recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Тэберда** (карач.-балк. Теберди́) — рака на Паўночным Каўказе ў Карачаева-Чаркесіі, левы прыток ракі Кубань. Даўжыня — 60 км, плошча вадазборнага басейна — 1080 км², утвараецца зліццём рэк Аманауз і Ганачхір. Жыўленне змяшанае, з перавагай (55 %) ледавікова-снегавога (у басейне Тэберды каля 100 ледавікоў). Найбольшая воднасць у ліпені — жніўні. Сярэднегадавы расход вады — за 45 км ад вусця 27,2 м³/с. Зімой шуга (суцэльнага ледаставу няма).

На Тэберда — горад і курорт Тэберда, у вусці — горад Карачаеўск. Па даліне ракі праходзіць Ваенна-Сухумская дарога. У вярхоўях Тэберды — Тэбердзінскі запаведнік.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8). — карта Карачаева-Чаркесіі
**Тэдзі Схольтэн** (нідэрл. Teddy Scholten, народж. Ван Звітэрэн, нідэрл. Van Zwieteren, 11 мая 1926, Рэйсвейк — 8 красавіка 2010, Рэйсвейк) — нідэрландская спявачка, пераможца конкурсу песні Еўрабачанне 1959 года з кампазіцыяй «Een beetje».

Біяграфія
---------

Кар’еру спявачкі пачала ў 1940-я гады ў складзе дуэта Scholten & Van’t Zelfde. З 1945 г. працавала з Хенкам Схольтэнам, за якога спявачка праз год выйшла замуж.

У 1959 годзе перамагла на конкурсе Еўрабачанне, набраўшы 21 бал і апярэдзіўшы выканаўцаў з Вялікабрытаніі і Францыі. Пасля конкурсу запісала варыянты сваёй пераможнай песні на нямецкай, французскай, шведскай, італьянскай мовах, якія дасягнулі 4-га месца ў нідэрландскім і 11-га — у італьянскім чартах.

Пазней запісала некалькі альбомаў, у тым ліку, з вядомымі дзіцячымі песнямі, а таксама ўдзельнічала ў тэлевізійных праектах.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Яндэкс Музыка |
| Тэматычныя сайты | Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BPN: 04826502 · GND: 1041601212 · GTAA: 151479 · ISNI: 0000 0003 9228 5770 · NTA: 07227350X · VIAF: 286302358 |

 |
KfW (заходняя аркада) у Франкфурце
**KfW** — нямецкі дзяржаўны банк, размешчаны ў Франкфурце-на-Майне. Назва з'яўляецца скарачэннем ад *Kreditanstalt für Wiederaufbau* (у даслоўным перакладзе *Крэдытная ўстанова для аднаўлення*). У 2012 годзе KfW з'яўляўся трэцім па велічыні актываў нямецкім банкам.

Банк быў заснаваны ў снежні 1948 года з мэтай фінансавання аднаўлення эканомікі Германіі. Першапачатковае фінансаванне адбывалась у асноўным са сродкаў Праграмы аднаўлення Еўропы (у прастамоўі «план Маршала»). У 50-х гадах асноўным кірункам дзейнасці было спрыянне дзейнасці кампаній сярэдняй велічыні (*mittelständische Unternehmen*). У 1961 годзе KfW атрымала таксама задачу наладжвання фінансавага супрацоўніцтва ФРГ з развіваючыміся краінамі. 
Сёння асноўнымі напрамкамі дзейнасці з'яўляюцца:

* Спрыянне інвестыцыям грамадзян, камунальных прадпрыемстваў і дзяржаўных устаноў праз крэдытаванне на выгадных умовах (напрыклад крэдыты на адукацыю, будаўніцтва жылля).
* Экспартнае і праектнае фінансаванне (у асноўным праз дачэрнюю кампанію IPEX-Bank).
* Фінансаванне праектаў у развіваючыхся краінах, арыентаваных на барацьбу з галечай, эканамічнае развіццё, належнае кіраванне, паляпшэнне адукацыі, ахову здароўя і навакольнага асяроддзя.
* Спецыяльныя задачы (напрыклад прыватызацыя нямецкіх дзяржаўных прадпрыемстваў)

Федэральнаму ўраду Германіі належыць 80%, а федэральным землям Германіі - 20% капіталу банка. Дзяржава нясе адказнасць за ўсе даўгі і крэдыты KfW. Дадзеная гарантыя замацаваная ў Законе аб KfW. У міжнародных рэйтынгавых агенцтваў KfW мае найлепшы крэдытны рэйтынг (AAA).

Галоўнымі органамі банка з'яўляюцца праўленне (*Vorstand*) і наглядальны савет (*Verwaltungsrat*). Старшыня праўлення — Ульрых Шродэр (*Ulrich Schröder*). Наглядальны савет кантралюе і кансультуе праўленне па пытаннях кіравання KfW. Ён складаецца з 37 прадстаўнікоў палітычных партый і дзелавых колаў. Старшыня наглядальнага савета — міністр фінансаў Германіі Вольфганг Шойбле (*Wolfgang Schäuble*).

Спасылкі
--------

* — Афіцыйны сайт KfW
* Гадавая фінансавая справаздача банка(недаступная спасылка)  (англ.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Эрын.
**Барыс Уладзіміравіч Эрын** (5 красавіка 1921 — 22 лютага 2008) — беларускі і расійскі тэатральны рэжысёр

.

Біяграфія
---------

У Беларусь трапіў у 1957 годзе. Выпускнік акцёрскага аддзялення тэатральнага вучылішча імя М. Шчэпкіна і рэжысёрскага ГИТИСа, працаваў у Кіеўскім тэатры драмы імя Лесі Украінкі. У 1960-я гады галоўны рэжысёр Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы.

Творчасць
---------

Сярод лепшых пастановак Барыса Эрына на сцэне тэатра імя Янкі Купалы — «Ліса і вінаград» паводле Г.Фігейрэда, «Забыты ўсімі» Н.Хікмета, «Трэцяя патэтычная» М.Пагодзіа, «Лявоніха на арбіце» А.Макаёнка, «На ўсякага мудраца даволі прастаты» А.Астроўскага, «Чацвёрты» К.Сіманава, «Людзі на балоце» І.Мележа, «І змоўклі птушкі» І.Шамякіна, «Вечар» А. Дударава, «Памінальная малітва» Рыгора Горына па творах Шолам-Алейхема.

Зноскі
------



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 134842 |
**Мілена Паўлавіч-Барылі** (сербск.: Милена Павловић-Барили; 5 лістапада 1909, Пажаравац, Сербія — 6 сакавіка 1945, Нью-Ёрк, штат Нью-Ёрк, ЗША) — сербская паэтка і мастачка.

Біяграфія
---------

Мілена Паўлавіч-Барылу нарадзілася 5 лістапада 1909 года ў горадзе Пажаравац (Сербія). Яе бацька, Бруна Барылі, быў кампазітарам, музычным крытыкам і паэтам. Яе маці, Данічы Паўлавіч, паходзіла з дынастыі Карагеоргіевічаў і вывучала мастацтва. У 1922—1926 гадах Мілена вывучала мастацтва ў Каралеўскай школе мастацтваў у Белградзе, а ў 1926—1928 гадах — у Мюнхене.

