recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Чусава́я** (Паўднёвая) — рака на Сярэднім Урале, правы прыток Камы. Працякае па тэрыторыі Чалябінскай, Свярдлоўскай абласцей і Пермскага края Расіі.

Паводле назвы ракі ў Беларусі назвалі адну з пускавых шахтаў стратэгічных ракет.

Гідраграфія
-----------

Рака бярэ пачатак на ўсходніх схілах Уральскага хрыбта ў Азіі, перасякае яго і ў асноўным працякае па яго заходніх схілах, у еўрапейскай частцы Расіі, двойчы пераходзячы са Свярдлоўскай вобласці ў Пермскі край.

Выток Чусавой ідзе ад возера Вялікага Чусаўскога і знаходзіцца ў балоцістай мясцовасці на поўначы Чалябінскай вобласці. У верхнім цячэнні каля 150 км рака цячэ па ўсходняму схілу Уральскіх гор. Шырыня рэчышча складае 10-13 м.

У сярэднім цячэнні даліна ракі звужаецца, схілы часта маюць каньёнападобны характар. Прарэзаўшы Перадуральскі краявы прагіб, Чусавая ўтварыла глыбокую даліну сярод асадачных парод палеазоя. У гэтых месцах скалы узвышаюцца над паверхняй вады на 10-115 м, а цячэнне ракі мае ярка выражаны горны характар. Шырыня рэчышча — 120-140 м.

У ніжнім цячэнні пасля выхаду з Уральскіх гор (пасля г. Чусавы рака прымае тыпічна раўнінны характар. Хуткасць цячэння запавольваецца, рэчышча месцамі пашыраецца да 300 м, раку абрамляюць заліўныя лугі, балоты, лісцевыя і мяшаныя лясы.

Рака ўпадае ў Чусаўскі заліў Камскага вадасховішча за 693 км ад вусця Камы, нямнога вышэй з горад Перм.

Асноўныя прытокі
----------------

**Справа**: Вялікі Шышым, Сулём, Мяжавая Качка, Сярэбраная, Сылвіца, Койва, Усьва. 
**Злева**: Рэўда, Качка, Лысьва.

На рацэ
-------

**Гарады**: Рэўда, Першаўральск, Чусавы. 

**Гарадскія пасёлкі**: Білімбай, Старавуткінск.

Гаспадарчае выкарыстанне
------------------------

Ваўчыхінскае вадасховішча на рацэ Чусавой забяспечвае вадой г. Екацярынбург.
У басейне ракі маюцца шматлікія радовішчы карысных выкапняў: жалезная і хромавая руда, золата, плаціна, каменны вугаль. У ніжнім цячэнні (ад г. Чусавы) рака з'яўляецца судаходнай, але не мае вялікага транспартнага значэння.

Турызм
------

Упрыгожваннем Чусавой з'яўляюцца шматлікія скалы (так званыя камяні), якія стаяць у месцах, дзе рака перасякае горныя ланцугі. Маляўнічасць берагоў Чусавой, наяўнасць шматлікіх славутасцяў і шматлікія згадкі пра яе ў мастацкай літаратуры зрабілі яе папулярным турыстычным аб’ектам Уралу.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Маршрут сплава па р. Чусавой з тапаграфічнымі мапамі  (руск.)
* Сайт "Рака Чусавая"  (руск.)

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Чусавая

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
**Драгуцін Гаранавіч-Крамбергер** (харв.: Dragutin Gorjanović-Kramberger, 25 кастрычніка 1856, Заграб — 22 снежня 1936, Заграб) — харвацкі геолаг, палеантолаг і антраполаг.

Біяграфія
---------

Вывучаў палеанталогію ў Цюрыху і Мюнхене, атрымаў доктарскую ступень у Цюбінгене ў 1879 годзе, яго дысертацыя была прысвечана акамянеласцям рыб. Пазней курыраваў аддзел мінералогіі і геалогіі Харвацкага нацыянальнага музея, цяпер вядомага як Харвацкі прыродазнаўчы музей (харв.: Hrvatski prirodoslovni muzej).

З 1883 па 1924 гады — супрацоўнік Заграбскага ўніверсітэта, з 1893 года ўзначальваў факультэт геалогіі і палеанталогіі. Яго навуковая дзейнасць ахоплівае палеанталогію, стратыграфію, тэктоніку, палеакліматалогію, гідраграфію, прыкладную геалогію і геалагічнае картаграфаванне (са сваім настаўнікам Дурам Піларам[en] картаграфаваў гару Медзведніца).

У 1909 годзе заснаваў Геалагічнае таварыства Харватыі і Славоніі (харв.: Geološko povjerenstvo za Hrvatsku i Slavoniju), а ў 1911 годзе — часопіс, які выдаваўся таварыствам (харв.: Vijesti geološkog povjerenstva). Член Харвацкай акадэміі навук і мастацтваў з 1909 года.

У 1899 годзе здзейсніў важнае адкрыццё, выявіўшы каля горада Крапіна буйное скопішча рэштак дагістарычных людзей (так званы «крапінскі неандэрталец», першапачаткова названы Гаранавічам *Homo primigenius*). Дзякуючы дэталёваму вывучэнню знойдзеных шкілетаў лічыцца заснавальнікам сучаснай палеаантрапалогіі. Аўтар больш за 230 прац у харвацкіх і міжнародных часопісах, сярод якіх можна вылучыць манаграфію *«Diluvijalni čovjek iz Krapine u Hrvatskoj»* (1905) і яе пашыранае перавыданне *«Život i kultura diluvijalnog čovjeka iz Krapine u Hrvatskoj»* (1913).

Зноскі
------

1. ↑  Dragutin (Karlo) Gorjanović kramberger // Hrvatski biografski leksikon — 1983.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1563573'></a>
2. ↑  Dragutin Gorjanović-Kramberger // Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija — 2009.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3407324'></a>
3. ↑  Gorjanović-Kramberger, Dragutin, Харвацкая энцыклапедыя.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Драгуцін Гаранавіч-Крамбергер

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12093272f · CONOR: 102851683 · GND: 117549894 · ICCU: CUBV086467 · ISNI: 0000 0001 2018 3500 · LCCN: n88206367 · NTA: 131397303 · NUKAT: n2013006438 · LIBRIS: 207990 · SUDOC: 120853582 · VIAF: 77096451 |

 |
**4-ы камунальны дом** — жылы дом у Віцебску, размешчаны на Узгорскай слабадзе па вул. Суворава, 38.

Пабудаваны ў 1930—1935 гадах па праекце Васіля Вукалава.

