recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ян Антоні Храпавіцкі** (1 кастрычніка 1612, вёска Падбярэззе каля Віцебска — 3 лістапада 1685, Лукішкі пад Віцебскам) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, аўтар дзённіка. Харунжы (з 1650) і падкаморы смаленскі (з 1660), ваявода віцебскі (з 1669). Трымаў Дарагабужскае, Азярыцкае і Маркаўскае староствы, адміністратар Магілёўскай эканоміі (1684).

Біяграфія
---------

Прадстаўнік шляхецкага роду Храпавіцкіх герба «Газдава», сын Крыштафа і Алены з Войнаў-Ясянецкіх. Скончыў калегіум Навадворскага ў Кракаве, працягваў навучанне ў Лондане і Падуі. У 1637 годзе перайшоў з кальвінізму ў каталіцтва, што дало яму магчымасць займацца грамадскай і палітычнай дзейнасцю і зрабіць кар’еру.

Займаў шэраг дзяржаўных пасадаў. Быў сакратаром караля польскага і вялікага князя літоўскага Яна Казіміра. Актыўны ўдзельнік палітычнага жыцця Рэчы Паспалітай: браў удзел у працы 24 соймаў, маршалак соймаў 1665 і 1668 гадоў, уваходзіў у шматлікія соймавыя камісіі, а таксама ў Скарбовы Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага.

У сярэдзіне XVII ст. удзельнічаў у працы камісіі для размежавання Веліжскага і Усвяцкага старостваў з Невельскім. Браў удзел у перамовах з Маскоўскай дзяржавай, а таксама ў падпісанні Андросаўскага перамір’я (1667).

Дзённік
-------

Пакінуў дзённік за 1658—1685 гады — каштоўную гістарычную крыніцу, дзе ёсць звесткі пра палітычнае жыццё Рэчы Паспалітай, соймы, штодзённае жыццё заможнай шляхты, звычаі і норавы.

Літаратура
----------

* *Пазднякоў В.* Храпавіцкі Ян Антоні // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 717. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.


| ?Ян Антоні Храпавіцкі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Крыштаф Храпавіцкі[d] |  | Іван Фёдаравіч Храпавіцкі[d] |  | Фёдар Данілавіч Храпавіцкі[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Ян Антоні Храпавіцкі |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Алена з Войнаў-Ясянецкіх[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 132305682 · ISNI: 0000 0000 8132 5747 · LCCN: n79082795 · NKC: js2013746951 · NUKAT: n98010282 · VIAF: 54186993 |

 |
**Рэй Бероа (Бэроа)** (англ.: Rei Berroa; нар.1949)— дамінікана-амерыканскі паэт і крытык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Дамініканскай Рэспубліцы. Атрымаў ступень доктара філасофіі ў Пітсбургскім універсітэце, ЗША, у 1983 г. З 1984 года працуе выкладчыкам іспанскай і лацінаамерыканскай літаратуры ва універсітэце Джорджа Мэйсана, штат Вірджынія. Выдаў больш за два дзясяткі кніг, у тым ліку "Кнігу фрагментаў і іншыя вершы" (Libro de los fragmentos y otros poemas, 2007) і "Ідэалогію і рыторыку" (Ideología y retórica, 1988).

З 1991 г. з'яўляецца літаратурным кансультантам "Teatro de la Luna", Арлінгтан, штат Вірджынія, мэта якога – распаўсюджваць іспанскую і лацінаамерыканскую культуру. У межах тэатра каардынуе штогадовы Паэтычны марафон, які збірае паэтаў з іспанамоўных краін, і з 2006 года рэдагуе зборнік "На дзвюх мовах" (In Two Tongues / En dos lenguas).

Верш "De adinamia de mente de umnesia" быў адзначаны прэміяй на конкурсе "Памяць і хвароба Альцгеймера", Мурсія, Іспанія. За сваю паэтычную дзейнасць атрымаў прэмію ад Парыжскай акадэміі мастацтваў і навук у маі 2009 года.

Спасылкі
--------

* Убранні. Вершы ў перакладзе Юліі Цімафеевай і Ганны Янкуты («ПрайдзіСвет»)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX865486 · GND: 135826640 · ISNI: 0000 0000 7827 5806 · LCCN: n86812253 · NTA: 07214386X · VIAF: 80278003 |

 |
**Беларуская праваслаўная царква ў выгнанні** (БПЦВ) — некананічная знешне праваслаўная дэнамінацыя, якая адкалолася ў 1976 годзе ад Сусветнага Амерыканскага Патрыярхата (САП). БПЦВ налічвае каля 5 прыходаў.

Заснавацель — Віторыа Джавані Буса, які ў 1971 годзе быў рукапаложаны ў старакаталіцкія епіскапы, у 1973 — у марыявіцкія, і ў тым жа годзе ў праваслаўныя епіскапы‑каад’юктары яго высвяціў з тытулам архіепіскапа Беластоцкага галава САП Уладзіслаў Рыжы-Рыжскі. З групай прыхільнікаў у Палерма (Італія) ён неўзабаве абвясціў БПЦВ і быў аб’яўлены патрыярхам з імем Віктар Іван I.

У 1988 годзе да арганізацыі далучыўся бразільскі свяшчэннік Атаназіа Луіш Антоніа да Нашчымента, якога «патрыярх» рукапалажыў у епіскапы, а затым у мітрапаліты і назначыў на створаную Бразільскую метраполію. У 2004 годзе група прыхільнікаў з’явілася ў Аргенціне, і была створана Лацінаамерыканская метраполія.

У богаслужэннях царква прытрымліваецца праваслаўнай абраднасці пры даволі істотным уплыве лацінскай літургічнай традыцыі. Беларуская праваслаўная царква ў выгнанні ніколі не прымала спробаў перанясення сваёй рэлігійнай дзейнасці на тэрыторыю Рэспублікі Беларусь. Асноўным напрамкам місіянерскай работы яна бачыць краіны Лацінскай Амерыкі, а з Беларуссю звязана толькі намінальна, па факце свайго паходжання і назвай.

Спасылкі
--------

* Аб БПЦВ
**Рэйнальд Адам** (*Adamus*; 1602, Курпфальц — 1656) — кальвінскі тэолаг, педагог, дзеяч пратэстанцкага руху ў Вялікім Княстве Літоўскім.

Біяграфія
---------

З 1622 года вывучаў тэалогію ў Лейдэнскім ўніверсітэце. Па запрашэнні Крыштафа Радзівіла прыехаў у Вялікае Княства Літоўскае, выкладаў у слуцкай кальвінісцкай гімназіі, некаторы час яе рэктар. Быў хатнім настаўнікам Януша Радзівіла, будучага вялікага гетмана літоўскага, суправаджаў яго ў час навучання ў замежных універсітэтах. Вярнуўшыся ў 1633 годзе ў Вялікае Княства Літоўскае, стаў прыдворным прапаведнікам у Януша Радзівіла. У 1636 годзе пасылаўся ў Парыж з лістом кальвіністаў Рэчы Паспалітай да Гуга Гроцыя. У 1642 годзе па даручэнні віленскай евангелісцкай абшчыны інспектаваў кальвінісцкія школы у Вялікім Княстве Літоўскім. Жыў пры двары Януша Радзівіла ў Кейданах, сістэматызаваў і дапаўняў бібліятэку. Удзельнічаў у пратэстанцкіх сінодах у Орлі на Падляшшы (1644) і ў Торуні (1645).

