recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Транзіт Венеры»** (фр.: Passage de Vénus) — серыя чорна-белых фотаздымкаў праходжання Венеры па дыску Сонца ў 1874 годзе[en]. Хронафатаграфічная[en] серыя з 48 здымкаў была знята 9 снежня 1874 года ў Японіі французскім астраномам П’ерам Жансэнам пры дапамозе вынайдзенага ім «*фатаграфічнага рэвальвера*».

«Транзіт Венеры» з’яўляецца самым старым фільмам у буйнейшай базе даных пра кінематограф у інтэрнэце — Internet Movie Database.

Гісторыя стварэння
------------------

Французскі астраном П’ер Жансэн[fr] найболей вядомы тым, што ў 1868 годзе падчас назіранняў поўнага сонечнага зацьмення ў Індыі пры дапамозе спектраскопа ў спектры сонечнага выпраменьвання (незалежна ад Джозефа Лок’ера[en]) выявіў новую ярка-жоўтую спектральную лінію, якую нельга было аднесці ні да аднаго з вядомых да таго часу хімічных элементаў. Пасля гэтаму новаадкрытаму элементу было дадзена імя гелій. Пазней Жансэн стаў дырэктарам Медонскай абсерваторыі і актыўна ўжываў для астранамічных назіранняў фатаграфію, якую ён называў *«зрокам вучонага»*.

Фатаграфічны рэвальвер
----------------------

Для сваіх даследаванняў Жансэн выкарыстоўваў фатаграфічны рэвальвер (фр.: Revolver astronomique), які быў створаны пры дапамозе французскага вынаходніка Антуана Рэдзье (фр.: Antoine Redier).

Фільм
-----

«Транзіт Венеры» (1874)

Зноскі
------

1. 1 2  Passage de Venus (Short 1874) - IMDb Праверана 19 снежня 2022.
2. ↑  Passage De Venus (1874) : P.J.C. Janssen : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive Праверана 19 снежня 2022.
3. ↑  *Jean-François Doucet.*. La "photographie du temps" avant le cinéma — Novum Corpus (фр.)(недаступная спасылка).  jf-doucet.com (13 красавіка 2011). Архівавана з першакрыніцы 1 студзеня 2021. Праверана 1 снежня 2019.
4. ↑  The 1874 Transit of Venus Observed in Japan by the French, and Associated Relics (англ.).  adsabs.harvard.edu. Праверана 1 снежня 2019.
5. ↑  Earliest Film Experiments (1874-1894) (англ.).  IMDb. Праверана 1 снежня 2019.
6. ↑  Три открытия и три ошибки, рожденные солнечными затмениями (руск.).  naukatehnika.com. Праверана 27 лістапада 2019.

Спасылкі
--------

* Транзіт Венеры на сайце «Internet Movie Database» (англ.)
* Транзіт Венеры на YouTube

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Эргашава.
**Мамура Закірджанаўна Эргашава** (25 студзеня 1951, Ташкент) — танцоўшчыца, балетмайстар

. Народная артыстка Узбекіскай ССР (1983).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і народнага ўзбекскага хафіза, спевака Закірджона Эргашава і вядомай танцоўшчыцы, заслужанай артысткі Узбекскай ССР, Тухтахон Рысметавай.

Скончыла Ташкенцкае харэаграфічнае вучылішча ў 1969 годзе, Ташкенцкі інстытут замежных моў (французскае аддзяленне) у 1977 годзе. З 1969 года — танцоўшчыца і балетмайстар ансамбля «Бахор», з 1990 года — мастацкі кіраўнік калектыва.

Творчасць
---------

У рэпертуары Эргашавай — танцы народаў свету, узбекскія класічныя і сучасныя танцы: «Gulsara», «Nozanin», «Munojot  (узб.) (бел.», «Larzon», «Lazgi  (руск.) (бел.», «Tanavor  (узб.) (бел.», «Arabcha», «Yaponcha», «Ispancha», «Kuba raqsi», «Eroncha», «Afgʻoncha», «Fargʻona ruboiysi», «Rohat», «Pilla», «Mustafo», «Alvido, Tokio», «Oʻn sakkiz yoshimda», «Oʻrik gullaganda» і іншыя. Як балетмайстар паставіла такія танцы, як «Navroʻzi ajam», «Figʻonkim», «Sumalak», «Oʻzbekiston makonim», «Tavois», «Bahor nashidasi». Працавала галоўным балетмайстрам падчас буйных рэспубліканскіх свят («Navroʻz», «Mustaqillik» і інш.). Відэафільм «Танцы Мамуры Эргашавай» зняты на студыі «Узбектэлефільм» (1985). Узнагароджана ордэнам «Працоўная слава» (1999), медалём «Слава» (1998).

Зноскі
------

1. 1 2

Спасылкі
--------

* Эргашева Маъмура  (руск.)
Нямецкі ручны ткацкі станок. Наперадзе відаць набілку — масіўную раму; бёрда знята. Ззаду набілкі — верхняя жэрдка і ніткі начыння. Прыкметна процівага, з дапамогай якой набіліцы знаходзяцца ў нахільным стане
**Набіліцы** — частка ткацкага станка, праз якую праходзяць ніткі асновы і якой прыбіваюцца адна да адной уточныя ніткі, гэта значыць рама, у якой умацоўваецца бёрда.

Назва
-----

Сярод іншых назваў выкарыстоўваюцца такія: набілка, набілкі, лядо, набіліца, набыліца, набелкі, набілкі.

Апісанне працы
--------------

Дзякуючы рухомаму злучэнню з верхнімі брусамі рамы станка, набіліцы могуць гойдацца ўзад і наперад на манер арэляў. Пасля таго, як уток пракладзены праз зеў нітак асновы, майстар цягне раму набілкі на сябе, прыбіваючы зубцамі бёрда ўтокавую нітку да пракладзенай раней. Да набілкі могуць прывязваць шнур з процівагай: калі адпускаюць раму, яна вяртае набілку ў першапачатковае становішча.

Зноскі
------

1. ↑  Лазука, Барыс Андрэевіч. Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. ― Мінск : Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл. партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.
2. ↑  Набілка
3. ↑  Характарыстыка найменняў ткацтва у гаворках Гомельскага рэгіёна **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 21 лютага 2023. Праверана 21 лютага 2023.

Літаратура
----------

* Батан // Большая советская энциклопедия : в 30 т. / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : «Советская энциклопедия», 1969—1978. (рос.).
* Мартенс. Техническая энциклопедия. Том 2 — 1928 г.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Нізамава.
**Рано Хашымаўна Нізамава** (25.12.1935, Каканд) — балерына, танцоўшчыца, балетмайстар

, балетны педагог

. Народны артыст Узбекскай ССР (1974).

Біяграфія
---------

Скончыла аддзяленне класічнага танца Ташкенцкага харэаграфічнага вучылішча (1954), рэжысёрскі факультэт Ташкенцкага інстытута культуры (1982). У 1954—1957 гадах — вядучая танцоўшчыца Тэатра імя Наваі, у 1957—1978 гадах — вядучая танцоўшчыца ансамбля «Бахор» (з 1956 года — рэпетытар-балетмайстар, намеснік мастацкага кіраўніка). Арганізатар дзіцячага ансамбля песні і танца «Наргіз» (1978), мастацкі кіраўнік і балетмайстар (да 1989). З 1980 года — выкладчыца кафедры харэаграфіі Ташкенцкага інстытута культуры (з 1992 года — прафесар).

Гастралявала ў Аўстрыі, Чэхаславакіі, Інданезіі, Японіі, Індыі, Пакістане, Канадзе, Егіпце і іншых краінах.