Архітэктура
-----------

Фасад па чырвонай лініі вуліцы
План дома камунальнага тыпу
Чатырохпавярховы секцыйны будынак мае складаную канфігурацыю плана, скампанаваны з 4 чатырохкватэрных і 1 двухкватэрнай секцый (у цэнтры). Пластыку сіметрычна вырашанага фасада ўзбагачаюць вертыкальныя вокны лесвічных клетак, глухія агароджы балконаў з вялікім вынасам на 3-м і 4-м паверхах, просты карніз і абрамленні амаль квадратных акон. На 1-м паверсе — магазін.

Будынак адносіцца да тыпу буйных жылых дамоў 1-й палавіны 1930-х гадоў, калі былі характэрны маляўнічыя аб’ёмы, пераходы ад выцягнутых вузкіх карпусоў да больш складаных кампазіцый.

Літаратура
----------

* 22. Забудова вуліцы Суворава // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Віцебская вобласць. — 496 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом па вуліцы Суворава, 38 (Віцебск)
**Дом па праспекце Незалежнасці, 19** — жылы дом у Мінску, размешчаны на рагу праспекта Незалежнасці і Камсамольскай вуліцы (дом № 23). Пабудаваны ў 1952 годзе па праекце архітэктара Г. Баданава. Помнік савецкай грамадзянскай архітэктуры з выкарыстаннем класіцыстычнай спадчыны.

У будынку размешчаны крамы «Ласуха» (руск.: Лакомка), «Кветкі», сувенірная крама «Кірмаш», Цэнтральная кнігарня, кафэ «У Францыска».

У 1968 годзе крама «Ласуха» рэканструявана па праекце архітэктара Я. Клапера пры ўдзеле мастачкі В. Грыгарышынай. У 2016 годзе крама адкрылася пасля чарговай рэканструкцыі, у гандлёвай зале з’явілася невялікая зона адпачынку і кавярня.

Архітэктура
-----------

Фасад па праспекце
Цагляны будынак мае Г-падобную ў плане форму і складаецца з 2 аб’ёмаў, аб’яднаных кароткім корпусам. Вуглавая частка зрэзана. Кампазіцыя фасадаў двух’ярусная. 2 першыя паверхі сярэдняй часткі руставаныя, 2-і ярус дэкарыраваны пілястрамі карынфскага ордара, завершаны балюстрадай і фрызам з лепкай. Пластыка фасадаў узбагачана франтончыкамі і балконамі з балюстраднай агароджай.

Інтэр’ер «Ласухі». 1952
У аснове планіроўкі дома — тыпавыя секцыі (архіт. С. Кавыкоў). Індывідуальную распрацоўку атрымала вуглавая секцыя.

Зноскі
------

1. 1 2 3  158к.  // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.
2. ↑  Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
3. ↑  «Хотелось водить детей туда, куда маленькими ходили сами». В Минске вновь открылась «Лакомка». 3 сентября 2016 Архівавана 17 студзеня 2021.

Літаратура
----------

* 158к.  // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.
**Дом па праспекце Незалежнасці, 18** — жылы дом у Мінску, размешчаны на рагу праспекта Незалежнасці і Камсамольскай вуліцы. Пабудаваны ў 1948—1952 гг. (архіт. Г. Баданаў). Помнік савецкай грамадзянскай архітэктуры з выкарыстаннем класіцыстычнай спадчыны.

Архітэктура
-----------

Цагляны будынак складаецца з 2 крылаў, аб’яднаных заглыбленым адносна «чырвонай лініі» корпусам са скразным арачным праездам. Сярэдні пяціпавярховы аб’ём з мезанінамі, дзе размешчаны майстэрні мастакоў. Кампазіцыя фасадаў двух’ярусная. Ніжні ярус руставаны, верхні члянёны масіўнымі пілястрамі карынфскага ордара і завершаны балюстрадай. Пластыку фасадаў узбагачае чаргаванне франтончыкаў і балконаў. Вуглавы аб’ём дома Г-падобны ў плане. Памяшканні першага паверха заняты магазінамі, кафэ і інш.

У аснове планіроўкі жылых паверхаў тыпавыя секцыі з двух- і трохпакаёвымі кватэрамі (архіт. С. Кавыкоў). Вуглавыя секцыі выкананы паводле індывідуальнага праекта.

Зноскі
------

1. 1 2  158і.  // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.

Літаратура
----------

* 158і.  // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.
**Уладзіслаў Станіслававіч Цыдзік** (11 лістапада 1953, в. Быльчыцы, Гродзенскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 11 лістапада 1953 года ў в. Быльчыцы Гродзенскага раёна Гродзенскай вобласці.

Скончыў Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут, вучоны аграном; Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (з адзнакай), спецыяліст у галіне дзяржаўнага кіравання. Аўтар шэрагу навуковых работ і публікацый.

Працаваў галоўным аграномам калгаса «Х з’езд Саветаў» Чэрвеньскага раёна Мінскай вобласці; галоўным аграномам упраўлення сельскай гаспадаркі Чэрвеньскага раённага выканаўчага камітэта; намеснікам старшыні Чэрвеньскага раённага аграпрамысловага аб’яднання Мінскай вобласці; начальнікам пададдзела, галоўным аграномам, намеснікам начальніка ўпраўлення, начальнікам упраўлення кормавытворчасці Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання БССР і Рэспублікі Беларусь.

З 1998 года працаваў у сістэме Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь, з 2000 года — начальнікам галоўнага ўпраўлення кантролю за работай аграпрамысловага, лесагаспадарчага і прыродаахоўнага комплексаў Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь.

З 2007 года працаваў старшынёй Камітэта дзяржаўнага кантролю Мінскай вобласці.

З’яўляецца ліквідатарам аварыі на Чарнобыльскай АЭС.

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі», медалём Беларускай праваслаўнай царквы свяціцеля Кірылы Тураўскага, чатырма юбілейнымі медалямі, ганаровымі граматамі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, Падліковай палаты Расійскай Федэрацыі, Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь, Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь. Мае Падзяку Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае дачку і сына.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)  (бел.)
**Вышынная хвароба**, **горная хвароба** — паталагічны стан арганізма, абумоўлены знаходжаннем у разраджаным паветры на вялікіх вышынях; у дачыненні выпадкаў знаходжання называецца горнай хваробай.

Развіваецца як вынік кіслароднага галадання (гіпаксія). Праяўляецца задышкай, сэрцабіццем, галавакружэннем, пачашчэннем пульсу, галаўным болем, мышачнай слабасцю, шумам у вушах, насавымі кравацёкамі, магчымыя парушэнні сардэчнай дзейнасці і страта прытомнасці.

