recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Александровіч.
**Айша Браніславаўна Александровіч** (нар. 22 кастрычніка 1947, г.п. Узда, Мінская вобласць — 2007) — беларускі мастак па касцюмах, педагог.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1968 годзе Мінскае мастацкае вучылішча, у 1974 годзе — Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Вучылася ў Л. Дубара, П. Масленікава, М. Раманюка, А. Бараноўскага. Удзельніца мастацкіх выставак з 1974 года.

У 1974—1978 гг. мастак па касцюму Нацыянальнага акадэмічнага тэатра оперы і балета Беларусі, з 1977 выкладае ў Беларускай політэхнічнай акадэміі на кафедры малюнку, з 1986 мастак-пастаноўшчык па народна-сцэнічнаму касцюму Дзяржаўнага ансамбля танца Беларусі, дзе па яе эскізах зроблены касцюмы да харэаграфічных пастановак «Арэлі», «Вечарына», «Свята», «Лявоніха», «Полька-Янка», «Гумарэска», «Бульба», «Карагод», «Каўтуха», «Крыжачок», «Вясёлыя Каляды», «Кабеты і жаўнеры», «Беларускі сувенір», «Кадрыля на зэдліках».

Работы знаходзяцца ва Уздзенскім гісторыка-краязнаўчым музеі, Музеі гісторыі тэатральнай і музычнай культуры ў Мінску, Кіеўскім гісторыка-краязнаўчым музеі, фондах БСМ.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1989 года.

Жыла ў г. Мінску. Памерла ў 2007 годзе. Пахавана на Татарскіх могілках ва Уздзе.

Зноскі
------

1. ↑  Мусульманскія могілкі ў горадзе Ўзда **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 17 чэрвеня 2015. Праверана 19 сакавіка 2022.

Літаратура
----------

* Александровіч Айша Браніславаўна // Беларускі саюз мастакоў, 1938-1998 = Belarussian union of artists, 1938-1998 : Энцыкл. давед. / Аўт.-склад.: Б.А.Крэпак і інш.. — Мн.: ВТАА «Кавалер Паблішерс», 1998. — 663 с. — 3 000 экз. — ISBN 985-6427-09-6.

Спасылкі
--------

* Айша Браніславаўна Александровіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar4167886 · БАП: 135125 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лошыца (значэнні).
**Лошыцкія курганныя могільнікі** — археалагічныя помнікі, курганныя могільнікі ў ваколіцах былой вёскі Лошыца 2-я, цяпер у межах Мінска (вул. Лошыца 2-я).

Могільнік—1
-----------

Знаходзіцца на поўдзень ад вёскі, на ўзгорку, ва ўрочышчы Замчышча. 13 круглых курганоў і адзін падоўжаны. У канцы 1890-х гадоў Генрых Татур даследаваў 2 насыпы. Знойдзены 2 бронзавыя скроневыя пярсцёнка падобныя з заходзячымі канцамі кольцы, 2 бронзавыя лірападобныя спражкі, паясное кольца, жалезная пласціна з кручкамі на канцах, фрагменты жалезнага нажа, золаташкляная цыліндрычная панерка, кавалак лямцавага шнура. У 1930 годзе абследаваў А. А. Рынейскі, у 2006 годзе Ю. А. Заяц. Захаваўся адзін падоўжаны курган у завулку Каржанеўскага.

Могільнік—2
-----------

Знаходзіцца на поўдні ад вёскі каля Стара-Койданаўскага шляху (цяпер мікрараён па вул. Ландара) на паўднёвым захадзе ад чыгуначнага прыпынка Курасоўшчына. 3 курганы. У 1930 годзе абследаваў А. А. Рынейскі, у 1980-я гады адзін курган раскапаў П. А. Русаў. Пахавальны абрад — трупапалажэнне на мацерыку, галавой на захад. Знойдзены золаташкляныя бочкападобныя і цыліндрычныя пацеркі. Датуецца XI ст. У 2008 годзе абследаваў Ю. А. Заяц. Захаваўся адзін круглы курган дыяметрам XIII 5 м, вышыня каля 2 м.

Могільнік—3
-----------

Знаходзіцца на поўдзень ад былой вёскі, у садзе. 13 невялікіх насыпаў. У 1930 годзе абследаваў А. А. Рынейскі, у 2008—2009 гадах Ю. А. Заяц. Захаваўся адзін напаўразбураны курган пры з’ездзе з МКАД на праспект Дзяржынскага.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Аттас, О. Левина, Г. Новое в Лошице // Вечерний Минск. — 1988. — № . — 2 апреля. — С.
* *Заяц, Ю. А.* Лошыцкія могільнікі / Ю. А. Заяц // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская энцыклапедыя; [Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш.]. — Мн.: БелЭн, 1993. — С. 374. — 702 с.: іл. каляр. іл. — ISBN 5-85700-077-7.
* *Заяц, Ю. А.* Лошыцкія курганныя могільнікі // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя. У 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2: Л—Я. — С. 25. — 464 с. — ISBN 978-985-11-0549-2.
* *Рынейскі, А.* Археалагічныя разведкі на р. Пціч // Працы секцыі археалогіі Інстытута гісторыі БелАН. Т. 3. — Мінск, 1932.
* *Спицын, А. А.* Обозрение некоторых губерний и областей России в археологическом отношении // Записки Русского археологического общества (Записки новой серии). Т. 11. Вып. 1—2. — Санкт-Петербург, 1889.
* Трусов, О. А. Изразцовые печи из лошицкой усадьбы // Строительство и архитектура Белоруссии. — 1989. — № 6. — С. 36—39: ил.
* *Штыхов, Г. В.* Археологическая карта Белоруссии / Г. В. Штыхов; Белорусское добровольное общество охраны памятников истории и культуры, Сектор археологии Института истории Академии наук Белорусской ССР; Под редакцией Ф. В. Борисевича. Выпуск 2: Памятники железного века и эпохи феодализма. — Мн.: «Полымя», 1971. — С. 187. — 275 с. 1 л. карт. — 1 100 экз.

Спасылкі
--------

* Лошыцкія курганныя могільнікі на сайце «Архіварта»
**Айхал** (руск.: Айхал, якуцк.: Айхал) — пасёлак гарадcкога тыпу ў Мірнінскім улусе (раёне) Рэспублікі Саха (Якуція) Расійскай Федэрацыі. Размешчаны за 60 км на поўдзень ад г. Удачны, ля ракі Сахсалах і за 500 км на поўнач ад г. Мірны.

Заснаваны ў 1961 г. з адкрыццём у 1960 годзе кімберлітавай трубкі «Айхал», з 1962 г. рабочы пасёлак.

Насельніцтва: 5386 (1970), 5440 (1979), 11552 (1989) 15782 (2002), 15208 (2010).

У жніўні 1978 г. на глыбіні 577 м на аб’екце «Каратон-3» (39 км ад пасёлка) быў здзейснены прамысловы ядзерны выбух магутнасьцю 19 клт па заказу Міністэрства геалогіі СССР з мэтай «сейсмічнага зандавання» зямных нетраў. Узнікла радыеактыўная хмара, якая накрыла пасёлак.

Літаратура
----------

* Айхал. // Энциклопедия Якутии. Т. 1. Москва. 2000. С. 37.

1. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Federal State Statistics Service. Праверана 23 студзеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680'></a>
**Сібірскі нацыяналізм** - нацыянальны рух сібірскага народу за сваю свабоду. Мае два этапы: абласніцтва і неаабласніцтва.

Некаторыя ідэолагі сібірскага нацыяналізму не лічаць сібіракоў асобнай нацыяй, а толькі разнавіднасцю рускіх, але любы сібірскі нацыяналіст выступае за адасабленне Сібіры як асобнай краіны, у складзе Расіі або ў якасці асобнай дзяржавы.

Як піша лідар абласніцкай групы ААС (Абласніцкая альтэрнатыва Сібіры) іркуцкі журналіст Кулехаў у сваім артыкуле "Маніфест абласніцтва", "Сібір не проста набор «рэгіёнаў», як, напрыклад, вобласці Калужская і Разанская, Смаленская і Цвярская. Сібір – гэта асобная краіна, адрозная ад іншых краін і рэгіёнаў гісторыя і культура. Гэта распаўсюджваецца не толькі на «карэнных» насельнікаў краіны – гэтак жа справядліва гэтае сцвярджэнне і для «рускамоўных» сібіракоў. Можна сцвярджаць, што ў Сібіры склалася або складваецца адмысловая сібірская нацыя, са сваёй культурай, роднаснай, вядома, культуры рускай, але яна змяшчае ў сабе істотныя адрозненні ад культуры, скажам, маскалёў або смалянаў. Гэта ўжо само па сабе можа быць падставай для разгляду пытання аб аўтаноміі Сібіры ў цэлым або ўзятай па буйных рэгіёнах (Заходняя – Усходняя – Далёкі Усход)".

Больш падрабязна можна вылучыць наступныя этапы ў развіцці сібірскага нацыяналізму: 

1. Рэвалюцыйныя кружкі 1860-ых гадоў пад кіраўніцтвам Патаніна і Ядрынцава.
2. Перыяд тэарэтычнай распрацоўкі ідэі ў канцы XIX ст. панаванне рэгіяналісцкай інтэрпрэтацыі абласніцтва.
3. Рэвалюцыя 1905 года, рэвалюцыя ў лютым 1917 года і рэвалюцыя ў кастрычніку 1917 года, стварэнне палітычных арганізацый сібірскіх нацыяналістаў.
4. Стварэнне незалежнай дзяржавы ў 1917—1921, яе згуба.
5. Адраджэнне сібірскага нацыяналізму ў 80-90-ыя гады XX ст. на аснове агульнадэмакратычных рэгіяналісцкіх канцэпцый.
6. Неаабласніцтва пачатку XXI ст.: групы "Сібірская вальгота" і ААС.

Этапы 1-4 - гэта абласніцтва, а этапы 5-6 - неаабласніцтва.
**Айчурэк Таланава** (нар. 10 жніўня 2001, Бішкек, Кыргызстан) — кыргызская футбалістка, брамнік.

Біяграфія
---------

У складзе каманды ЧВ ДЮСШАР (Чуйская вобласць) стала чэмпіёнам Кыргызстана (U-16) сезона 2018 года і была прызнана лепшым брамнікам турніру.⠀У 2019 выступала за казахскі клуб СДЮСШОР № 8 і стала бронзавым прызёрам чэмпіянату Казахстана. У мая 2021 падпісала кантракт з гродзенскім жаночым клубам «Нёман».

Выступала за зборныя Кыргызстана розных узростаў, дэбютаваўшы за моладзевую зборную ў 2018 годзе.

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Айчурек Толонова стала игроком «Немана»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | soccerdonna.de (ігрок) · Soccerway |
Vr1
**Паравоз Vr1** (фін. **V**aihtoveturi - манеўровы паравоз, **r**askas - цяжкі, да 1942 года - L1, мянушка - *Курыца*) — фінскі цяжкі манеўровы танк-паравоз.

Праект паравоза быў распрацаваны ў 1912 годзе па заданні Suomen Valtion Rautatiet (VR), якой для манеўровай працы патрабаваўся лакаматыў з вялікай счэпнай вагай, бо наяўныя на чыгунцы манеўровыя лакаматывы аказаліся слабыя для вывазу манеўровых саставаў падвышанай даўжыні. У 1913 годзе выпуск гэтых паравозаў, якім прысвоілі серыю L1 (у 1942 годзе змянілася на Vr1), быў наладжаны спачатку ў Германіі (завод Hanomag), а неўзабаве і ў самой Фінляндыі (Tampella). Будаваліся паравозы да 1927 г. невялікімі партыямі, усяго было выпушчана 43 штукі. Паравозы першапачаткова будаваліся для працы на насычаным пары, аднак з 1925 года на іх у ходзе мадэрнізацыі сталі ўсталёўваць параперагравальнікі пры адначасова скарацілі выпаральную паверхню паравога катла.

Паравоз апынуўся досыць моцным і магутным, і ў той жа час вельмі кампактным, што забяспечыла яму высокую рэпутацыю. На фінскай чыгунцы паравозы гэтай серыі працавалі да 1975 года, гэта значыць больш за 50 гадоў.

Спасылкі
--------

* Vr1, Suomen rautatiemuseo Архівавана 1 лістапада 2011.


| Лакаматывы Фінляндыі |
| --- |
| Паравозы | 
**H** |
**Hr1** |
**Hv1** |
**Tk3** |
**Tr1** | 
**Tr2** |
**Vr1** |
**Vr2** |
 |
| Цеплавозы | 
**Dr14** |
**Dr16** |
**Dv12** |
**Dv16** |
**Tka7** |
**Tka8** |
**Tve4** |
**Tve5**
 |
| Электравозы | 
**Sr1** |
**Sr2**
 |
**Сібірскі дзяржаўны аэракасмічны ўніверсітэт імя акадэміка М. Ф. Рашатнёва**, **СібДАУ** (руск.: Сибирский государственный аэрокосмический университет имени академика М. Ф. Решетнёва, руск.: СибГАУ) — універсітэт у Расіі, які спецыялізуецца на падрыхтоўцы высокакваліфікаваных кадраў для аэракасмічнай прамысловасці і машынабудавання, а таксама грамадзянскай авіяцыі.

Гісторыя
--------

Сібірскі дзяржаўны аэракасмічны ўніверсітэт быў заснаваны ў 1960 годзе па загадзе Савета міністраў СССР. Прычынай яго стварэння была неабходнасць сумяшчаць навучанне і вытворчасць у машынабудаўнічай галіне Краснаярска. Краснаярскі машынабудаўнічы завод браў на працу студэнтаў навучальнай установы, якая ў той час належала Краснаярскаму тэхналагічнаму інстытуту. Першым рэктарам быў Яўген Капусцянскі.

У 1970-я гады на заводзе адбылася пераарыентацыя вытворчасці. Замест старых балістычных ракет сярэдняга радыусу дзеяння пачалася вытворчасць новай ракеты марскога базіравання. У 1977 годзе ў закрытым горадзе Жалезнагорску адкрываецца Філіял № 2, сфарміраваны ў НВА ПМ. Яго кіраўніком быў Міхаіл Рашатнёў, выбітны савецкі канструктар касмічных апаратаў. Пры ім падрыхтоўка спецыялістаў для аэракасмічнай галіны ў СібДАУ набыла зусім новы выгляд: былі абсталяваныя новыя кафедры, з'явілася ўласнае ўніверсітэцкае абсталяванне, работнікі і студэнты ўніверсітэта пачалі ўдзельнічаць у навуковым жыцці Краснаярскага рэгіёна і СССР.

У 1983 годзе рэктарам стаў Генадзь Белякоў, савецкі навуковец і педагог. Яго намаганнямі ў навучальнай установе былі сфарміраваны новыя кафедры і пачалі наладжвацца сувязі з іншымі ўніверсітэтамі СССР. У 1989 годзе пры ўдзеле Белякова завод-ВТНУ КПІ атрымаў незалежнасць і стаў называцца Краснаярскім інстытутам касмічнай тэхнікі (КIКТ). Праз тры гады КIКТ быў перайменаваны ў Сібірскую аэракасмічную акадэмію (САА). У 1996 годзе акадэміі было прысвоена імя Рашатнёва.

У 2002 годзе САА зрабілася Аэракасмічным універсітэтам. У гэты час рэктар Белякоў працягвае развіццё ўніверсітэта, пашыраючы структуру факультэтаў і кафедраў, адкрывае філіялы ў іншых гарадах Расіі. З 2010 году рэктарам стаў Ігар Кавалёў, які працягвае курс Белякова.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Сібірскі дзяржаўны аэракасмічны ўніверсітэт імя акадэміка М. Ф. Рашатнёва на Вікісховішчы |

* Афіцыйны сайт Архівавана 19 красавіка 2012.
* Аэрокосмический университетАрхівавана 25 чэрвеня 2012.
Герб Эстонскай паліцыі і пагранічнай аховы (раней выкарыстоўваўся эстонскай паліцыяй).
**Паліцыя Эстоніі** (эст.: *Eesti Politsei*) — орган правапарадку Эстоніі. З 2010 поўная назва — Эстонская паліцыя і пагранічная ахова (эст.: Eesti Politsei- ja Piirivalveamet).

Структура
---------

Найвышэйшым рангам афіцэра паліцыі з'яўляецца нацыянальны камісар паліцыі. Цэнтральным органам з'яўляецца Паліцэйская служба Эстоніі, якая кіруе і каардынуе ўсе паліцэйскія падраздзяленні.

### Падраздзяленні паліцыі Эстоніі

Паліцыя Эстоніі складаецца з трох падраздзяленняў: цэнтральная крымінальная паліцыя, цэнтральны аддзел правапарадку і цэнтр крыміналістыкі.

Тэрытарыяльна ажыццяўляецца дзяленне на 4 паліцэйскія прэфектуры. Мясцовых паліцэйскіх называюць прэфэктамі.

### Адпаведныя ўрадавыя аддзелы

Паліцыя працуе пад эгідай Міністэрства ўнутраных спраў. Міністэрства курыруе 5 цэнтральных службаў правапарадку — службу паліцыі, службу аховы, службу паліцыі і пагранічнай аховы, службай выратавання. Таксама пад яго юрысдыкцыяй знаходзіцца Інспекцыя па абароне дадзеных і Акадэмія дзяржаўнай службы, якія з'яўляюцца адукацыйнымі установай, якія забяспечваюць прыкладную вышэйшую адукацыю ў галіне праваахоўнай дзейнасці, а таксама іншых галінах дзейнасці міністэрства ўнутраных спраў.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Official website (English)
* Official website (Estonian)
Каралінгскі мінускулКаралінгскі мінускул
**Мінускул**, **мінускульнае пісьмо** (ад лац.: minusculus — маленькі) — алфавітнае пісьмо, якое складаецца з радковых літар, то бок з літар, напісанне якіх мысленна ўкладаецца ў чатыры гарызантальныя лініі (дзве ўнутраныя лініі абмяжоўваюць цела літары, дзве вонкавыя — яе восі і хвасты). Мінускульнае пісьмо ўзнікла ў II ст. ў лацінскім рукапісным пісьме, з III ст. артымала шырокі распаўсюд і выціснула з ужытку маюскульнае пісьмо.

Гл. таксама
-----------

* Маюскул
* Унцыял

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11982245h · GND: 4170089-2 · LCCN: sh85148650 · NKC: ph1065827 |
**Explorer 1** (бел.: Даследчык 1) або **1958 Alpha 1** — першы запушчаны штучны спадарожнік Зямлі ЗША. Пуск адбыўся а 3:48 UTC 1 лютага 1958 камандай Вернера фон Браўна. Аднак сапраўдным першым спадарожнікам ЗША быў Vanguard TV3, але пры яго запуску адбылася аварыя ракеты-носьбіта і ён быў запушчаны паўторна толькі 17 сакавіка 1958.

Фон Браўну па палітычных прычынах не давалі дазволы на запуск першага амерыканскага спадарожніка, і падрыхтоўка да Explorer 1 пачалася сур’езна толькі пасля аварыі Vanguard TV3.

Арбіта Explorer 1 была прыкметна вышэй арбіты першага ШСЗ, і калі ў перыгее лічыльнік Гейгера дэманстраваў чаканае касмічнае выпраменьванне, якое было ўжо вядома па запусках вышынных ракет, то ў апагеі ён наогул не даваў сігналу. Джэймс ван Ален выказаў здагадку, што ў апагеі лічыльнік уваходзіць у насычэнне з-за знадта высокага ўзроўня апрамянення. Ён разлічыў, што ў гэтым месцы могуць знаходзіцца пратоны сонечнага ветра, захопленыя магнітным полем Зямлі ў своеасаблівую пастку. Іншые дадзеныя пацвердзілі гэту гіпотэзу, і радыяцыйныя пояса вакол Зямлі завуць паясамі ван Алена.

Спадарожнік Explorer 1 спыніў радыёперадачы 28 лютага 1958 года, знаходзіўся на арбіце да сакавіка 1970 года.

Пасля запуску
-------------

1 лютага 1958 а 03:48 UTC ракета Juno I была даставіць Explorer 1 на арбіту, што зрабіла бы яго першым штучным спадарожнікам Зямлі ЗША. Яго арбіта мела перыгей 358 км і апагей 2550 кіламетраў з перыядам абарочвання 114,8 хвілін. Прыкладна а 1:30 раніцы EST, пасля пацверджання, што Explorer 1 сапраўды апынуўся на арбіце, прайшла прэс-канферэнцыя ў Нацыянальнай Акадэміі Навук у Вялікай зале, каб аб’явіць гэта свету.

Агульная маса спадарожніка была 13,97 кг, з якіх 8,3 кг былі прыборы. Для параўнання: першы савецкі Спутнік-1 важыў 83,6 кг. Прыборны адсек ў пярэдняй частцы спадарожніка і пустая чацвёртая ступень ракетнага корпуса з’яўляюцца адным цэлым і робіць вакол сваёй падоўжнай восі 750 абаротаў у хвіліну.

Explorer 1 пачаў доўгую гісторыю аднайменнай касмічнай праграмы.

Чарцёж «Explorer 1»
Сабор святога Яна ў Ліёне
Імшал для ліёнскага абраду
**Ліёнскі абрад** (лац.: ritus Lugdunensis) — адзін з заходніх літургічных абрадаў, які да сярэдзіны XX стагоддзя выкарыстоўваўся ў архідыяцэзіі горада Ліён у Францыі.

Гісторыя
--------

У адрозненне ад шматлікіх літургічных абрадаў, якія паходзяць са старажытных літургічных традыцый, адрозных ад рымскай, ліёнскі абрад з'яўляецца адменнікам апошняй і з гэтай прычыны часта завецца рымска-ліёнскім.

Ліёнскі абрад сфарміраваўся ў VIII — пачатку IX стагоддзя, калі архібіскуп Ліёна Лейдрад па даручэнні Карла Вялікага ўвёў у набажэнствы паводле рымскага абраду ў сваёй дыяцэзіі літургічныя элементы, прынятыя ў капэле палаца ў Ахене. У ліёнскім абрадзе таксама існуе шэраг рыс галіканскага абраду.

Ліёнскі абрад праіснаваў да Вялікай французскай рэвалюцыі. Калі ў горадзе было разбурана шмат дамоў, а многіх жыхароў расстралялі, абрад выйшаў з ужытку. Ён быў адноўлены толькі ў канцы XIX стагоддзя на перыяд у палавіну стагоддзя. Пасля літургічнай рэформы сярэдзіны ХХ стагоддзя, якая спрасціла літургію, зніклі і рысы, якія адрознівалі ліёнскі абрад ад рымскага.

Асаблівасці
-----------

Знешнія адрозненні ад лацінскага абраду амаль непрыкметныя. У асноўным, яны датычыліся парадку цэлебрацыі ўрачыстых богаслужэнняў, якія ўзначальваў ліёнскі архібіскуп пры вялікім колькасным удзеле святароў. Парадак такіх набажэнстваў прадуглеждваў вялікую колькасць нехарактэрных для рымскага абраду перамяшчэнняў, паклонаў, кленчанняў і змен літургічнага адзення.

Парадак правядзення службы меў некалькі характэрных асаблівасцей. Падрыхтоўка дароў адбывалася не перад літургіяй Еўхарыстыі, а перад чытаннем Евангелля і адбывалася не на галоўным алтары, а ў бакавой капліцы. Існаваў сімвалічны абрад каштавання віна — перад уліваннем віна ў келіх для асвячэння адзін са святароў адпіваў крыху для праверкі, ці падходзіць яно для Еўхарыстыі.

У Вялікі чацвер, на службе ў памяць Апошняй Вячэры, пасля абраду абмыцця ног адбываўся арыгінальны абрад «вячэры святароў», які сімвалічна адлюстроўваў Апошнюю Вячэру. Два разы ў год, на Вялікдзень і ў дзень на свой выбар архібіскуп у канцы службы благаслаўляў народ паводле папскага парадку.

