**Мітасома** (раней у літаратуры называлася *крыптонам*) — гэта мітахондрыяпадобная арганела, якая сустракаецца ў розных паразітычных аднацэлявых эўкарыёт, такіх як члены супергрупы Excavata. Мітасома ўпершыню была адкрытая ў 1999 годзе ў *Entamoeba histolytica,* кішэчнага паразіта чалавека, таксама мітасомы былі ідэнтыфікаваныя ў некалькіх відах Microsporidia і ў *Giardia intestinalis*.

Мітасома была выяўлена толькі ў анаэробных або мікрааэрафільных эўкарыётаў, якія не маюць цалкам развітых мітахондрый і, такім чынам, не маюць магчымасці атрымліваць энергію ад мітахандрыяльнага акісляльнага фасфаралявання. Функцыі мітасом, хаця і разнастайныя, яшчэ недастаткова ахарактарызаваны, але яны могуць быць звязаны з сульфатным метабалізмам і біясінтэзам фасфаліпідаў і кластараў Fe-S. Мітасомы, як і іншыя мітахондрыяпадобныя арганелы, верагодна, узніклі з мітахондрый мяркуючы па падабенству структуры, функцый і біяхімічных сігнальных шляхоў і, магчыма, эвалюцыянавалі канвергентна ў розных лініях эўкарыёт.

Будова і функцыі
----------------

Мітасомы — акружаныя мембранай арганелы, вельмі падобныя на мітахондрыі па структуры, хоць функцыянальнае перакрыцце абмежавана. У адрозненне ад мітахондрый, мітасомы не маюць у сваім складзе генаў — замест гэтага гены мітасамальных кампанентаў знаходзяцца ў ядзерным геноме. Раннія даследаванні меркавалі наяўнасць ДНК у гэтай арганеле, але наступныя работы паказалі, што гэта не так. Многія бялкі ў мітасомах (напрыклад, у *Giardia intestinalis*) маюць дрэнна вырашаныя або недаследаваныя функцыі, якія, верагодна, звязаны з метабалізмам і транспартам бялкоў. У адрозненне ад мітахондрый, у мітасом адсутнічаюць электрон-транспартныя ланцугі, таргетныя N-канцавыя паслядоўнасці і здольнасць злівацца адна з адной.

Сучасныя даныя паказваюць, што мітасомы, верагодна, выконваюць пэўную ролю ў зборцы кластараў Fe-S, паколькі ў іх не знайшлі бялкоў, якія ўдзельнічаюць у іншых асноўных мітахандрыяльных функцыях (аэробнае дыханне праз акісляльнае фасфараляванне, біясінтэз гема), у той час як прысутнічаюць бялкі, неабходныя для біясінтэзу кластараў Fe-S (напрыклад, фратаксін, цыстэіндэсульфураза, Isu1 і мітахандрыяльны Hsp70). Акрамя таго, на аснове геномнага і транскрыптамічнага аналізу было выяўлена, што мадыфікаваныя мітасомы ва ўнутрыцэлявых паразітычных пратыстах *Paramikrocytos canceri* могуць сінтэзаваць фасфаліпіды і падтрымліваць глікалітычную выпрацоўку АТФ. Мітасомы таксама могуць спрыяць метабалічнай актывацыі сульфатаў у некаторых эўкарыёт, на аснове аналізу ферментаў з мітасом *Entamoeba histolytica* і *Mastigamoeba balamuthi*. Апошнія даследаванні паказваюць, што мітасомы ўдзельнічаюць у трансфармацыі трафазоітаў *Entamoeba histolytica* у цысты, тым самым адыгрываючы ключавую ролю ў жыццёвым цыкле гэтага арганізма, хоць роля мітасом у патагеннасці менш зразумелая для многіх іншых паразітычных эўкарыёт.

