recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Хадэрслеў** (дацк.: Haderslev) — горад і порт у Даніі ў паўднёва-ўсходняй частцы паўвострава Ютландыя. Размешчаны ў даліне ўздоўж заліва Хадэрслеў-Фіёрд (дацк.: Haderslev fjord), за 14 км ад праліва Малы Бельт. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнай камуны (вобласць Паўднёвая Данія). Насельніцтва 21 140 чал. (1 студзеня 2006).

Гісторыя
--------

Першая згадка пра Хадэрслеў датуецца 1228 годам. Хадэрслеў быў, відаць, заснаваны вікінгамі не менш чым за стагоддзе да таго, як атрымаў статус горада ў 1292 годзе. У той час ён быў уладаннем караля і стаў адным з галоўных гандлёвых цэнтраў у паўднёвай Ютландыі. У 1327 годзе ўпершыню згаданы каралеўскі замак Хадэрслеўхус. Ён знаходзіўся на ўсход ад гарадскога сабора.

Кафедральны сабор у Хадэрслеве — узор цаглянай готыкі
У наступныя стагоддзі горад квітнеў. Быў пабудаваны гатычны сабор і другі замак Хансбарг (спалены ў 1644 годзе) па ўзоры замка Кронбарг. З-за чумы ў Капенгагене кароль Крысціян IV ажаніўся ў Хадэрслеве.

У XVI стагоддзі горад стаў адным з першых месцаў у Скандынавіі, дзе пачало распаўсюджвацца лютэранства.

З 1864 года Хадэрслеў належаў Прусіі, а таксама Паўночнагерманскаму саюзу, з 1871 года ўваходзіў у склад Германскай імперыі. У 1920 годзе па выніках плебісцыту ў Шлезвігу паўночная яго частка разам з Хадэрслевам перайшла да Даніі (61,4 % жыхароў горада выказаліся за далучэнне да Даніі, 38,6 % за тое, каб застацца ў складзе Германіі).

Эканоміка
---------

Хадэрслеў — гандлёвы цэнтр, порт. У горадзе размешчаны прадпрыемствы гарбарнай прамысловасці, машынабудавання, піваварныя заводы, адна з найвядомых у Еўропе, яхтавая верф «X-Yachts».

Крыніцы
-------

1. ↑  Nyt fra Danmarks Statistik (5 лютага 2007)  (дацк.)
2. ↑  Вынікі плебісцыту 1920 года Архівавана 4 лютага 2012. (ням.)

Літаратура
----------

* *Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite*

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хадэрслеў
* Архівавана 29 жніўня 2005.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4022761-3 · LCCN: n80149661 · NKC: ge655658 · VIAF: 155942611 |
**Сун Чо** ({{кітайская|孫綽}}, 320 — 377 ) — кітайскі дзяржаўны дзеяч, будысцкі ідэолаг і пісьменнік эпохі дынастыі Цзінь .

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 320 годзе ў г. Таюань (у сучаснай правінцыі Шаньсі). Паходзіў з уплывовага чыноўніцкага клана. Займаў высокія пасады ў адміністрацыйным апараце дынастыі Цзінь. Памёр у 377 годзе.

Будызм
------

Лічыцца адным з найбольш значных ідэолагаў будызму перыяду станаўлення кітайскіх будыйскіх школ. Ён абараніў папулярны на раннім этапе распаўсюджвання будызму ў Кітаі тэзіс аб ідэалагічнай тоеснасці вучэння Буды традыцыйным кітайскім вучэнням і аб духоўным сваяцтве іх заснавальнікаў: «Канфуцый гэта Буда, Буда гэта Канфуцый». Спрабаваў інтэрпрэтаваць вучэнне аб праджні — «мудрасці» з пазіцый філасофіі прасякнутай даоскімі ідэямі філасофіісюань-сюэ, спрыяючы тым самым «кітаізацыі» будызму. Яго погляды выкладзены ў трактаце «Даа юй лунь» («Алегарычныя разважанні пра даа»), тэкст якога ўвайшоў у будыйскую анталогію VI стагоддзя «Хун мін цзы».

Паэзія
------

Сунь Чо належыць паэтычны твор. «Ю Цяньтайшань фу» («Ода пра ўзыходжанне на гару Цяньтай») — першы ў кітайскай літаратуры з выразнымі будысцкімі матывамі. Акрамя таго, вядомы верш «Павільён архідэй».

Літаратура
----------

* Yip, Wai-lim (1997). Chinese Poetry: An Anthology of Major Modes and Genres. (Durham and London: Duke University Press). ISBN 0-8223-1946-2
**Тэраса** (катал.: Terrassa) — горад у Іспаніі, які размяшчаецца ў аўтаномнай супольнасці Каталонія. Знаходзіцца ў 20 км ад Барселоны.

Гісторыя
--------

Рэшткі, якія былі знойдзеныя падчас археалагічных даследванняў паказваюць, што месца, дзе зараз размяшчаецца Тэраса было заселена з дагістарычных часоў.

Тэраса ўзнік як рымскі горад Эгара (па-лацінску: Egara), які быў заснаваны ў часы панавання імператара Веспасіяна (69—79). Біскупства было заснавана ў гэтым месцы прыкладна ў 450 годзе, правінцыйная рада была створана ў 615 годзе. Сабор працягваў існаваць аж да 718 года, пакуль горад не быў захоплены мусульманамі.

У XIX стагоддзі горад гуляў важную ролю падчас прамысловай рэвалюцыі. Горад спецыялізаваўся на вырабе тканін з воўны.

Транспарт
---------

Тэраса звязана з барселонскім портам і аэрапортам праз шашу і чыгунку.

Культура
--------

Многія музыкі і акцёры пражываюць у Тэрасе з-за вялікай колькасці музычных школ і доўгай аматарскай тэатральнай традыцыі.

Зноскі
------

1. ↑  *National Statistics Institute* Municipal Register of Spain of 2022 — 2022. — Т. 90. — С. 1,235.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q111983091'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q845937'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тэраса (Іспанія)
* Афіцыйны сайт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4287427-0 · LCCN: n79119183 · NKC: ge1014127 · VIAF: 147843388 |
**Аперацыя «Зэт»** — назва праграмы СССР па аказанні ваеннай дапамогі Кітаю ў гады япона-кітайскай вайны.

Перадумова
----------

З 1927 г. адносіны паміж СССР і Кітайскай Рэспублікай прыкметна пагоршыліся. Гэта было звязана з пачаткам грамадзянскай вайны ў Кітаі, дзе партыі Гаміньдан і ўраду Чан Кайшы супрацьстаялі камуністы, якіх падтрымліваў Савецкі Саюз. Пасля пачатку япона-кітайскай вайны пачаўся працэс збліжэння дзвюх дзяржаў. У жніўні 1937 г. быў заключаны савецка-кітайскі дагавор аб ненападзе. У верасні таго ж года КПК атрымала права легальнай дзейнасці на ўсёй тэрыторыі Кітая. Такое пацяпленне ў адносінах дзвюх краін выклікалі памежныя сутыкненні паміж СССР і Японіяй.

Правядзенне аперацыі
--------------------

26 верасня 1937 г. пачалося стварэнне аддзела Z па ўзоры аддзела, які праводзіў аперацыю Х у Іспаніі. У Кітай былі накіраваны савецкія ваенныя саветнікі і лётчыкі. Для правядзення аперацыі задзейнічалі больш за 4000 вайскоўцаў.

17 кастрычніка пачаліся пастаўкі ваенных матэрыялаў грузавікамі праз Сіньцзян па маршруце Алма-Ата — Урумчы — Хамі — Сучжоў — Ланчжоў. Быў таксама асвоены і маршрут праз Манголію, які быў удвая карацей.

