recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гіро.
**Андрэй Уладзіміравіч Гіро** (20 кастрычніка 1967, Мінск — 17 лістапада 2015) — беларускі дыпламат.

Біяграфія
---------

У 1991 г. скончыў перакладчыцкі факультэт Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута замежных моў па спецыяльнасці «нямецкая і англійская мовы».

У 2003 г. скончыў Інстытут дзяржаўнай службы Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «знешняя палітыка і дыпламатыя».

1991—1993 Рэферэнт Беларускага таварыства дружбы і культурнай сувязі з замежнымі краінамі

1993—1996 Трэці, другі сакратар Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь

1996—1999 Другі, першы сакратар Пасольства Рэспублікі Беларусь у Швейцарскай Канфедэрацыі, Часовы павераны ў справах Рэспублікі Беларусь у Швейцарскай Канфедэрацыі, г.Берн

1999—2001 Кансультант Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь

2001—2005 Саветнік Пасольства Рэспублікі Беларусь у Аўстрыйскай Рэспубліцы, г. Вена

2005—2007 Начальнік аддзела Заходняй Еўропы Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь

2007—2008 Начальнік Консульскага ўпраўлення Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь

2008—2009 Начальнік Галоўнага консульскага ўпраўлення Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь

26.06.2009
Прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Федэратыўнай Рэспубліцы Германія

03.09.2009 Уручыў Даверчыя граматы Федэральнаму прэзідэнту ФРГ Хорсту Кёлеру

Займаў пасаду начальніка галоўнага консульскага ўпраўлення Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. 26 чэрвеня 2009 года быў прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Федэратыўнай Рэспубліцы Германія .

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президента Республики Беларусь от 26 июня 2009 г. № 348 О назначении А. В. Гиро Чрезвычайным и Полномочным Послом Республики Беларусь в Федеративной Республике Германия и присвоении ему дипломатического ранга Чрезвычайного и Полномочного Посланника второго класса(недаступная спасылка)  (руск.)

Спасылкі
--------

* Старонка на праекце «Хто ёсць хто ў РБ»(недаступная спасылка)  (руск.)
* Біяграфія на старонцы пасольства ў Германіі  (па стане на 12 студзеня 2015 года)   (бел.)

| ⛭Надзвычайныя і Паўнамоцныя Паслы Беларусі ў Федэратыўнай Рэспубліцы Германія |
| --- |
| Пачатак дыпадносін  Адкрыццё пасольства | 13 сакавіка 1992  1992 |
| Паслы | Пётр Садоўскі (1992—1994) • Пётр Бяляеў (1995—1998) • Уладзімір Скварцоў (1999—2009) • Андрэй Гіро (2009—2015) • Дзяніс Сідарэнка (з 2016) |

| ⛭Надзвычайныя і Паўнамоцныя Паслы Рэспублікі Беларусь у Швейцарскай Канфедэрацыі |
| --- |
| Пачатак дыпадносін  Адкрыццё пасольства | 10 лютага 1992  1993 |
| Паслы | Анатоль Мардовіч (1993—1994) • Станіслаў Агурцоў (1994—1998) |
| Часовыя павераныя | Андрэй Гіро (9 ліпеня 1998—1999) • Дзмітрый Іванавіч Шэметаў (1999—29 жніўня 2000) |
| Пасол | Уладзімір Каралёў (2000—2008) |
| Часовыя павераныя | Аляксандр Дармідонтавіч Ганевіч (3 студзеня — ліпень 2008) • Андрэй Рыгоравіч Кулажэнка (ліпень 2008— жнівень 2012) • Леанід Платонавіч Шынкевіч (жнівень 2012 — сакавік 2016) • Павел Генадзевіч Мацукевіч (з сакавіка 2016) |
**Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж»** — дзяржаўная музейная ўстанова. Выконвае рознабаковую дзейнасць: фарміраванне і захаванне калекцый, навукова-даследчая і культурна-асветніцкая работа, арганізацыя пастаяннай экспазіцыі і ўладкаванне выставак.

Нацыянальны гісторыка-культурны запаведнік утвораны 2 ліпеня 1993 г. статус музея-запаведніка быў атрыманы 22 мая 1997 г.

Пасля масавых фальсіфікацый на прэзідэнцкіх выбарах 2020 года, жорсткага разгону акцый пратэстаў, збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, калектыў музея-запаведніка выйшаў 14 жніўня на акцыю пратэсту супраць гвалту і за новыя выбары. 17 жніўня на даху замка быў устаноўлены нацыянальны бела-чырвона-белы сцяг. Дырэктар музея-запаведніка Сяргей Клімаў заявіў, што «шчаслівы ад таго, што дажыў да гэтага часу».

Аб’екты
-------

Вежа ратушы
Фарны касцёл

  

У 2005 г. *«Архітэктурны, жылы і культурны комплекс рэзідэнцыі роду Радзівілаў у Нясвіжы»* у складзе Палацава-паркавага ансамбля, які рэпрэзентуе гісторыю роду Радзівілаў, палацавай архітэктуры і інтэр’ераў магнацкай рэзідэнцыі XVI — пачатку XX стст. і Комплексу былога кляштара езуітаў XVI—XIX стст. быў унесены ў Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Гарадская ратуша, у экспазіцыі гарадской ратушы прадстаўлена гісторыя гарадскога самакіравання і гандлёва-рамесніцкага жыцця Нясвіжа XVI—XIX стст. з гандлёвымі радамі і гарадская Слуцкая брама з’яўляюцца гісторыка-культурнымі каштоўнасцямі Рэспублікі Беларусь першай катэгорыі. Сярод праектаў музея-запаведніка апошніх гадоў вылучаюцца серыя сумесных тэатральных і музычных мерапрыемстваў у межах акцый «Нясвіж — культурная сталіца Беларусі-2012», штогадовы фестываль балетнага мастацтва «Вечары Вялікага тэатра ў замку Радзівілаў» Музей-запаведнік разгортвае шырокую міжнародную дзейнасць. Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж» браў удзел у Міжнародным фестывалі музеяў «Інтэрмузей-2012», арганізацыя Міжнароднага семінара ЮНЕСКА «Аб’екты сусветнай спадчыны: захаванне і выкарыстанне ў мэтах устойлівага развіцця».

Агульная колькасць адзінак захоўвання на пачатак 2012 г. — 5651, з іх 1623 адзінак — у экспазіцыі.

Зноскі
------

1. ↑  Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж» і Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы таксама пратэстуюць.
2. ↑  Видеофакт. Над Несвижским замком реет бело-красно-белый флаг(недаступная спасылка)
3. ↑  Над Нясвіжскім замкам залунаў бел-чырвона-белы сцяг, дырэктар патлумачыў сваё рашэнне

Спасылкі
--------

* niasvizh.by — афіцыйны сайт Нацыянальнага гісторыка-культурнага музея-запаведніка «Нясвіж»
* Дзяржаўная ўстанова "Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж» на Museum.by

| ⛭Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж» |
| --- |
| ✯ Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс • Касцёл Божага Цела • Ратуша і гандлёвыя рады • Слуцкая брама • Дом рамесніка • Кляштар бенедыкцінак • Кляштар бернардзінцаў |
| Вечары Вялікага тэатра ў замку Радзівілаў |

| ⛭Музеі-запаведнікі Беларусі |
| --- |
| Заслаўе ·  Нясвіж ·  Полацк |
**Чарлз** (англ.: Charles River) — рака ў штаце Масачусетс.

