recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Андрэй Васільевіч Мірскі** ( нарадзіўся 24 лютага 1957 года ў Минскў, памёр 22 лютага 2012 года) - беларускі мастак жывапісец, вучань Віталія Цвірка. Працаваў ў жанрах пейзаж и нацюрморт.

Біяграфія:
----------

Андрей Васільевіч нарадзіўся ў Мінску. 

У 1982 годзе паступіў у  Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут на аддзяленне дызайна, праз год быў пераведзены на аддзяленне станкавага жывапісу. Яго выкладчыкамі былі: прафесар Віктар Громыка, професар Пётр  Крохалеў, народны мастак, професар Май Данцыг. Вялікі ўплыў на развіццё мастака аказаў Народны мастак Беларусі Віталій Цвірка - шмат часу правялі разам, працуючы ў майстэрні, выязжалі на пленэры. З’яўляецца лепшым прадстаўніком беларускіх мастакоў свойго часу, працуючых ў жанрах пейзаж і нацюрморт.

У 1997 г. быў прыняты у Беларускі Саюз мастакоў. 1985–2012 гг. працуе ў Мінску, актыўна ўдзельнічае ў розных выставах, у тым ліку праходзяць персанальныя выставы ў ЗША, Польшчы, Германіі і іншых краінах. Большасць прац знаходзяцца ў прыватных калекцыях Беларусі, ЗША, Францыі, Кітая, Германіі, Польшчы, Латвіі, Брытаніі Арабскіх Эміратаў.

Працы знаходзяцца ў зборах:
---------------------------

Творы знаходзяцца ў музейных зборах

* Нацыянальны мастацкі музей РБ
* фондах БСМ
* Літаратурным музеі Я. Коласа

* Нацыянальны цэнтр сучаснага мастацтва Рэспублікі Беларусь

* Берлінская галерэя (Berlinische Galerie)

* Галерея "Прадмесце" Мінск, РБ

* Музей сучаснага рускага мастацтва у Джэрсі-Сіці, ЗША

Карціны мастака:
----------------

"Лясное возера" А. Мірскі
"Дарога" А. Мірскі
"Балота" А. Мірскі
"Зіма" А. Мірскі
Нацюрморт А. Мірскі
"Хатка" А. Мірскі

Спасылкі:
---------

1. Андрэй Мірскі

1. Андрэй Мірскі вучань В. Цвіркі

1. Андрэй Мірскі калекцыя карцін

1. Карціны Андрэя Васільевіча Мірскага

1. продаж прац мастака А. В. Мірскага
**Аляксандр Мікалаевіч Гвоздзікаў** (нар. 29 лістапада 1951, Віцебск) — беларускі скульптар.

Біяграфія
---------

З 1965 па 1970 год займаўся ў скульптурнай студыі пры Віцебскім педагагічным інстытуце. У 1976 годзе скончыў аддзяленне скульптуры Беларускага тэатральна-мастацкага інстытута. Вучыўся ў А. Бембеля, А. Анікейчыка, Г. Мурамцава.

Удзельнік мастацкіх выставак з 1981 года.

Член Саюза мастакоў з 1985 года. Жыве ў Віцебску.

Творчасць
---------

Працуе ў манументальнай і станкавай пластыцы.

Асноўныя творы: помнік М. Шагалу ў Віцебску, бюст Марка Шагала ў Лёзне, дзецям М. Шмырова ў г. п. Сураж Віцебскай вобласці, М. Сільніцкаму на шашы Віцебск — Полацк, А. Углоўскаму ў саўгасе імя А. Углоўскага Віцебскай вобласці; кампазіцыі «Дзеці вайны», «Флора», «Вызваленне», «Перамога», «Яны перамаглі»; трыпціх «Майстры», шэраг партрэтаў і мемарыяльных дошак.

Творы знаходзяцца ў Віцебскім абласным краязнаўчым музеі, музеі М. Шагала ў Францыі.

Літаратура
----------

* Регионы Беларуси: энциклопедия. В 7 т. Витебская область. В 2 кн. Кн.1 / редкол.: Т. В. Белова (гл.ред.) [и др.]. — Минск: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі. 2010, с. 292—293.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Целеш.
**Ірэна Целеш-Бурчык** (нар. 10 жніўня 1940, в. Падрось, Ваўкавыскі раён, БССР) — актрыса тэатра.

Біяграфія
---------

У 1958 годзе скончыла Дзяржаўны педагагічны ліцэй у Гданьску. У 1966 годзе здала акцёрскі іспыт. Дэбютавала на сцэне ў Гданьску ў ролі Кіркі ў «Адысеі» Гамера. Працавала ў тэатрах Гданьска, Грудзёндза, з 1975 года працуе ў тэатры імя Стэфана Ярача ў Ольштыне. Гуляла ў пастаноўках па п’есах Уільяма Шэкспіра, у тым ліку Лэдзі Макбет і Гекату ў «Макбет», герцагіню ёркскую ў «Рычардзе III» і каралеву Гертруду ў «Гамлеце». Гуляла Вольгу ў «Трох сёстрах» па А. Чэхаву.

Здымалася ў тэлесерыялах «Дом над стаўком» і «Каханне над стаўком».

У 1959—1981 гадах з’яўлялася членам Польскай аб’яднанай рабочай партыі. У 1970-х гадах была членам гарадской рады ў Грудзендзы. У 1980 годзе з’яўлялася адным з заснавальнікаў Альштынскай структуры «Салідарнасць», была ў ліку іншых дэлегатам Нацыянальнага Кангрэсу «Салідарнасці». Пасля ўвядзення ваеннага становішча працягвае апазіцыйную дзейнасць, займаючыся распаўсюджваннем выданняў самвыдату і арганізацыі дапамогі інтэрнаваных. У 1984 годзе па палітычных матывах была звольненая з тэатра, у бліжэйшыя пяць гадоў яна працавала прадаўцом адзення на рынку, працаўніцай у сельскай гаспадарцы.

У канцы 1980-х гадоў узначальвала Камітэт па культуры пры Грамадзянскім камітэце. Пазней была членам Ліберальна-дэмакратычнага Кангрэсу. На мясцовых выбарах у 2010 годзе ішла ў спісе Грамадзянскай платформы і атрымала мандат дэпутата Вармінска-Мазурскага сейміка. У 1989 годзе вярнулася ў тэатр. Аўтар фельетонаў у «Альштыняку».

З’яўляецца лаўрэатам шматлікіх прэмій. Мае ўзнагароды.

