recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ры́мавецкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бабруйскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — рабочы пасёлак Глуша.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Бабруйскага 1-га раёна Бабруйскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Рымаўцы. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Бабруйскага раёна Бабруйскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Бабруйскім раёне БССР. У 1931 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Глуша, якая 15 ліпеня 1935 года атрымала статус рабочага пасёлка. З 20 лютага 1938 года ў складзе Магілёўскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Бабруйскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Магілёўскай вобласці. 11 красавіка 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Гарбацэвіцкага (34 населеныя пункты: Багуслаўка, Багушоўка, Воўчая Яма, Гародчына, Градка, Двор Глуша, Дворышча, Дзеўчына, Заручэўе, Звязда, Каменка, Карабаўшчына, Карчма, Кіслаўшчына, Клін, Красная Дуброва, Красная Зара, Красная Ніва, хутар Красная Ніва, Красны Агарод, Круглоніва, Ленінцы, Лужанец, Ляды, Масты, Мужымасць, Новы Агарод, Падчэрня, Палошкава, Пасека, Рымаўцы, Трусаўшчына, Фартуны і Ясёны) і Восаўскага (10 населеных пунктаў: Баяршчына, Глуша, Дойнічава, Забудзькі, Ляды, Пакроўка, Рубяжы, пасёлак спіртазавода Дойнічы, Слабада і Сцефанполь) сельсаветаў.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Danfoss** — дацкая кампанія, у якой працуе больш за 40 043 супрацоўнікаў па ўсім свеце. Данфас была заснавана ў 1933 годзе інжынерам Мадсам Клаўзенам.

Гісторыя
--------

У 1933 годзе Мадс Клаўзен (1905—1966) заснаваў **«Дацкі завод аўтаахаладжэння і агрэгатаў»** (дацк.: Dansk Køleautomatik-og Apparatfabrik), пазней у 1946 годзе назва кампаніі была зменена на *«Danfoss»*. Першым прадуктам быў пашыральны клапан для халадзільных установак, ён быў распрацаваны пасля вывучэння імпартных клапанаў з ЗША.

У 1941 годзе дзейнасць пашырылася да прадуктаў для ацяплення. Тэрмастатычны вентыль радыятара быў вынайдзены Мэдсам Клаўзенам у 1943 годзе, пазней запатэнтаваны, а ў 1952 годзе рэкламаваўся як энергазберагальная прылада.

У 1962 годзе кампанія пачала вытворчасць сілавой электронікі. Першым прадуктм стаў выраблены на заказ выпрамнікі, пазней у 1968 годзе пачалася вытворчасць, першага ў сваім родзе ў свеце пераўтваральніка частаты VLT.

У 2014 годзе «Danfoss» набыла кампанію «Vacon», вытворца частотна-рэгулюемых прывадаў.

1 сакавіка 2022 года, у сувязі з увараваннем Расіі ва Украіну, кампанія прыняла рашэнне прыпыніць дзейнасць на тэрыторыі Расіі і Беларусі (працавала ў Расіі з 1993 года). 15 ліпеня «Danfoss» паведаміла, што ў сувязі з далейшай эскалацыяй на тэрыторыі Украіны, яны падпісалі пагадненне аб перадачы бізнесу ў Расіі і Беларусі мясцоваму менеджменту і спыняюць усе кантакты да верасня 2022 года.

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка

Зноскі
------

1. ↑  Danfoss Interim announcement 1st half-year 2022 — 2022.
2. 1 2 3  По искам Danfoss (дацк.)  **(нявызн.)**?. *denstoredanske.dk*. Архівавана з першакрыніцы 13 верасня 2019. Праверана 23 ліпеня 2022.
3. ↑  *Claus Møller Jensen*. Ikonisk Danfoss-opfindelse fyldte 75 år (дацк.)  **(нявызн.)**?. *jv.dk*. Архівавана з першакрыніцы 20 сакавіка 2020. Праверана 23 ліпеня 2022.
4. ↑  *Niels Chr. Larsen*. Sådan gjorde Danfoss frekvensomformere til et guldæg (дацк.)  **(нявызн.)**?. *ing.dk* (12 верасня 2014). Архівавана з першакрыніцы 4 кастрычніка 2014. Праверана 23 ліпеня 2022.
5. ↑  Vacon to become part of Danfoss Group (дацк.)  **(нявызн.)**?. *Danfoss* (2 снежня 2014). Праверана 23 ліпеня 2022.
6. ↑  Vacon to become part of Danfoss Group (англ.). *Danfoss* (2 снежня 2014). Праверана 23 ліпеня 2022.
7. ↑  Danfoss announces local management buyout of its Russian businesses (англ.). *Danfoss* (15 ліпеня 2014). Праверана 23 ліпеня 2022.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Маркс.

**Майкл Маркс** (англ.: Michael Marks, чэрвень 1859, Слонім — 31 снежня 1907) — брытанскі прадпрымальнік, адзін з сузаснавальнікаў кампаніі *Marks & Spencer*.

Нарадзіўся ў Слоніме ў яўрэйскай сям'і. У маладосці эміграваў у Англію.

Пасяліўся ў Лідс, дзе размяшчалася кампанія *Brran*, вядомая тым, што давала працу яўрэйскім імігрантам. У 1884 годзе пазнаёміўся з Ісакам Дэўгірстам — уладальнікам аднаго са складоў-магазінаў. Падпісаў з ім дамову, згодна з якой гандляваў яго вырабамі па-за межамі Лідса. Гэты бізнес аказаўся настолькі прыбытковым, што неўзабаве Маркс атрымаў фінансавую самастойнасць.

Marks & Spencer
---------------

Marks & Spencer у Ганконгу
Праз дзесяць гадоў Маркс вырашыў, што каб развівацца далей ён павінен знайсці сабе партнёра. Маркс зрабіў прапанову Ісаку Дэўгірсту, аднак той адмовіўся, прапанаваўшы кандадатуру Тома Спенсера. Спенсер пагадзіўся і ўклаў першыя £300 у агульны бізнес.

Дзякуючы мінуламу досведу, а таксама магчымасці вызначаць кошты непасрэдна ў вытворцы, прадпрымальнікі маглі развіваць сетку крамаў, адкрываючы новыя ў такіх гарадах як Манчэстэр, Бірмінгем, Ліверпул, Мідлсбра, Шэфілд, Брысталь, Сандэрленд, Кардыф.

Склад-крама адчыненая ў Манчэстэры ў 1897 стала галоўнай сядзібай імперыі, дзе сёння працуе 70 000 чалавек, а сама кампанія каштуе 7 мільярдаў фунтаў.

Маркс памёр у 1907 годзе як брытанскі грамадзянін, якім стаў 5 мая 1897.

Зноскі
------

1. ↑  Michael Marks<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q721747'></a>
2. 1 2  *Lundy D. R.* Michael Marks // The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>

Спасылкі
--------

* Marks & Spencer — афіцыйная старонка
* Слонімскі Маркс

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Оксфардскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | NKC: js20090721009 · VIAF: 91207537 |
**Петэр Альтмаер** (ням.: Peter Altmaier, нар. 18 чэрвеня 1958, Энсдорф) — нямецкі палітык, федэральны міністр эканомікі і энергетыкі.

