**Ваза Кіджы** — протакарынфская ольпа, імянная ваза вазапісца Кіджы. Ваза была знойдзена ў Этрускай грабніцы ў Монтэ-Агуза, побач з Веі, у маёнтку князя Кіджы  (руск.) (бел. ў 1881 годзе. Ваза ў розны час прыпісвалася да сярэдняга і позняга протакарынфскіх перыядаў і лічыцца зробленай каля 650—640 да н. э.; Зараз яна знаходзіцца ў Нацыянальным музеі Віла Джулія, Рым (інв. нумар 22679). Ваза мае 26 см у вышыню, што з’яўляецца сціплым паказчыкам у параўнанні з іншым грэчаскім вазамі.

Каля трох чвэрцяў вазы захавалася. Яе знайшлі сярод вялікай колькасці чарапкоў змешанага паходжання, у тым ліку адной пасудзіны букера  (руск.) (бел. з нанесенымі на ёй пяці радкамі на двух ранніх этрускіх алфавітах  (англ.) (бел. што абвяшчаюць аб уласнасці Аціянаі, які магчыма, і з’яўляецца першапачатковым уладальнікам вазы Кіджы.

Міфалагічныя сцэны
------------------

Гапліты на Вазе Кіджы.
Ваза Кіджы сама па сабе з’яўляецца паліхромнай працай, аформленай чатырма фрызамі з міфалагічнымі і жанравымі сцэнамі і чатырма палосамі арнаменту; сярод гэтых карцін самая ранняя выява фалангі гаплітаў — адзіны ў мастацтве наглядны доказ яе выкарыстання ў перыяд з сярэдзіны да канца 7-га стагоддзя, і апошні момант «рэформы гаплітаў», якая змяніла ваенную тактыку.

Самы ніжні фрыз паказвае сцэну палявання, у якой трое аголеных караткавалосых паляўнічых і зграя сабак імкнуцца злавіць зайцоў і адну лісіцу; паляўнічы стаіць на каленях і трымае *lagobolon* (кідальная дубіна, якая выкарыстоўваецца ў паляванні на зайцоў), ён дае сігнал сваім таварышам, якія застацца за кустом. З кавалкаў, якія захаваліся, незразумела, ці выкарыстоўваецца пастка, што было звычайным на выявах, якія адлюстроўваюць падобныя сцэны.

Наступны фрыз спалучае выявы чатырох-пяці не звязаных паміж сабой падзей. Гэта парад доўгавалосых коннікаў, кожны з якіх вядзе каня без вершніка. Магчыма, гэта збраяносцы (hippostrophoi), якія вядуць коней для адсутных воінаў (hippobateis); апошнім часам выказваецца думка, што гэта могуць быць гапліты, якія паказаны на вазе з іншага боку. Коннікі сутыкнуліся са сфінксам з кветкавай каронай і архаічнай усмешкай. Не зразумела, калі істота прымае удзел у любым дзеянні ў гэтым фрызе. За сфінксам паказана сцэна палявання на льва, у якой прымаюць удзел чацвёра юнакоў у кірасах (за выключэннем таго, што аголены, але з поясам), што направілі дзіду на льва, які трымае пятага ўдзельніка сцэны ў пашчы.

Пытанне існавання мясцовых ільвоў на Пелапанесе да гэтага часу з’яўляецца прадметам для спекуляцый. Акрамя таго, ярка-рыжая грыва Льва выдае неаасірыйскі ўплыў, магчыма, упершыню ў Карынфскім мастацтве, і замену дамінавальных раней хецкіх формаў. Нарэшце, у гэтай жа секцыі крыху ніжэй ручкі знаходзіцца сцэна Суда Парыса  (руск.) (бел.. Вышэй знаходзіцца яшчэ адна сцэна палявання, складзеная толькі з жывёл: сабакі гоняць аленяў, коз і зайцоў.

