recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Жаклін дзю Б’еф** (фр.: Jacqueline du Bief; нар. 4 снежня 1930) — французская фігурыстка, выступала ў адзіночным катанні, бронзавая медалістка зімовых Алімпійскіх гульняў 1952 года, чэмпіёнка свету, шасціразовая чэмпіёнка Францыі, трохразовая медалістка чэмпіянатаў Еўропы. Удзельніца зімовых Алімпійскіх гульняў у 1948 годзе. Вылучалася вытанчанасцю і стылем праграм. Яе трэніравала Жаклін Вадэкран. У 1952 годзе пайшла ў прафесіяналы.

Аматарская кар’ера
------------------

Жаклін дзю Б’еф пачала катацца на каньках са сваёй сястрой Раймондай, якая таксама была выдатнай фігурысткай, але не стала чэмпіёнкай. Раймонда стала чэмпіёнкай Францыі сярод юніёраў у 1937 годзе і ў 1949 годзе стала выступаць у прафесійным катанні.

Яе трэніраваў Люсьен Лемерсье з 1939 года, затым з 1941 года Жаклін Вадэкран, былая чэмпіёнка Францыі, на катках Біянкур і Малітор. Яна дамінавала ў французскім жаночым фігурным катанні пасля вайны, стаўшы шасціразовай чэмпіёнкай Францыі з 1947 па 1952 год, калі яна спыніла аматарскае катанне.

У яе была міжнародная кар’ера, яна заваявала больш медалёў, чым іншыя французскія фігурысты, якія, як напрыклад, Габі Клерыкеці, папярэднічалі ёй. Яна выйграла тры медалі чэмпіянату Еўропы (бронза ў 1950 годзе ў Осла, срэбра ў 1951 годзе ў Цюрыху і зноў срэбра ў 1952 годзе ў Вене). На чэмпіянаце свету яна выйграла срэбра ў Мілане ў 1951 годзе і золата ў 1952 годзе ў Парыжы. Яна таксама ўдзельнічала ў двух алімпіядах, дзе яна была шаснаццатай у 1948 годзе ў Санкт-Морыцы і атрымала бронзу ў 1952 годзе ў Осла, яшчэ не набытую для французскага катання ў жаночай катэгорыі.

Жаклін дзю Б’еф таксама каталася ў пары з Тоні Фонтам, дзе яны былі чэмпіёнамі Францыі ў 1950 і 1951 гадах, але не ўдзельнічалі ў міжнародных чэмпіянатах. У 1952 годзе пасля Алімпіяды і чэмпіянатаў свету яна кінула аматарскае катанне.

Прафесійная кар’ера
-------------------

У 1952 годзе яна падпісала кантракт з найбуйнейшай амерыканскай кампаніяй шоу на лёдзе, Ice Capades. Яна таксама каталася на каньках з іншымі кампаніямі: Hollywood Ice Revues і інш. У 1964 году, пасля 12 гадоў прафесійнага катання, яна вырашыла перайсці да прафесіі настаўніка.
**Востраў Ганса** (грэнл.: Tartupaluk; дацк.: Hans Ø; англ.: Hans Island) — невялікі незаселены востраў у цэнтры праліва Кенэдзі, часткі праліва Нэрса. Даўжыня вострава — 1290 метраў, шырыня — 1199 метраў. Плошча 1,3 км². Востраў Ганса — самы маленькі сярод трох астравоў у праліве Кенэдзі. Шырыня праліва тут складае 35 км, востраў знаходзіцца ў тэрытарыяльных водах Канады і Даніі.

Верагодна, з XIV стагоддзя востраў быў адным з месцаў палявання інуітаў. Востраў належыць Даніі ад імя Грэнландыі і Канадзе. Самае блізкае населенае месца — Алерт (Канада) — знаходзіцца ў 198 км ад вострава Ганса, Сіорапалук (Грэнландыя) — у 349 км, Каанаак (Грэнландыя) — у 379 км.

Гісторыя
--------

Востраў Ганса.
Востраў Ганса. Выява НАСА Landsat-7.
Востраў названы ў гонар Ганса Хендрыка — грэнландскага вандроўніка і перакладчыка, удзельніка шэрагу амерыканскіх і брытанскіх арктычных экспедыцый Ілайшы Кента Кейна, Чарльза Фрэнсіс Хола, Ісаака Ізраэля Хееса і Джорджа Нэрса (з 1853 да 1876 год).

Да 2005 года лічылася, што востраў быў названы падчас экспедыцыі Чарльза Фрэнсіса Хола ў перыяд паміж 1871 і 1873 годам. Першае згадванне аб востраве і яго назве датаваны 1876 годам.

Правы на востраў аспрэчваліся Канадай і Даніяй. З 1984 года на востраве вядзецца так званая «інтэлігентная вайна»: раз у некалькі месяцаў на востраве па чарзе высаджваліся канадскі і дацкі дэсант, маракі спускалі усталяваны сцяг, падымалі свой і затым па традыцыі распівалі спіртныя напоі, якія супраціўны бок пакідае на востраве ў якасці падарунка, а перад адбыццём пакідаюць свае: датчане — шнапс, а канадцы — віскі.

14 чэрвеня 2022 года бакі прыйшлі да пагаднення, згодна з якім востраў будзе падзелены прыкладна напалову, а мяжа пройдзе па расколіне ў яго сярэдзіне.

Зноскі
------

1. ↑  Канада предлагает Дании поделить остров Ганса пополам **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  CANADA2DAY.com. Архівавана з першакрыніцы 23 снежня 2012. Праверана 3 снежня 2012.
2. ↑  Виски против шнапса: история необитаемого острова, на котором 37 лет идет война **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 25 чэрвеня 2021. Праверана 12 чэрвеня 2022.
3. ↑  Спиртоносная война между Данией и Канадой окончена. Страны поделили остров Ганса

Літаратура
----------

* United Nations: Delimitation Treaties. *Agreement between the Government of the Kingdom of Denmark and the Government of Canada relating to the Delimitation of the Continental Shelf between Greenland and Canada*, December 17, 1973,
* U.S. Department of State: Bureau of Intelligence and Research *Limits in the Seas* No. 72 *Continental shelf Boundary: Canada — Greenland*, Issued by the Geographer, August 4, 1976.
* *Hans Island rightfully belongs to Greenland, Denmark **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 14 снежня 2013.* — Kenn Harper, Article, Nunatsiaq News, April 9, 2004.
* *Agreement between the Government of Canada and the Kingdom of Denmark for Cooperation relating to the Marine Environment*, August 26, 1983.

Спасылкі
--------

* Free Hans Island from the Canadian oppression (англ.) — кропка гледжання Даніі (жартоўны сайт).
Фермер паблізу Леймебамбы.
**Пахавальны комплекс Рэваш**, кечуа: Revash размешчаны ў Перу, акруга Санта-Томас, правінцыі Луя, прыкладна ў 60 км на поўдзень ад г. Чачапояс, сталіцы рэгіёну Амасонас, на вышыні 2800 м над узроўнем мора. Пахавальныя склепы збудаваны ў вапняковых скалах Сэра-Карбон на ўскраіне даліны Альта-Уткубамба. Належаць да культуры Чачапоя даінкскага перыяду, датуюцца каля 14 ст. н. э. Форма і архітэктура маўзалеяў характэрна для паўднёваамерыканскай дакалумбавай архітэктуры і мае вельмі старажытныя прататыпы, такія, як чульпа, распаўсюджаныя ў старажытным Перу ў перыяд Тыўанака-Уары (каля 1000 г. да н. э.)

