Антыінтэлектуалізм супрацьпастаўляе хударлявага навукоўца быкападобнаму баксёру, параўнанне ўвасабляе папулісцкі погляд на чытанне і вучобу як на супрацьлегласць спорту і атлетызму. Звярніце ўвагу на непрапарцыйныйнасць галавы і цела, дзе памер галавы адлюстроўвае разумовыя здольнасці, а памер цела — фізічныя здольнасці. (Томас Наст  (укр.) (бел.)
**Антыінтэлектуалізм** — варожасць і недавер да інтэлекту  (англ.) (бел. інтэлектуалаў  (укр.) (бел. і інтэлектуалізму  (укр.) (бел. што звычайна выяўляецца як непрыняцце адукацыі і філасофіі і адмаўленне мастацтва, літаратуры і навукі як непрактычных, палітычна матываваных і нават вартых пагарды заняткаў чалавека. Антыінтэлектуалы прадстаўляюць сябе і ўспрымаюцца як абаронцы простых людзей — папулісты супраць палітычнага і акадэмічнага элітызму — і схільныя бачыць у адукаваных людзях статусны клас  (англ.) (бел. які дамінуе ў палітычным дыскурсе і вышэйшай адукацыі, тым жа часам адарваны ад клопатаў простых людзей.

Таталітарныя ўрады маніпулююць і ўжываюць антыінтэлектуалізм для падаўлення палітычнага іншадумства. Падчас Грамадзянскай вайны ў Іспаніі (1936—1939) і наступнай дыктатуры (1939—1975) генерала Франсіска Франка рэакцыйныя рэпрэсіі супраць белага тэрору (1936—1945) былі заўважна антыінтэлектуальныя — большасць з забітых 200 000 мірных жыхароў былі прадстаўнікі іспанскай інтэлігенцыі, палітычна актыўныя выкладчыкі і навукоўцы, мастакі і пісьменнікі звергнутай Другой іспанскай рэспублікі  (англ.) (бел. (1931—1939). Падчас генацыду ў Камбоджы  (англ.) (бел. (1975—1979) камуністычны рэжым Камбоджы амаль знішчыў усё адукаванае насельніцтва.

Ідэйны антыінтэлектуалізм
-------------------------

|  |
| --- |
| Новыя кіраўнікі Камбоджы называюць 1975 «*Нулявым годам*», світанкам эпохі, калі не будзе ні сем’яў, ні пачуццяў, ні выразаў кахання ці гора, ні лекаў, ні бальніц, ні школ, ні кніг, ні вучобы, ні свят, ні музыкі, ні песень, ні пошты, ні грошай — толькі праца і смерць.—*Year Zero: The Silent Death of Cambodia  (англ.) (бел.* (1979) |

У XX стагоддзі грамадства сістэматычна адхіляла інтэлектуалаў ад улады, каб пакласці канец публічнаму палітычнаму іншадумству. Падчас халоднай вайны (1945—1991) Чэхаславацкая сацыялістычная рэспубліка  (бел. (тар.)) (бел. (1948—1990) падвяргала астракізму філосафа Вацлава Гавела як палітычна ненадзейнага чалавека, нявартага даверу простых чэхаў; посткамуністычная аксамітная рэвалюцыя (17 лістапада — 29 снежня 1989 г.) выбрала Гавела прэзідэнтам на дзесяць гадоў. Ідэалагічна экстрэмальныя дыктатуры, якія маюць намер узнавіць грамадства, такія як урад чырвоных кхмераў у Камбоджы  (руск.) (бел. (1975—1979), прэвентыўна знішчалі патэнцыйных палітычных апанентаў, асабліва адукаваны сярэдні клас і інтэлігенцыю. Каб ажыццявіць нулявы год  (англ.) (бел. гісторыі Камбоджы, сацыяльная інжынерыя  (руск.) (бел. чырвоных кхмераў рэструктурызавала эканоміку шляхам дэіндустрыялізацыі і забівала некамуністычных камбоджыйцаў, падазраваных ва «*ўдзеле ў дзейнасці свабоднага рынку*», такіх як гарадскія прафесіяналы грамадства (медыкі, адвакаты, інжынеры і падобнае) і людзей, якія маюць палітычныя сувязі з замежнымі ўрадамі. Дактрына Пол Пота вызначыла фермераў як сапраўдны пралетарыят Камбоджы і сапраўдных прадстаўнікоў рабочага класа, якія маюць права ўтрымліваць дзяржаўную ўладу, адсюль і антыінтэлектуальныя чысткі.

У 1966 годзе антыкамуністычная аргенцінская ваенная дыктатура генерала Хуана Карласа Анганіі  (укр.) (бел. (1966—1970) уварвалася ва Універсітэт Буэнас-Айрэса Ноччу доўгіх дубінак  (ісп.) (бел. каб фізічна выцесніць палітычна небяспечных навукоўцаў з пяці факультэтаў універсітэта. Гэтая высылка акадэмічнай інтэлігенцыі ў эміграцыю стала нагодай для нацыянальнай ўцечкі мазгоў  (руск.) (бел. для грамадства і эканомікі Аргенціны. Выступаючы супраць вайсковых рэпрэсій свабоды слова, біяхімік Сезар Мільштэйн іранічна сказаў: «*У нашай краіне будзе наведзены парадак, як толькі будуць выгнаныя ўсе інтэлектуалы, якія ўмешваліся ў рэгіён*».