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння сярэдняй школы ў 1978 годзе, Альтмаер прайшоў ваенную службу. З 1980 года вывучаў права ў Саарскім універсітэце, які скончыў у 1985 годзе. 1985—1987 навуковы супрацоўнік на кафедры канстытуцыйнага і міжнароднага права ва Універсітэце зямлі Саар, у 1988—1990 гадах — навуковы супрацоўнік Еўрапейскага інстытута Саарскага ўніверсітэта, з 1990 года афіцыйны прадстаўнік Еўрапейскай камісіі, у той час як з 1993 па 1994 гады займаў пост сакратара Адміністрацыйнай камісіі генеральнай абароны працоўных-мігрантаў ЕС.

У 1974 годзе ўступіў у Моладзевы саюз Германіі, а ў 1976 годзе ў ХДС.

Член парламента з 1994 года. У 2004—2005 гадах — саветнік фракцыі ХДС/ХСС, лістапад 2005 года па кастрычнік 2009 года парламенцкі статс-сакратар Федэральнага міністэрства ўнутраных спраў, з 27 кастрычніка 2009 года першы парламенцкі сакратар. З 22 мая 2012 па 17 снежня 2013 — федэральны міністр па ахове навакольнага асяроддзя, аховы прыроды і ядзернай бяспекі. З 17 снежня 2013 па 14 сакавіка 2018 года — кіраўнік ведамства федэральнага канцлера і федэральны міністр па асаблівых даручэннях.

З кастрычніка 2017 па сакавік 2018 года выконваючы абавязкі міністра фінансаў. З 14 сакавіка 2018 г. міністр эканомікі і энергетыкі.

Зноскі
------

1. ↑  Stammdaten aller Abgeordneten des Deutschen Bundestages Праверана 13 красавіка 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q51850225'></a>
2. ↑  Peter Altmaier // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 10 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
4. ↑   Праверана 4 чэрвеня 2014.
5. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Тэматычныя сайты | Discogs |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Brockhaus · OpenSanctions |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 17156975X · GTAA: 76748 · ISNI: 0000 0000 3981 3499 · LCCN: n93009768 · NLP: A32997966 · NTA: 341333220 · VIAF: 4137633 |

 |
**Тыведэн** (шведск.: Tiveden) — нацыянальны парк у Швецыі, знаходзіцца на мяжы правінцый Эрэбру і Вестра-Гёталанд, паміж азёрамі Венерн і Ветэрн (камуны Лакса і Карлсбарг), большую частку парка займае скалісты ландшафт, пакрыты хваёвым лесам.

Лес Тыведэн — адзін з трох буйных лясоў цэнтральнай Швецыі, які гістарычна падзяляў плямёны гётаў на поўдні (Гёталанд) і свеяў на поўначы (Свеаланд); іншыя - гэта Цюлескуген і Кольмардэн.

Лес Тыведэн стаіць на гранітных скалах.

Вялікі ўклад у фарміраванне цяперашняга ландшафту лесу ўняслі ледавікі ледніковага перыяду, які таялі каля 11 тысяч гадоў таму назад. Ледавікі неслі з сабой велізарныя валуны, да гэтага часу раскіданыя па раёне і моцна абцяжарваюць перамяшчэнне.

З-за беднасці глебы флора і фаўна лесу небагатыя, асноўным відам дрэў з'яўляецца хвоя, якая, дзякуючы павярхоўнаму тыпу каранёвай сістэмы, можа развівацца ў тонкім (1-2 см) пласце урадлівай глебы. Некаторыя ўчасткі пакрытыя ягелем. У пэўных месцах растуць пралеска і ляшчына. Большая частка лесу ў нацыянальным парку каля Стэнкела вырасла пасля вялікага пажару ў 1835 годзе.

З буйных жывёл у лесе назіраюцца алені і ласі. У лік дробных млекакормячых, якія насяляюць лес, уваходзяць лісы, барсукі, куніцы, вавёркі. Ёсць вялікая папуляцыя глушцоў, іншыя птушкі, якія сустракаюцца ў лесе — Сыч касматаногі і Трохпальцы дзяцел, для якога Тыведэн з'яўляецца паўднёвай мяжой арэала.

Парк займае самую недаступную частку лесу, т.зв. Трольтывен.

Афіцыйнай мэтай парку з'яўляецца захаванне лесу, азёр і расколін у натуральным першапачатковым выглядзе, бесперашкоднае ператварэнне лесу ў некрануты.

У парку нельга спыняцца на ноч, ездзіць на веласіпедах, распальваць агонь і наносіць шкоду раслінам.

Асноўныя славутасці:

* Валуны ў Стэнкела велічынёй да 10 метраў;
* Выгляд з гор Трольчуркуберген;
* Пляж Вітсанд.

Па парку праходзіць вузкая грунтавая дарога, працягласць пешаходных маршрутаў складае 25 км. У многіх месцах пракладзены гаці і зладжаны лесвіцы і парэнчы, без якіх перамяшчэнне было б вельмі складаным, а месцамі - і немагчымым.

Зноскі
------

1. 1 2  Tiveden National Park - Naturvårdsverket **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 16 сакавіка 2013. Праверана 13 сакавіка 2013.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Нацыянальны парк Тыведэн на Вікісховішчы |

* Сайт пра нацыянальны парк Тыведэн Архівавана 5 кастрычніка 2013.  (шведск.)

| Нацыянальныя паркі Швецыі |
| --- |
| 
Абіску • Архіпелаг Хапаранда • Бло Юнгфрун • Б’ёрнландэт • Вадвешака • Гарпхютан • Готска-Сандэн • Дальбі Сёдэрскаг • Костэрхавет • Мудус • Нора Квіль • Пад’еланта • Піельекайсэ • Сарэк • Сёдэрасен • Скулескуген • Сонф’елет • Стэнсхувуд • Стура-Шофалет • Стурэ Мосэ • Цёфсінгдален • Тыведэн • Трэстыклан • Цюрэста • Фернебуф’ердэн • Фулуф’елет •Хамра • Энгсэ • Юра
 |
**«Пяцьдзесят адценняў шэрага»** (англ.: Fifty Shades of Grey) — амерыканскі кінафільм 2015 года рэжысёра Сэм Тэйлар-Джонсан па аднайменным рамане пісьменніцы Э. Л. Джэймс. Галоўныя ролі выканалі Дакота Джонсан і Джэймі Дорнан.

Сусветная прэм’ера адбылося 11 лютага 2015 года на 65-м Берлінскім міжнародным кінафестывалі і паказалі ў кінатэатрах 13 лютага 2015 года.

