recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Жалезабетонныя шпалы
Адзін з варыянтаў мацавання рэек да драўляных шпалаў (КД)
Былыя ва ўжыванні драўляныя шпалы
**Шпа́ла** (нідэрл.: spalk — «падпорка») — апора для рэек у выглядзе бруса. У чыгуначным шляху шпалы звычайна ўкладваюцца на баластны слой верхняга складу шляху і забяспечваюць нязменнасць узаемнага размяшчэння рэйкавых ніцяў, успрымаюць ціск непасрэдна ад рэек альбо ад прамежкавых змацаванняў і перадаюць яго падшпальную аснову (звычайна — баласны слой, у метрапалітэне — бетонную аснову).

Драўляныя шпалы
---------------

Драўляным шпалам уласцівыя многія асаблівасці: пругкасць, лёгкасць апрацоўкі, высокія дыэлектрычныя ўласцівасці, добрае счапленне з друзавым баластам, малая адчувальнасць да ваганняў тэмпературы. Найважнейшай уласцівасцю з’яўляецца магчымасць пашырэння рэйкавай каляі ў крывых радыюсам меней за 350 м.

Тэрмін службы драўляных шпалаў (у залежнасці ад тыпу драўніны, знешніх умоў і інтэнсіўнасці эксплуатацыі) складае ад 7 да 40 гадоў. Асноўная праблема драўляных шпалаў — тэндэнцыя да згнівання ў месцах мацавання да іх рэек, і праблема з далейшай іх утылізацыяй.

Драўляныя шпалы для чыгунак шырокай каляі вырабляюцца па ДАСТ 78-2004.

* Шпала 1 тыпа, прапітаная — выкарыстоўваецца для галоўных шляхоў
* Шпала 2 тыпа, прапітаная — выкарыстоўваецца для пад’язных і станцыйных шляхоў

Шпалы падзяляюцца на тры віды:

1. абразныя (абцясаныя са ўсіх 4 бакоў)
2. паўабразныя (абцясаныя толькі з 3 бакоў)
3. неабразныя (абцясаныя толькі зверху і знізу)

Жалезабетонныя шпалы
--------------------

Жалезабетонныя шпалы ўяўляюць з сябе жалезабетонныя балкі пераменнага зрэзу. На такіх балках маюцца пляцоўкі для ўсталёўкі рэек, а таксама адтуліны пад балты рэйкашпальнага злучэння (пры забіванні ў адтуліны драўляных пробак выкарыстоўваюцца таксама кастыльныя і шурупныя змацаванні). Жалезабетонныя шпалы вырабляюцца з папярэднім нацягваннем арматуры. Тэхналоґія вырабу жалезабетонных шпалаў наступная: у спэцыяльную форму змяшчаюцца струны арматуры, якім перадвюцца расцягваючыя намаганні. Затым пад дзеяннем вібратара форма запаўняецца бетонам. Калі бетон зацвярдзявае, напружанні са струн здымаюцца і форма разбіраецца. Такі спосаб вырабу шпалаў прыдае ім пругкасць і захоўвае шпалу ад раскола пад рухомым складам.

Перавагі жалезабетонных шпалаў: практычна неабмежаваны тэрмін службы з прычыны высокай механічнай трываласці і нясхільнасці да згнівання, што абумоўлівае магчымасць паўторнага выкарыстання шпалаў, а таксама выкарыстання на грузанапружаных участках шляху. Недахопы: недастатковая жорсткасць, большы кошт і ваґа, магчымасць стомнага разбурэння бетона.

Гл. таксама
-----------

* Чыгуначны транспарт
* Рэйка

Зноскі
------

1. ↑  «Шпала» в Большой советской энциклопедии(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Шпала

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) · Настольны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11977811v · GND: 7669188-3 · LCCN: sh85111057 · NDL: 00567422 · NKC: ph216742 |
план гарадзішча Цясты
**Цясты** — археалагічны помнік каля вёскі Цясты Верхнядзвінскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 0,5 км на ўсход ад вёскі, на левым беразе ракі Дрыса, за 1 км вышэй упадзення ў яе ракі Свольна, на ўзгорку вышынёй 5-8 м над поймай ракі.

Апісанне
--------

З паўночнага боку схіл пераходзіць у карэнны бераг Дрысы, з заходняга боку працякае безназоўны ручай, з усходу і захаду гарадзішча ўмацавана ровам шырынёй 9-13 м, глыбінёй 2 м. Пляцоўка авальная памерам 26×51 м, выцягнута па лініі захад — усход. Вядома з 1873 года. Абследаваў у 1972 годзе У. Ф. ісаенка, раскопкі на плошчы 200 м2 у 1981—1982 гадах праводзіў В. І. Шадыра. Культурны пласт 0,2-0,3 м. Знойдзена значная колькасць ляпной керамікі, пераважна слоікавых і вёдрападобных форм (посуд мае тонкія сценкі, непрафіляваны), каменных таўкачоў-цёрачнікаў, фрагменты жалезных пласціністых бранзалетаў, серпападобныя нажы, жалезнае рубіла, акулярападобная бронзавая падвеска. Датуецца II—VI стст. н. э. належала балтам.

Літаратура
----------

* Помнік археалогіі Гарадзішча // Дзвінская праўда (Верхнядзвінск). — 1999. — 3 жн. — С. 4.
* Шадыра, В. І. Гарадзішча (в. Цясты) / В. І. Шадыра // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 176—177.

Спасылкі
--------

* Цясты (гарадзішча) на сайце «Архіварта»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Грыневіч.
**Клім Лазаравіч Грыневіч** (5 (18) лютага 1912, в. Шасцёраўка, Клімавіцкі павет, Магілёўская губерня, цяпер Клімавіцкі раён, Магілёўская вобласць — 3 сакавіка 1941, Балагое Калінінскай вобласці, цяпер Цвярская вобласць, Расія; Псеўданімы: *Быліна*; *Траўкін*; *Цюльпан*; *Шасцёраўскі*) — беларускі паэт
.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Працаваў на будаўніцтве чыгункі Асіповічы — Магілёў — Рослаў (1929—1930). У 1930 годзе паступіў у Рагачоўскі педтэхнікум, у 1930 годзе пераехаў у Мінск. Працаваў на будаўніцтве, карэктарам у друкарні, літсупрацоўнікам газеты «Рабочий» і «Сельгасрабочы», сакратаром рэспубліканскага ЦК прафсаюза работнікаў сельскай гаспадаркі. У 1932 годзе паступіў на творчае аддзяленне літаратурнага факультэта МВПІ. Арыштаваны 16.3.1933; 10.8.1933 прыгавораны да двух гадоў адміністрацыйнай высылкі. Знаходзіўся ў Сары-Атачы Паўднёва-Казахстанскай вобласці Праз два гады быў мабілізаваны ў Чырвоную Армію. Пасля дэмабілізацыі вярнуўся ў Сары-Атач, потым пераехаў у Балагое. У 1937—1941 гадах настаўнічаў у школах г. Балагое, адначасова завочна вучыўся на літаратурным факультэце Ленінградскага педінстытута. Памёр ад сухотаў.

