### Рукапалажэнне

Пасвячэнне пастараў адбываецца на цырымоніі блаславення, якая выказвае пацверджанне таго, што чалавек варты і валодае неабходнымі ведамі для служэння ў якасці пастара. Менавіта епіскапы ставязь у пастары. Епіскапы бласлаўляюцца на асобнай цырымоніі ў сувязі з іх інаўгурацыяй, звычайна прадстаяцелямі епіскапскага сходу. Дыяканы, катэхеты, кантары не рукапалагаюцца, але ставяцца на служэнне епіскапу. Лютэранскі абрад рукапалажэння таксама з’яўляецца змененым каталіцкім Таінствам Хіратоніі.

### Хлебапрыламленне

Абрад спажывання хлеба і віна ва ўзгадванне Тайнай Вячэры. У адрознанне ад каталіцкага Таінства Еўхарыстыі, адкуль пайшло лютэранскае хлебапрыламленне, лютэране не вераць у сапраўдную прысутнасць Хрыста (Цела і Кроў). Аднак ёсць кансерватыўныя кірункі сярод лютэран, якія прытрымліваюцца традыцыйнага для лютэран меркавання, што Хрыстос знаходзіцца некаторы час у хлебе і віне, што называецца «хлебапрылажэннем».

### Хрышчэнне

Як і ва ўсіх хрысціян, Хрысшчэнне ў нарвежскіх лютэран з’яўляецца Таінствам, які дазваляе чалавеку афіцыйна далучыцца да супольнасці. Звычайна ў нарвежскіх лютэран гэтае Таінства робіць пастар і знешне яно выглядае як у рыма-каталікоў і ншых каталікоў заходніх абрадаў.

Багаслужбы
----------

Нядзельнае набажэнства, часта званае высокай Імшой, якое азначае рассылку — з’яўляецца самым важным аб’яднаўчым момантам царкоўнай супольнасці і адзначаецца ў нядзелю, таму што гэта дзень Уваскрасення Ісуса Хрыста. У Нарвежскай лютэранскай царкве высокая Імша звычайна пачынаецца ў 11 гадзін. Іншыя выпадкі могуць узнікаць у залежнасці ад мясцовых умоў. Калі пастар служыць у некалькіх цэрквах, у некаторых цэрквах могуць быць нядзелі без службы. Хрышчэнне, хлебапрыламленне і канфірмацыя праходзяць у рамках звычайнай царкоўнай службы, у той час як іншыя царкоўныя дзеянні, такія як пахаванне і вянчанне, маюць свае ўласныя службы. У малітоўным доме пасля службы часцей за ўсё выконваецца літургічная схема, паказаная ў імшале, але альтэрнатыўныя літургічныя і больш свабодныя формы імшала не зяўляюцца чымсьці незвычайным. Поўны перагляд схемы царкоўнага служэння адбыўся ў 2010 годзе. Гэта было накіравана на вялікую варыятыўнасць і доступ да мясцовых адаптацый.

Гістарычнай асновай царкоўнай нарвежскай лютэранскай супольнасці з’яўляецца рыма-каталіцкая Імша. Паколькі амаль усе буйныя лютэранскія дэнамінацыі засноўвалі сваі набажэнствы на гэтай аснове, набажэнства нарвежскіх лютэран у асноўным мала адрозніваецца ад іншых буйных лютэран.

Асноўная структура нядзельнага набажэнства выглядае наступным чынам:

* **Kyrie** — *Kyrie eleison*: «Госпадзе, памілуй мяне» — Малітва аб Божай міласці.
* **Gloria** — *Gloria in excelsis Deo*: «Хвала на вышынях Богу» — хвала.
* **Credo** — *Credo*: «Веру…» — Сімвал Веры, Апостальскі або Нікейскі.
* **Sanctus** — *Sanctus*: «Святы, Святы, Святы, Госпад сіл…» — хвала.
* **Agnus Dei** — *Agnus Dei*: «Ягнец Божы, які бярэш на Сабе грахі свету…» — Малітва аб міласэрнасці і міры.

У рамках гэтай асноўнай структуры разгортваюцца астатнія часткі набажэнства:

* Увядзенне: прэлюдыя, уступны гімн, магчыма, з уступнай працэсіяй, знакам міра і ўступнымі словамі. Хрышчэнне можа адбыцца таксама ў гэтай часцы. Затым за вызнаннем грахоў рушылі ўслед малітоўныя воклічы (кірые) і (глорыя).
* Літургія Слова: пачынаецца з калекты, абагульняючай нядзельную тэму (лац: collectio — «збіраць»), за якой ідзе першае чытанне, якое часта з’яўляецца чытаннем Старога Запавету. Затым ідзе градуал ці галоўны гімн хрэсніка. Затым ідзе яшчэ адно чытанне і, магчыма, гімн перад пропаведдзю або Алілуя у ходзе падрыхтоўкі да чытання дзённага Евангелля. Пасля іншага чытання ідзе Сімвал Веры (Нікейскі або Апостальскі); Калі было Хрышчэнне, Сімвал Веры адсутнічае. Сімвал Веры таксама можа прамаўляцца пасля гаміліі. Пасля пропаведзі ідзе гімн і адпаведныя аб’явы. Літургія Слова сканчваецца інтэрцэсіяй. Хрышчэнне таксама можа адбывацца тут.
* Еўхарыстычная Літургія — у лютэран хлебапрэламленне, паколькі не адбываецца пераўтварэння, але прылажэнне: гэтая частка пачынаецца з прадмовы або прадмовы з падбухторваннем да падрыхтоўкі святога дзейства. Затым ідзе еўхарыстычная малітва, вар’іруецца ў залежнасці ад царкоўнага года, за якой ідзе Sanctus, Ойча наш, і словы ўступлення. Затым ідзе Ягня Божае (*Agnus Dei*) з праламленнем хлеба і знакам міра. Пасля пачынаецца спажыванне хлеба на ўспамін Тайнай Вячэры. Гэта можа адбыцца двума спосабамі: кленьчучы, атрымліваць хлеб у руку і келіх з віном, або так званым інцінкц’ён, у які пастар кладзе хлеб у віно. Калі хлебаспажыванне сканчваецца, ідуць словы крыўды і калектыўная малітва з падзякай.
* Адпуст. Завяршальнай часткі нарвежскай лютэранскай службы папярэднічае гімн, які часта з’яўляецца гімнам хвалы або гімнам адпуста і рэзюмуе бягучую тэму. Пасля гэтага гімна бласлаўленне суправаджаецца адпраўкай на служэнне ў свет. Набажэнства заканчваецца дзевяццю ўдарамі і постлюдыем, а таксама, па жаданні, выхадных шэсцем.