Сюжэт
-----

Май 2011 года. Анастэйша Стыл — сціплая студэнтка літаратурнага факультэта на паўночным захадзе ЗША — жыве ў амерыканскім Ванкуверы ўдваіх з сяброўкай-аднакурсніцай Кэтрын (Кейт) Кавана. За тыдзень да выпускнога ва ўніверсітэце Анастэйша, па просьбе захварэлай Кейт замяніць яе, едзе ў Сіэтл і бярэ інтэрв’ю ў маладога прыгажуна-мільярдэра Крысціяна Грэя (англ.: Grey — шэры). Інтэрв’ю складваецца не вельмі ўдала, і Анастэйша сумняваецца, што яны калі-небудзь сустрэнуцца зноў. Нечакана Грэй з’яўляецца ў гаспадарчай краме, дзе дзяўчына працуе прадаўшчыцай, і купляе там кабельныя сцяжкі, ізаляцыйную стужку і вяроўку. Іх знаёмства працягваецца, Анастэйша паступова дазнаецца пра таемныя сексуальныя захапленні багацея, становіцца прадметам яго апантанасці.

Наступную паездку ў Сіэтл яна здзяйсняе ўжо на асабістым верталёце мільярдэра. І затым у статусе каханай, пераадольваючы страхі і сумневы, спасцігае таямніцу «чырвонага пакоя», абмяркоўвае незвычайны дагавор і прымае ўдзел у ажыццяўленні шакавальных фантазій…

Зноскі
------

1. 1 2 3   Праверана 12 красавіка 2016.
2. 1 2   Праверана 12 красавіка 2016.
3. ↑   Праверана 12 красавіка 2016.
4. ↑   Праверана 12 красавіка 2016.
5. ↑   Праверана 12 красавіка 2016.
6. ↑   Праверана 12 красавіка 2016.
7. ↑   Праверана 12 красавіка 2016.
8. 1 2 3 4   Праверана 12 красавіка 2016.
9. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10   Праверана 12 красавіка 2016.
10. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11   Праверана 12 красавіка 2016.
11. ↑
12. ↑  Box Office Mojo — 1999. Праверана 7 сакавіка 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q223142'></a>
13. ↑   Праверана 12 красавіка 2016.
**Нацыянальная прэмія імя Ко́шута** (венг.: Kossuth-díj) — дзяржаўная прэмія Венгрыі. Носіць імя выбітнага венгерскага палітыка XIX стагоддзя Лаяша Кошута, аднаго з правадыроў Венгерскай рэвалюцыі 1848—1849 гадоў; прэмія заснавана ў 1948 годзе па выпадку стагоддзя гэтай рэвалюцыі і ўручаецца штогод 15 сакавіка, ў гадавіну яе пачатку. Першапачаткова прэмія прысуджалася Нацыянальным зборам Венгрыі, з 1990 года гэта прэрагатыва перайшла да прэзідэнта Венгрыі. З 1963 года сфера дзейнасці тых, каго ўзнагароджваюць абмежавана вобласцю культуры і мастацтва (да гэтага здзяйсняліся таксама ўзнагароджанні за заслугі ў галіне навукі і «сацыялістычнага будаўніцтва»). З 1950-х гадоў існавалі чатыры разрады прэміі, з 1977 года — толькі першы і другі.

Некаторыя лаўрэаты
------------------

* Дзьюла Іеш
* Жыгманд Кішфалудзі-Штробль
«Пяць вуглоў»
**«Пяць вуглоў»** — неафіцыйная назва перакрыжавання, які ўтвараецца Загарадным праспектам і вуліцамі Ламаносава, Рубінштэйна і Раз’езджай. Перакрыжаванне ўзнікла ў 60-х гадах XVIII стагоддзя, сучаснае аблічча набыло ў пачатку XX стагоддзя. Архітэктурная дамінанта «Пяці вуглоў» — дом № 11 з вежай па Загарадным праспекце (1913, архітэктар А. Л. Лішнеўскі), з ім кантрастуюць менш высокія дамы 29 па вуліцы Рубінштэйна (1905, архітэктар К. К. Кохендэрфер) і дом былой Марыінскай гімназіі (Загарадны праспект, 13; 1902—1903, архітэктар А. І. і М. І. Багданавы).

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сучкоў.
**Андрэй Канстанцінавіч Сучкоў** (нар. 6.09.1965, с. Перамётнае, Зеляноўскі, Уральская вобласць, Казахстан) — беларускі спецыяліст у галіне выкладання фізічнай культуры. Кандыдат педагагічных навук (2018), дацэнт (2019). Майстар спорту СССР па грэка-рымскай барацьбе (1989). Суддзя па спорце вышэйшай нацыянальнай катэгорыі (2003).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і Канстанціна Пятровіча Сучкова (нар. 1936) — гісторыка, кандыдата гістарычных навук.

Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (спецыяльнасць «Гідрамеліярацыя», 1988), Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры (аспірантура, 2009).

Працаваў у Беларускім дзяржаўным інстытуце па праектаванні водагаспадарчага і меліярацыйнага будаўніцтва, філіял у г. Віцебск (1988—1993); Беларускі навукова-даследчы інстытут жывёлагадоўлі, г. Жодзіна (1993—1996); Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі (1996—2005); Віцебскім абласным спартыўным клубе Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі (2005—2007, трэнер-выкладчык па грэка-рымскай барацьбе); Віцебскім дзяржаўным універсітэце імя П. М. Машэрава (2007—2011 — старшы выкладчык кафедры кафедры фізічнага выхавання і спорту і 2020—2021 — дэкан факультэта фізічнай культуры і спорту); Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны (2011—2020, кафедра фізічнага выхавання і спорту, загадчык кафедры і з 2021 — дацэнт).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя інтарэсы: фізічнае выхаванне студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі; вучэбна-трэніровачны працэс па відах спартыўнай барацьбы.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar721752 |
**Прэм'ер-міністр Грэнландыі** (дацк.: Landsstyreformand, грэнл.: Naalakkersuisut siulittaasuat) — кіраўнік урада і выканаўчай улады ў Грэнландыі, якая з'яўляецца аўтаномнай тэрыторыяй Даніі, кіруе ўнутранымі справамі вострава пры ажыццяўленні знешняй, фінансавай і абароннай палітыкі метраполіяй. Пасада з'явілася пасля атрымання самакіравання ў 1979 годзе, а ў 2008 годзе паўнамоцтвы грэнландскага ўрада былі пашыраны.

Прэм'ер-міністр Грэнландыі з'яўляецца кіраўніком найбуйнейшай партыі ў Ландстынгу і зацвярджаецца большасцю галасоў у гэтым органе.

Спіс прэм'ер-міністраў Грэнландыі
---------------------------------

| Імя | Пачатак паўнамоцтваў | Канчатак паўнамоцтваў | Палітычная партыя |
| --- | --- | --- | --- |
| Ёнатан Мотцфелт (1-ы тэрмін) | 1 мая 1979 | 18 сакавіка 1991 | Наперад |
| Ларс-Эміль Ёхансен | 18 сакавіка 1991 | 19 верасня 1997 | Наперад |
| Ёнатан Мотцфелт (2-гі тэрмін) | 19 верасня 1997 | 14 снежня 2002 | Наперад |
| Ханс Энаксен | 14 снежня 2002 | 12 чэрвеня 2009 | Наперад |
| Куўпік Клейст | 12 чэрвеня 2009 | 12 сакавіка 2013 | Народная супольнасць |
| Алека Хаманд | 12 сакавіка 2013 | 30 верасня 2014 | Наперад |
| Кім Кільсэн | 30 верасня 2014 | 2021 | Наперад |
|
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пучкаева.
**Тамара Міхайлаўна Пучкаева** (19 мая 1927, г. Барысаў, Мінская вобласць) — беларускі архітэктар. Кандыдат эканамічных навук (1964).

