recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ландграф** (ням.: Landgraf - лац.: comes provincialis) - ў сярэднявечнай Германіі кіраўнік княства (ландграфства). "Ландграф" - паходзіць ад слова "Land" зямля, краіна; і "Graf" - граф.

Тытул князёў, становішча якіх было падобна з становішчам герцагаў. На іх ляжаў абавязак не толькі ў сваім графстве, але і ў больш шырокай вобласці падтрымліваць мір, а ў выпадку вайны даваць каму трэба ўзброенае прыкрыццё. У такім сэнсе гэты тытул належаў толькі Ландграфству Цюрынгіі і Эльзаса, але яго насілі і многія іншыя князі, якія не мелі падобных паўнамоцтваў.

Гл. таксама
-----------

* Ландвойт
* Войт
* Бенефіцыі
* Чынш
* Чыншавік
* Лен
* Феод
* Маркграф
* Асада

Літаратура
----------

* Frank, "Die Landgrafschaften des Heiligen R ö mischen Reichs", (Брауншв. 1863);
* Schroeder, "Lehrbuch der deutschen Rechtsgeschichte", (Лпц. 1888);
* за ред. академіка АН УРСР О. С. Мельничука, "Словник іншомовних слів", м. Київ, 1985 р. с. 479, 221.
**Аўстра-турэцкія войны** — серыя ваенных канфліктаў паміж Асманскай імперыяй і Аўстрыйскай імперыяй. Пачаткам гэтых канфліктаў лічыцца Мохацкая бітва, пасля якой траціна Венгрыі стала даннікам Асманскай імперыі.

У XVI стагоддзі Асманская імперыя была сур'ёзнай пагрозай Еўропе, якая не магла мабілізавацца на адпор з-за Рэфармацыі і франка-габсбургскага суперніцтва. Аднак у Асманскай імперыі тым часам былі свае праблемы — з Персіяй на ўсходзе і егіпецкімі мамлюкамі на поўдні, якія не дазволілі ёй накіраваць супраць Еўропы ўсе свае сілы.

Першапачаткова Габсбургі, якія кіравалі Аўстрыяй, ваявалі супраць туркаў у кааліцыі з іншымі краінамі, дзе кіравалі іншыя прадстаўнікі гэтай дынастыі, у выніку чаго аўстра-турэцкія войны былі часткай больш глабальных асмана-габсбургскіх войнаў, аднак Вестфальскі мір 1648 года і Вайна за іспанскую спадчыну 1701—1714 гадоў пакінулі Аўстрыю адзіным кампактным габсбургскім уладаннем. Нарастаючая перавага Еўропы ў ваеннай справе дазволіла Аўстрыі адваяваць Венгрыю і пачаць наступ на Балканах. Канфлікты завяршыліся, калі падчас Першай сусветнай вайны Аўстра-Венгрыя і Асманская імперыя сталі саюзнікамі, а пасля вайны абедзве імперыі спынілі сваё існаванне.

Літаратура
----------

* Кэролайн Финкель «История Османской империи: Видение Османа» — Москва: АСТ, 2010. ISBN 978-5-17-043651-4

| Аўстра-турэцкія войны |
| --- |
| 
Мохач (1526) •
Кампанія Фердынанда I •
Балканская кампанія Сулеймана •
Аблога Вены •
Малая вайна •
Трынаццацігадовая вайна •
1663—1664 •
Вялікая Турэцкая вайна •
1716—1718 •
1737—1739 •
1787—1791
 |
*Злева* — шляхціц у дваранскім мундзіры Рэчыцкага павета, 1788 г. *Справа* — генерал-маёр войска ВКЛ, 1788 Г.
**Эпалéты** (фр.: épaulette, ад *épaule* — плячо) — асобныя наплечныя знакі адрознення вайскоўцаў узброеных сіл шэрагу дзяржаў.

Выгляд і функцыі
----------------

Поле *эпалета* мае форму круга або авала, каранёвая частка (тая, што бліжэй да шыі) у розных войсках можа мець розную форму — ад прамавугольніка да выцягнутага паўкруга.

*Эпалеты* прымацоўваюцца да пляча наступным чынам: на плячо мундзіра нашыты спецыяльны вузкі папярочны контрпагон, пад якім прапускаецца каранёвая частка *эпалета*. На канцы каранёвай часткі замацаваны гузік, які шнуркамі або кручком мацуецца на плячо мундзіра ў каўняра. Поле эпалета, у залежнасці ад рангу воінскага звання, могуць апраўляць плеценымі з драцяной валакіты валікамі або чаканымі накладкамі, якія імітуюць валікі. У вайскоўцаў больш высокага рангу па акружнасці поля можа мацавацца валакітныя махры. На поле *эпалеты* таксама могуць знаходзіцца сімвалы, якія абазначаюць званне і прыналежнасць да роду войскаў. Некаторыя памылкова лічаць, што *эпалеты* ўтварыліся ад рыцарскіх даспехаў. Былі характэрныя для уніформы XIX-га — пачатку XX-га стагоддзяў у войсках еўрапейскага тыпу. У пачатку XIX-га стагоддзя, акрамя функцыі знакаў адрознення, з'яўляліся лёгкімі плечавымі даспехамі, якія абаранялі плечы ад удараў шабляў.

Гісторыя
--------

У свеце *эпалеты* з'явіліся ў пачатку XVIII стагоддзя, а ў Вялікім Княстве Літоўскім — ў сярэдзіне 1760-х гадоў (былі запазычаны ад Прусіі).

Напачатку па 2 залатыя *эпалеты* атрымалі афіцэры палка Коннай гвардыі Літоўскай, потым — афіцэры пяхоты, у 1776-м годзе — кавалерысты. Але толькі ў 1789-м годзе *эпалеты* сталі знакамі адрознення афіцэрскіх Чыноў ВКЛ. Званне, або Чын афіцэра вызначаўся колькасцю шліфаў (папярочных нашывак) і зорачак на *эпалеце*, а чын генерала — залатым галуном на краі *эпалета*. Гэтыя знакі захаваліся да апошніх дзён існавання арміі ВКЛ.

У арміі Расійскай імперыі *эпалеты* былі ўведзены ў 1763-м годзе на адно левае плячо, а ў 1807-м годзе — на два плячы. З 2-й паловы XIX-га стагоддзя *эпалеты* пачалі прымяняцца толькі ў параднай форме адзення. Скасаваны ў пачатку XX-га стагоддзя.

Сёння *эпалеты* захаваліся ў арміях некаторых краін (напрыклад Францыі і інш.) для асобных катэгорый вайскоўцаў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — С. 138. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).
* *Данилов А* «Погоны. Долгожители армейской моды» Армия. 2003. Номер 1.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (11-th) |
**Ксенія Уладзіміраўна Сухінава** (нар. 26 жніўня 1987, Ніжнявартаўск, СССР) — пераможца конкурсу «Міс Расія» 2007 года, пераможца міжнароднага конкурсу «Міс Свету» ў 2008 годзе.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 26 жніўня 1987 года ў Ніжнявартаўску. У цяперашні час жыве ў Маскве. Вучылася ў Цюменскім дзяржаўным нафтагазавым універсітэце. Пасля яго сканчэння Ксенія атрымае дыплом спецыяліста ў галіне кіравання і інфарматыкі ў тэхнічных сістэмах. У дзяцінстве сур’ёзна займалася спортам, захаплялася мастацкай гімнастыкай і бегам, а таксама мае першы разрад па біятлоне. Бацькі Ксеніі працуюць у нафтавай галіне: бацька, Уладзімір Гаўрылавіч, — аператар тэхналагічных усталёвак, маці, Наталля Аляксандраўна, працуе ў метралагічнай службе нафтасэрвіснага прадпрыемства.

