**«Вялікі марш вяртання»** або **Сутыкненні на мяжы Ізраіля з сектарам Газа** — кампанія масавых антыізраільскіх выступленняў палесцінцаў на мяжы паміж Сектарам Газа і Ізраілем, арганізаваная рухам ХАМАС вясной 2018 года. Кампанія была запланавана і працягвалася на працягу шасці тыдняў, з 30 сакавіка 2018 года, гадавіны «дня Зямлі», і да 15 мая 2018 года, 70-ы Дзень Накба.

Згодна з кантраляваным ХАМАС «Палесцінскім інфармацыйным цэнтрам», ХАМАС назваў гэтую кампанію выступленняў «Вялікім маршам вяртання» з тым, каб прыцягнуць увагу да права ўсіх пакаленняў палесцінцаў на вяртанне на тэрыторыі, якія сталі 70 гадоў таму Ізраілем.

Сотні дэманстрантаў (30 сакавіка), агульная колькасць якіх склала ад 30 да 50 тысяч чалавек, пачынаючы з 30 сакавіка, уступалі ў сутычкі з вайскоўцамі Арміі абароны Ізраіля ля раздзяляльнага бар’еры на мяжы, закідваючы іх камянямі і бутэлькамі з запальнай сумессю і спрабуючы пашкодзіць загароды. У адказ арміяй былі ўжыты вадамёты і іншыя сродкі для разгону дэманстрацый, а ў шэрагу выпадкаў — і агонь на паразу, што прывяло да дзесяткаў чалавечых ахвяр сярод удзельнікаў маршу. Мінімум двое з іх былі забіты ў перастрэлцы пры спробе наблізіцца да бар’ера з агнястрэльнай зброяй.

Савет Бяспекі ААН на надзвычайным пасяджэнні 31 сакавіка 2018 года асудзіў ужыванне гвалту ў сектары Газа. Ізраіль, са свайго боку, абвяргае абвінавачванні ў непрапарцыянальным прымяненні сілы, настойваючы на ​​тым, што ён дзейнічае ў рамках закона і выкарыстоўвае зброю, каб «не дапусціць ўварвання шматтысячных натоўпаў, нацэленых на забойствы і здзяйсненне тэрактаў».

Рэгулярныя сутыкненні з ізраільскай арміяй у рамках «Маршу вяртання», працягваліся на мяжы сектара з Ізраілем і ў 2019 годзе, дасягаючы найбольшага размаху па пятніцах. Па меры набліжэння гадавіны «Маршу», па даных ізраільскіх СМІ, актывізавалася і «дзейнасць баевікоў», якая суправаджалася запускам паветраных шароў з выбуховымі і/або лёгкаўзгаральнымі рэчывамі ў бок тэрыторыі Ізраіля і нападамі на яго ваенных.

Перадгісторыя
-------------

Пачатак масавай акцыі ў сектары Газа 30 сакавіка 2018 года было прымеркавана да «Дня зямлі», які ўсталяваны ў памяць пра шэсць арабаў, якія загінулі ў 1976 годзе ў ходзе гвалтоўных пратэстаў, накіраваных супраць экспрапрыяцыі ўрадам Ізраіля сотняў зямельных надзелаў ізраільскіх арабаў у Галілеі. Мэтай маршу было нагадаць пра лёс палесцінскіх бежанцаў, якія, ратуючыся ад ізраільскіх войскаў, страцілі свае зямельныя ўчасткі і цяпер жывуць у розных краінах свету. Палесцінскія бежанцы, колькасць якіх разам з нашчадкамі ацэньваецца ў 5 мільёнаў, цяпер дамагаюцца права на вяртанне ў свае дамы, кінутыя калісьці на тэрыторыі Ізраіля. Гэта лічыцца непрымальным у Ізраілі, дзе мяркуюць, што дадзеная праблема павінна вырашацца ў рамках стварэння палесцінскай дзяржавы ці праз асіміляцыі ў месцах цяперашняга пражывання палесцінскіх бежанцаў. У самым сектары Газа, паводле ацэнак ААН, бежанцы і іх нашчадкі складаюць за 1,3 млн з 2 млн яго жыхароў. Завяршэнне маршу яго арганізатарамі планавалася на 15 мая 2018 года, калі палесцінцы штогод адзначаюць Накбу — дзень нацыянальнай «катастрофы», якая адбылася ў выніку Араба-ізраільскай вайны (1948—1949) і наступных падзей.