Біяграфія
---------

Скончыла Маскоўскі інжынерна-эканамічны інстытут у 1950 годзе, аспірантуру ў 1964 годзе. Працавала ў Белдзяржпраекце, з 1961 года — аспірантка, старшы навуковы супрацоўнік, загадчык аддзела ў БелНДІПгорадабудаўніцтва.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1960 года. Пражывала ў Мінску.

Творчасць
---------

Удзельнічала ў распрацоўцы генпланаў Брэста, Ліды, Мінска, Мазыра, Маладзечна, Рэчыцы (1951—1961), ПРП груп адміністрацыйных раёнаў Калінінградскай, Смаленскай вобласці (1974—1981). 

Апублікавана больш за 50 прац, у т.л.: «Эканоміка рэканструкцыі жылых раёнаў у гарадах Беларусі» (1961), «Асноўныя кірункі планіроўкі і фарміравання сеткі гарадскіх і сельскіх паселішчаў БССР да 2000 года» (1970); у аўтарскім калектыве: «Кіраўніцтва па складанні схем і праектаў раённай планіроўкі» (1978), «Развіццё сеткі населеных месцаў Беларускай ССР» (1979), «Асаблівасці працэсаў урбанізацыі і рассялення ў Беларускай ССР» (1982).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Пучкаева Тамара Михайловна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-243363 |
**Марафонская раўніна** — раўніна на ўзбярэжжы Марафонскай бухты Міжземнага мора, каля 45 км на паўночны ўсход ад Афін. Мае форму сярпа, даўжынёю каля 9 км, найбольшай шырынёю каля 3,5 км, і абмежаваная з боку сушы вапняковымі гарамі. Праз цэнтр раўніны ўглыб краю вядзе горная даліна, да якой з поўдню прымыкае яр. У кожным з канцоў раўніны вада з восеньскіх дажджоў утварае балоты, якія высыхаюць увесну і ўлетку.

У часы Старажытнай Грэцыі гэтае месца было прысвечана Гераклу, лічылася месцам подзвігаў героя Тэсея. Паводле легендаў, тут афінцы з Гераклідам на чале адбілі ўварванне Еўрысфея. Раўніна была месцам двух гістарычна важных бітваў старажытнасці, Марафонскай (537 да н.э.) і Марафонскай (490 да н.э.).
**«Let's Twist Again»** (*Станцуйма туіст ізноў!*) — гэта песня, напісаная Кэлам Мэнам і Дэйвам Эпелам, і выданая як сінгл спеваком Чабі Чэкерам. Гэтая песня — адзін з найбуйнейшых хітоў 1961 году, яна дайшла да 8 месца ў чарце Білборд Поп (і так жа сама дасягнула 3-га месца ў чарце Білборд Кэш Бокс) у жніўні 1961 году, а затым яшчэ патрапіла на 2-гі радок чартаў у Злучаным Каралеўстве ў 1962 годзе, у студзені. Туіст, які ўзгадваецца ў песне — гэта адсылка да ўсеахапляльнай маніі туістам у ЗША ў тае гады, а «ізноў» у назве адсылае да таго факту, што ў 1960 годзе Чабі ўжо выпускаў іншы хіт пра туіст, «The Twist» (які, дарэчы двойчы патрапляў на 2-ую пазіцыю ў амерыканскіх чартах).

У 1962 годзе песня атрымала Грэмі як Найлепшы Рок-н-рольны Запіс. Чабі таксама запісаў версіі гэтага хіту па-нямецку і па-італьянску (ням.: Der Twist Beginnt і італ.: Balliamo il Twist, адпаведна). Гурт «The Residents» пазней, у 1976 годзе, засэмплаваў «Der Twist Beginnt» у пачатку альбома «The Third Reich 'n Roll». А яшчэ песня Чабі трапіла ў саўндтрэк да стужкі «Дапамога» ў 2011 годзе.

На гэтую песню запісалі шмат кавераў, сярод выканаўцаў, што зрабілі гэта былі Таццяна Кэмерон Тайчы, «Kids Incorporated» і нават Філіп Кіркораў.

Зноскі
------

1. ↑  The Help (Music From the Motion Picture) **(нявызн.)** (26 ліпеня 2011). Праверана January 30, 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MetroLyrics · MusicBrainz · MusicBrainz |
**Тамара Рыгораўна Сухадольская** (нар. у 1949 годзе ў в. Возерскае Карэліцкага р-на) — беларускі навуковец, педагог, кандыдат эканамічных навук, дацэнт.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Скончыла Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію ў 1972 годзе. У 1983 годзе таксама скончыла аспірантуру Беларускага навукова-даследчага інстытуту эканомікі і арганізацыі сельскай гаспадаркі ў Мінску.

Дысертацыю на саісканне навуковай ступені кандыдата эканамічных навук па спецыяльнасці «Эканоміка, арганізацыя кіравання і планавання народнай гаспадаркі (сельская гаспадарка)» абараніла ў 1988 годзе ў Минску. Тэма дысертацыі: «Арганізацыйна-эканамічныя рэзервы павышэння эфектыўнасці буракаводства ва ўмовах індустрыялізацыі: на матэрыялах калгасаў і саўгасаў Беларускай ССР».

У 1992 годзе Вышэйшая атэстацыйная камісія Рэспублікі Беларусь прысвоіла ёй навуковае званне старшага навуковага супрацоўніка па спецыяльнасці «Эканоміка, арганізацыя кіравання і планавання народнай гаспадаркі (сельская гаспадарка)». У 2010 годзе Прэзідыум Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь прысвоіў ёй навуковае званне дацэнта па спецыяльнасці «Эканоміка».

У 1972 годзе пачала працаваць аграномам-насенневодам, галоўным аграномам калгасу ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці. З 1974 года пачала працаваць на пасадзе галоўнага агранома, пасля — на пасадах навуковага супрацоўніка і старшага навуковага супрацоўніка Беларускага навукова-даследчага інстытуту эканомікі і арганізацыі сельскай гаспадаркі. З 1994 года — вядучы навуковы супрацоўнік Беларускага навукова-даследчага інстытута эканомікі і інфармацыі АПК. З 1995 года працавала ў фондзе «Мінскаблдзяржмаёмасць» на пасадах галоўнага спецыяліста аддзела прыватызацыі камунальнай маёмасці, начальніка аддзела прыватызацыі камунальнай маёмасці, намесніка начальніка аддзела рэфармавання дзяржаўнай маёмасці і маёмасных адносін. З 2010 года працуе ў Інстытуце прадпрымальнікай дзейнасці на пасадах дацэнта кафедры маркетінга і менеджмента, дацэнта кафедры эканомікі і кіравання.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследуе пытанні канкурэнтаздольнасці таварнай прадукцыі аграрнага сектара эканомікі, пытанні інавацый як ключавога фактару эканамічнага развіцця, пытанні развіцця кансалтынгавых паслуг, інавацыйнай дзейнасці як ключавога фактару эканамічнага развіцця, пытанні ацэнкі эканамічнага эфекту і выяўлення тэндэнцый у змене паказчыкаў, якія характарызуюць эканамічнае развіццё малога і сярэдняга бізнесу, даследуе сямейны запар у сельскай гаспадарцы, аграпрамысловы комплекс ва ўмовах пераходу да рынку і т. д.