Цюменская прыгажуня цяпер лічыцца ў першым складзе аднаго з вядучых мадэльных агенцтваў — Point.

Конкурсы прыгажосці
-------------------

Пачынаючы з 14 снежня 2007 года, згодна з абавязкамі конкурсу «Міс Расія», Ксенія прымае актыўны ўдзел у сацыяльных і дабрачынных мерапрыемствах. Яна прысутнічала на пункце пералівання крыві, дзе ўзнагароджвала ўдзельнікаў акцыі ў Дзень донара, падтрымлівала марш «Разам супраць рака грудзей», арганізаваны кампаніяй Avon, і іншыя праграмы. Раўналежна пераможца конкурсу «Міс Расія» ўзмоцнена займаецца англійскай мовай, стылістыкай прамовы, спортам, удзельнічае ў модных паказах.

Ксенія заваявала тытул «Міс Свету — 2008» на 58-м міжнародным конкурсе прыгажосці ў Яганэсбургу, які праходзіў 13 снежня 2008 года. Другое месца заняла «Міс Трынідад і Табага», трэцяе — «Міс Індыя». Акрамя таго, у пяцёрку фіналістак увайшлі «Міс Ангола» і «Міс ПАР». Сухінава — другая расіянка, якая стала «Міс Свету». У 1992 годзе гэты конкурс выйграла Юлія Курачкіна з падмаскоўнай Шчэрбінкі. Яшчэ адна расіянка, Аксана Фёдарава, заваявала тытул «Міс Сусвет» у 2002 годзе.

21-летняя сібірачка з’яўляецца ўладальніцай тытула «Міс Расія-2007», а таксама самай прыгожай дзяўчынай Цюмені. Гэтак жа выйгравала конкурсы «Міс Нафтагаз» і «Міс імідж — 2005».

Крыніцы
-------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 16 ліпеня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑  Расіянка стала «Міс Свету»  (руск.)
3. ↑  ВАРТА ОнЛайн: Хто ў Расіі ўсіх мілей  (руск.)

Спасылкі
--------

* Міс Свету, афіцыйны сайт (англ.)
* Расіянка Ксенія Сухінава стала «Міс Свету-2008»(руск.), *Комсомольская правда* .

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1147716625 · VIAF: 6972151304672149460001 |
**Каменны перыяд** (англ.: Lithic period), або **каменная стадыя** (англ.: Lithic stage) — стадыя развіцця археалагічных культур ў дакалумбавую эпоху Паўночнай Амерыкі да 8 тысячагоддзя да н. э.

Вылучаны амерыканскімі археолагамі ў 1958 г. як час з’яўлення на Амерыканскім кантыненце першых штучных каменных прылад з адшчэпамі. На яго працягу сфарміраваліся 2 спосаба апрацоўкі камянёў:

* Ударная
* Лускаватая (рыфленая)

Прыкладам другога, больш складанага спосаба з’яўляецца традыцыя Фолсам.

Каменны перыяд супадае з познім палеалітам і перасяленнем палеаіндзейцаў з Азіі праз Берынгію. Найбольш вядомая культура каменнага перыяду — Кловіс.

Літаратура
----------

* *Willey, G.* Method and Theory in American Archaeology / *Gordon R. Willey, Philip Phillips, R. Lee Lyman, Michael J. O’Brien*. — Tuscaloosa: University of Alabama Press, 2001 ISBN 978-0817310882
**Liparis bautingensis** — від кветкавых раслін роду Ласняк (*Liparis*) сямейства Архідныя (*Orchidaceae*). Эндэмік Кітая, расце ў горных лясах Паўднёвага Хайнаня да вышыні 1600 м.

Апісанне
--------

Эпіфітная травяністая расліна. Карэнішчы даўгаватыя, са мноствам вузлоў, таўшчынёй 2-2, 5 мм, міжвузеллі даўжынёй 2-8 мм. Псеўдабульбы разнесеныя адна ад адной на 1,5-4 см, цыліндрычна-даўгаватыя або вузкаяйцападобна-цыліндрычныя, каля 12×3-7 мм.

Ліст адзіны, на хвосціку 1,5—4 см даўжынёй, пласцінка ад эліптычнай да даўгаватай, 6-15×1,6-1,8 см, завостраная.

Суквецце даўжынёй 7-14 см, агульная кветаножка пляската-цыліндрычная. Рахіс каля 5 мм, трох- або чатырохкветкавыя, прыкветнічкі зялёныя, ланцэтныя або вузкаланцэтныя, 5-15 мм даўжынёй. Кветкі зялёныя або зелянява-белыя, кветаножка і завязь 1,5—2,2 см знешні чашалісцік шыракалінейны да лінейна-ланцэтнага, 9-10×1,5-2 мм, з адагнутымі назад бакамі, на верхавіне тупы; бакавыя чашалісцікі ланцэтныя, ледзь скошаныя, 9-10×2 мм. Пялёсткі ніткападобныя, 9-10×0,5 мм.

Каробачка зваротнаяйкападобная, пладаножка 1,2-1,8 см даўжынёй.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».

Літаратура
----------

* *Xinqi Chen, Paul Ormerod & Jeffrey J. Wood.* 75. Liparis Richard // Flora of China. — P. 221.

Спасылкі
--------

* China Plant Specialist Group 2004. *Liparis bautingensis* (недаступная спасылка). 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Downloaded on 22 August 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Круглоў.

**Мікалай Канстанцінавіч Круглоў** (руск.: Никола́й Константи́нович Кругло́в; нар. 31 студзеня 1950, Красны Мыс, Балахнінскі раён, Горкаўская вобласць, РСФСР) — савецкі біятланіст, двухразовы алімпійскі чэмпіён, трохразовы чэмпіён свету. Заслужаны майстар спорту СССР (1975). Выступаў за Узброеныя Сілы СССР (Горкі).

Біяграфія
---------

Бацькі памерлі рана: без бацькі застаўся ў шэсць гадоў, без маці — у 11. Выхоўваўся братам Аляксандрам. У юнацкім узросце, а потым у арміі займаўся лыжным спортам. Калі служыў у войсках СПА ва Уральскай акрузе, упершыню паспрабаваў біятлон.

Пасля войска прыехаў у Горкі, пачаў працаваць на заводзе «Чырвонае Сормава». Пры гэтым працягваў займацца біятлонам у ЦС «Труд». Праз «прафсаюзы» адабраўся ў зборную СССР.

У 1974 і 1975 — станавіўся чэмпіёнам свету, а ў 1976 годзе стаў двухразовым алімпійскім чэмпіёнам.

Скончыў Дзяржаўны інстытут фізічнай культуры ім. П. Ф. Лесгафта (1976). Працаваў трэнерам ВС па біятлоне, выкладчыкам кафедры фізічнай падрыхтоўкі ГВЗРКУ СПА. Заслужаны трэнер Расіі. Падпалкоўнік у адстаўцы.

У 2010 годзе — старшы трэнер ДЮС клуба «Ніжагародзец».

Сын — Мікалай Круглоў-малодшы, таксама біятланіст.

