recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кальнін.
**Пётр Іванавіч Кальнін** (1872, г. Адэса, цяпер Украіна — пасля 1917) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1896 годзе Пецярбургскі інстытут грамадзянскіх інжынераў. Працаваў у Магілёўскім губернскім праўленні, з 1906 года гарадскі, у 1907—1917 гадах Магілёўскі губернскі архітэктар.

Творчасць
---------

Будынак крэдытнага таварыства ў Магілёве
Царква Трох Свяціцеляў у Магілёве
Паводле яго праектаў у Магілёве ўзведзены будынкі дваранскага банка, крэдытнага таварыства, царква Трох Свяціцеляў; у Шклове — гарадская бойня і будынак папярова-кардоннага завода. Выкананыя ім 2 эскізныя праекты будынка Магілёўскага пазямельна-сялянскага банка выкарыстаны архітэктарам А. Друкерам; паводле яго эскізаў выкананы інтэр'еры асобных памяшканняў. Распрацаваў у 1913 годзе праекты будынкаў земства і рамеснай школы для Быхава, гандлёвых крам для Оршы, астрога для Рагачова, яўрэйскай гімназіі для Магілёва, рамеснай школы для Клімавіч.

Адрасы
------

У Магілёве жыў ва ўласным доме па вул. Малай Садовай (цяпер Піянерская). Гэты аднапавярховы прыватны дом існаваў да 1972 года, а потым быў знесены.

Зноскі
------

1. ↑  Памятная книжка Могилевской губернии на 1910 год  (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Пётр Іванавіч Кальнін на Вікісховішчы |
**Пётр Іванавіч Лабуцін** (руск.: Пётр Иванович Лабутин; 1904, Языкава, Цвярская губерня — 13 верасня 1942, вёска Верхняе Кузьміно, Дзетскасельскі раён, Ленінградская вобласць) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, сапёр 366-га асобнага сапёрнай батальёна 189-й стралковай дывізіі, 42-й арміі, Ленінградскага фронту, чырвонаармеец. Закрыў сваім целам кулямёт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1904 годзе ў Цвярской губерні ў сям’і селяніна. У 1924 годзе пераехаў у Ленінград, працаваў падсобным рабочым у булачнай, жыў у доме № 47 па вуліцы Жукоўскага.

6 верасня 1941 года камуніст Лабуцін добраахвотнікам (воінскаму прызыву ён не падлягаў, па прычыне адсутнасці двух пальцаў на руцэ), у складзе 6-й Ленінградскай стралковай дывізіі народнага апалчэння Кастрычніцкага раёна, 23 верасня 1941 года пераназванай у 189-ю стралковую дывізію, адправіўся на фронт. Дывізія з 1941 года займала абарону ў Пулкава, у раёне Пулкаўскай абсерваторыі. П. І. Лабуцін у баях быў паранены, лячыўся ў шпіталі, затым зноў вярнуўся ў дывізію.

У ноч з 12 на 13 верасня 1942 года 269-я асобная разведвальная рота ажыццяўляла раведку боем пярэдняга краю суперніка ў раёне вёскі Верхняе Кузьміно. На чырвонаармейцаў Лабуціна і Караткова была ўскладзена задач падрыхтоўкі праходаў у загародах для разведчыкаў. Калі разведчыкі наблізіліся да пярэдняга краю суперніка, яны пайшлі ў атаку. Чырвонаармеец Лабуцін прыняў удзел у нападзе разам з разведчыкамі. Нечакана з флангу пачаў весці агонь з дзота кулямёт суперніка, у выніку чаго ў шэрагах савецкіх байцоў паўстала замяшанне і з’явіліся страты. Чырвонаармеец Лабуцін, узброіўшыся адзінай гранатай, падабраўся да кулямётаў і кінуў гранату. Кулямёт на некаторы час замоўк, але неўзабаве зноў запрацаваў. Тады Лабуцін, падабраўшыся да дзота, схапіў за ствол варожы кулямёт сваёй рукой і пачаў адводзіць яго. У гэты момант быў смяротна паранены куляй у сэрца, і ўпаў на амбразуру варожага дзота, закрыў яе целам.

Цела байца было вынесена з поля бою і пахавана ў брацкай магіле ў вёсцы Пулкава.

За подзвіг быў пасмяротна прадстаўлены да звання Героя Савецкага Саюза, але узнагароджаны быў толькі ордэнам Чырвонага Сцяга.

Подзвіг сапёра быў апісаны ў часопісе «Змена» № 371—372, лістапад 1942 г. пры гэтым уражаны карэспандэнтам прыведзена гісторыя пра знойдзенае на целе недапісанае пісьмо Лабуціна, якое пачынаецца са слоў «Любімая Украіна! Я знаходжуся далёка ад цябе …» (Сам П. І. Лабуцін быў выхадцам Цвярской вобласці)

Імем Лабуціна ў 1965 годзе названа вуліца (былая Прадзільная) у Ленінградзе, на доме № 2 ўсталяваная мемарыяльная дошка.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Каралеўства Ісландыя** (ісл.: Konungsríkið Ísland, дацк.: Kongeriget Island) — гістарычная дзяржава, існаваўшая ў 1918 – 1944 у асабістай уніі з Даніяй.

З 1380 Ісландыя практычна ўвесь час знаходзілася пад кантролем дацкага манарха (да 1814 фармальна належала Нарвегіі). У 1874 ёй ўпершыню была нададзена ўласная Канстытуцыя і самакіраванне, якое было пашыранае ў 1904. 1 снежня 1918 быў падпісаны Акт аб уніі, паводле якога Ісландыя прызнавалася як цалкам незалежная дзяржава на чале з дацкім каралём Крысціянам X.

Пасля акупацыі Даніі Нацысцкай Германіяй 9 красавіка 1940 сувязь з дацкім урадам была парушаная. 10 красавіка ўлада над Ісландыяй перайшла да мясцовага парламента – Альтынга, які выбраў часовым кіраўніком краіны Свейна Б'ёрнсана.

Пасля разрыву з Даніяй Ісландыя заняла пазіцыю нейтралітэту, не падтрымаўшы ні Вось, ні Саюзнікаў. Але 10 мая 1940 Вялікабрытанія пачала ўварванне ў Ісландыю, высадзіўшы 800 вайскоўцаў у Рэйк’явіку. Ісландскі ўрад выразіў пратэст супраць «гвалтоўнага парушэння» нейтралітэту, але ўжо 17 мая востраў быў цалкам акупаваны брытанскімі войскамі, а на тэрыторыю краіны дэсантавалася яшчэ 4.000, і прэм'ер-міністр Ісландыі Герман Ёўнасан звярнуўся па радыё да грамадзян краіны з просьбай ветліва аднесціся да брытанскіх салдат. У ліпні 1941 кантроль над востравам перайшоў да ЗША, бо Брытаніі патрабавалася армія ў іншых месцах. Да канца Другой сусветнай вайны Ісландыя заставалася пад акупацыяй Саюзнікаў.

24 мая 1944 адбыўся рэферэндум, на якім большая частка прагаласавала за незалежнасць ад Даніі і рэспубліканскую форму кіравання. Першым прэзідэнтам Ісландыі стаў Свейн Б’ёрнсан. Тым часам Данія заставалася пад нацысцкай акупацыяй, і многія датчане былі абражаныя тым, што гэтае рашэнне было прынятае ў такі час. Тым не менш, дацкі кароль Крысціян X накіраваў віншавальную тэлеграму маладой рэспубліцы.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Валенсія.
Каралеўства Валенсія падчас Рэканкісты (адценні карычневага) і далучэнні да іспанскага рэгіёна XIX ст. (зялёны колер)
**Каралеўства Валенсія** (катал.: Regne de València, ісп.: Reino de Valencia) — адна са складовых частак арагонскай кароны, а пасля арагонска-кастыльскай уніі канца XV стагоддзя — іспанскай манархіі. Цэнтр — горад Валенсія.

Каралеўства Валенсія было створана на тэрыторыі былой тайфы Валенсія каралём Арагона Хаймэ I, які адваяваў горад Валенсію ў арабаў падчас Рэканкісты 9 кастрычніка 1238 года.

На працягу XIII стагоддзя тэрыторыя каралеўства расла па меры арагонскіх заваяванняў і памежных дагавораў з Кастыліяй.

Пры іспанскіх Габсбургах каралеўства захоўвалася як юрыдычна самастойная адзінка, існавала пасада віцэ-караля Валенсіі. Да пачатку XVII стагоддзя на тэрыторыі каралеўства захоўвалася значнае насельніцтва арабскага паходжання, выгнанае пры Філіпе III.

Каралеўства Валенсія разам з шэрагам іншых самастойных адзінак іспанскай кароны было скасавана першым каралём Іспаніі з дынастыі Бурбонаў Філіпам V у 1707 годзе.

У наш час тэрыторыя былога каралеўства Валенсія прыкладна адпавядае межам аўтаномнай супольнасці Валенсія.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: n82137142 · VIAF: 312807296 |
Нядзеля ў шахце, карціна Яцака Мальчэўскага
**Катарга**, або **катаржныя працы** (ад грэч. κατεργων — катэргон, вялікае вяслярнае судна з трыма радамі вёслаў; пазней такое судна сталі зваць галерай) — прымусовая праца, якая адбываецца на карысць дзяржавы самымі цяжкімі, з пункту гледжання дзяржавы, злачынцамі.

Прымусовая карная праца на карысць казны як мера пакарання, разам са ссылкай, была вядома з глыбокай старажытнасці і ўжо ў Рымскай імперыі, дзе даволі шырока ўжывалася, пакінуўшы пасля сябе, напрыклад, рымскія водаправоды. Распаўсюджанай формай прымусовай працы злачынцаў да канца Сярэднявечча амаль ва ўсіх раманскіх народаў была праца на галерах — вёсельных суднах, якія рухаюцца мускульнай сілай асуджаных.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Гранат |
**«Хімік»** — стадыён у Магілёве, размешчаны па вул. Чалюскінцаў, 64.

Пабудаваны ў 1954 годзе, з’яўляўся стадыёнам завода штучнага валакна. Плошча складае 3 га. Трыбуны на 2,5 тыс. месцаў. Мае футбольнае поле, 400-метровую бегавую дарожку, сектары для скачкоў і кідання, за савецкім часам (1990) меліся хакейная, валейбольная і гарадошная пляцоўкі, спартыўная зала (18 × 9 м). На стадыёне праводзяцца гарадскія, абласныя і рэспубліканскія спаборніцтвы.

У наш час з’яўляецца адзіным у горадзе месцам, дзе дазволена правядзенне масавых мерапрыемстваў.

Літаратура
----------

* «Химик» // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9
Хім**і**чная с**у**вязь — узаемадзеянне, двух ці некалькіх атамаў, якое характарызуецца перабудовай іх знешніх энергетычных узроўняў і абагульненнем валентных электронаў (пераносам зараду, калі сувязь утвараецца паміж рознымі атамамі).

Х.с. вядзе да памяншэння поўнай энергіі сістэмы. Утвараецца шмататамная сістэма — малекула, крышталь, іён, радыкал. Хімічнае ўзаемадзеянне адбываецца праз электрычнае прыцягненне і адштурхоўванне электронаў і атамных ядраў. Вынікам утварэння Х.с. з’яўляецца жорсткая карэляцыя знаходжання асобных атамаў у прасторы.

Асаблівасці ўтварэння Х.с. вынікаюць з законаў квантавай механікі. Валентныя электроны пры ўтварэнні Х.с. злучаюцца ў пары, электронныя абалонкі атамаў набываюць канфігурацыю, падобную на канфігурацыю бліжэйшага высакароднага газу, якая адпавядае мінімуму энергіі і з’яўляецца найбольш устойлівай. Адпаведна колькасці электронных параў адрозніваюць адзіночную, падвойную, трайную Х.с.

Адрозніваюць розныя віды Х.с.: іонную, кавалентную, каардынацыйную, металічную. Асобна разглядаюць вадародную сувязь. Х.с. можа характарызавацца праз палярнасць, палярызоўнасць, даўжыню, энергію разрыву.

Гл. таксама
-----------

* Донар

| ⛭Структурная хімія |
| --- |
| Хімічная сувязь: | Араматная сувязь ·  Кавалентная сувязь ·  Іонная сувязь ·  Металічная сувязь ·  Вадародная сувязь ·  Донарна-акцэптарная сувязь ·  Таўтамерыя ·  Ван-дэр-Ваальсава сувязь |
| Адлюстраванне структуры: | Функцыйная група ·  Структурная формула ·  Шкілетная формула арганічных злучэнняў ·  Хімічная формула ·  Ліганд ·  Каардынацыйная геаметрыя ·  Каардынацыйная сфера |
| Электронныя ўласцівасці: | Электраадмоўнасць ·  Роднасць да электрона ·  Энергія іанізацыі ·  Палярнасць хімічных сувязей ·  Правіла васьмёркі |
| Стэрэахімія: | Асіметрычны атам  ·  Ізамерыя ·  Канфігурацыя ·  Хіральнасць  ·  Канфармацыя |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 4009843-6 · LCCN: sh85022892 · LNB: 000106762 · Microsoft: 178213299 · NDL: 00564418 · NKC: ph297137 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ляшковіч.
**Алена Раманаўна Ляшковіч** (нар. 1961(?), Сасноўшчына, Вілейскі раён) — беларускі музеязнавец.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў вёсцы Сасноўшчына Вілейскага раёна Мінскай вобласці ў сям’і Рамана Юльянавіча і Юзэфы Іосіфаўны Ляшковічаў. Вучылася ў Даўгінаўскай сярэдняй школе. Скончыла ў 1986 годзе гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

У 1986—1991 гадах працавала навуковым супрацоўнікам Рэспубліканскага навукова-метадычнага цэнтра народнай творчасці і культасветработы. З 1991 па 2007 год — лабарант лабараторыі праектавання і прагназавання развіцця культуры, метадыст сектара арганізацыі вучэбна-метадычнай работы, навуковы супрацоўнік лабараторыі музейнай дзейнасці Беларускага дзяржаўнага інстытута праблем культуры.

З 2007 года — дырэктар Дзяржаўнага літаратурнага музея Янкі Купалы. Звольнена 4 студзеня 2022 года з ініцыятывы наймальніка. Як паведаміў Reform.by, спасылаючыся на свае крыніцы з музейных колаў, прычынай звальнення Ляшковіч стала яе прынцыповая адмова звальняць сваіх супрацоўнікаў з надуманых «палітычных» прычын.

Узнагароды
----------

Узнагароджана спецыяльнай прэміяй Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь дзеячам культуры і мастацтва (2013).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар шэрагу навуковых публікацый па пытаннях купалазнаўства.

Сям’я
-----

Нявесткай Алены Ляшковіч з’яўляецца незалежная журналістка Наталля Лубнеўская.

Зноскі
------

1. 1 2  ЖИТЕЛЬНИЦА ДОЛГИНОВА БЫЛА УДОСТОЕНА ПРЕМИИ ПРЕЗИДЕНТА
2. 1 2 3 4  ЛЯШКОВІЧ Алена Раманаўна. Скарбніца Купалавай спадчыны
3. 1 2  З музэю Янкі Купалы звольнілі дырэктара  (бел.)(недаступная спасылка).  Радыё Свабода (10 студзеня 2022). Архівавана з першакрыніцы 16 студзеня 2022. Праверана 15 студзеня 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2019211104 · VIAF: 24156312353502080215 · ЗЭКББ: SEK-ar5422845 |
**Марыя Юзэфа Герсан-Дамброўская** (24 жніўня 1869, Варшава — 21 студзеня 1942, Варшава) — польская мастачка, скульптарка, пісьменніца, мастацтвавед ды крытык, публіцыстка і асветніца.

Прафесійная дзейнасць
---------------------

### Адукацыя

Скончыла гімназію К. Чарнецкай у Варшаве (1887) і курсы дашкольнага выхавання. Атрымала адукацыю пад кіраўніцтвам бацькі (жывапіс і малюнак), а таксама Іпаліта Марчэўскага і Яна Вайдыгі (скульптура). Затым, у 1895 годзе, пачала навучанне ў Парыжы.

### Сацыяльная актыўнасць

У 1888-1914 гадах працавала ў тайным народна-асветніцкім гуртку. У 1901-1939 гадах вяла актыўную дзейнасць у Народным тэатральным таварыстве — у той час яна публікавала творы ў галіне сцэнічнага мастацтва і літаратуры. Член Таварыства польскіх мастакоў з моманту яго заснавання ў 1889 годзе.

Асабістае жыццё
---------------

Была дачкой мастака Войцеха Герсана і Наталлі, народжанай Фрыдрых.Сястра Ядвігі Герсан-Бабінскай. З 9 чэрвеня 1903 года была замужам за пісьменнікам і настаўнікам Ігнацы Дамброўскім (1869–1932). Марыя зрабіла яго партрэтную скульптуру на надмагіллі на Паванзкоўскіх могілках у Варшаве, дзе яна і была пахавана.

Ордэны і ўзнагароды
-------------------

* Залаты Крыж Заслугі (9 лістапада 1931 г.)
* Медаль 3-га Мая
**Тыяфенол, фенілмеркаптан, меркаптабензол** — найпрасцейшы прадстаўнік тыяфенолаў, C6H5SH.

Бясколерная вадкасць з непрыемным пахам. Малекулярная маса 110,178. Тэмпература плаўлення −14,8 °C, тэмпература кіпення 168,7 °C. Шчыльнасць 1,0766 г/см³ пры тэмпературы 20 °C. Не раствараецца ў вадзе, змешваецца з большасцю арганічных растваральнікаў. На паветры або пад уздзеяннем ёду паступова акісляецца да дыфенілдысульфіду.

Атрыманне
---------

Тыяфенол звычайна атрымліваюць праз узаемадзеянне серы з фенілмагнійбрамідам і аднаўленнем безолсульфахларыду цынкам у салянай кіслаце. Таксама выкарыстоўваюцца іншыя метады, выкарыстоўваемыя ў сінтэзе тыяфенолаў.

Выкарыстанне
------------

Тыяфенол выкарыстоўваецца ў працэсах сінтэзу фарбавальнікаў, палімераў, інгібітараў радыкальных рэакцый, стабілізатараў і іншых дабавак у вытворчасці сінтэтычных каўчукоў.

Зноскі
------

1. 1 2  Тиофенол // Химическая энцыклопедия на ХиМиК.ру (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 88. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

Спасылкі
--------

* Тиофенол // Химическая энцыклопедия на ХиМиК.ру (руск.)
* Тиофенолы // Химическая энцыклопедия на ХиМиК.ру (руск.)
* Тыяфенол на сайце easyChem (руск.)
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тыяфенол
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Цеменіца.

**Це́меніца, Цяменіца** — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дзіва, у напрамку на паўночны ўсход ад горада Лепель, каля вёсак Суша і Двор Суша.

Плошча паверхні 1,07 км². Даўжыня 2,21 км, найбольшая шырыня 0,87 км. Даўжыня берагавой лініі 6,2 км. Найбольшая глыбіня 20,2 м, сярэдняя 8,8 м. Аб'ём вады ў возеры 9,46 млн. м³. Плошча вадазбору 105,4 км².  

Катлавіна возера падпруднага тыпу, выцягнутая з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй ад 6—9 да 11—15 метраў. Заходнія і ўсходнія схілы катлавіны стромкія з тэрасамі вышынёй да 2 метраў. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі высокія. Дно возера складанай будовы з глыбокімі ямамі. Глыбіні да 2 м займаюць каля 18 % плошчы. Літаральная зона пясчаная. Да 70 % плошчы дна возера выслана крэменязёмістым сапрапелем. У паўднёвай частцы возера невялікі востраў.  

Возера мезатрофнае, слабапраточнае. На поўдні выцякае пратока ў возера Астраўкі, на захадзе ўпадае пратока з возера Ліпна, на ўсходзе з возера Любіцына. Упадаюць ручаі і меліярацыйныя каналы.  

Надводная расліннасць распаўсюджана да глыбіні 1,7 м, падводная да глыбіні 3 м.

У возеры водзяцца рапушка, судак, мянтуз, лешч, акунь, шчупак, краснапёрка, плотка і іншыя рыбы.

Зноскі
------

1. 1 2  Беларусь. Ушачско-Лепельский озёрный край: карта для рыбака / Ред. С. Н. Саратова. — Мн.: Белкартография, 2009. — 3 000 экз. (руск.)

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Т. 5. — 583 с. — 10 000 экз.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 17. — С. 99. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0279-2.
* Республика Беларусь. Витебская область. Лепельский район: карта. — Мн.: Белкартография, 2009. — Доп.тираж 3 000 экз. (руск.)
* Беларусь. Ушачско-Лепельский озёрный край: карта для рыбака / Ред. С. Н. Саратова. — Мн.: Белкартография, 2009. — 3 000 экз. (руск.)
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 29, 30. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
**Цеплавая паратурбінная электрастанцыя**, **ЦПЭС** - цеплавая электрастанцыя з паратурбіннымі ўстаноўкамі.

ЦПЭС, якая выпрацоўвае акрамя электраэнергіі яшчэ і цяпло, называецца цеплаэлектрацэнтралью (ЦЭЦ); якая толькі электраэнергію - кандынсацыйнай электрастанцыяй (КЭС).

Тэрмін цеплавая паратурбінная электрастанцыя звычайна ўжываюць у дачыненні да ЦЭС, якія працуюць на арганічным паліве, але часам ім пазначаюць усе электрастанцыі, што працуюць пры дапамозе паратурбінных установак (атамныя, геатэрмальныя электрастанцыі).

Прынцып дзеяння
---------------

**Схема КЭС на вугле**: 1 — градзірня; 2 — цыркуляцыйная помпа; 3 — лінія электраперадачы; 4 — павышаючы трансфарматар; 5 — электрагенератар; 6 — цыліндр нізкага ціску паравой турбін; 7 — кандэнсацыйная помпа; 8 — кандэнсатар; 9 — цыліндр сярэдняга ціску паравой турбіны; 10 — стопарны клапан; 11 — цыліндр высокага ціску паравой турбіны; 12 — дэаэратар; 13 — рэгенератыўны падагравальнік; 14 — вугальны канвеер; 15 — бункер вуглю; 16 — вугляны млын; 17 — барабан паравога катла; 18 — сістэма шлакавыдалення; 19 — параперагравальнік; 20 — надзімальны вентылятар; 21 — прамежкавы параперагравальнік; 22 — паветразаборнік; 23 — эканамайзер; 24 — паветрападагравальнік; 25 — фільтр; 26 — дымасос; 27 — дымавая труба????.
Вугаль па транспарцёры 14 падаецца на вугляны млын 16. Пасля размолу вугаль змешваецца з часткай паветра, якое перад гэтым было нагрэта ў паветрападагравальніку 24, і ў выглядзе аэрасумясі па трубаправодам падаецца ў топку паравога катла, дзе змешваецца з астатнім паветрам і згарае. Працэс згарання суправаджаецца выдзяленне вялікай колькасць энергіі, якая перадаецца вадзе, што цячэ ўнутры трубак катла.

Пасля параперагравальніка пара ідзе ў цыліндр высокага ціску паравой турбіны 11, дзе здзяйсняе работу, у выніку чаго яе тэмпература і ціск падае. Пасля зноў вяртаецца ў кацёл, дзе ў другасным параперагравальніку 23 зноў награваецца, а потым палаецца ў цыліндры сярэдняга і нізкага ціскаў 9 і 6 (на некаторых ПТЭЦ няма другасных параперагравальнікаў і пару адразу напраўляюць у ЦСЦ турбіны). Турбіна прыводзіць у рух электрагенератар 5, які вырабляе пераменны электраток. Напружанне току павышаецца ў трансфарматары 4 (гэта змяншае пацеры пры транспарціроўцы) і па ЛЭП накіроўваецца да спажыўца электраэнергіі.

Пара пасля турбіны пападае ў кандэнсатар, у якім яна кандэнсуецца і аддае сваё цяпло ахалоджваючай вадзе, якая можа падавацца з ракі, возера і туды скідвацца або, як паказана на малюнку, ахалоджваючая вада можа ў сваю чаргу, ахалоджвацца ў градзірнях 1 і зноў выкарыстоўвацца.

Кандэнсат, які атрымаўся ў выніку кандэнсацыі пары, далей праходзіць праз рэгенератыўныя падагравальнікі, даэаратар, сілкавальную помпу і ідзе зноў у кацёл.

Дымавыя газы, што атрымаліся пры спальванні паліва выкідваюцца ў атмасферу праз трубу.

Вышэй гаворка ішла пра ЦПЭС на цвёрдам паліве (у тым ліку на вуглі). Электрастанцыі, якія працуюць на мазуце або на прыродным газе, маюць іншую сістэму палівапрыгатавання (мазут падаграваецца і фільтруецца, а пры выкарыстоўванні прыроднага газа, звычайна, патрабуецца толькі зніжэнне яго ціску).
**Нацыянальная астранамічная абсерваторыя «Ражэн»** — найбуйнейшая абсерваторыя ў Балгарыі, на Балканскім паўвостраве і ў Паўднёва-ўсходняй Еўропе. Размешчана на гары Ражэн ў Радопскіх гарах, недалёка ад Чэпеларэ. Належыць Інстытуту астраноміі Акадэміі навук Балгарыі.

Месца размяшчэння абсерваторыі лічыцца самай малавоблачнай кропкай Балгарыі, будынак знаходзіцца на вышыні 1759 метраў над узроўнем мора. Абсерваторыя мае 4 тэлескопа, галоўны тэлескоп — самы вялікі на Балканах і адзін з найбуйнейшых у свеце. Галоўны тэлескоп важыць больш за 80 тон, гэта універсальны рэфлектар з аптычнай сістэмай Рычы-Крэцьена з дыяметрам галоўнага люстэрка 2 метры, вытворчасці завода Carl Zeiss ў Вене. Абсерваторыя таксама валодае 60-сантыметровым тэлескопам Касегрэна і 50/70-сантыметровым тэлескопам Шміта. У 2015 годзе на сонечнай вежы ўсталяваны 15-сантыметровы каранограф. Абсерваторыя абсталявана пяццю CCD-камерамі, спектрографам, двухканальным рэдуктарам фокусу FoReRo, 2-метровы тэлескоп забяспечаны аўтагідам RC-фокусу.

Будаўніцтва пачалося па ініцыятыве Балгарскай акадэміі навук у 1979 годзе, яго кошт склаў 12 млн балгарскіх леў, што з’яўляецца самай буйной разавай інвестыцыяй у балгарскую навуку. Упершыню ў свеце галоўны тэлескоп у абсерваторыі Ражэн узняты на 20 метраў над паверхняй зямлі, каб прадухіліць скажэнні ад інверсійнага паветранага пласта. Тэлескоп знаходзіцца ў вежы дыяметрам 20 м і вышынёй 36 м купал з паваротнымі механізмамі важыць 210 тон. Комплекс абсерваторыі ўключае вежы з тэлескопамі, метэаралагічную станцыю, жылыя будынкі і паракліс.

Абсерваторыя была адкрыта 13 сакавіка 1981 года. Астранамічныя назіранні пачаліся ўжо ў 1980 годзе, і яшчэ да афіцыйнага адкрыцця астраномы знайшлі больш за 100 новых астэроідаў, 16 з якіх атрымалі ўласныя балгарскія назвы.

Абсерваторыя з’яўляецца папулярным турыстычным аб’ектам, у ёй абсталяваны наведвальніцкі цэнтр з 18-сантыметровым дэманстрацыйным тэлескопам. Маюцца лекцыйная зала і музейная экспазіцыя. Абсерваторыя Ражэн штогод наведваюць 10-12 тысяч турыстаў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  *Віктар Эмілаў* Национална Астрономическата Обсерватория Рожен(балг.) // *Българска наука* : спісанне. — 2014. — № 71. — С. 40—43. — ISSN 1314-1031.

Спасылкі
--------

* Сонечныя назірання ў Балгарыі
* «Перамовы аб пашырэнні ПулКОН на захад»
* У абсерваторыі Ражэн у Балгарыі назіраліся фрагменты касмічнага смецця
**Абру́цы** (іт. *Abruzzi*) — вобласць у Італіі, адміністрацыйны цэнтр — г. Л’Акуіла. Насельніцтва складае 1280 тыс. чалавек (2008), г.з. каля 2,2 % ад насельніцтва краіны. Рэгіён займае 14-е месца па колькасці жыхароў.

Падзяляецца на правінцыі:

* Л’Акуіла
* К’еты
* Пескара
* Тэрама

Геаграфія
---------

Рэгіён Абруцы знаходзіцца ў сярэдняй частцы Апенінскага паўвострава, на ўзбярэжжы Адрыятычнага мора, прыкладна за 100 км на ўсход ад Рыма. Плошча рэгіёна складае 10794 км² (13-е месца ў Італіі), дзве траціны тэрыторыі занята гарамі. Уэбярэжжа раўніннае, на захадзе — Абруцкія горы. Найвышэйшыя пункты Абруцы — Корна-Грандэ (Corno Grande) (2914 м) і Монтэ-Амара (Monte Amaro) (2795 м). Клімат і расліннасць міжземнаморскага тыпу.

Гісторыя
--------

У старажытнасці *Aprutium*, быў заселяны італійскімі плямёнамі. У 304 да н.э. падпарадкаваны рымлянамі. У VII ст. тэрыторыя сённяшняга рэгіёна захоплена лангабардамі, яе паўночная частка склала аснову княства Спалета, а паўднёвая адышла да Княства Беневента. Каля IX ст. тэрыторыя стала называцца Абруцы. З XII ст. пад уладай нарманаў, у складзе Каралеўства Сіцылія. З 1282 г. у складзе Каралеўства Неапаля. З 1861 г. у складзе Аб’яднанага Італьянскага Каралеўства.

Эканоміка
---------

Вобласць аграрная. Галоўныя культуры: пшаніца, кукуруза, цукровыя буракі, бульба, на ўзбярэжжы — аліва, вінаград, цытрусавыя і інш. На горных пашах авечкагадоўля. Развіты цукровая, вінаробная, алейная, тытунёвая, хімічная, машынабудаўнічая, электронная прамамысловасць. Развіта рыбалоўства.

Вядомыя асобы
-------------

* Бенедэта Крочэ

Гл. таксама
-----------

* Аелі
* Абатэджа
* Арсіта

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 6 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. ↑  ISTAT — 1926.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q214195'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3962258'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q33102669'></a>

Літаратура
----------

* Абруцы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Абруцы
* Хатняя старонка

| Рэгіёны Італіі |
| --- |
| Сцяг Італіі | 
* Абруцы
* Апулія
* Базіліката
* Вале-д’Аоста
* Венета
* Калабрыя
* Кампанія
* Ламбардыя
* Лацыа
* Лігурыя
* Малізэ
* Марке
* П’емонт
* Сардзінія
* Сіцылія
* Таскана
* Трэнціна — Альта-Адыджэ
* Умбрыя
* Фрыулі-Венецыя-Джулія
* Эмілія-Раманья

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis · Гранат |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119530745 · GND: 126262-2 · ISNI: 0000 0004 1754 9817 · LCCN: n79023292 · NKC: ge310788 · VIAF: 146565993 |

 |
Абсерваторыя Taurus-1 **Абсерваторыя Taurus-1** — прыватная астранамічная абсерваторыя, пабудаваная ў 2004—2005 гадах каля горада Орша (Беларусь) аматарам астраноміі Сяргеем Шурпаковым.

Гісторыя абсерваторыі
---------------------

Абсерваторыю «Taurus-1» стварыў у 1973 годзе аматар, назіральнік за каметамі Сяргей Шурпакоў. Сучасны, асноўны будынак абсерваторыі, быў пабудаваны ў 2004—2005 гадах. У 1992 годзе абсерваторыя насіла назву «Зорны вандроўнік». Яна мела форму квадрата 3x3 метры з адкатным дахам.

Прылады і прыборы абсерваторыі
------------------------------

* 41-см рэфлектар сістэмы Ньютана (D = 410 мм, F = 1640 мм) — для візуальных назіранняў камет
* 19-см рэфлектар сістэмы Ньютана (D = 190 мм, F = 988 мм) — для фотаздымкаў
* 15-см рэфлектар сістэмы Ньютана (D = 150 мм, F = 750 мм) — для фотаздымкаў
* 11-см рэфлектар сістэмы Ньютана — для фотаздымкаў — Міцар
* 8-см рэфрактар АПО (D = 80 мм, F = 544 мм)
* ПЗС-камера QHY-6 (з 2009 года)
* Canon 300D (з восені 2007 года)
* ПЗС-камера Artemis 285AL (са студзеня 2007 года)
* ПЗС-камера DSI RPO (2006 год)
* ПЗС-камера Pictor 216 XT (2002 год)
* Відэакамера KPC 600 BH (1999 год)
**Гагач чырвонаваллёвы**, **гагара чырвонаваллёвая** (*Gavia stellata*) — птушка сямейства гагаравых.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 53-68 см, размах крылаў 100-116 см. У гнездавым апярэнні шыя спераду мае ржавы колер. У зімовым апярэнні падобны на чорнаваллёвага гагача, адрозніваецца па злёгку ўзнятай уверх дзюбе, а таксама дробнымі белаватымі плямкамі на спіне (увесь больш светлы, асабліва на галаве, адсутнічае рэзкая мяжа паміж верхам і бакамі).

Пашырэнне
---------

Арэал цыркумпалярны (вакол Паўночнага полюса). Насяляе невялікія вадаёмы ў тундры або лесатундры з зарослымі берагамі, менш звязаны з марскім узбярэжжам.

Пралётны від. Месца зімовак: еўрапейскае ўзбярэжжа Атлантыкі, Паўночнае мора, Балтыка, Чорнае мора, узбярэжжа Усходняй Азіі, заходняе і ўсходняе ўзбярэжжа Паўночнай Амерыкі. На Беларусі зрэдку і ў невялікай колькасці адзначаецца ў час міграцый.

Падвіды
-------

* *G. s. stellata* — Еўропа, Ісландыя;
* *G. s. squamata* — Шпіцберген, Зямля Франца-Іосіфа, Мядзведжыя астравы.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Гняздо — ямка без высцілкі або з высцілкай з водных раслін, звычайна ў купіне травяністых раслін, не далей чым 0,5 м ад вады.

Яйкі *Gavia stellata*
Яйкі (2) падоўжаныя, бура-аліўкавыя або зялёна-аліўкавыя з бура-чорнымі плямамі.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. — ISBN 83-01-13187-X

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Avibase · CMS · eBird · EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · Neotropical Birds · SeaLifeBase · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh92004492 · NDL: 00577561 |
Гадавальнік дрэў ва Уэльсе
**Гадавальніцтва** — галіна садаводства і лесаводства, якая займаецца размнажэннем і вырошчваннем расады і саджанцаў дрэў, кустоў і іншых шматгадовых раслін .

У гадавальніках дрэвы можна вырабляць з нуля, выкарыстоўваючы вегетатыўнае размнажэнне (часцей за ўсё прышчэпкай альбо чаранкаваннем) альбо генератыўнае (часцей за ўсё насеннем), а маладыя расліны можна выкормліваць, пакуль іх развіццё і памеры не будуць прыдатныя для пасадкі на пастаяннае месца.

Часцей за ўсё вылучаюць лясныя гадавальнікі, гадавальнікі садоў і гадавальнікі дэкаратыўных раслін .

Бібліяграфія
------------

* Alojzy Czynczyk (red.): Sadownictwo i szkólkarstwo. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00437-0.
* Jerzy Hrynkiewicz-Sudnik, Bolesław Sękowski, Mieczysław Wilczkiewicz: Rozmnażanie drzew i krzewów liściastych. Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN, 2001. ISBN 83-01-13434-8.
* Heinrich Belz: Lexikon Fachbegriffe im Baumschulweisen. Braunschweig: Thalacker Medien, 1999. ISBN 3-87815-097-0.

Зноскі
------

1. ↑  Aleksander Rejman, Eberhardt Makosz: Szkółkarstwo roślin sadowniczych. Kraków: «Plantpress», 1994. ISBN 83-85982-03-5
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гарошкаўскі сельсавет.
**Гаро́шкаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Хойніцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Гарошкаў.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Хойніцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Карчоўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гарошкаўскі сельсавет.
**Гаро́шкаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Гарошкаў.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Рэчыцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Заспенскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**AGM/RGM/UGM-84 «Гарпун»** (англ.: Harpoon) — супрацькарабельная ракета. Яе вырабляюць на прадпрыемствах карпарацыі «Боінг». Такую назву зброя атрымала па асацыяцыі са старой рыбацкай прыладай.

Апісанне
--------

Гэта малагабарытная ракета, яе хуткасць меншая за хуткасць гуку. Яна мае бранябойную баявую частку вагой 225 кілаграмаў, далёкасць дзеяння — ад 90 да 280 кіламетраў.

Ракета існуе ў некалькіх варыянтах — авіяцыйнага базіравання (AGM-84), карабельнага (RGM-84) і для запуску з падводных лодак (UGM-84).

«Гарпун» можа атакаваць двума спосабамі: гарызантальна, рухаючыся паралельна вадзе на вышыні два-чатыры метры ці рабіць манеўр, падымаючыся на вышыню да 1800 метраў і пікіруючы на цэль. Другі спосаб быў распрацаваны для атакі на падводныя лодкі, якія ўсплылі, і невялікія манеўраныя катары.

Зноскі
------

1. ↑  Брытанцы маюць перадаць Украіне магутныя супрацькарабельныя ракеты «Гарпун». Што пра іх вядома?
**Адносная малекулярная маса** (абазначаецца: {\displaystyle M\_{r}}) — хімічная велічыня, роўная адносіне сярэдняй масы ў малекулы, што складаецца з нуклідаў дадзенага хімічнага элемента да 1/12 масы атама ў нукліда 12C.

Малекулярныя масы складаных малекул можна вызначыць, проста складаючы малекулярныя масы элементаў, якія ўваходзяць у іх. Напрыклад, малекулярная маса вады (H2O) ёсць

*M*H2O = 2 *M*H + *M*O ≈ 2·1+16 = 18 а. а. м.

Гл. таксама
-----------

* Атамная адзінка масы
* Дальтон, адзінка вымярэння
* Малярная маса

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Кругасвет · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119788818 · GND: 4170374-1 · LCCN: sh85086596 · Microsoft: 58121356 · NDL: 00561038 |
Двухпалатны парламент.     Аднапалатны парламент.     Парламент адсутнічае.
**Аднапалатны парламент** — гэта практыка стварэння адной заканадаўчай або парламенцкай палаты. Такім чынам, аднапалатны парламент - гэта заканадаўчы орган, які складаецца з адной палаты.

Прыкладамі краін з аднапалатным парламентам з'яўляюцца Нарвегія, Швецыя, Данія, Ісландыя, Эстонія. У Рэспубліцы Беларусь у перыяд з 1991 па 1996 год таксама дзейнічаў аднапалатны парламент - Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь.

Гл.таксама
----------

* Двухпалатны парламент

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776501828 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Берг.

**Замак Берг** (люкс.: Schlass Bierg, фр.: Château de Berg, ням.: Schloss Berg) — асноўная рэзідэнцыя вялікіх герцагаў Люксембурга. Знаходзіцца ў горадзе Кальмар-Берг, каля зліцця дзвюх галоўных рэк дзяржавы — Альзет і Атэрт.

Бергскае памесце знаходзілася ва ўладанні заможнага сямейства Паск'е да 1845 года, калі кароль Вілем II вырашыў абзавесціся рэзідэнцыяй у паўднёвай частцы сваіх уладанняў, населенай пераважна каталікамі. Пасля набыцця ім права на замак яго статус быў афіцыйна замацаваны ў першай канстытуцыі Люксембурга (1848).

Пасля аддзялення Люксембурга ад Нідэрландаў у 1890 годзе замак аблюбаваў вялікі герцаг Адольф. Менавіта тут нарадзіліся трое кіраўнікоў вялікага герцагства, уключаючы Жана I. У 1907-11 гг. на месцы старога быў выбудаваны новы замак, больш ёмісты, па праекце М. Остэнрыдэра і П. Функ-Эйта.

У гады Вялікай дэпрэсіі манархі дасягнулі з урадам дамоўленасці аб перадачы Бергскага замка і герцагскага палаца ў сталіцы краіны ва ўласнасць вялікага герцагства ў абмен на кампенсацыю ў 40 млн франкаў. Пры гэтым за імі захоўвалася права пражывання ў гэтых рэзідэнцыях.

У гады Другой сусветнай вайны замак прыйшоў у запусценне, але пасля рэстаўрацыйных прац ізноў стаў месцам знаходжання вялікага герцага (з 1964 года).

Крыніца
-------

* Гісторыя замка на сайце люксембургскага ўрада
**Замак Камарк** — французскі замак, які пабудаваны на камяністым агаленні ў даліне ракі Бёнь у Дардоні, у камуне Лез-Эзі-дэ-Таяк-Сірэй. Тут размешчаны сярэднявечны каструм (ваенны лагер), які аб’ядноўвае ў сабе агароджу, замак, капліцу і шляхецкія дамы. Пячора Камарк знаходзіцца ўнізе, непасрэдна над крэпасцю.

Знаходзіцца насупраць замка Ласёль, размешчанага на другім беразе Бёня і які ў Сярэднявеччы быў акупаваны англічанамі.

Дарога да замка ідзе па камяністай сцежцы, потым патрабуецаа прайсці каля 600 метраў праз лес. Шлях да замку настолькі цяжкі, што яму дадзена мянушка «Забытая крэпасць».

2 верасня 1943 года замку быў наданы афіцыйны статус помніка гісторыі Францыі.

Зноскі
------

1. ↑  base Mérimée — ministère de la Culture, 1978.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q384602'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q68471231'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q809830'></a>
2. ↑
3. ↑
4. ↑
**Замак Аточэц** — сярэднявечны замак.

Размешчаны ў Славеніі ў 7 км ад горада Нова-Места. Першая згадка аб замку адносіцца да 1252 года.

Замак пабудаваны на маленькім астраўку на рацэ Крка. Цэнтральная частка замка збудаваная, па ўсёй верагоднасці, у XIII-XIV стагоддзях. У XIV стагоддзі замак быў абнесены сцяной, аднак у наступныя часы ўмацаванні былі разабраныя. У XVII стагоддзі жылыя пакоі былі перабудаваныя, а палацавая капэла была распісаная фрэскамі ў рэнесансным духу. Улетку 1942 года замак быў спалены партызанамі і да 1952 года не аднаўляўся. Пасля рэстаўрацыі тут была пабудавана гасцініца. Зараз ён уяўляе добра захаваны ўзор раманскай архітэктуры.

Вакол замка разбіты парк у англійскім стылі, а непадалёк маюцца тэрмальныя мінеральныя крыніцы Шмар'ешке Топліцэ (4 км), Даленьске Топліцэ (20 км.)

* 
*
Катамаран на вёслах
Паром-катамаран
**Катамаран** — 1) плыт для кароткіх зносін і рыбнай лоўлі ў народаў азіцякага ўзбярэжжа Індыйскага акіяна, а таксама астравоў Ціхага акіяна і Паўднёвай Амерыкі. Перамяшчаецца з дапамогай вёслаў або ветразяў. 2) Невялікае грабное або ветразевае судна з некалькіх выдзеўбаных і завостраных з канцоў бярвён, злучаных масткамі. 3) Сучаснае марское або рачное судна (грузавое, рыбалоўнае, пасажырскае, буксірнае, спартыўнае) з двума злучанымі (палубай або фермамі) у верхняй частцы паралельнымі карпусамі. Мае добрую ўстойлівасць і мараходныя якасці, вялікую палубу. Катамаран называецца таксама аднакорпуснае судна з паплавамі-балансірамі па баках.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0144-3.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4126956-1 · LCCN: sh85020944 |
Цеплавыя машыны
**Цеплавая машына** — тэрмін, якім у тэрмадынаміцы называецца перыядычна дзеючы цеплавы рухавік ці халадзільная машына (тэрмакампрэсар). Фактычна, гэта прыстасаванне, якое пераўтварае цеплавую энергію ў механічную (цеплавы рухавік) або механічную работу ў цяпло (халадзільная машына, цеплавая помпа).

Выбар прынцыпу дзеяння цеплавой машыны грунтуецца на патрабаванні бесперапыннасці працоўнага працэсу і неабмежаванасці яго ў часе. Гэта патрабаванне несумяшчальна з аднабакова накіраваным змяненнем стану тэрмадынамічнай сістэмы, пры якім манатонна змяняюцца яе параметры. Адзінай, практычна ажыццявімай формай змянення сістэмы, якая задавальняе гэтаму патрабаванню, з’яўляецца кругавы працэс або кругавы цыкл, што перыядычна паўтараецца. Для функцыянавання цеплавой машыны неабходныя наступныя складнікі: крыніца цяпла з больш высокім тэмпературным узроўнем {\displaystyle (t\_{1})}, крыніца цяпла з больш нізкім тэмпературным узроўнем {\displaystyle (t\_{2})} і рабочае цела.

Зноскі
------

1. ↑  Белоконь Н. И.Термодинамика, 1954, с. 117
2. ↑  *Савельев И. В.* Курс общей физики. Т. 1. Механика. Молекулярная физика. — М. Наука, 1987. — c. 341

Літаратура
----------

* *Белоконь Н. И.* Термодинамика. — Госэнергоиздат, 1954. — 417 с.
* *Кириллин В. А.* Техническая термодинамика. — Энергоатомиздат, 1983. — 416 с.
Першы ліст трэцяга выдання каталога Месье
**Каталог Месье** — спіс з 110 астранамічных аб'ектаў, складзены французскім астраномам Шарлем Месье і ўпершыню выдадзены ў 1774. Месье быў паляўнічым за каметамі і паставіў мэту скласці каталог нерухомых туманнасцяў і зоркавых скапленняў, якія можна было зблытаць з каметамі. Такім чынам, у каталог трапілі разнастайныя астранамічныя аб'екты: галактыкі, шаравыя скопішчы, эмісійныя туманнасці, рассеяныя скопішчы, планетарныя туманнасці. Сапраўдная прырода гэтых аб'ектаў у часы Месье яшчэ не была вядомая. Месье ў сваім каталогу апісваў іх проста як туманнасці (з зоркамі або без іх) або вялікай колькасці зорак.

Першае выданне ўключала аб'екты M1 — M45. Каталог у канчатковым выглядзе быў створаны ў 1781 і апублікаваны ў 1784 каталог утрымліваў 102 аб'екта; пазней ён дапаўняецца Гершэлем некаторымі аб'ектамі, якія назіраліся Месье, але па тых або іншых прычынах не трапілі ў апошняе выданне каталога. Для многіх з гэтых аб'ектаў прысвоены Месье нумар да гэтага часу застаецца асноўным назвай.

Паколькі Месье жыў у Францыі, якая знаходзіцца ў паўночным паўшар'і, у каталог уключаны толькі аб'екты паўночней 35° паўднёвай шыраты. Такія буйныя ўтварэнні, як Магеланава воблака, засталіся па-за рамкамі спісу.

### Усе аб'екты каталога ў адной выяве

imagemap\_no\_image

### Палажэнне аб'ектаў на карце зорнага неба

Гл. таксама
-----------

* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы Агульны Каталог

| ⛭**Каталог Месье** |
| --- |
| ≛ Спіс аб’ектаў
* M1
* M2
* M3
* M4
* M5
* M6
* M7
* M8
* M9
* М10
* M11
* M12
* M13
* M14
* M15
* M16
* M17
* M18
* M19
* M20
* M21
* M22
* M23
* M24
* M25
* M26
* M27
* M28
* M29
* M30
* M31
* M32
* M33
* M34
* M35
* M36
* M37
* M38
* M39
* M40
* M41
* M42
* M43
* M44
* M45
* M46
* M47
* M48
* M49
* M50
* M51
* M52
* M53
* M54
* M55
* M56
* M57
* M58
* M59
* M60
* M61
* M62
* M63
* M64
* M65
* M66
* M67
* M68
* M69
* M70
* M71
* M72
* M73
* M74
* M75
* M76
* M77
* M78
* M79
* M80
* M81
* M82
* M83
* M84
* M85
* M86
* M87
* M88
* M89
* M90
* M91
* M92
* M93
* M94
* M95
* M96
* M97
* M98
* M99
* M100
* M101
* M102
* M103
* M104
* M105
* M106
* M107
* M108
* M109
* M110
 |

| ⛭Астранамічныя каталогі |
| --- |
| Гістарычныя | Шы Шэня  • Гіпарха  • Альмагест  • Ас-Суфі  • Аль-Біруні  • Амара Хаяма  • Ат-Тусі  • Гурганскі зідж  • Уранаграфія  • Уранаметрыя  • Тыха Браге  • Галея  • Гевелія  • Джона Флемстыда  • Лакайля  • Месье  • Вольфа |
| Сучасныя | 2MASS  • Abell  • AC  • BD  • C  • CCDM  • CD  • COROT  • CPD  • DDO  • FK4/FK5  • GC  • GCVS  • Gl/GJ  • GSC  • HD  • HIP  • HR  • IC  • IDS  • KIC  • MCG  • NGC  • NHICAT  • NSV  • OGLE  • PD  • PGC  • RCW  • RECONS  • RNGC  • ROSAT  • SAO (CAO)  • SDSS  • STF  • TYC  • UGC  • WDSC |



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4290579-5 · Microsoft: 181422744 · SUDOC: 113062168 |
Каталонскі асёл
**Каталонскі асёл** *(Equus asinus var. catalana)* — знікаючая парода аслоў у Каталоніі (Іспаніі). У наш час каталонскія аслы насяляюць галоўным чынам паўночную Іспаніі, правінцыю Барселона, затым мясцовасці Алот і Пучсерда.

Парода была выведзена ў раннім Сярэднявеччы і хутка стала папулярнай дзякуючы асаблівай цягавітасці і сіле жывёл. У перыяд найбольш магутнага развіцця індустрыі ў ЗША (XVIII—XIX стагоддзе) амерыканцы спецыяльна закуплялі каталонскіх аслоў для выкарыстання тых на чыгуначных будоўлях і руднях. З пачаткам сусветнай індустрыялізацыі ў XX стагоддзі рабочыя жывёльныя былі паступова заменены тэхнікай, попыт на каталонскіх аслоў рэзка ўпаў. З 50 000 аслоў у наш час засталіся толькі каля 400 асобін, з іх амаль 100 — за межамі Каталоніі. Сярэдні кошт за аднаго асла складае ў наш час 6000 еўра.

Зноскі
------

1. ↑  *А. Ф. Доброхотов.* Частное животноводство / Ю. О. Азаренко. — Сельхозгиз, 1949.
2. 1 2  *Мария Голова*. Каталонские ослы вымирают **(нявызн.)**.  infox.ru. Архівавана з першакрыніцы 1 красавіка 2012. Праверана 22 мая 2009.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Каталонскі асёл на Вікісховішчы |

* www.burrocatala.com/ Архівавана 30 студзеня 2009.  (катал.)
* Інфармацыя пра каталонскага асла (катал.) **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 1 красавіка 2012. Праверана 22.05.2009.
**Каталог базы даных** асобніка базы даных складаецца з метаданых, у якіх захоўваюцца азначэнні аб’ектаў базы даных, такіх як базавыя табліцы, прадстаўленні (віртуальныя табліцы, англ.: views), сінонімы, дыяпазоны значэнняў, індэксы, карыстальнікі і групы карыстальнікаў.

Разам з агульнай інфармацыяй, каталог базы даных таксама змяшчае метаданыя аб кожнай базе даных, напрыклад, колькі табліц і радкоў выкарыстоўваецца ў пэўнай базе даных. Адзін са спосабаў праверкі змяненняў у базе даных адміністратараў — прагляд каталога, таму што ён захоўвае ўсе апошнія змены ў базе даных разам з інфармацыяй аб людзях, якія ўнеслі змены. Карыстальнікі звычайна не маюць доступу або маюць абмежаваны доступ да каталога; каталог аўтаматычна мае спасылку на электронную пошту, каб карыстальнікі маглі адпраўляць электронную пошту адміністратарам і запытваць доступ. Прасцей кажучы, каталог даных — арганізаваны пералік актываў даных у арганізацыі. Ён выкарыстоўвае метаданыя, каб дапамагчы арганізацыям кіраваць сваімі данымі. Гэта таксама дапамагае спецыялістам па апрацоўцы даных збіраць, арганізоўваць, атрымліваць доступ і ўзбагачаць метаданыя для падтрымкі выяўлення даных і кіравання імі.

Стандарт SQL вызначае адзіныя сродкі для доступу да каталога, якія называюцца INFORMATION\_SCHEMA, але не ўсе базы даных прытрымліваюцца гэтага, нават калі яны рэалізуюць іншыя аспекты стандарту SQL. Для прыкладу метадаў доступу да метаданых базы даных гл. метаданыя Oracle.

Заўвагі
-------

1. ↑  Paul C. Tinnirello (1999). *Systems Development Handbook*. CRC Press. ISBN 0-8493-9822-3. .


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 65610166 |
**Каталізатары** — рэчывы, якія паскараюць хімічныя рэакцыі ці выклікаюць іх, але не ўваходзяць у састаў прадуктаў рэакцыі. Адрозніваюць каталізатары гамагеннага і гетарагеннага каталізу. Тыповыя каталізатары для гамагеннага каталізу — пратонныя і апратонныя кіслоты, асновы, некаторыя комплексы металаў, для гетэрагеннага — металы, аксіды металаў, сульфіды і інш. Біялагічныя каталізатары называюць ферментамі.

У прамысловасці выкарыстоўваюць каталізатары, якія маюць высокую каталітычную актыўнасць і селектыўнасць, тэрмаўстойлівасць, механічную трываласць, лёгка рэгенеруюцца, устойлівыя да ўздзеяння каталітычных ядаў — рэчываў, што часткова ці цалкам падаўляюць каталітычную актыўнасць, а таксама маюць працяглы тэрмін выкарыстання. Асноўныя ўласцівасці каталізатараў фарміруюцца ў працэсе іх сінтэзу, вызначаюцца хімічным саставам ці ўплывам прамотараў — рэчываў, дабаўленне якіх у каталізатары павялічвае яго актыўнасць, селектыўнасць і ўстойлівасць. Актрымліваюць каталізатары асаджэннем з водных раствораў солей з наступным награваннем утвораных злучэнняў, тэрмічным раскладаннем цвёрдых солей, нанясеннем актыўнага кампанента на носьбіт, механахімічным і іншымі метадамі.

Гл. таксама
-----------

* Гапкаліт

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
* *Комаров В. С.*, *Бесараб С. В.* Адсорбенты и носители катализаторов. Научные основы регулирования пористой структуры. — НИЦ ИНФРА-М, 2014. — 203 с. — ISBN 978-5-16-009581-3, ISBN 978-5-16-100828-7