Больш падрабязная і спрошчаная схема «высокай богаслужбы» выглядае наступным чынам (некаторыя часткі прыведзены на лацінскай мове, як гэта прынята ў навуковым асяроддзі па літургіцы:

* Præludium
* Пачатковы гімн
* Прывітанне
* Спавяданне
* Kyrie
* Gloria (гэта можа быць апушчана падчас Вялікага Посту)
* Collect дня (калекта дня)

(Калі ёсць Хрышчэнне, яно ідзе разам з Апостальскім Сімвалам Веры і можа адбыцца ў гэтым месцы або пасля пропаведзі)

* Першае чытанне (Стары Запавет, Пасланні, Дзеянні Святых Апосталаў ці Адкрыццё Яна Багаслова)
* Гімн хвалы
* Другое чытанне (Пасланні, Дзеянні Святых Апосталаў, Адкрыццё Яна Багаслова ці госпел)
* Апостальскі Сімвал Веры
* Гімн перад пропаведдзю
* Пропаведзь (сканчэнне з Gloria Patri)
* Гімн пасля пропаведзі
* Intercessions

(Калі няма хлебапрыламлення, служба завяршаецца малітвай Гасподняй, дадатковым прынашэннем, бласлаўленнем і хвілінай маўклівай малітвы)

* Гімн перад хлебапрыламленням
* Патройны дыялог і Proper Preface
* Sanctus
* Малітва перад Вячэрай Гасподняй (хлебапрыламленне),
* Ойча наш
* Устанавіцельныя словы
* Agnus Dei
* Хлебапрыламленне
* Малітва падзякі пасля хлебапрыламлення
* Бласлаўленне
* Ціхая малітва (Калі царкоўныя звоны дзвоняць 9 разоў — 3x3 разы)
* Postludium

Служба святкуецца ў адпаведнасці з царкоўным годам, які ў Нарвежскай лютэранскай царкве пачынаецца з першай нядзелі Адвенту, і з тэмамі для кожнай нядзелі, названымі ў чытаннях на нядзелю. Яны чаргуюцца паміж двума тэкставымі радкамі з трыма чытаннямі для кожнай нядзелі, якія чаргуюцца гадамі адносна іншых. Царкоўны год дзеліцца на дзве асноўныя рубрыцы — святочнае паўгоддзе і непадзельнае паўгоддзе. Святочнае паўгоддзе ўключае ў сябе тры галоўныя святы — Нараджэнне Хрыстова, Пасха і Пяцідзесятніца, у той час як увесь час пасля Пяцідзесятніцы і да канца царкоўнага года складае безсвяточнае паўгоддзе.

Кожная частка літургічнага года, а таксама некаторыя асобныя нядзелі маюць сваі літургічныя колеры, якія былі запазычаныя з рыма-каталіцкай літургічнай практыцы:

* Белы колер зарэзерваваны для святаў (акрамя Пяцідзесятніцы), святочных дзён (напрыклад, Дня ўсіх Святых) і іншых ўрачыстых выпадках.
* Зялёны — колер росту і з’яўляецца літургічным колерам на працягу ўсяго перыяду пасля Пяцідзесятніцы, за выключэннем Дня ўсіх Святых.
* Фіялетавы — колер, які сімвалізуе пакаянне, сур’ёзнасць, смутак і замкнёнасць, і выкарыстоўваецца для Адвенту, падчас Вялікага Посту перад Пасхай і на пахаванні.
* Чырвоны — гэта колер Святога Духа, агню духу і любові, а таксама крыві пакутнікаў. Ён выкарыстоўваецца для Пяцідзесятніцы і пакутнікам. Чырвоны таксама можна выкарыстоўваць у Вербную нядзелю і Вялікую Пятніцу.

Літургічныя колеры адлюстраваны ў літургічнай вопратцы (так званыя параменты), магчыма, таксама ў тэкстыльным упрыгожванні амвона і алтара.

Падчас набажэнстваў пастар і іншыя служыцелі носяць богаслужбовую вопратку. Раней толькі пастары насілі сваю ўласную вопратку, так званую самарыю з каўняром-трубкай, белай меднай падрызнікам і арнатам. Самарыен — гэта чорная вопрадка 1600 года, якая на самай справе была урадавым, а не літургічным адзеннем, і якая да гэтага часу выкарыстоўваецца ў Дацкай лютэранскай царкве. З 1980-х гадоў Нарвежская лютэранская царква, мела ў якасці літургічнай вопрадцы альбу — доўгую белую сукенку. Таксама пастары Нарвежскай лютэранскай царквы носяць стулу. Першапачаткова стула была сімвалам годнасці для дзяржаўных чыноўнікаў у Старажытным Рыме, але было перададзена Каталіцкай Царкве як знак годнасці для святароў. Падчас Еўхарыстыі святар дадаткова апранае арнат, падобную на туніку вопратку літургічнага колеру і часта з багатым дэкорам. Епіскапы ў Нарвежскай лютэранскай царкве носяць у літургічным кантэксце спецыяльны лютэранскі сакас. Традыцыйныя сімвалы епіскапа — мітра і жазло не выкарыстоўваюцца нарвежскімі лютэранскімі епіскапамі. Іншымі прыслугоўваючымі з’яўляюцца дыякан, кантар (музычны кіраўнік) і свецкія, якім даручана спецыяльнае служэнне. Яны могуць насіць альбу без дадатковых дапаўненняў. Шматлікія дыяканы ў рэшце рэшт прынялі традыцыйную нахільную стулу літургічнага колеру, як гэта прынята і ў Шведскай лютэранскай царкве. На пахаванні пастар і дыякан могуць таксама насіць чорныя пахавальныя шапкі падчас часткі набажэнства, якая здзяйсняецца на могілках.
Нядзельная служба ў НЛЦ звычайна доўжыцца ад гадзіны да паўтары гадзіны. Набажэнства хлебапрыламлення не святкуецца кожную нядзелю, але гэта становіцца ўсё больш распаўсюджаным з’явай.

Веравучэнне
-----------

### Сакральныя тэксты

Нарвежскія лютэране маюць, у дадатак да Бібліі, пяць вызнальных пісанняў:

* Апостальскі Сімвал Веры
* Нікейскі Сімвал Веры
* Афанасьеўскі Сімвал Веры
* Аўгсбургскае веравызнанне (*Confessio Augustana*)
* Малы катэхізіс Лютэра

Біблія мае пераважны аўтарытэт, але іншыя тэксты маюць статус спавядальных пісанняў, якія ўзятыя з Бібліі. Стары Запавет нарвежскіх лютэран складаецца з 39 кніг, у той час як у Каталіцкай Царквы Стары Запавет складаецца з 46 кніг. Нарвежская лютэранская царква адмовілася ад 7 кніг, якія называюцца другакананічнымі кнігамі.

### Разуменне Пісання

Сутнасць лютэранскага разумення Пісання складаецца ў тым, што Біблія прысвечана Божым патрабаванням і дароў, або закону і Евангелля. На практыцы гэта азначае чытанне Старога Запавету як выражэння закона Божага. Тут людзі праходзяць праз ахвяраванне, у той час як у Новым Запавеце атрымліваюць Евангелле, што Ісус Хрыстос — Бог, які памёр і адкупіў чалавечыя грахі.

Лютэранская дактрына, так як і ўсе астатнія хрысціяне, разглядае Ісуса Хрыста ў якасці як выкавыканання прароцтваў аб Месіі са Старога Запавету.