Крыніцы
-------


| ⛭ Алімпійскія чэмпіёны па біятлоне ў індывідуальнай гонцы |
| --- |
| 
* **1960:** Швецыя Клас Лестандэр
* **1964:** Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік Уладзімір Мяланьін
* **1968:** Нарвегія Магнар Сольберг
* **1972:** Нарвегія Магнар Сольберг
* **1976:** Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік Мікалай Круглоў
* **1980:** Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік Анатоль Аляб’еў
* **1984:** Федэратыўная Рэспубліка Германіі (1949—1990) Петэр Ангерэр
* **1988:** Германская Дэмакратычная Рэспубліка Франк-Петэр Роч
* **1992:** Шаблон:Сцягафікацыя/Аб’яднаная каманда Яўген Рэдзькін
* **1994:** Расія Сяргей Тарасаў
* **1998:** Нарвегія Халвар Ханевальд
* **2002:** Нарвегія Уле-Эйнар Б’ёрндален
* **2006:** Германія Міхаэль Грайс
* **2010:** Нарвегія Эміль Хегле Свендсен
* **2014:** Францыя Мартэн Фуркад
* **2018:** Нарвегія Ёханес Тынес Бё
* **2022:** Францыя Кентэн Фіён Мае

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | IBU · Olympedia |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Munzinger |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Арлоў.
**Мікалай Валер’евіч Арлоў** (нар. 1971, Віцебск, БССР) — старшыня Віцебскага гарадскога выканаўчага камітэта.

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння сярэдняй школы паступіў у Віцебскі педагагічны інстытут імя С. М. Кірава, які скончыў у 1993 годзе па спецыяльнасці «Фізіка і матэматыка». Працаваў у сярэдняй школе № 6 настаўнікам, затым быў прызваны на службу ва Узброеныя Сілы. Пасля заканчэння тэрміновай службы вярнуўся ў сярэднюю школу № 6, працаваў настаўнікам фізікі, намеснікам дырэктара па вучэбна-выхаваўчай рабоце. У 1998 годзе ў гарадскім камітэце Беларускага патрыятычнага саюза моладзі спачатку быў першым сакратаром ГК БПСМ, з 2002 года загадчыкам сектара па справах моладзі Віцебскага гарвыканкама.

У 2003 годзе скончыў Віцебскі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Эканоміка і кіраванне на прадпрыемстве». У 2005 годзе прыняты на работу спецыялістам аддзела па рабоце органаў мясцовага кіравання і самакіравання ўпраўлення арганізацыйна-кадравай работы аблвыканкама.

У 2005 годзе Мікалай Арлоў назначаны начальнікам аддзела адукацыі адміністрацыі Кастрычніцкага раёна горада Віцебска. Пасля перайшоў на працу памочнікам старшыні аблвыканкама, праз год быў абраны старшынёй гарадскога Савета дэпутатаў, а ў чэрвені 2009 года прызначаны кіраўніком адміністрацыі Першамайскага раёна горада Віцебска, дзе і працаваў да прызначэння на пасаду старшыні Віцебскага гарвыканкама.

У 2011 годзе скончыў Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Дзяржаўнае і мясцовае кіраванне».
**Паянху** (кіт. спр. 鄱阳湖, піньінь: Póyáng Hú) — найбуйнейшае ў Кітаі прэснаводнае возера, размешчана ў правінцыі Цзянсі, на правым беразе ракі Янцзы. З вялікай ракой возера злучана пратокай, таму служыць натуральным рэгулятарам сцёку. У залежнасці ад сезона плошча возера змяняецца ад 2,7 (узімку) да 5 тыс. км² (улетку).

На возеры жывуць паўмільёна пералётных птушак. Міграцыйны перыяд для птушак, якія прыбываюць на возера, прыпадае на сярэдзіну снежня да пачатку студзеня наступнага года. У пачатку XXI стагоддзя пік міграцыі склаў каля 700 тысяч птушак. У зімовы час на возеры гняздуе вялікая колькасць пералётных сцерхаў, з якіх 90% застаюцца на зімоўку. Кожны год органы аховы пералётных птушак возера праводзяць сумесныя праваахоўныя аперацыі, перарываючы незаконныя дзеянні па нанясенні шкоды водна-балотным угоддзям і паляванні на пералётных птушак.

Зноскі
------

1. ↑  Весткі з Кітая

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2005008240 · VIAF: 247817941 |
**Маквіс** (таксама ў залежнасці ад мовы крыніцы: *макі* ад фр.: maquis, *мак’я* ад італ.: macchia, *макія* ад ісп.: maquia) — зараснікі вечназялёных жорсткалісцевых і калючых кустоў, нізкарослых дрэў і высокіх траў у засушлівых субтрапічных рэгіёнах.

Маквіс на Корсіцы
Найбольш распаўсюджаныя па схілах гор і пагоркаў у міжземнаморскім клімаце, асабліва ў кантынентальных раёнах Балканскага і Пірэнейскага паўвостраваў, на астравах Крыт, Корсіка, Сіцылія і інш. Сустракаюцца ў іншых рэгіёнах свету з падобным кліматам (Каліфорнія, Чылі, ПАР, Аўстралія), дзе, зрэшты, для іх абазначэння выкарыстоўваюцца мясцовыя тэрміны — скрэб (Аўстралія), чапараль (Паўночная Амерыка), у ПАР — фінбош (Капская вобласць).

Маквісы вельмі пажаранебяспечныя, асабліва ў сухое ветранае надвор’е. Яркім пацвярджэннем сталі Каліфарнійскія пажары  (руск.) (бел. ў ЗША і лясныя пажары ў Грэцыі 2007 гадоў. Аднак агонь для маквіса — натуральная крыніца абнаўлення расліннасці і ўзбагачэння глебы мінераламі, неабходнымі для прарастання новага насення.

Флора
-----

Кусты жаўтазелю ў Фандакелі-Фанціна, Сіцылія
Розныя тыпы маквісаў найбольш тыповыя ў сучасных краінах Міжземнамор’я, дзе яны прыйшлі на змену лясам, высечаным чалавекам яшчэ ў часы антычнасці, хоць маюцца і карэнныя масівы маквісаў. Маквісы найбольш класцівы ніжняму поясу гор да вышыні 800 м, дзе яны ўтвараюць густыя, калючыя і цяжкапраходныя зараснікі. Маквісы двухуззроўневыя. Першы ўзровень — уласна маквіс — складаецца з нізкарослых дрэў, якія растуць на вышыні ад 0 да 400 м вышэй за ўзровень мора. Далей пераважаюць кусты і травы, якія складаюць паласу гарыгі. Раней маквісы ўяўлялі сабой падлесак уласна вечназялёных жорсткалісцевых лясоў.

Маквіс — пераважна хмызняковы біём са значнай колькасцю відаў. У склад маквіса ўваходзіць вялікая колькасць відаў, але пераважаюць калючыя кусты (сярэдняя вышыня 2-4 м), радзей сустракаюцца дрэвы вышыней 8-10 м. Віды: фісташкі, сунічнае дрэва, ядловец, масліна, ладаннікі, мірт і іншыя. У травяным покрыве пераважаюць аднагадовыя травы. Многія з іх маюць павышаную канцэнтрацыю эфірных алеяў, а таму валодаюць моцным пахам.

З-за калючасці маквіс падчас Другой сусветнай вайны выкарыстоўвалі для ўкрыцця ад фашыстаў французскія партызанскія атрады макі  (руск.) (бел. якімі кіраваў рух Супраціву  (руск.) (бел..