Творчасць
---------

Рано Нізамава выканала балетныя партыі ў балетах «Лебядзінае возера  (руск.) (бел.», «Спячая прыгажуня  (руск.) (бел.», «Сем прыгажунь  (руск.) (бел.», «Эсмеральда  (руск.) (бел.», «Жызэль  (руск.) (бел.» і іншых спектаклях Вялікага тэатра імя А. Наваі  (руск.) (бел. па-майстэрску прадстаўляла ўзбекскія класічныя і сучасныя народныя танцы ў харэзмскім стылі, а таксама танцы суседніх і адначасова замежных народаў «Pilla», «Jonon», «Rohat  (узб.) (бел.», «Tanavor  (узб.) (бел.», «Fargʻona ruboiysi», «Asta qiyolab oʻtdi», «Oʻyna Ra’no», «Buxorocha raqs», «Togʻli Badaxshon raqsi», «Zavqim kelur», «Shoʻx qiz», «Oʻynasin», а таксама афганскі, індыйскі  (руск.) (бел. пакістанскі, польскі і іншыя народныя танцы.

Як балетмайстар паставіла танцы «Lolalar», «Yoshlik valsi», «Soqiynomai Bayot», «Dilxiroj  (узб.) (бел.», «Oʻzbekiston qizlari», «Duxtari zebo» і іншыя.

Зноскі
------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Літаратура
----------

* Havaskorlik bolalar va raqs ansambllarini tashkil qilish va ularning faoliya-ti (hamkorlikda), T. 1985.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шын.

**Уладзімір Мікалаевіч Шын** (нар. 19 жніўня 1954, Алмалык) — беларускі і ўзбекскі баксёр паўцяжкай вагавой катэгорыі, выступаў за зборную СССР у другой палове 1970-х — першай палове 1980-х гадоў. Двухразовы чэмпіён СССР, бронзавы прызёр чэмпіянату свету, уладальнік Кубка свету, шматразовы чэмпіён Узбекскай ССР, заслужаны майстар спорту (1990). Пасля завяршэння кар’еры працаваў трэнерам, узначальваў зборныя каманды Узбекістана і Беларусі. Таксама вядомы як культуролаг, прафесар і педагог, з’яўляецца старшынёй Асацыяцыі карэйскіх культурных цэнтраў Рэспублікі Узбекістан.

У 1996 годзе быў прызначаны віцэ-прэзідэнтам Федэрацыі аматарскага бокса Азіі і ўзначаліў зборную Узбекістана па боксе. У бытнасць трэнерам у розныя гады працаваў з такімі вядомымі баксёрамі як Вячаслаў Яноўскі, Руслан Чагаеў, Артур Грыгаран, Алег Маскаеў, Мухамадкадыр Абдулаеў. У 2000 годзе вазіў зборную Узбекістана на летнія Алімпійскія гульні ў Сідней, дзе яго падапечныя выйгралі дзве бронзавыя ўзнагароды і адну залатую. З студзеня 2013 г. займае пасаду галоўнага трэнера зборнай Беларусі.

Зноскі
------
**Біньямін Анэкштэйн**  (1 красавіка 1903, Баранавічы — 19 мая 1949 Тэль-Авіў) — палесцінскі і ізраільскі архітэктар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 1 красавіка 1903 года ў Баранавічах. 

Ва ўзросце 19 гадоў перабраўся з бацькамі ў Эрэц-Ісраэль. У 1922 годзе вучыўся ў акадэміі «Бецалель», пасля працаваў як будаўнік, з 1924 года – у архітэктурным бюро Берліна і Пацоўскага.

У 1928 вывучаў архітэктуру ў Генце і Бруселі.

Пасля заканчэння навучання ў 1932 годзе ўдзельнічаў у праектаванні грамадскіх будынкаў у Бруселі, у тым ліку прамысловага банка Бельгіі (фр. Banque Industrielle Belge).

Пасля вяртання ў 1932 у Палестыну пачынае працаваць у архітэктурнай кампаніі Меіра Рубіна ў Іерусаліме. 

Прымаў удзел у розных архітэктурна-дызайнерскіх праектах і конкурсах. Сярод яго работ у першай палове 1930-х гадоў цэнтральны гараж аўтобуснай кампаніі «Ха-Маавір» і рабочыя кварталы ў Тэль-Авіве. У 1937 ім быў створаны будынак Яўрэйскага нацыянальнага фонда.

У часы Другой сусветнай вайны працаваў у Дэпартаменце грамадскіх работ у Іерусаліме.

Пасля вайны заснаваў уласную фірму, праектаваў грамадскія будынкі.

Памёр 19 мая 1949 года.

Зноскі
------

1. ↑  The ultimate street signs, historical sites and house numbers | Sign-O-Pedia: Benjamin Anekstein **(нявызн.)**. *www.streetsigns.co.il*. Праверана 3 красавіка 2024.
2. ↑  *Ze'ev Herzog* Professor Aharon Kempinski (1939–1994) // *Tel Aviv*. — 1994-09. — В. 2. — Т. 21. — С. 159–161. — ISSN 0334-4355. — DOI:10.1179/tav.1994.1994.2.159
3. ↑  Idelson House – Tal Eyal Architecture **(нявызн.)**. *taleyal.com*. Праверана 3 красавіка 2024.
4. ↑  Documentation and Conservation Consultation of Beit Romano (англ.)  **(нявызн.)**?. *Mimar Naor Architecture & Conservation*. Праверана 3 красавіка 2024.
5. ↑  Maisons Sur Le Sable (des). — éditions de l’éclat. — 458 с. — ISBN 978-2-84162-077-7.
Лагатып.
**Захад-2021** — сумесныя стратэгічныя вучэнні Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі і Рэспублікі Беларусь, якія прайшлі з 10 па 15 верасня 2021 года. Па даных МА РФ, у вучэннях прынялі ўдзел каля 200 тыс. вайскоўцаў, да 760 адзінак тэхнікі і 15 караблёў, у тым ліку каля 290 танкаў; каля 240 адзінак артылерыі і РСЗА; больш за 80 самалётаў і верталётаў. На тэрыторыі Расіі задзейнічаны 400 беларускіх вайскоўцаў і больш за 30 адзінак баявой тэхнікі.

Для адпрацоўкі задач вучэнняў на тэрыторыі Беларусі былі задзейнічаны 230-ы агульнавайсковай палігон «Абуз-Лясноўскі», 174-ы навучальны палігон ВПС і войск СПА «Даманоўскі», 210-ы авіяцыйны палігон «Ружанскі» і палігон «Брэсцкі» (Брэст), а таксама 9 палігонаў Расіі (Кірылаўскі, Стругі Чырвоныя, Муліна, Пагонава, Хмялёўка, Праўдзінскі, Дабравольскі, Дарагабуж, Вольскі). 

Вучэнні пачаліся 10 верасня. Тактычная задума была дастаткова стандартнай: адлюстраванне нападу праціўніку, уцягванне яго ў кацёл, акружэнне, знішчэнне і пераход у наступленне. На палігонах у Калінінградскай вобласці вайскоўцы адпрацоўвалі дзеянні па ліквідацыі ўмоўных незаконных узброеных фарміраванняў у гарадскіх умовах, а таксама нанясенне удараў па стацыянарных і рухомых цэлях. Упершыню ў баявой падрыхтоўцы войскаў былі масава, нароўні з танкамі і іншай наземнай і авіяцыйнай тэхнікай, задзейнічаныя інжынерныя, разведвальныя і ўдарныя робаты. Афіцыйная цырымонія закрыцця прайшла 15 верасня на ніжагародскім палігоне «Муліна».

