recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Джэб** (ад англ.: jab — раптоўны ўдар, штуршок) — адзін з асноўных відаў удараў у боксе. У айчынных крыніцах часта выкарыстоўваецца назва прамой левай (пры гэтым маецца на ўвазе, што баксёр-праўшун знаходзіцца ў звычайнай левабаковай баксёрскай стойцы). Часам джэб называюць "сустрэчны" ўдар (на апярэджанне).

* джэб з прыседам*джэб з прыседам*
* джэб з крокам*джэб з крокам*
* джэб як контрудар*джэб як контрудар*
* спыняльны джэб*спыняльны джэб*

Джэб — доўгі прамы ўдар рукой. Існуюць розныя варыянты джэбу. Усе іх аб'ядноўваюць наступныя характарыстыкі: пярэдняя рука выкідваецца наперад, цалкам разгінаючыся, у момант удару кулак звычайна трымаецца ў гарызантальным становішчы - далонню да зямлі. Джэб можа прабівацца ў галаву і ў корпус. Часта джэб выкарыстоўваецца як контрудар.

Нягледзячы на тое, што джэб — не самы моцны з удараў у арсенале баксёра, многія лічаць яго адным з самых важных удараў у боксе.

Камп'ютарызаваная сістэма падліку ўдараў Compubox дзеліць ўдары на 2 катэгорыі: джэб і моцныя ўдары.

Гл.таксама
----------

* Хук (бокс)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Грушавы мёд** (ням. *Birnenhonig*, таксама *глейкая груша, густы грушавы сок, грушавы канцэнтрат*) — непразрысты, цёмна-карычневы (аж да чорна-карычневага) загусцелы сок з грушы (часам у яго дадаюць яблычны сок). Вырабляецца ў асноўным у цэнтральнай Швейцарыі. Падобныя прадукты (vin cuit або raisinée) вядомыя ў кантонах Юра, Во і Фрыбур. Фабрычна вытворчасць пад лэйблам «Бірнель» наладжана фірмай Уніпекцін ў Эшенце.

Вытворчасць
-----------

Для вырабу грушавага мёду збіраюць так званыя грушы «тайлерс», класічны сорт, найбольш прыдатны для варэння. Гэты сорт груш раней быў настолькі распаўсюджаны ў кантоне Люцэрн, што іх называлі яшчэ «люцэрнскімі» (падобна ў Цуге: «цугскімі»). Пры зборы ўраджаю важна злавіць момант, калі грушы яшчэ цвёрдыя, але ўжо пачынаюць станавіцца карычневымі і падаць з дрэў. Тады мёд атрымліваецца сакавітым і салодкім. Часам дадаюць салодкія сарты яблыкаў.
Пасля адціску сок зліваюць у медны таз, утрымліваючы ў сіце занадта буйныя кавалкі, і пакідаюць на ноч у падвале. На наступны дзень збіраюць «шум» (валокны, якія плаваюць на паверхні) і ставяць таз на агонь. Пена збіраецца яшчэ да пачатку кіпення. Варэнне доўжыцца 6-7 гадзін. Ці дасягнута патрэбная кансістэнцыя, правяраюць у халодным посудзе: калі пасля мяшання маса трымае форму, яе можна разліць у керамічны посуд і пакінуць на ноч астываць.

Выкарыстанне
------------

У цяперашні час грушавы мёд выкарыстоўваецца для бутэрбродаў або для начыння ў печыва (напрыклад, у люцэрнскія пернікі). Часта яго выкарыстоўваюць як інгрэдыент для «гшвелці» (традыцыйнага варыянту варанай бульбы) ці казінага сыру. Падчас Другой сусветнай вайны «Грушава-мядовае малако» замяняла каву з малаком.

| ⛭Грушы |
| --- |
| Віды | P. amygdaliformis • P. anatolica • P. armeniacifolia • P. boissieriana • P. bourgaeana • P. calleryana • P. communis • P. cordata • P. elaeagrifolia • P. hakkiarica • P. nivalis • P. oxyprion • P. pashia • P. pyraster • P. pyrifolia • P. salicifolia • P. serikensis • P. syriaca • P. ussuriensis |
| Групы сартоў | Спіс сартоў грушы  (англ.) (бел. |
| Кулінарыя | Груша ў віне  (англ.) (бел. • Грушавы мёд • Грушавы сок • Грушавы сідр • Грушавы хлеб  (руск.) (бел. • Груша ў віне  (англ.) (бел. |
| Шкоднікі і хваробы | Спіс захворванняў грушы |
**Сін**, або **Суэн** (акад.: 𒂗𒍪), таксама **Нана** (шум. 𒀭𒋀𒆠) — бог Месяца ў шумера-акадскай міфалогіі.

Міфалогія
---------

Сін з'яўляецца адным з найбольш старажытных з вядомых багоў Месапатаміі. Яго імя сустракаецца ўжо ў першых вядомых шумерскіх пісьмовых тэкстах як *Шэш-на*. Лічыўся першым сынам вялікіх багоў Энліля і Нінліль, першым прынёс ахвярапрынашэнне свайму бацьку ў Ніпуры. Падчас кіравання трэцяй дынастыі Ура ператварыўся ў галоўнага бога месапатамскага пантэона з эпітэтам *Энзу* («мудры»). Яму былі прысвечаны 15 гімнаў валадара Шульгі.

Шумеры і акадцы лічылі, што Сін заступаецца за жывёлагадоўцаў, дае ўрадлівасць і палёгку пры нараджэнні дзяцей і менструальных цыклах, прадбачыць будучыню. У Вавілонскі перыяд Сін ператварыўся ў папулярнае бажаство, што спрыяла варожбам. Яго разам з Шамашам узгадвалі падчас суда, калі праводзіліся дазнанне ці расследаванне, заклікалі ў сведкі падчас клятваў.

Атрыбуты
--------

Антрапаморфныя выявы Сіна з'явіліся толькі ў перыяд трэцяй дынастыі Ура і сустракаліся даволі рэдка. Найчасцей ён паўставаў у выглядзе месяца. Яго атрыбутам лічыліся бычыныя рогі, часам — лодка, на якой ён рухаўся па небу. 

Лічба, што азначала Сіна, — 30.

Шанаванне
---------

Галоўным цэнтрам шанавання Сіна з'яўляўся Ур, дзе ў перыяд трэцяй дынастыі ў яго гонар быў ўзведзены зікурат. Аднак ужо ў перыяд Акадскай імперыі шанаванне Сіна з'яўлялася агульнадзяржаўнай справай. Старэйшая дачка акадскага валадара звычайна станавілася першай жрыцай урскага храма Сіна. Хаця Ур заставаўся галоўным цэнтрам шанавання і ў Вавілонскі перыяд, храм Сіна ў самім Вавілоне карыстаўся значнай павагай і быў месцам пілігрымак вернікаў з розных кутоў Месапатаміі. Імя Сіна шырока ўжывалася для надання асабістых імён вавіланян. У 1 тысячагоддзі да н. э. яшчэ адзін важны культавы цэнтр Сіна ўзнік у Харане. За межамі Месапатаміі выявы Сіна знаходзяць на сценах пабудоў у Мары.

