recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Пратазы, *Апошні Возны трыбунала*:  
 *«Нікога. Узышоў на ганак, цісне клямку  
Са страхам — пуста, быццам дзе ў заклятым замку.  
Іск дастае, чытае ўголас аб'яўленне.»*  
(Адам Міцкевіч *Пан Тадэвуш*, Кніга 6, *Засьценак*).
**Во́зны** — судовая асоба ў мясцовых судах ВКЛ. Выконваў функцыі судовага вестуна, пасланца, дазнаўца, судовага выканаўца і прыстава.

Як дазнавец возны сведчыў пабоі, крадзяжы, згвалтаванні і гэтак далей. Яго запісы («рэляцыі») рэгістраваліся ў судовых кнігах, а на судовых паседжаннях ён сведчыў аб убачаным і пачутым. Гэтыя рэляцыі і сведчанні вознага лічыліся важкімі судовымі доказамі. Як судовы прыстаў возны сачыў за парадкам у зале ў час судовага паседжання. За сваю працу атрымліваў узнагароджанне ў памеры, вызначаным законам.

Літаратура
----------

* *Г. А. Маслыка.* Возны // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — С. 255. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
* *Г. А. Маслыка.* Возны // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — С. 347. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.
* Акты издаваемые Виленскою Археографическою Комиссиею для разбора Древних Актов. Том 26. — Вильна, 1899. — С. 563.
* *Доўнар Т. І.* Гісторыя дзяржавы і права Беларусі. — Мн.: Амалфея, 2007. — 400 с. ISBN 978-985-441-621-2 — С. 110.
**Беларускае аб’яднанне студэнтаў** (БАС) — беларуская грамадская арганізацыя студэнтаў у Польшчы, якая займаецца грамадска-культурнай, асветнай, выдавецкай, турысцкай дзейнасцю. Заснавальніцкі сход адбыўся 14 красавіка 1988 г. у Варшаве.

У снежні 1981 г. з увядзеннем ваеннага становішча ў Польшчы дзейнасць БАС спынена. У 1982 г. працавала нелегальна. З 1983 г. беларускія студэнты дзейнічалі легальна ў рамках Рады культуры пры Цэнтральнай радзе культуры таварыства польскіх студэнтаў у Варшаве. Аднаўленчы заснавальніцкі сход БАС у Беластоку адбыўся 17 красавіка 1988 г. 22 красавіка 1988 Заснавальніцкі камітэт БАС зацвердзіў праект статуту і падрыхтаваў дакуманты для рэгістрацыі. 29 лістапада 1988 г. БАС быў зарэгістраваны, а 17 снежня 1988 г. адбыўся першы з’езд БАС.

Вышэйшыя кіруючыя органы — усеагульны сход і галоўная рада (знаходзілася ў Варшаве, з 1991 у Беластоку). Гурткі дзейнічаюць у ВНУ Беластока, Варшавы, Гданьска, Любліна, Ольштына, адзін у ЗША. Выдавала бюлетэнь «Апошнія паведамленні БАС» (№ 1-3, 1981, 1988), «Сустрэчы» (№ 1-13, 1983—1990), у штоднёвіку «Ніва» штомесячна змяшчае старонку «Прысутнасць». З 1991 г. БАС — член-заснавальнік Рады беларускіх арганізацый у Польшчы. З 1988 г. БАС узначальвалі Я. Вапа, У. Пац, Б. Кучынская (з 1991 г.).

На некамерцыйнай аснове на лясной паляне Борык каля мястэчка Гарадок (Беластоцкі павет) з 1990 да 2019 года БАС праводзіў штогадовы фестываль беларускай альтэрнатыўнай і рок-музыкі «Басовішча».

Паступова арганізацыя слабела. Як заўважыў публіцыст Ян Максімюк, Беларускае аб’яднанне студэнтаў ад пачатку ХХ стагоддзя існавала толькі як арганізацыйны камітэт «Басовішча».

Зноскі
------

1. ↑  Славамір Іванюк, *25-lecie Białoruskiego Zrzeszenia Studentów Архівавана 28 верасня 2011.*, «Беларускі грамадска-культурны часопіс» (pol. «Czasopis. Białoruskie pismo społeczno-kulturalne») 05/2006  (польск.)
2. ↑  svaboda.org

Літаратура
----------

* Іванюк, С. Беларускае аб’яднанне студэнтаў / С. Іванюк // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 1. А — Беліца / БелЭн; Рэдкал.: М. В. Біч (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с. [8] к.: іл. — С. 350. — ISBN 5-85700-074-2.

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка Беларускага аб’яднання студэнтаў.
**65-я транспартна-баявая верталётная база** — найстарэйшая верталётная часць Беларусі. Сфарміравана 1 жніўня 1962 года як 65-ы асобны верталётны полк, з 1964 года дыслакавалася ў горадзе Кобрыне (Брэсцкая вобласць). Расфарміравана ў 2004 годзе.

Напярэдадні свайго расфарміравання 65-я транспартна-баявая база мела тры эскадрыллі. 1 эскадрылля эксплуатавала верталёты Мі-8Т і Мі-8МТ, другая — Мі-26, а трэцяя — верталёты-пастаноўшчыкі перашкод Мі-8СМВ, Мі-8ПА, Мі-8МТП і Мі-8МТПІ.

Літаратура
----------

* Качук Н. Старейшая вертолётная часть Беларуси // Армия: журнал. — 2002. — № 4.
* 65-я транспортно-боевая вертолётная база. Буклет к 40-летию части. — Брест: Брествестпресс, 2002.
У сезоне 2020/2021 баскетбольны клуб РДВАР з Мінска прымаў удзел:

* Чэмпіянат Беларусі 2020/2021 (**7 месца**).

Гісторыя
--------

Каманда РДВАР у сезоне 2020/2021 выступала ў тым жа складзе, што і ў сезоне 2019/2020.

На першым этапе чэмпіянату Беларусі каманда правяла 20 гульняў, у якіх атрымала 4 перамогі, і заняла перадапошняе, 10-е месца. На другім этапе яна трапіла ў групу «Б» (каманды, якія занялі на першым этапе 7-11 месцы). На гэтым этапе каманда правяла 8 гульняў, у якіх атрымала 5 перамог, заняла 2-е месца і трапіла ў плэй-оф чэмпіянату Беларусі.

У чвэрцьфінале плэй-оф каманда РДВАР саступіла (0:2) клубу «Цмокі-Мінск», у серыі за 5-8 месцы саступіла (0:2) клубу «Рубон», а ў серыі за 7-8 месцы перамагла (2:1) клуб «Гродна-93-ГрДУ».

Склад каманды
-------------

| Нумар | Баскетбаліст | Год нараджэння | Гульні | Ачкі (сярэдні паказчык) | Заўвагі |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 19 | Сцяг Беларусі Максім Аляксееў | 2004 | 35 | 9,6 |  |
| 11 | Сцяг Беларусі Іван Балдуеў | 2004 | 35 | 9,0 |  |
| 10 | Сцяг Беларусі Цімур Міхайлаў | 2004 | 34 | 13,5 |  |
| 7 | Сцяг Беларусі Вадзім Пайко | 2004 | 32 | 4,0 |  |
| 17 | Сцяг Беларусі Аляксандр Гогараў | 2004 | 32 | 2,4 |  |
| 9 | Сцяг Беларусі Канстанцін Андрэеў | 2004 | 29 | 5,7 |  |
| 0 | Сцяг Беларусі Данііл Каско | 2004 | 27 | 18,1 |  |
| 12 | Сцяг Беларусі Аляксей Шаўчэнка | 2004 | 26 | 7,2 |  |
| 8 | Сцяг Беларусі Аляксандр Казялькоў | 2004 | 23 | 2,3 |  |
| 14 | Сцяг Беларусі Данііл Петручэнка | 2004 | 19 | 0,6 |  |
| 33 | Сцяг Беларусі Цімафей Мік’янец | 2004 | 18 | 0,5 |  |
| 1 | Сцяг Беларусі Сцяпан Азаркевіч | 2004 | 5 | 1,6 |  |

Трэнеры каманды
---------------

* Беларусь Мікалай Аляксееў (галоўны трэнер)

Спасылкі
--------

* Профіль на сайце eurobasket.com

Гл. таксама
-----------

* Сезон 2019/2020 РДВАР
Архімедава спіраль
Спіраль Ферма
Гіпербалічная спіраль
Лагарыфмічная спіраль
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Спіраль, значэнні.
У матэматыцы, **спіраль** — гэта крывая, якая агінае некаторы цэнтральны пункт ці вось, паступова набліжаючыся ці аддаляючыся ад яе, у залежнасці ад кірунку абыходу крывой.

Двухмерныя спіралі
------------------

Двухмерную спіраль можна апісаць у палярных каардынатах, вызначыўшы радыус *r* як бесперапынную манатонную функцыю ад вугла *θ*. Акружнасць можна лічыць выраджаным асобным выпадкам спіралі (функцыя не строга манатонная, а з'яўляецца канстантай).

Некаторыя з найбольш важных тыпаў двухмерных спіраляў:

* Архімедава спіраль:
{\displaystyle ~r(\theta )=a+b\theta ~};
* Спіраль Ферма:
{\displaystyle ~r(\theta )=\theta ^{\frac {1}{2}}~};
* Гіпербалічная спіраль:
{\displaystyle ~r(\theta )={\frac {a}{\theta }}~};
* Лагарыфмічная спіраль:
{\displaystyle ~r(\theta )=ae^{b\theta }~};
* Спіраль Фібаначы (англ.: Fibonacci spiral) і залатая спіраль — асобныя выпадкі лагарыфмічнай спіралі.

Трохмерныя спіралі
------------------

Як і ў двухмерным выпадку, *r* — бесперапынную манатонную функцыю ад *θ*.

Для простых трохмерных спіраляў трэцяя пераменная *h* — таксама бесперапынная манатонная функцыя ад *θ*. Напрыклад, канічная вітая лінія можа быць вызначана як спіраль на канічнай паверхні з адлегласцю ад вяршыні як экспанентнай функцыяй ад *θ*.

Для складаных трохмерных спіраляў, як, напрыклад, ***сферычная спіраль***, *h* узрастае з ростам *θ* з аднаго боку ад пункта і змяншацца — з іншай.

### Сферычная спіраль

***Сферычная спіраль*** (лаксадрома) — гэта крывая на сферы, якая перасякае ўсё мерыдыяны пад адным вуглом (не прамым). Гэта крывая мае бясконцы лік віткоў. Адлегласць паміж імі змяншацца па меры набліжэння да палюсоў.

Целы, якія маюць форму спіралі
------------------------------

* Ракавіна ў бруханогіх
* Цытакасцяк эўкарыёт
* Спіраль у балансе механічных гадзінікаў
* Спіральная завадная спружына ў механічных гадзінах і ў завадных цацках, спіральная спружына ў стрэлкавых індыкатарах магнітафонаў, радыёпрыёмнікаў, у вымяральных галоўках магнітаэлектрычных галовак амперметраў, вальтметраў, омметраў, тэстараўі інш.
* Цыклон, Антыцыклон
* Спіральныя галактыкі
* Калаген - Фібрылярны бялок з правазакручанай спіраллю
* Рулон

Гл. таксама
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Спіраль на Вікісховішчы |

* Гелікоід

Літаратура
----------

* Спіра́лі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 114. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Спира́ль // Большая политехническая энциклопедия / Авт.-сост. В. Д. Рязанцев. — М.: Мир и образование, 2011. — С. 491—492. — 704 с. — 2 000 экз. — ISBN 978-5-94666-621-3. (руск.)
* Спира́ли // Т. 24А. Собаки — Струна. — М. : Советская энциклопедия, 1976. — С. 324. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров; 1969—1978). (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (11-th) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4182346-1 · Microsoft: 39178231 · NKC: ph167623 |
**Сяргей Іванавіч Шайкоўскі** (нар. 9 сакавіка 1962) — беларускі баскетбаліст і баскетбольны трэнер.

Біяграфія
---------

Першым трэнерам быў Мікалай Канстанцінавіч Ананьеў. Вучыўся ў Рэспубліканскам дзяржаўнам вучылішчы алімпійскага рэзерву ў трэнера Міхаіла Аляксеевіча Тайца. Потым быў інстытут фізічнай культуры.

У 1980 гадах пачынаў працаваць трэнерам, быў у вытоках баскетбольнага клуба ў Асіповічах, быў гульцом (1992—1996) і галоўным трэнерам (1994—1995, 2000—2004) клуба АЗАА (Асіповічы), а ў 2008 годзе прыйшоў у дзіцячую школу пры «Мінску-2006».

Зноскі
------

1. ↑  БФБ ПОЗДРАВЛЯЕТ С ЮБИЛЕЕМ СЕРГЕЯ ШАЙКОВСКОГО

Спасылкі
--------

* Спортзал в Осиповичах строили тренеры и два каменщика. Интервью с детским тренером Сергеем Шайковским
* Детский тренер по баскетболу С. Шайковский: «У меня система: не успеваешь в учебе — не едешь на соревнования»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кусто.

**Жан-Мішэль Кусто** (фр. Jean-Michel Cousteau, нар. 1938) — французскі даследчык, абаронца навакольнага асяроддзя, педагог і кінапрадзюсар. Старэйшы сын вядомага акіянографа Жака-Іва Кусто, бацька Фаб'ена Кусто і Селін Кусто. Жан-Мішэль Кусто — член Нацыянальнай рады па архітэктуры і дыпламаваны спецыяліст Парыжскай школы архітэктуры.

Біяграфія
---------

Жан-Мішэль - сын Жака-Іва і Сімоны Мельхіёр Кусто. Упершыню нырнуў з аквалангам у 1945 годзе, ва ўзросце 8 гадоў. Хаця Жан-Мішэль атрымаў спецыяльнасць архітэктара, пазней ён далучыўся да Таварыства Кусто, створанага яго бацькам, і заставаўся віцэ-прэзідэнтам таварыства на працягу 20 гадоў. У 1993 г. пачаў здымаць уласныя фільмы пра навакольнае асяроддзе. Жан-Мішэль і яго бацька разышліся ў меркаваннях адносна дзейнасці Таварыства і кіравання ім.

Пасля таго, як Жан-Мішэль адкрыў на Фіджы гатэль, названы сваім прозвішчам, Жак-Іў Кусто падаў супраць яго судовы пазоў (у 1995 годзе). У чэрвені 1996 года суд выдаў Жану-Мішэлю прадпісанне ўсюды дадаваць да назвы гатэля і сваё ўласнае імя, каб не змешваць свой бізнэс з некамерцыйнымі пачынаннямі бацькі.

У 1999 Жан-Мішэль Кусто заснаваў Таварыства будучага акіяна, прыродаахоўную і адукацыйную арганізацыю, сярод мэт якой выпрацоўка этыкі захавання Сусветнага акіяна, правядзенне даследаванняў і распрацоўка адукацыйных праграм. У 2003 годзе Таварыства сумесна з Франчэскай Сарэнці і Марышай Шыбуя з праекту SKe GROUP выпусціла ў выдавецтве «Trolley Books» кнігу «Water Culture», у якую ўвайшлі разнастайныя фотаздымкі, аб'яднаныя марской тэматыкай, і інтэрв'ю з вядомымі людзьмі аб праблемах вады.

Кусто таксама займае пасаду старшыні французскага Зялёнага крыжа.

У апошні час Жан-Мішэль Кусто працуе над дакументальным асвятленнем катастрофы на нафтавай платформе Deepwater Horizon, за 50 міль ад узбярэжжа Луізіяны, на якой у 2010 годзе загінулі 11 работнікаў і двое ўдзельнікаў аперацыі па спыненні разліву нафты.

У 2019 годзе Жан-Мішэль Кусто прапанаваў уладам РФ сваю дапамогу ў выпуску касатак і бялух, якіх прывезлі да Ахоцкага мора. 25 чэрвеня 2019 года першую партыю з дзвюх касатак і шасці бялух даставілі на мыс Пяроўскага ў Хабараўскім краі, дзе іх выпусцілі на волю пасля працэдуры адаптацыі.

Зноскі
------
**Ро́маншы** (саманазвы *Engadini, Rumantsches*) — рэтараманскі народ у Швейцарыі. Жывуць пераважна ў даліне ракі Ін і кантоне Граўбюндэн. Агульная колькасць - 38 тыс. (2012 г.).

Паходжанне і гісторыя
---------------------

Помнік стварэнню Шэрай Лігі, запіс на романшскай мове
Продкамі романшаў лічацца старажытныя плямёны рэтаў, якія насялялі Альпійскія горы ў антычнасці. У 15 г. да н. э. яны трапілі пад уладу рымлян і да сярэдзіны 1 тысячагоддзя н. э. былі раманізаваны. Відавочна, да XV ст. продкі романшаў складалі супольны рэтараманскі пласт насельніцтва разам з продкамі ладзінаў. Іх землі ўваходзілі ў склад розных дзяржаў. Паколькі праз так званую Верхнюю Рэцыю, населеную романшамі, праходзіў шлях з Германіі ў Італію, яна лічылася стратэгічнай тэрыторыяй, прывабнай для феадалаў. 

У 1424 г. сяляне і рыцары Рэцыі стварылі Шэрую Лігу (ням.: Grau Bund) і Лігу дзесяці юрысдыкцый, якія выступілі супраць нямецкіх феадалаў. Утвораная імі горная рэспубліка ўвайшла ў склад Швейцарыі. У XVI ст. з'явілася першая пісьмовая форма романшскай мовы. 

У адрозненні ад Італіі, дзе стары эканамічны лад садзейнічаў адносна добраму захаванню традыцыйнай культуры ладзінаў, у Швейцарыі романшы знаходзіліся пад большым культурным уплывам нямецкамоўнай абшчыны, што асабліва стала адчувальна ў XIX ст. З сярэдзіны XX ст. калі романшскаму насельніцтву пагражала дэпапуляцыя, пачалі прадпрымацца пэўныя высілкі для захавання романшскай мовы і стварэння на ёй сучаснай літаратуры. Гэта мэта ставіцца ў аснову далейшага існавання романшаў і лічыцца больш важнай, чым адраджэнне традыцыйнай матэрыяльнай культуры.

Мова
----

Романшскую мову часцяком называюць рэтараманскай. Яна падзяляецца на некалькі дыялектаў, кожны з якіх мае сваю пісьмовасць на аснове лацінкі. Аднак толькі тры дыялекты лічацца безумоўна романшскімі, астатнія — бліжэй да дыялектаў мовы ладзінаў. У наш час існуе таксама адзіны стандарт рэтараманскай мовы, які ўжываецца ў Швейцарыі на афіцыйным узроўні і мае статус дзяржаўнай мовы. 

Романшская мова выкладаецца ў пачатковай школе, выкарыстоўваецца ў некаторых мясцовых сродках масавай інфармацыі, на ёй выдаюцца кнігі. Аднак казаць пра адсутнасць пагрозы знікнення жывой гутарковай мовы пакуль яшчэ рана.

Зноскі
------

1. ↑  Rhaeto-Romansch, Engadine of Switzerland

Спасылкі
--------

* Countries and Their Cultures: Romansch
* National Geographic: Learning Romansh
* Controversy rages over standardised Romansh(недаступная спасылка)
* In Multilingual Switzerland, One Tongue Struggles
**Суслік рабы** (*Spermophilus suslicus*) — млекакормячая жывёла сямейства вавёркавых атрада грызуноў.

Апісанне
--------

Грызун сярэдняй велічыні. Даўжыня цела 200—230 мм, хваста 29-46 мм, ступня — 30-37 мм. Маса 200—370 г. Цела прадаўгаватае, ногі і хвост кароткія. Вушы не выступаюць за сілуэт галавы. Часта стаіць слупком і выдае характэрны свіст. На карычнева-бурай спіне мноства больш светлых плям. Брушка жоўта-шэрае. Грудзі і шыя белыя з жаўцізной.

Пашырэнне
---------

Рабы суслік на паштовай марцы Беларусі, 2015
Суслік рабы — стэпавы від грызуноў. У пасляледавіковы перыяд распаўсюдзіўся ў лясную зону да межаў цэнтральнай часткі Беларусі і сярэдняга Паволжа ў Расіі. Распаўсюджванне ў лясныя мясцовасці, відаць, праходзіла па трасах сезонных міграцый статкаў капытных. У наступныя эпохі ў лясной зоне замацаваўся выключна ў раёнах інтэнсіўнага земляробства на шырокіх, бязлесных раўнінах узгорыстага тыпу. Сучасны арэал параўнальна невялікі і амаль цалкам распасціраецца ва Усходняй Еўропе: ад паўднёва-усходняй Польшчы і паўночна-ўсходняй Румыніі на ўсход да Волгі і Акі. На працягу лета 2019 года на Беларусі спецыялісты знайшлі 10 калоній рабых суслікаў, самую вялікую — у Нясвіжскім раёне.

Аддае перавагу адкрытым мясцовасцям з нізкім травастоем. Жыве ў норах на непрыдатных і абложных землях, выганах, агрэхах, па ўзбочынах дарог, насяляе прасторныя пашы для выгулу буйной рагатай жывёлы.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Вядзе дзённы спосаб жыцця. У дажджлівае, сырое надвор’е з нор не выходзіць. Вялікую частку года жыве калоніямі ці кампактна размешчанымі адзінкавымі паселішчамі. У калоніях увесь час дзейнічае сістэма папярэджання асобін-суседзяў з дапамогай свісту. Капае пастаянныя (летнія і зімовыя) і часовыя кармавыя норы. Пастаянныя норы бываюць даўжынёй 4-5 м з развітай сістэмай хадоў і пашырэнняў, у іх ёсць цёплае сухое гняздо і асобныя камеры, некалькі ўваходаў. Глыбіня, на якой праходзяць норы, 0,3-1,5 м. Дыяметр уваходнай адтуліны 3,5-5,5 см. Пастаянныя норы маюць стромкі ўваход, у часовых норах ці стромкіх касагорах (схілах дарожных кюветаў) уваход часцей нахільны.

На зімоўку сыходзіць з канца жніўня. Праводзіць яе ў стане глыбокай спячкі да сакавіка-красавіка. Запасы кормаў у норах невялікія (да 300 г) і больш разлічаны на рэзерв у выпадку дажджлівага ці сырога надвор’я. Сілкуецца надземнымі часткамі раслін. Асабліва любіць зерне ячменю, жыта, пшаніцы, зернебабовых. Ахвотна і шмат есць насякомых.

Гон доўжыцца 2 тыдні і праходзіць адразу пасля спячкі. Цяжарнасць 23-26 дзён. Самка нараджае 4-8 дзіцянят, зрэдку — больш.

Драпежнікі сусліка разнастайныя: крумкач, шэрая варона, сарока, шэры саракуш, каня, мышаловы, каршакі, белы бусел, шэрая чапля, вандроўныя каты і сабакі, ліс, тхор чорны.

У мінулым, у перыяд высокай колькасці, шкодзіў сельскай гаспадарцы.

Ахова
-----

Від уключаны ў Чырвоны спіс МСАП (VU, ver. 2.3, 1994); Чырвоную кнігу Беларусі, Чырвоную кнігу Польшчы.

Зноскі
------

1. ↑  belsat.eu
**Падолле** (укр.: Поділля) — гістарычна-геаграфічны рэгіён Украіны ў басейне Паўднёвага Буга і Днястра. Ахоплівае тэрыторыю сучасных Вінніцкай, Хмяльніцкай і невялікія часткі Цярнопальскай, Чаркаскай, Кіраваградскай і Адэскай абласцей.

Гісторыя
--------

У «Спісе местаў далёкіх і блізкіх» (кан. XIV ст.) тэрыторыя Падолля паказана вельмі расцягнутай, на ўсходзе яна даходзіць да Дняпра. У Вялікім Княстве Літоўскім існавалі ўяўленні, што Падолле на поўдні даходзіла да Чорнага мора.

У сярэдзіне XVI ст. з усходняга Падолля ўтварылася Брацлаўскае ваяводства. У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) заходняя частка Падолля апынулася ў складзе Аўстрыі, па другім падзеле (1793) — усходняе Падолле далучыла да сябе Расійская імперыя.

У міжваенны час у Падолле размяшчалася брыгада Корпуса аховы памежжа «Падолле».

Вядомыя асобы
-------------

* Мікалай Леантовіч

Зноскі
------

1. ↑  ЭнцВКЛ 2005.

Літаратура
----------

* Падолле // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 386. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* Podole // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom VIII: Perepiatycha — Pożajście (польск.). — Warszawa, 1887. — S. 442.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ge134431 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Долбі.

**«До́лбі»** (англ.: Dolby Theatre; раней вядомы пад назвай **«Кодак»**) — тэатр у Лос-Анджэлесе, які адкрыўся 9 лістапада 2001 года і з тых часоў стаў сталай арэнай правядзення цырымоніі ўручэння прэміі «Оскар». Будаўніцтва тэатра спансавала амерыканская кампанія «Eastman Kodak», якая ўклала ў праект 75 мільёнаў долараў, каб тэатр атрымаў яе назву, але ў лютым 2012 года з-за цяжкага фінансавага становішча кампаніі адмовілася спансіраваць тэатр, і ён быў перайменаваны.

Тэатр можа змясціць каля 3400 чалавек, а яго сцэна з’яўляецца адной з найбуйнейшых у ЗША. Акадэмія кінематаграфічных мастацтваў і навук арандуе тэатр за тыдзень да правядзення цырымоніі, а ў астатні час там праходзяць розныя канцэрты, шоў і цырымоніі ўручэння іншых узнагарод. Часам памяшканні тэатра арандуюць для правядзення прыватных мерапрыемстваў, у тым ліку вяселляў.

Зноскі
------

1. ↑  *Higgins, Kat*. Goodbye Kodak: New Name For The Home Of The Oscars **(нявызн.)**.  Sky News. Архівавана з першакрыніцы 28 лютага 2012. Праверана 25 лютага 2012.
2. ↑  Private events of Kodak Theatre **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 18 студзеня 2012. Праверана 12 сакавіка 2024.

Спасылкі
--------

* dolbytheatre.com (англ.) — афіцыйны сайт
**Крачка белакрылая**, **рыбачка белакрылая** (*Chlidonias leucopterus*) — птушка сямейства крачкавых.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 20-27 см, размах крылаў 60-67 см. У гнездавы час чорная з белымі пярэднімі часткамі верху крылаў, хвастом і паясніцай, а таксама чырвонымі дзюбай і нагамі. У няшлюбным уборы ад чорнай рыбачкі адрозніваецца толькі адсутнасцю цёмных плям па баках цела (каля асновы крылаў) і больш белым надхвосцем, а ад белашчокай рыбачкі — белымі спінай, паясніцай і менш выразаным хвастом. Маладыя з цёмна-карычневай спінай і шэрым верхам крылаў, чыста белай паясніцай.

Пашырэнне
---------

Насяляе мелкія, затопленыя вадой травяністыя тэрыторыі або забалочаныя вадаёмы са стаячай вадой, часта берагі вялікіх рэк і прэсных або шчолачных азёр з адкрытымі месцамі на мяжы паясоў трыснягу, асокаў і іншай воднай расліннасці. У Арменіі лакальна даходзіць да 2000 м над у.м. У паслягнездавы перыяд жыве таксама марскія ўзбярэжжы і мангравыя залівы, а таксама ўздоўж рэк, затопленых вадой рачных далін і азёр.

Арэал разарваны: Цэнтральная, Паўднёвая і Усходняя Еўропа, Заходняя, Цэнтральная і Усходняя Азія (да Усурыйскага краю і поўначы Кітая). Залятае на захад і поўнач ад мяжы арэала. Сустракаецца ў Ісландыі, на Фарэрскіх астравах, у Ірландыі, Люксембургу, Даніі, Нарвегіі, Швецыі, Фінляндыі, на Мадэйры, Канарскіх а-вах, у Вялікабрытаніі і Партугаліі. Месца зімовак: Паўднёвая і Паўднёва-Усходняя Азія, Малайскі архіпелаг, Інданезія, Аўстралія, Афрыка на поўдзень ад Сахары, Мадагаскар. На Беларусі звычайны на гнездаванні пералётны і транзітна мігрыруючы від.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Паштовая марка Беларусі, 1996
Гняздо ў калоніі; на плаваючай расліннасці або ў купіне траў ці асок, зрэдку на беразе. Гэта плоская кучка са свежых і сухіх траў і асок, акружаная вадой; яйкі ляжаць на вільготнай аснове.

Яйкі (2—3, часам 4) крыху падоўжаныя з тупым вузейшым канцом, крэмавыя, светла-жоўтыя, жоўта-зеленаватыя або жоўта-карычневыя; глыбокія плямы — рэдкія, шэрыя або папялістыя, паверхневыя — большыя і нерэгулярныя, цёмна-карычневыя, згушчаныя на шырокім канцы. Памеры: 33×24 мм.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Крачка белакрылая

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | Avibase · CMS · eBird · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · SeaLifeBase · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4189503-4 |
**Лісцевы вяртун** (*Recurvaria nanella*) — від молі сямейства *Gelechiidae*. Шкоднік сельскай гаспадаркі, пашкоджвае ўсе пладовыя культуры, рабіну (*Sorbus*), кізільнік (*Cotoneaster*) і іншыя.

Біялагічнае апісанне
--------------------

Вельмі дробны матылёк з сямейства *Gelechiidae*, размах крылаў 9-11 міліметраў. Пярэднія крылы шэрыя, з чорнымі лініямі, белаватай папярочнай паласой і цёмна-шэрай асновай. Вусень верацянападобны, чырвона-аранжавы, а перад акукліваннем аліўкава-зялёны, з чорнай галавой, даўжыня 5-6 міліметраў. Кукалка карычневая, у белым кокане, даўжыня 5 міліметраў. Жоўтае яйка, прадаўгаватае, даўжыня яго 0,4 міліметра, шырыня 0,3 міліметра.

Экалогія
--------

Зімуюць вусені ў павуцінных коканах у расколінах кары. Вясной выгрызаюць пупышкі, пазней пашкоджваюць кветкі і лісце, сцягваючы іх павуціннем ушматкі. Пасля цвіцення вусені пашкоджваюць маладыя парасткі, угрызаюцца ў парасткі каля пупышак і праточваюць у іх хады. Ператвараюцца ў кукалку ўнутры пашкоджанага лісця або пад лускавінкамі кары. Праз 14 дзён з кукалак выходзяць матылькі, якія лётаюць у чэрвені — пачатку ліпеня. Яны адкладаюць яйкі на ніжні бок ліста па адным. Адна самка адкладае да 150 яек. Праз некалькі дзён з яек выходзяць вусені, якія ўгрызаюцца ў лісце сілкуючыся яго мякаццю, выгрызаюць кароткія разгалінаваныя міны, у якіх жывуць да восені.

Спасылкі
--------

* Артыкул на сайце Аграрны сектар Украіны Архівавана 14 ліпеня 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777600919 |
**Царква Святога Мікалая** — грэкакаталіцкі храм у вёсцы Бодружал раёна Свіднік Прэшаўскага края, Славакія. Размешчана на высокім узгорку ў цэнтры вёскі. Распаўсюджана меркаванне, што царква Св. Мікалая з'яўляецца прататыпам храмаў лемкаўскага тыпу.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1658 годзе паводле лемкаўскага паўночна-заходняга тыпу і з'яўляецца найстаражытнейшым драўляным сакральным збудаваннем у Славакіі.

Найстарэйшы звон, які захаваўся ў царкве, быў адліты ў 1759 годзе. У пачатку Першай сусветнай вайны большасць званоў была пераплаўлена. Мясцовыя жыхары аднавілі страчаныя званы ў 1920-х гадах. Самы вялікі звон аплаціў мясцовы ляснік Міхал Зелізняк, а маленькі звон быў выраблены за кошт усіх астатніх жыхароў паселішча.

З 1968 года да сярэдзіны 1990-х гадоў царква была двухабраднай, гэта значыць у ёй праводзіліся як грэкакаталіцкія, так і праваслаўныя богаслужэнні. У наш час яна належыць толькі Грэка-Каталіцкай Царкве.

У 1990-х гг. быў рэстаўраваны алтар, а затым у 2004 годзе і ўвесь будынак.

У 2008 годзе разам з іншымі драўлянымі цэрквамі славацкіх Карпатаў храм быў уключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Архітэктура
-----------

Царква складаецца з трох квадратных у плане аб'ёмаў — прэзбітэрыя (рызніцы), цэнтральнага аб'ёму і бабінца, пабудаваных на адной восі з усходу на захад. Кожны з аб'ёмаў ашаляваны дошкамі і завершаны шатровым дах, увянчаным купалам-банькай. Лічыцца, што такая трохчастковая структура сімвалізуе Святую Тройцу.

Царква мае тры вежы, якія павялічваюцца ў памеры паслядоўна ад маленькай усходняй над прэзбітэрыем да самай высокай заходняй прызматычнай формы, якая размешчана над бабінцам і служыць званіцай. Цэнтральная вежа над асноўным аб'ёмам з'яўляецца самай масіўнай, хоць і не перавышае па вышыні заходнюю.

Інтэр’ер храма аформлены ў стылі барока. Паўночную сцяну нефа ўпрыгожвае вялікая фрэска 1790-х гадоў, на якой намаляваны сцэны Страшнага суда і Распяцце Ісуса Хрыста. Таксама захаваліся багаты чатырох'ярусны іканастас 1794 года. У прэсбітэрыі знаходзіцца галоўны алтар з іконай Укрыжавання, побач з якім знаходзіцца больш сціплы алтар 1706 года з іконай Ecce Homo.

Вакол царквы размешчаны могілкі, абнесеныя агароджай з брамай, якая мае канічны дах з галоўкай, а таксама званіца XIX стагоддзя.

Зноскі
------

1. 1 2 3   Праверана 26 сакавіка 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112086059'></a>
2. ↑  Chrám v Bodružali

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Царква Святога Мікалая (Бодружал)
* Bodružal, Gréckokatolícky drevený chrám svätého Mikuláša, 1658, NKP (славацк.)
**Дафніі**, **вадзяныя блохі** (*Daphnia*) — род прэснаводных беспазваночных жывёл надатрада галінаставусыя (*Cladocera*).

Апісанне
--------

Цела (даўжыня 0,7—6 мм) укрыта празрыстай акругленай двухстворкавай хіцінавай ракавіай, створкі якой злучаныя на спіне. На галаве маецца шчыток з дзюбай і фасетачнае вока, а ў некаторых і наўпліяльнае вока. Вусікі (антэны) — органы пачуцця і перамяшчэння. Грудзі складаюцца з 4—6 сегметнаў, кожны з парай ног.

Пашырэнне
---------

У сусветнай фауне адзначана каля 150 відаў, пашыраны ўсюды, акрамя палярных абласцей. Дафніі жывуць у азёрах, сажалках, часовых вадаёмах, плыткіх затоках рэк; утвараюць значную частку планктону. На Беларусі найбольш трапляюцца дафнія звычайная (*Daphnia pulex*) і дафнія даўгахвостая (*Daphnia longispina*).

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Жывяцца бактэрыямі, аднаклетачнымі водарасцямі, прасцейшымі, раслінным дэтрытам.

Раздзельнаполыя. Летнія пакаленні прадстаўлены толькі самкамі, якія размнажаюцца без апладнення (партэнагенетычна); восенню з'яўляюцца і самцы, адбываецца апладненне, самкі адкладаюць 1 або 2 аплодненыя яйцы, пакрытыя тоўстай абалонкай. Гэтыя яйцы зімуюць, вясной з іх развіваюцца самкі.

Служаць кормам рыбам і іх маляўкам, дафній штучна гадуюць на корм рыбам. Дафніі — прамежкавыя гаспадары некаторых чарвей, якія паразітуюць у дарослым стане ў розных пазваночных жывёл, у тым ліку ў хатніх качках.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Кірыленка Л. В.* Дафніі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780187675 · NDL: 00695668 · NKC: ph317217 |
**Весланогія ракападобныя** (*Copepoda*) — падклас ракападобных з класа *Maxillopoda*. Адзін з найбуйнейшых таксонаў ракападобных (па розных дадзеных, колькасць відаў складае ад 10 да 20 тысяч). Навука, якая вывучае капеподаў — капепадалогія (раздзел карцыналогіі).

Апісанне
--------

Цела (даўжыня 0,1—13 мм) членістае, падзелена на галавагрудзі і брушка, укрыта хіцінавым покрывам, у прадстаўнікоў атрада каланід і цыклопаў, якія жывуць у тоўшчы вады, абцякальнай цыліндрычнай формы, у харпактыцыд, якія жывуць на дне вадаёмаў, пляскатае, у паразітычных відаў вельмі змененае. Афарбоўка яркая, разнастайыая. На галаве 5 пар прыдаткаў, жавалы моцныя. У грудным аддзеле 5 пар членістых, падобных на вёслы, канечнасцей (адсюль назва). Вока адно. Устойлівыя да недахопу кіслароду. Дыхаюць усёй паверхняй цела.

Пашырэнне
---------

Большасць груп — эктапаразіты бесхрыбтовых і пазваночных жывёл. Свабоднарухальныя прадстаўнікі атрадаў каланіды (*Calanoida*) і цыклопы (*Cyclopoida*) — найважнейшы кампанент заапланктону мораў і кантынентальных вадаёмаў. Віды атраду гарпактыцыды (*Harpacticoida*) — звычайныя прадстаўнікі бентасу і міжтканкавай фаўны, радзей сустракаюцца ў планктоне.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Раздзельнаполыя, маюць сперматафоры. Яйцы адкладваюць у ваду. У развіцці праходзяць 12 стадый метамарфозы.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Хмялёва Н. М.* Весланогія ракападобныя // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.

Спасылкі
--------

* The tree of Life — Copepoda Архівавана 2 чэрвеня 2013.
* — Copepod Neuroecology

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · iNaturalist · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11938373f · LCCN: sh85032264 · LNB: 000322184 · Microsoft: 2777235683, 2910528773 · NDL: 01010943 · NKC: ph202629 |

 |
**Новасібірскі дзяржаўны акадэмічны тэатр оперы і балета** (руск.: Новосиби́рский госуда́рственный академи́ческий теа́тр о́перы и бале́та) — расійскі тэатр оперы і балета. Адкрыўся ў 1945 годзе. З’яўляецца адным з вядучых тэатраў Расіі. Найбуйнейшы ў Расіі будынак тэатра быў збудаваны ў 1931—1941 гадах, уяўляе сабой складаны і ўнікальны архітэктурны комплекс, і мае статус аб’екта культурнай спадчыны Расіі федэральнага значэння.

Будынак тэатра — найбуйнейшы ў свеце тэатральны будынак. Размешчаны на галоўнай плошчы Новасібірска. Пасля рэканструкцыі ў 2005 годзе Новасібірскі тэатр — найбольш сучасна абсталяваны ў Расіі.

Будынак складаецца з шасці аб’ёмаў: корпуса, у якім на першым паверсе размешчаны касавая зала і вестыбюль, а на другім і трэцім — канцэртная зала, цыліндрычнага аб’ёму глядзельнай залы (з колцавымі фае); сцэнічнага блока са сцэнай глыбінёй 30 м і каласнікамі вышынёй 29,5 м. Да сцэны прымыкаюць бакавыя крылы, у якіх размяшчаюцца кулуары сцэны, адміністрацыйныя памяшканні, рэпетыцыйныя залы, касцюмерныя і дэкарацыйныя цэхі. Да сцэнічнай скрынкі ззаду прымыкае паўцыліндр склада дэкарацый. Галоўная канструкцыя будынка — вялікі купал дыяметрам 60 м і вышынёй 35 м, унікальная канструкцыя, без контр-форсаў, ферм або калон, якая падтрымлівае сама сябе. Сярэдняя таўшчыня купала — 8 см, і яго суадносіны таўшчыні да радыусу менш, чым у шкарлупіны курынага яйка.

Вялікая зала ўмяшчае 1 449 гледачоў.

Агульная плошча памяшканняў — 40 663 м², аб’ём будынка — 294 340 м³.
**Кляшчы** (*Acari*) — падклас членістаногіх класа павукападобных.

Батанічнае апісанне
-------------------

Даўжыня 0,05—13 мм, сытых крывасмокаў да 30 мм. Цела шарападобнае ці прадаўгавата-авальнае, крыху пляскатае, нерасчлянёнае. Ротавы апарат колючы, грызучы, колюча-грызучы. Вочы ў большасці відаў адсутнічаюць.

Спосаб жыцця
------------

Раздзельнаполыя, з палавым дымарфізмам. Большасць кляшчоў адкладвае яйцы, ёсць жывародныя. Развіццё з поўным ператаарэннем. Жыццёвы цыкл уключае фазы: яйцо, лічынка, німфа (адна ці некалькі стадый) і імага. Лічынка 6-ногая, у німфы і імага па 4 пары ног. Паводле тыпу кармлення кляшчы — сапрафагі і драпежнікі. Многія віды — паразіты раслін, жывёл і чалавека.

Класіфікацыя і экалогія
-----------------------

Адрозніваюцца 3 асобныя надатрады: кляшчы-сенакосцы (*Opilioacariformes*), акарыформныя кляшчы (*Acariformes*) і паразітыформныя кляшчы (*Parasitiformes*), 300 сямействаў, больш за 10 тысяч відаў. Пашыраны па ўсім свеце. Большасць жыве на сушы (у глебе, лясным подсціле, гнёздах птушак і звяроў), некаторыя ў вадзе. На Беларусі адзначаны акарыформныя, у тым ліку трамбідыформныя (*Trombidiformes*) і саркаптыформныя (*Sarcoptiformes*), а таксама паразітыформныя кляшчы.

Значэнне і шкоднасць
--------------------

Кляшчы-крывасмокі могуць пераносіць узбуджальнікаў хвароб (напрыклад, у жывел — піраплазмозаў, бабезіёзаў і інш. у чалавека — кляшчовага энцэфаліту, тулярэміі і сыпнатыфозных ліхаманак). Акароідныя кляшчы (свірнавыя, або збожжавыя (*Acaroidea*)) пашкоджваюць збожжа і прадукты, галавыя і павуцінныя (*Tetranychidae*) кляшчы выклікаюць хваробы яблынь, цытрусавых і інш.

Гл. таксама
-----------

* Іксодавыя кляшчы
* Hydrachnidiae

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Кляшчы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · iNaturalist · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX528657 · BNF: 119383665 · GND: 4169905-1 · LCCN: sh85102774 · Microsoft: 2780755047 · NDL: 00561251 · NKC: ph116077 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гірнык.

**Гірнык** (укр.: Гірник) — пасёлак гарадскога тыпу ў Львоўскай вобласці Украіны ў складзе тэрыторыі, падпарадкаванай Чэрванаградскаму гарадскому савету, размешчаны за 5 км на поўдзень ад Чэрванаграда і за 60 км на поўнач ад Львова.

Інфраструктура
--------------

Асноўнае прадпрыемства пасёлка - шахта прадпрыемства "Адраджэнне", якое займаецца здабычай вугалю.

У пасёлку дзейнічае Чэрванаградская сярэдняя агульнаадукацыйная школа №6, царква Увядзення ў Храм Прасвятой Багародзіцы УГКЦ, дашкольная навучальная ўстанова №4, дзіцячая музычная школа (заснавана ў 1972 г.), Народны дом (Дом культуры), філіял №2 Чэрванаградскай цэнтральнай гарадской бальніцы, магазіны і інш.

Каля пасёлка праходзіць аўтадарога рэгіянальнага значэння Р15 Ковель - Уладзімір-Валынскі - Новавалынск - Чэрванаград - Жоўква (Львоў).

Гісторыя
--------

Першыя будынкі на тэрыторыі сучаснага пасёлка з'явіліся ў міжваенныя часы, калі Львоўшчына ўваходзіла ў склад Польшчы, і належалі да сёлаў Міжрэчча і Сялец. 14 ліпеня 1934 г. калі па рашэнні міністра ўнутраных спраў Польшчы Сакальскі павет быў падзелены на 8 гмінаў, тэрыторыя пасёлка адышла да Межрэчанскай сельскага гміны. У 1939 г. гэтую тэрыторыю захапілі савецкія войскі.

Пасёлак заснаваны ў 1954 г. на аснове хутара Сялецкая Градка. Спачатку называўся Града, але ў 1956 г. атрымаў статус пасёлка гарадскога тыпу і быў перайменаваны ў Гірнык (Гарняк).

| Львоўская вобласць |
| --- |
| Раёны | 
* Драгобыцкі
* Золачыўскі
* Львоўскі
* Самбірскі
* Стрыйскі
* Чэрванаградскі
* Яварыўскі

 |  |
| Гарады | 
* Барыслаў
* Бібрка
* Броды
* Буск
* Бэлз
* Вынныкы
* Вэлыкі Мосты
* Гарадок
* Глыняны
* Дабромыль
* Драгобыч
* Дубляны
* Жыдачыў
* Жоўква
* Золачыў
* Камарна
* Кам’янка-Бузька
* **Львоў**
* Мастыска
* Моршын
* Мыкалаіў
* Наваяварыўск
* Новы Калыніў
* Новы Раздзіл
* Пустомыты
* Пэрэмышляны
* Рава-Руская
* Радэхіў
* Рудкы
* Сакаль
* Самбар
* Сасніўка
* Сколэ
* Стары Самбір
* Стрый
* Стэбнык
* Судова Вышня
* Трускавец
* Турка
* Угніў
* Ходарыў
* Хырыў
* Чэрванаград
* Яварыў

 |
| Пасёлкі гарадскога тыпу | 
* Алэска
* Борыня
* Брухавычы
* Вэлыкы Любінь
* Вэрхне Сынявыднэ
* Гірнык
* Гніздычыў
* Дабратвір
* Дашава
* Дубляны
* Жвырка
* Жураўнэ
* Запыціў
* Івана-Франковэ
* Кракавэць
* Краснэ
* Кулыкіў
* Лапатын
* Магэрыў
* Мэдэнічы
* Новы Стрылышча
* Новы Ярычыў
* Ныжанковычы
* Нэмырыў
* Підбуж
* Підкамінь
* Памараны
* Раздзіл
* Рудна
* Слаўскэ
* Стара Сіль
* Східныця
* Шкло
* Шчырэць

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ляшчынскі.
**Антон Антонавіч Ляшчынскі** (нар. 27 ліпеня 1962, в. Суворава, Паўладарская вобласць, Казахстан) — беларускі мастак-графік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 27 ліпеня 1962 года ў вёсцы Суворава Паўладарскай вобласці Казахстана. Скончыў у 1988 годзе мастацка-графічны факультэт Віцебскага педагагічнага інстытута. Удзельнік мастацкіх выставак з 1988 года. З 1990 года выкладае ў Гродзенскім універсітэце.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1995 года. 

Жыве ў г. Гродна.

Творчасць
---------

Працуе ў станковай графіцы (манатыпія, гуаш). Асноўныя творы: лісты «Паміж небам і зямлёй», «Ноч», «Вечар», «Перад навальніцай», «Партрэт жонкі», «Востраў мары», «Дзейства», «Бясконцасць»; цыклы «Акт» і «Рухомае ў рухомым».

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Ляшчынскі Антон Антонавіч // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998.

Літаратура
----------

* Ляшчынскі Антон Антонавіч // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998.

Спасылкі
--------

* Антон Антонавіч Ляшчынскі на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
Чахахбілі з мяса курыцы
**Чахахбі́лі** (груз. ჩახოხბილი) — рагу з птушкі, нацыянальная грузінская страва.

Першапачаткова рабілася з фазана (груз. ხოხობი — [хахобі]), але ў цяперашні час з любога мяса птушкі, а асабліва хатняй курыцы.

Страва падрыхтоўваецца з кавалачкаў філе птушкі, тушаных у таматным соусе, з даданнем спецый і часнака. Характэрнай асаблівасцю чахахбілі з'яўляецца папярэдняе (да тушэння) так званае сухое запяканне птушкі на працягу 15 хвілін без дадання якога-небудзь тлушчу

Часам пры падрыхтоўцы гэтай стравы вада не дадаецца, вільгаць ў страве выкарыстоўваецца толькі з гародніны, пераважна цыбулі. Астатняе — інтэрпрэтацыі кухароў.

Зноскі
------

1. ↑  ГРУЗИНСКАЯ КУХНЯ Архівавана 30 чэрвеня 2012. // kuking.net  (руск.)
2. ↑  Рецепт чахохбили из курицы  (руск.)

Спасылкі
--------

* Рэцэпт xахахбілі на сайце *«Падарожжа ў краіну Кулінарыя»* Архівавана 28 сакавіка 2014.  (руск.)
* Пакрокавы рэцэпт з фота  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Брагін.

**Аляксей Фёдаравіч Бра́гін** (руск.: Алексей Фёдорович Брагин; 27 сакавіка 1905, в. Бурцава, Багародзіцкі раён, Горкаўская вобласць — 9 кастрычніка 1941) — адзін з арганізатараў і кіраўнікоў камуністычнага падполля і партызанскага руху на тэрыторыі Мінскай і Палескай абласцей у гады Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Член КПСС з 1926 года. Скончыў Вышэйшую школу партарганізатараў пры ЦК ВКП(б) (1940). З ліпеня 1940 года намеснік загадчыка аддзела, з сакавіка 1941 года сакратар Мінскага абкама КП(б)Б. У перыяд Вялікай Айчыннай вайны з ліпеня 1941 сакратар Мінскага абкама КП(б)б, ствараў падпольныя райкомы КП(б)Б, арганізоўваў партызанскія атрады ў Мінскай і Палескай абласцях.

У кастрычніку 1941 пры выкананні задання па арганізацыі партызанскага атрада схоплены гітлераўцамі каля в. Чырвоная Паляна Любанскага раёна. Забіты пры спробе да ўцёку. Яго імем названа 121-я партызанская брыгада, якая дзейнічала ў гады Вялікай Айчыннай вайны ў Мінскай і Палескай абласцях.

У Любані ў 1964 годзе на ўшанаванне яго памяці ўстаноўлены помнік.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн 1997.
2. 1 2 3  Брагин Алексей Фёдорович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 78. — 737 с.

Літаратура
----------

* Бра́гін Аляксей Фёдаравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — С. 227. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

Спасылкі
--------

* Брагин Алексей Федорович у праекце выдавецкага дома «Беларусь сегодня» і Нацыянальнага архіва Беларусі «Партизаны Беларуси» (руск.)
**Гатун** (ісп.: Lago Gatún) — вадасховішча ў Панаме на Панамскім перашыйку. Было ўтворана ў 1907—1913 гг. пры будаўніцтве Панамскага канала, які праходзіць праз вадаём. Плошча вадасховішча складае каля 425 км², вышыня воднай паверхні над узроўнем мора — 26 м, агульны аб’ём вады — каля 5,2 км³. З 81,7 км даўжыні канала 32,6 км праходзяць па Гатуне.

Смітсаніянскі інстытут трапічных даследаванняў, востраў Бара-Каларада
Вадасховішча з’явілася пасля пабудовы Гатунскай дамбы на расшыранай і паглыбленай рацэ Чагрэс за 10 км вышэй за яе вусце. У гэтым месцы высокія ўзгоркі, што абступаюць лясістую даліну ракі з абодвух бакоў, сыходзяцца на адлегласць усяго двух кіламетраў. Гэта стварыла ідэальныя ўмовы для будаўніцтва вадасховішча. На момант свайго ўзнікнення возера Гатун было найбуйнейшым штучным вадаёмам у свеце (а дамба Гатун — найбуйнейшай дамбай). У ходзе запаўнення вадасховішча ўзнік шэраг астравоў, найбуйнейшым з якіх стаў Бара-Каларада, на якім цяпер знаходзіцца Смітсаніянскі інстытут трапічных даследаванняў.

Пры запаўненні чашы загінулі каштоўныя махагоніевыя лясы. І праз стагоддзе стаяць у вадзе камлі чырвоных дрэваў, а іх карчакі нясуць пагрозу тым невялікім суднам, што не прытрымліваюцца фарватару.

Возера Гатун з’яўляецца важным звяном у ланцугу змены ўзроўню вады на Панамскім канале. Паміж ім і Лімонскай бухтай Атлантычнага акіяна размешчаны трохкамерны шлюз, у бок Ціхага акіяна канал працягваецца ад возера Гатун на тым жа ўзроўні амаль да самага ўзбярэжжа, дзе знаходзяцца шлюзы. Па возеры вялікія судны, што праходзяць канал, плывуць строга размечаным і пазначаным на вадзе маршрутам, які адпавядае найбольшым глыбіням. Узровень вады ў возеры вызначае максімальнае ўляганне судоў, якія праходзяць праз канал (11,59 метра летам 2016 года).

Зноскі
------

1. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 20 мая 2018. Праверана 3 чэрвеня 2018.
**Pyrausta purpuralis** — від молей сямейства *Crambidae*. Быў апісаны Карлам Лінеем у яго 10-м выданні *Systema Naturae* 1758 года.

Апісанне
--------

Від вельмі нагадвае *Pyrausta aurata* і *Pyrausta ostrinalis*.

Размах крылаў каля 20 мм. Пярэднія крылы фіялетавыя, больш ці менш з прымешкай цёмна-шэрага; меткі вохрыста-жоўтыя, з чорнай акантоўкай; касая фасцыя каля асновы, не дасягае косты; пляма ў сярэдзіне дыска; няправільная постмедыяльная фасцыя, часам разбітая на тры плямы; часам субтэрминальная рыска, не дасягае верхавіны. Заднія крылы чорныя, аснова часам працята бялёса-вохрыстым налётам; дыскавая пляма і выгнутая заднемедыяльная фасцыя бялёса-вохрыстыя; часам бялёса-вохрыстая субтэрминальная рыска, часам фіялетавая пасярэдзіне. Вусень цёмна-шэры; спінныя і дыхальцавыя лініі жаўтлявыя; плямы чорныя, з бялёсымі бакамі.

Распаўсюджанне
--------------

Сустракаецца ў Еўропе.

Галерэя
-------

* Pyrausta purpuralis♂*Pyrausta purpuralis*♂
* Pyrausta purpuralis♂ △*Pyrausta purpuralis*♂ △

Біялогія
--------

Лёт імага з мая па верасень у залежнасці ад месцазнаходжання. Від актыўны днём.

Вусені харчуюцца на відах сямейства ясноткавыя (*Lamiaceae*).

Зноскі
------

1. ↑  Meyrick, E. 1895 *A Handbook of British Lepidoptera* MacMillan, London pdf Public Domain *Артыкул змяшчае тэкст з гэтай крыніцы, якая знаходзіцца ў грамадскім набытку.* Keys and description

Спасылкі
--------

* *Pyrausta purpuralis* at UKMoths
* Lepidoptera of Belgium(недаступная спасылка)
* Lepiforum.de

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Таболіч.
**Рыгор Фядосавіч Таболіч** (13 сакавіка 1956, вёска Палосцевічы, Жыткавіцкі раён, Гомельская вобласць) — беларускі мастак, педагог. Муж Марыі Таболіч, бацька Алеся Таболіча.

Біяграфія
---------

У 1975 г. скончыў Мінскае мастацкае вычулішча, а ў 1981 г. — Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. У 1990—1998 гг. выкладчык мастацкага аддзялення Магілёўскага рэспубліканскага культурна-асветніцкага вучылішча імя Н. К. Крупскай, у 2000 г. адкрыў першую прыватную мастацкую галерэю ў Магілёве.

Творчасць
---------

Працуе ў галіне станковага жывапісу, у жанрах сюжэтна-тэматычнай карціны, партрэта, пейзажа, нацюрморта.

Прысвяціў тэме Вялікай Айчыннай вайны дыптых «Вогненная вёска» (1984 г.). У карцінах «Маці паэта» (1981 г.), «Вянок Максіма» (1982 г.) і трыпціху «Тры санеты» (1991 г.) адлюстраваны жыццёвы і творчы шлях М. Багдановіча.

Аўтар карцін «Калодзеж» (1981 г.), «3 глыбінь вякоў», «Стыхія» (абедзве 1985 г.), «Шлях», «Акно» (абедзве 1987 г.), «Плынь» (1992 г.), трыпціха «Адлюстраванне» (1996 г.). Метафарычнасць, сувязь са спрадвечным у творах «Аблічча», «Таямніцы», «Матчына скарбонка» (усе 1992 г.), «Бляск старажытнасці» (1993 г.), трыпціху «Белая Русь», «Чырвоная Русь», «Чорная Русь» (1995 г.), палотнах «Рух» і «Нараджэнне» (абодва 1999 г.) і інш. Выканаў манументальную работу для інтэр’ера Магілёўскай абласной бібліятэкі «Асветнікі» (1990 г.).

Зноскі
------

1. ↑  Алесь Таболич: «Я вылавливал неформалов и бесплатно их убивал!» / ultra-music.com

Літаратура
----------

* Табо́ліч Рыгор Фядосавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 367. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Піскун, Ю.* Чэрпаючы зоркі з глыбіні сваёй палескай студні… // Беларусь. — 1994. — № 8.
* *Фатыхава, Г.* Таболіч Рыгор Фядосавіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — С. 487. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.

Спасылкі
--------

* Таболіч Рыгор Фядосавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
**Бахтарма** — ніжняя паверхня вырабленай скуры  (руск.) (бел. жывёлы. Бахтарма гатовых скур павінна быць гладкай, чыстай, з яе выдаляюць рэшткі мяздры і падскурнай клятчаткі  (руск.) (бел.. Бахтарма неадробленая зніжае якасць і ступень выкарыстання скуры пры вытворчасці з яе вырабаў.

Скуры з аздабленнем «нубук  (руск.) (бел.» маюць падшліфаваную правую паверхню, а з аздабленнем « велюр  (руск.) (бел.» — падшліфаваную бахтарму (свіныя — шліфаваную правую паверхню і бахтарму).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Бахтарма — статья из Большой советской энциклопедии.

Спасылкі
--------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · У. Даля |