recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пецюкевіч.

**Уладзімір Генрыхавіч Пецюкевіч** (1 сакавіка 1943, в. Цяцеркі, Браслаўскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі паэт.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі інстытут механізацыі і электрыфікацыі сельскай гаспадаркі (1969). З 1969 года працаваў у будаўнічай арганізацыі ў Мінску, у 1988—2000 гадах у Беларускім дзяржаўным музеі народнай архітэктуры і побыту.

Творчасць
---------

Друкуецца з 1975 года. Яго творы ўвайшлі ў калектыўныя зборнікі «Лагодны промень раніцы» (1988) і «Браслаўшчына азёрная мая» (1998). Паэзія Пецюкевіча адметная лірычнасцю, патрыятычным пафасам, паглыбленым над складанымі праблемамі сучаснасці і гісторыі роднай зямлі. На яго вершы напісаны зборнік песень «Добры дзень, садок дзіцячы», араторыя «Зорка Палын» (кампазітар Дз. Даўгалёў), шматлікія песні (кампазітары М. Алешка, Дз. Даўгалёў, Л. Захлеўны, М. Пецюкевіч, П. Яроменка і інш.).

Бібліяграфія
------------

* «Узняўся белы птах», Вільня, 2004
* «Струны пілігрыма», Мінск, 2011
* «Пад залатым купалам», Мінск, 2011
* «Трыялеты», Мінск, 2020

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Пецюкевіч Уладзімір Генрыхавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — С. 341. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0003 5727 3061 · SUDOC: 113080905 · VIAF: 197208850 |
**Уладзімір Гаджаў** (балг.: Владимир Гаджев; нар. 18 ліпеня 1987, Пазарджык, Балгарыя) — балгарскі футбаліст, паўабаронца клуба «Хебар» з Пазарджыка і былы ігрок нацыянальнай зборнай Балгарыі.

Кар’ера
-------

Уладзімір пачаў займацца футболам у акадэміі клуба «Леўскі», аднак ужо ў 17 гадоў з’ехаў у Грэцыю ў клуб «Панатынаікос». Аднак, у грэчаскім клубе паўабаронца не здолеў згуляць і большасць часу правёў у арэндах. У 2008 годзе вярнуўся ў клуб «Леўскі» на правах арэнды. 9 жніўня 2008 года Уладзімір дэбютаваў за клуб у матчы супраць клуба «Віхрэн». 27 жніўня ігрок забіў мяч у браму беларускага БАТЭ ў трэцім кваліфікацыйным раўндзе Лігі чэмпіёнаў.

У канцы 2014 года з’явілася інфармацыя пра перамовы іграка з мінскім «Дынама», паводле звестак балгарын патрабаваў заробак у памеры 50 тысяч долараў за месяц. Мінскі клуб, аднак, адмовіўся ад падпісання футбаліста з-за прасочвання звестак у СМІ да пераходу.

У снежні 2015 года падпісаў папярэдні кантракт з расійскай «Кубанню», аднак з-за фінансавых праблем краснадарскага клуба ў студзені 2016 года пагадненне было разарвана, пры гэтым Уладзімір так і не з’явіўся ў стане клуба. У сакавіку 2016 года папоўніў склад англійскага «Ковентры Сіці».

У ліпені 2017 года перайшоў у кіпрскі клуб «Анартосіс». Пакінуў каманду па заканчэнні сезону 2017/18. У кастрычніку 2018 года вярнуўся ў Балгарыі, стаўшы іграком клуба «Бярое» з Стара-Загоры. У жніўні 2019 года перабраўся ў «Хебар» з другога балгарскага дывізіёна.

### Міжнародная

Дэбютаваў у складзе зборнай Балгарыі 17 лістапада 2010 года ў таварыскім матчы супраць зборнай Сербіі.

Дасягненні
----------

**«Леўскі»**:

* Чэмпіён Балгарыі: 2009
* Уладальнік Суперкубка Балгарыі: 2009

Зноскі
------

1. ↑  Минское «Динамо» отказалось от Гаджева из-за распространения информации в СМИ. by.tribuna.com
2. ↑  СМИ: Гаджев не будет играть за «Кубань». livesport.ru

Спасылкі
--------

* 

* Профіль на сайце *transfermarkt.com* (англ.)

* Статыстыка на сайце *National Football Teams* (англ.)

* Профіль на сайце *soccerway.com* (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FootballDatabase.eu · LevskiSofia.info (игрок) · National Football Teams.com · Soccerway · Transfermarkt (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) |
Землі Багемскай Кароны ў 1635 годзе
**Землі Багемскай Кароны** (чэшск.: Země Koruny české, ням.: Böhmische Kronländer, лац.: Corona regni Bohemiae) або **Землі кароны святога Вацлава** (чэшск.: Země Koruny svatováclavské) — тэрыторыі, якія былі звязаныя феадальнымі адносінамі і падпарадкоўваліся кіраўнікам Багеміі. Яны не з’яўляліся персанальнай уніяй ці канфедэрацыяй, акрамя агульнага кіраўніка ў іх не было ніякіх асобных дзяржаўных інстытутаў.

Паняцце «Багемскай Кароны» было ўведзена каралём Карэлам I 7 красавіка 1348 года, і пазначала землі, якія дасталіся яму ад бацькі — Яна Люксембургскага: Чэхію, Маравію, Сілезію, Эгерланд, Верхнюю Лужыцу і шэраг ленаў у нямецкіх землях. У 1370 годзе Карэл далучыў да іх Верхні Пфальц і Ніжнюю Лужыцу. У адпаведнасці з імператарскім указам, у будучыні Землі Багемскай Кароны павінны былі заставацца адзіным цэлым, нават калі Люксембургскі дом загасне.

З XVI стагоддзі Землі Багемскай Кароны перайшлі да Габсбургаў, і сталі часткай іх спадчынных земляў.

У 1742 годзе імператрыца Марыя-Тэрэзія па выніках Першай Сілезкай вайны была вымушана перадаць Сілезію Прусіі.

У 1918 годзе, пасля распаду Аўстра-Венгрыі Польшча забрала Тэшынскую вобласць; астатнія былыя землі Багемскай кароны, якія заставаліся да таго моманту ў Аўстра-Венгрыі, увайшлі ў састаў новаўтворанай Чэхаславакіі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4069573-6 · LCCN: n82063675 · NKC: ge703353 · VIAF: 153626210 |
Зубная паста
**Зубная паста** — жэлепадобная маса (паста або гель) для чысткі зубоў. Раней падрыхтоўвалі на аснове крэйды, сучасныя зубныя пасты ў асноўным заснаваныя на сілікатах. 

Самае ранняе ўзгадванне аб зубной пасце змяшчаецца ў егіпецкім манускрыпце IV стагоддзя н. э. яе рэцэптам была сумесь парашкападобнай солі, перцу, лісця мяты і кветак касача. 

Раней у якасці абразіва ў пастах выкарыстоўваўся карбанат кальцыю, але ад яго паступова адмовіліся, бо ён не з'яўляецца хімічна інертным і ўступае ў рэакцыю з іншымі кампанентамі пасты. Да таго ж крышталічная структура карбанату кальцыю блізкая да ігольчастай, а значыць траўматачная для эмалі зубоў. Цяпер яго замянілі слабыя абразіўныя рэагенты - злучэнні крэмнію (аэрасіл, алюмасілікат, дыяксід крэмнію, гідраксід крэмнію) дыкальцый фасфат. 

