recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Цэнтральны партыйны архіў Камуністычнай партыі Беларусі** (**ЦПА КПБ**) — архіў, які існаваў у 1990—1992 гадах як асобная самастойная ўстанова. У 1992—1995 гадах як комплекс дакументаў разам з Цэнтральным дзяржаўным гістарычным архівам утвараў Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь.

Гісторыя
--------

ЦПА КПБ створаны ў адпаведнасці з рашэннем ЦК КПБ ад 24.9.1990 на базе аб’яднання Партыйнага архіва Інстытута гісторыі партыі пры ЦК КПБ і партархіва Мінскага абкама КПБ. Утварэнне ЦПА ставіла за мэту ўдасканаленне захоўвання і зберажэння дакументаў, павышэнне ўдзельнай вагі архівістаў у распрацоўцы праблем палітычнай і ваеннай гісторыі Беларусі, паляпшэнне экспертна-метадычнай работы і інш.

У ЦПА КПБ налічвалася 935 169 архіўных спраў за 1902—1986, сярод якіх дакументы КПБ, ЛКСМБ, КПЗБ, больш як 20 рэвалюцыйна-дэмакратычных партый і арганізацый, Беларускай Народнай Рэспублікі, кантрольных камісій КПБ, неапублічаныя рукапісы прац і ўспамінаў па гісторыі КПБ і БССР, матэрыялы палітычных працэсаў і інш. Па прапанове ЦПА КПБ 25 студзеня і 28 чэрвеня 1991 года прыняты пастановы ЦК КПБ, паводле якіх райкамы КПБ перадалі райвыканкамам права на прызнанне грамадзян удзельнікамі партызанскага руху, распрацаваны меры па выратаванні ад знішчэння дакументаў часовага захоўвання, што змяшчаюць важныя звесткі па гісторыі Заходняй Беларусі, калгаснага і кааператыўнага будаўніцтва ў даваенны перыяд.

У 1992—1995 гадах як комплекс дакументаў разам з Цэнтральным дзяржаўным гістарычным архівам утвараў Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь. У чэрвені 1995 год фонды ЦПА КПБ зліты з фондамі Беларускага дзяржаўнага архіва (былы Цэнтральны дзяржаўны архіў Кастрычніцкай рэвалюцыі і сацыялістычнага будаўніцтва Рэспублікі Беларусь) і на іх базе ўтвораны Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  *Яўген Бараноўскі.* Цэнтральны партыйны архіў КПБ // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.

Літаратура
----------

* *Яўген Бараноўскі.* Цэнтральны партыйны архіў КПБ // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.
**Клагенфурт-ам-Вёртэрзэе** (ням.: Klagenfurt am Wörthersee, бав.: Klångfurt am Werthasee, славенск.: Celovec ob Vrbskem jezeru — Цэлавец на Вербавым возеры) — горад на поўдні Аўстрыі, цэнтр федэральнай зямлі Карынтыі. У наяўны момант колькасць жыхароў Клагенфурта перавышае 92 тысячы чалавек, з іх больш за 1700 — карынтыйскія славенцы.

Геаграфія
---------

Горад размешчаны на рацэ Глан у альпійскай даліне Дравы.

Гісторыя
--------

Альтэр-плац
Згодна легенды горад заснаваў герцаг Карынтыі Герман Спанхайм. Першыя згадкі пра населены пункт *Форум-Клагенвурт* адносяцца да 1193—1199 гадоў. У 1246—1252 гадах Клагенфурт атрымаў гарадскія правы і хутка зрабіўся адным з найвялікшых гарадоў Карынтыйскага герцагства, а пазней — яго сталіцай.

Аднак на гэтым месцы таксама знаходзіўся рымскі горад Вірунум.

Славутасці
----------

Фантан у цэнтры горада
Сярод выдатных мясцін Клагенфурта найбольшае значэнне мае стары горад з сваімі цэнтральнай плошчай Альтэр-Плац, фантанам у выглядзе цмока Ліндвурм-Брунен, а таксама возерам Вёртэрзэе, якое лічыцца самым цёплым сярод альпійскіх азёр. Недалёка ад Клагенфурта знаходзіцца адзін з найпрыгажэйшых замкаў Аўстрыі Хохастэрвіц.

Адукацыя
--------

У горадзе размяшчаецца ўніверсітэт Клагенфурта.

Выбітныя ўраджэнцы і жыхары
---------------------------

* Інгеборг Бахман, аўстрыйская пісьменніца

Гарады-пабрацімы
----------------

Гарадамі-пабрацімамі Клагенфурта з'яўляюцца:

|  |  |
| --- | --- |
| * Германія Вісбадэн, Германія (1930)
* Нідэрланды Венло, Нідэрланды (1961)
* Італія Гарыцыя, Італія (1965)
* Славенія Нова-Горыца, Славенія (1965)
* Данія Гладсаксэ, Данія (1969)
* Германія Дэсау, Германія (1970)
* Таджыкістан Душанбэ, Таджыкістан (1972)
* Германія Дахау, Свабодная дзяржава Баварыя, Германія (1974)
 | * Польшча Жэшаў, Польшча (1975)
* Венгрыя Залаэгерсег, Венгрыя (1990)
* Румынія Сібіу, Румынія (1990)
* Ізраіль Назарэт, Ізраіль (1992)
* Украіна Чарнаўцы, Украіна (1992)
* Іспанія Тарагона, Іспанія (1994)
* Кітай Наньнін, Кітай (2001)
* Канада Лаваль, Канада (2005)
 |

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Клагенфурт
* Афіцыйная старонка (ням.)
* Інфармацыя для турыстаў
* Марыя-Ларэта Архівавана 20 чэрвеня 2008. (ням.)
**Ды́смальская культура**, **культура ракі Ды́смал** (англ.: Dismal River culture) — паслякласічная археалагічная культура на захадзе штата Небраска ў ЗША. Узнікла і развівалася ў паслякалумбавую эпоху. Адкрыта ў 1930-х гг. Атрымала сваю назву ад мясцовай ракі, уздоўж якой былі знойдзены першыя культурныя помнікі.

Дысмальская культура ўзнікла каля 1675 г. на захадзе штата Небраска ў мясцовасці, знакамітай пясчанымі пагоркамі. Яе прадстаўнікі займаліся паляваннем на бізонаў, збіральніцтвам, а таксама былі знаёмы з земляробствам. Вырошчвалі кукурузу і гарбузы. Прылады працы выраблялі з каменя і костак. Так, асноўнай прыладай для капання з’яўлялася матыка з пляскатай косткі бізона. Дзякуючы абмену таксама карысталіся еўрапейскімі жалезнымі матыкамі, што, відавочна, мелі высокі кошт. Для керамікі характэрны шэра-чорны колер і гладкая або проста штампаваная паверхня. Жылі ў круглявых слупавых хацінах накшталт хоганаў, аднак пакрывалі іх скурамі, а не зямлёй. Памерлых хавалі ў звонападобных ямінах на тэрыторыі паселішчаў.

У першай чвэрці XVIII ст. прадстаўнікі дысмальскай культуры мелі рэдкія кантакты з іспанцамі і французамі. Апошнія называлі іх падукамі (*padoucas*). Старажытныя падукі былі паўднёвымі атабаскамі. Амерыканскія археолагі звычайна атаясняюць іх з продкамі апачы. Аднак у апошнія дзесяцігоддзі шэраг антраполагаў выступае супраць прамога атаесамлення паміж дысмальцамі і апачы. Падукі маглі быць таксама асіміляваны з боку наваха і пуэбла.

Пасля 1725 г. дысмальцы мігрыравалі на поўдзень. Іх выціснулі каманчы, якіх пазней таксама называлі падукамі.

Спасылкі
--------

* Dismal River Culture
* A. T. HILL and GEORGE METCALF, A Site of the Dismal River Aspect in Chase County, Nebraska Архівавана 11 ліпеня 2021.
* Sarah Jane Trabert, Plural communities on the plains: dismal river people and the Puebloan diaspora
**Psychonaut 4** — грузінская музыкальная група з Тбілісі, выконваючая дэпрэсіўна-суіцыдальны блэк-метал.

Біяграфія
---------

Гурт Psychonaut 4 быў заснаваны ўлетку 2010 года, намаганнямі Лашы «Andre» Адаміі, і ўраджэнца Расіі Давіда Графа.

Псіханаўт (Psychonaut), гэта той, хто глыбока даследуе ўласны розум (часта з дапамогай наркотыкаў). «4» у назве групы адносіцца да колькасці плато, якія прысутнічаюць у дэкстраметарфане. Тэрмін «Псіханаўт» быў абраны Графам, а «4» — Андрэ.

Пасля да іх далучыліся Тымур «Glixxx» Ламідзэ, Раці «Drifter» і Цімас «Nepho» Шылінгас, і агульнымі намаганнямі, 4 чэрвеня 2011 года выпусцілі дэбютнае дэма «40 %» (назва з’яўляецца адсыланнем на 40-градусную колькасць алкаголю ў водке). якое было распаўсюджана праз афіцыйны сайт лэйбла Depressive Illusions Records.
Landsat-7 **Landsat 7** — штучны спадарожнік дыстанцыйнага зандавання Зямлі, апошні на канец 2010 года спадарожнік праграмы Landsat. Быў выведзены на арбіту 15 красавіка 1999 г. ракетай-носьбітам Delta II з ваенна-паветранай базы Вандэнберг (Vandenberg), Каліфорнія. Стартавая маса КА — 2200 кг, даўжыня 4,3 м, дыяметр 2,8 м. Арбіта сонечна-сінхронная, вышыня 705 км. Накланенне 98,2°, перыяд звароту 98,9 хвілін, паўтор арбітальнага цыклу 16 дзён (233 віткі), памер сцэны (кадра) 185х170 км. Пры здымцы адной сцэны прылада ETM+ перадае на Зямлю каля 3.8 гігабіт дадзеных. Прылада ETM+ вядзе збор дадзеных у 8-мі спектральных каналах. Раздзяляльная здольнасць у бачных і інфрачырвоных каналах складае 30 м.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Карсан.

**Эн Карсан** (англ.: Anne Carson, нар. 21 чэрвеня 1950, Таронта) — канадскі элініст, пісьменніца і паэтэса, эсэіст, перакладчык. Піша на англійскай мове.

Біяграфія
---------

Расла ў невялікіх гарадах Канады, дзе служыў у банках яе бацька. Вучылася ва ўніверсітэце Таронта, дзе атрымала ступені бакалаўра і магістра па класіцы, абараніла дысертацыю па творчасці Сапфо. Таксама займалася ў Скнт-Эндрускім універсітэце з К. Доверам. Карсан — выкладчык класічных моў і славеснасці ва ўніверсітэтах Канады і ЗША, перакладчык Сіманіда, Сапфо, Эсхіла, Сафокла, Еўрыпіда, Катула. Уводзіць у свае вершы класічную міфалогію, злучаючы Сіманіда з Цэланам, Сапфо з Гертрудай Стайн, а Платона з Кітсам.

Прызнанне
---------

Творчасць Карсан высока ацанілі Харальд Блум і Сьюзен Зонтаг. Яна — лаўрэат прэміі Пушкарта (1997), прэмій Грыфіна і Эліята (абедзве — 2001), прэміі ПЭН-Клуба, за паэтычны пераклад (2010), Ордэн Канады (2005), а таксама мноства іншых літаратурных узнагарод і адрозненняў. Вершы і эсэ Карсан перакладзены на французскую, іспанскую, каталонскую, італьянскую, польскую, рускую мовы.

Зноскі
------

1. ↑  Anne Carson // Babelio — 2007. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2877812'></a>
**Сацумон** (яп.: 擦文時代) — археалагічная культура Японіі ў VII—XII стагоддзях. Была распаўсюджана на поўначы Хонсю і Хакайда. Лічыцца працягам або складанай часткай культуры дзёмон.

Для сацумон характэрны ямныя квадратныя жытлы з агменямі ўздоўж вусцяў рэк, апрацоўка жалеза, выраб глінянай керамікі і фаянса, блізкіх да дзёмон, курганныя пахаванні. Прадстаўнікі сацумон займаліся рачным рыбалоўствам, паляваннем і збіральніцтвам, вырошчвалі пшаніцу, ячмень і проса, мелі гандлёвыя кантакты з асноўнай часткай вострава Хонсю.

Большасць даследчыкаў атаясняюць культуру сацумон з *эмісі*, якія ўзгадваюцца ў японскіх пісьмовых помніках як карэнныя насельнікі поўначы Хонсю, што пад ціскам японцаў перабраліся на Хакайда. Традыцыйна *эмісі* адносяць да айнаў, але таксама існуе думка, што яны маглі быць змяшаным насельніцтвам або японцамі, якія не падпарадкоўваліся цэнтральным уладам.

Спасылкі
--------

* Satsumon in Hokkaido
* Encounter between Cultures from the North and the South — Okhotsk Culture and Satsumon Culture
**Руапукэ** (англ.: Ruapuke) — востраў каля паўднёвага ўзбярэжжа Новай Зеландыі. Плошча — 16 км². Сталага насельніцтва няма.

Геаграфія
---------

Востраў Руапукэ месціцца за 27 км на паўночны ўсход ад вострава Сцьюарт. Ад Паўднёвага вострава аддзелены пралівам Фова. Суша складаецца з крышталічных метамарфічных і магматычных парод. Найвышэйшы пункт дасягае ўсяго 41 м. Нізіны вострава забалочаны. Вылучаецца некалькі лагун з прэснай або саланаватай вадой.

Прырода
-------

Большая частка паверхні Руапукэ ўяўляе сабой пашы і прасторы, зарослыя хмызняком. У цэнтральнай частцы захаваліся невялікія па плошчы лясы. Жывёльны свет прадстаўлены шматлікімі птушкамі. Руапукэ — другое месца на тэрыторыі Новай Зеландыі, дзе была зафіксавана прысутнасць мышэй.

Гісторыя
--------

Востраў Руапукэ быў адкрыты ў 1770 г. Джэймсам Кукам. У 1824 г. каля яго пацярпеў крушэнне брыг «Элізабет Генрыета», адкуль на Руапукэ перабраліся мышы. У той час ён быў населены маары ў колькасці каля 200 чалавек на чале з правадыром Тухаваікі, які адзін з першых усталяваў зносіны з брытанскімі кітабоямі. На мове маары назва значыць «два ўзвышшы». 

Пасля перасялення тубыльцаў на Паўднёвы востраў яго пашы выкарыстоўваліся для трымання авечак. У нашы дні востраў належыць нашчадкам Тухаваікі, гаспадарчая дзейнасць не вядзецца.

