recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Холдынг «Белаўтадар»** — група будаўніча-прамысловых кампаній ў Беларусі. Займае вядучае месца на рынку комплекснага будаўніцтва, рэканструкцыі і капітальнага рамонту аб’ектаў транспартнай інфраструктуры. Таксама вырабляе дарожна-будаўнічую тэхніку, дарожна-будаўнічыя матэрыялы, жалезабетонныя, сталёвыя і іншыя вырабы для дарожна-маставога будаўніцтва.

Апісанне
--------

У 2001 годзе быў створаны дэпартамент «Белаўтадар», пасля ліквідацыі камітэта па аўтамабільных дарогах пры Міністэрстве транспарту і камунікацый. Асноўнымі задачамі «Белаўтадара» з’яўляюцца распрацоўка і рэалізацыя дарожнай палітыкі, накіраванай на рацыянальнае развіццё і паляпшэнне тэхнічнага стану сеткі аўтадарог агульнага карыстання, задавальненне патрэб эканомікі і насельніцтва краіны ў аўтатранспартных паслугах, стварэнне ўмоў для развіцця сацыяльнай сферы; правядзенне эканамічнй і навукова-тэхнічнай палітыкі ў галіне дарожнай гаспадаркі; кіраванне рэспубліканскімі аўтамабільнымі дарогамі.

У ліпені 2013 года быў створаны холдынг «Белаўтадар». Холдынг аб’яднаў прадпрыемствы ў галіне будаўніцтва дарог і транспартных аб’ектаў.

У кастрычніку 2015 года холдынг «Белаўтадар» быў перададзены з падпарадкавання Міністэрства транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь у падпарадкаванне Дзяржаўнага камітэта па маёмасці Рэспублікі Беларусь.

У студзені 2017 года было створана адкрытае акцыянернае таварыства «Кіруючая кампанія холдынгу „Белаўтадар" шляхам пераўтварэння рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства» Кіруючая кампанія холдынгу «Белаўтадар».

У 2020 годзе «Белаўтадар» стаў першай кампаніяй з дзярждоляй у статутным фондзе, акцыі якой дапушчаныя да таргоў на Беларускай валютна-фондавай біржы.

Структура
---------

У складзе холдынга «Белаўтадар» 13 дарожна-будаўнічых, мостабудаўнічых, прамысловых і транспартных кампаній.

Кіраўніцтва
-----------

Органамі кіравання ААТ «Кіруючая кампанія холдынга „Белаўтадар"» з’яўляюцца агульны сход акцыянераў, наглядальны савет і выканаўчы орган — генеральны дырэктар.

### Кіраўнікі

* Аляксандр Васілевіч Мінін (2002—2005)
* Анатоль Міхайлавіч Лыцін (2006—2012)
* Юрый Станіслававіч Масюк

Зноскі
------

1. ↑  Дэпартамент «Белаўтадар» будзе скасаваны
2. ↑  Акцыі Белаўтадара прапанаваныя на беларускай біржы Архівавана 20 красавіка 2021.
3. ↑  Прынята распрацаваная з удзелам ЕБРР стратэгія развіцця «Белаўтадара» да 2023 года Архівавана 18 красавіка 2021.
4. ↑  Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 18 февраля 2002 г. № 222 «Аб назначэнні М. П. Верхаўца першым намеснікам Міністра транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь, А. В. Мініна першым намеснікам Міністра транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь — дырэктарам дэпартамента „Белаўтадар" і А. А. Несцяровіча намеснікам Міністра транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь»

Спасылкі
--------

* belavtodor.by/by//by/ — афіцыйны сайт «Белаўтадар»
**Васіль Паўлавіч Каражнаў** (1904 — 1978) — доктар ветэрынарных навук, адзін з вядучых ветэрынарна-санітарных экспертаў краіны, прафесар Маскоўскага зааветэрынарнага інстытута і Маскоўскай ветэрынарнай акадэміі, арганізатар першай у краіне кафедры ветэрынарна-санітарнай экспертызы

Навуковая дзейнасць
-------------------

Сумесна з прафесарам В. Ю. Вольферцам правёў параўнальную ацэнку метадаў вызначэння свежасці мяса, якая завяршылася укараненнем у практыку першага савецкага стандартнага комплекснага метаду вызначэння дабраякаснасці мяса.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга.

Зноскі
------
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Папко.
**Васілій Парфёнавіч Папко** (19 лютага 1958, в. Доўгае, Бешанковіцкі раён, Віцебская вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 19 лютага 1958 года ў в. Доўгае Бешанковіцкага раёна Віцебскай вобласці.

Скончыў Вышэйшую Чырванасцяжную школу КДБ СССР імя Ф. Э. Дзяржынскага, факультэт контрразведкі. Палкоўнік.

Праходзіў службу на розных пасадах аператыўнага і кіруючага саставу ўпраўлення КДБ Рэспублікі Беларусь па Віцебскай вобласці.

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалямі «За бездакорную службу» I, II, III ступені, юбілейнымі медалямі, ведамаснымі ўзнагародамі.

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае дачку.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)  (бел.)
**Вільгельм (Гульельма, Гільём) *Доўгі Меч* Манферацкі** (італ.: Guglielmo Lungaspada di Montferrato, акс.: Guilhem Longa-Espia; каля 1135/1145 — чэрвень 1177) — граф дзяржавы крыжакоў Яфы і Аскалона (як пасаг ад жонкі), сын манферацкага маркграфа Вільгельма V Старога і Юдзіф Аўстрыйскай, старэйшы брат Конрада Манферацкага і Баніфацыя Манферацкага, муж Сібілы Іерусалімскай, бацька караля Іерусаліма Балдуіна V.

Біяграфія
---------

Меў прамы і жорсткі характар, аднак быў запальчывы і схільны да гвалту. Быў адважным байцом, і ўмелым военачальнікам, чым і заслужыў у баі мянушку *Доўгі Меч*. Ён быў другім прадстаўніком роду Алерамічы, які атрымаў гэту мянушку. Першым быў Гульельма II (Вільгельм II) Доўгі Меч, суправіцель у Манфераце ў 960—961.

У лістападзе 1176 года Гульельма ажаніўся з сястрой Іерусалімскага караля Балдуіна IV — Сібілай. З прычыны таго, што малады кароль апынуўся хворым на праказу, то пасля яго смерці трон Іерусалімскага каралеўства павінны былі заняць Сібіла і Вільгельм. Але ў чэрвені 1177 года Вільгельм нечакана памёр ад малярыі ў сваім графстве Аскалон. Яго шлюб доўжыўся толькі 7 месяцаў, аднак Сібіла зацяжарыла. Пасля яго смерці Сібіла нарадзіла сына — будучага караля Іерусаліма, Балдуіна V.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Сергеев А. Г.* Светские и духовные властители Европы за 2000 лет. — М.: Логос, 2006.

Спасылкі
--------

* Генеалогическое древо рода Алерамичей **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 12 мая 2012. Праверана 9 лютага 2011.
* Владетели Монферрат **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 12 мая 2012. Праверана 9 лютага 2011.
* Marchesi di monferrato (англ.).  Foundation for Medieval Genealogy. Праверана 9 лютага 2011.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Калінін.

