**Герман Яблакаў (**нар. Хаім Яблонік, ідыш: הערמאַן יאַבלאָקאָף) — артыст, спявак, кампазітар, паэт, драматург, рэжысёр, прадзюсар. Адзін з найбуйнейшых зорак тэатра на ідыш.

Біяграфія
---------

Герман Яблакаў нарадзіўся 11 жніўня 1903 года ў Гродне ў беднай яўрэйскай сям’і брукара Абрама Яблоніка і яго жонкі Рівы-Леі Шілінгоф. Яблакаў атрымаў традыцыйную яўрэйскую адукацыю ў хедары і ешыве. У 10 гадоў хлопчык спяваў у хоры кантара Ёшэ Слонімера, а ў 12 гадоў пачаў выступаць у мясцовым яўрэйскім тэатры.

У 1920 годзе ён пакінуў дом і далучыўся да ідышскай тэатральнай трупы Kovner Fareynikte Trup (Аб’яднаная трупа Коўна). З гэтай трупай Яблакаў падарожнічаў па гарадах Літвы, Польшчы і Германіі.

Герман Яблакаў
У 1924 годзе праз Германію і Галадныю Герман Яблакаў эміграваў у ЗША. Там ён граў у правінцыйных тэатрах у Манрэале, Таронта і Лос-Анджэлесе, якія паказвалі спектаклі на ідыш. Пасля гэтага, Яблакаў пераехаў у Нью-Ёрк, дзе на Эліс-Айлэндзе ён даў іміправізаваны канцэрт для іміграцыйных чыноўнікаў, якія не паверылі, што ён прафесійны артыст.

У хуткім часе Яблакаў стаў адной з пазнавальных асоб у раёне Другой Авеню, бо там размяшчаліся памяшканні тэатраў, дзе ставілі спектаклі яўрэйскіх тэатральных труп.

Тады ж у Амерыцы Яблакаў твоца змяніў сваё імя. Спачатку ён стаў Хайманам, а пазней Германам. Сваё прозвішча з Яблонік ён замяніў на Яблакаў.

Творца быў акторам, рэжысёрам, драматургам, паэтам, кампазітарам і прадзюсарам. Але асноўнай дзейнасцю Яблакава былі музычныя спектаклі і п’есы. Самы спекталь — «Дер Паец», што ў перакладзе азначае «Клоўн». У той жа час ён пачаў весці перадачу на ідыш на радыё.

З 1945 года Яблакаў быў прэзідэнтам Яўрэйскага акторскага саюза. Таксама ў розныя гады ён узначальваў Яўрэйскі тэатральны альянс і Яўрэйскі Нацыянальны тэатр ў Нью-Ёрку.

Магіла Германа Яблакава ў Нью-Ёрку
Апошні мюзікл, які ён напісаў — «Мой сын і я». Гэта адбылося ў 1960 годзе. Яго аўтабіяграфія «Der Payatz: Around the World with Yiddish Theater» (Клоўн: Вакол свету з яўрэйскім тэатрам) ў 1970 годзе атрымаў узнагароду — прэмію Цві Кеселя ў сферы літаратуры.

Ябакаў памёр 3 красавіка 1981 года ў Маўнт Шпіталь Сінай. Яго пахавалі ў Нью-Ёрку на могілках на гары Хеўрон. Там ён пахаваны разам са сваёй жонкай.

Сям’я
-----

Герман Яблакаў быў жанаты з акторцы і спявачцы Бэле Майсел. Яна разам з мужам часта гастралявала і выступала на сцэне.

Сын актора — Джэк Яблакаў (нар. 1965 г.). Ён заснаваў вядомы ў Брукліне пахавальны дом «Яблакаў».

У 1947 годзе падчас сямімесячнага тура па лагерах перамешчаных асоб з Германіі, Аўстрыі і Італіі Яблакаў даў больш за 100 спектакляў для 180 000 яўрэяў, якія перажылі халакост. У адным з лагераў ён адшукаў сваю пляменніцу Дору. Яна была адзіная, хто ацалеў з яго гродзенскай сям’і. За працу ў лагерах для бежанцаў ён атрымаў Армейскую грамату.

Творчасць
---------

У адной з радыёпраграм Яблакава ў 1932 годзе ўпершыню прагучала песня «Папяросы». Яна адразу стала папулярнай. Гэты твор Яблакаў напісаў яшчэ ў 1922 годзе ў Коўне, пад уражаннем ад пакутаў дзяцей, якія асірацелі пасля Першай сусветнай вайны. Яны спрабавалі зарабляць на жыццё, прадаючы папяросы на вуліцых. Выгляд дзяцей нагадаў Яблакаву пра яго дзяцінства ў Гродне, дзе ён спрабаваў прадаваць папяросы мінакам.

Праз год песня патрапіла ў музычнае выдавецтва братоў Каммен «J and J Kammen Co.», якое апублікавала твор. У 1935 годзе Герман Яблакаў выкарыстаў песню ў аднайменным спектаклі. У яго аснову быў закладзены сюжэт песні, а кінарэжысёр Генры Лінн стварыў 15-хвілінны кароткаметражны фільм. Галоўную ролю ў ім выканаў будучы галівудскі рэжысёр Сідні Люмет.

Пасля сканчэння Другой сусветнай вайны Герман Яблакаў надрукаваў кнігу «Клоўн: Вакол свету з тэатрам ідыш». У ёй Яблакаў распавёў гісторыю стварэння песні і пацвердзіў, што музыка не яго аўтарства. Хто аўтар мелодыю высвятліць не магчыма, бо падобная кампазіцыя сустракаецца ў народных песнях балгар, румын і грэкаў.

У той жа час песня набрала вялікую папулярнасць. Гэта было звязана з тым, што амерыканскія выканаўцы сёстры Бэры праспявалі гэтую песню. Яблакаў быў знаёмы з сёстрамі і прымаў актыўны ўдзел у пастаноўцы песні.

У савецкія часы песню перапявалі выканаўцы рускага шансону Алік Бэрісан і Аркадзь Северны. Пазней песню перавыканаў расійскі гурт «Чиж и Ко».

### Мюзіклы

* Der Payatz (1934)
* Кароль песні
* Папіроссэн (1935)
* Goldela Dem Bakers (1940)
* Mein Veise Blum
* Der Dishasher (1936)
* Мой сын і я

### Аўтабіяграфія

* Der Payatz: Вакол света з тэатрам на ідыш

Памяць
------

На Алеі Зорак Яўрэйскага тэатра на Манхэттэне ёсць гранітная пліта, якую ўсталявалі ў 1984 годзе. Яна прысвечана Герману Яблакаву і яго жонцы Бэлле Майсел.

Крыніцы
-------

1. ↑  Herman Yablokoff // Internet Broadway Database — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q31964'></a>
2. ↑  "Друзья, купите папиросы". Як песня яўрэя з Гродна стала вядомая ва ўсім свеце  (бел.). *Hrodna.life* (29 студзеня 2024). Праверана 29 студзеня 2024.
3. ↑  Герман Яблоков - Herman Yablokoff **(нявызн.)**. *ru.wikibrief.org*. Праверана 29 студзеня 2024.
4. ↑  *Радыё "Harodnia"*. "Друзья, купите папиросы". Як песня яўрэя з Гродна стала вядомая ва ўсім свеце **(нявызн.)**. *Telegraph* (10 жніўня 2022). Праверана 29 студзеня 2024.
5. ↑  Герман Яблоков (Хаим Яблоник) (руск.). *Шансон - Портал* (22 кастрычніка 2016). Праверана 29 студзеня 2024.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · Internet Broadway Database · MusicBrainz |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| CiNii: DA16171228 · GND: 119111950 · ISNI: 0000000083566763 · LCCN: no93023611 · LIBRIS: 170455 · VIAF: 10648414 |

 |