recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Палацца Нуова** — палац на Капіталійскай плошчы ў Рыме.

У палацца размешчаны з 1734 года выставачныя залы Капіталійскіх музеяў. Сярод экспанатаў, якія знаходзяцца ў палацца, знаходзіцца з 1990 года арыгінал коннай статуі Марка Аўрэлія. Палац быў закладзены ў 1571 годзе пры Папе Сіксце IV, аднак будаўніцтва ішло да 1654 года. Па прапанове Мікеланджэла, гэты палац быў пабудаваны сіметрычна размешчанаму насупраць палацца Дэі-Кансерваторы.

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 30 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4687989-4 · LCCN: n97051851 · VIAF: 241224667 |
**Палачкападобныя вадамеркі** (*Hydrometridae*) — сямейства насякомых атрада паўцвердакрылых.

Апісанне
--------

Цела (даўжыня 7,5—13 мм) палачкападобнае (адсюль назва), тонкае, рыжаватае, пакрыта знізу кароткімі аксаміцістымі валаскамі, не намакае ў вадзе. Галава прадаўгаватая, з патаўшчэннем. Вочы пасярод галавы. Ротавыя органы колюча-сысучыя, хабаток 3-членікавы. Вусікі ніткападобныя, 4-членікавыя, даўжэйшыя за галаву. Ногі доўгія, тонкія, прыблізна ўсе аднолькавай даўжыні, бегальныя ўкрыты валаскамі, што дае магчьшасць насякомым перамяшчацда па плеўцы паверхневага нацяжэпня вады. Лапкі 3-членікавыя. Маюць добра развітыя крылы, але лётаюць рэдка.

Пашырэнне
---------

Пашыраны ў Еўразіі. У сусветнай фаўне больш за 100 відаў. На Беларусі на паверхпі вады, на лісці водных раслін і па берагах непраточных або слабапраточных вадаёмаў трапляюцца вадамерка звычайная (*Hydrometra stagnorum*), вадамерка вузкая, або павольная (*Hydrometra gracilenta*).

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Драпежнікі, кормяцца гемалімфай шэрагу насякомых і іншых водных беспазваночных.

Яйцы алкладваюць усё лета на водныя расліны. Развіццё з няпоўным ператварэннем. Лічынкі нагадваюць дарослых насякомых, але меншыя, не маюпь крылаў, лапкі ў іх 1-членікавыя. Цыкл развіцця каля 40 сутак. Зімуюць дарослыя на сушы (пад карой дрэў, у імху).

Літаратура
----------

* *Пісаненка А.* Палачкападобныя вадамеркі // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778546562 · NKC: ph809008 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Прызма.
Прызма
**Прызма** (стар.-грэч.: πρίσμα, (лац.: prisma) — мнагаграннік, 2 грані якога (асновы прызмы) — роўныя многавугольнікі з адпаведна паралельнымі старанамі, а іншыя грані (бакавыя) — паралелаграмы.

У залежнасці ад колькасці бакавых граней прызмы бываюць 3-, 4-, 5-гранныя і г.д. 

**Прыклады прызмы:**

* *прамая прызма* (бакавыя грані перпендыкулярнныя аснове)
* *правільная прызма* (прамая прызма, аснова якой — правільны многавугольнік)
* *паралелепіпед*.

Аб'ём прызмы роўны здабытку плошчы асновы на вышыню (адлегласць паміж асновамі прызмы).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 125. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0216-4 (Т. 13).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Прызма (геаметрыя)
Антымінс 1627 года для царквы ў Аравічах.
**Антымінс** (царк.-слав. антиминсъ, грэч. αντιμήνσιον) — 4-вугольная льняная ці шаўковая хуста з выявамі «Палажэння Хрыста ў труну» ў цэнтры і 4 евангелістаў па вуглах, з зашытымі мошчамі. Прызначалася для накрыцця прастола ў царкоўным алтары. Пры неабходнасці сам антэмінс мог выконваць функцыі прастола для царкоўнай службы. Выявы на антэмінсах маглі быць вышытыя, вытканыя, намаляваныя, надрукаваныя. У Вялікім Княстве Літоўскім існавала практыка падпісання антэмінсаў царкоўнымі іерархамі для кантролю за іх продажам і выкарыстаннем.

Заўвагі
-------

1. ↑  Святар К. Нікольскі засведчыў, што адным з першых антымінсаў з надрукаванай выявай быў той, які кіеўскі мітрапаліт Іоў Барэцкі 25 сакавіка 1627 года асвяціў на здзяйсненне боскай літургіі ў царкве Раства Найсвяцейшай Багародзіцы ў сяле Аравічы на Палессі.

Зноскі
------

1. ↑  Костантин Никольский. Об антиминсах православной русской церкви. — С.-Петербург, 1872. С. 119+уклейка

Літаратура
----------

* Валерый Пазнякоў. Антымінс. // Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя. Т. 3. Дадатак. А-Я – Мінск, 2010. С. 31
* Костантин Никольский. Об антиминсах православной русской церкви. — С.-Петербург, 1872
**Гайнік іржавы**, **Гайнік цёмна-чырвоны** (*Epipactis atrorubens*) — від кветкавых раслін роду Гайнік (*Epipactis*) сямейства Архідныя (*Orchidaceae*).

Батанічнае апісанне
-------------------

Батанічная ілюстрацыя з кнігі Яна Копса «*Flora Batava*», 1800—1934
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй да 60 см, са шчыльным, прамым, у верхняй частцы густа пакрытым пухам сцяблом, часам лілова-фіялетавага колеру. Карэнішчы скарочаныя, тоўстыя; 5—9 авальных завостраных жорсткіх лістоў. Суквецце — аднабокая гронка, даўжынёй да 20 см.

Лісце яйкападобна-падоўжанае, ліловага колеру. Цёмна-чырвоныя, паніклыя кветкі без шпорца, з сэрцападобнай губой з пахам ванілі. Лісточкі калякветніка і кветаножкі пакрытыя пухам. Губа прыстасаваная для апылення насякомымі з кароткімі хабаткамі.

Распаўсюджанне
--------------

Сустракаецца ў Еўропе, Заходняй Сібіры, Малой Азіі, Іране. На тэрыторыі Расіі расце ў еўрапейскай часткі, на Каўказе, у Заходняй Сібіры.

Статус
------

III (R) катэгорыя, рэдкі від (па іншых дадзеных II (V) катэгорыя, від, колькасць якога скарачаецца). Унесены ў Дадатак II да Канвенцыі СІТЕС.

Занесены ў Чырвоныя кнігі Сярэдняга Урала (1996), Курганскай вобласці, Ніжагародскай вобласці, Ханты-Мансійскай аўтаномнай акругі, рэспублікі Башкартастан, рэспублік Марый Эл, Чувашыя, Комі (1998), Беларусі. У зводку «Рэдкія і знікаючыя расліны Сібіры» (1980).

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 48. — 160 с. — 2 350 экз.
4. ↑  Чырвоная кніга Ханты-Мансійскай Аўтаномнага акругі Архівавана 28 красавіка 2010.

