**Партрэт Катажыны  (літ.) (бел. і Марыі Лупу Радзівіл** — сумесны партрэт дзвюх жонак Януша Радзівіла, работы Іагана Шрэтэра. Захоўваецца ў калекцыі Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь.

Гісторыя
--------

Паходзіць з калекцыі Радзівілаў у Нясвіжы (№ 10, 37 (?) да 1941).

Да 1941 года ў Дзяржаўнай карціннай галерэі БССР, з 1948 года ў Музеі гісторыі Вялікай Айчыннай вайны, у 1957—1968 гадах у Дзяржаўным музеі БССР.

Рэстаўрыраваны ў Варшаве Б. Гімінскім у 1885, ва Усесаюзнай цэнтральнай навукова-даследчай лабараторыі па кансервацыі і рэстаўрацыі музейных мастацкіх каштоўнасцей С. С. Гарбуновым у 1962—1967 гадах у Маскве.

Захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі (Мінск).

Апісанне
--------

Партрэт мае памеры 201,5×123,7 см. На ім паказаны першая і другая жонкі ваяводы віленскага і вялікага гетмана літоўскага Януша Радзівіла. Воблік Катажыны, якая памерла ў 1642 годзе, мастак пісаў на падставе яе ранейшага пажыццёвага партрэта, а партрэт Марыі — з натуры.

Абедзве жанчыны апранутыя ў сукенкі, пашытыя па французскай палацавай модзе 1640-х гадоў.

### Катажына

Катажына апранута ў чырвоную сукенку з невялікім чатырохкутным дэкальтэ. Спіна і плечы пакрыты паўпразрыстым батыставым каўняром, аздобленым карункамі. Такімі ж карункамі аздоблены манжэты. Сукенка мае кароткі станік-жакет з баскай, падобны на мужчынскі пурпуэн, перахвачаны вузкім паяском. Рукавы, засцежка і берагі пол жакеціка, перад і падол спадніцы ўпрыгожаны палосамі багатых іспанскіх карункаў з сярэбраных ніцяў. Пасакай з такіх жа карункаў з бантам перахвачаны шырокія рукавы. Шыя ўпрыгожана ніткай буйных жамчужын, а зверху каўняра надзеты вялікі залаты ланцуг з кулонам і вялікай жамчужынай. У правай руцэ з бранзалетам і пярсцёнкам на пальцы яна трымае складзены веер.

Доўгая спадніца, з адбітым валікам на бёдрах, поўнасцю закрывае абутак. Прычэсана Катажына таксама па французскай палацавай модзе: спераду валасы разабраны на папярэчны прабор, ад якога на лоб спускаецца грыўка. Астатнія валасы зачэсаны назад і ўкладзены з бакоў на каркас у пышную прычоску, упрыгожаную залатой эгрэткай з жамчужын.

### Марыя

Марыя апранута ў чорную ўзорыстую сукенку, з чатырма залатымі гузамі на станіку. Спадніца сукенкі на бёдрах пашарана падбітым валікам. Зверху дэкальтэ, таксама па французскай модзе, надзеты два празрыстыя каўняры з батысту, абшытыя па краях карункамі. На ніжні авальны каўнер, які ахінае плечы і спіну, наложаны залаты ланцуг з вялікім бантам пасярэдзіне грудзей. Зверху надзеты другі каўнер.

Прычоска, якая на галаве ў Марыі, называецца «Севінье», яна была папулярна пры французскім каралеўскім двары. Валасы Марыі локанамі абрамляюць твар і спускаюцца да плячэй. Прычоска ўпрыгожана эгрэткай з жэмчугам, белым стравусіным пяром і стужкай з нашытымі каштоўнымі камянямі.

Выстаўкі
--------

* Другое нараджэнне партрэтаў з Нясвіжа і Гродна. Мінск. 1982
* Партрэты з Нясвіжа і Гродна. Каўнас. Яраслаўль. 1983
* Рэстаўрацыя музейных каштоўнасцей у БССР. Мінск. 1985
* Партрэты знакамітых постацяў даўняй Рэчы Паспалітай у мінскіх зборах. Кракаў. 1991
* Мастацтва барока ў Беларусі. Мінск. 1991
* Дзе Усход сустракаецца з Захадам. Варшава. 1993
* Партрэты XVI—XVIII стст. з Нясвіжа. Мінск. 1994
* Мастацтва Міншчыны XV—XVIII стст. Мінск. 1997
* Мастацтва Гродзеншчыны XVI—XVIII стст. Мінск. 1998
* Датаваныя помнікі мастацтва Беларусі XVII—XVIII стст. Мінск. 1999

Зноскі
------

1. ↑  І. Шрэтэр. Партрэт Катажыны і Марыі Радзівіл **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Беларускі нацыянальны мастацкі музей. Архівавана з першакрыніцы 4 лістапада 2016.
2. 1 2 3 4  *Высоцкая Н. Ф.* Жывапіс барока Беларусі. — 2003. — С. 62-63. — 304 с. — 3 000 экз. — ISBN 985-11-0253-9.
3. ↑  Katalog portretow. 1928
4. ↑  
	* Portrety osobistości dawnej Rzeczypospolitej w zbiorach mińskich = Портрэты знакамітых постацяў даўняй Рэчы Паспалітaй у мінскіх зборах : katalog wystawy / Państwowe Zbiory Sztuki na Wawelu [etc.]; [katalog wystawy opracowali] Jerzy T. Petrus  (руск.) (бел. Taisija A. Karpowicz; wstęp: Jerzy T. Petrus; redaktor katalogu: Joanna Winiewicz. Кракаў, 1991. С. 50
5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  *Бялявіна, В. М.* Беларускі касцюм / В. М. Бялявіна, Л. В. Ракава. — Мінск : Беларусь, 2017. — 463 с. : іл. ISBN 978-985-01-1241-5
6. ↑  фр.: Sévigné Coiffure
7. ↑  *Кирсанова Р. М.  (руск.) (бел. Розовая ксандрейка и драдедамовый платок. С. 208—209*

Літаратура
----------

* *Высоцкая Н. Ф.* Жывапіс барока Беларусі. — 2003. — С. 62-63. — 304 с. — 3 000 экз. — ISBN 985-11-0253-9.
* *Бялявіна, В. М.* Беларускі касцюм / В. М. Бялявіна, Л. В. Ракава. — Мінск : Беларусь, 2017. — 463 с. : іл. ISBN 978-985-01-1241-5