Навукова-педагагічная дзейнасць
-------------------------------

У Слуцку, у 1628 годзе, разам з калегамі Анджэям Дабжанскім і Анджэям Музоніем склаў для гімназіі на лацінскай мове статут, праграму і расклад заняткаў («Ordo scholae slucensis», Любча, 1628). У кнізе дадзены метадычныя ўказанні па гісторыі і літаратуры, арганізацыі школьнага тэатра, фізічнай падрыхтоўкі вучняў. Таксама характарызуюцца беларуская прырода і духоўнае аблічча жыхароў са Случчыны.

У 1629 годзе віленскі сінод зацвердзіў падручнікі Рэйнальда Адама па гісторыі і рыторыцы «Слуцкі кампендыум» («Compendium rhetoricum… in usum Scholae Slucensis»). Апошні мае тры часткі: «Метад, пытанні, каноны», «Аб значэнні мастацтва прамовы», «Спецыяльная рыторыка». У звароце да чытача аўтар піша: «Жыццё, найбольш займальная − у школах, гэтых майстэрняў чалавечых душ, − тут менш зладумцаў, тут захоўваюцца прыдатнасць і талент чалавека».

Зноскі
------

1. ↑  Педагогі і іх выхаванцы **(нявызн.)**.  Спадчына Слуцкага краю (22 студзеня 2016).
2. ↑  *Парэцкі А. І.* Адам Рэйнальд // *Энцыклапедыя Літаратуры і мастацтва Беларусі*. — Мн.: БелЭн, 1984. — Т. 1. — С. 37.
3. ↑  *Порецкий Я. І.* Слуцкий Компедиум по риторике // *Педагогика и психология. Вопросы истории школы и педагогики в БССР*. — Мн.: 1976. — № 9.

Літаратура
----------

* Антология педагогической мысли Белорусской СССР. ― М.: Педагогика, 1986. ― С. 92—101. ― С. 460.
* Stanisław Knot: Adam Rejnold. In: Polski Słownik Biograficzny. Band 1. Krakau 1935, S. 23-24.
**«Белару́ская ма́ра»** (руск.: Белорусская мечта) — беларускі дакументальны фільм рэжысёра Кацярыны Кібальчыч, створаны творчым аб’яднаннем «LasTV» па замове Інфармацыйнага Бюро Салідарнасці з Беларуссю пры падтрымцы Нямецкага фонду Маршала Злучаных Штатаў Амерыкі[en] ў 2011 годзе.

Сюжэт
-----

У фільме распавядаецца гісторыя жыцця маладога чалавека з Мінска, які апошнія 18 гадоў жыве ў краіне «*апошняга дыктатара Еўропы*». У аснову фільма ляглі падзеі 2010—2011 гадоў у Беларусі: прэзідэнцкая кампанія, рэпрэсіі над іншадумцамі, суды над беларускай апазіцыяй і тое, як гэта адбілася на жыцці самай «*стабільнай*» пост-савецкай рэспублікі.

Здымачная група
---------------

* аўтар фільма — Кацярына Кібальчыч
* рэжысёр мантажа — Андрэй Ствалінскі
* аператары — Аляксандр Баразенка, Таццяна Гаўрыльчык, Юрый Шолмаў
* пастановачныя сцэны: аператары — Аляксандр Пацееў, Таццяна Гаўрыльчык; асістэнт — Наталля Бяляцкая
* постпрадакшн — Яўген Шапчыц
* прадзюсар — Аляксандр Лякін
* голас за кадрам — Аляксандр Лякін
* акцёр — Дзяніс Тарасенка
* музыка — Vinsent

Прэм’ера
--------

Закрытая прэм’ера адбылася ў Мінску ў нядзелю 6 лістапада 2011 года.

Зноскі
------

1. ↑  Белорусская мечта, док. фильм(руск.), *«Белсат»*. Праверана 7 красавіка 2020.

Спасылкі
--------
**Ян Антонавіч Рыдзіка** (11 верасня 1937, в. Барадзінічы, Віленскае ваяводства, цяпер Браслаўскі раён Віцебскай вобласці — 1 чэрвеня 2021) — беларускі жывапісец-рэаліст.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Гродзенскім дзяржаўным аграрным універсітэце, дзе ў 1960 годзе атрымаў спецыяльнасць агранома і ў Віцебскім дзяржаўным універсітэце імя П. М. Машэрава, дзе ў 1966 годзе атрымаў спецыяльнасць настаўніка.

Творчасць
---------

Пісаў пераважна алеем. Працаваў у розных кірунках — партрэт, нацюрморт, ілюстрацыі да кніг, карціны на гістарычныя тэмы, пейзаж. Сваім прызваннем лічыў пейзажны жывапіс, а найвялікшай асалодай працу над эцюдамі.

Удзельнік мноства музейных выставак, у тым ліку прысвечаных 500-годдзю Францыска Скарыны (1990), 200-годдзю паўстання 1794 года (1994), 935-годдзю Браслава (1995), традыцыйных выставак «Восеньскі салон» і персанальных выставак Яна Рыдзікі: «Талент шчодрага сэрца» (1997, да 60-годдзя мастака), «Кветкі Яна Рыдзікі» (1998), «Браслаўшчына — край азёр» (2012, музей Адама Міцкевіча ў Навагрудку), «Жывапіс» (2012, да 70-годдзя мастака).

Творы мастака знаходзяцца ў музеях Беларусі і прыватных калекцыях у Беларусі, Літве, Латвіі, Польшчы, Расіі.

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 5 сакавіка 2016.
2. ↑
3. ↑   Архівавана 5 сакавіка 2016.

Спасылкі
--------

* Жывапіс Яна Рыдзік **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 5 сакавіка 2016. Праверана 6 ліпеня 2013.
* Алесь Камоцкі выступіць на адкрыцці выстаўкі Яна Рыдзікі **(нявызн.)**.
* Мастацкая выстаўка Яна Рыдзікі **(нявызн.)**.
* У БРАСЛАЎСКІМ МУЗЕІ ТРАДЫЦЫЙНАЙ КУЛЬТУРЫ ДЗЕЙНІЧАЕ ПЕРСАНАЛЬНАЯ ВЫСТАВА ЯНА РЫДЗІКІ **(нявызн.)**.
* «Предания Браславщины» в Поставах **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 10 сакавіка 2016. Праверана 6 ліпеня 2013.
**Ян Антоні Пашакоўскі** (14 лютага 1684, паблізу Шадава, Упіцкі павет, ВКЛ — 3 чэрвеня 1757, Нясвіж) — педагог, гісторык, тэолаг і выдавец. Член ордэна езуітаў. Доктар філасофіі (1718).