Хоць маўзалеі знешне нагадваюць дамы, аднак у іх наваколлях ніякіх рэшткаў старажытнага жылля не выяўлена. Жыллё магло не захавацца з-за свайго недаўгавечнага матэрыялу (цэгла-сырэц), тады як самі маўзалеі, размешчаныя пад скалістым навесам, былі добра абаронены ад надвор'я і ад доступу чужых. Муміі, якія знаходзіліся ў маўзалеем, не захаваліся, так як маўзалеі былі абрабаваныя, а таксама пацярпелі ад грызуноў.

Скальныя пахаванні Рэваша маюць знешняе падабенства са скальным жыллём старажытных пуэбла, аднак паходжанне апошніх - цалкам самастойнае, і прызначэнне паўночнаамерыканскага жылля было таксама іншым - яны выкарыстоўваліся як сховішчы, а не пахавальныя комплексы .

Спасылкі
--------

* Revash information Архівавана 8 кастрычніка 2010.
* Фотографии мавзолея

| ⛭Сцяг Перу   Археалагічныя помнікі Перу |
| --- |
| Амасонас | Гран-Вілая — Гран-Сапасоа — Карахіа — Куэлап — Рэваш |  |
| Анкаш | Вількаваін — Пячора Гітарэра — Паньямарка — Сечын — Чавін-дэ-Уантар — Чанкільё |
| Апурымак | Сайвітэ — Сандор |
| Арэкіпа | Тора-Муэрта |
| Аякуча | Вількасуаман — Інкаўасі, Аякуча — Пікімачай — Пумакоча |
| Іка | Каўачы — Пукіас — Тамба-Каларада |
| Кахамарка | Кумбэ-Маё — Кунтур-Уасі — Вокны Атуска |
| Куска | Вількабамба — Віткас — Кенка — Карыканча — Карыўайрачына — Льяктапата — Мачу-Пікчу — Марай — Альянтайтамба — Пікільякта — Пісак — Пуюпатамарка — Пука-Пукара — Ракчы — Руміколька — Саксаюаман — Тамбамачай — Тараўасі — Тыпан — Уайна-Пікчу — Уаманмарка — Уіньяй-Уайна —Учуй-Коска — Чакекіраа |
| Ла-Лібертад | Гран-Пахатэн — Храм Сонца — Храм Месяца — Чан-Чан — Эль-Бруха |
| Ламбаеке | Сера-Патапа — Сіпан — Тукумэ |
| Ліма | Акарай — Аспера — Бандурыа — Буэна-Віста — Гарагай — Інкаўасі, Каньетэ — Кантамарка — Караль — Парамонга — Пачакамак — Пукльяна — Пуручука |
| Пуна | Сільюстані — Хіскаірумока |
| Сан-Марцін | Гран-Пахатэн — Лос-Пінчудас |
| Такна | Мікулья — Такепала |
| Уанкавеліка | Учкус-Інканьян |
| Уанука | Катош — Пірура |
| Гл. таксама: **Дакалумбавы цывілізацыі** — **Дакалумбава храналогія Перу** |
**Рэвалюцыя 1848—1849 гг. у Чэхіі** — буржуазна-дэмакратычная рэвалюцыя ў Чэхіі, адна з еўрапейскіх рэвалюцый 1848—1849 гг.

Прычыны і задачы рэвалюцыі
--------------------------

Задачамі рэвалюцыі было ўсталяванне грамадзянскіх правоў і свабод, ліквідацыя феадальных перажыткаў. Апроч глыбокага крызісу палітычнай сістэмы нагодай да рэвалюцыі паслужылі міжэтнічныя супярэчнасці ў шматнацыянальнай дзяржаве, імкненне Чэхіі да культурна-палітычнай аўтаноміі.

Серыя карцін часоў Пражскага паўстання

Храналогія рэвалюцыі
--------------------

У Чэхіі пад уплывам рэвалюцыі ў Вене была створана нацыянальная гвардыя, высунуты патрабаванні аўтаноміі Чэхіі ў складзе Аўстрыйскай імперыі і ўвядзення дэмакратычных свабод, арганізаваны адмысловы Нацыянальны камітэт для падрыхтоўкі рэформ і склікання земскага сейма. Аўстрыйскі імператар прызнаў раўнапраўе чэшскай і нямецкай моў на тэрыторыі Чэхіі. Францішак Палацкі ў адказ на ідэю аб’яднання Германіі высунулі праграму «аўстраславізму», сутнасць якой складалася ў пераўтварэнні імперыі ў федэрацыю раўнапраўных нацый пры захаванні адзінства дзяржавы. Выбары ў Франкфурцкі парламент у Чэхіі былі байкатаваны.

24 мая ў Празе адкрыўся Славянскі з’езд прадстаўнікоў славянскіх народаў імперыі з мэтай аб’яднання нацыянальных рухаў супраць пангерманскай небяспекі. Пасля майскіх падзей у Вене па Чэхіі пракацілася хваля страйкаў і мітынгаў рабочых. Неўзабаве быў сфарміраваны Часовы ўрадавы камітэт з удзелам Палацкага і Карла Браўнера, які заявіў пра непрызнанне распараджэнняў венскага ўрада. У той жа час да Прагі былі сцягнуты войскі генерала Віндышгрэца. 15 чэрвеня пачаўся артылерыйскі абстрэл сталіцы, а 17 чэрвеня Прага капітулявала. У краіне пачаліся масавыя арышты ўдзельнікаў рэвалюцыі, былі зачынены рэвалюцыйныя арганізацыі і газеты. Рэвалюцыя ў Чэхіі была падушана.

Літаратура і спасылкі
---------------------

* Сайт «Радио „Прага"»//Ярослав Шимов. «1848: „весна народов" в Австрийской империи»
* Энциклопедический словарь Ф. А. Брокгауза и И. А. Ефрона «Революция 1848 года»
**Помнік байцам антытэрарыстычнай аперацыі ў Кіеве** — помнік, выкананы ў выглядзе ме́ча, які пранізвае карту Расіі. Адкрыты 1 жніўня 2017 года ў Кіеве. 

Прысвечаны байцам, якія ўдзельнічалі ў Антытэрарыстычнай аперацыі (АТА). Помнік размешчаны на скрыжаванні праспекта Леся Курбаса і вуліцы акадэміка Каралёва ў Кіеве, яго вышыня складае 2,5 метры.

Па словах арганізатараў, помнік усталявалі, каб ушанаваць памяць загінулых падчас канфлікту на Данбасе байцоў і каб пастаянна нагадваць жыхарам ўкраінскай сталіцы аб цане міру.

Прадстаўнік грамадскай арганізацыі „Вэтэраны АТА" Яўген Яранцаў распавёў парталу АСН, што памятны знак сімвалізуе будучую перамогу Украіны над агрэсарам.

