recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Азаранка.
**Уладзімір Вітальевіч Азаранка** (нар. 1 студзеня 1958, г.п. Арэхаўск, Аршанскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне тэхналогій і сродкаў механізацыі сельскай гаспадаркі. Член-карэспандэнт (2014), доктар тэхнічных навук (2006), дацэнт (2008).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (1980). З 1980 года ў Цэнтральным НДІ механізацыі і электрыфікацыі сельскай гаспадаркі, у 1993—2006 гадах загадчык лабараторыі (з 1994 — Беларускі НДІ механізацыі сельскай гаспадаркі, з 2003 — інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі НАН Беларусі). У 2006—2007 гадах і 2009—2014 гадах намеснік акадэміка-сакратара Аддзялення аграрных навук НАН Беларусі, у 2007—2009 гадах першы намеснік генеральнага дырэктара Навукова-практычнага цэнтра НАН Беларусі па механізацыі сельскай гаспадаркі. З 2014 — акадэмік-сакратар Аддзялення аграрных навук НАН Беларусі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Асноўныя навуковыя працы прысвечаны вывучэнню заканамернасцяў разбурэння напружана-дэфармаванага масіва глебы імпульснымі нагрузкамі. Вызначыў ўмовы, пры якіх выяўляецца сінэргізм эфектаў разбурэння напружана-дэфармаванага аб’ёму глебы імпульснай нагрузкай, што дазволіла абгрунтаваць перспектыўныя напрамкі ўдасканалення тэхналагічных працэсаў і тэхнічных сродкаў для апрацоўкі глеб. Устанавіў заканамернасці сілавога ўзаемадзеяння рабочых органаў з каменем памерам 0,3-0,6 м (масай 30-300 кг) пры яго выманні з глебы (зрух каменя па плоскасці скола наперадзе якой ляжыць глеба, паварот каменя ў вертыкальнай плоскасці адносна максімальна выдаленай пункту каменя) у залежнасці ад арыентацыі галоўных восяў каменя. Правёў даследаванні па механізацыі аграмеліярацыйных мерапрыемстваў, каменеўборачных і іншых культуртэхнічных работ. Удзельнічаў у распрацоўцы канцэпцыі развіцця механізацыі і аўтаматызацыі сельскагаспадарчай вытворчасці, сістэмы вядзення сельскай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь, адаптыўных сістэм земляробства ў Беларусі і іншых дакументаў, якія вызначаюць дзяржаўную тэхнічную палітыку ў галіне механізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці і сельгасмашынабудавання.

Аўтар больш за 220 навуковых прац, у тым ліку 1 манаграфіі, 18 аўтарскіх пасведчанняў і патэнтаў.

### Бібліяграфія

* Обоснование методологических аспектов исследования взаимодействия активных рабочих органов с обрабатываемой средой // Механизация и электрификация сельского хозяйства : межведомств. тем. сб. Минск, 2003. Вып. 37, т. 1.
* Синергизм эффектов при взаимодействии активно-пассивных рабочих органов с обрабатываемой средой // Механизация и электрификация сельского хозяйства : межведомств. тем. сб. Минск, 2005. Вып. 39 (в соавт.).
* Почвообработка активными орудиями. Минск, 2005.

Зноскі
------

1. ↑  Персональная страница В. В. Азаренко
2. ↑  АЗАРАНКА Уладзімір Вітальевіч

Спасылкі
--------

* Уладзімір Вітальевіч Азаранка ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
**Эрнст Вільгельм Леберэхт Тэмпель** (ням.: Ernst Wilhelm Leberecht Tempel; 4 снежня 1821-1889) — нямецкі астраном і мастак-графік, першаадкрывальнік 5 астэроідаў і 12 камет.

Біяграфія
---------

Эрнст Темпель нарадзіўся 4 снежня 1821 г. у саксонскага горадзе Нідэркунерсдорфе. У 1837 годзе вучыўся літаграфскай справе ў Майсене. У 1840 годзе адправіўся ў падарожжа па Еўропе, наведаў Капенгаген, Стакгольм і Хрысціянію (цяперашні Осла).

У 1858 годзе пасяліўся ў Венецыі і адкрыў майстэрню па літаграфіі. Неўзабаве ажаніўся. Вельмі паспяхова выконваў заказы навукоўцаў па вырабе ілюстрацый. Збудаваў тэлескоп і з яго дапамогай у 1859 годзе адкрыў камету, а таксама туманнасць ў скопішчы Плеяд. У 1860 годзе атрымаў запрашэнне ў Марсельскую абсерваторыю. Працуючы ў гэтым французскім горадзе, адкрыў яшчэ шэраг нябесных целаў, у прыватнасці астэроідаў і камет. Яму належаць адкрыцці астэроідаў (64) Ангеліна, (65) Кібела, (74) Галатэя, (81) Тэрпсіхора і (97) Клато.

У 1870 годзе з пачаткам франка-прускай вайны Тэмпель быў вымушаны пакінуць Францыю і вярнуцца ў Італію. У 1875 годзе ўзначаліў абсерваторыю ў горадзе Арчэтры паблізу Фларэнцыі.

16 сакавіка 1889 года Тэмпель памёр у Арчэтры.

Памяць
------

У гонар Тэмпеля названы астэроід (3808) Тэмпель і кратар на Месяцы.

Зноскі
------

1. ↑  *Brozović D. Ladan T.* Ernst Wilhelm Tempel // Hrvatska enciklopedija — LZMK, 1999. — 9272 с. — ISBN 978-953-6036-31-8<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1264934'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q429032'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18446'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1789619'></a>
2. ↑
3. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 30 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>

Літаратура
----------

* *Колчинский И. Г. Корсунь А. А. Родригес М. Г.* Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд. перераб. и доп.. — Киев: Наукова думка, 1986. — 512 с. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Catholic (1997—…) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 10059563n · CONOR: 233660515 · GND: 119023164 · ISNI: 0000 0000 3355 0528 · LCCN: n91048595 · SUDOC: 142943711 · VIAF: 45102696 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Малышка.
**Віктар Антонавіч Малышка** (нар. 10 жніўня 1936, в. Галавачы, Ляхавіцкі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі трактарыст, Герой Сацыялістычнай Працы.

Біяграфія
---------

3 1952 года трактарыст-машыніст Ляхавіцкай машынна-трактарнай станцыі. 3 І957 года трактарыст калгаса «Кастрычнік» Ляхавіцкага раёна. У 1971 годзе яму прысвоена звание Героя Сацыялістычнай Працы.

Член КПСС з 1972 года.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Галавачы // Гарады і вёскі Беларусі: энцыкл. Т. 4, кн. 2: Брэсцкая вобласць. — Мінск: БелЭН, 2007. — С. 263.
* Белорусская ССР : краткая энциклопедия. [В 5 т.]. Т. 5. — Минск, 1982.
* Вернасць абавязку і справе : [Віктар Антонавіч Малышка] / Фёдар Лапанік // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Ляхавіцкага раёна. — Мінск, 1989. — С. 380—382.
**Зайцавыя** (*Leporidae*) — сямейства млекакормячых атрада зайцападобных.

