| Гісторыя Інданезіі |
| --- |
|    |
| Храналогія |
| Дагістарычныя часы

|  |  |
| --- | --- |
| Пітэкантрап |  1,000,000 да н. э.
 |
| Чалавек флорэскі |  94,000–12,000 да н. э.
 |
| Культура Буні |  400 да н. э.
 |

 |
| Індуісцкія і будысцкія дзяржавы

|  |  |
| --- | --- |
| Дзяржава Салака |  130–362
 |
| Дзяржава Кутай |  350–1605
 |
| Дзяржава Тарума |  358–669
 |
| Дзяржава Калінга |  500-я–600-я
 |
| Дзяржава Мелаю |  600-я 
 |
| Дзяржава Шрывіджая |  600-я–1200-я
 |
| Дзяржава Сайлендра |  800-я–900-я
 |
| Дзяржава Галух |  669–1482
 |
| Дзяржава Сунда |  669–1579
 |
| Дзяржава Матарам |  752–1006
 |
| Дзяржава Балі |  914–1908
 |
| Дзяржава Кахурыпан |  1006–1045
 |
| Дзяржава Кедыры |  1045–1221
 |
| Дзяржава Дхармашрая |  1183–1347
 |
| Дзяржава Сінгасары |  1222–1292
 |
| Дзяржава Маджапахіт |  1293–1500
 |

 |
| Узнікненне ісламскіх дзяржаў

|  |  |
| --- | --- |
| Распаўсюджанне ісламу |  1200–1600
 |
| Султанат Тэрнатэ |  1257–1914
 |
| Султанат Пасай |  1267–1521
 |
| Дзяржава Пагаруюн |  1347–1833
 |
| Султанат Бруней |  1368–1888
 |
| Малакскі султанат |  1400–1511
 |
| Султанат Сулу |  1405–1851
 |
| Чырэбонскі султанат |  1445–1677
 |
| Султанат Дэмак |  1475–1548
 |
| Султанат Ачэх |  1496–1903
 |
| Султанат Бантам |  1526–1813
 |
| Султанат Каліньямат |  1527–1599
 |
| Султанат Матарам |  1500s–1700s
 |
| Султанат Джахор |  1528s–1877
 |
| Султанат Суракарта |  1745–1946
 |
| Султанат Джак'якарта |  1755–1945
 |
| Султанат Сіяк |  1725–1946
 |
| Султанат Дэлі |  1814–1946
 |
| Султанат Рыау-Лінга |  1824–1911
 |

 |
| Хрысціянскае каралеўства

|  |  |
| --- | --- |
| Каралеўства Ларантука[id] |  1600–1904
 |

 |
| Еўрапейская каланізацыя

|  |  |
| --- | --- |
| Партугальская Інданезія |  1512–1850
 |
| Галандская Ост-Індская кампанія |  1602–1800
 |
| Французскі і брытанскі перыяд |  1806–1815
 |
| Галандская Ост-Індыя |  1800–19421945–1950
 |

 |
| Утварэнне Інданезіі

|  |  |
| --- | --- |
| Нацыянальнае абуджэнне |  1908–1942
 |
| Японская акупацыя |  1942–1945
 |
| Вайна за незалежнасць |  1945–1950
 |

 |
| Незалежнасць

|  |  |
| --- | --- |
| Ліберальная дэмакратыя |  1950–1957
 |
| Накіроўваемая дэмакратыя |  1957–1965
 |
| Пераход да Новага парадку |  1965–1966
 |
| Новы парадак |  1966–1998
 |
| Акупацыя Усходняга Тымора |  1975–1999
 |
| Перыяд рэформ |  1998–сёння |

 |
| Па тэмахВалюта ·  Гаспадарка ·  Ваенная гісторыя |
| * Г
* Р
* П
 |

**Шрывіджая** (малайск. і індан.: *Sriwijaya*; тайск.: ศรีวิชัย) — старажытная дзяржава ў Паўднёва-Усходняй Азіі (650 — 1377 гг.).

Узнікненне
----------

Першыя пісьмовыя звесткі пра краіну Шый-лі-фа-шый, якая атаесамляецца з дзяржавай Шрывіджая, заставіў кітайскі дыпламат І Цынь. У 671 г. ён правёў на яе тэрыторыі каля 6 месяцаў. Першая пісьмовая крыніца на старажытнай малайскай мове была застаўлена ў раёне Палембанга ў 682 г. У агульнапрынятай навуковай версіі заснаванне дзяржавы Шрывіджая адносяць да другой паловы VII ст. Аднак у гэты перыяд Шрывіджая ўжо вяла актыўную знешнюю экспансію, сутыкалася з дзяржавамі кхмераў і чамаў у Індакітаі. Таму некаторыя вучоныя датуюць стварэнне Шрывіджаі II - VII стст.

У пачатку XX ст. французскія археолагі выказалі думку, што першапачатковым цэнтрам дзяржавы Шрывіджая быў раён горада Палембанг на Суматры. Тут на рацэ Мусі хутка развівалася буйная гандлёвая зона, адкуль у Кітай вывозіліся каштоўныя сарты драўніны і араматычныя алеі і смолы. Вакол яго вырасла некалькі дзяржаўных фарміраванняў, якія ў выніку ўвайшлі ў склад адзінай імперыі. Думка французскіх археолагаў падцвярджалася знаходкамі старажытнай культуры на рацэ Мусі і тым фактам, што ў розных дакументах Шрывіджая падавалася пад рознымі найменнямі. У нашы дні яна застаецца дамінуючай. Але таксама высоўваліся і іншыя версіі аб першапачатковым цэнтры дзяржавы на астравах Рыау, у Джамбі, паўвостраве Малака і Кра.

Назва дзяржавы Шрывіджая паходзіць з санскрыту і значыць "бліскучая перамога", але ў дакументах яна сустракаецца ўсяго некалькі разоў. У іншаземных крыніцах фігуруюць іншыя назвы. Таму многія сучасныя даследчыкі прызнаюць, што Шрывіджая — умоўная назва.

Гісторыя
--------

Ужо ў другой палове VII ст. дзяржава Шрывіджая выступала як магутная і актыўная палітычная сіла ў рэгіёне Паўднёва-Усходняй Азіі. Паводле старажытных запісаў, знойдзеных на Суматры і востраве Бангка, у яе склад уваходзілі значныя суматранскія тэрыторыі і астравы Бангка і Белітунг. У больш позніх кітайскіх спісах, якія датуюцца гэтым часам, Шрывіджая выступала ў якасці суверэна некалькіх дзяржаўных утварэнняў на Суматры і Яве. Можна меркаваць, што у склад Шрывіджаі ўваходзіла некалькі портаў на паўвостраве Малака і ў Індакітаі. Ваенные дзеянні супраць Шрывіджаі вялі кхмеры і чамы.

Відавочна, канчатковае заваяванне паўвострава Малака адбылося толькі пры махараджы Дхармасету (VIII ст.), які падпарадкаваў мясцовую індуісцкую дзяржаву Пан-Пан. Яго сын Самаратунга (792 - 835 гг.) усталяваў сваю ўладу на Яве, дзе пабудаваў Барабудур. Ён заснаваў магутную дынастыю Сайлендра, што кіравала на Яве і поўдні Суматры. Лічыцца, што ў сярэдзіне IX ст. выхадцы з Шрывіджаі перасяліліся на Мадагаскар. Поспех валадароў Шрывіджаі тлумачыўся наяўнасцю магутнага ваеннага флота і ўсталяваннем манаполіі на марскія гандлёвыя сувязі ў Паўднёва-Усходняй Азіі.

У канцы IX - X стст. адбылося саслабленне цэнтралізаванага кіравання, што дазволіла дзяржаўным утварэнням Явы і поўдня Суматры фактычна выйсці з-пад падпарадкавання і весці самастойную палітыку. У 990 г. яванскі раджа Дхармавангса нават учыніў ваенны паход у раён Палембанга. Але ў XI ст. Шрывіджая зноў адрадзіла сваю магутнасць. Пад яе кантролем апынуліся большая частка Суматры, захад Явы, землі сучаснай Малайзіі і поўдня Таіланда, некаторыя Філіпінскія астравы. У выніку галоўным супернікам Шрывіджаі стала паўднёваіндыйская дзяржава Чола, якая вяла актыўную знешнюю экспансію. У 1025 г. флот Чола заваяваў частку паўвострава Малака. Пазней дынастыя Чола ўмешвалася ва ўнутраныя канфлікты ў Шрывіджаі, прычым рабіла гэта па запыту саміх махараджаў.

У XIII ст. зноў адбылося саслабленне Шрывіджаі. Уладары Усходняй Явы падпарадкавалі захад вострава, а потым і поўдзень Суматры. Поўдзень Таіланда і паўвостраў Малака паступова апынуліся пад уплывам дзяржавы кхмераў. У 1347 г. суматранскія землі былі канчаткова заваяваны яванскай імперыяй Маджапахіт. У 1377 г. там успыхнула паўстанне, правадыры якога выступалі за ўзнаўленне Шрывіджаі. Аднак яно было задушана. Шрывіджая больш не адраджалася.

Дзяржава і грамадства
---------------------

Махараджа з прыдворнымі, Барабудур
Дзяржава Шрывіджая была манархіяй, на чале якой знаходзіўся ўладар, што меў тытул *махараджа*. У старажытных надпісах таксама ўзгадваюцца такія тытулы, як *хаджы-прат'яя* (мясцовыя манархі), *бхупаты* (мясцовыя правадыры), *раджапутра* (прынцы). Пры махараджы знаходзіліся вышэйшыя дзяржаўныя дарадцы *кумарамат'я* і ваенныя правадыры *санапаты*. Меўся штат дзяржаўных суддзяў і загадчыкаў дзяржаўнымі будаўнічымі работамі.

Большая частка насельніцтва належала да асабіста свабодных сялян. Колькасць рабоў не была вялікай. Мяркуюць, што рабства не было спадчынным. Выключэнне складалі прыдворныя рабы *хулун-хаджы*, якія часам займалі адказныя пасады, удзельнічалі ў ваенных паходах. Вылучаўся пласт высакародных *прат'яя*. Грамадства Шрывіджаі падзялялася на касты. Узгадваюцца касты рабочых, залежных слуг, гандляроў, капітанаў суднаў, салдат, мастакоў і г. д.

Галоўнай рэлігіяй заставаўся будызм. Відавочна, у найбольш старажытны перыяд існавання дзяржавы дамінавала вучэнне хінаяна, але ў пазнейшую пару распаўсюджвалася махаяна.

Культура знаходзілася пад моцным уплывам індыйскіх узораў, што асабліва заўважна на прыкладзе мастацтва. У архітэктуры паступова сфарміраваўся самастойны стыль пабудовы храмаў. Выкарыстоўвалася пісьмо на аснове індыйскіх графічных сістэм, але ўжо з VII ст. надпісы рабіліся на старажытнай малайскай мове.

Спасылкі
--------

* Srivijaya Empire
* The Kingdom of Srivijaya — Ancient Worlds
* History The Kingdom Of Sriwijaya
* Thinking Through Srivijaya: Polycentric Networks in Traditional Southeast Asia

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |