recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Тэатральная камедыйная маска (II ст. да н.э. Афіны)
**Камічнае** (грэч. κωμικός — смешны) — эстэтычная адлюстраванасць неадпаведнасці між недасканалым, нежыццёвым зместам з'явы і яе вонкавым выяўленнем, што прэтэндуе на паўнавартаснасць і значнасць або маскуецца пад іх. Мае вытокі ў гульнявым, супольным самадзейным смеху (карнавал) і ў прадметных супярэчнасцях грамадскага жыцця. У ходзе развіцця культуры адасобіліся віды: гумар, іронія і сатыра. Суадносіцца з агіднасцю, нізкасцю і прыгажосцю. Ёсць процілегласцю трагедыі і ўзнёсласці. Пры гэтым мае здольнасць да сінтэзу з імі (трагікамедыя, камічны бок узнёсласці). Пры адлюстраванні супярэчнасці рэчаіснасці важнай ёсць гульня на перабольшванне велічы прадметаў (карыкатура), на фантастычных спалучэннях (гратэск) і збліжэнні далёкіх паняццяў (досціп). На ёй грунтуецца камедыя.

Зноскі
------

1. ↑  Камічнае // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах / гал.рэд. Генадзь Пашкоў. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1998. — Т. 7. — С. 531. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2.
**Хянрыкас Радаўскас** (літ.: Henrikas Radauskas; 1910, Кракаў-1970) — літоўскі паэт, перакладчык.

Біяграфія
---------

Дзіцячыя гады ён правёў у невялічкай вёсцы недалёка ад горада Панявежыс. Скончыў Панявежскую настаўніцкую семінарыю ў 1929 годзе, працаваў настаўнікам. У гэты перыяд у друку з’явіліся першыя вершы паэта. З 1930 па 1934 гг. вывучаў літоўскую, нямецкую, рускую філалогію ва Універсітэце імя Вітаўта Вялікага ў Каўнасе. Зарабляў сабе на жыццё дыктарам на радыё і рэдактарам Міністэрства адукацыі Літвы.

У 1935 годзе Радаўскас апублікаваў свой першы зборнік вершаў. Падчас вайны Радаўскас працаваў сакратаром упраўлення па справах мастацтва, рэдактарам дзяржаўнага выдавецтва ў Каўнасе, а таксама загадчыкам вытворчасці. У 1944 годзе быў вымушаны ўцячы ў Германію і апынуўся ў Берліне. Там, у невялічкім пакоі Радаўскас працягваў пісаць. У тыя часы Радаўскас знаходзіўся пад моцным уплывам французскіх імпрэсіяністаў, барочнай музыкі, паэтаў-мадэрністаў Рыльке, Верлена, Малармэ, Тувіма, расійскіх сімвалістаў.

Пазней Радаўскас эміграваў у ЗША, дзе працаваў рабочым на мэблевай фабрыцы ў Чыкага. У 1959 годзе Радаўскас уладкаваўся на працу ў Бібліятэку Кангрэсу ЗША, дзе і працаваў сярод кніг, карцін і сяброў да самай смерці ў 1970 годзе.

Пры жыцці паэт выдаў чатыры зборнікі вершаў (тры з якіх былі надрукаваны ў Літоўскім эміграцыйным выдавецтве за мяжой). Перакладаў творы Гётэ, Гейнэ, Верлена, Цвейга, Мана, Ахматавай на літоўскую мову. Яго вершы перакладзеныя на англійскую, латышскую, эстонскую, фінскую, польскую, нямецкую, рускую і беларускую мовы.

Зноскі
------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011. Праверана 10 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
2. ↑  Henrikas Radauskas // SNAC — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311'></a>
3. 1 2 3  выгрузка даных Freebase — Google.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q648625'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15241312'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1453477'></a>

Спасылкі
--------

* Зімовая казка. Вершы


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12780830f · GND: 120400901 · ISNI: 0000 0001 0863 2246 · LCCN: n84120541 · NTA: 073277606 · NUKAT: n2003004042 · SUDOC: 123989116 · VIAF: 2598624 |

 |
**Камісарскі суд** — часовы суд у ВКЛ для разгляду галоўным чынам зямельных прэтэнзій прыватных землеўласнікаў, манастыроў, гарадоў да трымальнікаў каралеўскіх маёнткаў.

Суддзямі выступалі камісары, якіх прызначаў вялікі князь (кароль), у XVIII ст. — задворны асэсарскі суд. Судовая справа разглядалася на месцы з выклікам бакоў і сведкаў, аглядам межаў маёнтка. Камісарскі суд вызначаў межы зямельных уладанняў і пазначаў іх на мясцовасці капцамі, пра што складаўся акт. Апеляцыі на выракі камісарскага суда падаваліся ў звычайным парадку, з 1774 г. — у задворны асэсарскі суд.

Літаратура
----------

* Камісарскі суд // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 тамах / Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]; Навуковыя кансультанты: Я. К. Анішчанка [і інш.]. Том 2: К — Я. — 2-е выданне. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2007. — С. 25.
**Камісіі абодвух народаў** — цэнтральныя калегіяльныя органы дзяржаўнай улады Рэчы Паспалітай, агульныя для Кароны і Княства — Вайсковая камісія абодвух народаў, Камісія паліцыі абодвух народаў, Скарбовая камісія абодвух народаў.

Створаны Чатырохгадовым соймам (1788—1792). Скасаваны ў 1792 годзе Таргавіцкай канфедэрацыяй. Гарадзенскі сойм (1793) аднавіў асобныя камісіі для Кароны і Княства.

Літаратура
----------

* Камісія абодвух народаў // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 тамах / Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]; Навуковыя кансультанты: Я. К. Анішчанка [і інш.]. Том 2: К — Я. — 2-е выданне. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2007. — С. 25.
**Хэпенінг** (англ.: happening — літар. «тое, што адбываецца») — кірунак у авангардысцкім мастацтве 1960-1970-х г.; мастацтва своеасаблівых спектакляў, у якіх спалучаюцца элементы тэатра абсурду, музыкі, жывапісу. Аб'ядноўвае пластычныя мастацтвы, тэатр, музыку, пазамастацкія феномены. Выяўляецца ў спантанных, алагічных дзеяннях мастака або групы мастакоў, якія наладжваюцца ў прысутнасці і пры ўдзеле публікі. Звычайна накіраваны на ўцягненне гледачоў у імправізаванае дзейства, нярэдка звяртаецца да мінулага з мэтай змянення сучасных сацыяльных адносін і захавання адзінства і цэласнасці культуры. Хэпенінг накіраваны на зацвярджэнне тэзісу «кожны чалавек - мастак». Лозунг хэпенінгу - «мастацтва ёсць жыццё, жыццё ёсць мастацтва»; ліквідацыя мяжы паміж мастаком і гледачом парушае прывычную для эстэтыкі трыяду: мастак-твор-глядач.

Гл. таксама
-----------

* Перформанс
* Флешмоб
* Сітуацыянізм

Літаратура
----------

* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. ISBN 985-11-0277-6

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4159095-8 · LCCN: sh85058806 · Microsoft: 2779527642 · NKC: ph120645 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кукес (значэнні).
**Кукес** (*Кукеш, Кукуш,* алб.: Kukës, Kukësi) — горад на паўночным усходзе Албаніі, у аднайменнай вобласці Кукес, непадалёк ад мяжы з аўтаномным краем Сербіі — Косава і Мятохія. Паводле перапісу на 2003 год насельніцтва складае 16 315 чалавек, насельніцтва галоўным чынам албанцы, другая па колькасці насельніцтва этнічная група — гаранцы.

Горад размешчаны ў месца зліцця рэк Чорны Дрын і Белы Дрын у адну — Дрын. У 1976 годзе ранейшы горад быў затоплены водамі вадасховішча Фіерза (англ.) (Фіерца), якое ўтварылася пасля будаўніцтва гідраэлектрастанцыі (англ.), а новы выбудаваны зноў непадалёк на плато ля падножжа гор Гяліца (Галіка) і Карытнік (англ.). З тых часоў горад часта завуць Новы Кукес (алб.: Kukësi i Ri).

На ўскраіне горада цячэ яшчэ адна рака — Люма. Непадалёк ад горада, у некалькіх кіламетрах на поўдзень, ёсць аэрапорт (англ.). У горадзе ёсць аднайменны футбольны клуб.

Гісторыя
--------

15 красавіка 1939 года наваколлі горада сталі адным з двух месцаў высадкі паветранага дэсанта італьянскіх войскаў — завяршальнай аперацыі акупацыі італьянцамі ўсіх асноўных населеных пунктаў Албаніі.

Спасылкі
--------

* сайт горада Архівавана 26 лютага 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4620169-5 · LCCN: n88029240 · VIAF: 138476659 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ліндгрэн.

**Барбру Ліндгрэн** (швед. Barbro Lindgren; нар. 18 сакавіка 1937 г. Стакгольм) — шведская пісьменніца, аўтар кніг для дзяцей і юнацтва.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і інжынера Георгія Энскога і Маі Лёфштэт. У 1958 годзе скончыла шведскі дзяржаўны каледж мастацтваў Konstfack, з 1959 года вучылася ў Каралеўскай акадэміі. Працавала дызайнерам і ў сферы аховы здароўя. Сумесна са шведскім кангрэсменам, Марыянай Эрыксан, пачала выдаваць кнігі.

C 1965 года пачала займацца літаратурнай творчасцю. Барбру Ліндгрэн пісала кнігі для дзяцей і юнацтва, кнігі для дарослых. Аказала вялікі ўплыў на шведскую літаратуру для дзяцей. Як пісьменнік дэбютавала ў 1965 годзе кнігай «Mattias sommar». Некаторыя са сваіх кніг сама і ілюстравала. З 1980-х гадоў супрацоўнічала з іншымі ілюстратарамі, такімі як Ева Эрыксан. Гэты творчы саюз прывёў да выдання серый кніжак — малюнкаў пра маленькага Макса і бультэр’ера Розі. Сярод яе твораў — дзве серыі аўтабіяграфічных кніг, у якіх пісьменніца ўспамінае дзяцінства і юнацтва. Менавіта творы Ліндгрэн далі вядомай шведскай пісьменніце Перніле Сталфельт натхненне стаць дзіцячым пісьменнікам.

Кнігі перакладзеныя на больш 30 моў.

Узнагароды
----------

* міжнародная прэмія імя Г. К. Андэрсена (2004) — за важны ўклад у дзіцячую літаратуру,
* прэмія памяці Астрыд Ліндгрэн (2014).

Зноскі
------

1. 1 2 3
2. ↑  Barbro Lindgren // Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>
**Лулеа** (шведск.: Luleå, па-паўночнасаамску *Luleju*, па-луле-саамску *Julev*, фінск.: Luulaja) — горад на поўначы Швецыі, цэнтр аднайменнай камуны і найпаўночнага лену краіны — Нарботэна. Насельніцтва — 46 607 чалавек (2010, найбуйнейшы ў Нарботэне). Буйны цэнтр металургіі. Месцазнаходжанне найпаўночнага ў Швецыі тэхнічнага ўніверсітэта.

Гісторыя
--------

Стургатан — галоўная вуліца гораду
Лулеа быў заснаваны ў XIV стагоддзі на месцы сучаснага Гамельстада (даслоўна «Старога горада»), як важнае гандлёвае мястэчка. У 1621 годзе Лулеа атрымаў гарадскія прывілеі, аднак праз узняцце глебы яго порт ужо не адпавядаў на гэты час свайму назначэнню, і ў 1649 годзе было вырашана пабудаваць Новы Лулеа, у некалькіх кіламетрах на ўсход ад Старога. Новы Лулеа меў квадратную планіроўку, якая, па большай частцы, захавалася і сёння. У 1888 годзе да Лулеа была пракладзена г.зв. Рудная чыгунка (Мальмбанан), якая злучыла яго з мястэчкам Мальмбергет — важным цэнтрам здабычы жалезнай руды. У XX стагоддзі горад расце і становіцца важным прамысловым і партовым горадам на поўначы Швецыі. У 1971 годзе ў горадзе была заснавана Вышэйшая тэхнічная школа, якая ў 1997 атрымала статус універсітэту.

Спорт
-----

Лулеа вядомы сваімі хакейнай (Luleå Hockey) і баскетбольнымі камандамі (LF Basket Norrbotten і Northland Basket)

Славутасці
----------

Кафедральны сабор Лулеа
* Неагатычны кафедральны сабор (канец XIX стагоддзя)
* Нарботэнскі тэатр
* Музей Нарботэна
* Гамельстад — старажытнае царкоўнае мястэчка, першапачатковае месца заснавання Лулеа, якое ўключана ў Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА

Вядомыя асобы
-------------

* Мод Адамс — шведская актрыса
* Крыстафер Острэм — шведскі спявак

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг Нарвегіі Тромсё, Нарвегія
* Сцяг Фінляндыі Кемі, Фінляндыя
* Сцяг Расіі Мурманск, Расія
* Сцяг Босніі і Герцагавіны Зеніца, Боснія і Герцагавіна
* Сцяг Нікарагуа Пуэрта Кабесас, Нікарагуа

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лулеа
* lulea.se — Афіцыйны сайт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4270015-2 · LCCN: n80022850 · NKC: ge1125788 · VIAF: 158270690 |
Транзіт 4 спадарожнікаў па дыску Сатурна, здымак з тэлескопа «Хабл».
**Сонечныя зацьменні на Сатурне** адбываюцца для гіпатэтычнага назіральніка з гэтай планеты, калі яе спадарожнікі праходзяць паміж Сатурнам і Сонцам. З 62 спадарожнікаў Сатурна толькі 7 — Янус, Мімас, Энцэлад, Тэфія, Рэя, Дыёна і Тытан — дастаткова вялікія  і знаходзяцца дастаткова блізка  ад Сатурна, каб цалкам закрыць сонечны дыск для гіпатэтычнага назіральніка. Астатнія спадарожнікі размешчаны на больш аддаленых арбітах і маюць меншыя памеры, таму закрыць цалкам сонечны дыск не могуць, гіпатэтычны назіральнік з Сатурна зможа назіраць толькі іх транзіт па дыску Сонца.

Вуглавы дыяметр сонечнага дыска ў небе Сатурна складае каля 3′. Для параўнання, сем асноўных спадарожнікаў Сатурна маюць бачныя вуглавыя дыяметры 5-10′ (Мімас), 5-9′ (Энцэлад), 10-15′ (Тэфія), 10-12′ (Дыёна), 8-11′ (Рэя). 14-15′ (Тытан) і 1-2′ (Япет). Япет — трэці па велічыні спадарожнік Сатурна, размешчаны занадта далёка, каб цалкам зацямніць Сонца . Янус, наадварот, размешчаны блізка да Сатурна, мае бачны вуглавы дыяметр каля 7′, гэта значыць можа цалкам зачыніць Сонца.

У адрозненне ад Юпітэра, Сатурн мае нахіл восі кручэння 26,7 градуса. Гэта азначае, што сонечныя зацьменні на Сатурне адбываюцца значна радзей, чым на Юпітэры.

Зноскі
------

1. ↑  Физические данные спутников Сатурна **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 22 сакавіка 2017.
2. 1 2  Орбитальные данные спутников Сатурна **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 22 сакавіка 2017.
Праходжанне Арыэля па дыску Урана 26 ліпеня 2006 года, здымак з касмічнага тэлескопа Хабл
**Сонечныя зацьменні на Уране** адбываюцца, калі адзін з натуральных спадарожнікаў Урана праходзіць паміж Уранам і Сонцам, засланяючы Сонца для гіпатэтычнага назіральніка з Урана. Зацьменне можа адбыцца толькі паблізу перасячэння Уранам пункту раўнадзенства, што адбываецца прыкладна раз у 42 гады, апошні раз гэта адбывалася ў 2007—2008 гадах  .

У сілу вялікай аддаленасці Урана ад Сонца (сярэдняя адлегласць — 2 876 679 082 км, або 19,2 астранамічных адзінкі) бачны вуглавы дыяметр сонечнага дыска на Уране складае каля 2 вуглавых мінут. Адпаведна, зачыніць дыск Сонца для назіральніка з Урана можа толькі аб’ект, чый бачны вуглавы дыяметр перавышае гэтую велічыню.

З 27 вядомых у наш час спадарожнікаў Урана толькі дванаццаць валодаюць дастатковым бачным памерам, каб зачыніць сонечны дыск  :

| Назва | Сярэдні дыяметр (км) | Вялікая паўвось арбіты (км) | Бачны памер дыска (') |
| --- | --- | --- | --- |
| Крессида | 82 ± 4 | 61766 | 6-8 |
| Дэздэмона | 68 ± 8 | 62 658 | 6-7 |
| Джульета | 106 ± 8 | 64 360 | 10-12 |
| Порцыя | 140 ± 8 | 66097 | 9-13 |
| Разалінда | 72 ± 12 | 69 927 | 4-5 |
| Белінда | 90 ± 16 | 75 255 | 6-8 |
| Пак | 162 ± 4 | 86 004 | 6-8 |
| Міранда | 471,6 ± 1,4 | 129 390 | 10-15 |
| Арыэль | 1157,8 ± 1,2 | 191 020 | 20-23 |
| Умбрыэль | 1169,4 ± 5,6 | 266 300 | 15-17 |
| Тытанія | 1577,8 ± 3,6 | 435 910 | 11-13 |
| Аберон | 1522,8 ± 5,2 | 583 520 | 8-9 |

Астатнія спадарожнікі Урана занадта малыя ці звяртаюцца занадта далёка, каб закрыць сонечны дыск.

Зноскі
------

1. ↑  The 2007/2008 Uranian Ring Plane Crossing **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 22 жніўня 2017.
2. ↑  Спутники Урана **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2016.
Структура Сонца.
**Сонечнае ядро**, як мяркуюць фізікі, распасціраецца ад цэнтра Сонца на адлегласць у 175 000 км (прыблізна 0,2 сонечнага радыуса). Ядро — самая гарачая частка Сонца, тэмпература ў ядры складае 15 000 000 К (для параўнання: тэмпература паверхні роўная 6 0006000 К). Шчыльнасць ядра — 150 000 кг/м³ (у 150 разоў вышэй шчыльнасці вады на Зямлі).

Аналіз дадзеных, атрыманых касмічным апаратам SOHO, паказаў, што ў ядры скорасць кручэння Сонца вакол сваёй восі значна вышэй, чым на паверхні.

Энергія ядра
------------

У ядры ажыццяўляецца пратон-пратонная тэрмаядзерная рэакцыя, у выніку якой з чатырох пратонаў утвараецца гелій-4. Пры гэтым кожную секунду ў энергію ператвараюцца 4,26 мільёна тон рэчыва (3,6×1038 пратонаў), аднак гэтая велічыня нікчэмная ў параўнанні з масай Сонца — 2×1027 тон. Магутнасць ядра роўная 380 ётаватам (3,8×1026 Ват, што эквівалентна дэтанацыі 9,1×1010 мегатон трацілу ў секунду.

Ядро — адзінае месца на Сонцы, у якім энергія і цяпло атрымліваецца ад тэрмаядзернай рэакцыі, астатняя частка зоркі нагрэта гэтай энергіяй. Уся энергія ядра паслядоўна праходзіць скрозь слаі, аж да фотасферы, з якой выпраменьваецца ў выглядзе сонечнага святла і кінетычнай энергіі.

Пераўтварэнне энергіі
---------------------

Высокаэнергетычныя фатоны (гама і рэнтген-промні), рухаючыся да паверхні Сонца, рассейваюць частку энергіі ў больш нізкаэнергетычных слаях, у параўнанні з ядром (напрыклад, у мантыі). Ацэнкі «часу праходжання фатона» вар’іруюцца ад 50 мільёнаў гадоў да 40 000 гадоў. Кожны гама-квант з ядра Сонца пераўтвараецца ў некалькі мільёнаў бачных фатонаў, якія і выпраменьваюцца з паверхні.

Зноскі
------

1. ↑  ^ Garcia R. A. et al. «Tracking Solar Gravity Modes: The Dynamics of the Solar Core», Science, 316, 5831, 1591—1593 (2007)
2. ↑  Lewis, Richard (1983). *The Illustrated Encyclopedia of the Universe*. Harmony Books, New York. pp. 65. .
3. ↑  Plait, Phil (1997). *Bitesize Tour of the Solar System: The Long Climb from the Sun's Core*. Bad Astronomy.

Спасылкі
--------

* Энциклопедия Солнца Архівавана 25 лютага 2021.  (руск.)

| ⛭Сонца |
| --- |
| Структура | 
* Ядро
* Зона прамяністага пераносу
* Канвекцыйная зона

 | Picture of the Sun on June 7, 1992 (NASA) |
| Атмасфера | 
* Фотасфера
* Храмасфера
* Сонечная карона

 |
| Пашыраная структура | 
* Геліясфера
	+ Геліясферны токавы слой
	+ Мяжа ўдарнай хвалі
* Геліясферная мантыя
* Геліяпаўза
* Галоўная ўдарная хваля

 |
| З'явы на Сонцы | 
* Сонечнае зацьменне
* Сонечная актыўнасць
	+ Сонечныя плямы
	+ Сонечныя ўспышкі
	+ Каранальныя выкіды масы
* Сонечная радыяцыя
	+ Варыяцыі сонечнага выпраменьвання
* Каранальныя дзіркі
* Каранальныя петлі
* Факелы
* Гранулы
* Флокулы
* Пратуберанцы і валокны
* Спікулы
* Супергрануляцыя
* Сонечны вецер
* Хваля Мортана

 |
| Звязаныя тэмы | 
* Сонечная сістэма
* Сонечнае дынама

 |
| **Спектральны клас** G2 |
**Епіскап Грынчэўскі** (свецкае імя *Васіль Восіпавіч Грынчэўскі*; нар. 18 студзеня 1978, Дэм’янкіўці, Дунаявецкі раён, Украіна) — украінскі архірэй Праваслаўнай Царквы Украіны (да 2018 года Украінскай праваслаўнай царквы Кіеўскага патрыярхата), епіскап Дунаявецкі.

Біяграфія
---------

У 1996 годзе паступіў на навучанне ў Валынскую духоўную семінарыю, якую скончыў у 2000 годзе.

У 2007 годзе паступіў на навучанне ў магістратуру Львоўскай праваслаўнай багаслоўскай акадэміі, якую скончыў у 2008 годзе.

13 снежня 2009 года Святым Сінодам УПЦ Кіеўскага патрыярхату выбраны ў епіскапа Чарнавіцкага і Кіцманскага.

8 сакавіка 2013 года Святым Сінодам УПЦ Кіеўскага Патрыярхату прызначаны епіскапам Адэскім і Балцкім.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Марк (Гринчевський)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |
**Мардоўская рэспубліканская дзіцячая бібліятэка** (Поўная афіцыйная назва: Дзяржаўная ўстанова культуры «Мардоўская рэспубліканская дзіцячая бібліятэка») — бібліятэка ў горадзе Саранску Рэспублікі Мардовія.

Адкрыта ў 1960 годзе. У бібліятэцы 15 аддзелаў, у тым ліку абанементы навучэнцаў малодшых і старэйшых класаў, аддзелы нацыянальнай і краязнаўчай літаратуры, літаратуры на замежных мовах, інфармацыйна-бібліяграфічны, перыядычных выданняў і іншыя.

Супрацоўнікамі бібліятэкі арганізуюцца кніжныя выстаўкі, святы кніг, казак, музычныя і літаратурныя вечары, краязнаўчыя чытанні. Бібліятэка аказвае метадычную і практычную дапамогу дзіцячым, сельскім і школьным бібліятэкам рэспублікі, праводзіць для іх працаўнікоў семінары, трэнінгі, курсы, практыкумы, школы прафесійнага майстэрства.

Будынак, у якім размешчана бібліятэка, пабудаваны ў 1939 годзе. Спачатку ў ім размяшчалася бібліятэка імя Пушкіна, а ў 1970 годзе ён быў перададзены Мардоўскай рэспубліканскай дзіцячай бібліятэцы.

Зноскі
------

1. ↑  Информация с веб-сайта библиотеки
2. ↑  Градостроительные ориентиры российских столиц: Саранск: монография / В. Ф. Вавилин, В. А. Моисеенко, В. В. Вавилин; под общ. ред. В. Ф. Вавилина. — Саранск: Изд-во Мордов. ун-та, 2009. — С. 488—489. — 604 с. — ISBN 978-5-7103-2133-1.
**Галактыка М 32**
**Кампактная галактыка** — далёкая галактыка, якая на зорным небе падобная да звычайнай зоркі. Гэты аб'ект з высокай яркасцю паверхні, які мае вялікае чырвонае зрушэнне, што сведчыць аб значной адлегласці да яго. Найбуйнейшыя галактыкі з-за сваёй яркасці могуць перавышаць у сотні разоў яркасць галактык, маючы блакітны колер. У большасці з іх выяўлена радыёвыпраменьванне не цеплавога паходжання. Паводле тэорыі астранома І. Шклоўскага, такое выпраменьванне ўзнікае пасля тармажэння ў магнітным полі электронаў і больш цяжкіх зараджаных часціц. Гэтыя часціцы павінны рухацца са хуткасцямі, блізкімі да хуткасці святла. Такія хуткасці развіваюцца ў выніку значных выбухаў у галактыцы.

Група навукоўцаў Францыі, ЗША і Чылі апублікавала ў часопісе «The Astrophysical Journal» за студзень 2001 г вынікі даследаванняў, зыходзячы з якіх спіральныя галактыкі, і, у прыватнасці, наша, ўтварыліся з кампактных галактык. У аснову гэтай гіпотэзы ляглі тыя факты, што спектры далёкіх яркіх кампактных галактык вельмі падобныя на спектры ядраў спіральных галактык. На думку навукоўцаў сучасныя кампактныя галактыкі таксама могуць калі-небудзь эвалюцыянаваць у спіральныя. Існаванне галактык такога тыпу яшчэ да іх адкрыцця прадбачыў швейцарскі астрафізік Ф. Цвікі. Бліжэйшая да нас кампактная галактыка — М 32. Кампактныя галактыкі размяркоўваюцца па тыпу спектру выпраменьвання: ад блакітных да інфрачырвоных.
**Марыя ван Зант** (англ.: Marie van Zandt; 1858-1919) — амерыканская оперная спявачка,

Біяграфія і творчасць
---------------------

Марыя ван Зант нарадзілася 8 кастрычніка 1858 года ў горадзе Нью-Ёрку ў сям’і Джэні ван Зант (англ.: Jennie van Zandt), вядомай па працы ў міланскім тэатры Ла-Скала і Музычнай акадэміі Нью-Ёрка. Менавіта ў сям’і дзяўчынка атрымала першыя ўрокі музыкі, затым — навучанне ў Міланскай кансерваторыі, дзе яе вакальным педагогам стаў Франчэска Ламперці.

Яе дэбют адбыўся ў 1879 годзе ў італьянскім Турыне. Пасля ўдалага дэбюту Марыя ван Зант выступіла на сцэне Каралеўскага тэатра Ковент-Гардэн. Але, каб дамагчыся сапраўднага поспеху ў той час, трэба было дэбютаваць у Парыжы, таму Марыя заключыла кантракт з Апера-Камік і дэбютавала на парыжскай сцэне 20 сакавіка 1880 года ў оперы «Міньён» Амбруаза Тама. Неўзабаве спецыяльна для Марыі ван Зант Леа Дэліб напісаў оперу «Лакмэ»; прэм’ера адбылася 14 красавіка 1883 года.

Марыя ван Зант ўпершыню наведала Расію ў 1885 годзе і дэбютавала ў сталіцы Расійскай імперыі горадзе Санкт-Пецярбург на сцэне Марыінскага тэатра, у оперы «Лакмэ».

Магіла Ван Зант на могілках Пер-Лашэз
На сцэне Метраполітэн-Опера Марыя ван Зант дэбютавала ў ролі Аміны ў «Самнамбуле» Вінчэнца Беліні 21 снежня 1891 года.

У Францыі ван Зант пазнаёмілася і пасябравала з Маснэ. Яна прымала ўдзел у хатніх канцэртах, які праходзілі ў парыжскіх арыстакратычных салонах, напрыклад у спадарыні Лемер, у якой бывалі Марсель Пруст, Элізабет Грэфюль, Рэйнальда Ан, Каміль Сен-Санс.

Выйшаўшы замуж за графа Міхаіла Чарынава, Марыя ван Зант пакінула сцэну і жыла ў Францыі. Памерла 31 снежня 1919 года ў Канах. Пахавана на могілках Пер-Лашэз.

Зноскі
------

1. 1 2  Marie Van Zandt // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Анікеева.
**Марына Яўгенаўна Анікеева** (нар. 4 чэрвеня 1968, в. Арцюшына Пскоўскага раёна Пскоўскай вобласці РСФСР) — беларускі эканаміст і палітык.

Біяграфія
---------

Скончыла Рыжскі Чырванасцяжны інстытут інжынераў грамадзянскай авіяцыі імя Ленінскага камсамола, інжынер-эканаміст.

Працавала бухгалтарам Бярозаўскага сыраробнага камбіната, эканамістам па планаванню, вядучым эканамістам па працы, галоўным эканамістам, намеснікам дырэктара па эканоміцы — галоўным эканамістам адкрытага акцыянернага таварыства «Бярозаўскі сыраробны камбінат». Першы намеснік дырэктара адкрытага акцыянернага таварыства «Бярозаўскі сыраробны камбінат» Брэсцкай вобласці.

Выбіралася членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана юбілейнымі медалямі «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», «65 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Аникеева Марина Евгеньевна Архівавана 18 кастрычніка 2020.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь чацвёртага склікання
**Узброеныя сілы Лівійскай Арабскай Джамахірыі** — ваенная арганізацыя Вялікай Сацыялістычнай Народнай Лівійскай Арабскай Джамахірыі ў перыяд праўлення Муамара Кадафі, прызначаная для забеспячэння ваеннай бяспекі і ўзброенай абароны краіны, яе суверэнітэта, незалежнасці і тэрытарыяльнай цэласнасці. Узнікла ў 1977 годзе, калі Лівійская Арабская Рэспубліка была ператворана ў джамахірыю. Спыніла сваё існаванне ў 2011 годзе, у сувязі з грамадзянскай вайной і гібеллю Муамара Кадафі.

Узброеныя сілы ўключалі ў сябе сухапутныя, ваенна-паветраныя і ваенна-марскія сілы. 

Сухапутны кампанент складаў 45000 чалавек. Войскі былі падзелены на 15 зон. У склад уваходзілі 5 ракетных брыгад, 1 брыгада сіл бяспекі, 10 танкавых, 21 пяхотных, 8 мотапяхотных і 15 парашутна-дэсантных батальёнаў, 22 артылерыйскіх і 8 зенітна-артылерыйскіх дывізіёнаў. 

ВПС, якія ўключалі ў свой склад таксама сілы СПА, валодалі колькасцю 23000 чалавек. Авіяцыя грунтавалася на 13 ваенных аэрадромах. Сродкі СПА аб’ядноўваліся сістэмай кіравання і кантролю Senezh. Налічвалася 3 зенітна-ракетныя брыгады і 5 зенітна-ракетных палка. Войскі СПА размяркоўваліся на 5 раёнаў.

Колькасць ВМС складала 8000 чалавек. Да лівійскага флоту ставілася таксама берагавая ахова і марская пяхота. Караблі грунтаваліся ў сямі партах.

Таксама мелася народная міліцыя ў 40000 чалавек. У яе склад уваходзілі Рэвалюцыйная гвардыя (3000 чалавек) і Ісламскі панафрыканскі легіён (2500 чалавек). Характэрнай асаблівасцю апошняга было тое, што туды набіраліся замежнікі, а менавіта выхадцы з краін Чорнай Афрыкі.

Напярэдадні грамадзянскай вайны Узброеныя сілы Лівійскай Арабскай Джамахірыі мелі больш за 2000 танкаў, 3600 бронемашын, больш за 3000 артылерыйскіх гармат і сістэм, уключаючы САУ і РСЗА, некалькі сотняў баявых самалётаў, больш за 100 верталётаў і іншае ўзбраенне.

Гл. таксама
-----------

* Узброеныя сілы Лівіі

Зноскі
------

1. ↑  Gaub, Florence (2019). "Like father like son: Libyan civil–military relations before and after 2011". *Mediterranean Politics* **24** (2): 181–195. doi:10.1080/13629395.2017.1385166.
2. 1 2  The Military Balance 2011. — P. 320.

Спасылкі
--------

* Вооружённые силы Ливии
Малюнак абклада Слуцкага Евангелля. 1866
**Тамаш Гесэ** (**Гесэ Іван (Ян) Хрыстафоравіч**; 1807 — 1870?) — мастак-партрэтыст і педагог, тытулярны саветнік.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Віленскай мастацкай школы ў Яна Рустэма і Яна Дамеля. З сярэдзіны 1830-х гг. жыў у Слуцку. У 1837—1868 гг. выкладаў маляванне ў Слуцкай мужчынскай гімназіі. Зрабіў значны ўклад ва ўдасканаленне методыкі навучання маляванню і чарчэнню. Пад яго кіраўніцтвам зрабіў першыя крокі па засваенню партрэтнага мастацтва будучы акадэмік партрэтнага жывапісу К. Карсалін.

Займаўся таксама музыкай, вядомы як флейтыст і віяланчаліст. Цікавіўся краязнаўствам, праводзіў археалагічныя даследаванні  (руск.) (бел. ў ваколіцах Слуцка. Валодаў значным зборам малюнкаў Яна Дамеля. Сабраў таксама цікавую археалагічную калекцыю, многа прадметаў слуцкай старасвеччыны, аднак яго калекцыя загінула ў пажары 1860 года.

Творчасць
---------

Творчая спадчына мастака на сёння амаль невядома. Яго малюнкі на пачатку XX ст. захоўваліся ў Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча.

Зноскі
------

1. ↑  Слуцкая палитра: Из фондов Слуцкого краеведческого музея: фотоальбом / сост. авт. текста Н. Г. Серик; фото В. А. Сибрикова. — Минск: Літаратура і Мастацтва, 2010. — С. 5. — 64 с.

Спасылкі
--------

* Спадчына слуцкага края. ХІХ стагоддзе
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Марыненка.
**Марыненка** — мясцовасць у паўднёвай частцы Полацка.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Асноўнай транпартнай артэрыяй мясцовасці з'яўляецца вуліца Марыненкі, якая і дала назву гэтай частцы Полацка. Вуліца Броўкі аддяляе з поўначы гэтую мясцовасць ад Задзвіння, Мінская шаша з захаду — ад мясцовасці Ксты, чыгунка Полацк-Маладзечна аддзяляе на поўдні мясцовасць ад вёскі Бельчыца, на ўсходзе мяжой мясцовасці слугуе рака Бяльчанка.

Забудова мясцовасці ў асноўным панэльная, радзей — з сілікатнай цэглы, у пяць і дзевяць паверхаў. Ва ўсходняй частцы мясцовасці яшчэ захоўваецца малапавярховая забудова сядзібнага тыпу. Большасць шматкватэрных дамоў тут была пабудавана ў 1960-1980-х гадах па тыповых праектах таго часу (так званыя "хрушчоўкі" і "брэжнеўкі").

Транспарт
---------

* Прыпыначны пункт "Марыненка" на лініі чыгункі Полацк-Маладзечна

Помнікі
-------

* Таццяна Савельеўна Марыненка
* Іван Хрыстафоравіч Баграмян

Сацыяльныя аб'екты
------------------

* Рынак
* Бібліятэка імя Янкі Купалы
* Царква адвентыстаў
* Школа № 6
* Школа № 8
* Дзіцячы сад № 1
* Дзіцячы сад № 3
* Яслі-сад № 25
* Яслі-сад № 26

| ⛭Мясцовасці Полацка |
| --- |
| Правы бераг Дзвіны | 
* Аэрадром
* Баравуха
* Верхні замак
* Грамы
* Запалоцце
* Лазоўка
* Ніжні замак
* Ноўка
* Спас-Слабада
* Цэнтр

 | Герб Полацка |
| Левы бераг Дзвіны | 
* Востраў
* Задзвінне
* Кароўнікі
* Ксты
* Марыненка

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мінейка.

**Тамаш (Фама Міхайлавіч) Мінейка** (1806, Дубнікі, Завілейскі павет, Віленская губерня, цяпер Астравецкі раён — 1855, Дубнікі) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі.

Біяграфія
---------

З шляхецкага роду Мінейкаў герба «Газдава», сын Міхала і Брыгіды з Шабуневічаў, унук Тамаша Мінейкі.

Віленскі павятовы маршалак шляхты ў 1840—1843 гадах, віленскі губернскі маршалак шляхты з 13 красавіка 1843 да 3 ліпеня 1846 года. Надворны саветнік.

Быў вельмі тоўстым чалавекам — важыў каля 290 кілаграмаў. Меў звычку сядзець адразу на трох крэслах. Заўсёды перамяшчаўся на адным і тым жа кані, які быў вельмі прывязаны да гаспадара. Любімым правядзеннем вольнага часу было паляванне на зайцаў. Мёў высока развітае пачуццё гумару і мяккі характар. Акрамя таго, іграў у карты. Звычайна іграў з адным і тым жа сваім прыяцелем-карцёжнікам.

Дзякуючы шлюбу з Эміліяй Ваўжэцкай спадчынны маёнтак Мінейкаў папаўніўся сядзібай у Відзах Лаўчынскіх памерам у 3000 гектараў.

Сям’я
-----

Быў жанаты з Эміліяй Ваўжэцкай (23 верасня 1812 — 1 лістапада 1878), дачкой Міхала Ваўжэцкага і Катажыны з Лапацінскіх. Меў сыноў Уладзіслава (1832—1871), Браніслава Станіслава (1846—1887) і дачок Аліну (жонка Аляксандра Брахоцкага), Ванду (жонка Казіміра Шаткевіча), Марыю (жонка Зыгмунта Гурскага).

Зноскі
------

1. ↑  *Александр Федута*. Земляки. Ф. В. Булгарин и А.-Г. К. Киркор: к истории взаимоотношений // … Пачуць, як лёсу валяцца муры: Памяці Генадзя Кісялёва / Укл. Л. Кісялёва, А. Фядута. — Мінск: Лімарыус, 2009. — С. 295
2. ↑  Сядзібы ў вёсках Задворнікі і Дубнікі — маёмасць знакамітых і пародненых шляхецкіх радоў.
3. ↑  Genealogia Mineyków, szukanie swojej przeszłości


| ?Тамаш Мінейка (віленскі губернскі маршалак) — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Міхал Мінейка[d] |  | Тамаш Мінейка |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  | Тамаш Мінейка |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Брыгіда з Шабуневічаў[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
**Агаленне «Вінцанто́ва»** — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння. Размешчана ў вялікім рэкультаваным кар'еры за 1,5 км на захад ад цэнтра в.Казлы Вілейскага раёна.

Сутнасць
--------

Гэта адзін з важнейшых новых апорных разрэзаў з унікальным агаленнем інтэрстадыяльных і межледавіковых азёрных адкладаў дняпроўскага позналедавікоўя і муравінскага межледавікоўя. Лінза прасочваецца ўздоўж сценкі кар'ера на 15—20 метраў. Тут у амаль 15–метровым разрэзе агаляецца пераслойванне рознакаляровых розназярністых пяскоў, салюфлюкцыйных пясчана-жвірова-галечна-валунных адкладаў і гумусаванага пяску з буйнымі рэшткамі раслін (нават галін дрэў) пад якімі выступае чырвона-буры марэны супесак. Магутнасць інтэрстадыяльных і межледавіковых азёрных адкладаў складае 0,4—0,8 м.

У гумусавых пясках захавалася выкапнёвая флора, характэрная для лоеўскага інтэрстадыялу і пачатку муравінскага межледавікоўя (14 відаў). З дрэвавых парод прысутнічаюць сасна, вярба, ядловец. Травяністая флора больш багатая і разнастайная, па яе складу можна сказаць пра існаванне тут у тыя часы водных і водна–балотных умоў. Сярод яе найбольш часта сустракаюцца рэшткі рдзеста плывучага, гарлачыка белага і жоўтага, хвасніка звычайнага, бабка трохлістага і плюшчая простага. Асаблівую цікавасць выклікае вялікая колькасць рэшткаў рдзеста, а таксама прысутнасць шышак сасны, што з'яўляецца даволі рэдкай з'явай у выкапнёвых флорах Беларусі.

У геамарфалагічных адносінах гэта месца прыстасавана да водападзельнай часткі канцова–марэнай грады Мінскага ўзвышша. Абсалютныя адзнакі паверхні грады — 200—205 м над узроўнем мора. Агаленне адкладаў выступае на паўднёвай сценцы кар'ера на вышыні каля 25 м ад яго днішча. Тэрыторыя грады вакол былога кар'ера занята лесам і верхавым балотам. Сценкі кар'ера часткова спланаваны і засаджаны бярозай і сасной.

Значэнне
--------

Крыніца пад агаленнем
Агаленне «Вінцантова» мае вялікае навуковае значэнне. Яно адлюстроўвае ўмовы залягання познадняпроўскіх і муравінскіх межледавіковых азёрных адкладаў, а таксама паазерскіх перыгляцыяльных адкладаў на краявых ледавіковых утварэннях цэнтральнай Беларусі, раскрывае геалагічную гісторыю развіцця азёрных катлавін і град Мінскага ўзвышша. Гэта агаленне пацвярджае тэрмакарставую перабудову рэльефа грады. Тэрмакарставая западзіна з возерам ва ўрочышчы Вінцантова і намнажэнні старажытных азёрных адкладаў утварыліся пры адступанні ледавіка прыкладна 130—110 тыс. гадоў таму і на пачатку муравінскага межледавікоўя.

Агаленне «Вінцантова» сведчыць пра тое, што нават у часы максімальнага распаўсюджвання паазерскага зледзянення, якое адбылося прыкладна 20—15 тыс. гадоў таму, ледавік не перакрываў гэтую тэрыторыю. Яно таксама каштоўнае для больш дэталёвага вывучэння палегеаграфічных умоў і гісторыя развіцця тут старажытнай расліннасці. Увагу прыцягваюць каляровыя кантрасты агалення, а таксама крыніца, што выцякае з-пад яго.

Літаратура
----------

* Памяць. Вілейскі раён. // — Мн.: БелТА. 2003. — 704 с. — (Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі.). — 3000 экз. — ISBN 985-6302-56-0

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вінцантова (геалагічнае агаленне)
**Міжнародныя эканамічныя адносіны (МЭА)** — эканамічныя адносіны між дзяржавамі, рэгіянальнымі групоўкамі, транснацыянальнымі карпарацыямі і іншымі суб'ектамі сусветнай гаспадарцы. Уключае валютна-фінансавыя, гандлёвыя, вытворчыя і іншыя адносіны. Вядучай формай міжнародных эканамічных адносін з'яўляецца валютна-фінансавыя адносіны.

Адной з характэрных асаблівасцей функцыяніравання сусветнай гаспадаркі першай паловы ХХІ ст. з’яўляецца інтэнсіўнае развіццё міжнародных эканамічных адносін. На дадзеным этапе развіцця адбываецца расшырэнне і паглыбленне эканамічных адносін паміж краінамі, групамі краін, эканамічнымі групоўкамі, асобнымі фірмамі і арганізацыямі, а таксама пераліў капіталу і яго пастаянныя міграцыі ў сусветным маштабе.

У сучасным свеце асабліва актуальным з'яўляецца глабалізацыя і рэгіяналізацыя міжнародных эканамічных адносін. Дамінуючая роля ва ўсталяванні сусветнага эканамічнага парадку прыналежыць транснацыянальнаму капіталу і міжнародным інстытутам, сярод якіх важная роля прыналежыць Сусветнаму банку і Міжнароднаму валютнаму фонду (МВФ). У рэзультаце міжнароднага падзелу працы сфарміраваліся сусветныя полюсы эканамічнага і тэхналагічнага развіцця (Паўночнаамерыканскі, Заходнееўрапейскі, Азіяцка-Тыхаакіянскі). Сярод актуальных праблем міжнародных эканамічных адносін выдзяляюцца праблемы стварэння свабодных эканамічных зон, міжнародных транспартных калідораў і інтэрнэт-эканомікі.

Зноскі
------

1. ↑  Міжнародныя эканамічныя адносіны  (руск.) Архівавана 17 кастрычніка 2018.
2. ↑  Тао Хайдон. Асаблівасці выкарыстання знешняга запазычання Кітая як аб’ектыўная неабходнасць эканамічнага функцыяніравання // Весці БДПУ. 2007. № 3. Серыя 2. С. 92–95
3. ↑  Інфармацыйна-камунікацыйная эканоміка  (руск.) Архівавана 27 ліпеня 2010.
**«Дораэмон»** (яп.: ドラえもん) — папулярны манга-серыял, створаны мангака-дуэтам Фудзіка Фудзіа. Пасля — анімэ-серыял. Сюжэт апавядае пра ката-робата па мянушцы Дараэмон, які перамясціўся ў часе з XXII стагоддзя, каб дапамагчы школьніку, якога зваць Набіта Нобі. Першы выпуск мангі з'явіўся ў снежні 1969 года адначасова ў шасці розных часопісах. Усяго было створана 1344 выпускі. Яны апублікаваныя выдавецтвам Shogakukan пад брэндам Tentoumushi (яп.: てんとう虫) у 45 тамах.

«Дараэмон» быў узнагароджаны прэміяй Shogakukan ў катэгорыі "лепшая дзіцячая манга" ў 1982 годзе, а таксама прэміяй Асамы Тэдзукі ў 1997 годзе.

Анімэ
-----

Першы, кароткі і непапулярны мультсерыял (26 эпізодаў) паказваўся ў 1973 годзе на Nippon Television. У 1979 годзе TV Asahi пачалі паказ новага мультсерыяла пра Дараэмона. Гэты серыял быў вельмі папулярны, было знята 1787 эпізодаў.

У гонар юбілею Дараэмона TV Asahi 15 красавіка 2005 года запусціла новы мультсерыял з іншымі сэю (знята ўжо больш за 300 эпізодаў).

Акрамя серыялаў, пра Дараэмона знята 28 поўнаметражных і 8 кароткаметражных мультфільмаў. Акрамя таго, выпушчана некалькі дзясяткаў гульняў для розных платформаў.

Зноскі
------

1. 1 2 3  MyAnimeList — 2006. Праверана 24 снежня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4044680'></a>
2. 1 2 3 4  AniList — 2013. Праверана 24 снежня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q86470198'></a>
3. 1 2 3  MangaDex — 2018. Праверана 24 снежня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110093307'></a>
4. ↑  MangaUpdates — 2004. Праверана 24 снежня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q114730827'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Тэматычныя сайты | Anime News Network |
| Нарматыўны кантроль | NDL: 001092319 |
Лагатып МСАА
**Міжнародны саюз альпінісцкіх асацыяцый** (фр.: Union Internationale des Associations d'Alpinisme, скар. **UIAA**) — арганізацыя, якая прадстаўляе сабой аб’яднанне 88 нацыянальных альпінісцкіх аб’яднанняў і арганізацый (федэрацый, асацыяцый, клубаў) з 76 краін свету. Генеральны офіс UIAA знаходзіцца ў Берне, Швейцарыя. Міжнародны саюз альпінісцкіх асацыяцый прызнаны Міжнародным алімпійскім камітэтам як арганізацыя, якая прадстаўляе альпінізм.

Гісторыя
--------

Міжнародны саюз альпінісцкіх асацыяцый заснаваны ў 1932 годзе ў Шамані (Францыя) 18 нацыянальнымі альпінісцкімі аб’яднаннямі.
Пры стварэнні былі выпрацаваны асноўныя задачы новай арганізацыі:

* развіццё альпінізму сярод моладзі;
* распрацоўка міжнародных стандартаў;
* павышэнне інфармаванасці аб бяспецы;
* абарона навакольнага асяроддзя.

Сёння UIAA з’яўляецца агульнавядомай сусветнай арганізацыяй і прызнаным экспертам ва ўсіх пытаннях, звязаных з альпінізмам, скi-альпінізмам, скалалажанне і іншымі падобнымі відамі дзейнасці.

У 1997 годзе ўнутры Міжнароднага саюза альпінісцкіх асацыяцый (UIAA) была сфарміравана новая структура — Міжнародны савет па скалалажанні (ICC), з мэтай прадастаўлення скалалажанню значнай аўтаноміі і забеспячэння яго неабходнымі інструментамі для далейшага развіцця. У 2006 годзе UIAA вырашыў спыніць кіраванне спартовым скалалажаннем і падтрымаць стварэнне незалежнай міжнароднай федэрацыі па кіраванні гэтым відам спорту. 27 студзеня 2007 года ў Франкфурце 68 федэрацый ўвайшлі ў заснаваную Міжнародную федэрацыю спартыўнага скалалажання (IFSC). Статуты і пастановы новай міжнароднай федэрацыі былі аднадушна прыняты, і праца федэрацыі пачалася.

Колькасць нацыянальных альпінісцкіх арганізацый, якія ўваходзяць у саюз, пастаянна павялічвалася і ў цяперашні час уключае 88 арганізацый з 76 краін, якія прадстаўляюць больш за 2,5 мільёна альпіністаў, а таксама дзесяткі мільёнаў іншых зацікаўленых удзельнікаў.

Фінансаванне дзейнасці саюза ажыццяўляецца за кошт членскіх узносаў.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Міжнароднага саюза асацыяцый альпінізму


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Flickr · Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119841671 · GND: 2080904-9 · ISNI: 0000 0001 1087 4674 · LCCN: n87850275 · SUDOC: 027898873 · VIAF: 126763936 |

 |
**Міжнародны эканоміка-гуманітарны ўніверсітэт імя акадэміка Сцяпана Дзем’янчука** (укр.: Міжнародний економіко-гуманітарний університет імені академіка Степана Дем’янчука) — украінская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова IV ступені акрэдытацыі са статусам ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў горадзе Роўна.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Універсітэт з'яўляецца першай прыватнай вышэйшай навучальнай установай у Заходняй Украіне. Універсітэт мае пяць уласных навучальных карпусоў, найбуйнейшы ў рэгіёне спартыўна-аздараўленчы комплекс, басейн, уласныя інтэрнаты, камп'ютарныя класы, выдавецкі цэнтр, бібліятэку з электронным каталогам і інш. За апошнія 27 гадоў універсітэт падрыхтаваў больш за 33 тысячы спецыялістаў з вышэйшай адукацыяй, якія атрымалі дыпломы дзяржаўнага ўзору. Навучальны працэс забяспечваюць 44 прафесары, дактары навук, акадэмікі галіновых і міжнародных акадэмій, 138 кандыдатаў навук і дацэнтаў.

Структуры
---------

* Эканамічны факультэт
* Факультэт здароўя, фізічнай культуры і спорту
* Гісторыка-філалагічны факультэт
* Факультэт кібернетыкі
* Факультэт журналістыкі
* Педагагічны факультэт
* Юрыдычны факультэт
* Прыродазнаўча-геаграфічны факультэт

Спасылкі
--------

* Сайт ўніверсітэта  (укр.),  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 512144782717751116215 |
**Alosa tanaica** — від рыб сямейства Селядцовыя (*Clupeidae*), распаўсюджаны ў Азоўскім моры ва ўсходняй палове Чорнага мора, на захад да Карадагу і на поўдзень да Батумі і паўночна-заходняй паловы — каля ўкраінскага і румынскага ўзбярэжжа.

Апісанне
--------

Даўжыня да 20 см, звычайна 14-16 см, вага да 60 грам, жаберных тычынак 62-85. Зімуе ў Чорным моры паблізу каўказскага, украінскага і румынскага ўзбярэжжаў.

Спосаб жыцця
------------

Паўпраходная рыба, размножваецца ў нізінах рэк. Скрозь Керчанскі і Кінбурнскі  (укр.) (бел. пралівы праходзіць вясной, у сакавіку-красавіку, а ўвосень сыходзіць назад, на зімоўку. У красавіку ўваходзіць для нераставання ў нізоўі Паўднёвага Буга, Дона, Кубані, часткова ў Таганрогскі заліў перад вусцем Дона. Нераст адбываецца прыкладна з пачатку мая да пачатку ліпеня, калі вада дасягае +15 °C. Палавой сталасці дасягае ў два гады, радзей у гадавалым узросце. Пладавітасць — 12-39 тысяч ікрынак.

Рыба, якая аднерасцілася, качуе ў нізоўі Паўднёвага Буга, Дона, у Дняпроўска-Бугскі ліман, Таганрогскі заліў. У моры харчуецца разнастайным зоапланктонам (ракападобнымі), лічынкамі насякомых і дробнай рыбай.

Значэнне
--------

Гаспадарчае значэнне невялікае.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Alosa tanaica у базе дадзеных FishBase (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776944676 |
Паўночны тропік (Зямля)  

23.4378°
23.4378-я паралель паўночнай шыроты
Становішча тропіка Рака на карце свету
Запыт «Тропік Рака» перанакіроўваецца сюды; гл. таксама іншыя значэнні.
**Паўночны тропік**, або **тропік Рака** — адна з пяці асноўных паралеляў, якія адзначаюцца на картах Зямлі. У наш час размешчана на 23° 26′16″ на поўнач ад экватара і вызначае найбольш паўночную шырату, на якой Сонца апоўдні можа падняцца ў зеніт. Гэта адбываецца у момант летняга сонцастаяння, калі вугал падзення сонечных прамянёў на паверхню паўночнага паўшар'я, які змяняецца на працягу года з-за абарачэння нахіленай восі Зямлі вакол Сонца, з'яўляецца максімальным.

Паўднёвы эквівалент тропіка Рака — тропік Казярога. Вобласць, якая ляжыць на поўнач ад тропіка Рака, мае ўмераны клімат. Вобласць, складзеная паміж тропікам Рака і тропікам Казярога, завецца тропікамі.
У наш час нахіл зямной восі паступова памяншаецца, і Тропік Рака павольна ссоўваецца да экватара.
Назва тропіка Рака адбылася ад сузор'я Рака, у якое 2 тысячы гадоў назад «уваходзіла» Сонца ў момант летняга сонцастаяння. Аднак з-за працэсу апярэджвання раўнадзенстваў у наш час у гэты перыяд сонца знаходзіцца ў сузор'і Блізнят. Слова *«тропік»* (адбылося ад грэч. τροπή — паварот) апісвае працэс «развароту» руху Сонца ў сонцастаянне.

Становішча тропіка Рака не з'яўляецца фіксаваным, паколькі па вызначэнні залежыць ад нахілу восі вярчэння планеты адносна Сонца. З прычыны нутацыі, а таксама іншых цыклаў з рознымі перыядамі, становішча тропікаў паступова змяняецца.

Пры перасячэнні тропіка ў моры на судне часам уладкоўваецца Свята Нептуна.

Зноскі
------

1. ↑  Tropic of Cancer (англ.). — артыкул з *Encyclopædia Britannica Online*.

Гл. таксама
-----------

* Паўднёвы тропік (тропік Казярога)
* Палярны круг
* Экватар

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Паўночны тропік**

| ⛭Паралелі / Мерыдыяны |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| 

****Экватар****
**Паўночны тропік**
**Паўднёвы тропік**
**Паўночны палярны круг**
**Паўднёвы палярны круг**
**Экватар**
**Паўночны тропік**
**Паўднёвы тропік**
**Паўночны палярны круг**
**Паўднёвы палярны круг**
**Экватар**
**Паўночны тропік**
**Паўднёвы тропік**
**Паўночны палярны круг**
**Паўднёвы палярны круг**
**W 0°E**
30°
60°
90°
120°
150°
180°
30°
60°
90°
120°
150°
180°
5°
15°
25°
35°
45°
55°
65°
75°
85°
95°
105°
115°
125°
135°
145°
155°
165°
175°
5°
15°
25°
35°
45°
55°
65°
75°
85°
95°
105°
115°
125°
135°
145°
155°
165°
175°
10°
20°
40°
50°
70°
80°
100°
110°
130°
140°
160°
170°
10°
20°
40°
50°
70°
80°
100°
110°
130°
140°
160°
170°
**0°**
10°
20°
30°
40°
50°
60°
70°
80°
90°
10°
20°
30°
40°
50°
60°
70°
80°
90°
5° **N**
15°
25°
35°
**45°**
55°
65°
75°
85°
5° **S**
15°
25°
35°
**45°**
55°
**45x90**
**45x90**
**45x90**
**45x90**

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778709559 |

 |
**Расціслаў Выграненка** (польск.: Rostisław Wygranienko; нар. 12 кастрычніка 1978, Сімферопаль) — беларускі і польскі арганіст украінскага паходжання.

У 1985—1996 гадах навучаўся у музычным ліцэі пры Беларускай акадэміі музыкі (па класах фартэпіяна (праф. Леанід Юшкевіч), аргана (Наталія Выграненка, Канстанцін Шараў), музыказнаўства), атрымаў дыплом з адзнакай. У 1996—1998 гг. быў студэнтам Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі па класу фартэпіяна (праф. Леанід Юшкевіч).

З 1998 г. пражывае ў Польшчы, дзе ў 1998—2003 гадах навучаўся ў Акадэміі музыкі імя Ф. Шапэна ў Варшаве па класу аргана праф. Іаахіма Грубіха (дыплом з адзнакай, тэма магістэрскай дысертацыі — «Арган на Беларусі ў XX стагоддзі»). У той час тройчы быў стыпендыстам Фонду Сораса.

Арганіст канцэртуе ў многіх краінах Еўропы (Польшча, Германія, Італія, Харватыя, Чэхія, Славакія, Швейцарыя, Швецыя, Данія, Бельгія, Венгрыя, Украіна, Расія), а таксама рэгулярна на Беларусі (Мінск — Беларуская дзяржаўная філармонія, Гродна — Кафедральны касцёл, Кірха, Магілёў — Кафедральны касцёл, Віцебск — Віцебская абласная філармонія, Брэст, Пінск і г.д.). У яго рэпертуары — больш за 1000 арганных твораў XVI—XXI вякоў.

Расціслаў Выграненка — лаўрэат і пераможца многіх міжнародных арганных конкурсаў — першыя прэміі ў Сан-Морыс (Швейцарыя), Руміі і Познані (Польшча). Гэтаксама з’яўляецца членам журы ў арганных конкурсах (Сан-Морыс, Легніца). У артыста — багатая дыскаграфія.

З 2010 года Расціслаў Выграненка з’яўляецца музычным дырэктарам і арганістам Англіканскай царквы ў Варшаве.

Дыскаграфія
-----------

* *«Arcydzieła szczecińskiej muzyki organowej»*, 2015
* *«Organy Szczecina»* (2CD), 2017
* *«Adam z Wągrowca, Piotr Żelechowski, Petrus de Drusina — organ works»* — Acte Préalable, 2008
* *«The Complete Warsaw Organ Tablature»* — Acte Préalable, 2008
* *«Feliks Nowowiejski znany i nieznany / known and unknown»* — Таварыства імя Фелікса Нававейскага, 2006
* *Stanisław Moryto — Msza Legnicka (na głosy solowe, chór mieszany i organy)* — DUX, 2006
* *20 lat Conversatorium Organowego w Legnicy: 1986—2005* — Dux, 2005

Спасылкі
--------

* Organist.by — Сайт артыста
* Запісы арганнай музыкі ў выкананні Расціслава Выграненкі
* (недаступная спасылка)
* Архівавана 29 кастрычніка 2017.
* 
*