recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Эрг.
Эрг-Шэбі ў Марока
**Эрг** (араб. пясчанае мора) — пясчаны пустынны масіў у Паўночнай Афрыцы, які размяшчаецца звычайна ў паніжэннях рэльефу.

Характэрны высокія (да 200—300 м) грады маларухомых пяскоў, выцягнутых пераважна ў напрамку пануючых пасатных вятроў. Найбольшыя масівы — Вялікі Усходні Эрг і Вялікі Заходні Эрг. У параўнанні з камяністымі і гліністымі пустынямі эргі больш увільготнены, трапляюцца крыніцы і калодзежы, каля якіх сканцэнтраваны аазісы.

Падобныя пустыні на Аравійскім паўвостраве называюць нефуд, у Цэнтральнай Азіі — кум, у Кітаі — шамо.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — С. 148. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Эрг (пустыня) на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 111928659 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лейтман.

**Фрына Львоўна Лейтман** (14 лістапада 1921, Гарадок — 26 верасня 1985) — беларускі мастацтвазнавец.

Біяграфія
---------

Вучылася ў Інстытуце жывапісу, скульптуры і архітэктуры ім. І. Я. Рэпіна Акадэміі мастацтваў СССР на факультэце гісторыі і тэорыі мастацтваў (1939—1946). Працавала выкладчыцай у Беларускім дзяржаўным тэатральна-мастацкім інстытуце (1951—1953), выкладала ў Мінскім мастацкім вучылішчы ім. А. К. Глебава (з 1947). Асноўныя творы: артыкулы і рэцэнзіі, апублікаваныя ў газетах «Літаратура і мастацтва», «Знамя юности», «Мінская праўда», у часопісах «Беларусь», «Работніца і сялянка»: «Шлях да стварэння гераічных вобразаў» (1947), «Бліжэй да жыцця» (1948), «Пра пачуццё новага», «Вобраз роднай прыроды» (1954), «Думкі пра жывапіс» (1956), «Кастрычнік у мастацтве» (1957), «Апяваць веліч савецкай эпохі» (195В). Аўтар манаграфія пра У. М. Кудрэвіча (1958).

Літаратура
----------

* Беларускі саюз мастакоў : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1998. — С.334
* Художники Советской Белоруссии. — Минск, 1976. — С.204
**Міхаіл Міхайлавіч Зялёнкін** (20 верасня 1920, Рудзенск, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць — 24 чэрвеня 1991 Мінск) — Герой Савецкага Саюза, беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Памятная таблічка на Рудзенскай школе ў гонар Героя Савецкага Саюза Міхаіла Зялёнкіна.
Рудзенск, вуліца Чкалава. Памятная таблічка на доме, дзе жыў Герой Савецкага Саюза Міхаіл Зялёнкін.
Нарадзіўся ў сям’і чыгуначніка. Пасля заканчэння Віцебскага мастацкага вучылішча працаваў у Мінску на фабрыцы «Кастрычнік», там жа вучыўся ў аэраклубе. З 1939 года ў шэрагах Чырвонай Арміі. У 1941 годзе скончыў Батайскую ваенную авіяцыйную школу лётчыкаў. Ваяваў у складзе 156-га авіяпалка на Калінінскім, Заходнім, Волхаўскім, 1-м і 2-м Беларускіх франтах. Свае першыя паветраныя перамогі сяржант М. М. Зялёнкін атрымаў на знішчальніку І-16. З лета 1944 года ваяваў ужо на Як-3.

Да жніўня 1944 года начальнік звяна 156-га знішчальнага авіяцыйнага палка. Здзейсніў 218 баявых вылетаў, збіў асабіста 19 самалётаў і 1 аэрастат.

15 траўня 1946 года за мужнасць і венную доблесць, праяўленыя ў гады Вялікай Айчыннай вайны, лётчыку было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза. Узнагароджаны ордэнамі: Леніна, Чырвонага Сцяга, Суворава 3-й ступені, Айчыннай вайны 1-й ступені, Чырвонай Зоркі; медалямі.

У 1954 годзе скончыў Беларускі інстытут народнай гаспадаркі, жыў і працаваў у Мінску. З 1965 года член Саюза мастакоў СССР. Пахаваны на Паўночных могілках у Мінску.

Крыніцы
-------

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
**Аляксей Пятровіч Айдараў** (15 лістапада 1974, Арцёмаўскі, Свярдлоўская вобласць) — беларускі і ўкраінскі біятланіст. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (1998).

Займаецца біятлонам з 1984, з 2006 года прадстаўляе на міжнароднай спартыўнай арэне Украіну. Першым трэнерам быў Фефелаў Сяргей. Трэнерам у юніёрскім узросце быў Свісцельнікаў Ігар Пятровіч. Пачынаў займацца на лыжнай базе «Сняжынка», якая належала Ягоршынскаму радыёзаводу. Вучыўся ў сярэдняй школе № 56 станцыі Ягоршына г. Арцёмаўскі.

Аляксей з'яўляецца спартсменам году Беларусі (1998), разам з Уладзімірам Самсонавым і Іванам Іванковым.

10 чэрвеня 2008 г. украінскі біятланіст Аляксей Айдараў прыняў рашэнне аб завяршэнні кар'еры.

Літаратура
----------

* Айдаров Алексей Петрович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.] / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. – Минск : БелЭн, 2006. – Т. 2 : А–Герань. – С. 51.
* Алексей Айдаров // Витебщина Олимпийская / сост.: В. В. Быньков ; фото: А. В. Хитров, Г. Н. Семенов, П. П. Рябухин. – Доп. изд. – Витебск : Витебская областная типография, 2011. – С. 152–157.
* Петриков, А. М. Айдаров Алексей Петрович / А. М. Петриков // Спортивная энциклопедия Беларуси / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. – Минск : БелЭн им. П. Бровки, 2005. – С. 17.
Яўген Сандаў — адзін з пачнальнікаў культурызму.
**Культурызм** (ад фр.: culturisme), **бодыбілдынг** — сістэма сілавых практыкаванняў для развіцця мускулатуры. Вядомы з часоў Старажытнай Грэцыі і Рыма. Асновы сучаснага культурызму распрацаваны ў канцы 19 стагоддзя, сістэмы трэніровак — у 1960-я гады (у ЗША). Міжнародныя конкурсы культурыстаў праводзяцца з 1901 года, штогадовыя чэмпіянаты свету — з сярэдзіны 20 стагоддзя. Міжнародная федэрацыя па культурызме створана ў 1946 годзе, федэрацыя культурызму Беларусі — у 1985 годзе. Сярод беларускіх культурыстаў: Э.Зайкін, бронзавы прызёр чэмпіяната свету сярод юніёраў (1994), чэмпіёны Еўропы М.Шыла (1989) і А.Крыксін (1996), Аляксей Алегавіч Шабуня.

### Прафесійны культурызма

У сучаснай індустрыі культурызма прафесіяналам звычайна называюць культурыста, які перамог у кваліфікацыйных спаборніцтвах, як аматар, і які зарабіў «Pro Card» ад IFBB. Уладальнікі дадзенай карты атрымліваюць права выступаць на прафесійных турнірах, напрыклад, "Арнольд Класік». 

* Містэр Каліфорнія дэманструе сваю праграму па культурызмуМістэр Каліфорнія дэманструе сваю праграму па культурызму
* Пажылы атлет часткова прысядае з штангай 565 lbsПажылы атлет часткова прысядае з штангай 565 lbs
* Пажылы атлет прысядае са штангайПажылы атлет прысядае са штангай

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0155-9 (т.9)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4069572-4 · LCCN: sh85015263 · NKC: ph122012 |
**«Вялікія рэформы»** — маштабныя рэформы ў Расійскай імперыі, праведзеныя ў час кіравання імператара Аляксандра II, у 1860-я і 1870-я гады:

* Ліквідацыя ваенных пасяленняў (1857)
* Адмена прыгоннага права (1861)
* Фінансавая рэформа (1863)
* Рэформа вышэйшай адукацыі (1864)
* Земская рэформа і Судовая рэформы (1864)
* Рэформа гарадскога самакіравання (1870)
* Рэформа сярэдняй адукацыі (1871)
* Ваенная рэформа (1874)

Дадзеныя пераўтварэнні вырашылі шэраг даўно набалелых сацыяльна-эканамічных праблем, расчысцілі дарогу для развіцця капіталізма ў Расіі, пашырылі межы грамадзянскай супольнасці і прававой дзяржавы, аднак даведзены да канца не былі.

Да канца валадарання Аляксандра II пад уплывам кансерватараў некаторыя рэформы (судовая, земская) былі абмежаваныя. Контррэформы, разгорнутыя яго пераемнікам Аляксандрам III, закранулі таксама палажэнні сялянскай рэформы і рэформы гарадскога самакіравання.

Асаблівасці рэформаў у Беларусі
-------------------------------

Паўстанне 1863 г. а потым ваеннае становішча перашкаджалі правядзенню ў Беларусі рэформаў, задуманных Аляксандрам ІІ. Яны ўводзіліся ці са спазненнем, ці з урэзкамі. Так, судовая рэформа 1864 г.была распачатая ў Беларусі праз 19 год. Земскую рэформу 1864 г. у Беларусі ўвогуле не збіраліся ўводзіць. Царскі ўрад баяўся, што, будучы даступным шляхце, земскае самакіраванне павялічыць апазіцыйнасць землеўладальнікаў каталіцкай веры. Урэшце ў 1903 г. у трох губернях — Віцебскай, Магілёўскай і Мінскай — было ўведзенае ўрэзанае земства, якое не выбіралася, а прызначалася ўладамі. І толькі ў 1911 г. гэтыя губерні атрымалі выбарнае земства. Што тычыцца Віленскай і Гарадзенскай губерняў, то яны царскага земства не дачакаліся ўвогуле.

Зноскі
------

1. ↑  После реформ: Правительственная реакция // *Троицкий Н. А.* Россия в XIX веке: Курс лекций. — М.: Высшая школа, 1997.
2. ↑  Контрреформы 1889—1892 гг.: Содержание контрреформ // *Троицкий Н. А.* Россия в XIX веке: Курс лекций. — М.: Высшая школа, 1997.
3. ↑  *Шыбека, З.* Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002) / З. Шыбека. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — С. 103-104
**ВК-003** — беларуская снайперская вінтоўка, распрацаваная Канстанцінам Коневым. Выпускалася прадпрыемствам «*Полигонарм*».

Назва
-----

Поўная назва вінтоўкі — Снайперская вінтоўка Конева, ці ж СВК. Аднак каб пазбегнуць блытаніны з вінтоўкамі Кавамава і Калашнікава яе часцей называюць ВК-003.

Гісторыя
--------

Прэзентацыя зброі прайшла ў 2003 годзе ў Мінску. У 2005-м вінтоўка дэманстравалася на міжнародных выставах «Інтэрпалітэх-2005» і «Зброя і паляванне» ў Маскве, дзе атрымала высокія ацэнкі зброевых экспертаў. Тым не менш ВК-003 не атрымала шырокага распаўсюду.

Прызначэнне
-----------

Зброю прызначана для палявання, матчавай (спартовай) стральбы і выкарыстання ў падраздзяленнях спецыяльнага прызначэння.

Апісанне
--------

Ствалы свабодна вывешаны і могуць мець дыяметр у дульнай часткі 19 і 26 мм. У варыянце з дыяметрам ствала 19 мм магчыма ўстаноўка глушыцеля. Затвор з трыма баявымі ўпорамі. Кут павароту засаўкі — 60 градусаў. У зброі забяспечана выдаленне гільзы не толькі пры хуткім, але і пры павольным руху засаўкі назад. Магазіны разлічаны на 5 патронаў. Ёсць магчымасць выкарыстоўваць стандартны магазін СВД на 10 патронаў для калібра 7,62х54 R, альбо ад М-21 на 10 і 20 патронаў для калібра .308 Win. Канструкцыя дазваляе вырабляць зарадку таксама праз гільзавывадную адтуліну.

Ствольная скрынка мацуецца на дзюралюмініевую шыну. Алюмініевыя шыны не гіграскапічны. Забяспечвае пераразмеркаванне намаганні пры аддачы, якая плаўна расцягнута ў часе і лёгка пераносіцца снайперам. Шына далучаецца ў кампазітную ложу праз раздзяляльны пласт спецыяльнага паглынальнага вібрацыі клею. Ложа абсталявана рэгуляванымі шчакой і затыльнікам. 

ВК-003 абсталёўваецца прыцэлам ПАСП з прыцэльнай маркай Mil-dot і чатырохступеністай падсветкай прыцэльнай маркі. На цаўе можна выкарыстоўваць стралковыя рамяні і розныя іншыя прыстасаванні. Для пераноскі прымяняюцца і тактычныя рамяні.

Гл. таксама
-----------

* SCR-1200

Спасылкі
--------

* Снайперская винтовка ВК-003 (СПК) на сайте "Энциклопедия оружия"
* Снайперская винтовка ВК-003 (СВК) Архівавана 16 жніўня 2014. на сайте "Снайперские винтовки"
**Закарпацкая во́бласць** (укр.: Закарпатська о́бласть) — вобласць на захадзе Украіны. На ўсходзе мяжуе з Івана-Франкоўскай вобласцю, на поўдні — з Румыніяй, на захадзе — з Венгрыяй, Славакіяй і Польшчай. На поўначы мяжуе з Львоўскай вобласцю. Цэнтр — горад Ужгарад. Насельніцтва вобласці 1 254 614 чалавек. Буйныя гарады
— Ужгарад, Мукачэва, Хуст, Рахіў, Бэрэгавэ, Вынаградзіў. Каля горада Чоп знаходзіцца крайні заходні пункт Украіны.

Адміністрацыйны падзел
----------------------

Вобласць падзяляецца на 6 раёнаў і 5 гарадоў абласнога значэння, раёны, у сваю чаргу, падзелены на 69 тэрытарыяльных грамад.

Насельніцтва
------------

Карта вобласці, на якой паказанае рассяленне асноўных этнічных групаў Закарпацця. Ружовы колер — украінцы, зялёны — венгры, жоўты — румыны, сіні — украінска-рускае насельніцтва
Доля насельніцтва Закарпацкай вобласці ва ўсім насельніцтве Украіны — 2,65 % (16-е месца). У Закарпацкай вобласці доля сельскага насельніцтва большая, чым гарадскога (што не тыпова для Украіны ўвогуле). Закарпацце — адзіная вобласць Украіны, у якой ёсць рост колькасці насельніцтва. Закарпацкая вобласць мае вельмі шматнацыянальны склад насельніцтва. Найбольшую долю ў нацыянальным складзе вобласці складаюць украінцы — 79,7 %, на другім месцы — венгры (12,1 %), на трэцім — румыны (2,6 %). Таксама ёсць рускiя (2,5 %), цыганы (1,1 %), русіны (0,8 %), славакі (0,5 %), немцы (0,3 %). Венгры и румыны засяроджаныя ў асноўным у тэрыторыях, што мяжуюць з адпаведнымі дзяржавамі (Венгрыя, Румынія). У шэрагу мясцовасцей на мяжы з Венгрыя венгерская мова мае рэгіянальны статус, які дазваляе мове прымяняцца ў рэгіянальнай заканадаўчай дзейнасці побач з дзяржаўнай украінскай.

Гл. таксама
-----------

* Возера Брэбенескуль

Зноскі
------

1. ↑  Вярхоўная Рада Украіны — 1938.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q176296'></a>
2. ↑
3. ↑  Уряд визначив адміністративні центри та затвердив території громад усіх областей

| Закарпацкая вобласць |
| --- |
| Раёны | 
* Бэрэгаўскі
* Мукачэўскі
* Рахіўскі
* Ужгарадскі
* Хусцкі
* Цячыўскі

 |  |
| Гарады | 
* Бэрэгавэ
* Вынаградзіў
* Іршава
* Мукачэва
* Пэрэчын
* Рахіў
* Свалява
* **Ужгарад**
* Хуст
* Цячыў
* Чоп

 |
| Пгт | 
* Бацьёва
* Буштына
* Валавэць
* Вылок
* Вышкава
* Вэлыкы Бычкіў
* Вэлыкы Бэрэзны
* Дубавэ
* Ждэніева
* Кабылэцка Паляна
* Каралэва
* Кольчына
* Міжгір’я
* Салотвына
* Сэрэдне
* Тэрэсва
* Усць-Чорна
* Чынадзіева
* Ясіня

 |

| Адміністрацыйны падзел Украіны |
| --- |
| Вобласці | Адэская ·  Валынская ·  Вінніцкая ·  Данецкая ·  Днепрапятроўская ·  Жытомірская ·  Закарпацкая ·  Запарожская ·  Івана-Франкоўская ·  Кіеўская ·  Кіраваградская ·  Луганская ·  Львоўская ·  Мікалаеўская ·  Палтаўская ·  Ровенская ·  Сумская ·  Харкаўская ·  Херсонская ·  Хмяльніцкая ·  Цярнопальская ·  Чаркаская ·  Чарнавіцкая ·  Чарнігаўская |  |
| Аўтаномная рэспубліка | Крым |
| Гарады са спецыяльным статусам | Кіеў ·  Севастопаль |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Воран (значэнні).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Крук.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Крумкач (значэнні).

**Крумкач** (*Corvus corax*), таксама *груган*, *воран*, *крук* — птушка сямейства Крумкачовыя (*Corvidae*).

Апісанне
--------

Самая буйная птушка ў атрадзе вераб’інападобных. Даўжыня цела 60-67 см, размах крылаў 115-150 см, маса да 1,6 кг. Апярэнне чорнае, з сінім, зеленаватым ці фіялетавым металічным адлівам (маладыя матавыя). Пёры валля падоўжаныя, ланцэтападобныя. Хвост у палёце заканчваецца клiнам. Дзюба моцная, чорная.

Голас: даволi разнастайны, гарлавое «крук, крук» або «крок-крок», «ток» i даволi звонкі «куланг», у маладых — «каа-каа».

Пашырэнне
---------

Крумкач. Вялікі Каньён, ЗША
Пашыраны ў Еўразіі, Паўночнай і Цэнтральнай Амерыцы, Паўночнай Афрыцы.

Насяляе ўскрайкi вялікіх лясных масiваў, часам групы высокіх дрэў паблізу рачных далін і палёў, рачныя далiны, паўпустынi i пагоркавы стэп, скалiстыя прыморскiя ўзбярэжжы, горы (у Альпах даходзiць да 2400 м, на Каўказе — да 3300 м над узроўнем мора). Можа трымацца паблiзу чалавечага жылля, каб харчавацца рэшткамi ежы, i нават у гарадах. На тэрыторыі Беларусі трапляецца на палях, каля населеных месцаў; трымаецца невялікімі (да 10 асобін) чародамі, у час гнездавання — у хваёвых лясах парамі.

Адрозніваецца шэраг падвідаў.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Усёедны, пераважае жывёльны корм.

Можна адзначыць 3 тыпы размяшчэння гнёздаў:

* на нiзкiх кустах або зямлi;
* на скалах або ў ярах;
* у верхняй частцы густой кроны высокіх дрэў (у сярэднiм, каля 20 м над зямлёй), звычайна паблiзу ўскрайкаў лясоў.

Яйкі
Гняздо слаістае: знешняя частка з тоўстых галін хваёвых дрэў, сярэдняя — з тонкіх галінак, перакладзеных пырнікам, мохам, каранямі і сухой травой; унутраная выкладзена зямлёй, выслана сухой травой, мохам, шэрсцю і воўнай. Унутры паўкруглае i гладкае. Дыяметр 50-70 см (старыя гнёзды могуць даходзiць да 150 см).

Нясе 4-6 (часам 3-7) яец. Яйкі падоўжаныя, з завостранымі вузейшымі канцамі. Зеленаватыя альбо светла-блакітнаватыя з мазкамі, плямамі, рыскамі і крапінкамі, якія размяшчаюцца раўнамерна альбо іх больш на адным з канцоў, глыбокія і паверхневыя з вельмі зменлівымі адценнямі карычневага колеру. Глыбокія плямы часам фіялетава-папялістыя, а паверхневыя — аліўкавыя. Памеры: 50 х 33,5 мм

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

Спасылкі
--------

* ptushki.org Архівавана 27 лістапада 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Таксанамія | Avibase · eBird · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · Neotropical Birds · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 13174578g · GND: 4164649-6 · LCCN: sh88002200 · NKC: ph998001 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. вуліца Мяснікова.
**Вуліца Мяснікова** (гістарычная назва: *Вінны тупік*) — вуліца ў паўночна-заходняй частцы Віцебска ў Чыгуначным раёне.

Працягласць вуліцы — 620 м. Вуліца знаходзіцца ў прамысловай зоне. Перасякае 2 чыгуначныя лініі, адна ідзе на камбінат хлебапрадуктаў, другая на лікёра-гарэлачны завод.
Ад вуліцы Мяснікова пачынаецца вуліца Розы Люксембург. Да вуліцы прымыкаюць розныя прадпрыемствы: камбінат хлебапрадуктаў, Віцебскі гарадскі РЭС, аддзел кампаніі «ЦэнтрКурорт», Рэгіянальны аддзел збыту СП ААТ «РЭЧЫЦАПІВА», УП «Віцебская дыстанцыя грамадзянскіх збудаванняў НГЧ-6» Беларускай чыгункі, Мостаатрад 425.

У канцы вуліца праходзіць ушчыльную да лініі БЧ (напрамак на Санкт-Пецярбуг і Полацк).

Літаратура
----------

* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Янушкевіч.
**Фелікс Язэпавіч Янушкевіч** (нар. 30 мая 1954, м. Ракаў, Валожынскі раён Мінскай вобл.) — беларускі жывапісец.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Брат В. Янушкевіча і Я. Янушкевіча. Скончыў у 1972 годзе Рэспубліканскую школу-інтэрнат па музыцы і выяўленчым мастацтве, у 1978 - Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут, а таксама ў 1984 годзе творчыя майстэрні АМ СССР у Мінску.
3 1994 па 2011 – Прэзідэнт Беларускай акадэміі мастацтваў.

Жанаты з Наталляй Янушкевіч (1996), мае дачку Вікторыю і сына Валяр'яна.

Творчасць
---------

Працуе ў розных жанрах станковага жывапісу. Сярод твораў: «Роздум. А. Пашкевіч (Цётка)», «У вырай» (абодва 1976), «Натхненне. Максім Багдановіч» (1981), «Я. Купала і Б. Тарашкевіч. Лазенкі. Варшава, 1927 год» (1982), «А. Свентарэцкі, В. Дунін-Марцінкевіч і М. Грушвіцкі на месцы збору інсургентаў Мінскага павета» (1983), «Сталь» (1984), «Паўстанне» (1992), «Тата, я запаліў святло», «Гэй славяне, гэй Улане (Партрэт бацькі)» (абодва 1993). Аўтар трыпціхаў «Кастусь Каліноўскі» (1978), «Лёс Рагнеды, або Сцяна Памяці» (1986); поліпціха «Слава Мікалаю Гусоўскаму» (1980); серый «Гульні дзяцей Беларусі» (1980), «Камунары Беларусі» (1983), «У партызанскім краі» (1984), «Дзе мой край?» (1985—86).

Творы вызначаюцца глыбокім пранікненнем у сутнасць гістарычных падзей, метафарычнасцю вобразнага ладу, эмацыянальнасцю колеравага вырашэння, кампазіцыйнай ураўнаважанасцю.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Салавей Л.* Янушкевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18 Кн.1: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. — С. 277. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (Т. 18 Кн. 1).
* *Тараканава М.* Прыняў мінулае як спадчыну: Мастацтва Фелікса Янушкевіча / М. Тараканава // Роднае слова. — 2004. — № 5. — с. 57-58.
**Кастусь (Канстанцін Фёдаравіч) Жмінько** (17 лютага 1941, в. Пугачова, Брэсцкі раён — 13 красавіка 2015, Брэст) — беларускі паэт, мастак.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў рабоча-сялянскай сям’і. Скончыў у Брэсце СШ № 4. Працаваў на будоўлях электрамантажнікам. Служыў электрыкам-падводнікам у ВМФ СССР. Пасля службы працаваў мастаком кінатэатраў горада, мытнікам.

Вучыўся на факультэце мовы і літаратуры Брэсцкага педагагічнага інстытута імя А. С. Пушкіна, які скончыў у 1967. Накіраваны на службу ў праваахоўчыя органы. У ліст. 1994 у званні палкоўніка з пасады начальніка аддзела абласнога ўпраўлення ўнутраных спраў выйшаў на пенсію.

Член Саюза беларускіх пісьменнікаў з 2008 года.

Памёр 13 красавіка 2015 года ў Брэсце. Пахаваны на могілках каля Камяніцы-Журавецкай Брэсцкага раёна.

Творчасць
---------

Паасобныя творы друкаваліся ў перыёдыцы з 1970-х, а таксама ў калектыўных зборніках «Берасцейскія карані» (1993), «Дзядзінец» (1999, зборнік паэзіі Брэстчыны), «Верш на Свабоду» (2002), «3 прыродаю зліўшыся душою» (2002), «Белавежская пушча ў духоўнай і культурнай спадчыне беларусаў» (2003). Аўтар кніг паэзіі «Між вамі» (1999), «Кастусь казаў» (2008), «Наканаваны неспакой» (2008), «Час палыноў і ранетаў» (Брэст, 2011).

У вольным часе маляваў пейзажы.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ганаровымі граматамі, шэрагам медалёў, імя занесена ў «Кнігу гонару» МУС БССР.

Лаўрэат мядовай літаратурнай прэміі ад Міколы Папекі (вядро мёду) за зборнікі паэзіі «Кастусь казаў» і «Наканаваны неспакой».

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Жмінько Кастусь – Белліт  (бел.) (21 кастрычніка 2023). Праверана 31 снежня 2023.




| Лаўрэаты Мядовай прэміі |
| --- |
| 
* Алесь Каско (2001)
* Мікола Купрэеў (2002)
* Валерый Грышкавец (2004)
* Валянціна Кукса (2005)
* Іван Мельнічук і Аляксей Філатаў (2006)
* Леанід Галубовіч (2007)
* Лявон Валасюк і Кастусь Жмінько (2008)
* Алесь Корнеў (2009)
* Алесь Зайка (2011)
* Васіль Дэбіш (2012)
* Ніна Горык (2013)
* Павел Ляхновіч (2015)
* Мікалай Сянкевіч (2016)
* Валерый Гапееў (2017)
* Мікола Пракаповіч (2018)
* Мікола Аляхновіч (2019)

 |
**Nürnberg** — беларускамоўны пост-панк гурт. Заснаваны ў 2016 годзе ў Мінску. Удзельнікамі з’яўляюцца Юрый Лугаўцоў (вакал, бас-гітара) і Алег Савуцін (гітара). 

У звычайным жыцці Алег Савуцін працуе медыкам.

Гісторыя
--------

Удзельнікі гурта пазнаёміліся ў школе і ў асноўным выконвалі каверы. Аднак тэкст і музыка песні «Žorstka», былі напісаны яшчэ ў 2013 годзе, калі яны былі ў адзінаццатым класе. «Nürnberg» выступалі на фестывалях і канцэртах па ўсёй Беларусі, Польшчы, Расіі, Латвіі і Літве.

Першая дэма-версія была выпушчана ў жніўні 2017 года. У той час «Nürnberg» пачалі запісваць свой EP пад назвай «U nikudy», які быў выпушчаны 8 студзеня 2018 года, а 17 студзеня нямецкі лэйбл Squall Recordings выдаў рэліз і на касетах. 5 лістапада 2018 года гурт выпусціў дэбютны альбом — «Skryvaj». 4 снежня альбом выйшаў на касетах: на нямецкім лэйбле Squall Records, а таксама амерыканскім Death Shadow Records. CD-дыскі былі выдадзеныя расійскім Sierpien Records.

Партал Tuzin FM назваў гурт Адкрыццём 2018 года.

20 красавіка 2020 года «Nürnberg» выпусцілі другі альбом, пад назвай «Paharda». Запіс, звядзенне і майстарынг альбома ажыццяўляў Раман Камагорцаў, гітарыст калектыву «Molchat Doma». 15 студзеня 2021 года Death Shadow Records выдалі альбом на вініле.

1 студзеня 2021 года, часопіс Eatmusic напісаў, што гэты пост-панк калектыў заслугоўвае ўвагі.

1 лютага 2023 «Nürnberg» выпусцілі свой EP у новым гучанні пад назвай «Ahida».

Музычны стыль
-------------

Удзельнікаў гурта натхняе шэрае наваколле і агульная стома. На думку Юрыя, яны не робяць чысты пост-панк і змешваюць яго з рознымі стылямі. Таксама, з яго слоў, на іх вельмі паўплывала нямецкая і польская новая хваля, савецкія гурты, у прыватнасці «Кино», брытанская «The Cure» і іншыя. Добра выказваюцца пра гурты «Петля Пристрастия», «Молчат Дома» і «Skroź». У пачатку вельмі часта выконвалі каверы песень «Akute».

Гурт спрабаваў знайсці барабаншчыка, аднак удзельнікам не спадабалася такое гучанне, замест гэтага яны выкарыстоўваюць драм машыну.

У назвах сваіх песень і альбомаў «Nürnberg» выкарыстоўваюць беларускую лацінку. Вокладку першага альбома ўпрыгожвае фатаграфія Анры-Карцье, які з’яўляецца адным з самых вядомых і ўплывовых фатографаў XX стагоддзя. Вокладка альбома «Paharda» выканана ў стылі супрэматызма.

Назва
-----

Назва гурта паходзіць ад горада Нюрнберг і звязана з гісторыяй каранацыі Вітаўта, вялікага князя Літоўскага. Прызначаная на 8 верасня 1430 цырымонія не адбылася, паколькі палякі не прапусцілі дэлегацыю, якая везла вырабленыя ў Нюрнбергу кароны Вітаўта і яго жонкі Ульяны. У кастрычніку ў Вільні, Ягайла прапаноўваў кампраміс, дапускаў каранацыю, з тым, каб пасля яго смерці карона караля літоўскага адыходзіла б да аднаго з сыноў Ягайлы. Апошнія лісты Вітаўта сведчаць аб тым, што ён згаджаўся на такое рашэнне. Аднак яго імкненне стаць каралём не ажыццявіліся: Вітаўт раптам памёр 27 кастрычніка 1430 г. у Троках.

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2 3
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑  tuzinfm.by
9. ↑
10. 1 2
11. ↑
12. ↑
13. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram · Last.fm · VK Music |
**Парыжская саборная мячэць** — саборная мячэць Парыжа, размешчаная ў 5-й акрузе, у Лацінскім квартале побач з Садам раслін, за 2,6 км на паўднёвы ўсход ад Луўра. Адным з яе заснавальнікаў быў Поль Бурдары.

Гісторыя
--------

Заснавана пасля Першай сусветнай вайны ў гонар воінаў-мусульман, якія баранілі Францыю ад германскіх войскаў. Мячэць пабудавана ў стылі мудэхар. Вышыня адзінага мінарэта — 33 м.

Адкрыта 15 ліпеня 1926 года прэзідэнтам Францыі Гастонам Думергам. Алжырскі суфій Ахмад аль-Алаві, заснавальнік адной з плыняў сучаснага суфійскага тарыката, здзейсніў першы намаз у прысутнасці прэзідэнта.

Пазней мячэць перайшла пад кантроль уладаў Алжыра, які атрымаў незалежнасць. З 1956 года Алжыр прызначае імама Парыжскай саборнай мячэці, а з 1982 года афіцыйна яе фінансуе.

З 1992 года імамам парыжскай мячэці з’яўляецца Даліль Бубакер, які змяніў на гэтай пасадзе свайго бацьку Хамзу Бубакера.

У лістападзе 2013 г. дзверы і сцены галоўнай мячэці Парыжа аказаліся размаляваныя графіці.

Архітэктурны стыль
------------------

Мячэць пабудавана ў іспана-маўрытанскім архітэктурным стылі. У распрацоўцы архітэктурнага стылю прымалі ўдзел архітэктары Матуф, Фурнэ і Эбес. Малітоўная зала дэкарыравана ў паўночнаафрыканскім стылі.

Зноскі
------

1. 1 2  base Mérimée — ministère de la Culture, 1978.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q384602'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q68471231'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q809830'></a>
*Абраз Маці Божай Баркулабаўскай. 1659. Напісаны на дошцы тэмперай па ляўкасе*
**Ляўка́с** (грэч. λευκός *белы, светлы, ясны*) — у іканапісе назва грунта, які ўяўляе собой крэйду, размешаную на жывёльным або рыбіным клеі з даданнем ільнянога алею.

Апісанне
--------

Наносіцца некалькімі пластамі на спецыяльна падрыхтаваную дошку. Пры гэтым, захаванасць ляўкасу тым лепш, чым танчэй і раўнамерней наносяцца пласты. Пасля сушкі шліфуецца. У старажытны час ляўкас шліфавалі сцебламі хвашчу; сучасныя іканапісцы выкарыстоўваюць для гэтай мэты наждачную паперу.

У сценапісе ляўкас — верхні слой тынку, грунт пад тэмперу, прыгатаваны з гашанай вапны з напаўняльнікам.

У дэкаратыўна-ўжытковым мастацтве ляўкасам таксама называюць сінтэтычны матэрыял, які выкарыстоўваецца пры вырабе багета — грунт на драўляных вырабах пад афарбоўку ці пазалоту.

У будаўніцтве ляўкас часта ўжываецца пры высакаякасным аздабленні сцен.

У беларускім старажытным мастацтве ляўкас меў асаблівае значэнне ў іканапісе ў сувязі з традыцыяй упрыгожваць фоны і іншыя дэталі абразоў разным або аграфлёным арнаментам. Пашыраны ў культавай скульптуры, манументальна-дэкаратыўным і дэкаратыўна-ўжытковым мастацтве. У беларускім савецкім выяўленчым мастацтве ляўкас выкарыстоўваўся ў манументальным (размалёўкі «Беларускія народныя майстры» ў будынку Беларускага таварыства дружбы і культурнай сувязі з замежнымі краінамі і роспіс плафона «Дружба народаў» у Тэатры юнага гледача ў Мінску (Іван Ахрэмчык, Iсак Давідовіч, 1955) і станковым жывапісе («Светлы дзень» Уладзіміра Зінкевіча, «Лета» В. Барабандава, «Птушкі» У. Піменава. «Янка Купала» А. Малярэвіча і інш.), а таксама спалучалі жывапіс з разьбой па ляўкасе («Свята ўраджаю» і трыпціх «Сейбіты» В. Ціханава і інш.).

Сучаснае мастацтва
------------------

* 2005—2006 — Усеўкраінскі мегапраект «Світ Левкасу» (The World of Levkas) — Кіеў, Адэса, Чарнаўцы, Івана-Франкоўск, Львоў (Украіна); Паланга (Літва). Выдадзены альбом у трох тамах.

* У сучасным беларускім выяўленчым мастацтве вядомы ляўкасы Алеся Пушкіна, Тамары Шэлест.

Зноскі
------

1. ↑  Ляўкас // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* *Ганцавіцкі краязнаўча-інфармацыйны партал.* Ляўкас.
**Каква** (руск.: Ка́ква) — горна-тайговая рака на поўначы Свярдлоўскай вобласці Расіі, правы прыток ракі Сосьвы. Даўжыня — 170 км. Плошча вадазбору — 1970 км².

Выток на поўдні ад лясной перамычкі, якая злучае г. Ольвінскі Камень (1041,6 м) і Каквінскі хрыбет (892,0 м). Хуткасць цячэння да 0,8 м/с. Урэз вусця 71,3 м. На берагах сустракаюцца маляўнічыя скальныя агаленні, пячоры Мрака, Жыллё Сокала. У ніжнім цячэнні моцна пятляе. За 15 км ад вусця размешчаны горад Сяроў, за 105 км — пасёлак Каквінскія Печы. На рацэ пабудавана Кісялёўскае вадасховішча, на якім размешчана Кісялёўская малая ГЭС.

Зноскі
------
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Уайлдэр.
**Торнтан Ні́вен Уайлдэр** (англ.: Thornton Niven Wilder; 17 красавіка 1897 — 7 снежня 1975) — амерыканскі празаік, драматург і эсэіст, лаўрэат Пулітцэраўскай прэміі (1928, 1938 і 1943).

Біяграфія
---------

Торнтан Уайлдэр нарадзіўся 17 красавіка 1897 года ў Мадысане (штат Вісконсін) у сям’і выдаўца Амаса Паркера Уайлдэра і журналісткі Ізабелы Найвен Уайлдэр, падлеткам наведваў нямецкамоўную школу ў Шанхаі, дзе яго бацька займаў дыпламатычную пасаду. У час Першай сусветнай вайны Уайлдэр служыў у Берагавой ахове ЗША.

Вучыўся ў Аберлінскім каледжы (Агая), затым паступіў у Ельскі ўніверсітэт. У 1920 годзе атрымаў там дыплом бакалаўра, а ў 1925 годзе, ужо ў Прынстанскім універсітэце, — ступень магістра. У 1926 годзе апублікаваў свой першы раман «Кабала» (The Cabala).

З 1930 па 1936 год чытаў курс параўнальнага літаратуразнаўства ў Чыкагскім універсітэце. Выкладаў літаратуру ў Гарвардскім і шэрагу іншых універсітэтаў. Шмат разоў вылучаўся (мінімум 14 разоў) на Нобелеўскую прэмію па літаратуры. Удзельнік Другой Сусветнай вайны. Атрымаў воінскі чын падпалкоўніка.

7 снежня 1975 года Уайлдэр памёр у сне ў Хамдэне (шт. Канектыкут).

Зноскі
------
**Ка́ча э пэ́пэ** (італ.: Cacio e pepe) — страва з макароны, тыповая для італьянскага рэгіёну Лацыё. *Cacio e pepe* абазначае «сыр і перац» на некалькіх дыялектах цэнтральнай Італіі. У адпаведнасці з назвай, страва змяшчае цёрты сыр пекарына рамана[en] і чорны перац разам са спагеці або спагеціні. Усе інгрэдыенты добра захоўваюцца на працягу доўгага часу, што робіць страву зручнай для пастухоў, якія шмат перасоўваюцца і ня маюць магчымасці гатаваць. Раіцца выкарыстоўваць макарону з шурпатай паверхняй, каб соус добра схапіўся.

Гатаванне
---------

Пасту зазвычай гатуюць у кіпячай падсоленай вадзе, пасля чаго яна выкідаецца ў цёрты пекарына, змяшаны з чорным перцам, з дадаткам невялікай колькасці гарачай, крухмалістай, вады, у якой гатавалася макарона. Цяпло плавіць сыр, а крухмал у вадзе дапамагае звязаць перац і сыр з макаронай.

Гл. таксама
-----------

* Макаронныя вырабы
* Італьянская кухня

Крыніцы
-------

1. 1 2  Boni (1930), p. 46
2. ↑  Pasta cacio e pepe **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 24 March 2018. Праверана 3 May 2018.
3. ↑  Spaghetti Cacio e Pepe Ricetta Originale Romana (італ.). *The Foodellers*. Праверана 17 October 2019.
**Бююкада** (турэцк.: Büyükada, «вялікі востраў») — найбуйнейшы востраў архіпелага Адалар у Мармуровым моры. Уваходзіць у склад Турцыі. Агульная плошча — 5,36 км². Насельніцтва (2010 г.) — 7 127 чал.

Геаграфія
---------

Бююкада ўяўляе кавалак сушы, выцягнуты з поўначы на поўдзень усяго на 2 км. На поўначы аддзелены пралівам (3,6 км) ад Стамбула. Мае вулканічнае паходжанне. Частка паверхні складзена асадкавымі пародамі. Востраў знаходзіцца ў зоне частых землятрусаў.

На поўначы і на поўдні вылучаюцца 2 гары. Найвышэйшая паўднёвая завецца Хрыстовай. Нягледзячы на тое, што востраў шчыльна населены, у горнай частцы захаваліся рэшткі хваёвых лясоў і хмызнякоў.

Гісторыя
--------

У антычнасці востраў з’яўляўся важным пунктам прыпынку караблёў на шляху паміж Эгейскім і Чорным марамі. Лічыцца, што першым пра яго існаванне паведаміў Арыстоцель, які ўзгадваў востраў Дыманіса (грэч. Δημόνησοι), названы так у гонар першапасяленца. Каля 569 года па загаду візантыйскага імператара быў пабудаваны праваслаўны манастыр, куды, згодна паданням, высылаліся чальцы імператарскай сям’і. У 1453 года быў захоплены асманскім флотам.

Дзякуючы блізкасці да Стамбула Бююкада традыцыйна з’яўляўся транзітным гандлёвым цэнтрам і месцам летняга адпачынку заможных гараджан. Да 1921 года пераважала грэчаскае насельніцтва. Праваслаўны манастыр на востраве быў знакаміты школай для адукацыі святароў Канстанцінопальскага патрыярхату. У 1929 годзе на Бююкада жыў Леў Давідавіч Троцкі.

У нашы дні востраў з’яўляецца важным турыстычным цэнтрам. Улетку яго насельніцтва павялічваецца амаль удвая.

Спасылкі
--------

* Adalar Kültür Derneği: Anasayfa
* Музей Прынцавых астравоў Архівавана 29 красавіка 2020.
* Istanbul Il Alaninin Jeolojisi Архівавана 25 кастрычніка 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n2004048426 · VIAF: 137409271 |
**Нікалас Жэрар Віктар Груніцкі** (фр. Nicolas Gérard Victor Grunitzky, 5 красавіка 1913; Атакпамэ, Германская калонія Тога — 27 верасня 1969, Парыж, Францыя) — палітычны і дзяржаўны дзеяч Тагалезскай Рэспублікі рады аўтаномнага Тога ў 1956—1958 гадах, прэзідэнт Тога ў 1963—1967 гадах.

Біяграфія
---------

Сын адстаўнога нямецкага афіцэра (этнічнага паляка) і афрыканскай прынцэсы, ён атрымаў адукацыю ў Францыі і стаў адным з вядучых палітыкаў каланіяльнага Тога. Выступаючы за цеснае супрацоўніцтва з метраполіяй, Нікалас Груніцкі заснаваў першую таголезскую палітычную партыю, быў дэпутатам Нацыянальнага сходу Францыі і ўзначаліў першы аўтаномны ўрад Тога. У 1958 годзе ён быў адціснуты ад улады Сілванусам Алімпіа (якому ён даводзіўся шваграм), перайшоў у апазіцыю, а затым эміграваў, але пасля перавароту 1963 года зноў узначаліў краіну як другі прэзідэнт ужо незалежнага Тога. Нікалас Груніцкі на працягу чатырох гадоў праводзіў курс на ўсталяванне ў краіне дэмакратычнай сістэмы і шчыльнае супрацоўніцтва з Францыяй, але ў 1967 годзе быў скінуты і неўзабаве загінуў у аўтамабільнай катастрофе.

Зноскі
------

1. 1 2  Nicolas Grunitzky // Sycomore / Assemblée nationale Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193582'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15271528'></a>
2. 1 2  Nicolas Grunitzky // Roglo — 1997. — 9000000 экз.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q83365652'></a>

Шаблон:Прэзідэнты Тога

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 178976628 · GND: 1154446743 · GTAA: 105001 · ISNI: 0000000504464918 · LCCN: no2020129366 · SUDOC: 260151629 · VIAF: 3351152140030611100009 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Путна.
**Пу́тна** (рум.: Putna) — мужчынскі праваслаўны манастыр у Румыніі на рацэ Путна. Сёння належыць  Румынскай праваслаўнай царкве.

Гісторыя манастыра
------------------

Экстэр'ер Успенскай царквы
Келлі манастыра
«Успення Прасвятой Багародзіцы манастыр Путна» з'яўляецца праваслаўнай святыняй часоў Малдаўскга княства. Заснаваны гаспадаром Стэфанам Вялікім у 1466 годзе. Знешнія ўмацавання і ўязныя вежы былі пабудаваны ў 1481 годзе. Сучасная царква была значна перабудавана Васілём Лупу ў 1653—1662 гадах.

Манастыр быў цэнтрам славянска-валашскага пісьменства. Сёння ў ім захоўваецца шмат старых рукапісаў, каштоўных царкоўных прадметаў, надпісаў і інш. помнікаў румынскай культуры (у прыватнасці, Путнянскае евангелле).

Пахаванні
---------

Грабніца Стэфана ІІІ (надпіс на царкоўнаславянскай мове)
На тэрыторыі манастыра пахаванны:

* малдаўскія гаспадары:
	+ Стэфан III Вялікі з членамі сям'і
	+ Багдан III Сляпы
	+ Стэфан IV Малады
* многія малдаўскія праваслаўныя іерархі (у прыватнасці, Ісая (Балашэскул)).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Манастыр Путна**
* Путна, монастырь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Манастыр Путна — румынскі Іерусалім

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000000110184841 · LCCN: n81083241 · NKC: kn20110124011 · SUDOC: 179005561 · VIAF: 155410955 |
**Валерый Ігнатавіч Вагель** (30 лістапада 1951, Віцебск - 2014) - беларускі спартсмен. Майстар спорту СССР. Заслужаны трэнер Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

У 1981 годзе скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт. У 1975–2001 гг. – старшы трэнер аддзялення скачкоў на батуце Віцебскай спецыялізаванай дзіцяча-юнацкай школы алімпійскага рэзерву. З 2001 года – галоўны трэнер нацыянальнай каманды Рэспублікі Беларусь па скачках на батуце.

Памёр Валерый Ігнатавіч у красавіку 2014 года.

Літаратура
----------

* Вагель Валерий Игнатьевич // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. – Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. – Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. – Кн. 1. – С. 117.
* Вагель Валерий Игнатьевич // Спортивная энциклопедия Беларуси / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. – Минск : БелЭн им. П. Бровки, 2005. – С. 100.
**Валянцін Антонавіч Кірыленка** (25 снежня 1928, в. Кругавец Гомельскай вобласці - 3.7.1995) - беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (фарфор).

Скончыў у 1957 годзе Львоўскі інстытут прыкладнога і дэкаратыўнага мастацтва. Вучыўся ў Т. Паражняка, М. Бяляева, І. Скабалы. Удзельнік мастацкіх выставак з 1957 года. 

Працаваў у галіне прыкладнога мастацтва (фарфор). Асноўныя творы: дэкаратыўныя вазы «Палессе», «40 гадоў БССР», «Сузор’е»; вазы для кветак «Васількі», «Колас», «Ваўчок», «Кветкі», «Народная», «Перамога», «Блакітная», «Усход»; чайны сервіз «Блакітныя лісты»; наборы графінаў для лікёру, гарлачоў, шклянак. Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, музеі фарфоравага завода ў Мінску, фондах БСМ. Працаваў на Мінскім фарфоравым заводзе (1957-95). Член Беларускага саюза мастакоў з 1964 года.
Монакрышталь танталу высокай чысціні (99.999% = 5N), вырашчаны метадам зоннай перакрышталізацыі (цыліндрычны аб'ект у цэнтры).
**Зонная плаўка**, *зонная перакрышталізацыя* — апрацоўка матэрыялу (у выглядзе стрыжня, выцягнутага злітка) расплаўленнем вузкай зоны і перамяшчэннем яе ўздоўж стрыжня. Выкарыстоўваецца для атрымання (рафінавання) чыстых матэрыялаў (т.зв. зонная ачыстка), легіравання і раўнамернага размеркавання дамешкаў па злітку (зоннае выраўнованне), для вырошчвання монакрышталёў і інш. Зоннай плаўкай можна апрацоўваць амаль усе металы, паўправаднікі і дыэлектрыкі.

Адрозніваюць кантэйнерную і бястыгельную зонную плаўку. Пры кантэйнернай матэрыял змяшчаюць у спецыяльны кантэйнер, які павольна перамяшчаецца адносна награвальнікаў. Пры гэтым на мяжы раздзелу цвёрдай і вадкай фаз адбываецца крышталізацыя матэрыялу. Пры бястыгельнай зоннай плаўцы стрыжань (злітак) устанаўліваюць вертыкальна, а награвальнік размяшчаюць вакол яго. Спосабы нагрэву: індукцыйны токамі ВЧ, электронна-прамянёвы, радыяцыйны. Упершыню зонная плаўка выкарыстана ў 1927 годзе для ачысткі жалеза, пашыралася з 1952 года.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 59542149 |
**«Гру́ман»** (англ.: Grumman) — колішняя авіякасмічная кампанія ў ЗША. Заснаваная пад назвай «Груман-Эркрафт-Інджынірынг-Карпарэйшан» (англ.: Grumman Aircraft Engineering Corporation) кіраўніцтвам Л. Грумана і В. Швендлера 2 студзеня 1930 у Болдвіне, штат Нью-Ёрк. Купленая кампаніяй «Нортрап» у 1994.

У 1930-я гады кампанія пусціла ў серыйную вытворчасць рад мадэляў знішчальнікаў і гідрасамалётаў (FF-1/JF-1, JF-2, F2F, F3F, G-21 «Гуз»). Сталыя ваенныя заказы дазволілі кампаніі не скарачаць вытворчасці нават у часы гаспадарчага спаду 1930-х гадоў — у 1937 кампанія пераехала ў г. Бетпейдж і збудавала новы завод. Увосень 1941 кампанія мела 6,5 тыс. работнікаў.

У гады 2-й сусв. вайны прадукцыя кампаніі стала адной з асноваў марской авіяцыі ЗША (знішчальнікі F4F «Вайлдкет», F6F «Хелкет», тарпеданосец TBF «Эвенджар»), і вытворчыя магутнасці кампаніі былі аднымі з найбольшых у ЗША (25,5 тыс. работнікаў у верасні 1943, вытв. плошчы 246,2 тыс. кв.м).

Прадукцыя кампаніі захавала ключавую пазіцыю ў марской авіяцыі ЗША і пасля вайны, нягледзячы на пасляваенныя скарачэнні вытворчасці (F9F «Пантар», S2F «Трэкер»). Часова прайграўшы барацьбу за пазіцыю галоўнага знішчальніка марской авіяцыі «Макдонелу» з яго «Фантомам», кампанія ў канцы 1950-х адкрыла лінію самалётаў радыёэлектроннай разведкі (WF-2 «Трэйсер», E-2 «Хокай»), пачала выпуск даўгавечнага штурмавіка А-6 «Інтрудар». Дыверсіфікацыя вытворчасці сяр. 1950-х дала такія прадукты як сельскагаспадарчы самалёт «Аг-Кет», серыю малых пасажырскіх самалётаў «Галфстрым», рад мадэляў караблёў і аўтатамабіляў.

Вельмі значным рынкам для кампаніі з канца 1950-х стала касмічная вытворчасць. У 1960-я кампанія выпускала серыю касмічных тэлескопаў ААА (англ.: OAO) і месяцавыя модулі апаратаў «Апалон».

У сяр. 1960-х гадоў кампанія наймала 37 тыс. работнікаў. У 1970-х гадах кампанія вярнула сабе ролю пастаўшчыка асноўнага знішчальніка марской авіяцыі (F-14 «Томкет»). У 1980-х кампанія адчула фінансавыя цяжкасці, а канец халоднай вайны і скарачэнне ваенных заказаў канчаткова падарвалі эканамічнае становішча кампаніі. У 1994 годзе кампанія была цалкам купленая «Нортрапам».

Першы серыйны прадукт: самалёт FF-1. Вядомыя і шырокаўжываныя прадукты: самалёты FF-1, JF-1, JF-2, F2F, F3F, G-21, F4F, F6F, TBF, F9F, S2F/WF-2, E-2, A-6/EA-6, F-14; КА OAO, Апалон (месяцавы модуль).

Зноскі
------

1. ↑  Дата адкрыцця вытворчасці, фармальная арганізацыя адбылася 5 снежня 1929.
2. ↑  Каля 3 тыс. работнікаў у першыя пасляваенныя гады.
**Луі Ленен** (Louis Le Nain; 1593—23 мая 1648) — французскі мастак, адзін з трох братоў Ленен. Майстар групавых партрэтаў з жыцця сялян.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1593 годзе ў горадзе Лан (па іншых дадзеных у 1603 годзе). Луі быў перадапошнім з пяці сыноў заможнага селяніна і вінароба Ісака Ленена (фр. Isaac Le Nain). Разам са сваімі братамі некалькі гадоў вучыўся жывапісу, пакуль не адправіўся ў Парыж незадоўга да 1630 года. У Парыжы з братамі-мастакамі жыў у абацтве Сен-Жэрмен-дэ-Прэ.

Разам з Антуанам і Мацье Луі працаваў над упрыгожаннем знакамітай капліцы Юнай Дзевы ў Сен-Жэрмен-дэ-Прэ. У 1648 годзе ён стаў адным з першых чальцоў толькі што створанай Каралеўскай скульптуры (фр. Académie royale de peinture et de sculpture).

Памёр 23 мая 1648 года ў Парыжы, а праз два дні пасля яго смерці памёр брат Антуан. Работы мастака знаходзяцца ў многіх музеях свету, у тым ліку Лонданскую нацыянальную галерэю, Музей Вікторыі і Альберта, Musée national des beaux-arts (Алжыр).

Браты не заўсёды падпісвалі свае творы, і да гэтага часу такія працы без аўтарства цяжка аднесці асабіста да кагосьці з іх.

Зноскі
------

1. ↑  Art UK — 2003. Праверана 17 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q7257339'></a>
2. ↑  Louis Lenain // RKDartists Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. ↑  RKDartists Праверана 27 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
4. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сцепанішчаў.
**Міхаіл Ціханавіч Сцепані́шчаў** (15 лістапада 1917, в. Хмялінец, Задонскі раён, Ліпецкая вобласць — 8 верасня 1946, Баранавічы) — лётчык, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, двойчы Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

У 1938 годзе скончыў Варашылаўградскую ваенную авіяшколу, на фронце з чэрвеня 1941 года.

Ваяваў на Пауднёвым, Сталінградскім, Паўднёва-Заходнім, 4-м Украінскім i 3-м Беларускім франтах. Удзельнічаў у вызваленні Каўказа, Украіны, Літвы, Беларусі, еўрапейскіх дзяржаў.

Лётчык, камандзір звяна, намеснік камандзіра і камандзір эскадрыллі, штурман і намеснік камандзіра 76-га гвардзейскага авіяпалка, маёр Сцепанішчаў зрабіў 222 баявыя вылеты. Званне Героя Савецкага Саюза атрымаў двойчы 26 кастрычніка 1944 года i 29 чэрвеня 1945 года за 127 паспяховых баявых вылетаў, узорнае выкананне баявых задач камандавання па знішчэнню жывой сілы і тэхнікі праціўніка пад Сталінградам, пры вызваленні Данбаса, Паўночнага Каўказа і Крыма. Асабліва вызначыўся Сцепанішчаў пры знішчэнні жывой сілы і артылерыі праціўніка ў раёне Кёнігсберга. 

Усяго за годы вайны Сцепанішчаў зрабіў 234 баявых вылета. Быў цяжка ранены.

Пасля вайны жыў у Баранавічах. 

Памёр пры трагічных абставінах (скончыў самагубствам з табельнай зброі) у верасні 1946 года. Быў пахаваны на гарадскіх вайсковых могілках, адкуль астанкі ў 1954 годзе былі перанесены на гарадскія могілкі.

Памяць
------

На радзіме, у вёсцы Хмялінец Задонскага раёна Ліпецкай вобласці, устаноўлены бронзавы бюст. 

Імя героя носяць вуліцы і школы, у тым ліку ў гарадах Баранавічы, Задонск, Нальчык, Ліпецк, Валгаград.

У 1986 годзе на магіле ўстаноўлена шэрага колеру мармуровая пліта (1 м х 0,6 м) з выявай дзвюх Залатых Зорак і надпісам: «Двойчы Герой Савецкага Саюза Сцепанішчаў Мiхаiл Ціханавіч 15.XI.1917- 08.IX.1946. Вечная памяць герою»

Зноскі
------

1. ↑  Степанищев Михаил Тихонович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. ↑  Воінскія пахаванні ў г. Баранавічы. Праект «Нк» да Дня Перамогі Архівавана 26 сакавіка 2020.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382. (руск.)
* Сцепані́шчаў Міхаіл Ціханавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 307. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Беларускае таварыства інвалідаў па зроку**, скарочана **БелТІЗ** — добраахвотная масавая грамадская арганізацыя, адное з найстарэйшых аб’яднанняў Беларусі. Галоўная задача арганізацыі — сацыялізацыя інвалідаў па зроку.

Гісторыя
--------

23 лістапада 1924 года адбыўся арганізацыйны сход у памяшканні Мінскага вучылішча для людзей з захворваннем зроку.

Зараз Беларускае таварыства інвалідаў па зроку аб’ядноўвае ў сваіх шэрагах амаль 14 тысяч чальцощ. З’яўляецца ўласнікам 14 унітарных прадпрыемстваў, на якіх працуе звыш 7 тысяч чалавек, пераважна людзей з праблемамі зроку.

* Свяцільня з прадпрыемства БелТІЗСвяцільня з прадпрыемства БелТІЗ
* Свяцільня з прадпрыемства БелТІЗСвяцільня з прадпрыемства БелТІЗ
* Свяцільня з прадпрыемства БелТІЗСвяцільня з прадпрыемства БелТІЗ

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Сайт БелТІЗ
* Беларускае Таварыства інвалідаў па зроку адзначае 95-годдзе Архівавана 11 студзеня 2023.