**Квінт Герэній Этруск Месій Дэцый** (лац.: Quintus Herennius Etruscus Messius Decius), больш вядомы ў рымскай гістарыяграфіі як Герэній Этруск, — рымскі імператар, які кіраваў у 251 годзе.

Біяграфія
---------

Як і пра многіх імператараў перыяду крызісу III стагоддзя, большая частка захаванай інфармацыі пра Децыя Траяна і яго сыноў адносіцца да больш позняга часу і не заўсёды з’яўляецца надзейнай. Калі «Гісторыя Аўгустаў  (руск.) (бел.» некалі і змяшчала біяграфіі Дэцыяў, то зараз яны страчаны.

Квінт Герэній Этруск Месій Дэцый нарадзіўся ў Паноніі недзе паміж 220 і 230 годам. Яго бацькам быў выхадзец з правінцыйнай арыстакратыі военачальнік Дэцый Траян, а маці — прадстаўніца старажытнага этрускага сенатарскага роду Герэнія Этрусцыла. Таксама ў яго быў малодшы брат па імі Гастыліян. У 249 годзе бацька Этруска быў абвешчаны імператарам, пасля чаго ён здабыў перамогу ў бітве над Філіпам I Арабам, які загінуў у баі.

Герэній Этруск быў ужо досыць сталым, каб праходзіць ваенную службу падчас кіравання свайго бацькі. У 250 годзе ён атрымаў тытулы Цэзара і «Правадыра моладзі» (лац.: princeps iuventutis). Па ўсёй бачнасці, Герэній Этруск засланяў свайго малодшага брата. Да канца свайго кіравання Дэцый Траян павялічыў старэйшага сына да звання Аўгуста, якога Гастыліян так і не змог дамагчыся, пакуль яго бацька і брат былі жывыя. Апроч таго, Герэній Этруск у 251 годзе займаў пасаду ардынарнага консула разам са сваім бацькам.

Наконт удзелу Герэнія Этруска ў пераследах хрысціян у час кіравання Дэцыя нічога пэўнага сказаць нельга.

Заклапочанасць з нагоды нестабільнасці на дунайскай мяжы знаходзілася ў цэнтры ўвагі падчас супольнага кіравання Деция і яго сыноў і даходзіла да такой ступені, што Дэцый неўзабаве пасля таго, як ён атрымаў уладу над Рымскай дзяржавай, адправіў Герэнія Этруска ў Ілірыю. Пасля сур’ёзных уварванняў у Дакію і Мізію з боку карпаў  (руск.) (бел. і готаў, Дэцый Траян і Герэній Этруск узначалілі экспедыцыйныя сілы, якія яны павялі супраць гоцкага караля Кнівы  (руск.) (бел.. Варвары, нагружаныя здабычай пасля іх паспяховых кампаній, былі ўжо на шляху на радзіму, калі яны сустрэліся з рымлянамі ля Абрыта 1 ліпеня 251 года (непадалёк ад сучаснага балгарскага горада Разград).

Книва здолеў завесці сваіх праціўнікаў у багністую мясцовасць, пасля чаго перавага стала на бок готаў. Кароль падзяліў свае войскі на некалькі тактычных груп, якія атачылі рымскае войска і амаль цалкам яго знішчылі. Герэній Этруск быў забіты стралой у пачатку бою (ці да яго). Калі легіянеры паспрабавалі суцешыць Дэцыя, ён «*мужна сказаў ім, што страта аднаго салдата (то бок сына) здаецца яму малой шкодай*».

Такім чынам, Дэцый і Герэній Этруск сталі першымі рымскімі імператарамі, якія ппалі ад рукі вонкавага праціўніка ў бітве. Выжылыя салдаты абвясцілі імператарам палкаводца Трэбаніяна Гала. Гісторык Рональд Сайм  (руск.) (бел. параўноўваў згубу Этруска і яго бацькі з двума Дэцыямі эпохі Рэспублікі, «*якія ў інтэрвале ў пакаленне абодва ахвяравалі сабой, каб забяспечыць перамогу для Рэспублікі*». Паводле паведамлення Еўропія  (руск.) (бел. Этруск быў абагаўлёны, аднак довадаў у карысць дадзенага цверджання пакуль не выяўлена.

Заўвагі
-------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011. Праверана 22 чэрвеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
2. 1 2 3 4 5 6 7  Fuhrmann, 2001
3. ↑  *McMahon R.*. Another View of Trajan Decius (англ.). *An Online Encyclopedia of Roman Emperors*.  2009. Архівавана з першакрыніцы 5 жніўня 2012.
4. 1 2  *Nathan G.*. Trajan Decius (249—251 A.D.) and Usurpers During His Reign (англ.). *An Online Encyclopedia of Roman Emperors*.  2009. Архівавана з першакрыніцы 5 жніўня 2012.
5. ↑  *Franke, T.* Herennius Etruscus, in Der neue Pauly 5. — 1996. — 251 p.
6. ↑  Corpus Inscriptionum Latinarum 6, 31129
7. ↑  *Аврелий Виктор*. О цезарях. XXIX. 2.
8. ↑  *Аврелий Виктор*. О цезарях. XXIX. 5.
9. ↑  Syme, 1971, p. 199
10. ↑  *Евтропий*. Бревиарий от основания Города. IX. 4.
11. ↑  Fuhrmann, 2001, pp. заўвага 10

Крыніцы і літаратура
--------------------

### Крыніцы

1. *Аврелий Виктор.* Деций // О цезарях.
2. *Евтропий.* Бревиарий от основания Города.
3. *Зосим.* Новая История // Книга I.

### Літаратура

1. *Syme, R.* Emperors and Biography: Studies in the Historia Augusta. — Oxford, 1971.
2. *Christopher J. Fuhrmann.*. Herennius Etruscus (A.D. 251) and Hostilian (A.D. 251) (англ.). *An Online Encyclopedia of Roman Emperors*.  2001.
3. *Southern, Pat.* The Roman Empire from Severus to Constantine. — London, New York: Routledge, 2001.

Спасылкі
--------

* Roman Imperial Coins of Herennius Etruscus (англ.).  Wildwinds. — Монеты Геренния Этруска. Праверана 1 мая 2015.

| Рымскія імператары |
| --- |
| Прынцыпат27 да н.э. — 235 | 
* Актавіян Аўгуст
* Тыберый
* Калігула
* Клаўдзій
* ✰ Нерон
* Гальба
* Атон
* Вітэлій
* Веспасіян
* Ціт
* Даміцыян
* Нерва
* Траян
* Адрыян
* Антанін Пій
* Марк Аўрэлій і Луцый Вер
* Комад
* Пертынакс
* Дзідзій Юліян
* Песцэній Нігер
* Клодзій Альбін
* Септымій Север
* Каракала
* Гета
* Макрын і Дыядумен
* Геліягабал
* Аляксандр Север

 |  |
| Крызіс235—284 | 
* Максімін Фракіец
* Гардыян I і Гардыян II
* Пупіен і Бальбін
* Гардыян III
* ✰ Філіп Араб
* Дэцый і Герэній Этруск
* Гастыліян
* Трэбаніян Гал і Валузіян
* Эміліян
* Валерыян I
* Галіен і Салонін
* Клаўдзій II
* Квінціл
* ✯ Аўрэліян
* Тацыт
* Фларыян
* Проб
* ✰ Кар
* Карын і Нумерыян

 |
| Дамінат284—395 | 
* Дыяклетыян
* Максіміян
* ✰ Канстанцый I Хлор
* Галерый
* Флавій Север
* Максенцый
* Максімін
* Ліцыній з Валентам і Марцініянам
* Канстанцін I
* Канстанцін II
* Канстант
* Канстанцый II і Ветраніён
* Флавій Клаўдзій Юліян
* Іавіян
* Валентыніян I
* Валент II
* Грацыян
* Валентыніян II
* Феадосій

 |
| Заходняя імперыя395—480 | 
* Ганорый
* Канстанцый III
* Канстанцін III
* Іаан
* Валентыніян III
* Петроній Максім і Паладый
* Авіт
* Маярыян
* Лібій Север
* Антэмій
* Алібрый
* ✰ Гліцэрый
* Юлій Непат
* ✰ Ромул Аўгуст

 |
| Усходняя імперыя395—476 (да падзення Рыма) | 
* Аркадзій
* Феадосій II
* Маркіян
* Леў I Макела
* Леў II
* Зянон
* Васіліск
* Зянон

 |