Зноскі
------

1. ↑  Irena Telesz-Burczyk // Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>
2. ↑  10 жніўня 1940 г. у в. Подрась Ваўкавыскага раёна нарадзілася польская актрыса тэатра Ірэна ЦЕЛЕШ-БУРЧЫК

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 29150868135522070133 |
**Музей Усходу** *ў Маскве*. Заснаваны ў 1918 г. на аснове прыватных калекцый, у т.л. П. І. Шчукіна, К. Ф. Някрасава і інш. Да 1925 г. называўся «Ars Аsіаtіса» («Мастацтва Азіі»), да 1962 г. — Музей усходніх культур, да 1992 г. — Музей мастацтва народаў Усходу. Калекцыі ўключаюць старажытныя, сярэдневяковае і сучаснае мастацтва Сярэдняй Азіі, Каўказа і Закаўказзя, краін Дальняга Усходу і Паўднёва-Усходняй Азіі, Ірана, Індыі, Турцыі, арабскіх краін, народаў трапічнай Афрыкі; творы ўсходняга дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, кітайскага жывапісу XI—XX стст. індыйскай і іранскай мініяцюры XVI—XVII стст. японскай гравюры XVIII—XIX стст. і інш. Размешчаны часткова ў былой гарадской сядзібе Луніных (1823 г. арх. Д.Жылярдзі). Як НДІ праводзіць вялікую навуковую работу, арганізуе археалагічныя і этнаграфічныя экспедыцыі, канферэнцыі, выдае каталогі, зборнікі дакладаў і навуковых паведамленняў.

Літаратура
----------

* Музей Усходу // Беларуская энцыклапедыя: У 18 тамах / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]. Том 11: Мугір — паліклініка. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2000. — С. 13.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12020209h · GND: 1039290-7 · ISNI: 0000 0001 2287 9042 · LCCN: n81127490 · SUDOC: 028348346 · VIAF: 134230871, 133705038 |

 |
**Музей Фіцуільяма** (англ.: Fitzwilliam Museum) — музей мастацтваў і гісторыі пры Кембрыджскім універсітэце ў горадзе Кембрыдж (Вялікабрытанія).

Агульныя звесткі
----------------

Музей быў утвораны ў 1816 годзе са спадчыны Рычарда Фіцуільяма, якая складалася са збору рэдкіх кніг і твораў мастацтва і якую ён завяшчаў універсітэту, а таксама 100 тысяч фунтаў стэрлінгаў. Будынак музея пабудаваны ў 1848 годзе архітэктарам Чарльзам Кокерэлам. Штогод музей Фіцуільяма наведвае да 300 тысяч чалавек. Уваход у музей бясплатны.

Збор
----

Збор музея падзелены на пяць аддзяленняў:

* *Старажытнае мастацтва*
* *Прыкладное мастацтва*
* *Манеты і медалі*
* *Рукапісы і кнігі*
* *Жывапіс і графіка*

У аддзяленні *Старажытнага мастацтва* можна ўбачыць экспанаты са Старажытнага Егіпта, Старажытнай Грэцыі і Рыма, з краін Блізкага Усходу і Кіпра архаічнай і эліністычнай эпох. У аддзяленні *Прыкладнога мастацтва* можна бачыць англійскія і еўрапейскія прадметы побыту: посуд і крышталь, мэблю, гадзіннікі, зброю Сярэднявечча і Новага часу, а таксама асобнікі мастацтва з Кітая, Японіі і Карэі. Калекцыя манет і медалёў налічвае больш за 190 тысяч прадметаў захоўвання з усяго свету і ад пачатку чаканкі манет аж да нашых дзён. Аднак асобнага манетнага кабінета ў музеі няма, медалі і манеты дэманструюцца ў залах іншых аддзяленняў. У калекцыю ўваходзяць таксама гістарычныя і мастацкія медалі, ваенныя і грамадзянскія ўзнагароды, збор гем і камей. У аддзяленні рукапісаў і кніг сабраны старажытныя і сярэднявечныя манускрыпты, рэдкія друкаваныя кнігі, рукапісы і ноты, у тым ліку Вірджынальная кніга Фіцуільяма, адна з галоўных крыніц інструментальнай музыкі елізавецінскага перыяду (захавальнік музычнай калекцыі — буйны брытанскі музыказнавец Іэн Фенлан). У карціннай галерэі захоўваюцца палотны і графіка еўрапейскіх майстроў XIII—XX стагоддзяў, у тым ліку працы такіх майстроў, як Джамбатыста Пітані, Тыцыяна, Веранезэ, Рубенс, Ван Дэйк, Дэга, Манэ, Сезан, Рэнуар, Пікаса і іншых.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11884467p · CiNii: DA01067029 · GND: 1016377-3 · ISNI: 0000 0001 2238 658X · LCCN: n81041657 · Microsoft: 1339078212 · NKC: ko2002152618 · NLA: 35175592 · LIBRIS: 266185 · SUDOC: 026634775 · VIAF: 159048724 · ULAN: 500219279 |

 |
**Музей Юзафа Пілсудскага** — музейная ўстанова ў г. Суляёвак прысвечаная Юзафу Пілсудскаму.

Гісторыя
--------

У 1921 годзе два зямельныя ўчасткі купіла будучая жонка маршала Аляксандра Шчарбінска. На адным з гэтых участкаў знаходзілася драўляная дача з гаспадарчымі пабудовамі. Сам Пілсудскі адсутнічаў падчас куплі, але пагадзіўся на яе. У Суляёвак ён прыехаў некалькі месяцаў пазней.

У маі 1923 года сям’я Пілсудскіх пераехала ў новы, пабудаваны побач драўлянага дом. Новы будынак быў пабудаваны за сабраныя сярод жаўнераў грошы. Гэта быў знак удзячнасці польскага народа для маршала.

У памяць аб гэтай падзеі на пярэдняй сценцы асабняка былі ўсталяваныя дзве памятныя дошкі.

Аўтарам праекту дому быў Казімеж Скуркевіч. Дом быў пабудаваны ў нацыянальным стылі «шляхецкай сядзібы» і атрымаў назву «Мілюсін».

Калі сям’я пераехала ў новы дом, драўляная дача стала службовай кватэрай для жаўнераў, якія ахоўвалі сям’ю Пілсудскіх.

У сядзібе Юзаф Пілсудскі жыў да 1926 года.

Пасля майскага перавароту Пілсудскія пераехалі ў Бельведэр. У «Мілюсін» яны прыяжджалі адпачываць і арганізоўваліся сямейныя святы. Юзаф Пілсудскі ў апошні раз наведаў дом 15 красавіка 1935 года.

Пасьля смерці Юзафа Пілсудскага ў 1935 годзе ўдава вырашыла пакінуць «Мілюсін». Месца хутка атрымала сімвалічны характар.

Мілюсін наведвалі школьныя экскурсіі і польскія афіцэры. Падчас нямецкай акупацыі ўся нерухомасць апынулася на тэрыторыі цэнтру Абвера — органа ваеннай разведкі і контрразведкі Трэцяга Рэйху.

Тут адбывалася падрыхтоўка гітлераўскіх агентаў, якія пазней працавалі на тэрыторыі Савецкага Саюза. Хоць мэбля і абсталяванне захаваліся пасля вайны ў амаль непашкоджаным стане, то ў 1947 годзе ўсё знікла. Тады была ўведзеная таксама забарона на наведванне сядзібы. Да сярэдзіны 1950-х гадоў адміністратарам будынку з’яўлялася савецкае пасольства ў Польшчы.

Пасля 1956 года ў «Мілюсіне» дзейнічаў дзіцячы садок.

Сям’я Пілсудскіх атрымала назад нерухомасць толькі ў 2000 годзе пасля таго, як у 1990-х гадах дочкі Пілсудскага вярнуліся ў Польшчу з эміграцыі і заснавалі Фонд сям’і Юзэфа Пілсудскага.

