**Жло́бінскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскай вобласці Беларусі. Цэнтр — горад Жлобін.

Плошча раёна складае 2100 км² (6-е месца). Раён мяжуе з Рагачоўскім, Буда-Кашалёўскім, Рэчыцкім і Светлагорскім раёнамі Гомельскай вобласці, Бабруйскім раёнам Магілёўскай вобласці.

Геалогія
--------

У тэктанічных адносінах тэрыторыя раёна прымеркавана да Жлобінскай седлавіны і Гарадоцка-Хацецкай ступені Прыпяцкага прагіну. Зверху залягаюць пароды антрапагенавага ўзросту магутнасцю 20—40 м, у ледавіковых лагчынах да 80—100 м; ніжэй неагенавыя і палеагенавыя да 45—50 м, мелавыя 10—115 м, юрскія 16—107 м, дэвонскія да 1000 м адклады. На поўдні раёна ў верхнім дэвоне вылучаецца саляносная тоўшча. Пад платформавым чахлом на глыбіні 700 м на паўночным захадзе і поўначы і 1500 м ніжэй узроўню мора на паўднёвым усходзе залягаюць пароды крышталічнага фундамента.

Вядомы радовішчы торфу, глін, пяскоў.

Геаграфія
---------

Паверхня раёна пераважна ў межах Гомельскага Палесся, паўночны захад — у межах Цэнтральнабярэзінскай раўніны. 98 % тэрыторыі на вышыні 130—145 м над узроўнем мора. Агульны нахіл тэрыторыі з поўначы на поўдзень. Найвышэйшы пункт 151,5 м (на поўдні, каля в. Дабрагошча); найменшая абсалютная адзнака 118 м (на паўднёвым усходзе, урэз Дняпра). Характэрны плоскія нізінныя ўчасткі, на паўночным захадзе забалочаныя.

Асноўныя рэкі — Дняпро, Бярэзіна і Добасна. Іншыя рэкі: Выдрыца, Окра. Размешчаны ландшафтны заказнік Смычок і часткова — Выдрыца.

Гісторыя
--------

У 1919 годзе Жлобін становіцца валасным цэнтрам.

Жлобінскі раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе Бабруйскай акругі БССР. Цэнтр — мястэчка Жлобін. 20 жніўня 1924 года падзелены на 14 сельсаветаў: Бабоўскі, Бухарынскі, Казіміраўскі, Кароткавіцкі, Лукаўскі, Малевіцкі, Пірэвіцкі, Радушскі, Салонскі, Сенажаткаўскі, Скяпнянскі, Стараруднянскі, Чацвярнянскі, Шапілаўскі. 3 ліпеня 1925 года Жлобін атрымаў статус горада. 4 жніўня 1927 года да раёна далучаны Верхнеалбянскі (Вышнеалбянскі), Дабрагашчанскі, Затонскі, Кабанаўскі, Мормальскі, Навамаркавіцкі, Папаратнянскі, Стрэшынскі сельсаветы скасаванага Стрэшынскага раёна. 30 ліпеня 1928 года Шапілаўскі сельсавет перайменаваны ў Майскі. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года раён у прамым падпарадкаванні БССР. 20 жніўня 1933 года Сенажаткаўскі сельсавет рэарганізаваны ў нацыянальны польскі сельсавет. 26 лютага 1937 года Бухарынскі сельсавет перайменаваны ў Акцябрскі. 14 жніўня 1937 года Казіміраўскі сельсавет разбуйнены на Казіміраўскі і Краснабярэжскі сельсаветы, скасаваны Сенажаткаўскі нацыянальны польскі сельсавет. З 20 лютага 1938 года раён у складзе Гомельскай вобласці. 28 чэрвеня 1939 года ў склад адноўленага Стрэшынскага раёна перададзены 10 сельсаветаў: Верхнеалбянскі, Дабрагашчанскі, Затонскі, Кабанаўскі, Кароткавіцкі, Мормальскі, Навамаркавіцкі, Папаратнянскі, Скяпнянскі і Стрэшынскі. 30 красавіка 1948 года ўтвораны Ракцянскі сельсавет. 29 красавіка 1950 года да раёна далучаны Кіраўскі сельсавет Рагачоўскага раёна. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Казіміраўскі і Салонскі сельсаветы. 17 снежня 1956 года да раёна далучаны гарадскі пасёлак Стрэшын, Верхнеалбянскі, Дабрагашчанскі, Кабанаўскі, Кароткавіцкі, Мормальскі, Навамаркавіцкі, Папарятнянскі, Скяпнянскі сельсаветы скасаанага Стрэшынскага раёна. 11 лютага 1960 года скасаваны Мормальскі і Чацвярнянскі сельсаветы, 9 жніўня 1962 года — Бабоўскі сельсавет. 25 снежня 1962 года да раёна далучаны Дворышчанскі і Шчадрынскі сельсаветы Светлагорскага раёна. 7 сакавіка 1963 года Жлобін атрымаў статус горада абласнога падпарадкавання. 18 студзеня 1965 года скасаваны Дворышчанскі сельсавет, утвораны Сцяпскі (Сцяпоўскі) сельсавет. 8 снежня 1966 года зноў утвораны Салонскі сельсавет, скасаваны Скяпнянскі сельсавет. На 1 студзеня 1974 года ў складзе раёна гарадскі пасёлак, 19 сельсаветаў, 165 населеных пунктаў. 24 лістапада 1983 года Лукаўскі сельсавет перайменаваны ў Луцкі. 21 верасня 1992 года скасаваны Радушскі, Ракцянскі і Сцяпскі сельсаветы. 4 студзеня 2002 года горад Жлобін і Жлобінскі раён аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку. 12 лістапада 2013 года скасаваны Кабанаўскі сельсавет, Стрэшынскі пассавет рэарганізаваны ў сельсавет. 23 лістапада 2022 года скасаваны Верхнеалбянскі сельсавет.