Цэнтральным момантам у лютэранскім багаслоўі, а такім чынам, і ў багаслоўі лютэран Нарвегіі, з’яўляецца разуменне таго, што чалавек апраўдваецца толькі верай. Гэта быў адзін з канфліктных момантаў з’яўлення лютэранства і ўсяго пратэстантызма ўвогуле, які прывёў да расколу рыма-каталіцкіх іерархаў Нарвегіі з астатняй Каталіцкай Царквой. Лютэранства кажа, што чалавек не можа быць выратаваны нашымі ўласнымі справамі або ўласнай праведнасцю, але выключна праз веру ў Хрыста як свайго Збавіцеля і толькі дзякуючы суверэннай Божай працы Бога.

### Таінства

У Нарвежскай лютэранскай царкве ёсць адзін-два Таінства: Хрышчэнне і Хлебапрыламленне (афіцыйна НЛЦ ліча гэта Таінствам, аднак усе традыцыйныя канфесіі лічаць, што ў лютэран Еўхарыстыі няма). Акрамя таго, практыкуюцца і іншыя царкоўныя абрады, якія ў традыцыйных хрысціян з’яўляюцца Таінствамі, такія як Шлюб і Хіратонія (апошняе Таінства аспрэчваецца традыцыйным хрысціянствам).

#### Хрышчэнне

Хрышчэнне лічыцца ачышчэннем ад усякага граху, і што дзеці, якія ўвайшлі ў царкоўную супольнасць, з’яўляюцца дзецьмі Божымі. Хрышчэнне адбываецца шляхам палівання асвячанай вадой ў імя Трыадзінага Бога. Лютэране (як і ўсе пратэстанты), у адрознанне ад неапратэстантаў, практыкуюць Хрышчэнне немаўлятаў, але таксама хрысцяць дарослых, якія раней не былі ахрышчаны і хочуць гэта атрымаць. Перахрашчэнне не дапускаецца і лічыцца багаслоўскім адхіленнем. Хрышчэнне мае сілу раз і назаўжды.

#### Хлебапрыламленне

Паводле нарвежскай лютэранскай дактрыны, хлебапрыламленне з’яўляецца таінствам, у якім сам Ісус Хрыстос прысутнічае ў хлебе і віне, але толькі часова, бо потым хлеб і віно перастаюць быць істотнымі Целам і Кроўю г. з. чалавек верыць, што той, хто прымае хлебапрыламленне, атрымлівае прабачэнне грахоў і сілу для далейшага жыцця ў хрысціянскай веры. Такім чынам, па меркаванню лютэран, Госпад знаходзіцца ў хлебе і віне толькі часова. У Нарвежскай лютэранскай царкве хлебапрыламленне таксама адкрыта для вернікаў іншых канфесій. Таксама і дзеці маюць доступ да абрада. Розныя погляды на Еўхарыстыю з’яўляюцца асноўнай прычынай адсутнасці еўхарыстычнай еднасці з Каталіцкай Царквой, хоць могуць быць агульныя (экуменічныя) малітвы, але не богаслужбы.

Адносіны з дзяржавай
--------------------

Кіраўнік Царкоўнага савета Свэн Арнэ Ліндо падчас сінода 2012 года
Да 2012 года нарвежскія лютэране з’яўляліся дзяржаўнай царквой у адпаведнасці з пунктам 2 Канстытуцыі, у якім гаварылася, што «Евангеліцка-лютэранская рэлігія застаецца дзяржаўнай рэлігіяй». У тэксце новай канстытуцыі гэта было зменена, сёння пра гэта гаворыцца ў § 2 Канстытуцыі: «круг каштоўнасцяў застаецца нашай хрысціянскай і гуманістычнай спадчынай. Сапраўдны Асноўны закон забяспечвае дэмакратыю, вяршэнства закона і правы чалавека». Акрамя таго, у § 16 гаворыцца: «усе імігранты Каралеўства маюць права на свабоду рэлігійнай практыцы. Царква Нарвегіі, Евангеліцка-лютэранская царква, застаецца царквой Нарвегіі і падтрымліваецца дзяржавай. Далейшыя палажэнні аб яго прыладзе прадугледжаны законам. Усе рэлігійныя і іншыя абшчыны павінны атрымліваць падтрымку на роўнай аснове».

З 1920-х гадоў дзяржава дэлегавала шэраг абавязкаў уласным органам царкоўнай абшчыны. Некалькі саветаў і камітэтаў, такіх як царкоўны савет, былі створаны для кіравання рознымі часткамі царкоўнай дзейнасці, і ў важных царкоўных галінах, такіх як богаслужбы і дактрынальныя пытанні, Царкоўная абшчына доўгі час была незалежнай. У той жа час менавіта кароль адказваў за прызначэнне епіскапаў і пастараў у адпаведнасці з § 16 Канстытуцыі.

У Шведскай лютэранскай царкве падзел паміж дзяржавай і царквой адбыўся ў 2000 годзе, а ў Нарвегіі пытанні, звязаныя з магчымым падзелам, былі даследаваны ў Камітэце Ёнэса, які прадставіў сваю рэкамендацыю ў студзені 2006 года. У 2006 годзе рэкамендацыя была прадстаўлена на слуханне некалькімі тысячамі органаў, якім была прадастаўлена магчымасць выказаць сваё меркаванне да таго, як урад падрыхтаваў рэгістрацыю ў стортынгу па справе, прадстаўленай 11 красавіка 2008 года.

Да рэгістрацыі ў стортынгу ў 2008 годзе было заключана шырокае пагадненне паміж усімі сямю бакамі ў парламенце, пагадненне, сапраўднае на працягу перыяду стортынгу 2009—2013 гадоў змест палітычнага пагаднення, званага царкоўным пагадненнем, складалася ў аглядзе абласцей, у якіх царкоўная абшчына павінна была атрымаць большае ўнутранае самакіраванне, у тым ліку «прызначэнне епіскапаў і пастараў перадаецца ад царкоўнага савета дзяржаўнаму царкоўнаму органу». Першым крокам было павялічэнне царкоўнай дэмакратыі. Кажуць, што яўка выбаршчыкаў на царкоўных выбарах была нізкай. Пытанне аб эканоміцы абшчыны і ўласнасці на царкоўную маёмасць было адным з галоўных і прынцыпова складаных пытанняў, якія патрабавалі высвятлення. Адказнасць за ўтрыманне царкоўных будынкаў і заробкі супрацоўнікаў дзяржаўных і грамадскіх саветаў ляжыць на дзяржаве і муніцыпалітэтах, але шмат прыходаў самі выплачвалі заробкі дадатковым супрацоўнікам. Гэта часта фінансуецца за кошт ахвяр сярод сябраў абшчыны. У законе ў раздзеле «якія элементы дзяржаўнай царквы варта пакінуць» пералічаныя:

1. Нарвежская царква павінна мець асаблівую падставу ў Канстытуцыі, гл. § 16.
2. Арганізацыя і дзейнасць нарвежскай царквы па-ранейшаму рэгулююцца асобным царкоўным законам, без вызначэння царквы адбываецца ў якасці уласнай юрыдычнай асобы.
3. Дзяржава павінна працягваць аплачваць і выконваць абавязкі працадаўцы ў дачыненні да епіскапаў, пастараў і іншых асоб, прызначаных на царкоўныя пасады рэгіянальнымі і цэнтральнымі царкоўнымі органамі, г. зн. яны павінны заставацца дзяржаўнымі служачымі.
4. Абласная і Цэнтральная царкоўная адміністрацыя працягвае заставацца часткай дзяржаўнай адміністрацыі.
5. Закон аб дзяржаўным кіраванні і закон аб свабодзе інфармацыі працягваюць прымяняцца да статутным царкоўным органам.
6. Дзяржава павінна працягваць забяспечваць нарвежскую лютэранскую абшчыну, каб муніцыпалітэты мелі заканадаўчы абавязак фінансаваць дзейнасць мясцовай царквы.
7. Муніцыпальнае прадстаўніцтва ў царкоўным савеце захоўваецца, як і сёння.

