recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Алка́йд** (парт.: Alcaide), **алька́льд** (ісп.: Alcalde) — ад араб. القاضى‎‎, *al-qāḍī* (кадзі, «суддзя») — у сярэднявечнай Партугаліі і Іспаніі часоў Рэканкісты адміністрацыйная і ваенная пасада, функцыі якой прыкладна адпавядалі функцыям ваяводы на Русі. Пазней трансфармавалася ў пасаду юрыдычнага характару: алкайд ад імя караля сачыў за выкананнем законаў на даручанай яму тэрыторыі.

У наш час у Іспаніі і некаторых краінах Лацінскай Амерыкі алькальдам завецца кіраўнік муніцыпалітэта (гарадской адміністрацыі).

Гл. таксама
-----------

* Кадзі
* Карэхідор
* Альгвасіл

Спасылкі
--------

* Алькальд // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
**Фая́л** (парт.: Ilha do Faial) — адзін з астравоў Азорскага архіпелага ў Атлантычным акіяне. Плошча - 173,06 км². Насельніцтва (2011 г.) - 14 994 чал. На Фаяле знаходзіцца адна са сталіц Азорскіх астравоў — горад Орта.

Геаграфія
---------

Востраў Фаял знаходзіцца ў цэнтральнай частцы паўночнай Атлантыкі ў 1685 км на захад ад Лісабона, сталіцы Партугаліі. Ад бліжэйшага вострава Піку аддзелены пралівам (5,92 км). Востраў Фаял — крайні заходні пункт Еўропы, паколькі месціцца на еўрапейскай тэктанічнай пліце, у той час як астравы на захад ад яго — на паўночнаамерыканскай. 

Мае вулканічнае паходжанне. Дамінуе конус Кальдэйра, які ўзвышаецца на 1043 м і адрозніваецца пакатымі схіламі. Апошняе буйное вывяржэнне адбылося 27 верасня 1957 г. у выніку чаго плошча Фаяла павялічылася на 2,4 км².

Клімат мяккі марскі з сярэдняй тэмпературай 15°C узімку і 25,4°C улетку.

Прырода
-------

Лічыцца, што востраў Фаял атрымаў сваю сучасную назву з-за хваёвых дрэў, якія пакрывалі ўсё ўзбярэжжа. З-за дзейнасці чалавека прырода была значна зменена. Захаваліся рэшткі лясоў, зараснікі папарацяў, верасоў, падубу. Фаўна адметна вялікай колькасцю птушак. У наш час ахоўваецца каля 18% сушы, якія складаюць тэрыторыю прыроднага парка Фаял (з 2007 г.).

Гісторыя
--------

Востраў Фаял быў адкрыты партугальцамі ў XV ст. У 1468 г. з дазволу караля Партугаліі быў каланізаваны фламандцамі, якія займаліся вытворчасцю збожжа і пастэлі. У 1583 г. у выніку бітвы паміж французамі і іспанцамі быў захоплены іспанскім флотам. Мясцовыя жыхары пакутвалі на напады англійскіх піратаў. У 1672 г. большая частка будынкаў і ваенных умацаванняў была разбурана землятрусам. У XVII ст. зноў далучаны да Партугаліі. 

У XIX ст. Фаял пераўтварыўся ў цэнтр здабычы кітоў у паўночнай Атлантыцы. У Орце былі пабудаваны сучасны порт і кабельная трансатлантычная станцыя. У 1973 г. пабудаваны аэрапорт.

Спасылкі
--------

* Faial - Azores
* An introduction to Faial Архівавана 19 сакавіка 2016.
* Faial's Natural Park Архівавана 12 лістапада 2015.
* Faial History Архівавана 30 мая 2015.
* Geological Hazards and Monitoring at the Azores (Portugal) Архівавана 22 лютага 2015.
Алея з пальмаў у садзе Масі (фр.) у горадзе Тарб
Алея ля палаца Соргенфры (дац.) у Капенгагене
**Але́я** (фр.: allée, aller — ісці) — дарога, пешаходная ці праезная (звычайна ў парку, садзе, часам па-за імі), абсаджаная паабапал дрэвамі, часам у спалучэнні з хмызнякамі.

Тыпы алей — прамыя ў рэгулярных і крывалінейныя ў пейзажных парках і садах — вызначаюцца архітэктурнай задумай, якая і дыктуе іх будову: двухрадные і шматрадныя, аднаярусныя і шмат'ярусныя, з падзяляльнай паласой, аркавыя (так званыя пергалы), з жывой загараддзю і іншыя.

Дрэвы і хмызнякі могуць быць свабодна растучымі або фармаванымі. Для алей ужываюць дрэвы з кампактнай кронай, даўгавечныя і ўстойлівыя да неспрыяльных умоў вырастання; з іглічных — лістоўніцу, елку, піхту, кіпарыс і іншыя, з ліставых — ліпу, дуб, вяз, бярозу, бук, граб, платан, гледычыю, клён і іншыя.

Сярэдняя адлегласць паміж дрэвамі ў радзе 5 м, паміж радамі — 10 м; у залежнасці ад памераў і формы кроны яна можа быць павялічана ці паменшана.

Гл. таксама
-----------

* Вуліца
* Бульвар

Літаратура
----------

* Лесная энциклопедия / Гл. редактор Г. И. Воробьёв. — М.: Советская энциклопедия, 1985. — Т. 1. — 563 с. — 100 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 15538404r · GND: 4179642-1 |
**Фаўн і вакханка** ці **Сатыр і вакханка** (руск.: Фавн и вакханка) — скульптурная група з мармуру, створаная Б. І. Арлоўскім у 1837 годзе.

Знаходзіцца ў Рускім музеі.

Апісанне
--------

Скульптура з адваротнага боку
Статуя створана паводле міфалагічнага сюжэту ў стылі класіцызму.

Скульптар працаваў над гіпсавым арыгінальны творам у Італіі, дзе правёў шэсць гадоў, у 1826-27 гадах. Потым у 1837 годзе скульптура была высечана з мармуру. У ёй выказана мастацкае крэда Арлоўскага: напоўніць антычны сюжэт глыбінёй і трапяткімі пачуццямі. Адзінства настрою падкрэслена галоўным рытмам ледзь улоўнага руху фігур, аб'яднаных у адзіную групу. У мяккім перацяканні скульптурных мас - спакой, які адказвае сардэчнасці і лірычнасць вобразаў. Бель каменю, чысціня ліній, гарманічнасць рухаў закліканы ўвасобіць адухоўленасць, паэтычнасць пачуццяў.

Зноскі
------

1. 1 2  Фавн и вакханка  (руск.)
**Дзяржаўны прыродны заказнік «Шчэпкінскі лес»** — асабліва ахаваная прыродная тэрыторыя, самае буйнае прыроднае насаджэнне ў Растове-на-Доне.

Названы па імі Шчэпкінскай балкі, што знаходзілася на месцы заказніка. Апроч гэтага, па некаторых дадзеных, заказнік быў названы па імі блізкага населенага пункта Шчэпкін. Працягласць парка: з поўначы на поўдзень — 4 км, з захаду на ўсход — 4-4,5 км.

Гісторыя
--------

У пачатку 20-га стагоддзя на тэрыторыі Растоўскай вобласці у раёне сяла Шчэпкіна было прынята пачаць пасадку драўняных культур. Гэта стала перадгісторыяй стварэння Шчэпкінскага партыйнага заказніка. Вядома, што заказнік быў пасаджаны для гадоўлі на яго тэрыторыі розных выглядаў жывёл, але ідэя правалілася, гаспадарчая дзейнасць была прыпынена. Засталіся лясныя ўгоддзі, якія ўражаюць сваёй маляўнічасцю. Шырокае лясніцтва налічвае вялікую разнастайнасць выглядаў расліннасці.

Сёння Шчэпкінскі лес — гэта самае буйнае лясное рукатворнае насаджэнне каля гарадской мяжы Растова-на-Доне. Растоўцы вельмі любляць праводзіць святы на тэрыторыі заказніка з-за маляўнічасці тутэйшых месцаў. Апроч правядзення свят, гараджане ўладкоўваюць тут розныя гульні, праводзяцца спаборніцтвы па пэйнтболе. Лес з'яўляецца ўпадабаным месцам для наведвання аматараў ролевых гульняў, бо тутэйшыя выгляды падобныя на казачныя светы.

Геаграфія
---------

Щепкинский лес знаходзіцца на паўночным усходзе Растова-на-Доне. Мясцовасць пададзена акумуляцыйна-раўніннымі ўтварэннямі. На тэрыторыі заказніка знаходзяцца два кар'еры, адзін з якіх запоўнены вадой. Таксама ў цэнтральнай частцы размешчаны стаў са стаялай вадой; купанне ў ім забаронена. На ўсходзе ляснога насаджэння знаходзіцца штучнае возера, утворанае прытокамі рэк Вялікая Камышаваха і Цемернік.

Зноскі
------

1. 1 2  Щепкинский лес | Отдых на природе Ростов, места отдыха в Ростовской области | Отдых в Ростове-на-Дону и Ростовской области
2. ↑  Urban Exploration - Щепкинский лес
3. ↑  Ростовское городское сообщество - Щепкинский лес
4. ↑  янъ-портал: ўепкинский лес
**Фо́рмула Рэ́зерфарда** — выраз, які вызначае эфектыўнае сячэнне рассеяння нерэлятывісцкіх зараджаных кропкавых часціц, якія ўзаемадзейнічаюць паводле закону Кулона.

У сістэме цэнтра інерцыі сутыкнутых часціц формула Рэзерфарда мае выгляд

{\displaystyle {\frac {d\sigma }{d\Omega }}=\left({\frac {Z\_{1}Z\_{2}e^{2}}{2mv^{2}}}\right)^{2}{\frac {1}{\sin ^{4}(\theta /2)}},}
дэе *dσ*/*d*Ω — сячэнне рассеяння ў адзінкавы прасторавы вугал, *θ* — вугал рассеяння, *m*=*m*1*m*2/(*m*1+*m*2) — прыведзеная маса[ru], *m*1 і *m*2 — масы сутыкнутых часціц і *v* — іх адносная скорасць, *Z*1*e* і *Z*2*e* — электрычныя зарады гэтых часціц, *e* — элементарны электрычны зарад.

Формула атрымана Э. Рэзерфардам пры аналізе доследаў па рассеянні α-часціц (1911) і адыграла вызначальную ролю пры фарміраванні навуковых уяўленняў аб будове атамаў.

Літаратура
----------

* Рэзерфарда формула // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 559. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

Спасылкі
--------

* Резерфорда формула // Физическая энциклопедия.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 38695641 |
**Алке́ева страфа́** — адзін з відаў чатырохрадковай антычнай страфы. Сярод розных варыянтаў алкеевай страфы, бадай, самы пашыраны быў наступны: два першыя радкі — адзінаццаціскладовыя ямбы з анапестам у чацвёртай стапе, трэці — дзевяціскладовы ямб і чацвёрты — алкееў верш, што складаўся з двух дактыляў і двух харэяў. Названая страфа па імені старажытнагрэчаскага лірыка Алкея (VII—VI ст. да н. э.), які вынайшаў яе.

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
**«Адзінства»** — група бабруйскіх сацыял-дэмакратаў у 1917 г. якая падзяляла погляды аднайменнай арганізацыі пецярбургскіх меншавікоў-абаронцаў на чале з Г. В. Пляханавым і інш. Выдзеліліся з Бабруйскай арганізацыі РСДРП пасля выхаду з яе бальшавікоў. Аснову «Адзінства» складалі чыноўнікі, ваенныя ўрачы, салдаты і інш. На арганізацыйным сходзе 29 верасня (12 кастрычніка) 1917 г. выбраны камітэт, у які ўвайшлі С. К. Харчанка (старшыня), С. Я. Вальфсон, І. А. Іваноў-Жыгулін, І. Д. Мальцаў, М. Н. Ткачоў. Камітэт звярнуўся да насельніцтва горада і салдат гарнізона з адозвай, у якой выклаў сваю платформу, накіраваў прывітанне Пляханаву. У кастрычніку 1917 г. група аб’ядноўвала каля 50 чалавек. Напярэдадні Кастрычніцкага перавароту вяла актыўную палітычную работу сярод мясцовых сацыял-дэмакратаў і насельніцтва, цесна супрацоўнічала з Бабруйскім сацыял-дэмакратычным камітэтам Бунда, падзяляла яго погляды. 13(26) кастрычніка 1917 г. «Адзінства» прадставіла ў Мінскую акруговую камісію па выбарах ва Устаноўчы сход свой спіс кандыдатаў, але з прычыны малалікасці ён ен быў зарэгістраваны. У час перавыбараў мясцовага Савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў у снежні 1917 г. у яго склад увайшоў і старшыня камітэта групы. Больш познія звесткі пра групу «Адзінства» не выяўлены. Аналагічныя групы дзейнічалі ў Віцебску, Калінкавічах, на Заходнім фронце.

Літаратура
----------

* Башко, П. К. «Адзінства» / П. К. Башко // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 2. Беліцк — Гімн / БелЭн; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1994. — 537 с.: іл. — С. 53. — ISBN 5-85700-142-0.
**Адкладзеныя вылічэнні**, **гультаяватыя вылічэнні** або  **нястрогія вылічэнні**  (англ.: lazy evaluation) — канцэпцыя ў некаторых мовах праграмавання, паводле якой вылічэнні варта адкладаць датуль, пакуль не спатрэбіцца іх вынік.

Адкладзеныя вылічэнні дазваляюць скараціць агульны аб'ём вылічэнняў за кошт тых, вынікі якіх не будуць выкарыстаныя.
Праграміст можа проста апісваць залежнасці функцый адна ад адной і не сачыць за тым, каб не ажыццяўлялася «лішніх вылічэнняў». 

Адкладзеныя вылічэнні натуральным чынам ляглі на функцыянальную парадыгму праграмавання, паколькі функцыянальныя мовы праграмавання, якія рэалізуюць адкладзеныя вылічэнні, зарэкамендавалі сябе як прылады, зручныя для прататыпіравання і хуткай распрацоўкі праграмнага забеспячэння, а таксама для праектавання электронна-вылічальных прылад.

Мовы праграмавання, якія рэалізуюць адкладзеныя вылічэнні
* Haskell — мова праграмавання, у якім найболей досыць рэалізаваныя адкладзеныя вылічэнні. Не мае аператара прысвойвання значэння зменнай, а толькі аперацыю азначэння функцыянальнай залежнасці. Мае спісы адкладзеных вылічэнняў, якія дазваляюць праграмістам апераваць бясконцымі паслядоўнасцямі.
* Mathematica і Maxima дапушчаюць адкладзеныя вылічэнні з дапамогай аператара азначэння «`:=`».

Спасылкі
--------

* ФП: lazy evaluation - гэта заўтрашнія вынікі вылічэння функцый ужо сёння Архівавана 3 верасня 2010.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Адзіночкі.

**«Адзіночкі»** (іўр.: הבודדים — Хабадэдзім) — фільм ізраільскага рэжысёра Рэнэна Шора, які распавядае пра лёс дзвюх рэпатрыянтаў з Расіі. Фільм заснаваны на рэальных падзеях, якія адбыліся ў 1997 годзе ў ізраільскай вайсковай турме «Келе-шэш».

Сюжэт
-----

Дзеянне фільма пачынаецца ў Ізраілі, два маладых рэпатрыянта з Расіі Саша Блахін і Глоры Кемпэбэл служаць у брыгадзе Голані. Саша сын расійскага генерала, атрымаў накіраванне на афіцэрскія курсы Арміі абароны Ізраіля. Глоры і Сашу абвінавачваюць у продажы зброі терарыстычнай арганізацыі Хамас, па версіі абвінавачвання яны прадалі каля 200 кулямётных стужак для кулямёта «Маг», 20 ручных гранат, адзін пісталет і аўтамат, які лічыўся за Сашам. З аўтамата Сашы тэрарыстамі былі забітыя 5 чалавек у ізраільскім горадзе Хедзера. Суд вырашае адправіць Глоры і Сашу ў вайсковую турму, дзе іх «цёпла» сустракае мясцовы кантынгент, на чале з сяржантам Гальперыным. Маладым рэпатрыянтам прыходзіцца цярпець абразы і прыгнёт ад насельнікаў турмы, у тым ліку за тое што яны «рускія». Сяржант Гальперын арганізоўвае напад зняволеных на Сашу і Глоры, а тым часам падрыхтоўваюць загад, згодна з якім маладыя рэпатрыянты пазбаўляюцца ўсіх званняў, і звальняюцца з войска. У выніку Глоры падымае мяцеж, ён выходзіць з камеры і нападае на сяржанта Гальперына. Па службовым тэлефоне яны звязваюцца з начальнікам турмы, ён згодны на ўсе іх ўмовы, але Глоры яму не верыць і кажа што будзе размаўляць толькі з генералам Бэн-Ароя. Пасля гэтага Глоры аблівае гаручым рэчывам сяржанта Гальперына, які нечакана загаварыў па руску. Бэн-Ароя прыязджае ў турму і пачынае перамовы з бунтарамі, але яны не згодныя на яго ўмовы і актыўна рыхтуюцца да абароны. Людзі Бэн-Ароя пачынаюць штурм, а Глоры і Саша пачынаюць закідваць іх кактэйлямі Молатава. Пасля новага штурму Сашы і Глоры прыйшлося здацца, суд прыгаварыў сяржанта Блахіна да трох месяцаў зняволення за страту зброі і непрыстойныя паводзіны, а сяржанта Глоры Кэмпбэла прызналі вінаватым у крадзяжы зброі, падбухторванні да незаконных дзеянняў, узброеным мецяжы, выкраданні салдат і нанясенні ім фізічнай шкоды і прысудзілі да 6 гадоў зняволення.

Узнагароды
----------

* Прэмія «Афір» у намінацыі «лепшы акцёр» была прысуджана Сашы Агаронаву.
* Заахвочвальная грамата Іерусалімскага кінафестывалю.

Цікавыя факты
-------------

* Адзін з выканаўцаў галоўнай ролі ў фільме, Саша Аўшалом Агаронаў, знаёмы з Тэдзі Марцінам удзельнікам рэальных падзей, якія адбыліся ў 1997 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Цвет Хаки — цвет губы и судьбы **(нявызн.)**. Праверана 9 красавіка 2011.
2. 1 2 3  Фильм «Одиночки» («Бодедим») выходит на экраны кинотеатров Архівавана 17 сакавіка 2010.
3. 1 2  «Одиночки» часть 1
4. ↑  Пад рускімі разумеюцца рэпатрыянты з Расіі
5. ↑  «Одиночки» часть 3
6. ↑  Русский бунт «Одиночек»
7. 1 2  «Одиночки» часть 5
8. ↑  «Одиночки» часть 6
9. 1 2 3  «Одиночки» часть 9
10. 1 2  The Loners на сайте israelifilms.co.il Архівавана 10 чэрвеня 2010.
11. ↑   Фильм о солдатах-репатриантах из России покажут в Израиле

Спасылкі
--------

* За кадром «Одиночек»
* The Loners на сайте israelfilmcenter.org Архівавана 6 сакавіка 2016.
**Алкма́нава страфа́** — адзін з відаў двухрадковай, антычнай страфы, першы радок якой — гекзаметр, другі — алкманаў верш, які ў сілаба-танічнай імітацыі перадаецца 8-стопным харэем з мужчынскай клаўзулай (прычым, на апошнім складзе націск можа адсутнічаць). Названа так у гонар яе стваральніка старажытнагрэчаскага паэта VII ст. да н. э. Алкмана.

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
Цысты бульбяной нематоды
**Гетэрадэроз бульбы** — захворванне бульбы і іншых паслёнавых, якое выклікаецца бульбяной нематодай (*Globodera rostochiensis*). Яно адносіцца да групы захворванняў, званых нематоднымі захворваннямі. З’яўляецца каранцінным аб’ектам  (руск.) (бел..

Апісанне
--------

Акрамя бульбы, пашкоджвае памідоры і іншыя паслёнавыя. Найбольш пашыраны на прысядзібных участках пры монакультуры бульбы. Хворыя кусты дрэнна растуць, лісце развіваецца слаба, карані недаразвітыя, на іх бачны светла-жоўтыя і жоўтыя самкі нематоды. Расліны даюць 1-3 дробныя клубні або не ўтвараюць іх зусім. Зімуюць нематоды ў глебе цыстамі, якія захоўваюць жыццяздольнасць больш за 10 гадоў.

Меры барацьбы
-------------

Апрацоўка заражаных раслін, глебы нематацыдамі  (руск.) (бел. нематадоіднымі грыбамі, укараненне севазваротаў з культурамі, якія не пашкоджваюцца нематодамі. Дапамагаюць выкарыстанне ўстойлівых сартоў і каранцінныя мерапрыемствы.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Нематодныя хваробы раслін // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.. — С. 1
**Прыднястроўскі рубель** — грашовая адзінка Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі. 1 рубель = 100 капейкам.

Уласная грашовая адзінка з’явілася ў Прыднястроўі ў 1994 годзе. Дагэтуль рэспубліка карысталася савецкімі банкнотамі, на якія клеілі спецыяльныя маркі з выявай А. В. Суворава. На новых прыднястроўскіх рублях з’явіліся партрэты А. В. Суворава і Б. Хмяльніцкага.

Вельмі хуткія тэмпы інфляцыі прывялі да неабходнасці дэнамінацыі і замены грашовых банкнот. Дэнамінацыя была праведзена ў 2001 годзе, грошы мяняліся ў суадносінах 1 000 000:1.

Новыя банкноты Прыднястроўскага Рэспубліканскага Банка ўзору 2000 года маюць істотныя адрозненні ад старых. На банкнотах наміналам 1, 5, 10, 25 рублеў на намаляваны рускі паўкаводзец А. В. Сувораў.

На банкноце наміналам 50 рублёў намаляваны класік украінскай літаратуры Т. Шаўчэнка

На банкноце наміналам 100 рублёў — выява малдаўскага гаспадара Дз. Кантэміра.

На банкноце наміналам 200 рублёў — выява графа П.Румянцава-Задунайскага, 500 рублёў — расійскай імператрыцы Кацярыны II.

Акрамя банкнот у 1, 5, 10, 25, 50, 100, 200 і 500 рублёў з’явіліся таксама манеты. Манеты ў 1, 5, 10 капеек вырабляюцца з алюмініевага сплава, а 50 і 25 капеек (уведзеныя ў 2002 годзе) — з медна-цынкавага сплава.

У 2007 годзе на банкноты ўзору 2000 года быў дабаўлены новыя ахоўныя элементы.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Курсы валют. Прыднястроўскі Рэспубліканскі Банк

| ⛭Валюты Еўропы |
| --- |
| Еўрапейскі Саюз | Еўра |
| Паўночная Еўропа | Дацкая крона (*Фарэрская крона*) ·  Ісландская крона ·  Нарвежская крона ·  Шведская крона |
| Заходняя Еўропа | Брытанскі фунт стэрлінгаў (*Шатландскі фунт* ·  *Гернсійскі фунт* ·  *Фунт вострава Мэн* ·  *Джэрсійскі фунт*) |
| Цэнтральная Еўропа | Венгерскі форынт ·  Польскі злоты ·  Чэшская крона ·  Швейцарскі франк (*Ліхтэнштэйнскі франк*) |
| Усходняя Еўропа | Беларускі рубель ·  Казахстанскі тэнгэ ·  Малдаўскі лей ·  *Прыднястроўскі рубель* ·  Расійскі рубель ·  Украінская грыўня |
| Балканскі паўвостраў | Албанскі лек ·  Балгарскі леў ·  Канвертоўная марка ·  Македонскі дэнар ·  Румынскі лей ·  Сербскі дынар |
| Міжземнамор'е | *Гібралтарскі фунт* ·  Турэцкая ліра |
| Закаўказзе | Армянскі драм (*Карабахскі драм*) ·  Азербайджанскі манат ·  Грузінскі лары (*Абхазскі апсар*) |
Параметрычнае заданне адзінкавай акружнасці.
**Адзі́нкавая акру́жнасць** — акружнасць з радыусам 1 і цэнтрам у пачатку каардынат.

Для каардынат (*x*, *y*) усіх пунктаў на адзінкавай акружнасці, згодна з тэарэмай Піфагора, выконваецца роўнасць:

{\displaystyle x^{2}+y^{2}=1.}
Паняцце адзінкавай акружнасці абагульняецца да *n*-мернай прасторы ({\displaystyle n>2}), у такім выпадку кажуць аб «адзінкавай сферы».

Трыганаметрычныя функцыі
------------------------

Геаметрычнае азначэнне трыганаметрычных функцый вугла *α* пры дапамозе адзінкавай акружнасці.
З дапамогай адзінкавай акружнасці могуць быць наглядна апісаны трыганаметрычныя функцыі.

Сінус і косінус могуць быць апісаны наступным чынам: калі злучыць любую кропку {\displaystyle (x,y)} на адзінкавай акружнасці з пачаткам каардынат {\displaystyle (0,0)}, атрымліваецца адрэзак, які знаходзіцца пад вуглом {\displaystyle \alpha } адносна дадатнай паўвосі абсцыс. Тады сапраўды:

{\displaystyle \cos \alpha =x,}
{\displaystyle \sin \alpha =y.}
Пры падстаноўцы гэтых значэнняў ва ўраўненне акружнасці {\displaystyle x^{2}+y^{2}=1} атрымліваецца:

{\displaystyle \cos ^{2}\alpha +\sin ^{2}\alpha =1.}
(Выкарыстоўваецца наступнае агульнапрынятае абазначэнне: {\displaystyle \cos ^{2}x=(\cos x)^{2}}.)

Тут жа наглядна апісваецца перыядычнасць трыганаметрычных функцый, бо адпаведнае вуглу становішча адрэзка не залежыць ад колькасці «поўных абаротаў»:

{\displaystyle \sin(x+2\pi k)=\sin(x)}
{\displaystyle \cos(x+2\pi k)=\cos(x)}
для ўсіх цэлых лікаў {\displaystyle k}, г.зн. для {\displaystyle k\in \mathbb {Z} }.

Камплексная плоскасць
---------------------

Геаметрычны сэнс формулы Эйлера.
Гл. таксама: Формула Эйлера і U(1)
На камплекснай плоскасці адзінкавая акружнасць — гэта наступнае мноства {\displaystyle G\subset \mathbb {C} }:

{\displaystyle G=\{z:|z|=1\}=\{e^{i\phi }:0\leq \phi <2\pi \}.}
Мноства {\displaystyle G} з'яўляецца падгрупай групы камплексных лікаў па множанню, яе нейтральны элемент — гэта {\displaystyle e^{i0}=1}.

Гл. таксама
-----------

* Адзінкавая сфера
* Адзінкавы круг
* Адзінкавы квадрат
* Адзінкавы куб
**Прыдворная капэла** — найстарэйшы будынак у сучаснай Вене. Калісьці яна была часткай першага замка. Акрамя архітэктурнай каштоўнасці, яна мае унікальныя акустычныя характарыстыкі. Па нядзелях і ў дні царкоўных святаў у капэле можна праслухаць вялікую імшу ў выкананні хору Прыдворнай капэлы, у склад якой уваходзяць Венскі хор хлопчыкаў і хор Венскай дзяржаўнай Оперы.

Імшы ў капліцы праводзяцца з 2 студзеня па 25 чэрвеня і з 10 верасня па 31 снежня кожную нядзелю ў 9:15. Для публікі капліца адкрыта круглы год з 11:00 да 15:00 штодня.

Інфармацыя
----------

* Адрас: 1, Hofburg, Schweizerhof
* Аўтобус: 57A (Burgring)
* Трамвай: D, 1, 2
* Рэжым працы: 11:00-15:00

Спасылкі
--------

Афіцыйны сайт
**Адзінства** — правацэнтрысцкая палітычная партыя Латвіі, створаная ў 2011 годзе з трох партый. Партыя была заснавана ў 2010 годзе, як электаральныя альянс. У 2011 годзе пераўтварылася ў палітычную партыю. Асноўнымі ідэямі Адзінства з’яўляюцца кансерватызм, лібералізм, праеўрапеанізм.

Гісторыя
--------

Адзінства, як электаральны блок, была заснавана ў 2010 годзе, перад выбарамі ў Сейм Латвіі. Іныцыятарамі заснавання з’яўляюцца тры правыя латвійскія партыі — Новы час, Грамадзянскі саюз, Грамадства за іншую палітыку. На выбарах у 10-ы Сейм Латвіі партыя перамагла, набраўшы 31.9 працэнтаў.

Кіраўніцтва
-----------

Лідар партыі—Солвіта Абалтыня 
У склад кіраўніцтва ўваходзяць 15 чалавек. Таксама ў партыі ёсць дума, якую ўзначальвае Яніс Розенбергс. Лідарам партыі з 2010 года з’яўляецца Солвіта Абалтыня, якая была пераабрана на гэту пасаду ў снежні 2014 года, падчас партыйнага кангрэса.

Удзел партыі ў выбарах
----------------------

### Парламент (*Сейм Латвіі*)

| Год | # галасоў |  % адколькасці галасоў | # мандатаў атрымана | +/- |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2010 | 301,424 | 31.9 | 33 / 100 |  |
| 2011 | 172,567 | 18.8 | 18 / 100 | −13 |
| 2014 | 199,535 | 21.9 | 23 / 100 | +3 |
| 2018 |  |  |  |  |

### Выбары ў Еўрапарламент

| Год | # галасоў |  % адколькасці галасоў | # мандатаў атрымана | +/- |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2014 | 204,979 | 46.2 (#1) | 4 / 8 |  |
| 2019 |  |  |  |  |

### Выбары ў Рыжскую Думу

| Год | # галасоў |  % адколькасці галасоў | # мандатаў атрымана | +/- |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2013 | 32.367 | 14.1 (#3) | 9 / 60 |  |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 305097784 |
**Чэ́рцы** — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ула, за 10 км на паўднёвы ўсход ад горада Лепель, каля вёскі Чэрцы.

Плошча паверхні возера 0,13 км², даўжыня 0,72 км, найбольшая шырыня 0,26 км, даўжыня берагавой лініі 1,75 км. Найбольшая глыбіня дасягае 6,8 м, сярэдняя 3,6 м. Аб'ём вады ў возеры 0,47 млн. м³. Плошча вадазбору 2,3 км².  

Катлавіна возера эварзійнага тыпу, выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Вышыня схілаў катлавіны 5—7, ва ўсходняй частцы да 10—11 метраў. Берагі возера высокія, на поўначы і поўдні нізкія, месцамі сплавінныя. Зона мелкаводдзя стромкая, шырынёй 10—45 м.  

Возера эўтрофнае. Зарастае слаба (на адлегласці да 30 м ад берага).

У возеры водзяцца шчупак, лешч, плотка, акунь і іншыя рыбы.

Каля возера пралягае аўтамабільная дарога Р15.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Т. 5. — 583 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Витебская область. Лепельский район: карта. — Мн.: Белкартография, 2009. — Доп.тираж 3 000 экз. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Станкевіч.
**Уладзімір Міхайлавіч Станкевіч** (1950 — 4 студзеня 2020) — беларускі палітык, у 1990—1995 гадах адзін з членаў Апазіцыі БНФ у складзе Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1950 годзе. Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт.

Працаваў старшым юрысконсультам калгаса «Беларусь» Мядзельскага раёна. У 1990 годзе абраны ў Вярхоўны Савет БССР 12-га склікання ад грамадскага аб’яднання «БНФ „Адраджэнне"» па Мядзельскай выбарчай акрузе № 78 у г.п. Крывічы. У Вярхоўным Савеце быў намеснікам старшыні камісіі па заканадаўстве, уваходзіў у фракцыю Беларускага народнага фронту.

Памёр 4 студзеня 2020 года.

Зноскі
------

1. ↑  Памёр дэпутат Вярхоўнага Савета Уладзімір Станкевіч, Радыё Свабода, 04.01.2020
Станіслаў Жалкеўскі
Станіслаў Рэвера Патоцкі
Стэфан Чарнецкі
Ян Сабескі (партрэт у якасці караля Польшчы)
Станіслаў Ябланоўскі
Ян Клеменс Браніцкі
Вацлаў Жавускі
**Польны гетман каронны** — пасада ў Каралеўстве Польскім і Рэчы Паспалітай, адпавядала намесніку вялікага гетмана кароннага.

У мірны час гетман вялікі звычайна знаходзіўся пры двары, займаўся адміністрацыйнымі пытаннямі і ажыццяўляў стратэгічнае кіраўніцтва, а гетман польны знаходзіўся «ў полі» (пар. з «фельдмаршал» — «палявы маршал»), кіраваў малымі аперацыямі, аховай межаў.

Гетман польны падпарадкоўваўся гетману вялікаму, у выпадку яго прысутнасці ў бітвах камандаваў перадавымі аддзеламі і артылерыяй. У выпадку адсутнасці гетмана вялікага, гетман польны камандаваў усім войскам. У мірны час гетман польны знаходзіўся на паўднёва-ўсходніх межах Рэчы Паспалітай і камандаваў невялікімі рэгулярнымі «кварцянымі войскамі» — аддзеламі, набранымі з уладанняў караля, якія адбівалі несупынныя набегі татараў і туркаў. У гэтыя аддзелы часта ўваходзілі рэестравыя ўкраінскія казакі.

### Польныя гетманы

* Марцін Камянецкі 1520—1528
* Ян Кола 1528—1538
* Мікалай Сяняўскі 1539—1563
* Ежы Язлавецкі 1569—1575
* Мікалай Сяняўскі 1575—1584
* Станіслаў Жалкеўскі 1588—1618
* Станіслаў Канецпольскі 1618—1632
* Марцін Казаноўскі 1633—1636
* Мікалай Патоцкі 1637—1646
* Марцін Каліноўскі 1646—1652
* Станіслаў Рэвера Патоцкі 1652—1654
* Станіслаў Лянцкаронскі 1654—1657
* Ежы Себасцьян Любамірскі 1657—1664
* Стэфан Чарнецкі 1665
* Ян Сабескі 1666—1668
* Дымітр Ежы Вішнявецкі 1668—1676
* Станіслаў Ян Ябланоўскі 1676—1683
* Мікалай Геранім Сяняўскі 1683
* Анджэй Патоцкі 1684—1691
* Фелікс Казімір Патоцкі 1692—1702
* Геранім Аўгустын Любамірскі 1702
* Адам Мікалай Сяняўскі 1702—1706
* Станіслаў Матэвуш Жавускі 1706—1726
* Станіслаў Хамянтоўскі 1726—1728
* Ян Клеменс Браніцкі 1735—1752
* Вацлаў Пётр Жавускі 1752—1773
* Францішак Ксаверый Браніцкі 1773—1774
* Севярын Жавускі 1774—1794

### Гл. таксама

* Вялікія гетманы каронныя
* Вялікія гетманы літоўскія

Літаратура
----------

* *Urzędnicy centralni i nadworni Polski XIV—XVIII wieku, spisy*. Kórnik: wyd. PAN, 1992.
* Zdzisław Żygulski. *Hetmani Rzeczypospolitej*. — Kraków, 1994.
* *Poczet hetmanów Rzeczypospolitej. Hetmani koronni* / red. Mirosław Nagielski. — Warszawa, 2005.
* Maciej Franz. *Wojskowość Kozaczyzny Zaporoskiej w XVI—XVII wieku*. — Toruń, 2004

Спасылкі
--------

* Спіс і гербы гетманаў польных каронных Архівавана 13 студзеня 2013.  (польск.)
**БТР-60МБ1** — адзін з беларускіх варыянтаў мадэрнізацыі савецкага бронетранспарцёра БТР-60ПБ.

Распрацоўка мадэрнізаваных варыянтаў БТР-60ПБ для ўзброеных сілаў краіны і замежных заказчыкаў пачалася на 140-м рамонтным заводзе МА РБ у горадзе Барысаў у пачатку 2000-х гадоў, да 2015 года вытворчасць БТР-60МБ1 была засвоена. У ходзе пераабсталявання БТР-60ПБ ў БТР-60МБ1 праведзены капітальны рамонт, рэматарызацыя (два бензінавых рухавіка ГАЗ-49П замяняюць на два дызельных рухавіка), таксама усталёўваюць 5-ступеністую аўтаматычную каробку перадач з новай карданнай перадачай, новыя прыборы панэлі кіравання (уключаючы тахометр і лічыльнік мотагадзін) і змененую сістэму выпуску адпрацаваных газаў. Акрамя таго, магчымая ўстаноўка новага радыёабсталявання (радыёстанцыі Р-173, радыёпрымача Р-173П і апаратуры ўнутранай сувязі і камутацыі Р-174).

Зноскі
------

1. ↑  Валерий Ковалев. Эффект модернизации // «Красная звезда» от 15 августа 2002
2. 1 2  подполковник запаса Николай Макаревич. Завод, умеющий всё Архівавана 26 ліпеня 2018. // «Во славу Родины», № 133 от 21 июля 2015
3. ↑  Ремонт и модернизация БТР-60,70,80 Архівавана 21 снежня 2018. / официальный сайт ОАО «140-й ремонтный завод»

| ⛭Бранятэхніка Беларусі пасля 1991 года |
| --- |
| Баявыя разведвальныя машыны | *БРДМ 2Т*  ·  *БРДМ-2МБ1*  ·  *Кайман* |   |
| Баявыя машыны | *Каракал*  ·  *Ліс-ПМ*  ·  *Волат*  ·  *Віцім*  ·  *Asilak* |
| Самаходныя мінамёты | СМ-120 |
| Транспартныя машыны | *ТМПК*  ·  *ТГМ 3Т* |
| Бранятанкавая тэхніка | *ППМП*  ·  *ТЗМ-122*  ·  *МТП-300Т*  ·  *СТК-59ГМС*  ·  *МТП-70*  ·  *КМ-70*  ·  *БТР-60МБ1*  ·  *БТР-70МБ1*  ·  *Кобра-К*  ·  *Кобра-С*  ·  *Волат* |
| Імітацыйныя макеты | ІМТ-72 |
| Танкі | *Т-72БМЭ*  ·  *Т-72БМ2* |
| *курсівам* вылучаны перспектыўныя, даследчыя ці ўзоры, якія не пайшлі ў серыйную вытворчасць |
**Гай Алект** (лац.: Gaius Allectus) — рымскі імператар-узурпатар мяцежнай Брытаніі ў 293—296 гадах. Алект быў скарбнікам самаабвешчанага імператара Брытаніі Караўзія. У 293 годзе Алект забіў Караўзія пасля таго, як той прайграў у бітве пры Булоне. Асноўныя сілы Алект засяродзіў на поўдні вострава, каб абараніцца ад нападу Канстанцыя Хлору. Кіраваў выключна як тыран. У 296 годзе Канстанцый Хлор і яго прэфект Асклепіядот узялі па флатыліі і высадзіліся ў Брытаніі. Частка флоту павярнула назад, але войска Асклепіядота прарвалася да ўзбярэжжа. Алект сустрэў свайго праціўніка з войскам, але быў разбіты і загінуў падчас уцёкаў.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Алект
* Roman Emperors — Allectus Архівавана 7 чэрвеня 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa · Оксфардскі біяграфічны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90745971 · GND: 118648233 · LCCN: n77019224 · NLP: A11920002 · NUKAT: n2008123227 · VIAF: 135148995737859750235, 586159474330927662365, 1330159474200227661178 |

 |
Французскія марскія кадэты ў белых гетрах на парадзе 8 мая
**Гетры** (фр.: guêtre) — суконная накладка з зашпількамі тыпу кароткага (на шчыкалаткі) накладной халявы ці род цёплых панчох, якія апранаюць паверх абутку. Першапачаткова іх рабілі з скуры або з шчыльнага матэрыялу, пазней з сукна.

У 1990-2000-я гетры зноў увайшлі ў моду як жаночы аксэсуар, а таксама як аксэсуар для танцаў, які дазваляе хутка разаграваць цягліцы ног падчас рэпетыцый.

У цяперашні час ваўняныя гетры выкарыстоўваюцца ў якасці элемента спартыўнага адзення, які абараняе і сагравае ногі.

Гетры атрымалі шырокае распаўсюджванне ў турызме ў якасці абароны ад траплення ўнутр чаравікоў бруду і вады.

Гл. таксама
-----------

* Гамашы

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 1 : А-Л. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0152-4, С.351

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Федэраты.
**Федэраты** (лац.: foederati, ад лац.: foedus — саюз, дагавор) — саюзныя Рыму плямёны. Значэнне тэрміна змянялася на працягу гісторыі.

У часы Рэспублікі федэратамі называліся абшчыны, звязаныя з Рымам саюзам, звычайна называліся «саюзнікамі» (лац.: socii).

У часы Позняй імперыі — варварскія плямёны, якія паступілі на ваенную службу да рымлян і неслі яе на межах Рымскай імперыі. Атрымлівалі за службу памежныя землі для пасялення і жалаванне. Найбольшае значэнне федэраты мелі ў IV—V стагоддзях. Часцяком гэтыя меры былі вымушаныя, такім чынам імператары адкупляліся ад варвараў, арміі якіх не маглі перамагчы, а заадно ставілі іх сабе на службу. Падобныя дагаворы заключаліся не паміж дзяржавамі ці народамі, а асабіста паміж кіраўнікамі, і таму пасля смерці кіраўніка, які заключыў дагавор, саюз звычайна спыняў існаванне. Для эпохі Позняй імперыі незразумела размежаванне паміж foederati — федэратамі і socii — саюзнікамі. Вядома, што апошнія традыцыйна служылі ў рымскім войску, не з'яўляючыся грамадзянамі Рыма. Адрозніць саюзнікаў і федэратаў у крыніцах не ўяўляецца магчымым. Сам тэрмін «федэраты» ўваходзіць ва ўжытак у Рыме пачынаючы з V стагоддзя, аднак падобны від узаемаадносін з варварамі існаваў і да таго, у IV стагоддзі. Служба варвараў у рымскай арміі і рассяленне іх на рымскай тэрыторыі спрыялі паступовай варварызацыі як самой арміі (у меншай ступені гэта тычылася каманднага складу), так і дзяржавы.

Гл. таксама
-----------

* Laeti
* Foedus Cassianum

Зноскі
------

1. ↑  *Ермолова И. Е.* Римская империя и федераты в IV веке // Новый исторический вестник. 2001, № 2 (4).
2. ↑  См.: *Глушанин Е. П.* Провинциализация и варваризация в истории римской императорской армии // Власть, политика, идеология в истории Европы: сборник научных статей, посвященный 30-летию кафедры ВИМО АлтГУ / под ред. Ю. Г. Чернышова. — Барнаул, 2005. — 200 с;   
 Он же. Этнический состав ранневизантийской армии IV в.:
варварский вопрос // Античная древность и Средние века. — М. 1985.

Літаратура
----------

* *Ермолова И. Е.* Римская империя и федераты в IV веке // Новый исторический вестник. 2001, № 2 (4).
* *Мусин А. Е.* Империя и федераты: Археологические аспекты изучения христианизации // Боспор Киммерийский и варварский мир в период античности и средневековья. Материалы IV Боспорских чтений. Керчь, 2003. С. 191—194.
* Long, G. Foederatae Civitates // William Smith. A Dictionary of Greek and Roman Antiquities, John Murray, London, 1875.
* Heather P.J. *Foedera* and *Foederati* of the Fourth century // Kingdoms of the Empire: the integraton of barbarians in late Antiquity / ed. by Walter Pohl. Leiden, New York, Koln, Brill. 1997.
**Арыябарзан** (стар.-перс.: Ariyabrdna; ? — 362 да н.э.) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Персідскай імперыі. З роду Фарнакідаў, адгалінавання каралеўскага роду Ахеменідаў, сын сатрапа Фрыгіі Фарнабаза II.

У 407 да н.э. быў пасланы бацькам суправадзіць афінскіх пасланцаў са сталіцы Фрыгіі Дасцыліума да марскога ўзбярэжжа, адкуль яны маглі дабрацца да Афінаў. Магчыма, тады пазнаёміўся са спартанцам Анталькідам.

У 387 да н.э. змяніў бацьку на пасадзе сатрапа Фрыгіі. Новы сатрап меў прыязныя стасункі як з Афінамі, так і са Спартай. Калі Арыябарзан па невядомай прычыне паўстаў супраць Артаксеркса II, яго падтрымалі абодва полісы. Да таго ж на яго баку былі сатрапы: Маўсол з Карыі, Аронт з Арменіі, Аўтафрадат з Лідыі, Датам з Кападокіі, а таксама фараон Егіпту Тэас. Спартанскі цар ж Агесілай II прыбыў з войскам наёмнікаў. Пэўны час быў абложаны персамі ў Асасе, але вялікая колькасць саюзнікаў і раздзеленасць ворагаў дапамаглі яму выйсці з аблогі.

Дапамог афінцам атрымаць назад горад Сестас, які ім калісьці належаў. За гэта афіняне надалі яму грамадзянства полісу. Узімку 363 да н.э./362 да н.э. паўстанцы былі разгромлены, а Арыябарзан быў выдадзены персам сваім сынам Мітрадатам і раскрыжаваны. На пасадзе сатрапа Фрыгіі яго змяніў зводны брат Артабаз II.

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Ariobarzanes Архівавана 28 лютага 2009.

| ⛭Сатрапы Гелеспонцкай Фрыгіі |
| --- |
| Персідскае валадарства | 
* Мітрабат (каля 520 да н.э.)
* Мегабаз[en] (каля 500 да н.э.)
* Эбар (каля 493 да н.э.)
* Артабаз I (477—455 да н.э.)
* Фарнабаз I (455—430 да н.э.)
* Фарнак II (430—422 да н.э.)
* Фарнабаз II (413—387 да н.э.)
* Арыябарзан (387—362 да н.э.)
* Артабаз II (362—353 да н.э.)
* Арсіт (353—334 да н.э.)

 |  |
| Македонскае валадарства | 
* Калас (334—327 да н.э.)
* Дэмарх (327—323 да н.э.)
* Леанат (323—322 да н.э.)
* Арыдэй (321—318 да н.э.)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Pauly-Wissowa |
| Генеалогія і некрапалістыка | WeRelate · genealogics.org |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: nr96033396 · VIAF: 22043328 |
**Федэрацыя прафсаюзаў Украіны** (скар.: **ФПУ**) — украінскае аб'яднанне прафсаюзаў. Пасля абвяшчэння незалежнасці Украіны 6 кастрычніка 1990 года была створана *Федэрацыя незалежных прафсаюзаў Украіны*, якая стала пераемнікам Украінскага рэспубліканскага саюза прафсаюзаў. Дэкларацыю аб заснаванні Федэрацыі падпісалі 25 рэспубліканскіх прафсаюзаў і 24 рэгіянальныя прафсаюзы. У лістападзе 1992 года адбыўся другі з'езд Федэрацыі, на якой было прынята рашэнне аб перайменаванні арганізацыі ў *Федэрацыю прафсаюзаў Украіны*.

У склад Федэрацыі ўваходзіць 4,8 мільёнаў сябраў, 44 усеўкраінскіх прафсаюза і 25 прафаб'яднанняў. Федэрацыя прафсаюзаў Украіны з'яўляецца членам Міжнароднай канфедэрацыі прафсаюзаў і супрацоўнічае з Міжнароднай арганізацыяй працы.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйны сайт
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бона.

**Бона** — меліярацыйны канал у Брэсцкай вобласці Беларусі, левы прыток Мухаўца. Даўжыня складае 34 км. Канал з’яўляецца найстаражытным падобным збудаваннем на тэрыторыі Беларусі. Пачынаецца за 2 км ад вёскі Заор’е Маларыцкага раёна, працякае па Кобрынскім раёне і ўпадае ў раку Мухавец у горадзе Кобрыне.

Гісторыя будаўніцтва
--------------------

Будаўніцтва канала было пачата па загаду ўладальніцы Кобрынскай эканоміі каралевы польскай і вялікай княгіні літоўскай Боны Сфорца. З 1550-х гадоў Бона пачала актыўную дзейнасць па правядзенню маштабнай аграрнай рэформы на землях, якія належалі ёй. У ходзе рэформы, якая атрымала назву валочная памера, праводзіліся абмер зямель і дзяленне іх на стандартныя ўчасткі — валокі. Акрамя таго, праводзілася рэвізія, у ходзе якой збіраліся дадзеныя аб стане зямель.
Правядзенне зямельнай рэформы, засяленне раней неабжытых зямель зрабілі неабходным правядзенне работ па меліярацыі. Акрамя будаўніцтва канала, названага ў гонар Боны, ёю была прадпрынятая таксама спроба асушэння балота паўднёвей Кобрына, а таксама, па некаторых дадзеных, будаўніцтва іншага канала — ад Пінскага замка да вёскі Стытычэва (за 5 км ад Пінска), дзе знаходзілася вялікакняжацкая рэзідэнцыя.

У 1939—1940 гадах канал быў працягнуты ад вёскі Хідры да вёскі Заор’е.

Заўвагі
-------

Літаратура
----------

* Памяць: Кобрынскі раён / Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск: БЕЛТА, 2002.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Бона (канал)**
**Алкалі́я** (укр.: Алкалія) — рака ў Малдове і Адэскай вобласці Украіны, упадае ў возера Бурнас. Даўжыня 67 км.

Бярэ пачатак з сажалкі на тэрыторыі Малдовы. Даліна шырокая, рассечана ярамі і балкамі, са старыцамі. Рэчышча ўмерана звілістае, шырынёй 6-8 м; на працягу звыш 30 км расчышчана і выпрастана. Нахіл ракі 1,7 м/км.

Жыўленне мяшанае. Бываюць вясновыя і летнія паводкі, улетку месцамі мялее і перасыхае. Ледастаў няўстойлівы.

Створаны сажалкі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Прокопенко С. С.* Алкалія // Географічна енциклопедія України : у 3 т. / редколегія: О. М. Маринич (відпов. ред.) та ін. Т. 1 — К.: «Українська радянська енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 1989.  (укр.)
**Федэрыка Барочы**, народжаны Федэрыка Фіёры, названы Фіёры да Урбіна (іт. Federico Barocci; нарадзіўся ў 1526/1535 годзе, Урбіна — 30 верасня 1612, Урбіна) — найбуйнейшы італьянскі жывапісец і гравёр эпохі позняга маньерызму.

Жыццё і творчасць
-----------------

Барочы вывучаў мастацкае майстэрства спачатку ў атэлье свайго бацькі-скульптара, выхадца з Мілана Амброджыа да Федэрыка Барочы, унука вядомага міланскага разьбяра Амброджыа да Мілана, затым — у Батыста Франка (1518—1558). Скончыў адукацыю ў свайго дзядзькі, архітэктара Барталамеа Генга, дзе вывучаў геаметрыю і законы перспектывы.

Брат герцага Урбіна Гвідабальда II дэла Роверы, кардынал Джуліа дэла Роверэ, запрасіў мастака ў 1548 годзе ў Рым, дзе апошні вывучаў жывапіс Рафаэля і Карэджыа. Пасля некалькіх гадоў знаходжання ў Рыме Барачы вярнуўся ва Урбіна, дзе піша некалькі выдатных палотнаў (напрыклад, напісаныя ў 1557 годзе для кафедральнага сабора Урбіна «Святую Цэцылію» і «Пакутніцтва св. Себасцьяна», у якіх адгадваецца ўплыў Карэджыа).

У 1560 годзе мастак вяртаецца ў Рым і працуе ў майстэрні братоў Тадэа і Федэрыка Цукара, якія былі ў другой палове XVI стагоддзя галоўнымі прадстаўнікамі мастацтва маньерызму ў Рыме. У 1560 годзе ён піша, разам з Федэрыка Цукара і на заказ папы Пія IV фрэскі ў Бельведэры Ватыканскіх садоў. Гэтыя яго «Чатыры дабрадзейнасці» паказваюць вялізны талент маладога мастака. Падчас выканання гэтай працы Барочы цяжка захворвае, па ўсёй бачнасці з прычыны атручвання, якім быў «абавязаны» зайздроснікам свайго таленту. У сувязі са слабасцю пасля хваробы наступныя некалькі гадоў Барочы мала малюе. У 1563—1564 годзе ён вяртаецца ва Урбіна. Усе спробы караля Іспаніі, вялікага герцага Тасканскага і імператара Рудольфа II зрабіць з Ф.Барочы свайго прыдворнага мастака поспехам не ўвянчаліся — майстар да канца сваіх дзён заставаўся ў родным горадзе Урбіна.

Зноскі
------

1. ↑  Federico Barocci<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3362041'></a>
2. 1 2  Federico, detto il Fiori Barocci // Dizionario Biografico degli Italiani — 1960. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1128537'></a>
3. ↑  RKDartists Праверана 27 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
4. ↑   Праверана 12 лютага 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1997—…) · Treccani · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10109068, ADV10109069, ADV10109070, ADV10109071 · BIBSYS: 1483107587547, 8083376 · BNE: XX828076, XX4996046 · BNF: 120814353 · CiNii: DA09045223 · CONOR: 92769379 · GND: 119256908 · ICCU: RAVV072237 · ISNI: 0000 0001 2369 1850, 0000 0001 2369 2562 · LCCN: n50067722 · NDL: 01054453 · NKC: xx0217528 · NLA: 35845081 · NLP: A20061845 · NTA: 070254540 · NUKAT: n2007090495 · LIBRIS: 397498, 176979 · SUDOC: 029122376 · VIAF: 41865190 · ULAN: 500115210 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Алкет.
**Алкет II** — цар старажытнага Эпіра з роду Пірыдаў, які кіраваў у 313 — 307 гадах да н.э.

Алкет II быў выгнаны з краіны сваім бацькам і стаў царом эпірскім толькі пасля смерці Эакіда. Ён ненавідзеў Касандра. Калі Касандр даведаўся, што Алкет узыйшоў на прастол, ён адправіў свайго палкаводца Лікіёна супраць таго. Спачатку Лікіён пацярпеў паражэнне ад эпіротаў, але ў другой бітве атрымаў угару і захапіў Эўрымены. Пасля гэтага Алкет быў вымушаны прасіць міру. Алкет заключыў саюз з Касандрам, аднак у тым жа годзе эпіроты, не сцярпеўшы яго жорсткасці, забілі Алкета і двух яго сыноў. Пасля смерці Алкета ўлада ў Эпіры перайшла да 12-гадовага Піра I.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Диодор «Историческая библиотека» СПб, 1774*


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Эакід** | **Цар Эпіра**313 да н.э. — 307 да н.э. | Пераемнік**Пір I** |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Pauly-Wissowa |
**Карын Альвтэген** (швед. Karin Alvtegen; нар. 8 чэрвеня 1965, Хускварна, Швецыя) — шведская пісьменніца, якая працуе ў дэтэктыўным жанры. Дзеянне псіхалагічных трылераў Альвтэген звычайна адбываецца ў Швецыі.

Біяграфія
---------

Другі раман Альвтеген, «Страта», быў узнагароджаны вядучай скандынаўскай прэміяй у галіне дэтэктыўнай літаратуры Шкляны ключ у 2001 годзе. У 2009 годзе, пасля выхаду амерыканскага выдання, раман быў намінаваны на Прэмію Эдгара Алана По за лепшы раман. У 2006 годзе раман паслужыў асновай для тэлевізійнага серыяла «Missing», рэжысёрам якога стаў Ен Мэдэн.

Раман Альвтэген 2005 года «Сорам» увайшоў у шорт-ліст прэміі за лепшы дэтэктыўны раман, перакладзены на англійскую мову, Duncan Lawrie International Dagger  (англ.) (бел. якая ўручаецца брытанскай Асацыяцыяй пісьменнікаў-крыміналістаў  (англ.) (бел..

У 2013 годзе Карын захварэла на міялгічны энцэфаламіеліт, або сіндром хранічнай стомленасці, што, па сутнасці, перашкодзіла ёй пісаць. У чэрвені 2019 года Альвтэген абвясціла, што стане паслом Фонду адкрытай медыцыны, арганізацыі, якая фінансуе даследаванні міялгічнага энцэфаламіеліта, або сіндрома хранічнай стомленасці.

Карын Альвтэген — траюрадная пляменніца дзіцячай пісьменніцы Астрыд Ліндгрэн.

Бібліяграфія
------------

### Раманы

* *Skuld* (1998)
* *Saknad* (2000)
* *Svek* (2003)
* *Skam* (2005)
* *Skugga* (2007)
* *En sannolik historia* (2010)
* *Fjärilseffekten* (2013)

### Сцэнарыі

* *Hotet* (2004)

Зноскі
------

1. ↑  Karin Alvtegen // Babelio — 2007.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2877812'></a>
2. ↑  «Winners» Архівавана 24 снежня 2009 года. Glasnyckeln, passagen.se, Retrieved 20 May 2009
3. ↑  «2009 Edgar Nominees» Архівавана 7 сакавіка 2012. Mystery Writers of America, theedgars.com, Retrieved 20 May 2009
4. ↑  Svenska Dagbladet, interview 2017-12-08 (на шведскай мове)
5. ↑  Award-Winning Swedish Author Karin Alvtegen Makes a ME/CFS Announcement. 25 june 2019. Open Medicine Foundation.
6. ↑  «My great aunt» by Karin Alvtegen

Спасылкі
--------

* Вэб-сайт Карын Альвтэген
* Карын Альвтэген на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.) Сцяг Швецыі Швецыя

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 2099922 · BNE: XX1636347 · BNF: 14497503c · CONOR: 104745571 · GND: 122771818 · ICCU: UBOV713076 · ISNI: 0000 0001 0857 8913 · LCCN: n2003042952 · NDL: 00979084 · NKC: xx0085171 · NLP: A16020492 · NTA: 238969797 · NUKAT: n2003093540 · PTBNP: 1207707 · LIBRIS: 221074 · SUDOC: 079489079 · VIAF: 59314392 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Франка.

**Луіс Федэрыка Франка Гомес** (ісп.: Luis Federico Franco Gómez; нар. 23 ліпеня 1962, Асунсьён, Парагвай) — парагвайскі палітык, прэзідэнт Парагвая (2012—2013).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў горадзе Асунсьон 23 ліпеня 1962 гады. 20 лютага 1982 году ажаніўся з Эміліяй Альфара.

Быў абраны віцэ-прэзідэнтам Парагвая на прэзідэнцкіх выбарах 2008 года ў якасці напарніка Фернанда Луга. Пасля імпічменту Сенатам Парагвая прэзідэнта Луго 22 чэрвеня 2012 г. прыняў прысягу ў якасці прэзідэнта. Заставаўся на прэзідэнцкай пасадзе да заканчэння тэрміну Луга ў жніўні 2013 года.

Вывучаў медыцыну ў Нацыянальным універсітэце Асунсьён. Па прафесіі хірург.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1047618699 · VIAF: 306360133 |