Лячэнне
-------

Паступовы спуск з вышыні, кісларод, тэрапеўтычны прэпараты — абязбольвальныя, узбуджальныя.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4137267-0 · LCCN: sh85087808 · Microsoft: 2909867504 · NDL: 00566885 · NKC: ph824556 |
**Дом праектных арганізацый** — шматпавярховы будынак у Мінску на праспекце Пераможцаў.

Пабудаваны ў 1978 г. па праекце архітэктара В. Малышава для інстытута «Белдзяржпраект» і іншых праектных арганізацый.

Архітэктура
-----------

Буйшамаштабны будынак размешчаны з водступам ад чырвонай лініі праспекта Пераможцаў, на маляўнічым схіле ўзгорку. Будынак арганічна ўпісваецца ў ансамбль забудовы праспекта, з’яўляецца важным горадабудаўнічым акцэнтам у яго кампазіцыі. Аб’ёмна-прасторавая кампазіцыя заснаваная па перакрыжаванні пад прамым вуглом У-падобнага ў плане падоўжанага асноўнага сяміпавярховага аб’ёма (часткова пастаўлены на 8 У-падобных жалезабетонных рам) і асіметрычна размешчанага двухпавярховага прамавугольнага ў плане аб’ёма, завершанага купалам. Злом формы плану асноўнага аб’ёма ў сярэдняй частцы падкрэслівае ламаную лінію трасы былой Паркавай магістралі.

Строгі рытм фасадаў, утвораны панелямі ў выглядзе кесонаў, узмацняе буйнамаштабную кампазіцыю збудавання. Фрызавы і цокальны паясы выкладзены панелямі ў форме «ізумруднага» руста. Фасады двухпавярховага аб’ёма зашклёны і рытмічна расчлянёны зубчастымі рэбрамі-прасценкамі.

Планіроўка тыпавога паверха галоўнага корпуса калідорная з двухбаковым размяшчэннем майстэрняў, кабінетаў, службовых памяшканняў. Вакол 2 ліфтавых груп з міжпаверхавымі лесвіцамі размешчаны прасторныя холы. Першы паверх двухпавярховага аб’ёма займае парадны вестыбюль з ружоўнікам; у яго дэкаратыўнай апрацоўцы выкарыстаны белы і шэры мармур, кесонная столь, наборная мармуровая падлога. Паміж вестыбюлем і галоўным корпусам створаны ўнутраны зялёны дворык, па перыметры якога размешчаны басейн і спартыўная зала. Другі паверх займае вырашаная амфітэатрам канферэнц-зала па 600 месцаў з эліпсападобнай сцэнай. Прастора залы перакрыта паўсферычным купалам, па баках абмежавана ўступамі балкона і сцен, апрацаваных армянскім туфам.

Зноскі
------

1. 1 2  233е. Дом праектных арганізацый // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* 233е. Дом праектных арганізацый // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.
**«Сибирский экологический журнал»** (бел.: «Сібірскі экалагічны часопіс») — расійскі часопіс на экалагічную тэматыку, выпускаемы Сібірскім аддзяленнем РАН. Галоўны рэдактар — акадэмік РАН І. Ю. Карапачынскі. Выпускаецца з 1994 года. Выходзіць 6 разоў у год. Часопіс публікуе вынікі навуковых даследаванняў па наступных асноўных накірунках: 

* тэарэтычныя і метадычныя пытанні экалогіі
* рэгіянальныя аспекты экалогіі
* зоны экалагічных бядот
* структура і функцыянаванне экасістэм
* антрапагенная трансфармацыя экасістэм.

Уключаны ў спіс навуковых часопісаў ВАК.

У Сеціве
--------

Сайт часопіса Архівавана 28 чэрвеня 2007.
**Дом па праспекце Незалежнасці, 37** — жылы дом у Мінску, размешчаны на рагу праспекта Незалежнасці і вуліцы Кісялёва (дом № 2), на паўночным баку плошчы Перамогі. Будаўніцтва пачата ў 1939 годзе на праекце архітэктара Р. Столера, перапынена вайной і закончана ў 1947 годзе па праекце архітэктара М. Бакланава.

Архітэктура
-----------

Сіметрычна восі праспекта па дузе круглай часткі плошчы размешчаны дом № 40. Дамы 37 і 40 з’яўляюцца важнымі элементамі аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі плошчы, прыкладам ансамблевай арганізацыі жылой забудовы.

Аднатыпны 5-павярховы дугападобны ў плане будынак з бакавымі крыламі, якія разыходзяцца ў напрамку праспекта і вуліцы Кісялёва. У доме 115 кватэр. На першым высокім паверсе размешчаны магазіны і кафэ. Фасадныя плоскасці падзелены на 2 ярусы шырокімі паясамі, якія праходзяць паміж 1-м і 2-м паверхамі. Ніжні ярус трактаваны больш масіўна, верхні (чатыры паверхі) падзелены раўнамернымі радамі прамавугольных акон і расчлянёны па вертыкалі двайнымі лоджыямі. Вертыкальны рытм чляненняў падкрэслены выступамі эркераў. Фасады вырашаны цэласна і адпавядаюць манументальнаму характару забудовы плошчы. Завершаны глухім парапетам, над якім размешчаны аб’ёмныя літары першых двух словаў фразы *«Подвиг народа бессмертен»* (бел.: Подзвіг народа бессмяротны). Аконныя праёмы і лоджыі ўпрыгожаны сандрыкамі і франтончыкамі. Пластыку фасадаў узбагачаюць калоны і паўкалоны ў лоджыях, пілястры. У аснову планіровачнай структуры дамоў пакладзена 4-кватэрная секцыя, распрацаваная ў Акадэміі архітэктуры архітэктарамі П. Блахіным і А. Зальцманам. Секцыя мае 3 двухпакаёвыя і адну трохпакаёвую кватэры. Для дамоў была распрацавана 3-кватэрная паваротная секцыя (на месцы выгінаў).

Зноскі
------

1. 1 2 3  *У. В. Алісейчык, Т. В. Габрусь, Л. Г. Лапцэвіч.* 259в. Жылыя дамы № 37 і 40 // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.

