Ледавік «Перыта Марэна» ў нацыянальным парку «Ледавікі» ў Аргентынскай Патагоніі
**Ледаві́к** — натуральнае намнажэнне (скопішча) лёду на зямной паверхні, якое валодае самастойным рухам.

Сучасныя ледавікі Зямлі займаюць плошчу 16 млн.км² (~11 % сушы), маюць сумарны аб’ём 30 млн.км³ (98,5 % прэснага лёду на Зямлі). Найбольш распаўсюджаныя ў палярных шыротах, асноўныя раёны іх скопішча: Антарктыда, Грэнландыя, Арктычныя астравы, некаторыя горныя раёны за межамі Арктыкі і Антарктыкі.

У антрапагене тэрыторыю Беларусі 5 разоў поўнасцю ці часткова пакрывалі ледавікі, якія насоўваліся са Скандынаўскага і Кольскага паўвостраваў.

Адрозніваюць ледавікі **покрыўныя** (ці **мацерыковыя**) і **горныя** (або **сцёку**); зледзяненні — **сучаснае** і **старажытнае**.

Утварэнне і рух ледавіка
------------------------

Ледавік утвараецца з цвёрдых атмасферных ападкаў (снегу) вышэй за снегавую лінію, дзе выпадзенне снегу за доўгі час перавышае яго раставанне і выпарэнне (**вобласць жыўлення** або **акумуляцыі** ледавіка) і рухаецца ўніз па нахіле паверхні (**вобласць сцёку** або **абляцыі** або **ледавіковы язык**), дзе адбываецца раставанне і механічная разгрузка ледавіка. Часта горныя ледавікі пачынаюцца з паніжэнняў рэльефу — ледавіковых цыркаў-караў.

У вобласці жыўлення пачатковае снегавое покрыва спачатку ператвараецца ў фірн, а потым у ледавіковы лёд.

Пры нарастанні ціску лядовай тоўшчы пачынаецца рух лёду. Звычайная хуткасць руху ледавіка — дзясяткі і першыя сотні метраў за год, асобных ледавікоў Грэнландыі — 20—40 м за суткі; пры катастрафічных зрухах да 100 м за суткі (ледавік Мядзведжы на Паміры, 1953).

Пры руху ледавікі выходзяць ніжэй снегавай мяжы ў вобласць абляцыі (лац. *ablatio* — адыманне, знос), дзе адбываецца паступовае памяншэнне масы ледавіка шляхам раставання, выпарэння і механічнага разбурэння. У залежнасці ад зменлівых у часе суадносін акумуляцыі і абляцыі адбываецца асцыляцыя (лат. *oscillatio* — ваганне) краю ледавіка. У выпадку істотнага ўзмацнення жыўлення і перавышэння яго над раставаннем, край ледавіка прасоўваецца наперад — ледавік наступае, пры зваротных суадносінах ледавік адыходзіць. Часам працэс пасоўвання ледавіка адбываецца вельмі хутка, ледавік пульсуе. Пры сталых суадносінах сілкавання і абляцыі край ледавіка займае стацыянарнае становішча.

Сваім рухам ледавікі апрацоўваюць схілы і ледавіковае ложа (трог), паліруюць і шліфуюць скалы, адшчапляюць і пераносяць глыбы і абломкі горных парод на вялікую адлегласць (гл. адорвень, валун, марэна), утвараючы марэнны рэльеф. Мацерыковыя ледавікі палярных і субпалярных раёнаў, якія спускаюцца сваімі языкамі ў мора, даюць пачатак айсбергам.

Ледавік

Літаратура
----------

* Андрыеўская З. Я. Галай І. П. Руска-беларускі фізіка-геаграфічны слоўнік. — Мн.: Нар. асвета, 1994. — 367 с. ISBN 985-03-0054-X. С.147.
* Геаграфія ў тэрмінахі паняццях: Энцыклапедычны даведнік / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — 352 с.: іл. ISBN 985-11-0262-8. C.173,174.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ледавік

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis · Сучаснай Украіны · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11935616q · GND: 4137668-7 · LCCN: sh85055066 · Microsoft: 100834320 · NDL: 00563845 · NKC: ph166364 |

 |

| ⛭Вада ·  Снег і лёд |
| --- |
| Снег | 
* Снежны полаг
* Пароша
* Шарпак
* Фірн
* Фірнавая мяжа
* Снегавая лінія
* Дэпрэсія снегавой лініі
* Нівальна-гляцыяльная зона
* Праталіна

 |
| Прыродныя ўтварэнні: снежныя | 
* Гурба
* Намець
* Заструга
* Снежнік
* Снежніца
* Снежны карніз

 |
| Перанос снега | 
* Снегапад
* Мяцеліца
* Завіруха
* Буран
* Пурга
* Замець
* Снежная крупа
* Лавіна

 |
| Лёд | 
* Марскі лёд
* Золь
* Шарош
* Ледзяное сала
* Пакавы лёд
* Галалёд
* Галалёдзіца
* Шэрань
* Глетчарны лёд
* Дэгляцыяцыя
* Ледніковыя хвалі
* Ледаём
* Леднікова-падпрудныя азёры
* Гляцыяізастазія
* Закрайкі

 |
| Прыродныя ўтварэнні: ледзяныя | 
* Крыясфера
* Шэльфавы ледавік
* Дропстоўн
* Наледзь
* Вечная мерзлата
* Выкапнёвы лёд
* Лядзяш
* Таросы
* Прыпай
* Стамуха
* Ледавіковая трэшчына
* Мёртвы лёд

 |
| Ледзяное покрыва: частковае | 
* Ракі: Крыгаход
* Праталіна
* Акіяна: крыга, айсберг
* Зямлі: ледавік
* Рафтынг
* Ледавіковая эратыка
* Зрушэнне ледавіка

 |
| Штучныя ўтварэнніса снегу або лёду | 
* Снежная крэпасць
* Іглу
* Ледзяная скульптура
* Кубікі лёду
* Снежная гармата
* Снежная стральба

 |
| Зімовыя забавы | 
* Снегавік (снегавая баба)
* Коўзанка
* Горка

 |
| Навуковыя дысцыпліны | 
* Крыялогія
* Гляцыялогія
* Чацвярцічная гляцыягідралогія
* Палеагляцыялогія
* Антыгляцыялізм

 |
| Персанажы | 
* Снежная каралева
* Снягурка
* Юкі-онна

 |
| Гульні са снегам | 
* Снежкі
* Юкігасэн

 |
| 
* Пара года
* Зіма

 |