recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Збігнеў Вайдык** (20 лістапада 1924, г. Свіслач — 21 студзеня 2003) — сатырык, пісьменнік і паэт

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Скончыў сярэднюю школу ў Львове, дзе вучыўся разам з рэжысёрам Адамам Ганушкевічам. Падчас акупацыі быў салдатам 5-й дывізіі Арміі Краёвай, ваяваў ва Усходняй Галіцыі і Валыні. У 1945 годзе быў арыштаваны органамі НКУС, вярнуўся ў Польшчу пасля дзесяці гадоў знаходжання ў ГУЛАГу. З 1973 годзе пражываў у Беластоку.

Быў жанаты. Жонка Гелена і чацвёра дзяцей.

Памёр 21 студзеня 2003 года.

Творчасць
---------

Непераўзыдзены аўтар мноства эпіграм, афарызмаў, вядомых усёй Польшчы, вершаў і апавяданняў, якія былі апублікаваныя ў рэгіянальных і нацыянальных газетах і зборніках, у тым ліку «Спакуса каруселлю», «Анталогія сучаснай польскай афарыстыкі», «Афарістыкон — настольная энцыклапедыя думкі і афарызмаў» і інш. Супрацоўнічаў з Рэгіянальным цэнтрам анімацыі, сябра клуба Народных паэтаў .

Апублікаваў кнігі: «Непаслухмяныя думкі», «Заганныя думкі», «Песні зялёнай катаргі», «Virtus Erotica», «Eros Sarmaticus» .

Апавядальнік ў дакументальным фільме «Злачынства на Калыме. Цяпло ўрану» , 1993 г.

Зноскі
------

1. ↑  20 лістапада 1924 года ў Свіслачы нарадзіўся польскі сатырык, пісьменнік і паэт Збігнеў ВАЙДЫК

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 7159 7327 · NUKAT: n94201326 · VIAF: 101760350 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Заазер’е.

**Заазе́р’е** (трансліт.: *Zaazierje*, руск.: Заозерье) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Лагойскага сельсавета.

Гісторыя
--------

### Вялікае Княства Літоўскае

У пісьмовых крыніцах упершыню згадваецца як маёнтак ва ўдзельным Лагожскім княстве. У першай палове XV ст. гэта быў маёнтак ва ўладанні пана Судзімонта Доргевіча, у 1448 г. пасля яго смерці маёнтак зрабіўся ўласнасцю яго сына Алехны. У пачатку XVI ст. буйны феадал Васіль Тышкевіч купіў частку двара Заазер’е ва ўдавы Пятра Белага княжны Ганны Аляксандраўны Гальшанскай. У 1570 г. Заазер’е было ўласнасцю Еўстафія Серафіма Тышкевіча — сына Васіля Тышкевіча. У XVIII ст. Заазер’е лічылася вёскай, было цэнтрам маёнтка, уладаннем віленскага каталіцкага капітула, у другой палове XVIII ст. перайшло ва ўласнасць Тызенгаўза, пазней — Тышкевічаў.

### Расійская імперыя

У 1811 г. вёска, 111 рэвізскіх душ мужчынскага пола, уладанне графа Іосіфа Тышкевіча. У 1866 г. адносілася да Лагойскага праваслаўнага прыхода Свята-Мікалаеўскай царквы. У 1870 г. вёска, 116 рэвізскіх душ мужчынскага пола ў Лагойскай воласці Барысаўскага павета Мінскай губерні. У 1875 г. адкрыта школа граматы, меўся хлебазапасны магазін. На пачатку XX ст. да Загаранскай сельскай грамады адносіліся 2 вёскі: Падонкі і Заазер’е, у 1905 г. у яе ўваходзілі 29 гаспадарак Заазер’я, якія мелі 426,5 дзесяціны зямлі. У 1909 г. 65 двароў, 650 жыхароў, у 1917 г. 17 двароў, 443 жыхары.

### Найноўшы час

У 1941 г. 79 двароў, 316 жыхароў. У Вялікую Айчынную вайну гітлераўцы знішчылі 2 двары, загубілі 6 жыхароў, вывезлі ў Германію 22 вяскоўцаў, 23 загінулі на фронце, 6 у партызанскай барацьбе. У 1969 г. 117 двароў, 382 жыхары.

Насельніцтва
------------

* 2010 г. — 159 чал.
* 2003 г. — 176
* 1999 г. — 196
* 1969 г. — 382
* 1941 г. — 316
* 1917 г. — 443
* 1909 г. — 650

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (DJVU)

Літаратура
----------

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Лагойскага раёна. У 2 кнігах.Кн. 1-я. — Мн.: 2003.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Лагойскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Лагойск *(не ўваходзіць у склад)* |  |
| Пасёлкі | 
* Лагожаск
* Чарняхоўскі

 |
| Аграгарадкі | 
* Гасцілавічы
* Косіна

 |
| Вёскі | 
* Аўгустова
* Верагі
* Гаішча
* Жалудоўшчына
* Заазер’е
* Загор’е
* Замасточча
* Знаменка
* Зялёны Луг
* Карцоўшчына
* Мачужычы
* Міхалова
* Ніўкі
* Панізоўе
* Пархава
* Рудня
* Свідна
* Сілічы
* Слагавішча
* Церхавічы
* Чорны Лес

 |
**Званочак** (*Campánula*) — род выключна травяністых раслін з сямейства званочкавыя (Campanulaceae).

Апісанне
--------

Навуковая назва роду — Campanula — у аснове мае італ.: campana, звон, характарызуючы форму кветкі.

Адна-, двух- і шматгадовыя травяністыя расліны з прамастойным простым ці галінастым сцяблом вышынёй да 120 см. Лісце амаль сядзячае або на каротхіх чаранках, чаргаванае, суцэльнае, іншы раз у прыкаранёвай разетцы. Кветкі званочкавыя, лейкападобныя, адкрытыя да колападобных, рознага колеру (найчасцей сінія, блакітныя, фіялетавыя, белыя), адзіночныя або ў галінастых суквеццях. Чашачка 5-зубчастая, часта з прыдаткамі паміж зубцамі. Плод — каробачка.

Распаўсюджанне
--------------

Род уключае больш за 300 відаў, якія растуць у краінах з умераным кліматам. У натуральных умовах сустракаецца на Каўказе, у Сібіры, Сярэдняй і Пярэдняй Азіі, у Еўропе, мае некаторы распаўсюджванне ў Паўночнай Амерыцы.

На тэрыторыі Беларусі — 12 дзікарослых відаў: званочак балонскі (*Campanula bononiensis*), званочак жорсткавалосы, або аленевы (*Campanula cervicaria*), званочак крапівалісты (*Campanula trachelium*), званочак круглалісты (*Campanula rotundifolia*), званочак мучністы, званочак персікалісты (*Campanula persicifolia*), званочак раскідзісты (*Campanula patula*), званочак рэпчатападобны, або рапунцэлепадобны (*Campanula rapunculoides*), званочак рэпчаты, або рапунцэль (*Campanula rapunculus*), званочак сібірскі скучаны, або зборны (*Campanula sibirica*), званочак шыракалісты (*Campanula latifolia*).

Расце на лугах, у лясах, стэпах, сустракаецца таксама на пустэльных і скальных участках. Шматлікія і разнастайныя віды засяляюць субальпійскія і альпійскія паясы гор.

Выкарыстанне
------------

Лекавыя, меданосныя і дэкаратыўныя расліны. Карані і лісце некаторых відаў (напр. званочка рэпчатага) ядомыя.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».

