Ганна Ахматава. Партрэт Пятрова-Водкіна
**Ганна Андрэеўна Ахматава** (імя пры нараджэнні **Ганна Андрэеўна Гарэнка**, 11 (23) чэрвеня 1889, Адэса, Расійская імперыя — 5 сакавіка 1966, Дамадзедава, Маскоўская вобласць, РСФСР) — руская паэтэса, пісьменнік, літаратуразнавец, літаратурны крытык, перакладчык.

Акрамя мастацкай творчасці, Ахматава вядомая сваім трагічным лёсам. Хоць сама яна не была ў зняволенні або выгнанні, рэпрэсіям былі падвергнуты двое блізкіх ёй людзей (яе муж у 1910—1918 гг. М. С. Гумілёў расстраляны ў 1921 годзе; М. М. Пунін, спадарожнік яе жыцця ў 1930-я гады, тройчы арыштоўваўся, загінуў у лагеры ў 1953 г.) і адзіны сын Л. М. Гумілёў (правёў у зняволенні ў 1930—40-х і ў 1940—50-х гг. больш 10 гадоў). Досвед жонкі і маці «ворагаў народа» адлюстраваны ў адным з найбольш вядомых твораў Ахматавай — паэме «Рэквіем».

Прызнаная класікам рускай паэзіі яшчэ ў 1920-я гг. Ахматава падвяргалася замоўчванню, цэнзуры і ганенню (уключаючы «персанальную» пастанову ЦК КПСС 1946 г. якая не была адмененая пры яе жыцці), шматлікія творы не былі надрукаваныя не толькі пры жыцці аўтара, але і на працягу больш за двух дзесяцігоддзяў пасля яе смерці. Пры гэтым яе імя аж да канца жыцця атачала слава сярод шырокіх кругоў прыхільнікаў паэзіі, як у Расіі, так і ў эміграцыі.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў адэскім раёне Вялікі Фантан, у сям'і інжынера-механіка флота ў адстаўцы. У 1890 годзе сям'я пераехала ў Царскае сяло. Першы верш надрукавала ў 1911 годзе. У маладосці належала да акмеістаў (зборнікі «Вечар», 1912, «Пацеркі», 1914). Характэрнымі рысамі творчасці Ахматавай можна назваць пэўнасць маральным асновам быцця, тонкае разуменне псіхалогіі пачуцця, асэнсаванне агульнанародных трагедый 20 стагоддзя, спалучанае з асабістымі перажываннямі, прыцягненне да класічнага стылю паэтычнай мовы.

Аўтабіяграфічная паэма «Рэквіем» (1935-40; апублікаваны 1987) — адно з першых паэтычных твораў, прысвечаных ахвярам рэпрэсій 1930-х гадоў.

У «Паэме без героя» (1940—1965, цалкам апублікаваная ў 1976) — Ахматава паспрабавала ўзнавіць эпоху «срэбнага стагоддзя» рускай літаратуры. Акрамя паэтычных твораў пяру Ахматавай належаць артыкулы аб творчасці А. С. Пушкіна, успаміны аб сучасніках.

Памерла ў Дамадзедава (Падмаскоўе), пахаваная ў Камарова, пад Санкт-Пецярбургам.

Пачынаючы з 1922 года кнігі Ганны Ахматавай падвяргаліся цвёрдай цэнзурнай праўцы. Усе зборнікі яе вершаў, якія выйшлі ў свет з 1922 па 1966 гг. нельга назваць у поўнай меры аўтарскімі.

Першае даволі поўнае і навукова пракаментаванае пасмяротнае выданне:
*Ганна Ахматава. Вершы і паэмы. Л. 1976. Пад рэдакцыяй акадэміка У. М. Жырмунскага. Вялікая серыя Бібліятэкі паэта*.

### Жыццё і творчасць

У 1900—1905 гадах вучылася ў Царскасельскай гімназіі. У 1906—1907 гадах вучылася ў Кіеўскай Фундуклееўскай гімназіі. У 1908—1910 гадах вучылася на Кіеўскіх вышэйшых жаночых курсах і на Вышэйшых гісторыка-літаратурных курсах Раева ў Пецярбургу.

Першы верш напісала ў 11 гадоў. Бацька забараніў падпісваць вершы прозвішчам *Гарэнка* і яна ўзяла дзявочае прозвішча прабабулі па жаночай лініі Праскоўі Федасееўны *Ахматавай* (у замужжы — Матавілавай), памерла ў 1837 годзе. Па бацьку Праскоўя Федасееўна паходзіла са старадаўняга дваранскага роду Ахматавых (вядомых з XVI стагоддзя), па маці — з старадаўняга татарскага роду князёў Чагадаевых, абруселага ў XVII стагоддзі.

1910 — у красавіку выйшла замуж за М.Гумілёва.

Ганна Ахматава на малюнку Мадыльяні. 1911 год

1910—1912 двойчы пабывала ў Парыжы, падарожнічала па Італіі. Уражанні ад гэтых паездак, ад знаёмства ў Парыжы з Амедэо Мадыльяні несумнеўна аказалі вялікі ўплыў на творчасць паэтэсы.

1911 — першыя публікацыі пад імем «Ганна Ахматава» (раней, у 1908, за подпісам «Ганна Г.» Гумілёў апублікаваў у Парыжы адзін яе верш у часопісе «Сірыус», які выдаваў). У сакавіку 1912 года выйшла першая кніга, зборнік «Вечар», у выдавецтве «Цэхі паэтаў» тыражом 300 экз. У кастрычніку 1912  года нарадзіўся сын Леў Мікалаевіч Гумілёў. Вясной 1914 года выходзяць «Пацеркі» у выдавецтве «Гіпербарэй» немалым па тых часах тыражом — 1000 экз. Да 1923 года было зроблена 8 перавыданняў.

1917 — трэцяя кніга «Белая зграя» тыражом у 2000 экз. у выдавецтве «Гіпербарэй».

1918 — адбыўся развод з Гумілёвым, у жніўні.

1918 — выходзіць замуж за вучонага-асіролага і паэта У. К. Шылейка.

1921 — у красавіку, у выдавецтве «Петропаліс» выходзіць зборнік «Трыпутнік» з тыражом 1000 экз.

1921, лета — растаецца з У. К. Шылейка.

1921 — у ноч з 3 на 4 жніўня арыштаваны, а затым, праз тры тыдні, расстраляны Мікалай Гумілёў.

1921 — у кастрычніку свет пабачыла пятая кніга «Anno Domini MCMXXI» («У лета гасподне 1921») у выдавецтве «Петропаліс».

1922 — фактычна становіцца жонкай мастацтвазнаўца М. М. Пуніна.

8 чэрвеня 1926 — аформлены развод з У. К. Шылейка, які збіраўся ўступіць у другі шлюб з У. К. Андрэевай. Пры разводзе ўпершыню афіцыйна атрымала прозвішча Ахматава (раней па дакументах насіла прозвішчы сваіх мужоў).

22 кастрычніка 1935 — арыштаваныя, а праз тыдзень вызваленыя М. М. Пунін і Л. М. Гумілёў.

1938 — арыштаваны і асуджаны да 5 гадоў выпраўленча-працоўных лагераў сын — Л. М. Гумілёў.

З 1923 па 1934 практычна не друкавалася.
Па сведчанні Л. К. Чукоўскай («Запіскі аб Ганне Ахматавай») шматлікія вершы тых гадоў былі згубленыя ў пераездах і падчас эвакуацыі.

Сама Ахматава ў нататцы «Сцісла аб сабе» 1965 пісала аб гэтым так: *«З сярэдзіны 20-х гадоў мае новыя вершы амаль спынілі друкаваць, а старыя — перадрукоўваць».*

1935—1940 напісаная паэма «Рэквіем».

1938 — растаецца з М. М. Пуніным.

1940 — новы, шосты зборнік: «З шасці кніг».

1941 — вайну сустрэла ў Ленінградзе. Пазней па патрабаванні ўрачоў была эвакуіраваная спачатку ў Маскву, затым у Чыстапаль, адтуль праз Казань у Ташкент. У Ташкенце выходзіць зборнік вершаў Ганны Ахматавай.

1943 — канчаецца тэрмін адбыцця пакарання Льва Гумілёва ў Нарыльсклагу. Пачалася яго ссылка ў Запаляр'е. У канцы 1944 ён сыходзіць добраахвотнікам на фронт, дайшоў да Берліна, пасля вайны вярнуўся ў Ленінград і абараніў дысертацыю.

