|  |
| --- |
| **РСДРП — РСДРП(б) — РКП(б) —УКП(б) — КПСС** |
| **Гісторыя партыі**
Кастрычніцкая рэвалюцыя
Ваенны камунізм
Новая эканамічная палітыка
Ленінскі заклік
Сталінізм
Хрушчоўская адліга
Перыяд застою
Перабудова |
| **Партыйная арганізацыя**
Палітбюро 
Сакратарыят 
Аргбюро
Цэнтральны Камітэт
Абкам 
Акругкам 
Гаркам 
Райкам 
Парткам |
| **Кіраўнікі партыі**
Уладзімір Ленін
Іосіф Сталін
Мікіта Хрушчоў
Леанід Брэжнеў
Юрый Андропаў
Канстанцін Чарненка
Міхаіл Гарбачоў |
| Статут
З’езды партыі
Канферэнцыі партыі
ВЛКСМ
Праўда
Ленінская гвардыя
Апазіцыі ў УКП(б)
Вялікі тэрор
Антыпартыйная група
Генеральная лінія партыі
Руская партыя
Еўсекцыя |
| Гэта панэль: * глядзець
* размовы
* правіць
 |

**Акруго́вы камітэ́т КПСС** (акругкам, акркам) — орган кіравання структур КПСС акругі. У перыяд 1921—1991 гадоў — цэнтральны орган кіравання акругай у СССР.

Першыя акругі
-------------

Стварэнне першых акругаў пачалося ў 1923 годзе і працягвалася да 1929 года. Акруговае дзяленне ахоплівала амаль усю тэрыторыю СССР. 15 жніўня 1930 года амаль усе акругі былі ліквідаваныя, а раёны падпарадкаваныя непасрэдна абласным, краявым або рэспубліканскім саветам. У 1930-1940-я гады акругі ствараліся ў ускраінных раёнах краёў, абласцей і рэспублік Саюза. Трэцяя спроба ўвядзення акруговага дзялення была прадпрынятая ў 1952-1953 гадах, але эксперымент быў прызнаны няўдалым, і ўсе акругі былі ліквідаваныя.

Нацыянальныя і аўтаномныя акругі
--------------------------------

Від адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак, які існаваў з 1921 па 1991 год. Акругі ўтвараліся на тэрыторыях з перавагай рускага насельніцтва. Да 1971 года акругі насілі назвы нацыянальных акругаў, пасля 1971 года былі перайменаваныя ў аўтаномныя.

Першы сакратар акруговай камісіі
--------------------------------

Пасада была спецыфічнай у іерархічнай структуры наменклатуры КПСС, паколькі сакратар акруговай камісіі займаў прамежкавае звяно ў наменклатуры сакратаром райкама або гаркама і сакратаром абкама. У рамках сваёй акругі першы сакратар акруговай камісіі мог кіраваць райкамамі і гаркамамі партыі. Фармальна ён абіраўся на бюро акружкама або абкама, але фактычна прызначаўся кіраўніцтвам ЦК КПСС. Гэтая пасада была не абавязковая да занятку і для далейшага прасоўвання па службе.

Кіраванне акругай
-----------------

Намінальна кіраўніком акругі лічыўся старшыня Выканаўчага камітэта мясцовага Сходу дэпутатаў (або яго эквівалента), фактычна ж кіраўніцтва ажыццяўляла партыйная арганізацыя акругі. Але ў большасці выпадкаў першы сакратар акруговай камісіі і старшыня выканкама вялі адзіную палітыку і дзейнічалі сумесна, з відавочнай перавагай улады першага сакратара партыі.

З статута КПСС 1972 года
------------------------

> 
> 
> Вышэйшым органам акруговай, гарадской, раённай партыйнай арганізацыі з'яўляецца акруговая, гарадская, раённая партыйная канферэнцыя або агульны сход камуністаў, скліканыя акруговым, гарадскiм, раённым камітэтам адзін раз у два-тры гады, а пазачарговыя — па рашэнні камітэта або па патрабаванні адной траціны агульнай колькасці членаў партыі, якія ўваходзяць у адпаведную партыйную арганізацыю. Акруговая, гарадская, раённая канферэнцыя (сход) заслухоўвае справаздачы камітэта, рэвізійнай камісіі, абмяркоўвае па сваім меркаванні іншыя пытанні партыйнага, гаспадарчага і культурнага будаўніцтва, абірае акруговы, гарадскi, раённы камітэт, рэвізійную камісію і дэлегатаў на абласную, краявую канферэнцыю або з'езд кампартыі саюзнай рэспублікі ...
> 
> 
> ... Акруговы, гарадскi, раённы камітэт абірае бюро, у тым ліку сакратароў камітэта, а таксама зацвярджае загадчыкаў аддзеламі камітэта, рэдактараў газет. Для сакратароў акруговага, гарадскога, раённага камітэта абавязковы партыйны стаж не менш трох гадоў. Сакратары камітэтаў зацвярджаюцца абкамам, крайкамам, ЦК кампартыі саюзнай рэспублікі.
> 
> 
>

Акруговыя камітэты КПСС на жнівень 1991 года
--------------------------------------------

* Агінскі Бурацкі акруговы камітэт КПСС
* Комі-Пярмяцкі акруговы камітэт КПСС
* Каракскі акруговы камітэт КПСС
* Ненецкі акруговы камітэт КПСС
* Таймырскі (Далгана-Ненецкі) акруговы камітэт КПСС
* Усць-Ардынскі Бурацкі акруговы камітэт КПСС
* Ханты-Мансійскі акруговы камітэт КПСС
* Чукоцкі акруговы камітэт КПСС
* Эвенкійскі акруговы камітэт КПСС
* Ямала-Ненецкі акруговы камітэт КПСС

Абласныя камітэты КПСС, скасаваныя або змяніўшыя назву да 1991 года
-------------------------------------------------------------------

* Ахотска-Эвенскі акруговы камітэт КПСС (1930-1934)
* Віціма-Алякмінскі акруговы камітэт КПСС (1931-1938)
* Карэльскі акруговы камітэт КПСС (1937-1939)
* Аргаяшскі акруговы камітэт КПСС (1934)

Гл. таксама
-----------

* Абласны камітэт КПСС

Літаратура
----------

* Восленский М. С. Номенклатура. Господствующий класс Советского Союза. — М.: «Советская Россия»; МП «Октябрь», 1991. — 624 с.
* Устав КПСС. — М. 1976.