**Amaryllidaceae** (**Amaryllidaceae *s.s.***, **amaryllids**) — падсямейства аднадольных кветкавых раслін з сямейства Амарылісавыя парадку Спаржакветныя. Апошняя класіфікацыя APG  (руск.) (бел. APG III, мае шырокі погляд на Amaryllidaceae, якое мае тры падсямействы, адно з якіх Amaryllidoideae (раней сямейства Amaryllidaceae), а іншыя — **Allioideae** (раней падсямейства Alliaceae) і Agapanthoideae  (руск.) (бел. (раней падсямейства Agapanthaceae). Падсямейства складаецца з каля сямідзесяці родаў з больш чым васьмісот відаў і распаўсюджваецца па ўсім свеце.

Апісанне
--------

Арганізацыя кветкі Amaryllidoideae (*Sternbergia lutea*) з шасцю недыферэнцыраванымі лісточкамі калякветніка і шасцю тычынкамі
Amaryllidaceae — травяністая, шматгадовая кветкавая расліна, звычайна з цыбулінамі (некаторыя з’яўляюцца карэнішчавымі). Іх мясістае лісце размешчана ў два вертыкальныя слупкі, а кветкі вялікія. Большасць з іх з’яўляюцца цыбульнымі геафітамі  (руск.) (бел. і многія з іх маюць доўгую гісторыю культывавання ў якасці дэкаратыўных раслін. Яны адрозніваюцца ад двух іншых падсямействаў Amaryllidaceae (Agapanthoideae  (руск.) (бел. і Allioideae) сваім унікальным алкалоідным хімічным складам, ніжняй завяззю і полым слупком.

Таксанамія
----------

### Гісторыя

#### Дадарвінаўскі перыяд

На працягу гісторыі назва *амарыліс* прымянялася да шэрагу раслін. Калі Ліней раней апісваў тып роду *Amaryllis*, ад якога сямейства паходзіць назва, у сваёй «Species plantarum» у 1753 годзе, было дзевяць відаў з такой назвай. Ён змясціў «Amaryllis» у групу, якую назваў «Hexandria monogynia» (г.зн. шэсць тычынак і адзін песцік) , якая ўвогуле змяшчае 51 род у яго схеме палавой класіфікацыі.

З цягам часу гэтыя роды разглядаліся як лілейныя або амарылісавыя (гл. Сістэматыку лілейных). У 1763 г. Мішэль Адансан  (руск.) (бел. змясціў іх у Liliaceae. У 1789 г. Антуан Ларан дэ Жусьё  (руск.) (бел. змясціў «Amaryllis» і роднасныя роды ў аддзел Аднадольных, выкарыстоўваючы мадыфікаваную форму палавой класіфікацыі Лінея, але з адпаведнай тапаграфіяй тычынак да пладалісцікаў, а не толькі з іх колькасццю.

Сямейства Amaryllidaceae было названа ў 1805 г. Жанам Анры Жом Сэнт-Ілерам  (руск.) (бел.. У 1810 г. Броўн прапанаваў вылучаць падгрупу Лілейных на падставе становішча ніжней завязі і называць яе як Амарылісавыя, а ў 1813 г. дэ Кандоль апісаў Liliacées Жусьё і Amaryllidées Броўна як два даволі розныя сямейства. У працы Сэмюэла Фрэдэрыка Грэя  (руск.) (бел. «Натуральная класіфікацыя брытанскіх раслін  (руск.) (бел.» (1821) быў згрупаваны шэраг сямействаў, якія маюць агульныя шэсць роўных тычынак, адзіны стыль, і калякветнік быў простым і пялёсткападобным, унутры якога ён падзяляў сем’і па характарыстыках пладоў і насення, такія як Amaryllideae, Liliaceae, Asphodeleae і Asparageae.

Джон Ліндлі у сваёй *Уводзіны ў прыродную сістэму батанікі* (1830) падзяліў «Аднадольныя расліны» на два трыбы. Далей ён падзяліў Petaloidea (пялёсткападобныя аднадольныя) на 32 атрады, уключаючы Amaryllideae. Апошнія ён вызначыў як «Шасціпялёсткавыя цыбульныя шасцітычынкавыя аднадольныя расліны з ніжняй завяззю, калякветнікам з 6 частак, з роўнымі чашалісцікамі і плоскім губчатым насеннем» і ўключыў *Amaryllis*, *Phycella*, *Nerine*, *Vallota* і *Calostemma*.

Да 1846 г. Ліндлі значна пашырыў і ўдасканаліў класіфікацыю аднадольных. Ён змясціў Liliaceae у Liliales, але разглядаў іх як парафілетычныя  (руск.) (бел. («усеагульныя»), таму што ўсе Liliales не ўваходзяць у іншыя парадкі, спадзяючыся, што будучыня адкрые нейкую характарыстыку, якая згрупуе іх лепш. Гэта захавала Liliaceae асобна ад Amaryllidaceae, якое было падзелена на чатыры трыбы (з 68 родамі), але і яго Amaryllidaceae, і Liliaceae утрымлівалі шмат родаў, якія ў канчатковым выніку аддзяліліся ў сучасныя парадкі адносна адзін аднаго (Liliales і Asparagales адпаведна). Liliaceae будзе зведзены да невялікага «ядра», прадстаўленага трыбай Tulipeae, у той час як вялікія групы, такія як Scilleae і Asparagae, стануць часткай Asparagales або як частка Amaryllidaceae, або асобнымі сямействамі. З чатырох трыб Amaryllidaceae, Amaryllideae і Narcissea застануцца асноўнымі амарылідамі, у той час, як Agaveae будуць часткай Asparagaceae, але Alstroemeriae стануць сямействам у Liliales.