Дэбютаваў вершамі ў 1929 (газеты «Піянер Беларусі», «Чырвоная змена»). Зборнік паэзіі «На бераг» (1932) быў прыхільна сустрэты крытыкай. Вершы апошніх гадоў жыцця не захаваліся.

Бібліяграфія
------------

* На бераг: Паэзія. Мн. 1932.

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
	+ Пруднікаў П. Далёкае і блізкае // Пруднікаў П. Мая магістраль. Мн. 1981;
* Грыневіч Клім // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.. Т. 2;
* Грыневіч Клім // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — ISBN 5-340-00709-X..
Дзевяць светаў «Эды»
**Ванахейм** (ісл.: Vanaheimr: краіна ванаў) — у германа-скандынаўскай міфалогіі радзіма Ванаў, размешчаная на захад ад Мідгарда і Асгарда.

Паводле Сагі пра Інглінгаў (XIII стагоддзе) Ванахейм знаходзіўся на берагах Чорнага мора (ісл.: Svartahaf) у Сарматыі ў раёне вусця Танаіса, які таксама называўся *Ванаквісль* (ісл.: Vanakvisl). На ўсход ад Ванахейма размяшчаўся Асгард. Паміж дзвюма краінамі адбываліся войны і абмены палоннымі. Іншымі краінамі-суседзямі Ванахейма, якія таксама ляжалі на захад ад Асгарда названы ў сагах Краіна Саксаў (ісл.: Saxland, Старажытная Германія) і Гардарыкі (скандынаўскія гарады Паўночнай Русі). Такім чынам, Ванахейм геаграфічна супадае з апісаннямі Сарматыі (паводле Геаграфіі Пталамея, II стагоддзе), аднак характарызуе пазнейшы час, калі на змену сарматам прыйшлі славяне-венеды, якія сталі ўспрымацца як аўтахтоны гэтай тэрыторыі.
**Ванга** (**Вангелія Пандзева Гушцерава**, народжаная **Дзімітрава**; 31 студзеня 1911 — 11 жніўня 1996) — сляпая балгарская жанчына-экстрасэнс. Нарадзілася ў Асманскай імперыі ў сям’і беднага балгарскага селяніна. Вялікую частку жыцця пражыла ў вёсцы Петрыч, на стыку трох межаў (Балгарыя, Грэцыя, Рэспубліка Македонія). Апошнія 20 гадоў прымала наведвальнікаў у сяле Рупіце.

Біяграфія
---------

Ванга нарадзілася 31 студзеня 1911 у горадзе Струміца на тэрыторыі сучаснай Рэспублікі Македонія. Імя «Вангелія» у перакладзе з грэчаскай (грэч. Ευαγγελία) азначае «добрая вестка». З пачаткам Першай сусветнай вайны, бацька Вангі, Панда, быў мабілізаваны ў балгарскае войска. Маці памерла, калі Ванзе было чатыры гады. Дзяўчынка расла ў доме суседкі. Вярнуўшыся пасля вайны, аўдавелы бацька паўторна ажаніўся.

Вочы Вангі былі сур’ёзна траўмаваныя. Вангу адправілі ў горад да лекара. Урач адмовіўся рабіць аперацыю з-за таго, што ў яго склалася ўражанне, што багаты чалавек не дае дастаткова грошай на аперацыю беднай сваячцы. Адбылося так таму, што Вангу да лекара прывёз не бацька, а сусед, які ехаў у тыя краі і ўзяў з сабой маленькую Вангу. Бацька ж Вангі не паехаў сам, каб зэканоміць на паездцы, не марнаваць грошы, і ўсе сабраныя сродкі аддаць менавіта ўрачу. Лекар не зрабіў аперацыю, але распачаў некаторыя меры па аздараўленні вачэй і даў строгія рэкамендацыі — здаровае харчаванне і здаровы лад жыцця ў цэлым. Сям’я Вангі была беднай, ні аб якім добрым харчаванні не было і гаворкі. У выніку Ванга аслепла.

У 1925 годзе была накіравана ў Дом сляпых у Земуне, Сербія, дзе правяла тры гады. Пасля смерці мачахі яна вярнулася ў дом бацькі ў Струміцы.

У 1939 годзе Ванга захварэла на плеўрыт.

У маі 1942 года Ванга выйшла замуж за Дзімітрыя Гушцерава з сяла Крынджыліца Петрычаскай аколіі. Незадоўга да вяселля яна пераехала з жаніхом у Петрыч, дзе пасля набыла шырокую вядомасць. Дзімітрый правёў нейкі час у войску, захварэў на алкагалізм і памёр у 1962 годзе.

Памерла ў 1996 годзе ад рака правай грудзі, не дазволіўшы рабіць сабе аперацыю.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ванга

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 119086050 · ISNI: 0000 0003 7392 3407 · LCCN: n92019530 · LNB: 000038871 · NKC: xx0061515 · NLP: A25580772 · VIAF: 85697729 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Апаровіч.

**Іосіф Іосіфавіч Апаровіч** (1909, в. Сітнікі, Пухавіцкі раён — 2002) — лейтэнант, беларускі пісьменнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся у Сітніках у 1909 годзе ў звычайнай сялянскай сям’і. Усяго было ў яго сем братоў і сясцёр. Бацька працаваў кавалём. Маці — па найму ў багатых людзей. Бацька памёр ад эпідэміі ў 1917 годзе. З пачаткам калектывізацыі сям’я пераехала ў вёску Падбярэжжа. З калгаса «Пяцігодка» быў прызвалі ў Чырвоную Армію.

Баявое хрышчэнне атрымаў на другі дзень пасля пачатку вайны. 23 чэрвеня 1943 года яго кулямётная рота ўступіла бой з пераўзыходзячымі сіламі пад Кобрынам. Пры абароне горада Петрыкава быў кантужаны і цяжка паранены.

Служыў у маршавай роце, вучыў салдат. У жніўні 1942 года група, якой камандаваў, перайшла лінію фронту ў раёне так званых Суражскіх варот.

Узнагароды
----------

За баявыя заслугі, праяўленыя ў баях з нямецка-фашысцкімі захопнікамі, мужнасць і гераізм быў узнагароджаны ордэнамі Чырвонага Сцяга, Чырвонай Зоркі, Айчыннай вайны першай ступені, многімі медалямі.

