recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Гарсія ды Орта** (парт.: Garcia de Orta; каля 1501 — 1568) — партугальскі натуразнавец і вандроўнік яўрэйскага паходжання. Вызначыўся ў такіх галінах, як батаніка і фармакалогія. Лічыцца адным з заснавальнікаў трапічнай медыцыны.

Біяграфія
---------

Гарсія ды Орта нарадзіўся ў сям’і Фернана і Леаноры ды Орта, сефардаў, што былі вымушаны пераехаць з Іспаніі ў Партугалію і прыняць каталіцызм. Вывучаў медыцыну ў Іспаніі. У 1534 г. у якасці ўрача адправіўся з партугальскай экспедыцыяй у Індыю. Жыў у Гоа, Ахмеднагары, валодаў маёнткам на востраве Сальсет.

Спрыяў пераезду ў Індыю сваіх сваякоў. У 1543 г. ажаніўся са стрыечнай сястрой, меў ад гэтага шлюба 2 дачкі. У 1549 г. яго маці і родная сястра арыштоўваліся ўладамі Гоа з-за падазрэння ў патаемным вераспавяданні іўдаізму, аднак пра пераслед пры жыцці самога Гарсіі інфармацыі няма. Падчас эпідэміі халеры здзейсніў першае анатамаванне памерлага і падрабязна апісаў гэту хваробу.

Пасля смерці быў пахаваны ў Гоа на хрысціянскіх могілках. Аднак падчас следства інквізіцыі супраць няслушных хрысціян у 1580 г. быў абвінавачаны стрыечным братам у патаемным спавяданні іўдаізму. У выніку яго цела было вынята з магілы і прылюдна спалена.

Погляды
-------

Гарсія ды Орта спасылаўся на еўрапейскія і арабскія медыцынскія традыцыі, але падвяргаў іх крытыцы, аддаваў перавагу непасрэднаму вопыту, выступаў за набыццё новых ведаў падчас вандровак у іншыя краіны. Праца Гарсіі, прысвечаная выкарыстанню паўднёваазіяцкіх лекавых раслін, аказала значны ўплыў на далейшае развіццё еўрапейскай фармакалогіі.

Бібліяграфія
------------

* *Coloquios dos Simples e Drogas da India* — Goa, 1563. — 217 старонак

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 15 сакавіка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. ↑  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011. Праверана 10 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
3. ↑  LIBRIS — 2013. Праверана 24 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1798125'></a>
4. ↑  Garcia de Orta // Base biographique Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105958830'></a>

Спасылкі
--------

* Garcia de Orta (1501/02-68) Архівавана 18 снежня 2019.
* ORTA, GARCIA D’(OR DA ORTA)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Treccani · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10969374 · BIBSYS: 97054331 · BNC: a12056546 · BNE: XX1072920 · BNF: 119983323 · GND: 119046768 · ISNI: 0000 0001 1886 8594 · LCCN: n80073659 · NKC: ola2012721053 · NTA: 070868522 · NUKAT: n2011212109 · PTBNP: 48832 · LIBRIS: 313412 · SUDOC: 070442061 · VIAF: 95298900 |

 |
**Гарта́нь** (лац.: larynx) — пачатковы аддзел дыхальнай сістэмы пазваночных жывёл і чалавека, што знаходзіцца паміж глоткай і трахеяй.

Гартань размешчана на ўзроўні 4-6 шыйных пазванкоў і злучаецца звязкамі з падязычнай косткай. Зверху гартань злучаецца з поласцю глоткі, знізу — з трахеяй. Праз гартань паветра праходзіць у трахею, якая засцерагае дыхальныя шляхі ад пападання ў іх ежы (корму), удзельнічае ва ўтварэнні гукавых сігналаў і голасу.

Шкілет гартані складаецца са шчыта-, пярсцёнка- і чарпакападобных гіялінавых храсткоў, а таксама з эластычнага храстка надгартанніка з прымацаванымі да яго мышцамі і звязкамі. У некаторых відаў рукакрылых, сумчатых, кратоў і зубастых кітоў чарпакападобныя храсткі і надгартаннік утвараюць трубку, якая ўдаецца ў насаглотку і забяспечвае дыханне пры заглынанні корму. У дзяцей і жанчын дзве пласціны шчытападобных храсткоў зыходзяцца пад тупым, у мужчын пад вострым (утвараюць адамаў яблык) вуглом.

Поласць гартані дзеліцца на ўваход, жалудачак і ніжнюю частку, выслана слізістай абалонкай, парныя складкі якой утвараюдь паміж жалудачкам і ніжнім адцзелам гартані сапраўдныя галасавыя звязкі і абмяжоўваюць галасавую шчыліну (гл. галасавы апарат). У млекакормячых пад імі знаходзяцца несапраўдныя галасавыя звязкі, у птушак галасавы апарат лакалізуецда ў ніжняй частцы трахеі і верхніх учасгхах бронхаў. Зрушэнні храсткоў гартані з утварэннем гукаў забяспечваюцца папярочна-паласатымі мышцамі шкілетнага тыпу (укрываюць пярэднюю і бакавыя паверхні гартані), яе інервацыя — адгалінаваннямі блукаючага нерва, кровазабеспячэнне — праз гартанныя артэрыі, адток крыві — праз сістэму ярэмных і падключычных вен.

Найбольш пашыраныя запаленчыя хваробы гартані — ларынгіт, гартанная ангіна.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з Тлумачальным слоўнікам беларускай літаратурнай мовы. Мн.:БелЭн, 2002, С.145.

Літаратура
----------

* *Леанцюк А. С.* Гартань // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Музычны Рымана · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11935562m · GND: 4139922-5 · LCCN: sh85074745 · Microsoft: 2780474809, 2910447263 · NDL: 00566802 · NKC: ph269127 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міхневіч.

**Ва́цлаў Міхне́віч** (польск.: Wacław Michniewicz, літ.: Vaclovas Michnevičius) (1866 — 14 студзеня 1947) — беларускі і літоўскі архітэктар, прадстаўнік неаготыкі (хаця выконваў асобныя праекты і ў іншых стылях). Стваральнік будынкаў шматлікіх касцёлаў, у тым ліку ў Відзах і ў Дзярэчыне, віленскага Тэатру на Пагулянцы (разам з Аляксандрам Парчэўскім), віленскай гандлёвай залі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся на Ковеншчыне, паходзіў са шляхецкага роду герба Ліс.

Вучыўся ў Віленскім рэальным вучылішчы, затым у Інстытуце грамадзянскіх інжынераў у Санкт-Пецярбургу (1889—1893).

У Вільні некалькі гадоў быў памочнікам гарадскога архітэктара Кіпрыяна Мацулевіча, потым займаў пасаду гарадскога архітэктара (пасля Канстанціна Караедава, 1904—1912). У 1911 годзе разам з Аляксандрам Парчэўскім заснаваў праектна-будаўнічае бюро „Architekt". 

Пасля Першай сусветнай вайны вярнуўся ў 1918 годзе ў Каўнас. У 1919—1925 гадах займаў пасаду галоўнага інжынера ўпраўлення дарог міністэрства шляхоў зносін Літоўскай Рэспублікі. Аўтар кнігі на літоўскай мове пра рамонт і ўтрыманне дарог „Vieškeliai ir paprastieji keliai, jų taisymas ir laikymas" (Kaunas: Valstybės sp. 1925).

Пахаваны на цвінтары касцёла Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў мястэчку Жэймей Ёнаўскага раёна, пабудаванага па ягоным праекце 1899 года ў 1906 годзе.

Творчасць
---------

Аўтар праектаў каля 30 будынкаў у Вільнюсе і каля 30 касцёлаў па ўсёй Літве і ў Беларусі. Найважнейшыя праекты: крыты рынак (хале; 1904—1906); праект рэканструкцыі Гарадской залы ў Вільні пасля пажару (1907—1912); Польскі тэатр на Пагулянцы (вул. Басанавічаус 13, 1912—1913, сумесна з Аляксандрам Парчэўскім) ; «калоніі» Зямельнага банка і Юзэфа Монтвіла. Праектаваў жылыя дамы з рысамі стылю мадэрн у Вільнюсе на вуліцах Тума-Вайжганта 4/1, 7 (1911), Піліма 5 (1910), Каштону 1, драўляны дом на вуліцы П. Скарынас 5 (абодва 1913). Сааўтар праекта мячэці ў Каўнасе (1930) і іншых будынкаў. 

|  |  |  |  |
| Касцёл у Відзах | *Тэатр на Пагулянцы* | *Касцёл у Кернаве* | *Касцёл Беззаганнага Зачацця* |

Зноскі
------

1. ↑  Wacław Michniewicz // MAK<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105192847'></a>
2. ↑  Wacław Michniewicz // European Theatre Architecture — Arts and Theatre Institute. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12021673'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q43003820'></a>
3. 1 2 3  VLE
4. ↑  Halina Jotkiałło. 90. rocznica Teatru na Pohulance Архівавана 7 кастрычніка 2007. (польск.)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Вацлаў Міхневіч на Вікісховішчы |

* Фотаздымкі касцёла ў Відзах на www.radzima.org
* Фотаздымкі касцёла ў Дзярэчыне на www.radzima.org
* MICHNEVIČIUS Vaclovas (літ.)
* Michnevičius Vaclovas (літ.)
* *Nijolė Lukšionytė*. Michnẽvičius Vaclovas (літ.). *Visuotinė lietuvių enciklopedija*.  Mokslo ir enciklopedijų leidybos centras (25 мая 2009). Праверана 1 сакавіка 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NLP: A21276754 · VIAF: 2013151778255818130001 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Барсук (значэнні).
**Ларыса Барсук** (1931) — дзяячка беларускага нацыянальнага супраціву, сябра глыбоцкай групы беларускай моладзевай падпольнай паваеннай арганізацыі Саюз беларускіх патрыётаў (СБП). Сястра Тамары Барсук і Алены Барсук.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў 1931 г. у в. Барсукі (Віленскае ваяводства, Польская Рэспубліка). Вучылася ў Шкунціцкай школе, потым у Глыбоцкім педагагічным вучылішчы. У 1946 г. разам з сястрой Аленай Барсук далучылася да нелегальнай беларускай арганізацыі «За Беларусь», якая пазней улілася да Саюза беларускіх патрыётаў: студэнты вырашылі папулярызаваць беларускую мову і культуру, ідэю незалежнасці Беларусі. 25 сакавіка 1946 г. разам з іншымі сябрамі СБП прымала прысягу на вернасць беларускаму народу.

У лютым 1947 года савецкія спецслужбы пачалі арышты ўдзельнікаў арганізацыі: да пастаўскай групы ўвайшоў афіцэр МДБ Алег Стахоўскі, які падштурхоўваў да тэрарызму, выдаваўшы сябе за ўдзельніка антысавецкай арганізацыі. Праз тое з 9 лютага Ларыса пераходзіць на нелегальнае становішча. Вясной 1947 г. была арыштаваная падчас верагоднай спробы выезду ў Польшчу на станцыі Навадруцак каля Глыбокага.

Падчас судовага працэсу ў Полацку (11—12 лістапада 1947) асуджана да 10 гадоў савецкіх канцлагераў. Этапавана ў Азёрны канцлагер МДБ Іркуцкай вобласці (Тайшэт), таксама як і сястра Алена. Вызвалена ў 1955.

Зноскі
------

1. ↑   Біяграфія Ларысы Барсук

Літаратура
----------

* Гарт. З успамінаў пра Саюз Беларускіх Патрыётаў. Мн. 1997. С. 38, 224, 227, 229, 236, 283, 317, 319, 340.
* Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. ISBN 985-6374-07-3.

Спасылкі
--------

* Біяграфія Ларысы Барсук на старонцы Леаніда Маракова

Гл. таксама
-----------

* Саюз беларускіх патрыётаў
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мей.

**Лідзія Мей** (**Лідзія Юханаўна Старкапф-Мей**; эст.: Lydia Mei, 2 ліпеня 1896 — 14 верасня 1965) — эстонская мастачка-акварэлістка, майстар нацюрмортаў.

Біяграфія
---------

Нарадзілася на эстонскім востраве Хіюмаа і была сярэдняй з траіх дзяцей у сям’і капітана карабля. Усе тры сястры прысвяцілі сябе мастацтву. Лідзія і Наталля сталі прадстаўніцамі мастацкага цячэння «Новая прадметнасць», якое закранула эстонскае мастацтва ў 1920-х гадах, а Крысціна стала скульптарам.

У 1915 годзе Мей скончыла Талінскую жаночую гімназію, вывучала архітэктуру ў Жаночым політэхнічным інстытуце ў Петраградзе да 1918 года, затым вярнулася ў Эстонію. У 1919 годзе ўдзельнічала ў выстаўцы мастацкага аб’яднання «Палас». Вучылася жывапісу ў Мікалая Трыйка. У 1920—1921 гадах працавала настаўнікам малявання ў педагагічным каледжы ў Тарту. Атрымала вядомасць як аўтар акварэляў у канцы 1920-х, яе працы былі на выстаўках у Амстэрдаме, Рызе, Хельсінкі, Берліне і іншых гарадах. У пачатку 1940-х гадоў займалася ілюстрацыяй дзіцячых кніг. Нацюрморты Лідзіі Мей адрозніваюцца яркасцю і багаццем колераў.

У 1925 годзе — член Эстонскага цэнтральнага таварыства Мастакоў выяўленчага мастацтва (EKKKÜ), у 1931—1935 гадах уваходзіла ў Групу Эстонскіх Мастакоў (EKR), У 1936 годзе — член Таварыства прыкладнога мастацтва (RaKü), з 1946 года — член Саюза мастакоў Эстоніі.

У 1920—1928 гадах была жонкай скульптара Антана Старкапфа, таму часам згадваецца як Лідзія Мей-Старкапф.

Памерла ў 1965 годзе ў Таліне.

Творы Лідзіі Мей захоўваюцца ў Эстонскім мастацкім музеі.

