recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Га́фса** (араб. قفصة‎‎) — горад у цэнтральнай частцы Туніса, адміністрацыйны цэнтр вілаета Гафса. Насельніцтва 81,9 тыс. чал. (2006). Вузел аўтадарог, чыгуначная станцыя. Міжнародны аэрапорт.

Гісторыя
--------

Адзін з найстаражытных гарадоў Туніса. Берберская крэпасць, вядомая пад рымскай назвай Капса (лац.: Capsa), спалена рымлянамі ў 106 да н.э.). Квітнеючы рымскі горад пры Траяне, візантыйская калонія пры імператары Юстыніяне I. У 668 н.э. захоплены арабамі.

Мінарэт у г. Гафса
Аазіс Капса быў адным з апошнім прыстанкаў для рэштак хрысціянскага раманамоўнага насельніцтва пасля пачатку арабскіх заваяванняў. Паводле сведчанняў арабскага падарожніка і гістарыёграфа Ал-Ідрысі, насельніцтва Капсы ў XII стагоддзі было пераважна раманамоўным.

Славутасці
----------

Захаваліся помнікі рымскага (вадаёмы з мазаікай) і сярэднявечнага (крэпасць, Вялікая мячэць) перыядаў.

Эканоміка
---------

Гафса — буйны гандлёва-рамесны цэнтр. Саматужная вытворчасць шарсцяных, гарбарных (у т.л. абутку) вырабаў, дыванаў. У раёне Гафсы — распрацоўка радовішчаў фасфарытаў.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Неапаль, Італія
* Пальма-дэ-Мальёрка, Іспанія

Літаратура
----------

* Гафса // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая Российская энциклопедия, 2004—2017.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гафса (горад)
Тэктоніка пліт: Літасферныя пліты і кантыненты
**Літасферныя пліты** — найбольш буйныя структурныя адзінкі літасферы (памерамі ў папярочніку 1—10 тыс. км).

У сучасную эпоху літасфера падзелена на 7 галоўных (паўночна-амерыканская, паўднёва-амерыканская, еўраазіяцкая, афрыканская, аўстралійская, антарктычная і ціхаакіянская) і некалькі больш дробных пліт. Граніцы пліт з'яўляюцца зонамі максімальнай тэктанічнай, сейсмічнай і вулканічнай актыўнасці. Паводле тэорыі тэктонікі пліт літасферныя пліты рухаюцца па астэнасферы са скорасцю да дзясяткаў сантыметраў за год. Вертыкальныя рухі (са скорасцю ад 1 см да некалькіх дзясяткаў сантыметраў за год) адбываюцца па сістэме субвертыкальных глыбінных разломаў, якія разбіваюць літасферныя пліты на блокі памерамі ад дзясяткаў да соцень кіламетраў. Блокі знаходзяцца ў стане, блізкім да ізастатычнай раўнавагі. Структуру і рухі літасферных пліт і блокаў вывучаюць геадынаміка, геафізіка, тэктоніка.

Літаратура
----------

* *Каўхута А. Паўлавец Р.* Літасфера // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

Гл. таксама
-----------

* Гіпотэза Вегенера
* Дрэйф кантынентаў
* Мабіпізм
* Тэктанічныя гіпотэзы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Уткін.
**Віталь Юр’евіч Уткін** (нар. 20 чэрвеня 1965, Гомель) — дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га і 8-га скліканняў.

Біяграфія
---------

Скончыў Украінскую акадэмію ўнутраных спраў, Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

Працоўную дзейнасць пачаў маляром спецупраўлення № 237 будаўніча-мантажнага трэста № 27 г. Гомеля.

З 1984 года па 1986 год праходзіў тэрміновую службу ва ўнутраных войсках Міністэрства ўнутраных спраў СССР, пасля яе заканчэння прадоўжыў службу ў органах МУС СССР.

З 1993 года па 2010 год працаваў на розных пасадах у Гомельскім абласным выканаўчым камітэце. У 2010 годзе быў прызначаны кіраўніком спраў Гомельскага гарадскога выканаўчага камітэта. З 2010 года па 2014 год узначальваў галоўнае ўпраўленне ведамаснага кантролю Гомельскага аблвыканкама. З 2014 года па 2019 год быў кіраўніком адміністрацыі Чыгуначнага раёна г. Гомеля.

Дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь сёмага склікання. Член камісіі ў пытаннях заканадаўства. У студзені 2021 года заявіў, што перанос Чэмпіяната свету па хаккеі з шайбай з Беларусі — гэта помства за тое, што нашы «дзяды сцяг узнялі над Рэйхстагам». Параўнаў удзельнікаў пратэстаў у Беларусі з «Аль-Каідай», а Святлану Ціханоўскую — з бін Ладэнам і падрымаў т. зв. «антыэкстрэмісцкія» змены ў заканадаўства.

З 2024 года дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 8-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны нагрудным знакам унутраных войскаў Міністэрства ўнутраных спраў СССР «За адзнаку ў службе» II ступені, нагрудным знакам унутраных войскаў Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь «За самаадданую службу» II ступені, іншымі ўзнагародамі.

Зноскі
------

1. ↑  Депутат Уткин: «Перенос ЧМ по хоккею — это месть за то, что наши деды водрузили знамя над Рейхстагом» (руск.)(недаступная спасылка).  TUT.BY (25 студзеня 2021). Архівавана з першакрыніцы 12 мая 2021. Праверана 13 мая 2021.
2. ↑  sb.by
3. ↑  Уткін Віталій Юр’евіч
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Патапава.

**Алена Станіславаўна Патапава** (27 сакавіка 1978, Скідзель, Гродзенская вобласць) — дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7 склікання і 8 склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 27 сакавіка 1978 года ў г. Скідзелі Гродзенскай вобласці.

Скончыла Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы па спецыяльнасцях «Філалогія» і «Правазнаўства».

Працавала настаўніцай рускай мовы і літаратуры ў сярэдняй школе №28 г. Гродна; старшынёй пярвічнай прафсаюзнай арганізацыі ТАА «ЗОВ», намеснікам генеральнага дырэктара таварыства з абмежаванай адказнасцю «Будаўніча-мэблевае аб’яднанне «ЗОВ».

Выбіралася дэпутатам Гродзенскага гарадскога Совета дэпутатаў 27-га і 28-га скліканняў.

З’яўляецца членам Нацыянальнага савета па працоўных і сацыяльных пытаннях. 

Член Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання, член Пастаяннай камісіі па дзяржаўным будаўніцтве, мясцовым самакіраванні і рэгламенце. З 2024 года дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 8-га склікання.

Узнагароды
----------

* Юбілейны медаль «100 год прафсаюзнаму руху Беларусі»,
* грамата Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі,
* ганаровыя граматы Гродзенскага гарадскога Савета дэпутаў і Гродзенскага гарадскога выканаўчага камітэта.