Бібліяграфія
------------

Аўтар двух кніг: «На галоўнай магiстралi» і «I падняўся народ».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Апарович, И. На главной магистрали/И. Апарович.- Мн.: Беларусь, 1971.- 125 с.
* Мурашов, А. Г. Партизанская береза/А. Г. Мурашов.- Мн.: Беларусь, 1988 .-175 с.
* Памяць : Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна.- Мінск: БЕЛТА, 2004.- С. 365—366.
* Суслаў. А. Такое не забываецца/ А. Суслаў//Сцяг Кастрычніка.-1971.- 5 студзеня

Спасылкі
--------

* Архівавана 28 красавіка 2016. Старшыня даваеннай «Пяцігодкі» Архівавана 21 студзеня 2021.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Агроскін.
**Іосіф Ільіч Агроскін** (руск.: Агроскин Иосиф Ильич; 7 сакавіка 1900, Хоцімск — 1968, Масква) — савецкі вучоны ў галіне гідратэхнікі. Доктар тэхнічных навук, прафесар. Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі РСФСР.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і канторскага служачага. У 1919 скончыў сярэдняе Горацкае каморніцка-агранамічнага вучылішча. З студзеня 1920 года ён студэнт гідрамеліярацыйны факультэта Горацкага сельскагаспадарчага інстытута. З мая 1920 г. па кастрычнік 1921 г І. І. Агроскін працуе спецыялістам па сельскай гаспадарцы Сальскага акруговага зямельнага аддзела Данской вобласці. Пасля заканчэння ў 1924 гідрамеліярацыйнага факультэта Горацкага сельскагаспадарчага інстытута ён быў пакінуты ў Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі для навукова-педагагічнай працы, дзе адначасова скончыў навучанне яшчэ і на глебаўпарадкавальнам факультэце.

З 1927 малодшы асістэнт кафедры глебаўпарадкавання, а затым кафедры гідраўлікі Сібірскага інстытута сельскай гаспадаркі і лесаводства (Омск). А ў снежні 1929 на глебаўпарадкавальнам факультэце Омскага інстытута арганізацыі тэрыторыі было адкрыта гідрамеліярацыйнае аддзяленне, якое з восені 1934 пераўтворана ў самастойны гідрамеліярацыйны факультэт, першым дэканам якога стаў Агроскін. За 11 гадоў працы ён прайшоў тут шлях ад асістэнта да прафесара, доктара тэхнічных навук (1938 г.), загадчыка кафедры. Адначасова працаваў начальнікам тэхаддзела, а затым галоўным інжынерам Заходне-Сібірскага Мелияводбуда (1927—1933 гг.), дэканам гідрамеліярацыйнага факультэта (1933—1937 гг.), намесніка дырэктара, а затым дырэктарам Омскага сельскагаспадарчага інстытута (1937—1939 гг.). З красавіка 1946 г. па красавік 1948 г працаваў намеснікам Міністра вышэйшай адукацыі СССР, а затым дырэктарам Маскоўскага гідрамеліярацыйнага інстытута.

Навуковыя труды
---------------

* «Гидравлика» (1935)
* «Гидравлика каналов» (1940)
* «Гидравлический расчет каналов» (1934)

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Архівавана 5 сакавіка 2016.
* Архівавана 5 сакавіка 2016.
**Якуб Гуснік** (чэшск.: Jakub Husnik; 29 сакавіка 1837, Вейпрніцы, Аўстрыйская імперыя (цяпер раён Пльзень-поўнач, Пльзенскага краю Чэшскай Рэспублікі) — 26 сакавіка 1916, Прага) — чэшскі мастак, педагог, навуковец і вынаходнік у галіне фотамеханічных спосабаў рэпрадукавання.

Навукова-даследчыцкая дзейнасць
-------------------------------

Працаваў у галіне геліяграфіі, фоталітаграфіі, фотацынкаграфіі. Прапанаваў рэпрадукцыйную эмульсію з фторыстым серабром, клішэ на слаях з жэлаціны і хлорнага жалеза (для высокага друку). Вынайшаў (1865—68) адзін з мастацкіх спосабаў рэпрадукавання — фотатыпію.

Сумесна з прафесарам Шварцам, прапанаваў «мокры спосаб» апрацоўкі фатаграфій. У 1893 ўдасканаліў трохкаляровае прайграванне для друку і атрымаў на яго першы патэнт. У 1908—1920 гадах яго сын Яраслаў Гуснік праводзіў эксперыменты з аўтахромам.

Аўтар манаграфій «Агульная галіна фотатыпіі» (1877, 3-е выд. 1885), «Геліяграфія» (1888) і інш.

Мастацкая творчасць
-------------------

Жывапісец-партрэтыст, аўтар шэрагу жанравых палотнаў. Стварыў некалькі жывапісных работ для царквы ў Угрыневец паблізу Прагі.

Зноскі
------

1. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. 1 2  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
3. ↑  Archiv hl. m. Prahy, Matrika zemřelých u sv. Prokopa na Žižkově, sign. ŽKP Z5, s. 47<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19672898'></a>
4. ↑  Archiv hl. m. Prahy, Matrika zemřelých u sv. Prokopa na Žižkově, sign. ŽKP Z5, s. 47<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105319160'></a>

Літаратура
----------

* Гуснік // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 4036518 · GND: 127667733 · ISNI: 0000 0001 1935 6021 · LCCN: nr96004068 · NKC: jk01043316 · NTA: 133357880 · SUDOC: 224394355 · VIAF: 66364039 · ULAN: 500112905 |

 |
**ФК Трансмаш** — былы беларускі футбольны клуб з горада Магілёў.

Гісторыя
--------

Клуб быў заснаваны ў 1988 пад назвай «Сельмаш», прадстаўляў завод «Магілёўсельмаш». У савецкія часы гуляў у Вышэйшай лізе Чэмпіянату БССР. 
З 1992 пачаў гуляць у Другой лізе чэмпіянату Беларусі. 
У 1994, пасля пераўтварэння завода «Магілёўсельмаш» у «Магілёўтрансмаш» адпаведным чынам змянілася і назва клуба.
У 1997 «Трансмаш» гуляў у Першай лізе і па выніках сезону захаваў сваё месца, 
але ў пачатку 1998 быў аб'яднаны з іншым магілёўскім клубам «Дняпро» ў адзін клуб — «Дняпро-Трансмаш».

Папярэднія назвы
----------------

* 1988—1994: «Сельмаш»
* 1994—1998: «Трансмаш»

Статыстыка выступленняў
-----------------------

### Чэмпіянат і Кубак Беларусі

| Сезон | Ліга | М | Г | В | Н | П | Галы | Ачкі | Кубак | Заўвагі |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1992 | Другая (Д2) | **4** | 15 | 6 | 5 | 4 | 25–14 | **15** | 1/8 фінала |  |
| 1992–93 | Другая (Д2) | **3** | 30 | 12 | 13 | 5 | 48–20 | **37** | 1/16 фінала |  |
| 1993–94 | Другая (Д2) | **4** | 28 | 17 | 5 | 6 | 47–26 | **39** |  |  |
| 1994–95 | Другая (Д2) | **11** | 30 | 9 | 8 | 13 | 30–31 | **26** | 1/32 фінала |  |
| 1995 | Другая (Д2) | **7** | 14 | 6 | 4 | 4 | 20–16 | **22** | 1/16 фінала |  |
| 1996 | Другая (Д2) | **1** | 24 | 14 | 7 | 3 | 47–13 | **49** | 1/16 фінала |  Выхад у Першую лігу |
| 1997 | Першая (Д1) | **14** | 30 | 8 | 4 | 18 | 30–52 | **28** | 1/16 фінала | Аб'яднанне з ФК «Дняпро» |
**Іонны абмен** — абарачальны працэс стэхіяметрычнага абмену іонамі паміж іанітам і растворам электраліту.

