recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Янка Доўгі**, поўнае імя **Іван Іосіфавіч Доўгі** (13 (26) лютага 1905, в. Адамава[lv] Пасінскай воласці Люцынскага павета Віцебскай губерні, цяпер Пасінская воласць Зілупскага краю Латвіі  — не раней за 1938) — беларускі публіцыст, перакладчык, паэт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і Іосіфа і Аляксандры Доўгіх. Ахрышчаны 15 (28) лютага 1905 года ў Пасінскім касцёле. Меў таленавітую малодшую сястру Вікторыю, якая актыўна друкавалася на старонках вучнёўскага часопіса «Школьная праца».

Вучыўся ў Люцынскай беларускай гімназіі. Некалькі вершаў былі змешчаны ўжо ў зборніку вучнёўскіх работ «Ластаўка», што выйшаў пад рэдакцыяй Канстанціна Езавітава ў Люцыне ў 1924 годзе. Пасля закрыцця Люцынскай гімназіі латвійскімі ўладамі разам з аднакласнікамі перайшоў вучыцца ў Дзвінскую беларускую дзяржаўную гімназію, якую скончыў у 1926 годзе. У тым жа годзе разам са сваімі сябрамі стаў навучэнцам Беларускіх настаўніцкіх курсаў. Пасля іх паспяховага завяршэння вырашыў з Аляксандрам Вайноўскім і Валянцінай Казлоўскай наведаць Менск, дзе і засталіся. Янка Доўгі паступіў на педагагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Беларускі нацыянал-фашызм у Латвіі. 1933
У 1929 года ў шостым нумары часопіса «Узвышша» друкуецца перакладзенае ім на беларускую мову апавяданне Л. Паэгле «Хто адседзіць», а ў наступным нумары вялікі літаратуразнаўчы нарыс «Латышскі паэт Ян Райніс». Заканчэнне ўніверсітэта супала з кардынальнымі зменамі ў краіне: нядаўна прайшлі гучныя арышты па сфабрыкаванай справе «Саюза вызвалення Беларусі», потым «Беларускага нацыянальнага цэнтра», былі арыштаваны многія яго знаёмыя і сябры з літаратурнага згуртавання «Узвышша», а само аб’яднанне было зачынена. У гэты час Янка Доўгі прыйшоў працаваць у Латышскі сектар Камісіі па вывучэнню Заходняй Беларусі Беларускай акадэміі навук, дзе ён стварыў правакацыйна-адыёзную кнігу «Беларускі нацыянал-фашызм у Латвіі», усе факты ў якой падагнаны пад адну схему абвінавачвання *«беларускіх буржуазных нацыяналістаў у здрадлівай дзейнасці на карысць разведак замежных краін»*. Але ў кнізе таксама можна знайсці рэдкія дакументы і факты, хоць адпаведна і інтэрпрэтаваныя.

У канцы 1937 ці ў пачатку 1938 г. ён быў арыштаваны разам са сваімі сябрамі па Дзвінскай беларускай гімназіі, абвінавачаны ў шпіянажы на карысць латвійскай разведкі. 17 сакавіка 1938 года быў арыштаваны ў Акцюбінску, дзе працаваў выкладчыкам, па 58 артыкуле пункт 1 КК РСФСР, прысуджаны да вышэйшай меры пакарання. Рэабілітаваны 24.07.1989 года Акцюбінскай аблпракуратурай.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Баринов, 2023
2. 1 2  Долгий Иван Иосифович (1905)
3. 1 2 3  Крывіцкія руны : вып. II. беларускі культурны мацярык у Латвіі. / уклад.. прад.м. камент. М. Казлоўскага. С. Панізьніка. — Мн.: Кнігазбор, 2017. — 452 с. — ISBN 978-985-7180-05-9.

Літаратура
----------

* Крывіцкія руны : вып. II. беларускі культурны мацярык у Латвіі. / уклад.. прад.м. камент. М. Казлоўскага. С. Панізьніка. — Мн.: Кнігазбор, 2017. — 452 с. — ISBN 978-985-7180-05-9.

Спасылкі
--------

* *Баринов И.* Запись о крещении Янки (Ивана Иосифовича) Долгого // Запісы беларусаведа, 30.1.2023.
* Долгий Иван Иосифович (1905)
**Сухо́е бало́та** — балота нізіннага тыпу ў цэнтральнай і паўночнай частках Івацэвіцкага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі, пераважна ў вадазборы ракі Грыўда.

Плошча 16,1 тыс. га. Глыбіня торфу да 5,3 м, сярэдняя — 1,8 м. Запасы торфу каля 43,3 млн.тон (здабываецца на ўгнаенне). На поўначы балота пад торфам ёсць сапрапель (Сухабалоцкае радовішча сапрапелю). Асушана каля паловы плошчы балота, выкарыстоўеваецца пад ворыва і сенажаць. Частка масіву ўваходзіць у гідралагічны заказнік Выганашчанскае. На неасушанай тэрыторыі пераважаюць асаковыя бярэзнікі.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Сухо́е бало́та // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 298. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
**«Гадзіна Быка»** — сацыяльна-філасофскі навукова-фантастычны раман-антыўтопія Івана Антонавіча Яфрэмава.

Гісторыя
--------

Разам з больш раннімі творамі І. А. Яфрэмава: раманам «Туманнасць Андрамеды» (1956) і аповесцю «Cor Serpentis» (з лат. «Сэрца змеі» 1958), раман «Час Быка» утварае трылогію

Раман ствараўся на працягу сямі гадоў і быў апублікаваны 1968—1969 гадах у часопісах «Техника молодёжи» і «Молодая гвардия».

Першае кніжнае выданне рушыла ўслед у 1970 годзе.

Раман прысвечаны апошняй жонцы пісьменніка Таісіі Іосіфаўне Яфрэмавай (1929—2019).

Сюжэт
-----

Твор распавядае пра падарожжа людзей з далёкага будучыня: жыхар камуністычнай Зямлі — на планету на зоркалёце «Цёмнае Полымя» (рус. Тёмное Пламя), які перасоўваўся ў гіперпрасторы, адпраўленым у космас планетай Зямля з гуманітарнай місіяй. На планеце Тарманс (рус. Торманс) зоркалётчыкі выяўляюць нашчадкаў людзей, якія раней паляцелi з Зямлі і пабудавалі закрытае алігархічнага грамадства.

Ідэю і філасофію рамана аўтар выклаў у эпіграфе: «Дзі пхi юй чхоу — Зямля народжана ў гадзіну Быка (інакш — дэмана, другой гадзіны ночы)».

Зноскі
------

1. ↑  Здесь и далее ударения в именах собственных указаны по изданию М. «Русский язык», 1992, ISBN 5-200-00560-4
2. ↑  Сергеев 2019, с. 41. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFСергеев2019 (даведка)
3. ↑  Епископ Иннокентий. Старый китайско-русский словарь. — Пекин, 1909.
**Грагрон** (фр.: gros-gros) — дарагая высакаякасная гладкафарбаваная шаўковая тканіна ў XIX стагоддзі.