З тых часоў сем родаў Лінея паслядоўна змяшчаліся ў агульную таксанамічную адзінку амарылісавых, заснаваную на ніжэйшай пазіцыі завязяў (няхай гэта будзе парадак, падатрад, сямейства, падсямейства, племя ці раздзел). Такім чынам, шмат з таго, што мы цяпер лічым Amaryllidoideae, заставалася ў Liliaceae, таму што завязь была вышэйшай, да 1926 г. калі Джон Хатчынсан  (руск.) (бел. перавёў іх у Амарылісавыя.

Колькасць вядомых родаў у гэтых сямействах працягвала расці, і да моманту класіфікацыі Бентама і Хукера (1883) Амарылісавыя (Amaryllideae) былі падзелены на чатыры трыбы, з якіх толькі адна (Amarylleae) па-ранейшаму прадстаўляе групоўку, цяпер адлюстраваную ў Amarylloideae.

У постдарвінаўскую  (руск.) (бел. эпоху амарылісавыя ў асноўным разглядаліся як частка вельмі вялікага сямейства Liliaceae, хоць у пачатку дваццатага стагоддзя ўзніклі сумненні адносна ўключэння многіх яго кампанентаў, асабліва лугападобныя (*г.зн.* Allioideae) элементы. Хатчынсан таксама выказаў здагадку, што ўсе элементы, якія цяпер уключаны ў бацькоўскую сям’ю Amaryllidoideae (Amaryllidaceae), могуць быць змешчаны ў адну сям’ю, хаця толькі Кронквіст  (руск.) (бел. змясціў усе элементы ў вельмі вялікую Liliaceae.

### Група філагенезу пакрытанасенных раслін

Укараненне малекулярных метадаў у 1990-я гады пацвердзіла блізкасць трох асноўных таксонаў, адпаведных Alliaceae, Agapanthaceae і Amaryllidaceae. У 2009 годзе група філагенезу пакрытанасенных раслін (APG) вырашыла аб’яднаць тры сямействы, якія разам утвараюць монафілетычную  (руск.) (бел. групу, у адно сямейства, спачатку названае Alliaceae, а потым Amaryllidaceae. Затым гэтыя тры сямействы былі зведзены да падсямействаў, так што гістарычнае Amaryllidaceae стала падсямействам Amaryllidoideae. Каб адрозніць гэта новае, больш шырокае сямейства, ад старога, больш вузкага сямейства, стала звыклым называць Amaryllidaceae *sensu* APG, або, як выкарыстоўвала APG, Amaryllidaceae *s.l*. у процівагу Amaryllidaceae *s.s.*.

Адносіны паміж падсямействамі ў Amaryllidaceae і месцам Amaryllidoideae паказаны на кладаграме:

**Кладаграма: Amaryllidaceae sensu s.l./APG**

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Amaryllidaceae *s.l.*** | 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Падсямейства Agapanthoideae |
|  |

 |
|  |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Падсямейства Allioideae |
|  |
|  | Падсямейства **Amaryllidoideae** |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

### Падзел

Поўнае вырашэнне ўнутрысямейных (надродавых) адносін у падсямействе Amaryllidoideae (Amaryllidaceae *s.s.*) аказалася цяжкім. Раннія даследаванні не мелі дастатковай рэзультатыўнасці для далейшага высвятлення гэтай групы. Гістарычна для Amaryllidaceae *s.s.* было прапанавана мноства ўнутрысямейных сістэм класіфікацыі. У канцы XX стагоддзя было прынамсі шэсць схем, у тым ліку Хатчынсана  (руск.) (бел. (1926), Траўба  (руск.) (бел. (1963), Дальгрэна  (руск.) (бел. (1985), Дытрых Мюлер-Добліс  (англ.) (бел. і Утэ Мюлер-Добліс  (англ.) (бел. (1996), Хікі і Кінг (1997) і Міраў  (англ.) (бел. і Сніджман  (англ.) (бел. (1998). Сістэма Хатчынсана  (англ.) (бел. была адной з першых прыхільнікаў буйнейшых Amaryllidaceae, пераняўшы таксоны ад Liliaceae, і мела тры трыбы: Agapantheae, Allieae і Gilliesieae. Сістэма Траўба (якая дае кароткую гісторыю сямейства) у асноўным прытрымлівалася сістэмы Хатчынсана, але была з чатырма падсямействамі (Allioideae, Hemerocalloideae, Ixiolirioideae і Amaryllidoideae), Amaryllidoideae было потым падзелена яшчэ на дзве «інфрасям’і», Amarylloidinae і Pancratioidinae, якія мелі 23 трыбы у агульнай складанасці. У сістэме Дальгрэна  (руск.) (бел. «раздзяляльнік», які аддаваў перавагу большай колькасці меншых сем’яў, прыняў больш вузкую цыркумскрыпцыю  (англ.) (бел. чым Траўб, выкарыстоўваючы толькі Amaryllidoideae апошняга, якія ён разглядаў як дзевяць плямёнаў. Мюлер-Добліс апісаў дзесяць плямёнаў (і 19 падплямёнаў). Хікі і Кінг апісалі дзесяць трыб, на якія падзялялася сямейства, такіх як Zephyrantheae  (англ.) (бел.. Міраў і Сніджман разгледзелі трынаццаць трыб, адно (Amaryllideae) з двума падтрыбами (для параўнання гэтых схем гл. Міраў і інш. 1999, табл. I).