У 2008 годзе быў заснаваны Музэй Юзэфа Пілсудскага. З гэтага часу дом Юзэфа Пілсудскага можна наведваць.

Побач з гістарычным домам маршала пабудаваны сучасны музэйны комплекс, прысвечанага Юзэфу Пілсудскаму. Плошча сучаснага аб’екту складзе каля 5 тысяч квадратных метраў.

Фонды
-----

Сярод шматлікіх экспанатаў варта звярнуць увагу на фрагмент помніка аўтарства Альфонса Карнага. Гэта буйнагабарытная галава Юзафа Пілсудскага. Помнік быў адкрыты ў 1936 годзе ў Браславе. Яго фрагмент, г.зн. галава, захоўваўся ў сакрэце на працягу некалькіх дзесяцігоддзяў. Толькі ў 2003 годзе ён быў перададзены ў Музей.

Дом «Мілюсін» разам з захаваным у амаль непарушанай форме агародам па сённяшні дзень з’яўляецца адным з найважнейшых месцаў, звязаных з маршалам Юзафам Пілсудскім.

Зноскі
------

1. ↑  Запрашаем у «Мілюсін» — дом Юзэфа Пілсудскага (ФОТА)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2014063422 · VIAF: 306406570 |
Астракан
**Астракан** або **астрак** (стар.-грэч.: τὸ ὄστρακοντὸ ὄστρακον — *гліняны чарапок*) — чарапок глінянага посуду, а таксама радзей марская ракавіна, яечная шкарлупіна, асколак вапняка або сланца.

У Старажытным Егіпце, з прычыны сваёй даступнасці ў параўнанні з дарагімі папірусамі, гліняныя чарапкі служылі для запісаў, разлікаў, квітанцый і кароткіх лістоў. На астраканах старажытныя вучні выконвалі школьныя хатнія заданні. Тэкст на астраканах пісалі чарнілам або выдрапвалі. Былі знойдзеныя цэлыя архівы11 астраканаў (напрыклад, «Архіў Ніканора  (ням.) (бел.»).

У Старажытнай Грэцыі, у прыватнасці ў Афінах, астраканы выкарыстоўваліся для галасавання ў працэдуры астракізму і таму з’яўляюцца каштоўнай крыніцай ведаў не толькі аб штодзённым, але і палітычным жыцці.

Астраканы вывучае папіралогія. Калекцыяніраванне астраканаў ставіцца да балотыкі.

Зноскі
------

1. ↑  Острак(руск.) // *Власов В.Г.* Новый энциклопедический словарь изобразительного искусства: В 10 т.. — СПб.: Азбука-классика, 2007. — Т. VI: Н — О.(недаступная спасылка)
2. ↑  *Барбара Мерц.* Красная земля, Черная земля. — Москва: ЦЕНТРПОЛИГРАФ, 2008. — С. 161. — 464 с. — ISBN 978-5-9524-3621-3.
3. ↑  *Фихман И.* Введение в документальную папирологию. — Наука, 1987. — С. 215.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Кароткая яўрэйская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11932912f · GND: 4128640-6 · LCCN: sh85096005 · Microsoft: 2778962225 · NKC: ph1031301 · SUDOC: 02724427X |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Крот (значэнні).
**Юрый Крот** (нар. 28 мая 1968, Слуцк) — беларускі футбаліст (паўабаронца) і трэнер.

Кар’ера
-------

### Ігравая

Пачынаў кар’еру ў складзе наваполацкай «Дзвіны», пазней гуляў за салігорскі «Шахцёр». У пачатку 1990-х выступаў за клубы Польшчы і Славакіі. Скончыў кар’еру ў 2000 годзе ў складзе мікашэвіцкага «Граніта».

### Трэнерская

Пасля заканчэння кар’еру стаў працаваць трэнерам дубля салігорскага «Шахцёра». У 2005 годзе ўзначаліў клуб «Слуцкцукар», які на той час выступаў у чэмпіянаце Мінскай вобласці. За дзевяць гадоў прайшоў са слуцкім клубам шлях ад аматарскай каманды да клуба Вышэйшай лігі чэмпіянату краіны.

У 2014 годзе разам са «Слуцкам» дэбютаваў у элітным дывізіёне. Амаль адразу атрымаў вядомасць сваёй экспрэсіўнай прамовай на пасляматчавай прэс-канферэнцыі. Пазней таксама за экспрэсіўныя дзеянні неаднаразова выдаляўся з тэхнічнай зоны падчас матчаў. У выніку, «Слуцк» заняў 9-е месца з 12, здолеўшы замацавацца ў Вышэйшай лізе.

Сезон 2015 атрымаўся для «Слуцка» няўдалым, каманда хутка апынулася ў зоне вылету. Як вынік, у жніўні 2015 года Юрый Крот пакінуў пасаду галоўнага трэнера слуцкага клуба.

У жніўні 2019 года быў прызначаны галоўным трэнерам мар’інагорскай «Вікторыі», заставаўся на пасадзе да канца сезона.

Мае трэнерскую ліцэнзію катэгорыі A.

Дасягненні
----------

### Ігравыя

* Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка 03Бронзавы прызёр Бронзавы прызёр чэмпіянату БССР: 1989
* Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка 02Сярэбраны прызёр Срэбраны прызёр чэмпіянату БССР: 1990

### Трэнерскія

* Беларусь Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2013

Зноскі
------

1. ↑  Юрий Крот: «Пускай „Советская Белоруссия" возьмет команду и покажет, как надо создать клуб»
2. ↑  БАТЭ — «Слуцк». Крот удален за демонстративное несогласие с решением арбитра и толчок Хагуша
3. ↑  Юрий Крот покинул пост главного тренера «Слуцка»
4. ↑  Экс-наставник «Слуцка» Юрий Крот возглавил «Викторию»

Спасылкі
--------

* 

* Статыстыка на сайце *footballfacts.ru* (руск.)

* Профіль на сайце *teams.by* (руск.)

* Профіль на сайце *pressball.by* (руск.)
* Профіль на сайце *transfermarkt.com* (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FootballFacts.ru · teams.by · Transfermarkt (трэнер) · Прэсбол |
**Музе́й акупа́цый** (эст.: Okupatsioonide muuseum) — музей у Таліне (Эстонія), які знаходзіцца на рагу вуліцы Таампэа і бульвара Каарлі. Экспазіцыі музея прысвечаныя гісторыі Эстоніі ў 1940—1991 гадах, калі краіна была паслядоўна акупаваная СССР, нацысцкай Германіяй і зноў Савецкім Саюзам.

У 1999 годзе члены Эстонскага фонду Кістлер-Рытса (па-эстонску: Kistler-Ritso Eesti Sihtasutus) пачалі збор інфармацыі для будучай экспазіцыі і гістарычных даследаванняў. Было распачата супрацоўніцтва з Эстонскай міжнароднай камісіяй па расследаванні злачынстваў супраць чалавецтва, Эстонскай дзяржаўнай камісіяй па экспертызе палітыкі рэпрэсій, Асацыяцыяй «Memento», Даследчым цэнтрам савецкай эпохі ў Эстоніі, а таксама з расійскім таварыствам «Мемарыял» і іншымі арганізацыямі. Музей быў афіцыйна адчынены 1 ліпеня 2003 года.