Сцэна палявання на льва
У самым высокім і самым вялікім фрызе знаходзіцца сцэна, якая прыцягвае да сябе найбольшую ўвагу навукоўцаў — бой з удзелам гаплітаў. Аднак гэтая характарыстыка не без праблем. З аднаго боку, гапліты паказаны тут у момант «othismos» («штурхання») і не трымаюць кароткія мячы, але замест гэтага маюць дзве дзіды; адну для уколаў і адну для кідання. Акрамя таго, Ціртэй  (руск.) (бел. (11.11-14 Уэст  (руск.) (бел.) не згадвае падтрымліваючую другую шарэнгу, як гэта можа быць прадстаўлена; далёка не відавочна, намалявана там другая шарэнга або тая, якая падтрымлівае першую. Каб адназначна прадэманстраваць тактыку фалангі, мастак павінен быў паказаць прадмет дзеяння з вышыні птушынага палёту, а такая перспектыва не была вядомая ў старажытнагрэчаскім вазапісе. Такім чынам, не зразумела, ці з’яўляецца фармацыя гаплітаў, паказаная тут, развітай формай, якая шырока практыкавалася на шэсць стагоддзяў пазней. Нарэшце, флейтысты і маршыроўка пад музыку  (укр.) (бел. не засведчаныя ў літаратуры з архаічнага перыяду, такім чынам флейтыст, які намаляваны тут, не мог быць у войску для таго, каб трымаць ваяроў у строі, а сапраўдная мэта яго прысутнасці на выяве застаецца дыскусійнай. Тым не менш, Фукідыд заяўляе, што спартанская фаланга ў Бітве пры Мантынеі (418 да н.э.)  (руск.) (бел. суправаджалася флейтыстамі для таго, каб ісці ў нагу, калі яны наблізіліся да процілеглай арміі, так што можна выказаць здагадку, што яны выкарыстоўваліся такім жа чынам і ў той час, калі была зроблена ваза.

Суд Парыса
----------

Суд Парыса  (руск.) (бел. на вазе Кіджы з’яўляецца самай ранняй захаванай выявай міфа, што можа сведчыць пра вядомасць страчанага эпасу «Кіпрыі» з 650-х да н.э.  (руск.) (бел.. Фігура Парыса пазначана подпісам «Alexandros» у гамераўскай манеры, хоць пісарам мог быць і іншы чалавек, паколькі надпісы не тыпова карынфскія. Гэтая сцэна, зацененая пад ручкай і «распісаная неяк як спозненая думка» ў адпаведнасці з меркаваннем Джона Бордмана, пакідаючы адкрытым пытанне аб тым, ці з’яўляюцца падзеі на гэтай вазе (і ваза ў цэлым) выпадковым супастаўленнем малюнкаў або прадстаўляе аповяд ці усеабдымную тэму. У адпаведнасці з нядаўнім даследаваннем Парыжскай структуралісцкай школы Джэфры Хервіт (англ.: Jeffrey Hurwit) мяркуе, што, чытаючы ўверх па вертыкальнай восі, мы можам разглядзець развіццё ідэальнага карынфскага чалавека з дзяцінства праз агон і пайдэю  (руск.) (бел. да паўнавартаснага воіна-грамадзяніна, са сфінксам, які пазначае парогавыя этапы яго паспявання.

