recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Карнелія Функе** (ням.: Cornelia Funke; нар. 10 снежня 1958, Дорстэн) — нямецкая пісьменніца, аўтар больш чым 40 дзіцячых кніг і лаўрэат мноства ўзнагарод. Пераважна піша ў жанры фэнтэзі. Кнігі маюць вялікую папулярнасць у яе на радзіме, а таксама перакладзены на некалькі моў.

Перш чым стаць пісьменніцай, Карнелія Функе была сацыяльным работнікам і займалася праблемамі дзяцей-інвалідаў. Менавіта тады яна па-сапраўднаму ўсвядоміла каштоўнасць гісторый, якія дапамагалі яе падапечным абстрагавацца ад сумнай рэчаіснасці і перанесціся ўяўленнем у чароўныя сусветы. Яна таксама вывучала кніжную ілюстрацыю ў Каледжы Дызайну ў Гамбургу. І пачала сваю кар’еру ў дзіцячай кнізе менавіта як ілюстратар.

Многія з яе раманаў былі экранізаваны: «*Лорд Злодзей*», «*Дзікія курачкі*», «*Рукі прэч ад Місісіпі*», «*Дзікія курачкі і каханне*», «*Чарнільнае сэрца*» (Функе выступіла і прадзюсарам карціны), «*Дзікія курачкі і жыццё*», «*Калі Санта ўпаў на Зямлю*», «*Пастка для прывіда*», «*Уладар цмокаў*».

У 2005 годзе часопіс «*Time*» назваў Карнелію Функе «*самай уплывовай немкай у свеце*». Таксама, пісьменніцу называюць нямецкай Роўлінг. Яе раман «*Лорд Злодзей*» удастоены дзвюх прэстыжных амерыканскіх прэмій у галіне дзіцячай літаратуры ў катэгорыі «*Найлепшая дзіцячая кніга года*», а «*The Guardian*» змясцілі яго на першы радок свайго хіт-парада дзіцячай літаратуры. У сваю чаргу фантастычны раман Функе «*Уладар цмокаў*» (рэдакцыя 2004 года) заставаўся ў спісе бэстсэлераў «*The New York Times*» на працягу 78 тыдняў. Акрамя таго, за яго напісанне Функе была ўзнагароджана супольнасцю інтэрнацыянальных студэнтаў Японіі медалём з Сакурай.

У 2019 годзе Функе выступіла аўтарам навелізацыі фільма «*Лабірынт фаўна*» Гільерма дэль Тора.

Зноскі
------

1. ↑  Cornelia Funke // RKDartists Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Cornelia Funke // Internet Speculative Fiction Database — 1995. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2629164'></a>
3. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · MusicBrainz · Internet Speculative Fiction Database · RKDartists · Лабараторыя Фантастыкі |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90971535 · BNC: a11116006 · BNE: XX934873 · BNF: 144733321 · CiNii: DA13531531 · CONOR: 23390819 · GND: 119523604 · ISNI: 0000 0001 2103 5139 · LCCN: no2016056047 · LNB: 000023774 · NDL: 00882571 · NKC: xx0012087 · NLA: 40476572 · NLG: 181514 · NLP: A26286841 · NSK: 000335140 · NTA: 074244744 · NUKAT: n2003070555 · PTBNP: 620072 · LIBRIS: 327248 · SUDOC: 085821233 · VIAF: 102395980 · ULAN: 500459801 |

 |
**Карнеліс Норбертус Гісбрэхтс** (нідэрл. Cornelis Norbertus Gysbrechts, варыянт напісання Gijsbrechts; каля 1640, Антверпен — пасля 1675) — фламандскі жывапісец, які працаваў пераважна ў жанры нацюрморта.

Біяграфія
---------

Пра жыццё мастака захавалася мала звестак. Гісбрэхтс нарадзіўся ў Антверпене прыкладна каля 1640 года. Першыя захаваныя работы мастака датаваны 1657 годам. Каля 1660 года Гісбрэхтс быў залічаны ў антверпенскую гільдыю жывапісцаў Святога Лукі. Верагодна, там жа ён і навучаўся жывапісу.

У 1664 годзе працаваў у Рэгенсбургу, з 1665 па 1668 год — у Гамбургу. З 1668 па 1672 год жыў у Капенгагене, будучы прыдворным мастаком каралёў Даніі Фрэдэрыка III і Крысціяна V. Менавіта гэты перыяд стаў для яго найбольш плённым.

У наступныя гады шмат падарожнічаў, працаваў у Стакгольме, Брэслаў, і, верагодна, у Бругэ. Памёр каля 1675 г. (месца смерці невядома).

Карнеліус Норбертус Гісбрэхтс вядомы ў першую чаргу як майстар нацюрморта, хоць ён маляваў таксама партрэты і жанравыя сцэны.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 1 кастрычніка 2016.
2. ↑  Cornelius Norbertus Gijsbrechts // ECARTICO Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24694883'></a>
3. ↑
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гюмры.

**Гюмры** (арм.: Գյումրի) — чыгуначны вузел у аднайменным горадзе, другім па велічыні горадзе Арменіі, на станцыі размешчаны адзін з трох буйных вакзалаў Армянскай чыгункі.

Інфраструктура
--------------

Ад станцыі адыходзяць чатыры галінкі:

* 1) на Армавір, Масіс і Ерэван;
* 2) на Ванадзор, Айрум і Тбілісі (Грузія);
* 3) на Арцік, Пемзашэн і Маралік;
* 4) на Ахуран, Дагукапі (Турцыя) і Карс (Турцыя).

У наш час дзеюць усе галінкі, апроч апошняй. Бяздзейнасць галінкі Гюмры — Карс (адзіная неэлектрыфікаваная лінія ў Арменіі, даўжыня якой усяго некалькі кіламетраў) злучана з уведзенай Турцыяй аднабаковай блакадай супраць Арменіі ў 1992 годзе ў сувязі з падтрымкай Азербайджана ў вайне супраць Нагорнага Карабаха. У наш час вядуцца перамовы з нагоды разблакавання мяжы, аднак яны пакуль ніякіх вынікаў не прынеслі.

Станцыя з'яўляецца другой па значэнні, пасля Ерэвана. Ёсць чатыры кірункі, з іх ажыццяўляюцца перавозкі па трох. Ёсць лакаматыўнае і вагоннае дэпо.

Спасылкі
--------

* Расклад цягнікоў па станцыі Гюмры
Гюльві вітае Одзіна
**Гюльві**, або **Гюльфі** (стар.-сканд.: Gylfi, Gylfe, Gylvi, или Gylve) — самы першы з вядомых па сагах скандынаўскіх кіраўнікоў, міфічны конунг Швецыі. Згадваецца ў скандынаўскіх тэкстах сувязі з тым, як яго правялі багі і яго адносінамі з багіняй Геф'ён.

Стварэнне Зеланда
-----------------

Паводле легенды з раздзела «Сага пра Інглінгаў» *Круга Зямнога* і паэмы *Рагнардрапа* Гюльві спакусіла багіня Геф'ён, каб той даў ёй столькі зямлі колькі яна зможа ўзараць за адну ноч. Атрымаўшы дазвол, багіня ператварыла сваіх сыноў у быкоў і адарала ад Швецыі велізарны кавалак зямлі, які стаў дацкім востравам Зеландыя.

Сустрэча з Асамі
----------------

Гюльві ашуканы, ісландскі манускрыпт SÁM 66
У абедзвюх крыніцах, і ў *Бачанне Гюльві* з *Малодшая Эда*, і ў *Сазе пра Інглінгаў*, расказана гісторыя аб тым, як меркавана гістарычны Одзін і яго народ Асы і Ваны, якія сталі пасля шведамі, здабылі новыя землі, дзе яны пабудавалі паселішча Старая Сігтуна. Гюльві і астатняе насельніцтва бронзавага веку прынялі і адаптавалі рэлігію, якую распаўсюджвалі Асы.

Сноры дае ўяўленне аб скандынаўскай міфалогіі праз дыялог паміж Гюльві і трыма кіраўнікамі Асаў. Так ён адзначыў, што Асы ўвялі ўвялі ў зман Гюльві, навязаўшы яму свае рэлігійныя погляды, адкуль адна з назваў гэтай кнігі — *Зман Гюльві*.

Аднак, магчыма, што Сноры проста хацеў захаваць для нашчадкаў скандынаўскія міфы, (якія ўжо пачыналі знікаць пад ціскам новай рэлігіі, бо ўяўлялі сабой толькі вусновую традыцыю), і пры гэтым не ўваходзіць у канфрантацыю з хрысціянствам, для чаго даваў аналіз апісваных падзей менавіта праз гэту прызму.

Верагодна, што Сноры ў сваёй працы грунтаваўся не толькі на вусновай традыцыі, але і на старажытным кульце паўміфічнага Гюльві.

Іншыя згадкі
------------

У адной з версій *сагі пра Хервёр*, конунг Гюльві выдаў замуж сваю дачку Хейд (стар.-сканд.: Heiðr) за Сіргламі, конунга Гардарыкі. У Хейд і Сіргламі быў сын па імі Свафрламі, які прымусіў гномаў Дваліна і Дурын выкаваць чароўны меч Цюрфінг.

Зноскі
------

1. ↑  Sigrlami átti Heiði, dóttur Gylfa konungs; þau attu sun saman, sá hèt Svafrlami. Архівавана 19 мая 2007. — *Сага о Хервёр* в издании Н. М. Петерсена.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**заснавальнік** | **Міфалагічны Кароль Швецыі** | Пераемнік**Одзін** |
**Навадворскі Успенскі манастыр** — мужчынскі манастыр, які існаваў у 1648—1817 гг. у в. Новы Двор (цяпер у Пінскім раёне Брэсцкай вобласці).

Гісторыя
--------

Заснавальнік Р. М. Валадковічам, які адпісаў яму 2 часткі свайго маёнтка Новы Двор і падначаліў Грозаўскаму манастыру. У сярэдзіне XVIII ст. заняты ўніятамі. У 1743 годзе вернуты праваслаўным і прыпісаны да Пінскага Богаяўленскага манастыра. Будынкі былі драўляныя, не зберагліся. У манастыры знаходзіўся цудатворны абраз Маці Божай, намаляваны, паводле легенды, у XIII ст. кіеўскім мітрапалітам Пятром. У XIX ст. абраз перавезены ў Суражыцкі манастыр Чарнігаўскай епархіі.
**Крыяліт** (ад стар.-грэч.: κρύος — мароз + λίθος — камень) — рэдкі мінерал з класа прыродных фтарыдаў, хімічны склад Na3AlF6.

Крышталізуецца ў монакліннай сінгоніі; кубападобныя крышталі і двайніковыя пласціны сустракаюцца рэдка. Звычайна ўтварае бясколерныя, белыя або шэрыя крышталічныя навалы са шкляным бляскам, часта заключаюць у сабе кварц, сідэрыт, пірыт, галеніт, халькапірыт, калумбіт, касітэрыт. Магчымая афарбоўка прымешкамі арганічных рэчываў.

Паходжанне
----------

Сустракаецца ў пегматытах, утвараецца з рэшткавых раствораў, узбагачаных фторам.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8). — С. 530.

Спасылкі
--------

* Крыяліт у базе webmineral.com  (англ.)
Крыястат-мікратом
**Крыястат** — прылада, з дапамогай якой працоўны аб'ём падтрымліваецца пры нізкай тэмпературы за кошт старонняй крыніцы холаду. Звычайна ў якасці такой крыніцы выкарыстоўваюць вадкія газы з нізкімі тэмпературамі кандэнсацыі (азот, вадарод, гелій і інш.) — г. зн. холадагенту.

У любым крыястаце неабходная цеплаізаляцыя працоўнага аб'ёму ад навакольнага асяроддзя. Звычайна, чым ніжэй тэмпература працоўнага аб'ёму, тым вышэй патрабаванні да цеплаізаляцыі. У крыястатах, запаўняюцца вадкім азотам або кіслародам, часта выкарыстоўваецца высоковакуумная цеплаізаляцыя. Для геліевых крыястатаў такой ізаляцыі недастаткова, таму, каб паменшыць страты за кошт выпраменьвання цяпла з вонкавых сценак, неабходна панізіць іх тэмпературу, што дасягаецца астуджэннем сценак дапаможным холадаагентам (напрыклад, вадкім азотам).

Гл. таксама
-----------

* Крыягеніка
* Сасуд Дзьюара
* Холад

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн. 1999, С.531
Герб «Крыўда»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Крыўда.
**Кры́ўда** (польск.: Krzywda) — прыватнаўласніцкі герб, які карысталіся больш за 50 родаў Беларусі, Украіны, Літвы і Польшчы, у т.л. Жавускія, Лапы, Манюшкі, Панасевiчы, Сенніцкія, Сухадольскія, Хмары, Чарноцкія. З'явіўся, верагодна, у XVI ст. як варыянт герба «Любіч».

Апісанне
--------

У блакітным полі выява сярэбранай падковы, унутры якой залаты крыж, на падкове — другі крыж без аднаго канца; клейнод — над прылбіцай з шляхецкай каронай 3 страусавыя пёры. Існуюць варыянты герба з сярэбранымі крыжамі, з 5 страусавымі пёрамі ў клейнодзе і інш.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Крыўда (герб) на сайце Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»
**Тарысвінт** (*Турызінд*; лац.: Turisindus) — кароль гепідаў, усходнегерманскага гоцкага племя, які кіраваў прыкладна з 548 па 560 год. Ён быў перадапошнім каралём гепідаў; уладу атрымаў, адправіўшы ў выгнанне сына караля Гелемунда, Устрыгота. Каралеўства Тарысвінта, вядомае як Гепідыя, было размешчана ў Цэнтральнай Еўропе. Галоўным горадам быў Сірмій, былая рымская калонія на рацэ Дунай.

     Каралеўства гепідаў     Каралеўства лангабардаў     Візантыйская імперыя     Каралеўства астраготаў     Славяне
Яго кіраванне адзначылася некалькімі войнамі з лангабардамі, які прыбылі ў былую рымскую правінцыю Панонія пад кіраўніцтвам свайго караля Аўдаіна. Тарысвінту таксама прыйшлося сутыкнуцца з варожасцю Візантыйскай імперыі, якая была абражана захопам гепідамі Сірмія і імкнулася паменшыць уладу гепідаў на Панонскай раўніне, якая пакрывае большую частку сучаснай Венгрыі і, часткова, суседніх дзяржаў. Планы Візантыі па скарачэнні ўлады гепідаў былі ажыцёўлены, калі Аўдаін нанёс рашучае паражэнне Тарысвінту ў 551—552 гадах. Візантыйскі імператар Юстыніян I угаварыў абодвух каралёў падпісаць мірнае пагадненне, і раўнавага сіл на Панонскай раўніне засталася ранейшай.

Тарысвінт страціў свайго старэйшага сына, Тарысмода, у бітве пры Асфельдзе, дзе прынц быў забіты сынам Аўдаіна, Альбаіном. Прыкладна ў 560 годзе Тарысвінт памёр, пакінуўшы прастол свайму сыну Кунімунду, аднак той быў забіты тым жа Альбаінам праз сем гадоў пасля смерці бацькі. Смерць Кунімунда адзначыла канец каралеўства гепідаў і пачатак заваявання іх тэрыторый лангабардамі, аварамі і іншымі качэўнікамі.

Зноскі
------

1. ↑  *Lundy D. R.* The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Allgemeine Deutsche Biographie · Pauly-Wissowa |
| Генеалогія і некрапалістыка | WeRelate · Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | GND: 138623317 · VIAF: 90894321 |
**Ёган Гансавіч Эйхфельд** (25 студзеня 1893 года, г. Пайдэ, Ліфляндская губерня, — 20 красавіка 1989 года, г. Талін, Эстонская ССР, СССР) — савецкі біёлаг-селекцыянер і дзяржаўны дзеяч, прыхільнік і паслядоўнік Лысенкі

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 13 студзеня 1893 года ў Пайдэ. У 1923 годзе скончыў Петраградскі сельскагаспадарчы інстытут, дзе быў вучнем М. І. Вавілава.

У 1923—1930 гады быў арганізатарам і загадчыкам Хібінскага сельскагаспадарчага вопытнага пункта. У 1930—1940 гады пасля рэарганізацыі пункта стаў дырэктарам Палярнага аддзялення, а затым і Палярнай вопытнай станцыі Усесаюзнага інстытута раслінаводства (УІР). У 1935 годзе стаў акадэмікам УАСГНІЛ. У 1940—1951 гады займаў пасаду дырэктара УІР. З 1946 года акадэмік АН Эстонскай ССР, а ў 1950—1968 і яе прэзідэнт. З 1953 член-карэспандэнт АН СССР.

У 1958—1961 гады займаў пасады намесніка старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР і старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР. Член КПСС з 1961 года. Дэлегат XXII з’езду КПСС. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 4—7-га скліканняў.

Сканаў 20 красавіка 1989 года ў Таліне.

Працы
-----

Займаўся галоўным чынам праблемамі прасоўвання сельскагаспадарчых культур у раёны Крайняй Поўначы, меліярацыі і акультурвання балотных і мінеральных глеб поўначы і агратэхнікай. З’яўляецца аўтарам некалькіх хуткаспелых сартоў асноўных культур, раянаваных на поўначы.

Узнагароды
----------

* Сталінская прэмія (1942)
* 6 ордэнаў Леніна
* Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі
* Герой Сацыялістычнай Працы (1963)

Зноскі
------

1. ↑  Эйхфельд Иоган Гансович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. ↑  Эйхфельд Ёган Гансавіч

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

Ёган Гансавіч Эйхфельд на сайце «Героі краіны»

* *Эйхфельд, Ёган Гансавіч (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* Профіль Ёгана Гансавіча Эйхфельда на афіцыйным сайце РАН

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1034882368 · LCCN: n83131390 · SUDOC: 244083398 · VIAF: 301048052 |
**Ёган (Джавані) Марыя Фарына** (італ.: Giovanni Maria Farina, ням.: Johann Maria Farina, 1685-1766) — ураджэнец Італіі, заснавальнік парфумернай фабрыкі ў Кёльне, стваральнік адэкалона.

Біяграфія
---------

У 1709 Фарына засноўвае ў Кёльне мануфактуру, сёння найстарэйшае парфумернае прадпрыемства ў свеце. Фарына называе свае духі ў гонар новай радзімы, горада Кёльна: адэкалон (фр.: eau de Cologne — «Кёльнская вада»)

Кёльн становіцца вядомым ва ўсім свеце горадам парфумераў: у XVIII стагоддзі «Кёльнскую ваду» заказвае вышэйшы свет усёй Еўропы.

«Мой водар нагадвае вясновую раніцу ў Італіі пасля дажджу, апельсіны, лімоны, грэйпфрут, бергамот, цэдрат, кветкі і травы маёй радзімы», — піша І. М. Фарына ў 1708 годзе ў лісце свайму брату.

Па словах Вальтэра, адэкалон Фарына спрыяе натхненню. Гётэ згадвае адэкалон ў трагедыі «Фаўст». Спадчыннікі Фарына становяцца пастаўшчыкамі двара англійскай каралевы Вікторыі і іншых манархаў Еўропы (у архіве захоўваюцца больш за 50 тытулаў дваровых пастаўшчыкоў).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Малы Бракгаўза і Эфрона · Allgemeine Deutsche Biographie |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 136301002 · ISNI: 0000 0000 5558 530X · LCCN: nb2008010680 · NUKAT: n2011216476 · VIAF: 58611439 |
**Ёахім Тамашэвіч** (1792–1861) — чыноўнік з Лепельскага павета, аўтар беларускага верша «Езусу Цвецінскаму скарга на Доўмантаў».

Ёахім Тамашэвіч быў асэсарам Ніжняга земскага суда Лепельскага павета (з 1820), а пазней падкаморым Лепельскім. У 1837 атрымаў ордэн святога Уладзіміра 4-й ступені. Імя Тамашэвіча ёсць сярод падпісчыкаў выдання паэмы Пан Тадэвуш Адама Міцкевіча ў перакладзе Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча. Захавалася магіла Тамашэвіча на Росе ў Вільні.

Адзіны вядомы верш Тамашэвіча, «Езусу Цвецінскаму скарга на Доўмантаў», захаваўся ў рукапіснай хрэстаматыі Браніслава Эпімаха-Шыпілы і прысвечаны маёмаснаму канфлікту паміж панамі Доўмантамі, уладальнікамі вёскі Цвеціна, і тамтэйшым праваслаўным прыходам. Зварот на каталіцкі лад да *Езуса Цвецінскага* адсылае да шанаванай яшчэ з уніяцкіх часоў драўлянай выявы Хрыста, што захоўвалася ў Цвецінскай царкве. Дакладная дата напісання верша невядомая, аднак згадкі аб судовых справах паміж Доўмантамі і царквою з'яўляліся ў прэсе ў 1840-х і 1850-х гадах.

Спасылкі
--------

* Нагробак Тамашэвіча ў Вільні.

Зноскі
------

1. ↑  Хаўстовіч, М. Даследаванні і матэрыялы. – Warszawa, 2018. – Т. 4. – С. 306–307
2. ↑  Брыль, А. Ф. "Скарга на Доўмантаў" Ёахіма Тамашэвіча: кантэкст і датаванне верша / Роднае слова №2, 2021.
**Ёган Якаб Гугенбюль** (ням.: Johann Jakob Guggenbühl; 13 жніўня 1816 — 2 лютага 1863) — швейцарскі псіхіятр.

Біяграфія
---------

Справай яго жыцця стала першая спецыялізаваная лякарня для хворых крэцінізмам, адкрытая ў 1840 годзе на гары Абендберг, абранай па прынцыпе найбольшай маляўнічасці пейзажу.

Ён збіраў у лякарню разумова адсталых дзяцей, першапачаткова — каля 30 хлопчыкаў і дзяўчынак ва ўзросце да 10 гадоў (мяркуючы, што дапамагчы ў поўнай меры можна толькі дзецям), займаўся з імі гімнастыкай, спрабаваў развіваць тыя нешматлікія інтэлектуальныя здольнасці, якія ў іх атрымоўвалася выявіць.

Установа Гугенбюля хутка пачала карыстацца шырокай папулярнасцю; у прыватнасці, аб уражлівых выніках метаду Гугенбюля пісаў, хоць і не без іроніі, Чарлз Дыкенс у нарысе 1853 года «Ідыёты».

Гугенбюля сталі запрашаць для выступаў у розныя навуковыя і медыцынскія ўстановы Еўропы, а без яго асабістага ўдзелу і нагляду лякарня ў Абендбергу стала марнець і нарэшце, пасля смерці Гугенбюля, была закрыта. Тым не менш Гугенбюль лічыцца адным з пачынальнікаў сучасных падыходаў да разумова адсталых людзей.

Зноскі
------

1. ↑  J. Guggenbuhl // Base biographique<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105958830'></a>
2. ↑  Johann Jakob Guggenbühl. Die Heilung und Verhütung des Cretinismus und ihre neuesten Fortschritte: Mittheilungen an die Schweizerische Naturforschende Gesellschaft — Huber & comp. 1853
Тэрыторыі Старой Фінляндыі, якія ўвайшлі ў склад Расіі ў 1721 і 1743 гадах
**Старая Фінляндыя** (фінск.: Vanha Suomi) — шведская і фінская назва часткі заходняй Карэліі, якая спачатку ўвайшла ў склад Расіі пасля Паўночнай вайны паводле Ніштацкага мірнага дагавора 1721 года, і пасля руска-шведскай вайны 1741—1743 паводле Абаскага міру, а ў 1812 годзе ўвайшлі ў склад Вялікага Княства Фінляндскага. 

Герб Выбаргскай губерні 1788—1811
Паводле Ніштацкага мірнага дагавора Швецыя аддавала Расіі частку Кексгольмскага лена, а таксама болшую долю Выбаргскага павета. У 1743 годзе яна саступіла некаторыя тэрыторыі на поўдні Фінляндыі, у тым ліку гарады Саванліна, Лапеэнранта і Хаміна. Адміністрацыйна ўсе гэтыя тэрыторыі склалі Выбаргскую губерню.

Расійскі імператар гарантаваў жыхарам «Старой Фінляндыі» прывілеі, у тым ліку свабоду веравызнання і захаванне шведскіх законаў. Аднак шведская рэформа права на зямлю 1734 года закранула толькі тыя тэрыторыі, якія ўвайшлі ў склад Расіі ў 1743 годзе. Такім чынам да 1812 года захоўваліся дзве розныя прававыя прасторы.

У цэлым, Расійская імперыя кіравала «Старой Фінляндыяй» гэтак жа, як і остзэйскімі правінцыямі, і тут захоўвалася пэўная аўтаномія. У прыватнасці, асобым цэнтральным адміністрацыйна-судовым органам для гэтых земляў была Юстыц-калегія Ліфляндскіх, Эстляндскіх і Фінляндскіх спраў.

У 1809 годзе ў склад Расійскай імперыі ўвайшла ўся Фінляндыя, атрымаўшы статус Вялікага княства. У якасці жэсту добрай волі імператар Аляксандр I у 1812 годзе зноў далучыў да яго «Старую Фінляндыю».

Спасылкі
--------

* www.1809.fi Архівавана 13 сакавіка 2016. (англ.)
**Магнітны момант**, **магнітны дыпольны момант** - асноўная велічыня, якая характарызуе магнітныя ўласцівасці рэчывы. Крыніцай магнетызму, згодна з класічнай тэорыі электрамагнітных з'яў, з'яўляюцца электрычныя макра- і мікратокі. Элементарнай крыніцай магнетызму лічаць замкнёны ток. Магнітным момантам валодаюць элементарныя часціцы, атамныя ядра, электронныя абалонкі атамаў і малекул. Магнітны момант элементарных часціц (электронаў, пратонаў, нейтронаў і іншых), як паказала квантавая механіка, абумоўлены існаваннем у іх ўласнай механічнага моманту - спіна.

Магнітны момант вымяраецца ў А⋅м2 або Дж/Тл (СІ), альбо эрг/Гс (СГС), 1 эрг/Гс = 10-3 Дж/Тл. Спецыфічнай адзінкай элементарнага магнітнага моманту з'яўляецца магнетон Бора.

Формулы для вылічэння магнітнага моманту
----------------------------------------

У выпадку плоскага контуру з электрычным токам магнітны момант вылічаецца як

{\displaystyle \mathbf {m} =IS\mathbf {n} },
дзе {\displaystyle I} — сіла току ў контуры, {\displaystyle S} — плошча контуру, {\displaystyle \mathbf {n} } — адзінкавы вектар нармалі да плоскасці контуру. Кірунак магнітнага моманту звычайна знаходзіцца па правілу свярдзёлка: калі круціць ручку свярдзёлка ў кірунку току, то кірунак магнітнага моманту будзе супадаць з кірункам паступальнага руху свярдзёлка.

Для адвольнага замкнёнага контуру магнітны момант знаходзіцца з:

{\displaystyle \mathbf {m} ={I \over 2}\oint [\mathbf {r} ,d\mathbf {l} ]},
дзе {\displaystyle \mathbf {r} } — радыус-вектар, праведзены з пачатку каардынат да элемента даўжыні контуру {\displaystyle d\mathbf {l} }

У агульным выпадку адвольнага размеркавання токаў у асяроддзі:

{\displaystyle \mathbf {m} ={1 \over 2}\int \limits \_{V}[\mathbf {r} ,\mathbf {j} ]dV},
дзе {\displaystyle \mathbf {j} } — шчыльнасць току у элеменце аб'ёму {\displaystyle dV}.

Літаратура
----------

* *Ландау, Л. Д. Лифшиц, Е. М.* Теория поля. — Издание 7-е, исправленное. — М.: Наука, 1988. — 512 с. — («Теоретическая физика», том II). — ISBN 5-02-014420-7

Гл. таксама
-----------

* Электрамагнітнае ўзаемадзеянне
* Электрамагнітнае поле

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4168576-3 · Microsoft: 54553102 |
**Аліўе Польж** (фр.: Olivier Polge, 1974, Грас) — французскі парфумер, стваральнік водараў для Chanel (Misia, Boy, No. 5 L’eau і іншыя).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Грасе ў 1974 годзе ў сям’і вядомага парфумера Жака Польжа, які працаваў у Chanel працягу 37 год.

Пасля заканчэння школы не стаў працягваць справу бацькі, а паступіў на факультэт гісторыі мастацтваў. Аднак, праходзячы пасля першага курса практыку ў International Flavors & Fragrances, зразумеў, што яго сапраўднае прызванне — стварэнне водараў. Прафесіі парфумера навучаўся ў ACM, пасля чаго прайшоў стажыроўку ў Charabot.

З 1998 года супрацоўнічаў з International Flavors & Fragrances. Праца ў IFF была вельмі плённай, Аліўе Польжам было створана шмат паспяховых водараў.
У 2009 года ён быў удастоены Prix International du Parfum — значнай ўзнагароды ў свеце парфумерыі. У лютым 2015 года, пасля выхада бацькі на пенсію, змяніў яго на пасадзе парфумера дому Chanel.

Водары, створаныя Аліўе Польжам
-------------------------------

* ALIEN Mugler
* Eau Parfumée au Thé Rouge Bvlgari
* Christian Dior Homme
* The One for Men Dolce & Gabbana
* Cuir Beluga Guerlain
* Salvatоre Ferragamо F fоr Fascinating
* Salvatоre Ferragamо F Pour Homme
* Apparition for men Emanuel Ungaro
* Apparition Homme Intense Emanuel Ungaro
* Breil for Women ад Breil
* Kenzо Pоwer
* Friends Men Moschino
* Armani Code for women ад Giorgio Armani
* Balenciaga Paris
* Vintage by Kаte Моѕѕ
* Misia les exclusifs de Chanel
* Chance eau vive
* Boy les exclusifs de Chanel
* N°5 l’eau

Зноскі
------

1. 1 2  Meet Olivier Polge, Chanel's New Fragrance Creator
**Амаграфі́чная ры́фма** — рыфма, у якой спалучаюцца словы-амографы, г. зн. тыя, што
пішуцца аднолькава, але гучаць па-рознаму (у выніку рознага месца націску). Такая рыфма можа ўспрымацца як асаблівы від рознанаціскной рыфмы. Своеасаблівае ўжыванне амаграфічнай рыфмы ў спалучэнні са звычайнай знаходзім у жартоўных «карацельках-каламбурах» Н. Гілевіча:

Покуль бог папу на ра́су
Сыпаў срэбную расу́,
Чорт у храме выграб ка́су
І купіў сабе касу́.
Што ні хвіля, ні гадзі́на —
Лезе з скуры га́дзіна.
Увесь век яму гадзі́ла,
А ён кажа: га́дзіла!

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
Выява ліній сілавога поля магніта, якая атрымалася з дапамогай жалезнай стружкіПадковападобны магніт
**Магніт** — цела, якое валодае ўласным магнітным полем. Гэта магнітнае поле з'яўляецца нябачным, але дзякуючы яму набываюцца найбольш прыкметныя ўласцівасці магніта: сіла, якая ўздзейнічае на іншыя ферамагнітныя матэрыялаў, як жалеза, а таксама прыцягвае ці адштурхвае іншыя магніты.

Сталы магніт ёсць аб'ектам, які зроблены з матэрыялу, які намагнічваецца і стварае сваё ўласнае сталае магнітнае поле. Матэрыялы, якія могуць таксама быць намагнічанымі і моцна прыцягваюцца да магніта, называюць ферамагнітамі. Да іх ставяцца жалеза, нікель, кобальт, некаторыя сплавы рэдказямельных металаў, а таксама некаторыя натуральныя мінералы, такія як магнетыт. Найпростым і самым маленькім магнітам можна лічыць электрон. Магнітныя ўласцівасці ўсіх астатніх магнітаў абумоўлены магнітнымі момантамі электронаў унутры іх. З пункту гледжання квантавай тэорыі поля электрамагнітнае ўзаемадзеянне пераносіцца безмасавым базонам — фатонам, часціцай, якую можна прадставіць як квантавае ўзбуджэнне электрамагнітнага поля.

Этымалогія
----------

Слова паходзіць ад па-старажытнагрэчаску: Μαγνῆτις λίθος (*Magnētis líthos*), «камень з Магнесіі» — ад назвы рэгіёну Магнесія і старажытнага горада Магнесія ў Малой Азіі, дзе ў старажытнасці былі выяўленыя адклады магнетыту.

Гл. таксама
-----------

* Электрамагнітнае ўзаемадзеянне
* Магнітны момант
* Магнітнае поле
* Магнетызм
* Рэдказямельны магніт
* Электрамагніт
* Магніт на халадзільнік

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Магніт
**Бароўскі бой** — бой кавалерыйскага партызанскага атрада партызанскай брыгады «За Радзіму» імя А. К. Флегантава пад камандаваннем А. К. Флегантава і групы партызан Чашніцкай партызанскай брыгады «Дубава» супраць штабной роты нямецкай 201-й ахоўнай дывізіі на шашы Лепель — Камень каля вёскі Бароўка 2 Лепельскага раёна.

Бой
---

Кавалерыйскі атрад рабіў рэйд з-за лініі фронту ў тыл праціўніка. 10 верасня 1942 года ён дасягнуў месца размяшчэння Чашніцкай брыгады, дзе атрымаў звесткі аб перадыслакацыі штаба 201-й ахоўнай дывізіі. Флегантаў паведаміў у ЦШПР аб абстаноўцы і атрымаў загад знішчыць штаб. 12 верасня байцы атрада пад кіраўніцтвам камандзіра ўзвода І. В. Жохава разам з партызанамі-мінёрамі замініравалі ўчастак шашы, па якім ажыццяўлялася перадыслакацыя штаба, і зрабіла засаду. Калі нямецкая калона ўвайшла ў зону абстрэлу, партызаны падарвалі першую і апошнюю машыны, у выніку бою знішчылі 12 аўтамашын і больш за 80 гітлераўцаў. У баі загінуў адзін партызан — Ф. М. Фамін.

У 1967 годзе на месцы бою была пастаўлена стэла.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* У. С. Пасэ, Ф. А. Чарнаглазава // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
Рыкота
Вінчэнца Кампі  (укр.) (бел.. «Частаванне рыкотай»
**Рыкота** (італ.: ricotta) — традыцыйны італьянскі малочны прадукт. Часта рыкоту называюць сырам, аднак фармальна гэта няправільна: рыкота гатуюць не з малака, а з сыроваткі, якая застаецца пасля прыгатавання мацарэлы ці іншых сыроў. Такім чынам, бялковай асновай рыкоты з'яўляецца не казеін, а альбумін.

Рыкота мае саладкавы смак, які дае лактоза (прысутнасць гэтага кампанента ў сыроватцы прыкладна 2-4 %), гэта залежыць ад тыпу выкарыстанага малака. Утрыманне тлушчу: ад 8 % у рыкоце з каровінага малака, да 24 % у рыкоце з авечага малака.

Рыкота з'яўляецца традыцыйным прадуктам паўднёвых рэгіёнаў Італіі (Лацыа, Сіцыліі, Кампаніі, Апуліі, Калабрыі), а таксама і некаторых паўночных (Фрыулі-Венецыі-Джуліі, Ламбардыі, П'емонце).

Тэхналогія вытворчасці
----------------------

Працэс згортвання адбываецца пры тэмпературы 80-90 °C, сыроватка такім чынам варыцца яшчэ раз (ад гэтага паходзіць назва прадукту: cotta — «варэнне», ri — прэфікс, які азначае паўтарэнне). Могуць быць выкарыстаны некалькі метадаў прыгатавання, але традыцыйны метад — гэта разаграванне сыроваткі і ўсплыў шматкоў (у індустрыяльным маштабе для паскарэння працэсу згортвання выкарыстоўваюцца лімонная, вінная або саляная кіслата). Атрыманую такім чынам масу кладуць у кошыкі (цяпер — з пластмасы, па традыцыі — з вярбовых дубцоў).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Рыкота**
* Тэхналогія падрыхтоўкі сыру рыкота Архівавана 10 мая 2011. (англ.)

| ⛭Малочныя прадукты |
| --- |
| Натуральнамалочныя прадукты | 
* Пітное малако
	+ пастаялка
	+ адгон
	+ бялковае
	+ вітамінізаванае
	+ адтопленае
* Вяршкі
* Кісламалочныя прадукты
	+ айран
	+ ацыдафілін
	+ ёгурт
	+ кефір
	+ кумыс
	+ мацоні
	+ ражанка
	+ смятана

 | Шклянка каровінага малака |
| Прадукты перапрацоўкі | 
* Малочныя кансервы
	+ згушчанае малако
	+ курут
	+ сухі тварог
	+ сухое малако
* Марожанае
* Сметанковае масла
	+ Топленае масла
* Сыр
* Тварог

 |
| Пабочныя прадукты | 
* Маслёнка
* Сыроватка

 |
| Другасныя прадукты | 
* Казеін
* Малочны цукар
* Рыкота

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2909992701 |
**Блэк-Хілс** (англ.: Black Hills) — ізаляваны горны масіў на Вялікіх раўнінах у ЗША. Месціцца на тэрыторыях штатаў Паўднёвая Дакота і Ваёмінг. Найвышэйшы пункт — пік Блэк-Элк (2207 м над узроўнем акіяну). Агульная плошча — 13 000 км².

Геалогія
--------

Масіў Блэк-Хілс сфарміраваўся ў выніку вулканічных вывяржэнняў, што пачаліся ў дакембрыйскі перыяд і адбываліся на працягу палеазоя, мезазоя і кайназоя. Большасць скал складзены з гранітаў. Выхады найбольш старажытных парод характэрны для поўдня. На захадзе вылучаецца разлом. Вядомы 2 пячоры, утвораныя ў выніку ўздзеяння кіслотных вод. Карысныя выкапні — золата, пясчанік, прыродны газ.

Прырода
-------

Дзякуючы наяўнасці ўзвышэнняў, якія затрымліваюць вільготныя вятры, Блэк-Хілс атрымоўвае болей ападкаў, чым іншыя месцы Вялікіх раўнін. На схілах растуць хваёвыя лясы. Найбольш распаўсюджаныя дрэвы — хвоі і елкі. Тыповая фаўна: амерыканскі бізон, алені, барыбал, пума, горныя казлы і інш.

Гісторыя
--------

У непасрэднай блізкасці ад Блэк-Хілс знойдзены стаянкі найстаражытнейшай у Новым Свеце археалагічнай культуры Кловіс.

Народы сіў і шаены здаўна лічылі масіў свяшчэнным месцам. Пячора Вятроў з’яўлялася галоўным месцам для арганізацыі іх рэлігійных рытуалаў. Аднак у 1861 г. у ЗША сфарміравалася камерцыйнае таварыства па здабычы золата на тэрыторыі Блэк-Хілс. Яго чальцы запатрабавалі ад Кангрэса анексіі тэрыторыі і абароны здабытчыкаў ад індзейцаў. Гэта прывяло да працяглага канфлікта паміж ЗША і мясцовымі народамі. Ён доўжыўся да канца XIX ст. Толькі ў другой палове XX ст. лакота і шаены зноў атрымалі права выпраўляць свае рытуалы.

У нашы дні большая частка Блэк-Хілс знаходзіцца пад аховай. Гэта адзін з галоўных рэгіёнаў развіцця экалагічнага турызму на Сярэднім Захадзе.

Ахова
-----

У 1897 г. быў створаны запаведнік Нацыянальны лес Блэк-Хілс, які ў нашы дні ахоплівае 5 071 км². Паўднёвая частка масіва ўваходзіць у склад нацыянальнага парка Кастар (створаны ў 1912 г. уладамі штата Паўднёвая Дакота).

Спасылкі
--------

* Geology and Physiography of the Black Hills
* Linea Sundstrom, The Sacred Black Hills An Ethnohistorical Review
* History of the Black Hills
**Прэцэдэ́нтны тэкст** — самадастатковы для разумення тэкст, які з’яўляецца добра вядомым прадстаўніку той ці іншай нацыянальна-культурнай супольнасці, і шматразова ўзнаўляецца ў мове ў сціслай форме праз сімвалы, прадстаўленыя ў выглядзе цытат, імён уласных, назваў твораў. Сэнс такога тэксту не адпавядае суме значэнняў яго складальных словаў.

Крыніцамі прэцэдэнтных тэкстаў з’яўляюцца агульнапрызнаныя творы мастацкай літаратуры, жанраў народнай вуснай творчасці, біблейскія тэксты. Да такіх крыніц залічваюць таксама папулярныя песні, кінафільмы, анекдоты. Неадназначна трактуецца залічэнне да крыніц рэкламных матэрыялаў, назваў твораў матэрыяльнай культуры, напр. скульптуры або мастацтва.

Тэрмін з’явіўся ў 1980-я гг. і ўведзены ў навуковы абарот Ю. Н. Караулавым. Сярод даследчыкаў, якія звярталіся да гэтай праблемы — В. Г. Кастамараў, Бурвікава, Супрун, Гудкоў, Багаева, Красных, Захаранка, Акішыны і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Такі, які можа існаваць без кантэксту.

Літаратура
----------

* Муриева Л. В. К вопросу об определении понятия «прецедентный текст» // Vocabulum et vocabularium: Сб. научн. трудов по лексикографии. Отв. ред. В.В. Дубичинский. — Вып. 5. — Гродно: ГрГУ, 1998. — 188 с. ISSN 0453-79998. С.14—16.
Marantz PMD-430/CP-430 Pro (1988)
**Магнітафон** (ад магніт і стар.-грэч.: φωνή — гук) — электрамеханічная прылада, прызначанае як для запісу (пераўтварэння гукавых ваганняў у электрамагнітныя і фіксацыі іх на носьбіт), так і для прайгравання раней запісаных на магнітныя носьбіты сігналаў. У якасці носьбіта выкарыстоўваюцца матэрыялы з магнітнымі ўласцівасцямі: магнітная стужка, дрот, дыск, магнітны барабан і г. д.

Падзяляюць магнітафоны для запісу гуку (уласна магнітафоны ў строгім значэнні слова) і для запісу відэасігналу (відэамагнітафоны). Магнітафон для тэхнічнага запісу размовы называецца дыктафонам. Магнітафонамі ва ўжытку нярэдка называюць таксама разнастайныя прылады для магнітнай запісу лічбавай і аналагавай інфармацыі не гукавога характару (рэгістратары параметраў тэхнічных прылад, назапашвальнікі вылічальных машын .

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Магнітафон

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85079734 · Microsoft: 2779444607 · NKC: ph487798 |
**Тэадаліт** — пераносная геадэзічная прылада для вымярэння гарызантальных і вертыкальных кутоў пры геадэзічных, гідраграфічных, будаўнічых і маркшэйдэрскіх работах, тапаграфічных здымках, тапагеадэзічнай падрыхтоўцы стральбы (напр. артылерыйскай).

Асноўныя рабочыя часткі тэадаліту — гарызантальны і вертыкальны кругі з адліковымі прыстасаваннямі. Адрозніваюцца тэадаліты **высакадакладныя** (сяр. квадратычная хібнасць 0,5—1"), **дакладныя** (2—5") і **тэхнічныя** (15—30").

Фотатэадаліт
------------

**Фотатэадаліт** — геадэзічны прыбор, прызначаны для вызначэння памераў, формы і становішча перасечанай мясцовасці, кар'ераў, інжынерных збудаванняў і іншых аб'ектаў пасродкам фотаздымкі.

Складаецца з тэадаліта і фотакамеры. Фотакамера забяспечана прыстасаваннямі для ўсталёўкі аптычнай восі ў гарызантальнае становішча і пад вугламі адносна базісу. Гэта дазваляе атрымаць з канцоў базісу тры стэрэапары з паралельнымі накірункамі аптычнай восі фотакамеры.

Для здымкі аб'ектаў з невялікіх адлегласцяў існуюць фотатэадаліты, якія складаюцца са спараных камер малога фармату, усталяваных на штанзе са сталым ці зменным базісам. Здымка берагоў з карабля ажыццяўляецца карабельным фотатэадалітам, забяспечаным 2 фотакамерамі з сінхронна дзейснымі засаўкамі. Для вывучэння хутка рухомых аб'ектаў ужываюцца кінафотатэадаліты, якія дазваляюць выконваць сінхроннае фатаграфаванне c канцоў базісу праз малыя прамежкі часу.

Гл. таксама
-----------

* Нівелір
* Тахеометр

Спасылкі
--------

* Теодолит(недаступная спасылка) (руск.) // Вялікая савецкая энцыклапедыя
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тэадаліт
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ілгайцы.

**Ілга́йцы**, таксама **Ілгайца** — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Дрысвята, за 17 км на паўднёвы захад ад Браслава, каля вёскі Ілгайцы.

Плошча паверхні 0,45 км², даўжыня 2,02 км, найбольшая шырыня 450 м, даўжыня берагавой лініі 5,99 км. Найбольшая глыбіня 20,2 м, сярэдняя 6 м. Аб'ём вады ў возеры 2,72 млн. м³. Плошча вадазбору 4,4 км².

Катлавіна возера складанага тыпу, моцна выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 5—8 м (на поўначы 2—5 м), у ніжняй частцы параслі хмызняком, у верхняй — разараныя. Берагавая лінія звілістая. Берагі зліваюцца са схіламі катлавіны, у залівах нізкія, пясчаныя, задзернаваныя. Дно мелкаводнымі падняццямі падзяляецца на шэраг адасобленых замкнёных катлавін, да глыбіні 2 метраў — пясчанае. У глыбакаводнай частцы дно возера выслана сапрапелем і гліністым ілам. Найбольшыя глыбіні ў паўднёвым плёсе. Зона мелкаводдзя вузкая.  

Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Зарастае слаба. Прыбярэжная расліннасць пашыраецца на адлегласці 5—15 м ад берага возера, падводная — да глыбіні 4—5 м.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, лешч, акунь, плотка, лінь, язь, судак, мянтуз і іншыя віды рыб.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.2 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 2. — 522 с. — 10 000 экз.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.2 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 2. — 522 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 16. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
**Змееносец** *(лац. Ophiuchus, 30 лістапада - 17 снежня)* - трынаццаты знак задыяка, які выкарыстоўваецца рэдка. Сімвалічна адпаведны задыякальнаму сузор'ю Змеяносец.

Задыякальны сімвал
Трэба адзначыць, што большасць прафесійных астролагаў лічаць гэтую адпаведнасць некарэктнай, уводзячы вызначэнне "знак Змеяносца» толькі ў некаторых асаблівых выпадках (звычайна маюць акультнае/эзатэрычнае, а не практычнае значэнне).

Традыцыйная астралогія падзяляе экліптыкі на 12 сектараў па **30** градусаў, адпаведных месяцам года. Кожнаму сектару больш за 2,5 тысяч гадоў таму быў пастаўлены ў адпаведнасць знак аднаго з задыякальных сузор'яў, дзе Сонца знаходзіцца ў адпаведным месяцы. У старажытнасці, калі сфармавалася гэтая сістэма, паняцце сузор'я не было дакладна вызначана, і фактычна сузор'ямі прызнаваліся астэрызмы, вылучаныя культурна. У канцы 1920-х гадоў Міжнародны астранамічны саюз (МАС) перагледзеў паняцце сузор'я, вызначыўшы яго як ўчастак нябеснай сферы паміж межамі, праведзенымі па нябесных паралелях і мерыдыянах. Поўны спіс з 88 сузор'яў і дакладная схема межаў паміж імі былі зацверджаны ў 1931 годзе. Тады аказалася, што лінія экліптыкі перасякае невялікі ўчастак неба, аднесены да сузор'ю Змеяносца. Пазней гэта было заўважана астролагамі, і некаторыя з іх сталі казаць пра 13-ы знак Задыяка. Сур'ёзных падстаў для гэтага не было, паколькі знакі Задыяка толькі ўмоўна звязаныя з задыякальнымі сузор'ямі. Трапленне ж сузор'я Змеяносца на экліптыкі ёсць адвольна прынятае рашэнне МАС. Тым не менш, некаторыя астролагі выкарыстоўваюць 13-ты знак Задыяка, таму што гэта гэтая незвычайная, якая прываблівае ўвагу і збольшага таямнічая дэталь карысная для рэкламы іх дзейнасці.

Спасылкі
--------

* Сайт, прысвечаны трынаццатаму знаку (рус. мова) Архівавана 17 мая 2013.

| Знакі задыяка |
| --- |
| 
Авен · Цялец · Блізняты · Рак · Леў · Дзева · Шалі · Скарпіён · *Змеяносец* · Стралец · Казярог · Вадаліў · Рыбы
 |
**Злінскі край** (чэшск.: Zlinský kraj) — адміністрацыйная адзінка Чэшскай рэспублікі, размешчаны на паўднёвым усходзе гістарычнай вобласці Маравія.

Геаграфія
---------

Рэльеф края пераважна гарысты. Раўнінная мясцовасць цягнецца ўздоўж ракі Моравы і ў раёне Угерске-Градзіштэ. На поўначы края знаходзяцца Мараўскія Бескіды, да поўдня распасціраюцца Белыя Карпаты, якія ўтвараюць натуральную мяжу са Славакіяй. На поўдні размешчаны Усецінскія горы (Vsetínská hornatina) і Візавіцкае ўзвышша (Vizovická vrchovina). У горнай мясцовасці зямля бедная мінераламі і не спрыяльная для сельскай гаспадаркі. Урадлівыя глебы маюцца толькі ў далінах рэк. 49 % зямель выкарыстоўваецца ў сельскай гаспадарцы. У рэгіёне знаходзіцца некалькі вялікіх ландшафтных запаведнікаў, перш за ўсё Бескіды і Белыя Карпаты, якія знаходзяцца пад аховай ЮНЕСКА. У мэтах развіцця міжнароднага супрацоўніцтва ў сферы экалогіі створаны еўрарэгіён Белыя Карпаты.

Адміністрацыйны падзел
----------------------

Адміністрацыйная карта края
Злінскі край падзяляецца на 4 раёна:

| Раён | Плошча,км² | Насельніцтва,чал. (2011) | Колькасць населеных пунктаў |
| --- | --- | --- | --- |
| Кромержыж | 796 | 105 569 | 79 |
| Угерске-Градзіштэ | 991 | 141 467 | 78 |
| Усецін | 1143 | 142 420 | 61 |
| Злін | 1034 | 190 488 | 89 |
|

Буйныя гарады
-------------

| Горад | Насельніцтва(на 31 снежня 2005 года) |
| --- | --- |
| Злін | 78 285 |
| Кромержыж | 29 024 |
| Усецін | 28 261 |
| Валашске-Мезіржычы | 27 362 |
| Угерске-Градзіштэ | 26 131 |
| Отракавіцы | 18 665 |
| Угерскі-Брод | 17 399 |
| Рожнаў-пад-Радгаштам | 17 129 |
| Голешаў | 12 332 |
|

Эканоміка
---------

Край належыць да рэгіёнаў з неразвітай інфраструктурай, што абумоўлена, перш за ўсё, аддаленасцю ад буйных вытворчасцей і недастатковым развіццём транспартных перавозак. 18 % прамысловых прадпрыемстваў края занята ў апрацоўчай прамысловасці — апрацоўцы гумы і пластмасы (2 %), металаапрацоўцы (27 %), электратэхніцы (14 %), машынабудаванні (3 %) і харчовай прамысловасці (5 %).

Зноскі
------

1. ↑  Перапіс насельніцтва Чэхіі (2011)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Злінскі край
* Афіцыйны сайт адміністрацыі края

| Адміністрацыйны падзел Чэхіі |
| --- |
| Сцяг Чэхіі | 
Высачына · Злінскі · Карлаварскі  · Кралавеградзецкі · Ліберэцкі  · Мараўскасілезскі · Оламаўцкі · Пардубіцкі · Пльзенскі · Сярэднечэшскі · Усцецкі · Паўднёвамараўскі · Паўднёвачэшскі · Сталіца
 |
**Жоўтая чапля** (*Ardeola ralloides*) — птушка сямейства чаплевых.

Апісанне
--------

Жоўтая чапля даўжынёй 40—49 см, вага 250—300 г. размах крылаў ад 71 да 80 см. Апярэнне жоўта-вохрыстага колеру. Жывот, хвост і крылы белыя. Лапы чырвоныя, дзюба зелянява-жоўтая, вяршыня дзюбы чорная. У шлюбным уборы ў птушкі на патыліцы з'яўляюцца падоўжаныя, белыя з чорнай аблямоўкай пёры. Маладыя птушкі афарбаваныя крыху цямней.

Пашырэнне
---------

Арэал разарваны — Паўднёвая Еўропа, Малая Азія, Блізкі Усход да Казахстана, Афрыка без Сахары і Калахары, Мадагаскар.

Насяляе пералескі або групы густых і высокіх кустоў у дэльтах рэк, паміж азёрамі або рысавымі палямі, вельмі рэдка па краях трыснягу.

Паўднёвыя папуляцыі аселыя, паўночныя — пералётныя. У вельмі невялікай колькасці залятае амаль ва ўсе еўрапейскія краіны. Месца зімовак: часткова ў межах гнездавога арэала; большая частка зімуе ў Афрыцы на поўдзень ад Сахары.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Гняздо ў калоніі, часта з іншымі відамі чаплевых; спарадычна, таксама і адзіночна. Гэта ажурны стажок на кустах, дрэвах або на заламаным трысняг.

Яйкі (4-6) звычайна падоўжаныя, амаль з аднолькавымі канцамі, свежыя — зеленавата-блакітныя.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.
* Rob Hume *Vögel in Europa.* Dorling Kindersly Limited, London 2002, ISBN 3-8310-0430-7
* Anne Puchta & Klaus Richarz: *Steinbachs großer Vogelführer.* Eugen Ulmer KG, Stuttgart 2006, ISBN 3-8001-4864-1
* Svensson, Grant, Mullarney & Zetterström: *Der neue Kosmos-Vogelführer.* Franckh-Kosmos Verlags-GmbH, Stuttgart 1999, ISBN 3-440-07720-9

Спасылкі
--------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
**Жоўты палац** (дац. *Det Gule Palæ*) ці асабняк *Bergum* — невялікі палац каля каралеўскага палаца Амаліенбарг у раёне *Фрэдэрыкстад* у Капенгагене. Палац лічыцца адным з першых капенгагенскіх будынкаў у стылі класіцызму.

Першапачаткова палац будаваўся як дом бюргера, але быў набыты дацкай каралеўскай сям'ёй. У палацы пасяліўся прынц Крысціян Глюксбургскі, калі ўпершыню прыехаў у Капенгаген. У 1863 годзе ён стаў дацкім каралём пад імем *Крысціяна IX*. У палацы нарадзіліся дзеці будучага караля: Аляксандра, каралева Вялікабрытаніі, Дагмар, імператрыца Расіі, Георг, кароль Грэцыі, Фрэдэрык, кароль Даніі, Вальдэмар і Тыра. Так, Жоўты палац стаў месцам нараджэння продкаў усіх каралеўскіх сем'яў Еўропы.

У наш час палац належыць Дацкай дзяржаўнай кампаніі, якая займаецца кіраваннем дзяржаўнай уласнасцю Даніі, у тым ліку палацамі і сядзібамі.

Кароль Крысціян IX з малодшым сынам Вальдэмарам.

Гісторыя
--------

Фрэдэрыкстад быў закладзены ў 1748 годзе і прадугледжваўся як адзіны раён, вытрыманы ў стылі ракако. Усе будынкі мусілі былі быць пабудаваны па адзіным прынцыпе, прадугледжаным найбуйнейшым дацкім архітэктарам Мікалаем Эйтведам. Пасля яго смерці ў 1754 годзе стыль ракако выйшаў з моды. Жоўты палац быў пабудаваны ў 1759—1764 гадах па праекце архітэктара Мікалая Генрыха Жардзіна ў стылі класіцызму, стаўшы першым будынкам у Капенгагене ў гэтым стылі.

Кароль Фрэдэрык VI набыў палац у 1810 годзе ў якасці месца для пражывання сваякоў дацкай каралеўскай сям'і. У 1837 годзе кароль Фрэдэрык VII перадаў палац прынцу Крысціяну Глюксбургскаму, які ўпершыню наведаў Капенгаген. Прынц пражываў там да 1865 года, калі ён ужо стаў каралём Даніі пад імем *Крысціяна IX*. Пасля гэтага ён пераехаў у каралеўскі палац Амаліенбарг. 

Пасля Жоўты палац стаў рэзідэнцыяй прынца Вальдэмара Дацкага, малодшага сына караля Крысціяна XI і яго жонкі Марыі Арлеанскай. Прынц пражыў у ім да самай смерці ў 1839 годзе. Ён быў апошнім членам каралеўскай сям'і, які пражываў у палацы.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Жоўты палац
* Афіцыйны сайт Жоўтага палаца(недаступная спасылка)