**Пінская ваенная флатылія** — фарміраванне (флатылія) Ваенна-марскога флоту Узброеных Сіл Саюза ССР.

Аб’яднанне створана 17 ліпеня 1940 года з упраўлення, карабелёў і частак перайменаванай Дняпроўскай ваеннай флатыліі. Галоўная база — Пінск, тылавая — Кіеў.

Склад
-----

Да пачатку Вялікай Айчыннай вайны флатылія мела ў сваім складзе:

* кіраванне (штабны карабель «Прыпяць»)
* Дывізіён рачных манітораў — 5 адзінак («Жытомір», «Віцебск», «Вініца», «Бабруйск», «Смаленск») і плаўбаза Нёман.
* атрад кананерскіх лодак («Беларус», «Працоўны»)
* дывізіён бронекатэраў — 11 бранякатэраў і 3 плаўбазы
* дывізіён тральшчыкаў-загараджальнікаў (мінны загараджальнік, 11 катэраў-тральшчыкаў)
* атрад глісараў — 11 адзінак
* навучальны атрад (2 манітора, 2 кананерскія лодкі, 6 бранякатэраў, 4 плаўбазы)
* 78 гармат берагавой артылерыі і 15 гармат зенітнай артылерыі ў складзе 109-га асобнага зенітнага артылерыйскага дывізіёна
* 16 самалётаў у складзе 46-й асобнай авіяцыйнай эскадрыллі (46 ААЭ)
* роту марской пяхоты
* Кіеўскі ваенны порт і 2 ўзвода аховы
* падраздзяленні назірання, сувязі, тылу

Асноўныя караблі Пінскай ваеннай флатыліі:

Штатная колькасць асабовага складу флатыліі да мабілізацыі налічвала 2 307 чалавек, у ходзе вайны колькасць асабовага складу павялічылася да 3 386 чалавек (346 камандзіраў, 110 асоб палітсаставу, 650 старшын і сяржантаў, 2 290 чырвонафлотцаў і чырвонаармейцаў).

Падчас Вялікай Айчыннай вайны папоўнілася 45 караблямі, катэрамі і дапаможнымі судамі, перададзенымі з народнай гаспадаркі па плане мабілізацыі (план прадугледжваў перадачу каля 60 судоў). Узброіць і ўвесці ў строй з перададзеных судоў здолелі не ўсе з-за рэзкага развіцця неспрыяльнай абстаноўкі на фронце (па некаторых дадзеных, усяго 18 караблёў).

У аператыўным дачыненні флатылія складалася з атрадаў рачных караблёў (Бярэзінскі, Прыпяцкі, Дняпроўскі, ужо ў ходзе вайны былі сфармаваныя Кіеўскі і Чарнігаўскі атрады). У страі знаходзіліся 27 баявых караблёў і 30 катэраў.

* манітор — «Віцебск», «Жытомір», «Бабруйск», «Вінніца», «Смаленск», «Левачоў», «Флягін», «Жамчужына», «Растоўцаў»;
* кананерскія лодкі — «Перадавы», «Крэмль», «Кагановіч», «Верны», «Дзімітраў», «Смольны», «Беларус», «Працоўны»;
* вартавыя караблі — «Пушкін», «Вадап’янаў», «Парыжская камуна», «Тэхнік», «Бальшавік», «Варашылаў», «Стырнавы», «Рака»;
* 4 бронекатэра тыпу Д — № 201, 202, 203, 204.

Камандны склад
--------------

Камандуючы — контр-адмірал Д. Д. Рагачоў (22 чэрвеня — 18 верасня 1941 года).

Ваенны камісар — палкавы камісар Г. В. Татарчанка (22 чэрвеня — 14 ліпеня 1941 года), памёр ад сардэчнага прыступу

* брыгадны камісар І. І. Кузняцоў (23 ліпеня — верасень 1941 года).

Начальнік штаба — капітан 2-га рангу Р. І. Брахтман (22 чэрвеня — 20 верасня 1941 года).