Літаратура
----------

* Вынаеў Г. Званочак // БЭ ў 18 т. Т. 7. Мн. 1998, С.35

Гл. таксама
-----------

* Campanula uniflora
**Дзмі́трый Ніка́ндравіч Пенязько́ў** (28 верасня 1922, Гомель — 3 лістапада 2002, Гомель) — савецкі ваенны, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (29 чэрвеня 1945).

Біяграфія
---------

Пенязькоў Д. Н. беларус па нацыянальнасці, нарадзіўся ў Гомелі ў працоўнай сям’і. Пасля заканчэння васьмі класаў і педагагічных курсаў (1942 год) працаваў настаўнікам. У Чырвоную Армію быў прызваны ў ліпені 1941 года.

Удзельнічаў у Вялікай Айчыннай вайне з сакавіка 1943 года. Лейтэнант Пенязькоў камандаваў узводам 358-га стралковага палка (136-я стралковая дывізія, 70-я армія, 2-гі Беларускі фронт), калі 18 красавіка 1945 года адным з першых фарсіраваў Одэр у раёне Шэнінгена (на поўдзень ад Шчэціна) і знішчыў пры дапамозе гранат танк праціўніка. Перадавым атрадам, у складзе якога ён знаходзіўся быў захоплены плацдарм. 22 красавіка 1945 года адбыўся штурм адной з важных вышынь, і Пенязькоў першым дасягнуў вяршыні, дзе ўсталяваў чырвоны сцяг. Потым адзін за кулямётам утрымліваў вышыню, пакуль не падышлі асноўныя сілы роты, і, нягледзячы на раненне, застаўся на полі бою. 29 чэрвеня 1945 года Пенязькову Д. Н. было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

З 1947 года — у запасе. У 1950 годзе скончыў Гомельскае педагагічнае вучылішча. Потым у 1951—1969 гадах працягнуў службу ў Савецкай Арміі, скончыўшы ў 1960 годзе авіяцыйнае тэхнічнае вучылішча. У 1969 годзе Пенязькоў у званні маёра зноў сыйшоў у запас; працаваў у філіяле Беларускага палітэхнічнага інстытута ў Гомелі, дзе памер 3 лістапада 2002 года. Ганаровы грамадзянін Гомеля.

Узнагароды
----------

* Герой Савецкага Саюза (29 чэрвеня 1945 года);
* ордэн Леніна;
* ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені;
* ордэн Айчыннай вайны 2-й ступені;
* ордэн Чырвонай Зоркі;
* медалі.

Памяць
------

* Сярэдняй школе № 3 г. Гомеля у 2004 годзе было нададзена ганаровае імя Д. Н. Пенязькова.
* У гонар Д. Н. Пенязькова ў Гомелі названа вуліца.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Герои Советского Союза / Пред. ред коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2. Любов — Ярошук. — С. 245. — 863 с.
2. ↑  Дзмітрый Нікандравіч Пенязькоў на сайце «Героі краіны»
3. ↑  edukation.rate.by(недаступная спасылка)
4. ↑  В Гомеле появились сквер Головачёва и новая улица Пенязькова(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* Навечно в сердце народном. — Мн. 1984. — С. 404-405.
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

Спасылкі
--------

* Дзмітрый Нікандравіч Пенязькоў на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Хедвіг Караліна Сафі Сюш** (швед. Hedvig Carolina Sophie Cysch, народжаная *Віберг* (швед. Wiberg); 15 кастрычніка 1847 — 20 сакавіка 1917) — шведская спявачка (мецца-сапрана) і тэатральная актрыса, часта выконвала галоўныя ролі ў аперэтах, як у Стакгольме, так і у Гётэбаргу. Вялікую вядомасць ёй прынесла выкананне галоўнай ролі ў шведскай версіі п’есы Жака Афенбаха «Прыгожая Алена».

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў Стакгольме 15 кастрычніка 1847 года і ў сям’і наглядчыка Карла Эрыка Віберга і Ганны Элісабет Седэрстрэм. Яна наведвала балетную школу Андэрса Селіндэра з 1857 года і школу Каралеўскага тэатра з 1863 года. Увесну 1866 года яна дэбютавала ў гётебаргскім Новым тэатры (швед. Nya Teatern) у ролі Лауры ў п’есе Б’ёрнстэрнэ Б’ёрнсана «Маладыя» (швед. De Nygifte), а з 1867 года выступала ў новаўтвораным стакгольмскім Шведскім тэатры, дзе з самага пачатку мела рэпутацыю адной з самых таленавітых актрыс. Яна грала ў Каралеўскім тэатры 1872 па 1877 год. Пасля вучобы ў Парыжы ў 1877—1879 гадах Сафі выступала ў розных тэатрах Гётэбарга і Стакгольма з 1880 па 1888 год. У 1882 годзе яна выйшла замуж за аптовага гандляра Карла Тэадора Сюша (1853—1903).

На сцэне Сафі хутка заваявала папулярнасць, выконваючы партыі мадам Тальен у «Закаханым ільве» Франсуа Пансара і Розы ў яго ж «Гонары і грошах». Яна таксама гуляла ролі ў спектаклях па шэкспіраўскім творах: Гера у п’есе «Шмат шуму з нічога», Джульеты ў «Рамэа і Джульеце» і Кардэлія ў «Каралі Лір». Сафі набывала ўсё большую папулярнасць у якасці аперэтачнай спявачкі, асабліва дзякуючы сваёй загалоўнай ролі ў п’есе Афенбаха «Прыгожая Алена».

Пасля замужжа Сюш завяршыла сваю актыўную кар’еру актрысы, але падтрымлівала тэатральную прадзюсарскую кампанію, якую яна заснавала разам са сваім мужам. У жніўні 1882 года яна выканала загалоўную ролю ў «Лілі» Эрвэ ў тэатры Юргордстэтэрн у Стакгольме, што прынесла іх прадпрыемству значны поспех. Спектакль працягваў ісці ўсю восень і ўсю зіму ў тэатры Сёдра. Пазней яна выступала ў пастаноўках «Выдатнай Галатаў» Зупэ і «Жырафле-Жырафлі» Лекока. Дзякуючы сваім поспехам яна стала вядомая як «шведская Жудзік» ад імя французскай аперэтачнай спявачкі Ганны Жудзік.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  H C S (Sophie) Cysch (f. Wiberg) — 1917.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q379406'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1724971'></a>
2. 1 2  Hedvig Carolina Sophia (Sophie) Cysch // FemBio database Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q61356138'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сафі Сюш

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Шведскі біяграфічны |
**argc** і **argv** — стандартныя аргументы галоўнай функцыі «main» ў мове праграмавання C++.

У некаторых аперацыйных сістэмах функцыя main можа мець дадатковыя аргументы.