Міністр па справах культуры і царквы Трун Йіске і тагачасны старшыня царкоўнага савета Тур Б’ярнэ Бурэ падчас царкоўнага сабору 2005 года
На гэтай аснове прадстаўнікі ўсіх партый у стортынгу прадставілі сумесную прапанову аб унясенні паправак, сярод іншага, у § § 2 і 16 Канстытуцыі, якія змянілі б адносіны паміж царкоўнай абшчынай і дзяржавай. Канстытуцыя была прынятая 21 снежня. У маі 2012 года і неадкладна ўступіла у сілу.

У 2013 годзе стортынг пашырае сваё разуменне «народнай царквы», як яно выкарыстоўвалася ў § § 16 Канстытуцыі, пасля пытанняў (зададзеных Свэнам Харбергам, Н) аб растлумачэнні, каб атрымаць агульнае палітычнае разуменне "таго, што ляжыць у тэрміне «народная царква». Міністр (Рыгмар Осруд, Ар) успрыняў фармулёўку «Нарвежская царква (…) застаецца царквой Нарвегіі», у першую чаргу як выраз волі стортынга да пераемнасці ў царкоўнай сферы: "наша задача як дзяржаўнай улады складаецца ў тым, каб закласці эканамічныя, прававыя і арганізацыйныя ўмовы, якія спрыяюць таму, каб Нарвежская царква магла «заставацца» «народнай царквой Нарвегіі».

Сярод чаканняў, якія асобныя прадстаўнікі і міністр ўскладалі на нарвежскую царкву як на «Народную царкву», былі: падняць дыскусію пра каштоўнасць, прысутнічаць па ўсёй краіне, прапаноўваць людзям у паўсядзённым жыцці і ў крызісных сітуацыях дапамогу, кіраванне могілкамі, мець аб’ядноўваючаю ролю на святах і буйных мерапрыемствах — як у гора, так і ў радасці, магчымасць для сябраў царкоўнай абшчыны хрысціць сваіх дзяцей і быць канферміраванымі, жанатымі і пахаванымі. мець магчымасць раіць рэформу рэлігійнай адукацыі… гэта праект «Народнай царквы», што нарвежскае лютэранства павінна займаць асаблівае становішча па ўсёй краіне і што НЛЦ павінна быць забяспечана фінансава.

Было згадана, ці з’яўляюцца гэтыя вялікія чаканні дарагімі і ці могуць яны быць праблематычнымі ва ўмовах устаноўленага законам роўнага звароту. як варта фінансаваць чакання Нарвежскай лютэранскай царквы як «Народнай царквы» (згодна з канстытуцыяй § § 16 — «падтрымліваецца дзяржавай») была ў некаторай ступені праблематызавана: «…існуюць некаторыя выразныя межы паміж тым, для чаго чалавек вылучыў рэсурсы і папрасіў іх выканаць працу, і тым, што ляжыць у нармальным функцыянаванні рэлігійнай абшчыны» — Сэйн Харберг, Н.)

Камітэт Ёнэса выказаўся ў 2006 годзе, што незразумела, наколькі моцнай павінна быць сувязь паміж дзяржавай і царкоўнай абшчынай, каб назва «дзяржаўная царква» была прыдатна. Дзяржаўная царкоўная сістэма — гэта перш за ўсё судовая сістэма і фармальная арганізацыйная форма з наступнымі характарыстыкамі:

1. Ці мае дзяржава дзяржаўную рэлігію
2. Ці прызначаюцца епіскапы і пастары дзяржавай
3. Ці мае дзяржава ўладу над богаслужбамі і дактрынальнымі пытаннямі
4. Ці рэгулюецца дзяржаўная царква з дапамогай законаў і нарматыўных актаў
5. Калі царква фінансуецца дзяржавай
6. Ці з’яўляецца царква неад’емнай часткай дзяржаўнага кіравання, а не яе ўласнай юрыдычнай асобай

З папраўкай да канстытуцыі ў 2012 годзе ў Нарвегіі няма дзяржаўнай рэлігіі (1), уласныя органы царквы, а не ўрад прызначаюць епіскапаў і пастараў (2). Урад таксама не мае ўлады над богаслужбамі і дактрынай (3). Нарвежская лютэранская царкоўная абшчына па-ранейшаму (2015) з’яўляецца часткай нарвежскай дзяржаўнай адміністрацыі, а пастары з’яўляюцца дзяржаўнымі службоўцамі (6) і рэгулююцца іх уласным «Законам аб царкве» (4). Да 2017 года будзе распрацаваны і прыняты новы царкоўны парадак у дачыненні да пытання аб царкоўнай абшчыне як асобнай юрыдычнай асобы (6) і аб рэгуляванні ўнутраных спраў НЛЦ (4).

На аснове ўрадавай платформы для ўрада Сульберг і рашэннем сінода была пачата праца над адміністрацыйнай рэформай для выразнага размежавання царквы і дзяржавы: «Нарвежская царква павінна быць створана як асобная юрыдычная асоба ў 2017 годзе». Для пераўтварэння Нарвежскай лютэранскай царквы ў асобную юрыдычную асобу вясной 2016 года былі прынятыя папраўкі да «Закону аб царкве», якія ўступілі ў сілу з 1 студзеня 2017 года. Па стану на лістапад 2016 года НЛЦ была зарэгістраваная як рэлігійная арганізацыя з нумарам арганізацыі «818 066 872».

Нарвежская лютэранская царква фінансуецца з дзяржаўнага бюджэту як «царква муніцыпальнага і дзяржаўнага бюджэту». Гэта таксама адбываецца пасля 1 студзеня 2017 года. Дзяржаўнае фінансаванне царкоўнай абшчыны забяспечваецца за кошт рамачнага гранта ў дзяржаўным бюджэце, у 2017 годзе сума складала 1 969 мільёнаў нарвежскіх крон. Акрамя таго, Нарвежская лютэранская царква за мяжой атрымлівае 92 млн крон, а таксама гранты на царкоўныя будынкі, могілкі і іншыя аб’екты ў памеры 150 мільёнаў нарвежскіх крон. Царкоўнае сямейнае служэнне — 180 млн крон. Надзвычайнымі на 2017 год з’яўляюцца субсідыі на ўласны капітал і абавязкі па выплаце адпускных у памеры 100 мільёнаў крон і 125 мільёнаў крон адпаведна. Сродкі ў Зямельным фондзе Нарвежскай лютэранскай царквы перадаюцца НЛЦ.