Літаратура
----------

* *У. В. Алісейчык, Т. В. Габрусь, Л. Г. Лапцэвіч.* 259в. Жылыя дамы № 37 і 40 // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом па праспекце Незалежнасці, 37
**Скабары** (руск.: скобари) — абагульненая назва жыхароў Пскоўшчыны, асобнымі даследчыкамі і мясцовымі актывістамі лічыцца субэтнічнай групай у складзе рускага народа. Прынята лічыць, што большасць сучаснага насельніцтва Пскоўскай вобласці паходзіць ад старажытнага племя крывічоў. Дыялекты рэгіёну належаць да пераходных паміж рускай і беларускай мовамі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Алексеев Ф. Г.* Скобари. Непризнанный субэтнос в составе русского народа // Малые языки. 2016. № 2. С. 3—8.
* *Манаков А. Г.* На стыке цивилизаций: этнокультурная география Запада России и стран Балтии. Псков: Изд-во ПГПИ, 2004. 296 с.
**Сеўтопаль** — старажытны фракійскі горад, сталіца Адрыскага царства. Яго руіны знаходзяцца на дне штучнага возера Копрынка каля балгарскага горада Казанлык.

Знойдзены археолагамі ў сярэдзіне XX стагоддзя. Цяпер вядзецца праца па пераўтварэнню руін у турыстычны цэнтр.

Горад быў пабудаваны ў IV стагоддзі да н.э. фракійскім царом Сеўтам III у гонар перамогі над македонцамі. Але ўжо ў III стагоддзі да н.э. горад быў разбураны. Горад меў цытадэль, абнесеную крапасной сцяной, а таксама царскі палац і рыначную плошчу. Каля Сеўтопаля былі адкрыты пахаванні знаці і простых гараджан. Таксама быў знойдзены скарб фракійскага ўладара — мноства залатых упрыгожванняў і залатыя маскі, узрост якіх перавышае чатыры тысячы гадоў.

Зноскі
------

1. ↑  Севтополь — уникальная технология возрождения древнего города(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 247224115 |
**Дом па завулку Мігая, 7** — будынак у гістарычным цэнтры Магілёва.

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў 1913 годзе як прыватнаўласніцкі асабняк. Паводле адной версіі належаў мясцоваму адвакату, паводле іншай — урачу, якія мелі тут кабінеты для прыёму. Пасля нацыяналізацыі будынак выкарыстоўваўся пад розныя адміністрацыйна-гаспадарчыя і культурныя патрэбы. У 1976 годзе ў ім размясцілася Магілёўская дзіцячая школа мастацтваў № 7.

У 2011 годзе ў будынку быў праведзены капітальны рамонт, былі абноўлены ўсе навучальныя класы, інжынерна-каналізацыйная інфраструктура, драўляны каркас вонкавай лесвіцы замянілі на металічны. У лютым 2020 года пачаўся другі этап рамонту будынка, быў адрамантаваны дах, абноўлена ляпніна, для адліўкі якой была зроблена спецыяльная форма з узорам першапачатковага выгляду дэкору, была заменена разбураная цэгла ў сценах.

Зноскі
------

1. 1 2  При капремонте фасадов художественной школы в Могилеве восстанавливают лепнину. Фото Архівавана 15 ліпеня 2020.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом па завулку Мігая, 7 (Магілёў)
**Дом па праспекце Рэвалюцыі, 12** — жылы дом у Барысаве Мінскай вобласці. Размешчаны на рагу праспекта Рэвалюцыі і вул. Ленінскай.

Гісторыя
--------

Дом у 1936 годзе
Ансамбль у 1943 годзе. Дом № 12 справа
Пабудаваны ў 1929—1930 гг. з цэглы як адзіны ансамбль з домам № 14. Выкарыстоўваецца гапдлёвымі прадпрыемствамі і пад жыллё.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры канструктывізму. Г-падобны ў плане трохпавярховы пяцісекцыйны будынак (секцыя — 3 кватэры на лесвічнай пляцоўцы). Мае ўступчатую кампазіцыю франтальных фасадаў, якія расчлянёны неглыбокімі рызалітамі і квадратнымі аконнымі праёмамі. Рытм галоўнага фасада падкрэслены вертыкальнымі стужкамі зашклення лесвічных клетак. Вуглы апяразаны балконамі. Пад’езды скразныя.

Літаратура
----------

* *А. М. Кулагін.* 15. Жылыя дамы // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1987. — Мінская вобласць. Кніга 1. — 284 с.: іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом па праспекце Рэвалюцыі, 12 (Барысаў)
**Калабарацыянізм** (фр.: collabaration — супрацоўніцтва) — асобы, палітычныя партыі, грамадскія рухі і арганізацыі на часова акупіраваных тэрыторыях падчас Другой сусветнай вайны, якія супрацоўнічалі з нямецкімі акупацыйнымі ўладамі ў справе т. зв. будаўніцтва «Новай Еўропы». Да ліку калабарацыяністаў належалі А. Ф. Петэн, П. Лаваль (Францыя), В. Квіслінг, К. Гамсун (Нарвегія), А. Уласаў (Расія), Р. Астроўскі (Беларусь) і інш.

Савецкі ваенна-гістарычны слоўнік тлумачыць калабарацыю як здраду сваёй радзіме і пераход на шлях супрацоўніцтва з ворагам.

Беларускія калабарацыяністы ставілі за мэту стварэнне беларускага войска (Беларускі корпус самааховы, Беларуская краёвая абарона) і беларускай нацыянальнай дзяржавы пад пратэктаратам Германіі (Беларуская самапомач, Беларуская рада даверу). Становішча на франтах, разгортванне антынацысцкай барацьбы на акупаваных тэрыторыях вымушалі акупантаў пашыраць сацыяльную базу калабарацыі. У снежні 1943 года створана Беларуская цэнтральная рада, якая фактычна спыніла дзейнасць у чэрвені 1944 года.

У сучаснасці калабарацыянізмам называюць усвядомленае, добраахвотнае і наўмыснае супрацоўніцтва з ворагам, у яго інтарэсах і ў шкоду сваёй дзяржаве. У крымінальным заканадаўстве пераважнай большасці дзяржаў свету факт гэта кваліфікуецца як злачынства супраць сваёй дзяржавы, звычайны трактуецца як дзяржаўная здрада. У некаторых краінах калабарацыянізм таксама прыроўнены ды разнавіднасці экстрэмізму, а асобы, якія ажыццявілі такую ​​дзейнасць у рамках дзяржаўнага перавароту і знаходзіліся ва ўладзе працяглы час, падвяргаюцца вышэйшай меры пакарання або люстрацыі. 

Да сучаснага калабарацыянізму звычайна адносяць новыя сілавыя структуры Ірака, сфармаваныя акупацыйнай адміністрацыяй міжнароднай кааліцыі на чале з ЗША і якія дзейнічалі ў гады Іракскай вайны 2003—2011 гадоў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
* Літвін, А. Калабарацыяністы / Аляксей Літвін // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 4. Кадэты—Ляшчэня. — Мн.: БелЭн, 1997. — 432 с.: іл. — С. 14—15. — ISBN 985-11-0041-2.

