**Вегета-сасу́дзістая дыстані́я** — разлад рэгуляцыі тонусу сасудаў. Пад **вегета-сасудзістай дыстаніяй (ВСД)** маюць на ўвазе поліэтыялагічны сіндром, характарызавальны дысфункцыяй вегетатыўнай нервовай сістэмы. Тэрмін «вегета-сасудзістая дыстанія» з’яўляецца састарэлым і абывацельскім, яго няма ў сучаснай Міжнароднай класіфікацыі хвароб. Больш карэктнай назвай для часткі расстройстваў, якія адносяцца да ВСД, з’яўляецца назва «саматаморфная вегетатыўная дысфункцыя нервовай сістэмы» (дыягназ саматорфнай вегетатыўнай дысфункцыі нервовай сістэмы прысутнічае ў Міжнароднай класіфікацыі хвароб (МКХ), у МКХ-10 ён ідзе пад кодам F 45.3).

Частае ўжыванне тэрміна «вегета-сасудзістая дыстанія» тэрапеўтамі, кардыёлагамі і неўрапатолагамі звязана з тым, што такія сіндрамальныя дыягназы зручныя, яны дазваляюць не затрачваць час на дыягнастычны пошук канкрэтных прычын расстройства; іншай прычынай частага ўжывання тэрміна з’яўляецца павольная перабудова стэрэатыпаў клінічнага мыслення, якія склаліся. Блізкі па сэнсе да тэрміна «вегета-сасудзістая дыстанія» тэрмін «**нейрацыркуляторная дыстанія**», які таксама адсутнічае ў Міжнароднай класіфікацыі хвароб і таксама шырока выкарыстоўваецца тэрапеўтамі, кардыёлагамі і неўролагамі. Пастаноўцы дыягназаў «вегета-сасудзістая дыстанія» і «нейрацыркуляторная дыстанія» нярэдка спадарожнічаюць непадыходныя і неэфектыўныя меры лячэння, што пагаршае прагноз захворвання і якасць жыцця пацыентаў.

Як правіла, вегетатыўныя парушэнні, якія традыцыйна адносяцца да паняцця вегета-сасудзістай дыстаніі, другасныя і ўзнікаюць на фоне псіхічных або саматычных захворванняў, пры арганічным паражэнні ЦНС, з прычыны гарманальных зрухаў у падлеткавым узросце і інш. У шэрагу выпадкаў такія вегетатыўныя расстройствы могуць быць складовай часткай гіпертанічнай хваробы, эндакрынных парушэнняў, хранічнай ішэмічнай хваробы сэрца і г. д.; у выпадках жа, калі яны другасныя ў дачыненні да псіхічных расстройстваў, яны могуць сустракацца ў рамках саматаморфных (у тым ліку саматаморфнай дысфункцыі вегетатыўнай нервовай сістэмы), трывожных (у тым ліку панічнае расстройства) і — радзей — дэпрэсіўных расстройстваў.

Папярэджанне
------------

Немач прадухіляюць дастатковае высыпанне, 4-разовае харчаванне з перавагай гародніны і садавіны і адмова ад шкодных звычак на карысць штодзённай размінкі дзеля пераадолення стрэсу. Трэба штодня гуляць на свежым паветры, пазбягаць дадавання солі ў ежу і захоўваць здаровую вагу. Пры дыстаніі з паніжаным крывяным ціскам (гіпатанія) карысна на сняданак і ў абед выпіваць па кубку моцнай гарбаты або кавы (без цукру).

Прычыны
-------

Нядужасць выклікаюць інфекцыя, стрэс і шкодныя ўмовы працы.

Праявы
------

Пры немачы адзначаюцца слабасць, хуткая стамляльнасць, плаксівасць, раздражняльнасць і галаўны боль. Паводле праяў вылучаюць наступныя віды НЦД: 1) сардэчны — боль у сэрцы, сэрцабіццё, заміранне ў серы і перабоі ў сэрцы, разнастайныя віды арытмій; 2) дыхальны — пачашчанае дыханне, немагчымасць зрабіць глыбокі ўдых і нечаканыя глыбокія ўдыхі; 3) дысдынамічны — павышэнне або паніжэнне артэрыяльнага ціску; 4) тэрмарэгуляторны — павышэнне тэмпературы цела да +37 °C — +38°С або паніжэнне да менш як +35 °C на кароткі (прыступ) або працяглы тэрмін, ці пастаянна; 5) дыспенсічны — боль у жываце, млосць, ірвота, адрыжка і парушэнне рухавасці кішачніка праз стрэс.

Дыягностыка
-----------

Для выяўлення нядужасці праводзіцца да 7 абследаванняў у кардыёлага, нейролага і эндакрынолага: электракардыяграма, рэнтгенаграфія грудной клеткі, ультрагукавое даследаванне сэрца, брушной поласці і шчытападобнай залозы, артастатычная проба, аналіз крыві на гармоны і содневы нагляд за артэрыяльным ціскам.

Лячэнне
-------

Нядужасць лечуць пры дапамозе настоек валяр’яну і сардэчніка, якія аднаўляюць працу сэрца. Таксама прызначаюць электрасон і электрафарэз, масаж шыйнага і груднога аддзелаў хрыбетніка, а таксама азотныя, вуглякіслыя і радонавыя ванну і душ, абгортванне і абліванне. Урэшце для трываласці да стрэсу і заразных хвароб прапісваюць настойку жэньшэню. Пры паніжаным ціску прымаюць настойкі араліі, лімонніку і элеўтэракоку.

Зноскі
------

1. ↑  Вегетативная дисфункция — актуальная проблема современности. Современная терапия и профилактика вегето-сосудистой дистонии **(нявызн.)**.  cyberleninka.ru. Праверана 11 мая 2018.
2. 1 2 3 4 5  *Абдуева Ф. М. Каменская Э. П.* Вегето-сосудистая дистония или соматоформная дисфункция вегетативной нервной системы сердца? // *Вестник Харьковского национального университета имени В.Н. Каразина. Серия «Медицина»*. — 2012. — № 23 (998).
3. 1 2  *Руженкова В.В. Руженков В.А. Шкилева И.Ю. Шелякина Е.В. Гомеляк Ю.Н.* Учебный стресс и соматоформная вегетативная дисфункция у студентов медиков первого курса // *Научные ведомости Белгородского государственного университета. Серия: Медицина. Фармация*. — 2017. — В. 26 (275). — Т. 40. — ISSN 2075-4728.
4. ↑  *World Неаlth Organization.* МКХ-10.
5. ↑  Почему диагноз «паническое расстройство» лучше диагноза «вегето-сосудистая дистония»? // *Ліки України*. — Май 2008. — № 4 (120).
6. ↑  *Воробьева О.В. Русая В.В.* Вегетативная дисфункция, ассоциируемая с тревожными расстройствами // *Эффективная фармакотерапия*. — 2011. — № 17. — С. 46—50. — ISSN 2307-3586.
7. ↑  *Старостина Е.Г.* Особенности диагностики и лечения психосоматических расстройств в работе врача общей практики // *Альманах клинической медицины*. — 2004. — № 7.
8. 1 2 3 4 5  *Святлана Барысенка.* У сасудаў штосьці з тонусам // *Звязда* : газета. — 31 ліпеня 2013. — № 140 (27505). — С. 8. — ISSN 1990-763x.
9. ↑  Што можа выклікаць перабоі ў працы сэрца