recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чайлытка.
**Леў Льво́віч Чайлы́тка** (15 жніўня 1938, Усурыйск, Прыморскі край, РСФСР — 1997) — Заслужаны будаўнік Рэспублікі Беларусь (1993).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (1966). У 1963—1974 гадах — майстар, прараб, старшы прараб, начальнік участку, намеснік галоўнага будаўніка, начальнік мантажнага раёна №3, намеснік начальніка Домабудаўнічага камбіната №1. У 1974—1987 гадах — начальнік Домабудаўнічага камбіната №3. З 1988 па 1997 год — кіраўнік Мінскага вытворчага аб’яднання індустрыяльнага домабудавання імя 50-годдзя СССР (МВАІД, руск.: МПОИД). У лютым 1991 года перайменаванае ў Мінскае арэнднае прадпрыемства індустрыяльнага домабудавання (МАПІД) «Мінскжылбуд». Дадаў істотны ўнёсак у развіццё індустрыяльнага домабудавання.

Удзельнік ліквідацыі наступстваў катастрофы на Чарнобыльскай АЭС, дэпутат Мінскага гарадскога савета, делегат XXVII з'езду кампартыі.

Узнагароды
----------

Юбілейны медаль «За руплівую працу. Ва ўшанаванне 100-годдзя з дню нараджэння У. І. Леніна» (1970). Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (1986). Ганаровае званне «Заслужаны будаўнік Рэспублікі Беларусь» (1993).

Ушанаванне памяці
-----------------

Адна з вуліц у цэнтры мікрараёна Сухарава названая імем Л. Л. Чайлыткі. На доме № 1 па гэтай вуліцы ўсталяваная мемарыяльная дошка з надпісам «Улица названа в честь заслуженного строителя Республики Беларусь Льва Львовича Чайлытко».

Зноскі
------

1. 1 2  Чайлытко Лев Львович (1938-1997) (руск.). *«Их именами названы улицы»*.  Адміністрацыя Фрунзенскага раёна Мінску. Праверана 28 жніўня 2010.
2. ↑  Награды предприятия (руск.).  Будаўнічае прадпрыемства «МАПІД». Праверана 28 жніўня 2010.

Спасылкі
--------

* ОАО МАПИД (руск.). *Подразделения*.  Мінскбуд. Праверана 29 лістапада 2008.
* Чайлытко Лев Львович (1938-1997) (руск.). *«Их именами названы улицы»*.  Адміністрацыя Фрунзенскага раёна Мінска. Праверана 3 красавіка 2012.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Зацэпін.

**Аляксандр Сяргеевіч Зацэпін** (руск.: Александр Сергеевич Зацепин, нар. 10 сакавіка 1926, Новасібірск, Сібірскі край) — савецкі і расійскі кампазітар. Атрымаў вядомасць як аўтар музыкі да многіх папулярных фільмаў, у тым ліку амаль да ўсіх фільмаў Леаніда Гайдая. Народны артыст Расійскай Федэрацыі (2003).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 10 сакавіка 1926 года ў Новасібірску ў сям’і хірурга Сяргея Дзмітрыевіча Зацэпіна і настаўніцы Валянціны Баляславаўны Аксянтовіч.

Скончыўшы сярэднюю школу № 12, паступіў у Новасібірскі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту. У сакавіку 1945 года яго адлічылі з ВНУ і прызвалі ў войска. Будучы на ваеннай службе, самастойна навучыўся граць на некалькіх інструментах. Пасля звальнення ў запас у 1947 годзе працаваў канцэртмайстрам у Новасібірскай філармоніі. Па словах Зацэпіна, калі б ён не пайшоў у войска, то не стаў бы кампазітарам.

Скончыў у 1956 годзе кансерваторыю ў Алма-Аце па класе фартэпіяна і кампазіцыі (педагог Я. Р. Брусілоўскі). Дыпломная работа — балет «Стары Хатабыч», які паставілі ў Алма-Ацінскім тэатры оперы і балета. Працаваў музычным афарміцелем на студыі «Казахфільм». У тым жа 1956 годзе напісаў музыку да свайго першага фільма «Наш мілы доктар».

Кампазітар напісаў больш за 300 песень і музыку больш як да 120 фільмаў і мультфільмаў. Аляксандр Зацэпін — заслужаны дзеяч мастацтваў Расіі (1997), член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі кінематаграфічных мастацтваў і навук (2002), член Саюза кампазітараў СССР (1956) і Саюза кінематаграфістаў СССР (1957).

Фільмаграфія
------------

* Аперацыя «Ы» і іншыя прыгоды Шурыка (1965)
* Каўказская палонніца, ці Новыя прыгоды Шурыка (1966)
* Іван Васілевіч мяняе прафесію (1973)
* Зямля Саннікава (1973)

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 15 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аляксандр Сяргеевіч Зацэпін

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Last.fm |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · Internet Movie Database · КиноПоиск · MusicBrainz · Аниматор.ру |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Расія-Культура |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 9026445 · BNE: XX4992187 · BNF: 14780805h · GND: 129203335 · ISNI: 0000000083736283 · LCCN: no2003112846 · LNB: 000095171 · NUKAT: n2012143481 · VIAF: 37991744 |

 |
Не блытаць з Францішкам Міцкевічам — братам Адама Міцкевіча.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міцкевіч.

**Францішак Міцке́віч** (польск.: Franciszek Mickiewicz; 1833 — 6 лютага 1873, Кобрын, Кобрынскі павет, Гродзенская губерня — удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў, пляменнік Адама Міцкевіча.

Нарадзіўся ў сям'і прафесара Кіеўскага ўніверсітэта Аляксандра Міцкевіча, якім быў братам Адама Міцкевіча, і Тэрэзы Тэраевіч. Меў родную сястру Марыю Свянціцкую, якая была замужам за знакамітым урачом Зыгмунтам Свянціцкім. У 1859 годзе бацькі вяртаюцца ў Беларусь, дзе набылі ён выкупіў невялікі маёнтак *Губерня* пад Кобрынам. Там праз некаторы час Францішак Міцкевіч пазнаёміўся з Рамуальдам Траўгутам, якому ў лютым 1860 года дзед Віталь Шуйскі пакінуў у спадчыну невялікі маёнтак у Востраве (цяпер Астроўе), што ля Кобрына. 

У 1863 г. таемна далучыўся да паўстання 1863—1864 гадоў, быў агентам Рамуальда Траўгута. Пасля паражэння паўстання пабраўся шлюбам з удавой Рамуальда Траўгута, унучатай пляменніцай Тадэвуша Касцюшкі Антанінай Касцюшка.

Ушанаванне памяці
-----------------

Захаваўся помнік на сямейнай магіле Міцкевічаў, дзе пахаваны Францішак, яго бацька і маці. Помнік уяўляе сабой вертыкальную кампазіцыю з фігурай анёла з крыжам, абвітым кляновай галінкай. Статуя была выраблена па праекце Андрэя Прушынскага з Варшавы.

