**Імперскае абацтва Святога Баніфацыя** — адно з найбагацейшых абацтваў сярэдневяковай Германіі, якое з 774 па 1802 гг. мела статус імперскага. Заснавана на беразе ракі Фульда 12 сакавіка 744 года Стурміем — любімым вучнем «апостала Германіі» Баніфацыя, чый прах пахаваны ў абацтве. Вакол кляштара з часам вырас горад Фульда.

Рэзідэнцыя князёў-абатаў Фульды
Гравюра з відам абацтва (1655)
Мініяцюры з Фульдскага сакраментарыя (XI стагоддзе)
Інтэр'ер «высокай царквы» абацтва
Абацтва пасля перабудоў Дынцэнгофера
Абацтва Фульда было заснавана ў 744 годзе святым Стурміем, вучнем святога Баніфацыя, стаўшы аўтаномнай адзінкай мясцовай царквы і адным з цэнтраў хрысціянскай місіі ў Германіі. У кляштары быў прыняты статут Святога Бенедыкта. Ужо пры жыцці Св. Баніфацыя абацтва ў Фульдзе абзавялося землям у Саксоніі і Цюрынгіі. З 751 года абат падпарадкоўваўся не мясцоваму біскупу, а непасрэдна Папе Рымскаму. Да мошчаў Св. Баніфацыя не вычэрпваўся паток пілігрымаў. Пры абаце Рабане Маўры ў 822—844 гг. у манастырскіх сценах пражывала больш за 600 манахаў. У пачатку 820-х гг. узведзена крыпта, дзе хавалі брацію (цяпер царква Св. Міхаіла  (англ.) (бел.).

Пасля мучаніцкай смерці ад рук язычнікаў-фрызаў, мошчы Святога Баніфацыя былі перанесены ў Фульду. Новыя ахвяраванні дазволілі заснаваць падворак у Гамельне. Святы Лул, пераемнік Святога Баніфацыя на кафедры Майнца, спрабаваў падпарадкаваць абацтва сваёй юрысдыкцыі, але без поспеху. З гэтай прычыны ён заснаваў абацтва Герсфельд, на мяжы з Фульдай.

Паміж 790 і 819 гадамі абацтва было рэканструявана. Праект новага манастырскага храма меў у аснове мадэль будынка IV стагоддзя (цяпер знесенага), старажытнай базілікі Святога Пятра ў Рыме. Мошчы Святога Баніфацыя, празванага «апосталам Германіі», былі пахаваны ў крыпце. Царква была цалкам перабудавана ў эпоху барока. Невялікая капліца IX стагоддзя знаходзілася недалёка ад царквы. Пазней на гэтым месцы быў заснаваны жаночы кляштар.

Фульда ўвайшла ў гісторыю як адзін з цэнтраў каралінгскага адраджэння. Адгэтуль рассылаліся місіі па ўсёй Саксоніі. Кляштар славіўся сваім скрыпторыем і бібліятэкай, дзе захоўвалася не менш за 2000 рукапісаў. У наш час асноўная частка манастырскіх архіваў захоўваецца ў Марбургу.

У X стагоддзі настаяцель манастыра быў прызнаны главой усіх бенедыкцінцаў Германіі і Галіі. У XII стагоддзі абаты выконвалі функцыю імперскіх канцлераў, а ў 1220 г. Фрыдрых II замацаваў за імі прывілеі князёў імперыі. Аднак узмацненне майнцкіх архібіскупаў і Гесэнскага дому паступова зрабіла Фульду пешкай у барацьбе гэтых магутных феадалаў за панаванне ў Сярэднім Парэйнні.

У сярэдзіне XV стагоддзя кляштар страчвае рэшткі былога палітычнага значэння, а ў гады Сялянскай і Трыццацігадовай войнаў падвяргаецца неаднаразоваму разрабаванню. Пасля Рэфармацыі абацтва апынулася акружаным пратэстанцкімі землям. Саборная царква 1294—1312 гг. у XVII стагоддзі падверглася панаўленню, а ў XVIII стагоддзі была выбудавана нанова ў стылі сталага барока па праекце Ёгана Дынцэнгофера.

У 1752 годзе абацтва стала цэнтрам аднайменнай епархіі. У 1730—1757 гг. для абата-біскупа Адольфа фон Дальберга за 4 км ад Фульды была пабудавана барочная рэзідэнцыя — палац-замак Фазанеры. Сямейства Дальбергаў у асобе Карла Тэадора працягвала панаваць у Фульдзе і ў эпоху Напалеонаўскіх войнаў.

Пры секулярызацыі імперскіх уладанняў у 1801 г. біскупства Фульда і абацтва Корвей планавалася перадаць Вільгельму V Аранскаму, аднак у выніку Фульда ўвайшла ў склад каралеўства Вестфалія (1806) і вялікага герцагства Франкфурцкага (1810). Рашэннем Венскага кангрэса горад Фульда і іншыя ўладанні біскупа былі прыпісаны да тэрыторыі вялікага герцагства Гесэнскага.

Князі-абаты Фульды
------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Стурмій (744—779);
* Баўгульф (779—802);
* Ратгар (802—817);
* Айгіль (818—822);
* Рабан Маўр (822—842);
* Хата I (842—856)
* Тыёта (856—869);
* Зігігарт (869—891);
* Гуогі (891—915);
* Гельмфрыд (915—916);
* Гайка (917—923);
* Гільтыберт (923—927);
* Гадамар (927—956);
* Хата II (956—968);
* Верынар (968—982);
* Брантах I (982—991);
* Хата III (991—997);
* Эркенбальд (997—1011);
* Брантах II (1011—1013);
* Попа (1013—1018);
* Рыхард (1018—1039);
* Зігіварт (1039—1043);
* Роінг (1043—1047);
* Эгберт (1047—1058);
* Зігфрыд (1058—1060);
* Відэрад фон Эпштайн (1060—1075);
* Руотгарт (1075—1096);
* Годэфрыд (1096—1109);
* Вольфгельм (1109—1114);
* Эрлаф фон Бергольц (1114—1122);
* Ульрых фон Кемнатэн (1122—1126);
* Генрых I фон Кемнатэн (1126—1132);
* Берта I фон Шліц (1132—1134);
* Конрад I (1134—1140);
* Алегольф (1140—1148);
* Ругер I (1148);
* Генрых II фон Бінгартэн (1148—1149);
* Марквард I (1150—1165);
* Гернат (1165);
* Герман (1165—1168);
* Бурхард фон Нюрынгс (1168—1176);
 | * Ругер II (1176—1177);
* Конрад II (1177—1192);
* Генрых III фон Кронберг (1192—1216);
* Гартман I (1216—1217);
* Куна (1217—1221);
* Конрад III фон Малькес (1221—1249);
* Генрых IV фон Эртгаль (1249—1261);
* Берта II фон Лайбальц (1261—1271);
* Берта III фон Макенцэль (1271—1272);
* Берта IV фон Бімбах (1273—1286);
* Марквард II фон Бікенбах (1286—1288);
* Генрых V фон Вайльнау (1288—1313);
* Эберхард фон Ротэнштайн (1313—1315);
* Генрых VI фон Гоэнберг (1315—1353);
* Генрых VII фон Кранлукен (1353—1372);
* Конрад IV фон Ханау (1372—1383);
* Фрыдрых I фон Ромрад (1383—1395);
* Ёган I фон Мерлау (1395—1440);
* Герман II фон Бухенау (1440—1449);
* Райнгард фон Вайльнау (1449—1472);
* Ёган II фон Гененберг-Шлезінген (1472—1513);
* Гартман II Кіркберг (1513—1521/29);
* Ёган III фон Гененберг-Шлезінген (1521/29 — 1541);
* Філіп Шэнк цу Швайнсберг (1541—1550);
* Вольфганг Дытрых фон Ойзіггайм (1550—1558);
* Вольфганг Шуцбар (1558—1567);
* Філіп Георг Шэнк цу Швайнсберг (1567—1568);
* Вільгельм Гартман фон Клаўэр цу Вора (1568—1570);
* Бальтасар фон Дэрнбах (1570—1606);
* Юліус Эктэр фон Меспельбрун (1576—1602);
* Ёган Фрыдрых фон Швальбах (1606—1622);
* Ёган Бернхард Шэнк цу Швайнсберг (1623—1632);
* Ёган Адольф фон Гоэнек (1633—1635);
* Герман Георг фон Нойгаф (1635—1644);
* Яахім фон Гравенег (1644—1671);
* Бернхард Густаў фон Бадэн-Дурлах (1671—1677);
* Плацыдус фон Дростэ (1678—1700);
* Адальберт I фон Шлайфрас (1700—1714);
* Канстанцін фон Бутлар (1714—1726);
* Адольф фон Дальберг (1726—1737);
* Аманд фон Бусек (1737—1756), з 1752 года князь-біскуп.
 |  |

Літаратура
----------

* Фульда, город // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Фульдскае абацтва**
* Артыкул у Каталіцкай энцыклапедыі

| ⛭Медыятызаваныя духоўныя князі Свяшчэннай Рымскай імперыі |
| --- |
| Архібіскупы | 
* Майнц
* Кёльн
* Трыр
* Зальцбург

 |  |
| Біскупы | 
* Айхштэт
* Аўгсбург
* Базель
* Бамберг
* Брэслау
* Брыксен
* Вормс
* Вюрцбург
* Канстанц
* Корвей
* Курэй
* Льеж
* Любек
* Мюнстэр
* Оснабрук
* Падэрборн
* Пасау
* Рэгенсбург
* Страсбург
* Трэнт
* Фрайзінг
* Фульда
* Гільдэсгайм
* Шпаер

 |
| Пробсты | 
* Берхтэсгадэн
* Эльванген

 |
| Медыятызаваныя свецкія князі Свяшчэннай Рымскай імперыі |