### Прыклад выкарыстання argc і argv

Даволі зручна заносіць інфармацыю ў праграму падчас яе выканання. Пры гэтым даныя ў праграму заносяцца праз аргументы каманднага радка. У функцыі «main» прадугледжаныя два адмыслова ўбудаваныя аргументы: «argc» і «argv». **argc** пазначае колькасць аргументаў, запісаных у камандным радку (argc — цэлалікавы тып даных «int»). Аргумент **argv** — гэта ўказальнік на масіў указальнікаў сімвальнага тыпу ў камандным радку (argv — указальнік на ўказальнік на сімвальны тып даных «char»). Напрыклад, наступная праграма выводзіць «Hello», а потым праз прабел вашае імя, калі вы ўвялі імя ў праграму:

```
# include <stdio.h>
# include <stdlib.h>

int main (int argc, char \*argv[])
{
 if (argc != 2) {
 printf("Вы забыліся ўвесці сваё імя.\n");
 exit(1);
 }

 printf("Hello %s", argv[2]);
 return 0;
}

```

* **Тлумачэнне.** *Пасля кампіляцыі праграмы неабходна зайсці ў камандны радок (для Windows-кампілятараў), або тэрмінал (для Linux-кампілятараў), перайсці ў дырэкторыю, дзе знаходзіцца скампіляваная праграма і набраць яе назву (хай, напрыклад, праграма называецца «arg.exe»), а затым сваё імя, напрыклад:*

**arg Erka**

*Вывад будзе наступным:*

**Hello Erka**

*Калі ўвод такі:*

**arg**

*То праграма выведзе радок:*

**Вы забыліся ўвесці сваё імя**

*таму што першым аргументам лічыцца назва праграмы, а другім — імя. А па ўмове*

```
if (argc != 2)

```

*колькасць аргументаў не павінна раўняцца двум*.

Зноскі
------

1. ↑  Herbert Schildt. C++: The Complete Reference, 3th Edition, p. 144; ISBN-10: 0078824761
2. ↑  Herbert Schildt. C++: The Complete Reference, 3th Edition, p. 145; ISBN-10: 0078824761

Літаратура
----------

* *Герберт Шилдт.* Полный справочник по C++, 4-е издание = C++: The Complete Reference, 4th Edition. — М.: «Вильямс», 2011. — 800 с. — ISBN 978-5-8459-0489-8.
**Магіла невядомага салдата** — помнік, прысвечаны загінулым воінам. Магіла можа быць як сімвалічным (кенатаф), так і сапраўдным пахаваннем.

Развіццё нацыяналізму ў 19 стагоддзі і з'яўленне масавых армій прывялі да ваенных канфліктаў небывалага раней размаху. Прычым у адрозненне ад войнаў мінулага цяпер ваявалі не адносна нешматлікія прафесіяналы або прымусовыя рэкруты, а мабілізаваныя грамадзяне і салдаты тэрміновай службы, гэта значыць «узброены народ». Вялізныя страты новых войнаў, якія закраналі самыя шырокія пласты грамадства, з аднаго боку рабілі немагчымым індывідуальнае грамадскае ўвекавечанне загінулых, а з іншага боку патрабавалі тлумачэнні і апраўданні. Загінулых было зашмат, каб згадваць усіх, а дэмакратызацыя не дазваляла абмяжоўвацца імёнамі асобных военачальнікаў або герояў. Магілы невядомага салдата — гэта свядомыя помнікі не каму-небудзь канкрэтнаму, а ўсім сваім загінуўшым. Гэта ўвасабленне патрыятычнай памяці аб ваенных канфліктах. Менавіта таму падобныя помнікі ва ўсім свеце шануюцца на дзяржаўным (грамадскім) узроўні, а іх наведванне і ўшаноўванне нярэдка аб'ядноўвае нават супрацьлеглыя палітычныя сілы.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Магіла невядомага салдата
* Помнік-мемарыял адкрыты на Варнянскіх могілках
**Мінскводаканал** — водная кампанія, якая забяспечвае водазабеспячэнне і водаадвядзенне ў Мінску. Мінскводаканал вырабляе пітную ваду, прымае і чысціць сцёкавыя вады, выкарыстоўваючы інфраструктуру, якая складаецца з помпавых станцый, ачышчальных збудаванняў і інжынерных сістэм для падачы і размеркавання вады.

Гісторыя
--------

Гісторыя цэнтралізаванага водазабеспячэння ў Мінску пачынаецца з 1871 года, калі гарадская ўправа прыняла рашэнне аб будаўніцтве вадаправода. 11 снежня 1873 года адбыўся пробны пуск вадаправода агульнай працягласцю 1500 метраў і магутнасцю 500 кубаметраў вады ў суткі.

У апошнія гады адбыўся шэраг маштабных аварый і аварыйных сітуацый на трубаправодах Мінскводаканала, якія выклікалі сур’ёзныя праблемы з водазабеспячэннем, у тым ліку ў чэрвені 2020 года ў Маскоўскім і Фрунзенскім раёнах, у красавіку 2021 года — у Ленінскім, Заводскім і Кастрычніцкім раёнах.

Зноскі
------

1. ↑  В водопровод Минска попала некачественная вода — возбуждено уголовное дело за служебную халатность Архівавана 1 красавіка 2021.
2. ↑  Прорыв трубы в Чижовке: затопленная дорога, проблемы с водой в трех районах Минска и поврежденный газопровод Архівавана 22 красавіка 2021.

Спасылкі
--------

* minskvodokanal.by — афіцыйны сайт Мінскводаканала
**Рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства «Мінскэнерга»** — дзяржаўнае прадпрыемства, якое ажыццяўляе электразабеспячэнне спажыўцоў Мінска і Мінскай вобласці, цеплазабеспячэнне гарадоў: Мінск, Маладзечна, Жодзіна, Барысаў, Вілейка, Салігорск, Слуцк і пасёлкаў Рудзенск, Дружны, Свіслач. Уваходзіць у склад дзяржаўнага вытворчага аб'яднання «Белэнерга». Прадпрыемства з'яўляецца адным з найбуйнейшых падаткаплацельшчыкаў Беларусі. Колькасць персаналу энергасістэмы перавышае 14 тыс. чалавек. 

Устаноўленая электрычная магутнасць энергасістэмы — 1823 МВт (з блок-станцыямі) .

Структура
---------

РУП «Мінскэнерга» эксплуатуе больш за 60 тыс. км электрычных сетак, якія ажыццяўляюць забеспячэнне спажыўцоў электраэнергіяй, а таксама прыём і перадачу энергіі ў іншыя рэгіёны. РУП «Мінскэнерга» інтэгруе абласныя энергасістэмы ў аб'яднаную энергасістэму Беларусі.

У структуру РУП «Мінскэнерга» уваходзяць:

* Раённыя кацельні;
* Пяць цеплаэлектрацэнтраляў:
	+ ЦЭЦ-2, Мінск;
	+ ЦЭЦ-3, Мінск;
	+ ЦЭЦ-4, Мінск;
	+ Мінская ЦЭЦ-5;
	+ Жодзінская ЦЭЦ;

* Чатыры міні-ЦЭЦ:
	+ Маладзечанская Міні-ЦЭЦ;
	+ Салігорская Міні-ЦЭЦ;
	+ Вілейская Міні-ЦЭЦ;
	+ Слуцкая Міні-ЦЭЦ

У склад РУП «Мінскэнерга» таксама ўключаны асноўныя лініі электраперадачы, якія злучаюць рэспубліку з энергасістэмамі Расійскай Федэрацыі і Прыбалтыйскіх дзяржаў, — ПЛ 750 кВ (падстанцыя - 750 кВ «Беларуская»).

Гл. Таксама
-----------

* Цеплаэлектрацэнтраль
* Мінская ЦЭЦ-3
* Мінская ЦЭЦ-4

Зноскі
------

1. ↑  Тэхнічная характарыстыка Архівавана 27 мая 2010.
**Магільнянскі замак** — абарончае збудаванне пачатку XVI—XVII стст. у мястэчку Магільна Новагародскага павета (цяпер вёска Уздзенскага раёна).

Пабудаваны з дрэва віцебскім ваяводам С. Пацам на самым краі правага берага Нёмана. Чатырохвугольная ў плане пляцоўка замка (100х65 м) была абкружана валам і аддзелена ад прызамча глыбокім (каля 8 м) ровам. Ва ўсходняй частцы пляцоўкі быў бастыёнападобны выступ. Замак меў уязную браму з пад'ёмным мостам і не менш за 4 вуглавыя вежы.

