**Квантунская вобласць** — гістарычная вобласць у паўднёвай Маньчжурыі, на ўсход ад Шаньхайгуаньскага праходу, на Квантунскім паўвостраве ля паўднёва-заходняга ўскрайку Ляадунскага паўвострава.

Квантунская вобласць была заснавана на заснаванні іменнага Найвышэйшага ўказа Сенату ад 16 жніўня 1899 года на тэрыторыі, згодна руска-кітайскай канвенцыі 1898 года перададзенай Кітаем у арэндавае карыстанне Расійскай імперыі на 25 гадоў без якой-небудзь платы ў абмен на вайскова-палітычную падтрымку Расіяй Кітая супраць японскай агрэсіі. Насельніцтва вобласці на 1898 год — 250 тысяч жыхароў (76 % кітайцаў, 22 % маньчжур).

Галоўны горад — вайскова-марскі порт Порт-Артур, іншыя гарады — гандлёвы порт Дальні, Біцзыва і старая кітайская сталіца рэгіёна горад Цзіньчжоу.

Паводле Портсмуцкага мірнага дагавора 23 жніўня 1905 года арэнда вобласці адышла да Японіі разам з пабудаванай Расіяй часткай Паўднёва-Маньчжурскай чыгункі ад Куаньчэнцзы да Порт-Артура і Дальняга з усімі збудаваннямі, вайсковымі верфямі, арсеналамі і ўмацаваннямі.

Перыяд японскага кіравання
--------------------------

Квантунская вобласць і Вэйхайвэй у 1921.
Карта часоў японскага валадарства ў рэгіёне, што паказвае межы Маньчжоў-го (滿洲國), Квантунскай вобласці (関東州), і Карэі (падпісанай проста як 日本 — Японія). Урэзка ўнізе паказвае ўласна Квантунскую вобласць. (Японскі тэкст на карце ідзе справа налева)
У складзе Японскай імперыі Квантунская вобласць мела статус арэндавай тэрыторыі (яп.: 租借地). Для адміністрацыйнага кіравання нованабытай тэрыторыяй Японія заснавала Квантунскае губернатарства (яп.: 関東都督府 *Канта: токофу*). Губернатар вобласці быў падначалены прэм'ер-міністру і міністру войска. Пасля стварэння вобласці Японія размясціла там Квантунскі гарнізон для абароны зацікаўленняў Японіі ў раёне Паўднёва-Маньчжурскай чыгункі (у 1919 годзе пераназваны ў Квантунскую армію). У час Першай сусветнай вайны Японія высунула Кітайскай Рэспубліцы т. зв. «Дваццаць адну вымогу», якія ўрад Кітайскай рэспублікі быў змушана прыняць; у выніку тэрмін арэнды Квантунскай вобласці быў падоўжаны да 99 гадоў, то бок да 1997 года. Пасля абвяшчэння ў 1932 годзе Маньчжоў-го Японія фармальна адмовілася ад Квантунскай вобласці на карысць Маньчжоў-го, аднак працягвала кіраваць ёй па-ранейшаму, выплачваючы арэндавую плату Сіньцзіну, а не Нанкіну. У гэты ж час мясцовыя жыхары атрымалі падданства Маньчжоў-го. З 1934 года паўнамоцтвы губернатара вобласці былі рэзка скарочаны, і ён быў падначалены паслу Японіі ў Маньчжоў-го. У 1937 годзе ў склад Маньчжоў-го была перададзена Паўднёва-Маньчжурская чыгунка.

Падчас свайго кіравання японцы правялі ў вобласці шэраг рэформ, улучаючы зямельную і транспартавую. У адрозненне ад Карэі і Тайваня, мясцовае насельніцтва Квантунскай вобласці было зраўнавана ў правах з японцамі. Сегрэгацыі ва ўтварэнні не было на працягу ўсяго перыяду японскай арэнды; у школах выкладалі кітайскую і японскую мовы ў прыкладнай роўных долях. Ніякіх спроб асіміляваць мясцовае насельніцтва Японія не распачынала.

Асноўнымі галінамі эканомікі ў вобласці былі горназдабыўная (асабліва вугальная) прамысловасць і транспарт, а таксама сельская гаспадарка (асабліва — вытворчасць алею). Як і Карэя, Квантунская вобласць не прыносіла імперыі прыбытку. Датацыі ў вобласць выраблялі з бюджэту, яны складалі 4 млн ен у год.

Перыяд савецкага кіравання
--------------------------

Пасля Другой сусветнай вайны СССР аднавіў арэнду Квантунскай вобласці.
14 лютага 1950 года было складзена пагадненне з Кітаем пра вывад савецкіх войскаў з Порт-Артура і перадачы збудаванняў у гэтым раёне Кітаю пасля падпісанні дагавора з Японіяй, але не пазней канца 1952 года. 15 верасня 1952 года пасля абмену нотамі паміж Кітаем і СССР тэрмін вываду савецкіх войскаў быў падоўжаны да заключэння мірных дагавораў паміж Кітаем і Японіяй, і СССР і Японіяй. Вывад савецкіх войскаў і перадача тэрыторыі пад кітайскую юрысдыкцыю завершана ў маі 1955 года.