«Гро» (фр.: gros) у складовых назвах тканін азначаў наяўнасць у іх шоўку. У XIX стагоддзі існавала дастаткова шмат відаў шаўковых тканін з «гро» ў назве, напрыклад: гродафрык («афрыканскі»), гродэнапль («неапалітанскі»), гродэтур («турскі»), гродэр’ен, гродэшын («кітайскі»), гробарэ, гродэберлен («берлінскі»), гродэфларанс («фларэнтыйскі»). У большасці выпадкаў адрозненні паміж усімі гэтымі «гро» былі невялікія і абумаўляліся маркетынгавымі стратэгіямі гандляроў. У газеце «Молва  (руск.) (бел.» ў 1831 годзе пісалі: «шаўковыя тканіны для капялюшыкаў змянілі некалькі назваў: летні гро, усходні гро, ост-індскі гро, у сутнасці сваёй адна і тая ж матэрыя, вядомая пад назвай гродэнапль». Аднак некаторыя шоўкі тыпу гро адрозніваліся характарам арнаменту, колерам, шырынёй палатна. Напрыклад, гро д’анвер быў вузкім паласатым палатном, громуарам называлі аднакаляровы муар  (руск.) (бел. з асабліва выразным адлівам. На грагрон, які праславіўся самай дарагой з гро-тканін, адбіралі толькі найлепшую шаўковую сыравіну — буйныя непашкоджаныя коканы шаўкавічнага чарвяка, якія даюць самую доўгую шаўковую нітку. Дзякуючы высокай якасці сыравіны і вельмі шчыльнаму скручванню пражы грагрон быў значна лягчэй па вазе іншых сартоў шаўковых тканін. Адзенне з грагрону адназначна казала пра дабрабыт яго ўладальніцы. У А. М. Астроўскага ў п’есе «Свае людзі — паладзім  (руск.) (бел.» купецкая дачка Алімпіяда Самсонаўна з унутранай урачыстасцю над суразмоўніцай пералічвае свае ўборы: «а вось лічы <…> тры атласных ды тры грагронавых — гэта трынаццаць…».

Зноскі
------

1. ↑  Лазука, Барыс Андрэевіч. Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. ― Мінск : Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл. партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.
2. ↑  Гро // Толковый словарь живого великорусского языка  (руск.) (бел. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд.. — СПб.: Типография М. О. Вольфа, 1880—1882.
3. ↑  Р. М. Кирсанова, 1995
4. ↑  Розовая ксандрейка и драдедамовый платок, 1989

Літаратура
----------

* Андреева Р. П. Гро-гро // Энциклопедия моды. — СПб.: Издательство «Литера», 1997. — С. 148. — ISBN 5-86617-030-2.
* Беловинский Л. В. Грогрон // Иллюстрированный энциклопедический историко-бытовой словарь русского народа. XVIII — начало XIX в. / под ред. Н. Ерёминой. — М.: Эксмо, 2007. — С. 145. — 784 с. — 5000 экз. — ISBN 978-5-699-24458-4.
* Кирсанова Р. М. Гродетур // Костюм в русской художественной культуре 18 — первой половины 20 вв.: Опыт энциклопедии / под ред. Т. Г. Морозовой, В. Д. Синюкова. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1995. — С. 86. — 383 с.: ил. с. — 50 000 экз. — ISBN 5-85270-144-0.
* Кирсанова Р. М. Грогрон // Розовая ксандрейка и драдедамовый платок: Костюм — вещь и образ в русской литературе XIX в. / под ред. Э. Б. Кузьминой. — М.: Книга, 1989. — С. 71—72. — 286 с. — 55 000 экз. — ISBN 5-212-00130-7.
**Расійска-амерыканскія адносіны** — двухбаковыя адносіны паміж Расійскай Федэрацыяй і Злучанымі Штатамі Амерыкі. Іх гісторыя пачалася яшчэ ў 1809 годзе, калі Белы дом усталяваў афіцыйныя кантакты з Расійскай імперыяй. Сучасны этап узаемадзеяння двух дзяржаў стартаваў у 1992-м з падпісання Барысам Ельцыным і Джорджам Бушам-старэйшым Кэмп-Дэвідскай дэкларацыі, якая зафіксавала новую формулу расійска-амерыканскіх адносін і афіцыйна абвясціла заканчэнне Халоднай вайны.

У 1990-х гадах у двухбаковых адносінах быў атрыманы цэлы шэраг значных вынікаў. Асабліва гэта тычыцца ліквідацыі ці, па меншай меры, звужэнне ідэалагічных і палітычных рознагалоссяў. З прыходам да ўлады Уладзіміра Пуціна Расія вярнулася на сусветную арэну ў якасці глабальнага гульца, спаборнічаючы з ЗША за ўплыў. У лепшыя часы адносіны двух дзяржаў уяўлялі сабой спалучэнне супрацоўніцтва і канкурэнцыі, але на мяжы 2010-х і 2020-х прынялі па большай частцы варожы характар. Вашынгтон і Масква маюць прынцыпова розныя ўяўленні аб тым, як павінны выглядаць прадуктыўныя адносіны. 

Адным з першых буйных канфліктаў стала пытанне аб размяшчэнні амерыканскіх сістэм СРА ў Цэнтральнай і Усходняй Еўропе. Гэтыя мерапрыемствы былі з асцярогай расцэненыя ў Крамлі. Меркавалася, што комплексы будуць накіраваны галоўным чынам супраць Расіі.

Найбольшае напружанне пачалося пасля 2014 года з пачаткам Другой халоднай вайны. Краіны ўступілі ў канфлікт па шэрагу пытанняў, так, напрыклад, па падзеях ва Украіне, у Венесуэле і Сірыі. У расійскіх і амерыканскіх СМІ разгорнута беспрэцэдэнтная прапагандысцкая кампанія, працягваецца насаджэнне грамадскасці варожага ладу адзін аднаго.

Гл. таксама
-----------

* Беларуска-амерыканскія адносіны
* Беларуска-расійскія адносіны

Зноскі
------

1. ↑  Россия установила дипломатические отношения с США **(нявызн.)**.
2. 1 2  Российско-американские отношения в 1992—1996 годах. Справка // РИА Новости, 04.04.2011.
3. 1 2  *Анджела Стент.* В чем причины сложных отношений между США и Россией? // The Brookings Institution : исследовательская группа. — 28 апреля 2020.
4. ↑  Путин: аргументы за размещение системы ПРО в Европе несостоятельны, РИА Новости (1 февраля 2007)
5. ↑  Академик Богомолов: «В экономических отношениях есть нравственный аспект» // «Российская газета», 22.02.2007
6. ↑  Политический диалог России и США
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Аер (значэнні).
Вэлюм, XIX стагоддзе, Кірыла-Белазерскі манастыр
Пакравец, XIX стагоддзе, Кірыла-Белазерскі манастыр
**Аер, Ваздух, Воздух** — шаўковае, часта багата вышытае накрыццё дыскасу і паціру падчас літургіі візантыйскага абраду.

Пакрыванне адбываецца паслядоўна спачатку малымі пакроўцамі, кожны посуд паасобку, а затым абодва разам пакрываюцца агульным вялікім покрывам. Меншыя па памеры пакровы называюцца *пакроўцамі*, большы — *ваздухам*.

Паходжанне ваздухаў старажытнае. Раней за ўсё ўвайшлі ва ўжыванне малыя пакроўцы, якія выконвалі практычную задачу — засцярогу Святых Дароў  (руск.) (бел. у сасудах ад мух, пылу, чаго асабліва шмат у гарачых краінах Блізкага Усходу. Вялікі пакроў быў уведзены ў царкоўнае ўжыванне пазней, у V стагоддзі, ужо пераважна з сімвалічных меркаванняў.