Узнагароды
----------

15 верасня 1956 года ўзнагароджана Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР.

Зноскі
------

1. 1 2  Новое в жизни, науке, технике: Литература и искусство, Выпуски 1-24. 1965
2. ↑  Книжная летопись, Том 117. 1941
3. ↑  Государственный художественный музей ЭССР. «Периодика», 1981
4. ↑  Ведамасці Эстонскай ССР

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Аўтапартрэт (1931) Архівавана 28 верасня 2007.
* Mai Lewin: Neue Sachlichkeit in Estonian Art Архівавана 27 лютага 2006.
* Pihlak, Elvi: «*Lydia Mei — Natüürmortide ja lillemaalide meister*» in: *Kunst* Vol. 1962,1 pgs 16-20. Tallinn.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1109929870 · VIAF: 37147094976625081335 |
**Лідзія Іванаўна Асіюк** (22 лютага 1920, в Барысы, Польская Рэспубліка — 27 снежня 1984, в. Барысы, Брэсцкі раён, Брэсцкая вобласць) — беларуская даярка. Герой Сацыялістычнай Працы (1958). Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР і Вярхоўнага Савета Беларускай ССР. Маці Галіны Скакун, Героя Сацыялістычнай Працы.

Біяграфія
---------

Працавала да вайны і адразу пасля яе ў агародніцкай брыгадзе, а потым — даяркай у мясцовым калгасе імя Жданава Брэсцкага раёна, цэнтрам якога і была вёска Барысы.

Пачынаючы з 1950 года і прыкладна па 1975 год ёй удавалася атрымліваць вельмі высокія надоі малака. Калі ў 1955-м яна надойвала па 4619 кг малака ад кожнай з 12 кароў у групе, у 1966 годзе гэты паказчык вырас да 7659 кг (тады ў яе было 10 кароў), у 1967 — 7929 кг (10 кароў).

Выбіралася дэпутатам Вярхоўнага Савета Беларускай ССР 7-га і 8-га скліканняў і дэпутатам Вярхоўнага Савета СССР 7-га і 8-га скліканняў.

Узнагароды
----------

18 студзеня 1958 года была ўдастоена звання Героя Сацыялістычнай Працы за выдатныя дасягненні ў развіцці жывёлагадоўлі. Штогод удзельнічала ва Усесаюзнай выстаўцы ВДНГ, па выніках якіх атрымлівала ў падарункі адрэзы на сукенкі, дываны і аўтамабіль «Масквіч».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Як я вырасціла высокапрадуктыўных кароў / Л. І. Асіюк. — Мінск, 1958.
* Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя. У 5 т. Т. 1. — Мінск, 1981.

Спасылкі
--------

* РЭПАРТАЖ: Два Героі — адна сям’я. Як даяркі маці і дачка сенсацыйна ператварылі ў золата «вялікае» малако
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кусянкоў.
**Мікола (Мікалай Сяргеевіч) Кусянкоў** (нар. 11 лютага 1935; вёска Перарост, Добрушскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі празаік
.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і настаўніка. У 1953 годзе скончыў Буда-Кашалёўскі лясны тэхнікум. Працаваў у лясгасах Калінінградскай вобласці, лесаўпарадчыкам на Беларусі і ў Сібіры. У 1969 годзе паступіў на Вышэйшыя літаратурныя курсы пры СП СССР. Пасля заканчэння курсаў (1971) — намеснік адказнага сакратара абласной газеты «Гомельская праўда». З 1977 года — рэдактар дакументальных фільмаў на кінастудыі «Беларусьфільм». У 1980—1985 гадах — рэдактар аддзела прозы часопіса «Полымя». З 1985 года — загадчык рэдакцыі прозы выдавецтва «Мастацкая літаратура», з 1986 года — намеснік галоўнага рэдактара гэтага выдавецтва. Скончыў завочна факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1982).

Першы верш надрукаваў у 1955 г. Аўтар зборнікаў вершаў «Жывіца» (1966), «Без прывалу» (1969), «Дуброва» (1990). Выдаў кнігу апавяданняў «Завязь» (1987).

Прэміі
------

Лаўрэат Літаратурнай прэміі імя Аркадзя Куляшова (1991) за кнігу вершаў «Дубрава», Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (2000) — *за дылогію «Явар з калiнаю» і «Арляк i зязюля»*.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
* Кусянкоў Мікола (Мікалай Сяргеевіч) // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 413. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Кусянкоў Мікола (Мікалай Сяргеевіч) на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 130249 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ганчароў.
**Мікола (Мікалай Іванавіч) Ганчароў** (8 мая 1934, в. Заполле, Віцебскі раён — 25 лістапада 1991) — беларускі графік, мастацтвазнавец, пісьменнік.

Біяграфія
---------

Скончыў Маскоўскі паліграфічны інстытут у 1959 годзе. Працаваў на радыё, у Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі i фальклору НАН Беларусі, з 1963 года — галоўны мастак Дзяржкамвыда Беларусі.

Аформіў кнігі «Жывапіс Беларусі» (1980), «Янка Купала ў творчасці мастакоў» i «Якуб Колас у творчасці мастакоў» Ю. Карачуна (1982), «Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі XII — ХVIII стст.» (1984, усе разам з Генадзем Галубовічам), «Беларускія мастакі пра Вялікую Айчынную вайну» (1985; складальнік i аўтар тэксту), «Беларуская кніжная графіка» (1987), «Беларускі палітычны плакат» (1989; складальнік i аўтар тэксту, з Галубовічам) i інш.

Аўтар зборнікаў вершаў i казак «Веснавая завязь» (1962), «Мішка-пілот» (1966), «Карусель» (1971), «Касмалёт» (1979), «Зямля ў квецені» (1983), «Касманаўтам быць хачу» (1984) i інш. мастацтвазнаўчых даследаванняў пра беларускіх мастакоў. Пісаў на рускай i беларускай мовах.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7

Літаратура
----------

* Ганчароў Мікалай Іванавіч // Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. / рэдкал.: І. Э. Багдановіч [і інш.]. — Мн. 1993. — Т. 2. — С. 110—112.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гайдук.
**Мікола Гайдук** (29 мая 1931, в. Кабылянка  (бел. (тар.)) (бел. каля Міхалова, Беластоцкае ваяводства, Польшча — 2 верасня 1998) — беларускі пісьменнік, журналіст, краязнавец, педагог.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся у сялянскай сям’і. Скончыў агульнаадукацыйны ліцэй у мястэчку Міхалова (1951). Два гады працаваў у гміннай управе. З 1953 года вучыўся ў СССР на філалагічных факультэтах ва ўніверсітэтах Растова-на-Доне, Ленінграда. Скончыў БДУ (1959) працаваў у агульнаадукацыйным ліцэі з беларускай мовай навучання імя Б. Тарашкевіча ў Бельску Падляскім спачатку як настаўнік беларускай і лацінскай моў, з 1965 года — дырэктарам ліцэя. У 1959—1964 гадах адначасова выкладаў беларускую літаратуру на беларускім аддзяленні завочнай настаўніцкай студыі ў Беластоку. З 1971 год працаваў у газеце «Ніва» (Беласток), у 1971—1986 гадах — публіцыст, у 1986—1988 гадах — намеснік галоўнага рэдактара. Сябра Беларускага літаратурнага аб’яднання «Белавежа» (з 1958). Сябра Саюза польскіх пісьменнікаў (з 1985).

Пахаваны на Праваслаўных могілках у Беластоку.

Творчасць
---------

Дэбютаваў ў друку вершам на беларускай мове ў 1957 годзе (газета «Ніва»). Аўтар зборніка вершаў на беларускай мове «Ціш» (Беласток, 1988), апавяданняў, аповесцей і гістарычных эсэ «Трызна», «Паратунак», «Брэсцкая унія», казак. На польскай мове выдаў «Белавежскія паданні» (Беласток, 1990). Выступаў як публіцыст, літаратуразнавец і перакладчык паэзіі з польскай на беларускую мову. Апублікаваў каля 600 уласных запісаў беларускіх песень з нотамі, краязнаўчы слоўнік. Сабраў у наваколлі Белавежы і апрацаваў зборнік беларускіх народных казак, легенд і паданняў «Аб чым шуміць Белавежская пушча» (1982). Сааўтар (з Л. Гайдук) падручнікаў па беларускай мове для 3, 4, 5 класаў (1962—1987; па 3 выданні) і «Граматыкі беларускай мовы для 5-8 класаў беларускай пачатковай школы» (1975).

Узнагароджаны ордэнамі Кавалерскі крыж ордэна Адраджэння Польшчы, Залатым крыжам і Сярэбраным крыжам заслугі і медалямі. Заслужаны дзеяч культуры Польшчы (1986).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Гайдук Мікола // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — ISBN 5-340-00709-X.
* Мікола Гайдук // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.
* Календарыюм // Czasopis, № 05’2003

Спасылкі
--------

* *Сяргей Чыгрын*. Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Ніва № 14 (3021) (6 красавіка 2014 г.). Архівавана з першакрыніцы 26 верасня 2020. Праверана 22 красавіка 2020.
* Cmentarz w Białymstoku. Mikołaj Hajduk
* Гайдук Мікола (Мікалай Раманавіч) на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| ISNI: 0000 0001 0920 1595 · LCCN: nr96036973 · NKC: js2012684552 · NUKAT: n94202732 · VIAF: 84089481 · БАП: 129501 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гамолка.
**Мікола Гамолка** (*Мікалай Іванавіч Гамолка*; 11 сакавіка 1922, в. Брынёў, Петрыкаўскі раён, Гомельская вобласць — 3 мая 1992) — беларускі празаік
, перакладчык і драматург
.

Біяграфія
---------

Нападзіўся ў сялянскай сям’і.

Вучыўся на філалагічным факультэце Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1939—1940, завочна ў 1948—1952). У 1940—1946 гг. служыў у Савецкай Арміі. У 1947 г. паступіў на працу рэдактарам у Дзяржаўнае выдавецтва БССР, у 1948—1949 гг. — літсупрацоўнік рэдакцыі газеты «Літаратура і мастацтва», з 1949 г. загадваў аддзелам літаратуры і мастацтва рэдакцыі газеты «Чырвоная змена», у 1951—1962 гг. — адказны сакратар часопіса «Бярозка». З 1967 г. — адказны сакратар Камісіі па Дзяржаўных прэміях БССР пры Савеце Міністраў рэспублікі. У 1970—1980 гг. і ў 1982—1986 гг. — літкансультант СП БССР, у 1980—1982 гг. — дырэктар Бюро прапаганды мастацкай літаратуры СП БССР.

Творчасць
---------

Першыя вершы надрукаваў у 1937 годзе (бабруйская газета «Камуніст»). Аўтар зборнікаў вершаў «Зварот шчасця» (1946) і «Б’юць куранты» (1950). Паасобныя вершы пакладзены на музыку. Працаваў пераважна ў жанры прозы. Выйшлі аповесці для дзяцей «Лета ў Калінаўцы» (1950, дапоўненае выданне ў 1956), «Добры дзень, школа!» (1953), «За вялікую трасу» (часопіс «Полымя», 1954), а таксама раман «Шосты акіян» (1959), аповесці «Лясная крэпасць» (1980), «Сокалы-сакаляняты» (1987), «Партызанскія сёстры» (1989), зборнік апавяданняў «Шлях адкрыты» (1960). На рускай мове выдаў аповесць-хроніку «Девушка шла по войне» (1972). У 1982—1983 гадах выйшлі Выбраныя творы ў 2 тамах.

Напісаў п’есу «Бітва ў космасе» (пастаўлена ў 1963 годзе).
Пераклаў на беларускую мову п’есу-казку Я. Шварца «Чырвоная шапачка» (пастаўлена ў 1967 годзе), асобныя творы Людміла Стаянава.

### Бібліяграфія

* За великую трассу. — Мн. 1956;
* Девушка шла по войне. — Мн. 1972

Памяць
------

У сярэдняй школе № 1 г. Жыткавічы адкрыты мемарыяльны музей пісьменніка.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Гамолко Микола // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 136. — 737 с.
2. ↑  Стая́наў Людміл // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 184. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 5. — С. 15. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0.
**Бра́таўка** (*Melampyrum*) — род кветкавых раслін сямейства заразіхавых.

Батанічнае апісанне
-------------------

Аднагадовыя травяністыя паўпаразітныя расліны з прамастойным простым або разгалінаваным сцяблом і слаба развітым коранем, на якім размешчаны гаўсторыі. Лісце супраціўнае ці амаль супраціўнае, ад лінейнага да лінейна-яйцападобнага, суцэльнае і суцэльнакрайняе. Кветкі жоўтыя, ружовыя або белаватыя, размешчаны па адной у пазухах буйных лістападобных, часта ярка афарбаваных прыкветкаў, сабраны у канцавыя гронка- ці коласападобныя суквецці. Плод — сціснутая з бакоў каробачка з дзвюма створкамі.

Пашырэнне
---------

Адрозніваецца каля 50 відаў. Пашыраны ў Еўропе, Азіі і Паўночнай Амерыцы. На тэрыторыі Беларусі найчасцей трапляюцца братаўка дуброўная, або Іван-ды-мар’я (*Melampyrum nemorosum*), братаўка польская (*Melampyrum polonicum*) і братаўка лугавая (*Melampyrum pratense*); растуць у лясах, хмызняках, на палянах, лугах і балотах. Братаўка грабеньчатая (*Melampyrum cristatum*) трапляецца на поймавых лугах і ў хмызняках; братаўка лясная (*Melampyrum sylvaticum*) — у лясах, братаўка палявая (*Melampyrum arvense*) — каля дарог і на палях.

Выкарыстанне
------------

Дэкаратыўныя, лекавыя, меданосныя і ядавітыя (насенне мае ядавітыя алкалоіды і гліказід рынанцін) расліны; некаторыя віды — пустазелле.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 82. — 160 с. — 2 350 экз.

Літаратура
----------

* Братаўка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
* **Дзмітрыева С. А*.* Братаўка // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз. — С. 327.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778697450 |
**Касцёл Святога Ігнацыя Лаёлы** — мураваны каталіцкі храм у горадзе Віцебску. Касцёл названы ў гонар святога Ігнацыя Лаёлы — заснавальніка ордэна айцоў-езуітаў. Знаходзіцца на скрыжаванні вуліцы Генерала Іваноўскага і Баграмяна.

Гісторыя
--------

Парафія існуе з 2008 года, з 2015 года знаходзілася ў арандаваным памяшканні.

У Пальмавую нядзелю, 5 красавіка 2020 года, біскуп Алег Буткевіч наведаў парафію Святога Уладзіслава ў мікрараёне Білева ў Віцебску і асвяціў падмуркі касцёла Святога Ігнацыя Лаёлы.

У ноч перад афіцыйным днём завяршэння будаўнічых работ з 29 на 30 ліпеня 2021 года адбыўся факт крадзяжу на будоўлі касцёла.

9 ліпеня 2022 года біскуп Буткевіч здзейсніць пасвячэнне касцёла.

Архітэктура
-----------

Архітэктурныя формы касцёла маюць сучасны стыль, што гарманічна ўпісвацца ў навакольнае асяроддзе мікрараёна-навабуда.

Малітоўная частка плошчай 274 квадратныя метры разлічана на 230 чалавек, адміністратыўны блок прадугледжвае размяшчэнне класаў і залаў для заняткаў. Памеры ўсяго аб’екта — 40,6 на 22,25 метраў.

Пробашчы парафіі
----------------

* кс. Андрэй Кулік
* кс. Адам Дынак
* кс. Віктар Місевіч
* а. Віктар Жук

Зноскі
------

1. ↑  Крадзеж на будоўлі касцёла святога Ігнацыя ў Віцебску
2. ↑  У Віцебску біскуп Буткевіч здзейсніць пасвячэнне касцёла святога Ігнацыя Лаёлы

Спасылкі
--------

* Касцёл Святога Ігнацыя Лаёлы (Віцебск) на сайце Catholic.by (бел.)
* Біскуп Алег Буткевіч асвяціў падмуркі новага касцёла ў Віцебску

| ⛭Віцебскі дэканат |
| --- |
| Касцёл Ісуса Міласэрнага (Віцебск) ·  Касцёл Маці Божай Нястомнай Дапамогі (Віцебск) ·  Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Віцебск) ·  Касцёл Святой Варвары (Віцебск) ·  Касцёл Святога Духа (Віцебск)  ·  Касцёл Святога Ігнацыя Лаёлы (Віцебск)  ·  Касцёл Адведзін Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Гарадок) ·  Касцёл Святога Піо (Лёзна) ·  Касцёл Святога Тамаша і Святога Яна (Мішкавічы)  ·  Касцёл Святога Вінцэнта (Обаль)  ·  Троіцкі касцёл (Сянно)  ·  Касцёл Маці Божай Фацімскай (Шуміліна) |
**Браслаўскі народны тэатр** — народны тэатр раённага Дома культуры Браслава. Створаны з драматычнага гуртка (існаваў з 1944), з 1961 мае званне народнага.

Кіраўнікі
---------

* В. Галкін (1948—52, 1958—72),
* А. Ламберт (1953— 57),
* У. Сівіцкі (1972—74),
* Г. Міхайлава (1975—77),
* Т. Міхайлава (1978—79),
* Н. Ісаенка (з 1981),
* І. Кандрашова, Э. Багдановіч, І. Крот (з 1985),
* В. Рушкоўскі (з 1997).

Дзейнасць
---------

Калектыў — дыпламант рэспубліканскага фестывалю самадзейнага мастацтва (1967, спектакль «Хто смяецца апошнім» К. Крапівы), лаўрэат 1-га (1975—76, «Мікітаў лапаць» М. Чарота), 2-га (1986—87, «Паўлінка» Я. Купалы), 3-га (1988—91, «Мудрамер» М. Матукоўскага). Сярод іншых пастановак: беларускія і рускія класічныя п'есы — «Мінулася кату масленіца» А. Астроўскага, «Жаніцьба» М. Гогаля, «Пінская шляхта» В. Дуніна-Марцінкевіча, пастаноўкі сучаснай, у т. л. беларускай драматургіі — «Выбачайце, калі ласка!», «Трыбунал», «Лявоніха на арбіце» А. Макаёнка, «Злавацца не трэба» В. Зуба, «Чужое дзіця» В. Шкваркіна, «Дзяўчына і красавік» Т. Ян, «Адважнае сэрца» І. Эвальд і інш. Сярод пастановак апошніх гадоў: «Пярэстыя старонкі», «Мядзведзь» А. Чэхава, «Камедзью» паводле «Камедыі» К. Марашэўскага і «Птушка шчасця» Ф. Аляхновіча, «П. С. Х.» Л. Родзевіча, «Аплявуха» Э. Лабіша. Спектаклі афармлялі мастакі І. Радзіка, П. Скрабаўскі.

Літаратура
----------

* Браслаўскі народны тэатр // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал. Г.П. Пашкоў [і інш.]. – Мн. 2002. – Т. 1. – С. 161.
**«Лісты́ Свято́га Мікала́я»** (англ.: The Father Christmas Letters), таксама **«Лісты ад Святога Мікалая»** (англ.: Letters from Father Christmas) — зборнік лістоў ад Каляднага айца, складзеных і праілюстраваных Дж. Р. Р. Толкінам паміж 1920 і 1942 годамі для сваіх дзяцей. Выданне «Лістоў» адбылося ў 1976 годзе, на 3-ю гадавіну Толкінавай смерці, у рэдакцыі Бейлі Толкін, другой жонкі малодшага сына аўтара, Крыстафера. Кніга была цёпла ўспрынятая крытыкамі, і лічыцца, што асобныя яе часткі пазней былі выкарыстаны аўтарам ва «Уладары Пярсцёнкаў».

Сюжэт
-----

Апавяданне вядзецца ў форме шэрагу лістоў ад імя Святога Мікалая ці яго сакратара-эльфа. У іх перададзеныя прыгоды і бадзянні Святога Мікалая і яго памочнікаў, сярод якіх паўночны палярны мядзведзь і два яго маладыя памагатыя, Паксу і Валькатука. У лістах апісаныя, сярод іншага, вялізныя феерверкі, што ствараюць палярнае ззянне; або як белы мядзведзь пастаянна трапляе ў нейкія турботы.

Ліст ад 1939 года змяшчае згадкі Святым Мікалаем пра Другую сусветную вайну, а некаторыя пазнейшыя лісты апісваюць бітвы Святога Мікалая супраць гоблінаў, што пазней было інтэрпрэтавана як адлюстраванне Толкінавых поглядаў на нямецкую пагрозу.

Публікацыя
----------

Лісты былі напісаны цягам 20 гадоў і прызначаліся Толкінавым дзецям на Раство. штогод дзеці атрымлівалі па лісце ад Святога Мікалая ў каперце з маркамі з Паўночнага полюсу і штэмпэлямі, распрацаванымі Толкінам.

Першае выданне адбылося ўжо па Толкінавай смерці, на трэцюю гадавіну яго скону, 2 верасня 1976. Праз 1,5 месяцы выйшла новае выданне ў выдавецтве «Houghton Mifflin». У кнігу ўвайшлі ілюстрацыі Толкіна амаль да ўсіх лістоў; некаторыя лісты і малюнкі, аднак, былі прапушчаны.

Перавыданне 1999 года выйшла пад назвай «Лісты ад Святога Мікалая»; у яго ўвайшлі поўныя зборы лістоў і выяваў Толкіна.

Зноскі
------

1. ↑  *Nancy Willard*. Christmas Letters (англ.).  The New York Times (5 снежня 1976). Праверана 22 лістапада 2012.
2. ↑  Walsh (2001): p. 63
3. ↑  Tolkien’s «Father Christmas Letters» (англ.).  The New York Times (7 снежня 2002). Праверана 22 лістапада 2012.
4. ↑  The Father Christmas Letters (англ.).  The Tolkien Library. Праверана 22 лістапада 2012.
5. 1 2  Letters from Father Christmas paperback (16.08.09) (англ.).  The Tolkien Library. Праверана 22 лістапада 2012.
6. ↑  Thompson (2007): p. 11

Літаратура
----------

* J. R. R. Tolkien: Six Decades of Criticism. — Westport, Conn: Greenwood Press, 1986. — ISBN 9780313250057.
* The 100 Most Popular Young Adult Authors: Biographical Sketches and Bibliographies. — Englewood, CO: Libraries Unlimited, 1997. — ISBN 9780585176062.
* Were They Wise Men or Kings?. — Louisville, Ky.: Westminster John Knox Press, 2001. — ISBN 9780664223120.
* The Frodo Franchise: The Lord of the Rings and Modern Hollywood. — Berkeley: University of California Press, 2007. — ISBN 9780520247741.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz · LibraryThing |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 40333782f · LOC: 77362616 |
**Лісцевыя лясы** ва ўмераным поясе — лясы з перавагаю дрэвавых відаў, у якіх па зіму ападае лісце. На Беларусі займаюць 32,8 % укрытай лесам плошчы, з іх шыракалістых 4,5 %, драбналістых 15,3 і лісцевых балотных лясоў 13 %.

Шыракалістыя лясы — дубовыя, грабовыя, ясянёвыя, кляновыя, у якіх пераважаюць дрэвы з шырокай лісцевай пласцінкай. У Еўропе ўтвараюць Еўрапейскую шыракаліста-лясную вобласць, якая ахоплівае паўднёвую частку Беларусі. Вызначаюцца разнастайнасцю дрэвавых відаў, густым падлескам, багатым відавым складам травяністых раслін. Найбольш пашыраны дубовыя лясы (4 %), астатнія займаюць 0,5 % укрытай лесам плошчы. Большасць лісцевых лясоў належыць да карэнных лясоў і ўмоўна-карэнных, з’яўляецца крыніцай драўніны асабліва каштоўных парод — дубу, ясеню, клёну.

У драбналістых лясах пераважаюць дрэвы з невялікай лісцевай пласцінкай. На Беларусі найбольш пашыраны бародаўчатабярозавыя, менш — асінавыя і шэраальховыя лясы. Узнікаюць на месцы хвойных і шыракалістых лясоў на высечках, гарах, на непрыдатных для сельскай гаспадаркі выкарыстання землях і належаць да вытворных лясоў. Маюць глебапаляпшальныя ўласцівасці, пасля высечкі плошчы іх выкарыстоўваюцца для аднаўлення хвойных і шыракалістых лясоў.

Лісцевыя балотныя лясы — чорнаальховыя і пушыстабярозавыя — адносяцца да карэнных лясоў на нізінных і пераходных балотах. Маюць гідралагічнае значэнне, выкарыстоўваюцца пры гідрамеліярацыі балот.

Літаратура
----------

* *В. С. Гельтман.* Лісцевыя лясы // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — 588 с. іл. — 10 000 экз.

| ⛭Прыродныя зоны |
| --- |
| Сушы | Арктычная пустыня ·  Антарктычная пустыня ·  Тундра ·  Лесатундра ·  Хвойны лес — Тайга ·  Падтайга ·  Мяшаныя лясы ·  Лісцевы лес: шыракалістыя лясы і драбналістыя лясы ·  Лесастэп ·  Стэп ·  Паўпустыня ·  Пустыня ·  Саванна ·  Субтрапічны лес ·  Дажджавы лес ·  Пераменна-вільготны лес ·  Вільготныя трапічныя лясы — Джунглі ·  Сухія трапічныя лясы — Каатынга ·  Вільготныя экватарыяльныя лясы: Сельва і Гілея ·  Альпійская ·  Субальпійская ·  Міжземнаморская ·  Вобласць вышыннай пояснасці ·  Прыбярэжныя і забалочаныя: плаўні, пойма, балоты, саланчакі, маршы |
| Сусветнага акіяна | Літаральная зона / Прыліўна-адліўная зона / Прыбярэжная зона ·  Мангравыя лясы ·  Лясы бурых водарасцей ·  Каралавыя рыфы ·  Нерытычная зона ·  Кантынентальны шэльф ·  Пелагічная зона ·  Ложа акіяна ·  Упадзіны: жолаб і рыфт ·  Гідратэрмальныя крыніцы сярэдзінна-акіянічных хрыбтоў ·  Пакавы лёд |
| Біялогія — Геаграфія — Экалогія |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4166893-5 · NKC: ph137734 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Блуа (значэнні).

Каралеўскі **замак Блуа** (фр.: château de Blois) у французскім дэпартаменце *Луар і Шэр* — самы буйны па памерах з замкаў Луары, любімая рэзідэнцыя французскіх каралёў Людовіка XII і Францыска I. Замак знаходзіцца ў цэнтры горада Блуа, на правым беразе Луары, і нароўні з іншымі луарскімі замкамі знаходзіцца пад аховай ЮНЕСКА як помнік Сусветнай спадчыны.

Гісторыя
--------

Асноўная частка існуючага палаца-замка была выбудавана ў XV стагоддзі герцагамі Арлеанскімі. Калі адзін з іх уступіў на французскі прастол пад імем Людовіка XII (1498), ён застаўся жыць у Блуа. Яго дачка Клод таксама была прывязана да рэзідэнцыі ў Блуа і настаяла на тым, каб яе муж, Францыск I, вылучыў сродкі на абнаўленне познегатычнага палаца ў духу італьянскага рэнесансу. Пасля смерці каралевы на планах Францыска перабрацца ў Блуа з Амбуаза быў пастаўлены крыж, і рэнесанснае крыло замка засталося недабудаваным.

Канец XVI стагоддзя адзначыўся ў Блуа крывавымі падзеямі. Пры выкрыцці Амбуазскай змовы Гізы павезлі караля ў больш прыдатны на выпадак аблогі Амбуаз. Генрых III заманіў у палац свайго ворага, Генрыха Гіза з братам-кардыналам, дзе яны абодва былі забіты каралеўскімі целаахоўнікамі, а яшчэ праз два тыдні тут памерла Кацярына Медычы. (Турыстам паказваюць яе тайнік для ядаў).

Пры Бурбонах рэзідэнцыя ў Блуа страціла палітычнае значэнне. Людовік XIII выдаліў туды са сталіцы сваю маці, Марыю Медычы. Пазней палацам валодаў яго брат, Гастон Арлеанскі, які даручыў Франсуа Мансару прыбудаваць да палаца пакоі ў найноўшым гусце барока. Гэта праца не была даведзена да канца па прычыне недахопу сродкаў. Напачатку XVIII стагоддзя палац быў адведзены ў распараджэнне польскай каралевы-ўдавы Марысенькі. Луі-Філіп у XIX стагоддзі адрэстаўраваў, нанова мэбляваў і маляўніча дэкараваў спустошаныя за гады рэвалюцыі каралеўскія пакоі.

Спасылкі
--------

* (фр.) Афіцыйны сайт замка і музеяў Блуа
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Замак Блуа**

* Палац Людовіка XIIПалац Людовіка XII
* Рэнесанснае крыло Францыска IРэнесанснае крыло Францыска I
* Каралеўскія пакоі з вензелямі Генрыха IVКаралеўскія пакоі з вензелямі Генрыха IV
* Барочнае крыло Гастона АрлеанскагаБарочнае крыло Гастона Арлеанскага
* Знакамітая ажурная лесвіца, якая прыпісваецца Леанарда да ВінчыЗнакамітая ажурная лесвіца, якая прыпісваецца Леанарда да Вінчы

| ⛭Рэзідэнцыі французскіх каралёў |
| --- |
| Сталічныя | 
* Луўр
* *Цюільры*
* *Турнель*
* Пале-Раяль
* Люксембург

 |  |
| Іль-дэ-Франс | 
* Венсен
* Версаль і *Трыянон*
* *Марлі*
* Рамбуе
* Сен-Жэрмэн
* *Сен-Клу*
* Фантэнбло
* *Шуазі*

 |
| У рэгіёнах | 
* Амбуаз
* Блуа
* Камп’ень
* То
* Шамбор
* Э

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12271281v · GND: 4409302-0 · ISNI: 0000 0001 2353 4775 · LCCN: n2001061999 · Mérimée: PA00098337, IA00141119 · NKC: ko2017974656 · SUDOC: 031512003 · VIAF: 151077627 · ULAN: 500251623 |

 |
[[Image:chas-Unix.gif|270px|right|thumb|{{Легенда|Праграма date 8.5 у Debian Linux паказвае час у фармаце Unix і дату па грыгарыянскім календары.]]
**Час Unix** ці час POSIX — сістэма вызначэння часу, прынятая ў Unix і POSIX-сумяшчальных аперацыйных сістэмах. Час лічыцца ад пачатку гэтак званай «эры Unix» (англ.: Unix Epoch) — 1 студзеня 1970 года, і строга прымацаваны да Універсальнага каардынаванага часу, за выняткам высакосных секунд. Час Unix не з'яўляецца ні лінейным эквівалентам часу, ні эквівалентам універсальнага каардынаванага часу (з-за высакосных секунд, напрыклад, 31 снежня 1998, 23:59:60). На большасці Unix-падобных сістэм атрымаць бягучы час Unix можна камандай `date +%s`. У некаторых мовах праграмавання ёсць свае сродкі для атрымання часу Unix.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Востраў Замак.

**За́мак** (трансліт.: *Zamak*) — востраў на возеры Іказнь. Прыкладная плошча — 2,5 га. Незаселены.

Геаграфія
---------

Карта
Востраў Замак знаходзіцца ў паўночна-заходняй частцы возера Іказнь за 55 м ад заходняга берага, на якім размяшчаецца вёска Іказнь, за 10 км на ўсход ад Браслава, за 20,8 км на захад ад Мёраў, за 189,4 км на паўночны захад ад Віцебска, за 193 км на поўнач ад Мінска. Даўжыня — 248,3 м, найбольшая шырыня — 102,4 м.

Суша складзена асадкавымі пародамі, пад пластом дзёрну сустракаюцца пясчаныя глебы і суглінкі. Берагі нізкія, часткова зарастаюць трыснягом. На паўночным захадзе вострава — узвышша, на якім знаходзіцца замчышча — рэшткі Іказненскага замка.

Гісторыя
--------

У 1504 г. браслаўскі стараста Іван Сапега заклаў на востраве Іказненскі замак. Узвышаная частка пагорка (55х30 м) з поўначы і ўсходу была абведзена мурам таўшчынёй 2 м, складзеным з валуноў і цэглы. Заходні бок ахоўваўся гліняным валам, на якім былі драўляныя сцены. На паўднёвым краі замкавага пагорка стаяла мураванае збудаванне (20х18 м, таўшчыня сцен 2 м) з цэглы і валуноў. У паўднёвым куце пагорка на курганападобным насыпе стаяла драўляная вежа. Схілы замкавага пагорка амаль да самай вады былі забрукаваны. Уезд у замак размяшчаўся па цэнтры заходняй сцяны.

Падыходы да замка і ўсю астатнюю тэрыторыю вострава займаў падзамак. З поўдня і паўднёвага захаду ён быў абнесены земляным валам вышынёй каля 2 м з драўлянымі канструкцыямі на ім. Пад замкам, у паўночным-заходнім баку, знаходзілася сажалка (47 х 17 м) для рыбы, злучаная спецыяльнай пратокай з возерам. Дно і бераг яе былі абкладзены камянямі і тоўстымі дошкамі. Праз сажалку да замкавай брамы вёў драўляны мост. З берагам замак быў злучаны сканструяваным на чаўнах драўляным мостам, які ў выпадку ваеннай небяспекі лёгка і хутка разбіраўся.

Замак быў разбураны падчас Вялікай Паўночнай вайны і больш не ўзнаўляўся.

У 1971 і 1989 гг. на востраве праводзіліся археалагічныя раскопкі.

Спасылкі
--------

* Гісторыя Іказні
* Замчышча ў вёсцы Іказнь
* Пяць прычын наведаць Іказнь — Браславская звезда
**Бетліяр** (славацк.: Betliar, часам бел.: Бетльяр) - замак у гемерскім рэгіёне Славакіі, каля Рожнявы.

Від унутры

Гісторыя
--------

Замак быў пабудаваны Штэфанам Андрашы напачатку XVIII стагоддзя на месцы рэнесанснага замка сям'і Бебекі. У 1880-1886 была праведзена перабудова замка ў стылі французскага паляўнічага замка. У замку знаходзіцца мноства калекцыя кніг, карцін і іншых прадметаў мастацтва. У парку вакол пасаджаны рэдкія віды дрэў а таксама знаходзіцца рэштка некранутага цісавага лесу.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4   Праверана 26 сакавіка 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112086059'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Замак Бетліяр
Балканы ў часы Часлава Кланіміравіча
**Ча́слаў Кланімі́равіч** — унук Строіміра і праўнук Уласціміра, першага незалежнага князя Сербіі. Кіраваў Сербіяй як вялікі жупан у перыяд паміж 933 і 950 гадамі.

Пасля смерці балгарскага цара Сімяона I, у залежнасці ад якога знаходзілася Сербія, Часлаў з дапамогай Візантыі змог захапіць уладу ў дзяржаве і рэарганізаваць яе, падтрымліваючы цесны саюз з Візантыяй. Пасля кіравання Канстанціна VII Парфірароднага дзяржава Часлава ахоплівала сённяшнюю заходнюю Сербію, усходнюю і цэнтральную Боснію, паўночную Чарнагорыю і ўсходнюю Герцагавіну. Поўдзень Чарнагорыі знаходзіўся пад васалітэтам Часлава, які ў сваю чаргу прызнаў вяршэнства візантыйскага імператара. Часлаў вядомы сваім спусташальным паходам на Венгрыю пасля перамогі над венгерскім князем Кішам.

Часлаў Кланіміравіч быў апошнім кіраўніком Сербіі з дынастыі Уласціміравічаў. Пасля яго смерці Сербія была цалкам анексавана Візантыяй, хоць меркавана і далей кіравалася жупанамі, чые імёны не захаваліся. Незалежнасць Сербіі была адноўлена толькі падчас кіравання Стэфана Воіслава ў 1040.

Зноскі
------

1. ↑  *Стывен Рансіман, стар. 185.* Гісторыя Першае Балгарскае царства = A history of the First Bulgarian Empire. — Т. Кніга III. (англ.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Часлаў Кланіміравіч
**Аўтадром імя Оскара Альфрэда Гальвеса** (ісп.: Autódromo Oscar y Juan Gálvez) — гоначная траса, якая знаходзіцца ў Буэнас-Айрэсе, Аргенціна, на якой праводзіліся Гран-пры Аргенціны з 1953 па 1998 год (з перапынкамі).

Прэзідэнт Аргентыны Дамінга Перон быў адным з галоўных ініцыятараў будаўніцтва аўтадрома для правядзення нацыянальнага Гран-пры пасля поспехаў Хуана Мануэля Фанхіё. Пабудаваны недалёка ад Буэнас-Айрэса на забалочанай тэрыторыі, аўтадром быў адкрыты ў сакавіку 1952 года, правядзеннем на ім «Кубка Перона», перамогу ў якім атрымаў Хуан Мануэль Фанхіё. У 1953 годзе, аўтадром прыняў першы ў гісторыі Гран-пры Формулы-1, які прайшоў не ў Еўропе (калі не ўлічваць Індыянапаліс-500).

Пасля смерці Дамінга Перона і догляду Фанхіё Гран-пры Аргенціны на аўтадроме ў Буэнас-Айрэсе праводзілася толькі аднойчы ў сезоне 1960 года. Затым Гран-пры праводзілася бесперапынна ў 1972-1981 гадах. Чарговы перапынак у серыі Гран-пры супаў з Фалклендскім канфліктам.

Прыватная кампанія ў 1991 годзе выкупіла аўтадром і зрабіла яго рэканструкцыю, і ў 1995 годзе Формула-1 вярнулася ў Аргенціну. Аднак гэта вяртанне не было доўгім, і пасля правядзення чатырох Гран-пры Формула-1 пакінула аўтадром ў Буэнас-Айрэсе.
**Траскун амурскі** (*Syringa reticulata amurensis*, або *Syrínga amurénsis*) — падвід віду *Syringa reticulata* роду Бэз (*Syringa*) сямейства Маслінавыя (*Oleaceae*).

Распаўсюджанне
--------------

Радзіма траскуна амурскага — Маньчжурыя, Прыморскі і Хабараўскі краі, Амурская вобласць, Кітай, паўвостраў Карэя. Расце ў змешаных нізінных лясах і хмызняковых зарасніках, радзей на лясістых схілах. У горы падымаецца да 600 м над узроўнем мора.

Апісанне
--------

Дрэва да 10 м, радзей 12-15 м вышынёй і 20-30 см дыяметрам, радзей мнагаствольны лістападны куст .

Кара цёмна-шэрая або бурая, з добра прыкметнымі белымі папярочнымі чачавічкамі. Маладыя парасткі чырвона-бурыя.

Лісце 5-11 см даўжынёй, зялёнае, эліпсападобна-сэрцападобнае падобнае з лісцем бэзу звычайнага (*Syringa vulgaris*).

Суквецці буйныя шырокамяцёлкавыя да 20-25 см даўжынёй і да 20 см у дыяметры. Кветкі белыя або злёгку крэмавыя, дробныя 5-6 мм у дыяметры, з моцным пахам. Цвіце ў канцы чэрвеня — ліпені. Цвіценне доўжыцца 2 тыдні. Адзін з найбольш марозаўстойлівых і засухаўстойлівых бэзаў. Добра пераносіць гарадскія ўмовы. Размнажаецца насеннем і зялёнымі тронкамі. Першыя два гады расце павольна.

Драўніна белая, цвёрдая і цяжкая.

Жыве да 90-100 гадоў. У культуры з 1855 года.

Расліна атрымала народную назву «траскун» за тое, што сырыя дровы гараць з моцным трэскам, раскідваючы іскры і вуглі на некалькі метраў.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 74. — 160 с. — 2 350 экз. — у крыніцы пад назвай Ligustrina amurensis Rupr.

Спасылкі
--------

* Сирень амурская, трескун, белая сирень /Amur tree lilac  (руск.)
* Сирень (Трескун) амурская — Syringa amurensis Rupr.  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · POWO · Tropicos · WFO |
**Інжынерны корпус Мінскага метрапалітэна** — будынак у цэнтры Мінска, размешчаны па праспекце Незалежнасці, 6. Уваходзіць у комплекс забудовы паўднёва-ўсходняга боку плошчы Незалежнасці. Пабудаваны ў 1984 годзе па праекце архітэктараў Ю. Грыгор’ева і Дз. Кудраўцава.

Архітэктура
-----------

6—9-павярховы Г-падобны ў плане корпус размешчаны паміж будынкам гарвыканкама і галоўным корпусам БДУ. Пластыку галоўнага фасада, арыентаванага па плошчу, узбагачае мерны рытм лапатак ламанага контуру, што адпавядае вертыкальным чляненням Дома ўрада і галоўнага корпуса БДУ. З боку галоўнага фасада асіметрычна размешчаны ўваход у вестыбюль станцыі метро «Плошча У. І. Леніна», акцэнтаваны глухім эркерам, завершаным вежай з гадзіннікам і флюгерам (каваная медзь; мастак Ю. Любімаў). Аналагічны эркер меншых памераў вылучае ўваход у корпус з боку заходняга тарцовага фасада. Планіроўка калідорная. Фасады апрацаваны тынкоўкай светла-шэрага колеру. Цокаль і партал увахода ў вестыбюль станцыі метрапалітэна абліцаваны шэрым паліраваным гранітам.

Літаратура
----------

* *В. Б. Ангелаў.* 142е. Інжынерны корпус метрапалітэна // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.