Літаратура
----------

* Карта міжземнаморскіх маквісаў
* *Маквис (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4205369-9 · Microsoft: 2775928091 |
**Гаа Фенхань** (1683 —1749) — кітайскі мастак, разьбяр, пісьменнік часоў дынастыі Цын.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1683 годзе ў г. Цзячжоу (правінцыя Шаньдун). Паходзіў з сям’і дробнага правінцыйнага чыноўніка. Атрымаў пачатковую адукацыю. Зрэшты не стаў працягваць вучобу: з 1727 года пачаў службовую кар’еру. З 1729 выконваў абавязкі суддзі ў правінцыі Аньхой. Пасля служыў у г. Янчжоу, дзе зблізіўся з групай «васьмі дзівакоў з Янчжоу». У 1736 годзе праз паклёп ён быў пасаджаны ў турму, дзе з-за хваробы і дрэнных умоў утрымання яго правая рука страціла рухомасць. Тады ён навучыўся працаваць левай. Неўзабаве пасля таго, як быў звольнены ў 1739 годзе сышоў у адстаўку, а ў 1741 годзе вярнуўся ў родны горад, дзе займаўся жывапісам да канца жыцця.

Творчасць
---------

Маляваў Гаа Фенхань у жанрах «горы і воды» і «кветкі і птушкі». Пры гэтым больш увагі надаваў менавіта пейзажам. Яго працы сталі асабліва шанавацца, калі ён стаў іх ствараць левай рукой.

Гаа Фенхань таксама быў вядомы як разьбяр. Асноўнымі напрамкамі былі выпрацоўка ёмістасцяў для тушы і пячатак. Апошніх выраблена да 10 тысяч. Мастацтву разьбы Гаа Фенхань прысвяціў спецыяльны трактат.

Зноскі
------

1. 1 2  Gao Fenghan // Artnet — 1998. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q874430'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q266566'></a>
2. ↑  Gao Fenghan // National Gallery of Canada — 1880. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1068063'></a>
3. ↑  Gao Fenghan // Union List of Artist Names Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
4. ↑  China Biographical Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13407958'></a>

Літаратура
----------

* Chinese Paintings in the Ashmolean Museum Oxford(48) Oxford ISBN 1-85444-132-9

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 167360488 · CALIS: n2004310399 · CBDB: 0144812 · CiNii: DA03941526 · GND: 130459631 · ISNI: 0000 0001 1690 8329 · LCCN: n82084414 · NDL: 00315263 · NLC: 000259094 · NLA: 36612124 · NTA: 152977007 · SUDOC: 098847848 · VIAF: 96608983 · ULAN: 500125752 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Собалеў.
**Васі́ль Заха́равіч Собалеў** (1895, Смаленск — 1928, Масква) — рэвалюцыянер, бальшавік, адзін з кіраўнікоў устанаўлення Савецкай улады ў Смаленскай губерні.

Біяграфія
---------

Магіла Собалева ў парку «Лапацінскі сад» у Смаленску.
Мемарыяльная дошка Собалеву ў Смаленску.
Васіль Собалеў нарадзіўся 29 студзеня 1895 года ў Смаленску. Вучыўся ў Смаленскай мужчынскай класічнай гімназіі (цяпер — Смаленская гімназія імя Н. М. Пржэвальскага). З 1912 года прымаў актыўны ўдзел у нелегальнай працы. Член РСДРП(б) з 1913 года. Кіраваць марксісцкім гуртком, выпускаў падпольныя рукапісныя газеты і часопіс «Прадвеснік». Восенню 1915 года паступіў на вучобу ў Маскоўскі універсітэт на юрыдычны факультэт, аднак быў адлічаны за ўдзел у рэвалюцыйных арганізацыях. Пасля гэтага Собалеў вярнуўся ў Смаленск.

У снежні 1915 года Собалеў стаў сакратаром агульнагарадской Смаленскай бальнічнай касы, пад прыкрыццём якой дзейнічала Смаленскае аддзяленне РСДРП (б). 6 студзеня 1917 года за рэвалюцыйную дзейнасць быў арыштаваны, аднак ужо 3 сакавіка, у дні Лютаўскай рэвалюцыі, Собалеў быў вызвалены. Калі 7 красавіка 1917 быў створаны Смаленскі губернскі камітэт РСДРП(б), Собалеў стаў яго першым старшынёй. З таго ж часу Собалеў уваходзіў у губернскі Савет салдацкіх і рабочых дэпутатаў, выступаў супраць палітыкі Часовага ўрада. Калі генерал Карнілаў узняў мяцеж, Собалеў увайшоў у склад рэвалюцыйнага камітэта па барацьбе з контррэвалюцыяй. У жніўні 1917 года ён стаў галосным Смаленскай гарадской думы. Менавіта Собалеў узначальваў у кастрычніку 1917 года Смаленскі губернскі ваенна-рэвалюцыйны камітэт, аднак прымаць непасрэднага ўдзелу ва ўзброеным выступе гэтай арганізацыі не прыйшлося.

Са студзеня 1918 Собалеў быў сакратаром Смаленскага губернскага камітэта РКП(б), адначасова займаў пасаду намесніка старшыні Смаленскага Савета. Калі ў Смаленск з Мінск пераехаў паўночна-заходні абласны камітэт РСДРП і выканаўчы камітэт саветаў Заходняй вобласці, Собалеў таксама ўвайшоў у іх склад. На I з’ездзе КП(б)Б быў абраны членам Цэнтральнага бюро КП(б)Б. Калі Смаленская губерня была адноўлена, а вышэйзгаданыя арганізацыі пакінулі Смаленск, Собалеў стаў кіраўніком рэвалюцыйнага камітэта Савета рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў. З 1918 па 1920 год узначальваў Смаленскі губернскі савет прафсаюзаў. З 1920 года пражываў і працаваў у Маскве. Быў супрацоўнікам Народнага камісарыята працы СССР. Памёр 17 ліпеня 1928 года ад хваробы, пахаваны ў парку «Лопатинский сад» непадалёк ад помніка Героям 1812 года.

У гонар Собалева названая вуліца у Смаленску, на будынку гімназіі, дзе ён вучыўся, устаноўлена мемарыяльная дошка.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  *Будаев Д. И*. Соболев Василий Захарович (руск.).  Энциклопедия Смоленска. Персоналии. Праверана 4 студзеня 2013.(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* *Будаев Д. И.* Рабочие-революционеры смоляне. — Смоленск, 1957. — С. 71-82.
* Большевики Смоленщины до Октября 1917 г. — Смоленск, 1961.
* Очерки истории Смоленской организации КПСС. — 2-е изд. — М. 1985.
* Солдаты партии. — М. 1971. — С. 27-49.
**Бітва за Шушу** — баявыя дзеянні, якія доўжыліся з 4 па 9 лістапада 2020 года падчас Карабахскага канфлікту.

У сярэдзіне кастрычніка, прасоўваючыся ад горада Джэбраіл, азербайджанскія ваенныя захапілі горад Гадрут. Пазней азербайджанскія сілы прасунуліся далей на поўнач, увайшоўшы ў раён горада Шуша. Азербайджан узяў пад кантроль сяло Чанакчы і частку стратэгічнай дарогі Шуша—Лачын 4 лістапада, а армянскія войскі пасля закрылі дарогу для мірнага насельніцтва. 8 лістапада прэзідэнт Азербайджана Ільхам Аліеў заявіў, што азербайджанскія сілы ўзялі пад свой кантроль горад; Арменія адмаўляла прадстаўленую інфармацыю. На наступны дзень Міністэрства абароны Азербайджана апублікавала відэа з горада, якое пацвярджае поўны кантроль Азербайджана. У той жа дзень улады НКР пацвердзілі, што страцілі кантроль над Шушай.