Спасылкі
--------

* Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі
* Біяграфія на сайце ІПД
* Google Scholar

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Google Scholar |
Таматны сок
**Таматны сок** — сок, атрыманы з таматаў (памідораў). Спажываецца ў выглядзе напою, а таксама з’яўляецца інгрэдыентам для падрыхтоўкі некаторых кактэйляў, такіх як «Крывавая Мэры» і «Сангрыта».

У 150—200 грамах таматнага соку ўтрымліваецца сутачная норма патрэбнасці ў вітаміне С і каратыне. Таматны сок рэкамендуецца дарослым і дзецям як асвяжальны і лячэбны напой, які падвышае супраціўляльнасць арганізма захворванням.

Шматлікія камерцыйныя вытворцы таматнага соку дадаюць у яго соль. Часта можна сустрэць і іншыя дадаткі — цыбулевы або часночны парашок, розныя спецыі. У ЗША масавая вытворчасць і продаж таматнага соку пачаліся ў сярэдзіне 1920-х гадоў, а праз некалькі гадоў ён стаў папулярным напоем для сняданка.

У 1937 годзе ў СССР была выпушчана першая партыя таматнага соку. У Маскве на Манежнай плошчы была арганізаваная яго бясплатная дэгустацыя. Аднак большасць асоб, якія спрабавалі сок, далі яму адмоўную ацэнку. З дапамогай шырокай рэкламнай кампаніі таматны сок атрымаў усеагульнае прызнанне. Таматны сок у Савецкім Саюзе быў усюды: у гастраномах, дзіцячых садках, буфетах навучальных устаноў, буфетах тэатраў і кінатэатраў, кафэтэрыях і завадскіх сталовых. У савецкіх гастраномах, крамах «Сокі-воды» і «Агародніна-садавіна» заўсёды можна было купіць таматны сок у трохлітровых слоіках і на разліў. Адразу ў краме за 10 капеек можна было купіць шкляначку таматнага соку, пакупнікі маглі бясплатна дадаць соль у свой напой.

Зноскі
------

1. ↑  Проведение рекламы в торговле СССР и других социалистических стран
2. ↑  Томатный сок в Советском Союзе

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Таматны сок

| ⛭Таматы |
| --- |
| Сарты | Спіс сартоў тамату звычайнага  (англ.) (бел. • Бычынае сэрца  (укр.) (бел. • Тамат чэры  (руск.) (бел. |
| Кулінарыя | Спіс страў з тамату  (англ.) (бел. • Вяленыя таматы  (руск.) (бел. • Гаспача  (руск.) (бел. • Капрэзэ • Марынаваныя таматы  (руск.) (бел. • Сальмарэха  (руск.) (бел. • Смажаныя зялёныя таматы  (руск.) (бел. • Таматнае пюрэ  (руск.) (бел. • Таматны сок • Таматны суп  (руск.) (бел. • Фатуш  (руск.) (бел. |
| Смакавыя дадаткі | Кетчуп • Сальса • Таматная паста • Таматны джэм  (англ.) (бел. |
| Шкоднікі і хваробы | Спіс захворванняў тамату |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4322578-0 |
**Dryopteris expansa** — шматгадовая травяністая расліна сямейства шчытоўнікавыя (*Dryopteridaceae*).

Апісанне
--------

Дасягае вышыні да каля 40 см і мае доўгае, тонкае карэнішча. Лісце манаморфнае, зялёнае, да 80 (100) см (у тым ліку хвосцікі 1/2-1/3 даўжыні пласціны), 3-4-пёрыстае. Хвосцік мае даволі шматлікія ад бледна- да чырванавата-карычневых лускавінкі часта з больш цёмнымі цэнтрамі. Пласціна трохкутна-яйкападобная. Храмасома: 2n = 82.

Распаўсюджанне
--------------

Азія: Расія; Турцыя. Еўропа: Беларусь; Украіна; Эстонія; Латвія; Літва; Аўстрыя; Бельгія; Чэхія; Германія; Венгрыя; Нідэрланды; Польшча; Славакія; Германія; Данія; Фінляндыя; Ісландыя; Злучанае Каралеўства; Балгарыя; Грэцыя; Італія; Румынія; Сербія; Славенія; Францыя; Партугалія; Іспанія. Паўночная Амерыка: Канада; ЗША; Грэнландыя. Засяляе стромкія, часта вільготныя месцы ў лясах і горных цяснінах.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Germplasm Resources Information Network (GRIN)
* Flora of North America [Архівавана 16 мая 2016 ў Wayback Machine.]
* Flora of Iceland (webpage of Icelandic Institute of Natural History) [Архівавана 15 жніўня 2016 ў Wayback Machine.]
* Euro+Med PlantBase

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779396479 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Юрын.
**Аляксандр Фёдаравіч Юрын** (15 жніўня 1936, с. Мала-Ірменка, Ардынскі раён, Новасібірская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1970 годзе Новасібірскі інжынерна-будаўнічы інстытут. Працаваў у Сібдзіпрасельбудзе, з 1971 года — інжынер, галоўны архітэктар праектаў у Магілёўграмадзянпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1975 года. Пражываў у Магілёве.

Творчасць
---------

Магілёўская дзіцячая абласная бальніца
86-кватэрны жылы дом у Магілёве
Асноўныя працы: водагразелячэбніца (1975—1982, у аўтарскім калектыве), дзіцячая абласная бальніца на 300 коек (1980, з А. Ц. Кучарэнкам), 86-кватэрны жылы дом з Музеем дзекабрыстаў (1980—1982), радзільня на 145 коек (1982), будынак ЦДС і КІВЦ аўтакалоны 2446 (1982) у Магілёве.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны бронзавым медалём ВДНГ СССР (1982) за планіроўку і добраўпарадкаванне пас. Колас Быхаўскага раёна.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Юрин Александр Федорович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Аляксандр Фёдаравіч Боркус** (руск.: Александр Федорович Боркус; 1875—1954) — беларускі піяніст і музычны педагог.

Біяграфія
---------

Скончыў Маскоўскую кансерваторыю з дыпломам «свабоднага мастака». Вучыўся ў прафесара В. І. Сафонава[ru], славутага рускага піяніста і дырыжора, які быў дырэктарам кансерваторыі ў 1889—1905 гг. Член Магілёўскага літаратурна-музычна-драматычнага гуртка.