Даўжыня ракі — 129 км, аднак па яе плыні знаходзяцца 22 населеныя пункты. Чарлз бярэ пачатак з возера Эха ў Хопкінтане і працякае ў паўночна-ўсходнім напрамку, упадае у Бостанскую бухту. Рэчышча — даволі звілістае, у нізоўях падзяляе гарады Бостан і Кембрыдж.

Адныя з самых прэстыжных універсітэтаў краіны — Гарвардскі, Бостанскі, Брэндзіса, а таксама Масачусецкі тэхналагічны інстытут размешчаны на берагах Чарлза.

Штогод у кастрычніку праводзіцца рэгата на рацэ Чарлз, самая буйная з двухдзённых у свеце, у якой удзельнічаюць каля 1700 лодак і больш за 8 тысяч спартсменаў. За спаборніцтвамі назіраюць да 300 тысяч гледачоў.

Спасылкі
--------

* Charles River Watershed Association
* Charles River Conservancy
Партрэт Педру II, праца пэндзля Дэлфіма дэ Камара.
**Нацыянальны гістарычны музей Бразіліі** (парт.: Museu Histórico Nacional) — размешчаны ў горадзе Рыа-дэ-Жанэйра. 

Музей быў заснаваны ў 1922 годзе па загаду прэзідэнта Эпітасіа Песуа. Найкаштоўныя экспанаты, прысвечаныя гісторыі Лацінскай Амерыкі і, уласна, Бразіліі, размясціліся ў Сант'яга-Фортэ.

Сёння музейны комплекс займае плошчу больш 20 тыс. кв. метраў. Калекцыі, якія захоўваюцца тут, налічваюць да 287 тыс. прадметаў, сярод якіх: 57 тыс. кніг (пачынаючы з XV стагоддзя); 50 тыс. гістарычных дакументаў і фатаграфій; прадметы інтэр'еру і побыту, жывапіс, скульптура, упрыгажэнні, зброя. 


1. ↑
**Часавыя паясы Расіі**:  

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| USZ1 |      Калінінградскі час | MSK-1 (UTC+2) |
| MSK |      Маскоўскі час | MSK (UTC+3) |
| YEKT |      Екацерынбургскі час | MSK+2 (UTC+5) |
| OMST |      Омскі час | MSK+3 (UTC+6) |
| KRAT |      Краснаярскі час | MSK+4 (UTC+7) |
| IRKT |      Іркуцкі час | MSK+5 (UTC+8) |
| YAKT |      Якуцкі час | MSK+6 (UTC+9) |
| VLAT |      Уладзівастоцкі час | MSK+7 (UTC+10) |
| MAGT |      Магаданскі час | MSK+8 (UTC+11) |

**Маскоўскі час** (MSK) — часавы пояс UTC+3. Хоць Масква геаграфічна знаходзіцца ў 2-м часавым поясе, на тэрыторыі Расіі дзейнічае так званы дэкрэтны час, уведзены 16 чэрвеня 1930 года, калі стрэлкі гадзіннікаў былі пераведзены на 1 гадзіну наперад. Маскоўскі час з’яўляецца стандартным для Расіі, усе мясцовыя часавыя паясы Расіі (іх 9 — ад MSK-1 да MSK+8, пояс MSK+1 адсутнічае) адлічваюцца ад яго. Маскоўскі час таксама выкарыстоўваецца ў раскладах цягнікоў на тэрыторыі ўсёй краіны.
*Аль-Фаціха* — першая сура Карана
**Кара́н** (араб. أَلْقُرآن‎‎ — аль-К̣ур’ан) — свяшчэнная кніга мусульман. Слова «Каран» паходзіць ад арабскага «чытанне ўслых», «настаўленне».

Паводле мусульманскай дагматыкі Каран быў па частках атрыманы ў 610—632 прарокам Мухамадам ад Бога (Алаха) праз архангела Джабраіла (Гаўрыіла). Напісаны на арабскай мове. У 650—655 паводле загаду халіфа Асмана — паплечніка Мухамада — спецыяльная калегія на аснове тэксту Карана, запісанага сакратаром Магамета, і з улікам іншых запісаў і сведчанняў асоб, што ведалі Каран на памяць, склала спіс Карана (Асманава рэдакцыя, зберагліся 2 копіі: у Сярэдняй Азіі і ў Турцыі), які паступова выцесніў іншыя запісы і быў прызнаны кананічным.

Мусульмане вераць, што Каран — гэта боскае настаўленне для чалавецтва, апошняе Свяшчэннае Пісанне, пасланае Алахам. Каран — нястворанае Слова Гасподняе, вечнае сведчанне прароцтва і апошняе нябеснае адкрыццё, якое пацвердзіла праўдзівасць усіх папярэдніх Святых Пісанняў, адмяніла абвешчаныя імі законы і зацвердзіла апошняе і самае дасканалае нябеснае заканадаўства. Існуючы тэкст Карана ўключае 114 сураў (раздзелаў), размешчаных у парадку памяншэння колькасці аятаў (вершаў), якіх 6225. Паводле часу і месца паходжання суры дзеляць на «мекканскія» (610—622, Мекка, 90 сураў) і «медынскія» (з 622, Медзіна, 24 суры). Храналагічная апавядальная і зместавая паслядоўнасць паміж сурамі, а часта і аятамі, адсутнічае.

Многія рэлігійна-філасофскія апавяданні Карана маюць агульныя (ці падобныя) з Бібліяй сюжэты, напрыклад, аб прароках Алаха ад Адама да Мухамада, уключаючы Нуха (Ноя), Ібрагіма (Аўраама), Ісы бен Марыям (Ісуса) і інш. Іўдаізм і хрысціянства разглядаюцца Каран як генетычна роднасныя ісламу нябесныя рэлігіі, якія папярэднічалі яму.

Каран з’яўляецца літаратурным помнікам і адной з найважнейшых крыніц мусульманскага права.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Каран
* Кaран Архівавана 2 ліпеня 2018. wav format
* Каран (Al-Quran) Архівавана 29 студзеня 2009. text format

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская · Кругасвет · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1907—13) · Catholic (1997—…) · Infernal (6e éd.) · New International · Treccani · Universalis · Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90063621 · BNE: XX3569490 · BNF: 12008272s · GND: 4032444-8 · LCCN: n79046204 · NDL: 00566624 · NKC: unn2006375010 · NLG: 164922 · NSK: 000032841 · LIBRIS: 231430 · SUDOC: 027498522 · VIAF: 175382719 |

 |
**Нацыянальны дзень мовы**, ці **Лімба ноастрэ** (ад рум.: Limba noastră — *наша мова*) — свята, прысвечанае малдаўскай мове (па Канстытуцыі, ці румынскай мове паводле рашэння Канстытуцыйнага суда 2013 года), які адзначаецца ў Рэспубліцы Малдова штогод 31 жніўня пачынаючы з 1989 года.

Гісторыя
--------

27 жніўня 1989 года пры непасрэдным удзеле Народнага фронту Малдовы ў Кішынёве прайшла масавая дэманстрацыя, сярод патрабаванняў якой было прызнанне за малдаўскай мовай на лацінскай графіцы афіцыйнай мовы рэспублікі.

31 жніўня 1989 года Вярхоўны Савет МССР абвясціў малдаўскую афіцыйнай мовай у «палітычнай, эканамічнай, сацыяльнай і культурнай сферах» і прыняў закон пра зварот малдаўскай мовы да лацінскай графікі.

23 чэрвеня 1990 года Парламент Малдовы абвясціў 31 жніўня Нацыянальным днём мовы.
Спачатку свята звалася «Дзень нашай румынскай мовы» (рум.: Limba noastră cea română або рум.: Ziua limbii române).

У 1994 годзе было прынята прысвоіць святу цяперашнюю назву — «Лімба ноастрэ» (рум.: Limba noastră), што было адлюстравана ў артыкуле 13 Канстытуцыі Малдовы.

5 снежня 2013 года Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Малдова абвясціў румынскую мову афіцыйнай мовай, спасылаючыся на пераважанне тэксту Дэкларацыі пра Незалежнасць над тэкстам Канстытуцыі. Пры гэтым у Канстытуцыю адпаведныя змены не занесены.

Заўвагі
-------

1. ↑  Постановление Конституционного суда Республики Молдова № 36 от 05.12.2013
2. ↑  Лимба Ноастрэ — Национальный день языка в Молдове **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  calend.ru. Архівавана з першакрыніцы 5 лістапада 2012. Праверана 31 жніўня 2012.
3. ↑  List of Moldovan Holidays Архівавана 20 ліпеня 2012. (англ.).
4. ↑  31 августа Молдова отмечает национальный День родного языка **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  kp.md. Архівавана з першакрыніцы 12 студзеня 2013. Праверана 31 жніўня 2012.
5. ↑  Lonely Planet, Moldova Work & study (англ.).
6. ↑  On 31 August Moldova celebrates the Language Day Архівавана 27 кастрычніка 2009. (англ.).
7. ↑  Horia C. Matei, «State lumii. Enciclopedie de istorie.» Meronia, Bucureşti, 2006, p. 292—294
Востраў Маскігет
**Маскігет** — невялікі пясчаны востраў на захадзе ад астравоў Такернак і Нантакет, у горадзе Нантакет, штат Масачусетс. Знаходзіцца за 5 міляў на паўднёвы ўсход ад вострава Мартас Віньярд. Даўжыня вострава каля 2 км, а шырыня — каля 0.4 км.

Вышыня вострава — 4.26 м. На яго паўночных берагах, знаходзяцца пясчаныя дзюны, а на паўднёвых берагах — ў асноўным балоты.

Большая частка вострава належыць людзям з горада Нантакет.

Гісторыя
--------

У 1880-х — 1890-х гадах на востраве знаходзілася ратавальная станцыя і дзевятнаццаць іншых будынкаў, у асноўным рыбацкія хаціны. Зараз засталіся дзве нежылыя хаціны, яны з'яўляюцца рэшткамі старых будынкаў. Адзін з іх — гэта рэшткі ратавальнай станцыі, другі дом калісьці належаў некалькім рыбакам латвійскага паходжання. Будаўніцтва першай станцыі пачалося ў лютым 1883 года. Але 28 снежня 1889 станцыя згарэла дашчэнту. Аднаўленне новай станцыі на востраве было скончана ў 1897 годзе. У 1929 годзе станцыя спыніла сваё функцыянаванне і яе пачалі разбіраць на матэрыялы, якія мусілі быць ужытымі ў Нантакеце. Пасля гэтага, колькасць будынкаў на востраве скарацілася да 14 дамоў. З таго часу людзі наведваць яе толькі сезонна.

Сувязь з востравам
------------------

Маскігет застаецца недасяжным для большасці лодак з-за водмеляў. Сплаў на каяках можа быць вельмі небяспечным. Спецыяльныя лодкі адыходзяць з Нантакецкай бухты.
**Пышнянскія баі** — абарона партызанамі вёскі Пышна Лепельскага раёна 19 мая — 9 чэрвеня 1943 года, састаўная частка баёў партызан Мінскай і Віцебскай абласцей супраць нямецка-фашысцких захопнікаў у час карнай аперацыі «Котбус».

Перадумовы
----------

У канцы 1942 Чашніцкая партызанская брыгада «Дубава» разграміла нямецкі гарнізон у вёсцы Пышна, стварыла там апорны пункт, устанавіла кантроль над чыгункай Лепель — Пышна — Докшыцы — Параф’янава, якая злучала нямецкую 3-ю армію (камандзір генерал-палкоўнік Рэйнграрт) з яе тыламі. Гітлераўцы без поспеху спрабавалі захапіць Пышна ў снежні 1942 і студзені 1943.

Баі
---

19 мая 1943 у 4 гадзіны раніцы праціўнік (1 полк) пачаў наступленне на вёску Пышна. Яе абаранялі партызанскія атрады М. М. Дзідзенкі, роты І. Ф. Карпенкі, Б. П. Звонава і іншыя падраздзяленні. Партызаны адбілі атакі праціўніка, які потым пачаў бамбіць вёску і яе наваколле. 23 мая карнікі пачалі наступаць на вёску з боку могілак і смалакурнага завода. Партызаны ўвялі ў бой дадатковыя сілы (роты М. Клачкова, А. А. Суконькі і інш.), адбілі атакі нямецкіх паліцэйскіх батальёнаў СС, знішчылі шмат гітлераўцаў, захапілі некалькі гармат і іншай зброі. Карнікі падцягнулі да вёскі новыя сілы, вялі разведку боем. Для ўмацавання абароны Пышна дадаткова былі вылучаны 4-ы партызанскі атрад Чашніцкай партызанскай брыгады, а таксама атрады партызанскіх брыгад імя С. М. Кароткіна, імя Чапаева, імя Панамарэнкі, «Жалязняк» і імя ЦК КП(б)Б. Вакол вёскі Пышна былі створаны 2 кальцы абароны.

Раніцай 8 чэрвеня, пасля артылерыйскай падрыхтоўкі і бамбардзіроўкі, праціўнік пры падтрымцы танкаў пачаў наступленне па ўсёй лініі абароны, у раёне вёскі Зароўе высадзіўшы дэсант аўтаматчыкаў. Баі ішлі па ўсёй лініі абароны Савін Дуб — Закаліўе — Пышна — Старынка — Навасёлкі. Каб пазбегнуць вялікіх страт, камандаванне партызанскіх брыгад вырашыла адысці. Выкарыстаўшы захопленую разведкай карту з планамі карнікаў, партызаны адарваліся ад ворага. Нямецкая аператыўная група «Норд» генерал-маёра Дорменега замкнула кальцо акружэння ляснога масіву Пышна — Пуцілкавічы — Лагі — Карчы — Лясіны. З 9 па 21 чэрвеня нямецкія паліцэйскія часткі СС без поспеху прачэсвалі лес.

У мастацтве
-----------

Абарона вёскі Пышна стала тэмай карціны «Бой за Пышна» партызанскага мастака М. Абрыньбы.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* А. І. Валахановіч // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Маскоўскі дзяржаўны акадэмічны тэатр аперэты** (руск.: Моско́вский госуда́рственный академи́ческий теа́тр опере́тты) — музычны тэатр у Маскве, першы дзяржаўны тэатр аперэты ў СССР. Размешчаны па адрасе: вул. Вялікая Дзмітраўка, дом 6. У рэпертуары тэатра — класічная і сучасная аперэта, мюзіклы. Маскоўскі тэатр аперэты адкрыўся як дзяржаўны 24 лістапада 1927 года — гэты дзень афіцыйна лічыцца датай заснавання тэатра. Адным з заснавальнікаў тэатра быў Рыгор Ярон.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 305382000 |
**Све́рзна** — возера ў Беларусі, ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 23 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Ушачы, за 1,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Навасёлкі на мяжы з Лепельскім раёнам, у басейне ракі Ушача.

Плошча Сверзны складае 0,38 км². Найбольшая глыбіня 10,1 м, сярэдняя 3,1 м. Даўжыня возера 1,7 км, найбольшая шырыня — 0,35 км. Даўжыня берагавой лініі — 4,48 км. Аб’ём вады ў возеры складае 1,44 млн м³, плошча вадазбору возера — 10 км².

Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны маюць вышыню 2—9 м, спадзістыя, пад лесам. На поўдні і паўднёвым усходзе вышыня схілаў складае 10—12 м. Берагавая лінія звілістая, утварае залівы. Берагі возера нізкія, вышынёй да 0,2 м, пясчаныя, пад хмызняком. Месцамі берагі павышаюцца да 0,5 м. На паўднёвым усходзе берагі зліваюцца з схіламі. У паўночнай і паўночна-заходняй частцы возера тарфяністая пойма вышынёй да 25 метраў. Літаральная і сублітаральная зоны стромкія. Дно возера да глыбіні 2 м пясчанае, глыбей выслана (да 3—3,5 м) апясчаненымі адкладамі і крэменязёмістым сапрапелем. Найбольшыя глыбіні знаходзяцца ў паўночнай частцы возера.  

Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Упадаюць ручаі, на паўночным захадзе злучана пратокай з ракой Ушача. Зарастае надводнай расліннасцю да глыбіні 1,5 м, шырыня паласы зарастання складае 15 м. Гарлачыкі і рдзесты пашыраны да глыбіні 3 м.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, лешч, гусцяра, плотка, краснапёрка, лінь, карп і іншыя рыбы.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* *Уласаў Б. П.* Сверзна // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
* Сверзна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 251. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 28. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  (руск.)
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  (руск.)
**Маскоўскі дзяржаўны інстытут міжнародных адносін (МДІМА)** (руск.: Московский государственный институт международных отношений (МГИМО)) Міністэрства замежных спраў Расіі — вышэйшая навучальная ўстанова Расіі. Заснаваны ў 1943 годзе ў якасці факультэта Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1944 годзе рэарганізаваны ў самастойны інстытут. Зараз на дванаццаці факультэтах атрымліваюць адукацыю звыш 4500 студэнтаў, у тым ліку і студэнты з замежных краін. Асноўныя напрамкі — дыпламатыя, сусветная эканоміка, журналістыка, PR, міжнароднае права і інш.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Маскоўскі дзяржаўны інстытут міжнародных адносін
* Афіцыйная старонка
**Маскоўскі драматычны тэатр імя Марыі Мікалаеўны Ярмолавай** (Тэатр-цэнтр імя Ярмолавай) — драматычны тэатр у Маскве, створаны ў 1925 годзе як перасоўны. З 1946 года размяшчаецца ў будынку былога пасажу Постнікава. Рэпертуар прадстаўлены як пастаноўкамі па творах сусветнай класікі, так і спектаклямі эксперыментальных жанраў.

Архітэктура
-----------

У 1830 годзе быў пабудаваны адзін з найбуйнейшых у той час асабнякоў на Цвярской вуліцы — Постнікаўскі пасаж. У 1897 годзе двухпавярховы будынак з мезанінам перабудавалі: першы паверх адвялі пад гандлёвы пасаж, а другі — пад гасцініцу. З 1931 па 1938 год у будынку размяшчаўся Дзяржаўны тэатр імя Усевалада Меерхольда. У 1946 годзе памяшканні заняў тэатр імя Ярмолавай.
**Канстытуцыя Грэцыі 1975 года** (грэч. Σύνταγμα της Ελλάδας — *«Сынтагма Эладас»*) — дзеючая Канстытуцыя Грэчаскай рэспублікі, прынятая пятым скліканнем грэчаскага парламента. Дзейнічае з 1975 года, двойчы пераглядалася — у 1986 і ў 2001 гадах. Канстытуцыйная гісторыя Грэцыі распачалася падчас вайны за незалежнасць Грэцыі, падчас якой былі прынятыя тры рэвалюцыйныя грэчаскія канстытуцыі. Першая грэчаская канстытуцыя была прынятая ў 1822 годзе. Апошняя рэдакцыя 1975 года з'яўляецца пераглядам Канстытуцыі 1952 года. Цэнтральная плошча Сінтагма ў Афінах, на якой месціцца будынак парламента, названая ў гонар Канстытуцыі.

Змест
-----

Канстытуцыя Грэцыі складаецца з 120 артыкулаў і падзяляецца на 4 часткі:

* **Першая частка** (артыкулы 1—3) — асноўныя палажэнні: усталёўваюць, што Грэцыя з'яўляецца парламенцкай рэспублікай, а таксама зацвярджаюць Эладскую праваслаўную царкву як афіцыйную ў Грэцыі.
* **Другая частка** (артыкулы 4—25) тычыцца асабістых і сацыяльных правоў, абарона якіх была ўзмоцненая пасля перагляду Канстытуцыі ў 2001 годзе (палажэнні тычацца рэгулявання такіх пытанняў, як абарона асабістых звестак і кампетэнтнасць некаторых незалежных ворганаў).
* **Трэцяя частка** (артыкулы 26—105) апісвае арганізацыю і функцыі дзяржавы. Артыкул 28 зацвярджае моц міжнародных законаў і міжнародных канвенцый у заканадаўстве Грэцыі.
* **Чацвёртая частка** (артыкулы 106—120) змяшчае адмысловыя, заключныя і пераходныя палажэнні.

Выканаўчая ўлада ў краіне ажыццяўляецца ўрадам і прэзідэнтам Грэцыі, апошні з'яўляецца цырыманіяльнай фігурай. Паўната палітычнай улады ў Грэцыі належыць прэм’ер-міністру краіны. Заканадаўчая ўлада ажыццяўляецца грэчаскім Парламентам, які складаецца з 300 дэпутатаў, абіраемых на 4-гадовы тэрмін шляхам тайнага прамога галасавання. Судовая ўлада з'яўляецца незалежнай ад выканаўчай і заканадаўчай уладаў і складаецца з трох вярхоўных судоў: Касацыйнага суду (грэч. Άρειος Πάγος —  *аэрапаг*), Дзяржаўнай рады (грэч. Συμβούλιο της Επικρατείας) і Палаты аўдытараў (грэч. Ελεγκτικό Συνέδριο).

Спасылкі
--------

Лагатып ВікіцытатнікаЛагатып Вікіцытатніка У Вікікрыніцах ёсць тэксты па тэме  
**Канстытуцыя Грэцыі**

* Канстытуцыя Грэцыі 1975 году з праўкамі 1986 і 2001 гг.(недаступная спасылка)
* Тэкст Канстытуцыі Грэцыі (англ.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Прусія, значэнні.

**Герцагства Прусія** (ням.: Herzogtum Preußen, лац.: Ducatus Prussiae; польск.: Prusy Książęce; літ.: Prūsijos kunigaikštystė) — нямецкае герцагства, створанае ў 1525 годзе замест Нямецкага (Тэўтонскага) ордэна.

Апошні, 37-ы вялікі магістр Тэўтонскага ордэна Альбрэхт Брандэнбургскі (1490—1568), які заступіў на гэтую пасаду ў 1511 годзе, вырашыў пад уплывам ідэй Рэфармацыі Марціна Лютэра стаць свецкім кіраўніком і ператварыў Тэўтонскі Ордэн ў 1525 годзе ў герцагства Прусія. Альбрэхт падпісаў 8 красавіка 1525 года ў Кракаве мірны дагавор з Польскім каралеўствам і 10 красавіка 1525 года прынёс васальную прысягу каралю Польшчы як герцаг Прусіі (1525—1568). Пасля гэтага ён выехаў у прускай сталіцу Кёнігсберг і там 6 ліпеня 1525 года адным з першых нямецкіх князёў абвясціў сябе прыхільнікам Рэфармацыі Лютэра. Герцагства Прусія стала лютэранскім па веравызнанні.

У герцагстве Прусія ўсталявалася дынастыя Гогенцолернаў, да якой належаў Альбрэхт I. Яго пераемнік Альбрэхт II Фрыдрых (1568—1618) пакутаваў прыдуркаватасцю і таму Польшча ў 1577 годзе прызначыла уласных адміністратараў герцагства, якімі з 1603 года былі курфюрсты Брандэнбурга. Пасля смерці Альбрэхта II Фрыдрыха ў 1618 годзе курфюрсты Брандэнбурга, якія таксама належалі да дынастыі Гогенцолернаў, атрымалі ў спадчыну тытул прускіх герцагаў, аднак Прусія па-ранейшаму лічылася васалам Рэчы Паспалітай. Толькі ў 1657 годзе, скарыстаўшыся цяжкім становішчам Польшчы ў войнах са Швецыяй, Расіяй і украінскімі казакамі, Брандэнбург дамогся падпісання Веляўска-Быдгашчскага трактату з Польшчай, па якім герцагства Прусія станавілася незалежным і прымыкала да Брандэнбургу. У 1701 годзе з абвяшчэннем Каралеўства Прусія адбылося канчатковае аб'яднанне Прусіі і Брандэнбурга.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Герцагства Прусія
**Скарпіён** — восьмы знак задыяка, адпаведны сектар у экліптыцы ад **210 °** да **240 °**, лічачы ад кропкі вясновага раўнадзенства; пастаянны знак. Стыхія — Вада.

У заходняй астралогіі лічыцца, што Сонца знаходзіцца ў знаку Скарпіёна прыблізна з 24 кастрычніка па 22 лістапада, у ведыйскай — з 16 лістапада па 15 снежня. Не варта блытаць знак Скарпіёна з сузор’ем Скарпіёна, у якім Сонца знаходзіцца з 23 па 29 лістапада.

| Знакі задыяка |
| --- |
| 
Авен · Цялец · Блізняты · Рак · Леў · Дзева · Шалі · Скарпіён · *Змеяносец* · Стралец · Казярог · Вадаліў · Рыбы
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph127777 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хаўзер.
**Эміль (Эмануэль) Хаўзер** (ням.: Emil Hauser; 17 мая 1893, Будапешт — 27 студзеня 1978, Ізраіль) — венгерска-амерыканскі скрыпач.

Нарадзіўся ў сям’і Ігнаца і Генрыэты Хаўзер.

У 1917 годзе быў адным з заснавальнікаў Будапешцкага квартэта  (руск.) (бел. у якім граў першую скрыпку да 1932 года. У 1933 годзе з’ехаў у Палесціну, быў адным са стваральнікаў Палесцінскай кансерваторыі і тут таксама стварыў струнны квартэт. У канцы 1930-х гадоў перасяліўся ў ЗША, выкладаў у Бард-каледжы  (руск.) (бел.. У канцы 1960-х гадах вярнуўся ў Ізраіль.

Жонка — ізраільскі педыятр і арганізатар аховы здароўя Алена Майсееўна Каган  (англ.) (бел. (1889, Ташкент — 1978, Іерусалім), лаўрэат Прэміі Ізраіля  (руск.) (бел. (1975); яе брат быў жанаты з дэпутаткай Кнэсета Рахіллю Якаўлеўнай Каган  (укр.) (бел. (у дзявоцтве Любарскай).

Зноскі
------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 116538406 · ISNI: 0000 0000 7857 3803 · LCCN: n2002127273 · VIAF: 11674083 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Беркхейдэ.

**Герыт Адрыянсзан Беркхейдэ** (нідэрл.: Gerrit Adriaenszoon Berckheyde, 1638, Харлем — 10 чэрвеня 1698, там жа) — нідэрландскі мастак, адзін з «малых галандцаў» Залатога веку жывапісу.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся Герыт Беркхейдэ ў 1638 годзе ў Харлеме, ахрышчаны 6 чэрвеня таго ж года. Яго брат Іаў быў старэйшы на 8 гадоў і таксама пісаў карціны. Нейкі час Герыт вучыўся ў яго.

У адрозненне ад брата Іава, які імкнуўся да жанравых матываў, Герыт аддаваў перавагу гарадскім пейзажам. Манера пісьма Герыта Беркхейдэ стрымана, асвятленне ў карцінах халоднае, перавага аддаецца шэрым, карычневым колерам, цёмным адценням.

Вядомыя напісаныя з рэалістычнай дакладнасцю яго карціны Амстэрдама, Харлема і Гаагі. Таксама браты выконвалі і замовы Карла I Людвіга. З 1660 года Герыт Беркхейдэ стаў членам Гільдыі Святога Лукі ў Харлеме.

Яго карціны знаходзяцца ў шматлікіх карцінных галерэях Еўропы.

Зноскі
------

1. ↑  Gerrit Berckheyde — 1999.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2451336'></a>
2. ↑  Gerrit Adriaensz Berckheyde // Kunstindeks Danmark Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3362041'></a>
3. ↑  Gerrit Adriaensz Berckheyde // KulturNav — 2015. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323063'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a>
4. ↑  artist list of the National Museum of Sweden — 2016. Праверана 25 лютага 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22681075'></a>
**Дэзынфармацыя** — загадзя ілжывая інфармацыя, якая прадстаўляецца суперніку або дзелавому партнёру для больш эфектыўнага вядзення баявых дзеянняў, супрацоўніцтва, праверкі на выцечку інфармацыі і кірунак яе выцечкі, выяўленне патэнцыйных кліентаў чорнага рынку.

Таксама дэзынфармацыяй (дэзынфармаваннем) называецца сам працэс маніпулявання інфармацыяй, г.зн.: увядзенне каго-небудзь у зман шляхам прадастаўлення няпоўнай інфармацыі ці поўнай, але ўжо не патрэбнай інфармацыі, скажэнне кантэксту, скажэнне часткі інфармацыі.

Дэзынфармацыя, такім чынам, – гэта прадукт дзейнасці чалавека, спроба стварыць ілжывае ўражанне і, адпаведна, падштурхнуць да жаданых дзеянняў і/ці бяздзейнасці.

Рэсурсы, што выкрываюць дэзынфармацыю
-------------------------------------

* Еўрапейскі Саюз: Аператыўная рабочая група па стратэгічных камунікацыях
* Польшча: «OKO.press  (польск.) (бел.»
* Чэхія: «Seznam Zprávy  (чэшск.) (бел.»
* Украіна: «Детектор медіа  (укр.) (бел.», «StopFake  (укр.) (бел.»

Гл.таксама
----------

* Інфармацыйная вайна
Фоліа 10 верса Бамбергскага Апакаліпсісу
Два сведкі  (англ.) (бел. намаляваныя ў Бамбергскім Апакаліпсісе
**Бамбергскі Апакаліпсіс** (Бамбергская дзяржаўная бібліятэка  (руск.) (бел. Msc.Bibl.140) — створаны ў XI стагоддзі багата ілюмінаваны рукапіс, які змяшчае Кнігу Апакаліпсіс і Евангельскі лекцыянарый.

Гісторыя стварэння
------------------

Яна была створана ў скрыпторыі ў Райхенау паміж 1000 і 1020 і цесна звязаны з іншымі рукапісамі Райхенау  (фр.) (бел. у тым ліку Перыкопай Генрыха II і Мюнхенскім Евангеллем Атона III  (англ.) (бел..

Ён быў замоўлены Атонам III. Рукапіс незавершаны  (англ.) (бел. на момант смерці Атона і заказ перайшоў да Генрыха II, які затым, разам з жонкай Кунігундай, ахвяраваў яго зноў створанаму калегіяльнаму абацтву Св. Стэфана ў Бамбергу. Гэта адзіны захаваны ілюстраваны рукапіс атонскага  (укр.) (бел. Апакаліпсісу.

Апісанне
--------

Рукапіс  складаецца са 106 фоліа і ўпрыгожаны 57 пазалочанымі мініяцюрамі і больш за 100 пазалочанымі ініцыяламі. У 2003 годзе ён, разам з іншымі атонскімі рукапісамі, створанымі ў Райхенау, быў дададзены ў міжнародны рэестр ЮНЕСКА «Памяць свету».

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* Forbes, Andrew ; Henley, David (2012). *Apocalypse: The Illustrated Book of Revelation* (with illuminated illustrations from the Bamberg apocalypse). Chiang Mai: Cognoscenti Books. ASIN: B008WAK9SS
* Walther, Ingo F. and Norbert Wolf. *Codices Illustres: The world’s most famous illuminated manuscripts, 400 to 1600*. Köln, TASCHEN, 2005.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4127697-8 · VIAF: 179837355 |
Банат на карце Еўропы

**Бана́т** (венг.: Bánság) — гістарычная вобласць, падзеленая паміж Сербіяй, Румыніяй і Венгрыяй. З трох бакоў межы Баната вызначаныя рэкамі: на поўначы Мурэшам, на захадзе Цісай, на поўдні Дунаем. Усходнюю мяжу ўтвараюць Карпацкія горы. Паводле плошчы Банат прыкладна роўны Бельгіі.

Румынская частка Банату на захадзе раўнінная і нагадвае венгерскі стэпавы рэгіён Пусту. На паўночным усходзе яна складаецца з халмістай мясцовасці, а на поўдні з гор сярэдняй велічыні. Эканамічным і культурным цэнтрам Баната з'яўляецца горад Тымішаара. Сербская частка складаецца з плоскай раўніны.

Румынскія гісторыкі лічаць Банат гістарычнай тэрыторыяй румынаў, а значыць — і Вялікай Румыніі.

Гл. таксама
-----------

* Рака Ціміш
* Бела Бартак

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Банат
**Рохтас** — пенджабская крэпасць, збудаваная Шэр-шахам у 1541-43 гг. у непасрэднай блізкасці ад Вялікай колавай дарогі для абароны зямлі гавараў ад Хумаюна.

Будынак
-------

Крапасныя сцены перыметрам 4 км, вышынёй звыш 18 м і таўшчынёй да 12,5 м лічыліся па тых часах непрыступнымі. Па акружнасці размешчана 68 паўкруглых бастыёнаў і некалькі масіўных брам з пясчаніку.

Гісторыя
--------

Рохтас атрымала назву ў гонар бітвы пры Рохтасе, у якой Шэр-шах ушчэнт разбіў маголаў.
Праз 10 гадоў пасля смерці Шэр-шаха камендант крэпасці вераломна адкрыў яе браму Хумаюну. Вялікія Маголы надавалі Рохтасу вялікае значэнне і пабудавалі нямала крапасных збудаванняў па яго ўзоры.

Напачатку XVIII ст. Рохтас страчвае сваё ваеннае значэнне, пасля раздзела Брытанскай Індыі апыняецца ў межах Пакістана, а ў 1997 г. трапляе ў лік помнікаў Сусветнай спадчыны.

Літаратура
----------

* Ihsan H Nadiem, *Rohtas: Formidable Fort of Sher Shah*. Lahore: Sang-e-Meel Publications, ISBN 969-35-0603-0.
* Basheer Ahmad Khan Matta, *Sher Shah Suri: A Fresh Perspective*. Karachi: Oxford University Press, ISBN 0-19-597882-X.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Рохтас**
* Афіцыйны сайт крэпасці Рохтас Архівавана 7 лютага 2012.

| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Пакістане |
| --- |
|  | 
Махенджа-Дара ·  Таксіла ·  Тахт-і-Бахі ·  Лахорская крэпасць ·  Сады Шалімара ·  Тата ·  Рохтас
 |  |
Палітычная карта Ахейскага саюзу
**Ахейскі саюз** — палітычнае аб’яднанне старажытнагрэчаскіх полісаў Пелапанеса. Існавала з ~280 да н.э. да 146 да н.э.

Саюз быў створаны дзеля барацьбы з Македоніяй і Эталійскім саюзам за гегемонію ў Грэцыі. У 2-й пал. 3 ст. да н.э. ў Ахейскі саюз уваходзілі каля 60 полісаў, з іх найбольшымі былі Аргас, Карынф, Сікіён. Саюз меў агульнасаюзнае грамадзянства, адзіную сістэму мер і вагі. Вышэйшым органам улады быў саюзны сход, на чале выканаўчай улады стаяў стратэг. У 221 годзе да н.э. саюз падпаў пад уплыў Македоніі, пасля 2-й Македонскай вайны (200—197 да н.э.) алігархі саюзу сталі арыентавацца на Рым. Пасля выбуху антырымскага паўстання і яго задушэння (146 да н.э.) самастойнасць саюзу ліквідаваная, тэрыторыя ператвораная ў рымскую правінцыю.

Літаратура
----------

* Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 1. А — Афіна / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1969. — 624 с.: іл. карты.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Кругасвет · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
**Эміліян Несцеравіч Бу́каў** (рум.: Emilian Radu Bucov; 26 ліпеня (8 жніўня) 1909, Новая Кілія, Ізмаільскі павет, Бесарабская губерня, Расійская імперыя цяпер Адэская вобласць — 17 кастрычніка 1984, Кішынёў, МССР, СССР) — малдаўскі савецкі празаік
 і паэт
. Народны пісьменнік Малдаўскай ССР (1966). Член УКП(б) з 1950 года. Герой Сацыялістычнай Працы (1979).

Біяграфія
---------

Эміліян Букаў нарадзіўся 26 ліпеня (8 жніўня) 1909 года на поўдні Бесарабіі ў гарадку Новая Кілія, размешчаным у вусці Дуная (цяпер Адэская вобласць Украіны).

У 1931—1936 гадах вучыўся на літаратурна-філасофскім факультэце Бухарэсцкага ўніверсітэта.

Быў членам Саюза камуністычнай моладзі Румыніі, удзельнічаў у падпольнай рэвалюцыйнай працы. Працаваў у румынскіх часопісах. Пасля далучэння Бесарабіі да СССР у 1940 годзе, Эміліян Букаў жыў у Малдаўскай ССР.

Дэпутат ВС СССР 2—3-га скліканняў (1946—1954).

Э. Букаў памёр 17 кастрычніка 1984 года ў Кішынёве.

Творчасць
---------

Першы паэтычны зборнік — «Праца кіпіць» (1932). Творы 1930—40-х гг. (зборнік «Мова сонца», 1937) накіраваны супраць каланіяльнага рэжыму баярскай Румыніі. У кнігах паэзіі «Я бачу цябе, Малдавія» (1942), «Дзень сённяшні — дзень заўтрашні» (1965, Дзяржаўная прэмія Малдавіі 1966), «Дрэва жыцця» (1974), раманах «Горад Рэут» (1956), «Магістраль» (1969) і інш. — узнёсласць чалавечых пачуццяў, патрабавальнасць да чалавека, адказнасць перад сабой і народам.

Пераклаў на малдаўскую мову асобныя вершы Я. Купалы. Букаў быў рэдактарам і аўтарам перакладаў на малдаўскую мову твораў Т. Шаўчэнкі — «Выбранае» (Кішынёў, 1961, 1964). Яму належаць артыкулы пра ўкраінскага паэта.

Пераклады
---------

На беларускую мову творы Букава пераклалі А. Астрэйка, Р. Барадулін, Х. Жычка, М. Калачынскі, Я. Семяжон і інш. (у кнізе «Малдаўскія апавяданні», 1958; «Паэты сонечнай Малдовы», 1960).

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР II склікання 1946—1950

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

### Беларускія пераклады

* Нараджэнне першай зоркі. Мн. 1980.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Эміліян Несцеравіч Букаў

Эміліян Несцеравіч Букаў на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1135982260 · ISNI: 0000 0001 1978 4851 · LCCN: n2006088817 · NKC: jx20050503005 · NUKAT: n2010090967 · VIAF: 116619496 |

 |
**Герыятрыя** (ад стар.-грэч.: γέρων — стары і ἰατρεία — - лячэнне) — раздзел геранталогіі, які вывучае асаблівасці хвароб старэчага ўзросту, а таксама метады іх лячэння і папярэджання. Напрыклад, хвароба Альцгеймера, пераважна выяўляецца ў людзей старэйшых за 65 гадоў.

Пад разумеюць усе марфалагічныя, біяхімічныя, функцыянальныя і псіхічныя змены, якія ўзнікаюць у працэсе жыцця арганізма. У псіхіятрыі, афтальмалогіі, отарыналарынгалогіі, стаматалогіі, хірургіі, уралогіі і іншых галінах медыцыны ёсць свае навуковыя і практычныя праблемы, якія звязаны з герыятрыяй.

Гл.таксама
----------

* Педыятрыя

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Герыятрыя
* *Святлана Барысенка, Вольга Шаўко.* Лепш падрыхтуесся — даўжэй пажывеш (часткі: 1, 2, 3, 4) // *Звязда* : газета. — 6-9 ліпеня 2010. — ISSN 1990-763x.
**Сацыял-дэмакратыя Каралеўства Польскага і Літвы** (СДКПіЛ; польск.: Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy) — сацыялістычная рабочая партыя ў Польшчы, на Беларусі і ў Літве ў 1893—1918.

Гісторыя
--------

Узнікла пад назвай Сацыял-дэмакратыя Каралеўства Польскага (СДКП) у выніку аб’яднання Саюза польскіх рабочых і левых, інтэрнацыянальных элементаў партыі «Пралетарыят» (2-і). У студзені 1900 на з’ездзе ў Мінску СДКП аб’ядналася з Рабочым саюзам Літвы ў адзіную СДКПіЛ. Стваральнікі і кіраўнікі: Б. Весалоўскі, Ф. Дзяржынскі, М. Каспшак, Р. Люксембург, Ю. Мархлеўскі, Я. Тышка, С. Трусевіч, Т. Уластоўскі і інш. Друкаваныя органы: газеты «Sprawa Robotnicza» («Рабочая справа», 1893—96), «Czerwony Sztandar» («Чырвоны сцяг», 1902—18) і інш.; часопісы «Przegląd Robotniczy» («Рабочы агляд», 1900—05), «Z pola walki» («З поля барацьбы», 1905).

Асноўныя мэты — звяржэнне самадзяржаўя і заваяванне палітычных свабод, пабудова сацыялізму.

У красавіку 1906 уступіла ў РСДРП на правах аўтаномнай арганізацыі. Адстойвала пазіцыі інтэрнацыяналізму ў рабочым руху. У рэвалюцыю 1905—07 адыгрывала кіруючую ролю ў студзеньска-лютаўскіх забастоўках (1905), Лодзінскім паўстанні (1905), падзеях Кастрычніцкай усерасійскай палітычнай стачкі (1905).

У 1908 выступіла за захаванне і ўмацаванне нелегальных партыйных арганізацый і максімальнае выкарыстанне магчымасцей для легальнай барацьбы. У 1916 СДКПіЛ пераадолела ўнутраны раскол (адбыўся ў 1911—12) на «зажандоўцаў» (прыхільнікаў Галоўнага праўлення) і «разломаўцаў», якія стварылі сваё Краявое праўленне і супрацоўнічалі з бальшавікамі.

Падтрымала Лютаўскую і Кастрычніцкую рэвалюцыі (1917). У 1917—18 групы СДКПіЛ дзейнічалі ў Мінску, Гомелі, Віцебску, Маладзечна і інш. Як орган ЦВК груп Сацыял-дэмакратыі Каралеўства Польскага і Літвы ў Мінску ў 1918 годзе пачала выдавацца газета Młot. У снежні 1918 разам з ППС-лявіцай утварыла Камуністычную партыю Польшчы.

Зноскі
------

1. 1 2  *English Wikipedia community* Wikipedia — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q328'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112669601'></a>

Літаратура
----------

* Сацыял-дэмакратыя Каралеўства Польскага і Літвы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
**Афрыхілі** (Ni Afrihili Oluga ці El-Afrihili) — занальная штучная мова прапанаваная гісторыкам К. А. Кумі Атарбахам з Ганы ў 1973 годзе як дапаможная мова для народаў жывучых на поўдзень ад Сахары з фаналогіяй, слоўнікам заснаваных на мовах афрыканскіх народаў, галоўным чынам мовах банту. міжнародныя словы пазычаюцца з афрыканскіх моў, каб не выглядаць чужымі.
Афрыхілі выкарыстоўвае лацінскі алфавіт з дадатковымі літарамі ɛ і ɔ для спецыяльных галосных гукаў.
Назоўнікі і толькі назоўнікі, адначасова пачынаюцца і канчаюцца з галосных. Множны лік вызначаецца шляхам змены паміж сабой пазіцый пачатковага і канчатковага складаў. Мова мае шмат інфіксаў. Націскавы склад часцей за ўсё другі.

Прыклады
--------

* *Zuru lu…* Добры дзень
* *Zuru zinga…* Добрай раніцы
* *Zuru masa…* Добры пасляпалудзенны час
* *Zuru dani…* Добры вечар
* *Zuru bali…* Добрай ночы
* *!Afiraho… Tchin!* На вашае вітанне!

Прыклад (без пераклада):
Kwaku na Akula mai atapiro atajirin wɛna liwa yuide fu kusa. Ni atapiro atajirin mai imulezi ibarin wɛna yɛ f’amotsoala. Ni amotsoala yɛ arenobo kika Kwaku na Akua baitu fu duka yɛ ukuetu upapam tare.
Ku atapiro mai afu okisiva so nehi nesa bɛ, na ni imao no inta tabonadi you. Fumai arafi f’amotsoala tó okisiwa.

Бібліяграфія
------------

K. A. Kumi Attorbah Ni Afrihili Oluga: The Afrikan Continental Language
Accra, Ghana; 2nd ed. 1973 Lib. of Cong. call no PM8063. A8 1973

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85001761 |
**Патрыс Эмеры Лумумба** (фр.: Patrice Émery Lumumba, 2 ліпеня 1925, Аналуа-17 студзеня 1961) — кангалезскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, першы прэм'ер-міністр Дэмакратычнай Рэспублікі Конга пасля абвяшчэння яе незалежнасці ў чэрвені 1960, нацыянальны герой Заіра, паэт і адзін з сімвалаў барацьбы народаў Афрыкі за незалежнасць. Заснавальнік (1958) і кіраўнік партыі Нацыянальны рух Конга.

Працаваў пісарам, паштовым служачым у бельгійскай кампаніі. З канца 1940-х гадоў удзельнік прафсаюзнага руху Бельгійскага Конга. Кіраваў выданнем газет «Uhuru» («Свабода»), «Independance» («Незалежнасць»). У 1958 годзе заснаваў партыю Народны Рух Конга. За сваю дзейнасць неаднаразова арыштоўваўся бельгійскімі каланіяльнымі ўладамі. У 1958-59 гадах дэлегат канферэнцыі народаў Афрыкі ў г. Акра (Гана), у 1960 годзе ўдзельнік бельгійска-кангалезскай канферэнцыі ў Бруселі. З чэрвеня 1960 года прэм'ер-міністр Конга. 14 верасня 1960 года скінуты генералам С. С. Мабуту, арыштаваны і забіты.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0155-9 (т.9)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**пасада заснавана** | **Прэм'ер-міністр Дэмакратычнай Рэспублікі Конга**24 чэрвеня 1960 — 20 верасня 1960 | Пераемнік**Жазеф Ілео** |
**Эміліян Адамюк** (11 (23) чэрвеня 1839, Бельск — 5 (18) верасня 1906, Казань) — расійскі урач-афтальмолаг.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Гродзенскай губерні ў беларускай сям’і мяшчан-земляробаў.

У 1857 годзе, як лепшы вучань Бельскай гімназіі, ён атрымаў стыпендыю Віленскай навучальнай акругі і паступіў у Імператарскі Казанскі ўніверсітэт на гісторыка-філалагічны факультэт, а праз год перайшоў на медыцынскі. Пасля сканчэння медыцынскага факультэта яго пакінулі на кафедры хірургіі і афтальмалогіі.

У 1865 годзе быў прызначаны ардынатарам пры галоўным аддзяленні хірургічнай клінікі.

Напісаў і абараніў у 1867 годзе доктарскую дысертацыю, 28 мая 1870 года быў абраны дацэнтам кафедры афтальмалогіі Казанскага ўніверсітэта, у 1871 годзе стаў экстраардынарным, а ў 1872 годзе — ардынарным прафесарам (выкладаў да 1901 года). У 1870 годзе арганізаваў невялікую клініку, у якую прыязджалі сотні хворых.

Апублікаваў каля 100 навуковых прац па афтальмалогіі.

Памёр пасля цяжкай і працяглай хваробы ў 1906 годзе. Пахаваны на Арскіх могілках у Казані.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Эміліян Адамюк
* Адамюк, Эмилиан Валентиевич. Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона **(нявызн.)**.

* Профессор Эмелиан Валентиевич Адамюк // Казанский медицинский журнал **(нявызн.)**.
Патрыярх Феафіл III і прэзідэнт ЗША Джордж Буш у храме Раства Хрыстова ў Віфлееме
**Яго Боскае Блажэнства Патрыярх Святога Града Іерусаліма і ўсяе Палесціны, Сірыі, Аравіі, усяго Заіардання, Каны Галілейскай і святога Сіёна** (грэч. Ή Αυτού Θειοτάτη Μακαριότης ὁ Πατριάρχης τῆς Ἁγίας Πόλεως Ἱερουσαλήμ καί πάσης Παλαιστίνης, Συρίας, Ἀραβίας, Πέραν τοῦ Ἰορδάνου, Κανᾶ τῆς Γαλιλαίας καί Ἁγίας Σιών) — афіцыйны тытул прадстаяцеля (Патрыярха) Іерусалімскай Праваслаўнай Царквы.

Іерусалімская Праваслаўная Царква — адна з найстаражытнейшых, і ў дыпціху Цэркваў стаіць чацвёртай пасля Канстанцінопальскай, Александрыйскай і Антыяхійскай.

Абранага Саборам і Сінодам кандыдата на Патрыяршым прастоле зацвярджаюць тры бакі: улады Іарданіі, Ізраіля і Палесціны.

З 22 жніўня 2005 года носьбіт тытула — Феафіл III.

Пячатка Патрыярха Іерусалімскага. 2001

Гл. таксама
-----------

* Спіс Іерусалімскіх Патрыярхаў

Зноскі
------

1. ↑  Поўная рэдакцыя тытула прыведзена паводле: Епископ Егорьевский Марк. *Церковный протокол.* М. 2007, стр. 86.
2. ↑  Патриарх Ириней покинул резиденцию / Новости / Патриархия.ru

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Патрыярхіі
* Даведка пра парадак абрання Прадстаяцеля Іерусалімскай Праваслаўнай Царквы
**Патрыяршы экзархат Афрыкі** — экзархат Рускай праваслаўнай царквы, што аб’ядноўвае прыходы на тэрыторыі Афрыкі.

Гісторыя
--------

У адказ на прызнанне 8 лістапада 2019 года Патрыярхам Александрыйскім Феадорам II Праваслаўнай Царквы Украіны і яе аўтакефаліі Свяшчэнны сінод Рускай праваслаўнай царквы 26 снежня 2019 года пастанавіў, сярод іншага, вывесці «прыходы Рускай Праваслаўнай Царквы, якія знаходзяцца на афрыканскім кантыненце» з юрысдыкцыі Александрыйскага патрыярхату і надзяліць іх стаўрапігіяльным статусам, прадстаўніцтва Патрыярха Маскоўскага і ўсяе Русі пры патрыярху Александрыйскім пераўтварыць у прыход Рускай Праваслаўнай Царквы ў Каіры.

Рашэння аб утварэнню епархіі было прынята на пасяджэнні Свяшчэннага Сінода Рускай Праваслаўнай Царквы, якое адбылося 29 снежня 2021 года ў Патрыяршай і Сінадальнай рэзідэнцыі ў Данілавым манастыры ў Маскве пад кіраўніцтвам Патрыярха Маскоўскага і ўсяе Русі Кірыла. Члены Сінода пастанавілі прыняць у юрысдыкцыю Рускай Праваслаўнай Царквы 102 клірыка Александрыйскага Патрыярхату з васьмі краін Афрыкі.

Быў утвараны Патрыяршы экзархат Афрыкі ў складзе Паўночна-Афрыканскай і Паўднёва-Афрыканскай епархій, а кіраўніку Патрыяршага экзархату Афрыкі мець тытул «Клінскі». Таксама быў уключаны ў склад Паўночна-Афрыканскай епархіі стаўрапігіяльныя прыходы Маскоўскага Патрыярхату ў Егіпце, Тунісе і Марока, а епархіяльнаму архіерэю Паўночна-Афрыканскай епархіі мець тытул «Каірскі і Паўночна-Афрыканскі».

Зноскі
------

1. ↑  Журналы заседания Священного Синода от 26 декабря 2019 года (журнал № 151) **(нявызн.)**.  Официальный сайт Русской православной церкви (26 снежня 2019).
2. ↑  СВЯШЧЭННЫ СІНОД РУСКАЙ ПРАВАСЛАЎНАЙ ЦАРКВЫ ПАСТАНАВІЎ УТВАРЫЦЬ ПАТРЫЯРШЫ ЭКЗАРХАТ АФРЫКІ