### Палітычны фон

Копія Нарвежскага закона Крысціяна V са Стэйвернскай царквы
Дзяржаўная царкоўная сістэма была ўмацавана ў эпоху абсалютызму і замацаваная ў Нарвежскім законе Крысціяна V 1687 года. Гэты дацкі кароль быў прыхільнікам лютэранства і як вярхоўны лідэр царквы павінен быў ачысціць краіну ад «ілжывых дактрын». Гэта было працягнута Канстытуцыяй 1814 года, але стортынг абмяжоўваўся ад караля ў дачыненні да царкоўных пытань. З прыняццем першага закона аб раскольніках у 1845 годзе, ролю незалежнай царквы па адносінах да дзяржавы стала больш відавочнай. Сёрэн Ябек прапанаваў у 1870 годзе адмяніць дзяржаўны царкоўны парадак.

Пасля Другой сусветнай вайны ўрад прызначыў Камітэт па царкоўных справах 1945 года з Эйвіндам Берггравам ў якасці старшыні. Бергграў хацеў унесці папраўку ў § 16 канстытуцыі, каб забяспечыць царкоўнай абшчыне больш ўнутранага кіравання. Трыбунал не зайшоў так далёка, але хацеў, каб царкоўны савет быў часткай забеспячэння большай аўтаноміі нарвежскіх лютэран ў духоўных пытаннях. Камітэт лічыў, што ў Нарвегіі натуральна мець дзяржаўную царкву ў сэнсе «народнай царквы». На падставе рэкамендацыі камітэта, Міністэрства заклікала да таго, каб кіраванне царкоўнай абшчынай ажыццяўлялася ва ўзаемадзеянні паміж дзяржаўнымі і царкоўнымі органамі, асабліва важна было, каб урад захаваў прызначэнне пастараў, каб яны заставаліся службовымі асобамі. На сэсіі стортынга 1953 года не было прапановы аб царкоўным савеце.

Схема дзяржаўнай царквы была расследавана ў 1970-х гадах камісіяй на чале з былым царкоўным служыцелем Хельге Сівертсэнам. У 1975 годзе камісія рэкамендавала скасаваць дзяржаўную царкву і замяніць яе «свабоднай народнай царквой». У царкоўных органах таксама існавала вялікая палітычная апазіцыя. Законам ад 8 чэрвеня 1984 года быў створаны савет. Епіскапы Андрэас Арфлот і Эрлінг Утнем відавочна крытыкавалі дзяржаўную царкоўную схему, Утнем таксама лічыў, што гэтая схема супярэчыць Бібліі.

Царкоўны савет быў прыняты ў 1969 годзе. Пастары атрымлівалі дзяржаўны заробак з 1954 года.

Паслугі і пасады
----------------

### Пастары, пробашчы і епіскапы

* Пастары (нарв.: Prestene). У лютэранскай традыцыі пастары пастаўляюцца на служэнне словам і сакраментам (*Confessio Augustana*, артыкул 5). Як мужчыны, так і жанчыны могуць быць пастаўленны ў пастары, і яны не павінны захоўваць цэлібат. У прыхадскіх пастараў ёсць свая схема служэння, звычайна адказнасць за прыход. Чалавек, пастаўленны на служэнне, такім чынам, павінен быць прыняты на працу ў пастарства на пэўны тэрмін, перш чым ён зможа падаць заяву аб пастаўленні. Патрабаванне аб пастаўленні на служэнне звычайна выконваецца кандыдатам багаслоўскіх навук. Адукацыя з даданнем практыка-багаслоўскай семінарыі. Прыхадскі пастар засядае ў прыхадскім савеце і адказвае за вядзенне парафіяльных царкоўных кніг. Парафіяльныя святары і капланы прысутнічаюць на епархіяльным савеце. Таксама прызначаюцца пракуроры, у сферу дзейнасці якіх уваходзіць уся пракурорская праца.
* Спецыялізаваныя пастары (нарв.: Spesialprester). Ёсць таксама шэраг спецыяльных пастараў, такіх як бальнічныя пастары, пастары дамоў састарэлых, студэнцкія пастары, турэмныя пастары і ваенныя капеланы. Служэнне пастараў сярод глухіх і іншых арганізавана як дабрачынне ў нарвежскіх лютэран, а не як спецыяльнае служэнне пастараў.
* Пробашч (нарв.: Prost). Кожная епархія падзелена на дэканаты, і 107 пастараў, якія ўзначальваюць пастарскае служэнне ў іх, маюць тытул «пробашч». 11 з іх працуюць у саборы, і таму маюць назву «пробашчы кафедры» (нарв.: domprost). Пробашчы кафедры — гэта пастаяннае месца падробкі для свайго епіскапа. Раней пробашч быў проста прыхадскім пастарам, але новая схема абслугоўвання для пробашча — гэта адміністрацыйныя пытанні дэканату, а не прыхадская дзейнасць. Епіскап вырашае, якое служэнне ў суполцы павінна быць у пробашча. Такім чынам, пробашчы і вернікі могуць ніколі адзін аднаго не бачыць.

Нарвежскія лютэранскія епіскапы (кастрычнік 2018 года)
* Епіскап (нарв.: Biskop). Вышэйшым органам у Нарвежскай лютэранскай царкве з’яўляецца епіскапскі савет. Епіскапы прызначаюцца царкоўным саветам. Калі лютэранства ў Нарвегіі стала часткай Дацкай лютэранскай царквы падчас узнікнення лютэранства ў 1537 годзе, епіскапская пасада была скасаваная, а епіскапы замененыя суперінтэндантамі. Яны выконвалі ў асноўным тыя ж функцыі, што і раней, але хацелася адзначыць разрыў з каталіцкім разуменнем пасады. Тытул епіскапа неўзабаве быў адноўлены, але з лютэранскім вызначэннем пасады. У лютэранскай традыцыі епіскапскае служэнне з’яўляецца святарскім служэннем, але з адказнасцю епархіі за нагляд. Епіскапы звычайна абіраюцца з пастараў. У 1993 годзе Разэмары Кён стала першай жанчынай, якая адрымала пасаду епіскапа ў нарвежскіх лютэран. Нарвежская лютэранская царква налічвае 11 епархій, а з 2 кастрычнік 2011 года — з’явілася яшчэ асаблівая тэрыторыя для пастараў у епархіі Нідароса.