Баявыя дзеянні
--------------

Пінская вайсковая флатылія дзейнічала на стыку Заходняга і Паўднёва-Заходняга франтоў. Падраздзяленні гідраграфаў флатыліі, якія займаліся прамерамі рэчышча ракі Заходні Буг, апынуліся заспеты вайной у Брэста і ўступілі ў бой у першыя хвіліны вайны. Да 11 ліпеня 1941 года асноўныя сілы флатыліі былі зведзены ў 3 атрады: Бярэзінскі, Прыпяцкі (на Бярэзіне і Прыпяці ў аператыўным падначаленні заходняму фронту) і Дняпроўскі (на Дняпры ў аператыўным падпарадкаванні Паўднёва-Заходняму фронту). Бярэзінскі атрад узаемадзейнічаў з 21-я арміяй, Прыпяцкі — з часткамі 4-й і 5-й арміяй, Дняпроўскі — з часткамі 26-й і 38-й арміяй. У жніўні 1941 года былі сфармаваныя Кіеўскі і Чарнігаўскі атрады.

Загад штаба Паўднёва-Заходняга фронту № 266 ад 14.08.1941 года на падрыхтоўку Канеўскага прарыву караблёў Пінскай ваеннай флатыліі, падпісаны генерал-маёрам Тупіковым, палкавым камісарам Салаўёвым і камандуючым Пінскай ваеннай флатыліяй контр-адміралам Рагачовым.  
Архіў: ЦАМО, Фонд: 229, Вопіс: 161, Справа: 11, ліст дакумента ў справе: 216.
Перамовы штабоў Паўднёва-Заходняга фронту і 5-й арміі ад 29.08.1941 года на падрыхтоўку 2-га прарыву караблёў Пінскай ваеннай флатыліі праз Акунінава ў Кіеў. Архіў: ЦАМО, Фонд: 229, Вопіс: 161, Справа: 128, Ліст пачатку дакумента ў справе: 155.
Кіеўскі атрад рачных караблёў (АРК), сфармаваны 4 жніўня для садзейнічання войскам Кіеўскага ўмацаванага раёна, пачаў актыўную падтрымку левага фланга КіУР з 7 жніўня, калі нямецкія часткі падышлі да Пірагова, наблізіўшыся да Дняпра. Склад атрада часта мяняўся, але першапачаткова ў яго ўваходзілі: канлодка «Крэмль», канлодка «Кагановіч», канлодка «Дзімітраў», манітор «Пляшын», вартавыя катэры «С-1» і «С-2», бронекатэр «Н-15». Таксама КіУР аказвала падтрымку артылерыя з усходняга берага Дняпра, напрыклад 135 пап РГК. Стральба караблёў вялася з закрытых пазіцый з пратокі ў раёне Асакоркі — Вішанькі па зваротах сухапутных частак, у прыватнасці 147 сд. Назіральныя пункты, якія складаліся з асабістага складу флатыліі, знаходзіліся ў сухапутных частках і трымалі сувязь са сваімі караблямі па тэлефоне ці радыё.

Пінская ваенная флатылія спрыяла доўгаму ўтрыманню перапраў праз Дняпро і стварэнню абароны савецкімі войскамі на яго левым беразе. У жніўні-верасні 1941 года Пінская ваенная флатылія ўдзельнічала ў абароне Кіева. У сярэдзіне жніўня праціўнік выйшаў непасрэдна да ракі Дняпро, захапіўшы Каніў і плацдарм на левым беразе Дняпра блізу н. п. Гарнастайпіль і Акунінава, што на поўнач ад Кіева. Тым самым ПВФ была вымушана правесці тры аперацыі па вываду/прарыву караблёў і судоў у Кіеў. Так 17 — 19 жніўня 1941 года адбыўся так званы Канеўскі прарыў, праведзены Дняпроўскім АРК з раёна Канева ў Кіеў. Гэтую аперацыю ўвязалі з дзеяннямі палявой і дальнабойнай артылерыі сухапутных войскаў, якая дапамагала душыць варожыя цэлі з левага берага Дняпра. У цэлым прарыў апынуўся ўдалы, а страты мінімальныя. 25 — 26 жніўня 1941 года адбыўся так званы 1-ы Акунінаўскі прарыў Прыпяцкага АРК з раёна Чарнобыль — Дамантава (сяло цяпер не існуе) — Навозы ў Кіеў міма нямецкага плацдарма ў Акунінава. А 30 — 31 жніўня 1941 года адбыўся 2-і Акунінаўскі з тымі ж мэтамі. Гэтыя дзве аперацыі былі няўдалымі, у Кіеў прыбыло каля 1/3 караблёў, іншая траціна была патопленая ў ходзе прарываў альбо агнём з берага, альбо авіябамбёжкамі. Астатнія (таксама каля 1/3) вярталіся ў раён Чарнобыль — Дамантава — Навозы, дзе былі неўзабаве знішчаныя нямецкімі войскамі, якія падышлі да ракі.

