recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Pong»** — адна з ранніх аркадных[en] відэагульняў. Гэта тэнісная спартовая гульня з выкарыстаннем простай двухмернай графікі[en], распрацаваная і выпушчаная фірмай «Atari» у 1972 годзе. «Pong» называюць першай у гісторыі камерцыйна паспяховай відэагульнёй, а з яе імем звязваюць з’яўленне індустрыі інтэрактыўных забаў[en].

Ідэю пінг-понгу для стварэння гульні прапанаваў Нолан Бушнэл[en] свайму супрацоўніку, праграмісту Алану Алькарну. У той час у Алана не было досведу распрацоўкі гульняў, і «Pong» стаў для яго трэніровачным праектам. Ідэя пінг-понгу для відэагульняў у той час ужо была рэалізаваная ў «Magnavox Odyssey», і гэта прывяло да пазову супраць «Atari».

Падчас каляднага сезона 1975 года «Atari» выпусціла хатнюю версію «Pong» эксклюзіўна для рознічных крам «Sears[en]». Гэта абярнулася камерцыйным поспехам і прывяло да з’яўлення яе клонаў, такіх як «Color TV Game 6[en]» ад «Nintendo», якая стала першай уласнай прыстаўкай для яе. Гульня была перавыдадзена на хатніх і партатыўных платформах.

Зноскі
------

1. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 3 сакавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>
2. ↑  Internet Game Database — 2012.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q20056333'></a>

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Pong на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · GameFAQs · Gaming-History · Giant Bomb · KLOV · MobyGames |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 16706372b · GND: 7684757-3 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дадышкіліяні.

**Атар Міхайлавіч Дадышкілія́ні** (руск.: Отар Михайлович Дадишкилиани; нар. 21 жніўня 1923, Новачаркаск, Расія) — расійскі і беларускі балетмайстар, оперны рэжысёр. Заслужаны артыст РСФСР (1961), Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1970).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1955 годзе Дзяржаўны інстытут тэатральнага мастацтва ў Маскве. У 1955—1965 гадах і з 1976 года балетмайстар у тэатрах оперы і балета Расіі. З 1965 года галоўны балетмайстар, з 1972 года галоўны рэжысёр Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі.

Творчасць
---------

Дадышкіліяні-балетмайстру ўласцівы сцвярджэнне рэалістычнай танцавальнай вобразнасці, пошукі ў галіне сцэнічнай формы. Першы пастаноўшчык на беларускай сцэне балетаў «Альпійская балада» (1967), «Выбранніца» (1969) і «Тыль Уленшпігель» (1974) Я. Глебава, «Пасля балю» Г. Вагнера (1971). Сярод іншых пастановак: балеты «Спартак[ru]» А. Хачатурана (1964), «Пер Гюнт» на музыку Э. Грыга (1966), «Рамэа і Джульета» С. Пракоф’ева (1968), оперы «Хаваншчына[ru]» М. Мусаргскага (1970), «Пікавая дама» (1972) і «Іаланта» (1975) П. Чайкоўскага, «Дон Жуан» В. А. Моцарта (1973), «Русалка» А. Даргамыжскага (1974).

Сям’я
-----

У шлюбе з балерынай Кларай Малышавай мае двух дзяцей:

* дачка — Натэла Дадышкіліяні (нар. 1960), артыстка балета, заслужаная артыстка Беларусі;
* сын — Дзяніс Дадышкіліяні (нар. 1973), артыст балета.

Зноскі
------

1. ↑  Клара Малышава аб балеце, выхаванках і тым, што прымушае хадзіць на работу
2. ↑  ДАДИШКИЛИАНИ ДЕНИС ОТАРОВИЧ на сайце Кино-Театр. РУ

Літаратура
----------

* *А. І. Калядэнка.* Дадышкіліяні Атар Міхайлавіч // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2012. — Т. 3. — 688 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0662-8.

Спасылкі
--------

* Атар Міхайлавіч Дадышкіліяні на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 129508 |
**Polska Prawda** (бел.: Польская праўда) – польская штодзённая сацыялістычная газета бальшавіцкага кірунку, якая выдавалася ў Мінску, на польскай мове, з 16 лістапада (3 лістапада ст. ст) 1917 года да 19 лютага 1918 года. Да 25-га нумара мела назву «Prawda». З'яўлялася органам улад мінскай групы Польскага сацыялістычнага аб'яднання (ПСА), а яе заснавальнікамі і рэдактарамі былі Станіслаў Берсан, Стэфан Гельтман і С.Янкоўскі. Выхадзіла нерэгулярна, усяго 76 нумароў.

Газета шмат увагі аддавала тлумачэнні пытанняў звязаных з кастрычніцкай рэвалюцыяй і каментаванні дзеянняў І Польскага корпусу ген. Юзафа Доўбар-Мусніцкага. Заклікала да стварэння польскіх рэвалюцыйных батальёнаў і акрэслівала іх задачы, падтрымоўвала лісту нумар 9 ад бальшавікоў, латышскіх сацыял-дэмакратаў і ПСА ў выбарах да ўстаноўчага сходу Расіі 25 лістапада (12 лістапада ст. ст.) 1917 года. Друкавала пастановы і заявы пададзела па польскіх справах Савета Народных Камісараў Заходняй вобласці і фронту, рэзалюцыі і справаздачы з мітынгаў і сходаў, карэспандэнцыі з правінцыі, інфармацыі наконт сітуацыі ў Польшчы і іншыя.

Зноскі
------

1. 1 2  Энцыклапедыя... — 425 с.

Літаратура
----------

* *пад рэд. Г. Пашкова.* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тамах. — Мінск: «Беларуская энцыклапедыя» імя Петруся Броўкі, 2001. — Т. 6 Кніга 2. — 592 с. — ISBN 985-11-0214-8.

| ⛭Польскія перыядычныя выданні Беларусі да 1945 |
| --- |
| Перыядычныя выданні, якія выдаваліся да 1945 года на тэрыторыі, якая цяпер уваходзіць у склад Рэспублікі Польшча, а таксама польскамоўныя па-за ёй |
| да 1945 | Gazeta Grodzieńska (1776) • Wiadomości Grodzieńskie (1792) • Głos z Litwy (1864) • Prawda (1881) • Nowiny Wileńskie (1906) • Straż imienia Marii (1906) • Nad Świsłoczą • Przegląd Wileński (1911) • Wieś i Zaścianek (1917) • Młot (1918) • Pochodnia (1919) • Słowo (1922) • Orka (1926) • Ziemia Lidzka (1935) |
***Pomacea canaliculata*** — від прэснаводных малюскаў класа Бруханогіх (Gastropoda).

Назва
-----

У англійскай і нямецкай мовах *Pomacea canaliculata* называюць «яблычным слімаком».

Жыццёвы цыкл
------------

Яйкі *Pomacea canaliculata*
Усяедны. Адкладае яйкі ружовага колеру.

Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання
-------------------------------------

Паходзіць з Паўднёвай Амерыкі. На сённяшні дзень распаўсюджаны ў трапічных краінах. Знішчае і выцясняе папуляцыі мясцовых малюскаў і шкодзіць насаджэнням рысу і Colocasia esculenta.

