**Сядзіба Леяў** — колішні сядзібна-паркавы комплекс у Дамашэвічах Баранавіцкага раёна.

Гісторыя
--------

Вайскоўцы на ганку сядзібы. 1915—1918
Сядзіба ў 1916 годзе
Двор Дамашэвічы вядомы з канца XV стагоддзя. Належаў Фёдару Песляковічу, Стэцку Рагозічу, Івану Бранцу. У першай палове XIX стагоддзя маёнтак быў спадчынай роду Корбутаў герба «Корчак», які меў неафіцыйнае імя Карафа з урочышча Седлішча. У 1846 годзе паводле купчай Дамашэвічы перайшлі ад М. Корбута да І. Нейгоф-Лея. У 1851 годзе ён атрымаў сведчанне пра законнае валоданне маёнткам, адсутнасці прыватных і казённых даўгоў, іскаў і забарон.

У 1876 годзе маёнтак належаў яго сыну Івану Іосіфавічу Нейгоф-Лею, у 1888 годзе ўладальніцай стала Надзея Сцяпанаўна Паўлава, у 1911 — Аляксандр фон Молер. Зямельныя ўладанні складалі 831 дзесяціну.

У 1930-х гадах, маёнтак усё яшчэ існаваў, бо згадваецца імя яго ўладальніка — старшыні «Рускага народнага аб’яднання» (РНА), аднаго з арганізатараў «Рускага таварыства моладзі» (РТМ) у Польшчы, былога афіцэра лейб-гвардыі Атаманскага казацкага палка Георгія Аляксандравіча Молера[d] (1889—1944), члена Перадсаборнага сходу па арганізацыі Усяпольскага Памеснага сабора, на якім праславіўся сваімі яскравымі выкрывальнымі прамовамі ў адрас польскіх улад за іх ганенні супраць праваслаўных і рускіх у Польшчы.

Архітэктура
-----------

У першай палове XIX ст. у Дамашэвічах ужо існаваў стары аднапавярховы палац. У архітэктурным плане гэта быў прамавугольны будынак з высокім і гладкім чатырохсхільным дахам, накрытым гонтай, з чатырма сіметрычна размешчанымі комінамі. З боку пад’езда быў прыбудаваны масіўны порцік на дзвюх парах калон з трохвугольным невялікім шчытком. Унутраны выгляд палаца невядомы.

Сядзібна-паркавы комплекс размяшчаўся на азёрнай тэрасе, якая плаўна спускалася ў кірунку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Перапады вышынь — 186—195 м над узроўнем мора. Сядзібны дом (не захаваўся) размяшчаўся ў паўночна-заходняй частцы ансамбля — у наш час на яго месцы размяшчаецца прыватная забудова. Перад палацам размяшчаўся газон, абкружаны падстрыжанай жывой агароджай. Двор з усіх бакоў ахінаў вялікі парк, перасечаны па восі працяглай уязной алеяй (захавалася часткова), якая вяла да сядзібнага дома праз вёску.

### Парк

Застаўся парк плошчай каля 5 га. Фонавым дрэвастоем парку з’яўляецца ліпа сэрцападобная ў цеснакустовых пасадках па тры — пяць асобнікаў. Паводле меркавання А. Т. Федарука, гэта стала следствам высечкі дрэвастою ў перыяд Першай сусветнай вайны і наступнага адрастання парасніка.

У парку маецца добра выяўленая сетка сцежак. З паўночнага боку ансамбля знаходзіцца рэкультываваны пясчаны кар’ер. У ім раней адзначаліся знаходкі горных парод з адбіткамі вымерлых арганізмаў. У наш час тэрыторыя ансамбля ўваходзіць у склад зямель запасу.

