**Бардыя** (стар.-перс.: 𐎲𐎼𐎮𐎡𐎹) або **Смердыс** (стар.-грэч.: Σμέρδις) — прадстаўнік роду Ахеменідаў, малодшы сын Кіра Вялікага.

Імя
---

Па-персідску яго імя гучала як *Бардыя*, у той самы час грэкі прыводзяць іншыя варыянты: Ктэсій — *Таніяксарх*, Ксенафонт — *Танааксар*, Юстын — *Мергіс*, а Эсхіл — *Мардас*. Найбольш жа замацавалася імя *Смердыс*, якое прыводзяць у сваіх творах Анакрэонт і Алкей.

Жыццё
-----

Быў прызначаны ім кіраваць усходнімі правінцыямі (Бактрыяй і іншым). Паводле афіцыйнае версіі персідскай гістарыяграфіі (якую паўтарае Герадот), ён быў забіты па загаду старэйшага брата Камбіза перад адбыццём апошняга ў Егіпет.

Асцерагаючыся хваляванняў, Камбіз трымаў яго смерць у сакрэце, што дазволіла самазванцу-магу, чыё праўдзівае імя было Гаўмата, абвясціць сябе каралём (11 сакавіка 522 да н.э.), заручыцца падтрымкай незадаволенага Камбізам насельніцтва і кіраваць Персідскай імперыяй на працягу сямі месяцаў. Пэўнага аб гэтым часе вядома мала, за выключэннем указанняў на тое, што Бардыя-Гаўмата на тры гады скасаваў падаткі і ваенную павіннасць, перанёс сталіцу ў Мідыю і разбурыў нейкія храмы.

Бардыя-Гаўмата быў замардаваны 29 верасня змоўшчыкамі на чале з Дарыем, які ўзяў стырны кіравання ў свае рукі, узаконіў сваю ўладу шляхам шлюбу з Парміс, дачкой сапраўднага Смердыса, і ўсталяваў штогадовае свята «збіцця магаў», падчас якога «ніводнаму магу нельга з’яўляцца на вуліцы, і ўсе яны сядзяць дома» (Герадот). Пытанне аб тым, ці быў Бардыя самазванцам, застаецца адкрытым, бо адзінай крыніцай звестак антычных гісторыкаў, відаць, быў сам Дарый і яго Бехістунскі надпіс.

Прыхільнікі традыцыйнае версіі засноўваюцца на тым, што сам Камбіз перад смерцю прызнаўся ў братазабойстве і выкрыў самазванства Гаўматы. Гор Відал, сярод іншых, мяркуе, што гісторыя аб самазванцу была вынайдзеная Дарыем для апраўдання захопу ўлады. Як бы то ні было, Гаўмата не быў апошнім Ілжэбардыем: яшчэ адзін самазванец (Вах'яздата) быў захоплены ратнікамі Дарыя праз год пасля яго прыходу да ўлады.

Гл. таксама
-----------

* Гаўмата
* Вах'яздата

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Pierre Briant: *From Cyrus to Alexander*. Winona Lake 2002.
* Alexander Demandt: *Darius und der «falsche Smerdis».* In: Alexander Demandt (Hg.): *Das Attentat in der Geschichte*, Berlin/Wien 1996, S. 1ff.
* Josef Wiesehöfer: *Der Aufstand Gaumātas und die Anfänge Dareios' I.* Bonn 1978.

| ⛭Цары Мідыі і Ахеменіды |
| --- |
| Дзяржава Ахеменідаў |
| Мідыя (728 – 550 да н.э.) | 
* Дэёк
* Фраорт
* Мадый
* Кіяксар
* Астыяг

 |
| Дзяржава Ахеменідаў (550—330 да н.э.) | 
* Ахемен†
* Арыярамн†
* Арсам†
* Тэісп
* Кір I
* Камбіз I
* Кір II Вялікі
* Камбіз II
* Смердыс
* Дарый I Вялікі
* Ксеркс I
* Артаксеркс I Макрахейр (Лангіман)
* Ксеркс II
* Сагдыян
* Дарый II Нот
* Артаксеркс II Мнеман
* Артаксеркс III Ох
* Артаксеркс IV Арсес
* Дарый III Кадаман

 |
| † няма дакладных сведчанняў існавання, можа быць легендарным персанажам |


| ?Бардыя — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Камбіз I |  | Кір I |  | Тэісп |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Кір II Вялікі |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Астыяг |  | Cyaxares[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Бардыя |  |  |  |  | Мандана Медыйская[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Арыеніс[d] |  | Аліят II |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Касандана[d] |  | Фарнасп[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Гранат |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid · genealogics.org |
| Нарматыўны кантроль | GND: 119178729 · LCCN: nr94018056 · VIAF: 26945854 |