recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**1-я Смаленская партызанская брыгада** — партызанская брыгада, створаная ў сакавіку 1942 года ў Смаленскай вобласці. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Духаўшчынскага і Руднянскага раёнаў Смаленскай вобласці, Сенненскага, Талачынскага, Чашніцкага, Лепельскага, Халопеніцкага і Крупскага раёнаў БССР. 26 чэрвеня брыгада (390 партызан, 6 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

Брыгада была створана ў Смаленскай воласці пад назвай 1-ы батальён. У маі 1942 года батальён быў перайменаваны ў 1-ю партызанскую брыгаду. У чэрвені частка атрадаў была вылучана для арганізацыі 3-й партызанскай брыгады. У кастрычніку — лістападзе 1942 у час карнай нямецкай экспедыцыі частка атрадаў брыгады была рассеяна, астатнія ў канцы лістапада выйшлі ў савецкі тыл, дзе брыгада была створана нанава. У лютым 1943 года брыгада (134 партызаны) прыбыла ў нямецкі тыл, са жніўня таго ж года дзейнічала на тэрыторыі Віцебскай вобласці, падначальвалася БШПР. На момант злучэння з Чырвонай Арміяй у склад брыгады ўваходзілі:

* 1-ы атрад;
* 2-і атрад (другога складу);
* 3-і атрад;
* 4-ы атрад;
* 5-ы атрад;
* 6-ы атрад.

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* Ф. Я. Апрэтаў (загінуў);
* А. І. Яўстратаў;
* М. П. Пятровічаў;
* У. І. Цалішчэўскі.

### Камісары

* А. Р. Багдановіч;
* М. П. Пятровічаў;
* І. Х. Вайзулін.

### Начальнікі штаба

* А. І. Яўстратаў;
* Дз. М. Несцераў (выконваў абавязкі);
* А. В. Прусакоў (выконваў абавязкі);
* С. Дз. Жылін.

Гісторыя
--------

Партызаны праводзілі дыверсіі на чыгунках Смаленск — Віцебск, Віцебск — Орша, Смаленск — Орша і на шашэйных дарогах. У жніўні — лістападзе 1942 года вялі баі з карнікамі ў Духаўшчынскім раёне, нападалі на гарнізоны ў вёсцы Карабанава і пасёлку Галынкі Руднянскага раёна Смаленскай вобласці (люты 1943), у вёсцы Вадапоева Бешанковіцкага (кастрычнік 1943), Старая Пярэсіка (лістапад 1943) і Чараёўка (сакавік 1944) Халопеніцкага, Забор’е Лепельскага (люты 1944) раёнаў. У красавіку — чэрвені 1944 года вялі баі супраць карнікаў у раёне шашы Лепель — Барысаў. У час наступлення Чырвонай Арміі аднавілі 6 мастоў на дарозе Лукомль — Вялікія Хальнявічы.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
*Ardea purpurea*
**Чапля чырвоная**, **чапля рыжая** (*Ardea purpurea*) — птушка з сямейства чаплевых.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Даўжыня цела 70—90 см, размах крылаў 120—150 см. Самка крыху меншая за самца.

Апярэнне чырвонай чаплі каштанава-бурае, спіна шэрая. Маладыя ў меншай ступені кантрастныя, ржава-шэрыя. Чырвоная чапля крыху драбнейшая за шэрую чаплю. Падобная да шэрай чаплі, але шыя і галава ржавага колеру. У палёце значна цямнейшая, без кантрасных белых плямаў на згібе крылаў, больш стройная.

Распаўсюджанне
--------------

Гняздуецца ў Еўропе, Паўднёвай Азіі і Афрыцы. Еўрапейскія чаплі зімуюць у Афрыцы, на поўдзень ад Сахары. У Еўропе паўночная мяжа гнездавання праходзіць на Украінскім Палессі, на тэрыторыі Беларусі рэдкі залётны від.

Чырвоная чапля жыве ў трысняговых зарасніках ля вады. Насяляе вялікія заліўныя балотныя тэрасы, парослыя трыснягом, паблізу вільготных адкрытых прастораў, зарастаючыя азёры, вільготныя палі (напрыклад, рысавыя).

Спосаб жыцця
------------

Чырвоная чапля значна радзей садзіцца на дрэвы, чым іншыя буйныя чаплі. Дзякуючы доўгім пальцам можа хадзіць нават па самай топкай глебе. Калі яе спалохаць, яна выцягваецца ў трыснягу і падымае дзюбу вертыкальна ўверх, зліваючыся з навакольным асяроддзем. Гэтым яна вельмі нагадвае бугая.

Корміцца дробнай рыбай, жабамі, паўзунамі, насякомымі, грызунамі.

Гняздо ладзіць у густым трыснягу, спружыністая аснова з сухога трыснягу (часам пакладзеная на галіны) або скрыжаваных паміж сабой раслінах; іншы раз гняздо на кусце вярбы, якая расце на сплавіне.

Яйкі (3—6) злёгку падоўжаныя з тупым вузейшым канцом, зеленавата-блакітныя.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявога вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.
Аўгуст II і Аўгуст III на дрэздэнскім пано «Шэсце князёў»
**Пано** (фр.: panneau ад лац.: pannus — *кавалак тканіны*) — маляўнічы твор дэкаратыўнага характару, звычайна прызначаны для сталага запаўнення якіх-небудзь участкаў сцяны (насценнае пано) ці столі (плафон); барэльеф, разьбяная, ляпная ці керамічная кампазіцыя, якая служыць для той жа мэты.

Пано, выкананыя на вонкавых сценах будынка з каляровых плітак ці ў тэхніку фрэскі, завуць часам муралямі.

Гл. таксама
-----------

* Шэсце князёў

Літаратура
----------

* Пано Архівавана 24 красавіка 2016. // Вялікая савецкая энцыклапедыя

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кенігсберг.
**Якаў Эмануілавіч Кенігсберг** (4 жніўня 1939, Мазыр, Гомельскай вобласці — 23 кастрычніка 2013) — беларускі вучоны-імунолаг. Доктар біялагічных навук, прафесар.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі медыцынскі інстытут (1962). Працаваў у Гомельскай абласной супрацьсухотнай бальніцы, НДІ санітарыі і гігіены, з 1970 у БелНДІ экперыментальнай ветэрынарыі, з 1988 у Навукова -даследчым клінічным інстытуце радыяцыйнай медыцыны і эндакрыналогіі, Інстытуце радыялогіі. З 2001 старшыня Нацыянальнай камісіі па радыяцыйнай абароне пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь. З 2009 года працаваў у ГУ «Рэспубліканскі навукова-практычны цэнтр гігіены» на пасадзе загадчыка лабараторыі радыяцыйнай бяспекі. У 2012 быў прызначаны афіцыйным прадстаўніком Рэспублікі Беларусь у Навуковым камітэце Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па дзеянні атамнай радыяцыі.

З’яўляўся экспертам Міжнароднага агенцтва па атамнай энергіі, экспертам Сусветнай арганізацыі аховы здароўя (СААЗ), а таксама сябрам Рады Міжнароднай асацыяцыі радыепаталогіі. Неацэнны яго ўклад у стварэнне навуковай школы пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС. Пад кіраўніцтвам Якава Эмануілавіча былі распрацаваны рэспубліканскія дапушчальныя ўзроўні ўтрымання радыенуклідаў у харчовых прадуктах (1990, 1992, 1996, 1999), многія нацыянальныя прававыя дакументы ў галіне радыяцыйнай бяспекі. Ён прымаў актыўны ўдзел у распрацоўцы асноватворных дакументаў МАГАТЭ ў галіне радыяцыйнай бяспекі і рэагавання на аварыйныя сітуацыі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.8. Мн. 2000, С.229

Спасылкі
--------

* Архівавана 14 сакавіка 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-292498 · БАП: 138278 |
**Пік Балі́вар** (4978 м) — найвышэйшая вяршыня Венесуэлы. Сучасная афіцыйная вышыня вызначана інжынерамі Дыега Дэйрасам, Карласам Рафдрыгесам і Напалеонам Эрнандэсам у 2002 годзе праз GPS-вымярэнне

Да афіцыйнага перайменавання 30 снежня 1934 года пік зваўся **Ла-Калумна** (*La Columna*). Новае імя дадзена ў гонар нацыянальнага героя Сімона Балівара, бюст якога быў устаноўлены на вяршыні падчас першага ўзыходжання ў 1935 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Pérez et al (Sep. 2005): «Alturas del Pico Bolívar y otras cimas andinas venezolanas a partir de observaciones Gps.» INCI v.30, n.4, Caracas sep. 2005. Retrieved 2012-09-27.  (ісп.)
2. ↑  Геаграфічны бюлетэнь IGVSB-BG No 14
**Мацвееў мост** — аўтадарожны бэлечны мост цераз Крукаў канал у Адміралцейскім раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Каломенскі і Казанскі астравы. Мост захаваў архітэктурнае аблічча, тыповае для мастоў Крукава канала 1780-х гадоў. Аб’ект культурнай спадчыны Расіі рэгіянальнага значэння. Размешчаны па цотнай (паўднёвай) набярэжнай ракі Мойкі паміж дамамі № 100 і 102, у месцы скрыжавання Крукава канала і Мойкі. Утварае ансамбль з размешчаным побач Чырвонафлоцкім мостам цераз раку Мойку. Побач з мостам размешчаны комплекс Новая Галандыя і будынак Марскіх Крукаўскіх казармаў (Цэнтральны ваенна-марскі музей). Ніжэй па цячэнні знаходзіцца мост Дзекабрыстаў. Бліжэйшыя станцыі метрапалітэна — «Садовая», «Сянная плошча» і «Спаская».

З 1798 года мост называўся Канюшанны, бо набярэжная левага берага Мойкі тады была Канюшаннай вуліцай. З 1812 года мост называўся Канаўскім, затым Канальным (1820—1875) або Канаўным (1836—1844) — у XVIII—XIX стагоддзях пецярбургскія каналы часта называлі канавамі. У 1868 годзе мост атрымаў назву Турэмны з-за будынка гарадской турмы (Літоўскі замак), спаленага ў дні Лютаўскай рэвалюцыі ў 1917 годзе. Часам мост называлі Літоўскім. У сакавіку 1919 года мост перайменавалі ў мост Мацвеева, у памяць пра камісара, рабочага-камуніста, удзельніка грамадзянскай вайны С. М. Мацвеева, забітага ў 1918 годзе і пахаванага на плошчы Камунараў. Сучасная назва — Мацвееў мост.

| Масты цераз Крукаў канал |
| --- |
| 
* Сумежны
* Стара-Мікольскі
* Кашын
* Гандлёвы
* Дзекабрыстаў
* Мацвееў

 |
**Іван Дзмітрыевіч Каламійчанка** (25 лістапада 1914, Бахмач, Чарнігаўская губерня, Расійская імперыя — 1964) — камандзір 800-га стралковага палка 143-й стралковай дывізіі 47-й арміі 1-га Беларускага фронту, падпалкоўнік, Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і рабочага. Украінец. У 1935 годзе скончыў тэхнікум камуністычнай асветы ў г. Ніжын Чарнігаўскай вобласці. Працаваў райупаўнаважаным па нарыхтоўках у Чарнігаўскай вобласці. Член КПСС з 1940 года. У Савецкай арміі ў 1936—1937, у красавіку—лістападзе 1939 і са студзеня 1940 года. Скончыў курсы малодшых лейтэнантаў пры Кіеўскім пяхотным вучылішчы.

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны з чэрвеня 1941 года.

У 1943 годзе скончыў Ваенную Акадэмію імя Фрунзэ.

Камандзір 800 стралковага палка (143-я дывізія, 47-я армія, 1-ы Беларускі фронт) падпалкоўнік Каламійчанка адрозніўся ў Вісла-Одэрскай аперацыі. 15 студзеня 1945 года яго полк прарваў доўгачасовую абарону праціўніка каля населенага пункта Хатомаў (Польшча), у ноч на 16 студзеня фарсіраваў Віслу і заняў плацдарм на левым беразе, чым спрыяў пераадоленню воднай мяжы часцямі дывізіі.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 6 красавіка 1945 года за мужнасць і гераічнасць, выяўленыя пры фарсіраванні Віслы і ўтрыманне плацдарму на яе заходнім беразе, падпалкоўніку Івану Дзмітрыевічу Каламійчанку прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэны Леніна і медалі «Залатая Зорка».

Пасля вайны працягнуў службу ў арміі. З 1960 года палкоўнік у адстаўцы.

Памёр у 1964 годзе. Пахаваны на Машэкаўскіх могілках горада Магілёва. У 1965 годзе на магіле пастаўлена стэла.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка» (№ 5709) — 6 красавіка 1945 года;
* Ордэн Леніна — 6 красавіка 1945 года;
* Тры ордэны Чырвонага Сцяга;
* Ордэн Айчыннай вайны I ступені;
* Медалі.

Увекавечванне памяці
--------------------

* Яго імем названа вуліца ў горадзе Канатоп Сумскай вобласці.
* У горадзе Ніжыне на будынку вучылішча культуры і мастацтва імя Марыі Занькавецкай устаноўлена мемарыяльная дошка.

Зноскі
------

1. ↑  Могілак г. Магілёва (Беларусь).
2. ↑  31. Магіла Каламійчанкі // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.

Спасылкі
--------

* Іван Дзмітрыевіч Каламійчанка на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Тамашэўскі.

