recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кулікоў.
**Іван Сямёнавіч Кулікоў** (нар. 10 красавіка 1949, Хоцімск) — беларускі вучоны ў галіне энергетыкі і энергетычнага машынабудавання. Доктар фізіка-матэматычных навук (1995), кандыдат тэхнічных навук 1981), прафесар (2000).

Біяграфія
---------

Скончыў Хоцімскую сярэднюю школу № 1 (1966), механіка-матэматычны факультэт Казанскага універсітэта (1972). У 1972—1974 гг. працаваў інжынерам у Казахскім аддзяленні Цэнтральнага НДІ праектавання стальных канструкцый у г. Алма-Ата, інжынерам-канструктарам Мінскага завода ацяпляльнага абсталявання. 3 1974 г.ў Інстытуце праблем энергетыкі Нацыянальнай Акадэміі навук Рэспублікі Беларусь (да 1991 Інстытут ядзернай энергетыкі АН БССР), аспірант (1974—1977), старшы інжынер, малодшы, потым старшы навуковы супрацоўнік, з 1988 г. — загадчык лабараторыі трываласці элементаў АЭС. Адначасова намеснік дырэктара інстытута па навуковай рабоце (1995—1998), дырэктар РУП «Белінвестэнергазберажэнне» (1998—2002). Член Экспертнага Савета па энергетыцы Вышэйшага атэстацыйнага камітэта (ВАК) РБ. Адзін з удзельнікаў падрыхтоўкі і рэалізацыі сумеснага з Сусветным банкам інвестыцыйнага праекта «Мадэрнізацыя інфраструктуры ў сацыяльнай сферы Рэспублікі Беларусь».

Асноўныя навуковыя працы прысвечаны пытанням трываласці і надзейнасці элементаў актыўных зон атамных рэактараў і цеплаабменнага абсталявання цеплавых і атамных электрастанцый, а таксама рэсурсазберагальным тэхналогіям.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Памяць: Хоцімскі раён: гісторыка-дакум. хроніка / Гал. рэдактар Г. П. Пашкоў. — Мн.: БелЭн, 2003. — С. 513.
* Кулікоў Іван Сямёнавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 6. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

Спасылкі
--------

* Кулікоў Іван Сямёнавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
**Stemonitales** — парадак міксаміцэтаў, шырока распаўсюджаны ў прыродзе.

Stemonitales — назва гэтага парадку згодна Міжнароднаму кодэксу батанічнай наменклатуры. У заалогіі і пратысталогіі вядомы як атрад Stemonitida.

Уключае 1 сямейства — *Stemonitidaceae*.

Апісанне
--------

Плазмодый  (руск.) (бел. прадстаўляе сабой афанаплазмодый. Далікатны, спачатку празрысты, затым можа быць белым або злёгку жоўтым.

Капіліцый  (руск.) (бел. ніткаваты, часта ў выглядзе сеткі, звычайна цёмны.

Спараносныя структуры — часцей за ўсё спарангіі, часам эталіі або псеўдаэталіі. Развіваюцца над гіпаталусам. Спарангій бывае шарападобны, эліптычны, цыліндрычны, з больш ці менш выяўленай ножкай. Карбанату кальцыю ў спараносных структурах няма (за выключэннем роду *Diachea*).

Споры ў масе цёмна-карычневыя, чырванавата-карычневыя, цёмна-фіялетавыя ці амаль чорныя.

Спосаб жыцця
------------

Шырока распаўсюджаныя; сустракаюцца галоўным чынам летам і восенню на гнілым дрэве, адмерлых галінах, лісці.

Зноскі
------

1. ↑  Stemonitida at Encyclopedia of Life **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 3 лістапада 2013.
2. ↑  Order Stemonitida at The Universal Protein Resource **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 8 сакавіка 2016.

Літаратура
----------

* *Новожилов Ю. К.* Определитель грибов России. Отдел Myxomycota. Вып. 1. Класс Myxomycetes. — Санкт-Петербург: Наука, 1993. — С. 136. — 288 с. — ISBN 5-02-026676-0.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · iNaturalist · ITIS TSN · WoRMS |
**Дуброўніцкая рэспубліка** (харв.: Dubrovacka republika, лац.: Respublica Ragusina, італ.: Repubblica di Ragusa) — горад-дзяржава на ўзбярэжжы Адрыятычнага мора, існавала з XIV ст. да 1808 г. Сталіцай рэспублікі быў горад-порт Дуброўнік, акрамя якога тэрыторыя дзяржавы ўключала далмацінскае узбярэжжа ад Неума да Бокі Каторскай, паўвостраў Пельешац і астравы Ластава, Млет і шэраг іншых невялікіх астраўкоў вакол сталіцы.

Паўстаўшы як цэнтр марскога і сухапутнага гандлю з Балканамі, Дуброўніцкая рэспубліка дасягнула піка сваёй магутнасці ў XV—XVI ст, калі яна стала адным з галоўных пасярэднікаў у эканамічных адносінах Асманскай імперыі і еўрапейскіх дзяржаў. Нягледзячы на тое, што пераважную большасць насельніцтва было славянамі, грамадска-палітычны лад і кіравальная эліта рэспублікі знаходзіліся пад моцным італьянскім уплывам, а афіцыйнай назвай дзяржавы была на лацінскай мове *Рэспубліка Рагуза*. У розныя перыяды сваёй гісторыі Дуброўнік прызнаваў намінальны сюзерэнітэт Венгрыі, Асманскай імперыі і Аўстрыі, аднак фактычна заставаўся незалежным. Структура кіравання рэспублікі забяспечвала немагчымасць канцэнтрацыі ўлады ў адных руках, дзякуючы чаму часам Дуброўнік завуць першай у Еўропе дэмакратычнай дзяржавай. У 1806 г. тэрыторыя Дуброўніка была акупаваная войскамі Напалеона, у 1808 г. рэспубліка была скасаваная і далучаная да Францыі. У цяперашні час гэтыя землі складаюць самую паўднёвую частку Харватыі

Літаратура
----------

* История Югославии, т. 1-2. — М. 1963;
* *Фрейдзон В. И.* История Хорватии. — М. 2001;
* *Фрейденберг М. М.* Дубровник и Османская империя. — М. 1989.

Спасылкі
--------

* Гістарычныя факты пра Дуброўнік Архівавана 26 верасня 2006.  (англ.)
Бляхар
**Бляха́р** — майстар, які вырабляе розныя бляшаныя вырабы. Традыцыйна бляхары выраблялі садовы інвентар і хатнія інструменты. Бляхары таксама працавалі з бляхай і займаліся пакрыццём дахаў.

У цяперашні час бляхары займаюцца апрацоўкай тэхнічных аб’ектаў, рамонтам і вырабам вузлоў з ліставога металу. У сваёй працы бляхар выконвае шматлікія складаныя аперацыі: раскройвае і вальцуе метал, ажыццяўляе пайку, кропкавую зварку, свідраванне і выбіванне адтулін, вырабляе вузлы розных механізмаў. Бляхары таксама займаюцца выпраўленнем увагнутасцяў, наладкай прэсаў і іншага абсталявання.
**Сарма́ты** (грэч. Σαρμάται, лац.: Sarmatae) † — агульная назва плямён Паўночнага Прычарнамор'я ў ІІІ ст. да н.э. — IV ст. н.э.