За ўспеньванне пасты адказваюць павярхоўна-актыўныя рэчывы (ПАР). Найбольш распаўсюджаныя - лаўрылсульфат натрыю, лаўрылсарказінат натрыю, бэтаін. Увядзенне ПАР дазваляе звесці мікрапашкоджанні зубной эмалі пры чыстцы зубоў да мінімуму. Да таго ж, паводле шматлікіх сацыялагічных даследаванняў, большасць людзей з'яўляюцца прыхільнікамі высокапенных зубных паст. 

Для ўтварэння аднастайнай кансістэнцыі ўжываюць злучныя рэчывы - прэпараты агара, пекцін, декстран, гліцэрына, альгінаты натрыю, натрый карбаксіметылцэлюлоза. 

Актыўнымі кампанентамі зубной пасты з'яўляюцца рэчывы, якія валодаюць лячэбна-прафілактычным дзеяннем - лактат алюмінію, фтарыды, злучэнні з антымікробнай актыўнасцю, асобныя мікра-, макраэлементы і полімінеральныя комплексы, экстракты лекавых траў, ферменты, праполіс і інш.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4190510-6 · LCCN: sh96010366 · Microsoft: 2776866151 · NDL: 00562879 |
Сабор у Рэйк'явіку
**Царква Ісландыі** (ісл.: Þjóðkirkjan) — лютэранская абшчына Ісландыі, да якой належыць большасць жыхароў вострава. Узначальваецца біскупам, чыя рэзідэнцыя размяшчаецца ў Рэйк’явіку. Царква мае 295 прыходаў і 112 пастараў, якія акармляюць 245 тысяч чалавек вернікаў (з іх толькі 10 % наведваюць храмы штомесяц).

Гісторыя
--------

Гісторыю царквы можна падзяліць на тры перыяды: пранікненне хрысціянства (1000), Рэфармацыя (1540—1550) і з'яўленне асобнай ад дацкай мітраполіі ісландскай царквы.

У Сярэднявеччы Ісландыя была падзелана на два біскупствы. Першым біскупам у Скалхольце быў Іслейвур Гісурарсан, а ў Хоўларе — Ён Огмюндсан. Заступнікам Ісландыі лічыцца Святы Торлак.

Арганізацыйная структура
------------------------

Вышэйшы орган — царкоўны збор (*kirkjuþing*), выканаўчы орган — царкоўны савет (*kirkjuráð*), вышэйшая службовая асоба — біскуп Ісландыі (*biskup Íslands*). Царква падзяляецца на пастараты (*prófastsdæmi*), на чале з пастарамі (*prófastur*) пастараты на прыходы (*sókn*), якія кіруюцца прыхадскімі камітэтамі (*sóknarnefnd*) на чале з прэсвітарамі (*prestur*).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Царква Ісландыі
**Царква Коткі** (фінск.: Kotkan kirkko) — галоўная царква горада, належыць дыяцэзіі Мікелі Евангелічна-Лютэранскай Царквы Фінляндыі. Будынак пабудаваны ў 1897-1898 гадах у стылі неаготыкі па праекце архітэктара Іозефа Стэнбека. Асноўны матэрыял, які выкарыстоўваўся пры пабудове будынка - чырвоная цэгла. Царква разлічана больш чым 1500 чалавек (1560 месцаў для сядзення). Алтарная карціна, на якой немаўля Ісус, напісаў фінскі мастак Пека Халанен (1865-1933). Царкоўны арган, створаны Марці Портаненам у 1998 годзе, мае 44 рэгістры.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Царква Коткі**
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Царкавішча (значэнні).

**Царкаві́шча** — возера ў Беларусі ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Бярозаўка.

Плошча паверхні возера 1,61 км², даўжыня 3,27 км, найбольшая шырыня 0,7 км. Найбольшая глыбіня 1,9 м, сярэдняя — 1 м. Плошча вадазбору 6,6 км². Вадазбор складзены з суглінкаў, нізінны і спадзістахвалісты. Катлавіна Царкавішча рэшткавага тыпу, выцягнутая з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад Схілы катлавіны вышынёй да 2 метраў, на паўднёвым захадзе і паўночным усходзе да 8 м. Берагавая лінія ўмерана звілістая, даўжынёй 6,02 км. Берагі нізкія, часткова сплавінныя. Пойма возера забалочаная, шырынёй да 40 метраў. Дно плоскае, пакрытае сапрапелем (таўшчыня слоя да 11 м).  

Возера Царкавішча эўтрофнае, цалкам зарастае. Упадаюць ручаі і меліярацыйныя каналы. На паўночным усходзе выцякае ручай у раку Маргва.

На паўднёва-ўсходнім беразе возера вёска Мосар.

Літаратура
----------

* *Рачэўскі А. М.* Царкавішча // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — С. 266. — 583 с. іл. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 17. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
* Витебская область: Общегеографический атлас / Ред. И. Н. Шлык. — Мн.: РУП «Белкартография», 2008. — С. 13. — 36 с. — 5 000 экз. — ISBN 978-985-508-049-8. (руск.)
* Республика Беларусь. Витебская область. Глубокский район: карта. Глубокое: план. — Мн.: Белкартография, 2012. — 3 000 экз. (руск.)
**Правадыр** — кіраўнік племя ці правадырства ў абшчынных грамадствах, а таксама кіраўнік у некаторых жорстка цэнтралізаваных недэмакратычных (таталітарных ці аўтарытарных) дзяржавах і партыях.

Апісанне
--------

Племянныя грамадствы з сацыяльнай стратыфікацыяй пад адзіным (або двайным) правадыром узніклі ў эпоху неаліту з ранейшых родавых структур з невялікай стратыфікацыяй, і яны заставаліся распаўсюджанымі на працягу ўсяго жалезнага веку.

У выпадку, калі карэнныя племянныя таварыствы існуюць у межах вялікіх каланіяльных і посткаланіяльных дзяржаў, правадыры плямёнаў могуць прадстаўляць сваё племя альбо этнічную прыналежнасць у выглядзе самакіравання.

Самыя распаўсюджаныя тыпы — старшыня савета (звычайна «старэйшына») або больш шырокага народнага сходу, ваенны начальнік (можа быць альтэрнатыўнай альбо дадатковай пасадай у ваенны час), нашчадкавы начальнік, і палітычна дамінуючы знахар (у тэакратычных культурах).

Тэрмін звычайна адрозніваецца ад начальнікаў на ніжэйшых узроўнях, напрыклад, старасты вёскі або кіраўніка роду. У пэўных сітуацыях, і асабліва ў каланіяльным кантэксце, наймацнейшы член канфедэрацыі альбо федэрацыі такіх племянных, радавых або вясковых начальнікаў будзе называцца галоўным правадыром. Гэты тэрмін у значнай ступені выпаў з ужытку, і такіх людзей зараз часта называюць каралямі.

Выкарыстанне тэрміна ў таталітарных рэжымах
-------------------------------------------

Правадыры на чале дзяржаў вядомы са старажытных часоў. Асаблівае развіццё дзяржаўны і партыйны правадырызм атрымаў пасля Першай сусветнай вайны ў таталітарных і аўтарытарных краінах з рознай ідэалогіяй і палітычнай арганізацыяй - у першую чаргу, у сацыялістычных і фашысцкіх (словы фюрар, дучэ, каўдылья азначаюць «правадыр»).

У палітычнай і мастацкай літаратуры атрымалі распаўсюджванне выразы накшталт «Правадыры марксізму», «Правадыры нацызму», «Правадыры сацыял-дэмакратыі», «Правадыры дэмакратыі» і таму падобнае. Але навуковымі тэрмінамі гэтыя выразы не сталі.