1945 — 15 мая Ахматава вяртаецца з эвакуацыі ў Маскву.

1946 — Выйшла пастанова ЦК «Аб часопісах „Звезда" і „Ленинград"», у якім рэзкай крытыцы падвяргалася творчасць Ганны Ахматавай і Міхаіла Зошчанка. Абодвы яны былі выключаныя з Саюза савецкіх пісьменнікаў.

1949 — 26 жніўня арыштаваны М. М. Пунін. 6 лістапада арыштаваны Л. М. Гумілёў. Прысуд — 10 гадоў лагераў.

На працягу ўсіх гадоў арышту сына Ганна Ахматава не пакідала спроб вызваліць яго. Спробай (няўдалай) прадэманстраваць лаяльнасць да рэжыму з'яўлялася публікацыя цыклу вершаў «Слава Міру» (1950). У наступным Ахматава нязменна выдаляла гэты цыкл з усіх сваіх зборнікаў.

1951 — 19 студзеня па прапанове А. А. Фадзеева адноўленая ў Саюзе савецкіх пісьменнікаў.

1953 — у жніўні памёр у лагеры Абезь (Комі) М. М. Пунін.

1956 — вяртаецца з зняволення рэабілітаваны пасля XX з'езду Л. М. Гумілёў, хібна які лічыў, што маці не прымала досыць высілкаў для яго вызвалення; з гэтага часу адносіны паміж імі былі напружанымі.

1962 — Ганна Андрэеўна намінаваная на Нобелеўскую прэмію па літаратуры.

1964 — у Італіі атрымала прэмію «Этна-Таарміна».

1965 — дыплом ганаровага доктара Оксфардскага ўніверсітэта.

1965 — выдадзены зборнік «Бег часу».

5 сакавіка 1966 — памерла ў санаторыі ў прысутнасці ўрачоў і сясцёр, якія прыйшлі ў палату, каб агледзець яе і зняць кардыяграму ў Дамадзедава (Падмаскоўе).

7 сакавіка 1966 — у 22:00 па Усесаюзным радыё перадаюць паведамленне аб смерці выбітнага паэта Ганны Ахматавай. Пахаваная ў Камарова, пад Ленінградам.

Адрасы ў Санкт-Пецярбургу — Петраградзе — Ленінградзе
-----------------------------------------------------

* 1914—1917 гг. — Тучкова набярэжная, 20, кв. 29;
* 1917—1918 гг. — кватэра Вячаслава і Валерый Срэзнеўскіх — Боткінская вуліца, 9;
* 1919—1920 гг. — вуліца Халтурына, 5;
* вясна 1921 года — асабняк Е. Н. Нарышкінай — Сергіеўская вуліца, 7, кв. 12;
* 1921 год — санаторый — Дзіцячае Сяло, Колпінская вуліца, 1;
* 1922—1923 гг. — прыбытковы дом — Казанская вуліца, 4;
* канец 1923 — пачатак 1924 года — Казанская вуліца, 3;
* лета — восень 1924 года — набярэжная ракі Фантанкі, 2;
* восень 1924 — 02.1952 — дваровы флігель палаца Д. Н. Шарамецева (кватэра М. М. Пуніна) — набярэжная рэкі Фантанкі, 34, кв. 44;
* 02.1952 — 1961 — прыбытковы дом — вуліца Чырвонай Конніцы, 4, кв. 3;
* 1961—1966 гады — Камарова, вуліца Асіпенкі, 5.

Помнікі, музеі
--------------

Паштовая картка СССР з арыгінальнай маркай, мастак Ю.Арцыменеў, 1989
### Пецярбург

У Пецярбургу ёсць помнікі Ахматавай — у двары філалагічнага факультэта ІЛГУ і ў садзе перад школай на вуліцы Паўстання.

5 сакавіка 2006 года, да саракавых угодак са дня смерці Ганны Андрэеўны ў Санкт-Пецярбургу ў садзе побач з Фантанным домам быў адчынены трэці помнік Ганне Ахматавай (скульптар Вячаслаў Бухаеў (сам помнік — дарунак Мікалая Нагорскага).

У Фантанным доме, дзе размешчаны літаратурна-мемарыяльны музей паэтэсы, яна пражыла 30 гадоў, а сад ля дома звала «магічным». Па ёй словам, *«сюды прыходзяць цені пецярбуржскай гісторыі»*.

У снежні 2006 года ў Санкт-Пецярбургу адкрылі помнік Ганне Ахматавай, размешчаны праз Няву ад следчага ізалятара «Крыжы», дзе яна адпісвала яго размясціць. У 1997 годзе планавалася разбіць Ахматаўскі сквер на гэтым месцы, аднак планам не наканавана было спраўдзіцца.

Творы
-----

* Анна Ахматова. «Вечер» 1912.
* Анна Ахматова. «Чётки» 1914—1923 — 9 изданий.
* Анна Ахматова. «Белая стая» 1917, 1918, 1922 г.
* Анна Ахматова. «Подорожник» 1921.
* Анна Ахматова. «Anno Domini MCMXXI» изд. «Петрополис», П. 1922; Берлин, 1923 г.
* Анна Ахматова. Из шести книг. Л. 1940.
* Анна Ахматова. Избранное. Стихи. Ташкент. 1943.
* Анна Ахматова. Стихотворения. М. 1958.
* Анна Ахматова. Стихотворения. 1909—1960. М. 1961.
* Анна Ахматова. Requiem. Тель-Авив. 1963. (без ведома автора)
* Анна Ахматова. Requiem. Мюнхен. 1963.
* Анна Ахматова. Бег времени. М.-Л. 1965.
* Анна Ахматова. Избранное. М. 1974.
* Анна Ахматова. Стихи и проза. Л. 1977.
* Анна Ахматова. «Записные книжки. 1958—1966». 1996.

Беларускія пераклады
--------------------

Вершы Ахматавай пераклалі Васіль Зуёнак, Валянцін Рабкевіч, Уладзімір Свяжынскі, Раіса Баравікова, Георгій Ліхтаровіч і іншыя.

* Ахматава Г. [Вершы] / Перакл. В. Рабкевіча // Далягляды: Літаратурны зборнік. Мн. 1978.
* Прызнанне: вершы паэтаў Ленінграда: [пераклад з рускага / укладанне С. Грахоўскага, Б. Кежуна, Л. Хаўстава]. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1979. — 318, [1] с. — (Паэзія народаў СССР).
* Ахматава Г. [Вершы] / Перакл. В. Рабкевіча // Братэрства: Літаратурны зборнік. Мн. 1982.
* Ахматава Г. Выбраная паэзія. / Перакл. Г. Ліхтаровіча — Мінск : Зміцер Колас, 2020. — (Паэты планеты).

Цікавыя факты
-------------

Вядомая «Зялёная будка» — дача Ганны Ахматавай у пасёлку Літфонду ў Камарова (Ленінградская вобласць) была ўпершыню абрабаваная ў 2008 годзе. Пры жыцці паэтэсы ніхто не спрабаваў пракрасціся на дачу з мэтай здзяйснення крадзяжу або іншага злачынства

Зноскі
------

1. 1 2  Краткая литературная энциклопедия — М.: Советская энциклопедия, 1962.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4239850'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a>
2. 1 2  *Roux P. d.* Nouveau Dictionnaire des œuvres de tous les temps et tous les pays — 2 — Éditions Robert Laffont, 1994. — Vol. 1. — P. 32. — ISBN 978-2-221-06888-5<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28924058'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2696397'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3372503'></a>
3. ↑  Ахматова Анна Андреевна // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
4. ↑  Ахматова Анна Андреевна // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 27 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑
10. ↑
11. ↑  Черных В. А. Летопись жизни и творчества Анны Ахматовой — М.: Индрик, 2008. — С. 166.
12. ↑  Галасы з-за небакраю: анталогія паэзіі свету ў беларускіх перакладах ХХ ст. Склад. М. Скобла. — Мн.: Лімарыус 2008. — 896 с.
13. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 6 лютага 2008. Праверана 23 чэрвеня 2009.

Літаратура
----------

* Виноградов В. В. О поэзии Анны Ахматовой (стилистические наброски). — Л. 1925.
* Гончарова Н. «Фаты либелей» Анны Ахматовой. — М.-Спб.: Летний сад; Российская государственная библиотек, 2000. — 680 с.
* «Любовная лирика Ахматовой» Гурвич И.
* Далош Д. Гость из будущего. Анна Ахматова и сэр Исайя Берлин. История одной любви. — М.: Текст, 2010.
* Добин Е. С. Поэзия Анны Ахматовой. — Л. 1968.
* Жирмунский В. М. Творчество Анны Ахматовой. — Л. 1973.
* *Жолковский А. К.* Анна Ахматова — пятьдесят лет спустя(недаступная спасылка)(недаступная спасылка) // Звезда. — 1996. — № 9. — С. 211—227.
* Иванов Вяч. Вс. Беседы с Анной Ахматовой
* Казак В. Лексикон русской литературы XX века = Lexikon der russischen Literatur ab 1917. — М.: РИК «Культура», 1996. — 492 с. — 5000 экз. — ISBN 5-8334-0019-8
* Лосиевский И. Я. Анна Всея Руси: Жизнеописание Анны Ахматовой. — Харьков: Око, 1996.
* Мандельштам Н. Об Ахматовой. — М.: Новое издательство, 2007.
* Озеров Л. Мелодика. Пластика. Мысль // Литературная Россия. — 1964. — 21 авг.
* Павловский А. Анна Ахматова. Очерк творчества. — Л. 1966.
* Памятники культуры. Новые открытия. 1979. — Л. 1980 (ежегодник).
* Тарасенков А. Н. Русские поэты XX в. 1900—1955. Библиография. — М. 1966.
* Тименчик Р. Д. Анна Ахматова в 1960-е годы. — М.: Водолей Publishers, 2005.
* Троцык О. А. Библия в художественном мире Анны Ахматовой. — Полтава: ПОИППО, 2001.
* Чуковская Л. К. Записки об Анне Ахматовой. в 3 т. — Paris: YMCA-Press, 1976.
* Черных В. А. Летопись жизни и творчества Анны Ахматовой — М.: Индрик, 2008.
* Щеглов Ю. К. Черты поэтического мира Ахматовой Архівавана 1 чэрвеня 2008.
* Эйхенбаум Б. Анна Ахматова. Опыт анализа, П. 1923
* Эйхенбаум Б. Статьи о поэзии. — Л. 1969.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Партал **«Персаналіі»** |
| q: | Ганна Ахматава ў Вікіцытатніку |
| s: | Ганна Ахматава ў Вікікрыніцах |
| commons: | Ганна Ахматава на Вікісховішчы |

* Ганна Ахматава. Царскае Слова Архівавана 22 красавіка 2008.
* Ганна Ахматава
* Ганна Ахматава ў dmoz Архівавана 14 сакавіка 2017.
* Паслухаць: Ганна Ахматава чытае ўласныя вершы Архівавана 15 верасня 2008.
* Ганна Ахматава ва ўспамінах сучаснікаў
* Н-поп. фільм «Паэт і час» аб А. А. Ахматавай
* Анна Ахматова стихи

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · International Music Score Library Project · MusicBrainz · DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Бія-бібліяграфічны рускіх пісьменнікаў XX стагоддзя · Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Кароткая літаратурная · Кругасвет · Літаратурная · Праваслаўная · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Treccani · Universalis · Даведка РІА |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Geni.com · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10245103, ADV10245101, ADV10245104, ADV10245105, ADV10245106, ADV10245108, ADV10245109 · BIBSYS: 90085710 · BNC: a1363088x · BNE: XX889289 · BNF: 118882553 · CiNii: DA01474088 · CONOR: 45556067 · GND: 118637584 · ICCU: LO1V004044 · ISNI: 0000 0003 6864 1405, 0000 0001 2131 7777 · LCCN: n50040155 · LNB: 000028481 · NDL: 00431103 · NKC: jn19981000010 · NLA: 36460800 · NLG: 109911 · NLP: a0000001178048 · NSK: 000002211 · NTA: 068870744 · NUKAT: n93080010 · PTBNP: 24248 · РДБ: 000082000 · LIBRIS: 174941 · SUDOC: 026679787 · VIAF: 49220707 |

 |