recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Рэйд ГУР МА Украіны на тэрыторыі мыса Тарханкут** адбыўся ноччу перад світаннем 24 жніўня 2023 года, у Дзень незалежнасці Украіны. Спецпадраздзяленне ГУР МА разам з ВМС Украіны высадзілася на мыс Тарханкут. Упершыню з 2014 года на тэрыторыі акупаванага Крыма быў падняты Дзяржаўны сцяг Украіны.

Ход падзей
----------

24 жніўня, каля 5 гадзін раніцы па кіеўскім часе, адбылася высадка ўкраінскіх войскаў у раёне населеных пунктаў Маяк і Аленаўка, украінскія вайскоўцы ўступілі ў бой з 3-м радыётэхнічным палком Расіі.

Каля 12:00 украінскія вайскоўцы вярнуліся пасля рэйду.

25 жніўня 2023 года ў перахопленай размове адзін з вайскоўцаў УС РФ паведаміў камандзіру аб паўторнай высадцы ўкраінскага дэсанта ў раёне населенага пункта Новаазёрнае.

Прадстаўнік ГУР МА Украіны Андрэй Юсаў у каментары ўкраінскім СМІ заявіў, што не можа ні пацвердзіць, ні абвергнуць высадку ўкраінскіх вайскоўцаў у раёне населенага пункта Новаазёрнае.

Рэакцыя
-------

### Сцяг Украіны Украіна

Прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі падчас сумеснага брыфінгу з прэзідэнтам Партугаліі Марселу Рэбелу ды Созам у Кіеве заявіў: «Пакуль рана казаць пра вызваленне Крыма. Другое — падрабязны даклад будзе ў мяне ад генерала Буданава. Трэцяе — так, гэта нашы хлопцы. Чацвёртае — ахвяр з нашага боку няма, гэта добрая навіна. Прынамсі, гэта тое, што я змог па тэлефоне абмеркаваць з кіраўніком ГУР МА».

### Сцяг Расіі Расія

Акупацыйныя ўлады адмовіліся каментаваць інцыдэнт, расійскія СМІ пачалі распаўсюджваць інфармацыю аб тым, што ўкраінская ДРГ нібыта «страляла па турыстах».

Мэта аперацыі
-------------

Начальнік ГУР МА Украіны Кірыл Буданаў заявіў, што рэйд з высадкай украінскіх спецслужбаў у Крым 24 жніўня важны для таго, каб украінцы паверылі ў перамогу ў вайне з Расіяй не толькі на мацерыковай частцы Украіны, але і на паўвостраве Крым.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Каб прыгадалі і паверылі ў тое, што перамога не за гарамі, і іх вызваленне не за гарамі, што пра іх ніхто не забыўсяКірыл Буданаў | » |

Таксама Буданаў анансаваў наземную аперацыю па дэакупацыі Крыма. «Калі праводзяцца пэўныя ўдары па Крыме, то на гэтым усё не скончыцца. Будзе наземная аперацыя, будзе вяртанне дадому. Хутка ўсе дачакаюцца вяртання дадому».

Крыніцы
-------

1. ↑  В окупованому Криму пройшла спецоперація ГУР МО України, за підтримки ВМС України **(нявызн.)** (24 серпня 2023 року).
2. ↑  ГУР заявляє про паніку серед російських військових в Криму через повторну висадку ЗСУ (укр.).
3. ↑  Рейд ГУР в Крим — Зеленський підтвердив відсутність втрат (укр.). *Зеркало*. Праверана 24 жніўня 2023.
4. ↑  SHOT показал последние кадры стрелявших по туристам диверсантов ВСУ (руск.). *ura.news* (24 жніўня 2023). Праверана 24 жніўня 2023.
5. ↑  Висадка ГУР у Криму: Буданов назвав мету операції (укр.). *glavcom*. Праверана 24 жніўня 2023.
6. ↑  Висадка ГУР у Криму: Буданов назвав мету операції (укр.). *glavcom*. Праверана 24 жніўня 2023.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лук’янаў.

**Лук’янаў** — былы пасёлак у Акцябрскім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

На ўсходзе і поўдні мяжуе з лесам.

У сувязі з радыяцыйным забруджваннем пасля Чарнобыльскай катастрофы жыхары (6 сем’яў) пераселены ў 1990 годзе ў чыстыя месцы.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

За 11 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 35 км ад Гомеля.

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы Доўск — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай вуліцы, забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Заснаваны напачатку XX стагоддзя перасяленцамі з суседніх вёсак. Найболей актыўная забудова даводзіцца на 1920-я гады. У 1926 годзе ў Лугініцкім сельсавеце Уваравіцкага раёна Гомельскай акругі. У 1928 годзе арганізаваны калгас «Дакладны шлях». У 1959 годзе ўваходзіў у склад саўгаса «Краснаакцябрскі» (цэнтр — вёска Акцябр). Да 1966 года пасёлак уваходзіў у склад Ліпскага сельсавета.

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2010 год — жыхароў няма.

### Дынаміка

* 1925 год — 17 двароў 77 жыхароў.
* 1959 год — 82 жыхара (паводле перапісу).
* 1990 год — жыхары (6 сем’яў) пераселены.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 лістапада, 1 і 8 снежня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 1 (1159).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
**Мядзельская кафля** — архітэктурна-дэкаратыўная кераміка сярэдзіны — 2-й паловы 16 ст. з г. Мядзел. Мясцовыя майстры выраблялі тэракотавую і паліваную кафлю (найчасцей ужывалі карычневую, зялёную, празрыстую паліву і белую эмаль). Найбольш раннія — каробчатыя кафлі, якія адціскалі ў драўляных або гліняных формах, мелі заглыбленую вонкавую пласціну з квадратнай высокай рамкай па краі і высокую румпу. Выраблялі таксама паліхромныя паясныя, карнізныя кафлі, «каронкі», «гарадкі», дэкараваныя рэльефным геаметрычным арнаментам, сюжэтнымі кампазіцыямі на рэлігійную тэматыку, з выявамі чалавека, міфалагічных істот і інш.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
**ЗАТ «Аўгуст-Бел»** (руск.: ЗАО «Август-Бел») — прадпрыемства Беларусі па вытворчасці хімічных сродкаў аховы раслін размешчанага ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Першая чарга завода была запушчана кампаніяй «Аўгуст» у 2007 годзе.

У красавіку 2008 года праходзілі грамадскія кампаніі жыхароў раёна супраць будаўніцтва новага завода пестыцыдаў, які адносіцца да 1-га класа небяспекі. У Адміністрацыю прэзідэнта і ўрад Беларусі былі накіраваныя тысячы подпісаў супраць будаўніцтва. У верасні 2011 годзе намеснік дырэктара па вытворчасці Дзмітрый Сілаеў прызнаў наяўнасць некаторых парушэнняў экалагічнай абстаноўкі.

У 2013—2015 гадах дзевяць прэпаратаў (Табу, Спірыт, Балерына, Каласаль Пра, Біцэпс гарант, Тарнада 500, Ракурс, Тарнада 540 і Гамбіт) сталі лаўрэатамі конкурсу «Лепшыя тавары Рэспублікі Беларусь».

У 2021 годзе «Аўгуст-Бел» належала 64% экспарта Пухавіцкага раёна.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  ЗАО Август-Бел (руск.). *Бизнес-информ*. Праверана 20 студзеня 2023.
3. ↑  *Таццяна Лазоўская*. Размова з кіраўніком Пухавіцкага раёна пра створаныя ў рэгіёне ўмовы для людзей і бізнесу **(нявызн.)**. *Звязда* (7 верасня 2021). Праверана 20 студзеня 2023.
**Акруга Лебак** — акруга ў інданезійскай правінцыі Бантэн. У склад акругі ўваходзіць 28 раёнаў, 340 сельскіх паселішчаў і 5 гарадскіх. Праз акругу праходзіць чыгунка Джакарта-Мерак.

Гісторыя
--------

У акрузе Лебак ў студзені 1856 пост асістэнта-рэзідэнта атрымаў Эдуард Доўвес Дэкер. Ён сутыкнуўся з жахлівымі злоўжываннямі мясцовых інданезійскіх кіраўнікоў, а таксама знайшоў, што яго папярэднік Каролюс быў атручаны. Пасля таго, як абвінавачванне, высунутае ім супраць рэгента (вышэйшая пасада ў правінцыі для інданезійскага кіраўніка) было адпрэчана кіраўніцтвам калоніі, ён у лютым 1856 года падаў у адстаўку. Не сустрэўшы разумення ўлад і не знайшоўшы працу на Яве, у наступным годзе ён канчаткова вярнуўся ў Еўропу. У 1859 годзе ў Брусэлі Доўвес Дэкер напісаў раман «Макс Хавелар, або Кававыя аўкцыёны Нідэрландскага гандлёвага таварыства», які моцна паўплываў на кіруючыя колы Нідэрландаў і дзякуючы бліскучай мове усталяваў новыя стандарты ў галандскай літаратуры.

Адміністрацыйны падзел
----------------------

Акруга дзеліцца на наступныя раёны:

* Банджарсары
* Баях
* Баджангманік
* Чыбадак
* Чыбебер
* Чыгемблонг
* Чыхара
* Чыджаку
* Чыкулур
* Чылесес
* Чылагранг
* Чымарга
* Чыпанас
* Чырынтэн
* Чыругбітунг
* Гурунгкенчана
* Каланг Аньяр
* Лебак Гедонг
* Лёвідамар
* Маджа
* Малінгпінг
* Мунчанг
* Пангаранган
* Ранкгасбітунг
* Саджыра
* Сабанг
* Ванасалам
* Варунгунунг

Зноскі
------

1. ↑  Indonesian Minister of Home Affairs Decree 100.1.1-6117 Of 2022 — С. 2185.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q118697978'></a>
2. ↑  statistics by region
3. ↑  Website Kabupaten Lebak

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 8 снежня 2012.

| ⛭Бантэн |
| --- |
| Муніцыпалітэты | 
* Серанг
* Тангеранг
* Чылегон
* Тангеранг-Селатан

 | Герб правінцыі |
| Акругі | 
* Лебак
* Пандэгланг
* Серанг
* Тангеранг

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Аблога Чарнігава.

**Аблога Чарнігава** (1094) — удалыя дзеянні Алега Святаславіча і яго палавецкіх саюзнікаў па авалоданні сталіцай вотчыны Алега, якая належала ў той час Уладзіміру Манамаху.

Гісторыя
--------

Пасля цяжкага паражэння Святаполка і Уладзіміра Манамаха ад полаўцаў на Стугне з гібеллю Расціслава Усеваладавіча (1093) і другога паражэння Святаполка каля Жалані адбылася трэцяя, ізноў агульная, бітва з полаўцамі каля Халепа, вядомае толькі па «Павучанні Уладзіміра Манамаха». Пра падрабязнасці бітвы не вядома, аднак пасля яе быў заключаны мір, змацаваны жаніцьбай Святаполка на дачцэ хана Тугаркана (1094).

Пасля гібелі Расціслава Усеваладавіча на Стугне ў руках Уладзіміра Манамаха апынулася ўсё левабярэжжа Днепра ад Чарнігава і Пераяслава да Мурама.

У 1094 годзе полаўцы з Алегам Святаславічам аблажылі Уладзіміра Манамаха ў Чарнігаве. Верагодна, не маючы надзей на дапамогу (у тым ліку ад полаўцамі, які заключыў мір з Святаполка), Уладзімір вырашыў пакінуць горад. Цікавую падрабязнасць змяшчае «Павучанне Уладзіміра Манамаха», якая характарызуе асаблівасці ваеннай справы таго часу. Адступленне з горада не насіла характар прарыву. Алег утрымаў сваіх саюзнікаў ад нападу на дружыну Уладзіміра. Пры гэтым Уладзіміру прыпісваецца фраза *не хваліцца паганым!*. Мяркуючы па ўсім, добраахвотная здача горада была сродкам, які не дазваляў полаўцам казаць пра захоп аднаго з найбуйнейшых гарадоў на Русі. Аднак, Алег у плату за дапамогу аддаў ім на рабаванне наваколлі горада.

Уладзімір пераехаў у Пераяслаў, утрымаўшы за сабой з чарнігаўскіх воласцей толькі Курск. На наступнай фазе ўсобіцы Святаполк дзейнічаў разам з Уладзімірам супраць Алега і полаўцаў, што дазволіла Уладзіміру на час вярнуць сабе Чарнігаў.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Аповесць мінулых гадоў
* Павучанне Уладзіміра Манамаха
**Крыстэрс Апар’ёдс** (лат.: Kristers Aparjods; нар. 24 лютага 1998, Сігулда) — латвійскі саначнік, прызёр чэмпіянату свету і Еўропы. Удзельнік зімовых Алімпійскіх гульняў 2018 года, бронзавы прызёр зімовых Алімпійскіх гульняў 2022 года.

Біяграфія
---------

Пачаў практыкавацца ў спорце з 8 гадоў, з 2013 года пачаў спаборнічаць за зборную Латвіі ў адзіночных санях.

Вызначыўся на розных маладзёжных спаборніцтвах. Заваяваў два залатыя і адзін сярэбраны медаль на юнацкім чэмпіянаце свету (у камандных спаборніцтвах у Лілехамеры 2015 і ў адзіночках у Сігулдзе 2017), два сярэбраныя медалі і бронзавы медаль на маладзёжным чэмпіянаце Еўропы. Ён таксама выйграў золата на юнацкіх Алімпійскіх гульнях у Лілехамеры ў 2016 годзе. Заняў другое месца ў выніковым рэйтынгу маладзёжнага заліку Кубка свету ў сезоне 2015/16.

На высокім прафесійным узроўні дэбютаваў на этапе Кубка свету 27 лістапада 2016 года ў Вінтэрбергу, заняўшы 23-е месца ў адзіночках. Першы подыум для яго адбыўся ў эстафетных спаборніцтвах на этапе 19 лютага 2017 года ў Пхёнчхане. Свае першыя спаборніцтвы ён выйграў 13 студзеня 2019 года ў эстафеце ў Сігулдзе.

Браў удзел у зімовых Алімпійскіх гульнях у Пхёнчхане (2018), дзе заняў 11 месца ў адзіночках і 7 месца ў эстафеце.

На чэмпіянаце Еўропы 2019 года выйграў бронзавы медаль у адзіночках.

Зноскі
------

1. ↑  *(unspecified title)* — International Luge Federation. Праверана 2 мая 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1150390'></a>
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIL · Olympedia · Olympic Channel · TheSports.org · МАК · Алімпійскі камітэт Латвіі |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 7337152503023910800000 |
Сядзіба ў Стайках, 2009
**Палацава-паркавы комплекс Лашкевічаў** або **сядзіба «Двор Стайкі»** — сядзіба-паркавы ансамбль у вёсцы Стайкі ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі (Мядзеневіцкі сельсавет). Сядзіба займае маляўнічую тэрыторыю над ракой Змейкай.

Гісторыя
--------

У 1563 годзе Хусейн Малікбаш, прадстаўнік татарскага княжацкага роду, прадаў маёнтак Стайкі разам з наваколлем Багушу Аўсянніку. У 1571 годзе Стайкамі валодаў падканцлер ВКЛ, берасцейскі і кобрынскі староста Яўстах Валовіч. У 18 стагоддзі — уладанне Лопацей. У 1787 годзе маёнтак для асабістага пражывання набывае староста карпецкі Тамаш Здань Пушкін герба «Ястрабец». У 1876 годзе маёнтку належала 654 дзесяціны зямлі.

Пасля 1876 году сядзіба перайшла да Лашкевічаў. У 1911 годзе маёнтак належаў Адольфу Іосіфавічу, у 1914 — Наталлі Грацыянаўне. На сумежжы ХІХ і ХХ стагоддзя Лашкевічы перабудавалі старую сядзібу — захаваліся толькі некаторыя гаспадарчыя пабудовы. Новы двор уключаў сядзібны дом, стары парк, сад, сыраварню, ляднік, жылыя флігелі, цагельны завод, гаспадарчы двор.

Выгляд маёнтка
--------------

Вежа палацу, 2009
Сучасны стан, 2009
Будынак двухпавярховай сядзібы пасля перабудовы на пачатку 20 стагоддзя прыняў замкавую форму з элементамі эклектыкі. На правым боку маёнтка маецца высокая псеўдагатычная вежа. Цэнтральная частка галоўнага фасаду акцэнтавана неглыбокім рызалітам, завершаным дэкарыраваным шчытком. Цэнтральны ўваход вылучаны парадным ганкам з тэрасай.

Пасля Другой сусветнай вайны ў маёнтку знаходзілася сярэдняя школа. Пасля таго як будынак сядзібы прыйшоў у занядбанне, школу з яго перанеслі. Знішчэнне будынку паскорылася.

Сучасны стан
------------

Сучасны стан, 2009
Сёння захаваўся маляўнічы парк, закладзены Пушкінымі, напаўразбураная сядзіба, колькі слупоў ад агароджы і будынкі гаспадарчых забудоваў: афіцына побач з палацам, склеп каля дарогі, флігер на поўдзень ад парку за ракой Змейкай.

Дах маёнтка на 2009 год быў абвалены, цагляныя муры разбураюцца прыродай і мясцовымі жыхарамі. Парк паціху ператвараецца ў сметнік. Камісія з Брэста не знайшла будынак палаца вартым уключэння ў спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей і пакінула яго на руйнаванне часам.

Зноскі
------

1. ↑  Л. М. Несцярчук. «Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны Х—ХХ стагоддзяў», Мінск, БелТА, 2002

Спасылкі
--------

* Палацава-паркавы комплекс Лашкевічаў на Radzima.org
* Стайкі. Сляды спадчыны Intex-press
* Блізкая бацькаўшчына. Стайкі Наша Ніва
* Палацава-паркавы комплекс Лашкевічаў (Стайкі) на сайце «Архіварта»
**Рыгор Міхайлавіч Служыцель** (руск.: ; нар. 8 ліпеня 1983, Масква, СССР) — расійскі пісьменнік і акцёр. Лаўрэат прэміі Вялікая кніга[ru] 2019 года за свой дэбютны раман «Дні Савелія».

Біяграфія
---------

### Адукацыя

У 12 гадоў Рыгор Служыцель паступіў у Маскоўскую міжнародную кінашколу, якую скончыў у 1999 годзе. У 15 гадоў паступіў у «Шчукінскае вучылішча», аднак пасля быў адлічаны. У 17 гадоў некалькі месяцаў працаваў у «Новай газеце», дзе дапамагаў рабіць стужку навін. У 2005 годзе скончыў рэжысёрскі факультэт ДІТМа (майстэрня Сяргея Женовача).

### Кар’ера акцёра і музыканта

З 2005 года Рыгор Служыцель з’яўляецца акцёрам тэатра «Студыя тэатральнага мастацтва». Таксама ён сыграў некалькі эпізадычных і другарадных роляў у серыялах і кароткаметражных фільмах. З’яўляецца салістам музычнай кавер-групы «O’Casey».

### Кар’ера пісьменніка

Вядомасць Рыгору Служыцелю прынёс дэбютны раман «Дні Савелія», выдадзены ў 2018 годзе, у якім паказана жыццё ў сучаснай Маскве вачыма галоўнага героя, вулічнага ката Савелія. У 2019 годзе кніга заняла другое месца ў галасаванні журы прэміі «Вялікая кніга», а таксама заваявала спецыяльны прыз «Выбар чытачоў» прэміі «Ясная Паляна». Праз год раман заняў першае месца ў літаратурнай намінацыі Маскоўскай Арт-прэміі.

Зноскі
------

1. ↑  Czech National Authority Database Праверана 22 жніўня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. ↑  *Токарева, Марина*. Дни Служителя (руск.).  Новая газета (14 ліпеня 2018). Праверана 7 лютага 2021.
3. ↑  Хэдлайнер ЮУКЯ-2020 Григорий Служитель — о везении, музыке и возможности выбирать (руск.). *KP.RU* (7 жніўня 2020). Праверана 7 лютага 2021.
4. ↑  *Могулевцева, Юлия*. Коты уходят в город (руск.).  Литературная газета (26 снежня 2018). Праверана 7 лютага 2021.
5. ↑  *Визель, Михаил*. Названы лауреаты премии "Большая книга" (руск.).  Российская Газета (10 снежня 2019). Праверана 7 лютага 2021.
6. ↑  *Визель, Михаил*. Толстой до Большого театра доведет (руск.).  Российская Газета (16 кастрычніка 2019). Праверана 7 лютага 2021.
7. ↑  Кот Савелий выиграл Московскую Арт-премию (руск.). *ГодЛитературы.РФ* (21 лістапада 2020). Праверана 7 лютага 2021.
**Лен** (ням.: lehn ад ням.: leihen «займаць») — зямельнае ўладанне (**ленны маёнтак**), якім феадал (леннік) валодаў на пэўных умовах. У Вялікім Княстве Літоўскім і Рэчы Паспалітай у XVI—XVIII стагоддзях ленныя маёнткі даваліся каралём за заслугі на ваеннай службе, як правіла, да смерці трымальніка. Трыманне такога маёнтка было звязана з шэрагам абмежаванняў. Здаць ленны маёнтак у арэнду ці пакінуць яго можна было толькі са згоды манарха. Яго продаж забараняўся. Практыкаваўся звычай, калі шляхціч, які слушна абвінавачваў уладальніка лена ў яго няправільным адчужэнні, меў права на атрыманне гэтага маёнтка. Так узнікае «леннае права».

З'яўляецца сінонімам феода. Першапачаткова тэрмін «лен» азначаў тое ж, што і «бенефіцыі», гэта значыць умоўнае наданняў на тэрмін. З XII стагоддзя лен становіцца спадчынным наданнем буйнога феадала больш дробнаму, у выніку чаго набывае рысы феода. У ходзе ленных наданняў канчаткова склалася іерархічная сістэма феадальнага землеўладання ў Заходняй Еўропе.

У сярэднявечнай Германіі першапачаткова тое ж, што і бенефіцыі, затым тое ж, што феод. Часам ўжываецца і ў дачыненні да аналагічнага інстытуту іншых краін.

Гл. таксама
-----------

* Бенефіцыі;
* Чынш;
* Чыншавік;
* Феод;
* Ландграф;
* Маркграф;
* Асада

Зноскі
------


* за ред. академіка АН УРСР Мельничука О. С."Словник іншомовних слів", м. Київ, 1985 р. с. 486;
* "Сярэднявечныя гістарычныя крыніцы Усходу і Захаду";
* Іналджик Г. "Османська імперія: Класична доба (1300-1600)", м. Київ, "Критика", 1998 г. 287 с.;
* Kutrzeba S. "Historia ustroju Polski w zarysie", Lwów, 1914, T. 1, S. 24;
* "Volumina legum", T. 2 , S. 164;
* Храмцев Д. В. "Феодализм на Руси"
* "Политическое устройство феодальных государств времён"
* ru:Крестовые походы
* «Акты издаваемые Виленскою Археографическою Комиссиею для разбора Древних Актов», г. Вильна, 1865—1915 г. том I—XXXIX.
*Гэты артыкул пра ўзнагароду Італьянскага каралеўства. Пра ўзнагароду Італьянскай рэспублікі гл. «Ордэн Зоркі Італіі».*
Для тэрміна «Ордэн Зоркі» гл. таксама іншыя значэнні.

**Каланіяльны ордэн Зоркі Італіі** (італ.: l'Ordine Coloniale della Stella d'Italia) — ордэн Італьянскага Каралеўства.

Гісторыя
--------

Заснаваны Дэкрэтам Караля Італіі Віктара Эмануіла III ад 18 студзеня 1914 года для ўзнагароджання за выдатную службу на падуладных туземных тэрыторыях (у калоніях). Узнагароджваліся толькі італьянскія грамадзяне.

Міністр калоній старшынстваваў у Савеце ордэна, які ўключаў: Першага сакратара Вялікага магістрата Ордэна Святых Маўрыкія і Лазара, канцлера Ордэна Кароны Італіі, двух членаў Савета па справах калоній, прадстаўніка Міністра замежных спраў і генеральнага дырэктара Міністэрства калоній.

Ордэн неаднаразова мадыфікаваўся.

Каралеўскім Дэкрэтам ад 9 мая 1939 года было дазволена ўзнагароджваць ордэнам замежных грамадзян.

У 1943 годзе, пасля страты Італіяй сваіх калоній, ордэн перастаў прысуджацца.

Ступені ордэна
--------------

* **Кавалер Вялікага крыжа** (італ.: Cavaliere di Gran Croce)
* **Вялікі афіцэр** (італ.: Grand Ufficiale)
* **Камандор** (італ.: Commendatore)
* **Афіцэр** (італ.: Ufficiale)
* **Кавалер** (італ.: Cavaliere)

Максімальная колькасць кавалераў
--------------------------------

Быў усталяваны штогадовы максімум кавалераў ордэна:

* 150 кавалераў
* 50 афіцэраў
* 20 камандораў
* 7 вялікіх афіцэраў
* 4 кавалеры Вялікага крыжа

Спасылкі
--------

* l’Ordine Coloniale della Stella d’Italia. Antiche Opinioni Архівавана 8 кастрычніка 2006.  (італ.)
* Gli Ordini Cavallereschi di Giorgio Aldrighetti. L' ordine al merito della stella d' Italia Архівавана 21 студзеня 2008.  (італ.)
**Кілі Ніколь Ходжкінсан** (англ.: Keely Nicole Hodgkinson; нар. 3 сакавіка 2002, Атэртан, Паўночна-Заходняя Англія) — англійская бягуха, якая спецыялізуецца на сярэдніх дыстанцыях, у прыватнасці, 800 метраў. Ва ўзросце 19 гадоў яна выйграла сярэбраны медаль на Алімпійскіх гульнях у Токіа ў 2020 годзе, пабіўшы брытанскі нацыянальны рэкорд, устаноўлены Келі Холмс у 1995 годзе, і еўрапейскі рэкорд для дзяўчат да 20 гадоў, стаўшы чацвёртай самай хуткай жанчынай ва ўзросце да 20 гадоў. Ходжкінсан стала самай маладой чэмпіёнкай у бегу на 800 м у памяшканні, перамогшы на чэмпіянаце Еўропы 2021 года ў памяшканні.

Ходжкінсан была чэмпіёнкай Еўропы да 18 гадоў у 2018 годзе і бронзавым прызёрам чэмпіянату Еўропы да 20 гадоў у 2019 годзе.

Зноскі
------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · Tilastopaja · World Athletics · Брытанская алімпійская асацыяцыя · Брытанская алімпійская асацыяцыя |
**Лувага Віліям Кізіта** (англ.: Luwagga William Kizito, нар. 20 снежня 1993, Кісубі, Уганда) — угандыйскі футбаліст, нападнік ізраільскага клуба «Хапаэль» з Рышон-ле-Цыёна і былы ігрок нацыянальнай зборнай Уганды.

Клубная кар’ера
---------------

З 2009 года пачаў выступаць на радзіме за клуб «Бунамвая», з якім адразу стаў чэмпіёнам краіны. Улетку 2012 года перабраўся ў Еўропу, стаўшы іграком клуба другога партугальскага дывізіёна «Лейшойнш». Пачаўшы выступ за новы клуб з некалькіх забітых галоў, прыцягнуў увагу «Порту», аднак пазней выніковасць знізілася, і пераход не адбыўся. Застаўшыся ў «Лейшойншы», нападнік дапамог клубу заняць трэцяе месца ў другім дывізіёне і спыніцца ў адным кроку ад выхаду ў Прымейра-лігу.

У студзені 2014 года перайшоў у іншы партугальскі клуб «Спортынг» (Кавілья), а ў ліпені 2015 года перабраўся ў «Рыу Аві» з Прымейра-лігі. Замацавацца ў элітным партугальскім дывізіёне не здолеў, у першай палове 2016 года гуляў у арэндзе за «Фейрэнсі», пасля вярнуўся ў «Рыу Аві». У 2017 годзе стаў іграком румынскага клуба «Палітэхніка» з Ясаў.

У жніўні 2018 года быў арандаваны беларускім клубам БАТЭ з правам выкупу. У складзе барысаўскай каманды, аднак, толькі тройчы выйшаў на замену ў чэмпіянаце Беларусі, а таксама адгуляў усе 120 хвілін у кубкавым матчы супраць «Гарадзеі». У снежні 2018 года па заканчэнні арэнды пакінуў БАТЭ.

У сакавіку 2019 года адправіўся ў арэнду ў карагандзінскі «Шахцёр». У студзені 2020 года перайшоў у ізраільскі «Хапаэль» з Кфар-Савы, які па выніках сезона 2020/21 выбыў у другі дывізіён. У жніўні 2021 года стаў іграком «Хапаэля» з Ноф-ха-Галіля, а у сезоне 2022/23 выступаў за азербайджанскі «Сабаіл».

У жніўні 2023 года далучыўся да «Хапаэля» з Рышон-ле-Цыёна.

Міжнародная кар’ера
-------------------

З 2012 года выступае за нацыянальную зборную Уганды. У 2017 годзе разам са зборнай прымаў удзел у фінальным турніры Кубка афрыканскіх нацый.

Дасягненні
----------

* Уганда 01Чэмпіён Чэмпіён Уганды: 2009/10
* Беларусь 01Чэмпіён Чэмпіён Беларусі: 2018

Крыніцы
-------

1. ↑  Kizito // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Luwagga Kizito // FBref.com<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56239490'></a>
3. ↑  Угандиец Уильям Кизито стал игроком БАТЭ
4. ↑  Кизито покинул БАТЭ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AS.com · by.tribuna.com · FBref.com · FlashScore.com · FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · ForaDeJogo (ігрок) · National Football Teams.com · Soccerway · teams.by · playmarkerstats.com (ігрок) · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шыраеў.
**Іва́н Гена́дзевіч Шыра́еў** (эспер.: Ivan Ŝirjaev, псеўданім — **Ivan Malfeliĉulo** — *Іван Гаротнік*; 11 красавіка 1877 — 23 кастрычніка 1933) — рускі святар, перакладчык і аўтар некалькіх апаваяданняў на эсперанта. Ініцыятар і галоўны рэдактар «Энцыклапедыі эсперанта».

Біяграфія
---------

Іван Шыраеў нарадзіўся 11 красавіка 1877 года ў Верацеі Яраслаўскай губерні. У 1899 скончыў Яраслаўскую духоўную семінарыю. Наступныя пяць гадоў працаваў настаўнікам. У 1904 годзе стаў вясковым святаром каля Волагды.

Пачынаючы з 1895 года, калі Шыраеў вывучыў эсперанта, і да самоў смерці ён актыўна падтрымліваў зараджаючыся эсперанта-рух. Ён удзельнчаў у розных літаратурных конкурсах, супрацоўнічаў са шматлікімі эсператнамоўнымі часопісамі, шмат пісаў і перакладаў.

Асноўная заслуга Шыраева — ініцыятыва стварэння энцыклапедыі эсперанта. Дзяля гэтага ён на працягу шэрага гадоў да мая 1930 года збіраў матэрыялы для энцыклапедыі; сам напісаў і ўпарадкаваў паводле алфавіту 2092 артыкула. Двухтомнае ілюстраванае выданне «Энцыклапедыі эсперанта» было апублікавана ў 1934 годзе ўжо пасля яго смерці. Другое выданне выйшла ў свет у 1979 годзе у Будапешце дзякуючы намаганням Вянгерскай эсперанта-асацыяцыі.

Выбраныя творы
--------------

Згодна з меркаваннем крытыкаў эсперанта-літаратуры, Шыраеў быў таленавітым навелістам, здольным глыбока аналізаваць рэчаіснасць. Яго пяру належаць:

* «Без назвы» («Sen titolo», 1905) — аўтабіяграфічны раман, выданы ў Вене ў 1995 годзе. Лічыцца адным з першых раманаў на эсперанта.
* «Сем апавяданняў» («Sep rakontoj», 1906)
* «Цыганка» («La ciganino», 1907, надрукавана шрыфтам Брайля)
* «Праз зачараванае месца» («Tra loko ensorĉita», 1913)

За свае літаратурныя творы Шыраеў быў прэміраваны на конкурсе эсперанта-літаратуры.

Пераклады на эсперанта
----------------------

* «Вайна і мір» Льва Талстога,
* «Браты Карамазавы» Фёдара Дастаеўскага,
* Літургія Іаана Златавуснага.

Зноскі
------

1. 1 2 3  *Аўстрыйская нацыянальная бібліятэка* AustriaN Newspapers Online<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q304037'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q295738'></a>

Спасылкі
--------

* Іван Шыраеў (Ivan Ŝirjaev) у «Энцыклапедыі эсперанта»  (эсп.)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 130410861 · ISNI: 0000 0000 8004 0352 · LCCN: no2013016733 · NKC: xx0117230 · NTA: 069821518 · NUKAT: n2003032827 · SUDOC: 24384848X · VIAF: 77420967 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жалязняк.
**Віталь Ігнатавіч Жалязняк** (26 лістапада 1937, в. Уборак, Лоеўскі раён, Гомельская вобласць — 11 сакавіка 2012) — Герой Сацыялістычнай Працы, ганаровы грамадзянін Гомельскага раёна.

Біяграфія
---------

Працоўную дзейнасць пачаў у 1955 годзе матарыстам радыёвузла калгаса імя Леніна Лоеўскага раёна. У 1962 годзе скончыў інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі.

З 1964 года дзейнасць з Гомельскім раёнам. Працаваў на розных кіруючых пасадах: 1966—1974 гады — старшыня калгаса «Бальшавік», 1974—1995 гады — старшыня калгаса імя Леніна.

Па выніках Усесаюзнага Сацыялістычнага спаборніцтва з 1981 па 1985 гады калгас імя Леніна выходзіў пераможцам і ўзнагароджваўся пераходным Чырвоным Сцягам ЦК КПСС, Савета Міністраў СССР, УЦСПС і ЦК УЛКСМ. Калгас неаднаразова занесен на Усесаюзную дошку пашаны на ВДНГ.

З 1995 па 2003 гады Віталь Жалязняк быў старшынёй Пакалюбіцкага сельскага выканаўчага камітэта.

З’яўляўся членам Савета старэйшын Гомельскага раёна.

Узнагароды
----------

За працоўныя поспехі узнагароджаны ордэнам Леніна, ордэнам «Знак Пашаны», ордэнам «Працоўнага Чырвонага Сцяга», медалём «За працоўную доблесць», срэбным медалём ВДНГ, юбілейным медалём «За доблесную працу» у азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння У .І.Леніна, граматамі Вярхоўнага Савета БССР, граматамі аблвыканкама і райвыканкама. У 1986 годзе было прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы.

Рашэннем Гомельскага раённага Савета дэпутатаў ад 05.12.2011 № 154 Жалезняку Віталю Ігнатавічу прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін Гомельскага раёна».

Зноскі
------

1. ↑  Ганаровыя грамадзяне Гомельскага раёна
**Камунальны рух** — у Заходняй Еўропе X—XIII стагоддзяў рух гараджан супраць сеньёраў за самакіраванне і незалежнасць. Спачатку патрабаванні гараджан зводзіліся да абмежавання феадальнага прыгнёту і скарачэння пабораў. Затым паўсталі палітычныя задачы — здабыццё гарадскога самакіравання і правоў. Барацьба вялася не супраць феадальнай сістэмы ў цэлым, а супраць сеньёраў тых ці іншых гарадоў.

Паўднёвафранцузскія гарады дамагліся незалежнасці без кровапраліцця (IX—XII стагоддзі). Гарады Паўночнай Францыі — Амьен, Лан, Бавэ, Суасон і іншыя — і Фландрыі — Гент, Бругэ, Ліль — сталі самакіравальнымі ў выніку ўпартай, у асноўным узброенай, барацьбы. Гараджане выбіралі са свайго асяроддзя раду, яго кіраўніка — мэра і іншых службовых асоб, мелі ўласны суд, ваеннае апалчэнне, фінансы, самастойна ўсталёўвалі гарадскія падаткі. Гэтыя гарады вызваляліся ад рэнты і сеньёрыяльных павіннасцей. Узамен яны выплачвалі сеньёру пэўную невялікую грашовую рэнту, у выпадку вайны выстаўлялі невялікі ваенны атрад. Нярэдка такі горад з’яўляўся горадам-сеньёрам па адносінах да сялян навакольных тэрыторый.

Гарады Паўночнай і Сярэдняй Італіі — Венецыя, Генуя, Сіена, Фларэнцыя, Лука, Равена, Балоння і іншыя — сталі камунамі ў IX—XII стагоддзях. У Германіі ў XII—XIII стагоддзяў з’явіліся так званыя імперскія гарады — фармальна яны падпарадкоўваліся непасрэдна імператару Свяшчэннай Рымскай імперыі, але дэ-факта былі незалежнымі гарадскімі рэспублікамі (Любек, Нюрнберг, Франкфурт-на-Майне і іншыя).

У дзяржавах з адносна моцнай цэнтральнай уладай гарады, размешчаныя на каралеўскай зямлі, не маглі дамагчыся поўнага самакіравання. Пад уладай сеньёраў заставалася і большасць дробных гарадоў — асабліва тыя, што належалі духоўным сеньёрам. Найважнейшы вынік барацьбы гарадоў з сеньёрамі — вызваленне большасці іх жыхароў ад асабістай сеньёрыяльнай залежнасці. Было таксама ўстаноўлена правіла, згодна з якім сеньёрыяльна залежны селянін, які ўцёк у горад і пражыў там «*год і адзін дзень*», станавіўся вольным. Сярэдневяковая прыказка, якая абвяшчае «*гарадское паветра робіць свабодным*», тады разумелася літаральна.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Нача.

**На́ча** — рака ў Крупскім і Барысаўскім раёнах Мінскай вобласці, правы прыток ракі Бобр (басейн Дняпра).

Назва
-----

Назва балцкага паходжання.

Нача — досыць шырока распаўсюджаная назва на тэрыторыі цяперашняй Беларусі (назва ў прытокаў нёманскай Дзітвы, Дзвіны, Бярэзіны, прыпяцкай Луніі). Таксама Нача — прыток дзвінскай ракі Обшы (у гэтую Начу ўцякаюць рэкі з балцкімі назвамі Рэкта, Вейна, Лебасціна, Вішанка — «Арэхавая», «Звілістая», «Павольная», «Плыткая»).

Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы *Nota, Notė, Notija, Notera*, пруская *\*Nātangā* (ад гэтага гідроніма назва прускага племя натангаў).

Гэтыя назвы ад захаванага ў гідраніміі балцкага *\*nātā* «цячэнне», якое з дапамогай пашыральніка *-t-* ад індаеўрапейскага *\*(s)na-* «цячы». Ад яго таксама рачныя назвы Сноўка, Сноў[ru].

Назва Нача значыць «Плыткая (рака)». Назва звязаная з хуткасцю рачной плыні.

Водаапісанне
------------

Даўжыня 80 км. Плошча вадазбору 526 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 3,6 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,5 ‰.

Прытокі — Таланка, Блудыня (леваруч), Каўпыніца (праваруч).

Пачынаецца за 1 км на поўнач ад вёскі Баркі Халопеніцкага сельсавета Крупскага раёна, вусце на паўднёвай ускраіне вёскі Вяляцічы Барысаўскага раёна.

Даліна трапецападобная, у многіх месцах невыразная, шырынёй 1—1,5 км. Схілы спадзістыя (вышыня 4—6 м), у нізкай плыні ўмерана стромкія (да 10 м). Абалона двухбаковая, шырынёй 300—600 м, перасечаная меліярацыйнымі канавамі, болыпай часткай адкрытая. Рэчышча каналізаванае на працягу 28 км (ад вытоку да вёскі Вялікія Жаберычы), на астатнім працягу звілістае, шырынёй 5—10 м. Прымае сцёк з меліярацыйных каналаў.

Заўвагі
-------

1. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 231—232.
2. ↑  V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 649.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — С. 245. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1—2. — Л. 1971.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл./ БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с. 40 л. ил.
Распаўсюджанне культуры Лапіта ў Акіяніі
**Лапіта** (*Lapita*) — археалагічная культура 1600 — 500 гадах да н. э. на тэрыторыі Акіяніі. Звычайна атаесамляецца з продкамі палінезійцаў.

Першыя ўзоры керамікі Лапіта былі знойдзены ў 1952 годзе ў Новай Каледоніі. Назва была дадзена памылкова. На мове канакаў Новай Каледоніі значыць «вырыць яму». Займае значную тэрыторыю ад усходняга ўзбярэжжа Новай Гвінеі да Самоа і Тонга на ўсходзе.

Лапіта знакаміта перш за ўсё сваёй керамікай, якая мае складаныя геаметрычныя фігуры, чалавекападобныя твары і постаці. Узоры наносіліся грабенчатымі прыладамі на волкай гліне, і толькі потым посуд абпальваўся. Носьбіты гэтай керамікі жылі ў непасрэднай блізкасці ад узбярэжжа, мелі сабак, курэй і свінняў. Найбольш старажытныя месцы знаходак размешчаны на усходнім ўзбярэжжы Папуа — Новай Гвінеі, на Саламонавых астравах і ў Вануату.

Большасць археолагаў лічыць, што культура Лапіта належала продкам палінезійцаў і, магчыма, усходніх мікранезійцаў, якія трапілі ў Акіянію з Паўднёвага Кітая і канчаткова сфарміраваліся на астравах Тонга і Самоа. Там няма буйных радовішчаў гліны, таму палінезійцы паступова згубілі ўменне рабіць кераміку, але многія іншыя навыкі, у тым ліку развядзенне жывёлы, захавалі. Некаторыя вучоныя сцвярджаюць, што Лапіта мае мясцовае паходжанне, была створана тубыльцамі Меланезіі і адзначае мяжу іх рассялення ў перыяд існавання культуры.

