**Ушача** — рака ў Віцебскай вобласці Беларусі, левы прыток Заходняй Дзвіны. Даўжыня 118 км. Вадазбор 1150 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 8 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,5 ‰.

Назва
-----

Назва Ушача балцкага паходжання.

Корань *Uš-* таксама ў трох гідронімах Уша (прыток Віліі, Нёмана, Бярэзіны).

Гэты корань з’яўляецца варыянтам кораня *Us-*. Абодва аднолькава ад індаеўрапейскага \**aus- / \*us-* «блішчэць, ззяць», ад якога літоўскае *aušra* «зара», *apy-ūšris* «час перад світанкам», латышскае *\*Ūss* (балцкае боства зары).

Назвы Уша і Уса канцэнтруюцца ў адным рэгіёне, паабапал лініі нёманска-дняпроўскага водападзелу. На ўсходзе — Уса і Уша выцякаюць і працякаюць адна побач з адной паміж Мінскам і Беразіном. На захадзе — дзве Усы і дзве Ушы сканцэнтраваныя паміж Маладзечнам і Нясвіжам.

Корань *Us-* у водных назвах Уса (два прытокі Нёмана, прыток Бярэзіны), Усія (прыток Угры), Усая, Усвятка (рака ў верхнім цячэнні Дняпра), Усвяж (прыток бярэзінскай Гайны), Усвят (возера на Задзвінні).

Водныя назвы з коранем *Us- / Uš-* матываваныя блішчастасцю воднай паверхні.

Назва Ушача значыць «Блішчастая (рака)».

Асноўныя прытокі
----------------

**Справа**: Крашанка. **Злева**: Ідута, Альзініца, Нежлеўка.

На рацэ
-------

**Гарадскія пасёлкі**: Ушачы.

Агульнае
--------

Пачынаецца на вышыні 169,7 м над узроўнем мора ў Докшыцкім раёне, за 5 км на паўднёвы захад ад вёскі Пуцілкавічы Ушацкага раёна. Вадазбор у межах Ушацка-Лепельскага ўзвышша, у ніжнім цячэнні па Полацкай нізіне, праз азёры Мурагі, Тартак, Царкавішча, Замошша, Вялікае Існа і Варонічы, Бароды. Вусце насупраць вёскі Цюлькі Полацкага раёна, якая размешчаная на правым беразе Заходняй Дзвіны. Разводдзе пачынаецца ў канцы 2-й дэкады сакавіка і доўжыцца да канца мая, сярэдняя працягласць каля 60 сутак. Сярэдняе перавышэнне вышэйшага ўзроўню над межанню да 1,5 м. Замярзае ў 1-й дэкадзе снежня, крыгалом у пачатку красавіка.

Даліна да вёскі Пуцілкавічы невыразная, ніжэй трапецападобная; шырыня яе да вусця ракі Альзініца да 1 км, ніжэй 300—400 м, месцамі звужаецца да 200 м. Пойма двухбаковая, шырынёй 0,4—0,6 км, на асобных участках да 1,5 км, ніжэй упадзення ракі Альзініца звужаецца да 30—50 м. Рэчышча моцназвілістае, у верхнім цячэнні шырынёй 3—10 м, ніжэй возера Вялікае Існа 30—40 м.

Заўвагі
-------

1. ↑  *Топоров В. Н.* Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 282—283.
2. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 86—87.

Літаратура
----------

* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1–2. – Л. 1971.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с. 40 л. ил. (руск.)
* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.

| ⛭Заходняя Дзвіна |
| --- |
| Левыя прытокі | 

|  |  |
| --- | --- |
| У Расіі | Нятэсьма ·  Вялеса ·  Межа ·  Сяртэйка |
| У Беларусі | Каспля ·  Бярозавы Масток ·  Бязуння ·  Віцьба ·  Лучоса ·  Чарнагосніца ·  Бікложа ·  Крывінка ·  Ула ·  Тураўлянка ·  Ушача ·  Нача ·  Дзісна ·  Вянужка ·  Каменка ·  Волта ·  Мёрыца ·  Вята ·  Друйка ·  Сомніца ·  Бельчыца |
| У Латвіі | Лауцэ ·  Ілукстэ ·  Эглайне ·  Паўночная Сусея |

 |
| Правыя прытокі | 

|  |  |
| --- | --- |
| У Расіі | Валкота ·  Окча ·  Таропа ·  Чарнагузка |
| У Беларусі | Усвяча ·  Валынка ·  Лужаснянка ·  Шэвінка ·  Язвінка ·  Сечна ·  Прудок ·  Обаль ·  Сосніца ·  Струнка ·  Тросніца ·  Палата ·  Перамерка ·  Бярэзіна ·  Дрыса ·  Змейка ·  Вужыца ·  Сар’янка |
| У Латвіі | Росіца ·  Індрыца ·  Рудня ·  Ліксна ·  Дубна ·  Нярэта · Айвіекстэ ·  Персэ ·  Огрэ |

 |
| ГЭС | Віцебская ·  Полацкая · Даўгаўпілская ·  Плявіньская ·  Кегумская ·  Рыжская |