**Да́нія** (дацк.: Danmark), **Карале́ўства Да́нія** (дацк.: Kongeriget Danmark) — краіна ў паўночнай Еўропе на ўзбярэжжах Балтыйскага і Паўночнага мораў. Геаграфічна Данія ўключае ў сябе паўвостраў Ютландыя (*Jylland*), па якім мяжуе з Германіяй, і 409 астравоў, з якіх 90 населеныя, сярод якіх найбольш вядомыя такія, як Зеландыя (дацк.: Sjælland), Фюн (дацк.: Fyn), Паўночная Ютландыя (дацк.: Vendsyssel-Thy), Лоланд, Фальстэр і Борнхальм, да таго ж на Зеландыі (*Sjælland*) размяшчаецца сталіца Даніі Капенгаген. Даніі належаць таксама Фарэрскія астравы ў Паўночнай Атлантыцы і найвялікшы ў свеце востраў Грэнландыя. Дзяржаўны лад — канстытуцыйная манархія.

Гісторыя
--------

Асноўны артыкул: **Гісторыя Даніі**
### Ранняя гісторыя

Як сведчаць археалагічныя знаходкі, людзі стала засялілі Скандынавію не пазней як 12 800 год таму, па адыходзе апошняга ледавіка; земляробства з’явілася тут каля 3 тыс. гадоў да н.э. Прыкладна 200 н.э. датаваныя першыя знойдзеныя рунічныя надпісы. Целы сваіх памерлых насельнікі тагачаснай Даніі, як і многія іншыя паганцы-індаеўрапейцы, спальвалі і хавалі ў курганах — ажно да ХІ стагоддзя н.э. да хрысціянізацыі Даніі каля 980 года каралём Гарольдам Чарназубым (ад яго мянушкі бярэ сваю назву сучасная тэхналогія *Bluetooth*). Цягам ХХ стагоддзя ў балотах Даніі (як і Англіі) неаднаразова знаходзілі «балотныя целы» — выдатна захаваныя з дахрысціянскіх часоў у кіслым асяроддзі трупы людзей, забітых і кінутых (часам з вяроўкай на шыі) у балота. 

Гарольдаў камень з рунічнымі надпісамі
### Эпоха вікінгаў

Шырока разрэкламаваным перыядам дацкай (роўна як і шведскай) гісторыі з’яўляецца «эпоха вікінгаў» (793—1066 гг. н.э.), падчас якой піраты са Скандынавіі рабавалі землі па ўзбярэжжах кантынентальнай Еўропы, служылі наймітамі візантыйскіх імператараў, каланізавалі Ісландыю, Фарэрскія астравы, Грэнландыю і ўсходняе ўзбярэжжа Паўночнай Амерыкі, а дацкія каралі некаторы час кіравалі Англіяй. Канец гэтай эпохі звычайна датуецца годам нарманскай заваёвы Англіі; аб’ектыўнымі прычынамі заняпаду сталі ваеннае і сацыяльнае развіццё феадальнага грамадства ў Еўропе, а таксама няўхільнае пагаршэнне клімату ў Паўночнай Атлантыцы, асабліва ад XIII стагоддзя — наступленне Малога ледавіковага перыяду. Падвышанай увагай да «эпохі вікінгаў» і да ўласна піратаў-вікінгаў — якія нават для тагачаснага скандынаўскага насельніцтва былі хутчэй маргіналамі — мы абавязаныя, напэўна, значна пазнейшым акалічнасцям: рамантычным у ХІХ стагоддзі і турыстычным у ХХ стагоддзі.

### Сярэднявечча

У час Сярэднявечча перыяды грамадзянскіх войнаў чаргаваліся з перыядамі цэнтралізацыі ўлады, падвышэння падаткаў і дзяржаўнага будаўніцтва; вяліся войны — пераважна з нямецкімі княствамі на поўдні і суседняй Швецыяй. Вальдэмар Вялікі (1131—1182), чарговы «моцны» кароль, пабудаваў замак у вёсцы *Havn*, адкуль і пачаўся цяперашні Капенгаген — *København* — і здзейсніў некалькі «крыжовых паходаў» дзеля падпарадкавання земляў сучаснай Эстоніі (распаўсюджаная легенда аб паходжанні дацкага сцяга, Данеброгу, сцвярджае, што ён нібыта ўпаў з нябёсаў у 1219 годзе ў пераломны момант адной з сутычак у Эстоніі). З 1397 па 1521 гады Данія, Нарвегія і Швецыя (а таксама сённяшняя Фінляндыя, Ісландыя, Фарэрскія астравы і Грэнландыя) былі аб’яднаныя уніяй (вядомай як *Кальмарская унія*) і фактычна знаходзіліся пад уладай дацкіх манархаў.

### Новы час

Карона Імперыі. Замак Розенборг
Рэфармацыя пачалася ў Даніі ў 1536 годзе, і хутка Лютэранская царква стала афіцыйнай дзяржаўнай царквой Даніі; па канфіскацыі зямель, што належалі Рымска-каталіцкаму касцёлу, даходы караля ўзраслі ўтрая. Як апірышча пратэстанства, Данія была ўцягнутая ў Трыццацігадовую вайну і ў выніку паразы (1658) згубіла, у прыватнасці, свае найбагацейшыя правінцыі на поўдні сучаснай Швецыі, у Сканіі — гістарычна дацкія землі. Першай дацкай «далёкай» калоніяй было невялічкае паселішча і форт Транкебар на паўднёвым узбярэжжы Індыі (ад 1620 года; у 1845 прададзены Вялікабрытаніі). Данія пабудавала таксама чатыры замкі на заходнім узбярэжжы Афрыкі (у адным з тых замкаў, захаваным дасёння, размяшчаецца рэзідэнцыя прэзідэнта Ганы) і каланізавала некалькі астравоў у Карыбскім моры. Прыгоннае права ў Даніі праіснавала з 1733 па 1788 гады і было скасавана на просьбы шырокіх буржуазных мас. Падчас Напалеонаўскіх войнаў Данія ўзяла бок Францыі і ў выніку ў 1814 годзе страціла Нарвегію.

### Найноўшы час

У неспакойны для Еўропы рэвалюцыйны час кароль Фрэдэрык VII (а дацкіх каралёў ад пачатку XVI стагоддзя называюць па чарзе толькі Хрысціянамі і Фрэдэрыкамі) падпісаў 5 чэрвеня 1849 года Канстытуцыю і ператварыў Данію з абсалютнай у канстытуцыйную манархію. Апошняя тэрытарыяльная страта — зямлі Шлезвіг-Гольштайн у выніку вайны з Прусіяй — адбылася ў 1864 годзе. Падчас Першай Сусветнай вайны Данія трымалася нейтралітэту і цалкам захавала свае людскія і матэрыяльныя рэсурсы; больш за тое, ёй прапанавана было вярнуць Шлезвіг-Гольштайн, але кіраўніцтва краіны з’ініцыявала рэферэндум сярод жыхароў аспрэчанай правінцыі, паводле вынікаў якога ў 1920 годзе ад Германіі да Даніі адышоў толькі паўночны Шлезвіг. У 1940 амаль без супраціву здалася Германіі і карысталася, прынамсі да 1943 года, значнай самастойнасцю ва ўнутранай палітыцы. Вызваленая амерыканскімі войскамі 5 мая 1945 года; пасля вайны адмовілася ад палітыкі нейтралітэту і ўступіла ў НАТА. З’яўляецца, поруч з Беларуссю, краінай-заснавальніцай ААН, уваходзіць у Еўрасаюз (хоць і адмовілася на рэферэндуме ў 2000 годзе ад уводу еўра), ратыфікавала Шэнгенскія пагадненні.

Краіна
------

Карта
### Геаграфія

Прыблізныя каардынаты Даніі 56°00 N, 10°00 E. Агульная плошча (без уліку Фарэрскіх астравоў і Грэнландыі) 43 094 км²; азёры займаюць прыблізна 700 км². Найвышэйшы пункт 171 м (ненаселенае месца *M?lleh?j*), найніжэйшы — 7 м ніжэй за ўзровень мора (*Lammefjord*). Самая доўгая рака Даніі — Гудзена. Сярод іншых буйных рэк Стора і Вардэ.

Па сушы мяжуе з Германіяй, даўжыня мяжы 68 км; даўжыня берагавой лініі 7 314 км. Клімат марскі ўмераны (*Cfb*, паводле класіфікацыі Кёпена), пад уплывам цёплага цячэння Гальфстрыму. У структуры землекарыстання пашні займаюць 54 %, лясы 13 % (з іх 72 % знаходзяцца ў прыватнай уласнасці).

* Ютландыя ў жніўні.Ютландыя ў жніўні.
* Востраў у праліве КатэгатВостраў у праліве Катэгат
* Возера Раўнсэ ўзімкуВозера Раўнсэ ўзімку
* Прыбярэжны луг на паўночным захадзе ДанііПрыбярэжны луг на паўночным захадзе Даніі

### Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел

Данія падзяляецца на 5 абласцей (*regioner*) і 98 раёнаў (*kommuner*, адз.лік: *kommune*). Найбуйнейшыя гарады — сталіца Капенгаген (насельніцтва 501 664 чалавек на 1 студзеня 2004 ), а таксама Орхус (*Århus*, 228 547 чалавек), Ольбарг (*Aalborg*, 121 549 чалавек) і Одэнсе (*Odense*, 145 554 чалавек).

Прынц Кароны Фрэдэрык з прынцэсай Мэры на Фарэрах. Чэрвень 2005
### Палітыка

Данія — парламенцкая прадстаўнічая дэмакратычная канстытуцыйная манархія з 1849 года, найстарэйшая манархія ў Еўропе з амаль неразрыўнай лініяй наследавання: першыя каралі Даніі, вядомыя з Х стагоддзя — продкі цяперашняй каралевы Маргрэтэ II (*Margrethe Alexandrine Þórhildur Ingrid*). Заканадаўчую ўладу мае аднапалатны (дзвюхпалатны да рэферэндуму 1953 года) прадстаўнічы орган — *Folketing*, у якім 179 дэпутацкіх месцаў. Каралева прызначае прэм'ер-міністра (звычайна старшыню партыі, набраўшай на выбарах больш за ўсіх галасоў) і кабінет міністраў; парламент можа выказаць недавер і распусціць кабінет. Парламенцкія выбары адбываюцца раз на чатыры гады па прапарцыйнай сістэме з нізкім парогам у 2 %, што спрыяе шматпартыйнасці: так, па выніках выбараў 2005 года, у парламенце прадстаўлена 7 партый. Пасля выбараў 2001 года, парламенцкую большасць складае ліберальна-кансерватыўная кааліцыя на чале з прэм’ер-міністрам Андэрсам Фогам Расмусенам, старшынёй «Левай партыі» (*Venstre*  — у дацкай палітычнай сістэме тэрмін «левыя» азначае не сацыялістаў, а лібералаў). Суддзі прызначаюцца дзейсным манархам і не падуладныя парламенту ці ўраду; пазбаўленым ад пасады суддзя можа быць толькі ў выключных выпадках па рашэнні адмысловага старонняга суда.

### Эканоміка

Сукупны ўнутраны прадукт (СУП) у 2005 годзе склаў $187,721 млрд, або 0,315 % сусветнай эканомікі. Данія — самадастатковая краіна ў сэнсе забяспечанасці энерганосьбітамі (нафта, газ, вецер) і сельскагаспадарчай прадукцыяй (зерне, бульба, прадукты жывёлагадоўлі). Буйнейшыя гандлёвыя партнёры — Германія (18,7 % экспарту, 23,1 % імпарту), Швецыя (адпаведна 12,6 % і 13 %) і Вялікабрытанія (8,5 % і 7 %). Цягам другой паловы ХХ стагоддзя структура дацкай эканомікі заўважна змянілася: з аграрна-індустрыяльнай краіны Данія зрабілася краінай постіндустрыяльнай, з выразным дамінаваннем сферы паслуг (75.9 % СУП і 79 % рабочых месцаў) і значнай перавагай індустрыяльнай вытворчасці (22.1 % СУП, 17 % занятых — у 1960 годзе было 40 %) над сельскай і рыбнай гаспадаркай (2 % СУП, 4 % занятых — у 1960 годзе было 20 %). У сярэднім на адно прадпрыемства прыпадае 10 рабочых месцаў. Гадавы прырост СУП у апошнія пяць гадоў складаў 1,3 % (2001), 0,5 % (2002) 0,7 % (2003), 2,4 % (2004) і 2,2 % (2005); беспрацоўе ў той жа час вагалася паміж 5 %-6 %. Традыцыйна высокія выдаткі дзяржавы на сацыяльнае забеспячэнне (бясплатная адукацыя, часткова бясплатная медыцына, вялікія выплаты беспрацоўным і пенсіі) адбіваюцца на рабочых Даніі ў выглядзе высокіх падаходных падаткаў (ад 9 %-44 % для звышбедных і бедных гаспадарак, і да 44 %-62 % для сярэдняга класу) і на ўсіх грамадзянах, вымушаных плаціць 25 % ПДВ нават пры пакупках ежы. Галоўнае пытанне, што стаіць перад дацкай, роўна як і іншымі сацыяльна-арыентаванымі рыначнымі эканомікамі — як забяспечыць стабільны эканамічны рост пры існых сацыяльных стандартах і дэмаграфічных тэндэнцыях.

### Транспарт

Цягнік Дацкай дзяржаўнай чыгункі (*DSB*) прыбыў у Гамбург (Германія)
На 1 студзеня 2004 года  даўжыня аўтамабільных дарог Даніі складала 72 075 км, з іх 1 027 км хуткасных магістраляў. Узровень аўтамабілізацыі насельніцтва — 659 машын на тысячу сем’яў. Сярэдні расход паліва для зарэгістраваных у 2004 годзе машын з бензінавымі і дызельнымі рухавікамі склаў 61/2 літраў на 100 км, ці на літр менш чым у 1998. Большасць пасажырскіх перавозак у Даніі — 77 % — здзяйсняецца аўтамабілямі, 12 % аўтобусамі і 7 % чыгункай; вага велаперавозак няўхісна змяншаецца: за 2002 год сярэдні датчанін накатаў на ровары 435 км. Даўжыня чыгуначнага палатна — 2 785 км, або 64 км на 1 тыс. км^(2) тэрыторыі (2004); амаль чвэрць дарог электрыфікаваныя. Жыхары Капенгагену ганарацца адкрытымі ў 2002—2003 гадах дзвюма лініямі метро  агульнай працягласцю ў 17 км; вагончыкі італьянскай вытворчасці (па тры на састаў) рухаюцца без кіроўцы з сярэдняй хуткасцю 40 км/г, выязджаючы па-за цэнтрам гораду на паверхню. Рэгулярныя пасажырскія авіярэйсы ў Даніі прымаюць 10 аэрапортаў, прычым на Капенгагенскі  Архівавана 2 жніўня 2002. прыпадае 84 % авіяперавозак. Дацкі гандлёвы флот налічвае каля 450 караблёў і з’яўляецца 16-м у свеце і 6-м у Еўрасаюзе.

Народ
-----

### Дэмаграфія

Насельніцтва Даніі, па дадзеных на 1 студзеня 2005, складала 5 млн 411 тыс. 405 чалавек. Меркаваная працягласць жыцця — 74,9 года для мужчын і 79,5 года для жанчын; найчасцейшыя прычыны смерцяў — рак і сардэчныя хваробы. Сярэдні век датчанаў складае амаль 40 гадоў (39,6 на 1 студзеня 2005) і працягвае ўзрастаць. Сярэдні рост — 180,9 см, і таксама мае тэндэнцыю да павялічэння. Паказнік пладавітасці (колькасць дзяцей, народжаных у сярэднім адной жанчынай) роўны 1,7 і з’яўляецца адносна высокім для Еўропы — хоць для простага ўзнаўлення папуляцыі ён павінен быць не ніжэйшым за 2,1. Працягвае павялічвацца век, у каторым жанчыны нараджаюць першае дзіця: у 2003 годзе ён складаў у сярэднім 30,1 года. Скарачаецца колькасць шлюбаў: у 2005 годзе толькі 45 % жанчын у 30 гадоў былі пабраныя, тады як у 1970 такіх было 88 %. За той жа час сярэдні шлюбны век жанчын узрос з 22,8 да 30,5 года, і мужчын з 25,1 да 32,9 года. Больш за траціну дарослых увогуле жывуць асобна. Цягам 2003 года было здзейснена 15 567 абортаў (12,5 на тысячу жанчын). Дзяцей часцей называюць *Jens*, *Peter*, *Lars* (хлопчыкаў) або *Kirsten*, *Mathilde*, *Anne* (дзяўчынак); найбольш распаўсюджанае прозвішча — *Jensen*, што значыць *Янаў сын — Іваноў* (56 на тысячу). Важнай крыніцай павялічэння насельніцтва Даніі застаецца іміграцыя: колькасць імігрантаў складае ўжо 452 095 чалавек, альбо 8 % усёй папуляцыі. Палова з іх еўрапейскага паходжання (Нарвегія, Швецыя, Германія, былая Югаславія, Польшча), хоць краінай-лідарам па пастаўках мігрантаў у Данію застаецца Турцыя.

### Рэлігія і свабоды

Афіцыйная рэлігія ў Даніі — евангелічнае лютэранства: Евангелічная Лютэранская Царква Даніі, *Folkekirken*, ахоплівае 84,7 % насельніцтва  Архівавана 29 чэрвеня 2007.. Царкоўны падатак складае ад 0,42 % да 1,51 % з чалавека ў залежнасці ад месца жыхарства і даходу. Паводле арганізацыі «Рэпарцёры без межаў», па паказчыку свабоды друку ў 2005 годзе знаходзілася на першым месцы з 167-х краін. Прычым свабодны ў Даніі не толькі друк: можна свабодна, напрыклад, вывешваць над ратушнай плошчай вясёлкавыя палатніны і ладзіць адпаведныя шэсці ; аднаполыя «шлюбы» ўзаконеныя пад назвай «зарэгістраваных партнёрстваў». У 2004 годзе сярэдні датчанін штодзень праводзіў ля тэлевізара 2 гадзіны 44 хвіліны. Найбольш папулярнымі кінафільмамі за 1976—2004 гады ў Даніі аказаліся «Titanic» і «The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring» — адпаведна 1,36 і 1,33 млн прададзеных квіткоў. 

### Адукацыя і навука

Базавая дзевяцігадовая адукацыя з’яўляецца ў Даніі абавязковай для кожнага дзіцяці ад 7-мі год. Найбольш распаўсюджаная форма атрымання такой адукацыі — гэта наведванне мясцовай «народнай школы» (*Folkeskole*, ахоплівае каля 88 % дзяцей) або прыватнай школы з 1-га па 9-ты ці, пры жаданні, 10-ты клас. Як школьную, гэтак і вышэйшую адукацыю грамадзяне краіны могуць атрымаць бясплатна. Статус вышэйшых у 2003 годзе мелі 162 навучальныя ўстановы, з іх 6 універсітэтаў або ўніверсітэцкіх цэнтраў, у якіх навучаліся 78 993 студэнтаў. Сярод 25-64-гадовых датчанаў 28 % мелі ў 2002 годзе вышэйшую адукацыю; меркаваная сярэдняя працягласць адукацыі дзяцей, якія толькі пайшлі ў школу, ацэньваецца ў 16,1 гады. У Даніі налічваецца амаль 5 тысяч аспірантаў. Па дадзеных арганізацыі ISI Web of Knowledge  Архівавана 2 лютага 2007. 51 159 навуковых артыкулаў, прынамсі адзін з аўтараў якіх мае дацкі адрас, за 2001 — пачатак 2006 года было ўнесена ў каталог *Science Citation Index Expanded* (параўн. з 21 686 — з украінскімі адрасамі, 70 690 — з польскімі, і толькі 1 291 — з беларускімі). На навуковыя даследаванні і распрацоўкі ў 2003 годзе было выдаткавана 2,63 % СУП, прычым прыватныя выдаткі роўніліся 1,83 % СУП, г.зн. больш за дзве траціны ад усяе сумы.

### Асобы і брэнды

Кубікі LEGO вядомыя па ўсім свеце не менш за казкі Андэрсена
У экспартным варыянце культурнага пантэону Даніі дамінуюць тры постаці: гэта казачнік Ханс Крысціян Андэрсен, філосаф Сёрэн К’еркегор і фізік яўрэйскага паходжання Нільс Бор. Выхаванцам савецкай школы павінны быць памятныя таксама астраном Ціха Браге (1546—1601), чые запісы назіранняў планетных рухаў леглі ў падмурак кеплеравых законаў нябеснай механікі; астраном Оле Ромер (1644—1710), які ўпершыню вылічыў хуткасць святла; фізік Ганс Эрстэд (1777—1851), які назіраў сувязь паміж пераменным токам і магнітным полем. А аматары «элітарнага» мінімалісцкага кіно чулі пра рэжысёра Ларса фон Трыера, да чыйго кабінету ў капенгагенскай студыі вядзе доўгі калідор дацкамоўных цытат з яшчэ больш вядомага, хаця і не дацкага, дзеяча Маа Цзэдуна. З Даніі ў 1949 годзе пачалі сваё пераможнае шэсце па свеце дзіцячыя кубікі LEGO  (па-дацку *leg godt* — гуляй добра), вытворчасць якіх сёння дасягае 600 штук штосекунду. Дацкаму бровару належаць піўныя брэнды «Carlsberg» і «Tuborg». Але ўсё ж, мабыць, найбольш вядомая дацкая фігура — прыдуманы англійскім драматургам Шэкспірам Гамлет, прынц Дацкі, які жыў, паводле п’есы, у рэальным замку Кронборг на поўначы ад Капенгагену.

Гл. таксама
-----------

* Першы кароль Даніі — Кнуд I Гардэкнуд
* Рака Конгеа
* Рака Ск'ерн
* Парламенцкія выбары ў Даніі, 2011
* Замак Фрэдэрыксборг
* Андэрс Фог Расмусэн
* Петэр Шмейхель

Зноскі
------

1. ↑  таксама грэнландская ў Грэнландыі і фарэрская на Фарэрскіх астравах, а ў паўднёвай Даніі - нямецкая мова.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Данія
* Афіцыйная дацкая статыстыка Danmarks Statistik
* Афіцыйны інфармацыйны партал denmark.dk
* Англамоўны турыстычны партал visitdenmark.dk
* Форум рускамоўных у Даніі rusforum.dk Архівавана 19 красавіка 2018.

| ⛭Данія паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Данія»**
 |

| ⛭Краіны Еўропы |
| --- |
| Незалежныя краіны | 
* Албанія
* Андора
* Аўстрыя
* Балгарыя
* Беларусь
* Бельгія
* Боснія і Герцагавіна
* Ватыкан
* Венгрыя
* Вялікабрытанія
* Германія
* Грэцыя
* Данія
* Ірландыя
* Ісландыя
* Іспанія
* Італія
* Казахстан¹
* Латвія
* Літва
* Ліхтэнштэйн
* Люксембург
* Малдова
* Мальта
* Манака
* Нарвегія
* Нідэрланды
* Партугалія
* Паўночная Македонія
* Польшча
* Расія¹
* Румынія
* Сан-Марына
* Сербія
* ✰ Славакія
* Славенія
* Турцыя¹
* Украіна
* Фінляндыя
* Францыя
* Харватыя
* Чарнагорыя
* Чэхія
* Швейцарыя
* Швецыя
* Эстонія

 |  |
| Залежныя тэрыторыі | 
* Аландскія астравы (Фінляндыя)
* Гернсі (Вялікабрытанія)
* Гібралтар (Вялікабрытанія)
* Джэрсі (Вялікабрытанія)
* Востраў Мэн (Вялікабрытанія)
* Сардзінія (Італія)
* Сіцылія (Італія)
* Фарэрскія астравы (Данія)
* Шпіцберген (Нарвегія)
* Ян-Маен (Нарвегія)

 |
| Непрызнаныяі часткова прызнаныя дзяржавы і ўтварэнні | 
* Косава
* Прыднястроўе
* Паўночны Кіпр¹

 |
| **¹ Часткова ў Азіі** |

| Еўрапейскі Саюз |
| --- |
| Сцяг Еўрасаюза | 
* Аўстрыя
* Балгарыя
* Бельгія
* Венгрыя
* Германія
* Грэцыя
* Данія
* Ірландыя
* Іспанія
* Італія
* Кіпр
* Латвія
* Літва
* Люксембург
* Мальта
* Нідэрланды
* Партугалія
* Польшча
* Румынія
* ✰ Славакія
* Славенія
* Фінляндыя
* Францыя
* Харватыя
* Чэхія
* Швецыя
* Эстонія

 |

| НАТА Арганізацыя Паўночнаатлантычнага дагавора (НАТА) |
| --- |
| 
* Албанія
* Балгарыя
* Бельгія
* Венгрыя
* Вялікабрытанія
* Германія
* Грэцыя
* Данія
* ЗША
* Ісландыя
* Іспанія
* Італія
* Канада
* Латвія
* Літва
* Люксембург
* Нарвегія
* Нідэрланды
* Партугалія
* Паўночная Македонія
* Польшча
* Румынія
* Славакія
* Славенія
* Турцыя
* Фінляндыя
* Францыя
* Харватыя
* Чарнагорыя
* Чэхія
* Эстонія

 |

| Краіны ля Балтыйскага мора |
| --- |
| 
Сцяг Германіі Германія ·  Сцяг Даніі Данія ·  Сцяг Латвіі Латвія ·  Сцяг Літвы Літва ·  Сцяг Польшчы Польшча  ·  Сцяг Расіі Расія  ·  Сцяг Фінляндыі Фінляндыя ·  Сцяг Швецыі Швецыя ·  Сцяг Эстоніі Эстонія
 |

| Краіны ля Паўночнага мора |
| --- |
| 
Сцяг Бельгіі Бельгія ·  Сцяг Вялікабрытаніі Вялікабрытанія ·  Сцяг Германіі Германія ·  Сцяг Даніі Данія ·  Сцяг Нідэрландаў Нідэрланды  ·  Сцяг Нарвегіі Нарвегія  ·  Сцяг Швецыі Швецыя
 |

| Міжземнаморскі Саюз |
| --- |
| 
**Члены ЕС:** Аўстрыя · Балгарыя · Бельгія · Венгрыя · Германія · Грэцыя · Данія · Ірландыя · Іспанія · Італія · Кіпр · Латвія · Літва · Люксембург · Мальта · Нідэрланды · Партугалія · Польшча · Румынія · ✰ Славакія · Славенія · Фінляндыя · Францыя · Харватыя · Чэхія · Швецыя · Эстонія**Іншыя краіны:** Албанія · Алжыр · Боснія і Герцагавіна · Вялікабрытанія · Егіпет · Іарданія · Ізраіль · Ліван · Манака · Марока · Маўрытанія · Палесцінская аўтаномія · Сірыя · Туніс · Турцыя · Чарнагорыя**Назіральнік:** Лівія
 |

| ⛭Паўночны савет |
| --- |
| Члены | Сцяг Даніі Данія ·  Сцяг Ісландыі Ісландыя ·  Сцяг Нарвегіі Нарвегія ·  Сцяг Фінляндыі Фінляндыя ·  Сцяг Швецыі Швецыя |
| Кандыдаты ў члены | Сцяг Аландскіх выспаў Аландскія астравы ·  Сцяг  Грэнландыі Грэнландыя ·  Сцяг Фарэрскіх астравоў Фарэрскія астравы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook (англ.) · X (англ.) |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram (англ.) · YouTube (англ.) |
| Тэматычныя сайты | Giant Bomb · DMOZ (дацк.) |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская · Кругасвет · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Britannica (9-th) · Britannica (11-th) · Britannica (12-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1907—13) · Catholic (1997—…) · Treccani · Universalis · Сучаснай Украіны · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90057288, 90743831 · BNF: 11863400r · CiNii: DA02348442 · GND: 4010877-6 · LCCN: n79021597 · NDL: 00561386 · NKC: ge129115 · NLA: 35034895 · SUDOC: 026374196 · VIAF: 135958350, 256968302 |

 |