**Вальвокс**, **вольвакс** (*Volvox*) — род каланіяльных зялёных водарасцей. Развіваецца ў затоках рэк і сажалках, нярэдка выклікаючы «цвіценне» вады.

Апісанне
--------

Калонія вольвакса мае выгляд слізістага зялёнага шара дыяметрам 2—3 мм. У калоніях вольвакса колькасць клетак пастаянная і даволі вялікая (ад 500 да некалькіх дзясяткаў тысяч у розных відаў). Клеткі размешчаны ў адзін слой па краі калоніі, а цэнтр заняты сліззю. Клеткі злучаны паміж сабой цяжамі цытаплазмы. Кожная клетка мае па два жгуцікі, накіраваныя вонкі калоніі. З іх дапамогай вольвакс перамяшчаецца ў вадзе.

Вольвакс належыць да аўтатрофных пратыстаў. Фотасінтэзуючы, ён утварае крухмал і выдзяляе кісларод. Кожная клетка калоніі паглынае мінеральныя рэчывы з навакольнага асяроддзя ўсёй сваёй паверхняй. Роля клетак у калоніі вольвакса неаднолькавая. Адны з іх толькі жывяцца і растуць. Такіх клетак большасць. Іншыя клеткі прымаюць удзел у размнажэнні.

Размнажаецца вольвакс бясполым і палавым спосабамі. Для бясполага размнажэння служаць спецыяльныя клеткі, з якіх пасля многіх дзяленняў утвараецца даччыная калонія вольвакса. Пасля разбурэння мацярынскай калоніі даччыныя калоніі вызваляюцца і пачынаюць жыць самастойна. Пры палавым размнажэнні вольвакса ў яго гаметангіях утвараюцца гаметы. Мужчынскія гаметы — сперматазоіды — рухаюцца пры дапамозе жгуцікаў. Жаночыя гаметы — яйцаклеткі — нерухомыя. У выніку зліцця гамет утвараецца зігота, якая пасля перыяду спакою дае пачатак новай калоніі.

Класіфікацыя
------------

Паводле базы даных AlgaeBase род уключае наступныя віды:

* Vovox africanus G.S.West, 1910
* Volvox amboensis M.F. Rich et Pocock, 1933
* Vovox aureus Ehrenb. 1832 — Вальвокс залацісты
* Volvox barberi W.R. Shaw, 1922
* Volvox capensis M.F. Rich et Pocock, 1933
* Volvox carteri F. Stein, 1873
* Volvox chaos L. 1758
* Volvox dissipatrix (W.R. Shaw) Printz, 1927
* Volvox fertilis Nayal
* Volvox gigas Pocock, 1933
* Volvox globator L. 1758 — Вальвокс шарападобны
* Volvox merrillii W.R. Shaw
* Volvox migulae (W.R. Shaw) Printz, 1927
* Volvox obversus  (W.R. Shaw) Printz, 1927
* Volvox ovolis Pocock ex Nozaki et A.W.Coleman, 2011
* Volvox pocockiae R.C. Starr, 1970
* Volvox polychlamys Korshikov, 1938 — Вальвокс шматабалонкавы
* Vovox rousseletii G.S.West, 1910
* Volvox perglobator J.H.Powers
* Volvox pilula O.F.Müll.
* Volvox powersii (W.R. Shaw) Printz, 1927
* Volvox spermatosphaera Power, 1908
* Volvox tertius Art. Meyer, 1896

Зноскі
------

1. ↑  *Міхеева Т. М.* Вальвокс // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.. — С. 409
2. ↑  Volvox **(нявызн.)**.  AlgaeBase. (Праверана 9 снежня 2015)

Літаратура
----------

* Біялогія: вучэб. дапам. для 7-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / пад рэд. В. М. Ціхамірава; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 199 с.: іл. ISBN 978-985-03-1340-9

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4485737-8 · Microsoft: 2777483104 |