А. Ф. Боркус, прыехаўшы ў Магілёў, да канца свайго жыцця жыў і працаваў тут. У 1908 годзе, калі Боркус пачаў працаваць адкрытай прыватнай музычнай школе Уладзіміра Іванавіча Ерыхайлава, з вялікім поспехам прайшоў яго першы канцэрт у зале Грамадскага сходу служачых. Уражанні ад гэтага канцэрту выказаў у магілёўскай газеце ананімны аўтар, называючы Боркуса «першакласным артыстам» і «майстрам музычнага мастацтва», які «для школы спадара Ерыхайлова і наогул для Магілёва з’яўляецца крыніцай музычных ведаў аддзела раяля».

Пасля рэвалюцыі ён становіцца выкладчыкам дзяржаўнай музычнай школы імя М. А. Рымскага-Корсакава, з 1944 года працуе ў Магілёўскім музычным вучылішчы.

Выканальніцкая дзейнасць Боркуса працякала ў горадзе на працягу трох дзесяцігоддзяў пасля рэвалюцыі. Гэты выдатны, добра вядомы ў горадзе выканаўца і фартэпіянны педагог меў таксама здольнасці да сачынення. Паведамленне пра працу Боркуса над «Беларускай рапсодыяй» для фартэпіяна на тэмы беларускіх песень з’яўляецца ў 1925 годзе. У наступных газетных і часопісных публікацыях тых гадоў таксама згадваецца гэты твор Боркуса, якое аўтар шмат разоў выконваў.

Магіла Аляксандра Фёдаравіча Боркуса на Васкрасенскіх могілках
Пахаваны на Васкрасенскіх могілках Магілёва.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  О. П. МОРОЗОВА. КОМПОЗИТОРСКАЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ ПЕДАГ0Г0В-МУЗЫКАНТ0В МОГИЛЕВА В 1920 — 1930-е гг.
2. ↑  О. П. МОРОЗОВА. МУЗЫКАЛЬНЫЕ УЧЕБНЫЕ ЗАВЕДЕНИЯ В МОГИЛЕВЕ В КОНЦЕ XIX — НАЧАЛЕ XX века
**Drimia maritima** — від кветкавых раслін сямейства Спаржавыя (*Asparagaceae*).

Апісанне
--------

Клубень пасылае на высокім сцябле суквецці дробных белых кветак, а затым разетку буйных цьмяных зялёных лістоў. Суквецці да 150 сантыметраў. Лісце шырокае ланцэтнае, даўжынёй да 50 сантыметраў. Клубні могуць дасягаць больш за 15 сантыметраў у дыяметры, вагой да 3 кілаграмаў і часта выступае з зямлі. У залежнасці ад разнавіднасці яны могуць быць белага або чырвонага колеру.

Распаўсюджанне
--------------

Краіны распаўсюджання: Іспанія — Канарскія астравы, Тэнэрыфэ; Алжыр [пн.]; Лівія [пн.]; Марока; Туніс; Кіпр; Егіпет — Сінай; Ізраіль; Іарданія; Ліван; Сірыя; Турцыя; Албанія, былая Югаславія; Грэцыя [укл. Крыт]; Італія [укл. Сардзінія, Сіцылія]; Францыя [укл. Корсіка]; Партугалія; Гібралтар. Расце ў прыбярэжных раёнах Міжземнамор’я ў пясчанай глебе.

Выкарыстанне
------------

Выкарыстоўваўся ў лячэбных мэтах. Клубень утрымлівае сардэчныя гліказіды, якія стымулююць сэрца і дзейнічаюць як дыўрэтыкі ва ўмераных дозах, але ванітавыя і атрутныя ў вялікіх дозах. Сок цыбуліны выклікае пухіры пры кантакце са скурай.

Галерэя
-------

* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».

Спасылкі
--------

* Encyclopedia of Life Архівавана 20 березня 2016.
* United States Department of Agriculture

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая савецкая (1 выд.) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779493351, 2909241156 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рыціх.
**Аляксандр Фёдаравіч Рыціх** (руск.: Александр Фёдорович Риттих; 5 ліпеня 1831, Пецярбургская губерня — пасля 1900) — рускі этнограф, ваенны картограф. Генерал-лейтэнант (1891).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 5 ліпеня 1831 года. Скончыў Інжынерную акадэмію (1853 г.) і Акадэмію Генштаба (1858 г.). Стаяў на пазіцыях вялікадзяржаўнага шавінізму. Аўтар «Атласа народонаселения Западнорусского края по вероисповеданиям и национальностям» (СПб.1863), у якім усё славянскае мясцовае насельніцтва каталіцкага веравызнання ім было аднесена пераважна да палякаў, праваслаўнае лічылася рускім. Ні традцыі культуры, ні моўныя асаблівасці ім пад увагу не прымаліся. Найбольш каштоўныя яго карты з этнічнай статыстыкай Беларусі, некаторых абласцей Расіі, замежных славянскіх народаў («Этнографическая карта Европейской России». СПб. 1875). Яго працы, прысвечаныя Заходняму краю («Материалы для этнографии Царства Польского: Люблинская и Августовская губернии». СПб. 1864) і іншыя, мелі апісальны характар.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| ISNI: 0000 0000 3906 4504 · LCCN: no94037995 · NKC: js2017960326 · NUKAT: n2012107877 · SUDOC: 197537677 · VIAF: 61123732, 302976846 |

 |
**Сільвія Мунт Кеведа** (ісп.: Silvia Munt Quevedo; нар. 24 сакавіка 1957, Барселона) — каталонская актрыса тэатра, кіно і тэлебачання. Кінарэжысёр.

Двойчы лаўрэат прэміі «Гоя»: за лепшую жаночую ролю ў фільме «Крылы матылі» (1992) і за лепшы кароткаметражны дакументальны фільм «Лалія» (2000). Двойчы намінант на прэмію «Гоя»: у 1994 годзе за лепшую ролю другога плана ў фільме «Турэцкая страсць» і ў 2003 годзе за лепшы дакументальны фільм («Гала»). Член Еўрапейскай і Іспанскай кінаакадэмій.

Вучылася класічнаму і сучаснаму танцу. Вывучала псіхалогію. У 16 гадоў дэбютавала на балетнай сцэне. У 20 гадоў занялася акцёрскім майстэрствам. Дэбютавала ў кіно ў 1977 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 21 ліпеня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Навумаў.

**Аляксандр Фёдаравіч Навумаў** (11 (23) снежня 1905, Акмолінск, Расійская імперыя  — 27 лістапада 1992, Масква) — генерал-маёр, удзельнік баёў за вызваленне Магілёва ў 1944 годзе.

Біяграфія
---------

З 1913 года па 1915 год працаваў настаўнікам рускай мовы ў казахскім ауле. З 1916 года па 4 лістапада 1917 года служыў у царскай арміі. Удзельнік Першай сусветнай вайны, меў воінскі чын харунжага.

У чэрвені—ліпені 1917 года знаходзіўся ў Петраградзе, быў сведкам рэвалюцыйных падзей. У студзені 1918 года ў Вялікіх Луках добраахвотнікам уступіў у Чырвоную гвардзію і быў назначаны камандзірам эскадрона. Удзельнічаў у баях супраць белапалякаў на пасадзе камандзіра роты, батальёна, палка.

У 1921 годзе накіраваны ў Туркестан для барацьбы з басмацтвам. Да жніўня 1941 года быў у Сярэдняй Азіі: служыў у розных штабах, камандаваў вучэбнай установай, скончыў Вышэйшую ваенную школу ўсходазнаўства і завочна Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ.

У Вялікую Айчынную вайну камандаваў спачатку дывізіяй, затым корпусам. Прымаў удзел у абароне Масквы. 22 мая 1942 года атрымаў званне генерал-маёра. У 1942—1943 гадах камандаваў 53-й, 385-й стралковымі і 31-й гвардзейскай дывізіямі. У ліпені 1943 года назначаны камандзірам 62-га стралковага корпуса. Быў актыўным удзельнікам Магілёўскай аперацыі 1944 года. 62-гі стралковы корпус пад яго камандаваннем знаходзіўся на напрамку галоўнага ўдару.

Пасля заканчэння Вялікай Айчыннай вайны служыў у Аўстрыі, Венгрыі, Чэхаславакіі, затым у апараце Міністэрства абароны СССР.

З 1958 года на пенсіі.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны двума ордэнамі Леніна, трыма ордэнамі Чырвонага Сцяга, двума ордэнамі Суворава 2-й ступені, ордэнам Чырвонай Зоркі, баявымі медалямі, а таксама замежнымі ордэнамі і медалямі.

Звання «Ганаровы грамадзянін горада Магілёва» ўдастоены 23 красавіка 1975 года.

Зноскі
------

1. ↑  Навумаў Аляксандр Фёдаравіч
**Мута́рэ** (англ.: Mutare) — чацвёрты па велічыні горад у Зімбабвэ.

Геаграфія
---------

Горад Мутарэ (да 1982 года — Умталі) размешчаны на крайнім усходзе Зімбабвэ, у так званым «Бейрскім калідоры», які злучае сталіцу Зімбабвэ — Харарэ з мазамбікскім портам Бейра на ўзбярэжжы Індыйскага акіяна. Адлегласць ад горада да мяжы з Мазамбікам складае 8 кіламетраў; Мутарэ знаходзіцца за 256 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад Харарэ.

Мутарэ, з насельніцтвам у 170 106 чалавек (на 2002 год), з’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам правінцыі Манікаленд.

Гісторыя
--------

Горад (Форт-Умталі) быў заснаваны ў 1890 годзе брытанскімі канцэсіянерамі ў даліне паміж рэкамі Цамбэ і Мутарэ, у раёне, дзе былі выяўленыя радовішчы золата (мутарэ ў перакладзе азначае злітак). У 1891 ён быў перанесены на новае месца; у 1896 годзе, пасля набыцця тут Сесілам Родсам значных тэрыторый і пракладкі чыгуначнай лініі Булаваё—Бейра, Умталі быў зноў перанесены - на сваё старое месца (раён Стары Мутарэ з шырокімі, засаджанымі дрэвамі вуліцамі). У 1914 годзе Умталі атрымаў правы абшчыны, у 1971 — гарадское права.

Гарады-партнёры
---------------

* Сцяг Нідэрландаў Харлем, Нідэрланды
* Сцяг ЗША  Портленд, ЗША

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4407195-4 · LCCN: n85101578 · VIAF: 130248373 |
**Сілін мост** — аўтадарожны арачны мост цераз Карпаўку ў Петраградскім раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Петраградскі і Аптэкарскі востраў. Размешчаны па восі Каменнаастроўскага праспекта. Вышэй па цячэнні знаходзіцца Петрапаўлаўскі мост, ніжэй — Геслероўскі мост. Бліжэйшая станцыя метрапалітэна — «Петраградская».

У «Санкт-Пецярбургскіх ведамасцях» за 1795 год мост названы Каменнаастроўскім. Існая назвв вядомая з 1798 года і дадзена па прозвішчы ўладальніка зямельнага ўчастка, купца Фёдара Сілыча Сіліна. У XIX стагоддзі існавалі яшчэ два найменні — Карпаўскі і Гарбаты. 9 ліпеня 1934 года мост быў перайменаваны ў Піянерскі. Назва праіснавала да 4 кастрычніка 1991 года, пасля чаго мост зноў пачаў называцца Сілін.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1  (руск.)

| Масты цераз Карпаўку |
| --- |
| 
* Аптэкарскі
* Петрапаўлаўскі
* Сілін
* Геслероўскі
* Карпаўскі
* Барачны
* Маладзёжны

 |
**Старыя майстры** (ням. *Alte Meister*, англ. *Old Master*) — прынятае ў германскай і англа-саксонскай традыцыях абазначэнне выдатных мастакоў Заходняй Еўропы, якія працавалі да пачатку XVIII стагоддзя.

Наведвальнікі Галерэі старых майстроў, 1881 год
Самыя раннія са старых майстроў (як, напрыклад, Джота) працавалі амаль выключна з рэлігійнай тэматыкай. З пачаткам Адраджэння атрымліваюць распаўсюджанне палотны гістарычнай і міфалагічнай тэматыкі. Найбольш буйныя і поўныя зборы жывапісу *старых майстроў* захоўваюцца ў дзяржаўных музеях Еўропы — Луўры, Прада, Уфіцы, Музеі гісторыі мастацтваў, Старой пінакатэцы, Лонданскай, Берлінскай і Дрэздэнскай карцінных галерэях, а таксама ў Эрмітажы. Па-за межамі Еўропы найбуйнейшыя зборы прац *старых майстроў* належаць вашынгтонскай Нацыянальнай галерэі мастацтваў і нью-ёркскаму музею Метраполітэн.

Акрамя таго, што пад паняццем *старыя майстры* маецца на ўвазе група мастакоў пэўнай гістарычнай эпохі, яно часам выкарыстоўваецца таксама і індывідуальна, для абазначэння невядомых па імі майстроў жывапісу, скульптуры, мастацкай графікі (напрыклад — *Вестфальскі майстар, Майстар Эвершэмскага псалтыра, Майстар мадонны Св. Віта* і інш.).

Галерэі старых майстроў
-----------------------

* Галерэя старых майстроў, Дрэздэн
* Галерэя старых майстроў, Касель
* Галерэя старых майстроў, Будапешт
**Ceratiomyxa fruticulosa** — від слізевікоў сямейства *Ceratiomyxaceae*.

Распаўсюджанне
--------------

Касмапалітычны від. Распаўсюджаны і ў тропіках, і ва ўмераным поясе, і ў Арктыцы. Трапляецца на тэрыторыі Украіны і Беларусі.

Апісанне
--------

Спаракарпы вельмі дробныя, звычайна белыя, радзей жаўтлявыя, сіняватыя або празрыстыя. Яны маюць форму стрыжняў вышынёй каля 1-6 мм і таўшчынёй 0,3 мм, часам разгаліноўваюцца ля асновы на некалькі (да 5) тычынак. Спаракарпы звычайна ўтвараюць друзлыя або кампактныя групы, якія складаюцца з дзясяткаў і сотняў адзінарных стрыжняў. Яны маюць мяккую, губкавую тэкстуру. Споры растуць на вонкавай паверхні пладаносных цел. яны маюць памер 7-20×1,5-3 мкм. Споры бясколерныя або бледна-зеленаватыя і маюць крупчастую структуру ўнутры. Плазмодый вадзяністы, бела-жоўты.

