|  |
| --- |
| 

**Харватыя**

**Боснія**
**і Герцагавіна**

**Сербія**

**Косава**

**Албанія**

**ЧАРНАГОРЫЯ**
*Адрыятычнае мора*
*Скадарскае*
*воз.*
*р.Дрын*
*р.Дрына*
*р.Піва*
*р.Тара*
*р.Лім*
**ПАДГОРЫЦА**
Нікшыч
Плеўля
Цэтынэ
Бар
Будва
Біела-Поле
Беранэ
Херцэг-Нові
Улцынь
Ціват
*г.Бобатаў-Кук* |

Чарнагорыя падзяляецца на тры геаграфічных рэгіёны: адрыятычнае ўзбярэжжа, адносна раўнінная цэнтральная частка, горныя сістэмы Дынарскіх Альпаў на поўначы і ўсходзе. Да прыродных славутасцяў краіны адносяцца Скадарскае возера на мяжы з Албаніяй і самы глыбокі ў Еўропе рачны каньён — каньён ракі Тара ў нацыянальным парку Дурмітар на аднайменным нагор'і. Значныя плошчы краіны занятыя лясамі.

Геаграфічнае становішча
-----------------------

Чарнагорыя ляжыць паміж 41° і 44° пн.ш. і 18° і 21° у.д.. Мяжуе з Харватыяй на захадзе, Босніяй і Герцагавінай на паўночным захадзе, Сербіяй на паўночным усходзе, Косавам на ўсходзе і Албаніяй на паўднёвым усходзе. На захадзе на працягу 294 км абмываецца Адрыятычным морам, што ўдаецца ў бераг вялікім ф'ёрдападобным залівам Бока Котарска. У адрозенні ад суседняй з поўначы Харватыі, Чарнагорыі не належыць ніводнага буйнога населенага адрыятычнага вострава.

Рэльеф
------

Гара Лоўчан (1748 м). Менавіта ёй абавязана краіна сваёй назвай
У плане рэльефу тэрыторыя краіны складаецца з чатырох не падобных паміж сабой зон, еднасць якіх праяўляецца, бадай што, толькі ў выключнай развітасці карставых працэсаў. Прыбярэжная паласа, якая распасціраецца ўздоўж Адрыятычнага мора ад Херцаг-Нові на захадзе да вусця ракі Баяна на ўсходзе, мае шырыню не больш за 10 км. Бераг Чарнагорыі раўнінны і толькі на поўначы ўваход у Котарскі заліў вартуюць вапняковыя горы Лоўчан і Ар'ен. За ўзбярэжжам пачынаецца моцна паедзеная карстам горная града. Трэцяя зона ўключае басейн Скадарскага возера, даліну ракі Зэта, Белапаўліцкую раўніну і Нікшыцкае поле. Поўнач і ўсход краіны — гэта высозныя Дынарскія Альпы з масівамі Дурмітар і Праклецце, таксама моцна закарставаныя; з найвышэйшым пунктам Чарнагорыі — гарой Зла Калата на мяжы з Албаніяй (2534 м, масіў Праклецце). Звышвільготнасць наветраных схілаў пасадзейнічала надзвычайнай эрадаванасці гор у ледавіковы перыяд. Сукупнасць ледавіковых і карставых працэсаў падаравала Чарнагорыі адзін з найбольш расчлененых рэльефаў у Еўропе з перападамі вышынь да 2 км, нездарма каньён ракі Тара (1300 м) лічыцца найглыбейшым у нашай частцы свету.

Карысныя выкапні
----------------

Маюцца паклады баксітаў, медзі, цынку, каменнай солі.

Клімат
------

Котарская бухта
У паўночнай Чарнагорыі клімат умераны кантынентальны, на Адрыятычным узбярэжжы — міжземнаморскі. У прыморскай вобласці лета звычайна працяглае, цёплае (+23-25 °C) і досыць сухое, зіма — кароткая і прахалодная (+3-7 °C), вільготная. У горных раёнах умерана цёплае лета (+19-25 °C) і адносна халодная зіма (ад +5 да −10 °C), ападкі выпадаюць у асноўным у выглядзе снега. Ападкаў выпадае ад 500 да 1500 мм у год, пераважна ў выглядзе дажджу, у гарах блізу марскога ўзбярэжжа месцамі выпадае звыш 3000 мм. У паўночных абласцях Чарнагорыі снег ляжыць да 5 месяцаў. Колькасць сонечных гадзін у год: у Ігала — 2386, у Улцыне — 2700.

Гідраграфія
-----------

Каньён ракі Тара мае глыбіню да 1300 метраў
Балканскі водападзел падыходзіць вельмі блізка да Адрыятычнага мора, якому аддаюць даніну толькі імклівыя кароткія рэкі і ручаі. Большая частка Чарнагорыі з рэкамі Лім, Тара і інш. праз раку Дрына належыць да басейна Дуная. У карставых абласцях многія малыя рэкі і нават вялікія — на некаторых участках — цякуць пад зямлёю. На мяжы з Албаніяй размясцілася самае вялікае возера Балкан — Скадарскае возера (плошча 391 км²), што мае карставае паходжанне. Карставы рэльеф азначае наяўнасць яшчэ і вялікай кольскасці загадкавых пячор, некаторыя з якіх маюць глыбіню больш за 1 км.

Глебы
-----

Для Чарнагорыі харакрэрны рэдкія для Еўропы чырвоныя глебы (terra rosa), што ўтварыліся на выветраных вапняках. Пад горнымі лясамі глебы пераважна бурыя.

Раслінны і жывёльны свет
------------------------

Букавыя лясы ў нацыянальным парку Біяградска-гора
Становішча ў горным рэгіёне з выразным кліматападзелам, выхад да Адрыятычнага мора, вялікае возера — усё гэта стварае ўмовы для сапраўднага свята біяразнастайнасці — у Еўропе Чарнагорыя лідзіруе па колькасці відаў раслін і жывёл на адзінку плошчы. З 526 еўрапейскіх відаў птушак 333 сустракаецца ў Чарнагорыі, адных толькі малюскаў ў водах Адрыятыкі 354 віды. Трэцяя частка Чарнагорыі пакрыта лясамі, у якіх сустракаюцца мядзведзі, алені, куніцы, дзікі. Узбярэжныя лясы з дубу і кіпарысу, што былі сведкамі эпохі антычнасці, зведзены і ў горных раёнах падмененыя маквісам.

Экалогія
--------

Ахова прыроды — адзін з прыярытэтных накірункаў дзяржаўнай палітыкі Чарнагорыі. Каб захаваць рачныя экасістэмы, у краіне абмежавана будаўніцтва гідраэлектрастанцый. Створана 5 нацыяняльных паркаў: Дурмітар, Біяградска-Гора, Лоўчан, Скадарскі, Праклецце.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Геаграфія Чарнагорыі

| ⛭ Чарнагорыя ў тэмах |
| --- |
| Гісторыя | Зэта · Асманская правінцыя · Княства · Каралеўства · Банавіна · Пратэктарат · Сацыялістычная Рэспубліка · Сербія і Чарнагорыя · Рэспубліка |  |
| Сімвалы | Сцяг · Герб · Гімн |
| Палітыка | Парламент · Канстытуцыя · Прэзідэнт · Прэм’ер-міністры · Знешняя палітыка · Дыпламатычныя прадстаўніцтвы Чарнагорыі · Дыпламатычныя прадстаўніцтвы ў Чарнагорыі |
| Узброеныя сілы | Сухапутныя войскі · Ваенна-марскія сілы · Ваенна-паветраныя сілы |
| Геаграфія | Адміністрацыйны падзел · Гарады (сталіца · «галоўны горад») · Котарскі заліў |
| Грамадства | Насельніцтва (Чарнагорцы) · Рэлігія (Праваслаўе · Каталіцтва · Іслам) · Культура · Мовы (Чарнагорскі · Сербскі) · Святы · Музыка · Спорт · Адукацыя (Універсітэт) |
| Сувязь | Радыё · Інтэрнэт (.me) · Пошта (Гісторыя пошты) |
| Эканоміка | Турызм (Сусветная спадчына) · Валюта · Транспарт (Чыгуначны транспарт) |
| Партал «Чарнагорыя» · Праект «Чарнагорыя» |

| ⛭Краіны Еўропы: Геаграфія |
| --- |
| * Азербайджан¹
* Албанія
* Андора
* Аўстрыя
* Балгарыя
* Беларусь
* Бельгія
* Боснія і Герцагавіна
* Ватыкан
* Венгрыя
* Вялікабрытанія
* Германія
* Грузія
* Грэцыя
* Данія
* Ірландыя
* Ісландыя
* Іспанія
* Італія
* Казахстан²
* Кіпр¹
* Латвія
* Літва
* Ліхтэнштэйн
* Люксембург
* Малдова
* Мальта
* Манака
* Нарвегія
* Нідэрланды
* Партугалія
* Паўночная Македонія
* Польшча
* Расія²
* Румынія
* Сан-Марына
* Сербія
* Славакія
* Славенія
* Турцыя²
* Украіна
* Фінляндыя
* Францыя
* Харватыя
* Чарнагорыя
* Чэхія
* Швейцарыя
* Швецыя
* Эстонія
 |
| Залежныя тэрыторыі |
| * Азорскія астравы
* Аландскія астравы
* Гернсі
* Гібралтар
* Джэрсі
* Востраў Мэн
* Фарэрскія астравы
* Шпіцберген
* Ян-Маен
 |
| Непрызнаныя і часткова прызнаныя дзяржавы |
| * Абхазія¹
* Косава
* Паўднёвая Асеція¹
* Прыднястроўе
 |
| ¹ Часткова або цалкам у Азіі, у залежнасці ад праведзенай мяжы (en)  ² У асноўным у Азіі |