**Аляксей V Дука Мурзуфл** (грэч. Αλέξιος Ε' Δούκας Μούρτζουφλος; памёр у снежні 1205) — візантыйскі імператар з 5 лютага па 12 красавіка 1204 года.

Аляксей быў абвешчаны імператарам пасля падзення кіруючай дынастыі Ангелаў, але неўзабаве ён прайграў вайну крыжакам, якія заснавалі ў разгромленым Канстанцінопалі Лацінскую імперыю.

Біяграфія
---------

### Жыццё да прыходу да ўлады

Аляксей паходзіў са знатнай візантыйскай сям’і Дукаў і быў сваяком кіруючай дынастыі Анёлаў праз дачку імператара Аляксея III Еўдакію Ангеліну Камніну. Насіў мянушку «Мурзуфл» (грэч. Μούρτζουφλος — «насуплены»), якая яму была дадзена за густыя бровы, якія зрасталіся на пераноссі. Да часу Чацвёртага крыжовага паходу ён дасягнуў высокай прыдворнай пасады протавестыярыя, якая давала яму права неабмежаванага доступу ў імператарскія пакоі.

### Кіраванне і смерць

Гюстаў Дарэ Аляксей V Мурзуфл вядзе перамовы з Энрыка Дандала
Пасля звяржэння імператара Ісака II Ангела і ўзыходжання на прастол Аляксея III, сыну Ісака Аляксею IV удалося бегчы на караблі ў Італію. З Італіі ён адправіўся ў Германію да двара караля Філіпа Швабскага, жанатага з Ірынай, сястрой Аляксея IV. Царэвіч папрасіў у Папы і ў Філіпа дапамогі, каб вярнуць візантыйскі прастол аслепленаму бацьку Ісаку. Яму ўдалося накіраваць крыжакоў не ў Егіпет, а на Канстанцінопаль. Крыжакі ў 1203 годзе захапілі горад і пасля звяржэння Аляксея III аднавілі на прастоле Ісака і зрабілі яго сына Аляксея суправіцелем. Пасля гэтага крыжакі спыніліся каля Канстанцінопаля, чакаючы ад Ісака і Аляксея выплаты грошай.

Аднак Ангелы выплацілі толькі палову ўмоўленай сумы — 100 тысяч сярэбраных марак. Была апустошана ўся імператарская казна. Пасля гэтага Ісак паспрабаваў абкласці жыхароў Канстанцінопаля экстраардынарным падаткам, але гэта выклікала іх супраціўленне. У выніку абвастрыліся адносіны паміж імператарамі і крыжакамі, але Аляксей IV Ангел не вырашыўся выступіць супраць іх, як таго патрабавалі жыхары сталіцы.

Гэта быў чалавек хітры і ў той жа час вельмі саманадзейны, які лічыў усю ўрадавую мудрасць у скрытнасці і разлічваў пры дапамозе яе да здзіўлення ўсіх раптам стаць з часам, у стагоддзях аддаленай будучыні, дабрадзеем сваёй айчыны, у сілу таго правіла, што, як ён гаварыў, валадару варта дзейнічаць не неабдумана і безразлікова, але абачліва і павольна. Такога складу думак ён трымаўся як па сваім уласным перакананні, мяркуючы, што ён сам ведае ўсё, што трэба, і што яго аднаго хопіць на ўсе справы, а таксама па саветах свайго прывіднага паплечніка, цесця свайго Філакалія.

25 студзеня 1204 года сінкліт, які сабраўся ў Сафійскім саборы, скінуў Аляксея IV, які абапіраўся на падтрымку крыжакоў, але няздольнага заплаціць наймітам. Пачалося супрацьстаянне паміж насельніцтвам і крыжакамі, флот якіх стаяў пад сценамі горада. Аляксей IV хацеў выратаваць уласную ўладу, упусціўшы рыцараў непасрэдна ўнутр Канстанцінопаля, і даручыў місію перагаворшчыка Мурзуфлу. Мурзуфл, пачаўшы самастойную гульню, абвясціў гвардыі пра здрадлівыя планы імператара, арганізаваў яе непадпарадкаванне Аляксею IV, а калі той звярнуўся да Мурзуфла за абаронай — зманам кінуў у падзямелле. Аляксей IV і яго бацька Ісак II Ангел былі забіты ў няволі ўжо пасля ўзыходжання Мурзуфла на трон.

28 студзеня сход жыхароў абвясціў імператарам Мікалая Канава, але знаць адмовілася прызнаваць яго; у час перамоў Мурзуфл арыштаваў Мікалая і 5 лютага прыняў імператарскі сан. Аляксей Мурзуфл, лічачы сябе ў сілах даць адпор крыжакам, увёў новыя падаткі на ўтрыманне войска і «прапанаваў» рыцарам пайсці са мірам. Атрымаўшы адмову, ён арганізаваў напады на атрады Генрыха Фландрскага, аднак наёмнае войска візантыйцаў прайграла бітву і страціла паладыум — старажытны сцяг Візантыі. Няўдалымі апынуліся і спробы візантыйцаў спаліць непрыяцельскі флот.

Разумеючы слабасць грэкаў, Энрыка Дандала і яго войска пайшлі на штурм супраць колькасна перавышаючага праціўніка. 9 красавіка 1204 года марскі дэсант заняў першую лінію крапасных умацаванняў. Увечар 12 красавіка Аляксей V бег з горада. Сталічная знаць у ноч на 13 красавіка абвясціла новым імператарам Канстанціна Ласкарыса, але ўжо нішто не магло выратаваць Канстанцінопаль і ў гэты ж дзень, сталіца Візантыі была канчатковая ўзята крыжакамі. Наёмная гвардыя склала зброю без бою. Горад быў разрабаваны, а 16 мая 1204 года на трон узышоў каталік Балдуін I Фландрскі. Мурзуфл, у пошуках саюзнікаў, звярнуўся да зрынутага ў 1203 годзе Аляксея III, але той асляпіў Мурзуфла, а ў 1205 годзе яго пакаралі смерцю крыжакі — за забойства Аляксея IV.

Зноскі
------

1. ↑  *(unspecified title)* Праверана 7 жніўня 2020.
2. 1 2 3 4 5 6 7  Васільеў, 2000
3. ↑  Дашкаў, 1997
4. ↑  Норвіч, 2011, с. 430
5. 1 2 3 4  Сказкин, 1967
6. ↑  *Мікіта Ханіят*. Гісторыя, якая пачынаецца з валадарання Іаана Камніна. Кніга 2. 1.

Крыніцы і літаратура
--------------------

### Крыніцы

* *Мікіта Ханіят.* Кніга 2. Валадаранне Аляксея Дукі Мурцуфла // Гісторыя, якая пачынаецца з валадарання Іаана Камніна.

### Литература

* *Сказкин С. Д.* Глава 14 // История Византии: В 3 т. — М.: Наука, 1967. — Т. 2. — ISBN 978-5-403-01726-8.
* *Дашков С. Б.* Алексей V Дука Мурзуфл // Императоры Византии. — М.: Красная площадь, 1997. — ISBN 5-87305-002-3.
* *Васильев А. А.* Внешняя политика времени Ангелов // История Византийской империи. — М.: Алетейя, 2000. — Т. 2. — ISBN 978-5-403-01726-8.
* *Норвич Д. Д.* Краткая история Византии. — М.: АСТ, Астрель, 2011. — ISBN 978-5-17-050648-4.

Спасылкі
--------

* Манеты Аляксея V Дукі Мурзуфла

| Візантыйскія імператары |
| --- |
| Усходняя Рымская імперыя395—476 (да падзення Рыма) | 
* Аркадзій
* Феадосій II
* Маркіян
* Леў I
* Леў II
* Зянон
* Васіліск
* Зянон

 |
| Візантыйская імперыя476—1204(пасля падзення Рыма) | 
* Зянон
* Анастасій I
* Юстын I
* Юстыніян I
* Юстын II
* Тыберый II
* Маўрыкій
* Фока
* Іраклій I
* Іраклій II
* Канстанцін III
* Канстант II
* Канстанцін IV
* Юстыніян II
* Лявонцій
* Тыверый III
* Філіпік
* Анастасій II
* Феадосій III
* Леў III
* Артавазд
* Канстанцін V
* Леў IV
* Канстанцін VI
* Ірына
* Нікіфар I
* Стаўракій
* Міхаіл I
* Леў V
* Міхаіл II
* Феафіл
* Міхаіл III
* Васілій I
* Канстанцін
* Леў VI
* Аляксандр
* Канстанцін VII
* Раман I
* Хрыстафор
* Стэфан
* Канстанцін
* Раман
* Міхаіл
* Раман II
* Васілій II
* Нікіфар II
* Іаан I
* Васілій II
* Канстанцін VIII
* Раман III
* Зоя
* Феадора
* Міхаіл IV
* Міхаіл V
* Канстанцін IX
* Міхаіл VI
* Ісаак I
* Канстанцін X
* Раман IV
* Міхаіл VII
* Нікіфар III
* Аляксей I
* Іаан II
* Мануіл I
* Аляксей II
* Андронік I
* Ісак II
* Аляксей III
* Аляксей IV
* Ісак II
* Аляксей V

 |
| Лацінская імперыя (1204—1261) | 
* Балдуін I Фландрскі
* Генрых I Фландрскі
* П'ер II дэ Куртэнэ
* Іаланта дэ Куртэнэ
* Роберт дэ Куртэнэ
* Балдуін II

 |
| Нікейская імперыя (1205—1261) | 
* Феадор I
* Іаан III
* Феадор II
* Іаан IV
* Міхаіл VIII

 |
| Візантыйская імперыя (1261—1453) | 
* Міхаіл VIII
* Андронік II
* Міхаіл IX
* Андронік III
* Іаан V
* Іаан VI
* Матфей
* Андронік IV
* Мануіл II
* Іаан VII
* Андронік V
* Іаан VIII
* Канстанцін XI (XII)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Ларуса · Праваслаўная · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | WeRelate · genealogics.org |
| Нарматыўны кантроль | NTA: 119727552 · VIAF: 282461212 |