Зноскі
------

1. ↑  Военно-исторический словарь. — М. 1985. — С. 340.
2. ↑  "Collaborationism", The American Heritage Dictionary of the English Language, Fourth Edition **(нявызн.)**.
**Дом тэхнікі** — будынак у Гродне, размешчаны па вуліцы Горкага, 76. Пабудаваны ў 1982 годзе з цэглы па праекце архітэктараў В. Бажко, У. Праабражэнскага.

Архітэктура
-----------

Размешчаны на рэльефе з перападам вышынь, што адбілася на аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі будынка.

Асноўны корпус прамавугольны ў плане, з боку галоўнага фасада трохпавярховы, з боку дваровага — пяціпавярховы. Да яго прыбудавана двухпавярховае крыло, на слупах-апорах паміж якімі зроблены праезд па ўзроўні 2—4-га паверхаў галоўнага корпуса. Выразнасць пластыкі галоўнага фасада дасягнута кантрастным проціпастаўленнем 2 першых зашклёных паверхаў і глухой сцяны трэцяга, апрацаванага рэльефнымі бетоннымі пліткамі. Галоўны ўваход у цэнтры фасада асноўнага корпуса акцэптаваны рызалітам, у якім размешчаны вестыбюль (1-ы паверх), лекцыйная зала (2-і паверх) і кіналекторый (3-і паверх). У прыбудаваным крыле 2 залы: малая выставачная і канферэнц-зала. У галоўным корпусе 2 першыя паверхі заняты адміністрацыйнымі і службовымі пакоямі, на 3—5-м паверхах знаходзіцца вялікая выставачная зала, якая мае верхняе асвятленне.

Літаратура
----------

* *Т. I. Чарняўская.* 25. Дом тэхнікі // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Гродзенская вобласць. — 371 с. іл.
**Уладзіслаў Мікуляк** (нар. 30 жніўня 1984, Ужгарад) — украінскі футбаліст (паўабаронца) і трэнер. У цяперашні час працуе трэнерам у клубе «Мынай».

Клубная кар’ера
---------------

### «Закарпацце»

У дзіцяча-юнацкай футбольнай лізе Украіны выступаў за ДЮСШ Цярнопаль і СДЮШАР Ужгарад. 30 ліпеня 2005 дэбютаваў за ўжгарадскае «Закарпацце» ў чэмпіянаце Украіны, у матчы супраць кіеўскага «Дынама», які завяршыўся з лікам 1:2. Па выніках сезона 2005/06 «Закарпацце» вылецела ў Першую лігу, а Мікуляк мог апынуцца ў складзе данецкага «Металурга», аднак застаўся ва ўжгарадскім клубе. Узімку 2007 года быў на праглядзе ў сімферопальскай «Таўрыі» і ў кіеўскім «Дынама», але ўсё роўна вярнуўся ў «Закарпацце».

У снежні 2008 года з’явілася інфармацыя што Мікуляк можа стаць гульцом льежскага «Стандарта». Таму калі 31 снежня ў Мікуляка скончыўся кантракт з «Закарпаццем», Уладзіслаў не стаў яго падаўжаць дзеля пераходу ў стан клуба з Бельгіі. Аднак у лютым 2009 года падпісаў-такі кантракт з «Закарпаццем», так і не здолеўшы працаўладкавацца ў іншым клубе.

У сезоне 2011/12 выступаў за «Крымцяпліцу» ў Першай лізе Украіны, але ўжо летам 2012 года вярнуўся ва ўжгарадскі клуб, які выйшаў у Прэм’ер-лігу і стаў называцца «Гаверлай». У камандзе узяў 23 нумар, аднак замацавацца ў камандзе не здолеў, згуляўшы да канца года толькі ў 6 матчах, з-за чаго ў пачатку 2013 года быў аддадзены ў арэнду ў «Палтаву» з першай лігі. Улетку 2013 года вярнуўся ва Ужгарад, аднак у асноўны склад не прабіўся. У другой палове 2013 гуляў за моладзевы склад закарпацкага клуба.

### «Слуцк»

У сакавіку 2014 года, перад самым пачаткам чэмпіянату Беларусі, папоўніў склад дэбютанта беларускай Вышэйшай лігі «Слуцка». У складзе слуцкага клуба ў асноўным выхадзіў на замену. У маі стаў радзей з’яўляцца на полі, і ў выніку 13 чэрвеня 2014 года кантракт са «Слуцкам» па ўзаемнай згодзе быў скасаваны.

### Апошнія гады

З кастрычніка 2014 года стаў выступаць у трэцім дывізіёне Венгрыі за клуб «Варда». Пазней гуляў у ніжэйшых лігах за венгерскі «Цісаканьяр» і славацкі «Длге Клчова». З 2016 года пачаў выступіць на радзіме за клуб «Мынай» у чэмпіянаце Закарпацкай вобласці, гэты клуб у 2018 годзе заявіўся ў Другую лігу Украіны. У жніўні 2020 года, пасля выхаду «Мыная» ў Прэм’ер-лігу, паўабаронца вырашыў завяршыць прафесійную кар’еру і перайсці на трэнерскую працу ў клубе, пры гэтым у якасці аматара працягваў гуляць у чэмпіянаце Закарпацкай вобласці.

Міжнародная кар’ера
-------------------

У складзе студэнцкай зборнай Украіны па футболе стаў пераможцам летняй Універсіяды-2009.

Зноскі
------

1. ↑  Vladyslav Mykulyak // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Приключения иностранцев в Слуцке. Часть 2. «І покажем, що ми, браття, козацького роду»
3. ↑  «Слуцк» расторг контракты с Микуляком и Ждановым
4. ↑  Приключения иностранцев в Слуцке. Часть 4. Первые потери

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FBref.com · FootballFacts.ru · Soccerway · Sportbox.ru · teams.by · playmarkerstats.com (ігрок) · Transfermarkt (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) · Прэсбол · ПФЛУ · УАФ |
Крышталічная структура бычынага трыпсіну
**Трыпсін** — стрававальны фермент пазваночных жывёл і чалавека. Сінтэзуецца клеткамі падстраўнікавай залозы ў форме неактыўнага папярэдніка — трыпсінагену. Удзельнічае ў расшчапленні бялкоў і прадуктаў іх частковага гідролізу.

Поліпептыд (складаецца з 223 амінакіслотных астаткаў), валодае процізапаленчым дзеяннем, паскарае зажыўленне гнойных ран, актывуе згусальнасць крыві, разбурае амярцвелыя тканкі. Выкарыстоўваецца ў медыцыне.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12261477z · LCCN: sh85138301 · LNB: 000315161 · Microsoft: 2780340462 |
**Дом па праспекце Незалежнасці, 12** — жылы дом у Мінску, размешчаны на рагу праспекта Незалежнасці і вуліцы Валадарскага. Пабудаваны ў 1952 г. з цэглы (архіт. Л. Баталаў). Дом — помнік грамадзянскай архітэктуры з выкарыстаннем класіцыстычнай спадчыны.