Заўвагі
-------

1. 1 2  Главное управление международного военного сотрудничества Минобороны РФ провело брифинг о подготовке совместного стратегического учения «Запад-2021»: Министерство обороны Российской Федерации **(нявызн.)**. *function.mil.ru*. Архівавана з першакрыніцы 10 верасня 2021. Праверана 20 жніўня 2021.
2. ↑  «Запад-2021»: психиатрам пора готовиться к истерике НАТО **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 14 мая 2021. Праверана 14 верасня 2021.
3. ↑  Минобороны РФ показало на видео подготовку военных к учениям "Запад-2021" Архівавана 14 верасня 2021. // Sputnik, 13.06.2021
4. ↑  Минобороны Белоруссии рассказало о целях и плане учений "Запад-2021" (руск.). *РИА Новости* (5 жніўня 2021). Архівавана з першакрыніцы 13 жніўня 2021. Праверана 13 жніўня 2021.
5. ↑  На учениях "Запад-2021" будут "отбивать нападение" на Россию и Беларусь (руск.). *Украинская правда*. Архівавана з першакрыніцы 13 жніўня 2021. Праверана 13 жніўня 2021.
6. ↑  На учениях "Запад-2021" протестировали боевые роботы "Платформа-М" Архівавана 9 лістапада 2021. // Sputnik, 11.09.2021
7. ↑  Минобороны РФ первым в мире интегрировало бездушные машины в единую систему боевого управления Архівавана 9 лістапада 2021. // НВО НГ, 15.09.2021
8. ↑  Россия впервые применила боевых ударных роботов на маневрах «Запад-2021» Архівавана 9 лістапада 2021. // Газета.ru, 13 сентября 2021
9. ↑  Шаг вперед: в США оценили применение роботов на учениях "Запад-2021" Архівавана 9 лістапада 2021. // РГ, 16.09.2021
10. ↑  Учения "«Запад-2021»" завершились Архівавана 16 верасня 2021. // РИА «Новости»
**Выемчатакрылыя молі** (Gelechiidae) — сямейства лускакрылых насякомых. Уключае больш за 4500 відаў у 900 родах. Звычайна гэта вельмі маленькія матылі з вузкімі крыламі з махрамі. Лічынкі большасці відаў харчуюцца рознымі часткамі раслін, часам выклікаючы галы.

Апісанне
--------

Матылі дасягаюць размаху крылаў ад васьмі да 20 міліметраў і маюць падоўжанае і вузкае цела. Пярэднія крылы вузкія, у 2,5-5,5 разоў даўжэйшыя чым шырокія. Звычайна яны металічнага колеру або маюць металічныя ўзоры. Аднак некаторыя віды не маюць такой афарбоўкі. Заднія крылы ў асноўным вузкія і забяспечаныя доўгімі махрамі. Ніткападобныя вусікі дасягаюць прыкладна 80 працэнтаў даўжыні пярэдняга крыла. У большасці відаў ёсць плямістыя простыя вочы (ocelli) у дадатак да складаных вачэй. Верхнесківічныя шчупікі добра ці слаба развітыя, у залежнасці ад віду. Лускаваты ў аснове хабаток развіты цалкам.

Пярэднія крылы маюць ад дзесяці да дванаццаці жылак крыла (звычайна дванаццаць) з анальнай жылкай (1b). Заднія крылы маюць дзевяць-дзесяць жылак (звычайна дзесяць) з адной-трыма анальнымі жылкамі (1b або 1a і 1b або 1a, 1b і 1c).

Спосаб жыцця
------------

У залежнасці ад віду вусені вядуць вельмі розны спосаб жыцця. Большасць харчуецца лісцем, якое яны скручваюць, кветкамі, маладымі парасткамі, насеннем і пладамі. Некаторыя з іх з'яўляюцца ліставёртамі, а некаторыя віды жывуць пад зямлёй. Ёсць таксама тыя, якія выклікаюць галы на лісці і галінах. Рацыён ахоплівае больш за 80 сямействаў раслін, а таксама імхі і папараць.

Эканамічнае значэнне
--------------------

Многія віды з'яўляюцца сельскагаспадарчымі шкоднікамі. Аднак некаторыя віды выкарыстоўваюцца ў біялагічнай барацьбе з інвазіўнымі раслінамі. Напрыклад, *{{bt-bellat||Metzneria paucipunctella}}* выкарыстоўваецца для барацьбы з *{{bt-bellat||Centaurea maculosa*}} у Паўночнай Амерыцы.

Класіфікацыя
------------

* Падсямейства *{{bt-bellat||*Anacampsinae}} Bruand, 1850
* Падсямейства *{{bt-bellat||*Anomologinae}} Meyrick, 1926
* Падсямейства *{{bt-bellat||*Apatetrinae}} Meyrick, 1947
* Падсямейства *{{bt-bellat||*Dichomeridinae}} Hampson, 1918
* Падсямейства *{{bt-bellat||*Gelechiinae}} Stainton, 1854
* Падсямейства *{{bt-bellat||*Physoptilinae}} Meyrick, 1914
* Падсямейства *{{bt-bellat||*Thiotrichinae}} Karsholt, Mutanen, Lee & Kaila, 2013
* Роды *incertae sedis*
	+ *{{bt-latbel|Aerotypia|}}* Walsingham, 1911.
	+ *{{bt-latbel|Antithyra|}}* Meyrick, 1906.
	+ *{{bt-latbel|Coniogyra|}}* Meyrick, 1921.
	+ *{{bt-latbel|Dicranucha|}}* Janse, 1954
	+ *{{bt-latbel|Metopios|}}* Lucas, 1945
	+ *{{bt-latbel|Paraschema|}}* Povolný, 1990
	+ *{{bt-latbel|Pseudosymmoca|}}* Rebel, 1903
	+ *{{bt-latbel|Sphagiocrates|}}* Meyrick, 1925
	+ *{{bt-latbel|Stenoalata|}}* Omelko in Omelko & Omelko, 1998
	+ *{{bt-latbel|Syrmadaula|}}* Meyrick, 1918

Спасылкі
--------

* *C. Michael Hogan*. Douglas-fir: *Pseudotsuga menziesii* **(нявызн.)** (17 вересня 2008). Архівавана з першакрыніцы 4 червня 2009. Праверана 30 квітня 2010.
* Gelechiidae
* Gelechioidea Global Framework
* Gelechiidae Genera of the World - list of preliminary subfamily/tribe assignments
* mapress
* Bugguide.net. Family Gelechiidae - Twirler Moths
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Русак.

**Адам Герасімавіч Русак** (24 мая 1904, в. Пясочнае каля Капыля — 21 сакавіка 1987) — беларускі паэт-песеннік. Заслужаны дзеяч культуры БССР (1964).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі музычны тэхнікум (1930) і Ленінградскую кансерваторыю (1934). Быў салістам аркестра Ленінградскага Малога опернага тэатра, Белдзяржфілармоніі.

У сярэдзіне 1950-х гадоў пераехаў з сям’ёй у Дом гарсавета.

Творчасць
---------

Друкаваўся з 1927 года. У 1946 годзе выйшаў зборнік паэзіі «На родных палетках». Таксама аўтар зборнікаў вершаў «Песні і вершы» (1951), «Толькі з табою» (1960), «Звонкія крыніцы» (1965), «Выбранае» (1972), «Закрасуйся, Неман» (1978), «Песні на словы А. Русака» (1980), «Засцілайце сталы» (1984). Надрукаваў некалькі зборнікаў вершаў для дзяцей: «У Буслаўцы» (1967), «Добра ведаю урок» (1980), «Дружбакі» (1987).