Акадэмічны антыінтэлектуалізм
-----------------------------

### Злучаныя Штаты

У сваёй публікацыі «*Кампусная вайна*» (1971) філосаф Джон Сёрл  (укр.) (бел. сказаў:
 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Дзве найбольш характэрныя рысы радыкальнага руху — гэта яго антыінтэлектуалізм і яго варожасць да ўніверсітэта як інстытута. ... Інтэлектуалы па вызначэнні - гэта людзі, якія сур'ёзна ўспрымаюць ідэі дзеля іх саміх. Для іх важна, дакладная ці не тэорыя, незалежна ад таго, якія практычныя прыкладанні яна можа мець. [Інтэлектуалы], як паказаў Рычард Хофштадтэр  (руск.) (бел. ставяцца да ідэй адначасова гулліва і набожна. Але ў радыкальным руху не прымаецца інтэлектуальны ідэал ведання дзеля самога ведання. Веды ўяўляюцца каштоўнымі толькі як аснова для дзеянняў, ды і тамака яны не вельмі каштоўныя. Значна важней, чым тое, што чалавек ведае, гэта тое, як ён сябе адчувае. | "|

У сваёй працы «*Сацыяльныя навукі як вядзьмарства*» (1972) сацыёлаг Станіслаў Андрэскі  (англ.) (бел. раіў свецкім людзям не давяраць апеляцыям інтэлектуалаў да аўтарытэтаў  (укр.) (бел. калі яны робяць сумнеўныя заявы аб вырашэнні праблем свайго грамадства: «*Не ўражвайцеся адбіткамі вядомага выдавецтва, або аб’ёмам публікацый аўтара.. .. Памятайце, што выдаўцы хочуць, каб друкарні былі занятыя, і не пярэчаць супраць глупства, калі яго можна прадаць*».

У выданні «*Навука і рэлятывізм: Некаторыя ключавыя спрэчкі ў філасофіі навукі*» (1990) філосаф навукі і эпістэмолаг Лары Лаўдэн  (руск.) (бел. сказаў, што пераважны тып філасофіі, які выкладаецца ва ўніверсітэтах ЗША (постмадэрнізм і постструктуралізм  (укр.) (бел.), з’яўляецца антыінтэлектуальным, таму што «*Выцясненне ідэі, што факты і доказы маюць значэнне, ідэяй, што ўсё зводзіцца да суб’ектыўных інтарэсаў і перспектыў, з’яўляецца — другім пасля амерыканскіх палітычных кампаній — найбольш яркай і згубнай праявай антыінтэлектуалізму ў наш час*».

### Недавер да інтэлігенцыі

У ЗША амерыканскі кансерватар і эканаміст Томас Соўэл  (руск.) (бел. выступаў за адрозненне паміж неразумнай і разумнай насцярожанасцю інтэлектуалаў у іх уплыве на інстытуты грамадства. У вызначэнні інтэлектуалаў як «*людзей, чый занятак у асноўным звязаны з ідэямі*», яны адрозніваюцца ад людзей, чыя праца заключаецца ў практычным прымяненні ідэй. Прычына недаверу абывацеляў заключаецца ў некампетэнтнасці інтэлектуалаў па-за межамі сваёй сферы ведаў. Нягледзячы на тое, што інтэлектуалы грамадства валодаюць вялікімі працоўнымі ведамі ў сваіх спецыяльных галінах, у параўнанні з іншымі прафесіямі і заняткамі, яны мала бянтэжацца выказвацца аўтарытэтна за межамі сваёй фармальнай сферы ведаў і, такім чынам, наўрад ці нясуць адказнасць за сацыяльныя і практычныя наступствы сваёй памылкі. Такім чынам, урач лічыцца кампетэнтным па эфектыўным лячэнні хваробы пацыента, але можа сутыкнуцца з пазовам аб медыцынскай халатнасці  (англ.) (бел. калі лячэнне нашкодзіць пацыенту. Наадварот, штатнага прафесара  (укр.) (бел. ўніверсітэта наўрад ці прызнаюць кампетэнтным або некампетэнтным паводле эфектыўнасці яго ці яе інтэлектуалізму (ідэй) і, такім чынам, ён не будзе несці адказнасць за сацыяльныя і практычныя наступствы рэалізацыі ідэй.

У кнізе «*Інтэлектуалы і грамадства  (англ.) (бел.*» (2009) Соўэл сказаў:

> *Заахвочваючы ці нават патрабуючы ад студэнтаў займаць пазіцыю там, дзе ў іх няма ні ведаў, ні інтэлектуальнай падрыхтоўкі для сур’ёзнага вывучэння складаных пытанняў, выкладчыкі спрыяюць выказванню неабгрунтаваных меркаванняў, выплюхванню недасведчаных эмоцый і звычцы дзейнічаць на падставе гэтых меркаванняў і эмоцый, ігнаруючы або адкідваючы супрацьлеглыя погляды, не маючы ні інтэлектуальнага абсталявання, ні асабістага досведу, каб сур’ёзна ўзважыць адно меркаванне супраць іншага.*
> 
> 

Такім чынам, школьныя настаўнікі з’яўляюцца часткай інтэлігенцыі, якая вярбуе дзяцей у пачатковую школу і вучыць іх палітыцы — выступаць за або выступаць супраць дзяржаўнай палітыкі — у рамках грамадскіх праектаў; гэты палітычны досвед пазней дапамагае ім паступіць ва ўніверсітэт. Такім чынам інтэлектуалы грамадства ўмешваюцца і ўдзельнічаюць у сацыяльных сферах, аб якіх яны могуць не валодаць экспертнымі ведамі, і такім чынам празмерна ўплываюць на распрацоўку і рэалізацыю дзяржаўнай палітыкі  (укр.) (бел.. У такім выпадку выкладанне палітычнай прапаганды ў пачатковай школе заахвочвае вучняў фармуляваць меркаванні «*без якой-небудзь інтэлектуальнай падрыхтоўкі або папярэдніх ведаў у гэтых пытаннях, што робіць абмежаванні супраць ілжывасці невялікімі або зусім не існуючымі*».

У Вялікабрытаніі антыінтэлектуалізм пісьменніка Пола Джонсана  (руск.) (бел. вынікае з яго ўважлівага вывучэння гісторыі XX стагоддзя, якое адкрыла яму, што інтэлектуалы ўвесь час выступалі за катастрафічную дзяржаўную палітыку ў галіне сацыяльнага забеспячэння  (укр.) (бел. і публічных  (укр.) (бел. і папярэдзіла непрафесіяналаў «*сцерагчыся [інтэлектуалаў]. Іх трэба не толькі трымаць далей ад рычагоў улады, яны таксама павінны быць аб’ектамі падазрэнняў, калі імкнуцца даць калектыўныя парады*». У гэтым ключы ў выданні «*У краіне марксістаў ракако*» (2000) амерыканскі пісьменнік Том Вулф  (укр.) (бел. ахарактарызаваў інтэлектуала як «*чалавека, дасведчанага ў адной галіне, які выказваецца толькі ў іншых*». У 2000 годзе брытанскае выдавецтва Imprint Academic выпусціла зборнік «*Dumbing Down*», падборку эсэ пад рэдакцыяй Іва Мослі  (англ.) (бел. унука брытанскага фашыста Освальда Мослі  (укр.) (бел. якая ўключала ў сябе эсэ пра ўяўны шырока распаўсюджаны антыінтэлектуалізм Джарона Ланье  (укр.) (бел. Раві Шанкара, Роберта Брустайна  (руск.) (бел.Роберта Брастайна, Майкла Оўкшата  (укр.) (бел. сярод іншых.

### XVII стагоддзе

У «*Выпырхванні сямі флаконаў*» (1642) пурытанін Джон Котан  (англ.) (бел. дэманізаваў інтэлектуальных мужчын і жанчын, кажучы, што «*чым больш вучоным і дасціпным вы будзеце, тым больш прыдатнымі вы будзеце дзейнічаць на карысць сатаны … Зніміце любоў да вучонасці езуітаў, славы епіскапату і адважных статусаў прэлатаў. Я кажу, каб вас не падманвалі гэтымі пышнасцямі, пустымі паказамі і прыгожымі ўяўленнямі аб добрым стане перад вачыма з плоці і крыві, не будзьце захоплены ўхвалой гэтых людзей*». Тым не менш, не кожны пурытанін згаджаўся з рэлігійнай пагардай Котана да свецкай адукацыі, напрыклад, Джон Гарвард  (укр.) (бел. які заснаваў універсітэт, што цяпер носіць яго імя.

У «*Пошуках касмічнай справядлівасці*» (2001) эканаміст Томас Соўэл  (руск.) (бел. сказаў, што антыінтэлектуалізм у ЗША пачаўся ў раннюю каланіяльную эпоху як зразумелая насцярожанасць адукаваных вышэйшых класаў, таму што краіна ў асноўным была пабудавана людзьмі, якія ўцяклі ад палітычных і рэлігійных ганенняў з боку грамадскай сістэмы адукаваных вярхоў. Больш за тое, было некалькі інтэлектуалаў, якія валодалі практычнымі навыкамі, неабходнымі для выжывання ў Новым Свеце Паўночнай Амерыкі, адсутнасць якіх у грамадстве прывяло да глыбока ўкаранёнага, папулісцкага падазрэння ў адносінах да мужчын і жанчын, якія спецыялізуюцца на «*вербальнай віртуознасці*», а не на матэрыяльных, вымерных прадуктах і паслугах:

> *З самага свайго каланіяльнага пачатку амерыканскае грамадства было «абезгалоўленым» грамадствам — у значнай ступені пазбаўленым самых высокіх сацыяльных слаёў еўрапейскага грамадства. Вышэйшыя эліты і тытулаваныя арыстакратыі не мелі прычын рызыкаваць жыццём, перасякаючы Атлантыку, а потым сутыкаючыся з небяспекамі наватарства. Большая частка белага насельніцтва каланіяльнай Амерыкі прыбыла ў якасці прыслугі  (англ.) (бел. а чорнае насельніцтва — у якасці Рабства ў ЗША  (руск.) (бел.рабоў. Пазнейшыя хвалі імігрантаў былі непрапарцыйна сялянамі і пралетарыямі, нават калі яны прыбылі з Заходняй Еўропы… Уздым амерыканскага грамадства да перавагі як эканамічнай, палітычнай і ваеннай сілы быў, такім чынам, трыумфам простага чалавека і аплявухай саманадзейным асобам, няхай гэта будзе эліта крыві ці кніг.*
> 
> 

### XIX стагоддзе

У гісторыі ЗША прапаганда і прыняцце антыінтэлектуалізму адрозніваліся, таму што ў XIX стагоддзі большасць людзей жыла вясковым жыццём фізічнай  (укр.) (бел. і сельскагаспадарчай працы, таму акадэмічная адукацыя ў грэка-рымскай класіцы ўспрымалася як непрактычная каштоўнасць; кніжны чалавек нявыгадны. Тым не менш, у цэлым амерыканцы былі пісьменнымі людзьмі, якія чыталі Шэкспіра для інтэлектуальнага задавальнення і хрысціянскую Біблію для эмацыйнай дапамогі; такім чынам, ідэальны амерыканец быў пісьменным і тэхнічна дасведчаным чалавекам, паспяховым у сваёй справе, такім чынам, прадукцыйным членам грамадства. У культурным плане ідэальным амерыканцам быў чалавек, які зрабіў сябе сам  (англ.) (бел. чые веды атрыманы з жыццёвага вопыту, а не чалавек-інтэлектуал, чые веды аб рэальным свеце атрыманы з кніг, фармальнай адукацыі і акадэмічных даследаванняў; такім чынам, апраўданы антыінтэлектуалізм, пра які паведамляецца ў працы «*Новая купля, або Сем з паловай гадоў на Далёкім Захадзе*» (1843) Байнарда Раша Хола  (англ.) (бел. сказаў пра памежную Індыяну:

> *Мы заўсёды аддавалі перавагу невуку, кепскаму чалавеку перад таленавітым, і таму звычайна рабіліся спробы сапсаваць маральнае аблічча разумнага кандыдата; бо, на жаль, Адоранасць  (укр.) (бел.кемлівасць і бязбожнасць звычайна павінны былі спалучацца, а [таксама] некампетэнтнасць і дабрыня.*
> 
> 

Тым не менш, у грамадстве ЗША «*рэальнае*» адкупленне яйкагаловага  (укр.) (бел. інтэлектуала было магчыма, калі б ён прыняў норавы  (руск.) (бел. асноўнага грамадства; такім чынам, у фантастыцы О. Генры герой адзначыў, што як толькі выпускнік універсітэта Усходняга ўзбярэжжа  (руск.) (бел. «*пераадольвае*» сваю інтэлектуальную марнасць — ён больш не лічыць сябе лепшым за іншых людзей — з яго атрымліваецца такі ж добры каўбой, як і з любога іншага маладога чалавека, нягледзячы на тое, што яго звычайны аналаг — маладушны наіў з добрым сэрцам, стэрэатып поп-культуры са сцэнічных шоу.