У доме выдавалі кватэры навукоўцам, выкладчыкам вышэйшай школы, пісьменнікам. Сярод жыхароў дома — прэзідэнт Акадэміі навук БССР Васіль Купрэвіч, пісьменнікі Міхась Лынькоў, Максім Танк, Аркадзь Куляшоў.

У наш час на першым паверсе размешчана галерэя «Мастацтва».

Архітэктура
-----------

Праспект Незалежнасці. Дом № 12 справа
Будынак пяціпавярховы. Г-падобны ў плане, 72-кватэрны. Цокаль абліцаваны плітамі паліраванага граніту. 1-ы паверх заняты прадпрыемствамі гандлю. Кампазіцыя галоўнага фасада трох’ярусная. Ніжні ярус — вітрыны магазінаў, 2-і раскрапаваны шырокімі лапаткамі, 3-і на 4-м і 5-м па-верхах дэкарыраваны здвоенымі пілястрамі карынфскага ордара. Будынак завершаны прафіляваным карнізам з вялікім вынасам. Вокны прамавугольпыя. У цэнтральнай частцы на 4-м паверсе некалькі балконаў. У аснову планіроўкі пакладзена двухкватэрная секцыя з пяціпакаёвымі кватэрамі, параднай і чорнай лесвіцамі, распрацаваная спецыяльна для дамоў гэтага тыпу.

Зноскі
------

1. ↑  Дом ученых: «Кавалеров в бинокль высматривала» Архівавана 2 красавіка 2018.

Літаратура
----------

* 158в.  // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.
**Рэчыцкі краязнаўчы музей** — музей Рэчыцы. Заснаваны 3 мая 1952 года. Для наведвальнікаў музей быў адкрыты 5 лістапада 1954 года. Фонд у той час налічваў 1000 экспанатаў, экспазіцыя размяшчалася ў адной зале, дзе быў створаны аддзел сацыялістычнага будаўніцтва. У першы год экспазіцыю наведала больш за 40 тысяч чалавек.

На 01.01.2012 г. — 30031 адзінка захоўвання. Сабраны калекцыі археалогіі, нумізматыкі, фалерыстыкі, жывапісу, прадметаў працы і быту сялян Рэчыцкага краю, беларускай нацыянальнай вопраткі, ткацтва, фатаграфій, дакументаў. У экспазіцыйных залах «Старажытная гісторыя краю», «Рэчыца на мяжы XIX—XX стст.» «Вялікая Айчынная вайна», «Савецкі перыяд і навейшы час», «Нашы землякі», «Этнаграфія» «Прырода краю» прадстаўлены матэрыялы, якія характарызуюць гісторыю Рэчыцкага раёна, пачынаючы з VI тысячагоддзя да н. э. і да сучаснасці.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Батэрст.

**Батэрст** (англ.: Bathurst) — горад у графстве Гластэр правінцыі Нью-Брансуік (Канада). Горад знаходзіцца на поўначы правінцыі на беразе аднайменнай гавані ў вусці ракі Ніпізігуіт. Гавань Батэрст з’яўляецца самай паўднёвай часткай заліва Шалёр.

Горад заснаваны ў 1652 годзе Нікаласам Дэнісам, першапачаткова называўся Ніпізігуіт, затым Сент-Пітэрс, сваю цяперашнюю назву атрымаў у гонар Генры Батэрста.

Зноскі
------

1. ↑  карта Канады — Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n86047353 · VIAF: 154698636 |
**Дом чалавека** (ісп.: Casa del Hombre, галіс.: Casa do Home) — музей у горадзе Ла-Карунья (Галісія, Іспанія), размешчаны на набярэжнай Рыясор (*Paseo Marítimo de Riazor*). Музей быў адкрыты 7 красавіка 1995 мэрам Франсіска Васкесам  (ісп.) (бел..

Архітэктура
-----------

Будынак музея быў пабудаваны па праекце японскага архітэктара Арата Ісадзакі  (руск.) (бел.. Яго сцены выкананы з граніту і абліцаваны больш за 6000 шыфернымі дошкамі, якія былі прымацаваны 160000 шрубамі. Для будаўніцтва будынка спатрэбілася больш за 30 тысяч тон каменя.

Экспазіцыя
----------

Дом чалавека — першы музей, дзе экспазіцыя цалкам прысвечана чалавеку. Канцэпцыя музея была распрацавана Рамонам Нуньесам Сентэльем  (ісп.) (бел.. Яна зводзіцца да прыцягнення ўвагі да чалавека пасродкам інавацыйных і інтэрактыўных метадаў, якія выкарыстоўвае ў сваёй працы музей. Можна сказаць, што музей працуе пад дэвізам «Спазнай самога сябе». Гэта фраза была напісана пры ўваходзе ў храм Апалона ў Дэльфах.

Экспазіцыя музея размяшчаецца на плошчы 1500 квадратных метраў. Яна складаецца з 200 модуляў і большай часткай з'яўляецца інтэрактыўныя, гэта значыць для разумення зместу, неабходна прывесці ў дзеянне нейкі механізм. Пасродкам экспазіцыі раскрываюцца такія тэмы, як генетыка, сэрца, апорна-рухальная сістэма, эмоцыі і іншыя.

У музеі таксама праводзяцца розныя выстаўкі і кінапрагляды.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом чалавека
* Дом Человека (Casa del Hombre)
**Уладзісла́ў Трамбі́цкі** гербу «Слепаўрон» (польск.: Władysław Trębicki; 1806, Лінова — 1861, Варшава) — польскі бібліёграф і бібліяфіл, шляхціч Гродзенскай губерні.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сямейным маёнтку ў Лінове, набытым яго бацькам Вінцэнтам ад генерала Пятра Румянцава. Па смерці бацькі Лінова перайшло да яго сына Багуслава, а Уладзіслаў пасяліўся ў Мікіцічах.

Сабраў вялізную бібліятэку з некалькіх тысяч тамоў, у асноўным польскай і французскай літаратуры. Меў таксама кнігі і рукапісы са збораў Міхаіла Баброўскага, набытыя ў 1847, сярод якіх між іншага Кіеўскі псалтыр і частка Супраслеўскага рукапісу. З цягам часу кнігазбор перастаў змяшчацца ва ўласнай хаце Уладзіслава Трамбіцкага, і ён перавёз бібліятэку ў Лінова да свайго брата. Па смерці Уладзіслава яго бібліятэка амаль цалкам была прададзена Замойскім і апынулася ў Варшаве (у 1944 загінула ў часе пажару). Рэшткі кнігазбору былі вывезены немцамі пасля акупацыі Пружаншчыны ў Першую сусветную вайну.