У перыяд правядзення аперацыі было пастаўлена 82 танкі Т-26, 700 аўтамашын, 240 палявых гармат, 20 зенітных гармат, 430 малакаліберных гармат і каля 2 млн снарадаў да іх, 300 станковых кулямётаў, 3 600 ручных кулямётаў, больш за 40 000 000 вінтовачных патронаў.

У Кітай было накіравана 3000 тон авіябомбаў і вогнепрыпасаў, 1000 тон авіяцыйных грузаў, 1430 тон авіягаручага. Краіна атрымала ад СССР каля 500 самалётаў. Сярод іх былі: 6 ТБ-3, 146 СБ, 109 І-16, 8 УТІ-4, 222 І-15.

Аперацыя працягвалася да 1941-га, калі яна была згорнута ў сувязі з падпісаннем пакта аб нейтралітэце паміж СССР і Японіяй.

Гл. таксама
-----------

* Ленд-ліз

Спасылкі
--------

* Операция «Z»Архівавана 9 лістапада 2017.
* Военная помощь СССР КитаюАрхівавана 20 кастрычніка 2020.
* Помощь СССР Китаю в 1930—1950-е годыАрхівавана 18 лютага 2018.
**Рэйхштацкае пагадненне** — сакрэтнае пагадненне паміж Расіяй і Аўстра-Венгрыяй па балканскім пытанні, заключанае 26 чэрвеня (8 ліпеня) 1876 года пры сустрэчы імператара Аляксандра II і міністра замежных спраў князя А. М. Гарчакова з аўстрыйскім імператарам Францам Іосіфам і міністрам замежных спраў Д. Андрашы ў Рэйхштацкім замку.

Пагадненне не зафіксавана афіцыйным дакументам. Паводле даручэння Гарчакова і Андрашы былі зроблены толькі запісы перамоў, прычым рускі і аўстрыйскі тэкст некалькі адрозніваюцца адзін ад аднаго. Паводле дасягнутых дамоўленасцей бакі абяцалі не ўмешвацца ў вайну Сербіі і Чарнагорыі супраць Турцыі і закрыць аўстрыйскія порты Клек і Катара, праз якія бакі (галоўным чынам Турцыя) атрымлівалі зброю і боепрыпасы.

У выпадку перамогі Асманскай імперыі ў вайне бакі збіраліся дамагацца аднаўлення даваеннага статус-кво і правядзення адміністрацыйнай рэформы ў Босніі і Герцагавіне. У выпадку ж паражэння туркаў паводле рускага тэксту Сербія павінна была атрымаць Герцагавіну і порт Спіца на Адрыятычным моры, Чарнагорыя — частку старой Сербіі і Босніі, а Аўстра-Венгрыя — турэцкую Харватыю і памежныя раёны Босніі. Паводле аўстрыйскага запісу ў выпадку паражэння туркаў Сербія і Чарнагорыя атрымалі б толькі памежныя раёны Босніі і Герцагавіны, а большая іх частка перайшла б пад кантроль Аўстра-Венгрыі. Пры гэтым Расія атрымала б назад Паўднёва-Заходнюю Бесарабію, адрынутую ў яе паводле Парыжскага мірнага дагавора 1856 года і Батум.

У выпадку «поўнага разгрому» Турцыі меркавалася, паводле рускага запісу, утварэнне незалежных княстваў Балгарыі і Румеліі, а паводле аўстрыйскай — прадастаўленне ім і Албаніі аўтаноміі ў складзе Асманскай імперыі. Абодва бакі згаджаліся на пашырэнне Грэцыі. Паводле рускай версіі яна павінна была атрымаць Фесалію і Эпір, а паводле аўстрыйскай — Крыт. Абедзве дзяржавы прызнавалі магчымым ператварэнне Канстанцінопаля ў «вольны горад».

Падчас Канстанцінопальскай канферэнцыі і ў сувязі з далейшым абвастрэннем становішча на Балканах пагадненне было дапоўнена Будапешцкай канвенцыяй.

Крыніца
-------

* Сборник договоров России с другими государствами, М. 1952.
* Татищев С. С. Имп. Александр II, его жизнь и царствование, т. 2, СПБ, 1903
* История дипломатии, т. 2, М. 1963.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Святога Яна Хрысціцеля.
**Касцёл Святога Яна Хрысціцеля** — рымска-каталіцкі храм, знаходзіцца ў цэнтры вёскі Правыя Масты (Мастоўскі раён Гродзенскай вобл.).

Гісторыя
--------

Касцёл тут быў заснаваны каралевай Бонай Сфорцай у 1539 годзе. У сярэдзіне XVI ст. пры ім была адчынена парафіяльная школа. Драўляны касцёл, адноўлены на ахвяраванні караля Рэчы Паспалітай Аўгуста III, у 1710 (або ў 1740) быў рэканструяваны. Апошняя рэстаўрацыя старажытнага драўлянага касцёла адбылася ў 1923 годзе.

Касцёл у пач. XX ст.
У ХIХ ст. у якасці філіяльнага касцёла да Мастоўскай парафіі належаў касцёл у Мікелеўшчыне. Тады агульная колькасць парафіян складала больш за 2600 чалавек. Перад Другой сусветнай вайной колькасць парафіян складала прыкладна 2400 чалавек.

Новы касцёл з чырвонай вонкавай цэглы з рысамі неабарочнага стылю пачалі будаваць паводле праекта архітэктара Бабкова на месцы старога драўлянага касцёла, які згарэў у 1980-я гады. Вуглавы камень быў урачыста асвечаны 26 мая 1990 года арцыбіскупам Франчэска Коласуона. Будаўніцтва скончылася ў 1992, а ў 1993 годзе храм быў асвечаны пад тытулам св. Яна Хрысціцеля.

Архітэктура
-----------

Гэта аднавежавая трохнававая велічная базіліка. Галоўны фасад завершаны двух’яруснай (васьмярык на чацверыку) вежай пад высокім шатровым купалам (новы шацёр быў усталяваны ў лістападзе 2004), але функцыю званіцы выконвае не яна, а металічная канструкцыя, усталяваная побач з касцёлам.

Малітоўную залу, падзеленую трыма парамі круглых калон на тры навы (цэнтральная вышэйшая за бакавыя) і перакрытую плоскім бетонным перакрыццем, упрыгожваюць галоўны алтар (тытульны алтар св. Яна Хрысціцеля) і бакавыя алтарныя кампазіцыі. У 2008 пабудаваны новы галоўны алтар па ўзоры алтара са старога касцёла. Далей працягваюцца працы па аднаўленні бакавых алтароў: стыгматаў св. Францішка і Маці Божай Міласэрнасці.

Капліца
На старых парафіяльных могілках захавалася капліца, пабудаваная ў стылі класіцызму ў сярэдзіне ХIХ ст. Апошні раз ёй карысталіся ў 1980-я гады, калі згарэў старажытны касцёл. Капліца ўяўляе з сябе адносна невялікі цагляны і атынкаваны прамавугольны ў плане аб’ём з паўкруглай алтарнай часткай. Галоўны фасад дэкараваны пілястрамі і завершаны чацверыковай драўлянай вежачкай. Інтэр’ер перакрыты плоскай падшыўной столлю, алтар капліцы вырашаны дзвюхкалоннай структурай вакол нішы для абраза. Побач з капліцай знаходзяцца надмагіллі роду Лавіцкіх.

Літаратура
----------

* *Кулагін А. М.* Каталіцкія храмы на Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; маст. І. І. Бокі. — 2-е выд. — Мн.: БелЭн, 2001.— 216 с.: іл. ISBN 985-11-0199-0.

Спасылкі
--------

* Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Масты Правыя) на сайце Radzima.org
* slowo.grodnensis.by

| ⛭Мастоўскі дэканат |
| --- |
| Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Воўпа) ·  Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вялікая Рагозніца) ·  Касцёл Святой Ганны (Лунна) ·  Касцёл Маці Божай Тройчы Цудоўнай (Масты) ·  Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Масты Правыя) ·  Касцёл Адведзін Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мікелеўшчына) ·  Касцёл Маці Божай Ружанцовай (Пескі) ·  Касцёл Святой Тройцы (Струбніца) |
Планісфера Кантына, зробленая невядомым картографам у 1502 годзе, паказвае свет, як яго разумелі еўрапейцы пасля серыі вялікіх даследаванняў у канцы XV стагоддзя.
**Партугальскія адкрыцці** (парт.: Descobrimentos portugueses) — адкрыцці партугальцамі шматлікіх тэрыторый і марскіх маршрутаў у выніку іх інтэнсіўных марскіх даследаванняў на працягу XV і XVI стагоддзяў. Партугальскія маракі былі ў авангардзе еўрапейскіх замежных даследаванняў, выяўлення і адлюстравання берагоў Афрыкі, Канады, Азіі і Бразіліі; гэтыя адкрыцці сталі вядомы як эпоха Вялікіх геаграфічных адкрыццяў. Метадычныя экспедыцыі пачаліся ў 1419 годзе ўздоўж узбярэжжа Заходняй Афрыкі пры патранажы прынца Генрыха Мараплаўца, пры ўдзеле Барталамеу Дыяша быў дасягнуты мыс Добрай Надзеі і адкрыты шлях у Індыйскі акіян у 1488 годзе. Праз дзесяць гадоў Васка да Гама ўзначаліў першую экспедыцыю вакол Афрыкі ў Індыю, гэтая экспедыцыя дасягнула Калікута, і пачаўся марскі гандаль Партугаліі з Індыяй. Неўзабаве пасля дасягнення Бразіліі пачаліся экспедыцыі на паўднёвы ўсход Азіі, якія дасягнулі Японіі ў 1542 годзе.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85105259 |
**Лукаш Сяменік (Семяняка, Семянюк, Сямёнік)** (1880—1921) — беларускі вайсковец, атаман, удзельнік беларускага незалежніцкага руху.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1880 г. у сялянскай сям’і ў в. Траянаўка Халопеніцкай воласці Барысаўскага павета Мінскай губерні Расійскай імперыі.

Удзельнік Першай сусветнай вайны. У жніўні 1918 г. арганізаваў і кіраваў сялянскім паўстаннем супраць нямецкіх кайзераўскіх войскаў, якое ахапіла Лісічанскую, Халопеніцкую і Зачысценскую воласці Барысаўшчыны і Меншчыны, якое было задушана сумеснымі высілкамі немцаў і бальшавікоў. У лістападзе 1918 г. да прыходу бальшавікоў, быў абраны сялянамі Халопеніцкай воласці вайсковым атаманам. У пачатку 1919 года арыштаваны бальшавікамі і пасаджаны ў турму. 27 мая 1919 г. падчас перасылкі з мінскай турмы ў Барысаў здолеў збегчы, за што рэвалюцыйным трыбуналам быў прысуджаны да смяротнай кары. У першай палове 1919 года арганізаваў Першы Беларускі партызанскі аддзел, які паспяхова дзейнічаў супраць бальшавікоў у Барысаўскім ды Мінскім паветах. Аддзел налічваў каля 50 чалавек. Вядомыя прозвішчы набліжаных да Сяменіка паўстанцаў, з якіх складаўся штаб: Люсцін Скалубовіч, Мяфод Шаблінскі, Стах Буры, Міхал Казлоўскі.

Сумесна з польскімі аддзеламі ўдзельнічаў у вызваленні Барысава ад бальшавікоў ў ліпені 1919 года. На пачатку 1920 г. у чыне капітана разам са сваім аддзелам залічаны ў склад Беларускай вайсковай камісіі. З’яўляўся адным з арганізатараў вайсковага сялянскага руху пад кіраўніцтвам «Зялёнага Дубу». Прымаў удзел у вайсковым паходзе генерала Станіслава Булак-Балаховіча. Прызначаны камандзірам 2-га Грозаўскага палка падчас Слуцкага паўстання, але ёсць меркаванне, што камандзірам палка быў не капітан Лукаш Сяменік, а капітан Аляксандр Семяняк. Пазней працягваў партызанскія акцыі супраць бальшавікоў.

Паводле звестак бібліёграфа Рамуальда Зямкевіча, Лукаш Сяменік загінуў у 1921 г. у адным з баёў з чырвонаармейцамі.

Гл. таксама
-----------

* Узброеныя сілы Беларускай Народнай Рэспублікі
* Юрка Моніч

Зноскі
------

1. ↑  95-я ўгодкі Слуцкага збройнага чыну | Беларускае Радыё Рацыя
2. ↑  Фота паўстанцаў атамана Лукаша Сяменіка ў колеры | Беларускае Радыё Рацыя

Літаратура
----------

* *Ніна Стужынская*. Беларусь мяцежная. З гісторыі ўзброенага антысавецкага супраціву у 20-я гг. ISBN 978-9-85703-504-5

Спасылкі
--------

* Слуцкі збройны чын 1920 г. у дакумэнтах і ўспамінах Архівавана 27 верасня 2020.
Шаблон:Гурт
**Plasmatics** — амерыканскі метал-панк-гурт, утвораны ў 1977 годзе ў Нью-Ёрку порна-антрэпрэнёрам Родам Свэнсанам (які называў сябе «анты-мастаком»), які ўзяў на сябе функцыі менеджара ансамбля.

Гісторыя
--------

Спявачка Уэндзі О. Уільямс з’явіллася ў складзе пасля таго, як адгукнулася на аб’яву аб наборы ў трупу эксперыментальнага «тэатра для дарослых» пад назвай Captain Kink, якім Свенсан у той час кіраваў. Двума іншымі пастаяннымі ўдзельнікамі калектыву сталі гітарысты Рычы Стотс і Уэс Біч (удзельнікі рытм-секцыі пастаянна мяняліся).

Plasmatics спачатку былі ў штыкі сустрэты крытыкай: толькі заднім чыслом апошняя прызнала, што гурт шмат у чым апярэдзіў свой час, упершыню «вырашыўшыся злучыць імклівасць панк-рока з хэві-металічнай гітарнай моцай».

У гісторыі рок-музыкі The Plasmatics засталіся перш за ўсё як арганізатары экстрэмальных шоу, якія былі забаронены ў многіх гарадах свету (у прыватнасці, у Лондане, дзе гурт быў аб’яўлены «анархісцкім»). На сваіх канцэртах музыканты разбівалі малаткамі тэлевізары і дынамікі, распілоўвалі гітары, нішчылі іншыя «прадукты масавага спажывання» і нават падрывалі аўтамабілі, падвяргаючы небяспецы сябе і гледачоў.

Уільямс (якую звалі «каралевай шок-рока») неаднаразова арыштоўвалі; у 1981 годзе ў Мілуокі яна паўстала перад судом па абвінавачанні ў непрыстойных паводзінах; судовае разбіральніцтва выклікала скандал, перш за ўсё таму, што, як высветлілася, у паліцэйскім участку Уільямс была жорстка збітая (паліцыянты сцвярджалі, што самі падвергліся з яе боку нападу). «У канцы 70-х — пачатку 80-х гадоў на нью-ёркскай панк-сцэне, дзе агаломшыць аўдыторыю часта лічылася справай звыклай, ніхто не валодаў больш ярка выяўленым талентам ладзіць скандал, чым Plasmatics», — прызнае Allmusic.

У 1983 годзе Уільямс пры ўдзеле Джына Сіманса з Kiss пачаткі паспяховую сольную кар’еру (хоць, у сутнасці, пад назовам WOW хаваліся тыя ж Plasmatics). У 1988 годзе, пасля выхаду пятага студыйнага альбома гурт распаўся.

6 красавіка 1998 года Уэндзі О. Уільямс скончыла жыццё самагубствам.
Парабала, яе фокус і дырэктрыса
**Парабала** — геаметрычнае месца пунктаў на плоскасці, адлегласці якіх ад вызначанага пункту (фокуса) і прамой (дырэктрысы) роўныя паміж сабой.

Парабалу, як і эліпс ці гіпербалу, можна атрымаць праз сячэнне конуса плоскасцю. У такім разе парабалу можна вызначыць як канічнае сячэнне з эксцэнтрысітэтам {\displaystyle e=1}.

Парабала, якая з'яўляецца сячэннем конуса

| ⛭Канічныя сячэнні |
| --- |
| Галоўныя тыпы | Эліпс • Гіпербала • Парабала |
| Выраджаныя | Пункт • Прамая • Пары прамых |
| Асобны выпадак эліпса | Акружнасць |
| Геаметрычная пабудова | Канічнае сячэнне • Шары Дандэлена |
| Матэматыка • Геаметрыя |
**Астравы Сансарол** (англ.: Sonsorol) — група з 4 астравоў на поўдні Палау. Складаюць асобны штат гэтай краіны. Агульная плошча - 3,5 км ². Насельніцтва (2005 г.) - 100 чал.

Геаграфія
---------

Астравы Сансарол фактычна з'яўляюцца часткай буйнога Каралінскага архіпелага. Уключаюць наступныя астравы каралавага паходжання:

**Астравы Сансарол:**

| Назва | Насельніцтва | Плошча, км ² | Каардынаты
 |
| --- | --- | --- | --- |
| Сансарол (Дангасара) | 50 | 1,36 | 05°19′37″ пн. ш. 132°13′23″ у. д.HGЯO |
| Тана |  | 0,54 | 05°21′13″ пн. ш. 132°13′38″ у. д.HGЯO |
| Пула-Анна | 40 | 0,5 | 04°39′18″ пн. ш. 131°57′05″ у. д.HGЯO |
| Мерыр | 10 | 0,9 | 04°18′48″ пн. ш. 132°18′39″ у. д.HGЯO |

Адміністрацыйным цэнтрам штата Сансарол лічыцца вёска Дангасара на востраве Сансарол.

Гісторыя
--------

Сцяг штата Сансарол
Астравы былі адкрыты падчас экспедыцыі Магелана і нанесены на карты ў 1522 г. Прыкладна ў гэты ж перыяд яны былі населены мікранезійцамі. На мяжы XIX ст. і XX ст. мясцовае насельніцтва складала каля 200 чалавек.

У 1885 - 1899 гг. астравы ўваходзілі ў склад каланіяльных валоданняў Іспаніі, 1899 - 1914 гг. — Германіі. У гады I Сусветнай вайны захоплены Японіяй. Японскія прадпрымальнікі наладзілі на Сансароле вытворчасць вэнджанай рыбы. Асабліва цяжкія ўмовы для тубыльцаў склаліся пад час II Другой Сусветнай вайны, калі з-за дрэннага забеспячэння харчам сярод іх пачаўся голад. У 1947 г. астравы трапілі пад апеку ЗША.

У 1994 г. Рэспубліка Палау абвясціла незалежнасць. Астравы Сансарол увайшлі ў яе склад у якасці асобнага штата.

Сансарольцы
-----------

Сансарольцы — карэннае насельніцтва астравоў Сансарол. Яны размаўляюць на асобнай мове, блізкай да палаўанскай і япанскай моў. Яна мае афіцыйны статус у штаце Сансарол. Лічыцца, што астравы Сансарол былі населены прыкладна 500 гадоў таму выхадцам з паўночнага ўсходу (магчыма з астравоў Яп), Даўхепітам, і чальцамі яго сям'і. Галоўнымі заняткамі сансарольцаў здаўна з'яўляюцца рыбалоўства і вырошчванне хлебнага дрэва, клубневых культур, бананаў. У адрозненні ад насельніцтва асноўнай часткі Палау, мужчыны актыўна займаюцца земляробствам і зборам ураджая. Тут адсутнічае сістэма адліку сваяцтва па маці *целунгалек*.

Эканоміка
---------

Большасць дарослых насельнікаў астравоў Сансарол працуюць у адміністрацыі. Турызм мае абмежаваны характар, несістэматычна арганізуюцца прыватныя рыбалоўныя туры.

Зноскі
------

1. ↑  Palau, Republic of

Літаратура
----------

* *Walda-Mandel, S.* "There is no place like home": Migration and Cultural Identity of the Sonsorolese, Micronesia — Heidelberg: Universitätsverlag, 2004 ISBN 978-3-8253-6692-6

Спасылкі
--------

* sonsorol.com Архівавана 18 красавіка 2017.
* Sonsorol Islands
**Святлана Міхайлаўна Басуматрава** (22 лістапада 1946, Мазыр, Гомельская вобласць  — 29 мая 2016, Бабруйск) — беларуская паэтэса.

Біяграфія
---------

Дзяцінства прайшло на Магілёўшчыне. У 1958 годзе сям’я выехала на цалінныя землі ў пасёлак Паспеліха Алтайскага краю, у 1962 годзе пераехала ў Баранавіцкі раён. Пасля заканчэння школы (1964) працавала старшай піянерважатай Вольнаўскай васьмігадовай школы пад Баранавічамі. У 1966—1969 гадах вучылася ў Літаратурным інстытуце імя М. Горкага ў Маскве (скончыла завочна ў 1986). Працавала ўчотчыкам у саўгасе «Савіцкі» Баранавіцкага раёна, выкладала беларускую і нямецкую мовы ў Крывошынскай і Федзюкоўскай сярэдніх школах Ляхавіцкага раёна. Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1982 года.

Аўтар кніг паэзіі «Белая Бярэзіна» (1981), «Кветкі палявыя» (1985), «Званы чалавечнасці» (1988).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Палессе (значэнні).

**Палеская нізіна** (Палессе) знаходзіцца на захадзе Усходне-Еўрапейскай раўніны. 

Беларускае Палессе ахоплівае паўднёвыя вобласці Беларусі, Украінскае Палессе — паўночныя вобласці Украіны, Бранскае Палессе (Бранска-Жыздрынскае Палессе) — Бранскую, часткова Смаленскую і Калужскую вобласці Расіі.

Агульная плошча складае каля 270 тыс. км². На поўначы складзена магутнымі пластамі водна-ледавіковых пяскоў, супескаў і марэнных суглінкаў. На захадзе неглыбока залягаюць карбанатныя пароды, што карстуюцца (крэйда, мергель), на ўсходзе — старажытныя крысталічныя пароды (гнейсы, граніты, кварцыты) Украінскага шчыта платформы, перакрытыя чыхлом суглінку. Здабываюцца нафта, торф, калійныя солі і інш.

На поўначы плоская пясчаная раўніна з абсалютнымі адзнакамі 150—200 м, на поўдні і ўсходзе характэрна расчляненне і ўзвышшы да 316 м. Умерана кантынентальны клімат, выпадае да 650 мм гадавых ападкаў. Галоўныя рэкі тэрыторыі: Дняпро і яго прытокі Прыпяць і Дзясна. Шмат балотаў і невялікіх азёраў.

Пераважаюць лясы, у асноўным сасновыя, таксама мяшаныя, шыракалістыя і дробналістыя.

*Гл. таксама* Палессе
**Іспанская сінагога** (чэшск.: Španělská synagoga) — сінагога ў Празе, размешчаная ў квартале Ёзефаў. З'яўляецца самай маладой з усіх сінагог Прагі і лічыцца адной з найпрыгажэйшых у Еўропе.

Гісторыя
--------

Раней на гэтым месцы размяшчалася найстарэйшая пражская сінагога Старая школа  (чэшск.) (бел. пабудаваная у XI стагоддзі. Яна служыла прытулкам для яўрэяў-сефардаў, выгнаным Ізабелай Кастыльскай з Іспаніі ў XV стагоддзі. Колькасць яе вернікаў расла; узнікла неабходнасць пабудаваць больш умяшчальны, добра абсталяваны будынак.

Новая Іспанская сінагога была пабудавана ў 1867—1868 гадах пад кіраўніцтвам архітэктара Войцеха Ігнаца Ульмана  (руск.) (бел.. Будаўніцтвам новай сінагогі кіраваў Ян Бельскі  (чэшск.) (бел.; над раскошным унутраным убраннем працавалі Антанін Баўм і Бедржых Мюнцберг. Тэхнічнае абсталяванне сінагогі было перадавым для свайго часу. У будынак правялі цэнтральнае ацяпленне. Асблівая ўвага надавалася акустыцы храма. Гучанне музыкі ў сінагозе і сёння многія лічаць «чароўным»; вернікі добра чуюць кожнае слова рабіна.

Сінагога ў 1912 годзе
За гады існавання Іспанскую сінагогу не раз рэканструявалі — будынак падвяргаўся разбурэнням, неаднаразова гарэў. У 1936 годзе да храма па праекце Карала Пецанека было прыбудавана дадатковае памяшканне — Зімовая сінагога. У гады Другой сусветнай вайны нацысты зачынілі храм, ператварыўшы яго ў гаспадарчы склад.

За гады вайны будыннак быў значна пашкоджаны. Сінагогу збіраліся знесці, але за яе ўступіўся Інстытут аховы помнікаў; будынак перадалі Яўрэйскай абшчыне Прагі. У 1950-я гады была выканана рэстаўрацыя інтэр'ера. У 1995—1998 гг. правялі тэхнічную рэканструкцыю будынка і аднаўленне фасада.

У канцы XX стагоддзя будынак Іспанскай сінагогі быў адрэстаўраваны. Сёння сінагога служыць рэлігійным і культурным мэтам яўрэйскай абшчыны. Тут праходзяць набажэнствы, гучаць камерныя канцэрты; па папярэднім запісе праводзяцца сапраўдныя іўдзейскія вяселлі. На другім паверсе размешчана экспазіцыя пражскага Яўрэйскага музея.

Архітэктура
-----------

Купал сінагогі
Галерэя з арганам
Біма
Іспанская сінагога выканана ў псеўдамаўрытанскім стылі і ўяўляе сабой будынак квадратнай формы з купалам, размешчаным прама над цэнтральным памяшканнем. Фасад храма быў прарэзаны двума радамі арачных маўрытанскіх вокнаў у форме падковы; франтон і карнізы ўпрыгожылі ўзорыстымі зубцамі. Архітэктурная кампазіцыя сінагогі нетыповая для кананічнай іўдзейскай культуры.

Інтэр'ер уражвае фантастычнай раскошай і тонкай дэталізацыяй. Усе ўнутраныя сцены, скляпені, люнеты і аркі пакрыты арнаментам з выкарыстаннем маўрытанскіх і яўрэйскіх матываў, геаметрычных і кветкавых узораў. У роспісы пераважаюць чырвоныя і зялёныя тоны, яркая пазалота. Усходнюю сцяну ўпрыгожвае вітраж у форме Зоркі Давіда; пад ім размешчаны «Каўчэг Торы». Малельныя лавы размешчаны ў цэнтры радамі, па ўзоры хрысціянскага храма. Жаночая галерэя, пабудаваная пры рэканструкцыі 1928 года, знаходзіцца наверсе. Гэту частку храма, адкрытую ў бок цэнтральнага нефа, падтрымліваюць чыгунныя калоны.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Іспанская сінагога (Прага)
* Испанская синагога
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ураджай (значэнні).
Ураджай на калёсах
**Ураджа́й** — прадукцыя адной або некалькіх аднародных сельскагаспадарчых культур (збожжавых, пладовых, агароднінных і інш.) і прадукцыя дзікарослых раслін, якія выкарыстоўваюцца чалавекам; агульны збор той ці інш. прадукцыі раслінаводства з усёй пасяўной плошчы ў асобнай гаспадарцы, асобнай або групе адміністрацыйных адзінак, у цэлым у дзяржаве, рэгіёне, аб’яднанні дзяржаў і г.д..

Ураджай складаецца з асобных частак або органаў расліны (насення, бацвіння, карняплодаў, клубняў і г. д.).

Ураджай залежыць ад урадлівасці глебы, біялагічных асаблівасцей раслін, насеннага матэрыялу, тэрмінаў і якасці сяўбы і догляду пасеваў, плошчы сілкавання раслін і г. д..

Літаратура
----------

* *Чорний І. Б.* Українська радянська енциклопедія : у 12 томах / за ред. М. Бажана. — 2-ге вид. — К.: Головна редакція УРЕ, 1974–1985. Том 11. Кн.1. К. 1984, стор. 502

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 11967184x · GND: 4146141-1 · Microsoft: 126343540 |
**Сярге́й Дзмі́трыевіч Стані́шаў** (балг.: Сергей Станишев; 5 мая 1966, Херсон, Украіна) — балгарскі палітык, журналіст і гісторык, з'яўляецца кіраўніком Балгарскай сацыялістычнай партыі (БСП), з 17 жніўня 2005 па 27 ліпеня 2009 года — прэм'ер-міністр Балгарыі.

Бацька, *Дзімітар Станішаў*, паходзіў з вёскі Штука (Македонія) і быў сакратаром Балгарскай камуністычнай партыі, маці *Дзіна Мухіна*, была расейкай, якая выкладала славістыку ў Сафійскім універсітэце.

Станішаў скончыў гістарычны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта імя Ламаносава. Тэмай дыпломнай працы была «*Роля мундзіра ў выхаванні ваеннага духа Чырвонай Арміі*». Да 1996 года Станішаў меў расійскае грамадзянства. У 1999—2000 гг. стажыраваўся ў *Лонданскай Школе эканомікі і палітычных навук*.

З 1994 да 1995 года працаваў журналістам. Потым быў галоўным экспертам у аддзеле замежнай і міжнароднай палітыкі Балгарскай сацыялістычнай партыі. У траўні 2001 года быў абраны адным з кіраўнікоў партыі, а ў чэрвені таго ж года — удзельнікам «Кааліцыі на карысць Балгарыі» ў склад якой уваходзіла і Сацыялістычная партыя. У снежні 2001 года Станішаў быў абраны кіраўніком партыі. З 2001 года — дэпутат парламенту.

У парламенцкіх выбарах 2005 года яго партыя атрымала 31 % галасоў. Пасля абвяшчэння вынікаў (25 чэрвеня) Станішаў абвясціў, што ў новым кабінеце міністраў няма больш месцаў для прадстаўнікоў *Народнага руху Сімяона II*, які быў прэм'ерам з 2001 да 2005 гг. Але калі 27 ліпеня яго спіс кабінета міністраў не быў прыняты парламентам, былі распачаты спробы стварэння кааліцыйнага ўрада. Кааліцыйны ўрад пачаў сваю працу 17 жніўня 2005 года.

На парламенцкіх выбарах 2009 года левацэнтрысцкая «Кааліцыя за Балгарыю», якую ўзвачальваў Станішаў, пацярпела разгромнае паражэнне, сабраўшы толькі 17 % галасоў. 27 ліпеня 2009 года Сяргей Станішаў выйшаў у адстаўку, аднак, нягледзячы на наступныя скандалы, адмовіўся пакінуць пост лідара БСП.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Сімяон II** | **Прэм'ер міністр Балгарыі**17 жніўня 2005 — 27 ліпеня 2009 | Пераемнік**Бойка Барысаў** |


| Балгарыя Прэм’ер-міністры Балгарыі |
| --- |
| Княства Балгарыя | 
* Бурмаў
* Друмеў
* Цанкаў
* Каравелаў
* Эрнрот
* Собалеў
* Цанкаў
* Каравелаў
* Друмеў
* Каравелаў
* Радаславаў
* Стоілаў
* Стамбалаў
* Стоілаў
* Грэкаў
* Іванчаў
* Петраў
* Каравелаў
* Данеў
* Петраў
* Петкаў
* Станчаў
* Гудзеў
* Малінаў

 |
| Трэцяе Балгарскае царства | 
* Малінаў
* Гешаў
* Данеў
* Радаславаў
* Малінаў
* Тэадораў
* Стамбалійскі
* Цанкаў
* Ляпчаў
* Малінаў
* Мушанаў
* Георгіеў
* Злацеў
* Тошаў
* Кёсеіванаў
* Філаў
* Божылаў
* Багранаў
* Муравіеў
* Георгіеў

 |
| Народная Рэспубліка Балгарыя | 
* Дзімітроў
* Калараў
* Чарвенкаў
* Югаў
* Жыўкаў
* Тодараў
* Філіпаў
* Атанасаў
* Луканаў

 |
| Рэспубліка Балгарыя | 
* Попаў
* Дзімітраў
* Бераў
* Інджава
* Відэнаў
* Сафіянскі
* Костаў
* Саксен-Кобург
* Станішаў
* Барысаў
* Райкаў
* Арэшарскі
* Блізнашкі
* Барысаў
* Герджыкаў
* Барысаў
* Янеў
* Петкаў
* Донеў

 |
**Га́ліцкая плошча** — плошча ў Галіцкім раёне Львова (Украіна). Размяшчаецца паміж вуліцай Валавай і плошчамі Міцкевіча і Саборнай. Яна ўтварылася ўжо ў XIII стагоддзі, у перыяд будаўніцтва львоўскіх крапасных умацаванняў перад Галіцкай брамай, па-за межамі ўмацаванага горада. Ад яе разыходзіліся дарогі на Галіч, Гліняны, да карпацкіх перавалаў і саляных капальняў.

Плошча перад брамай насіла назву Пад Вартай, на ёй будавала жыллё рамеснікі і размяшчаліся заезныя двары. У сучасным выглядзе плошча ўтварылася ў канцы XVIII стагоддзя, калі сталі разбіраць гарадскія фартыфікацыі. Назва плошчы падодзіць ад Галіцкай брамай, якая стаяла на скрыжаванні цяперашніх вуліц Галіцкай і Братоў Рагацінцаў. На плошчы размяшчаўся Галіцкі кірмаш, які ў 1892 годзе перанеслі на тэрыторыю саду за палацам Улянецкіх. У 1893 годзе будаўнік ільвоўскіх паркаў Арнальд Рэрынг заклаў на месцы рынку сквер.

Ужо ў 1880 г. праз Галіцкую плошчу пралягла лінія конкі да плошчы Мытнай і далей вуліцы Лычакаўскай. У 1894 г. Па плошчы пусцілі таксама лінію электрычнага трамвая, па вул. Баторыя (цяпер вул. Князя Рамана) да Галіцкай краявой выстаўкі. У 1909 г. электрычны трамвай стаў рухацца праз Бернардзінскую плошчу (цяпер — Саборную). У 1951 г. былі ліквідаваны трамвайныя лініі на вул. Першамайскай (цяперашнім праспекце Свабоды) і часткі пл. Галіцкай, а напачатку XXI стагоддзя трамвайныя шляхі разабралі тут цалкам.

У 2001 годзе на плошчы ўсталявалі конны помнік заснавальніку Львова князю Данілу Галіцкаму працы скульптараў Васіля Ярыча і Рамана Рамановіча, а таксама архітэктара Ярэмы Чурыліка.

Характэрныя будынкі
-------------------

* Вул. Валавая, 7 і 9 пабудаваны 1909—1911 гг. па праекце Альфрэда Захарэвіча і Юзафа Сасноўскага. Іх фасады з боку плошчы Галіцкай упрыгожваюць масіўныя рэльефныя фігуры працы Зыгмунта Курчынскага.
* Вул. Валавая, 11, пабудавана ў 1909—1910 гг. па праекце Артура Шлеена ў неагатычным стылі.
* Пл. Галіцкая, 7 / вул. Валавая, 14 — будынак галіцка-рускага Таварыства імя Качкоўскага, пабудавана ў 1888 г. па праекце Вінцэнта Кузневіча.
* Пл. Галіцкая, 7 — пабудавана ў 1902 годзе архітэктарам Каралем Боўблікам; да 1934 года тут знаходзілася была кавярня «Цэнтральная», у якой збіраліся напачатку XX ст. паэты «Маладой музы».
* Пл. Галіцкая, 10. Палац Улянецкіх (належаў таксама сем’ям Бельскіх, Камароўскіх, Патоцкіх), пабудаваны як загарадны дом.
* Пл. Галіцкая, 15 — пабудавана ў 1872 годзе для Галіцкага акцыянернага іпатэчнага банка па праекце Філіпа Пакуцінскага.

Гл. таксама
-----------

* Плошча Даніла Галіцкага, Львоў

Літаратура
----------

* Мельник І. Галицька площа // Енциклопедія Львова. Т. 1. / За ред. А. Козицького та І. Підкови. — Львів: Літопис, 2007. — С. 468—469.
* Lwów. Ilustrowany przewodnik. — Lwów: Centrum Europy, 2003. — 320 s..

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Галіцкая плошча (Львоў)
**Артур Іосіфавіч Цяжкі** (23 ліпеня 1943, вёска Лылойці, Смаргонскі раён, Гродзенская вобласць — 5 красавіка 1984) — беларускі празаік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пасля заканчэння Свірскай сярэдняй школы Мядзельскага раёна (1963) працаваў у смаргонскай раённай газеце «Светлы шлях» літаратурным супрацоўнікам. У 1963—1967 гг. служыў у Савецкай Арміі. У 1967—1968 гг. — літсупрацоўнік раённай газеты. З 1969 г. — карэспандэнт газеты «Чырвоная змена», з 1971 г. — уласны карэспандэнт гэтай газеты па Брэсцкай вобласці, у 1972—1975 гг. і ў 1978 г. — карэспандэнт берасцейскай абласной газеты «Заря». У 1974 г. скончыў завочнае аддзяленне журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1975—1977 гг. — карэспандэнт раённай газеты «Астравецкая праўда», з верасня 1978 г. — адказны сакратар Гродзенскага абласнога таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры, у 1979 г. — карэспандэнт газеты «Голас Радзімы», са снежня 1979 г. — карэспандэнт газеты «Знамя юности», у 1981—1984 гг. — рэдактар Гродзенскага абласнога навукова-метадычнага цэнтра народнай творчасці.

Творчасць
---------

Першыя апавяданні апублікаваў у 1966 г. (газета «Літаратура і мастацтва»). Аўтар зборнікаў аповесцей і апавяданняў «Сустрэча пасля вясны» (1980), «Пара блакітных дажджоў» (1982), «Дзе мой дом?..» (1986).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8 (т. 17)
* Артур Іосіфавіч Цяжкі // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.
**Гербалайф** — міжнародная кампанія прамых продажаў. Кампанія прадае разнастайныя тавары для збалансаванага харчавання, кантролю вагі і догляду за знешнасцю. Лічыцца камерцыйным культам, хоць і без выяўленай рэлігійнай накіраванасці, але з усімі астатнімі характэрнымі рысамі дэструктыўнага культу.

Кампанія Гербалайф заснавана ў 1980 годзе ў ЗША прадпрымальнікам Маркам Х'юзам і ў цяперашні час мае прадстаўніцтва ў 75 краінах свету 

Распаўсюджваемы прадукт — «Гербалайф». Зараз існуе ўжо больш за 100 найменняў харчовых дабавак «Гербалайф», адно з іх — «Тэрмаджэтыкс». Прадукт, па словах распаўсюднікаў, неабходна прымаць на працягу 30 дзён, толькі тады будзе стопрацэнтны поспех.

Зноскі
------

1. ↑  Herbalife Nutrition Ltd. // Polygon.io Праверана 23 лютага 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105523379'></a>
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑  «Гербалайф» класіфікаваны як дэструктыўны культ у кнізе А. І. Хвылі-Алінтэра «Небяспечныя таталітарныя формы рэлігійных сектаў» (1996 г.).
6. ↑  Herbalife — United States — About Herbalife Архівавана 11 красавіка 2011.
**Вярба плакучая**, таксама ўжываецца ***вярба вавілонская*** (лац.: Sálix babylónica) — дравяністая расліна, від роду Вярба (*Salix*) сямейства Вярбовыя (*Salicaceae*).

Батанічнае апісанне
-------------------

|  |
| --- |
|  |
| Батанічная ілюстрацыя з кнігі Дітрыха Брандіса "Ілюстрацыі лясной флоры паўночна-заходняй Індыі", 1874 |

Вярба плакучая — дрэва вышынёй 10-12 м, ствол 50-60 см у дыяметры. Крона складаецца з доўгіх, тонкіх, павіслых да зямлі галін — голых, бліскучых, чырвонага або жаўтлява-зялёнага колеру.

Лісце даўгаватай або вузка-ланцэтнай формы, лязам выцягнутыя да верхавіны, паступова звужаецца да падставы; даўжыня 9-16 см, шырыня 1—2,5 см. Па краях жалезіста-пільчатыя, зверху цёмназялёнага, знізу шыза- зялёнага колеру. Маладое лісце слаба опушанае, дарослае голае. Жылкі другога парадку тонкія, 15—30 штук, адыходзяць да вуглом 45-70°. Прылісткі коса-ланцетовіднай формы, зубчастай або шылападобнай формы; часам ператвараюцца ў калючкі. Хвосцік дасягае ў даўжыню 1 см, валасісты, даволі часта жалезісты.

Тычынак дзве, яны свабодныя. Нектарнікаў два ў мужчынскіх кветках, і адзін у жаночых.

Сярожкі тонкія, з’яўляюцца альбо раней, альбо пазней лісця, размешчаны на скарочаных галінках, тонкацыліндрычныя. Кубачкі яйкападобна-ланцэтнай формы, колер жаўтлява-зялёны або бледна-палёвы, заўсёды аднастайны. Песцік патоўшчаны, жаўтлявага колеру, з 2—4 шырокімі лопасцямі.

Прыроднае распаўсюджванне і ўжыванне
------------------------------------

*Вярба плакучая*, Клод Манэ (1918).
Прыродная вобласць распаўсюду вярбы плакучай — Кітай. Завезена ў Афрыку, Паўночную Амерыку, Еўропу, Аўстралію.

Вярба плакучая — шырока распаўсюджаная дэкаратыўная расліна. Вылучаецца хуткім расам. Добра сябе адчувае на розных тыпах глебы. Эфектыўная ў адзіночных пасадках і ў невялікіх групах. Часцей за ўсё вярбу плакучую высаджваюць каля вадаёмаў і на газонах.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».

Спасылкі
--------

* Ива вавилонская: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Таксанамія | APNI · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780488777 |
Графік функцыі
*f*(*x*) = (*x*2 − 1)(*x* − 2 − *i*)2
/ (*x*2 + 2 + 2*i*). Насычанасць прадстаўляе аргумент функцыі, а яркасць — модуль.
**Тэорыя функцый камле́кснай зменнай** (часам таксама ўжываецца тэрмін **кампле́ксны аналіз**) — раздзел матэматычнага аналізу, які вывучае функцыі ад камплексных лікаў. Тэорыя знаходзіць прымяненне ў многіх галінах матэматыкі, у тым ліку ў алгебраічнай геаметрыі, тэорыі лікаў, прыкладной матэматыцы, а таксама ў фізіцы, у тым ліку гідрадынаміцы, тэрмадынаміцы, машынабудаванні, электратэхніцы і квантавай оптыцы.

Тэорыя функцый камлекснай зменнай у прыватнасці займаецца аналітычнымі функцыямі камплекснай зменнай (ці, больш агульна, мераморфнымі функцыямі). Рэчаісная і ўяўная часткі любой аналітычнай функцыі павінны задавальняць ураўненне Лапласа, адсюль натуральным чынам узнікае сувязь з гарманічнымі функцыямі ад дзвюх зменных. Таму камплексны аналіз шырока ўжываецца пры рашэнні двухмерных фізічных задач.

Гісторыя
--------

Камплексны аналіз з'яўляецца адным з класічных раздзелаў матэматыкі і ўзнікае ў канцы 18 стагоддзя. Яго распрацоўкай і развіццём займаліся такія выдатныя навукоўцы, як Леанард Ойлер, Карл Фрыдрых Гаус, Бернхард Рыман, Агюстэн Кашы, Карл Ваерштрас, а таксама многія іншыя ў 20-м стагоддзі. Камплексны аналіз, у прыватнасці, тэорыя канформных адлюстраванняў, мае шмат фізічных прымяненняў, а таксама шырока выкарыстоўваецца ў аналітычнай тэорыі лікаў. У наш час тэорыя стала вельмі папулярнай дзякуючы камплекснай дынаміцы і выявам фракталаў, створаных шляхам ітэрацыі галаморфных функцый. Іншае важнае прымяненне камплекснага аналізу — у тэорыі струн, што вывучае конформныя інварыянты ў квантавай тэорыі поля.

Камплексныя функцыі
-------------------

**Камплексная функцыя** — функцыя, у якой як незалежная зменная, так і значэнне з'яўляюцца камплекснымі лікамі. Дакладней, камплекснай функцыяй называецца функцыя, абсяг вызначэння і абсяг значэнняў з'яўляюцца падмноствамі камплекснай плоскасці.

Кожная камплексная функцыя {\displaystyle w=f(z)=f(x+iy)} можа разглядацца як пара рэчаісных функцый ад дзвюх зменных:

{\displaystyle f(z)=u(x,y)+iv(x,y),}
якія вызначаюць яе рэчаісную і ўяўную частку адпаведна. Функцыі {\displaystyle u}, {\displaystyle v} называюцца кампанентамі камплекснай функцыі {\displaystyle f(z)}.

Паняцце граніцы для паслядоўнасці і функцыі азначаецца так жа, як і ў рэчаісным выпадку, з заменай абсалютнай велічыні на камплексны модуль.

Існаванне граніцы камлекснай функцыі ў пункце

{\displaystyle \lim \_{z\to a+bi}f(z)=A+Bi}
раўназначна адначасоваму існаванню граніц яе рэчаіснай і ўяўнай часткі:

{\displaystyle \lim \_{x\to a,\;y\to b}u(x,y)=A,}
{\displaystyle \lim \_{x\to a,\;y\to b}v(x,y)=B.}
Непарыўнасць камплекснай функцыі вызначаецца гэтак жа, як у рэчаісным выпадку, і яна эквівалентная непарыўнасці абедзвюх яе кампанент.
**Элізабэт Бэнэт** (англ.: Elizabeth Bennet), таксама **Элайза** або **Эліза** (англ.: Eliza) і **Лізі** (англ.: Lizzy) — выдуманы персанаж і галоўная гераіня рамана Джэйн Осцін «Пыха і перадузятасць».

Сюжэт рамана засяроджаны на спробах Элізабэт знайсці каханне і шчасце ў рамках абмежаванняў і правіл прыстойнасці англійскага грамадства пачатку XIX стагоддзя. Элізабэт Бенет, як правіла, лічыцца адной з самых папулярных і мілых гераінь Осцін і адным з самых папулярных жаночых вобразаў у англійскай літаратуры.

Элізабэт — другая з пяці сясцёр. Яна і яе сям’я жывуць у маёнтку Лонгбарн, размешчаным непадалёк ад мястэчка Мерытана, графства Хартфардшыр. У пачатку рамана Элізабэт 20 гадоў. Яна апісваецца як прывабная і выхаваная дзяўчына, якая вылучаецца назіральнасцю. Лізі крыху іграе на фартэпіяна. Яе найлепшымі сяброўкамі з’яўляюцца сястра Джэйн і суседская дзяўчына Шарлота Лукас. Адносіны з апошняй некалькі пагоршыліся, калі Шарлота выйшла замуж за кузена і былога прыхільніка Элізабэт, дурнаватага і недарэчнага містэра Колінза, але праз некаторы час Лізі і Шарлота зноў сталіся найлепшымі сяброўкамі.

Ролю Элізабэт Бэнэт у тэле- і кінаадаптацыях выконвалі Карыгвен Льюіс[en] (1938), Грыр Гарсан (1940), Дафна Слейтэр[en] (1952), Джэйн Даўнс[en] (1958), Селія Банерман[en] (1967), Элізабэт Гарві[en] (1980), Джэніфер Эль (1995), Кіра Найтлі (2005).

Крыніцы
-------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: no2015068194 · VIAF: 315998635 |

| ⛭Джэйн Осцін |
| --- |
| Сям’я і блізкія | 
* Кэтрын Хабек
* Фрэнсіс Осцін
* Касандра Осцін
* Томас Лефрой
* Чарлз Осцін

 |
| Раманы | 
* Розум і пачуцці (1811)
* Пыха і перадузятасць (1813)
* Мэнсфілд-парк (1814)
* Эма (1815)
* Нортэнгерскае абацтва (1817)
* Перакананне (1817)

 |
| Другарадныя працы | 
* Лэдзі Сьюзан
* Сэндытан (не завершаны)
* Уотсаны (не завершаны)

 |
| Раннія творы | 
* Каханне і сяброўства
* Цудоўная Касандра
* Гісторыя Англіі
* Тры сястры

 |
| Персанажы | 
* Фіцуільям Дарсі
* Элізабэт Бэнэт
* Элінар Дэшвуд
* Марыяна Дэшвуд
* Эдвард Фэрарс
* Джон Уілабі
* Палкоўнік Брэндан
* Эн Эліят
* Фрэдэрык Уэнтварт
* Фані Прайс
* Эдмунд Бертрам
* Марыя Бертрам
* Томас Бертрам
* Генры Кроўфард
* Мэры Кроўфард
* Эма Вудхаўс
* Джордж Найтлі

 |
| **Экранізацыі твораў Джэйн Осцін** |
**Элінар Дэшвуд** (англ.: Elinor Dashwood) — выдуманы персанаж і адна з галоўных гераінь рамана Джэйн Осцін «Розум і пачуцці».

Элінар Дэшвуд — разумная і стрыманая старэйшая дачка містэра і місіс Генры Дэшвуд. Яна прадстаўляе «*розум*» з назвы рамана. У пачатку кнігі ёй 19 гадоў. Яна прывязваецца да Эдварда Фэрарса, швагра яе старэйшага зводнага брата Джона. Яна па-сяброўску сімпатызуе палкоўніку Брэндану, шматпакутнаму прыхільніку і будучаму мужу Марыяны. Заўсёды маючы вострае пачуццё адказнасці перад сваёй сям’ёй і сябрамі, яна ставіць іх дабрабыт і інтарэсы вышэй за свае і падаўляе ўласныя моцныя пачуцці, так што іншыя парой лічаць яе абыякавай або раўнадушнай. Заўсёды высакародная, яна лічыць сябе не ў праве раскрыць таемныя заручыны Люсі Сціл з Эдвардам, нават калі гэта прычыняе ёй вялікія пакуты. Нягледзячы на тое, што апавяданне ў кнізе вядзецца ад 3-й асобы, галоўным чынам адлюстроўваецца пункт гледжання Элінар. Такім чынам, апісанне большасці герояў і падзей рамана адлюстроўвае думкі і разуменне Элінар.

Элінар Дэшвуд стала гераіняй шматлікіх экранізацый «Розуму і пачуццяў». У тэлесерыяле 1971 года яе іграе Джаана Дэвід[en], у тэлесерыяле 1981 года — Ірэн Рычард[fr], у фільме 1995 года — Эма Томпсан, у індыйскай адаптацыі 2000 года — Табу[en], а ў тэлесерыяле 2008 года — Хэці Морахэн[en].

Крыніцы
-------



| ⛭Джэйн Осцін |
| --- |
| Сям’я і блізкія | 
* Кэтрын Хабек
* Фрэнсіс Осцін
* Касандра Осцін
* Томас Лефрой
* Чарлз Осцін

 |
| Раманы | 
* Розум і пачуцці (1811)
* Пыха і перадузятасць (1813)
* Мэнсфілд-парк (1814)
* Эма (1815)
* Нортэнгерскае абацтва (1817)
* Перакананне (1817)

 |
| Другарадныя працы | 
* Лэдзі Сьюзан
* Сэндытан (не завершаны)
* Уотсаны (не завершаны)

 |
| Раннія творы | 
* Каханне і сяброўства
* Цудоўная Касандра
* Гісторыя Англіі
* Тры сястры

 |
| Персанажы | 
* Фіцуільям Дарсі
* Элізабэт Бэнэт
* Элінар Дэшвуд
* Марыяна Дэшвуд
* Эдвард Фэрарс
* Джон Уілабі
* Палкоўнік Брэндан
* Эн Эліят
* Фрэдэрык Уэнтварт
* Фані Прайс
* Эдмунд Бертрам
* Марыя Бертрам
* Томас Бертрам
* Генры Кроўфард
* Мэры Кроўфард
* Эма Вудхаўс
* Джордж Найтлі

 |
| **Экранізацыі твораў Джэйн Осцін** |
Прадстаўнікі 3 саслоўяў на сярэднявечнай ілюстрацыі
**Стан** — сацыяльная група са спадчыннымі правамі і абавязкамі, якая склалася на аснове класавых адносін у дакапіталістычным грамадстве.

Паводле Этымалагічнага слоўніка беларускай мовы НАН Беларусі слова «саслоўе» з'яўляецца запазычаннем ад рускага *сословие*.

Падзел на саслоўі быў уласцівы для сярэднявечнай Еўропы, звычайна вылучалі арыстакратаў, святароў, купцоў, гараджан і сялян рознай ступені залежнасці.

На беларускіх землях саслоўны падзел пачаў фармавацца ў X—XI стст. і завяршыўся ў часы Вялікага Княства Літоўскага. Да XVI ст. склаліся 4 асноўныя саслоўя: духавенства, шляхта, мяшчане і сяляне.

Расійская імперыя
-----------------

* Ганаровыя грамадзяне

Крыніцы і заўвагі
-----------------

Зноскі
------

1. ↑  Саслоўе // Этымалагічны слоўнік беларускай мовы / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут мовазнаўства імя Я. Коласа. Т. 11: Р—С. — Мн.: Беларуская навука, 2006. С. 322.

Літаратура
----------

* Саслоўе // Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1998. ISBN 985-11-0108-7.