Спасылкі
--------

* Дремлик тёмно-красный — Epipactis atrorubens: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)
* Таксанамія на сайце Tropicos.org. Missouri Botanical Garden  (англ.)
* Tela Botanica 24384 Архівавана 20 лістапада 2010.  (фр.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778285756 · NKC: ph170659 |
Артыкул пра адміністрацыйную адзінку часткова прызнанай Рэспублікі Косава. Пра адміністрацыйную адзінку ў складзе Сербіі гл. Прызранская акруга.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Прызранская акруга.
 
**Прызрэнская акруга** (алб.: Komuna e Prizrenit), або **Прызранская акруга** (сербск.: Prizrenski okrug) — адміністрацыйная адзінка часткова прызнанай Рэспублікі Косава (паводле адміністрацыйнага падзелу УНМІК).

Адпавядае перафарміраванай Прызрэнскай акрузе ў Сербіі, абшчына Раховец (Арахавац) перададзена ў Г'якоўскую акругу, а абшчына Гора перафарміравана ў абшчыну Драгаш, да якой дададзена таксама жупа Аполле. Абшчына Драгаш знаходзіцца ў гістарычнай вобласці Гора. Сфарміраваны таксама абшчыны Малішэва (Малішава) і Мамуша з частак суседніх акруг.

Склад
-----

Прызрэнская акруга складаецца з наступных абшчын:

* Прызрэн (Прызран)
* Драгаш
* Сухарэка (Сува-Рэка)
* Малішэва (Малішава)
* Мамуша

Гарады акругі:

* Прызрэн (Прызран)
* Драгаш
* Сухарэка (Сува-Рэка)
* Малішэва (Малішава)
* Мамуша

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Прызрэнская акруга

| ⛭Адміністрацыйны падзел Косава |
| --- |
| Г'іланская (Гніланская) акруга ·  Г'іланская (Джаковіцкая) акруга · Мітравіцкая (Косаўска-Мітравіцкая) акруга ·  Прышцінская акруга · Пейская (Печская) акруга · Прызрэнская (Прызранская) акруга · Ферызайская (Урошавацкая) акруга |
**Дзяржава Саманідаў** — феадальная дзяржава ў Сярэдняй Азіі на землях міжрэчча Амудар'і і Сырдар'і, Паўночнага і Усходняга Ірана. Існавала ў IX—X стст. Сталіца — Бухара. Найбуйнейшыя эканамічныя і культурныя цэнтры — Бухара, Самарканд, Мерв, Ургенч.

Дзяржава ўзнікла ў выніку распаду Багдадскага халіфату і ўзмацнення мясцовай таджыкскай дынастыі Саманідаў. Найбольшай магутнасці дасягнула на сумежжы IX і X стст. пры эміры Ісмаіле. Асноўныя заняткі насельніцтва: паліўное земляробства, рамёствы. Развіваліся архітэктура, будаўніцтва, вёўся гандаль з Руссю, Сірыяй, Візантыяй, Кітаем, Іранам, хазарамі, булгарамі.

Дзяржава распалася ў 999, пасля захопу Бухары цюркскай дзяржавай Караханідаў. Землі на поўдзень ад Амудар'і заняла дзяржава Газневідаў.

Дзяржава была значным культурным цэнтрам рэгіёну, у ёй жылі і працавалі такія навукоўцы і літаратары, як Ібн-Сіна, Рудакі, Фірдаўсі, Аль-Фарабі. Мяркуецца, што менавіта пры Саманідах склаліся таджыкская народнасць і таджыкская літаратурная мова.

Літаратура
----------

* Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 9. Рабкор — Сочы / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1973. — 640 с.: іл. карты. С. 344.
Разварот «Антырызіса»
**«Антырызіс»** (*«Антирризис, альбо Апология против Христофора Филалета»*) — ананімны твор палемічнай літаратуры. Напісаны ў адказ на твор Хрыстафора Філалета (М. Бранеўскага) «Апакрысіс». Мяркуецца, што аўтар «Антырызіса» — Іпацій Пацей, якому дапамагаў П. Аркудзій. Кніга выдадзена ў друкарні Мамонічаў у Вільні не раней за 22 сакавіка 1599 года на старабеларускай мове, у 1600 — у друкарні Ланчыцкага на польскай мове.

Аб’ёмны твор, дзе падрабязна разглядаецца гісторыя заключэння уній паміж каталіцкай і праваслаўнай цэркавамі ў XV—XVI стст. цытуецца шмат гістарычных дакументаў, твораў айцоў царквы, лацінскіх і грэчаскіх аўтараў. Прыводзяцца лісты Клірыка Астрожскага 1593, Пацея 1595, інструкцыя Лушкоўскаму на Тарунскі сінод, лісты Жыгімонта III, царкоўныя прывілеі Уладзіслава III 1443, Аляксандра 1504, Жыгімонта I 1543, ліст Пацея да Астрожскага з просьбай дапамагчы справе уніі 1598, адказ на яго Клірыка Астрожскага і водпаведзь Пацея. Твор пабудаваны як дыялог: спачатку прыводзіцца цытата з кнігі «Апакрысіс», азагалоўленая «Філалет», потым даецца на яе водпаведзь, азагалоўленая «Отказ».

Аўтары «Антырызіса» абвінавачваюць «Апакрысіс» у нападках на рымскага папу, падрыў дзяржаўнай улады Рэчы Паспалітай, у прэтэнзіях простых людзей на права судзіць духоўных іерархаў, у бязбожнасці і ерасі. Аўтары «Антырызіса» прадэманстравалі добрае веданне царкоўнай і свецкай літаратуры, уменне весці палеміку на навукова-лагічным і бытавым узроўні.

Публікацыя
----------

* Русская историческая библиотека. Санкт-Петербург, 1903. Т. 19. С. 477—1122.

Літаратура
----------

* «Антырызіс» // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т. 3: Дадатак. А — Я. — 696 с. — ISBN 978-985-11-0487-7 (т. 3), ISBN 985-11-0315-2.
* Студинський К.[ru] Хто був автором «Антиррезіса» з р. 1599? // Записки Наукового товариства імені Шевченка[uk]. 1900. Т. 35—36. Кн. 3—4;
* Анушкин Л. Во славном месте виленском: очерки из нстории книгопечатания. М. 1962. С. 122—126;
* Гусевa А. А. Издания кирилловского шрифта второй половины XVI века: сводный каталог. М. 2003. Кн. 2. С. 1088—1089.
**Прыкладныя даследаванні** — навуковыя даследаванні, накіраваныя на практычнае рашэнне тэхнічных і сацыяльных праблем.

Навука — гэта сфера чалавечай дзейнасці, функцыяй якой з'яўляецца выпрацоўка і тэарэтычная сістэматызацыя аб'ектыўных ведаў аб рэчаіснасці. Непасрэдныя мэты навукі — апісанне, тлумачэнне і прадказанне працэсаў і з'яў рэчаіснасці, якія складаюць прадмет яе вывучэння на аснове адчыняемых ёю законаў, гэта значыць у шырокім сэнсе — тэарэтычнае адлюстраванне рэчаіснасці.

Па сваёй накіраванасці, у адносінах да *практыкі* асобныя навукі прынята падпадзяляць на фундаментальныя навукі (англ.: fundamental science) і прыкладныя навукі (англ.: applied science). Задачай фундаментальных навук з'яўляецца пазнанне законаў, якія кіруюць паводзінамі і ўзаемадзеяннем базісных структур прыроды, грамадства і мыслення. Гэтыя законы і структуры вывучаюцца ў «чыстым выглядзе», як такія, безадносна да іх магчымага выкарыстання. Непасрэдная мэта прыкладных навук — прымяненне фундаментальных навук для вырашэння не толькі пазнавальных, але і сацыяльна-практычных праблем.

Дзяленне даследаванняў на фундаментальныя і прыкладныя досыць умоўна, бо асобныя вынікі фундаментальных даследаванняў могуць мець непасрэдную практычную каштоўнасць, а ў выніку прыкладных даследаванняў могуць быць атрыманы навуковыя адкрыцці.

Гл. таксама
-----------

* Навукова-тэхнічная дзейнасць  (руск.) (бел.

Зноскі
------

1. ↑  Философский энциклопедический словарь. — М.: Сов. Энциклопедия, 1983. — С. 405.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭Навука |
| --- |
| 

| **Навуковыя кірункі** |
| --- |
| Гуманітарныя ·  Натуральныя ·  Грамадскія ·  Прыкладныя ·  Тэхнічныя ·  Дакладныя |

 |
| Астраномія ·  Біялогія ·  Геаграфія ·  Геалогія ·  Інфарматыка ·  Гісторыя ·  Мовазнаўства ·  Матэматыка ·  Медыцына ·  Псіхалогія ·  Паліталогія ·  Сацыялогія ·  Фізіка ·  Філалогія ·  Хімія ·  Эканоміка ·  Юрыспрудэнцыя |
| Спіс акадэмічных дысцыплін |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777626755 · NKC: ph114075 |
**Алесь Марговіч** (псеўданім **Алесь Галубіцкі**, 5 ліпеня 1927, Глыбокае — 11 лістапада 1967, Мюнхен, ФРГ) — беларускі журналіст, грамадскі дзеяч, выдавец.

Біяграфія
---------

У часе нямецкай акупацыі настаўнічаў. У 1944 г. выехаў у Германію, па сканчэнні Другой сусветнай вайны апынуўся ў беларускім лагеры ў Рэгенсбургу. Вучыўся ў Беларускай гімназіі імя Я. Купалы. У Міхельсдорфе заснаваў выдавецтва «Крыніца», дзе выходзіў часопіс «Напагатове!»

У 1948 г. разам з іншымі сябрамі «Дванаццаткі» прыбыў у Вялікабрытанію для працы ў вугальных капальнях. Быў сябрам Згуртавання беларусаў у Вялікабрытаніі, сакратаром Другога з’езду гэтай арганізацыі.

У 1950 г. выехаў на навучанне ў Бельгію. Скончыў факультэт паліталогіі і сацыялогіі Лювенскага ўніверсітэта; працаваў у Інстытуце вывучэння СССР у Мюнхене. Рэдагаваў «Беларускі зборнік» і Belorussian Review, што выдаваліся Інстытутам. Супрацоўнічаў з газетай «Бацькаўшчына» і беларускай рэдакцыяй радыё «Вызваленне».

Пахаваны на могілках Перлахер Форст  (ням.) (бел. ў Мюнхене. Магіла не захавалася, скульптура Мадонны, якая стаяла на ёй, была перанесена ў цэнтр могілак.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Эміграцыйная гісторыя ў асобах. 11 лістапада. Алесь Марговіч
2. ↑  Галіна Руднік: першае спатканне і апошняе інтэрв’ю Архівавана 23 мая 2020.
**Антысегнетаэлектрычнасць** — фізічная з'ява, сутнасць якой у тым, што ў некаторых крышталях у пэўным інтэрвале тэмператур у побач стаячых іонаў крышталічнай рашоткі электрычныя дыпольныя моманты арыентаваны антыпаралельна (у той час як для сегнетаэлектрыкаў яны арыентаваныя паралельна). З'ява аналагічна з'яве антыферамагнетызму і мае тую ж фізічную прыроду, што і сегнетаэлектрычнасць.

Пераход да антысегнетаэлектрычнага стану надыходзіць пры зніжэнні тэмпературы крышталя да некаторага значэння, званага антысегнатоэлектрычнай кропкай Кюры.

Пры накладанні вонкавага электрычнага поля ў матэрыяле ўзнікае слабая палярызацыя. Пры гэтым максімум дыэлектрычнай пранікальнасці матэрыялу назіраецца ў кропцы Кюры. Пры досыць моцных палях антысегнетаэлектрык можа перайсці ў сегнетаэлектрычны стан. Гэта прыводзіць да назірання так званых падвойных петляў гістэрезісу на плоскасці *P*(*E*), дзе *P* — палярызацыя дыэлектрыка, *E* — напружанасць знешняга поля.

Найбольш вядомым антысегнетаэлектрыкам са структурай пераўскіту з'яўляецца цырканат свінцу PbZrO3.

Літаратура
----------

* *Сивухин Д. В.* Общий курс физики. — М.: Наука, 1977. — Т. III. Электричество. — С. 173. — 688 с. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 83326497 |
**Дзярновыя і дзярнова-карбанатныя забалочаныя глебы** ўтвараюцца ў выніку залішняга ўвільгатнення пераважна грунтовымі водамі ў выніку дзярновага і балотнага глебаўтваральных працэсаў. 

Дзярновыя і дзярнова-карбанатныя забалочаныя глебы маюць слабакіслую або нейтральную рэакцыю, утрымліваюць да 6% гумусу. Яны характарызуюцца высокай патэнцыяльнай урадлівасцю, якая выкарыстоўваецца недастаткова з-за лішку вільгаці. Асушэнне і асваенне глебаў часта зніжае іх урадлівасць, прыводзіць да ветравой эрозіі.

Беларусь
--------

На тэрыторыі Беларусі размяшчаюцца найчасцей па краях тарфяна-балотных масіваў і ў бяссцёкавых лагчынах з блізкімі грунтовымі водамі. На гэтыя глебы прыпадае каля 9 % сельскагаспадарчых зямель Беларусі, яны заняты галоўным чынам пад сенажаці. Найбольш пашыраныя ў Брэсцкай, Віцебскай і Магілёўскай абласцях (10—14 % плошчы).
Пірынская Македонія як частка гістарычнага рэгіёна Македонія
**Пі́рынская Македонія** (**Усходняя Македонія**, або **Балгарская Македонія**) — вобласць на паўднёвым захадзе Балгарыі, якая ўключае горны масіў Пірын, суседнія даліны рэк Струма і Места і частку Радопскіх гор, Рылы, Славянкі, Бяласіцы, Ограждзена і Малешаўскіх гор.

Большая частка гэтай тэрыторыі размешчана на тэрыторыі цяперашняй Благоеўградскай вобласці, невялікая частка вобласці каля сяла Баракава - у Кюстэндзілскай вобласці.

