**Фрыу́лы** (саманазва *Popul Furlan*) — рэтараманскі народ, карэнныя жыхары ўсходняй часткі Альпійскіх гор. Жывуць пераважна на паўночным усходзе Італіі, а таксама ў Харватыі і Славеніі. Агульная колькасць (2012 г.) - 691 тыс. чал.

Паходжанне
----------

Продкамі фрыулаў былі венеты, рэты і кельты, што насялялі паўночнае ўзбярэжжа Адрыятыкі і Усходнія Альпы ў антычнасці. У I ст. да н. э. - I ст. н. э. яны былі ўключаны ў склад старажытнарымскай дзяржавы і да V ст. н. э. раманізаваны. У раннім сярэднявеччы у склад фрыулаў таксама ўвайшлі прадстаўнікі германскіх і славянскіх народаў.

Традыцыйная культура
--------------------

Асноўным заняткам фрыулаў здаўна была сельская гаспадарка, арыентаваная на рынак. Вырошчвалі лён, пшаніцу, кукурузу, гародніну, трымалі кароў, авечак, свінняў. Клопат пра гаспадарку звычайна лічыўся жаночым заняткам. Мужчыны займаліся адыходніцтвам — працавалі ў гарадах будаўнікамі, наймаліся ў якасці салдат, маракоў і рыбакоў. 

Найбольш старажытны тып жытла — *casoni*. Гэта прамавугольныя хаціна (3×4×2 м) з саломы ці чароту, над якой ўзводзіўся высокі дах. *Casoni* будаваліся пераважна ў прыморскіх далінах і яшчэ ў сярэдзіне XX ст. выкарыстоўваліся рыбакамі. Іншыя распаўсюджаныя тыпы жытла — шматпавярховыя альпійскія дамы *casa carnica* і замкнёныя сядзібы *corte*. Для фрыульскіх дамоў характэрна наяўнасць кухонных каўпакоў *nape*, пад якімі размяшчаюць лавы для зімовых вячорак. На кухні ўсталёўвалі агмень з металічнай П-падобнай рамай, на якую на ланцугу падвешвалі медны кацёл. Харчовыя прадукты захоўвалі ў бронзавых, драўляных або каменных пасудзінах. Пасцельную бялізну рабілі з льняной або баваўнянай тканіны. Сяннік набівалі кукурузнымі ачысткамі. Мэблю ўпрыгожвалі разьбярствам. 

Фрыульская народная кухня даволі разнастайная. Асноўнай ежай з'яўляецца кукурузная каша *палента*. Фрыулы вядомы сваёй прыхільнасцю да салодкіх пшанічных *равіолі*, начыненых тварагом або варэннем. Любімай гароднінай з'яўляецца рэпа. Перад ужываннем яе вымочваюць у выцісканнях з вінаграднага лісця. Далей рэпу дробняць з дапамогай таркі і выцягваюць у форме макаронаў. Закіслы раствор рэпы і вінаграднага лісця ідзе на прыгатаванне супу, які па смаку нагадвае капусту з бульбай. 

Фрыульскі жаночы строй уключае палатняную кашулю, гарсаж і шырокую спадніцу. Мужчынскі — простую кашулю і штаны. Абутак драўляны, звычайна з доўгім выгнутым носам і шыпамі на падэшвах. 

Сем'і малыя нуклеарныя, хаця захоўваюцца надзвычай блізкія адносіны паміж сваякамі некалькіх пакаленняў. Главой фармальна лічыцца мужчына, але жанчыны звычайна паводзяць сябе надзвычай самастойна. У некаторых мясцінах падчас шлюбнага абраду жаніх, каб падкрэсліць будучую залежнасць ад жонкі, ўкленчвае на падол сукенкі нявесты, а тая самастойна нанізвае на свой палец вясельны пярсцёнак. 

Народнае мастацтва прадстаўлена разьбярствам, гафтам, чароўнымі казкамі і традыцыйнымі песнямі-*вілота*мі на роднай мове.

Рэлігія
-------

Большасць вернікаў спавядаюць каталіцызм.

Мова
----

Размаўляюць на фрыульскай мове.

Знакамітыя асобы
----------------

* П’ер Паала Пазаліні

Зноскі
------

1. ↑  Friulian

Спасылкі
--------

* World Directory of Minorities and Indigenous Peoples — Italy : Friulians
* Alla riscoperta dell’architettura rurale friulana Архівавана 23 чэрвеня 2010.
* Tradizioni Friulane
* Friulian in Italy