Паходжанне і эвалюцыя
---------------------

Згодна з найбольш шырока прызнаным меркаваннем, мітасомы ў канчатковым рахунку маюць мітахондрыяльнае паходжанне, і агульнасць паміж бялковымі транспартнымі і сігнальнымі сеткамі мітахондрый, гідрагенасом (каторыя, верагодна, таксама з’яўляюцца спрошчанымі мітахондрыямі) і мітасом інтэрпрэтуецца як рэлікты іх агульнага эндасімбіятычнага паходжання. Як і мітахондрыі, яны маюць двайную мембрану, і большасць бялкоў дастаўляецца да іх з дапамогай сігнальнай паслядоўнасці амінакіслот. Сігнальная паслядоўнасць падобная да той, што выкарыстоўваецца для мітахондрый, і сапраўдныя мітахандрыяльныя таргетныя паслядоўнасці будуць дастаўляць бялкі ў мітасомы. Было паказана, што шэраг бялкоў, звязаных з мітасомамі, цесна звязаны з бялкамі мітахондрыяў і гідрагенасом.

Здаецца, мітасомы дэгенератыўна эвалюцыянавалі з мітахондрый некалькі разоў у розных лініях эўкарыёт, і іх «мазаічная» біяхімія ў *Entamoeba histolytica* можа адлюстроўваць змешанае паходжанне з удзелам як эўкарыёт, так і пратэабактэрый. Было выказана меркаванне, што такія мітахондрыя-падобныя арганелы, як мітасомы, развіліся ў бескіслародным марскім асяроддзі, якое пераважала ў пратэразоі, што тлумачыць іх анаэробную метабалічную функцыянальнасць.