Спасылкі
--------

* RUAPUKE ISLAND
* Hunting henriettas on Ruapuke Island – on the tail of New Zealand’s first mice
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кураш (значэнні).
**Віктар Іосіфавіч Кураш** (нар. 28 красавіка 1958, в. Юхнавічы, Дзяржынскі раён) — дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 28 красавіка 1958 г. у в. Юхнавічы Дзяржынскага раёна Мінскай вобласці.

У 1983 г. скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. Працоўную дзейнасць пачаў у 1983 годзе, працаваў на выкладчыцкай працы, у камсамольскіх органах у г. Мінску, у 1986—1995 гг. — памочнікам намесніка старшыні Мінгарвыканкама. З 1995 па 2007 гг. займаў пасаду начальніка ўпраўлення культуры Мінгарвыканкама.

У 2000 г. скончыў Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

З 2007 па 2013 гг. працаваў на пасадзе намесніка Міністра культуры Рэспублікі Беларусь. З 2015 года дырэктар Нацыянальнага архіва Рэспублікі Беларусь.

Пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 14 сакавіка 2017 г. № 199 прызначаны дырэктарам Дэпартамента па архівах і справаводству Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь. Адпраўлены ў адстаўку Пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 18 студзеня 2023 г. № 45. На яго месца прызначаны генерал-маёр Алег Воінаў, які да таго быў памочнікам міністра абароны па пытаннях міжнароднага вайсковага супрацоўніцтва.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Ганаровымі граматамі Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, граматамі Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта, Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў, міністэрстваў і ведамстваў, прафсаюзных, камсамольскіх органаў, рэлігійных і міжнародных арганізацый, юбілейнымі медалямі, нагруднымі знакамі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Біяграфія. Кураш Віктар Іосіфавіч **(нявызн.)**. *Дэпартамент па архівах і справаводстве Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь*.
2. ↑  Новы дырэктар Дэпартамента па архівах і справаводству А.Л.Воінаў **(нявызн.)**. *Дэпартамент па архівах і справаводстве Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь* (24 студзеня 2023).
Помнік рускаму цару-вызваліцелю Аляксандру II ў Сафіі, Балгарыя.
**Вызваленне Балгарыі** — падзеі, звязаныя з стварэннем балгарскай дзяржаўнасці пасля вызвалення пасля пяцісотгадовага асманскага ўладарства. Гэта адбылося ў выніку нацыянальнага Адраджэння. У 1876 годзе прайшло Красавіцкае паўстанне, якое было падаўлена, аднак мела моцны водгук у Заходняй Еўропе і асабліва ў Расійскай імперыі. Паўстанне стала нагодай пачатку руска-турэцкай вайны 1877—1878 гадоў, у выніку якой Балгарыя была вызвалена ад турэцкага ўладарства.

Красавiцкае паўстанне
---------------------

Асноўны артыкул: **Красавіцкае паўстанне (1876)**
Адбывалася 18 красавіка — 23 мая 1876 года. Узначальвалася Балгарскім рэвалюцыйным цэнтральным камітэтам.

Паўстанне было жорстка задушана турэцкімі войскамі. Колькасць ахвяр ад 15 да 30 тысяч чалавек. Аднак, нягледзячы на паразу, Красавіцкае паўстанне пахіснула турэцкае феадальнае панаванне ў Балгарыі. Матэрыялы журналістаў пра зверствы Асманскай імперыі выклікалі грамадскі рэзананс у Еўропе, нават у Брытанскай імперыі, якая была найбліжэйшым саюзнікам асманаў. У Расійскай імперыі паўстанне таксама атрымала шырокае асвятленне ў друку, у краіне прайшлі кампаніі па зборы ахвяраванняў і дапамогі балгарам.

Паўстанне стала адной з прычын правядзення Канстанцінопальскай канферэнцыі, дзе пасля Вялікіх дзяржаў узгаднілі праект палітычных рэформаў на асманскіх тэрыторыях з балгарскім насельніцтвам. Асманская імперыя адмовілася ад прапанаваных рэформаў і страціла палітычную і ваенную падтрымку Захаду. Усё гэта прывяло да пачатку руска-турэцкай вайны праз некалькі месяцаў.

Сан-Стэфанскi папярэдні дагавор
-------------------------------

Вайна скончылася перамогай Расіі і 3 мая 1878 выў падпісаны Сан-Стэфанскі мір. Дагавор прадугледжвае стварэнне аўтаномнага княства-данніка Балгарыі з хрысціянскім урадам і правам мець войска. Канчатковыя межы Княства павінны быць вызначаны змешанай руска-турэцкай камісіяй, аднак была вызначана прыкладная тэрыторыя. На чале дзяржавы павінен стаяць князь, які свабодна выбіраецца народам. Асманскія войскі павінны пакінуць краіну, а расійская ваенная акупацыя будзе доўжыцца два гады.

Сан-Стэфанскі дагавор значна абвастрыў адносіны паміж Расіяй і іншымі вялікімі дзяржавамі, паколькі ён быў заключаны ў парушэнне раней заключаных Расіяй сакрэтных пагадненняў з Аўстра-Венгрыяй — у прыватнасці Рэйхстагскага дагавора 1876 года і Будапешцкай канвенцыі 1877 года.

Канчаткова пытанне пра стварэнне Княства Балгарыі вырашыў Берлінскі дагавор.

Свята
-----

3 мая, дзень падпісання Сан-Стэфанскай мірнай дамовы — нацыянальная свята ў Балгарыі, Дзень вызвалення ад асманскага іга.

Крыніцы
-------

1. ↑  v'98: Санстефански договор, 1878 година **(нявызн.)**. *v'98*. Праверана 17 жніўня 2023.

Спасылкі
--------

* Българското опълчение въ Освободителната война 1877—1878 (Военноисторическа библиотека — кн.1, 1935)
* Вус О. В. Освобождение Болгарии: Нарвские гусары на Балканах в 1877—1878 гг. // Всеобщее просветительское общество. URL:  Архівавана 27 лютага 2018.
* Димитриев, Р. Боевете и операциите около Шипка във войната 1877 — 78 години. Военно-исторически етюд. София, 1902
**Цярлецкія** (польск.: Terleccy) — шляхецкі род герба «Сас», з якога выйшла шмат рэлігійных дзеячаў.

Гісторыя
--------

Цярлецкія былі дробным шляхецкім родам герба «Сас» на Перамышльшчыне і паходзілі з сяла Церла («Терло») над р. Стрвяж (цяпер у Старасамбарскім раёне Львоўскай вобласці). У Церлі знаходзіўся значны рэлігійны цэнтр з царквой і манастыром, фундацыю якіх атрымалі шляхцічы Цярлецкія: прывілеем Уладзіслава ІІ ад 28.4.1415 пацверджана святару Міхаілу і яго нашчадкам спадчыннае права на валоданне землямі і павіннасцямі ў Церлі, якія належалі храму Раства Багародзіцы і Церлаўскаму манастыру і былі ім падораны князем Львом. Род быў святарскім, з яго выйшла цэлая плеяда епіскапаў, манахаў і святароў. Найстаражытная пісьмовае фіксацыя святароў з роду Цярлецкіх на тэрыторыі Перамышльскай праваслаўнай епархіі датуецца пачаткам 16 ст. Напрыклад, у 1528—1549 гадах Перамышльскую праваслаўную кафедру займаў Лаўрэнцій Цярлецкі[uk].

Адна з галін роду Цярлецкіх перасялілася на тэрыторыю Вялікага Княства Літоўскага. Непасрэдныя сведчанні аб паходжанні гэтай галіны роду, у тым ліку і епіскапа Кірыла, знаходзяцца ў валынскіх і перамышльскіх судовых актах. Магчыма, першым перасяленцам быў Марцін Цярлецкі, імя якога зафіксавана ў перамышльскіх актах 20.5.1516. Сямён, бацька Кірылы, быў яго унукам. Верагодна, ён знаходзіўся на службе ў Вільні, дзе зафіксаваны пісарам некалькіх кніг Метрыкі ВКЛ (1585—1589, 1589—1594, 1589—1598 і 1589—1614).

Галіна роду, якая перасялілася ў ВКЛ, разраслася. З крыніц канца 16—пачатку 17 ст. вядома, што Цярлецкія валодалі на Піншчыне і Берасцейшчыне некалькімі маёнткамі: сёламі Асабовічы, Грыўкавічы, Дубай, Рэчыца, Корсуні, Цеўкавічы, Пярковічы (Пірковічы), Прывітаўка, Чамярын.

З дакументаў відаць, што з 1719 г. Цярлецкія пазычалі розным асобам гроша ў рост пад невялікі працэнт: у 1719 г. у 1770-я гг. розным асобам на 12 тыс. злотых; у 1811 г. Пётр Цярлецкі харунжаму Уладзіславу Чарнецкаму — пад заклад млыноў і сялян на 3 тыс.злотых, якія, у сваю чаргу, спагнаць удалося толькі праз судовую цяжбу ў 1822 г.

Паводле пазямельнага спісу 1889 г. Францу Пятровічу Цярлецкаму ў Пінскім павеце належалі 4758 дзесяцін у маёнтках Прывітаўка (1735 дзесяцін) і Рэчыца (3023 дзесяцін), а таксама невялікі млын і карчма; Івану Францавічу Цярлецкаму — маёнтак Вулька Рэчыцкая (2977 дзесяцін) з 1 карчмой; Вікенцію Францавічу Цярлецкаму — маёнтак Малая Марочная (731 дзесяцін) з 1 карчмой.

У кастрычніку 1901 г. быў спалены двор памешчыка ў Прывітаўцы, Габрыэла Цярлецкая не ведала, хто і чаму гэта зрабіў і сцвярджала, што «знаходзіцца ў дружалюбных адносінах» з сялянамі села Рэчыца, а пра Прывітаўку замоўчала.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Цярлецкі Кірыла Сямёнавіч на сайце Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»
2. 1 2 3 4  Хозяйство в имениях на Полесье в 1861—1914 гг. Архівавана 14 мая 2016. / Виктор Кохнович; БГУ. — Saarbrűcken: LAP LAMBERT Academic Publishing, 2015. — 356 c. — ISBN 978-3-659-75249-0
**Юрый Сяргеевіч Цюкалаў** (руск.: Ю́рий Серге́евич Тюка́лов; 4 ліпеня 1930, Ленінград -19 лютага 2018, Санкт-Пецярбург) — двухразовы алімпійскі чэмпіён, шасціразовы чэмпіён Еўропы, заслужаны майстар спорту (1952) і заслужаны трэнер па акадэмічным веславанні, мастак, архітэктар. Ганаровы грамадзянін Санкт-Пецярбурга (2002).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 4 ліпеня 1930 года ў Ленінградзе.

Скончыў Ленінградскае вышэйшае мастацка-прамысловае вучылішча імя В. І. Мухінай.

Памёр 19 лютага 2018 года. Пахаваны ў Санкт-Пецярбургу на Мікольскіх могілках Аляксандра-Неўскай лаўры. У 2019 годзе на магіле адкрыта надмагілле.

Спартыўныя дасягненні
---------------------

Выхаванец заслужаных трэнераў СССР В. А. Саўрымовіч і М. І Саўрымовіча. Шматразовы чэмпіён СССР (1948—1962) у складзе спортклуба «Чырвоны Сцяг», чэмпіён Еўропы (1954, 1956—1959 і 1961).

Поспех Юрыя Цюкалава ў гонках адзіночак стаў адной з сенсацый Алімпійскіх гульняў 1952 года ў Хельсінкі. Адначасова з залатым медалём чэмпіёна яму ўручылі і вышэйшую ўзнагароду вяслярнага клуба Фінляндыі.

Зноскі
------

1. 1 2  Juri Tchukalov Праверана 8 сакавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21008628'></a>
2. 1 2  Тюкалов Юрий Сергеевич Праверана 3 лютага 2020.
3. ↑  Двукратный олимпийский чемпион Юрий Тюкалов отмечает день рождения — 2016. Праверана 3 лютага 2020.
4. ↑  Two-time Olympic rowing champion Tyukalov dies
5. 1 2  Olympedia — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>
Штослад-латок
**Што́слад** (ням.: Stoßlade) — сталярнае прыстасаванне ў выглядзе латка для пілавання дошак (таксама любога іншага профільнага піламатэрыялу) пад вуглом, які, як правіла, складае 45° ці 90°. Вырабляецца з пластмасы, часам з дрэва ці алюмініевых сплаваў.

Матэрыял укладваецца ў латок штослада (часам прыціскаецца шрубцынгай) і распілоўваецца праз бакавыя прарэзы. Для працы са штосладам выкарыстоўваецца адмысловая піла з цвёрдым высокім палатном і дробным зубам, як правіла, без разводкі (шліцоўка).

Выкарыстоўваецца для распілоўвання плінтусаў, багетных планак, дошак для дзвярных вушакоў, іншага піламатэрыялу і да т.п. пры падрыхтоўцы злучэння «на вус».

Паваротны штослад (Стэнлі  (англ.) (бел. 1917)
Металічны штослад мае пілу (ці накіравальнікі для яе) на паваротнай пляцоўцы, якую можна зафіксаваць пад любым вуглом.

Літаратура
----------

* Стусло // Н. Комиссарова. Все о ремонте. Современная иллюстрированная энциклопедия. ЭКСМО, 2014. С. 15.
* Jacob, Walter W. Justus Traut’s Improved Miter Box(недаступная спасылка) // The Chronicle of the Early American Industries Association, Inc. 60.1 (2007): 33.  (англ.)
* Jacob, Walter W. Stanley’s Open-Front Miter Box, No. 150(недаступная спасылка) // The Chronicle of the Early American Industries Association, Inc. 60.2 (2007): 84.  (англ.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Штослад
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чарствой.
**Яўге́н Давы́давіч Чарство́й** (8 кастрычніка 1945, Быхаў — 12 красавіка 2022) — беларускі ўрач-патолагаанатам. Доктар медыцынскіх навук (1982), прафесар (1984). Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь (1997). Старшыня Беларускага навуковага таварыства ўрачоў-патолагаанатамаў.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя працы па тэраталогіі чалавека, праблемах інфекцыйных захворванняў, марфалогіі шчытападобнай залозы.

У 2011 годзе Яўген Давыдавіч у сааўтарстве з прафесарам Міхаілам Канстанцінавічам Недзьведзем быў напісаны першы ў Беларусі нацыянальны падручнік па паталагічнай анатоміі для вышэйшых медыцынскіх устаноў адукацыі.

Я. Д. Чарствым апісаны і выдзелены ў якасці новай назалагічнай формы сіндром множных прыроджаных парокаў развіцця — ДК-факамеліі  (руск.) (бел. — які ў сусветнай літаратуры названы яго імем — сіндром фон Фоса-Чарствога  (ВД) (бел..

