Газавыя гіганты ў параўнанні з Сонцам
Газавы гігант ва ўяўленні мастака
**Газавыя планеты** — планеты, якія маюць значную долю газу ў сваім складзе (у асноўным вадароду і гелію). У Сонечнай сістэме гэта Юпітэр, Сатурн, Уран і Нептун. Самай вялікай вядомай газавай планетай з'яўляецца TrES-4b. Згодна з гіпотэзай аб паходжанні Сонечнай сістэмы, планеты-гіганты ўтварыліся пазней, чым планеты зямной групы, калі тэмпература калясонечнай імглістасці звалілася настолькі, што сталі крышталізавацца розныя газы. Да гэтага часу большая частка тугаплаўкіх рэчываў (вокіслы, сілікаты, металы) ужо выпалі з газавай фазы, і з іх утварыліся ўнутраныя планеты (ад Меркурыя да Марса).

Перыяд вярчэння газавых планет вакол сваёй восі досыць невялікі — 9—17 гадзін.

Гіпотэзы аб унутраным будынку газавых планет мяркуюць наяўнасць некалькіх пластоў. На пэўнай глыбіні ціск у атмасферах газавых планет дасягае высокіх значэнняў, дастатковых для пераходу вадароду ў вадкі стан. Калі планета досыць вялікая, то яшчэ ніжэй можа размяшчацца пласт металёвага вадароду (які нагадвае вадкі металь, дзе пратоны і электроны існуюць паасобна), электратоку У якім спараджаюць магутнае магнітнае поле планеты. Мяркуецца, што газавыя планеты маюць таксама адносна нявялікае каменнае або металёвае ядро. 

Як паказалі вымярэнні апарата «Галілеа», ціск і тэмпература хутка растуць ужо ў верхніх пластах газавых планет. На глыбіні 130 км у атмасферы Юпітэра тэмпература склала каля 420 Кельвін (145 градусаў Цэльсія), ціск — 24 атмасферы. Усе газавыя планеты Сонечнай сістэмы выпраменьваюць больш цяпла, чым атрымліваюць ад Сонца. Верагодна, прычына складаецца ў іх паступовым сціску, але некаторыя вучоныя лічаць, што ў нетрах гіганцкіх планет ідуць рэакцыі тэрмаядзернага сінтэзу. 

У атмасферы газавых планет дзьмуць магутныя вятры з хуткасцямі да тысяч кіламетраў у гадзіну. Маюцца пастаянныя атмасферныя ўтварэнні, якія ўяўляюць сабой гіганцкія віхры. Напрыклад, Вялікую чырвоную пляму (памерам у некалькі разоў большая за Зямлю) на Юпітэры назіраюць ужо больш за 300 гадоў. Маецца Вялікая цёмная пляма на Нептуне, больш дробныя плямы на Сатурне.

Для ўсіх газавых планет Сонечнай сістэмы адносіны сумарнай масы іх спадарожнікаў да масы планеты складаюць каля 0,01%. Для тлумачэння гэтага факту распрацаваны мадэлі фармавання спадарожнікаў з газа-пылавых дыскаў з вялікай колькасцю газу (пры гэтым дзейнічае механізм, які абмяжоўвае рост спадарожнікаў).

Газавымі могуць з'яўляцца толькі буйныя планеты, так як невялікія нябесныя целы не здольны ўтрымаць такі лёгкі газ, як вадарод. 

Большасць выяўленых экзапланет такія вялікія, што бясспрэчна з'яўляюцца газавымі. На адной з іх (абарачаецца вельмі блізка ад зоркі) атрымалася выявіць разагрэтую атмасферу.

Гл. таксама
-----------

* Планеты-гіганты
* Планеты зямной групы
* Карлікавыя планеты
* Экзапланеты

| ⛭Сонечная сістэма (≛ спіс аб’ектаў) |
| --- |
| 
 |
| **Сонца** |
| **планеты і *карлікавыя планеты*:** ✰ Меркурый ·  ✰ Венера ·  ✯ Зямля ·  Марс ·  *Цэрэра* ·  ✯✰ Юпітэр ·  Сатурн ·  ✰ Уран ·  ✯ Нептун ·  *Плутон* ·  *Хаўмеа* ·  *Макемаке* ·  *Эрыс* |
| **іх спадарожнікі/кольцы:** Зямлі ·  Марса ·  Юпітэра/∅ ·  Сатурна/∅ ·  Урана/∅ ·  Нептуна/∅ ·  *Плутона* ·  *Хаўмеа* ·  *Эрыды* |
| **Малыя целы**: метэароіды ·  астэроіды/іх спадарожнікі (калязямныя ·  асноўнага пояса ·  траянцы ·  кентаўры) ·  транснептунавыя (ПК ·  РД) ·  дамаклоіды ·  каметы (ВО) |

| ⛭Экзапланеты |
| --- |
| Класы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Планеты зямной групы | Суперзямля • Мінізямля • Планета без ядра • Жалезная планета • Вугляродная планета • Планета-акіян • Хтанічная планета • Пустынная планета |
| Газавая планета | Карычневы субкарлік • Газавая планета • Гарачы юпітэр • Халодны юпітэр • Гарачы нептун • Халодны нептун • Геліевая планета • Рыхлая планета • Эксцэнтрычны юпітэр • Водны гігант • Ледзяны гігант |
| Жыццепрыдатнасць | Пазаземная вада • Двайнік Зямлі • Жыццепрыдатнасць планеты • Жыццепрыдатнасць сістэмы чырвонага карліка • Зона заселенасці • Індэкс заселенасці планеты • Індэкс падабенства Зямлі |

 |
| Віды і метады | 

|  |  |
| --- | --- |
| Сістэмы | 
* Пазагалактычная планета
* Падвойная зорка
* Кольцы экзапланет
* Планетная сістэма
* Планета з кратнай арбітай
* Планета-сірата
* Пульсарная планета
* Траянская планета
* Экзаспадарожнік

 |
| Метады пошуку | 
* Метады выяўлення экзапланет
* Метад Доплера
* Транзітны метад

 |

 |
| Спісы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Паводле метаду выяўлення | 
* Метадам Доплера
* Транзітным метадам
* Гравітацыйнага мікралінзавання
* Прамога назірання
* Па перыядычных пульсацыях
* Спіс непацверджаных экзапланет

 |
| Паводле характарыстык | 
* Спісы экзапланетных сістэм
* Спіс экзапланет у заселенай зоне
* Спіс найбліжэйшых экзапланет зямнога тыпу
* Спіс патэнцыйна жыццепрыдатных экзапланет
* Спіс рэкордных экзапланет
* Спіс першых экзапланет
* Спіс кратных планетных сістэм
* Класіфікацыя экзапланет па Сударскім

 |

 |