### Сімвалічная інтэрпрэтацыя

Псеўда-Герман Канстанцінопальскі ў канцы VIII стагоддзя параўнаў ваздух з каменем, які Іосіф Арымафейскі прываліў да труны Хрыстовай, высечанай у скале; таксама параўнаў з заслонай нябеснага храма, апісанага ў 10-й главе Паслання да яўрэяў. Паводле свяціцеля Сімяона Салунскага  (руск.) (бел. ваздух з’яўляецца сімвалам нябеснай цвердзі, а таксама Плашчаніцы Збавіцеля; адсюль ваздух разумеюць як напамін пра Мукі Хрыстовыя. Традыцыйна абрад патрасання святарамі аерам падчас вымаўлення Сімвала веры сімвалічна тлумачаць як указанне на ласку Святога Духа.

Зноскі
------

1. ↑  Лазука, 2015
2. ↑  М. В. Вилкова, диак. Михаил Желтов, 2005

Літаратура
----------

* Лазука, Барыс Андрэевіч. Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. ― Мінск : Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл. партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171
* **М. В. Вилкова, диак. Михаил Желтов*.* Воздух // Православная энциклопедия. — М.: Церковно-научный центр «Православная энциклопедия», 2005. — Т. IX. — С. 184-186. — 752 с. — 39 000 экз. — ISBN 5-89572-015-3.

Спасылкі
--------

* Покровцы (материалы сайта Архиерейского подворья Управляющего Самарской епархией)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Catholic (1997—…) |
**Пе́цькаўшчына** — былая вёска ў Спярыжскім сельсавеце Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджвання жыхары (32 сям'і) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы. У 2005 годзе вёска была выключана са звестак па ўліку населеных пунктаў.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 12 км на поўдзень ад Брагіна, 41 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 131 км ад Гомеля.

### Гідраграфія

На ўсходзе пойма ракі Брагінка.

Транспартная сетка
------------------

Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Забудавана драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу

Гісторыя
--------

Вядомая з пачатку XX стагоддзя як сяліба ў Брагінскай воласці Рэчыцкага павета Мінскай губерні.

У 1931 годзе арганізаваны калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны у траўні 1943 года фашысты спалілі 21 двор. У 1959 годзе ўваходзіла ў склад калгасу «Запаветы Леніна» (цэнтр — вёска Ясені).

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2010 год — жыхароў няма.

### Дынаміка

* 1906 год — 14 двароў, 108 жыхароў.
* 1930 год — 23 двары, 257 жыхароў.
* 1940 год — 27 двароў.
* 1959 год — 108 жыхароў (паводле перапісу).
* 1986 год — жыхары (32 сям'і) пераселены.

Зноскі
------

1. ↑  РЕШЕНИЕ ГОМЕЛЬСКОГО ОБЛАСТНОГО ИСПОЛНИТЕЛЬНОГО КОМИТЕТА 20 января 2005 г. № 29 ОБ ИСКЛЮЧЕНИИ ИЗ ДАННЫХ ПО УЧЕТУ И РЕГИСТРАЦИИ АДМИНИСТРАТИВНО-ТЕРРИТОРИАЛЬНЫХ И ТЕРРИТОРИАЛЬНЫХ ЕДИНИЦ НАСЕЛЕННЫХ ПУНКТОВ БРАГИНСКОГО, ДОБРУШСКОГО, КОРМЯНСКОГО И НАРОВЛЯНСКОГО РАЙОНОВ

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
**Музей Плантэна-Марэцюса** — музей у горадзе Антверпене з бібліятэкай і гістарычнымі друкарскімі экспанатамі, аб'ект са спісу Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Заснавальнік друкарні — Крыстоф Плантэн, француз, які пераехаў у Бельгію, стаў вялікім друкаром і выдаўцом эпохі Рэнесансу і барока. Ён працаваў у Антверпене, які быў у той час адным з лідараў ранняга еўрапейскага кнігадрукавання і друкарскай справы.

Пасля смерці Плантэна друкарня перайшла да яго зяця Яна Марэцюса. Сямейнае прадпрыемства прапрацавала да 1867 г.

За шматгадовую гісторыю ў будынку была сабрана цэлая калекцыя старадаўняга друкарскага абсталявання. У друкарні захоўваюцца 2 самыя старыя друкарскія прэсы ў свеце, велізарная бібліятэка са знакамітым выданнем Бібліі на 5 мовах, багаты архіў і мноства твораў мастацтва, сярод каторых — карціны Рубенса.

Музей Плантэна-Марэцюса мае не толькі архітэктурную каштоўнасць, але і з’яўляецца прыкладам дзейнасці еўрапейскага выдавецкага дома канца 16 ст. які існаваў на працягу эпохі барока і ў перыяд класіцызму.

Літаратура
----------

* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.
Радыятар
**Ацяпля́льныя прыла́ды** — прылады для абагравання памяшканняў, разнавіднасць награвальных прылад. Найбольш пашыраны ацяпляльныя прылады, да якіх падаецца цепланосьбіт — вада (вадзяное ацяпленне), пара (паравое ацяпленне) або паветра (паветранае ацяпленне). Да іх адносяць радыятары, канвектары, каларыферы, прылады панэльнага або плінтуснага тыпу і інш. Ёсць ацяпляльныя прылады, дзе спальваюць газ (газавае ацяпленне) або электрычная энергія пераўтвараецца ў цеплавую (электрычнае ацяпленне, звычайна выкарыстоўваецца як дадатковае). У сістэмах прамянёвага ацяплення функцыі ацяпляльных прылад выконваюць сцены, столь, падлога або спецыяльныя панэлі, паверхні награвання ствараюцца пры размяшчэнні ў гэтых канструкцыях тонкіх трубаў, электрычнага кабелю, паветраводаў і каналаў.

Літаратура
----------

* Ацяпляльныя прылады // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
**«Курапа́ты — даро́га сме́рці»** — артыкул Зянона Пазняка і Яўгена Шмыгалёва, які быў надрукаваны ў газеце «Літаратура і мастацтва» № 23 за 3 чэрвеня 1988 года. З артыкула шырокім колам насельніцтва краіны ўпершыню стала вядома аб факце масавых растрэлаў грамадзян супрацоўнікамі НКУС ва ўрочышчы Курапаты.

Гісторыя публікацыі
-------------------

Зянон Пазняк і Яўген Шмыгалёў прынеслі артыкул на двух аркушах друкаваным шрыфтам галоўнаму рэдактару «Літаратуры і мастацтва» Анатолю Вярцінскаму. Вярцінскі панёс матэрыял дадому і да позняга вечара вывучаў яго адзін. Назаўтра ён вырашыў пусціць артыкул у друк, не выкінуўшы ніводнага радка. Аб артыкуле ён расказаў толькі свайму намесніку, баючыся заўчаснай агалоскі і магчымых праблем, бо, нягледзячы на ​​перабудову, цэнзура і работнікі КДБ нікуды не дзеліся. Паралельна параіўшыся з аўтарамі, ён папрасіў Васіля Быкава напісаць уступ да артыкула, разлічваючы, што аўтарытэт пісьменніка паслужыць таранам на шляху разнастайных перашкод.

На рэдактарскай планёрцы пра артыкул Анатоль Вярцінскі нічога не сказаў. Гатовы нумар павезлі наўпрост у Дом Друку, дзе яго ўзяў на праверку цэнзурны орган, але цэнзар не наважыўся забараніць артыкул да публікацыі.

Рэакцыя
-------

Тыраж газеты імгненна раскупіўся і перадаваўся з рук у рукі. Яго перапісвалі ад рукі, перадрукоўвалі на машынках, прымудраліся нават размножваць праз капіявальныя машыны на ваенных прадпрыемствах. Шакаваныя людзі апавядалі, як знікалі ў 1930-х гадах іх сваякі, пісалі лісты і прыходзілі у рэдакцыю асабіста са сваімі гісторыямі і сведчаннямі.

