Дзеці наяраў, 1872 г.
**На́яры**, або **на́іры** (малаял.: നായർ) — прадстаўнікі шэрагу прывілеяваных каст на поўдні Індыі. Жывуць пераважна ў Керале. Агульная колькасць (2019 г.) — 6 766 000 чалавек.

Гісторыя
--------

У *Кералапаці*, зборы гістарычных паданняў XVII ст. продкамі наяраў называецца міфічны звышнатуральны народ *нагі* (санскр.: नाग, літаральна «змеі») з паўночнай Індыі, які перасяліўся на поўдзень пасля паражэння ад індаарыяў. Магчымае тлумачэнне гэтага падання ў падабенстве назваў, а таксама ў кульце змеяў сярод наяраў. Брытанская даследчыца Кэтлін Гоф (1925—1990) са спасылкай на пісьмовыя крыніцы сцвярджала, што наяры вядомы ў Керале ўжо паміж VII ст. і IX ст. У перыяд сярэднявечча яны ператварыліся ў ваеннае саслоўе землеўласнікаў. У 1498 г. калі партугальцы трапілі ў Індыю, дынастыі наяраў кіравалі трыма багатымі дзяржавамі на Малабарскім беразе.

У 1792 г. дзяржавы наяраў трапілі ў залежнасць ад Брытанскай Індыі. Прадстаўнікі наяраў служылі ў якасці сіпаяў, займалі пасады ў каланіяльнай адміністрацыі. Пасля стварэння ў 1956 г. асобнага штата Керала фактычна былі адсунуты ад улады. У нашы дні з’яўляюцца буйной этнаграфічнай групай малаялі.

Сацыяльныя адносіны
-------------------

Звычайна наяры ўяўлялі сабою пласт землеўласнікаў і буйных землекарыстальнікаў. Землеўласнікі сдавалі сваю маёмасць у арэнду, а землекарыстальнікі размяркоўвалі яе паміж прадстаўнікамі ніжэйшых каст, збіралі падаткі, кантралявалі абавязковыя адпрацоўкі і выплаты. На поўначы Кералы сем’і бедных наяраў самі апрацоўвалі палеткі. У дакаланіяльны перыяд яны не займаліся прадпрымальніцтвам, аднак маглі ўкладаць частку сродкаў у камерцыйную дзейнасць. У час вайны наяры складалі аснову апалчэння.

Для малаялі характэрна раскіданая планіроўка жытлаў, так што часам цяжка вызначыць, дзе пачынаецца адно паселішча і заканчваецца іншае. Наяры імкнуліся будаваць свае сямейныя маёнткі *таравад* на ўзвышшах. Да іх прылічалі прадстаўнікоў ніжэйшых каст — залежных сялян і служак. Часам родавае імя наяраў станавілася назвай паселішча або падатнай адзінкі.

*Таравад* з’яўляліся цэнтрамі матрылакальных родаў на чале старэйшай жанчыны *тавары*. Адлік сваяцтва вёўся выключна па жаночай лініі. Маёмасць належала ўсім чальцам *таравад*. Толькі з 1930-х гг. тыя, хто адлучаецца ад роду, карыстаюцца правам забраць сваю частку маёмасці.

У наяраў даволі складаныя шлюбныя адносіны. Касты звычайна эндагамныя, толькі некаторыя касты і роды наяраў маюць права заключаць шлюбы з ніжэйшымі брахманамі амбалавасі. У мінулым вылучаліся 2 тыпы шлюбных цырымоній:

* *Талікету калянам*
* *Самбандам*

*Талікету калянам* заключаўся дзяўчынкай у малым узросце, аднак не прадугледжваў жыцця з мужам, таму некаторымі даследчыкамі разглядаецца як форма ініцыяцыі. Выбар умоўнага жаніха пры *талікету калянам* не абмяжоўваўся кастамі наяраў, часам падаў на *намбудыры*. *Самбандам* — шлюб у сталым узросце, калі жанчына брала ў свой *таравад* мужа з іншага роду, прычым ён мог не мець сувязі з тым, з кім заключаўся *талікету калянам*. Ён даваў асаблівае права на аднабаковы развод, калі была прадстаўлена слушная прычына. Смерць мужа або развод дазвалялі браць *самбандам* паўторна. Болей за тое, большасць вядомых крыніц сведчаць, што ў наяраў існавала паліандрыя, калі жанчына заключала *самбандам* адначасова з некалькімі мужчынамі. У такой сітуацыі для мужчын больш важным станавілася сувязь са сваімі сёстрамі і іх дзецьмі, чым з жонкай і асабістымі нашчадкамі, што аднак цалкам не адмаўляе бацькоўскіх любові, клопату і падарункаў.

Культура
--------

Мужчыны і жанчыны звычайна насілі вопратку, якая дасягала зямлі, і раўніва сачылі, каб гэта не дазвалялі сабе прадстаўнікі іншых каст. З наярамі звязаны тэатр *катхакалі*, што ўзнік у XVI ст. і спецыялізаваўся на танцавальных сцэнах з эпасаў Махабхарата і Рамаяна. Багатыя наяры аказвалі *катхакалі* дапамогу, а прадстаўнікі бяднейшых родаў бралі ў ім удзел. Адукацыя заўсёды лічылася вельмі важнай. Хлопчыкі і дзяўчынкі абавязкова вучыліся чытаць і пісаць на малаялам і санскрыце, пазней — на англійскай мове. Хлопчыкі таксама практыкаваліся ў баявых мастацтвах.

Галерэя
-------

* Наяры на партугальскім малюнку XVI ст.Наяры на партугальскім малюнку XVI ст.
* Наяр у брытанскім войску, 1878 г.Наяр у брытанскім войску, 1878 г.
* Таравад*Таравад*
* Наяры Малабара, 1928 г.Наяры Малабара, 1928 г.
* Наярская жанчына, да 1914 г.Наярская жанчына, да 1914 г.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Наяры на Вікісховішчы |

* Nayar: Countries and Their Cultures
* History of Nairs of Kerala
* Nāyar HINDU CASTE
* Nair in India
* Defining Marriage