Прынята разглядаць іонны абмен як гетэрагенную абменную хімічную рэакцыю, якая характарызуецца канцэнтрацыйнай канстантай раўнавагі. Працэс іоннага абмену мае дыфузійны характар. Каэфіцыент дыфузіі іонаў у іанітах (10-6 см²/с) памяншаецца з павелічэннем зарадаў іонаў і ступені сшытасці іанітаў. Выкарыстоўваюць у цеплавой і атамнай энергетыцы для атрымання абяссоленай вады, у гідраметалургіі пры пераапрацоўцы бедных руд каляровых, рэдкіх і высакародных металаў, у аналітычнай хіміі (іоннаабменая храматаграфія).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119830127 · GND: 4027601-6 · LCCN: sh85067796 · Microsoft: 117760992, 2911218576 · NDL: 00564204 · NKC: ph121185 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чугашвілі.
**Іосіф Іванавіч Чугашві́лі** (груз. იოსებ ივანეს ჩუგოშვილი, нар. 27 чэрвеня 1986) — беларускі барэц грэка-рымскага стылю. Прызёр чэмпіянатаў Еўропы і Еўрапейскіх гульняў, чэмпіён Беларусі ў 2010, 2014 і 2015 гадах. Старэйшы брат Георгія Чугашвілі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1986 годзе ў Тэлаві (Грузінская ССР, СССР). Ва ўзросце 8 гадоў пераехаў у Беларусь разам з бацькамі, але потым на пэўны час вярнуўся ў родны горад, дзе працягваў навучанне ў мясцовай школе. У Беларусі сям'я Чугашвілі пасялілася ў Гатаве пад Мінскам.

У 2008 годзе стаў бронзавым прызёрам чэмпіянату Еўропы ў Тамперэ. Чэмпіён Беларусі 2010 года ў вагавай катэгорыі да 120 кг.

У 2012 годзе прыняў удзел у Алімпійскіх гульнях у Лондане, але заняў там толькі 5-е месца.

Чэмпіён Беларусі па грэка-рымскай барацьбе 2014 года ў вагавай катэгорыі да 130 кг. У 2015 годзе заваяваў бронзавы медаль на Еўрапейскіх гульняў у Баку.

Чэмпіён Беларусі па грэка-рымскай барацьбе 2015 года ў вагавай катэгорыі да 130 кг. У тым жа годзе заваяваў бронзавы медаль на чэмпіянаце Еўропы 2016 года ў Рызе.

Зноскі
------

1. ↑  Иосиф Чугошвили: я все забросил, только тренируюсь и сплю, никуда не хожу

Спасылкі
--------

* *Іосіф Чугашвілі — алімпійская статыстыка на сайце* Sports-Reference.com *(англ.)*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Аб’яднаны свет барацьбы |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кавалькоў.
**Барыс Іванавіч Кавалькоў** (12 сакавіка 1952, в. Судабоўка, Смалявіцкі раён, Мінская вобласць, цяпер у межах Жодзіна) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1974 годзе. Працаваў у Мінскпраекце, з 1983 па 1986 г. — архітэктарам Савецкага раёна Мінска, з 1986 года — кіраўнік групы архітэктараў у Белдзяржпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1980 года. Пражывае ў г. Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): праект забудовы комплексу 9-, 16-павярховых жылых дамоў і ўстаноў культурна-бытавога абслугоўвання па праспекце Машэрава (1978), 12-павярховыя жылыя дамы па вул. Дзянісаўскай, Ляўкова (1982) у Мінску.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Ковальков Борис Иванович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Вінаграднікі ў Манфераце
**Манферат** (п’ем.: Monfrà; італ.: Monferrato) — геаграфічны рэгіён, які з'яўляецца часткай рэгіёна П’емонт у Паўночнай Італіі. У яго межах, якія з часам змяняліся, размяшчаліся аднайменныя маркграфства, а пазней герцагства. Прыкладныя межы ўключаюць сучасныя правінцыі Алесандрыя і Асці.

Манферат з'яўляецца адным з найбольш важных вінаробных раёнаў Італіі. Таксама рэгіён вядомы літаратурнымі традыцыямі, у тым ліку ў XVIII стагоддзі на тэрыторыі Асці нарадзіўся паэт і драматург Віторыа Альф'еры, а ў XX ст. у Алесандрыі Умберта Эка.

Тэрыторыя рэгіёна падзелена напалам ракой Танара. Паўночная частка (італ.: Basso Monferrato), якая знаходзіцца паміж гэтай ракой і ракой По, гэта вобласць узгоркаў і раўнін. Паўднёвая частка (італ.: Alto Monferrato) знаходзіцца на ўзнёслым беразе Танара. Апеніны, якія размяшчаюцца на ёй, з'яўляюцца водападзелам паміж П'емонтам і Лігурыяй.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Булаўскі.
**Віктар Канстанцінавіч Булаўскі** (22 студзеня 1918 — 26 снежня 1939) — камандзір батарэі 402-га гаўбічнага артылерыйскага палка 7-й арміі, лейтэнант, Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў вёсцы Аляксееўка Акмалінскай вобласці (цяпер горад Акмалінскай вобласці Казахстана) у сям’і рабочага. Вучыўся ў школе імя Кірава ў Петрапаўлаўску, а затым у ФЗУ № 3.

У РСЧА з 1937 года. Скончыўшы 2-е Ленінградскае артылерыйскае вучылішча, служыў у Падмаскоўі (Каломне ў 402-м гаўбічным артылерыйскім палку камандзірам узвода) і Заходняй Беларусі. Удзельнік Польскага паходу РСЧА і савецка-фінскай вайны 1939—1940 гадоў.

Указам Прэзідыума Вярхоўнай Рады СССР ад 15 студзеня 1940 гады Віктару Канстанцінавічу Булаўскаму было пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Пахаваны ў пачатку 1940 года на Сестрарэцкіх вайсковых могілках, цяпер мемарыял. Магіла В. К. Булаўскага стала першай у складзе воінскага мемарыяла, які з’яўляецца помнікам культурна-гістарычнай спадчыны рэгіянальнага ўзроўню аховы.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Возера Чорнае.

**Чорнае возера** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Обаль, на мяжы з Невельскім раёнам Пскоўскай вобласці Расіі.

Плошча паверхні возера 1,56 км². Даўжыня 2,83 км, найбольшая шырыня 0,78 км. Глыбіня возера дасягае 2,5 м, сярэдняя каля 1 м.  

Катлавіна Чорнага возера тэрмакарставага тыпу, складаецца з двух плёсаў. Схілы катлавіны невыразныя. Вышыня схілаў у паўднёвай частцы возера да 30 метраў. Берагавая лінія звілістая. Берагі сплавінныя, на поўдні, паўднёвым ўсходзе і паўночным захадзе нізкія пясчаныя і тарфяністыя. На захадзе і поўначы заходняга плёса і вакол усходняга плёса пойма шырынёй 50—300 метраў. Дно возера плоскае і выслана сапрапелем. Найбольшыя глыбіні ў цэнтры заходняга плёса. На возеры востраў плошчай каля 0,1 га.  
Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Злучана пратокай з возерам Белае, выцякае ручай Чарнуя ў возера Іса.  
Возера зарастае па ўсёй плошчы (рдзесты, эладэя, рагаліснік і інш.). Уздоўж берагоў у асобных месцах палосай шырынёй 10—30 м растуць трыснёг, чарот і хвошч.