Зноскі
------

1. ↑  *Ботанцов И. В.* Сравнительный анализ политического статуса Квантунской области и комплекса «Байконур» // Государственное и муниципальное управление в XXI веке: теория, методология, практика. — 2015.

Гл. таксама
-----------

* Фармаванне тэрыторыі Расійскай імперыі
* Маньчжоў-го
* Квантунская армія

Спасылкі
--------

* Библиотека Царское Село, книги по истории Квантунской области, PDF

| ⛭Расійская імперыя |
| --- |
| Губерні | 
* *Азоўская*¹
* Аланецкая
* Арлоўская
* Архангельская
* *Архангелагародская*
* Арэнбургская
* Астраханская
* Бакінская
* *Беларуская*
* *Белгародская*
* Бесарабская
* *Брацлаўская*
* *Вазнясенская*
* Валагодская
* Валынская
* Варонежская
* Віленская
* Віцебская
* Вяцкая
* Гродзенская
* *Грузіна-Імярэцінская*
* *Грузінская*
* *Дэрбенцкая*
* Елізаветпальская
* Енісейская
* *Ізяслаўская*
* *Інгерманландская*
* Іркуцкая
* Казанская
* Калужская
* *Калыванская*
* Кастрамская
* *Каўказская*
* Кацярынаслаўская
* Кіеўская
* Ковенская
* Курляндская
* Курская
* Кутаіская
* *Літоўская*
* Ліфляндская
* Магілёўская
* *Маларасійская*
* Маскоўская
* *Мікалаеўская*
* Мінская
* *Наварасійская*
* Наўгародская
* Ніжагародская
* *Ноўгарад-Северская*
* Падольская
* Палтаўская
* Пензенская
* Пермская
* Петраградская
* *Полацкая*
* Пскоўская
* Разанская
* *Рыжская*
* *Рэвельская*
* Самарская
* *Санкт-Пецярбургская*
* Саратаўская
* *Сібірская*
* Сімбірская
* *Слабодска-Украінская*
* *Слонімская*
* Смаленская
* Стаўрапольская
* Табольская
* Тамбоўская
* Таўрычаская
* Томская
* Тульская
* Тыфліская
* Уладзімірская
* Уфімская
* *Фінляндская*
* Харкаўская
* Херсонская
* Холмская
* Цвярская
* Чарнаморская
* Чарнігаўская
* *Шэмахінская*
* Эрыванская
* Эстляндская
* Яраслаўская

 |  |
| Вобласці | 
* Амурская
* *Армянская*
* Батумская
* *Беластоцкая*
* Войска Данскога
* Дагестанская
* Забайкальская
* Камчацкая
* Карская
* *Квантунская*
* Кубанская
* Прыморская
* Сахалінская
* Тургайская
* Уральская
* Церская
* Якуцкая

 |
| Вобласці Сцяпнога края | 
* Акмолінская
* Сяміпалацінская

 |
| Вобласці Туркестанскага края | 
* Закаспійская
* Самаркандская
* Сырдар’інская
* Сямірэчанская
* Ферганская

 |
| губерніВялікага Княства Фінляндскага | 
* Аба-Б’ёрнеборгская
* Вазаская
* Выбаргская
* Куапіоская
* Нюландская
* Санкт-Міхельская
* Тавастгуская
* Улеаборгская

 |
| губерніЦарства Польскага | 
* *Аўгустоўская*
* Варшаўская
* Калішская
* Келецкая
* *Кракаўская*
* Ломжынская
* Люблінская
* *Мазавецкая*
* *Падляская*
* Петракоўская
* Плоцкая
* Радамская
* *Сандамірская*
* Сувалкаўская
* *Сядлецкая*

 |
| Іншыя | 
* Бухарскі эмірат
* Хівінскае ханства
* *Букееўская арда*
* *Руская Амерыка*

 |
| ¹ — Курсівам пазначаны губерні і вобласці, якія былі перайменаваныя ці скасаваныя станам на 1914 год |

|  Вялікая ўсходнеазіяцкая сфера ўзаемнага росквіту |
| --- |
| Метраполія | 
 Японская імперыя
Карэя
Акінава
Тайвань
Квантун
Карафута
астравы Цісіма
Нан’ё-цё
 | «Саюз Японіі, Кітая і Маньчжоу-го прынясе міру мір». |
| Кітай | 
* Усходні Хэбэй (1935—1937)
* Шанхай (1937—1938)
* Мэнцзян
* Часовы ўрад (Паўночны Кітай)
* Рэфармаваны ўрад (Цэнтральны і Паўднёвы Кітай)
* Кітайская рэспубліка (1940—1945)
* Ганконг

 |
| Астатнія краіны-члены | 
* Даманьчжоу-дыго
* Тайланд
* Дзяржава Бірма
* Рэспубліка Філіпіны

 |
| Тэрыторыі-кандыдаты | 
* В’етнамская імперыя
* Каралеўства Кампучыя
* Дзяржава Лаос
* Азад Хінд
* Сёнан-то
* Малая, Паўночнае Барнеа, Саравак
* Інданезія
* Усходні Тымор
* Новая Гвінея
* Саламонавы астравы
* Какосавыя астравы
* Іншыя астравы Індыйскага акіяна
* Аўстралія
* Алеуцкія астравы
* Амія-дзіма

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | NDL: 00564988 · VIAF: 140740191, 257263899 |