### XX—XXI стагоддзі

|  |
| --- |
| У Злучаных Штатах існуе культ невуцтва, і ён быў заўсёды. Напружанне антыінтэлектуалізму было нязменнай ніткай, якая цягнецца праз наша палітычнае і культурнае жыццё, якое сілкуецца ілжывым уяўленнем, што дэмакратыя азначае, што «*маё невуцтва такое ж добрае, як і твае веды*».—Айзек Азімаў, 1980 |

У 1912 годзе губернатар Нью-Джэрсі Вудра Вільсан апісаў барацьбу:

> *Я баюся ўрада экспертаў. Не дай Бог, каб у дэмакратычнай краіне мы знялі гэтую задачу і аддалі кіраванне экспертам. Для чаго мы, калі пра нас будзе навукова клапаціцца невялікая колькасць джэнтльменаў, якія з’яўляюцца адзінымі людзьмі, якія разумеюць гэтую працу?*
> 
> 

У сваёй працы «*Антыінтэлектуалізм у амерыканскім жыцці  (англ.) (бел.*» (1963) гісторык Рычард Хофштадтэр  (руск.) (бел. сказаў, што антыінтэлектуалізм — рэакцыя сацыяльнага класу, «*натоўпу*» сярэдняга класу, супраць прывілеяў палітычнай эліты. Калі сярэдні клас развіваў палітычную ўладу, ён пераканаўся ў тым, што ідэальным кандыдатам на пасаду з’яўляецца «*чалавек, які зрабіў сябе сам*», а не добра адукаваны чалавек, які нарадзіўся ў багацці. Чалавеку, які стаў самадзейным, з сярэдняга класа, можна было давяраць, што ён будзе дзейнічаць у інтарэсах сваіх суграмадзян. Доказам гэтага меркавання Рычард Хофстадтэр паказаў насмешкі з Эдлі Стывэнсана  (бел. (тар.)) (бел. як з «*яйкагаловага  (англ.) (бел.*». У працы «*Амерыканцы і кітайцы: шляхі да адрозненняў*» (1980) Фрэнсіс Сюй  (англ.) (бел. сказаў, што амерыканскі эгалітарызм мацнейшы ў ЗША, чым у Еўропе, напрыклад, у Англіі.

> *Англійскі індывідуалізм развіваўся рука аб руку з юрыдычнай роўнасцю. Амерыканская самадастатковасць, з іншага боку, была неаддзельная ад настойвання на эканамічнай і сацыяльнай, а таксама палітычнай роўнасці. У выніку ў Англіі панаваў кваліфікаваны індывідуалізм з кваліфікаванай роўнасцю, але тое, што лічылася неад’емным правам кожнага амерыканца, — гэта неабмежаваная апора на сябе і, прынамсі ў ідэале, неабмежаваная роўнасць. Такім чынам, англічане схільныя паважаць класавыя адрозненні ў нараджэнні, багацці, статусе, манерах і гаворцы, у той час як амерыканцы абураюцца імі.*
> 
> 

Такі сацыяльны рэсентымент  (руск.) (бел. характарызуе сучасныя палітычныя дыскусіі аб сацыяльна-палітычных функцыях сродкаў масавай камунікацыі і навукі; гэта значыць, што навуковыя факты, агульнапрынятыя адукаванымі людзьмі ва ўсім свеце, у ЗША няправільна падаюцца як меркаванні, у прыватнасці пра кліматычную навуку і глабальнае пацяпленне.

Прафесар антрапалогіі Універсітэта Маямі Хамаюн Сідкі  (ВД) (бел. сцвярджаў, што антынавуковыя і псеўданавуковыя падыходы XXI стагоддзя да ведаў, асабліва ў Злучаных Штатах, караняцца ў постмадэрнісцкай «*акадэмічнай атацы на навуку, якая доўжылася дзесяцігоддзі*». «*Многія з тых, хто быў выхаваны постмадэрнісцкай антынавукай, у далейшым сталі кансерватыўнымі палітычнымі і рэлігійнымі лідарамі, палітыкамі, журналістамі, рэдактарамі часопісаў, суддзямі, адвакатамі і членамі гарадскіх саветаў і школьных саветаў. На жаль, яны забыліся пра высокія ідэалы сваіх настаўнікаў, за выключэннем таго, што навука фальшывая*» .

 У Ноччу доўгіх дубінак  (ісп.) (бел. (29 ліпеня 1966.) федэральная паліцыя фізічна вынішчыла з пяці факультэтаў Універсітэта Буэнас-Айрэса непаліткарэктных навукоўцаў, якія выступалі супраць правай ваеннай дыктатуры Хуана Карласа Анганіі  (укр.) (бел. (1966—1970) у Аргенціне.
У 2017 годзе апытанне Даследчы цэнтр П’ю  (руск.) (бел. паказала, што большасць амерыканскіх рэспубліканцаў лічылі, што каледжы і ўніверсітэты аказваюць негатыўны ўплыў на Злучаныя Штаты, а ў 2019 годзе акадэмікі Адам Уотэрс і Юджын Джозеф Дыён  (англ.) (бел. заявілі, што прэзідэнт ЗША Дональд Трамп «*правёў кампанію за прэзідэнцтва і працягвае кіраваць як чалавек антыінтэлектуальны, а таксама антыфактычны і антыпраўдзівы*». У 2020 годзе Трамп падпісаў распараджэнне, якое забараняе трэнінгі па барацьбе з расізмам  (англ.) (бел. у офісах федэральных агенцтваў, ад грантавых праграм і федэральных падрадчыкаў у рамках больш шырокай стратэгіі барацьбы з уяўнай прагрэсіўнай акадэмічнай прадузятасцю  (англ.) (бел. з акцэнтам на, напрыклад, палітычнай спадчыне амерыканскага рабства  (руск.) (бел. замест «*патрыятычнага выхавання  (англ.) (бел.*».

#### Адукацыя і веды

Якасць адукацыі ў ЗША сярэдняга ўзроўню ў параўнанні з іншымі краінамі і амерыканцам часта не хапае базавых ведаў і навыкаў. Розныя апытанні паказалі, сярод іншага: што 77 % амерыканскіх вучняў дзяржаўных школ не могуць ідэнтыфікаваць Джорджа Вашынгтона як першага прэзідэнта Злучаных Штатаў; што прыкладна 1 з 5 амерыканцаў верыць, што Сонца круціцца вакол Зямлі; і што каля 50 % амерыканскіх выпускнікоў сярэдняй школы не падрыхтаваныя да чытання на ўзроўні каледжа. Джон Трафаган  (англ.) (бел. з Тэхаскага ўніверсітэта звязвае гэта з культурай антыінтэлектуалізму, адзначаючы, што батанікі і іншыя інтэлектуалы часта падвяргаюцца стыгматызацыі ў амерыканскіх школах і масавай культуры. Ва ўніверсітэтах студэнцкі антыінтэлектуалізм прывёў да сацыяльнай прымальнасці падману ў школьных заданняў, асабліва ў бізнес-школах, праявы этычна мэтазгоднага кагнітыўнага дысанансу  (руск.) (бел. а не акадэмічнага крытычнага мыслення  (укр.) (бел..

Амерыканскі савет па навуцы і ахове здароўя  (англ.) (бел. заявіў, што адмаўленне фактаў навукі пра клімат і змены клімату скажае правяраныя даныя і інфармацыю як палітычную думку. Антыінтэлектуалізм ставіць навукоўцаў у поле зроку грамадскасці і прымушае іх прытрымлівацца альбо ліберальнай, альбо кансерватыўнай палітычнай пазіцыі. Больш за тое, 53 % рэспубліканскіх прадстаўнікоў у ЗША і 74 % рэспубліканскіх сенатараў адмаўляюць навуковыя факты аб прычынах змены клімату.

У сельскай мясцовасці ЗША антыінтэлектуалізм з’яўляецца істотнай рысай рэлігійнай культуры хрысціянскага фундаменталізму  (руск.) (бел.. Галоўныя пратэстанцкія цэрквы  (руск.) (бел. і Рымска-каталіцкая царква наўпрост апублікавалі сваю калектыўную падтрымку палітычных дзеянняў па супрацьдзеянню змене клімату, у той час як паўднёвыя баптысты  (руск.) (бел. і евангелісты асудзілі веру як у эвалюцыю, так і ў змяненне клімату як грэх, і адхілілі навукоўцаў як інтэлектуалаў, якія спрабуюць стварыць «*Неанатурнае паганства*». Людзі з фундаменталісцкімі рэлігійнымі перакананнямі схільныя паведамляць, што не бачаць доказаў глабальнага пацяплення.

#### Карпаратыўныя СМІ

Рэпартажы карпаратыўных сродкаў масавай інфармацыі звярталіся да грамадскага антыінтэлектуалізму, скажаючы універсітэцкае жыццё ў ЗША, дзе імкненне студэнтаў да вывучэння кніг (інтэлектуалізм) было другасным у параўнанні з грамадскім жыццём пасля школы. Гэта рэакцыйная ідэалогія, якая распаўсюджвалася ў СМІ, скажала прадстаўленне ліберальнай палітычнай актыўнасці і сацыяльнага пратэсту студэнтаў і выстаўляла іх як несур’ёзныя, грамадскія мерапрыемствы, тэматычна не звязаныя з вучэбнай праграмай, што з’яўляецца мэтай наведвання універсітэта. У сваёй кнізе «*Антыінтэлектуалізм у амерыканскіх СМІ*» (2004) Дэйн Клаўсэн вызначыў сучасную антыінтэлектуалісцкую схільнасць да вытворчасці згоды  (англ.) (бел. уласцівай камадыфікаванай  (англ.) (бел. інфармацыі:

> *Уплыў сродкаў масавай інфармацыі на стаўленне да інтэлекту, безумоўна, шматлікі і неадназначны. З аднаго боку, масавыя камунікацыі значна пашыраюць аб’ём інфармацыі, даступнай для грамадскага спажывання. З іншага боку, вялікая частка гэтай інфармацыі паступае ў папярэдняй інтэрпрэтацыі для палягчэння пераварвання і напоўнена схаванымі здагадкамі, пазбаўляючы спажыўцоў ад неабходнасці інтэрпрэтаваць  (укр.) (бел. яе самастойна. Камадыфікаваная інфармацыя, натуральна, мае тэндэнцыю адлюстроўваць здагадкі і інтарэсы тых, хто яе стварае, і яе вытворцы не кіруюцца цалкам жаданнем спрыяць крытычнай рэфлексіі.*
> 
> 

Рэдакцыйная перспектыва карпаратыўных СМІ скажала інтэлектуалізм як прафесію, адасобленую ад працоўных месцаў і заняткаў звычайных людзей. Прадстаўляючы паспяховых студэнтаў у вучобе як сацыяльных няўдачнікаў, якія маюць непажаданы сацыяльны статус для сярэднестатыстычнага маладога мужчыны і дзяўчыны, карпаратыўныя СМІ ўсталявалі ў асноўнай плыні ЗША сваё меркаванне, што інтэлектуалізм кніжнага навучання з’яўляецца формай псіхічнага адхілення, такім чынам, большасць людзей цураецца інтэлектуалаў як сяброў, каб паменшыць рызыку кпінаў і астракізму. Такім чынам, папулярнае прызнанне антыінтэлектуалізму вядзе да папулісцкага непрыняцця інтэлігенцыі для вырашэння праблем грамадства. Больш за тое, у кнізе «*Inventing the Egghead: The Battle over Brainpower in American Culture*» (2013) Аарон Леклайдэр адзначыў, што сучаснае ідэалагічнае ігнараванне інтэлігенцыі вынікае з рэакцыйных ілжывых уяўленняў карпаратыўных СМІ пра інтэлектуальных мужчын і жанчын як пра пазбаўленых здаровага сэнсу звычайных людзей.

У Еўропе
--------

### Камунізм

У першае дзесяцігоддзе пасля рускай рэвалюцыі 1917 года бальшавікі падазравалі царскую інтэлігенцыю ў здольнасці здрадзіць пралетарыяту. Такім чынам, першапачатковы савецкі ўрад складаўся з мужчын і жанчын без асаблівай фармальнай адукацыі. Больш за тое, зрынутыя заможныя саслоўі называліся лішэнцамі  (руск.) (бел. («*беспраўнымі*»), а іх дзеці былі выключаны з адукацыі. У рэшце рэшт, каля 200 царскіх інтэлектуалаў, такіх як пісьменнікі, філосафы, навукоўцы і інжынеры, былі дэпартаваны ў Германію на так званых філасофскіх параходах  (укр.) (бел. у 1922 годзе, а іншыя былі дэпартаваны ў Латвію і Турцыю ў 1923 годзе.

У рэвалюцыйны перыяд прагматычныя бальшавікі наймалі «*буржуазных спецыялістаў*» для кіравання эканомікай, прамысловасцю і сельскай гаспадаркай і таму вучыліся ў іх. Пасля Грамадзянскай вайны ў Расіі (1917—1922) для дасягнення сацыялізму Савецкі Саюз (1922—91) зрабіў акцэнт на пісьменнасці і адукацыі ў службе мадэрнізацыі краіны праз адукаваную інтэлігенцыю рабочага класа, а не інтэлігенцыю Вежы слановай косці  (руск.) (бел.. На працягу 1930-х і 1950-х гадоў Іосіф Сталін замяніў інтэлігенцыю Уладзіміра Леніна на інтэлігенцыю, якая была лаяльная да яго і верыла ў спецыфічна савецкі светапогляд, тым самым стварыўшы псеўданавуковыя тэорыі лысенкаўшчыны  (укр.) (бел. і яфетычнай тэорыі  (укр.) (бел..

У ноч з 29 на 30 кастрычніка 1937 года ў сутарэннях мінскай унутранай турмы НКУС (т. зв. «*амерыканкі*») расстраляны больш за 100 дзеячаў культуры, мастацтва і навукі, а таксама грамадскіх дзеячаў БССР. У ліку расстраляных былі 22 беларускія пісьменнікi. Гэты выпадак быў не адзінкавы, энцыклапедычны даведнік «*Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі*» налічвае дзесяць тамоў страчаных беларускіх інтэлектуалаў.

На пачатку Другой сусветнай вайны савецкая тайная паліцыя правяла масавыя расстрэлы польскай інтэлігенцыі і ваеннага кіраўніцтва ў Катынскім расстрэле 1940 года.

### Фашызм

Філосаф-ідэаліст  (руск.) (бел. Джавані Джэнтыле  (укр.) (бел. заклаў інтэлектуальную аснову фашысцкай ідэалогіі з дапамогай *autoctisi* (самарэалізацыі), якая адрознівала добрага (актыўнага) інтэлектуала ад дрэннага (пасіўнага) інтэлектуала:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Фашызм змагаецца [...] не з інтэлектам, а з інтэлектуалізмам, [...] які з’яўляецца [...] хваробай інтэлекту, [...] а не следствам злоўжывання ім, таму што інтэлект таксама нельга выкарыстоўваць шмат. [...] [Гэта] вынікае з ілжывага пераканання, што можна аддзяліць сябе ад жыцця. Джавані Джэнтыле выступленне на Кангрэсе фашысцкай культуры, Балоння, 30 сакавіка 1925 | "|

Каб супрацьстаяць «*пасіўнаму інтэлектуалу*», які абстрактна карыстаўся сваім інтэлектам і таму быў «*дэкадэнтам*», ён прапанаваў «*канкрэтнае мысленне*» актыўнага інтэлектуала, які ўжывае інтэлект як практыку  (руск.) (бел.практыку — «*чалавека дзеяння*», як фашыст Беніта Мусаліні супраць дэкадэнцкага камуністычнага інтэлектуала  (англ.) (бел. Антоніа Грамшы. Пасіўны інтэлектуал спыняе інтэлект, аб’ектывізуючы ідэі, такім чынам усталёўваючы іх як аб’екты. Адсюль вынікае адмова фашыстаў ад матэрыялістычнай логікі, таму што яна абапіраецца на апрыёрныя  (укр.) (бел. прынцыпы, неналежным чынам замененыя на апастэрыорныя, якія не маюць дачынення да справы пры прыняцці рашэння аб тым, дзейнічаць ці не.

У практыцы канкрэтных крытэрыяў мыслення Джэнтыле такі разгляд апрыёрнага ў напрамку належнага апастэрыёрнага складае непрактычны, дэкадэнцкі інтэлектуалізм. Больш за тое, гэтая фашысцкая філасофія ўзнікла паралельна з актуальным ідэалізмам  (руск.) (бел. яго філасофскай сістэмай; ён выступаў супраць інтэлектуалізму  (англ.) (бел. за тое, што ён адарваны ад актыўнага інтэлекту, які выконвае задачы, г. зн. думка забіваецца, калі яе складовыя часткі пазначаюцца, і такім чынам выяўляюцца як асобныя сутнасці.

З гэтым звязана супрацьстаянне паміж іспанскім генералам-франкістам Мільянам Астраем  (укр.) (бел. і пісьменнікам Мігелем дэ Унамуна  (укр.) (бел. падчас святкавання Дня Калумба ва ўніверсітэце Саламанкі ў 1936 годзе падчас Грамадзянскай вайны ў Іспаніі. Генерал усклікнуў: *¡Muera la inteligencia!* *¡Viva la Muerte!* («*Смерць інтэлігенцыі! Няхай жыве смерць!*») — фалангісты апладзіравалі.

У Азіі
------

### Кітай

#### Імперскі Кітай

Цынь Шы Хуан (246—210 да н. э.), першы імператар аб’яднанага Кітая, умацаваў палітычную думку і ўладу, падаўляючы свабоду слова па прапанове канцлера Лі Сы  (руск.) (бел. які апраўдваў такі антыінтэлектуалізм, абвінавачваючы інтэлігенцыю ў ілжывым усхваленні імператара і нязгодзе праз дыфамацыі  (руск.) (бел.. З 213 па 206 г. да н. э. звычайна лічылася, што творы Ста школ думкі  (укр.) (бел. былі спалены, асабліва «*Шы цзін*» (Класіка паэзіі, каля 1000 г. да н. э.) і «*Шу Цзін*» (Класіка гісторыі, каля 6 ст. да н. э.). Выключэнне складалі кнігі гісторыкаў Цынь  (руск.) (бел. і кнігі легізму  (руск.) (бел. ранняга тыпу таталітарызму — і філасофскай школы канцлера (гл. Спальванне кніг і пахаванне кніжнікаў  (руск.) (бел.). Аднак пры далейшым вывучэнні кітайскіх гістарычных аналаў, такіх як Шы цзі  (руск.) (бел. і Ханьшу  (руск.) (бел. было ўстаноўлена, што гэта не так. Імперыя Цынь прыватна захоўвала адзін асобнік кожнай з гэтых кніг у Імператарскай бібліятэцы, але яна публічна загадала забараніць гэтыя кнігі. Тым, хто валодаў асобнікамі, было загадана здаць кнігі на спаленне; тых, хто адмовіўся, пакаралі смерцю. У рэшце рэшт гэта прывяло да страты большасці старажытных твораў літаратуры і філасофіі, калі Сян Юй  (укр.) (бел. спаліў палац Цынь  (англ.) (бел. у 208 г. да н.

#### Кітайская Народная Рэспубліка

Культурная рэвалюцыя (1966—1976) была дзесяцігоддзем палітычнага гвалту, якое адзначыла шырокамаштабную сацыяльную інжынерыю  (руск.) (бел. па ўсёй Кітайскай Народнай Рэспубліцы яе лідарам Маа Цзэдунам. Пасля некалькіх нацыянальных палітычных крызісаў, падчас якіх ён кіраваўся жаданнем аднавіць грамадскі прэстыж і кантроль над кітайскім урадам  (англ.) (бел. 16 мая 1966 года Маа абвясціў, што Камуністычная партыя Кітая (КПК) і кітайскае грамадства прасякнуты ліберальнымі буржуазнымі элементамі, якія жадаюць аднавіць капіталізм у Кітаі, і ён таксама абвясціў, што людзей можна выгнаць толькі пасля таго, як супраць іх будзе развязана паслярэвалюцыйная класавая барацьба  (англ.) (бел.. З гэтай мэтай кітайская моладзь нацыянальна арганізавалася ў Чырвоную гвардыю і палявала на «*ліберальных буржуазных*» элементаў, якія нібыта падрывалі КПК і кітайскае грамадства. Чырвоная гвардыя дзейнічала на нацыянальным узроўні, ачышчаючы краіну, ваенных, гарадскіх рабочых і кіраўнікоў КПК. Чырвоная гвардыя была асабліва агрэсіўнай, калі яны нападалі на сваіх настаўнікаў і выкладчыкаў, што прывяло да закрыцця большасці школ і універсітэтаў пасля пачатку Культурнай рэвалюцыі. Праз тры гады, у 1969 годзе, Маа абвясціў, што культурная рэвалюцыя скончылася, але палітычныя інтрыгі працягваліся да 1976 года, іх завяршыў арышт Банды чатырох  (укр.) (бел. які стаў фактычным канцом культурнай рэвалюцыі.

### Дэмакратычная Кампучыя

Калі Камуністычная партыя Кампучыі  (руск.) (бел. і чырвоныя кхмеры (1951—1981) усталявалі свой рэжым пад назвай Дэмакратычная Кампучыя  (укр.) (бел. (1975—1979) у Камбоджы, іх антыінтэлектуалізм, які ідэалізаваў сельскую мясцовасць і дэманізаваў гарады, быў неадкладна навязаны краіне, усталяваўшы аграрны сацыялізм  (руск.) (бел.. Такім чынам яны спустошылі гарады, каб ачысціць кхмерскую нацыю ад усіх здраднікаў, ворагаў дзяржавы  (англ.) (бел. і інтэлектуалаў  (англ.) (бел. сімвалам якіх часта з’яўляюцца акуляры.

### Асманская імперыя

Некаторыя з армянскіх інтэлектуалаў, якія былі затрыманыя, дэпартаваныя і забітыя падчас генацыду армян у 1915 годзе
На ранніх этапах генацыду армян у 1915 годзе каля 2300 армянскіх інтэлектуалаў былі дэпартаваныя  (англ.) (бел. з Канстанцінопаля (Стамбула), і большасць з іх пасля былі забіты асманскім урадам. Падзея была ахарактарызавана гісторыкамі як удар на абезгалоўліванне  (укр.) (бел. мэта якога заключалася ў тым, каб пазбавіць армянскае насельніцтва інтэлектуальнага лідарства і магчымасці супраціўляцца.

Зноскі
------

1. 1 2  *A Handbook to Literature* (1980), Fourth Edition, C. Hugh Holman, Ed. p. 27
2. ↑  Courtois, Stephanie. *The Black Book of Communism*. p. 601.
3. ↑  *Dictionary of Wars* (2007), Third Edition, pp. 517-18.
4. ↑  Year Zero: The Silent Death of Cambodia **(нявызн.)**.
5. ↑  Václav Havel **(нявызн.)**.
6. ↑  Police repression at the Universidad de Buenos Aires — University of Toronto
7. ↑   (ісп.) La noche de los bastones largos Архівавана 14 мая 2010 года.
8. ↑  John R. Searle (1971), The Campus Wars, Chapter 2: The Students, URL retrieved 14 June 2010.
9. ↑  Stanislav Andreski, *The Social Sciences as Sorcery*. 1972, The University of California Press
10. ↑  Larry Laudan, *Science and Relativism: Some Key Controversies in the Philosophy of Science* (1990), University of Chicago Press
11. ↑  Black and Conservative: A Look at Thomas Sowell **(нявызн.)** (8 жніўня 2011).
12. ↑  Sowell (2009), p. 296.
13. ↑  Johnson, Paul (2009). *Intellectuals*.
14. ↑  Wolfe, Tom. (2000). «*In the Land of the Rococo Marxists*», *Harper’s Monthly*, June 2000.
15. ↑  "The Moronic Inferno". *PN Review 136*. 27 November 2000.
16. 1 2  Hofstadter, Richard *Anti-intellectualism in American Life* (1962), p. 46.
17. ↑  Sowell, Thomas. (2001) *The Quest for Cosmic Justice*. Simon and Schuster, 2001, ISBN 978-0-7432-1507-7, p. 187.
18. ↑  Vinovskis, Maris (1992). "Schooling and Poor Children in 19th-Century America" (PDF). *American Behavioral Scientist*. **35** (3): 313–331. doi:10.1177/0002764292035003008.
19. ↑  Pyle, George (6 April 2020). "George Pyle: It can be hard to know who to trust. And easy to know who not to". *The Salt Lake Tribune*. Архівавана з арыгінала 13 April 2020.
20. ↑  Cronin, Thomas E. (2015-12-03). *On the Presidency: Teacher, Soldier, Shaman, Pol* [англійская]. Routledge. ISBN 978-1-317-25502-4.
21. ↑  Hofstadter, Richard (1963). *Anti-Intellectualism in American Life*. United States of America: Alfred A. Knopf. ISBN 978-0394415352.
22. ↑  Wood, Gordon (2011). *Empire of Liberty: A History of the Early Republic, 1789–1815*. Oxford University Press. ISBN 978-0199832460.
23. ↑  Hsu, Francis (1980). *Americans and Chinese: Passages to Differences*. University of Hawaii Press. ISBN 978-0824807573.
24. ↑  Global Concern about Climate Change, Broad Support for Limiting Emissions **(нявызн.)**. *Pew Research Center's Global Attitudes Project* (5 лістапада 2015).
25. ↑  Sidky, H. (2018). "The War on Science, Anti-Intellectualism, and 'Alternative Ways of Knowing' in 21st-Century America". *Skeptical Inquirer  (англ.) (бел.*. **42** (2): 38–43. Праверана 6 June 2018.
26. ↑  America hits peak anti-intellectualism: Majority of Republicans now think college is bad **(нявызн.)** (11 ліпеня 2017).
27. ↑  Is Anti-Intellectualism Ever Good for Democracy? **(нявызн.)** (Winter 2019).
28. ↑  Trump pushes to expand ban against anti-racism training to federal contractors **(нявызн.)** (23 верасня 2020).
29. ↑  LDF Issues Statement in Response to President Trump's Executive Order **(нявызн.)**.
30. ↑  Trump Announces 'Patriotic Education' Commission, A Largely Political Move **(нявызн.)** (17 верасня 2020).
31. ↑  Trump pushes for 'patriotic education' in schools **(нявызн.)** (2 верасня 2020).
32. 1 2 3  psychologytoday.com **(нявызн.)**.
33. ↑  acsh.org **(нявызн.)**.
34. ↑  Anti-intellectualism Is Killing America (англ.). *Psychology Today*.
35. ↑  "Why conservative Christians don't believe in climate change". `{{cite journal}}`: Шаблон цытавання journal патрабуе `|journal=` (даведка)
36. ↑  cultural cognition project – Cultural Cognition Blog – MAPKIA! "answer" episode 1: The interaction effect of religion & science comprehension on perceptions of climate change risk (англ.)(недаступная спасылка). *www.culturalcognition.net*. Архівавана з першакрыніцы 7 мая 2020. Праверана 20 лістапада 2022.
37. ↑  Dane, Claussen (2004). *Anti-Intellectualism in American Media*. New York: Peter Lang Publishing. pp. 197–198. ISBN 978-0-8204-5721-5.
38. ↑  Rigney, Daniel (1991). "Three kinds of Anti-intellectualism: Rethinking Hofstadter": 431–451. `{{cite journal}}`: Шаблон цытавання journal патрабуе `|journal=` (даведка)
39. ↑  Dane, Claussen (2004). *Anti-Intellectualism in American Media*. New York: Peter Lang Publishing. ISBN 978-0-8204-5721-5.
40. ↑  Dane, Claussen (2004). *Anti-Intellectualism in American Media*. New York: Peter Lang Publishing. p. 198. ISBN 978-0-8204-5721-5.
41. ↑  Claussen, Danes (2004). "A Brief History of Anti-Intellectualism in American Media". `{{cite journal}}`: Шаблон цытавання journal патрабуе `|journal=` (даведка)
42. ↑  Lecklider, Aaron (2013). *Inventing the Egghead: The Battle over Brainpower in American Culture*.
43. ↑  *Ларыса Цімошык* Жылі з адкрытай душой // *Звязда* : Газета. — 29 кастрычніка 2009. — № 205 (26563). — С. 2. — ISSN 1990-763x. Архівавана з першакрыніцы 1 чэрвеня 2014.
44. ↑  Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). / Укладальнік Л. У. Маракоў.
45. ↑  Gentile, Giovanni, *Origins and Doctrine of Fascism (with selections from other works)*, A. James Gregor, ed. pp. 22-23, 33, 65-66
46. ↑  *The Oxford Guide to Philosophy* (2005), Ted Honderich, ed. p. 332.
47. ↑  Beevor, Antony. The Battle for Spain: The Spanish Civil War 1936—1939. Hachette UK, 2012.
48. ↑  Dadrian, Vahakn N. (2004). *The history of the Armenian genocide: ethnic conflict from the Balkans to Anatolia to the Caucasus* (6th rev. ed.). New York: Berghahn Books. p. 221. ISBN 978-1-57181-666-5.
49. ↑  Blinka, David S. *Re-creating Armenia: America and the memory of the Armenian genocide*. Madison: University of Wisconsin Press. p. 31.
50. ↑  Bloxham, Donald (2005). *The Great Game of Genocide: Imperialism, Nationalism, and the Destruction of the Ottoman Armenians*. Oxford University Press. p. 70.
51. ↑  Sahakian, T. A. "Արևմտահայ մտավորականության սպանդի արտացոլումը հայ մամուլում 1915–1916 թթ. [The interpretation of the fact of extermination of the Armenian intelligentsia in the Armenian press in 1915–1916]". `{{cite journal}}`: Шаблон цытавання journal патрабуе `|journal=` (даведка)

Літаратура
----------

* Dane S. Claussen (2004). *Anti-Intellectualism in American Media*. New York: Peter Lang Publishing. ISBN 978-0820457215.
* Liza Featherstone, Doug Henwood, and Christian Parenti, "'Action Will be Taken': Left Anti-Intellectualism and its Discontents, "Left Business Observer.
* William Hinton, *Hundred Day War: The Cultural Revolution at Tsinghua University*. New York: New York University Press, 1972.
* Richard Hofstadter, *Anti-intellectualism in American Life.* New York: Alfred A. Knopf, 1963.
* Susan Jacoby, *The Age of American Unreason.* New York: Pantheon Books, 2008.
* Aaron Lecklider (2013). *Inventing the Egghead: The Battle over Brainpower in American Culture*. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. ISBN 978-0-8122-4486-1.
* Elvin T. Lim (2008). *The Anti-Intellectual Presidency: The Decline of Presidential Rhetoric from George Washington to George W. Bush*. New York: Oxford University Press. ISBN 978-0199898091.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Антыінтэлектуалізм**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 545981631 |