У возеры водзяцца шчупак, плотка, джгір, лінь і іншыя віды рыб.

Літаратура
----------

* Чорнае возера // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Т. 5. — С. 342. — 583 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: Белкартография, 2010. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Возера Чорнае Архівавана 15 сакавіка 2013.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Каплун.
**Мануэль Самойлавіч Каплун** (руск.: Каплун Мануэль Самойлович; 20 чэрвеня 1883, Рагачоў — 29 красавіка 1974, Іркуцк) — савецкі вучоны ӯ галіне дэрматавенералогіі. Доктар медыцынскіх навук (1939), прафесар, дырэктар Іркуцкага медыцынскага інстытута ў 1940—1943 гг. загадчык кафедры дэрматавенералогіі ІДМІ.

Біяграфія
---------

Скончыў Екацерынаслаўскі ўніверсітэт у 1921 годзе. У 1924 па 1930 г. — асістэнт, з 1930 па 1940 год — дацэнт скурных і венерычных хвароб Днепрапятроўскага медінстытута. У 1940—1943 гг. — дырэктар Іркуцкага медыцынскага інстытута. У 1940 годзе быў абраны па конкурсе загадчыкам кафедры дэрматавенералогіі ІГМІ. Загадваў кафедрай да 1972 года. З 1972 па 1974 год — кансультант Іркуцкага абласнога скурна-венералагічнага дыспансэра. З 1940 па 1974 год быў старшынёй навуковага таварыства дэрматавенеролагаў ў Іркуцку, абіраўся членам праўлення Ўсерасійскага навуковага таварыства дэрматавенеролагаў і рэдакцыйнага савета часопіса «Веснік дэрматавенералогіі».

Нвуковая дзейнасць
------------------

З’яўляўся навуковым кансультантам Іркуцкага клінічнага лепразорыя, які быў арганізаваны ў 1926 годзе і існаваў да 1976 г. Пад яго кіраўніцтвам выконваліся навуковыя даследаванні па лепры і праводзіліся навукова-практычныя канферэнцыі з удзелам дерматовенеролагаў і лепролагаў Сібіры і Далёкага Усходу. Аўтар больш за 150 навуковых прац.

Асноўныя напрамкі навуковых даследаванняў: патагенез пранцаў, патагенез хранічных дерматозаў, удасканаленне арганізацыйных формаў дэрматавенералагічнай і супрацілепрознай службы.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* АНО Иркипедия (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дронаў.

**Віктар Мікалаевіч Дронаў** (3 лістапада 1940 — 15 лістапада 2013) — беларускі і расійскі ваенны ўрач. Кандыдат медыцынскіх навук (1991). Заслужаны ўрач Беларускай ССР (1987). Заслужаны ўрач Расійскай Федэрацыі (1997).

Біяграфія
---------

Выпускнік факультэта падрыхтоўкі ваенных урачоў для ракетных і сухапутных войскаў Ваенна-медыцынскай акадэміі імя С. М. Кірава ў Ленінградзе (1972). З 1977 года да 1988 года — начальнік медыцынскай службы розных ваенных падраздзяленняў і акруг у Беларускай ССР. У час аварыі на Чарнобыльскай АЭС кіраваў дзеяннямі медыцынскага персаналу ваенных медыцынскіх часцей. З 1988 года да 1997 года — намеснік начальніка Ваенна-медыцынскай акадэміі.

Генерал-лейтэнант медыцынскай службы запасу. Старшыня Савета ветэранаў Ваенна-медыцынскай акадэміі імя С. М. Кірава.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Галіна навуковых даследаванняў: праблемы, звязаныя з медыцынай катастроф і ацэнка асяроддзявых санітарных страт ад тэхнагеннай зброі.

Аўтар звыш 150 друкаваных прац, прысвечаных розным аспектам арганізацыі і тактыкі медыцынскага забеспячэння ва ўмовах катастроф.

Узнагароды
----------

* Заслужаны ўрач Беларускай ССР (1987).
* Заслужаны ўрач Расійскай Федэрацыі (1997).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Дронов, Виктор Николаевич (кандидат медицинских наук; род. 1940)  (руск.)
2. 1 2  Дронов Виктор Николаевич (3.11.1940 — 15.11.2013)  (руск.)

Літаратура
----------

* Виктору Николаевичу Дронову — 70 лет / подготовил Ишутин О. С. // Военная медицина. ― 2010. ― № 4. ― С. 157―158.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar4110880 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мурашоў.
**Віктар Мікалаевіч Мурашоў** (руск.: Виктор Николаевич Мурашов; 27 ліпеня 1935, Кранштат, Ленінградская вобласць — 2009) — расійскі і беларускі скульптар.

Біяграфія
---------

У 1950—1955 гг. навучаўся ў Сярэдняй мастацкай школе пры Інстытуце імя І. Я. Рэпіна ў Ленінградзе, а ў 1955—1961 гадах на скульптурным факультэце Інстытута жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя І. Я. Рэпіна. Скончыўшы з адзнакай інстытут, быў накіраваны працаваць скульптарам у Цюмень. Член Саюза мастакоў СССР з 1962 года, праз год узначаліў Цюменскую арганізацыю Саюза мастакоў.

З 1977 года на Беларусі.

Творчасць
---------

Працуе ў станковай, манументальнай і мемарыяльнай скульптуры. Для творчасці характэрны лепшыя традыцыі рэалістычнага мастацтва, глыбокія партрэтныя характарыстыкі вобразаў, вытанчаная мадэліроўка і абагульненасць форм. Сярод твораў «Пецька Спічкін» (1959), «Маці» (1964), «Пятроўна», «Баба Вера», «Барыс Іванавіч», «Працоўныя рэзервы», «Партрэт Кандрата Бялова», «Падсобніца» (1964), «Партрэт С. Санджыева» (1972), «Партрэт  Жалтоўскага» (1975), «Міша Мароз» (1978), «Генерал Карбышаў» (1984), «Народны артыст Беларусі З. Бабій» (1995), партрэты П. Яршова (1975), М. Лужаніна (1983), П. Шыянка (1984), мемарыяльныя дошкі З. Бабію, А. Кавалёву, Ф. Гахаву ў Мінску, помнікі Дз. І. Салуніну ў г. Беламорск (1958), Дз. Карбышаву ў г. Цюмень (1968; абодва Расія), П. Кавалёву ў г. п. Клічаў Магілёўскай вобласці (1989) і інш. Аўтар герба Беларусі для Дома ўрада (1997).

Творы захоўваюцца ў мастацкіх музеях Мінска, Масквы, Цюмені, іншых гарадоў Расіі.

Сям’я
-----

Мае дачку Вольгу Мурашка, якая таксама стала скульптарам.