Галоўныя працы
--------------

* «Uwagi nad dzielem Wójdckiego», «Teatr starożytny w Polsce» (у «Варшаўскай бібліятэцы» за 1841)
* «Zbiór wiadomości о życiu i pismach Lukasza Górnickiego» (там жа, 1843)
* «Uwagi nad wydaniem Pamiętników Janczara Polaka» (там жа, 1845)
* «Пасольства Льва Сапегі ў годзе 1600 у Маскву, паводле дыярыюшу Гальяша Пельгрымоўскага, сакратара пасольства, з рукапісу, выпадкова знойдзенага Уладзіславам Трамбіцкім, апісанае» (польск.: Poselstwo Lwa Sapiehy do Moskwy; Гродна, 1846)

У рукапісах засталіся яго сачыненне «О teatrze w Polsce», а таксама багатыя матэрыялы для польскай бібліяграфіі.

Зноскі
------

1. ↑  *Roman Aftanazy.* Linowa // Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. — Wrocław: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, 1992. — Т. 2. Województwa Brzesko-Litewskie, Nowogródzkie. — С. 64. — ISBN 9788304037014.
2. ↑  *Andrzej Kaszlej.*. Codex Suprasliensis, 11th century **(нявызн.)**.  Polish National Commission for UNESCO. Праверана 9 чэрвеня 2012.(недаступная спасылка)
3. ↑  *Roman Aftanazy.* Linowa // Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. — Wrocław: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, 1992. — Т. 2. Województwa Brzesko-Litewskie, Nowogródzkie. — С. 66. — ISBN 9788304037014.

Літаратура
----------

* Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона (руск.)

Спасылкі
--------

* Genealogia potomków Sejmu Wielkiego (польск.)
**Бафу́сам** — горад на паўднёвым захадзе Камеруна. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам Заходняга рэгіёна і дэпартамента Міфі. Насельніцтва — 290 768 чалавек па даных 2010 года.

Горад з’яўляецца цэнтрам рымска-каталіцкай епархіі Бафусама  (руск.) (бел..

Геаграфія
---------

Горад размяшчаецца на паўднёвым захадзе Камеруна, у гарах Бамбута  (англ.) (бел. на паўночны ўсход ад найбуйнейшага горада і порта краіны — Дуалы.

Эканоміка
---------

Бафусам здаўна з’яўляецца гандлёвым цэнтрам мясцовага народа бамілеке. На яго рынках прадаюць каву, чай, тытунь, арэх колу і кару хіннага дрэва, з якой затым вырабляюць хінін — усё гэта вырошчваецца ў ваколіцах горада. Таксама вакол Бафусама развіта птушка- і свінагадоўля.

Таксама ў горадзе існуюць будаўнічая і лясная галіны прамысловасці. Дзейнічае аэропорт Бафусам  (англ.) (бел..

Зноскі
------

1. ↑  Bafoussam Airport profile (англ.).  Aviation Safety Network. Архівавана з першакрыніцы 30 ліпеня 2012. Праверана 9 мая 2011.
2. ↑  Аэропорт Bafoussam - Камерун (руск.).  Apinfo.ru. Архівавана з першакрыніцы 3 лістапада 2011. Праверана 9 мая 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 16011449-4 · LCCN: n83065531 · VIAF: 123035318 |
**Дом сувязі** — будынак у Гомелі, размешчаны на плошчы Леніна, па адрасе праспект Леніна, 1. Пабудаваны ў 1981 годзе з цэглы і жалезабетону па праекце архітэктара Р. Ціхава і інжынераў Н. Даронінай, В. Дабравольскай. Цяпер будынак займаюць аддзяленне паштовай сувязі № 60 і «Белтэлекам».

Архітэктура
-----------

З’яўляецца адным з асноўных кампазіцыйных акцэнтаў ансамбля плошчы Леніна. Складаецца з некалькіх рознавялікіх аб’ёмаў, згрупаваных вакол унутранага дворыка. 14- і 3-павярховы аб’ёмы арыентаваны на плошчу Леніна, 5- і 2-павярховыя — на праспект Леніна. Кампазіцыя арыентаванага на плошчу Леніна галоўнага фасада грунтуецца на кантрастным проціпастаўленні 14-павярховага аб’ёма і выцягнутага 3-павярховага стылабата, які мае суцэльнае зашкленне фасадаў, расчлянёных металічнымі аконнымі рамамі. Падоўжаную кампазіцыю аб’ёму ўзмацняюць вынесеныя за межы фасадаў вынесеныя за межы фасадаў гарызантальныя парапеты. 5-павярховы аб’ём вырашаны ў строгіх лаканічных формах, у афармленні фасадаў выкарыстана рэльефная апрацоўка паверхняў панэляў. Кампазіцыя фасадаў 14-павярховага аб’ёму заснавана на спалучэнні вертыкальных алюмініевых рэбраў з гарызантальнымі міжпавярховымі міжаконнямі, апрацаванымі стэмалітам, фасад 3-павярховага — дэкарыраваны 5 парамі свяцільняў. У афармленні фасадаў і інтэр’ераў выкарыстаны дэкаратыўная тынкоўка, гранітныя і мармуровыя пліты, алюміній, стэмаліт і інш. аддзелачныя матэрыялы.

Унутраная планіроўка будынкаў — калідорная і анфіладная. У 14-павярховым і 3-павярховым карпусах знаходзіліся тэлеграфна-тэлефонная станцыя, абласное вытворча-тэхнічнае ўпраўленне сувязі і інш. службы, у 2-павярховым — паштамт, канферэнц-зала на 450 месцаў, сталовая і інш. у 5-павярховым — цэнтральны тэлеграф, міжгародняя тэлефонная станцыя.

Перад галоўным фасадам дэкаратыўны басейн, кветнікі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  *Т. I. Чарняўская.* 30. Дом сувязі // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Віцебская вобласць. — 496 с. іл.
2. 1 2 3 4  Дом связи // Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. ISBN 5-85700-004-1

Літаратура
----------

* *Т. I. Чарняўская.* 30. Дом сувязі // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Гомельская вобласць. — 383 с. іл.
* Дом связи // Гомель. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1991. — 528 с. ISBN 5-85700-054-8
**Дом па праспекце Незалежнасці, 43** — жылы дом у Мінску. Пабудаваны ў 1936—1937 гг. з цэглы па праекце архітэктара Герасіма Якушкі. Архітэктура будынка — прыклад спалучэння элементаў канструктывізму і класіцыстычнай спадчыны.

Архітэктура
-----------

Кампазіцыя будынка складаецца з 5 розных па памерах і архітэктурным вырашэнні аб’ёмаў. Цэнтральны аб’ём мае сіметрычную будову. Вось сіметрыі падкрэслена лесвічнай клеткай з вертыкальным стужкавым шкленнем. Па баках ад яе пяціпавярховыя секцыі і шасціпавярховыя рызаліты з балконамі; вуглавыя часткі на 2—4-м паверхах вылучаны стылізаваным спрошчаным ордарам. Пры дапамозе аб’ёмаў-звязак да цэнтральцай часткі далучаны амаль сіметрычныя бакавыя аб’ёмы, якія па сваёй структуры і дэкоры нагадваюць цэнтральны. Невысокі левы аб’ём-звязка мае праезд на ўзроўні 1-га паверха. Правы аб’ём-звязка — жылы пяціпавярховы будынак з эркерамі, які значна адрозніваецца ад астатніх частак. 1-ы паверх, дзе размешчаны прадпрыемствы гандлю і майстэрні, апрацаваны рустам, уваходы падкрэслены нішамі. Вокны прамавугольныя, на 6-м паверсе — з паўцыркульным завяршэннем. Планіроўка жылых секцый індывідуальная.

Літаратура
----------

* *Т. В. Габрусь.* 157. Жылы дом // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом па праспекце Незалежнасці, 43
* ДОМ, В КОТОРОМ Я ЖИВУ. История легендарного жилого здания на пр. Независимости, 43. 30 января 2021 Архівавана 26 лютага 2021.
**Кала-Патхар** (непальск. काला पत्थर — «Чорная скала») — горная вяршыня ў сістэме Гімалаяў, з’яўляецца паўднёвым выступам гары Пумары. Асобнай вяршыняй Кала-Патхар лічыцца вельмі ўмоўна, бо яе адносная вышыня складае ўсяго 10 метраў. Узыходжанне на Кала-Патхар вельмі папулярнае сярод турыстаў-альпіністаў у сувязі з адноснай лёгкасцю, а таксама з-за выдатнага віду на Сагарматху (ад падножжа да вяршыні), які адкрываецца з вяршыні. Акрамя найвышэйшай гары свету, з Кала-Патхар адкрываецца цудоўны выгляд на вяршыні Нупцзэ, Чангзэ і Лхоцзэ. З 2011 года на Кала-Патхар працуе самая высокая вэб-камера ў свеце.

Узыходжанне на Кала-Патхар займае 1,5-2 гадзіны, калі ісці ад Гаракшэп (5164 м н.у.м.), або 3,5-5 гадзін, калі ад Лабучэ (4940 м н.у.м.)

У снежні 2009 года, з мэтай прыцягнення сусветнай увагі да праблемы змены клімату на планеце, на вяршыні Кала-Патхара пабываў прэм’ер-міністр Непала Мадхаў Кумар Непал, які правёў там кароткую нараду з Кабінетам міністраў.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Аскерка.
**Самуэль Аскерка** (каля 1600 — 1673) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Аскеркаў герба «Мурдэліа» зменены. Нарадзіўся ў сям’і Пятра.

Мазырскі пісар земскі, войт з 1633 года, падсудак з 1638 года, суддзя земскі з 1653 года; пасол на сойм 1662 года, дэпутат Трыбунала ВКЛ у 1666 годзе. Удзельнічаў у вайне Рэчы Паспалітай з Расіяй 1609—1618 гадоў, Хацінскай бітве 1621 года, вайне Рэчы Паспалітай са Швецыяй 1600—1629 гадоў, паходах Я. Радзівіла супраць казакоў у 1649 і 1651. Вызначыўся ў вайне Расіі з Рэччу Паспалітай1654—1667 гадоў. У 1654 годзе як палкоўнік узначальваў некалькі харугваў паспалітага рушэння і наёмнікаў, вёў баі пад Быхавам, у заходняй Беларусі.

Выступаў супраць Кейданскай уніі 1655 года са Швецыяй, ваяваў з яе прыхільнікам Б. Радзівілам. У 1658—1659 гадах ваяваў ва ўсходняй Беларусі, у 1660 годзе — на Палессі, у Новагародскім ваяводстве, каля Чарэі, у 1661 годзе — супраць казакоў у паўдёвай Беларусі, у 1662 годзе — супраць расійскіх войск каля Быхава і Чавусаў. У 1671 годзе заснаваў кляштар бернардзінцаў у Слуцку.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Валерый Пазднякоў.* Аскеркі // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.


| ?Самуэль Аскерка — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Самуэль Аскерка |  | Пётр Аскерка[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Уласаў.
**Уладзіслаў Пятровіч Уласаў** (7 сакавіка 1929, г. Дзямідаў, Смаленская вобласць, Расія — 29 снежня 2020) — беларускі акцёр тэатра лялек. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1969).

Біяграфія
---------

3 1945 года артыст Смаленскага абласнога тэатра лялек. 3 1956 года ў Беларускім дзяржаўным тэатры лялек.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1955 года.

Творчасць
---------

Характарны акцёр. Яго мастацтву ўласцівы высокапрафесійнае майстэрства валодання лялькай, востры пластычны малюнак ролі, адметная моўная пераканаўчасць персанажа. Выкарыстоўвае маскі, жывы план, прыёмы адкрытага лялькаваджэння. Сярод роляў: Труфальдзіна («Кароль-Алень» Я. Спяранскага паводле К. Гоцы), Аладзін («Чароўная лямпа Аладзіна» Н. Гернет[ru] паводле ўсходніх казак), Ямеля («Па шчупаковай волі» Л. Тарахоўскай), Раджа («Інданезійская казка» Б. Бахмутоўскага і С. Попіка), салдат Даніла («Птушынае малако» А. Тудароўскай і Б. Мятальнікава), Рэжысёршчыкаў («Вясёлы цырк» Ан. Ляляўскага), Швейк («Прыгоды бравага салдата Швейка» паводле Я. Гашака), Понцій Пілат («Майстар і Маргарыта» паводле М. Булгакава), Тварэц («Боская камедыя[ru]» І. Штока) і інш.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны прызам «Крыштальны анёлак» Беларускага саюза тэатральных дзеячаў (2004).

Літаратура
----------

* *С. Ф. Юркевіч.* Уласаў Уладзіслаў Пятровіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

Спасылкі
--------

* Уладзіслаў Пятровіч Уласаў на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 131108 |