На тэксты вершаў А. Русака напісана каля 300 песень. З іх найбольш вядомымі сталі песні: «Бывайце здаровы», «Лясная песня», «Толькі з табою», «Не шукай», «Не за вочы чорныя», «Як правёў мяне Цімох».

Сям’я
-----

У шлюбе з Марый Яўгенаўнай Русак, якая была маладзейшай за яго на 19 гадоў. Марыя скончыла Ленінградскі педінстытут і ўслед за мужам пераехала з Ленінграда ў Мінск. Тут яна скончыла курсы кройкі і шыцця, днём выкладала ў школе рускую мову і літаратуру, а ўвечар шыла на заказ і для сям’і. Каб дапамагаць мужу, вывучыла беларускую мову, рабіла карэктуру рукапісаў, друкавала тэксты на трафейнай нямецкай машынцы. Падрыхтавала да выдання зборнік яго вершаў.

У шлюбе з Марый меў двух дачок: Наталлю і Людмілу. Наталля жыве ў Маскве, працуе музычным рэдактарам на радыё.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Дом горсовета: «Шесть утра, а сосед на рояле играет. И так каждый день» 27 июня 2018 Архівавана 6 жніўня 2019.

Літаратура
----------

* *Гарэлік Л. М.* Русак Адам Герасімавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 454. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
* Руса́к Адам Герасімавіч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 629. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* 20 фактаў пра паэта, які ў год сьмерці Сталіна склаў паэму пра гібель чорта-тырана // сайт «Радыё Свабода» 24 траўня 2019
* *Алена КЛІМОВІЧ* «Ваш дружбак, Адам Русак» // СБ. Беларусь сегодня
* Адам Русак. 115 гадоў з дня нараджэння Архівавана 18 лютага 2023. // Мазырская цэнтральная раённая бібліятэка


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 9946154260633624480007 · БАП: 128597 |
|  |
| --- |
| Частка серыі артыкулаў на тэму |
| Скандынавія |
|  |
| Краіны
* Данія
* *Ісландыя*
* Нарвегія
* *Фінляндыя*
* Швецыя

---

 |
| Гісторыя**Гісторыя паводле краіны**
* Грэнландыя
* Данія
* Ісландыя
* Нарвегія
* Фінляндыя
* Швецыя

---

**Храналагічная гісторыя**
* Дагістарычны перыяд
* Эпоха вікінгаў
* Кальмарская унія
* Данія-Нарвегія
* Шведска-нарвежская унія
* Паўночны савет

---

 |
| Геаграфія**Геаграфія паводле краіны**
* Данія
* Ісландыя
* Нарвегія
* Фінляндыя
* Швецыя

---

* Скандынаўскія горы
* Скандынаўскі паўвостраў
* Балтыйскае мора
* Паўночнае мора

---

 |
| Эканоміка**Эканоміка паводле краіны**
* Данія
* Ісландыя
* Нарвегія
* Фінляндыя
* Швецыя

---

 |
| Іншае
* Скандынаўскія мовы
* Скандынавізм
* Краіны Паўночнай Еўропы
* Скандынаўскі манетны саюз
* Scandinavian Airlines
 |

**Кальмарская унія** — палітычнае ўтварэнне, саюз скандынаўскіх каралеўстваў, у склад якога з 1397 па 1523 гады ўваходзілі Данія, Нарвегія і Швецыя. З сённяшняга пункту гледжання ў Кальмарскую унію ўваходзілі таксама Фінляндыя і Ісландыя, таму што Ісландыя пачынаючы з 1262 года ўваходзіла ў склад Нарвегіі, а Фінляндыя была захоплена Швецыяй у 1154 годзе. Да тэрыторыі Кальмарскай уніі таксама належалі Фарэрскія астравы, якія з 1035 года належалі Нарвегіі.

Каранацыя Эрыка Памеранскага на пасаду караля аб'яднанага поўдня, 17 чэрвеня 1397 года
Кальмарская унія была падрыхтавана дацка-нарвежскай (1380) і дацка-шведскай (1389) асабістымі уніямі. Ініцыіравана каралевай Маргарытай Дацкай, якая дамаглася абвяшчэння ў 1397 у Кальмары каралём трох дзяржаў яе траюраднага пляменніка герцага Эрыка Памеранскага. Праект акта уніі (ніколі не быў зацверджаны, па-рознаму інтэрпрэтуецца ў гістарыяграфіі) прадугледжваў выбары адзінага манарха, правядзенне агульнай знешняй палітыкі, абаронны саюз пры захаванні ўнутранай самастойнасці кожнай з трох дзяржаў. Спроба дацкіх каралёў выкарыстаць унію для ўстанаўлення свайго панавання над Швецыяй прывяла да народнага паўстання і фактычнай ліквідацыі уніі ў 1448. Кальмарская унія тройчы аднаўлялася (1457—67, 1497—1501, 1520—21) у ходзе дацка-шведскіх войнаў XV — пач. XVI ст. Канчаткова ліквідавана ў 1523, калі каралём Швецыі стаў Густаў I Ваза. Нарвегія заставалася пад уладай Даніі да 1814.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Стэльмах.
**Адольф Фаміч Стэльмахі** (нар. 11 мая 1941, х. Дамінава, Валожынскі раён, Беларусь) — вучоны, доктар біялагічных навук, прафесар, акадэмік Нацыянальнай акадэміі аграрных навук Украіны і Нью-Ёркскай акадэміі навук, заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Украіны. Брат Вячаслава і Георгiя Стэльмаха.

Біяграфія
---------

Скончыў біялагічным факультэце БДУ (1962). Там жа стаў кандыдатам навук і працаваў выкладчыкам на кафедры генетыкі.

У 1968 годзе па ініцыятыве ЦК КПСС і Усесаюзнай акадэміі сельскагаспадарчых навук імя Леніна быў пераведзены ў Адэсу на пасаду загадчыка аддзела генетыкі ва Усесаюзны селекцыйна-генетычны інстытут, з галоўнай мэтай адолення спадчыны «лысенкаўшчыны» і пераводу работы інстытута на рэйкі класічнай генетыкі.

З’яўецца членам праўлення Нацыянальна-культурнага аб’яднання грамадзян «Беларусь» у Адэсе, удзельнічаю ў самадзейным ансамблі «Беларускі матыў» як сцэнарыст і канферанс’е. Выдаў у Адэсе кніжку сваіх вершаў на беларускай мове «Каб любіць Беларусь».

Навуковая дзейнасць
-------------------

На працягу 20 гадоў быў міжнародным куратарам навуковага супрацоўніцтва краін СЭУ у галіне тэарэтычных асноў селекцыі сельскагаспадарчых раслін і членам Саюзнага каардынацыйнага савета гэтага ж напрамку. Ва Украіне ўзначальваў 20 гадоў падобны Каардынацыйны савет. Працуе галоўным навуковым супрацоўнікам аддзела генетыкі гэтага ж Селекцыйна-генетычнага інстытута.

Сярод вучняў больш 10 кандыдатаў навук і 6 дактароў навук.

Зноскі
------

1. ↑  Выпускники Биологического факультета **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 20 ліпеня 2018. Праверана 16 чэрвеня 2021.
2. ↑  СЛАВУТЫЯ АСОБЫ

Спасылкі
--------

* СТЕЛЬМАХ Адольф Фомич
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Марціновіч.
**Павел Аркадзевіч Марціновіч** (27 чэрвеня 1954, Мінск — красавік 2017) — беларускі паэт, перакладчык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і пісьменніка Аркадзя Марціновіча. У 1971 г. паступіў на факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Пасля трэцяга курса перавёўся на завочнае аддзяленне (скончыў у 1976) і адначасова пачаў працаваць памочнікам галоўнага рэжысёра па літаратурнай частцы Рэспубліканскага тэатра юнага гледача. У 1978—1979 гг. — літсупрацоўнік рэдакцыі часопіса «Вясёлка».

Памёр у красавіку 2017 года. Крэміраваны 28 красавіка ў Мінскім крэматорыі на Паўночных могілках.

Творчасць
---------

Аўтар зборнікаў вершаў «Прадвесне» (1975), «Час бурштыну» (1977). Выдаў кніжкі вершаў для дзяцей «Паспяшайся ў наш звярынец!» (1978), «Жыў-быў воўк» (1979), «Дзядзька Сон» (1980), «Сталёвы бусел» (1989).

Перакладаў з англійскай, літоўскай, польскай, чэшскай моў на беларускую. У яго перакладзе асобнымі выданнямі выйшлі аповесць В. Стыблавай «Мой брацік» (1977), зборнік чэшскіх народных казак «Кубачак, вары!» (1977), аповесці В. Бубніса «Белы вецер. Рамунас» (1978), зборнік вершаў «Рамоначак-рамунеле» (1979), раман Я. Козака «Гняздо бусла» (1979), аповесць А. Крысці «Нябожчыкава люстэрка» (зборнік «Замежны дэтэктыў», 1988).

Зноскі
------

1. ↑  Памёр Павел Марціновіч. Развітанне адбудзецца 28 красавіка(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* Павел Аркадзевіч Марціновіч // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.
Бутэрброд з яечнай салатай і бульбай фры
**Яечная салата** — страва, якая сваімі складнікамі мае нарэзаныя гатаваныя яйкі або яечню, гарчыцу ды маянэз, а таксама гародніныу, часцяком з дадаткам іншых складнікаў, кшталту салеры .

Яе робяць змяшаўшы з зелянінай, прысмакамі ды іншымі складнікамі, злучанымі маянэзам. Яна падобная да салаты з курыцы, салаты з вяндлінай, салаты з макаронаў, салаты з тунца, салаты з амараў і крабавай салаты. Звычайная яечная салата робіцца з нарэзаных гатаваных яек, маянэзу, гарчыцы, здробненай салеры ды цыбулі, солі, чорнага перцу і папрыкі. Звычайна спажываецца ў якасці начыння для бутэрбродаў з яйкамі. Яго таксама часта спажываюць як складнік ў зялёнай салаце.

Гісторыя
--------

Адзін з найдаўнейшых вядомых друкаваных рэцэптаў бутэрбродаў з яечнай салатаю быў надрукаваны ў выданні *The Boston Cooking-School Cook Book* 1896 года, напісанага Фані Фармер.

Розныя гатункі салаты
---------------------

*Ям кхай даа* : вострая тайская салата з смажаным яйкам
Яечная салата можа быць зроблена з дадаткам іншых халодных прадуктаў. Бекон, балгарскі перац, каперсы, сыр, агурок, лук, лісце салаты, салёныя рэлішы, салёныя агуркі і кетчуп — звычайныя дадаткі да салаты   .

Падобным да гэтай салаты начыннем для бутэрбродаў ёсць **яечны маянэз**, у якім здробненае гатаванае яйка змешваюць толькі з маянэзам.

У габрэйскай кухні яго рыхтуюць з смальцам, цыбуляй і часамі з грыбенасам. Яго можна падаваць з халай у складзе першай стравы суботняй вячэры або з мацаю. Да 1980-х гадоў гэтую страву таксама называлі «яўрэйскія яйкі».

Гл. таксама
-----------

* Д’ябальскае яйка
* Яйка, зваранае ўкрутую
* Oeuf mayonnaise, страва ў французскай кухні
* Спіс страў з яек
* Спіс салат
* Спіс бутэрбродаў

Спасылкі
--------

1. ↑  Egg Salad Sandwich - Culinary Encyclopedia **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 27 ліпеня 2014. Праверана 17 лістапада 2013.
2. ↑  The Nibble: Egg Salad **(нявызн.)**. *www.thenibble.com*. Праверана 14 June 2017.
3. ↑  Something comforting, special about egg salad | Pacific Daily News | guampdn.com **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 15 чэрвеня 2013. Праверана 5 чэрвеня 2013.
4. ↑  Cucumber-Basil Egg Salad **(нявызн.)** (31 сакавіка 2011). Праверана 14 June 2017.
5. ↑  Classic Egg Salad Sandwich With Cheese - What to Expect **(нявызн.)**. Праверана 14 June 2017.
6. ↑  HEINZ Classic Egg Salad Sandwich Recipe **(нявызн.)**. Праверана 2 May 2020.
7. ↑  Egg Mayonnaise Sandwich Recipe - Egg Salad Sandwich Recipe **(нявызн.)** (8 верасня 2009). Праверана 14 June 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2909345629 |
Новасібірскі тралейбус
**Новасібірскі тралейбус** (руск.: Новосибирский троллейбус) — тралейбусная сістэма ў г.Новасібірск, дзейнічае з 6 лістапада 1957 года. З 1984 года пачалася эксплуатацыя тралейбусных цягнікоў з дзвюх машын ЗіУ-682. Пасля Ленінграда Новасібірск стаў другім у СССР горадам па колькасці цягнікоў з тралейбусаў ЗіУ-682.

У 2013 годзе ў горадзе дзейнічалі 14 маршрутаў тралейбуса (№ 2, 4, 5, 7, 8, 10, 13, 22, 23, 24, 26, 29, 35, 36). Частка з іх праходзяць толькі ў правабярэжнай частцы горада, частка — толькі ў левабярэжнай, а частка — звязваюць паміж сабой абодва берагі Обі.

Тралейбусны парк прадстаўлены машынамі савецкай, расійскай і беларускай вытворчасці. У 2011—2012 гадах у эксперыментальным рэжыме выпрабоўваліся тралейбусы, абсталяваныя сістэмай аўтаномнага ходу на літый-іённых акумулятарах, якія вырабляюцца заводам «Ліятэх». Гэты эксперымент скончыўся разам з банкруцтвам «Ліятэха». У 2022 годзе было вырашана аднавіць выпрабаванні на гарадскіх вуліцах тралейбусаў з аўтаномным ходам — на гэты раз з УТТЗ-6241.01 «Гаражанін».
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шапко.
**Эдуард Пятровіч Шапко** (13 чэрвеня 1903, г. Ліепая, цяпер Латвія — 28 кастрычніка 1977) — беларускі акцёр. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1946).

Біяграфія
---------

У 1922—1959 гадах у Беларускім тэатры імя Я. Купалы, дзе сфарміраваўся як акцёр пад кіраўніцтвам Е. Міровіча.

Члены Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1957 года.

Творчасць
---------

Характарны і камедыйны акцёр. Яго мастацтва вылучалася сакавітасцю сцэнічных фарбаў, дэталёвай распрацоўкай паводзін і знешняга аблічча персанажа, дакладнасцю сацыяльных характарыстык вобразаў. Сярод лепшых роляў: Шмігельскі, Праменны («Партызаны», «Мілы чалавек» К. Крапівы), Прыстаў («Бацькаўшчына» К. Чорнага), Лейтэнант («Канстанцін Заслонаў» А. Маўзона), Кругляш («Гута» Р. Кобеца), Дароднаў, Лыняеў, Мілаўзораў, Барабошаў («Позняе каханне[ru]», «Ваўкі і авечкі[ru]», «Без віны вінаватыя[ru]», «Праўда добра, а шчасце лепш[ru]» А. Астроўскага), Сімяонаў-Пішчык («Вішнёвы сад» А. Чэхава), Мантэкі («Рамэа і Джульета» У. Шэкспіра), Настаўнік філасофіі, Жак («Мешчанін у дваранах[ru]», «Скупы[ru]» Мальера), фон Кальб («Каварства і каханне» Ф. Шылера), Пера Каленіч («Пані міністэрша[sr]» Б. Нушыча), Вернер («Рускія людзі» К. Сіманава), Рэдзька («У стэпах Украіны» А. Карнейчука) і інш.

Літаратура
----------

* *Б. І. Бур’ян.* Шапко Эдуард Пятровіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — С. 374. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 140342 |
**Харчовая прамысловасць Беларусі** — адна з галін прамысловасці Рэспублікі Беларусь.

Станам на 2019 год у галіне дзейнічала 1131 арганізацыя з 138,2 тыс. работнікаў, аб’ём прамысловай вытворчасці склаў 27,3 млрд руб. (каля 12,7 млрд долараў), што склала 23,6% у агульным аб’ёме прамысловай вытворчасці краіны. Харчовая прамысловасць найбольш развітая ў Брэсцкай і Мінскай абласцях (у 2019 годзе прадпрыемствы гэтых абласцей вырабілі па 21—22% прадуктаў харчавання і напояў), а таксама ў Гродзенскай вобласці (19,4%). Малочныя прадукты ў 2019 годзе склалі 28,6% агульнага аб’ёму вытворчасці галіны, мяса і мясапрадукты — 24,2%, кармы для жывёл — 12,4%, напоі — 8%, раслінныя і жывёльныя масла, тлушчы — 4,4%, цукар і кандытарскія вырабы — 4,3%. Сярэдняя рэнтабельнасць продажаў склала 8,4%, сярэдняя зарплата рабочых — 93,6% ад сярэдняй зарплаты ў прамысловасці. Прадпрыемствы галіны паказалі за 2019 год чысты прыбытак у 1,2 млрд руб. (каля 550 млн долараў).

На 2022 год доля харчовай прамысловасці павялічалася да 25,9% ад агульнага аб’ёму вытворчасці прамысловай прадукцыі. У ёй засяроджана 11,4% асноўных сродкаў і 15,9% работнікаў усёй галіны прамысловасці краіны. Разнастайная прадукцыя харчовай прамысловасці ўключала ў сябе больш за 20 відаў вытворчасцяў. Сумарная вытворчасць прадуктаў харчавання, напояў і тытунёвых вырабаў у 2022 склала 13142 млн долараў, што на 12,9% больш, чым годам раней. Па формах уласнасці ў харчовай прамысловасці на пачатак 2022 года больш за ўсё прыпадала на арганізацыі прыватнага сектара, што складала 87,5% ад усіх арганізацый, якія пры гэтым выраблялі 86,4% прадукцыі. Доля прадпрыемстваў у замежнай уласнасці склала 12,5%, з аб’ёмам вытворчасці 7,2 %. Найбольшы аб’ём вытворчасці прыпаў на малочную і мясную прадукцыю. У 2022 годзе было выраблена каля 2 млн тон малочнай прадукцыі (у пераліку на малако) і прыблізна 1 млн тон мясных і харчовых субпрадуктаў. Традыцыйна самая высокая доля ў вытворчасці мясной прадукцыі склала мяса птушкі (44,8 %), долі ялавічыны і свініны — 24,1% і 23,6% адпаведна.

Заўвагі
-------

1. ↑  Промышленность Республики Беларусь, 2020 Архівавана 12 чэрвеня 2021.: статистический сборник. — Мн.: Белстат, 2020. — С. 22.
2. ↑  *К. В. Павлов, Е. В. Бубнова* Современное состояние и тенденции развития пищевой промышленности Республики Беларусь // *Вестник Научно-исследовательского центра корпоративного права, управления и венчурного инвестирования Сыктывкарского государственного университета*. — 2023. — № 2. — С. 164—175.
Сцяг анарха-капіталізму
**Анарха-капіталізм** — палітычная ідэалогія, якая выступае за ліквідацыю дзяржавы і іншых прымусовых сацыяльных інстытутаў на карысць індывідуальнага суверэнітэту ва ўмовах свабоднага рынку..

Паняцце «анарха-капіталізм» было ўведзена Мюрэем Ротбардам, які ў 1960-я гады сінтэзаваў палажэнні аўстрыйскай школы эканомікі, класічнага лібералізму і амерыканскіх індывідуалістычных анархістаў XIX стагоддзя Лісандра Спунера і Бенджаміна Такера (адмаўляючы пры гэтым іх працоўную тэорыю каштоўнасці і нормы, якія з яе вынікаюць) у новую палітычную філасофію. Анарха-капіталістычнае грамадства паводле Ротбарда будзе дзейнічаць адпаведна узаемаўзгодненым лібертарыянскім «прававым кодэксам, які будзе агульнапрынятым і якому суд абязуецца следаваць».

Гл. таксама
-----------

* Анархізм
* Лібертарыянства
* Анарха-камунізм
* Мінархізм
* Індывідуалістычны анархізм

Зноскі
------

1. ↑  Edward Stringham, *Anarchy and the law: the political economy of choice,* p 51
2. ↑  Roberta Modugno Crocetta, Murray Rothbard’s anarcho-capitalism in the contemporary debate. A critical defense Архівавана 27 лютага 2013. Ludwig Von Mises Institute.
3. ↑  Rothbard, Murray. For A New Liberty. «12 The Public Sector, III: Police, Law, and the Courts» Архівавана 13 снежня 2011..
Не блытаць з Тарашкевіца.
**«Беларуская граматыка для школ»** — кніга беларускага мовазнаўцы Браніслава Тарашкевіча, якая выйшла ўпершыню ў 1918 годзе і некалькі разоў перавыдавалася ў розныя гады. Гэта праца стала асновай сучаснага правапісу беларускай мовы. Першае выданне кнігі друкавалася кірылічным і лацінскім пісьмом.

Гл. таксама
-----------

* Беларуская граматыка Тарашкевіча (1918)

* Беларуская граматыка Тарашкевіча (1929)
* Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч
* Гісторыя беларускай мовы
* Тарашкевіца

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Беларуская граматыка для школ на Вікісховішчы |
Паштовая марка Рэспублікі Беларусь да 20-годдзя TIBO
**Міжнародны спецыялізаваны форум па тэлекамунікацыях, інфармацыйных і банкаўскіх тэхналогіях TIBO** — штогадовае міжнароднае мерапрыемства, прысвечанае тэлекамунікацыям, інфармацыйным і банкаўскім тэхналогіям. Ладзіцца ў Мінску з 1994 года. Арганізатары — Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Беларусі, Міністэрства інфармацыі Беларусі.

Паштовая марка Рэспублікі Беларусь да 15-годдзя TIBO
У выстаўцы бяруць удзел прадпрыемствы-вытворцы тэлекамунікацыйнага абсталявання, камп'ютараў, праграмнага забеспячэння, сродкаў і сістэм бяспекі, пастаўшчыкі разнастайных інфармацыйны-камунікацыйных тэхналогій з розных краін свету.

У межах выставачнага форуму з 2003 праводзіцца конкурс інтэрнэт-рэсурсаў, па выніках якога адбываецца ўручэнне «Інтэрнэт-прэміі TIBO».

Падчас форуму праходзяць такія мерапрыемствы, як семінары, прэзентацыі, прэс-канферэнцыі.

Зноскі
------

1. ↑  Номинации интернет-премии TIBO`2007 **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 25 ліпеня 2012. Праверана 29 красавіка 2014.
2. ↑  Об "Интернет-премии «ТИБО-2010» Архівавана 20 жніўня 2009.
3. ↑  В Национальном пресс-центре состоялась пресс-конференция, посвященная «ТИБО-2009»

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка  (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Падзор.
Падузорнік з карункамі выглядвае з-пад рознакаляровага пакрывала
Кароткі дэкаратыўны падузорнік
**Падзор**, або **падузорнік** — у дэкаратыўна-прыкладным мастацтве паласа тканіны з вышыўкай або карункамі, якая прышываецца да аднаго з доўгіх краёў прасціны, так што пры засланай пасцелі падзор застаецца адкрытым і звісае над падлогай. У некаторых мясцовасцях падзоры былі асобным прадметам тэкстылю і не прышываліся да прасціны, а закладаліся пад яе. Таксама словам падзор называлі карункі, якімі абшываецца край прасціны, пакрывала і інш.

Апісанне
--------

Падузорнік традыцыйна прадстаўляў сабой тканую паласу ільняной тканіны, пазней пачалі рабіць і з баваўняных тканін. Аздабляўся карункамі, вышыўкай і гэтак далей.

Выкарыстанне
------------

Падзор служыць для таго, каб схаваць прастору пад ложкам. У сялянскай хаце ложак даводзілася ставіць на высокіх ножках, бо знізу з падлогі ідзе холад. Натуральна, што такая вялікая прастора чымсьці займалася: вялікімі куфрамі, кошыкамі і іншымі рэчывамі. І падузорнік, з аднаго боку, закрываў гэтыя ўсе гаспадарчыя прыналежнасці, а з другога боку — ён заўсёды быў пакрыты заклінальнай вышыўкай.

Зноскі
------

1. ↑  «Кветкавы карагод» Віталіны Батвінковай

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Падзор (тэкстыль) на Вікісховішчы |
**Канстанцін Пятровіч Бадак**  (17 лютага 1921, в. Вялікія Лукі (Баранавіцкі раён) — 26 красавіка 1944, Баранавічы) — арганізатар савецкай падпольнай групы ў г. Баранавічы ў час Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Канстанцін Пятровіч Бадак нарадзіўся ў вёсцы Вялікія Лукі Баранавіцкага павета ў 1921 годзе.

Вучыўся ў вясковай школе, гімназіі, Віленскім механічным тэхнікуме.

Працаваў настаўнікам у Вялікалукскай школе, адначасова завочна вучыўся ў Маскоўскім сілікатна-будаўнічым інстытуце.

Пасля пачатку вайны становіцца партызанскім сувязным, разведчыкам атрада.

Па загадзе камандавання вясной 1943 года стварае ў лакаматыўным дэпо Баранавічаў падпольную групу, у якую ўваходзілі А. Ягораў, Я. Карніенка.

Вясной 1944 года пасля падрыва воданапорнай вежы на чыгуначнай станцыі, што паралізавала рух цягнікоў, быў затрыманы немцамі.

26 красавіка 1944 года разам з таварышамі быў павешаны каля паваротнага кола на тэрыторыі лакаматыўнага дэпо.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 чэрвеня 1965 года быў пасмяротна ўзнагароджаны медалём «За адвагу».

Імя Канстанціна Бадака носіць вуліца ў горадзе Баранавічы Усталявана мемарыяльная таблічка па вул.Даватара,1..

Зноскі
------

1. ↑  *cbseditor*. Барановичская ЦБС - Барановичская ЦБС(нявызн.). *tavlay-library.by*. Праверана 3 красавіка 2024.
2. ↑  Зональный государственный архив в г. Барановичи **(нявызн.)**. *brestjust.gov.by*. Праверана 3 красавіка 2024.
3. ↑  Список памятников | Цифровая звезда **(нявызн.)**. *izvezda.by*. Праверана 3 красавіка 2024.
**Троіца-Уладзімірскі сабор** (руск.: Тро́ице-Влади́мирский собор) — праваслаўны храм у Новасібірску. Належыць да Новасібірскай епархіі Рускай Праваслаўнай царквы. З’яўляецца падворкам Міхаіла-Архангельскага мужчынскага манастыра ў сяле Козіха.

Будаўніцтва пачалося ў 1999 годзе. Храм умяшчае 1500 чалавек, мае два ўзроўні (верхні галоўны храм у гонар роўнаапостальнага князя Уладзіміра і ніжні ў гонар Святой Тройцы). Вышыня храма 60 метраў (да верхняга пункта крыжа). Храм крыжова-купальны, шасціслупавы, трохгаловы з шасцю пасадамі.

24 жніўня 2013 года Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі Кірыл асвяціў Троіцкі сабор. Падчас богаслужэння ў храме, акрамя святароў, знаходзілася мноства свецкіх людзей. У тым ліку губернатар Новасібірскай вобласці Уладзімір Гарадзецкі, былы губернатар Васіль Юрчанка, старшыня Заканадаўчага сходу Новасібірскай вобласці І. Г. Мароз, старшыня Сінадальнага інфармацыйнага аддзела Уладзімір Лягойда, ваенныя і розныя прадстаўнікі праваахоўных структур, дабрачынцы і тыя, хто ўдзельнічаў у будаўніцтве храма.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Родны край.

**«Родны край»** — газета, орган Таварыства беларускай асветы. Выдавалася з 1 студзеня 1933 да 29 лістапада 1936 у Вільні на беларускай мове. У 1933 г. выходзіла 2 разы на месяц, з 1934 г. — раз на тыдзень. Рэдактары М. Сіняўскі, А. Флёраў (з 1936). Выдаўцы С. Кароль, М. Шчасны. Выйшлі 104 нумары. Забаронена польскімі ўладамі.

Тэматыка
--------

Мела культурна-асветніцкі кірунак. Паслядоўна адстойвала права беларускай меншасці ў Польшчы на нацыянальную школу і асвету (перадавіцы «Найважнейшая справа», «Як дамагацца роднай школы», «Нясіце кніжку вёсцы», «Пазнавайце родны край», «Патрыятызм дае сілу народу»), закранала сацыяльна-грамадскія праблемы (арт. «Новая спроба асадніцтва», «Хто на гэтым выйграе?», «Палажэнне вёскі», «Аб выбарах у самаўрады», «3 царкоўна-рэлігійнага жыцця» і інш.). Шэраг матэрыялаў гістарычна-пазнавальнага характару прысвяціла канцлеру ВКЛ Л. Сапегу, палітычнаму дзеячу І. Луцкевічу, агляду гісторыі беларускага нацыянальна-вызваленчага руху. Інфармавала пра факты беларускага культурна-грамадскага жыцця ў Чэхаславакіі, Латвіі, Літве, БССР і Заходняй Беларусі, у т.л. пра суды над Б. Тарашкевічам, т.зв. Маладой Грамадой (пісьменнікамі В. Таўлаем, П. Пестракам, А. Іверсам і інш.). У рубрыцы «Палітычная хроніка» асвятляла падзеі ў свеце. На старонках газеты змешчаны літаратурныя і публіцыстычныя творы М. Машары, М. Краўцова, М. Засіма, І. Маразовіча (псеўд. Б. Бароўскі), Х. Ільяшэвіча, манаграфічнае даследаванне жыцця і творчасці Ядвігіна Ш. пераклады на беларускую мову асобных твораў А. Купрына, братоў Тур, Ю. Горліс-Горскага. Друкавала парады па земляробстве і агародніцтве.

Літаратура
----------

* Ліс, А. «Родны край» / Арсень Ліс // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8. — С. 118.

Спасылкі
--------

* Родны край. № 19, 16 верасня 1933
***Pholcus alticeps*** - від павукоў сямейства {{bt-bellat||Pholcidae}}.

Апісанне
--------

Знешні выгляд вельмі характэрны. Ногі тонкія і вельмі доўгія, без шыпоў. Брушка цыліндрычнае (больш круглявае ў самак, гатовых да адкладвання яец). Пакровы бледныя, шэра-карычневыя.

Галавагрудзі вохрыста-жоўтыя з карычневай сярэдняй адзнакай, пашыраны да задняй часткі. Стэрнум і ногі вохрыста-жоўтыя. Брушка вохрыста-шэрае. Памеры самак і самцоў каля 5 мм.

Арэал
-----

Від сустракаецца ў Беларусі, Расіі, Цэнтральнай Азіі і Іране.

Літаратура
----------

\*Nentwig W, Blick T, Bosmans R, Gloor D, Hänggi A, Kropf C (2020). Araneae. Spiders of Europe. Version 04.2020

\* Сейфулина Р. Р. Карцев В. М. "Пауки средней полосы России: Атлас-определитель". Москва, 2011. - 608 с.

\* Федоряк М. М. "Предварительные данные о распространении Pholcus alticeps (Aranei: Pholcidae) в Украине и на сопредельных территориях / Фундаментальные аспекты биологии в решении актуальных экологических проблем. Материалылы международной научно-практической конференции, посвящ. 100-летию со дня рождения К.В. Горбунова. Астрахань, 2008. С.243–246

\* Федоряк М. М. Жуковец Е. М. "Примеры интродукции и акклиматизации пауков в урбанизированных экосистемах Украины и Беларуси или проблемы их идентификации / Проблемы сохранения биологического разнообразия и использования биологических ресурсов: Материалы Международной научно-практической конференции и 10-й зоологической конференции. Ч.2. Минск, 2009. С.178–180.

\* Ivanov V. V. "The checklist of Belarusian spiders (Arachnida, Araneae)" / Zoology and Ecology, 2013. Vol. 23, No. 4, 293-311

\* Островский А. М. "Фольциды (Aranei: Pholcidae) фауны Беларуси" / Материалы IV Международного арахнологического совещания «ArachnoMeeting», посвященного 50-летию «Определителя пауков Европейской части СССР» В. П. Тыщенко (Екатеринбург, 13, 19 и 25 февраля 2021 г.). Москва, 2021. С. 35-36

\* Островский А. М. "Личное сообщение от 18.04.2021".

\* Жуковец Е. М. "Пауки (Arachnida, Aranei) Беловежской пущи". Минск, 2017. – 270 c.

1. 1 2  Pholcus alticeps (англ.)  **(нявызн.)**?. *Пауки Беларуси*. Праверана 22 сакавіка 2024.
**Анры Санфурш** (фр.: Henry Sanfourche; 24 сакавіка 1775, Сарла-ла-Канеда — 10 красавіка 1841, палкоўнік Французскай імперыі.

Біяграфія
---------

З 1802 г. — другі лейтэнант, з 1805 г. — лейтэнант. У складзе 54-м лінейнага пяхотнага палку ўдзельнічаў у нямецкай кампаніі (1805 г.) у бітве пры Ульме, вялікім манеўры, які дазволіў захапіць аўстрыйскую армію пад кіраўніцтвам генерала Карла Мака фон Лейберыха, а таксама ў вельмі вядомай бітве пры Аўстэрліцы. Капітан з 1807 г. у 1810 г. ад’ютант генерала Юга Шарло, у 1812 г. быў камандзірам батальёна 32-га пяхотнага палка. Маёр з 1813 г. спачатку 146-га палка лінейнай пяхоты, а затым 132-га палка лінейнай пяхоты. У 1829 г. стаў палкоўнікам 27-га палка лінейнай пяхоты.

Прайшоў 24 ваенныя кампаніі Напалеона, ад вайны трэцяй кааліцыі да вайны шостай кааліцыі ўключна.

Камандор ордэна Ганаровага легіёна і кавалер ордэна Святога Людовіка. Пахаваны на могілках Сарла-ла-Канэда (Новая Аквітанія).

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 15 чэрвеня 2021. Праверана 6 сакавіка 2022.
4. ↑
5. ↑
**Мо́мант іне́рцыі** – скалярная фізічная велічыня, якая характарызуе інертнасць цела ў вярчальным руху. Цела з большым момантам інерцыі больш марудна змяняе хуткасць свайго вярчэння пад адным і тым жа ўздзеяннем.

Восевыя моманты інерцыі некаторых целаў
Паняцце моманту інерцыі для вярчальнага руху падобна да паняцця масы для паступальнага руху.

Момант інерцыі матэрыяльнага пункта вызначаецца наступным чынам:

{\displaystyle J=mr^{2}},

дзе m – маса пункта, r – яго адлегласць ад восі вярчэння.

Для сістэмы, якая складаецца з мноства матэрыяльных пунктаў, момант інерцыі вызначаецца як сума момантаў інерцыі ўсіх яе пунктаў:

{\displaystyle J=\sum \_{i}m\_{i}r\_{i}^{2}}

Для суцэльнага цела момант інерцыі вызначаецца як аб'ёмны інтэграл:

{\displaystyle J=\int \limits \_{(V)}\rho r^{2}dV},

дзе {\displaystyle \rho } – шчыльнасць цела.

Гл. таксама
-----------

* Рух цвёрдага цела
* Супраціўленне матэрыялаў
* Тэарэма Штэйнера
* Моманты інэрцыі некаторых целаў
* Палярны момант інэрцыі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Момант інерцыі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Новы · У. Даля · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4127020-4 · LCCN: sh85086657 · Microsoft: 10238366, 146996283 · NKC: ph554023 |
**МТЗ-80 «Беларус»** (МТЗ-82 «Беларус») — марка ўніверсальна-акучвальных колавых трактароў, выпускаемых Мінскім трактарным заводам з 1974 года па цяперашні час.

Кароткая характарыстыка мадэлі
------------------------------

Трактары МТЗ-80 і МТЗ-82 з’яўляюцца глыбокай мадэрнізацыяй выпускаўшыхся раней трактароў МТЗ-50 і МТЗ-52 адпаведна. Першы прататып датаваны 1970 годам. Ступень уніфікацыі дэталяў і зборачных адзінак у гэтых трактароў дасягае 70%.

Трактар пабудаваны па традыцыйнай для свайго сямейства кампаноўцы: паўрамная канструкцыя з нясучымі картэрамі вузлоў трансмісіі , пярэдняе размяшчэнне рухавіка, заднія вядучыя колы павялічанага дыяметру, пярэднія напраўляючыя колы паменшанага дыяметру. Трактар МТЗ-80 мае прывад толькі на заднія калы, а трактар МТЗ-82 — поўны прывад.

Гісторыя
--------

Стварэнне сямейства трактароў МТЗ-80/82 і Т-70 пачалося з Пастанаўлення Савета Міністраў СССР № 606, аб стварэнні ўніверсальна-акучвальнага трактара магутнасцю 75-80 конскіх сіл цягавага класа 1,4. Для паскарэння стварэння і памяншэння затрат на пераабсталяванне асноўнага завода і сумежных прадпрыемстваў было прынята рашэнне аб глвбокай мадэрнізацыі трактара МТЗ-50/52.

Крыніцы
-------

1. ↑  *Авторский коллектив.* Тракторы «Беларус» семейств МТЗ и ЮМЗ. Устройство, работа, техническое обслуживание (руск.). — Мн.: Ранок, 2003. — 260 с. — 10 000 экз. — ISBN 966-502-007-2.