Не блытаць з Камісіяй па будоўлі Масквы.
**Камісія па мураванай будоўлі Санкт-Пецярбурга і Масквы** (руск.: Коми́ссия о ка́менном строе́нии Санкт-Петербу́рга и Москвы́) — дзяржаўная ўстанова ў Расійскай імперыі, якая займалася пытаннямі планіроўкі і забудовы сталіц і інш. гарадоў. Утворана 11 снежня 1762 года, знаходзілася ў распараджэнні Сената. Першапачаткова называлася «Камісіяй для ўпарадкавання гарадоў Санкт-Пецярбурга і Масквы» і прызначалася для вызначэння граніц Санкт-Пецярбурга і яго прадмесцяў. З'яўлялася правапераемніцай Камісіі па Санкт-Пецярбургскай будоўлі, створанай 10 ліпеня 1737 года.

Гісторыя
--------

У адпаведнасці з указам 1763 г. «*Аб стварэнні ўсім гарадам, іх будоўлям і вуліцам спецыяльных планаў па кожнай губерні асобна*» Камісіі было даручана кіраванне складаннем планаў і забудовай гарадоў Расійскай Імперыі. З гэтага моманту, Найвышэйша зацверджаны генеральны план, становіцца асноватворным горадабудаўнічым дакументам, які мае юрыдычны статус.

У 1763 годзе Камісія правяла конкурс на лепшы праект планіроўкі сталіцы. Вынікі конкурсу да нас не дашлі. Паводле праектаў камісіі ажыццяўлялася рэгуляванне забудовы набярэжных малых рэк і каналаў, фарміраванне архітэктурных ансамбляў цэнтральных плошчаў. У 1764—1768 гадах у камісіі створаны планы забудовы Адміралцейскіх частак, Васільеўскага вострава, Пецярбургскага боку, прадмесцяў за ракой Фантанкай.

Праца Камісіі непасрэдна ўзаемадзейнічала з губернскімі органамі. Менавіта на месцах першапачаткова рабілася геадэзічная здымка месца і разбіўка плана горада ў адпаведнасці з межавай інструкцыяй 1766 года. Акрамя ўласна падасноў гарадскіх зямель, з губерняў паступалі і прапановы, якія тычыліся рэканструктыўных мерапрыемстваў. Пры гэтым губернатары паведамлялі ў Сенат вынікі абмеркаванняў гэтых пытанняў з прадстаўнікамі мясцовага дваранства.

У 1774 годзе было заснавана маскоўскае аддзяленне камісіі — *Асобны* дэпартамент, на чале якога быў пастаўлены вопытны будаўнічы чыноўнік П. М. Кожын. У пачатку 1775 года ў дэпартаменце пачаў працаваць архітэктар Н. Легран. Да лета таго ж года аддзяленнем быў распрацаваны Праектны план — праект рэканструкцыі Масквы. Для практычнай рэалізацыі плана была заснавана спецыяльная будаўнічая арганізацыя, якая атрымала запазычаную са старажытных часоў назву *Каменнага прыказа*; узначаліў Каменны прыказ П. М. Кожын. Апроч будаўніцтва Каменнаму прыказу было даручана стварэнне цагельняў і будаўнічы нагляд за будоўлямі.

Камісія распрацоўвала таксама планы звыш 300 правінцыйных гарадоў Расіі. Скасавана ў 1796 годзе пры Паўле I.

Кіраўніцтва Камісіі
-------------------

У розны час Камісію ўзначальвалі сенатары:

* Іван Іванавіч Бяцкой;
* Мікалай Ерафеевіч Мураўёў;
* Захар Рыгоравіч Чарнышоў;
* Мікалай Іванавіч Чычэрын;
* Аляксандр Іванавіч Шувалаў;
* М. І. Няклюеў;
* З. Сухараў;
* Аляксандр Аляксандравіч Нарышкін

і інш.

Галоўныя архітэктары Камісіі
----------------------------

Рабочую частку Камісіі, непасрэдна звязаную з пытаннямі планіроўкі і забудовы, у розны час узначальвалі архітэктары:

* Юрый Мацвеевіч Фельтэн (з 1762 года);
* Аляксей Васільевіч Квасаў (1763-1772 гады);
* Іван Ягоравіч Староў (1772-1774 гады);
* Іван Міхайлавіч Лем (1774-1796 гады).

Зноскі
------

1. 1 2  Написание названия по: Семенцов С. В. Градостроительное развитие Санкт-Петербурга в 1703—2000-е годы. Дисс…. докт. архитектуры. Санкт-Петербург: СПБГАСУ, 2007.
2. ↑  *Либсон В. Я. Домшлак М. И. Аренкова Ю. И. и др.* Кремль. Китай-город. Центральные площади // Памятники архитектуры Москвы. — М.: Искусство, 1983. — С. 141. — 504 с. — 25 000 экз.

Літаратура
----------

* *Н. Молева, Э. Белютин.* Живописных дел мастера. Канцелярия от строений и русская живопись первой половины XVIII века. — М.: Искусство, 1965. — 336 с. — 4 000 экз. экз. — ISBN ID 4362997.

Спасылкі
--------

* Энцыклапедыя Санкт-Пецярбурга: Рубрыкатар / Архітэктурна-планіровачныя арганізацыі і ўстановы
* інтэрнэт-выданне Pandia.ru: Рэгуляванне архітэктурна-будаўнічага працэсу ў Расіі XVIII — пачатку XX стагоддзя