Такім чынам, Amaryllidoideae Траўба, якія пазнейшыя аўтары трактавалі як Amaryllidaceae *s.s.*, стала асновай для Amaryllidoideae *sensu* APGIII. З астатніх трох падсямействаў у сістэме Траўба Allioideae прадстаўляе падсямейства Amaryllidaceae Allioideae *sensu* APGIII. Hemerocalloideae было невялікім падсямействам з адной трыбы, Hemerocalleae, якая складаецца з двух родаў, *Hemerocallis* і *Leucocrinum*. Наступныя даследаванні паказалі, што гэта вельмі розныя таксоны, *Hemerocallis* належыць да сямейства Xanthorrhoeaceae, а Leucocrinum адносіцца да Asparagaceae, абодва ўваходзяць у Asparagales. Нарэшце Ixiolirioideae было яшчэ адным вельмі невялікім падсямействам з двума плямёнамі, Gageeae і Ixiolirieae. Gageeae складаўся з двух родаў, *Gagea* і *Giraldiella*, які пасля быў аб’яднаны з Gagea (Liliaceae, Liliales), у той час як Ixiolirieae гэтак жа змяшчалі толькі *Ixiolirion*  і *Kolpakowskia* (аб’яднаны з *Ixiolirion*), належыць да Ixioliriaceae (Asparagales). Так што толькі два з яго падсямейства цяпер належаць да Amaryllidaceae *s.l.*.

Гістарычнае размеркаванне плямёнаў і падтрыб Amaryllidaceae (*sensu stricto*)| Траўб 1963Падсямейства: Amarylloideae | Дальгрэн 1985 | Мюлер-Добліс 1996 | Міраў 1998 | Малекулярная філагенетыка |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Інфрасям’я: Amarylloidinae**Traubieae | Hippeastreae | Hippeastreae*Traubiinae* | Hippeastreae | Hippeastreae
*Traubiinae* |
| Zephyrantheae | Hippeastreae | Hippeastreae*Zephyranthinae* | Hippeastreae | Hippeastreae*Hippeastrinae* |
| Amarylleae | Hippeastreae | Amaryllideae*Amaryllidinae*Hippeastreae*Hippeastrinae* | Amaryllideae*Amaryllidinae* | Amaryllideae*Amaryllidinae*Griffineae |
| Lycoreae | Lycorideae | Lycorideae | Lycorideae | Lycorideae |
| Narcisseae | Narcisseae | Narcisseae*Narcissinae* | Narcisseae | Narcisseae |
| Galantheae | Galantheae | Narcisseae*Galanthinae**Lapiedrinae* | Galantheae | GalantheaeNarcisseae |
| Crineae | Amaryllideae | Amaryllideae*Crininae**Boophoninae* | Amaryllideae*Crininae* | Amaryllideae*Crininae* |
| Cyrtantheae | Haemantheae | Haemantheae*Cyrtanthinae* | Cyrtantheae | Cyrtantheae |
| Clivieae | Haemantheae | Haemantheae*Cliviinae* | Haemantheae | Haemantheae*Cliviinae* |
| Haemantheae | Haemantheae | Haemantheae*Haemanthinae* | Haemantheae | Hemantheae*Haemanthinae* |
| Gethylleae | Haemantheae | Gethyllideae | Gethyllideae | Hemantheae*Gethyllidinae* |
| Strumarieae | Amaryllideae | Amaryllideae*Strumariinae* | Amaryllideae*Amaryllidinae* | Amaryllideae*Strumariinae* |
| **Інфрасям’я: Pancratioidinae**Pancratieae | Pancratieae | Pancratieae*Pancratiinae* | Pancratieae | Pancratieae |
| Stenomessae | Stenomesseae | Eustephieae*Stenomessinae**Eustephiinae* | Stenomesseae | Stenomesseae/EucharideaeEustephieaeClinantheae |
| Euchareae | Eucharideae | Eucharideae*Eucharidinae**Hymenocallidinae*Hippeastreae*Griffiniinae*Calostemmateae | EucharideaeHymenocallideaeHippeastreae | Stenomesseae/EucharideaeGriffineaeHymenocallideaeCalostemmateae |
| Eustephieae | Stenomesseae | Eustephieae*Stenomessinae**Eustephiinae*Hippeastreae*Hippeastrinae* | StenomesseaeEustephieaeHippeastreae | Stenomesseae/EucharideaeHippeastreae*Hippeastrinae**Traubiinae*ClinantheaeEustephieae |

Далейшае прымяненне малекулярнай філагенетыкі стварыла складаную карціну, якая толькі часткова адносілася да трыбавай структуры, якая разглядалася да таго часу, і была заснавана толькі на марфалогіі  (руск.) (бел.. Дакладней, Amaryllidaceae размешчаны па біягеаграфічных лініях. Пераважна Паўднёваафрыканская клада, ідэнтыфікаваная як Amaryllideae, была сястрынскай групай для астатняй часткі сямейства. Дзве іншыя афрыканскія трыбы былі Haemantheae і Cyrtantheae, і Аўстралазійская трыба Calostemmateae таксама была ідэнтыфікавана, але вялікая клада магла быць апісана толькі як Еўразійская і Амерыканская, кожная з якіх была монафілетычнай сястрой клады адносна адна адной. Еўразійская клада была дрэнна разабрана, за выключэннем Lycorideae (Цэнтральная і Усходняя Азія). Амерыканская клада была лепш выражаная, ідэнтыфікуючы Hippeastreae як трыбу (і Zephyranthinae як падтрыбу ў ім). Амерыканская клада таксама ўключала Андскую кладу

Далейшае даследаванне амерыканскай клады выказала меркаванне аб наяўнасці дзвюх груп, Андскай клады і яшчэ адной «Гіпеастраіднай» клады, у якой Griffineae былі сёстрамі астатняй клады (Hippeastreae). Падобным чынам у межах Андскай клады былі ідэнтыфікаваныя чатыры субклады, у тым ліку Eustephieae, якія ўяўляліся сёстрамі астатняй клады, уключаючы Hymenocallideae. З астатніх таксонаў вылучыліся дзве субклады, якія не адпавядалі існуючай трыбавай структуры, а менавіта Eucharideae (3 роды) і Stenomesseae (6 родаў). Хутчэй за ўсё таксоны аддзяляюцца па марфалагічным крытэрыі, а менавіта па форме ліста. Stenomesseae была прызнана поліфілетычнай з двума рознымі тыпамі ў залежнасці ад формы лісця (стужкавай і чарашковай), у той час, як Eucharideae была чарэшчатай, разам з трыма родамі Stenomesseae і шэрагам відаў роду тыпу *Stenomesson*. Акрамя таго, тыпавыя віды «Stenomesson», «Stenomesson flavum» з’яўляюцца чарэшчатымі. Субклад чарэшчатых Eucharideae/Stenomesseae, які ўзнік пасля гэтага, не мог быць у далейшым падзелены на асобныя монафілетычныя трыбы. Наступнае даследаванне было зменлівым. Міраў і інш. тут сцвярджаюць, што гэты субклад павінен называцца Stenomesseae, таму што тыпавы від Stenomesson быў чарэшчатым, і, такім чынам, перайшоў з ранейшага Stenomesseae у новы чарэшчаты клас. У далейшым Міраў (2004) разглядаў Андскую кладу як чатыры трыбы з «Eucharis» у Stenomesseae.

Аднак з таго часу замест яго выкарыстоўваецца тэрмін Eucharideae. Напрыклад, у артыкуле, прадстаўленым на Monocot IV (2008),  кладаграме, апублікаванай ў 2013 г. і ў 2014 годзе, згадваецца толькі Eucharideae, у той час, як у 2015 годзе Міраў апісаў новыя віды *Stenomesson* і *Eucharis* як частку Eucharideae. Аб’яднаная клада будзе ўключаць Stenomessaea як скарочаны *Stenomesson* (sensu stricto), *Rauhia*, *Phaedranassa* і *Eucrosia*, разам з Eucharideae як *Eucharis*, *Caliphruria* і *Urceolina*.

Грунтуючыся на самай старой апублікаванай назве астатніх відаў стужкавых «Stenomesson», якім з’яўляецца «Clinanthus», стужкавая субклада была названа трыбой Clinantheae, а астатнія віды перанесены. У гэтым пераапісанні *Clinanthus luteus* становіцца тыпавым відам для трыбы Clinantheae, якая ўключае *Pamianthe*, *Paramongaia* і *Pucara*. Але наступны аналіз прывёў да пагружэння *Pucara* у «Stenomesson» (і, такім чынам, Stenomesseae), а не разглядання яго як асобнага роду.

Еўразійская клада таксама была ў далейшым падзелена (для гістарычнай апрацоўкі гл. Табліцу I Міраў *et al.* 2006) на чатыры трыбы: Pancratieae, Narcisseae, Galantheae і Lycorideae. Гэта пазіцыянавала Lycorideae як сястру астатніх міжземнаморскіх трыб.

Гэтыя адносіны абагульнены ў наступнай кладаграме:

**Cladogram: Tribes of subfamily Amaryllidoideae**

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Падсямейства **Amaryllidoideae** | 

|  |  |
| --- | --- |
| Афрыка  | Трыба Amaryllideae |
|  |
|  | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
| Афрыка  | Трыба Cyrtantheae |
|  |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
| Афрыка  | Трыба Haemantheae |
|  |
| Аўстралазія | Трыба Calostemmateae |
|  |

 |
|  |

 |
|  |
|  | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Еўразійская клада | 

|  |  |
| --- | --- |
| Азія | Трыба Lycorideae |
|  |
| Міжземнамор'е | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Трыба Galantheae |
|  |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Трыба Pancratieae |
|  |
|  | Трыба Narcisseae |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |
| Амерыканская клада | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Гіпеастраідная клада | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Трыба Griffineae |
|  |
|  | Трыба Hippeastreae |
|  |

 |
|  |
| Андская клада | 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Трыба Eustephieae |
|  |

 |
|  |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
| Чарашковыя | Eucharideae/Stenomesseae |
|  |
|  | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Трыба Clinantheae |
|  |
|  | Трыба Hymenocallideae |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

  

Публікацыя трэцяй версіі класіфікацыі APG і прыняцце Amaryllidaceae *s.l.* суправаджалася пералікам прынятых назваў падсямействаў і плямёнаў, паколькі змяненне рангу ад сямейства да падсямейства выклікала неабходнасць перагляду іншых ніжэйшых рангаў, а менавіта:

Сямейства: Amaryllidaceae Ж. Сент-Ілер.?!, Expos. Fam. Nat. 1: 134. Feb-Apr 1805, *nom. cons.*

* Падсямейства: Amaryllidoideae Барнет  (англ.) (бел. Outl. Bot.: 446. Feb 1835 (15 трыб)
	+ Трыба Amaryllideae Дзюмарцье  (руск.) (бел. Anal. Fam. Pl.: 58. 1829.
	+ Трыба Calostemmateae Д. Мюлер-Добліс  (англ.) (бел. і У. Мюлер-Добліс  (англ.) (бел. Feddes Repert. 107 (Кароткая камун.): 7 Dec 1996.
	+ Трыба Cyrtantheae Траўб  (руск.) (бел. Herbertia 5: 111. Nov 1938.
	+ Трыба Eucharideae Хатч.  (руск.) (бел. Fam.Fl.Pl.2:130.20 Jul 1934.
	+ Трыба Eustephieae Хатч.  (руск.) (бел. Fam.Fl.Pl.2:130.20 Jul 1934.
	+ Трыба Galantheae Parl. Fl. Ital. 3: 75. 1858.
	+ Трыба Gethyllideae Дзюмарцье  (руск.) (бел. Anal. Fam. Pl.: 58. 1829.
	+ Трыба Haemantheae Хатч.  (руск.) (бел. Fam. Fl. Pl. 2: 130. 20 Jul 1934.
	+ Трыба Hippeastreae  Герб.  (англ.) (бел. был. Світ  (англ.) (бел. Brit. Fl. Gard. ser. 2, 1: ad t. 14. 1 Sep 1829.
	+ Трыба Hymenocallideae Смол  (англ.) (бел. Man. S.E. Fl.: 315. 30 Nov 1933.
	+ Трыба Lycorideae Траўб  (руск.) (бел. был. Д. Мюлер-Добліс  (англ.) (бел. і У. Мюлер-Добліс  (англ.) (бел. Feddes Repert. 107 (Кароткая камун.): 6. Dec. 1996.
	+ Трыба Narcisseae Ламарк  (англ.) (бел. і DC. Syn. Pl. Fl. Gall.: 165. 30 Jun 1806.
	+ Трыба Pancratieae Дзюмарцье  (руск.) (бел. Anal. Fam. Pl.: 58. 1829.
	+ Трыба Stenomesseae Траўб  (руск.) (бел. Pl. Life 19: 60. Jan 1963.

Гэта абмежаванне адрозніваецца ад філагенетычных апісанняў Міраў і яго калегаў у некалькіх адносінах, як апісана вышэй. Griffineae прызнана асобнай трыбай у Гіпеастраіднай кладзе, а Stenomesseae прызнана поліфілетычнай з двума рознымі тыпамі, заснаванымі на форме лісця і наступным стварэнні Clinanthieae у якасці асобнай групы (гл. Кладаграма), астатняя частка пераведзена ў Eucharideae.

Дадатковыя трыбы:

* Трыба Griffineae Равэнна  (руск.) (бел. Pl. Life (Stanford) 30: 65 (1974).
* Трыба Clinantheae Міраў  (англ.) (бел.

#### Роды

Асноўны артыкул: **Спіс родаў Amaryllidoideae  (англ.) (бел.**
Падсямейства ўключае каля 70 родаў, аб’яднаных у трыбы і падтрыбы.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».
3. ↑  Stevens 2016, /orders/asparagalesweb.htm#Amaryllidoideae Amaryllidoideae.
4. 1 2 3 4  Garcia et al 2014.
5. ↑  Linnaeus 1753, Amaryllis I pp. 292–293.
6. ↑  Палавая сістэма Лінея 2015. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFПалавая\_сістэма\_Лінея2015 (даведка)
7. ↑  Linnaeus 1753, Hexandria monogynia I pp. 285–332.
8. 1 2 3 4  Meerow et al. 1999. sfn error: шмат якараў (2×): CITEREFMeerow\_et\_al.1999 (даведка)
9. ↑  Adanson 1763, VIII. Liliaceae. Part II. p. 42.
10. ↑  Jussieu 1789.
11. ↑  Jaume Saint-Hilaire 1805, Amaryllidées vol. 1. pp. 134–142.
12. ↑  Brown 1810, Prodromus. Amaryllideae p. 296.
13. ↑  Candolle 1813, Esquisse. D'une Série linéaire et par conséquent artificielle, pour la disposition des familles naturelles du règne végetal p. 219.
14. ↑  Gray 1821.
15. ↑  Gray 1821, p.vi.
16. ↑  Lindley 1830.
17. ↑  Lindley 1830, Endogenae, or Monocotyledonous Plants p. 251.
18. ↑  Lindley 1830, Amaryllideae The Narcissus Tribe p. 259.
19. ↑  Lindley 1846.
20. ↑  Lindley 1846, Liliaceae - Lilyworts p. 200.
21. ↑  Lindley 1846, Amaryllidaceae - Amaryllids p. 155.
22. ↑  Meerow et al. 2000a.
23. ↑  Bentham & Hooker 1883, Vol. 3, Part 2. Amaryllideae, стар. 711–740.
24. 1 2 3  Fay & Chase 1996.
25. 1 2 3  APG 2009.
26. 1 2  Chase et al 2009.
27. 1 2  Meerow & Snijman 2006.
28. ↑  Hutchinson 1926.
29. 1 2  Traub 1963.
30. 1 2  Dahlgren, Clifford & Yeo 1985.
31. 1 2  Müller-Doblies & Müller-Doblies 1996.
32. 1 2  Hickey & King 1997, p. 177.
33. 1 2  Meerow & Snijman 1998.
34. 1 2  Meerow et al 2004.
35. ↑  Meerow 2010.
36. ↑  Meerow 2013, Fig. 2.5 p. 25.
37. ↑  Meerow, Jost & Oleas 2015.
38. 1 2 3  Meerow et al. 2000b.
39. ↑  Meerow et al 2006a.
40. ↑  Vigneron 2008.
41. ↑  Weber & Wilkin 2007.
42. ↑  PBS 2012, *Clinanthus*.
43. ↑  Byng 2014, Amaryllidaceae.
44. ↑  Stevens 2016, Amaryllidoideae.

Літаратура
----------

### Кнігі

* Engler, Adolf; Prantl, Karl, рэд-ры (1888). *Die Natürlichen Pflanzenfamilien nebst ihren Gattungen und wichtigeren Arten, insbesondere den Nutzpflanzen, unter Mitwirkung zahlreicher hervorragender Fachgelehrten 1887–1915 II(5)* [нямецкая]. Leipzig: W. Engelmann.
* Byng, James W. (2014). *The Flowering Plants Handbook: A Practical Guide to Families and Genera of the World*. Plant Gateway Ltd. ISBN 978-0992999308.
* Dahlgren, R.M.; Clifford, H.T.; Yeo, P.F. (1985). *The families of the monocotyledons*. Berlin: Springer-Verlag. ISBN 978-3-642-64903-5.
* Hickey, Michael; King, Clive (1997). *Common families of flowering plants*. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0521576093. [ At C.U.P.
* Hutchinson, John (1934). *The families of flowering plants, arranged according to a new system based on their probable phylogeny. 2 vols* (1 ed.). Macmillan. Volume 1: Monocotyledonae 1926, Volume 2:Dicotyledonae 1934.
* Kubitzki, K. рэд. (1998). *The families and genera of vascular plants. Vol.3*. Berlin, Germany: Springer-Verlag. ISBN 978-3-540-64060-8.
* Traub, H.P. (1963). *Genera of the Amaryllidaceae*. Genera of organisms. La Jolla, California: American Plant Life Society.
* Kamenetsky, Rina; Okubo, Hiroshi, рэд-ры (2013). *Ornamental Geophytes: From Basic Science to Sustainable Production*. CRC Press. ISBN 978-1-4398-4924-8.

### Сімпозіумы

* Rudall, P.J.; Cribb, P.J.; Cutler, D.F.; Humphries, C.J. рэд-ры (1995). *Monocotyledons: systematics and evolution (Proceedings of the International Symposium on Monocotyledons: Systematics and Evolution, Kew 1993)*. Kew: Royal Botanic Gardens. ISBN 978-0-947643-85-0.
* Wilson, K. L.; Morrison, D. A. рэд-ры (19 May 2000). *Monocots: Systematics and evolution (Proceedings of the Second International Conference on the Comparative Biology of the Monocotyledons, Sydney, Australia 1998)*. Collingwood, Australia: CSIRO. ISBN 978-0-643-06437-9. Excerpts
* Seberg, Ole; Petersen, Gitte; Barfod, Anders; Davis, Jerrold I. рэд-ры (2010). *Diversity, phylogeny, and evolution in the Monocotyledons: proceedings of the Fourth International Conference on the Comparative Biology of the Monocotyledons and the Fifth International Symposium on Grass Systematics and Evolution*. Århus: Aarhus University Press. ISBN 978-87-7934-398-6.