Зноскі
------

1. ↑  Сведения о результатах голосования по выборам депутатов Палаты представителей Национального собрания Республики Беларусь седьмого созыва 17 ноября 2019 года по Гродненской области Архівавана 20 лістапада 2019.
2. ↑  Патапава Алена Станіславаўна
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ляпешка.

**Генадзь Уладзіміравіч Ляпешка** (нар. 28 снежня 1965, Пінск, Брэсцкая вобласць) — беларускі ваенны, генерал-маёр (2017). Начальнік Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь (2021—2024).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 28 снежня 1965 года ў горадзе Пінску Брэсцкай вобласці. У 1983 годзе скончыў Мінскае сувораўскае ваеннае вучылішча. Пасля заканчэння ў 1987 годзе Омскага вышэйшага агульнавайсковага каманднага вучылішча праходзіў службу на пасадах: камандзір навучальнага ўзвода, камандзір роты, начальнік штаба батальёна, камандзір батальёна.

Пасля сканчэння камандна-штабнога факультэта Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь праходзіў службу на пасадах: начальнік штаба 37-й базы захоўвання ваеннай тэхнікі, намеснік начальніка аператыўнага аддзела паўночна-заходняга аператыўнага камандавання, начальнік аператыўнага аддзела — намеснік начальніка штаба паўночна-заходняга аператыўнага камандавання.

Пасля заканчэння ў 2009 годзе Ваеннай акадэміі Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі праходзіў службу на пасадах: першы намеснік начальніка штаба паўночна-заходняга аператыўнага камандавання, начальнік 1 аддзела 2 кіравання галоўнага аператыўнага кіравання Генеральнага штаба Узброеных Сіл.

З верасня 2010 года да 15 кастрычніка 2015 года займаў пасаду начальніка кіравання ваеннай адукацыі Узброеных Сіл.

З 15 кастрычніка 2015 года да 15 ліпеня 2021 працаваў на пасадзе першага намесніка Начальніка Установы адукацыі «Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь». 15 ліпеня 2022 года прызначаны начальнікам гэтай установы.

З 2024 года дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 8-га склікання.

Спасылкі
--------

* Ляпешка Генадзь Уладзіміравіч на сайце Беларускага саюза сувораўцаў і кадэтаў  (руск.).
* Лепешко Геннадий Владимирович, 1983—1987 гг. (4 батальон 11 рота 4 взвод) на сайте Омского высшего общевойскового командного училища  (руск.).

| ⛭Начальнікі Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь |
| --- |
| 
* Васіль Жураўлёў (1953—1956)
* Аляксандр Базілеўскі (1956—1957)
* Мікалай Філатаў (1957—1974)
* Юрый Кулікоў (1974—1982)
* Яўген Абрамаў (1983—1987)
* Леанід Клімаў (1987—1991)
* Віктар Осіпаў (1991—1995)
* Рыгор Флярко (1995—1999)
* М. В. Лазараў (1999—2000)
* Ігнат Місурагін (2000—2008)
* Сяргей Бобрыкаў (2008—2016)
* Віктар Лісоўскі (2016—2021)
* Генадзь Ляпешка (з 2021)

 |
**Аляксандр Генрыхавіч Сонгін** (нар. 12 кастрычніка 1969, в. Тарнова Лідскага раёна Гродзенскай вобласці) — работнік абласнога кіравання ў Беларусі.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя М.Танка, Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

Працаваў настаўнікам Далецкай базавай школы, дырэктарам ДУА «Гудскі вучэбна-педагагічны комплекс дзіцячы сад — базавая школа» Лідскага раёна, начальнікам упраўлення адукацыі Лідскага раённага выканаўчага камітэта, намеснікам дырэктара ААТ «Лідскія аўтобусы „Нёман"», начальнікам галоўнага ўпраўлення адукацыі Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта.

Выбіраўся дэпутатам Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў 27-га склікання, дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання.

З 2024 года дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 8-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, юбілейнымі медалямі.

Зноскі
------

1. ↑  Сонгін Аляксандр Генрыхавіч
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Касцевіч.
**Ірына Анатольеўна Касцевіч** (нар. 26 студзеня 1967, Мінск) — міністр працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь (з 2017 года).

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі ў 1989 годзе (планаванне прамысловасці), Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь у 2002 годзе (эканоміка і кіраванне на прадпрыемстве).

У 1989—1992 гадах — інжынер-канструктар ЦНДІТК Мінскага навукова-вытворчага аб'яднання «Цэнтрсістэм». У 1993—1994 гадах — эканаміст I катэгорыі, вядучы эканаміст упраўлення статыстыкі матэрыяльных рэсурсаў Дзяржкамстата Рэспублікі Беларусь. У 1994—2002 гадах — вядучы эканаміст, галоўны эканаміст, начальнік упраўлення статыстыкі матэрыяльных рэсурсаў Міністэрства статыстыкі і аналізу Рэспублікі Беларусь. У 2002—2006 гадах — начальнік упраўлення статыстычнага планавання і арганізацыі статназіранні Міністэрства статыстыкі і аналізу Рэспублікі Беларусь. У 2006—2008 гадах — намеснік Міністра статыстыкі і аналізу Рэспублікі Беларусь. У 2008—2015 гадах — першы намеснік Старшыні Нацыянальнага статыстычнага камітэта Рэспублікі Беларусь.

З 28 студзеня 2015 года да 13 сакавіка 2017 года — намеснік Міністра эканомікі Рэспублікі Беларусь.

14 сакавіка 2017 года прызначана міністрам працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь.

З 2024 года дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 8-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана граматай Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі (2018).

Спасылкі
--------

* Касцевіч Ірына Анатольеўна


| ⛭Дзеючы склад Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь |
| --- |
| Старшыня | 
* Раман Галоўчанка

 |
| Прэзідыум | 
* Ігар Сергеенка
* Васіль Герасімаў
* Мікалай Снапкоў
* Ігар Петрышэнка
* Анатоль Сівак
* Леанід Заяц
* Пётр Пархомчык
* Юрый Чабатар
* Юрый Селівёрстаў
* Сяргей Алейнік

 |
| Члены | 
* Віктар Хрэнін
* Андрэй Іванец
* Руслан Пархамовіч
* Аляксандр Хаджаеў
* Аляксей Багданаў
* Генадзь Трубіла
* Уладзімір Пярцоў
* Анатоль Маркевіч
* Аляксандр Кулік
* Вадзім Сіняўскі
* Сяргей Налівайка
* Аляксандр Рагожнік
* Ірына Касцевіч
* Андрэй Худык
* Сяргей Барташ
* Сяргей Кавальчук
* Канстанцін Шульган
* Аляксей Ляхновіч
* Іван Кубракоў
* Юрый Селівёрстаў
* Віктар Каранкевіч
* Сяргей Хаменка
* Дзмітрый Пантус
* Дзмітрый Матусевіч
* Сяргей Шлычкоў
* Валянцін Татарыцкі
* Уладзімір Арлоўскі
* Канстанцін Моластаў
* Іван Тэртэль
* Павел Калаур
* Уладзімір Гусакоў

 |

| Міністры працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь |
| --- |
|  | 
* Антаніна Морава (2001—2006)
* Уладзімір Патупчык (2006—2009)
* Марыяна Шчоткіна (2009—2016)
* Валерый Малашка (2016—2017)
* Ірына Касцевіч (з 2017)

 |  |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Маркевіч.
**Іван Станіслававіч Маркевіч** (нар. 24 ліпеня 1966, в. Мякішы, Шчучынскі раён, Гродзенская вобласць) — работнік раённага і абласнога кіравання ў Беларусі.