Глядзіце таксама
----------------

* Помнік беларусам, якія загінулі за Украіну

Зноскі
------

1. ↑  В Киеве открыли памятник бойцам АТО в виде меча, пронзающего карту России // gordonua.com  (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Помнік вызваліцелям.
**Помнік вызваліцелям** — помнік у вёсцы Высачаны, Віцебская вобласць. Знаходзіцца на паўночнай ускраіне вёскі.

Аіпсанне
--------

На ўшанаванне памяці воінаў-вызваліцеляў, партызан і падпольшчыкаў-камсамольцаў з Высачан, якія ў 1942—1944 гадах вялі барацьбу ў тыле нямецкіх войскаў, у 1975 годзе пастаўлены абеліск. У ніжнюю частку абеліска ўманціраваны блок з барэльефнымі выявамі твараў воіна і партызана, а таксама рукі са зброяй. Злева — гарызантальны брус на апорах з надпісам-прысвячэннем. Дынамічны зрэз левай грані абеліска, кантраст шурпатай яго фактуры і згладжанай са слядамі апалубкі паверхні бруса ўзмацняе выразнасць помніка. Абеліск пастаўлены на выкладзенай шэрымі бетоннымі плітамі пляцоўцы, да якой вядзе дарожка.

Архітэктар помніку В. Ягадніцкі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал. С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мн. 1985. — С. 292.
**Помнік Шэрлаку Холмсу і доктару Ватсану** ў Маскве усталяваны 27 красавіка 2007 года на Смаленскай набярэжнай побач з пасольствам Вялікабрытаніі.

Гісторыя
--------

Помнік героям твораў Артура Конан Дойля дэтэктыву Шэрлаку Холмсу і доктару Джону Ватсану быў адкрыты да 120-гадовым угодкам з моманту выхаду аповесці Конан Дойля аб прыгодах вялікага дэтэктыва «Эцюд у барвовых тонах». Аўтарам помніка выступіў скульптар Андрэй Арлоў, што стварыў вобразы герояў на аснове прац Сідні Педжэта — першага ілюстратара аповедаў пра прыгоды Шэрлака Холмса. Аднак у рысах герояў лёгка адгадваюцца рысы Васіля Ліванава і Віталя Саломіна, якія згулялі гэтых персанажаў у савецкім тэлесерыяле.

Роставыя фігуры, выкананыя з бронзы, малююць Шэрлака Холмса, які стаіць з люлькай у правай руцэ і левай рукой, закладзенай за спіну. Джон Ватсан адлюстраваны прысутным на крамцы з алоўкам і нататнікам. На крамцы пакінута месца, каб на яе маглі сесці жадаючыя сфатаграфавацца з вядомымі персанажамі. Гэта адзіны помнік, дзе Холмс і Ватсан адлюстраваны разам. Васіль Ліванаў пажартаваў, што калі хто-небудзь сядзе на крамку поруч з Ватсанам і пакладзе руку на нататнік, то ў яго вырашацца многія праблемы, але калі ж крануць трубку Холмса, то можна трапіць у крымінальную гісторыю.

Помнік быў урачыста адкрыты 27 красавіка 2007 года. На цырымоніі адкрыцця былі народны артыст Расіі Васіль Ліванаў і пасол Вялікабрытаніі ў Расійскай Федэрацыі Энтані Брэнтан. Помнік быў створаны ў рамках праекта «Скульптурныя кампазіцыі» Міжнароднага дабрачыннага грамадскага фонду «Дыялог культур — адзін свет» .

Зноскі
------

1. ↑  В Москве открыт памятник Шерлоку Холмсу и доктору Ватсону // ria.ru
2. ↑  Ливанова и Соломина увековечили в бронзе // KP.RU

Спасылкі
--------

* Памятник Шерлоку Холмсу и доктору Ватсону (руск.).  Moscow.org. Архівавана з першакрыніцы 14 верасня 2013. Праверана 19 ліпеня 2013.
* Шерлоку Холмсу и доктору Ватсону (руск.).  Необычные памятники Москвы. Архівавана з першакрыніцы 4 верасня 2013. Праверана 19 ліпеня 2013.
**Помнік князю Юзафу Панятоўскаму ў Варшаве** — праца дацкага скульптара Бертэля Торвальдсена. Манумент быў замоўлены ў 1817 годзе. У 1829 годзе ў Варшаве была створана мадэль помніка. Скульптура была адліта з бронзы ў 1832 годзе, аднак з прычыны рэпрэсій пасля паўстання 1830—1831 гадоў не магла быць усталявана паводле ранейшых планаў перад Палацам намесніка.

Помнік Юзафу Панятоўскаму ў Гомелі, 1922 г.
Помнік князю Юзафу Панятоўскаму ў Варшаве 
Манумент быў канфіскаваны і ў разабраным стане перавезены ў Новагеоргіеўскую крэпасць (Модлін). У 1840-х гадах помнік быў падораны Мікалаем I Івану Фёдаравічу Паскевічу, вывезены ў Дэмблін (Івангарад) і, нарэшце, у Гомель, дзе ён быў усталяваны ля палаца Паскевіча.

Манумент быў вернуты ў Польшчу ў 1922 годзе ў адпаведнасці з Рыжскім дагаворам. У 1923 годзе быў усталяваны ў двары каралеўскага палаца перад каланадай Саксонскага палаца і магілай Невядомага салдата. Пасля прыгнечання Варшаўскага паўстання быў падарваны 19 снежня 1944 года.

Новую адліўку скульптуры, створаную 1948—1951 па мадэлі, якая захавалася ў музеі Торвальдсена ў Капенгагене, падарыў Польшчы дацкі ўрад. Яна была ўсталявана перад Старой Аранжарэяй у Лазенкоўскім парку, а з 1965 года — перад Палацам намесніка, цяпер рэзідэнцыяй прэзідэнта Польшчы.

Торвальдсен адлюстраваў князя Панятоўскага на кані, як на антычным мануменце Марка Аўрэлія на рымскім Капітоліі. Помнік не спадабаўся жыхарам Варшавы, з прычыны таго, што князь быў апрануты ў рымскі, антычны строй замест рыцарскіх даспехаў.

Гл. таксама
-----------

* Помнік Івану Паскевічу

Літаратура
----------

* Hanna Kotkowska-Bareja, *Pomnik Poniatowskiego*, Wydawnictwo PWN, Warszawa 1971
* Сокол К. Г. Монументальные памятники Российской империи: Каталог. М.: Вагриус Плюс, 2006.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Помнік Юзафу Панятоўскаму**
**Trichiaceae** — сямейства міксаміцэтаў парадку *Trichiales*. 6 родаў, 78 відаў (2013).

Біялагічнае апісанне
--------------------

Спорасховішчы — плазмодыякарпы або спарангіі (часам псеўдаэталіі). Спарангіі рознай формы: круглявыя, цыліндрычныя або булавападобныя, могуць быць прыўзняты на ножцы, у некаторых прадстаўнікоў няправільнай формы, адзінкавыя або ў групах.

Капіліцый прадстаўляе сабой сетку з галінаваных валокнаў альбо мноства асобных нітак. Ніткі капіліцыя полыя. Маюць розную арнаментацыю (спіралепадобныя або колцападобныя патаўшчэнні, шыпікі, сетачка); часам гладкія. Тыповы капіліцый з ізаляваных нітак са спіральнымі патаўшчэннямі.

Споры звычайна ярка-жоўтыя ў масе, у некаторых прадстаўнікоў — чырвоныя або бурыя.

Роды сямейства адрозніваюць ў асноўным па прыкметах капіліцыя і перыдыя. Межы некаторых родаў, як і самога сямейства, некалькі размытыя.

Прадстаўнікі
------------

Спіс родаў па стане на 2013 год:

* Calonema Morgan, 1893 — 5 відаў;
* Hemitrichia Rostaf. 1873, nom. cons. — 26 відаў;
* Metatrichia Ing, 1964 — 6 відаў;
* Oligonema Rostaf. 1875 — 7 відаў;
* Prototrichia Rostaf. 1876 — 1 від;
* Trichia Haller, 1768 — 33 віды.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Васягина М. П. Бызова З. М. Головенко И. Н.* Флора споровых растений Казахстана. Низшие грибы и Миксомицеты / отв. ред. д. б. н. Н. С. Новотельнова. — Алма-Ата, 1977. — Т. X. — С. 115—116. — 348 с.
* *Ing, B.* The myxomycetes of Britain and Ireland. — Slough, 1999. — P. 124. — 374 p. — ISBN 0-85546-251-5.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |
**Tragulidae** — сямейства парнакапытных. Засяляюць трапічныя лясы Паўднёва-Усходняй Азіі (Ява, Калімантан, Суматра), Шры-Ланкі і Заходняй Афрыкі.

Характарыстыка
--------------

Даўжыня цела вар'іруе ад 40 да 80 сантыметраў, рост у карку 20-40 сантыметраў, а вага ад 2 да 15 кілаграмаў. У іх невялікая галава, выцягнутая вострая мыска, велізарныя вочы, моцна выгінастая спіна і тонкія стройныя ножкі. Афарбоўка заступніцкая — бурая або карычневая з белымі плямамі. Рогаў не бывае. Прадстаўнікі сямейства самыя прымітыўныя ў падатрадзе жвачных. Яны ходзяць на дзвюх сярэдніх пальцах з капытцамі, але ў іх захаваліся і два бакавых пальца, адсутныя ў іншых жвачных. Страўнік таксама уладкованы значна прасцей і складаецца з трох аддзелаў, а не чатырох.

Паходжанне
----------

З'явіліся на Зямлі каля 50 млн гадоў таму. Тады яшчэ толькі пачыналі фармавацца атрады старажытных капытных. Прадстаўнікі сямейства практычна не змяніліся і больш за іншых нагадваюць продкаў капытных і знешнім выглядам, і спосабам жыцця. Найбольшае распаўсюджванне атрымалі ў міяцэне.

Паводзіны
---------

Жывуць паасобку і сустракаюцца адзін з адным толькі ў перыяд размнажэння. Праз 5 месяцаў з'яўляецца адно дзіцяня. Яно корміцца малаком на працягу двух тыдняў, а ў 5 месяцаў становіцца дарослым і пакідае тэрыторыю бацькоў. Кормяцца рознымі часткамі раслін, пладамі, насякомымі, рыбай, крабамі, дробнымі грызунамі. На пошукі ежы выходзяць ноччу, а днём хаваюцца ў зарасніках, пад каранямі, у дуплах дрэў, размешчаных невысока над зямлёй.

Сістэматыка
-----------

У сямействе 3 роды:

* Род Tragulus
	+ Tragulus javanicus
	+ Tragulus napu
	+ Tragulus kanchil
	+ Tragulus nigricans
	+ Tragulus versicolor
	+ Tragulus williamsoni
* Род Hyemoschus
	+ Hyemoschus aquaticus
* Род Moschiola
	+ Moschiola indica
	+ Moschiola meminna
	+ Moschiola kathygre
* Род † Dorcatherium

Зноскі
------

1. ↑  Соколов В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Млекопитающие. Латинский, русский, английский, немецкий, французский. / под общей редакцией акад. В. Е. Соколова. — М.: Рус. яз. 1984. — С. 125. — 10 000 экз.

Літаратура
----------

* Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

Спасылкі
--------

* Фатаграфіі на ARKive.org Архівавана 21 красавіка 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Новы · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779065350 · NKC: ph508906 |
Існавалі ў XVII—XIX стст. Былі пабудаваныя ў г.п. Каменец непадалёку ад вежы на беразе р. Лясная.

1) Комплекс драўляных збудаванняў аднай паловы XVII ст. быў умацаваны земляным валам і абкружаны вадзяным ровам, праз які з боку Каменца быў мост. У цэнтры дзядзінца стаяў двухпавярховы палац у стылі рэнесансу з аркаднай галерэяй на галоўным фасадзе. Уваход на дзядзінец быў праз двух'ярусную браму, накрытую шатровым дахам (у ніжнім ярусе — гаспадарчыя памяшканні, у верхнім — зала, абкружаная адкрытай галерэяй з балюстрадай). Паблізу брамы знаходзіліся два жылыя флігелі, кухня, гаспадарчыя пабудовы. За межамі ўмацаванняў на беразе ракі стаялі бровар і вялікі двухпавярховы свіран. У другой палове XVII — пачатку XVIII стст. комплекс перабудаваны.

2) Комплекс другой паловы XVII — сярэдзіны XVIII ст. складаўся з дзядзінца і ўмацаванага драўлянай абарончай сцяной "перадзамачча". Дзядзінец быў умацаваны земляным валам і астрогам. У цэнтры знаходзіўся невялікі аднапавярховы анфіладнай планіроўкі палац, галоўны ўваход якога афармляў слупавы ганак, завершаны купалам. За ім размяшчаліся жылыя флігелі, гаспадарчыя пабудовы. "Перадзамачча", дзе размяшчалася больш за 40 двароў заможных гараджан, злучалася з дзядзінцам праз вадзяны роў мостам з дзвюма брамамі. У замкавай браме ў ніжнім ярусе па баках ад праезду была вязніца, у верхнім — лямус з адкрытай галерэяй. У XVIII ст. комплекс перабудаваны.

3) Парадны барочны палацавы комплекс сярэдзіны XVIII—XIX ст. захаваў ранейшыя знешнія ўмацаванні (вадзяны роў, вал і драўляную сцяну), двух'ярусную браму. Насупраць брамы стаяў двухпавярховы драўляны палац, накрыты двухсхільным дахам, з ганкам, завершаным трыма вежамі. Дзверы палацу былі ўпрыгожаны арнаментальнай разьбой, сцены — шпалерамі, падзеленымі разнымі ліштвамі на асобныя панэлі. Паблізу ад брамы размяшчаліся дом аканома, кухня, гаспадарчыя пабудовы. У канцы XVIII — пачатку XIX ст. комплекс прыйшоў у заняпад.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* [ Палаца-паркавы ансамбль (Каменец)] на сайце Radzima.org
* [ Палаца-паркавы ансамбль (Каменец)] на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Сядзіба Любамірскіх** — помнік сядзібна-паркавай архітэктуры гістарызму. Размешчаны на ўсходняй ускраіне в. Юрцава Аршанскага раёна, на правым беразе р. Скунья.