Апісанне
--------

Адрозніваецца 10-12 родаў, сярод іх зайцы і трусы. Даўжыня цела ад 28 (*Romerolagus diazi*) да 51 см (*Pentalagus furnessi*). Хвост кароткі. Вушы ў зайцаў доўгія, у трусоў кароткія, у амерыканскіх трусоў прыкметна вар’іруюць. Поўсць густая; афарбоўка ад брудна-жоўтай, шэрай і брудна-белай да цёмна-карычневай, у паласатых зайцаў з цёмна-бурымі палосамі на жоўта-шэрым фоне. Ногі з моцнымі скрыўленымі кіпцюрамі; заднія даўжэйшыя за пярэднія.

Пашырэнне
---------

Пашыраны ўсясветна, акрамя Антарктыды, поўдня Паўднёвай Амерыкі, Мадагаскара і шэрагу іншых астравоў. Насяляюць разнастайныя ландшафты, падымаюцца ў горы да вышыні 4900 м. Зайцавыя паспяхова акліматызаваны ў Аўстраліі, Новай Зеландыі і на некаторых акіянічных астравах.

Шэраг відаў знахо­дзіцца пад паг­розай знікнення з-за скарачэння плошчаў прыродных біятопаў.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Актыўныя круглы год; як правіла, уначы або ў прыцемках. Перамяшчаюцца звычайна скачкамі; пры небяспецы ратуюцца ўцёкамі, развіваюць хуткасць да 70 км/гадз. Зайцы спецыяльных сховішчаў не ладзяць; трусы рыюць складаныя норы. Некаторыя віды амерыканскіх трусоў вядуць паўводны спосаб жыцця. Ёсць віды, што перамяшчаюцца па ствалах дрэў, а сховішчы знаходзяць у дуплах.

Кормяцца рознымі травамі, карой, парасткамі, часам каранямі дрэў.

Большасць зайцавых размнажаюцца некалькі разоў у год; у прыплодзе 2-8 (у трусоў да 15) дзіцянят.

Шэраг відаў могуць дасягаць вялікай колькасці, наносячы пры гэтым урон лясной і сельскай гаспадарцы (галоўным чынам садаводству). У месцах акліматызацыі здольныя канкурыраваць з мясцовай фаўнай і нават змяняць прыродныя ландшафты. З’яўляюцца асновай харчавання многіх драпежнікаў. Абгрызаючы галінкі і падрост, значна ўплываюць на дынаміку ўсёй экасістэмы.

Промысел і развядзенне
----------------------

Традыцыйныя аб’екты спартыўнага і прамысловага палявання (дзеля футра і мяса).

Развіваецца трусагадоўля.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX534837 · BNF: 12312477b · GND: 4159197-5 · LCCN: sh85076079 · Microsoft: 2909318550 · NKC: ph171318 |

 |
**Марта** (***Марфа, Морта***; ? — каля 1262) — вялікая княгіня (да 1253) і каралева літоўская.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Пра яе амаль нічога невядома. Марта — гэта яе хрысціянскае імя, якое яна атрымала пры хрышчэнні ў 1252 годзе. У дамове 1219 года ўзгадваецца, што спачатку яна была жонкай Вішымута Булевіча, забітага Міндоўгам. Тады ж яна стала і жонкай Міндоўга. Апроч яе ў Міндоўга былі і іншыя жонкі. Гэтак, Войшалк, старэйшы сын вялікага князя, быў ужо дарослым, калі дзеці Марты былі яшчэ зусім малымі. У 1261 годзе ўзгадваюцца два яе сыны — Рэпля і Герстук, у 1263 два яе сыны, Рукля  (літ.) (бел. і Рупейка  (літ.) (бел. былі забітыя разам з Міндоўгам. Невядома, ці былі гэта адны і тыя ж людзі, альбо чатыры розныя сыны. Пасля смерці Марты Міндоўг ажаніўся з яе сястрой Агнай, жонкай нальшанскага князя Даўмонта.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WeRelate |
**Ёнбён** (кар. 녕변군, 寧邊郡, старая назва — **Вічжу**) — павет у КНДР, уваходзіць у склад правінцыі Пхёнан-Пукто, размешчаны ў яе паўднёвай частцы.

Геаграфія
---------

На поўначы павет мяжуе з паветам Пакчхон гэтай жа правінцыі, на захадзе — з паветам Тхэчхон, на поўдні ад яго знаходзіцца правінцыя Пхёнан-Намдо. Прыродны ландшафт ўяўляе сабой пераважна гарыстую мясцовасць. Найвышэйшы пункт павета — Хянджок-сан у паўночнай яго частцы (향적산, 香積山, 805 м). Лясныя масівы — у першую чаргу хваёвыя, каштанавыя і дубовыя — займаюць 51 % тэрыторыі.

Клімат і эканоміка
------------------

Клімат — умерана-кантынентальны. Сярэднегадавая тэмпература на тэрыторыі павета + 8,4 °C, у студзені яна апускаецца да −10,4 °C і ў жніўні можа падымацца да +23,7 °C. Клімат даволі вільготны, гадавая колькасць ападкаў складае прыблізна 1400 мм. Летам ідуць моцныя дажджы.

Здабыўная прамысловасць на тэрыторыі Ёнбёна распрацоўвае радовішча золата і графіту, а таксама сыравіны для керамічнай індустрыі. У сельскай гаспадарцы выкарыстоўваецца 40 % ад агульнай плошчы. Тут вырошчваюцца бабы, тытунь і кукуруза. Павет Ёнбён з’яўляецца буйным цэнтрам шаўкаводства ў Карэі. Працуюць таксама прадпрыемствы тэкстыльнай, лёгкай і харчовай прамысловасці.

На тэрыторыі павета Ёнбён знаходзіцца ядзерны навукова-даследчы цэнтр у Ёнбёне.

Славутасці
----------

На тэрыторыі Ёнбёна знаходзяцца руіны некалькіх храмаў і крэпасцей — Чхонджуса (천주사, 天柱寺), Соунса (서운사, 棲雲寺 або 西雲寺), Чхаронсан (철옹성, 鐵甕城), якія адносяцца да эпохі дынастыі Каро. Маляўнічы горны перавал Яксандон, знакаміты сваімі лячэбнымі травамі, тэрмальнымі крыніцамі і вадаспадамі, якія знаходзіцца за 2 км на захад ад павятовага горада Ёнбён.

У Ёнбёне захаваліся будыйскія храмы Соунса (1345 года) і Чхонджуса (1684 года), якія з’яўляюцца выдатнымі помнікамі карэйскай сярэднявечнай архітэктуры.

Спасылкі
--------

* Карта Ёнбёна (кар.)
**Сараніцкія астравы** (грэч. Νησιά του Αργοσαρωνικού *Аргасараніцкія астравы*, *астравы Сараніцкага заліва*) названы так, таму што размешчаны ў Сараніцкім заліве, які абмывае паўднёвы бераг Атыкі і паўночна-ўсходні бераг паўвострава Пелапанес. Найбольшыя з Сараніцкіх астравоў — Саламін (у старажытнасці ў бітве пры Саламіне грэчаскі флот атрымаў важную перамогу над персідскім флотам), Эгіна, Ангістры і Порас. Астравы Ідра і Дакос, ляжаць на поўдзень ад Пелапанеса, таксама ўваходзяць у архіпелаг Сараніцкіх астравоў, хоць і знаходзяцца не ў Сараніцкім, а ў Аргалідскім заліве. Самы далёкі ад Афін востраў архіпелага — Спецэ.