### Раздзелы

* Meerow, AW; Snijman, DA (1998). *Flowering Plants · Monocotyledons*. pp. 83–110. doi:10.1007/978-3-662-03533-7\_11. ISBN 978-3-642-08377-8. S2CID 240114483. in Kubitzki (1998). (additional excerpts)
* Meerow, Alan W.; Fay, Michael F.; Chase, Mark W.; Guy, Charles L.; Li, Qin-Bao; Snijman, Deirdre; Yang, Si-Lin (2000). *Phylogeny of Amaryllidaceae: Molecules and morphology*. pp. 372–386. ISBN 9780643099296. in Wilson & Morrison (2000)
* Meerow, Alan. *Towards a phylogeny of the Amaryllidaceae*. pp. 169–179. in Rudall et al. (1995)
* Meerow, Alan. *Taxonomy and Phylogeny*. pp. 17–55. in Kamenetsky (2013)
* Meerow, Alan. *Convergence or Reticulation? Mosaic Evolution in the Canalized American Amaryllidaceae*. pp. 145–168. in Seberg et al (2010)
* Pax, Ferdinand. *Amaryllidaceae*. Vol. Teil 2, Abt. 1-6. W. Engelmann. pp. 97–124. in Engler & Prantl (1888)

### Артыкулы і тэзісы

* Angiosperm Phylogeny Group (2009). *An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III*. *Botanical Journal of the Linnean Society*. Vol. 161. pp. 105–121. doi:10.1111/j.1095-8339.2009.00996.x.
* APG IV (2016). "An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV". *Botanical Journal of the Linnean Society*. **181** (1): 1–20. doi:10.1111/boj.12385.
* Chase, M.W.; Reveal, J.L.; Fay, M.F. (2009). *A subfamilial classification for the expanded asparagalean families Amaryllidaceae, Asparagaceae and Xanthorrhoeaceae*. *Botanical Journal of the Linnean Society*. Vol. 161. pp. 132–136. doi:10.1111/j.1095-8339.2009.00999.x.
* Fay, Michael F.; Chase, Mark W. (August 1996). "Resurrection of *Themidaceae* for the *Brodiaea* alliance, and Recircumscription of *Alliaceae*, *Amaryllidaceae* and *Agapanthoideae*". *Taxon*. **45** (3): 441–451. doi:10.2307/1224136. JSTOR 1224136.
* García, Nicolás; Meerow, Alan W.; Soltis, Douglas E.; Soltis, Pamela S. (1 March 2014). "Testing Deep Reticulate Evolution in Amaryllidaceae Tribe Hippeastreae (Asparagales) with ITS and Chloroplast Sequence Data". *Systematic Botany*. **39** (1): 75–89. doi:10.1600/036364414X678099. S2CID 86117335.
* Meerow, A.W.; Fay, M.F.; Guy, C.L.; Li, Q.-B.; Zaman, F.Q.; Chase, M.W. (1999). "Systematics of Amaryllidaceae based on cladistic analysis of plastid rbcL and trnL-F sequence data". *Am. J. Bot.* **86** (9): 1325–1345. doi:10.2307/2656780. JSTOR 2656780. PMID 10487820.
* Meerow, A.W.; Guy, C.L.; Li, Q.-B.; Yang, S.-L. (2000). "Phylogeny of the American Amaryllidaceae Based on nrDNA ITS Sequences". *Systematic Botany*. **25** (4): 708–726. doi:10.2307/2666729. JSTOR 2666729. S2CID 20392462. Архівавана 4 сакавіка 2016.
* Meerow, Alan W.; Snijman, Deirdre A. (December 2001). "Phylogeny of Amaryllidaceae Tribe Amaryllideae Based on nrDNA ITS Sequences and Morphology". *American Journal of Botany*. **88** (12): 2321–2330. doi:10.2307/3558392. JSTOR 3558392. PMID 21669663.
* Meerow, Alan W.; Clayton, Jason R. (1 February 2004). "Generic relationships among the baccate-fruited Amaryllidaceae (tribe Haemantheae) inferred from plastid and nuclear non-coding DNA sequences". *Plant Systematics and Evolution*. **244** (3–4): 141–155. doi:10.1007/s00606-003-0085-z. S2CID 10245220.(недаступная спасылка)
* Meerow, Alan W.; Guy, Charles L.; Li, Qin-Bao; Clayton, Jason R. (2002). "Phylogeny of the Tribe Hymenocallideae (Amaryllidaceae) Based on Morphology and Molecular Characters". *Annals of the Missouri Botanical Garden*. **89** (3): 400–413. doi:10.2307/3298600. JSTOR 3298600.
* Meerow, Alan W.; van der Werff, Henk (1 July 2004). "*Pucara* (Amaryllidaceae) Reduced to Synonymy with *Stenomesson* on the Basis of Nuclear and Plastid DNA Spacer Sequences, and a New Related Species of *Stenomesson*". *Systematic Botany*. **29** (3): 511–517. doi:10.1600/0363644041744400. S2CID 85742067.
* Meerow, AW; Francisco-Ortega, J; Schnell, RJ (2006). "Phylogenetic relationships and biogeography within the Eurasian clade of Amaryllidaceae based on plastid ndhF and nrDNA ITS sequences: lineage sorting in a reticulate area?". *Systematic Botany*. **31** (1): 42–60. doi:10.1600/036364406775971787. JSTOR 25064128. S2CID 85953035. Full text
* Meerow, Alan W.; Snijman, Deirdre A. (2006). "The never-ending story: multigene approaches to the phylogeny of Amaryllidaceae". *Aliso*. **22**: 355–366. doi:10.5642/aliso.20062201.29.
* Meerow, Alan; Jost, Lou; Oleas, Nora (2 April 2015). "Two new species of endemic Ecuadorean Amaryllidaceae (Asparagales, Amaryllidaceae, Amarylloideae, Eucharideae)". *PhytoKeys* (48): 1–9. doi:10.3897/phytokeys.48.4399. PMC 4408727. PMID 25931969.
* —; Gardner, Elliot M.; Nakamura, Kyoko (5 November 2020). "Phylogenomics of the Andean Tetraploid Clade of the American Amaryllidaceae (Subfamily Amaryllidoideae): Unlocking a Polyploid Generic Radiation Abetted by Continental Geodynamics". *Frontiers in Plant Science*. **11**: 582422. doi:10.3389/fpls.2020.582422. PMC 7674842. PMID 33250911.
* Müller-Doblies, U.; Müller-Doblies, D. (1996). "Tribes and subtribes and some species combinations in Amaryllidaceae J St Hil R Dahlgren & al. 1985". *Feddes Repertorium*. **107** (5–6): S.c.1–S.c.9.
* Singh, V. (July 1972). "Floral morphology of the Amaryllidaceae. I. Subfamily Amaryllidioideae". *Canadian Journal of Botany*. **50** (7): 1555–1565. doi:10.1139/b72-192.
* Weber, Odile; Wilkin, Paul (May 2007). "588. *Stenomesson pearcei*". *Curtis's Botanical Magazine*. **24** (2): 114–120. doi:10.1111/j.1467-8748.2007.00572.x.
* Strydom, Aéle (2005). *Phylogenetic relationships in the family Amaryllidaceae* (PDF). Department of Plant Sciences, University of the Free State. Архівавана з арыгінала (PhD thesis) 2011-04-30. Праверана 2019-09-25. Архівавана 30 красавіка 2011.
* Traub, Hamilton P. (November 1952). "Biosystematic Experiments Involving *Zephyranthes*, *Habranthus* and *Amaryllis*". *Taxon*. **1** (8): 121–123. doi:10.2307/1216549. JSTOR 1216549.

### Гісторыя

* Linnaeus, C. (1753). *Species Plantarum: exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas*. Stockholm: Impensis Laurentii Salvii. see also Species Plantarum
* Adanson, Michel (1763). *Familles des plantes*. Paris: Vincent.
* Linnaeus Sexual System **(нявызн.)**. *CronkLab*.  Biodiversity Research Centre, University of British Columbia.
* Jussieu, Antoine Laurent de (1789). *Genera Plantarum, secundum ordines naturales disposita juxta methodum in Horto Regio Parisiensi exaratam*. Paris: apud viduam Herissant et Theophilum Barrois.
* Jaume Saint-Hilaire, Jean Henri (1805). *Exposition de familles naturales*. Paris: Treutel et Würtz.
* Brown, Robert (1810). *Prodromus florae Novae Hollandiae et Insulae Van-Diemen, exhibens characteres plantarum*. London: Taylor.
* Candolle, A. P. de (1813). *Théorie élémentaire de la botanique, ou exposition des principes de la classification naturelle et de l'art de décrire et d'etudier les végétaux* [французская].
* Gray, Samuel Frederick (1821). *A natural arrangement of British plants: according to their relations to each other as pointed out by Jussieu, De Candolle, Brown, &c. including those cultivated for use; with an introduction to botany, in which the terms newly introduced are explained*. London: Baldwin.
* Lindley, John (1830). *An introduction to the natural system of botany : or, A systematic view of the organisation, natural affinities, and geographical distribution, of the whole vegetable kingdom : together with the uses of the most important species in medicine, the arts, and rural or domestic economy*. London: Longman.
* Lindley, John (1846). *The Vegetable Kingdom: or, The structure, classification, and uses of plants, illustrated upon the natural system*. London: Bradbury.
* Bentham, G.; Hooker, J.D. (1883). *Genera plantarum ad exemplaria imprimis in herbariis kewensibus servata definita* (3 vols. 1865–1883) [лацінская]. London: L Reeve & Co.

### Вэб-сайты

* Stevens, P.F. (2016) [2001]. *Angiosperm Phylogeny Website*. Missouri Botanical Gardens.
* Amaryllidaceae (фр.). *Amaryllidaceae.org* (30 лістапада 2008). Архівавана з першакрыніцы 4 January 2015.
* Pacific Bulb Society **(нявызн.)**.  Pacific Bulb Society (30 лістапада 2012).
* Amaryllidaceae: A taxonomic tool for the Amaryllidaceae of the world **(нявызн.)**.  eMonocot. Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2016. Праверана 14 лютага 2016.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| Роднасны праект |  На Віківідах ёсць інфармацыя па тэме «**Amaryllidoideae**»  |

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Amaryllidoideae на Вікісховішчы |

* Images of Amaryllidaceae species in Topwalks
* links at CSDL, Texas Архівавана 12 кастрычніка 2008.
* International Bulb Society
* Family Amaryllidaceae Архівавана 24 сакавіка 2008 года. Flowers in Israel
* Images of Amarilids from Chile

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | APNI · GBIF · iNaturalist · NCBI · Tropicos |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779538011 · NKC: ph1137489 |