Фотагалерэя
-----------

* Злева направа: бюсты эстонскіх камуністаў Ганса Пегельмана (пад нумарам 6), Лембіта Перна (нумар 5) і Яна Анвельта (нумар 4).Злева направа: бюсты эстонскіх камуністаў Ганса Пегельмана (пад нумарам 6), Лембіта Перна (нумар 5) і Яна Анвельта (нумар 4).
* Бюст ЛенінаБюст Леніна
* Чамадан — адзін з сімвалаў «акупацыйных рэжымаў»Чамадан — адзін з сімвалаў «акупацыйных рэжымаў»

Глядзіце таксама
----------------

* Музей акупацыі Латвіі
* Музей савецкай акупацыі, Вільнюс
* Музей савецкай акупацыі, Кіеў
* Музей савецкай акупацыі, Тбілісі

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Музей акупацый (Талін) на Вікісховішчы |

* Афіцыйная старонка
**Батальёны Луізы Мішэль** (фр.: Bataillons Louise Michel) — два французска-бельгійскіх падраздзялення са складу інтэрбрыгад, якія ўдзельнічала ў грамадзянскай вайне ў Іспаніі на баку рэспубліканцаў.

Абодва батальёны былі сабраны ў лістападзе і снежні 1936 года. Яны названы ў гонар Луізы Мішэль, гераіні Парыжскай камуны 1871 года, вядомай як «Чырвоная нявінніца Манмартра».

Першы батальён быў дзеючай групай добраахвотнікаў са штабам у Барселоне. Уключаны ў 11-ю інтэрбрыгаду. Другі сфарміраваны ў горадзе Альбасатэ ў складзе 13-й інтэрбрыгады. Да канца студзеня 1938 года ён быў аб’яднаны з батальёнам Анры Вюймана 14-й інтэрбрыгады.

Літаратура
----------

* Hugh Thomas, *The Spanish Civil War*, 4th Rev. Ed. 2001.
* Antony Beevor, *The Battle for Spain*, 2006.

Спасылкі
--------

* Order of Battle website Архівавана 28 лютага 2007.
* Associació Catalana Website
**Маніфест аб секулярызацыі манастырскіх земляў** — ключавы дакумент рэформы 1764 года, мэтай якой была секулярызацыя манастырскіх земляў на карысць дзяржавы. Падпісаны імператрыцай Кацярынай Другой 26 лютага (8 сакавіка) 1764 года. Апублікаваны 29 лютага (11 сакавіка) 1764 года.

Маніфест аб’явіў аб адабранні зямель і прыгонных сялян з манастырскай уласнасці і перадачы іх у дзяржаўную казну. З гэтага часу былой маёмасцю Сінода, архірэйскіх кафедраў і манастыроў, у валоданні якіх датуль знаходзілася звыш 900 тысяч сялянскіх душ мужчынскага полу і 8,5 млн дзесяцін зямельных угоддзяў, стала кіраваць Калегія эканоміі. Манастырам былі пакінуты толькі невялікія сады, агароды і пашы. Былыя манастырскія сяляне былі абвешчаныя «эканамічнымі» і абкладзены аброкам, з якога Калегія эканоміі выдзяляла пэўную суму на ўтрыманне манастыроў, архірэйскіх дамоў і духоўна-навучальных устаноў. Сума вызначалася так званым «штатам» манастыра.

Прыкладна трэць манастыроў была падзелена на «штаты» — першы, другі і трэці, паводле якіх манастыру пералічваліся канкрэтныя сумы грошай; некаторыя мясціны абвешчаныя «заштатнымі» і не фінансаваліся. Астатнія — прыкладна дзве траціны манастыроў, якія існавалі да таго часу, — скасаваныя, а манаскія ў іх пераведзены ў бліжэйшыя «штатныя» манастыры. Кляштары, у якіх было занадта мала зямлі, вызваляліся ад падаткаў і не ўключаліся ні ў адну з гэтых катэгорый.

Зноскі
------
**Паліксе́на** (стар.-грэч.: Πολυξένη) — гераіня Эпічнага цыкла, прысвечанага Траянскай вайне. Дачка траянскага валадара Прыяма.

У пачатку вайны Паліксена і яе брат Троіл трапілі ў засаду Ахіла. Троіл схаваўся ў храме Апалона, але быў знойдзены і забіты. Паліксена выратавалася. 

На дзесяты год вайны, пасля канфлікта Ахіла з Агамемнанам, Паліксена прапанавала Ахілу сустрэчу ў храме, дзе загінуў яе брат. Ахіл быў зацікаўлены дзяўчынай і пагадзіўся. Падчас перамоваў ён прызнаўся ёй, што можа быць забіты ў пяту. Гэта падслухаў Парыс, які стрэліў у Ахіла з лука і смяротна параніў у пяту.

Дух Ахіла звярнуўся да яго сына Неапталема з патрабаваннем прынесці Паліксену ў ахвяру. Пасля падзення Троі яна была забіта па адной версіі — на магіле Ахіла, па другой версіі — на ўзбярэжжы Фракіі.

Спасылкі
--------

* Polyxena
**«Аршанскі маладняк»** — літаратурна-мастацкі часопіс, які ў 1925—1928 гадах выдавала Аршанская філія «Маладняка». Выйшла 7 нумароў.

У 1926 большая частка рэдакцыі часопіса, апынулася ў Горках, дзе была заснавана Горацкая студыя Аршанскай філіі «Маладняка». Такім чынам з трэцяга нумара часопіс пачаў друкаваўся ў Горках.

Змяшчаў вершы, лірычныя абразкі і апавяданні А. Вечара, М. Ганчарыка (вершы падпісваў псеўд. Я. Сявец), Ю. Гаўрука, B. Каваля, Т. Кляшторнага, М. Нікановіча, В. Сташэўскага, У. Прыбыткоўскага, Алеся Дземідовіча і іншых маладых пісьменнікаў, хроніку літаратурнага жыцця Аршанскай акругі і маладнякоўскіх арганізацый рэспублікі.

Такую ж назву насіла пісьменніцкая арганізацыя, што ўваходзіла на правах філіі ў Усебеларускае аб'яднанне паэтаў і пісьменнікаў «Маладняк» рэспублікі.
У дзейнасці арганізацыі прымаў удзел Максім Гарэцкі, які не з'яўляўся сябрам "Маладняка".

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — С. 541.
* Ліўшыц, Уладзімір. Горацкая студыя «Аршанскага Маладняка» (1926—1928). Кароткі нарыс аб гісторыі стварэння і дзейнасці. — Горкі, 2013. — 94 с. іл.

Спасылкі
--------

* Аршанскі Маладняк на сайце Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі Архівавана 26 снежня 2021.
* Аршанскі маладняк, часопіс. Аршанскі раён
**«Народы мора»** — умоўная назва плямён ці народаў, якія першапачаткова жылі, верагодна, на Балканскім паўвостраве ці ў Малой Азіі.

«Народы мора» упамінаюцца ў егіпецкіх крыніцах ХІІІ-ХІІ ст. да н.э. сярод тых народаў, што нападалі на Старажытны Егіпет з мора (часам у саюзе з лівійцамі), а пазней праз Сірыю, Фінікію, Палесціну. Ім прыпісвалася знішчэнне Хецкага царства і іншых дзяржаў. 3 асобных народаў, што захаваліся толькі ў запісах егіпецкім пісьмом (з адных зычных), атаясамлены толькі некаторыя (лікійцы, філістымляне, магчыма, данайцы — ахейцы). Лічаць, што Траянская вайна была часткова звязана з перамяшчэннямі «Народаў мора».

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1185839178 · Microsoft: 2778806464 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лысенка.

**Аляксандр Акімавіч Лысенка** (6 мая 1920 г. — 8 студзеня 1944) — намеснік камандзіра батальёна 321-га стралковага палка (15-я стралковая дывізія, 61-я армія, Цэнтральны фронт), старшы лейтэнант.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 6 мая 1920 года ў вёсцы Багаслоўскае Качубееўскага раёна Стаўрапольскага краю.

На ваеннай службе з 1939 года. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны з 22 чэрвеня 1941 года.

2 кастрычніка 1943 года пры фарсіраванні Дняпра на першай лодцы пераправіўся на правы бераг у раёне вёскі Навасёлкі Рыпкынскага раёна Чарнігаўскай вобласці Украінскай ССР і, накіроўваючы за сабой асабісты састаў, арганізаваў штурм варожых пазіцый. На працягу шасці гадзін зводны батальён адбіваў атакі ворага.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года за мужнасць, адвагу і гераізм старэйшаму лейтэнанту Лысенка Аляксандру Акимовичу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Загінуў у баі пад горадам Мазыр Гомельскай вобласці (Беларуская ССР) 8 студзеня 1944 года.Быў пахаваны ў вёсцы Нахаў Калінкавіцкага раёна, перапахаваны ў горадзе Калінкавічы.

У гонар А. А. Лысенкі на адным з дамоў Калінкавічаў усталявана мемарыяльная дошка.

Літаратура
----------

* Лысенко, Александр Акимович на сайце «Героі краіны»
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Их имена никогда не забудутся. Книга 1. Ставрополь, 1968.



1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 января (№ 4 (264)). — С. 1.
Брама Кальварыйскіх могілак у Мінску **Могілкі** — участак тэрыторыі, адмыслова прызначаны для пахавання памерлых або іх праху пасля крэмацыі. Пахаванне ў зямлі — старажытны і найбольш распаўсюджаны спосаб пахавання.

Прадстаўнікоў розных канфесій у мінулым хавалі асобна, кожнага на сваіх могілках. Дыферэнцыяцыя па рэлігійнай прыналежнасці вызначала і ўласцівыя той ці іншай этнаканфесіянальнай групе пахавальныя абрады, спосабы пахаванняў, атрыбуты, сімволіку і мемарыяльныя знакі. Так, магілы праваслаўных размяшчаліся галавой на захад, католікаў — на ўсход. Мемарыяльнымі знакамі служылі крыж або камень з выявай крыжа (крыж ставілі звычайна ў галавах нябожчыка, камень — у нагах). На поўначы Беларусі сустракаліся масіўныя вычасаныя з каменю крыжы-жальнікі. У іудзеяў надгробнымі знакамі служылі камяні з выявай 6-канечнай зоркі, у мусульман (татар) — 5-канечнай зоркі і паўмесяца.

Ha могілках стараліся хаваць сем’ямі. Людзей нявызначанай веры, самагубцаў, тапельцаў хавалі за межамі могілак. Магільныя ўзгоркі часам пакрывалі драўлянымі прамавугольнікамі ў выглядзе века труны ці абгабляванымі гранёнымі калодамі. Час ад часу родзічы і блізкія нябожчыкаў падсыпалі надмагільныя бугаркі, абкладвалі іх дзёрнам або невысокім зрубам, абмуроўвалі, абнаўлялі мемарыяльныя знакі (у святочныя дні крыж абвязвалі ўзорнымі ручнікамі, фартушкамі, вянкамі), садзілі дрэвы, кветкі. На памінкі, радаўніцу, на велікодным тыдні на могілкі прыходзілі, каб аддаць даніну павагі і ўшанаваць памяць памерлых продкаў.

За стан могілак адказваюць мясцовыя органы ўлады — сельскія і гарадскія Саветы дэпутатаў у адпаведнасці з Законам Рэспублікі Беларусь «Аб пахаванні і пахавальнай справе» ад 25 кастрычніка 2001 года.

Гл. таксама
-----------

* Магіла

Літаратура
----------

* Этнаграфія Беларусі: энцыклапедыя / Беларуская Савецкая Энцыклапедыя; рэдкалегія: І. П. Шамякін (галоўны рэдактар) [і інш.]. — Мінск: БелСЭ, 1989. — 375 с.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Могілкі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Іраніка · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Treccani · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX525519 · BNF: 11938920h · GND: 4018537-0 · LCCN: sh85021756 · NDL: 00560906 · NKC: ph121017 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Далгіх.
**Уладзімір Вітальевіч Далгіх** (26 лютага 1969, г. Гродна) — беларускі артыст балета. Дзяржаўная прэмія Беларусі (1996).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1987 годзе Беларускае харэаграфічнае вучылішча. 3 1989 года саліст Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета Рэспублікі Беларусь.

Творчасць
---------

Творчасці Далгіх уласцівы пластычная выразнасць, сэнсавая напоўненасць, тонкая псіхалагічная распрацоўка партый, высакародства і рамантычная ўзнёсласць светаўспрымання яго герояў. Сярод партый: Яраполк («Страсці» А. Мдывані), Прынц, Зігфрыд, Дэзірэ («Шчаўкунок», «Лебядзінае возера», «Спячая прыгажуня» П. Чайкоўскага), Альберт («Жызэль[ru]» А. Адана), Джэймс («Сільфіда[ru]» Х. Левенскольда), Палемон («Ундзіна[en]» Г. Хенцэ), Рамэа («Рамэа і Джульета» С. Пракоф’ева), Адам («Стварэнне свету» А. Пятрова), Спартак («Спартак[ru]» А. Хачатурана), Феб («Эсмеральда[ru]» Ц. Пуні), Філіп («Тыль Уленшпігель» Я. Глебава), Факір («Баядэрка[ru]» Л. Мінкуса).

Узнагароды
----------

Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1996), прэміі імя Л. Александроўскай у складзе групы салістаў балета «Страсці» (1996).

Літаратура
----------

* *Т. М. Мушынская.* Далгіх Уладзімір Вітальевіч // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2012. — Т. 3. — 688 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0662-8.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Камкоў.

**Уладзімір Цярэнцьевіч Камкоў** (нар. 5 верасня 1950, г. Асіповічы) — беларускі артыст балета, педагог. Народны артыст Беларускай ССР (1984).