Паводле інвентара 1536 г. складзенага дваранінам гаспадарскім Іванам Іванавічам, у Магільнянскім замку была розная агнястрэльная зброя: гарматы — «серпантины железные, гаковниц в ложах четыры, а на киях пять гаковниц», порах гарматны («фаска неполная»), ручніны («два фунты») і «салетры пяць фунтов». У «зброёвне» знаходзілася нямала амуніцыі, у т.л. баявыя нагалоўі («капалынов 24, шеломов 95»), пласцінчатыя даспехі («збрй бляховых на 10 похолков»), 25 кольчатых панцыраў, 10 наручаў, 4 зярцалы, адзін шчыт — «котрыгал черлеый старый» і 55 яркіх плашчоў-накідак «барвіц», якія апраналіся паверх даспехаў.

Інвентар-«попис» адзначыў, што «замок Могиленский есть будованья пана Пацова». Значыць, драўляныя абарончыя збудаванні тут узніклі паміж 1520 і 1536 гадамі. Кіравалі замкам «служебники» пана Паца Мацей і Павел Мілашэвічы. Будаўнічы лес дастаўляўся з бліжэйшай «Могиленской пущи». На працягу 1599—1602 гадоў усе магільнянскія ўладанні зноў перайшлі да Радзівілаў, якія сканцэнтравалі ў сваіх руках фактычна ўсё Верхняе Панямонне.

Замак страціў абарончае значэнне ў ходзе вайны Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667). Пазней у гістарычных крыніцах ён не згадваецца. Археалагічныя даследаванні замка праводзілі А. Р. Мітрафанаў (1951), Г. В. Штыхаў (1975), Л. У. Калядзінскі (1977—1979), М. М. Чарняўскі (1979).

Літаратура
----------

* *Ткачоў М. А.* Замкі і людзі / М. А. Ткачоў; [пад рэд. Г. В. Штыхава]. — Мн.: Навука і тэхніка, 1991. — 182, [2] с. — ISBN 5-343-00880-1. — С. 129.
* *Ткачоў М.* Магільнянскі замак / Міхась Ткачоў // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 т. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч / Рэдкал: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. З. Э. Герасімовіч. — 2-е выданне. — Мн.: БелЭн, 2007. — 792 с.: іл. — С. 254. — ISBN 978-985-11-0394-8.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0155-9 (т.9), С. 473.
Магіла Вальтэра **Магіла** — месца пахавання мёртвага цела, часцей чалавека. Гэтак жа завуць і толькі што вырытую яму для пахавання. 

Як правіла, магіламі называюць пахаванні ў зямлі. Аднак у шэрагу выпадкаў магіламі могуць называць пахаванні ў саркафагах, пахавальных збудаваннях (піраміды, маўзалеі, скляпы) і г. д. Асобным тыпам магілы можна лічыць каірн (кельц. cairn) — магілу з камянёў (пераважна ў кельцкіх народаў). У агульным выпадку, магіла - гэта месца пахавання.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Магіла

Гл. таксама
-----------

* Труна
* Маўзалей
* Магіла Невядомага Салдата
* Брацкая магіла
* Культура пліткавых магіл
* Старажытнарускія надмагіллі
* Катакомбы

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4021716-4 · NKC: ph136983 |
**Лаксэльв** (нарв.: Lakselv, пн.-саамск.: Leavdnja, квен.: Lemmijoki) — горад на поўначы Нарвегіі, адміністрацыйны цэнтр муніцыпалітэта Порсангер у фюльке Фінмарк. Насельніцтва паводле даных на студзень 2011 года складае 2206 чалавек.

За 1,5 км ад горада маецца аэрапорт, які злучае Лаксэльв з такімі гарадамі поўначы Нарвегіі як Кіркенес, Тромсё, Алта і інш. Акрамя таго, праз Лаксэльв праходзіць Еўрапейскі маршрут E06, які злучае горад з поўднем Нарвегіі, а таксама з горадам Кіркенес на ўсходзе. Маюцца некалькі крам і супермаркетаў, а таксама 2 атэлі. Развіты турызм, звязаны ўлетку з лоўляў ласося, а ўзімку — з катаннем на лыжах.

З 1981 года ў Лаксэльве знаходзіцца галоўны офіс газеты *Ságat* («Навіны»), матэрыялы якой у значнай ступені прысвечаны саамскай тэматыцы.

Зноскі
------

1. ↑  Statistisk sentralbyrå
2. ↑  Ságat // Store Norske Leksikon. (нарв.)(Праверана 4 чэрвеня 2012)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лаксэльв
* Афіцыйны сайт муніцыпалітэта Порсангер
**Азярцо** — археалагічны помнік: курганны могільнік каля аграгар. Азярцо (Мінскі раён).

Знаходзіцца на левым беразе р. Пціч, за 1,2 км на поўдзень ад вёскі. 6 насыпаў: 3 насыпы (вышыня 2—3 м, дыяметр 8—10 м) на ўзгорку і 4 (вышыня 0,8—0,9 м, дыяметр 9 м) на лузе пры ўпадзенні былой р. Менка ў р. Пціч. У 1979 г. В. А. Карпека даследаваў 1 курган дыяметрам 16 м, вышынёй 3 м на ўзгорку. Выяўлена яго паслядоўнасць збудавання. Спачатку на грунце быў пастаўлены зруб памерам 5х4,8 м, вышынёй да 1 м. Усяго ў ім налічвалася 5 вянкоў. Ён быў прысыпаны грунтам. На адным узроўні з драўляным зрубам каля двух яго вуглоў пакладзены камяні. У кургане на вышыні 1,8 м ад яго падэшвы над зрубам змешчана пахаванне. Кальцыніраваныя косці былі на плошчы 1,5х2 м. Відаць, трупаспаленне зроблена па-за курганом, а затым косці прынесены і змешчаны ў насыпе. У пахаванні знойдзены пашкоджаныя агнём фрагменты фібулы, бронзавая арнаментаваная бляшка ад папругі, невялікая частка вырабу з белага металу, магчыма, пярсцёнак, кавалак тачыльнага бруска і кавалак ганчарнага гаршка. У насыпе былі рэшткі кругавых пасудзін і фрагмент дна з кляймом.

Летам 1980 г. Г. В. Штыхаў даследаваў 2 курганы на лузе. Пахавальны абрад — трупаспаленне ў драўляных зрубах 2,2х2,8 м. Пахавальны інвентар — 5 дробных жоўтых шкляных і 4 бронзавыя спіралепадобныя, шматгранныя пацеркі (2 з якіх маюць форму двайнога конуса, а іншыя 2 — упрыгожаныя цыркульным арнаментам), фрагмент крывіцкага серпападобнага скроневага кальца, фрагмент шыйнай грыўні, трапецападобная падвеска з лінейным арнаментам, глінянае біканічнае прасліца, фрагменты раннекругавой керамікі з патончаным венчыкам і лінейным арнаментам. Датуецца X ст.