Сярод канкрэтных палітычных прычын правядзення Марша вяртання менавіта ў 2018 годзе актывіст арганізацыі «Сацыялістычная барацьба» Яша Кігель паказваў, што ізраільская дзяржава і ўрад Нетаньяху адзначалі 70-годдзе Дзяржавы Ізраіль без якіх-небудзь згадак пра правы палесцінцаў, а таксама перанос пасольства ЗША з Тэль-Авіва ў Іерусалім. Ізраільскія сацыялісты звярталі ўвагу на «невыносныя» ўмовы жыцця насельніцтва сектара Газа, дзе электрычнасць уключаюць толькі на 4 гадзіны ў дзень, 95% водных рэсурсаў Сектара непрыдатныя для піцця, беспрацоўе дасягнула 40%, прычым сярод людзей малодшай 30 гадоў — 60 %. Заахвочвальнымі прычынамі да правядзення Марша вяртання гэтымі ж крыніцамі названы таксама рэгулярныя абстрэлы ізраільскай арміяй палесцінскіх рыбакоў у Міжземным моры, палестынскіх земляў побач з загараджальным бар’ерам.

Храналогія падзей
-----------------

На мяжы сектара Газа і Ізраіля, 15 мая 2018.
Палесцінцы адцягваюць сарванае памежную агароджу паміж Ізраілем і Газай, 15 мая 2018.
30 сакавіка 2018 года па закліку ХАМАС пасля паўдзённай малітвы ад 30 да 50 тысяч палесцінцаў выйшлі на «Вялікі марш вяртання», які разгарнуўся пад лозунгамі салідарнасці з бежанцамі, жадаючымі вярнуцца ў свае дамы ў межах сучаснага Ізраіля. Найбольш рашучыя актывісты ў шасці месцах выйшлі да плота на мяжы сектара Газа, якую Ізраіль загадзя абвясціў «закрытай ваеннай зонай». Яшчэ напярэдадні Армія абароны Ізраіля, атрымаўшы разведданыя аб рыхтуемым маршы, размясціла па перыметры плота некалькі баявых брыгад, задзейнічала бранятэхніку, беспілотнікі і верталёты. Паводле мясцовых СМІ, загінула як мінімум 15 палестынцаў
. У сваім звароце да прысутных ля мяжы, лідар ХАМАС Ісмаіл Ханія сказаў: *«Мы не саступім ні адной пядзі палесцінскай зямлі. Для Палесціны няма альтэрнатывы і няма ніякага іншага рашэння, акрамя вяртання тэрыторый»*.

У ходзе маршу сотні маладых дэманстрантаў спрабавалі пашкодзіць памежныя загароды, падпаленымі покрыўкамі, шпурлялі камяні і бутэлькі з запальнай сумессю. Ізраільскія вайскоўцы адказвалі спецсродкамі і агнём на паражэнне па «галоўным завадатарам». У другой палове дня двое ўзброеных членаў ХАМАС аддзяліліся ад натоўпу і паспрабавалі наблізіцца падзяляльнага бар’ера, адкрыўшы агонь па ізраільцянам. У выніку перастрэлкі, яны былі забіты, а іх целы перапраўлены на ізраільскую тэрыторыю. У першы дзень маршу, згодна медыцынскім справаздачам Газы, загінулі 14 дэманстрантаў і 1200 былі паранены. Прэс-сакратар ізраільскага войска Ронен Манліс абвінаваціў ісламісцкія ўлады сектара ў «цынічным выкарыстанні» жанчын і дзяцей у сваіх палітычных мэтах і паведаміў, што «ўсё, хто загінуў — мужчыны ва ўзросце ад 18 да 30 гадоў ». Паводле прадстаўленых 1 красавіка ізраільскіх даных, мінімум 10 з 14 загінулых былі і раней звязаны з тэрарыстычнай дзейнасцю і былі забіты падчас падобных дзеянняў 30 сакавіка.

30 сакавіка 2018 года стаў самым кровапралітным днём ізраільска-палесцінскага канфлікту з часу аперацыі «Непарушная скала» (2014)[be-tarask].