**Барыс Пятровіч Калінін** (1913—1943) — малодшы лейтэнант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

Біяграфія
---------

Барыс Калінін нарадзіўся 20 ліпеня 1913 года на станцыі Пярлоўская (цяпер — Мыцішчанскі раён Маскоўскай вобласці). Скончыў сем класаў школы і Ленінградскі тэхнікум малочнай прамысловасці. Жыў у Маскве, працаваў спачатку рабочым, затым брыгадзірам Маскоўскага малаказавода № 2. Пасля заканчэння Маскоўскіх курсаў майстроў сацыялістычнай працы працаваў начальнікам цэха. У 1935—1936 гадах служыў у Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі. У жніўні 1941 года Калінін паўторна быў прызваны ў армію. З кастрычніка таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Удзельнічаў у абарончых баях 1941 года. У 1942 годзе Калінін скончыў Падольскае артылерыйскае вучылішча. Ужо ў якасці афіцэра ўдзельнічаў у Сталінградскай бітве, вызваленні Украінскай ССР. Да верасня 1943 года гвардыі малодшы лейтэнант Барыс Калінін камандаваў агнявым узводам 45-міліметровых гармат 53-га гвардзейскага кавалерыйскага палка 15-й гвардзейскай кавалерыйскай дывізіі 7-га гвардзейскага кавалерыйскага корпуса 61-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро.

У канцы верасня 1943 года ўзвод Калініна паспяхова пераправіўся праз Днепр у раёне вёскі Ніўкі Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларускай ССР і прыняў актыўны ўдзел у баях за плацдарм на яго заходнім беразе. 2-5 кастрычніка ён удзельнічаў у вызваленні населеных пунктаў Зладзееўка, Вільямаўка, Пасудава. У баі за Пасудава артылерысты ўзвода Калініна сарвалі нямецкую контратаку. У тым баі Калінін атрымаў цяжкае раненне, ад якога памёр 10 кастрычніка 1943 года. Пахаваны ў брацкай магіле ў вёсцы Піліпча Рыпкынскага раёна Чарнігаўскай вобласці.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 снежня 1943 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым адвагу і геройства» гвардыі малодшы лейтэнант Барыс Калінін пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнамі Леніна і Чырвонай Зоркі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Барыс Пятровіч Калінін на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Герои огненных лет. Книга 8. М.: Московский рабочий, 1985.
**Усеагульная канфедэрацыя працы** (*УКП*) (італ.: Confederazione Generale del Lavoro) — італьянскі прафсаюз, які дзейнічаў у 1906—1945 гадах (з 1922 года — у падполлі).

Гісторыя
--------

Афіцыйна канфедэрацыя была заснавана 1 кастрычніка 1906 года, але свой пачатак бярэ ад «Camera del Lavoro» (Палаты працы), заснаванай ў Мілане ў 1891 годзе. Першым сакратаром УКП быў сацыяліст-рэфарматар Рынальда Рыгола (1906—1913). Канфедэрацыя уваходзіла у склад Міжнароднага сакратарыята нацыянальных цэнтраў прафсаюзаў.

У часы супрацьстаяння сацыялістычных партый (ІСП, ІКП і інш.) з фашысцкімі арганізацыямі, і прыход да ўлады апошніх, УКП засталося «ўбаку ад дзвюх груповак, якія змагаюцца». УКП лічыла, што «умяшанне на карысць адной з бакоў паставіла б пад пагрозу незалежнасць рабочага руху і ў той жа час перашкодзіла працэсу нармалізацыі становішча, якая станавілася ўсё больш невыноснай».

Кіраўнікі
---------

* Рынальда Рыгола 1906—1913
* Лудовік Д'Арагона 1913
* Рынальда Рыгола 1913—1918
* Лудовік Д'Арагона 1918—1925
* Бруна Буёцы 1925—1944

Колькасць членаў
----------------

* 1918 г. — 249,039
* 1919 г. — 1,159,062
* 1920 г. — 2,320,163

Зноскі
------

1. ↑  Battaglie Sindacali», 9.XI.1922
2. ↑  *Лопухов Б.* Борьба рабочего класса Италии против фашизма. — М. 1959, с. 9.
3. ↑  *Лопухов Б.* Борьба рабочего класса… с. 9.
4. ↑  *Лопухов Б.* Борьба рабочего класса… с. 9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Treccani |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n99250664 · VIAF: 168294213 |
**Усеагульная туніская канфедэрацыя працы** (фр.: Union Générale Tunisienne du Travail, араб. الاتحاد العام التونسي للشغل‎‎) — прафсаюзны цэнтр у Тунісе. Быў заснаваны 20 студзеня 1946 года.

УТКП уваходзіць у Міжнародную канфедэрацыю прафсаюзаў і Міжнародную канфедэрацыю арабскіх прафсаюзаў.

Усеагульная туніская канфедэрацыя працы пасля рэвалюцыі ў Тунісе 2010—2011 гадоў уваходзіў у Квартэт нацыянальнага дыялогу. У 2015 годзе Квартэту нацыянальнага дыялогу была прысвоена Нобелеўская прэмія міру за «рашучы ўклад у стварэнні дэмакратыі ў Тунісе».

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Усеагульная туніская канфедэрацыя працы
* Афіцыйны сайт

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12207656r · GND: 5012325-7 · ISNI: 0000 0001 2183 1733 · LCCN: n84153292 · SUDOC: 106025341 · VIAF: 149855700 |

 |

1. ↑
Асноўны артыкул: **Сярэдневяковыя скандынаўскія законы**
Літ нумар 21 са збору *Äldre Västgötalagen*
**Закон Готланда**, таксама вядомы як **Вестэргоцкі закон** (англ.: Westrogothic law), або **вестгоцкі закон** (шведск.: Västgötalagen) — найстарэйшы дакумент, напісаны на шведскай мове лацінскім алфавітам, які таксама з'яўляецца найстарэйшым вядомым шведскім правінцыйным заканадаўчым зборам. Закон Готланда быў складзены ў пачатку XIII стагоддзя, і вядомы як заканадаўчы збор, які выкарыстоўваўся ў шведскай правінцыі Вестэргётланд (шведск.: Västergötland) у XIII стагоддзі. Самы ранні поўны тэкст датуецца 1281 годам. Невялікія фрагменты ранніх тэкстаў датуюцца 1250 годам.

Спасылкі
--------

* Äldre Västgötalagen Архівавана 11 чэрвеня 2011. з сайта Нацыянальнай Бібліятэкі Швецыі
* Old Swedish and old Icelandic manuscripts Архівавана 11 чэрвеня 2007. з сайта Нацыянальнай Бібліятэкі Швецыі
* Den äldre västgötalagen Архівавана 15 лютага 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 13769504z · LIBRIS: 343479 · VIAF: 174963269 |
**«Усе мышы любяць цырк»** — дзіцячы музычны спектакль, пастаўлены ў Рэспубліканскім тэатры беларускай драматургіі рэжысёрам Веранікай Буслаевай.