Біяграфія
---------

У 1973—1995 гг. — саліст Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі. У 1981—1998 гг. — выкладчык харэаграфічнага вучылішча. Сярод лепшых партый: Тыль і Інквізітар, Машэка і Князь («Тыль Уленшпігель» і «Курган» Я. Глебава), Спартак («Спартак[ru]» А. Хачатурана), Тыбальд («Рамэа і Джульета» С. Пракоф’ева), Хазэ («Кармэн-сюіта[ru]» Ж. Бізэ — Р. Шчадрына), Адам («Стварэнне свету» А. Пятрова); з іншых партый — Прынц, Ротбарт («Шчаўкунок», «Лебядзінае возера» П. Чайкоўскага), Альберт, Конрад («Жызэль[ru]», «Карсар[ru]» А. Адана), Кален («Ліза і Кален[ru]» Ф. Герольда[ru]), а таксама галоўныя партыі ў аднаактавых балетах «Фестываль кветак у Чэнзана[en]» Э. Хельстэда[en], «Прывал кавалерыі» І. Армсгеймера[ru], «Адажыета» на музыку Г. Малера, «Камерная сюіта» на музыку Р. Шчадрына, «Вальпургіева ноч» Ш. Гуно, «Вясна свяшчэнная[ru]» І. Стравінскага.

Узнагароды
----------

* Заслужаны артыст БССР (1980).
* Народны артыст БССР (1984).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
* Камкоў Уладзімір Цярэнцьевіч // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі.-Мн.1985.- Т.2.- С.653-654.
* Камкоў Уладзімір Цярэнцьевіч // Тэатральная Беларусь: Энцыкл.- Мн.2002.- Т.1.- С.483-484.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Траян (значэнні).

**Юрый Антонавіч Тра́ян** (нар. 6 кастрычніка 1950, Мінск) — беларускі артыст балета, харэограф. Народны артыст Беларускай ССР (1979).

Біяграфія
---------

У 1966 годзе скончыў Беларускае дзяржаўнае харэаграфічнае вучылішча. Стажыраваўся ў Ленінградскім акадэмічным тэатры оперы і балета імя С. М. Кірава. У 1968—1988 гадах вядучы саліст Дзяржаўнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета БССР. У 21 год атрымаў званне заслужанага артыста Беларусі.

У 1988—1989 гадах — дырэктар Беларускага дзяржаўнага харэаграфічнага вучылішча, з 1990 года — намеснік дырэктара Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра балета Рэспублікі Беларусь. З 2008 года — галоўны балетмайстар, з 2009 года — мастацкі кіраўнік балета Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра балета Рэспублікі Беларусь

Творчасць
---------

### Танцоўшчык

Рознабаковасць даравання артыста найбольш выразна раскрылася ў балетах з сучаснай пластыкай. Сярод партый: Юнак («Пасля балю» Г. Вагнера), Машэка, Тыль («Выбранніца», «Тыль Уленшпігель» Я. Глебава), Зігфрыд, Дезірэ, Прынц («Лебядзінае возера», «Шчаўкунок», «Спячая прыгажуня» П. Чайкоўскага), Жан дэ Брыен («Раймонда[ru]» А. Глазунова), Альбер («Жызэль[ru]» А. Адана), Джэймс («Сільфіда[ru]» Х. Левенскольда), Вацлаў («Бахчысарайскі фантан[ru]» Б. Асаф’ева), Хазэ («Кармэн-сюіта[ru]» Ж. Бізэ — Р. Шчадрына), Адам («Стварэнне свету» А. Пятрова), Паэт («Карміна Бурана[ru]» на музыку К. Орфа), Рамео («Рамэа і Джульета» С. Пракоф’ева), Спартак («Спартак» А. Хачатурана), а таксама ў аднаактовым балеце «Адажыета» Г. Малера.

### Харэограф

З’яўляецца пастаноўшчыкам балетаў «Крылы памяці» У. Кандрусевіча, «Бахчысарайскі фантан[ru]» Б. Асаф’ева, «Трыстан і Ізольда[ru]» Р. Вагнера, «Князь Вітаўт» А. Дударава, а таксама канцэртных нумароў і танцаў у кінастужках.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* *Калядэнка А. І.* Трая́н Юрый Антонавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 524—525. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Мушынская Т. М.* Гармония дуэта. — Мн. 1987.

Спасылкі
--------

* Юрый Траян на сайце Нацыянальнага тэатра оперы і балета Архівавана 18 лістапада 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 132845 |
**Астар** — адно з найбольш загадкавых божастваў старажытнасеміцкіх міфалогій.

У заходнесеміцкай міфалогіі **Астар** шанаваўся нароўні з *Астартай* (мяркуюць, як яе муж). У еменскай міфалогіі быў вярхоўным бажаством (шанаваўся ва ўсіх дзяржавах Старажытнага Емена).

Мяркуюць, што Астар быў грозным і моцным бажаством вайны і адначасова абараняў «ад усякага разбурэння», а таксама і бажаством урадлівасці. Ён быў захавальнікам дамоў, грабніц і іншага. А таксама лічыўся заступнікам царскай улады ў сабейскай дзяржаве (у *Сабе* яго жонкай і/ці яго іпастассю лічылася Хаўбас, у *Хадрамаўце* — Астарам, але былі і іншыя іпастасі). Найбольш вядомая іпастась — *Астар Шаркан* («Усходні» ці «Узыходзячы»). Шматлікія службовыя асобы ў Сабейскай дзяржаве былі жрацамі Астара, існавалі шматлікія храмы.

Свяшчэннымі жывёламі гэтага бажаства лічаць *быка* і *антылопу*. Сімвалы Астара: дзіда, дзверы (ці рука і дзверы), дыск (над сярпом месяца).

З сярэдзіны I тысячагоддзя да н.э. *Астар* паступова пачынае выцясняцца з пазіцыі вярхоўнага бажаства мясцовымі багамі.

Гл. таксама
-----------

* Сабейскае царства
* Дух месца

Літаратура
----------

* *Мифологический словарь* / Гл.ред. Е.М. Мелетинский — М.: «Сов. энциклопедия», 1991 — с. 66 и др.
**Мак снатворны** (*Papaver somniferum*) — старажытная культурная расліна сямейства макавых, дзікарослая не трапляецца.

Назва
-----

Мак снатворны, відук, мак праўдзівы, мак-самасей, мак, харошы мак, мак-цякун.

Батанічнае апісанне
-------------------

Шызая аднагадовая расліна вышынёй 80—150 см, з млечным сокам, стрыжнёвым коранем і прамастойным слабагалінастым сцяблом. Лісце падоўжана-яйцападобнае, надрэзана-лопасцевае, з хвалістымі востра- і няроўназубчастымі краямі; верхняе сядзячае, сцяблоабдымнае, з сэрцападобнай асновай, ніжняе кароткачаранковае, у разетцы. Кветкі буйныя, адзіночныя (да 20 на адной расліне), рознага колеру (белы, ружовы, светла-фіялетавы, пурпуровы або ярка-чырвоны), простыя, іншы раз махрыстыя, з доўгімі (4—6 см) пялёсткамі, часта з цёмна-фіялетавай, цёмна-чырвонай або светлай плямай каля іх асновы. Каробачка голая, шырокаяйцападобная або акруглая, з 7—15-прамянёвым рыльцам. У насенні 40—55 % тлустага алею. Млечны сок ядавіты, багаты алкалоідамі.

