У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Арцымовіч.
**Леў Андрэевіч Арцымовіч** (25 (12) лютага 1909, Масква — 1 сакавіка 1973, Масква) — савецкі фізік, акадэмік АН СССР (1953, член-карэспандэнт з 1946). Член Прэзідыума АН СССР з 1953, акадэмік-сакратар Аддзялення агульнай фізікі і астраноміі АН СССР з 1957. Герой Сацыялістычнай Працы (1969).

Працы па атамнай і ядзернай фізіцы. Пад кіраўніцтвам Арцымовіча ўпершыню ў СССР распрацаваны электрамагнітны метад падзелу ізатопаў. Л. А. Арцымовіч быў непасрэдным удзельнікам савецкага атамнага праекта. З 1951 нязменны кіраўнік даследаванняў па фізіцы высокатэмпературнай плазмы і праблеме кіраванага тэрмаядзернага сінтэзу. Пад кіраўніцтвам Арцымовіча ўпершыню ў свеце ў лабараторных умовах ажыццёўлена тэрмаядзерная рэакцыя ва ўстойлівай квазістацыянарнай плазме. Сталінская прэмія 1-й ступені (1953). Ленінская прэмія (1958). Дзяржаўная прэмія СССР (1971).

Быў старшынёй Кансультатыўнага камітэта Еўратама па тэрмаядзернаму сінтэзу.

Прафесар Оксфардскага ўніверсітэта Крыстафер Луэлін-Сміт  (англ.) (бел. назваў Л. А. Арцымовіча «прызнаным піянерам і лідарам даследаванняў у гэтай галіне» (лекцыя «На шляху да тэрмаядзернай энергетыцы» у ФІАНе)

Біяграфія
---------

Бацька — Андрэй Міхайлавіч Арцымовіч — паходзіў са збяднелай дваранскай сям'і, працаваў статыстыкам ва Упраўленні чыгунак Маскоўскага вузла. Маці — Вольга Львоўна Ляві — была родам з французскай Швейцарыі, з яўрэйскай сям'і. Падчас грамадзянскай вайны сям'я вельмі бедавала і ў 1919 годзе з-за цяжкага харчовага становішча пакінула Маскву і пераехала ў Беларусь.

Бацькі вымушаны былі аддаць сына ў дзіцячы дом, адкуль ён збег і некаторы час быў беспрытульным. Пасля заканчэння грамадзянскай вайны становішча сям'і паступова палепшылася. У 1922 годзе бацька быў запрошаны на пасаду загадчыка кафедры статыстыкі ў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. У 1924 годзе Арцымовіч паступіў на фізіка-матэматычны факультэт Беларускага ўніверсітэта, які скончыў у 1928 годзе.

Пасля заканчэння ўніверсітэта каля года правёў у Маскве, працуючы ў розных бібліятэках для павышэння адукацыі. У 1929 годзе абараніў у Беларускім універсітэце дыпломную працу «Тэорыя характарыстычных рэнтгенаўскіх спектраў», што дало яму права на атрыманне дыплома замест простага пасведчання аб заканчэнні ўніверсітэта. Неўзабаве пасля абароны дыплома пераехаў у Ленінград і ў 1930 годзе паступіў на працу ў Ленінградскі фізіка-тэхнічны інстытут (ЛФТІ) на пасаду звышштатнага прэпаратара. Арцымовіч пачаў сваю навуковую працу ў рэнтгенаграфічным аддзеле ЛФТІ, але праз паўгода перайшоў у аддзел электронных з'яў і рэнтгенаўскіх прамянёў, якім кіраваў П. І. Лукірскім.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Асноўныя працы па атамнай і ядзернай фізіцы. Даследаваў працэсы ўзаемадзеяння хуткіх электронаў з рэчывам, атрымаў дадзеныя аб залежнасці інтэнсіўнасці тармазнога выпраменьвання і поўных страт энергіі ад энергіі хуткіх электронаў, якія пацвердзілі высновы і прадказанні квантавай тэорыі, што ў той час мела прынцыповае значэнне. У 1935 годзе сумесна з І. В. Курчатавым даказаў захоп нейтрона пратонам. Сумесна з А. І. Аліханавым і А. І. Аліханьянам даказаў захаванне імпульсу пры анігіляцыі электрона і пазітрона (1936).

Разам з Курчатавым даследаваў заканамернасці паглынання павольных нейтронаў ядрамі розных рэчываў (1934—1941).

Падчас Вялікай Айчыннай вайны разам з ЛФТІ быў эвакуіраваны ў Казань, дзе займаўся абароннай тэматыкай. Праводзіў тэарэтычныя даследаванні ў вобласці электроннай оптыкі і па тэорыі выпраменьвання ў Бэтатроне, займаўся распрацоўкай электронна-аптычных сістэм начнога бачання ў інфрачырвонай вобласці спектру.

У 1944 годзе перайшоў на працу ў Лабараторыю вымяральных прыбораў АН СССР (ЛВПАН, ператворана ў 1955 годзе ў Інстытут атамнай энергіі імя І. В. Курчатава). Пад кіраўніцтвам Арцымовіча ўпершыню ў СССР распрацаваны электрамагнітны метад падзелу ізатопаў. У 1953 годзе гэтая праца была ўдастоена Сталінскай прэміі 1-й ступені СССР.

У 1950 годзе Арцымовіч узначаліў эксперыментальныя даследаванні ў краіне па кіраваным тэрмаядзернага сінтэзу. У 1952 годзе ён адкрыў нейтроннае выпраменьванне высокатэмпературнай плазмы (праца атрымала Ленінскую прэмію ў 1958 годзе). Таксама гэта дасягненне было прызнана як навуковае адкрыццё і занесена ў Дзяржаўны рэестр адкрыццяў СССР пад № 3 з прыярытэтам ад 4 ліпеня 1952 ў наступнай фармулёўцы: *«Пры даследаванні высокатэмпературнай плазмы ўстаноўлена невядомая раней з'ява, якая складаецца ў тым, што ў плазме, утворанай пры праходжанні магутных імпульсаў току праз дэйтэрый, узнікае нейтроннае выпраменьванне інтэнсіўнасцю каля 108 нейтронаў на разрад. Гэта выпраменьванне абумоўлена з'яўленнем у плазме групы нераўнавесных хуткіх часціц (дэйтронаў)»*.

Праз некалькі гадоў (1956) усталяваў нятэрмаядзерную прыроду нейтронаў, выпраменьваных у газаразрадных пінчах.

Арцымовіч кіраваў працай на тэрмаядзерных устаноўках «Токамак», што завяршылася атрыманнем фізічнай тэрмаядзернай рэакцыі. У прыватнасці, на ўстаноўцы «Токамак-4» былі зарэгістраваныя першыя тэрмаядзерныя нейтроны (1968). Цыкл работ па атрыманні і даследаванню высокатэмпературнай плазмы ў «Токамаках» быў удастоены Дзяржаўнай прэміі СССР (1971).

У 1932—1936 гадах — дацэнт ЛДУ.

З 1946 года — прафесар кафедры прыкладной ядзернай фізікі МІФІ.

У 1953—1973 гадах — прафесар, заснавальнік кафедры атамнай фізікі МДУ.

У 1955 годзе падпісаў «Ліст трахсот».

У 1963—1973 годзе быў намеснікам старшыні Савецкага Пагуошскага камітэта і ўзначальваў Нацыянальны камітэт савецкіх фізікаў.

Узнагароды і званні
-------------------

* 1945 — Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга
* 1946 — Член-карэспандэнт АН СССР
* 1953 — Акадэмік АН СССР
* 1953 — Сталінская прэмія першай ступені
* 1957 — Акадэмік-сакратар Аддзялення агульнай фізікі і астраноміі АН СССР, член Прэзідыума АН СССР
* 1958 — Ленінская прэмія
* 1965 — Ганаровы член Чэхаславацкай Акадэміі навук
* 1966 — член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук
* 1968 — Ганаровы член Шведскай Акадэміі Навук
* 1969 — Ганаровы член Югаслаўскай Акадэміі Навук
* 1969 — Герой Сацыялістычнай Працы
* 1969 — Ганаровы доктар навук Заграбскага ўніверсітэта (Югаславія)
* 1969 — замежны член Акадэміі навук ГДР
* 1970 — Ганаровы грамадзянін Тэхаса (ЗША)
* 1971 — Дзяржаўная прэмія СССР
* 1972 — Ганаровы доктар Варшаўскага ўніверсітэта

Памяць
------

* 1973 — названы кратар на Месяцы
* 1974 — спушчаны на ваду цеплаход «Акадэмік Арцымовіч» (Францыя)
* 1985 — увекавечаны ў назве вуліцы ў Маскве,
* З 1973 года ўтвораны стыпендыі імя памяці акадэміка Л. А. Арцымовіча студэнтам-выдатнікам фізічных факультэтаў МДУ і МІФІ.

