recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пяшко.

**Іва́н Рыго́равіч Пяшко́** (нар. 4 снежня 1941, Ляшчыцы, Гродзенскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі пісьменнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў вёсцы Ляшчыцы. Скончыў скідзельскую сярэднюю школу, тэхнічнае вучылішча ў Гродне. Працаваў электрыкам, а пасля заканчэння гістарычнага факультэта Гродзенскага педінстытута настаўнічаў у Шчучынскім раёне, быў на партыйнай працы. Скончыў Вышэйшыя курсы сцэнарыстаў і рэжысёраў у Маскве. З 1984 года працаваў намеснікам рэдактара Шчучынскай раённай газеты. Жыве ў горадзе Шчучыне.

Творчасць
---------

Аўтар кніг прозы «Чырвоная клубніка» («Мастацкая літаратура», 1977), «Марго з Казарэзаў» (дадатак да часопіса «Вожык», 1992), «Сцэнарый з сямідзясятых» (дадатак да часопіса «Маладосць», 1997), «На тым бразе» (2007), «Сінія васількі» (2015). У 1993 годзеў часопісе «Маладосць» апублікаваная аповесць «Дзе логіка?». Асобныя творы ўвайшлі ў калектыўныя зборнікі прозы «Радня» (на ўкраінскай мове), «Вожык смяецца». Выдаўзборнік гумарэсак «Валуны». Член Саюза пісьменнікаў Беларусі з 1998 года. Стыль Івана Пяшко просты і лаканічны. Часам аўтар звяртаецца да алегарычных вобразаў, вялікую ўвагу надае дэталям. У жыцці пісьменніка было шмат страт: не вярнуўся з вайны бацька, у Сірыі пры выкананні інтэрнацыянальнага абавязку загінуў брат Валянцін, пахаваў сына. Ён востра адчувае боль іншых людзей, і гэта заўважна ў творах. Многія з апавяданняў — аўтабіяграфічныя.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Іван Пяшко **(нявызн.)**.  Шчучынская раённая бібліятэка імя Цёткі. Праверана 2 ліпеня 2020.
4. ↑  "Іван Пяшко: Хлеб майго дзяцінства". «Дзянніца». 2019-07-07. Праверана 2020-07-02. `{{cite news}}`: Шаблон цытавання мае пусты невядомы параметр: `|coauthors=` (даведка)
5. ↑  Іван Рыгоравіч Пяшко **(нявызн.)**.  Інфармацыйна-бібліятэчны аддзел Гродзенскага раённага культурна-інфармацыйнага цэнтра. Праверана 2 ліпеня 2020.

Літаратура
----------

* *Уладзімірава, А.* Новых тэм і сюжэтаў жадалі пісьменніку Івану Пяшко ўдзельнікі прэзентацыі новай кнігі – зборніка гумарэсак "Валуны" // *Дзяннiца*. — 2011. — № 10 снеж. — С. С. 3.

Спасылкі
--------

* Іван Рыгоравіч Пяшко на сайце СПБ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-245457 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Маленькі прынц (значэнні).

**«Мале́нькі пры́нц»** (фр.: Le Petit Prince) — французскі 3D-анімацыйны драматычны фільм-фэнтэзі паводле аднайменнага рамана Антуана дэ Сэнт-Экзюперы. Рэжысёр — Марк Осбарн, вядомы па мультфільме «Кунг-фу панда».

Сюжэт
-----

Свет не можа існаваць без фантазіі і прыгод. Прынамсі ў гэта верыць лагодны стары лётчык, па суседстве з якім нядаўна пасялілася адна вельмі педантычная мама са сваёй руплівай дачкой. Жыццё дзяўчынкі падпарадкавана строгаму вучэбнаму плану, у якім час на сяброў прадугледжаны толькі наступным летам. Аднак гэты старанна выбудаваны план трашчыць па швах, калі ў жыццё дзяўчынкі ўрываецца дзіўны сусед з ягонымі неімавернымі апавяданнямі пра Маленькага Прынца і далёкія зоркі. Засталося толькі адрамантаваць самалёт, і ў шлях! Так пачынаецца вялікае падарожжа дзяўчынкі - поўнае небяспекі, чарадзейства, гумару і сапраўднага сяброўства.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Le Petit Prince на сайце «Internet Movie Database» (англ.)
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Маленькі прынц (мультфільм, 2015)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ліндман.
**Карл Аксель Магнус Ліндман** (шведск.: Carl Axel Magnus Lindman; 6 красавіка 1856, Хальмстад — 21 чэрвеня 1928) — шведскі батанік і мастак, які атрымаў вядомасць за ілюстраваную працу пра паўночную флору «Bilder ur Nordens Flora», апублікаваную ў 1901—1905 гадах.

Біяграфія
---------

З ранняга дзяцінства Карл рос без бацькі, які памёр у 1857 годзе. У 1864 годзе сям’я пераехала ў Векшэ, дзе Карл пайшоў у пачатковую школу. Атрымаўшы сярэднюю адукацыю, у 1874 годзе Ліндман паступіў ва Упсальскі ўніверсітэт, дзе ў 1878 годзе стаў бакалаўрам батанікі і заалогіі. У 1884 годзе ён стаў ад’юнкт-прафесарам батанікі і доктарам філасофіі.

З 1887 года Ліндман выкладаў прыродазнаўства ў школе *Norra Latin* у Стакгольме, працаваў у Шведскім музеі натуральнай гісторыі і выконваў абавязкі асістэнта ў Бергіянскім батанічным садзе.

У 1892—1894 гадах Ліндман здзейсніў падарожжа ў Бразілію і Парагвай, пасля чаго вярнуўся да выкладчыцкай дзейнасці. У выніку паездак атрымаў багатыя калекцыі расліннасці Паўднёвай Амерыкі. Апрацаваўшы звесткі, атрыманыя за акіянам, Ліндман апублікаваў вялікую колькасць артыкулаў пра папараці і расліны сямействаў асаковыя, бабовыя, браміліевыя.

З 1896 па 1900 год Ліндман быў настаўнікам сыноў будучага караля Швецыі Густава V.

У 1905 годзе Ліндман быў прызначаны на пасаду прафесара батанікі Шведскага музея натуральнай гісторыі. На гэтай пасадзе ён знаходзіўся да выхаду на пенсію ў 1923 годзе. У 1913 годзе быў абраны членам Шведскай каралеўскай акадэміі навук.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Carl A M Lindman — 1917.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q379406'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1724971'></a>
2. ↑  Lindman, CARL AXEL — Svenskagravar.se. Праверана 16 чэрвеня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26699962'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Шведскі біяграфічны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90326598 · BNE: XX1344519 · BNF: 16708545g · CONOR: 133512547 · GND: 130913588 · ISNI: 0000 0000 8190 3260 · LCCN: n86843314 · NKC: mub2015861263 · NTA: 073974846 · NUKAT: n2011163557 · LIBRIS: 270718 · SUDOC: 145887995 · VIAF: 121910623 |

 |
**Ігар Аўрунін** (16 ліпеня 1957, Гомель, Беларусь — 7 студзеня 2020, Ашдод, Ізраіль) — савецкі і ізраільскі лёгкаатлет. Майстар спорту міжнароднага класа.

Жыў у Каўнасе (Літва), удзельнічаў у розных ўсесаюзных спаборніцтвах. 25 жніўня 1983 года ў Кіеве ўсталяваў асабісты рэкорд у штурханні ядра 20.68 м, 8 мая 1984 года ў Вільнюсе — асабісты рэкорд у кіданні дыска 67.14 м.

Рэпатрыяваўся ў Ізраіль у 1990 годзе. Ён усталяваў ізраільскі рэкорд у кіданні дыска 1 чэрвеня 1991 года (62,24 м) і ў штурханні ядра 22 чэрвеня 1991 года (19,09 м).

