recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гандлёвыя рады.
**Гандлёвыя рады** — колішні будынак у Брэсце, які існаваў у 1842—1974 гадах. У 1977—1978 гадах на іх месцы пабудаваны гандлёва-бытавы цэнтр па праспекце Машэрава.

Архітэктура
-----------

Праект А. Штаўберта 1836 года.
Гандлёвыя рады ў пачатку XX стагоддзя
Пабудаваны ў стылі класіцызму на Шашэйнай вул. (цяпер праспект Машэрава). З’яўляліся адным з найбуйнейшых збудаванняў горада (каля 89×33 м) і займалі важнае месца ў яго планіроўцы. 1-павярховая будова абрамляла гандлёвую плошчу, утвараючы прамавугольны комплекс з шырокім унутраным дваром. Гандлёвыя секцыі былі падзелены па перыметры ўнутранай сцяной і арыентаваны на 2 бакі. У сярэдзіне кожнага з 4 фасадаў меліся аздобленыя рустам арачныя праезды з атыкамі; сцены дзяліліся пілястрамі. Вокны размяшчаліся ў невысокіх нішах; двухсхільны дах быў пакрыта чарапіцай. У гады Першай сусветнай вайны рады гарэлі і былі моцна разбураны. Побач з гандлёвымі радамі знаходзілася гарадская стаянка рамізнікаў.

Літаратура
----------

* Торговые ряды // Брест : Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. – Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1987. – 408 с.
Мемарыяльная дошка на доме ў горадзе Йіржыкаў, Чэхаславакія
**Ганка Краўцэц** (в.-луж.: Hanka Krawcec, 13 сакавіка 1901, Дрэздэн, Германія — 19 кастрычніка 1990, Йіржыкаў, Чэхаславакія) — сербалужыцкая мастачка, графік.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 13 сакавіка 1901 года ў сям'і лужыцкага кампазітара Бярната Краўца. Вывучала выяўленчае мастацтва ў Дрэздэне ў прафесара Дрэшэра і ў пражскай Школе прыкладнога мастацтва ў класе чэшскага мастака Францішка Кіселы. У 1928 годзе вярнулася ў Германію і да канца Другой сусветнай вайны працавала ў адным з рэкламных агенцтваў у Берліне. Пасля вайны працавала ў Будзішыне ў сербалужыцкай культурна-асветніцкай арганізацыі «Домавіна». У 1947 годзе разам з бацькам пераехала ў Варнсдорф, дзе пражывала да 1986 года. З 1986 года жыла ў чэшскім горадзе Філіпаў (сёння — частка горада Йіржыкаў), дзе памерла 19 кастрычніка 1990 года.

З'яўляецца аўтарам шматлікіх графічных малюнкаў, ілюстрацый, плакатаў, экслібрысаў. Стварыла цыкл графічных работ пад назвай «Člověk by člověku světlem měl být» (1961-1975). Яе творы захоўваюцца ў пражскіх Нацыянальнай галерэі і Нацыянальным музеі.

Узнагароды
----------

* Заслужаны дзеяч культуры Чэхаславакіі (1878[*удакладніць*]);
* Прэмія імя Якуба Чышынскага (1982)

Зноскі
------

1. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. 1 2 3  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>

Літаратура
----------

* Milan Hrabal: Hanka Krawcec. Varnsdorf 2001. ISBN 80-238-7019-X.
* Hrabal M.: Hanka Krawcec. Okresní muzeum Děčínб 1996
* Hrabal M.: Hanka Krawcec. Kruh přátel muzea Varnsdorf 2001.
* Hrabal M.: 2011 — Hanka Krawcec. Nástěnný kalendář 2011. Město Varnsdorf 2010

Спасылкі
--------

* Біяграфія
* Publikace o malířce Hance Krawcové
Гандаль спецыямі ў XV стагоддзі (зялёная лінія) і маршруты плаванняў: Васка да Гама (чорная), Пера да Кавільяна (аранжавая) і Альфонса да Паіва (сіняя)
**Дарога спецый** — сухапутная частка аднаго з найстаражытных гандлёвых маршрутаў на зямлі, які злучаў Індыю, Астравы Спецый і Усходнюю Афрыку з краінамі Міжземнамор'я. Пачынаўся ад портаў Аравійскага і Чырвонага мораў, дзе тавары перагружаліся на караваны, якія ішлі праз Петру да ўзбярэжжа Міжземнага мора. Для палягчэння гандлю, царыцай Хатшэпсут, фараонамі Сенусертам III і Нехо I, а таксама царом Дарыем I прадпрымаліся спробы пракапаць Суэцкі канал.

У часы цара Саламона сухапутная частка дарогі спецый выходзіла да ўзбярэжжа Эйлацкага заліва ў раёне горада Эцыён-Гевер. Па гэтым шляху дастаўлялі не толькі спецыі з Астравоў Спецый (карыца, імбір, перац) з Індыі, але і каштоўныя пароды дрэва і слановую косць з Усходняй Афрыкі, шоўк з Кітая, золата, срэбра, каштоўныя камяні.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *Тады пайшоў Саламон у Эцыён-Гевер і ў Элат, які на беразе мора, у зямлі Ідумейскай. І прыслаў яму Хірам праз слуг сваіх караблі і рабоў, якія ведаюць мора, і выправіліся яны з слугамі Саламонавымі ў Афір, і здабылі адтуль чатырыста пяцьдзясят талантаў золата, і прывезлі цару Саламону.* 
(2Пар. 8:17) | » |

У залежнасці ад ваенна-палітычнага становішча, асобныя ўчасткі дарогі спецый, як і любога іншага гандлёвага маршруту, маглі ссоўвацца ў бок больш бяспечных раёнаў. Так напрыклад, у часы цара Ірада асноўным портам для гандлю спецыямі на гэтым маршруце на беразе Міжземнага мора была Кейсарыя, а падчас крыжовых паходаў, караваны з Петры, абыходзячы раён канфлікту, ішлі на поўдзень, выходзячы да Міжземнага мора ў раёне Эль-Арыша, але ніколі гэты гандаль не перарываўся. Мусульманскае панаванне над маршрутам гандлю спецыямі вымусіла еўрапейцаў шукаць абыходныя шляхі, што, у канчатковым выніку, прывяло да эпохі вялікіх геаграфічных адкрыццяў.

Гл. таксама
-----------

* Дарога пахаў
* Via Maris
* Via Regia

Зноскі
------

1. ↑  Spice Route (англ.)
2. ↑  H. G. Rawlinson. *Intercourse Between India and the Western World*. pp. 10-13. ISBN 9788120615496. .

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дарога спецый
* Trade between the Romans and the Empires of Asia. Department of Ancient Near Eastern Art, The Metropolitan Museum of Art (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779333369 · NKC: ph138907 |

| ⛭Гістарычныя гандлёвыя шляхі |
| --- |
| Старажытны свет | 
Марскі шлях •
Царскі шлях •
Алавяны шлях •
Бурштынавы шлях •
Шлях пахаў •
Інда-рымскі гандаль
 |  |
| Сярэднявечча | 
Вялікі шаўковы шлях •
Дарогі рахданітаў •
Волжскі гандлёвы шлях •
Шлях з вараг у грэкі •
Завалоцкі шлях •
Ганзейскія шляхі •
Транссахарскі гандаль •
Вялікі колавы шлях •
Кітайскі чайны шлях •
Дарогі інкаў
 |
| Новы час | 
Дарога спецый •
Манільскія галеоны •
Срэбраны флот •
Трохвугольны гандаль •
Сібірскі гасцінец
 |
| Гіпатэтычныя | 
Шлях з немец у хазары •
Старажытны чайны шлях
 |
**Сазан** (*Cyprinus carpio*) — прэснаводная рыба, сямейства карпавых атрада карпападобных.

Апісанне
--------

Жыве ў басейнах Азоўскага, Чорнага, Каспійскага, Аральскага мораў, возера Капчагай, ракі Амур. На Беларусі трапляе ў басейне ракі Дняпро. Акультураная форма сазана — карп. Формы сазана — жылавая і паўпрахадная. Першая пастаянна жыве ў адным вадаёме, другая — у апрэсненных участках мора ці азёрах, міграцыя на нераст ў рэкі. Сустракаюцца, хоць і рэдка, асобіны вагой звыш 20 кг і больш метра даўжынёй. Жыве сазан доўга — да 30-35 гадоў, але яго рост спыняецца ў 7-8 гадоў, г.зн. асноўны прырост вагі адбываецца ў першую чвэрць жыцця. Увесну і ў пачатку лета, сазан ў асноўным сілкуецца маладымі парасткамі чароту, мячэўніка, рдзеста і іншых водных раслін, ахвотна есць ікру рыб і жаб, якія рана ідуць на нераст.

Зноскі
------

1. ↑  **Сазан** у адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.14. Мн. 2002, С.81
Найбольш актыўныя рэгіянальныя блокі ў свеце.
Меркасур.
**Гандлёвы блок** — зона свабоднага гандлю некалькіх краін, якія прытрымліваюцца аднаго ці некалькіх пагадненняў па падатках, тарыфах і гандлю. Звычайна гандлёвыя блокі маюць свае адміністрацыйныя органы і органы рэгулявання. Некаторыя гандлёвыя блокі маюць таксама палітычныя мэты. Існуе некалькі відаў гандлёвых блокаў, сярод якіх вылучаюць:

* Зона свабоднага гандлю,
* Мытны саюз,
* Агульны рынак,
* Эканамічны саюз,
* Эканамічны і валютны саюз.

Гандлёвы блок ствараецца шляхам прыняцця гандлёвага пагаднення (ці пагадненняў), якія вызначаюць розныя пытанні эканамічнай інтэграцыі.

Найбольш актыўныя рэгіянальныя блокі
------------------------------------

Шэраг краін уваходзяць у два ці больш розных гандлёвых блокаў. Для таго, каб пазбегнуць дублявання пры класіфікацыі гандлёвых блокаў, гэтыя краіны адносяць толькі да аднаго з найбольш актыўных гандлёвых блокаў. «Актыўнасць» блокаў вызначаецца па наступных трох крытэрыях:

* Наяўнасць значных практычных дасягненняў
* Наяўнасць нядаўняй (ці рэгулярнай) дзейнасці (сустрэчы, новыя пагадненні, правядзенне ўнутраных працэдур)
* Наяўнасць амбіцыйных планаў на будучую эканамічную інтэграцыю і дакладны кароткі тэрмін яе ажыццяўлення.

Некаторыя колеры на карце выкарыстоўваюцца некалькі разоў для розных блокаў. Больш цёмны колер азначае *поўны член*, больш светлы — *асацыіраваны ўдзельнік*, *назіральнік*, *будучы ўдзельнік*, *кандыдат* ці падобны статус.

Гл. таксама
-----------

* Сусветная эканоміка
* Глабалізацыя
**Гандлёвы мост** — аўтадарожны бэлечны мост цераз Крукаў канал у Адміралцейскім раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Каломенскі і Казанскі астравы. Мост захаваў архітэктурнае аблічча, тыповае для мастоў Крукава канала 1780-х гадоў. Аб’ект культурнай спадчыны Расіі рэгіянальнага значэння. Злучае Тэатральную плошчу і вуліцу Саюза Друкароў. Побач з мостам размешчаны Марыінскі тэатр. Вышэй па цячэнні знаходзіцца мост Дзекабрыстаў, ніжэй — Кашын мост. Бліжэйшыя станцыі метрапалітэна — «Садовая», «Сянная плошча» і «Спаская». Агульная даўжыня 24 (26,7) м, шырыня моста 10,8 м.

| Масты цераз Крукаў канал |
| --- |
| 
* Сумежны
* Стара-Мікольскі
* Кашын
* Гандлёвы
* Дзекабрыстаў
* Мацвееў

 |
**Рымдзю́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Смаргонскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Рымдзюны.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як **Рындзюнскі сельсавет** у складзе Астравецкага раёна Вілейскай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Рындзюны. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 27 сакавіка 1959 года ў склад Гервяцкага сельсавета перададзены 7 населеных пунктаў (Віктасіна, Гіры, Керплашына, Кністушкі, Мільцэі, Пелегрында і Петрыкі). З 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе Смаргонскага раёна. 23 сакавіка 1964 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Гервяцкага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 сакавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 4.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Полацкая правінцыя** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Пскоўскай губерні ў 1772—1776 гг. Цэнтр — горад Полацк.

Паводлле ўказа ад 29 снежня 1773 г. падзялялася на Невельскі, Полацкі і Себежскі паветы. Плошча — 1 067 422 дзесяціны. У 6 парафіях (Бешанковіцкай, Дзісенскай, Друйскай, Невельскай, Полацкай, Себежскай) было 421 сяло, 4699 вёсак і 5 мястэчак, у якіх пражывала 224 459 душ абодвух полаў падатковага насельніцтва. На тэрыторыі правінцыі было 16 старостваў з 33 487 сялянамі абодвух полаў, Полацкая эканомія (1471 дым, 17 567 сялян, 102 405 дзесяцін зямлі).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 11. — С. 460. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0198-2 (Т. 11).
**Закрыні́чны сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чачэрскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Загор’е.

Утвораны 30 снежня 1927 года ў складзе Чачэрскага раёна Гомельскай акругі БССР шляхам аб’яднання тэрыторыі скасаваных Загорскага і Салтанаўскага сельсаветаў. Цэнтр — вёска Закрынічная. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чачэрскім раёне БССР. У 1931 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Салтанаўка. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. У 1939 годзе цэнтр сельсавета перанесены перанесены ў вёску Загор’е. 29 кастрычніка 1959 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Бяляеўскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 кастрычніка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 16.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Полацкая ЦЭЦ** — цеплаэлектрацэнтраль, размешчаная ў горадзе Полацку Віцебскай вобласці. Філіял «Віцебскэнерга».

Апісанне
--------

Гісторыя электрагаспадаркі Полацка пачалася ў 1912 годзе, калі была пабудавана невялікая прыватная электрастанцыя магутнасцю 50 кВт. У Першую сусветную вайну яна спыніла сваю работу і толькі ў 1921 годзе была запушчана зноў. Да пачатку 1940 года ў Полацку працавалі ўжо тры электрастанцыі. Адна з іх знаходзілася на тэрыторыі, дзе цяпер размешчана сярэдняя школа № 10.

Напярэдадні Вялікай Айчыннай вайны пачалося будаўніцтва новай электрастанцыі на тэрыторыі цяперашняй ЦЭЦ. У вайну яна была знішчана. У 1944 годзе на рацэ Палаце была пабудавана гідраэлектрастанцыя магутнасцю 115 кВт. У канцы 1946 года даў ток першы турбагенератар Полацкай ЦЭЦ магутнасцю 500 кВт.

У 1961 годзе была ўключана цепламагістраль на заводзе «Шкловалакно» і з гэтага моманту пачалася цеплафікацыя горада ад ЦЭЦ. У 1971 годзе Полацкая ЦЭЦ-1 увайшла ў склад Віцебскага прадпрыемства цеплавых сетак.

У 1993 годзе выведзена з яго складу і вылучана ў структурную адзінку вытворчага аб’яднання «Віцебскэнерга». У 1995 годзе ЦЭЦ пераведзена на прыродны газ. Сёння Полацкі энергавузел звязаны з энергасістэмамі Беларусі, Літвы і Расіі.

Зноскі
------

1. ↑  Полацкая ЦЭЦ

Літаратура
----------

* *Пастернак, Т.* В морозы будет тепло и светло / Т. Пастернак // Витебские вести. — 2016. — 4 авг. — С. 23.
* *Факеев, В.* Полоцкая ТЭЦ: большой урок для малой энергетики/ В. Факеев // Віцебскі рабочы. — 2003. — 17 мая. — С.3
* *Шуйская, О.* Полоцкая ТЭЦ: экзамен и задание на лето / О. Шуйская //Полацкі веснік. — 2009. — 15 мая. — С. 2.
* *Шуйская, О.* Время тепла и света / О. Шуйская // Полацкі веснік. — 2016. — 16 снеж. — С.3,7.

| ⛭Цеплавая энергетыка Беларусі |
| --- |
| Цеплаэлектрацэнтралі | 
* Аршанская
* Бабруйская 1
* Бабруйская 2
* Баранавіцкая
* Брэсцкая
* Віцебская
* Гомельская 1
* Гомельская 2
* Гродзенская
* Жлобінская
* Жодзінская
* Лідская
* Магілёўская 1
* Магілёўская 2
* Мазырская
* Мінская 2
* Мінская 3
* Мінская 4
* Мінская 5
* Наваполацкая
* Пінская
* Полацкая
* Светлагорская

 |
| Дзяржаўныя раённыя электрастанцыі | 
* Беларуская
* Бярозаўская
* Лукомская

 |
| Мясцовыя цеплаэлектрацэнтралі | 
* Асіповіцкая
* Вілейская
* Заходняя (Пінск)
* Маладзечанская
* Паўночная (Гродна)
* Салігорская
* Шчучынская

 |
| Энергетыка Беларусі |
**Прыродны парк «Рыльскі манастыр»** (балг.: Природен парк „Рилски манастир") — адзін з найбуйнейшых прыродных паркаў у Балгарыі (яго плошча складае 25253,5 га), размешчаны ў абшчыне Рыла Кюсцендыльскай вобласці. Ахоплівае пераважна горныя раёны (750-2713 м над узроўнем мора). Парк уключае ў сябе лясы і альпійскія лугі. Ён з'яўляецца другім па наведвальнасці прыродным паркам Балгарыі, пасля парку Вітоша. Мэтай стварэння прыроднага парку з'яўляецца абарона каштоўных відаў раслін і жывёл, а таксама развіццё турызму.

Гісторыя парку
--------------

Прыродны парк «Рыльскі манастыр» быў створаны ў 1992 годзе як прыродаахоўная тэрыторыя ў межах нацыянальнага парку Рыла. У 2000 годзе ён быў вылучаны з тэрыторыі нацыянальнага парку, каб дазволіць Рыльскаму манастыру аднавіць сваё права на валоданне часткай гэтых зямель (нацыянальнымі паркамі валодае толькі дзяржава). Большая частка парку знаходзіцца ва ўладаннях манастыра.

На тэрыторыі парку выдзелены прыродны запаведнік «Рыламанастырская гара» (плошча 36,65 км²). Найвышэйшай кропкай парку з'яўляецца гара Рылец (2713 м).

Прырода
-------

Лясы займаюць 16 370 га плошчы парку, з якіх 3665,7 га ў запаведніку «Рыламанастырская гара». Сярэдні ўзрост лясоў складае 99 гадоў з агульным запасам 1 965 140 м³ і штогадовым прыростам на 21 354 м³. З дрэў у прыродным парку распаўсюджаныя бук, хвоя горная, хвоя звычайная і елка. Усяго ў парку расце каля 1400 відаў вышэйшых раслін, 80 з якіх занесены ў «Чырвоную кнігу Балгарыі».

У парку жыве каля 2600 відаў беспазваночных і 202 віды пазваночных жывёл. 32 віды пазваночных жывёл уключаны ў «Чырвоную кнігу Балгарыі», сярод іх альпійскі трытон, звычайная квакша, эскулапаў полаз, лясная куніца і беркут.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  За парка(нявызн.).  Дирекция на Природен парк Рилски манастир (Direction of Rila Monastery National Park). Праверана 2 червня 2015.
2. ↑  Основна информация за Природен парк Рилски манастир(нявызн.)(недаступная спасылка).  Дирекция на Природен парк Рилски манастир (Direction of Rila Monastery National Park). Архівавана з першакрыніцы 31 мая 2015. Праверана 2 червня 2015.
3. ↑  *Янков, Петър; и др.*. Природен парк „Рилски манастир". План за управление 2004-2013(нявызн.) (PDF)(недаступная спасылка) 48-50.  МОСВ (2004). Архівавана з першакрыніцы 5 ліпеня 2015. Праверана 2 червня 2015.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: no2010194200 · VIAF: 160762409 |
**Народны саюз —** палітычная партыя, да вясны 2007 года існавала пад назвай «Наро́дная воля». У 2001 годзе «Расійскі агульнанародны саюз» («РОС»), «Саюз рэалістаў», «Спас» і «Рускае Адраджэнне» аб’ядналіся ў «Народную волю».

На выбарах 2003 года «НВ» увайшла ў блок «Радзіма». У 2005 годзе, калі лідар фракцыі Рагозін стаў пазіцыянавацца як прыхільнік улады, стварыла другую фракцыю «Радзіма» у Дзярждуме. Затым фракцыю ўзначаліў апанент Бабурына Сямігін, і Бабурын са сваімі прыхільнікамі выйшаў з яе, захаваўшы пост віцэ-спікера.

У 2007 ператвораная ў партыю «Народны саюз». Да выбараў у Дзярждуму 2007 не дапушчаная, падтрымала КПРФ «пры адмове ад ваяўнічай бязбожнасці».

лідар партыі Сяргей Бабурын.

Спасылкі
--------
**Наро́дны камісарыя́т харчо́вай прамысло́васці СССР** (руск.: *Нардный комиссариа́т пищево́й промы́шленности СССР,* *Наркомпищепром*) — цэнтральны орган кіравання, які рэгуляваў ў 1934—1946 гадах дзяржаўную харчовую прамысловасць у СССР.

Народны камісарыят у розны час узначальвалі: А. І. Мікаян (1934—1938), А. Л. Гілінскі (1938), І. Р. Кабанаў (1938—1939), В. П. Зотаў (1939—1946).

Гісторыя
--------

Утвораны па прапанове І. В. Сталіна Пастановай ЦВК і СНК СССР ад 29 ліпеня 1934 г. № 1813 «Аб падзеле Народнага камісарыята забеспячэння Саюза ССР на два самастойных народных камісарыята: Народны камісарыят унутранага гандлю Саюза ССР і Народны камісарыят харчовай прамысловасці Саюза СCP».

Пастанова СНК СССР № 2125 «Аб структуры цэнтральнага апарата Народнага камісарыята харчовай прамысловасці» была зацверджана 11 верасня 1934 года.

У 1936 годзе ў наркамат была ўключана ўся дзяржаўная вінаробная прамысловасць СССР.

У 1938 годзе пры Наркамхарчпраме ствараецца Усесаюзная кантора «Союзпищепромреклама», якая ажыццяўляла рэкламную дзейнасць харчовай прамысловасці.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 19 студзеня 1939 года быў падзелены на тры народныя камісарыяты: Народны камісарыят рыбнай прамысловасці СССР, Народны камісарыят мясной і малочнай прамысловасці СССР і Народны камісарыят харчовай прамысловасці СССР.

У 1946 годзе наркамат ператвораны ў Міністэрства харчовай прамысловасці СССР.

Узнагароды
----------

Для ўзнагароджання работнікаў харчовай прамысловасці сістэмы Наркамхарчпрама ў 1938 годзе быў заснаваны ганаровы знак «Выдатнік сацыялістычнага спаборніцтва Наркамхарчпрама СССР».

Зноскі
------

1. ↑
**Кацярына Уладзіміраўна Галаўлёва** (нар. 7 лістапада 1971, Масква) — руская і беларуская оперная спявачка (сапрана).

Біяграфія
---------

Кацярына Галаўлёва нарадзілася ў Маскве. З 1995 года салістка опернай трупы Вялікага тэатра Расіі, але толькі ў 1996 годзе скончыла Маскоўскую дзяржаўную кансерваторыю імя П. І. Чайкоўскага (група Бэлы Рудэнка).

У 2006 годзе пачала выступаць у Валгаградскім дзяржаўным тэатры «Царыцынская опера».

З 2010 года — салістка опернай трупы Вялікага тэатра Беларусі.

Творчасць
---------

Пачынала творчую кар’еру як мецца-сапрана.

Падчас вучобы выканала партыі Няні ў оперы «Яўген Анегін» Чайкоўскага і Любашы ў «Царскай нявесце» Рымскага-Корсакава ў Опернай студыі кансерваторыі.

З 2003 г. перайшла ў сапранавую галасавую групу.

### Гастролі

У 1996 годзе ўдзельнічала ў сусветнай прэм’еры сюіты для сімфанічнага аркестра і мецца-сапрана «Воран» М. Тэадаракіс. У 2000 годзе ўдзельнічала ў Фестывалі імя В. У. Барсавай і М. П. Максакавай ў Астрахані. У 2003—2004 гадах на сцэне Астраханскага тэатра оперы і балета праспявала Тоску, Недду, Іаланта. У 2003 годзе ў Марока выканала партыю Сантуццы ў оперы «Сельскі гонар». У 2004 годзе выступіла ў гэтай партыі на Музычным фестывалі ў Іарданіі. У тым жа годзе ў Маскве праспявала Абігайль ў канцэртным выкананні оперы «Набука» (Канцэртная зала імя П. І. Чайкоўскага), а ў 2006 годзе зноў выступіла ў гэтай партыі ў канцэртным выкананні на сцэне Татарскага акадэмічнага дзяржаўнага тэатра оперы і балета. У тым жа годзе выканала партыю Недды ў «Паяцы» Леанкавала ў Марока.

У 2012 годзе выканала партыю Тоскі ў Башкірскім дзяржаўным тэатры оперы і балета.

Зноскі
------

1. ↑  Кацярына Уладзіміраўна Галаўлёва Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета
2. ↑  Екатерина Головлева Большой театр
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гандлёвыя рады (значэнні).
Віцебск, гандлёвыя рады. Малюнак Юзафа Пешкі, каля 1900
Гандлёвыя рады ў Пружанах
**Гандлёвыя рады** — будынак, прызначаны для гандлю і падзелены на ячэйкі-крамы, аб'яднаныя адкрытай галерэяй. Часта на другім паверсе размяшчаліся жылыя пакоі, у якіх жылі ўладальнікі крам. Будаваліся на рыначных плошчах гарадоў ці мястэчак.

Атрымалі вялікае распаўсюджванне ў Еўропе — з часоў сталага Сярэднявечча (XIII — XV стст.), у Расійскай імперыі — у эпоху класіцызму (XVII — XIX стст.).

На Беларусі вядомы шэраг тыпаў гандлёвых радоў: замкнёныя, паўзамкнёныя, аднарадныя, двухрадныя.

Зноскі
------

1. ↑  *Гандлёвыя рады* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі (3-е выданне)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гандлёвыя рады
Сцяг Нацыянал-сацыялістычнага руху ў Чылі ў перыяд з 1932 па 1938 год, заснаваны на першым чылійскім сцягу.
**Нацыянал-сацыялістычны рух Чылі** (ісп.: Movimiento Nacional Socialista de Chile) — палітычны рух у Чылі, які існаваў у эру прэзідэнцкай рэспублікі, які першапачаткова падтрымліваў ідэі Адольфа Гітлера, але пазней зрушыўся ў напрамку італьянскага фашызму.

Рух быў створаны ў красавіку 1932 года генералам Дыясам Вальдэрамам, Карласам Келерам (галоўны ідэолаг групы) і Хорхэ Гансалесам фон Марэесам, які стаў лідарам. Партыя першапачаткова строга прытрымлівалася ідэі нацызму, з падкрэсленым антысемітызмам. Яны атрымалі фінансавую падтрымку ад нямецкага насельніцтва Чылі і неўзабаве колькасць партыі дасягнула 20 000 чалавек, а на выбарах 1937 года яна атрымала 3,5% галасоў і правяла 3 дэпутатаў у парламент. Рух падкрэсліваў, што ён бачыў патрэбу ў аднапартыйнасці, карпаратывізме і салідарнасці паміж класамі. Пазней з’явілася ўласнае ваенізаванае крыло, Трапас Насістас дэ Асальта.

У 1938 годзе, пасля няўдалага фашысцкага путчу, дзейнасць Нацыянал-сацыялістычнага руху была спынена. У 1939 годзе яго членамі была створана новая партыя Народна-сацыялістычны авангард, распушчаная ў 1942 годзе. З членаў партыі паспяховую палітычную кар’еру пабудавалі толькі Хорхэ Прат і Оскар Хіменес, якія займалі ў наступным міністэрскія пасады ва ўрадах Карласа Ібаньеса (абодва) і Сальвадора Альендэ (другі).

Заўвагі
-------

1. ↑  Stanley G. Payne, *A History of Fascism: 1914—1945*, London: Routledge, 2001, p. 341

Гл. таксама
-----------

* Прэзідэнцкая рэспубліка (1925—1973)
**МТБ-82** — савецкі высокападлогавы тралейбус сярэдняй умяшчальнасці для ўнутрыгарадскіх пасажырскіх перавозак, серыйна які вырабляўся з 1946 па 1961 год. Галоўны канструктар тралейбуса Навум Чарнякоў.

Першапачаткова выпуск МТБ-82 быў разгорнуты на заводзе № 82 Народнага камісарыята авіяцыйнай прамысловасці СССР у падмаскоўным Тушыне (у цяперашні час Тушынскі машынабудаўнічы завод). У 1951 годзе вытворчасць перанеслі на Завод імя Урыцкага (у цяперашні час ЗАТ «Тролза») у горад Энгельс.

Назвай машыны з’яўляецца абрэвіятура ад «Маскоўскі тралейбус», індэкс адпавядае нумару першага завода-вытворцы. Прыметнік «Маскоўскі» ў назве быў следствам двух прычын: сакрэтнасці месцазнаходжання завода № 82 і размяшчэння Тушына паблізу ад Масквы; літараспалучэнне «ТБ» з’яўлялася ў той час традыцыйным пазначэннем тралейбуса.

Агульная колькасць выпушчаных МТБ-82 перавышае пяць тысяч машын. Гэта дазволіла МТБ-82 заняць дамінуючае становішча сярод мадэляў тралейбусаў, якія працавалі ў СССР 1950-х гадоў. Асноўная маса тралейбусаў гэтага тыпу была спісана ў канцы 1960 — х-пачатку 1970-х гадоў. Апошнія МТБ-82 былі адстаўленыя ад працы з пасажырамі ў канцы 1983 года ў Кутаісі (Грузія). Некалькі захаваных МТБ-82 у розных гарадах былога СССР станам на 2019 год з’яўляюцца музейнымі машынамі.

Зноскі
------

1. ↑  у апісанні прессфото Совинформбюро № 58318 кіраўніком канструктарскага аддзела названы М. Папоў.

Гл. таксама
-----------

* Першы мінскі тралейбус

| ⛭ЗіУ/Тролза |
| --- |
| Аўтобусы | 
* ЗіУ-6
* ЗіУ-8
* Тролза-5250 Экобус
* Тролза-5253
* Тролза-6020

 |
| Тралейбусы | 
* МТБ-82Д
* ТБУ-1
* ЗіУ-5
* ЗіУ-7
* ЗіУ-9
* ЗіУ-10 (ЗіУ-6205 • Тролза-62052)
* ЗіУ-11
* ЗіУ-12
* ЗіУ-52642 (ЗіУ-52643 • Тролза-5264.01 • Тролза-5264.02 • Тролза-5264.05)
* Тролза-5265 Мегаполіс
* Тролза-5274
* Тролза-5275.00 (Тролза-5275.0\* Оптыма • Тролза-5275.01)
* Тролза-6206

 |
Гандлёвыя рады, 1920
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гандлёвыя рады.
**Гандлёвыя рады** — колішні гістарычны гандлёва-складскі комплекс у Паставах, пабудаваныя ў 1760-я гады.

Кірмаш, 1918

Архітэктура
-----------

Гандлёвыя рады, пач. XX ст.
Мелі замкнёную кампазіцыю ў выглядзе квадратнага ў плане карэ — па перыметры ўнутранага двара размяшчаліся чатыры мураваныя карпусы адкрытых унутр крам. Вонкавыя фасады — глухія сцены, завершаныя філёнгавым парапетам, які закрываў аднасхільныя дахі, быў дэкараваны вазамі і скульптурай. У цэнтры франтальных працяглых фасадаў знаходзіліся брамы-праезды, аздобленыя прафіляванымі фігурнымі франтонамі і крапаваныя слаістымі пілястрамі — рысы архітэктуры барока. Аналагічна былі дэкараваны цэнтры ўсходняга і заходняга фасадаў, умацаваныя магутнымі контрфорсамі.

Размяшчэнне
-----------

Асіметрычнае становішча гандлёвых радоў на Рыначнай плошчы забяспечвала арганізацыю ў паўночнай частцы плошчы шырокай прасторы для кірмашоў, якія праводзіліся пяць разоў у год. Акрамя таго, на рынку збіралася прыезджае вясковае насельніцтва па нядзелях, што таксама патрабавала адкрытай прасторы. Паварот будынка на 8° у адносінах да падоўжнай восі плошчы дазваляў пашырыць пропуск дыяганальнага транзітнага руху з поўдня на поўнач. Такая пастаноўка збудавання адлюстроўвала арганічную залежнасць кампазіцыі ад асаблівасцей функцыянальнай арганізацыі і ўяўляла сабой гістарычную традыцыю, характэрную для гарадскіх плошчаў, што склаліся на сярэдневяковай планіровачнай аснове, і ўвасобленую ў познебарочным ансамблі.

Літаратура
----------

* Юрый Чантурыя. Гарады і час. Страчаная спадчына. Мінск, Ураджай, 2002
**Андрэй Каладынскі** або **Казьма Каладынскі** — вялікалітоўскі дзеяч Рэфармацыі XVI ст.

Былы праваслаўны дыякан з Віцебска. На думку Івана Малышэўскага, Каладынскі тоесны сацыніяніну Кузьме-Андрэю з паслання Арцемія Сымону Буднаму: *«И се товарищ, ваш Козма: егоже вы нарекаете Андрея: в Витебску ясно обьявил нынешния ереси проповедени: не треба глаголя Троицу именовати… И лист показал тот Козма: яко от вашея сонмища послан з Вильна…»*. Відаць, Каладынскі належаў да паслядоўнікаў маскоўскага ерэтыка Феадосія Касога, які ў 1550-я гады пасяліўся каля Віцебска.

Андрэй Каладынскі меркаваны аўтар апакрыфічнага «Пісьма полаўца Івана Смеры». У 1567 годзе ён нібыта знайшоў у Перамышльскай зямлі пісьмо полаўца Івана Смеры, «урача, вучонага і годнага чалавека», адпраўленага кіеўскім князем Уладзімірам у X ст. у Візантыю, каб апісаць звычаі і стан «грэчаскай» (хрысціянскай) веры. У пісьме да князя рэзка крытыкуецца візантыйскае хрысціянства за «ідаласлужэнне», раскошу, карыслівасць, трыманне «народа ў рабстве». Адначасова з задавальненнем гаворыцца пра існаванне ў Александрыі сапраўдных хрысціян-праведнікаў, у малітоўных дамах якіх «няма ніякіх ідалаў, а толькі сталы і лавы». «Пісьмо…» у перакладзе на лаціну апублікавана ў 1675 годзе ў кнізе па царкоўнай гісторыі Хрыстафора Сандзіуса і ў 1679 годзе ў «Чатырох кнігах пра славянскую рэфармацыю» польскага пратэстанцкага гісторыка Андрэя Вянгроўскага.

Да XVIII ст. храністы і гісторыкі верылі ў праўдзівасць «Пісьма». Мікалай Карамзін першы дапусціў, што гэта фальсіфікацыя, Іван Малышэўскі ў XIX ст. абгрунтаваў, што аўтар гэтага твора сам Каладынскі. Як прадстаўнік антытрынітарызму Каладынскі ў «Пісьме» фактычна проціпастаўляў дагматычнаму хрысціянству (праваслаўю і каталіцтву) ідэалы радыкальнага пратэстантызму.

Літаратура
----------

* *Дмитриев, М.* Белорусский скептик XVI в. // Наука и религия. 1984. — № 4. — С.
* *Малышевский, И.* Подложное письмо половца Ивана Смеры к великому князю Владимиру Святому // Труды Киевской духовной академии. — 1876. — Том 2 — 3. — С.
**Нацыянальна-вызваленчы фронт Грэцыі** (**ЭАМ**, грэч. Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο, ΕΑΜ) — арганізацыя, якая ў час Другой сусветнай вайны аб’яднала розныя патрыятычныя сілы Грэцыі, што змагаліся супраць фашысцкай акупацыі. На момант вызвалення ад нямецкіх войскаў у ёй налічвалася больш за 1,8 млн членаў. Фактычным лідарам ЭАМ быў камуніст Ёргіс Сіянтас.

Гісторыя
--------

Арганізацыя была заснавана 27 верасня 1941 года па ініцыятыве Камуністычнай партыі Грэцыі. Акрамя КПГ, у ліку заснавальнікаў Фронту былі: Сацыялістычная і Аграрная партыі, а таксама Саюз за народную дэмакратыю. Мэта Фронту была поўнае вызваленне краіны ад фашызму, фарміраванне часовага ўрада з членаў арганізацыі і вырашэнне пытання пра форму кіравання.

Арганізацыя стаяла ля вытокаў грэчаскага Супраціўлення, па яе прапанове ў снежні 1941 года была створана Народна-вызваленчая армія Грэцыі (ЭЛАС), якая мела асабісты Грэчаскі народна-вызваленчы флот. Моладзевай арганізацыяй ЭАМ была Адзіная ўсягрэчаская арганізацыя моладзі. У лютым 1943 года адбыўся ўсеагульны страйк у Афінах, падрыхтаваны ЭАМ.

З 1943 года пачалося паступовае вызваленне Грэцыі ад нямецкіх войскаў сіламі ЭЛАС і ЭАМ. 10 сакавіка 1944 года дзякуючы ЭАМ быў створаны Палітычны камітэт нацыянальнага вызвалення, аналаг часовага ўрада. 24 красавіка 1945 года ён быў ператвораны ў палітычны блок левых партый, дзейнасць якога была забаронена 27 снежня 1947 года ўрадам.

Сярод акыўных удзельнікаў ЭАМ былі ў прыватнасці:

* новагрэчаскі паоэт, акцёр і перакладчык Яніс Рыцас;
* грэчаскі магнат-судаўласнік Васіліс Канстантакопулас.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* ЕАМ у Вялікай савецкай энцыклапедыі  (руск.)
**Майкл Оўэн Разенбаум** (англ.: Michael Rosenbaum; нар. 11 ліпеня 1972) — амерыканскі акцёр, вядомы, галоўным чынам, па ролі Лекса Лютэра ў серыяле «Таямніцы Смолвіля».

Раннія гады
-----------

Разенбаум нарадзіўся ў яўрэйскай сям'і ў мястэчку Оўшэнсайд у штаце Нью-Ёрк, а вырас у Ньюбаргу, штат Індыяна. Вучыўся ў школе ў Ньюбарге і ва Універсітэце Заходняга Кентукі. Атрымаў ступень бакалаўра мастацтваў у вобласці тэатра і сродкаў сувязі. Яшчэ вучачыся ў вучылішчы і ўніверсітэце браў удзел у самадзейных пастаноўках, дзе атрымаў першы акторскі досвед. Пасля сканчэння ўніверсітэта перабраўся ў Нью-Ёрк, дзе пачалася яго акцёрская кар'ера.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database · КиноПоиск · MusicBrainz · Rotten Tomatoes · Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Notable Names Database |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1512481 · BNF: 15033915q · GND: 101747981X · ISNI: 0000 0001 0792 3148 · LCCN: no2005056388 · NLP: A2063898X · NUKAT: n2016251152 · VIAF: 2200374 |

 |
Спінны ганглій сямідзённага зародка кураня, выгадаваны ў штучным асяроддзі. Бачныя аксоны, якія адыходзяць ад ганглія.
**Ганглій** (стар.-грэч.: γανγλιον — вузел) — анатамічна адасобленае скопішча нервовых клетак (нейронаў), нервовых валокнаў і якая суправаджальнай іх тканкі ў многіх бесхрыбетных, усіх хрыбетных жывёл і чалавека. У пазваночных ганглій размешчаны па ходзе нервовых ствалоў.

Тапаграфічна адрозніваюць міжпазванковыя, каляпазванковыя і перадпазванковыя гангліі, а таксама ганглій у тоўшчы сценак ўнутраных органаў. У склад міжпазванковых і гамалагічных ім гангліяў уваходзяць адчувальныя псеўдауніпалярныя нейроны. Астатнія гангліі адносяцца да перыферычнага аддзелу вегетатыўнай нервовай сістэмы і прадстаўляюць у асноўным скопішчы эфекторных мультыпалярных вегетатыўных нейронаў, якія ўключаюць таксама адчувальныя і асацыятыўныя нервовыя клеткі. Цела нейронаў у кожным гангліі акружана пластом клетак-сатэлітаў. Паміж групамі нервовых клетак размяшчаюцца больш тоўстыя злучальнатканкавыя праслойкі, якія ўтвараюць злучальнатканкавую аснову, альбо строму. Звонку ганглій пакрыты фібрознай капсулай, з якой па злучальнатканкавай праслойцы ў ганглій пранікаюць крывяносныя сасуды. На целах і атожылках вегетатыўных нейронаў сканчаюцца нервовыя валокны, якія ўтвараюць канцавыя, або тэрмінальныя, кантакты — сінапсы. У беспазваночных жывёл гангліі служаць каардынуючымі цэнтрамі і выконваюць функцыю цэнтральнай нервовай сістэмы. З дапамогай ўзаемных сувязяў гангліі ўтвараюць адзіную сістэму, размяшчэнне якой у бесхрыбтовых адпавядае агульнаму плану будовы іх цела.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2781334511, 2910676778 · NKC: ph794671 |
**Нацыяна́льнае адраджэ́нне** — працэс і перыяд фарміравання сучасных нацый у XVIII і XIX стагоддзях. Яго імпульсам былі асветніцтва і Вялікая французская рэвалюцыя.

Нацыянальнае адраджэнне з'яўляецца этапам у развіцці народаў, калі яны ўсведамляюць адрозненне сваёй культуры ад культуры больш вялікіх па колькасці народаў, у падпарадкаванні якіх жывуць першыя. Нацыянальнае адраджэнне было ў гісторыі беларусаў, чэхаў, эстонцаў, харватаў, лужыцкіх сербаў, македонцаў, славакаў, славенцаў, сербаў, украінцаў і іншых народаў. У працэсе нацыянальнага адраджэння народы заяўляюць аб прэтэнзіях на моўную, культурную і палітычную самастойнасць.
Сэр **Майкл Томас Самарэ** (англ.: Michael Thomas Somare; 9 красавіка 1936, Рабаул, Новая Брытанія — 26 лютага 2021) — палітык Папуа — Новай Гвінеі, неаднаразова — прэм’ер-міністр краіны, у тым ліку першы пасля яе незалежнасці.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і паліцэйскага сяржанта. Быў старэйшым з дзяцей у сям’і (у Людвіга Самарэ было 4 жонкі і 6 дзяцей). Пачатковую адукацыю атрымаў у японскай школе падчас Другой сусветнай вайны, навучыўшыся чытаць, пісаць і лічыць на японскай мове. Скончыў школу ў Аўстраліі ў 1957 годзе. Затым выкладаў у некалькіх пачатковых і сярэдніх школах на радзіме.

Быў адным з 35 жыхароў Папуа — Новай Гвінеі, якія прайшлі паскораны курс для паступлення на дзяржаўную службу. У выніку стаў адным з нямногіх жыхароў Папуа-Новай Гвінеі, якія валодалі англійскай мовай. Атрымаў кваліфікацыю перакладчыка Заканадаўчай рады (орган улады, складзены, пераважна, з белага насельніцтва).

Працаваў на радыё ў Веваку. Звольнены адтуль, у 1968 годзе быў абраны ў палату сходу краіны, якая была тады калоніяй Аўстраліі, і ўступіў у апазіцыю, стаўшы яе лідарам і заснаваўшы партыю *Пангу*. Пасля выбараў у 1972 годзе сфарміраваў кааліцыйны ўрад, у 1973 годзе, пасля прадастаўлення аўтаноміі, стаў галоўным міністрам краіны. У 1975 годзе спрыяў прыняццю канстытуцыі Папуа — Новай Гвінеі і прадастаўленню краіне незалежнасці.

16 верасня 1975 года стаў першым прэм’ер-міністрам незалежнай краіны. 11 сакавіка 1980 года пасля вотуму недаверу ў парламенце страціў пасаду, 2 жніўня 1982 года зноў стаў прэм’ер-міністрам да 21 лістапада 1985 года. З 5 жніўня 2002 года да 4 красавіка 2011 года (з перапынкам у снежні 2010 — студзені 2011 гадоў) — зноў прэм’ер-міністр Папуа — Новай Гвінеі ад партыі Нацыянальнага альянсу.

Яго вялікая цікавасць да нацыянальнай культуры прывяла да таго, што Самарэ быў у 1969 годзе абраны старшынёй рады папячыцеляў Музея Папуа — Новай Гвінеі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  *Harriman B.* Sir Michael Somare, first prime minister of Papua New Guinea, dies at age of 84 — ABC News, 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4650199'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105682025'></a>
2. ↑  Sir Michael Somare // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>
3. ↑  Grand Chief Somare passes on // *Papua New Guinea Post-Courier* — Konedobu: 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6429071'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1645307'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · OpenSanctions |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1111638950 · GTAA: 156067 · ISNI: 0000 0000 4180 0152 · LCCN: no95050985 · NTA: 068846177 · SUDOC: 16431198X · VIAF: 63595418 |

 |
Полацкі сшытак. Старонкі 59-60
**Полацкі сшы́так** — зборнік барочнай музыкі (у літаратуры **Астраме́чаўскі ру́капіс** ці **Ру́капіс 127/56 Ягелонскай бібліятэ́кі**, сучасная архіўная сігнатура 10002) — нотны рукапіс, уклеены ва ўніяцкі трэбнік ВКЛ, які ў 1962 г. знайшоў беларускі прафесар Адам Мальдзіс. Даследаваўся польскім музыказнаўцам Ежы Голасам. З таго часу Е. Голас фігуруе ў энцыклапедыях як афіцыйны адкрывальнік рукапісу. Зборнік быў складзены ў вёсцы Астрамечава на Берасцейшчыне, але належаў полацкаму біскупу, таму атрымаў назву «Полацкі сшытак». У наш час творы з «Полацкага сшытку» трывала ўвайшлі ў партытуры беларускіх, польскіх і нямецкіх музыкантаў.

Гісторыя даследавання
---------------------

Пасля вайны з нямецкіх запаснікаў у Польшчу трапіў беларускі ўніяцкі трэбнік, які ў 1956 г. паступіў у Бібліятэку Ягелонскага ўніверсітэта (Кракаў).

У Ягелонскай бібліятэцы ўніяцкі трэбнік, які змяшчаў уклееныя ноты, быў пазначаны Астрамечавам. Вёсак Астрамечава ў Беларусі дзве: на Полаччыне і на Берасцейшчыне. Першыя выканаўцы твораў са зборніку — музыкі гурта «Кантабіле» — прапанавалі назву «Полацкі».

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).

Спасылкі
--------

* «Полацкі сшытак» аказаўся Астрамечаўскім // Наша Ніва
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл.  Цела.
**Фізічнае цела** або проста **цела** — прадмет вывучэння фізікі. Цела — гэта пэўная сутнасць, якую можна разглядаць як адзінае цэлае і характарызаваць пэўнымі фізічнымі велічынямі. Напрыклад, у класічнай механіцы цела характарызуецца масай, становішчам у прасторы, памерамі і арыентацыяй, на яго дзейнічаюць сілы, яно можа мець хуткасць або паскарэнне. У тэрмадынаміцы цела характарызуецца аб'ёмам, тэмпературай і г.д. У электрастатыцы цела характарызуюцца зарадамі і патэнцыяламі.

Слова *цела* часта ўжываецца разам з дадатковымі вызначальнікамі, напрыклад: **механічнае цела**, абсалютна цвёрдае цела, абсалютна чорнае цела і г.д..

Гл. таксама
-----------

* З’ява

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4164425-6 · Microsoft: 125226830 |
**Полацкая духоўная семінарыя** — сярэдняя духоўная навучальная ўстанова Віцебскай епархіі Рускай праваслаўнай царквы.

Гісторыя
--------

У 1807 годзе мітрапалітам Беларускай грэка-каталіцкай царквы Іракліем Лісоўскім у маёнтку Струнне (каля Полацка) побач са сваёй рэзідэнцыяй была заснавана «Беларуская грэка-ўніяцкая духоўная семінарыя». Зроблена гэта было ў адпаведнасці з указам імператара Аляксандра I, падпісаным у снежні 1806 года. Семінарыя прызначалася для навучання дзяцей белага ўніяцкага духавенства і ўтрымлівалася за кошт маёнткаў і часткі грашовых сродкаў, аднятых у базыльян.

У 1808 годзе мітрапалітам Іракліем Лісўскім былі зацверджаны правілы навучальна-выхаваўчага працэсу і штат семінарыі. У лістападзе таго ж года семінарыя пераведзена ў будынак Сафійскага сабора ў Полацку.

У 1812 годзе падчас Айчыннай вайны 1812 года семінарыя была разрабавана французамі і аднавіла сваю дзейнасць у 1813 годзе ў вёсцы Судзілавічы, а ў 1821 годзе семінарыя зноў пераведзена ў Полацк.

У 1823—1824 гадах ператворана ва ўласна семінарыю з двума аддзяленнямі і трохкласнае вучылішча пры ёй. У 1839 годзе навучальныя курсы семінарыі былі прыраўнаваны да курсаў семінарый Пецярбургскага і Кіеўскага навучальных акруг.

Пасля ліквідацыі ў 1839 годзе ўніяцкай царквы семінарыя стала праваслаўнай. У 1840 годзе пераназвана ў Полацкую духоўную семінарыю, і напачатку 1840-х гадоў пераведзена на казённае ўтрыманне.

У 1856 годзе семінарыя пераведзена ў Віцебск, але працягвала называцца Полацкай да снежня 1871 года, калі была пераназвана ў Віцебскую духоўную семінарыю.

Рэктары
-------

* Аўрэлій Сумятыцкі (1807—1819).
* Васіль Лужынскі (1819—1823).
* Міхаіл Шалепін (1823—1839).
* Філарэт Малышэўскі (1840—1849).
* Павел Дабрахотаў (1849—1851).
* Фоцій Раманоўскі (1853—1855).
* Анатоль Станкевіч  (руск.) (бел. (1860—1861).
* Міканор Браўковіч (1865—1868).
* Арсень Івашчанка (1868—1872).

Спасылкі
--------

*
**Полацкая епархія** — гістарычная епархія на тэрыторыі Беларусі.

Гісторыя
--------

Час заснавання невядомы. Частка даследчыкаў лічыць ім 992 год, але пад гэтым годам паведамляецца аб заснаваніі кафедраў толькі ў Ноўгарадзе, Чарнігаве, Растове, Уладзіміры-Валынскім і Белгарадзе. Іншыя даследчыкі лічаць годам заснавання епархіі 1105, бо пад гэтым годам на полацкую кафедру быў пастаўлены Міна, якога гэтыя даследчыкі лічаць першым полацкім епіскапам. Але ёсць сведчанні, што Міна быў не першым, бо яго пераемнік Ілія казаў аб некалькіх сваіх папярэдніках.

> «*Отверз же блаженный епископ уста своя, начат беседовати о спасении души. Блаженная же Еуфросиниа приимаше словеса его, яко семена в житницу душа своея, и плодящи ово 30, ово 60 или 100. Много же побеседовав с нею, и се прирече ей, глаголя: „Дщи! Хощу ти рещи слово, ты же с любовию приими е". Она же рече: „Рада, отче преподобный, приму слово твое, яко дар многоценен". И глагола ей епископ: „Веси ли, чадо, се церковь есть соборная, идеже сидиши, ту вси человеци собираются, и тобе не лепо зде пребывати. **То се есть церковьца Святаго Спаса в Селци, идеже братья наша лежат, преже нас бывшии епископи.** Негли Бог поспешит молитвами их и твоим трудом, и возградит место то велико".*»
> 
> 

Магчыма Полацкая епархія была створаная раней за 992, адразу пасля прыняцця хрысціянства на Русі, ці адначасова з Тураўскай — у 1005 годзе. Прынамсі гэта мусіла адбыцца да пэўнага адасаблення Полацкай зямлі ад Русі, відаць яшчэ пры жыцці Уладзіміра Святаславіча (да 1015), бо епархія ахоплівала вялікія абшары, у т.л. Верхняе Паволжа (да 1270), верагодна і Смаленскую зямлю (да 1060—1070-ых).

Адноўленая ў 1989 як Полацкая і Глыбоцкая епархія.

Гл. таксама
-----------

* Епіскапы полацкія

Зноскі
------

1. ↑  Кніга жыцій і хаджэнняў. Уклад. Мельнікаў А. А. Мн. 1994. С. 25-41.
**Народны фронт** (фр.: Front populaire) — кааліцыя левых палітычных партый і грамадскіх арганізацый, якая знаходзілася ва ўладзе ў Францыі з 1936 па 1937 год. Французскі народны фронт выйграў парламенцкія выбары ў 1936 годзе і сфарміраваў першы ўрад, які ўзначаліў прадстаўнік SFIO Леон Блюм. Стварэнню Народнага фронту садзейнічала новая стратэгія Камінтэрна аб народным фронце.

Асноўнымі рухамі, якія ўваходзілі ў склад народнага фронту, з'яўляліся *Французская камуністычная партыя*, *Французская секцыя Рабочага інтэрнацыяналу*, *Рэспубліканская партыя радыкалаў і радыкал-сацыялістаў* і сіндыкалістычны прафсаюз *Усеагульная канфедэрацыя працы*.

Пасля прыходу да ўлады народнага фронту, у Францыі пачаўся рэзкі рост забастовак. Рабочыя займалі фабрыкі і заводы і дабіваліся выканання іх эканамічных патрабаванняў (павышэнне заработнай платы, заключэнне калектыўных дагавораў, скарачэнне працоўнага дня і інш.). На працягу лета 1936 года былі прыняты меры па рэалізацыі гэтых патрабаванняў на практыцы. Па выніках перагавораў паміж Усеагульнай канфедэрацыяй працы і Усеагульнай канфедэрацыяй прадпрымальнікаў падпісаны Маціньёнскія пагадненні, якія павысілі заработную плату і абавязалі прадпрымальнікаў паважаць правы прафсаюзаў, выконваць калектыўныя дагаворы. У чэрвені 1936 года прыняты законы па скарачэнні працоўнага тыдня (з 48 да 40 гадзін без памяншэння заработнай платы), увядзенню абавязковых (у выпадку патрабавання прафсаюза) калектыўных дагавораў на прадпрыемствах, а таксама аплатных 2-тыднёвых водпускаў. Былі павялічаны пенсіі франтавікам, адменены надзвычайныя дэкрэты 1935 года, якія памяншалі жалаванне дзяржаўных служачых. Для беспрацоўных арганізавалі грамадскія працы.

Аднак тым жа летам 1936 года ў Народным фронце з'явіліся ўнутраныя супярэчнасці паміж радыкаламі і сацыялістамі з аднаго боку і камуністамі з другога на фоне Грамадзянскай вайны ў Іспаніі. Камуністы патрабавалі ўрад Леона Блюма падтрымаць рэспубліканцаў у канфлікце і забараніць у Францыі ўсе ўльтраправыя палітычныя лігі. У лютым 1937 года ўрад Народнага фронта абвясціў аб прыпыненні рэформаў, на чым фактычна і скончыў сваё існаванне.

Спасылкі
--------

* Народный фронт Архівавана 20 чэрвеня 2022. у Вялікай расійскай энцыклапедыі
* Facts about France: Formation of the Popular Front

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Ларуса · Universalis · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 143420111 |
**Арсіт Фрыгійскі** (па-старажытнаперсідску: *Artavazdâ*, грэч. Αρτάβαζος, ? — 334 да н.э.) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Персідскай імперыі.

Каля 350 да н.э. прызначаны сатрапам Фрыгіі. Невядомая яго сувязь з родам Фарнакідаў, які ад 477 да н.э. кіраваў Фрыгіяй. Магчыма, быў сынам Арыябарзана, хоць крыніцы гэта не пацвярджаюць. Каля 340 да н.э. каб абараніць ад македонцаў Перынт у Фракіі, запрасіў да сябе на службу грэчаскіх наймітаў на чале з афінянам Апаладорам. На пачатку абарона прыносіла плён, але пасля ініцыятыва перайшла да македонцаў.

Згодна з Арыянам Нікамедыйскім, з пачаткам у 334 да н.э. паходу Аляксандра Македонскага на Персію, кіраўнік грэчаскіх наймітаў на персідскай службе Мемнан прапанаваў Арсіту выкарыстаць тактыку выпаленай зямлі супраць чужынцаў. Але той адмовіўся руйнаваць землі сваіх падуладных. У выніку адбылася бітва пры Граніку, у якой Арсіт камандаваў пафлагонскай кавалерыяй. У бітве персідскае войска было разбіта ўшчэнт, шмат камандзіраў загінулі на полі бітвы, Арсіт жа здолеў уцячы ў Фрыгію, дзе, паводле Арыяна, скончыў жыццё самагубствам, бо быў абвінавачаны ў паразе.

Вядомы адзіны яго сын — Мітрапаст, які быў разбіты македонскім адміралам Неархам у Персідскім заліве.

| ⛭Сатрапы Гелеспонцкай Фрыгіі |
| --- |
| Персідскае валадарства | 
* Мітрабат (каля 520 да н.э.)
* Мегабаз[en] (каля 500 да н.э.)
* Эбар (каля 493 да н.э.)
* Артабаз I (477—455 да н.э.)
* Фарнабаз I (455—430 да н.э.)
* Фарнак II (430—422 да н.э.)
* Фарнабаз II (413—387 да н.э.)
* Арыябарзан (387—362 да н.э.)
* Артабаз II (362—353 да н.э.)
* Арсіт (353—334 да н.э.)

 |  |
| Македонскае валадарства | 
* Калас (334—327 да н.э.)
* Дэмарх (327—323 да н.э.)
* Леанат (323—322 да н.э.)
* Арыдэй (321—318 да н.э.)

 |
**Мастэрс 1976** (англ.: Masters 1976, таксама вядомы як *Benson and Hedges Masters 1976* — ад назвы спонсара) — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 26 па 30 студзеня 1976 года ў «Новым лонданскім тэатры», у Лондане. Турнір стаў другім розыгрышам Мастэрс, які праводзіцца штогод з 1975 года. Спонсарам турніру зноў стала тытунёвая кампанія Benson and Hedges. Прызавы фонд турніру склаў £5,200, з якіх £2,000 атрымаў пераможца.

У турніры прыняло ўдзел 10 гульцоў. Шэсць гульцоў, якія займалі вышэйшыя месцы ў рэйтынгу, пачыналі турнір адразу са стадыі 1/4 фіналу. Астатнія чацвёра разыгралі дзве астатнія пуцёўкі ў папярэднім раундзе.

Леташні фіналіст Рэй Рыярдан з Уэльса на гэты раз атрымаў перамогу, выйграўшы ў фінале ў Грэхэма Майлза з лікам 7:3.

| ⛭Мастэрс |
| --- |
| Усе турніры | 
* 1975
* 1976
* 1977
* 1978
* 1979
* 1980
* 1981
* 1982
* 1983
* 1984
* 1985
* 1986
* 1987
* 1988
* 1989
* 1990
* 1991
* 1992
* 1993
* 1994
* 1995
* 1996
* 1997
* 1998
* 1999
* 2000
* 2001
* 2002
* 2003
* 2004
* 2005
* 2006
* 2007
* 2008
* 2009
* 2010
* 2011
* 2012
* ✯ 2013
* ✰ 2014
* 2015
* 2016
* 2017
* 2018

 |