Асноўныя астравы
----------------

* Саламін (96,16 км²)
* Эгіна (87,41 км²)
* Ангістры (13,36 км²)
* Порас (49,5 км²)
* Ідра (64,44 км²)
* Спецэ (27,12 км²)
* Дакос (13,53 км²)
* Псіталея (0,375 км²)

Транспарт
---------

Існуе рэгулярнае паромнае паведамленне паміж Сараніцкімі астравамі і Пірэем, а таксама Пелапанесам.

Гл. таксама
-----------

* Спіс астравоў Грэцыі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сараніцкія астравы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
Дзьёрдзь I Ракацы
**Дзьёрдзь I Ра́кацы** (венг.: I. Rákóczi György; 8 чэрвеня 1593, Серэнч — 11 кастрычніка 1648, Дзюлафехервар) — трансільванскі князь з венгерскага кальвінісцкага роду Ракацы (1630—1648). Сын князя Трансільваніі Жыгманда (Жыгімонта) Ракацы (1607—1608).

Біяграфія
---------

Пасля смерці Габара Бетлена (1629) у 1630 годзе Георгій I Ракацы быў прызначаны князем Трансільваніі. У адказ на недружалюбнасць Габсбургаў ён прадпрымаў невялікія і несістэматычныя ваенныя вылазкі ў Венгрыю. Але ў 1643 годзе, заключыўшы саюз са Швецыяй і Францыяй супраць Аўстрыі, Ракацы скарыў амаль усю Венгрыю і стаяў ля варот Прэсбурга, аднак паддаўся ціску Стамбула і пагадзіўся на перамір'е.

Ракацы падтрымала насельніцтва (асабліва сялянства, якое паднялася на барацьбу за нацыянальнае вызваленне) на поўначы Венгерскага каралеўства. Лінцкі мір, які быў заключаны ў 1645 годзе з імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі і венгерскім каралём Фердынандам III Габсбургам, гарантаваў у Венгрыі свабоду веравызнання і вяртанне пратэстантам усіх аднятых у іх цэркваў. Сам Ракацы атрымаў у пажыццёвае валоданне сем венгерскіх камітатаў і іншыя вялікія зямельныя ўладанні. Таксама ён атрымаў для сябе і сваіх нашчадкаў тытул імперскага князя.

У Трансільваніі Дзьёрдзь Ракацы заахвочваў развіццё горнай справы, рамёстваў, гандлю. Усталяваў дружалюбныя сувязі з Багданам Хмяльніцкім. Спадчыннікам на прастоле Трансільваніі стаў яго сын, Дзьёрдзь II Ракацы, абраны князем у 1648 годзе.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Габар Бетлен** | **Князь Трансільваніі**1630—1648 | Пераемнік**Дзьёрдзь II Ракацы** |

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Радавода *Дзьёрдзь I Ракацы* на «Радаводзе». Дрэва продкаў і нашчадкаў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Sejm-Wielki.pl · Geni.com · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 118958089 · ISNI: 0000 0001 0117 9661 · LCCN: n85088609 · NKC: uk2012708278 · NTA: 215879961 · NUKAT: n2018250044 · SUDOC: 193005557 · VIAF: 20479981 |

 |
**Лісі́чка сапраўдная** (*Cantharellus cibarius*) — від грыбоў сямейства Лісічкавыя (*Cantharellaceae*).

Назва
-----

Народныя назвы лісічка, лісіца.

Апісанне
--------

Пладовае цела грыба па форме падобнае да шапкі на ножцы, але шапка і ножка ўяўляюць сабой адзінае цэлае, без акрэсленай мяжы; колер — ад светла-жоўтага да памяранцава-жоўтага.

Лісічка на паштовай марцы Беларусі
Шапка дыяметрам 2—12 см, часта з хвалістым краем або няправільнай формы, увагнута-распасцёртая, выпуклая потым уціснутая, плоская, з загорнутымі краямі і ўціснутая ў цэнтры, у спелых грыбоў лейкападобная. Паверхня шапкі гладкая, матавая. Скурка цяжка аддзяляецца ад мякаці шапкі. Складкі гіменафору тоўстыя, зыходзяць на ножку. Мякаць сакавіта-мясістая, у ножцы валакністая, жоўтая па краях і бялёсая ў сярэдзіне пладовага цела, з кіслявым смакам і слабым пахам сушанай садавіны ці карэння.

Пашырэнне
---------

Расце на глебе ў розных лясах, часта вялікімі групамі. На Беларусі пладовыя целы сустракаюцца ў ліпені-кастрычніку.

Выкарыстанне
------------

Лісічкі ў краме, Мюнхен.
Добра вядомы ядомы грыб. Утрымлівае вялікую колькасць вітамінаў PP і групы B, мікраэлементаў (цынк, медзь).

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская навуковая тэрміналогія: слоўнік лясных тэрмінаў. — Мінск: Інбелкульт, 1926. — Т. Вып. 8. — 80 с.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — 588 с. іл. — 10 000 экз. — С, 191.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · Mycobank · NCBI · Tropicos |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4668717-8 · LCCN: sh88000892 · LNB: 000298126 |
Кастыльскае пласкагор'е займае большую частку Пірэнейскага паўвострава.
**Месе́та** (ісп.: Meseta — плато, пласкагор'е), таксама **Іберыйская Месета** ці **Кастыльскае пласкагор'е** — плато ў Іспаніі і Партугаліі, займальнае вялікую частку Пірэнейскага паўвострава.

На пласкагор'е размешчаны старадаўнія іспанскія гарады, такія як Мадрыд, Вальядалід, Саламанка.

Геаграфія
---------

З поўначы пласкагор’е абмежавана Кантабрыйскімі, а з усходу — Іберыйскімі горамі. У сярэдняй частцы плато размешчаны горы Цэнтральная Кардыльера (вышэйшы пункт — гара Альмансор, 2592 м) і іншыя хрыбты субшыротнага распасцірання, якія падзяляюць Месету на дзве часткі:

* **Старакастыльскае пласкагор’е** (*Паўночная Месета*) — вышыня 800—1200 м, складзена абломкавымі пародамі і вапнякамі. На паўночным захадзе (у Галісіі) знаходзяцца радовішча жалезных руд, золата, волава і вальфраму.
* **Новакастыльскае пласкагор’е** (*Паўднёвая Месета*) — вышыня 600—800 м, з поўдня абмежавана хрыбтом Сьера-Марэна, дзе маюцца радовішчы свінцу, медзі, ртуці, кобальту і жалезных руд.

Рэкі на Месеце цякуць пераважна з усходу на захад. Найбуйнейшыя з іх: Дуэра, Таха, Гвадыяна, Міньё.

Клімат і расліннасць
--------------------

Ландшафт Паўднёвай Месеты.
Тэрыторыя пласкагор'я (акрамя Галісіі) знаходзіцца ў дажджавой цені Кантабрыйскіх гор, таму клімат Месеты міжземнаморскі і засушлівы. Сярэднегадовая колькасць ападкаў — 400—500 мм, у атачальных горах — да 1500 мм. Лета спякотнае, сярэдняя тэмпература ліпеня складае 24 °C. Узімку адносна холадна, сярэдняя тэмпература студзеня — каля 5 °C. Клімат Галісіі умераны, марскі.

Плато пакрыта травяністай і хмызняковай расліннасцю. У гарах, па далінах рэк і ў паўночна-заходняй частцы растуць шырокалісцевыя і іглічныя лясы. Землі пласкагор'я выкарыстоўваюцца для вырошчвання збожжавых культур і цукровага бурака, садоў і вінаграднікаў. Таксама развіта авечкагадоўля.