Вярцінскаму патэлефанаваў памочнік старшыні прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР і папрасіў даць нумар газеты для вывучэння. Праз некалькі дзён з Масквы прыехаў спецкар найбуйнейшай японскай газеты «Asahi Shimbun[ja]», каб зрабіць вялікі матэрыял пра Курапаты. Артыкулы, заснаваныя на тых жа фактах, выйшлі ў выданнях «Московские новости[ru]», «Известия[ru]», «Огонёк[ru]», праходзіў сюжэт па Цэнтральным тэлебачанні[ru]. 14 чэрвеня галоўны пракурор БССР Георгій Тарнаўскі распачаў першую крымінальную справу ў СССР па фактах злачынстваў, учыненых НКУС. У 1990 годзе, Георгій Тарнаўскі разам з журналістамі напісаў кнігу «Курапаты: следства працягваецца», якая разышлася накладам 100 000 экзэмпляраў і ў якой куды больш падрабязна расказана аб сталінскім генацыдзе.

Пад ціскам грамадскасці была створаная ўрадавая камісія, у якую ўвайшлі пісьменнікі Васіль Быкаў і Іван Чыгрынаў, народны мастак СССР Міхаіл Савіцкі, былая падпольшчыца Герой Савецкага Саюза Марыя Осіпава, кіраўнікі Мінюста і МУС БССР, Вярхоўнага Суда, КДБ, навукоўцы, прадстаўнікі грамадскіх арганізацый. Следствам кіраваў Язэп Бролішс — следчы па асабліва важных справах Генпракуратуры БССР.

Зноскі
------

1. ↑  *Пальчис, Эдуард*. «Курапаты: Дарога Смерці». История самой влиятельной беларуской статьи XX века (руск.).  KYKY.ORG (3 июня 2018). Праверана 4 чэрвеня 2021.
2. ↑  Богуславская, Александра.  Война за память: чем властям Беларуси мешают кресты в Куропатах **(нявызн.)**, *Deutsche Welle* (06.04.2019). Праверана 4 чэрвеня 2021.

Спасылкі
--------

* Курапаты — дарога сьмерці на kamunikat.org
* «Курапаты — дарога смерці» на euroradio.fm
**Нікеліраванне** — нанясенне на паверхню металічных (часам і неметалічных) вырабаў слоя нікелю для аховы іх ад карозіі і ў дэкаратыўных мэтах (наданне паверхні бліскуча-серабрыстага колеру). Таўшчыня нікелевага пакрыцця ад дзясятых долей мікраметра да 20-30 мкм і больш. Робіцца пераважна электралітычным спосабам (гальванатэхніка), а таксама хімічным — аднаўленнем іонаў нікелю з яго солей. Каб паменшыць порыстасць пакрыцця, папярэдне робяць латуніраванне, мядненні або наносяць шматслойнае пакрыццё.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
**Наталля Качмарэк** (польск.: Natalia Kaczmarek; нар. 17 студзеня 1998 года) — польская лёгкаатлетка, якая спецыялізуецца ў бегу на кароткія дыстанцыі. Алімпійская чэмпіёнка 2020 года ў змешанай эстафеце 4х400 метраў, чэмпіёнка Еўропы 2018 года ў жаночай эстафеце 4х400 метраў, прызёр чэмпіянату свету 2023 года.

Біяграфія
---------

Яна выйграла ў эстафеце 4х400 метраў сярэбраны медаль на чэмпіянаце свету 2018 года ў памяшканні і залаты на чэмпіянаце Еўропы 2018 года. У тым жа турніры Качмарэк заваявала бронзавы медаль на чэмпіянаце Еўропы ў памяшканні 2021 года. У маі яна заваявала золата ў бегу на 400 метраў на камандным чэмпіянаце Еўропы, спаборніцтвы Суперлігі якога праходзілі ў Хожуве, Польшча; яна выйграла свой другі залаты медаль у складзе польскай эстафетнай каманды 4×400 м.

Качмарэк заваявала два медалі на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 года: золата ў складзе польскай змешанай эстафетнай каманды і срэбра ў складзе жаночай эстафетнай каманды 4×400 метраў. Яна таксама ўдзельнічала ў індывідуальным забегу на 400 метраў, заняўшы чацвёртае месца ў сваім паўфінальным забегу, але не выйшла ў фінал.

У 2021 г. была прызнана лепшым спартсменам Ніжняй Сілезіі па версіі «Газеты Вроцлаўскай».

У 2023 годзе на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы Будапешце Наталля выйграла серабро ў бегу на 400 метраў з вынікам 49,57.

Зноскі
------

1. 1 2  Olympedia — 2006. Праверана 25 чэрвеня 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Olympedia · Tilastopaja · World Athletics · Польская асацыяцыя лёгкай атлетыкі |
**Нефелі́н**, **элеаліт** — пародаўтваральны мінерал з групы фельдшпатоідаў, класа каркасных сілікатаў, алюмасілікат натрыю і калію KNa3(AlSiO4)4.

Хімічны склад: 13—16 % аксіду натрыю Na2O, 32—33 % аксіду алюмінію Al2O3, 43,5—45 % аксіду крэмнію SiO2, 5,5—6,5 % К2O, 0,5—1,8 % аксіду кальцыю СаО.

Крышталізуецца ў гексаганальнай сінгоніі. Утварае буйныя зерні, блокі крышталёў, агрэгаты, зрэдку — гексаганальна-прызматычныя крышталі. Колер белы, шэры, брудна-зялёны, буры, жаўтаваты, зрэдку бясколерны. Бляск шкляны, тлусты. Цвёрдасць 5,5—6 па шкале Моаса. Шчыльнасць каля 2,6 г/см³. Крохкі. Раствараецца ў салянай кіслаце.

Выкарыстанне
------------

Нефелін выкарыстоўваецца ў вытворчасці гліназёму адначасова з вытворчасцю соды, паташу, сілікагелю, ультрамарыну, угнаенняў і інш.

Радовішчы
---------

Радовішчы нефеліну маюцца ў ЗША, Расіі, Германіі, Нарвегіі, Швецыі, Канадзе, Румыніі, Аўстраліі, Лівіі, Конга, Азербайджане, Афганістане, Арменіі, Індыі, Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы і іншых краінах.

Зноскі
------

1. ↑  Нефелин // Каталог Минералов. RU (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — С. 304. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

Спасылкі
--------

* Нефелин // Каталог Минералов. RU (руск.)
* Нефелин // Кристаллов.net (руск.)
* Nepheline Mineral Data // Mineralogy Database (англ.)
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нефелін

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85090851 · Microsoft: 2779289598 |
**Букет гарні** (фр.: bouquet garni) — сумесь траў і спецый, якую выкарыстоўваюць пры гатаванні булёнаў, супоў, соусаў.

Калі выкарыстоўваюцца свежыя травы, у букет гарні яны складаюцца шчыльным пучком і перавязваюцца кулінарнай ніткай. У выпадку выкарыстання сухіх і асабліва сыпкіх інгрэдыентаў яны змяшчаюцца ў мяшэчак з некалькіх пластоў марлі, які таксама перавязваецца ніткай (гэты варыянт завецца *сашэ д'эпіс* — ад фр.: sachet d'épices). Вольны канец ніткі звычайна прывязваюць да ручкі рондаля, у якім варыцца булён, каб пасля букет гарні можна было лёгка выняць.