У СССР у 1920—1930-я гады тэрмін «правадыры» адносіўся да любых савецкіх начальнікаў высокага ўзроўню (рэспубліканскія кіраўнікі, члены ЦК ВКП(б)), а пасля хвалі рэпрэсій 1937—1938 гадоў тэрмін фактычна выкарыстоўваецца толькі ў адносінах да Леніна і Сталіна (а ў 1940—1950-я гады таксама часам да кіраўнікоў «братэрскіх кампартый»). Таксама аналагічны тэрмін (conducatorul) выкарыстоўваўся да 1989 года ў Румыніі ў адносінах да Нікалае Чаўшэску. У КНДР у кожнага лідара мелася свая складаная тытулатура, якую трэба ўжываць (у тым ліку і пасля іх смерці) у строга абумоўленых выпадках.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Царква Георгія Пераможцы.

**Царква́ Гео́ргія Перамо́жцы** — праваслаўная царква, якая знаходзілася ля вёскі Котра Гродзенскага дабрачыння Гродзенскай епархіі (цяпер у Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці). Не захавалася.

Гісторыя
--------

Юраўская царква ў пачатку XX ст.
Стаяла на беразе ракі Котра на вясковых могілках, за 1,5 вярсты ад вёскі і за 27 вёрст ад Гродна. Пабудаваная з дрэва, заснавальнік невядомы. Паводле надпісу на абразе святога вялікамучаніка Георгія Пераможцы, якую прыхаджане шанавалі як цудатворную, ён падараваны царкве ў 1560 годзе Іванам Верашчынскім.

У 1865 годзе царква адбудаваная з дапамогай княгіні Надзеі Трубяцкой, пляменніцы князя Канстанціна Святаполка-Чацвярцінскага, скідальскага вотчынніка. У прыходзе 1845 чалавек з вёсак Котра, Бірулічы, Брошкаўцы, Гушчыцы, Кашубінцы, Лашавічы, Мазінаў і Некрашы. Тры царкоўныя школы (Бірулічы, Брошкаўцы, Мазінаў).

Зноскі
------

1. ↑  Котра — прыход Георгія Пераможцы **(нявызн.)**.  Radzima.net. Праверана 17 лютага.

Спасылкі
--------

* Radzima.net  (руск.)
* Царква Георгія Пераможцы (Котра) на сайце Radzima.org
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Правакацыя.

**«Правака́цыя»** — беларускі панк-рок гурт, які існаваў у 90-х гадах XX стагоддзя. Заснавальнікам і лідарам гурта быў Альгерд Бахарэвіч, які пісаў тэксты песень і з’яўляўся вакалістам. Тэксты песняў маюць найперш іранічна-палітычны характар, уяўляюць сабой своеасаблівы творчы пратэст.

Гісторыя
--------

Гурт быў створаны ў 1993 годзе, дэбют адбыўся на першым фестывалі «Раздавім фашысцкую гадзіну» ў Мінску. У гады існавання гурт прымаў удзел у шматлікіх акцыях і фестывалях, сярод якіх варта адзначыць «Раздавім фашысцкую гадзіну», «Вольныя танцы», «Хай што-небудзь адбудзецца», «Гэта ты, Моцарт?!», усяго было дадзена каля паўсотні канцэртаў. Акрамя Мінска гурт граў у Магілёве, Лагойску, Талачыне. Апошні канцэрт «Правакацыі» быў дадзены ў 2000 годзе ў мінскім клубе «Медыўм» сумесна з беларускім гуртом Hate to State і ірландскім Call Center. 22 лютага 2003 гурт уз’яднаўся, каб даць яшчэ адзін канцэрт, які адбыўся ў Талачыне.

Удзельнікі
----------

За час існавання «Правакацыі» ў яе складзе грала 11 музыкаў. Фактычна, адзіным нязменным чальцом гурта з’яўляўся «Алежка» — Альгерд Бахарэвіч.

* Альгерд Бахарэвіч: спеў, тэксты
* Уладзімір Лушчынскі: ударныя
* Вольга Краўцова: бас-гітара (1999—2000)
* Паляжаеў Мікалай: бас-гітара (1997—1999)
* Андрэй Бараноўскі: гітара
* Максім Баравікоў: гітара
* Сяржук Мядзелка: спеў

Альбомы
-------

У 1999 годзе гуртом быў запісаны і выдадзены адзіны студыйны альбом пад назвай «Звычайная раніца». Больш раннія запісы рабіліся ў хатніх умовах і распаўсюджваліся толькі сярод знаёмых. Альбом «Звычайная раніца» ўключае 8 кампазіцый:

1. «Карычневае»
2. «Не занадта»
3. «Шэф у гістэрыцы»
4. «Квітней, мая Быдляндыя»
5. «Тан’я»
6. «I Wanna Be Your Dog»
7. «Нацыянальны сход»
8. «Адчай»

Спасылкі
--------

* Юрась Барысевіч. Іголка прозы. Ліставаньне з Альгердам Бахарэвічам **(нявызн.)** (9 лютага 2007). Архівавана з першакрыніцы 2 верасня 2007. Праверана 15 сакавіка 2017.
* Фота з канцэрту ў Талачыне гурта «Правакацыя»
* Правакацыя на Last.fm

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Last.fm |
**«Кроў у басейне»** — неафіцыйная назва матча па воднаму пола паміж зборнымі СССР і Венгрыі, які прайшоў на Алімпійскіх гульнях у Мельбурне 6 снежня 1956 года.

Матч адбыўся менш чым праз месяц пасля падаўлення савецкімі войскамі Венгерскага паўстання 1956 года. Становішча перад матчам было напалена. Сваю назву ў СМІ матч атрымаў дзякуючы кадрам, што абыйшлі свет, на якіх гулец зборнай Венгрыі Эрвін Задар дагульвае апошнія дзве хвіліны матча з моцным рассячэннем брыва, атрыманым у змаганні з савецкімі ватэрпалістамі. Гэтыя кадры былі ўспрыняты многімі сучаснікамі як сімвалічная адсылка да падзей, што мелі месца ў Венгрыі падчас паўстання.

Падзеі матча
------------

Раніцай перад матчам гульцы зборнай Венгрыі пачалі кпіць з савецкіх спартсменаў, перакручваючы фразы на рускай мове ў розных інтэрв'ю для СМІ. Сама гульня ішла ў бескампрамісным змаганні з шматлікімі фаламі і ўзаемнымі ўдарамі. За некалькі хвілін да канца матча зборная Венгрыі выйгравала з лікам 4:0. У гэты момант гулец зборнай СССР Валянцін Пракопаў, не вытрымаўшы слоўных правакацый з боку венгра Эрвіна Задара, нанёс яму ўдар кулаком і рассек скуру над правым вокам, што выклікала моцны крывацёк. Нягледзячы на гэта, венгерскі спартсмен працягнуў гульню, пакідаючы за сабой крывавы след у басейне. Дадзены факт выклікаў абурэнне гледачоў, большасць з якіх адкрыта сімпатызавала венгерскай зборнай, некаторыя гледачы выбеглі да басейна і пачалі скандаваць антысавецкія лозунгі і пляваць у ваду. У падзеі ўмяшалася паліцыя і аднавіла парадак ля басейна. Аднак матч быў спынены, і зборнай СССР была залічана параза ў сувязі з тым, што на момант астаноўкі гульні зборная Венгрыі вяла ў ліку. Пазней венгры выйгралі фінальны паядынак у зборнай Югаславіі з лікам 2:1 і сталі алімпійскімі чэмпіёнамі.