Пашырэнне
---------

Радзіма — Міжземнамор’е. Культывуецца як каштоўная лекавая (медыцынская сыравіна для атрымання опію), дзеля насення (атрымліваюць алей і гатуюць розныя кулінарныя вырабы) і дэкаратыўная (мае шматлікія прыгожыя сарты) расліна. На Беларусі сустракаецца ў агародах, каля жылля, як пустазелле на палях, засмечаных месцах; цвіце ў чэрвені—ліпені.

З 31.12.2016 года на тэрыторыі Беларусі расліна занесеная ў чорны спіс і забаронена да інтрадукцыі і (або) акліматызацыі.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. 1 2  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 93. — 160 с. — 2 350 экз.
4. ↑  *З. Верас.* Беларуска-польска-расейска-лацінскі ботанічны слоўнік. — Вiльня, Субач 2: Выданне газеты «Голас беларуса», Друкарня С. Бэкэра, 1924.
5. ↑  Federowski M. Lud Bialoruski na Rusi litewskiej. Krakow, I, 1897
6. ↑  Чоловский К. Опыт описания Могилевской губернии. По программе и под редакцией А. С. Дембовецкого, кн. I. Могілев.
7. ↑  Определен список наиболее опасных растений  (руск.)

Літаратура
----------

* *Пашына Г. В.* Мак // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — 588 с. іл. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4179662-7 · LCCN: sh85095097 · Microsoft: 2777423364 · NDL: 00565636 · NKC: ph198769 |
Светлавы медыцынскі стымулятар Lichtreizgerät Strobotest II Typ STRO BN 940, Knott Elektronik München
**Страбаскапі́чныя прыла́ды** — дэманстрацыйныя ці кантрольна-вымяральныя прылады для назірання хуткіх перыядычных рухаў аб’ектаў.

Прынцып дзеяння страбаскапічных прылад грунтуецца на страбаскапічным эфекце. Прызначаны для назірання і вымярэння частаты ваганняў механічных і электронных сістэм, рэзанансу, колькасці абаротаў механізмаў, для вывучэння вібрацый розных целаў, візуальнага кантролю хутка вагаючыхся элементаў і інш. Дазваляюць праводзіць вымярэнні без механічнага кантакту.

Страбаскапічныя прылады падзяляюць на механічныя або оптыка-механічныя, электронна-аптычныя, электронныя і асцылаграфічныя і інш. Да механічных адносяцца прыборы з механічнымі абтураторамі (перарывальнікамі) святла ў выглядзе дыскаў або полых барабанаў са шчылінамі, праз якія назіраецца аб’ект. У электронна-аптычных прыладах перыядычнае перарыванне святла ажыццяўляецца электроннымі затворамі (напрыклад, заснаванымі на эфекце Кера), у электронных — імпульснымі крыніцамі святла, якія кіруюцца з дапамогай спецыяльных генератараў.

Пры даследаванні электронных працэсаў выкарыстоўваюцца страбаскапічныя асцылографы, страбаскапічныя гальванометры і інш. Існуюць страбаскапічныя прылады, якія працуюць не толькі ў бачным, але і ў іншых дыяпазонах электрамагнітнага выпраменьвання, напрыклад, рэнтгена-імпульсныя.

Існуюць страбаскапічныя прылады спецыяльнага прызначэння. Да іх можна аднесці аўтамабільны страбаскоп, прызначаны для рэгулявання вугла запальвання ў аўтамабільным рухавіку, прылады для медыцынскіх мэт (даследаванне руху галасавых звязак, работы клапанаў сэрца).

Гл. таксама
-----------

* Страбаскоп

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Страбаскап́ічныя прыла́ды // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 190. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Стробоскопические приборы / Валюс А. Г. // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)
* *Василенко Ю. С.* Стробоскопия // Большая медицинская энциклопедия / Гл. ред. Б. В. Петровский. — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1985. — Т. 24. — 544 с. — 150 800 экз.
* Стробоскопические приборы // Физический энциклопедический словарь / Главный редактор А. М. Прохоров. — М.: Советская энциклопедия, 1983. (руск.)
* *Валюс А. Г.* Стробоскопические приборы // Физическая энциклопедия. В 5 т. Т. 5: Стробоскопические приборы — Яркость (руск.) / Гл. ред. А. М. Прохоров. — М.: Большая российская энциклопедия, 1999. — С. 3—4. — 692 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85270-101-7.
* *Данилин А. А. Москалец Д. О. Сосновский В. А.* Приборы и техника радиоизмерений в вопросах и ответах: учеб. пособие / под ред. А. А. Данилина. — СПб. 2018. — 124 с. — 181 экз. — ISBN 978-5-7629-2355-2.(недаступная спасылка) (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**Reddit** (чытаецца як [ˈrɛdɪt] ці *Рэдыт*) — сацыяльная сетка і сайт навін, быў заснаваны ў 2005 годзе амерыканцамі Стывам Хафманам і Алексісам Аганянам. З'яўляецца пятым па папулярнасці сайтам у ЗША і Канадзе, дзесятым у Вялікабрытаніі.

Сайт падзелены на сабрэдыты — форумы, якія ствараюцца і мадэруюцца карыстальнікамі. Існуюць сабрэдыты, прысвечаныя музыцы, кіно, камп'ютарным гульням, палітыцы, навуцы, вывучэнню моў, культурнаму абмену паміж краінамі. Большая частка зносін на сайце праходзіць па-англійску, але ёсць і форумы на іншых мовах. У галоўнай беларускай суполцы r/belarus сустракаюцца пасты і каментарыі як на англійскай, так і на беларускай і рускай мовах.

Зноскі
------

1. ↑  The reddit Open Source Project on Open Hub: Languages Page — 2006. Праверана 19 кастрычніка 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q124688'></a>
2. ↑
3. ↑  Reddit.com Traffic, Demographics and Competitors Архівавана 20 лістапада 2017. — Alexa  (англ.)
4. ↑  Беларусь | Belarus — Reddit  (англ.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Саркісьян.
**Віктар Уладзіміравіч Саркісья́н** (нар. 6 лютага 1947, г. Каменск-Шахцінскі, Растоўская вобласць, РСФСР) — беларускі артыст балета. Народны артыст БССР (1975).

Біяграфія
---------

Пасля сканчэння Беларускае харэаграфічнае вучылішча ў 1967 годзе быў салістам Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі да 1989 года. У 1967—1973 гадах адначасова выкладчык Беларускае харэаграфічнае вучылішча, у 1983—1985 галоўны балетмайстар Дзяржаўнага тэатра музычнай камедыі Беларусі.

У 1989—1992 гадах працаваў у Дамаску (Сірыя) у Акадэміі мастацтваў[en].

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1973 года.