Біяграфія
---------

Паходзіў са шлях­ты Упіцкага павета. Вучыўся ў Коўне, навіцыяце ў Вільні, у Нясвіжскім калегіуме (1702—1703), Віленскай акадэміі. З 1700 года езуіт, з 1713 — святар. Выкладаў паэтыку і рыторыку ў Коўне (1714—1715) і Крожах (1715—1716), быў прэфектам школы ў Коўне (1717—1718), выкладаў філасофію ў Вільні (1718—1721), быў дырэктарам курсаў і загадчыкам гаспадаркі Нясвіжскага калегіума. У 1722—1735 гадах выхавальнік Гераніма Фларыяна Радзівіла, сына Міхала Радзівіла Рыбанькі. Рэктар Слуцкага (1735—1739) і Нясвіжскага (1739—1742) калегіумаў, духоўнік і пісар у Нясвіжы (1742—1756). У 1756—1757 гадах выкладаў французскую мову і ўсеагульную гісторыю ў Нясвіжскім калегіуме. Памёр у Нясвіжы.

Дзейнасць
---------

У Нясвіжы меў магчымасць карыстацца бібліятэчнымі зборамі Радзівілаў, дзякуючы у т.л. і гэтаму напісаў шматлікія тэалагічныя, палемічныя, гістарычныя працы.

Найважнейшай справай Я. Пашакоўскага лічаць яго дзейнасць па стварэнні і выданні календароў. За 1737—1749 гадах ён выдаў у Вільні дваццаць «Палітычных каляндарыкаў», якімі распачаў гісторыю віленскага перыядычнага друку. У адрозненне ад календарнай традыцыі выключыў са сваіх выданняў астралогію, прагностыку і іншыя забабоны, а запоўніў звесткамі з гісторыі і культуры Вялікага княства Літоўскага. Гэтым думаў заахвоціць моладзь да чытання гістарычных прац, пагатоў, у 1739 годзе ў езуіцкіх навучальных установах было ўведзена выкладанне гісторыі. Яна Пашакоўскага лічаць першым папулярызатарам гістарычнай навукі ў ВКЛ.

Таксама выдаў працы па гісторыі Рэфармацыі: «Гісторыя лютэрская» («Hіstorіa luterska», Вільня, 1745), «Гісторыя кальвінская» («Hіstorіa kalwіńska», Варшава, 1747), «Гісторыя пра пачатак адступніцтва англіканскай царквы» («Hіstorіa o początku odszczepіeństwa Koścіoła Anglіkańskіego», Варшава, 1748) і інш. Склаў біяграфічны слоўнік езуітаў ВКЛ. Апошнія гады жыцця працаваў над гісторыяй царквы ў Рэчы Паспалітай, якая засталася незавершанай.

Зноскі
------

1. ↑  POSZAKOWSKI Jan //

Літаратура
----------

* *Żukowska J.* Życie i działalność jezuity Jana Poszakowskiego w świetle jego korespondencji i rękopisów Архівавана 18 верасня 2017. // Słupskie Studia Historyczne. 2013. № 19. — S. 87-99;
* *Janikowski E.* Ks. Jan Poszakowski — polski apologeta XVIII w. // Studia Theologica Varsaviensia. 1978. R. 16. № 2. — S. 91—109;
* *Mieszek M.* Kilka uwag o «Kalendarzu prześwietnych dam» Jana Poszakowskiego SJ // Kalendarze staropolskie. Warszawa: DiG, 2014. — S. 183—196;
* *Natoński B.* Poszakowski Jan // Polski słownik biograficzny, t. XXVII, z. 4. — Wrocław, 1983. — S. 704—707;
* *Бажэнава В.* Ксёндз Ян Пашакоўскі — гісторык, тэолаг, пісьменнік // Наша вера. 2002. № 3. — С. 12—15.
* *Пазднякоў В.* Пашакоўскi Ян Антонi // ЭВКЛ. Т. 2. — Мн. 2005.
**Рэйд на Пулу** — марскі рэйд праведзены 1 лістапада 1918 года двума афіцэрамі Каралеўскіх ВМС Італіі.

Мэтай рэйду было знішчэнне караблёў аўстра-венгерскага флота, які стаяў у заліве ў Пуле. Аўстрыйцы перадалі ўвесь флот новастворанай Дзяржаве славенцаў, харватаў і сербаў за некалькі гадзін да рэйду. Новым камандуючым флотам стаў афіцэр ВМС Аўстра-Венгрыі Янка Вукавіч. Дзяржава славенцаў, харватаў і сербаў абвясціла нейтралітэт і праінфармавала пра гэта краіны Антанты адразу пасля пераходу войска 31 кастрычніка. Аднак італьянскія баявыя плыўцы Рафаэле Расеці і Рафаэле Паалучы не ведалі пра гэта і прымацавалі да корпуса флагмана «Viribus Unitis» (пераназванага «Jugoslavija») міны, якія ўзарваліся раніцай. Гэта прывяло да патаплення карабля і гібелі 400 членаў экіпажа разам з камандуючым флотам Вукавічам.

Зноскі
------

1. ↑  Schicksal der absurden Art, m.b.H. STANDARD Verlagsgesellschaft
2. ↑  Slučaj bojnog broda 'Viribus Unitis' Архівавана 25 верасня 2015. Stepan Bernadić Kula
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гарановіч.
**Віталь Рыгоравіч Гарановіч** (7 студзеня 1952, в. Ермакі, Маладзечанскага раёна — 17 красавіка 2012) — беларускі паэт, педагог.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Ермакоўскай васьмігадовай школе (1959—1967) і Хоўхлаўскай СШ (скончыў у 1969) Маладзечанскага раёна.

Віталь Гарановіч (у першым радзе першы злева) — вучань Ермакоўскай школы.
Служыў у Савецкай Арміі ў Прыкарпацкай ваеннай акрузе (1970—1972). Пасля пэўны час працаваў у выдавецтве «Вышэйшая школа», затым на паліграфічнай фабрыцы «Чырвоная зорка» ў Мінску. Скончыў філалагічны факультэт Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя М.Горкага (1977). Пасля інстытута працаваў настаўнікам беларускай мовы і літаратуры Задарожскай васьмігадовай школы, у 1979—1983 гадах дырэктарам Кіраўскай сярэдняй школы Глыбоцкага раёна. У 1983—2004 — дырэктар СШ № 3 у Глыбокім. З 2004 года старшыня Глыбоцкага райкама прафсаюза работнікаў адукацыі і навукі. Сябра Таварыства беларускай мовы і Таварыства беларускай школы.

Творчасць
---------

У школьны час яго вершы публікаваліся ў часопісе «Бярозка», раённай газеце «Святло камунізму». У гады службы ў арміі супрацоўнічаў з рэдакцыяй газеты «Слава Родины» Прыкарпацкай ваеннай акругі. Студэнтам друкаваўся ў інстытуцкай газеце «Савецкі настаўнік». У 1978 годзе выйшла падборка вершаў у часопісе «Маладосць», а таксама публікацыя вершаў у штотыднёвіку «Літаратура і мастацтва». З гэтага часу рэгулярна публікуецца ў раённым, абласным і рэспубліканскім друку.

Удзельнік літаратурных семінараў у Каралішчавічах. У 1997 годзе ў выдавецтве «Мастацкая літаратура» выйшаў першы зборнік вершаў «Беразвечча», які быў адзначаны складальнікамі анталогіі беларускай паэзіі ХХ стагоддзя «Краса і сіла» як «*…хоць запозненая, але яркая кніга*». Наступныя лірычныя зборнікі — «Святло блакіту» (2002), «Саракі» (2007), «Нараджэнне вады» (2011) выйшлі ў выдавецтве «Беларускі кнігазбор». У 2003 годзе ў «Беларускі кнігазборы» выйшаў зборнік песень «Глыбоцкі вальс» (у сааўтарстве з самадзейным кампазітарам Г. Шаколам).

Лаўрэат літаратурнай прэміі Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі (2009) за кнігу вершаў «Саракі».

Бібліяграфія
------------

### Зборнікі вершаў

* Беразвечча (1997, «Мастацкая літаратура»)
* Святло блакіту (2002, «Беларускі кнігазбор»)
* Саракі (2007, «Беларускі кнігазбор»)
* Нараджэнне вады (2011, «Беларускі кнігазбор»)

### Зборнікі песень

* Глыбоцкі вальс (2003, «Беларускі кнігазбор»)

### Зборнікі твораў

* Пагавары са мной (2015, «Беларускі кнігазбор»)

Зноскі
------

1. ↑  Кніга складзена і выдадзена жонкай пасля смерці паэта.

Спасылкі
--------

* Гарановіч Віталь Рыгоравіч на сайце «Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснаць»
* У ГЛЫБОЦКАЙ СШ № 3 АДКРЫЛІ МЕМАРЫЯЛЬНУЮ ДОШКУ Ў ГОНАР ПАЭТА І ПЕДАГОГА З МАЛАДЗЕЧАНШЧЫНЫ ВІТАЛЯ ГАРАНОВІЧА (ФОТА, ВІДЭА)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дубіцкі.
**Ян Дубі́цкі** (1-я пал. XVIII ст. — 2-я пал. XVIII ст.) — беларускі размалёўшчык шкла.

Напэўна, сын Мікалая. Да 1744 года і пасля 1750 года працаваў у Налібаках, паміж імі — ва Урэччы. Быў памочнікам Мікалая, потым першым мастаком. Аздабляў келіхі манаграмамі і гербамі, келіхі накшталт «флейтаў» — гравіраванымі арламі і сардэчкамі, бутэлькі — вайсковай атрыбутыкай і ініцыяламі, уплеценымі ў выцягнуты арнамент. У 1781 годзе дэкарыраваў 190 шкляных прыбораў для Радзівіла (напэўна Мацея), у 1781—1784 гадах аздобіў прыборы для караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага, у тым ліку келіх з каралеўскім гербам і манаграмай. У 1784—1785 гадах стварыў набор шклянак з гравіраванымі яўрэйскімі літарамі.

Літаратура
----------

* Дубіцкія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Белавусаў.

**Віталь Фёдаравіч Белавусаў** (руск.: Вита́лий Фёдорович Белоу́сов; 1921—1945) — маёр Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Віталь Белавусаў нарадзіўся 25 студзеня 1921 года ў вёсцы Панфілава (цяпер — Антропаўскі раён Кастрамской вобласці) у сялянскай сям’і. У дзіцячым узросце пераехаў у Ленінград, дзе скончыў 9-ю Ленінградскую артылерыйскую спецыяльную школу. У 1937 годзе быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1941 годзе скончыў Ленінградскае артылерыйскае вучылішча.

З чэрвеня 1941 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Удзельнічаў у баях пад Псковам (26 чэрвеня, быў паранены) і Арлом. У красавіку 1943 года за адзнаку ў баях быў узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны 2-й ступені, а затым — ордэнам Чырвонай Зоркі. Да вясны 1945 года маёр Віталь Белавусаў камандаваў 1-м дывізіёнам 666-га артылерыйскага палка 222-й стралковай дывізіі 33-й арміі 1-га Беларускага фронту. Вызначыўся падчас Берлінскай аперацыі, калі дывізіён Белавусава быў нададзены 757-му стралковаму палку з мэтай забяспечыць агнём яго баявыя дзеянні.

16 красавіка 1945 года пяхота разам са зброяй Белавусава прарвала лінію абароны нямецкіх войскаў у пасёлку Брыскаў (цяпер — Брыскаў-Фінкерхерд). 18 красавіка 1945 года дывізіён забяспечваў падтрымку агнём полк у фарсіраванні ім канала Одэр-Шпрэе. 28 красавіка падчас бою за населены пункт Кушкоў за 50 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад Берліна Белавусаў вывеў свой дывізіён для стральбы прамым навядзеннем, знішчаючы найбольш важныя цэлі, якія перашкаджалі прасоўванню савецкіх падраздзяленняў наперад. У гэтым баі Белавусаў атрымаў цяжкае раненне, ад якога 30 красавіка 1945 года памёр у шпіталі. Быў пахаваны на вайсковых могілках у горадзе Цыбінка (Польшча). У 1971 годзе прах Белавусаў быў з ушанаваннямі перапахаваны ў Ленінградзе, на Красненькіх могілках.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Калеснікаў.

**Віталь Міхайлавіч Калеснікаў** (1922—1964) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Віталь Калеснікаў нарадзіўся 15 жніўня 1922 года ў Рагачове (цяпер — Гомельская вобласць). Вучыўся ў Рагачоўскім педагагічным інстытуце. У лютым 1941 года Калеснікаў быў прызваны ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З чэрвеня таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. У 1942 годзе ён скончыў курсы малодшых лейтэнантаў. Да верасня 1943 года гвардыі малодшы лейтэнант Віталь Калеснікаў камандаваў узводам 221-га гвардзейскага стралковага палка 77-й гвардзейскай стралковай дывізіі  (руск.) (бел. 61-й арміі  (руск.) (бел. Цэнтральнага фронта. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро.

28 верасня 1943 года Калеснікаў адным з першых пераправіўся праз Дняпро ў раёне вёскі Вялле Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларускай ССР. Падчас баёў на плацдарме на заходнім беразе ракі ён падняў сваіх байцоў у штыкавую атаку. У тых баях Калеснікаў асабіста знішчыў некалькі дзясяткаў салдатаў і афіцэраў ворага.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года гвардыі малодшы лейтэнант Віталь Калеснікаў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка».

Пасля заканчэння вайны Калеснікаў працягнуў службу ў Савецкай Арміі. У 1952 годзе ён скончыў Ваеннай акадэміі імя Фрунзэ, у 1961 годзе — Ваенную акадэмію Генеральнага штаба  (руск.) (бел.. Раптоўна памер 25 студзеня 1964 года, пахаваны ў Рагачове.

Быў таксама ўзнагароджаны ордэнамі Чырвонага Сцяга, Аляксандра Неўскага, Айчыннай вайны 1-й ступені, Чырвонай Зоркі, шэрагам медалёў.

У гонар Калеснікава названая вуліца, школа і ўсталяваны абеліск у Рагачове.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  колесников Виталий Михайлович (руск.).  Az Library. Архівавана з першакрыніцы 3 верасня 2013. Праверана 23 кастрычніка 2016.
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 января (№ 4 (264)). — С. 1.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. Минск, 1984. / стр. 244.

Спасылкі
--------

* Віталь Міхайлавіч Калеснікаў на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Бухтармі́нскае** (каз.: Бұқтырма бөгені) — вадасховішча ў Казахстане, ва Усходне-Казахстанскай вобласці, на рацэ Іртыш.

Плошча паверхні вадасховішча 5490 км². Даўжыня 425 км, найбольшая шырыня 35 км. Сярэдняя глыбіня 9,6 м. Аб’ём вады 53 км³. Ваганні ўзроўню да 7 м. Вадасховішча створана ў выніку будаўніцтва на рацэ Іртыш плаціны Бухтармінскай ГЭС (пачалося ў 1953 годзе). Запаўнялася вадой у 1960—1967 гг. Займае частку далін рэк Іртыш, Нарым, Бухтарма і Манчакурскую ўпадзіну. У выніку стварэння вадасховішча і падпору павысіўся на 7 м узровень вады ў возеры Зайсан, якое стала часткай Бухтармінскага мора.

Вадасховішча выкарыстоўваецца ў мэтах суднаходства, рыбнай гаспадаркі, арашэння, адпачынку, забеспячэння работы Бухтармінскай и Усць-Каменагорскай ГЭС.

Бухтармінскі гідравузел
-----------------------

Бухтармінскае вадасховішча створана збудаваннямі Бухтармінскага гідравузла, размешчанага ніжэй вусця ракі Бухтарма. Збудаванні гідравузла ўведзены ў эксплуатацыю ў 1976 годзе. Складаюцца з плаціны, гідраэлектрастанцыі і суднаходнага шлюза.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Бухтарминское водохранилище // Silk Road Adventures (руск.)
2. ↑  Озеро Зайсан // Институт Озёроведения Российской академии наук Архівавана 18 сакавіка 2018. (руск.)

Літаратура
----------

* Бухтармінскае вадасховішча // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3). — С. 366.
* Географический энциклопедический словарь: Географические названия / Гл. ред А. Ф. Трёшников; Ред. кол.: Э. Б. Алаев, П. М. Алампиев, А. Г. Воронов и др.. — М.: Сов. энциклопедия, 1983. — С. 78. — 538 с. — 100 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Бухтарминское водохранилище // Silk Road Adventures (руск.)
* Озеро Зайсан // Институт Озёроведения Российской академии наук Архівавана 18 сакавіка 2018. (руск.)
**Дамавы сыч** або **Сіпель** (*Athene noctua*) — птушка роду сычы сямейства савіныя.

Апісанне
--------

Дробная сава, даўжыня цела 21-27 см, размах крылаў 54-60 см, маса 150—210 г. Самцы і самкі афарбаваныя аднолькава: спінны бок светла-буры, з белаватымі стракацінамі, брушны — белы з бураватымі падоўжнымі плямамі.

Птушка з прысадзістым сілуэтам, параўнальна вялікай галавой, якая з-за формы «тварнага дыска» выглядае прыплюшчанай. Хвост кароткі, вочы жоўтыя з белымі «брывамі». Актыўны таксама і ўдзень. Калі падпільноўвае здабычу, робіць прысяданні і нахілы. Паварочвае галаву да 180°. Палёт хвалісты.

Пашырэнне
---------

Распаўсюджаны ў Цэнтральнай і Паўднёвай Еўропе, Азіі (выключаючы Паўночную), Паўночнай Афрыцы і ад Эфіопіі да Самалі. У Еўразіі жыве на поўдзень ад Латвіі, Маскоўскай і Арэнбургскай абласцей, Паўночнага Казахстана, Паўднёвага Алтая і Забайкалля. На Беларусі трапляецца рэдка, пераважна на поўдні.

Насяляе разнародныя адкрытыя ландшафты ад лесастэпаў і гор да пустынь. Перавагу аддае культурнаму ландшафту. Імкнецца жыць у населеных пунктах і гаспадарчых пабудовах, размешчаных на адкрытых прасторах. Пазбягае густых лясоў, моцна зарослых тэрыторый, балот і адкрытых палёў.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Сілкуецца дробнымі грызунамі, насякомымі, радзей птушкамі.

Вядзе аселы спосаб жыцця. Манагам. Гняздуецца адзіночнымі парамі на гарышчах, пад карнізамі жылых і гаспадарчых пабудоў, у дуплах, а таксама ў штучных гняздоўях.

Пачатак адкладкі яек — другая палова красавіка. У кладцы 4-5 яек памерамі 34,6 x 29,1 мм. Наседжванне працягваецца 26-29 сутак. Корміцца мышападобнымі грызунамі, насякомымі, часам дробнымі птушкамі.

Зноскі
------

1. ↑  Варыянты напісання ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.15. Мн. 2002, С.325.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

Спасылкі
--------

* 


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Таксанамія | Avibase · eBird · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 124919163 · GND: 4205457-6 · LCCN: sh97004318 · NKC: ph487826 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бекаа.
Вінаграднікі каля Захле
**Даліна Бека́а** — даліна на ўсходзе Лівана, адзін з найважнейшых сельскагаспадарчых раёнаў краіны.

Размешчана за 30 км на ўсход ад Бейрута паміж горнымі хрыбтамі Ліван і Антыліван. З'яўляецца паўночным ускрайкам Усходне-Афрыканскай рыфтавай даліны. Мае агульную працягласць каля 120 км, сярэднюю шырыню каля 16 км. Клімат міжземнаморскі з гарачым сухім летам і халоднай снежнай зімой.

Найбуйнейшы горад у даліне — Захле, цэнтр правінцыі Бекаа.

Гл. таксама
-----------

* Вайна ў даліне Бекаа (1982)

Спасылкі
--------

* The Bekaa Valley Архівавана 11 кастрычніка 2006.  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4069452-5 |
**Л’Анс-о-Медаўз** (скаж. англ.: L'Anse aux Meadows ад фр.: L'Anse-aux-Méduses, літар. «бухта медуз») — гісторыка-археалагічны помнік на тэрыторыі правінцыі Ньюфаўндленд і Лабрадор (Канада), дзе, паводле даных раскопак, існавала першае ў Паўночнай Амерыцы і Заходнім паўшар’і еўрапейскае паселішча вікінгаў канца XI стагоддзя. Гэта таксама было самае заходняе паселішча вікінгаў.

Да таго як паселішча было адкрыта, нарвежскі даследчык Хельгэ Маркус Інгстад на працягу шматлікіх гадоў спрабаваў адшукаць зямлю, якая ў сагах значылася як «Вінланд». Знайсці гэта паселішча Інгстад чакаў на вялікай адлегласці — ад Гудзонава праліва на поўначы да заліва Святога Лаўрэнція на поўдні, і нават яшчэ да нью-ёркскага Лонг-Айленда. Урэшце ў 1960 годзе даследчыка чакаў поспех. Ці з’яўляюцца гэтыя раскопкі паселішчам, заснаваным Лейфам Эрыксанам прыблізна ў 1003 годзе, дагэтуль застаецца загадкай.

Раскопкі
--------

Французскія пасяленцы, якія прыбылі на тэрыторыю будучага Квебека, са здзіўленнем даведаліся ад іракезаў пра існаванне загадкавага Каралеўства Сагеней, дзе нібыта жылі людзі з белай скурай і светлымі валасамі, якія мелі шмат золата і мяхоў. Спробы адшукаць каралеўства апынуліся беспаспяховымі; пазней у яго гонар быў названы горад Сагеней у Квебеку.

У 1960-х гадах у невялікім рыбацкім пасёлку Л’Анс-о-Медаўз на востраве Ньюфаўндленд, які ў XVI—XVII стагоддзях нанова абжывалі французы і брытанцы, якія змянілі іх, было выяўлена 8 зямлянак і кузня. Бронзавыя зашпількі, жалезныя заклёпкі і іншыя прадметы, знойдзеныя падчас раскопак, адправіліся на выстаўку ў Вашынгтоне і Нью-Ёрк пад называннем «Вікінгі: Паўночна-Атлантычная сага».

Паводле здагадак навукоўцаў, вікінгі, якія заснавалі паселішча ў Л’Анс-о-Медаўз, прыбылі з суседняй Грэнландыі, дзе Эрык Руды незадоўга да гэтага (987) заснаваў калонію нарманаў. Паводле ацэнак, на Ньюфаўндлендзе жыло не больш за 50-100 чалавек, якія ўжо праз некалькі гадоў пакінулі востраў.

Калонія скандынаваў на востраве Грэнландыя апынулася больш даўгавечнай, праіснаваўшы каля 5 стагоддзяў, але з-за пахаладанні клімату, а таксама іншых невядомых навуцы фактараў, знікла ў канцы XV — пачатку XVI стагоддзяў. У XIII стагоддзі, у перыяд яе росквіту, колькасць скандынаваў у Грэнландыі, мабыць, дасягнула 5 тысяч чалавек.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Л’Анс-о-Медаўз
Карта і роскід кропак з краін па эканамічнай складанасці
**Спіс краін па эканамічнай складанасці** выкарыстоўвае макраэканамічны паказчык «каэфіцыент эканамічнай складанасці», распрацаваны Рыкарда Хаўсманам і характарызуе складанасць і дыверсіфікаванасць экспартуемых тавараў краіны.

Эканамічная складанасць 2016 год
--------------------------------

| № | Краіна/Territory | КЭС |
| --- | --- | --- |
| 1 |  Японія | 2.61 |
| 2 |  Рэспубліка Карэя | 2.37 |
| 3 |  Швейцарыя | 2.33 |
| 4 |  Сінгапур | 2.25 |
| 5 |  Германія | 1.89 |
| 6 |  Ганконг | 1.47 |
| 7 |  Чэхія | 1.42 |
| 8 |  ЗША | 1.38 |
| 9 |  Вялікабрытанія | 1.36 |
| 10 |  Венгрыя | 1.24 |
| 11 |  Ісландыя | 1.17 |
| 12 |  Славакія | 1.16 |
| 13 |  Італія | 1.13 |
| 14 |  Францыя | 1.13 |
| 15 |  Малайзія | 1.12 |
| 16 |  Ірландыя | 1.10 |
| 17 |  Кітай | 1.00 |
| 18 |  Бельгія | 0.97 |
| 19 |  Мексіка | 0.75 |
| 20 |  Польшча | 0.67 |
| 21 |  Данія | 0.66 |
| 22 |  Эстонія | 0.54 |
| 23 |  Нарвегія | 0.51 |
| 24 |  Харватыя | 0.49 |
| 25 |  Іспанія | 0.42 |
| Source: Observatory of Economic Complexity, MIT |

Спіс з’яўляецца няпоўным і ўтрымоўвае толькі верхнія 25 з 122 краін свету.

Спасылкі
--------

*
Шнуркі чоранага колеру **Шнуркі** (ад ням.: Schnur) — адрэзкі вяроўкі пэўнай даўжыні, якія прасоўваюць праз спецыяльныя адтуліны ў абутку і, якія служаць для ўтрымання яго на ступні. У развязаным стане шнуркі дазваляюць свабодна вымаць нагу з абутку. Пасля зацягвання і завязвання фіксуюць абутак на ступні чалавека. 

Шнуркі набылі папулярнасць толькі ў XX стагоддзі. Да гэтага ў ходзе быў абутак без шнуркоў альбо з рознымі спражкамі або гузікамі ў якасці фіксуючых элементаў. 

Сучаснай папулярнай альтэрнатывай шнуркам з'яўляецца зашпілька-ліштва.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 2 : М-Я. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0153-2, С.656

* Віды шнуровак абутку Архівавана 22 кастрычніка 2011.
**Даліна збаноў** — група пляцовак з гісторыка-археалагічнымі мегалітычнымі помнікамі ў Лаосе, у правінцыі Сіангкхуанг. У Даліне збаноў знаходзяцца тысячы вялікіх каменных гаршкоў, раскіданых па горных далінах і плато. ЮНЕСКА не спяшаеца ўключыць аб’ект ў спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны праз вялікую колькасць нездэтанаваўшых амерыканскіх авіяснарадаў ў зямлі Даліны. Па гэтай жа прычыне значная частка тэрыторыі даліны застаецца недаступнай для турыстаў.

Даліна збаноў
Даліна знаходзіцца ў высокай паўночнай частцы гор Чыангшон (Анамскіх гор). Збаны ў асноўным размешчаны ў межах кластараў у колькасці ад аднаго да некалькіх соцень. Усяго на тэрыторыі даліны знаходзіцца больш за 60 пляцовак са збанамі. На думку археолагаў, «экстрэмальны посуд» быў створаны 2500—1500 гадоў таму старажытны народам, іншыя праявы культуры якога засталіся цалкам невядомымі. Паводле найбольш распаўсюджаных меркаванняў археолагаў, збаны выкарыстоўваліся ці то ў якасці пахавальных урнаў, ці то для збору дажджавой вады, ці для захоўвання прадуктаў харчавання. Першай версіі прытрымлівалася французскі археолаг Мадлен Калані, што працавала тут ў 1930-х. Пазней слушнасць яе думак пацведзілі японскія і лаоскія археолагі.

Лаоскія легенды гавораць, што ў гэтай даліне жылі калісьці волаты. Паданні больш гістарычнага характару сцвярджаюць, што кароль Кхунг Чынг, здабыўшы перамогу над ворагамі, загадаў вырабіць збаны для прыгатавання вялікай колькасці рысавага віна лао лао.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh86006975 · VIAF: 315149565 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Балаклава (значэнні).
Балаклава 
**Балаклава** — галаўны ўбор, які закрывае галаву, лоб і твар, пакідаючы невялікі прарэз для вачэй, рта ці для авала твару.

Гісторыя
--------

Балаклава 
Назоўнік балаклава гучыць як цюркізм, але пазычаны з англійскай мовы, якія ўзялі слова ад назвы горада Балаклава і затокі на паўднёвым захадзе Крыму. 25 кастрычніка 1854 года адбылася бітва Крымскай вайны, было халодна і брытанскія ваенныя замовілі для салдатаў вязаныя каўпакі з прарэзамі для вачэй.

Сама шапка больш старажытная за бітву, іншыя яе назвы ў гісторыі — уланская, тампліерская шапка.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік беларускай рэвалюцыі. Балаклава(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
**«Борац»** (сербск.: Борац / Borac) — мужчынскі гандбольны клуб, што базуецца ў горадзе Баня-Лука, Рэспубліка Сербская, Боснія і Герцагавіна. Уладальнік Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў і Кубка Еўрапейскай гандбольнай федэрацыі, шматразовы чэмпіён нацыянальных першынстваў.