Зноскі
------

1. 1 2 3  МУЗЕЙНЫЙ КАЛЕНДАРЬ. Каслинский историко-художественный музей.
2. 1 2 3  БелЭн, 2000

Літаратура
----------

* Чаркина Г. И. Виктор Мурашов. Л. 1986.
* *Дзягілеў Л. Я.* Мурашоў Віктар Мікалаевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
**Мака́раўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Горацкага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Макараўка.

Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Чашніцкі сельсавет** у складзе Горацкага раёна Аршанскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Чашнікі. 21 жніўня 1925 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Макараўка, сельсавет перайменаваны ў Макараўскі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Горацкім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 26 сакавіка 1987 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Горацкага (6 населеных пунктаў: Андрухі, Воўкаўшчына, Зайцава, Макараўка, Чашнікі і Шалаханаўка) і Саўскага (8 населеных пунктаў: вёскі Вішня, Красуліна, Куртасы, Лугіны, Паташы, Філіпава, Шырокія і Юркава) сельсаветаў.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012.
**Манфрэд Стараста** (н.-луж.: Manfred Starosta, 20 чэрвеня 1941, вёска Яншойцы, Ніжняя Лужыца, Германія) — ніжнялужыцкі філолаг, сарабіст і перакладчык. Аўтар *«Ніжнялужыцка-нямецкага слоўніка»* (Dolnoserbsko-nimski słownik), які называецца яго імем («Слоўнік Старасты»). Член Ніжнялужыцкай моўнай камісіі. Лаўрэат нацыянальнай сербалужыцкай прэміі імя Якуба Чышынскага (2001).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1941 годзе ў ніжнялужыцкай вёсцы Яншойцы. Яго бацька загінуў падчас Другой сусветнай вайны ў Расіі.

У 1956 годзе пасля атрымання няпоўнай сярэдняй адукацыі працягнуў сваё навучанне ў Вышэйшай сербалужыцкай школе (у наш час — Ніжнялужыцкая гімназія) у Котбусе, якую скончыў у 1960 годзе. Вывучаў славістыку, грамадазнаўства і сацыялогію ў Лейпцыгскім універсітэце. З 1965 па 1966 гады — студэнт Пазнаньскага ўніверсітэта. У 1966—1968 гадах вывучаў у Лейпцыгу рускую мову.

З 1968 года па 1992 гады — супрацоўнік Сербалужыцкага інстытута сербалужыцкага народазнаўства (сёння — Сербалужыцкі інстытут). З 1992 па 2006 гады — навуковы супрацоўнік Сербалужыцкага дома ў Котбусе. Вывучаў ніжнялужыцкую лексікаграфію, тэрміналогію, граматыку і арфаграфію.

Займаўся складаннем «Ніжнялужыцка-нямецкага слоўніка», які выйшаў у 1999 годзе ў выдавецтве «Домавіна». Слоўнік змяшчае каля 45 тысяч слоў. Кіраваў складаннем анлайн-слоўніка *«Nimsko-dolnoserbski słownik — DNW»*, якім акрамя яго таксама займаліся Гаўке Бартэльс і Эрвін Гануш. Першапачатковая версія ў 20 тысяч слоў была пашырана да 40 тысяч у 2004 годзе, да 60 тысяч у 2007 годзе і да 80 тысяч слоў у 2015 годзе.

У 2001 годзе ўдастоены нацыянальнай прэміі імя Якуба Чышынскага *«за яго лінгвістычныя даследаванні і захаванне мовы»*.

У 2005 годзе выйшаў на пенсію.

Асноўныя навуковыя сачыненні
----------------------------

* *Dolnoserbska ortografija a interpunkcija. Pšawidła*, 1976
* *Niedersorbische Orthographie und Interpunktion*, 1977
* *Dolnoserbsko-němski słownik. Šulski słownik dolnoserbskeje rěcy*. Budyšyn, 1985
* *Niedersorbisch — schnell und intensive*, у двух тамах, 1991, 1992
* *Dolnoserbsko-nimski słownik*, 1999
* *Nimsko-dolnoserbski słownik* (DNW)

Зноскі
------

1. ↑  Dolnoserbska rěcna komisija: Pśedsedarstwo a cłonki
2. ↑  Der Ćišinski-Preis Архівавана 21 студзеня 2019.
3. ↑  Nimsko-dolnoserbski słownik (DNW) — śišćana a internetowa wersija

Спасылкі
--------

* Біяграфічныя звесткі і інфармацыя аб навуковай дзейнасці на сайце Сербалужыцкага інстытута
* Бібліяграфія

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12674221d · GND: 1212116364 · ISNI: 0000 0001 0886 8451 · LCCN: n86126053 · NKC: mzk2013764043 · NTA: 067827977 · NUKAT: n97022145 · SUDOC: 120574780 · VIAF: 34580488 |

 |
**О, Бог усётворца**, англ. *Oh God of All Creation*, суахілі *Ee Mungu Nguvu Yetu* - дзяржаўны гімн Кеніі. Заснаваны на народнай мелодыі.

Тэкст гімна па-суахілі
----------------------

Ee Mungu nguvu yetu

Ilete baraka kwetu

Haki iwe ngao na mlinzi

Natukae na undugu

Amani na uhuru

Raha tupate na ustawi.

Amkeni ndugu zetu

Tufanye sote bidii

Nasi tujitoe kwa nguvu

Nchi yetu ya Kenya

Tunayoipenda

Tuwe tayari kuilinda.

Natujenge taifa letu

Ee, ndio wajibu wetu

Kenya istahili heshima

Tuungane mikono

Pamoja kazini

Kila siku tuwe na shukrani.

Англійская версія гімна
-----------------------

O God of all creation,

Bless this our land and nation.

Justice be our shield and defender,

May we dwell in unity,

Peace and liberty.

Plenty be found within our borders.

Let one and all arise,

With hearts both strong and true.

Service be our earnest endeavour,

And our Homeland of Kenya ,

Heritage of splendour,

Firm may we stand to defend .

Let all and one accord,

In common bond united,

Build this our nation together,

And the glory of Kenya,

The fruit of our labour,

Fill every heart with thanksgiving.

| ⛭Кенія паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Кенія»**
 |
**Касіядор Сенатар** (лац.: Cassiodorus Senator; каля 490 — каля 583) — старажытнарымскі дзяржаўны дзеяч, пісьменнік.

Жыццяпіс
--------

Касіядор нарадзіўся ў радавым маёнтку Сцылацыум (лац.: Scyllacium) у паўднёва-ўсходняй Італіі каля 490 года. Ён атрымаў адукацыю ў галіне філасофіі і рыторыкі, як і належыць нашчадку знатнага сямейства. Каля 511 паступіў на пасаду квестара (каралеўскага сакратара) пры двары караля остготаў Тэадорыха Вялікага ў Равене. У 523 прызначаны на пасаду магістра афіцый, такім чынам узначаліўшы дзяржаўную адміністрацыю. З 533 да 537 займаў ключавую пасаду прэфекта прэторыя.

Касіядор задакументаваў сваю кар'еру на дзяржаўнай службе ў аб'ёмных «Варыях» (лац.: Variae), якія ўяўляюць сабой збор лістоў і афіцыйных дакументаў, напісаных ім ад імя вышэйшых кіраўнікоў дзяржавы остготаў.