Літаратура
----------

* Рынейскі, А. Археалагічныя разведкі на р. Пцічы // Запіскі Аддзела гуманітарных навук. Працы секцыі археалогіі. Т. 3. — Мн. 1932. — С.
* Штыхаў, Г. В. Азярцо / Г. В. Штыхоў // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 25. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Штыхаў, Г. В. Азярцо / Г. В. Штыхоў // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 30 — 31. — ISBN 5-85700-077-7.
* Штыхаў, Г. В. Крывічы: Па матэрыялах раскопак курганоў у Паўночнай Беларусі / Г. В. Штыхаў; АН Беларусi, Iн-т гicторыi; [Навук. рэд. М. А. Ткачоў]. — Мн.: Навука і тэхніка, 1992. — 191 с. — С. 173 — 174. — ISBN 5-343-01037-1.
Сучасны выгляд Маліі
**Малія** (грэч. Μάλια) — рэшткі горада эпохі бронзы на паўночна-ўсходнім узбярэжжы в-ва Крыт (Грэцыя), каля аднайменнага паселішча; адзін з цэнтраў эгейскай культуры.

Даследаваны: палац, пабудаваны мінойцамі каля 1900 да н.э. жылыя кварталы горада, некропаль. Сярод знаходак бронзавы меч з дзяржаннем са слановай косці, абкладзеным золатам і завершаны галоўкай з крышталю; кінжал з залатым дзяржаннем; каменная сякера з разным верхнім рабром з выяваю гатовага да скачка леапарда на прывязі, залаты кулон.

Пасля землетрасення 1750 да н.э. горад быў перабудаваны і існаваў прыблізна да 1450 да н.э.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85080147 · VIAF: 315126946 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лактышы.

**Лактышы́** — вадасховішча, размешчанае ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці і ў Клецкім раёне Мінскай вобласці за 20 км на ўсход ад горада Ганцавічы, каля вёсак Лактышы і Будча. Знаходзіцца на абалоне ракі Лань.

Збудавана ў 1977 годзе для арашэння меліяраваных сельгасугоддзяў і водазабеспячэння рыбнай гаспадаркі «Лактышы».

Катлавіна вадасховішча з'яўляецца часткай забалочанай поймы ракі Лань. Плошча паверхні складае 19,5 км². Даўжыня 6 км, найбольшая шырыня 4,2 км, даўжыня агараджальнай дамбы 9,8 км. Найбольшая глыбіня 4,9 м. Аб'ём вады 50,2 млн м³. Дно плоскае, глеістае. Ваганні ўзроўню вады на працягу года складаюць 2 метры. Вада ў вадасховішча падаецца з рэк Лань і Нача праз шлюзарэгулятар каля вёскі Лактышы.

На паўночным беразе знаходзіцца вёска Лактышы, на паўднёвым — Будча.

Галерэя
-------

* Лактышы раніцайЛактышы раніцай
* Лактышы ўдзеньЛактышы ўдзень
* Камары-"анёлы" ноччу над ЛактышаміКамары-"анёлы" ноччу над Лактышамі

Зноскі
------

1. ↑  Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Минская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2009. — С. 30. — 60 с. — 20 000 экз. — ISBN 978-985-508-174-7. (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9). — С. 109.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Маруга.

**Магура** — пячора ў Відынскай вобласці Балгарыі, размешчаная недалёка ад вёскі Рабіша, паблізу Відзіна.

Гісторыя
--------

Пячора была вядомая і даследаваная яшчэ ў часы Рымскай імперыі і сярэднявечча.

Спелеологическое апісанне
-------------------------

Наскальныя малюнкі ў Магуры
Агульная даўжыня 3 км. Пячора складаецца з доўгіх і глыбокіх калідораў, каб іх цалкам прайсці ў сярэднім патрабуецца 5 гадзін. Магура вядомая сваімі сталактытамі, сталагмітамі і сталактонамі. Самы вялікі сталактон мае вышыню 20 м і дыяметр асновы 4. м. Самы вялікі сталагміт, знойдзены пры даследаванні балгарскіх пячор, з даўжынёй 11 м і ў аснове дыяметрам 6 м.

Круглы год у пячоры захоўваецца тэмпература +12 °C.

Наскальны жывапіс
-----------------

Пячора таксама вядомая 700 узорамі наскальнага жывапісу, якія з’яўляюцца адным з самых старажытных узораў першабытнага мастацтва ў Еўропе, унікальным на Балканах. На іх намаляваны жаночыя і мужчынскія постаці, паляўнічыя, жывёлы, расліны, сонца і зоркі. Балгарскія даследчыкі лічаць, што тут намаляваны найстаражытны ў Еўропе неалітычны сонечны каляндар, які складаецца з 366 дзён. Датыроўка малюнкаў у пячоры ставіцца да Бронзавага веку 3100-900 гадоў да н.э. што робіць гэты каляндар найстаражытным у Еўропе

Сучасная жыццё
--------------

Выгляд з пячоры
У пячоры таксама захоўваюцца віны. У самай вялікай Трыумфальнай зале (вышыня 30 м, шырыня — 58, даўжыня — 130 м) праводзяцца канцэрты класічнай музыкі. Для турыстаў створаны дарожкі з поручнямі і асвятленне.

Зноскі
------

1. ↑  Магура сохранить старый солнечному календарю в Европе(недаступная спасылка)
2. ↑  *UNESCO World Heritage Centre*. The Magoura cave with drawings from the bronze age - UNESCO World Heritage Centre (англ.).  whc.unesco.org. Праверана 31 ліпеня 2017.(англ.) .  whc.unesco.org. Праверана 31 ліпеня 2017.

Спасылкі
--------

* www.rus-edu.bg Архівавана 29 верасня 2007.
* Архівавана 16 кастрычніка 2007.
**Звалка** — тэрыторыі размяшчэння адходаў вытворчасці і спажывання.

Віды звалак
-----------

**Санкцыянаваныя звалкі** — дазволеныя мясцовымі органамі ўлады тэрыторыі (існуючыя пляцоўкі) для размяшчэння прамысловых і бытавых адходаў. У адрозненне ад палігонаў для цвёрдых бытавых адходаў, не ўладкаваны ў адпаведнасці з патрабаваннямі, санітарнымі нормамі і Правіламі, і выкарыстоўваюцца з адхіленнямі ад патрабаванняў санітарна-эпідэміялагічнага нагляду.

Санкцыянаваныя звалкі — месцазнаходжанне адходаў, выкарыстанне якіх на працягу агляднага тэрміну не мяркуецца.

**Несанкцыянаваныя звалкі** — тэрыторыі, якія выкарыстоўваюцца, але не прызначаныя для размяшчэння на іх адходаў.

Звалкі і экалогія
-----------------

Несанкцыянаваныя ці дрэнна абсталяваныя звалкі ўяўляюць сабой пагрозу для навакольнага асяроддзя. Атрутныя рэчывы са звалак могуць пранікаць у грунтавыя воды, а таксама натуральным вадацёкам забруджваць рэкі і іншыя вадаёмы. Смецце атручвае паветра, ваду, глебу, а таксама расліны і жывёл.
Звалкі займаюць урадлівыя землі і пазбаўляюць магчымасці выкарыстоўваць навакольныя тэрыторыі пад сельгасугоддзі.

Рэкультывацыя
-------------

**Рэкультывацыя палігонаў і звалак** — гэта комплекс работ па аднаўленні прадуктыўнасці аднаўляльных тэрыторый, па паляпшэнні навакольнага асяроддзя. Рэкультывацыя праводзіцца ў два этапы: тэхнічны і біялагічны.
Збіцень
**Збі́цень** — усходнеславянскі слабаалкагольны або безалкагольны напой, у склад якога ўваходзяць мёд, спецыі і зёлкі (шалфей, зверабой, імбір і інш.). Вядомы як гарачы, так і халодны збіцень.