Зноскі
------

1. ↑  Там Траўгут знаёміцца з Антанінай Касцюшкоўнай (Antonine Kosciuszkowne), дачкой Аляксандра Касцюшкі, які быў родным пляменнікам Тадэвуша Касцюшкі і каб забяспечыць двух малых яе дачок, бярэ Антаніну сабе ў жонкі. Шлюб адбыўся 13 чэрвеня 1862 года.
2. ↑  Бацька Антаніны - Аляксандр быў сынам Юзафа Тамаша Касцьшкі, роднага брата Тадэвуша.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кудрын.
**Макар Цімафеевіч Кудрын** (нар. 1 лютага 1914, Смаленск — 7 верасня 1962) — беларускі хірург. Заслужаны ўрач БССР (1961).

Біяграфія
---------

Скончыў Смаленскі медінстытут. З 1941 года ў Чырвонай Арміі, удзельнік баёў за Ленінград.

Нарадзіўся на Смаленшчыне. Там прайшлі яго дзяцінства, юнацтва, вучоба ў медыцынскім інстытуце і два гады працы ў раённай бальніцы.

У гады Вялікай Айчыннай вайны на Ленінградскім фронце выконваў абавязкі ўрача-хірурга, выратаваў сотні жыццяў савецкіх салдат і афіцэраў. Узнагароджаны двума ордэнамі Чырвонай Зоркі, медалямі «За баявыя заслугі», «За абарону Ленінграда».

Пасля заканчэння вайны два гады служыў ваенным лекарам на Далёкім Усходзе. З пачатку 1948 г. па верасень 1962 г. жыў і працаваў у Баранавічах. У першыя цяжкія пасляваенныя гады Макар Цімафеевіч быў галоўным урачом Баранавіцкай абласной бальніцы. Кудрын прапанаваў новы метад лячэння плеўрытаў, абсцэсаў лёгкіх метадам пункцыі, рабіў складаныя аперацыі на чэрап, аперацыі ў галіне грудной клеткі. Ужо ў пачатку 50 - х гг. ён ужываў новы метад лячэння пераломаў. Макар Цімафеевіч праводзіў аперацыі ў гарадской і абласной бальніцах. Дзясяткі аперацый былі зробленыя ім і ў раённых бальніцах. У любую пару, у любое надвор'е ехаў ён у глыбінку, калі патрэбна была яго дапамога.

У 1949 г. М.Т. Кудрын быў узнагароджаны значком «Выдатнік аховы здароўя».

14 лютага 1961 года яму было прысвоена званне «Заслужаны ўрач БССР»

Памяць
------

У 1978 годзе ў горадзе Баранавічы з’явіліся вуліца Кудрына і мемарыяльная дошка.

Зноскі
------

1. ↑  Кудрын Макар Цімафеевіч, Збарская Ганна Андрэеўна.
2. ↑  Мемарыяльныя дошкі Вялікай Айчыннай вайны ў г. Баранавічы Архівавана 24 сакавіка 2020.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Албанія (значэнні).

**Каўка́зская Алба́нія** (ад стар.-грэч.: Ἀλβᾰνός) — традыцыйны экзонім для старажытнай дзяржавы на ўсходнім Каўказе і ў Закаўказзі (у ніжнім цячэнні Аракса і Куры). Існавала ў I ст. да н. э. — VII ст. н. э. Сталіцы Кабалака, Партаў (Барда), Ардэбіль.

Гісторыя
--------

Першапачаткова саюз роднасных плямёнаў (албаны, уціі, каспіі і інш.). Пазней — рабаўладальніцкая, з III—V ст. н.э. феадальная дзяржава. Найбольшай магутнасці дасягнула ў час праўлення цара Урнайра (370-я г.), які распаўсюдзіў хрысціянства.

У пач. V ст. з’явілася албанскае пісьменства.

З канца IV ст. пад уладай дзяржавы Сасанідаў, супраць якой ў 451, 484, 571 адбыліся паўстанні.

У VII ст. панаванне Сасанідаў змянілася візантыйскім і хазарскім.

У 713 заваявана арабамі.

У IX ст. распалася на княствы і з пач. X ст. большасць зямель Каўказскай Албаніі увайшла ў склад Шырвана і іншых дзяржаў.

Літаратура
----------

* Албанія Каўказская // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

* ALBANIA — Encyclopaedia Iranica
* Ancient Caucasian Albania in the System of International Relations, V—I centuries B.C.
* Nora Dudwick, The case of the Caucasian Albanians : Ethnohistory and ethnic politics

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Праваслаўная · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) · Pauly-Wissowa |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4210019-7 · LCCN: n85237705 · NKC: ge959711 · VIAF: 153675747 |
**425-ы партызанскі полк** — савецкае партызанскае падраздзяленне, створанае ў кастрычніку 1943 года на базе 425-га атрада, які быў арганізаваны ў маі 1942 года ў Быхаўскім раёне і ўвайшоў у Клічаўскі аператыўны цэнтр як 425-ы атрад. Дзейнічаў на акупіраванай тэрыторыі Быхаўскага, Кіраўскага, Магілёўскага і Рагачоўскага раёнаў. 24 лютага 1944 года частка палка (425 партызан, 3 батальёны) злучылася з Чырвонай Арміяй, 590 партызан засталіся ў нямецкім тыле, значная частка іх увайшла ў 15-ы партызанскі полк.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* Ф. Ф. Сухаў

### Камісар

* Ц. І. Ляўшынскі

### Начальнікі штаба

* В. П. Юхнаў
* Ц. Я. Сакалоўскі

Гісторыя
--------

Партызаны вялі баі па ачышчэнню раёна дыслакацыі ад нямецкіх войск. Разграмілі гарнізоны ў вёсках Гарадзец, Ямнае, Вугольшчына, Кучын Быхаўскага, Падзевічы Бялыніцкага раёнаў. У лістападзе 1943 года разагналі атрад карнікаў у вёсцы Гарадзец і выратавалі мірных жыхароў ад загубы. У лютым 1944 года вялі баі з карнікамі ў Бялыніцкім раёне. Наносілі ўдары на чыгуначным участку Быхаў — Рагачоў, у верасні 1943 года ўдзельнічалі ў разгроме гарнізона і чыгуначнай станцыі Тошчыца. 22—25 лютага 1944 года полк у складзе Быхаўскай ВАГ удзельнічаў у баях з праціўнікам у паласе Гамарня — Чыгірынка.

Гл. таксама
-----------

* Гарадзецкі бой
* Новагарадоцкі бой
* Тошчыцкі бой

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Партызанскі полк 425-ы // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 478. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Амалінаўка** (*Амаліен*, укр.: Амалинівка, польск.: Amalinówka, ням.: Amalien) — былая нямецкая калонія Улашанаўскага[uk] сельскага савета Пулінскага раёна Жытомірскай[uk] акругі.

Лютэранскае паселішча на ўласных землях, была школа. Размяшчалася на паўднёвым усходзе ад г. Наваград-Валынскі. Лютэранскія прыходы — Жытомір і Геймталь.

Насельніцтва
------------

У 1859 годзе колькасць насельніцтва складала 40 жыхароў, у канцы 19 стагоддзя — 194 жыхары, дамоў 29, у 1906 годзе — 148 жыхароў і 25 двароў, у 1910 годзе —150 жыхароў.

Гісторыя
--------

У канцы XIX стагоддзя — калонія ў Курнэнскай[uk] воласьці Наваград-Валынскага[uk] павета Валынскіай губерні.

У 1906 годзе — калонія Курнэнскай воласці Наваград-Валынскага павета Валынскай губерні. Адлегласць да павятовага цэнтра, г. Наваграда-Валынскага, складала 44 вярсты, да валасной управы ў с. Курныэ — 15 вёрст. Паштовае аддзяленне — станцыя Рудня.

У 1923 годзе ўвайшла ў склад новаўтворанага Улашанаўскага сельсавета, які ад 7 сакавіка 1923 года ўключаны ў склад новаўтворанага Пулінскага раёна Жытомірскай акругі.

Пасля 1923 года ў пераліку населеных пунктаў не згадваецца.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Амалиен // Немцы России. Населенные пункты и места поселения. Энциклопедический словарь. **(нявызн.)**. *Wolgadeutsche.*.  М.:«ЭРН», 2006. Архівавана з першакрыніцы 23 студзеня 2022. Праверана 24 сакавіка 2024.
2. 1 2  Amalinówka // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XV, cz. 1: Abablewo — Januszowo (польск.). — Warszawa, 1900. — S. 23.
3. 1 2  Списокъ населенныхъ местъ Волынской губерніи **(нявызн.)**. *Институт истории Украины НАН Украины.*.  Житомир: Волинская губернская типография. 1906. Архівавана з першакрыніцы 14 снежня 2017. Праверана 24 сакавіка 2024.
4. 1 2  *Кондратюк Р. Самолюк Д. Табачник Б.*. Адміністративно-територіальний устрій Житомирщини 1795-2006 роки. Довідник: офіційне видання (укр.). *Институт истории Украины НАН Украины.*.  Житомир: «Волинь», 2007. Архівавана з першакрыніцы 8 кастрычніка 2021. Праверана 24 сакавіка 2024.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Найсвяцейшай Тройцы.

**Троіцкі касцёл** — касцёл у вёсцы Мельнік Падляскага ваяводства Польшчы.

Гісторыя
--------

Касцёл быў збудаваны на ніжнім замку і ўяўляў сабой прамавугольны ў плане гатычны аднанававы храм з арыентацыей алтара на усход. Гэты касцёл першапачаткова быў пазначаны як замкавы, у пазнейшых крыніцах ён ужо фігуруе як фарны (парафіяльны).

У другой палове XVII стагоддзя падчас «шведскага патопа» касцёл быў зруйнаваны. У 1689 годзе касцёл быў адбудаваны і пераасвячоны ў гонар Святой Тройцы.

Падчас Паўночнай вайны 1700—1721 гадоў касцёл зноўку пацярпеў.

Пасля паразы паўстання 1863—1864 гадоў царскімі ўладамі былы замкавы касцёл быў закрыты ў 1866 годзе, а праз некалькі гадоў перабудаваны на праваслаўную царкву Святога Духа (1871).

Падчас падзей Першай сусветнай вайны храм быў пашкоджаны пажарам.

У 1939 годзе Мельнік быў далучаны да СССР у складзе Беластоцкай вобласці БССР. У фарным касцёле размесцілася сталоўка. У гэты час у 1940 годзе часткова на будматэрыялы быў разабраны пашкоджаны будынак былога замкавага касцёла, і ў такім выглядзе яго парэшткі стаяць і дагэтуль.

* 
* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Mielnik — parafia pw. Przemienienia Pańskiego

Спасылкі
--------

* Замкавы Троiцкі касцёл Архівавана 30 красавіка 2020.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Паліціка.
**Во́льга Сярге́еўна Паліціка** (6 чэрвеня 1971, Баранавічы, Брэсцкая вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V і VI скліканняў.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 6 чэрвеня 1971 года ў г. Баранавічы Брэсцкай вобласці.

Скончыла з адзнакай механіка-матэматычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «Матэматыка».

Працавала інжынерам па арганізацыі кіравання вытворчасцю, вядучым спецыялістам па ідэалагічнай рабоце, начальнікам заводскага інфармацыйнага бюро, начальнікам аддзела працы, заработнай платы і ўдасканалення арганізацыі вытворчасці філіяла ЗАТ «АТЛАНТ» — Баранавіцкі станкабудаўнічы завод".

З’яўлялася дэпутатам Баранавіцкага гарадскога Савета дэпутатаў дваццаць шостага склікання.

У 2012—2016 гадах — дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання, была намеснікам старшыні Пастаяннай камісіі па прамысловасці, паліўна-энергетычнаму комплексу, транспарту і сувязі.

У 2016—2019 гадах — дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.

У цяперашні час працуе генеральным дырэктарам Мінскага вытворчага гарбарнага аб’яднання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаная медалём «За працоўныя заслугі», ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, ганаровым дыпломам Міністэрства антыманапольнага рэгулявання і гандлю Рэспублікі Беларусь «За заслугі ў развіцці канкурэнцыі».

Асабістае жыццё
---------------

Замужам, мае дачку і сына.

Зноскі
------

1. ↑  ОАО «МПКО». Руководство
2. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Афіцыйны інтэрнэт-партал Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (26 лістапада 2018). Архівавана з першакрыніцы 22 снежня 2018. Праверана 28 лістапада 2018.

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь (5-е скліканне)(недаступная спасылка)  (бел.)
* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь (6-е скліканне) Архівавана 18 красавіка 2019.  (руск.)
**Дыстанцыйныя метады даследавання Зямлі** — метады даследавання аб’ектаў на адлегласці, гэта значыць, калі даследнік не ўступае ў непасрэдны кантакт з аб’ектам даследавання, чэрпаючы інфармацыю пра яго з прамежкавых матэрыялаў — аэракасмічных здымкаў, сведчанняў геафізічных прыбораў і г. д.

Аэракасмічныя метады даследавання
---------------------------------

Аэракасмічныя метады даследавання — варыянт дыстанцыйных метадаў даследавання, сістэма метадаў вывучэння ўласцівасцяў ландшафтаў і іх змен з выкарыстаннем верталётаў, самалётаў, пілатуемых касмічных караблёў, арбітальных станцый і спецыяльных касмічных апаратаў, абсталяваных, як правіла, разнастайнай здымачнай апаратурай, што базуецца на рэгістрацыі адлюстраванага сонечнага і штучнага святла, а таксама ўласнага выпраменьвання Зямлі.

Фізічнай асновай аэракасмічных метадаў з’яўляецца ўласцівасць аб’ектаў навакольнага асяроддзя выпраменьваць ці адлюстроўваць электрамагнітныя хвалі. Такія хвалі маюць вялікі лік характарыстак (кірунак, інтэнсіўнасць, спектральны склад і іншыя), якія залежаць ад уласцівасцяў аб’екта. Сутнасць аэракасмічных метадаў заключаецца ў рэгістрацыі такога выпраменьвання спецыяльнымі прыборамі, усталяванымі на лятальных апаратах (паветраных ці касмічных) і наступнай іх інтэрпрэтацыі, гэта значыць, суаднясенні ўласцівасцяў выпраменьвання з уласцівасцямі аб’ектаў. Такім чынам, аэракасмічныя здымкі носяць ускосны характар — з іх дапамогай вымяраюць не самі параметры аб’ектаў, што цікавяць даследніка, а некаторыя злучаныя з імі велічыні.

Літаратура
----------

* Аэракасмічныя метады // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 173. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Universalis · Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119336434 · GND: 4016796-3 · LCCN: sh00007607 · Microsoft: 62649853, 115240124 · NDL: 00561989 · NKC: ph119671 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сёгун (значэнні).
Мінамота но-Ёрытома, першы сёгун Камакурскага сёгуната
**Сёгу́н** ( (яп.: 将軍 *сё:гун*)) — у японскай гісторыі так называліся людзі, якія рэальна (у адрозненне ад імператарскага двара ў Кіота) кіравалі Японіяй вялікую частку часу з 1192 да перыяду Мэйдзі, які пачаўся ў 1868 годзе. Урад сёгуна называўся **бакуфу** (幕府) (слова бакуфу азначае «намётавы лагер» у сэнсе месца размяшчэння палкаводца). Дзяржаўны лад, пры якім вярхоўная ўлада належала сёгуну, пазначаецца як **сёгунат**.

Этымалогія
----------

Слова «сёгун» — гэта запазычанае з кітайскай мовы слова «цзянцзюнь» (将军, jiāngjūn, 'генерал'). «Цзян» («сё») па-кітайску азначае «трымаць у руцэ», «кіраваць», а «Цзюнь» («гун») — «войска», «армія». Такім чынам, «сёгун» — гэта «палкаводзец», «камандуючы». Паводле «Японскай гістарычнай энцыклапедыі» («кокусі дайдзітэн»), паняцце «сёгун» вызначаецца як «палкаводзец, які па загадзе Імператара ставіцца на чале войска, якое падаўляе бунт або уціхамірвае варвараў».

Аднак у больш позні час «сёгун» — гэта не проста тытул палкаводца, часова пастаўленага на чале якой-небудзь арміі, а скарачэнне ад больш шматслоўнага тытула — сэйі-тайсёгун (征夷大将軍). Слова тайсёгун («галоўнакамандуючы») першапачаткова азначала палкаводца, камандуючага трыма войскамі, кожнае з іх кіравалася простым сёгунам, але пасля пачало пазначаць любога камандзіра, які стаяў на чале самастойна дзеючай арміі. Што ж тычыцца вызначэння сэйі, то *сэй* азначае «біць», «караць», а і (夷) — гэта «чалавек, узброены лукам» (у гэтым кандзі можна разгледзець чалавека з нацятым лукам), гэта значыць «дзікун», "варвар ". Японцы пазначалі гэтым іерогліфам эдзо (яны ж эмісі або эбісу) — дзікія плямёны, якія жылі на паўночным усходзе Японіі. Паходы супраць паўночна-ўсходніх варвараў пачаліся ў Японіі яшчэ ў глыбокай старажытнасці, пры імператары Кэйко (71-130 гады). У VIII стагоддзі з’явілася афіцыйнае званне сэйі-тайсёгун; яно прысвойвалася палкаводцу, якому даручалася ўзначаліць паход супраць паўночна-усходніх варвараў. Упершыню гэтае званне было прысвоена ў 794 годзе Атома но Атамара. Да пачатку X стагоддзя эдзо былі моцна аслабленыя і перасталі пагражаць дзяржаве; паходы супраць іх спыніліся, і прызначаць сэйі-тайсёгунаў перасталі. На працягу некаторага часу гэта званне не выкарыстоўвалася, аднак праз некаторы час яно зноў паўстала, набыўшы зусім іншы сэнс.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн 2002.

Літаратура
----------

* Wolfgang Schwentker: Die Samurai. CH Beck, München 2003. ISBN 3-406-47988-X
* Сёгун // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 359. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4322825-2 · LCCN: sh85121748 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мартынаў.

**Цімафей Мартынаў** (нар. 6 мая 2005, Мінск) — беларускі футбаліст, нападнік расійскага клуба «Арэнбург» і моладзевай зборнай Беларусі.

Клубная кар’ера
---------------

Пачынаў займацца футболам у структуры «Мінска», пазней перабраўся ў акадэмію брэсцкага «Дынама», а ў пачатку 2021 года далучыўся да «Руха», дзе з лета стаў выступаць за дубль. У сакавіку 2022 года, пасля таго як брэсцкі клуб зняўся з Вышэйшай лігі, стаў іграком «Мінска». Дэбютаваў у Вышэйшай лізе 9 красавіка 2022 года, выйшаўшы на замену ў канцы сустрэчы з жодзінскім «Тарпеда-БелАЗ» (1:0). У далейшым працягваў з’яўляцца на полі, пераважна выходзячы на замену, а ў сезоне 2023 замацаваўся ў стартавым складзе і з 6 галамі стаў найлепшым бамбардзірам каманды.

У лютым 2024 года перайшоў у расійскі «Арэнбург».

Міжнародная кар’ера
-------------------

У кастрычніку 2021 года гуляў за юнацкую зборную Беларусі (да 17 гадоў) у кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Еўропы.

У лістападзе 2023 года гуляў за юніёрскую зборную Беларусі (да 19 гадоў) у кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Еўропы.

7 верасня 2023 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі (да 21 года), калі выйшаў на замену ў другім тайме адборачнага матча чэмпіянату Еўропы 2025 супраць Фарэрскіх астравоў (2:3).

Статыстыка выступленняў
-----------------------

| Сезон | Дывізіён | Клуб | Краіна | Матчы | Галы |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2021 | дубль | Мінск | Беларусь |  ? | 4 |
| 2022 | Д1 | Мінск | Беларусь | 14 | 0 |
| 2023 | Д1 | Мінск | Беларусь | 25 | 6 |
|

Крыніцы
-------

1. 1 2 3 4
2. ↑  Тимофей Мартынов подписал долгосрочное соглашение с "Оренбургом" (руск.). *football.by* (21 лютага 2024). Праверана 22 лютага 2024.
3. ↑  Тимофей Мартынов в ФК "Оренбург" (руск.). *Афіцыйны сайт «Арэнбурга»* (21 лютага 2024). Праверана 22 лютага 2024.(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Друры.

**Артур Друры** (англ.: Arthur Drewry; 3 сакавіка 1881 — 25 сакавіка 1961) — пяты прэзідэнт ФІФА. Займаў пасаду прэзідэнта з 1955 па 1961 год. Акрамя гэтага з 1955 па 1961 з'яўляўся старшынёй Футбольнай асацыяцыі Англіі, сумяшчаючы гэтую пасаду з пасадай кіраўніка Англійскай Прэм'ер-Лігі.

Ужо на працягу апошняга паўгода знаходжання ва ўладзе папярэдняга прэзідэнта ФІФА Рудольфа-Вільяма Селдрэерса, у сувязі з дрэнным яго станам здароўя, Артур Друры намінальна кіраваў ФІФА, афіцыйна ж англічанін заступіў на пасаду 9 чэрвеня 1956 года. Ён адкрываў 6-ы Чэмпіянат Свету ў Швецыі.

Зноскі
------


| ⛭Прэзідэнты ФІФА |
| --- |
| Рабер Герэн ·  Даніэл Вулфал ·  Жуль Рымэ ·  Рудольф Селдрэерс ·  Артур Друры ·  Сэр Стэнлі Роўз ·  Жуан Авеланж ·  Ёзэф Блатэр ·  Джані Інфанціна |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1142562360 · VIAF: 6915150943162926760004 |
**«Свет без сонца»** (фр.: Le Monde sans soleil) — французскі дакументальны фільм 1964 года, зняты Жакам-Івам Кусто. Гэта яго другая стужка, якая атрымала прэмію «Оскар» як найлепшы дакументальны поўнаметражны фільм. Першым быў фільм «Свет маўчання» 1956 года.

Змест
-----

Фільм пачынаецца з кадраў, на якіх з цёмнай воднай тоўшчы з’яўляецца двухмесны глыбакаводны заселены апарат «Дэніза» («Ныраючы сподак»). Судна, якое перасоўваецца за кошт водаметных рухавікоў, плыве ў спецыяльны ангар. Голас за кадрам паведамляе: «Упершыню ў гісторыі падводная лодка змяшчаецца на падводнай базе». Пры дапамозе чатырохтоннай лябёдкі падлодка выцягваецца на паветра, які ўтрымліваецца ў сталёвай абалонцы ангара. Побач з ім на дне мора размяшчаецца асноўная база навуковай станцыі «Кантынентальны шэльф 2», або «Каншэльф-2». У гэтым пяціпакаёвым падводным жытле пасяліліся каля дзясятка акіянаўтаў, яны прынялі ўдзел у гістарычным эксперыменце па вывучэнні кантынентальнага шэльфа. Гэтыя людзі будуць жыць і працаваць пад вадой на працягу месяца. Такім чынам, фільм прадстаўляе сабой хроніку гэтага эксперыменту.

Узнагароды
----------

* Нацыянальны савет кінакрытыкаў ЗША (1964) — найлепшы замежны фільм
* «Оскар» (1965) — найлепшы дакументальны фільм

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 8 ліпеня 2016.
2. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9). — артыкул Жак-Іў Кусто

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database · Rotten Tomatoes · The American Film Institute Catalog of Motion Pictures |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лосвіда (значэнні).

**Ло́свіда** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Храпаўлянка. Знаходзіцца за 7 км на поўдзень ад горада Гарадок каля вёсак Вялікае Лосвіда, Малое Лосвіда і Баталі, Марыямпаль.

Плошча паверхні — 11,42 км², вадазбору — 107 км², найбольшая глыбіня — 20,2 м, даўжыня берагавой лініі — 25,6 км.

Катлавіна возера складанага тыпу лопасцевай формы. Схілы катлавіны маюць вышыню ад 3—4 да 15 метраў, сугліністыя і супясчаныя. Берагавая лінія звілістая, утварае тры вялікіх залівы. Паўночна-заходні заліў аддзелены ад возера водмеллю глыбінёй 0,2 м.  
Берагі Лосвіда вышынёй да 1,5 метра, месцамі абразійныя, забалочаныя, пясчаныя і пясчана-галечныя.

Лосвіда ў 1913 годзе
Паўднёвы бераг 12.09.2023
Шырыня мелкаводдзя ад 5 да 250 метраў. Дно ў прыбярэжнай зоне да глыбінь у 6 метраў пясчанае, пясчана-галечнае з валунамі, да глыбіні 9—11 метраў пакрытае апясчаненым ілам, глыбей — сапрапелем і гліністым ілам. Водная маса стратыфікаваная.  
Возера слабапраточнае, мезатрофнае. У Лосвіда ўпадаюць рака Чарніца і ручаі, выцякае ручай у возера Цыганова. Упадае ручай з возера Глісна.

У возеры растуць рэдкія для Беларусі віды расліннасці (палушнік азёрны, наяда малая і наяда марская, частушнік Валенберга, гідрыла кальчаковая). Водзяцца каля 20 відаў рыб.

Уздоўж возера размешчаны зоны адпачынку, турбаза «Лосвіда», паляўніча-рыбалоўная база.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — 588 с. іл. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 50. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. (руск.)
* Ліст карты N-36-13. Выданне 1984 г. Стан мясцовасці на 1981 г. (руск.)
* Калецкая, С. Л. Паразитофауна рыб в оз. Лосвида / С. Л. Калецкая. — Веснік Акадэміі навук Беларускай ССР. Серыя біялагічных навук. — 1960. — № 4. — С. 118—124
**Віктар Францавіч Пранюк** (нар. 30 красавіка 1973, Пескі, Лідскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі настаўнік і дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт, настаўнік фізікі і інфарматыкі.

Працаваў настаўнікам фізікі і інфарматыкі агульнаадукацыйнай школы № 11, дырэктарам агульнаадукацыйнай школы № 3 горада Ліды. Дырэктар дзяржаўнай установы адукацыі «Агульнаадукацыйны ліцэй № 1 г. Ліда».

З 2012 года па 2019 год займаў пасаду намесніка старшыні Лідскага раённага выканаўчага камітэта. Са студзеня 2020 года — намеснік старшыні Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта.

Выбіраўся членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

У час палітычнага крызісу 2020 года ў Беларусі падтрымаў рэжым Лукашэнкі. У канцы жніўня 2020 года Віктар Пранюк быў у гродзенскім гарвыканкаме на перамовах пратэстоўцаў з прадстаўнікамі мясцовай улады. У 2021 годзе, падчас міграцыйнага крызісу на беларуска-польскай граніцы, Пранюк даводзіў экспертам Еўракамісіі, што ўлады добра абыходзяцца з замежнікамі ў транспартна-лагістычным цэнтры «Брузгі».

У сакавіку 2021 года быў ініцыятарам палітычнай крымінальнай справы супраць мастака Алеся Пушкіна, які быў асуджаны і ў 2023 годзе загінуў у турме.

У 2022 годзе стаў кіраўніком абласной арганізацыі «Белая Русь».

Узнагароды
----------

Узнагароджаны юбілейнымі медалямі «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», «65 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў» і Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Падзякай Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2020).

Зноскі
------

1. ↑  Пранюк Віктар Францавіч **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 21 кастрычніка 2020. Праверана 20 кастрычніка 2020.
2. ↑  Пранюк Виктор Францевич Архівавана 21 кастрычніка 2020.
3. 1 2  «Нябачныя» сведкі справы Алеся Пушкіна. Хто данёс на мастака **(нявызн.)**.  nashaniva.com (12 ліпеня 2023).
4. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь чацвёртага склікання
5. ↑  Дзяржузнагарод і Падзякі Прэзідэнта ўдастоены 90 прадстаўнікоў розных сфер дзейнасці **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 25 студзеня 2021. Праверана 23 снежня 2020.
**Максім Касараб** (нар. 10 чэрвеня 2003, Мінск) — беларускі футбаліст, абаронца брэсцкага «Дынама» і моладзевай зборнай Беларусі.

Клубная кар’ера
---------------

Пачынаў займацца футболам у мінскім «Дынама», а ў 10 гадоў трапіў у структуру «Мінска». З 2019 года пачаў выступаць за дубль клуба, гуляў у Юніёрскай лізе УЕФА, тады ж стаў зрэдку прыцягвацца да асноўнай каманды. Упершыню за асноўную каманду «Мінска» згуляў 5 верасня 2020 года ў матчы Кубка Беларусі супраць «Астраўца» (3:0), калі выйшаў на замену ў канцы сустрэчы.

Перад сезонам 2021 стаў трывала трэніравацца з асноўнай камандай клуба. Дэбютаваў у Вышэйшай лізе 13 сакавіка 2021 года ў матчы супраць салігорскага «Шахцёра» (0:1), выйшаўшы на замену ў канцы сустрэчы. Хутка замацаваўся ў стартавым складзе каманды. Сезон 2022 амаль поўнасцю прапусціў з-за траўмы, а ў 2023 годзе зноў пачаў выступаць за асноўны склад сталічнага клуба. У снежні 2023 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Мінск».

У студзені 2024 года падпісаў трохгадовае пагадненне з брэсцкім «Дынама».

Міжнародная кар’ера
-------------------

У кастрычніку 2019 года гуляў за юнацкую зборную Беларусі (да 17 гадоў) у кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Еўропы.

У кастрычніку 2021 года гуляў за юніёрскую зборную Беларусі (да 19 гадоў) у кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Еўропы.

24 сакавіка 2023 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі, калі выйшаў у стартавым складзе ў адборачным матчы чэмпіянату Еўропы 2025 супраць Андоры (0:0) і быў заменены ў другім тайме.

Статыстыка выступленняў
-----------------------

| Сезон | Дывізіён | Клуб | Краіна | Матчы | Галы |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2019 | дубль | Мінск | Беларусь | 11 | 1 |
| 2020 | дубль | Мінск | Беларусь | 21 | 2 |
| 2021 | Д1 | Мінск | Беларусь | 21 | 1 |
| 2022 | дубль | Мінск | Беларусь | 1 | 0 |
| 2023 | Д1 | Мінск | Беларусь | 23 | 1 |
|

Крыніцы
-------

1. 1 2
2. ↑
3. ↑  Касараб покинул "Минск" (руск.). *football.by* (30 снежня 2023). Праверана 18 студзеня 2024.
4. ↑  Брестское "Динамо" объявило о трансфере Касараба (руск.). *football.by* (17 студзеня 2024). Праверана 18 студзеня 2024.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |

| ⛭ Дынама Брэст |
| --- |
| 
* 2 Мусінга
* 4 Аладае
* 5 Касараб
* 6 Нарчук
* 7 Свірэпа
* 8 Лапага
* 9 Хралянкоў
* 11 Кавалевіч
* 15 Кісляк
* 16 Казакевіч (б)
* 17 Дукса
* 19 Лях
* 22 Сяднёў (б)
* 23 Аляхновіч
* 24 Карцоў
* 27 Турыч
* 29 Арашкевіч
* 33 Рахманаў (к)
* 42 Бурак
* 59 Калпачук
* 62 Гардзяйчук
* 63 Баркоўскі
* 69 Дзіёў
* 77 Багдановіч
* 78 Юркевіч
* 87 Цапянкоў
* 88 Люкевіч
* Кашталян (б)
* Сядро
* Чарняўскі
* галоўны трэнер: Аляксандр Бразевіч

 |
**Рональд Дэйвіс** (англ.: Ronald Davis; нар. 29 чэрвеня 1937, Санта-Моніка, Каліфорнія) — амерыканскі мастак-абстракцыяніст, вядомыя працы ў напрамках геаметрычнай абстракцыі, абстрактнага ілюзіёнізму, лірычнай абстракцыі. Удзельнічаў у амаль семідзесяці персанальных і сотнях групавых выстаў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Санта-Моніцы, штат Каліфорнія. Дзіцячыя гады правёў Шаене, штат Ваёмінг. У 1955—1956 годзе вучыўся ў Ваёмінгскім універсітэце. У 1959 годзе ва ўзросце 22 гадоў захапіўся жывапісам. У 1960—1964 вучыўся ў Інстытуце мастацтваў Сан-Францыска. Моцны ўплыў на станаўленне мастака аказаў абстрактны экспрэсіянізм, які панаваў у тыя гады. У 1962 годзе Дэйвіс атрымаў грант Ель-Нарфолкскай летняй школы. У 1963 годзе Дэйвіс звярнуўся да напрамкаў жывапісу жорсткіх контураў, геаметрычнай абстракцыі і аптычнага мастацтва, і да 1964 года яго работы былі паказаны ў буйных музеях і галерэях. З 1965 па 1971 год жыў і працаваў у Лос-Анджэлесе. з 1972 па 1990 год — у Малібу, Каліфорнія. У 1991 годзе пераехаў у Ароё-Хонда, штат Нью-Мексіка, у прыгарадзе Тааса.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 22 жніўня 2017.
2. ↑  Ron Davis<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Artists of the World Online · RKDartists |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 136944353 · ISNI: 000000037422531X · LCCN: no2013051607 · SUDOC: 184742609 · VIAF: 81204422 · ULAN: 500027912 |

 |
**«Беларуская школа»** — педагагічны часопіс Інспектарыята беларускіх школ пры генеральным камісары Беларусі. Выдаваўся раз на 2 месяцы на беларускай мове кірыліцай і лацінкай у Мінску (студзень – снежань 1942, друкаваўся у Вільні) пад кантролем германскіх улад у перыяд акупацыі Беларусі ў часы Другой сусветнай вайны. Адказны за змест Ё. Сівіца. Часопіс складаўся з 2 частак — для настаўнікаў і вучняў. Друкаваў пераважна праблемныя артыкулы па пытаннях нацыянальнага выхавання, адукацыі, метадычныя матэрыялы, пачатковыя звесткі з розных галін ведаў, распараджэнні акупацыйных улад у галіне народнай асветы.

Выйшла 6 нумароў.

Замест яго пазней выдаваўся часопіс «Школа і жыццё».

Літаратура
----------

* *С. У. Жумар.* «Беларуская школа» // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Беларуская школа (1942)
* Беларуская школа, 1942, №5.
**Аўстралійскія Альпы** — найвышэйшая горная сістэма ў Аўстраліі. Адна з частак Вялікага Водападзельнага хрыбта. Найвышэйшы пункт — гара Касцюшка, 2230 м, таксама з’яўляецца і найвышэйшым пунктам усяго мацерыка Аўстралія. На паўночна-заходнім схіле бярэ свой пачатак самая працяглая рака Аўстраліі Мурэй. Даўжыня каля 400 км. На тэрыторыі Альпаў створаны некалькі прыродаахоўных зон, у прыватнасці, нацыянальны парк Маунт-Бафала.

Гл. таксама
-----------

* Вялікі Водападзельны хрыбет

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт нацыянальнага парку «Аўстралійскія Альпы» Архівавана 18 ліпеня 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85009629 · VIAF: 315529771 |
**Сцюарт Дэйвіс (Дэвіс)** (англ.: Stuart Davis; 1894, Філадэльфія — 1964, Нью-Ёрк) — амерыканскі мастак, прадстаўнік кубізму і поп-арту ў жывапісе.

Жыццё і творчасць
-----------------

Бацька мастака, Эдвард В. Дэйвіс, быў адказным рэдактарам аддзела мастацтва «Філадэльфія Прэс» і цесна супрацоўнічаў з такімі майстрамі пэндзля, як Джон Слоан, Джордж Лакс, Роберт Хенры і Уільям Глакенс. Яго сын Сцюарт вывучаў жывапіс з 1910 па 1913 год у нью-ёркскай школе мастацтваў Генры.

У гэты ж час малады мастак падпадае пад моцны ўплыў «hot music», часта наведвае джаз-бары на Сан Хуан Хіл, і гэтыя ўражанні становяцца асноўнай тэмай у яго мастацкай творчасці таго часу. У 1913 годзе некалькімі сваімі карцінамі прымае ўдзел у выставе сучаснага мастацтва Эрмары-шоу ў Нью-Ёрку; С. Дэйвіс быў самым маладым з удзельнікаў экспазіцыі.

У наступныя гады супрацоўнічаў з часопісам «Харперс Уіклі», ствараў для яго тытульныя лісты. У 1917 годзе — першая персанальная выстава ў галерэі Шэрыдан Сквер (Нью-Ёрк). У 1927/1928 гадах прадпрымае паездку ў Мексіку і ў Парыж. У 1931 годзе выкладае на курсах Студэнцкай лігі мастацтваў (Art Students League). На наступны год робіць насценны жывапіс для гарадскога Радыё М’юзік Хол. Пасля 1940 года выкладае ў Новай школе сацыяльных даследаванняў.

У 1945 годзе нью-ёркскім Музеем сучаснага мастацтва арганізуецца рэтраспектыва работ Дэйвіса. У 1956 годзе ён бярэ ўдзел у біенале ў Венецыі. Аж да сваёй смерці Сцюарт Дэйвіс жыў і працаваў у Нью-Ёрку.

Зноскі
------

1. 1 2  *Hills P.* Stuart Davis — 1996. — С. 151. — ISBN 978-0-8109-3219-7
2. ↑  *Whiting C.* Stuart Davis // Davis, Stuart // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2017. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T021615<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56691875'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q810196'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q103902027'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21431157'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  Stuart Davis<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
4. ↑  Stuart Davis — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
5. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>
**«Minsker Zeitung»** (*Мінскер цайтунг*), **«Менская газэта»** — газета, якая выдавалася ў Мінску з 15 красавіка 1942 да 28 чэрвеня 1944 на нямецкай мове германскай акупацыйнай адміністрацыяй. Спачатку выходзіла 1-3, у 1943 — 1 раз на тыдзень. Галоўны рэдактар Г. Дэн. Мела сваё выдавецтва і карэспандэнцкую сетку. Прызначалася для супрацоўнікаў акупацыйнай адміністрацыі і нямецкіх вайскоўцаў. Асвятляла становішча на франтах Другой сусветнай вайны, падзеі ў свеце і ў рэйху, палітычнае, сацыяльнае і культурнае жыццё на Беларусі.

З 12 верасня 1942 пад рубрыкай «Менскі кур’ер» публікаваліся ваенныя зводкі на беларускай мове. Асобныя публікацыі прысвячаліся дзейнасці Беларускай народнай самапомачы і Саюза беларускай моладзі. На старонках газеты змяшчаліся артыкулы па беларускім краязнаўстве, гісторыі і фальклоры, пра жыццё беларусаў у Германіі, творы Н. Арсенневай, А. Туранкова. Газета друкавала карэспандэнцыі аб жыцці ў правінцыі, медыцынскім абслугоўванні і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — С. 181. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9.
**Успенскі сабор** — праваслаўны храм у г. Рэчыца Гомельскай вобласці.

Гісторыя
--------

У цэнтры горада. Будаўніцтва пачалося ў 1842 годзе з цэглы паводле праекта 1835 г.. Але ўжо ў 1843 годзе званіца, якую ўзводзілі пры царкве, нечакана разбурылася і пашкодзіла саму царкву. Гарадскія ўлады звярталіся па дапамогу да ўрада, але не атрымлівалі яе.

Аднаўленне пачалося толькі ў 1864 годзе, калі падрад на будаўніцтва атрымаў мінскі купец і гарадскі галава Рэчыцы Свечачнікаў. Але ў 1866 годзе Свечачнікаў нечакана збанкрутаваўся, і работы зноў былі спынены. Горад зноў звярнуўся па дапамогуда мінскага губернатара Токараву, які прызначыў для дабудовы храма адмысловы будаўнічы камітэт, вылучыўшы на гэта суму ў памеры 6 582 рублі асігнацыямі. 11 чэрвеня 1872 г. сабор быў нарэшце асвячоны ў гонар Успення Прасвятой Багародзіцы.

З 1917 года было паступова ліквідавана ўсё духавенства горада Рэчыцы. У 1934 г. сабор быў зачынены і пазней перабудаваны ў Дом сацыялістычнай культуры, знесены купал і званіца, зменены інтэр'ер, збудавана драўляная прыбудова. Пасля таго, як у 1960-я гадзе ў горадзе быў пабудаваны новы дом культуры, будынак храма быў закінуты і паступова разбураўся. 

Сабор да адбудовы званіцы, 2006
У 1997 годзе рашэннем гарвыканкама будынак быў перададзена гарадскому праваслаўнаму прыходу. У 1999 годзе пачаліся працы па яго аднаўленні. 26 ліпеня 2003 года сабор быў асвячоны Мітрапалітам Мінскім і Слуцкім Патрыяршым Экзархам усяе Беларусі Філарэтам.

У наш час побач з асноўным будынкам размясціліся царкоўная крама і адміністрацыйна-гаспадарчы блок, у 2008 годзе на грошы вернікаў пабудавана капліца для асвячэння вады.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры позняга класіцызму. У аснове аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі двух'ярусная (васьмярык на чацверыку) малітоўная зала, накрытая шатром з макаўкай і слыхавымі вокнамі. З франтальнага боку далучана прамавугольная ў плане трапезная пад двухсхільным дахам, з тыльнага — паўкруглая апсіда з бакавымі рызніцамі. Фасады расчлянёны арачнымі аконнымі і дзвярнымі праёмамі з броўкамі, апяразаны складанапрафіляваным карнізам і аркатурным фрызам, крапаваны здвоенымі вуглавымі пілястрамі.

У інтэр'еры пяціярусны іканастас з 24 іконамі. У 2011 годзе у храме з'явілася два ківоты — у гонар Святога Мікалая і Казанскай Божай Маці.

Зноскі
------

1. ↑  РДГА, ф. 1488, воп. 2, спр. 660, арк. 1 — 6.
2. 1 2 3 4  ИСТОРИКО-КУЛЬТУРНОЕ НАСЛЕДИЕ РЕЧИЦКОГО РАЙОНА **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 31 сакавіка 2019. Праверана 24 сакавіка 2018.
3. 1 2  Свято-Успенский собор в Речице

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Успенскі сабор (Рэчыца)
* Успенскі сабор (Рэчыца) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Успенскі сабор (Рэчыца) на сайце Radzima.org
* Успенскі сабор (Рэчыца) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Успенскі сабор (Рэчыца) на сайце «Архіварта»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Клікушын.
**Рыгор Піліпавіч Клікушын** (4 снежня 1921, сяло Сладкова, Цюменская губерня, РСФСР — 12 лютага 2014) — беларускі мастак-графік, член Саюза мастакоў Беларусі. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 4 снежня 1921 года ў с. Сладкова Цюменскай губерні.

З 1939 па 1941 год выкладаў маляванне ў родным сяле. У 1941 годзе пайшоў на фронт. Пасля заканчэння курсаў тэлеграфістаў служыў у Новасібірскім зенітным палку тэлеграфістам і картографам пры штабе.

У 1946 годзе пераехаў у Віцебск і паступіў у педагагічны інстытут на гістарычны факультэт. У 1950 годзе пачаў выкладаць гісторыю ў мастацка-графічным педагагічным вучылішчы Віцебска (пазней ператворанага ў мастацка-графічны факультэт).

У 1956 годзе скончыў мастацкае аддзяленне Маскоўскага завочнага паліграфічнага інстытута і працягнуў выкладанне ў педінстытуце на ўтвораным у 1959 годзе мастацка-графічным факультэце. У 1964—1970 гг. — загадчык кафедры выяўленчага мастацтва факультэта.
У 1970—1995 гг. — мастак-афарміцель Віцебскай абласной друкарні.

Памёр 12 лютага 2014 года.

Творчасць
---------

Г. П. Клікушын — аўтар каля 10 гравюр, 40 творчых малюнкаў. Ім аформлена больш за 70 кніг, сярод якіх кнігі твораў К. Крапівы, К. Паўстоўскага, А. Дзюма, Ч. Дзікенса і іншыя.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
**Радон-219,** **(219Rn)**, гістарычная назва **актынон** (лац.: Actinon, пазначаецца сімвалам **An**), таксама вядомы як эманацыя актынію — радыеактыўны нуклід хімічнага элемента радону з атамным нумарам 86 і масавым лікам 219. Адкрыты ў 1903 годзе А.-Л. Дэб'ернам і Ф. Гізэлем. У чыстым відзе пры нармальных умовах яўляе сабой газ са шчыльнасцю 9,771 кг/м3.

Радон-219 — член радыеактыўнага сямейства урана-235 (так званы рад актынію). Разам з радону-220 (гістарычная назва тарон) і радону-222 сустракаецца ў прыродзе як прадукт распаду урана-торыевых пакладаў. У навакольным асяроддзі гэты нуклід прысутнічае ў надзвычай малых колькасцях (праз свой малы перыяд паўраспаду і невялікі адсотак колькасці ўрану-235 ў прыродным уране ў натуральных умовах).

Утварэнне і распад
------------------

Асноўная рэакцыя, у выніку якой утвараецца радон-219 — это α-распад нукліду 223Ra (перыяд паўраспаду 11,43 сут):

{\displaystyle \mathrm {{}\_{88}^{223}Ra} \rightarrow \mathrm {{}\_{86}^{219}Rn} +\mathrm {{}\_{2}^{4}He} }
Акрамя таго, радон-219 узнікае ў выніку β-распада пераважна α-радыеактыўнага нукліду 219At (імавернасць такога распаду складае прыблізна 3%, а парцыяльны перыяд паўраспаду па гэтым канале — 31,1 хв.):

{\displaystyle \mathrm {^{219}\_{85}At} \rightarrow \mathrm {^{219}\_{86}Rn} +e^{-}+{\bar {\nu }}\_{e}}
У сваю чаргу, сам радон-219, як і іншыя два прыродныя ізатопы радону, α-радыеактыўны (у выніку распаду ўтвараецца нуклід 215Po, вылучаемая энергія 6,9461(3) МэВ):

{\displaystyle \mathrm {{}\_{86}^{219}Rn} \rightarrow \mathrm {{}\_{84}^{215}Po} +\mathrm {{}\_{2}^{4}He} }

Гл. таксама
-----------

* Ізатопы радону
* Радон
* Спіс ізатопаў з уласнымі назвамі

| ⛭Ізатопы радону |
| --- |
| 
* 195Rn
* 196Rn
* 197Rn
* 198Rn
* 199Rn
* 200Rn
* 201Rn
* 202Rn
* 203Rn
* 204Rn
* 205Rn
* 206Rn
* 207Rn
* 208Rn
* 209Rn
* 210Rn
* 211Rn
* 212Rn
* 213Rn
* 214Rn
* 215Rn
* 216Rn
* 217Rn
* 218Rn
* 219Rn
* 220Rn
* 221Rn
* 222Rn
* 223Rn
* 224Rn
* 225Rn
* 226Rn
* 227Rn
* 228Rn
* 229Rn

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |