recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Вона КНДР**, **паўночнакарэйская вона** — з 1947 года грашовая адзінка Карэйскай Народна-Дэмакратычнай Рэспублікі, раўняецца 100 чонам. 

З моманту далучэння Карэі да Японіі яе грашовай адзінкай стала карэйская ена Цёсэн-банка (былы Банк Карэі) у Сеуле. Банкноты для Карэі (10, 20, 50 сэн, 1, 5, 10 іен) друкаваў Першы Нацыянальны банк Японіі. Выпускаліся манеты 0,5, 1, 5, 10, 20 чон, 0,5, 5, 10 і 20 вон. У 1945 годзе савецкія войскі выкарыстоўвалі надрукаваныя ў СССР купюры 1, 5, 10, 100 вон ваеннага выпуску. На тэрыторыі Паўночнай Карэі банкноты Цёсэн-Банка ў карэйскіх іенах былі абменены на ўведзеныя ў 1947 годзе воны Цэнтральнага банка Паўночнай Карэі ў суадносінах 1:1. У 1959 годзе гэтыя банкноты былі дэнамінаваныя 100:1.

Рэформа 2009
------------

У канцы лістапада 2009 года ўлады КНДР абвясцілі аб дэнамінацыі воны па курсе 100:1. Тэрмін абмену быў усталяваны да 7 снежня таго ж года: на абмен грамадзянам даваўся тыдзень. Першапачаткова абвяшчалася, што мяжа абмену будзе складаць 100 тысяч вон (абмен грошай звыш гэтай сумы забараняўся). 1 снежня гэтая мяжа быў падвышана да 200 тысяч вон. 2 снежня мяжа была зноў зніжана да 100 тысяч, але было абвешчана, што грошы звыш гэтай сумы можна мяняць, але па курсе 1000:1 (са стратай 90% кошту).

На 4 снежня сума, дазволеная да легальнага абмену, прыкладна адпавядала $ 60 па курсе чорнага рынку. Па дадзеных BBC, дадзеныя меры ўрада прывялі да масавых праяў незадаволенасці насельніцтва: незадаволеныя грамадзяне публічна спальвалі груды старых вон.

З 1 студзеня 2010 года ў краіне было забаронена хаджэнне замежнай валюты.



| ⛭КНДР паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «КНДР»**
 |

| ⛭Валюты Азіі |
| --- |
| Закаўказзе | 
* Армянскі драм
* Азербайджанскі манат
* Грузінскі лары
* Расійскі рубель
	+ Абхазскі апсар

 |
| Блізкі Усход | 
* Еўра
* Новы ізраільскі шэкель
* Іарданскі дынар
* Ліванскі фунт
* Сірыйскі фунт
* Турэцкая ліра
* Іракскі дынар
* Іранскі рыял

 |
| Аравійскі паўвостраў | 
* Дырхам ААЭ
* Бахрэйнскі дынар
* Кувейцкі дынар
* Аманскі рыял
* Катарскі рыял
* Саудаўскі рыял
* Еменскі рыял

 |
| Цэнтральная Азія | 
* Кыргызскі сом
* Казахстанскі тэнгэ
* Таджыкскі самоні
* Туркменскі манат
* Узбекскі сум
* Афганскі афгані
* Пакістанская рупія

 |
| Паўднёвая Азія | 
* Бангладэшская така
* Бутанскі нгултрум
* Індыйская рупія
* Шры-Ланкійская рупія
* Мальдыўская руфія
* Непальская рупія

 |
| Далёкі Усход | 
* Кітайскі юань
* Ганконскі долар
* Патака Макаа
* Тайванскі долар
* Японская іена
* Вона КНДР
* Паўднёвакарэйская вона
* Мангольскі тугрык
* Расійскі рубель

 |
| Паўднёва-Усходняя Азія | 
* Брунейскі долар
* Інданезійская рупія
* Камбаджыйскі рыель
* Лаоскі стосаў
* М’янманскі к’ят
* Малайзійскі рынгіт
* Філіпінскае песа
* Сінгапурскі долар
* Тайскі бат
* Долар ЗША
* В’етнамскі донг

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чысцякоў.
**Генадзь Пятровіч Чысцякоў** (22 мая 1937, Бузулук, Арэнбургская вобласць — студзень 2014) — беларускі і рускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Бузулуку, у сям’і рабочага. Скончыў школу, паступіў лабарантам у педвучылішча, дзе педагог і мастак Сяргей Мікалаевіч Калаярскі параіў яму паступаць на архітэктуру.

Толькі з трэцяй спробы здолеў паступіць у Маскоўскі архітэктурны інстытут, які скончыў у 1962 годзе. У 1962—1966 працаваў у Маскве і хімкамбінаце ў г. Рашаль Маскоўскай вобласці. 3 1966 у Брэсце — галоўны архітэктар праектаў, з 1981 года спецыяліст-архітэктар тэхнічнага аддзела інстытута «Брэстграмадзянпраект». Галоўны архітэктар Брэста.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1970 года.

У 1991 годзе вярнуўся ў родны Бузулук, дзе выкладаў у будаўнічым тэхнікуме.

Творчасць
---------

Асноўныя работы ў Беларусі: жылыя дамы з бібліятэкай на бульвары Шаўчэнкі, дзіцячая спартыўная школа (1966), абласная бібліятэка (1969), дзіцячая спартыўная школа па вул. Дзяржынскага (1968), Палац культуры прафсаюзаў па вул. Маскоўскай (1978—1980), Дом Саюзаў па вул. К. Маркса (1973), грамадска-адміністрацыйны цэнтр Маскоўскага раёна (1979), гасцініца па вул. Чкалава (1973) у Брэсце; санаторый «Бярэсце» на воз. Рагазнянскім Брэсцкага раёна (1976); Дом культуры (1976) і камбінат верхняга трыкатажу (1978) у Пінску, Дом культуры ў г.п. Маларыта (1982), комплекс раённай бальніцы ў Драгічыне (1980), раённая бальніца ў Кобрыне (1975); жылыя дамы і адміністрацыйна-грамадскі цэнтр у калгасе «Кастрычнік» Ляхавіцкага раёна (1976); музей касманаўтыкі на радзіме П. I. Клімука ў в. Камароўка Брэсцкага раёна (1978, у сааўтарстве).

Аўтар друкаваных прац пра драўлянае дойлідства старажытнага Ноўгарада.

Асноўныя работы ў Расіі: па яго праектах пабудавана і адноўлена больш за 30 храмаў, будынкі Ашчадбанка ў Бузулуку і Кувандыку, правёў рэканструкцыю помнікаў архітэктуры Бузулука — музычнага каледжа, каледжа прамысловасці і транспарту, аўтар больш за 20 аб’ектаў гандлю, аўтобусных прыпынкаў, шматкватэрныя жылыя дамы, катэджаў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Светлая и горькая судьба  (руск.)
2. 1 2 3  Чысцякоў Генадзь Пятровіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
3. 1 2 3 4  Чистяков Геннадий Петрович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
4. 1 2  Деревянное и каменное зодчество Бузулука(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* Чысцякоў Генадзь Пятровіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Чистяков Геннадий Петрович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Генадзь Лаўрэнцьевіч Жа́рын** (7 чэрвеня 1946, Гомель — 2014) — беларускі жывапісец.

