Ежы Гедройц (Мезон-Лафіт (Maisons-Laffitte), 1997)
**Дактрына Гедройца** або **Дактрына Гедройца-Мерашэўскага** — палітычная дактрына, якая заклікала да прымірэння краіны Цэнтральнай і Усходняй Еўропы. Дактрына была распрацавана ў асяродку паваенных эмігрантаў з II Рэчы Паспалітай і названа ў гонар публіцыста Ежы Гедройца. Дактрына таксама часам называецца ў гонар Юліюша Мерашэўскага, які зрабіў значны ўнёсак у яе стварэнне.

Гісторыя
--------

Гедройц распрацаваў дактрыну ў 1970-я гады ў часопісе «*Культура*» разам з Юліюшам Мерашэўскім (дактрына часам называецца Дактрынай Гедройца-Мерашэўскага) і іншых эмігрантаў з «групы Мезон-Лафіт» Дактрына сугучна з міжваенным праектам «Праметэізм» Юзафа Пілсудскага.

Дактрына заклікала да аднаўлення добрых стасункаў паміж краінамі Цэнтральнай і Усходняй Еўропы. Дзеля гэтага Польшчы трэба было б адкінуць імперскія амбіцыі і спрэчныя тэрытарыяльныя патрабаванні, прызнаўшы пасляваенныя змены межаў. Дактрына падтрымлівала незалежнасць Беларусі і Украіны. Яна таксама адстойвала ідэю аднолькавай значнасці як усіх краін Усходняй Еўропы, так і Расіі, адмаўляючы неабходнасць выпрацоўкі адмысловага стаўлення да Расіі. Дактрына не была варожай да Расіі, але заклікала і Расію, і Польшчу адмовіцца ад барацьбы за дамінаванне над іншымі краінамі Усходняй Еўропы – у гэтым кантэксце галоўным чынам краінамі Балтыі, Беларуссю і Украінай (таму іншая назва дактрыны – «Дактрына УЛБ», УЛБ — скарачэнне ад Украіна, Літва, Беларусь).

Першапачаткова дактрына адлюстроўвала погляды паваеннай польскай эміграцыі, асабліва блізкай да польскага ўраду ў выгнанні ў Лондане, галоўным чынам заклікаючы да прызнання пасляваеннага *статуса-кво*. Пазней яна была перапрацавана на дасягненне мэты па вывядзенні Беларусі, Украіны і Літвы з савецкай, а пазней расійскай зоны ўплыву.

Дактрына падрымлівала стварэнне Еўрапейскага Саюза і ставіла за мэту вывядзенне краін Цэнтральнай і Усходняй Еўропы з савецкай сферы ўплыву. Пасля выхаду Польшчы з-пад уплыву Савецкага Саюза, якому наступнічала падзенне камуністычнага рэжыму ў 1989 годзе, палажэнні дактрыны былі рэалізаваны ў польскай знешняй палітыцы ў дачыненні да краін Усходняй Еўропы. Польшча пачала інтэграцыю ў Еўрапейскі Саюз, стаўшы яго членам у 2004 годзе. Польшча падтрымлівае сяброўства Украіны ў Еўрапейскім Саюзе і НАТА. Рэалізацыя палажэнняў дактрыны ў пэўнай ступені паспрыяла нарастанню напружжання ў стасунках паміж Польшчай і Расіяй.

Дактрына крытыкавалася некаторымі аглядальнікамі і палітыкамі, асабліва ў ХХІ стагоддзі. Паводле некаторых экспертаў, цягам апошніх гадоў Міністэрства замежных спраў Польшчы адышло ад рэалізацыі палажэнняў дактрыны. Тым не менш, гучаць і меркаванні аб тым, што дактрына па-ранейшаму працуе і Мінстэрства замежных спраў Польшчы працягвае яе рэалізацыю.

Гл. таксама
-----------

* Міжмор’е
* Урад Польшчы ў выгнанні

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Živilė Dambrauskaitė, Tomas Janeliūnas, Vytis Jurkonis, Vytautas Sirijos Gira, *Lithuanian — Polish Relations Reconsidered: A Constrained Bilateral Agenda or an Empty Strategic Partnership? Архівавана 17 ліпеня 2021.* pp. 126-27 online, direct PDF download.
2. ↑  *Nazwa \**. Do uczniów Giedroycia | Tygodnik "Przegląd" **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Przeglad-tygodnik.pl. Архівавана з першакрыніцы 16 красавіка 2013. Праверана 7 сакавіка 2013.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8  Aleks Szczerbiak (23 April 2012). *Poland within the European Union: New Awkward Partner or New Heart of Europe?*. CRC Press. pp. 1904–1905. ISBN 978-1-134-17902-2. Праверана 7 сакавіка 2013.
4. 1 2 3 4 5  Piotr A. Maciążek, Słownik Polityki Wschodniej. Polityka Wschodnia, 2011
5. 1 2 3 4  The Giedroyc era ended in foreign policy **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Liberte World (8 сакавіка 2011). Архівавана з першакрыніцы 18 верасня 2011. Праверана 7 сакавіка 2013.
6. 1 2 3 4  Andreas Lorek (February 2009). *Poland's Role in the Development of an 'Eastern Dimension' of the European Union*. GRIN Verlag. pp. 23–24. ISBN 978-3-640-25671-6. Праверана 7 сакавіка 2013.
7. ↑  "Do uczniów Giedroycia", *Przeglad*, 7 лістапада 2002
8. ↑  "Białoruś. Dobry sąsiad mówi po polsku", *Gazeta Wyborcza*, 8 студзеня 2017
9. ↑  "*O Giedroycia sporu nie ma. Rozmowa z Radosławem Sikorskim*" Архівавана 6 лістапада 2011 года. *Nowa Europa Wschodnia* 1/2010, pp. 69-77.

Спасылкі
--------

* "*Jeśli nie ULB, to co? Doktryna Giedroycia w XXI w.*" ("Калі не УЛБ, то што? Дактрына Гедройца ў ХХІ стагоддзі", 17 чэрвеня 2010)
* Bartłomiej Sienkiewicz, "*Pożegnanie z Giedroyciem*"(недаступная спасылка) ("Развітанне з Гедройцам", *Rzeczpospolita*, 28-05-2010).
* Zdzisław Najder, "'Doktryna ULB — koncepcja Giedroycia i Mieroszewskiego w XXI wieku*"* ("Дактрына УЛБ: канцэпцыя Гедройца і Мерашэўскага ў ХХІ стагоддзі"). .
* Marcin Wojciechowski, "*Co po Giedroyciu? Giedroyc!*" ("Што прыйдзе пасля Гедройца? Гедройц!"), *Nowa Europa Wschodnia* (Новая Ўсходняя Еўропа), 1/2010, pp. 69-77.