recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Дархан** (манг. Дархан (каваль)) — трэці па велічыні горад Манголіі і адміністрацыйны цэнтр Дарханскага аймака. Колькасць яго насельніцтва складае 74300 жыхароў (на 2007 год).

Гісторыя
--------

Першы камень у падмурак горада быў закладзены 17 кастрычніка 1961 г. пры эканамічнай дапамозе Савецкага Саюза. Згодна з назвай горада планавалася, што ён будзе прамысловым цэнтрам для паўночных тэрыторый Манголіі. Горад застаецца ў асноўным індустрыяльным цэнтрам, а таксама месцам пражывання каля 82% насельніцтва аймака. Як і ў большасці іншых мангольскіх гарадоў, парадку 86% гараджан пражывае ў кватэрах, астатняе насельніцтва жыве ў юртах на ўскраінах горада.

Зноскі
------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7724278-6 · VIAF: 129133337 |
Музей культурнай спадчыны Ісландыі (Þjóðmenningarhús)
Main Entrance
**Музей культурнай спадчыны Ісландыі** (ісл.: **Þjóðmenningarhúsið**) 
Пабудаваны ў 1906-09 гадах будынак музея ад самага пачатку быў скарбонкай ісландскай культурнай спадчыны. У будынку месціліся Нацыянальная бібліятэка, Нацыянальны музей, Нацыянальны збор рукапісаў і Музей прыродазнаўства. 
З цягам часу кожная ўстанова займела свой асабісты будынак і кіраўніцтва Ісландыі прыняла рашэнне аб рэстаўрацыі музея з мэтай захавання помніка. У 2000 годзе будынак атрымаў сваё новае прызначэнне. Разам са сваімі Нацыянальнымі зборамі рукапісаў, мноствам выстаў і розных культурных мерапрыемстваў музей з'яўляецца найцікавейшай кропкай агляду ісландскай культуры, яе багатых здабыткаў.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Клімовіч.
**Дзмітрый Уладзіміравіч Клімовіч** (нар. 9 лістапада 1986) — беларускі хакеіст (хакей на траве). Майстар спорту Беларусі. Паўабаронца клуба «Будаўнік». Чэмпіён Рэспублікі Беларусь, 1-е месца ў Еўрапейскім Кубку «Трофі».

Біяграфія
---------

На ранніх этапах праходзіў падрыхтоўку ў СДЮШАР г. Брэст, трэнер — А. П. Махначоў. У наш час асабісты трэнер — Л. У. Аніжук. Выступае за СК «Будаўнік» і мужчынскую зборную Беларусі па хакеі на траве[ru].

Палітычныя погляды
------------------

Падпісаў адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля жорсткіх падаўленняў народных пратэстаў у 2020 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Стало известно, кто подписал открытое письмо спортсменов, выступающих за власть (руск.)(недаступная спасылка) (24 лістапада 2020). Архівавана з першакрыніцы 24 лістапада 2020. Праверана 24 лістапада 2020.
2. ↑  Подписи **(нявызн.)**. Праверана 8 снежня 2020.

Спасылкі
--------

* Склад мужчынскай нацыянальнай і зборнай каманд Рэспублікі Беларусь па хакеі на траве на 2016 год  (руск.)
**Этналагічны музей** (ням.: Museum für Völkerkunde) — найбуйнейшы антрапалагічны і этнаграфічны музей Аўстрыі. Заснаваны ў 1876 годзе. У наш час займае частку былога імператарскага палаца Гофбург. Змяшчае каля 250 тыс. экспанатаў з Азіі, Афрыкі, Акіяніі і Амерыкі. Сярод важных калекцый увагі заслугоўваюць мексіканскія артэфакты, у тым ліку ўнікальныя ацтэкскія вырабы з пер’яў (напр. галаўны ўбор Мантэсумы); частка калекцыі Джэймса Кука (набыта ў 1806 годзе); шматлікія бронзавыя вырабы з Беніна; калекцыя К. фон Хюгеля, сабраная ў вандраваннях па Індыі, Паўднёва-Усходняй Азіі і Кітаю, і іншае.

Музей не варта блытаць з Аўстрыйскім фальклорным музеем, Österreichisches Museum für Volkskunde, назва якога гучыць вельмі падобна па-нямецку, які, аднак, змяшчае галоўным чынам матэрыялы па культурах Еўропы.

Зноскі
------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28563569'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4580425'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Этналагічны музей у Вене**
* Архівавана 17 снежня 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 14065044 · CiNii: DA18486026 · GND: 1033760765 · LCCN: no2014134037 · NUKAT: n2017066484 · VIAF: 299632889, 343146998367818940706 |

 |
Музей малюнкаў
**Музей малюнкаў** (шведск.: Bildmuseet) — музей сучаснага мастацтва ва Умеа, на поўначы Швецыі.

Гісторыя
--------

Музей быў заснаваны ў 1981 годзе універсітэтам Умеа і ён валодае шведскім і міжнародным сучасным мастацтвам, візуальнай культурай, дызайнам і архітэктурай.. У спалучэнні з праграмай выстаў ён таксама арганізуе лекцыі, паказы, канцэрты, спектаклі і майстар-класы.

Вясной 2012 года музей пераехаў у новае памяшканне ў кампусе мастацтваў. Новы музей малюнкаў размяшчаецца ў сяміпавярховым будынку (Архітэктура: Henning Larsen Architects) адкрыты для грамадства 19 мая 2012.

Знешнія межы будынка пакрытыя бязладна размешчанымі вокнамі. Будынак аформлены ў белым колеры з вокнамі, якія выходзяць на раку Урэ.

Зноскі
------

1. ↑  About Bildmuseet Архівавана 2 лістапада 2013. www.bildmuseet.umu.se Retrieved 2013-08-30
2. ↑  Project information and gallery Архівавана 28 верасня 2014. www.henninglarsen.com Retrieved 2013-08-30
3. ↑  Henning Larsen Architects' New Umeå Art Museum in Sweden is Bathed in Cool Nordic Light www.inhabitat.com Retrieved 2013-08-30
4. ↑  2014 Capital of Culture: highlights of Umeå, Sweden, Telegraph, retrieved 6 May 2014

Спасылкі
--------

* bildmuseet.umu.se/eng/ — афіцыйны сайт
**Дзмітрый Фёдаравіч Хворык** (нар. 27 жніўня 1977, г. п. Зэльва, Гродзенская вобласць) — беларускі ўрач-дэрматавенеролаг. Доктар медыцынскіх навук (2010), прафесар (2012). Член Беларускай грамадскай арганізацыі дэрматавенеролагаў і касметолагаў (2012).

Біяграфія
---------

Скончыў Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт (спецыяльнасць «Лячэбна-прафілактычная справа», 2000), Беларуская медыцынская акадэмія паслядыпломнай адукацыі (аспірантура, 2003), Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (спецыяльнасць «Дзяржаўнае кіраванне сацыяльнай сферай», 2018).

Працаваў у Гродзенскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце (з 2003, педыятрычны факультэт, кафедра дэрматавенералогіі, з 2005 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: заканамернасці эпідэмічнага працэсу; этыялагічныя і патагенетычныя механізмы развіцця скурных і урагенітальных захворванняў; дыягностыка, рацыянальная тэрапія, рэабілітацыя пацыентаў з інфекцыямі, якія перадаюцца палавым шляхам, і скурнымі захворваннямі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Урогенитальный хламидиоз: патогенез, клиника, диагностика, лечение : диссертация … доктора медицинских наук : 14.00.11 : защищена 15.01.2010 : утверждена 05.05.2010 / Хворик Дмитрий Федорович. — Гродно, 2009.
* Папуло-пустулезная форма розацеа у женщин: этиопатогенез, клиника, диагностика, лечение / Д. Ф. Хворик, Е. С. Ярмолик. — Гродно, 2017.
* Урогенитальный хламидиоз / Д. Ф. Хворик. — Минск, 2009.
* Хламидийно-ассоциированные инфекции: диагностика и лечение / Д. Ф. Хворик. — Гродно, 2011.
* Хворик Дмитрий Федорович // 50 лет Гродненскому государственному медицинскому университету: события и биографии / П. В. Гарелик, Е. М. Тищенко. ― Гродно, 2008. — С. 161—162.
**Музей партызанскай славы**. Створаны ў 1971 годзе ва ўрочышчы Хаваншчына (за 3 км на поўдзень ад в. Корачын) Івацэвіцкага раёна Брэсцкай вобласці, дзе ў 1943—1944 гадах у Другой сусветнай вайне базіраваліся Брэсцкія падпольныя абкамы КП(б)Б і ЛКСМБ, штаб Брэсцкага партызансага злучэння, і друкарня падпольнай газеты «Зара»; філіял Брэсцкага краязнаўчага музея. 960 адзінак асноўнага фонду (1999). Уключае 4 драўляныя домікі, 2 зямлянкі, калодзеж, «Лясную школу». У ломіках экспанаты пра дзейнасць падпольных абкомаў, штаба партызанскага злучэння, барацьбу моладзі супраць нямецкіх акупацыйных улад, работу рэдакцыі газеты, партызанскага шпіталя і інш.

Літаратура
----------

* Музей партызанскай славы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 тамах / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]. Том 11: Мугір — паліклініка. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2000. — С. 12 — 13.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Тымчанка.
**Юрый Уладзіміравіч Ты́мчанка** (нар. 25 мая 1986, г. Наваполацк) — беларускі спартсмен (падводнае плаванне). Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа (2004).

Скончыў у 2009 годзе Полацкі ўніверсітэт. Уладальнік Кубка свет (2003 — у асабістым, 2005 — у камандным заліку). Пераможац і прызёр этапаў Кубка свету (2001—2004). Рэкардсмен і абсалютны чэмпіён Беларусі ў плаванні ў ластах на дыстанцыі 50, 100 і 200 м і ныранні на дыстанцыі 50 м (2003—2004).

Літаратура
----------

* Юрий Владимирович Тымченко // Рэгіёны Беларусі: энцыклапедыя. У 7 т. = Регионы Беларуси: энциклопедия. В 7 т. (руск.) / Т. В. Белова (гл. ред.). — Мн.: БелЭн, 2011. — Т. 2. Витебская область. В 2 кн. Книга 2. Кривоблоцкий — Яцкевич. — 636 с. — 2 500 экз. — ISBN 978-985-11-0562-1.
**Музей гісторыі беларускага кіно** — музей, прысвечаны гісторыі беларускага кінамастацтва. Заснаваны па ініцыятыве беларускіх кінематаграфістаў у Мінску ў 1976 годзе (напярэдадні 50-годдзя выхаду на экран «першага нацыянальнага фільма» «Лясная быль») як ведамасны пры кінастудыі «Беларусьфільм» для збору, сістэматызацыі і захавання матэрыялаў пра нацыянальны кінематограф, папулярызацыі яго дасягненняў і кінакультуры наогул. З 1982 па 1988 гг. размяшчаўся ў Рэспубліканскім Доме кіно (касцёл святых Сымона і Алены) Саюза кінематаграфістаў БССР, з 1988 па 1998 гг. — зноў на кінастудыі, выконваючы ў асноўным архіўную функцыю.

Першы паверх
------------

Кіназала на 50 месцаў і відэазала на 10 месцаў, дзе ў сістэматызаваным парадку з верасня па чэрвень дэманструецца айчынная і замежная кінакласіка: музейная кіна(відэа)тэка налічвае ўжо больш за дзве тысячы помнікаў кінакультуры, значную частку якіх складаюць экранізацыі твораў беларускай і замежнай літаратуры.

Другі паверх
------------

Экспазіцыйная зала (140 м²), дзе размешчана пастаянная экспазіцыя «Беларускі кінематограф як нацыянальная каштоўнасць», якая змяшчае разнастайныя матэрыялы (каля 800 экспанатаў) пра творчасць кінарэжысёраў Юрыя Тарыча і Уладзіміра Корш-Сабліна і лепшыя фільмы нацыянальнай, дзіцячай і ваеннай тэматыкі за 85-гадовую гісторыю існавання кінавытворчасці на тэрыторыі Беларусі (у тым ліку і тыя, што ў 2004 г. ўнесены ЮНЕСКА ў спіс рэпрэзентатыўных твораў сусветнай кінематаграфіі).

Трэці паверх
------------

Выставачная зала (100 м²), дзе ладзяцца персанальныя і калектыўныя мастацкія выстаўкі (жывапіс, графіка, мастацкая фатаграфія і г.д.) беларускіх кінематаграфістаў (мастакоў-пастаноўшчыкаў, мастакоў па касцюмах, кінааператараў) і іншых дзеячаў айчыннага мастацтва.

Спасылкі
--------

* Старонка музея
* Музей гісторыі беларускага кіно на сайце «Архіварта»
**Ніжнетагільскі музей гісторыі подносного промыслу «Дом Худаяравых»** — музей мастацтва вырабу і роспісу бляшаных падносаў, з'яўляецца часткай музейнага аб'яднання «Музея-запаведніка „Горназаводскі Урал"». Музей прысвечаны даўнейшаму народнаму промыслу Тагільскага лакавага падноснага роспісу. Музей размяшчаецца ў двухпавярховым бярвеністым будынку былога дома сям'і ўральскіх мастакоў Худаяравых побач з Ніжнетагільскім музеем побыту і рамёстваў горназаводскага насельніцтва «Панскі дом», разам з якім з'яўляецца часткай аднаго этнаграфічнага комплексу. Дом-музей Худаяравых з'яўляецца помнікам гісторыі федэральнага значэння. Музей знаходзіцца ў Ніжняга Тагіла, на вуліцы Тагільскай у Ленінскім раёне горада, на Старым Карку.

Гісторыя
--------

До рэвалюцыі 1917 года будынак будучага музея належаў сям'і ўральскіх мастакоў Худаяравым. У 1982 годзе дом быў перанесены з вуліцы Горкага (былой Берагавой) на тэрыторыю этнаграфічнага комплексу на вуліцу Тагільскую, 24 і адноўлены на новым месцы з заменай фрагментаў бярвён. Дзеля адраджэння і захавання традыцый Ніжняга Тагіла і Урала 1991 годзе ў горадзе ў доме Худаяравых быў створаны Музей падноснага промыслу, які пазней стаў складнікам ніжнетагільскага музейнага аб'яднання «Музея-запаведніка „Горназаводскі Урал"».

Спасылкі
--------

* 
* 
* Архівавана 2 красавіка 2015.
**Юрый Уладзіміравіч** (? — 1292) — князь пінскі.

Сын пінскага князя Уладзіміра. У 1262 г. разам са старэйшымі братамі, пінскімі князямі Фёдарам і Дзямідам, віншаваў у Неблі галіцка-валынскага князя Васільку Раманавіча з перамогай над літоўцамі. З нагоды смерці, Юрый ахарактарызаваны летапісцам як *«кроткый, смиреный, правдивый»*. Лічыцца апошнім вядомым пінскім князем з дынастыі Ізяславічаў Тураўскіх. Паводле М. Грушэўскага, памёр у 1288/1289 годзе.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Юрый Уладзіміравіч // Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя у 3 т. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 773. — 788 с. — ISBN 985-11-0378-0


| ?Юрый Уладзіміравіч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Юрый Уладзіміравіч |  | Уладзімір |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны |
**Музей планаў і рэльефаў** (фр.: Musée des Plans-Reliefs) — музей у Парыжы.

Гісторыя
--------

Пачатак музею, які захоўвае старыя планы, архіўныя карты і мадэлі, паклаў Луі XVI. Тут сабраны планы і мадэлі некалькіх стагоддзяў. Найстарэйшая мадэль горада Перпіньян адносіцца да 1866 года. Людовік XIV заняўся стварэннем калекцыі планаў крэпасцяў і гарадскіх умацаванняў у XVII ст. Яшчэ напачатку XX стагоддзя яго зборы складалі ваенную таямніцу, але ў 50-х гадах яны былі выстаўлены на паказ. Сёння калекцыя музея складаецца з планаў і рэльефаў шматлікіх крэпасцяў, выкананых у вялікім маштабе.

Спасылкі
--------

* Архівавана 5 сакавіка 2016.

1. ↑  *Ministry of Culture* Fréquentation des Musées de France — Ministry of Culture. Праверана 1 мая 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q384602'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29914460'></a>
2. ↑  *Ministry of Culture* Fréquentation des Musées de France — Ministry of Culture. Праверана 10 кастрычніка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q384602'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29914460'></a>
Акадэмічны корпус Утрэхцкага ўніверсітэта
Сучасны кампус Утрэхцкага ўніверсітэта
**Утрэхцкі ўніверсітэт** (нідэрл.: Universiteit Utrecht) — буйны ўніверсітэт з багатай навуковай і гісторыка-культурнай спадчынай, размешчаны ў горадзе Утрэхт, Нідэрланды. Заснаваны 26 сакавіка 1636 года ў Злучаных правінцыях.

У 1817 годзе атрымаў статус каралеўскага ўніверсітэта, а з 1961 года ператварыўся ў агульнадаступны дзяржаўны ўніверсітэт. Колькасць студэнтаў увесь час узрастае: з 12,9 тыс. студэнтаў у 1974/1975 навучальным годзе да каля 23 тыс. студэнтаў напачатку 1990-х гадоў, і да каля 30 тыс. па даных за 2009/2010 навучальны год, з якіх парадку 2 тыс. складаюць міжнародныя студэнты. Адукацыя ажыццяўляецца як на дзяржаўнай нідэрландскай, так і на англійскай мове на самых папулярных факультэтах. Утрэхцкі ўніверсітэт традыцыйна спецыялізуецца ў вобласці права, розных гуманітарных і сацыяльных навук. У апошні час атрымалі развіццё натуральныя і біямедыцынскія навукі. Гадавы бюджэт універсітэта ў 2008 годзе склаў 715 млн. еўра.

Вядомыя выпускнікі
------------------

* Тон Тэлеген, нідэрландскі паэт і празаік

Зноскі
------

1. ↑  *89500.htm Утрехтский университет* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі (3-е выданне)

Спасылкі
--------

* Утрэхцкі ўніверсітэт

| ⛭Універсітэты Нідэрландаў |
| --- |
| Дзяржаўныя | 
* Адкрыты ўніверсітэт
* Амстэрдамскі ўніверсітэт
* Амстэрдамскі вольны ўніверсітэт
* Вагенінгенскі ўніверсітэт
* Гронінгенскі ўніверсітэт
* Дэлфцкі тэхнічны ўніверсітэт
* Лейдэнскі ўніверсітэт
* Маастрыхцкі ўніверсітэт
* Нідэрландскі гуманістычны ўніверсітэт
* Твэнтэўскі ўніверсітэт
* Тылбургскі ўніверсітэт
* Універсітэт імя Радбода
* Універсітэт імя Эразма Ратэрдамскага
* Утрэхцкі ўніверсітэт
* Эйндхавенскі тэхнічны ўніверсітэт

 | Герб Нідэрландаў |
| Прыватныя | 
* Апелдорнскі тэалагічны ўніверсітэт
* Кампенскі тэалагічны ўніверсітэт
* Неенродскі ўніверсітэт бізнесу
* Пратэстанцкі тэалагічны ўніверсітэт

 |

| Ліга еўрапейскіх даследчых універсітэтаў |
| --- |
| 
* Амстэрдам
* Барселона
* Гайдэльберг
* Жэнева
* Імперскі каледж
* Каралінскі
* Кембрыдж
* Лейдэн
* Лёвен
* Лунд
* Мілан
* Мюнхен
* Оксфард
* Парыж VI
* Парыж XI
* Страсбур
* Універсітэцкі каледж Лондана
* Утрэхт
* Фрайбург
* Хельсінкі
* Цюрых
* Эдынбург

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Іўжанка.
**Юрый Сяргеевіч Іўжанка** (нар. 27 мая 1947, г. Вінаградаў, Закарпацкая вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1972 годзе Львоўскі політэхнічны інстытут. 3 1972 года працаваў у інстытуце «Магілёўграмадзянпраект», з 1981 года галоўны архітэктар Магілёва, з 1987 года галоўны архітэктар інстытута «Магілёўграмадзянпраект», з 1990 года кіраўнік творчай майстэрні пры Саюзе архітэктараў Беларусі і галоўны архітэктар праектаў інстытута «Магілёўграмадзянпраект».

Член Саюза архітэктараў СССР з 1977 года. Член КПСС з 1980 года. Пражывае ў г. Магілёў.

Творы
-----

Будынак Кастрычніцкага райвыканкама 
Упраўленне ўнутраных спраў Магілёўскага аблвыканкама
Асноўныя работы ў Магілёве: інтэр’еры магазіна «Залатая рыбка», будынкі Кастрычніцкага райвыканкама (1981, у сааўтарстве з А. А. Мельнікавым), інспекцыі Дзяржстраха (1981), 70-кватэрны жылы дом па завулку Мігая (1982, у сааўтарстве з Я. Г. Бранцавым), Упраўленне ўнутраных спраў Магілёўскага аблвыканкама (1983), цір лучнікаў «Робін Гуд» (1984, у сааўт.), памятны знак «Зямлянка» (1984) у Магілёве.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Ивженко Юрий Сергеевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
2. ↑  Іўжанка Юрый Сяргеевіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Літаратура
----------

* Іўжанка Юрый Сяргеевіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Ивженко Юрий Сергеевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Еўдакія Барысаўна Пасько** (30 снежня 1919, Ліпенка, Туркестанская АССР — 27 студзеня 2017, Масква) — савецкая ваенная лётчыца, штурман эскадрыллі 46-га гвардзейскага начнога бамбардзіровачнага авіяцыйнага палка, Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сяле Ліпенка (цяпер — Джэты-Агузскага раёна Ісык-Кульскай вобласці Кыргызстана) у сялянскай сям’і. Украінка.

У 1938 годзе скончыла 10-ы клас 25-й школы горада Барнаула і паступіла на механіка-матэматычны факультэт МДУ. З чацвёртага курса ўніверсітэта пайшла добраахвотнікам у войска — была залічана ў ліку сямнаццаці студэнтак універсітэта ў авіягрупу № 122 (авіягрупу М. М. Раскавай). Скончыўшы паскораныя штурманскія курсы ў авіяцыйнай школе горада Энгельс, з мая 1942 года да канца вайны была штурманам эскадрыллі 46-га гвардзейскага начнога бамбавальнага авіяцыйнага палка. Член КПСС з 1943 года.

Паводле даных лётнай кніжкі, здзейсніла 790 баявых вылетаў і 10 вылетаў на спецзаданні. Агульны налёт склаў 1220 гадзін. На пазіцыі ворага было скінута больш за 100 тон бомб. Пацверджана знішчэнне чатырох складоў з гаручым, трох з боепрыпасамі, трох пражэктараў, дзвюх перапраў, 11 аўтамашын і аднаго самалёта на зямлі; 157 моцных выбухаў, 109 ачагоў пажару. Акрамя таго, у тыле праціўніка было скінута да 2 мільёнаў лістовак.

Шэсць братоў Еўдакіі Пасько змагаліся з гітлераўскімі захопнікамі са зброяй у руках, пяцёра з іх загінулі ў баях.

У канцы 1945 г. гвардыі старшы лейтэнант Е. Б. Пасько звольнены ў запас. Пазней ёй было прысвоена воінскае званне «капітан».

Вярнулася ў Маскву і паспяхова скончыла апошнія курсы мехмата МДУ (1949), аспірантуру. На працягу 33 гадоў працавала старшым выкладчыкам Маскоўскага вышэйшага тэхнічнага вучылішча.

Пахаваная з вайсковымі ўшанаваннямі на Траекураўскіх могілках Масквы.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Янкоўскі.
**Бенедыкт Янкоўскі** (польск.: Benedykt Jankowski; 1824 — не раней 1859) — паэт-рамантык сярэдзіны XIX ст.

Пра жыццё Янкоўскага вядома вельмі мала. У вершах ён некалькі разоў успамінае Палессе (напр. «Siadłem nad brzegiem w cichej poleskiej krainie»). У польскамоўным лісце да выдаўца Завадскага ад 1859 года па-руску пазначаны зваротны адрас: *«Его Благородию Венедикту Яковлевичу Янковскому, Могилевской губ. в уездный г. Рогачев, через почт. станцию Довск, в им. Каменку»*. Поўнае імя дазваляе досыць упэўнена атоесніць яго з другім сынам беднага шляхціча Якава Васілевіча Янкоўскага і яго жонкі Марыі, які згадваецца ў справе аб зацверджанні Янкоўскіх герба «Ястрабец» у дваранстве. У гэтай справе паведамляецца, што Бенедыкт (Венядзікт Якаўлевіч) нарадзіўся ў 1824 годзе ў Слуцкай парафіі.

Пісаў па-польску. Рукапіс вершаванай драматычнай фантазіі «Чары» і сямі санетаў (з адзнакай пра забарону ў 1857 годзе духоўнай цэнзурай) захоўваецца ў бібліятэцы Акадэміі навук Літвы.

Зноскі
------

1. 1 2  *Anton Franciszek Bryl* Poleskie Sonety…
2. ↑  Антон Францішак Брыль. Да біяграфіі Бенедыкта Янкоўскага // Acta Albaruthenica, 2020, s.273-274.

Літаратура
----------

* *Anton Franciszek Bryl* Poleskie Sonety Benedykta Jankowskiego // Pamiętnik Literacki, 2014, z. 2. — S. 159—163.
**Утрэхт** (нідэрл.: Utrecht) — горад у цэнтры Нідэрландаў, сталіца аднайменнай правінцыі. Горад таксама з'яўляецца сталіцай нідэрландскай Рымска-каталіцкай царкоўнай правінцыі, тут размяшчаецца кафедра архібіскупа.

Гісторыя
--------

У сярэдзіне I стагоддзя н.э. рымскі военачальнік Карбулон (Corbulo) пабудаваў крэпасць Траектум (Traiectum) з дрэва і зямлі на беразе Рэйна, які ў той час меў рэчышча ў гэтым месцы (цяпер рэчышча значна зрушылася). У крэпасці магло знаходзіцца да 600 салдат. Цяпер на гэтым месцы знаходзіцца плошча Дамплейн (Domplein) і Домскі сабор.

Крэпасць была адным з умацаванняў на мяжы Рымскай імперыі. Для такіх крэпасцей існаваў загад, як іх будаваць. Гэта была тэрыторыя 150х200 метраў, акружаная завостраным зверху і ашчаціненым знізу пікамі або калючкамі частаколам. Па-за крэпасцю знаходзілася невялікая вёска. Адметнай асаблівасцю крэпасці Траектум быў храм, які знаходзіўся ўсярэдзіне крэпасці.

Пасля батаўскага паўстання 69 года ў крэпасці Траектум запанаваў мір, аднак у II ст. пачасціліся напады германскіх плямён, і каля 270 года рымляне пакінулі крэпасць. Пасля сыходу рымлян Утрэхт увесь час заставаўся населеным пунктам. У 1122 годзе ён атрымаў правы горада ад біскупа. Горад быў акружаны сцяной, і неўзабаве стаў адным з самых квітнеючых гарадоў паўночных Нідэрландаў, у прыватнасці дзякуючы кафедры біскупа.

Вядомыя асобы
-------------

* Сільвія Крыстэль — актрыса, пісьменніца
* Марка ван Бастэн — футбольны трэнер

Гл. таксама
-----------

* Утрэхцкая унія

Літаратура
----------

* Утрэхт // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 286. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

Спасылкі
--------

* Гісторыя Утрэхта (гал.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | YouTube |
| Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Гранат |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 4062222-8 · ISNI: 0000 0004 1794 7612 · LCCN: n79022996 · NKC: ge149784 · SUDOC: 027548465 · VIAF: 124196221, 126660442 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Волкаў.

**Еўдакім Дзянісавіч Волкаў** (1922—1943) — старшы лейтэнант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

Біяграфія
---------

Еўдакім Волкаў нарадзіўся 9 сакавіка 1922 года ў вёсцы Кароткае (цяпер Почэпскага раёна Бранскай вобласці) у сям’і селяніна. У 1933 годзе разам з сям’ёй пераехаў на хутар Нова-Пехаўскі Тбіліскага раёна Краснадарскага краю. Скончыў сярэднюю школу-сямігодку. У 1941 годзе быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1942 годзе скончыў пяхотнае вучылішча і быў накіраваны на фронт. Прымаў удзел у баях на Паўднёва-Заходнім, Сталінградскім і Цэнтральным франтах. Удзельнічаў у Сталінградскай бітве, Сеўскайй аперацыі, Курскай бітве і бітве за Дняпро. Да кастрычніка 1943 года старшы лейтэнант Еўдакім Воўкаў камандаваў мінамётнай ротай 685-га стралковага палка 193-й стралковай дывізіі 65-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас вызвалення Гомельскай вобласці Беларускай ССР.

Рота Волкава адбіла дзве варожыя атакі на заходнім беразе ракі Сож. У баі Волкаў асабіста знішчыў 10 варожых салдат і афіцэраў. Падчас фарсіравання Дняпра рота сваім агнём падтрымала дэсантны батальён, пасадзейнічаўшы яму ў захопе плацдарма. 15 кастрычніка 1943 года Волкаў загінуў у баі. Пахаваны ў брацкай магіле ў пасёлку Лоеў Гомельскай вобласці.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 30 кастрычніка 1943 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» старшы лейтэнант Еўдакім Воўкаў пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнам Леніна і медалём «За адвагу». У гонар Волкава названы вуліцы ў Лоеве і вёсцы Нова-Пехоўскае Краснадарскага краю.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Еўдакім Дзянісавіч Волкаў на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Навечно в сердце народном. — 3-е изд. доп. и испр. — Минск, 1984.
**Царква Успення Прасвятой Багародзіцы** — драўляны праваслаўны храм, пабудаваны ў 1642 годзе ў малдаўскім сяле Хірышэнь. У цяперашні час царква з'яўляецца экспанатам Музея сяла ў Кішынёве, Малдова.

Гісторыя
--------

Царква была ўзведзена ў 1642 годзе жыхарамі вёскі Хірышэнь, і першапачаткова размяшчалася не ў гэтым сяле, а ў манастыры вёскі Хыржаўка. У 1821 годзе манастыр пераехаў у іншае месца, а царкву разабралі і перанеслі ў Хірышэнь (цяпер Тэленешцкі раён), дзе яна працягвала дзейнічаць да 1928 года, пакуль там не быў пабудаваны каменны храм. Старую царкву працягвалі выкарыстоўваць як адпявальную пры могілках.

На пачатак 21 ст. будынак быў у вельмі дрэнным стане. У яго не было даху, драўляныя сцены былі пашкоджаныя дажджом і снегам. Этнаграфічны музей Кішынёва пачаў перагаворы з жыхарамі вёскі аб пераносе будынка ў сталіцу. У рэшце рэшт яны пагадзіліся, і ў 2009 годзе храм быў разабраны і перанесены ў Кішынёў, дзе пачаліся рэстаўрацыйныя работы. Рэстаўратары імкнуліся захаваць столькі арыгінальных элементаў, колькі было магчыма, таму яны выкарыстоўвалі арыгінальныя вырабы з дрэва і апрацоўвалі іх адмысловымі матэрыяламі для павышэння даўгавечнасці. Дах быў зроблены занава.

Царква была асвячона восенню 2011 года ў імя Успення Прасвятой Багародзіцы. Гэта найстаражытнейшы рэлігійны помнік Малдовы, а таксама самая вялікая драўляная царква ў краіне — 27 метраў у вышыню.

Варвара Бузілэ, сакратар этнаграфічнага музея, заявіла, што царква з'яўляецца адзінай у сваім родзе ў Рэспубліцы Малдова на дадзены момант (2011). Яна сказала: «*Паўночны малдаўскі стыль гэтай царквы робіць яе падобнай з цэрквамі Букавіны. У цяперашні час у нас няма іншай царквы такога тыпу, у якой бы была такая вышыня і падобныя добрыя прапорцыі*».
Вядома аб існаванні яшчэ адной падобнай царквы ў Тэленешцкім раёне, але яна была знесена ў 1980-х гадах.

Галерэя
-------

### Знос старой царквы

* 
* 
* 
* 
* 

### Аднаўленне

* 
* 
* 
* 
* 

### Цырымонія асвячэння

* 
* 
* 
* 
* 

### Царква сёння

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Biserica medievală "Adormirea Maicii Domnului", Muzeul Satului, or. Chișinău **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  ortodox.md (1 мая 2012). Архівавана з першакрыніцы 18 сакавіка 2015. Праверана 27 чэрвеня 2015.
2. ↑  Biserica de lemn din Hirișeni, montată la Muzeul Satului din Chișinău **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Jurnal de Chișinău (23 верасня 2011). Архівавана з першакрыніцы 5 сакавіка 2016. Праверана 27 чэрвеня 2015.
3. 1 2  O biserica de lemn veche din 1642 poate fi vizitată la Muzeul Satului **(нявызн.)**.  Timpul de dimineață (27 верасня 2011). Праверана 27 чэрвеня 2015.
4. ↑  Biserica din Hirișeni – strămutată la Chișinău **(нявызн.)**.  ortodox.md (9 кастрычніка 2014). Праверана 27 чэрвеня 2015.

Спасылкі
--------

* Старадаўняя драўляная царква Успення Прасвятой Багародзіцы (Кішынёў) // ortodox.md  (руск.)
**Еўдакія Арцёмаўна Кухарава** (2 жніўня (15 жніўня) 1912 года, вёска Васілевічы, Васілевіцкая воласць, Рэчыцкі павет, Мінская губерня, цяпер Рэчыцкі раён Гомельскай вобласці, Беларусь — 17 ліпеня 1996) — работнік сельскай гаспадаркі, звеннявая калгаса імя Сталіна Васілевіцкага раёна Палескай вобласці Беларускай ССР. Герой Сацыялістычнай Працы (1948).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў вёсцы Васілевічы ў сям’і селяніна. Беларуска.

Пасля заканчэння сельскай школы да пачатку Вялікай Айчыннай вайны працавала ў паляводчай брыгадзе мясцовага калгаса.

Пасля вызвалення ў снежні 1943 года Васілевіцкага раёна Палескай вобласці ад акупацыі працягнула працаваць у родным калгасе, неўзабаве ўзначаліла паляводчае звяно па вырошчванню збожжавых культур.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 10 сакавіка 1948 года за атрыманне ў 1947 годзе высокага ўраджаю жыта звеннявая Еўдакія Арцёмаўна Кухарава ўдастоена звання Герой Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залатога медаля «Серп і Молат».

Член КПСС з 1951 года.

Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР, абіралася дэпутатам XIX з’езда УКП(б)/КПСС (1952) і дэпутатам Палескага абласнога Савета дэпутатаў працоўных.

З 1957 года — загадчыца свінтаварнай фермай, у 1960—1965 гадах — рабочая саўгаса «Васілевічы» Рэчыцкага раёна.

Жыла ў горадзе Васілевічы Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. Памерла 17 ліпеня 1996 года. Пахаваная на могілках горада Васілевічы.

Узнагароды
----------

* Герой Сацыялістычнай Працы (1948)
* ордэн Леніна
* медалі.

Літаратура
----------

* Кухарева Евдокия Артёмовна // Белорусская ССР: Краткая энциклопедия в 5 т. (руск.) / Ред. колл.: П. У. Бровка и др. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. Биографический справочник. — С. 352. — 737 с. — 50 000 экз.

Спасылкі
--------

* Еўдакія Арцёмаўна Кухарава на сайце «Героі краіны»
**Чопавае** — падатак з вырабу і продажу моцных напіткаў у Польшчы і Вялікім Княстве Літоўскім.
У Польшчы вядома з XIII стагоддзя як дзяржаўны падатак з вырабу і рэалізацыі піва, мёду, гарэлкі, віна ў корчмах, броварах, шынках, млынах, лазнях усіх тыпаў уладанняў. У Вялікім Княстве Літоўскім у XV—XVI стагоддзях называлася капшчына. У выніку прадастаўлення прыватным землеўладальнікам права вольнай прапінацыі (1576) чопавае пачало збірацца толькі з дзяржаўных уладанняў і іх трымальнікаў. Традыцыйна чопавае ішло на ўтрыманне войска. У XVII—XVIII стагоддзях прыносіла 8—9 % даходаў скарбу Вялікага Княства Літоўскага. Чопавае збіралі спецыяльныя паборцы (экзактары, правізары, камісары). У гарадах іх прызначалі з бурмістраў і радцаў, у вёсках — з войтаў, лаўнікаў, арандатараў па вызначэнні дзяржаўцаў, ваявод і судовых старастаў. Падаткам не абкладаўся выраб напіткаў на хатнія патрэбы. Сойм 1766 увёў для Вялікага Княства Літоўскага чопавае ў памеры 10 % ад кошту напіткаў у кожнай карчме і шынку пад прысягай вытворцаў і ўласнікаў. З 1 сакавіка 1768 года гэты падатак быў павінен замяніць падымнае, для чаго назначалася генеральная люстрацыя вытворчых і гандлёвых пунктаў пад наглядам скарбовых экзактараў і з выкарыстаннем вайсковай дапамогі. Сойм 1775 пашырыў збіранне чопавае з усіх відаў він, у тым ліку замежных, і ўвёў адзіную стаўку абкладання напіткаў пры захаванні за шляхтай свабоды рознічнага гандлю імі. Пасля далучэння Беларусі да Расійскай імперыі у канцы XVIII стагоддзя чопавае заменена на вінакурную пошліну, зыходзячы з колькасці рэвізскіх душ у землеўладаннях.

Літаратура
----------

* Довнар-Запольский М. Государственное хозяйство Великого княжества Литовского при Ягеллонах. Т. 1. Киев. 1901;
* Pawіńskі A. Skarbowość w Polsce і jej dzieje za Stefana Batorego. Warszawa, 1881;
* Korzon T. Wewnętrzne dzieje Polski za Stanisława Augusta (1764—1794). T. 3—4. 2 wyd. Kraków; Warszawa, 1897;
* Fіlіpczak-Kocur A. Skarb litewski za pierwszych dwu Wazów, 1587—1648. Wrocław, 1994.
* Яўген Анішчанка, 2006.
**Бэз 'Вера Харужая'** (Syringa 'Vera Khoruzhaya') — сорт роду Бэз (*Syringa*).

Выкарыстоўваецца як дэкаратыўны лістападны куст з пышнымі кветкамі.

Гісторыя
--------

Гэты сорт з’яўляецца вынікам працы арыгінатараў з Беларусі М. У. Смольскага і В. Ф. Бібікавай. Атрыманы ў выніку скрыжавання сартоў Рэамюр і Абель Шатанэ у 1964 годзе і названы ў гонар Веры Харужай, падпольшчыцы часоў Вялікай Айчыннай Вайне, якая загінула ў 1942 годзе.

Аўтэнтычная расліна захоўваецца ў сірынгарыі Цэнтральнага батанічнага саду Беларусі пры Нацыянальнай Акадэміі Навук.

Батанічнае апісанне
-------------------

|  |
| --- |
|  |
| Суквецці |

Кусты гэтага сорта сярэднерослыя, разгалістыя. Лісце сэрцападобнае, сярэднезялёнае.

Бэз 'Вера Харужая' ставіцца да V-й каляровай групы — ружаватыя бэзы. Падоўжаныя бутончыкі маюць яркую бэзавую афарбоўку. Пры распусканні кветка становіцца бэзава-ружовай, а па цэнтральнай жылцы кожнага пялёстка расцякаюцца блакітныя цені. Самі пялёсткі бліскучыя, падоўжаныя, адгінаюцца вонкі, нагадваючы кветкі гіяцынту. Дыяметр кветак можа дасягаць 30 міліметраў.

Кветкі сабраны ў суквецці-мяцёлкі ў форме пышных пірамід шырынёй да 19 сантыметраў, яны маюць доўгія адгалінаванні, месцамі перарываюцца, з-за чаго глядзяцца асабліва ажурна. Вышыня суквеццяў да 35 сантыметраў.

Распускаецца штогод у сярэдзіне сезону цвіцення бэзу і багата цвіце да 20 дзён.

Водар сорта 'Вера Харужая' вельмі далікатны і прыемны.

Выкарыстанне
------------

|  |
| --- |
|  |
| Паштовая марка Беларусі |

Добры для салітэрных пасадак, таксама рэкамендуецца ў групе.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Вера Хоружая (Vera Khoruzhaya)  (руск.)

Літаратура
----------

* Н. В. Смольский, В. Ф. Бибикова. Сорта сирени селекции ЦБС АН БССР // Интродукция растений и охрана природы. — Минск: Наука и техника. — 1969 — С.93-106.

Спасылкі
--------

* Гісторыя і апісанне сорта  (руск.)
* Святлана Зяйналава  (руск.) (бел.. в поддержку проекта «Сирень Победы». Сорт «Вера Хоружая»  (руск.)
* Проект «Сирень Победы!»  (руск.)
На месцы падзей пасля расстрэлаў.
**Масавае забойства ў Шыразе** — узброены напад у раёне маўзалея Шах-Чэрах у іранскім горадзе Шыраз, які адбыўся 26 кастрычніка 2022 года. 

Па паведамленні інфармацыйнага агенцтва ІРНА, нападнікі заехалі ў храм на аўтамабілі Peugeot з боку 9-й вуліцы і адкрылі агонь па паломнікам, якія знаходзіліся там. У выніку гэтага здарэння 15 чалавек загінулі, яшчэ 45 атрымалі раненні. 

Судовая сістэма Ірана прызнала інцыдэнт тэрарыстычным. Адказнасць за атаку ўзяла на сябе «Ісламская дзяржава».

Зноскі
------

1. ↑  Hafezi, Parisa.  Islamic State claims Iran shrine attack, Iran vows response(англ.), *Reuters* (27 кастрычніка 2022).
2. ↑  Iran: gunmen kill at least 15 people at Shia shrine in Shiraz (англ.). *The Guardian* (26 кастрычніка 2022). Праверана 27 кастрычніка 2022.
3. ↑  Fifteen dead in Iran attack on Shiite shrine(англ.), *France 24* (26 October 2022).

Спасылкі
--------

* При стрельбе у мавзолея в иранском Ширазе пострадали как минимум 45 человек / Известия
* В иранском Ширазе 15 человек погибли при стрельбе у мавзолея Шах-Черах / РИА Новости
**На́рвенскае вадасхо́вішча** (руск.: Нарвское водохранилище, эст.: Narva veehoidla) — вадасховішча азёрнага тыпу на рацэ Нарве і яе прытоку Плюсе. Размешчана на граніцы Расіі (Ленінградская вобласць) і Эстоніі (павет Іда-Вірумаа).

Утворана плацінай (даўжыня 206 м), якая перакрывае рэчышча ракі Нарва (максімальны статычны напор 25 м), і водападпорнымі збудаваннямі Нарвенскага гідравузла (земляныя дамбы агульнай даўжынёй 1 647 м, аб'ёмам 575,5 тыс. м3 грунта), размешчанага ў паўднёвай частцы Івангарада (Ленінградская вобласць). Будаўніцтва і запаўненне вадасховішча ажыццёўлены ў 1950—1955 гг.

Гідравузел уключае будынак Нарвенскай ГЭС магутнасцю 125 МВт, спраектаванай інстытутам Ленгідрапраект.

Левабярэжная (заходняя) частка плаціны і вадасховішчы знаходзяцца на тэрыторыі Эстоніі.

Плошча вадасховішча — 191,4 км², з якіх больш за 150 км² належаць Расіі і каля 40 км² — Эстоніі. Аб'ём — 0,365 км³ (365 млн м³), у тым ліку карысная ёмістасць — 91 млн м³. Пры стварэнні вадасховішча было затоплена 4030 га сельгасугоддзяў, перанесена 742 пабудовы.

Зноскі
------

1. ↑  Апісанне Нарвенскай ГЭС на сайце інстытута Ленгідрапраект

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нарвенскае вадасховішча
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бохан.

**Мікалай Іванавіч Бохан** (25 снежня 1932, в. Карпавічы, Вілейскі раён, Мінская вобласць — 17 чэрвеня 2017) — беларускі спецыяліст у галіне аўтаматызацыі сельскагаспадарчай вытворчасці. Кандыдат тэхнічных навук (1963), прафесар (1985).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі (1957).

Працаваў на Заходняй машынавыпрабавальнай станцыі (навуковы супрацоўнік), АН БССР (лабараторыя сельскагаспадарчага прымянення торфу, канструктар), Цэнтральным навукова-даследчым інстытуце механізацыі і электрыфікацыі сельскай гаспадаркі Нечарназёмнай зоны СССР (навуковы супрацоўнік), Беларускім дзяржаўным аграрным тэхнічным універсітэце (з 1967, інжынерна-тэхналагічны факультэт, кафедра тэхналогіі і тэхнічнага забеспячэння працэсаў перапрацоўкі сельскагаспадарчай прадукцыі, прафесар, вядучы навуковы супрацоўнік, у 1975—1978, 1999—2003 — загадчык кафедры, 1978—1988 — прарэктар па навуковай рабоце).

Памёр 17 чэрвеня 2017 года, пахаваны на радзіме.

Навуковыя інтарэсы: механізацыя і аўтаматызацыя працэсаў сельскагаспадарчай вытворчасці; сродкі аўтаматызацыі рамонту і аднаўлення сельскагаспадарчай тэхнікі; нетрадыцыйная энергетыка; аднаўляльныя крыніцы энергіі.

Узнагароды
----------

Знакі «Выдатнік сацыялістычнай сельскай гаспадаркі», «Вынаходнік СССР», медалі ВДНГ СССР і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Исследование резания торфа дисковыми фрезами и автоматического регулирования глубины фрезерования : автореферат диссертации … кандидата технических наук / Н. И. Бохан. — Минск, 1963.

Бібліяграфія
------------

* Бохан Мікалай Іванавіч / А. В. Нікіфараў // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 354.
* Бохан Мікалай Іванавіч // Памяць : Вілейскі раён. — Мінск, 2003. — С. 568—569.
* Бохан Николай Иванович // На очередном рубеже : БГАТУ в биографиях работников и выпускников : к 55-летию университета : в 2 кн. ― Минск, 2009. — Кн 2. — С. 68.
Нарвежская місія (букмал: Normisjon) — гэта лютэранская місіянерская арганізацыя, якая налічвае больш за 70 000 чалавек па ўсёй Нарвегіі, уключаючы дзяцей. У большасці буйных гарадоў місія мае свае ўласныя кангрэгацыйныя абшчыны. Нарвежская місія таксама праводзіць шырокія аперацыі ў малітоўных дамах і ў супольнасцях.

Місія была заснавана 1 студзеня 2001 года пасля аб'’яднання нарвежскай лютэранскай аб’яднанай унутранай місіі. Арганізацыя з’яўляецца незалежным рухам, цесна супрацоўнічае з Нарвежскай лютэранскай царквой і іншымі лютэранскімі структурамі. Нарвежская місія з’яўляецца часткай кансерватыўнага напрамку сярод лютэран Нарвегіі.

Нарвежская місія працуе па ўсёй Нарвегіі ў 13 рэгіёнах, а таксама ў Індыі, Бангладэш, Камбоджы, Эквадоры, Малі, Азербайджане, Бутане, Непале, Кубе, Сенегале і Тайландзе.

З 2020 года генеральным сакратаром арганізацыі з’яўляецца Кьетыль Вэстэль Хага.

Гісторыя
--------

Місія Сантал быў заснаваны ў 1867 годзе місіянерам Ларсам Альсэнам Скрэфсрудам (1840-1910) і Хансам Петэрам Берэсэнам (1825-1901). Нарвежская лютэранская кампанія ўнутранай місіі была заснавана ў 1868 годзе. Гэтыя дзве арганізацыі, а таксама Унутраная місія фьёрда Лангесуна аб’ядналіся ў Нарвежскую місію ў 2001 годзе.

Кіраўнікі зямельнай рады
------------------------

* Курт Хьемдаль — 2006-2012
* Тормад Клэйвэн — 2012-2018
* Халгейр Солберг — 2018-н. ч.

Генеральныя сакратары
---------------------

* Анфін Скахэйм — 2001-2003
* Рольф Кьёдэ — 2003-2014
* Анэ Біргіта Ленгмуэн Квеланд — 2014-2020
* Кьетыль Вэстэль Хага — 2020–н. ч.

Школы Нарвежскай місіі
----------------------

* Го ўт Сэнтэрэт, Тронхейм (былы Хёрдал)
* Біблейская школа ў Грымстадзе, Грымстад
* Біблейская школа Акты, Ставангер (разам з «IMI Kirken»)
* НЛА Каледж-універсітэт (разам з шэрагам хрысціянскіх арганізацый)
* Дзіцячы садок Г’енэстад , Санэфьёрд
* Сярэдняя школа выспы, Мельхус
* Сярэдняя школа Томба, Родэ

Рэгіёны Нарвежскай місіі з'яўляюцца ўладальнікам, саўладальнікам або маюць іншую прыналежнасць да наступных нацыянальных каледжаў: Альта, Бакетун, Бьеркелі, Данвік, Сёрландэ, Фредлі, Грэнлан, Хаугетун, Нордфьёрд, Нордвестландэ, Рысой, Сагаволь, Сальборг і Сунфьёрд і Вікен. Такім чынам, Нарвежская місія ў цэлым з’яўляецца найбуйнейшым у свеце уладальнікам дзяржаўнай сярэдняй школы.

Часопісы
--------

«Агенда 3:16» — найбуйнейшы хрысціянскі штомесячны часопіс Нарвегіі. Часопіс выдаецца выдавецтвам «Normition» і накіраваны на перадачу Веры і хрысціянскіх каштоўнасцяў. Выдаецца, як правіла, на 60 старонках, надрукавана на глянцавай паперы, змацавана паслядоўна чатырохколерна. На 2018 года: каля 8 500 выдань.

Арганізацыя таксама пяць раз у год публікуе дзевяць рэгіянальных часопісаў, прысвечаных таму, што адбываецца ў Нарвежскай місіі на мясцовым узроўні. Бясплатны часопіс «Perishware», які ў асноўным прысвечаны міжнароднай працы арганізацыі, выходзіць чатыры разы на год.

Спасылкі
--------

* Normisjons eget nettsted
* Ressursbase med taler, videoer og bilder Архівавана 14 ліпеня 2021.
**Цаліна** — зборная назва слабазасвоеных (з-за недахопу тут насельніцтва), але пладародна-багатых зямельных рэсурсаў, перш за ўсё ў Казахстане (дзяржаўная праграма павелічэння харчавання краіны праз асваенне цаліны ў 1950—1960-я). Таксама былі вызначаны раёны цаліны ў Паволжы, Сібіры, на Урале, на Украіне і на Далёкім Усходзе. 

Тэрмін набыў шырокае распаўсюджванне ў СССР менавіта з 1954 па 1960-я гады, калі праводзілася масавае асваенне цаліны. 

Агульная плошча новых зямель — 43 млн га (з іх цяпер на тэрыторыі Расійскай Федэрацыі — 16,3 млн).

Гл. таксама
-----------

* Асваенне цаліны

Зноскі
------

1. ↑  Подвиг или ошибка? **(нявызн.)**.  Российская газета (13 сакавіка 2004). Праверана 21 чэрвеня 2009.

Спасылкі
--------

* Планета Цаліна

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**Гаранская града** — града вакол вёсак Гаране, Барсучына, Масцішча, Кацілава, Маласць Мёрскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі.

Апісанне
--------

Абсалютная адзнака над узроўнем мора 161,0 м, бачная вышыня 32 м, даўжыня 1,4 км, шырыня 1 км, арыентавана з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Плошча 1 км².

Утварылася 14—15 тысяч гадоў таму ў часы браслаўскай стадыі паазёрскага зледзянення ў выніку дзейнасці ледавіковага покрыва і яго расталых водаў. Гэта канцова-марэннае ўтварэнне. Адклады — супескі, суглінкі, розназярністыя і дробназярністыя пяскі. Мясцовая назва «Косы і Шнуры».

Літаратура
----------

* Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Міёрскага раёна / рэдкал. Г. М. Маняк [і інш.]. — Мн. 1998. — 622 с.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Цан.
**Цан** (груз. ცან, мрглавані: Ⴚ, нусхуры: ⴚ, мхедрулі: ც, МФА: [tsʰan]) — дваццаць сёмая літара грузінскага алфавіту. У ізапсефіі мае значэнне «2000». Беларускі адпаведнік — літара ц ([ts]). Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае c'.

* Цан мхедруліЦан мхедрулі
* Цан мрглаваніЦан мрглавані
* Цан нусхурыЦан нусхуры

Юнікод
------

У Юнікодзе:

* Ⴚ : U+10BA
* ც : U+10EA

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Цан (літара)

| ⛭Грузінскае пісьмо |
| --- |
| Графіка | ა · ბ · გ · დ · ე · ვ · ზ · თ · ი · კ · ლ · მ · ნ · ო · პ · ჟ · რ · ს · ტ · უ · ფ · ქ · ღ · ყ · შ · ჩ · ც · ძ · წ · ჭ · ხ · ჯ · ჰ |
| Дадатковыя літары | ჶ · ჷ · ჸ · ჹ · ჺ |
| Архаічныя літары | ჱ · ჲ · ჳ · ჴ · ჵ |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ігнатовіч.

**Мікала́й Іва́навіч Ігнато́віч** (17 мая 1940, в. Адахаўшчына, Навамышскі раён, Баранавіцкая вобласць, БССР — 5 снежня 1992, Мінск) — першы Генеральны пракурор Рэспублікі Беларусь (1991—1992), дзяржаўны саветнік юстыцыі 2-га класа.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 17 мая 1940 года ў в. Адахаўшчына Навамышскага раёна Баранавіцкай вобласці

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Правазнаўства».

Пасля заканчэння Белдзяржуніверсітэта працаваў адвакатам Бешанковіцкай юрыдычнай кансультацыі Віцебскай вобласці.

З 1970 года займаў розныя пасады ў органах пракуратуры Мінскай вобласці.

З 1976 года — следчы па асабліва важных справах пры пракуроры Беларускай ССР. Расследаваў шэраг складаных крымінальных спраў, у тым ліку аб гібелі Першага сакратара ЦК КПБ П. М. Машэрава. З яго дапамогай абвінавачаны савецкі серыйны забойца Генадзь Міхасевіч, які арудаваў на працягу многіх гадоў у Віцебскай вобласці і які здзейсніў 36 забойстваў жанчын.

У 1989 годзе абіраўся народным дэпутатам Вярхоўнага Савета СССР, узначальваў у ім Камісію па пытаннях прывілеяў і льгот.

15 лістапада 1991 года быў абраны Генеральным пракурорам Рэспублікі Беларусь.

Памёр 5 снежня 1992 года ад раку страўніка. Пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках.

Зноскі
------

1. ↑  *Будзьма беларусамі*. Каляндар. 5 снежня
2. ↑   Архівавана 2 красавіка 2015. // Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь (руск.)
3. ↑  Пастанова Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь ад 15 кастрычніка 1991 года № 1178-XII «Аб абранні Генеральнага пракурора Рэспублікі Беларусь» (руск.)
4. ↑  Смерти (руск.)



| ⛭Генеральныя пракуроры Беларусі |
| --- |
| Генеральныя пракуроры Беларускай ССР | Адольф Гетнер ·  Майсей Сягаль ·  Нікандр Міхайлаў ·  Максім Ляўкоў  ·  Павел Кузьмін ·  Самуіл Новік ·  Іван Вятроў ·  Аляксей Бондар ·  Леў Максімаў ·  Іван Пастрэвіч ·  Адам Магільніцкі ·  Віктар Макараў ·  Георгій Тарнаўскі |
| Генеральныя пракуроры Рэспублікі Беларусь | Мікалай Ігнатовіч ·  Васіль Шаладонаў ·  Васіль Капітан ·  Алег Бажэлка ·  Віктар Шэйман ·  Пётр Міклашэвіч ·  Рыгор Васілевіч ·  Аляксандр Канюк ·  Андрэй Швед |
Раніцай 27 сакавіка 2023 года ў горадзе Нашвіл, поўдзень ЗША, сталіца штата Тэнесі, адбылося масавае забойства. У выніку страляніны загінулі 6 чалавек (3 супрацоўнікі і 3 дзіцяці). Сам нападнік быў застрэлены паліцыяй. Страляла 28-гадовая Одры Элізабэт Хэйл, былая вучаніца школы, якая ідэнтыфікуе сябе як трансгендар.

Ход падзей
----------

Стральба адбылася ў прыватнай прэсвітэрыянскай школе Кавенант, у якой навучаюцца каля 200 чалавек. Нападніца прыехала да навучальнай установы на машыне і пакінула яе на стаянцы. Стрэліўшы ў дзверы, яна ўвайшла ў будынак школы не сустрэўшы супраціву, бо там не было аховы. Одры Элізабэт Хейлі паднялася на другі паверх, дзе ішлі заняткі, забіла траіх дзевяцігадовых дзяцей і траіх дарослых супрацоўнікаў школы, пасля чаго была застрэлена паліцыянтамі. Адзін з іх атрымаў траўмы ад аскепкаў шкла. Дома ў Хэйлі былі выяўлены некалькі адзінак зброі, карта школы і маніфест.

Рэакцыя
-------

Здарэнне стала 128 па ліку масавай стральбой у ЗША і зноў падняло пытанні аб узмацненні жорсткасці выдачы зброі.

Зноскі
------

1. ↑  Очередная школьная бойня в США устроена трансгендером: шесть убитых (руск.). *www.mk.ru*.
2. ↑  После нападения трансгендера на церковную школу Байден шокировал американцев (руск.). *НТВ*.
3. ↑  Nashville school shooter was transgender, had ‘manifesto,’ police say (англ.)  **(нявызн.)**?. *The Washington Times*.
4. ↑  Audrey Hale, 28, named as Nashville school shooter as map and manifesto found (англ.). *The Independent*.
5. ↑  «Мы должны остановить насилие». Байден требует запретить продажу автоматов в США (руск.). *Газета.Ru*.
6. ↑  America's kids are failed again | CNN Politics (англ.). *CNN*.