**Дамавік** (*Дамавы, Дамавой, Хатнік, Гаспадар, Падпечнік, Хоплік*) — у славянскіх народаў дамавы дух, міфалагічны гаспадар і заступнік дома або хаты, забяспечвае нармальнае жыццё сям'і, здароўе людзей і жывёл, урадлівасць. Дамавікі — добрыя персанажы беларускай міфалогіі, якія жывуць у жытле або хлеве.

Апісанне
--------

У кожнага Дамавіка ёсць Дамавуха, як людзі, яны жывуць разам. Дамавікі падобныя на маленькіх чалавечкаў, але ніколі не паказваюцца людзям на вочы. Дамавікі часта падобныя на гаспадароў хаты. Дамавікі, як і людзі, ядуць, п'юць, радуюцца і засмучаюцца, нараджаюцца і паміраюць.

Лад жыцця
---------

На працягу года было некалькі дзён, калі гаспадары дома мусілі выказваць сваё стаўленне да дамавіка. Найчасцей праз гасцінцы — кілішак віна, лусту хлеба, кавалак сала і чагосьці салодкага. Гасцінец пакідалі на стале на ноч, каб дамавік пачаставаўся. Казалі, што апоўначы дамавік абавязкова выйдзе са свайго патаемнага месца і возьме ежу. І тады раніцай можна будзе заўважыць яго сляды і адчуць, як змянілася атмасфера ў хаце.

Пакідаючы ежу дамавіку, абавязкова прыгаворвалі прыблізна так: «Гаспадар-бацюхна, захавай маю хацінку і маю скацінку»; «Гаспадарушка, бацюхна, хлеб-соль прымі, скацінку вадзі»; «Дамавішка-дзядуля, усіх паі, кармі авечушак, наладжвай лад, глядзі гладка і сцялі мякка».

Дамавікі ахоўваюць дом, клапоцяцца пра ўтульнасць. У дамавікоў ёсць свой характар ​​і могуць караць крыклівых і неакуратных гаспадароў дома (напрыклад, могуць пераносіць і хаваць рэчы, каб гаспадары занімаліся не сваркамі, а пошукамі). Калі будуюць новы дом, каб задобрыць дамавіка, пад куты насыпаюць жыта. Калі гаспадыня забывала пакінуць дамавіку прысмакі, той мог пакрыўдзіцца і перастаць дапамагаць гаспадарам, тады ўсё пойдзе наперакос -- знікне жаданне працаваць, пахіснецца гаспадарка, апануюць хваробы і нястачы.

Дамавік звычайна ўспрымаўся як ашчадны, клапатлівы гаспадар, які ва ўсім дапамагае працавітай і дружнай сям'і. Тых, хто дрэнна вёў гаспадарку, не клапаціўся пра чысціню і парадак, ленаваўся, ён палохаў, па-свойму шкодзіў -- імкнуўся такім чынам чамусьці навучыць. Пры пераездзе ў новую хату дамавіка запрашалі з сабой: «Дамавік, дамавік, не заставайся тут, а ідзі з нашай сям'ёй».

Дамавік, які жыў у згодзе з гаспадарамі, абавязкова папярэджваў пра надыходзячую бяду ці нястачу. Той, хто пачуе гэтыя перасцярогі, адолее непрыемнасці.

З пакалення ў пакаленне перадаваліся пэўныя забароны ў адносінах да дамавіка: заходзячы ў хлеў, гучна не размаўлялі, каб лішні раз не «турбаваць» дамавіка; калі прыносілі ў хату дровы, не кідалі іх з грукатам; жанчыны не павінны былі хадзіць па хаце з распушчанымі і не пакрытымі хустай валасамі.

Пра дамавіка, яго свавольствы і жарты, як ён выглядае і калі з'яўляецца ў сем'ях, шмат расказвалі ў тыя дні, калі па традыцыі яго трэба было частаваць. Адзін з такіх дзён -- 10 лютага.

Зноскі
------

1. ↑  Чароўны свет: з беларускіх міфаў, паданняў і казак / рэд. Г. П. Пашкоў; маст. В. П. Славук — Мінск: Беларус. Энцыкл. імя П.Броўкі, 2008
2. ↑  Чароўны свет: з беларускіх міфаў, паданняў і казак / рэд. Г. П. Пашкоў; маст. В. П. Славук — Мінск: Беларус. Энцыкл. імя П.Броўкі, 2008

Літаратура
----------

* Хто ў доме гаспадар? // «Народная газета» № 186(5852), 10 ліст. 2010;
* *Катовіч А.*, *Крук Я.* Хто ў доме гаспадар? Або чым пачаставаць Дамавіка // «Звязда» № 16 (25881), 25 студз. 2007.

| ⛭Славянская міфалогія |
| --- |
| Багі | Белабог1 ·  Божыч ·  Вялес ·  Дадола ·  Даждзьбог ·  Жыва ·  Лада1 ·  Леля1 ·  Маржана ·  Мокаш ·  Парэвіт ·  Парэнут ·  Пераплут ·  Пярун ·  Радзегаст1 ·  Ражаніцы ·  Род² ·  Руявіт ·  Сварог1 ·  Сварожыч ·  Сімаргл ·  Святавіт ·  Стрыбог ·  Траян ·  Трыглаў ·  Хорс ·  Цёця ·  Чарнабог ·  Яравіт ·  Ярыла² |
| Міфічныя істоты | Аднавочка ·  Алканост ·  Анчутка ·  Баба-Яга ·  Бабай ·  Балотнік ·  Бес ·  Лазнік ·  Берагіня ·  Бука ·  Вадзянік ·  Ваўкалак ·  Ведзьма ·  Вій ·  Вілія ·  Вупыр ·  Вурдалак ·  Вядзьмак ·  Вярліока ·  Вячорка ·  Гамаюн ·  Гуменнік ·  Дамавік ·  Дваравы ·  Дзянніца ·  Доля ·  Жыравік ·  Зара ·  Злыдні ·  Зміюлан ·  Зюзя ·  Ёўнік ·  Каргарушы ·  Кастрама ·  Каструбанька ·  Кашч ·  Кікімара ·  Крыў ·  Лель ·  Ліха ·  Ліхаманка ·  Лугавы ·  Люцыпар ·  Лясун ·  Мароз ·  Марок ·  Маўка ·  Начніцы ·  Палудніца ·  Палявы ·  Пушчавік ·  Пуннік ·  Пятніца ·  Рарог ·  Русалка ·  Салавей-Разбойнік ·  Сірын ·  Халера ·  Хлеўнік ·  Цмок ·  Чорт ·  Чугайстар ·  Чума ·  Чур ·  Шышыга ·  Яшчар |
| Міфічныя землі | Алатыр ·  Аркона ·  Белаводзе ·  Буян ·  Вырай ·  Калінаў мост ·  Кіцеж ·  Лукамор'е ·  Лысая гара ·  Пекла ·  Смародзіна рака ·  Трыдзевятае царства |
| **Заўвагі**: 1 гістарычнасць спрэчная; ² боскі статус спрэчны. |