Творчасць
---------

Танец Саркісьяна вылучаецца пластычнай выразнасцю, моцнай экспрэсіяй, віртуознай тэхнікай, вялікім скачком. Індывідуальнасць артыста здольная асіміляваць розныя ролі і стылі. Яму падуладныя класіка і характарнасць, гратэск і героіка. Дэбютаваў у партыі Базіля («Дон Кіхот» Л. Мінкуса). Сярод лепшых партый: Нуралі («Бахчысарайскі фантан[ru]» Б. Асаф’ева), Армен («Гаянэ[ru]» А. Хачатурана), П’еро («Арлекінада» Р. Дрыга), Іван («Альпійская балада» Я. Глебава), Тарэра («Кармэн-сюіта[ru]» Ж. Бізэ — Р. Шчадрына), Крас («Спартак[ru]» А. Хачатурана). Найб. нечаканыя яркія і выразныя, з’едліва саркастычныя і трагічна гратэскавыя вобразы Саркісьяна: кароль Філіп («Тыль Уленшпігель» Я. Глебава) і Д’ябал («Стварэнне свету» А. Пятрова). 3 іншых партый: Юнак («Пасля балю» Г. Вагнера), Тыль і Машэка («Тыль Уленшпігель» і «Курган» Я. Глебава), Блазан і Ротбарт, Кот («Лебядзінае возера», «Спячая прыгажуня» П. Чайкоўскага), Чыпаліна («Чыпаліна[ru]» К. Хачатурана), Блазан («Папялушка[ru]» С. Пракоф’ева). Выступіў як балетмайстар у спектаклях: «Паненка і хуліган» на музыку Дз. Шастаковіча (1982), «Фраскіта[ru]» Ф. Легара (1984), «Дзяніс Давыдаў» А. Мдывані (1985) у тэатры музычнай камедыі; «Казкі Гофмана[ru]» Ж. Афенбаха (1983) і «Кавалер руж[ru]» Р. Штрауса (1987) у тэатры оперы і балета.

Узнагароды
----------

Лаўрэат 1-га Міжнароднага конкурсу артыстаў балета[ru] (1969, Масква).

Літаратура
----------

* Саркісьян Віктар Уладзіміравіч // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2. — 571 с. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0259-8.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 182. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Саркісьян Віктар Уладзіміравіч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 646—647. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
* Балет : энциклопедия. — Москва, 1981. — С. 452. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 135997 |
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Слабада.
**Слабада́** (трансліт.: *Slabada*, руск.: Слобода) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Суражскага сельсавета. За 34 км на паўночны ўсход ад Віцебска, 40 км ад чыгуначнай станцыі Віцебск.

Гісторыя
--------

У 18 стагоддзі вёска ў Віцебскім ваяводстве ВКЛ. Пасля 1-га падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе ў складзе Расійскай імперыі, у Віцебскім павеце Пскоўскай, з 1776 года Полацкай губерняў, з 1777 года ў Суражскім павеце. З 1796 года ў Веліжскім павеце Беларускай, з 1802 года ў Суражскім павеце Віцебскай губерняў. У 19 стагоддзі ў складзе маёнтка Каспляны, уладанне графа А.Пацея, які ў 1819 годзе прадаў маёнтак памешчыку Івану Нісцілоўскаму. Паводле інвентара 1846 года належала малалетнім нашчадкам памешчыка Фёдара Багдановіча. З 1866 года ў Веліжскім павеце. У пачатку 20 стагоддзя вёска на рацэ Каспля ў Казакоўскай воласці. У 1905 годзе адносілася да Куршчанскай сельскай грамады. У сакавіку 1924 года вернута ў склад БССР. З 20 сакавіка 1924 года вёска ў Суражскім сельсавеце Суражскага раёна Віцебскай акругі (да 26 ліпеня 1930 года). З 20 лютага 1938 года ў Віцебскай вобласці. У гады Другой сусветнай вайны з сярэдзіны ліпеня 1941 года да канца кастрычніка 1943 года акупіравана нацысцкімі войскамі, якія 9 кастрычніка 1943 года спалілі вёску і загубілі 12 жыхароў, 10 жыхароў забралі ў германскі палон, 2 вяскоўцы загінулі ў баях супраць гітлерацаў на франтах вайны. Пасля вайны вёска адбудавалася. З 16 ліпеня 1954 года вёска ў Балашоўскім сельсавеце. З 20 студзеня 1960 года ў Віцебскім раёне. У 1969 годзе знаходзілася ў складзе калгаса «Чырвоны сцяг».

Насельніцтва
------------

* 3 двары, 13 жыхароў (1785)
* 2 двары, 21 жыхар (1846)
* 6 двароў, 44 жыхары (1905)
* 15 двароў, 82 жыхары (1926)
* 18 двароў, 44 жыхары (1941)
* 11 двароў, 26 жыхароў (1969)
* 2 гаспадаркі, 3 жыхары (2018)

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Віцебская вобласць: нарматыўны даведнік / У. М. Генкін, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2009. — 668 с. ISBN 978-985-458-192-7 (DJVU).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 10: Віцебская вобласць, кн. 2 / рэдкал.: У. У. Андрыевіч (гал. рэд.) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2019. — 728 с.: іл. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-11-1126-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Суражскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Сураж |
| Аграгарадкі | Шапурова |
| Вёскі | 
* Антонаўка
* Арэхі
* Балашы
* Брыгітполле
* Будзянка
* Дзятлы
* Каспляны
* Кісялёва
* Кузняцоўка
* Курушчані
* Маісеенкі
* Марчонкі
* Пранікі
* Пярно
* Рабава
* Слабада
* Стайкі
* Стасенкі
* Уласава
* Хадорына

 |
**Панцырныя баяры** (таксама блізкія да іх панцырныя слугі) — групы феадальна залежных людзей у Вялікім княстве Літоўскім да XVI ст. неслі ваенную службу, жылі ў велікакняжацкіх і прыватных уладаннях.

Панцырныя баяры былі абавязаныя несці службу на кані і ў цяжкім («панцырным») ўзбраенні. Паходзілі з збяднелых баяраў, сялян і часам з вызваленых нявольнікаў. Гаспадаркі панцырных баяраў вызваляліся ад падаткаў і феадальных павіннасцяў. Зраўнаныя ў правах з імі былі путныя баяры, якія неслі падарожную службу — ганцоў, аховы дарог і г.д.

У 1528 годзе абедзве групы фармальна скасаваны — частка з іх пераведзена ў шляхцкі стан, іншыя ў сялян. Але яшчэ да канца XVI ст. абедзве катэгорыі існавалі. У канцы XVI ст. на ўсходніх украінскіх землях частка іх перайшла да рэестравых казакоў.

У сярэдзіне XIX ст. так сябе называлі сяляне, пераважна жыхары Невельскага і Себежскага паветаў Віцебскай губерні, якія перасяляліся ў Сібір.

Гл. таксама
-----------

* Путны баярын
* Баяры
* Аднадворцы
* Ваколічная шляхта
* Шляхта
* Выбранцы

Літаратура
----------

* Похилевич Д. Л. Крестьяне-слуги в Великом княжестве Литовском в XVII—XVIII вв. // Средние века. — Вып. 21. — М. 1962.  (руск.)
* Гайдай Л. Історія України в особах, термінах, назвах і поняттях. — Луцьк: Вежа, 2000.  (укр.)
* Довідник з історії України. За ред. І.Підкови та Р.Шуста.- К.: Генеза, 1993. Архівавана 10 красавіка 2009.  (укр.)

Спасылкі
--------

* *Каштанов С. М.* Панцирные бояре // Большая советская энциклопедия.  (руск.)
* Довідник з історії України. За ред. І.Підкови та Р.Шуста.- К.: Генеза, 1993. Архівавана 10 красавіка 2009.  (укр.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |