**Касцёл Маці Божай Ружанцовай** — помнік архітэктуры мадэрна. Пабудаваны ў 1929—1933 гг. з бутавага каменю і цэглы ў г.п. Радунь (Воранаўскі раён). Касцёл дзейнічае.

Гісторыя
--------

Касцёл быў заснаваны тут па мецэнацтве каралевы Боны Сфорцы ў 1556, па іншых звестках — у 1538 годзе. Пасля ліхалецця сярэдзіны XVII ст. у 1660 годзе драўляны касцёл быў адноўлены і асвечаны пад гістарычным тытулам Маці Божай Ружанцовай. Чарговыя драўляныя святыні гарэлі і адбудоўваліся нанова ў 1662 (пасля «маскоўскага нашэсця» адноўлены і кансэкраваны б-пам Слупскім), 1752 і 1801 гадах.

Апошні драўляны будынак святыні (фарны) быў узведзены ў 1838 годзе на сродкі парафіян. Асновай гэтай святыні стаў былы пакармеліцкі касцёл з Калеснікаў (сёння Літва), які перанеслі ў Радунь. Пры касцёле дзейнічала парафіяльная школа.

У XIX ст. пры касцёле дзейнічала парафіяльная школа, а да парафіі прыпісвалася філія ў Дубічах (сёння Літва). Была ў тыя часы і драўляная капліца на парафіяльных могілках, аднак у XX ст. як дзеючая яна больш не ўзгадвалася. У 1815 была заснавана капліца пры плябаніі, але з часам звесткі аб ёй таксама знікаюць.

На пачатку XX ст. драўляны касцёл (велічная святыня з трансептам, завершаная невялікай васьміграннай вежай над галоўным фасадам) ужо не задавальняў сваіх парафіян, і ў 1933 годзе над Радунню ўзнеслася велічная дзвюхвежавая базіліка з цэглы і бутавага каменю ў стылі мадэрн (з рысамі неаготыкі).

План касцёла
Пачалі будаваць касцёл у 1929 паводле праекта архітэктара Яна Бароўскага, будаўнічымі працамі кіраваў майстар Антоній Бейка.

Касцёл у 1930-я гады
Перад Другой сусветнай вайной колькасць радунскіх парафіян перавышала 8000 вернікаў. Будынак былога драўлянага касцёла па-ранейшаму стаяў за некалькі сотняў метраў на паўночным усходзе ад новага каменнага, але выкарыстоўваўся толькі як сховішча. Згарэла былая святыня ўжо пры савецкай уладзе, пасля вайны. Затое побач з новым касцёлам захаваўся драўляны будынак былой плябаніі, дзе сёння месціцца бальніца.

Касцёл Маці Божай Ружанцовай дзейнічаў увесь час, аднак пры савецкай уладзе не быў залічаны да помнікаў архітэктуры.

Архітэктура
-----------

Бакавы фасад
Буйнамаштабная трохнефавая дзвюхвежавая базіліка з трансептам і пяціграннай апсідай (даўжыня 58 м, вышыня 48 м, шырыня 35 м); нартэкс вынесены перад галоўным фасадам у самастойны нізкі аб’ём. У складанай шматпланавай аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі дамінуюць две тэлескапічныя шмат’ярусныя вежы. Іх дынамічны вертыкальны рух, бакавыя ступеньчатыя контрфорсы-сценкі, круглае вітражнае акно-«ружа» галоўнага фасада, глыбокі стральчаты ўваходны праём, пінаклі даху выклікаюць асацыяцыі з гатычным храмам. У аснове архітэктурнага рашэння геаметрызаваныя аб’ёмы, разнастайнай канфігурацыі вокны ў плоскіх ліштвах, шырокія лапаткі. Каларыстычны эфект будынку заснаваны на спалучэнні паліхромнай бутавай муроўкі сцен і пабеленых атынкаваных ступеньчатых атыкаў, плоскасці галоўнага фасаду, васьмігранных завяршальных ярусаў-вежаў, элементаў архітэктурнага дэкору (ліштваў, прафіляваных карнізных паясоў).

У 1954 г. касцёл быў пафарбаваны ўнутры, у 1986 г. — звонку.

### Інтэр’ер

Інтэр’ер
Зала перакрытая дашчаным атынкаваным цыліндрычным скляпеннем, спічастым у сячэнні, на падпружных арках, апсіда — гранёнай конхай. Сяродкрыжжа перакрыта каробчатым скляпеннем на перасечаных велічных спічастых арках. Бакавыя навы маюць эмпоры. Пры ўваходзе галерэя хораў з філянговым парапетам.

Усё размалявана расліннай арнаментыкай у стылі мадэрн. На сценах сяродкрыжжа намаляваны сцэны «Апошняя Вячэра» (на левай сцяне) і «Унясенне ў пячору» (на правай).

Уручэнне ружанца святому Дамініку. Абраз XVIII ст.
Інтэр’ер упрыгожаны ансамблем высокамастацкіх стукавых алтароў з элементамі ракайльнай арнаментыкі і скульптурным стафажам. У базіліцы пяць алтароў у стылі барока, якія захаваліся ад старога касцёла, і яшчэ адзін, «пахавальны», з абразом св. Францішка з Асізі, знаходзіцца пад правай вежай. Галоўны алтар аднаярусны, вырашаны ў выглядзе трыфорыума, завершанага фігурамі Пана Езуса і анёлаў. У цэнтры змешчаны абраз сярэдзіны XVIII ст. (імаверна, сюды ён трапіў з кармеліцкага кляштара ў Калесніках) — Маці Божая перадае шкаплер генералу кармелітаў Сымону Стоку. Па баках усталяваны абразы св. Марыі Магдалены (злева) і св. Тэрэзы ад Крыжа (справа). Два драўляныя двух’ярусныя алтары стаяць пры вуглах травеі сяродкрыжжа: злева — алтар св. Антонія з абразом «Зняцце з Крыжа» наверсе (на менсе алтара ўсталяваны невялікі абраз Езуса са шматлікімі вотамі), справа — св. Юрыя з абразом Пана Езуса ў цярновай кароне ў другім ярусе. Яшчэ два двух’ярусныя алтары — св. Юзафа (злева) і Маці Божай Ружанцовай (справа), дзе Багародзіца перадае ружанец св. Дамініку, а Яе фігура абведзена вянком з кветкавых бутонаў, у сярэдзіне якіх намаляваны сюжэты ўсіх пятнаццаці ружанцовых таямніц (у другім ярусе алтара знаходзіцца абраз святых апосталаў Мацвея і Фамы) — усталяваны ў капліцах, зробленых у крылах трансепта. Над нартэксам знаходзяцца арганныя хоры, раскрытыя ў малітоўную залу велічнай спічастай аркай.

Абразы «Зняцце з крыжа» (2-я палавіна XVIII ст.), «Іосіф з посахам» (XVIII ст.), «Ісус з прыладамі пакут» (мяжа XVIII—XIX ст.), «Марыя Магдаліна» (пачатак XIX ст.), алтарны абраз «Цуд Георгія аб змеі» (1-я палавіна XIX ст.).

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1993.
* *Кулагін А. М.* Каталіцкія храмы на Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн. 2001. ISBN 985-11-0199-0
* *Харэўскі, С. В.* Культавае дойлідства Заходняй Беларусі 1915—1940 гг. — Вільня: ЕГУ, 2008. — С. 81—84. — ISBN 978-9955-77-13-9.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Касцёл Маці Божай Ружанцовай (Радунь)
* Касцёл Маці Божай Ружанцовай (Радунь) на сайце Radzima.org
* Касцёл Маці Божай Ружанцовай (Радунь) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* slowo.grodnensis.by

| ⛭Радунскі дэканат |
| --- |
| 
* Касцёл Святога Юрыя (Асава)
* Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Беняконі)
* Касцёл Святой Марыі Магдалены (Вайдацішкі)
* Касцёл Божай Міласэрднасці (Воранава)
* Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Германішкі)
* Касцёл Божай Міласэрнасці (Доцішкі)
* Касцёл Адшукання Святога Крыжа (Жырмуны)
* Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Забалаць)
* Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Канвелішкі)
* Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Нача)
* Касцёл Святога Лінуса (Пеляса)
* Касцёл Маці Божай Ружанцовай (Радунь)
* Касцёл Адведзін Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Тракелі)

 |