Рэкорд Ігара Аўруніна ў кіданні дыска не пабіты да гэтага часу. Нацыянальнае дасягненне Ігара Аўруніна ў кіданні ядра было пабіта толькі ў 2018 годзе: Ітамар Леві паказаў вынік 19 метраў і 36 сантыметраў, перакрыўшы ранейшы рэкорд Ігара Аўруніна на 27 сантыметраў. Ігар Аўрунін двойчы выйграваў чэмпіянат Ізраіля па кіданні дыска (1991, 1992), чатыры разы першынстваваў на такіх турнірах у спаборніцтвах кідальнікаў ядра (1991, 1992, 1995, 1996).

Сын — баскетбаліст Артур Аўрунін. Дачка, Ангеліна Аўруніна — чэмпіёнка Ізраіля па кіданні дыска.

Зноскі
------

1. ↑  СДЮШОР ППО РУП "ГОМСЕЛЬМАШ" **(нявызн.)**.
2. ↑  Лёгкая атлетика: Энциклопедия. / Под ред. В. В. Балахничева. — М.: Человек, 2012. — Том 1. А-Н. — С. 301.

Спасылкі
--------

* Ігар Аўрунін на сайце World Athletics

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | World Athletics |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Зайцаў.

**Анатоль Інакенцевіч Зайцаў** (20 снежня 1947, Чайбалсан, Манголія) — начальнік Генеральнага штаба Абхазіі, намеснік міністра абароны.

Біяграфія
---------

У 1979 годзе з адзнакай скончыў Акадэмію бронетанкавых войскаў, а ў 1991 годзе таксама з адзнакай Акадэмію Генеральнага штаба. Займаў пасады начальніка штаба Забайкальскай ваеннай акругі Расіі, галоўнага ваеннага дарадцы ў Сірыі. Пасля заканчэння тэрміна службы ў расійскім войску прыняў прапановы абхазскага ўрада аб працягу службы ў Абхазіі і атрымаў абхазскае грамадзянства.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 3117155286643987180008 |
Клон Тэтрыса *GNOMEtris*
**Тэтрыс** (англ.: Tetris) — лагічная камп’ютарная гульня, створаная савецкім праграмістам Аляксеем Пажытнавым 6 чэрвеня 1984 года. Ідэя гульні натхнёная гульней пентаміна.

У класічным «Тэтрысе» выкарыстоўваюцца фігуры, састаўленыя з чатырох квадратных сегментаў. Усяго магчыма сем варыянтаў: квадрат; прамавугольнік; літара «Т»; дзве літары «Г», правая і левая; дзве літары «Z», правая і левая.

Фігуры падаюць зверху да долу ў прастакутнай «шклянцы». На працягу падзення фігуры гулец можа перамяшчаць яе ўправа-ўлева, альбо паварочваць яе па гадзіннікавай стрэлцы ці супраць. Фігура спыняецца, калі дасягне дна калодзежа, альбо яе руху ўніз будзе перашкаджаць іншая фігура. Калі сегменты фігур цалкам запоўняць рад, ён «згарае», а на яго месца апускаюцца вышэйляжачыя рады. Мэта гульні: размяшчаючы фігуры найшчыльней, пратрымацца як мага болей часу. Гульня лічыцца скончанай, калі ў «шклянцы» не застанецца месца для чарговай фігуры.

Рэалізацыі «Тэтрыса» існуюць на болей за 200 платформаў. Створаныя варыянты з іншымі наборамі фігур. У некаторых рэалізацыях магчымы ўдзел некалькіх гульцоў.

Зноскі
------

1. ↑  Interview with Tetris creator Alexey Pajitnov - Silvia Pingitore

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Тэматычныя сайты | CPC-Power · Gaming-History · Gaming-History · Gaming-History · Gaming-History · Hall of Light · KLOV · MobyGames · Redump |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 167037852 |
**Вольга Калацкая** (нар. 1971) — беларуская перакладчыца, педагог.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзілася ў Мінску. Скончыла Мінскі інстытут замежных моў. У 1993—2001 гг. выкладала англійскую мову і пераклад у Мінскім дзяржаўным лінгвістычным універсітэце. У 1999—2008 гг. выкладала мастацкі пераклад на аддзяленні філасофіі і літаратуры Беларускага Калегіюма.

Перакладала творы Вірджыніі Вульф, Тэнесі Уільямса, Уільяма Голдынга, Пола Остэра, Тоні Парсанза, Артура Голдэна, Маргарэт Этвуд. Пераклады друкаваліся ў часопісах «Крыніца», «Дзеяслоў» і «ARCHE».

Супольна з Ілонай Урбановіч і Змітром Саўкам пераклала «Гладыятара», мультфільмы «Шрэк», «Шрэк-2» і інш. У 2010—2015 гг. перакладала фільмы для тэлеканала «Белсат», у тым ліку «Гіцляў», «Ідэальнага мужа», «Сямейку Смітаў», «Медсястру Бэці[ru]», «Рычарда ІІІ».

У час пратэстаў у Беларусі ў студзені 2021 года яе затрымалі ў межах 342 арт. Крымінальнага кодэкса («Арганізацыя і падрыхтоўка дзеянняў, што груба парушаюць грамадскі парадак, альбо актыўны ўдзел у іх»). 24 сакавіка ёй прысудзілі два гады «хатняй хіміі» за поўху Рыгору Азаронку.

Зноскі
------

1. ↑  baj.by **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 16 студзеня 2021. Праверана 17 студзеня 2021.
2. ↑  За поўху Азаронку — два гады «хатняй хіміі» **(нявызн.)**. *Новы Час* (24 сакавіка 2021).

Спасылкі
--------

* prajdzisvet.org
* nn.by
Чэрап KNM ER 1470 знойдзены ў Каобі-Фора (копія)
**Каобі-Фора** (англ.: Koobi Fora) — шырокая тэрыторыя на ўсходнім беразе возера Туркана, на поўначы Кеніі, у раёне пражывання качавых народаў Габра[en]. Згодна з дадзенымі Нацыянальнага музея Кеніі, назва паходзіць з мовы Габра і азначае месца вырастання каміфоры і крыніца міры.

Месца выяўлення рэшткаў больш за 160 асобін самых старажытных рэшткаў гамінідаў, шматслаёвы археалагічны помнік. Найбольш вядомая знаходка — выдатна захаваўшыся «чэрап 1470», знойдзены ў 1972 годзе палеаантраполагам Рычардам Лікі ў суправаджэнні прылад працы. Узрост знаходак доўга выклікаў спрэчкі, але паводле апошніх дадзеных ўстаноўлена, што ім ад 2 да 1,4 млн гадоў. Каштоўнасць «Чэрапа 1470» — у доказе існавання ў Усходняй Афрыцы чалавекападобных істот з досыць буйным мозгам на ранняй стадыі эвалюцыі чалавека. Большасць антраполагаў лічаць, што ён належыць прадстаўніку роду Людзі (Homo), магчыма, Чалавеку ўмеламу (Homo habilis), які вырабляў каля 2 млн гадоў таму прылады, што адносяцца да алдувайской культуры. Таксама тут знойдзеныя рэшткі Чалавека прамаходзячага (Homo erectus) узростам 1,6 млн гадоў, якому ўласцівыя больш складаныя алдувайскія прылады, названыя «індустрыяй Карары»; знойдзены і пазнейшыя прылады ашэльскай культуры.

Новыя знаходкі ў Каобі-Фора, зробленыя Міў і Луізай Лікі (KNM-ER 62000, KNM-ER 62003 і KNM-ER 60000), вельмі падобныя да KNM-ER 1470, што дазволіла аўтарам адкрыцця гаварыць аб існаванні тут 1,95—1,78 млн гадоў таму яшчэ аднаго віду роду Людзі (Homo), які адрозніваецца і ад Чалавека ўмелага (Homo habilis), і ад Чалавека рудольфскага (Homo rudolfensis).

Зноскі
------

1. ↑  *Koobi Fora: historical Background*. National Museums of Kenya. Архівавана з арыгінала 20 ліпеня 2011. Праверана 9 верасня 2017. `{{cite book}}`: Невядомы параметр `|accesdate=` ігнараваны (прапануецца `|access-date=`) (даведка); Невядомы параметр `|deadurl=` ігнараваны (прапануецца `|url-status=`) (даведка) Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 20 ліпеня 2011. Праверана 9 верасня 2017.Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 20 ліпеня 2011. Праверана 9 верасня 2017.
2. ↑  *Meave G. Leakey, Fred Spoor, M. Christopher dean,*
 Craig S. Feibel, susan C. Antón, Christopher Kiare &
 Louise N. Leakey *New fossils from koobi Fora in northern Kenya confirm taxonomic diversity in early Homo*

Літаратура
----------

* Кооби-Фора Архівавана 30 красавіка 2013. // Оксфордская Иллюстрированая Энциклопедия Всемирная история (с 1800 г. и до наших дней).
* Richard E. Leakey and Roger Левін, *People of the Lake*, Copyright 1978, various editions.
* Delta Willis, *The Hominid Gang*, Copyright 1989, various editions such as the Viking, ISBN 0-670-82808-4.
* Bernard Wood, *Koobi Fora Research Project Volume 4: Hominid Cranial Remains*, Oxford University Press. 1991 г. ISBN 0-19-857502-5.
**Samsung Internet** — мабільны вэб-браўзер для смартфонаў і планшэтаў, распрацаваны кампаніяй Samsung Electronics на аснове праекта з адкрытым зыходным кодам Chromium. Samsung Internet прадусталяваны на прыладах Samsung Galaxy. З 2015 года ён даступны для спампоўкі з Google Play, таксама магчымае выкарыстанне для разумных гадзіннікаў на базе аперацыйнай сістэмы Tizen праз Samsung Galaxy Store. Паводле ацэнак Samsung, у 2016 годзе ў браўзера было каля 400 мільёнаў актыўных карыстальнікаў штомесяц. Па дадзеных StatCounter, у студзені 2023 г. яго доля на рынку складала каля 5 %.

Samsung Internet замяніў стандартны браўзер Android на прыладах Samsung Galaxy у 2012 годзе. Прыкладна ў пачатку 2013 года было вырашана заснаваць браўзер на Chromium, і першая версія на базе Chromium была ўсталявана ў Samsung S4 у тым жа годзе.

Большасць адрозненняў ад кода Chromium былі ўведзены для падтрымкі спецыяльнага абсталявання Samsung, напрыклад Gear VR і біяметрычных датчыкаў.

Гл. таксама
-----------

* Samsung Group

Зноскі
------

1. ↑  23.0.0.47; Oct 19, 2023 — 2023. Праверана 5 лістапада 2023.
2. ↑  Mobile Browser Market Share Worldwide (англ.). *StatCounter*. Праверана 5 лютага 2022.
3. ↑  Overview for Gear VR (англ.). *Samsung Developers*. Праверана 5 лютага 2023.

Спасылкі
--------

* Samsung Internet - Матэрыялы для распрацоўшчыкаў (англ.)

| ⛭Браўзеры |
| --- |
| На Blink | 
* Chromium
* **Google Chrome**
* **Microsoft Edge**
* **Opera**
* Samsung Internet
* UC
* Vivaldi

 |
| На Gecko | 
* Conkeror
* **Firefox**
* GNU IceCat
* *Netscape Navigator*

 |
| На WebKit | 
* **Safari**
* surf

 |
| Іншыя | 
* Lynx
* w3m
* *Internet Explorer*
* *Mosaic*

 |
| Найбольш папулярныя браўзеры вылучаны **тоўстым** шрыфтам; *курсіў* — распрацоўка спынена |
**Хаім Ізраілевіч Мальцінскі** (7 жніўня 1910, Панявежыс, Літва — 8 лютага 1986, Тэль-Авіў) — беларуска-ізраільскі паэт, празаік, драматург.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і рамесніка. Вучыўся ў Віцебскім яўрэйскім педагагічным тэхнікуме (1927—1929). Скончыў Кіеўскі інстытут народнай адукацыі (1931). Працаваў у яўрэйскіх газетах «Юны ленінец» (1932—1933) і «Акцябэр» (1935—1937) у Мінску. Служыў у Чырвонай Арміі (1933—1934). У 1939 г. накіраваны ў Пінск, дзе працаваў у абласной газеце. З 1940 г. зноў у Мінску, у газеце «Чырвоная змена». З пачатку Вялікай Айчыннай вайны на фронце. Удзельнічаў у Сталінградскай бітве, у вызваленні Беларусі, Польшчы, над Берлінам быў цяжка паранены. Пасля вайны быў рэдактарам Беларускага дзяржаўнага выдавецтва (1946—1947), выдавецтва Яўрэйскай аўтаномнай вобласці (Бірабіджан, 1947—1951). У 1951 г. рэпрэсіраваны. У 1956 г. рэабілітаваны. Жыў у Намангане (Узбекістан), з 1960 г. — у Мінску. У 1975 г. выехаў у Ізраіль. Член Саюза пісьменнікаў СССР (1934—1974).

Узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны I і II ступеняў, Чырвонай Зоркі, медалямі.

Творчасць
---------

У рэспубліканскім друку выступаў з 1929 г. Пісаў на мове ідыш. Аўтар зборнікаў паэзіі «Як жыццё, дарагое» (Кіеў, 1931), «Бадзёрым крокам» (1936), «Без ценю» (1936), «Гады, гады мае» (Масква, 1973), кніг драматургіі «На вышцы» (1934), «Наш фарпост» (1935), «Каля саду» (1936), апавяданняў для дзяцей «Дзеці» (1933), кніжак вершаў для дзяцей «Наш хор» (1933), «Юны ленінец» (1934), «Брацікам і сястрычкам» (1939, 1962). На беларускай мове выйшлі кнігі вершаў і паэм «Поплеч з сынам усталі» (1963), «Родны дом» (1965), вершаў «На сонечным баку» (1967), «Мой добры голуб» (1970), паэма «Ёлка пад акном» (1967), «Аднаактовыя п’есы» (1964), кніжкі паэзіі для дзяцей «Навагодняя ёлка» (1939, 1948), «Вясёлыя вароты» (1972), «Кола дружбы» (1973).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Хаім Ізраілевіч Мальцінскі // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 12469831X · ISNI: 0000 0000 6683 0876 · LCCN: n85121489 · NUKAT: n2013151837 · VIAF: 55087609 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дзяржаўныя сяляне.
**Дзяржа́ўныя сяля́не** — сельскае феадальна-залежнае насельніцтва, якое жыло на дзяржаўных землях Вялікага Княства Літоўскага. Узнікла ў XIV стагоддзі з асабіста вольных сялян-абшчыннікаў і чэлядзі нявольнай, пасаджанай на зямлі вялікага князя. У склад дзяржаўных сялян уваходзілі таксама сяляне-слугі, асочнікі, бортнікі, конюхі і інш. Былі запрыгонены пры ажыццяўленні валочнай памеры. У XIV—XV стагоддзях на Беларусі велікакняжацкія землі шырока раздаваліся асобным феадалам і царкве, адначасова ў вялікага князя канцэнтраваліся землі ў выніку ліквідацыі ўдзельных княстваў. У канцы XVI стагоддзя зямельныя ўладанні вялікага князя (дамен) з дзяржаўнымі сялянамі падзелены на староствы і эканоміі. У XVII—XVIII стагоддзях з дзяржаўнымі сялянамі зліліся ніжэйшыя ваенныя слугі, якія жылі на гаспадарскіх землях (баяры). Напярэдадні падзелаў Рэчы Паспалітай ва ўсходняй Беларусі было каля 351 тыс. дзяржаўных сялян (1772), што складала 37,7 % ад усіх сялян. У цэнтральнай і заходняй Беларусі было каля 419 тыс. чалавек (1791), што складала 21,1 % ад усіх сялян.

Асноўнымі феадальнымі павіннасцямі дзяржаўных сялян у XV стагоддзі былі натуральны і грашовы аброк, у XVI — 1-й палове XVII стагоддзя паншчына, у 2-й палове XVII — пачатку XVIII стагоддзя чынш, з 2-й паловы XVIII стагоддзя ізноў паншчына. Супроць прыватнаўласніцкіх сялян дзяржаўныя сяляне мелі права скардзіцца на арандатараў і адміністрацыю старостваў і эканомій у каралеўскі асэсарскі суд. У XVII—XVIII стагоддзях антыфеадальная барацьба дзяржаўных сялян абвастрылася і часам мела характар узброеных паўстанняў, адным з прыкладаў іх ёсць Крычаўскае паўстанне 1743—1744 гадоў.

Крыніцы
-------

1. 1 2  ЭГБ 1996, с. 250.

Літаратура
----------

* *Павел Казлоўскі, Мар’ян Зайцаў.* Дзяржаўныя сяляне // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1996. — С. 250—251. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
Шаблон:Speciesbox

***Pinus parviflora*** — від сямейства хваёвыя (*Pinaceae*).

Батанічнае апісанне
-------------------

Іглічнае вечназялёнае дрэва, якое вырастае 15-25 м у вышыню і, як правіла, утварае высокую шырокую і густую канічную крону. Лісце (ігліца) іголкападобнае, сабрана ў пучкі па пяць, 5-6 см. Шышак 4-7 см даўжынёй, з шырокай круглявай луской; насенне 8-11 мм даўжыні, з зачаткамі крылцаў 2-10 мм.

Папулярнае дрэва бансай, а таксама вырошчваецца як дэкаратыўнае дрэва ў парках і садах. Карлікавы сорт «Adcock» атрымаў узнагароду Каралеўскага садаводчага таварыства.

Распаўсюджанне
--------------

Краіны распаўсюджання: Японія (Хакайда, Хонсю, Кюсю, Сікоку), Паўднёвая Карэя.

Спасылкі
--------

* *Від на сайце **www.conifers.org** Архівавана 16 листопада 2012.*

* *Conifer Specialist Group 1998. Pinus parviflora. У: МСОП 2012. Чырвоны спіс МСАП відаў, якія знаходзяцца пад пагрозай. Версія 2012.1. Архівавана 18 мая 2012.*

1. ↑  apps.rhs.org **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 24 грудня 2012. Праверана 15 липня 2012.
**Камянецкі дзяцінец** — драўляны дзяцінец у горадзе Камянец, заснаванага па загадзе валынскага князя Уладзіміра Васількавіча ў 1276 годзе. Ад умацаванняў захавалася толькі знакамітая Камянецкая вежа 1280-х гадоў пабудовы, якая адносіцца да вежаў валынскага тыпу.

Паводле Іпацьеўскага летапісу, Камянец быў » ссечаны "майстэрскім горадабудаўніком Алексай, пасланым Уладзімірам Васількавічам для ўмацаванняў паўночных межаў княства і процідзеяння набегам літоўцаў. Алекса не толькі паставіў горад, але і перад гэтым абраў месца на левым беразе ракі Лясной, на якім ён будзе пабудаваны і якое, як абвяшчае летапіс, вельмі палюбілася князю. У дзядзінцы пасля знаходзіўся княскі церам. Неўзабаве пачалося ўзвядзенне Камянецкай вежы вышынёй 30 м, якая дазваляла весці абстрэл найбольш небяспечнага ўчастка каля брамы. Дзякуючы сваёй добрай захаванасці цагляная і круглая ў плане (з дыяметрам 13,5 м) вежа займае выключнае месца сярод помнікаў архітэктуры Беларусі як узор старажытнарускага абароннага дойлідства XIII стагоддзя.

Камянецкі дзяцінец меў невялікую плошчу (больш за 1 га) і насельніцтва 300-500 чалавек. Яго атачалі ахоўны роў, запоўнены вадой, і земляны вал з размешчанымі на ім драўлянымі ўмацаваннямі.

Пры абследаванні старажытнага гарадзішча ў 1970 годзе П. Ф. Лысенка знайшоў ганчарную старажытнарускую кераміку XIII—XIV стагоддзяў, шыферную прасліцу, абломкі шкляных бранзалетаў. Магчыма, умацаванні Камянца ўзводзіліся не на пустым месцы, а на больш старажытным паселішчы.

Літаратура
----------

* Куза А. В. Древнерусские городища X—XIII вв. Свод археологических памятников / Ред. А. К. Зайцев. Российский гуманитарный научный фонд.. — М.: Христианское издательство, 1996. — С. 155.
**Ге́ндар** (англ.: gender, ад лац.: genus «род») — сацыяльная катэгорыя, якая вызначае асаблівасці полавых паводзін і грамадскай стратэгіі асобы.

Пол і гендар
------------

Паняцце *гендарная роля* запазычаў з граматыкі і ўвёў у навукі пра паводзіны сексолаг Джон Мані, якому ў 1955 пры вывучэнні інтэрсексуальнасці і транссексуальнасці трэба было размежаваць агульнапалавыя ўласцівасці, пол як фенатып, ад сексуальна-генітальных, сексуальна-эратычных і сексуальна-пракрэатыўных якасцей. Затым яно стала шырока выкарыстоўвацца сацыёлагамі, юрыстамі і амерыканскімі феміністкамі.

У грамадскіх навуках і асабліва ў фемінізме «гендар» набыў вузейшае значэнне, пазначаючы «сацыяльны пол», гэта значыць сацыяльна вызначаныя ролі, ідэнтычнасці і сферы дзейнасці мужчын і жанчын, якія залежаць не ад біялагічных палавых адрозненняў, а ад сацыяльнай арганізацыі грамадства. Цэнтральнае месца ў гендарных даследаваннях займае праблема сацыяльнай няроўнасці мужчын і жанчын.

З пункту гледжання структурнай сацыялогіі, і ў поўнай адпаведнасці з традыцыяй Дзюркгейма, пол сам па сабе ёсць з’ява сацыяльная, таму выкарыстанне тэрміна «гендар» уяўляе сабой плеаназм, але яго выкарыстанне заклікана падкрэсліць, што гаворка ідзе пра сацыялагічны падыход да пытання пола, калі гаворка ідзе пра шырокую дыскусію.

У краінах, дзе развіта дакументарнае пацверджанне асобы, сацыяльны пол звычайна супадае з замацаваным у дакументах полам, гэта значыць з пашпартным полам, выключаючы выпадкі трансгендарнасці.

Звычайна ў грамадстве можна адрозніць два гендары — мужчынскі і жаночы, аднак набор гендараў бывае значна шырэйшы, у прыватнасці, у Тайландзе адрозніваюцца пяць гендараў, уключаючы катой і два гендары лесбіянак, якія адрозніваюцца маскуліннасцю і фемініннасцю. У чукчаў да канца XX стагоддзі адрозніваліся мужчыны-гетэрасексуалы, мужчыны-гетэрасексуалы, якія насілі жаночую адзежу, мужчыны-гомасексуалы, што насілі жаночую адзежу, жанчыны-гетэрасексуалкі і жанчыны, якія насілі мужчынскую адзежу. Пры гэтым нашэнне адзежы магло азначаць і выкананне адпаведных сацыяльных функцый.

Гл. таксама
-----------

* Гендарная роля
* Гендарная ідэалогія

Зноскі
------

1. 1 2  *Дугин А. Г.* «Социология пола (Структурная социология)» // «Структурная социология». — М. 2010.
2. ↑  А. Н. Максимов «Превращение пола»

| ⛭Чалавек разумны |
| --- |
| 
Анатомія •
Біялогія •
Знешні выгляд •
Гендар •
Генетыка •
Здароўе •
Мастацтва •
Гісторыя •
Культура •
Навука •
Зносіны •
Грамадства (тыпы) •
Паводзіны •
Правы •
Прырода •
Развіццё •
Розум •
Сексуальнасць •
Спорт •
Тэхналогія •
Цывілізацыя •
Чалавецтва •
Эвалюцыя •
Этыка
 |

| ⛭Галіны сацыялогіі |
| --- |
| Гендарная сацыялогія • Матэматычныя метады ў сацыялогіі • Сацыялогія горада • Сацыялогія ведаў • Сацыялогія навуковых ведаў • Сацыялогія навукі • Сацыялогія камунікацый • Сацыялогія культуры • Сацыялогія медыцыны • Сацыялогія моладзі • Сацыялогія адукацыі • Сацыялогія права • Сацыялогія псіхіятрыі • Сацыялогія рэлігіі • Сацыялогія сям’і • Сацыялогія працы • Сацыялогія кіравання • Палітычная сацыялогія • Эканамічная сацыялогія • Экасацыялогія • Этнасацыялогія |  |

Партал:* ЛГБТ
Праект **Радавод** — адкрытае шматмоўнае генеалагічнае дрэва, у якім кожны можа змяніць або дапоўніць любую сям'ю, любога чалавека і пабудаваць сваё ўласнае радавое дрэва. Радавод выкарыстоўвае праграмнае забеспячэнне MediaWiki ,якое свабодна распаўсюджваецца — тое ж, якое выкарыстоўваецца  Вікіпедыяй і іншымі праектамі Фонду Вікімедыя, але з уласніцкай (па сцвярджэнні аўтара, ужо некалькі гадоў — часова) надбудовай. Адной з пераваг Радавода пры параўнанні з аналагічнымі сайтамі (напрыклад, WikiTree) з'яўляецца аўтаматычная пабудова генеалагічных табліц на аснове уведзеных даных. Істотным недахопам радавод з'яўляецца немагчымасць раздрукоўкі поўнага радавога дрэва на паперы.

Радавод быў заснаваны ў верасні 2005 года групай распрацоўшчыкаў і энтузіястамі генеалогіі ў Кіеве, Украіна. Так як праект першапачаткова з'явіўся на Украіне, ён носіць даменнае імя rodovid, адбываецца ад украінскага словы «укр.: Родовід», што азначае «радавод».
Праект і ўсе даныя захоўваюцца на серверах у Кіеве, у адпаведнасці з ліцэнзіяй Creative Commons Attribution 2.5. Рухавічок сайта з'яўляецца  прапрыетарным праграмным забеспячэннем.

Запланаваны або меркаваны эфект
-------------------------------

* Даць магчымасць кожнаму жадаючаму (*па-за залежнасцю ад узросту, нацыі, колеру скуры, рэлігіі ці сацыяльнага становішча*) скласці сваё радавое дрэва і апісаць вядомае пра прозвішча і родзе, аднаўляючы і аб'ядноўваючы роднасныя сувязі, а магчыма і аднавіць гэтыя сувязі «з біблейскімі часамі і падоўжыць іх далей, у глыб гісторыі».
* Дапрацоўка новай версіі імпарту-экспарту GEDCOM (гатоўнасць 70% у маі 2010 г.).
* Стварэнне Геапартала
* Запуск новых лакалізацый

Станоўчыя моманты праекта
-------------------------

* Магчымасць вядзення дрэва адначасова на некалькіх мовах
* Бясплатнасць і адкрытасць праекта, што дазваляе некалькім сваякам далучыцца да адзінага дрэва і сумесна яго будаваць дыстанцыйна.

Крытыка
-------

* Немагчымасць капіравання і захавання сваіх запісаў у выглядзе файла.
* Няма магчымасці імпарту/экспарту файлаў GEDCOM, паказана, што дадзены сэрвіс «часова недаступны ў сувязі з абнаўленнем», гэта доўжыцца з 20 чэрвеня 2007 г.
* Удзельнікі Радавода не маюць магчымасць раздрукаваць плён сваёй працы ў выглядзе поўнага радавога дрэва.

Сувязь з Вікіпедыяй
-------------------

Праект створаны на аснове таго ж рухавічка MediaWiki, што і Вікіпедыя, але не з'яўляецца праектам фонду Вікімедыя, таму спасылкі ў артыкулах Вікіпедыі на запісы ў «Радаводзе» можна ставіць у агульным парадку ў раздзеле «Спасылкі».

Зноскі
------

1. ↑  History (англ.) на Радаводзе
2. ↑  Навіны на Радаводзе
3. ↑  GEDCOM import disabled temporarily: 20.06.2007

Спасылкі
--------

* Агульная загалоўная старонка (англ.)
* Беларускамоўная частка праекта (бел.)
* meta:Rodovid.org/ru (руск.)
**Ілья Мікалаевіч Шаламіцкі** (нар. 12 лістапада 1984, Мінск, Беларусь) — беларускі кёрлінгіст і тэнісіст. Майстар спорту Беларусі.

Кар’ера
-------

Займаецца кёрлінгам з 2001 года, гуляе на пазіцыі чацвёртага. Член нацыянальнай мужчынскай, змяшанай парнай і змяшанай зборных камандаў Беларусі.

Таксама прафесійна гуляе ў тэніс. Прафесійны трэнер па тэнісе.

Дасягненні
----------

**Чэмпіянат Беларусі па кёрлінгу сярод мужчын**

* **Сярэбраны прызёр (1)**: 2018

**Чэмпіянат Беларусі па кёрлінгу сярод змяшаных каманд**

* **Чэмпіён (1)**: 2018

**Чэмпіянат Беларусі па кёрлінгу сярод змяшаных пар**

* **Чэмпіён (3)**: 2016, 2019, 2020
* **Сярэбраны прызёр (1)**: 2018

**Адкрыты Кубак Беларусі па кёрлінгу**

* **Чэмпіён (1)**: 2018

Зноскі
------

1. ↑  *(unspecified title)* Праверана 8 мая 2022.
2. ↑  results worldcurling Праверана 0 чэрвеня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21705650'></a>
3. ↑  СБОРНЫЕ КОМАНДЫ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ
4. ↑  ILYA SHALAMITSKI — LIVE SCORES, RESULTS, FIXTURES

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Тэматычныя сайты | CurlingZone · ITF · Сусветная федэрацыя кёрлінга |
**Essa** — гурт крыўскага рытуальнага фальклору з Мінска. Створаны ў 2006 годзе Тодарам Кашкурэвічам.

Назва гурта паходзіць ад ракі Эса, якая цячэ на поўначы Беларусі, што з’яўляецца сакральным цэнтрам балцкай зямлі Крывіі. Творчасць гурта ёсць імкненне да традыцыйнай манеры спеву і грання, якое, аднак, больш імправізацыя, чым дакладнае капіраванне аўтэнтычных узораў. Такім чынам музыкі перадаюць сваё разуменне сакральнай музычнай традыцыі этнасу. Essa прэзентуе музычную традыцыю аднаго этнакультурнага рэгіёна — паўночнай Беларусі (Крыўя, Нальшчаны) і ўсходняй Літвы (Аўкштайція, Дзукія). Асноўны аўтэнтычны рэпертуар гурта грунтуецца на спевах адной вёскі — Велеўшчына Лепельскага раёна, якая знаходзіцца на беразе ракі Эса.

Вось як бачаць сэнс сваёй творчасці самі музыкі: "*Мы — вернікі старой, дзядоўскай веры. Мы вызнаем пракаветную тутэйшую традыцыю, што засталася спадчынай ад продкаў. Вера, вернасць — не з’яўляецца прамінулымі слядамі ў гісторыі, дух зямлі, дух народу будзе жыць датуль, дакуль будзе гучаць гэтая музыка. Essa — гэта наша рэлігія!"*

Essa з’яўляецца «жывым» гуртам. Першы выступ адбыўся на прэзентацыі слоўніка «Беларуская міфалогія». 15 красавіка 2004 года гурт браў удзел у першым Zlocie Dudziarzy Europy (2004, Познань, Польшча), міжнародных музычных фэстах Regioo (2006, Тарту, Эстонія), MJ (2008, Зарасай, Літва) і інш. Essa з’яўляецца пастаянным удзельнікам міжнароднага фестывалю этнічнай і неафолкавай музыкі Crivia Aeterna. Гурт актыўна выступае ў Літве, Эстоніі. Выступ гурта таксама можна было пабачыць 24 студзеня 2009 года на прэзентацыі другога нумара альманаху DRUVIS, які выдаецца Цэнтрам этнакасмалогіі КРЫЎЯ ў мінскім Палацы мастацтва. Таксама Тодар Кашкурэвіч з’яўляецца лідарам і адным з заснавальнікаў Цэнтра этнакасмалогіі КРЫЎЯ.

У 2016 годзе выдадзены дэбютны альбом «Niamiha». У запісе ўдзельнічаў саксафаніст з Вільні Петрас Вішняўскас.

Дыскаграфія
-----------

* Niamiha (2016)

Склад гурта
-----------

* Тодар Кашкурэвіч — дуда
* Вольга Дзядовік-Кашкурэвіч — спеў, жалейка

### Былыя ўдзельнікі

* Святлана Клепікава — спеў, жалейка, канклес

Зноскі
------

1. ↑  Гурт Essa выдаў дэбютны альбом "Няміга" Архівавана 31 студзеня 2017. / Радыё Рацыя
2. ↑  Essa выдала сумесны альбом зь легендай летувіскага джазу (+слухаць) / Experty.by

Спасылкі
--------

* Тодар Кашкурэвіч: «Ня хочам вёску, хочам жыць агрэсіўна» (Фота, відэа) / Інтэрв’ю для Тузін гітоў
* Відэзапіс выступу на Дударскім фэсце 2008
**Іван Фёдаравіч Хмарун** (8 сакавіка 1916, в. Баравікі, Светлагорскі раён, Гомельская вобласць — 13 лістапада 1998) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

Біяграфія
---------

Дзяцінства прайшло ў в. Баравікі, тут скончыў 7 класаў. З 1930 па 1937 гады працаваў сталяром на будаўнічай базе Шацілкаўскай суднаверфі. У 1937 годзе прызваны на ваенную службу, удзельнічаў у вызваленні Заходняй Беларусі, вайне СССР з Фінляндыяй, вызваленні Бесарабіі.

Скончыў Омскае артылерыйскае зенітнае вучылішча. Служыў на Далёкім Усходзе. З 1942 года на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Удзельнік Сталінградскай бітвы, баёў пад Харкавам. Пасля капітуляцыі Германіі ўдзельнічаў у баях з Японіяй. Дэмабілізаваўся ў 1946 годзе.

Працаваў у Мазыры дыспетчарам Воблнарыхтзерне, у Баравіках — брыгадзірам будаўнічай брыгады. У 1950 годзе прыязджае ў Шацілкі (цяпер г. Светлагорск), з 1954 года брыгадзір будаўнічай брыгады, будаваў Васілевіцкую ДРЭС. У 1962 годзе ўзначаліў брыгаду будаўнікоў будтрэста № 20. Брыгада І. Ф. Хмаруна першай у горадзе заваявала званне «Брыгада камуністычнай працы», ёй даручалі самыя адказныя аб’екты: яна будавала першую і другую чаргі завода штучнага валакна, першыя корпусы цэлюлозна-кардоннага камбіната, жылыя дамы.

Узнагароды
----------

Звання Героя Сацыялістычнай Працы атрымаў 11 жніўня 1966 года. Узнагароды: ордэн Леніна (1966), медалі «За перамогу над Германіяй», «За перамогу над Японіяй», «Ветэран працы», юбілейныя медалі.

У 1981 годзе пастановай Прэзідыума Светлагорскага гарвыканкама было прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін г. Светлагорска».

Зноскі
------

1. ↑  Ці пагодзіцца райвыканкам даць школам імёны замест лічбаў? Архівавана 11 мая 2021.

Спасылкі
--------

* Хмарун Іван Фёдаравіч (1916/03/08-1998/11/13) Герой Сацыялістычнай Працы
Нацыянальная бібліятэка Бутана
**Бутанская нацыянальная бібліятэка** (NLB) — бібліятэка, знаходзіцца ў Тхімпху, сталіцы Бутана. Бібліятэка была заснавана ў 1967 годзе з мэтай захавання і распаўсюджвання багатай культурнай спадчыны Бутана. Бібліятэка знаходзіцца на ўсходнім баку ракі каля Бутанскага музея тэкстылю.

Гісторыя
--------

Бібліятэка была адкрыта ў 1967 годзе па ініцыятыве каралевы Ашы Пунцо Чадэн (1911-2003), першапачаткова ў бібліятэку была змешчана невялікая калекцыя каштоўных тэкстаў. Першапачаткова бібліятэка змяшчалася ў цэнтральнай вежы Ташычо-дзонга. Па меры росту калекцыі бібліятэку прыйшлося змясціць у асобнае памяшканне ў раёне Чангангкха ў Тхімпху. 

Па праекце быў пабудаваны чатырохпавярховы васьмівугольны комплекс у традыцыйным стылі дзонга, урад змог забяспечыць будаўніцтва без прыцягнення замежных спонсараў і інвестараў. 

23 лістапада 1984 г. Дылга Кх'енце Рынпочэ правёў ўрачыстае асвячэнне новага памяшкання.

Нацыянальныя архівы
-------------------

Дадатковы двухпавярховы будынак з 2004 года быў абсталяваны пад нацыянальныя архівы, у якім захоўваюцца бягучыя дакументы дзяржавы. Па дамоўленасці з Даніяй (2000) архівы былі забяспечаны сучасным абсталяваннем для абароны дакументаў ад агню, падтрымання умоў захоўвання, тэмпературы і вільготнасці. 

Банк нацыянальнай памяці змяшчае старыя дакументы, лісты і фатаграфіі, частка з якіх таксама мікрафільмуецца. 

Плануецца таксама пашырыць падзел аўдыёзапісаў і відэазапісаў з мэтай захавання традыцый краіны.
**Міхаіл Андрэевіч Жданоўскі** (н. 6.4.1939, г. Краснадар, Расія) — беларускі рэжысёр, сцэнарыст дакументальнага кіно. 

Скончыў Усесаюэны дзяржаўны інстытут кінематаграфіі ў Маскве (1972). 3 1971 на к/студыі «Беларусьфільм», з 2001 мастацкі кіраўнік студыі «Летапіс» к/студыі «Беларусьфільм».

Рэж. дакум. фільмаў: «Каралеў я не іграла» (1983), «Цавед Танем. Арменія. Фрагменты трагедыі» (1989), «Дарога на Курапаты» (1990), «Con anima. 3 душой» (1992), «Жаваранкі Беларусі», «Успамін аб Мікалаю Равенскім» (абодва 1993), «Сцежка, сцежачка, дарога» (1994), «На кожны гук ёсць рэха на зямлі» (1997), «Дзеці ветру, дзеці зямлі» (2003), «Цытадэль (Храм на граніцы)» (2004), «Ва ўсе дні» (2007) і інш. Дзяржаўная прэмія Беларусі (1994).

Літаратура
----------

* *Д. М. Гіргель.* Жданоўскі Міхаіл Андрэевіч // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2012. — Т. 3. — 688 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0662-8.
**Радыятар ацяплення**, батарэя ацяплення -- прылада, якая перадае цяпло ад цепланасіцеля ў памяшканне. Радыятары бываюць:

* чыгунныя секцыйныя;
* алюмініевыя секцыйныя;
* біметалічныя секцыйныя;
* сталёвыя трубчастыя
* сталёвыя панельныя

Класіфікацыя
------------

### Чыгунныя секцыйныя радыятары

Класічным прыкладам чыгуннага радыятара з'яўляецца мадэль МС-140"-"гармошка, вядомая многім пакаленням расіян.. Чыгунныя радыятары вядомыя і многім пакаленням беларусаў. Яны выкарыстоўваюцца ў шматпавярховых будынках, таму што магутныя і ўстойлівыя к цяжкім умовам службы

### Алюміневыя секцыённыя радыятары

Гэта лёгкія, элегантныя секцыённыя радыятары з добрай, дзякуючы высокай цеплаправоднасці алюмінія цеплааддачай.
Секцыі вырабляюць метадам ліцця пад ціскам або экструдзіраваннем. Кожная секцыя мае верхні і ніжні калектары, злучаныя вертыкальным каналам, і арабрэнне, арганізуючае канвекцыённыя патокі паветра ўздоўж секцыі, што як раз і забяспечывае аптымальнае размеркаванне цяпла ў памяшканні.

### Біметалічныя секцыённыя радыятары

Ад літых алюміневых радыятараў іх адрознівае наяўнасць сталёвых праводзячых каналаў, залітых у алюміневам арэбрэнні і прызначаных шматкратна ўзмацніць трываласць канструкцыі. Спосабаў рэалізацыі гэтай ідэі два. У першым выпадку вырабляеца сталёвы каркас (дакладней было бы сказаць --
радыятар), які заліваецца ў алюміній. Такім вобразам, вада кантакціруе толькі са сталлю

### Сталёвыя трубчатыя радыятары

У іх верхні і ніжні калектары злучаны радам вертыкальных сталёвых трубак (да 4 і нават 6 у раду бяз арабрэння. Злучэнне выконваюць з дапамогай напрасоўкі або зваркі, што некалькі ўдаражает кошт, зато дазваляе атрымаць прыборы вышынёй да 3 м. Радыятары могут быць як секцыённымі (трубкі сабраныя ў секцыі, каторыя зварваюцца паміж сабой у гармошку), так і несекцыённымі (трубкі ввараны па даўжыне калектара)

### Сталёвыя панэльныя радыятары

Гэта высокаэфектыўныя цеплавыя прыборы, разлічаныя на ў большасці выпадкаў на працоўны ціск ад 6 да 8,7 атмасфер і апрасовачны -- да 13 атмасфер. Их рэкамендуецца выкарыстоўваць у індывідуальным і малапавярховым будаўніцтве, а пры наяўнасці індывідуальнага цеплавога пункта -- у будынках любой павярховасці.

Зноскі
------

1. ↑  журнал "Идеи вашего дома" номер 9, 2007 стр. 198
2. ↑  журнал "Идеи вашего дома" номер 9, 2007 стр. 199
3. ↑  журнал "Идеи вашего дома" номер 9, 2007 стр. 200
4. 1 2  журнал "Идеи вашего дома" номер 9, 2007 стр. 202

Гл. таксама
-----------

* Абагравальнік
* Каларыфер
| * Г
* Р
* П
Неўска-Васілеастроўская лінія |
| --- |
|  умоўныя абазначэнні

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Бегавая  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Зеніт  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Прыморская  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Васілеастроўская  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 
 | 
 |  |  |

 |  | Гасціны двор  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 
 | 
 |  |  |

 |  | Маякоўская  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 
 | 
 |  |  |

 |  | Плошча Аляксандра Неўскага  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Елізараўская  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Ламаносаўская  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Пралетарская  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Абухава  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Рыбацкае  |

 |

**«Прыморская»** (руск.: Примо́рская) — станцыя Пецярбургскага метрапалітэна. Канцавая станцыя Неўска-Васілеастроўскай лініі. Самая заходняя станцыя метрапалітэна ў Расіі і ў Пецярбургу (самай ўсходняй з’яўляецца «Залатая ніва» Новасібірскага метрапалітэна).

Станцыя адкрыта 28 верасня 1979 года ў складзе ўчастка «Васілеастроўская» — «Прыморская». Назва атрымала з-за блізкага размяшчэння ад берага Фінскага заліва. У праекце станцыя насіла назвы «Востраў Дзекабрыстаў» і «Узмор’е». Пасажыраплынь у «гадзіны пік» складае прыблізна 10 тыс. чалавек у гадзіну.

Зноскі
------
***Polytela*** - род молей з сямейства {{bt-bellat|Соўкі{{!}}совак|*Noctuidae*}}, вылучаны Ахілам Генэ ў 1852 годзе. Від распаўсюджаны па ўсім Старым Свеце.

Апісанне
--------

Вочы валасатыя. Хабаток добра развіты. Пальпы прамыя (пашыраны наперад) і груба лускаватыя, дзе трэці членік кароткі. Вусікі вельмі простыя. Грудная клетка і брушка без пучкоў і галёнкі без шыпоў.

Віды
----

 Вусень {{bt-bellat||*Polytela gloriosae}} у* Індыі
* *{{bt-latbel||Polytela chrysospila|}}* Walker, 1865
* *{{bt-latbel||Polytela cliens|}}* (Felder & Rogenhofer, 1874)
* *{{bt-latbel||Polytela florigera|}}* Guenée, 1852
* *{{bt-latbel||Polytela gloriosae|}}* (Fabricius, 1775)

* *Pitkin*. Search results Family: Noctuidae **(нявызн.)**. *Butterflies and Moths of the World*.  Natural History Museum, London.
* *Savela*. *Polytela* Guenée, 1852 **(нявызн.)**. *Lepidoptera and Some Other Life Forms*. Праверана January 22, 2019.

1. ↑  Hampson, G. F. (1894). *The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma: Moths Volume II*. Taylor and Francis – via Biodiversity Heritage Library.
**Сусіё** (ісп.: Río Sucio) ("брудная") — рака на поўначы Коста-Рыкі. Бярэ пачатак на заходнім схіле вулкана Ірасу на вышыні 3 000 м і цячэ на поўнач, упадае ў раку Сарапікі паўночней горада Пуэрта-В'еха. Даўжыня — 85 км.

Адметнай рысай ракі з'яўляецца ярка аранжавы колер вады, за які яна і атрымала сваю назву. Пры выхадзе з гор русла ракі раздвойваецца, адбываецца біфуркацыя і ўтвараецца яшчэ адна рака — Чырыпа.

У верхнім цячэнні з'яўляецца натуральнай мяжой паміж правінцыямі Сан-Хасэ, Картага і Лімон, ніжняе цячэнне знаходзіцца ў правінцыі Эрэдзія.
Працякае праз нацыянальны парк Браульё-Карыльё. Сярод турыстаў папулярны рафтынг па рацэ.

Асноўныя прытокі — рэкі Хандура і Сан-Хасэ (левыя).

Спасылкі
--------

* Карта Коста-Рыкі
**Пацір Доньі Уракі** (ісп.: Cáliz de doña Urraca) — оніксавы пацір, інкруставаны каштоўнымі камянямі, які, як мяркуецца, з’яўляецца Святым Пацірам  (англ.) (бел. чарай, з якой Ісус піў і служыў Святое Прычашчэнне. Ён належаў Урацы Саморскай  (руск.) (бел. дачцэ Фердынанда Вялікага  (руск.) (бел..

Размяшчэнне
-----------

Чара захоўваецца ў Базіліцы Святога Ісідора  (англ.) (бел. ў Леоне, Іспанія, дзе па меркаванні гісторыкаў знаходзіцца ўжо з XI стагоддзя.

Публікацыя «Los Reyes del Grial» (бел.: Цары Грааля) у сакавіку 2014 года, у якой сцвярджаецца, што чаша — гэта Святы Грааль, прывяла да таго, што супрацоўнікі музея ў базіліцы выключылі чару з экспазіцыі, заявіўшы, што натоўпы, якія жадаюць наведаць музей, былі занадта вялікімі, каб з імі справіцца. Музей цяпер выстаўляе чару ў асобным пакоі ў вежы побач са старой бібліятэкай.

Гісторыя і падабенства на Святы Грааль
--------------------------------------

Аўтары і даследчыкі Маргарыта Торэс  (ісп.) (бел. і Хасэ Артэга-дэль-Рыа  (ісп.) (бел. якія апублікавалі сваю кнігу «The Kings of the Grail» у сакавіку 2014 года, сцвярджаюць, што яны прасачылі паходжанне чары да раннехрысціянскай  (руск.) (бел. абшчыны ў Іерусаліме.

Даследчыкі сцвярджаюць, што пацір быў дастаўлены ў Каір мусульманскімі вандроўнікамі і быў дараваны эміру на іспанскім ўзбярэжжы за дапамогу ахвярам голаду ў Егіпце. Адтуль, чара перайшла ва ўладанне Фердынанда Вялікага  (руск.) (бел. бацькі Уракі Саморскай  (руск.) (бел. як прапанова міру ад андалузскага правіцеля.

Даследчыкі мяркуюць, што чара была зроблена паміж 200 года да н.э. і 100 годам н.э. Па словах Торэс: «адзіная чара, якая можа лічыцца чарай Хрыста, — гэта той келіх, які зрабіў падарожжа ў Каір, а затым з Каіра ў Леон — і гэта тая самая чара».

Археолагі імкнуліся як мага хутчэй развеяць аргументы Торэс і дэль-Рыа, паказваючы на тое, што каля 200 розных келіхаў і чараў па ўсёй Еўропе «змагаюцца за тытул». Дзіярмайд МакКалах  (англ.) (бел. прафесар гісторыі Царквы ў Оксфардскім універсітэце, заявіў, што прэтэнзіі былі «ідыёцкімі». Аўтары выказалі няўпэўненасць у тым, ці выкарысоўваў Ісус на самай справе чару.

Зноскі
------

1. 1 2 3  *Historians claim Holy Grail is in church in Leon, northern Spain* Архівавана 6 мая 2014. by Bob Fredericks (News.com.au, 1 April 2014)
2. ↑  *Historians identify 'Holy Grail' as goblet in Spanish museum, new book says* by Joel Landau (New York Daily News, 31 March 2014)
3. ↑  *No rabbits guarding this «Holy Grail»* by Tom Whipple (The Australian, 1 April 2014)
4. ↑  *Spanish historians claim to have found Holy Grail* by Guy Hedgecoe (Irish Times, 28 March 2014)

Літаратура
----------

* *Ortega Del Río, José Miguel; Torres Sevilla-Quiñones De León, Margarita Cecilia*. «Los Reyes del Grial» (2014). Cordelia. ISBN 9788415973294

Спасылкі
--------

* *Музей Сан-Ісідора-дэ-Леон*
**«За Беларусь!»** — слоган, які шырока выкарыстоўваецца ўладамі Беларусі і тымі, хто падтрымлівае іх. Ужываецца ў сацыяльнай ракламе, як назва разнастайных канцэртаў і іншых акцый і да т. п. Гэтыя два словы застаюцца нязменнымі, але да іх часта дадаюць іншыя, напрыклад, «За моцную і квітнеючую Беларусь». Слова «за» набрана загалоўнымі літарамі і афарбавана ў колеры дзяржаўнага сцяга Беларусі.

Рэспубліканскі каардынацыйны савет кіраўнікоў палітычных партый і грамадскіх аб’яднанняў (РКСКППГА) ужываў выраз у заявах напярэдадні прэзідэнцкіх выбараў 2001 года. Слоган выкарыстоўваўся і падчас агітацыі перад рэферэндумам 2004 года аб унясенні паправак у Канстытуцыю Беларусі, якія здымаюць абмежаванне на колькасць прэзідэнцкіх тэрмінаў.
Нягледзячы на нейтральнасць самога тэксту, некаторымі гэты лозунг успрымаецца як звязаны з кіраваннем А. Р. Лукашэнкі і такі, што выказвае яму падтрымку.

Зноскі
------

1. ↑  За моцную i квiтнеючую Беларусь **(нявызн.)**(недаступная спасылка — *гісторыя* ). *Улада і грамадства*.  Звязда, № 182 (24298) (5 верасня 2001). Праверана 13 снежня 2011.

Спасылкі
--------

* Толькі За! **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 11 чэрвеня 2017. — фотаздымкі розных рэкламных шчытоў з лозунгам.
**«Кало́сьсе»** — літаратурна-мастацкі альманах Таварыства Вольных Літаратараў.

Заснаваны ў 1993 годзе. Першы нумар выйшаў у Пастаўскай друкарні. Галоўны рэдактар — Алесь Аркуш. Сталымі аўтарамі часопіса з’яўляюцца Вінцэсь Мудроў, Юрый Гумянюк, Ігар Сідарук, Сяргей Шыдлоўскі. У 2006 годзе выйшаў 11 нумар альманаху.

Часопіс друкаваў мастацкія творы, ад якіх з розных прычынаў адмовіліся дзяржаўныя літаратурныя выданні. Не менш за палову аб’ёму нумароў часопіса складалі творы рэгіянальных аўтараў. Альманах аказваў падтрымку пісьменнікам-нонканфармістам.

У артыкуле «Antonim», прысвечаным першаму нумару часопіса, адзначаецца, што ён працягвае справу віленскага «Калосся», адзін з чытачоў якога (Іван Фурсевіч) нават стаў адным з аўтараў альманаха. У рэцэнзіі на дзясяты нумар альманаха адзначаецца, што ў выпуску ўспаміны і артыкулы жывых літаратараў чаргуюцца з творамі мёртвых пісьменнікаў.

Зноскі
------

1. ↑  *Алесь Аркуш.* З гісторыі полацкага самвыду (1971—1996 гг.) // *Недзяржаўная выдавецкая дзейнасць у Беларусі: гісторыя і сучаснасць : матэрыялы Міжнароднай навукова-практычнай канферэнцыі (Мінск, 3—4 кастрычніка 1996 г.)*. — Мінск: Тэхналогія, 1997. — С. 26.
2. ↑  *Алесь Аркуш.* Дзесяць гадоў без Галоўліту // *Правінцыя*. — 2000. — № 1—2.
3. ↑  *Ahladalnik.* Antonim // *Naša Niva*. — 1993. — № 18. — С. 4.
4. ↑  *Аксана Бязлепкіна.* Маладзёжны літаратурны рух у Беларусі напрыканцы ХХ ст.: Таварыства Вольных Літаратараў // *Роднае слова*. — 2005. — № 4 (208). — С. 97.
5. ↑  *Павал Абрамовіч.* Краіна мёртвых паэтаў // *ARCHE Пачатак*. — 2007. — № 1—2 (53). — С. 223—226. Архівавана з першакрыніцы 27 чэрвеня 2021.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт часопіса **(нявызн.)**. Праверана 28 чэрвеня 2021.
* Калосьсе **(нявызн.)**.  Kamunikat.org. Праверана 18 верасня 2020.
**Саюз за нацыянальны прагрэс** (фр.: Union pour le Progrès national, УПРОНА) — палітычная партыя Бурундзі дамінуючая роля ў якой належала тутсі. У 1981 была прынятая першая канстытуцыя Бурундзі, згодна з якой кандыдатам на вышэйшую пасаду можа быць толькі лідар адзінай легальнай палітычнай арганізацыі краіны — Саюза за нацыянальны прагрэс.

Пасля абвяшчэння незалежнасці, у кіруючай партыі ўзніклі рознагалоссі. Частка лідараў хуту выступалі за правядзенне ў краіне рэформ і за палітычны саюз з Руандай і Бельгіяй, а шавіністычна настроеныя тутсі былі супраць прадастаўлення хуту роўных з імі правоў.