Да канца выканаўшы задачу, маракі ўзарвалі свае караблі і змагаліся ў складзе акружанай групоўкі. На апошніх этапах гэтай вялікай бітвы за Кіеў з маракоў загінулых караблёў ПВФ сфарміраваны сухапутны атрад маракоў (два батальёна па 360 чалавек, асобная рота ў 120 чалавек, рота камскладу ў 140 чалавек), які падзялілі на два атрады. 1-ы атрад вёў баі ў раёне Асцёр — Бобрык — Русаніў, а 2-і атрад — абараняў рубяжы КіУР блізу Галасееўскага лесу. Загад на падрыў караблёў ПВФ, якія на той момант засяродзіліся ў Кіеве, быў дадзены Ваенным Саветам 37-арміі 18 верасня, за некалькі гадзін да пакідання горада савецкімі войскамі.

Пры прарыве кальца акружэння 20 верасня ад Барыспаля на Іванькаў маракі флатыліі ішлі ў першых шэрагах атакоўцаў, толькі загінулых у гэтым баі іх было звыш 100 чалавек.

6 кастрычніка 1941 года загадам наркама ВМФ Пінская ваенная флатылія была расфармаваная.

Пасля вайны
-----------

На базе Дняпроўскай ваеннай флатыліі пасля Другой сусветнай вайны быў створаны 1-ы навучальны атрад ВМФ СССР у беларускім горадзе Пінск, які рыхтаваў спецыялістаў для чатырох флатоў (Паўночнага, Ціхаакіянскага, Балтыйскага і Чарнаморскага) і адной флатыліі (Каспійскай). Навучальны атрад расфармавалі ўжо пасля распаду СССР у 1992 годзе 2 снежня. Цяпер у горадзе Пінск не засталося вайскова-марскіх падраздзяленняў, як гэта было ў савецкі час. Цяпер на матэрыяльна-тэхнічнай базе 1-га навучальнага атрада рыхтуюць сувязістаў і вадалазаў для памежнай службы незалежнай Беларусі, а большая частка вайсковага гарадка маракоў перайшла да Пінскага памежнага атрада (які заняў месца вайсковых маракоў у горадзе), навучальны корпус электрамеханічнай школы аддалі Пінскай рэгіянальнай мытні, будынак штаба і Дом афіцэраў аддалі каталіцкай суполцы пад духоўную семінарыю, матроскі клуб ператварылі ў краму, матроскі сад ператварылі ў проста сквер, адзін з будынкаў вайсковага гарадка ператварылі ў цэнтральную паліклініку горада, стадыён «Хваля» з прылеглымі тэрыторыямі аддалі Палескаму дзяржаўнаму ўніверсітэту для стварэння сучаснай спартыўнай базы, а набярэжная ракі Піна ў выніку рэканструкцыі атрымала новае мірнае аблічча. У выніку ад былога вайсковага гарадка маракоў застаўся толькі напамін у выглядзе назвы стадыёна і гарадской каманды «Хваля» і абноўленая алея герояў-дняпроўцаў ля ўваходу ў цэнтральную паліклініку.

