Вялікі князь **Міхаі́л Алякса́ндравіч** (22 лістапада [4 снежня] 1878, Анічкаў палац, Санкт-Пецярбург — 13 чэрвеня 1918 года, блізу Пермі) — чацвёрты сын Аляксандра III, малодшы брат Мікалая II; расійскі военачальнік, генерал-лейтэнант (1916), генерал-ад'ютант; член Дзяржаўнага савета (1901—1917).

На момант яго нараджэння, яго дзед па бацькавай лініі (Аляксандр II) быў дзеючым расійскім імператарам. Міхаіл быў чацвёртым у чарзе на прастол пасля яго бацькі і старэйшых братоў Мікалая і Георгія. Пасля забойства свайго дзеда ў 1881 годзе, ён стаў трэцім, а ў 1894 пасля смерці свайго бацькі — другім у чарзе. Георгій памёр у 1899 годзе і Міхаіл стаў спадчыннікам прастола.

Нараджэнне сына Мікалая Аляксея ў 1904 годзе часова пасунула Міхаіла назад у чарзе на прастол на другое месца, але Аляксей атрымаў ад маці гемафілію і мог скора памерці. Міхаіл падняў скандал пры імператарскім двары, калі ён стаў палюбоўнікам Наталлі Сяргееўны Брасавай, замужняй жанчыны. Мікалай паслаў Міхаіла ў Арол, каб пазбегнуць раздування скандалу, але гэта не перашкодзіла Міхаілу, які часта падарожнічаў, бачыць сваю каханку. Пасля нараджэння ў 1910 годзе сына, Георгія, Міхаіл перавёз Наталлю ў Санкт-Пецярбург, дзе яна была пазбягала грамадства. У 1912 годзе Міхаіл шакаваў Мікалая, ажаніўшыся з Наталляй, у надзеі, што ён будзе выдалены з лініі атрымання ў спадчыну. Міхаіл і Наталля пакінулі Расію і жылі ў Францыі, Швейцарыі і Англіі.

Пасля пачатку Першай сусветнай вайны Міхаіл вярнуўся ў Расію. Калі Мікалай адрокся ад прастола 2 сакавіка [15 сакавіка] 1917, Міхаіл быў названы ў якасці пераемніка замест Аляксея. Міхаіл, аднак, адклаў прыняцце трона да ратыфікацыі Устаноўчым сходам. Ён ніколі не быў пацверджаны ў якасці імператара і пасля рэвалюцыі ён быў высланы ў Перм і забіты.

Ранняе жыццё
------------

Вялікі князь Міхаіл (крайні злева) з бацькамі, братамі і сёстрамі. Задні шэраг (злева направа): імператрыца Марыя, Вялікі князь Мікалай (пазней Мікалай II), Вялікая княгіня Ксенія  (англ.) (бел. Вялікі князь Георгій  (англ.) (бел.. Наперадзе: Вялікая княгіня Вольга  (англ.) (бел.. Пасярэдзіне: Аляксандр III.
Міхаіл нарадзіўся ў Анічкавым палацы на Неўскім праспекце Санкт-Пецярбурга, быў малодшым сынам і перадапошнім дзіцям царэвіча Аляксандра і яго жонкі, Марыі Фёдараўны (вядомай да замужжа як прынцэса Дагмара Дацкая). Яго дзядуляй і бабуляй былі кароль Крысціян IX і Луіза Гесен-Касельская  (англ.) (бел.. Яго бабуля па бацькавай лініі імператрыца Марыя Аляксандраўна памёрла да яго другога дня нараджэння, дзед па бацькавай лініі, імператар Аляксандр II, быў забіты 1 сакавіка 1881 года, і ў выніку бацькі Міхаіла сталі імператарам і імператрыцай усяе Русі да яго трэцяга дня нараджэння. Пасля забойства бацькі новы цар Аляксандр III з сям’ёй пераехаў у Вялікі Гатчынскі палац  (руск.) (бел. які быў у 29 мілях на паўднёвы захад ад Санкт-Пецярбурга і акружаны ровам задля бяспекі

Міхаіл шмат часу праводзіў у кампаніі малодшай сястры, Вольгі; яго старэйшыя браты і сёстры і бацькі называлі яго «Міша». Умовы ў дзіцячым пакоі былі сціплымі, нават спартанскімі. Дзеці спалі на цвёрдых лагерных ложках, прачыналіся на досвітку, мыліся ў ледзяной вадзе і елі простую кашу на сняданак. За Міхаілам, як і яго братамі і сёстрамі, даглядала няня-англічанка, місіс Элізабет Франклін.

Міхаіл і Вольга часта хадзілі ў паходы па лясах вакол Гатчыны са сваім бацькам, які карыстаўся магчымасцю, каб навучыць іх абодвух лесарубству. Дзецям таксама выкладалі фізічныя нагрузкі, такія як конны спорт. На Каляды і Вялікдзень былі ўрачыстасці, пост строга выконваўся — мяса і малочныя прадукты былі забароненыя. Летнія канікулы сям’я праводзіла ў Пецяргофе і з дзядулем Міхаіла ў Даніі.

Міхаілу было амаль 16 гадоў, калі яго бацька злёг ад хваробы; гадавая паездка ў Данію была адменена. 1 лістапада 1894 года Аляксандр III памёр ва ўзросце 49 гадоў. Старэйшы брат Міхаіла, Мікалай, стаў царом.

Ваенная кар’ера. Характар
-------------------------

Карціна маслам Ільі Рэпіна. Міхаіл на Дзяржсавеце, 1901 год.
Маці Міхаіла, імператрыца Марыя, вярнулася ў Анічкаў палац з Міхаілам і Вольгай. Як і большасць членаў яго сям’і, Міхаіл быў залічаны ў войска. Ён завяршыў падрыхтоўку ў артылерыйскай школе і далучыўся да Коннагвардейскай артылерыі. У лістападзе 1898 года ён дасягнуў прававой сталасці і праз восем месяцаў стаў спадчыннікам Мікалая, паколькі сярэдні брат, Георгій, загінуў у выніку аварыі на матацыкле. Смерць Георгія і наступнае змяненне ў лініі атрымання ў спадчыну выявіла, што ў Мікалая яшчэ не было сына. Паколькі паслядоўнасць была абмежаваная мужчынамі, тры яго дачкі не мелі права на прастол. Калі жонка Мікалая, Аляксандра, зацяжарыла ў 1900 годзе, яна спадзявалася, што дзіця будзе мужчынскага полу. Яна хацела стаць рэгентам свайго будучага дзіцяці ў выпадку смерці Мікалая, але ўрад не пагадзіўся і прызначыў Міхаіла рэгентам незалежна ад полу ненароджанага дзіцяці. У наступным годзе нарадзілася чацвёртая дачка.

Міхаіла апісвалі як ціхага і лагоднага. Ён выконваў звычайныя грамадскія абавязкі, ускладзеныя на спадкаемца. У 1901 годзе ён прадстаўляў Расію на пахаванні каралевы Вікторыі і атрымаў ордэн Лазні. У наступным годзе ён быў узведзены ў Рыцары Падвязкі на цырымоніі каранацыі караля Эдуарда VII. У чэрвені 1902 года Міхаіл пераведзены ў Блакітны кірасірскі полк і пераехаў у Гатчыну, дзе полк размяшчаўся. Міхаіл зажадаў фінансавай незалежнасці, яго актывы ўключалі вялікі цукровы завод, капітал у некалькі мільёнаў рублёў, калекцыю аўтамабіляў і сядзібу ў расійскай Польшчы і Брасава каля Арла.

Міхаіл быў спадчыннікам да 12 жніўня 1904 года, калі нарадзіўся царэвіч Аляксей, які стаў новым спадчыннікам. Міхаіл зноў стаў другім у чарзе на трон, але быў названы суправіцелем для хлопчыка, разам з Аляксандрай, у выпадку смерці Мікалая

Раманы
------

Беатрыса Саксен-Кобург-Гоцкая.
У 1902 годзе Міхаіл сустрэў прынцэсу Беатрыса Саксен-Кобургскую і Гоцкую. Яны палюбілі адзін аднаго і сталі перапісвацца на яе роднай англійскай мове. Міхаіл гаварыў на французскай і англійскай мовах свабодна. Спачатку здавалася, што яны ўступляць у шлюб; Тым не менш, Праваслаўная Царква забараняе шлюб стрыечных братоў, а бацька Міхаіла і маці Беатрысы былі братам і сястрой. Мікалай адмовіўся дазволіць шлюб, і да ўзаемнага расчаравання Міхаіла і Беатрысы, іх раман скончыўся.

Увага Міхаіла пераключылася на Аляксандру Касакоўскую (1875—1923), вядомую як «Дзіна», якая была фрэйлінай  (англ.) (бел. яго сястры Вольгі. Бацька Дзіны, Уладзімір Касакоўскі, быў адвакатам, Дзіна была просталюдзінам  (англ.) (бел.. Сябры прапанавалі Міхаілу зрабіць Дзіну сваёй палюбоўніцай, але ён адкінуў гэтую ідэю і ў ліпені 1906 года ён напісаў Мікалаю просьбу дазволу ажаніцца з ёй. Мікалай і ўдава імператрыца Марыя былі ашаломленыя. Абодва лічылі, што прадстаўнікі дынастыі павінны ўступаць у шлюб з роўнымі сабе, і ў адпаведнасці з законам  (англ.) (бел. любыя дзеці шлюбу паміж людзьмі шляхетнага і простага паходжання не атрымлівалі спадчыны. Мікалай пагражаў адмяніць ваенную камісію Міхаіла і выслаць яго з Расіі, калі ён ажэніцца без яго дазволу. Марыя адхіліла Дзіну ад пасады фрэйліны Вольгі і ўзяла Міхаіла ў Данію да сярэдзіны верасня.

Неўзабаве пасля вяртання ў Расію тры брытанскія газеты 24 верасня 1906 года абвясцілі, што Міхаіл павінен быў ажаніцца з Патрыцыяй Канауцкай  (англ.) (бел. але ні ён, ні Патрыцыя нічога не ведалі пра гэта. Букінгемскі палац выступіў з аспрэчаннем. Тым не менш, праз два гады, у кастрычніку 1908 гады, Міхаіл наведаў Лондан, дзе сустракаўся з Патрыцыяй. Было падобна, што маці Міхаіла намышляла жаніць яго з больш прыдатнай нявестай і ініцыятар фальшывага паведамлення, карэспандэнт Reuters Гай Берынгер, прыдумаў зашмат складаны план. Міхаіл і Дзіна збіраліся бегчы, але іх планы не здзейсніліся, так як Дзіна знаходзілася пад наглядам тайнай паліцыі. Пад ціскам сям’і, і не ў змозе бачыць Дзіну, у жніўні 1907 года Міхаіл, здавалася, губляе цікавасць. Дзіна з’ехала жыць за мяжу. Яна ніколі не выйшла замуж і лічыла сябе законнай нявестай Міхаіла, але іх раман быў скончаны.

Наталля Брасава.
У пачатку снежня 1907 года Міхаіл быў прадстаўлены Наталлі Сяргееўне Вульферт  (руск.) (бел. жонцы калегі, а з 1908 года яны пачалі глыбокае сяброўства. Наталля была простым чалавекам, у яе была дачка ад першага шлюбу. У жніўні 1909 года яны сталі палюбоўнікамі і ў лістападзе 1909 года Наталля з’язжае ад свайго другога мужа ў кватэру ў Маскве, за якую плаціў Міхаіл. У спробе прадухіліць скандал Мікалай пераводзіць Міхаіла да Чарнігаўскіх гусар  (англ.) (бел. у Арле, у 250 мілях ад Масквы, але Міхаіл падарожнічаў адтуль некалькі раз у месяц, каб убачыць Наталлю. Іх адзінае дзіця, Георгій, названы ў гонар брата Міхаіла, нарадзіўся ў ліпені 1910 года, да яе разводу з яе другім мужам. Для таго, каб дзіця магло быць прызнаны яго, а не як Вульфертам, Міхаіл змяніў дату разводу. Мікалай выдаў указ, які даў хлопчыку прозвішча «Брасаў», што пайшло ад маёнтка Міхаіла ў Брасаве. Гэта было маўклівае прызнанне таго, што Міхаіл быў бацькам.

У маі 1911 года Мікалай дазволіў Наталлі пераехаць з Масквы ў Брасава і даў ёй прозвішча «Брасава». У маі 1912 года Майкл адправіўся ў Капенгаген на пахаванне свайго дзядзькі караля Фрэдэрык VIII, дзе ён захварэў язвай страўніка, якая турбавала яго на працягу некалькіх гадоў. Пасля водпуску ў Францыі, дзе за Міхаілам і Наталляй сачыла ахоўнае аддзяленне, Міхаіл быў пераведзены назад у Санкт-Пецярбург, каб камандаваць Шевалье Гардам. Ён узяў Наталлю ў сталіцу з сабой і пасяліў яе ў кватэры. Яна была цуралася грамадства, і на працягу некалькіх месяцаў ён перавёз яе на вілу ў Гатчыне.

Два прапрадзеды Міхаіла II былі роднымі братамі: Фрыдрых Гесен-Касельскі і Карл Гесен-Касельскі, а дзве прапрабабулькі — стрыечкамі: Амалія Гесен-Дармштацкая і Луіза Гесен-Дармштацкая.

Заўвагі
-------

1. 1 2  Михаил Александрович // *Энциклопедический словарь* — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1896. — Т. XIXа. — С. 485.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19908137'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23892933'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q602358'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24472633'></a>
2. 1 2  Александр III // *Энциклопедический словарь* / под ред. И. Е. Андреевский — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1890. — Т. I. — С. 411–413.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q602358'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23892884'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19908137'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22344515'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4065721'></a>
3. ↑  *Lundy D. R.* Mikhail Aleksandrovich Romanov, Grand Duke of Russia // The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>
4. ↑  Find a Grave — 1996. Праверана 29 жніўня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63056'></a>
5. ↑
6. 1 2  *Lundy D. R.* The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>
7. ↑  *(unspecified title)* Праверана 7 жніўня 2020.
8. ↑  Д. Н. Шилов. *Члены Государственного совета Российской империи 1801—1906*. СПб. 2007, стр. 502.
9. ↑  Crawford and Crawford, p. 20
10. ↑  Crawford and Crawford, p. 22
11. 1 2  Crawford and Crawford, p. 23; Phenix, pp. 8-10; Vorres, p. 4
12. ↑  Crawford and Crawford, pp. 22-23; Vorres, p. 3
13. ↑  Vorres, p. 24
14. ↑  Phenix, pp. 12-13; Vorres, pp. 26-27
15. ↑  Vorres, p. 30
16. ↑  Phenix, pp. 11, 24; Vorres, pp. 33-41
17. ↑  Vorres, pp. 48-52
18. ↑  Phenix, pp. 30-31; Vorres, pp. 54, 57
19. ↑  Crawford and Crawford, p. 23
20. 1 2  Crawford and Crawford, p. 24
21. ↑  Crawford and Crawford, p. 25
22. ↑  Crawford and Crawford, pp. 25-26
23. ↑  Crawford and Crawford, p. 26
24. ↑  Crawford and Crawford, pp. 47-48
25. ↑  Crawford and Crawford, p. 48
26. ↑  Crawford and Crawford, pp. 28-29
27. ↑  Crawford and Crawford, pp. 7-8
28. ↑  Crawford and Crawford, p. 5
29. ↑  Crawford and Crawford, pp. 8-9
30. 1 2 3 4 5  Crawford and Crawford, p. 10
31. ↑  Crawford and Crawford, p. 11
32. ↑  *The Observer*, *The Sunday Times*, and *Reynold’s News*, of 7 October 1906 (N.S.), quoted in Crawford and Crawford, p. 12
33. 1 2  Crawford and Crawford, p. 13
34. ↑  Crawford and Crawford, p. 57
35. ↑  Crawford and Crawford, p. 14
36. ↑  Crawford and Crawford, p. 15
37. ↑  Crawford and Crawford, p. 16
38. ↑  Crawford and Crawford, pp. 44 47
39. ↑  Crawford and Crawford, p. 77
40. ↑  Crawford and Crawford, pp. 85-87
41. ↑  Crawford and Crawford, pp. 74-91
42. ↑  Crawford and Crawford, p. 104
43. ↑  Crawford and Crawford, p. 107
44. ↑  Crawford and Crawford, p. 111
45. ↑  Crawford and Crawford, p. 112
46. ↑  Crawford and Crawford, pp. 116—119