Расце на паверхні лісцяных і іглічных дрэў, імхоў і да таго падобнага. Аднак яна не з’яўляецца паразітам і не пранікае глыбока ў арганізмы, на якіх жыве. Яе плазмодый павольна поўзае па паверхні субстрата, паглынаючы і пераварваючы арганічныя часціцы, бактэрыі і грыбкі, знойдзеныя на ім.

Зноскі
------

1. ↑  Hermann Neubert (1993). *Die Myxomyceten Deutschlands und des angrenzenden Alpenraumes unter besonderer Berücksichtigung Österreichs*. **1**. Gomaringen: Karlheinz Baumann Verlag. pp. 40. ISBN 3-929822-00-8.
2. 1 2  Апісанне *Ceratiomyxa fruticulosa* **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 14 серпня 2020. Праверана 4 вересня 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · Mycobank · NCBI |
**Ceratocaryum argenteum** — від аднадольных траў з сямейства *Restionaceae*. Эндэмік Капскай правінцыі (запаведнік Дэ Хоап, *De Hoop Nature Reserve*; Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка). Прыклад вельмі рэдка сустраканай мімікрыі сярод раслін у мэтах распаўсюджвання насення.

Апісанне
--------

Шматгадовая травяністая расліна, для якой характэрныя прутападобныя сцёблы. Карэнішчы паўзучыя, доўгія. Вышыня сцябла звычайна да 1 м. Насенне прадстаўляе сабой арэхападобны плод з адной насенінай.

Мімікрыя насення
----------------

Насеніны Ceratocaryum argenteum дасягаюць у даўжыню каля 1 см, маюць круглую форму і карычневую афарбоўку. Яны выглядаюць і пахнуць у дакладнасці як гной антылоп *Taurotragus oryx* і *Damaliscus pygargus*, вылучаючы мноства лятучых хімічных злучэнняў, характэрных для экскрыментаў траваедных жывёл. Ceratocaryum argenteum здольны выпрацоўваць у 300 разоў больш лятучых хімічных злучэнняў, чым іншыя расліны з сямейства *Restionaceae*. Хімічнае падабенства ніякім чынам не звязана з тым, што антылопы *Damaliscus pygargus* харчуюцца дадзеным відам: яно сфармавалася ў ходзе эвалюцыі Ceratocaryum argenteum, накіраванай на прыцягненне жукоў-гнаевікоў. Дзякуючы гэтай мімікрыі расліна Ceratocaryum argenteum «падманвае» жукоў-гнаевікоў віду *Epirinus flagellatus*, якія прымаюць насенне за гной, коцяць яго на вялікія адлегласці і закопваюць у зямлю, спрыяючы, такім чынам, распаўсюджванню насення.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».
3. ↑  Kew World Checklist of Selected Plant Families
4. ↑  Фекальную мимикрию впервые обнаружили у растений **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 24 студзеня 2016.

Спасылкі
--------

* Орехи с плохим запахом обманывают жуков-навозников
* Фекальную мимикрию впервые обнаружили у растений
* Faecal mimicry by seeds ensures dispersal by dung beetles

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
Будаўніцтва асфальтавай дарогі ў Афганістане **Асфальт** (ад грэч. άσφαλτος- горная смала) — сумесь бітумаў (60-75% у прыродным з мінеральнымі матэрыяламі: жвірам і пяском; 13-60% у штучным з (друзам або жвірам, пяском і мінеральным парашком). Ужываюць для пакрыццяў на аўтамабільных дарогах, як дахавы, гідра-і электраізаляцыйныя матэрыял, для падрыхтоўкі абкітовак, клеяў, лакаў і інш.

Асфальт можа быць прыроднага і штучнага паходжання. Часта словам асфальт называюць асфальтабетон - штучны каменны матэрыял, які атрымліваецца ў выніку ўшчыльненні асфальтабетонных сумесяў. Класічны асфальтабетон складаецца з друзу, пяску, мінеральнага парашка (філёр) і бітумнага звязальнага (бітум, палімерна-бітумнага звязальнага; раней выкарыстоўваўся дзёгаць, аднак, з'яўляючыся вельмі неэкалагічным, ён у цяперашні час не ўжываецца).

  


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11932766t · GND: 4197761-0 · LCCN: sh85008701 · LNB: 000139101 · Microsoft: 2778713851 · NKC: ph1170763 |

 |

| Каўстабіяліты ці гаручыя карысныя выкапні |
| --- |
| Вугальны шэраг: | Выкапнёвы вугаль • Торф • Гаручы сланец • Бурштын |
| Нафтавы і нафтоідный шэраг (прыродныя бітумы): | Нафта • Прыродны газ • Газавы кандэнсат • Асфальт • Мальта • Азакерыт |
**Асуніца** (лат.: Asūnīca) — рака ў Латвіі і Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Сар’янка (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня ракі — 47 км, з іх на тэрыторыі Беларусі — 11 км. Выцякае з возера Дагдас, цячэ на паўднёвы ўсход і ўпадае ў раку Сар’янка за 3,7 км на паўночны ўсход ад вёскі Ліпаўкі Верхнядзвінскага раёна. На беразе ракі размешчана латвійскае сяло Асуне. Асноўныя прытокі: Армянка, Акмінейца, Акціца, Дагдзіца, Пупальна, Барысаўская рака. Па рацэ Асуніца праходзіць участак латвійска-беларускай мяжы.

Зноскі
------

1. ↑  Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»
**Вера Рыгораўна Бакурына** (нар. 25 студзеня 1925) — беларуская ўрач-педыятр. Заслужаны ўрач БССР (1966). Першы галоўны ўрач Брэсцкай абласной дзіцячай бальніцы.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў зніклай цяпер вёсцы Залескі ў сучасным Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці. Бацьку рэпрэсавалі і ён не вярнуўся з будоўлі Беламора-Балтыйскага канала.

Па заканчэнні дзявятага класа патрапіла на фронт, да 1943 года працавала сандружынніцай на санітарным цягніку.

Пасля вяртання з эвакуацыі 2-га Маскоўскага медінстытута пачала там навучанне. Туды яе прынялі без атэстата і іспытаў, як і іншых удзельнікаў вайны, але толькі на педыятрычны факультэт, бо бракавала сярэдняй медыцынскай адукацыі.

Па размеркаванні пачала працу ў Шарашове. Праз тры гады працы ў Шарашове па заканчэнні клінічнай ардынатуры Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута стала загадваць кансультацыяй Брэсцкай абласной бальніцы з 1954 года.

У 1967 годзе Веру Бакурыну выклікалі ў гараддзел і прапанавалі ўзначаліць гарадскую дзіцячую бальніцу, якую толькі пачалі будаваць. Пазней працавала ўрачом у дзіцячай паліклініцы.

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2 3 4 5 6  От санитара до главврача  (руск.)

Спасылкі
--------

* Бакурина Вера Григорьевна  (руск.)