Біяграфія
---------

Меў брата Анатоля (нар. 1950). У дзяцінстве быў астматыкам.

Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1974 годзе, вучыўся ў Г. Вашчанкі. Удзельнік мастацкіх выставак з 1976 года.

Сябра БСМ з 1978 года.

Творчасць
---------

Керамічная кафля на станцыі метро «Плошча Якуба Коласа»
Працуе пераважна ў манументальным жывапісе: вітражы «Пераўтварэнне энергіі» (1976, з В. Даўгала) у чытальнай зале Дома культуры г. Новалукомль (Віцебская вобласць), «Хлеб Радзімы» (1982, з Ю. Багушэвічам) у фае Дома культуры саўгаса «Рагінь» (Гомельская вобласць), размалёўкі ў тэхніцы энкаўстыкі («Партызаны Міншчыны», «Адроджаны Мінск», «Падполле Мінска», «Свята Перамогі») і плафон «Мінск — горад-герой» (1979—1982, з Ю. Багушэвічам) у холе канферэнц-залы былога Мінскага гаркама КПБ, афармленне станцыі метро «Плошча Якуба Коласа» (1984, з Ю. Багушэвічам).

Аўтар станковых работ «Габеленшчыцы» (1979), «Вечар у вёсцы» (1980), «Слова пра родную зямлю» (1982) і інш.

Разам з маладымі мастакамі Юрыем Багушэвічам і Уладзімірам Крываблоцкім дапамагаў Аляксандру Кішчанку ў працы над мазаікамі ў мікрараёне «Усход».

Працы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь, фондах Беларускага саюза мастакоў.

Сям’я
-----

11-гадовы сын трагічна загінуў пад коламі трамвая.

Зноскі
------

1. ↑  Genadz' Laŭrėnc'evič Žaryn //
2. 1 2 3 4  Геннадий Жарин, автор достопримечательностей
3. 1 2 3 4  БелЭн, 1998
4. 1 2 3  ЭЛМБ, 1985

Літаратура
----------

* Жарын Генадзь Лаўрэнцьевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
* Жарын Генадзь Лаўрэнцьевіч // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Т. 2. Габой — Карціна. — 702 с. — 9 500 экз.
Джавані Батыста Вентуры
**Джавані Батыста Вентуры** (11 верасня 1746 - 10 верасня 1822) — італьянскі навуковец, вядомы працамі ў галіне гідраўлікі, тэорыі святла і оптыкі. Яго імем названы адкрыты ім эфект паніжэння ціску газу або вадкасці з павелічэннем хуткасці іх руху, а таксама труба Вентуры.

Нарадзіўся ў Бібіяна, сучаснік Леанарда Эйлера і Данііла Бернулі, вучань Ладзара Спаланцані.

У 1769 быў прысвечаны ў сан святара і ў тым жа годзе вызначаны на пасаду настаўніка логікі ў семінарыю Рэджа-Эміліі. У 1774 стаў прафесарам геаметрыі і філасофіі Мадэнскага ўніверсітэта, праз два гады - прафесарам фізікі.

Вентуры быў першым, хто прыцягнуў увагу да асобы Леанарда да Вінчы як навукоўца, і сабраў і апублікаваў мноства работ і запісаў Галілея.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Волін.

**Волін** (польск.: Wolin) — востраў у Балтыйскім моры, належыць Польшчы. На востраве знаходзіцца аднайменны горад.

Ад вострава Узедам (Uznam) Волін аддзяляецца ракой Свіна (частка эстуарыя Одры), а ад мацерыковай часткі Польскага Памор'я — пралівам Дзіўна. На поўнач ад вострава знаходзіцца Памеранская бухта, на поўдзень — Шчэцінская лагуна. Востраў мае плошчу 265 км² (102 квадратных міль). Яго самым высокім пунктам з'яўляецца гара Гржывач — 116 метраў над узроўнем мора.

Па востраву праходзіць чыгуначная лінія, якая злучае Шчэцін і Свінауйсце і міжнародны аўтамабільны маршрут E65.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Волін (востраў)
* Волин, остров в Балтийском море // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
**Яўрэйская ратуша** (чэшск.: Židovská radnice) у Ёзэфаве, Прага, была пабудавана побач са Старановай сінагогай на рагу вуліц Майзелава (Maiselova) і Чэрвенай (Červená) у 1586 годзе ў стылі рэнесанс па фундацыі мэра Мардэхая Майзеля. Свой галоўны фасад у стылі ракако ратуша набыла ў 18 стагоддзі. Будынак быў галоўным малітоўным домам мясцовай яўрэйская абшчыны, але ў цяперашні час ён закрыты для публікі. Будынак ратушы, магчыма, найбольш вядомы сваімі дзвюма гадзіннікамі, адзін на вежы з рымскімі лічбамі, другі, ніжэй, з яўрэйскімі лічбамі і стрэлкамі, якія паварочваюцца супраць гадзіннікавай стрэлкі, з прычыны таго, што на іўрыце чытаюць справа налева. Яўрэйская супольнасць атрымала права пабудаваць зялёную драўляную вежу з гадзіннікамі пасля таго, як яны прынялі ўдзел у абароне Карлава моста супраць шведскіх войскаў у 1648 годзе.

Гл. таксама
-----------

* Пражскія куранты

Літаратура
----------

* OBŮRKOVÁ, Eva. Kam v Praze. Brno : Computer Press, 2006. 176 s. ISBN 80-251-1282-9.
**Ле́легі** (стар.-грэч.: Λέλεγες) † — старажытны народ у Малой Азіі, Балканскім паўвостраве і астравах Эгейскага мора.

Лакалізацыя
-----------

Большасць антычных аўтараў выкарыстоўвалі назву лелегаў пры апісанні захаду Малой Азіі, дзе тыя калісьці насялялі тэрыторыі Іоніі, Эоліі і Карыі, а таксама суседніх астравоў Эгейскага мора. Ужо ў часы Герадота лелегі зніклі, таму падрабязных апісанняў іх культуры не засталося.

У "Іліядзе" лелегі ўзгадваюцца сярод саюзнікаў траянцаў, аднак не ў асноўным спісе. Гэта наводзіць на думку аб найпозняй устаўцы. Герадот атаесамляе лелегаў са старажытнымі карыйцамі і кажа, што ў даўнія часы яны насялялі астравы Эгейскага мора, падпарадкоўваліся мінойцам, замест даніны давалі ім грабцоў на караблі. Менавіта мінойцы перасялілі лелегаў у Малую Азію.

Страбон, які жыў значна пазней за ўзгаданых аўтараў, але карыстаўся самымі рознымі крыніцамі, пісаў, што ў старажытнасці лелегі насялялі Іонію і Эолію, адкуль былі выціснутыя элінамі-каланістамі ў Карыю, дзе працягвалі займаць значныя тэрыторыі. Ва ўнутранай частцы Карыі імі было заснавана 8 гарадоў. Ён жа са спасылкай на папярэднікаў фіксуе старажытных лелегаў у Балканскай Грэцыі, у прыватнасці ў Беотыі. Паходжанне лелегаў для яго застаецца смутным. Страбон то тлумачыць словы Гесіёда, быццам бы яны з'яўляліся змяшэннем "рознапляменнай набрыдзі", то ўслед за Герадотам выводзіць іх з Эгейскіх астравоў.

У тэкстах хетаў узгадваецца заходні дзікі народ з падобным найменнем *lulahi*, які ў іх час відавочна жыў у Малой Азіі.

Культура
--------

Мова лелегаў невядомая. Частка сучасных даследчыкаў лічаць іх даіндаеўрапейскім насельніцтвам Еўропы і Азіі. Згодна антычным крыніцам, лелегі былі заснавальнікамі некалькіх рэлігійных традыцый, пазней перанятых грэкамі Малой Азіі.

Гл. таксама
-----------

* Кікладская культура
* Эліны
* Мінойцы
* Мінійцы
* Карыйцы
* Пеласгі

Зноскі
------

1. ↑  Гамер, X:429
2. ↑  Герадот, I:171
3. ↑  Страбон, Кніга 12, I:3-4
4. ↑  Страбон, Кніга 13, I:59
5. ↑  Страбон, Кніга 7, VII:2
**Хо́йніцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Хойніцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — мястэчка Хойнікі.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Хойніцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны ў сувязі з утварэннем Хойніцкага местачковага Савета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
Беларуская антэкліза
**Воранаўская брахіантыкліналь**, **Воранаўскае падняцце** — тэктанічная структура ў Воранаўскім раёне, у паўднёвай частцы Прыбалтыйскай монакліналі Беларускай антэклізы.

Выяўлена свідраваннем пры геалагічнай здымцы. Выдзяляецца па паверхні фундамента, валынскіх і валдайскіх адкладах венду. Памеры 33 X 18 км. Адгэтуль крышталічныя пароды паніжаюцца ва ўсе бакі. Амплітуда крыху большая за 100 м. 

Залажылася і развівалася Воранаўская брахіантыкліналь у вендзе і раннім палеазоі.

Літаратура
----------

* Воранаўская брахіантыкліналь // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гвоздзік.
**Генадзь Міхайлавіч Гвоздзік** (17 жніўня 1933, Рыбінск, Яраслаўская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1962 годзе. Працаваў у Белхарчпраекце, архітэктарам Фрунзенскага раёна Мінска, старшым архітэктарам, кіраўніком групы архітэктараў у Белпрампраекце, з 1976 года — старшым архітэктарам у Белкааппраекце, з 1981-га — кіраўніком праектнай групы Белэнергарамналадка, з 1988 года — вядучы архітэктар Беллегпрампраекта.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1970 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Магілёўская абутковая фабрыка
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): апаратны корпус электратэхнічнага завода (1966—1968), лабараторны корпус ІБіА Дзяржбуда БССР (1968—1970) у Мінску, Магілёўская абутковая фабрыка (1973).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Гвоздик Геннадий Михайлович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Мёртвае лісце: Зорная цюрага** (яп.: デッドリーブス) — японскі камедыйны мультфільм-анімэ 2004 г, зняты на фантастычна-прыгодніцкую тэматыку, з вялікай колькасцю гвалту, ненарматыўнай лексікі, эротыкі. Разам з тым нестандартны сюжэт і нетыповыя канцэпцыі герояў надалі яму папулярнасць сярод пэўных колаў гледачоў. Рэжысёр — Хіраюкі Імайсі, аўтары сцэнарыя — Імайтунз і Такеіці Хонда.

Змест
-----

Суровая дзяўчына Панды і Рэтра (хлопец з тэлевізарам замест галавы) аказваюцца ў цэнтры Токіа, страціўшы памяць, не ведаючы, хто яны такія і як сюды трапілі. Вырашыўшы «адцягнуцца», яны учынілі ў Токіа шэраг пагромаў, за што трапілі ў касмічную турму, якую, па чутках, можна пакінуць толькі ў выглядзе нябожчыка. Але рамантычная пара ўзнімае турэмны бунт і ўстройвае крывавую лазню, зусім не ведаючы, колькі цікавых, вар'яцкіх і вясёлых прыгод яшчэ чакае яе наперадзе.

Спасылкі
--------

* Мультфільм «Мёртвае лісце: Зорная цюрага» на сайце «Кинопоиск» (рас.)
**Мёдухаў** (трансліт.: *Mioduchaŭ*, руск.: Мёдухов) — вёска ў Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Парэцкага сельсавета.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 25 км на захад ад гарадскога пасёлка Акцябрскі, 228 км ад Гомеля, 18 км ад чыгуначнай станцыі Рабкор, размешчанай на чыгунцы Бабруйск — Рабкор, адгалінаванні лініі Асіповічы — Жлобін.

### Экалогія і прырода

Вакол вёскі — лес.

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Глуск — Акцябрскі.

Інфармацыя
----------

Планіроўка складаецца з трох кароткіх, шыротных вуліц, забудаваных драўлянымі сядзібамі. У складзе сельскагаспадарчага ААТ «Парэчча-Арэса» з цэнтрам у Парэччы. Крама.

Гісторыя
--------

Па пісьмовых крыніцах вядомая з XIX стагоддзя, як паселішча ў Бабруйскам павеце Мінскай губерні, уласнасць казны. На карце 1866 года, якая выкарыстоўвалася Заходняй меліярацыйнай экспедыцыяй, што працавала ў гэтых месцах у 1890-я гады, пазначана як 6 адасобленых, аднайменных засценкаў. На 1908 год — засценак і мястэчка ў Ляскавіцкай воласці.

Напачатку 1920-х гадоў засценак і мястэчка аб'ядналіся ў адну вёску. У 1930 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны нямецкія акупанты ў красавіку 1942 года цалкам спалілі вёску і забілі 39 жыхароў. 11 жыхароў загінулі на фронце.

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2011 год — 15 жыхароў.

### Дынаміка

* 1908 год — засценак — 10 двароў, 115 жыхароў; мястэчка — 3 двары, 32 жыхары.
* 1940 год — 45 двароў, 174 жыхары.
* 1959 год — 132 жыхары (паводле перапісу).
* 1997 год — 24 двары, 51 жыхар.
* 2004 год — 19 двароў, 45 жыхароў.

Зноскі
------

1. ↑  Дадзеныя сельсавета на 1 ліпеня 2011 года
2. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).. Сустракаецца таксама варыянт **Мёдухава, н.**

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Акцябрскага р-на. — Мн.: БЕЛТА, 1997. — 478 с. ISBN 985-6302-03-X

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Парэцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Парэчча |
| Вёскі | Альбінск ·  Беркаў ·  Забалацце ·  Ляскавічы ·  Мёдухаў ·  Ражаноў ·  Растаў ·  Харомцы |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бай.

**Энрыка Бай** (іт. Enrico Baj; 31 кастрычніка 1924, Мілан — 16 чэрвеня 2003, Верджатэ, Ламбардыя) — італьянскі скульптар, мастак і эсэіст .

Біяграфія
---------

Адукацыю атрымаў у міланскім Ліцэі Джавані Бершэ, затым пачаў навучанне на медыцынскім факультэце Міланскага ўніверсітэта, але перапыніў яго з-за Другой сусветнай вайны, па завяршэнні якой перавёўся на юрыдычны факультэт, які і скончыў, стаўшы юрыстам. Паралельна атрымаў мастацкую адукацыю Акадэміі прыгожых мастацтваў Брэра.

Бай меў сяброўскія адносіны з італьянскімі і замежнымі паэтамі і пісьменнікамі, такімі як Андрэ Брэтон, Марсель Дзюшан, Раймон Кено, Эдаарда Сангінеці, Умберта Эка і іншымі, ён супрацоўнічаў з імі ў якасці ілюстратара.

У 1951 годзе ён правёў сваю першую персанальную мастацкую выставу ў Galleria San Fedele у Мілане, дзе выстаўляў свае нефармальныя працы. У тым жа годзе разам з Серхіа Данжэла заснаваў Рух ядзернага жывапісу. У 1953 годзе разам з Асгерам Ёрнам заснаваў Міжнародны рух за творчы Баўхаўс. У 1954 годзе сумесна са швейцарскім скульптарам Максам Білам арганізаваў у Італіі міжнародныя сустрэчы па керамічным мастацтве, гасцямі і ўдзельнікамі якіх былі Луча Фантана, Эміліа Сканавіна, Карэл Апель, Гільём Беверла, Раберта Мата, Алігі Сасу і іншыя.

У пяцідзесятыя гады Бай супрацоўнічаў з авангарднымі часопісамі Il Gesto, Boa і Phases. З гадамі запал да пісьменніцтва ў яго ўзрастае, што прыводзіць да публікацыі шматлікіх кніг, у тым ліку «Patafisica» (1982), «Automitobiografia» (1983), «Impariamo il pittura», «Fantasia e realtà» з Рэната Гутуза, Ecologia dell 'arte.

У 1957 годзе ён напісаў маніфест «Contro lo stile» і правёў сваю першую персанальную выставу за мяжой у галерэі One у Лондане; у 1959 годзе далучыўся да Маніфесту Неапаля. У 1962 годзе прыняў удзел у нью-ёркскай выставе «Мастацтва зборкі», дзе сустрэўся з Дюшанам. У 1963—1966 гадах правёў шмат часу ў Парыжы, дзе далучыўся да супольнасці Калеж патафізікі. У 1964 годзе атрымаў асабісты пакой на Венецыянскай біенале і ў тым жа годзе выстаўляўся на Міланскай трыенале.

Заўсёды ўважлівы да сацыяльных аспектаў сваёй працы, у 1972 годзе ён прысвяціў вялікае палатно «Пахаванням анархіста Пінелі», дзе адлюстраваў свае ўласныя постаці, натхнёныя карцінай Пабла Пікаса «Герніка». Праз 40 гадоў праца была выстаўленая ў Палаца Рэале ў Мілане летам 2012 года.

Зноскі
------

1. 1 2  Enrico Baj<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
3. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 16 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
4. ↑  Enrico Baj — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
5. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>
**Мёртвая мова** — мова, якая выйшла з ужытку і вядомая толькі па пісьмовых помніках ці запісах, што дайшлі з часу, калі яна была жывой.

Смерць мовы можа настаць у выпадку яе выцяснення іншай мовай ці мовамі. Так адбылося з мовамі амерыканскіх індзейцаў, якія былі выцесненыя англійскай, партугальскай і іспанскай мовамі каланізатараў.

Некаторыя мовы становяцца мёртвымі ў выніку натуральнай эвалюцыі, развіваючыся ў іншыя мовы. Прыкладам гэтай з'явы можа быць латынь, з якой развіліся жывыя раманскія мовы, а сама яна пры гэтым стала мёртвай. Падобны лёс спасціг санскрыт і стараславянскую мову.

Некаторыя мёртвыя мовы працягваюць выкарыстоўвацца ў навуцы ці літургіі (латынь, санскрыт, копцкая мова, царкоўнаславянская мова).

У некаторых выпадках мёртвыя мовы могуць «ажыць», як гэта здарылася з іўрытам.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2000. — Т. 10. — С. 328-329. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0169-9 (Т. 10).
**Стары́ Урге́нч**, **Куня́-Урге́нч**, **Кёне-Ургенч** (туркм.: Köneürgenç — Стары Ургенч) — сталіца Харэзма ў 10—13 і ў 14 ст. Цяпер каля руін старога горада стаіць пасёлак Куня-Ургенч у Туркменістане.

Горад называўся таксама Гурганч, Гургандж, Джурджанія.

У 2005 годзе помнікі горада былі ўключаны ў Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Гісторыя
--------

Час заснавання не вызначаны. Першыя дакладныя звесткі пра Ургенч адносяцца да 10 ст. калі горад быў буйным гандлёва-рамесным цэнтрам. З 995 г. горад — сталіца Харэзмскай дзяржавы. У 1221 г. захоплены і разбураны войскамі Чынгісхана. У 1224 г. пад уладай Джучы, адноўлены. У сярэдзіне 13 ст. ўвайшоў у склад Залатой Арды, адзін з адміністрацыйных цэнтраў. У сярэдзіне 14 ст. Харэзм вызваліўся ад улады Залатой Арды і Ургенч зноў стаў яго сталіцай. У 1388 г. горад быў разбураны войскамі Цімура. У 1390-я г. быў часткова адноўлены. У 17 ст. спыніў сваё існаванне.

Захаваныя помнікі
-----------------

Захаваліся архітэктурныя помнікі: маўзалеі Іль-Арслана  (руск.) (бел. (т.зв. Фахрэддзіна Разі; 12-гранныя шацёр і барабан над кубападобным аб’ёмам, разная тэракота), Тэкеша (абодва 12 ст.; шатрова-канічны купал на «гафрыраваным» барабане), Наджмеддзіна Кубра (14 ст.) з мінарэтам Кутлуг-Цімура (паміж 1321—33), дынастыі Суфі (т.зв. Цюрабек-Ханым  (руск.) (бел. 1360-я г.), Султан-Алі (18 ст.); партал караван-сарая са шматколернай паліванай абліцоўкай (14 ст.).

* Маўзалей Іль-АрсланаМаўзалей Іль-Арслана
* Маўзалей ТэкешаМаўзалей Тэкеша
* Маўзалей Наджмеддзіна КубраМаўзалей Наджмеддзіна Кубра
* Мінарэт Кутлуг-ЦімураМінарэт Кутлуг-Цімура
* Маўзалей Цюрабек-ХанымМаўзалей Цюрабек-Ханым

Гл. таксама
-----------

* Ургенч

Літаратура
----------

* Ургенч старажытны // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. С. 252.
* Пилявский В. Н. Куня-Ургенч. 2 изд. Л. 1974.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Стары Ургенч**



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: no2007136705 · NKC: ge1001135 · SUDOC: 166804207 · VIAF: 141100703 |
Вяйнямёйнен абараняе сампа ад ведзьмы Лоўхі. Акселі Гален-Калела
**Калевала** (карэл.: і фінск.: Kalevala) — карэла-фінскі паэтычны эпас. Складаецца з 50 рун (песень).

У аснову ляглі карэльскія народныя эпічныя песні. Апрацоўка «Калевалы» належыць Эліясу Лёнрату (1802—1884), які звязаў асобныя народныя эпічныя песні, зрабіўшы пэўны адбор варыянтаў гэтых песень і згладзіўшы некаторыя няроўнасці. Апрацоўка праведзена Лёнратам двойчы: у 1835 (1-е выданне «Калевалы») і ў 1849 (2-е выданне «Калевалы»). На тэрыторыі пасёлка Калевала стаіць хвоя, пад якой, паводле паданняў, працаваў Лёнрат.

Беларускія пераклады
--------------------

Над перакладам «Калевалы» у свой час працаваў Максім Багдановіч. Фінска-карэльскі эпас высока цанілі Янка Купала і Якуб Колас. У 1956 годзе выйшаў пераклад з рускай мовы дзіцячага празаічнага пераказу Калевалы, зроблены Міхасём Машарам.

Поўны пераклад з мовы арыгінала зроблены Якубам Лапаткам і апублікаваны ў 2015 годзе. Ён стаў самым вялікім паэтычным тэкстам на беларускай мове.

Зноскі
------

1. ↑  Якуб Лапатка: «Ганарару за „Калевалу" я так і не атрымаў. Так што за прэмію дзякуй!»

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Калевала
* Ораторія КАЛЕВАЛА. (укр.)
* Калевала на сайце Фінскага літаратурнага таварыства: Увядзенне Архівавана 5 чэрвеня 2007. Змест Калевалы Архівавана 16 сакавіка 2011. Калевала — фінскі нацыянальны эпас(недаступная спасылка), Шматаблічная Калевала (недаступная спасылка), Пераклады Калевалы(недаступная спасылка)(Праверана 16 лютага 2012)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 120088268 · GND: 4029297-6 · LCCN: n79056738 · NKC: unn2006374987 · SUDOC: 028205987 · VIAF: 183875184 |

 |
**Мёрскае** — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Знаходзіцца ў межах горада Мёры. Належыць да групы Абстэрнаўскіх азёр.

Возера Мёрскае знаходзіцца ў басейне ракі Мёрыца. Плошча возера складае 1,15 км². Найбольшая глыбіня 13,2 м. Даўжыня — 3,49 км, найбольшая шырыня — 0,63 км. Даўжыня берагавой лініі — 8,8 км. Аб'ём вады ў возеры складае 5,24 млн м³, плошча вадазбору — 63,6 км².

Схілы катлавіны возера маюць вышыню 6—9 метраў. Схілы пераважна разараныя, месцамі знаходзяцца пад хмызняком. Берагі пясчаныя, на поўдні і на захадзе знаходзяцца пад хмызняком. На паўднёвым усходзе берагі забалочаныя. Мелкаводдзе пясчанае, глыбакаводная зона высланая глеем. Возера мае востраў, якая знаходзіцца ў заходнім плёсе возера. Плошча вострава складае 0,044 км². Цэнтральны і заходні плёсы возера раздзяляюцца дамбай. Зарастае каля траціны плошчы возера. Расліннасць у возеры пашыраная да глыбіні 1,8—2 м.

Вадаём злучаны пратокай з возерам Асінаўка.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугараджы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2000. — Т. 10. — С. 328. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0169-9 (Т. 10).

| Абстэрнаўскія азёры |
| --- |
| 
* Абстэрна
* Асінаўка
* Важа
* Гарушка
* Грэцкае
* Іказнь
* Інава
* Мёрскае
* Набіста
* Падзявы
* Петкуны
* Укля
* Чэрас

 |
Помнік Тэадорасу Калакатронісу перад старым будынкам парламента
**Стары будынак парламента** (грэч. Παλαιά Βουλή) размешчаны на вуліцы Стадыу ў Афінах. У 1875—1932 гадах яго займаў парламент. Цяпер у будынку размешчаны Нацыянальны гістарычны музей.

Гісторыя
--------

Першапачаткова на гэтым месцы знаходзілася сядзіба афінскага магната Александраса Кантослаўласа. Пасля таго як у 1833 годзе Афіны сталі сталіцай Грэцыі (пасля Нафпліяна) кароль Атон выбраў дом Кантослаўласа сваёй рэзідэнцыяй, пакуль не быў пабудаваны новы Каралеўскі палац — цяпер Грэчаскі парламент. У 1835 г. былі дабудаваны буйныя бальная і банкетная залы. Пасля паўстання 3 верасня, якое вымусіла караля Атона падаць канстытуцыю, у гэтым будынку ўпершыню быў скліканы Нацыянальны сход.

У кастрычніку 1854 г. увесь будынак згарэў падчас пажару. Узвядзенне новага будынка планавалася па праекце французскага архітэктара Франсуа Булангера. У наступным годзе будаўніцтва было спынена з-за недахопу сродкаў і аднавілася толькі ў 1863 годзе, калі Атон быў зрынуты з прастола. Праект будаўніцтва быў зменены гэтым разам грэчаскім архітэктарам Панаётысам Калькасам і будаўніцтва было завершана ў 1871 годзе. Тым часам Грэчаскі парламент размяшчаўся ў невялікім цагляным доміку на процілеглым боку плошчы, яго спешна пабудавалі ў 1863 годзе і сярод жыхароў горада ён атрымаў назву *Барак* (грэч. η Παράγκα).

У 1904 годзе на плошчы перад будынкам пастаўлены раскошны помнік Тэадорасу Калакатронісу аўтарства скульптара Лазараса Сохаса (1900).

Грэчаскі парламент быў перамешчаны ў новы будынак толькі ў 1875 годзе і заставаўся ў ім да пераезду ў цяперашні будынак — былы Каралеўскі палац Атона ў 1923 годзе. Такім чынам, ён стаў сведкай некаторых найбольш бурных і важных падзей у сучаснай гісторыі Грэцыі, уключаючы забойства прэм'ер-міністра Тэадораса Дэліяніса на лесвіцы парламента 13 чэрвеня 1905 г. а таксама абвяшчэнне Грэчаскай рэспублікі 25 сакавіка 1924 года.

Пасля таго як парламент пераехаў, у будынку размяшчалася Міністэрства юстыцыі Грэцыі. У 1961 годзе была праведзена поўная рэстаўрацыя будынка, які з тых часоў стаў месцам размяшчэння Нацыянальнага гістарычнага музея ў падпарадкаванні гісторыка-этнаграфічнаму таварыству Грэцыі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Стары будынак парламента (Афіны)
**Мёнх** (ням.: Mönch — манах) — горная вяршыня ў Бернскіх Альпах.

Вяршыня Мёнх, від з боку перавала Юнгфраўёх
Разам з Эйгер і Юнгфрау фарміруе групу гор бачную з вялікага адлегласці. Мёнх знаходзіцца на мяжы паміж кантонамі Берн і Вале ў Швейцарыі, і з’яўляецца часткай горнай грады паміж Юнгфрау і перавалам Юнгфраўёх на захадзе, і Эйгер на ўсходзе. Гара знаходзіцца на захад ад перавала Мёнхсёх і альпійскага прытулку Мёнхсёхютэ (3657 м), і на поўнач ад Юнгфраўфірн і Эвігшнеэфельд — двух прытокаў Вялікага Алецкага ледавіка. Паўночны бок гары Мёнх фарміруе выступ сцяны над далінай Лаўтэрбрунен.

Спасылкі
--------

* Альпійскія чатырохтысячнікі
* Мёнх на Hikr (сайт горных справаздач)
* Мёнх на Peakware (сусветная горная энцыклапедыя) Архівавана 31 мая 2014.
* Мёнх, від з боку перавала Клайнэ-Шайдэг
* Бернскія Альпы Архівавана 2 жніўня 2007. NASA Earth Observatory

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4654654-6 · VIAF: 240098193 |
**Стары каралеўскі палац** — палац у паўднёвай частцы Трэцяга двара Пражскага Граду, злучаны непасрэдна з Саборам Святога Віта крытай галерэяй.

Від з паўночнага боку
Капэла Усіх Святых
Від з паўднёвага боку
Уладзіслаўская зала
У XII ст. на гэтым месцы Сабеславам II была ўзведзена першая каралеўская рэзідэнцыя. З часам паўднёвыя сцены квадратнага раманскага будынка зліліся з крапаснымі сценамі Пражскага Граду. У 1185 годзе да палаца прыбудавана Капэла Усіх Святых. Палац быў пашыраны ў другой палове XIII ст. Отакарам II. Пры Карле IV былі значна пашыраны паўночная і заходняя часткі палаца, ім нададзены рысы сапраўднай готыкі, таксама былі павялічаны памяшканні, прызначаныя для прадстаўніцтва. Рэканструкцыя мела на мэце ператварыць палац і камфартабельную рэзідэнцыю для каралеўскай сям'і. Пры Венцэславе IV быў выпрастаны праход, які злучае палац з Саборам Святога Віта. Падчас працяглых Гусіцкіх войн у Чэхіі палац быў закінуты. Зноў каралеўская сям'я заняла яго пры ўзыходжанні Уладзіслава Ягелона на трон. З 1483 г. кароль уласна курыраваў усе перабудовы, які кранулі, у асноўным, ніжні паверх, дзе была створана Уладзіслаўская зала.

Пасля разбуральнага пажару 1541 г. аднаўленнем двара займаўся Фердынанд I Габсбург: сярод іншага была збудавана Зала пасяджэнняў сейма. З цягам часу палац страчвае сваё значэнне, аднак яго памяшканні ўсё яшчэ выкарыстоўваліся для найважнейшых мерапрыемстваў і цырымоній. У XVIII ст. пры Марыі Тэрэзіі радыкальнай рэканструкцыяй усяго Пражскага Граду займаецца Нікола Пакасі  (англ.) (бел.. Фасады Каралеўскага палацы былі прыведзены ў поўную гармонію з новым габсбургскім ансамблем двара.

У наш час палац даступны для агляду турыстаў. На ніжніх паверхах знаходзіцца выстаўка «Гісторыя Пражскага Граду».

Літаратура
----------

* Прага. — Флоренция: Bonechi, 2009. — (Золотая книга). — ISBN 978-88-476-2412-2.
* ŠVÁBOVÁ, Jana; RYGL, Tomáš. Prague, detailed picture guide. [s.l.] : ATP, 2005. 154 s. ISBN 80-86893-16-2. Kapitola Old Royal Palace, s. 20-21. (anglicky)
* P. Vlček a kol. Umělecké památky Prahy — Pražský hrad a Hradčany. Praha: Academia 2000.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Стары каралеўскі палац (Пражскі Град)
* Афіцыйная старонка палаца
**Калегіяльны касцёл** або **Калегіята** (польск.: kolegiata, ням.: kollegiatstift, фр.: collégiale, англ.: collegiate church) — каталіцкі касцёл, які не мае статусу кафедральнага сабора і не належыць ні да якога кляштара ці манаскага ордэна, але пры якім існуе капітула канонікаў, якую не варта блытаць з абшчынай манаскага ордэна, а інтэрнат канонікаў - з манастыром.

Канонікі ў калегіяце жывуць і служаць Богу супольна. У адрозненне ад манахаў яны валодаюць прыватнай уласнасцю (у тым ліку нерухомасцю), атрымліваюць рэнту ад даходаў сваёй царквы (кіруюць царкоўнай уласнасцю разам), не даюць урачыстых абяцанняў (акрамя цэлібату для канонікаў, высвечаных у дыяканы) і вольныя ў любы момант пакінуць абшчыну. 

Да Трыдэнцкага сабора месца секулярнага каноніка ў дадзенай царкве можна было абмяняць на такое ж месца ў іншай царкве, ці сыходзячы, перадаць сваё месца сваяку. У гістарычныя часы месца секулярнага каноніка даравалася свецкай уладай асобам, якія мелі асаблівыя заслугі перад гэтай уладай. Фундатарамі калегіяльных касцёлаў нярэдка былі прадстаўнікі свецкай арыстакратыі і нават каралі. Фармальнасці для заняцця пасады секулярнага каноніка абмяжоўваліся танзураваннем; высвячэнне не патрабавалася. 

Пасля рэформаў Другога Ватыканскага сабора высвячэнне каноніка ў сан святара ўжо абавязковае. Паколькі канонікі не належаць ніякаму афіцыйнаму манаскаму ордэну, яны не носяць спецыфічных ордэнскіх убораў. 

Калегіяльныя цэрквы сустракаюцца таксама ў англіканстве, як напрыклад, Калегіяльная царква св. Пятра ў Вэстмінстэры, больш вядомая як Вэстмінстэрскае абацтва, капліца Святога Георгія ў Віндзарскім замку і інш.

Гл. таксама
-----------

* Духавенства

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Калегіяльны касцёл

Зноскі
------
**Калдычэ́ўскі лагер смерці** — лагер смерці, створаны нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў сакавіку 1942 года каля в. Калдычэва Баранавіцкага раёна Брэсцкай вобласці ў Вялікую Айчынную вайну.

На абнесенай дротам тэрыторыі лагера вязняў марылі голадам, непасільнай працай на торфараспрацоўках, катавалі і забівалі. Тут існавала 12 турэмных камер і спецыяльная камера для катаванняў. У бараках летняга тыпу знаходзілася толькі 30-40 працэнтаў вязняў, астатнія — пад адкрытым небам.

У лістападзе 1942 года была пабудавана крэмацыйная печ, у якой спалена 600 чалавек з Баранавіцкай і Стаўбцоўскай турмаў. Пазней печ не працавала. Масавыя растрэлы рабіліся ва ўрочышчы Лазы, дзе была крэмацыйная печ, і ў бярэзніку Арабаўшчына.

У ноч на 30 чэрвеня 1944 года перад падыходам Чырвонай Арміі немцы расстралялі вязняў (2 тысячы чалавек; астатніх 300 вывезлі ў нацысцкую Германію), узарвалі памяшканні, зраўнавалі з зямлёй пахаванні і засеялі травой.

Ва ўрочышчы, каля лагера, знойдзена больш за 22 тыс. чалавек.

На месцы лагера помнік ахвярам фашысцкага тэрору.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Справочник о немецко-фашистских лагерях, гетто, других местах принудительного содержания гражданского населения на временно оккупированной территории Беларуси в период Великой Отечественной войны 1941—1945 годов / Государственный комитет по архивам и делопроизводству Республики Беларусь; [Авторы-составители: В. И. Адамушко, О. В. Бирюкова, М. И. Богдан и др.; Научный редактор В. И. Адамушко]. — Минск: Натако, 1998. — 80 с.: табл. — С. 7. — ISBN 985-6075-10-6. Са спасылкай на: Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь. — Ф. 861. — Воп. 1. — Спр. 1. — Арк. 2—4, 9; Ф. 845. — Воп. 1. — Спр. 6. — Арк. 19, 22, 23, 25, 31; Занальны дзяржаўны архіў у г. Баранавічы. — Ф. 616. — Воп. 1. — Спр. 70. — Л. 73; Дзяржаўны архіў Расійскай Федэрацыі. — Ф. 7021. — Воп. 1. — Спр. 102. — Арк. 3, 4, 27.

Літаратура
----------

* Калдычэўскі лагер смерці // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — С. 457. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
План Старога горада ў Стакгольме
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Стары горад.
**Стары горад** (Гучыць як *Гамла стан*) (шведск.: Gamla stan), да 1980 года афіцыйна зваўся **Горад паміж мастамі** (шведск.: Staden mellan broarna) — гістарычны цэнтр Стакгольма пабудаваны на востраве Стадсхолмен. Некалькі сот гадоў назад Стары горад лічыўся асобным горадам, але пасля стаў гістарычным раёнам Стакгольма. Па стане на 2006 год у Старым горадзе пражываюць каля 3000 жыхароў. Стары горад адносіцца да раёна Сёдэрмальм і мае плошчу 36 гектараў.

У Старым горадзе знаходзяцца:

* Каралеўскі палац;
* Вялікая плошча;
* Музей Нобеля;
* Царква святога Мікалая;
* Нямецкая царква;
* Завулак Мортэна Тротзіга — самая вузкая вуліца ў Стакгольме

і іншыя славутасці.

Краявід Старога горада. Фатаграфія: Holger EllgaardКраявід Старога горада. Фатаграфія: Holger Ellgaard

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Стары горад (Стакгольм) на Вікісховішчы |

* Вэб-сайт Старога горада Архівавана 9 студзеня 2016.
**General Dynamics F-16 Fighting Falcon** (англ.: Джэнэрал Дайнэмікс F-16 «Баявы сокал») — амерыканскі аднаматорны звышгукавы знішчальнік, распрацаваны ў 1970-х гадах.

Гісторыя
--------

Прычынамі патрэбнасці амерыканскіх ВПС у яго распрацоўцы былі досвед В’етнамскай вайны, якая паказала неабходнасць сучаснага знішчальніка, накіраванага на барацьбу са знішчальнікамі праціўніка, і патрэба ў замене старых F-105 Thunderchief і F-4 Phantom II.

З самага пачатку чакаўся вялікі попыт на новы самалёт, акрамя амерыканскіх ВПС распрацоўкай і закупкамі таксама зацікавіліся некаторыя еўрапейскія хаўруснікі ЗША: Бельгія, Нідэрланды, Данія і Нарвегія — якія жадалі абнавіць свае ваенна-паветраныя сілы.

Самалёт быў распрацаваны і першапачаткова вытвараўся кампаніяй General Dynamics, якая ў 1993 г. прадала яго карпарацыі Lockheed (цяпер Lockheed Martin). Асноўны эксплуатант, ВПС ЗША, спынілі закупкі F-16 і паступова выводзяць яго са службы, замяняючы на F-35A, але яго вытворчасць працягваецца на экспарт з захавання попыту на міжнародным рынку як на адносна танны і якасны знішчальнік чацвёртага пакалення.

Асаблівасці
-----------

F-16 узброены хуткастрэльнай 20-мм авіяцыйнай гарматай M61 Vulcan, а таксама мае адзінаццаць пунктаў для падвескі ўзбраенняў і абсталявання (раннія мадэлі звычайна неслі ракеты «паветра-паветра» AIM-9 Sidewinder або AIM-7 Sparrow, сённяшнія могуць узбройвацца AIM-120 AMRAAM). Некаторыя канструкцыйныя асаблівасці самалёта былі інавацыйнымі падчас яго распрацоўкі: каплепадобны ліхтар, крэсла пілота, нахіленае на 30°, бакавая ручка кіравання прадстаўлялі лепшую агляднасць пілоту і дапамагалі яму хутчэй рэагаваць на сітуацыю на поле бою.

Выкарыстанне
------------

F-16 выкарыстоўваўся ў многіх узброеных канфліктах, у асноўным на тэрыторыі Блізкага Усходу.

Ён удзельнічаў у баявых дзеяннях амерыканскіх ВПС падчас дзвюх войнаў у Персідскім заліве і падчас міжваеннага патрулявання беспілотных зон у Іраку, падчас інтэрвенцыі ў Баснійскай і Косаўскай войнах, Вайны ў Афганістане ў 2001 г. і ўвядзення беспалётных зон у Лівіі ў 2011 г.

Ізраіль стаў першай дзяржавай, якая ўпершыню прымяніла гэты самалёт у паветраным баю — у сутычках з сірыйскімі ВПС у 1981 г. — і ў ролі бамбавіка — для знішчэння іракскага ядзернага рэактара (7 чэрвеня 1981). F-16 таксама ўдзельнічаў і ў буйных рэгіянальных канфліктах — Ліванскіх войнах 1982 і 2006, аперацыі «Літы свінец» у Палесціне і падчас ізраільскай інтэрвенцыі ў Грамадзянскую вайну ў Сірыі. Іншыя саюзнікі ЗША (краіны НАТА, Пакістан, Іарданія, Бахрэйн і інш.) таксама выкарыстоўвалі гэты знішчальнік у большасці войнаў і памежных сутычак.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
Крысціян Вебер, які быў адным са «старых змагароў»
**«Стары змагар»** (ням.: Alter Kämpfer) — званне найстарэйшых сяброў НСДАП, якія ўступілі ў партыю да выбараў у рэйхстаг у верасні 1930 года. Тыя, хто ўступіў у партыю пасля верасня 1930 года, атрымалі мянушку «вераснят» (ням.: Septemberlinge), а тыя, хто далучыўся пасля прыходу партыі да улады ў студзені 1933 года, іранічна атрымалі імя «сакавіцкія палеглыя» (ням.: Märzgefallene, палеглыя на барыкадах Сакавіцкай рэвалюцыі). У лютым-красавіку 1933 года пачаўся актыўны прыток новых сяброў, у сувязі з чым ажно ў маі 1933 года прыём у партыю быў прыпынены.

Для вылучэння «старой гвардыі», якая даказала вернасць руху ў «перыяд барацьбы» (ням.: Kampfzeit, 1919—1933), сярод мноства тых, хто ўступіў у партыю пазней, у тым ліку па апартунісцкім матывам, быў уведзены шэраг знакаў адрознення:

* тыя, хто ўступілі ў партыю ці роднасныя арганізацыі да 30 студзеня 1933 года атрымалі шаўрон старога змагара;
* 100 000 першых сяброў партыі атрымалі залаты партыйны знак НСДАП;
* для найстарэйшых сяброў, якія прымалі ўдзел ў няўдачным Піўным путчы 1923 года, быў уведзены медаль «Ордэн крыві».

Пасля прыходу нацыстаў да улады «старыя змагары» атрымалі перавагі ў працаўладкаванні і прасоўванні па службе.

Гл. таксама
-----------

* Залаты партыйны знак НСДАП
* Ордэн крыві
* Шаўрон старога змагара
* Старыя бальшавікі

Літаратура
----------

* Max Timm  (ням.) (бел. (.): *Die bevorzugte Arbeitsvermittlung für die alten Kämpfer der nationalsozialistischen Revolution*, in: Arbeitseinsatz und Arbeitslosenhilfe, Nr. 1 (1934), S. 6-8.
* Hilde Kammer, Elisabeth Bartsch: *Jugendlexikon Nationalsozialismus*. *Begriffe aus der Zeit der Gewaltherrschaft 1933—1945*. Rowohlt Taschenbuch Verlag, Reinbek bei Hamburg 1982, ISBN 3-499-16288-1 (*Rororo* 6288 *rororo-Handbuch*).
* Christian Zentner  (ням.) (бел. (.), Friedemann Bedürftig  (ням.) (бел. (.) (Hrsg.): *Das Große Lexikon des Dritten Reiches*. Südwest Verlag, München 1985, ISBN 3-517-00834-6.
* Martin Moll: *Der Sturz alter Kämpfer*. *Ein neuer Zugang zur Herrschaftsanalyse des NS-Regimes*, in: Historische Mitteilungen der Ranke-Gesellschaft 5. Jg. (1992), S. 1-51.
**«У вялікім горадзе»** (іншыя назвы: Будні / За і супраць / Масква карчомная / Горад кліча) — сацыяльна-псіхалагічная драма ў сямі частках «Белдзяржкіно». Рэжысёры і сцэнарысты: Марк Данскі і Міхаіл Авербах. 

Акцёры: Соф'я Якаўлева, Галіна Маліноўская, Георгій Бабынін, Аляксандр Цімантаеў, Васіль Макараў, Аляксандр Громаў, Яўген Габрыловіч, Соф'я Мей.

Сюжэт
-----

Гады нэпа. У правінцыйным гарадку двое неразлучных сяброў, нядаўна прыехалі з вёскі — Саша Бутаў, які захапляецца вынаходніцтвам, і Герасім Агузкін (Кастраміна), піша вершы, — знаёмяцца з прыезджым лектарам і «масцітым паэтам» Апалонам Мысленскім. Ён угаворвае маладых людзей ехаць у Маскву, «дзе толькі і разгорнуцца іх здольнасці». Спачатку ўсе трое жывуць на гарышчы. Натхнёны прыездам у сталіцу, Герасім піша вершы і, забыўшыся пра свайго кампаньёна, сыходзіць з Мыслінскім у рэдакцыю. Пакінуты ў адзіноце Саша ідзе працаваць на будоўлю, дзе знаёміцца ​​з дзясятнікам Громавым, яго дачкой Наташай і яе сяброўкай Галінай. Дзяўчыны-студэнткі будаўнічага тэхнікума — праходзяць тут практыку. Поспех усміхаецца Гарасіму: яго вершы «пад Ясеніна» падабаюцца, іх друкуюць. На кніжным кірмашы, дзе ён шукаў новую літаратуру па тэхніцы, Саша выпадкова купляе зборнік з вершамі і фатаграфіяй свайго сябра — цяпер вядомага паэта Грані Бяссмертнага. Саша паказвае вершы Наташы, і яны робяць на яе вялікае ўражанне. Бестурботнае, разгульнае жыццё багемы зацягвае Граню. Ён пачынае піць. Вершы Грані перастаюць друкаваць з-за «нездаровага ўхілу». Тыя, хто лічыліся яго сябрамі ў дні поспеху, кідаюць яго. Успомніўшы пра сябра юнацтва Граня вырашае наведаць яго, знаёміцца ​​з Наташай, запрашае да сябе ў госці. Громаў хвалюецца за дачку, і Саша ідзе да Грані. Між тым Граня развівае перад Наташай тэорыю вольнага кахання і спрабуе ажыццявіць яе на практыцы, але з'яўляецца Саша. Паміж сябрамі адбываецца сварка. Мыслінскаму Граня з прыкрасцю кажа, што, жывучы па яго рэцэпце, «зрабіць жыццё» нельга. У роспачы Граня зноў прыходзіць да Сашы, які дамогся таго, пра што марыў: праект працоўнага пасёлка таленавітага вынаходніка Бутава зацверджаны. Сябры мірацца. Саша прызнаецца Наташы ў каханні.

Літаратура
----------

* *Игорь Авдеев*, *Лариса Зайцева* Все белорусские фильмы : каталог-справочник. Игровое кино (1926-1970). — Минск: Беларуская навука, 2001. — Т. 1. — 240 с. — ISBN 985-08-0023-2
**Genicanthus** — гэта род марскіх рыб сямейства Pomacanthidae.

Спосаб жыцця
------------

У адрозненне ад іншых прадстаўнікоў сямейства Pomocanthidae, рыбы роду *Genicanthus*, як правіла, лічацца рыфавымі насельнікамі. Таксама, у адрозненне ад большасці іншых членаў сямейства, прадстаўнікам роду ўласцівы палавы дымарфізм. Рыбы гэтага віду валодаюць невялікім ротам адносна агульных памераў. Гэты маленькі рот добра прыстасаваны для кармлення планктонам ў тоўшчы вады. Харчаванне выключна планктонам прывяло да таго, што прадстаўнікі роду наогул не спрабуюць есці каралы і сядзячых беспазваночных.

Развядзенне ў няволі
--------------------

Прадстаўнікі роду ў параўнанні з іншымі відамі сямейства, якія разводзяцца ў акварыумах, з’яўляюцца добрым выбарам для пачаткоўцаў, паколькі дасягаюць адносна невялікіх памераў. Яшчэ адна ўнікальная прыкмета заключаецца ў тым, што прадстаўнікі роду дастаткова лагодна ставяцца да іншых асобін свайго віду і могуць быць зведзены ў пары або гарэмы з адным самцом і некалькімі самкамі, хоць звычайна лепей дадаваць іх у акварыум адначасова. Пры даданні па аднаму, асобіна, якая дададзена першай можа праявіць тэрытарыяльную агрэсіўнасць да новых насельнікаў.

Віды
----

* Genicanthus bellus Randall, 1975
* Genicanthus caudovittatus Günther, 1860.
* Genicanthus lamarck Lacépède, 1802
* Genicanthus melanospilos Bleeker, 1857
* Genicanthus personatus Randall, 1975
* Genicanthus semicinctus Waite, 1900
* Genicanthus semifasciatus Kamohara, 1934
* Genicanthus spinus Randall, 1975
* Genicanthus takeuchii Pyle, 1997
* Genicanthus watanabei Yasuda & Tominaga, 1970

Зноскі
------

1. ↑  Reefkeeping.com


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780500454 |