Грамадская дзейнасць
--------------------

Больш за 10 гадоў прафесар Я. Д. Чарствой быў галоўным паталагаанатамам Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь і шмат зрабіў па арганізацыі і ўдасканаленні паталагаанатамічнай службы рэспублікі, падрыхтоўцы кадраў.

Ён старшыня Беларускага навуковага таварыства паталагаанатамаў, член праўлення Міжнароднага саюза асацыяцый паталагаанатамаў, еўрапейскага таварыства дзіцячых паталагаанатамаў, савета па абароне доктарскіх дысертацый, рэдкалегіі часопіса «Здравоохранение».

### Бібліяграфія

* Лекции по патологической анатомии. — Минск, 2006

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. 1 2
5. 1 2  Чарствой, Яўген Давыдавіч (доктар медыцынскіх навук; нар. 1945)
6. 1 2 3  Черствый Евгений Давыдович Архівавана 10 лістапада 2022.  (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 17. — Мінск, 2003
* Кто есть кто в Республике Беларусь, 2001. Т. 2. — Минск, 2001
* Республика Беларусь : энциклопедия. [В 7 т.]. Т. 7. — Минск, 2008

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Google Scholar · ORCID · Scopus |
| Нарматыўны кантроль | eLibrary.ru: 731083 · ЗЭКББ: NLB-ar2492948 |
**Васіль Аляксандравіч Віхарэў** (6 (19) студзеня 1905 г. — 26 чэрвеня 1944 г.) — Герой Савецкага Саюза, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 19 студзеня 1905 года ў вёсцы Шчыпачова Растоўскага павета Яраслаўскай губерні Расійскай імперыі (цяпер Растоўскага раёна Яраслаўскай вобласці Расійскай Федэрацыі) у сям’і селяніна. Рускі. Адукацыя пачатковая.

З 1927 года ў Чырвонай Арміі. У 1929 годзе быў прыняты ў члены ВКП(б). Скончыў курсы ўдасканальвання афіцэрскага складу.

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны з 1942 года. Да лета 1944 года маёр Віхарэў быў камандзірам батальёна 4-га матарызаванага пантонна-маставога палка.

Асабліва вызначыўся ў баях за вызваленне Беларусі пры фарсіраванні рэк Дняпро (у раёне горада Рагачоў батальён маёра Віхарэва знаходзячыся ўвесь час пад агнём у рэкордна кароткі тэрмін пабудаваў мост, а затым вёў своечасовыя аднаўленчыя работы) і Друць (мост быў пабудаваны за ноч, затым вяліся аднаўленчыя работы). Камбат не пакідаў сваёй пасады некалькі дзён без сну і адпачынку. 26 чэрвеня падчас чарговых работ па аднаўленню разбуранага пралёта моста маёр Васіль Аляксандравіч Віхарэў загінуў ад асколка варожай міны. Пахаваны ў Рагачове.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 сакавіка 1945 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкім захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм маёру Віхарэву Васілю Аляксандравічу пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Узнагароджаны ордэнам Леніна, медалём.

Спасылкі
--------

Васіль Аляксандравіч Віхарэў на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жукаў.
**Пётр Сяргеевіч Жукаў** (1921—1967) — маёр Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Пётр Жукаў нарадзіўся 22 студзеня 1921 года ў вёсцы Мікулічы (цяпер — Брагінскі раён Гомельскай вобласці). Скончыў дзевяць класаў школы. У 1940 годзе Жукаў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1941 годзе ён скончыў Кіеўскае пяхотнае вучылішча. З чэрвеня таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Да чэрвеня 1944 года гвардыі маёр Пётр Жукаў камандаваў баталёнам 164-га стралковага палка 55-й гвардзейскай стралковай дывізіі 28-й арміі 1-га Беларускага фронта. Вызначыўся падчас вызвалення Гомельскай вобласці Беларускай СССР.

25 чэрвеня 1944 года батальён Жукава прарваў нямецкую абарону ў раёне вёскі Пружынішчы Акцябрскага раёна і заняў другую лінію абароны ворага, адрэзаўшы яму шляхі адыхода. 26 чэрвеня батальён вызваліў вёску Любань, а потым, пераправіўшыся праз Пціч захапіў плацдарм на яе заходнім беразе.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 сакавіка 1945 года гвардыі маёр Пётр Жукаў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка».

Пасля заканчэння вайны Жукаў працягнуў службу ў Савецкай Арміі. У 1953 годзе ён быў звольннены ў запас, жыў у Мазыры і працаваў інструктарам Палескага абласнога камітэта ДТСААФ, потым знаходзіўся на гаспадарчай працы. Памер 22 снежня 1967 года, пахаваны ў роднай вёсцы.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка» Героя Савецкага Саюза;
* ордэн Леніна;
* ордэн Чырвонага Сцяга;
* ордэн Суворава 3-й ступені;
* Ордэн Аляксандра Неўскага;
* два ордэна Айчыннай вайны 1-й ступені;
* ордэн Айчыннай вайны 2-й ступені;
* ордэн Чырвонай Зоркі;
* Медаль «За абарону Каўказа»;
* Медаль «За ўзяцце Кёнігсберга»;
* Медаль «За ўзяцце Берліна»;
* Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»
* Юбілейны медаль «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»

Памяць
------

У гонар П. С. Жукава названыя вуліца ў Брагіне і сярэдняя школа ў Мікулічах.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Жуков Пётр Сергеевич (руск.).  AZ Library. Архівавана з першакрыніцы 10 красавіка 2013.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Навечно в сердце народном. — 3-е изд. доп. и испр. — Минск, 1984. — С. 174. (руск.)
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6). — С. 445.

Спасылкі
--------

Пётр Сяргеевіч Жукаў на сайце «Героі краіны»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Калюноў.
**Мікалай Міхайлавіч Калюноў** (14 мая 1907, в. Вёдрава, Раднікоўскі раён, Іванаўская вобласць, Расія — 18 лютага 1972, г. Мінск, БССР) — беларускі ўрач лячэбнай фізічнай культуры. Дацэнт (1954).

Біяграфія
---------

Скончыў Цэнтральны інстытут фізічнай культуры (Масква, 1930), Іванаўскі медыцынскі інстытут (1945).

Працаваў у Іванаўскім тэхнікуме фізічнай культуры (1930—1941, дырэктар), Іванаўскім медыцынскім інстытуце (1930—1941, 1942—1944, з 1942 — загадчык кафедры агульнавайсковай падрыхтоўкі), Іванаўскім абласным камітэце па справах фізічнай культуры і спорту (1944—1948, старшыня), Маскоўскім тэхнікуме фізічнай культуры (1948—1949, дырэктар), Беларускім дзяржаўным інстытуце фізічнай культуры (1949—1962, рэктар, адначасова ў 1951—1959 — загадчык кафедры гігіены і лячэбнай фізкультуры), Мінскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (у 1962—1965 — загадчык кафедры фізічнага выхавання, 1964—1970 — кафедры ўрачэбнага кантролю і лячэбнай фізкультуры, 1970—1972 — дацэнт кафедры).

Навуковыя інтарэсы: праблемы лячэбнай фізкультуры; урачэбны кантроль.

Памёр у Мінску, пахаваны на могілках «Чыжоўка».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Физическая культура и здоровье человека / Н. М. Калюнов. — Минск, 1953.
* Калюнов Николай Михайлович // Заведующие кафедрами и профессора Минского медицинского института (1921—1996) : биографический справочник / Н. Ф. Змачинская, М. В. Мальковец, А. Н. Пересада. — Минск, 1999. — С. 302—303.

Спасылкі
--------

* Калюнов Николай Михайлович (01(14).05.1907-18.02.1972) Архівавана 5 жніўня 2022.


| ⛭Рэктары БДУФК |
| --- |
| Мікалай Калюноў (1949—1962) ·  Леанід Жарыкаў (1962—1970) ·  Канстанцін Кулінковіч (1970—1977) ·  Аляксей Сёмкін (1977—1985) ·  Віктар Сакалоў (1985—1995) ·  Міхаіл Кобрынскі (1999—2012) ·  Рыгор Касячэнка (2012—2017) ·  Сяргей Рэпкін (з 12 мая 2017) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Касаеў.

**Асман Мусаевіч Каса́еў** (1916—1944) — маёр Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, камандзір партызанскага атрада Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1965).

Біяграфія
---------

Асман Касаеў нарадзіўся 11 кастрычніка 1916 года ў ауле Хурзук (цяпер — Карачаеўскі раён Карачаева-Чаркесіі). Па нацыянальнасці — карачаевец. У 1931 годзе ён скончыў пачатковую школу, у 1936 годзе — рабфак. У 1937 годзе Касаеў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. Вучыўся ў кавалерыйскім ваенным вучылішчы, але праз год быў пераведзены ў Кіеўскае артылерыйскае вучылішча. Удзельнічаў у польскім паходзе. З пачатку Вялікай Айчыннай вайны — на яе франтах.

Неўзабаве пасля пачатку вайны дывізія, у якой служыў Касаеў, трапіла ў акружэнне і была разгромлена. У канцы жніўня 1941 года група байцоў і камандзіраў, сярод якіх знаходзіўся і Касаеў, дайшла да Бялыніцкага раёна Магілёўскай вобласці Беларускай ССР і прыняла рашэнне пачаць баявыя дзеянні ў якасці партызанскага фарміравання. Касаеў быў абраны спачатку камісарам, а затым камандзірам партызанскага атрада, якому быў прысвоены нумар 121. Атрад паспяхова дзейнічаў у Магілёўскай вобласці, знішчаў гарнізоны, карныя атрады, склады, аўтабазы, камендатуры. Да канца 1943 года ў атрадзе налічвалася ўжо больш за 1200 партызан, і тады ён быў ператвораны ў 121-ы партызанскі полк, камандзірам якога стаў Касаеў. Да лютага 1944 года полк прыняў удзел у 70 баях, знішчыў больш за 1000 салдат і афіцэраў праціўніка, падарваў 33 нямецкія эшалоны. 17 лютага 1944 года падчас пераходу паміж населенымі пунктамі ў Бярэзінскім раёне калона партызан была атакавана нямецкай авіяцыяй. Касаеў атрымаў цяжкія раненні і праз 18 гадзін, 18 лютага 1944 года, памёр.

Надмагільная пліта на Вайсковых могілках у Магілёве
Першапачаткова быў пахаваны ў вёсцы Хрыпялёва Бялыніцкага раёна, але ў жніўні 1948 года перапахаваны ў брацкай магіле на Вайсковых могілках па вуліцы Лазарэнкі ў Магілёве.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 8 мая 1965 года «напярэдаднi 20-годдзя Перамогі савецкага народа над фашысцкай Германіяй за адмысловыя заслугі ў барацьбе супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў у тыле праціўніка і праяўленыя пры гэтым адвагу і геройства» маёр Асман Касаеў пасмяротна быў ганараваны высокім званнем Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнамі Леніна і Айчыннай вайны 1-й ступені, медалём.

У гонар Касаева вёска Сермяжанка Бялыніцкага раёна перайменавана ў Асман-Касаева. Таксама ў яго гонар названы вуліцы ў Магілёве і Чаркеску, школа ў вёсцы Заполле Бялыніцкага раёна, пастаўлены абеліск у вёсцы Вугольшчына і бюст у ауле Учкулан.

Таксама ў яго гонар названы перавал за Заходнім Каўказе.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Асман Мусаевіч Касаеў на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Всенародная борьба в Белоруссии. В 3 т. —Минск: «Беларусь», 1984.
* Люди легенд. Выпуск 4. — М. 1971.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. — Минск, 1984.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Марчанка.
**Людміла Мікалаеўна Марчанка** (нар. 1954) — беларуская ўрач-афтальмолаг. Доктар медыцынскіх навук (2003), прафесар (2010). Заслужаны ўрач Рэспублікі Беларусь (2021).

Біяграфія
---------

Скончыла Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1977). Працавала ў 3-й гарадской клінічнай бальніцы г. Мінска (1978—1981). З 1984 — у Беларускім дзяржаўным медыцынскім універсітэце, з 2005 — загадчык кафедры вочных хвароб.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя інтарэсы: дыягностыка і метады лячэння паталогій сятчаткі, глядзельнага нерва і вочнага дна; узроставая макулярная дыстрафія і міяпічная макулапатыя; вучэбна-метадычныя дапаможнікі па афтальмалогіі.

Зноскі
------

1. 1 2
2. 1 2 3  Марченко, Людмила Николаевна (доктор медицинских наук; род. 1954)  (руск.)

Спасылкі
--------

* Марченко Людмила Николаевна Архівавана 20 кастрычніка 2022.  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Google Scholar · Scopus |
| Нарматыўны кантроль | eLibrary.ru: 717592 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Нільсен.

**Крыстафер Нільсен** (англ.: Chris Nilsen; нар. 13 студзеня 1998 г. Канзас-Сіці, Місуры) — амерыканскі лёгкаатлет, які спецыялізуецца ў скачках з шастом. Сярэбраны прызёр летніх Алімпійскіх гульняў 2020 у Токіа, прызёр чэмпіянатаў свету.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 13 студзеня 1998 года ў горадзе Канзас-Сіці, штат Місуры.

Скончыў сярэднюю школу Парк-Хіл у Канзас-Сіці, штат Місуры. Устанавіў рэкорд сярэдняй школы ЗША ў скачках з шастом на секцыйных спаборніцтвах класа 5 у Місуры (вынік 5,61 м).

Вучыцца ва Універсітэце Паўднёвай Дакоты.

6-разовы чэмпіён ЗША па скачках з тычкай у першай камандзе NCAA Division I і 3-разовы чэмпіён NCAA па скачках з тычкай па лёгкай атлетыцы. Нільсен трымае рэкорды школы Каётс у Паўднёвай Дакоце па скачках з тычкай у памяшканні 5,80 м (19 футаў 0 цаляў) і 5,86 м на адкрытым паветры (19 футаў 3 цалі) на адкрытым паветры.

Устанавіў рэкорд ЗША і NACAC для скачкоў з тычкай U-20 на адкрытым паветры — 5,75 м (18 футаў 10 цаляў), а для скачкоў з тычкай U-20 — для зачыненых памяшканняў — 5,70 метраў.

Удастоены звання лепшага палявога спартсмена Саміта 2017 года ў памяшканні і лепшага палявога спартсмена Саміта 2017 года.

Нільсэн выйграў Texas Relays у 2018 годзе, прайшоўшы дыстанцыю 5,80 метраў, пазней біўся з Сэмам Кендрыкс на Drake Relays 2018, дзе ён пераадолеў 5,78 метраў.

Заняў другое месца на чэмпіянаце NCAA I дывізіёна па лёгкай атлетыцы ў памяшканні 2019 года і выйграў тытул у скачках з тычкай у чэмпіянаце NCAA па лёгкай атлетыцы сярод мужчын I дывізіёна на адкрытым паветры, сабраўшы рэкорд на чэмпіянаце NCAA I дывізіёна па лёгкайй атлетыцы.

Зноскі
------

1. ↑  Christopher Nilsen // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · Tilastopaja · Track and Field Statistics · World Athletics · Алімпійскі камітэт ЗША |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гарачка.

**Усевалад Міхайлавіч Гарачка** (нар. 12 снежня 1968, в. Юцкі, Дзяржынскі раён) — беларускі паэт.

Біяграфія
---------

Скончыў Дзямідавіцкую сярэднюю школу (1986), фізічны факультэт БДУ. Працаваў на НВА «Інтэграл». Станам на 2023 год працуе ў ЦРІТ БДПУ. Жыве ў Фаніпалі. Жанаты. Мае дачку.

Адзін са стваральнікаў літаратурнага руху «Бум-Бам-Літ» (вясна 1994). З 2005 года член Беларускага ПЭН-цэнтра, з 2006 — Саюза пісьменнікаў Беларусі.

Вершы піша з 1992 года. З 1993 года выступае ў перыядычным друку: спачатку з вершамі, а потым і з крытычнымі артыкуламі, эсэ, кароткімі апавяданнямі. Аўтар кніг паэзіі «Пралетарскія песні» (2004, выйшла ў серыі «Другі фронт мастацтваў») і «Даты» (2004). Таксама суаўтар некалькіх кніг, у т.л. «Тазік беларускі». Вершы апошніх гадоў друкаваліся ў газетах «Літаратура і мастацтва», «Наша Ніва», часопісе «Крыніца».

Творы
-----

* Гарачка У. Пралетарскія песні. Мінск, Логвінаў, 2004. —72 с.
* Гарачка У. Даты. Мінск, Мастацкая літаратура, 2004.

Заўвагі
-------

1. ↑  Таксама сярод стваральнікаў: Юрась Барысевіч, Альгерд Бахарэвіч, Міхась Башура, Зміцер Вішнёў, Віктар Жыбуль, Сяржук Мінскевіч, Алесь Туровіч.

Літаратура
----------

* Гарачка Усевалад // Выдавецтва «Галіяфы»: Афіцыйны сайт — Эл.рэсурс goliafy.com

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 141417528 · NKC: js2017942512 · VIAF: 121937568 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Харысан.

**Джувон Харысан** (англ.: JuVaughn Harrison; нар. 30 красавіка 1999 г. Хантсвіл, Алабама) — амерыканскі лёгкаатлет, скакун у вышыню і ў даўжыню. Сярэбраны прызёр чэмпіянату свету 2023 года. Удзельнік летніх Алімпійскіх гульняў 2020 года.

Біяграфія
---------

Харысан вучыўся ў Калумбійскай сярэдняй школе ў Хантсвілі, штат Алабама.

У 2018 годзе на юніёрскім чэмпіянаце свету ў Фінляндыі ў скачках у вышыню ён з вынікам 2,23 метра стаў бронзавым прызёрам.

27 чэрвеня 2021 года Харысан стаў пераможцам як у скачках у даўжыню, так і ў вышыню на Алімпійскім нацыянальным адборачным турніры ЗША ў Юджыне. На летніх Алімпійскіх гульнях 2020 года ён стаў першым амерыканцам з часоў Джыма Торпа ў 1912 годзе, які ўдзельнічаў на Алімпійскіх гульнях як у скачках у даўжыню, так і ў вышыню. У вышыні з вынікам 2,33 метра стаў сёмым, а ў даўжыні з вынікам 8,15 метраў заняў выніковае пятае месца.

У 2023 годзе Харысан заваяваў сярэбраны медаль на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы ў Будапешце, заняўшы другое месца пасля дзейнага алімпійскага чэмпіёна Джанмарка Тамберы з Італіі, нягледзячы на тое, што таксама як і еўрапеец пераадолеў тыя ж 2,36 метра вышыні.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | X |
| Тэматычныя сайты | Olympedia · Tilastopaja · Track and Field Statistics · World Athletics · Алімпійскі камітэт ЗША |
**Базыліянская друкарня ў Менску** — выдавецкая ўстанова 1-й паловы XVII—XIX стст. магчыма, з перапынкам.

Першую базыльянскую друкарню ў Менску згадвае выданы на старабеларускай мове дэкрэт караля Уладзіслава Вазы ад 1633 года, ён называе друкарню «…для друкавання ўсялякіх кніг і выхавання ў іх людзей годных як духоўных, так і свецкіх…». Выданні таго часу не захаваліся і не вядомы са згадак у крыніцах. Напэўна, друкарня згаданая дэкрэтам 1633 года калі і была створана, то як невялікі варштат для забеспячэння патрэб самога менскага базыліянскага манастыра, або не перажыла вайны 1654—1667 гадоў, або яе выданні знішчаны магчыма ў 2-й палове ХІХ ст.

Першае выданне з адрасам Менскай базыльянская друкарні вядома ў 1790 годзе. З 1790—1792 гадаў вядома 6 выданняў на польскай мове. З іх толькі адно можна аднесці да мастацкай літаратуры; астатнія — лістоўкі, бо друкарня часткова абслугоўвала дзейнасць Вялікага сейму ў 1791 годзе.

Гісторыя друкарні ў 1793—1799 гадах няпэўная. Па адных звестках, выданняў таго часу не захавалася. Паводле іншых, за XVIII ст. было выдана агулам 14 пазіцый, такім чынам, у 1793—1797 гадах — яшчэ 8 пазіцый. У гэты перыяд друкарня магла належаць мінскаму губернскаму праўленню (з 1795 года — губернская друкарня / Drukarnia Rzadowa). Пэўная дата ліквідацыі мінскай друкарні пакуль не вядома.

У 1794 годзе менскія базыльяне далучыліся да паўстання пад кіраўніцтвам Тадэвуша Касцюшкі супраць другога падзелу Рэчы Паспалітай і далучэння Менскага ваяводства да Расійскай Імперыі.

Вядомая бібліяграфія друкарні пададзена ў артыкуле Ларысы Доўнар.

Літаратура
----------

* *Доўнар Л.* Кніжная справа ў Менску (канец XVIII — пач. ХХ ст.). — Мн.: БДУКМ, 2015. — С. 239—241.
* *Joanna Getka*. Polskojęzycznedruki bazyliańskie (XVIII wiek). — Warszawa, 2013.
**Мілан Жаркавіч** (нар. 1962) — сербскі валейбаліст, трэнер.

Біяграфія
---------

У верасні 2011 года быў прызначаны на пост галоўнага трэнера «Будаўніка» і зборную Беларусі па валеболу.

Гуляў за сербскія «Рыбніцы» (1976—1982) і «Партызана» (1982—1989), узначальваў кіпрскія «Анартосіс» (1990—1992), «Эносіс» (1992—1997) і «Пафіакос» (1997—2000), з якімі неаднаразова выйграваў чэмпіянат і Кубак краіны. Пасля чаго былы капітан «Партызана» стаў галоўным трэнерам белградцев (2000—2004, 2006—2011).

Шмат гадоў узначальваў зборныя Сербіі. З нацыянальнай ён рабіўся ўдзельнікам двух чэмпіянатаў Еўропы (2004 — 4-е месца, 2006 — 5-е). З моладзевай — выйграваў бронзу нядаўніх топ-турніраў.

Зноскі
------

1. ↑  ЖАРКОВИЧ Милан **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 29 кастрычніка 2021. Праверана 29 кастрычніка 2021.

Спасылкі
--------

* Серб Милан Жаркович возглавил сборную Беларуси
**Шапуро́ва** (трансліт.: *Šapurova*, руск.: Шапурово) — аграгарадок у Суражскім сельсавеце Віцебскага раёна Віцебскай вобласці.

Гісторыя
--------

У XIX ст. у складзе маёнтка Каспляны ў Суражскім павеце Віцебскай губерні. Уладанне графа А. Пацея. З 1819, згодна купчайкрэпасці, маёмасць памешчыка Івана Нітаслаўскага, пасля яго смерці ў 1840 уладанне яго брата Ігната. Паводле інвентара 1846 у вёсцы 8 двароў, 77 жыхароў. У 1870 аграгарадок у Казакоўскай воласці Веліжскага павета Віцебскай губерні.

У пачатку XX стагоддзя вёска (162 дзес. зямлі) належала Курашчанскай сельскай грамадзе. У 1905 29 двароў, 167 жыхароў.

З 20 жніўня 1924 года вёска ў Марчонкаўскім сельсавеце Суражскага раёна Віцебскай акругі. Вясковыя дзеці наведвалі працоўную школу 1-й ступені ў маёнтку Каспляны, у якой у 1924 навучаліся 23 вучні. У 1926 налічвалася 18 двароў, 110 жыхароў. У 1930 арганізаваны калгас. У 1941 у вёсцы 45 двароў, 178 жыхароў. У час Другой сусветнай вайны нямецкія акупацыйныя ўлады забілі 102 мірных жыхароў і знішчылі 28 двароў.

Інфраструктура
--------------

У вёсцы размешчана цэнтральная сядзіба Рэспубліканскага ўнітарнага сельгаспрадпрыемства «Эксперыментальная база імя Шмырова». Працуюць жывёлагадоўчая ферма, механізаваны двор, аддзяленне сувязі, Дом культуры, бібліятэка, магазін.

Культура
--------

У 1969 у адміністрацыйным будынку эксперыментальнай базы быў адкрыты Музей баявой і працоўнай славы. Экспанаты музея прысвечаны гісторыі гаспадаркі, баявой дзейнасці 1-й Беларускай партызанскай брыгады. У музеі захоўваюцца ўласныя рэчы камандзіра брыгады М. П. Шмырова, партызан, падарункі наведвальнікаў музея, узнагароды, фотаздымкі і інш.

У 1970 у цэнтры вёскі пастаўлены бюст Героя Савецкага Саюза М. П. Шмырова.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Віцебская вобласць: нарматыўны даведнік / У. М. Генкін, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2009. — 668 с. ISBN 978-985-458-192-7 (DJVU).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 10: Віцебская вобласць, кн. 2 / рэдкал.: У. У. Андрыевіч (гал. рэд.) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2019. — 728 с.: іл. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-11-1126-4.
* З гісторыі населеных пунктаў / Падр. В. В. Віталева // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Віцебскага раёна / Рэдкалегія: А. П. Красоўскі і інш.; Уклад. У. І. Мезенцаў; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Маст. літ. 2004. — 772 с.: іл. — С. 766—767.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Суражскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Сураж |
| Аграгарадкі | Шапурова |
| Вёскі | 
* Антонаўка
* Арэхі
* Балашы
* Брыгітполле
* Будзянка
* Дзятлы
* Каспляны
* Кісялёва
* Кузняцоўка
* Курушчані
* Маісеенкі
* Марчонкі
* Пранікі
* Пярно
* Рабава
* Слабада
* Стайкі
* Стасенкі
* Уласава
* Хадорына

 |
**Белару́ская вайсковая арганіза́цыя** (БВА) — арганізацыя беларусаў-вайскоўцаў, створаная пры спрыянні Беларускага нацыянальнага камітэта.

Гісторыя
--------

15 траўня 1917 года ў Менску была сфарміраваная Беларуская вайсковая арганізацыя, якая паставіла сваёй мэтай «*злучыць ваенных беларусаў, што жывуць у Менску, як людзей аднаго краю, звычаю і мовы і маючых агульныя патрэбы, каб падрыхтавацца да Устаноўчага Сойму і выставіць там сваю праграму*».

12 ліпеня 1920 года Беларуская вайсковая арганізацыя звярнулася да Цэнтральнай Рады Віленшчыны і Гарадзеншчыны з дэкларацыяй у справе Беларускага войска.

Крыніцы
-------

1. ↑  *Аляксандр Гужалоўскі* Утаймаванне Левіяфана: фармаванне структур грамадзянскай супольнасці ў Беларусі ў 1917 г. (беларуская мова) // *Лятучы ўніверсітэт*. — 08 лістапада 2017.
2. ↑  *Latyszonek, Oleg* Białoruśkie formacje wojskowe 1917-1924 (беларуская мова) // *Беларускі Гістарычны Агляд*. — Снежня 10, 1997.

Спасылкі
--------

* *Чырвінскі Віталь Станіслававіч, Чырвінская Наталля Валянцінаўна* ДА ПЫТАННЯ АБ СТВАРЭННІ БЕЛАРУСКІХ ВАЙСКОВЫХ ФАРМІРАВАННЯЎ ПАДЧАС ПЕРШАЙ СУСВЕТНАЙ ВАЙНЫ (беларуская мова) // *БДУ*. — Мінск: 2014. Архівавана з першакрыніцы 6 верасня 2019.
**Вакансія** (лац.: vacans — які пустуе) — свабодная службовая пасада.

Беларусь
--------

На 1 чэрвеня 2012 года ўпраўленне палітыкі занятасці Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь стварыла агульнадзяржаўную базу даных (банк) з амаль 65,6 тыс. свабодных працоўных месцаў, з іх 79,9% прыпадала на работніцкія прафесіі з прымяненнем цялеснай («мужчынскай») працы. Пагатоў траціну вакансій адкрылі ў Мінску.

Гл. таксама
-----------

* Рэзюмэ

Зноскі
------

1. ↑  Колькасць вакансій у 2,2 раза перавышае колькасць беспрацоўных, а ў Мінску — у 8,1 раза // *Звязда* : газета. — 13 чэрвеня 2012. — № 183 (27226). — С. 1, 2. — ISSN 1990-763x.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85070591 |
**Суля́цічы** — археалагічны помнік, курганны могільнік дрыгавічоў (магчыма, дрыгавіцка-валынскага насельніцтва) XI—XIII стагоддзяў каля вёскі Суляцічы Навагрудскага раёна Гродзенскай вобласці Беларусі.

Знаходзіцца на левым беразе ракі Валатоўка. Захавалася 40 насыпаў дыяметрам 3—9 м і вышынёй 0,3—1,5 м. Вакол некаторых курганоў маюцца невялікія паглыбленні. Даследаванні праводзілі Ф. Д. Гурэвіч у 1956 годзе і К. В. Паўлава ў 1971 годзе.

Адзін курган без пахавання, у 2-х курганах пахаванні паводле абраду трупаспалення на месцы, у 20 насыпах — пахавальны абрад трупапалажэнне. Знойдзены фрагменты гліняных гаршчкоў, сярэбраныя і алавяныя скроневыя кольцы, бронзавыя званочкі, пярсцёнкі і інш.

Зноскі
------

1. 1 2  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Суля́цічы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 264. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Павлова К. В.* Могильники у деревень Мольничи и Сулятичи // Краткие сообщения Института археологии (КСИА). — 1974. — Вып. 139. — С. 59. (руск.)