Асноўныя працы
--------------

* *Л. А. Арцимович.* Управляемые термоядерные реакции. 2-е изд. — М.: Физматгиз, 1963.
* *Л. А. Арцимович.* Замкнутые плазменные конфигурации. — М.: Наука, 1969.
* *Л. А. Арцимович.* Элементарная физика плазмы. 3-е изд. — М.: Атомиздат, 1969.
* *Л. А. Арцимович, С. Ю. Лукьянов.* Движение заряженных частиц в электрических и магнитных полях. 2-е изд. — М.: Наука, 1972.
* *Л. А. Арцимович.* Что каждый физик должен знать о плазме. 2-е изд. — М.: Атомиздат, 1977.
* *Л. А. Арцимович.* Избранные труды: Атомная физика и физика плазмы. — М.: Наука, 1978.
* *Л. А. Арцимович, Р. З. Сагдеев.* Физика плазмы для физиков. — М.: Атомиздат, 1979.

### Некаторыя артыкулы

* *Л. А. Арцимович.* Взаимодействие элементарных частиц // УФН, № 5 (1940).  (руск.)
* *Л. А. Арцимович.* Исследования по управляемым термоядерным реакциям в СССР // УФН, Т. 66, № 12 (1958).  (руск.)
* *Л. А. Арцимович.* О состоянии исследовании по управляемым термоядерным реакциям // УФН, Т. 76, № 1 (1962).  (руск.)
* *Л. А. Арцимович.* О перспективах исследований по проблеме управляемого ядерного синтеза // УФН, Т. 91, № 3 (1967).  (руск.)
* *Л. А. Арцимович.* О нагреве ионов в установке «Токамак» // УФН, Т. 99, № 11 (1969).  (руск.)

Зноскі
------

1. ↑  Lev Andreevič Arcimovič // NUKAT — 2002.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11789729'></a>
2. ↑  Lev Andreevič Arcimovič // CONOR.SR<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q101552642'></a>
3. ↑  Арцимович Лев Андреевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
4. ↑  Lew Andrejewitsch Arzimowitsch // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Арцимович Лев Андреевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 31. — 737 с..
6. ↑  Атомный проект СССР. К 60-летию создания ядерного щита России Архівавана 12 верасня 2009. Каталог экспонатов выставки 24 июля — 20 сентября 2009 г.  (руск.)
7. ↑  лекцыя Крыстафера Луэлін-Сміта «На пути к термоядерной энергетике», прачытаная 17 мая 2009 года ў ФІАНе.
8. ↑  Письма деятелей науки и культуры против реабилитации Сталина  (руск.)
9. ↑  Научные открытия России.

Літаратура
----------

* Академик Лев Андреевич Арцимович. — М.: Знание, 1975.
* Воспоминания об академике Л. А. Арцимовиче. — М.: Наука, 1981.
* *Ю. А. Храмаў.* Физики: Биографический справочник. — 2-е изд. — М.: Наука, 1983. С. 21.

Спасылкі
--------

Леў Андрэевіч Арцымовіч на сайце «Героі краіны»

* *А. И. Алиханов.* Лев Андреевич Арцимович (К пятидесятилетию со дня рождения) // УФН, Т.67, № 2 (1959).
* *А. П. Александров, А. И. Алиханьян, Б. Б. Кадомцев, М. А. Леонтович.* Лев Андреевич Арцимович (К шестидесятилетию со дня рождения) // УФН, Т.97, № 2 (1969).
* *А. П. Александров, Е. П. Велихов, И. Н. Головин, Б. Б. Кадомцев, П. Л. Капіца, С. П. Капица, М. А. Леонтович, Р. З. Сагдеев, В. Д. Шафранов.* Памяти Льва Андреевича Арцимовича // УФН, Т.110, № 8 (1973).
* *А. А. Боярчук.* Академик Лев Андреевич Арцимович // УФН, Т.169, С. 805—806 (1999).
* *В. Д. Шафранов.* Перспективы винтовых магнитных систем для УТС // УФН, Т.169, С. 806—812 (1999).
* *И. М. Халатников.* Неслучайные совпадения (Лев Андреевич Арцимович) // УФН, Т.179, С. 1336—1337 (2009).
* *А. М. Фридман.* Арцимович и сильнейшие гидродинамические неустойчивости. // УФН, Т.179, С. 1353—1354 (2009).
* Лев Арцимович говорит о термоядерном синтезе на сайте YouTube

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | All-Russian Mathematical Portal · Героі краіны |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Кругасвет · Brockhaus · Treccani |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1073623 · BNF: 12586425v · CiNii: DA01047972 · GND: 1066708096 · ISNI: 0000 0001 1566 6663 · LCCN: n81138999 · NDL: 00431790 · NKC: jn20000600351 · NLA: 35816705 · NLP: a0000001987695 · NTA: 128929456 · NUKAT: n00093104 · SUDOC: 067322123 · VIAF: 34576756 |

 |