Дакументы
---------

* Пинская военная флотилия: гриф секретности снят. Отчёт начальника штаба флотилии капитана 2 ранга Брахтман Г. И. о боевых действиях ПВФ в июне—сентябре 1941 года. // Морской сборник. — 2010. — № 6. — С. 67—81.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Пинская военная флотилия // Объекты военные — Радиокомпас / [под общ. ред. Н. В. Огаркова]. — М.: Военное издательство Министерства обороны СССР, 1978. — С. 336. — (Советская военная энциклопедия).
2. 1 2 3  *Спичаков В.* Пинская военная флотилия в 1941 году. // Морской сборник. — 2010. — № 5. — С. 65—74.
3. 1 2  *Маршал СССР Н.В.Огарков.* Советская Военная Энциклопедия. — том 6. — Москва: Воениздат, 1978. — С. 336. — 671 с.
4. ↑  *Бисултанов В.* К 100-летию прославленной Днепровской военной флотилии. // Морской сборник. — 2019. — № 3. — С. 30—34.
5. ↑  Боевой состав Красной Армии и Военно-морского флота СССР на 22 июня 1941 года. Публикация Н. Ф. Ковалевского. // Военно-исторический журнал. — 2009. — № 6. — С.3-8.
6. ↑  *Амусин Б. Н.* Создание и развёртывание военных речных и озёрных флотилий в боевой обстановке. 1941—1944 гг. // Военно-исторический журнал. — 2008. — № 9. — С.16-18.
7. 1 2 3 4 5  В. А. Спичаков «Пинская военная флотилия в документах и воспоминаниях» — Львов: Лига-Пресс, 2009—384 с. — ISBN 978-966-397-118-2
8. ↑  *Стрельбицкий К.* Моряки в обороне Бреста. // Морской сборник. —— 2011. — № 6. — С. 72-82.
9. 1 2 3  Бывшее имущество военных может быть опасным. А на плацу сегодня тишина…. — Вечерний Брест, 05 снежня 2012. Архівавана з першакрыніцы 21 ліпеня 2015.
10. ↑  *Подполковник Игорь Жук* А у причала не хватает военных кораблей. В этом году в Пинске отметили 95-летие создания Краснознаменной ордена Ушакова 1 степени Днепровской военной флотилии. — журнал Вооруженных сил республики Беларусь «Армия», май-июнь 2014. — № 3. — С. 37. Архівавана з першакрыніцы 21 ліпеня 2015.
11. ↑  *Павел Куницкий* На прием в центр Волкова. — Вечерний Брест, 22 красавіка 2011. Архівавана з першакрыніцы 21 ліпеня 2015.
12. ↑  *Подполковник Игорь Жук* А у причала не хватает военных кораблей. В этом году в Пинске отметили 95-летие создания Краснознаменной ордена Ушакова 1 степени Днепровской военной флотилии. — май-июнь 2014. — № 3. — С. 36. Архівавана з першакрыніцы 24 ліпеня 2015.

Літаратура
----------

* Пинская военная флотилия // Объекты военные — Радиокомпас / [под общ. ред. Н. В. Огаркова]. — М.: Военное издательство Министерства обороны СССР, 1978. — (Советская военная энциклопедия).
* Пинская военная флотилия // Великая Отечественная война, 1941—1945 : (ru) / под ред. М. М. Козлова. — М. : Советская энциклопедия, 1985. — С. 559. — 500 000 экз.
* Боевой путь Советского Военно-Морского Флота / В. И. Ачкасов, А. В. Басов, А. И. Сумин и др. — 4-е. — М.: Воениздат, 1988. — С. 378—385. — 607 с. — 90 000 экз. — ISBN 5-203-00527-3.
* *Локтионов И. И.* Пинская и Днепровская флотилии в Великой Отечественной войне. — М.: Воениздат, 1958. — 276 с.
* *Спичаков В.* Сторожевые корабли Пинской военной флотилии // *Арсенал-коллекция*. — 2014. — Т. 19. — № 01. — С. 56—64. — ISSN 1728-9203.