Біяразнастайнасць
-----------------

Усяго ў парку зафіксаваны 98 відаў раслін, з іх 71 від — травяністыя расліны, 1 — кусцікі (чабор звычайны) і 26 — дрэвы і кусты. Па разнастайнасці відаў сярод вывучаных экасістэм парк Дамашэвічы займае чацвёртае месца ў раёне па разнастайнасці відаў раслін. Пераважнай драўнянай пародай у парку з’яўляецца ліпа сэрцападобная. Самкнутасць дрэвастою 60—70 %. Адзіночна растуць белая акацыя, таполя белая, рабіна звычайная, бяроза павіслая. У падлеску сустракаюцца глог пёрыстанадрэзаны, крушына ломкая, бузіна чырвоная і бузіна чорная, чаромха звычайная. Пасадкі рабінніку рабіналістага ад цэнтра парку даходзяць да паўночнай ускраіны. Уздоўж сцежкі, якая праходзіць каля возера, хмызняковы ярус прадстаўлены бэзам звычайнай і жасмінам танкалістым. Сярод травяністых раслін па колькасці відаў дамінуюць сямейства складанакветных (9 відаў) і злакі (8 відаў).

У парку зафіксаваны 178 відаў жывёл, з іх 141 від беспазваночных і 37 відаў пазваночных. Сярод беспазваночных па колькасці відаў дамінуюць насякомыя — 133 віды. Найбольш шматлікімі сярод іх з’яўляюцца цвердакрылыя і паўцвердакрылыя (72 і 16 відаў адпаведна). Лідыруе па колькасці відаў сярод жукоў сямейства Стафілініды (*Staphylinidae*) — 29 відаў. Мае цікавасць знаходжанне ў парку двух рэдкіх відаў насякомых: клапа *Polymerus nigrita* з сямейства Слепнякі (*Miridae*) і жука *Oedemera laticollis* з сямейства Вузкакрылкі (*Oedemeridae*), якія на тэрыторыі Беларусі вядомыя толькі па адзінкавых знаходках. У гняздзе берасцянкі быў зафіксаваны рэдкі від жука-стафіліна *Aleochara sparsa*.

Сярод пазваночных, як і ў іншых парках, па колькасці відаў лідыруюць птушкі (31 від), з якіх на гнездаванні адзначана 19 відаў. У парку адзначаны таксама 5 відаў сысуноў і 1 від земнаводных.

У Дамашэвіцкім парку зафіксаваны 3 віды жывёл, занесеных у Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь: Жужаль рашэцісты (*Carabus cancellatus*), пяючы самец палявога конiка (*Anthus campestris*) і пустальга звычайная (*Falco tinnunculus*), якая неаднаразова адзначалася ў момант палявання.

Зноскі
------

1. 1 2  *Федорук А. Т.* Старинные усадьбы Берестейщины (руск.) / А. Т. Федорук; ред. Т. Г. Мартыненко. — 2-е изд. — Мн.: БелЭн, 2006. — 576 с: ил. — 1 500 экз. — ISBN 985-11-0383-7.
2. ↑  Aftanazy, R. Dzieje rezydencji na dawnych kresah rzeczypospolitej : [? т.] /
R. Aftanazy. — Wroclaw ; Warszawa ; Krakow, 1992. — T. 2.— 720 s
3. 1 2 3  Усадьба Леев
4. ↑  Верагодна, Аляксандр Аляксандравіч фон Молер (1860—1928)
5. ↑  Верагодна, брат Аляксандра
6. 1 2 3  Дамашэвічы // Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны Х — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы) / Л. М. Несцярчук. — Мн.: БЕЛТА, 2002. — С. 64. — 336 с. — ISBN 985-6302-37-4.
7. 1 2 3 4 5 6 7 8  Старинные парки Барановичского района: резерваты биоразнообразия и объекты экотуризма [Текст] : монография / С. К. Рындевич, А. Г. Рындевич, В. Н. Зуев. — Барановичи : РИО БарГУ, 2008. — 239[5] с. — 120 экз. — ISBN 978-985-498-101-7.

Літаратура
----------

* Дамашэвічы // Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны Х — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы) / Л. М. Несцярчук. — Мн.: БЕЛТА, 2002. — С. 64. — 336 с. — ISBN 985-6302-37-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Сядзіба Леяў (Дамашэвічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)