recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Не блытаць з Свіслацкая настаўніцкая семінарыя.
**Свіслацкая беларуская настаўніцкая семінарыя** — колішняя навучальная ўстанова мястэчку Свіслач Ваўкавыскага павета, дзейнічала ў 1916—1918 гадах.

Заняткі ў семінарыі пачаліся 15 кастрычніка 1916 года. Рыхтавала настаўнікаў для беларускіх пачатковых школ на тэрыторыі Беларусі, акупіраванай войскамі Германіі ў 1-й сусветнай вайне. Утворана з дазволу і пры фінансаванні нямецкіх акупацыйных улад. Паводле статута ў семінарыю прымаліся асобы абодвух полаў і рознага веравызнання, якія скончылі 4 класы гімназіі або гарадскога ці вышэйшага пачатковага вучылішча (фактычна прымалі і з меншым адукацыйным цэнзам). Навучанне вялося на беларускай мове, прайшло 5 патокаў слухачоў (каля 150 чал.).

Тэрмін навучання першых 4 выпускаў складаў 3-4 месяцы, 5-га — 8 месяцаў. Дазвалялася здаць курс навучання экстэрнам. Выкладаліся: беларуская мова і літаратура, нямецкая мова, рэлігія, педагогіка, арыфметыка, асновы геаграфіі, гісторыя Беларусі, гімнастыка, спевы, маляванне, гігіена, садоўніцтва і агародніцтва, ручная праца.

У 1917 годзе лекцыі па гісторыі беларускай літаратуры чытаў прафесар Уроцлаўскага універсітэта Рудольф Абіхт. Выкладчык семінарыі Баляслаў Пачопка паводле сваіх лекцый у семінарыі выдаў у Вільні лацінкай «Граматыку беларускай мовы» (1918; яе крытыкавалі беларускія мовазнаўцы за шматлікія паланізмы і русізмы). У семінарыі вучыліся В. Маслоўская, А. Грыкоўскі, У. Шалешка і інш.

Закрыта семінарыя 15 лістапада 1918 года.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* *Ляхоўскі У. В.* Свіслацкая беларуская настаўніцкая семінарыя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 262—263. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сідараў.

**Аляксей Цімафеевіч Сідараў** (нар. 1953) — беларускі будаўнік і гаспадарчы дзеяч. Заслужаны будаўнік Рэспублікі Беларусь (2003).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся Аляксей Сідараў 7 ліпеня 1953 года ў вёсцы Нованікалаеўка Клятнянскага раёна Бранскай вобласці. У 1968 годзе скончыў восем класаў Клятнянскай сярэдняй школы № 1, пасля чаго вырашыў прадоўжыць вучобу ў Бранску, дзе паступіў у Бранскі будаўнічы тэхнікум.

У 1972 годзе Аляксей Сідараў быў прызваны ў рады Узброеных Сіл, службу праходзіў у Маскоўскай ваеннай акрузе, у будаўнічых войсках, працуючы нарміроўшчыкам. Дэмабілізаваўшыся, паехаў у госці да сваёй каханай дзяўчыны, якая па размеркаванні працавала ў Салігорску, у будтрэсце № 3. Тут яму спадабалася настолькі, што вырашыў застацца, тым больш што праблем з працаўладкаваннем не ўзнікла: маладога спецыяліста прынялі на працу ў будаўнічае ўпраўленне № 122 будтрэста № 3 на пасаду майстра. Маладыя людзі ажаніліся і засталіся жыць у Салігорску.

У 1977 годзе Аляксея Сідарава прызначылі прарабам СУ-230, затым старшым прарабам СУ-95. Без адрыву ад вытворчасці ён скончыў будаўнічы факультэт Беларускага політэхнічнага інстытута, атрымаўшы спецыяльнасць «інжынер-будаўнік прамыслова-грамадзянскага будаўніцтва».

У 1982 годзе назначаны на пасаду галоўнага інжынера СУ-137, у 1986 годзе ўзначаліў яго. На працягу 20 гадоў (1986—2006) кіраваў спецыялізаваным аддзелачным упраўленнем № 137 будтрэста № 3.

З 2006 па 2012 гады Аляксей Цімафеевіч працаваў галоўным інжынерам будтрэста № 3, з 2012 года — першым намеснікам генеральнага дырэктара.

Аб’екты, будаваныя пад кіраўніцтвам А. Сідарава
-----------------------------------------------

Рэспубліканская спелеалячэбніца ў Салігорску, зала мастацкай гімнастыкі «Дынама» ў Мінску, Рэспубліканскі дзіцячы анкагематалагічны цэнтр у в. Лясны, Дом правасуддзя па вул. Сямашкі ў Мінску, Міжнародны адукацыйны цэнтр, рэканструкцыя ІЛК «Мінскаўтагаз», рэканструкцыя дзяржаўнага мемарыяльнага комплексу «Хатынь», падрыхтоўка г. Слуцка да Рэспубліканскага свята працаўнікоў вёскі «Дажынкі-2005», будаўніцтва тэхналагічнай лініі па вытворчасці цэменту сухім спосабам магутнасцю 1,8 млн тон у год у раёне радовішча «Каменка» ААТ «Крычаўцэментнашыфер».

Грамадская дзейнасць
--------------------

Быў дэпутатам Салігорскага гарадскога Савета дэпутатаў 24-га склікання.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Алексей Сидоров: «Люблю свою работу»  (руск.)
Беларуская антэкліза
**Сві́слацкі разлом** — дыз'юнктыўнае парушэнне ў Свіслацкім, Ваўкавыскім, Зэльвенскім, Слонімскім і Івацэвіцкім раёнах Беларусі, аддзяляе Беларускую антэклізу ад Брэсцкай упадзіны.

Распасціранне субшыротнае, выцягнуты амаль на 140 км. З'яўляецца адным са звенняў субшыротных разломаў, якія абмяжоўваюць з поўначы Прыпяцкі прагін, Палескую седлавіну, Брэсцкую ўпадзіну.

Разлом скідавага тыпу. Па ім стромка зрушаны пароды крышталічнага фундамента, верхнепратэразойскія і ніжнепалеазойскія ўтварэнні. Вертыкальная амплітуда зрушэння парод ад дзясяткаў метраў на ўсходзе да 100—150 м на захадзе. Залажыўся разлом у раннім палеазоі, а найбольшая актывізацыя праявілася ў сілуры. Па глыбіні пранікнення, мяркуюць, коравы.

Літаратура
----------

* *Гарэлік З.* Свіслацкі разлом // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Данукалаў.
**Аляксей Фёдаравіч Данукалаў** (16 (29) лютага 1916, в. Новарасляеўка, Дзергачоўскі раён, Саратаўская вобласць — 27 красавіка 1944, в.Вялікія Дольцы, Ушацкі раён) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, 15 жніўня 1944 года прысвоена званне Героя Савецкага Саюза пасмяротна..

Біяграфія
---------

У 1936 годзе скончыў Балашоўскі тэхнікум механізацыі сельскай гаспадаркі. У 1936—1937 гадах працаваў у Омскай МТС на пасаде механіка.

У кастрычніку 1937 года прызваны ў Рабоча-сялянскую Чырвоную армію. Служыў да лютага 1938 года байцом, у лютым прызначаны намеснікам палітрука. З 1940 года — член КПСС.

У 1941 годзе скончыў Іркуцкае ваеннае вучылішча.

У Айчынную вайну на фронце з 1941 года, палітрук танкавага батальёна. Удзельнік абарончых баёў за Лепель, Оршу, Смаленск. У 1941 годзе трапіў у акружэнне.

У жніўні 1941 года арганізаваў партызанскі атрад «Радзіма», які дзейнічаў на тэрыторыі Смаленскай і Віцебскай абласцей. У красавіку 1942 года атрад рэарганізаваны ў партызанскую брыгаду «Аляксей», камандзірам якой стаў Аляксей Данукалаў.

Загінуў 27 красавіка 1944 года ў баі. Пахаваны на могілках ў Лепелі.

Памяць
------

У Лепелі, Віцебску, Лёзна і Ушачах яго іменем названы вуліцы.

Бюст Аляксея Фёдаравіча ўсталяваны ў пасёлку гарадскога тыпу Дзергачы Саратаўскай вобласці і ў вёсцы Кавалі Лёзненскага раёна.

У вёсцы Кавалі створаны мемарыяльны музей Данукалава.

У 2018 годзе ў Лепелі адкрылі мемарыяльную дошку, прысвечаную Герою Савецкага Саюза Аляксею Данукалаву.

Зноскі
------

1. ↑  Данукалаў Аляксей Фёдаравіч

Літаратура
----------

* Данукалаў Аляксей Фёдаравіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск : БелЭн, 1998. — Т. 6 : Дадаізм-Застава. — С. 48.
* Данукалов Алексей Фёдорович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 1. — С. 351.
* Данукалов Алексей Фёдорович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.] / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2006. — Т. 3 : Герасименко-Картель. — С. 304.
* Данукалов Алексей Фёдорович // Твои сыновья, Беларусь! Герои Советского Союза : биографический справочник / ред.: Ю. В. Баженов [и др.]; худ. ред. П. В. Баранов. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2015. — С. 163.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Бронецягнік****, Браняпоезд** — браніраваны чыгуначны састаў, прызначаны для агнявой падтрымкі войск і вядзення самастойных баявых дзеянняў y паласе чыгункі. Апрача паравоза (цеплавоза) меў 2 і болей вагонаў або бронепляцовак, 2—4 платформы (у пачатку і канцы браняпоезд для засцярогі яго ад падрыву), на ўзбраенні 1—2 гарматы, 4—8 кулямётаў. Браняпоезд выкарыстоўваліся ў час Першай сусветнай, грамадзянскай і Другой сусветнай войнаў. У Вялікай Айчыннай вайне былі браняпоезды ППА, узброеныя зенітнымі гарматамі і кулямётамі, для прыкрыцця ад удараў з паветра буйных чыгуначных вузлоў і станцый.

Зноскі
------

1. 1 2  Тлумачальны слоўнік беларускай мовы. У 5 т.. — Мн.: Беларуская Савецкая Энцыклапедыя, 1977—1984.
2. ↑  *Кандрат Крапіва.* Беларуска-рускі слоўнік. У 3 т. (Больш за 110.000 слоў). — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2012. — ISBN 978-985-11-0613-0.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бронецягнік
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бусел.

**Аляксей Уладзіміравіч Бусел** (нар. 27 снежня 1956, Мінск) — беларускі вучоны, інжынер у галіне дарожнага будаўніцтва і інжынернай экалогіі. Доктар тэхнічных навук, прафесар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1978 годзе.

З 1978 года па 1998 год прайшоў шлях ад малодшага навуковага супрацоўніка да кіраўніка навукова- даследчай лабараторыяй Беларускай дзяржаўнай політэхнічнай акадэміі. У 1998—2002 гадах намеснік гендырэктара «БелдорНИИ», потым дырэктар «БелдорНИИ». Мае 75 патэнтаў, больш за 160 навучных публікацый, 2 манаграфіі, 3 навучальных дапаможнікі. З 1998 года прафесар Беларускага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта, член-карэспандэнт Міжнароднай акадэміі экалогіі, з 2002 года член-карэспандэнт Беларускай інжынернай акадэміі.

З 2009 года — дырэктар Беларускага інстытута сістэмнага аналізу і інфармацыйнага забеспячэння навукова-тэхнічнай сферы Дзяржаўнага камітэта па навуцы і тэхналогіях Беларусі, з 2012 года — дэкан факультэта транспартных камунікацый Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта.

Заўвагі
-------

1. ↑  Биография Бусела А. В.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — С. 356. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).
* Геологи и горные инженеры Беларуси : биографический справочник : [в 2 ч.] / составители: А. Д. Смычник [и др.]. — Минск, 2008. — Ч. 1. — С. 38.
* Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 563

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 141074 |
Руіны замка, 1928 год
**Свіслацкі замак** — замак, які існаваў у XII—XVII стагоддзях каля сучаснага аграгарадка Свіслач (Асіповіцкі раён Магілёўскай вобласці Беларусі). Гарадзішча «Замак», звязанае з гісторыяй мястэчка Свіслач і Свіслацкага княства (XIV стагоддзе), размяшчалася на мысе правага берага ракі Бярэзіна, у якую справа ўпадае рака Свіслач.

Апісанне
--------

У сярэдзіне XVII стагоддзя замкавая пляцоўка мела форму прамавугольніка (72,8 х 63,5 м), была аддзелена ад астатняга плато шырокім (каля 15 м) дугападобным ровам і ўмацавана па краі земляным валам. Над узроўнем вады ў Свіслачы замчышча ўзвышалася на 12 м. У першай палове XIII стагоддзя замак быў спалены. Потым яго разам з горадам разбурылі ў 1506 годзе крымскія татары і ў 1535 годзе — рускія войскі. Ужо ў 1501 годзе Свіслацкі замак меў агнястрэльную зброю, у т.л. гарматы. Паводле плана Свіслацкага замка (1647), зробленага ўладальнікам Свіслачы князем Багуславам Радзівілам, у драўляным замку меліся 3 вежы, у т.л. ўязная брама, і 2 участкі сцен-гародняў даўжынёй 39 м і 35,8 м. На самым мысе Свіслацкага замка размешчана пабудова ў форме прамавугольніка (верагодна, дом адміністратара). На 2-м плане Радзівіла акрамя замка пазначаны і ўчастак тэрыторыі паміж Бярэзінай і Свіслаччу. У месцы найбольш блізкага працякання іх адна каля адной знаходзіліся земляны вал з брамай на ім і абарончы роў, які запаўняўся водамі рэк. Другая размяшчалася з боку моста цераз раку Свіслач.

У час антыфеадальнай вайны 1648—1651 гадоў паўстанцкі атрад палкоўніка Г. Бута колькасцю каля 1 тыс. чалавек заняў у 1648 годзе Свіслач. У вайну Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў без вялікіх намаганняў «Іван Золоторенко город Свіслочь взял… в сентябре 1654 г.». З таго часу ў дакументах звесткі пра Свіслацкі замак больш не сустракаюцца.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 264. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Свіслацкі замак // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 653. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свіслацкі замак
**Лазар Хрэбелянавіч** (сербск.: Лазар Хребељановић; 1329 — 28 чэрвеня 1389) — апошні незалежны кіраўнік Сербіі (1370—1389), святы Сербскай праваслаўнай царквы.

Фрэска з манастыра Любастыня,1402—1405
Лазар паходзіў не з царскага роду; ён быў жанаты на Міліцы, радавод якой часта выводзяць, каб звязаць Лазара з Неманічамі, ад Стэфана Першавенчанага. Упершыню Лазар вызначыўся пасля смерці Стэфана Душана, калі Сербскае царства распалася на асобныя часткі і феадалы пачалі разлютаваную барацьбу за першынство. На Вукашына, які захапіў уладу, падняліся ўсе сербскія велікашы, у тым ліку і Лазар. Ён запрасіў на дапамогу Людовіка I Венгерскага і захапіў у Вукашына ўдзелы і ўладу, а Людовік заняў Мачву.

Лазар не зваў сябе ні царом, ні каралём, але толькі князем, самадзержцам усёй Сербскай зямлі, і жыў у Крушэвацы. У 1376 Лазар дамогся ад візантыйскага патрыярха вызвалення ад накладзенага ім на Сербію яшчэ пры Стэфане Душане праклёну і прызнання сербскага патрыярхата.

Партрэтная фантазія сучаснага жывапісца
Скарыстаўшыся смерцю Людовіка Вялікага Венгерскага, Лазар адваяваў Мачву з Бялградам. Туркам Лазар плаціў штогадовую даніну, але марыў пазбавіцца ад іх, для чаго заключыў ваенны саюз з Твртка Баснійскім і Георгіем Кастрыётам Албанскім.

Калі ў 1389 султан Мурад I прывёў на Косава поле войска, якое нашмат пераўзыходзіла войска Лазара, лёс Сербіі быў вырашаны. Памяць пра Лазара, які загінуў у бітве, да цяперашняга часу захавалася ў сербскіх народных песнях. Святы Лазар быў абезгалоўлены, і яго мошчы былі перанесены ў Раваніцу, дзе насельніцы манастыра ў наш час даглядаюць за хворымі дзецьмі. З 1889 года ў Сербіі ўручаецца ордэн Святога князя Лазара.

Гл. таксама
-----------

* Лазаравічы — нашчадкі Лазара і Міліцы.

Зноскі
------

1. ↑  Lazar I // Nationalencyklopedin — 1999. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1165538'></a>
2. ↑  Lazar I. // CONOR.SI Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16744133'></a>
3. ↑  Руская Вікіпедыя — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q206855'></a>
4. 1 2  *Lundy D. R.* The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>

Спасылкі
--------

Пры напісанні артыкула выкарыстаны матэрыял з Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона (1890—1907).
* Святой благоверный князь Лазарь
* Святой Великомученик Лазарь,Царь Сербский
* Дмитрий Табачник «Космет: раненое сердце Сербии»


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Стэфан Ураш V** | **Князь Сербіі**1370—1389 | Пераемнік**Стэфан Лазаравіч** |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WeRelate · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12223222s · CONOR: 140280163 · GND: 119287188 · ISNI: 0000 0000 9391 950X · LCCN: n88271278 · NKC: js2010592546 · NLP: A32779768 · NTA: 291069339 · LIBRIS: 307818 · SUDOC: 111272750 · VIAF: 76368092 |

 |
**Ру́кайней** (літ.: Rukainiai, традыцыйная беларуская назва — **Рукойні**) — вёска ў Вільнюскім раёне Вільнюскага павета Літвы. Цэнтр Рукайнейскай сянюніі. Размешчана на паўднёвы ўсход ад Вільнюса. Насельніцтва на 2011 год — 770 чалавек.

Гісторыя
--------

Царква-мураўёўка, каля 1900 г.
### Вялікае Княства Літоўскае

Першы пісьмовы ўпамін пра Рукойні датуецца 1435 годам, калі яны ўваходзілі ў склад Віленскага павета Віленскага ваяводства.

У 1538 годзе ў Рукойнях быў пабудаваны касцёл.

### Пад уладай Расійскай імперыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Рукойні апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Віленскім павеце Віленскай губерні.

На 1859 год у Рукойнях было 26 будынкаў, на 1866 год — 25.

### Найноўшы час

У 1920 годзе Рукойні апынуліся ў складзе Сярэдняй Літвы, у 1922 годзе — у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі.

Пасля заняцця тэрыторыі ў выніку паходу ў Заходнюю Беларусь у верасні 1939 года ўлады СССР перадалі мястэчка Літве.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**: 1859 год — 244 чал.; 1866 год — 364 чал. з іх 261 каталік, 53 праваслаўныя і 50 іўдзеяў; 1881 год — 323 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 770 чал.

Славутасці
----------

* Касцёл Святога Міхаіла Арханёла (1823)

### Страчаная спадчына

* Царква Покрыва Багародзіцы (1860-я; мураўёўка)

Вядомыя асобы
-------------

* Павел Ксаверый Бжастоўскі (1739—1827) — вялікалітоўскі дзяржаўны і рэлігійны дзеяч.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 187-2009 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Літоўскай Рэспублікі на беларускую мову»
2. ↑  Krzywicki J. Rukojnie // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom IX: Poźajście — Ruksze (польск.). — Warszawa, 1888. S. 959.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рукайней
* Рукайней на сайце Radzima.org
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чарняўскі.
**Мікола Чарняўскі**, **Мікалай Мікалаевіч Чарняўскі** (нар. 16 студзеня 1943, в. Буда-Люшаўская, Буда-Кашалёўскі раён, Гомельская вобласць; Псеўданімы: *Аўсюг Самасейка*, *Мікола Сівец*) — беларускі паэт, празаік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў вячэрняе аддзяленне філалагічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1966). Адначасова працаваў рэдактарам Беларускага радыё. У 1966—1988 гадах — літаратурны супрацоўнік, старшы рэдактар аддзела, адказны сакратар часопіса «Бярозка». З 1989 года — літаратурны рэдактар часопіса «Вясёлка».

Творчасць
---------

Дэбютаваў вершам у 1958 г. у газеце «Піянер Беларусі». Аўтар кніжак паэзіі для дзяцей «Дзе лета канчаецца» (1963), «Апошні бой» (1967), «Сонца ў хованкі гуляе» (1970), «Кліча горн» (1974), «Адрас наш — дзіцячы сад» (1975), «Парад» (1976), «Залатая ніва» (1977), «Дзе пяцёркі прадаюцца?» (1978), «Я збіраюся на БАМ» (1979), «Хто сябруе з добрым днём?» (1981), «Звініць званок…» (1982), «Зоркі-зорачкі» (1984), «Навечна з сонцам» (1986), «Аб чым пяе крынічка» (1989), а таксама аповесці «Бегунок пачынае думаць» (1965) і «Акадэмія … на колах, альбо За вясёлкай наўздагон» (1990).

Выдаў зборнікі паэзіі «Чалавечнасць» (1971), «Трывога» (1988) і сатыры і гумару «Казёл-моднік» (1978), «І не косяць, і не жнуць…» (1982), «Камар на матацыкле» (1985), «Нашто бабе агарод?» (1989).

Прэміі
------

* Літаратурная прэмія імя Янкі Маўра (1995)
* Залаты купідон (2009)

Зноскі
------

1. 1 2 3  Czech National Authority Database Праверана 8 чэрвеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. 1 2  Беларусь у асобах і падзеях Праверана 5 чэрвеня 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112702533'></a>

Літаратура
----------

* Мікола Чарняўскі // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1038466679 · ISNI: 0000 0004 0856 0571 · LCCN: no2013020534 · NKC: js20211120936 · SUDOC: 224821407 · VIAF: 301660582 · БАП: 129563 |

 |
**Рука́ў** **ракі** — адгалінаванне рэчышча ракі, што ўтвараецца ў выніку ўзмоцненага адкладання наносаў (у выглядзе астравоў), а таксама пры прарывах лукавін (пераважна ў час паводак).

На горных рэках рукавы ствараюцца звычайна пры выхадзе вадацёку на перадгорныя раўніны і ў міжгорных паніжэннях, дзе здольнасць ракі пераносіць наносы часта паслабляецца; на раўнінных рэках рукавы ўласцівыя для дэльт, дзе нахілы паверхні вельмі невялікія.

Зноскі
------

1. 1 2  *Андрыеўская З. Я. Галай І. П.* Руска-беларускі фізіка-геаграфічны слоўнік — Мн.: Народная асвета, 1994. — 367 с. — ISBN 985-03-0054-X С.261.

Літаратура
----------

* Рукаў ракі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 439. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
Уадан (2020)
**Уадан**  або **Вадан**  (араб. وادان) - старажытнае ўмацаванае паселішча (ксар), а таксама невялікі горад у вобласці Маўрытаніі - Адрар. Сумесна з ксарамі Цішыт, Шынгеці, Уалата з'яўляецца помнікам Сусветнай спадчыны ЮНЭСКА.

Горад быў заснаваны берберскім племенем у 1147 годзе ля падножжа плато Адрар і з цягам часу стаў важным гандлёвым цэнтрам.

У 1487 г. годзе ў горадзе быў заснаваны партугальскі гандлёвы пост. З XVII стагоддзя горад прышоў у заняпад. Руіны старога горада застаюцца некранутымі, сучасны горад знаходзіцца за яго рысай.

У 20 км на паўночны ўсход ад горада знаходзіцца структура Рышат - геалагічнае утварэнне пасярод пустыні.

Спасылкі
--------

1. ↑  Транскрипция с сайта ЮНЕСКО Архівавана 16 кастрычніка 2009.
2. ↑  Транскрипция с Яндекс. Карт(недаступная спасылка)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Уласюк.
**Мікалай Мікалаевіч Уласюк** (нар. 11 лютага 1980, Брэст) — беларускі архітэктар. Кандыдат архітэктуры.

Біяграфія
---------

Скончыў Брэсцкі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт па спецыяльнасці «архітэктура», у 2005 годзе — вочную аспірантуру Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта.

Працаваў старэйшым выкладчыкам, загадчыкам кафедры архітэктурнага праектавання і малюнка БрДТУ, займаў розныя пасады ў «БелНДІПгорадабудаўніцтва», у 2011—2013 гадах намеснік дырэктара. З 2012 года з’яўляецца намеснікам старшыні Беларускага саюза архітэктараў.

У 2013 годзе быў запрошаны на пасаду галоўнага архітэктара Мінска, але праз некалькі месяцаў прыняў прапанову стаць галоўным архітэктарам Брэста. На гэтай пасадзе ўдзельнічаў у распрацоўцы горадабудаўнічай палітыкі Рэспублікі Беларусь , схемы тэрытарыяльнай планіроўкі, генеральнай схемы турызму Рэспублікі Беларусь і г.д.

2 красавіка 2021 года прызначаны на пасаду намесніка старшыні Брэсцкага абласнога камітэта па архітэктуры і будаўніцтве — начальніка ўпраўлення архітэктуры і тэрытарыяльнага развіцця (галоўнага архітэктара Брэсцкай вобласці).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Власюк Николай Николаевич. Главный архитектор Брестской области **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 4 верасня 2022. Праверана 4 верасня 2022.
**Уайт-Маўнтынс** (англ.: The White Mountains) — горны хрыбет, размешчаны ў ЗША, займае чвэрць плошчы штата Нью-Гэмпшыр і невялікую тэрыторыю на захадзе штата Мэн. Уваходзіць у горную сістэму Апалачы. Большая частка хрыбта адкрыта для наведвання, у тым ліку Нацыянальны лес Белай гары (англ.: White Mountain National Forest) і іншыя прыродныя паркі. Найбольш вядомая вяршыня — Вашынгтон (1917 м), якая з’яўляецца самай высокай гарой паўночнага ўсходу ЗША і месцам самых моцных вятроў на паверхні зямлі. Гара Вашынгтон — вяршыня, якяя ўваходзяць у Прэзідэнцкі хрыбет.

Зноскі
------

1. ↑  арт. **Нью-Гэмпшыр** — Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
**«Акно О́вертана»** — палітычная тэорыя, якая апісвае межы ідэй, якія могуць быць прыняты грамадствам, як «акно». Паводле тэорыі, палітычная жыццяздольнасць якой-небудзь ідэі залежыць у большасці ад таго, ці трапляе яна ў «акно», чым ад пераваг пэўнага палітыка. У кожны пэўны момант «акно» ўключае ў сябе вобласць палітычных ідэй, якія можна лічыць прымальнымі ў бягучым стане грамадскай думкі, погляды, якіх палітык можа прытрымлівацца без боязі быць абвінавачаным ў залішнім радыкалізме або экстрэмізме. Зрух «акна», пры якім робяцца магчымымі тыя ці іншыя палітычныя дзеянні, адбываецца не тады, калі ідэі мяняюцца сярод палітыкаў, а тады, калі яны мяняюцца ў грамадстве, якое галасуе за гэтых палітыкаў.

Тэорыя названая ў гонар аўтара — Джозэфа Овертана (1960—2003), былога віцэ-прэзідэнта Макінскага цэнтра публічнай палітыкі  (англ.) (бел..

У культуры
----------

Падобная ідэя выказана ў рамане «Фінеас Фін» (1869) Энтані Тролапа.

У рамане «Дзень Бумеранг» (2007, *Boomsday*) Крыстафера Баклі «Акно Овертана» прыменена да сістэмы сацыяльнай абароны ў Злучаных Штатах.

У 2010 годзе быў апублікаваны палітычны трылер Глена Бэка «Акно Овертана».

Гл. таксама
-----------

* Інфармацыйная вайна
* Маніпуляцыя масавай свядомасцю
* Спіраль маўчання
* Фрэйм, сацыяльныя навукі

Зноскі
------

1. ↑  *Joseph Lehman*. A Brief Explanation of the Overton Window **(нявызн.)**.  Mackinac Center for Public Policy. Праверана 7 July 2012.
2. ↑  NNDB «intelligence aggregator» Web site, «Joseph P. Overton»
3. ↑  Joseph Overton biography and article index **(нявызн.)**.  Mackinac. Праверана 30 жніўня 2013.
**Уалья́га** (ісп.: Huallaga) — рака ў Перу, правы прыток ракі Мараньён (басейн Амазонкі).

Даўжыня каля 1200 км плошча басейна каля 95 тыс. км². Бярэ пачатак на схілах Заходніх Кардыльераў, на большай частцы працягу цячэ па дне шырокай даліны паміж Цэнтральнымі і Усходнімі Кардыльерамі, далей прарываецца праз Усходнія Кардыльеры на Амазонскую нізіну. Разводдзе з верасня па сакавік. Сярэдні расход вады каля 3500 м³/сек. Суднаходная на 250 км ад вусця да горада Юрымагуас.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 154. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).
**Каранавірусы** (*Coronaviridae*) — сямейства складаных РНК-геномных вірусаў — паразітаў дыхальных шляхоў і кішэчнага тракта чалавека, свіней, грызуноў, птушак і іншых хрыбетных жывёл.

Апісанне
--------

Вірыёны маюць авальную форму, памер 60-200 нм. Геном прадстаўлены аднанітачнай пазітыўнай РНК. Капсід пабудаваны па спіральным тыпе. Суперкапсід мае ліпідны слой, глікапратэідныя выступы грушападобнай формы, утвараючы як бы карону вакол вірыёна.

Клініка
-------

Валодаюць гемаглютынуючай актыўнасцю, размнажаюцца на культурах клетак і арганных культурах трахеі. У чалавека выклікаюць энтэрыты і рэспіраторныя захворванні, у свіней — гастраэнтэрыты і энцэфаліты, у мышэй — гепатыт, у курэй — інфекцыйны бранхіт. Сералагічны дыягназ устанаўліваюць з дапамогай РЗК і РН.

У людзей каранавірусы выклікаюць вострыя рэспіраторныя захворванні, атыповую пнеўманію і гастраэнтэрыты. У дзяцей магчымыя бранхіты і пнеўманія. Асабліва небяспечныя для чалавека вірусы роду Betacoronavirus.

Зноскі
------

1. ↑  Таксанамія вірусаў на сайце Міжнароднага камітэта па таксанаміі вірусаў (ICTV).

Літаратура
----------

* Слоўнік па агульнай і медыцынскай вірусалогіі / Уклад.: А. Красільнікаў, Л. Цітоў, Н. Казак. — Мн.: Вышэйшая школа, 1995. ISBN 985-06-0048-9

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Каранавірусы
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Забелін.
**Іван Ягоравіч Забелін** (17 верасня (29 верасня) 1820 — 31 снежня 1908 (13 студзеня 1909)) — рускі гісторык і археолаг.

Біяграфія
---------

У 1840 годзе напісаў першы артыкул пра багамольныя падарожжы рускіх цароў у Троіца-Сергіеву лаўру, які быў надрукаваны толькі ў 1842 годзе. Таксама ён збіраў і апрацоўваў матэрыялы па гісторыі царскага побыту і змяшчаў артыкулы ў «Айчынных Занатоўках» (1851—1857). У 1862 годзе часопісныя артыкулы надрукаваў асобнай кнігай пад загалоўкам «Хатні побыт рускіх цароў у XVI і XVII стст.», а ў 1869 выйшаў годзе 2-і том — «Хатні побыт рускіх царыц у XVI і XVII стст.».

У 1859 годзе С. Строганаў даручыў Забеліну даследаваць скіфскія курганы. Вынікі яго раскопак былі вельмі багатыя; апісанне гэтых расследаванняў зроблена ў творы «Старажытнасці Герадотавай Скіфіі» (1872). У 1871 годзе Забелін выдаў працу «Вялікі баярын у сваёй вотчыннай гаспадарцы». Займаючыся раскопкамі, ён працаваў над «Гісторыяй рускага жыцця» і вывучэннем старажытнага рускага побыту. У 1876 годзе выдаў 1-ы том сваёй «Гісторыі рускага жыцця з найстаражытных часоў», а ў 1879 годзе — 2-і том.

Акрамя гэтых кніг вельмі каштоўныя працы: «Рысы самабытнасці ў старажытнарускім дойлідстве»; «Погляд на развіццё маскоўскага самадзяржаўя», а таксама выданні Забеліна: «Гістарычнае апісанне Маскоўскага Данскога манастыра» (1865), «Праабражэнскае і Праабражэнск» (1883), «Матэрыялы для гісторыі, археалогіі і статыстыкі Масквы» (1884).

Зноскі
------

1. 1 2  Забелин Иван Егорович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

Літаратура
----------

* Святая Русь: Энциклопедический словарь русской цивилизации / сост. О.А. Платонов. — М, 2000. — 1040 с. ISBN 5-901364-01-5
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хенкель.

**Хайке Хенкель** (ням.: Heike Henkel; пры нараджэнні *Хайке Рэдэцкі*; нар. 5 мая 1964 года, Кіль, Шлезвіг-Гольштэйн, ФРГ) — нямецкая лёгкаатлетка, якая спецыялізавалася ў скачках у вышыню. Алімпійская чэмпіёнка 1992 года, чэмпіёнка свету 1991 года, чэмпіёнка свету 1991 года ў памяшканні, чэмпіёнка Еўропы 1990 года, двухразовая чэмпіёнка Еўропы ў памяшканні (1990 і 1992).

Лепшая лёгкаатлетка свету па версіі IAAF у 1992 годзе і лепшая лёгкаатлетка 1991 года па версіі часопіса Track & Field News. 20 разоў выйгравала чэмпіянат Германіі.

Была замужам за плыўцом Райнерам Хенкелем, але потым яны развяліся. Цяпер замужам за былым дзесяціборцам Паўлем Маерам.

Асабісты рэкорд у памяшканні — 207 см — WR\*, на стадыёне — 205 см.

На Алімпійскіх гульнях 1992 года Хенкель была асноўным фаварытам, з’яўляючыся да таго моманту дзейнай чэмпіёнкай свету і Еўропы як на адкрытым паветры, так і ў памяшканні. У фінале 8 жніўня на Алімпійскім стадыёне Хайке нечакана адчула праблемы на вышыні 197 см, узяўшы яе толькі з трэцяй спробы. Аднак затым немка з першай спробы брала 200 см і 202 см. Акрамя Хенкель ніхто не ўзяў вышыню 202 см. Рэкардсменка свету Стэфка Кастадзінава засталася толькі чацвёртай з вынікам 194 см.

Зноскі
------

1. ↑  Heike Henkel // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
2. ↑  Heike Henkel // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>

| ⛭ Алімпійскія чэмпіёнкі ў скачках у вышыню |
| --- |
| 
* **1928**: Канада Этэль Кэтэрвуд
* **1932**: Злучаныя Штаты Амерыкі Джын Шылі
* **1936**: Венгрыя Ібоя Чак
* **1948**: Злучаныя Штаты Амерыкі Эліс Коўчмэн
* **1952**: Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка Эстэр Бранд
* **1956**: Злучаныя Штаты Амерыкі Мілдрэд Мак-Дэніел
* **1960**: Румынія Іаланда Балаш
* **1964**: Румынія Іаланда Балаш
* **1968**: Чэхаславакія Міласлава Рэзкава
* **1972**: Федэратыўная Рэспубліка Германіі (1949—1990) Ульрыке Мейфарт
* **1976**: Германская Дэмакратычная Рэспубліка Розмары Акерман
* **1980**: Алімпійскі сцяг Сара Сімеоні
* **1984**: Федэратыўная Рэспубліка Германіі (1949—1990) Ульрыке Мейфарт
* **1988**: Злучаныя Штаты Амерыкі Луіза Рытэр
* **1992**: Германія Хайке Хенкель
* **1996**: Балгарыя Стэфка Кастадзінава
* **2000**: Расія Алена Ялесіна
* **2004**: Расія Алена Слесарэнка
* **2008**: Бельгія Тыя Хелебаўт
* **2012**: Расія Ганна Чычарава
* **2016**: Іспанія Рут Бейтыя
* **2020**: Алімпійскі сцяг Марыя Ласіцкенэ

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · Tilastopaja · Track and Field Statistics · World Athletics · МАК |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Brockhaus · Munzinger |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1165259877 · VIAF: 2743153532504048820001 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рыначная плошча.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гандлёвая плошча.
Рыначная плошча Хельсінкі
**Рыначная плошча** ці **Гандлёвая плошча** (фін. Kauppatori, швед. Salutorget) — самае шматлюднае месца ў Хельсінкі. Знаходзіцца акурат на беразе мора. З яе адплываюць паромы на Суаменліну. На плошчу выходзіць фасад прэзідэнцкага палаца і парк Эспланады. Славіцца сваім рыбным кірмашом.

Сярод славутасцяў плошчы — бронзавы фантан і абеліск Імператрыцы з двухгаловым арлом. Ён быў усталяваны ў гонар візіту ў Гельсінгфорс імператрыцы Аляксандры Фёдараўны ў 1835 годзе. Пасля набыцця Фінляндыяй незалежнасці знесены, але адноўлены ў 1971 годзе па просьбе гараджан.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Рыначная плошча ў Хельсінкі**
**Бургундскі дом** ці **Бургундская дынастыя** (фр.: Maison de Bourgogne) — некалькі дваранскіх родаў і дынастый.

Старэйшы Бургундскі дом
-----------------------

Асноўны артыкул: **Старэйшы Бургундскі дом**
Галіна французскага каралеўскага роду Капетынгаў, якая кіравала ў герцагстве Бургундыя ў 1032—1361 гадах. Родапачынальнікам яе быў сын караля Францыі Роберта II Набожнага — Роберт I (нар. 1076). Род згас у 1361 годзе пасля смерці Філіпа I Руўрскага.

Малодшы Бургундскі дом
----------------------

Асноўны артыкул: **Малодшы Бургундскі дом**
Галіна французскага каралеўскага роду Валуа, якая кіравала ў герцагстве Бургундыя і шэрагу іншых уладанняў у 1363—1477 гадах. Родапачынальнікам яе быў сын караля Францыі Іаана II Добрага — Філіп II Адважны (нар. 1404). Па мужчынскай лініі род згас у 1477 годзе пасля смерці Карла Адважнага.

Графскі Бургундскі дом
----------------------

Асноўны артыкул: **Іўрэйская дынастыя**
Дваранскі род, больш вядомы як Іўрэйскі дом, які кіраваў у графстве Бургундыя, Франш-Кантэ. Яго родапачынальнікам быў **Ота-Гільём** (каля 958—21 верасня 1026), 1-ы граф Бургундыі з 982. Яго нашчадкі з перапынкамі кіравалі ў графстве да 1330 года.

Бургундская дынастыя ў Кастыліі і Леоне
---------------------------------------

Асноўны артыкул: **Бургундская дынастыя, Кастылія**
Дынастыя, галіна Іўрэйскага дому, якая кіравала ў іспанскіх каралеўствах Кастылія і Леон у 1127—1369 гадах. Заснавальнікам яе быў Раймонд Бургундскі (каля 1059—24 мая 1107), які ажаніўся ў 1090 з Уракай Кастыльскай (24 чэрвеня 1081—8 сакавіка 1126), якая стала ў 1109 годзе каралевай Кастыліі і Леона. Іх сын Альфонса VII (1105—1157) атрымаў у спадчыну Кастылію і Леон пасля смерці маці. Апошнім прадстаўніком дынастыі быў Педра I Жорсткі, забіты ў 1369 годзе сваім пабочным братам Энрыке Трастамарскім, які стаў родапачынальнікам Трастамарскай дынастыі.

Бургундская дынастыя ў Партугаліі
---------------------------------

Асноўны артыкул: **Бургундская дынастыя, Партугалія**
Дынастыя, галіна Старэйшага Бургундскага дому, якая кіравала ў Партугаліі ў 1093—1383 гадах. Яе родапачынальнікам быў Генрых Бургундскі (нар.1112), першы граф Партугаліі. Пасля смерці ў 1383 годзе Фернанду I трон перайшоў да пабочнай лініі — Авіскай дынастыі.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Спіс значэнняў слова або словазлучэння са спасылкамі на адпаведныя артыкулы.Калі вы трапілі сюды з іншага артыкула Вікіпедыі, можаце вярнуцца і ўдакладніць спасылку, каб яна вяла да пэўнага артыкула. |
**Рука́** (верхняя канечнасць, лац.: mémbrum superius) — парная верхняя або пярэдняя канечнасць чалавека і малпаў. Складаецца з пляча, лакця, запясця і кісці

Цягліцы
-------

Цяглічная сістэма рукі складаецца з некалькіх слаёў цягліц, прычым многія цягліцы перакінутыя праз больш чым адзін сустаў, дзякуючы чаму пры актывацыі адной цягліцы адбываецца змена вугла ў некалькіх суставах.

Рэцэптары скуры, цягліц і суставаў
----------------------------------

Рука забяспечана вялікай колькасцю сэнсарных канчаткаў (калі рукі «нямеюць», гэта прыкмета, што нешта не ў парадку з імі).

Траўматызм
----------

З прычыны асаблівай актыўнай ролі рукі ў жыццядзейнасці чалавека, а таксама дыстальнасці, кісць рукі з'яўляецца органам чалавека, які найбольш схільны да траўматызму.

Гл. таксама
-----------

* Цягліцы чалавека
* Запясце
* Палец
* Нага

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рука

| ⛭Шкілет |
| --- |
| Экзашкілет | Неарганічны: Ракавіна (шматлікіх найпрасцейшых, малюскаў)

Арганічны: Кутыкула (хіцінавы панцыр членістаногіх) |
| Эндашкілет | Восевы (пазваночны слуп (пазваночнік) • чэрап • грудная клетка)
Дадатковы (пояс верхніх канечнасцей ·  верхнія канечнасці ·  пояс ніжніх канечнасцей · 
ніжнія канечнасці) |
| Гідрашкілет | Утварэнне васьміпрамянёвых паліпаў |
| Гл. таксама | Шкілетная рэвалюцыя • Шкілет чалавека • Пералік касцей шкілета чалавека • Апорна-рухальная сістэма |
**Рагачоўска-Жлобінская аперацыя 1941**, *Рагачоўска-Жлобінскі контрудар 1941*. Праведзены 63-м стралковым корпусам (камкор Л. Р. Пятроўскі  (руск.) (бел.) 21-й арміі  (руск.) (бел. Заходняга фронту (з 24 ліпеня 1941 Цэнтральнага) фронту з удзелам Жлобінскага і Рагачоўскага знішчальных батальёнаў 13 ліпеня — 17 жніўня. 

Корпус займаў абарону на ўсходнім беразе Дняпра на лініі Шыпчыцы—Гадзілавічы—Рагачоў—Жлобін—Стрэшын. 6 ліпеня часці 117-й дывізіі з яго складу правялі разведку боем, на досвітку фарсіравалі Дняпро, авалодалі Жлобінам і прасунуліся на захад уздоўж бабруйскай шашы. Вермахт вымушаны быў тэрмінова падцягнуць 10-ю матарызаваную і 255-ю пяхотную дывізіі. Ноччу савецкія войскі адарваліся ад праціўніка. Нанёсшы яму вялікія страты ў жывой сіле і тэхніцы, адышлі на зыходныя пазіцыі.

13 ліпеня паводле загаду камандуючага Заходнім фронтам С. К. Цімашэнкі войскі 21-й арміі перайшлі ў контрнаступленне, у ходзе якога 63-і корпус фарсіраваў Дняпро, вызваліў Жлобін (з дапамогай народнага апалчэння), Рагачоў, развіў наступленне на Бабруйск і да канца ліпеня ўклініўся на 30 км у глыб размяшчэння вермахта. Толькі з дапамогай перакінутых сюды 8 дывізій рэзерву вермахт здолеў замацавацца на заходнім беразе Друці, 14 жніўня прарваць абарону і акружыць корпус. 

Паводле загаду ваеннага савета фронту з 17 жніўня часці корпуса з баямі выходзілі з акружэння ў напрамку Гомеля. Пры прарыве з акружэння быў смяротна паранены камкор Пятроўскі. 

За гераізм і мужнасць дзясяткі воінаў корпуса ўзнагароджаны ордэнамі і медалямі, а камандзіру батальёна капітану Ф. А. Баталаву прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Зноскі
------

1. ↑  Жданович, П. Боевые действия 21-й армии на территории Беларуси летом 1941 // Гістарычна-археалагічны зборнік. — 2008. — Вып. 24. — С. 150.

Літаратура
----------

* Лемяшонак, У. Рагачоўска-Жлобінская аперацыя 1941 / Уладзімір Лемяшонак // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 6: У 2 кн. Кн. 1: Пузыны — Усая / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. – С. 40. — ISBN 985-11-0214-8.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кудзінаў.
**Міхаіл Фёдаравіч Кудзінаў** (14 снежня 1908, с. Валыншына, цяпер Бялоўскі раён, Саратаўская вобласць[*удакладніць*] — 9 лютага 1985, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Ленінградскі інстытут інжынераў камунальнага будаўніцтва ў 1937 годзе. Член Саюза архітэктараў СССР з 1938 года. Член КПСС з 1940 года. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Працаваў кіраўніком архітэктурна-планіровачнай майстэрні Саратаўскага гарвыканкама, галоўным архітэктарам Сочы, начальнікам Упраўлення ўпаўнаважанага Савета Міністраў СССР па курорце Сочы—Мацэста, у Сачгарпраекце, з 1956 года — галоўным архітэктарам праектаў, кіраўніком майстэрні ў Белдзяржпраекце, Мінскпраекце, з 1969 па 1982 гады — старшым навуковым супрацоўнікам у БелНДІПгорадабудаўніцтва.

Творчасць
---------

У складзе аўтарскіх калектываў распрацоўваў генплан, праекты санаторных карпусоў, жылых дамоў у Саратаве, Сочы, Краснадары (1939—1941, 1946—1956), генплан (1961—1965), ПДП цэнтра (1963), праект планіроўкі і забудовы мікрараёна па вул. Валгаградскай (1966) у Мінску, схемы раённай планіроўкі абласцей БССР (1975).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Кудинов Михаил Федорович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Рагачоўская ваенна-аператыўная група** (**Рагачоўская ВАГ**, **Ваенна-аператыўная група пры Рагачоўскім падпольным райкоме КП(б)Б**) — партызанскае злучэнне на акупіраванай тэрыторыі Клічаўскага, Кіраўскага, Бярэзінскага, Крупскага раёнаў; таксама назва органа кіраўніцтва гэтым злучэннем.

Створана 12 сакавіка 1944 года ў Клічаўскім раёне на базе 255-га партызанскага палка і 255-га, 257-га 259-га партызанскіх атрадаў расфарміраванай 8-й Рагачоўскай партызанскай брыгады. 27 і 28 чэрвеня 1944 года ваенна-аператыўная група (2305 партызан) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Камандаванне
------------

Кіраўніцтва ваенна-аператыўнай групай ажыццяўляў сакратар падпольнага РК. КП(б)Б Іван Цімафеевіч Зуевіч.

Камандзір: В. В. Чысцякоў.

Начальнік штаба: М. Ф. Рубіс.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.:І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Міхаіл Фёдаравіч Мархееў** (15 жніўня 1920, Іркуцкая губерня — 16 студзеня 1994, Масква) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Мар’іна Горка. Мемарыял 8-ай танкавай дывізіі, памятная дошка
У 1937 годзе скончыў 7 класаў школы, у 1940 годзе — палітпрасветшколу ў горадзе Кяхта (Бурація).

У войску з верасня 1940 года. Да чэрвеня 1941 года служыў у аўтатранспартнай міліціі (на Далёкім Усходзе). У снежні 1941 года скончыў 1-е Ульянаўскае танкавае вучылішча. Служыў камандзірам танка Т-34 у 19-м навучальным танкавым палку (горад Ніжні Тагіл Свярдлоўскай вобласці).

Ваяваў у складзе Паўночнай групы войскаў Закаўказскага фронту (кастрычнік 1942 — студзень 1943) і на Паўночна-Каўказскім фронце (студзень-люты 1943). Удзельнічаў у абароне Каўказа.

Асабліва вызначыўся ў ходзе Сумскай-Прылуцкай аперацыі і пры фарсіраванні Дняпра. Экіпаж танка КВ пад яго камандаваннем 13-15 верасня 1943 гада ў вёскі Вэнэславіўка (Гадзяцкі раён Палтаўскай вобласці, Украіна), ведучы бой у абкружэнні, знішчыў танк, две гарматы і два кулямёта праціўніка. 13 верасня 1943 года быў паранены ў руку, але застаўся ў страю. У ліку першых пераправіўся праз Дняпро. 12 кастрычніка 1943 года яго танк першым уварваўся ў сяло Вэлыкы Букрын (Мыроніўскі раён Кіеўскай вобласці Украіны) на правым беразе Дняпра.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 3 чэрвеня 1944 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» гвардыі старшаму лейтэнанту Міхаілу Фёдаравічу Мархееву прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» (пасмяротна).

У 1955—1960 гадах быў выкладчыкам тактыкі на ваеннай кафедры Жданаўскага металургічнага інстытута, у 1960—1962 гадах выкладчык тактыкі на ваеннай кафедры Днепрапятроўскага металургічнага інстытута, з 1962 года — выкладчык і старшы выкладчык тэлемеханікі на ваеннай кафедры Маскоўскага авіяцыйнага інстытута.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

Спасылкі
--------

* Міхаіл Фёдаравіч Мархееў на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Сафранбалý** (турэцк.: Safranbolu), горад у правінцыі Карабюк у Чарнаморскім рэгіёне Турцыі. Знаходзіцца прыкладна ў 200 км ад Анкары і 100 км ад узбярэжжа Чорнага мора. Насельніцтва 32 тыс. чал. (2000). 

Назва горада паходзіць ад слова *шафран* (*safran*), паколькі гэтае месца было спрадвеку цэнтрам вырошчвання і гандлю шафранам.

У старой частцы горада захавалася шмат будынкаў, з якіх 1008 маюць гістарычную і культурную каштоўнасць. У 1994 горад ўключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА як помнік асманскай архітэктуры.

У Сеціве
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сафранбалу
* Афіцыйная старонка горада
* Фотаздымкі Архівавана 18 красавіка 2012.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Агейка.
**Міхаіл Уладзіміравіч Агейка** (1928) — удзельнік беларускага патрыятычнага падполля ў 1946—1947 гг. у Баранавіцкай вобласці, сябра арганізацыі «Чайка».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1928 г. в. Весялова (Навагрудскае ваяводства, Польская Рэспубліка, цяпер Навагрудскі раён Гродзенскай вобласці). Вучыўся ў Навагрудскай настаўніцкай семінарыі. У 1945 г. скончыў Навагрудскае педвучылішча, а ў 1947 г. — Баранавіцкі настаўніцкі інстытут. З 1946 г. — удзельнік беларускага патрыятычнага падполля пры Баранавіцкім настаўніцкім інстытуце, што ўваходзіла ў склад канспірацыйнай арганізацыі «Чайка», быў дарадцам Центру Беларускага Вызваленчага Руху. Арганізацыя планавала змаганне за нацыянальныя правы і годнасць беларусаў, культуру, мову, гісторыю, свабоду і незалежнасць Беларусі. У 1947 г. арганізацыя была выкрытая ў выніку арыштаў сябраў іншай арганізацыі — Саюза вызвалення Беларусі, з якім памылкова ўтрымлівалася сувязь некаторымі ўдзельнікамі «Чайкі» і які быў выдадзены правакатарам Алесем Бажко.

Міхаіл Агейка быў арыштаваны органамі МДБ БССР у пачатку чэрвеня 1947 г. і 16-18 кастрычніка 1947 г. засуджаны ў Баранавічах ваенным трыбуналам паводле артыкулаў 63-I і 76 КК БССР (цывільная здрада СССР і антысавецкая агітацыя) да 10 гадоў зняволення і 5 гадоў пазбаўлення правоў. Пакаранне адбываў у баранавіцкай турме і канцлагерах Комі АССР, працуючы ў вугальных шахтах Інты. Вызвалены па заліках умоўна-датэрмінова 18 лістапада 1954 г. але без права выезду. Толькі 20 красавіка 1956 г. высылка была адмененая. Пасля вызвалення працягваў працаваць на шахтах Інты. У 1963 г. завочна закончыў Варкуцінскі горны тэхнікум. Рэабілітаваны ў снежні 1975 г. Асабовая справа А. № 6816-с з фотаздымкам захоўваецца ў архіве УКДБ Брэсцкай вобласці.

З 1978 г. на пенсіі і ў тым жа годзе вярнуўся ў Беларусь. Жыве ў Салігорску.

Зноскі
------

1. ↑   Біяграфія Міхаіла Агейкі
2. ↑   Біяграфія Міхаіла Агейкі на старонцы Леаніда Маракова

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). / Укладальнік Л. У. Маракоў.
**«Бульвар дзю Тампль»** (фр.: Boulevard du Temple) — першая ў гісторыі фатаграфія, якая адлюстроўвае іншага чалавека. Створана французскім вынаходнікам Луі Дагерам у 1838 годзе. Фатаграфія паказвае ажыўленую вуліцу Парыжа[fr], якая выглядае пустыннай, за выключэннем аднаго чалавека ў левай ніжняй частцы фатаграфіі, якому чысцяць абутак. Вытрымка пры стварэнні доўжылася 10 хвілін, таму рух транспарту і іншых людзей незаўважны, а адлюстраваны чалавек стаяў на месцы ўвесь гэты час.

Зноскі
------

1. ↑  Steiner, Keith (20 November 2018). *Passages in Time*. Troubador Publishing Ltd. p. 11. ISBN 978-1-78901-411-2. .

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бульвар дзю Тампль (фатаграфія)