Біяграфія
---------

Скончыў Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут па спецыяльнасці «Аграномія», Расійскую акадэмію дзяржаўнай службы пры Прэзідэнце Расійскай Федэрацыі па спецыяльнасці «Дзяржаўнае і муніцыпальнае кіраванне».

Працаваў старшым аграномам калгаса «Беларусь» Гродзенскага раёна, галоўным аграномам калгаса «Кароткіна» Шумілінскага раёна, дырэктарам саўгаса «Ульскі» Шумілінскага раёна, старшынёй калгаса імя Суворава Валожынскага раёна, першым намеснікам старшыні, начальнікам упраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання, старшынёй Валожынскага райвыканкама, кіраўніком спраў Мінскага аблвыканкама.

Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.

18 верасня 2018 года прызначаны намеснікам старшыні Мінскага абласнога выканаўчага камітэта.

З 2024 года дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 8-га склікання.

Узнагароды
----------

* медаль «60 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў»,
* медаль «За працоўныя заслугі» (2020).

Зноскі
------

1. ↑  Иван Маркевич — новый заместитель председателя Миноблисполкома Архівавана 22 верасня 2019.
2. ↑  Маркевіч Іван Станіслававіч
3. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 22 снежня 2020 года № 483 «Аб узнагароджанні» Архівавана 15 студзеня 2021.
Усходне-Беларуская ландшафтная правінцыя на карце.
**Усходне-Беларуская ландшафтная правінцыя** — адна з пяці правінцый фізіка-геаграфічнага раянавання Беларусі.

Знаходзіцца на паўднёвым усходзе Віцебскай вобласці і ва ўсходняй палове Магілёўскай вобласці. Працягваецца ад мяжы Беларусі з Расіяй на захад да лініі Талачын — Быхаў. Займае каля 11 % тэрыторыі краіны.

Прымеркавана да Аршанскай упадзіны і Варонежскай антэклізы. У даантрапагенавых адкладах пароды мелу, радзей — дэвону і юры. Магутнасць антрапагенавых утварэнняў ад 50 да 100 м, на ўсходзе менш за 50 м. Пашыраны марэнныя, сустракаюцца і флювіягляцыяльныя адклады сожскага зледзянення; покрыўныя адклады складзены з лёсаў і лёсападобных суглінкаў.

Большая частка правінцыі занята Аршанска-Магілёўскай раўнінай з абсалютнымі вышынямі 150—200 м. Паверхня ускладнена моцна дэнудаванымі марэннымі градамі, суфазійнымі западзінамі, ярамі, у месцах блізкага залягання карэнных парод — карставымі лейкамі. На крайняй поўначы размешчана Аршанскае ўзвышша, якое змыкаецца на паўночным усходзе з адгор’ямі Смаленска-Маскоўскага ўзвышша. Тут самыя высокія адзнакі (200—236 м) над узроўнем мора.

Клімат цёплы, умерана вільготны, больш кантынентальны ў параўнанні з іншымі рэгіёнамі. Сярэдняя температура студзеня ад −7,5 да −8,2 °C, ліпеня 17,8…18,5 °C. Вегетацыйны перыяд 183—187 сутак, сума актыўных тэмператур паветра вышэй за 10 °C — 2200—2400 °C. Ападкаў выпадае 600—650 мм.

Дняпро ў Оршы.
Найбольшыя рэкі (Дняпро, Сож) цякуць у глыбока ўрэзаных (да 30, месцамі да 50 м) распрацаваных далінах з асіметрычнымі схіламі. Рачныя тэрасы найбольш выразныя ў даліне Дняпра.

У структуры глебавага покрыва пераважаюць дзярнова-падзолістыя глебы (57 %). Доля дзярнова-падзолістых забалочаных глеб складае 20 %, алювіяльных — 10 %, тарфяна-балотных — 7 %. Каля 2/3 плошчы ўсіх глеб правінцыі займаюць сельскагаспадарчыя ўгоддзі з перавагай ворыва. На глебы сельгасугоддзяў уздзейнічае водная эрозія.

Характэрная асаблівасць расліннага покрыва рэгіёна — нізкая лясістасць (25 %). Лясы пашыраны невялікімі масівамі плошчай 10—15 км². Адзначаецца нізкая доля хваёвых насаджэнняў (35,5 %) і высокая — шыракаліста-хваёвых (26,5 %), доля вытворных драбналістых лясоў 19 %. Удзельная вага карэнных драбналістых лясоў самая нізкая (3,5 %) у параўнанні з астатнімі правінцыямі.

У ландшафтнай будове правінцыі пераважаюць сярэдневышынныя (другасна-марэнныя) і ўзвышаныя (лёсавыя) ландшафты, якія займаюць каля 70 % тэрыторыі.

Гл. таксама
-----------

* Беларускае Падняпроўе

Літаратура
----------

* *Марцінкевіч Г. І.* Фізіка-геаграфічнае раянаванне // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 2: Рэспубліка Беларусь / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 2. — 760 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0310-1. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 2).

| Ландшафтныя правінцыі Беларусі |
| --- |
| 
* Заходне-Беларуская
* Паазерская
* Палеская
* Перадпалеская
* Усходне-Беларуская

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Філіпенка.

**Аляксей Філіпенка** (нар. 26 мая 1998, Гомель) — беларускі футбаліст, паўабаронца.

Клубная кар’ера
---------------

Пачынаў кар’еру ў дублі «Гомеля». Другую палову сезона 2018 правёў у гомельскім «Лакаматыве», аднак мала выхадзіў на поле. У першай палове 2019 года выступаў за светлагорскі «Хімік», дзе трывала з’яўляўся ў аснове, правёў 14 матчаў і забіў 2 галы. Пасля перайшоў у «Андэрдог» з пасёлка Чысць.

У 2020 годзе далучыўся да «Асіповічаў», а ў жніўні перайшоў у мар’інагорскую «Вікторыю». У 2021 годзе стаў іграком гомельскага «Паперпрама». Пакінуў клуб у лютым 2023 года.

Крыніцы
-------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жураўлёў.
**Дзмітрый Мікалаевіч Жураўлёў** (20 мая 1915, г. Жлобін, цяпер Гомельская вобласць — 1 сакавіка 1988) — беларускі музыказнавец, кантрабасіст. Заслужаны дзеяч культуры БССР (1968).

Біяграіфя
---------

З 1931 года ў Беларускім ансамблі народных інструментаў і сімфанічным аркестры Беларускага радыё, у 1937—1960 гадах (з перапынкам) у сімфанічным аркестры Беларускай філармоніі. Вучыўся ў 1944—1947 гадах у Беларускай кансерваторыі. З 1956 года рэдактар, у 1964—1970 гадах галоўны рэдактар музычнага вяшчання Беларускага радыё.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1966 года, член Беларускага саюза кампазітараў з 1967 года.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар даведнікаў «Кампазітары Савецкай Беларусі» (1966) і «Саюз кампазітараў БССР» (1978), біяграфічных нарысаў пра Л. Абеліёвіча, М. Аладава, Г. Вагнера, Дз. Лукаса, І. Любана, П. Падкавырава, Р. Пукста, Ю. Семяняку, А. Туранкова, Я. Цікоцкага, М. Чуркіна, творчых партрэтаў майстроў сцэны, у т.л. Л. Александроўскай, З. Бабія, С. Данілюк, М. Дружыны, С. Друкер, М. Зюванава, В. Мальковай, В. Чарнабаева, больш за 300 музычных тэлевізійных і радыёперадач.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Варфаламеева Т. Б.* Жураўлёў Дзмітрый Мікалаевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

Спасылкі
--------

* Жураўлёў Дзмітрый Мікалаевіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 303129670 · БАП: 129369 |
***Edithcolea grandis*** - від сукулентных раслін родам з Афрыкі, адзіны від манатыпнага роду ***Edithcolea*** сямейства {{bt-bellat|кутровыя|*Apocynaceae*}}.. Расліна названа ў гонар Эдыт Коўл (1859–1940), брытанскага батаніка.

 Парасткі з шыпамі і кветкамі
 Выгляд у цэнтры кветкі
*Edithcolea grandis* - шматгадовая сукулентная расліна з ляжачымі, прыўзнятымі, моцна разгалінаванымі парасткамі. У вышыню яны дасягаюць каля 10 см і дыяметрам 1 на 1.5 см. Яны круглявыя ў папярочным перасеку з чатырма-пяццю рэбрамі. Рэбры часам шрубападобныя. Паверхня голая, карычнева-аліўкавая, з канічнымі бародаўкамі з жорсткімі і вострымі шыпамі.

Расліна звычайна нясе адну кветку, якая расце на сцябле на верхніх частках парасткаў. Кветка плоская, абодваполая і ў дыяметры мае ад 8 да 12.5 см.

Плады - струкі. Авальная, светла-карычневая, каля 6 шт насенін памерам каля 4 мм нясуць пучок пуху дыяметрам ад 25 да 30 мм.

*Edithcolea grandis* сустракаецца ў Эфіопіі, Самалі, Кеніі, Угандзе, Танзаніі і на востраве Сакотра. Упершыню расліна была апісана ў 1895 годзе Нікаласам Эдвардам Браўнам.

1. ↑   Lotte Burkhardt: *Verzeichnis eponymischer Pflanzennamen*. Erweiterte Edition. Botanic Garden and Botanical Museum Berlin, Freie Universität Berlin Berlin 2018.
2. ↑  *Bulletin of Miscellaneous Information, Royal Gardens, Kew.* Kew, 1895, S. 220. online
**Марыя Вучковіч** (харв.: Marija Vučković; нар. 3 ліпеня 1974, Мостар, Югаславія) — харвацкі палітык. Член Харвацкай дэмакратычнай садружнасці. Міністр сельскай гаспадаркі Харватыі з 2019 года.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 3 ліпеня 1974 года ў Мостары ў Сацыялістычнай Федэратыўнай Рэспубліцы Югаславія (СФРЮ) (сёння Боснія і Герцагавіна).

У 1997 годзе скончыла эканамічны факультэт Заграбскага ўніверсітэта, у 2002 годзе там жа скончыла магістратуру.

У 2012 годзе абраная выкладчыкам Універсітэта Дуброўніка. У 2016 годзе стала судовым экспертам па фінансах і бухгалтарскаму ўліку Асацыяцыі судовых экспертаў і ацэншчыкаў Харватыі.

У 1998—2000 гадах працавала ў аддзеле маркетынгу порта Плочэ, у 2000—2002 гадах-начальнік камерцыйнага аддзела, у 2002—2004 гадах і 2005—2009 гадах — начальнік камерцыйнага і фінансавага аддзела па працы з нафтапрадуктамі.

У 2004—2005 гадах — саветнік упраўлення міжнароднага эканамічнага супрацоўніцтва Міністэрства замежных і еўрапейскіх спраў Харватыі.

У 2009—2016 гадах — намеснік губернатара Жупаніі Дубровачка-Нерэтванска. У 2016 годзе-памочнік міністра рэгіянальнага развіцця і фондаў Еўрапейскага саюза Харватыі. У тым жа годзе прызначана дзяржаўным сакратаром у Міністэрстве сельскай гаспадаркі Харватыі.

Атрымала партфель міністра сельскай гаспадаркі Харватыі ў першым кабінеце Андрэя Плянковіча пасля перастановак на фоне скандалу з нерухомасцю ў ліпені 2019 года. Захавала партфель у другім кабінеце Андрэя Плянковіча, сфармаваным па выніках парламенцкіх выбараў у Харватыі 5 ліпеня 2020 года. Склад урада 23 ліпеня ўхвалены парламентам Харватыі (Харвацкім саборам).

Валодае англійскай мовай.

Асабістае жыццё
---------------

Замужам, маці траіх дзяцей.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Парламент Хорватии утвердил обновленный состав кабмина **(нявызн.)**.  ТАСС (19 ліпеня 2019). Архівавана з першакрыніцы 1 кастрычніка 2021. Праверана 1 кастрычніка 2021.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Marija Vučković (харв.).  Vlada Republike Hrvatske. Архівавана з першакрыніцы 23 ліпеня 2019. Праверана 1 кастрычніка 2021.
3. ↑  Парламент Хорватии одобрил новый состав правительства страны **(нявызн.)**.  ТАСС (24 ліпеня 2020). Архівавана з першакрыніцы 1 кастрычніка 2021. Праверана 1 кастрычніка 2021.
4. ↑  В Хорватии утвердили новое правительство **(нявызн.)**.  РИА Новости (24 ліпеня 2020). Архівавана з першакрыніцы 1 кастрычніка 2021. Праверана 1 кастрычніка 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2018111368 · VIAF: 81154074462911742520 |
**Паводка ў Казахстане (2024)** — вясновая паводка ў Казахстане ў 2024 годзе. Затопленыя 10 рэгіёнаў Казахстана, у 8 рэгіёнах уведзены рэжым надзвычайнай сітуацыі.

Службы дзяржаўнай сістэмы грамадзянскай абароны працягваюць ліквідацыю наступстваў паводкі, правядзенне супрацьпаводкавых мерапрыемстваў, аварыйна-выратавальных работ.

Прэзідэнт Казахстана Касым-Жамарт Такаеў назваў паводку 2024 года самым буйным стыхійным бедствам у краіне за апошнія 80 гадоў.

Перадумовы
----------

«Казгідрамет» зрабіў папярэдні прагноз паводак. Чаканы аб’ём веснавой паводкі на рэках Казахстанскай нізіны складзены па дадзеных гідраметэаралагічных назіранняў і вымярэнняў на 1 лютага 2023 года.

Наступствы
----------

Школьнікаў у паводканебяспечных рэгіёнах перавялі на дыстанцыйнае навучанне.

Прэзідэнт аб’явіў строгія вымовы першаму віцэ-прэм’еру Раману Скляру, міністру водных рэсурсаў і ірыгацыі Нуржану Нуржыгітаву за непрыняцце своечасовых мер супраць паводак. За невыкананне ў поўным аб’ёме службовых абавязкаў мэрам Акцюбінскай, Кустанайскай, Заходне-Казахстанскай, Атыраўскай, Акмолінскай, Паўладарскай і Абайскай абласцей аб’яўлены строгія вымовы і папярэджанні.

Намеснік міністра па надзвычайных сітуацыях Баўржан Сыздыкаў паведаміў, што новыя дамы пацярпелых ад паводкі жыхароў будуць будаваць у бяспечных месцах.

Гл. таксама
-----------

* Паводка на Урале (2024)

Зноскі
------

1. ↑  *egemen.kz*. «Қазгидромет» су тасқыны (каз.). Праверана 04.04.2024.
2. ↑  *nur.kz*. Қазақстандағы су тасқыны: көптеген мектеп оқытудың онлайн форматына көшіріледі (каз.). Праверана 01.04.2024.
3. ↑  *kursiv.media*. Өңірлерді су басуына орай халықтан кешірім сұраған Тоқаев министрлер мен әкімдерге қатаң сөгіс жариялады (каз.). Праверана 01.04.2024.
4. ↑  *kaz.tengrinews.kz*. Қазақстандағы су тасқыны: үш облыста жағдай күрделі (каз.). Праверана 02.04.2024.
**Турухтан**, **баталён** (*Philomachus pugnax*) — птушка атрада сеўцападобных.

Апісанне
--------

Даўжыня цела самца 28-33 см, самкі 22-27 см, размах крылаў самца 54-59 см, самкі 48-52 см. У шлюбным уборы палавы дымарфізм праяўляецца ў багатым, вельмі зменлівым апярэнні самца. Самка меншая. Самец у негнездавы час падобны да самкі, але з меншай колькасцю плямак, грудзі крэмавыя, аднатонныя. У палёце «каржакаваты» сілуэт, рысунак на крылах i дзве белыя плямы на паясніцы. Голас вельмі рэдка ціхае «как»; самка каля гнязда, калі аблятае набліжаючагася ворага, ціха мармыча «ум-ум».

Пашырэнне
---------

Сустракаецца ў Вялікабрытаніі, Францыі, Галандыі, Германіі, Даніі і Польшчы. Арэал закрыты ад Скандынавіі праз паўночна-ўсходнюю Еўропу і Азію да Берынгава праліва. Лакальна сустракаецца на поўдні да возера Байкал.

Насяляе вялікія вільготныя лугі з невялічкімі пагоркамі, літараль каля ўзбярэжжа, дэльты, балоты з невялікімі азёрамі, сустракаецца ў тундры. У паслягнездавы перыяд таксама трапляецца на сухіх травяністых тэрыторыях, палях, сухім дне часовых вадацёкаў, узбярэжжы прэснаводных вадаёмаў і рэк, заліваемыя вадой тэрыторыях і балотах. Значна больш рэдкі на марскіх узбярэжжах.

Турухтан у *«Nederlandsche Vogelen»* (Нідэрландскія птушкі), Vol. 1 (1770)
Турухтан на паштовай марцы СССР
Пералёты від. Месцы зімовак: Заходняя Еўропа (Галандыя, Германія, Францыя, Вялікабрытанія), Міжземнамор’е, Месапатамія, Паўднёвая і Паўднёва-Усходняя Азія (з Індыяй уключна), Афрыка на поўдзень ад Сахары.

На тэрыторыі Беларусі нешматлікі на гнездаванні пералётны від. У значна большай колькасці сустракаецца пад час транзітных міграцый; так 17.4.2017 на Тураўскім лузе ў пойме Прыпяці было адзначана 120 тысяч турухтанаў, што стала іх самым вялікім міграцыйным скопішчам пад час веснавога пралёту ў Еўропе.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Корміцца пераважна насякомымі і іх лічынкамі, а таксама чарвямі, малюскамі і насеннем дзікіх і культурных раслін.

Гняздо ў даволі глыбокай ямцы ў сухім месцы пад прыкрыццем высокіх наземных раслін. Высцілка больш багатая, чым у кнігаўкі, з травы, лісця, сцёблаў і моху.

Яйкі звычайна 4 (радзей 2-3), грушападобныя да авальных, з больш вострым вузейшым канцом, чым у случка, і больш вузкія, чым у кнігаўкі. Жаўтавата-зялёныя або светла-зялёныя да аліўкавых, з карычнева-шэрымі глыбокімі і карычняватымі да цёмна-карычневых паверхневымі плямамі.

Зноскі
------

1. ↑  ptushki.org Архівавана 24 красавіка 2017.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X

Спасылкі
--------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Avibase · eBird · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85115725 · NKC: ph191248 |
**Леў Барысавіч Талала́й**, або **Моўша-Лейб Талалай** (3 студзеня 1906, Баранавічы — 1942) — яўрэйскі савецкі паэт і педагог, пісаў на ідышы.

Біяграфія
---------

Леў Талалай, 1940
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў сярэднюю школу ў Мінску.

У 1924 годзе быў селькарам газеты «Магілёўскі селянін».

У 1925—1926 гадах працаваў настаўнікам Вендаражскай пачатковай школы Магілёўскага раёна, у 1926—1929 гадах вучыўся ў Віцебскім педагагічным тэхнікуме.

Захавалася ўступнае сачыненне Льва Талалая пра яго першыя ўражанні ад Віцебска і тэхнікума.

Леў Талалай у часы вучобы ў тэхнікуме ўдзельнічаў у літаратурных вечарынах, чытаў на іх свае вершы.

Прызваны ў Чырвоную Армію. З 1932 года — супрацоўнік яўрэйскай газеты «Юнгер арбайтэр» («Малады рабочы»). У 1936—1941 гадах выкладаў рускую мову і літаратуру ў сярэдняй школе ў Мінску.

З пачатку Вялікай Айчыннай вайны — у арміі. Загінуў у 1942 годзе на фронце.

Творчасць
---------

Першы верш апублікаваў у 1924 годзе

Аўтар зборнікаў «Мой першы сноп» (1932) і «На маршы» (1940).

Асобныя творы апублікаваны ў перакладзе на беларускую мову ў зборніку «Мы іх не забудзем» (1949).

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2002. — С. 398. — 552 с. — ISBN 985-11-0251-2<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13028710'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24038862'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q14271902'></a>
2. ↑  *Яковлева, Г. Н.* [/ Г. Н. Яковлева //. – 2017. – Т. 24. – С. 28–41. Витебский еврейский педагогический техникум в 1920-е годы] // *Ученые записки УО «ВГУ имени П. М. Машерова»*. — 2017. — Т. 24. — С. 28-41.

Літаратура
----------

* Леў Барысавіч Талалай // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.
* Талала́й Леў Барысавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 398. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
**БМ–21А «БелГрад»**, таксама **Град-1А** — беларуская мадэрнізацыя савецкай РСЗА БМ-21 «Град» ад ААТ «2566 завод па рамонце радыёэлектроннага ўзбраення».

Стварэнне
---------

З набыццём незалежнасці большую частку беларускіх РСЗА складалі БМ-21 «Град». У 1990-х перад камандаваннем беларускай арміі паўстала праблема значнага зносу аўтамабільных шасі сістэм БМ-21. Рашэнне гэтай праблемы было знойдзена ў замене арыгінальнага шасі «Урал-375Д» на шасі аўтамабіля падвышанай праходнасці МАЗ-6317. Усе звязаныя з гэтым працы былі праведзены спецыялістамі Мінскага аўтазавода, Ваеннай акадэміі, навукова-тэхнічнага камітэта Міністэрства абароны і службы ракетна-артылерыйскага ўзбраення Узброеных Сіл.

Мадэрнізацыя атрымала найменне БМ–21А «БелГрад» і паступіла на ўзбраенне. Першы ўзор прадстаўлены ў 2001 годзе на вучэннях «Нёман-2001».

Мадэрнізацыя
------------

У баявой машыне размешчаны стэлаж для перавозкі боекамплекту, што дазваляе скараціць колькасць транспартна-зараджальных машын і паменшыць час перазараджвання. Былі заменены шасі УРАЛ-375 на шасі МАЗ-631705 з колавай формулай 6×6. Радыёстанцыю Р-108М памянялі на радыёстанцыю з палепшанымі характарыстыкамі. Усталяваны камплект стэлажоў 9Ф37 (9Ф37М) для размяшчэння 40 (60) рэактыўных снарадаў, камутацыйныя элементы для забеспячэння развароту артылерыйскай часткі на 180°С з мэтай забеспячэння зараджання вырабы са стэлажоў, пляцоўка наводчыка. Пераўсталяваныя буферы абмежаванні развароту артылерыйскай часткі на куты 67° направа і 180° налева ад падоўжнай восі шасі (ранейшы разварот – 67° направа і 99° налева ад падоўжнай восі), а таксама корпус ручнога прывада (разварот уверх на 120°) для забеспячэння пераводу ў баявое становішча дапрацаванага кранштэйна. Машына абсталявана гідраўлічнымі дамкратамі, якія забяспечваюць гарызантаванне і стабілізацыю артылерыйскай часткі ў баявым становішчы.

На ўзбраенні
------------

* Беларусь
* Туркменістан

Гл. таксама
-----------

* Паланэз (РСЗА)
* Флейта (РСЗА)

Зноскі
------

1. 1 2  Реактивная система залпового огня БМ-21 «Град-1А» (БелГрад) Архівавана 2 студзеня 2022.
2. ↑  Модернизированную реактивную систему «Град» показали в действии
3. ↑  подполковник Алексей Симоненко. Военно-техническая политика и вооружённые силы Республики Беларусь // журнал «Армия», № 5, 2003. стр.28-33
4. 1 2  БМ-21А "БелГрад" **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 2 студзеня 2022. Праверана 2 студзеня 2022.
5. ↑  Торжественный парад в честь Дня Независимости пройдет сегодня в Минске Архівавана 2 студзеня 2022.

Спасылкі
--------

* Боевая машина БМ-21А «БелГрад» на сайте компании "Белспецвнештехника" Архівавана 2 студзеня 2022.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кузьмін.
**Аляксей Аляксеевіч Кузьмін** (2 верасня 1941, в. Чакмары, Мурашынскі раён, Кіраўская вобласць, РСФСР — 13 красавіка 2020) — беларускі і расійскі артыст аперэты. Заслужаны артыст РСФСР (1982).

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Пасля заканчэння ў 1967 годзе Дзяржаўнага інстытута тэатральнага мастацтва імя А. В. Луначарскага прыйшоў у трупу Валгаградскага тэатра музычнай камедыі. Акрамя працы ў тэатры Аляксей Кузьмін выкладаў у Валгаградскім вучылішчы мастацтваў майстэрства акцёра і сцэнічны рух, выступаў на мясцовым тэлебачанні. У 1970 годзе артыст граў у Маскоўскім тэатры аперэты ў спектаклі «Сільва». 

Далучыўся да трупы Дзяржаўнага тэатра музычнай камедыі Беларусі ў 1984 годзе. Сярод роляў, выкананых на сцэне тэатра: Дзядзька Саша («Нябесны ціхаход»), Дон Атава («Дон Жуан у Севільі»), Філіп Ла-Турэта («Баядэра»), Князь Леапольд Валерсхейм («Каралева Чардаш» І. Кальмана), Князь Баргезэ («Капялюш Напалеона» О. Штрауса), Барон Зэта, Негуш («Вясёлая ўдава» Ф. Легара), Рэнар («Прынцэса цырка» І. Кальмана), Папакода, сенатар Дэляква, Герцаг Урбіна («Ноч у Венецыі» І. Штрауса), Аляксандр («Бяда ад далікатнага сэрца» А. Шарамецьева), Эдрыен («Міліянерка» Я. Глебава), Стэфенсен («Пэпі» В. Дашкевіча), Георг Стан («Вольны вецер» І. Дунаеўскага), Зупан («Марыца» І. Кальмана), Док («Вестсайдская гісторыя» на музыку Л. Бернстайна), Граф Румянцаў («Юнона» і «Авось» А. Рыбнікава), Тата Карла («Бураціна.by» А. Рыбнікава) і шматлікіх іншыя.

Літаратура
----------

* *Ракава А. Я.* Кузьмін // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

Спасылкі
--------

* musicaltheatre.by  (руск.)
**Атланты́зм** — геапалітычная філасофія палітычнага, эканамічнага і ваеннага збліжэння дзяржаў Паўночнай Амерыкі і Заходняй Еўропы пад агульнымі каштоўнасцямі дэмакратыі, індывідуальнай свабоды і вяршэнства закона.

Тэорыя атлантызму ўзнікла ў канцы Другой сусветнай вайны. Яе заснавальнікам лічыцца англійскі географ і геапалітык Хэлфард Мак-Кіндэр. На аснове гэтай ідэі быў запушчаны план Маршала, а ў 1949 быў заснаваны ваенна-палітычны блок НАТА, мэтай якога стала прадухіленне распаўсюджання савецкага ўплыву на тэрыторыю Заходняй Еўропы.

У XXI стагоддзі, калі першапачатковая прычына з'яўлення атлантызму ўжо не існуе, гэта філасофія набыла новае адценне ў святле амерыканскай «Вайны супраць тэрарызму». З 1991 НАТА разраслося з 16 да 26 удзельнікаў, паколькі практычна ўсе дзяржавы распалага Варшаўскага дагавора ўвайшлі ў Паўночнаатлантычны альянс. Глабальныя палітычныя змены канца 80-х — пачатку 90-х прывялі да таго, што філасофія атлантызму на дзяржаўным узроўні сёння вызнаецца больш у краінах Усходняй Еўропы, тады як у Заходняй пачынаюць пераважаць пан'еўрапейскія ідэі.

Сярод найбольш радыкальна атлантычна настроеных усходнееўрапейскіх дзяржаў — Польшча, Румынія і (да студзеня 2010) Украіна. Першыя дзве былі нават уцягнуты ў 2004 годзе ў буйны міжнародны скандал, звязаны з «сакрэтнымі турмамі ЦРУ».

Гл. таксама
-----------

* НАТА
* Еўрапейскія каштоўнасці

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780308731 · NKC: ph640379 |
***Diaphora mendica*** — від матылькоў з сямейства {{bt-bellat||Erebidae}}.

Распаўсюджанне
--------------

Від распаўсюджаны па ўсёй Еўропе, за выключэннем крайняй Поўначы і Міжземнамор'я, і Паўночнай Азіі на ўсход да Байкала. Жыве ў хваёвых лясах, на вільготных лугах і верасовых балотах.

Апісанне
--------

Размах крылаў каля 30 мм. Від характарызуецца выяўленым палавым дымарфізмам. Самцы шэра-карычневыя, а самкі ярка-белыя з некалькімі чорнымі плямамі. У абодвух пухнатыя галавы. Самкі падобныя да *{{bt-bellat||Spilosoma lubricipeda}}*, але не маюць прыкметнага чорна-жоўтай афарбоўкі на брушку.

* СамецьСамец
* СамицяСамка
* ГусеницяВусень

Спосаб жыцця
------------

Матылі лётаюць у адным пакаленні з красавіка да пачатку ліпеня. Лічынкі харчуюцца відамі родаў {{bt-bellat||}}Бяроза, {{bt-bellat|вярба|Salix}}, {{bt-bellat|шчаўе|Rumex}}, {{bt-bellat|яснотка|*Lamium*}} і {{bt-bellat|трыпутнік|*Plantago*}}. Самка адкладае на лісці круглыя злёгку зеленаватыя яйцы. Вусені сустракаюцца з ліпеня па кастрычнік. Лічынка шэра-карычневая, зеленаватая па баках, з чырванавата-карычневымі бародаўкамі і рудымі валасінкамі; на спіне ёсць сярэдняя лінія, якая часам невыразная.

Спасылкі
--------

* Muslin moth on *UKMoths* Архівавана 7 жовтня 2012.
* *Fauna Europaea* Архівавана 4 березня 2016.
* *Lepidoptera of Belgium* Архівавана 22 липня 2019.
* *Savela*. *Diaphora mendica* (Clerck, 1759) **(нявызн.)**. *Lepidoptera and Some Other Life Forms*. Архівавана з першакрыніцы 9 серпня 2019. Праверана 7 серпня 2019. Taxonomy
* *Lepiforum e.V.* Архівавана 11 травня 2021.
* *De Vlinderstichting* Архівавана 23 березня 2017.  (гал.)
**Зыгмунт Вінцэнтавіч Нагродскі** (2 мая 1865, в. Зулаў Свянцянскага павета, Віленская губерня, Расійская імперыя — 25 сакавіка 1937) — беларускі паэт і культурны дзеяч. Належаў да ліберальна-дэмакратычнага кірунку «краёўцаў».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў вёсцы Зулаў Свянцянскага павета Віленскай губерні Расійскай імперыі. Маёнтак у Зулова належаў двараніну Юзафу Вінцэнту Пілсудскаму (1833—1902), бацьку Юзафа Пілсудскага (1867—1935).

Праводзіў культурна-асветную работу сярод віленскіх рамеснікаў, прапагандаваў творы беларускіх пісьменнікаў, у т.л. Францішка Багушэвіча, з якім сябраваў. Нелегальна распаўсюджваў «Дудку беларускую» Багушэвіча, у 1896 г. перавыдаў гэты зборнік. У 1901 зняволены ў Пецярбургскі астрог. Удзельнічаў у беларускім нацыянальна-дэмакратычным руху, матэрыяльна падтрымліваў выданне «Нашай нівы». У 1920-я гг. на ўласныя сродкі заснаваў «Народнае выдавецтва», якое выпускала танныя кніжкі для масавага чытання, у т.л. «Гутаркі і песенькі» Уладзіслава Сыракомлі (1929). Аўтар напісанай на беларускім фальклорна-этнаграфічным матэрыяле п’есы «На каляды» (з падзагалоўкам «Народны абразок з ваколіц Зулова з 1876 года», на беларускай і польскай мовах; пастаўлена ў Вільні ў 1936). Вядомы яго верш «На памяць зычліваму для сям’і» (1900) на смерць Францішка Багушэвіча) і верш-прамова «Пастароньцесь, мае братцы…», зачытаная ім у 1912 г. у фальварку Барэйкаўшчына (каля Вільні) на адкрыцці помніка Уладзіславу Сыракомлю. Аўтар успамінаў пра Францішка Багушэвіча.

Творы Зыгмунта Нагродскага зберагаюцца ў Цэнтральнай бібліятэцы АН Літвы і Беларускім дзяржаўным архіве-музеі літаратуры і мастацтва.

Пахаваны на Старых Росах у Вільні пад агульным надгробкам з бацькам Вінцэнтам, сястрой Марыяй, братам Іахімам і яго жонкай Клемянцінай.

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑  На помніку пазначаны 1866 год.
3. ↑

Літаратура
----------

* *Рагойша, В.* Зыгмунт Нагродскі і яго вершы // Рагойша, В. Кантакты. — Мн. 1982.
* *Смалянчук, А. Ф.* Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. / А. Ф. Смалянчук. — СПб. : Неўскі прасцяг, 2004. — 406 с.

Спасылкі
--------

* Зыгмунт Вінцэнтавіч Нагродскі // marakou.by
* *Смалянчук, А.* Антон Луцкевіч аб жыцці і дзейнасці Зыгмунта Нагродскага (1865—1937) // kamunikat
Гогаль-могаль
**Гогаль-могаль** — дэсерт, асноўныя кампаненты якога — узбітае яйка з цукрам. Існуе мноства варыяцый гэтага напою, з даданнем віна, ваніліну, мёду, сокаў з садавіны і ягад. Часта выкарыстоўваецца як лячэбны сродак пры прастудных захворваннях і страце голасу.

Этымалогія і паходжанне
-----------------------

Слоўнік Макса Фасмера дае некалькі версій паходжання назвы напою: ад англійскага hug-mug, hugger-mugger, ад польскага kogel-mogel, ад нямецкага Kuddelmuddel (мешаніна).

Вынаходніцтва кактэйлю адна з легенд прыпісвае нямецкаму кандытару Манфрэду Кёкенбаўэру. Іншая легенда распавядае аб кантары з Магілёва па прозвішчы Гогель, якія страціў голас. Каб вылечыць горла, ён прыдумаў такі рэцэпт. У іншай версіі гэтай жа легенды прысутнічае графіня Браніслава Патоцкая, якая крыху мадэрнізавала рэцэпт, замяніўшы хлеб на мёд, і пераназвала яго з «гогель-могаль» у «гогаль-могаль».

1. ↑  Гоголь-моголь — РУП «Белоруснефть-Особино» (руск.)  **(нявызн.)**?. Праверана 24 сакавіка 2024.
2. ↑  *Соснина, Ксения*. Связано ли название напитка «гоголь-моголь» с фамилией известного писателя? **(нявызн.)**. *aif.by* (29 ліпеня 2020). Праверана 24 сакавіка 2024.
**Дыхтаў** — гара ў горнай сістэме Вялікага Каўказа. Вышыня 5204 м.

Этымалогія
----------

Назва паходзіць з карачаева-балкарскай мовы «Дых тау» і даслоўна перакладаецца як «зубчастая гара».

Фізіка-геаграфічная характарыстыка
----------------------------------

Дыхтау размешчана на мяжы Грузіі і Кабардзіна-Балкарыі (Расія). І з'яўляецца другой па вышыні горнай вяршыняй Расіі пасля Эльбруса.

Рэльеф горы крут і небяспечны: на ёй шмат практычна стромых схілаў, па якіх часта праходзяць каменяпады і снежныя лавіны. Узімку на гары трымаюцца вельмі нізкія тэмпературы.

Сама горная сістэма ўяўляе з сябе пірамідальны масіў з крышталічных парод з выяўленымі Галоўнай (5204,7 м.) і Усходняй (5180 м.) вяршынямі, падзеленымі вузкай круты седлавінай.

Маршруты ўзыходжання
--------------------

Дыхтаў адна з самых маланаведвальных і небяспечных гор.

Аднак на Дыхтау пракладзена больш за 10 альпінісцкіх маршрутаў. Мінімальная складанасць 4А (па расійскай класіфікацыі) і 5.4 (па дзесятковая сістэме Ёсеміці (YDS)).

Першае ўзыходжанне на вяршыню здзейснена ў 1888 годзе Альбертам Мамеры і Зарфлу па паўднёва-заходнім грэбені.

1. ↑  Эльбрусоид :: Библиотека :: Орфографический словарь карачаево-балкарского языка (англ.). *www.elbrusoid.org*. Праверана 24 сакавіка 2024.
2. ↑  Топографическая карта Кабардино-Балкарской Республики **(нявызн.)**. *www.etomesto.ru*. Праверана 24 сакавіка 2024.
3. ↑  *Шилова, Виктория*. Гора Дыхтау: восхождение, высота, на карте, где находится (англ.)  **(нявызн.)**?. *Intaba.ru* (11 лістапада 2022). Праверана 24 сакавіка 2024.
4. ↑  The Yosemite Decimal System **(нявызн.)**. *www.climber.org*. Праверана 24 сакавіка 2024.
5. ↑  *A. F. (Albert Frederick) Mummery.* My climbs in the Alps and Caucasus. — London, T. F. Unwin; New York, C. Scribner's sons, 1895. — 421 с.
**Во́гынь** (польск.: Wohyń, традыцыйная беларуская назва — **Воінь** ці **Вогінь**) — вёска ў Польшчы, на рацэ Півоні, за 12 км на ўсход ад Радзыня Падляскага і за 58 км на поўнач ад Любліна. Уваходзіць у склад Радзыньскага павета Люблінскага ваяводства, сядзіба вясковай гміны Вогынь.

Гісторыя
--------

### Вялікае Княства Літоўскае

Першы пісьмовы ўcпамін пра Воінь (*Воін*) датуецца 1282 годам. 26 ліпеня 1531 года вялікі князь Жыгімонт Стары надаў гораду магдэбургскае права. У 1537 годзе тут, відаць, збудавалі царкву. 17 чэрвеня 1555 года вялікі князь Жыгімонт Аўгуст надаў гораду герб «*у чырвоным полі чорны рак*».

Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў Воінь увайшоў у Берасцейскі павет Берасцейскага ваяводства. Места было цэнтрам ключу. У 1661 годзе кароль і вялікі князь Ян Казімір надаў пляц царкве ў Воіні. У 1794 годзе згарэў драўляны касцёл.

### Пад уладай Расійскай імперыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Воінь апынуўся ў складзе Аўстрыі, з пачатку XIX стагоддзя — у складзе Расійскай імперыі, у Радзынскім павеце Сядлецкай губерні. Гэта адарвала мястэчка ад губерняў з пераважна беларускім насельніцтвам. У 1817 годзе Воінскае войтаўства налічвала 17 будынкаў, агулам у месце было 228 будынкаў (у 1864 годзе — 264). У 1844 годзе тут збудавалі мураваны касцёл. У 1881 годзе пажар знішчыў 100 будынкаў.

У часы Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе Воінь занялі нямецкія войскі.

### Найноўшы час

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам 1921 года Вогынь апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі. З пачаткам Другой сусветнай вайны ў 1939 годзе горада занялі войскі Трэцяга Рэйха.

У 1944 годзе Вогынь занялі савецкія войскі, пасля чаго яго зноў перадалі Польшчы.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**: 1827 год — 2480 чал.; 1864 год — 2145 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 2017 чал.

Славутасці
----------

Капліца Святога Юзафа
* Касцёл Святой Ганны (1844)
* Могілкі старыя хрысціянскія з капліцай Святога Юзафа (XVIII ст.)

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 236-2010 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Рэспублікі Польшча на беларускую мову». Гл. польска-беларускую практычную транскрыпцыю.
2. ↑  *Цітоў А.* Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998. — 287 с. — ISBN 985-07-0131-5. С. 139.
3. ↑  Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XIII: Warmbrun — Worowo (польск.). — Warszawa, 1893. S. 736.

Літаратура
----------

* *Цітоў А.* Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998. — 287 с. — ISBN 985-07-0131-5.
* Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XIII: Warmbrun — Worowo (польск.). — Warszawa, 1893.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вогынь
Рэканструкцыя вертыкальнага ткацкага станка з Фарэрскіх астравоў
**Ткацтва** — вытворчасць тканіны на ткацкіх станках, адно з найстаражытнейшых чалавечых рамёстваў. Яно ўзнікла ў познім неаліце як эвалюцыя пляцення. У шырэйшым сэнсе пад ткацтвам разумеюць увесь комплекс тэхналагічных працэсаў, складнікаў ткацкай вытворчасці. Чалавека, які прафесійна займаецца ткацтвам, завуць **ткачом**. Існуе два віды ткацкіх станкоў: вертыкальны і гарызантальны.

Гл. таксама
-----------

* Беларускае народнае ткацтва

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ткацтва

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11933680b · GND: 4064881-3 · NKC: ph137719, ph316250 |