Гісторыя
--------

Палац Любамірскіх у Юрцаве, акварэль Н. Орды, 1877
Сфарміраваны ў другой палове XIX стагоддзя ў фальварку Кацішын, які належаў К. Любамірскаму, пазней Я. Грабоўскаму.

Доўгі час у сядзібе змяшчаўся Рэспубліканскі шпіталь інвалідаў Другой сусветнай вайны.

Архітэктура
-----------

Сядзіба Любамірскіх
Уяўляў сабой вялікі архітэктарскі ансамбль інтэрпрэтаваных формаў сярэдневяковага палацава-замкавай архітэктуры. Галоўны фасад сіметрычнай дзевяцівосевай кампазіцыі фланкіраваны глыбокімі рызалітамі з буйнымі кутнімі пілонамі і вылучаны ў цэнтры ганкам. З панадворку фланкіраваны моцнымі васьміграннымі вежамі, якія былі завершаны зубчастымі парапетамі. Берагавы нахіл мясцовасці раскрывае цокальны паверх, члянёны аконнай аркатурай, першы паверх з арачнымі вокнамі ў гатычных стральчатых нішах, другі — з прамавугольнымі вокнамі ў арачных нішах з клінападобнымі перамычкамі. Плоскасныя фасады будынку апяразаныя прафіляваным карнізам з аркатурным фрызам — адзіным элементам архітэктарскага дэкору. Планіроўка калідорная са скляпеністымі перакрыццямі памяшканняў цокальнага паверху. На кожным паверсе вуглавых вежаў размешчаныя круглыя ў плане залы.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Палаца-паркавы ансамбль (Юрцава) на сайце Radzima.org
* Палаца-паркавы ансамбль (Юрцава) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Палаца-паркавы ансамбль (Юрцава) на сайце «Архіварта»
**Палаца-паркавы ансабль** — існаваў у XIX — першай палове XX стагоддзя ў былым маёнтку Обрын (цяпер пасёлак Першамайскі) Карэліцкага раёна.

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў 1837 годзе на беразе р. Обрынка. Належаў роду Обрынскіх, потым — Кашчыцаў.

У палацы была вядомая калекцыя фарфору, творы выяўленчага мастацтва, архіў.

Архітэктура
-----------

Меў рысы позняга класіцызму і несапраўднай готыкі. Складаўся з трохпавярховых мураваных будынкаў — асноўнага аб'ёму і двух флігеляў, злучаных крытымі пераходамі і завершаных складанымі ламанымі дахамі. Цэнтральны рызаліт асноўнага аб'ёму, вылучаны на галоўным фасадзе аркаднымі лоджыямі, завяршаўся мезанінам у выглядзе атыка з трохвугольным франтонам. Сцены расчлянёныя прамавугольнымі і арачнымі аконнымі праёмамі, аздобленымі прафіляванымі ліштвамі і завершанымі франтончыкамі. Адзін флігель меў у завяршэнні вежачку з шатровым пакрыццём, другі — разнастайны псеўдагатычны дэкор (парэбрыкі, аркатура, разеткі, абрамленні ў выглядзе спічастых арак і какошнікаў, круглыя вокны-люнеты і інш.).

Апроч палацу, у маёнтку меліся млыны, рэзідэнцыя з муру, фруктовыя сады.

* СвіранСвіран
* СтайняСтайня
* СыраварняСыраварня
* Капліца-пахавальняКапліца-пахавальня
* Руіны афіцыны Руіны афіцыны
* Арачны мост і ўмацаванні тэрасыАрачны мост і ўмацаванні тэрасы
* Помнік паўстанцам КасцюшкіПомнік паўстанцам Касцюшкі

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------


* Палаца-паркавы ансамбль (Обрын) на сайце Radzima.org
* Палаца-паркавы ансамбль (Обрын) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Палацца Альтэмпс** (*Palazzo Altemps*) — арыстакратычная рэзідэнцыя з дзеллю тэатрам, капэлай і вежай-бельведэрам у некалькіх кроках на поўнач ад п'яцца Навона ў Рыме. Выбудавана ў 1570-я гг. для аўстрыйскага кардынала Альтэмпса па праекце Марціна Лонгі.

У палацца ацалелі некаторыя пакоі дому Джыралама Рыярыа, які для яго выбудаваў Мелоца да Фарлі. У адным з пакояў яшчэ цэлая фрэска, якая адлюстроўвае шлюб Рыярыа з «тыгрыцай Раманьі».

З 1997 г. гэта адзін з асноўных будынкаў Нацыянальнага музея Рыма, дзе змяшчаюцца калекцыі антычнай скульптуры сямействаў Людавізі, Банкампаньі і Матэі (уключаючы такія шэдэўры, як «Арэс Людавізі» і «Самагубства гала»).

|  |  |  |  |  |
| Унутраны дворык з антыкамі |  | Зала з пергамскай скульптурнай групай «Самагубства гала» |  | Галерэя |

Гл. таксама
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Палацца Альтэмпс на Вікісховішчы |

* Віла Мандрагонэ — загарадная рэзідэнцыя кардынала Альтэмпса

Зноскі
------

1. ↑  Indagine sui musei e le istituzioni similari — 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112132470'></a>

Спасылкі
--------

* Музей палацца Альтэмпс Архівавана 4 чэрвеня 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4314809-8 · VIAF: 136947980 |
**Палацава-паркавы комплекс Радзівілаў** — помнік архітэктуры і садова-паркавага мастацтва XVIII ст. у в. Жырмуны (Лідскі раён). Знаходзіцца з паўднёвага захаду ад вёскі, паўразбураны.

Гісторыя
--------

У другой палове XVIII ст. Станіслаў Радзівіл вырашыў пабудаваць у фальварку Жырмункi, які знаходзіўся недалёка ад яго маёнтка, палацава-паркавы комплекс. Ім былі пабудаваны прыгожая ўязная брама, два бакавыя двухпавярховыя афіцыны ў стылі класіцызму, прычым паўднёва-ўсходнюю афіцыну з багатым афармленнем унутраных інтэр’ераў, займалі самі Радзівілы; у паўночна-заходняй афіцыне жыла прыслуга. Былі пабудаваны таксама гаспадарчыя пабудовы, пасаджаны вялікі і прыгожы парк. Будаўніцтва самога палаца з-за смерці князя ў 1787 годзе не было распачата. У 1915 і 1939 гадах сядзіба была разрабавана.

Апошнія ўладальнікі Жырмунскага Радзівілаўскага палаца выехалі адсюль у 1939 г. Комплекс не быў унесены ў спіс гісторыка-культурнай спадчыны Беларусі.

Цяпер гэты Раздівілаўскі комплекс — паўразбураны. Работы па аднаўленні ці кансервацыі не вядуцца.

У пачатку 2018 года павалілася частка аркі. Да гэтага транспарт праходзіў пад аркай.

Архітэктура
-----------

Радзівілаўская трыўмфальная арка (самае першае, што яны пабудавалі) мела і другі паверх, але ў савецкія часы яго разабралі і побач паставілі воданапорную вежу.

З двух бакоў ад аркі 2 флігелі: левы і правы. Тут жыла прыслуга, спыняліся госці. Кухні, пякарні, бібліятэка, аранжарэя, капліца размяшчаліся ў правым флігелі, ад якога да нашых дзён практычна нічога не засталося, а вось левы захаваўся крыху лепш.

Галерэя
-------

### Гістарычныя здымкі

* Старыя здымкі, да 1939 года
* БрамаБрама
* ФлігеліФлігелі
* ДзверыДзверы
* СупрапортаСупрапорта

* Дэкор вокнаўДэкор вокнаў
* Дэкор аднаго з пакояўДэкор аднаго з пакояў
* ФатэльФатэль
* Разетка на столі аднаго з пакояўРазетка на столі аднаго з пакояў

### Сучасныя здымкі

* Стан на 2007 год
* Брама, 2007 годБрама, 2007 год
* АфіцынаАфіцына
* Брама з унутранага бокуБрама з унутранага боку
* СутарэнніСутарэнні

Спасылкі
--------

* Палацава-паркавы комплекс Радзівілаў (Жырмуны) на сайце Radzima.org
* prynjamonne.grodnolib.by Архівавана 28 мая 2019.
* nashaniva.by
**Палацава-паркавы ансамбль Талстых** — палацава-паркавы ансамбль XIX стагоддзя, размешчаны ў аграгарадку Грудзінаўка (Быхаўскі раён, Магілёўская вобласць).

Гісторыя
--------

Порцік палаца
Першым уладальнікам маёнтка быў Дзмітрый Аляксандравіч Талстой, брат П. А. Талстога. Маёнтак ён атрымаў пры раздачы беларускіх маёнткаў ад Кацярыны II і ператварыў Грудзінаўку ў квітнеючую фамільную сядзібу. У час вайны 1812 года, Дзмітрый Аляксандравіч быў губернатарам Магілёва з 1812 па 1813. Пахаваны ён быў у Грудзінаўскай царкве ў 1832 г..

Апошняй уладальніцай Грудзінаўкі была графіня Аляксандра Рыгораўна Талстая (народжаная Шчарбатава). Каля Грудзінаўкі ў 1899 г. на ўласныя сродкі пабудавала Рыжкоўскую бальніцу, якая захавалася да нашых дзён. У шпіталі працавалі лепшыя на той час урачы Магілёўскай губерні. Графіня Аляксандра Рыгораўна аплачвала працу медыцынскага персаналу з уласных сродкаў, кожны год прыязджала ў маёнтак і наведвала бальніцу разам са сваімі дзвюма дочкамі. У 1905 годзе з’яўлялася членам Быхаўскага павятовага камітэта Чырвонага Крыжа. Акрамя маёнтка ў Грудзінаўцы, у яе быў дом у Санкт-Пецярбургу, на вуліцы Махавой[ru]. Графіня Аляксандра Рыгораўна памерла і была пахаваная ў Парыжы ў 1925 г.

У Вялікую Айчынную вайну будынак сядзібы прыстасавалі пад шпіталь. Пасля вайны тут знаходзіліся сярэдняя школа, дзіцячы дом, санаторная школа-інтэрнат для дзяцей, хворых на рэўматызм.

Маёнтак наведаў Аляксандр Мсціслававіч Талстой — аташэ па культуры пры французскім пасольстве ў Мінску.

Архітэктура
-----------

Старое дрэва ў парку
### Палац

Будынак сядзібы ўяўляе сабой невялікі двухпавярховы палац з купалам (са шпілем), калонамі, параднай лесвіцай і адкрытай тэрасай з краявідам на парк. Да двухпавярховага будынку прымыкаюць дзве аднапавярховыя прыбудовы. Таксама да двухпавярховага будынку прымыкае паўцыркулярная двухпавярховая веранда.

### Парк

Перад сядзібай на плошчы ў 10 гектараў разбіты парк у англійскім стылі. Дрэвы ў парку — дубы, бярозы, хвоі, елкі, туя, сібірскі кедр. Акрамя гэтага, у парку прадстаўлена больш за 40 відаў раслін. Панскі дом размешчаны ў боку парку. У цэнтры парка — сажалка.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5. — С. 188
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл. — С. 139—140

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Палацава-паркавы ансамбль Талстых (Грудзінаўка)
* Палацава-паркавы ансамбль Талстых (Грудзінаўка) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Палацава-паркавы ансамбль Талстых (Грудзінаўка) на сайце Radzima.org
* Сядзіба на Meridian28.com
* Палацава-паркавы ансамбль Талстых (Грудзінаўка) на сайце «Архіварта»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Беарн (значэнні).
Герб Беарна
**Беа́рн** (фр.: Béarn, аксіт.: Bearn/Biarn, баскск.: Biarno) — паўднёвая памежная гістарычная вобласць Францыі, якая займае плошчу каля 4500 км². У наш час яе тэрыторыя вуваходзіць галоўным чынам у склад цяперашняга дэпартамента Атлантычныя Пірэнеі, тады як меншая частка адносіцца да дэпартамента Ланды. Галоўны горад вобласці — По.

Геаграфія
---------

Пірэнеі, пакрытыя густымі ляснымі прасторамі, а месцамі вечным снегам, паступова спускаюцца тут да нізкіх перадгор'яў, якія шмат дзе збаразнёныя рэчкамі і маленькімі горнымі ручаямі. Клімат здаровы, і багатыя горныя пашы падтрымліваюць цудоўную жывёлагадоўлю, асабліва конегадоўлю. Горныя цясніны і ўзгоркі ўсеяныя вінаграднікамі; у нізінных месцах расце кукуруза, а на плоскіх узвышшах вырошчваецца лён.

Гісторыя
--------

Асноўны артыкул: **віконцтва Беарн**
Замак віконтаў Беарна ў По
У часы Каралінгаў Беарн з'яўлязся асобным віконцтвам, першым кіраўніком якога быў Санцюль I. Сярод яго пераемнікаў асабліва праславіўся Гастон IV, які кіраваў у 1090—1130 гадах, адзін з герояў Першага крыжовага паходу, які атрымаў потым за свае вайсковыя подзвігі на службе караля Альфонса I Арагонскага ў леннае валоданне Сарагосу.

У 1134 годзе згасла па мужчынскай лініі дынастыя віконтаў Беарна, і краіне пагражала небяспека пазбавіцца сваёй самастойнасці і быць далучанай да Арагонскага каралеўства. Беарнцы ўзяліся за зброю, прагналі ад сябе Марыю, дачку апошняга віконта Санцюля VI, якая прызнала над сабой вярхоўную ўладу Альфонса II Арагонскага, і абвясцілі сваім кіраўніком аднаго двараніна з Бігора, які, аднак, быў забіты імі на другі год свайго кіравання. Тая ж доля спасцігла і яго пераемніка, нейкага рыцара з Аверна. Тады беарнцы выбралі сына прынцэсы Марыі, Гастона VI, пры нашчадках якога Беарн у выніку шлюбных саюзаў перайшоў спачатку да графаў Фуа, а потым разам з Фуа да Навары.

Пры Генрыху IV, выхадцы з Беарна, краіна ўвайшла ў склад Французскага каралеўства і канчаткова была далучана да яго Людовікам XIII ў 1620 годзе. Разам з тым у Беарне пачалося гвалтоўнае выкараненне пратэстанцтва, якое пусціла там глыбокія карані з 1560. Насельніцтва Беарна карысталася вялікімі палёгкамі аж да Рэвалюцыі 1789 і мела свой Cour major, аб'яднаны потым Людовікам XIII з наварскім парламентам.

Літаратура
----------

* Беарн // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Pierre de Marco, «Historie de Béarn» (Пар. 1640);
* Bordenove, «Histoire de Béarn et Navarre» (Пар. 1873);
* Bourdeau, «Ancienne Gascogne et Béarn» (1861—1862);
* Kivarez, «Chansons et airs populaires de Béarn» (1844);
* L. Cadier, «Les États de Béarn Depuis Leurs Origines Jusqu’au Commencement Du XVIe Siècle. Étude Sur L’Histoire Et L’Administration D’Un Pays D'États.» (1888).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119340818 · LCCN: n83019795 · NKC: ge339605 · SUDOC: 028695984 · VIAF: 136075732 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гаўя (значэнні).

**Га́ўя**, (**Аа Ліфляндская**) (лат.: Gauja, эст.: Koiva jõgi) — рака ў Латвіі, упадае ў Рыжскі заліў Балтыйскага мора. Даўжыня 461 (452) км. Вадазбор 8904 км². Сярэдні расход вады 78 м³/с. Перапад вышынь 234 м (0,52 м/км), сярэдняя хуткасць цячэння — 0,2-0,4 м/с. Другая па даўжыні, пасля Заходняй Дзвіны, рака Латвіі. Частка ракі ўтварае натуральную мяжу (даўжынёй 24 км) паміж Латвіяй і Эстоніяй.

Асноўныя прытокі
----------------

**Справа**: Мустыгі, Аліта. **Злева**: Амата.

На рацэ
-------

**Гарады**: Стрэнчы, Валміера, Цэсіс, Сігулда. **Прыродаахоўныя зоны**: Нацянальны парк Гаўя. **Водзяцца**: акунь, язь, шчупак, лешч, плотка, галавень, рыбец, мянтуз. **Помнікі гісторыі**: Тарэйдскі замак (11-14 ст.)

Агульнае
--------

Пачынаецца над Відзэмскім узвышшы ў Цэсіскім краі ля пагорка Элкас, каля возера Алаўкстс, за 90 км ад Рыжскага заліва, спачатку цячэ на ўсход у процілеглы ад мора бок, затым абцякаючы Відзэмскае ўзвышша з поўначы і захаду нарэшце ўпадае ў Рыжскі заліў каля Царнікава. Паміж Валміерай і Сігулдай цячэ праз цвёрдыя даламітавыя і пясчанікавыя пароды дэвонскага перыяду, прарэзаўшы ў іх глыбокі яр і ствараючы парогі Сінолес, Сікшню, Стрэнчу, Кюкю і інш.

Жыўленне мешанае — снегавое (35-40 %), ападкі і падземныя воды. Вадазбор на 30 % пакрыты лесам, 5 % складаюць балоты, налічвае каля 860 азёр агульнай плошчай ~55 км². Замярзае ў снежні, крыгалом у сакавіку — красавіку.

Зноскі
------

1. ↑  У залежнасці ад таго, якую рэчка прымаюць за пачатак Гаўі.

Літаратура
----------

* Краткая географическая энциклопедия. Т.1. / Гл.ред. Григорьев А. А. -М.: Советская энциклопедия. 1960, с.564
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Назараў.
**Аляксандр Паўлавіч Назараў** (нар. 4 кастрычніка 1948, г. Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1966 годзе сярэднюю школу з мастацкім ухілам у г. Мінску, у 1966 годзе студыю жывапісу і рысунку пры Тэатральна-мастацкім інстытуце, у 1971 годзе архітэктурны факультэт БПІ. У 1971—1973 гадах галоўны архітэктар г. Маладзечна. У 1973—1975 гадах старэйшы архітэктар Мінскага філіяла інстытута «Белдзяржпраект», у 1975—1979 гадах кіраўнік групы, галоўны архітэктар праектаў інстытута «Белмясцпрампраект», у 1978—1982 гадах выкладчык кафедры прамысловай архітэктуры, кіраўнік дыпломных праектаў архітэктурнага факультэта БПІ. У 1979—1990 гадах галоўны інжынер праектаў, галоўны архітэктар праектаў Маладзечанскага філіяла Інстытута «Мінскграмадзянпраект» — Генеральны праектыроўшчык па г. Маладзечна. У 1987—1992 гадах дырэктар праектнага кааператыва «Атлант»; у 1990—1995 гадах кіраўнік творчай майстэрні Саюза архітэктараў Беларусі. З 1995 года майстэрня рэарганізавана ў праектна-вытворчае ўнітарнае прадпрыемства «АРК майстэрня архітэктара Назарава А. П.».

Член Саюза архітэктараў СССР з 1976 года, пасля член Беларускага Саюза архітэктараў.

Пражывае ў Мінску па пр. Пераможцаў, 23.

Творчасць
---------

Аўтар, сааўтар праектаў па больш як 300 вытворчых, грамадскіх і жылых комплексах у Беларусі, значная частка аб’ектаў пабудавана, у т.л. кветкавая крама (1975), камбінат надомнай працы (1981) у Маладзечне, фабрыка мастацкіх вырабаў у Бабруйску (1981); у аўтарскім калектыве: 9-павярховы жылы дом з памяшканнямі цэнтральных чыгуначных кас, кветкавай крамай па вул. Чкалава ў Мінску (1979), камбінат прыкладнога мастацтва ў Барысаве (1982), 9-павярховыя жылыя дамы ва 2-м мікрараёне з блокам абслугоўвання па вул. Калініна, забудова жылога квартала завода парашковай металургіі (1983) у Маладзечне, культурна-аздараўленчы цэнтр «Дрывяты» ў нацыянальным парку «Браслаўскія азёры» (2007), завод ІП «Белтэкс Оптык» у г. Ліда (2009), паркетная фабрыка СП ТАА «Косвік» у г. Заслаўе (2008), жылы комплекс з гандлёвым цэнтрам «Дабрадар» па вул. Прытыцкага ў г. Маладзечна (2006), рэканструкцыя з пашырэннем дзіцячага рэабілітацыйна-аздараўленчага цэнтра «Ждановічы» (2012) і інш.

Асноўныя працы: .

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Назаров Александр Павлович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
2. ↑  Назаров Александр Павлович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* Назаров Александр Павлович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Назаров Александр Павлович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чудзін (значэнні).

**Аляксандр Парфір’евіч Чудзін** (нар. 4 сакавіка 1941, с. Чэкан, Татарская АССР, РСФСР) — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.

Біяграфія
---------

Скончыў Абрамцаўскае мастацка-прамысловае вучылішча ў 1970 годзе. Удзельнік мастацкіх выставак з 1975 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1989 года.

Жыве ў г. Гомелі.

Творчасць
---------

Працуе ў дэкаратыўна-прыкладным мастацтве (кераміка). Асноўныя творы: дэкаратыўныя скульптуры «Смутак», «Птушка», «Рыбка», «Чарапаха»; кампазіцыі «Міф», «Абуджэнне», «Хваля», «Агрэсія», «Стамлёны воін»; дэкаратыўныя пласты «Палессе», «Вечны агонь», «Паляванне» (трыпціх), «Матыў усходняй казкі», «Песня»; дэкаратыўныя талеркі «На золку», «Восень» (набор), «Рэвалюцыйная музыка».

Творы знаходзяцца ў Гомельскім абласным краязнаўчым музеі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Чудзін Аляксандр Парфір’евіч // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998.

Спасылкі
--------

* Аляксандр Парфір’евіч Чудзін на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 134430 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Леўчанка.

**Іван Ляцяга** (27 верасня 1945, г. Мінск — 24 жніўня 2022, Беларусь) — беларускі футбаліст і трэнер. Майстар спорту СССР (1967).

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец футбольнай школы ДСШ-5 г. Мінск

У 1964—1965 гадах выступаў у чэмпіянаце СССР сярод камандаў першай групы класа «А» за дубль мінскага «Дынама». Перайшоў у «Нёман» вясной 1966 года, які ўзначальваў у той час старшы трэнер Уладзіслаў Радзішэўскі. Выступаў за гродзенскі клуб на пазіцыі цэнтральнага нападніка. Нягледзячы на ​​неаднаразовыя запрашэнні ад іншых беларускіх і ўкраінскіх клубаў, форвард заставаўся верны гарадзенскай футбольнай камандзе на працягу ўсіх 8 гадоў — да канца сваёй гульнявой кар’еры. Усяго ў каляндарных гульнях першынства СССР ён правёў за «Нёман» 249 гульняў, у якіх вызначыўся 62 разы.

Зноскі
------

1. ↑  Памёр адзін з лепшых нападнікаў «Нёмана» Іван Ляцяга

Спасылкі
--------

Ляцяга Іван Ефімавіч
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Старавойтаў.
**Аляксандр Паўлавіч Старавойтаў** (18 чэрвеня 1934, в. Лебядзёўка, Слаўгарадскага раёна, Магілёўскай вобласці — 13 мая 2009, Магілёў) — Герой Сацыялістычнай Працы (1971). Заслужаны будаўнік БССР (1965).

Біяграфія
---------

У 1951 годзе скончыў школу ФЗН № 20 г. Магілёва. З 1951 года па 1953 год працаваў муляром будтрэста № 11 у Магілёве. У 1953—1956 гадах служыў у арміі. З лютага 1957 года брыгадзір комплекснай брыгады муляроў БУ-59 будтрэста № 12 г. Магілёва. У 1973 годзе скончыў будаўнічы тэхнікум у г. Магілёве.

Выбіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета СССР (1966—1970, 1977—1979), дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР (1971—1975, 1980—1985), членам Магілёўскага абкама КПБ, членам парткама будтрэста № 12, членам групы народнага кантролю БУ-59.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі «Знак Пашаны» і Кастрычніцкай рэвалюцыі, медалём «За доблесную працу. У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна».

Звання «Ганаровы грамадзянін горада Магілёва» ўдастоены 29 лістапада 1978 года.

Зноскі
------

1. ↑  Старавойтаў Аляксандр Паўлавіч
**Ве́та** (от лац.: veto — забараняю) — права, якое азначае паўнамоцтва асобы ці групы асоб у аднабаковым парадку заблакаваць прыняцце аднаго ці іншага рашэння.

Вета можа быць абсалютным (напрыклад, як у Савеце Бяспекі ААН, дзе заўсёдныя члены могуць заблакаваць кожнае рашэнне, прынятае Саветам, альбо абмежаваным (напрыклад, як у заканадаўчай сістэме ЗША, дзе Палата прадстаўнікоў ЗША і Сенат ЗША двума трацінамі галасоў могуць пераадолець вета Прэзідэнта).

Спасылкі
--------

* *Вето (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* Вето Архівавана 29 жніўня 2014. // *Иванец Г. И. Калинский И. В. Червонюк В. И.* Конституционное право России: энциклопедический словарь / Под общей ред. В. И. Червонюка. — М.: Юрид. лит. 2002. — 432 с.  (руск.)
* Вето Архівавана 12 жніўня 2014. // Элементарные начала общей теории права: учеб. пособие для вузов / под общей ред. д-ра юрид. наук, проф. В. И. Червонюка. — Право и закон, М.: КолосС, 2003. — 544 с.  (руск.)
**Эльстэрхайдэ** (ням.: Elsterheide; в.-луж.: Halštrowska hola) — камуна ў Германіі, у зямлі Саксонія. Падпарадкоўваецца адміністрацыйнай акрузе Дрэздэн. Уваходзіць у склад раёна Баўцэн. Насельніцтва - 3769 чалавек (31 снежня 2010 года). Плошча - 126,85 км². Афіцыйны код - 14 2 92 110.

Уваходзіць у склад культурна-тэрытарыяльнай аўтаноміі «Лужыцкая пасяленчая вобласць», на тэрыторыі якой дзейнічаюць заканадаўчыя акты земляў Саксоніі і Брандэнбурга, якія садзейнічаюць захаванню лужыцкіх моў і культуры лужычан. Афіцыйнай мовай у населеным пункце, апроч нямецкай, з'яўляецца лужыцкая.

Зноскі
------
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Зубко.

**Міраслава Зубко** (нар. 8 жніўня 2001, Ліда, Беларусь) — беларуская футбалістка, паўабаронца.

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванка ДЮСШАР прафзвязаў «Юнасць». Прафесійны шлях пачала ў мінскай «Зоркай-БДУ». Выступала за «студэнтак» з 2020 года. З 2020 па 2021 гады, згуляла ў чэмпіянаце Беларусі сярод жаночых камандаў — 34 матчы, забіла 8 галоў.

У студзені 2022 года падпісала кантракт з ЖФК «Мінск».

Зноскі
------

1. ↑  Soccerdonna — 2010. Праверана 13 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>
2. ↑  Soccerdonna — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>
3. ↑  Мирослава Зубко стала игроком «Минска»

Спасылкі
--------

* Мирослава Зубко

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | soccerdonna.de (ігрок) |
Плод абрыкоса
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцянка (значэнні).
**Касцянка** — сакавіты плод раслін з рэзкай дыферэнцыяцыяй слаёў каляплодніка.

Мае ў сабе тонкі скурысты пазаплоднік, сакавіты міжплоднік і адраўнелы ўнутрыплоднік (эндакарпій), які ўтварае костачку, дзе знаходзіцца семя. Аднакасцянка ў вішні, слівы, міндаля, шматкасцянка ў малін, ажын, крушыны (іх плод складаецца з многіх дробных касцянак, якія знаходзяцца на агульным кветаложы). Вядомы сухія касцянкі са скурыстым (міндаль, грэцкі арэх) ці валакністым (какосавая пальма) міжплоднікам.

Літаратура
----------

* Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Баев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др.. — 2-е изд. исправл.. — М.: Советская энциклопедия, 1989. — С. 288. — 864 с. — 150 600 экз. — ISBN 5-85270-002-9. (руск.)
* Костянка // Сельскохозяйственный энциклопедический словарь / Редкол.: В. К. Месяц (гл. ред.) и др.. — М.: Советская энциклопедия, 1989. — С. 250. — 656 с. — 100 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Костянка // Мир растений — Beaplanet.ru (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780127891 |