Крыніцы
-------

1. ↑  Mai Z, Ghosh S, Frisardi M, Rosenthal B, Rogers R, Samuelson J (March 1999). "Hsp60 is targeted to a cryptic mitochondrion-derived organelle ("crypton") in the microaerophilic protozoan parasite Entamoeba histolytica". *Molecular and Cellular Biology*. **19** (3): 2198–2205. doi:10.1128/MCB.19.3.2198. PMC 84012. PMID 10022906.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Onuț-Brännström I, Stairs CW, Campos KI, Thorén MH, Ettema TJ, Keeling PJ, et al. (March 2023). Eme L (рэд.). "A Mitosome With Distinct Metabolism in the Uncultured Protist Parasite Paramikrocytos canceri (Rhizaria, Ascetosporea)". *Genome Biology and Evolution*. **15** (3). doi:10.1093/gbe/evad022. PMC 9998036. PMID 36790104. `{{cite journal}}`: Праверце значэнне `|pmc=` (даведка)
3. 1 2 3 4 5 6 7  Tovar J, Fischer A, Clark CG (June 1999). "The mitosome, a novel organelle related to mitochondria in the amitochondrial parasite Entamoeba histolytica". *Molecular Microbiology*. **32** (5): 1013–1021. doi:10.1046/j.1365-2958.1999.01414.x. PMID 10361303.
4. 1 2 3  Bakatselou C, Beste D, Kadri AO, Somanath S, Clark CG (2003). "Analysis of genes of mitochondrial origin in the genus Entamoeba". *The Journal of Eukaryotic Microbiology*. **50** (3): 210–214. doi:10.1111/j.1550-7408.2003.tb00119.x. PMID 12836878. S2CID 85169619.
5. 1 2 3  Williams BA, Hirt RP, Lucocq JM, Embley TM (August 2002). "A mitochondrial remnant in the microsporidian Trachipleistophora hominis". *Nature*. **418** (6900): 865–869. Bibcode:2002Natur.418..865W. doi:10.1038/nature00949. PMID 12192407. S2CID 4358253.
6. 1 2 3 4 5  Goldberg AV, Molik S, Tsaousis AD, Neumann K, Kuhnke G, Delbac F, et al. (April 2008). "Localization and functionality of microsporidian iron-sulphur cluster assembly proteins". *Nature*. **452** (7187): 624–628. Bibcode:2008Natur.452..624G. doi:10.1038/nature06606. PMID 18311129. S2CID 4431368.
7. ↑  Tovar J, León-Avila G, Sánchez LB, Sutak R, Tachezy J, van der Giezen M, et al. (November 2003). "Mitochondrial remnant organelles of Giardia function in iron-sulphur protein maturation". *Nature*. **426** (6963): 172–176. Bibcode:2003Natur.426..172T. doi:10.1038/nature01945. PMID 14614504. S2CID 4402808.
8. 1 2 3  Mi-ichi F, Abu Yousuf M, Nakada-Tsukui K, Nozaki T (December 2009). "Mitosomes in Entamoeba histolytica contain a sulfate activation pathway". *Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America*. **106** (51): 21731–21736. Bibcode:2009PNAS..10621731M. doi:10.1073/pnas.0907106106. PMC 2799805. PMID 19995967.
9. 1 2 3 4 5 6  Santos HJ, Makiuchi T, Nozaki T (December 2018). "Reinventing an Organelle: The Reduced Mitochondrion in Parasitic Protists". *Trends in Parasitology*. **34** (12): 1038–1055. doi:10.1016/j.pt.2018.08.008. PMID 30201278. S2CID 52183593.
10. 1 2 3  Dolezal P, Makki A, Dyall SD (2019). "Protein Import into Hydrogenosomes and Mitosomes". In Tachezy J (рэд.). *Hydrogenosomes and Mitosomes: Mitochondria of Anaerobic Eukaryotes*. Microbiology Monographs [англійская]. Vol. 9. Cham: Springer International Publishing. pp. 31–84. doi:10.1007/978-3-030-17941-0\_3. ISBN 978-3-030-17941-0.
11. ↑  Ghosh S, Field J, Rogers R, Hickman M, Samuelson J (July 2000). "The Entamoeba histolytica mitochondrion-derived organelle (crypton) contains double-stranded DNA and appears to be bound by a double membrane". *Infection and Immunity*. **68** (7): 4319–4322. doi:10.1128/IAI.68.7.4319-4322.2000. PMC 101756. PMID 10858251.
12. ↑  León-Avila G, Tovar J (May 2004). "Mitosomes of Entamoeba histolytica are abundant mitochondrion-related remnant organelles that lack a detectable organellar genome". *Microbiology*. **150** (Pt 5): 1245–1250. doi:10.1099/mic.0.26923-0. PMID 15133087.
13. ↑  Martincová E, Voleman L, Pyrih J, Žárský V, Vondráčková P, Kolísko M, et al. (August 2015). "Probing the Biology of Giardia intestinalis Mitosomes Using In Vivo Enzymatic Tagging". *Molecular and Cellular Biology*. **35** (16): 2864–2874. doi:10.1128/MCB.00448-15. PMC 4508323. PMID 26055323.
14. 1 2  Mi-ichi F, Miyamoto T, Takao S, Jeelani G, Hashimoto T, Hara H, et al. (June 2015). "Entamoeba mitosomes play an important role in encystation by association with cholesteryl sulfate synthesis". *Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America*. **112** (22): E2884–E2890. Bibcode:2015PNAS..112E2884M. doi:10.1073/pnas.1423718112. PMC 4460517. PMID 25986376.
15. ↑  Dolezal P, Smíd O, Rada P, Zubácová Z, Bursać D, Suták R, et al. (August 2005). "Giardia mitosomes and trichomonad hydrogenosomes share a common mode of protein targeting". *Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America*. **102** (31): 10924–10929. Bibcode:2005PNAS..10210924D. doi:10.1073/pnas.0500349102. PMC 1182405. PMID 16040811.
16. ↑  Zimorski V, Martin WF (2019). "The Evolution of Oxygen-Independent Energy Metabolism in Eukaryotes with Hydrogenosomes and Mitosomes". In Tachezy J (рэд.). *Hydrogenosomes and Mitosomes: Mitochondria of Anaerobic Eukaryotes*. Microbiology Monographs. Vol. 9. Cham: Springer International Publishing. pp. 7–29. doi:10.1007/978-3-030-17941-0\_2. ISBN 978-3-030-17940-3. S2CID 202026532.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 69417951 |