Гісторыя і дасягненні
---------------------

Клуб заснаваны ў 1950 годзе як частка аднайменнага спартыўнага таварыства «Борац», якое на той момант ужо мела футбольны, баскетбольны і некаторыя іншыя спартыўныя клубы. Калі ў 1957 годзе сфармаваўся федэральны чэмпіянат Югаславіі па гандболе, «Борац» адразу ж прыняў у ім удзел — у выніку ён не прапусціў ніводнай югаслаўскага нацыянальнага першынства і штораз змагаўся за самыя высокія пазіцыі. Так, у перыяд 1959—1981 гадоў ён сем разоў станавіўся чэмпіёнам Югаславіі, саступаючы па сукупнай колькасці перамог толькі харвацкаму «Партызану» з горада Б’елавар, які быў чэмпіёнам дзевяць разоў. Апроч таго, баня-луцкі «Борац» з'яўляецца дзесяціразовым уладальнікам Кубка Югаславіі, самым тытулаваным удзельнікам гэтага спаборніцтва за ўсю яго гісторыю.

Калі ў 1992 годзе краіна распалася і югаслаўскае нацыянальнае першынства спыніла сваё існаванне, «Борац» пачаў выступаць у навастворным першынстве Рэспублікі Сербскай, дзе быў безумоўным лідарам: у перыяд 1993—2001 гадоў выйграў усе восем розыгрышаў чэмпіянату, у агульнай складанасці дванаццаць разоў станавіўся ўладальнікам Кубка Рэспублікі Сербскай (у 1995 годзе турнір не праводзіўся па прычыне баявых дзеянняў у рэспубліцы). Пазней далучыўся да адзінай лігі Босніі і Герцагавіны, дзе таксама выступаў паспяхова: у перыяд 2012—2015 тройчы запар заваёўваў тытул чэмпіёна краіны, пяць разоў перамагаў у Кубку Босніі і Герцагавіны.

«Борац» мае дасягненні і на міжнароднай арэне. Так, у сезоне 1974/75 Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў клуб здолеў дайсці да фінальнай стадыі, дзе з лікам 17:19 пацярпеў паражэнне ад нямецкага клуба «Форвертс». Праз года ізноў дайшоў да фіналу і на гэты раз здабыў перамогу, з лікам 17:15 узяў верх над дацкай «Фрэдэрысіяй». У сезоне 1990/91 стаў уладальнікам Кубка ЕГФ, перамогшы ў фінале маскоўскі ЦСКА. Чатыры разы перамагаў у Міжнародным гандбольным турніры чэмпіёнаў Добая (1967, 1970, 1971, 1973). У 2012—2016 гадах «Борац» выступаў у міжнароднай SEHA Лізе (дзе гуляюць найлепшыя клубы краін Усходняй Еўропы). 

У розны час за клуб гулялі такія вядомыя гульцы як Ізток Пуц, Патрык Чавар, Іран Смайлагіч, Бажыдар Ёвіч, Даніел Шарыч, Младан Баінавіч і інш..

Зноскі
------

1. ↑  Екипа 2013/14. на званичном сајту СЕХА лиге Приступљено 8. 12. 2013.
2. ↑  Борац спорт портал www.borac-sport.com
3. ↑  Гандбольный клуб Борац (Баня-Лука) **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  borac.zdorovosport.ru. Архівавана з першакрыніцы 5 красавіка 2016. Праверана 26 сакавіка 2016.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 31 жніўня 2009.  (серб.)
* Сайт спартыўнага таварыства «Борац»  (серб.)
**Кармеліцкая вуліца** — вуліца ў цэнтральнай частцы г. Мсціслава Магілёўскай вобласці. Часткова пешаходная.

Назва паходзіць ад кармеліцкага кляштара, размешчанага ў пачатку вуліцы. За савецкім часам перайменавана ў Першамайскую вуліцу. У верасні 2016 года да абласнога фестывалю-кірмаша «Дажынкі» частцы вуліцы вернута гістарычная назва. Згодна з іншай інфармацыяй, назву Кармеліцкая раней насіла вуліца Кірава.

Размяшчэнне
-----------

Кармеліцкі касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі з боку вуліцы Кармеліцкай
Арыентавана з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Размешчана паміж вуліцамі Юрчанкі і Леніна, да якіх паралельна. Складаецца з двух адрэзкаў. Першы пачынаецца ад скрыжавання з вуліцай Кірава і завяршаецца каля будынка Мсціслаўскага дзяржаўнага будаўнічага прафесійна-тэхнічнага каледжа, недаходзячы да вуліцы Савецкай. Другі, пешаходны, адрэзак пачынаецца ад вуліцы Савецкай, з паўднёвага захаду прымыкае пешаходная Пірагоўская вуліца, пасля скрыжавання з Пралетарскай вуліцай пераходзіць у Першамайскую вуліцу. Даўжыня вуліцы складае каля 390 м.

Забудова
--------

Будынак Мсціслаўскага дзяржаўнага будаўнічага прафесійна-тэхнічнага каледжа і агароджа кляштара езуітаў на скрыжаванні з Савецкай вуліцай
### Няцотны бок

* Касцёл Святога Міхаіла Арханёла і кляштар езуітаў (1745—1750) — Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 512Г000510шыфр 512Г000510

### Цотны бок

Будынак былой мужчынскай гімназіі
* № 14 — будынак былой мужчынскай гімназіі (XIX стагоддзе) — Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 513Г000509шыфр 513Г000509

Паркі
-----

Квартал паміж вуліцамі Пірагоўскай і Савецкай займае парк Міру.

Помнікі
-------

Помнік Пятру Мсціслаўцу
* Помнік Пятру Мсціслаўцу (1986)
* Мемарыяльная дошка Дзмітрыю Емяльянавічу Астапенку, Аркадзю Аляксандравічу Куляшову, Юлію Абрамавічу Таўбіну. Устаноўлена ў 1986 годзе на будынку былога педагагічнага тэхнікума (дом № 14), у якім у 1928—1931 гг. вучыліся гэтыя беларускія савецкія паэты.
* Мемарыяльная дошка Якубу Коласу. Устаноўлена ў 1986 годзе на будынку былога педагагічнага тэхнікума (дом № 14), перад навучэнцамі i педагогамі якога ў 1925 годзе выступаў паэт.

Зноскі
------

1. ↑  У Мсціславе да «Дажынак» дзвюм вуліцам вярнулі гістарычныя назвы
2. ↑  План з гістарычна-археалагічнага музея

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кармеліцкая вуліца (Мсціслаў)
Яго Высокапраасвяшчэнства кардынал **Эдвін Фрэдэрык О’Браен** (англ.: Edwin Frederick O’Brien; 8 красавіка 1939, Бронкс, Нью-Ёрк, ЗША) — амерыканскі кардынал. Тытулярны біскуп Тызікі і дапаможны біскуп Нью-Ёрка з 6 лютага 1996 па 7 красавіка 1997. Каад'ютар архідыяцэзіі ўзброеных сіл ЗША з 7 красавіка па 12 жніўня 1997. Архібіскуп узброеных сіл ЗША з 12 жніўня 1997 па 12 ліпеня 2007. Архібіскуп Балтымара з 12 ліпеня 2007 па 29 жніўня 2011. Апостальскі адміністратар Балтымара з 29 жніўня 2011 па 20 сакавіка 2012. Пра-вялікі магістр Рыцарскага Ордэна Святой Труны Гасподняй з 29 жніўня 2011 па 15 сакавіка 2012. Вялікі магістр Рыцарскага Ордэна Святой Труны Гасподняй з 15 сакавіка 2012. Кардынал-дыякан з дыяканствам *S. Sebastiano al Palatino* з 18 лютага 2012.

Біяграфія
---------

Пасвечаны ў свяшчэнны сан кардыналам Фрэнсісам Спелманам 29 мая 1965 года. У 1965—1970 гадах — грамадзянскі капелан Ваеннай акадэміі Вест-Пойнт, затым ваенны капелан у званні капітана. Служыў капеланам у складзе 82-й паветрана-дэсантнай дывізіі ў Форт-Брэг, у 1971—1972 гадах — у В’етнаме ў складзе 173-й паветрана-дэсантнай брыгады і 1-й «кавалерыйскай» дывізіі, затым у Форт-Гордан. У 1973 годзе накіраваны для далейшага навучання ў Рым. Далей служыў на розных пасадах у царкоўнай адміністрацыі ў ЗША.

18 лютага 2012 года, у саборы Святога Пятра адбылася кансісторыя, на якой Эдвін Фрэдэрык О’Браен быў узведзены ў сан кардынал-дыякана з дыяканствам *S. Sebastiano al Palatino*. На новага Князя Царквы была ўскладзены кардынальская шапка і ўручаны кардынальскі пярсцёнак.

Удзельнік Канклава 2013 года.

Зноскі
------

1. ↑  Edwin Frederick O'Brien // SNAC — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311'></a>

Спасылкі
--------

* Інфармацыя  (англ.)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**кардынал Джон Патрык Фолі** | **Вялікі магістр Рыцарскага Ордэна Труны Гасподняй**29 жніўня 2011 — | Пераемнік**—** |
| Папярэднік**кардынал Уільям Генрых Кілар** | **Архібіскуп Балтымара**12 ліпеня 2007 — 29 жніўня 2011 | Пераемнік**архібіскуп Уільям Эдуард Лоры** |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Notable Names Database |
| Нарматыўны кантроль | BAV: ADV10965408 · ISNI: 0000 0000 6246 8689 · NTA: 148477585 · VIAF: 89225964 |
**Кармеліта Джэтэр** (анг. Carmelita Jeter; 24 лістапада 1979 года, Лос-Анджэлес, ЗША) — амерыканская лёгкаатлетка (спрынтарскі бег), якая спецыялізуецца ў бегу на 100 м. Чэмпіёнка свету 2011 года ў бегу на гэту дыстанцыю.

На чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы 2007 заваявала бронзавы медаль у бегу на 100 м і выйграла сусветны лёгкаатлетычны фінал 2007 года на той жа дыстанцыі. У 2009 годзе на чэмпіянаце свету заваявала другі бронзавы медаль. У тым жа годзе яна перамагла на сусветным лёгкаатлетычным фінале і Гран-пры Шанхая, паказаўшы выбітныя вынікі 10,67 і 10,64 (хутчэй бегала толькі сусветная рэкардсменка Флорэнс Грыфіт-Джойнер). У цяперашні час ёй належыць тры з дзесяці лепшых вынікаў на жаночай стомятроўцы.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Кармеліта Джэтэр — профіль на сайце IAAF (англ.)
* Carmelita Jeter – Профіль на сайце USATF.
**Эдгар Георгіевіч Элбакян** (нар. 1928, Тбілісі) — армянскі савецкі акцёр тэатра і кіно.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і настаўніка.

У 1946 годзе скончыў сярэднюю школу, пераехаў у Ерэван і паступіў на акцёрскі факультэт тэатральнага інстытута, які з поспехам скончыў у 1950 годзе. У тым жа годзе пайшоў працаваць у тэатр юнага гледача. У тыя гады ім сыграны шмат значных роляў: Павел Карчагін — «Як гартавалася сталь», Хлестакоў — «Рэвізор», Кардынал Рышэлье — «Тры мушкецёры».

У 1962 годзе запрошаны ў Дзяржаўны акадэмічны тэатр ім. Г. Сундукяна, дзе створаныя ім вобразы Гіко — «Пэпо», Тарэлкіна — «Судовая справа», Пайлака (суддзя) — «Багдасар разводзіцца з жонкай» увайшлі ў галерэю вечных каштоўнасцей армянскага сцэнічнага мастацтва. Сцэнічнае майстэрства Эдгара Элбакяна заслужыла высокую ацэнку як з боку шырокай грамадскасці, так і з боку дзеячаў мастацтва.

У 1978 годзе атрымаў ганаравае званне Народнага артыста АрмССР, а ў 1979 — Дзяржаўную прэміі АрмССР.

Эдгар Элбакян быў шырока вядомы і папулярны як у Арменіі так і за яе межамі. Ролі згуляныя ім, заслугоўвалі ўвагі перадусім вастрынёй увасаблення вобраза, рэалістычнай трактоўкай шматжанравасцю выкананні драматычных, камічных, характэрных герояў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Армянская савецкая энцыклапедыя / пад рэд. Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q164396'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6429958'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2657718'></a>
2. 1 2 3 4  Ով ով է. հայեր / пад рэд. Հ. Այվազյան — Երևան: 2005.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13053761'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1953'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28722393'></a>
**Дэнтыпеліс ломкі**, **дэнтыпеліс крохкі** (*Dentipellis fragilis*) — від базідыяльных грыбоў з парадку сыраежкавых.

Апісанне
--------

Пладовае цела мякка-перапончатае, пры высыханні крохкае, ад белаватага спачатку да жаўтаватага і вохрыстага колеру, памерам да 10 см і больш. Край свабодна аддзяляецца, часта адагнуты. Гіменафор складаецца з шыпоў памерам 0,5–9 X 0,1–0,4 мм. Цыстыды шматлікія, з масляністым змесцівам, ружанцападобна сегментаваныя ў верхняй частцы, шырынёй 4,5–7,5 мкм. Гіфы са спражкамі. Базідыі булавападобныя, 27–37 X 4,5–7 мкм. Споры эліптычныя або амаль сферычныя, з патоўшчанай гладкай ці шурпатай абалонкай, 4–6,3 X 3,3–6 мкм

Пашырэнне
---------

Арэал ахоплівае Еўропу, Каўказ, Сібір, Сярэднюю Азію, Далёкі Усход. Адзначаны ў паўднёвай і паўднёва-заходняй частках Беларусі.

Сустракаецца ў шыракалістых, чорнаальховых і яловых, часта сырых і цяністых лясах. Індыкатар стараўзроставых мінімальна парушаных лясных экасістэм. Жыве і ўтварае пладовыя целы на значна раскладзенай валежнай, пазбаўленай кары драўніне лісцевых парод (клёна вастралістага, вольхі чорнай, граба звычайнага і інш.).

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Сапратроф, выклікае белую гніль. Пладовыя целы ўтвараюцца ў ліпені-верасні.

Ахова
-----

Уключаны ў Чырвоную кнігу Беларусі, ахоўваецца ў Польшчы.

Спасылкі
--------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · Mycobank · NCBI |