Разам са скіфамі сарматы ўваходзілі ў заходнюю галіну роднасных іранамоўных плямён, былі блізкія скіфам па мове і звычаях. Продкі сарматаў — саўраматы займалі стэпы Паволжа і Прыкаспія ў VII—III ст. да н.э. Паводле падання, пераказанага Герадотам, саўраматы пайшлі ад шлюбаў скіфаў з амазонкамі. Герадот падкрэсліваў значную ролю жанчын у іх грамадскім жыцці (разам з мужчынамі займаліся паляваннем, ваявалі). Паводле Скілака, у саўраматаў кіравалі жанчыны. У ІІІ-ІІ ст. да н.э. саўраматы перайшлі Дон і авалодалі Скіфіяй, якую сталі называць Сарматыяй. Першапачаткова, напэўна, іх узначальвала племя «царскіх» сарматаў (саяў), потым кіруючая роля належала языгам, раксаланам, асорсам, аланам. Вядомы таксама іншыя сармацкія плямёны — фісаматы, саўрадаты, ургі.

Грамадства сарматаў нагадвала грамадства стэпавых скіфаў. Напачатку ў іх існаваў патрыярхальны лад з перажыткамі матрыярхату, у ІІ ст. да н.э. пачалося ўтварэнне класаў з вылучэннем родаплемянной знаці і ваенных правадыроў. Паводле Страбона, сарматы пераважна былі вандроўнікамі. Аселыя сарматы займаліся земляробствам. Пашыраны былі апрацоўка жалеза, скураў, ткацгва, ганчарства, ювелірнае рамяство.

Ваяўнічыя сармацкія плямёны вялі войны з дзяржавамі Закаўказзя, Рымскай імперыяй, у ІІ ст. да н.э. падпарадкавалі грэчаскі горад-калонію Ольвію і прымусілі плаціць даніну. На поўначы падтрымлівалі сувязі з пагранічнымі плямёнамі зарубінецкай культуры.

Гл. таксама
-----------

* Сарматызм

Літаратура
----------

* *Рассадзін С.* Землі амаль невядомыя: Будучая Беларусь паводле антычных манускрыптаў. — Мн.: Полымя, 1996. — ISBN 5-345-00758-6
* Сарматы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 182—183. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph138538 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Манголія.

Маньчжурская імперыя ў 1820 г.
**Знешняя Манголія** (манг.: Ар Монгол, «Паўночная Манголія»; маньчж. Tülergi Monggo, кіт. спр. 外蒙古, піньінь *外蒙古*, пал. *Wài Měnggǔ*) — рэгіён у складзе імперыі Цын. Знешняя Манголія складалася з чатырох аймакаў Халхі: Сэцэн-ханскага, Тушэту-ханскага, Сайн-Наён-ханскага і Дзасагту-ханскага, а таксама акруга Кобда.

З часоў імперыі Цын Знешняя Манголія супрацьпастаўляецца Унутранай Манголіі (кіт. спр. 內蒙古, піньінь *Nèi Měnggǔ*), сучаснаму аўтаномнаму рэгіёну ў складзе КНР. Тэрмін часта выкарыстоўваецца ў Кітайскай Рэспубліцы (Тайвань) у адносінах да Дзяржавы Манголія. У КНР, каб пазбегнуць блытаніны, у адносінах да Манголіі ўжываецца тэрмін «Дзяржава Манголія» (кіт.: 蒙古國), замест проста «Манголія» (кіт.: 蒙古).

Гл. таксама
-----------

* Манголія ў складзе Цынскай імперыі
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Знаменка.

**Зна́менка** (трансліт.: *Znamienka*, руск.: Знаменка) — вёска ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Азяранскага сельсавета. 
За 28 км на поўдзень ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Жыткавічы (на лініі Лунінец - Калінкавічы), 261 км ад Гомеля.

Гісторыя
--------

Археолагамі выяўлена паселішча ранняга феадалізму (у 0,9 км на ўсход ад вёскі) і паселішча зарубінецкай культуры (III стагоддзя да н.э. - V стагоддзя н.э. у 0,8 км на паўднёвы захад ад вёскі, ва ўрочышчы Востраў). Паводле пісьмовых крыніц вядомая з XVII стагоддзя, калі тут быў прытулак для калек і сляпых, адкуль пайшла назва вёскі. Пасля Другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) у складзе Расійскай імперыі. У 1834 годзе ў Тураўскім казённым маёнтку. У выніку пажару 26 красавіка 1885 г. згарэлі 42 двары. У 1896 годзе працаваў вадзяны млын. Паводле перапісу 1897 года знаходзілася кузня. У 1908 годзе ў Тураўскай воласці Мазырскага павета Мінскай губерні.

У 1924 годзе ў наёмным доме адкрыта школа. У 1929 годзе арганізаваны калгас «Чырвоны баец», працавалі 2 кузні. Падчас Вялікай Айчыннай вайны нямецкія акупанты стварылі тут свой апорны пункт, разгромлены партызанамі 25 мая 1943 года. Дзейнічала падпольная арганізацыя (сакратар Рафаловіч). У ліпені 1944 года нямецкія акупанты спалілі 96 двароў і забілі 36 жыхароў. 24 жыхары загінулі на франтах. У 1957 годзе вёска Сляпцы перайменавана ў Знаменку. Згодна з перапісам 1959 года цэнтр калгасу «Савецкая Беларусь». Дзейнічалі млын, механічныя майстэрні, пачатковая школа, клуб, бібліятэка, 2 крамы.

Насельніцтва
------------

* 1811 - 32 двара.
* 1834 - 33 двара, 185 жыхароў.
* 1897 - 70 двароў, 429 жыхароў (паводле перапісу).
* 1908 - 541 жыхар.
* 1925 - 107 двароў.
* 1940 - 120 двароў 670 жыхароў.
* 1959 - 577 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год - 119 гаспадарак, 209 жыхароў.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).. Сустракаецца таксама варыянт **Сле́пцы, мн.**
2. ↑  Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных № 563 // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 11.

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Азяранскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Азяраны |
| Пасёлкі | Хваенск |
| Вёскі | Бечы ·  Бячанская Буда ·  Знаменка ·  Крэмнае ·  Пагост ·  Перароў ·  Перароўскі Млынок ·  Хваенск ·  Хлупін ·  Хлупінская Буда ·  Чэрнічы |
**Мехерніх** (ням.: Mechernich) — горад у Германіі, размешчаны ў паўднёвай частцы зямлі Паўночны Рэйн — Вестфалія ў гарах Айфель у запаведніку «Naturpark Nordeifel» прыблізна за 15 км на паўднёвы заход ад горада Ойскірхен і за 55 км ад Кёльна. Мехерніх гэта былы шахцёрскі гарадок і ў 2009 годзе святкаваў 700-годдзе з дня заснавання.

Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Кёльн. Уваходзіць у склад раёна Ойскірхен. Насельніцтва складае 27 441 чалавек (на 2009 года). Займае плошчу 136,3 км². Афіцыйны код — *05 3 66 028*.

Горад падраздзяляецца на 44 гарадскіх раёна.

Пад назвай «Megchernich» упершыню з’яўляецца ў 1308 годзе ў ням.: Liber valoris. Таксама згадваецца ў дакуменце «Werte-Buch der Kirchen der Diözese Köln» (Вопіс каштоўнасцяў цэркваў Кёльнскай епархіі).

Акведук Айфель — рэканструяваны рымскі акведук. Размешчаны ў гарах Айфель паблізу горада.

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка
**Догрыб** (англ.: Dogrib), саманазва **данэ-тлычо** (*Doné Tłı̨chǫ* літаральна «свойскі народ») — паўночны атабаскі народ, карэнныя жыхары Паўночна-Заходніх тэрыторый Канады. Агульная колькасць (2016 г.) - 1935 чал.

Гісторыя
--------

Да прыходу еўрапейцаў догрыб традыцыйна насялялі тэрыторыі паміж Вялікім Мядзвежым возерам і Вялікім Нявольніцкім возерам. Догрыб сталі вядомы еўрапейцам у 1823 г. у сувязі з сутычкамі з індзейцамі кры. Менавіта з вымовы кры пайшла традыцыйная назва гэтага народа. У 1853 г. Кампанія Гудзонава заліва заснавала на іх землях гандлёвую факторыю. З 1859 г. пачалася хрысціянізацыя дзякуючы дзейнасці каталіцкіх місіянераў. 

У 1899 г. 1921 г. і 2005 г. урад Канады падпісаў з догрыб узаемныя дагаворы. Згодна апошняму дагавору догрыб кантралююць землі агульнай плошчай 39 000 км² на Паўночна-Заходніх тэрыторыях.

Асаблівасці культуры
--------------------

Галоўным заняткам догрыб да сярэдзіны XX ст. з'яўлялася вандроўнае паляванне на карыбу, ласёў, зайцоў і іншых жывёл. Дадатковую ролю адыгрывала рыбалоўства. Паляванне лічылася мужчынскім заняткам. Жынчыны аказвалі дапамогу пры апрацоўцы здабычы, разам з мужчынамі лавілі рыбу, займаліся збіральніцтвам. Адзінай свойскай жывёлай доўгі час заставаўся сабака. Да заснавання факторыі ў 1853 г. догрыб амаль не вялі абмен з суседнімі народамі. 

Вандравалі невялікімі сваяцкімі групамі, за якімі не замацоўваліся пэўныя тэрыторыі, а выбіраліся ў залежнасці ад багацця паляўнічых рэсурсаў. Тыповым жытлом было часовае тыпі, пакрытае галлём і лісцем. Першаснай сацыяльнай адзінкай была нуклеарная сям'я на чале мужчыны. Пасля яго смерці значная частка асабістай маёмасці знішчалася. Сваяцкія ўзаемадзеянні і мова гуртавалі догрыб разам, дазвалялі адрозніваць сябе ад суседзей. 

У другой палове XX ст. улады Канады садзейнічалі перасяленню сем'яў у сталыя сучасныя жытлы. Значна змянілася эканамічная дзейнасць. У нашы дні догрыб наймаюцца на працу ў мясцовыя кампаніі, развіваюць турызм.

Догрыб добра захавалі традыцыйныя танцавальнае мастацтва, музыку і спевы.

Рэлігія
-------

У выніку хрысціянізацыі, што пачалася ў 1859 г. догрыб згубілі большую частку традыцыйных вераванняў. Захаваліся ўяўленні пра духаў звяроў і птушак, якія быццам бы могуць кантактаваць з людзьмі, некаторыя абрады ачышчэння і лекавання. У нашы дні большасць вернікаў прытрымліваюцца каталіцтва.

Спасылкі
--------

* Tlicho (Dogrib) - The Canadian Encyclopedia
* Dogrib - Encyclopedia.com
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дойлід (значэнні).

**Дойлід** — скульптура ў Мінску, размешчаная на плошчы Незалежнасці, паміж домам Уніхоўскага і гасцініцай «Мінск». Устаноўлена ў 2007 годзе да 940-годдзя Мінска. Аўтар твора — скульптар Уладзімір Жбанаў.

Апісанне
--------

У цэнтры кампазіцыі — барадаты дойлід у тозе са скруткам чарцяжоў у руцэ. Ён стаіць над горадам і правай рукой нібы варожыць над будынкамі, якія сімвалізуюць архітэктуру Мінска розных эпох. Перад дойлідам — мініяцюрныя копіі брамы старажытнага драўлянага замка XII стагоддзя, касцёла бернардзінак XVII стагоддзя і будынка Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета.

Скульптар тлумачыў, што ў сваёй рабоце «хацеў адлюстраваць ролю архітэктуры ў мастацтве і ў жыцці людзей, а таксама прадставіць асобу архітэктара, менавіта таго, хто стварае „вечныя" помнікі».

Цікавыя факты
-------------

Прыз «Дойлід Беларусі», якім адзначаюцца людзі, якія ўнеслі важкі ўнёсак у развіццё беларускай архітэктуры, мае выгляд паменшанай копіі сталічнай скульптуры.

Зноскі
------

1. 1 2 3  У гарадскім пейзажы з’явіліся новыя рысы. 26 ИЮЛЯ 2007

| ⛭Ансамбль плошчы Незалежнасці |
| --- |
| Праспект Незалежнасці |
| Будынкі і збудаванні | 
* ГЦ «Сталіца»
* Дом урада
* ✯ Касцёл Святога Сымона і Святой Алены
* Дом Абрампольскага
* Дом Уніхоўскага
* Гасцініца «Мінск»
* Галоўны паштамт
* Будынак Мінгарвыканкама (Мінгарвыканкам)
* Будынак Кіраўніцтва Мінскага метрапалітэна
* Галоўны корпус БДУ (БДУ)
* Галоўны корпус БДПУ імя Максіма Танка (БДПУ імя М. Танка)

 | Плошча Незалежнасці |
| Помнікі | 
* У. Л. Леніну
* Звон Нагасакі
* Помнік Архангелу Міхаілу
* Помнік Яну Паўлу II1
* Помнік У. С. Амельянюку
* Дойлід

 |
| Іншае | Станцыя метро «Плошча Леніна» |
| 1плануецца |
**Людміла Іванаўна Сіманёнак** (нар. 1975, Обаль, Шумілінскі раён, Віцебская вобласць) — беларуская паэтэса, старшыня Віцебскага аддзялення саюза беларускіх пісьменнікаў (з 2009 года да 31 кастрычніка 2013 года).

Біяграфія
---------

Скончыла Віцебскі педагагічны інстытут. Вершы друкаваліся ў калектыўным зборніку «Рунь», часопісах «Першацвет», «Работніца і сялянка», альманаху «Ратуша». Пераклала на беларускую мову п’есу «Псіхааналітык для псіхааналітыка» Дзіяны Балыкі. Працуе кіраўніком літаратурна-драматычнай часткі беларускага тэатра «Лялька».

Бібліяграфія
------------

* «Разгорнуты сусвет», Мн. «Мастацкая літаратура», 1999, — 95 с. ISBN 985-02-0238-6

Заўвагі
-------
Партрэт П. М. Урангеля ў казацкай форме
**Бешмет** (састар. *бешметь*, ад татар.: bišmät) — верхняе адзенне цюркскіх народнасцяў, у выглядзе кафтана са стаячым каўняром. Распашны, звычайна падшываны, глуха зашпілены паўкафтан, які шчыльна атуляе грудзі і талію і даходзіць, як правіла, да каленяў, з невысокім каўняром-стойкай і рукавамі з парчы, аксаміту. Апранаўся на кашулю і пад халат, хоць у побыце мог насіцца самастойна. Часам збліжаецца з архалукам  (руск.) (бел. (атаясамліваецца з ім ці лічыцца закаўказскай разнавіднасцю). Пасля ватны бешмет стаў прататыпам ватоўкі  (руск.) (бел. а лёгкі скарочаны бешмет ахоўнага колеру — прататыпам гімнасцёркі  (руск.) (бел..

Бешмет зацверджанага па колеры і пакрыю ўзору уваходзіў у склад форменнага адзення ўсіх казачых войскаў. У пазаслужбовы час казакі маглі насіць бешметы любога колеру і матэрыялу. Бешметы выкарыстоўваліся як у якасці вулічнага, так і хатняга адзення. Маладыя казакі насілі бешметы ў летні час падчас гулянняў і святаў. Старыя казакі насілі дома прасцябаны на ваце бешмет.

Бешметы шылі звычайна з тканін фабрычнай вытворчасці: атлас, сацін і іншых; матэрыял — воўна, шоўк, рэпс і гэтак далей. Пажылыя казакі насілі бешметы сіняга, чорнага, карычневага колераў, маладыя — чырвонага, бардовага, зялёнага, блакітнага.

Бешмет прадстаўляў сабой вопратку даўжынёй ледзь вышэй каленяў або да каленяў, з падразной па таліі спінкай, прамымі суцэльнымі крысамі, якія зашпільваюцца да таліі на кручок, з бакавымі клінамі. Каўнер заўсёды быў стаячым, рукавы — вузкімі і доўгімі. Бешмет падпяразваўся так званым шабельным апярэзем, то ёсць скураным поясам, упрыгожаным меднымі і срэбнымі бляшкамі, на якім трымаліся кінжал або шабля.

Зноскі
------

1. ↑  Лазука, Барыс Андрэевіч. Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. ― Мінск : Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл. партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.

Літаратура
----------

* Андреева Р. П. Бешмет // Энциклопедия моды. — СПб.: Издательство «Литера», 1997. — С. 104. — ISBN 5-86617-030-2.
* Шитова С. Н. Башкирская народная одежда. Уфа, 1995.
* Р. М. Кирсанова. Бешмет // Костюм в русской художественной культуре 18 — первой половины 20 вв.: Опыт энциклопедии / под ред. Т. Г. Морозовой, В. Д. Синюкова. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1995. — С. 40. — 383 с.: ил. с. — 50 000 экз. — ISBN 5-85270-144-0.

Спасылкі
--------

* Файл: Майор Красной Армии одет в повседневный бешмет, с нарукавными знаками различия комсостава обр. 1940 года Архівавана 23 кастрычніка 2021.
* Традиционная одежда и форма терских, кубанских казаков
* Черкеска, бешмет, чекмень, башлык — одежда казаков Архівавана 21 лютага 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**Лена Маргарэт Эк**, народж. **Хемінгсан** (швед. Lena Margareta Ek; нар. 16 студзеня 1958 года, Менстэрас, Кальмар, Швецыя) — шведскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, адвакат, член савета дырэктараў і выканаўчага камітэта партыі Цэнтра, міністр навакольнага асяроддзя ў перыяд з 2011 па 2014 год.

Раней яна таксама працавала ў Рыксдагу і Еўрапейскім парламенце. Жыве ў Эстэргётландзе. Замужам, мае чатырох дзяцей — сын Магнус Эк быў старшынёй моладзевай асацыяцыі партыі Цэнтра з 2015 па 2019 год. Ек таксама працавала ў Шведскім студэнцкім саюзе.

Пасля шведскіх парламенцкіх выбараў 2014 года яна зноў стала дэпутатам Рыксдагу, аднак, засядала толькі год, перш чым сышла у адстаўку 31 ліпеня 2015 года. У Рыксдагу яна была намеснікам старшыні камітэта па навакольным асяроддзі і сельскай гаспадарцы.

Зноскі
------

1. ↑  Lena Ek, Gunilla Herlitz och Jari Kinaret bland de nya ledamöterna i IVA — 2016. Праверана 5 чэрвеня 2020.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чупіна.
**Людміла Іванаўна Чупіна** (25 чэрвеня 1947, г. Шаартуз, Таджыкская ССР) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Таджыкскі політэхнічны інстытут у 1970 годзе. Працавала ў Магілёўграмадзянпраекце, у Магілёўскім будаўнічым тэхнікуме, з 1979 па 1981 г. — галоўным архітэктарам праектаў Магілёўскага аддзела Белкааппраекта, з 1981 года — кіраўнік групы архітэктараў Магілёўграмадзянпраекта.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1975 года. Пражывае ў Магілёве.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: мікрараёны ў Крычаве, Горках, генплан Кіраўска (1973), універмаг у Чачэвічах (1980), інтэр’еры сталовай мясакамбіната (1976), 1-я чарга гарадскога парку і пляжу (1981), праекты добраўпарадкавання і азелянення праспекта Дзімітрава (1982), санітарных зон фабрыкі імя Валадарскага і камбіната сілікатных вырабаў, будынак пажарнага дэпо (1985) у Магілёве.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Чупина Людмила Ивановна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Лена Эндрэ** (швед. Lena Endre; нар. 8 ліпеня 1955) — шведская актрыса кіно і тэлебачання, вядомая, у першую чаргу, у Швецыі і Нарвегіі дзякуючы ўдзелу ў фільме Ліў Ульман «Trolösa» (2000) і фільмах, знятым па трылогіі «Міленіум» Стыга Ларсана. Дэбют Эндрэ ў англамоўным кінематографе адбыўся ў 2012 годзе ў фільме Пола Томаса Андэрсана «Майстар», дзе галоўныя ролі гралі Хаакін Фенікс і Філіп Сеймур Хофман.

Біяграфія
---------

Па заканчэнні ў 1986 годзе Стакгольмскай акадэміі выканальніцкага мастацтва атрымала вядомасць дзякуючы ўдзелу ў шведскіх тэлесерыялах 1980-х гадоў «Varuhuset» і «Lorry». Да гэтага, яшчэ студэнткай, ў 1984 годзе сыграла невялікую ролю ў трылеры «The Inside Man» рэжысёра Тома Клега з Дэнісам Хоперам у галоўнай ролі. З серыяла «Varuhuset» сышла, калі адчула, што занадта ўжылася ў свайго персанажа. У 1987 годзе прынята на працу ў Каралеўскі драматычны тэатр.

З тых часоў шмат здымалася на тэлебачанні і ў кіно, у першую чаргу ў Швецыі і Нарвегіі.

Вялікую вядомасць атрымала дзякуючы ўдзелу ў фільме Ліў Ульман «Trolösa» (Faithless, 2000), знятага па сцэнары Інгмара Бергмана і які ўдзельнічаў у Канскім кінафестывалі 2000 года. Таксама вялікая ўвага прыцягнула выкананне ёю ролі пракурора Катарыны Альсель, каханай Курта Валандэра, у другім сезоне серыяла «Валандер». Эндрэ таксама знялася ў двух фільмах дацкага рэжысёра Сімона Стаха: Dag och Natt (2004) і Himlens Hjärta (2008). Апошні фільм прынёс ёй намінацыю на нацыянальную кінапрэмію Guldbagge як лепшай актрысе. Сярод найбольш свежых работ Эндрэ — роля Эрыкі Бергер (швед. Erika Berger), рэдактара які займаецца журналісцкімі расследаваннямі выдання Millenium з аднайменнай кінатрылогіі: «Дзяўчына з татуіроўкай дракона», «Дзяўчына, якая гуляла з агнём» і «Дзяўчына, якая падрывала паветраныя замкі» (усе — 2009) — знятай па матывах кніг Стыга Ларсана.

Дэбют Эндрэ на англійскай мове адбыўся ў фільме Пола Томаса Андэрсана «Майстар» (2012), дзе галоўныя ролі згулялі Хаакін Фенікс, Філіп Сеймур Хофман, Эмі Адамс і Лора Дэрн.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 16 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. 1 2  Endre Hobert, Lena // Sveriges befolkning 2000 — Sveriges Släktforskarförbund, 2020. Праверана 26 снежня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q106527645'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10685961'></a>
3. ↑  Lena Endre — Каралеўскі драматычны тэатр. Праверана 25 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1140265'></a>
**Людзі Ікс** (англ.: X-Men) — каманда мутантаў-супергерояў у сусвеце Marvel. Створана аўтарам Стэнам Лі і мастаком Джэкам Кірбі, упершыню з'явіўшыся на старонках коміксу *The X-Men* #1 у верасні 1963 года. Асноўная ідэя «Людзей Ікс» заключаецца ў тым, што ў той час, як у свеце растуць анты-мутантавыя настроі, прафесар Ксаўер стварыў рай для мутантаў у сваім Уэстчэстэрскам асабняку, каб навучаць маладых мутантаў выкарыстоўваць свае сілы на карысць чалавецтва і даказаць, што мутанты могуць быць героямі. Ксаўер працаваў з Цыклопам (англ.: Cyclops), Чалавекам-лёдам (англ.: Iceman), Архангелам (англ.: Angel), Зверам (англ.: Beast) і Фенікс (англ.: Phoenix), называючы іх «Людзі Ікс» (англ.: X-Men) з-за наяўнасці ў іх звыш-сіл, звязаных з прысутнасцю ў іх арганізме гена Ікс (англ.: X-gene), гена, які звычайныя людзі не маюць і які дае мутантам іх здольнасці. Аднак, першапачаткова «Ікс» (англ.: X) у «Людзях Ікс» (англ.: X-Men) азначаў наяўнасць у мутантаў «звыш» (англ.: extra) сілы, якой не маюць звычайныя людзі. Былі таксама спасылкі на тое, што мутацыі адбыліся ў выніку радыяцыйнага апраменьвання. Комікс часткова натхнёны рухам за грамадзянскія правы чарнаскурых у 1960-х гадах.

У першым выпуску коміксу таксама з'явіўся і закляты вораг каманды, Магнета (англ.: Magneto), які працягваў змагацца супраць Людзей Ікс цягам дзесяцігоддзяў на працягу ўсёй гісторыі коміксу, як у адзіночку так і ў сваім Братэрстве Мутантаў (англ.: Brotherhood of Mutants) (з'явілася ў чацвёртым выпуску коміксу). Сусвет Людзей Ікс уключае таксама такіх вядомых герояў як Расамаха (англ.: Wolverine), Шторм (англ.: Storm), Калос (англ.: Colossus), Эма Фрост, Гамбіт (англ.: Gambit), Начны Змей (англ.: Nightcrawler), Роўг (англ.: Rogue), Псайлак (англ.: Psylocke) і Прывідная Кошка (англ.: Shadowcat). Акрамя Братэрства Мутантаў, ворагамі Людзей Ікс былі такія злодзеі як Вартавыя (англ.: the Sentinels), Апакаліпсіс (англ.: Apocalypse), Злавесны (англ.: Mister Sinister), Марадзёры (англ.: the Marauders), Акаліты (англ.: the Acolytes), Клуб Пякельнага Полымя (англ.: the Hellfire Club) і Чысцільшчыкі (англ.: the Purifiers).

Коміксы пра Людзей Ікс былі таксама адаптаваны ў мультсерыяле, відэагульнях і камерцыйна паспяховай серыі фільмаў.
**Абацтва Святога Жэнеўевы** (*Abbaye Sainte-Geneviève*) — адзін з галоўных кляштароў Парыжа ў часы старога парадку. Скасаваны і разбураны падчас Вялікай Французскай рэвалюцыі. Памяць пра мясціну захавалася ў назве гары Святой Жэнеўевы, на якой яна стаяла.

Замалёўка царквы абацтва, зробленая ў XVIII стагоддзі
Заснаванне абацтва Свв. Пятра і Паўла прыпісваецца Хлодвігу і яго жонцы Клацільдзе. Лічыцца, што сюды любіла прыходзіць маліцца Святая Жэнеўева — нябесная заступніца французскай сталіцы. Пахавалі яе шэрагам з Хлодвігам. Пасля рабавання нарманнамі ў 857 г. мясціна не адраджалася да XII стагоддзя, калі працамі Стэфана з Турнэ была закладзена саборная царква ў гатычным стылі. У 1309-11 гг. у абацтве праходзіў суд над тампліерамі.

У XVII стагоддзі кардынал дэ Ларашфуко ажыццявіў маштабную рэформу, падпарадкаваўшы парыжскаму абацтву больш за сто аўгусцінскіх кляштароў, раскіданых па ўсёй Францыі. Да таго часу сярэднявечны сабор струхлеў, і ўлады сталі задумвацца пра яго знос. Нарэшце ў 1744 г. цяжка хворы Людовік XV пакляўся ў выпадку акрыяння замяніць струхлелую сярэднявечную царкву грандыёзным будынкам у сучасным гусце. Каралеўскі зарок быў выкананы ў 1758-90 гг. калі на гары Св. Жэнеўевы вырас велізарны будынак саборнай царквы Св. Жэнеўевы.

З пачаткам рэвалюцыі кляштар быў скасаваны, а яго галоўны храм абвешчаны нацыянальным пантэонам. У часы Напалеона ў сувязі з будаўніцтвам новай вуліцы старыя будынкі абацтва былі знесены, за выключэннем шэрагу другарадных пабудоў і т.зв. вежы Хлодвіга ў гатычным стылі. Цяпер іх займае ліцэй Генрыха IV. Акрамя таго, непадалёк захавалася некалі падпарадкаваная абацтву царква апостала Стэфана.

Гл. таксама
-----------

* Пантэон, Парыж

Зноскі
------

1. ↑  base Mérimée — ministère de la Culture, 1978.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q384602'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q68471231'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q809830'></a>

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Абацтва Святой Жэнеўевы**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Catholic (1997—…) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 13513400g · Mérimée: PA00088391 · SUDOC: 050437577 · VIAF: 144309003 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рабушка.

**Людміла Іванаўна Рабушка** (нар. 15 чэрвеня 1951, Мінск) — беларуская артыстка балета, тэатразнаўца. Заслужаная артыстка БССР (1982).

Біяграфія
---------

У 1969 годзе скончыла Беларускае харэаграфічнае вучылішча, у 1977 годзе скончыла Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут.

З 1969 года ў Дзяржаўным тэатры оперы і балета Беларусі, з 1970 года — у Беларускім дзяржаўным музычным тэатры (вядучая салістка балета, з 1990 года — загадчык літаратурнай часткі).

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1979 года.

Творчасць
---------

Стварыла на сцэне разнапланавыя харэаграфічныя вобразы, адзначаныя высокім выканаўчым майстэрствам і акцёрскай выразнасцю. У рэпертуары класічныя і характарныя партыі: Аўрора і танец Фіялкі ў класічных дывертысментах («Халопка» М. Стрэльнікава, «Фіялка Манмартра» І. Кальмана), вальс і полька («Пяе Жаваранак» Ю. Семянякі), румба («Пацалунак Чаніты» Ю. Мілюціна), адажыо (мюзікл «Сірано» С. Пажлакова), Паненка («Паненка і хуліган» на музыку Дз. Шастаковіча), Ева, вальс («Ноч у Венецыі», «Лятучая мыш» І. Штрауса), усходні танец («Фраскіта» Ф. Легара), Марго («Дзяніс Давыдаў» А. Мдывані), Балерына («Стойкі алавяны салдацік» С. Баневіча) і інш.

Аўтар артыкулаў пра тэатральнае мастацтва Беларусі, у т.л. пра Беларускі музычны тэатр.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
* Людміла Іванаўна Рабушка // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2.
**Лена Марыя Іона Олін** (шведск.: Lena Maria Jonna Olin; нар. 22 сакавіка 1955) - шведская актрыса. Намінантка на прэмію «Оскар», «Залаты глобус», «Эмі» і BAFTA.

Біяграфія
---------

Лена Олін Ласэ Хальстрэм у 2013.
Лена Олін нарадзілася 22 сакавіка 1955 года ў Стакгольме. Бацька Сціг Олін — акцёр, маці Брыт Холмберг — тэатральная актрыса.

Дачка акцёраў, яна рана праявіла цікавасць да драмы і, скончыўшы школу, нядоўгі час працавала медсястрой у бальніцы і настаўніцай на замену.

Інгмар Бергман, сябар сям'і, параіў ёй паступіць у школу драмы. Яна аказалася адзінай студэнткай, прынятай у тым годзе ў Каралеўскі драматычны тэатр Стакгольма, дзе хутка стала ўзыходзячай зоркай. 

У кастрычніку 1974 года Олін заваявала галоўную карону на конкурсе «Міс Скандынавія 1975» у Хельсінкі. З канца 1970-х гадоў стала з'яўляцца ў шведскіх фільмах, а ў канцы 1980-х у некалькі амерыканскіх пастаноўках. У 1980 яна стала адной з першых актрыс, якія атрымалі прыз імя Інгмара Бергмана, ініцыяваны ім самім, які ўручаецца з 1978 года. Сам Бергман быў адным з двух суддзяў.

Пасля ідэальнай ролі таямнічай і сэксуальна незалежнай жанчыны ў карціне Філіпа Каўфмана «Невыносная лёгкасць быцця» (1988), яна была намінаваная на Залаты глобус за лепшую ролю другога плана. 

Лена Олін атрымала намінацыю на «Оскар» ў той жа катэгорыі ў фільме Пола Мазурскага «Ворагі. Гісторыя кахання» (1989) ў 1990 годзе.

З яе галівудскіх роляў вядомая праца ў фільме Сіднэя Полака «Гавана» (1990), у якім актрыса здымалася разам з Робертам Рэдфардам.

У 2001 годзе была намінаваная на прэмію BAFTA ў катэгорыі лепшая роля другога плана ў фільме «Шакалад», а ў 2003 годзе атрымала намінацыю на «Эмі» за выкананне другараднай ролі ў драматычным серыяле «Шпіёнка».

Прыватнае жыцце
---------------

Ад акцёра Ар'яна Рамберга, адносіны з якім скончыліся ў канцы 1980-х гадоў, у Лены ёсць сын Агюст Рамберг, кінарэжысёр і выканаўчы прадзюсар. У 1994 годзе Олін выйшла замуж за кінарэжысёра Ласэ Хальстрэма, і ў 1995 годзе ў іх нарадзілася дачка Тора.

У цяперашні час жыве ў Нью-Ёрку.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Lena Olin // FemBio database Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q61356138'></a>
3. ↑  Hallström Olin, Lena Maria Jonna // Sveriges befolkning 2000 — Sveriges Släktforskarförbund, 2020. Праверана 1 студзеня 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q106527645'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10685961'></a>
4. 1 2  Lena Olin - Biography - IMDb
5. ↑  Lena Olin at Home - The New York Times.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск · Rotten Tomatoes |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Notable Names Database |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90547377 · BNC: a11774861 · BNE: XX1295389 · BNF: 14032721q · GND: 129709689 · ISNI: 0000 0001 2141 9247 · LCCN: no96026905 · NKC: pna2005261901 · NLP: A17696379 · NTA: 074335472 · NUKAT: n2008133693 · LIBRIS: 275799 · SUDOC: 060164220 · VIAF: 85081333 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Свечнікаў.

**Аляксандр Андрэевіч Свечнікаў** (? — пасля 1890) — дзяржаўны службовец.

Біяграфія
---------

Купец 2-й гільдыі. Мінскі гарадскі галава.

Ганаровы даглядальнік Мінскай духоўнай семінарыі, стараста мяшчанскай управы. Падрадчык-будаўнік Узнясенскай царквы на Траецкай гары і дома для Мінскай духоўнай жаночай гімназіі, стараста мінскага Кацярыненскага сабора і Пакроўскай царквы ў Крупцах, сябра Мінскага Мікалаеўскага брацтва. У 1861 годзе аздобіў цудатворную ікону Крупецкай Божай Маці сярэбранай пазалочанай рызай (з аздабленнем вянца каштоўным каменнем) і бронзавым ківотам. У 1875—1880 гадах у яго доме размяшчалася Мінская духоўная жаночая гімназія, да пабудовы для яе адмысловага будынка.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны трыма сярэбранымі медалямі «За усердие», адной на Уладзімірскай, і двума на Станіславаўскай стужцы.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзяруга.

**Аляксандр Анісімавіч Дзяру́га** (23 жніўня 1901, Мінск — 9 мая 1979) — беларускі дзеяч самадзейнага мастацтва. Заслужаны дзеяч культуры Беларусі (1961)

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Ракаве (па іншых звестках, у Мінску) у шматдзетнай сям"і. У гады вайны жыў у Смаргоні, удзельнічаў у партызанскім руху. Аўтар шэрагу апрацовак для цымбальнага аркестра, у тым ліку беларускай народнай песні «Лянок» і польскай «Трамблянка». Напісаў «Марш піянераў Смаргоні», вальс «Нарач», «Святочную» і іншыя. Зрабіў шмат запісаў беларускага песеннага і інструментальнага фальклору («У Марцінавым саду», «Залескія прыпеўкі», «Смаргонская полька»).

Памёр Аляксандр Анісімавіч 25 мая 1979 года на 78-м годзе жыцця. Пахаваны на старых могілках у Смаргоні. Ганаровы грамадзянін Смаргоні (1993 г.). Яго імем названа вуліца ў Смаргоні.

Зноскі
------

1. ↑  ПАСЛУХАЦЬ МУЗЫКУ АЛЯКСАНДРА ДЗЯРУГІ І ПАЗНАЁМІЦЦА З ЯГО ТВОРЧАСЦЮ. 115-ГОДДЗЕ КАМПАЗІТАРА АДЗНАЧАЦЬ У СМАРГОНСКІМ РАЁНЕ

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1998. — Т. 6. — С. 163.
* Культура Беларусі : энцыклапедыя : [у 6 т.]. — Мінск, 2012. — Т. 3. — С. 439.
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5 т. — Мінск, 1985. — Т. 2. — С. 332.
**Тэрэза Камф** (швед. Therese Kamph; 25 лютага 1836 — 19 кастрычніка 1884) — шведскі педагог.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў маёнтку ў Вермландзе ў 1836 годзе і была адной з дзевяці дзяцей палкавога камісара Пера Фрэдрыка Камфа.

Да 15 гадоў Тэрэза вучылася ў жаночай школе-інтэрнаце ў Карлстадзе, потым прайшла настаўніцкія семінары ў Гамбургу, у 1870 годзе пераехала ў Стакгольм і ў 1870—1872 гг. вучылася ў Högre lärarinneseminariet («Вышэйшай семінарыі для настаўнікаў»). У 18 гадоў разам з сястрой адкрыла пансіёны для дзяўчынак у Карлстадзе і Крысцінехамне.

У 1872 г. яна стала дырэктарам школы для дзяўчынак Kjellbergska flickskolan пасля смерці заснавальніцы і папярэдняй кіраўніцы Хелены Эльдруп. Яна энергічна прынялася за працу. Жанчынай яна была энергічнай, тэмпераментнай і амбіцыйнай, але пры гэтым валодала абаяннем. Яе радыкалізм і строгасць часта прыводзілі да канфліктаў, але калі ў пачатку яе кар’еры ў школе было ўсяго тры класа і 40 вучаніц, то праз 12 гадоў навучальнай установе налічвалася ўжо 10 класаў і 160 вучаніц, і яна стала адной з вядучых адукацыйных устаноў у Швецыі.

Яна часта рабіла навучальныя паездкі, каб знайсці новыя ідэі. У 1884 г. яна таксама арганізавала навучальныя семінары для выкладчыц.

Тэрэза Камф памерла ў 1884 г. у Гётэбаргу.

1. 1 2  Kamph, Therese // Sveriges dödbok 1860–2017 — Sveriges Släktforskarförbund, 2018. Праверана 20 жніўня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10685961'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q72569375'></a>
**Блатстулка** (XI стагоддзе) — вядома па легендах як шведская сярэднявечная каралева-кансорт, жонка караля Швецыі Блот-Свейна, які, магчыма, валадарыў у 1080-х гадах. Імя можна разглядаць як эквівалент імя яе мужа і жонкі, са значэннем: «Жанчына-Ахвяраносца» або «Дзева-Ахвяраносца», бо імя яе мужа было «Свейн-Ахвяраносец», што таксама можна перакласці як «Чалавек, які прыносіць ахвяры».

Біяграфія
---------

Пра каралеву вядома няшмат, а даты яе нараджэння і смерці невядомыя. Яна з’яўляецца магчымай маці меркаванага сына Блот-Свейна, Эрыка Арсаля. Яна была замужам за Свенам да таго, як ён стаў каралём, і была каралевай падчас яго праўлення. Яна з’яўляецца апошняй вядомай язычніцкай каралевай у Швецыі і Скандынавіі. Яна стала каралевай Швецыі, калі яе муж узышоў на трон. Каля 1087 года яе муж быў зрынуты і забіты; згодна з традыцыяй, апынуўшыся ў акружэнні ў сваім доме, які быў падпалены. Ніводнага забойства жанчыны не зафіксавана, і таксама быў звычай дазваляць жанчынам, якія знаходзіліся ў доме, пакідаць будынак у такой сітуацыі. Таму мяркуецца, што каралева перажыла смерць свайго мужа. Яе біяграфія заснавана на легендзе, фактычных дадзеных пра яе жыццё нічога не вядома.

Літаратура
----------

* Åke Ohlmarks: *Alla Sveriges drottningar* (Усе каралевы Швецыі) 1976 (шведская мова)
**Алфаві́т** (грэч. ἀλφάβητος); ад новагрэч. назваў першых літар **α** альфа і **β** бэта ) або **а́збука** (ад стараслав. назваў першых літар **а** аз і **б** букі) — сукупнасць літар, прынятых у мове і размешчаных у пэўным парадку.

Паслядоўнасць размяшчэння літар у алфавіце з'яўляецца агульнапрынятай і абавязковай, хоць па сваім характары ўмоўнай. Кожная літара ў алфавіце мае сваё пэўнае месца і, звычайна, назву, якую належыць адрозніваць ад гучання.

Алфавіт адрозніваецца ад піктаграфічнага (ідэаграфічнага) пісьма, дзе знакі абазначаюць паняцці (шумерскі клінапіс) і марфемнага і лагаграфічнага пісьма, дзе знакі абазначаюць асобныя марфемы (кітайскае пісьмо) альбо словы.

Таксама лінгвісты адрозніваюць «сапраўдныя» алфавіты ад абджадаў (кансанантнае пісьмо) і абугідаў (кансанантна-складовае, сілабічнае пісьмо). Усе тры адрозніваюцца сваім падыходам да адлюстравання на пісьме галосных гукаў.

Гл. таксама
-----------

* Беларускі алфавіт

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 1 : А-Л. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0152-4, С.65

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Праваслаўная багаслоўская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Universalis · Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11951693m · GND: 4001336-4 · LCCN: sh85003819 · LNB: 000052197 · NDL: 00560338 · NKC: ph120107 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шабалін.

**Аляксандр Андрэевіч Шабалін** (нар. 15 ліпеня 1938, в. Пухавічы, Мінская вобласць, БССР, СССР — снежань 2013, Мінск) — савецкі беларускі дзяржаўны дзеяч, пісьменнік і журналіст, спартсмен. Кіраўнік федэрацыі шашак Беларусі, міжнародны арбітр па шашках. Член Саюза журналістаў СССР (1967). Аўтар твораў на рускай і беларускай мовах.
Член КПСС. Інструктар аддзела прапаганды, затым памочнік сакратара ЦК КП Беларусі (1971—78).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў г. Пухавічы Мінскай вобласці ў сям'і служачых. Брат Анатоля Шабаліна, які стаў архітэктарам. Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут. Працаваў у рэдакцыях газет: «Гродзенская праўда» (1959—60), «Камсамольская праўда» (1963—66), уласкар «Камсамольскай праўды» па Беларусі (1966—69). Галоўны рэдактар часопіса «Беларусь» (з 1978). Друкуецца як празаік з 1960: газ. «Гродзенская праўда».

Творчасць
---------

Аўтар кніг: Мы живем в деревне. Очерки. Минск, 1974; Владимир Коваленок. Минск, 1983. Сцэнарыст кіна- і тэлестужак: Твой дом на зямлі (1973); Агонь на сябе (1975); Людзі, людзі — высокія зоркі (1975); Хто сёння адсутнічае (1988). Жыў у Мінску.

Зноскі
------

1. ↑  Шабалин Александр Андреевич //
2. ↑  Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А.Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. - Мінск : Беларусь, 2003. - 748 с. - 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя. Т. 17. – Мн. 2003.
* Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік. Т. 6. – Мн. 1995.
Скалярнае поле φ ў стане несапраўднага вакууму. Энергія E вышэй, чым у стане сапраўднага вакууму (асноўны стан), але патэнцыйны бар'ер перашкаджае пераходу поля. Такім чынам, пераход магчымы толькі пры высокай энергіі поля або шляхам квантавамеханічнага тунэлявання
**Несапраўдны вакуум** — стан ў квантавай тэорыі поля, які не з'яўляецца станам з глабальна мінімальнай энергіяй, а адпавядае яе лакальнаму мінімуму. Такі стан стабільны на працягу пэўнага часу (метастабільны), але можа "тунэляваць" у стан сапраўднага вакууму.

Гл. таксама
-----------

* Нявырашаныя праблемы сучаснай фізікі
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рудэнка.
**Юрый Васілевіч Рудэ́нка** (нар. 3 кастрычніка 1953, г. Віцебск) — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1979 годзе Віцебскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя С. М. Кірава. З 1980 года выкладаў у адной з мастацкіх школ г. Віцебска. З 1983 года працуе на Віцебскім камбінаце «Мастацтва». Удзельнік мастацкіх выстаў з 1976 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1990 года.

Жыве ў Віцебску.

Творчасць
---------

Працуе ў ювелірнай пластыцы, шырока выкарыстоўвае разнастайныя традыцыйныя і нетрадыцыйныя матэрыялы. Аўтар прызоў для Шагалаўскага пленэру, фестываляў «Белая мода», «Славянскі базар у Віцебску» (усе 1992—2000): «Афіцыйны прыз» (1999); статуэткі «Медуза Гаргона» (2003) і інш. Сярод твораў, што зробленыя сумена з Т. Рудэнка: габелены «Зямля» (1987), «Расколіна» (1990), «Горад Шагала» (1992), «Азёрны край» (1993), «Знакі задыяка» (2001), канцэртныя заслоны для тэатральных сцэн «Вячэрні паказ» (1983), «Урачыстая» (1986), «Кветка папараці» (1987), «Залацістая» (1989); бацікі «Першыя кветкі» (1981), «Бэз» (1990), «Планета» (1991), «Усход» (1992), «Палявыя кветкі» (1994); працы ў змяшанай і аўтарскай тэхніцы «Пачатак» (1988), «Хмара» (1989), «Сухія кветкі» (1991), «Далёкі востраў» (1992), «Код жыцця» (1995); трыпціх «Іерусалім» (2007) і інш.

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь, Віцебскім мастацкім музеі, фондах Беларускага саюза мастакоў, Епархіяльным музеі ў г. Катавіцы (Польшча).

Сям’я
-----

У шлюбе з мастачкай Таццянай Аляксееўнай Рудэнка.

Літаратура
----------

* *В. В. Шамшур.* Рудэнкі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
* Руденко // Рэгіёны Беларусі: энцыклапедыя. У 7 т. = Регионы Беларуси: энциклопедия. В 7 т. (руск.). — Мн.: БелЭн. — ISBN 978-985-11-0463-1.

Спасылкі
--------

* Персанальны сайт Таццяны і Юрыя Рудэнкі
* Рудэнка Юрый. Біяграфія
**Бластакладыя́льныя** (*Blastocladiales*) — парадак грыбоў, належыць да манатыпнага класа Blastocladiomycetes, які адносяць да хітрыдыевых грыбоў ці да манатыпнага аддзела Blastocladiomycota.

Апісанне
--------

Сапратрофы. Развіваюцца на жывёльных і раслінных субстратах у вадзе, вільготнай глебе. Некаторыя — паразіты беспазваночных жывёл і грыбоў.

Пашырэнне
---------

Да бластакладыяльных адносяць 5 сямействаў, 14 родаў і 179 відаў. Пашыраны ў Еўразіі, Афрыцы, Паўночнай і Паўднёвай Амерыцы. На Беларусі вядома некалькі відаў з родаў аламіцэс (*Allomyces*), бластакладыя (*Blastocladia*) сямейства бластакладыевых (*Blastocladiaceae*) і катэнарыя (*Catenaria*) сямейства *Catenariaceae*.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Філагенетычна бластакладыяльныя — вынік эвалюцыі хітрыдыевых грыбоў, якая ішла шляхам павелічэння вегетатыўнага цела (міцэлію), змены памераў клеткі, пераходу ад ізагаміі да гетэрагаміі, выпрацоўкі ізаморфнай змены пакаленняў.

Міцэлій бластакладыяльных ад простага (амаль плазмодый) да добра развітага. Бясполае размнажэнне адбываецца аднажгуцікавымі зааспорамі. Полавы працэс — ізагамія або гетэрагамія. Для большасці бластакладыяльных характэрна чаргаванне пакаленняў — спарафіта і гаметафіта. На спарафіце ўтвараюцца зоаспарангіі з дыплоіднымі зааспорамі, акрамя таго спарафіт утварае цысты (супакойныя споры). Пры прарастанні цысты з яе выходзяць гаплоідныя зааспоры, якія пасля перыяду актыўнага руху пакрываюцца абалонкай і ўтвараюць гаметафіты з гаметангіямі. Зігота, утвораная ў выніку зліцця гамет, дае пачатак спарафіту.

Сістэматыка
-----------

* **Сямейства Blastocladiaceae — Бластакладыевыя:**
	+ Allomyces — Аламіцэс
	+ Blastocladia — Бластакладыя
	+ Blastocladiella
	+ Blastocladiopsis
	+ Microallomyces
* **Сямейства Catenariaceae:**
	+ Catenaria — Катэнарыя
	+ Catenomyces
	+ Catenophlyctis
* **Сямейства Coelomomycetaceae:**
	+ Callimastix
	+ Coelomomyces
* **Сямейства Physodermataceae:**
	+ Physoderma
* **Сямейства Sorochytriaceae:**
	+ Sorochytrium
* **Род, не аднесены да сямействаў:**
	+ Coelomycidium

Зноскі
------

1. ↑  *Kirk P. M. Cannon P. F. et al.* Ainsworth & Bisby's Dictionary of the Fungi. — CAB International, 2008. — P. 93—94. — ISBN 978-0-85199-826-8

Літаратура
----------

* *Лемяза М.* Бластакладыяльныя // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · Mycobank · NCBI |
Схема фальшывага скляпення
**Несапраўднае скляпенне** — прыём мура ў архітэктуры, пры якім утвараецца падабенства звужанай, скляпенчатай столі. 

Быў вядомы яшчэ ў Старажытным Егіпце. Этрускі выкарыстоўвалі клінчатыя аркі і несапраўдныя скляпенні ў VII—VI ст. да н.э. У адрозненне ад сапраўднага скляпення, якое ўпершыню з'явілася ў Старажытным Рыме, пры якім вялікая частка камянёў вісіць у паветры, падпіраецца суседнімі і замыкаецца замковым каменем наверсе, у несапраўднаым скляпенні ўсе камяні мура ляжаць адзін на адным, так, што іх цэнтры цяжару не выходзяць за межы вертыкальнай праекцыі мура.