Напачатку 1930-х гадоў Мілена пакінула Сербію. Да пачатку Другой сусветнай вайны яна некалькі разоў ненадоўга прыязджала ў Сербію. Большую частку ж свайго часу яна праводзіла ў Іспаніі, Рыме, Парыжы і Лондане, дзе мела магчымасць мець зносіны з Жанам Както і Андрэ Брэтонам. Мілена трапіла пад уплыў многіх заходніх школ мастацтва і мастакоў, у прыватнасці Джорджа дэ Кірыка. Пасля 1939 года Мілена жыла ў Нью-Ёрку.

Мілена памерла 6 сакавіка 1945 года. Сярод прычын смерці зваліся паданне з каня і сардэчны прыступ.

Творчасць
---------

Тэматыка яе прац размаітая — гэта і партрэты, і інтэрпрэтацыі біблейскіх сюжэтаў. Сярод матываў — вэлюмы, анёлы, статуі Венеры і арлекіны. Многія яе працы ўвесь час выстаўлены ў Рыме, Нью-Ёрке, Белградзе, а таксама ў родным горадзе Пажаравацы. Дом, у якім яна нарадзілася, быў пераўтвораны ў музей у 1962 годзе.

* «Аўтапартрэт», 1938«Аўтапартрэт», 1938
* «Аўтапартрэт», 1939«Аўтапартрэт», 1939
* «Дзеянне з люстэркам»«Дзеянне з люстэркам»

Заўвагі
-------

1. 1 2 3  *Zorica Markovic*. MILENA PAVLOVIĆ-BARILI(нявызн.)(недаступная спасылка).  www.stil-magazin.com. Архівавана з першакрыніцы 20 мая 2015. Праверана 26 мая 2015.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Мілена Паўлавіч-Барылі на Вікісховішчы |

* Работы Мілены Паўлавіч-Барылі Архівавана 13 кастрычніка 2020.  (англ.)
* Milena Pavlović-Barili

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX5053853 · BNF: 162594955 · GND: 123491231 · ISNI: 0000 0001 2101 6077 · LCCN: nr91008780 · NKC: js2010570926 · NLA: 35289125 · NSK: 000615646 · NUKAT: n2012108631 · SUDOC: 15869757X · VIAF: 57521950 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Векслер.

**Абра́м Саламонавіч** (**Шлёмавіч**) **Ве́кслер** (22 студзеня 1905, Горкі, Магілёўская губерня, Расійская імперыя — 12 ліпеня 1974, Ленінград, РСФСР, СССР) — савецкі мастак. Працаваў мастаком-пастаноўшчыкам у кіно.

Біяграфія
---------

Сын сталяра-чырванадрэўшчыка. Абрам Векслер з’яўляецца малодшым братам мастака Міхаіла Векслера (1898—1974).

У 1917 і 1921-22 гадах працаваў у Мастацка-дэкаратыўных майстэрнях Віцебска (чаляднік, маляр-дэкаратар). Служыў добраахвотнікам у Чырвонай Арміі ў Туркестане.

У 1921—1922 гадах вучыўся ў Віцебскім мастацка-практычным інстытуце ў Юдаля Пэна, затым — у Казіміра Малевіча і Веры Ермалаевай. Сябра УНОВИСа. Захавалася адна з яго вучэбных прац — супрэматычная пастановачная кампазіцыя («Статычная канструкцыя № 6. Супрэматызм», Вяцкі мастацкі музей). У 1922 годзе разам з іншымі вучнямі Віцебскай школы пераязджае ў Пецярбург. На працягу года жыве ў Ермалаевай, удзельнічае ў творчых вечарынах, дзе бывалі Міхаіл, Павел Філонаў і іншыя мастакі.

У 1922—1925 гадах праходзіў навучанне ў петраградскім (затым — ленінградскім) ВМАТЭМАЙСе, спачатку на агульным курсе, потым на паліграфічным факультэце. У якасці практыканта працаваў у Гінхуку (1924). У маі 1924 года перавёўся ў Дэкаратыўны інстытут, дзе спачатку быў практыкантам, потым чаляднікам-жывапісцам. У 1926 годзе апынуўся ў Гомелі, падпрацоўваў рабочым-рэтушэрам, мастаком у тэатры. Вярнуўся ў Ленінград, служыў у Чырвонай Арміі ў палку сувязі (1927-29).

З 1927 па 1966 год працаваў на ленінградскай кінафабрыцы «Саўкіно» (у розныя гады — «Саюз-кіно», «Росфільм», «Ленфільм») памочнікам, мастаком-дэкаратарам, мастаком.

У 1951 годзе атрымаў прыз Канскага кінфестывалю за найлепшыя дэкарацыі да фільма «Мусаргскі».

Сын — кінааператар Юрый Абрамамавіч Векслер. Дачка — тэатральны грымёр Ліяна Абрамаўна Рапапорт.

Абрам Векслер. Статычная плоскасная канструкцыя. Пачатак 1920-х.
Абрам Векслер у апошнія гады жыцця

Фільмаграфія
------------

* 1931 — Чалавек за бортам
* 1932 — Таварны № 717
* 1933 — Салдацкі сын
* 1934 — На Месяц з перасадкай
* 1936 — Федзька
* 1938 — Вялікі грамадзянін
* 1939 — Чацвёрты перыскоп
* 1941 — Антон Іванавіч злуецца
* 1943 — У імя Радзімы
* 1944 — Марскі батальён
* 1947 — Новы дом
* 1949 — Акадэмік Іван Паўлаў
* 1950 — Мусаргскі
* 1952 — Рымскі-Корсакаў
* 1953 — Алека (сум. з В. Воліным)
* 1954 — Утаймавальніца тыграў
* 1956 — Таленты і прыхільнікі
* 1956 — Мядовы месяц
* 1958 — Містар Ікс (сум. з Я. Енеем)
* 1958 — Начны госць
* 1959 — Не май 100 рублёў…
* 1960 — Балетныя мініяцюры
* 1961 — Паднятая цаліна (3-я серыя)
* 1962 — Дзікі сабака дынга
* 1963 — Каін XVIII («Два сябра»)
* 1964 — Вернутая музыка

Зноскі
------

1. ↑  Abram Solomonovič Veksler // CONOR.SR<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q101552642'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX4769267 · VIAF: 169428311 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Каляда (значэнні).
**Васіль Іванавіч Каляда** (1914, Мінск — 1995, Мінск) — беларускі хірург-отарыналарынголаг, кандыдат медыцынскіх навук (1963), заслужаны ўрач БССР. Краязнавец, калекцыянер, фатограф.

Адзін з заснавальнікаў беларускай школы лор-хірургіі. Стрыечны брат святара Глеба Каляды  (руск.) (бел..

Біяграфія
---------

Цікавіўся медыцынай з дзяцінства. Удзельнічаў у Зімовай, а затым і ў Вялікай Айчыннай вайне. У 1941 годзе трапіў у палон, збег, але не змог дагнаць фронт — Мінск, да якога дабраўся Каляда, быў акупаваны немцамі. Дапамагаў партызанам, працуючы на спіртзаводзе. Выносіў спірт, паведамляў інфармацыю аб мінаванні будынкаў у Мінску напярэдадні нямецкага адступлення, якая дазволіла выратаваць многія з іх. Пасля вайны працаваў у бальніцах Мінска, аперыраваў. Умеў віртуозна здабываць іншародныя прадметы, якія пацыенты, у тым ліку дзеці, да гэтага ўдыхнулі або праглынулі. Займаўся і пластычнай хірургіяй. Удасканаліў некаторыя хірургічныя інструменты. Іншыя ж, імправізаваныя, якія выкарыстоўваліся для здабывання іншародных тэл, выраблялі па яго заказах і чарцяжах на прадпрыемствах Мінска, у некаторых выпадках тэрмінова.

Бібліяграфія
------------

* Оценка эффективности тонзиллэктомии у детей при хронических тонзиллитах, не осложненных и осложненных общей интоксикацией и ревматизмом : (клинико-лабораторный анализ) : автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата медицинских наук / Каледа В. И. ― Минск, 1963. (БА78317)
* Мінск учора і сёння : [фотаальбом / аўтар.-складальнік В. І. Каляда ; мастак В. І. Губараў]. ― Мінск, 1988. (БА226872)

Асабістае жыццё і захапленні
----------------------------

Захапляўся гісторыяй Мінска (фатаграфіі з яго архіва былі апублікаваныя пасмяротна) і музыкай. Быў вернікам. Кавалер царкоўнага ордэна Святога Уладзіміра.

Быў жанаты, меў дачок (Таццяна і Вольга) і двух сыноў (Аляксандр і Мікалай)

Цікавы факт
-----------

* Аднойчы аперыраваў тыгра *Panthera tigris tigris*.

Зноскі
------

1. ↑  Каляда, Васіль Іванавіч (урач ; 1914—1995)  (руск.)

Літаратура
----------

* Полесская Л. П. Он жил среди нас. Дни и годы из жизни заслуженного врача Республики Беларусь Василия Ивановича Каледы./ Минск, 1996 — 72 с.

Спасылкі
--------

* Василий Каледа. «Левша» лор-хирургии Архівавана 10 верасня 2019.
**Антэ Дошэн** (харв.: Ante Došen) (1895, Госпіч, Ліцка-Крбаўская жупанія, Каралеўства Харватыя і Славонія, Транслейтанія, Аўстра-Венгрыя (цяпер — Ліцка-Сеньская жупанія, Харватыя) — 1977) — харвацкі ваенны і палітычны дзеяч у эміграцыі.

Біяграфія
---------

Сын харвацкага палітычнага дзеяча і публіцыста Марка Дошэна.

Падчас Першай сусветнай вайны быў падпаручнікам узброенных сіл Аўстра-Венгрыі. У 1918 годзе знаходзіўся ў Мінску, дзе стаў сведкам абвяшчання Беларускай Народнай Рэспублікі.

Пасля вайны эміграваў у ЗША, дзе займаўся шырокай грамадскай дзейнасцю сярод эмігрантаў. З 1933 па 1935 гады быў рэдактарам паўмесячніка *«Незалежная харвацкая дзяржава»* («Nezavisnu hrvatsku državu»). Быў абраны старэйшынай Харвацкага дамабрана ў ЗША (створаны ў 1959 годзе).

З лютага 1974 да 1977 года прэзідэнт Харвацкай нацыянальнай рады (палітычная арганізацыя, заснаваная ў 1974 годзе на прынцыпах дзяржаўнай незалежнасці Харватыі).

Зноскі
------

1. ↑  Саўка, З. Беларуская цывілізацыя ў Амэрыцы = Belarusan Civilization in America: пяцьдзясят гадоў Беларуска-Амэрыканскага Задзіночаньня, 1949―1999: падзеі, дакумэнты, успаміны, пэрсаналіі / Зьміцер Саўка; [рэдактар Наталля Гардзіенка; прадмова Лявона Юрэвіча]. — Мінск: Кнігазбор, 2019. — 603 с. XII с. фат. партр.: іл. партр. факсім. — С. 70. — Бібліятэка Бацькаўшчыны; Кн. 38). — ISBN 978-985-7207-69-5.
2. ↑  Беларус. — 1969. — № 143. — С.
3. ↑  *Marin Sopta*. HOP postaje glavni politički suparnik i konkurent HSS-u (харв.). *Hrvatska politička emigracija i Hrvatska država* (30.08.2004 — 30.10.2004). Праверана 4 красавіка 2023.
4. ↑  Miočević, T. T. Hrvatsko narodno vijeće od 1974. do 1990. / Tanja Trošelj Miočević // Obnovljeni Život. — 2020. — № 75 (2). — S. 229—245.

Літаратура
----------

* Ljubović, E. Grbovi plemstva Like, Gacke i Krbave / Enver Ljubović; [prijevod sažetka Olga Grozdek (talijanski), Anton Jukić (njemački)]. — Zagreb: Megrad, 2003. — 309 str.: ilustr. u bojama. — S. 94—95. — ISBN 953-99305-0-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Школьнікаў.
**Барыс Эмануілавіч Школьнікаў** (21 жніўня 1949, Гомель) — беларускі архітэктар. Член-карэспандэнт, прафесар Міжнароднай акадэміі архітэктуры.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1971 годзе Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут. Працаваў у Брэстграмадзянпраекце, з 1976 года — кіраўнік групы архітэктараў, галоўны архітэктар праектаў у Мінскпраекце. Кіраўнік «Творчая майстэрня Б. Э. Школьнікава».

Член Саюза архітэктараў СССР з 1976 года, Беларускага саюза архітэктараў. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Мінскае харэаграфічнае вучылішча
Станцыя метрапалітэна «Плошча Перамогі»
Мініполіс «Каскад»
Royal Plaza
Цэнтр продажаў і сэрвісны цэнтр Mercedes-Benz
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): зала пленумаў Брэсцкага абкама КПБ у Брэсце (1976), праект комплексу Палаца піянераў і музычнай школы па вул. Матусевіча (1978), станцыя метрапалітэна «Плошча Перамогі» і падземны пераход з рэканструкцыяй плошчы (1979), 72-кватэрны жылы дом па вул. Старавіленскай (1981), Дом жалобных абрадаў (1982), харэаграфічнае вучылішча па вул. Прытыцкага (1984) у Мінску, школа мастацтваў у Светлагорску (1987), офісны будынак «Лукойл-Беларусь» на вул. Нямізе (2000), адміністрацыйна-гандлёвы будынак «Аляксандраў Пасаж» на пр. Незалежнасці (2006—2008), шматкватэрны жылы дом па Казарменным завулку (2002—2004), жылы комплекс «Каскад» з офісным цэнтрам на вул. Кальварыйскай (2009—2014), цэнтр продажаў і сэрвісны цэнтр Mercedes-Benz на вул. Ціміразева (2007—2012), цэнтр «Фольксваген — Атлант-М» на вул. Шаранговіча (2000), адміністрацыйна-камерцыйны цэнтр Royal Plaza (2009—2013) у Мінску, гасцінічна-дзелавы цэнтр «Парк Перамогі» па вул. Васілісы Кожынай[ru] у Маскве (2006—2013), забудова «Марозава-Хаус» у Дзмітраўскім раёне Маскоўскай вобласці (2011).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны дыпломамі ўсесаюзных конкурсаў маладых архітэктараў (1977, 1981).

Сям’я
-----

У шлюбе з архітэктарам Ларысай Аляксееўнай Мінінай, айчым біятланісткі Дар’і Домрачавай і архітэктара Мікіты Домрачава.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Школьников Борис Эммануилович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
2. 1 2  БОРИС ШКОЛЬНИКОВ

Літаратура
----------

* Школьников Борис Эммануилович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Абра́м Ехі́лявіч Ба́скін** (1894, в. Бокі, Бабруйскі павет Мінская губерня — 10 лістапада 1938) — дзяржаўны і гаспадарчы дзеяч БССР.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1894 годзе ў в. Бокі Бабруйскага павета Мінскай губерні.

З сям’і службоўца. Атрымаў пачатковую адукацыю. 

Са студзеня 1914 да лютага 1917 года працаваў краўцом у майстэрнях Екацярынбурга. У маі—лістападзе 1917 года на фронце. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі працаваў у прыватных кравецкіх майстэрнях Бабруйска. Са снежня 1918 года памочнік валаснога камісара ў Парычах. У канцы красавіка 1919 года мабілізаваны ў Чырвоную армію, ваяваў на Заходнім фронце супраць легіянераў Ю. Пілсудскага. Служыў у разведцы, агентурным аддзеле палітупраўлення Заходняга фронту. 

З чэрвеня 1923 года старшыня заводскага камітэта Міншвейпрама. З лютага 1925 года дырэктар Віцебскай швейнай фабрыкі «Прафінтэрн». У 1928 годзе быў прызначаны кіраўніком Белшвейтрэста ў Мінску. У 1931—1933 гадах наркам працы БССР. У 1933—1934 гадах старшыня Віцебскага гарсавета. 

У 1935—1937 гадах старшыня Прэзідыума Белкаапсаюза, пасля дырэктар завода па вытворчасці цэглы ў Мінску. 

Арыштаваны 5 ліпеня 1938 года ў Мінску па адрасе: плошча Свабоды, д. 7, кв. 14. Асуджаны тройкай НКВД 1 лістапада 1938 за «шпіянаж на карысць польскай разведкі, па даручэнні якой праводзіў шкодніцкую работу ў галіне швейнай і цаглянай прамысловасці» да ВМП. Расстраляны. Рэабілітаваны трыбуналам БВА 21 лютага 1956 года. Асабовая справа Б. № 5849-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

Узнагароды
----------

* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга БССР (1932).

Зноскі
------

1. ↑  Орден Трудового Красного Знамени
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Брэгвадзэ.

**Барыс Якаўлевіч Брэгвадзэ** (19 сакавіка 1926, Саратаў — 28 сакавіка 2012, Санкт-Пецярбург) — артыст балета і педагог, саліст Ленінградскага тэатра оперы і балета імя Кірава ў 1947—1967 гадах. Народны артыст РСФСР, прафесар, лаўрэат Сталінскай прэміі II ступені (1951).

Біяграфія
---------

Барыс Якаўлевіч Брэгвадзэ нарадзіўся 19 сакавіка 1926 года ў Саратаве. Першапачатковую балетную адукацыю атрымаў у Саратаўскім тэатральным вучылішчы. У 1944 годзе скончыў студыю пры Саратаўскім тэатры оперы і балета. У 1942—1946 гадах быў артыстам Саратаўскага тэатра оперы і балета.

У 1946—1947 гадах вучыўся ў Ленінградскім харэаграфічным вучылішчы, у класе ўдасканалення педагога Б. В. Шаўрова, пасля чаго быў прыняты ў балетную трупу Ленінградскага тэатра оперы і балета імя С. М. Кірава. Танчыў на сцэне да 1967 года. У 1961 годзе, яшчэ да заканчэння сцэнічнай кар’еры, пачаў выкладаць у Ленінградскім харэаграфічным вучылішчы.

У 1963 годзе скончыў Ленінградскі інстытут культуры імя Н. К. Крупскай па спецыяльнасці «культурна-асветніцкая работа». У 1964 годзе стварыў і ўзначаліў інстытуцкую кафедру харэаграфіі, якой кіраваў аж да 2011 года. У 1984 годзе быў удастоены вучонага звання прафесара.

Акрамя таго, вёў пастановачную і педагагічную дзейнасць за мяжой. Выкладаў у Пражскай студыі балета (1970), Пражскім нацыянальным тэатры (1974, 1985, 1986, 1990), Венгерскім оперным тэатры (1979—1980), Нацыянальным оперным тэатры Фінляндыі (1981). У Пражскім нацыянальным тэатры аднавіў «Вечар балета».

Памёр 28 сакавіка 2012 года ў Санкт-Пецярбургу.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 14158850m · GND: 138882177 · ISNI: 0000 0004 1710 1502 · LCCN: n2009008156 · NKC: xx0173156 · VIAF: 305104575 |

 |
**Я́каў Ільі́ч Парэ́цкі** (29 верасня 1913, Кёнігсберг — 13 лістапада 1992, горад Мінск) — беларускі літаратуразнавец, перакладчык, мовазнавец.

Біяграфія
---------

У 1932 скончыў Лідскую гімназію, у 1948 экстэрнам Мінскі педінстытут, дзе працаваў выкладчыкам, потым выкладаў лацінскую мову ў Мінскім педінстытуце замежных моў.

Даследаваў культуру Беларусі XVI—XVIII стст. старажытныя мовы, творчасць паэтаў-лаціністаў. Аўтар манаграфіяў «Сымон Будны», «Элементы лацінскага словаўтварэння і сучасныя мовы», «Саламон Рысінскі», «Мікола Гусоўскі». На рускую мову перакладаў з лацінскай і польскай.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, 2001. — 576 с.: іл. — ISBN 985-6302-33-1.
**Барыс Усеваладавіч**, **Барыс Усеваладкавіч** (пасля 1116 — пасля 1151) — князь гарадзенскі.

Сын князя Усевалада Гарадзенскага і Агаф’і (дачкі Уладзіміра Манамаха). Гарадзенскае княства атрымаў у спадчыну ад бацькі. У 1144 г. удзельнічаў у паходзе кіеўскага князя Усевалада Ольгавіча супраць галіцкага князя Уладзіміра Валадаравіча. Падтрымаў князя Ізяслава Мсціславіча ў яго барацьбе з Юрыем Далгарукім за кіеўскі велікакняжацкі сталец. У 1150 г. разам з Ізяславам хадзіў пад Дарагабуж, у 1151 г. войска Барыса Усеваладавіча ўдзельнічала ў аблозе Кіева, пасля ўзяцця якога гнала князя Юрыя да Белгарада. Памёр пасля 1151 г. за ім гарадзенскі сталец пераняў брат Глеб Усеваладавіч.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Назаренко А. В. Городенское княжество и городенские князья в XII в. // Древнейшие государства Восточной Европы, 1998 г.: Памяти чл.-корр. РАН А. П. Новосельцева. М. 2000. ISBN 5-02-018133-1. — С. 172—178.


| ?Барыс Усеваладавіч (князь гарадзенскі) — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Усеваладка |  |  |
|  |  |  | Яраслаў Уладзіміравіч |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Усевалад Яраславіч |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  | Барыс Усеваладавіч |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Інгігерда |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Уладзімір Манамах |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Агаф’я Уладзіміраўна[d] |  |  |  |  |  | Канстанцін IX Манамах |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Яўфімія[d] |  |  | Манамахіня[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Марыя Склірэна[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
**Памылка Lua: not enough memory.****Памылка Lua: not enough memory.**

**Памылка Lua: not enough memory.**

«**Куды ты ідзеш, Аіда?**» (лац.: Quo Vadis, Aida?) — мастацкі фільм 2020 года рэжысёркі Ясмілы Жбаніч.

Сюжэт
-----

Аіда — перакладчыца пры нідэрландскім кантынгенце войскаў ААН. У **Памылка Lua: not enough memory.** жывуць яе муж і сыны, ім пагражае гібель. Абодва бакі канфлікту ігнаруюць ультыматум ААН, і Аіда разумее, што блакітныя каскі не спыняць кровапраліццё. Выкарыстоўваючы інсайдэрскую інфармацыю, жанчына з рызыкай для жыцця спрабуе выратаваць сваю сям’ю.

Акцёрскі склад
--------------

* Ясна Джурычыч
* Ізудзін Байровіч
* Борыс Ісаковіч

Узнагароды
----------

Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 20 кінаўзнагародамі і яшчэ 19 намінацыямі.

Зноскі
------

1. ↑  Quo vadis, Aida? (2020) — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 2021-11-09.
2. ↑  Quo vadis, Aida? — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 2021-11-09.

Спасылкі
--------

* Куды ты ідзеш, Аіда? на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)

**Памылка Lua: not enough memory.**
**Памылка Lua: not enough memory.**
**Памылка Lua: not enough memory.**
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Перадзерый.
**Васіль Ільіч Перадзерый** (25 сакавіка 1923, с. Іскрыўцы, Лохвыцкі раён, Палтаўская вобласць) — беларускі інжынер-канструктар. Заслужаны будаўнік Таджыкскай ССР (1962).

Біяграфія
---------

Скончыў Палтаўскі інжынерна-будаўнічы інстытут у 1952 г. Працаваў у Таджыкдзіпрабудзе ў Душанбэ. З 1966 г. — галоўны інжынер майстэрні Мінскпраекта.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1957 года. Пражываў у Мінску.

Творчасць
---------

У Таджыкістане ім запраектаваны ў аўтарскім калектыве: драмтэатр імя Лахуці, жылыя дамы па праспекце Леніна, рэканструкцыя Галоўпаштамта, буйнапанэльныя дамы ў Душанбэ, аэрапорт у Ленінабадзе.

Удзельнічаў у распрацоўцы праектаў буйнапанэльных жылых дамоў серый М-464, М-335 і М-90, пабудаваных у мікрараёнах (прэмія Савета Міністраў СССР, 1978), 16-, 18-, 20-павярховых жылых дамоў з маналітнага аглапарытабетону ў мікрараёне Усход-1 (1976) у Мінску.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» (1962), Ганаровай граматай (1960) і Граматай (1958) Прэзідыума Вярхоўнага Савета Таджыкскай ССР.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Передерий Василий Ильич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 155161 |
**Якар** — сяло, адміністрацыйны цэнтр Якарскай сельскай акругі Кызылжарскага раёна Паўночна-Казахстанскай вобласці. Размешчана ў 26 км ад раённага цэнтра — сяла Бішкуль.

Гісторыя
--------

Заснавана ў 1932 ў як сельскагаспадарчая выпраўленчая калонія.

У 1953 годзе калонія была рэарганізавана ў саўгас «Петрапаўлаўскі», а сяло Якар адкрыта для перасяленцаў. У 1957 ў яго адміністрацыйнае падпарадкаванне ўвайшлі вёскі Альшанка, Глыбокае, Прасноўка.

Развіццю Якара спрыяла яго блізкасць да абласнога цэнтра — горада Петрапаўлаўска (12 км), з прычыны чаго гаспадарка неўзабаве стала адным з асноўных пастаўшчыкоў прадуктаў сельскай гаспадаркі жыхарам горада. У 1966 у вёсцы была арганізавана птушкафабрыка Паўночна-Казахстанскай вытворчага аб’яднання — «Паўночная» .

З 1996 сяло з’яўляецца цэнтральнай сядзібай вытворчага аб’яднання «Петрапаўлаўскі» .

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Якорь // Северо-Казахстанская область. Энциклопедия. — Издание 2-е, дополненное. — Алматы: Арыс, 2006. — С. 605. — 672 с. — 1500 экз. — ISBN 9965-17-306-0
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Паўлаў.
**Васіль Іванавіч Паўлаў** (1852 — ?) — грамадзянскі інжынер, архітэктар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1852 годзе. У 1867 годзе паступіў у Пецярбургскае будаўнічае вучылішча, з якога выпушчаны ў 1874 годзе архітэктарскім памочнікам з правам на чын XII класа і прызначаны на пасаду валагодскага малодшага інжынера, у тым жа годзе выйшаў у адстаўку. У 1876 годзе прызначаны сувалкскім павятовым інжынерам і архітэктарам. У 1879 годзе вытрымаў экзамен на званне грамадзянскага інжынера і потым займаў пасады: астроўскага, Ломжынскай губерні, інжынера і архітэктара (1881), малодшага інжынера Мінскай губерні (1883), таксама — Варонежскай губерні (1884) і падольскага губернскага архітэктара (1886). З 1891 года быў губернскім інжынерам аддзялення па будаўнічай і дарожнай часткам пры енісейскім губернскім савеце.

З 1900 года і прынамсі да 1903 года на пасадзе гродзенскага губернскага інжынера.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Барановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892. С. 259
Флювіягляцыяльныя тэрасы
**Пато́кава-ледавіко́выя адкла́ды**, **флювіягляцыяльныя адклады** — слаістыя адклады, якія ўтвораны патокамі расталых ледавіковых водаў. Адрозніваюць прыледавіковыя і ўнутрыледафіковыя адклады.

Озы ў Швецыі
Прыледавіковыя адклады ўтвараюцца перад ледавіком выцякаючымі з-пад яго краю талымі водамі. Ім уласціва хуткая змена па меры аддалення ад краю ледавіка грубых галечных і валунных пяскоў дробназярністымі пяскамі. Утвараюць зандры, флювіягляцыяльныя тэрасы.

Унутрыледафіковыя адклады ўтвараюцца талымі водамі ў падлёдных тунэлях, прамыінах і праталінах у тоўшчы ледавіка. Адрозніваюцца вялікай неаднастайнасцю складу, абумоўленай чаргаваннем ў разрэзе і зменай на плошчы назапашванняў валунных і галечных матэрыялаў, жвіру, дрэнна адсартаваных або добра прамытых пяскоў рознай буйнасці. Утвараюць камы, озы.