Пасля таго як Італія вярнулася ў склад Візантыі пры імператары Юстыніяне, Касіядор заняўся стварэннем улснай духоўнай школы. Ён сышоў з публічнага жыцця каля 540 года. Нейдзе ў 550-я гады Касіядор заснаваў манастыр у радавым маёнтку ў Калабрыі і назваў яго «Віварыум» (лац.: Vivarium, ад назвы сваіх рыбных садкоў, дзе рыбы жывуць, не адчуваючы няволі). Манахі тут мелі адчуваць уласную самастойнасць. Касіядор імкнуўся даць адукацыю манахам у галіне як царкоўных, так і класічных ведаў, каб тыя перадавалі набытыя веды іншым. Яны супольна перапісвалі біблейскія і класічныя творы, сабралі і выдалі поўны тэкст Бібліі на лацінскай мове, дадалі каментарыі і заўвагі да асобных кніг Бібліі, выклалі на лацінскай мове працы шэрагу грэчаскіх хрысціянскіх аўтараў.

Адной з найбольш важных прац Касіядора былі «Інстытуцыі» (лац.: Institutiones), дапаможнік для навучання ў манастырскіх установах, у якім аўтар робіць акцэнт на інтэлектуальным развіцці. Гэты энцыклапедычны збор сакральных і свецкіх ведаў складаецца з дзвюх частак. Першая прысвечана інтэрпрэтацыі Бібліі, жыццю і працам айцоў Царквы, другая ўяўляе сабой дапаможнік у вывучэнні сямі свабодных мастацтваў.

Касіядор памёр паміж 575 і 585 гадамі ў сваім манастыры ва ўзросце 90 год. Яго план па захаванні і капіраванні кніг займеў паслядоўнікаў: паколькі многія манастыры карысталіся «Інстытуцыямі», гэта кніга была шматразова перапісана. Закладзеная ім манастырская школа хутка знікла пасля смерці заснавальніка, але тут яшчэ доўгі час займаліся перапісваннем кніг.

Зноскі
------

1. 1 2
2. 1 2
3. ↑  *Любкер Ф.* Cassiodorius // *Реальный словарь классических древностей по Любкеру* / под ред. Ф. Ф. Зелинский, А. И. Георгиевский, М. С. Куторга и др. — СПб.: Общество классической филологии и педагогики, 1885. — С. 259.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q101490'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1459210'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q694826'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4135787'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24933120'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q30059240'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4249594'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q45177364'></a>

Літаратура
----------

* *English, Edward D.* Encyclopedia of the medieval world. Facts On File, New York. 2005. ISBN 0-8160-4690-5  (англ.)
Карта
**Макаране́зія** (ад стар.-грэч.: μακάρων νῆσοι "астравы блажэнных") — назва паўночнаатлантычнага рэгіёна, у склад якога ўваходзяць наступныя архіпелагі:

* Мадэйра
* Канарскія астравы
* Азорскія астравы
* Селважэнс
* Каба-Вердэ

Этымалогія
----------

Назва паходзіць ад старажытнагрэчаскага міфа аб астравах блажэнных, якія насялялі душы памерлых герояў. Старажытнагрэчаскія аўтары паказвалі розныя месцы іх геаграфічнага становішча, аднак у эпоху элінізма астравы блажэнных пачалі лакалізаваць за межамі Міжземнага мора, звычайна за Гібралтарскім пралівам. Міф аб Авалоне, востраве блажэнных у Атлантычным акіяне, таксама быў распаўсюджаны сярод кельтаў. 

Лічыцца, што першым назву Макаранезія адносна архіпелагаў Канарскія астравы, Мадэйра і Селважэнс ужыў брытанскі батанік Філіп Баркер Уэб. У канцы XIX ст. у межы рэгіёна былі ўключаны Азорскія астравы. Пасля II Сусветнай вайны — Каба-Вердэ.

Геалогія
--------

У Макаранезіі налічваецца 39 астравоў з плошчай болей за 1 км². Усе астравы маюць вулканічнае паходжанне. Найбольш старажытным з'яўляецца архіпелаг Селважэнс, які сфарміраваўся каля 27 мілёнаў гадоў таму. Найбольш малады архіпелаг — Азорскія астравы, што былі ўтвораны не раней за 8 млн гадоў таму. Некаторыя вулканы Азораў, Канараў і Каба-Вердэ захоўваюць актыўнасць.

Клімат
------

Кліматычныя ўмовы Макаранезіі розняцца ў залежнасці ад шыраты і блізкасці да мацерыкоў. На Азорскіх астравах пераважае мяккі вільготны клімат. На востраве Санта-Марыя сярэднегадавы паказчык тэмпературы — +17,9°C, а гадавая колькасць ападкаў — 742 мм. На схілах вулкана Піку гадавая норма ападкаў — 5704 мм. Клімат Мадэйры і Канарскуіх астравоў адносіцца да міжземнаморскага. Клімат Каба-Вердэ — да трапічнага пасатнага з працяглым засушлівым сезонам. На востраве Сан-Вісенты гадавая норма ападкаў — усяго 96 мм.

Прырода
-------

Архіпелагі Макаранезіі разам з вузкай паласой Атлантычнага ўзбярэжжа Сахары складаюць асобны прыродны рэгіён, адметны перш за ўсё сваёй флорай. Да перасялення еўрапейцаў на буйных астравах раслі лаўровыя лясы. Паколькі астравы ніколі не былі злучаны з кантынентамі, тут назіраецца высокая колькасць эндэмічных відаў.

Спасылкі
--------

* Sabine Baring-Gould, The Fortunate Isles
* REALM OF ELYSION
* Natura 2000 in the Macaronesian Region
* José María Fernández-Palacios, The islands of Macaronesia

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Pauly-Wissowa |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4074476-0 · NKC: ge1149175 · VIAF: 316733212 |
**Аляксей Аляксеевіч Слесарэнка** (7 сакавіка 1919, Кіеў — 2005) — беларускі пісьменнік, перакладчык, акцёр. Заслужаны дзеяч культуры Беларусі (1960)

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і служачага. У 1924 г. бацькі вярнуліся на Беларусь. Вучыўся ў Брагінскай сярэдняй школе, пазней яго запрасіла кінафабрыка Белдзяржкіно ў Ленінградзе здымацца ў ролі Мірона ў фільме «Палескія рабінзоны» (1934). Пасля гэтага яго накіравалі на вучобу ў Маскоўскую студыю кінаакцёраў. Здымаўся ў фільмах «Бежын луг» (рэжысёр С. Эйзенштэйн), «Вясёлыя хлопцы» (Р. Аляксандраў), «Аэраград» (рэжысёр А. Даўжэнка). Падчас Вялікай Айчыннай вайны быў на фронце, камандаваў стралковым узводам. Ад Вялікіх Лук дайшоў да Берліна. Служыў у арміі да 1953 г. У 1954—1956 гг. працаваў дырэктарам бюро прапаганды мастацкай літаратуры пры СП БССР. Тры гады вучыўся на завочных курсах мастацкага чытання пры Усесаюзным доме народнай творчасці. Выступаў як чытальнік Беларускай дзяржаўнай філармоніі, адначасова (1962—1974) быў навуковым супрацоўнікам Літаратурнага музея Якуба Коласа. Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1969 г.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі, Айчыннай вайны I і II ступеняў і медалямі.