Шанаванне Сіна на поўначы Месапатаміі і ў Сірыі працягвалася прыкладна да III ст. н. э.

Спасылкі
--------

* Ancient Mesopotamian Gods and Goddesses
* Nanna — Ancient History Encyclopedia


| ?Сін (міфалогія) — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  | Аншар |  | Лахму[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Энліль |  | Ан |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Сін (міфалогія) |  |  |  |  |  | Kishar[d] |  |  |  | Лахаму[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Нінліль |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | SUDOC: 161168086 |
Чырвоная страла
**«Чырвоная страла»** (руск.: «Кра́сная стрела́») — хуткі фірменны цягнік № 001А / 002А Паўночна-Заходняга філіяла ААТ «Федэральная пасажырская кампанія», які курсіруе па маршруце Санкт-Пецярбург — Масква — Санкт-Пецярбург. Гістарычна першы фірменны цягнік у СССР і Расіі.

Цягнік курсіраваў з 10 чэрвеня 1931 года, сярэдняя хуткасць першага рэйса склала 69,8 км/г, а час у дарозе — 9 гадзін 45 хвілін. На перыяд Вялікай Айчыннай вайны рэйсы былі спыненыя, 24 чэрвеня 1941 года цягнік быў пастаўлены на захоўванне ў дэпо. Першы рэйс пасля прарыву блакады Ленінграда, па афіцыйных дадзеных, быў адпраўлены 20 сакавіка 1944 года. У склад цягніка была ўключана платформа з зенітнай устаноўкай.

Спачатку вагоны былі выфарбаваныя ў сіні колер. Затым у 1962 годзе быў прыняты сучасны цёмна-чырвоны варыянт размалёўкі. У складзе «Чырвонай стралы» ўпершыню ў гісторыі савецкіх чыгунак быў запушчаны вагон СВ. У 1960-я гады цягнік быў паскораны да 8 гадзін 30 хвілін пасля адмены прыпынкаў у Малой Вішэры, Акулаўцы і Калініне. Адзіным прамежкавым прыпынкам, на якім спыняўся цягнік для змены лакаматыўнай брыгады была станцыя Балагое-Маскоўскае.

З 1965 года пры адпраўленні «Чырвонай стралы» з Маскоўскага вакзала Ленінграда па вакзальным радыё транслюецца «Гімн вялікаму гораду» Р. М. Гліэра. З Масквы з 1996 года цягнік адпраўляецца пад песню «Масква» Алега Газманава (з 2011 года гэтая ж песня гучыць перад адпраўленнем з Масквы асобных рэйсаў «Сапсана»).

У 1976 годзе быў уведзены другі рэйс «Чырвонай стралы» (штоночна адпраўленнем на 4 хвіліны пазней першага — 23:59). Зараз гэты цягнік носіць назву «Экспрэс». У залежнасці ад штогадовых графікаў, інтэрвал руху паміж імі складае ад 4 да 24 хвілін.

З мая 2002 года пасля адмены прыпынку ў Балагім цягнік ідзе без прыпынкаў — час у дарозе скарочаны да 8 гадзін.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Сімфанічны аркестр Белрадыёцэнтра** (*Сімфанічны аркестр Белрадыёкамітэта*) — сімфанічны аркестр, які існаваў у 1928—1937 гадах у Мінску. Створаны на аснове сімфанічных аркестраў БДТ-1 і Беларускага дзяржаўнага музычнага тэхнікума.

У 1928 годзе налічваў 50 чалавек. У розныя часы ў склад аркестра ўваходзілі музыканты С. Жыў (1-я скрыпка), Ю. Дрэйзін (2-я скрыпка), К. Бянеўскі (альт), М. Арлоў (віяланчэль), М. Славачэўскі (кантрабас), Б. Трызна (флейта), Б. Паграбняк (габой), Г. Эльтэрман (кларнет), М. Паграбняк (фагот), Я. Сцягенны (валторна), М. Штэйман (труба), І. Рыбкін (трамбон), М. Казакоў (туба), С. Маркоўскі (літаўры); дырыжоры А. Бяссмертны, І. Гітгарц, М. Міхайлаў (выпускнік Ленінградскай кансерваторыі па класе Э. Купера), К. Арлоў, Л. Штэйнберг.

Рэпертуар складалі творы кампазітараў розных эпох і кірункаў. Быў папулярызатарам беларускага музычнага мастацтва: праводзіў творчыя радыёвечары, справаздачныя канцэрты беларускіх кампазітараў. У яго выкананні гучалі творы М. Аладава, В. Залатарова, Р. Пукста, А. Туранкова, М. Чуркіна, А. Багатырова, М. Крошнера, Р. Самохіна, П. Падкавырава. З 1937 года ў складзе Беларускай філармоніі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Мазанік В. У.* Сімфанічны аркестр Белрадыёцэнтра // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Загородний Г. Н. Музыки высокое призвание. 2 изд. Мн. 1988;
* Загородний Г. Н. Белорусская государственная филармония Мн. 1981.
**Корал-Харбар** (англ.: Coral Harbour, ін.: ᓴᓪᓕᖅ/ᓴᓪᓖᑦ) — эскімоская вёска, размешчаная на востраве Саўтгемптан, у рэгіёне Ківалік тэрыторыі Нунавут, Канада. Насельніцтва — 834 чал. (2011). Паштовы індэкс — X0C 0C0.

Эскімоская назва вёскі Корал-Харбар — *Salliit* перакладаецца на беларускую мову як «плоскі». Паселішча атрымала сваю назву таксама дзякуючы каралам, якія можна знайсці ў водах недалёка ад вёскі. З астатняй Канадай злучаны самалётам.

Зноскі
------

1. ↑  карта Канады — Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
Іанічны ордар: **1** — антаблемент, **2** — калона, **3** — карніз, **4** — фрыз, **5** — архітраў, **6** — капітэль, **7** — ствол, **8** — база, **9** — стылабат, **10** — стэрэабат.
Старажытнагрэчаская іанічная калона ў кнізе *Nordisk familjebok*, 1910 год
Капітэль калоны Эрэхтэёна, Афінскі акропаль
**Іанічны ордар** — адзін з трох старажытнагрэчаскіх архітэктурных ордараў. Ад больш ранняга дарычнага ордара адрозніваецца большай лёгкасцю прапорцый і дэкорам усіх яго частак. Адметнай рысай іанічнага ордара з'яўляецца спосаб афармлення капітэлі, якая выконваецца ў выглядзе двух процілегла размешчаных валют. Іанічны ордар у часы антычнасці лічыўся «жаночым» ордарам, за кошт сваёй вытанчанасці, вытанчанасці і дадатковымі разнастайнымі ўпрыгажэннямі.

Узнік у сярэдзіне VI стагоддзі да н.э. у Іоніі на паўночна-заходнім узбярэжжы Малой Азіі ля Эгейскага мора. Распаўсюдзіўся па тэрыторыі Старажытнай Грэцыі ў V стагоддзі да н.э.

Першым з вялікіх іанічных храмаў быў храм Геры на Самасе, пабудаваны прыблізна ў 570—560 гадах да н.э. архітэктарам Раікасам і неўзабаве разбураны ў выніку землетрасення.

Найбольш выразным прадстаўніком іанічнага ордара стаў храм Артэміды Эфескай, прызнаны адным з «Сямі цудаў свету».