Гл. таксама
-----------

* Штурм Шушы (1992)
* Бітва за Гадрут (2020)

Зноскі
------

1. ↑  Сили Азербайджану штурмують Шушу **(нявызн.)**. *Український мілітарний портал*. Праверана 9 лістапада 2020.
2. ↑  Військові Азербайджану показали відео з Шуша | MIL.IN.UA **(нявызн.)**. *Український мілітарний портал*. Праверана 9 лістапада 2020.
3. ↑  Վահրամ Պողոսյան/Vahram Poghosyan **(нявызн.)**. *www.facebook.com*. Праверана 9 лістапада 2020.
**Адрыяна Сальвацьера Арыаса** (ісп.: Adriana Salvatierra Arriaza; нар. 3 чэрвеня 1989, Санта-Крус-дэ-ла-Сьера, Балівія) — балівійскі палітычны дзеяч. На працягу некалькіх гадзін 10 лістапада 2019 года дэ-юрэ выконвала абавязкі прэзідэнта Балівіі, не ўступаючы пры гэтым афіцыйна на пасаду. Аднак неўзабаве падала ў адстаўку. Да гэтага была старшынёй сената Балівіі са студзеня 2019 года.

Біяграфія
---------

Уступленне Адрыяны Сальвацьеры ў палітыку пачалося ў 2005 годзе, калі ёй было ўсяго 16 гадоў. Яна ўступіла ў шэрагі «Руху да сацыялізму». У 2014 годзе моладзевая арганізацыя партыі абрала яе кандыдатам у сенатары за яе прафесіяналізм і нізавую працу з грамадскімі, грамадзянскімі і сялянскімі арганізацыямі. Яна была абраная ў Сенат ва ўзросце 26 гадоў у 2015 годзе ад Дэпартамента Санта-Крус. У 29 гадоў Сальвацьера была самым маладым старшынёй Сената ў гісторыі Балівіі.

10 лістапада 2019 года Прэзідэнт Балівіі Эва Маралес абвясціў аб сваёй адстаўцы пасля пратэстаў і ўльтыматуму ад вайскоўцаў. Услед за ім сваю пасаду пакінуў віцэ-прэзідэнт краіны Альвара Гарсія Лінера. Наступны ў чарзе на выкананне абавязкаў прэзідэнта быў старшыня Палаты дэпутатаў Віктар Борда, які, аднак, сышоў у адстаўку раней за прэзідэнта Маралеса. Паводле Канстытуцыі ў такім выпадку выконваць абавязкі прэзідэнта павінна Старшыня Сената Адрыяна Сальвацьера.

Сальвацьера абвясціла аб сваёй адстаўцы ў гэты ж дзень і папрасіла прытулку ў мексіканскім пасольстве ў Ла-Пасе, неўзабаве пасля таго, як гэта зрабіў Маралес ва ўмовах палітычнага крызісу ў краіне. Другой віцэ-старшыня Сената Жанін Аньес, у сілу адмовы першага віцэ-старшыні, тады змяніла яе на пасадзе. Аднак пазней Сальвацьера сцвярджала, што, хоць яна і падала ў адстаўку, сенат да таго часу яе яшчэ не прыняў, і, такім чынам, яна заставалася старшынёй Сената.

Сенат канчаткова прыняў яе адстаўку 14 лістапада 2019 года і выбраў Моніку Ева Копа новым старшынёй.

Заўвагі
-------

1. ↑  Adriana Salvatierra Arriaza Архівавана 11 лістапада 2019.
2. ↑  Bolivia (Plurinational State of) — Chamber of Deputies
3. ↑  Take Five: «I truly believe it takes a revolutionary process to achieve equality»
4. ↑  Получившая президентскую власть спикер сената Боливии ушла в отставку
5. ↑  Bolivian Senate President Salvatierra announces resignation
6. ↑  Presidenta de Senado boliviano denuncia presión a dirigentes
7. ↑  El Gobierno y el MAS abren espacios de negociación en vías de la pacificación

Спасылкі
--------

* Старонка ў Facebook
* Старонка ў Instagram

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**Cephalanthera damasonium** — травяністая расліна; від роду *Cephalanthera* сямейства Архідныя (*Orchidaceae*).

Батанічнае апісанне
-------------------

Батанічная ілюстрацыя з кнігі К. А. М. Ліндмана «*Bilder ur Nordens Flora*», 1917—1926
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй 30-60 см. Лісце яйцападобнае, завостранае. Суквецце — друзлая гронка, якое складаецца з 3-6 кветак. Кветкі бялёсага колеру. Цвіце ў маі-чэрвені. Плод — каробачка.

Расце ў лісцевых лясах, на палянах, у зарасніках кустоў.

Арэал
-----

Расце ў сярэдняй і Атлантычнай Еўропе, Міжземнамор’і, Малой Азіі. Сустракаецца на Каўказе і Краснадарскім краі.

Ахоўны статус
-------------

Рэдкі від. Занесены ў Чырвоныя кнігі Расіі і шэрагу рэгіёнаў РФ. Вымірае ў сувязі з антрапагенным уздзеяннем у месцах свайго росту і збору раслін на букеты.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».

Спасылкі
--------

Пыльцеголовник крупноцветковый: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · NCBI · POWO · Plantarium · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776675164 |
Трунны партрэт Станіслава Войшы
Трунны партрэт з Олькуша
 Трунныя партрэты ў кафедральным саборы ў Познані
**Трунны партрэт** — рэалістычная выява нябожчыка, адзін з элементаў Castrum Doloris[de] (Замка пакут) — параднага ўзвышэння для труны падчас пахавальных цырымоній.

Трунныя партрэты (польск.: portret trumienny — *труменныя*) былі напісаныя на ліставай медзі або па ліставаму волаву. Гэтая форма жывапісу была найбольш распаўсюджана ў XVΙΙ і XVΙΙΙ стагоддзях сярод шляхты.

Пяці-, шасці — або сямігранная форма партрэта была звязана з формай лобнага боку труны, так як падчас жалобнай цырымоніі партрэт быў прымацаваны да труны з боку галавы нябожчыка.

З процілеглага боку былі прымацаваныя эпітафіі, з абодвух бакоў гербавыя шчыты.

Пасля пахавання партрэт прымацоўвалі на сцяне касцёла.

Самым старажытным з захаваных партрэтаў з’яўляецца партрэт караля Стэфана Баторыя (1586).

Трунныя партрэты з’яўляюцца характэрнай формай партрэта эпохі сарматызму.

Найбуйнейшая калекцыя трунных партрэтаў знаходзіцца ў музеі ў Мендзырэчы.

Гл. таксама
-----------

* Фаюмскія партрэты

Літаратура
----------

* Juliusz A. Chrościcki  (польск.) (бел. Pompa Funebris, Warszawa 1974;
* Mariusz Karpowicz  (польск.) (бел. Polski portret trumienny, [w:] «Sztuki polskiej drogi dziwne», Bydgoszcz 1994, s. 107—126;
* Vanitas. Portret trumienny na tle sarmackich obyczajów pogrzebowych, red. Joanna Dziubkowa, katalog wystawy, Muzeum Narodowe w Poznaniu, Poznań 1996.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Трунны партрэт на Вікісховішчы |

* Andrzej Osęka: *Dawne portrety sarmackie*, Polska (miesięcznik) luty 1963, Wyd. Interpress, Warszawa
* Нагробные портреты  (руск.)
Смерцяў ад здарэнняў на 1 млн жыхароў (2012 г.)
     107—247     248—287     288—338     339—387     388—436     437—505     506—574     575—655     656—834     835—1,165
**Здарэнне** (аварыя; італ.: avaria — пашкоджанне) — нечаканы выхад з ладу і пашкоджанне спалучэння прыладаў, машыны, судна або самалёта.

Найбольш частымі прычынамі служаць: 1) адступленне ад правіл бяспекі; 2) парушэнне правіл выкарыстання абсталявання, будынка, машыны і спалучэння прыладаў; 3) памылка ў іх распрацоўцы і вытворчасці. Буйное здарэнне на прадпрыемстве хімічнай і ядзернай прамысловасці, марскім і трубаправодным транспарце можа суправаджацца чалавечымі ахвярамі і небяспечнымі для наваколля выкідамі.

Беларусь
--------

У 2011 годзе ў Беларусі мужчыны гінулі ў выніку нешчаслівых здарэнняў у 3,6 разу часцей за жанчын, што было наўпрост звязана з ужываннем алкаголю.

* Аварыйна-небяспечнае скрыжаванне (2012 г.; Клейнікі, Брэсцкі раён)Аварыйна-небяспечнае скрыжаванне (2012 г.; Клейнікі, Брэсцкі раён)
* Дарожны знак папярэджання пра сляпыя плямыДарожны знак папярэджання пра сляпыя плямы

Гл. таксама
-----------

* Дарожна-транспартнае здарэнне

Зноскі
------

1. ↑  Аварыя // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах / гал.рэд. Генадзь Пашкоў. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1996. — Т. 1. — С. 60. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0036-6.
2. ↑  *Святлана Барысенка.* Жанчыны стабілізуюць. Мужчыны ствараюць або разбураюць // *Звязда* : газета. — 13 чэрвеня 2012. — № 111 (27226). — С. 4. — ISSN 1990-763x.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Здарэнне

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 131630043 · GND: 4061693-9 · LCCN: sh99002078 · NDL: 00574746 |
«**Зоркі**» ― першы дзіцячы часопіс у Беларускай ССР. Выдаваўся на беларускай мове Наркаматам асветы БССР з лютага 1921 па чэрвень 1922 года. Выйшла 10 нумароў. Назва часопіса адбівалася ў вокладцы: пяціпраменныя зоркі адзначалі святло іх прамянёў у кожны куток беларускай зямлі. Галоўны рэдактар ― Змітрок Бядуля.

Змест
-----

Часопіс «Зоркі», 1921
У часопісе друкаваліся творы беларускіх пісьменнікаў Янкі Купалы, Якуба Коласа, Змітрака Бядулі, Міхася Чароты, Янкі Журбы, Канстанцыі Буйло і іншых.

Першы нумар адкрываўся вершам Янкі Купалы «У школу», казкай Змітрака Бядулі «Панская хвароба», вершам Міхася Чароты «За зоркамі»:

> За зоркамі яснымі, дзеці,  
> 
> Ідзіце вы к шчасьцю і долі,  
> 
> Хоць цемра пануе на свеце,  
> 
> Ня згубіце сьцежкі ніколі.
> 
> 

У перакладах Янкі Купалы на старонках часопіса з'явіліся «У лесе нарадзілася ёлачка» Раісы Кудашавай, «Дзед і баба» Юзафа Крашэўскага). Публікаваліся апавяданні пра жывёл, у раздзеле для маленькіх ― загадкі, гульні, песенькі.

Літаратуразнаўцы адзначаюць народную накіраванасць часопіса: зварот да беларускага фальклору, да побытавага матэрыялу, зразумелага сялянскім дзецям.

Зноскі
------

1. ↑  Зоркі // *Белорусская ССР. Краткая энциклопедия*. — Мн.: Белорусская советская энциклопедия, 1980. — Т. 3. — С. 225.
2. ↑  Часопіс «Зоркі», 1921. № 1 **(нявызн.)**.
3. ↑  *Барсток М. М. Гурэвіч Э. С. Яфімава М. Б. і інш.* Беларуская дзіцячая літаратура. Вучэб. дапам. для філал. фак. і фак. педагогікі і методыкі пачатковага навучання. — Мн.: Вышэйшая школа, 1980. — 350 с.
4. ↑  *Борбат Т. І. Воюш І. Д.* Перыядычны друк для дзяцей і юнацтва // *Беларуская дзіцячая літаратура: вучэб. дапам.; пад рэд. А.М.Макарэвіча, М. Б. Яфімавай*. — Мн.: Вышэйшая школа, 2008. — С. 117. Архівавана з першакрыніцы 23 лістапада 2016.

Літаратура
----------

* *Гурэвіч Э. С.* Беларуская дзіцячая літаратура (1917—1967) / Пад рэд. В. В. Барысенка — Мн.: Навука і тэхніка, 1970. — 312 с.
Акваторыя заліва Находка — від з космасу
**Аквато́рыя** (от лац.: aqua — вада, *territorium* — тэрыторыя) — участак воднай паверхні, абмежаваны натуральнымі, штучнымі або ўмоўнымі межамі.

Варта адрозніваць:

* натуральныя акваторыі: акіяны, моры, залівы, бухты, азёры.
* штучныя: порты, вадасховішчы.

У склад акваторыі порта ўваходзяць водныя падыходы да яго, рэйд і ўнутраная гавань ці басейны, у межах якіх размешчаны прычальныя збудаванні і адбываецца разгрузка і пагрузка суднаў.

Акваторыі портаў служаць:

* для стаянкі суднаў (партовая акваторыя);
* для пабудовы і рамонту суднаў (завадская акваторыя);
* для ўзлёту і пасадкі гідрасамалётаў;
* для выпрабавання ваеннай тэхнікі (водны палігон; мінны палігон) і інш.

Гл. таксама
-----------

* Водны аб'ект

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Сучаснай Украіны |
**Ста́нсы** (італ.: stanza — пакой, памяшканне) — невялікі лірычны верш-медытацыя, напісаны чатырохрадкоўямі, кожнае з якіх мае сэнсавую і кампазіцыйна-сінтаксічную завершанасць, адасобленасць ад іншых. Стансы пісалі Байран («Стансы», «Стансы да Аўгусты»), А. Пушкін («Брожу ли я вдоль улиц шумных», «В надежде славы и добра») і некаторыя іншыя паэты XVIII—XIX стст. У беларускай паэзіі стансам можна лічыць верш М. Багдановіча «...Рушымся, брацця, хутчэй». Стансы сустракаюцца (праўда, вельмі рэдка) і ў некаторых сучасных беларускіх паэтаў (А. Звонака, С. Ліхадзіеўскага і інш.). У асобных еўрапейскіх літаратурах (англійскай, італьянскай і інш.) стансамі называюць звычайныя строфы.

Літаратура
----------

* *Вячаслаў Рагойша.* Паэтычны слоўнік / Т. А. Гарбачэўская. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.(недаступная спасылка)
* *Вячаслаў Рагойша.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4. Архівавана 6 сакавіка 2016.
**Утрэхцкая унія** — ваенна-палітычны саюз спачатку пяці, а затым сямі правінцый (Галандыя, Зеландыя, Утрэхт, Гелдэрланд, Аверэйсел, Фрысландыя, Гронінген) Паўночных Нідэрландаў, створаны 23 студзеня 1579 года ў Утрэхце супраць Іспаніі.

У ходзе Нідэрландскай буржуазнай рэвалюцыі паўднёвыя правінцыі краіны 6 студзеня 1579 года заключылі Араскую унію, накіраваную на захаванне ўлады іспанскага караля Філіпа II Габсбурга. У адказ пяць паўночных правінцый (пазней да іх далучыліся яшчэ дзве правінцыі) 23 студзеня 1579 года заключылі ў Утрэхце унію супраць іспанскай улады, якая спрабавала аднавіць панаванне ў Нідэрландах, фактычна страчанае ў ходзе рэвалюцыі, і супраць унутранай феадальна-каталіцкай рэакцыі.

Артыкулы Утрэхцкай уніі прадугледжвалі сумеснае вядзенне рэвалюцыйнай вайны, непарыўнасць саюза, вядзенне агульнай знешняй палітыкі, стварэнне агульнай арміі, адзінай манетнай сістэм.

Утрэхцкая унія, якая фармальна не абвяшчала аб зрыньванні іспанскага караля, разам з тым не пакідала месца для рэальна дзеючай каралеўскай улады. Прадугледжвала федэратыўны палітычны лад.

Заключэнне Утрэхцкай уніі заклала аснову самастойнага дзяржаўнага існавання Рэспублікі Злучаных правінцый (да Утрэхцкай уніі далучыліся таксама многія гарады Фландрыі і Брабанта, але ў 1580-х гг. XVI стагоддзя яны былі заваяваныя іспанскімі войскамі).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Утрэхцкая унія 1579 // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. С. 286.

Спасылкі
--------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4187292-7 · LCCN: sh85141639 |
**Хілдсберг** (англ.: Healdsburg) — горад у акрузе Санома, штат Каліфорнія. Насельніцтва — 11 254 чалавекі (перапіс 2010 года). Камерцыйны цэнтр поўначы акругі Санома, а таксама вінаробны рэгіён Паўночнай Каліфорніі. У сучасным Хілдсбергу ёсць гістарычныя помнікі 19 стагоддзя.

Гісторыя
--------

Першыя паселішчы на месцы сучаснага Хілдсберга былі пабудаваны індзейскім народам пад ля ракі Рашэн-Рывер. Першыя еўрапейскія паселішчы на гэтай мясцовасці з’явіліся ў сярэдзіне 19 стагоддзя, калі ў 1836 годзе было створана англа-амерыканскае паселішча каля ракі Рашэн-Рывер. У 1857 годзе прадпрымальнік Харман Хілд набыў ранча Сатауэм, якое было перайменавана ў Хілдсберг. У 1867 г. паселішча атрымала статус горада.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 3 красавіка 2023.
2. ↑  *United States. Bureau of the Census* 2016 U.S. Gazetteer Files — Washington, D.C.: U.S. Census Bureau, 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q32859555'></a>
3. ↑  United States Census 2010 Праверана 9 ліпеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q523716'></a>
4. ↑  2020 United States Census / пад рэд. Бюро перапісу насельніцтва ЗША Праверана 1 студзеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q637413'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23766566'></a>
**wc** (ад англ.: **w**ord **c**ount — «падлік слоў») — unix‐утыліта, якая выводзіць колькасць пераводаў радкоў, слоў і байтаў для кожнага паказанага файла і выніковы радок, калі было зададзена некалькі файлаў. Калі уваходны файл не зададзены, або роўны ‘-‘, то даныя чытаюцца са стандартнага ўвода.

Просты прыклад ужывання wc:

```
$ wc ideas.txt excerpt.txt 
     40     149     947 ideas.txt
   2294   16638   97724 excerpt.txt
   2334   16787   98671 total
```

У першай калонцы утрымліваецца колькасць радкоў, у другой — слоў, у трэцяй — сімвалаў.

Новыя версіі wc размяжоўваюць падлік байтаў і сімвалаў, каб правільна працаваць з кадзіроўкамі накшталт UTF-8, якія маюць шматбайтавыя коды сімвалаў. Для выбару рэжыму работы ўжываюцца ключы *-c* і *-m*.

Першапачаткова GNU wc уваходзіла ў склад пакета GNU textutils, але зараз яна з'яўляецца часткай GNU coreutils.

Ужыванне
--------

```
   wc -l <filename> вывесці колькасць радкоў
   wc -c <filename> вывесці колькасць байтаў
   wc -m <filename> вывесці колькасць сімвалаў
   wc -L <filename> вывесці даўжыню самага доўгага радка
   wc -w <filename> вывесці колькасць словаў
```

Спасылкі
--------

* `wc(1)` — старонка даведкі man па карыстальніцкіх камандах GNU/Linux (англ.)
* `wc(1)` — старонка даведкі man па карыстальніцкім камандам OpenBSD (англ.)
* `wc(1)` — старонка даведкі man па карыстальніцкіх камандах FreeBSD (англ.)

| ⛭Стандартныя праграмы UNIX (усе праграмы) |
| --- |
| Файлавыя сістэмы | chroot · dd · df · fdisk · fsck · mkisofs · mkswap · mount · umount · rehash |
| Файлы і каталогі | cat · chattr · cd · chmod · chown · chgrp · cksum · cmp · cp · diff · du · file · fuser · ln · ls · lsof · mkdir · mv · od · pwd · rm · rmdir · split · touch |
| Працэсы | at · cron · exit · kill · killall · nice · nohup · pgrep · pidof · pkill · ps · renice · sleep · time · top · wait · watch |
| Карыстальнікі | env · finger · id · last · logname · mesg · passwd · su · sudo · uptime · w · wall · who · whoami · write |
| Сетка | ftp · host · ifconfig · netcat · netstat · nmap · nslookup · ping · rlogin · SSH · traceroute · wget |
| Тэксты | AWK · comm · cut · ed · ex · expand · unexpand · fmt · head · iconv · join · less · more · paste · pr · sed · sort · tac · tail · tr · uniq · wc · xargs |
| Камандны радок | alias · basename · bash · bind · dirname · echo · expr · false · printf · test · true · unset |
| Пошук | find · grep · strings · whereis · which |
| Рознае | banner · bc · cal · date · help · lp · man · Xhistory · size · tee · uname · yes · reboot |
**Кобрынскі сабор** — сабор грэка-каталіцкага (уніяцкага) вышэйшага і сярэдняга кліра на чале з І. В. Руцкім, які адбыўся ў 1626 годзе у Кобрыне. Кобрынскі сабор прыняў пастанову пра адкрыццё уніяцкай семінарыі для падрыхтоўкі духавенства (існавала ў 1650-я гады пры Мінскім базыльянскім кляштары), асудзіў сімонію (набыццё царкоўных пасад за грошы), пацвердзіў аўтаномію базыльянскага ордэна ў царкве і забараніў вышэйшаму беламу духавенству займаць у ім пасады. Сабор абавязаў епіскапаў і протаархімандрыта (генерала) базыльян даваць штогадовыя справаздачы мітрапаліту, а апошняга — Кангрэгацыі прапаганды веры ў Рыме. Было вырашана склікаць агульныя царкоўныя саборы кожныя 4 гады.

У 1629 г. Папа Урбан VIII зацвердзіў рашэнні Кобрынскага сабору з шэрагам змен і прапаноў.

Спасылкі
--------

* С. В. Казуля. Кобрынскі сабор 1626 г.
**Трох Каралёў**, **Багаяўленне** — адно з галоўных святаў каталіцкага календару, адзначаецца 6 студзеня. Узнікла ў першыя стагоддзі хрысціянства на Усходзе, у праваслаўнай царкве звязваецца з хрышчэннем Ісуса Хрыста Янам Хрысціцелям і сышэсцем на яго Духа Святога ў выглядзе голуба (19 студзеня). У каталіцызме Багаяўленне святкуецца з 4 ст. яго сімволіка звязваецца з паведамленнем евангелляў, як паганскія цары-варажбіты Каспар, Мельхіёр і Балтазар, папярэджаныя анёлам, прышлі пакланіцца немаўляці Ізусу і прынеслі дары. У памяць гэтага ў касцёлах служаць удзячныя малебны, Хрысту прыносяцца ў ахвяру як цару — золата, як Богу — ладан, як чалавеку — міра. Асвечанай у касцёле крэйдай на дзвярах дамоў пішуць першыя літары іменаў трох каралёў, перамяжаючы іх крыжыкамі, і нумар году, накшталт: +C+M+B AD MMV. «Шчодрым вечарам» напярэдадні гэтага свята заканчваюцца «святыя вечары», г.зн. вечары ад Божага Нараджэння да свята Трох каралёў. Дзецям і сваякам у гэты вечар (05 студзеня) дараць падарункі, раздаюць пірагі. З самога свята пачынаюцца карнавальныя гульні і забавы, якія заканчваюцца на Папялец.

Традыцыйна на вячэру самога свята ў Рэчы Паспалітай пяклі мігдалавы торт або пірог з запечаным у сярэдзіне вялікім мігдалам. Той, каму даставаўся кавалак з гэтым мігдалам, мусіў сваім коштам арганізаваць вечарыну на Папялец; дзяўчыне ў гэтым выпадку варажылі хуткае замужжа. У канцы ХІХ ст. звычай быў крыху зменены, і таго, хто даставаў мігдал, абвяшчалі «мігдаловым каралём», г.зн. ганаровым маршалкам банкету.

Літаратура
----------

* *Белы А.* Трох Каралёў // Праект «Наша ежа»

Спасылкі
--------

* Свята Трох Каралёў // Газета «Звязда»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Унія (значэнні).

**Мужчынскі хор «Унія»** — камерны хор пад кіраўніцтвам Кірылы Насаева. Таксама «Унія» з’яўляецца першым мужчынскім хорам у Беларусі.

Гісторыя
--------

Камерны хор «Унія» быў заснаваны ў 1990 годзе. У 1993 годзе заняў першае месца на фестывалі духоўнай музыкі «Магутны Божа», у 1995 годзе стаў лаўрэатам конкурса імя Шуберта ў Вене, даваў канцэрты ў Францыі, Бельгіі, Турцыі, Польшчы, Літве. З 1995 года пры Магілёўскай філармоніі. У 1996 годзе годзе хор запісаў праграму «Музыка Літвы і Кароны», якая была выдадзена на касетах і стала рарытэтам. У 1998 годзе была выдадзена яшчэ адна ўнікальная праграма — «Беларускія маршы і песні. Лірыка змагання», прысвечаная БНР. З 2001 года хор зноў працуе ў Мінску. У тым жа 2001 годзе Кірыла Насаеў прыняў рашэнне аб прыпыненні дзейнасці хору, бо на пачатку 2000-х фінансаванне скончылася. Апошні канцэрт «Унія» дала ў лістападзе 2002 г. у Мінску.

У 2011 годзе хор аднавіўся дзеля аднаго канцэрта ў мінскім Палацы прафсаюзаў 16 лістапада.

У жніўні 2020 года хор аднавіў сваю дзейнасць выступам на прыступках Белдзяржфілармоніі. Удзельнікі хора зрабілі гэта, каб падтрымаць беларусаў падчас пратэстаў і каб ушанаваць памяць свайго кіраўніка Кірыла Насаева. 17 кастрычніка 2020 года прайшоў канцэрт гурта ў Чырвоным касцёле Мінска.

Творчасць
---------

Вылучаецца арыгінальнай манерай канцэртнага выканання музычных твораў. У першапачатковым рэпертуары манастырскія напевы 15-17 стст. пазней — рэлігійныя і свецкія творы (больш за 200 з розных эпох), у тым ліку гімны, апрацоўкі народных песень, духоўная музыка кампазітараў 16-20 стст. (Вацлаў з Шамотул, Цыпрыян Базылік, М. Равенскі, А. Рагачэўскі, М. Шчаглоў, М. Бутома) і сучасных аўтараў (А. Літвіноўскі, І. Маціеўскі, В. Кузняцоў) і іншыя.

Даволі знакамітыя выкананні хору «Ваяцкі марш» і «Пагоня», творчыя праекты «Музыка Літвы і Кароны» (1996), «Музыка беларускіх храмаў», «Беларускія маршы і песні (Лірыка змагання)» (1998; гэта супольны праект рэдакцыі газеты «Наша Ніва»)

Зноскі
------

1. ↑  Канцэрт мужчынскага хора "УНІЯ" пройдзе ў Чырвоным касцёле ў Мінску (руск.)(недаступная спасылка). *Інтэрфакс-Захад* (17 кастрычніка 2020). Архівавана з першакрыніцы 4 снежня 2020. Праверана 26 лістапада 2020.

Спасылкі
--------

* Суполка ў сацыяльнай сетцы «У Кантакце»
* Пра «Беларускія маршы і песні»
* Пра творчасць
* Пра канцэрт у 2011 годзе і сам хор

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце |
**«Лялечны дом»** (нарв.: Et dukkehjem) — п'еса нарвежскага драматурга Генрыка Ібсена, напісаная ў 1879 годзе, якая стала яго першым сенсацыйным творам і цяпер з'яўляецца, напэўна, самай вядомай п'есай гэтага аўтара, якая, таксама, уваходзіць у спіс абавязковага чытання ў шматлікіх сярэдніх школах і ўніверсітэтах. Пасля першай публікацыі п'еса выклікала супярэчнасці праз сваю вострую крытыку шлюбных нормаў XIX стагоддзя. Твор будуецца па формуле п'есы з акуратна выбудаванай фабулай, але ў апошнім акце традыцыйная драматычная канцоўка сканчваецца не распутваннем, а дыскусіяй Норы Хэльмэр і яе мужа, Торвальда Хэльмера. П'еса часта называецца першай сапраўднай фемінісцкай п'есай. Значнасць яе была прызнаная ЮНЕСКА ў 2001 годзе, калі аўтаграфаваны рукапіс «Лялечнага дома» Ібсена быў ўключаны ў спіс «Памяці свету» ў знак агульнага прызнання гістарычнай каштоўнасці літаратурнага шэдэўра.

Крыніцы
-------

1. ↑  *Joseph Wood Krutch.* "Modernism" in Modern Drama, A Definition and an Estimate. — First. — Ithaca, 1953. — P. 9.
2. ↑  Henrik Ibsen: A Doll's House **(нявызн.)**.  UNESCO Memory of the World Programme (16 мая 2008). Праверана 14 снежня 2009.
Батыскаф «Трыест»
**Батыскаф** (Bathyscaphe) (ад грэч. βαθύς — глыбокі і σκάφος — судна) — падводны аўтаномны (самаходны) заселены апарат для акіянаграфічных і іншых даследаванняў на вялікіх глыбінях. Батыскаф складаецца са сталёвага паплаўка, запоўненага для стварэння станоўчай плавучасці бензінам, і жорстка злучанага з ім трывалага сталёвага пустацелага шара — гандолы (аналаг батысферы), у якой ва ўмовах нармальнага атмасфернага ціску знаходзяцца апаратура, пульты кіравання і экіпаж. Рухаецца батыскаф з дапамогай вяслярных вінтоў, прыводных у рух электраматорамі. Адным з першых акіянографаў, якія выкарыстоўвалі батыскаф, быў Жорж Уо.

Гл. таксама
-----------

* Батысфера

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph495118 |