У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Філіп I.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Філіп Бургундскі.

**Філіп I Прыгожы** (ісп.: Felipe I de Habsburgo el Hermoso; 22 ліпеня 1478, Бругэ — 25 верасня 1506, Бургас) — герцаг Бургундыі пад імем **Філіп IV** (з 1482 года) і кароль-кансорт Кастыліі пад імем **Філіп I** (з 1504 года), першы прадстаўнік дынастыі Габсбургаў на іспанскім прастоле.

Юнацтва
-------

Філіп быў сынам аўстрыйскага эрцгерцага Максіміліяна I, будучага імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі, і Марыі Бургундскай, спадчынніцы ўладанняў Бургундскага дому. Сваё імя ён атрымаў у гонар прадзеда герцага Філіпа Добрага.

У 1482 годзе нечакана загінула на паляванні маці Філіпа, і ён атрымаў у спадчыну велізарную і багатую Бургундскую дзяржаву, у склад якой уваходзілі, апроч уласна герцагства Бургундыі, Брабант, Лімбург, Люксембург, Артуа, Франш-Кантэ, Фландрыя, Генегау, Галандыя, Намюр, Гелдэрн і шэраг іншых ленаў у Францыі і імперыі. Апекуном пры малалетнім герцагу стаў яго бацька Максіміліян Габсбург.

Кіраванне ў Бургундыі
---------------------

Хоць Максіміліян і прыняў апеку над Філіпам, ва ўсталяванні рэгенцтва яму было саслоўямі бургундскай дзяржавы адмоўлена. У адрозненне ад юнага герцага, Максіміліян не карыстаўся падтрымкай значнай часткі дваранства і гарадоў Нідэрландаў. Канфлікт паміж Максіміліянам і апазіцыйнымі да яго кіравання саслоўямі ўскладняўся прэтэнзіямі французскага караля Людовіка XI на спадчыну Марыі Бургундскай. Паводле дагавора ў Арасе 1482 года Франш-Кантэ і Артуа былі саступлены Францыі.

Гэта развязала рукі Максіміліяну для барацьбы з фламандскімі саслоўямі, выступленні якіх ужо перараслі ў адкрыты мяцеж з патрабаваннем пашырэння самакіравання Нідэрландаў. Галоўнымі цэнтрамі паўстанцаў былі гарады Гент і Бругэ. У апошнім на некаторы час апынуўся ў палоне мяцежнікаў герцаг Філіп. Барацьба Максіміліяна і гарадоў працягвалася без асаблівага поспеху з таго ці іншага боку да 1494 года, калі Максіміліян, які стаў у 1493 годзе імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі, афіцыйна перадаў уладу над Нідэрландамі і Бургундыяй свайму сыну Філіпу, які, у сваю чаргу, паабяцаў выконваць правы і прывілеі саслоўяў і абараняць законныя інтарэсы фламандскіх гарадоў.

Незадоўга да гэтага, у 1493 годзе, быў заключаны Санліскі дагавор з Францыяй, паводле якога Франш-Кантэ і Артуа вярталіся герцагу Філіпу, а французскі кароль атрымліваў Пікардыю і ўласна герцагства Бургундыя. Гэта пагадненне ўрэгулявала франка-габсбургскую спрэчку аб бургундскай спадчыне і пацвердзіла пераход Нідэрландаў да Габсбургаў.

Аднаасобнае кіраванне Філіпа Прыгожага ў Нідэрландах пачалося ў 1494 годзе ў адносна спрыяльным становішчы. Хваляванні гарадоў спыніліся, а ўлада шаснаццацігадовага герцага абмежаваў савет, у які ўвайшлі вядучыя бароны бургундскай дзяржавы. Аднак падтрымка, аказаная Філіпам Перкіну Уорбеку, самазванцу, які прэтэндаваў на англійскі прастол, сур’ёзна падарвала англа-бургундскія адносіны і прывяла да пераносу цэнтра гандлю брытанскай воўнай з Антверпена ў Кале.

У адказ герцаг Філіп наклаў эмбарга на ўвоз воўны і жалеза з Англіі ў свае ўладанні. Канфлікт вельмі негатыўна адбіўся на эканоміцы як Англіі, так і Нідэрландаў, і выклікаў новы рост незадаволенасці ў фламандскіх гарадах, якія страцілі сыравіны для сваёй ткацкай прамысловасці.

Пад ціскам фламандцаў і свайго бацькі, зацікаўленага ў англійскай падтрымцы супраць Францыі ў распачатых Італьянскіх войнах, Філіп у 1496 годзе пайшоў на прымірэнне з Генрыхам VII і заключыў усёабдымнае гандлёвае пагадненне з Англіяй, вядомае пад назвай Intercursus Magnus. Гэты дагавор аформіў доўгатэрміновы англа-бургундскі ваенна-палітычны саюз і ўсталяваў свабоду гандлю паміж дзвюма краінамі. Сведчаннем усталявання трывалых дружалюбных адносін паміж Англіяй і Бургундыяй стала асабістая сустрэча Філіпа і караля Генрыха VII у Кале ў 1500 годзе.

Іншай найважнейшай падзеяй кіравання Філіпа ў Нідэрландах стаў яго шлюб 20 кастрычніка 1496 года з інфантай Іаанай, дачкой Ізабелы, каралевы Кастыліі, і Фердынанда II, караля Арагона.

Сястра Філіпа Маргарыта ў наступным годзе ажанілася са спадчыннікам Ізабелы і Фердынанда Хуана Арагонскага. Гэтыя шлюбы ляглі ў аснову дынастычнага саюза Іспаніі і дому Габсбургаў, накіраванага супраць Францыі. Пасля смерці Хуана Арагонскага ў 1497 годзе, яго старэйшай сястры Ізабелы ў 1498 годзе і яе сына Мігела ў 1500 годзе, жонка Філіпа Прыгожага стала адзінай спадчынніцай прастолаў Кастыліі і Арагона, што стварыла перспектыву стварэння велізарнай габсбургскай імперыі, якая ўключала апроч Аўстрыі, Нідэрландаў і Бургундыі, большую частка Пірэнейскага паўвострава і заморскія ўладанні.

Кіраванне ў Іспаніі
-------------------

Хуан дэ Фландэс. Партрэт Філіпа Прыгожага
Хуан дэ Фландэс. Партрэт Іааны Вар’яткі
У 1502 годзе Філіп і яго жонка Іаана Кастыльская здзейснілі паездку ў Іспанію. Картэсы Кастыліі прызналі Іаану спадчынніцай прастола і прынеслі ёй клятву пэўнасці. У Арагоне, аднак, саслоўі адмовіліся пацвердзіць яе правы на спадчыну, спадзяючыся на магчымасць нараджэння сына ў караля Фердынанда II. Арагонцы таксама адмоўна адносіліся да перспектывы прыходу да ўлады бургундскіх і нідэрландскіх саветнікаў і набліжаных Філіпа.

Становішча ўскладняў той факт, што стала відавочнай душэўная хвароба Іааны, узмоцненая яе рэўнасцю. Інфанта перыядычна ўпадала ў стан дэпрэсіі, якая пераходзіла ва ўспышкі шалёнства. Адносіны паміж мужам і жонкай станавіліся ўсё больш напружанымі і неўзабаве яны сталі жыць паасобна. У 1503 годзе Філіп разам са сваім старэйшым сынам Карлам вярнуліся ў Нідэрланды, пакінуўшы ў Мадрыдзе Іаану, якая ў той час была цяжарнай другім сынам Фердынандам.

26 лістапада 1504 годзе сканала Ізабела, каралева Кастыліі. У завяшчанні яна назвала сваёй спадчынніцай Іаану, усталяваўшы, што ў выпадку яе няздольнасці па стане здароўя кіраваць каралеўствам, стаць рэгентам да дасягнення паўналецця старэйшым сынам Іааны і Філіпа павінен быў Фердынанд Арагонскі. Аднак уласныя прэтэнзіі на рэгенцтва высунуў сам Філіп Прыгожы. Яму ўдалося заручыцца падтрымкай Францыі і кастыльскіх саслоўяў. Фердынанд быў вымушаны адмовіцца ад прэтэнзій на рэгенцтва ў абмен на права атрымання паловы даходаў з Гранады. Каралевай Кастыліі была прызнана Іаана, а Філіп стаў каралём-суправіцелем і рэгентам.

Яго спробы цалкам адхіліць Іаану ад улады не ўвянчаліся поспехам з-за супраціўлення картэсаў. Не маючы трывалай апоры ў Іспаніі, Філіп шчодра раздаваў прывілеі і землі мясцовай арыстакратыі і сваім фламандскім набліжаным, што прывяло да некаторага паслаблення каралеўскай улады ў краіне. Філіп I быў далёкі ад рэлігійнага фанатызму; калі б ён кіраваў Іспаніяй даўжэй, то ёсць падставы меркаваць, што ён утаймаваў бы жорсткасць інквізіцыі.

У студзені 1506 года на шляху ў Іспанію з Нідэрландаў карабель Філіпа пацярпеў крушэнне ля берагоў Англіі. Апынуўшыся ва ўладзе англійскага караля Генрыха VII, Філіп быў вымушаны пайсці на шэраг саступак у англа-нідэрландскіх гандлёвых адносінах, перадаць Англіі апошніх лідараў Ёркскай партыі, якія знайшлі прытулак у бургундскіх уладаннях і абяцаць ваенную дапамогу ў выпадку нападу Францыі на Англію. У абмен ён атрымаў сваё прызнанне каралём Кастыліі і ваенны саюз у выпадку пагрозы яго правам з боку Арагона. Пасля завяршэння перамоў з Генрыхам VII Філіп аднавіў плаванне і 28 красавіка 1506 года прыбыў у Ла-Карунью, куды прывёз з сабой атрад нямецкіх наймітаў для барацьбы з прэтэнзіямі Фердынанда Арагонскага на Кастылію.

27 чэрвеня 1506 года паміж Філіпам і Фердынандам быў заключаны Вільяфафільскі дагавор, у адпаведнасці з якім Філіп быў афіцыйна прызнаны каралём Кастыліі, а Іаана Вар’ятка была фактычна адхілена ад улады.

Кіраванне Філіпа ў Кастыліі, аднак, апынулася нядоўгім: выпіўшы халоднай вады пасля гульні ў мяч, кароль прастудзіўся і 25 верасня 1506 года ва ўзросце дваццаці васьмі гадоў сканаў.

Пасля яго смерці Іаана канчаткова страціла розум, а рэгенцтва ў Кастыліі перайшло да яе бацькі, Фердынанда Арагонскага. Спадчыннікам бургундскіх уладанняў Філіпа і будучым каралём Іспаніі і імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі стаў яго старэйшы сын Карл.

Праблемы з пахаваннем цела
--------------------------

*Гл. Іаана Вар’ятка*
Жонка Філіпа, перш чым даставіць цела мужа ў каралеўскі магільны склеп у Гранадзе, незвычайна доўга ездзіла з ім па краіне, што выклікала чуткі пра яе душэўную хваробу.

Шлюб і дзеці
------------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Філіп I Прыгожы на Вікісховішчы |

* (1496) Іаана Вар'ятка (1479—1555), каралева Кастыліі і Леона (c 1504 г.):

* Элеанора (1498—1558), у шлюбе (1518) з Мануэлам I, каралём Партугаліі, у другім шлюбе (1530) з Францыскам I, каралём Францыі;
* Карл V (1500—1558), імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі (1519—1556), кароль Іспаніі (1516—1556);
* Ізабела (1501—1525), у шлюбе (1515) з Крысціянам II, каралём Даніі, Нарвегіі і Швецыі;
* Фердынанд I (1503—1564), імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі (з 1558 г.), кароль Чэхіі і Венгрыі (c 1526 г.), эрцгерцаг Аўстрыі (з 1521 г.);
* Марыя (1505—1558), у шлюбе (1522) з Людовікам II, каралём Чэхіі і Венгрыі;
* Кацярына (1507—1578), у шлюбе (1525) з Жуанам III, каралём Партугаліі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Diccionario biográfico español — Real Academia de la Historia, 2011. Праверана 20 мая 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41705771'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2720582'></a>
2. ↑  Archduke Philip I [House of Habsburg] // Kindred Britain<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q75653886'></a>
3. ↑  Felip I de Castella // Gran Enciclopèdia Catalana — Grup Enciclopèdia, 1968.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18696256'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2664168'></a>
4. ↑   Праверана 22 мая 2020.
5. 1 2 3 4 5 6  Kindred Britain<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q75653886'></a>
6. ↑  *(unspecified title)* Праверана 7 жніўня 2020.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  Папярэднік **Марыя Бургундская** |   **герцаг Бургундыі, Брабанта, Люксембурга,граф Бургундыі, Фландрыі, Генегау,Галандыі** і **Зеландыі**1482—1506 | Пераемнік**Карл V** |
|  Папярэднік **Ізабела I** |   **кароль Кастыліі**1504—1506**Суправіцель: Хуана Вар'ятка** | Пераемнік**Хуана Вар'ятка** |
|

| ⛭Каралі і каралевы Сцяг Іспаніі Іспаніі |
| --- |
| Габсбургі (1516-1700) | 
* Хуана I і Карл I (1515—1555)
* Карл I (1555—1556)
* Філіп II (1556—1598)
* Філіп III (1598—1621)
* Філіп IV (1621—1665)
* Карл II (1665—1700)

 |  |
| Бурбоны (1700—1808) | 
* Філіп V (1700—1724)
* Луіс I (1724)
* Філіп V (1724—1746)
* Фердынанд VI (1746—1759)
* Карл III (1759—1788)
* Карл IV (1788—1808)
* Фердынанд VII (1808)
* Карл IV (1808)

 |
| Банапарты (1808—1813) | Хасэ I (1808—1813) |
| Бурбоны (1813—1868) | 
* Фердынанд VII (1813—1833)
* Ізабела II (1833—1868)

 |
| Савойская дынастыя (1871—1873) | Амадэй I (1871—1873) |
| Бурбоны (1874—1931, з 1975) | 
* Альфонса XII (1874—1885)
* Альфонса XIII (1886—1931)
* Хуан Карлас I (1975—2014)
* Філіп VI (з 2014)

 |

| ⛭Кіраўнікі Кастыліі |
| --- |
| Дынастыя Хіменес | Фердынанд I  **·** Санча II  **·** Альфонса VI  **·** Урака |  |
| Бургундская дынастыя | Альфонса VII  **·** Санча III  **·** Альфонса VIII  **·** Энрыке I  **·** Берэнгарыя  **·** Фернанда III  **·** Альфонса X  **·** Санча IV  **·** Фердынанд IV  **·** Альфонса XI  **·** Педра I |
| Дынастыя Трастамара | Энрыке II  **·** Хуан I  **·** Энрыке III  **·** Хуан II  **·** Энрыке IV  **·** Ізабела I і Фердынанд V  **·** Хуана I і Філіп I |


| ?Філіп I Прыгожы — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Леапольд III |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Эрнст Жалезны |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Вірыдзіс Вісконці |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Фрыдрых III Габсбург |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Земавіт IV Плоцкі |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Цымбурга Мазавецкая[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Аляксандра Альгердаўна[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Максіміліян I Габсбург |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Жуан I |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Дуартэ I |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | Філіпа Ланкастэрская[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Элеанора Алена Партугальская[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Фердынанд I Справядлівы |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Элеанора Арагонская[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Элеанора д’Альбукерке[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  | Філіп I Прыгожы |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Жан Бясстрашны |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Філіп III Добры |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Маргарыта Баварская[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Карл Смелы |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Жуан I |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Ізабела Партугальская, герцагіня Бургундская |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Філіпа Ланкастэрская[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Марыя Бургундская |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | John I, Duke of Bourbon[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Карл I дэ Бурбон[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Marie of Berry, Duchess of Auvergne[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Ізабэла дэ Бурбон[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Жан Бясстрашны |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Агнэса Бургундская[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Маргарыта Баварская[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | ECARTICO · The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны Аўстрыйскай імперыі · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Іспанскі біяграфічны · Ларуса · Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Гранат |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Find a Grave · WikiTree · WeRelate · Sejm-Wielki.pl · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1046615 · BNF: 14465657g · BPN: 09735049 · GND: 11864162X · ISNI: 0000 0001 0823 5048 · LCCN: n96018646 · NKC: xx0003818 · NLP: A2727505X · NTA: 070021317 · SUDOC: 166255130 · VIAF: 89752946 |

 |