Шэраг асаблівасцей быў характэрны і для размяшчэння святынь ліёнскага абраду. Так, алтар заўсёды размяшчаўся ў цэнтры прэзбітэрыя (у рымскім абрадзе ў Сярэднявеччы алтар звычайна знаходзіўся каля задняй сцяны прэзбітэрыя).

Літаратура
----------

* «Лионский обряд» // Католическая энциклопедия. Издательство францисканцев, Т. 2. М. 2005.

| Лацінскія абрады |
| --- |
| Асноўны абрад | Рымскі абрад • Экстраардынарная форма рымскага абраду |  |
| Існуючыя абрады | Амбразіянскі абрад • Брагскі абрад • Масарабскі абрад |
| Неіснуючыя абрады | Аквілейскі абрад • Беневентанскі абрад • Галіканскі абрад • Глагалічны абрад • Кельцкі абрад • Ліёнскі абрад • Сарумскі абрад |
| Манаскія абрады | Дамініканскі абрад • Картузіянскі абрад • Цыстэрскі абрад |
Пісталет **FNP-45** быў упершыню анансаваны ў 2007 годзе ў ЗША, яго вытворчасць і продаж пачатыя ў 2008 годзе. Гэты пісталет быў распрацаваны і вырабляецца ў ЗША і ў першую чаргу для амерыканскага рынка, падпадзяленнем бельгійскай кампаніі FN Herstal — кампаніяй FNH USA. Пісталет FNP-45 уяўляе сабой зброю службовага тыпу, арыентаваную ў першую чаргу на супрацоўнікаў праваахоўных органаў і службаў аховы, а таксама на грамадзянскіх стралкоў, якія аддаюць перавагу поўнапамерным пісталетам вялікага калібра. Гэты пісталет грунтуецца на некалькіх больш кампактных пісталетах бельгійскай распрацоўкі FNP-9, якія выпускаюцца ў Бельгіі і ЗША ужо некалькі гадоў.

Пісталет FNP-45 пабудаваны з выкарыстаннем энергіі аддачы пры кароткім ходзе ствала. Замыканне ствала ажыццяўляецца адным баявым выступам у казеной частцы ствала за акно для выкіду гільзаў у засаўцы, паніжэнне ствала пры адпіранні ажыццяўляецца па схеме Браўнінга, пры ўзаемадзеянні фігурнага выраза ў прыліве пад ствалом з адмысловым сталёвым укладышам у рамцы. Рамка пісталета выкананая з ударатрывалага пластыка, засаўка — з нержавеючай сталі. Ударна-спускавы механізм куркавы, выкананы ў выглядзе асобнага легказдымнага модуля. Асноўны варыянт УСМ — падвойнага дзеяння, з двухбаковым рычажком бяспечнага спуску цынгеля. Існуюць таксама альтэрнатыўны зменны модуль УСМ падвойнага дзеяння з ручным засцерагальнікам, замыкалючым цынгель ва ўзведзяным стане. Рычажкі засцерагальніка і затворной затрымкі, а таксама кнопка фіксацыі магазіна выкананыя на абедзвюх баках зброі. Для замены модуля УСМ патрэбна няпоўная разборка зброі, адмысловая прылада не патрабуецца. Дзяржальня зброі мае зменныя заднія часткі ў двух варыянтах — прамую і выгнутую, пад ствалом маецца інтэгральная накіроўваючая для мацавання ліхтара або лазернага прыцэла. Прыцэльныя прынады нерэгулюемыя, усталяваныя на засаўцы ў пазы тыпу «ластаўчын хвост».
**Evolve** (з англ. «эвалюцыянаваць») — трэці студыйны альбом амерыканскага інды-гурту Imagine Dragons, выпушчаны 23 чэрвеня 2017 году на лэйблах Interscore і KIDinaKORNER. Вакаліст гурту Дэн Рэйнальдс назваў альбом «эвалюцыяй Imagine Dragons». Назва таксама стылізуецца пад ƎVOLVE. Альбом дасціг 2 пазіцыі у Billboard Hot 100 і 1 у Billboard Top Rock Albums. Песні «Believer», «**Thunder**», «**Whatever it takes**» і «**Next to Me**» былі выпушчаны як сінглы. Альбом мае статус плацінавага ад RIAA.

Гісторыя
--------

У лютым 2016 года пасля дзесяцімесячнага тура ў падтрымку альбома Smoke + Mirrors музыканты Imagine Dragons заявілі аб тым, што збіраюцца ўзяць перапынак да канца года. У інтэрв’ю для часопіса Billboard вакаліст Дэн Рэйнальдс растлумачыў, што гурт бесперапынна працаваў на працягу шасці гадоў, таму яны хочуць узяць перапынак мінімум на год. Тым не менш, у 2016 годзе гурт запісаў песні для саўндтрэкаў фільмаў «Да сустрэчы з табой», «Атрад самагубцаў», «Пасажыры» і ўдзельнічаў у некалькіх шоу.

Першы тызер новага альбома з’явіўся 13 верасня 2016 года, на працягу наступных чатырох месяцаў гурт публікаваў паведамленні-падказкі. 24 студзеня 2017 года ў Twitter-акаўнце гурта было апублікавана паведамленне «goodnight +», якое азначала заканчэнне эпохі альбома Smoke + Mirrors і пераход да наступнага альбому.

Спіс Кампазіцый
---------------

|  |  |
| --- | --- |
| № 1. I Don’t Know Why | 3:10 |
| № 2 Whatever it takes | 3:21 |
| № 3 Believer | 3:24 |
| № 4 Walking the Wire | 3:52 |
| № 5 Rise Up | 3:51 |
| № 6 I’ll Make it Up To You | 4:22 |
| № 7 Yesterday | 3:25 |
| № 8 Mouth of the River | 3:41 |
| № 9 Thunder | 3:07 |
| № 10 Start Over | 3:06 |
| № 11 Dancing in the Dark | 3:53 |

Сінглы
------

| Назва | Дата выпуску |
| --- | --- |
| Believer | 1 лютага 2017 |
| Thunder | 27 красавіка 2017 |
| Whatever It Takes | 8 мая 2017 |
| Next to Me | 21 лютага 2018 |

Пазіцыі у чартах
----------------

| Тыднёвы чарт (2017) | Найвышэйшая пазіцыя |
| --- | --- |
| Аўстралія (ARIA) | 4 |
| Аўстрыя (Ö3 Austria) | 2 |
| Бельгія (Ultratop Flanders) | 5 |
| Бельгія (Ultratop Wallonia) | 2 |
| Канада (*Billboard*) | 1 |
| Чэхія (ČNS IFPI) | 1 |
| Данія (Hitlisten) | 6 |
| Нідэрланды (Album Top 100) | 2 |
| Фінляндыя (Suomen virallinen lista) | 1 |
| Францыя (SNEP) | 3 |
| Германія (Offiziele Top 100) | 3 |
| Венгрыя (MAHASZ) | 19 |
| Ірландыя (IRMA) | 3 |
| Італія (FIMI) | 3 |
| Мексіка (AMPROFON) | 4 |
| Новая Зеландыя (RMNZ) | 3 |
| Нарвегія (VG-lista) | 1 |
| Польшча (ZPAV) | 1 |
| Партугалія (AFP) | 7 |
| Шатландыя (OCC) | 3 |
| Іспанія (PROMUSICAE) | 3 |
| Швецыя (Sverigetopplistan) | 2 |
| Швейцарыя (Schweizer Hitparade) | 1 |
| Вялікабрытанія (OCC) | 3 |
| ЗША (Billboard 200) | 2 |
| ЗША (Top Alternative Albums) | 1 |
| ЗША (Top Rock Albums) | 1 |
У матэматыцы, **F4** — назва адной з пяці (кампактных або комплексных) адмысловых простых груп Лі, а таксама яе алгебры Лі {\displaystyle {\mathfrak {f}}\_{4}}. **F**4 мае 4 ранг і размернасць 52. Група F4 адназвязная, а яе група знешніх аўтамарфізмаў трывіяльная. Найбольш простае дакладнае лінейнае прадстаўленне групы F4, а таксама яе алгебры Лі 26-мернае і непрыводнае.

Кампактная рэчаісная форма (комплекснай) групы F4 з’яўляецца групай ізаметрый 16-мернай рыманавай мнагастайнасці, вядомай як 'октаніённая праектыўная плоскасць', OP2. Гэта можа быць паказана з дапамогай агульнага прыёму, які выкарыстоўвае канструкцыю, вядомую як магічны квадрат, распрацаваную Г. Фрэйдэнталем і Ж. Тытсам.

Ёсць 3 рэчаісныя групы Лі з алгебрай {\displaystyle {\mathfrak {f}}\_{4}}: кампактная, падзеленая і трэцяя.

Алгебра Лі F4 можа быць атрымана шляхам дадавання да 36-мернай алгебры Лі **so**(9) 16 генератараў, якія ператвараюцца як спінары, аналагічна таму, як гэта робіцца ў канструяванні E8.

Алгебра
-------

### Каранёвыя вектары F4

{\displaystyle (\pm 1,\pm 1,0,0)},
{\displaystyle (\pm 1,0,\pm 1,0)},
{\displaystyle (\pm 1,0,0,\pm 1)},
{\displaystyle (0,\pm 1,\pm 1,0)},
{\displaystyle (0,\pm 1,0,\pm 1)},
{\displaystyle (0,0,\pm 1,\pm 1)},
{\displaystyle (\pm 1,0,0,0)},
{\displaystyle (0,\pm 1,0,0)},
{\displaystyle (0,0,\pm 1,0)},
{\displaystyle (0,0,0,\pm 1)},
{\displaystyle \left(\pm {\frac {1}{2}},\pm {\frac {1}{2}},\pm {\frac {1}{2}},\pm {\frac {1}{2}}\right)},
і **простыя дадатныя каранёвыя вектары**

{\displaystyle (0,1,-1,0)},
{\displaystyle (0,0,1,-1)},
{\displaystyle (0,0,0,1)},
{\displaystyle \left({\frac {1}{2}},-{\frac {1}{2}},-{\frac {1}{2}},-{\frac {1}{2}}\right)}.
### Група Вейля/Група Каксетэра

Для дадзенай групы гэта — група сіметрыі гіперактаэдра.

### Матрыца Картана

{\displaystyle {\begin{pmatrix}2&-1&0&0\\-1&2&-2&0\\0&-1&2&-1\\0&0&-1&2\end{pmatrix}}}
### Рашотка сіметрыі F4

4-мерная аб'ёмнацэнтраваная кубічная рашотка мае F4 як кропкавую групу сіметрыі. Гэта аб’яднанне дзвюх гіперкубічных рашотак, кропкі кожнай з якіх ляжаць у цэнтрах гіперкубоў іншай, утварае кальцо, званае кальцом кватэрніёнаў Гурвіца. 24 кватэрніёны Гурвіца з нормай 1 утвараюць гіперактаэдр.

Гл. таксама
-----------

* G2
* E6
* E7
* E8

Літаратура
----------

* John Baez, *The Octonions*, Section 4.2: F4, Bull. Amer. Math. Soc. **39** (2002), 145-205. On-line HTML варыянт  (англ.)
**Лічынкатэрапія** (анг. *maggot therapy*) — адзін з найстаражытнейшых метадаў ачысткі адкрытых ран дапамогай прадэзінфіцыраванных лічынак насякомых, напрыклад сіняй і зяленай мясных мух. Метад дазваляе пазбавіцца ад тканкавага экссудата (раневая ірыгацыя і антысептыка адначасова), прадухіляе нагнаенне і запаленчыя працэссы. У ЗША гэты метад атрымаў назву «ачышчальная лічынкавая тэрапія» (анг. *maggot debridement therapy*), у Вялікабрытаніі — «біяхірургія» (анг. *biosurgery*).

Шырока распаўсюджана меркаванне, што лічынка можа «з’есці жыўцом» цела чалавека або жывёлы, аднак на самай справе лічынкі сілкуюцца толькі мёртвымі тканінамі, а іх масавае распаўсюджванне на целе яшчэ жывой істоты сведчыць аб цяжкім пашкоджанні ўчастка цела некрозам. Лічынкі запавольваюць працэс гніення, сілкуючыся мёртвымі тканінамі і не кранаючы жывых.

Падчас так званага знешнестраўнікавага пераварвання ежы, лічынка вылучае пептыдныя антыбіётыкі сератыцын, цэкрапін, дэрмасептын, якія абязшкоджваюць небяспечныя бактэрыі. Адначасова тканкі жывых жывёл/чалавека дэзінфікуюцца і прадухіляецца развіцце далейшага некроза. Дзякуючы выдзяленню алантаіна і цытакінаў лічынкі здольныя прыпыняць запаленчыя працэсы ў тканках і падаўляць атакі з боку імуннай сістэмы жывога арганізма.

Першыя дакументальныя згадкі пра медыцынскае выкарыстанне лічынак з’явіліся ў часы праўлення Напалеона. Выкарыстоўваўся метад і падчас Першай сусветнай вайны, напрыклад доктарам Уільямам Байерам з медыцынскай школы Джона Хопкінса ў Балтыморы. У наш час (стан на 2008 год) Л. выкарыстоўваецца ў мностве медыцынскіх цэнтрах у Еўропе і ЗША. Апытанне амерыканскіх ваенных медыкаў, праведзенае ў 2013 годзе, паказвае, што 10 % з іх выкарыстоўвалі лічынак у сваёй практыцы. У ЗША адзіным вытворцам медыцынскіх лічынак (лічынкі мухі Lucilia sericata) з’яўляецца кампанія Monarch Labs. У Нямеччыне працуюць кампаніі AGILTERA GmbH & Co. KG і BioMonde GmbH. Ёсць кампаніі ў Англіі (ZooBiotic Ltd.) і Японіі (Japan Maggot Company).

Зноскі
------

1. ↑  Sherman R.A. Medicinal Maggots: An Ancient Remedy for Some Contemporary Afflictions//Annual Review of Entomology/2000. — 45:55-81, doi: 10.1146/annurev.ento.45.1.55
2. ↑  Roach M. Grunt: The Curious Science of Humans at War. — 2016. — W. W. Norton & Company, ISBN 9780393245448.
3. ↑  Heitkamp Rae A. Maggot Debridement Therapy in Modern Army Medicine: Perceptions and Prevalence//Military Medicine/2013. −177 (11): 1, 411-16, doi:10.7205/milmed-d-12-00200
4. ↑  Monarch Labs — Advanced Wound BioSurgery
5. ↑  BioMonde — Larval Therapy Specialists

Літаратура
----------

* Сергей Бесараб. Время/час для медицинской личинки // Meдыум — medium.com, 28 студзеня 2023
**Зялёны тэатр** — славутасць і частка аб'екта культурнай спадчыны федэральнага значэння — Растоўскага дзяржаўнага драматычнага тэатра імя М. Горкага ў Растове-на-Доне на плошчы Тэатральнай, 1. Мясцуецца з тыльнага боку будынка.

Гісторыя
--------

У 1957 годзе адбылася рэканструкцыя тэатра імя М. Горкага, у выніку якой былі зменшаны глядацкія залы. Але ў 1960 годзе была павялічана канцэртная пляцоўка па праекце архітэктара У. Н. Разумоўскага, якая атрымала назву Зялёнага тэатра. Пакоўнасць дадатковай сцэны складала 3000 чалавек, а сам плошчу быў роўны 300 квадратным метрам. Для стварэння афармлення Зялёнага тэатра былі задзейнічаны скульптары з Масквы, Санкт-Пецярбурга і Растова-на-Доне. Сваю назву атрымала ў сувязі з блізкім размяшчэннем вялікай колькасці дрэў. Па стане на 2000 год аб'ект знаходзіўся ў аварыйным стане, яго ахоўны статус да канца не вызначаны: у абласным рэестры аб'ектаў культурнай спадчыны ён лічыўся часткай помніка федэральнага значэння — тэатра імя М Горкага, а паводле дадзеных міністэрства культуры РФ гэта інфармацыя не адпавядала рэчаіснасці.

У 2003 годзе рэканструкцыя будынка не магла быць праведзена менавіта з-за нявызначанасці яго статусу. Потым працы павінны былі быць праведзены ў 2012 і ў 2013 годзе, але і іх давялося адкласці. Па стане на пачатак 2016 года ў планах арганізатараў прац быў рамонт пляцоўкі і ўсталёўка кола агляду ў парку вышынёй 60 метраў. Мяркуецца, што пляцоўка будзе ўведзена ў эксплуатацыю ў 2017 годзе і зможа змясціць больш 1000 чалавек. Сцэнічная плошча будзе складаць звыш 300 квадратных метраў. Для правядзення прац трэба будзе выдаткаваць каля 110 мільёнаў рублёў. Пакуль што будынак знаходзіцца напалову ў разбураным стане, яго знос роўны 45 %.

Зноскі
------

1. 1 2 3  «О Ростовском театре замолвите слово»
2. ↑  Вернут ли городу «Зеленый театр»? Архівавана 28 лютага 2017.
3. ↑  Зеленый театр в Ростове реконструируют и дополнят колесом обозрения
4. ↑  «Агроком» реконструирует «Зеленый театр» в Ростове

Спасылкі
--------

* Зялёны тэатр на Вікімапіі
**Зялёныя берэты** ( басн.: Zelene beretke) — элітнае вайсковае падраздзяленне Рэспублікі Боснія і Герцагавіна, якое ўдзельнічала ў Баснійскай вайне. Набіраўся выключна з мусульманскага насельніцтва Босніі і Герцагавіны[*крыніца?*].

Гісторыя
--------

Ідэя стварэння арганізацыі абароны мусульманскіх народаў з’явілася ў сярэдзіне сакавіка 1991 году, яе аўтарам быў Алія Ізетбегавіч. Пра гэта ён заявіў на з’ездзе палітычных дзеячаў Босніі і Герцагавіны ў Сараеве. Там жа 10 чэрвеня 1991 года ў Доме паліцыі быў падпісаны загад аб стварэнні вайсковай часці, якая спачатку атрымала назву «*Босна*» (*BOSNAE*). Дзеля гэтага Ізетбегавіч сфармаваў Раду нацыянальнай абароны мусульманскага насельніцтва, у якую ўвайшлі 7 чалавек.

На адным з пасяджэнняў кіраўнік арганізацыі «*Босна*» Эмін Швракіч паспеў паведаміць, што ў шэрагі вайсковай часці ў Сараева, якая павінна была зняць аблогу з горада, набрана 465 чалавек. Такія навіны натхнілі баснійцаў на стварэнне падобных атрадаў для абароны гарадоў, абароны мірнага насельніцтва ад агрэсіі і дыверсій у тыле праціўніка. Пазней падраздзяленне была перайменавана ў «Зялёныя берэты».

Дзейнасць Савета нацыянальнай абароны мусульманскага народа непасрэдна перад вайной ажыццяўлялася як у зноў створаных дзяржаўных структурах, так і ў няўрадавых арганізацыях (галоўным чынам у рэгіёнах і муніцыпалітэтах, дзе баснякі складалі большасць насельніцтва). У кастрычніку 1991 года «зялёныя берэты» ўпершыню ўступілі ў сутыкненне з асноўнымі часцямі Югаслаўскай народнай арміі, вывеўшы частку сваіх сіл і дэ-факта аказаўшы дапамогу войскам Славеніі і Харватыі. У канцы 1992 года «Зялёныя берэты» былі расфарміраваныя, а іх вайскоўцы атрымалі воінскія званні ў новастворанай арміі Босніі і Герцагавіны.

Абвінавачванні ў ваенных злачынствах супраць мірнага насельніцтва
-----------------------------------------------------------------

У пачатку вайны ў сродках масавай інфармацыі сербскага боку канфлікту «Зялёныя берэты» служылі для запалохвання сербскага насельніцтва ад «мусульманскіх атрадаў». Яны абвінавачваюцца сербскім бокам у ваенным злачынстве ў ноч з 2 на 3 мая 1992 года, калі атрады «Зялёных берэтаў» расстралялі  (сербахарв.) (бел. ўшчыльную калону войскаў ЮНА, якія ў гэты час эвакуіравалі сербскае насельніцтва горада. Ахвярамі страляніны сталі ад 6 да 42 чалавек, 71 чалавек быў паранены, яшчэ 219 трапілі ў палон. За гэты інцыдэнт дагэтуль ніхто не прыцягнуты да адказнасці перад кампетэнтнымі судамі.

Зноскі
------

1. ↑  Predlog o izručenju Divjaka validan i pravno valjan (серб.).  Radio televizija Republike Srpske (6 сакавіка 2011).
2. ↑  Славићнет: Рат 1992 - Добровољачка Архівавана 22 снежня 2016.
3. ↑  Deutsche Welle: Gdje su bile zelene beretke i mudžahedini u Sarajevu?

Літаратура
----------

* Swanee Hunt (2004). *This was not our war: Bosnian women reclaiming the peace*. Duke University Press. p. 284. ISBN 9780822333555.. Retrieved on March 1, 2011.  "Zelene beretke."

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт  (харв.)
**Папаланы** (ад італ.: popolo — народ) — гандлёва-рамесныя пласты гарадоў Паўночнай і Цэнтральнай Італіі ў XII—XIV стагоддзях, аб’яднаныя ў цэхі (arti). У канцы XII — пачатку XIII стагоддзя папаланы вялі барацьбу з нобілямі-феадаламі, да сярэдзіны XIII стагоддзя ўсталявалі сваю ўладу ў шэрагу гарадоў: у Балонні (1245), у Фларэнцыі (1250) і інш. У гэтых гарадах-дзяржавах была ўсталяваная выбарная ўлада прадстаўнікоў цэхаў, а феадалы (канец XIII стагоддзя) былі пазбаўленыя палітычных правоў у заканадаўчым парадку «*Народнымі статутамі*» ў Сіене (1277), «Пастановамі *справядлівасці*» ў Фларэнцыі (1293). Да XIV стагоддзя адбылося рэзкае расслаенне папаланаў на «тлусты народ» (гарадская вярхушка) і «худы народ». У XIV стагоддзі тэрмін «*папаланы*» знік.

Гл. таксама
-----------

* Камунальны рух
* Італьянскія гарады-дзяржавы
Пераклад Максіма Багдановіча

   

Лепшы медзі сабе памятнік справіў я,   

Болей ўсіх пірамід царскіх падняўся ён;   

He зруйнуе яго сівер, ні едкі дождж,   

Hi гадоў чарада, вечнага часу рух.   

He саўсім я памру, лепшая часьць мяне   

He зазнае хаўтур; слава мая ўвесь час   

Між патомкаў расьці будзе, пакуль ўсхадзіць   

Зможа зь дзевай удвух на Капітольлі жрэц.   

Аба мне гаварыць будуць: «Раджоны там,   

Дзе шумлівы Аўфід шпарка ў палях імкне,   

Дзе царыць над людзьмі бедны вадой Танай, —   

Ён да славы дайшоў, хоць і не панам быў».   

Першы стаў я складаць на эолійскі лад   

Ў нашым родным краю песьні пад лірны звон.   

Ўсе заслугі мае, Муза, з пашанай зліч   

I лаўровым вянком мне валасы пакрый. 

*1911—1912*

**Exegi monumentum** (лац.: Я ўзвёў помнік) — ода Гарацыя, апошняя ў трэцяй кнізе «Од» (Carm. III, 30). Вядома таксама пад назвай «Да Мельпамены» (лац.: Ad Melpomenem) — Мельпамена традыцыйна лічыцца музай трагедыі, але першапачаткова ўспрымалася як муза песні наогул.

Гэты верш даў пачатак новаму паэтычнаму жанру — «помніку», у якім аўтар, часцяком узяўшы за аснову кампазіцыю оды Гарацыя і яе першы радок, гаворыць пра свае заслугі перад паэзіяй, пра свае новаўвядзенні, якія павінны захавацца ў памяці нашчадкаў, абессмяроціць яго імя. У гэтым сэнсе «помнікам» можна назваць і заключныя радкі паэмы Авідзія «Метамарфозы» («Ператварэнні») — «Iamque opus exegi…».

Найбольш вядомым беларускім перакладам оды з’яўялецца пераклад Максіма Багдановіча.
**Litara-A** — культурніцкі мультымедыйны праект, накіраваны на папулярызацыю беларускай літаратуры. Заснаваны ў кастрычніку 2013 года ў Мінску супольнымі намаганнямі рэжысёра, аператара, кіраўніка студыі відэапрадакшну Zvonka Паўла Доўнара і мадэлі, настаўніка польскай ды беларускай мовы і літаратуры Дзяніса Бурко. 

Назва праекту — своеасаблівае скарачэнне слова «літаратура», а таксама сімвал пачатку, бо літара «а» — першая ў алфавіце. Заснавальнікі лічаць сваю дзейнасць менавіта пачаткам, сваім першым крокам на шляху да папулярызацыі беларускасці.

Галоўная ідэя «Litara-A» — стварэнне відэазамалёвак, на якіх кожны жадаючы можа прадэкламаваць верш ці прозу па-беларуску. За час існавання ініцыятывы ўдзел у праекце прынялі вядомыя беларускія асобы, сярод якіх тайбаксёр Віталь Гуркоў, рэпер і акцёр Vinsent, паэт і перакладчык Андрэй Хадановіч, журналіст і выкладчык курсаў беларускай мовы «Мова нанова» Глеб Лабадзенка, паэт Віталь Рыжкоў, журналістка Ганна Трубачова, пісьменнік, мастацтвазнаўца і журналіст Віктар Марціновіч.

Спасылкі
--------

* Будзьма беларусамі
* АРТ-сядзіба Архівавана 26 лістапада 2016.
* naviny.by
* Хартыя 97
* Наша ніва
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Белы.
**Міхась Міхайлавіч Белы** (2 мая 1931, в. Мікалаеўшчына Стаўбцоўскага павета Навагрудскага ваяводства, цяпер Стаўбцоўскі раён Мінскай вобласці - 18 жніўня 1970, Стоўбцы) - выступаў супраць палітыкі русіфікацыі Беларусі; вязень ГУЛАГа. Пляменнік Якуба Коласа.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Сын Міхася Казіміравіча Белага (1886–1966, вясковая мянушка — Зімок) і Юзэфы Міхайлаўны з Міцкевічаў, роднай сястры Я. Коласа. Меў братоў Сымона і Лявона.

Да 1953 вучыўся ў школе Мікалаеўшчыны, а пасля ў тым жа годзе паступіў у Інстытут народнай гаспадаркі ў Мінску на гандлёва-эканамічны факультет (спецыяльнасць - бухгалтар). 

У 1957 дапамог свайму брату Лявону Беламу распаўсюджваць улёткі ў абарону беларускай мовы (змест улёткі складаў верш Лявона Белага «Усе народы прагнуць сваёй волі, ўлады, песні...»). Белы развесіў улёткі на сваім факультэце, а таксама на плоце ля Медыцынскага інстытута.

Падчас аднаго са спатканняў братоў у рэстаране, дзе яны знаходзіліся, завязалася бойка. У выніку Лявон і Міхась Белыя трапілі ў пастарунак. Пры іх быў знойдзены пачак улётак - справа пачала разгортвацца. На закрытым судовым працэсе браты Белыя былі прызнаныя віноўнымі паводле арт. 67 (антысавецкая агітацыя і прапаганда). Міхась атрымаў тэрмін у 7 гадоў зняволення, ягоны брат Лявон - 10 гадоў.

Этапам Белы быў накіраваны ў лагер Явас на станцыі Поцьма Мардоўскай АССР. Пасля тэрмін быў скарочаны на 4 гады. Зняволенне не дало Беламу магчымасці скончыць апошні, чацвёрты, курс і атрымаць дыплом.

Міхась Белы быў вызвалены ў 1961 і вярнуўся на Радзіму. Скончыў навучанне і атрымаў дыплом. Працаваў бухгалтарам у Новым Свержані і Стоўбцах.

Літаратура
----------

* Дэмакратычная апазыцыя Беларусі: 1956-1991. Пэрсанажы і кантэкст. Менск: Архіў Найноўшае Гісторыі, 1999. ISBN 985-6374-08-1
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Інтурыст.
**«Інтурыст»** — гасцініца ў Брэсце. Размешчана па адрасе праспект Машэрава, 15. Пабудавана ў 1975 г. па праекце архітэктараў Г. Бенядзіктава, В. Астаповіча, А. Лукомскай.

Архітэктура
-----------

Уяўляе сабой дзесяціпавярховы будынак, разлічаны на 300 месцаў. Прасторавы эфект дасягаецца кантрастным спалучэннем вышыннага жылога корпуса-пласціны і нізкага гарызантальна выцягнутага блока харчавання. Шматпавярховы аб’ём пастаўлены тарцом да вуліцы, мае развіты ніжні паверх, у якім размешчана вестыбюльная група з прасторным холам. Жылая частка будынка зроблена з панельных канструкцый, навешаных на двухкансольныя рамы, вертыкалі якіх ствараюць асноўны рытм зашклёнай фасаднай плоскасці.

У будынку калідорнай планіроўкі з двухбаковым размяшчэннем нумароў ёсць холы, ліфтавыя вестыбюлі. Кожны нумар (пакой з калідорам-пярэдняй) разлічаны па 1—2 чалавек. Інтэр’ер нумароў вызначаецца добрымі прапорцыямі, высокай якасцю аддзелачных работ і зручнай мэбляй.

У дэкаратыўным афармленні залаў рэстарана выкарыстаны нацыянальныя традыцыі. У зале 1-га паверха драўляная абшыўка пілонаў пакрыта разным раслінным і геаметрычным арнаментам (мастак I. Сідараў). Уваходы з залы ў рабочыя памяшканні аформлены дэкаратыўнымі перагародкамі, у металічны каркас якіх на 1-м паверсе ўманціраваны прамавугольныя кампазіцыі са стылізаванымі выявамі жывёл і птушак Беларусі (чаканка на медзі; мастак У. Ізяргін). У вялікай зале 2-га паверха ў ажурную мрталічную перагародку асіметрычна ўкампанаваны прамавугольныя барэльефныя кампазіцыі розных памераў: «Паляванне ў Белавежскай пушчы», «Вяселле» (разьба па дрэве; мастак I. Хоміч). Манахромную плоскасць сцяны банкетнай залы ажыўляе пано па тэму княжацкага вясельнага балявання (маркетры; мастакі У. Ізяргін, В. Сабалеўскі).

Літаратура
----------

23.  // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1984. — Брэсцкая вобласць. — 368 с. іл.
**Міхась (Міхаіл Міхайлавіч) Блісцінаў** (19 кастрычніка 1909, вёска Іванкава, Мяшчоўскі павет, цяпер Калужская вобласць — 24 снежня 1982) — беларускі сцэнарыст, перакладчык. Псеўданімы: *Лісцінаў М. Міхась Чаромха*.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1910 годзе з бацькамі пераехаў у Беларусь. Вучыўся ў Мінскім беларускім педагагічным тэхнікуме. У 1928 г. пачаў працаваць вясковым настаўнікам. У 1930—1932 гг. — студэнт Мінскага педагагічнага інстытута. У 1933—1936 гадах — адказны сакратар рэдакцыі газеты «Літаратура і мастацтва». Скончыў сцэнарны факультэт Кінаакадэміі ў Маскве (1938). Працаваў рэдактарам на кінастудыі «Савецкая Беларусь». У час Вялікай Айчыннай вайны быў на штабной і палітрабоце ў 53-й арміі Паўночна-Заходняга і Стэпавага франтоў, з 1943 г. — у дывізійнай газеце 2-га Украінскага і Забайкальскага франтоў. У пасляваенны час працаваў ва ўстановах кінематаграфіі ў Мінску.

Член Саюза пісьменнікаў БССР з 1939 года.

Творчасць
---------

Літаратурную дзейнасць пачаў у 1926 годзе з вершаў. З 1929 года пісаў апавяданні і нарысы. Аўтар п’ес «Агні Палесся» (1931), «Трактар» (1931), «Мох» (1932), інсцэніровак «Ленінцы» і «Кастрычнік» (1932), «Грунт» (пастаўлена ў 1934), аповесці «Хітрасць» (альманах «Бальшавіцкая моладзь», 1934).

Напісаў сцэнарый мастацкага фільма «Строгая жанчына» (пастаўлены ў 1959), а таксама васемнаццаць сцэнарыяў дакументальных і навукова-папулярных фільмаў (фільм «Каларадскі жук» у 1965 г. адзначаны на Міжнародным кінафестывалі ў Браціславе дыпломам).

У перыядычным друку выступаў з рэцэнзіямі і артыкуламі па пытаннях кіно.

Пераклаў на беларускую мову «Крэнкебіль» А. Франса (1936), «Пятра Першага» А. Талстога (1940, скарочанае выданне для дзяцей), п’есу «Як гартавалася сталь» (паводле рамана М. Астроўскага, 1937), паасобныя п’есы А. Бруштэйн, Б. Тур, В. Любімавай і інш.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны I ступені, Чырвонай Зоркі, «Знак Пашаны».

Зноскі
------

1. 1 2  Блісцінаў Міхась (Міхаіл Міхайлавіч) на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

Спасылкі
--------

* Блісцінаў Міхась (Міхаіл Міхайлавіч) на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 128958 |
**Міхалішкаўскі кляштар аўгусцінцаў** (канонікаў рэгулярных). Існаваў у 1622—1839 у мяст. Міхалішкі (цяпер Астравецкі раён). Заснаваны ў 1622 рэферэндарыем ВКЛ Я. Ц. Бжастоўскім з адданнем кляштару фальварка Рудашаны, які ён памяняў з Рудамінам-Дусяцкім на Мілашуны. Сын Бжастоўскага Цыпрыян Павел дадаў да зямельнага ўчастка дакупленую частку Мілашун і фальварак Буйвідзы. Быў філіялам Віленскага кляштара аўгусцінцаў  (руск.) (бел.. Дзейнасць нешматлікіх манахаў абмяжоўвалася абслугоўваннем парафіі, працаваў шпіталь. У 1653 (паводле інш. звестак у 1622) тут пабудаваны мураваны касцёл Міхаіла Архангела (арх. К.Пенс). у канцы 17 ст. аздоблены ляпнымі алтарамі са стука (майстры П. Перці, М. Жалевіч і інш.), служыў пахавальняй Бжастоўскіх і Котвічаў. У 1782 інфлянцкі біскуп Ю. Касакоўскі дамогся ад папы рымскага закрыцця кляштара. Аўгусцінцы папрасілі дапамогі ў гаспадара Міхалішак графа Міхала Бжастоўскага, які адпісаў на касцёл і плябанію 20 тыс. злотых, валоку зямлі, аднак у далейшым сам захапіў ўладанні кляштара. У 1839 са скасаваннем ордэна аўгусцінцаў у Расійскай імперыі кляштар закрыты. Касцёл стаў парафіяльным, у 1-ю сусветную вайну ў 1915 пацярпеў ад пажару ў выніку ваенных дзеянняў, у 1920-я г. адрэстаўрыраваны, помнік архітэктуры.
**Lo-Fi** (Лоў Фай) (ад англійскага *Low Fidelity* — нізкая якасць) — у гуказапісе тэхналогія, пры якой запісаны гук намерана змяшчае шматлікія скажэнні і шумы. Таксама ўжываецца ў адносінах да запісаў з заніжаным частотным дыяпазонам. Супрацьлеглае Hi-Fi (Хай Фай, *High Fidelity*) — высокая якасць).

Найбуйнейшыя прадстаўнікі гэтага жанру — Амон Тобін , Bonobo і Portishead.

Спасылкі
--------

* Радыёперадача пра музыку lo-fi

| Альтэрнатыўны рок |
| --- |
| 
* C86
* Альтэрнатыўны метал
* Брытпоп
* Готабілі
* Готык-рок
* Грандж
* Дрым-поп
* Інды-поп
* Інды-рок
* Каледж-рок
* Лаў-фай
* Мат-рок
* Мэдчэсцер
* Нойз-рок
* Постгранж
* Пост-рок
* Спэйс-рок
* Сэдкор
* Тві-поп
* Трып-рок
* Шугейзін

 |
**Акрэцыйны дыск** — дыск, які ўтвараецца вакол зоркі ў выніку акрэцыі, калі рэчыва, якое падае, мае момант кручэння. Сітуацыя, якая прыводзіць да ўтварэння акрэцыйнага дыску, у прыватнасці, узнікае ў цесных падвойных сістэмах.

Механізм утварэння
------------------

Фарміраванне акрэцыйнага дыску вакол пульсару ў прадстаўленні мастака. Рэчыва, якое падае са зоркі-кампаньёна, паскарае кручэнне пульсара, што робіць яго мілісекундным
Газ, які перацякае ад адной кампаненты сістэмы да іншай, мае значны момант кручэння, абумоўлены арбітальным рухам. Таму часціцы газу не могуць падаць на зорку радыяльна. Замест гэтага яны рухаюцца вакол яе па Кеплераўскім арбітам. З прычыны гэтага ўтворыцца газавы дыск, размеркаванне хуткасцяў у якім павінна адпавядаць законам Кеплера: пласты, змешчаныя бліжэй да зоркі, будуць мець большыя хуткасці. Аднак з-за трэння паміж пластамі газу іх хуткасці выраўноўваюцца, і ўнутраныя пласты перадаюць частку свайго моманту імпульсу вонкі. З прычыны гэтага ўнутраныя пласты набліжаюцца да зоркі і, у рэшце рэшт, падаюць на яе паверхню. Фактычна, траекторыі асобных часціц газу маюць выгляд спіралей, якія павольна закручваюцца.

Радыяльнае зрушэнне рэчывы ў акрэцыйным дыску суправаджаецца вызваленнем гравітацыйнай энергіі, частка якой ператвараецца ў кінетычную энергію (паскарэнне руху газу пры набліжэнні да зоркі), а іншая частка ператвараецца ў цяпло і разагравае рэчыва дыска. Таму акрэцыйны дыск выпраменьвае. Кінетычная энергія газу пры сутыкненні з паверхняй зоркі таксама трансфармуецца ў цеплавую энергію і выпраменьваецца.

Паняцце акрэцыйнага дыску ўжываецца для тлумачэння многіх з'яў фізікі нестацыянарных зорак.

Гл. таксама
-----------

* Нявырашаныя праблемы сучаснай фізікі

Літаратура
----------

* Frank, Juhan; Andrew King; Derek Raine (2002), Accretion power in astrophysics (Third ed.), Cambridge University Press, ISBN 0-521-62957-8
* Акреційний диск // Астрономічний енциклопедичний словник / За загальною редакцією І. А. Климишина та А. О. Корсунь.. — Львів, 2003. — С. 56. — 547 с. — ISBN 966-613-263-X, УДК 52(031). Архівавана 26 верасня 2011.  (укр.)

| ⛭Міжзорнае асяроддзе |
| --- |
| Складнікі | Міжзорны газ ·  Міжзорны пыл ·  Касмічныя прамяні ·  Магнітнае поле |  |
| Туманнасці | Дыфузная (светлая) туманнасць ·  Цёмная туманнасць ·  Эмісійная туманнасць ·  Адбівальная туманнасць ·  Рэштка звышновай ·  Планетарная туманнасць ·  Протапланетарная туманнасць |
| Вобласці зоркаўтварэння | Малекулярнае воблака ·  Глобула ·  Вобласць H II |
| Калязоркавыя ўтварэнні | Акрэцыйны дыск ·  Протапланетны дыск ·  Палярныя струменевыя цячэнні ·  Аб’ект Хербіга — Аро |
| Выпраменьванне | Зорны вецер ·  Рэліктавае выпраменьванне |