**Цітаўка** — рака ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток Свіслачы (басейн Дняпра).

Назва
-----

Назва балцкага паходжання, пярвейшая назоўная форма захавалася ў назвё вёскі Цітва, на ўсход ад якой рака пачыналася (цяпер вярхі ракі пракапаным каналам злучаныя з ракой Пціч).

Поўны адпаведнік на ўсходзе старабалцкай тэрыторыі — рака Цітва (прыток дзесенскай ракі Сноў), той жа корань найімаверней у назве ракі Цітча там сама на Падзесенні (прыток ракі Сейм).

Зусім аўтэнтычная форма назвы — літоўская рачная назва *Tytuva* (прыток заходнелітоўскай ракі Дубіса, у якую тамсама цячэ рака з так жа сама ўтворанай назвай *Lyduva*, у якой корань як у назве нёманскай ракі Ліда).

Корань *Tit- (Tyt-)* таксама ў літоўскіх водных назвах тыпу *Titnas* (возера), *Titmena, Tit-upis, Tit-valka* (рэкі), *Titija* (балота), у назве ракі Ціцель (рус. *Титель*) (прыток ракі Масквы на поўдні цяперашняй Масквы каля Бірулёва).

Корань звязаны з першай асновай двухасноўнага літоўскага слова *tit-nagas* «крэмень», якое даслоўна значыць «бліскавічнае капыта» (*nagas* і «капыта», і «ногаць») і мае шырокія індаеўрапейскія паралелі з агульнай семантыкай «ззяць, блішчэць, бліскаць». Магчыма аднавіць калісні балцкі дзеяслоў тыпу *\*tisti (< \*tit-sti)* «бліскаць (маланкамі)» (*\*tysta* «бліскае», *\*tito* «бліскала»).

Корань пашыраны балцкім пашыральнікам *-(u)v*- (разам з *-av-*), які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні, але асабліва папулярны ў назваўтварэнні: *kriokti* «раўсці» — *kriokuva* «рачны парог» (дзе вада раве), *ringėti* «закручваць» — *Ringuva* «Звілістая (рака)». Гэты пашыральнік у назвах рэк Масква, Пратва, Смядва на Павоччы.

У літоўскай гідраніміі гэты пашыральнік сустракаецца і не вакалізаваны (*Vadva* — паралельны варыянт рачной назвы *Vaduva*, ёй адпавядае назва верхнедняпроўскай ракі Водва), і гэта ўвагомлівае магчымую балцкую форму *\*Tytva*.

Назва Цітва значыць «Блішчастая (рака)», назва была матываваная блішчастасцю воднай гладзі. Падобным чынам матываваныя і назвы ракі Лучоса, возера Свіцязь.

Гідраграфія
-----------

Даўжыня ракі 33 км. Плошча вадазбору 372 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 2,16 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,3 ‰.

**На рацэ**: горад Мар’іна Горка.

Пачынаецца з ракі Пціч за 1,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Русаковічы, вусце ў аграгарадку Пухавічы. Цячэ па заходняй ускраіне Цэнтральнабярэзінскай раўніны. Даліна ў верхнім і сярэднім цячэнні невыразная, у нізоўі трапецападобная або скрынкападобная са стромкімі схіламі. Пойма ў верхнім і сярэднім цячэнні адсутнічае, у ніжнім вузкая, месцамі адсутнічае, шырынёй 0,5—0,8 км. Рэчышча (шырыня ад 10 м да 20 м) ад вытоку да вёскі Загай на працягу 16 км каналізаванае.

У даліне ракі вадасховішча Мар’іна Горка.

* Галерэя
* Мар’іна Горка. Цячэнне ЦітаўкіМар’іна Горка. Цячэнне Цітаўкі
* Мар’іна Горка. Мост цераз раку Цітаўку.Мар’іна Горка. Мост цераз раку Цітаўку.
* Мар’іна Горка. ПляжМар’іна Горка. Пляж
* Мар’іна Горка. Чыгуначны мост цераз раку Цітаўку.Мар’іна Горка. Чыгуначны мост цераз раку Цітаўку.

Заўвагі
-------

1. ↑  Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Минская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2009. — С. 27—28. — 60 с. — 20 000 экз. — ISBN 978-985-508-174-7. (руск.)
2. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 210.
3. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 346.
4. ↑  Г. П. Смолицкая. Гидронимия бассейна Оки. Москва, 1976. С. 121.
5. ↑  V. Mažiulis. Dėl indoeuropiečių «ugnies» vardų // Baltistica 2008, XLIII (3). C. 431—436.
6. ↑  P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 380—381.
7. ↑  В. Н. Топоров. Древняя Москва в балтийской перспективе // Балто-славянские исследования. 1981. Москва, 1982. С. 28.
8. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 357.
9. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 180.
10. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — С. 113. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

Літаратура
----------

* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1–2. – Л. 1971.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с. 40 л. ил. (руск.)
* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — С. 119. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
* *Бычук Г. В.* Цітаўка // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — С. 276. — 583 с. іл. — 10 000 экз.

| ⛭Свіслач |
| --- |
| Левыя прытокі | Балачанка ·  Ботча ·  Волма ·  Вяча ·  Грава ·  Жыцінка ·  Трасцянка ·  Цна |
| Правыя прытокі | Лошыца ·  Няміга ·  Талька ·  Сіняя ·  Цітаўка |