recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Джэймстаўн** (англ.: Jamestown) — сталіца брытанскай заморскай тэрыторыі Астравы Святой Алены, Узнясення і Трыстан-да-Кунья. Адзіны порт вострава Святой Алены. Насельніцтва (2008 г.) — 714 чал.

Геаграфія
---------

Горад Джэймстаўн месціцца на беразе заліва Джэймс у вузкай міжскальнай расколіне ў паўночна-заходняй частцы вострава Святой Алены. Клімат сухі трапічны. Сярэднегадавая тэмпература вагаецца паміж 19 °C і 24 °C. Найбольш спякотны месяц — красавік, калі тэмпература дасягае 34 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 113 мм.

Гісторыя
--------

Паселішча на месцы Джэймстаўна было заснавана Англійскай Ост-Індскай кампаніяй у 1659 г. Для аховы была пабудавана крэпасць Св. Джона. У 1660 г. у сувязі з рэстаўрацыяй манархіі ў Англіі крэпасць атрымала назву Джэймс у гонар герцага Ёркскага. Праз некалькі гадоў у дакументах Ост-Індскай кампаніі паселішча названа Джэймстаўнам.

У 1673 г. паселішча і крэпасць былі часова захоплены галандцамі. У канцы XVIII — XIX стст. Джэймстаўн з’яўляўся важным транзітным цэнтрам у Паўднёвай Атлантыцы. У 1834 г. перададзены ў маёмасць Вялікабрытаніі. Па загаду каралевы Вікторыі ў 1859 г. атрымаў статус горада і права на самакіраванне.

З 2009 г. з’яўляецца афіцыйнай сталіцай брытанскай заморскай тэрыторыі Астравы Святой Алены, Узнясення і Трыстан-да-Кунья.

Эканоміка
---------

Большасць жыхароў горада Джэймстаўн працуе ў адміністрацыі і займаецца абслугоўваннем.

Славутыя мясціны
----------------

Спіс славутых мясцін Джэймстаўна:

* Старая прыморская частка горада, пабудаваная ў канцы XVIII ст. — пачатку XIX ст. Вядзецца праца для ўключэння яе ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

* Англіканскі касцёл 1774 г.Англіканскі касцёл 1774 г.
* Старая вуліцаСтарая вуліца

* Лесвіца Якаба — лесвіца на паверхню скал над горадам. Складаецца з 699 прыступак. Пабудавана ў 1829 г.

* Лесвіца ЯкабаЛесвіца Якаба

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Джэймстаўн (востраў Святой Алены)
* JAMESTOWN WHERE IT ALL HAPPENS
* Jamestown, capital city of Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha Архівавана 4 красавіка 2016.

| Сталіцы Афрыкі |
| --- |
| Сталіцы краін | 
* Абуджа
* Адыс-Абеба
* Акра
* Алжыр
* Антананарыву
* Асмара
* Бамако
* Бангі
* Банжул
* Бісау
* Блумфантэйн
* Бразавіль
* Вікторыя
* Віндхук
* Габаронэ
* Гітэга
* Дакар
* Джыбуці
* Джуба
* Дадома
* Каір
* Кампала
* Кейптаўн
* Кігалі
* Кіншаса
* Конакры
* Лібрэвіль
* Лілонгвэ
* Ламэ
* Луанда
* Лусака
* Магадыша
* Малаба
* Манровія
* Мапуту
* Мароні
* Масеру
* Мбабанэ
* Найробі
* Нджамена
* Ніямей
* Нуакшот
* Порт-Луі
* Порта-Нова
* Прая
* Прэторыя
* Рабат
* Сан-Тамэ
* Трыпалі
* Туніс
* Уагадугу
* Фрытаўн
* Харарэ
* Хартум
* Ямусукра
* Яўндэ

 |
| Іншых тэрыторый | 
* Джэймстаўн
* Сен-Дэні

 |
| Непрызнаных дзяржаў | 
* Тыфарыці
* Гаровэ
* Харгейса
* Эль-Аюн

 |
**Старабабы́льскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Багушэўскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Старабабылле.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Высачанскага раёна Віцебскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Старабабылле. 11 чэрвеня 1925 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Старына. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Высачанскім раёне БССР. У 1931 годзе цэнтр сельсавета вернуты ў вёску Старабабылле. З 8 ліпеня 1931 года сельсавет у складзе Лёзненскага раёна, з 12 лютага 1935 года — Багушэўскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці БССР. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Асінаўскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Витебской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Сінке́вічы** (трансліт.: *Sinkievičy*, руск.: Синкевичи) — аграгарадок у Лунінецкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад і з’яўляюцца цэнтрам Сінкевіцкага сельсавета.

Геаграфія
---------

Знаходзіцца за 36 км у напрамку на ўсход ад горада Лунінец, за 276 км ад Брэста. Чыгуначная станцыя Сінкевічы

Гісторыя
--------

У 1493 годзе Сінкевічы — сяло маёнтка Лахва, уласнасць Пятра Янавіча Мантыгірдавіча — троцкага ваяводы. У 1588 годзе Сынкавічы — сяло маёнтка Лахва, уласнасць Мікалая Крыштафа Радзівіла, князя на Алыцы і Нясвіжы. У 1672 годзе Сінкевічы — сяло маёнтка Лахва, 22 двары і 28 валок (з іх звыш 18 пустых). У 1785 годзе Сінкевічы — сяло маёнтка Лахва, 34 двары.

Насельніцтва
------------

* 2001 год — 312 двароў, 960 жыхароў.
* 2009 год — 323 двары, 886 жыхароў

Інфраструктура
--------------

На тэрыторыі вёскі знаходзіцца ААТ «Палімер» канцэрна Белдзяржхарчпрам.

Памятныя мясціны
----------------

Царква Святога Георгія
Помнік
У вёсцы знаходзіцца Царква Святога Георгія са званіцай, пабудаваная ў XVII—XVIII стагоддзях. Занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння. Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 112Г000469шыфр 112Г000469

За 2 км на ўсход ад вёскі, за 400 метрах на поўдзень ад старой дарогі, ва ўрочышчы Патоўскі Востраў знаходзіцца курган перыяду ранняга сярэднявечча, які занесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння. Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 113В000470шыфр 113В000470

Прыкладна ў 1938—1939 гг. высілкамі мясцовага аддзела КОП (16-ы памежны батальён «Сінкевічы») быў збудаваны касцёл, асвечаны ў 1939 годзе біскупам пінскім Казімірам Букрабам. Да нашага часу не захаваўся.

Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан, помнікі падпольшчыкам і землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную.

Вядомыя асобы
-------------

* Віктар Анатолевіч Фядосік (нар. 1951) — гісторык

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)
2. 1 2 3  БелЭн 2002. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFБелЭн2002 (даведка)
3. 1 2  Сінкевічы Архівавана 12 лістапада 2013.

Літаратура
----------

* Сінкевічы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — С. 401. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сінкевічы
* Repozytorium.fn.org.pl. KOŚCIÓŁ W SIENKIEWICZACH NA POLESIU (відэа, хроніка 1939)

| ⛭**Сінкевіцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Сінкевічы |
| Вёскі | Ваган ·  Вільча ·  Вострава ·  Града ·  Запроссе ·  Лутавень ·  Мокрава ·  Моршчынавічы ·  Намакрава ·  Пясчанікі ·  Сітніца ·  Сітніцкі Двор |
**Паўднёва-Ілінойскі ўніверсітэт у Эдвардсвіле** (англ.: Southern Illinois University Edwardsville) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Эдвардсвіл у штаце Ілінойс, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Вучэльня была створана ў 1957 годзе як філіял Паўднёва-Ілінойскага ўніверсітэта у Карбандэйле. Большасць студэнтаў універсітэта паходзяць са штата Ілінойс, студэнты з-за меж штата і замежныя студэнты складаюць толькі 19% ад агульнай колькасці студэнтаў.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў і навук
* Школа бізнесу
* Школа стаматалагічнай медыцыны
* Школа адукацыі, здароўя і паводзін чалавека
* Школа інжынерыі
* Школа медсястрынства
* Школа фармацыі
* Школа магістратуры

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Ілінойс

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Жывадзін Ёванавіч** (сербск.: Живадин Јовановић; нар. 14 лістапада 1938) — югаслаўскі і сербскі палітык, міністр замежных спраў Югаславіі з 9 студзеня 1998 года па 4 лістапада 2000 года.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 14 лістапада 1938 года ў вёсцы Апарыч. У 1957 годзе скончыў сярэднюю школу ў Ягадзіне. У 1961 годзе скончыў юрыдычны факультэт Бялградскага ўніверсітэта.

Да 1964 года служыў у якасці супрацоўніка па прававых пытаннях у муніцыпальнай Асамблеі Новага Бялграда. Потым працаваў віцэ-консулам у Таронта (1966-1970), саветнікам у пасольстве ў Кеніі (1974-1978) і паслом у Анголе (1988-1993).

З 1994 па 1997 год быў памочнікам федэральнага міністра замежных спраў, а затым, з 1998 па 2000 год, працаваў федэральным міністрам замежных спраў. Паралельна з 1996 па 2002 год з'яўляўся віцэ-прэзідэнтам па замежных справах Сацыялістычнай партыі Сербіі. У 1996 годзе абраны дэпутатам парламента Рэспублікі Сербія.

У 1998 годзе прызначаны міністрам замежных спраў Югаславіі. Пасля звяржэння Мілошавіча сышоў у адстаўку.

З 2005 года з'яўляецца прэзідэнтам Бялградскага форуму за мір роўных.

Размаўляе на англійскай, рускай, французскай і партугальскай мовах.

Узнагароды
----------

* Залаты медаль «За заслугі» (2023, Сербія)

Заўвагі
-------

1. ↑  Укази о одликовањима **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 25 мая 2019. Праверана 14 жніўня 2023.
**Джэймс Спенсер Клеверлі** (англ.: James Spencer Cleverly; нар. 4 верасня 1969, Лондан) — брытанскі прадпрымальнік і палітык, старшыня Кансерватыўнай партыі і міністр без партфеля (2019—2020). Міністр адукацыі (2022), міністр замежных спраў (з 2022).

Біяграфія
---------

У 1988—1989 гадах служыў у войску, але быў звольнены з-за траўмы. Скончыў Універсітэт Заходняга Лондана, дзе вывучаў кіраванне гатэлем. З 1995 года працаваў у рэкламнай кампаніі VNU, у 2002—2003 гадах займаў там пасаду менеджара па міжнародных продажах. У 2004—2006 гадах узначальваў службу анлайн продажаў у рэкламнай кампаніі Crimson Publishing, у 2006—2007 гадах адказваў за аддзяленне лічбавых СМІ ў кампаніі Caspian Publishing, а затым стаў сузаснавальнікам рэкламнай кампаніі Point and Fire. У маі 2008 года абраны ў Лонданскую асамблею, у студзені 2009 года мэр Барыс Джонсан прызначыў яго паслом па справах моладзі.

У маі 2012 года пераабраны ў Лонданскую асамблею ад акругі Бекслі і Бромлі, заручыўшыся падтрымкай 52,6 % выбаршчыкаў.

У 2015 годзе перамог на парламенцкіх выбарах у акрузе Брэйнтры, атрымаўшы амаль утрая больш галасоў, чым наймацнейшы з сапернікаў, кандыдат Партыі незалежнасці Рычард Бінглі.

У 2017 годзе замацаваў першы поспех пасля перавыбрання з лепшым вынікам — 62,8 %, на 9 % больш, чым у 2015 годзе. Другім на гэты раз застаўся лейбарыст Малкольм Фінкен (Malcolm Fincken), якога падтрымалі 27,6 % выбаршчыкаў.

8 студзеня 2018 года ў выніку серыі перастановак у другім кабінеце Тэрэзы Мэй стаў намеснікам старшыні Кансерватыўнай партыі Брэндана Льюіса.

4 студзеня 2019 года прызначаны парламенцкім памочнікам міністра па выхадзе з ЕС пасля адстаўкі Крыса Хітана-Харыса, які не пагадзіўся з рашэннем урада прасіць Еўразвяз аб падаўжэнні перамоваў з Вялікабрытаніяй аб умовах яе выхаду.

24 ліпеня 2019 г. прызначаны старшынёй Кансерватыўнай партыі і міністрам без партфеля пры фарміраванні ўрада Барыса Джонсана.
**Гарадзішча-2** — помнік археалогіі, гарадзішча на паўднёва-заходняй ускраіне г.п. Свір Мядзельскага раёна Мінскай вобласці, на беразе возера Свір.

Гарадзішча-2 на паўднёва-заходняй ускраіне пасёлка, злева ад дарогі на Смаргонь, ва ўрочышчы *Гарадок*. Займае мыс прыроднага ўзвышша, якое ўразаецца ў возера Свір. Адносіцца да перыяду ранняга жалезнага веку VІ стагоддзе да н.э. — VІІ стагоддзе н.э. 3 заходняга боку ўмацавана валам вышынёй 1-1,5 м і ровам шырынёй да 8-10 м. Пляцоўка з паўднёвага боку пашкоджана кар’ерам. Культурны пласт 0,4-0,6 м. У 1980 годзе выявіў М. М. Чарняўскі, у 1985 годзе абследаваў Я. Г. Звяруга. Знойдзена штрыхаваная і гладка-сценная кераміка. Раскопкі не праводзіліся.

Літаратура
----------

* *Я. Г. Звяруга.* Свір // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя. У 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2: Л—Я. — 464 с. — ISBN 978-985-11-0549-2.
* Зверуго Я. Г. Верхнее Понеманье в ІХ-ХIII вв. Минск, 1989;
* Зверуго Я. Г. Исследования Верхнёнеманского отряда // АО 1976. Минск, 1977.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Яновіч.
**Леанід Аляксандравіч Яновіч** (4 сакавіка 1934 в. Кажушкі, Слуцкі раён — 26 лістапада 2022) — беларускі вучоны ў галіне матэматыкі, доктар фізіка-матэматычных навук (1987), член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1989), прафесар (1992).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 4 сакавіка 1934 года ў в. Кажушкі Слуцкага раёна.

Скончыў Ленінскую сярэднюю школу (1949), Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1957). У 1957—1967 гадах — малодшы навуковы супрацоўнік, старшы інжынер-канструктар, галоўны інжынер, у 1967—1996 гадах — загадчык лабараторыі, з 1996 года — галоўны навуковы супрацоўнік Інстытута матэматыкі НАН Беларусі.

Памёр 26 лістапада 2022 года.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя даследаванні ў галіне набліжаных метадаў аналізу і вылічальнай матэматыкі.

Аўтар звыш 80 навуковых прац, у тым ліку 4 манаграфій.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» (1976), медалямі. Лаўрэат прэміі НАН Беларусі 1993 года за распрацоўку набліжаных метадаў функцыянальнага інтэгравання.

Спасылкі
--------

* Леанід Аляксандравіч Яновіч у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Выражаем глубокие соболезнования родным в связи со смертью профессора Л.А. Яновича
3. ↑  Знакамітыя выпускнікі Архівавана 30 кастрычніка 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | All-Russian Mathematical Portal |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| ISNI: 0000 0000 8006 8048 · LCCN: n85127175 · NTA: 191463620 · NUKAT: n98021655 · SUDOC: 035590998 · VIAF: 93948537 |

 |
Дэльфінарый
**Дэльфінарый** — разнавіднасць акварыуму, дзе трымаюць дэльфінаў для вывучэння, дрэсіроўкі і паказу. Як правіла, у вялікіх акіянарыумах паказваюць касатак і афалін.

Першы ў Беларусі дэльфінарый адкрыўся ў Мінскім заапарку 10 снежня 2011 года.

Зноскі
------

1. ↑  Першы мінскі дэльфінарый адкрыецца 10 снежня. Абаронцы жывёл занепакоены Архівавана 9 сакавіка 2016.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дэльфінарый

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Сучаснай Украіны |
**Экранны эфект** ці **эфект ўплыву зямлі** — эфект рэзкага павелічэння пад'ёмнай сілы крыла і іншых аэрадынамічных характарыстык лятальнага апарата пры палёце ля экрануючай паверхні (вады, зямлі і інш). Адкрыты ў сярэдзіне 20-х гадоў XX стагоддзя.

Экранны эфект — гэта тая ж паветраная падушка, толькі ўтвараемая шляхам нагнятання паветра не адмысловымі прыладамі, а дынамічна набягаючым патокам паветра.  Гэта значыць «крыло» такіх апаратаў стварае пад'ёмную сілу не толькі за кошт памяншэння ціску над верхняй плоскасцю (як у «нармальных» самалётаў), а за кошт павышанага ціску пад ніжняй плоскасцю, стварыць якое магчыма толькі на вельмі невялікіх вышынях (менш за аэрадынамічную хорду крыла).

Эфект экрана звязаны з тым, што абурэнні (рост ціску) ад крыла дасягаюць зямлі (вады), адбіваюцца і паспяваюць дайсці да крыла. Такім чынам, рост ціску пад крылом атрымліваецца вялікім. Калі прыняць хуткасць распаўсюджвання хвалі ціску роўнай хуткасці гуку, то з роўнасці часу праходжання хваляй ціску адлегласці *2h* часу пралёта хорды крыла вынікае, што экранны эфект пачынае выяўляцца з вышыні

{\displaystyle {\mathbf {h} \leq {\mathbf {l} \cdot \mathbf {V} \over 2\cdot \mathbf {v} }}},

дзе l — шырыня крыла (хорда крыла), V — хуткасць гуку, h — вышыня палёту, v — хуткасць палёту.

Чым шырэй крыло, ніжэй хуткасць палёту і вышыня — тым вышэй экранны эфект. Напрыклад, максімальная далёкасць палёту экраналёту «Івалга» на вышыні 0,8 м складае 1150 км, а на вышыні 0,3 метра з той жа нагрузкай — ужо 1480 км.

Традыцыйна на хуткасцях палётаў самалётаў ля самай зямлі прынята лічыць вышынёй дзеяння экрана палову хорды крыла. Гэта дае вышыню каля метра. Найбольш моцна экранны эфект выяўляецца ў дэльтапланаў з-за малой палётнай хуткасці (каля 10 м/сек) і вялікай хорды крыла. У досыць вялікіх экранапланах вышыня палёту «на экране» можа дасягаць 10 і больш метраў.

Цэнтр ціску (агульны пункт прыкладання сілы) экраннага эфекту знаходзіцца бліжэй да задняй абзы, цэнтр ціску «звычайнай» пад'ёмнай сілы — бліжэй да пярэдняй абзы, таму, чым большы ўклад экрана ў агульную пад'ёмную сілу, тым большы цэнтр ціску ссоўваецца назад. Гэта прыводзіць да праблем балансавання. Змена вышыні мяняе балансаванне, змена хуткасці — таксама. Нахіл выклікае дыяганальнае зрушэнне цэнтра ціску. Таму кіраванне экранапланам патрабуе спецыфічных навыкаў.

Гл. таксама
-----------

* Экранаплан
* Экраналёт

Зноскі
------

1. ↑  Эффект влияния земли // Авиация: Энциклопедия. — М.: Большая Российская Энциклопедия. Главный редактор Г. П. Свищев. 1994.
2. ↑   Экраноплан Иволга

Спасылкі
--------

* Физика экранного эффекта, Двигатель, № 4 2007

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Universalis |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 91850631 |
**Спрынгс** (англ.: Springs) — горад у Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы, у правінцыі Гаўтэнг, на ўсход ад Яганэсбурга.

Гістрыя
-------

Горад заснаваны ў 1904 годзе работнікамі бліжэйшых вугальных шахт і золатаздабываючых руднікоў, але яго гісторыю магчыма адлічваць прыкладна з 1840 года, калі ў гэты раён пераехалі фермеры і абвясцілі свае фермы самастойным. У 1902 годзе ў паселішчы быў прызначаны камітэт аховы здароўя, які сачыў за будаўніцтвам і размяшчэннем збудаванняў, а таксама за гігіенай. У красавіку 1904 года паселішча атрымала статус горада пад сучаснай назвай, камітэт аховы здароўя быў заменены гарадскім саветам.

Насельніцтва
------------

У 2001 годзе насельніцтва Спрынгса разам з прыгарадамі складала больш за 100 тыс. чалавек.

Эканоміка
---------

Спрынгс з’яўляецца горадам-спадарожнікам Яганэсбурга. Транспартны вузел. Дзейнічае прамысловасць па вытворчасці горна-шахтнага і электрычнага абсталявання, металаапрацоўчая і шкляная прамысловасць. Цэнтр золатапрамысловага і ўраназдабываючага раёна (у 1962 годзе тут выраблялася 10 % золата краіны і 9 % урану). у наваколлі горада вядзецца здабыча каменнага вугалю.

Вядомыя асобы
-------------

* Надзін Гордымер (1923—2014) — англамоўная пісьменніца, паэтэса, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1991).

Зноскі
------

1. 1 2  South African Post Office<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q7565777'></a>
2. 1 2
3. 1 2 3  БклЭн 2002. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFБклЭн2002 (даведка)
4. 1 2 3 4  Springs // South African History Online (SAHO)  (англ.)

Літаратура
----------

* Спрынгс // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 121. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Springs // South African History Online (SAHO)  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n96015563 · VIAF: 132691979 |
**Навагрудскае княства**, **Новагародскае княства**, ***Новагародская зямля*** — удзельнае княства ў Панямонні ў XIII—XIV стст. Цэнтр — горад Новагародак.

На думку А. Назарэнкі, не пазней за 1141 год Новагародак стаў адным з удзелаў Гарадзенскага княства. Першым новагародскім князем быў адзін з сыноў гарадзенскага князя Усеваладкі, напэўна, Барыс або Глеб. Пры іх пабудавана Барысаглебская царква. Навагрудскі князь Ізяслаў упамінаецца ў Іпацьеўскім летапісе пад 1237 (1236?) годам, калі галіцка-валынскі князь Даніла Раманавіч *«наведе… Литву Миндога Изяслава Новогородьского»* на князя Конрада Мазавецкага. На падставе гэтага запісу лічыцца, што побач з Міндоўгам у барацьбе з мазавецкім князем удзельнічаў і Ізяслаў, які быў у саюзных або васальных адносінах з Данілам Раманавічам. Пазней княства ўваходзіла ў склад уладанняў Міндоўга, Рамана Данілавіча, Войшалка, у першай палове XIV ст. — уладанне сына Гедзіміна Карыята (разам са Слонімам і Мсцібавам). Нейкі ўдзел меў у княстве сын Карыята Фёдар. У канцы XIV ст. вялікі князь Вітаўт зняволіў, а пасля выгнаў Фёдара з ВКЛ. З таго часу княства канчаткова перайшло да велікакняжацкага дамена, у Новагародку сядзелі намеснікі вялікіх князёў.

Літаратура
----------

* Навагрудскае княства // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 509. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
* *Войтович Л. В.* Удільні князівства Рюриковичів і Гедиміновичів у XII—XVI стст. Історико-генеалогічне дослідження. — Львів, 1996. — С. 83, 111, 193.
* *Назаренко А. В.* Городенское княжество и городенские князья в XII веке // *Назаренко А. В.* Древняя Русь и славяне (Древнейшие государства Восточной Европы, 2007 год) / Ин-т всеобщей истории. — Москва: Русский Фонд Содействия Образованию и Науке, 2009. — С. 124—161.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 148902 |
Паштоўка польскага мастака Каэтана Сарыюша-Вольскага (1907) з выявамі нацыянальных сімвалаў Русі:  

 ·  Архангел Міхаіл, заступнік Кіева і Прыдняпроўскай Украіны,  

 ·  Рускі леў  (укр.) (бел. — сімвал Галіцкай Русі,  

 ·  жоўты і сіні — нацыянальныя колеры, якія ўжываліся з часоў вясны народаў 1848 года,  

 ·  гербы Галіча, Львова і Кіева,  

 ·  дэвіз «Шчэ не вмерла Украіна!».

**Рутэнія** (лац.: Ruthenia) — адна з сярэдневяковых лацінскіх назваў Русі, нароўні з *Russia*, *Ruscia*, *Roxolania* і іншымі. Экзонім.

Пасля ўваходжання зямель Русі у склад Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага назва ўжывалася для абазначэння ўсходнеславянскіх і праваслаўных рэгіёнаў Вялікага Княства Літоўскага і Польшчы, якія цяпер адпавядаюць Беларусі і Украіне. Бліжэй да сучаснасці, усё болей асацыявалася з Украінай і ўкраінцамі, напрыклад Рускае ваяводства і Вялікае Княства Рускае.

Узыходзіць да антычнай назвы кельцкага племя рутэнаў (лац.: Ruteni), якая праз сугучнасць заходнееўрапейскімі кніжнікамі перанесена на Русь.

Зноскі
------

1. ↑  Средневековые исторические источники востока и запада **(нявызн.)**.  Восточная литература. Праверана 18 красавіка 2017.  (руск.)
2. ↑  Nazarenko, Aleksandr Vasilevich (2001). "1. Имя "Русь" в древнейшей западноевропейской языковой традиции (XI-XII века)" [The name Rus' in the old tradition of Western European language (XI-XII centuries)]. Древняя Русь на международных путях: междисциплинарные очерки культурных, торговых, политических связей IX-XII веков [*Old Rus' on international routes: Interdisciplinary Essays on cultural, trade, and political ties in the 9th-12th centuries*] (DJVU) [руская]. Languages of the Rus' culture. pp. 40, 42–45, 49–50. ISBN 978-5-7859-0085-1. Архівавана з арыгінала 14 August 2011.
3. ↑  Magocsi, Paul R. (2010). *A History of Ukraine: The Land and Its Peoples*. University of Toronto Press. p. 73. ISBN 978-1-4426-1021-7. Праверана 14 February 2017.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рутэнія
**Выбары ў бундэстаг 2002** года — 15-я дэмакратычныя выбары ў Германія, якія адбыліся 22 верасня 2002 года. Па выніках выбараў працягнула сваё існаванне «чырвона-зяленая» кааліцыя СДПГ і «Зялёных». Канцлерам застаўся лідар СДПГ Герхард Шродэр, а міністрам замежных спраў і віцэ-канцлерам лідар «Зялёных» Ёшка Фішэр. Галоўным канкурэнтам Шродэра на выбарах выступіў прадстаўляўшы альянс ХДС-ХСС старшыня Хрысціянска-сацыяльнага саюза Эдмунд Штойбэр, якому ўдалося скараціць сваё адставанне ад СДПГ і іх саюзнікаў, «зялёных».

«Чырвона-зялёная» кааліцыя атрымала на выбарах 22 592 874 галасы (47,1 %) супраць 22 013 162 (45,9%) у іх апанентаў ХДС / ХСС і СвДП. Партыя дэмакратычнага сацыялізму не здолела пераадолець 5% бар’ер і правяла толькі двух сваіх кандыдатаў, абраных па аднамандатных акругах. НДПГ атрымала 0,45% галасоў, Рэспубліканцы 0,6 %.

Асноўным пытаннем, узнятым падчас перадвыбарнай кампаніі, былі эканамічныя пераўтварэнні «чырвона-зялёнай» кааліцыі. Важнай тэмай стала рыхтуючаяся вайна ў Іраку, непапулярная сярод насельніцтва. На выніках выбараў адбілася таксама асабістая папулярнасць Герхарда Шродэра.

Пачынаючы з гэтых выбараў у Германіі стала выкарыстоўвацца сістэма інфармацыі выбаршчыкаў Вал-о-мат.

Вынікі выбараў
--------------

Замест ранейшых 669 дэпутатаў на выбарах 2002 года было абрана 603.

|  |
| --- |
| Склад Бундэстага 2002 годаСклад Бундэстага 2002 года |
| Партыя | Лідар | Галасоў |  % | Месцаў | Δ |
|  | СДПГ | Герхард Шродэр | 18 484 560 | 38,5 % | 251 | ▼ 47 |
|  |  | ХДС |  | 14 164 183 | 29,5 % | 190 | ▼ 8 |
|  | ХСС | Эдмунд Штойбер | 4 311 513 | 9,0 % | 58 | ▲ 11 |
|  | «Зялёныя» | Ёшка Фішэр | 4 108 314 | 8,6 % | 55 | ▲ 8 |
|  | СвДП | Гіда Вестэрвэле | 3 537 466 | 7,4 % | 47 | ▲ 4 |
|  | ПДС | Габрыэла Цымер | 1 915 797 | 4,0 % | 2 | ▼ 34 |
|  | Іншыя |  | 1 458 471 | 3,0 % | 0 | 0 |

Спасылкі
--------

* Вынікі выбараў на сайце ЦВК  (англ.)

| Парламенцкія выбары ў Сцяг Германіі Германіі |
| --- |
| 
1871 • 1874 • 1877 • 1878 • 1881 • 1884 • 1887 • 1890 • 1893 • 1898 • 1903 • 1907 • 1912 • 1919 • 1920 • 1924 (май) • 1924 (снежань) • 1928 • 1930 • 1932 (ліпень) • 1932 (лістапад) • 1933 (сакавік) • 1933 (лістапад) • 1936 • 1938 • 1949 • 1953 • 1957 • 1961 • 1965 • 1969 • 1972 • 1976 • 1980 • 1983 • 1987 • 1990 • 1994 • 1998 • 2002 • 2005 • 2009 • 2013 • 2017 • 2021
 |
**Вісконсінскі ўніверсітэт у Сьюпірыёры** (англ.: University of Wisconsin–Superior) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Сьюпірыёр у штаце Вісконсін, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Вучэльня была заснавана заканадаўчым сходам штата Вісконсін як школа для падрыхтоўкі настаўнікаў у 1893 годзе. Пасля дазволу на наданне ступені бакалаўра ў галіне адукацыі ў 1926 годзе вучэльня атрымала назву дзяржаўнага педагагічнага каледжа. Дзяржаўны каледж быў перакваліфікаваны ва ўніверсітэт у 1964 годзе. У 1971 годзе установа стала часткай сістэмы Вісконсінскага ўніверсітэта і набыла сваю цяперашнюю назву. Сёння ўніверсітэт надае акадэмічныя ступені малодшага спецыяліста, бакалаўра, магістра і спецыяліста.

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Вісконсін

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Дрыжалка** (*Tremella*) - род грыбоў сямейства {{bt-bellat||Tremellaceae}}. Назва ўпершыню апублікавана ў 1794 годзе.

Апісанне
--------

Род аб'ядноўвае грыбы, якія маюць пладовыя целы такой жа будовы, што і ў родзе *{{bt-bellat||Exidia}}*. Але, як правіла, дрыжалкі бываюць больш яркія, жоўтыя, аранжавыя, часта маюць кустова-лапаткавую форму. Гэтыя два роды адрозніваюцца і формай спор, якія ў *{{bt-bellat||Exidia}}* алантоідныя, а ў дрыжалак шарападобныя або яйцападобныя.

Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання
-------------------------------------

Найпросты грыб роду дрыжалка - *{{bt-bellat||Tremella mesenterica}}*, мае лопасцевыя ярка-жоўтыя пладовыя целы, якія з'яўляюцца на сухіх галінках лісцевых парод позняй восенню. Ён расце як сапрафіт і адносіцца да зімовых грыбоў.

Акрамя сапрафітаў, сярод дрыжалак ёсць нямала і мікафілаў, якія паразітуюць на іншых грыбах. На гіменіі афілафоравага грыба *{{bt-bellat||Aleurodiscus amorphus}}* расце *{{bt-bellat||Tremella mycetophiloides}}*. Яго пладовыя целы маленькія, грудкавыя, амаль бясколерныя або бледна-карычневыя. Такія ж маленькія пладовыя целы мае *{{bt-bellat||Tremella tubercularia}}*, развіваецца на стромах вялікіх прадстаўнікоў класу *{{bt-bellat||Sordariomycetes}}*. Як правіла, грыбы гэтых двух відаў не аказваюць прыкметнага ўплыву на развіццё тых грыбоў, на якіх яны паразітуюць, але некаторыя мікапаразіты з роду *Tremella* усё ж такі выклікаюць дэфармацыю пладовых тэл сваіх гаспадароў.

*Від {{bt-bellat||Tremella encephala}}* паразітуе на грыбах *{{bt-bellat||Stereum sanguinolentum}}* і іншых відаў гэтага роду, якія растуць на іглічных пародах. Пладовыя целы гэтага віду амаль шарападобныя, звіліста-маршчыністыя, дыяметрам да 1,5 см, вохрыстыя. У разрэзе відаць, што яны маюць белую, параўнальна цвёрды, мясіста-скурысты асяродак, пакрыты тонкім вохрыстым халадцападобным пластом. Белы асяродак - гэта змененае пад уздзеяннем паразіта пладовае цела роду *{{bt-bellat||Stereum}}*, а сам паразіт мае выгляд халадцападобнай плёнкі.

Практычнае выкарыстанне
-----------------------

Віды *{{bt-bellat||Tremella fuciformis}}* і *{{bt-bellat||Tremella mesenterica}}* выкарыстоўваюцца ў кітайскай кухні.

Галерэя
-------

* {{bt-bellat||'Tremella mesenterica}}*{{bt-bellat||'**Tremella mesenterica}}***
* {{bt-bellat||'Tremella fuciformis}}*{{bt-bellat||'**Tremella fuciformis}}***
* {{bt-bellat||'Tremella foliacea}}*{{bt-bellat||'**Tremella foliacea}}***
* {{bt-bellat||'Tremella encephala{{bt-bellat||, якая паразітуе на {{bt-bellat||'Stereum sanguinolentum}}*{{bt-bellat||'**Tremella encephala{{bt-bellat||*****, якая паразітуе на *{{bt-bellat||'****Stereum sanguinolentum}}*

Літаратура
----------

* Persoon, C.H. 1794. Dispositio methodica fungorum. Neues Magazin für die Botanik. 1:81-128 - P.111

1. ↑  Tremella **(нявызн.)**. *www.mycobank.org*. Архівавана з першакрыніцы 13 листопада 2019. Праверана 1 мая 2019.
2. ↑  Жизнь растений. Т.2. Грибы Архівавана 9 січня 2020. — Москва, «Просвещение» 1976. / Під ред. проф. М. В. Горленко; ст. с.479
**Іна Снарская** (нар. 7 сакавіка 1965, Полацк) — беларуская і ўкраінская пісьменніца, журналістка.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў Полацку ў 1965 годзе. Скончыла Наваполацкі політэхнічны інстытут (будаўнічы факультэт) і Палтаўскі нацыянальны педагагічны ўніверсітэт імя Уладзіміра Караленкі (філалагічны факультэт). З 1987 года жыве на Украіне. Працуе рэдактарам тэлебачання Палтаўскай абласной дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі. Аўтар перадач і дакументальных фільмаў, паэтычных зборнікоў: «Пацеркі», «Пачакай, мая птушка…», «Лясная панна», «Кветка гарынь», «Дзве зямлі — дзве долі», «Верасовыя песні зары». Член Саюза беларускіх пісьменнікаў, Нацыянальнай спілкі пісьменнікаў Украіны, Нацыянальнай спілкі журналістазў Украіны. 

У 2022 годзе выйшла аповесць «Зачараваны скарб», якая складаецца з кароткіх аповедаў. Месца дзеі — вёскі Сястронкі, Варонічы Полацкага раёна, горад Полацк, час дашкольнага маленства пісьменніцы.

Лаўреат літаратурна-мастацкіх прэмій: Францішка Скарыны (Беларусь), Васіля Сіманенкі, Івана Катлярэўскага, Леаніда Бразава (Україна). Вершы Іны Снарскай перакладаліся украінскай, румынскай, польскай, англійскай мовамі.
**«Партрэт Яна XVII Мікалая Радзівіла»** — карціна са збораў Нясвіжскага замка, напісаная ў першай палове XVIII стагоддзя. Месцазнаходжанне невядома. Памер карціны — 76 × 56 см.

Апісанне
--------

Партрэт Яна Мікалая Радзівіла з «Icones familiae ducalis Radivilianae». 1758
На партрэце намаляваны малады мужчына ў даспехах, са стужкай ордэна Белага Арла праз левае плячо. Паверх даспехаў накідка, падшытая футрам гарнастая  (ням.) (бел. на якой знак ордэна Белага Арла. На галаве парык паводле моды часоў Аўгуста II. У верхнім куце размешчаны герб Радзівілаў: княжацкая карона з мантыяй, у сярэдзіне мантыі шчыт з чорным арлом і гербам Трубы.

У анатацыі да вядомага фотаздымка ў Інстытуце мастацтва Польскай акадэміі навук імя партрэтаванай асобы адсутнічае. Унізе партрэта стаіць № 85. Пад гэтым нумарам у інвентары 1857 г. пазначана выява польскага караля Аўгуста II. Аднак наяўнасць на партрэце герба Радзівілаў супярэчыць такой атрыбуцыі. Партрэт невядомага вельмі падобны да выявы Яна XVII Мікалая Радзівіла з альбома «Icones…», таму можна выказаць меркаванне, што на фотаздымку яго вобраз. Пасля 1939 года партрэт трапіў у Мінск, адкуль, відаць, вывезены ў Германію ў 1944 годзе.

Крыніцы
-------

1. 1 2  Лёс фамільных скарбаў магнацкіх родаў Беларусі : зборнік матэрыялаў Міжнароднай навуковай канферэнцыі «Лёс фамільных скарбаў магнацкіх родаў Беларусі» (Нясвіж, 10 лістапада 2020 г.) і Міжнароднага навуковага семінара «Крыпта князёў Радзівілаў у Нясвіжы: гісторыя, сучасны стан, даследаванні, перспектывы выкарыстання» (Нясвіж, 4 кастрычніка 2019 г.)/ уклад. У. У. Караленак, С. М. Клімаў. — Нясвіж : Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж», 2020. 380 с. [16] л. іл.: іл. ISBN 978-985-904-826-5.
**Вісконсінскі ўніверсітэт у Ошкашы** (англ.: University of Wisconsin–Oshkosh) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Ошкаш у штаце Вісконсін, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Вучэльня з'яўляецца часткай сістэмы Вісконсінскага ўніверсітэта і прапануе праграмы атрымання ступені бакалаўра, магістра і доктара. Створана ў 1871 годзе як дзяржаўная нармальная школа (школа па падрыхтоўцы настаўнікаў). Яна стала першай школай такога тыпу ў ЗША, пры якой дзейнічаў дзіцячы сад. Першапачаткова навучанне было бясплатным для ўсіх, хто заявіў аб сваім намеры выкладаць у дзяржаўных школах Вісконсіна.

Структура
---------

* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі і сацыяльных паслуг
* Каледж літаратур і навукі
* Каледж медсястрынства
* Ганаровы каледж

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Вісконсін

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Грыго́рый Балга́рын** (не пазней за пачатак XIV ст. Балгарыя — 1472 або 1473) — вялікалітоўскі царкоўны дзеяч, адзін з першых прыхільнікаў уніі з каталіцкай царквой. Вучань і паплечнік мітрапаліта Ісідара.

Пасля заключэння Фларэнційскай уніі 1439 года разам з Ісідарам уцёк з Масквы ў Рым, з 1452 года ў Канстанцінопалі. У 1458 годзе пасвячоны канстанцінопальскім патрыярхам-уніятам Грыгорыем Мамом y мітрапаліта 9 заходніх епархій Рускай праваслаўнай царквы з тытулам архіепіскапа кіеўскага, літоўскага і Ніжняй (Малой) Русі з рэзідэнцыяй y Навагрудку. Такі тытул сведчыў аб прэтэнзіях мітрапаліта на кананічную ўладу над усёй тэрыторыяй былой Кіеўскай Русі. He згаджаючыся з гэтым, мітраполія ў Маскве ў 1459 годзе стала афіцыйна называцца не кіеўскай, a маскоўскай. Падзел паміж дзвюма цэрквамі стаў канчатковым.

Прызнаючы Грыгорыя Балгарына мітрапалітам, духавенства і вернікі Вялікага Княства Літоўскага саму унію не прынялі. Грыгорый Балгарын звярнуўся да Канстанцінопальскай патрыярхіі з просьбай зацвердзіць яго ў сане мітрараліта і у 1467 годзе патрыярх Дыянісій зацвердзіў Грыгорыя Балгарына як мітрапаліта кіеўскага, галіцкага і ўсяе Русі. Праваслаўная царква Вялікага Княства Літоўскага і Галіцыі (у складзе Польскага каралеўства) атрымала поўнае кананічнае прызнанне.

Грыгорый Балгарын лічыцца аўтарам шэрага літаратурна-царкоўных твораў. Памёр і пахаваны ў Навагрудку.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Грыгорый Балгарын // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — С. 477. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гуд.

**Пётр Адамавіч Гуд** (нар. 8 студзеня 1945, Мінск) — беларускі этнограф, фалькларыст, рэжысёр, сцэнарыст. Кандыдат гістарычных навук (1987). прафесар (2000).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1973 годзе Харкаўскі інстытут культуры. З 1977 года ў Беларускім універсітэце культуры і мастацтваў, з 1993 года загадчык кафедры.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Стваральнік навукова-педагічнай школы ў галіне свят, спецыялізацыі «рэжысура народнага свята». Даследуе народную абрадавую творчасць, вытокі свят беларусаў, перспектыўныя кірункі развіцця іх у сучасным культуралагічным кантэксце. Аўтар манаграфій «Мастацтва феерверкаў» (2007), «Тэхналогія стварэння свята» (2-е выд. 2008). Сабраў, даследаваў і выдаў першы збор кірмашовых песень у манаграфіі «Беларускі кірмаш» (1996, з Н. І. Гуд). Распрацаваў шэраг абрадавых свят і фестываляў, у т.л. «Звіняць цымбалы і гармонік», «Аўцюкі». Сцэнарыі абрадавых свят апублікаваў у зборніках «Восеньскія святы» (1995), «Зімовыя святы» (1999), «Ад Каляд да Пакроваў», «Веснавыя святы» (абодва 2000), «Летнія святы» (2001), працах «Свята лесу» (2006), «Свята кветак» (2009) і інш.

Крыніцы
-------

1. 1 2 3  ЭКБ 2012.

Літаратура
----------

* *Сінькевіч Т. А.* Гуд Пётр Адамавіч // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2012. — Т. 3. — 688 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0662-8.

Спасылкі
--------

* Пётр Адамавіч Гуд на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 144145 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Марозава.
**Марына Генадзьеўна Марозава** (23 красавіка 1958, Дзяржынск, Мінская вобласць, БССР) — кампазітар, педагог, дацэнт (1993), прафесар (2002).

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускую кансерваторыю (1983, класа Я. Глебава). З 1985 года выкладала ў Мінскім педагагічным універсітэце. Пазней у Інстытуце сучасных ведаў. З’яўлялася музычным кіраўніком аркестра Дзяржаўнага харэаграфічнага ансамбля «Харошкі».

Творчасць
---------

Працуе пераважна ў галіне вакальнай лірыкі. У творчасці апіраецца на традыцыі беларускага і расійскага музычна-паэтычнага фальклору. Аўтар 3 сімфоній, у тым ліку «Чорная быль» (1988), «На кірмашы» (1989), кантат, у тым ліку «Муха-цакатуха» на словы К. Чукоўскага (1982), 2 сюіты з балета «Стойкі алавяны салдацік» і «Adagio», струннага квартэта «Лічбы на сэрцы» па матывах аднайменнага цыкла карцін М. Савіцкага (1985), канцэртаў для фартэпіяна з аркестрам і для кларнета з аркестрам, музыкі да тэлеспектакляў, вакальных цыклаў і рамансаў на вершы А. Пушкіна, А. Кальцова, А. К. Талстога, Ф. Цютчава, А. Міцкевіча, А. Блока, а таксама песень на вершы беларускіх паэтаў М. Башлакова, Н. Гілевіча, Н. Мацяш, Т. Мушынскай, Я. Янішчыц і іншых, і на народныя тэксты. Выпушчаны 3 кампакт-дыскі з яе музыкай — «Маленне свечак», «Споведзь жанчыны», «Дотык».

На аснове лібрэта Таццяны Мушынскай Марына Марозава напісала оперу «Доктар Айбаліт», прэм’ера якой адбылася 4 кастрычніка 2015 года ў  Нацыянальным тэатры оперы і балета.

Зноскі
------

1. ↑  Дзіцячая опера: што «Доктар…» прапісаў?

Літаратура
----------

* В’югінава І. Жывапіс у гуках. // Мастацтва. 1998. №. 1.
* Марозава Марыяна Генадзьеўна. // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах. Т. 10. Мінск. 2000. С. 123—124.
* Марозава Марыяна Генадзеўна // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Дзяржынскага р-на. — Мн.: БелТА, 2004. — С. 613. — 704 c.: іл. — ISBN 985-6302-64-1.

Спасылкі
--------

* Інтэрв’ю з Марынай Марозавай ў газеце «Мінскі кур’ер»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Комлеў.

**Васіль Паўлавіч Комлеў** (31 снежня 1918, сяло Верхатор, Ішымбайскі раён, Башкірская АССР — 2004) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Віцебскай вобласці. Кандыдат эканамічных навук (1959).

Біяграфія
---------

З ліпеня 1941 года на фронце, памошнік начальніка аператыўнага аддзела штаба арміі. У партызанах з 1941 года: з сакавіка 1942 года камандзір атрада. З кастрычніка 1942 года ў распараджэнні БШПР. З мая 1943 года камандзір арганізацыйнай групы, атрада, у верасні 1943 — чэрвені 1944 гадоў 2-й партызанскай брыгады імя К. С. Заслонава. Пасля вайны намеснік старшыні Віцебскага аблвыканкама, на гаспадарчай рабоце ў Багушэўскім раёне. Скончыў ВПШ пры ЦК УКП(б) (1949). З 1960 года старшы выкладчык, дацэнт, з 1967 года прарэктар, з 1972 года загадчык кафедры Беларускага інстытута народнай гаспадаркі імя Куйбышава.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑   База данных учёных Беларуси

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Выставачны павільён «МінскЭкспа»** — будынак у Мінску, размешчаны на рагу праспекта Пераможцаў і Арлоўскай вуліцы, каля плошчы Дзяржаўнага Сцяга. Пабудаваны ў 1988 годзе, перабудаваны ў 2013 годзе па праекце архітэктара А. Вішнеўскага.

Рашэнне аб будаўніцтве ў Мінску новага комплексу для правядзення міжнародных выставак (да гэтага існаваў толькі павільён ВДНГ на вуліцы Янкі Купалы) прынялі ў 1975 годзе. Фінансаванне ажыцяўлялася за кошт саюзных і рэспубліканскіх сродкаў, дзяржзаказ на аб’ект атрымаў інстытут «Мінскпраект». Над аб’ектам працавалі архітэктары Л. Маскалевіч, Г. Ласкавая, Г. Федасенка, В. Капылоў і інжынеры Л. Б. Валчэцкі і С. Майсеева.

Мінпрамбуд БССР выдаў тэхнічнае заданне запраектаваць каркасны павільён на апорных калонах. Але архітэктары не пагадзілся з такім рашэннем і здолелі пераканаць заказчыка, дырэктара будучага комплексу, адмовіцца да калон. У выніку была запраектавана ўнікальная па тых часах сістэма перакрыцця павільёна ў выглядзе гіпербалічных парабалоідаў (пялёсткаў), паміж якімі нацягваўся металічны каркас (ванты) і бетанаваўся. Паколькі гэта было першае ў краіне збудаванне, выкананае ў вантавых канструкцыях, узніклі праблемы з атрыманнем дазволу на яго ўзвядзенне ў Мінпрамбудзе і Дзяржплане БССР.

Будынак узведзены ў 1983—1988 гадах. Пад выставачны комплекс адвялі 12 гектараў. Ён мусіў складацца з выставачнага павільёна на 5 тысяч квадратных метраў экспазіцыйных плошчаў і некалькіх іншых будынкаў агульнай плошчай яшчэ 12 тысяч квадратных метраў. Але была рэалізаваная толькі першая чарга з выставачным павільёнам.

Паводле задумы архітэктараў, дах мусіў мець зялёнае адценне, каб узмацніць падабенства з раслінай, але ўзніклі цяжкасці з дастаўкай спецыяльных аддзелачных матэрыялаў з-за мяжы, і дах зрабілі чорным.

Стэла з Меркурыем
Перад будынкам была пастаўлена стэла з гадзіннікам і скульптурай Меркурыя. Вакол скульптурнай кампазіцыі адводзілася месца для паркоўкі аўтатранспарту. Музыку для гадзінніка напісаў Ігар Лучанок, аднак, яны так ніколі не зайгралі. Не быў рэалізаваны і трохпялёсткавы фантан у падножжа стэлы. У красавіку 2013 года стэла была дэмантавана пры ўзвядзенні на гэтым месцы плошчы Дзяржаўнага Сцяга. Планавалася, што скульптуру ўсталююць перад новым будынкам выставачнага павільёна па вуліцы Кіжаватава.

Зноскі
------

1. 1 2  Объекты г. Минска 40х годов ХХ века по настоящее время, на которые необходимо распространить требования, как к объектам, являющихся материальными ценностями страны.
2. 1 2 3 4  Ромашка со знаком качества **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 23 лютага 2020. Праверана 25 жніўня 2020.
3. ↑  ЧТО НАМ СТОИТ ХРАМ ПОСТРОИТЬ? № 31 (398) 18 августа 2003 г.
4. 1 2  Экспедиция «МК» Архівавана 15 лістапада 2017. МИНСКИЙ КУРЬЕР 27 ОКТЯБРЯ 2017 № 121 (3045)
5. ↑  Нашли скульптуру Меркурия, которая раньше стояла на Победителей Архівавана 8 чэрвеня 2017.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Выставачны павільён «МінскЭкспа»
**Вісконсінскі ўніверсітэт у Стывенс-Пойнце** (англ.: University of Wisconsin–Stevens Point) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Стывенс-Пойнт у штаце Вісконсін, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Заснаваны ў 1894 годзе, ён з'яўляецца часткай сістэмы Вісконсінскага ўніверсітэта. Ён выдае ступені малодшага спецыяліста, бакалаўра і магістра, а таксама доктарскія ступені ў галіне аўдыялогіі, устойлівасці адукацыі і фізічнай тэрапіі. Галоўны кампус плошчай 164 га ўключае запаведнік Шмекле плошчай 113 га на паўночным баку кампуса. Ёсць 15 навучальных карпусоў і 13 інтэрнатаў.

Структура
---------

* Каледж выяўленчага мастацтва і камунікацыі
* Каледж літаратуры і навукі
* Каледж прыродных рэсурсаў
* Каледж прафесійных студый

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Вісконсін

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
***Argema mittrei*** - вельмі буйны начны матылёк з сямейства {{bt-bellat||Паўлінавочкі|*Saturniidae}}*. Выява матыля прысутнічае на банкнотах вартасцю 5000 малагасійскіх франкаў (арыяры) (грашовая адзінка дзяржавы Мадагаскар), узору 1995 года.

Апісанне
--------

Самка
Размах крылаў 140-180 мм. Самкі буйней і масіўней за самцоў. Афарбоўка крылаў ярка-жоўтая. На кожным крыле знаходзіцца па адным буйным »вочку" карычневага колеру з чорнай кропкай у цэнтры. Вяршыні крылаў з бура-чорнай плямай. Па вонкавым краі ніжняга крыла праходзіць вузкая шэра-чорная аблямоўка. Таксама па крылах праходзіць чырванавата-карычневы хвалісты ўзор. Ніжнія крылы з доўгімі »хвосцікамі", даўжыня якіх у самцоў можа дасягаць да 16 см.

У самкі пярэднія крылы шырэйшыя і больш круглявыя. Хвосцікі на задніх крылах да 8 см даўжынёй, і прыкладна ў 2 разы шырэйшыя, чым у самцоў. Брушка буйное, бочкападобнае.

Вусікі самца буйныя, пёрыстыя. Ротавыя органы і ў самак і ў самцоў рэдукаваныя, матылі не харчуюцца і жывуць за кошт пажыўных рэчываў, назапашаных ў стадыі вусеня. Працягласць жыцця матылькоў складае 4-5 дзён.

Жыццёвы цыкл
------------

Самка адкладае 120-170 яец. Кармавыя расліны вусеняў: *{{bt-bellat||Weinmania eriocampa}}, віды роду {{bt-bellat||Uapaca}}, {{bt-bellat||Eugenia cuneifolia}}, {{bt-bellat||Sclerocarya caffra}}*. Таксама развіццё вусеняў можа адбывацца на наступных кармавых раслінах: *{{bt-bellat||Rhus cotinus}}*, *{{bt-bellat||Eucalyptus gunnii}}*, *{{bt-bellat||Pistacia terebinthus}}*, *{{bt-bellat||Pistacia lentiscus}}*, *{{bt-bellat||Rhus copallina}}*, *{{bt-bellat||Rhus laurina}}*, *{{bt-bellat||Rhus toxicodendron}}*, *{{bt-bellat||Rhus typhina}}*, *{{bt-bellat||Schinus molle}}*, *{{bt-bellat||Schinus terebinthifolius}}*, віды роду *{{bt-bellat||Mimosa}}*. і *{{bt-bellat||Liquidambar styraciflua}}*.

*Argema mittrei* лёгка разводзіць у няволі для патрэб калекцыянераў матылькоў.

Арэал
-----

Эндэмік Мадагаскар. Матылі засяляюць вільготныя трапічныя лясы.

Галерэя
-------

* ГалаваГалава
* Матылёк на коканеМатылёк на кокане
* ВусеньВусень
* ЯйцыЯйцы
* СамецСамец
* Самка, якая выйшла з коканаСамка, якая выйшла з кокана

Літаратура
----------

* Мадагаскар / *Соколов В. Е.* — М.: Прогресс, 1990. С. 114—115. ISBN 5-01-002049-1


1. ↑  www.madagascar-library.com **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 8 жніўня 2017. Праверана 14 мая 2017.
2. 1 2 3  *Rollison, Emily; Thackston, James*. Argema mittrei **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Clemson University Arthropod collextion*.  Clemson University (27 лістапада 2003). Архівавана з першакрыніцы 11 чэрвеня 2010. Праверана 24 чэрвеня 2010.
3. ↑  papillon-comete-de-madagascar **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 11 красавіка 2017. Праверана 14 мая 2017.
**Па́лу** (індан.: Palu) — горад, адміністрацыйны цэнтр інданезійскай правінцыі Цэнтральны Сулавесі. Насельніцтва (2010 г.) - 314 812 чал.

Геаграфія
---------

Горад Палу месціцца на беразе вузкага аднайменнага заліва на невысокім вулканічным плато. Найвышэйшы пункт горада - 118 м. Клімат экватарыяльны. Навакольная даліна — адзін з самых засушлівых раёнаў Інданезіі.

Гісторыя
--------

Палу вядомы з дакументаў XVII - XVIII стст. як порт, праз які бугі і макасарцы гандлявалі прыбярэжнымі таварамі з галандцамі. У пачатку XX ст. быў уключаны ў склад каланіяльных валоданняў Нідэрландаў. Падчас II Сусветнай вайны выкарыстоўваўся японскімі акупантамі як адміністрацыйны цэнтр паўночна-заходняга ўзбярэжжа Сулавесі. У 1950 г. далучаны да Інданезіі. У 1964 г. стаў адміністрацыйным цэнтрам правінцыі Цэнтральны Сулавесі. У 1978 г. атрымаў статус горада. 

У 2004 г. пацярпеў ад моцнага землятруса.

29 верасня 2018 г. прыбярэжная частка і аэрапорт пацярпелі ад моцнага землятрусу і цунамі. Загнула не меней за 384 чал.

Эканоміка
---------

Горад Палу — важны транспартны цэнтр Цэнтральнага Сулавесі. Порт Палу звязаны паромнай пераправай з Калімантанам. Працуе аэрапорт. Каля Палу заснавана асобая эканамічная зона (1520 га), на тэрыторыі якой існуюць падатковыя палёгкі для прамысловых прадпрыемстваў.

Зноскі
------

1. ↑  У Інданэзіі адбыліся землятрус і цунамі. Загінулі больш 380 чалавек, разбураны хаты і аэрапорт Архівавана 29 верасня 2018.

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка Архівавана 22 ліпеня 2014.
* Інвестары прыглядаюцца да спецыяльнай эканамічнай зоны Палу