Найбольш распаўсюджаным быў на рынках, кірмашах — у разліку на масавага спажыўца. У кіпень з мёдам, цукрам ці патакай дабаўлялі спецыі (перац, гваздзіку, цынамон, мускатны арэх, бабкі і інш.), часам піва ці спірт. У XVIII – XIX ст. вядомы таксама і ў Беларусі, асабліва на ўсходзе, хаця яго рэцэптура часта адрознівалася ад расійскай. П. Шпілеўскі ў сяр. XIX ст. апісваў беларускі збіцень з Мінска як выраблены з бярозавага лісця, аеру, ліпавага цвету і патакі; такі збіцень кіпяціўся на рынку ў вялізных, не надта прыгожых самаварах і разліваўся ў кубкі са сподачкамі. На Віцебшчыне з сумесі рэдзькі, мёду, хрэна і солі гатавалі г.зв. хрэсьбінны збіцень — рытуальны напой, які бабка падносіла бацьку нованароджанага. У народнай медыцыне збіцень — сродак прадухілення цынгі. У XIX ст. збіцень выцеснены гарбатай, рудыментарна захоўваецца ў выглядзе адвараў з розных зёлак (дзіванны і г.д.)

Літаратура
----------

* *Белы А.* Збіцень // Праект «Наша ежа»

| ⛭Алкагольныя напоі |
| --- |
| Высокаалкагольныя (66—96 %) | Абсент • Спірт • Штро |
| Моцныя (31—65 %) | Акавіта • Арак • Арманьяк • Аруха • Бальзам • Баравічка • Бехераўка • Брэндзі • Бумба • Бурбон • Буха • Віскі • Гарэлка • Грапа • Джын • Егермайстар • Зуброўка • Кальвадос • Каньяк • Кіршвасэр • Крупнік • Крамбамбуля • Маотай • Мескаль • Метакса • Настойка • Палінка • Ракія • Ром • Самагон • Самбука • Сівуха • Слівавіца • Тутавая гарэлка • Тэкіла • Уза • Чача • Шнапс |
| Сярэднеалкагольныя (9—30 %) | Вермут • Віно • Глінтвейн • Грог • Кагор • Крушон • Лікёр • Мадэра • Марсала • Медавуха • Мёд • Наліўка • Пачаран • Партвейн • Пунш • Сакэ • Сангрыя • Херас • Шампанскае • Кава • Шэрыданс |
| Слабаалкагольныя (1,5—8 %) | Брага • Збіцень • Квас • Кумыс • Перы • Піва • Пульке • Сідр • Тэсгуіна • Тодзі • Чайны грыб |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля |
Гістарычныя вобласці Пелапанеса
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лаконія (значэнні).
**Лаконія** (**Лаконіка**) — старажытнагрэчаская урадлівая вобласць у Лаконскага заліва, у паўднёваўсходняй часткі Пелапанеса, паміж горным хрыбтом Тайгетам і Парнонам; Яе гісторыя шмат у чым звязаная са Спартай, сталіцай сучаснай Лаконіі.

У старажытнасці была заселена лелегамі да сярэдзіны II тысячагоддзя да н.э.. Затым карэннае насельніцтва было выцеснена ахейцамі і пазней да I тысячагоддзя да н.э. — дарыйцамі, якія заснавалі ў Лаканіцы горад-дзяржаву Спарта. Жыхарам Лаконікі (спартанцам) прыпісваецца сцісласць выкладу і нешматслоўнасць — лаканічнасць.

Нараўне са Спартай у Лаконіі знаходзяцца паселішчы Аміклы і Селасія. Апошняе атрымала вядомасць дзякуючы адбыўшайся недалёка ад яго ў 221 годзе да н.э. бітве, калі Антыгон разграміў войска Клеамена III.

У I стагоддзі да н.э. тэрыторыя Лаконікі ўвайшла ў склад рымскай правінцыі Ахая. У сучаснай Грэцыі на тэрыторыі Лаконікі знаходзіцца ном Лаконія.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лаконія

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Treccani |
Плакальшчыцы ў Егіпце
**Плакальшчык** — прафесія. Платныя плакальшчыкі прысутнічаюць на пахаванні, выказваюць смутак па памерлым.

Прафесія вядомая з глыбокай старажытнасці, вобразы плакальшчыкаў сустракаюцца ў старажытнаегіпецкім і старажытнагрэчаскім мастацтве. Платон згадвае пра карыйскія гімны, якія выконваліся іх хорамі. Ппрарок Ерамія паведамляе пра жанчын-лямантух і заклікае іх смуткаваць аб сваім народзе.

Рэлігійныя і грамадзянскія ўлады неаднаразова прымалі меры супраць плакальшчыкаў. Законы Дванаццаці табліц прама забаранялі драпаць шчокі і галасіць падчас пахавання. Іаан Златавуст лічыў дзейнасць плакальшчыкаў і пахавальных музыкаў супярэчным хрысціянскай веры ў васкрасенне мёртвых. негатыўна ставіцца да гэтай з'явы і шарыят.

тым не менш, старадаўняя прафесія да гэтага часу існуе. Так, у Бразіліі карыстаецца папулярнасцю нашчадкавая плакальшчыца Іта Роша, прысутная, у прыватнасці, на пахаванні мадэльера К. Эрнандэса  (руск.) (бел.. Філіпінскі фільм 2003 «Лэдзі, якія плачуць», гераіні якога зарабляюць такім жа чынам, заслужыў высокую ацэнку крытыкаў.

Зноскі
------

1. ↑  Законы, кн. 7.
2. ↑  Ер. 9:17
3. ↑  X, 4.
4. ↑  Толкование на Евангелие от Матфия, XXXI.
5. ↑  Стасевич И. В. Участие женщин в погребальной церемонии у тюркоязычных кочевников Центральной Азии
6. ↑  Carpideira vai a velório e lamenta morte de Clodovil
7. ↑  Rotten Tomatoes
**Касцёл Святога Пятра ў Вярыгах** (лат.: Daugavpils Sv. Pētera ķēdēs Romas katoļu baznīca) — рымска-каталіцкі храм у цэнтры горада Даўгаўпілс (Латвія). Знаходзіцца ў квартале вуліц Ціетокшня, Рыгас, Міхаэлса, Сакню.

Гісторыя
--------

Будаўніцтва касцёла пачалося ў 1845 годзе, асвечаны ў чэрвені 1848 года. Знаходзіцца ў цэнтры горада на цэнтральнай вуліцы па адрасе Рыгас, 39. Першапачаткова будынак вянчала квадратная вежа. У 1920—30 гадах XX стагоддзя праведзена маштабная рэканструкцыя, над будынкам збудаваны купал, ад галоўнага ўваходу направа і налева ідзе каланада, якая замыкаецца двухпавярховымі флігелямі. Храм пасля рэканструкцыі нагадвае паменшаны Сабор Святога Пятра ў Ватыкане.

У чэрвені 1941 года перад галоўным уваходам звалілася бомба, пашкодзіўшы фасад і дах храма (фатаграфія маецца ў Даўгаўпілскім музеі). Пасля вайны вернікі адрамантавалі касцёл. Напачатку 60-х гадоў храм хацелі знесці, аднак вернікі звярнуліся за падтрымкай у Ватыкан, і храм удалося абараніць.

Храм уваходзіць у Рэзэкненска-Аглонскае біскупства Рымка-каталіцкай царквы Латвіі. З 1980 года настаяцелем храма з'яўляецца Аляксандр Мадэланс. Храм неаднаразова наведваў біскуп Яніс Буліс, глава Рэзэкнэнска-Аглонской дыяцэзіі. Некалькі гадоў назад пабудавана невялікая адасобленая званіца. Звон падарыў настаяцель А. Мадэланс.