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
* Михайловский И. Б. Теория классических архитектурных форм. М.: Изд. В. Шевчук, 2003.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Іанічны ордар

| ⛭Класічныя ордары |
| --- |
| Кананічныя ордары | Дарычны ордар ·  Іанічны ордар ·  Карынфскі ордар |
| Іншыя ордары | Тасканскі ордар ·  Кампазітны ордар ·  Эалійскі ордар |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119655460 · GND: 4162364-2 · LCCN: sh85028770 · Microsoft: 2777027081 |
**C86** (ад англ.: Cassete 86) — касета, якую дасылалі па пошце ў прыкладанне да часопіса New Musical Express у 1986 годзе. С86 была працягам касеты C81, выпушчанай раней NME сумесна з лэйблам Rough Trade. На касеце ўтрымоўвалася калекцыя песень новых, малавядомых груп. Нечакана касета атрымала вялікую папулярнасць, NME выпусцілі абмежаваны тыраж C86 для радыёстанцый, інды-рок патрапіў на радыё. Але большасць з груп, трапіўшых на C86, выпусціўшы пару пласцінак, знікалі са сцэны. З 22 гуртоў зоркамі сталі толькі дзве — Primal Scream і The Wedding Present. Група McCarthy пазней ператварылася ў Stereolab.
C86 — назва цэлага музычнага жанру — брытанскага інды сярэдзіны 1980-х. Нядоўга праіснаваўшы, ён аказаў вялікі ўплыў на англійскі інды-рок. З C86 утварыўся новы жанр, атрымалы за свае «салодкія» мелодыі і тэксты назву «тві-поп» (англ.: twee pop — ад англ.: «sweet» — салодкі).

Спіс песень
-----------

### Бок A

1. Primal Scream — Velocity Girl
2. The Mighty Lemon Drops — Happy Head
3. The Soup Dragons — Pleasantly Surprised
4. The Wolfhounds — Feeling So Strange Again
5. The Bodines — Therese
6. Mighty Mighty — Law
7. Stump — Buffalo
8. Bogshed — Run To The Temple
9. A Witness — Sharpened Sticks
10. The Pastels — Breaking Lines
11. The Age of Chance — From Now On, This Will Be Your God

### Бок B

1. The Shop Assistants — It’s Up To You
2. Close Lobsters — Firestation Towers
3. Miaow — Sport Most Royal
4. Half Man Half Biscuit — I Hate Nerys Hughes (From The Heart)
5. The Servants — Transparent
6. The MacKenzies — Big Jim (There’s no pubs in Heaven)
7. bIG fLAME — New Way (Quick Wash And Brush Up With Liberation Theology)
8. We’ve Got A Fuzzbox And We’re Gonna Use It — Console Me
9. McCarthy — Celestial City
10. The Shrubs — Bullfighter’s Bones
11. The Wedding Present — This Boy Can Wait

Спасылкі
--------

* Артыкул аб C86 на рускім
* Блог аб C86 на англійскім

| Альтэрнатыўны рок |
| --- |
| 
* C86
* Альтэрнатыўны метал
* Брытпоп
* Готабілі
* Готык-рок
* Грандж
* Дрым-поп
* Інды-поп
* Інды-рок
* Каледж-рок
* Лаў-фай
* Мат-рок
* Мэдчэсцер
* Нойз-рок
* Постгранж
* Пост-рок
* Спэйс-рок
* Сэдкор
* Тві-поп
* Трып-рок
* Шугейзін

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · MusicBrainz |
Дом Науру
**Дом Науру** (афіцыйная назва *Колінс-Стрыт 80*) — 52-х павярховы будынак у Мельбурне, Аўстралія.

Па заканчэнні будаўніцтва стаў самым высокім будынкам у горадзе, пакуль у 1980 годзе гэты рэкорд не быў пабіты. Будаўніцтва будынка вялося з 1972 па 1977 гады і стала часткай інвестыцыйнай праграмы ўрада Науру. Будынак васьмівугольны і ў наш час мае алюмініевы фасад. Агульная плошча 50,5 тыс. м2. Вышыня без вежы на даху 183 м, з ёй 190 м.

Эканамічны крызіс прымусіў урад Науру прадаваць сваю замежную ўласнасць, і цяпер Дом Науру прыналежыць Квінслэндскай інвестыцыйнай карпарацыі.

Зноскі
------

1. ↑  Nauru House **(нявызн.)**.  Emporis.com. Праверана 28 ліпеня 2008.
**Клайд Уільям Томба** (англ.: Clyde William Tombaugh; 4 лютага 1906, Стрытар, Ілінойс — 17 студзеня 1997, Лас-Крусес, Нью-Мексіка) — амерыканскі астраном, які адкрыў малую планету Плутон у 1930 годзе і шэраг астэроідаў.

Біяграфія
---------

У канцы 1928 года дырэктар Лоўэлаўскай абсерваторыі доктар Слайфер (1875—1969) даслаў Клайду ліст з запрашэннем на працу. Ён быў залічаны ў штат у якасці лабаранта-фатографа.

У пачатку красавіка 1929 года, Клайд, з дапамогай 13-дзюймовага астрографа, прыступіў да фатаграфавання зорак у сузор’і Блізнят, дзе па вылічэннях Лоўэла павінна была знаходзіцца «Планета Ікс». Для пошуку невядомай планеты параўноўваў здымкі аднаго і таго ж участка неба з інтэрвалам 2-3 ночы на ​​блінк-кампаратары.

Клайд пры выкананні гэтай праграмы адкрыў новую камету, сотні новых астэроідаў, шмат пераменных зорак; правёў даследаванне па прасторавым размеркаванні галактык.

18 лютага 1930 года, аналізуючы фотапласцінкі, Клайд адкрыў Плутон. У 1932 Клайд Томба паступіў у Канзаскі ўніверсітэт, які скончыў у 1936. Працягваў працаваць у Лоўэлаўскай абсерваторыі да 1943 года. У 1943—1945 гадах выкладаў у Арызонскім каледжы ў Флагстафе, у 1945—1946 — у Каліфарнійскім універсітэце ў Лос-Анджэлесе.

З 1946 года працаваў у Абердзінскай балістычнай лабараторыі ў Лас-Крусес (штат Нью-Мексіка), з 1955 — таксама ва ўніверсітэце штата Нью-Мексіка (з 1965 — прафесар, з 1973 — ганаровы прафесар).

Зноскі
------

1. 1 2  Clyde William Tombaugh // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
2. 1 2  Clyde William Tombaugh // Gran Enciclopèdia Catalana — Grup Enciclopèdia, 1968.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18696256'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2664168'></a>
3. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Кругасвет · American National Biography · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Treccani |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 119016109 · ISNI: 0000 0000 6341 5757 · LCCN: n80070368 · NLA: 35214425 · NTA: 141201185 · SUDOC: 227513851 · VIAF: 62844491 |

 |
**Дом Сопкінай** — будынак у цэнтры Клімавічаў Магілёўскай вобласці, па вуліцы Леніна, 107.