Літаратура
----------

* *Кроуфорд Д. Кроуфорд Р.* Михаил и Наталья. Жизнь и любовь = Michael and Natasha: The Life and Love of the Last Tsar of Russia. — М.: Захаров, 2008. — 676 с. — (Биографии и мемуары). — 3 000 экз. — ISBN 978-5-8159-0782-9.
* *Donald Crawford*. The Last Tsar: Emperor Michael II. Edinburgh: Murray McLellan, 2012, ISBN 978-0-9570091-1-0
* *Чернышова-Мельник Н. Д.* «Отрекшийся от престола. Жизнь и Любовь Михаила Романова».-М.: «ЭНАС» 2009, ISBN 978-5-93196-852-0
* *Краснов В. Г.* Памяти Михаила Романова похвальное слово Архівавана 5 верасня 2007. // Московские новости. — 2007. — № 25. — 29 июня.
* *Краснов В. Г.* «Пермский Крест: Михаила Романов», Москва, 2011;
* *Краснов В. Г.* «Вклад Великого Князя Михаила Романова в развитие конституционной системы в России», журнал Государственной Думы РФ «Представительная власть», № 5-6, 2010;
* Серебренников В. Б. «Защитники отечества. К 400-летию Дома Романовых: Михаил Второй в российской и мировой истории», журнал Государственной Думы РФ, № 1 — 2, часть 1 и 2.
* *Хрусталёв В. М.* Великий князь Михаил Александрович. — М.: Вече, 2008. — 544 с. — (Царский дом). — 3 000 экз. — ISBN 978-5-9533-3598-0.
* *Тополянский В.* «Величие Смердяковых»: партийный отчет об убийстве(руск.) // *Континент* : Журнал. — 1999. — Т. 100.
* *Опрышко О. Л.* "КАВКАЗСКАЯ КОННАЯ ДИВИЗИЯ 1914—1917.-Нальчик.: «OOO Печатный» 2012

### Мемуары

* *Зубов В. П.* I. Гатчина // Страдные годы России : Воспоминания о революции (1917-1925) / сост. подгот. текста, вступ. ст. и коммент. Т. Д. Исмагуловой. — 1-е. — Москва: Индрик, 2004. — 320 с.
* *Мясников Г. И.* Философия убийства, или Почему и как я убил Михаила Романова / публ. Б. И. Беленкина и В. К. Виноградова // Минувшее : Ист. альм. — [Вып.] 18. — М. : Atheneum ; СПб. : Феникс, 1995. — С. 7-191 — В прил.: Мясников Г. И. Из автобиографии Мясникова: с. 137—152

Спасылкі
--------

* Отречение Великого Князя Михаила Александровича
* *Гладышев В. Ф.*. «Верный Джонсон». Новые данные о секретаре великого князя Михаила Александровича Романова, погибшего вместе с ним в Перми (руск.)(недаступная спасылка).  Сайт «Царь Михаил Романов». Архівавана з першакрыніцы 15 красавіка 2013. Праверана 5 снежня 2012.
* *Соловьёв В. Н.*. Постановление о прекращении уголовного дела № 18/123666-93 «О выяснении обстоятельств гибели членов Российского императорского дома и лиц из их окружения в период 1918-1919 годов», пункты 10-13. 10.1. Гибель Великого князя Михаила Александровича и лиц из его окружения (руск.)(недаступная спасылка).  Интернет-проект «Царская семья: последние дни, расстрел, обретение останков» (17 ліпеня 1998). Архівавана з першакрыніцы 21 ліпеня 2013. Праверана 5 снежня 2012.
* Міхаіл Аляксандравіч (сын Аляксандра III) на сайце *Руская армія ў Вялікай вайне*
* Биография на сайте «Русская императорская армия» Архівавана 4 сакавіка 2016.
* *Хрусталев В. М. Лыкова Л. А.*. Судьба претендента на Российский престол великого князя Михаила Романова (руск.)(недаступная спасылка). *Из книги «Скорбный путь Михаила Романова: от престола до Голгофы»*.  Сайт «Музей Михала Романова в Перми». Архівавана з першакрыніцы 7 снежня 2012. Праверана 7 снежня 2012.


|  |
| --- |
| Міхаіл Аляксандравіч (сын Аляксандра III) **Дынастыя Раманавых****Нарадзіўся:** 22 лістапада 1878   **Памёр:** 13 чэрвеня 1918 |
| Папярэднік:Георгій Аляксандравіч | Спадчыннік расійскага прастола9 жніўня 1899 – 12 жніўня 1904 | Пераемнік:Аляксей Мікалаевіч |

| Апошнія Раманавы |
| --- |
| 

| **Забітыя Раманавы** |
| --- |
| Сям'я РаманавыхСям'я Раманавых
Герб РаманавыхГерб Раманавых
**Мікалай II** ·
**Аляксандра Фёдараўна** 
*Аляксей Мікалаевіч* 
*Вольга Мікалаеўна* ·
*Таццяна Мікалаеўна* ·
*Марыя Мікалаеўна* ·
*Анастасія Мікалаеўна* ·
Георгій Міхайлавіч ·
Дзмітрый Канстанцінавіч ·
Лізавета Фёдараўна ·
Ігар Канстанцінавіч ·
Іаан Канстанцінавіч ·
Канстанцін Канстанцінавіч ·
Міхаіл Аляксандравіч ·
Мікалай Міхайлавіч ·
Павел Аляксандравіч ·
Сяргей Міхайлавіч •
Уладзімір Палей  |
| **Апошнія дні царскай сям'і** |
| Акалічнасці | Асобы |
| Расстрэл царскай сям'і ·
Алапаеўскія мучанікі ·
Забойства Міхаіла Аляксандравіча ·
Расстрэл вялікіх князёў у Петрапаўлаўскай крэпасці ·
Раманавы пасля 1917 года ·
Выгнанне Раманавых | Яўген Боткін ·
Аляксей Волкаў ·
Анастасія Гендрыкава ·
Ганна Дзямідава ·
Васіль Далгарукаў ·
Кліменцій Нагорны ·
Іван Сяднёў ·
Ілья Тацішчаў ·
Аляксей Труп ·
Іван Харытонаў ·
Кацярына Шнэйдар ·
Якаў Юроўскі ·
Пётр Ярмакоў |
| Ілжэ-Раманавы |
| Ганна Андэрсан ·
Яўгенія Сміт ·
Надзея Іванова-Васільева ·
Магдалена Верэс ·
Элеанора Кругер ·
Аліна Карамідас ·
Алісан Каброк ·
Марыя Марці ·
Часлава Шапска ·
Аверыс Якавелі ·
Мішэль Аншэ ·
Мэдыс Аёрт ·
Марга Бодтс ·
Міхал Галянеўскі ·
Аляксей Пуцята ·
Джозеф Верас ·
Васіль Філатаў ·
Эйна Тамет |
| У культуры |
| Храм-на-Крыві ·
Царазабойца ·
Мікалай і Аляксандра ·
Анастасія: Загадка Ганны ·
Раманавы. Венцаносная сям'я ·
Анастасія (фільм) ·
Анастасія (мультфільм) ·
Распуцін (2011) ·
Рыгор Р. |

 |


| ?Міхаіл Аляксандравіч (сын Аляксандра III) — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Павел I |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Мікалай I, імператар расійскі |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Марыя Фёдараўна |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Аляксандр II, імператар расійскі |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Фрыдрых Вільгельм III |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Аляксандра Фёдараўна, жонка Мікалая I |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Луіза Пруская[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  | Аляксандр III, імператар расійскі |  |  |  | Cesar Auguste de Senarclens de Grancy, Seigneur de Saint-Denis[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | August von Senarclens de Grancy[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | Claudine Marie-Rose de Loriol[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Louis I, Grand Duke of Hesse[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Марыя Аляксандраўна |  |  | Людвіг II Гесэн-Дармштацкі[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Princess Louise of Hesse-Darmstadt[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Карл Людвіг Бадэнскі |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Вільгельміна Бадэнская |  |  |  |
|  | Міхаіл Аляксандравіч |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Амалія Гесэн-Дармштацкая[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Фрыдрых Карл Людвіг, герцаг Шлезвіг-Гольштэйн-Зондэрбург-Бекскі[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Фрыдрых Вільгельм Шлезвіг-Гольштэйн-Зондэрбург-Глюксбургскі[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Фрыдэрыка фон Шлібен[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Крысціян IX |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Prince Karl of Hesse-Kassel[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Луіза Караліна Гесэн-Касельская[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Princess Louise of Denmark[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Марыя Фёдараўна |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Prince Friedrich of Hesse-Kassel[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Вільгельм Гесэн-Касельскі[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Caroline of Nassau-Usingen[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Луіза Гесэн-Касельская[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Frederik, Hereditary Prince of Denmark[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Луіза Шарлота Дацкая[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Duchess Sophia Frederica of Mecklenburg-Schwerin[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Новы |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · WeRelate · Sejm-Wielki.pl · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX5139138 · BNF: 146501571 · GND: 121113906 · ISNI: 0000 0000 3595 0656 · LCCN: n97063604 · NKC: js2009504485 · NLP: A37792052 · NTA: 364372028 · NUKAT: n2005098453 · LIBRIS: 367598 · SUDOC: 150486561 · VIAF: 46048893 |

 |