Дэмаграфія
----------

* 1999 год — 35,8 тыс. (без Жлобіна)
* 2005 год — 107,1 тыс.
* 2006 год — 105,0 тыс.
* 2009 год — 104 871 (перапіс)

Зараз насельніцтва раёна складае 107,1 тыс. чалавек (2-е месца), у тым ліку ў гарадскіх умовах пражываюць 72,2 тыс. чалавек. Усяго налічваецца 156 населеных пунктаў.

Транспарт
---------

Транспартная інфраструктура ўключае чыгункі Мінск — Гомель і Орша — Калінкавічы, аўтадарогі Бабруйск — Гомель, Рагачоў — Светлагорск. Па Бярэзіне і Дняпру ажыццяўляецца суднаходства.

Вядомыя асобы
-------------

* С. П. Анішчанка, Герой Савецкага Саюза
* Уладзімір Васілевіч Бабкоў
* М. Ф. Вішнеўская, Герой Сацыялістычнай Працы
* Яўген Ганкін, беларускі мастак
* Уладзімір Ільіч Содаль, беларускі літаратуразнавец, журналіст, даследчык, краязнавец.

Славутасці
----------

Асноўны артыкул: **Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Жлобінскага раёна**

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Вынікі перапісу 2009 года
2. ↑  «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь» (па стане на 1 студзеня 2011 г.)
3. ↑  GeoNames — 2005. Праверана 9 ліпеня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>
4. ↑  Белорусская ССР. Административно-территориальное деление. На 1 января 1974 года. (руск.). — Выданне 5-е. — Мн.: Беларусь, 1974. — С. 85. — 248 с. — 10 000 экз.
5. ↑  Решение Гомельского областного Совета депутатов от 12 ноября 2013 г. № 275 Об упразднении Кабановского сельсовета и об изменении границ Новомарковичского сельсовета Жлобинского района Гомельской области
6. ↑  Решение Гомельского областного Совета депутатов от 12 ноября 2013 г. № 281 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Жлобинского района Гомельской области
7. ↑  Решение Гомельского областного Совета депутатов от 23 ноября 2022 г. № 388 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Жлобинского района Гомельской области