Спасылкі
--------

* У. А. Спічакоў «Пінская ваенная флатылія ў дакументах і ўспамінах»Архівавана 3 сакавіка 2010.
* Пінская ваенная флатылія

| ⛭Узброеныя Сілы СССР у Вялікай Айчыннай вайне |
| --- |
| Франты (камандуючыя) | 
* Арлоўскі
* Беларускі
* 1-ы Беларускі
* 2-і Беларускі
* 3-і Беларускі
* Бранскі
* Варонежскі
* Волхаўскі
* Далёкаўсходні
* 1-ы Далёкаўсходні
* 2-і Далёкаўсходні
* Данскі
* Забайкальскі
* Закаўказскі
* Заходні
* Калінінскі
* Карэльскі
* Каўказскі
* Крымскі
* Курскі
* Ленінградскі
* Мажайскай лініі абароны
* Маскоўская зона абароны
* Маскоўскі рэзервовы
* Паўднёвы
* Паўднёва-Заходні
* Паўднёва-Усходні
* Паўночны
* Паўночна-Заходні
* Паўночна-Каўказскі
* Прыбалтыйскі
* 1-ы Прыбалтыйскі
* 2-і Прыбалтыйскі
* 3-і Прыбалтыйскі
* Прыморская група войскаў
* Рэзервовы
* Рэзервовых армій
* Сталінградскі
* Стэпавы
* 1-ы Украінскі
* 2-і Украінскі
* 3-і Украінскі
* 4-ы Украінскі
* Цэнтральны

 |
| Франты СПА | 
* Закаўказскі
* Заходні
* Маскоўскі
* Паўднёвы
* Паўднёва-заходні
* Паўночны
* Усходні
* Цэнтральны

 |
| Флоты | 
* Балтыйскі
* Паўночны
* Ціхаакіянскі
* Чарнаморскі

 |
| Флатыліі | 
* Азоўская
* Амурская
* Анежская
* Беламорская
* Волжская
* Дняпроўская
* Дунайская
* Ільменская
* Каспійская
* Ладажская
* Паўночная Ціхаакіянская
* Пінская
* Чудская

 |
| 

| Арміі (камандуючыя) |
| --- |
| Агульнавайсковыя | 
* Прыморская
* 1
* 2
* 3
* 4
* 5 (1, 2)
* 6
* 7
* 8
* 9
* 10
* 11
* 12
* 13
* 14
* 15
* 16
* 17
* 18
* 19
* 20
* 21
* 22
* 23
* 24
* 25
* 26
* 27
* 28
* 29
* 30
* 31
* 32
* 33
* 34
* 35
* 36
* 37
* 38
* 39
* 40
* 41
* 42
* 43
* 44
* 45
* 46
* 47
* 48
* 49
* 50
* 51
* 52
* 53
* 54
* 55
* 56
* 57
* 58
* 59
* 60
* 61
* 62
* 63
* 64
* 65
* 66
* 67
* 68
* 69
* 70
* **Гвардзейскія:** 1
* 2
* 3
* 4
* 5
* 6
* 7
* 8
* 9
* 10
* 11
* **Ударныя:** 1
* 2
* 3
* 4
* 5

 |
| Танкавыя | 
* 1
* 2
* 3
* 4
* 5
* 6
* **Гвардзейскія:** 1
* 2
* 3
* 4
* 5
* 6

 |
| Паветраныя | 
* 1-я бамбардзіравальная
* 1-я знішчальная
* 2-я знішчальная
* 1
* 2
* 3
* 4
* 5
* 6
* 7
* 8
* 9
* 10
* 11
* 12
* 13
* 14
* 15
* 16
* 17
* 18
* **Асобыя прызначэнні:** ААП-1
* ААП-2
* ААП-3

 |
| Арміі ППА | 
* 1-я знішчальная
* Бакінская
* Забайкальская
* Ленінградская
* Маскоўская
* Прыамурская
* Прыморская