6 красавіка паводле інфармацыі, апублікаванай ТАСС, да памежнай паласы палесцінскія моладзевыя актывісты даставілі каля 10 тыс. шын і падпалілі іх для таго, каб дэзарыентаваць падраздзялення ізраільскай арміі і ўскладніць агляд ізраільскім снайперам, якія занялі баявыя пазіцыі па лініі мяжы. Армія абароны Ізраіля ўжывала беспілотныя лятальныя апараты для скіду на дэманстрантаў бомбаў са слёзатачывым газам, выкарыстоўваліся і магутныя вадамёт. З пачатку сутыкненняў да 7 красавіка 2018, па даных прадстаўніка Міністэрства аховы здароўя, у кантраляваным рухам ХАМАС анклаве Ашраф аль-Кедра (прадстаўленымі парталам Palinfo) ахвяры сярод палесцінцаў — каля 30 чалавек, сярод ізраільскіх ваенных ахвяраў няма.

14 мая, у дзень, калі пасольства ЗША ў Ізраілі было насуперак пратэстам палесцінцаў перанесена з Тэль-Авіва ў Іерусалім, у памежных сутыкненнях па даных Міністэрства аховы здароўя аўтаноміі, загінулі больш за 60 чалавек, у асноўным актывісты ХАМАС. Ізраільскі бок накіраваў у сектар Газа канвой з медыкаментамі, які кіраўніцтва ХАМАС адмовілася прыняць, абвясціўшы прапагандысцкім трукам; аналагічныя гуманітарныя грузы, накіраваныя ААН і ПНА, былі прыняты.

Па стане на 2 чэрвеня 2018 года, з пачатку «Маршу вяртання», па падліках палесцінскіх медыкаў, загінулі 119 жыхароў сектара Газа, 13,3 тысячы чалавек пацярпелі ад куль і газу, 300 параненых знаходзіліся ў цяжкім стане. Сярод загінуўшых і пацярпелых ёсць і грамадзянскія асобы. Пра ахвяры сярод ізраільцян не паведамлялася.

6 ліпеня ў ходзе чарговага сутыкнення (15-га па ліку этапу «Марша вялікага вяртання»), па даных Міністэрства аховы здароўя сектара, адзін палесцінец быў забіты пры спробе прабрацца да памежнага плоту і 396 атрымалі раненні.

8 кастрычніка, згодна з газетай «Вести», каля 5000 жыхароў сектара Газы прынялі ўдзел у масавых беспарадках каля раздзяляльных збудаванняў і ў марской мяжы Ізраіля. Сіламі Цахала была папярэджана спроба прарыву мяжы ля кібуц Зікім, з боку Газы былі запушчаны паветраныя шароў-падпальшчыкі. Дроны прывялі да буйнога пажару ў лесе Шакеда. У ходзе беспарадкаў «у руцэ ў аднаго з парушальнікаў разарвалася аскепкавая граната, якую ён меркаваў шпурнуць у ваеннаслужачых Цахала. Некалькі палесцінцаў атрымалі раненні рознай ступені цяжкасці. Усяго было паранена не менш за 11 удзельнікаў беспарадкаў».

У лістападзе 2018 года афіцыйны прадстаўнік ХАМАС высока ацаніў падтрымку Ірана, аказаную палесцінцам у ходзе «Вялікага маршу вяртання», падзякаваў за тое, што Іран «падзяляе каштоўнасці і інтарэсы палесцінцаў». Іран пагадзіўся прыняць у сябе сем’і загінулых і параненых падчас падзей у Газе.

16 кастрычніка 2018 года Яўрэйскі нацыянальны фонд паведаміў, што за папярэднія паўгода выбуховыя прылады справакавалі 1,100 пажараў. Знішчана «каля 50% лясных масіваў, размешчаных ля мяжы з сектарам Газы. Раней гэтая арганізацыя паведаміла аб падрыхтоўцы пазову да арганізацыі ХАМАС ў міжнародныя судовыя інстанцыі за шкоду, «нанесеную лясам і ўгоддзям у раёнах, якія мяжуюць з сектарам Газа».

У лістападзе Бат’я Халін і Адэль Рамін, якія пражываюць у памежных кібуцах Кфар Аза і Нірым далі паказанні перад Камітэтам па правах чалавека ААН у Жэневе. Пасля іх шматгадзіннага аповеду пра жыццё пад пагрозай «ракет, запальных паветраных шароў і змеяў, пажараў, тэрарыстычных тунэляў», адзін з членаў камітэта спытаў, «чаму яны працягваюць жыць у такім месцы», а іншыя спыталі пра прычыну гібелі палесцінцаў падчас «дэманстрацый».

8 сакавіка 2019 года, у 50-ю пятніцу «Маршу вяртання», на мяжы з Ізраілем адбыліся чарговыя сутыкненні палесцінцаў з ізраільскай арміяй, у выніку чаго, згодна Міністэрству аховы здароўя сектара, баявымі патронамі былі паранены 16 жыхароў анклава.

«Агністы тэрор»
---------------

Палі ў рэгіянальным савеце Эшкол, спаленыя ў выніку абстрэлаў паветранымі змеямі з кактэйлямі Молатава з сектара Газа.
З красавіка 2018 года антыізральскія сілы пачалі запускаць з сектара Газа ў бок Ізраіля паветраныя змеі, шары і г.д з гаручымі сумессю і/або з выбухоўкай, якія прыводзяць да пажараў у прымежнай паласе. Толькі 29-30 ліпеня вакол сектара Газы былі зафіксаваны і патушаны больш за за 50 палявых і лясных пажараў. Запускі падобных прыладаў прывялі да пажараў у ізраільскіх гарадах і пасёлках і пагрозе жыцця іх жыхароў, у тым ліку і ў дзіцячых установах.

Ацэнка падзей і наступствы
--------------------------

Прэзідэнт Дзяржавы Палесціна Махмуд Абас 31 сакавіка 2018 года заявіў, што Ізраіль нясе адказнасць за гвалт і абвясціў нацыянальную жалобу па загінуўшых і запатрабаваў ўмяшання міжнароднай супольнасці.

Прэм’ер-міністр Ізраіля Біньямін Нетаньяху заявіў 31 сакавіка 2018 года, што Ізраіль абараняў свой суверэнітэт і мірных жыхароў.

30 сакавіка 2018 года Савет Бяспекі ААН правёў экстраныя слуханні па сітуацыі ў Газе. І. кс. намесніка генеральнага сакратара ААН па палітычных пытаннях Тае-Брук Зерыхун заклікаў Ізраіль выконваць свае абавязацельствы ў дачыненні да правоў чалавека ў адпаведнасці з міжнародным правам і ўстрымацца ад прымянення гвалту ў дачыненні да мірных жыхароў, у асаблівасці дзяцей. Ён таксама паведаміў, што напярэдадні Ізраіль узмацніў свае воінскія падраздзяленні ля мяжы, уключаючы спецыяльныя падраздзяленні і БПЛА, і папярэдзіў, што яго дзеянні будуць накіраваныя на прадухіленне прарыву пагранічнага бар’ера і парушэнні суверэнітэту Ізраіля. Прадстаўнік ЗША Уолтар Мілер выказаў шкадаванне, што Ізраіль не можа ўдзельнічаць у абмеркаванні з-за свята Песах, і паведаміў, што «ХАМАС выкарыстоўвае дэманстрацыі для распальвання гвалту і падвяргае небяспецы жыцця людзей». У заяве, распаўсюджанай да пасяджэння СБ, прадстаўнік Ізраіля ў ААН Дані Данон усклаў адказнасць за патэнцыйнае кровапраліцце на рух ХАМАС, кантралюючае сектар і ўклаў у арганізацыю сутыкненняў на мяжы ў перыяд з 30 сакавіка па 15 мая каля 10 млн долараў. Ён таксама пацвердзіў права Ізраіля на абарону сваіх суверэнітэту і мірных жыхароў. На праведзеным 31 сакавіка галасаванні ЗША заблакавалі праект заявы, падрыхтаваны Кувейтам, у якім выказвалася глыбокая заклапочанасць з нагоды гібелі 16 «мірных дэманстрантаў», але, як адзначае ізраільская газета «Весткі», адсутнічала інфармацыя «аб масавых беспарадкаў і спробах парушэнні суверэнітэту Ізраіля». У выніку СБ ААН прыняў заяву, якая асуджае прымяненне гвалту ў сектары Газа.

6 красавіка прадстаўнік ЗША па міжнародным перамовам Джэйсан Грынблат настойліва заклікаў удзельнікаў пратэстаў да мірнага, а не гвалтоўнага іх правядзенні і не набліжацца да памежных загароды бліжэй, чым на 500 м. Акрамя таго, ён асудзіў лідараў і ўдзельнікаў пратэстаў, якія заклікаюць да гвалту, і «намерамі адпраўку удзельнікаў пратэстаў, у тым ліку дзяцей, да памежнай сцяны з пагрозай для іх здароўя і жыцця».

7 красавіка Еўрапейскі Саюз выказаў «сур’ёзную заклапочанасць у дачыненні да непрапарцыйнага выкарыстання сілы» і заклікаў абодва бакі да максімальнай стрыманасці для прадухіленні далейшай эскалацыі. ЕС таксама заклікаў палесцінскія арганізацыі дазволіць адміністрацыі ПА «цалкам аднавіць сваю ўладу ў Газе, што крытычна важна для паляпшэння сітуацыі і становішча людзей у сектары».

9 красавіка МЗС Расіі назваў «абсалютна непрымальным» прымяненне Ізраілем сілы супраць грамадзянскага насельніцтва ў сектары Газа. Расія падтрымала патрабаванне генеральнага сакратара ААН Антоніу Гутэрыш аб правядзенні «незалежнага і празрыстага расследавання інцыдэнтаў, якія прывялі да гібелі людзей», прапанавала распрацаваць канкрэтныя палітычныя меры для ўрэгулявання застарэлага канфлікту.

Пасля масавай гібелі палесцінцаў 14 мая Турцыя выслала з краіны ізраільскага пасла Эйтана Наэ і генеральнага консула Ізраіля ў Стамбуле. ПАР адклікала свайго пасла ў Ізраілі. У Бельгіі і Ірландыі ізраільскія дыпламаты былі выкліканы ў мясцовыя ўрады для справаздачы.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Израиль начал расследование гибели палестинки при столкновениях в Газе **(нявызн.)**, *РИА Новости* (2 чэрвеня 2018). Праверана 4 чэрвеня 2018.
2. 1 2 3  ООН призывает расследовать кровопролитие в секторе Газа **(нявызн.)**.  Русская служба Би-Би-Си (31 сакавіка 2018). Праверана 8 красавіка 2018.
3. 1 2 3 4 5  Марш возвращения вывел тысячи палестинцев на кровопролитный бой с Израилем **(нявызн.)**.  РИА Новости (30 сакавіка 2018). Праверана 8 красавіка 2018.
4. ↑  Росбизнесконсалтинг, 9 апреля 2016. МИД осудил применение Израилем силы против палестинцев в секторе Газа
5. 1 2  Security Council Members Condemn Killing of Palestinian Civilians in Clashes at Israel-Gaza Border after Peaceful Protest Turned Violent (англ.). *un.org* (30 сакавіка 2018). Праверана 4 чэрвеня 2018.
6. 1 2  ТАСС, 6 апреля 2018. СМИ: восемь палестинцев погибли в стычках в Газе, около 1,1 тыс. пострадали (по данным портала samanews.ps)
7. 1 2  ТАСС, 7 апреля 2018. СМИ: за неделю стычек на границе Газы и Израиля погибли около 30 палестинцев
8. 1 2  Столкновения на границе с Газой: один погибший, почти 400 пострадавших **(нявызн.)**, *9tv.co.il* (6 ліпеня 2018). Праверана 8 ліпеня 2018. «*"Взрывное устройство сдетонировало на территории сектора Газа, ранив нескольких палестинцев", - цитирует армейскую пресс-службу MEMO.*».
9. 1 2  Hamas claims 50 of its members died in Monday’s clashes in Gaza
10. 1 2  Число погибших на границе Палестины и Израиля возросло до 63 **(нявызн.)**, *НТВ* (16 мая 2018). Праверана 22 мая 2018.
11. ↑  Gaza: Refugees call for right of return in mass protests // Al-Jazeera
12. ↑  Великий Марш Возвращения — это послание палестинцев миру, обращение к его совести! // Палестинский информационный центр, 11.4.2018
13. 1 2 3 4  Israeli troops wound dozens on Gaza border as Palestinians bury dead from earlier violence **(нявызн.)**. *reuters.com* (31 сакавіка 2018).
14. ↑  «Великий марш возвращения»: шесть палестинцев погибли в ходе массовых протестов на границе сектора Газа **(нявызн.)**.  RT (30 сакавіка 2018). Праверана 8 красавіка 2018.
15. ↑  *Josef Federman,*. Gaza violence is latest salvo in war of narratives (англ.)(недаступная спасылка).  Associated Press / The Telegraph (6 красавіка 2018). Архівавана з першакрыніцы 10 красавіка 2018. Праверана 9 красавіка 2018.
16. ↑  *David Wainer, Michael Arnold and Saud Abu Ramadan*. Palestinians Clash With Israeli Troops for Second Week in Gaza (англ.).  bloomberg.com (7 красавіка 2018).
17. 1 2  *Yoav Zitun, Elior Levy.*. IDF exchanges fire with terrorists in northern Gaza **(нявызн.)**. *ynetnews.com* (30 сакавіка 2018). Праверана 4 чэрвеня 2018.
18. 1 2  СБ ООН не осудил действия израильских военных на границе Газы **(нявызн.)**. *newsru.co.il* (31 сакавіка 2018). Праверана 4 чэрвеня 2018.
19. 1 2  Gaza Protests Mark Shift in Palestinian National Consciousness **(нявызн.)**. *reliefweb.int* (2 красавіка 2018).
20. 1 2 3  В Газе 16 палестинцев пострадали в столкновениях с израильской армией **(нявызн.)**, *РИА Новости* (8 сакавіка 2019). Праверана 11 сакавіка 2019.
21. 1 2  На границе сектора Газы проходит очередной этап "марша возвращения" **(нявызн.)**. *newsru.co.il* (8 сакавіка 2019).(недаступная спасылка)
22. ↑  Tucker, 2008, Land Day, pp. 604—605
23. 1 2 3  *Сергей Пашков*. Во время беспорядков на границе Израиля с Сектором Газа погибли 15 палестинцев **(нявызн.)**.  Россия 1 (30 сакавіка 2018). Праверана 8 красавіка 2018.
24. ↑  Tucker, 2008, Land Day
25. ↑  Леонид Кригер.  «Это может привести к войне». Интервью с Яшей Кигелем о ситуации в Израиле и Палестине **(нявызн.)**, *Socialist News* (14 чэрвеня 2018). Праверана 8 ліпеня 2018.
26. ↑  Во время беспорядков на границе Израиля с Сектором Газа погибли 15 палестинцев, 30 марта 2018
27. ↑  *Tal Lev-ram (Маарив.)*. IDF official says Israel will not return bodies of Gaza terrorists (англ.). *jpost.com* (1 красавіка 2018). Праверана 4 чэрвеня 2018.
28. ↑  *Khaled Abu Toameh.)*. Palestinians rage at US, UK after failed bid to condemn Israel at UN (англ.). *timesofisrael.com* (1 красавіка 2018). Праверана 4 чэрвеня 2018.
29. ↑  *Raf Sanchez.*. Hamas plans further protests as it rejects medical supplies from Israel **(нявызн.)**. *The Telegraph* (16 мая 2018). Праверана 22 мая 2018.
30. ↑
31. ↑  Видео: 5000 жителей Газы пошли на прорыв границы – на суше и на море **(нявызн.)**. *vesty.co.il*.  «Вести» (Израиль) (9 кастрычніка 2018).
32. ↑  ХАМАС поблагодарило Иран за поддержку «Великого марша возвращения» **(нявызн.)**, *Regnum* (29 лістапада 2018). Праверана 11 сакавіка 2019.
33. ↑  За полгода спровоцировано 1,100 пожаров **(нявызн.)**. *iland.tv* (16 кастрычніка 2018).(недаступная спасылка)
34. ↑  ЕНФ-ККЛ предъявит палестинцам иск за ущерб, нанесенный пожарами **(нявызн.)**. *ea.kkl-jnf.org* (5 чэрвеня 2018).
35. ↑  ООН - жителям на границе с Газой: почему вы не уезжаете? **(нявызн.)**. *mignews.com* (26 лістапада 2018). — «*Батья Холин сообщила в интервью порталу ynet: "Когда меня спросили, почему я не уезжаю из-за такой ситуации, я осознала, насколько члены комитета оторваны от реальности…" Они меня спросили: как вы объясняете то, что ЦАХАЛ во время одной из таких демонстраций убил десятки палестинцев? Я им объяснила, что демонстранты, посланные ХАМАСом хотя ворваться в наши дома и причинить нам вред, и поэтому у нас есть право на самозащиту"*»
36. ↑  Flaming Kites From Gaza Thwarted by Winds **(нявызн.)**. *nytimes.com*.  nytimes.com (4 мая 2018).
37. ↑  Горючие воздушные змеи – новое оружие исламистов из Газы. ВИДЕО **(нявызн.)**. *9tv.co.il* (16 красавіка 2018).
38. ↑  Выжженная земля: так Газа "возвращается" в Израиль. Фоторепортаж **(нявызн.)**. *newsru.co.il* (4 чэрвеня 2018).
39. ↑  Поджигатели из Газы активизировались, ЦАХАЛ пассивен **(нявызн.)**. *newsru.co.il* (31 ліпеня 2018).
40. ↑  Fighting Fires from "Kite Terror" in Israeli Fields and Forests (англ.).  kkl-jnf.org (23 мая 2018).
41. ↑  *Anne Barker*. 'Kite war' as Palestinians use new weapon to burn farmland, forest in conflict with Israel (англ.).  abc.net.au (20 чэрвеня 2018).
42. ↑  Study Shows that Hamas’s Incendiary Kite Terror Has Burned Half of the Forests Near Gaza (англ.). *thetower.org* (18 кастрычніка 2019).
43. ↑  Взрывчатка у детсада: ХАМАС прислал "посылку" израильским малышам **(нявызн.)**.  vesty.co.il (28 снежня 2018).
44. ↑  *Jason D. Greenblatt*. The UN must do better to condemn terrorism (англ.).  thehill.com (2018-12-37). — «*Hamas fired over four hundred rockets into Israel. It has released hundreds of burning kites and encouraged violent demonstrations. These wanton acts of violence, which have risked the lives of untold numbers of civilians and caused millions of dollars worth of damage, clearly deserve the strongest of condemnations*»
45. ↑  Огненный террор: летательный аппарат со взрывчаткой упал недалеко от границы с Газой **(нявызн.)**.  vesty.co.il (6 студзеня 2019).
46. ↑  *David Rosenberg.*. Danon warns UN over Gaza protests (англ.). *israelnationalnews.com* (29 сакавіка 2018). — «'Israel will defend its sovereignty', Israeli Ambassador tells UN, warning of plans in Gaza for confrontation with IDF on Israeli border.»  Праверана 4 чэрвеня 2018.
47. ↑  США не дали Совбезу ООН принять антиизраильское заявление по ситуации в Газе **(нявызн.)**.  «Вести» (26 кастрычніка 2023). Праверана 8 красавіка 2018.
48. ↑  США призвали протестующих на границе с Газой избегать любой формы насилия **(нявызн.)**.  РИА Новости (2018-0-406). Праверана 10 красавіка 2018.
49. ↑  *Maja Kocijancic*. Statement by the Spokesperson on the most recent developments in Gaza (англ.).  EU (4 ліпеня 2018). Праверана 8 красавіка 2018.
50. ↑  Евросоюз призывает Палестину и Израиль к максимальной сдержанности на фоне военной эскалации вокруг сектора Газа **(нявызн.)**.  РБК (7 красавіка 2018). Праверана 8 красавіка 2018.
51. ↑  МИД осудил применение Израилем силы против палестинцев в секторе Газа **(нявызн.)**.  РБК (9 красавіка 2018). Праверана 8 красавіка 2018.
52. ↑  *Noa Landau and Jonathan Lis.*. Turkey and Israel Expel Envoys Over Gaza Deaths **(нявызн.)**. *Haaretz* (16 мая 2018). Праверана 16 мая 2018.

Спасылкі
--------

* Сорвать переворот: в ХАМАСе рассказали, зачем нужны "марши возвращения" **(нявызн.)**. *9tv.co.il* (5 верасня 2018).
* *Алекс Гольцекер*. ХАМАС готов к новой войне **(нявызн.)**. *inosmi.ru / cursorinfo.co.il* (18 кастрычніка 2018).
* Либерман: в Газе нет и не было никакого «народного протеста» **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *cursorinfo.co.il* (22 кастрычніка 2018). Архівавана з першакрыніцы 4 лістапада 2018. Праверана 10 ліпеня 2019.
* Examination of the list of fatalities in the "return marches" reveals that most of them are operatives of terrorist organizations, about half of whom affiliated with Hamas **(нявызн.)**. *terrorism-info.org.il* (21/01/2019). — Full document in PDF format.
* Gaza Border Events: Questions & Answers (англ.) (Updated to: 1 February 2019). *idf.il*.  Israel Defense Forces (26 кастрычніка 2019).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |