**Бібліятэка Яраслава Мудрага** — легендарны збор кніг і дакументаў, які належаў Вялікаму князю кіеўскаму Яраславу Мудраму. Згодна з найбольш распаўсюджанай версіяй, у XII стагоддзі і пазней яна знаходзілася ў Сафійскім саборы Кіева або ў лёхах пад ім.

Адзіная гістарычная згадка пра бібліятэку князя адносіцца да 1037 года і ўтрымліваецца ў «Аповесці мінулых часоў»: *«Ярославъ же сь, якоже рекохомъ, любимъ бѣ книгамъ, и многы, списавь, положи вь церкви святой Софьи, юже созда самъ»*. Ні аб колькасці кніг, ні пра характар ​​калекцыі ў летапісе нічога не сказана.

Некаторыя гісторыкі ставілі пад сумненне гэту дату, бо адносілі да гэтага часу факт закладкі самога Сафійскага сабора, а такім чынам ніякай бібліятэкі ў ім яшчэ не магло быць. Аднак пазней даследаванні паказалі, што ў 1037 годзе будаўніцтва ўжо магло быць скончана.

Паказваецца, што афіцыйным уладальнікам сходу, хутчэй за ўсё, быў не сам князь, а сабор, і гэту калекцыю больш карэктна называць «бібліятэкай Сафійскага сабора», аднак найменне «Бібліятэка Яраслава Мудрага» ужо стала гістарычна традыцыйным. Яе фарміраванне магло праходзіць пад кіраўніцтвам мітрапаліта Іларыёна.

Аб’ём бібліятэкі невядомы. У «Гісторыі Кіева» 1982 года выдання ён ацэньваецца ў 950 тамоў, а гісторык Е. Е. Галубінскі меркаваў верагоднай лічбу ў 500 кніг. Асноўнымі крыніцамі папаўнення сходу былі пераклад і перапіска копій.

Пошукі і версіі пра месцазнаходжанне
------------------------------------

Шматлікія пажары і разграблення Кіева разам з яго поўным запусценнем пасля мангольскага нашэсця ставяць пад сумнеў захаванасць колькі-небудзь аб’ёмнага і суцэльнага сходу манускрыптаў 1000-гадовай даўніны. Самыя раннія катастрофы, у якіх фігуруюць спаленыя кнігі, ставяцца да 1169 (узяцце Кіева Мсціславам) і 1206 (нашэсце полаўцаў) гадам.

Па некаторых паведамленнях, раскопкі пад Сафійскім саборам былі зроблены ў 1916 годзе, пасля таго, як паблізу храма адбыўся абвал грунту. У выніку нібыта адкрылася частка падземных пераходаў, усярэдзіне якіх быццам бы знайшлі берасцяную запіску: «Аще кто найде сей ход тот найде велий клад Ярослав». Паводле справаздачы археалагічнай камісіі, раскопкі былі спынены для таго, каб прадухіліць несанкцыянаванае скарбашукальніцтва мясцовых жыхароў.

Асобныя аўтары галаслоўна сцвярджаюць, што бібліятэка магла быць схаваная мітрапалітам Іларыёнам у катакомбах Кіева-Пячэрскай лаўры пасля яго сваркі з князем, аб якой у летапісах нічога не паведамляецца. У гэтым выпадку ў складзе бібліятэкі маглі апынуцца кнігі грэчаскіх іканапісцаў, распісваюцца ў XI стагоддзі манастырскія храмы. Акрамя таго, ёсць звесткі аб тым, што ў 1106 сваю бібліятэку перадаў у дар манастыру праўнук Яраслава князь Святаслаў Давідовіч Чарнігаўскі, які прыняў пострыг пад імем Міколы Святошы.

Яшчэ ў 1653 годзе паведамлялася аб тым, што ў лаўры маецца шырокі збор старажытных кніг, аднак у 1718 годзе ў манастыры адбыўся спусташальны пажар, і ён цалкам згарэў. Існуе версія аб тым, што частка кніг была схавана ў катакомбах у 1665 годзе.

Яшчэ адна версія звязаная з Успенскім саборам Кіева-Пячэрскай лаўры. У 1898 годзе ў ім ужо знаходзілі скарб — манастырскую казну, схаваную ў 1718 годзе. У 1941 годзе, падчас нямецкай акупацыі, сабор быў узарваны, аднак пад ім ацалелі катакомбы. Вядома, што ў іх захоўваліся мошчы аднаго з заснавальнікаў лаўры святога Феадосія.

Таксама сярод месцаў, дзе можа знаходзіцца легендарнае сход, называюць «Зверинецкие пячоры» каля Выдубіцкага манастыра, а таксама падзямелля разбуранага Межыгорскага манастыра.

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2 3 4  «Клад Ярослава Мудрого» (журнал «Вокруг света», № 6 (2657), Июнь 1995)
3. 1 2  «Первые библиотеки на Руси и причины их возникновения»
4. ↑  На самай справе першая берасцяная грамата выяўленая ў 1951 годзе ў Ноўгарадзе. Любое берасцяных грамат сведчыць аб позняй даце цытаванай гарадской легенды