**Ла-Таліта-Тумака**, або **Тумака-Ла-Таліта** (ісп.: La Tolita-Tumaco, Tumaco-La Tolita) — старажытная культура ў прыбярэжнай зоне паўночнага захаду Эквадора і паўднёвага захаду Калумбіі. Існавала ў перыяд паміж IV ст. да н. э. і VI ст. н. э.

Назва
-----

Адкрыццё культуры, якая звалася Ла-Таліта, адбылося дзякуючы раскопкам, арганізаваным амерыканскім археолагам Маршалам Говардам Сэвілам на астравах у дэльце ракі Каяпас на паўночным захадзе Эквадора. Вынікі былі апублікаваны ім у 1910 г. У 1949 г. з'явіліся публікацыі амерыканскага археолага Джона Хоўланда Роу аб раскопках помнікаў той жа культуры каля калумбійскага заліва Тумака. З 1955 г. калумбійскія даследчыкі вылучалі яе як культуру Тумака. Дзве розныя назвы адной культуры часам выкарыстоўваюцца і ў нашы дні.

Асаблівасці
-----------

Лічыцца, што культура Ла-Таліта-Тумака ўзнікла ў выніку адасаблення ад болей старажытнай культуры Чарэра. Яе носьбіты насялялі прыбярэжныя раёны памежжа сучасных Эквадора і Калумбіі. Пра іх гаспадарчыя заняткі вядома мала. Мяркуецца, што яны займаліся рыбалоўствам і земляробствам, і гэта дазволіла ім стварыць складанае сацыяльна распластаванае грамадства. Важным было вылучэнне прафесійных заняткаў ганчароў і металургаў. Майстры культуры Ла-Таліта-Тумака выраблялі па-мастацку вытанчаныя прадметы, у тым ліку ўпрыгожванні, статуэткі, маскі, посуд, шпількі, сякеры, вагі і г. д.

Металургі працавалі пераважна з каляровымі металамі — золатам, рознымі сплавамі медзі і цынку. Адметна тое, што яны пачалі працаваць і з плацінай. Для яе плаўлення патрэбны вельмі высокія тэмпературы, таму яны выкарыстоўвалі тэхналогію спякання, калі плацінавы парашок шчапляўся з дапамогай расплаву золата. Кантраст белай плаціны і жоўтага золата ствараў непаўторную двухкаляровую кампазіцыю. Прадметы побыту з металаў не вырабляліся. Напрыклад, сякеры часцей рабілі з крэмнія, а іголкі — з косці.

Ганчары стваралі кераміку рознага прызначэння. У слабаабпаленых пасудзінах захоўвалі прахалодную ваду і алей. Поруч з імі ствараліся трывалыя шарападобныя гарлачы, шклянкі, чары, талеркі, калаўроты, многія з якіх мелі выразныя ўпрыгожванні. З гліны і невялікіх каменьчыкаў выраблялі таркі. Вядомы керамічныя антрапаморфныя, зоаморфныя і гібрыдныя статуэткі. Яны настолькі дэталізаваны, што дазваляюць вывучаць элементы адзення і нават хваробы тагачасных людзей. 

З IV ст. н. э. адбываўся паступовы заняпад паселішчаў культуры Ла-Таліта-Тумака. Паміж V ст. і VII ст. прыбярэжныя раёны, раней населеныя яе носьбітамі, апынуліся па невядомых прычынах амаль бязлюднымі.

Галерэя
-------

* Маска з плаціны і золатаМаска з плаціны і золата
* Шпілька для носуШпілька для носу
* Скульптура чалавека на лавеСкульптура чалавека на лаве
* Танец ягуараТанец ягуара
* Цыліндрычная пячаткаЦыліндрычная пячатка

Спасылкі
--------

* J.F. Bouchard, Tumaco - La Tolita: Un Litoral de Intercambio en el Período Prehispánico
* Patiño DC. Culture, art and power at tulato in the pacific coast of Colombia and Ecuador. J His Arch & Anthropol Sci. 2020;5(3):109-115
* HARRY PACHAJOA, CARLOS ARMANDO RODRÍGUEZ, CAROLINA ISAZA Parálisis facial en la cerámica de la cultura prehispánica Tumaco-Tolita (300 A.C.-600 D.C.)

| ⛭Андскія культуры |
| --- |
| Балівія | 
* Аймара
* Ванкарані
* Мольё
* Тыўанака
* Чанэ
* Чырыпа

 |  |
| Калумбія | 
* Ілама
* Ётока
* Каліма
* Кімбая
* Купісніке
* Нарыньё
* Сан-Агусцін
* Тайрона
* Т’ерадэнтра
* Тумака
* Чыбча
* Эль-Абра

 |
| Перу | 
* **Археалагічныя помнікі Перу**
* **Дакалумбава храналогія Перу**
* Акарай
* Вікус
* Віру
* Ліма
* Мочэ (Мачыка)
* Наска
* Нортэ-Чыка
* Паракас
* Рекуай
* Салінар
* Сікан (Ламбаеке)
* Тальян
* Уары
* Чавін
* Чанка
* Чанкай
* Чачапоя
* Чыму
* Чынча
* Чынчора
* Чырыбая

 |
| Чылі | 
* Аканкагуа
* Атакаменьё
* Дыягіта
* Чынчора

 |
| Эквадор | 
* Баія
* Вальдывія
* Каньяры
* Лас-Вегас
* Мантэньё-Уанкавілка
* Мачалілья
* Мілагра-Кеведа
* Нарыньё
* Ла-Таліта
* Чарэра

 |
| 
Гл. таксама
Дакалумбавы цывілізацыі
Інкі
Індзейскія мовы Паўднёвай Амерыкі
Патагонскія культуры
 |