recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Гільдэнбрантыя рачная** (*Hildenbrandia rivularis*) — від чырвоных водарасцей манатыпнага роду сямейства Гільдэнбрантыевыя.

Апісанне
--------

Эпілітная водарасць, утварае на паверхні субстрату плевачны шчыльнакоркавы кармінавы талом, бліжэй да перыферыі мае выгляд цёмна-чырвонай каймы. Талом акруглы, дыяметрам да 2,5 см; пры разрастанні таломы зліваюцца ў суцэльную корку таўшчынёй 50—100 мкм. Вертыкальныя ніткі простыя, рэдка дыхатамічна разгалінаваныя, з 7—10 клетак. Клеткі шырынёй 4—12 мкм, квадратныя або па даўжыні да 2 разоў большыя.

Распаўсюджанне
--------------

Пашырэнне: Еўразія, Амерыка, Афрыка. У Беларусі сустракаецца ў Лагойскім, Мінскім і Мядзельскім р-нах Мінскай вобл. Глыбоцкім і Ушацкім р-нах Віцебскай вобласці, у Гродзенскім р-не Гродзенскай вобл.

Расце на камяністым субстраце ў празрыстых рэках і ручаях з хуткім цячэннем ў зацененых месцах. Від, адчувальны нават да нязначных зменаў умоў росту. Індыкатар чыстых і праточных вод. Рэдкі від, які трапляецца ў невялікай колькасці на абмежаваных тэрыторыях.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Полавы працэс невядомы. Размнажаецца вегетатыўна.

Ахова
-----

Занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі 2-га выдання (1993), а таксама ў Чырвоны пералік водарасцей, якія падлягаюць ахове ў Польшчы.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне **Гільдэбрантыя**, ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.5. Мн. 1997, С.245
2. 1 2 3  Гільдэнбрандтыя рачная ў Чырвонай кнізе Беларусі(недаступная спасылка)  (руск.)
3. ↑  Гільдэнбрандтыя рачная

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Мн. 1993. ISBN 5-85700-095-5
* Определитель пресноводных водорослей СССР, т. 13, 1980

Спасылкі
--------

* Гільдэнбрандтыя рачная ў Чырвонай кнізе Беларусі(недаступная спасылка)  (руск.)
* Выява

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI · WoRMS |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Браўн.
Не блытаць з амерыканскім генералам Джорджам Браўнам (1918—1978).

**Джордж Браўн**, або **Броўн** (*Brown*, у манастве Юзаф, 1 чэрвеня 1801, Санкт-Пецярбург — 31 снежня 1879, Кракаў) — гісторык, бібліёграф і педагог.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 1 чэрвеня 1801 г. у Санкт-Пецярбургу ў сям’і англічаніна ды італьянкі. Вучыўся ў езуіцкіх калегіумах Пецярбурга і Полацка, вывучаў філасофію ў Полацкай езуіцкай акадэміі. У Таварыства Ісуса ўступіў 6 жніўня 1817 г. у Пушы.

Пасля выгнання езуітаў з Расійскай імперыі (1820) пэўны час знаходзіўся ў Ферары, а потым вярнуўся ва Ўсходнюю Еўропу — на Галічыну. Выкладаў філасофію Цярнопальскім езуіцкім калегіуме (1822—1824), тэалогію ў Старай Весі (1824—1826) і Тынцы (1826—1828). У 1828 г. у Перамышлі высвечаны на ксяндза. Прафесар гуманістыкі ў Цярнопалі (1828—1830 і 1832—1833), царкоўнай гісторыі ў Тынцы (1830—1831), філасофіі Цярнопалі (1833—1835). З 1838 па 1843 гг. — рэктар Цярнопальскага езуіцкага калегіума, потым прэфект штудый і прафесар багаслоўя ў Новым Сончы (1843—1844), прэфект гімназіі і ўсеагульнай гісторыі ў Цярнопалі (1844—1846). У 1846—1848 гг. — прэфект штудый, а потым — рэктар калегіума і шляхецкага канвікта, а таксама прафесар ўсеагульнай гісторыі ў Львове.

Пад час нядоўгай ліквідацыі Таварыства Ісуса ў Аўстрыйскай імперыі (1848—1852) Браўн заставаўся у Львове, працуючы над бібліяграфіяй езуітаў Польшчы, Літвы і Беларусі. У 1853 г. браў удзел у XXII Генеральнай кангрэгацыі Таварыства Ісуса ў Рыме, дзе меў магчымасць знайсці новыя матэрыялы да сваіх гістарычных даследаванняў. У 1854—1866 гг. — правінцыял Галіцкай правінцыі Таварыста Ісуса, а потым — настаяцель у Львове (1866—1870), пракуратар правінцыі і прэфект бібліятэкі ў Кракаве (1871—1879).

Працы
-----

Вывучаў гісторыю ордэна езуітаў Польшчы, Літвы і Беларусі. Стварыў бібліяграфічны слоўнік на лацінскай мове «Бібліятэка пісьменнікаў польскай асістэнцыі Таварыства Ісуса» (1856). (У 1862 г. у Познані праца была апублікавана па-польску — «Biblioteka pisarzów assystencyi polskiéj Towarzystwa Jezusowego» Архівавана 21 сакавіка 2017.. Перадаваў бельгійскаму езуіту Аўгустыну дэ Бакеру матэрыялы да агульнай бібліяграфіі ордэна («Bibliothèque de la Compagnie de Jésus», t. 1-7, 1853—1861). Напісаў на лацінскай мове гісторыю езуітаў на Беларусі (не апублікавана, рукапіс захоўваецца ў архіве езуітаў у Рыме). У 1861—1870 гадах супрацоўнічаў з часопісамі «Tygodnik katolicki» («Каталіцкі штотыднёвік»), у якім друкаваў артыкулы па гісторыі Беларусі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мінск: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / оprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
**Валенцій Кёльнскі (Кальнензіс, з Кёльна)** (польск.: Walenty Colnensis (z Kolna), лац.: Valentius Colnensis; каля 1580, Мазовія — 11 лютага 1634, Орша) — езуіцкі святар і педагог.

Скончыў курс рыторыкі ў Віленскай акадэміі. 9 лютага 1600 г. уступіў у Рызе ў Таварыства Ісуса. Пасля выпрабаванняў у навіцыяце удасканальваў педагагічную падрыхтоўку ў Нясвіжы пад кіраўніцтвам прафесара Ежы Блаўгута. Год вывучаў паэтыку ў Полацкім езуіцкім калегіуме. З 1604 па 1607 гг. праходзіў курс філасофіі ў Пултуску, а потым — скарочаны двухгадовы курс тэалогіі, пасля чаго быў высвечаны на ксяндза.

Валенцій Кёльнскі, выдатны знаўца грэчаскай мовы і выбітны педагог, ніколі не выкладаў філасофію ці тэалогію і не займаў адміністрацыйных пасад у Таварыстве Ісуса, засяродзіўшыся на выкладанні ў класе рыторыкі. Прафесар рыторыкі для семінарыстаў-езуітаў у Полацку (1613—1614, 1617—1633) і Рызе (1614—1617). Прэфект школ у Оршы (1633—1634).

Зноскі
------

1. 1 2  Grzebień, L. (Ed.), *Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy*, 1996.
2. 1 2  Królikowska, A. Profesorowie jezuickich seminariów nauczycielskich od XVI do XVIII wieku. Słownik biograficzny. / A.Królikowska. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie -Wydawnictwo WAM, 2017. — s. 48.

Літаратура
----------

* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / оprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Królikowska, A. Profesorowie jezuickich seminariów nauczycielskich od XVI do XVIII wieku. Słownik biograficzny. / A.Królikowska. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie -Wydawnictwo WAM, 2017. — 188 s.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Анона.
Багіня Анона на манеце Рымскай імперыі
**Анона** (ад лацінскага «*annus*» — літаральна «*год*») — у старажытнарымскай рэлігіі і міфалогіі багіня, якая багаслаўляла і ахоўвала жніво, менавіта ёй узносілі рымляне свае малітвы з просьбай сабраць ураджай без страт.

На творах мастацтва Анона нярэдка адлюстроўвалася разам з заступніцай ураджая і ўрадлівасці багіняй Цэрэрай. У адной руцэ багіня Анона звычайна трымае рог дастатку ці сноп каласоў, а ў другой руцэ ў яе, як правіла, суднавы руль ці якар. Марскія атрыбуты былі своеасаблівым блаславеннем на паспяховыя перавозкі і бесперабойныя пастаўкі збожжа ў Старажытны Рым па моры.

Часам, словам «анона» ў старажытных рымлян звалася таксама гадавое жніво ці сукупнасць жыццёвых прыпасаў на рынку ці, нарэшце, сам кошт збожжавага хлеба; (адсюль выраз «*ананарныя законы*», гэта значыць законы, якія датычыліся хлебнага гандлю).

Зноскі
------

1. ↑  Аннона // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

| ⛭Старажытнарымская рэлігія і міфалогія |
| --- |
| Жрацы | 
Аўгуры •
Аўгусталы •
Арвальскія браты •
Вялікі пантыфік •
Вясталкі •
Гаруспік •
Калегія пантыфікаў •
Саліі •
Свяшчэнны цар •
Фецыялы •
Тыцыі •
Фламіны •
Эпулоны
 |  |
| Вераванніі рытуалы | 
Кнігі Сівіл •
Святы
(Квінкватрыі •
Кансуаліі •
Лемурыя •
Луперкаліі •
Матраналіі •
Нептуналіі •
Парэнталіі •
Сатурналіі •
Тэрэнцінскія гульні •
Цэрэаліі •
Ювеналіі) •
Храм •
Аўспіцыі
 |
| Галоўныя багі | 
Апалон •
Венера •
Веста •
Вулкан •
Дыяна •
Квірын •
Марс •
Меркурый •
Мінерва •
Нептун •
Плутон •
Цэрэра •
Юнона •
Юпітэр
 |
| Іншыя багі,бажаствы і духі | 
Анона •
Белона •
Добрая багіня •
Вагітан •
Дыяскуры •
Кібела •
Конс •
Купідон •
Лары •
Опс •
Оркус •
Рома •
Сатурн •
Сол •
Тэлус •
Фаўн •
Янус •
Прыяп •
Пенаты
 |
| Персаніфікацыя | 
Ангерона •
Віртус •
Канкордзія •
Хонас •
Фартуна
 |
Будынак радыёстанцыі (Баранавічы)
**Польскае Радыё Баранавічы**, **Баранавіцкая радыёстанцыя** (польск.: Rozgłośnia w Baranowiczach) — радыёстанцыя ў Баранавічах, створаная ўладамі Польшчы ў 1938 годзе.

Будаўніцтва працягвалася з 1937 па 1939. Двухпавярховы будынак радыёстанцыі быў узведзены ў стылi канструктывiзму.

Радыёстанцыя пачала працу 30 кастрычніка 1938 на хвалі 577 м. Мела дзве мачты вышынёю 141 м. Ахоплівала тэрыторыю ў радыусе 120 км (Навагрудскае ваяводства і паўночную частку Палескага ваяводства). Дырэктарам радыёстанцыі быў Збігнеў Ціс-Банкевіч. Тут працавалі 2 дыктары.

Падчас Другой Сусветнай вайны, 15 верасня 1939 нямецкая авіяцыя атакавала радыёстанцыю, але не здолела яе пашкодзіць; адзін самалёт быў падбіты. Радыёстанцыя працягвала працу ў БССР, а пасля — у час нямецкай акупацыі. Пры адступленні нямецкіх войскаў радыёмачты былі ўзарваныя.

Пасля вайны выкарыстоўвалася дзеля глушэння заходніх радыёстанцый. Пасля распаду СССР будынак станцыі займае мясцовае тэлебачанне «Інтэкс ТБ». Вежы станцыі выкарыстоўваюцца для ўзмацнення сігналаў беларускіх FM-станцый.

Будынак радыёстанцыі ўваходзіць у Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь.

Спасылкі
--------

* Станцыя Польскага Радыё ў Баранавічах Архівавана 31 студзеня 2009.
* Баранавіцкая радыёстанцыя Архівавана 26 кастрычніка 2008. (польск.)
**Юлімар Дэль Валье Рохас Радрыгес** (ісп.: Yulimar Del Valle Rojas Rodríguez; нар. 21 кастрычніка 1995, Каракас) — венесуэльская лёгкаатлетка, спецыялізуецца ў трайным скачку, рэкардсменка свету. Таксама мае поспехі міжнароднага ўзроўню ў скачку ў вышыню і скачку ў даўжыню. Сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 2016 года ў трайным скачку з вынікам 14,98 м. Гэты медаль стаў першым для Венесуэлы ў жаночай лёгкай атлетыцы на Алімпійскіх гульнях. Алімпійская чэмпіёнка Токіа 2020 у трайным скачку. Абнавіла алімпійскі рэкорд у першай спробе і сусветны рэкорд у апошняй, які трымаўся з 10 жніўня 1995 года. 4-разовая чэмпіёнка свету на адкрытым паветры (2017, 2019, 2022 і 2023) і трохразовая чэмпіёнка свету ў памяшканні (2016, 2018 і 2022) у трайным скачку, чэмпіёнка Паўднёвай Амерыкі 2015 года. Пераможца Паўднёваамерыканскіх гульняў 2014 года ў скачках у вышыню.

Зноскі
------

1. ↑  World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>
2. ↑
3. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Тэматычныя сайты | Diamond League · Olympedia · Olympic Channel · Tilastopaja · Track and Field Statistics · World Athletics · МАК |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Munzinger |
**Івана Вулета** (серб. Івана Вулета; народжаная Шпанавіч (серб. Шпановіћ), нар. 10 мая 1990 г. Зрэнянін, САК Ваяводзіна) — сербская лёгкаатлетка, якая спецыялізуецца ў скачках у даўжыню. Бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў 2016 года, чэмпіёнка свету 2023 года, двухразовая чэмпіёнка свету ў памяшканні (2018 і 2022). Чэмпіёнка Еўропы (2016, 2022). Трохразовая чэмпіёнка Еўропы ў памяшканні (2015, 2017, 2019).

У 2013 годзе стала першай сербскай лёгкаатлеткай, якая заваявала медаль чэмпіянату свету ІААФ на стадыёне, у 2018 годзе — першай сербскай чэмпіёнкай свету ІААФ у зале. Рэкардсменка Сербіі па скачках у даўжыню ў зале і на стадыёне, а таксама на дыстанцыі 60 метраў і ў пяцібор’і ў зале. Выступае за Спартыўны клуб Ваяводзіна ў Нові-Садзе, трэнер — Горан Абрадавіч (да 2010 г. — Яні Хайду).

На чэмпіянаце свету 2013 года ў Маскве заваявала бронзавы медаль, які стаў першым медалём Сербіі на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы. Праз два гады заваявала бронзавы медаль на чэмпіянаце свету ў Пекіне. На чэмпіянаце Еўропы 2015 года ў памяшканні ў Празе заваявала залаты медаль з нацыянальным рэкордам 6,98 м. Таксама заваявала залатыя медалі на чэмпіянатах свету ў памяшканні ў 2018 і 2022 гадах і сярэбраны медаль у Партлендзе ў 2016 годзе.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 25 снежня 2021.
2. ↑  World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>
3. 1 2

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Diamond League · European Athletics · Olympedia · Olympic Channel · Red Bull · Tilastopaja · Track and Field Statistics · World Athletics · МАК |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Munzinger |
**«Стужачка з шатландкі»** (англ.: The Tartan Ribbon) — першая ў свеце каляровая фатаграфія, якую 17 траўня 1861 года паказаў у лонданскім Каралеўскім інстытуце[en] англійскі фізік Джэймс Максвел падчас лекцыі на тэму асаблівасцяў каляровага зроку. Фатаграфічныя пласціны, выкарыстаныя ў працэсе, зараз захоўваюцца ў доме-музеі Максвела, на Індыя-стрыт, 14 у Эдынбургу.

Зноскі
------

1. ↑  *Карцев В. П.* Максвелл. — М. : Молодая гвардия, 1974. — С. 192—195. — (Жизнь замечательных людей).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Баравік (значэнні).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Белы грыб.
**Бараві́к**, **Белы грыб**, **Праўдзівы грыб**, **Шчыры грыб** (*Boletus edulis*) — від грыбоў сямейства Балетавыя (*Boletaceae*), адзін з найбольш распаўсюджаных відаў роду Балет (*Boletus*).

Апісанне
--------

Шапка дыяметрам 4—15 см, часам да 25 см, таўшчынёй 2—6(9) см паўшарападобная, пазней пуката-распасцёртая, сухая, гладкая або крыху лямцаватая, іншы раз злёгку маршчакаватая. Колер яе ад белага да фіялетава-карычневага. Скурка не знімаецца. Гіменафор глыбакавыемчаты, лёгка аддзяляецца ад мякаці шапкі, складаецца з трубачак даўжынёй 0,5—1,5(2,5) см, белы, пазней жоўты і аліўкава-зялёны, з дробнымі акруглымі порамі. Ножка даўжынёй 5—15 см, таўшчынёй 2—6(8) см; спачатку клубнепадобная, пазней выцягнутая, рэдка цыліндрычная, уздутая, суцэльная, белаватая (чым адрозніваецца ад жоўцевага грыба, у якога сеткавы малюнак карычнева-буры), злёгку патоўшчаная ўверсе, з тонкім белым або злёгку бураватым, светлым сеткавым малюнкам. Мякаць тоўстая, шчыльная, белая, з арэхавым прыемным смакам і слабым грыбным пахам, на зломе не мяняе колеру. Споравы парашок бура- або брудна-аліўкавы.

Існуе шмат форм, якія адрозніваюцца колерам і мікарызным прыстасаваннем да той ці іншай дрэўнай пароды.

Пашырэнне
---------

Пашыраны ў Еўропе, Паўночнай Афрыцы, Паўночнай Амерыцы, Аўстарліі; расце ў Заходняй Сібіры, на Каўказе, зрэдку ва Усходняй Сібіры і на Далёкім Усходзе. На тэрыторыі Беларусі трапляецца ва ўсіх лесараслінных раёнах.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Сапратроф. Расце адзіночна і групамі. На Беларусі пладаносіць у чэрвені—кастрычніку.

Выкарыстанне
------------

Сушаныя баравікі.
Адзін з найлепшых з ядомых грыбоў. Спажываецца свежы, марынаваны, асабліва сушаны.

Баравік мае ў сабе рэчывы з танізавальнымі проціпухліннымі ўласцівасцямі.

Галерэя
-------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  *Гапіенка В. С.* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз. — С. 229

Літаратура
----------

* *Гапіенка В. С.* Баравік // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
* *Сержанина Г. И. Змитрович И. И.* Макромицеты. Иллюстрированное пособие для биологов (руск.) / Под ред. Н. А. Дорожкина. — Мн.: Вышэйшая школа, 1978. — С. 66. — 192 с. — 60 000 экз.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Баравік

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Brockhaus |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · Mycobank · NCBI · Tropicos |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779302950 |
**Шарль Жэнціль** (таксама бел.: Караль Жэнціль, польск.: Karol Gentil, лац.: Carolus Gentil; 20 ліпеня 1777, Францыя – 10 кастрычніка 1835, Ліён) – дзеяч каталіцкага касцёла і Ордэна езуітаў, педагог.

Біяграфія
---------

Напачатку ХІХ ст. пераязджае на Беларусь і 21 чэрвеня 1805 г. уступае ў Таварыства Ісуса. Пасля Дынабургскага навіцыята (1805-1807) вывучае маральную тэалогію ў Полацкім езуіцкім калегіуме (1807-1809). З 1808 г. выкладае французскую мову ў езуіцкай школе, а пасля атрымання ступені магістра прызначаны прэфектам канвікта. У 1810-1812 – прэфект езуіцкага канвікта ў Санкт-Пецярбургу

У 1813 г. ненадоўга вяртаецца ў Полацк як прафесар французскай мовы Полацкай езуіцкай акадэміі і прэфект канвікта (1813-1814). З 1814 г. накіраваны ў мястэчка Раманаў (Валынская губернія), дзе быў рэгентам канвікта, прэфектам школы і выкладчыкам французскай мовы (1814-1818). 15 жніўня 1815 г. склаў апошнія зарокі. У 1818-1819 гг. знаходзіўся ў езуіцкай місіі ў Адэсе, дзе працаваў у касцёле для мясцовай франкамоўнай паствы.

Пасля выгнання езуітаў з Расійскай імперыі (1820) вяртаецца на Радзіму. Займаецца выкладаннем, у тым ліку як прафесар маральнай тэалогіі ў езуіцкіх калегіумах Ам’ен (1820-1824) і Бардо (1824-1827), і прапаведніцкай дзейнасцю.

Памёр 10 кастрычніка 1835 г. у Ліёне.

Зноскі
------

1. 1 2  Catalogs SJ 1774-1829. Russiae Архівавана 13 ліпеня 2020.
2. ↑  Giżycki, J.M.  (руск.) (бел. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. – Kraków : Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. – s. 229.
3. ↑  Załęski, S. Jezuici w Polsce porozbiorowej 1773–1905. Cz. 1 : 1773–1820 / S. Załęski – Kraków : W.L. Anczyc i sp, 1907. – s. 444.
4. ↑  Załęski, S. Jezuici w Polsce porozbiorowej 1773–1905. Cz. 1 : 1773–1820 / S. Załęski – Kraków : W.L. Anczyc i sp, 1907. – s. 405.
5. ↑  Catalogs SJ 1774-1829. Galliae. Архівавана 4 снежня 2017.

Літаратура
----------

* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564–1995 / оprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. – Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. – 882 s.
* Giżycki, J.M.  (руск.) (бел. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. – Kraków : Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. – 288 s.
* Załęski, S. Jezuici w Polsce porozbiorowej 1773–1905. Cz. 1 : 1773–1820 / S. Załęski – Kraków : W.L. Anczyc i sp, 1907. – 517 s.
**Чэнхуанмяа** (上海城隍庙, Храм бажаства-заступніка горада) — храм Кітайскай народнай рэлігіі  (руск.) (бел. ў цэнтры Шанхая, злучаны з садамі Юйюань. Тут моляцца, пакланяючыся Чэнхуану, бажаству-захавальніку горада. У цяперашні час шанхайцы гэтак жа называюць гандлёвы раён вакол храма. Тут больш за сто будынкаў, большасці з якіх ужо больш за сто гадоў. Зараз у гэтых будынках размешчаны крамы, рэстараны, універмагі і кафэ, дзе прадаюць стравы мясцовай кухні.

Гісторыя
--------

Чэнхуанмяа быў пабудаваны ў 1403 годзе. Храм першапачаткова быў размешчаны на вуліцы Фанбінь Чжунлу. На працягу свайго існавання Чэнхуанмяа шмат разоў разбураўся і затым Аднаўляўся. Падчас дынастыі Цын вырасла папулярнасць храма. Цяперашні варыянт быў пабудаваны ў 1926 годзе. Гандляры вакол Чэнхуанмяа сталі збірацца толькі пасля таго, як Шанхай стаў адкрытым портам. Дзякуючы ім вакол храма сфармаваўся вялікі рынак, пазней які стаў ажыўленым цэнтрам гандлю. У наш час на тэрыторыі рынку знаходзіцца гандлёвы комплекс «Юйюань шанчэн».

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Начны выгляд храма Чэнхуанмяа ў ШанхаіАрхівавана 4 сакавіка 2016.
* City God Temple (15th century onward)Архівавана 7 чэрвеня 2011.
* Царства закусак
**Жоўцевы грыб**, таксама **Воўчы грыб** (*Tylopilus felleus*) — неядомы з-за горкага смаку трубчасты грыб роду тылапіл (*Tylopilus*) сямейства балетавыя (*Boletaceae*). Пры гатаванні горыч гэтага грыба не знікае, а наадварот, узмацняецца.

Апісанне
--------

Дыяметр шапкі складае 4—10 см (да 15 см), шапка мае паўшарападобную, пазней круглява-падушкападобную або раскінутую форму, навобмацак сухая, тонка-кудзелістая, з пушком або аксаміцістая, затым гладкая, у сырое надвор’е трохі клейкая, колер шапкі — жоўта-карычневы, жоўта-бураваты, светла-бураваты, шэра-вохрысты, шаравата-карычневы, радзей каштанава-карычневы або цёмна-буры.

Мякаць белая, чырванее або не змяняе колер на зрэзе, горкая на смак, без асаблівага паху, амаль ніколі не мае чарвей.

Ножка 3—12,5 см вышынёй і 1,5—3 см таўшчынёй, цыліндрычная або булавападобная, уздуцце ўнізе, колер крэмава-вохрысты, жаўтлявы, вохрысты-жоўты ці жоўта-карычневы, уверсе бялёсы або сметанкова-жоўты, з ярка акрэсленай сетачкай бурага, цёмна-карычневага ці нават чарнаватага колеру.

Споравы парашок ружовы, ружавата-карычневы. Споры 10—15 × 4—5 мкм.

Жоўцевы грыб быў прапанаваны ў якасці жоўцегоннага сродку.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне **Жоўцевы грыб**, **Воўчы грыб** у адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.6. Мн. 1998, С.440
2. ↑  Bauchet J. M. Experiens sur les proprietes curatives des champignons. Bull. trimestr. Soc. mycil. France, 77, 4, 1961

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · Mycobank · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2781210978 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лоўп’я.
**Людвік Лоўп’я** (польск.: Ludwik Loupia, лац.: Ludovicus Loupia; 23 жніўня 1701, Мазовія — 9 лістапада 1764, Полацк) — святар, педагог.

Уступіў у Таварыства Ісуса 13 жніўня 1717 г. у Вільні. Выкладаў паэтыку і рыторыку ў Мінску (1731—1732) і Навагрудку (1732—1733), філасофію ў Пінску (1733—1735) і Навагрудку (1736—1739). Быў місіянерам у Любску (1735—1737). Прэфект школ у Гродна (1739—1741), прафесар тэалогіі ў Полацку (1741—1743), Варшаве (1743—1746). Прафесар тэалогіі і дэкан факультэта філасофіі і тэалогіі Віленскай акадэміі (1746—1748). Прэфект школ у Варшаве (1749—1752), суперыёр у Мітаве (1753—1758). У апошнія гады жыцця працаваў на Беларусі як рэктар Аршанскага езуіцкага калегіума (1759—1762) і прэфект школ у Полацку (1762—1764). Пакінуў рукапісныя лекцыі па тэалогіі.

Зноскі
------

1. 1 2  Grzebień, L. (Ed.), *Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy*, 1996.

Літаратура
----------

* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / оprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. — Kraków: Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
**Усеагульная італьянская канфедэрацыя працы (УІКП)** (італ.: Confederazione Generale Italiana del Lavoro) — прафсаюз у Італіі, створаны ў 1944 годзе як замена Усеагульнай канфедэрацыі працы. Гістарычна была звязана з Італьянскай камуністычнай партыяй, зараз - з Дэмакратычнай партыяй.

Пасля замаху на Пальміра Тальяці ў 1948 годзе і пачала ўсеагульнай забастоўкі ў Італіі, у 1949 годзе канфедэрацыя раскалолася. Прыхільнікі сацыял-дэмакратычных ідэй аддзяліліся ў Італьянскі саюз працы, хрысціянскія дэмакраты ў сваю чаргу заснавалі Італьянскую канфедэрацыю прафсаюзаў працоўных. Пасля, тры гэтыя прафсаюзныя цэнтры аб'ядноўваліся ў адзіны рух у 1972 годзе і падчас прэм'ерства Берлусконі.

Зноскі
------

1. ↑  *(unspecified title)* Праверана 22 мая 2022.
2. ↑
3. ↑   Праверана 24 жніўня 2020.
4. ↑  CGIL (італ.). *Enciclopedie on line*.  Treccani. Архівавана з першакрыніцы 8 жніўня 2014. Праверана 10 верасня 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Flickr |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119317688 · GND: 1015886-8 · ISNI: 0000 0001 2168 784X · LCCN: n79058643 · NKC: kn20070510003, ko2007248428 · SUDOC: 026483157 · VIAF: 139008525 |

 |
**Сядзіба Янішэўскіх** — колішняя сядзіба ў вёсцы Васількі (ранейшая назва Цітва) Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Патрэбна ўжо сабе ўзяць за правіла :правяраць старыя мапы. Бо справа ў тым, што сённяшняя вёска Васількі дагэтуль называлася Цітва, і дакладна тут быў той самы адзінацаццаціпакаёвы палац. Нажаль ён не захаваўся да нашых дзён. Пасля выгнання Янішэўскіх, у палац пачалі засяляць сем'і. Прыкладна ў 1967 ці 1968 нешта здарылася з праводкай і палац пагарэў, застаўся толькі фундамент. Як узгадвае мясцовая жанчына, апошнімі тут жылі дзве сям'і. Сёння можна заўважыць толькі неверагодны парк з вялізарнымі дубамі і некалькі гаспадарчых пабудоў. Кажуць мясцовыя, што дзесьці ў 1980-1990 сюды наведваўся ўнук былых гаспадароў, ці было гэта афіцыйна-цяжка сказаць сёння

Гэта былі шырокія маёнткі, адзінацаццаціпакаёвы палац, размешчаныя на рацэ Пціч, якія займалі плошчу ў 15 000 акраў у канцы XIX стагоддзя. На працягу чатырохсот гадоў яны належалі роду Янішэўскіх, якія сабралі ў сваёй сядзібе каштоўны архіў. Цітва першапачаткова была спадчынай Швэйкоўскіх, а да Янішэўскіх перайшла як пасаг. Апошнімі ўладальнікамі Цітвы разам з Вароніцай агульнай плошчай 2000 га ў 1917 г. былі сын Ігнацыя Мельхіёр Янішэўскі.

У Цітве на працягу некалькіх пакаленняў у прасторнай, адзінаццаціпакаёвай, драўлянай, аднапавярховай сядзібе, пабудаванай у XVIII ст. сядзіба, пабудаваная на высокіх падмурках, мела прастакутны план і была накрыты высокім гладкім чатырохсхільным дахам. Галоўны ўваход быў падкрэслены шырокім ганкам з чатырма слупамі, якія нясуць трохвугольны крыху прыплюснуты верх. Сцены дома не былі атынкаваныя. Плоскасці паміж вялікімі прамавугольнымі вокнамі, падзеленыя на мноства невялікіх квадратных шыбаў.

Там раслі толькі дэкаратыўныя кусты і італьянскія таполі. Сапраўдны старамодны прагулачны сад працягнуўся ад задняй часткі дома. Яго апраўленне ўтварылі старыя ліпавыя алеі. Інтэр'ер утрымліваў чатырнаццаць пакояў двухпавярховай планіроўкі. Самай вялікай была сталовая, размешчаная ў сярэдзіне дома з боку саду, побач з тэрасай. У правым крыле садовай дарогі на вялікім газоне перад домам былі яшчэ рэпрэзентатыўныя пакоі, гэта значыць дзве крыху меншыя гасціныя. Абодва яны і сталовая былі абсталяваны ўзорыстымі падлогамі і мураванымі камінамі. Абстаноўка жылых пакояў была: вокны былі закрыты пілястрамі з іанічнымі капітэлямі. У тыльным баку сядзібы, па яе цэнтральных восях, размяшчалася адкрытая тэраса. На мяжы 19-20 стагоддзяў старадаўняя рэзідэнцыя роду Янішэўскіх была грунтоўна адноўлена. старадаўняя мэбля з чырвонага дрэва,пакрытая шоўкам, і люстэркі, а ў сталовай -дубовая мэбля, усё з 18 ст. Сярод твораў мастацтва і сямейных сувеніраў у Цітве былікрышталі, старадаўнія гадзіннікі ў бронзавых і драўляных рамах, сямейныя партрэты і карціны іншага зместу. Мелася таксама бібліятэка, пераважна мастацкай літаратуры, з сямейным і маёмасным архівам.

Спасылкі
--------

Зноскі
------
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бышкоўскі.
**Антоній Бышкоўскі** (польск.: Antoni Byszkowski, лац.: Antonius Byszkowski; 16 чэрвеня 1743 – 6 лютага 1809, Орша) – езуіцкі святар і педагог.

Уступіў у Таварыства Ісуса 25 жніўня 1760 г. Выкладаў у Магілёўскім езуіцкім калегіуме (1774–1775), прафесар філасофіі ў Полацкім езуіцкім калегіуме (1776–1777). У 1782–1803 гг. быў звязаны з Аршанскім езуіцкім калегіумам, у тым ліку працаваў на падпарадкаванай калегіуму місіянерскай пляцоўцы ў маёнтку Пагост (Дзісенскі павет). 15 жніўня 1783 г. даў манаскія абяцанні. У 1803–1807 гг. – у Мсціслаўскім езуіцкім калегіуме. У 1807 г. вярнуўся ў Оршу. Яго апошняя пасада – інструктар ІІІ прабацыі (1808–1809).

Зноскі
------

1. 1 2  Catalogus Personarum et Officiorum Societatis Jesu in Alba-Russia ex anno 1784 – in annum 1785. Архівавана 4 снежня 2017.
2. ↑  Catalogus sociorum et officiorum Societatis Jesu in Imperio Rossiaco. Ex Anno 1809, in Annum 1810. Polociae, Typis Academicis Societatis Jesu. Архівавана 4 снежня 2017.
3. 1 2  Catalogs SJ 1774-1829. Russiae. Архівавана 13 ліпеня 2020.
4. ↑  Grzebień, L. (Ed.), *Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy*, 1996.

Літаратура
----------

* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564–1995 / оprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. – Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. – 882 s.
Скальпелі
**Хірургічныя інструменты** — інструменты і прыстасаванні, якія выкарыстоўваюцца пры хірургічных аперацыях. Падзяляюцца на агульныя і дапаможныя.

Да агульных адносяць хірургічныя інструменты для раз'яднання тканак, фіксацыі і злучэння іх: скальпелі (у тым ліку лазерныя, плазмавыя), нажніцы, электранажы, пілы (ліставыя, стужачныя, дыскавыя, драцяныя), іголкі (прамыя і выгнутыя, колючыя, рэзныя, атраўматычныя); для спынення крывацёку — заціскачкі і апараты, лігатурныя іголкі і іншае; для зандзіравання ран, раскрыцця касцявых поласцей.

Дапаможныя інструменты: пінцэты, расшыральнікі, брушныя і пячоначныя люстэркі, лапаткі-прымальнікі і іншыя. Хірургічныя інструменты з аптычным прыстасаваннем служаць для дыягностыкі і аператыўнага лячэння, узяцця матэрыялу на аналіз і іншага. Існуюць таксама спецыяльныя хірургічныя інструменты — нейрахірургічныя, мікрахірургічныя, сасудзістыя і іншыя.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

| ⛭Хірургічны інструмент |
| --- |
| Буж ·  Заціск ·  Кусачкі ·  Нажніцы ·  Пінцэт ·  Піла Джыльі ·  Расшыральнік ·  Скальпель ·  Элеватар ·  Кулявыя абцугі ·  Зонд |
**Якаў Якаўлевіч Кулдуркаеў** (эрз.: руск.: Яков Яковлевич Кулдуркаев; 22 кастрычніка 1894 — 28 ліпеня 1966) — савецкі эрзянскі паэт і пісьменнік. Аўтар паэмы «Эрьмезь».

Біяграфія
---------

Якаў Кулдуркаеў нарадзіўся 22 кастрычніка 1894 года ў сяле Лабаскі (цяпер Ацяшаўскі раён Рэспублікі Мардовія) у сялянскай сям'і. У 1903—1906 гадах хадзіў у сельскую пачатковую школу. У 1912 годзе скончыў Саранскае рэальнае вучылішча. Адправіўся ў Сібір, дзе працаваў табельшчыкам на Амурскай чыгунцы. У 1915 годзе быў прызваны ў армію, ваяваў у час Першай сусветнай вайне, быў кантужаны. Пазней удзельнічаў у Грамадзянскай вайне у радах Чырвонай арміі. Пасля вяртання з фронту скончыў курсы рахункаводаў у Маскве, працаваў рахункаводам, бухгалтарам, рэвізорам.

У 1938 годзе быў рэпрэсаваны як «вораг народа». Адбываў зняволенне ў лагерах Комі АССР, Наўгародскай і Джамбульскай абласцей. Рэабілітаваны ў 1958 годзе.

Якаў Кулдуркаеў памёр 28 ліпеня 1966 года, пахаваны на радзіме, у сяле Лабаскі.

Творчасць
---------

Паводле слоў Кулдуркаева, першыя яго літаратурныя творы датуюцца 1910 годам. На станаўленне яго творчасці аказаў уплыў мардоўскі народны фальклор, а таксама знаёмства з пісьменнікамі Ф. М. Часнаковым, П. С. Глухавым і А. М. Мора. У 1928 годзе Кулдуркаеў апублікаваў першыя главы сваёй паэмы «Эрьмезь» у газеце «Якстере теште», а ў 1935 годзе выйшла поўнае выданне паэмы. У паэме апісваецца мінулае мардоўскага народа XIII стагоддзя. Пасля вяртання са зняволення Кулдуркаеў узяўся за дапрацоўку свайго твора, але не паспеў выдаць канчатковы варыянт. Ён быў апублікаваны толькі ў 1980-х гадах. Шэраг твораў Кулдуркаеў напісаў для дзяцей: паэма «Сенксь» («Чапля»), апавяданне «Андямо» і іншыя.

Паэт А. М. Мора так выказаўся пра творчасць Кулдуркаева:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| У трыццатыя гады была створана геніяльная паэма Я. Я. Кулдуркаева «Эрьмезь», якую па значнасці для мардоўскага народа можна параўнаць толькі са «Словам пра паход Ігараў» для рускага народа. Гэта паэма стала бліскучай вяршыняй мардоўскай паэзіі і ўсёй літаратуры і служыць вялікім унёскам у скарбніцу сусветнай паэзіі… | "|

Памяць
------

На радзіме паэта ў сяле Лабаскі ў гонар Кулдуркаева названа вуліца.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  «Эрьмезень» сёрмадыцянтень сюконямо: к 120-летию со дня рождения Я. Я. Кулдуркаева **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Национальная библиотека им. А.С. Пушкина Республики Мордовия. Архівавана з першакрыніцы 11 жніўня 2020. Праверана 23 сакавіка 2017.
2. ↑  Кулдуркаев Яков Яковлевич **(нявызн.)**.  Библиотека Мордовской литературы. Праверана 22 сакавіка 2017.
3. ↑  Паштовы індэкс вуліца Кулдуркаева

Літаратура
----------

* Писатели Мордовии : биографический справочник / сост.: Т. С. Баргова, Е. М. Голубчик. - Саранск : Мордов. кн. изд-во, 2004.
Лінія Уолеса
**Лінія Уолеса** — заходняя мяжа біягеаграфічнай пераходнай зоны паміж Азіяцкай і Аўстралійскай фаўнай, пралягае паміж астравамі Балі і Ламбок, паміж Барнеа і Сулавесі. Названа ў гонар навукоўца-біёлага Альфрэда Расела Уолеса, які даследаваў астравы Інданезіі паміж 1854 і 1862 гадамі. Першым даследчыкам, які паказаў на існаванне і месцазнаходжанне падобнай падзяляльнай лініі, быў, аднак, арнітолаг Філіп Латлі Склейтэр у 1857 г.

На ўсходзе пераходная зона абмежавана Лініяй Лідэкера, якая аддзяляе Малукскія і Малыя Зондскія астравы ад Новай Гвінеі. Пераходная зона вельмі цікавая, з прычыны таго, што і на сушы і ў моры ў ёй сустракаецца мноства эндэмічных відаў. Гэты рэгіён ахоплівае 346 тысяч км² і адносіцца да так званых *Hotspots* — ключавых рэгіёнаў Зямлі з найбольшай біяразнастайнасцю. Часткова фаўна і флора ў ім знаходзіцца пад сур’ёзнай пагрозай знікнення. Да прыкладу, 62 % відаў млекакормячых, 27 % птушак, 62 % паўзуноў і 76 % земнаводных, якія насяляюць востраў Сулавесі, з’яўляюцца эндэмікамі і знаходзяцца пад пагрозай вымірання. На Сулавесі і на ўсход ад яго жывуць сумчатыя, роднасныя аўстралійскім кенгуру і посумам, у той час як на захад ад гэтага вострава, на Барнеа, іх не існуе.

У эпоху апошняга ледавіковага перыяду размешчаныя на захад ад лініі Уолеса вострава Суматра, Ява, Балі і Барнеа былі звязаны з азіяцкім кантынентам, а некаторыя з астравоў на ўсход ад яе, у тым ліку Новая Гвінея — з аўстралійскім. Такім чынам, на астравы на ўсход ад лініі Уолеса з абодвух бахоў маглі распаўсюджвацца віды, якія жылі там.

Гл. таксама
-----------

* Уалесія
* Сундаланд
* Сахул

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 194407505 |
**Леапольд Хлюдзінскі** (польск.: Leopold Chludziński; 19 лістапада 1775, Орша – 29 красавіка 1848, Тухаў, Малапольшча) – педагог, дзеяч каталіцкага касцёла.

9 жніўня 1790 г. уступіў у Таварыства Ісуса. Пасля заканчэння Полацкага езуіцкага калегіума, дзе вывучаў філасофію (1797-1799) і тэалогію (1800-1804), працаваў педагогам у Высакародным пансіёне ў Санкт-Пецярбургу (1804-1805). У 1805-1806 гг. – прафесар рыторыкі і кіраўнік настаўніцкай семінарыі ў Аршанскім езуіцкім калегіуме. Некалькі гадоў быў прапаведнікам ў Мсціславе, Магілёве, Віцебску і Полацку. 2 лютага 1809 г. даў манаскія абяцанні. У 1814-1816 гг. – прэфект малодшых класаў у Полацку, а ў 1816-1819 гг. – намеснік правінцыяла (socius provincialis) Таварыства Ісуса. У 1819-1820 гг. працуе ў Магілёўскім езуіцкім калегіуме.

З выгнаннем езуітаў з Расіі (1820) пераехаў у Аўстрыйскую імперыю. У 1821-1828 гг. выкладаў у Тухаве. Потым працаваў сакратаром правінцыяла (1828-1832) і суперыёрам у Тухаве, дзе памёр 29 красавіка 1848 г.

Зноскі
------

1. ↑  Catalogs SJ 1774-1829. Russiae. Архівавана 13 ліпеня 2020.
2. ↑  Catalogs SJ 1774-1829. Galicianae. Архівавана 13 ліпеня 2020.
3. ↑  Catalogs SJ 1829-1853. Austriaciae-Galicianae. Архівавана 15 ліпеня 2020.

Літаратура
----------

* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564–1995 / оprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. – Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. – 882 s.
* Giżycki, J.M.  (руск.) (бел. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. – Kraków: Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. – 288 s.
**Юзаф Мікулоўскі** (польск.: Józef Mikułowski, лац.: Josephus Mikulowski; 18 сакавіка 1765, Беларусь — 1821 г. Гозьліцэ, Сандомежскі павет, Польшча) — святар, педагог; рэктар Магілёўскага езуіцкага калегіума.

Уступіў у Таварыства Ісуса 22 жніўня 1781 г. У 1795 г. высвечаны на ксяндза. 15 жніўня 1798 г. даў манаскія абяцанні.

У 1782—1783 гг. вывучаў рыторыку, а потым выкладаў у класах інфімы (1784—1785) і граматыкі і сінтаксіса (1785—1786) у Аршанскім езуіцкім калегіуме. У 1787—1789 гг. скончыў курс філасофіі, а ў 1793—1797 гг. — тэалогіі ў Полацкім езуіцкім калегіуме.

Выкладаў паэтыку і французскую мову (1789—1790) і рыторыку (1790—1791) ў Полацку, рыторыку ў Магілёве (1791—1792). У 1792—1793 і 1797—1798 гг. быў рэгентам канвікту і прафесарам французскай мовы ў Магілёве. З 1798 па 1800 гг. — прафесар рыторыкі для семінарыстаў-езуітаў у Оршы. У 1800—1806 гг. — займаў розныя пасады ў навучальных установах езуітаў у Дынабургу, Полацку і Віцебску. З 1806 па 1810 гг. — рэктар Магілёўскай езуіцкай акадэміі. У 1810/1811 навучальным годзе быў інструктарам Трэцяй прабацыі ў Віцебску.

У 1811 г. выйшаў з Таварыства Ісуса. Апошнія гады працаваў у Сандомежскай дыяцэзіі. Памёр у Гозьліцэ (недалёка ад Сандомежа) ў 1821 г.

Зноскі
------

1. 1 2  Grzebień, L. (Ed.), *Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy*, 1996.
2. 1 2 3  Catalogs SJ 1774—1829. Russiae. Архівавана 13 ліпеня 2020.
3. ↑  Wiśniewski, J. Seminarjum duchowne rzym.-katol. w Sandomierzu 1820 oraz stólietni katalog duchowieństwa swieckiego djecezji Sandomierskiej. / J. Wiśniewski. — Sandomierz, 1926.

Літаратура
----------

* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / оprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Giżycki, J.M.  (руск.) (бел. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. — Kraków : Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. — 288 s.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 19159234562303372062 |
**Ранонг** (тайск. ระนอง) — правінцыя на поўдні Тайланда, размешчана на ўзбярэжжы Андаманскага мора. Цэнтр — горад Ранонг. Мяжуе з правінцыямі: Чумпхон, Суратхані і Пхангнга, а таксама з М’янмай. Правінцыя размешчана на перашыйку Кра, які злучае паўвостраў Малака з азіяцкім кантынентам, на заходніх схілах хрыбта Пхукет. Ранонг — найменш населеная правінцыя Тайланда, 80 % тэрыторыі пакрыта лясамі, 67 % — горныя тэрыторыі. Традыцыйна галоўнай прамысловасцю была здабыча волава, але зараз большасць шахт вычарпаныя. Сёння аснову прамысловасці складаюць: здабыча белай гліны, вытворчасць фарфору і рыбная лоўля, таксама тут вырошчваюць каўчуканосы і арэхі.

Зноскі
------

1. ↑   — Department of Provincial Administration.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13012489'></a>
2. ↑  ทำเนียบท้องที่ พุทธศักราช 2546 เล่ม 2 — กระทรวงมหาดไทย, 2003. — С. 136.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23793856'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q640365'></a>
**Лезвінка** — возера ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Заходняя Дзвіна, за 16 км на поўдзень ад гарадскога пасёлка Шуміліна, прыкладна за 0,5 км на паўночны захад ад вёскі Івоніна. 

Плошча паверхні 0,21 км². Найбольшая глыбіня 1,5 м. Даўжыня 0,59 км. Найбольшая шырыня 0,5 км. Даўжыня берагавой лініі 1,85 км. Аб'ём вады 0,13 млн м³. Плошча вадазбору 10,2 км². Схілы катлавіны вышынёй 5—7 м. Дно плоскае, выслана сапрапелем. Цалкам зарастае. На поўначы ручаём злучаецца з возерам Гародна, на паўночным усходзе выцякае ручай у Заходнюю Дзвіну, на паўднёвым усходзе ўпадае ручай з возера Вочка.

У возеры расце рэдкі від раслін — вадзяны арэх, занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Красная книга Республики Беларусь Архівавана 2 чэрвеня 2017. (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 187. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0155-9.

Спасылкі
--------

* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Палонскі.
**Маўрыцый Палонскі** (польск.: Maurycy Połoński, лац.: Mauritius Połoński; 22 кастрычніка 1781, Рэчыца, Беларусь — 17 студзеня 1836, Цярнопаль, Украіна) — дзеяч каталіцкага касцёла, педагог.

29 студзеня 1796 г. уступіў у Таварыства Ісуса. 29 чэрвеня паступіў у полацкі навіцыят. Пасля яго сканчэння — выкладчык інфімы і французскай мовы ў Дынабургскім (1798—1800) і Полацкім езуіцкіх калегіумах (1802—1803). Таксама ў Полацку прайшоў курс філасофіі (1800—1802).

Працаваў у Віцебску, дзе ўзначальваў канвікт і выкладаў французскую (1803—1804) і рыторыку (1804—1805). З 1805 па 1809 гг. вывучаў тэалогію ў Полацкім езуіцкім калегіуме і некаторы час выкладаў у полацкіх езуіцкіх школах французскую мову (1805—1806). У 1805 г. склаў апошнія зарокі, а ў 1807 г. быў высвечаны на ксяндза. Выкладаў у Магілёве (эксперыментальная фізіка і архітэктура, 1809—1810) і Віцебску (архітэктура, 1810—1812). У 1813—1815 гг. — прафесар грэчаскай мовы ў Полацкай езуіцкай акадэміі. Прэфект езуіцкіх школ у Віцебску (1815—1819) і Полацку (1819—1820). Супрацоўнічаў з «Полацкім штомесячнікам».

Пасля выгнання езуітаў з Расійскай імперыі (1820) выехаў у Цярнопаль. Выкладаў у адчыненым там калегіуме лаціну і грэчаскую мову (1821—1828). Займаўся прапаведніцкай дзейнасцю. Пабудаваў (1829) і ўтрымліваў гарадскі шпіталь.

Памёр у Цярнопалі 19 студзеня 1836 г.

Зноскі
------

1. ↑  Gizycki, J.-M. *Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół od niej zależnych*, 1905. — S. 120.
2. 1 2  Catalogs SJ 1774—1829. Russiae. Архівавана 13 ліпеня 2020.
3. 1 2  Grzebień, L. (Ed.), *Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy*, 1996.
4. ↑  Catalogs SJ 1774—1829. Galicianae. Архівавана 13 ліпеня 2020.
5. ↑  Załęski, S. Jezuici w Polsce. T. 5, Jezuici w Polsce porozbiorowej 1820—1905. Cz. 2. — Kraków: W.L. Anczyc i sp, 1906. — s. 658—659, 923.

Літаратура
----------

* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / оprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Giżycki, J.M.  (руск.) (бел. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. — Kraków: Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. — 288 s.
* Załęski, S. Jezuici w Polsce. T. 5, Jezuici w Polsce porozbiorowej 1773—1905. Cz. 1 : 1773—1820. — Kraków: W.L. Anczyc i sp, 1907. — 517 s.
* Załęski, S. Jezuici w Polsce. T. 5, Jezuici w Polsce porozbiorowej 1820—1905. Cz. 2. — Kraków: W.L. Anczyc i sp, 1906. — s. 518—1300.
**Нацыянальны атлас Беларусі** — фундаментальнае навукова-даведачнае афіцыйнае дзяржаўнае выданне Рэспублікі Беларусь: картаграфічны твор (атлас), у якім змешчана сучасная інфармацыя пра Беларусь, ён характарызуе прыродныя ўмовы і рэсурсы, дэмаграфічную, эканамічную, гістарычную сітуацыю ў Беларусі.

Гісторыя
--------

Перадумовай да стварэння Нацыянальнага атласа стаў Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Аляксандра Лукашэнкі ад 12 мая 1999 года № 269. Быў вызначаны каардынацыйны савет, які складаўся з 10 чалавек, большасць з якіх — дырэктары навукова-даследчых інстытутаў з навуковымі ступенямі: І. І. Пашкевіч, Г. І. Кузняцоў, А. І. Кавалёў, А. В. Казулін, М. П. Касцюк, У. Ф. Логінаў, В. І. Парфёнаў, М. М. Пікулік, І. І. Пірожнік, С. К. Рахманаў. Заказчык атласа — Дзяржаўны камітэт па зямельных рэсурсах, геадэзіі і картаграфіі пры Савеце міністраў Рэспублікі Беларусь. Атлас створаны каля 450 спецыялістамі з больш чым 60 арганізацый. Атлас выйшаў у свет у 2002 годзе.

Пасля 2020 года плануецца абнавіць «Нацыянальны атлас Беларусі» і стварыць электронную версію атласа.

Апісанне
--------

Атлас складаецца з 19 раздзелаў.

Фармат кнігі — 40×47 см, яе вага — каля 5 кілаграмаў. Змест кнігі дае поўнае ўяўленне пра Беларусь: пра яе тэрыторыю, клімат, жывёльны і раслінны свет, экалогію, насельніцтва, прамысловасць, сельскую гаспадарку, навуку, адукацыю, культуру, знешнія сувязі, гісторыю.

Першы прадстаўніцкі наклад кнігі склаў 2 тысячы асобнікаў.

Крытыка
-------

Віктар Цемушаў у 2003 годзе падрабязна разглядзеў і раскрытыкаваў чатыры гістарычныя карты з раздзела «Гісторыя» Нацыянальнага атласа Беларусі.

Зноскі
------

1. ↑  Национальный атлас Республики Беларусь (тв. переплет) (руск.)
2. ↑  «Национальный атлас Беларуси» может стать электронным (руск.) // 6 сакавіка 2019
3. ↑  «Национальный атлас Беларуси» — визитную карточку страны и базу для создания национальных географических информационных систем планируется обновить после 2020 года Архівавана 31 кастрычніка 2021. (руск.) // Дзяржаўны камітэт па маёмасці Рэспублікі Беларусь, 6 сакавіка 2019
4. ↑  Віктар Цемушаў. Праблемы развіцця гістарычнай геаграфіі Беларусі // Беларускі гістарычны агляд. Том 10. Сшытак 1-2 (18-19). Снежань 2003. С. 228—255.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 12 мая 1999 г. № 269
* Каб людзьмі звацца! // sb.by, 3 чэрвеня 2003
**Яймэ Перэс Тэлес** (ісп.: Yaimé Pérez Téllez, нар. 29 мая 1991) — кубінская кідальніца дыска, чэмпіёнка свету 2019 года, чэмпіёнка Панамерыканскіх гульняў 2019 года, сярэбраны прызёр Панамерыканскіх гульняў 2015 года. Бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў 2020 у Токіа.

Кар'ера
-------

На летніх Алімпійскіх гульнях у Лондане не кваліфікавалася ў фінал, кінула снарад на 58,87 м. На чэмпіянаце свету ў Пекіне ў 2015 годзе чацвёртае месца, даслаўшы дыск на пункт 65,46 м. На летніх Алімпійскіх гульнях у Рыа-дэ-Жанэйра кваліфікавалася ў фінал з першага месца, аднак выступіць у фінале не змагла.

У Лондане на чэмпіянаце свету ў 2017 годзе заняла выніковае чацвёртае месца, кінула снарад на 64,82 м. У 2019 годзе на панамерыканскіх гульнях у Ліме стала чэмпіёнкай у сектары кідання дыска, кінула снарад на 66,58 м. На перадалімпійскім чэмпіянаце свету, які адбыўся ў горадзе Доха, кубінская атлетка выканала лепшую спробу на 69,17 м і стала чэмпіёнкай свету.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Olympedia — 2006. Праверана 5 ліпеня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>
2. 1 2 3  olympics.com // *olympics.com* / International Olympic Committee — 2021. Праверана 1 кастрычніка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q40970'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q106684648'></a>
3. 1 2  Yaime Perez // World Athletics Database Праверана 5 ліпеня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>
4. 1 2  Munzinger Sport Праверана 5 ліпеня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18927195'></a>
**Банавентура Віём** (фр.: Bonaventura Villaume; 3 сакавіка 1789, Францыя — ?) — святар, прафесар Полацкай езуіцкай акадэміі.

Уступіў у Таварыства Ісуса 18 верасня 1813 г. пасля чаго праходзіў выпрабаванні ў навіцыяце ў Пушы. Вывучаў тэалогію (1814—1818) у Полацкай езуіцкай акадэміі і адначасова выкладаў там арабскую і сірыйскую мовы. У 1817 г. быў высвечаны на ксяндза. У 1818—1819 гг. — віцэ-рэгент канвікта і прафесар арабскай, сірыйскай і французскай моў у Акадэміі. У прыватнасці, пры вывучэнні сірыйскай студэнты выконвалі пераклады з «Евангелля» і «Псалмоў Давідавых», напісаных на гэтай мове. У апошні свой навучальны год у Полацку быў прэфектам канвікта і выкладаў у ім французскую мову.

Пасля выгнання езуітаў з Расійскай імперыі (1820) з’ехаў на Радзіму. Далейшы лёс яго невядомы.

Зноскі
------

1. 1 2  Catalogs SJ 1774—1829. Russiae. Архівавана 13 ліпеня 2020.
2. ↑  Блинова, Т. Б. Иезуиты в Беларуси. Роль иезуитов в организации образования и просвещения / Т. Б. Блинова. — Гродно : ГрГУ, 2002. — С. 172.
3. ↑  Grzebień, L. (Ed.), *Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy*, 1996.

Літаратура
----------

* Блинова, Т. Б. Иезуиты в Беларуси. Роль иезуитов в организации образования и просвещения / Т. Б. Блинова. — Гродно: ГрГУ, 2002. — 427 с.
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / oprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Giżycki, J.M.  (руск.) (бел. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. — Kraków : Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. — 288 s.