Практычнае выкарыстанне
-----------------------

Ужываецца ў ежу ў Кітаі і Тайландзе.

Спажыванне непрыгатаванага малюска прыводзіць да заражэння *Angiostrongylus cantonensis* і захворвання ангіястрангілёзам.

У краі Ісаан, Тайланд, гэтага малюска збіраюць жанчыны і дзеці на працягу дажджлівага сезону ў сажалках, палях і багністых мясцовасцях. У сухі сезон яго трэба даставаць з-пад глею. Сабраных малюскаў мыюць, прапарваюць і аддзяляюць ад ракавіны. Ядуць са смажаным рысам, перцам, рыбным соусам і лаймам.

Зноскі
------

1. ↑  Pomacea canaliculata **(нявызн.)**. *applesnail.net*. Праверана 26 ліпеня 2016.
2. ↑  Kwong, King-Lun.  The Potential of the Invasive Snail Pomacea canaliculata as a Predator of Various Life-Stages of Five Species of Freshwater Snails **(нявызн.)**, *Malacologia* , стр. 343–356.
3. ↑  Setalaphruk, Chantita.  Children's traditional ecological knowledge of wild food resources: a case study in a rural village in Northeast Thailand(нявызн.), *Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine* (15 кастрычніка 2007). Праверана 26 ліпеня 2016.

Спасылкі
--------

* *Pomacea canaliculata* // The IUCN Red List of Threatened Species — URL
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Глінскі.

**Яўген Станіслававіч Глінскі** (нар. 3 лістапада 1988, Мінск) — беларускі гісторык, архівіст. Магістр гістарычных навук.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 3 лістапада 1988 года ў Мінску ў сям’і рабочых. Беларус. Вучыўся ў сярэдняй школе № 207 г. Мінска, у 2004—2006 гадах — у Ліцэі БДУ.

Скончыў у 2011 годзе гістарычны факультэт БДУ, у 2012 годзе — магістратуру, у 2015 — аспірантуру БДУ.

З 2014 года працуе ў Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі: старшы навуковы супрацоўнік, вядучы навуковы супрацоўнік аддзела навукова-даследчай і публікацыйнай дзейнасці.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Напрамкі даследаванняў: грамадская думка Вялікага Княства Літоўскага XV—XVI стагоддзяў, шляхецкая генеалогія XVI — першай паловы XIX стагоддзяў, крыніцазнаўства, гісторыя гістарычнай думкі, постмадэрнізм у гісторыяпісанні, гістарычная памяць і гістарычная свядомасць.

Спецыяліст па генеалогіі зямянска-баярскіх родаў Вялікага Княства Літоўскага XVI—XVIII стагоддзяў, кіраўнік аўтарскага калектыву праекта Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі «Гербоўнік беларускай шляхты».

Узнагароды
----------

Лаўрэат Спецыяльнага фонда Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па сацыяльнай падтрымцы адораных навучэнцаў і студэнтаў. Узнагароджаны Ганаровай граматай Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь, прэміяй Кангрэса даследчыкаў Беларусі за лепшы артыкул на сацыяльна-гуманітарную тэматыку за 2018 г. (Фальсіфікацыі дакументаў аб дваранстве ў Слуцкім павеце Мінскай губерні ў канцы XVIII — першай палове XIX ст. // Беларускі гістарычны часопіс. 2018, № 5).

Бібліяграфія
------------

* «Для лепшое твердости»: пергаментныя дакументы перыяду Вялікага Княства Літоўскага з фондаў Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі (1391—1566 гг.). Мінск, 2018.
* Гербоўнік беларускай шляхты. Т. 4: Г / Д. Мінск, 2016; Т. 5: Д / Я. Мінск, 2018; Т. 6: Е, Ё, Ж. Мінск, 2020; Т. 7: З, І. Мінск, 2020.
* Вялікае Княства Літоўскае: палітыка, эканоміка, культура: зборнік навуковых артыкулаў: у 2 ч. Ч. 1. Мінск, 2017.
* Мікалай Радзівіл Чорны (1515—1565 гг.): палітык, дыпламат, мецэнат: зборнік навуковых прац. Нясвіж, 2016.
* Беларусь праз прызму рэгіянальнай гісторыі: Ашмяны і Ашмянскі рэгіён: зборнік навуковых артыкулаў. Мінск, 2015.

Заўвагі
-------

Літаратура
----------

* ГЛІНСКІ Яўген Станіслававіч // Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага : біябібліяграфічны даведнік / С. П. Марозаў. — Гродна-Каўнас: ЮрСаПрынт, 2022. — 290 с. — ISBN 978-985-7257-57-7, 978-609-96340-1-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | academia.edu |
**Крэмэнчуцкая магнітная анамалія** — адзін з жалезарудных раёнаў Украіны (Палтаўская вобласць), на рацэ Дняпро.

Адкрыта ў 1928 годзе вядомым ленінградскім геолагам і геафізікам Андрэем Стронай і з'яўляецца працягам Крыварожскага жалезаруднага басейна - а менавіта паўночнай часткай Крыварожска-Крэмэнчуцкй жалезаруднай паласы. Радовішчы магнетытавых кварцытаў да глыбіні 500 м з запасамі 4-4,5 млрд т. і багатых жалезных руд з разведанымі запасамі 220 млн. т. Утрыманне жалеза ў кварцытах 25-40%, у багатых рудах 58%.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 177-2009 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Украіны на беларускую мову»

Літаратура
----------

* Крамянчугская магнітная анамалія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бельскі.

**Валерый Іванавіч Бельскі** (нар. 30 кастрычніка 1968, Дзевашычы, Бялыніцкі раён, Магілёўская вобласць, Беларуская ССР) — беларускі эканаміст. Намеснік Старшыні Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь (з 2023).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 30 кастрычніка 1968 года ў в. Дзевашычы Бялыніцкага раёна Магілёўскай вобласці.

Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію па спецыяльнасці «Эканоміка і кіраванне ў галіне АПК». У 1993—1995 гадах працаваў галоўным эканамістам у саўгасе «Каліноўскі» (Бялыніцкі раён).

У 1994—1997 гадах праходзіў вучобу ў аспірантуры Беларускага навукова-даследчага інстытута эканомікі і інфармацыі АПК, пасля якой да 1998 года працаваў там жа навуковым супрацоўнікам. У 1998—2002 гадах працаваў загадчыкам сектара цэнаўтварэння, намеснікам дырэктара, дырэктарам. У 2002—2006 гадах — першы намеснік дырэктара, в. а. дырэктара, у 2006—2008 гадах — першы намеснік дырэктара Інстытута аграрнай эканомікі НАН Беларусі, у 2008—2012 гадах — в. а. дырэктара, дырэктар Інстытута сістэмных даследаванняў у АПК НАН Беларусі.

З 2012 да 2015 года працаваў у Маскве памочнікам члена Калегіі (Міністра) па прамысловасці і аграпрамысловаму комплексу Еўразійскай эканамічнай камісіі. У 2015—2016 гадах — рэктар Інстытута падрыхтоўкі навуковых кадраў НАН Беларусі. З 2016 года працаваў дырэктарам Інстытута эканомікі НАН Беларусі.

30 студзеня 2020 года прызначаны намеснікам кіраўніка Адміністрацыі прэзідэнта. 4 чэрвеня 2020 года пераведзены на пасаду памочніка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па пытаннях развіцця фінансава-крэдытнай сістэмы.

24 студзеня 2023 года прызначаны членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь сёмага склікання па прэзідэнцкай квоце. 30 студзеня 2023 года абраны намеснікам Старшыні Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Сям’я
-----

Жанаты, мае 2 дачок. Жонка — Аксана Бельская. Дачкі: Іна (1994 года нараджэння) і Вераніка (2016 года нараджэння).

Зноскі
------

1. ↑  Прыняцце кадравых рашэнняў **(нявызн.)**. *Сайт Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь* (30 студзеня 2020). Праверана 3 лютага 2020.
2. ↑  Указ Президента Республики Беларусь от 4 июня 2020 г. № 204 «О В.И.Бельском» (руск.). *pravo.by* (4 чэрвеня 2020). Праверана 24 студзеня 2023.
3. ↑  Указ Президента Республики Беларусь от 24 января 2023 г. № 17 «О В.И.Бельском» // *Национальный реестр правовых актов Республики Беларусь* — 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q116392212'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63835130'></a>
4. ↑  Валерый Бельскі назначаны членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу
5. ↑  Валерий Бельский избран заместителем председателя Совета Республики
6. ↑  «Вельмі мяккі чалавек, яму ўсіх шкада». Што вядома пра сям’ю новага намесніка кіраўніка АП Валерыя Бельскага **(нявызн.)**. *Наша Ніва* (30 студзеня 2020). Праверана 3 лютага 2020.
Бабін Яр, красавік 2003 года
**Ба́бін Яр** (укр.: Бабин Яр) — урочышча ў паўночна-заходняй частцы Кіева, у якім праводзіліся масавыя расстрэлы грамадзянскага насельніцтва, галоўным чынам яўрэяў, цыган, а таксама савецкіх ваеннапалонных, нацыстамі і калабарацыяністамі ў 1941—1943 гадах падчас Другой сусветнай вайны, у перыяд акупацыі Украіны нямецкімі войскамі.

Першы масавы расстрэл адбыўся 29-30 верасня 1941 года, у выніку якога быў забіты 33 771 яўрэй. На працягу 1941—1943 гадоў у Бабіным Яры забіта каля 100 тысяч чалавек, пераважна яўрэі.

Нягледзячы на ​​тое, што ў Бабіным Яры была пахавана вялікая колькасць ахвяр Халакосту, Бабін Яр вядомы па-за межамі Украіны масавымі расстрэламі людзей розных нацыянальнасцей у 1941—1943 гадах нямецкімі акупацыйнымі ўладамі падчас Другой сусветнай вайны.

Манумент ахвярам фашызму
У 1976 годзе ў раёне Бабінага Яра ўзведзены манумент ахвярам фашызму. Да тэмы Бабінага Яра звярталіся многія дзеячы мастацтва, у т.л. Ілья Эрэнбург, Яўген Еўтушэнка, Анатоль Кузняцоў, Дзмітрый Шастаковіч.

Падчас расійскага ўварвання ва Украіну, 1 сакавіка 2022 года мемарыял пашкоджаны абстрэлам расійскіх войскаў.

Літаратура
----------

* Бабін Яр // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
**Валерый Іванавіч Мурах** (нар. 1939) — беларускі вучоны ў галіне санітарнай гігіены, гігіены харчавання, празаік
. Доктар медыцынскіх навук (1990), прафесар (1991). Член-карэспандэнт Беларускай Акадэміі медыцынскіх навук, Расійскай Акадэміі прыродазнаўчых навук.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Мінску. Скончыў у 1966 годзе санітарна-гігіенічны факультэт Данецкага медыцынскага інстытута. Працаваў фельчарам, памочнікам санітарнага ўрача Кастрычніцкай раённай СЭС горада Мінска з 1958 па 1960 гады. З 1966 па 1967 гады загадваў аддзяленнем гігіены харчавання Фрунзенскай раённай СЭС Мінска.

З 1967 года да 1970 года — галоўны ўрач Мінскай гарадской СЭС. Санітарны ўрач Мінскай чыгуначнай СЭС з 1970 па 1971 гады. У 1971—1984 гадах старшы навуковы супрацоўнік, у 1984—1985 гадах загадчык лабараторыі аховы навакольнага асяроддзя БелНДІП горадабудаўніцтва.

У 1968 годзе прысуджана вучоная ступень кандыдата медыцынскіх навук. З 1985 года да 1990 года старшы выкладчык кафедры агульнай гігіены БелДІУУ, з 1990 па 2004 гады прафесар гэтай жа кафедры. З 1990 года да 2003 года дырэктар Рэспубліканскага навукова-практычнага цэнтра па экспертнай ацэнцы якасці і бяспекі прадуктаў харчавання МЗ РБ.

З 1993 года да 2003 года галоўны спецыяліст па праблемах харчавання МЗ РБ. Асноўныя напрамкі навуковых работ ахопліваюць праблемы гігіены харчавання з аспектамі аховы навакольнага асяроддзя.

Навуковая і літаратурная дзейнасць
----------------------------------

Аўтар арыгінальных распрацовак па ўзбагачэнні прадуктаў харчавання біялагічна актыўнымі рэчывамі, апублікаваў больш за 150 навуковых прац, у тым ліку 6 манаграфій, 14 вучэбна-метадычных дапаможнікаў. Навуковыя працы па пытаннях гігіены харчавання.

Аўтар кнігі ўспамінаў пра Якава Андрэевіча Ішчука — савецкага разведчыка.

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2 3  Мурох, Валерий Иванович (доктор медицинских наук; род. 1939)  (руск.)
3. 1 2 3 4 5  Мурох Валерий Иванович  (руск.)

Літаратура
----------

* Руководители санитарно-эпидемиологической службы Республики Беларусь. ― Минск, 2001. (1БА252988)
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — С. 31. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

| ⛭ Галоўныя дзяржаўныя санітарныя ўрачы Мінска |
| --- |
| 
* М. П. Багамякаў (1944—1948)
* М. Л. Ліўшыц (1948—1952)
* А. І. Шыманскі (1952—1956)
* П. А. Рушкевіч (1956—1960)
* І. А. Чахоўскі (1960—1967)
* В. І. Мурах (1967—1970)
* А. І. Кандрусёў (1971—1982)
* М. У. Шастапалаў (1982—1987)
* В. М. Чалноў (1987—2001)
* Ф. А. Германовіч (2001—2011)
* І. І. Вайтовіч (2011—2013)
* Н. П. Жукава (2013—2016)
* Н. Т. Гіндзюк (2016—2020)
* С. Л. Ярмак (з 2020)

 | Герб Мінска |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-151613 · БАП: 138240 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міцкевіч.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Валерый Міцкевіч.

**Валерый Іванавіч Міцкевіч** (8 чэрвеня 1946, Новасібірск, Расія — 8 студзеня 2015) — спецыяліст у галіне геадэзіі, праграміст. Доктар тэхнічных навук (2005), прафесар (1994).

Біяграфія
---------

Скончыў Навасібірскі інстытут інжынераў геадэзіі, аэрафотаздымкі і картаграфіі (спецыяльнасць «Астраномагеадэзія», 1968; аспірантура, 1978).

Працаваў у Навасібірскам аэрагеадэзічнам прадпрыемстве Галоўнага ўпраўлення геадэзіі і картаграфіі пры Савеце Міністраў СССР (1968—1971), Навасібірскім інстытуце інжынераў геадэзіі, аэрафотаздымкі і картаграфіі (1971—1984), Полацкім дзяржаўным універсітэце (з 1984, геадэзічны факультэт, кафедра прыкладной геадэзіі і фотаграмметрыі, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: рашэнне адвольных сістэм нелінейных ураўненняў з практычнымі прыкладаннямі да аўтаматызацыі матэматычнай апрацоўкі вынікаў любых вымярэнняў пад рознымі крытэрыямі аптымальнасці рашэння, уключаючы многакрытэрыяльную аптымізацыю; праграміраванне на ЭВМ асабістых навуковых распрацовак з мэтай іх праверкі, апрабацыі і выкарыстання на геадэзічнай вытворчасці і ў любых установах.

Бібліяграфія
------------

* Математическая обработка геодезических построений методами нелинейного программирования : диссертация … доктора технических наук : 25.00.32 : защищена 10.12.2004 : утверждена 11.03.2005 / Мицкевич Валерий Иванович. — Новополоцк, 2004.
* Алгоритмы уравнивания геодезических сетей коррелатным способом : пособие / В. И. Мицкевич, П. Ф. Парадня, В. Е. Плюта. — Новополоцк, 2009.
* Основы многокритериального уравнивания геодезических сетей / В. И. Мицкевич, П. В. Субботенко, В. В. Ялтыхов. — Новополоцк, 2008.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* [Валерий Иванович Мицкевич : некролог] // Земля Беларуси. — 2015. — № 1. — С. 47.
**Вількішкес** або **Вількішкі** (літ.: Vilkiškės) — вёска ў Бездоніскай сянюніі Вільнюскага раёна Вільнюскага павета Літвы. 

Насельніцтва ў 2011 годзе складала 172 чалавека. Размешчана за 4 км ад Бездоніса, цэнтра сянюніі. Вёска з усіх бакоў аточана Лаварышскім лесам. Ёсць аўтобусны прыпынак. Першыя згадкі ў дакументах аб засценку з назвай **Вільнішкі** (польск.: Wilniszki, руск.: Вильнишки, літ.: Vilniškės) адносяцца да ХІХ стагоддзя. У перыяд паміж 1954 і 1976 годам назва вёскі трансфармавалася ў форму **Вількішкі** (літ.: Vilkiškės).

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 187-2009 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Літоўскай Рэспублікі на беларускую мову»
2. ↑  у беларускай традыцыі Вільнішкі ці Вількішкі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вількішкес (Вільнюскі раён)
**Крэмэнчуцкае вадасховішча** (укр.: Кременчуцьке водосховище) — адно з шасці буйных вадасховішчаў на Дняпры, размешчанае на цэнтральнай Украіне. Да яго прымыкаюць Чаркаская, Кіраваградская і Палтаўская вобласць. У яго ўпадаюць рэкі Сула, Рось і Тясмін.

Апісанне
--------

Крэмэнчуцкае вадасховішча займае плошчу 2252 км² і ўтрымоўвае каля 13,5 км³ вады. Яго даўжыня 149 км пры максімальнай шырыні 28 км. Найбольшая глыбіня вадасховішча — 28 м. Гэта самае вялікае па плошчы вадасховішча на Украіне. Мае вялікае значэнне для рыбалоўства, акрамя таго на яго берагах размешчаны вялікія прадпрыемствы па гадоўлі рыбы.

Збудаваная паміж 1959 і 1961 гадамі плаціна размешчана 15 км на захад ад Крэмэнчука паблізу Светлаводск, тут знаходзіцца буйная Крэмэнчуцкая ГЭС. Па версе плаціны праходзіць аўташаша.

Вадасховішча з'яўляецца месцам для адпачынку і рыбалкі.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 177-2009 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Украіны на беларускую мову»

Літаратура
----------

* Крамянчугскае вадасховішча // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Крэмэнчуцкае вадасховішча
**Ванеса чорна-рыжая** ці **Крапіўніца вялікая** (*Nymphalis xanthomelas*) — дзённы матылёк з сямейства *Німфаліды*.

Відавы эпітэт азначае «жоўта-чорны», «руда-чорны» (ад стар.-грэч.: ξανθός — залаціста-жоўты, рыжы і стар.-грэч.: μέλας — чорны).

Апісанне
--------

На вяршыні пярэдніх крылаў маецца белая пляма, паміж субмаргінальнай паласой і першай ад вяршыні чорнай прыкастальнай плямай. На заднім крыле зубец даўжэй сваёй шырыні, сінія плямы ўздоўж вонкавага краю яркія. Агульны фон зверху ярка-чырвоны. Даўжыня пярэдняга крыла 27-31 мм.

Вусені чорныя, з белымі кропкамі і палоскамі на спіне і баках, чорныя шыпы.

Распаўсюджанне
--------------

Усходняя Еўропа; тэрыторыя былога СССР: Еўрапейская частка Расіі (поўнач, цэнтр, поўдзень), у тым ліку поўнач Кольскага паўвострава, поўнач Комі, поўнач Архангельскай вобласці, астравы Калгуеў і Новая Зямля, паўднёвае ўзбярэжжа Крыму; Каўказ, Сібір, Далёкі Усход, Сахалін, Камчатка, Сярэдняя Азія; Азія: Кітай, Карэя, Японія.

Біялогія
--------

Яйкі адкладае вялікімі групамі на галіны кармавых раслін.

Вусені харчуюцца на вербах, асіне.

Кукалка часта вісіць на галінах кармавых раслін.

Лётае па розных лясных біятопах, лугавінах у лесе, населеных пунктах. Зімуе імага. Час лёту ліпень—кастрычнік, пасля зімоўкі — красавік—май.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Моргун Д. В.* Булавоусые чешуекрылые европейской России и сопредельных стран. Определитель-справочник. — М.: МГСЮН, 2002. — С. 118―119. — 208 с.

Спасылкі
--------

* БАБОЧКИ БАЙКАЛА: Nymphalis xanthomelas (Esper, 1781)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779417208 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ванкувер (значэнні).

**Ванкувер** (англ.: Vancouver) — горад на заходнім узбярэжжы Канады, буйнейшы горад правінцыі Брытанская Калумбія і восьмы па колькасці насельніцтва горад краіны. Насельніцтва 612 тыс. чал. у агламерацыі Вялікі Ванкувер (Greater Vancouver) пражывае звыш 2,3 млн чал. (трэцяя па памерах агламерацыя ў Канадзе).

Месца размяшчэння Ванкувера мае назву Ніжняя вялікая зямля (Lower Mainland), што падкрэслівае яго знаходжанне на ўзбярэжжы кантынентальнай часткі рэгіёна, у супрацьпастаўленні востраву Ванкувер, на якім размяшчаецца адміністрацыйны цэнтр правінцыі — горад Вікторыя.

Насельніцтва Ванкувера этнічна разнастайнае, для больш як паловы жыхароў горада англійская мова не з'яўляецца роднай.

Мясцовасць засяляецца еўрапейцамі з 1860-х. Імпульс перасяленню надалі залатыя ліхаманкі (каньён Фрэйзера і Карыбу), затым доўгі час — да 1980-х — горад быў цэнтрам рэгіёну здабычы і апрацоўкі мясцовай сыравіны (лес, карысныя выкапні, рыба, сельскагаспадарчая прадукцыя). У апошнія дзесяцігоддзі ідзе моцная дыверсіфікацыя гаспадарчай актыўнасці, рост сектару паслуг. На сённяшні дзень другое месца ў эканоміцы горада пасля лясной прамысловасці займае турызм. Ванкувер — трэці па велічыні цэнтр кінавытворчасці Паўночнай Амерыкі пасля Лос-Анджэлеса і Нью-Ёрка.

Горад валодае дастаткова развітой сеткай гарадскога пасажырскага транспарту, хаця і меншай ў параўнанні з іншымі гарадамі Канады, што тлумачыцца вялікай шчыльнасцю засялення цэнтральнай часткі горада і адсутнасцю неабходнасці перамяшчэння вялікіх мас людзей паміж рознымі раёнамі горада, у прыватнасці, з прыгарадаў. Агульная планіроўка горада забяспечвае высокую якасць жыцця гараджан, тэарэтыка-практычныя падыходы да яе атрымалі назву *Ванкуверызм*, як альтэрнатыва распаўзанню гарадоў, іх прыгарадаў на суседнія землі (*Urban sprawl*).

12 лютага — 28 лютага 2010 г. у Ванкуверы праходзілі XXI зімовыя Алімпійскія гульні.

Памятныя мясціны
----------------

* Музей Ванкувера
* Парк Стэнлі
* Сабор Святога Разарыя

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).



1. ↑
Сасуды ксілемы з парасткаў фікуса
**Ксілема** — асноўная водаправодзячая тканка сасудзістых раслін; адзін з двух падтыпаў праводзячых тканак раслін, разам з флаэмай - лубам.

Будова
------

Ксілема складаецца з мёртвых адзеравянелых клетак, якія маюць адтуліны (перфарацыю) - трахеід, а таксама з сасудаў, утвораных пры зліцці шэрагу клетак; валокнаў і парэнхімных клетак. У шэрагу відаў сасуды адсутнічаюць, у астатніх відаў сасуды развіты па-рознаму, найбольшага развіцця дасягаючы ў пакрытанасенных. Клеткі ксілемы аб'ядноўваюцца ў так званыя праводзячыя (сасудзістай-кудзелістыя) пучкі, якія пры разглядзе сцябла ў разрэзе ўтвараюць кольца.

Асноўная функцыя - транспарт вады і мінеральных соляў ад каранёў да лісця.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 544. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

| ⛭Тканкі раслін |
| --- |
| Утваральная тканка | Верхавінная мерыстэма • Уставачная мерыстэма • Бакавая мерыстэма |
| Покрыўная тканка | Скурка (эпідэрма) • Корак • Корка (покрыўны комплекс) |
| Праводзячая тканка | 

|  |  |
| --- | --- |
| Ксілема | Трахеіды |
| Флаэма | Сітападобныя трубкі • Клеткі-спадарожніцы |

 |
| Механічная тканка | Склеранхіма • Каленхіма • Валокны • Склераіды |
| Асноўная тканка | Асіміляцыйная тканка • Запасальная тканка • Паветраносная тканка |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4190391-2 · Microsoft: 49799701 |
Алганкінскія мовы ў Паўночнай Амерыцы
**Алганкінскія мовы** — група індзейскіх моў Паўночнай Амерыкі. Уключае 42 самастойныя мовы. Звычайна адносіцца да больш шырокай сям'і алгскіх моў.

Паходжанне
----------

Прыхільнікі існавання адзінай протаалганкінскай мовы высоўваюць гіпотэзу, што яна склалася на тэрыторыі на захад і поўдзень ад Вялікіх азёр каля 3000 - 2500 гадоў таму. Часткова гэта падцвярджаяцца генетычнымі даследаваннямі, якія выявілі сувязь усходніх алганкінаў з сіў, а чарнаногіх — са старажытнейшымі насельнікамі ўсходніх схілаў Скалістых гор. У выніку пазнейшых міграцый носьбіты алганкінскіх моў насялілі ўсходнюю частку сучасных ЗША і Канады, а таксама Вялікія раўніны.

Класіфікацыя
------------

Вылучаюць 3 асноўныя галіны алганкінскіх моў:

* Усходняя (абенакі, аджыбвэ, алганкінская, мікмак і інш.)
* Цэнтральная (кры, мантанье-наскапі, мічыф)
* Раўнінная (мова чарнаногіх, арапаха, шаенская)

Фанетыка
--------

У алганкінскіх мовах назіраюцца значныя адрозненні ў фанетычным складзе. Большасць алганкінскіх моў налічвае ад 4 да 7 галосных гукаў з рознай даўжынёй гучання. У мове аджыбвэ назіраюцца істотныя адрозненні ў вымаўленні ротавых і носавых галосных. Зычныя гукі падзяляюцца на звонкія, глухія, свісцячыя і выбухныя. Яны могуць вымаўляцца проста або з прыдыханнем.

Спасылкі
--------

* Algic Language Family
* Algonquian Language Family (Algic, Algonkian Indians)
* Sergei L. Nikolaev, Toward the reconstruction of Proto-Algonquian-Wakashan
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ванна (значэнні).
Чыгунная ванна
**Ва́нна** (ням.: Wanne; лац.: balneum) — рэзервуар для купання ці прыняцця медыцынскіх працэдур. Ваннай завуць таксама рэзервуары для абмывання і апускання розных частак цела, напрыклад:

* сядзячая ванна,
* нажная ванна,
* вочная ванначка.

Ванны вырабляюць з розных матэрыялаў (металы, пластмасы, дрэва, кераміка, акрыл), яны маюць розную форму (часцей авальную, для мінімізацыі колькасці вады і плошчы, неабходных для апускання амаль усяго цела). Аб'ём ванны звычайна 100—250 літраў, яго выбіраюць у залежнасці ад памераў ваннага пакоя.

Гл. таксама
-----------

* Джакузі
* Саўна
* Змяшальнік, сантэхніка
* Душ
* Пена для ваннаў

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ванна

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Pauly-Wissowa |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 13561410b · GND: 4356604-2 · LCCN: sh85012358 · Microsoft: 2777728836 · SUDOC: 052529649 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бітва на рацэ Альшаніцы, 1150.

**Альшаніцкая бітва 1527**. Адбылася паміж войскамі ВКЛ і крымскіх татар каля ракі Альшаніцы (прыток Дняпра), за 30 км на паўднёвы усход ад Кіева 27 студзеня. Са снежня 1526 года татары шматлікімі набегамі на польскія, паўднёва-беларускія і літоўскія землі прычынялі вялікія страты. 7000 коннікаў ВКЛ на чале з вялікім гетманам К. Астрожскім і палявым гетманам Я. Радзівіллам, а таксама войскі князёў Юрыя Сямёнавіча Слуцкага, Андрэя Неміровіча, Івана і Аляксандра Вішнявецкіх і іншыя дагналі татар (24000 чалавек на чале з царэвічам Малаем) на рацэ Альшаніцы, разбілі іх і вызвалілі 80000 палонных, вярнулі нарабаваную маёмасць, Малай узяты ў палон, а потым забіты. Крымскае ханства спыніла значныя набегі на землі ВКЛ.

Літаратура
----------

* *Пазднякоў В.* Бітва на Альшаніцы 1527 // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 333-334. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.
**Аванпост прагрэсу** (англ.: An Outpost of Progress) — апавяданне брытанскага пісьменніка Джозэфа Конрада. Упершыню было апублікавана ў часопісе Cosmopolis: A Literary Review у 1897, потым увайшло ў склад зборніка «Tales of Unrest». На беларускую мову было перакладзена Паўлам Донавым у 2013.

Сюжэт
-----

Апавяданне пачынаецца з прыбыцця двух еўрапейцаў, былога тэлеграфіста Каера і былога кавалерыста Карлье, якія працуюць на невядомую Вялікую Гандлёвую Кампанію, на аддаленую гандлёвую станцыю ў афрыканскіх джунглях. Папярэдні агент памер ад ліхаманкі і станцыяй кіруе сьера-леонец па мянушцы Макола. Нягледзячы на пачатковую зацікаўленасць у рабоце, еўрапейцы хутка страчваюць энтузіязм, цалкам давяраюць кіраванне станцыяй Маколе, а самі цэлымі днямі лічаць час да вяртання парахода, абмяркоўваць прачытаныя кнігі і газеты, што засталіся ад нябожчыка-папярэдніка, ды разважаюць пра сваю цывілізацыйную місію. Жывуць яны за кошт ежы, што прыносяць ім жанчыны з тубыльнай вёскі па загадзе мясцовага старасты Гобілы, які часта да іх заходзіць, каб задаволіць цікаўнасць да жыцця прышэльцаў.

Пасля пяці месяцаў пасля высадкі на станцыю ўрываюцца рабаўнікі з Луанды, Макола дагаворваецца з імі аб продажы неграў-працаўнікоў Кампаніі ў абмен на слановую костку, і ноччу луандцы іх забіраюць, схапіўшы таксама і выпадковых тубыльцаў Гобілы. Карлье і Каер абураны апасродкаваным удзелам у гандлі рабамі, але ўсё ж згаджаюцца дапамагчы Маколе занесці костку на склад. Людзі Гобілы больш не заходзяць на станцыю і асыпаюць прышэльцаў градам стрэл, калі тыя спрабуюць зайсці ў іх вёску. Еўрапейцам прыходзіцца жыць на рацыёне з рысу і кавы, іх калоцяць хваробы і пакуты сумлення. Параход затрымліваецца, і ў адзін дзень паміж імі завязваецца спрэчка з-за рэшткаў кавы — Каер выпадкова забівае Карлье з рэвальвера. Ён праводзіць ноч, седзячы каля цела забітага, і страчвае розум. Калі на наступны дзень дырэктар Кампаніі сыходзіць з парахода, ён знаходзіць Каера, які павесіўся на крыжы на магіле першага агента.

Публікацыі на беларускай мове
-----------------------------

* Конрад Дж. Аванпост прагрэсу // Зоркі над вельдам: зборнік афрыканскіх апавяданняў / уклад. Ганна Янкута; рэд. Кацярына Маціеўская. — Мінск, 2015. — (Калекцыя ПрайдзіСвета)

Спасылкі
--------

* Аванпост прагрэсу на сайце «ПрайдзіСвет»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: n83039849 · VIAF: 186474340 |
**Аваль** (фр.: aval, як мяркуецца, ад араб. حوالة‎‎حوالة) — даручальніцтва па вэксалю або чэку; дапускаецца для любой асобы, акрамя падаткаплацельшчыка. Аваліст адказны нароўні з векселедаўнікам, прычым яго абавязацельства сапраўднае нават у тым выпадку, калі тое абавязацельства, якое ён гарантаваў, апынецца несапраўдным па якой бы то ні было падставе, іншай, чым дэфект формы. У гэтым дачыненні аваль зусім роўны не паручальніцтву, якое носіць дадатковы (акцэсарны) характар па адносінах да асноўных абавязацельстваў, а банкаўскай гарантыі.

Аваль ажыццяўляецца шляхам надпісу на вэксалі або чэку; ен прыпісвае свае імя да імя плацельшчыка, дадаючы да гэтага слова «per aval» (або «лічыць за аваль» або любую раўназначную формулу) і прастаўленнем подпісу тым, хто дае аваль. Аднак для сапраўднасці аваля дастаткова і аднаго толькі подпісу аваліста на адным боку вэксаля або чэка, калі толькі гэты подпіс не пастаўлена плацельшчыкам або вексаледавальнікам.

У авалі павінна быць пазначана, за каго ён дадзены. Пры адсутнасці такога  ўказання ён лічыцца дадзенымза вексаледавальніка або чэкадавальніка.

Аплачваючы вэксаль або чэк, аваліст набывае правы, якія вынікаюць з вэксаля або чэка, у дачыненні да да таго, за каго ён даў гарантыю, і ў дачыненні да таксама і тых, якія ў сілу вэксаля або чэка абавязаны перад гэтым апошнім.

Аваль можа размяшчацца на адваротным боку вэксаля або на алонжы.

Гл. таксама
-----------

* Аваліраванне
* Хавала

Спасылкі
--------

* Аваль // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Конвенция о единообразном законе о переводном и простом векселе
* Статья 881 Гражданского кодекса РФ
* Инструкция Внешторгбанка СССР «О порядке совершения банковских операций по международным расчетам»
Кароль Артур на Авалоне, Эдуард Бёрн-Джонс.
**Авалон** (англ.: Avalon, лац.: Insula Avallonis) — міфічны востраў з французскіх і англійскіх апрацовак кельцкіх легенд, якія дайшлі да нашага часу. На Авалоне быў перапахаваны легендарны кароль Артур; у іншых варыянтах легенды: Авалон — месца прыбыцця Феі Морганы. На Авалоне выхоўвалася фея Мелюзіна.

Як класічны элемент Артураўскага цыклу, Авалон упершыню з'яўляецца ў Гальфрыда Монмуцкага ў «Гісторыя каралёў Брытаніі». Згодна з хронікай Гальфрыда, на гэтым востраве быў выкаваны меч Артура, а потым і сам кароль быў перавезены туды дзеля вылячэння пасля сваёй апошняй бітвы. Далейшае развіццё вобраза Авалона атрымлівае ў «Прароцтвах Мерліна» таго ж Гальфрыда, дзе амаль увасабляецца па свайму апісанню антычным «Астравам блажэнных».

Згодна з сучасным тлумачэннем, міф аб Авалоне — водгалас дахрысціянскіх паданняў аб «Астравах блажэнных», які атаясамліваўся з паўвостравам Авалон ва Уэльса, — святым для кельтаў.

Гл. таксама
-----------

* Кароль пад гарой
* Астравы блажэнных
* Роджэр Жэлязны

| ⛭Артураўскі цыкл легендаў |
| --- |
| Галоўныя персанажы | Кароль Артур • Каралева Гвінеўра • Мордрэд |
| Рыцары Круглага стала | Гавейн • Лансэлот • Галахад • Гарэт • Парцыфаль • Борс • Кей • Трыстан |
| Чараўнікі і феі | Мерлін • Блез • Фея Маргана • Уладарка Возера |
| Другарадныя персанажы | Утэр Пендрагон • Ігрэйна • Маргаўза • Кароль-Рыбак • Лот Аркнейскі |
| Геаграфічныя пункты | Камелот • Авалон • Тынтагель • Браселіянд |
| Легендарныя прадметы | Грааль • Круглы стол • Экскалібур |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh97008445 |
**Аванс** (фр.: avance) або **перадаплата** — некаторая грашовая сума або іншая маёмасная каштоўнасць, якую пры наяўнасці двух сустрэчных абавязацельстваў, адно з якіх з'яўляецца грашовым або маёмасным, даўжнiк па грашоваму або маёмаснаму абавязацельству перадае свайму крэдытору ў мэтах выканання грашовага або маёмаснага абавязацельства да пачатку выканання сустрэчнага абавязацельства.

Гл.таксама
----------

* Акрэдытыў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Сучаснай Украіны · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4188634-3 · Microsoft: 33791563 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Новая Шатландыя, значэнні.

**Новая Шатландыя** (Nova Scotia peninsula) — паўвостраў на паўднёвым усходзе Канады.

Геаграфія
---------

На тэрыторыі паўвострава Новая Шатландыя знаходзіцца вялікая частка аднайменнай правінцыі Канады. Даўжыня паўвострава каля 430 км, шырыня 130 км. На ўсходзе вузкі праліў Кансо аддзяляе яго ад буйнога вострава Кейп-Брэтан, на поўначы праліў Нортамберленд — ад вострава Прынца Эдуарда. На поўдні і паўднёвым усходзе абмываецца водамі Атлантычнага акіяна, на захадзе — водамі заліва Мэн, на паўночным захадзе — водамі заліва Фандо. Паўвостраў звязаны з мацерыком (правінцыя Нью-Брансуік) толькі вузкім перашыйкам Шыгнекта на паўночным захадзе.

Ахова прыроды
-------------

На тэрыторыі паўвострава знаходзіцца нацыянальны парк Кеджымкуджык і некалькі правінцыйных паркаў: Кейп-Чыгнекта, Арысаіг (англ.: Arisaig Provincial Park), Бэйфілд-Біч (англ.: Bayfield Beach Provincial Park), Бівер-Маўнцін (англ.: Beaver Mountain Provincial Park), Помкет-Біч (англ.: Pomquet Beach Provincial Park), Кейп-Шыгнекта. Прыродныя запаведнікі: Табеатык, Макгіл-Лейк, Клод-Лейк.

* Галіфакс, сталіца правінцыі Новая ШатландыяГаліфакс, сталіца правінцыі Новая Шатландыя
* Рака Літл-РыверРака Літл-Рывер
* Восень у нацыянальным парку КеджымкуджыкВосень у нацыянальным парку Кеджымкуджык
* Возера КеджымкуджыкВозера Кеджымкуджык
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Карніцкі.

**Валерый Карніцкі** (нар. 20 жніўня 1991, Баранавічы) — беларускі футбаліст, паўабаронца стаўбцоўскага «Кронана».

Старэйшы брат Валерыя, Аляксандр, таксама з’яўляецца футбалістам.

Клубная кар’ера
---------------

У 2010 годзе выступаў у Другой лізе за клуб «Вігвам» са Смалявічаў. Пазней гуляў за міні-футбольны «Дынама-БНТУ», за стаўбцоўскі «Нёман» у чэмпіянаце Мінскай вобласці. У сакавіку 2014 года далучыўся да клуба «Баранавічы», з якім выйграў Другую лігу. Пачатак сезона 2015 прапусціў з-за траўмы, з чэрвеня вярнуў месца ў асноўным складзе каманды.

У лютым 2016 года адправіўся на прагляд у брэсцкае «Дынама», і ў сакавіку падпісаў кантракт. 2 красавіка 2016 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, правёўшы ўсе 90 хвілін у матчы супраць БАТЭ (1:4) на пазіцыі цэнтральнага паўабаронцы. У ліпені 2016 года быў аддадзены ў арэнду «Белшыне», дзе спачатку не гуляў з-за траўмы, а з верасня пачаў праходзіць у асноўны склад.

У лютым 2017 года далучыўся да клуба «Смалявічы-СТІ». Дапамог смалявічцам выйсці ў Вышэйшую лігу па выніках сезона 2017, аднак па заканчэнні сезона пакінуў каманду.

У лютым 2018 года быў на праглядзе ў мазырскай «Славіі», але беспаспяхова. У выніку пачаў сезон 2018 у складзе «Нёмана-Агра» ў Другой лізе.

У пачатку 2019 года далучыўся да дзяржынскага «Арсенала», разам з якім выйграў Другую лігу. У снежні 2019 года падпісаў новы двухгадовы кантракт з клубам. Пакінуў «Арсенал» у ліпені 2021 года.

З пачатку 2023 года стаў выступаць у Другой лізе за стаўбцоўскі «Кронан».

Дасягненні
----------

* Беларусь Пераможца Другой лігі чэмпіянату Беларусі (2): 2014, 2019

Статыстыка выступленняў
-----------------------

| Сезон | Дывізіён | Клуб | Краіна | Матчы | Галы |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2010 | Д3 | Вігвам | Беларусь | 16 | 2 |
| 2014 | Д3 | Баранавічы | Беларусь | 18 | 1 |
| 2015 | Д2 | Баранавічы | Беларусь | 19 | 1 |
| 2016 (1) | Д1 | Дынама | Беларусь | 8 | 1 |
| 2016 (2) | Д1 | Белшына | Беларусь | 8 | 0 |
| 2017 | Д2 | Смалявічы-СТІ | Беларусь | 20 | 0 |
| 2018 | Д3 | Нёман-Агра | Беларусь | 12 | 0 |
| 2019 | Д3 | Арсенал | Беларусь | 21 | 1 |
| 2020 | Д2 | Арсенал | Беларусь | 15 | 0 |
| 2021 (1) | Д2 | Арсенал | Беларусь | 7 | 1 |
|

Зноскі
------

1. ↑  Valeri Karnitskiy // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Огар, Чиж, Демешко и еще девять игроков подписали контракты с брестским "Динамо"
3. ↑  Дечко покидает брестское "Динамо", Карницкий уходит в аренду в "Белшину"
4. ↑  Валерий Карницкий перешел в «Смолевичи-СТИ»
5. ↑  Тымонюк перешел в "Славию", Карницкий приехал на просмотр
6. ↑  Валерий Карницкий подписал новый двухлетний контракт с "Арсеналом"

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
**Валенштэйнскі палац** — найбуйнейшы палац Прагі, месца паседжанняў сената Чэхіі (з 1992 г.). Рэзідэнцыя была выбудавана ў квартале Мала Страна для фельдмаршала Валенштэйна ў 1623-30 гг. на месцы 26 асабнякоў і 6 садоў.

Краявід з пакояў Валенштэйна на Пражскі Град
Сад унутры палацавага комплексу
План забудовы сядзібы Валенштэйна. Чырвоныя — палацавыя і службовыя памяшканні
Пераважны стыль можна вызначыць як позні рэнесанс, ці маньерызм. Будаўніцтва курыравалі Андрэа Спецца, любімы дойлід Валенштэйна, і Джавані П'ероні — вучань Галілея. Лічыцца, што пры праектаванні лоджыі П’ероні натхняўся працамі свайго бацькі ў Лігурыі.

Унутры палаца найбольш характэрны Рыцарская зала ў два паверхі з выявай Валенштэйна ў выглядзе бога вайны, Марса. Іншыя фрэскі навеяныя сюжэтамі «Энеіды». Частка фрэсак была зафарбавана ў 1853 годзе, але адноўлена пры рэстаўрацыі 1954 года. Палацавая капліца ўпрыгожана сцэнамі з жыцця св. Вацлава.

Пасля забойства заказчыка палац быў канфіскаваны ў казну, затым вернуты яго пляменніку і заставаўся ва ўладанні Вальдштэйнаў да канца Другой сусветнай вайны. Падчас паваеннай рэстаўрацыі быў адноўлены ў першапачатковым выглядзе сад з сажалкай, дзе ўстаноўлены фантан з бронзавай статуяй Нептуна, якую выканаў найбуйнейшы прадстаўнік паўночнага маньерызма, Адрыян дэ Фрыз.

Скульптурныя групы ў садзе — копіі з арыгіналаў, якія былі вывезены з Прагі шведскімі інтэрвентамі і цяпер красуюцца ў Дротнінгхольмскім парку.

Зноскі
------

1. 1 2  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. ↑  Památkový katalog NPÚ Праверана 14 лютага 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41593640'></a>

Літаратура
----------

* Valdštejnský palác v Praze. Praha 2002. ISBN 80-86087-35-2
* Parlament České republiky Senát Valdštejnský palác. Praha 1996. ISBN 80-902193-1-4

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Вальдштэйнскі палац**
* Старонка пра палац на сайце Чэшскага парламента(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 0703 2863 · NKC: kn20021114007 · VIAF: 148651145 |
**Новая дэмакратыя** (грэч. Νέα Δημοκρατία) — ліберальна-кансерватыўная палітычная партыя ў Грэцыі. У сучаснай грэчаскай палітыцы Новая дэмакратыя з’яўляецца галоўнай правацэнтрысцкай партыяй і адной з дзвюх асноўных партый краіны поруч з Усегрэчаскім сацыялістычным рухам (УСР). Новая дэмакратыя і УСР былі створаны пасля звяржэння ваеннай хунты ў 1974 годзе і кіравалі Грэцыяй па чарзе на працягу наступных чатырох дзесяцігоддзяў. Пасля заняпаду УСР галоўным канкурэнтам Новай дэмакратыі стала Кааліцыя радыкальных левых. У 2019 годзе партыя павярнула сабе большасць, пасля чатырох з паловай гадоў у апазіцыі, а прэм’ер-міністрам стаў прадстаўнік партыі Кірыякас Міцатакіс.

Падтрымка партыі маецца за кошт шырокай выбарчай базы, пачынаючы ад цэнтрыстаў да кансерватараў, а таксама ад нацыяналістаў да постмадэрністаў. З геаграфічнага пункту гледжання падтрымкай партыя карыстаецца ў сельскай мясцовасці Грэцыі, а таксама ў галоўных гарадах — Афінах і Фесалоніках. Партыя была закладзена ў 1974 годзе Канстантынасам Караманлісам, і ў тым жа годзе яна ўтварыла першы кабінет Трэцяй Грэчаскай рэспублікі. Новая дэмакратыя ёсць членам Еўрапейскай народнай партыі, якая ёсць найбуйнейшай еўрапейскай палітычнай партыяй з 1999 года.

Зноскі
------

1. ↑  José M. Magone (2003). «The Politics of Southern Europe: Integration into the European Union». Praeger. — С. 148. — ISBN 978-0-275-97787-0.
2. ↑  Derek W. Urwin (2014). «The Community of Europe: A History of European Integration Since 1945». Routledge. — С. 206. — ISBN 978-1-317-89252-6.
3. ↑  Robert Thomson (2011). «Resolving Controversy in the European Union: Legislative Decision-Making before and after Enlargement». Cambridge University Press. — С. 90. — ISBN 978-1-139-50517-8.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт

| Партыі-члены Еўрапейскай народнай партыі |
| --- |
| Члены | 
* Сцяг Аўстрыі ÖVP
* Сцяг Бельгіі CD&V
* CDH
* Сцяг Балгарыі ГЕРБ
* СДС
* ДМБ
* ДП
* БЗНС-НП
* Сцяг Венгрыі Fidesz-MPP
* MDF
* KDNP
* Сцяг Германіі CDU
* CSU
* Сцяг Грэцыі ND
* Сцяг Даніі K
* KD
* Сцяг Ірландыі FG
* Сцяг Іспаніі PP
* UDC
* Сцяг Італіі PdL
* UdC
* UDEUR
* Сцяг Кіпра DISY
* Сцяг Латвіі TP
* JL
* Сцяг Літвы TS-LKD
* Сцяг Люксембурга CSV
* Сцяг Мальты PN
* Сцяг Нідэрландаў CDA
* Сцяг Польшчы PO
* PSL
* Сцяг Партугаліі PSD
* CDS-PP
* Сцяг Румыніі PD-L
* PNTCD
* UDMR
* Сцяг Славакіі SDKÚ-DS
* KDH
* SMK-MKP
* Сцяг Славеніі SDS
* SLS
* NSi
* Сцяг Фінляндыі Kok.
* Сцяг Францыі UMP
* Сцяг Чэхіі KDU-ČSL
* Сцяг Швецыі M
* KD
* Сцяг Эстоніі IRL

 |
| Асац. | 
* Сцяг Нарвегіі H
* Сцяг Сербіі DSS
* Г17+
* Сцяг Харватыі HDZ
* HSS
* Сцяг Швейцарыі CVP

 |