#### Адукацыя

Да 2000 года для таго, каб стаць нарвежскім лютэранскім пастарам, трэба было мець багаслоўскую адукацыю. Пытанне аб тым, ці павінны быць пастаўлены не-багасловы ў пэўных сітуацыях, абмяркоўвалася ў ХХ стагоддзі. У 2000 годзе пасатада стала даступнай для іншых асоб з адпаведнай адукацыяй і вопытам, якія могуць быць пастаўлены ў пастары пры пэўных умовах і пасля разгляду ў камітэце па ацэнцы царкоўнага савета. Багаслоўская ступень па-ранейшаму з’яўляецца важным крытэрыем, але правілы, устаноўленыя з 2006 года ў якасці альтэрнатывы альбо ступені магістра/ліцэнцыяту, паколькі «па змесце і аб’ёме гэта адпавядае кандыдату тэалагічных навук», або ступень магістра, якая адносіцца да служэння пастара, а таксама не менш за 80 крэдытаў па асноўных дысцыплінах тэалогіі, або «спецыяльная кваліфікацыя». Так, напрыклад, ступень магістра лютэранскага багаслоўя з-за мяжы або іншыя нарвежскія або замежныя ступені магістра па пэўных прадметах у спалучэнні з дадатковымі багаслоўскімі даследаваннямі могуць паслужыць асновай для пастаўлення ў пастары.

#### Пасады епіскапаў у іншых лютэравнскіх царкоўных абшчынах

Епіскап-прэсэс Хельга Хаўглан Біфуглен
Шведская лютэранская царква захавала пасля раскола з Рыма-Каталіцкай Царквой пасаду свайго архіепіскапа (Упсала), але надала гэтай пасадзе лютэранскае разуменне, што азначае, што архіепіскап нічым не адрозніваецца ад іншых епіскапаў, акрамя гістарычнай назвы. Калі Фінская лютэранская царква стала незалежнай ад шведскіх лютэран у 1817 годзе, аналагічная архіепіскапская канцылярыя была створана ў Турку. Пасля таго, як Данія страціла Нарвегію ў 1814 годзе мітрапаліт у Хрысціяніі (суч. Осла), згодна з дацкай мадэллю, атрымаў ранг вышэй за іншых епіскапаў. У 1917 годзе нарвежскія лютэране перайшлі да штогадовых выбараў свайго старшыні (з 1932 года названага прэсэсам) на зноў створаным епіскапскім сходзе. Да 1998 года існавала правіла, паводле якога на гэтую пасаду абіраўся епіскап Осла. З 1998 па 2010 год прэсэс абіраўся ад іншых епархій, акрамя Осла, на чатыры гады. У 2010 годзе стортынг вырашыў узмацніць функцыю прэсэса, дадаўшы з 2011 года новую дванаццатую епіскапскую канцылярыю. Пастаянны епіскап-прэсэс знаходзіўся ў Тронхейме, у кафедральным саборы Нідараса ў якасці сабора разам з епіскапам Нідараса і з пробашчам кафедры Нідараса ў якасці падапечнай тэрыторыі. Епіскап Хельга Хаўглан Біфуглен ў епархіі Борга была абраная прэсэсам ў кастрычніку 2010 года да ўступлення ў сілу новай схемы. 25 сакавіка 2011 года яна была прызначаная сталым прадстаўніком у дзяржаўным савеце, а 2 кастрычніка 2011 года яна была ўведзеная на пасаду ў новым офісе падчас святочнай службы ў Кафедральным саборы Нідараса. У 2020 годзе новым епіскапам-прэсэсам быў абраны Улаф Фюске Твейт.

### *Primus inter pares*

*Primus inter pares* (лац.: «першы сярод роўных») — гэта апісанне функцыі, якое выкарыстоўваецца для абазначэння асобы, прызнанага лідэрам або рупарам суполкі, без абавязковай фармалізацыі лідэрства і без якой-небудзь іншай улады над сваімі аднагодкамі, акрамя таго, якая з’яўляецца вынікам яго прызнання ў суполцы, што можа быць абумоўлена старшынствам, узростам або традыцыяй. У лютэранскіх царкоўных абшчынах у Скандынаўскіх краінах гэты тэрмін выкарыстоўваецца для апісання архіепіскапа (Швецыя і Фінляндыя) або вядучага/галоўнага епіскапа (Данія і Нарвегія), які з’яўляецца сімвалічным лідэрам, які не з’яўляюцца духоўным начальнікам іншых епіскапаў, а толькі захоўвае перапрацаванае каталіцкае разуменне пасля расколу.

Вядучым епіскапам Нарвежскай лютэранскай царквы быў з 1814 па 1920-я гады ў адпаведнасці з дацкім узорам і правіламі нарвежскага судовага загаду 1817 года епіскап Хрысціяніі (суч. Осла). Гэта прывяло да таго, што сталічнага епіскапа неафіцыйна называлі «прымасам нарвежскай царквы». Калі нарвежскія лютэранскія епіскапы з 1917 года пачалі праводзіць рэгулярныя дыскусійныя сходы, епіскапскія сходы, на кожнай сэсіі абіраўся старшыня, які быў прызначаны галоўным, а з 1932 года — прэсэсам (лац. *præses*, *præsidere — «*той, хто старшынюе»).

Вядучая роля епіскапа Осла з 1817 года і той факт, што епіскапскія сходы праводзіліся ў Осла, зрабілі, што епіскапа-прэсэса абіраюць старшынёй кожны год. У 1984 годзе епіскапы пачалі абіраць пастараў на адзін год за раз. Пасля сыходу Андрэаса Арфлота з пасады епіскапа Осла ў 1998 годзе, іншыя епіскапы вырашылі, што функцыі прэсэса павінны выконвацца з выбарамі кожныя чатыры гады. Першым прэсэсам з іншай епархіі, акрамя Осла, быў тады епіскап Од Бандэвік з дыяцэзіі ў Мёрэ. У 2001 годзе епіскап Фін Вагле быў абраны ў Нідарасе, у 2006 годзе епіскапам Олафам Скевесланам у Агдэры і Тэлемарку, а ў 2010 годзе епіскапам Хельгай Хауглан Біфуглен у Боргу.

Новая схема са сталым старшынёй на епіскапскім сходзе НЛЦ з 2011 года азначае, што быў створаны дванаццаты епіскапскі офіс, які будзе марнаваць вялікую частку свайго часу на выкананне задач кіраўніцтва, які базуецца ў Нідарасе. Гэтая новая епіскапская пасада можа з тым жа правам, што і епіскапская пасада Осла да 1920-х гадоў, называцца прадстаяцельскай пасадай. Аднак Нарвежская лютэранская царква вырашыла працягваць выкарыстоўваць тэрмін «прэсэс» або «вядучы епіскап». Таксама гэты епіскап будзе «primus inter pares» сярод епіскапаў.

### Іншыя пасады

* Дыяканы прысвечаны свайму служэнню. Дыяканы знаходзяцца пад назіраннем епіскапа. Яны адказваюць за дыяканскую працу на прыходзе, такую як жалобная праца, дапамога пажылым і тым, хто жыве у нястачы, клопат аб навакольным асяроддзі і г. д.
* Катэхізатары прысвячаюцца на служэнне на прыходзе і знаходзяцца пад назіраннем мясцовага епіскапа. Галоўная задача катэхізатара — кіраваць выкладчыцкай дзейнасцю абшчыны, гэта ў прынцыпе ставіцца да выкладання для ўсіх узроставых груп, але на практыцы часта арыентавана на дзяцей і падлеткаў. Патрабуецца адукацыя ў галіне тэалогіі або педагогікі (з акцэнтам на хрысціянскаю адукацыю).
* Кантар з’яўляецца музычным лідэрам у сходзе і адданы свайму служэнню. Кантар ўдзельнічае ў планаванні і ажыццяўленні службаў і іншых мерапрыемстваў. Ён таксама з’яўляецца кіраўніком хору і каардынуе канцэртную дзейнасць і іншыя культурныя мерапрыемствы. Ён таксама адказвае за царкоўны арган і кіруе ім. Аб’ём працы кантара вар’іруецца ў залежнасці ад мясцовых умоў і наяўных рэсурсаў. Для службы ў якасці кантара патрабуецца зацверджаны кандыдацкі экзамен па царкоўнай музыцы. Кантар валодае адмысловымі ведамі ў галіне гульні на аргане, харавога кіраўніцтва, а таксама богаслужбах і гімналогіі.

### Іншыя супрацоўнікі

Згодна з «Законам аб царкве», павінны існаваць некаторыя іншыя неканстытуцыйныя пасады, звязаныя з рознымі цэрквамі. Найбольш важнымі з іх з’яўляюцца:

* Царкоўны апякун (нарв.: Kirkerådet) — гэта шырока выкарыстоўваецца тэрмін для абазначэння генеральнага дырэктара царкоўнага савета ў муніцыпалітэце, які нясе аператыўную адказнасць за царкоўныя будынкі і могілкі. Царкоўная варта з’яўляецца працадаўцам/кіраўніком ўсіх царкоўных служачых, акрамя пастараў.
* Званар (нарв.: Klokker). У кожным прыходзе павінен быць званар, які падлягае царкоўнай ахове. На шматлікіх прыходах кругласутачнае набажэнства сёння здзяйсняецца адным ці некалькімі валанцёрамі. Асноўныя абавязкі вартаўніка — дапамагаць пастарам ў царкоўных дзеяннях.
* Царкоўны капельдынер (нарв.: Kirketjener). У кожным прыходзе павінен быць царкоўны служыцель, які падпарадкоўваецца царкоўнай варце. Царкоўныя служыцелі нясуць штодзённую адказнасць за ўтрыманне прыхода, а таксама за падрыхтоўку да царкоўных мерапрыемстваў на прыходзе.

Існуе таксама шэраг іншых катэгорый пасад, звязаных з царкоўнай працай, царкоўным кіраваннем і эксплуатацыяй могілак.

Гл. таксама
-----------

* Дацкая лютэранская царква
* Шведская лютэранская царква
* Ісландская лютэранская царква
* Фінская лютэранская царква

