recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Кладскае графства** (чэшск.: Kladské hrabství), або **графства Глац** (ням.: Grafschaft Glatz) — сілезскае графства, тэрыторыя якога ў наш час уваходзіць у склад Ніжнесілезскага ваяводства Польшчы. Акружана горамі, якія ўтвараюць катлавіну. Самыя высокія — Глацкія Снегавыя. Асноўную частку насельніцтва графства складалі немцы і чэхі, пераважна каталікі.

На тэрыторыі графства здабываўся каменны вугаль, пясчанік, вапняк; працавала шмат лесапільных заводаў. Шмат мінеральных крыніц.

Кладскае графства разам з гербам было заснавана паводле ўказа чэшскага караля Іржы з Подзебрадаў 17 снежня 1462 года і перададзена ў феадальнае валоданне яго сынам. У 1501—1534 гадах графствам валодаў штырыйскі род фон Гардэг, які прадаў яго каралю Фердынанду I, але захаваў за сабой тытул графаў фон Глац (гэты тытул фон Гардэгі носяць дагэтуль).

У 1742 годзе па выніках Першай Сілезскай вайны разам з Сілезіяй графства ўвайшло ў склад Прусіі паводле Брэслаўскага дагавора.

Літаратура
----------

* Глац // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Кладская гісторыя (*чэш.*)
**Вайна Тэўтонскага ордэна ў Прусіі** (1228—1283), вайна, якую вёў Тэўтонскі рыцарскі ордэн супраць балцкіх плямёнаў у ніжнім і сярэднім Панямонні, на землях гістарычнай Прусіі; частка агульнай тэўтонскай экспансіі ў Прыбалтыцы. Скончылася перамогай Ордэна і кансалідацыяй ордэнскіх прыбалтыйскіх уладанняў, і павялічэннем палітычнай вагі Ордэна ў рэгіёне.

Умоўнай датай пачатку ваенных дзеянняў лічыцца прыход першага атраду рыцараў у перададзеную ім князем Конрадам Мазавецкім Хелмінскую зямлю (1228). Да канца 1230-х гадоў прусы былі падпарадкаваныя амаль цалкам, з выняткам самбійскіх плямёнаў. Першае прускае паўстанне скончылася паразай, зафіксаванай Хрыстбургскай дамовай (1249), другое (1260—1261) таксама было безвыніковым. Значную ролю ў скарэнні прусаў адыграў еўрапейскі крыжовы паход, арганізаваны чэшскім каралём Перамыслам II Атакарам (1263). Пад 1267 год страцілі самастойнасць плямёны куршаў, пад 1272 — плямёны земгалаў. Пад 1274 было зломлена супраціўленне прусаў, а рэшткі непадпарадкаваных уцяклі на землі Літвы (*Гл. таксама*: Гарадзенскае княства). Да 1276 была заваявана Скалва, адкуль таксама шмат карэннага насельніцтва перайшло ў Літву. У 1277—1283 былі заваяваныя землі яцвягаў, апошні незалежны князь яцвягаў Скурда перайшоў на тэрыторыю ВКЛ.

Далейшая нямецкая каланізацыя Прусіі завершыла яе ператварэнне ў нямецкую зямлю.

Амаль адначасова са сканчэннем ваенных дзеянняў у Прусіі Тэўтонскі ордэн пачаў вайну супраць ВКЛ.

Літаратура
----------

* Генадзь Сагановіч. Беларусь і Нямецкі ордэн (да Крэўскай уніі) // З глыбі вякоў. Наш край. Вып. 2. — Мн. 2002. ISBN 985-08-0515-3.
* Анатоль Грыцкевіч. Барацьба Вялікага княства Літоўскага і Рускага (беларуска-літоўскай дзяржавы) з Тэўтонскім ордэнам у канцы XIV — першай палове XV ст. Адраджэнне: Гіст. альманах. Вып. 1 / Склад. і навук. рэд. А. П. Грыцкевіч. — Мн.: Універсітэцкае, 1995. — 259 с.: іл. ISBN 985-09-0088-1. С.36—61.
Ёмсбаргскія вікінгі ў бітве ў заліве Х'ёрунгаваг. Мастак Хальвдан Эгедыус.
**Ёмсбарг** — крэпасць паўлегендарнага ваеннага брацтва ёмсвікінгаў, якая існавала ў перыяд паміж 960 і 1043 гадамі ў вусце Одэра.

Месцазнаходжанне
----------------

Існаванне Ёмсбарга пакуль не пацверджана навуковымі данымі, тым не менш, у святле выяўлення рэштак добра ўмацаваных ваенных лагераў такая магчымасць навукоўцамі не выключаецца. Выказваліся здагадкі, што Ёмсбаргам можа быць паселішча, выяўленае ў вусце Одэра каля цяперашняга Воліна (Польшча), але знаходкі ў ім занадта сціплыя, каб дапусціць падобную ідэнтыфікацыю (пар. Вінета).

Гісторыя і значэнне
-------------------

Паводле «Сагі пра ёмсвікінгаў», крэпасць была заснавана ў X ст. вікінгам Палнатакі дзесьці на ўзбярэжжы Балтыйскага мора, у вусці Одэра. Ёмсбарг быў буйной крэпасцю з вялікай гаванню, якая магла змясціць адначасова 300 вялікіх караблёў. Адсюль вікінгі здзяйснялі набегі на Нарвегію, Швецыю, Англію, Данію і іншыя краіны.

Пасля таго як ёмсбаргскія вікінгі пацярпелі ў 986 г. паражэнне ад нарвежскага ярла Хокана, які імкнуўся пазбавіцца ад дацкага вяршэнства, Ёмсбарг страціў значную частку свайго ўплыву, аднак працягваў заставацца незалежным апорным пунктам вікінгаў аж да 40-х гадоў XI ст. калі ён быў захоплены нарвежскім конунгам Магнусам Добрым.

Пра ёмсвікінгаў
---------------

Асноўны артыкул: **Ёмсвікінгі**
Ёмсбарг быў галоўнай базай абшчыны ёмсвікінгаў, у якой падтрымлівалася вельмі строгая дысцыпліна і куды не дапушчаліся жанчыны. Сярод вікінгаў Ёмсбарга не было людзей маладзей за 18 гадоў і старэй за 50. Воінам забаранялася адлучвацца з крэпасці больш чым на тры дні. Усе яны падпарадкоўваліся закону помсты за загінулага субрата. Найвялікшай ганьбай для вікінга з Ёмсбарга лічылася праявіць баязлівасць ці не перадаць захопленую здабычу ў распараджэнне абшчыны, якая павінна была дзяліць здабытае ў баі паміж усімі воінамі. Паміж вікінгамі забараняліся якія-небудзь сваркі. Парушальнікаў прынятага ў Ёмсбаргу звычаю выганялі з абшчыны.

Гл. таксама
-----------

* Вінета
* Труса

Літаратура
----------

* Гуревич А. Я. Существовал ли Йомсборг? \\ Избранные труды. Т. 1. Древние германцы. Викинги. — Спб. 1996.
* Nordisk familjebok. B. 13. Stockholm, 1910.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ёмсбарг
* Jómsvíkinga saga «Сага пра Ёмсвікінгаў» (на ісландскай мове)
* «Сага пра Ёмсвікінгаў» (на дацкай мове)
Укус самкі камара
**Ліхаманка Заходняга Ніла** (ЛЗН) — інфекцыя, што перадаецца праз укус членістаногіх, пераважна крывасмокавых камароў. Месцамі размнажэння камароў ёсць вадаёмы, ямы, канавы, кар'еры, цыстэрны і бочкі з дажджавой вадой, падвалы жылых будынкаў, хлявы і свірны. Вірус пераносіцца пералётнымі птушкамі. Заражэнне ўяўляе смяротную пагрозу праз паражэнне мозга (энцэфаліт) і яго абалонак (менінгіт).

Упершыню вірус выявілі ў 1937 годзе ў крыві жыхаркі вытокаў Ніла. Беларускі навукова-даследчы інстытут эпідэміялогіі і мікрабіялогіі атрымаў першы штам віруса ў Беларусі ў 1985 г. пры даследаванні біяпробаў унутраных органаў 62 пералётных птушак уздоўж штучных вадаёмаў рыбнай гаспадаркі «Трэмля» (Петрыкаўскі раён, Гомельская вобласць) падчас экспедыцыі па выяўленні арбавірусаў. Пазней штам віруса вылучылі ў Белавежскай пушчы ў камароў роду Aedes і ў крыві мясцовага жыхара.

Папярэджанне
------------

Падвешаны да столю накамарнік для ложка
Заражэнне папярэджвае нанясенне на адкрытую скуру рэпелентаў супраць камароў, устанаўленне на вокнах і фортках маскітных сетак, трыманне закрытымі ёмістасцей з вадой, прачышчэнне вадасцёкаў для ўнікання працяглага існавання лужынаў, дэзінсекцыя вадаёмаў і затопленых падвалаў.

Праявы
------

Хвароба выяўляецца праз пад'ём тэмпературы цела, дрыжыкі, галаўны, мышачны і сустаўны боль. Адзначаюцца млоснасць і ваніты, павелічэнне лімфатычных вузлоў, сыпка на скуры. Аб пранікненні інфекцыі ў цэнтральную нервовую сістэму (ЦНС) сведчыць мышачная слабасць, сутаргі, зніжэнне адчувальнасці і парушэнне свядомасці (кома). Таксама пашкоджваюцца сасудзістая абалонка і сятчатка вачэй (страта зроку).

Зноскі
------

1. 1 2  Disease Ontology — 2016. Праверана 15 мая 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4117183'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5282129'></a>
2. ↑  *Надзея Нікалаева.* Ліхаманка Заходняга Ніла — інфекцыя зусім блізкая // *Звязда* : газета. — 9 верасня 2010. — № 176 (26784). — С. 3. — ISSN 1990-763x. Архівавана з першакрыніцы 6 сакавіка 2016.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Ліхаманка Заходняга Ніла на Вікісховішчы |


| ⛭Асабліва небяспечныя інфекцыі (па ММСП) |
| --- |
| ММСП 1969 года | Лёгачная чума ·  Халера ·  Жоўтая ліхаманка |  |
| ММСП 2005 года | Ліхаманкі Эбола ·  Ласа ·  Марбург ·  Заходняга Ніла |
| Рэгіянальнага інацыянальнага ўзроўня | Сібірская язва ·  Тулярэмія ·  Ліхаманка дэнге ·  Ліхаманка Рыфт-Валі ·  Менінгакокавая інфекцыя |
| Выключаныя | Сыпны тыф ·  Зваротны тыф ·  Натуральная воспа |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh00009585 |
Бітва пры Нансі, Бургундскія войны. Малюнак з хронікі 1515 года
**Бургундскія войны** (1474-1477 гады) — серыя ваенных канфліктаў паміж бургундскім герцагствам, з аднаго боку, і Францыяй і Швейцарскім саюзам, з другога. Ваенныя дзеянні, распачатыя ў 1474 годзе, развіваліся няўдала для герцага Бургундыі Карла Смелага, і завяршыліся ў 1477 годзе яго смерцю ў бітве пры Нансі. У выніку Бургундская дзяржава была падзелена паміж каралём Францыі і дынастыяй Габсбургаў, а Швейцарыя ўмацавала сваю незалежнасць і стала адной з наймацнейшых у ваенных адносінах дзяржаў Заходняй Еўропы.

Бітвы Бургундскіх войн
----------------------

* Бітва пры Эрыкуры
* Бітва пры Планце
* Бітва пры Грансоне
* Бітва пры Муртэне
* Бітва пры Нансі

Літаратура
----------

* Хроніка бургундскіх войн

Спасылкі
--------

* Бургундскія войны (ням. мова)
* Бургундскія войны (фр. мова)
* Бургундскія войны (іт. мова)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4131899-7 |
**Пе́рым** (араб. بريم‎‎), або **Ма́юн** (араб. ميون‎‎) — востраў ў Баб-эль-Мандэбскім праліве каля ўзбярэжжа Емена. Плошча — каля 13 км². Насельніцтва (2004) — 221 чалавек.

Геаграфія
---------

Востраў Перым месціцца ў 310 км ад Саны, сталіцы Емена. Аддзелены ад Аравійскага паўвострава так званай Малой плыняй Баб-эль-Мандэбскага праліва (2,72 км). Праліў паміж Перымам і Афрыкай (20,5 км) складае так званую Вялікую плынь. 

Востраў уяўляе сабою рэшткі старажытнага вулкана, што вывяргаўся ў міяцэне. Вышэйшы пункт дасягае 65 м. На паўднёвым захадзе вылучаецца шырокая натуральная гавань, якая здаўна прыцягвала да сябе мараплаўцаў. 

Клімат сухі спякотны. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — каля 60 мм. На Перыме няма сталых крыніц пітной вады.

Гісторыя
--------

Перым быў вядомы антычным географам пад назвай Дыядора. На ім спыняліся мараплаўцы, сезонна — рыбакі і збіральнікі жэмчугу. У 1513 г. пасля няўдалага нападу на Сану на яго бераг высадзіўся Афонсу ды Албукеркі, аднак быў вымушаны хутка пакінуць з-за адсутнасці пітной вады. У 1538 г. Перым увайшоў у склад Асманскай Порты. У XVII ст. пасля выгнання асманаў з Саны і з-за частых нападаў аманскіх арабаў улада Порты стала фармальнай. У 1799 г. флот Брытанскай Ост-Індскай кампаніі выкарыстоўваў востраў для ўварвання ў Егіпет.

Зноў улады Вялікабрытаніі зацікавіліся Перымам у XIX ст. у сувязі з будаўніцтвам Суэцкага канала. У 1857 г. тут было заснавана брытанскае ваеннае паселішча. У 1861 г. пабудаваны маяк. У канцы XIX ст. Перымская гавань была істотна паглыблена, каб у ёй маглі спыняцца буйныя караблі. На востраве дзейнічала прыватная вугальная кампанія, якая забяспечвала палівам судны, што рухаліся паміж Чырвоным морам і Індыяй. Падчас I Сусветнай вайны на поўначы Перыма высаджваўся турэцкі дэсант, але спроба захапіць востраў скончылася паразай. 

У 1967 г. брытанцы пакінулі Перым. Ён стаў часткай Народнай Дэмакратычнай Рэспублікі Емен. Тут была адчынена ваенная авіябаза, якая кантралявалася савецкімі спецыялістамі. 

З 1990 г. востраў у складзе аб'яднанай Еменскай Рэспублікі. У 2015 г. Перым трапіў пад кантроль хусітаў, а потым — ваеннай кааліцыі Саўдаўскай Аравіі і ААЭ. Яны ўзнавілі дзеянне ваеннай авіябазы.

Спасылкі
--------

* Perim Island Colony - The British Empire
* James A. Fargher Perim: the strategic island that never was Архівавана 7 студзеня 2023.
* Mallick, D. Gass, I. Cox, K. De Vries, B. & Tindle, A. (1990). Perim Island, a volcanic remnant in the southern entrance to the Red Sea. Geological Magazine, 127(4), 309-318
**Erica** — вялікі род вечназялёных раслін сямейства Верасовыя (*Ericaceae*).

Назва
-----

Назва роду паходзіць ад грэч. erek, па назве *Erica* у старажытных грэкаў, паводле іншых крыніц назва паходзіць ад грэч. ereike — ламаць, па ломкіх галінках расліны.

Батанічнае апісанне
-------------------

Erica — адзін з двух (нароўні з рададэндранам (*Rhododendron*) найбуйнейшых родаў сямейства верасовых: колькасць відаў у ім складае больш за 800, гэта значыць амаль 20 % агульнай колькасці відаў у сямействе. Для раслін з гэтага роду характэрныя дробныя лісце і багатае цвіценне выцягнутымі званочкападобнымі кветкамі.

Арэал
-----

Каля 800 відаў кустоў і паўкустоў (зрэдку дрэў), распаўсюджаных у Афрыцы, Міжземнамор’і, на астравах Атлантычнага акіяну, на Каўказе. Найбольшая відавая разнастайнасць назіраецца ў Паўднёвай Афрыцы. Еўрапейскія віды роду адносяцца да рэдкіх нават у абласцях свайго натуральнага арэалу.

Значэнне і выкарыстанне
-----------------------

Некаторыя віды шырока выкарыстоўваюцца ў дэкаратыўным садоўніцтве пры стварэнні аб’ектаў рэкрэацыі з камянямі, а таксама ў кветніках, парках, на прысядзібных участках і да таго падобнае.

Віды роду з’яўляюцца расліннымі рэліктамі і таму маюць важнае значэнне ў навучальным працэсе.

* Erica coccinea*Erica coccinea*
* Erica ampullacea*Erica ampullacea*
* Erica glauca*Erica glauca*

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».

Спасылкі
--------

* Еріка // Енциклопедія рослин садових та кімнатних : довідкове видання / уклад. С. В. Ануфрієва. — Донецьк : Глорія Трейд, 2013. — С. 102. — 224 с.
* Еріка // Садові декоративні рослини / О. М. Олєйнікова. — Харків : Веста, 2010. — С. 129. — ISBN 978-966-08-4940-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · iNaturalist · IPNI · ITIS TSN · NCBI · POWO · WFO · WoRMS · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph534656 |
**Караку́мскі кана́л** (туркм.: Garagum kanaly) — арашальна-абвадняльны-суднаходны канал у Туркменістане. Будаўніцтва з 1954 года. Пачынаецца з ракі Амудар’я, вышэй г. Атамурат (раней Керкі). Працягваецца на захад праз паўднёвую частку Каракумаў і перадгор’і Капетдага. Даўжыня 1100 км (1989), шырыня 100 метраў, прапускная здольнасць 502 м³/с, 226 гідратэхнічных збудаванняў, 8 помпавых станцый, 3 вадасховішчы. Плошча арашэння больш за 500 тысяч га, абваднення пашаў — 200 тыс. га. Забяспечвае гарады Ашгабад, Тэджэн, Мары, Геок-Тэпэ, Бахардэн.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0144-3.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4449148-7 · VIAF: 315128487 |
**Паўночна-Кры́мскі кана́л** (**ПКК**, укр.: Північно-Кри́мський кана́л (ПКК)) — арашальна-абвадняльны канал, пабудаваны ў 1961—1971 гадах для забеспячэння вадой малаводных і засушлівых тэрыторый Херсонскай і Крымскай абласцей Украінскай ССР з заборам вады са спецыяльна пабудаванага ў ніжнім цячэнні Дняпра Кахоўскага вадасховішча, напоўненага ў 1955—1958 гадах.

Шырыня канала ў яго пачатку — 150 метраў, глыбіня — 7 метраў. Сярэднегадавы сцёк — 380 м³/с (з гэтага аб’ёму звычайна 60-80 м³/с сыходзіла на сельскагаспадарчыя патрэбы паўднёвага захаду Херсонскай вобласці, 300—320 м³/с — у Крым). Максімальна тэхналагічна магчымы сцёк — да 500 м³/с (гэта складае 30 % сцёку Дняпра ў яго ніжнім цячэнні, роўнага 1670 м³/с).

У красавіку 2014 года падача вады з Дняпра на Крымскі паўвостраў была перакрыта. 24 лютага 2022 года, падчас уварвання ва Украіну, Херсонская частка канала была ўзята пад кантроль Расіяй, што стварыла магчымасць аднаўлення падачы вады ў Крым. 3 сакавіка вада з Дняпра паступіла ў Крым па Паўночна-Крымскім канале.

Зноскі
------

1. ↑  Вода из Днепра начала заполнять Северо-Крымский канал в Крыму

Літаратура
----------

* Бабков И. И. Южно-Украинский и Северо-Крымский каналы и их влияние на преобразование природы. — Л. 1951. — 30 с.
* Канал изобилия : [Сев.-Крымский канал] / А. Н. Зотиев, И. Г. Мохнощеков. — Симферополь, Крымиздат, 1964. — 40 с.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Паўночна-Крымскі канал

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2003001752 · VIAF: 315141804 |
**Фларыдскі політэхнічны ўніверсітэт** (англ.: Florida Polytechnic University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Лэйкленд, штат Фларыда.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Створаны як самастойны ўніверсітэт у 2012 годзе. Гэта найноўшая з 12 устаноў вышэйшай адукацыі ў сістэме дзяржаўных ВНУ Фларыды. Гэта адзіны дзяржаўны політэхнічны ўніверсітэт штата. Установа ўзнікла як філіял Паўднёва-Фларыдскага ўніверсітэта, які адкрыўся ў 1988 годзе. Універсітэт адкрыўся для заняткаў 25 жніўня 2014 года з наборам першага курса ў 554 студэнты. Універсітэцкі будынак інавацый, навукі і тэхналогій, спраектаваны архітэктарам Сант’яга Калатрава, з'яўляецца сядзібай для лабараторыі 3D-друку, лабараторыі кібер-гульняў і медыяў, лабараторыі кібербяспекі, лабараторыі робататэхнікі і лабараторыі вялікіх дадзеных. Акрамя таго, універсітэт з'яўляецца першай ВНУ, чыя бібліятэка з'яўляецца цалкам лічбавай.

Акадэмічныя дэпартаменты
------------------------

* Прыкладной матэматыкі
* Мастацтва, гуманітарных і сацыяльных навук
* Камп'ютарных навук
* Навук аб дадзеных і бізнес-аналітыкі
* Электратэхнікі і вылічальнай тэхнікі
* Інжынернай фізікі
* Машынабудавання і інжынерыі навакольнага асяроддзя

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Фларыда

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Фларыдскі політэхнічны ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 0414 1628 · LCCN: no2018147097 · Microsoft: 32480017 · VIAF: 3520154137638715370000 |
**СТАА «Пріорлайф»** — страхавая кампанія Беларусі, якая спецыялізуецца на Страхаванні жыцця і дадатковай пенсіі, мае адпаведную ліцэнзію ад Міністэрства фінансаў Рэспублікі Беларусь. З’яўляецца даччынай кампаніяй Пріорбанк ААТ — аднаго з найбуйнейшых камерцыйных банкаў Рэспублікі Беларусь, які з’яўляецца сябрам Raiffeisen Bank International. На сённяшні дзень з’яўляецца найстарэйшай страхавой кампаніяй Беларусі з цяпер дзейных, сутнасць якіх звязана са страхаваннем жыцця.

Паводле дадзеных за 2021 год сума ўнёскаў па дагавроах страхавання склала 81 841 745 беларускіх рублёў, што склала 38 % ад сумы ўнёскаў усіх страхавых кампаній дадзенага тыпу.

Гісторыя
--------

УСП «Сёмая лінія», якая з’яўлялася папярэднікам СТАА «Пріорлайф», была адкрыта ў 12 красавіка 2001-га года і спачатку займалася карпарацыйным страхаваннем, звязаным са страхаваннем жыцця. У 2014-м годзе адбыўся масавы запуск праграм для фізічных асоб.

Спачатку СТАА «Пріорлайф» ужыццяўляў рэалізацыю сваіх страхавых прадуктаў самастойна, затым партнёрам кампаніі стаў матчынны Пріорбанк і некалькі страхавых брокераў. Пачынаюсы з 2020-га года было пачата супрацоўніцтва са шмат якімі яшчэ банкамі Беларусі, сярод якіх:

* Пріорбанк
* МТБанк
* Банк Дабрабыт (былы Банк "Масква-Мінск)
* Тэхнабанк
* Банк БелВЭБ
* ВТБ
* Беларускі народны банк
* Белінвестбанк

27 верасня 2021 года быў падпісаны Указ № 365 «Аб добраахвотным страхаванні дадатковай пенсіі», які павінен пакласці пачатак змяшанай сістэме пенсійнага страхавання ў Беларусі. Хоць, паводле ўказа, працаўнікі прадпрыемстваў змогуць збіраць на пенсію супольна з працадаўцам толькі праз дзяржаўную страхавую кампанію, грамадзяне па ранейшым могуць адкрываць асабістыя дагаворы страхавання ў тым ліку і ў Пріорлайф.

Праграмы страхавання
--------------------

На сённяшні дзень СТАА «Пріорлайф» прапануе наступныя віды страхавання:

**Для юрыдычных асоб**

* Страхаванне жыцця
* Страхаванне дадатковай пенсіі
* Добраахвотнае медычнае страхаванне

**Для фізічных асоб**

* Страхаванне жыцця
* Страхаванне дадатковай пенсіі
* Дзіцячае страхаванне
* Страхаванне жыцця на выпадак смерці

Зноскі
------

1. ↑  Спасылка на статут, дзе маецца назва кампаніі на беларускай мове
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 12 лістапада 2021. Праверана 13 лістапада 2021.
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 12 лістапада 2021. Праверана 13 лістапада 2021.
10. ↑

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт СТАА Пріорлайф
* Афіцыйны тэлеграм канал
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Філімонава.

**Любоў Аляксандраўна Філімонава** (12 кастрычніка 1948, Мінск) — беларуская паэтэса, празаік, перакладчык.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і служачых. У 1971 годзе скончыла аддзяленне мастацкага перакладу Літаратурнага інстытута ў Маскве. Да 1972 года працавала на Омскім тэлебачанні, у 1972—1980 гадах — малодшым рэдактарам выдавецтва «Мастацкая літаратура», у 1983—1984 гадах — рэдактарам літаратурна-драматычнай рэдакцыі на Беларускім тэлебачанні.

Творчасць
---------

Друкавацца пачала ў 1967 годзе ў перыёдыцы, у тым самым годзе апублікавала ў часопісе «Нёман» першую нізку вершаў. Аўтар зборнікаў паэзіі «Стазвоны» (1974), «Гучныя фарбы» (1978), «Імправізацыя» (вершы, паэма, 1988). Выйшаў зборнік апавяданняў «Пад шолах ветразяў» (1981).

Перакладае з англійскай, польскай, французскай, венгерскай моў. З туркменскай пераклала кніжку вершаў К. Чаліева «Чароўнае шкельца» (1983). Укладальнік і адзін з перакладчыкаў анталогіі дзіцячай туркменскай літаратуры «Кветкі Каракумаў» (1990).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Любоў Аляксандраўна Філімонава // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 391. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2011077543 · VIAF: 2572154260732424480000 · ЗЭКББ: NLB-ar14221732 · БАП: 131065 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Парыжскі дагавор.
**Мірны дагавор з Фінляндыяй** падпісаны 10 лютага 1947 года ў Парыжы ў рамках Парыжскай мірнай канферэнцыі 1947 года, на якой дзяржавы-пераможцы ў Другой сусветнай вайне (СССР, ЗША, Вялікабрытанія і шэраг краін-саюзніц) падпісалі мірныя дагаворы з былымі саюзніцамі нацысцкай Германіі: Італіяй, Фінляндыяй, Балгарыяй, Венгрыяй і Румыніяй.

Паводле дагавора, Фінляндыя пацвердзіла тэрытарыяльныя набыцці СССР у рамках Маскоўскага мірнага дагавора ад 12 сакавіка 1940 года, паводле якіх да СССР адыходзіла значная частка паўднёвай Карэліі з гарадамі Выбарг і Сортавала.

Фінляндыя перадала Савецкаму Саюзу вобласць Петсама (Печанга), атрыманую Фінляндыяй паводле Тартускага мірнага дагавора ад 14 кастрычніка 1920 года.

Савецкі Саюз адмовіўся ад сваіх правоў на арэнду паўвострава Ханка, а Фінляндыя перадала Савецкаму Саюзу ў арэнду на 50 гадоў тэрыторыю і водныя прасторы для стварэння савецкай ваенна-марской базы ў раёне Поркала-Уд на ўмовах выплаты Савецкім Саюзам 5 мільёнаў фінскіх марак у год.

Дагавор прадугледжваў абмежаванне колькасці і складу ўзброеных сіл Фінляндыі, а таксама забарону мець ядзерную зброю, падводныя лодкі, самалёты-бамбардзіроўшчыкі і некаторыя іншыя віды ўзбраенняў.

У частковае пакрыццё страт, панесеных СССР у выніку акупацыі Фінляндыяй савецкай тэрыторыі ў час вайны, з улікам удзелу Фінляндыі ў вайне з Германіяй, Фінляндыя абавязалася выплаціць рэпарацыі ў суме 300 мільёнаў долараў ЗША. Вызначана, што рэпарацыі выплачваюцца ў форме пастаўкі розных тавараў на працягу 8 гадоў.

Пасля заключэння дагавора аб канчатковым урэгуляванні ў дачыненні да Германіі Фінляндыя 21 верасня 1990 у аднабаковым парадку заявіла, што ваенныя абмежаванні Парыжскага дагавора (акрамя ядзернай зброі) больш не з’яўляюцца актуальнымі і страцілі сілу.

Зноскі
------

1. ↑  *Anton Pelinka, Günter Bischof.* Austria in the European Union = Österreich in der Europäischen Union. — Вена: Böhlau Verlag, 2003. — P. 280. — 655 p. — ISBN 3205771168.  (англ.)
2. ↑  *Лукашук И.И.* Глава 4. Право международных договоров. // Международное право. Особенная часть : учеб. для студентов юрид. фак. и вузов. — 3. — Wolters Kluwer Russia, 2005. — Т. 2. — С. 129. — 517 с. — (Библиотека студента). — ISBN 546600104X.

Спасылкі
--------

Лагатып ВікікрыніцЛагатып Вікікрыніц
У Вікікрыніцах ёсць поўны тэкст  ***Парыжскага мірнага дагавора з Фінляндыяй*** 

Лагатып ВікікрыніцЛагатып Вікікрыніц
У Вікікрыніцах ёсць поўны тэкст  ***Указу Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 29 жніўня 1947 г. «Пра ратыфікацыю мірнага дагавора з Фінляндыяй»*** 

* Тэкст дагавора
**Віктар (Віктарын) Канстанцін Млечка** (? — да 23 чэрвеня 1679) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Генеральны староста жамойцкі (з 1670).

Біяграфія
---------

Паходзіў з роду Млечкаў, сын Яна Млечкі, жамойцкага земскага суддзі.

Спачатку вызнаваў кальвінізм, пасля перайшоў у каталіцтва. Служыў пры двары Уладзіслава IV, струкчашы каралеўскі ў 1643, жамойцкі падстароста з 1643, падсудак земскі з 1645, суддзя з 1652, староста з 1670. Пасол на соймы 1648, 1649.

Падпісаў акт Кейданскай уніі 1655 са Швецыяй. У 1656 далучыўся да антышведскага паўстання ў Жамойці,
пад Біржамі абраны генеральным палкоўнікам жамойцкага паспалітага рушэння, асабіста камандаваў гусарскай харугвай.

Абраны паслом на соймы 1658, 1661 (на іх прызначаны ў Скарбовы трыбунал Вялікага Княства Літоўскага), 1667, 1668, 1669, 1670. Падтрымліваў групоўку Пацаў.

Валодаў маёнткамі ў Жамойці, Халопенічамі ў Аршанскім павеце.

Быў жанаты з Соф’яй Ісайкоўскай, дачкой вялікага лоўчага літоўскага Караля Пятра Далмата-Ісайкоўскага. Іх дачка Канстанцыя выйшла за троцкага кашталяна Яна Уладзіслава Бжастоўскага і прынесла таму ў пасаг маёнткі сваёй маці, у тым ліку Мосар.

Літаратура
----------

* Млечкі // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т. 3: Дадатак. А — Я. — С. 359. — 696 с. — ISBN 978-985-11-0487-7 (т. 3), ISBN 985-11-0315-2.


| ?Віктар Канстанцін Млечка — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Ян Войцехавіч Млечка |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  | Віктар Канстанцін Млечка |  | Ян Млечка |  |  |  | Багдан Агінскі[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Алена з Глазынаў[d] |  | Мацей Глазына[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Богуміла ?[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
**«Родныя гоні»** — грамадска-культурны і літаратурна-мастацкі ілюстраваны часопіс дэмакратычнага кірунку, орган ТБШ. Выдаваўся на беларускай мове ў Вільні (сакавік — кастрычнік 1927). Рэдактары В. Дзягцяранка, М. Станкевіч (з № 5). Мастацкае афармленне — Я. Горыд. Выйшла 6 нумароў.

Тэматыка
--------

Гістарычная тэматыка прадстаўлена ў публікацыях А. Савіча, Д. Масальскага і А. Навіны, прысвечаных асвеце ў сярэдневяковай Беларусі, ролі моладзі ў беларускім нацыянальна-вызваленчым руху. 3 нарысамі аб прынцыпах навучання і выхавання ў беларускай школе выступаў С. Паўловіч (пад крыптанімам «С. П.»), з артыкулам пра акадэмічную канферэнцыю па рэформе беларускага правапісу і азбукі ў Мінску — Я. Станкевіч. Друкаваў вершы і паэмы М. Багдановіча, Н. Арсенневай, М. Васілька, П. Пестрака (пад псеўд. Звястун), В. Вальтара, Ф. Грышкевіча, А. Бартуля, апавяданні Палачанкі, У. Грыневіча, замалёўкі А. Мацейчыка, пераклады з У. Сыракомлі, А. Дадэ, артыкулы пра творчасць В. Дуніна-Марцінкевіча, М. Багдановіча, Ядвігіна Ш. Н. Арсенневай, новыя звесткі пра жыццё Ф. Скарыны («Аб годзе нараджэння Ф. Скарыны» I. Дварчаніна). Пра беларускую народную эстэтыку пісаў Р. Зямкевіч (пад псеўд. Суніца), пра зямельныя адносіны на Беларусі ў канцы XIX ст. — А. Зянюк. На старонках часопіса змешчаны беларускія народныя песні ў нотным запісе В. Багдановіча, Т. Трызны, А. Стаповіча, матэрыялы з гісторыі асветы, літаратурна-філасофскае эсэ Чэмера (У. Самойлы), артыкулы пра выдатных вучоных (І. Ньютана, Б. Спінозу). У асобным раздзеле асвятлялася праца гурткоў ТБШ. Меліся рубрыкі «Культурныя навіны», «Кнігапіс».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Родныя гоні // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
* *Ліс, А.* «Родныя гоні» // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — С. 119. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.
**«Мінскжалезабетон»** — дзяржаўнае прадпрыемства будаўнічых матэрыялаў Беларусі, заснаванае ў красавіку 1975 года ў Мінску.

Уключае 3 адасобленыя падраздзяленні: Завод пустотных вырабаў (Мінск, вул. Сацыялістычная, д. 24), Завод будаўнічых канструкцыяў (Мінск, вул. Сяліцкага, д. 29) і сельскагаспадарчую вытворчую філію «Аграбуд» (вёска Грабёнка, Чэрвеньскі раён, Мінская вобласць).

Гісторыя
--------

У красавіку 1975 года камбінат «Мінскбуд» утварыў вытворчае аб’яднанне «Мінскжалезабетон» у выніку зліцця заводаў зборнага жалезабетону № 5 і № 8. У кастрычніку 1990 года прадпрыемства пераўтварылі ў арэнднае паводле дагаворы арэнды з Галоўбудам Мінска. У студзені 1998 года «Мінскжалезабетон» стаў адкрытым акцыянерным таварыствам. У 1999 г. прадпрыемства пачало выраб керамзітабетонных блокаў, якія з 2007 года сталі выпускаць на лініі высокай дакладнасці па памерах. У жніўні 2004 года ААТ «Мінскжалезабетон» перадалі маёмасць стратнага сельскагаспадарчага кааператыва «Светач» (в. Грабёнка, Чэрвеньскі раён), на аснове якой стварылі ў філію «Аграбуд». У снежні 2004 года пусцілі лінію вібрапрэсавання бетонных вырабаў RH-2000, на якой сталі вырабляць керамзітабетонныя блокі, тратуарную плітку і сценавыя матэрыялы. У 2007 г. «Мінскжалезабетон» атрымаў пасведчанне на адпаведнасць сваіх вырабаў Дырэктыве Савета Еўрапейскай эканамічнай супольнасці ад 21 снежня 1988 года № 89/106/EEC «Аб збліжэнні законаў, правілаў і адміністрацыйных умоў дзяржаў-удзельніцаў датычна будаўнічых вырабаў». За 2005—2009 гады на прадпрыемстве асвоілі вытворчасць 13 відаў сценавых керамзітабетонных камянёў.

У 2011 годзе ААТ «Мінскжалезабетон» паставіў жалезабетонныя канструкцыі, сценавыя матэрыялы, таварны бетон і раствор на большасць буйных будоўляў сталіцы, сярод якіх былі: Парк Перамогі, Музей Вялікай Айчыннай вайны, аквапарк, квартал «Маяк Мінска», тэатр імя Янкі Купалы, Дзяржаўны цырк, сярэднія школы ў мікрараёнах Масюкоўшчына, Каменная Горка, Сухарава і Лошыца, жылых мікрараёнаў Дружба, Сокал, Брылевічы, Міхалова і Сцяпянка. Звыш 99 % вырабаў збылі ў Беларусі. На 2012 год ААТ «Мінскжалезабетон» выпускала жалезабетонныя і бетонныя канструкцыі, будаўнічыя сумесі (бетон і раствор), таварную арматуру і металаканструкцыі, ходнікавую плітку, сценавыя матэрыялы для аздаблення фасадаў, драўляныя паддоны і пілапаматэрыялы. У 2012 годзе пачалі выраб керамзітабетонных вырабаў павышанай трываласці (М35 і М50), якія прайшлі выпрабаванні ва УП «Беларускі навукова-даследчы інстытут будаўніцтва».

Зноскі
------

1. ↑  Справаздача аб дзейнасці ААТ за 2015 год(руск.), *Міністэрства фінансаў Рэспублікі Беларусь* (23 мая 2016). Праверана 19 снежня 2017.
2. ↑  Сярэднеўзважаны курс беларускага рубля ў адносінах да замежных валют на валютным рынку Рэспублікі Беларусь за 2015 год (16 253,61 за долар) **(нявызн.)**, *Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь* (2016). Праверана 19 снежня 2017.
3. 1 2 3  *Т. Лазоўская, У. Хількевіч.* Будуйцеся з намі ў любы час // *Звязда* : газета. — 14 чэрвеня 2012. — № 112 (27227). — С. 9. — ISSN 1990-763x.(недаступная спасылка)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з падобнымі імёнамі, гл. Зяновіч і Крыштаф Зяновіч.

**Крыштаф Зяновіч** (каля 1540 — 1614) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. 
Кашталян (1585—1588) і ваявода берасцейскі (з 1588). Таксама быў старостам чачэрскім і прапойскім (з 1577).

Біяграфія
---------

Вучыўся ва ўніверсітэце Цюрыха.

Падчас бескаралеўя ў 1586 годзе быў прыхільнікам групоўкі Астафія Валовіча і кандыдатуры Жыгімонта Вазы.

Быў актыўным прыхільнікам кальвінізму. У 1599 г. прымаў удзел у Віленскай канфедэрацыі праваслаўных і пратэстантаў, напраўленай супраць контррэфармацыі і Берасцейскай уніі.

Зрабіў сваёй галоўнай рэзідэнцыяй Смаргонь, дзе ў 1606—1612 гг. збудаваў кальвінскі збор. Таксама заклаў у Смаргоні паперню.

Крыштаф Зяновіч быў аўтарам рукапіснага твора на польскай мове «Трагедыя, альбо Пачатак значнага ўпадку ў доме княства Літоўскага», у якім апісана сварка паміж віленскім ваяводам Крыштафам Радзівілам і віленскім кашталянам Геранімам Хадкевічам з-за спадчыны згаслага роду Алелькавічаў.

Сям'я
-----

З шляхецкага роду Зяновічаў герба «Дэспат», сын Юрыя Мікалаевіча (невядома, ад якой з яго дзвюх жонак — Соф'і Глябовіч або Ганны Слушкі).

Быў жанаты з Фядорай Валовіч, дачкой новагародскага кашталяна Рыгора. Меў сына Мікалая Багуслава і дачку Соф'ю (жонка Станіслава Кішкі, а потым Аляксандра Слушкі).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Насевіч В.* Зяновічы // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 661. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.

Спасылкі
--------

* Wielka Genealogia Minakowskiego


| ?Крыштаф Зяновіч (ваявода берасцейскі) — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Крыштаф Зяновіч |  | Юрый Мікалаевіч Зяновіч |  | Мікалай Юр’евіч Зяновіч[d] |  | Юрый Іванавіч Зяновіч |  | Іван Зяноўевіч Зяновіч[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |
**Ордэн Пехлеві** — вышэйшая дзяржаўная ўзнагарода Ірана ў часы кіравання дынастыі Пехлеві.

Гісторыя
--------

Ордэн Пехлеві быў заснаваны ў 1926 годзе шахіншахам Ірана Рэзам Пехлеві як вышэйшая ўзнагарода дзяржавы. Прызначаўся для ўручэння манархам, прынцам каралеўскай крыві, главам замежных дзяржаў.

Выява знака ордэна на ланцугу была змешчана на вялікім дзяржаўным гербе.

Пасля свайго заснавання знакі ордэна зведалі невялікія змены. Вядомы два варыянты знака.

Пасля Іранскай рэвалюцыі 1979 года нароўні з іншымі манархічнымі ўзнагародамі ордэн Пехлеві быў расфарміраваны. У наш час ордэн захоўваецца як дынастычная ўзнагарода Пехлеві.

Ступені
-------

Ордэн Пехлеві меў дзве ступені:

* Знак на ордэнскім ланцугу з нагруднай зоркай
* Знак на стужцы цераз плячо з нагруднай зоркай

Апісанне
--------

Зорка ордэна залатая і ўяўляе сабой выяву горнай вяршыні Дамаванд з узыходзячым сонцам над ёй у круглым медальёне з белай аблямоўкай, на якой па баках размешчаны дзве лаўровыя галіны зялёнай эмалі, паміж імі ўверсе надпіс на арабскай мове «Пехлеві», унізе — год заснавання ўзнагароды па месяцавым календары «1304». Па чатырох баках ад медальёна размяшчаецца карона Пехлеві, утвараючы крыж. Паміж каронамі па пяць залатых прамянёў, сярэдні з якіх пакрыты сіняй эмаллю.

Знак ордэна аналагічны зорцы і мацуецца да ордэнскага ланцуга, які складаецца з залатых звёнаў у выглядзе васьмёркі і пакрытых сіняй эмаллю кольцаў.

Знак ордэна на стужцы адрозніваецца ад знака на ланцугу адсутнасцю прамянёў паміж каронамі, замененымі элементамі ордэнскага ланцуга: бачнымі палоўкамі васьмёрак пераплеценымі з кольцам, пакрытым сіняй эмаллю.

 Стужка ордэна цёмна-сіняга колеру з залатымі палоскамі па краях.

Спасылкі
--------

* Свет узнагарод Архівавана 21 мая 2014.
* За заслугі Архівавана 8 лістапада 2017.
**Кальцо́**, ці **ко́лца**﻿ — мноства *R* з дзвюма аперацыямі, якія ўмоўна называюцца *«складаннем»* (" {\displaystyle +} ") і *«множаннем»* (" {\displaystyle \cdot } "), прычым адносна складання *R* ёсць абелева група, а «множанне» ўзгоднена са «складаннем» паводле размеркавальнага закона.

Прыкладам кальца з'яўляецца мноства {\displaystyle \mathbb {Z} } цэлых лікаў разам са звычайнымі складаннем і множаннем.

Адмысловым выпадкам кальца з'яўляецца поле, якое адметна найперш тым, што для любога ненулявога элемента існуе адваротны (адносна множання), у выніку чаго становіцца магчымым вызначыць аперацыю дзялення. А вось у кальцы, у агульным выпадку, гэта не так.

Строгае азначэнне
-----------------

### Азначэнне кальца

**Кальцо́м** называецца мноства *R* з аперацыямі складання (" {\displaystyle +} ") і множання (" {\displaystyle \cdot } "), якія задавальняюць наступныя ўмовы:

1. {\displaystyle \left(R,+\right)} ёсць абелеваю групай (з нейтральным элементам 0)
2. Складанне і множанне падпарадкоўваюцца размеркавальнаму закону: для любых {\displaystyle a,b,c\in R} справядліва:
{\displaystyle a\cdot \left(b+c\right)=a\cdot b+a\cdot c,} (левы размеркавальны закон)
{\displaystyle \left(a+b\right)\cdot c=a\cdot c+b\cdot c} (правы размеркавальны закон)

*Заўвага 1*: у азначэнні кальца на аперацыю «множання» накладваецца толькі адна ўмова — размеркавальны закон (правы і левы). І таму, ўвогуле кажучы, у кальцы можа не існаваць адзінкі (адносна «множання»), «множанне» можа быць неперамяшчальным (некамутатыўным), могуць існаваць дзельнікі нуля і г.д.

*Заўвага 2*: наяўнасць двух размеркавальных законаў неабходна, таму што «множанне» можа быць неперамяшчальным (г.зн. значэнне «здабытку» залежыць ад парадку множнікаў).

### Аксіёмы кальца

Мноства *R* з аперацыямі складання (" {\displaystyle +} ") і множання (" {\displaystyle \cdot } ") з'яўляецца **кальцом**, калі і толькі калі яно разам з аперацыямі задавальняе сістэму аксіём, якія называюцца **аксіёмамі кальца**:

1. Уласцівасці складання:
	1. {\displaystyle a+(b+c)=(a+b)+c} (спалучальны закон)
	2. {\displaystyle a+b=b+a} (перамяшчальны закон)
	3. Існуе элемент {\displaystyle 0\in R} такі, што {\displaystyle 0+a=a} (нейтральны элемент)
	4. Для кожнага {\displaystyle a\in R} існуе адваротны адносна складання элемент {\displaystyle -a}, такі што {\displaystyle (-a)+a=0} (процілеглы элемент)
2. Узгодненасць (або дапасаванасць) складання і множання:
{\displaystyle a\cdot \left(b+c\right)=a\cdot b+a\cdot c,} (левы размеркавальны закон)
{\displaystyle \left(a+b\right)\cdot c=a\cdot c+b\cdot c} (правы размеркавальны закон)

*Заўвага*: дзеля зручнасці, у фармулёўках аксіём прапушчаны словы ўзору "для любых {\displaystyle a,b,c\in R} ".

Зноскі
------

1. ↑  
Матэматычная энцыклапедыя / Гал. рэд. В.Бернік. — Мінск: Тэхналогія, 2001.

Літаратура
----------

* *Винберг Э.Б.* Курс алгебры. — Москва: Факториал Пресс, 2002.
**Мінскае маршрутнае таксі** — сукупнасць рэгулярных маршрутаў маршрутнага таксі ў г.Мінску.

Гісторыя
--------

Як тып транспарту, маршрутныя таксі ўпершыню ўведзеныя аўтакамбінатам таксаматорнага транспарту ў Мінску ў 1974 годзе з мэтай паляпшэння перавозкі пасажыраў з цэнтра гораду ў жылыя раёны. На маршрутах выкарыстоўваліся мікрааўтобусы РАФ-977ДМ, а з канца 70-х — РАФ-2203.

Пасля распаду СССР маршрутныя таксоўкі зніклі з вуліц гораду і з'явіліся зноў толькі ў 1996-м.

Рухомы склад
------------

Паслугі маршрутных таксі надаюць у Мінску як прыватныя кампаніі, так і дзяржаўнае прадпрыемства «Мінсктранс». Апроч мікрааўтобусаў «Газель» таксама выкарыстоўваюцца: Mercedes-Benz Sprinter, Volkswagen Transporter, Peugeout Boxer, Ford Transit і некаторыя іншыя мадэлі розных вытворцаў.

Аплата праезду
--------------

Кошт праезду ў маршрутных таксі незафіксаваны: на розных маршрутах выкарыстоўваецца розны кошт, але ўтрымліваецца ў межах 1.50-2 руб. Да таго ж, кошт можа быць зніжаны, калі пасажыр праязджае нязначную частку маршруту.

Крыніцы
-------

1. ↑  Маршрутные такси Архівавана 31 ліпеня 2010.  (руск.)
2. ↑  Кошт праезду ў мінскіх маршрутках дасягнуў 2000 рублёў *МЕНСК.BY*

Спасылкі
--------

* Маршрутные такси. Транспорт в Минске Архівавана 17 сакавіка 2010.  (руск.)

| ⛭Транспарт Мінска |
| --- |
| Гарадскі | 
* Аўтобус
* Тралейбус
* Трамвай
* Метро
* Маршрутнае таксі

 |
| Аўтавакзалы | 
* Усходні аўтавакзал
* Маскоўскі аўтавакзал†
* Цэнтральны аўтавакзал
* Аўтастанцыя Аўтазаводская
* Аўтастанцыя Паўднёва-Заходняя

 |
| Чыгуначны | 
* Мінск-Пасажырскі
* Мінск-Паўднёвы
* Мінск-Паўночны
* Мінск-Сартыравальны
* Мінск-Усходні
* Інстытут культуры
* Дзіцячая чыгунка

 |
| Паветраны | 
* Аэрапорт Мінск-1†
* Нацыянальны аэрапорт Мінск

 |
| † — не існуюць |
**FIFA International Soccer** (бел. *Міжнародны футбол ФІФА*) — першая камп’ютарная гульня серыі FIFA, з яе прынята адлічваць пачатак гісторыі «сучасных» спартыўных гульняў. Гульню выпусціла карпарацыя Electronic Arts 15 ліпеня 1993 года. Таксама першая FIFA была выпушчана на платформы: Sega Mega Drive, Master System, Mega-CD, Sega Game Gear, SNES (на ёй тэставалі), DOS, Amiga, 3DO, Game Boy.

### Асаблівасці

Асаблівасці гульні складаліся ў рэвалюцыйным для таго часу ізаметрычным выглядзе (у той час як у іншых гульнях выкарыстоўваўся толькі від зверху). Гульня мае мноства зборных (ад Англіі да Саудаўскай Аравіі), але імёны гульцоў былі выдуманымі. Кіраванне вельмі простае і зручнае (менш за 6 кнопак). Маюцца афсайды, вуглавыя і розныя віды фалоў.

Засталіся характэрныя для таго часу піксельная графіка, а таксама манафанічная музыка.

Зноскі
------

1. ↑  *English Wikipedia community* Wikipedia — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q328'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112669601'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | GameFAQs · GameFAQs · GameFAQs · GameFAQs · GameFAQs · GameFAQs · GameFAQs · Gaming-History · Gaming-History · Gaming-History · Gaming-History · Gaming-History · Gaming-History · Gaming-History · Gaming-History · Gaming-History · Gaming-History · Gaming-History · Gaming-History · Giant Bomb (англ.) · Guardiana · Guardiana · Guardiana · Guardiana · Hall of Light · MobyGames · Redump |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 16591556z |
Элія Капіталіна на Мадабскай карце (Мазаіка, 570 год, Мадаба, Іарданія, 5 х 25 м)
**Элія Капіталіна**, лац.: Aelia Capitolina (*Colonia Aelia Capitolina*) — рымская калонія, пабудаваная ў 135 годзе на месцы разбуранага Іерусаліма імператарам Адрыянам пасля прыгнечання Другога яўрэйскага паўстання, якое перарасло ў Другую Іўдзейскую вайну. Адрыян выдаў дэкрэт, паводле якога ўсім, хто падвергся абразанню, доступ у горад быў забаронены. За наступныя 200 гадоў адзіным чалавекам, які парушыў гэта правіла, быў Філіп Араб. У 325 годзе Канстанцін Вялікі аднавіў назву Іерусалім, ужо як хрысціянскі горад.

Назва
-----

План рымскага горада
Назва рымскага горада паходзіць ад аднаго з імёнаў імператара Адрыяна (лац.: Publius Aelius Hadrianus) — Элія, і Капіталіна, гэта значыць ад назвы ўзгорка ў Рыме, дзе знаходзіўся храм галоўнага рымскага бога Юпітэра — Капітолій. Храм Юпітэра ў горадзе быў пабудаваны на месцы былога Храма на Храмавай гары. Таксама ў горадзе быў форум і храм Венеры (цяпер Храм Труны Гасподняй)

Літаратура
----------

* Элия Капитолина // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Элія Капіталіна
* (англ.) Detailed description (including map) of the city of Aelia Capitolina:
**Сяргей Іванавіч Лебядзінскі** (нар. 1959, г. Данецк) — беларускі мовазнавец. Доктар філалагічных навук (2019), дацэнт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1959 годзе ў Данецку (Украіна). Скончыў СШ № 57 г. Данецка. У 1976—1981 гадах студэнт Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1981—1984 гадах асістэнт кафедры рускай мовы і псіхалогіі Тульскага політэхнічнага інстытута.

З 1984 года працуе ў БДУ. У 1992 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю. З 1994 года дацэнт. У 2018 годзе абараніў доктарскую дысертацыю. Загадчык кафедры тэорыі і методыкі выкладання рускай мовы як замежнай факультэта міжнародных адносін Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

З’яўляецца старшынёй Беларускага грамадскага аб’яднання выкладчыкаў рускай мовы як замежнай, выканаўчым дырэктарам Беларускага грамадскага аб’яднання выкладчыкаў рускай мовы і літаратуры, членам Міжнароднай асацыяцыі выкладчыкаў рускай мовы і літаратуры (г. Санкт-Пецярбург), членам Савета Базавай арганізацыі краін СНД па рускай мове (г. Масква), галоўным рэдактарам часопіса «Вестник БООПРЯИ», членам рэдкалегіі часопіса «Русистика в Беларуси».

Узнагароды
----------

Удастоены ганаровага звання «Заслужаны работнік БДУ» (2018). Узнагароджаны нагрудным знакам Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь «Выдатнік адукацыі» (2019), граматамі Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь.

Навуковая дзейнасць
-------------------

З’яўляецца вядучым спецыялістам у галіне псіхалінгвістыкі, лінгвадыдактыкі, методыкі выкладання рускай мовы як замежнай.

Апублікаваў 8 манаграфій, 11 падручнікаў і вучэбных дапаможнікаў па тэорыі і практыцы перакладу, тэорыі і методыцы выкладання рускай мовы як замежнай, рускай мове для замежных навучэнцаў, псіхалінгвістыцы, тэорыі авалодання мовай, звыш 180 навуковых прац.

Выкладаў рускую мову ў Італіі.

Зноскі
------

1. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 8 чэрвеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1150439521 · NKC: jo2016920269 · NUKAT: n02023833 · VIAF: 166557767 |
|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  **Аляксандрас Бяляўскіс** |
| *Агульная інфармацыя* |
| **Нарадзіўся** | 17 студзеня 1964(1964-01-17) (59 гадоў)* Віцебск, Віцебская вобласць, БССР, СССР
 |
| **Грамадзянства** | * СССР Латвія
 |
| **Пазіцыя** | крайні нападнік |
| **Рост** | 183 см |
| **Вага** | 85 кг |
| **Хват** | леварукі ўдар[d] |
| Клубная кар’ера\* |
|   |   Б’ёрклёвен[d]  |
|   |   Фролунда[d]  |
|   |   Дынама Рыга[d]  |

**Аляксандрас Бяляўскіс** (17 студзеня 1964, Віцебск, БССР) — былы латвійскі хакеіст і капітан каманды Латвіі. Гуляў за два клубы: «Дынама» Рыга, дзе пачаў кар’еру і ў ХК «Б’ёрклёвен».

Спартыўная кар’ера гульца
-------------------------

У сезонах 1981/82 — 1990/91 выступаў у вышэйшай Лізе СССР па Рыжскае «Дынама»; сярэбраны прызёр чэмпіянату СССР (1987/88), удзельнік клубных суперсерый. Уключаны ў спіс 34-х найлепшых хакеістаў сезона ў СССР (1989). У першай палове 80-х, нароўні з «Дынама», выступаў за каманду другой лігі «Латвіяс бэрзс»

У сезонах 1991/92 — 2002/03 (акрамя сезона 1994/95) выступаў за «Б’ёрклёвен» — тры сезоны правёў у Вышэйшым дывізіёне Швецыі, астатнія — у другім. У сезоне 1994/95 выступаў за каманду «Вестра Фролунда» (вышэйшы дывізіён Швецыі, затым пераходны турнір).

Выступаў за другую зборную СССР; у яе складзе ўладальнік прыза «Ленінградскай праўды» (1986, 1989). Пасля распаду СССР — шматгадовы гулец зборнай Латвіі, удзельнік Алімпійскіх гульняў (2002) і шасці чэмпіянатаў свету ў вышэйшым дывізіёне (1997—2002), а таксама трох першынстваў свету ў другім па значнасці дывізіёне — групе B (1994—1996), пераможца групы B (1996), лепшы снайпер групы B (1995 — 9 шайб).

Спартыўная кар'ера трэнера
--------------------------

У 2004 годзе — трэнер — асістэнт Курта Ліндстрома ў зборнай Латвіі. З 2004 года на трэнерскай працы ў Швецыі, працаваў з моладзевай камандай клуба «Б’ёрклёвен» (2004—2005), камандамі другога па значнасці дывізіёна (Allsvenskan) «Б’ёрклёвен» (2005—2007) і «Нючэпінг» (2007—2008), з моладзевай камандай клуба Мода (2008—2010). З ліпеня па кастрычнік 2010 года — галоўны трэнер Пермскага клуба «Молат-Прыкам’е» (ВХЛ). Пасля адстаўкі вярнуўся ў Швецыю, дзе затым які ўзначальваў каманду «Венес», у той час выступала ў 4-м па значнасці дывізіёне. У 2012—2014 гадах — галоўны трэнер беларускай каманды моладзевай хакейнай лігі «Дынама-Шыннік».

У 2014—2015 гадах — галоўны трэнер зборнай Латвіі.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Elite Prospects (ігрок) · Eurohockey.com · hockeyDB · Olympedia · Olympic Channel · МАК · Алімпійскі камітэт Латвіі |