**«Руска-беларускі слоўнік»** — нарматыўны (да 2-й пал. 1938) руска-беларускі слоўнік, выданы ў двух тамах у Мінску (1-я пал. 1937), і канчаткова складзены пад рэдакцыяй Андрэя Александровіча.

Адметнасцямі слоўніка былі надзвычай доўгі час, патрачаны на яго выпуск, і моцны ўплыў палітычных фактараў на яго падрыхтоўку. Праца над новым слоўнікам была ініцыяваная ў кастрычніку 1930, пасля масавых рэпрэсій у беларускай мовазнаўчай навуцы 1930 г. і забароны карыстання працамі «ворагаў народа». Здача ў друк планавалася на 1931, потым на 1932—1933, але рэальная праца над слоўнікам пачалася, відаць, не раней за пачатак 1932. Агульную рэдакцыю ў гэты час ажыццяўлялі П. Горын, А. Некрашэвіч, П. Шастакоў і П. Юргелевіч.

Як цэлае, слоўнік не быў, відаць, гатовы раней за вясну 1933. З іншага боку, Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі амаль і не друкавала слоўніка (відаць, першага тому) да таго часу. Палітычныя падзеі (новая хваля барацьбы з «нацыянал-дэмакратызмам» 1933—1934) спынілі выпуск, адзін з рэдактараў, А. Некрашэвіч, зняты з пасады, у прэсе была агучана думка пра тое, што «нацдэмы» стараліся «засмеціць» і новы, рыхтаваны да друку, слоўнік. Апроч таго, спатрэбілася і перапрацоўка слоўніка на новы правапіс. Між іншым, Прэзідыум АН БССР звяртаўся з просьбай рэдагаваць падрыхтаваны слоўнік і даць па ім разгорнуты водгук да Б. Тарашкевіча (8.9.1933), з невядомым вынікам. Каля канца 1933 — пачатку 1934 новым адказным рэдактарам быў прызначаны А. Александровіч.

Выпуск перапланаваны на 1934, не адбыўся, і імаверна, што ў канцы 1934 ранейшая праца была забракаваная, і пачатая падрыхтоўка новай рэдакцыі, з запланаванай здачай у друк у канцы 1935. Слоўнік, відаць, быў гатовы ў асноўным не пазней за ліпень 1935, атрымаў станоўчую рэцэнзію А. Александровіча, і было пастаноўлена (19.8.1935) тэрмінова здаць яго ў друк.

Неўзабаве пасля арышту А. Александровіча (1.7.1938) слоўнікам было забаронена карыстацца, як падрыхтаваным пад кіраўніцтвам «ворага народу» (2-я пал. 1938).

Ацэнкі
------

Яшчэ да забароны слоўнік крытыкаваўся за надзвычайную русіфікаванасць беларускай часткі, хоць і адзначаецца, што з яго моцна русіфікаванай мэтавай аўдыторыяй (быў прызначаны перадусім «для партыйнага, камсамольскага, фабрычна-заводскага і калгаснага актыву») ён, магчыма, цалкам задавальняў яе патрэбы. Імаверна, слоўнік быў тоесным з г.зв. «другой (варожай) рэдакцыяй» руска-беларускага слоўніка, узгаданай К. Гурскім сярод «першых дзвюх рэдакцый, якія былі „зроблены ворагамі народа"».

Заўвагі
-------

1. ↑  Запрудскі, С.113.
2. ↑  «ЛіМ» 10.8.1938. Цыт. у: Запрудскі, С.110.

Літаратура
----------

* Запрудскі С. М. Да перадгісторыі «Руска-беларускага слоўніка» пад рэдакцыяй А. Александровіча // Vocabulum et vocabularium: Сб. научн. трудов по лексикографии. Отв. ред. В.В. Дубичинский. — Вып. 5. — Гродно: ГрГУ, 1998. — 188 с. ISSN 0453-79998. С.110—114.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| s: | Руска-беларускі слоўнік Александровіча ў Вікікрыніцах |
| commons: | Руска-беларускі слоўнік Александровіча на Вікісховішчы |

* Руска-беларускі слоўнік


| ⛭Беларускія слоўнікі канца XIX — пачатку XX стагоддзяў |
| --- |
| 
* Слоўнік беларускай мовы Івана Насовіча (1870)
* *Беларуска-польска-расійскі слоўнік*
* *Беларускі слоўнік* (1910)
* Сямімоўны слоўнік (1918)
* Маскоўска-беларускі слоўнік (1918, 1921)
* Руска-беларускі слоўнік (1918)
* Невялічкі беларуска-маскоўскі слоўнік (1919, 1921)
* Слоўнік геамэтрычных і трыганамэтрычных тэрмінаў і сказаў (расійска-беларускі і беларуска-расійскі) (1923)
* Беларуска-польска-расейска-лацінскі ботанічны слоўнік (1924)
* Падручны расійска-крыўскі (беларускі) слоўнік (1924)
* Практычны расійска-беларускі слоўнік (1924, 1926)
* Беларуска-расійскі слоўнічак (1925, Каспяровіч)
* Беларуска-расійскі слоўнічак (1925, Гарэцкі)
* Слоўнік лясных тэрмінаў (1926)
* Беларуска-расійскі слоўнік (1926)
* Віцебскі краёвы слоўнік (1927)
* *Краёвы слоўнік Мазырскай акругі* (1927)
* Расійска-беларускі слоўнік (1928)
* Падручны беларуска-польскі слоўнік (1929)
* Краёвы слоўнік Чэрвеншчыны (1929)
* *Краёвы слоўнік Калініншчыны (усходняй Магілёўшчыны)* (1925 — 1930-я)
* Слоўнік фізічнай тэрміналогіі (1929)
* Тэхнічная тэрміналёгія (1932)
* Фізычная тэрміналёгія (1932)
* Ваенны руска-беларускі слоўнік (1933) Беларуска-літоўскі і руска-літоўскі тэрміналагічны слоўнік В. Копкі і С. Матулайціса (1934)

 |
| *курсівам* пазначаны неапублікаваныя слоўнікі |