З патокава-ледавіковымі адкладамі звязаны радовішчы пяску, жвіру, прэсных падземных водаў.

Зноскі
------

1. 1 2  Беларусь, 1995

Літаратура
----------

* Пато́кава-ледавіко́выя адкла́ды, флювіягляцыяльныя адклады // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 567. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
* Отложения водно-ледниковые // Геологический словарь: в 2-х томах. / Под редакцией К. Н. Паффенгольца и др. — М.: Недра, 1978. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2781138349 |
«Пілява» — герб Патоцкіх
**Патоцкія** (польск.: Potoccy) — шляхецкі род герба «Пілява». Прозвішча ад в. Потак  (руск.) (бел. у Ксёнжскім павеце Кракаўскага ваяводства.

Першы вядомы ў прадстаўнік роду — Суліслаў, кашталян сандамірскі (1247). У XV—XVI стст. Патоцкiя займалі службовыя пасады пры дварах феадалаў і ў войску, а на мяжы XVI—XVII стст. дасягнулі сенатарскай годнасці. У XVII—XVIII стст. займалі вышэйшы дзяржаўныя і вайсковыя пасады ў Кароне Польскай. Мелі вялізныя зямельныя ўладанні на Украіне і ў Польшчы. Карысталіся графскім тытулам, які ў XVIII ст. прызнаны ў Аўстрыі і ў XIX ст. ў Расіі.

Генеалогіі
----------

Патоцкія лініі «Сярэбраная Пілява» (XV—XX стст.)

```
   Мацей — кракаўскі харунжы XV стагоддзя
     |
  Якуб
     |
 Мікалай
     |________________________
     |           |            |
  Якуб      Стэфан         Анджэй
     |           |            |
 Мікалай     Павел     Станіслаў
     |           |         ___|___
  Пётр       Фёдар        |       |     
                     Анджэй      Фелікс
                         |       ___|_________
                       Юзаф     |       |     |
                         |   Міхал   Юзаф  Станіслаў
                     Станіслаў         |
                        ___|____    Францішак
                       |        |       |
                       Ян  Севярын     Станіслаў
                       |       |      ___|___
                   Альфрэд    Леан    |       |
                       |       Станіслаў    Мечыслаў
                     Альфрэд
                       |_________________
                       |                 |
                     Раман (1851—1915) Юзаф
                  _____|_____       _____|_____
                 |           |     |           |
              Альфрэд       Ежы  Раман    Юзаф Альфрэд        
                                               |
                                         Пётр Станіслаў
```

Галерэя
-------

* І. Лампі. Граф Патоцкі з дзецьмі (Луўр, Парыж).І. Лампі. Граф Патоцкі з дзецьмі (Луўр, Парыж).
* Мікалай Базылі ПатоцкіМікалай Базылі Патоцкі
* Альфрэд Юзаф ПатоцкіАльфрэд Юзаф Патоцкі
* Ян ПатоцкіЯн Патоцкі

Літаратура
----------

* Патоцкія // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Патоцкія
* Патоцкія на сайце Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»
**Паўл Путныньш** (латыш. Pauls Putniņš, 12 лістапада 1937 — 1 снежня 2018) — латвійскі драматург, публіцыст, грамадскі і дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 12 лістапада 1937 года ў Вэцпіебалгскай воласці Цэсіскага павета (цяпер Вэцпіебалгскі край, Латвія).

Скончыў рэжысёрскае аддзяленне тэатральнага факультэта Латвійскай дзяржаўнай кансерваторыі (1963). Працаваў памочнікам рэжысёра і рэжысёрам у Дзяржаўным акадэмічным мастацкім тэатры імя Я. Райніса і Ліепайскім тэатры (1963—1970). Дэпутат Рыжскай думы і Сейма Латвіі.

Член Саюза пісьменнікаў Латвіі (з 1970), Саюза тэатральных дзеячаў Латвіі (з 1970), старшыня Саюза тэатральных дзеячаў Латвіі (1992—1997), заслужаны дзеяч культуры Латвійскай ССР (1986), лаўрэат латвійскіх літаратурных. П. Пумпура (1987), А. Брыгадэрэ (1987).

Жонка — актрыса Латвійскага Нацыянальнага тэатра Ліга Ліепіня.

Зноскі
------

1. ↑  Pauls Putniņš //
**Хенатэка зеленаватая** ці **Хенатэка картузіянская** (*Chaenotheca chlorella*) — від грыбоў рода Хенатэка сямейства Coniocybaceae.

Сінонімы
--------

* *Calicium carthusiae* Harm. 1905
* *Calicium chlorellum* Ach. 1803
* *Chaenotheca carthusiae* (Harm.) Lettau, 1912
* *Cyphelium chlorellum* (Ach.) A.Massal. 1853
* *Phacotium chlorellum* (Ach.) Poetsch, 1872

Апісанне
--------

Слаявішча парашкападобнае. Апатэцыі на чорных ці карычнявата-чорных ножках (даўжынёй 0,8-1,0 мм і таўшчынёй 0,09 мм), пакрытых густым бледна-залацістым або зелянява-жоўтым налётам. Галоўкі чорныя, круглыя, з залаціста-зялёным налётам, дыяметрам 0,2 мм.

Арэал
-----

Сярэдняя і Атлантычная Еўропа, Амерыка, Новая Зямля і Аўстралія. У Беларусі сустракаецца ў Брэсцкай (Камянецкі, Пінскі і Пружанскі раёны), Віцебскай (Расонскі і Лепельскі раёны), Гомельскай (Жыткавіцкі і Нараўлянскі р-ны), Гродзенскай (Свіслацкі раён) і Мінскай (Мядзельскі раён) Абласцях.

Ахова
-----

Ахоўваецца ў Беларусі, Літве і Польшчы.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Хенатэка зеленаватая ў Чырвонай кнізе Беларусі(недаступная спасылка)  (руск.)

Спасылкі
--------

* Хенатэка зеленаватая ў Чырвонай кнізе Беларусі(недаступная спасылка)  (руск.)
**Эфект Кера, з'ява Кера, квадратычны электрааптычны эфект** — з'ява ўзнікнення двайнога праламлення ў аптычных рэчывах пад ўздзеяннем аднароднага электрычнага поля.

У выніку палярызацыі рэчыва пад ўздзеяннем электрычнага поля паказчык праламлення становіцца прапарцыянальным квадрату яго напружанасці. Эфект быў адкрыты ў 1875 годзе шатландскім фізікам Джонам Керам (англ.: John Kerr).

Эфект Кера выкарыстоўваецца для мадуляцыі высокачастотных сігналаў, у хуткадзейнічаючых аптычных затворах, даючых экспазіцыю да 10−8 с.