Зноскі
------

1. ↑  *Medlemmer i Den norske kirke*. Den norske kirke (нарв.). *Regjeringen.no* (26 ліпеня 2021). Праверана 19 сакавіка 2020.
2. 1 2  Norway and its national church part ways **(нявызн.)**.
3. ↑  Landet blir kristnet **(нявызн.)**. *www.norgeshistorie.no*.
4. ↑  Løsere bånd, men fortsatt statskirke Архівавана 8 студзеня 2014 года. ABC Nyheter
5. ↑  *Forbund, Human-Etisk*. Ingen avskaffelse: / Slik blir den nye statskirkeordningen **(нявызн.)**.
6. ↑  I dag avvikles statskirken (State church will be abolished today), *Dagbladet*, published 14 May 2012, accessed online 24 October 2015.
7. ↑  State church in Norway?, Church of Norway, published, 6 March 2015, accessed 24 October 2015.
8. ↑  Kristen-Norge åpnes
9. ↑  *Kulturdepartementet*. Endringer i finansiering av Den norske kirke som følge av skille mellom stat og kirke fra 1. januar 2017 (нарв.). *Regjeringen.no* (5 сакавіка 2019). Праверана 19 сакавіка 2020.
10. ↑  Lovdata: Kirkeloven av den 7. juni 1996, hentet 24. mai 2012
11. ↑  § 3 i Kirkeloven av 1996
12. ↑  Kirken.no: Medlemmer per den 1. januar 22012
13. ↑  Tilhørighet og Medlemskap Kirken.no «Barn „tvangsinnmeldes" ikke i Den norske kirke ved fødsel. De blir medlem ved dåp, dersom foreldrene velger å la dem døpe. Udøpte barn er ikke medlemmer. At staten regner barn som tilhørende foreldrenes trossamfunn, er en annen sak. Dette er statens ordning, ikke kirkens, og den gjelder alle trossamfunn, ikke bare Den norske kirke.» (18. mai 2015)
14. ↑  Kirken fører medlemstatistikk som finnes her: .
15. ↑  Forskrift om innmelding i og utmelding av Den norske kirke (4. januar 2006)
16. ↑  Titusener feilaktig oppført som medlem av statskirken Dagbladet.no (publisert 4. august 2008, sett 18. mai 2015)
17. ↑  Medlemskap i Den norske kirke Kirken.no
18. ↑  Lov om Opplysningsvesenets fond. § 4 «§ 4.Forvalting» «Fondet blir forvalta av Kongen, som mellom anna fastset korleis fondet skal organiserast og tek avgjerder om rettslege disposisjonar av fondets eigedelar.» Lovdata.no
19. ↑  Statsbudsjettet 2014, Kap. 1592.
20. 1 2 3  Thorkildsen, Dag (2005): Da den norske kirke ble nasjonal. *Nytt norsk tidsskrift*, 22 årgang nr 4, s. 406—417.
21. ↑  1814 — våre første nasjonale valg Архівавана 20 лютага 2014. Arkivverket, lest 22. februar 2014.
22. ↑  Norgeshistorie.no, Nils Ivar Agøy: «Kristen-Norge åpnes». Hentet 19. des. 2016.
23. ↑  Population Statistics Norway
24. ↑  
Church of Norway, 2019 17.5.2020 Statistics Norway
25. ↑  www.kirken.no
26. ↑  Ut- og innmeldinger siden 1950
27. ↑
28. ↑  for inn- og utmelding|date=2016-08-12
29. ↑  Tilstandsrapport for den norske kirke 2010 Архівавана 7 лістапада 2012. (PDF) fra Kifo - Stiftelsen kirkeforskning, KIFO Notat nr 2/2010
30. ↑  Statistikk fra kirken.no
31. ↑
32. ↑  barns medlemskap
33. ↑  | Kirken sletter over 100 000 tilhørige | visit date=2020-12-14
34. ↑  www.kirken.no Архівавана 20 чэрвеня 2009.
35. ↑  Vårt Land — Utmeldingsrekord i Den norske kirke Архівавана 16 снежня 2010.
36. ↑  norske kirkes medlemsregister — kirkevalget 2015(недаступная спасылка)
37. ↑
38. ↑
39. ↑  (недаступная спасылка)
40. ↑  Dagsavisen — Titusenvis fortsatt tvangsinnmeldt i Den norske kirke
41. ↑  Lutheran Church of Norway Appoints Practicing Homosexual **(нявызн.)**. Праверана 8 ліпеня 2016.
42. ↑  Church of Norway ready to ordain same-sex priests (англ.)(недаступная спасылка) (24 лістапада 2007). Архівавана з першакрыніцы 25 снежня 2019. Праверана 8 ліпеня 2016.
43. ↑  Norwegian bishops consider special liturgy for gay couples **(нявызн.)**. Праверана 8 ліпеня 2016.
44. ↑  Kirkemøtet avviste liturgi for homofile «Sambåndet» **(нявызн.)**.
45. ↑  Kirkelig avskalling **(нявызн.)**. Праверана 20 June 2015.
46. ↑  Normisjon vil utvikle menigheter (visited 27.04.15) **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 27 красавіка 2015. Праверана 7 лістапада 2021.
47. ↑  Norway bishops open doors to gay church weddings **(нявызн.)**(недаступная спасылка) (2 лістапада 2015). Архівавана з першакрыніцы 23 студзеня 2016. Праверана 7 лістапада 2021.
48. ↑  Church of Norway Approves Gay Marriage After 20 Years of Internal Debate **(нявызн.)**. Праверана 11 верасня 2016.
49. ↑  First gay couple wed **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Norway Today* (1 лютага 2017). Архівавана з першакрыніцы 3 лютага 2017. Праверана 7 лістапада 2021.
50. ↑  Vi har ventet så lenge, at vi ikke har et sekund til å miste(нарв.) (30 January 2017). Праверана 4 лютага 2017.
51. ↑  Efter 36 års venten: Kjell og Erik er det første homopar gift i norsk kirke(дацк.). Праверана 4 лютага 2017.
52. ↑  Pressemelding, 11.04.2008. Nr.: 37/08. «Stortingsmelding om staten og Den norske kirke lagt fram». Kulturdepartementet
53. 1 2  Avtale Avtaleteksten kirkeforliket 2008. Regjeringen.no
54. ↑  *Guide til stat/kirke-forliket*- Vårt Land. Архівавана 13 лютага 2009.
55. ↑  Hilde Mangset Lorentsen m.fl. (21. mai 2012) Kirken skilles fra staten. *NRK*
56. ↑  Grunnlovens § 16 lovdata.no «§ 16. Alle innbyggere i riket har fri religionsutøvelse. Den norske kirke, en evangelisk-luthersk kirke, forblir Norges folkekirke og understøttes som sådan av staten. Nærmere bestemmelser om Kirkens ordning fastsettes ved Lov. Alle tros- og livssynssamfunn skal understøttes på lik linje.»
57. ↑  Stortinget — møte 12.02.2013. Interpellasjon fra representanten Svein Harberg til fornyings-, administrasjons- og kirkeministeren:  stortinget.no «Den 21. mai 2012 ble Grunnloven endret som et resultat av stat/kirke-forliket. I den forbindelse ble begrepet „folkekirke" innført. Mange bruker begrepet positivt, men forståelsen av innholdet synes å være ulik. En avklaring er avgjørende for en god dialog mellom regjeringen og Den norske kirke. Også for andre tros- og livssynssamfunn er dette en viktig avklaring da økonomisk likebehandling ligger som et grunnleggende og lovfestet prinsipp for de årlige overføringer til disse. Hvordan vil statsråden følge opp for å få på plass en felles politisk forståelse og avklaring av hva som ligger i begrepet „folkekirke", slik at det kan etableres et avklart felles grunnlag for den videre utvikling og finansiering av både Den norske kirke og andre tros- og livssynssamfunn? Hvilke oppgaver skal folkekirken ha, hvilken organisasjon krever dette, og hvilke forventninger mener statsråden Stortinget har lagt til grunn for departementets dialog med kirken?»
58. ↑  Stortinget — møte 12.02.2013. representanten Svein Harberg «Det er ingen tvil om at vi her har forventninger til Kirken som er omfattende og til dels kostbare. Det er vel også her det kommer tydeligst fram at det er helt andre forventninger til trossamfunnet Den norske kirke enn til de andre tros- og livssynssamfunnene, at folkekirken har en forventning de andre ikke har. Det krever klokskap å forvalte dette på en god måte, både i Kirken og hos oss politikere. Forventningen til folkekirken sammen med lovfestet likebehandling er etter min oppfatning to linjer som er i ferd med å krysse hverandre, og det kan fort oppfattes som kollisjonskurs.»
59. ↑  Stortinget — møte 12.02.2013. representanten Svein Harberg «Men det er noen klare grenser mellom hva man har satt av ressurser til, og bedt dem gjøre en jobb med, og hva som ligger i den vanlige driften av et trossamfunn.»
60. ↑
61. ↑  Helhetlig planfor forberedelse og gjennomføring av virksomhetsoverdragelse 2015—2017. Regjeringen.no
62. ↑  Offisielt frå statsrådet 27. mai 2016 regjeringen.no «Sanksjon av Stortingets vedtak 18. mai 2016 til lov om endringer i kirkeloven (omdanning av Den norske kirke til eget rettssubjekt m.m.)
Lovvedtak 56 (2015—2016) Lov nr. 17
Delt ikraftsetting av lov 27. mai 2016 om endringer i kirkeloven (omdanning av Den norske kirke til eget rettssubjekt m.m.). Loven trer i kraft fra 1. januar 2017 med unntak av romertall I § 3 nr. 8 første og fjerde ledd, § 3 nr. 10 annet punktum og § 5 femte ledd, som trer i kraft 1. juli 2016.»
63. ↑  Lovvedtak 56 (2015—2016) Vedtak til lov om endringer i kirkeloven (omdanning av Den norske kirke til eget rettssubjekt m.m.) Stortinget.no
64. ↑  bbreg.no Brønnøysundregistrene om Den norske kirke
65. ↑  innlegg av Helga Haugland Byfuglien i Aftenposten.no 07.03.2012 «Fortsatt en statsbudsjettkirke» «Større avstand mellom kirken og staten skulle gi en friere kirke som kunne utvikle tettere bånd mellom kirke og folk. Det er de juridiske og forvaltningsmessige båndene som er løsnet, ikke de økonomiske. Statens ansvar for kirkens økonomi er akkurat like omfattende og sterkt som før reformene. Kirken forblir en kommune- og statsbudsjettkirke, og både kirkens ledere og politikerne vet at all omstilling koster penger.»
66. ↑  Stortinget.no Statsbudsjettet for 2017. Side 22, kap 340. Side 41, kap 842. Side 118, pkt 5.
67. ↑  Oftestad, Bernt: Staten i kirken og kirken i staten. I *Statskirke i etterkrigssamfunn* redigert av I. Montgomeri og K. Lundby. Oslo: Universitetsforlaget, 1981.
68. ↑  Bøckman. Peter Wilhelm: *Den norsk kirke. Historisk og aktuell.* Trondheim: Tapir, 1989.
69. ↑  *Aftenposten* 15. november 2015 s.16.
70. ↑  Kvalifikasjonskrav for prestetjeneste

Спасылкі
--------

* NSD Kirkedatabase (offisiell statistikk)
* Lov om Den norske kirke (kirkeloven). LOV-1996-06-07-31 Lovdata.no
* Kirkens egen medlemstatistikk

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Праваслаўная · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 0068 4041 |