Літаратура
----------

* *Kaminska R. Bistere A.* Sakrālās arhitektūras un mākslas mantojums Daugavpils rajonā. — Рыга: Neputns, 2006. — 295 с. — ISBN 9984-729-90-7.
**Звадкаванне газаў** уключае ў сябе некалькі стадый, неабходных для пераводу газу ў вадкі стан.

Усе газы могуць быць прыведзены ў вадкі стан шляхам простага астуджэння пры нармальным атмасферным ціску. Аднак, для некаторых газаў досыць пэўнага павышэння ціску (вуглякіслы газ, бутан, прапан, аміяк, хлор). Іншыя (кісларод, вадарод, аргон, гелій, азот і г. д.) знаходзяцца ў балонах у сціснутым стане. Справа ў тым, што газ не можа быць звадкован пры адвольна высокім ціску, калі яго тэмпература вышэй за так званую крытычную тэмпературу. Першымі былі звадкаваны газы з крытычнай тэмпературай значна вышэй пакаёвай (аміяк, сярністы газ, вуглякіслы газ і інш.), пры гэтым было дастаткова аднаго павышэння ціску.

Ураўненне стану рэальных газаў Ван-дэр-Ваальса паказвае, што кожны газ можа быць пераведзены ў вадкі стан, але неабходнай умовай для гэтага з’яўляецца папярэдняе астуджэнне газу да тэмпературы ніжэй крытычнай. Вуглякіслы газ, напрыклад, можна звадкаваць пры пакаёвай тэмпературы, бо яго крытычная тэмпература роўная 31,1 °C. Тое ж можна сказаць і пра такія газы, як аміяк і хлор.

Звадкаванне выкарыстоўваецца для вывучэння фундаментальных уласцівасцей малекул газу (напрыклад, міжмалекулярных сіл узаемадзеяння), для захоўвання газаў. Газы звадкоўваюцца ў спецыяльных кандэнсатарах, якія адводзяць цеплыню пераўтварэння, і пераводзяцца ў газападобны стан у выпарвальніках, дзе цеплыня параўтварэння паглынаецца.

Усе рэчывы, у тым ліку і тыя, якія ў «звычайных зямных умовах» знаходзяцца ў газападобным стане, могуць знаходзіцца ў трох асноўных станах — вадкім, цвёрдым і газападобным. Кожнае з рэчываў паводзіць сябе згодна са сваёй фазавай дыяграмай, агульны выгляд якой для ўсіх рэчываў падобны. Згодна з гэтай дыяграмай, для звадкавання газу неабходна альбо паніжэнне тэмпературы, альбо павелічэнне ціску, або змяненне абодвух гэтых параметраў. Звадкаванне газаў — складаны працэс, які ўключае ў сябе мноства сцісканняў і расшырэнняў газу для дасягнення высокага ціску і нізкіх тэмператур, выкарыстоўваючы, напрыклад, дэтандэры.

Літаратура
----------

* *Радченко И. В.* Молекулярная физика. — М.: Наука, 1965. — 480 c.
**Касцёл Святога Пятра** — мураваны касцёл у Адэсе.

Гісторыя
--------

Касцёл быў пабудаваны ў пачатку ХХ стагоддзя ў стылі італьянскага барока. Гэта адзіная рымска-каталіцкая святыня на поўдні Украіны, якая не закрывалася і працягвала дзейнічаць нават у часы бязбожнага савецкага рэжыму. У гэтым касцёле прымалі сакраменты як мясцовыя вернікі, так і католікі з суседняй Малдовы. Тут служыў святар кс. Тадэвуш Хопэ.

Адэская парафія св. Пятра сёння налічвае каля 300 вернікаў. Набажэнствы ў касцёле праходзяць на ўкраінскай, рускай, польскай і англійскай мовах.

З’яўляецца адной з трох малых базілік ва Украіне.

Зноскі
------

1. ↑  ﻿Касцёл святога Пятра ў Адэсе абвешчаны малой базылікай
**Нейтры́нная астрано́мія** — раздзел астраноміі, звязаны з пошукам, рэгістрацыяй і даследаваннем патокаў нейтрына ад пазаземных крыніц.

Узнікла ў 1960-я гады разам са з’яўленнем прылад і метадаў дэтэктыравання нейтрына[en].

Метады нейтрыннай астраноміі, у адрозненне ад іншых метадаў даследавання касмічных аб’ектаў, даюць магчымасць вывучаць шчыльныя касмічныя аб’екты і даўнія касмалагічныя эпохі.

У Сусвеце нейтрына ўтвараюцца ў выніку ядзерных працэсаў у нетрах зорак і пры ўзаемадзеянні касмічнага выпрамянення з асяроддзем, напрыклад з рэчывам атмасферы Зямлі (атмасферныя нейтрына), міжгалактычным і міжзорным газамі, морам рэліктавых фатонаў (гл. рэліктавае выпрамяненне) і іншым.

Энергетычны спектр касмічных нейтрына ад ~10−4 эВ (касмалагічныя, ці рэліктавыя нейтрына[en]) да 1020—1028 эВ. Энергія нейтрына ад Сонца і нестацыянарных зорак да 10 эВ.
Нейтрына слаба ўзаемадзейнічаюць з рэчывам, таму зоркі для іх практычна празрыстыя, і яны бесперашкодна пакідаюць іх. Рэгістрацыя гэтых нейтрына дае магчымасць вызначаць тэмпературу, шчыльнасць і хімічны састаў цэнтральнай часткі зорак, недаступнай вывучэнню іншымі метадамі.

Слабае ўзаемадзеянне касмічных нейтрына з рэчывам абумоўлівае складанасць іх дэтэктыравання (патрэбна вялікая колькасць рэгістравальнага рэчыва і дэтэктары неабходна будаваць глыбока пад зямлёй).

Створана 5 найбольш магутных дэтэктараў сонечных нейтрына[en] (ЗША, Расія — ЗША, Італія — Расія, Японія, Канада) і 2 вялікія дэтэктары атмасферных нейтрына (у возеры Байкал, Расія і антарктычным лёдзе, ЗША). З 1980 існуе сусветная служба назірання за ўспышкамі звышновых зорак у нейтрынным святле.

Гл. таксама
-----------

* Нейтрынная астрафізіка

Літаратура
----------

* Нейтрынная астраномія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. С. 277.
* Нейтринная астрономия / В. С. Березинский // Физика космоса: Маленькая энциклопедия / Редкол.: Р. А. Сюняев (Гл. ред.) и др. — 2-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1986. — С. 421—428. — 70 000 экз.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Святога Мікалая.

**Касцёл Святога Мікалая** — рымска-каталіцкі драўляны парафіяльны касцёл у Слесіне Куяўска-Паморскае ваяводства. Знаходзіцца ў цэнтры вёскі за 300 метраў ад рэспубліканскай дарогі S10 Накла — Быдгашч.

Гісторыя
--------

Аднанефавы, зруба-брусавы будынак быў узведзены ў 1779 годзе. Дэкор і інтэр’ер выкананы ў стылі барока і ракако. Галоўны алтар — другой паловы XVII стагоддзя, бакавыя алтары, амбон, купель і спавядальня — другой паловы XVIII стагоддзя, арган у храме з 1887 года.

8 чэрвеня 1955 года будынак быў занесены ў рэестр помнікаў.

Галерэя
-------

* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Kościół pw. św. Mikołaja z 1779 r.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хансан.
**Арда Хансан** (эст.: Ardo Hillar Hansson; нар. 1958) — эстонскі эканаміст і банкір.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 15 ліпеня 1958 года ў Чыкага.

У 1976—1980 гадах вучыўся ў канадскім універсітэце Брытанскай Калумбіі, атрымаўшы ступень бакалаўра эканомікі. У 1982—1987 гадах навучаўся ў Гарвардскім універсітэце — магістр, кандыдат эканамічных навук. У 1987—1990 гадах працаваў ва ўніверсітэце Брытанскай Калумбіі асістэнтам прафесара ў эканамічным дэпартаменце.

У 1990—1996 гадах Хансан быў эканамічным дарадцам урада ў цэнтральных банках Польшчы, Славеніі, Манголіі і Украіны. Адначасна ў 1992—1994 гадах працаваў дарадцам па эканамічных пытаннях прэм'ер-міністра Эстонскай рэспублікі. Цягам аднаго, 1997 года, быў членам кіраўніцтва «Эстонскіх чыгунак». У 1993—1998 гадах — чалец Назіральнага савета Банка Эстоніі. З 1998 па 2011 гады працаваў у Сусветным банку у краінах Балтыі, Польшчы, Югаславіі, Сербіі, Чарнагорыі і Кітаі. З 2012 года кіруе Банкам Эстоніі.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Ардо Ханссон (Ardo Hansson) Архівавана 11 красавіка 2016.
3. ↑  Ардо Ханссон избран президентом Банка Эстонии Архівавана 13 красавіка 2016.

Спасылкі
--------

* Ardo Hansson  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 170171264 · ISNI: 0000 0001 1616 8172 · LCCN: n90671809 · NTA: 133401294 · NUKAT: n2003063439 · VIAF: 32685460 |

 |
**Нейтры́нная астрафі́зіка** — раздзел астрафізікі, які вывучае фізічныя працэсы ў касмічных аб’ектах, што адбываюцца з удзелам нейтрына.

У Сусвеце адрозніваюць нейтрына: касмалагічныя (рэліктавыя)[en], зорныя і касмічныя нейтрына вялікіх энергій.

*Рэліктавыя нейтрына* знаходзіліся ў цеплавой раўнавазе з рэчывам на працягу ~1 с пасля пачатку расшырэння Сусвету. Гарачы газ рэліктавых нейтрына з таго часу астыў, цяпер яго тэмпература 1,9 К і сярэдняя энергія нейтрына ~5×10−4 эВ.

*Зорныя нейтрына* ўзнікаюць ад дзвюх крыніц. Зоркі ў стацыянарным стане атрымліваюць сваю энергію ад ядзерных рэакцый у асноўным т.зв. вадароднага цыкла (гл. тэрмаядзерныя рэакцыі). Па свяцільнасці Сонца можна вылічыць агульны паток нейтрына, які роўны 1,8×1038 нейтрына/с.
Зоркі з масай, большай за масу Сонца ў 1,2—8 разоў, трансфармуюцца ў нейтронную зорку альбо чорную дзіру. Асноўны механізм выпрамянення энергіі на завяршальных стадыях эвалюцыі такіх зорак — выпрамяненне нейтрына, утвораных у ядзерных рэакцыях. Пры гравітацыйным калапсе зоркі з масай, роўнай дзвюм масам Сонца, каля 15 % усёй энергіі зоркі пераходзіць у энергію нейтрына. Энергія асобных нейтрына 10—12 МэВ, працягласць нейтрыннага імпульсу 10—20 с.

*Касмічныя нейтрына вялікіх энергій* утвараюцца ў касмічных аб’ектах у выніку сутыкнення касмічных прамянёў з ядрамі атамаў ці з фатонамі малых энергій.

Асноўныя галактычныя крыніцы нейтрына — падвойныя зоркі, маладыя абалонкі звышновых зорак, пульсары і чорныя дзіры.

Гл. таксама
-----------

* Нейтрынная астраномія

Літаратура
----------

* Нейтрынная астрафізіка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. С. 277—278.
* Зельдович Я. Б. Новиков И. Д. Релятивистская астрофизика. М. 1967.
* Астрофизика космических лучей. 2 изд. М. 1990.
* Новиков И. Д. Эволюция Вселенной. 3 изд. М. 1990.
* Нейтринная астрофизика / В. С. Березинский // Физика космоса: Маленькая энциклопедия / Редкол.: Р. А. Сюняев (Гл. ред.) и др. — 2-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1986. — 70 000 экз.

Спасылкі
--------

* Нейтринная астрофизика // Физическая энциклопедия.
Карта цэнтральных раёнаў Мельбурна. На паўночным беразе Яры добра бачны правільны прамавугольнік вуліц, якія складаюць План Ходла
**План Ходла** (англ.: Hoddle Grid) — першапачатковы план, па якім будаваўся горад Мельбурн, сталіца аўстралійскага штата Вікторыя. Названы ў гонар свайго складальніка, каморніка Роберта Ходла.

Першапачатковы план быў складзены ў 1837 годзе, а затым пашыраны. Плошча, забудаваная ў адпаведнасці з планам Ходла ў наш час ляжыць паміж вуліцай Фліндэрс-Стрыт на поўдні, рынкам каралевы Вікторыі на поўначы, вуліцай Спенсар-Стрыт на захадзе і вуліцай Спрынг-Стрыт на ўсходзе.
**Некар** (ням.: Neckar) — рака ў Германіі, у федэральнай зямлі Бадэн-Вюртэмберг. Працягласць 367 км, плошча басейна 14000 км². Упадае ў Рэйн у раёне Мангейма (адзін з галоўных прытокаў). Узбярэжжа Некара густа заселенае, уздоўж ракі знаходзіцца дзесятак буйных гарадоў.

Бярэ пачатак на схілах Шварцвальда і Швабскага Альба, цячэ пераважна ў вузкай, месцамі каньёнападобнай, даліне; моцна меандруе. Сярэдні расход вады ў вусці 130 м³/сек, максімальны сцёк — у лютым - сакавіку. У суровыя зімы замярзае. Суднаходства да г. Плохінген (203 км), на значным працягу Некар каналізаваны і шлюзаваны. Прытокі: Ягст, Кохер.
**Міхаіл Мікітавіч Валконскі** (руск.: Михаил Никитич Волконский; 1713 — 1788) — ваенны і дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, князь, маскоўскі губернатар (1771—1780).

Удзельнік руска-турэцкай вайны у 1738—1739 гадах і Сямігадовай вайны, у якой вызначыўся пад Пальцыгам і Кунерсдорфам. У 1761 прызначаны камандуючым войскамі, размешчанымі ў Польшчы.

Пасля палацавага перавароту 1762 года, як адзін з прыхільнікаў Кацярыны, атрымаў ад яе ордэн Св. Аляксандра Неўскага, званне сенатара, чыны генерал-аншэфа і падпалкоўніка Коннай гвардыі. У 1764 камандаваў корпусам у Польшчы, у 1767 узнагароджаны ордэнам Св. апостала Андрэя Першазваннага. У 1769 прызначаны паслом у Польшчы.

Пасля Чумнога бунту ў 1771 годзе М. М. Валконскі прызначаны галоўнакамандуючым у Маскву. У 1773—1774 гадах падчас Пугачоўскага паўстання па патрабаванню Валконскага ў Маскву сцягнутыя значныя вайсковыя сілы, у рэзідэнцыі губернатара выстаўленыя гарматы. У 1774 Валконскі — адзін з кіраўнікоў генеральнага следства над Е. І. Пугачовым і яго галоўнымі паплечнікамі.

У 1780 звольнены ў адстаўку.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Рыгор Рыгоравіч Арлоў** | **Маскоўскі губернатар**1771-1780 | Пераемнік**Васіль Міхайлавіч Далгарукаў** |