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Жлобінскі раён
* Сайт райвыканкама Архівавана 4 мая 2012.
* Славутасці

| ⛭**Жлобінскі раён** |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Гарады | Жлобін |  |
| Гарадскія пасёлкі | Стрэшын |
| Сельсаветы | 
* Акцябрскі с/с
* Дабрагашчанскі с/с
* Кароткавіцкі с/с
* Кіраўскі с/с
* Краснабярэжскі с/с
* Луцкі с/с
* Майскі с/с
* Малевіцкі с/с
* Навамаркавіцкі с/с
* Папаратнянскі с/с
* Пірэвіцкі с/с
* Салонскі с/с
* Стараруднянскі с/с
* Стрэшынскі с/с
* Шчадрынскі с/с

 |

 |
| 

| Былыя сельсаветы |
| --- |
| Верхнеалбянскі с/с ·  Кабанаўскі с/с |

 |

| ⛭Гомельская вобласць |
| --- |
| Раёны | 
* Акцябрскі
* Брагінскі
* Буда-Кашалёўскі
* Веткаўскі
* Гомельскі
* Добрушскі
* Ельскі
* Жлобінскі
* Жыткавіцкі
* Калінкавіцкі
* Кармянскі
* Лельчыцкі
* Лоеўскі
* Мазырскі
* Нараўлянскі
* Петрыкаўскі
* Рагачоўскі
* Рэчыцкі
* Светлагорскі
* Хойніцкі
* Чачэрскі

 | Герб Гомельскай вобласціГерб Гомельскай вобласці |
| Гарады | 
* Буда-Кашалёва
* Васілевічы
* Ветка
* **Гомель**1
* Добруш
* Ельск
* Жлобін
* Жыткавічы
* Калінкавічы
* Мазыр
* Нароўля
* Петрыкаў
* Рагачоў
* Рэчыца
* Светлагорск
* Тураў
* Хойнікі
* Чачэрск

 |
| Пгт | 
* Азарычы
* Акцябрскі
* Бальшавік
* Брагін
* Зарэчча
* Камарын
* Капаткевічы
* Карма
* Лельчыцы
* Лоеў
* Парычы
* Сасновы Бор
* Стрэшын
* Уваравічы
* Церахоўка

 |
| 1горад абласнога падпарадкавання |

| Жлобінскі раён у гістарычных адміністрацыйных адзінках |
| --- |
| 

| Жлобінскі раён у Бабруйскай акрузе (1924—1930) |
| --- |
| Бабруйская акруга існавала ў 1924—1930 гадах |
| Цэнтр | **Бабруйск** |
| Раёны | Асіповіцкі · Бабруйскі 1-ы (да 1927) · Бабруйскі 2-і · Буда-Кашалёўскі (да 1927) · Гарадзецкі (да 1927) · Глускі · Жлобінскі · Клічаўскі · Любанскі (з 1927) · Парыцкі · Рагачоўскі · Слуцкі (з 1927) · Старадарожскі (з 1927) · Старобінскі (з 1927) · Стрэшынскі (да 1927) · Свіслацкі · Чырвонаслабодскі (з 1927) |

 |
| 

| Жлобінскі раён у Гомельскай вобласці (з 1938) |
| --- |
| Гомельская вобласць БССР існавала ў 1938—1990 гадах |
| Цэнтр вобласці | Гомель |
| Раёны | Акцябрскі (1954—1962, 1966—1990) · Буда-Кашалёўскі · Брагінскі (з 1954) · Васілевіцкі (1954—1959) · Веткаўскі (1938—1962, 1965—1990) · Гомельскі · Даманавіцкі (1954—1960) · Добрушскі · Ельскі (з 1954) · Жлобінскі · Журавіцкі (да 1956) · Жыткавіцкі (з 1954) · Калінкавіцкі (з 1954) · Камарынскі (1954—1962) · Капаткевіцкі (1954—1962) · Кармянскі (1938—1962, 1966—1990) · Лельчыцкі (1954—1962, 1965—1990) · Лоеўскі (1938—1962, 1966—1990) · Мазырскі (з 1954) · Нараўлянскі (1954—1962, 1965—1990) · Парыцкі (з 1954, з 1961 — Светлагорскі) · Петрыкаўскі (з 1954) · Рагачоўскі · Рэчыцкі · Свяцілавіцкі (да 1956) · Стрэшынскі (1939—1956) · Тураўскі (1954—1962) · Уваравіцкі (да 1962) · Хойніцкі (з 1954) · Церахоўскі (да 1962) · Чачэрскі (1938—1962, 1965—1990) ·  |

 |