Аднапавярховы цагляны будынак. У пачатку XX стагоддзя ў ім размяшчалася гасцініца ці заезны двор Сары Сопкінай, якая паходзіла з аднаго з найбагацейшых яўрэйскіх сямействаў горада. Установа была адзінай у горадзе і карысталася вялікай папулярнасцю, тут гатавалі самую смачную ежу і прымалі пастаяльцаў кругласутачна. Можна было даволі хутка змяніць коней, для чаго за дваром знаходзіліся стайні, дзе ўтрымліваліся некалькі дзясяткаў коней. Працаваў каваль, які за невялікія грошы мог зрабіць дробны рамонт. У гасцініцы спыняўся скульптар Сяргей Канёнкаў[ru], пра што ён згадвае ў сваёй кнізе «Мой век. Успаміны» (руск.: Мой век. Воспоминания).

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі заезны двор закрылі. З 1949 года ў будынку знаходзіўся ваенкамат. У 1970-х гадах да яго прыбудавалі невялікае памяшканне з белай цэглы, а ўглыбіні тэрыторыі з’явілася пабудова для прыёму навабранцаў. З 2009 года ваенкамат перанеслі ў іншы будынак, а былы заезны двор быў перададзены камунальным службам горада. Яны прадалі яго мясцоваму прадпрымальніку гандлёвай фірмы «Мілена», якая дагэтуль з’яўляецца яго ўладальнікам.

Спасылкі
--------

* Город Климовичи как наследие Екатерины Великой Архівавана 19 снежня 2021.
**Дом Міласэрнасці** — шматфункцыйны сацыяльны аб’ект у горадзе Мінску. Пры доме знаходзіцца дамавая царква ў імя святога праведнага Іова Шматпакутнага. Знаходзіцца на Старабарысаўскім тракце.

Гісторыя
--------

26 чэрвеня 1993 года быў усталяваны закладны камень будучага будавання, а 19 траўня 2002 года адбылося асвячэнне Дом Міласэрнасці патрыярхам Алексіем II.

Увесь комплекс у плане вырашаны ў форме крыжа.

### Царква

Царква ў імя святога праведнага Іова Шматпакутнага
Пабудавана ў пачатку 20 ст. пры Доме міласэрднасці. Дамавая царква прызначана для абяздоленных людзей: старых, дзяцей-сірот і інвалідаў.

Храм з’яўляецца завяршальным элементам манументальнай Т-падобнай у плане кампазіцыі Дома міласэрднасці, выступае па цэнтры працяглага тыльнага фасада будынка. Кампактны прамавугольны ў плане аб’ём з акруглым галоўным фасадам, над якім узвышаецца цыбулепадобны купал. У архітэктуры будынка выкарыстаны стылізаваныя формы старажытнарускага царкоўнага дойлідства.

Зноскі
------

1. ↑  Дом Міласэрнасці (Мінск)
2. ↑  Дом міласэрнасці

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.
**Ансгар** (шведск.: Ansgar, таксама Ансгарый, Анскар, Анскарыус, Ансгарыус; 8 верасня 801— 3 лютага 865) — святы Рымска-каталіцкай (дзень памяці 3 лютага) і праваслаўнай царквы (мясцовашанаваны святы Берлінскай і Германскай епархіі, дзень памяці 16 лютага) — першы біскуп Гамбурга, біскуп Брэмена, названы «Апосталам поўначы» за заслугі па распаўсюджванню хрысціянства ў Паўночнай Германіі, Даніі і Швецыі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Пікардыі 8 верасня 801 года, атрымаў адукацыю ў абацтве Корб каля Ам’ена, у 14 гадоў даў манаскі зарок і ў 823 годзе быў пераведзены ў новаствораны кляштар у Корве ў Вестфаліі.

Калі ў чэрвені 826 года кароль Ютландыі Харальд Клак, яго жонка, сын і набліжаныя прынялі хрысціянства і хрысціліся ў Інгельгейме, імператар Людовік Набожны загадаў Ансгару застацца пры іх. Ён і яго сябар Антберт суправаджалі Харальда ў Ютландыі. Там яны пачалі з поспехам распаўсюджваць хрысціянскую веру, але ў 827 годзе былі вымушаны вярнуцца, калі Харальд Клак быў выгнаны з Ютландыі каралём Хорыкам I.

Прабыўшы з 829 г. некаторы час у Швецыі, Ансгар у 831 годзе прызначаны быў першым біскупам у Гамбургу, тэрыторыя епархіі якога ў той час ахоплівала ўсю германскую поўнач. Калі дацкія вікінгі напалі ў 845 годзе на Гамбург і разрабавалі горад, Ансгар быў вымушаны бегчы. У 847 годзе, па скасаванні епіскапства, ён быў прызначаны біскупам у Брэмен, адкуль з поспехам працягваў справу распаўсюджвання хрысціянства ў Даніі і Швецыі.

Ансгар пабудаваў царкву ў Хедэбю ў 850 годзе, а за 20 гадоў перад гэтым заснаваў там школу. У 861 годзе распачаў місіянерскае падарожжа ў Швецыю, а ў 862 годзе схіліў караля Ютландыі Хорыка II да прыняцця хрысціянства. Гэты кароль пабудаваў царкву ў Рыбе і Ансгар пакінуў у ёй у якасці святара лепшага з сваіх вучняў, Рымберта.

Ансгар памёр 3 лютага 865 года ў Брэмене, дзе і цяпер знаходзіцца царква яго імя. Каталіцкая царква прылічыла яго да ліку святых. Ім складзены жыццяпіс святога Вілегада. Яго ўласнае жыццё апісана Рымбертам, які быў яго пераемнікам у біскупскай епархіі.

Зноскі
------

1. ↑  Ansgar // Svenskt biografiskt lexikon — 1917. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q379406'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1724971'></a>
2. ↑  Ansgar //  Праверана 9 кастрычніка 2017.
3. ↑   — 2018. Праверана 9 чэрвеня 2018.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Ансгар**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Праваслаўная багаслоўская · Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1997—…) · Treccani · Шведскі біяграфічны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90393327 · BNE: XX1761649 · BNF: 135173365 · GND: 118503286 · ISNI: 0000 0001 2140 3456 · LCCN: nr90002348 · NKC: kup19980000002238 · NLG: 165233 · NLP: A14384127 · NTA: 073556661 · LIBRIS: 226752 · SUDOC: 035138114 · VIAF: 76471423 |

 |
**«Аўтапартрэт»** (**«Аўтапартрэт ва ўзросце дваццаці васьмі гадоў»**, **«Аўтапартрэт у футры»**; ням.: Selbstbildnis im Pelzrock) Альбрэхта Дзюрэра, напісаны ў пачатку 1500 года — апошні з трох вялікіх аўтапартрэтаў Дзюрэра і самы вядомы з іх. Лічыцца самым асабістым, складаным і знакавым з усіх аўтапартрэтаў мастака.

Кампазіцыя
----------

Аўтапартрэт звяртае на сябе ўвагу сваім падабенствам з прынятымі ў той час у мастацтве выявамі Хрыста - сіметрыя кампазіцыі, фарбы цёмных тонаў, паварот анфас і рука, паднятая да сярэдзіны грудзей, быццам у дабраслаўленні. Надпісы на чорным фоне па абодва бакі ад Дзюрэра падкрэсліваюць сімвалізм партрэта. Лёгкія тоны папярэдніх аўтапартрэтаў змяніліся прыцішанай гамай.