Спасылкі
--------

* Lapita Pottery
* The Lapita Culture and Austronesian Prehistory in Oceania
**шчыт  
(тарча)**
**эмалі або металы**
шчыта-  
трымальнік
шчыта-  
трымальнік
**дэвіз**
**клейнод**
**бурэлет**
**намёт**
шлем  
(прылбіца)
**карона**
**пастамент**
**ордэн**
**гербавыя фігуры**
**стужка для размяшчэння дэвізу**
Элементы гербаЭлементы герба

**Герб** (польск.: herb ад ням.: Erbe — спадчына) — эмблема, адмысловы сімвал, які складаецца з фігур, якія сімвалізуюць уладальніка герба (чалавека, род, карпарацыю, горад, краіну і г.д.) і звычайна перадаецца ў спадчыну.

Гербы звычайна складаюцца з наступных элементаў: тарк, прылбіца, намітка, карона, клейнот, пахолкі (шчытатрымальнікі — выявы людзей, алегарычных істот або геральдычных жывёл, якія стаць на задніх лапах), мантыя і дэвіз.

Гербы ў блізкай да сучаснай форме з'явіліся ў Сярэдявеччы ў Заходняй Еўропе, у Англіі і Францыі. Першым гербам лічыцца тарк з шасцю залатымі львамі ў блакітным полі. Паводле версіі, якая сёння аспрэчваецца, Жофруа V Анжуйскі атрымаў яго ў 1127 (або 1128) ад свайго цесця, караля Англіі Генрыха I з нагоды шлюбу з яго дачкой Мацільдай, удавой імператара Генрыха V.

Распаўсюджванне гербаў звязана з развіццём ваеннай тэхнікі, першым чынам з з'яўленнем шалома, які закрываў твары ваяроў. Герб нанасіўся яркімі колерамі на шчыты. Разам з клейнотам выконваў важную ідэнтыфікацыйную задачу.

Гербы можна сістэматызуюць у Гербоўнік па прыналежнасці, рангам, відам юрыдычнага стану, стылям. Вывучае гербоўнікі (гербы) прыкладная гістарычная навука геральдыка.

Галерэя
-------

### Радавыя гербы

* шляхецкія гербы
* мяшчанскія гербы
* сялянскія гербы (Швейцарыя, Германія)

* «Пагоня»«Пагоня»
* Герб княжага прозвішчаГерб княжага прозвішча
* Герб напалеонскага графаГерб напалеонскага графа
* Дваранскі гербДваранскі герб
* Сучасны герб англійскага баранетаСучасны герб англійскага баранета
* Германскі дваранскі гербГерманскі дваранскі герб
* Мяшчанскі гербМяшчанскі герб
* Японскі радавы гербЯпонскі радавы герб

### Гербы па рангах

* герб вялікі — з усімі элементамі.
* герб сярэдні — асноўныя элементы.
* герб малы — толькі шчыт або шчыт з каронай.

* Герб малыГерб малы
* Герб сярэдніГерб сярэдні
* Герб вялікіГерб вялікі
* Герб сацыялістычнай дзяржавы РумынііГерб сацыялістычнай дзяржавы Румыніі

### Тэрытарыяльныя гербы

* дзяржаўныя гербы
* гербы тэрыторый (губерняў, абласцей, раёнаў, паветаў, ваяводстваў, правінцый і г. д.)
* гербы гарадоў
* гербы вёсак

### Гербы карпаратыўныя

* гербы ордэнаў
* гербы клубаў
* гербы вучылішч
* гербы цэхаў
* гербы арганізацый
* гербы воінскіх падпадзяленняў
* гербы фірмаў і канцэрнаў

* Герб горадаГерб горада
* Герб студэнцкай карпарацыіГерб студэнцкай карпарацыі
* Герб British Heraldry SocietyГерб *British Heraldry Society*

Зноскі
------

1. ↑  Средневековый костюм на gelfrad.narod.ru

Гл. таксама
-----------

* Геральдыка
* Агульны гербоўнік дваранскіх родаў Расійскай імперыі
* Гербоўнік

У Сеціве
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Герб
* Статья о геральдике в БСЭ(недаступная спасылка) (руск.)
* Статья о гербе в БСЭ(недаступная спасылка) (руск.)
* Статья о гербе на Геральдика.by Архівавана 18 студзеня 2012. (руск.)
**Апалон Бельведэрскі** — рымская мармуровая копія бронзавага арыгінала працы старажытнагрэчаскага скульптара Леахара (прыдворны скульптар Аляксандра Македонскага, каля 330—320 да н.э.)

Статуя адлюстроўвае Апалона, старажытнагрэчаскага бога сонца і святла, сына Зеўса і Лета (Латоны), брата-блізняці Артэміды, у вобразе маладога прыгожага юнака, які страляе з лука. Бронзавая статуя Леахара, выкананая каля 330 да н.э. у часы позняй класікі, не захавалася. Наконт датавання мармуровай рымскай копіі меркавання даследчыкаў істотна разыходзяцца. Існуе іншая рэпліка ўслаўленай статуі — галава Апалона, т. з. галава Штайнхайзера (Базель, Швейцарыя).

Мармуровая статуя была знойдзена паміж 1484 і 1492 гг. на віле Нерона ў Антыі каля Рыма (суч. Анцыё, Італія). Падчас кіравання Папы Рымскага Юлія II, у 1506, статуя Апалона была ўстаноўлена ў антыкварыі, пабудаваным архітэктарам Д. Брамантэ ў садзе Бельведэр у Ватыкане. Адсюль яе назва.

Ствол дрэва для апоры правай рукі Апалона ў бронзавым арыгінале адсутнічаў, ён быў дапоўнены ў мармуровой копіі капіістам. Аднак статуя была знойдзена з адбітымі рукамі. У 1550-х гадах італьянскі скульптар Дж. Мантарсолі, вучань Мікеланджэла, дапоўніў абедзве рукі.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Апалон Бельведэрскі**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Кругасвет |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4223219-3 · VIAF: 217339801 |
**Павел Пятровіч Свін’ін** (8 (19) чэрвеня 1787, сядзіба Яфрэмава Галіцкага павета Кастрамской губерні — 9 (21) красавіка 1839) — рускі пісьменнік, выдавец, журналіст і рэдактар, мастак, гісторык, географ, калекцыянер.

Вучыўся ў Высакародным пансіёне пры Маскоўскім універсітэце. Дэбютаваў у друку ў 1803 годзе (пансіёнскі часопіс «Ранішні світанак»). Служыў у Маскоўскім архіве Калегіі замежных спраў. У 1806 годзе быў прыкамандзіраваны да віцэ-адмірала Д. М. Сянявіну, які знаходзіўся з эскадрай у Міжземным моры. У 1811—1813 гадах служыў сакратаром рускага генеральнага консула ў Філадэльфіі.

Першая яго кніга была выдадзена ў Амерыцы («Sketches of Moscow and St. Petersburg», 1813; перавыданая ў 1814 годзе ў Лондане пад назвай «Sketches of Russia»). У 1813 годзе служыў пры Галоўнай кватэры рускай арміі ў Германіі. У 1814 годзе вярнуўся ў Расію. Выдаў некалькі кніг шляхавых нарысаў (1814—1818). У 1818—1830 гадах выдаваў часопіс «Отечественные записки».

У 1824 годзе выйшаў у адстаўку з чынам стацкага саветніка і займаўся літаратурнай і выдавецкай дзейнасцю. Выпусціў кнігі «Векапомнасці Санкт-Пецярбурга і яго наваколляў» (ч. 1—5, 1816—1828), «Паказальнік галоўнейшых славутасцей, якія захоўваюцца ў Майстэрні Зброевай палаты» (1826). Быў сапраўдным членам Акадэміі майстэрстваў і членам Расійскай акадэміі. Свін’іну належаў так званы «Рускі Музеум» — збор твораў жывапісу, скульптуры, прадметаў старажытнасць, рукапісаў разам з нумізматычнай і мінералагічнай калекцыямі. У 1834 годзе фінансавыя цяжкасці вымусілі яго спрадаць свае калекцыі.

Свін’ін — аўтар першага жыццяпіса механіка-самавукі І. П. Кулібіна (1819), гістарычных раманаў «Шамякін суд, або Апошняя міжусобіца ўдзельных князёў рускіх» (1832), «Ярмак, або Заваяванне Сібіры» (1834), драматычных твораў. У 1838 аднавіў выданне «Айчынных занатовак», дзе надрукаваў урывак са сваёй «Гісторыі Пятра Вялікага». З студзеня 1839 года часопіс быў перададзены на правах арэнды А. А. Краеўскаму.

Зноскі
------

1. 1 2  Свиньин, Павел Петрович // *Русский биографический словарь* / под ред. А. А. Половцов — СПб.: 1904. — Т. 18. — С. 218–221.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21175488'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1963546'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1960551'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25875973'></a>
2. 1 2 3  Краткая литературная энциклопедия — М.: Советская энциклопедия, 1962.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4239850'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кароткая літаратурная · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны · American National Biography |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV11378866 · GND: 100564143 · ISNI: 0000 0001 1645 8508 · LCCN: n82055035 · NKC: js20020925160 · NTA: 070668124 · NUKAT: n2009114306 · SUDOC: 124764533 · VIAF: 54496274 · ULAN: 500176559 |

 |
Фэст-ноз, 2007 г.
**Фэст-ноз** (брэт.: fest-noz, літаральна "начное свята") — традыцыйная брэтонская танцавальная вечарына, якая суправаджаецца спевамі і інструментальнай музыкай.

Традыцыя
--------

Тэрмін "фэст-ноз" вядомы ў Брэтані з канца XIX ст. аднак канчаткова гэта назва замацавалася за традыцыйнымі вечарынамі толькі ў сярэдзіне XX ст. Лічыцца, што ў мінулым яны праводзіліся падчас пабудовы жытла для ўтоптвання зямлі для падлогі або падчас сельскагаспадарчых работ для выраўноўвання паверхні палеткаў. У нашы дні фэст-ноз накіраваны на захоўванне брэтонскіх народных традыцый. У ім удзельнічаюць прадстаўнікі розных пакаленняў. Штогод у Брэтані арганізуецца вялікая колькасць такіх вечарын.

Асаблівасці
-----------

Для фэст-ноза характэрны групавыя танцы, калі ўдзельнікі становяцца ў кола або ў раўналежныя лініі. Танцы, накіраваныя на збліжэнне танцораў "жывот да жывата", калісьці былі забаронены царквой як юрлівыя. Дзеянне суправаджаецца музычным акампанементам. Да вынаходніцтва мікрафонаў найчасцей гралі на брэтонскай дудзе і габоі, пасля чаго пачалі выкарыстоўваць розныя музычныя інструменты з надзвычай разнастайным рэпертуарам. Песні спяваюцца як падчас танца самімі танцорамі, так і ў прамежку паміж танцамі адмысловымі выканаўцамі.

Спадчына
--------

5 снежня 2012 г. фэст-ноз быў прызнаны ЮНЕСКА нематэрыяльнай спадчынай чалавецтва.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Фэст-ноз на Вікісховішчы |


* Фэст-ноз на сайце ЮНЕСКА
**Каракелонг** (індан.: Karakelong, Kurakelong) — найбуйнейшы востраў архіпелага Талаўд. Уваходзіць у склад інданезійскай правінцыі Паўночны Сулавесі. Плошча — 846 км².

Геаграфія
---------

Востраў Каракелонг знаходзіцца на ўсходзе мора Сулавесі ў 344 км на паўночны ўсход ад Манада, адміністрацыйнага цэнтра правінцыі Паўночны Сулавесі. Месціцца на лініі субдукцыі (падняцця) тэктанічных пліт. Уяўляе сабою S-падобны ланцуг з некалькіх вулканаў. Даўжыня — амаль 70 км. Найбольшая шырыня — 22,11 км. Умоўна падзяляецца на паўночную і паўднёвую часткі. Ландшафт гарысты. Найвышэйшы пункт — 680 м.

Клімат трапічны пасатны. З канца кастрычніка да пачатку красавіка працягваецца сезон мусонаў, які можа суправаджацца разбуральнымі цыклонамі.

У лясах на востраве захаваліся рэдкія віды птушак, у тым ліку эндэмічныя папугаі.

Гісторыя
--------

Некаторыя даследчыкі лічаць Каракелонг адным з галоўных цэнтраў перасялення старажытных аўстранезійцаў на Сулавесі, Філіпіны і Мікранезію. Мясцовае насельніцтва размаўляе на мове аўстранезійскага паходжання, якая ў сваю чаргу падзяляецца на паўднёвы і паўночны дыялекты.

З другой паловы XVII ст. Каракелонг уваходзіў у склад галандскіх каланіяльных валоданняў. Ля вёскі Тараган захаваліся рэшткі ўмацаванняў і магільняў, якія, згодна паданням астравіцян, належалі вярхоўным правадырам архіпелага Талаўд. Яны працягвалі кіраваць нават пасля ўсталявання галандскай улады, пакуль у XIX ст. апошні вярхоўны правадыр не паўстаў супраць каланіяльнай адміністрацыі і не пацярпеў паражэнне.

У 1950 г. востраў далучаны да Інданезіі.

Каракелонг у сусветнай культуры
-------------------------------

* Востраў Каракелонг узгаданы ў рамане К. Чапека «Вайна з саламандрамі» (*Válka s mloky*, 1936).

Спасылкі
--------

* Pulau Karakelong: Indonesia
* Austronesian Diaspora and the Ethnogeneses of People in Indonesian Archipelago: Proceedings of the International Symposium
**Зялёны** (да 30 ліпеня 1964 года **Старая Жэзленка**) — былы пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіў у склад Чабатовіцкага сельсавета.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 21 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 49 км ад Гомеля.

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Жлобін — Гомель. Планіроўка складаецца з просталінейнай, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі вуліцы і забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Заснаваны ў XIX стагоддзі як вёска Жэзленка, якая пазней падзялілася на дзве: Старая Жэзленка і Новая Жэзленка. У 1929 годзе арганізаваны калгас. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Чабатовічы» (цэнтр — вёска Чабатовічы).

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 1999 год — 37 гаспадарак, 51 жыхар.

### Дынаміка

* 1959 год — 28 жыхароў (паводле перапісу).
* 1999 год — 37 гаспадарак, 51 жыхар.

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0