Гл. таксама
-----------

* Ячэйка Кера

Літаратура
----------

* *Болсун А. Н.* Краткий словарь физических терминов / Сост. А. И. Болсун. — Мн.: Вышэйшая школа, 1979. — С. 160. — 416 с. — 30 000 экз. (руск.)
* Физический энциклопедический словарь / Гл. ред. А. М. Прохоров. Ред. кол. Д. М. Алексеев, А. М. Бонч-Бруевич, А. С. Боровик и др.. — М.: Сов. энциклопедия, 1983. — С. 280. — 982 с. — 100 000 экз. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4163649-1 · Microsoft: 176672444 |
**Эфект Шапіра** (таксама вядомы як **гравітацыйная затрымка сігналу**) — адзін з эфектаў агульнай тэорыі адноснасці, абумоўлены гравітацыйным запаволеннем часу[en].
З-за гэтага эфекту ў полі прыцягнення электрамагнітныя сігналы ідуць даўжэй, чым пры адсутнасці гэтага поля.

Гісторыя адкрыцця
-----------------

Упершыню эфект быў адзначаны ў 1964 годзе амерыканскім астрафізікам Ірвінам Шапіра. Шапіра прапанаваў эксперымент, у ходзе якога радыёхвалі адбіваліся ад паверхні Венеры і Меркурыя і вярталіся на Зямлю. Вылічэнні Шапіра прадказвалі, што пры некаторым размяшчэнні Зямлі, Сонца і Венеры чаканы час затрымкі сігналу ў выніку ўзаемадзеяння гравітацыйнага поля Сонца будзе больш за 200 мікрасекунд.

Першыя эксперыментальныя дадзеныя, атрыманыя ў 1966—1967 гадах у абсерваторыі MIT, супалі з прадказаннямі Шапіра. З тых часоў папраўкі былі пацверджаныя больш дакладнымі эксперыментамі як у Сонечнай сістэме, так і ў кампактных сістэмах падвойных зорак.

Вылічэнне затрымкі
------------------

### Вылічэнне затрымкі часу для святла ў полі кропкавай масы

Для сігналу, які вандруе вакол кропкавай масы, затрымка можа быць вылічана па наступнай формуле:

{\displaystyle \Delta t=-{\frac {2GM}{c^{3}}}\log(1-\mathbf {R} \cdot \mathbf {x} ).}
Тут {\displaystyle \mathbf {R} } — гэта адзінкавы вектар, накіраваны ад назіральніка да крыніцы, а {\displaystyle \mathbf {x} } — адзінкавы вектар, накіраваны ад назіральніка да гравітуючай кропкі масы *M*.

Формула можа быць перапісана ў іншым выглядзе:

{\displaystyle \Delta x=-R\_{s}\log(1-\mathbf {R} \cdot \mathbf {x} ),}
дзе Δ*x* — гэта эфектыўнае павелічэнне шляху святла, а {\displaystyle R\_{s}={\frac {2GM}{c^{2}}}} — радыус Шварцшыльда.

Зноскі
------

1. ↑  Irwin I. Shapiro (1964). "Fourth Test of General Relativity". *Physical Review Letters* **13**: 789–791. doi:10.1103/PhysRevLett.13.789.
2. ↑  Irwin I. Shapiro, Gordon H. Pettengill, Michael E. Ash, Melvin L. Stone, William B. Smith, Richard P. Ingalls, and Richard A. Brockelman (1968). "Fourth Test of General Relativity: Preliminary Results". *Physical Review Letters* **20**: 1265–1269. doi:10.1103/PhysRevLett.20.1265.

Спасылкі
--------

* Обнаружена нейтронная звезда очень большой массы Архівавана 9 лістапада 2010. (иллюстрация эффекта Шапиро)
**«Паток свядомасці»** — кірунак у літаратуры пераважна мадэрнісцкага зместу 20 стагоддзя, у якім непасрэдна апісваюцца душэўнае жыццё, асацыяцыі, перажыванні чалавека. Тэрмін «Паток свядомасці» увёў амерыканскі філосаф У.Джэймс, які лічыў, што свядомасць — гэта паток, рака, у якой думкі, адчуванні, спантанныя асацыяцыі пастаянна перабіваюць адна адну і вычварна, «нелагічна» пераплятаюцца. Класічныя творы «Патоку свядомасці» (раманы М.Пруста, Дж.Джойса, В.Вулф) вызначаюцца надзвычайнай увагай да суб'ектыўных перажыванняў герояў, парушэннем традыцыйнай апавядальнай структуры, змяшчэннем часавых планаў, незвычайнымі эксперыментамі і інш. Літаратура «Патоку свядомасці» паўплывала на многіх вядомых пісьменнікаў 20 стагоддзя (Э.Хэмінгуэй, У.Фолкнер, А.Хакслі, Г.Грас, Г.Грын, Н.Сарот і інш.).

Літаратура
----------

* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. ISBN 985-11-0277-6
«Одзін адпраўляецца ў Хельхейм» (ілюстрацыя 1908 г.) Аўтар В. Г. Колінгвуд.
**Хельхейм** (Helheim) (літаральна *Уладанні Хель*) — у германа-скандынаўскай міфалогіі адзін з дзевяці светаў, свет мёртвых, у якім пануе Хель.

Гэта халоднае, цёмнае і імглістае месца, куды трапляюць усе памерлыя, акрамя герояў, прынятых у эйнхерыі. Хельхейм размешчаны ў Ніфльхейме, на самым нізкім узроўні сусвету. Яго абмывае непраходная рака Г'ёль. Ніводная істота, нават багі, не можа вярнуцца з Хельхейма. Уваход у Хельхейм ахоўваецца Гармам, жахлівым сабакам, і веліканшай Модгуд.

Хермод — адзіны, хто быў у Хельхейме і вярнуўся назад.

У дзень Рагнарок з Хельхейма на караблі Нагльфар ваярства Хель уплыве для бітвы з асамі.

Іншыя назвы:

* **Ніфльхель** (*Імглістая Зямля")*
* **Хель** (па імі гаспадыні)
* **Хельгард** (*Зямля Хель*)

Гл. таксама
-----------

* Пекла
**Тэафраст Рэнадо** (фр.: Théophraste Renaudot, 1586, Лудзён (цяпер — у дэпартаменце В’ена) — 25 кастрычніка 1653, Парыж) — французскі ўрач і выдавец, адзін са стваральнікаў сучаснай журналістыкі. З 30 мая 1631 года выдаваў газету «La Gazette» — першай еўрапейскай газеты ў сучасным разуменні гэтага слова.

Біяграфія
---------

Да пачатку 1630-х гг. Рэнадо пераважна займаўся ўрачэбнай дзейнасцю. Дзякуючы знаёмству з кардыналам Рышэльё, Рэнадо атрымаў пасаду лейб-медыка і таксама атрымаў патэнт на стварэнне першага ў Францыі даведачнага бюро. Рэнадо адкрыў дабрачынную паліклініку, у якой бясплатна або за невялікую суму парыжанам аказваліся медыцынскія паслугі. У 1630 г. Рэнадо атрымаў патэнт на стварэнне лістка навін, які распаўсюджваўся па ўсёй тэрыторыі Францыі, а 30 мая 1631 г. у свет выходзіць першы нумар яго газеты «La Gazette». «La Gazette» стала адной з першых еўрапейскіх газет. Тыражаванне газеты праводзілася ў друкарні, агульны тыраж быў каля 1200 экзэмпляраў. Асноўны змест газеты складалі міжнародныя і нацыянальныя навіны, асобныя важныя артыкулы для яе пісалі асабіста кароль Людовік XIII і кардынал Рышэльё. Незвычайна важным новаўвядзеннем Рэнадо было размяшчэнне ў газеце на платнай аснове прыватных аб’яваў. Пасля смерці кардынала Рышэльё і Людовіка XIII справы Рэнадо пайшлі горш: парыжскі ўніверсітэт забараніў Рэнадо медыцынскую дзейнасць у сталіцы на падставе таго, што яго дыплом быў выдадзены ў Манпелье (сапраўднай прычынай было нежаданне парыжскіх урачоў мець яшчэ аднаго папулярнага канкурэнта). Газету Рэнадо, першапачаткова стратную, пачалі вінаваціць у сувязі з Рышэльё, што не прынесла ёй папулярнасці і адмоўна адбілася на тыражы. Пасля разводу Рэнадо з яго другой жонкай фінансавыя справы канчаткова сапсаваліся, і ён памёр у галечы. Выданне «La Gazette» працягнуў старэйшы сын Рэнадо, таксама Тэафраст. Выданне газеты спынілася ў 1915 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  *Swartz A.* Théophraste Renaudot // Open Library — 2007. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q461'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1201876'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q302817'></a>
2. ↑  Théophraste Renaudot // Catholic Encyclopedia — 1995. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27062196'></a>
3. ↑  Theophraste Renaudot // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
4. ↑  Théophraste Renaudot // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
**Ганна Янтар** (польск.: Anna Jantar, сапр. **Ганна Шмэтэрлінг-Кукульска**, польск.: Anna Szmeterling-Kukulska; 10 чэрвеня 1950, Познань — 14 сакавіка 1980, Варшава) — польская спявачка, зорка эстрады 1970-х гадоў.

Нарадзілася ў горадзе Познань у 1950 годзе. Ва ўзросце 17 гадоў адбыўся яе артыстычны дэбют: яна выступіла на фестывалі студэнцкай песні ў Кракаве, атрымала прыз журы (конкурс тады выйграла Марыля Радовіч[pl]).

Музычную кар’еру спявачка пачала як Ганна Шмэтэрлінг, але ў 1972 годзе ўзяла псеўданім — Ганна Янтар. У 1970 годзе выйшла замуж за Яраслава Кукульскага — вядомага музыканта і кампазітара, які напісаў шмат песень для сваёй жонкі, з іх многія сталі шлягерамі.

У 1975 годзе Ганна Янтар была прызнаная эстраднай артысткай года, а яе пласцінка «*Najtrudniejszy pierwszy krok*» (*Найцяжэйшы першы крок*) разышлася ў 150-тысячным тыражы. У 1979 годзе, яна зноў атрымала тытул найлепшай польскай спявачкі.

27 снежня 1979 года артыстка накіравалася ў трэці раз у турнэ па ЗША. У студзені і лютым яна выступала для амерыканскіх палякаў у розных гарадах краіны. Дадому Ганна Янтар вярталася самалётам Іл-62М польскай авіякампаніі LOT рэйсам з Нью-Ёрка. Машына ўпала 14 сакавіка 1980 года пры заходзе на пасадку за некалькі кіламетраў ад варшаўскага аэрапорта. Загінулі ўсе, хто знаходзіўся на борце.

Яе дачка Наталля Кукульска[pl] (нар. 1976) таксама стала вядомай спявачкай. Сімвалічна, што яна разам з маці выканала песню «*Tyle słońca w całym mieście*» — голас Ганны Янтар прагучаў з запісу і быў зведзены ў студыі.

Зноскі
------

1. ↑  polskieradio.pl
Драўская банавіна
**Драўская банавіна** (славенск.: Dravska banovina, сербахарв.: Дравска бановина) — правінцыя (банавіна) у Каралеўстве Югаславія ў перыяд з 1929 па 1939 год.

Геаграфія
---------

Драўская банавіна была размешчана ў паўночна-заходняй частцы каралеўства, на тэрыторыі сучаснай Славеніі. На поўначы банавіна межавала з Аўстрыяй, на ўсходзе — з Венгрыяй, на захадзе — з Італіяй, на паўднёвым усходзе — з Саўскай банавінай.

Банавіна атрымала сваю назву па рацэ Драва. Яе адміністрацыйным цэнтрам лічыўся горад Любляна.

Гісторыя
--------

У 1941 годзе, падчас Другой сусветнай вайны Трэці рэйх, Італія і Венгрыя падзялілі паміж сабой тэрыторыю банавіны. Асобныя раёны Драўскай банавіны ўвайшлі ў склад Незалежнай дзяржавы Харватыя.

Пасля вайны рэгіён увайшоў у СФРЮ ў складзе Сацыялістычнай рэспублікі Славенія разам з тэрыторыямі ў раёне Трыеста, адрынутымі ў Італіі.

Гл. таксама
-----------

* Каралеўства Югаславія
* Незалежная дзяржава Харватыя

Спасылкі
--------

* Карта
* Канстытуцыя Каралеўства Югаславія

| Банавіны Каралеўства Югаславія |
| --- |
| 
Драўская · Прыморская · Зэцкая · Саўская · Мараўская · Врбаская · Дрынская · Вардарская · Дунайская · Харвацкая
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Юхансан.

**Хенна Катарына Юхансан** шведск.: Henna Katarina Johansson, нар. 1 мая 1991) — шведская спартсменка, барэц вольнага стылю, чэмпіёнка Еўропы 2012 года, прызёр чэмпіянатаў свету і Еўропы. Удзельніца летніх Алімпійскіх гульняў 2012 і 2016 гадоў. Удзельніца Еўрапейскіх гульняў 2015 года.

Біяграфія
---------

У 2009 годзе на чэмпіянаце Еўропы ў Літве, у катэгорыі да 63 кг, яна заваявала бронзавы медаль. Праз год, на чэмпіянаце свету ў Маскве, яна стала трэцяй і атрымала бронзу чэмпіянату свету.

У 2012 годзе на чэмпіянаце Еўропы ў Бялградзе яна стала чэмпіёнкай у вагавой катэгорыі да 67 кг. У гэтым жа годзе прымала ўдзел у летніх Алімпійскіх гульнях у Лондане.

На летніх Алімпійскіх гульнях у Бразіліі яна выступіла ў вагавой катэгорыі да 63 кг. Саступіла ў чвэрцьфінале беларускай спартсменцы Марыі Мамашук.

У 2018 годзе ў Каспійску стала трэцяй у вагавой катэгорыі да 65 кг і заваявала бронзавы медаль чэмпіянату Еўропы.

На перадалімпійскім чэмпіянаце свету ў Казахстане ў 2019 года ў вагавой катэгорыі да 62 кг, Хенна заваявала бронзавы медаль паўтарыўшы свой поспех на сусветных чэмпіянатах.

Зноскі
------

1. 1 2

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Аб’яднаны свет барацьбы · Алімпійскі камітэт Швецыі |