Адразу ж пасля сканчэння Алімпійскіх гульняў палова ігракоў зборнай Венгрыі, якія прымалі ўдзел у Алімпійскім турніры, папрасіла палітычнага прытулку на Захадзе, а ўвогуле 100 венгерскіх спартсменаў вырашылі не вяртацца пасля Алімпіяды на радзіму.

У фільме
--------

У 2006 годзе да 50-годдзя Венгерскага паўстання, дакументальнага фільма *сваволю свабоды*, выраблены Крысцінай Лэйсі і Торам Халварсэнам, які распавёў гісторыю пра матч. Квенцін Таранціна апісаў гэта як "лепшая невымоўныя гісторыі". Дакументальны фільм быў расказаны легендарным алімпійскім плыўцом Маркам Спітцам.

Таксама ў 2006 годзе мастацкі фільм пра матч быў выпушчаны пад назвай *Дзеці Славы* (венгерская назва: *Szabadság, szerelem*). 

Інцыдэнт таксама паказвае ў 1978 годзе аўстралійскі фільм *Франтавыя навіны*.

Спасылкі
--------

* Артыкул, прысвечаны падзеям на сайце Радыё «Свабодная Еўропа»  (англ.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Круглае (значэнні).
**Кру́глае** — возера ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Быстрыца, за 38 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Глыбокае, прыкладна за 0,9 км на ўсход ад вёскі Чашкі.

Плошча паверхні возера 0,25 км². Даўжыня 0,62 км, найбольшая шырыня 0,52 км, даўжыня берагавой лініі 1,85 км. Плошча вадазбору 1,25 км².  

Схілы катлавіны возера вышынёй да 3 м, спадзістыя. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі пераважна нізкія і пясчаныя. Каля паўночнага берага возера нешырокая пойма. У возера ўпадаюць ручаі і каналы. На паўночным усходзе выцякае ручай у раку Быстрыца.

Зноскі
------

1. ↑  Ліст карты N-35-33. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1984 г. Архівавана 1 мая 2013.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Т. 3. — С. 77. — 599 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Витебская область. Глубокский район: карта. — Мн.: Белкартография, 2012. — 3 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Попавіч.
**Крсто Попавіч** (сербск.: Крсто Поповић; 13 верасня 1881 — 14 сакавіка 1947) — чарнагорскі ваенны дзеяч, актыўны дзеяч руху *зелянашаў* (чарнагор.: Zelenaši) і чарнагорскага калабарацыянісцкага руху Другой сусветнай вайны.

Біяграфія
---------

Крсто нарадзіўся ў сям’і Тодара і Чэтны Попавічоў 13 верасня 1881 года. Удзельнічаў у Балканскіх войнах, у Першай сусветнай вайне. Удзельнічаў у баях пры Мойкавацы супраць аўстра-венгерскай арміі. Пасля гэтага Попавіч трапляе ў аўстрыйскі палон і 2 гады праводзіць у лагеры для ваеннапалонных. Пасля заканчэння Першай сусветнай вайны, Крсто вяртаецца ў Чарнагорыю.

Ва ўмовах аб’яднання Чарнагорыі з Сербіяй Попавіч становіцца лідарам паўстання супраць саюза з Сербіяй. Аднак Каляднае паўстанне *зелянашаў* было падушана, Чарнагорыя ўвайшла ў склад Сербіі, а Попавіч эміграваў у Італію. Неўзабаве Крсто вяртаецца ў Чарнагорыю і далучаецца да партызанскага руху *зелянашаў*, якія патрабуюць аднаўлення незалежнасці краіны і вяртання ў Чарнагорыю былога караля Ніколы I. У 1922 годзе Попавіч эмігрыруе ў Аргенціну, а затым у Бельгію.

У 1929 годзе з Бельгіі Попавіч пасылае пісьмо каралю Югаславіі Аляксандру, у якім раскайваецца за сваю ранейшую дзейнасць і гаворыць пра сваю лаяльнасць да кіруючай дынастыі і каралеўства Югаславіі. 18 кастрычніка 1929 года югаслаўскае консульства ў Льежы дазволіла Попавічу ўезд на тэрыторыю Югаславіі. Пасля гэтага Попавіч выехаў у Югаславію. Попавіч пражываў у Югаславіі да 1941 года, калі краіны Восі напалі на краіну.

Тэрыторыя Чарнагорыі была акупавана італьянскімі войскамі. Італьянцы ствараюць на тэрыторыі Чарнагорыі марыянетачную дзяржаву і пачынаюць стварэнне мясцовых органаў улады. Пасля гэтага Попавіч пачынае супрацоўніцтва з акупацыйнымі ўладамі. Попавіч становіцца кіраўніком чарнагорскай міліцыі (*Лоўчанская брыгада*; чарнагор.: Ловћенска бригада), створанай італьянскімі акупацыйнымі ўладамі. Лоўчанская брыгада ваявала як супраць югаслаўскіх партызан так і супраць чэтнікаў.

Аднак неўзабаве падраздзяленне Попавіча распалася, частка далучылася да партызанаў, а частка да чэтнікаў. Попавіч не далучыўся ні да аднаго з бакоў. Пасля завяршэння Другой сусветнай вайны Крсто Попавіч быў забіты 14 сакавіка 1947 года, патрапіўшы ў засаду ўрадавых войскаў.

Цікава, што сын Крсто Попавіча Нікола Попавіч пасля пачатку вайны супраць Германіі не пайшоў за сваім бацькам, а далучыўся да супраціўлення акупантам.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Крсто Попавіч

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 102779243X · ISNI: 0000 0000 5591 7511 · NKC: js2008439341 · VIAF: 84282083 |
Круглае лакаматыўнае дэпо  (руск.) (бел. Мікалаеўскай чыгункі
**Круглае дэпо** — лакаматыўнае дэпо, у якім стойлы лакаматываў размешчаны радыяльна ў будынку круглай формы. Таксама вядомае як «кругавое» ці «цыркульнае».

Перакрыты дахам цэнтр дэпо займае паваротны круг  (руск.) (бел. які дазваляе накіроўваць лакаматывы у іх стойлы, размешчаныя радыяльна ля сцен дэпо. Дзякуючы такому рашэнню, дэпо абыходзіцца малым лікам варот (аднымі або двума з дыяметральна процілеглых бакоў будынка). Малая колькасць варот і скарочаны перыметр сцен эканомяць сродкі пры будаўніцтве і даюць істотныя перавагі пры ацяпленні будынка ў зімовы перыяд.

Круглыя дэпо былі вельмі папулярныя ў сярэдзіне XIX стагоддзя (яркімі прыкладамі з’яўляюцца лонданскі «Раўндхауз»  (руск.) (бел. Дэрбі, «Ротонды» Люксембурга  (люксемб.) (бел.; у Расіі — круглыя дэпо Масквы  (руск.) (бел. Пецярбурга і Кастрычніцкай чыгункі), але ўжо ў канцы XIX стагоддзя гэты тып архітэктуры састарэў і больш не выкарыстоўваўся з-за уласцівых яму недахопаў:

* паломка паваротнага круга блакуе ўсе лакаматывы ўнутры дэпо, а яго памер абмяжоўвае даўжыню рухомага саставу,  які размяшчаецца;
* планіроўка не дазваляе паступова пашыраць дэпо праз прыбаўленне новых стойлаў;
* магчымасці натуральнай вентыляцыі праз ліхтарык, а ў дэпо тыпу Кастрычніцкай жалезнай дарогі і асвятлення праз вокны ў вонкавых сценах абмежаваныя (у дэпо Шнейдэмюльскага тыпу, у Расіі захавалася ў Чарняхоўску, гэты недахоп адсутнічае дзякуючы цэльнашкляному барабану купала).

Літаратура
----------

* Круглое депо. // Н. Н. Васильев, О. Н. Исаакян, Н. О. Рогинский, Я. Б. Смолянский, В. А. Сокович, Т. С. Хачатуров. Технический железнодорожный словарь. — М.: Государственное транспортное железнодорожное издательство. 1941.
**Аляксей Курылаў** (нар. 24 красавіка 1988, Керч) — украінскі футбаліст, абаронца.

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец данецкага «Шахцёра» да якога далучыўся ў 13-гадовым узросце. Выступаў за рэзервовыя каманды «Шахцёр-2» і «Шахцёр-3», аднак у 2006 годзе ў сувязі са скарачэннем колькасць каманды пакінуў данецкі клуб. Пазней знаходзіўся на праглядзе ў маскоўскім «Дынама» і «Сатурне», але ў выніку ў кастрычніку 2006 года далучыўся да харкаўскага «Металіста». 11 лістапада 2007 года дэбютаваў у Прэм’ер-лізе ў матчы супраць «Нафтавіка-Укрнафты» (2:0).

У пачатку 2009 года адправіўся ў арэнду ў луганскую «Зару», пазней на тых жа ўмовах гуляў за «Валынь» і «Таўрыю». У пачатку 2011 года быў арандаваны палтаўскай «Ворсклай», якая ўлетку выкупіла абаронцу. У чэрвені 2012 года адправіўся на аўстрыйскі збор з данецкім «Шахцёрам», аднак клубы не здолелі дамовіцца аб трансферы.

Улетку 2014 года падпісаў аднагадовы кантракт з запарожскім «Металургам», а ў ліпені 2015 года перабраўся ў «Металіст». У сакавіку 2016 года стаў іграком карагандзінскага «Шахцёра», аднак ужо ў чэрвені таго ж года па сямейных абставінах датэрмінова пакінуў клуб. У ліпені 2016 года папоўніў склад варонежскага «Факел». Са жніўня 2018 года выступаў за клуб «Кызылташ» у чэмпіянаце Крыма.

У лютым 2019 года падпісаў кантракт з беларускім клубам «Слуцк». У ліпені 2019 года па пагадненні бакоў пакінуў «Слуцк».

У верасні 2019 года вярнуўся ў «Кызылташ». У сезоне 2020/21 гуляў у чэмпіянаце Крыма за «Гвардзеец» і «Акіян».

Міжнародная кар’ера
-------------------

Выступаў за юнацкія і моладзевыя зборныя Украіны розных узростаў.

Зноскі
------

1. ↑  Oleksiy Kurilov // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  "Слуцк" подписал украинского защитника
3. ↑  "Слуцк" расторг контракт с защитником Куриловым

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FBref.com · FootballFacts.ru · Soccerway · Sportbox.ru · teams.by · playmarkerstats.com (ігрок) · Transfermarkt (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) · Крымскі футбольны саюз · Прэсбол · РПЛ (ігрок) · УАФ |
Разня Трубяцкога
**Аляксей Мікітавіч Трубяцкой** (1600 — 1680) — князь, рускі палітычны і вайсковы дзеяч, дыпламат. Хросны бацька цара Пятра I.

У 1618 годзе атрымаў чын стольніка. Ваявода ў Табольску (1629), Астрахані (1633). З 1642 года — камандуючы арміяй на паўднёвай мяжы Рускай дзяржавы.

Удзельнічаў у перамовах з польскім і шведскім пасольствамі ў 1647 годзе, у сакавіку 1654 года сустракаўся з пасламі Багдана Хмяльніцкага і агаворваў умовы ўваходжання Украіны ў склад Расіі. Напачатку вайны Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1655) Трубяцкой камандаваў паўднёва-заходняй групоўкай рускай арміі, якая захапіла шэраг гарадоў і мястэчак ўсходняй часткі ВКЛ і ў Панямонні. У 1656 годзе камандаваў войскамі на шведскім фронце, пасля 10-дзённай аблогі ўзяў Юр'еў, а затым крэпасці Марыенбург і Нейгаўзен, Кексгольм і Нотэбург.

У 1659—1660 гг. узначальваў царскую адміністрацыю на Украіне, удзельнічаў у баявых дзеяннях супраць гетмана І. Выгоўскага, які перайшоў на бок Рэчы Паспалітай. Камандаваў рускімі войскамі ў Канатопскай бітве. У 1662 годзе ўдзельнічаў у задушэнні Меднага бунту ў Маскве. За паспяховыя дзеянні узнагароджаны вотчынай — горадам Трубчэўскам з паветам і тытулам «валадара Трубчэўскага» (1660). Фармальна застаўшыся камандуючым войскам, Аляксей Мікітавіч не ўдзельнічаў у баявых дзеяннях, заставаўся пры двары.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Сагановіч Г. Невядомая вайна: 1654—1667. — Мн.: Навука і тэхніка, 1995.


| ?Аляксей Мікітавіч Трубяцкой — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Аляксей Мікітавіч Трубяцкой |  | Мікіта Раманавіч Трубяцкі[d] |  | Раман Сямёнавіч Трубяцкі[d] |  | Сямён Іванавіч Трубяцкі[d] |  | Іван Іванавіч Трубяцкі[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |
**Інфлянцкае ваяводства**, *Інфлянцкае княства* — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Рэчы Паспалітай на тэрыторыі Латгаліі (паўднёва-ўсходняя Латвія) у 1677—1772 гг. (намінальна да 1795 г.).

Гісторыя
--------

У выніку вайны Рэчы Паспалітай са Швецыяй 1600—1629 гг. большая частка падуладных Рэчы Паспалітай Інфлянтаў (Задзвінскае княства) страчана на карысць Швецыі. Паводле Альтмаркскага перамір’я 1629 г. у складзе Рэчы Паспалітай засталіся толькі 4 паўднёва-ўсходнія латгальскія стараствы — Дынабургскае, Рэжыцкае, Люцынскае, Марыенгаўзенскае. Паводле Аліўскага міру 1660 г. Рэч Паспалітая канчаткова прызнала за Швецыяй заваяваную ёю частку Інфлянтаў. На аснове застаўшыхся інфлянцкіх старастваў сойм у 1677 г. утварыў Інфлянцкае ваяводства, надаўшы яму таксама найменне княства.

З канца XVII ст. за гэтай часткай былой Лівоніі замацавалася назва Інфлянты Польскія, г. зн. прыналежныя Рэчы Паспалітай, але канчаткова гэты тэрмін зацвердзіўся ў гістарыяграфічнай традыцыі XIX ст.

Ваяводства не мела падзелу на паветы, адміністрацыйны цэнтр знаходзіўся ў г. Дынабург. Засталася падвойная прыналежнасць Інфлянцкага ваяводства да ВКЛ і Кароны, што выяўлялася ў намінацыі ў інфлянцкія ўрады праз абедзве канцылярыі і абранні інфлянцкіх паслоў на сойм з 3 «нацый» — па 2 прадстаўнікі ад шляхты Інфлянтаў, ВКЛ, Кароны. Дзейнічаў прынцып

Зноскі
------

1. ↑  *Вяроўкін-Шэлюта У.* Інфлянты // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 669. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.

Літаратура
----------

* *Paluszyński, T.* Czy Rosja uczestniczyła w pierwszym rozbiorze Polski czyli co zaborcy zabrali Polsce w trzech rozbiorach? Архівавана 24 верасня 2015. / T. Paluszyński. — Poznań : Rys, 2006. — 91 s.

| ⛭Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел  Вялікага Княства Літоўскага |
| --- |
| Ваяводствы | Віленскае (1413—1795) · Троцкае (1413—1795) · Полацкае (1504—1793) · Новагародскае (1507—1795) · Віцебскае (1508—1793) · Смаленскае (1508—1667) · Берасцейскае (1566—1795) · Менскае (1566—1793) · Мсціслаўскае (1566—1772) · Інфлянцкае (1667—1772) · Браслаўскае (1793—1795) · Гарадзенскае (1793—1795) · Жамойцкае (1793—1795) · Мерацкае (1793—1795) |  |
| Іншыя рэгіёны | Жамойцкае староства (XIII стагоддзе — 1795) · Курляндскае герцагства (1562—1795) |
| Ваяводствы, якія адышлі да
Польскага каралеўства ў 1569 | Кіеўскае (1471—1569) · Падляшскае (1513—1569) · Брацлаўскае (1566—1569) · Валынскае (1566—1569) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Падзінгтан (значэнні).
Падзінгтан
**Па́дзінгтан** або **Пэ́дзінгтан** (англ.: Paddington) — раён Лондана, аднайменная перасадкавая станцыя метро і лонданскі вакзал. Назва была зарэгістравана ў 1056 годзе як Пэдзінгтан. Пэдзінгтан азначае «памесце Пэдзі», дзе Пэдзі з'яўляецца стараанглійскім варыянтам імя Патрык. Станцыя Пэдзінгтан — найбуйнейшы перасадкавы вузел лонданскага метро, звязана з 4-ма лініямі. З вакзала Пэдзінгтан адпраўляюцца цягнікі далёкага накіравання (заходняя частка краіны, Брысталь, Бат і паўднёвы Уэльс) і прыгарадны пасажырскі транспарт (да захаду ад Лондана).

Гл. таксама
-----------

* Медзведзяня Падзінгтан

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Падзінгтан
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Грыбаў.

**Аляксей Мікалаевіч Грыбаў** (руск.: Алексе́й Никола́евич Гри́бов; 18 [31] студзеня 1902, Масква — 26 лістапада 1977, Масква) — савецкі акцёр тэатра і кіно, педагог. Герой Сацыялістычнай Працы (1972), народны артыст СССР (1948), лаўрэат чатырох Сталінскіх прэмій (1942, 1946, 1951, 1952) і Дзяржаўнай прэміі РСФСР імя К. С. Станіслаўскага (1974). Кавалер двух ордэнаў Леніна (1967, 1972).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 18 (31) студзеня 1902 гады ў Маскве ў працоўнай сям’і.

Вучыўся ў пачатковым гарадскім вучылішчы ў Лявонцьеўскім завулку Масквы. Працаваў на шаўкаткацкай фабрыцы, спрабаваў вучыцца на бухгалтара. У 1919 годзе патрапіў у Школу-клуб № 2 Замаскварэцкага раёна, затым у Студыю імя Горкага, дзе ставілі інсцэніраваныя апавяданні (згуляў эпізод у «Краіне бацькоў» па аповесці С. І. Гусева-Арэнбургскага, 1923).

У 1924 годзе пасля заканчэння школы пры 3-й студыі МХАТа ён уступіў у трупу Маскоўскага Мастацкага тэатра. Першая значная роля — містэр Крэгс («Бітва жыцця» паводле Ч. Дзікенса, 1924). Выходзіў на сцэну тэатра 50 гадоў.

Граючы ў п’есах А. П. Чэхава, акцёр тонка перадаваў чэхаўскую паэзію. Сыграў галерэю персанажаў у п’есах М. Горкага.

Часта выступаў і ў сатырычных ролях — Сабакевіч («Мёртвыя душы» паводле М. В. Гогаля), Хлыноў («Гарачае сэрца» А. М. Астроўскага), Епіходаў («Вішнёвы сад» А. П. Чэхава). Менавіта камедыйна-сатырычныя персанажы прынеслі яму поспех у кіно.

Адной з галоўных тэатральных поспехаў была роля Фамы Апіскіна ў спектаклі паводле сатырычнай аповесці Ф. М. Дастаеўскага «Сяло Сцепанчыкава і яго насельнікі» (1970). У 1973 годзе выйшаў аднайменны тэлеспектакль МХАТа.

Першы акцёр, які ўвасобіў на сцэне МХАТа вобраз У. І. Леніна («Крамлёўскія куранты» М. Ф. Пагодзіна).

У гады Вялікай Айчыннай вайны часта выязджаў на фронт у складзе франтавых брыгад.

Гастраляваў з тэатрам за мяжой: Японія, Англія, Францыя.

З 1935 года пачаў здымацца ў кіно.

Шмат гадоў агучваў мультфільмы на студыі «Саюзмультфільм».

Зноскі
------

1. ↑  Грибов Алексей Николаевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мікановіч.

**Іван Іосіфавіч Мікановіч** (нар. 17 лістапада 1938, в. Кухары, Шчучынскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне раслінаводства. Кандыдат сельскагаспадарчых навук (1977), дацэнт (1986).

Біяграфія
---------

Скончыў Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут (агранамічны факультэт, 1963).

Працаваў на Шчучынскай машынна-трактарнай станцыі (з 1956, камбайнер), Паўладарскай вобласці (Казахстан), Полацкім міжраённым атрадзе па ахове раслін ад шкоднікаў, хвароб і пустазелля (з 1963), Гродзенскім дзяржаўным аграрным унiверсiтэце (аграном-насеннявод, загадчык аддзела насенняводства, у 1965—1976 — галоўны аграном вучэбна-доследнай гаспадаркі «Прынёманскі», 1976—1995 — дацэнт кафедры агульнага земляробства, 1995—2012 — кафедры раслінаводства, 1977—1980 — намеснік дэкана, 1980—1995 — дэкан агранамічнага факультэта).

Навуковыя інтарэсы: агратэхніка і шляхі павышэння ўраджайнасці сельскагаспадарчых культур; паляпшэнне пратэінавай каштоўнасці зерневых культур; падрыхтоўка кадраў для АПК.

Узнагароды
----------

Званне «Заслужаны работнік сельскай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь» (1992) і інш.

Бібліяграфія
------------

* Продуктивность чистых и смешанных посевов яровых зерновых культур на дерново-подзолистых супесчаных почвах западной части Белоруссии : автореферат диссертации … кандидата сельскохозяйственных наук : 06.01.09 / Миконович Иван Иосифович. ― Жодино, 1977.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Миканович Иван Иосифович
Карта Маньчжурыі
     Кітайскія правінцыі Хэйлунцзян, Цзілінь і Ляанін
     Унутраная Манголія
     ЯАВ, Прыморскі і Хабараўскі краі, Амурская вобл.
**Маньчжурыя** (таксама **Маньчжу**, Manzhou) — гістарычная назва вобласці, якая ўключае ў сябе сучасную паўночна-ўсходнюю частку Кітая (Дунбэй) і ўсходнюю частку Унутранай Манголіі (аўтаномны рэгіён Кітая). Назва паходзіць ад народа маньчжуры (паўднёвая частка групы тунгусаў) у пачатку XVII стагоддзя, у мінулым яны мелі сваю дзяржаўнасць.

Сучасная геаграфія
------------------

У наш час раўнінную частку кітайскай Маньчжурыі займаюць правінцыі Хэйлунцзян, Цзілінь і Ляанін. Хрыбет Вялікі Хінган знаходзіцца на тэрыторыі аўтаномнага раёна Унутраная Манголія.

Гісторыя
--------

### Старажытная Маньчжурыя

У старажытнасці Маньчжурыя падзялялася на мноства асобных уладанняў, якія то злучаліся ў адну дзяржаву пад уладай аднаго правадыра-заваёўніка, то зноў распадаліся. З поўначы рухаліся ваяўнічыя тунгускія плямёны, якія сталі пануючымі ў паўночнай Маньчжурыі. На поўдні кітайская каланізацыя прыносіла з сабой зародкі ханьскай культуры. У X ст. Маньчжурыя падверглася заваяванню кіданей. З 1115 года пануючымі становяцца чжурчжэні, якія стварылі дынастыю Цзінь, якая кантралявала як Маньчжурыю, так і амаль увесь паўночны Кітай. У 1234 годзе Манчьжурыя заваявана манголамі.

У канцы XVI ст. адзін з маньчжурскіх правадыроў, Нурхацы, аб'яднаў пад сваёй уладай мноства маньчжурскіх аймакаў (родаў, уладанняў) і ў 1616 г. абвясціў сябе імператарам. Затым быў заваяваны Ляадун, які належаў Кітаю. Кітайцы пацярпелі шэраг паражэнняў. Сын Нурхацы, Абахай, уварваўся ў Кітай. У 1644 г. маньчжуры ўзялі Пекін. Пасля доўгай вайны маньчжуры змаглі канчаткова далучыць Кітай да сваёй дзяржавы Цын. Вельмі хутка яны ўспрынялі кітайскую культуру, аднак іх гістарычная радзіма, Маньчжурыя, не была цалкам інтэгравана з заваяваным Кітаем, захоўваючы юрыдычныя і этнічныя адрозненні.

### Маньчжоу-го

Асноўны артыкул: **Маньчжоу-го**

З 1 сакавіка 1932 г. па 19 жніўня 1945 г. на тэрыторыі Маньчжурыі ўтворана дзяржава Маньчжоу-го. Грашовая адзінка 1 чыяа (1 чыяа = 10 фыням = 100 лі.). Сталіца — Сіньцзін, на чале дзяржавы Пу І (Вярхоўны кіраўнік у 1932—1934 гг. імператар з 1934 г. да 1945 г.). Фактычна Маньчжоу-го кантралявалася Японіяй і цалкам прытрымлівалася рэчышча яе палітыкі. У 1939 г. узброеныя сілы Маньчжоу-го ўдзельнічалі ў вайне на Халхін-Голе (у праяпонскай гістарыяграфіі «Інцыдэнт у Наманхана»). Маньчжоу-го спыніла існаванне 19 жніўня 1945 г. калі самалёт з імператарам Пу І быў захоплены на аэрадроме Мукдэна дэсантнікамі Чырвонай Арміі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · Universalis · Сучаснай Украіны · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4074528-4 · LCCN: sh85080399 · NDL: 00567459 · NKC: ge129953 · VIAF: 316429923, 158268759 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бойка.
**Аляксей Мікалаевіч Бойка** (нар. 28 ліпеня 1976, г. Гомель) — беларускі архітэктар.

Член Саюза архітэктараў Беларусі з 2006 года.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1994 годзе Гомельскі дарожна-будаўнічы тэхнікум, у 2005 годзе — Беларускі дзяржаўны інстытут чыгуначнага транспарту. У 1995—1996 гадах у НВПС УУС Гомельскага аблвыканкама. У 1996—1998 гадах служыў ва Узброеных Сілах Беларусі. У 1998—1999 гадах працаваў у Цэнтральным раённым аддзеле Аб’яднання «Ахова» пры МУС РБ; у 1999—2000 гадах у праектным інстытуце «Гомельграмадзянпраект»; у 2000—2002 гадах Рэспубліканскім алмазаапрацоўчым унітарным прадпрыемстве «Гомельскае ВА Крышталь»; у 2003 годзе ў ТДА «Дызайн-Цэнтр»; у 2004 годзе ў дызайн-студыі «Ар-нуво»; у 2004—2005 гадах у філіяле ПКМ «Будпраект» ААТ «Гомельпрамбуд»; у 2006—2007 гадах у Замежным прыватным архітэктурна-праектным унітарным прадпрыемстве «Фармат БСТ»; з 2007 года ў ТДА «Імір А».

Творчасць
---------

Асноўныя працы: шматпавярховы жылы дом па вул. Навагорская ў г. Масква (2002—2004, канстр. С. Малашэнка); аўтасалон аўтамабіляў маркі Шэўрале, Кадылак, Опель прадпрыемства «Мультымотарс» па вул. Магілёўская 43а, у г. Мінску (2005—2007, будаўніцтва 2006—2008, канстр. С. Чучвага , Ю. Елісееў).

Літаратура
----------

* Бойко Алексей Николаевич // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
**Мані́лія** (*Monilia*) — род недасканалых грыбоў.

Апісанне
--------

Міцэлій грыба праніэвае пашкоджаныя органы. Аднаклетачныя канідыі фарміруюцда на канідыяносцах, размешчаных групамі накшталт шаравата-бурага налёту або даволі шчыльных падушачак, раскіданых ці ў канцэнтрычных кругах. Зімуе ў пашкоджаных органах і муміфікаваных сухіх пладах.

Пашырэнне
---------

Адрозніваецца некалькі дзясяткаў відаў. Пашыраны ўсюды. На Беларусі адзначаны манілія пладовая (*Monilia fructigena*) — узбуджальнік пладовай гнілі семечкавых і костачкавых пладовых парод, манілія шэрая (*Monilia cinerea*) — выклікае вясной маніліяльны апёк (маніліёз) у выглядзе засыхання кветак, лісця і парасткаў, а ў летне-асенні перыяд — паяўленне шэрай гнілі на пладах.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Бельская С.* Манілія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · ITIS TSN · Mycobank · NCBI |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Салавей.
**Іван Аляксандравіч Салаве́й** (15 верасня 1918, в. Баравыя, цяпер Мінская вобласць — 10 красавіка 1988) — беларускі мастак-жывапісец.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1938 годзе Віцебскае мастацкае вучылішча. Вучыўся ў І. Ахрэмчыка, Х. Даркевіча, Л. Лейтмана. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Удзельнік мастацкіх выставак з 1947 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1959 года.

Творчасць
---------

Працаваў у розных жанрах станковага жывапісу. Асноўныя творы: палотны «Уборка ўраджаю», «Вываз угнаенняў», «Па пуцёўках камсамола», «На вадапоі», «Калгасны статак», «Паўстанне жыхароў Віцебска ў 1623 годзе», «Дзяўчаты», «Я ішоў да цябе чатыры гады»; серыя ўздзенскіх пейзажаў. Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, фондах БСМ.

Сям’я
-----

Меў сына Рыгора, які стаў ляснічым Лашанскага лясніцтва Уздзенскага лясгаса.

Літаратура
----------

* Салавей Іван Аляксандравіч // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998.

Спасылкі
--------

* Іван Аляксандравіч Салавей на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 129210 |
**Манітсок** (грэнл.: Maniitsoq), або **Сукертапен** (дацк.: Sukkertoppen) — горад у камуне Кеката (Грэнландыя).

Гісторыя
--------

Цэнтр Манітсока ў 1890 г.
Горад быў заснаваны ў 1755 г. на месцы цяперашняга Кангаміўта, але перамешчаны ў 1782 г. на сваё цяперашняе месца. Археалагічныя раскопкі гавораць пра знаходжанне першых людзей яшчэ 4 тыс. гадоў назад. Галоўным чынам, сляды знаходзяць у наваколлях Сакака, пераважна культуры Туле. Еўрапейцы ўпершыню наведалі рэгіён толькі ў XVII ст. У 1832 г. была пабудавана кітабойная станцыя. У 2000 г. быў здадзены ў эксплуатацыю аэрапорт.

Муніцыпалітэт Манітсока на карце Грэнландыі
Да 2009 года з'яўляўся сталіцай аднайменнага муніцыпалітэта цэнтральнай часткі Заходняй Грэнландыі. Межаваў з Нукам на поўдні, Амасалікам на ўсходзе і Сісіміўтам на поўначы. Плошча склада 79500 км², насельніцтва муніцыпалітэта 3489 чал. (2007) з іх 2801 чал. у самым горадзе. Астатняе насельніцтва было размеркавана паміж Атамікам, Напасокам і Кангаміўтам. Паводле новага падзелу ўключаны ў склад камуны Кеката.

Геаграфія і клімат
------------------

Горад размешчаны ў глыбіні краіны з альпійскім ландшафтам, за ім ўздымаюцца горы вышынёй да 2000 м. У горах знаходзяць розныя каштоўныя камяні, як алмаз, рубін, лазурыт. Тэмпература змяняецца ад +20 °C улетку да −40 °C узімку. З жывёл сустракаюцца паўночныя алені, а з 1960-х — аўцабыкі.

Эканоміка
---------

На сённяшні дзень асноўная крыніца даходу Манітсока — кітабойны промысел, паляванне на цюленяў, трасковае рыбалоўства, лоўля крэветкі і краба. Таксама расце турызм, прыкладна за 30 км на паўночны ўсход ад горада ляжыць ледавік Апасіўт, месца заняткаў як горнымі так і бегавымі лыжамі. З-за мноствы мастоў, якія злучаюць суседнія астраўкі Манітсок называюць грэнландскай Венецыяй.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг Даніі Эсб’ерг, Данія

Гл. таксама
-----------

Адміністрацыйны падзел Грэнландыі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Манітсок
* Муніцыпалітэт Манітсока Архівавана 14 снежня 2007.
* www.greenland.com Архівавана 18 студзеня 2007. Інфармацыя для турыстаў у Манітсоку.
Гелацкі манастыр
**Гелацкі манастыр Багародзіцы** блізу Кутаісі (груз. გელათის მონასტერი) — найбольш значны сярэднявечны манастыр у Грузіі. Цэнтр царкоўнага і культурнага жыцця, рэзідэнцыя Каталікоса з 2-й паловы XVI стагоддзя да 1814 года, помнік Сусветнай спадчыны (1994).

Манастыр быў заснаваны царом Давідам IV Будаўніком у 1106 годзе і стаў яго пахавальняй. Саборная царква будавалася да 1125 года і яшчэ пяць гадоў ўпрыгожвалася мазаікамі. У той час манастыр быў месцазнаходжаннем Гелацкай акадэміі.

У XIII стагоддзі да манастырскага ансамбля дабудавалі цэрквы св. Мікалая і св. Георгія, а таксама трох'ярусную званіцу. У манастыры захоўвалася нямала каштоўных абразоў і прадметаў прыкладнога мастацтва; у савецкі час яны былі канфіскаваныя і размеркаваны па музеях.

* Царква Святога ГеоргіяЦарква Святога Георгія
* Царква Святога МікалаяЦарква Святога Мікалая
* званіцазваніца
* Сабор Нараджэння Найсвяцейшай БагародзіцыСабор Нараджэння Найсвяцейшай Багародзіцы
* Партал сабораПартал сабора
* Фрэскі ў саборыФрэскі ў саборы
* Фрэскі ў саборыФрэскі ў саборы

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гелацкі манастыр

| Грузія Сусветная спадчына ў Грузіі |
| --- |
| 
Сабор Светыцхавелі •
Храм Джвары •
Верхняя Сванеція •
Храм Баграта •
Гелацкі манастыр
 |
**Арлы** у шырокім сэнсе слова — назва, якая прымяняецца да прадстаўнікоў падсямейства *Aquilinae* сямейства ястрабіных (*Accipitridae*). Акрамя таго, так называюць буйных драпежных птушак, якія маюць падабенства з прадстаўнікамі вышэйпаказанай групы птушак, то ёсць, якія маюць арлінае аблічча. Характэрнымі рысамі арлоў з’яўляюцца масіўны целасклад, доўгія і адносна шырокія крылы з пальцападобна расстаўленымі махавымі пёрамі, масіўнай дзюбай і моцнымі лапамі з буйнымі загнутымі кіпцюрамі і падоўжаным пер’ем з вонкавага боку сцягна і галёнкі («штаны»). Пры паляванні, як правіла, лунаюць высока над паверхняй зямлі, у пошуку здабычы кіруюцца на зрок. Склад харчавання залежыць ад віду і ўмоў пражывання птушак, але ва ўсіх выпадках арлы знаходзяцца на найвышэйшых прыступках трафічных пірамід.

Сістэматыка
-----------

Па сучасных уяўленнях віды, якія адносяцца да арліных, уяўляюць сабой монафілетычную групу, да якой марфалагічна блізкія прадстаўнікі падсямейства *Harpiinae*. Сюды адносяцца роды *Harpia*, *Harpyopsis*, *Morphnus*, *Pithecophaga*, таксама сюды могуць быць аднесены *Harpyhaliaetus*. Аднак падабенства з гэтай групай можа быць канвергентным.

**Падсямейства (*Aquilinae*)**

* **Род Арлы (*Aquila*)**
	+ Aquila adalberti
	+ Aquila audax
	+ Aquila chrysaetos — Беркут
	+ Aquila clanga — Вялікі арлец
	+ Aquila gurneyi
	+ Aquila heliaca — Арол-магільнік
	+ Aquila hastata
	+ Aquila nipalensis — Арол стэпавы
	+ Aquila pomarina — Малы арлец
	+ Aquila rapax
	+ Aquila verreauxi
	+ Aquila wahlbergi
* **Род *Hieraaetus***
	+ Hieraaetus ayresii
	+ Hieraaetus fasciatus
	+ Hieraaetus kienerii
	+ Hieraaetus morphnoides
	+ Hieraaetus pennatus — Арол-карлік
	+ Hieraaetus spilogaster
	+ Hieraaetus wahlbergi
* **Род *Ictinaetus***
	+ Ictinaetus malayensis
* **Род *Lophaetus***
	+ Lophaetus occipitalis
* **Род *Oroaetus***
	+ Oroaetus isidori
* **Род *Polemaetus***
	+ Polemaetus bellicosus
* **Род *Spizaetus***
	+ Spizaetus africanus
	+ Spizaetus alboniger
	+ Spizaetus bartelsi
	+ Spizaetus cirrhatus
	+ Spizaetus lanceolatus
	+ Spizaetus nanus
	+ Spizaetus nipalensis
	+ Spizaetus ornatus
	+ Spizaetus philippensis
	+ Spizaetus tyrannus
* **Род *Spizastur***
	+ Spizastur melanoleucus
* **Род *Stephanoaetus***
	+ Stephanoaetus coronatus