recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Рэскрыпты Аляксандра II 1857** *па сялянскім пытанні ў Расійскай імперыі* — прадпісанні імператара Аляксандра II генерал-губернатарам аб утварэнні дваранскіх губернскіх камітэтаў па падрыхтоўцы праектаў сялянскай рэформы 1861 г. Вызначалі арганізацыйную структуру і галоўныя прынцыпы дзейнасці гэтых камітэтаў, якія распрацоўвалі асноўныя палажэнні адмены прыгоннага права. 2 снежня 1857 г. Аляксандр II падпісаў рэскрыпт на імя віленскага ваеннага генерал-губернатара У. І. Назімава, згодна з якім у Віленскай, Гродзенскай і Ковенскай губерняў дазвалялася стварыць дваранскія камітэты з выбарных ад памешчыкаў кожнага павета і 2 памешчыкаў, прызначаных мясцовым губернатарам, а потым агульную камісію генерал-губернатарства ў Вільні. 17 снежня 1857 г. такі ж рэскрыпт накіраваны санкт-пецярбургскаму ваеннаіу генерал-губернатару графу П. М. Ігнацьеў. Гэтыя рэскрыпты — першыя афіцыйныя дакументы апублікаваныя акты царскага ўрада пра ўмовы вызвалення сялян. На працягу 1858 г. паводле аналагічных рэскрыптаў, створаны дваранскія камітэты амаль ва ўсіх губернях Еўрапейскай Расіі. У адпаведнасці з іх праектам за памешчыкамі захоўвалася права ўласнасці на ўсю зямлю панскіх маёнткаў, за сялянамі — права карыстання зямельнымі надзеламі, за якія яны па-ранейшаму былі абавязаны адбываць паншчыну або плаціць аброк. Памешчыкі таксама захоўвалі права паліцэйскага нагляду за прыгоннымі ў маёнтках. Пасля ўнясення выкупу за сядзібу (не пазней як праз 12 гадоў) сяляне станавіліся асабіста вольнымі. Абвяшчэнне рэскрыптаў прывяло да масавага абеззямельвання сялян памешчыкамі, узмацнення палярызацыі насельніцтва вёскі напярэдадні ліквідацыі прыгонніцтва.

Літаратура
----------

* Захарова, Л. Г. Самодержавие и отмена крепостного права в России, 1856—1861. — М. 1984.
Саванна Рупунуні
**Рупунуні** (англ.: Rupununi) — геаграфічны рэгіён на поўдні Гаяны. Назва паходзіць ад аднайменнай ракі, якая ўпадае ў раку Эсекіба. Агульная плошча — болей за 11 200 км².

Рэгіён Рупунуні знаходзіцца ў межах Гвіяны, вызначаецца надзвычай багатай экалагічнай разнастайнасцю і ўключае саванны, хмызнякі, трапічны лес, балоты, поймавыя прырачныя і прыазёрныя землі. Саванны займаюць прыкладна 80% тэрыторыі. 

Ландшафт пачаў фарміравацца каля 200 - 150 млн гадоў таму. Рупунуні мае складаную геалагічную пабудову, складзены пераважна старажытнымі вулканічнымі і асадкавымі пародамі. Знойдзены радовішчы пясчаніку, граніту, золата. 

Рэгіён рэдка населены. Значную частку жыхароў складаюць індзейцы-аравакі з плямёнаў *макусі, ваі-ваі, патамона, вапісіяна*, якія займаюцца матычным земляробствам і жывёлагадоўляй. Дзякуючы адсутнасці актыўнай эксплуатацыі прыродных рэсурсаў у Рупунуні захавалася 80% сысуноў і 60% птушак ад сукупнай колькасці тых, што сустракаюцца ў Гаяне.

Спасылкі
--------

* rupununi.org
* The North Rupununi Community
* THE RUPUNUNI SAVANNAHS Архівавана 29 кастрычніка 2013.
**Адыры** — узгорыста-ўвалістыя перадгор’і, а таксама асобныя сопкі і ўвалы на раўнінах. Складзеныя лёсава-кангламератавымі адкладамі — прадуктамі разбурэння гор. Вышыні адносна прылеглых раўнін дасягаюць 400 м. Маюць ландшафт паўпустыняў і пустыняў з эфемеравай расліннасцю, моцна парэзаныя ярамі. Адыры характэрныя для Сярэдняй Азіі і Казахстана.

Гл. таксама
-----------

* Бедленд

Літаратура
----------

* Адыры // Казахстан. Национальная энциклопедия (руск.). — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2004. — Т. I. — ISBN 9965-9389-9-7.
* Адыры // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)
**Рупо́льдынг** (ням.: Ruhpolding, бав.: Ruahpading) — камуна ў Германіі, у зямлі Баварыя.

Падпарадкоўваецца адміністрацыйнай акрузе Верхняя Баварыя. Уваходзіць у склад раёна Траўнштайн. Насельніцтва складае 6286 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 147,83 км2. Афіцыйны код — *09 1 89 140*.

Камуна падзяляецца на 55 сельскіх акругаў.

Гісторыя
--------

Першае пісьмовае згадванне аб мясцовасці датуецца 924 годам, а сам Рупольдынг упершыню згадваецца ў 1193 годзе. У 1585 годзе становіцца адміністрацыйнай адзінкай. У 1882 годзе, заснаваныя ў 1818 годзе абшчыны Рупольдынг, Вахенай і Зел, былі аб’яднаны. У 1895 годзе праз Рупольдынг пачала праходзіць чыгунка. У 1933 годзе Карл Дэнегер заснаваў у гэтым месцы курорт зімовых відаў спорту. Курорт падчас і пасля Другой Сусветнай вайны доўга не функцыянаваў, але ў 1950-х гадах падчас турыстычнага буму тут быў усталяваны рэкорд па турыстам, колькасць якіх дасягнула 600 000 чалавек, гэты рэкорд быў пабіты ў 1991 годзе, калі налічылі 1 122 732 турыста.

Спорт
-----

Каля Рупольдынга размешчана «Chiemgau Arena», на якой размешчаны комплекс трамплінаў, а таксама славуты біятлонны цэнтр. Тут прайшлі чатыры Чэмпіянату свету па біятлоне (1979, 1985, 1996, 2012) і рэгулярна праходзяць этапы кубка свету па біятлоне.

Вядомыя жыхары
--------------

* Генрых Нюсляйн (1879—1947) — нямецкі мастак.

Фатаграфіі
----------

* РупольдынгРупольдынг
* РатушаРатуша
* Царква Святога ГеоргіяЦарква Святога Георгія

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 6 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. ↑  Alle politisch selbständigen Gemeinden mit ausgewählten Merkmalen am 31.12.2018 (4. Quartal) — Federal Statistical Office. Праверана 10 сакавіка 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q764739'></a>
3. ↑  register of German municipalities (4th quarter 2022) — DESTATIS, 2023. Праверана 12 лютага 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q764739'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q116783074'></a>
4. ↑  Gemeinde Ruhpolding — Geschichte Архівавана 24 верасня 2015.

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка
**Адыс-Абебскі ўніверсітэт** (амх.: አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ) — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова ў Эфіопіі.

Гісторыя
--------

Заснаваны ў 1950 годзе па рашэнні імператара Хайле Селасіе I пры садзейнічанні канадскага езуіта Люсьена Матэ як двухгадовы Адыс-Абебскі ўніверсітэцкі каледж. На працягу наступных двух гадоў каледж быў цесна звязаны з Лонданскім універсітэтам. Пісьменнік Рычард Камінгс у пачатку 1960-х гадоў працаваў на факультэце права. У 1962 годзе перайменаваны ва Універсітэт імя Хайле Селасіе I.

Пасля сваёй перамогі Часовы ваенна-адміністрацыйны савет часова зачыніў універсітэт 4 сакавіка 1975 года і адправіў 50 тысяч студэнтаў у сельскую мясцовасць для падтрымкі новага рэжыму. З гэтага часу ўніверсітэт носіць цяперашнюю назву.

У 1979 годзе ва ўніверсітэце былі адкрыты першыя наборы ў магістратуру. У 1987 годзе былі адкрыты праграмы падрыхтоўкі PhD.

У снежні 2002 года тры вядучыя кіраўнікі ўніверсітэта падалі ў адстаўку ў знак нязгоды з узмацненнем ўрадавага ўмяшання ва ўнутраныя справы ўніверсітэта. Чыноўнікі спрабавалі прымусіць універсітэт змяніць сістэму ацэнкі ведаў студэнтаў.

У 2009/2010 навучальным годзе ва ўніверсітэце было 20,701 абітурыент, 7 127 выпускнікоў і 14 669 паслядыпломных студэнтаў, што ў цэлым складала 42 497 чалавек.

Літаратура
----------

* *Teshome G. Wagaw.* The Development of Higher Education and Social Change, an Ethiopian Experience. East Lansing, Michigan. Michigan State University Press. 1990.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Адыс-Абебскі ўніверсітэт
* Афіцыйны сайт Адыс-Абебскага ўніверсітэта
* Афіцыйная старонка Інстытута эфіопскіх даследаванняў і Этналагічнага музея
**Кантры-рок** (англ.: Country rock) — музычны жанр, які аб’ядноўвае рок і кантры. Музыка кантры заўсёды была часткай рок-н-ролу, з тых часоў, як Элвіс Прэслі выступіў на «Grand Ole Opry» у 1955 годзе. Ён выконваў рытмічную сумесь кантры і рытм-н-блюзу — рокабілі, раннюю форму рок-н-ролу з моцным уплывам кантры.

Кантры-рок адыграў пэўную ролю ў развіцці сатэрн-рока, нягледзячы на ​​тое, што ўсё ж такі асноўны ўплыў на яго быў з боку блюз-року, а таксама праклаў дарогу для альтэрнатыўнага кантры. Папулярнасць кантры-року знізілася да канца 1970-х, аднак некаторыя вядомыя выканаўцы, як напрыклад Ніл Янг, працягнулі сваю дзейнасць у рамках жанру. Кантры-рок, як феномен, захаваўся ў Тэхасе, дзе яго выконваюць The Flatlanders, Joe Ely, Butch Hancock, Jimmy Dale Gilmore. Кантры-рок альбом Raising Sand Роберта Планта і Элісан Краўс стаў адным з самых камерцыйна паспяховых альбомаў 2007 года.

| ⛭Рок-музыка |
| --- |
| 
* Альтэрнатыўны метал
* Альтэрнатыўны рок
* Анаталійскі рок
* Арт-рок
* Барока-поп
* Біт
* Блюз-рок
* Брыт-поп
* Віяланчэльны метал
* Гаражны рок
* Глэм-рок
* Грандж
* Джаз-ф’южн
* Дэнс-рок
* Інструментальны рок
* Індастрыал-метал
* Інды-рок
* Камеды-рок
* Кантры-рок
* Кетлік-рок
* Краўт-рок
* Лацін-рок
* Матэматычны рок
* Метал
* Нойз-рок
* Паб-рок
* Паўэр-поп
* Панк-рок
* Поп-рок
* Пост-панк
* Пост-рок
* Прагрэсіўны рок
* Прота-панк
* Псіхадэлічны рок
* Рокабілі
* Рок-н-рол
* Рок супраць камунізму
* Рэп-рок
* Рэпкор
* Сатэрн-рок
* Сёрф-рок
* Сінці-рок
* Софт-рок
* Спэйс-рок
* Стадыённы рок
* Стоўнер-рок
* Трып-рок
* Фанк-рок
* Фолк-рок
* Хард-рок
* Хартленд-рок
* Хрысціянскі рок
* Хэві-метал
* Чыкана-рок
* Эксперыментальны рок

 |
Версіі адной і той жа выявы з рознай кантраснасцю
**Кантра́ст** — у сенсітаметрыі і фотаметрыі — розніца ў характарыстыках розных участкаў выявы, а таксама здольнасць фатаграфічнага матэрыялу ці аптычнай сістэмы перадаваць гэту розніцу.

**Кантраснасць** (таксама, у розных кантэкстах выкарыстоўваецца і само слова *кантраст* і *каэфіцыент кантрасту*) — ступень кантрасту, часцей за ўсё выражаецца беспамернай велічынёй, адносінамі ці лагарыфмам адносін.

Зноскі
------

1. ↑  Контрастность // Фотокинотехника: Энциклопедия / Гл. ред. Е. А. Иофис. — М.: Советская энциклопедия, 1981. — 447 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4123552-6 · LCCN: sh89005244 |
**Кантамінацыя** (ад лац.: contaminatio узаемны дотык, змяшанне): аб’яднанне ў маўленчай плыні структурных элементаў дзвюх моўных адзінак на базе іх структурнага падабенства або тоеснасці функцыянальнай ці семантычнай блізкасці. У выніку адбываецца своеасаблівы абмен кампанентамі такіх адзінак.

*Гл. таксама*: моўная інтэрферэнцыя.

Звычайна, кантамінацыя назіраецца ў сферы гутарковага маўлення і з’яўляецца адступленнем ад літаратурнай нормы. Аднак, у гісторыі нейкай канкрэтнай мовы, — асабліва ў перыяд станаўлення літаратурнага маўлення, — кантамінацыя можа служыць крыніцай *новых* моўных адзінак.

Галоўным чынам — кантамінацыя назіраецца ў сферы фразеалогіі, а таксама ў сінтаксісе, дзе звычайна бывае звязанай з гэтак званым зрухам канструкцыі, характэрным для гутарковага маўлення. Назіраецца і ў сферы лексічнай валентнасці, калі змешваюцца значэнні семантычна блізкіх словаў і межы іх спалучальнасці. Выпадкі, калі вынікі кантамінацыі набываюць нарматыўны характар — параўнальна рэдкія ў развітых літаратурных мовах. Ужываецца кантамінацыя і дзеля ўтварэння нарматыўных кампазітаў.

Зноскі
------

1. ↑  ЛЭС-98.

Літаратура
----------

* Ю. А. Бельчиков. Контаминация // Большой энциклопедический словарь. Языкознание / Гл. ред. В. Н. Ярцева. — 2-е изд. [репринтное]. — М.: Большая российская энциклопедия, 1998. — 685 с.: ил. ISBN 5-85270-307-9 (БРЭ) С.238.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780639957 |
**Канібадам** (тадж.: Конибодом) — горад (з 1937 года) у Сагдыйскай вобласці Таджыкістана. Размешчаны ў паўднёва-заходняй частцы Ферганскай даліны, на Вялікім Ферганскага канале, які праходзіць па паўднёвай ускраіне горада, за 6 км ад чыгуначнай станцыі Канібадам. У Канібадаме працуюць бавоўнапераапрацоўчыя заводы і прадпрыемствы па апрацоўцы сельгаспрадуктаў, прадзільная фабрыка і нафтаперапрацоўчы завод.

У горадзе дзейнічаюць драматычны тэатр, музей, тэхналагічны тэхнікум, 3 каледжы, педагагічнае вучылішча, медыцынскае вучылішча.

Захаваліся 2 медрэсэ.

Зноскі
------

1. ↑
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Марчанка.
**Святлана Міхайлаўна Марчанка** (15 мая 1942 г. вёска Папоўцы, Рагачоўскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі крытык.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і служачага. Працавала на будоўлі, у рэдакцыі касцюковіцкай раённай газеты «Сцяг камунізму» (1958—1959). Адначасова вучылася ў сярэдняй школе рабочай моладзі. Пасля атрымання сярэдняй адукацыі была старшай піянерважатай у школе № 1 у Касцюковічах. Скончыла Магілёўскі педагагічны інстытут (1964). У 1964—1966 гг. — загадчык школьнага аддзела Касцюковіцкага райкама камсамола. Працавала ў рэдакцыях газет «Літаратура і мастацтва» (1966—1967), «Чырвоная змена» (1967—1968). У 1969—1972 гг. — кіраўнік гуртка «Юныя сябры паэзіі» Дома піянераў у Слуцку, педагог у дзіцячых садах № 10, 14 (1973—1978). Працавала ў часопісах «Вожык» (1978), «Работніца і сялянка» (1980—1983). З 1984 г. — рэдактар аддзела крытыкі і літаратуразнаўства часопіса «Полымя».

Творчасць
---------

Дэбютавала вершамі ў «Магілёўскай праўдзе» (1960). З літаратурна-крытычнымі матэрыяламі выступае ў друку з 1965 г. Аўтар кнігі «Васіль Вітка: Нарыс жыцця і творчасці» (1985).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Святлана Міхайлаўна Марчанка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.10: Малайзія — Мугараджы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2000. — Т. 10. — С. 150. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0169-9 (Т. 10).
* Святлана Міхайлаўна Марчанка // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Якавенка.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Аляксандр Якавенка.
**Аляксандр Свірыдавіч Якавенка** (20 жніўня 1913, Піскошынэ, Кацярынаслаўская губерня — 23 ліпеня 1944, Люблін) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Мар’іна Горка. Мемарыял 8-ай танкавай дывізіі, памятная дошка
Адукацыя пачатковая. Працаваў трактарыстам у МТС. З пачаткам Вялікай айчыннай вайны знаходзіўся ў эвакуацыі ў Азербайджане. У войску з сакавіка 1942 года. Асабліва вызначыўся пры вызваленні Польшчы.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 22 жніўня 1944 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» гвардыі малодшаму сяржанту Аляксандру Свірыдавічу Якавенку прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» (пасмяротна).

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

Спасылкі
--------

* Аляксандр Свірыдавіч Якавенка на сайце «Героі краіны»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дружыніна.

**Святла́на Сяргееўна Дружыніна** (руск.: Светла́на Серге́евна Дружи́нина; нар. 16 снежня 1935, Масква, СССР) — савецкая і расійская актрыса, кінарэжысёр, сцэнарыст, народная артыстка Расійскай Федэрацыі (2001). Акадэмік Пятроўскай акадэміі навук і мастацтваў.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 16 снежня 1935 года ў Маскве ў сям’і сына святара, шафёра Сяргея Іванавіча Дружыніна (загінуў падчас Вялікай Айчыннай вайны) і данской казачкі, выхавацельніцы дзіцячага садка Ганны Іванаўны Мызнікавай (1910—1990). Сям’я жыла ў Мар’інай Рошчы.

У 1946 г. Святлана паступіла ў цыркавое вучылішча, дзе год паспяхова займалася ў групе цыркавых акрабатаў. Праз год перайшла ў харэаграфічнае вучылішча пры Маскоўскім акадэмічным музычным тэатры імя К. С. Станіслаўскага і Ул. І. Неміровіча-Данчанкі. У 1955 годзе скончыла харэаграфічнае вучылішча Дзяржаўнага акадэмічнага Вялікага тэатра, дзе яе аднакурснікамі былі будучыя зоркі балета Марыс Ліепа і Наталля Касаткіна. Тым не менш з-за цяжкай траўмы Свеце Дружынінай, адной з лепшых вучаніц харэаграфічнага вучылішча і якая марыла танчыць, выйсці на сцэну Вялікага тэатра было не наканавана.

У 1955 годзе Святлана дэбютавала ў кінематографе як актрыса ў ролі прыгажуні-прадавачкі Соні Бажко ў фільме «За вітрынай універмага». З 1955 па 1965 год была актрысай Цэнтральнай студыі кінаакцёра і кінастудыі імя М. Горкага.

У 1960 годзе скончыла акцёрскі факультэт УДІКа (майстэрня В. І. Пыжовай і Б. В. Бібікава). Аднакурснікамі былі Сафіко Чыяўрэлі, Леанід Кураўлёў.

У 1969 годзе скончыла рэжысёрскі факультэт УДІКа (майстэрня І. В. Таланкіна), абараніўшы дыплом фільмам «Зінка» (сцэнар Б. А. Мажаева). У гэтым жа годзе пачала працаваць рэжысёрам на кінастудыі «Масфільм».

Працавала вядучай самых першых перадач КВЗ на Цэнтральным тэлебачанні (сумесна з Міхаілам Дзяржавіным).

Рэжысёрскім дэбютам Святланы Дружынінай у кіно стала карціна «Выкананне жаданняў» (1974) паводле рамана Веніяміна Каверына.

У 2014 годзе была членам журы ў шоу пародыстаў «Паўтары» на «Першым канале», але ў 2-м выпуску яе замяніла Святлана Мікалаеўна Кручкова.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 19 чэрвеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
**Рыгор Яфімавіч Глюкман** (1898, Віцебск — 1973, Лос-Анджэлес) — амерыканскі жывапісец і графік.

Біяграфія
---------

У 19 гадоў ён паступіў у Першыя Дзяржаўныя свабодныя мастацкія майстэрні, якія сталі пазней МВЖСД (Маскоўскае вучылішча жывапісу, скульптуры і дойлідства), але ў 1920 годзе з’ехаў у Берлін. У 1922 годзе ўступіў у мастацкую суполку «Верацяно». У 1924 ён паехаў у Італію, дзе на працягу 9 месяцаў у Фларэнцыі напісаў шмат карцін. Затым пасяліўся ў Парыжы. У 1920-х працаваў у асноўным у галіне кніжнай графікі. Ілюстраваў і афармляў кнігі для парыжскага выдавецтва «La Pleiade». У кастрычніку 1924 у Глюкмана адбылася першая персанальная выстава ў Галерэі *Druet* у Парыжы. З 1925 года Глюкман паказваў свае працы ў Парыжскім салоне — Салоне Цюільры, Восеньскім Салоне, Салоне незалежных мастакоў і на выставах Нацыянальнага таварыства прыгожых мастацтваў. У 1930-х звярнуўся да станковага жывапісу. Асноўнымі тэмамі Глюкмана былі парыжскія вулічныя сцэны, запоўненыя людзьмі, пачуццёвыя аголеныя постаці стылю «ню» і парыжскае начное жыццё. Ён пісаў партрэты, сцэны з гарадскога жыцця і пейзажы. Менавіта ў Парыжы ў 1930-я гады і адбыўся пік яго кар’еры.

У Парыжы пазнаёміўся і пасябраваў з сусветна вядомым скрыпачом Яшам Хейфецам, які пасля сабраў найбольшую калекцыю карцін Глюкмана.

У пачатку Другой Сусветнай вайны пераехаў у ЗША, жыў у Лос-Анджэлесе і Нью-Ёрку. У 1940—1957 рэгулярна ладзіў персанальныя выставы. У 1945 ўдастоены прыза Уатсона Ф. Блеера ў Мастацкім інстытуце Чыкага. Рэтраспектыўныя выстаўкі твораў мастака адбыліся ў 1955 ў галерэі «Дрэн-Давід» ў Парыжы і ў 1967—1968 — у Нью-Ёрку.

У 2013 годзе, упершыню ў Беларусі, у рамках выстаўкі твораў мастакоў Парыжскай школы жывапісу дэманстраваўся твор Рыгора Глюкмана «Аголеная», здабыты Белгазпрамбанкам на аўкцыёне «Крысціс» у Лондане. У карпаратыўнай калекцыі Белгазпрамбанка ў Мінску захоўваецца тры яго карціны.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 22 жніўня 2017.
2. ↑  Grigory Gluckmann<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. ↑  Міжнародны ідэнтыфікатар стандартных найменняў — 2012. Праверана 14 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q423048'></a>
4. ↑  *belta.by* Картина художника Парижской школы Глюкмана «Обнаженная» впервые демонстрируется в Витебске  (руск.)
5. ↑  Корпоративная коллекция Белгазпромбанка. Глюкман Григорий Архівавана 29 жніўня 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1012991636 · ISNI: 0000 0001 2024 8482 · LCCN: nr2006004991 · VIAF: 44259469 · ULAN: 500010389 |
**Юрыдыкі** (лац.: jurisdictio — судаводства) — у ВКЛ з 15 стагоддзя адміністрацыйна адасобленыя часткі гарадоў ці прадмесцяў, якія былі пад уладай феадала, царквы або манастыра і на жыхароў якіх не пашыралася судовая і адміністрацыйная ўлада гарадскога самакіравання. Узніклі ў выніку перасялення прыгонных на ўчасткі ці ў дамы, якія належалі феадалам у гарадах, або перасялення саміх гараджан у межах гарадскіх уладанняў феадала. У кожнай юрыдыкі яе ўласнік прызначаў старасту або войта, засноўваў судовы орган на ўзор гарадской рады. Гарадское самакіраванне дамагалася скасаванне юрыдыкі, забараняла мяшчанам пераход на юрыдыкі пад пагрозай выгнання з горада. Пасля Люблінскай уніі 1569 года пашырэнню юрыдыкі на Беларусі садзейнічала ўмацаванне пазіцый і рост уладанняў каталіцкай царквы. Юрыдыкі паскорылі працэс канцэнтрацыі ў гарадах рамесніцтва і гандлю, што спрыяла пашырэнню іх ролі як цэнтраў дробнатаварнай вытворчасці і абмену. У той жа час пашырэнне юрыдыкі ўзмацняла ўплыў феадальнай анархіі на гарады, што перашкаджала іх эканамічнаму развіццю і працэсу саслоўнай кансалідацыі. Юрыдыкі скасаваны сеймамі 1764 і 1791 гадоў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18 Кн.1: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. — С. 217. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (Т. 18 Кн. 1).
**Святлана Міхайлаўна Лясовіч** (нар. у 1979 годзе ў Наваполацку) — беларускі філолаг, мовазнавец, педагог, кандыдат філалагічных навук, дацэнт.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Скончыла ў 2002 годзе Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. М. Машэрава па спецыяльнасці «Беларуская мова і літаратура, сусветная і айчынная культура». У 2002-2005 гадах навучалася ў аспірантуры гэтай жа ВНУ па спецыяльнасці «Беларуская мова».

Дысертацыю на саісканне вучонай ступені кандыдата філалагічных навук па спецыяльнасцям «Беларуская мова» абараніла 19 снежня 2006 года ў Беларускім дзяржаўным універсітэце. Тэма кандыдацкай дысертацыі: «Сістэма колераабазначэння ў мове твораў Уладзіміра Караткевіча: структурна-семантычны, функцыянальны і кагнітыўны аспекты». Навуковы кіраўнік - Юрый Міхайлавіч Бабіч.

У 2010 годзе Прэзідыум Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь прысвоіў ёй навуковае званне дацэнта па спецыяльнасці «Мовазнаўства».

З 2003 па 2023 год працавала ў Полацкім дзяржаўным універсітэце. З'яўлялася выкладчыкам і старэйшым выкладчыкам кафедры сусветнай літаратуры і культуралогіі гісторыка-філалагічнага факультэта. З 2019 па 2023 год працавала на пасадзе загадчыка кафедры славянскай філалогіі гуманітарнага факультэта Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта. Звольнена з універсітэта па палітычных матывах у 2023 годзе.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Асноўныя навуковыя даследаванні прысвечаны пытанням аналізу мастацкага тэксту, лексікалогіі і лінгвакультуралогіі, кангітыўнай лінгвістыкі і г.д. Сярод іншага, вывучае літаратурную спадчыну і мову твораў Уладзіміра Караткевіча, Максіма Багдановіча, Сяргея Панізніка і інш.

Узнагароды
----------

* Памятны знак Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта «За ўнёсак у патрыятычнае выхаванне моладзі» (2012)
* Прэмія Віцебскага абласнога выканаўчага камітэта таленавітым маладым навукоўцам (2010)

Спасылкі
--------

* Біяграфія на сайце Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта
* Профіль аўтара ў Google Scholar
**Рыгор Яфімавіч Паспелаў** (11 верасня 1916, Бежацк, Цвярская губерня, Расійская імперыя — 19 мая 2014) — беларускі спецыяліст у галіне энергетыкі. Доктар тэхнічных навук (1962), прафесар (1963). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Скончыў Сярэднеазіяцкі індустрыяльны інстытут (1940).

Працаваў у Ташкенцкім політэхнічным інстытуце (1946—1963, кафедра «Электрычныя сістэмы, сеткі і тэхніка высокіх напружанняў», дацэнт, у 1961—1963 — загадчык кафедры), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (1963—2014, энергетычны факультэт, кафедра «Электрычныя сістэмы», прафесар, у 1963—1990 — загадчык кафедры).

Сям’я
-----

* жонка Ірына Анатолеўна Фёдарава (1920—1988) — доктар тэхнічных навук
	+ дачка Таццяна Рыгораўна Паспелава (1951) — доктар тэхнічных навук

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя інтарэсы: аптымізацыя параметраў і рэжымаў электрычных сістэм і сетак; пабудова адзінай тэорыі транспарту электрычнай энергіі і энерга-эканамічны аналіз сістэм электраперадач, распрацоўка эфектыўных метадаў іх разліку. Заснавальнік навуковай школы ў галіне электраэнергетычных сістэм і сістэм перадачы электраэнергіі з шырокім спектрам дзейнасці.

Узнагароды
----------

Званне «Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР» (1977), ордэны Чырвонай Зоркі, Айчыннай вайны 2-ой ступені, медалі, ганаровыя граматы Міністэрства энергетыкі, Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, знакі «Отличник энергетики Республики Беларусь», «Почетный энергетик Республики Беларусь», «80 лет плана ГОЭЛРО» і інш.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Григорий Ефимович Поспелов (К 95летию со дня рождения)
* К 100-летию Григория Ефимовича Поспелова!

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-235557 |
**Касцёл Беззаганнага Сэрца Найсвяцейшай Дзевы Марыі** — драўляны каталіцкі храм у вёсцы Жытомля Гродзенскага раёна Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца на мясцовых могілках на паўднёва-ўсходняй ускраіне вёскі.

Гісторыя
--------

Касцёл быў заснаваны тут па фун­дацыі ордэна камедулаў. Драўляны храм быў пабудаваны ў 1743 годзе, дзейнічаў як грэка-каталіцкая царква пад тытулам св. Яна Хрысціцеля. У 1839 годзе святыня была перададзена праваслаўнай царкве. Пераробкі ў рэтраспектыўна-рускім стылі значна змянілі знешні выгляд святыні: вежа-званіца была ўпрыгожана какошнікамі і завершана непрапарцыянальна маленькім васьмігранным барабанам з цыбулепадобным купалам.

Храм быў вернуты католікам толькі ў 1924 годзе. У 1939 годзе савецкія ўлады закрылі касцёл і прыстасавалі яго пад праваслаўную Свята-Дабравешчанскую царкву. У гады Другой сусветнай вайны мясцовыя католікі спрабавалі вярнуць храм, аднак акупацыйныя ўлады вырашылі спрэчку на карысць праваслаўных.

Храм быў пабудаваны ў пачатку 90-х гадоў ХХ стагоддзя. 7 мая 1997 годзе гродзенскі біскуп Аляксандр Кашкевіч асвяціў пад тытулам Беззаганнага Сэрца Найсвяцейшай Панны Марыі.

Архітэктура
-----------

Пабудаваны з сілікатных блокаў. Гэта прамавугольны ў плане безапсідны храм, прэсбітэрый якой фланкаваны дзвюма сакрыстыямі, аб’яднанымі паніжаным аб’ёмам па-за алтаром. Накрыты двухсхільным шыферным дахам з вальмам над алтаром, завершаным маленькай сігнатуркай. Галоўны ўваход пазначаны невысокай чацверыковай шатровай вежай-званіцай. Інтэр’ер перакрыты каробчатай падшыўной дашчанай столлю, у драўляным алтары змешчаны тытульны абраз Беззаганнага Сэрца Найсвяцейшай Дзевы Марыі.

У 2009—2011 гадах быў зроблены рамонт унутры храма і вымашчаны сцежкі вакол яго, а таксама зроблены 12 новых драўляных лаў у капліцы.

Зноскі
------

1. ↑  ЖЫТОМЛЯ — БЕЗЗАГАННАГА СЭРЦА НПМ

Спасылкі
--------

* Жытомля — парафія Беззаганнага Сэрца Найсвяцейшай Панны Марыі на Catholic.by
* Касцёл Беззаганнага Сэрца Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Жытомля) на сайце Глобус Беларусі (руск.)

| ⛭Дэканат Гродна-Усход |
| --- |
| Касцёл Хрыста Валадара (Азёры) ·  Касцёл Святой Сям’і  (Верцялішкі) ·  Касцёл Святога Роха (Грандзічы) ·  Касцёл Найсвяцейшага Адкупіцеля (Гродна) ·  Кафедральны касцёл Святога Францішка Ксаверыя (Гродна) ·  Касцёл Cвятога Юзафа (Гродна) ·  Касцёл Беззаганнага Сэрца Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Жытомля) ·  Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і Святога Андрэя Баболі (Казловічы) ·  Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Кашубінцы) ·  Касцёл Святога Юрыя (Новая Руда) ·  Касцёл Маці Божай Нястомнай Дапамогі (Парэчча) ·  Касцёл Святога Іуды Тадэвуша (Прывалкі) ·  Касцёл Святога Казіміра (Путрышкі) ·  Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Скідзель) ·  Касцёл Святога Юзафа Рамесніка (Скідзель) |
**Касцёл Святога Андрэя**  — касцёл ў вёсцы Вамбяжыцы, Польшча.

Гісторыя
--------

Касцёл быў пабудаваны на пачатку XVIII стагоддзя ў стылі барока. Храм быў ўз’ведзеная на месцы драўлянай капліцы з XIII стагоддзя. У 1677 годзе тагачасны ўладальнік Ян з Ратна вырашыў пабудаваць у гэтым месцы малы Ерусалім. Храм быў кансэкраваны ў 1720 годзе.

Пры святыні дзейнічаў францысканскі ордэн. Ад канца XVІІ да XІX стагоддзяў па ініцыятыве тагачаснага ўладальніка гарадка Данеля фон Остэрбэрга ў Вамбяжыцах была пабудаваная Кальварыя, у склад якой уваходзілі, між іншым, 100 капліц і 12 брам.

У 1936 годзе касцёл атрымаў тытул малой базілікі.

У 1945 годзе Вамбяжыцы былі далучаныя да Польшчы, а іх жыхары дэпартаваныя ў Германію.

Архітэктура
-----------

Касцёл пабудаваны паводле ўзору храма цара Саламона. У яе вядзе манументальная каменная лесвіца. Агулам 56 прыступак, яны падзеленыя на тры часткі. Кожная з іх мае сімвалічнае значэнне. Вялізарная лесвіца была дабудаваная да касцёла ў 1724 годзе.

Інтэр’ер касцёла ўпрыгожаны ў стылі барока. Там знаходзіцца шмат карцін, скульптураў і іншых помнікаў сакральнага мастацтва.

Найбольш вядомай і каштоўнай з’яўляецца цудатворная фігура Маці Божай з дзіцяткам, зробленая з дрэва ліпы. Фігуру называюць Вамбяжыцкай каралевай сем’яў.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Вамбяжыцэ — Сылескі Ерусалім (ФОТА)
Не блытаць з Касцёл Праабражэння Гасподняга, Вялікая Бераставіца.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Адведзін Найсвяцейшай Дзевы Марыі.
**Касцёл Адведзін Найсвяцейшай Дзевы Марыі** — каталіцкі храм у г. п. Вялікая Бераставіца. Помнік архітэктуры ранняга барока.

Гісторыя
--------

Пабудаваны каля 1615 г.па фундацыі Гераніма Хадкевіча пад уплывам касцёльнай архітэктуры Д. Трэвана, з улікам мясцовага будаўніцтва.

Касцёл у пач. XIX ст.
З дакументаў, якія захаваліся, ні адзін не ўказвае на існаванне кармеліцкага касцёла ў Бераставіцы, і таму можна меркаваць, што ў час заснавання касцёла ролю капеланаў у ім выконвала духавенства, якое прадстаўляла ордэн кармелітаў. Але сам касцёл з моманту асвячэння вядомы як касцёл Наведвання Дзевы Марыі. У 1741 г. праведзены рамонт касцёла (фундатар — кракаўскі кашталян Юзаф Мнішак). У 1794 г. пры касцёле існаваў шпіталь, які быў пабудаваны па фундацыі Ю. Патоцкай, у другой палове XVIII — першай палове XIX ст. — дзейнічала школа. У 1855 г. праведзены рамонт. З 1866 г. праваслаўная царква. З 1920—1940 гг. мураваная трохнефная базіліка з трансептам, паўкруглай апсідай і дзвюма нізкімі сакрысціямі па баках алтарнай часткі.

У 1963 годзе касцёл быў зачынены савецкімі ўладамі. Будынак выкарыстоўваўся для розных гаспадарчых патрэб, як склад і з часам разбурыўся. Касцёл быў залічаны да помнікаў архітэктуры рэспубліканскага значэння, але гэта не палепшыла яго стану.

У 1990 г. перададзены вернікам. У 1992 годзе падчас пажару згарэў дах касцёла і абрушыліся скляпенні. З таго часу знаходзіцца ў руінах.

Архітэктура
-----------

Галоўны заходні фасад бязвежавы, падзелены пілястрамі на тры часткі і завершаны ступеньчатым атыкам. Сярэдняя ўзвышаная частка ўвянчаная франтонам з авальнай нішай у цэнтры. Сцены цэнтральнага нефа расчлянёныя пілястрамі, бакавых нефаў — лапаткамі. Аконныя праёмы з лучковымі арачнымі завяршэннямі. Інтер'ер падзелены чатырма масіўнымі слупамі на тры нефы. Цэнтральны павышаны неф перакрыты цыліндрычнымі скляпеннямі на распалубках, бакавыя — крыжовымі. Пры ўваходзе — хоры.

Найважнейшай рэліквіяй касцёла быў абраз анёлаў-ахоўнікаў, які напісаў Францішак Смуглевіч (1797—1807 гг.). Пад будынкам крыпта — дзевяць памяшканняў, злучаных пераходамі.

Распрацаваны праект рэканструкцыі касцёла (архітэктары А. Бабіцын, С. Шэйко).

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1993.
* Габрусь Т. В. Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока / Т. В. Габрусь. Мн.: Ураджай, 2001.— 287 с.: іл. ISBN 985-04-0499-X, с. 222-223.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Касцёл Адведзін Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вялікая Бераставіца)
* Касцёл Адведзін Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вялікая Бераставіца) на сайце Radzima.org
* Касцёл Адведзін Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вялікая Бераставіца) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* slowo.grodnensis.by
**Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі** — каталіцкі храм у горадзе Гродна.

Гісторыя
--------

У 1994 годзе ў гарадскім мікрараёне Паўднёвы была заснавана новая парафія. 26 ліпеня 1995 годзе гродзенскі біскуп Аляксандр Кашкевіч асвяціў пляц пад будову і крыж (які і сёння стаіць перад касцёлам). Тагачасным пробашчам быў кс. Ян Раманчук. У 1996 годзе быў скончаны ніжні касцёл, і 31 кастрычніка ў ім адправілі першую святую Імшу, а 8 снежня ніжні касцёл асвяціў гродзенскі біскуп Аляксандр Кашкевіч. У 1997 годзе арцыбіскуп Тадэвуш Кандрусевіч асвяціў і заклаў у сцяну будучага касцёла памятную капсулу. Будаўніцтва было скончана ў 1999 годзе, і 11 мая 2000 года касцёл быў кансэкраваны арцыбіскупам Тадэвушам Кандрусевічам.

Архітэктура
-----------

Касцёл з жоўтай вонкавай цэглы ўяўляе сабою 1-вежавы базылікападобны храм у стылі неаканструктывізму. Высокая вежа-званіца, утвораная 2-ма злучанымі пілонамі, пазначае галоўны ўваход. Да алтарнай часткі касцёла дабудаваны 2-павярховы будынак плябаніі і парафіяльнага цэнтра.

Рамбавідны ў плане інтэр’ер падзелены трыма парамі калонаў на 3 нефы. Галоўны неф перакрыты бетоннымі рабрыстымі скляпеннямі, бакавыя — плоскімі скатнымі. У галоўным алтары ўсталявана тытульная велічная паліхромная фігура Маці Божай Беззаганнай (Беззаганнага Зачацця), якая некалі ўпрыгожвала знішчаную гродзенскую фару. Левы бакавы алтар прысвечаны Найсвяцейшай Панне Марыі Тракельскай, правы — Божай Міласэрнасці. У 1999 г. у вокнах касцёла з’явіліся вітражы: злева — біскупскія гербы біскупа А. Кашкевіча і арцыбіскупа Т. Кандрусевіча, справа — выявы Езуса Міласэрнага і Міхала Арханёла; над хорамі злева — выява св. Максімільяна Кольбэ, справа — св. Ганны, вышэй па цэнтры — Святога Духа.

У галоўны алтар умураваны рэліквіі св. Войцеха і св. Яна Саркандра.

Зноскі
------

1. ↑  Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Панны Марыі

Спасылкі
--------

* Гродна — парафія Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Панны Марыі (Паўднёвы) —

| ⛭Дэканат Гродна-Захад |
| --- |
| Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Адэльск) ·  Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (Гожа) ·  Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі Вастрабрамскай Маці Міласэрнасці (Гродна) ·  Касцёл Адшукання Святога Крыжа (Гродна) ·  Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Гродна) ·  Божай Міласэрнасці (Гродна) ·  Касцёл Маці Божай Анёльскай (Гродна) ·  Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Гродна) · Касцёл Святога Духа (Гродна) ·  Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Індура) ·  Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Капцёўка) ·  Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Квасоўка), да парафіі прыпісан Касцёл Божай Міласэрнасці (Свіслач) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Божай Волі.
**Касцёл Божай Волі** — мураваны каталіцкі храм у в. Блізніцы Докшыцкага раёна Віцебскай вобласці.

Гісторыя
--------

21 чэрвеня 2001 г. у вёсцы была зарэгістравана парафія пад тытулам Божага Провіду. Дзякуючы намаганням кс. Міхала Станчука быў пабудаван касцёл, кансэкраваная 27 чэрвеня 2004 г. яго Эксцэленцыяй біскупам Генрыкам Тамасікам з Седліцаў.

Архітэктура
-----------

Вырашаны прамавугольным у плане аб’ёмам пад двухсхільным дахам з вальмай над алтарнай часткай, да якой далучаны бакавыя сакрысціі. Над фасадам узведзена чатырохгранная шатровая вежа-званіца. Уваход вырашаны высокім арачным праёмам, над якім тры пірамідальна размешчаныя арачныя аконныя праёмы. Такімі ж вокнамі рытмічна расчлянёны бакавыя фасады.

Літаратура
----------

* Кулагін А. М. Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін.

Гл. таксама
-----------

* Лепельскі дэканат

Зноскі
------

1. ↑  БЛІЗНІЦКІ КАСЦЁЛ БОЖАЙ ВОЛІ

Спасылкі
--------

* Блізніца — парафія Божага Провіду на Catholic.by

| ⛭Лепельскі дэканат |
| --- |
| Касцёл Святых Пятра і Паўла (Бешанковічы) ·  Касцёл Божай Волі (Блізніца) ·  Касцёл Святога Антонія (Весялова) ·  Касцёл Святога Казіміра (Лепель) ·  Касцёл Святога Духа (Мікалаева)  ·  Касцёл Святой Марыі Магдалены (Новалукомль)  ·  Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Ула) ·  Касцёл Святога Лаўрэна (Ушачы) ·  Касцёл Перамянення Пана (Чашнікі) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Божай Маці Каралевы.
**Касцёл Божай Маці Каралевы** — колішні каталіцкі храм у г. Драгічыне Брэсцкай вобласці. Будынак размешчаны на вуліцы Леніна.

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў 1928 годзе з дрэва на сродкі парафіян і намаганнямі ксяндза Тамаша Ліпіцкага. На 1935 год налічвалася 1248 парафіян. У пасляваенны час перабудаваны пад грамадзянскія мэты.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры мадэрна. Вырашаны прамавугольным у плане аб’ёмам пад двухсхільным дахам. Алтарны фасад крапаваны трайной аркатурай, па баках да яго далучаны прамавугольныя ў плане сакрысціі. Фасады прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі.

* 
* 
* 
* 
*

Літаратура
----------

* Кулагін А. М. Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд. — Мн.: БелЭн, 2008. — 488 с.: іл.

Зноскі
------

1. ↑
План гарадзішча
Разрэз глінабітнай печы
**Канькі́** — археалагічны помнік — гарадзішча днепра-дзвінскай культуры каля вёскі Канькі (Віцебскі раён, Беларусь). За 0,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, ва ўрочышчы Цербахунь.

Займае выспу правага берага ракі Заходняя Дзвіна. Пляцоўка памерам 40х60 м, паўднёвая частка размыта ракой. Умацавана равамі глыбінёй 1,5 і 2 м і 3 кальцавымі валамі: адзін — вакол пляцоўкі, другі і трэці — на схіле, вышыня іх адпаведна 2,5, 2 і 1,5 м. Пляцоўка занята могілкамі. Даследавалі ў 1939 годзе А. М. Ляўданскі і К. М. Палікарповіч, у 1951 годзе Л. В. Аляксееў. Абследаваў у 1981 годзе Л. У. Калядзінскі.

Культурны пласт 0,6—0,8 м. Падчас раскопак 1934 г. знойдзены амаль цэлая печ-домніца памерамі 35х45 см, рэшткі жалезных шлакаў у сярэдзіне печкі і вакол яе, фрагменты ляпной гладкасценнай керамікі.

У 1940-я гады гарадзішча пачалі выкарыстоўваць ў якасці могілак: спачатку сюды хавалі людзей, якія былі забіты гітлераўскімі карнікамі, потым – жыхароў в. Канькі. У якасці могілак гарадзішча выкарыстоўвалі да сярэдзіны 1980-х гг.

Галерэя
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* могілкімогілкі
* альтанкаальтанка

Літаратура
----------

* *Алексеев, Л. В.* Археологические памятники эпохи железа в среднем течении Западной Двины: (материалы к археологической карте Витебской области БССР) // Вопросы этнической истории народов Прибалтики. — М. 1959.
* Канькі // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [складальнік Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А — К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2009. — 492, [1] c. — С. 418 — 419. — ISBN 978-985-11-0354-2.
* *Ляўданскі, А. М. Палікарповіч, К. М.* Археалагічныя доследы ў БССР 1933—1934 гг. // Запіскі Беларускай акадэміі навук. — 1936. — Кн. 5. — С.
* Белорусская ССР: Краткая энциклопедия в 5 т. (руск.) / Ред. колл.: П. У. Бровка и др. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1979. — Т. 1. История. Общественный и государственный строй. Законодательство и право. Административно-территориальное деление. Населённые пункты. Международные связи. — 768 с. — 50 000 экз.
**Сафія Альбум** (шведск.: Sofia Ahlbom, 25 лістапада 1803 — 8 чэрвеня 1868) — шведская мастачка, фатограф, пісьменніца, удзельніца фемінісцкага руху.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў Вестэросе ў сям’і ювеліра. З дзяцінства праявіла талент да мастацтв. Маляванню і гравіроўцы яе вучыў ювелір Грандэль.

Бацька Сафіі памёр ў 1822 годзе, і каб не застацца без сродкаў да існавання, яна з сястрой Густавай адкрылі школу для дзяўчынак, а таксама рабілі гравюры для заказчыкаў. Яна выгравіравала на камені карты Стакгольма і Вісбю.

З маці і сястрой пераехала ў Стакгольм. Тут яе праца гравёра па медзі, срэбра і золата добра аплачвалася. У 1842—1843 гг. Сафія працавала ў Парыжы. Акрамя гравіроўкі ў 1863—1866 гг. яна прафесійна займалася фатаграфіяй.

Таленты Сафіі былі заўважаныя: яе запрасілі працаваць картографам ў Школу навігацыі ў Стакгольме  (шведск.) (бел.. Яе руцэ належаць надпісы на медалях Стакгольмскай школы мастацтваў і рамёстваў і Ваеннай акадэміі Карлберг.

У 1861—1864 гг. яна зрабіла надпісы для кнігі геральдыкі Шведскай палаты лордаў.

Сафія Альбум таксама была пісьменніцай, публікавала вершы і прозу. Да яе добра ставіліся ў літаратурных колах, у прыватнасці, яе творчасць з ухвалой пісьменніца Фрэдрыка Брэмер згадала ў сваёй кнізе *Livet i gamla världen* (1862).

Акрамя працы Сафія займалася таксама грамадскай дзейнасцю. У тыя часы ў Швецыі пачалі падымацца пытанні жаночага раўнапраўя, у прыватнасці, урадавая пенсія для прафесійных настаўніц. Гэтая ідэя была рэалізавана ў 1855 годзе па ініцыятыве Юсефіны Дэланд з «Фонду пенсіённага забеспячэння для жанчын-настаўніц» (шведск.: Svenska lärarinnors pensionsförening), але існавалі значныя рызыкі з прычыны адсутнасці неабходных кампетэнцый у выканаўцаў. Сафія Альбум змяніла Юсефіну на пасадзе сакратара фонду і працавала ў перыяд 1859—1864 гг.

У Каралеўскай бібліятэцы знаходзіцца алегарычная кампазіцыя Сафіі Альбум, прысвечаная спадчынным князям Швецыі і Нарвегіі, зробленая ёю па малюнку Андэрса Лундквіста і прадстаўленая ў мастацкім музеі Кальмара.

Сафія замужам не была, жыла з сястрой і маці. Памерла ў Стакгольме ў 1868 годзе.

Зноскі
------

1. 1 2  Sophie Ahlbom // KulturNav — 2015. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323063'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a>
2. 1 2  Västerås domkyrkoförsamlings kyrkoarkiv, Födelse- och dopböcker, SE/ULA/11727/C/9 (1803-1815), bildid: C0021018\_00016 Праверана 24 жніўня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10501038'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q64166606'></a>
3. ↑  Ahlbom, CAROLINA SOFIA — Svenskagravar.se. Праверана 11 сакавіка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26699962'></a>
4. ↑  Nationalmuseum
5. ↑  Kalmar konstmuseum

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 5185 3442 · LIBRIS: 300774 · VIAF: 63990461 |
**Ле́шненскі (Ляшня́нскі) сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Капыльскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Лешня.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Капыльскага раёна Слуцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Мінскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Капыльскім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў складзе Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці. З 20 верасня 1944 года па 8 студзеня 1954 года ў складзе Бабруйскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Блеўчыцкага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мішчанчук.
**Уладзімір Андрэевіч Мішчанчук** (нар. 5 жніўня 1946) — беларускі акцёр. Заслужаны артыст Беларусі.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (1968). Працаваў акцёрам і дырэктарам у Гродзенскім абласным драматычным тэатры (1973—1985). Першы акцёр-дырэктар тэатра ў Беларусі.

Вядучы майстар сцэны Тэатра-студыі кінаакцёра Нацыянальнай кінастудыі «Беларусьфільм». За шматгадовую творчую дзейнасць сыграў больш за 100 рознапланавых роляў па творах беларускіх, рускіх і замежных аўтараў у тэатры, кіно, на радыё і тэлебачанні. Сыграў галоўныя ролі ў спектаклях: «Паўлінка» і «Прымакі» Я. Купалы, «Мілы чалавек» К. Крапівы, «Несцерка» В. Вольскага, «Таблетку пад язык» А. Макаёнка, «Апошні шанец» В. Быкава, «Багна» А. Астроўскага, «Вішнёвы сад» А. Чэхава, «Дні Турбіных» М. Булгакава, «Жорсткія гульні» А. Арбузава, «Камедыя памылак» У. Шэкспіра, «Боты на тоўстай падэшве» П. Гладзіліна, «Стрыптыз» С. Мрожака, «Безыменная зорка» М. Себастьяна, «Пігмаліён» Б. Шоў, «Сродак Макропуласа» К. Чапека, «Забыць Герастрата» Р. Горына, «Як выходзяць у людзі, альбо На ўсякага мудраца дастаткова прастаты» А. Астроўскага, «Механічны чалавек» М. Варфаламеева, «Хто смяецца апошнім» К. Крапівы і інш. Зняўся ў кінафільмах «Вадзіцель аўтобуса» (рэж. Б. Шадурскі, 1983), «Маці ўрагану» (рэж. Ю. Марухін, 1990), «Зязюліны дзеці» (рэж. А. Мароз, 1991), «Павадыр» (рэж. А. Яфрэмаў, 2001), «Мужчыны не плачуць» (рэж. С. Баброў, 2004), «На безыменнай вышыні» (рэж. В. Нікіфараў, 2004), «Чаклун і Румба» (рэж. А. Голубеў, 2007), «Шчыт Айчыны» (рэж. Д. Скварцоў, 2007), «Інсайт» (рэж. Р. Грыцкова, 2009), «Іронія ўдачы» (рэж. М. Туманішвілі 2010), «Вока за вока» (рэж. Г. Палока, 2010), «Талаш» (рэж. С. Шульга, 2011), «Паляванне на гаўляйтара» (рэж. А. Базілаў, 2012), «Украсці Бельмандо» (рэж. М. Князеў, 2012), «Сын бацькі народаў» (рэж. С. Шчарбін, 2013), «Ой, мамачкі…» (рэж. І. Паўлаў, 2013) і інш.

Член ГА «Беларускі саюз тэатральных дзеячаў» (1971), ГА «Беларускі саюз кінематаграфістаў», ГА «Міжнародная акцёрская гільдыя» (2008).
Член журы міжнародных тэатральных фестываляў і конкурсаў: «Белая Вежа-2010» (г. Брэст), «Тэатральны куфар» (г. Мінск), «Чароўны куфэрак» (г. Любань-2013).

Узнагароды
----------

* Лаўрэат прэміі Федэрацыі прафсаюзаў Рэспублікі Беларусь (2001),
* лаўрэат спецыяльнай прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь дзеячам культуры і мастацтва (2002),
* нагрудны знак Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь «За ўклад у развіццё культуры Беларусі» (2006),
* знак пашаны Цэнтральнага камітэта прафсаюзаў работнікаў культуры «За шматгадовую творчую і педагагічную дзейнасць» (2010),
* медаль Францыска Скарыны (2007),
* ордэн Францыска Скарыны (2011),
* дыплом лаўрэата спецыяльнай прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «За духоўнае адраджэнне» за роль прафесара Чарнавуса ў спектаклі па п’есе К.Крапівы «Хто смяецца апошнім» у тэатры-студыі кінаакцёра пры к/с «Беларусьфільм» (2012)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Булыга.
**Уладзімір Антонавіч Булыга** (7 верасня 1936, в. Канюцічы, Мінскі раён — 2009) — беларускі скульптар.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскае мастацкае вучылішча ў 1962 годзе, Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1967 годзе. Выкладчык архітэктурнага факультэта БПА з 1967 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1971 года.

Творчасць
---------

Помнік землякам у Брадзяціне
Працуе ў галіне станковай і манументальнай скульптуры. Сярод работ: кампазіцыі «Арсеналец» (1967), «Юнацтва» (1970); партрэты М. Багдановіча, хірурга В. А. Мохарта; помнікі С. І. Вавілаву ў Мінску і землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну (в. Брадзяцін Маларыцкага раёна, абодва 1978), мемарыяльныя дошкі М. Лынькову, М. В. Дарашэвічу ў Мінску, І. І. Якубоўскаму ў Оршы і інш.

Літаратура
----------

* Булыга Уладзімір Антонавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar4378348 |
**Юрчонкі** — вёска ў Вымнянскім сельсавеце Віцебскага раёна.

Гісторыя
--------

Вядома з XIX ст. у Вымнянскай воласці Віцебскага павета і губерні. У 1905 г. вёска (7 двароў, 37 жыхароў) належала Манулкаўскаму сельскагаспадарчаму таварыству, якое мела 48 дзесяцін зямлі.

З 20 жніўня 1924 г. вёска ў Войтаўскім сельсавеце Віцебскага раёна і акругі, з 27 чэрвеня 1930 г. — Віцебскага раёна, з 15 лютага 1931 г. — Суражскага раёна, з 20 лютага 1938 г. гэтага ж раёна Віцебскай вобласці.

У 1933 г. у Юрчонкі пераселены жыхары паселішча Пракуды, у 1938 г. — Папелы. З ліпеня 1941 па чэрвень 1944 гг. Юрчонкі акупіраваны нямецкімі войскамі. З 22 снежня 1960 г. вёска ў Вымнянскім сельсавеце. На 1 студзеня 2003 г. 14 двароў, 17 жыхароў. Вёска ў складзе сельскагаспадарчага вытворчага кааперытава «Войтава»

Літаратура
----------

З гісторыі населеных пунктаў / Падр. В. В. Віталева // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Віцебскага раёна / Рэдкалегія: А. П. Красоўскі і інш.; Уклад. У. І. Мезенцаў; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Маст. літ. 2004. — 772 с.: іл. — С. 767.

| ⛭**Вымнянскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Вымна |  |
| Вёскі | Астрэйкава ·  Бальшухі ·  Войтава ·  Выстаўка ·  Жаляі ·  Князі ·  Котава ·  Красная Іскра ·  Латыгава ·  Лебартова ·  Малыжана ·  Манулкі ·  Міхайлова ·  Мішуткі ·  Прывольная ·  Рыбакі ·  Сакольнікі ·  Тадуліна ·  Філіпкава ·  Фокіна ·  Юрчонкі |