Вобласць Пірынская Македонія ўвайшла ў склад Балгарыі пасля Першай Балканскай вайны 1912 года.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Антыльскае цячэнне** — цёплае паверхневае марское цячэнне ў Атлантычным акіяне, якое падсілкоўвае разам з Фларыдскім цячэннем на поўначы ад Багамскіх астравоў знакаміты Гальфстрым. Узнікае пры дасягненні Паўночнаэкватарыяльным цячэннем Антыльскіх астравоў і пад уздзеяннем сілы Карыёліса цячэ ад іх у паўночным кірунку.

Пачынаецца некалькі ўсходней вострава Пуэрта-Рыка, з'яўляючыся працягам Паўночнага Пасатнага цячэння. На поўначы злучаецца з цячэннем Гальфстрым. Хуткасць 0,9—1,9 км/г, тэмпература ў лютым 25, у жніўні 28°С. Салёнасць 36—37%.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А - Аршын / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 1996. - 552 с.: іл.

Спасылкі
--------

* Антыльскае цячэнне(недаступная спасылка)
**Ро́скіле** (дацк.: Roskilde) — горад у Даніі, на ўсходзе вострава Зеландыя (Шэлан). Адміністрацыйны цэнтр камуны Роскіле. Порт на беразе Роскіле-фіёрда, чыгуначны вузел. З 1971 года праводзяцца штогадовыя рок-фестывалі. Насельніцтва складае 46 292 чал. (2009).

Гісторыя
--------

Названы ў гонар легендарнага заснавальніка — караля Ро і свяшчэнных крыніц (дацк.: kilde), частка з якіх захавалася ў ваколіцах горада. Роскіле — былая рэзідэнцыя дацкіх каралёў (каля 1020-1416) і ўрада, сталіца Даніі (да 1443 года), да прыкладна 1060 года — цэнтр дыяцэзіі і найважнейшы рэлігійны цэнтр да часоў Рэфармацыі. Тут у XII стагоддзі была напісана Роскільская хроніка — найстаражытны твор дацкай гістарыяграфіі. 28 лютага 1658 года ў Роскіле заключаны Роскільскі мір, які завяршыў дацка-шведскую вайну.

Транспарт
---------

З’яўляецца буйным чыгуначным і транспартным вузлом вострава Зеландыя, у эканамічным плане цесна звязаны з Капенгагенам. Першая дацкая чыгунка даўжынёй 31 км была пракладзена паміж Роскіле і Капенгагенам у 1847 годзе. Пасродкам сістэмы тунэляў пад пралівамі Вялікі Бельт (1997-98) і Зунд (2000) звязаны з гарадамі Швецыі і Германіі.

Культура і адукацыя
-------------------

У горадзе ёсць некалькі вышэйшых навучальных устаноў і даследчых цэнтраў, уключаючы ўніверсітэт (1972). З 1971 года праводзяцца штогадовыя рок-фестывалі.

Славутасці
----------

* Сабор у Роскіле
* Каралеўскі палац у Роскіле
* Музейны востраў
* Былы кляштар дамініканцаў

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Расмус Барталін — дацкі навуковец

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Henning Dehn-Nielsen, Kings and Queens of Denemark, Rosenborg Castle.Copenhagen 2007. ISBN 978-87-89542-71-3
* Roskilde Domkirkes Salgfond und Anette Kruse. Der Dom von Roskilde.2005. ISBN 87-980270-7-7

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Роскіле**
* Апісанне горада і фатаграфіі(недаступная спасылка)
* Музей караблёў вікінгаў у Роскіле Архівавана 6 сакавіка 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Гранат |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11962096f · GND: 4050588-1 · LCCN: n79054367 · NKC: xx0036546 · SUDOC: 119196549 · VIAF: 127828640 |

 |
**Пірынгавае навучанне** (англ.: peer learning або peer-to-peer learning) — метад адукацыі, заснаваны на самастойнай, парнай або групавой працы студэнтаў, якія дапамагаюць адзін аднаму ў навучанні. У гэтым метадзе вопытны студэнт дапамагае менш вопытным студэнтам засвоіць матэрыял, а таксама дае зваротную сувязь і веды. Прынцып актыўнага навучання ў пірынгавым метадзе забяспечваецца за кошт наступных спосабаў ўзаемадзеяння паміж навучэнцамі: кансультаванне, настаўніцтва і тлумачэнне адзін аднаму.

Вобласць прымянення
-------------------

Дзякуючы гнуткасці і высокай адаптыўнасцi метаду, сфера яго прымянення вельмі шырокая. Метад можа выкарыстоўвацца ў розных адукацыйных курсах, ад школьнага да вышэйшай адукацыі. Таксама ён можа прымяняцца ў медыцыне, юрыспрудэнцыі і іншых прафесійных абласцях.

Зноскі
------

1. ↑  ПИРИНГОВОЕ ОБУЧЕНИЕ КАК РЕЗУЛЬТАТ ТРАНСФОРМАЦИИ СИСТЕМЫ ВЗАИМОДЕЙСТВИЙ В ШКОЛЕ  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85099223 · Microsoft: 2777776026 · NKC: ph1150281 |
**Раздзельны пункт** — пункт, які дзеліць чыгуначную лінію на блок-участкі або перагоны.

Класіфікацыя
------------

Да раздзельных пунктаў на чыгунцы, адносяцца:

Дзелячыя лінію на перагоны:

* станцыі;
* абгонныя пункты;
* раз'езды;
* пуцявыя пасты;

Дзелячыя перагон на блок-участкі:

* прахадныя святлафоры пуцявой аўтаматычнай блакіроўкі;
* межы блок-участкаў пры АЛСН, якая прымяняецца як самастойны сродак сігналізацыі і сувязі.

Прызначэнне
-----------

Раздзельныя пункты, найпростымі з якіх з'яўляюцца раз'езды і абгонныя пункты, служаць для скрыжавання, абгону цягнікоў, забяспечваюць бяспеку іх руху і павялічваюць прапускную здольнасць участкаў чыгунак. На станцыях акрамя таго ажыццяўляюцца аперацыі па прыёму, адпраўленню, фарміраванню і расфарміраванню (сартавальныя і ўчастковыя станцыі) цягнікоў, вырабляецца прыём-выдача грузаў, абслугоўванне пасажыраў, рамонт і абслугоўванне рухомага складу.

Мяжы
----

Кожны раздзельны пункт мае выразна устаноўленыя межы, якія адлучаюць яго ад прылеглых перагонаў. Межамі раздзельных пунктаў з'яўляюцца:

* на аднапутных участках — ўваходныя святлафоры;
* на двухпутныхвых участках па кожнаму ў асобнасці галоўнага шляху — з аднаго боку — уваходны святлафор, з другога сігнальны знак «Мяжа станцыі»;
* на двухпутныхых участках, абсталяваных двухбаковай аўтаблакіроўкай, межамі з абодвух бакоў па кожнаму ў асобнасці галоўнага пуці з'яўляюцца ўваходныя святлафоры.

Літаратура
----------

Железнодорожный транспорт: Энциклопедия / Гл. ред. Н. С. Конарев. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — 559 с. — ISBN 5-85270-115-7..
**Дом дзяржаўнай прамысловасці (Дзяржпрам)** (укр.: Держпром) — першы савецкі 13-павярховы небаскроб, помнік архітэктуры ў стылі канструктывізму, адна з трох харкаўскіх высотак, пабудаваная на працягу 1926—1928 гадоў.

Будынку, які ўвасобіў у сабе будаўнічыя дасягненні УССР, далі назву «Дом дзяржаўнай прамысловасці» — гэтым словазлучэннем быў падкрэслены дэвіз індустрыяльнай краіны.

Гісторыя
--------

Будынак быў пабудаваны ў рэкордна кароткі тэрмін — падрыхтоўчыя працы пачаліся летам 1925 года, а здача ў эксплуатацыю адбылася 7 лістапада 1928 года, да адзінаццатай гадавіны Кастрычніцкай рэвалюцыі. Вясной 1926 года будоўлю вырашана было закрыць, аднак пасля асабістага ўмяшальніцтва Фелікса Дзяржынскага, які наведаў будоўлю 8 мая 1926 года, будаўніцтва працягнулася. На ўрачыстай закладцы цэнтральнага корпуса, якая адбылася 21 лістапада 1926 года, будынку прысвоілі яго імя.

Пасля пабудовы, з 1928 па 1934 гады, у будынку размяшчаўся Савет Народных Камісараў Украіны.

Падчас нямецкай акупацыі ў 1941—43 гадах на першым паверсе была ўладкавана канюшня, на іншых паверхах у пачатку акупацыі жылі малпы, якія ўцяклі з размешчанага побач з будынкам заапарку. Да 23 жніўня 1943 года ў Дзяржпраме дажылі тры макакі, якім на 65-ю гадавіну вызвалення горада, у жніўні 2008 года, быў адкрыты помнік на тэрыторыі заапарку.

Пасля вайны ў 1944—1947 гадах будынак быў адноўлены.

У 1955 годзе на даху была ўсталявана адна з першых у СССР тэлевізійных вышак вышынёй 45 м.

У 2004 годзе, да 350-годдзя Харкава была распачата рэканструкцыя Дзяржпрама — яна заняла нашмат больш часу, чым увесь перыяд будаўніцтва Дзяржпрама прымітыўнымі метадамі ў 1920-х гадах, і дагэтуль застаецца не завершанай.

Зноскі
------

1. ↑  Харьков : Архитектура, памятники, новостройки : Путеводитель / *Клейн Б. Г. Лаврентьев И. Н. Лейбфрейд А. Ю. и др.*. — 2-е изд. испр. и доп. — Харьков: Прапор, 1987. — 151 с.
2. ↑  Украіна. Дом прамысловасці Архівавана 25 жніўня 2011.
3. ↑  Дзяржпрам — першы жалезабетонны будынак у СССР  (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дзяржпрам
* Плошча імя Дзяржынскага, Дзяржпрам і харкаўскі канструктывізм (руск.)
**Нікола Лекавіч** (сербск.: Никола Лековић; нар. 19 снежня 1989, Бялград) — сербскі футбаліст, абаронца клуба «Младаст» з Лучані.

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец школы бялградскага «Партызана». У 2007 годзе перабраўся ў склад «Бяжаніі», і ў маі 2008 года дэбютаваў за гэты клуб у сербскай Суперлізе ў матчы супраць «Хайдука» (0:1). Пасля вылету «Бяжаніі» з элітнага дывізіёна працягваў гуляць за каманду ў Першай лізе, а ў 2010 годзе перайшоў у «Рад», за які выступаў на працягу трох сезонаў у якасці трывалага іграка асновы.

У ліпені 2013 года стаў іграком «Вайводзіны», падпісаўшы двухгадовы кантракт, але ў лютым 2014 года быў набыты польскім клубам «Лехія» з Гданьска. У жніўні 2015 года вярнуўся ў Сербію, на правах гадавой арэнды папоўніўшы склад «Партызана», аднак згуляў толькі ў пяці матчах чэмпіянату. У ліпені 2016 года ў якасці свабоднага агента далучыўся да клуба «Напрэдак».

У студзені 2017 года падпісаў кантракт з беларускім клубам «Дынама» з Мінска. Пачынаў сезон 2017 на пазіцыі левага абаронцы, пазней стаў выступаць у якасці апорнага паўабаронцы.

У пачатку 2018 года рыхтаваўся да новага сезона разам з «Дынама», аднак у лютым было абвешчана аб пераходзе абаронцы ў грэчаскі клуб «Керкіра». У жніўні 2018 года далучыўся да турэцкага «Карабюкспора», аднак ужо ў верасні, так і не згуляўшы за яго, вярнуўся ў Сербію і стаў іграком клуба «Младаст» (Лучані).

У снежні 2019 года падпісаў кантракт з баснійскім клубам «Тузла Сіці». У ліпені 2020 года вярнуўся ў Сербію, стаўшы іграком «Напрэдака», а ў студзені 2021 года зноў далучыўся да «Младасці».

Міжнародная кар’ера
-------------------

У 2010 годзе выступаў за моладзевую зборную Сербіі.

Дасягненні
----------

* Сербія 02Сярэбраны прызёр Срэбраны прызёр чэмпіянату Сербіі: 2015/16
* Сербія Уладальнік Кубка Сербіі: 2016
* Беларусь 02Сярэбраны прызёр Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі: 2017

Зноскі
------

1. ↑  Nikola Lekovic // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  90minut.pl — 2003. Праверана 23 верасня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2818677'></a>
3. ↑  Сербский латераль Никола Лекович стал игроком минского "Динамо"
4. ↑  Лекович из минского "Динамо" перешел в "Керкиру"

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | 90minut · by.tribuna.com · FBref.com · FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол · УЕФА |
**Файруза Балк** (англ. Fairuza Balk, нар. 21 мая 1974 года, Каліфорнія, ЗША) — амерыканская актрыса. Самыя вядомыя фільмы з удзелам Файрузы Балк — «Вяртанне ў краіну Оз», «Востраў доктара Мора», «Вядзьмарства» і «Амерыканская гісторыя Ікс».

Біяграфія
---------

Файруза Балк нарадзілася ў Каліфорніі ў 1974 годзе. Яе бацька, Саламон Фелдхаўз, займаўся фолк-музыкай, некаторы час жыў у Турцыі, вывучаючы культуру і мову гэтай краіны. Збольшага пад уплывам ўсходняй культуры ён абраў і імя для дачкі — Файруза (біруза). У 1985 годзе Файруза была зацверджана на ролю Дораці Гейл ў фільме «Вяртанне ў краіну Оз», пасля чаго да яе прыйшла шырокая вядомасць. За сваю акцёрскую кар'еру яна знялася больш чым у сарака фільмах і серыялах. У 1997 годзе бойка, якую Файруза Балк і Робін Тані выканалі ў канцы фільма «Вядзьмарства», была прызнана лепшай кінабойкай года і ўзнагароджана адпаведнай прэміяй. У 1999—2000 годзе Файруза разам з актрысай Крысцінай Рычы знялася ў відэакліпе на песню «Natural Blues» амерыканскага дыджэя Moby. Гэты відэакліп быў намінаваны на прэмію MuchMusic Video Awards, якія ўручаюцца ў Таронта, як «Лепшае міжнароднае відэа».



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Notable Names Database |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1177440 · BNF: 14029750s · CONOR: 8583011 · GND: 122143485 · ISNI: 0000 0001 1606 2706 · LCCN: no97037813 · NKC: js20050718018 · NLP: A16341879 · NTA: 141322993 · NUKAT: n2017163629 · SUDOC: 099608839 · VIAF: 22341573 |

 |
**Дзяржы́нава** — радавы маёнтак сям’і Дзяржынскіх за 15 км ад гарадскога пасёлка Івянец Валожынскага раёна Мінскай вобласці, радзіма Ф. Э. Дзяржынскага — рэвалюцыянера, савецкага дзяржаўнага дзеяча і заснавальніка ВЧК.

Гісторыя
--------

Сядзібны дом з надворнымі пабудовамі, узведзены ў 1870-я г. дзе прайшло дзяцінства Ф. Э. Дзяржынскага, быў спалены фашысцкімі акупантамі ў час карнай аперацыі «Герман» летам 1943 г.

Гісторыя музея-сядзібы пачалася ў 1963 г. калі Савет Міністраў БССР аб’явіў сядзібу Дзяржынава з прылеглай тэрыторыяй агульнай плошчаю 80 га помнікам прыроды рэспубліканскага значэння. У 1972 г. у Дзяржынаве адкрыўся мемарыяльны комплекс — філіял Івянецкага мемарыяльнага музея Ф. Э. Дзяржынскага (заснаваны ў 1957 г.).

На 10-м пасяджэнні Савета кіраўнікоў органаў бяспекі і спецыяльных службаў дзяржаў-удзельніц СНД 25.05.2001 г. прынята рашэнне аб аднаўленні мемарыяльнага комплексу «Дзяржынава». 28.02.2002 г. ён уключаны ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь. Былі адноўлены жылы дом з мансардай і частка сядзібы пры фінансавай падтрымцы спецслужбаў Расіі і Украіны, ААТ «Беларусбанк». 07.10.2004 г. адбылося адкрыццё адноўленага мемарыяльнага комплексу. Экспазіцыя, створаная ў доме-музеі сям’і Дзяржынскіх, атрымала высокую ацэнку Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь А. Р. Лукашэнкі, кіраўнікоў дэлегацый-удзельнікаў 17-га пасяджэння Савета кіраўнікоў органаў бяспекі і спецслужбаў дзяржаў-удзельніц СНД, кіраўніцтва Камітэта дзяржаўнай бяспекі (КДБ) Рэспублікі Беларусь. Паводле рашэння Мінскага аблвыканкама з 07.06.2005 г. мемарыяльны комплекс у падпарадкаванні Стаўбцоўскага райвыканкама, з 17.04.2006 г. мае сучасны статус і назву. З 01.07.2006 г. дырэктар Т. М. Чуйко.

У 2007 годзе Музей-сядзіба «Дзяржынава» атрымаў заахвочвальны дыплом Прэміі ФСБ у намінацыі «Выяўленчае мастацтва» за стварэнне высокамастацкай экспазіцыі, прысвечанай жыццю і дзейнасці Ф. Э. Дзяржынскага.

Спасылкі
--------

*
**Малодшы навуковы супрацоўнік** — пасада ў навуковых, навукова-даследчых, навукова-практычных і вышэйшых навучальных установах. У пасадовай іерархіі знаходзіцца нижэй навуковага супрацоўніка.

Кваліфікацыйныя патрабаванні
----------------------------

Вышэйшая адукацыя і досвед працы па адпаведнай спецыяльнасці не менш 3 гадоў. Пры наяўнасці навуковай ступені, заканчэнні аспірантуры і праходжання стажыроўкі альбо пры наяўнасці акадэмічнай ступені магістра — без прад'яўлення патрабаванняў да стажу працы.

Службовыя абавязкі
------------------

Пад кіраўніцтвам адказнага выканаўцы праводзіць навуковыя даследаванні і распрацоўкі па асобных раздзелах (этапах, заданнях) тэмы (праекта) у адпаведнасці з зацверджанымі методыкамі. Удзельнічае ў выкананні эксперыментаў, праводзіць назіранні і вымярэнні, складае іх апісанне і фармулюе высновы. Вывучае навукова-тэхнічную інфармацыю, айчынны і замежны досвед па адпаведнай тэматыцы. Складае справаздачы (раздзелы справаздачы) па тэме (праекце) або яе падраздзелу (этапу, заданню). Удзельнічае ва ўкараненні вынікаў даследаванняў і распрацовак.

Павінен ведаць: мэты і задачы даследаванняў і распрацовак, айчынную і замежную інфармацыю па гэтых даследаваннях і распрацоўках; сучасныя метады і сродкі планавання і арганізацыі даследаванняў і распрацовак, правядзення эксперыментаў і назіранняў, абагульнення і апрацоўкі інфармацыі, у тым ліку з ужываннем электронна-вылічальнай тэхнікі; асновы эканомікі адпаведнай галіны і арганізацыі працы; асновы працоўнага заканадаўства; правілы і нормы аховы працы і пажарнай бяспекі.

Літаратура
----------

* Кваліфікацыйны даведнік «Пасады служачых, занятых у навукова-даследчых установах, канструктарскіх, тэхналагічных, праектных і пошукавых арганізацыях» // Дадатак да Пастановы Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь № 49 ад 28.03.2002 г.

| ⛭Кваліфікацыі, ступені і званні ў навуцы і адукацыі |
| --- |
| Выпускнікі ВНУ | 
* Бакалаўр
* Ліцэнцыят
* Інжынер
* Спецыяліст
* Магістр

 |
| Навуковыя ступені | 
* Кандыдат навук
* Доктар філасофіі
* Доктар honoris causa
* Доктар навук
* Хабілітаваны доктар

 |
| Навуковыя званні і пасады | 
* Выкладчык-стажор
* Асістэнт
* Старшы выкладчык
* Дацэнт
* Прыват-дацэнт
* Ад’юнкт
* Ад’юнкт-прафесар
* Асістэнт-прафесар
* Асацыяваны прафесар
* Прафесар
* Ардынарны прафесар
* Экстраардынарны прафесар
* Запрошаны прафесар
* Ганаровы прафесар
* Заслужаны прафесар
* Прафесар-эмерыт
* Малодшы навуковы супрацоўнік
* Навуковы супрацоўнік
* Старшы навуковы супрацоўнік
* Вядучы навуковы супрацоўнік
* Галоўны навуковы супрацоўнік

 |
| Іншыя | 
* Член-карэспандэнт
* Дзейсны член акадэміі
* Акадэмік

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | У гэтага паняцця ёсць іншае значэнне **заліў Біяфра**. |

**Бія́фра**, таксама **Рэспубліка Біяфра** (англ.: Biafra, Republic of Biafra, ігба: Bịafra) — самаабвешчаная дзяржава ў Заходняй Афрыцы. Існавала падчас грамадзянскай вайны ў Нігерыі з 30 мая 1967 г. да 15 студзеня 1970 г. 

У 1966 г. у Нігерыі адбылася серыя ваенных пераваротаў, што абвастрылі палітычныя адносіны паміж рознымі рэгіёнамі, узнавіліся этнічныя канфлікты. Падставай для абвяшчэння незалежнасці Рэспублікі Біяфра сталі даўнія этнічныя канфлікты паміж народамі ігба і хаўса (узнікалі ў 1945 г. 1953 г. 1964 г.), а таксама нежаданне афіцыйнага цэнтральнага ўрада выконваць пагадненне аб дэцэнтралізацыі кіравання дзяржавай. 

Частка ваенных і паліцэйскіх на чале Адумегву Аджукву абвясцілі незалежнасць Рэспублікі Біяфра, дзе большую частку насельніцтва складалі ігба. Яна была прызнана з боку дзяржаў Габон, Гаіці, Кот-д’Івуар, Танзанія, Замбія, але не з боку ААН.

6 ліпеня 1967 г. нігерыйская армія пачала ваенныя дзеянні супраць самаабвешчанай дзяржавы. Ваенныя сілы Біяфры значна саступалі нігерыйскім, таму ў верасні 1968 г. фактычна пацярпелі поўную паразу. Тэрыторыі, што знаходзіліся пад кантролем паўстанцаў, зноў былі далучаны да Нігерыі. Вайна суправаджалася голадам і значнымі ахвярамі сярод мірнага насельніцтва. Спробы міжнароднай дапамогі насельніцтву прывялі да стварэння арганізацыі «Урачы без межаў» у 1971 г.

Патрабаванне аднаўлення незалежнасці Рэспублікі Біяфра зноў прывяла да канфлікта ў паўднёва-ўсходняй Нігерыі ў 1999 — 2006 гг.. Ён быў адзначаны ваеннымі і паліцэйскімі рэпрэсіямі. У наш час за межамі Нігерыі дзейнічаюць некалькі грамадскіх арганізацый, што аб'ядноўваюць бежанцаў з Біяфры і іх нашчадкаў, якія працягваюць выступаць за незалежнасць гэтага рэгіёна.

Спасылкі
--------

* The Republic of Biafra
* Biafran Declaration of Independence
* Remembering Nigeria's Biafra war that many prefer to forget
* Buried for 50 years: Britain’s shameful role in the Biafran war

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4006398-7 · LCCN: no2003054522 · VIAF: 264195570 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Малое.

**Малое** — возера ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Будавіца, за за 5,5 км у напрамку на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Шуміліна, за 1 км ад вёскі Мерзлякі.

Плошча паверхні возера 0,02 км². Даўжыня 0,17 км, найбольшая шырыня 0,14 км. Даўжыня берагавой лініі 0,45 км. Катлавіна возера круглаватай формы. Схілы катлавіны маюць вышыню да 5 м. Берагавая лінія слабазвілістая.

Малое возера ручаём злучана з возерам Вялікае.

Спасылкі
--------

* Малое возера на сайце «Белорусский Посейдон» Архівавана 20 жніўня 2013.
* Ліст карты N-35-36. Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1987 г. Архівавана 2 мая 2013.
* Озеро Малое // шумилинщина.рф  (руск.)
**Карачаеўскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Карачаева-Чаркескай Рэспубліцы Расійскай Федэрацыі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Карачаеўск (не ўваходзіць у склад раёна).

Геаграфія
---------

Раён размешчаны ў горнай частцы рэспублікі паміж Галоўным Каўказскім і Скалістым хрыбтамі. Плошча раёна — 3917,24 км² (з 2010 года). Найвышэйшы пункт — заходняя вяршыня гары Эльбрус (5642 м), на тэрыторыі раёна таксама размешчана вяршыня Дамбай-Ульген (4046 м) — найвышэйшы пункт Заходняга Каўказа.

Гісторыя
--------

У выніку скасавання Карачаеўскай аўтаномнай вобласці ў 1943 годзе, у сувязі з дэпартацыяй карачаеўцаў, два раёны ліквідаванай вобласці (Мікаянаўскі і Учкуланскі), якія прыблізна адпавядалі цяперашняму Карачаеўскаму раёну, былі перададзены ў склад Грузінскай ССР, дзе яны ўтварылі Клухарскі раён.

14 сакавіка 1955 года Указам Прэзідыума ВС СССР Клухарскі раён быў перададзены з Грузінскай ССР у склад Стаўрапольскага края.

12 студзеня 1957 года Клухарскі раён перайменаваны ў Карачаеўскі. У той жа дзень Чаркеская аўтаномная вобласць была пераўтворана ў Карачаева-Чаркескую АВ у складзе Стаўрапольскага края. Ёй былі таксама перададзены Зелянчукскі, Карачаеўскі і Усць-Джэгуцінскі раёны Стаўрапольскага края.

Зноскі
------

1. ↑

| ⛭Карачаева-Чаркесія |
| --- |
| Раёны | 
* Абазінскі
* Адыгэ-Хабльскі
* Зелянчукскі
* Карачаеўскі
* Малакарачаеўскі
* Нагайскі
* Прыкубанскі
* Урупскі
* Усць-Джэгуцінскі
* Хабезскі

 |  |
| Гарады | 
* Карачаеўск
* Тэберда
* Усць-Джэгута
* **Чаркеск**

 |
| Пгт | 
* Арджанікідзэўскі
* Дамбай
* Меднагорскі
* Новы Карачай
* Правакубанскі
* Ударны
* Эльбрускі

 |
| Сёлы — цэнтры раёнаў | 
* Адыгэ-Хабль
* Зелянчукская
* Інжыч-Чукун
* Каўказскі
* Праградная
* Учкекен
* Хабез
* Эркен-Шахар

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: n2007023447 · VIAF: 133914686 |
**Ма́лешаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Хойніцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Малешаў.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Хойніцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Валоцкага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Ва́ры** — горад у Нігерыі, асноўны цэнтр нафтавай прамысловасці ў штаце Дэльта. У канцы 1990-х гг. Вары і вакольныя раёны былі арэнай этнічных сутыкненняў паміж іджа, ітсекіры і урхоба. Колькасць насельніцтва істотна ўзрасла з 1960-х гг. калі ў ваколіцах былі выяўлены запасы нафты. Вары акружаюць трапічныя вільготныя лясы і балоты. Большую частку года ў горадзе падвышаная вільготнасць. Сухі сезон доўжыцца з лістапада па красавік.

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Эмюіджы Агбіагбеўха, нігерыйская футбалістка

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4485281-2 · LCCN: n86034720 · VIAF: 141976488 |
**Антыпаса́т** — назва заходніх вятроў над пасатамі.

Характарыстыка
--------------

Вертыкальная магутнасць пасатаў павялічваецца да экватара. Пад 20-й паралеллю яна каля 2 - 4 км. Зблізку экватара, асабліва ў летнім паўшар'і, усходнія вятры захопліваюць ужо ўсю трапасферу і стратасферу. Там, дзе пасаты распасціраюцца на ўсю трапасферу, вятры над імі маюць пераважна заходні кірунак, такі ж самы, які пануе ў сярэдняй і верхняй трапасферы ў знешнетрапічных шыротах.

Раней лічылі, што антыпасаты дзьмуць процілегла прыземнаму кірунку пасатаў, то бок у паўночным паўшар'і з паўднёвага захаду і ў паўднёвым з паўночнага захаду. Назіранні гэтага не пацвердзілі. Антыпасаты - наогул заходнія вятры, такія ж, як і ў больш высокіх шыротах на тых жа узроўнях. Мерыдыянальныя складнікі ў іх малыя і могуць быць розныя па кірунку. Аднак пераважаюць ўсё ж складнікі, накіраваныя ад экватара да высокіх шырот.

Літаратура
----------

* *Метеорология и климатология*. Ленинград, 1968 г. Автор — Хромов С. П.
**Нікола Лукіч** (сербск.: Никола Лукић; нар. 14 мая 1990, Бялград) — сербскі футбаліст, паўабаронца.

Клубная кар’ера
---------------

Выступаў за розныя клубы ў Сербіі, дзе найбольш паспяховым быў перыяд у «Металацы».

У жніўні 2014 года перайшоў у футбольны клуб «Мінск». У складзе сталічнай каманды адразу замацаваўся ў аснове на пазіцыі цэнтральнага паўабаронцы, стаў адным з найлепшых яе ігракоў у другой палове сезона 2014.

У снежні 2014 года падоўжыў кантракт з «Мінскам». У матчы першага тура чэмпіянату Беларусі 2015 супраць «Нафтана» (0:0), атрымаў цяжкую траўму на сёмай хвіліне сустрэчы. Вярнуўся на поле ў ліпені і зноў стаў асноўным цэнтральным паўабаронцам каманды. 

У студзені 2016 года стала вядома, што Лукіч пакіне «Мінск». У лютым далучыўся да славацкага клуба «Земплін», які незадоўга да таго папоўніў іншы футбаліст мінчан Аляксандр Свярчынскі. У жніўні 2016 года перайшоў у «Вождавац», дзе замацаваўся ў аснове.

У снежні 2016 года вярнуўся ў Беларусь, падпісаўшы двухгадовы кантракт з мінскім «Дынама». У першай палове сезона 2017 трывала гуляў за дынамаўцаў, аднак у жніўні атрымаў траўму, з-за якой выбыў да канца сезона. У пачатку 2018 года быў выведзены з асноўнай каманды і трэніраваўся з дублем, за ўвесь сезон 2018 правёў толькі тры матчы ў чэмпіянаце дублёраў.

У пачатку 2019 года вярнуўся ў Сербію, стаўшы іграком клуба «Злацібар» з Чаеціны, аднак згуляў за яго ўсяго ў трох матчах і неўзабаве пакінуў каманду.

Заўвагі
-------

1. ↑  Nikola Lukic // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  "Минск" подписал сербского полузащитника Лукича
3. ↑  Футбол. Никола Лукич продлил контракт с "Минском"
4. ↑  Никола Лукич покинет "Минск"
5. ↑  Экс-полузащитник "Минска" снова может стать одноклубником Сверчинского
6. ↑  Минское "Динамо" подписало 2-летний контракт с сербским полузащитником Лукичем
7. ↑  Златибор од лета са Звездом, Партизаном...

Спасылкі
--------

* Профіль на афіцыйным сайце «Мінска» Архівавана 5 красавіка 2018.  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FBref.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
Варыятар
**Варыя́тар** — прыстасаванне для плаўнай змены вуглавых скарасцей звёнаў прывода і выканаўчага механізма.

Асноўная частка варыятара — бесступеньчатая перадача (адна або некалькі). Варыятар забяспечвае аптымальную скорасць машыны або механізма пры розных умовах эксплуатацыі. Бываюць фрыкцыйныя (выкарыстоўваюць трэнне) і гідраўлічныя.

Пашыраны ў машынах і механізмах хімічнай, папяровай, тэкстыльнай прамысловасці, на транспарце (напрыклад, на эскалатарах метрапалітэна ўзгадняюць скорасць руху поручняў і ступеняў).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4). — С. 19.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Варыятар
**Ніклас Лафрэнсен** (30 кастрычніка 1737 — 6 снежня 1807) — шведскі жывапісец, мініяцюрыст. Працаваў у Парыжы і Стакгольме.

Ніклас Лафрэнсен быў сынам мастака Нікласа Лафрэнсэна Старэйшага і Магдалены Сцюр. Яго бацька быў дасведчаным мастаком-мініяцюрыстам, папулярным пры шведскім двары. Лафрэнсен атрымаў першую падрыхтоўку ў яго. Бацька навучыў яго мініяцюрнаму жывапісу, а таксама тэхніцы гуашы. Лафрэнсен-малодшы знаходзіўся ў Парыжы з 1762 па 1769 г. У 1773 г. стаў членам Акадэміі жывапісца і скульптара. У Парыжы ён трапіў пад уплыў французскага ракако. Ён вырашыў прадстаўляць рэалістычныя тэмы ў жывапісе. Гэта дало яму папулярнасць сярод публікі. Пасля вяртання ў Стакгольм ён быў прызначаны прыдворным прыдворным мастаком-мініяцюрыстам і атрымаў дзясятак мініяцюрных партрэтаў прынца Густава.

Зноскі
------

1. 1 2  RKDartists Праверана 29 верасня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2 3 4 5 6 7  Niclas Lafrensen — 1917.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q379406'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1724971'></a>
3. ↑  artist list of the National Museum of Sweden — 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22681075'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Варшаўскі вакзал.

**Варшаўскі вакзал** (руск.: Варша́вский вокза́л) — былы чыгуначны вакзал Санкт-Пецярбурга, знаходзіцца на набярэжнай Абводнага канала, 118. Пабудаваны ў 1851 годзе. Першы ўчастак чыгункі даўжынёй 44,6 км да царскай рэзідэнцыі ў Гатчыне адкрыты ў лістападзе 1858 годзе. У 1859 годзе чыгунка падоўжана да Пскова (273 км), у 1862 годзе — да Варшавы. Асобная лінія была пракладзена да прускай мяжы (Вержбалава), яна злучала Санкт-Пецярбург са сталіцамі еўрапейскіх дзяржаў. У 1857—1860 гадах у выніку рэканструкцыі (арх. П. Сальмановіч) узведзены новы будынак і 2 каменныя дамы для службоўцаў (1 захаваўся).

У часы СССР з Варшаўскага вакзала адпраўляліся цягнікі ў Прыбалтыку, Заходнюю Украіну, а таксама міжнародныя (у Берлін, Варшаву, Прагу). Таксама адпраўляліся электрацягнікі лужскага і прыбалтыйскага кірункаў.

15 мая 2001 года вакзал быў закрыты на рэканструкцыю, цягнікі прыгарадных і далёкіх зносін былі пераведзеныя на іншыя вакзалы. У 2011—2012 гадах кантактная падвеска на Варшаўскай лініі (да ст. Бранявая) была часткова дэмантаваная, у 2013 годзе былі цалкам прыбраныя апоры кантактнай сеткі. У 2012—2013 гадах платформа Корпусная Шаша і рэйкі былі цалкам разабраны. Прыгарадныя цягнікі былі цалкам пераведзеныя на Балтыйскі вакзал. Станам на канец 2020 года пероны і пад’язныя пуці вакзала цалкам забудаваны жылымі шматкватэрнымі комплексамі. З існуючай аснасткі застаўся будынак вакзала, цяпер гандлёвы цэнтр, два пакгаўзы і воданапорная вежа.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1