Рымска-каталіцкі алтар перыяду да 1969 году
**Трыдэнцкая імша** — адно з найбольш распаўсюджаных найменняў літургіі рымскага абраду — імшы, цэлебраванай да выдання імшала 1969 года. Таксама у дачыненні да Трыдэнцкай імшы ўжываюць тэрміны **Трыдэнцкі абрад**, **Трыдэнцкая лацінская імша**, **класічная лацінская імша**, **традыцыйная лацінская імша**, **даўняя лацінская імша**. У сучаснай каталіцкай тэрміналогіі Трыдэнцкая імша завецца *экстраардынарным абрадам*. Упершыню гэты тэрмін з'явіўся ў motu proprio Папы Бенедыкта XVI Summorum Pontificum, выдадзеным 7 ліпеня 2007 года, паводле якога трыдэнцкі абрад у рэдакцыі 1962 года з'яўляецца экстраардынарным варыянтам здзяйснення літургіі ў рымскім абрадзе, тады як ардынарным застаецца Novus Ordo.

Апісанне
--------

Літургію рымскага абраду ў яе істотных частках упершыню кадыфікавалі ў VI стагоддзі рымскія папы — св. Леў I, св. Геласій I, св. Грыгорый I Вялікі. Сучасны выгляд яна набыла праз выкананне рашэнняў Трыдэнцкага сабору пры Папу св. Пію V у 1570 годзе. Большасць каталікоў-традыцыяналістаў ужываюць рэдакцыю імшала 1962 года, які быў зацверджаны Папам Янам XXIII.

### Гісторыя тэрміну

Тэксты традыцыйнага імшала рымскага (лацінскага) абраду бяруць пачатак з глыбокай даўніны, аднак яны шматразова змяняліся на працягу стагоддзяў і былі ўпарадкаваныя і прадпісаныя практычна для ўсёй Царквы лацінскага абраду ў 1570 годзе. Да 1962 года выходзілі перавыданні імшала, якія ўтрымлівалі новыя святы на чэсць новых святых, а таксама некаторыя змены ў богаслужэбных рубрыках. У дадзены перыяд такая форма цэлебрацыі набажэнства была найбольш распаўсюджанай у каталіцкім свеце. Трыдэнцкі абрад быў замацаваны Папам Піем V па просьбе Трыдэнцкага Сабору і абвешчаны 5 снежня 1570 году..

Трыдэнцкі Сабор яўна выразіў каталіцкі погляд на імшу, падкрэсліўшы, між іншым, ахвярны характар Эўхарыстычнага набажэнства, які адмаўлялі пратэстанты. Для выканання пастанаўленняў сабору Папа Рымскі Пій V абнародаваў в 1570 годзе імшал, які выкарыстоўваўся ў рымскай курыі і абвясціў яго ў якасці уніфікаванага стандарту для ўсёй Царквы. Законы і дыяцэзіі, якія былі здольныя пацвердзіць працяглую гісторыю сваёй богаслужэбнай традыцыі (больш за 200 год), пры жаданні маглі захаваць яе. Самыя вядомыя з такіх абрадаў — амбразіянскі і масарабскі.

### Адрозненні паміж Трыдэнцкай і «новай» імшой

Каталікі-традыцыяналісты не выкарыстоўваюць ані рэфармаваны рымскі абрад Novus Ordo, уведзены Папам Паўлам VI у 1969 годзе як выкананне рашэнняў Другога Ватыканскага Сабору, ані нормы для трыдэнцкана імшала, уведзеныя ў 1965 годзе. Стары і новы абрады розняцца не толькі мовай цэлебрацыі і пазіцыяй святара адносна алтара, але таксама тэкстамі малітваў і цэлым шэрагам цырымоній. На Трыдэнцкай імшы моцна адрозніваюцца набажэнства з удзелам хору і без яго ўдзелу. Аднак заўсёды так званая ціхая імша з'яўдяецца адлюстраваннем ўрачыстай спяванай літургіі. Усе тэксты, якія спявае хор ці схола на спяванай імшы, святар прамаўляе і на ціхай імшы. Частка цырымоній ціхай імшы з'яўляюцца праекцыямі цырымоній ўрачыстай імшы і могуць быць зразуметыя толькі ў сувязі з ёй. Таму імша ў кафедральным саборы і ў маленькай капліцы не адрознівалася да рэформы па змесце тэкстаў і цырымоній. Як і ў «новай» імшы, у Трыдэнцкім абрадзе гучаць нацыянальныя мовы, напрыклад, у чытаннях, казанні, спеве народу — у ціхай імшы. На ўрачыстай імшы ўжыванне нацыянальнай мовы абмежавана да чытанняў і казання. Пры цэлебрацыі Трыдэнцкай імшы святар стаіць тварам да алтара, *versus Deum*, *ad orientem* — тварам да Бога, на ўсход, у тым жа кірунку, што і ўвесь народ. Тварам да народу ён звяртаецца толькі ў некаторыя моманты службы, калі гэта прадпісвае парадак імшы, напрыклад, пры словах *Dominus vobiscum* (*Пан з вамі*) і *Orate fratres* (*Маліцеся, браты*).

Як канстатаваў Папа Бэнэдыкт XVI, трыдэнцкі імшал ніколі не быў забаронены, а таму не быў адменены ані Другім Ватыканскім Саборам, ані Паўлам VI пры публікацыі новага імшала ў 1969 годзе. Спецыяльная камісія кардыналаў у 1988 годзе разгледзела пытанне аб межах ўлады Рымскага першасвятара і аб намерах Паўла VI і прыйшла да высновы, што Трыдэнцкі імшал не мог быць скасаваны ўвядзеннем новага і што, адпаведна, ён ніколі не мог быць забаронены. Рашэнне камісіі ніколі не было апублікавана, аднак у сваім motu proprio «Ecclesia Dei» Папа Ян Павел II заклікаў біскупаў да выканання дырэктываў, выкладзеных у адным з першых індультаў «Quattuor abhinc annos».

У 2007 годзе *Summorum Pontificum* Папы Бенедыкта XVI акрэсліла рэдакцыю Трыдэнцкай імшы 1962 года як экстраардынарную форму рымска-каталіцкага абраду, і дадзены тэрмін стаў выкарыстоўвацца як назва гэтай формы імшы. Іншыя назвы, у тым ліку, «традыцыйная імша» і «лацінская імша» таксама часам выкарыстоўваюцца ў гэтым жа сэнсе.

У імшах без народу рымска-каталіцкія святары вольныя выбіраць паміж літургічнай версіяй 1962 году і ардынарнай формай набажэнства. Паводле *Summorum Pontificum*, такі выбар можна рабіць у любы дзень за выключэннем Святога Пасхальнага Трыдууму. Для цэлебрацыі такога набажэнства па «новаму» ці «старому» імшалу святару не трэба браць дазволу ані Апостальскага Пасаду, ані свайго ардынарыя. Да ўдзелу ў такой святой імшы могуць быць дапушчаныя таксама і верныя, якія просяць аб гэтым па ўласным жаданні (пры захаванні нормаў права).

Дазвол на выкарыстанне Трыдэнцкага абраду пры служэнні з народам можа даць пробашч парафіі, які таксама павінен дбаць аб тым, каб дабро гэтых верных згаджалася з агульнай пастырскай апекай у парафіі, пазбягаючы непаразуменняў і клапоцячыся пра захаванне адзінства ўсёй Царквы.

Літургія Трыдэнцкай імшы
------------------------

Сама імша падзяляецца на дзве часткі: літургію катэхумэнаў і літургію верных. У старажытнасці катэхумэны былі аддзеленыя ад часткі набажэнства, бо вызнанне веры было важнай умовай удзелу ў сумесным эўхарыстычным служэнні.

Гл. таксама
-----------

* Імша;
* Лацінскі абрад;
* Novus Ordo;
* Датрыдэнцкая імша.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Чин Святой Мессы (Божественной литургии) традиционного латинского (Тридентского) обряда **(нявызн.)**.  Альманах русских католиков «Crusader». Архівавана з першакрыніцы 5 красавіка 2012. Праверана 4 жніўня 2009.
2. ↑  *кардинал Альфонс Мария Штиклер*. «Привлекательность Тридентской Мессы» (руск.).  Альманах русских католиков «Crusader». Архівавана з першакрыніцы 5 красавіка 2012. Праверана 4 жніўня 2009.
3. ↑  Council of Trent, session of 4 December 1563  (англ.)
4. ↑  *Motu Proprio «Ecclesia Dei»*. Папа Ян Павел II (руск.).  Fraternitas Sacerdotalis Sancti Petri (2 июля 1988 г.). Архівавана з першакрыніцы 5 красавіка 2012. Праверана 4 жніўня 2009.
5. ↑  *Summorum Pontificum*, арт. 1 Архівавана 10 кастрычніка 2012.
6. ↑  Code of Canon Law, canon 928
7. ↑  Instruction *Redemptionis Sacramentum*, 112
8. ↑  *Summorum Pontificum*, Архівавана 10 кастрычніка 2012. articles 2 and 4
9. ↑  MOTU PROPRIO DATA SUMMORUM PONTIFICUM, арт. 2 або 4
10. ↑  *Summorum Pontificum*, Архівавана 10 кастрычніка 2012. article 5
11. ↑   Архівавана 4 чэрвеня 2012. статья 5

Спасылкі
--------

* Парадак Святой імшы ў Трыдэнцкім абрадзе Архівавана 21 верасня 2015.
* Google Video: Tridentine Missa Cantata (Sung Latin Mass) for the Last Sunday after Pentecost Архівавана 31 студзеня 2009. *(длительность 1:13:28, дата загрузки 02.12.2006)*
* YouTube.com: Традыцыйная каталіцкая імша, Велікодная нядзеля, 1941 г. Царква Our Lady of Sorrow, Чыкага, ЗША.
* Кардынал Ратцынгер цэлебруе Трыдэнцкую імшу — фотагалерэя на Papst Press

| Лацінскія абрады |
| --- |
| Асноўны абрад | Рымскі абрад • Экстраардынарная форма рымскага абраду |  |
| Існуючыя абрады | Амбразіянскі абрад • Брагскі абрад • Масарабскі абрад |
| Неіснуючыя абрады | Аквілейскі абрад • Беневентанскі абрад • Галіканскі абрад • Глагалічны абрад • Кельцкі абрад • Ліёнскі абрад • Сарумскі абрад |
| Манаскія абрады | Дамініканскі абрад • Картузіянскі абрад • Цыстэрскі абрад |