**Мусон** (ад араб. «موسم» (mausim) — сезон) — устойлівыя вятры, якія перыядычна змяняюць свой ​​кірунак; летам дзьмуць з акіяна, зімой з сушы; уласцівыя трапічным абласцям і некаторым прыморскім краінам умеранага пояса (Далёкі Усход). Мусонны клімат характарызуецца падвышанай вільготнасцю ў летні перыяд.

Характарыстыка
--------------

У кожным месцы вобласці мусонаў на працягу кожнага з двух асноўных сезонаў існуе рэжым ветру з рэзка выяўленай перавагай аднаго кірунку (квадранта і актанта) над іншымі. Пры гэтым у іншым сезоне пераважны кірунак ветра будзе процілеглым ці блізкім да процілеглага. Такім чынам, у кожнай мусоннай вобласці ёсць зімовы мусон з узаемна процілеглымі або, па меншай меры, з рэзка рознымі пераважнымі кірункамі.

У пераходныя сезоны, увесну і ўвосень, калі адбываецца змена мусонаў, устойлівасць рэжыму ветру парушаецца.

Устойлівасць мусонаў звязаная з устойлівым размеркаваннем атмасфернага ціску на працягу кожнага сезона, а іх сезонная змена — з карэннымі зменамі ў размеркаванні ціску ад сезону да сезону. Пераважныя барычныя градыенты рэзка мяняюць кірунак ад сезону да сезону, разам з гэтым змяняецца і кірунак ветру.

У выпадку мусонаў, як і ў выпадку пасатаў, устойлівасць размеркавання зусім не азначае, што на працягу сезону над гэтым раёнам ўтрымліваецца адзін і той жа антыцыклон або адна і тая ж дэпрэсія. Напрыклад, узімку над Усходняй Азіяй паслядоўна змяняецца цэлы шэраг антыцыклонаў. Але кожны з гэтых антыцыклонаў захоўваецца адносна доўга, а колькасць дзён з антыцыклонамі значна перавышае колькасць дзён з цыклонамі. У выніку антыцыклон атрымліваецца і на шматгадовай сярэдняй кліматычнай карце. Паўночныя кірункі ветру, звязаныя з усходнімі перыферыямі антыцыклона, пераважаюць над усімі іншымі напрамкамі ветру; гэта і ёсць зімовы ўсходне-азіяцкі мусон. Такім чынам, мусоны назіраюцца ў тых раёнах, дзе цыклоны і антыцыклоны валодаюць дастатковай устойлівасцю і рэзкай сезоннай перавагай адных над іншымі. У тых абласцях Зямлі, дзе цыклоны і антыцыклоны хутка змяняюцца адзін ад аднаго і адны мала пераважаюць над іншымі, рэжым ветру зменлівы і не падобны да мусоннага.

Распаўсюд
---------

Улетку мусоны дзьмуць з акіяна на мацерыкі, зімой — з мацерыкоў на акіяны; уласцівыя трапічным абласцям і некаторым прыморскім краінам умеранага пояса (напрыклад, Далёкі Усход). Найбольшай устойлівасцю і хуткасцю ветру мусоны валодаюць у некаторых раёнах тропікаў (асабліва ў экватарыяльнай Афрыцы, краінах Паўднёвай і Паўднёва-Усходняй Азіі і ў Паўднёвым паўшар’і да паўночных частак Мадагаскара і Аўстраліі). У больш слабай форме і на абмежаваных тэрыторыях мусоны выяўляюцца і ў субтрапічных шыротах (у прыватнасці, на поўдні Міжземнага мора і ў Паўночнай Афрыцы, у раёне Мексіканскага заліва, на ўсходзе Азіі, у Паўднёвай Амерыцы, на поўдні Афрыкі і Аўстраліі).

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |
|  Над хр. Віндх'я (Індыя)  |  Калката (Індыя)  |  Арызона (ЗША)  |  Дарвін, Аўстралія  |

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Хромов С. П. Муссон как географическая реальность // Всесоюзного географического общества, 1950, т. 82, в. 3.
* Метеорология и климатология. Ленинград, 1968 г. Автор — Хромов С. П.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis · Universalis · Гранат |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12121034k · GND: 4170491-5 · LCCN: sh85086993 · Microsoft: 136996986 · NDL: 00565994 · NKC: ph1092389 |

 |