**Эпоха суддзяў** (1445 год да н.э. — 1045 год да н.э.) ахапляе перыяд біблейскай гісторыі ад смерці Ісуса Навіна да разбурэння скініі запавету ў Сіломе, што адпавядае позняму бронзаваму веку.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Нягледзячы на «юрыдычную» назву, даная эпоха можа быць названа смутным часам Ізраіля, што характарызуецца выбліскамі міжплемяннога і міжэтнічнага гвалту: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| "калі ў яго не было цара і калі кожны рабіў то, што яму здавалася справядлівым" Кніга суддзяў 21:25 | "|

 У гэты час ізраільцяне (нашчадкі Якава) распаліся на 12 плямён, сімвалічна з'яднаных вакол рэлігіі продкаў і ўсведамлення свайго кроўнага сваяцтва, што не замінала такім эксцэсам трайбалізму як разня калена Яфрэма (Суд. 12:6) і калена Веніяміна (Суд. 20:46), падчас якіх загінула да 92 тыс. ізраільцянаў (42 тыс. яфрэмлян, 25 тыс. сыноў веніямінавых і 22 тыс. ратнікаў ізраільскага ўзбраення). Агульная ж колькасць ізраільцянаў, здольных да вайны, у гэты час налічвала 400 тыс. чалавек (Суд. 20:2). Характэрна, што раней агульная колькасць ізраільцянаў, якія выйшлі з Егіпта пры Майсею, была 600 тыс. чалавек (Кн. Выхаду 12:37).  
   
 У эпоху Суддзяў частка ізраільцянаў працягвала весці качавы лад жыцця (1Пар. 5:10), іншая стала пераходзіць да аселасці (1Пар. 4:23). Жыхары юдэйскага Бэтлеема, напрыклад, гадавалі ячмень і пшаніцу (Руф. 2:23)

Суддзі
------

Сімвалічнымі аўтарытэтамі ізраільцянаў у гэты час былі суддзі (*шафцім*), да якіх прыходзілі «на суд» (Суд. 4:5). Суддзі з'яўляліся актыўнымі носьбітамі ізраільскай самасвядомасці і таму бязлітасна супрацівіліся тэндэнцыям асіміляцыі ізраільцянаў у асяроддзі мясцовага насельніцтва: хананеяў, хетаў, амарэяў і евусеяў. Гэта выяўлялася і ў тым, што суддзі кіравалі ізраільскім апалчэннем і заклікалі да знішчэння свяцілішчаў мясцовых народаў (бажніц Баала і Астарта). Суддзёй мог быць і прарок (Самуіл), і правадыр банды разбойнікаў (Іеффай), і жанчына (Дэвора). Пры гэтым усе яны актыўна выконвалі судзейскія функцыі, што дазволіла паставіць пытанне, што філасофія права   
, гэтак жа як і сучасная дактрына падзелу ўлад, мае вытокі ў Старым запавеце.

Наступнае за эпохай суддзяў устанаўленне пры пасярэдніцтве суддзі Самуіла ізраільскай манархіі дэманструе тое, што не мелі суддзі: рэгулярнае войска, усеагульнае падаткаабкладанне і рэальную выканаўчую ўладу. (1Цар. 8:11-17). Маральны аўтарытэт суддзяў не заўсёды адпавядаў іх папулярнасці. Яны не грэбавалі забойствамі і распутай (Самсон), а таксама і хабарніцтвам (сыны Самуіла Ёіль і Авіа — 1Цар. 8:3), хоць у цэлым іх улада была заснавана або на высокім маральным аўтарытэце, або на вайсковай сіле, бо і тое, і іншае дазваляла выканаць вынесеныя імі судовыя рашэнні, асабліва ў выпадку судовых спрэчак паміж прадстаўнікамі розных кален.

Геаграфія
---------

Цэнтрамі рассялення ізраільцянаў у эпоху Суддзяў быў, галоўным чынам, Заходні бераг ракі Іардан: гарады Сілом (рэлігійны цэнтр), Сіхем (горад Ісуса Навіна) і Рама (горад Самуіла), змесцаваныя ў Самарыі. Ерусалім і будучая Юдэя тады яшчэ заставаліся ў руках Евусеяў, а Мегіда і Бейт-Шаан на поўначы — у руках хананеяў.

Рэлігія
-------

Рэлігія ізраільцянаў у эпоху Суддзяў мела наступную своеасаблівасць. Глыбокая хвала адзінаму Богу ў Сіломе сінкрэтычна сумяшчалася з культам мясцовых духаў-трафімаў. Захоўваў сваё сакральнае значэнне Медны змей Майсея. Калена Дана проста вярнулася да ідалапаклонства (Суд. 18:30). Евусейскае свяцілішча на гары Сіён яшчэ не было інтэгравана ў рэлігію ізраільцянаў.

Гл. таксама
-----------

* Кніга Суддзяў Ізраілевых
* Суфет

Зноскі
------

1. ↑  *Мяшкоў З.* Шафцім (іўрыцкі тэкст з рускім перакладам і каментаром) / пераклад і рэдакцыя З. Мяшкова. — Ерусалім-Кіеў: «Бней Давід», 2006. — 306 с. — (Першыя прарокі).
2. ↑  *Філасофія права Пяцікніжжа* (зб. артыкулаў пад рэд. А. А. Гусейнава і Е. Б. Ракоўскага, склад. П. Д. Барэнбойм). — М. Лум, 2012.
3. ↑  Пётр Барэнбойм, «Першая канстытуцыя Свету. Біблейскія карані незалежнасці суда», М. 1997; Пётр Барэнбойм, «3000 гадоў дактрыны падзелу ўлад. Суд Сьютара», М. 1996, 2003, ISBN 2-8243-0452-1; (en) Peter Barenboim, «Biblical Roots of Separation of Powers», Moscow, 2005, ISBN 5-94381-123-0, *Барэнбойм П. Д.* Біблейскі пачатак філасофіі права (HTML-версія артыкула ў часопісе «Заканадаўства і эканоміка», № 2, 2012)