**Іван Герасімавіч Тамашэ́ўскі** (25 лістапада 1918, вёска Рудніца, Сенненскі раён, Віцебская вобласць — 12 снежня 1994, Жытомір) — ваенны лётчык, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Пасля школы скончыў Mінскі архітэктурна-будаўнічы тэхнікум i адначасова аэраклуб. У Чырвонай Арміі з 1938 г. У 1940 г. заканчвае Мелітопальскае ваенна-авіяцыйнае вучылішча. У Вялікую Айчынную вайну з чэрвеня 1941 г. на Заходнім, Паўднёва-Заходнім, Сталінградскім, Паўднёвым, 4-м Украінскім франтах. У чэрвені 1941 г. — штурман звяна 99-га палка начных бамбардзіроўшчыкаў. Да студзеня 1944 г. Іван Герасімавіч зрабіў 581 баявы вылет. 24 чэрвеня 1941 года Тамашэўскі i яго таварышы ўступілі ў бой з нацыстамі. Трэба было нанесці бомбавы ўдар па варожых калонах у раёне Маладзечна. Заданне было паспяхова выканана, бомбы, скінутыя з 27 бамбардзіроўшчыкаў, нанеслі вялікія страты захопнікам. Восенню 1943 г. пасля пераможнай бітвы пад Курскам і Белгарадам, савецкія войскі паспяхова развівалі наступленне і набліжаліся да Дняпра. Адступаючы, немцы спадзяваліся замацавацца на правым беразе ракі. На адной з пантонных перапраў скапілася вялікая колькасць варожых войск. Разбамбіць гэту пераправу — такая задача была пастаўлена перад звяном лёгкіх бамбардзіроўшчыкаў ПО-2, штурманам якога быў Тамашэўскі. Разлік рабіўся на поўную нечаканасць і пахмурнае надвор’е. У выніку разгрому пераправы вялікая групоўка варожых войск, што не паспела пераправіцца за Днепр, была ліквідавана. За гэты подзвіг, за высокае майстэрства штурману звяна Івану Герасімавічу Тамашэўскаму было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Узнагароджаны 16 урадавымі ўзнагародамі.

Пасля вайны маёр запасу Іван Герасімавіч Тамашэўскі жыў у горадзе Жытоміры.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Тамашэўскі Іван Герасімавіч // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Сенненскага раёна / рэдкал.: У. С. Богаў [і інш.]. — Мн. 2003. — С. 300—301.
* Тамашэўскі Іван Герасімавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 413. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Іван Герасімавіч Тамашэўскі на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фурсаў.
**Мацвей Васільевіч Фу́рсаў** (1825 — 8 чэрвеня 1901) — краязнаўца, гісторык, археолаг, сапраўдны стацкі саветнік.

Біяграфія
---------

Як казённакоштны выхаванец скончыў з сярэбраным медалём 3-ю Санкт-Пецярбургскую гімназію, філасофскае аддзяленне Пецярбургскага ўніверсітэта. З 1848 года служыў у Пскоўскай гімназіі на пасадзе старшага настаўніка гісторыі, з 1858 года — інспектарам у Пскоўскім ваенным вучылішчы. Адначасова выкладаў у Пскоўскім жаночым вучылішчы 1-га разраду рускую мову і гісторыю, займаў пасаду члена педагагічнай рады і справавода. У 1865 годзе пераведзены дырэктарам Шавельскай гімназіі. Пасаду дырэктара сумяшчаў з выкладаннем расійскай славеснасці, рускай і лацінскай моў, эпізадычна — гісторыі, геаграфіі, прыродазнаўчых навук, чыстапісання і малявання. У 1872 годзе назначаны дырэктарам Слуцкай гімназіі, дзе выкладаў агульную геаграфію, расійскую і лацінскую мовы. У 1876 годзе пераведзены ў Магілёў на пасаду дырэктара гімназіі, у якой працаваў да выхаду ў адстаўку (1886). Выкладаў расійскую славеснасць, гісторыю і геаграфію, эпізадычна — латынь.

Працаваў рэдактарам неафіцыйнай часткі «Могилевских губернских ведомостей» (07.02.1883—15.11.1897). У вольны час вёў археалагічныя раскопкі ў басейне Дняпра, даследаваў рэшткі мамантаў у Аршанскіх ванаваных капальнях. Разам з С. Ю. Чалоўскім склаў карту археалагічных помнікаў Магілёўскай губерні. На 9-м археалагічным з’ездзе ў Вільні (1893) выступіў з рэфератам і прадставіў фотаздымкі старажытных цэркваў, розных гістарычных прадметаў, валуноў з геральдычнымі знакамі, выяўленых каля мястэчка Пятровічы Клімавіцкага павета, факсіміле старажытных рукапісаў і інш.

Аўтар гістарычнага нарыса ў кнізе «Опыт описания Могилевской губернии…» (Кн. 1—3. Магілёў, 1882—1884). У 1893 годзе выбраны членам-карэспандэнтам Маскоўскага археалагічнага таварыства.

Літаратура
----------

* Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т./галоўны рэдактар Т. У. Бялова. — Мінск, 2011. — Т. 2. — С. 378—379.
* Асветнікі Зямлі Беларускай: Х — пачатак ХХ ст.: энцыклапедычны даведнік / рэдактар Г. П. Пашкоў. — 2-е выданне. — Мінск, 2006. — С. 451.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16). — С. 506.
* Фурсаў Мацвей Васілевіч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 735—736. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
**Дыксан Афааква** (англ.: Dickson Afoakwa; нар. 26 красавіка 1998, Кумасі, Гана) — ганскі футбаліст, нападнік клуба «Асантэ Катока».

Клубная кар’ера
---------------

Да 2016 года выступаў у другім дывізіёне Ганы за клуб «Кумасі Карнерстон» з роднага горада Кумасі. У ліпені 2016 года стаў іграком беларускага клуба «Дынама-Брэст». Спачатку гуляў за дубль, але неўзабаве замацаваўся ў асноўнай камандзе, дзе стаў звычайна выхадзіць на замену. 10 верасня 2016 года забіў свой першы гол у Вышэйшай лізе, якім завяршыў разгром «Славіі» (4:1), а 21 верасня забіў пераможны гол у матчы Кубка Беларусі супраць «Нафтана» (2:1).

У лістападзе 2016 года праходзіў прагляд у моладзевай камандзе маскоўскага «Спартака», аднак у выніку вярнуўся ў Брэст. У ліпені 2017 года на правах арэнды перайшоў у «Гомель». Спачатку выступаў у стартавым складзе гомельскай каманды, пазней стаў часцей выхадзіць на замену. У снежні 2017 года па заканчэнні тэрміну арэнды вярнуўся ў «Дынама».

У студзені 2018 года разам з брэсцкай камандай адправіўся на першы турэцкі збор, але на другі збор ужо не трапіў і стаў шукаць новую каманду. Неўзабаве адправіўся на прагляд у «Александрыю», у лютым «Дынама» абвясціла аб гадавой арэндзе футбаліста, аднак хутка ўкраінскі клуб абверг інфармацыю аб арэндзе. У выніку ў красавіку 2018 года быў заяўлены за «Дынама» ў чэмпіянат Беларусі, выступаў у асноўным за дубль, правёў за галоўную каманду толькі 15 хвілін на полі. У ліпені 2018 года па пагадненні бакоў пакінуў беларускі клуб і неўзабаве перайшоў у славенскі клуб «Трыглаў». Пакінуў «Трыглаў» у лютым 2019 года.

У ліпені 2019 года далучыўся да паўднёваафрыканскага клуба «Стэленбос», гуляў там да канца года. У кастрычніку 2021 года ўладкаваўся ў ганскім клубе «Асантэ Катока».

Дасягненні
----------

* Беларусь Уладальнік Кубка Беларусі: 2017

Зноскі
------

1. ↑  Dickson Afoakwa // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Торрес, Букаткин, Фамейе, Гаврилович и еще пять игроков подписали контракты с брестским "Динамо"
3. ↑  Афоаква не подошел московскому "Спартаку"
4. ↑  Футбол. Диксон Афоаква, прежде выступавший за брестское "Динамо", стал игроком "Гомеля"
5. ↑  Ситко, Афоаква, Адомако и еще четыре игрока покинули "Гомель"
6. ↑  Футбол. "Александрия" опровергла информацию об аренде Афоаквы, хотя сайт брестского "Динамо" сообщил о переходе(недаступная спасылка)
7. ↑  Брестское "Динамо" рассталось с Афоаквой
8. ↑  Экс-нападающий брестского «Динамо» Афоаква перешел в словенский «Триглав»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FBref.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
**Мацве́евічы** (трансліт.: *Macviejevičy*, руск.: Матвеевичи) — вёска ў Бярозаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Міжлескага сельсавета. Размешчана за 14 км ад Бярозы, за 20 км ад чыгуначнай станцыі Бяроза-Картузская.

Гісторыя
--------

У канцы XIX ст. — **Вялікія Мацвеевічы** ў Мацвеевіцкай воласці Пружанскага павета Гродзенскай губерні. У 1890 годзе сяло, у якім царкве належала 41 дзес. зямлі, і маёнткі Вялікія і **Малыя Мацвеевічы** ва ўладанні Мар’і Казакевіч. Памешчыцы належала 2311 дзес. зямлі.

З 1915 года акупіраваны германскімі войскамі, з 1919 года да ліпеня 1920 года і з жніўня 1920 года — войскамі Польшчы (у ліпені—жніўні 1920 года ўстаноўлена савецкая ўлада.

З 1921 года ў складзе Польшчы. У 1924 годзе вёска — цэнтр Мацвеевіцкай гміны Пружанскага павета Палескага ваяводства, 22 будынкі, у в. Малыя Мацвеевічы 14 будынкаў. 5 студзеня 1926 года Мацвеевіцкая гміна перайменавана ў Міжлескую (цэнтр гміны перанесены ў Міжлессе).

З 1939 года ў БССР. З 1940 года вёска ў Міжлескім сельсавеце. Малыя Мацвеевічы знаходзіліся ў Машковіцкім сельсавеце.

У 1941—1944 гг. акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі.

З 1954 года в. Малыя Мацвеевічы ў Міжлескім сельсавеце. У кастрычніка 1949 года ў в. Вялікія Мацвеевічы быў арганізаваны калгас імя Будзённага, які ў лютым 1950 года ўвайшоў у склад калгаса «Чырвоны сцяг» (цэнтр — в. Міжлессе).

Рашэннем аблвыканкама ад 4 верасня 1972 года в. Малыя Мацвеевічы, якая фактычна злілася з в. Вялікія Мацвеевічы, выключана з рэестра.

Насельніцтва
------------

* **XX стагоддзе**:
	+ 1924 — у Вялікіх Мацвеевічах — 123 жыхары, у Малых Мацвеевічах — 90 жыхароў.
	+ 1939 — у Вялікіх Мацвеевічах — 22 двары, 147 жыхароў.
	+ 1940 — у Малых Мацвеевічах — 24 двары, 99 жыхароў.
	+ 1970 — у Вялікіх Мацвеевічах — 66 жыхароў, у Малых Мацвеевічах — 60 жыхароў.
* **XXI стагоддзе**:
	+ 2005 — 16 двароў, 22 жыхары.

Славутасці
----------

* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (1943)

Вядомыя асобы
-------------

* Ганна Мікалаеўна Бурава (нар. 1951) — беларускі палітык.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU). Сустракаецца таксама варыянт **Маце́евічы**
2. ↑  Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 верасня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 27 (1365).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2006. — 528 с.: іл. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0373-X.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мацвеевічы

| ⛭**Міжлескі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Міжлессе |
| Вёскі | Батарэя ·  Елянова ·  Касцюкі ·  Мацвеевічы ·  Міхалінак ·  Стаўкі ·  Судзілавічы |
**Гістарычная школа** *у фалькларыстыцы* — адзін з пашыраных кірункаў рускай фалькларыстыкі канца XIX — пачатку XX стст. Яе тэарэтычныя асновы сфармуляваны У. Ф. Мілерам у «Нарысах рускай народнай славеснасці» (Том 1, 1897 г.), развіты і дапоўнены ў працах М.Н. Сперанскага  (руск.) (бел. С.К. Шамбінага  (руск.) (бел. Б. М. Сакалова. У адрозненне ад міфалагічнай школы і міграцыйнай тэорыі (тэорыя запазычвання, або вандроўных сюжэтаў) прадстаўнікі гістарычнай школы імкнуліся растлумачыць фальклор, апіраючыся на гісторыю, пазнаць побыт народа, суаднесці факты, падзе, імёны народнай паэзіі з рэальнымі, з тымі, што мелі месца ў мінулым. У рэканструкцыі эпічных цыклаў яны ішлі ад твораў позняга паходжання да больш ранніх, старажытных. У былінах і гістарычных песнях прыхільнікі гістарычнай школы бачылі фрагменты своеасаблівага вуснага летапісу, несупадзенні гістарычных падзей і зместу твораў тлумачылі скажэннямі тэксту вусным пераказам у выніку бытавання ў сялянскім асяроддзі. Вялікае значэнне ў фальклоры, але ў некаторых выпадках перабольшвалі, абсалютызавалі яго. Недаацэньвалі ролю народных мас у стварэнні духоўных каштоўнасцей, прыпісвалі паходжанне былін выключна княжацка-дружыннаму асяроддзю. Пры многіх метадалагічных недахопах гістарычнай школы зрабіла прыкметны ўклад у навуку пра фальклор, стварыла гістарычную геаграфію рускага эпасу, сабрала і абагульніла значны матэрыял. Школа карысталася міжнародным аўтарэтэтам і зрабіла ўплыў на вучоных шэрагу краін. Як кірунак гістарычная школа распалася ў сярэдзіне 1920-х гадоў. Асобныя яе прадстаўнікі ў 20 — 30-я гг. ўнеслі ў яе метад сацыяльны пачатак. Аб'ектыўная ацэнка дзейнасці гістарычнай школы зроблена ў 1960-я г. У зборніках і даследаваннях, выдадзеных прадстаўнікамі гістарычнай школы (М. Я. Анучкоў, А. В. Маркаў, А. Д. Грыгор’еў  (руск.) (бел. М. С. Ціхаміраў, У. Ф. Мілер, браты Б. М. і Ю. М. Сакаловы) ёсць блізкія да беларускіх варыянты і паралелі эпічных твораў, пераважна казкі і гістарычныя песні, якія ў розны час былі запісаны на Беларусі (пазней сабраны ў кнізе «Беларускі эпас» (1959).

У беларускай фалькларыстыцы гістарычны падыход да вуснапаэтычнай творчасці абазначыўся ў працы І. Я. Храпавіцкага «Погляд на паэзію беларускага народа» (1845 г.). Ідэі гістарычнай школы падзялілі М.Янчук і Я.Карскі.

Літаратура
----------

* Ліс, А. С. Гістарычная школа / А. С. Ліс // Этнаграфія Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская савецкая энцыклапедыя; Рэдкалегія: І. П. Шамякін (галоўны рэдактар), В. К. Бандарчык, Я. В. Малашэвіч [і іншыя]; Навуковыя кансульанты: М. В. Біч, А. П. Грыцкевіч, У. С. Гуркоў [і іншыя]. — Мн.: БелСЭ, 1989. — С. 149.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Аляксандрына.

**Аляксандрына** (руск.: Алекса́ндрино) — парк (лесапарк), размешчаны ў Кіраўскім раёне Санкт-Пецярбурга паміж праспектам Стачак, праспектам Народнага Апалчэння і вуліцай Казлова. Парк падзяляецца праспектам Ветэранаў на дзве часткі — паўночную і паўднёвую. Плошча — 110,52 га.

Парк Аляксандрына ўзнік на пачатку XIX стагоддзя і ўключае паркі былых сядзіб Аляксандрына (паўночная частка) і Ульянка (паўднёвая частка), якія ў другой палове XVIII стагоддзя належалі дзяржаўнаму і ваеннаму дзеячу Івану Чарнышову, а ў сярэдзіне XIX стагоддзя былі набытыя графам Дзмітрыем Шарамецевым. У сярэдзіне XIX стагоддзя ў сядзібе Аляксандрына быў створаны пейзажны парк (архітэктары Мікалай Бенуа, К. Мюлер і інш.).

У час Вялікай Айчыннай вайны тэрыторыя парку знаходзілася ў непасрэднай блізкасці ад пярэдняга краю абароны Ленінграда. Парк быў значна разбураны, пабудовы сядзібы Ульянка былі знішчаны, ад сядзібы Аляксандрына каля галоўнага дома (Чарнышова дача) былі цалкам разбураны галерэя і ўсходні флігель, у 1960-я гады будынак быў рэканструяваны.

З 1970-х гадоў парк Аляксандрына з’яўляецца месцам адпачынку жыхароў суседніх раёнаў масавага жыллёвага будаўніцтва Ульянка і Дачнае. У 1980-х гадах цэнтральная частка парку была рэканструявана ў якасці зоны адпачынку.

Зноскі
------

1. ↑  Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Ян Хуаньі** (Yang Huanyi, 1906—2004) — кітаянка, апошняя (згодна з большасцю меркаванняў) носьбітка сакрэтнай жаночай мовы нюй-шу (мела пісьмовую форму), якая выкарыстоўвалася жанчынамі Кітая на працягу прыкладна 400 гадоў. 20 верасня 2004 года яна памерла ва ўзросце 98 гадоў.

Згодна з дадзенымі японскіх даследчыкаў, некалькі носьбітаў перажылі Хуаньі і былі знойдзены ўжо пасля яе смерці. Дакладнасць гэтай інфармацыі не ўсталявана.

Зноскі
------

1. ↑  Library of Congress Authorities — Library of Congress. Праверана 24 студзеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13219454'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q131454'></a>

Спасылкі
--------

* Артыкул у ГЕО(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n2013050615 · VIAF: 5479150033044411180000 |
**Аляксандраўскі сквер** — прысады на Аляксандраўскай вуліцы ў Гомелі пачатку ХХ ст. Характарызаваўся тагачаснымі краязнаўцамі як «садок, што становіць сабой цудоўную каштанавую алею». Назву атрымаў ад вуліцы, на якой быў разбіты, а вуліца, як мяркуецца — ад Аляксандраўскай мужчынскай гімназіі, названай у гонар расійскага імператара Аляксандра ІІ.

Сучасная Камсамольская вуліца (колішняя Аляксандраўская) на адрэзку між вуліцамі Савецкай і Кірава захоўвае кампазіцыйную адметнасць пачатку ХХ ст. — каштанавыя прысады падзяляюць левую і правую праезныя часткі вуліцы. Пэўнай назвы сёння гэтыя прысады не маюць.

Зноскі
------

1. ↑  Александровский сквер // Полесская жизнь. — 1910. — 23 августа. — С. 3.
2. ↑  Жудро, Ф. А. Город Гомель (Могилевской губ.) : с 68 автотипиями / сост. Ф. А. Жудро, И. А. Сербов, и Д. И. Довгялло. — Вильна : Сев.-Зап. отд. Имп. Русского географического о-ва, 1911. — С. 10.
3. 1 2  Рогалев, А. Ф. Гомель. Страницы истории, формирование улиц, местные тайны и загадки / А. Ф. Рогалев. — Гомель : Барк, 2014. — С. 124.
Герб «Цёлак»
**Ян Эвілд** — жамойцкі баярын. На Гарадзельскай уніі прыняў герб Цёлак.

Па-за самім фактам падпісання Гарадзельскай уніі, дакладных звестак аб ім няма. Досыць імаверна ўсё ж, што ён — той самы Эйвілд, які ў 1390 разам з братам Эйнурам падпісаў сярод іншых Кёнігсбергскі дагавор з Ордэнам, узяўшы такім чынам бок Вітаўта ў яго барацьбе з Ягайлам.

Невядома з пэўнасцю, ці тоесны ён Явілту, які згадваецца ў 1409, а таксама ці яго сынамі былі Даўгірд і Дашка Эйвілтавічы, якія ў сярэдзіне 15 ст. атрымалі наданні на лідчыне.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Semkowicz W. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle r.1413. Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie: 1928—1929 T.9;
* Petrauskas R. Žemaitijos bajorai 1390—1413 m. Архівавана 19 ліпеня 2011. Žemaičių vyskupystės muziejus.
**Дымавы крэмній** (*fumed silica*): ва́лавая парашковая форма дыаксіда крэмнія, якая вырабляецца спосабам тэрмічнага піроліза, пры якім першасныя часцінкі (у разуменні ІСО) могуць трапляць у нанамаштаб.

Тэрміналогія ў сферы нана-навук і нанатэхналогій па стане на канец 2000-х гг. заставалася неканчаткова аформленай. Яе стандартызацыяй займаліся ТК ІСО 229, а таксама розныя нацыянальныя арганізацыі па стандартызацыі. Адной з прапановаў на ўнармаванне нана-тэрміналогіі з'яўляецца тымчасовая Публічная спецыфікацыя PAS 71 Брытанскага інстытуту стандартаў (BSI), выпушчаная ў 2005.

Літаратура
----------

* BSI PAS 71:2005. Vocabulary. Nanoparticles. — BSI. ISBN 0 580 45925 X
Статуя Ганны ў Bom Jesus do Monte, у Бразе 
**Ганна** (таксама Анані або ***Ананія***), сын Сіфа (23/22 да н.э. дата смерці невядомая, верагодна, каля 40 г. н.э.) — іўдзейскі першасвятар, які быў прызначаны рымскім легатам Квірыніям ў зноў утворанай рымскай правінцыі Іудзея ў 6 н.э .; толькі пасля таго, як рымляне зрынулі Архелая, этнарха Іудзеі, паставіўшы тым самым Іудзею непасрэдна пад рымскім валадарствам.

Ганна афіцыйна служыў Першасвятаром на працягу дзесяці гадоў (6-15 н.э.), калі ва ўзросце 36 гадоў ён быў скінуты пракурорам Гратусам. Тым не менш, будучы афіцыйна адхіленым ад пасады, ён заставаўся адным з самых уплывовых палітычных і сацыяльных асоб краіны, за кошт выкарыстання ў значнай ступені пяці сваіх сыноў і зяця, як марыянетачных першасвятароў. Дата смерці Ганны невядомая, ягоны сын Ганны Малодшы, таксама вядомы як Ананія, сын Ананіі быў забіты ў 66 г. н.э. за прапаганду міру з Рымам.

Ганна з'яўляецца ў Евангеллях і падчас суда над Ісусам выступае абвінаваўцам Хрыста, пасля чаго апошні прыводзіцца на суд Понція Пілата.

Першасвятарская сям'я
---------------------

* Ганна сын Сіфа (6-15)
* Элеазар сын Ананіі (16-17)
* Іосіф Каіяфа (18-36/37), які быў жанаты на дачце Ганны (Ян. 18:13)
* Іяфан, сын Ананіі (36-37)
* Феафіл, сын Ананіі (37-41)
* Матфан, сын Ананіі (43)
* Ананія, сын Ананіі (63)

Спасылкі ў законе пра «смерць першасвятара» (Лік. 35:25,28) далі даследчыкам магчымасць выказаць здагадку, што першасвятарства звычайна было на ўсё жыццё. Магчыма, па гэтай прычыне, Ганна па-ранейшаму называўся «першасвятар» нават пасля яго звальнення, разам з Каіяфай (Лукі 3:2). Ён таксама мог выконваць абавязкі Старшыні Сінедрыёна або памочніка першасвятара.

У Новым Запавеце
----------------

Евангелле ад Лукі 3:2 апавядае пра сумеснае першасвятарства «Ганны і Каіяфы», калі слова Божае было звернутае да Яна, сына Захарыі, у пустыні.

Ганна мог прымаць удзел ў змове з мэтай забіць Лазара з Віфаніі у Ян. 12:10, хоць Ганна і не згадваецца па імені. Некаторыя даследчыкі лічыць, што ў прытчы пра багацея і Лазара можа быць прыхаваная спасылка на Ганну, які мог быць паказаны як «багаты чалавек» з пяццю сынамі. З прытчы вынікае, што бацька і пяць братоў не павераць, нават калі Лазар уваскрэсне з мёртвых (Лукі 16:31), такім чынам прадказваючы, што Каіяфа, Ганна і пяць сыноў Ганны не павераць і складуць змову, каб мець рэальнага Лазара, калі той быў уваскрэсне (Ян. 12:10).

Паводле Евангелля ад Яна (падзея не згадваецца ў іншых Евангеллях), Ісус упершыню быў пастаўлены перад Ганнай, і пасля кароткага допыту (Ян. 18:19-23) быў адпраўлены ў дом Каіяфы, калі сустрэліся некалькі сяброў сінедрыёна, і дзе праходзіў першы суд над Ісусам (Матф. 26:57-68).

Пасля Пяцідзесятніцы Ганна старшынстваваў у сынедрыёне, куды былі дастаўлены апосталы Пётр і Ян (Дзеі 4:6).

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная багаслоўская · Catholic (1997—…) · Pauly-Wissowa |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1222621983 · VIAF: 3069160728555810380000 |
**Ганна Аляксандраўна Бідная** (нар. 29 верасня 1977) — беларускі вучоны, гісторык, выкладчык. Спецыялістка па гістарычнай думцы Вялікага Княства Літоўскага другой паловы XVI — пачатку XVII стагоддзяў. Кандыдат гістарычных навук (2009).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 29 верасня 1977 года.

Скончыла ў 1999 годзе філалагічны факультэт ГрДУ імя Я. Купалы па спецыяльнасці «класічныя мовы і антычная літаратура», у 2007 годзе — аспірантуру пры кафедры ўсеагульнай гісторыі ГрДУ імя Я. Купалы. Абараніла ў 2009 годзе кандыдацкую дысертацыю «Генезіс гістарычнай навукі ў Вялікім Княстве Літоўскім і фарміраванне гістарычнай свядомасці грамадства (XVI — пачатак XVII стст.)».

З 1999 года працуе ў ГрДУ імя Я. Купалы: лабарантка, выкладчыца кафедры класічнай філалогіі, выкладчыца кафедры англійскай філалогіі, выкладчыца кафедры агульнага і славянскага мовазнаўства, начальніца аддзела па працы з замежнымі студэнтамі і акадэмічнай мабільнасці Цэнтра інтэрнацыяналізацыі адукацыі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Вывучае класічную філалогію, неалатыністыку, гістарычныя творы Вялікага Княства Літоўскага XVI — пачатку XVII стагоддзяў, сярэднявечную гістарыяграфію Беларусі.

Бібліяграфія
------------

* Народы и культуры славянского мира Восточной Европы в исторической ретроспективе (Беларусь, Украина, Россия, Польша): [сборник научных статей, посвященный 70-летию профессора, доктора исторических наук Д. В. Карева]. Гродно, 2020.
* Беларусь, Расія, Украіна: дыялог народаў і культур: зборнік навуковых артыкулаў. Гродна, 2013.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4 5  Марозаў, 2022

Літаратура
----------

* БІДНАЯ Ганна Аляксандраўна // Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага : біябібліяграфічны даведнік / С. П. Марозаў. — Гродна-Каўнас: ЮрСаПрынт, 2022. — 290 с. — ISBN 978-985-7257-57-7, 978-609-96340-1-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дулеба.
**Ганна Іванаўна Дулеба** (нар. 14 кастрычніка 1932, х. Дулебшчына, Чэрвеньскі раён, Мінская вобласць) — беларускі гісторык і беларусазнавец. Кандыдат гістарычных навук.

Працавала старшым навуковым супрацоўнікам у Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Удзельнічала ў распрацоўцы 8-томнага даследавання «Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі» (выйшлі ўсе тамы) і «Гарады і вёскі Беларусі».

Зноскі
------

1. ↑  Гістарычны каляндар Чэрвеньшчыны
2. ↑  Людзі навукі нашага краю


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-289277 |
**Якаў (Урускан-Мурза) Кудзенітавіч Чаркаскі** (руск.: Яков Кудене́тович Черка́сский) (? — 8 (18) ліпеня 1666, Масква (Магілёў?)) — вайсковы, палітычны і дзяржаўны дзеяч Маскоўскага княства, баярын з 1645, адзін з найбагацейшых землеўласнікаў тагачаснай Расіі.

Паходзіў з кабардзінскіх князёў (Чаркаскія), пераехаў у Маскоўскае княства і хрысціўся ў 1624. Атрымаў надзел у Ніжнім Ноўгарадзе, дзе ахоўваў мяжу з татарамі. Удзельнік барацьбы за ўладу ў 1648 начале баярскай групоўкі супраць Барыса Марозава. Пасля ссылкі апошняга 12 чэрвеня 1648 — стаў кіраўніком ураду разам з Раманавым, але па вяртанні Марозава ў Маскву 26 кастрычніка 1648 пазбаўлены ўсіх пасад. Улюбёнец цара Аляксандра Міхайлавіча, які называў яго галоўным ваяводам.

Прымаў удзел у вайне Масквы з РП 1654—1667 і Расійска-шведскай вайне 1656—1658. Захапіў Оршу, Копысь. Атрымаў паразу 12 жніўня 1654 ад Януша Радзівіла ў Бітве пад Шкловам, аднак пісаў цару, што прымусіў Радзівіла ўцякаць. На зіму з'ехаў у Маскву. У 1655 сустракаў цара пад Смаленскам. Пасля наступаў на Гродна, Вільню. Разбіў войска Януша Радзівіла і Вінцэнта Гасеўскага. У 1660 пры войску Даўгарукага. У 1663 — галоўны ваявода Смаленска. У 1664 адазваны ў Маскву.

Польскія крыніцы сведчаць, што ён у 1665 годзе загінуў пад Магілёвам, забіты шротам пад час абеду. Расійскія крыніцы сведчаць, што ён памёр у Маскве.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лебедзь.
**Сямён Сцяпанавіч Ле́бедзь** (нар. 25 ліпеня 1934) — вучоны ў галіне машынабудавання, доктар тэхнічных навук (1992), прафесар (1994).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў вёсцы Казяны Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці. У 1958 годзе скончыў Беларускі лесатэхнічны інстытут. З 1961 года ў Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце. Выкладаў тэарэтычную механіку, пазней перайшоў на адну са спецыяльных кафедраў, прафесар кафедры лясных машын і тэхналогіі лесанарыхтовак.

Навуковая дзейнасць
-------------------

С. С. Лебедзю належаць працы па стварэнні тэхнікі і абсталявання механізацыі працаёмкіх працэсаў у лясной гаспадарцы і дрэваапрацоўчай прамысловасці, распрацоўцы тэарэтычных асноў праектавання загрузачных і пакетафарміравальных машын малой энергаёмістасці, машын для нарыхтоўкі і апрацоўкі буйных лесаматэрыялаў і інш.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 1999
2. ↑  Кафедра тэарэтычнай механікі Беларускага дзяржаўнага тэхналагічнага ўніверсітэта (руск.)

Літаратура
----------

* *Міляшкевіч Я. Г.* Лебедзь Сямён Сцяпанавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 175. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 138175 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Васілевіч.

**Рафаіл Людвігавіч Васілевіч** (22 лістапада 1903, в. Шарамятаўшчына, Мінскі павет — 17 верасня 1962) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Баранавіцкай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Член КПСС з 1926 года. З 1923 года ў Чырвонай Арміі. З мая 1942 года ў партызанах: радавы, намеснік камандзіра, камісар атрада, з красавіка 1943 года намеснік кіраўніка Івянецкага падпольнага межрайпартцэнтра, член штаба Івянецкага партызанскага злучэння, у студзені — ліпені 1944 года камандзір партызанскай брыгады імя Г. К. Жукава.

Зноскі
------

1. 1 2  Василевич Рафаил Людвигович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 102. — 737 с. (руск.)
**«Radio Ga Ga»** - песня брытанскай рок-групы Queen. Напісана барабаншчыкам  Роджэрам Тэйларам. Як пісалі шматлікія крытыкі, песня вельмі дакладна адлюстроўвае стан тагачаснага брытанскага радыёвяшчання. Нягледзячы на водгукі крытыкаў («Пачварная лухта!» - Адазваўся часопіс NME), сама па сабе песня апынулася вельмі заразлівай і паднялася да другой радкі хіт-параду Брытаніі і да першага ў 19 краінах свету. Песня выконвалася практычна на ўсіх канцэртах гурта, у тым ліку і на легендарным канцэрце «Live Aid», калі рытм прыпеву песні адбіваюць у ладкі 70 000 чалавек. Песня трапіла ў зборнік Greatest Hits II.

Гісторыя
--------

У першапачатковым варыянце песня называлася «Radio Ca-Ca», а не «Radio Ga Ga». Уласна гэтую фразу вымавіў маленькі дзіця Роджэра Тэйлара. Тэйлар напісаў гэтую песню як матэрыял для свайго сольнага альбома, але астатнія члены групы разглядзелі патэнцыйны хіт, дапісалі словы і інструментальныя партыі. У прыватнасці змяніўшы і назву на «Ga Ga». Песня атрымалася пасля таго, як ён замкнуўся на тры дні ў студыі з сінтэзатар ам Roland Jupiter 8 і  драм-машынай. Тэйлар таксама патлумачыў, якім чынам узнікла ідэя выкарыстання ў распрацаваным групай сцэнары відэакліпа кадраў з "Метраполіса»: «Джорджыа Мородер купіў аўтарскія правы на фільм" Метраполіс "і захацеў, каб мы напісалі да яго песню. Песню мы напісалі і аддалі ў абмен на права выкарыстоўваць некаторыя кадры з фільму ". Правы на трансляцыю гэтых кадраў прыйшлося выкупляць у ГДР.

Відэакліп
---------

У кліпе выкарыстаны кадры з фільма « Метраполіс» і кінахронікі часоў Другой Сусветнай вайны. Пасля ўступлення з'яўляецца ўся група якая сядзіць на «лятальны аўтамабілі». Фрэдзі Меркуры сядзіць наперадзе, як і  Роджэр Тэйлар, а Браян Мэй і Джон Дзікон - ззаду. З выступу да слоў «So don't become some background noise» кліп чорна-белы, далей кліп «набывае» колер, і на экране з'яўляецца які спявае Фрэдзі Мэрк'юры ў чорных штанах і ў чырвоным касцюме. Падчас прыпева зноў з'яўляецца ўся група і фэны «Queen» пераапранутыя ў белыя касцюмы і ўсе разам адбіваюць рытм прыпеву песні. Гэтая ідэя спадабалася многім слухачам «Queen», і цяпер на кожным канцэрце гурта гледачы пляскалі ў ладкі падчас прыпева. Падчас выканання другога куплета выкарыстоўваліся кадры з больш ранніх кліпаў Queen. У другім прыпеве адбываецца тая ж самая карціна, што падчас выканання першага, але рытм трохі змяняецца і з інструментаў застаюцца толькі ударныя, але адразу пасля слоў «Radio what's new» ізноў група вяртаецца да звыклага рытму. Падчас выканання ўсёй песні не было чуваць гітары Браяна Мэя. Яна пачынае праслухоўвацца толькі ў канцы песні (гэта  слайд-партыя). Пасля заканчэння гітарнай партыі Фрэдзі спявае словы: «You had your time - you had the power. You've yet have your finest hour. Radio ... »музыка паступова заціхае і кліп сканчаецца.
**Сямён Уладзіміравіч (Вульфавіч) Дрэ́чын** (6 студзеня 1915, Мінск — 1 жніўня 1993) — беларускі артыст балета, балетмайстар. Народны артыст Беларускай ССР (1954). Дзяржаўная прэмія Беларускай ССР (1950). Сталінская прэмія другой ступені (1950) — за выкананне партыі Васіля ў балеце «Князь-возера» В. Залатарова (1949).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Мінску ў яўрэйскай сям’і музыкантаў *Вульфа* і *Эсфір Іосіфаўны Дрэчыных*.

Скончыў у 1933 годзе Беларускую студыю оперы і балета. У 1933—1941 і 1944—1959 — саліст, адначасова ў 1950—1959 гадах — балетмайстар Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі.

У 1942—1944 гадах — саліст Вялікага тэатра ў Маскве.

У 1959—1964 і 1980—1990 — балетмайстар тэатраў оперы і балета Уфы, Львова, Саратава, Куйбышава, Кішынёва, Улан-Удэ, Краснаярска, Данецка.

3 1971 года мастацкі кіраўнік Дзяржаўнага ансамбля танца, у 1973—1980 гадах — балетмайстар Дзяржаўнага тэатра музычнай камедыі Беларусі.

Творчасць
---------

Першы вядучы танцоўшчык на беларускай сцэне. Выканальніцкую манеру Дрэчына вызначалі мужнасць і драматычная экспрэсіўнасць танца, музыкальнасць, высокі артыстызм у вырашэнні пластычных вобразаў, абаяльнасць, сцэнічны тэмперамент. Выконваў партыі гераічныя, лірыка-драматычныя, характарныя: Сымон («Салавей» М. Крошнера), Васіль, Янка («Князь-возера», «Паламяныя сэрцы» В. Залатарова), Гірэй («Бахчысарайскі фантан[ru]» Б. Асаф’ева), Зігфрыд, Дэзірэ («Лебядзінае возера», «Спячая прыгажуня» П. Чайкоўскага) і інш.

Сярод пастановак: балеты «Іспанскае капрычыа» на музыку М. Рымскага-Корсакава (1949), «Эсмеральда[ru]» Ц. Пуні (1951), танцы ў операх «Шукальнікі жэмчугу[ru]» Ж. Бізэ (1957), «Зорка Венера» Ю. Семянякі (1970), фальклорныя праграмы («Вянок беларускіх народных танцаў», «Купальская ноч», «Янка», «Лявоніха»), кампазіныі «Хатынь», «У Белавежскай пушчы», спектаклі «Паўлінка» Ю. Семянякі (1973), «Несцерка» Р. Суруса, рэвю-мюзікл «Вакол кахання» (1991) і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
* Дрэчын Сямён Уладзіміравіч // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2012. — Т. 3. — 688 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0662-8.
* Дрэ́чын Сямён Уладзіміравіч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 288. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
* Дрэчын Сямён Уладзіміравіч // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2002. — Т. 1.
* Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович.- М.: Советская энциклопедия, 1981.- 623 стр. с илл.

Спасылкі
--------

* Сямён Уладзіміравіч Дрэчын на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 128608 |
**Rattus exulans** — жывёла роду сысуноў сямейства мышыных.

Назва
-----

Rattus exulans вядомы ў іншых мовах як *малы пацук* (руск.: малая крыса), *ціхаакіянскі пацук* (англ.: Pacific rat), *палінезійскі пацук* (англ.: Polynesian rat).

Апісанне
--------

*Rattus exulans* адрозніваецца ад іншых пацукоў малымі памерамі. Мае карычневы мех, кароткія тонкія ногі, вялікія вушы. Старыя асобіны дасягаюць у даўжыню 15 см ад галавы да пачатку хваста і важаць да 80 г. Хвост не перавышае даўжыню цела і галавы, на кончыку пакрыты дробнымі лускавінкамі.

*Rattus exulans* усяедны. Вядзе пераважна начны вобраз жыцця. Будуе гняздо ля карэнняў дрэў, хмызнякоў, у скалах. Лёгка узбіраецца на дрэвы.

Распаўсюджанне
--------------

*Rattus exulans* — трэці па распаўсюджанасці пацук пасля шэрага і чорнага. Жыве пераважна ў трапічных краінах Акіяніі і Паўднёва-Усходняй Азіі, аднак сустракаецца і на Новай Зеландыі, Японіі, заходнім узбярэжжы ЗША, дзе клімат умераны. Арэал уключае лугі, хмызнякі і лясы, аднак *Rattus exulans* патрабуе адэкватнага забеспячэння харчам і жыллём (асабліва ва ўмераных шыротах).

Паходзіць з Паўднёва-Усходняй Азіі. Шырокае распаўсюджанне звязана з рассяленнем чалавека. У астранезійскіх народаў было прынята паляванне на *Rattus exulans* і ўжыванне яго мяса ў ежу, таму пацукоў наўмысна завозілі на шматлікія астравы Ціхага акіяна. У нашы дні разглядаецца як шкоднік і вынішчаецца.

Зноскі
------

1. ↑  Соколов В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Млекопитающие. Латинский, русский, английский, немецкий, французский. / под общей редакцией акад. В. Е. Соколова. — М.: Рус. яз. 1984. — С. 187
2. ↑  Rattus exulans (mammal) Архівавана 19 верасня 2012.

Спасылкі
--------

* Rattus exulans (Peale, 1848)
* R.J. Pierce, Kiore (Rattus exulans) impact on breeding success of Pycroft's petrels and little shearwaters
* MERE ROBERTS, Origin, Dispersal Routes, and Geographic Distribution of Rattus exulans, with Special Reference to New Zealand
**«Колас беларускай нівы»** (*«Kołas biełaruskaj niwy»*) — літаратурны альманах на беларускай мове, выдадзены ў 1913 годзе Гродзенскім гуртком беларускай моладзі ў г. Гродне. Друкаваўся лацінкай. Быў надрукаваны на шапірографе тыражом 50 экз. Меў дэмакратычна-асветніцкі кірунак. На тытульным лісце пад загалоўкам малюнак — тры каласы жыта. Складаўся альманах з ананімных ці падпісаных псеўданімамі вершаў і апавяданняў Л. Сівіцкай (пад псеўданімам Шара Пташка, яна ж аўтар уступнага артыкула), Я. Лявіцкага, М. Бобрык, А. Зенюка, Ф. Лабенца. Розныя па мастацкім узроўні творы аб’яднала імкненне іх аўтараў да сацыяльнай змястоўнасці і гуманістычнага пафасу аповеду. Пісаў аб цяжкай долі беларускага народа, заклікаў да актыўнай культурна-асветніцкай працы сярод беларусаў. У выданні былі змешчаны таксама вершы М. Канапніцкай, рэпартаж з Гродзеншчыны, заклік збіраць звесткі аб мясцовых назвах, перадрукаваны з газеты «Наша ніва».

Зноскі
------

1. ↑  «Колас беларускай нівы» // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5 т. Т. 3: Карчма — Найгрыш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — С. 96.
2. ↑  435. Kolas bielaruskaj niwy. Adnadnioûka. Hrodno, 1913. 16 s. 50 экз.
3. ↑  *А. Л.* Спад пылу архівау // Наша думка. — 1921. — № 13. — С. 3.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5 т. Т. 3: Карчма — Найгрыш / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: БелСЭ, 1986. — С. 96.
**Сямён Мікалаевіч Нарчук** (17 сакавіка 1910, вёска Козкі, Талачынскі раён — 28 мая 1944) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Віцебскай вобласці.

Біяграфія
---------

З 1928 года на савецкай і камсамольскай рабоце, сакратар Талачынскага КП(б)Б. Член КПСС з 1932 года. У партызанах з чэрвеня 1942 года: камісар атрада, са жніўня 1942 камісар, з чэрвеня 1943 года камандзір партызанскай брыгады «Граза», адначасова ў ліпені 1943 — маі 1944 гадоў сакратар Талачынскага падпольнага РК КП(б)Б. яго імем названа вуліца ў горадзе Талачын, у вёсцы Янава Талачынскага раёна ўстаноўлена мемарыяльная дошка.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.