**Сцю́арты** (першапачаткова шатл. гэл.: Stiùbhairt, англ.: Steward, Stewart, з XVI стагоддзя ўсталявалася афранцужанае напісанне англ.: Stuart) — дынастыя каралёў Шатландыі (у 1371—1651, 1660—1707 гг.), Англіі (у 1603—1649, 1660—1694, 1702—1707 гг.), Ірландыі (у 1603—1649, 1660—1694, 1702—1714 гг.) і Вялікабрытаніі (у 1707—1714 гг.).

Радавы герб

У Шатландыі
-----------

Першым вядомым прадстаўніком роду Сцюартаў быў патомны сенешаль Алан Фіц-Флаад пры двары валадара Доля. Ён прыбыў у Брытанію неўзабаве пасля Нармандскага заваявання ў XI стагоддзі. У сувязі з чым меркаванні даследчыкаў адносна яго паходжання разыходзяцца — ён мог быць як брэтонцам, так і нармандцам. Алан быў прыхільнікам англійскага караля з Нармандскага дому Генрыха I, які дараваў яму зямельныя ўладанні ў Шропшыры. Адзін з яго сыноў, Уолтэр Фіц-Алан (памёр у 1177) у перыяд феадальнай анархіі ў Англіі падтрымліваў імператрыцу Мацільду і зблізіўся з шатландскім каралём Давідам I. Каля 1136 года Уолтэр перабраўся ў Шатландыю, дзе атрымаў шырокія ўладанні ў Рэнфрушыры, пажыццёвае пэрства і спадчынную пасаду Вярхоўнага сцюарда (аканома) шатландскага каралеўскага двара. Ад назвы пасады і пайшло фамільнае імя Сцюартаў.

Шосты лорд-сцюарт Уолтэр Сцюарт (1293—1326) ажаніўся з Маджары, дачкой караля Роберта I Бруса. Іх сын Роберт II атрымаў у спадчыну шатландскую карону пасля смерці свайго бяздзетнага дзядзькі Давіда II з дынастыі Брусаў. Яго пераемнікамі былі Роберт III, Якаў I, Якаў II, Якаў III, Якаў IV і Якаў V.

У Англіі
--------

Дачка Якава V, Марыя Сцюарт, прэтэндавала на англійскі трон, быўшы праўнучкай Генрыха VII. Яе сын, Якаў VI, са спыненнем дынастыі Цюдараў у 1603 стаў каралём Англіі пад імем Якава I, аб’яднаўшы такім чынам англійскі і шатландскі прастолы (хоць афіцыйная унія адбылася толькі ў 1707 годзе).

Яго пераемнікі, каралі Англіі і Шатландыі — Карл I (пакараны смерцю 1649), Карл II (закліканы 1660), Якаў II, ён жа Якаў VII як кароль Шатландыі (выгнаны 1688), Марыя II, якая валадарыла сумесна з мужам Вільгельмам Аранскім, таксама сваяком Сцюартаў, і сястра Марыі Ганна, пры якой было створана адзінае каралеўства Вялікабрытанія (1707). Пасля смерці Ганны ў 1714 годзе яе пераемнікам на брытанскім прастоле, паводле закона, які адхіляў каталікоў ад права на пераход у спадчыну прастола, стаў пратэстанцкі курфюрст Гановера Георг I, унук дачкі Якава I (VI), які заснаваў новую Гановерскую дынастыю.

Тым часам сын Якава II, які жыў у эміграцыі на кантыненце, быў прызнаны Францыяй, Іспаніяй і Папам каралём пад імем Якава III, але яго спробы авалодаць прастолам скончыліся няўдачай (гл. таксама Якабіты). Дом Сцюартаў згас ў 1807 г. са смерцю ўнука Якава II, кардынала Генрыха Бенедыкта.

* Тартан Сцюартаў з АпінаТартан Сцюартаў з Апіна
* Тартан Сцюартаў з АталаТартан Сцюартаў з Атала
* Тартан Сцюартаў з ГолуэяТартан Сцюартаў з Голуэя
* Тартан Сцюартаў з Б'ютаТартан Сцюартаў з Б'юта

Літаратура
----------

* *Конский П. А..* Стюарты // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сцюарты

| Гісторыя Англіі |
| --- |
| 
* Дагістарычны перыяд
* Рымская Брытанія
* Сярэднявечча
* Гептархія
* Англасаксонскі перыяд
* Каралеўства Англія
* Нармандскае заваяванне
* Вайна Пунсовай і Белай ружы
* Цюдары
* Рэфармацыя
* Лізавецінская эпоха
* Якавіянская эпоха
* Рэвалюцыя
* Эпоха Рэгенцтва
* Віктарыянская эпоха

 | Coat of Arms of England |

| ⛭≛ Дынастыі англійскіх каралёў |
| --- |
| Герб Анжуйскай дынастыіГерб Анжуйскай дынастыі | 
* Уэсекская
	+ Кнютлінгі
	+ Годвінсаны
* Нармандская
* Плантагенеты
	+ Ланкастэры
	+ Ёркі

* Цюдары
* Сцюарты
* Аранская

* Гановерская
* Віндзорская

 | Ружа ЦюдораўРужа Цюдораў |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 118756117 · LCCN: sh85129230 · LNB: 000071539 · NKC: jx20060403092 · VIAF: 127422607, 305068425, 17151776790918010992 |