Уяўная сіметрыя карціны крыху парушаная: галава размешчана трохі правей ад цэнтра, пасмы валасоў падаюць набок, позірк скіраваны налева.

У канцы XV - пачатку XVI стагоддзяў выгляд строга ў фас быў выключэннем для свецкага партрэта (адзін з нешматлікіх прыкладаў выкарыстання такога ракурсу - серыя партрэтаў караля Генрыха VIII і яго жонак, выкананая Гансам Гольбейнам, якому, магчыма, было адмысловае ўказанне выкарыстоўваць менавіта гэтую позу). У Італіі профільныя малюнкі змяніліся малюнкамі ў тры чвэрці. У Паўночнай Еўропе паварот у тры чвэрці з'яўляецца ў партрэтах прыблізна з 1420 года, яго выкарыстоўваў Дзюрэр ў сваіх больш ранніх аўтапартрэтах. Мастакі позняга сярэднявечча і ранняга Адраджэння распрацоўвалі гэты больш цяжкі выгляд і ганарыліся уменнем адлюстроўваць мадэль у тры чвэрці. Для гледача пачатку XVI стагоддзя выгляд анфас быў звязаны не са свецкім партрэтам, а з рэлігійным і, перш за ўсё, - выявай Хрыста.

Літаратура
----------

* Bartrum, Giulia. Albrecht Dürer and his Legacy. London: British Museum Press, 2002, ISBN 0-7141-2633-0
* Campbell, Lorne, Renaissance Portraits, European Portrait-Painting in the 14th, 15th and 16th Centuries. Yale, 1990. ISBN 0-300-04675-8
* Hutchison, Jane Campbell. Albrecht Dürer A Guide to Research. New York: Garland, 2000. ISBN 0-8153-2114-7
* Koerner, Joseph Leo. The moment of self-portraiture in German Renaissance art. University of Chicago Press, 1996. ISBN 0-226-44999-8
* Shiner, Larry. The Invention of Art: A Cultural History. Chicago: Chicago University Press, 2003. ISBN 0-226-75343-3

| ⛭Працы Альбрэхта Дзюрэра |
| --- |
| Жывапіс | 
* Дыптых з партрэтамі бацькоў (1490)
* Аўтапартрэт (1493)
* Аўтапартрэт (1498)
* Аўтапартрэт (1500)
* Адам і Ева (1507)
* Чатыры апосталы (1526)

 |  |
| Гравюра | 
* Апакаліпсіс (1498)
* Адам і Ева (1504)
* Рыцар, смерць і д’ябал (1513)
* Меланхолія (1514)
* Святы Іеранім у келлі (1514)
* Насарог (1515)

 |
| Рысунак | 
* Аўтапартрэт аголеным (паміж 1500 і 1512)
* Рукі таго, хто моліцца (~1508)

 |
**Іаганес Барбарус** (эст.: Johannes Barbarus; сапр. імя **Іаганес Варэс**, эст.: Johannes Vares; 12 студзеня 1890, Хеймталі, паблізу Вільяндзі — 29 лістапада 1946, Талін) — эстонскі паэт і пісьменнік, палітычны дзеяч, Прэм’ер-міністр Эстоніі (1940), Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР (1940—1946).

Біяграфія
---------

Іаганес Варэс скончыў гімназію ў Пернове, у 1910—1914 гадах вучыўся ў Кіеўскім універсітэце на медыцынскім факультэце. У час Першай сусветнай вайны, у 1915—1918 гадах служыў ваенным урачом. Удзельнік баёў у Эстоніі падчас Вызваленчай вайны 1918—1920 гадоў на баку Часовага ўрада, які ўзначальваў К. Пятс, быў узнагароджаны эстонскім ордэнам Крыж Свабоды, які адмовіўся прыняць.

У 1920-1930-х гадах працаваў урачом у Пярну. Па сваіх палітычных перакананнях — радыкал-сацыяліст. У канцы 1910-х — пачатку 1920-х гадоў пачалася яго літаратурная дзейнасць, паэт пісаў пад псеўданімам Барбарус і ўступіў у літаратурную групу Сіўру.

З 21 чэрвеня па 25 жніўня 1940 года Барбарус кіраваў эстонскім урадам, а з уваходжаннем Эстонскай ССР у склад СССР 25 жніўня 1940 года і да смерці займаў пасаду старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР. З верасня 1940 года Барбарус — член ЦК Кампартыі Эстоніі. У 1941—1944 гадах, падчас нямецкай акупацыі ЭССР, знаходзіўся ў эвакуацыі, пасля выгнання нямецкіх войскаў вярнуўся на радзіму.

29 лістапада 1946 года ў 11.40 раніцы быў знойдзены мёртвым у сваёй рэзідэнцыі ў палацы Кадрыёрг на падлозе ў ванным пакоі, застрэліўся з пісталета.

Выбраныя паэтычныя зборнікі
---------------------------

* «Фата Маргана» (1918)
* «Трыкутнік» (1921)
* «Кульмінацыя» (1934)
* «На франтавых дарогах» (1944)
* «Крок за крокам да Перамогі» (1945)

Зноскі
------

1. 1 2  Johannes Vares // Eesti biograafiline andmebaas ISIK Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25504413'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90352402 · BNF: 16175943k · GND: 119296470 · ISNI: 0000 0000 7992 7706 · LCCN: n85040890 · LNB: 000149714 · NLP: A25347858 · VIAF: 42644990 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Любіч.
**Восіп Любіч** (6 снежня 1896, Гродна — 27 лістапада 1990, Парыж) — французскі мастак, прадстаўнік Парыжскай школы.

Біяграфія
---------

«Пейзаж з чырвоным дахам» на паштовай марцы Беларусі
Скончыў гімназію ў Гродне, паступіў у Адэскае мастацкае вучылішча. У 1920 годзе выехаў у Берлін. У 1923 Любіч атрымліваў заказ на афармленне парыжскага кабарэ на Манмартры і пасяліўся ў Парыжы, у квартале Манпарнас. Вывучаў працы Рэмбранта, Гойі і Дэга. Мастак працаваў алеем і гуашшу, займаўся гравюрай. Творы экспанаваліся ў Нацыянальным музеі Бецалель ў Іерусаліме, у Мілане, Турыне (1953) і Нью-Ёрку. Удзельнічаў у групавых і персанальных выставах, у тым ліку выставах «Рускія мастакі Парыжскай школы» ў Музеі Сен-Дэні і ў Доме французскай думкі ў Парыжы, у галерэі «Motte».

Творы Восіпа Любіча захоўваюцца ў музеях Лондана, Цюрыха, Нью-Ёрка і Тэль-Авіва. Гравюры знаходзяцца ў калекцыі Нацыянальнай бібліятэкі ў Парыжы.

14 яго твораў захоўваюцца ў карпаратыўнай калекцыі Белгазпрамбанка ў Мінску.

Зноскі
------

1. ↑  Ossip Lubich // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
2. ↑  *Delarge J.* Ossip LUBITCH // Le Delarge — Paris: Gründ, Jean-Pierre Delarge, 2001. — ISBN 978-2-7000-3055-6<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3118641'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11305732'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q20056651'></a>
3. ↑  Любич Осип Архівавана 29 жніўня 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 14910640c · GND: 126369571X · ISNI: 0000 0004 2568 7988 · LCCN: no2013126242 · SUDOC: 252824474 · VIAF: 306129716 · ULAN: 500058450 · БАП: 155324 |

 |
Антаба ў выглядзе галавы льва
**Анта́ба** (ад ням.: Handhabe — ручка, рукаятка) — кольца, часта зробленае з металу, як ручка для зручнасці адчыняння прымацаванае да варот, дзвярэй, дзверцаў шаф, век куфраў і іншага. Некаторыя мастацкі аздобленыя антабы з металу, дрэва, каменю і тынку зроблены ў выглядзе галавы льва з кальцом у пашчы.

На Беларусі шырока бытавала ў XVI—XVIII стст.

Літаратура
----------

* Антаба // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Аўтаномны рэгіён у Мусульманскім Мінданаа** (тагальск.: Nagsasariling Rehiyon sa Muslim na Mindanao, англ.: Autonomous Region in Muslim Mindanao, ARMM) — філіпінскі рэгіён на астраўной групе Мінданаа, які аб’ядноўвае тэрыторыі з пераважна мусульманскім насельніцтвам. Адзіны з усіх рэгіёнаў Філіпінаў, які мае ўласны ўрад.

Геаграфія
---------

Аўтаномны рэгіён у Мусульманскім Мінданаа ахоплівае два геаграфічныя раёны, размешчаныя на востраве Мінданаа: Ланаа-дэль-Сур і Магінданаа а таксама архіпелаг Сулу, які складаецца з астравоў Басілан, Сулу, Таві-Таві а таксама шматлікіх дробных астравоў. Плошча рэгіёна складае 12 695,0 км².

Гісторыя
--------

На працягу шматлікіх стагоддзяў на Мінданаа была свая, незалежная ад Філіпінаў дзяржава, што дазволіла мясцоваму насельніцтву развіваць сваю культуру і самабытнасць. Вобласць з’яўляецца традыцыйнай радзімай філіпінцаў-мусульман з XV стагоддзя, яшчэ да прыходу іспанцаў, якія каланізавалі большую частку Філіпінаў у 1565 годзе. Мусульманскія місіянеры прыбылі ў Таві-Таві, у 1380 годзе і пачалі ісламізацыю мясцовага насельніцтва. У 1457 годзе быў заснаваны першы султанат Сулу, пазней былі заснаваны і іншыя султанаты.

Адміністрацыйны падзел
----------------------

Правінцыі Аўтаномнага рэгіёна ў Мусульманскім Мінданаа

| № | Правінцыя | Адміністрацыйныцэнтр | Плошча,км² | Насельніцтва,чал. (2010) | Шчыльнасць,чал./км² |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Басілан | Ісабела | 1 234,2 | 293 322 | 237,66 |
| 2 | Магінданаа | Шарыф-Агуак | 4 900,1 | 944 718 | 192,80 |
| 3 | Сулу | Хола | 1 600,4 | 718 290 | 448,82 |
| 4 | Таві-Таві | Пангліма-Сугала | 1 087,4 | 366 550 | 337,09 |
| 5 | Паўднёвы Ланаа | Мараві | 3 872,9 | 933 260 | 240,97 |
|
|  | Усяго |  | 12 695,0 | 3 256 140 | 256,49 |

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 26 лютага 2019.
2. ↑  *Republic of the Philippines. National Statistics Office.*. Population and Annual Growth Rates for The Philippines and Its Regions, Provinces, and Highly Urbanized Cities Based on 1990, 2000, and 2010 Censuses **(нявызн.)**(недаступная спасылка) (1 красавіка 2012). Архівавана з першакрыніцы 26 снежня 2018. Праверана 4 красавіка 2012.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аўтаномны рэгіён у Мусульманскім Мінданаа
* Autonomous Region in Muslim Mindanao — Афіцыйны сайт Архівавана 12 сакавіка 2008.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. M5.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Урал.

**Федэральная траса М5 «Урал»** — аўтамабільная дарога федэральнага значэння ў Расіі па маршруце: Масква — Разань — Пенза — Самара — Уфа — Чалябінск (з пад’ездамі да Саранска, Ульянаўска, Арэнбурга, Екацярынбурга). Працягласць 1879 км.

М5 — адна з найстарэйшых аўтамабільных дарог Расіі. Участак ад Масквы да Разані (стары) пабудаваны (дакладней, адаптаваны для аўтамабільнага руху, маскоўска-разанская дарога існавала і раней) у пачатку 1930-х гадоў, на зары аўтамабілізацыі СССР. У 1946—1947 гадах дарога працягнута да Куйбышава. На ўсім працягу (ад Масквы да Чалябінска) рух адкрыты ў 1965 годзе.

Працягам трасы М5 на ўсход з’яўляюцца аўтадарогі «Іртыш», «Сібір», «Байкал» і «Амур». Усходні канчатак аўтадарогі М7 «Волга» спалучаецца з трасай М5 ва Уфе.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аўтамагістраль Урал

| Магістральныя дарогі федэральнага значэння Расіі |
| --- |
|  | 
* М1 «Беларусь»
* М2 «Крым»
* М3 «Украіна»
* М4 «Дон»
* М5 «Урал»
* М6 «Каспій»
* М7 «Волга»
* М8 «Халмагоры»
* М9 «Балтыя»
* М10 «Скандынавія, Расія»
* М11 «Нарва»
* М18 «Кола»
* М19
* М20 «Пскоў»
* М29 «Каўказ»
* М51 «Байкал»
* М52 «Чуйскі тракт»
* М53 «Байкал»
* М54 «Енісей»
* М55 «Байкал»
* М56 «Лена»
* М56 «Калыма»
* М58 «Амур»
* М60 «Усуры»
* «Усход» *(будаўніцтва замарожана)*
* Р176 «Вятка»

 |  |
Кланікаванскі чалавек
**Кланікаванскі чалавек** (англ.: Clonycavan Man) — імя, дадзенае добра захаванай муміі жалезнага веку, знойдзенай у 2003 годзе ў балотах мясцовасці Кланікаван у ірландскім графстве Міт. Мумія захавалася так добра, што першапачаткова ёю займаліся паліцэйскія судмедэксперты (як адносна «свежай»). Рост кланікаванскага чалавека — 157 сантыметраў, узрост паводле радыевугляроднага метаду — каля 2300 гадоў. Мумія характэрна тым, што на яе галаве знойдзены своеасаблівы «гель для валасоў», састаў якога пацвярджае наяўнасць гандлёвых шляхоў паміж Ірландыяй і Паўднёвай Еўропай (тэрыторыяй Францыі або Іспаніі) ужо ў тыя часы. Меркавана, знойдзены чалавек адносіўся да знаці, быў малады і быў прынесены ў ахвяру.

Практычна ўвесь чэрап муміі растварыўся ў кіслым балотным асяроддзі. Навукоўцам з Універсітэта Дандзі (*University of Dundee*) удалося аднавіць аблічча знойдзенага чалавека. За некаторыя асаблівасці знешнасці мумія была таксама празвана «Дэвідам Бэкхэмам».

Зноскі
------

1. ↑  Ірландскія балоты засяляюць па-зверску закатаваныя старажытныя франты (руск.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 1 лістапада 2011. Праверана 6 сакавіка 2011.
2. ↑  Hair-gelled Celt may have been sacrificed (англ.).  LAURA ROBERTS (19 студзеня 2006). Архівавана з першакрыніцы 5 чэрвеня 2011. Праверана 6 сакавіка 2011.
3. ↑  *Victoria Gilman*. Photo in the News: Iron Age "Bog Man" Used Imported Hair Gel (англ.)(недаступная спасылка).  Natioal Geographic (17 студзеня 2006). Архівавана з першакрыніцы 4 чэрвеня 2011. Праверана 6 сакавіка 2011.
4. ↑  Iron Age 'bog bodies' unveiled (англ.)(недаступная спасылка).  BBC. Архівавана з першакрыніцы 12 мая 2011. Праверана 6 сакавіка 2011.
5. ↑  Iron Age 'David Beckham' unmasked (англ.)(недаступная спасылка).  BBC. Архівавана з першакрыніцы 18 студзеня 2009. Праверана 6 сакавіка 2011.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кланікаванскі чалавек
**Восы** — назва некаторых насякомых з падатраду сцеблабрухія (Apocrita) атрада перапончатакрылых, якія не маюць строга навуковага вызначэння. У прынцыпе — гэта усе джалавыя сцеблабрухія, якія не адносяцца да пчол і мурашак.

Экалагічная класіфікацыя
------------------------

У цяперашні час налічваецца мноства розных разнавіднасцяў вос (напр. дарожныя восы), аднак усе яны, так ці інакш, належаць да адной з двух асноўных катэгорый: адзінкавых ці грамадскіх вос. Так, напрыклад, прадстаўнікі адзіночных вос звычайна вядуць адасоблены лад жыцця і часцяком не будуюць гнёздаў. Акрамя таго, усе дарослыя асобіны адзіночных вос здольныя размнажацца. У адрозненне ад адзінкавых вос, грамадскія восы, наадварот, жывуць калоніямі, налічваюць да некалькіх тысяч асобін; яны будуюць даволі моцныя гнёзды, аднак далёка не ўсе з іх здольныя размнажацца. У калоніях найбольш развітых разнавіднасцяў грамадскіх вос да размнажэння здольныя толькі матка і асобіны мужчынскага полу, у той час як астатняя частка калоніі складаецца з бясплодных жаночых працоўных асобін.

Гл. таксама
-----------

* Сапраўдныя восы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12122999w · LCCN: sh85145403 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лунц.
**Восіп Лазаравіч Лунц** (29 снежня 1842 — 1930) — беларускі ўрач.

Біяграфія
---------

Дом Лунца па вуліцы Захар'еўскай  (руск.) (бел. у Мінску (у цэнтры, самы нізкі будынак). Архітэктар Ф. Шусцер
У 1866 годзе скончыў Маскоўскі ўніверсітэт, у 1869 годзе стаў доктарам медыцыны. Тэрапеўт, заснавальнік процітуберкулёзнай дапамогі ў Мінску. У 1898 годзе заснаваў першы ў Беларусі дзіцячы супрацьтуберкулёзны санаторый. Член камісіі па арганізацыі БДУ.

У 1906 годзе з ініцыятывы Восіпа Лунца ў Мінску на сродкі шматлікай яўрэйскай грамады горада пабудавана Харальная сінагога.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя працы па пытаннях эндакрыналогіі, туберкулёзу, педыятрыі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Старая фотография  (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 9. — Мінск, 1999.
* Белорусская ССР : краткая энциклопедия. В 5 т. Т. 5. — Минск, 1982.
* *Зеленков В. И.* Доктор Лунц и его потомки Архівавана 12 мая 2021. // «Асоба і час. Беларускі біяграфічны альманах», 2018. — С. 118—135.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-212999 |
**Клаймеры**, або **клаймінгі** (англ.: Climbing) — назва пляцістых формаў, спортаў (англ.: Sports) пупышкавых мутацый руж, першапачаткова створаных у кустовай форме. Ад бацькоўскіх формаў, акрамя плецепадобных парасткаў, яны адрозніваюцца параўнальна познім цвіценнем і вялікім памерам кветкі.

Абрэвіятура — **Cl**.

Многія клаймінгі з'явіліся спантанна, іх «пляцістасць» была замацаваная ў культуры селекцыйнымі метадамі. Такія расліны ёсць амаль ва ўсіх садовых групах куставых руж. Яны менш зімастойкія, чым зыходныя сарты. Акрамя таго, многія клаймінгі паўторнаквітнеючых сартоў маюць цвіценне аднаразовае, асабліва ў сярэдняй паласе і на поўначы.

Пляцістыя формы куставых руж захоўваюць тыя ж сартавыя назвы, што і зыходныя сарты, але да іх дадаюць слова Climbing або Cl. Яны нічым не адрозніваюцца ад матчыных сартоў за выключэннем больш моцнага росту і больш позняга цвіцення. У Галоўным батанічным садзе спорты адзначаліся на такіх сартах, як 'Orange Triumph' і 'Eva Teschendorff'. Культура пляцістых спортаў большасці сартоў, асабліва Чайна-гібрыдных руж, не прыдатная для ўмоў сярэдняй паласы Расіі і больш паўночных раёнаў.

Клаймінгі чайна-гібрыдных (Climbing Hybrid Tea, CI. HT.) руж маюць жорсткія парасткі, вышыня ў сярэдняй паласе Расіі не больш за 3 м, кветкі буйныя, адзіночныя або ў невялікіх суквеццях па 3-5 штук. Клаймінгі мініяцюрных (Climbing Miniature, CI. Min.) руж могуць быць з парасткамі, якія сцелюцца і патрабуюць апоры, так і з больш жорсткімі дугападобнымі, якія можна размяшчаць як на апоры, так і без яе. У апошнім выпадку яны ўтвараюць куст, характэрны для грунтапокрыўных руж. Часцей за ўсё рэмантантныя сарты, але ёсць і аднаразова квітнеючыя.

Зноскі
------

1. ↑  *Сурина, К. Б.* Современные садовые розы // *Цветоводство* : часопіс. — 2007. — № 3.
2. ↑  *Френкина Т.* Классификация роз как руководство к действию // *Цветоводство*. — 2003 (№ 5, 6) и 2004 (№ 1, 2).
3. ↑  *Былов, В. Н. и др.* Розы. Краткие итоги интродукции. — М.: Наука, 1972. Архівавана 14 ліпеня 2014.
**Восіп Вікенцьевіч Турчыновіч** або **Іосіф Цэзар Турчыновіч** (верасень 1824 — пасля 1860-х) — расійскі гісторык.

Паходзіў са збяднелага старажытнага шляхецкага роду Магілёўскай губерні. Звестак пра ранняе жыццё Турчыновіча няма. У 1858 годзе як тытулярны саветнік служыў перакладчыкам магілёўскага дваранскага сходу. На пачатку 1860-х гадоў служыў суддзёй Ніжняудзінскага акруговага суда ў Іркуцкай губерні. Далейшы лёс невядомы.

На думку Уладзіміра Пічэты, Іосіф Турчыновіч належаў да сталічнай школы гісторыкаў-юрыстаў.

Аўтар навуковых прац у галіне гісторыі права, шмат увагі надаваў асвятленню палітычных падзей. Сярод навуковых прац Турчыновіча «О поземельной собственности и наследстве в Древней Руси» (1853) і «История сельского хозяйства России от времен исторических до 1850 года» (1854) — абедзве кнігі заўважаны, рэцэнзіі друкаваліся ў «Современнике», «Отечественных записках» і іншых, «Обозрение истории Белоруссии с древнейшых времен» (1857).

«Обозрение истории Белоруссии с древнейшых времен» складалася з дзесяці частак і адлюстроўвала падзеі на тэрыторыі Беларусі да падзелаў Рэчы Паспалітай і да далучэння да Расійскай імперыі. Таксама была заўважана навуковымі коламі, цытавалася, падштурхнула да даследаванняў у галіне беларускай гістарыяграфіі. На думку Ігара Марзалюка, гэта праца Турчыновіча заклала падмурак гісторыі Беларусі.

Зноскі
------

1. ↑  Грибко И. Л. Турчинович Осип (Иосиф Цезарь) Викентьевич // Белорусская юридическая энциклопедия. — Мн.: ГИУСТ БГУ, 2013. — Т. 4. — С. 60.

Спасылкі
--------

* Обозрение истории Белоруссии с древнейших времен (1857).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 46154380947930291018 · БАП: 138366 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мельчанка.
**Таісія Васілеўна Ме́льчанка** (нар. 15 кастрычніка 1947, в. Маркавічы, Гомельскі раён) — беларуская пісьменніца.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1970 годзе Гомельскі ўніверсітэт. У 1971—1997 гадах настаўнічала.

Творчасць
---------

Друкуецца з 1963 года. Звяртаецца да гісторыі народа, складаных праблем сучаснасці, чарнобыльскай бяды, тэм смерці і бяссмерця, ролі паэта і паэзіі ў жыцці (паэтычныя зборнікі «Бацькоўскі дом», 1989; «Званок у верасень», 1992; «Каласы болю», 1994; «Добры знак», 1997; «Бярэста памяці», 1998). Выдала зборнік перакладаў сусветнай літаратуры «Сябрына» (1998). 3 1988 года выступае і як празаік, раскрывае маральна-этычныя і сямейныя праблемы.

Літаратура
----------

* Мельчанка Таісія Васілеўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
**Будынак «Гроднасельбудпраекта»** — будынак у Гродне, размешчаны на рагу вуліц Карла Маркса (№ 31) і Будзённага (№ 4) і з дапамогай пергалы злучаны з раней пабудаваным будынкам паштамта. Пабудаваны ў 1973 годзе па індывідуальным праекце архітэктара В. Бажко як будынак Аблміжкалгасбуда і Аблміжкалгаспраекта, пасля інстытута «Гроднасельбудпраекта». Цяпер будынак займаюць адміністрацыйныя і камерцыйныя ўстановы.

Архітэктура
-----------

Складаецца з 2 аб’ёмаў (10- і 3-павярховага). У 3-павярховай частцы размешчаны галоўны ўваход, вестыбюль, сталовая, актавая зала. У 10-павярховым аб’ёме размяшчаліся вытворчыя памяшканні інстытута, а таксама вытворчага аб’яднання «Аблсельбуд». Будынак цагляны, з папярочнымі апорнымі сценамі. Усе фасады абліцаваны керамічнай пліткай чырвонага і светла-жоўтага колераў.

Зноскі
------

1. 1 2  «Гродносельстройпроект» // Гродно: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1989. — 440 с. ISBN 5-85700-015-7
2. ↑  Божко Василий Васильевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* «Гродносельстройпроект» // Гродно: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1989. — 440 с. ISBN 5-85700-015-7
**Будынак Бабруйскага гарвыканкама** — будынак у Бабруйску, размешчаны на плошчы Леніна, 1. Пабудаваны ў 1978 годзе з цэглы паводле праекта архітэктараў Ю. Шпіта і К. Аляксеева як будынак гаркама КПБ і гарвыканкама. З’яўляецца дамінантай забудовы плошчы Леніна і разам з помнікам У. I. Леніну складае адзіную аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю.

Архітэктура
-----------

Сяміпавярховы аб’ём з прыбудаванай на ўзроўні 2-га паверха канферэнц-залай на 400 месцаў. Фасады апрацаваны дэкаратыўнай тынкоўкай з мармуровай крошкай і натуральным каменем. Выразнасць галоўнаму фасаду надаюць вертыкальныя рэбры ламанага контуру. Інтэр’ер апрацаваны натуральным каменем і каштоўнымі пародамі дрэва. Па планіровачнай структуры вырашаны як універсальны адміністрацыйны будынак калідорнага тыпу.

Літаратура
----------

* *В. Б. Ангелаў.* 250. Будынак гаркома КПБ і гарвыканкома // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.
**Заграбскі сабор** (харв.: Zagrebačka katedrala), поўная назва — Сабор Ушэсця Дзевы Марыі і святых Сцяпана і Уладзіслава (харв.: Katedrala Marijina Uznesenja i sv.sv. Stjepana i Ladislava) — каталіцкі сабор у Заграбе, Харватыя. Кафедральны сабор заграбскай архіепархіі-мітраполіі, кафедра прымаса Харватыі (у 2009 годзе — кардынала Іосіпа Базаніча).

Будаўніцтва сабора пачалося ў 1093 годзе, аднак ў 1242 годзе будынак быў разбураны падчас аднаго з набегаў манголаў. У канцы XV стагоддзя Асманская імперыя ўварвалася на тэрыторыю Босніі і Харватыі, з прычыны чаго шматлікія гарады пачалі ўзводзіць фартыфікацыйныя ўмацаванні. Вакол сабора былі таксама пабудаваныя сцены, частка якіх захавалася да нашых дзён. У XVII стагоддзі на паўднёвым боку будынка ўзведзена вежа, якая выкарыстоўвалася ў якасці ваеннага назіральнага пункта.

У 1880 годзе храм сур'ёзна пацярпеў у выніку моцнага землятрусу — быў разбураны асноўны неф. Рэстаўрацыю сабора даручылі архітэктару Герману Болю. Яму ўдалося аднавіць неагатычнае аблічча будынка, а таксама аднавіць дзве вежы вышынёй 105 м. У прэзбітэрыі сабора знаходзіцца магільны склеп кардынала Алаізіа Сцепінаца.

Сабор намаляваны на адваротным боку банкноты наміналам у 1000 харвацкіх кун, выпушчаных у 1993 годзе.

Галерэя
-------

* Заграбскі сабор падчас рэканструкцыіпасля землетрасення 1880 года (1894)Заграбскі сабор падчас рэканструкцыі  
пасля землетрасення 1880 года (1894)
* Від на сабор у гарадской панараме (2008)Від на сабор у гарадской панараме (2008)
* Фрагмент галоўнага фасадаФрагмент галоўнага фасада
* Інтэр'ер сабораІнтэр'ер сабора

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Заграбскі сабор
* Старонка кафедры Архівавана 13 мая 2008.  (харв.)