Гл. таксама
-----------

* Геаграфія Іспаніі

Спасылкі
--------

* Слоўнік сучасных геаграфічных назваў — Месета(недаступная спасылка)
* Месета ў ВСЭ(недаступная спасылка)
* Слоўнік сучасных геаграфічных назваў — Паўночная Месета(недаступная спасылка)
* Новакастыльскае пласкагор'е ў ВСЭ(недаступная спасылка)
**Цэнтральнай сіметрыяй** (часам **цэнтральнай інверсіяй**) адносна пункта *A* называюць пераўтварэнне прасторы, якое пераводзіць пункт *X* у такі пункт *X`*, што *A* — сярэдзіна адрэзка *XX`*. Цэнтральная сіметрыя з цэнтрам у пункце *A* звычайна абазначаецца праз {\displaystyle Z\_{A}}, у той час як абазначэнне {\displaystyle S\_{A}} можна пераблытаць з восевай сіметрыяй. Фігура называецца сіметрычнай адносна пункта *A*, калі для кожнага пункта фігуры сіметрычны ёй пункт адносна пункта *A* таксама належыць гэтай фігуры. Пункт *A* называецца цэнтрам сіметрыі фігуры. Кажуць таксама, што фігура валодае цэнтральнай сіметрыяй.

Іншыя назвы гэтага пераўтварэння — сіметрыя з цэнтрам *A*. Цэнтральная сіметрыя ў планіметрыі з'яўляецца асобным выпадкам павароту, дакладней, з'яўляецца паваротам на 180 градусаў.

Фармальны запіс
---------------

* Няхай *G* — аператар цэнтральнай сіметрыі, пункт *A* зададзены радыус-вектарам {\displaystyle {\vec {r\_{A}}}}, а пункт, які пераўтвараецца, задаецца радыус-вектарам {\displaystyle {\vec {x}}}. Тады мае месца наступная формула:

* {\displaystyle G({\vec {x}})=2{\vec {r\_{A}}}-{\vec {x}}}

Звязаныя азначэнні
------------------

Калі фігура пераходзіць у сябе пры сіметрыі адносна пункта *A*, то A называюць цэнтрам сіметрыі гэтай фігуры.

Агульныя ўласцівасці
--------------------

* Цэнтральная сіметрыя з'яўляецца рухам (ізаметрыяй).

* У n-мернай прасторы калі пераўтварэнне *R* з'яўляецца паслядоўным адлюстраваннем адносна *n* ўзаемна перпендыкулярных гіперплоскасцей, то *R* — цэнтральная сіметрыя адносна агульнага пункта гэтых гіперплоскасцей. Акрамя таго:

* У цотнамерных прасторах цэнтральная сіметрыя захоўвае арыентацыю, а ў няцотнамерных — не захоўвае.

* Цэнтральную сіметрыю можна прадставіць таксама як гоматэтыю з цэнтрам *A* і каэфіцыентам −1 ({\displaystyle H\_{A}^{-1}}).

* Кампазіцыя дзвюх цэнтральных сіметрый — паралельны перанос на падвоены вектар з першага цэнтра ў другі:

* {\displaystyle Z\_{A}\circ Z\_{B}=T\_{2{\vec {AB}}}}

Сіметрыя на прамой
------------------

У аднамернай прасторы (на прамой) цэнтральная сіметрыя з'яўляецца люстраною сіметрыяй.

На плоскасці
------------

На плоскасці (у 2-мернай прасторы) сіметрыя з цэнтрам *A* ўяўляе сабой паварот на 180° з цэнтрам *A* ({\displaystyle R\_{A}^{180}}). Цэнтральная сіметрыя на плоскасці, як і паварот, захоўвае арыентацыю.

У трохмернай прасторы
---------------------

Цэнтральную сіметрыю ў трохмернай прасторы называюць таксама сферычнай сіметрыяй.

Яе можна прадставіць як кампазіцыю адлюстравання адносна плоскасці, якая праходзіць праз цэнтр сіметрыі, з паваротам на 180° адносна прамой, якая праходзіць праз цэнтр сіметрыі і перпендыкулярнай вышэйзгаданай плоскасці адлюстравання.

У чатырохмернай прасторы
------------------------

У 4-мернай прасторы цэнтральную сіметрыю можна прадставіць як кампазіцыю двух паваротаў на 180° вакол дзвюх узаемна перпендыкулярных плоскасцей (перпендыкулярных ў 4-мерным сэнсе), якія праходзяць праз цэнтр сіметрыі.

Гл. таксама
-----------

* Восевая сіметрыя
* Люстраная сіметрыя
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Язубец.
**Мікалай Мяфодзьевіч Язубец** (4 чэрвеня 1955, в. Цмень 1, Столінскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 4 чэрвеня 1955 года ў в. Цмень 1 Столінскага раёна Брэсцкай вобласці.

Скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут.

Працаваў ветэрынарным фельчарам ветэрынарнага ўчастка Кобрынскай раённай ветэрынарнай станцыі; ветэрынарным урачом, галоўным ветэрынарным урачом саўгаса, племсаўгаса, племзавода «Дружба» Кобрынскага раёна; вядучым ветэрынарным урачом, кіраўніком тэрапеўтычнай групы Кобрынскай раённай ветэрынарнай станцыі; першым намеснікам начальніка ўпраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання Кобрынскага раённага выканаўчага камітэта; дырэктарам Кобрынскай птушкафабрыкі; першым намеснікам старшыні камітэта па сельскай гаспадарцы і харчаванні Брэсцкага абласнога выканаўчага камітэта; генеральным дырэктарам Брэсцкага канцэрна «Мясамалпрам»; старшынёй Баранавіцкага раённага выканаўчага камітэта.

З'яўляўся дэпутатам Кобрынскага раённага і Батчынскага сельскага Саветаў дэпутатаў.

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае дзвюх дачок і сына.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)  (бел.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ількевіч.

**Мікалай Мікалаевіч Ількевіч** (нар. 1 жніўня 1958, вёска Бершты, Шчучынскі раён, Гродзенская вобласць) — расійскі пісьменнік і гісторык, навуковы супрацоўнік мемарыялу «Катынь», галоўны рэдактар часопісу «Годы» (Смаленск).

Біяграфія
---------

Скончыў Кіеўскае вышэйшае агульнавайсковае вучылішча (1979), Акадэмію Федэральнай службы бяспекі Расійскай Федэрацыі (1993). Служыў ва Узбекістане, Афганістане, Азербайджане. З 1992 года начальнік Цэнтра грамадскіх сувязей Упраўлення ФСБ РФ па Смаленскай вобласці.

Аўтар дакументальных твораў пра палітычныя рэпрэсіі ў СССР, у тым ліку на Смаленшчыне, пра лёсы дзеячаў беларускай культуры — Максіма Гарэцкага (кніга «Душа дваілася», 1997), Гаўрылы Гарэцкага («Акадэмік Гаўрыіл Гарэцкі», 1998), Вацлава Ластоўскага, Язэпа Лёсіка, А.Ляўданскага і іншых.

Публікацыі
----------

* Мікалай Ількевіч. Апошняя справа паўстанца Пракулевіча, ARCHE № 3 2009

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР» 3-й ступені (1986), 4 медалямі СССР, медалём РФ, медалём Манголіі, 3 медалямі Афганістана.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Андросік.

