Пары звязаных паўфабрыкатаў цзунцзы
**Цзунцзы** (кіт. 粽子, піньінь *zòngzi*) — кітайская страва, клейкі рыс  (руск.) (бел. з начынкамі, загорнуты ў бамбукавы, трысняговы або любы іншы плоскі ліст, вараны на пары  (руск.) (бел..

Ад кітайцаў гэтую страву запазычылі лаосцы  (руск.) (бел. тайцы  (руск.) (бел. («бачанг»", кхмеры («ном чанг»), інданезійцы і малайцы (у апошніх двух краінах гэта страва называецца «бакчан» або «бачан», запазычанне з чаашаньскага дыялекту  (руск.) (бел. паўднёваміньскай мовы). Таксама распаўсюджана кітайска-філіпінская назва[en] «мачанг».

Паходжанне
----------

Цзунцзы традыцыйна ўжываюцца і дорацца на Свята драконавых лодак?!, які адзначаецца ў пяты дзень пятага месяцовага месяца (канец мая-сярэдзіна чэрвеня) у памяць аб Цюй Юане, славутым кітайскім паэце, які жыў у царстве Чу ў Перыяд Ваюючых царстваў  (руск.) (бел..

Знакаміты сваім патрыятызмам, Цюй Юань беспаспяхова спрабаваў папярэдзіць кіраўніка і народ аб ваяўнічасці суседняга царства Цынь. Калі цыньскі генерал Бай Ці  (руск.) (бел. узяў сталіцу Чу, Ін  (руск.) (бел. у 278 годзе да н. э. напісаў свой апошні твор, «Плач аб сталіцы Ін» (кіт. 哀郢, піньінь *Āi yǐng*, пал. *Ай ін*) і ўтапіўся ў рацэ Міло[en]. Паводле легенды, мясцовыя жыхары сталі кідаць скруткі рысу ў ваду, каб рыбы або вадзяны дракон не з’елі цела паэта.

У кіраванне Цзінь цзунцзы пачалі ўжываць на Свята драконавых лодак; у праўленне Тан форма цзунцзы стала на поўдні мяняцца на тэтраідальную; пры Сун папулярнасць атрымала начынне з зацукраванай садавіны. Прыкладна ў XIII—XIV стагоддзях абгортка з лісця дзікага рысу змянілася на бамбук, а ў якасці начыння сталі выкарыстоўваць мяса і бабы.

Апісанне
--------

Цзунцзы паўднёвага і паўночнага тыпу
Начынне цзунцзы вар’іруе ад рэгіёну да рэгіёну, але клейкі рыс  (руск.) (бел. выкарыстоўваецца заўсёды. Ён можа быць злёгку падсмажаны  (руск.) (бел. ці ж папярэдне вымачаны.

Начынне ад рэгіёну да рэгіёну адрозніваецца так: на поўначы — звычайна салодкае (адзукі  (руск.) (бел. тапіёка  (руск.) (бел. або тара); на поўдні — салёныя качыныя яйкі[en], свіны жывот  (руск.) (бел. і грудзінка, тара, і кураціна, калбаскі[en], свіны тлушч і грыбы сянгу  (руск.) (бел.. Акрамя таго, сустракаюцца цзунцзы з машам  (укр.) (бел. анко  (руск.) (бел. Ziziphus jujuba  (руск.) (бел. кітайскім барбекю[en], каштанамі, арахісам, сушаным марскім грабяшком[en], хуншаа[en]-свінінай.

Традыцыйныя цзунцзы заварочваюць у бамбукавае лісце, аднак сустракаюцца варыянты з лісцем кукурузы, банана, канны, пандану, Alpinia zerumbet  (руск.) (бел. і лотасу  (руск.) (бел.. Кожны тып лісця перадае рысу сваё адценне смаку.

Форма цзунцзы ў паўночных раёнах Кітая цыліндрычная, а ў паўднёвых — тэтраэдральная.

Цзунцзы вараць на пары або ў вадзе некалькі гадзін.

У падрыхтоўцы звычайна прымае ўдзел уся сям’я.

### Разнавіднасці

Выраб цзунцзы
* «Цзясінскія цзунцзы» (кіт. трад. 嘉興粽子, спр. 嘉兴粽子, піньінь *Jiāxīng zòngzi*): адзін з самых вядомых і папулярных відаў цзунцзы, названы па імі горада Цзясін. Начыняюцца свінінай, часам машам, анко або салёнымі качынымі яйкамі.
* «Фальшывыя цзунцзы» (кіт. 假粽, піньінь *jiǎzòng*, пал. *цзяцзун*): замест рысу выкарыстоўваецца рысавая мука.
* «Шчолачныя цзунцзы»"кіт. трад. 鹼水粽, спр. 碱水粽, піньінь *jiǎnshuǐ zòng*, пал. *цзяньшуй цзун*): дэсертныя цзунцзы, у працэсе падрыхтоўкі якіх рыс прамываюць у шчолачнай вадзе, дзякуючы чаму ён набывае жоўты колер. Шчолачныя цзунцзы звычайна не начыняюцца, а калі і маюць начынне, то яно салодкае (напрыклад, анко), ужываюцца з цукрам або салодкім сіропам.
* «Неня-цзун» (кіт. трад. 娘惹粽, піньінь *niángrě zòng*, пал. *нянжэ цзун*): страва малайскіх кітайцаў. Начыняюць свіным фаршам з зацукраваным васковым гарбузом, цёртым смажаным арахісам і рэзкімі затаўкамі.
* «Тайваньскія цзунцзы» (кіт. трад. 臺灣粽, спр. 台湾粽, піньінь *Táiwān zòng*): паўночнатайваньскія цзунцзы (кіт. 北部粽, піньінь *Běibù zòng*, пал. *бэйбу цзун*) заварочваюць у лісце Phyllostachys makinoi і вараць на пары; паўднёватайваньскія цзунцзы (кіт. 南部粽, піньінь *nánbù zòng*, пал. *наньбу цзун*) заварочваюць у лісце Bambusa oldhamii і вараць у вадзе.

Зноскі
------

1. ↑  *World Folklore Series.* The Magic Lotus Lantern and Other Tales from the Han Chinese. — World Folklore Series. — Libraries Unlimited, 2006.
2. 1 2 3 4  *Liming Wei.* Chinese Festivals (Introductions to Chinese Culture). — Cambridge University Press, 2011. — ISBN 978-0521186599.
3. ↑  Происхождение цзунцзы Архівавана 15 мая 2007 года.
4. 1 2  *Carol Stepanchuk, Charles Choy Wong.* Mooncakes and Hungry Ghosts: Festivals of China. — China Books & Periodicals, 1992. — ISBN 978-0835124812.
5. ↑  *Carol Peterson.* Around The World Through Holidays: Cross Curricular Readers Theatre. — Libraries Unlimited, 2005.

Спасылкі
--------

* Рэцэпт цзунцзы на foodmayhem.com