Склад букета гарні шырока вар'іруецца ў залежнасці ад стравы. У «класічны» букет гарні уваходзяць толькі пятрушка (як правіла, сцёблы), лаўровы ліст і чабор. Часта гэтую кампазіцыю загортваюць у ліст салеры або цыбулі-парэю. Інгрэдыенты, якія таксама часта выкарыстоўваюць — чорны перац, гваздзік, чабер, шалфей, часнок, размарын.

Звычайна букет гарні дадаецца напачатку гатавання булёну або супу і вымаецца ў самым канцы. Таму ў ім не выкарыстоўваюцца травы, якія занадта хутка аддаюць араматычныя рэчывы пры варцы, напрыклад, кервель, базілік ці эстрагон.

Папулярны ў французскай кухні.

Зноскі
------

1. ↑  Larousse Gastronomique... С. 154.
2. ↑  Cooking *by James Peterson*... С. 335.

Літаратура
----------

* Cooking *by James Peterson*, Ten Speed Press, 2007, ISBN 1580087892
* Larousse Gastronomique, Larousse — Bordas, Paris 1998, ISBN 2-03-507300-6

| ⛭Спецыі |
| --- |
| Аер звычайны • Ангельскае зелле • Аніс • Асафетыда • Бадзян • Базілік • Букет гарні • Ваніль • Гваздзік • Гваздзіковае дрэва • Дандур • Мацярдушка звычайная • Імбір • Калган • Каперсы • Кардамон • Карыца • Кмен • Кроп • Кунжут • Куркума • Саладкакорань • Лімоннае сорга • Мак • Маціс • Ядловец • Мушкатовы арэх • Мята • Пажытнік блакітны • Пастарнак • Папрыка • Перац белы • Перац доўгі • Перац духмяны • Перац чырвоны • Перац агароднінны • Перац чорны • Палын горкі • Размарын звычайны • Фенхель • Цыбуля мядзведжая (чарамша) |  |
| Катэгорыя:Спецыі |
**Хеўсурэці** (груз. ხევსურეთი) — гісторыка-этнаграфічны рэгіён на паўночным усходзе Грузіі, на мяжы з Інгушэціяй і Чачэніяй.

Геаграфія
---------

Хеўсурэці размешчана ў паўночнай частцы краіны, на абодвух схілах Вялікага Каўказскага хрыбта, ў даліне рэчак Мігмахеві, Шацілі, Архоці[en] і Арагві. Хеўсурэці з’яўляецца часткай сучаснага муніцыпалітэта Душэці, мхарэ Мцхета-Мтыянеці. Хеўсурэці — адна з самых ізаляваных горных правінцый Грузіі.

Вялікі Каўказскі хрыбет дзеліць правінцыю на дзве няроўныя часткі. Пірыкіта Хеўсурэці (груз. პირიქითა ხევსურეთი) — большы, плошчай прыблізна 565 км², а Піракет Хеўсурэці (груз. პირაქეთა ხევსურეთი) — меншы, плошчай прыблізна 428 км². Агульная плошча Хеўсурэці прыблізна 1050 км².

Найбуйнейшыя вёскі — Барысаха і Шацілі. Насельніцтва Хеўсурэці зімой скарачаецца прыблізна да 3200 чалавек.

* Горы ў ХеўсурэціГоры ў Хеўсурэці
* Горная рака ў ХеўсурэціГорная рака ў Хеўсурэці
* Даліна ШаціліДаліна Шацілі
* МуцосчалаМуцосчала

Тапонім
-------

Хеві (груз. ხევი), у перакладзе з грузінскага, азначае «цясніну», Хеўсурэці — «краіна далін».

Насельніцтва
------------

Асноўнае насельніцтва Хеўсурэці — хеўсуры, этнаграфічная група грузін, традыцыйна якая жыла ў высакагорных абшчынах, у якіх не было класавага адрознення.

Хеўсуры захавалі мноства рыс традыцыйнага ладу жыцця ў савецкі час — касцюм, зброя, мытня, жыллё. У канцы 1950-х хеўсуры былі гвалтоўна пераселены на раўніны, у выніку чаго частка высакагорных вёсак апусцела. Перасяленне хеўсураў праводзілася з прыцягненнем армейскіх часцей, а на дарогах ставіліся кардоны, каб ніхто не мог вярнуцца ў горы.

Цяпер ва ўсім рэгіёне засталася пара сотняў сем’яў, астатнія горцы спусціліся ніжэй, у гарады і вёскі раўніннай Грузіі.

* Хеўсурка, 1881Хеўсурка, 1881
* Хеўсуры, 1910Хеўсуры, 1910
* Хеўсуры, 1920Хеўсуры, 1920
* Хеўсурскія ваярыХеўсурскія ваяры
* Традыцыйнае адзеннеТрадыцыйнае адзенне

Фотаздымкі
----------

* Лебаіс КаріЛебаіс Карі
* МуцоМуцо
* Касцёл на АрдоціКасцёл на Ардоці
* МуцосчалаМуцосчала

Зноскі
------

1. ↑  მაკალათია ს. «ხევსურეთი», თბ. 1984

Літаратура
----------

* Shorena Kurtsikidze & Vakhtang Chikovani/ *Ethnography and Folklore of the Georgia-Chechnya Border: Images, Customs, Myths & Folk Tales of the Peripheries*, Munich: Lincom Europa, Volume 9 of LINCOM studies in anthropology. 2008 ISBN 978-3895863288
* Sergi Makalatia/ *Khevsureti*, Komunistis Stamba, Tbilisi: 1935 (in Georgian)
* Gustav Radde/ *Die Chews’uren und ihr Land — ein monographischer Versuch untersucht im Sommer 1876*, Cassel 1878 (in German)
* Giorgi Tedoradze. *Five Years in Pshav-Khevsureti*, Tbilisi: 1930 (in Georgian *ხუთი წელი ფშავ-ხევსურეთში*)(online at Batsav.com)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Хеўсуреці на Вікісховішчы |

* Сайт пра Хеўсурэці Архівавана 24 верасня 2020.  (груз.)
Задача **апраксімацыі (набліжэння) функцый** патрабуе выбраць нейкую функцыю сярод вызначанага набору функцый, якая больш-менш дакладна набліжае («апраксімуе») мэтавую функцыю у залежнасці ад задачы.  Патрэба ў набліжэнні функцый узнікае ў шмат якіх галінах прыкладной матэматыкі і інфарматыкі. Апраксімацыя функцый выкарыстоўваецца там, дзе выкарыстанне тэарэтычных мадэляў немагчымае або занадта складанае. 

Магчыма вызначыць два асноўныя класы задач набліжэння функцый:

Па-першае, для вядомых мэтавых функцый тэорыя апраксімацыі — гэта галіна лікавага аналізу, якая даследуе, як пэўныя вядомыя функцыі (напрыклад, спецыяльныя функцыі) могуць быць апраксімаваныя праз пэўны клас функцый (напрыклад, праз мнагачлены або рацыянальныя функцыі), якія часта маюць жаданыя ўласцівасці (лёгкае вылічэнне на кампутары, бесперапыннасць, пэўныя інтэгральныя і лімітавыя значэнні і інш.). 

Па-другое, мэтавая функцыя, назавем яе *g*, можа быць невядомай; замест яўнай формулы вядомы толькі набор пунктаў (*x*, *g*(*x*)). У залежнасці ад структуры вобласці і кадамэна *g* могуць прымяняцца некалькі метадаў набліжэння *g*. Напрыклад, калі *g* з’яўляецца аперацыяй над рэчаіснымі лікамі, можна выкарыстоўваць метады інтэрпаляцыі, экстрапаляцыі, рэгрэсійнага аналізу і падганяння крывой. Калі кадамен (дыяпазон або мэтавы набор) *g* з’яўляецца канечным наборам, замест гэтага мы маем справу з праблемай класіфікацыі .

Спасылкі
--------

1. ↑ . 2007-09-04.
2. ↑  Basheer, I.A.; Hajmeer, M. (2000). "Artificial neural networks: fundamentals, computing, design, and application". *Journal of Microbiological Methods* **43** (1): 3–31. doi:10.1016/S0167-7012(00)00201-3. PMID 11084225. .
3. ↑  Mhaskar, Hrushikesh Narhar; Pai, Devidas V. (2000) (in en). *Fundamentals of Approximation Theory*. CRC Press. ISBN 978-0-8493-0939-7. .
4. ↑ . 2019-04-01.
**Рыта**, **Вялікая Рыта**, **Велікарыта**, **Млынец** — рака ў Маларыцкім і Брэсцкім раёнах Беларусі, левы прыток ракі Мухавец (басейн Віслы). Даўжыня 62 км. Плошча вадазбору 1730 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 5,9 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,6 ‰.

Назва
-----

Рачная назва Велікая Рыта адбілася ў назве вёскі Велікарыта, што знаходзіцца на левым беразе ракі. У Вялікую Рыту ўцякае рака Малая Рыта (Маларыта), ад якой назва горада Маларыта.

Назва Рыта старабалцкага паходжання.

Узыходзіць да індаеўрапейскага *\*rī-ti* «цячы», якое ад гнязда \**rei- / \*rī- / \*roi-* «цячы», адкуль, напрыклад, лацінскае *\*rei-ṷo-s* «ручай» (> *rīvum*) або кельцкае *\*rei-no-s* «плынь» (> рака Рэйн).

У балцкіх мовах гэтага паходжання корань *\*rei-t-*, ад якога латышскае *riest, rietēt* «цячы, каціцца, плысці», літоўскае *rytas* «раніца» (як узыход-выцяканне сонца).

Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскай ракі *Ryt-upis* «Цякучая (або Ранішняя) рака» (каля Марыямпале), латышскай *Rīta-strauts* «Цякучая (або Ранішняя) плынь».

Назва Рыта значыць «Плыткая (рака)».

Гідраграфія
-----------

Пачынаецца ад трубы-рэгулятара каля вёскі Сушытніца Маларыцкага раёна. Раней пачыналася з возера Крымна (Украіна), пасля меліярацыйнай рэканструкцыі верхняе цячэнне пераведзенае ў рэчку Маларыта (пры неабходнасці частка сцёку можа накіроўвацца ў Рыту).

Цячэ па Брэсцкім Палессі. Вусце каля ўсходняй ускраіны вёскі Літвіны Брэсцкага раёна. За 2 км вышэй аўтадарогі Ляхаўцы — Макраны частка сцёку Рыты накіроўваецца ў Лукаўскае вадасховішча, ніжэй вусця Маларыты рэчышча прымае прыродныя параметры.

Абалона двухбаковая, нізкая, забалочаная (шырыня 0,3—0,5 км), перасечаная меліярацыйнымі каналамі, у верхнім і сярэднім цячэнні меліяраваная. Рэчышча каналізаванае амаль на ўсім працягу за выключэннем 3,5 км вышэй вусця. Берагі стромкія, месцамі абрывістыя.

Замярзае ў 3-й дэкадзе снежня, лёд трымаецца да сярэдзіны сакавіка. Веснавы ледаход 7 дзён. Найвышэйшы ўзровень разводдзя ў пачатку 3-й дэкады сакавіка. Асноўныя прытокі — Маларыта, Замшанка і Пажэжынка (злева). Рака прымае сцёк з меліярацыйных каналаў.

Заўвагі
-------

1. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 330—331.
2. ↑  H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 96.
3. ↑  K. Karulis. Latviešu etimoloģijas vārdnīca. Rīga, 1992, 2001. С. 754—755.
4. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 279.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вуліца Вароўскага.

**Вуліца Вароўскага** (руск.: улица Воровского) — вуліца ў Магілёве, у Ленінскім раёне. Названа ў гонар расійскага рэвалюцыянера, публіцыста і дыпламата Вацлава Вацлававіча Вароўскага (1871—1923).

Узнікла на Задубравенскім пасадзе. У XIX — пачатку XX стагоддзя на яе месцы былі частка Быхаўскай вуліцы, Салтанаўская і Белаградская вуліцы. За савецкім часам іх перайменавалі ў вуліцу Вароўскага.

* Вуліца на плане горада 1778 г.Вуліца на плане горада 1778 г.
* Вуліца на плане горада 1835 г.Вуліца на плане горада 1835 г.
* Быхаўская, Салтанаўская і Белаградская вуліцы на плане горада 1918 г.Быхаўская, Салтанаўская і Белаградская вуліцы на плане горада 1918 г.
* Вуліца Вароўскага на нямецкім аэрафотаздымку. 23 чэрвеня 1941Вуліца Вароўскага на нямецкім аэрафотаздымку. 23 чэрвеня 1941

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вуліца Вароўскага (Магілёў)
**Ітэн Кецберг** (англ.: Ethan Katzberg, нар. 5 красавіка 2002 года) — канадскі кідальнік молата, чэмпіён свету 2023 года, прызёр гульняў Садружнасці (2022).

Біяграфія і кар’ера
-------------------

Кецберг, калі быў сябрам лёгкаатлетычнага клуба Нанайма, удзельнічаў у чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы 2021 года сярод юнакоў да 20 гадоў у спаборніцтве па кіданні молата, але фінішаваў апошнім, не выканаўшы ніводнага дапушчальнага кідка ў фінале. На Гульнях Садружнасці 2022 года ён заваяваў сярэбраны медаль з вынікам 76,36 метра.

На сваім першым дарослым чэмпіянаце свету ў Будапешце ў 2023 годзе, канадзец кваліфікаваўся ў фінал з лепшым кідком і нацыянальным рэкордам у 81,18 метра (266 футаў 4 цалі). У фінале ў сваім пятым кідку Кецберг кінуў снарад на 81,25 метраў і ўстанавіўшы новы нацыянальны рэкорд, заваяваў залаты медаль. Перамога Ітэна Кецберга зрабіла яго не толькі самым маладым чэмпіёнам свету па кіданні молата сярод мужчын, але і самым маладым прызёрам спаборніцтваў.

Асабісты рэкорд — 81,25 (2023 год).

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Tilastopaja · World Athletics |
Хіджаз — рэгіён Саудаўскай Аравіі акрэслены чырвоным, Каралеўства Хіджаз у 1923 годзе пазначана зялёным колерам
**Хіджаз** (араб. الحجاز‎‎ *al-Ḥiǧāz*, ісп.: Hiyaz — бар'ер) — рэгіён у заходняй частцы сучаснай  Саудаўскай Аравіі. Размешчаны ўздоўж  Чырвонага мора ад Хакла ў заліве  Акаба да Джызана. Гістарычнае месца ўзнікнення ісламу — тут знаходзяцца свяшчэнныя гарады мусульман Мекка і Медзіна. Адміністрацыйны цэнтр — Джыда. З  арабскай «Хіджаз» перакладаецца як «бар'ер», у сэнсе размежавання Неджд а на ўсходзе ад Тыхама на захадзе.

Гістарычна частка Хіджаза была ў складзе рымскай правінцыі  Аравія. У 1519—1916 гадах Хіджаз уваходзіў у склад правінцыі Егіпет  Асманскай імперыі. У 1916 годзе Саід Хусейн бін Алі абвясціў незалежнасць  Хіджаза. Але ў 1924 Хіджаз быў захоплены Недждам пад кіраўніцтвам Абдэль Азіз ібн Сауд а, пры гэтым ўтворана Каралеўства Неджда і Хіджаза. У 1932 годзе ўвайшоў у склад Саудаўскай Аравіі.

Агульная плошча складае 300 тыс. км². Колькасць ападкаў 100—300 мм. Хіджаз размешчаны ўздоўж  Вялікай рыфтавай даліны, у пустынным рэгіёне, вядомым цёмным, вулканічным пяском. У рэгіёне размешчаны горы Сарават, якія аддзяляюць Неджд ад Тыхама, вышэйшая кропка якіх 2446 м.

Гл. таксама
-----------

* Хіджазская мова
* Хіджазская чыгунка
* Каралеўства Хіджаз

Зноскі
------

1. ↑  *Kesting, Piney*. Well of Good Fortune **(нявызн.)**. *Saudi Aramco* (May/June 2001). Архівавана з першакрыніцы 3 ліпеня 2013. Праверана 20 сакавіка 2007.

Спасылкі
--------

* *Хіджаз* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
**Базіліка́та** (іт. *Basilicata*) — адміністрацыйны рэгіён у Італіі. Рэгіён падзяляецца на 2 правінцыі: Матэру і Патэнцу.

Геаграфія
---------

Гара Монтэ Вальтурына
Рэгіён ахоплівае вялікую частку Паўднёвых Апенін. Мяжуе з Апуліяй на поўначы, з Апуліяй і Іанічным морам на ўсходзе, з Калабрыяй на поўдні і Тырэнскім морам і Кампаніяй на захадзе.

Амаль палова тэрыторыі Базілікаты пакрыта горамі. Часткова сюды заходзіць масіў Паліна, вышэйшая кропка якога — Дольчэдормэ, 2267 м. Тут таксама праходзіць масіў Сірына, з вышынямі Монтэ Папа, 2004 м, Монтэ Рапара, 1764 м, і горная сістэма Мадалена, з вяршыняй Монтэ Вальтурына, 1836 м. На поўначы рэгіёна размешчаны вулкан Спента.

Раўніны займаюць 8 % тэрыторыі. Вялікая частка з іх прымыкае да марскога ўзбярэжжа. З рэк найбольш значныя Брадана, Базента, Агры, Сіні і Кавонэ.

Клімат субтрапічны міжземнаморскі. У зоне ўзбярэжжа тыпова марскі, і чым далей углыб тэрыторыі, тым больш кантынентальны.

Гісторыя
--------

Базіліката быў населены людзьмі розных народаў з глыбокай старажытнасці. Аднымі з якіх былі луканы, ад імя якіх паходзіць гістарычная назва рэгіёна — Луканія. Луканы былі пакораны лацінамі і рэгіён стаў адной з правінцый Рымскай імперыі.

У Сярэднявеччы рэгіён Базіліката падвергся шматлікім набегам германскіх плямёнаў, готаў і лангабардаў, пасля чаго знаходзіўся пад уладай Візантыі. У 847 г. Базіліката ўвайшоў у склад аўтаномнага княства Салерна, утворанага ў выніку падзелу лангабардскага герцагства Беневента. З XI ст. тэрыторыя рэгіёна ўвайшла ў склад каралеўства Абедзвюх Сіцылій, а затым Неапалітанскага каралеўства.

На працягу ўсёй гісторыі Базіліката заставалася найбедняйшым рэгіёнам Італіі, што спараджала пастаянныя сялянскія паўстанні, мяцяжы і масавыя міграцыі. Базіліката з’яўляецца найбяднейшым рэгіёнам Італіі і сёння.

Гл. таксама
-----------

* Армента
* Аліяна

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 6 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Базіліката
* Афіцыйная старонка

| Рэгіёны Італіі |
| --- |
| Сцяг Італіі | 
* Абруцы
* Апулія
* Базіліката
* Вале-д’Аоста
* Венета
* Калабрыя
* Кампанія
* Ламбардыя
* Лацыа
* Лігурыя
* Малізэ
* Марке
* П’емонт
* Сардзінія
* Сіцылія
* Таскана
* Трэнціна — Альта-Адыджэ
* Умбрыя
* Фрыулі-Венецыя-Джулія
* Эмілія-Раманья

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119431507 · GND: 4004627-8 · LCCN: n79063209 · NKC: ge134053 · VIAF: 127244500 |
Афіцыйная эмблема.
**Афрыканерскі Рух Супраціву** (афр. Afrikaner Weerstandsbeweging) або AWB — правая палітычная арганізацыя і былая ваенізаваная група ў Паўднёва-Афрыканскай рэспубліцы пад кіраўніцтвам Юджына Тэрбланша (афр. Eugène Terre'Blanche). Яна нацэлены на аднаўленне незалежнай рэспублікі бураў або «Boerestaat» у Паўдневай Афрыцы. У перыяд свайго росквіту яна атрымала шырокую агалоску як у Паўдневай Афрыцы, так і за мяжой, як група тых, хто адстойвае перавагу белай расы.

Гісторыя
--------

AWB быў створаны 7 ліпеня 1973 года ў Гейдэльберзе, што ў Трансваалі (цяпер Гаутэнг). Тэрбланш, былы афіцэр паліцыі, расчараваўся ў ліберальных поглядах тагачаснага прэм'ер-міністр Форстэра, як такімі, што нясуць камуністычны ўплыў на паўдневаафрыканскае грамадства. Тэрбланш вырашыў сфармаваць AWB з шасцю іншымі аднадумцамі, і ен быў абраны лідарам гэтай арганізацыі. Гэтую пасаду ен займаў да сваёй смерці.

Мэтай арганізацыі стала стварэнне незалежнага Бурскай дзяржавы (афр. Boerestaat) — дзяржавы для бураў (каланізатараў), аддзеленай ад Паўдневай Афрыкі. AWB быў сфарміраваны таксама для таго, каб вярнуць сабе страчаныя зtмлі пасля Другой англа-бурскай вайны. Арганізацыя мае намер аднавіць незалежныя бурскія рэспублікі — Рэспубліку Трансвааль (або Паўднева-Афрыканскую Рэспубліку (Zuid-Afrikaansche Republiek) і Рэспубліку Памаранчавую або (Памяранчавая Свабодная дзяржава) (Оранж Vrystaat).

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Van Der Hoogt, C. W (1900). The Story of the Boers, Chapter: A Century of Injustice.

Спасылкі
--------

* Сайт AWB


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 135057190 · ISNI: 0000 0001 0673 1742 · LCCN: n90641016 · NKC: kn20081114003 · VIAF: 152512258 |
**Бенцэ Халас** (венг. Halász Bence, нар. 4 жніўня 1997 года, Кішкунхалаш) — венгерскі кідальнік молата, бронзавы прызёр чэмпіянатаў свету 2019 і 2023 гадоў, прызёр чэмпіянатаў Еўропы. Удзельнік летніх Алімпійскіх гульняў 2020 года.

Біяграфія і кар’ера
-------------------

На чэмпіянаце Еўропы-2018 у Берліне ён выйграў бронзавы медаль з вынікам 77,36 метра.

На перадалімпійскім чэмпіянаце свету, які праходзіў у 2019 годзе ў сталіцы Катара горадзе Доха, Бенцэ заваяваў бронзавы медаль адправіўшы снарад на 78,18 метраў. Гэта першы сур’ёзны поспех на сусветных лёгкаатлетычных форумах.

У 2023 годзе на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы, які адбыўся ў Будапешце, венгерскі атлет, у кіданні молата, з вынікам 80,82 метра стаў бронзавым медалістам чэмпіянату свету.

Асабісты рэкорд — 80,92 (2022 год).

Зноскі
------

1. ↑  Bence Halasz // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Tilastopaja · World Athletics |
**Меркаванне** — выражаны ў вербальнай форме пункт гледжання, моцна звязаны з суб'ектыўнымі поглядамі аўтара, пэўнымі яго пачуццямі, верай і жаданнямі. Паняцце даволі часта выкарыстоўваецца ў дачыненні да беспадстаўнай або непацверджанай інфармацыі ў супрацьлегласць ведам і поглядам, заснаваных на фактах. У філасофіі меркаванне часта супрацьпастаўляецца рэчаіснасці.

Выказванне меркавання замест ацэнкі з'яўляецца адной з асноў асертыўных паводзін.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Меркаванне

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4038459-7 |
**Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі ў г. Гродна** — архіў у Гродне. Размешчаны па Гаспадарчай вуліцы, 21. Дырэктарка Таццяна Юр’еўна Афанасьева.

Гісторыя
--------

11 лютага 1940 г. быў створаны філіял Цэнтральнага гістарычнага архіва БССР у г. Гродна.

У 1960 г. філіял ператвораны ў *Цэнтральны дзяржаўны гістарычны архіў БССР*.

У траўні 1993 г. архіў перайменаваны ў *Беларускі дзяржаўны гістарычны архіў*, з чэрвеня 1995 г. — у *Нацыянальны гістарычны архіў у г. Гродна*. У верасні 1996 г. архіў пераўтвораны ў *Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі (НГАБ) у г. Гродна*.

У 2001 г. перайменаваны ў Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі ў г. Гродна.

Фонды
-----

У архіве захоўваецца 1 328 фонды, 2 189 вопісаў, 419 124 адзінак захоўвання. Фонды архіва ахопліваюць храналагічны перыяд з XVI (асобныя дакументы) да пачатку XX ст. а тэрытарыяльная — Вялікае Княства Літоўскае (асобныя дакументы), Рэч Паспалітая (асобныя дакументы), колішнюю Гродзенскую губерню Расійскай імперыі, былыя Вілейскі, Дзісенскі, Лідскі, Ашмянскі паветы Віленскай губерні Расійскай імперыі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі ў г. Гродна. Гістарычная даведка **(нявызн.)**. *Дэпартамент па архівах і справаводстве Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь*.
2. ↑  Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі ў г. Гродна. Характарыстыка фондаў  (бел.). *Дэпартамент па архівах і справаводстве Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь*.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
**Студыйны альбом** — музычны альбом, які складаецца з кампазіцый, запісаных пад кантролем гукарэжысёра на студыі гуказапісу. Студыйны альбом утрымлівае нядаўна напісаны і запісаны матэрыял, які вылучаецца з кампіляцый ці перавыданняў альбома, ці канцэртны запіс, зроблены падчас выканання на месцы. Студыйныя альбомы, як правіла, доўга пішуцца і апрацоўваюцца, перш чым будуць скончанымі.

У сучаснай тэхналогіі запісу музыканты могуць быць запісаны ў паасобных пакоях і ў розны час, слухаючы іншыя часткі пры дапамозе навушнікаў; кожная запісаная частка ўлічваецца як асобны трэк.

Гл. таксама
-----------

* Музычны альбом
* Музычны рэліз

Зноскі
------



| ⛭Музыка |
| --- |
| Гісторыя | 
Старажытная музыка •
Сярэднявечча •
Рэнесанс •
Барока •
Класіцызм •
Рамантызм •
XX стагоддзе •
Сучаснасць
 | G (treble) clef symbol |
| Кампазіцыя | 
Кампазітар •
Форма •
Жанр •
Натацыя •
Тэорыя •
Алеаторыка •
Імправізацыя
 |
| Індустрыя | 
Музыкант •
Інструмент •
Песня •
Альбом (канцэртны •
зборнік •
студыйны •
міні-альбом) •
Лэйбл •
Прадзюсар
 |
| Сусветная музыка | 
Этніка •
Еўропа •
Лацінская Амерыка •
Блізкі Усход •
Афрыка •
Азія •
Палінезія
 |
| Іншае | 
Гласарый •
Музыказнаўства •
Музыкатэраптя •
Матэматыка •
Палітыка •
Эстэтыка •
Кінематограф
 |
| Праект:Музыка · Партал:Музыка |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бару.

**Бару** (ісп.: Barú) — вулкан у Панаме, вышэйшая кропка краіны, самы высокі вулкан на поўдні Цэнтральнай Амерыкі.

Асноўныя звесткі
----------------

Бару знаходзіцца ў правінцыі Чырыкі ў акрузе Бугаба на захадзе краіны ў хрыбце Таламанка. Вышыня над узроўнем мора - 3474 м, у яснае надвор'е з вяршыні бачныя Ціхі акіян і Карыбскае мора.

З'яўляецца спячым вулканам, апошняе буйное вывяржэнне адбылося каля 500 года, таксама вядома аб меншым вывяржэнні каля 1550. У 2006 годзе адбыўся невялікі землятрус, гэта выклікала асцярогі, што вывяржэнне можа паўтарыцца. Шырыня кратара - каля 6 км.

Да вяршыні вулкана вядзе папулярны турыстычны маршрут Кетцалес працягласцю 12 км. Да захаду ад вулкана знаходзяцца вёскі Сэра-Пунта і Волькан, на ўсход - горад Бакетэ. Недалёка ад Сера-Пунта захаваліся разваліны старажытнага горада, знішчанага вывяржэннем.

Зрэдку на вяршынях з'яўляецца снег і тэмпература падае ніжэй 0 °С.

Зноскі
------

1. ↑  Вулкан Бару (англ.) на сайце Global Volcanism Program Смітсанаўскага інстытута (праверана 23 ліпеня 2012)

Спасылкі
--------

* Вулкан Бару (англ.) на сайце Global Volcanism Program Смітсанаўскага інстытута
* Volcano Live — John Search
* Peakbagger.com
* Mountain-Forecast.com
* Віртуальны тур на вулкан Бару
Карта Вагрыі (1651)
**Ва́грыя** (ням.: Wagrien) — паўвостраў на ўсходзе германскай зямлі Шлезвіг-Гольштэйн. Найвышэйшы пункт Вагрыі — Бунгсберг (168 м), дзе размешчана старажытная крэпасць. Назва ўзнікла не пазней за пачатак 8 ст. і мае славянскія карані.

У Сярэднявеччы Вагрыя — тэрыторыя паміж Балтыйскім морам, рэкамі Травэ і Свянцінай і востравам Фэмарн, населеная славянскім племем ваграў, якая з 10 ст. падверглася спусташальным набегам нямецкіх феадалаў і была захопленая імі ў 1139 г..

Сёння Вагрыяй звычайна называюць толькі Ольдэнбургскі паўвостраў (*Oldenburgische Halbinsel*) ва Усходнім Гольштэйне. Замак Вагрыр займаў цэнтральнае месца ў Ольдэнбургу (тады ён называўся *Starigard*, або «Стары замак»); валы ўсё яшчэ існуюць.

Панарама ландшафту Вагрыі з крэпасці Бунгсберг

Зноскі
------

1. ↑  Гладкий В. Д. Славянский мир I—XVI века. Энциклопедический словарь. М. Центрополиграф, 2001. С. 80.