**Мікала́й Мікала́евіч Андро́сік** (нар. 9 студзеня 1945, в. Каменка, Нясвіжскі раён, цяпер Мінская вобласць — 6 жніўня 2008) — беларускі мікрабіёлаг-ветэрынар і эпізаатолаг.

Акадэмік Акадэміі аграрных навук Беларусі, доктар ветэрынарных навук (1989) і прафесар. Аўтар навуковых прац па дыягностыцы, папярэджанні і захадах супраць інфекцыйных хвароб жывёл. Распрацаваў кірунак вывучэння малавядомых хвароб жывёл.

Біяграфія
---------

У 1970 годзе скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут. У 1972 годзе працаўладкаваўся ў Беларускі навукова-даследчы інстытут эксперыментальнай ветэрынарыі (пасёлак Кунцаўшчына, Мінскі раён) Акадэміі навук БССР. У 1989 годзе абараніў доктарскую дысертацыю «Прафілактыка пнеўманій у свіней». У 1990 годзе выдаў у суатарстве па-руску «*Слоўнік хвароб сельскагаспадарчых жывёл*». У 1992 годзе атрымаў навуковае званне члена-карэспандэнта Акадэміі аграрных навук Беларусі. У 1994 годзе стаў начальнікам Галоўнага ўпраўлення аграрнай адукацыі Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Беларусі. У 1995 годзе выдаў у суаўтарстве з М. В. Якубоўскім і Я. А. Панкаўцом «*Слоўнік хвароб маладняка жывёл*».

У 1999—2003 гадах узначальваў Інстытут эксперыментальнай ветэрынарыі імя С. М. Вышалескага НАН Беларусі.

Зноскі
------

1. ↑  Даты, падзеі, людзі // *Звязда* : газета. — 9 студзеня 2014. — № 2 (27612). — С. 8. — ISSN 1990-763x.
2. ↑  Андросік Мікалай Мікалаевіч // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах / гал.рэд. Генадзь Пашкоў. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1996. — Т. 1: А — Аршын. — С. 357. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0036-6.
Вобласць рассялення лібурнаў
Жалезны век Італіі
**Лібурны**, таксама **лібурнцы** ці **лібурнійцы** (лац.: Liburni, стар.-грэч.: Λιβυρνοί) — антычны народ, магчыма, роднасны ілірыйцам ці венетам. Іх вобласць рассялення знаходзілася на ўсходнім узбярэжжы Адрыятычнага мора ў вобласці горада Ядар (сучасны Задар) і распасціралася ад ракі Крка на поўдні да бухты Кварнер на поўначы. У антычныя часы гэта вобласць насіла назву Лібурнія.

На поўдні суседнічалі з далматамі, на поўначы з венетамі і істрамі.

Лібурнская мова вядомая па нешматлікіх тапонімах; з упэўненасцю можна гаварыць толькі пра яго прыналежнасць да індаеўрапейскіх «кентумным», з меншай доляй верагоднасці — пра сваяцтва з венецкай.

У эпоху бронзавага веку на тэрыторыі, якая прыкладна адпавядае пазнейшаму рассяленню лібурнаў, існавала археалагічная кастэльерская культура.

У антычны перыяд лібурны былі вядомыя як умелыя мараплаўцы і піраты. Яны стварылі тып лёгкай галеры, якая ў іх гонар атрымала назву «лібурна». Пазней лібурну выкарыстоўвалі і рымляне.

З моманту ўзнікнення ў Адрыятыцы старажытнагрэчаскіх калоній лібурны зведалі грэчаскі культурны ўплыў.

У II стагоддзі да н.э. лібурны трапляюць пад уплыў Рыма. У часы кіравання Юлія Цэзара лібурны страцілі аўтаномію і былі ўключаны ў склад імперыі. Падчас грамадзянскай вайны Цэзара падтрымаў кантынгент лібурнскіх караблёў. Лібурны ўдзельнічалі ў панонскім паўстанні (9 да н.э.), задушаным Актавіянам. Пасля гэтага лібурнская вобласць была ўключана ў склад правінцыі Далмацыя.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Ilgo, Miloš: Rimsko vladanje u Histriji i Liburniji, Bd. 1: Liburnija. Pula 1999. ISBN 953-6153-13-0
* Lorenzo Braccesi & Sante Graciotti (Hrsg.): La Dalmazia e l’altra sponda. Problemi di archaiologhia adriatica. (=Civilta veneziana. Studi, Bd. 50). Firenze 1999. ISBN 88-222-4821-X
* Zaninović, Marin: Histri i Liburni prema rimskoj ekspanziji. In: Diadora. 12(1990), S. 47-64.
* Margetić, Lujo: O nekim pitanjima pravnog polozaja liburnskih opcina u doba principata. In: Radovi Zavoda za povijesne znanosti HAZU u Zadru. 38(1996), S. 1-12.
* Batović, Sime: Die Eisenzeit auf dem Gebiet des illyrischen Stammes der Liburnen.In: Archaeologia Jugoslavica. 6(1965.), S. 55-68.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лібурны
**Ліберальная партыя Аўстраліі** (англ.: Liberal Party of Australia) — аўстралійская ліберальна-кансерватыўная палітычная партыя, партыя «сярэдняга класа». З часу яе заснавання ў 1945 яна з'яўляецца асноўнай правацэнтрысцкай партыяй Аўстраліі, які супернічае за палітычную ўладу ў краіне з левацэнтрысцкай Аўстралійскай лейбарысцкай партыяй як на федэральнай, так і на штатным узроўні.

Заснавана 31 жніўня 1945 на канферэнцыі кансерватыўных партый і іншых груповак, апазіцыйных кіруючай лейбарысцкай партыі.

У яе склад увайшлі:

* Партыя Адзінай Аўстраліі
* Аўстралійская жаночая нацыянальная ліга - кансерватыўная жаночая арганізацыя
* Юныя нацыяналісты - кансерватыўная моладзевая арганізацыя.

На федэральным узроўні Ліберальная партыя з'яўляецца кіруючай з 1996 у складзе традыцыйнай кааліцыі з Нацыянальнай партыяй. На выбарах 2004 кааліцыя атрымала большасць не толькі ў Палаце прадстаўнікоў, але і ў Сенаце. На ўзроўні штатаў абедзве гэтыя партыі знаходзяцца ў апазіцыі ва ўсіх штатах і тэрыторыях краіны.
У знешняй палітыцы Ліберальная партыя выступае за падтрыманне і ўмацаванне традыцыйных саюзаў Аўстраліі з ЗША і Вялікабрытаніяй, што часам наносіць шкоду адносінам з яе азіяцкімі суседзямі.

У 1977 ад Ліберальнай партыі адкалолася лева-ліберальная партыя Аўстралійскія дэмакраты.

Доўгі час (1950-1960-я гады) характэрнай рысай Ліберальнай партыі быў антыкамунізм. У 1951 была нават прадпрынятая спроба забараніць Камуністычную партыю.