Прэм'ера адбылася 23 снежня 2014.

Гісторыя стварэння
------------------

«Усе мышы любяць цырк» — рэжысёрскі дэбют актрысы РТБД Веранікі Буслаевай, якая таксама ёсць аўтарам сцэнарыя. У якасці рэжысёра Вераніка Буслаева выступіла з прапановы мастацкага кіраўніка Рэспубліканскага тэатра беларускай драматургіі Аляксандра Гарцуева, ужо маючы рэжысёрскі досвед па-за РТБД, збольшага ў якасці рэжысёра антрэпрызных дзіцячых спектакляў. Распавядаючы аб працы над спектаклем, аўтар згадвае сваё захапленне рэпрызамі Вячаслава Палуніна.

Сюжэт
-----

У закінутай грымёрцы старога цырку пасяліліся мышаняты, якія пасябравалі з лятучай мышшу, што жыла на гарышчы цырку. Аднак грымёрка прыйшлася даспадобы і двум пацукам. Сюжэт разгортваецца вакол таго, ці атрымаецца ў мышанятаў адваяваць свой нядаўна прыдбаны дом, а таксама выканаць даўнюю мару — стаць цыркавымі акцёрамі.

Сцэнічныя рашэнні
-----------------

У якасці дэкарацыяў выкарыстоўваецца шмат цыркавой атрыбутыкі. У спектаклі, апрача спеваў, танцаў і чытання вершаў, выконваецца шмат цыркавых трукаў.

Творчы склад
------------

* Вераніка Буслаева — рэжысёр-пастаноўшчык, аўтар сцэнарыя
* Аляксандра Грахоўская — кампазітар
* Марына Алекна — мастак-пастаноўшчык
* Вацлаў Валадзько — перакладчык

Дзеючыя асобы і выканаўцы
-------------------------

* Малыш — Максім Шышко, Ілля Ясінскі
* Шустрык — Дзмітрый Давідовіч, Арцём Курэнь
* Мыша — Марына Здаранкова, Ганна Семяняка
* Лятучая — Гражына Быкава[d], Надзея Цвяткова
* Пацук — Мікіта Залатар, Мікалай Стонька, Марат Вайцяховіч
* Пацучыха — Анастасія Баброва, Марыя Пятровіч

Зноскі
------

1. ↑  Старонка спектакля на сайце РТБД **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 1 чэрвеня 2015. Праверана 13 жніўня 2015.
2. 1 2  Почему мыши любят цирк **(нявызн.)**.
3. ↑  Невероятная история про силу искусства: детский новогодний спектакль «Усе мышы любяць цырк» **(нявызн.)**.

Спасылкі
--------

* Старонка спектакля на сайце РТБД Архівавана 1 чэрвеня 2015.
* Невероятная история про силу искусства: детский новогодний спектакль «Усе мышы любяць цырк»
* Почему мыши любят цирк
**Закаўказскі горны баран**, або **Армянскі муфлон** (лац.: Ovis gmelini gmelini) — парнакапытны сысун сямейства пустарогіх, насяляе горныя раёны Армянскага нагор'я і да гор Загрос. Знаходзіцца на грані знікнення, улучаны ў Чырвоную кнігу МСОП.

Апісанне
--------

Вышыня ў карку 70-80 см (28-32 цалі). Самкі істотна менш самцоў. Грацыёзныя бараны з адносна доўгімі, вузкімі нагамі. Агульная афарбоўка чырванавата-вохрыстая, з вузкімі, шаравата-белымі седлаватымі плямамі. Ніжняя частка цела, ніжнія часткі ног і пыса белыя. Грудзі цёмна-карычневыя. Ёсць вузкія карычневыя бакавыя палосы і карычневая размалёўка на франтальнай частцы пярэдніх ног. Узімку ўнізе шыі і на грудзі адрастае кароткае чорнае падвешванне. «Манішкі» белага колеру няма. Рогі супрацервікальныя, закручаныя назад па-над шыяй. У самак звычайна ёсць маленькія рогі, але часам яны бязрогія.

Шыранне
-------

Жыве ў Арменіі, магчыма, таксама на крайнім паўднёвым захадзе Азербайджана, на ўсходзе Анатоліі (Турцыя), у паўночна-усходнім куце Ірака і на паўночным захадзе Ірана на ўсход да Тэбрыза і на поўдзень да цэнтральнай часткі гор Загрос.
Па-за Азіі армянскі муфлон інтрадукаваны ў паляўнічых гаспадарках ЗША.
Яшчэ пад канец пяцідзясятых гадоў бараны засялялі ўсе прыдатныя стацыі ў паўднёвых раёнах Арменіі, дзе сустракаліся статкі да 200 галоў. Да 1970 г. на тэрыторыі Арменіі і сумежнай тэрыторыі Нахічэванскай АР захаваліся не больш 400 галоў. Паводле дадзеных 1974 года на тэрыторыі Арменіі колькасць бараноў у перыяд летніх міграцый не перавышала сотні галоў, узімку ж застаецца толькі некалькі дзясяткаў аселых бараноў. Найболей шматлікі статак складаўся з 9 жывёл.

Ахоўны статус
-------------

У спісе Міжнароднага саюза аховы прыроды разглядаецца як падвід уразлівага віда Ovis orientalis. Таксама занесены ў Чырвоную кнігу Арменіі.

Таксаномія
----------

Улучае адменнікі *armeniana* (Усходняя Турцыя) і *urmiana* (востраў Кабудан, ці Гаён Дагх на возеры Урмія, ці Рэзае на паўночным усходзе Ірана).

Арменійскі муфлон на манетах і паштовых марках
----------------------------------------------

* Манета Арменіі 2008 годаМанета Арменіі 2008 года
* Марка Арменіі 2012 годаМарка Арменіі 2012 года

Заўвагі
-------

1. 1 2  Красная книга СССР: Редкие и находящиеся под угрозой исчезновения виды животных и растений. Том 1 / Главная ред. коллегия: А. М. Бородин, А. Г. Банников, В. Е. Соколов и др. — 2-е изд. — М.: Лесная промышленность, 1984. — С. 80. — 392 с.
2. ↑  Габриэлян Э. Ц. Файвуш Г. М. Шикахохский заповедник // Заповедники СССР. Заповедники Кавказа / Под общ. ред. В. Е. Соколова, Е. Е. Сыроечевского. — М.: Мысль, 1990. — 365, [2] с.: ил, карт. — С. 356. ISBN 5-244-00432-8
3. ↑  Ovis orientalis (англ.). *The IUCN Red List of Threatened Species*.  IUCN. Архівавана з першакрыніцы 22 студзеня 2013.
4. ↑  Красная книга Армении Архівавана 23 мая 2013.

Гл. таксама
-----------

* Чырвоная кніга Арменіі
**Philharmonia Hungarica** — сімфанічны аркестр, які працаваў у 1956—2001 гадах і складаўся з венгерскіх музыкантаў, якія не пажадалі застацца ў Венгрыі пасля таго, як Венгерскае паўстанне 1956 года было падаўлена савецкімі войскамі. Спачатку быў заснаваны ў Бадэне пад Венай, потым знаходзіўся ў германскім горадзе Шарль. Першы канцэрт адбыўся 28 мая 1957 года.

Першым кіраўніком аркестра быў Золтан Рожняі (1956—1961), на чале з якім аркестр з вялікім поспехам гастраляваў у 1959 г. у ЗША. Вялікую падтрымку аркестру на ранняй стадыі яго гісторыі аказваў Антал Дораці, былы яго ганаровым прэзідэнтам; пасля смерці Дораці ў 1988 г. гэты пост заняў Іегуда Менухін.

У 1961—1967 гг. на чале аркестра стаяў Мільціадэс Карыдыс. Потым на працягу многіх гадоў аркестрам кіраваў Алаіс Шпрынгер. Чаргуючыся з Анталам Дораці, Шпрынгер у 1970-я гады ўжыццявіў з Philharmonia Hungarica унікальны праект: поўны запіс усіх 104 сімфоній Іозефа Гайдна.

У апошнія гады існаванні аркестра яго ўзначальвалі Юстус Франц, а потым Роберт Бахман.

На ўсім працягу існаванні аркестра ён, па зразумелых палітычных прычынах, атрымваў значную фінансавую і арганізацыйную падтрымку ад урада ФРГ. Пасля таго, як камуністычны рэжым у Венгрыі спыніў сваё існаванне, гэта падтрымка паступова стала з’язджаць. У сілу падзення цікавасці да аркестра ў 2001 годзе ён быў распушчаны; развітальны канцэрт адбыўся ў Дзюсельдорфе 22 красавіка: паслухаць Дзявятую сімфонію Брукнера сабраліся каля 150 слухачоў (пры ёмістасці залы 2000 чалавек).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Архіўная копія афіцыйнага сайта (ням.)
* Артыкул у часопісе «Time» пра ўзнікненні аркестра Архівавана 11 жніўня 2013.  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · MusicBrainz |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 139057875 · CiNii: DA10728234 · GND: 10275551-6 · ISNI: 0000 0000 9212 422X · LCCN: n81150162 · NKC: xx0064779, ko2007396224 · SUDOC: 079000010 · VIAF: 312944509 |

 |
**Цзянсі́** — правінцыя на ўсходзе Кітая.

Плошча 166,6 тыс. км². Насельніцтва 41,86 млн ч. (2001).
Адміністрацыйны цэнтр — горад Наньчан.

Геаграфія
---------

Унутраную частку займае нізінная раўніна ў басейне возера Паянху, па ускраінах — горныя хрыбты (Уішань, Цзюліншань, Муфушань).
Галоўныя рэкі — Янцзы і Ганьцзян.

Клімат субтрапічны, мусонны. Сярэдняя тэмпература студзеня 4—10 °C, ліпеня 27—30 °C, ападкаў 1400—1700 мм за год.

Эканоміка
---------

Асноўная галіна сельскай гаспадаркі — земляробства. Галоўная культура — паліўны рыс (па 2 ураджаі за год). Вырошчваюць таксама пшаніцу, ячмень, батат, бабовыя, чай, цытрусавыя і тэхнічныя культуры (бавоўнік, джут, рамі, тытунь, цукровы трыснёг, алейныя). Гадуюць свіней, буйную рагатую жывёлу, у т.л. буйвалаў. Птушкагадоўля. Рыбалоўства.

Здабыча вальфраму, свінцу, волава, цынку, медзі, малібдэну, марганцу, золата, урану, каменнага вугалю.

Прамысловасць: машынабудаванне (аўтамабілі, трактары, станкі), тэкстыльная, шкляная, фарфоравая (найбольшая ў Кітаі фабрыка ў г. Цзіндэчжэнь), папяровая, хімічная, харчовая.

Найбольшыя гарады: Наньчан, Цзіндэчжэнь, Цзюцзян, Ганьчжоў.

Суднаходства па возеры Паянху, рэках Янцзы і Ганьцзян.

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 6 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. ↑  Seventh National Population Census of the People's Republic of China<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q65059106'></a>

Літаратура
----------

* Цзянсі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. С. 111.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Цзянсі

| Адміністрацыйны падзел Кітайскай Народнай Рэспублікі |
| --- |
| Правінцыі | 
* Аньхой
* Ганьсу
* Гірын
* Гуандун
* Гуйчжоу
* Ляанін
* Сычуань
* Тайвань1
* Фуцзянь
* Хайнань
* Хубэй
* Хунань
* Хэбэй
* Хэйлунцзян
* Хэнань
* Цзянсі
* Цзянсу
* Цынхай
* Чжэцзян
* Шаньдун
* Шаньсі
* Шэньсі
* Юньнань

 |
| Аўтаномныя раёны | 
* Гуансі
* Нінся
* Сіньцзян
* Тыбет
* Унутраная Манголія

 |
| Гарады цэнтральнага падпарадкаванні | 
* Пекін
* Цяньцзінь
* Чунцын
* Шанхай

 |
| Спецыяльныя адміністрацыйныя раёны | 
* Ганконг
* Макаа

 |
| 1 — кантралюецца Рэспублікай Кітай |
**Васіль Міхайлавіч Сідзельнікаў** (1921—1943) — старшыня Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Васіль Сідзельнікаў нарадзіўся 13 сакавіка 1921 года ў вёсцы Юрт-Канстанцінаўка (цяпер — Яшкінскі раён Кемераўскай вобласці). Малодшы брат — Герой Савецкага Саюза Парменій Міхайлавіч Сідзельнікаў. Пасля заканчэння Томскага педагагічнага тэхнікума працаваў настаўнікам, дырэктарам школы. У 1940 годзе Сідзельнікаў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З снежня 1942 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны.

Да снежня 1943 года старшына Васіль Сідзельнікаў камандаваў агнявым узводам 1007-га лёгкага артылерыйскага палка 46-й лёгкай артылерыйскай брыгады 12-й артылерыйскай дывізіі прарыву 4-га артылерыйскага корпуса прарыву 65-й арміі Беларускага фронту. Вызначыўся падчас вызвалення Гомельскай вобласці Беларускай ССР. 21 снежня 1943 г. узвод Сідзельнікава адбіваў нямецкую контратаку ў раёне вёскі Гарохавічы Калінкавіцкага раёна, знішчыўшы 7 нямецкіх танкаў і вялікую колькасць салдат і афіцэраў праціўніка. У разгар бою сам стаў да гарматы і падбіў 1 танк праціўніка, але і сам загінуў ад прамога пападання ў гармату. Першапачаткова быў пахаваны ў Гарохавічах, пазней перапахаваны ў брацкай магіле ў вёсцы Любань Акцябрскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 29 сакавіка 1944 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» старшыня Васіль Сідзельнікаў пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнамі Леніна і Чырвонай Зоркі, медалём.

У гонар братоў Сідзельнікавых названыя вуліца ў Яшкіна, школы ў іх роднай вёсцы і ў Яшкіна.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Васіль Міхайлавіч Сідзельнікаў на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Герои Советского Союза — кузбассовцы. — Кемерово, 2006.
* Звёзды доблести ратной. Новосибирск: Новосибирское кн.асібірскае кн. выд. 1986.
* Новосибирцы — Герои Отечества. — Новосибирск, 2010.
* Томск в судьбе Героев. — Томск, 2005.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Васіль Пятровіч Вусік** (нар. 19 ліпеня 1955, Прусы Старадарожскага раёна Мінскай вобласці) — беларускі палітык. Кандыдат эканамічных навук.

Біяграфія
---------

Скончыў Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут (вучоны аграном), Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (менеджар-эканаміст).

Працоўную дзейнасць пачаў рабочым паляводчай брыгады саўгаса «Чырвоны сцяг» Старадарожскага раёна. Служыў у радах Узброеных Сіл. Працаваў брыгадзірам трактарнай брыгады, галоўным аграномам саўгаса «Чырвоны сцяг», намеснікам старшыні калгаса імя Жданава, старшынёй калгаса «Залужжа» Старадарожскага раёна. Займаў пасады першага намесніка старшыні Старадарожскага райвыканкама — начальніка ўпраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання, старшыні Старадарожскага райвыканкама.

Выбіраўся дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі».

Зноскі
------

1. ↑  ПАРЛАМЕНТ. Национальное собрание Республики Беларусь четвертого созыва
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вінаградаў.

**Васіль Пятровіч Вінаградаў** (1895-1985) — удзельнік рэвалюцыйнага руху, партыйны і дзяржаўны дзеяч, двойчы Герой Сацыялістычнай Працы (1975, 1985).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 7 студзеня 1895 гады ў вёсцы Гусакі Кашынскага павета Цвярской губерні (цяпер Кашынскі раён, Цвярская вобласць) у сялянскай сям’і. У 1908—1916 гадах — рабочы на ​​заводах Пецярбурга і Рэвеля. Член РСДРП — РКП (б) — ВКП (б) — КПСС з 1915 года. У 1915—1916 гадах — член Выбаргскага РК РСДРП у Петраградзе. У 1916 годзе быў арыштаваны, адпраўлены салдатам у Фінляндыю.

Пасля Лютаўскай рэвалюцыі — член палкавога камітэта, дэпутат Петрасавета, сакратар партыйнай арганізацыі Металічнага завода ў Петраградзе. У кастрычніку 1917 года накіраваны ЦК РСДРП (б) агітатарам ў Калужскую губерню. З лістапада 1917 года — сакратар партыйнай арганізацыі Металічнага завода. У 1918—1920 гадах — на палітработу ў Чырвонай Арміі, затым член Петраградскага рэўтрыбунала, камісар Петраградскай акругі пагранвойскаў.

Затым знаходзіўся на адказнай савецкай, партыйнай і гаспадарчай рабоце. У 1922—1923 старшыня Бранскага губвыканкама. У 1929—1930 адказны сакратар Ладзейнапольскага акружкама ВКП (б). Па заканчэнні Прамакадэміі (1933) — на адміністрацыйна-гаспадарчай рабоце ў Ленінградзе. Быў дырэктарам Металічнага завода ім. Камінтэрна, дырэктарам Інстытута радыё і акустыкі ў Ленінградзе.

Падчас абароны Ленінграда 1941—1944 гадоў — палітработнік у Чырвонай Арміі. З 1959 года на пенсіі. Неаднаразова абіраўся членам Ленінградскага абкама КПСС. Старшыня Савета ветэранаў пры абкаме, дэпутат Ленгарвыканкама.

Памёр 19 студзеня 1985 гады ў Ленінградзе. Пахаваны на Багаслоўскіх могілках.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вараб’ёў.
**Васілій Пятровіч Вараб’ёў** (нар. 3 студзеня 1957, в. Арэшкавічы, Бярэзінскі раён, Мінская вобласць) — беларускі журналіст. Кандыдат філалагічных навук (1987), дацэнт (1990), прафесар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна (спецыяльнасць «Журналістыка», 1979).

Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1979, факультэт журналістыкі, кафедра медыялогіі, прафесар, у 1998—2018 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: паліталогія журналістыкі; сацыялогія журналістыкі; псіхалогія журналістыкі; менеджмент СМІ.

Узнагароды
----------

Медаль Францыска Скарыны (2000), нагрудныя значкі «Выдатнік друку Беларусі» (1999), «Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь» (1999), званне «Заслужаны журналіст Беларускага саюза журналістаў» (1999) і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Система СМИ Беларуси / В. П. Воробьев. — Минск, 2002.
* Журналістыка: ад А да Я : даведнiк / В. П. Вараб’ёу, С. В. Дубовiк. — Мінск, 2002.
* Журфак : факультэт журналістыкі, 1944—2004 : 60 [год / Беларускі дзяржаўны універсітэт; аўтары-складальнікі: Вараб’ёў В. П. і інш.]. — Мінск, 2004.
* Каб бруіліся творчыя крыніцы / В. П. Вараб’ёў // Беларуская думка. — 2005. — № 1. — С. 97—104.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міхайлаў.
**Васіль Міхайлаў** — беларускі казачнік канца XIX стагоддзя з в. Бердзябякі Ельнінскага павета Смаленскай губерні. Адзін з інфарматараў У. М. Дабравольскага. Рэпертуар Міхайлава складалі чарадзейныя, сацыяльна-бытавыя, навелістычныя казкі, анекдоты, замовы. Асабліва цікавыя казкі Міхайлава «Аб Іване Гадзімавічы, Аляксеі Гадзімавічы, Стаўры Гадзімавічы» і «Казка пра Івана Іванавіча, купецкага сына», з якой кантамінуецца некалькі сюжэтаў. Валодаў багатай палітрай мастацкага слова, выкарыстоўваў прыказкі і прымаўкі.

Літаратура
----------

* Добровольский В. Н. Смоленский этнографический сборник. Ч. 1. СПб. 1891.
* Міхайлаў Васіль // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гладкоў.

**Васіль Міхайлавіч Гладкоў** (5 студзеня 1929, в. Новаіванаўка, Веткаўскі раён — 2011, Гомель) — Герой Сацыялістычнай Працы (1971).
На рачным транспарце з 1945 года; з 1970 года ў Верхнедняпроўскім рачным параходстве: капітан, памочнік механіка цеплахода «Сцяпан Шутаў», з 1974 года капітан, памочнік механіка цеплахода «Міхаіл Мароз».

Званне Героя Сацыялістычнай Працы прысвоена за поспехі ў выкананні планавых заданняў па развіццю рачнога транспарту.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Гладков Василий Михайлович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 148. — 737 с.
**Махсен Абдэль Хамід** (араб. محسن عبد الحميد‎‎; нар. 1937) — іракскі палітык і ісламскі навуковец, член часовага кіраўнічага савета Ірака, створанага пасля ўварвання ЗША у Ірак у 2003 годзе.

Біяграфія
---------

Абдэль Хамід нарадзіўся ў 1937 годзе ў Кіркуку і мае курдскае паходжанне. Ён вывучаў ісламская права ў Каіры і вярнуўся ў Ірак у 1986 годзе, каб працаваць прафесарам у Багдадскім універсітэце. Абдэль Хамід напісаў больш за 30 кніг па тлумачэнню Карана. Ён быў арыштаваны ў 1996 годзе ўрадам Садама Хусейна, але выступаў супраць уварвання ў Ірак у 2003 годзе.

Да 2004 года ён быў генеральным сакратаром Ісламскай партыі, найбуйнейшай суніцкай партыі ў Іраку.

30 мая 2005 года Абдэль Хамід быў памылкова арыштаваны амерыканскімі войскамі.

Зноскі
------

1. ↑  Muḥsin ʻAbd al-Ḥamīd // AlKindi<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q101207543'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q104244355'></a>
2. ↑  Biography Архівавана 23 чэрвеня 2006 года. *Niqash*, 2005-11-07, accessed 2007-01-28
3. ↑  ABC News: ABC News

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 15072172x · GND: 1078637504 · ISNI: 0000 0000 8357 7470 · LCCN: n82236554 · NTA: 115520651 · SUDOC: 235278416 · VIAF: 12594943 |

 |
**Караткакрылы мечнiк** (*Conocephalus dorsalis*) — насякомае сямейства сапраўдных конікаў.

Апісанне
--------

Невялікае (12-19 мм), стройнае, з вельмі доўгімі вусікамі, зялёнае насякомае. Над­крылы і крылы карацейшыя за брушка (рэдка цалкам развітыя). Яйцаклад самкі (8,5-10 мм) выгнуты дагары, карацейшы чым заднія сцёгны. Цэркі самца з моцным зубцом знутры за сярэдзінай, са злёгку загнутым угару кончыкам. Заднія сцёгны знізу без шыпікаў.

Пашырэнне
---------

Еўрапейска-паўночнасібірскі від. У Еўропе распаўсюджаны шырока, даходзіць да поўначы Скандынавіі, не дасягаючы поўдня. У Беларусі сустракаецца ў пойме р. Прыпяць у Нацыянальным парку «Прыпяцкі».

Жыве ў траве, на кустах, дрэвах у прыбярэжных біяцэнозах, аддае перавагу сырым месцам.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Рацыён складаецца з расліннай ежы і дробных насякомых.

Яйцы адкладвае ў пазухі лістоў. Імага з'яўляюцца ў ліпені і сустракаюцца да кастрычніка. Жывуць таксама калоніямі ў зарасніках асакі і чароту. Зімуюць яйцы.

Спасылкі
--------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жукаў.
**Васіль Пятровіч Жу́каў** (руск.: Василий Петрович Жуков, 1922 — 12 ліпеня 1944) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў вёсцы Бярозаўка (зараз у Бялёўскім раёне Тульскай вобласці Расіі). Скончыў пачатковую школу, потым сямігодку ў горадзе Багародзіцк. Працаваў у паравозным дэпо вучнем слесара, слесарам. У кастрычніку 1941 г. прызваны ў Чырвоную Армію. Удзельнічаў у баях на Бранскім і Заходнім франтах у складзе 1324-га стралковага палка 413-й стралковай дывізіі. Удзельнік абароны Тулы, Тульскай, Калужскай, Ржэўска-Вяземкай наступальных аперацый. У лютым 1942 г. пры выхадзе з акружэння прапаў без вестак. Ваяваў у складзе 277-га партызанскага палка. У 1944 годзе ў другі раз быў прызваны ў Чырвоную Армію, у 1090-ы стралковы полк 323-й Бранскай стралковай дывізіі.

Камандзір кулямётнага разліку старшы сяржант Жукаў вызначыўся ў ліпені 1944 г. ў баі за горад Масты (Гродзенская вобласць, Беларусь). Адбіў 3 котратакі праціўніка. У час наступнай контратакі з падтрымкай танка, кулямётным агнём адрэзаў ад іх пяхоту. Убачыўшы, што танкі праціўніка рухаюцца на камандны пункт роты, падбіў гранатамі адзін з іх. Загінуў у гэтым баі.

Пахаваны ў брацкай магіле ў горадзе Масты.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна
* Медаль «За адвагу»

Памяць
------

Імем Героя названая вуліца ў горадзе Масты, на будынку дэпо станцыі Вузлавая (Тульская вобласць) і ў вёсцы Навінка (Мастоўскі раён) устаноўлены мемарыяльныя дошкі. Імя В. П. Жукава высечана на помніку героям-тулякам ў горадзе Тула.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6.
2. 1 2  *Шевчик Н.* Было герою 22 года… (руск.) // Мастоўская раённая газета «Зара над Нёманам»
3. 1 2 3  Васіль Пятровіч Жукаў на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Жукаў Васіль Пятровіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6). — С. 444.
* Навечно в сердце народном. — 3-е изд. доп. и испр. — Минск, 1984. — С. 173. (руск.)

Спасылкі
--------

* Васіль Пятровіч Жукаў на сайце «Героі краіны»
* *Шевчик Н.* Было герою 22 года… (руск.) // Мастоўская раённая газета «Зара над Нёманам»
Медаль з выявай двухгаловага арла, які трымае карты зямель, далучаных у 1772 і 1793 гадах
**«Отторженная возвратих»** (царк.-слав: Ѿто́рженнаѧ возврати́хъ — *адрынутае вярнула*) — дэвіз часоў расійскай імператрыцы Кацярыны II, звязаны з падзеламі Рэчы Паспалітай і далучэннем заходнерускіх зямель да Расійскай імперыі. У ім было адлюстравана бачанне гэтых падзей расійскім бокам як справядлівае і легітымнае вяртанне ў склад адзінай Рускай дзяржавы аднятых зямель Старажытнай Русі. Далучэнне да Расіі заходнерускіх зямель успрымалася ў рамках дзяржаваўтваральнай канцэпцыі трыадзінага рускага народа і разглядалася як працяг векавога працэсу збірання рускіх зямель. Відаць, фраза адсылае да фармулёўкі імператрыцы ў «Маніфесце з нагоды далучэння да Расіі губерні Ізяслаўскай, Брацлаўскай, Мінскай» 1793 года, дзе гаворыцца, што падзел Рэчы Паспалітай дазволіў Расіі «*вярнуць ёй старажытны яе здабытак, большай часткай аднавернае з намі насельніцтва, ад продкаў нашых у часы ўнутраных мецяжоў і знешніх нашэсцяў несправядліва адрынутае, (…) без стрэлу далучыць*».

Фраза на царкоўнаславянскай мове была выгравіравана па загадзе імператрыцы на памятных медалях, які выдавалія рускім ваенным за заслугі ў здушэнні паўстання Касцюшкі. Акрамя гэтага, яна была высечана на помніку Кацярыне II у Вільні. Рускі гісторык Міхаіл Каяловіч лічыў, што выбіты на медалі з нагоды падзелаў Польшчы «знакаміты выраз» *отторженная возвратихъ* ёсць цалкам натуральным і законным абазначэннем векавога працэсу паміж Расіяй і Польшчай вакол Заходняй Расіі, якую Расія заўсёды разглядала як сваю зямлю і заўсёды нагадвала пра гэта Польшчы.

Характэрна, што пасля прыняцця Свяшчэнным Сінодам у 1839 годзе рашэння аб далучэнні Грэкакаталіцкай царквы да Рускай праваслаўнай царквы на адмыслова адлітым памятным залатым медалі было напісана: «Отторгнутые насилием (1596), воссоединены любовию (1839)» (бел.: Адрынутыя гвалтам (1596), уз'яднаны любоўю (1839)), дзе 1596 год адсылаў да заключэння Берасцейскай царкоўнай уніі.

Гл. таксама
-----------

* Фарміраванне тэрыторыі Расійскай імперыі

Зноскі
------

1. ↑  Отторженная возвратих **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Портал «Историческая правда» (26 кастрычніка 2015). Архівавана з першакрыніцы 1 ліпеня 2016. Праверана 31 мая 2016.
2. ↑  Россия под скипетром Романовых 1613—1913] (Сборник). Присоединение Белоруссии, Волыни, Подолии и правобережной Украины. Московский филиал СП 'Интербук', 1990.
3. ↑  *Коялович М. О.* Чтения по истории Западной России. — 4-е изд. — СПб. 1884. — С. 15, 306.

Літаратура
----------

* *А. П. Липранди* «Отторженная возвратих». Падение Польши и воссоединение Западно-Русского края. — Санкт-Петербург, 1893.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Машкоў.
**Георгій Мікалаевіч Машкоў** (18 жніўня 1909, с. Сулін — 19 ліпеня 1991, Мінск) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Мінскай вобласці ў Вялікую Айчынную вайну

Біяграфія
---------

21 сакавіка 1943 года штаб партызанскага руху Мінскай вобласці прыняў вырашэнне стварыць 100-ую партызанскую брыгаду імя С. М. Кірава, камісарам якой быў прызначаны Машкоў. Брыгада дзейнічала ў Старадарожскім раёне. 28 чэрвеня 1944 года яна злучылася з часткамі Чырвонай Арміі ў складзе 6 атрадаў партызан агульнай колькасцю 1031 чалавек.

Пасля вайны працаваў на адказных пастах у апараце ЦК Кампартыі Беларусі, тройчы абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета Беларусі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя : у 5 т. — Мінск, 1981. — Т.5. С.416.
* Белорусская ССР : краткая энциклопедия : в 5 т. — Минск, 1982. — Т.5. С.417.
**Станча Міленкавіч Мілянкоў** (20 лютага 1899 — 17 кастрычніка 1969) — беларускі гістолаг, доктар медыцынскіх навук, прафесар.

Біяграфія
---------

Кіраваў кафедрамі гісталогіі і эмбрыялогіі Ташкенцкага (1937—1939, 1945—1952), Іркуцкага (1939—1940), Мінскага медыцынскіх інстытутаў (1952—1969).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар каля 90 работ, сааўтар «Кіраўніцтва па эндакрыналогіі». Займаўся асаблівасцямі змяненняў скуры пры пелагры  (руск.) (бел. і іншых скурных захворваннях, вывучаў будову нервова-рэцэптарных апаратаў ўнутраных органаў і скуры. Упершыню апісаў адчувальныя аканчанні ў страваводзе і сонечным спляценні чалавека, сфармуляваў палажэнне аб кампенсатарна-прыстасавальных рэакцыях нервовай сістэмы.

Пахаваны на Усходніх могілках г. Мінска, Беларусь.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам, медалямі.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. 1 2 3 4 5  
Миленков Станчо Миленкович (20.02.1899 — 17.10.1969)  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-231779 |
**Георгій Навалоўскі** (груз. გიორგი ნავალოვსკი; нар. 28 чэрвеня 1986, Тбілісі) — грузінскі футбаліст, абаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Грузіі (2008—2020).

Клубная кар’ера
---------------

З 2003 года пачаў выступаць за рэзервовую каманду тбіліскага «Дынама», з наступнага года стаў гуляць у асноўнай камандзе. У сезоне 2004/05 разам з «Дынама» стаў чэмпіёнам Грузіі. У 2007 годзе перайшоў у «Алімпі» з Руставі, а ў студзені 2008 года ў якасці свабоднага агента папоўніў склад «Анжы». У лютым 2010 года быў аддадзены ў арэнду ў бакінскі «Інтэр», у складзе якога стаў чэмпіёнам Азербайджана.

У жніўні 2010 года перайшоў у ніжагародскую «Волгу», а пераходны сезон 2011/12 перавёў у арэндзе ў «Хімках». Сезон 2012/13 пачынаў у новакузнецкім «Металургу», пасля чаго перайшоў у хабараўскую «СКА-Энергію», у складзе якога правёў і наступны сезон. У жніўні 2014 года падпісаў кантракт з дэбютантам ФНЛ — клубам «Тосна», дзе гуляў адзін сезон.

У 2015 годзе перайшоў у «Дзілу», аднак ужо ў лютым 2016 года вярнуўся ў «СКА-Энергію». У чэрвені 2016 года перайшоў у грэчаскі клуб «Верыя», з пачатку 2017 года далучыўся да бакінскага «Нефтчы». У ліпені 2017 года, разарваўшы пагадненне з азербайджанскім клубам, зноў стаў іграком «СКА-Хабараўска».

У ліпені 2018 года падпісаў кантракт з беларускім клубам «Дынама» з Мінска. У складзе мінскай каманды стаў іграком асновы. З лістапада 2018 года не гуляў з-за траўмы. Да сезона 2019 пачынаў рыхтавацца з дынамаўцамі, аднак у лютым 2019 года разарваў кантракт з клубам.

У сакавіку 2019 года вярнуўся ў Грузію, папоўніўшы склад «Дынама» з Батумі. У 2021 годзе дапамог клубу ўпершыню ў гісторыі стаць чэмпіёнам Грузіі. Завяршыў кар’еру ў канцы 2022 года.

Міжнародная кар’ера
-------------------

Выступаў за моладзевую зборную Грузіі. З 2008 года ігрок нацыянальнай зборнай Грузіі.

Дасягненні
----------

* Грузія 01Чэмпіён Чэмпіён Грузіі (2): 2004/05, 2021
* Грузія 02Сярэбраны прызёр Срэбраны прызёр чэмпіянату Грузіі (3): 2019, 2020, 2022
* Грузія Уладальнік Суперкубка Грузіі (2): 2005, 2022
* Азербайджан 01Чэмпіён Чэмпіён Азербайджана: 2009/10
* Расія Пераможца Першага дывізіёна Расіі: 2009
* Беларусь 03Бронзавы прызёр Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 2018

Зноскі
------

1. ↑  Giorgi Navalovski // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Минское "Динамо" объявило о подписании грузинского защитника
3. ↑  Наваловский покинул минское "Динамо"
4. ↑  Экс-защитник минского «Динамо» Наваловский перешел в «Динамо» Батуми

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · eu-football.info (ігрок) · FBref.com · FootballFacts.ru · National Football Teams.com · Soccerway · Sportbox.ru · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол · УЕФА |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Карась (значэнні).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Карасі.

**Карась** (*Carassius*) — род прэснаводных рыб сямейства карпавых.

Апісанне
--------

Даўжыня да 50 см, маса да 5 кг. Луска буйная. Цела высокае, спіна цёмна-карычневая, бакі залацістыя. Палавая спеласць у 2-5 гадоў. Для карася сярэбранага ўласцівы гінагенез. Нераст парцыённы. Кормяцца бентасам, планктонам, воднай расліннасцю, дэтрытам. Зімуюць на дне вадаёмаў, у муле.

Пашырэнне
---------

Выдзяляецца 2 віды: карась звычайны, ці залаты (*Carassius carassius*), і карась сярэбраны (*Carassius auratus*), які бывае 2 падвідаў.

Жывуць карасі ў азёрах, рэках, сажалках. Карась залаты пашыраны ў Еўразіі. Ад падвіда карася сярэбранага паходзіць акварыумная залатая рыбка (*Carassius auratus auratus*), што жыве ў Кітаі; падвід *Carassius auratus gibelio* пашыраны ад басейна Амура да Заходняй Еўропы. На Беларусь карась сярэбраны завезены ў 1948 годзе.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Белы А.* Карась // Праект «Наша ежа»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776461903, 2909134820 · NDL: 00575839 · NKC: ph888605 |
**Дэко́р** (фр.: décor ад лац.: decoro — упрыгожваю) у архітэктуры — сістэма ўпрыгожвання фасадаў і інтэр’ераў будынкаў. Выступае ў адзінстве з аб’ёмна-прасторавай кампазіцыяй, падкрэслівае яе галоўныя элементы, надае пабудовам своеасаблівасць і выразнасць, садзейнічае аб’яднанню асобных будынкаў у архітэктурны ансамбль.

Можа быць **просты**, напрыклад, аднакаляровая афарбоўка сцен, ці **складаны**, які спалучае архітэктурныя элементы, такія як абломы, ордар, балконы і інш. са скульптурай, рэльефам, размалёўкай і г.д. Вызначаецца таксама матэрыялам, яго фактурай, колерам.

Беларусь
--------

Дэкор Брыгіцкага касцёла ў Гродне
У збудаваннях Беларусі XI—XII стст. дэкор ствараўся выразнасцю муроўкі з плінфы (Сафійскі сабор у Полацку) і спалучэннем яе з часанымі ці паліраванымі камянямі і керамічнымі пліткамі рознай формы (Барысаглебская царква ў Гродне).

У гатычнай архітэктуры асноўная тэма дэкору — спалучэнне цаглянай муроўкі з атынкаванымі нішамі (Мірскі замак, Сынковіцкая царква-крэпасць).

У будынках стылю барока і класіцызму выкарыстоўвалі формы антычнай ордарнай сістэмы. Для барока характэрны складаныя пластычныя формы, крывалінейныя і разарваныя карнізы, лепка, скульптура, фрэскі, паліваная кераміка ([Нясвіжскі палац, касцёл бернардзінцаў у Гродне). Дэкор класіцызму мае больш простыя формы фасадаў пры актыўным выкарыстанні ў інтэр’ерах жывапісу і лепкі (палацы ў Гомелі і Жылічах).

Дэкор неаготыкі ўласціва шырокае выкарыстанне зубчатых завяршэнняў сцен, машыкуляў, стральчатых арак у аконных праёмах, нішах і інш. (палац у г.п. Косава, касцёл у в. Сар’я Верхнядзвінскага раёна).

У дэкоры псеўдарускага стылю ўключалі какошнікі, гіркі, фігурныя калонкі і інш. (тэатр у Магілёве, сабор у Барысаве).

Стыль мадэрн адметны выкарыстаннем арнаменту са стылізаваных дэкаратыўных элементаў іншых архітэктурных стыляў (будынкі пазямельна-сялянскіх банкаў у Віцебску, Гродне).

У драўляным народным дойлідстве дэкор складаюць мастацкая апрацоўка канструкцыйных элементаў (калон, падкосаў, кранштэйнаў і інш.) і разныя аздабленні іншых элементаў будынка: абрамленні акон і дзвярэй, шалёўка франтонаў, вуглоў, сцен і інш.

У манументальным драўляным дойлідстве 17—20 стст. выкарыстоўваліся матывы дэкоры каменных будынкаў (касцёл у в. Воўпа, Радзівілімонтаўскі палац).

У дэкоры сучасных будынкаў шырока выкарыстоўваюць абліцоўку сцен прыродным каменем, керамічнай і шклокерамічнай пліткай розных памераў, фактуры, колераў, а таксама рэльефныя зборныя жалезабетонныя элементы; фасады ўпрыгожваюць творамі манументальнага мастацтва (тэатр музычнай камедыі, гасцініца «Турыст», жылыя дамы ў мікрараёне «Усход» у Мінску).

Літаратура
----------

* *С. А. Сергачоў.* Дэкор // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Э́рні Кру́стэн** (эст.: Erni Krusten; 30 красавіка 1900, Мурастэ, павет Хар’ю, Эстонія — 16 чэрвеня 1984) — эстонскі пісьменнік. Заслужаны пісьменнік Эстоніі (1959). Народны пісьменнік Эстоніі (1972). Лаўрэат Літаратурнай прэміі Эстоніі (1970).

Творчасць
---------

Дэбютаваў кнігай апавяданняў «Верас» (1927). Аўтар зборнікаў навел «Сто шэрых валаскоў» (1936), «Сляпое каханне» (1941), «Паваротныя пункты» (1946), «У пошуках вясны» (1960), «Занадта дрэнная ацэнка» (1967), «Акупацыя» (1972), гісторыка-рэвалюцыйных раманаў «Паляванне на мінулае» (1929), «Кніга аб Пексах» (1946), «Сэрцы маладых» (кнігі 1—2, 1954—56), «Нібы кропля ў моры» (1962) і інш. Пісаў вершы і мініяцюры (зборнікі «Юка», 1963; «Люстра на вуліцы», 1978), п'есы, кнігі для дзяцей.

Творы
-----

### Апавяданні

* «Mineviku jahil» (1929)
* «Org Mägedi armastus» (1939)
* «Pekside raamat» (1946)
* «Nagu piisake meres» (1962)

### Зборнікі кароткай прозы

* «Kanarbik» (1972)
* «Pime armastus» (1941)
* «Rahu nimel» (1951)
* «Piitsa matused» (1957)
* «Õnnetu armastus» (1957)
* «Kevadet otsimas» (1960)
* «Viis lugu» (1968)
* «Rõõmunäljane» (1973)
* «Vurriluu» (1980)
* «Hull pääsuke» (1981)
* «Metalliotsija» (1984)

### Паэзія

* «Peegel tänaval» (1978)

### Аповесці

* «Vana võrukael» (1966)
* «Väga halb hinne» (1967)
* «Okupatsioon» (1969)

Пераклады
---------

На беларускую мову асобныя творы пераклалі Анатоль Кудравец і Хведар Жычка.

Зноскі
------

1. 1 2  Ernst Krusten // Eesti biograafiline andmebaas ISIK Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25504413'></a>

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн. 1999, С.488