Заслужаны дзеяч культуры Беларускай ССР (1960).

Творчасць
---------

У друку пачаў выступаць у 1940 г. Аўтар літаратурнай кампазіцыі «Народны паэт БССР Якуб Колас» (1956) і шэрагу кампазіцый для мастацкага чытання, кніг нарысаў «Дарогі і песні» (1965) і партрэтаў дзеячаў літаратуры і культуры «Дарагія абліччы» (1967), «Жыццё ў мастацтве» (1977). У Кіеве выйшла на ўкраінскай мове кніга «Аляксандр Даўжэнка. Шлях да слова» (1974), у кнігу «Продолжение радости» (1981) уключаны, акрамя перакладных, арыгінальныя працы аўтара.

Пераклаў на беларускую мову кнігу А. А. Маякоўскай «Дзіцячыя і юнацкія гады Уладзіміра Маякоўскага» (1957).

Зноскі
------

1. ↑  Слесарэнка Аляксей **(нявызн.)**.  ЛитМиир. Праверана 7 сакавіка 2019.(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* *Савік Л. С.* Слесарэнка Аляксей Аляксеевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 6. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* *Людміла Рублеўская*. З экрана — на фронт **(нявызн.)**.  СБ. Беларусь сегодня (7 сакавіка 2019). Праверана 7 сакавіка 2019.
* Слесарэнка Аляксей Аляксеевіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2019061520 · VIAF: 310637979 · БАП: 129276 |
**Гарадскі стадыён** — футбольны стадыён у Барысаве, Беларусь. У сезоне 2020 года з’яўляецца хатняй арэнай для футбольнага клуба «Смалявічы», які выступае ў Вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі. Умяшчальнасць стадыёна складае 5 402 месцы.

Гісторыя
--------

Барысаўскі гарадскі стадыён быў пабудаваны ў 1959 годзе і першапачаткова меў адну трыбуну ўмяшчальнасцю 2 600 гледачоў. У 1973—1981 гадах на ім выступала мясцовая футбольная каманда Барысаўскага завода аўтатрактарнага электраабсталявання.

З 1996 года стадыён стаў прымаць матчы чэмпіянату Беларусі па футболе. У чэрвені 1998 арэна была праінспектавана еўрапейскай камісіяй УЕФА і атрымала права на правядзенне міжнародных матчаў. На працягу 1998—2001 гадоў праведзена маштабная рэканструкцыя спартыўнага аб’екта: з’явілася трэніровачнае поле, усталявана камп’ютарная сістэма паліву газона, удасканалены пад’язныя дарогі, інжынерныя сеткі. Былі абсталяваны прэс-цэнтр, ложа ганаровых гасцей і каментатарскія кабіны.

У 2002 годзе была пабудавана ўсходняя трыбуна, колькасць месцаў для гледачоў павялічана да 5 402. На абедзвюх трыбунах былі ўсталяваныя індывідуальныя пластыкавыя сядзенні. Праз два гады на стадыёне з’явілася электроннае табло, а яшчэ праз год — чатыры мачты штучнага асвятлення. У 2008 годзе над усходняй трыбунай быў узведзены дах. Газон на футбольным полі натуральны, усталяваны падагрэў. Памеры поля — 105×68 метраў.

З 1996 па 2013 год барысаўскі гарадскі стадыён з’яўляўся хатнім для футбольнага клуба БАТЭ.

Заўвагі
-------

1. ↑  Афіцыйная ўмяшчальнасць гарадскога стадыёна ў Барысаве

Спасылкі
--------

* «Па дамах». Праект Offside.by аб стадыёнах Беларусі. Барысаўскі «Гарадскі»
* Навіны стадыёна на by.tribuna.com

| ⛭Стадыёны Вышэйшай лігі чэмпіянату Беларусі па футболе |
| --- |
| 
* Барысаў-Арэна (Барысаў)
* АСК «Брэсцкі» (Брэст)
* Будаўнік (Салігорск)
* Віцебскі ЦСК (Віцебск)
* Гарадскі (Барысаў)
* Гарадскі (Маладзечна)
* Гарадскі (Слуцк)
* Дынама (Мінск)
* ЦСК «Нёман» (Гродна)
* Тарпеда (Жодзіна)
* Трактар (Мінск)
* Цэнтральны (Гомель)
* Юнацтва (Мазыр)
* Юнацтва (Смаргонь)

 |
**Гарадскі музей Стамбула** (турэцк.: Yıldız Şehir Müzesi) — музей у Стамбуле, размешчаны ў гістарычным палацы Йылдыз[ru].

Гісторыя
--------

З 1939 г. ён займаў памяшканні муніцыпальнай бібліятэкі ў г. Беязыт, а ў 1988 г. пераехаў у Дом прыгожых мастацтваў палацавага комплексу Йылдыз[ru].

Экспазіцыя
----------

Музей знаёміць наведвальнікаў з гісторыяй горада асманскага перыяду. Збор музея ўтрымлівае цудоўныя калекцыі жывапісу XVIII—XIX стст. каліграфіі, тэкстылю, парцэляны і інш.

Літаратура
----------

* Музеі замежных краін : вучэб. дапам. для студэнтаў гіст. фак. спец. 1-23 01 12 «Музейная справа і ахова гісторыка-культурнай спадчыны (па напрамках)». У 2 ч. Ч. 2. Музеі Азіі, Амерыкі, Аўстраліі, Афрыкі / Л. У. Бярэйшык, А. А. Гужалоўскі. — Мінск : БДУ, 2008. — 247 с. : іл. ISBN 978-985-485-855-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Турэцкая чыгунка** (турэцк.: Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları) — нацыянальны чыгуначны аператар у Турэцкай Рэспубліцы, які знаходзіцца ў дзяржаўнай уласнасці, са штаб-кватэрай у Анкары. Заснавана 1 чэрвеня 1927 года.

Турэцкі ўрад прыняў на сябе кіраванне існаваўшымі ў той час чыгуначнымі магістралямі ў межах Турэцкай Рэспублікі, якая з'явілася пасля распаду Асманскай імперыі, а таксама пачатак будаўніцтва новых чыгуначных ліній у краіне.

Турэцкая чыгунка валодае і кіруе ўсімі дзяржаўнымі чыгункамі Турцыі, абслугоўвае большасць цягнікоў Турцыі, у тым ліку пасажырскія, міжрэгіянальныя і грузавыя.

Галерэя
-------

* Мост Варда ў Таўрскіх гарахМост Варда ў Таўрскіх гарах
* Вакзал ХайдарпашаВакзал Хайдарпаша
* Электрычкі İZBAN на станцыі АлсанджакЭлектрычкі İZBAN на станцыі Алсанджак

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Турэцкай чыгункі Архівавана 22 лютага 2011.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: no94025804 · VIAF: 134312601 |