 |
| Сапёрныя | 
* 1
* 2
* 3
* 4
* 5
* 6
* 7
* 8
* 9
* 10

 |

 |
| 

| Карпусы |
| --- |
| Стралковыя | 
* Асобны
* 1
* 2 (1, 2)
* 3
* 4 (1, 2)
* 5
* 6 (1, 2, 3)
* 7
* 8 (1, 2)
* 9
* 10
* 11
* 12
* 13
* 14
* 15
* 16
* 17 (1, 2)
* 18
* 19
* 20
* 21 (1, 2)
* 22
* 23
* 24
* 25
* 26
* 27
* 28
* 29
* 30
* 31
* 32
* 33
* 34
* 35
* 36
* 37 (1, 2)
* 38
* 39
* 40
* 41
* 42
* 43
* 44
* 45
* 46
* 47
* 48
* 49
* 50
* 51
* 52
* 53
* 54
* 55
* 56
* 57
* 58
* 59
* 60
* 61
* 62
* 63
* 64
* 65
* 66
* 67
* 68
* 69
* 70
* 71
* 72
* 73
* 74
* 75
* 76
* 77
* 78
* 79
* 80
* 81
* 82
* 83
* 84
* 85
* 86
* 87
* 88
* 89
* 90
* 91
* 92
* 93
* 94
* 95
* 96
* 97
* 98
* 99
* 100
* 101
* 102
* 103
* 104
* 105
* 106
* 107
* 108
* 109
* 110
* 111
* 112
* 113
* 114
* 115
* 116
* 117
* 118
* 119
* 120
* 121
* 122
* 123
* 124
* 125
* 126
* 127
* 128
* 129
* 130
* 131
* 132
* 133
* 134
* 135
* **Гвардзейскія:** 1
* 2
* 3
* 4
* 5
* 6
* 7
* 8
* 9
* 10
* 11
* 12
* 13
* 14
* 15
* 16
* 17
* 18
* 19
* 20
* 21
* 22
* 23
* 24
* 25
* 26
* 27
* 28
* 29
* 30
* 31
* 32
* 33
* 34
* 35
* 36
* 37
* 38
* 39
* 40
* 41
* **Лёгка-стралковыя:** 1
* 2
* **Горнастралковы:** 3
* **Лёгкія горнастралковыя:** 126
* 127

 |
| Танкавыя | 
* 1
* 2
* 3
* 4
* 5
* 6
* 7
* 8
* 9
* 10
* 11
* 12
* 13
* 14
* 15
* 16
* 17
* 18
* 19
* 20
* 21
* 22
* 23
* 24
* 25
* 26
* 27
* 28
* 29
* 30
* 31
* **Гвардзейскія:** 1
* 2
* 3
* 4
* 5
* 6
* 7
* 8
* 9
* 10
* 11
* 12

 |
| Механізаваныя | 
* 1 (1, 2)
* 2 (1, 2)
* 3 (1, 2)
* 4
* 5
* 6 (1, 2)
* 7 (1, 2)
* 8
* 9 (1, 2)
* 10 (1, 2)
* 11
* 12
* 13
* 14
* 15
* 16
* 17
* 18
* 19
* 20
* 21
* 22
* 23
* 24
* 25
* 26
* 27
* 28
* 29 (1, 2)
* 30
* **Гвардзейскія:** 1
* 2
* 3
* 4
* 5
* 6
* 7
* 8
* 9

 |
| Кавалерыйскія | 
* Асобны
* 1
* 2 (1, 2)
* 3
* 4
* 5 (1, 2)
* 6 (1, 2)
* 7
* 8
* 9
* 10
* 11
* 12
* 13
* 14
* 15
* 16
* 17
* 18
* 19
* **Гвардзейскія:** 1
* 2
* 3
* 4
* 5
* 6
* 7

 |
| Артылерыйскія | 
* 1
* 2
* 3
* 4
* 5
* 6
* 7
* 8
* 9
* 10

 |
| Паветрана-дэсантныя | 
* 1
* 2
* 3
* 4
* 5
* **Гвардзейскі:** 8

 |
| Авіяцыйныя | 
* **Знішчальныя:** 1
* 2
* 3
* 4
* 5
* **Гвардзейскі:** 1
* **Штурмавыя:** 1
* 2
* 3
* 4
* 5
* **Гвардзейскі:** 1
* **Бамбардзіравальныя:** 1
* 2
* 3
* 4
* 5
* **Гвардзейскі:** 6

 |
| Карпусы ППА | 
* 1
* 2
* 3
* 4
* 5
* 6
* 7
* **Гвардзейскі:** 8

 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |