Азербайджанскія музыканты. Злева направа: тар, дэф, кяманча
**Азербайджанская музыка** (азерб.: Azərbaycan musiqisi) — дасягненне музычнай культуры азербайджанскага народа — вынік шматвяковага гістарычнага працэсу фарміравання і развіцця своеасаблівых, глыбока рэалістычных традыцый. Гэтыя традыцыі аж да пачатку XX стагоддзя насілі вусны характар, з аднаго боку, ідучы каранямі ў народную бытавую творчасць, а з другога, набываючы рысы прафесійнага мастацтва, асабліва выразныя ў *мугамате* і творчасці *ашуга*.

Народная музыка
---------------

Азербайджанскія народныя музычныя інструменты. Экспанат у краязнаўчым музеі, р. Шэкі
Значную частку народнай музыкі складаюць сямейна-бытавыя песні — вясельныя і жалобна-пахавальныя (*йуг*, *ага*, *марсія*). Народная музыка Азербайджана адрозніваецца разнастайнасцю жанраў — гэта песня, танец, творчасць ашуга, мугам. І ў песнях, і ў танцах знайшлі сваё адлюстраванне тып тэмпераменту іх стваральнікаў. Жаночыя танцы — стрыманыя, пластычныя, лірычныя (*Вагзалы*, *Узундэрэ*), мужчынскія — жывыя, поўныя адвагі, сілы (*Газахі*, *Гайтагы*, *Ханчобаны*). Асноўная частка народных танцаў — сольныя, але сустракаюцца таксама парныя і групавыя (*халай*, *ялы*,  *ёрду- ёрду*, *джанго*).

У азербайджанскай народнай музыцы ёсць 7 асноўных ладоў: *Раст, Шура, Сегях (асабліва распаўсюджаныя), Шуштэр, Баяты-Шыраз, Чаргях і Хумаюн*, кожны з якіх адрозніваецца асаблівым вобразна-эмацыйным характарам і характэрнымі папеўкамі. Семантыка ладу *Раст* мае важнае значэнне для мужных і гераічных танцаў. У жаночых танцах часцей прымяняюцца *Сегях*, *Шура*.

Адной з асаблівасцяў ладоў-інтанацыйнага сістэмы азербайджанскай музыкі — наяўнасць мікратонавай музыкі (у актаве 17 прыступак).

Згодна з Энцыклапедыі Іраніка, прыкметны ўплыў на развіццё азербайджанскіх музычных традыцый і тэрміналогіі аказалі іранскія музычныя элементы, у сваю чаргу азербайджанскія музычныя элементы сустракаюцца ў іранскай музыкі, асабліва ў танцавальных рытмах. Азербайджанская музыка спаўняецца і ў іншых рэгіёнах Каўказа, галоўным чынам сярод армян, перанялі мугамную сістэму і такія музычныя інструменты, як кяманча і тар. У танцах і музыцы лакцы і лезгін таксама прыкметныя ўплыву азербайджанскай музычнай культуры.

Паводле гісторыка XIX стагоддзя Мікалая Дубровіна, на армянскіх вяселлях гучалі таксама азербайджанскія песні.

Адзначаецца, што лезгінскія і табасаранскія спевакі-імправізатары, у прыватнасці, складалі песні і сюжэты, запазычаныя ў ашуга Азербайджана, і карысталіся іх формай вершаскладання.

Зноскі
------

1. ↑  АЗЕРБАЙДЖАНСКАЯ МУЗЫКА, Музыкальный энциклопедический словарь  (руск.)
2. ↑  Encycclopaedia Iranica Архівавана 3 лютага 2011.  (англ.)
3. ↑  *А.*
4. ↑   У Дубровіна *татарскія*
5. ↑  *Н.*
6. ↑  История Дагестана. — М.: Наука, 1967. — Т. 1. — С. 279.  (руск.)

Спасылкі
--------

* Выдающиеся музыкальные деятели Азербайджана Архівавана 22 сакавіка 2011. (руск.)
* Tarıyel Məmmədov. Azərbaycan xalq-professional musiqisi: Aşıq sənəti.Bakı: "Musiqi Dünyası" elektron nəşriyyatı, 2003. (азерб.)
* Zemfira Səfərova. Azərbaycan musiqi elmi (XIII-XX əsrlər). Bakı: "Azərnəşr", 2006. (азерб.)
* Azərbaycanın səs xəzinəsi (kataloq). Səs yaddaşımız. Bakı, 2011. (азерб.)
* Muğam Ensiklopediyası (азерб.) (руск.)