**Кільскія мірныя дагаворы 1814 года** — шведска-дацкі і англа-дацкі мірныя дагаворы, якія паклалі канец Англа-дацкай вайне 1807—1814 гадоў. Падпісаны ў паўночнагерманскім горадзе Кіль 14 студзеня 1814 года.

Дагавор паміж Швецыяй і Даніяй
------------------------------

Паводле шведска-дацкага мірнага дагавора Данія саступала Швецыі Нарвегію. Наўзамен Данія атрымлівала востраў Руген і права на Шведскую Памеранію (акрамя Штральзунда — для яго ўстанаўліваўся асобы рэжым). У 1816 годзе гэтыя тэрыторыі былі перададзены Даніяй Прусіі ў абмен на Лаўэнбург і грашовую кампенсацыю.

Англа-дацкі дагавор
-------------------

Паводле дагавора Даніі з Вялікабрытаніяй апошняя вяртала Даніі ўсе захопленыя ёю падчас войны дацкія ўладанні, акрамя вострава Гельгаланд. Вялікабрытанія атрымлівала асобыя правы ў Штральзундзе, які павінен быў на працягу 20 гадоў служыць базай для англійскіх тавараў і быць адкрытым для англійскага і шведскага гандлю без якіх-небудзь абмежаванняў. Данія абавязвалася ўдзельнічаць у вайне супраць напалеонаўскай Францыі.

Гістарычныя наступствы і значэнне
---------------------------------

Апроч канчатка Англа-дацкай вайны дагаворы адзначылі канец асабістай уніі Даніі і Нарвегіі, якая існавала з 1380 года (спачатку ў рамках Кальмарскай уніі, затым з 1536 года ў рамках дацка-нарвежскай уніі) і аказалай вялікі ўплыў на развіццё нарвежскай культуры.

Дацка-нарвежскае каралеўства існавала пры дамінаванні Даніі, каралеўскія асобы якой кіравалі і ў Даніі, і ў Нарвегіі. Аднак асабістая унія не мела на ўвазе падпарадкаванне адной дзяржавы іншаму, таму той факт, што Данія «перадавала» Нарвегію Швецыі, выклікаў абурэнне ў нарвежскім грамадстве. Кільскі дагавор прывёў да чарады падзей 1814 года, вынікамі якіх стала прыняцце Канстытуцыі Нарвегіі, шведска-нарвежская вайна і стварэнне шведска-нарвежскай уніі, у рамках якой Нарвегія захоўвала сваю канстытуцыю і валодала ўнутранай самастойнасцю.

Іншым значным наступствам Кільскага дагавора стала тое, што спрадвечна нарвежскія тэрыторыі — Грэнландыя, Ісландыя і Фарэрскія астравы, — з якімі Нарвегія ўступіла ва унію з Даніяй, засталіся ў Даніі.

> 
> 
> Страта заморскіх уладанняў нарвежскай дзяржавы — Ісландыі, Грэнландыі і Фарэрскіх астравоў — у 1814 годзе і асабліва тое, як гэта страта адбылася, заўсёды адклікаліся ў розумах нарвежцаў болем і гневам.
> 
> 
> 
> — *Ё.Л. Мовінкель (прэм'ер-міністр Нарвегіі)*
> 
> 

Спробы Нарвегіі вярнуць страчаныя тэрыторыі ў сферу свайго ўплыву ў 30-я гады XX стагоддзя не прынеслі ніякіх вынікаў. У прыватнасці поўны суверэнітэт Даніі над усёй Грэнландыяй быў прызнаны Міжнародным судом.

Гл. таксама
-----------

* Англа-дацкая вайна 1807—1814 гадоў
* Дацка-нарвежская унія
* Шведска-нарвежская вайна 1814 года
* Шведска-нарвежская унія
* Эйдсвальская канстытуцыя 1814 года

Зноскі
------

1. ↑  Fure, *Mellomkrigstid*. P. 118—119 (цыт. па *Ристе Улав* История внешней политики Норвегии. — М.: Издательство «Весь Мир», 2003. — С. 158.)
2. ↑  *Ристе Улав* История внешней политики Норвегии. — М.: Издательство «Весь Мир», 2003. — С. 160—162.

Спасылкі
--------

* Тэкст шведска-дацкага мірнага дагавора (на шведскай і французскай мовах) Архівавана 17 лютага 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85072280 |