Лідары Ліберальнай партыі з 1945
--------------------------------

* Роберт Мензіс 1945-1966 (прэм'ер-міністр 1949-66)
* Гаральд Холт 1966-1967 (прэм'ер-міністр 1966-67)
* Джон Гортан 1968-1971 (прэм'ер-міністр 1968-71)
* Уільям Макмагон 1971-1972 (прэм'ер-міністр 1971-72)
* Білі Снедден 1973-1975
* Малкальм Фрэйзер 1975-1983 (прэм'ер-міністр 1975-83)
* Эндру Пікок 1983-1985
* Джон Говард 1985-1989
* Эндру Пікок 1989-1990
* Джон Х'юсан 1990-1994
* Аляксандр Доунер 1994-1995
* Джон Говард 1995-2007 (прэм'ер-міністр 1996-2007)
* Брэндан Нэльсан 2007-2008
* Малкальм Тэрнбул 2008-2009
* Тоні Эбат 2009-2014
* Малкальм Тэрнбул з 2015
**Ёнас Трынкунас** (28 лютага 1939, Клайпеда — 20 студзеня 2014, Вільнюс) — літоўскі этнолаг, фалькларыст, заснавальнік неапаганскага руху «Рамува», крывіс.

Жыццяпіс
--------

У 1957 годзе скончыў сярэднюю школу ў Коўне. У 1965 годзе скончыў вывучэнне філялогіі на факультэце мовы і літаратуры Вільнюскага ўніверсітэта, атрымаў спэцыяльнасць філолага. У 1969—1973 працаваў аспірантам на кафедры філялогіі. У 1969 годзе заснаваў краязнаўчую суполку «Рамува», з-за чаго ў 1973 годзе быў выгнаны з універсыітэта па палітычных матывах. Праз некаторы час вярнуўся да працы ва ўніверсітэце, працаваў асістэнтам у інстытуце філасофіі і сацыялогіі. У Вільнюскім педагагічным універсітэце выкладаў народную культуру.

У 2002 абраны вярхоўным крывісам Рамувы. Браў удзел у міжнародных канферэнцыях па пытаннях традыцыйных рэлігій. Пісаў артыкулы ў літоскай і французскай прэсе, выдаў некалькі кнігаў. Удзельнік фальклорнага калектыву Kūlgrinda, Садружнасці этнічнай культуры, Народнага дома, Рады справаў Малой Літвы, клуба «Прусы», іншых арганізацый.

Меў жонку Інію, фалькларыстку, заснавальніцу суполкі Kūlgrinda, культурнага сацыёлага і псіхолага, выкладчыцу ў Вільнюскім універсітэце права і бізнэсу, дачок Рымгайлэ, Ветру, Угнэ, Індрэ.

У 1997 року быў узнагароджаны прэміяй імя Ёнаса Басанавічуса. У 2013 годзе атрымаў Рыцарскі крыж ордэна Гедыміна ВКЛ.

Пахаваны на Раканцішкаўскіх могілках у Вільнюсе.

Бібліяграфія
------------

* *Of Gods & holidays: the Baltic heritage*. — Vilnius: Tvermė, 1999. — 214 p.: iliustr. — ISBN 9986-476-27-5
* Baltų tikėjimas: lietuvių pasaulėjauta, papročiai, apeigos, ženklai. — Vilnius: Diemedis, 2000. — 127 p.: iliustr. — ISBN 9986-23-079-9
* Lietuvių pasaulėjauta: papročiai, apeigos, ženklai. — Vilnius: Diemedis, 2003. — 127 p.: iliustr. — ISBN 9986-23-114-0
* Lietuvių senosios religijos kelias. — Vilnius: Asveja, 2009. — 265 p.: iliustr. — ISBN 978-9955-738-22-0
* Žodžiai mūsų Dievams ir Deivėms: maldos, giesmės ir eilės / dail. Gintarė Markevičienė. — Vilnius: Romuva, 2010. — 56 p.: iliustr.
* Baltų religija šiandien / sud. Jonas Trinkūnas, parengė Inija Trinkūnienė, Jonas Vaiškūnas, Žemyna Trinkūnaitė. — Vilnius: Senovės baltų religinė bendrija, 2011. — 41 p.: iliustr. — ISBN 978-609-95278-0-2
* *Baltic religion today*. — Vilnius: Senovės baltų religinė bendrija, 2011. — 41 p.: iliustr. — ISBN 978-609-95278-1-9



1. ↑  Jonas Trinkūnas //
2. ↑  *Bibliothèque nationale de France* BnF catalogue général — Paris: BnF. Праверана 26 сакавіка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15222191'></a>
**Гарасія** (хіндзі: गरासिया) — індаеўрапейскі народ на захадзе Індыі. Жывуць пераважна на поўдні Раджастхана і поўначы Гуджарата. Агульная колькасць - 261 тыс. чал. (2015 г.).

Гарасія насяляюць пераважна лясныя раёны. Асноўныя заняткі — сельская гаспадарка, будаўніцтва, апрацоўка драўніны. Традыцыйныя хаціны ладзяць з бамбука і гліны. У мінулым пераважалі саламяныя дахі. Асноўны традыцыйны від паселішча — вёска, на чале якой стаіць абраны або прызначаны ўладамі стараста. Насупраць яго дома будуецца госцевая хата. 

У наш час падзелены на тры рэгіянальныя групы раджпутскіх, бхільскіх і дунгрыйскіх гарасія. Аднак захаваўся старажытны падзел на 28 экзагамных родавых груп. 

Асноўная рэлігія — індуізм. Гарасія знакаміты штогадовым маляўнічым святам *чытра вічытра*, якое суправаджаецца сакральнымі цырымоніямі і кірмашамі.

Зноскі
------

1. ↑  Garasia in India

Спасылкі
--------

* Garasia Tribe, Rajasthan
* GARASIA TRIBE Архівавана 4 сакавіка 2016.
* Bruce Cain, A Sociolinguistic Profile of Garasia Dialects
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Краснае.

**Кра́снае возера** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Тураўлянка. Знаходзіцца за 25 км на ўсход ад Ушачаў, за 0,8 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Краснае, за 600 м на поўдзень ад вёскі Красная Горка, за 1 км на паўночны ўсход ад возера Бярозаўскае.

Плошча возера Краснае складае 0,04 км². Даўжыня возера 0,38 км, найбольшая шырыня — 0,15 км. Даўжыня берагавой лініі — 0,85 км.

Возера размешчанае на ўсходняй ускраіне лесу. Вакол вадаёма знаходзіцца забалочаная абалона, якая на захадзе парасла лесам, а на ўсходзе — хмызняком. Краснае злучанае канавай з возерам Бярозаўскае.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі — Мн.: БелЭн, 1994.
* Республика Беларусь. Витебская область. Ушачский район: карта. Ушачи: план / Редактор: С. Н. Саратова. — Мн.: Белкартография, 2012. — 3 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Возера Краснае на сайце «Белорусский Посейдон» Архівавана 10 жніўня 2013.
**Завод горнага воску** — беларускае прадпрыемства па вытворчасці шырокага асартыменту нафтахімічнай прадукцыі для розных галін прамысловасці ў г.п. Свіслач Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Гісторыя ААТ «Завод горнага воску» пачынаецца з 22 красавіка 1961 года, з моманту атрымання першай прадукцыі — тарфянога воску.

У 1971 годзе Дзяржаўны камітэт па навуцы і тэхніцы пры Савеце Міністраў СССР прыняў пастанову аб рэканструкцыі завода. У 1973 годзе быў збудованы цэх па выпуску тарфянога воску на аснове новай тэхналогіі, участак па атрыманні торфа шчолачнага рэагенту для свідравання, цэх па вытворчасці тэхналагічных змазак, корпус дасведчаных усталёвак.

У 1994 годзе вытворчасць тарфянога воску была спынена.

Да 1996 года завод меў статус дзяржаўнага прадпрыемства, а ў 1996 годзе завод ператвораны ў адкрытае акцыянернае таварыства.

22 студзеня 2010 года на ААТ «Завод горнага воску» адбыўся афіцыйны запуск цэха па вытворчасці парафіну нафтавага цвёрдага.

Дырэктары
---------

* Віктар Ячнік (1970—1986)
* Валер Уладзіміравіч Ясніцкі

Галерэя
-------

* Галерэя
* Завод горнага воскуЗавод горнага воску
* Прахадная заводаПрахадная завода
* Завод горнага воскуЗавод горнага воску
* Дом з мемарыяльнай дошкай ў памяць Віктара Ячніка, былога дырэктара заводаДом з мемарыяльнай дошкай ў памяць Віктара Ячніка, былога дырэктара завода
* Валун з памятнай таблічкай былому дырэктару заводаВалун з памятнай таблічкай былому дырэктару завода

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Грам (значэнні).
Каўпачок ад ручкі масай 0,98 грам
**Грам** (фр.: gramme; абазначэнні: **г**, **g**) — адзінка вымярэння масы, адна з асноўных адзінак сістэмы СГС.

Яе кратная адзінка, кілаграм (1000 грамаў), з дакладнасцю да 0,2 % роўная масе 1 дм³ хімічна чыстай воды пры тэмпературы яе найбольшай шчыльнасці (каля 4 °C), з'яўляецца асноўнай адзінкай масы ў сістэме СІ.

Найбольш часта выкарыстоўваемыя дольныя адзінкі:

* Міліграм — 10−3 грама (адна тысячная частка грама; абазначэнне: мг)
* Мікраграм — 10−6 грама (адна мільённая частка грама; абазначэнне: мкг)
* Нанаграмм — 10−9 грама (адна мільярдная частка грама; абазначэнне: нг)
* Пікаграм — 10−12 грама (адна трыльённая частка грама; абазначэнне: пг)
**Вірсавія** (іўр.: בת שבע) — дачка Ліяма , удава Урыі Хетэяніна, жонка цара Давіда і маці цара Саламона.

У Старым Запавеце
-----------------

Паводле біблейскай Кнігі Царстваў, Вірсавія была жанчынай рэдкай прыгожасці. Цар Давід, адпачываючы на даху свайго двара, убачыў унізе як купалася Вірсавія. Яе муж, Урыя Хетэянін, знаходзіўся ў той час удалечыні ад дома, на службе ў войску Давіда. Вірсавія не спрабавала спакусіць цара, пра што сведчыць біблейскі тэкст. Але Давід спакусіўся прыгожасцю Вірсавіі і загадаў, каб яе даставілі да яго. У выніку іх адносінаў яна зацяжарыла. Пазней Давід напісаў ваяводу, што быў над Урыяй ліст, у якім загадаў «паставіць Урыю там, дзе будзе самая моцная бітва, і няхай адступяць ад яго», каб ён быў забіты і памёр. Сапраўды, так і адбылося, і Давід пасля ажаніўся з Вірсавіяй. Іх першае дзіця пражыло ўсяго некалькі дзён. Давід пазней раскайваўся ў зробленым. Гэтая гісторыя паслужыла сюжэтам для многіх вядомых жывапісных палотнаў.

Пры ўсім сваім высокім становішчы самай каханай з жонак Давіда Вірсавія заняла месца ў цені і паводзіла сябе годным чынам. Давід вянчаў на царства пасля сябе Саламона, сына Вірсавіі. Вірсавія была мудрай жанчынай і заўсёды спадзявалася на Бога. У адносінах да Давіда яна стала маўклівай і кахаючай жонкай і добрай маці сваім дзецям (Саламону і Натану).

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑
3. ↑  2Цар | 11 : 3

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com · Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | GND: 118507125 · LCCN: n80065667 · NKC: ola2014845811 · VIAF: 99149196317674791104 |
**Лёзненская партызанская брыгада** — партызанская брыгада, створаная ў маі 1943 года. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Лёзненскага, Сенненскага, Чашніцкага, Бешанковіцкага, Багушэўскага, Лепельскага, Ільянскага, Крупскага і Халопеніцкага раёнаў. 28 чэрвеня 1944 года брыгада (604 партызаны, 3 батальёны, 13 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

Брыгада была створана на базе атрадаў «Граза» (потым 1-ы), імя Чапаева (потым 2-і імя І. П. Спірыдонава) і «Буравеснік» (потым 3-і), вылучаных з партызанскай брыгады «Аляксея» (пазней партызанская брыгада імя А. Ф. Данукалава). 14-ы атрад у чэрвені 1944 года быў расфарміраваны. На дату злучэння з Чырвонай Арміяй у склад брыгады ўваходзілі:

* 4 батальёны;
* 1-ы атрад;
* 2-і атрад імя Спірыдонава;
* 3-і атрад;
* 4-ы атрад;
* 5-ы атрад;
* 6-ы атрад;
* 7-ы атрад;
* 8-ы атрад;
* 9-ы атрад;
* 10-ы атрад;
* 11-ы атрад;
* 12-ы атрад;
* 13-ы атрад.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* П. І. Кірылаў

### Камісары

* А. Ц. Шчарбакоў;
* Ц. П. Шакінка;
* М. В. Комлеў (выконваў абавязкі);
* К. М. Кірылаў (загінуў).

### Начальнік штаба

* І. Дз. Крупін

Гісторыя
--------

Партызаны праводзілі дыверсіі на чыгунцы Віцебск — Смаленск, шашэйных і грунтавых дарогах. У «рэйкавай вайне» на чыгунцы Віцебск — Орша падарвалі каля 400 рэек. У кастрычніку 1943 года ўдзельнічалі ў штурме нямецкага гарнізона ў гарадскім пасёлку Чашнікі, удзельнічалі ў Лепельскай аперацыі. Разбілі нямецкія гарнізоны ў вёсках Смаляны (кастрычнік 1943) Чашніцкага, Багданава (люты 1944), Сенненскага, Чэрцы і Шубнікі (сакавік 1944) Лепельскага раёнаў. У маі 1944 года брыгада зрабіла баявы марш у Вілейскую вобласць, у маі — чэрвені ў Ільянскім раёне вяла баі з карнікамі.

Гл. таксама
-----------

* Чашніцкія баі

Зноскі
------

1. ↑  камандзір атрада І. П. Спірыдонаў, загінуў

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Арміцкі.
**Віктар Рудольф Арміцкі** (да 1924 года Нусбаўм; польск.: Wiktor Rudolf Ormicki); 1 студзеня 1898, Кракаў — 17 верасня 1941, канцлагер Маўтхаўзен) — польскі географ, картограф, прафесар і выкладчык вышэйшых навучальных устаноў: Кракаўскага Ягелонскага ўніверсітэта, Вольнага універсітэта ў Варшаве, Сілезскага інстытута педагогікі ў Катавицах, Вышэйшай камерцыйнай школы ў Кракаве і Львоўскага ўніверсітэта. Прызнаны спецыяліст па эканамічнай геаграфіі і дэмаграфіі.

6 лістапада 1939 у ліку 200 польскіх прафесараў Арміцкі быў арыштаваны немцамі і адпраўлены ў Заксенхаўзен. Увесну 1940 года пасля пратэстаў, у тым ліку Ватыкану, некаторыя з іх з-за дрэннага стану былі вызваленыя з лагера. Арміцкага, у якога немцы знайшлі яўрэйскія карані, перавялі спачатку ў Дахау, а затым у Маўтхаўзен.

У лагеры працягваў чытаць лекцыі вязням. Ва ўмовах канцлагера, холаду і недаядання, ён не адмовіўся ад навуковай працы, напісаў працу «Аб пытаннях засялення зямнога шара». Перад смерцю паспеў перадаць сшыткі са сваёй працай зняволеным немцам, якім было загадана забіць прафесара.

В. Арміцкі быў павешаны ў верасні 1941 года ў канцлагеры Маўтхаузен.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Room of Names<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107185294'></a>

Літаратура
----------

* Historia geografii polskiej. — Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. — ISBN 978-83-01-15589-6.
* Geografowie ofiarami Sonderaktion Krakau. — Krakow: Uniwersytet Jagiellonski. — ISSN 1427—1176. Архивировано 2 июля 2017 года.
* Jak plakalem pozniej… : o okupacyjnych losach swojego ojca, geografa Wiktora Ormickiego, opowiada jego syn, Jacek Ormicki. — Krakow: Uniwersytet Jagiellonski. — ISSN 1427—1176.
* Wybitni geografowie Uniwersytetu Jagiellonskiego. — Krakow: Instytut Geografii Uniwersytetu Jagiellonskiego. — (Geografia w Uniwersytecie Jagiellonskim 1849—1999). — ISBN 83-911124-3-8.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1034848194 · ISNI: 0000 0000 7239 2833 · LCCN: n85249307 · NTA: 086546627 · NUKAT: n01019649 · SUDOC: 153330708 · VIAF: 101668969 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ракаў, значэнні.
**Віктар Афанасьевіч Ракаў** (22 студзеня 1935, Целяшы, Слаўгарадскі раён — 2000) — беларускі паэт
.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Скончыў Целяшоўскую СШ (1953), фізіка-матэматычны факультэт Магілёўскага педінстытута (1958), Мінскую вышэйшую партыйную школу (1971). Настаўнічаў у Целяшоўскай (1958—1960), Рэчкаўскай (1960—1965) сярэдніх школах на Магілёўшчыне. Працаваў карэспандэнтам-арганізатарам Магілёўскага раённага радыёвяшчання (1965), загадчыкам сельскагаспадарчага аддзела шклоўскай раённай газеты «Ударны фронт» (1965—1969), літсупрацоўнікам газеты «Звязда» (1969—1975), рэдактарам аддзела публіцыстыкі часопіса «Полымя» (1975—1982). У 1982-? гг. адказны сакратар часопіса «Полымя». Член Саюза пісьменнікаў Беларусі з 1979 г. Узнагароджаны Граматай Вярхоўнага Савета БССР.

Творчасць
---------

Літаратурнай дзейнасцю пачаў займацца ў студэнцкія гады. Першы верш надрукаваў у газеце «Магілёўская праўда». Паэзія В. Ракава прысвечана вёсцы, бацькоўскай зямлі, сялянскай працы (зборнікі «Вернасць», «Акно ў зялёны сад»). Пісаў пра пераемнасць пакаленняў («Пазыўныя», «Песня і памяць», «І сноп, і птах, і я»), пра гераізм нашых людзей у гады Вялікай Айчыннай вайны, захапляўся прыгажосцю прыроды, кахання. Тэма любві да Радзімы, сыноўняй вернасці Магілёўшчыне, Прысожжу. Пісаў таксама нарысы, крытычныя артыкулы, рэцэнзіі.

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* Ракаў В. А.//Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.: т. 13: Праміле-Рэлаксін / Гал. рэд.: Г. П. Пашкоў. — Мн. 2001. — С. 279.
* Ракаў В. А.//Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: у 5 т. т. 4. Накцюрн-Скамскі / Рэд. кал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн. 1986. — С. 481.
* *Савік, Л. С.* Ракаў Віктар // Беларускія пісьменнікі: Біябібліягр. слоўн. У 6 т. Т. 5. Пестрак — Сяўрук / Б 43 Ін-т літ. імя Я. Купалы АН Беларусі; Беларус. Энцыкл.; Нацыянальны навукова-асветны цэнтр імя Ф. Скарыны. Пад рэд. А. В. Мальдзіса; Рэдкал.: І. Э. Багдановіч і інш. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 132. — 480 с. — ISBN 5-85700-168-4

Спасылкі
--------

* Архівавана 3 сакавіка 2019. Ракаў Вiктар Афанасьевiч на сайце Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі
* Ракаў Віктар Афанасьевіч Архівавана 19 снежня 2018.
**Віктар Васілевіч Бутылкін** (руск.: Виктор Васильевич Бутылкин, 27 кастрычніка 1923-9 мая 2002) — генерал-маёр Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943), доктар ваенных навук (1969), прафесар (1970).

Біяграфія
---------

нарадзіўся ў Маскве. Да вайны вучыўся ў спецыяльнай артылерыйскай школе. У 1941 годзе быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1942 годзе скончыў артылерыйскае вучылішча ў Разані. З красавіка таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. У 1943 годзе ўступіў у ВКП(б). Да кастрычніка 1943-га лейтэнант Віктар Бутылкін камандаваў батарэяй 2-га артылерыйскага дывізіёна 118-га артылерыйскага палка 69-й стралковай дывізіі 65-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро каля г.п. Лоеў.

У ноч з 14 на 15 кастрычніка 1943 года Бутылкін сумесна са старшым сяржантам Васілём Ціманавым і яфрэйтарам Іванам Калодзіем пераправіліся праз Дняпро ў раёне пасёлка Радуль Рэпкінскага раёна Чарнігаўскай вобласці Украінскай ССР і займаліся на заходнім беразе карэкціроўкай артылерыйскага агню. Дзякуючы артылерыйскай падтрымцы перадавы атрад на плацдарме адбіў некалькі нямецкіх контратак. Калі пазіцыі Ціманава, Калодзія і Бутылкіна былі выкрытыя гітлераўцамі, ім давялося самім адбіць некалькі варожых нападаў. У крытычны момант бою яны выклікалі агонь на сябе.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 30 кастрычніка 1943 года за «мужнасць і гераізм, праяўленыя пры фарсіраванні ракі Дняпро і ў баях за плацдарм» лейтэнант Віктар Бутылкін быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» за нумарам 2202.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Цішчанка.
**Віктар Васілевіч Цішчанка** (нар. ?) — беларускі гісторык. Спецыяліст па праблеме функцыянавання вялікакняжацкай улады ў ВКЛ у канцы XIV — пачатку XVI ст. Кандыдат гістарычных навук (2007).

Біяграфія
---------

Скончыў аспірантуру Інстытута гісторыі НАН Беларусі. У 2007 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Вялікакняжацкая ўлада ў структуры органаў дзяржаў нага кіравання ВКЛ у канцы XIV — пачатку XVI ст.».

Навуковая дзейнасць
-------------------

Напрамкі даследаванняў: палітычная сістэма ВКЛ у канцы XIV — пачатку XVI ст.; органы дзяржаўнай улады; манархі ВКЛ, іх
адміністрацыйная, судовая, ваенная дзейнасць; арганізацыя дыпламатычнай службы ў ВКЛ.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3  Марозаў, 2022

Літаратура
----------

* ЦІШЧАНКА Віктар Васільевіч // Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага : біябібліяграфічны даведнік / С. П. Марозаў. — Гродна-Каўнас: ЮрСаПрынт, 2022. — 290 с. — ISBN 978-985-7257-57-7, 978-609-96340-1-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar2451652 |