Зноскі
------

1. ↑  Amyx 1988, 31-33, and Benson, *Earlier Corinthian Workshops*, 1989, 56-58, call the artist the Chigi Painter. However Dunbabin and Robertson, «Some Protocorinthian Vase Painters», *Annual of the British School at Athens*, 48, 1953, 179—180 favour the appellation «Macmillan Painter».
2. ↑  Ghirardini 1882, p. 292.
3. ↑  Hurwitt, p. 3, note 12, lists the competing views on the date.
4. ↑  Hurwit, Jeffrey M. (2002). "Reading the Chigi Vase". *Hesperia: The Journal of the American School of Classical Studies at Athens* **71** (1): 1–22. doi:10.2307/3182058. .
5. ↑  Hurwitt, 2002, p. 6.
6. ↑  «не толькі першы, але і найлепш прадстаўлены», Murray, *Early Greece*, 1993, p. 130. Вазе Кіджы папярэднічае арыбал Макмілана з выявай адзінаборства гаплітаў (BM GR 1889.4-18.1).
7. ↑  Schnapp, 1989, figs. 99-100, некалькі выгнутых ліній у зоне вышэй могуць паказваць пастку.
8. ↑  Suggests Hurwitt, 2002, p. 10.
9. ↑  Greenhalgh, 1973, pp. 85-86.
10. ↑  Hurwitt points out that shinxes are not menacing monsters in the Corinthian mythography. Hurwitt, 2002, pp. 10.
11. ↑  Herodotus 7.125-6 нягледзячы на тое, што завазныя львы і вырабы са львоў былі вядомыя; Аднак львы знікаюць з карынфскіх ваз у 550: see H. Payne, *Necrocorinthia: a study of Corinthian art in the archaic period*, 1931, p. 67-69.
12. ↑  Hurwitt, 2002, pp. 12.
13. ↑  тэрмін, які выкарыстоўвалі грэчаскія гісторыкі для апісання рашучых дзеянняў у баі
14. ↑  Hanson, Hoplites, n.49, p. 160.
15. ↑  Thuc. 5.70
16. ↑  Магчыма, эгінскія або сіракузскія, гл. Hurwit, 2002, note.21
17. ↑  J. Boardman, *ed.* *Oxford History of Classical Art*, 1993, pp. 31-32.
18. ↑  Структуралісцкі падыход Віктора Берара  (руск.) (бел. Франсуа Лісарага (фр.: François Lissarrague) і г. д.
19. ↑  Hurwit, 2002, p. 18.

Літаратура
----------

* D. A. Amyx  (англ.) (бел. *Corinthian Vase Painting of the Archaic Period*, 1988.
* Jeffrey M. Hurwit, «Reading the Chigi Vase», *Hesperia*, Vol. 71, No. 1 (Jan. — Mar. 2002), pp. 1-22.
* John Salmon, «Political Hoplites?», *The Journal of Hellenic Studies*, Vol. 97, (1977), pp. 84-101.

| Вазапіс Старажытнай Грэцыі |
| --- |
| Для віна і вады | Аскас • Гідрыя • Дынас • Канфар • Кіяф • Кілік • Катыла • Кафон • Кратар • Мастас • Айнахоя • Псіктар • Рытон • Скіфас |  |
| Для пахаўі вясельных абрадаў | Алабастран • Амфарыск • Арыбал • Лебес гамікас • Лагінас • Лекана • Лекіф • Лідыян • Лутрафор • Ольпа • Племахоя • Піксіда • Эпінетран • Эпіхізіс |
| Для пахавальныхі культавых абрадаў | Гідрыя • Гутус • Калаф • Кальпіда • Кернас • Лекіф • Лутрафор • Фіяла |
| Для захоўвання прадуктаў | Амфара • Лебес • Нестарыда • Пеліка • Піфас • Рыбная талерка • Стамнас |
| Стылі вазапісу | Неалітычныя стылі: Кераміка Сескла • Кераміка Дыміні • Імпрэса • Кікладская кераміка • Урфірніс
Эгейскія стылі (бронзавы век): Мінойская кераміка • Кантынентальная паліхромная кераміка • Мінійская кераміка • Мікенская кераміка • Субмікенская кераміка
Постэгейскія стылі (архаіка і антычнасць): Протагеаметрыка • Геаметрыка • Арыенталізавальны стыль • Чорнафігурны вазапіс • Вазапіс па белым фоне • Чорналакавая кераміка • Білінгва • Чырвонафігурны вазапіс • Гнафія |
| Ганчары | Амасіс • Нікасфен • Эксекій |
| Вазапісцы | Вазапісцы-піянеры • Амасіс • Андокід • Дурыс • Еўфімід • Еўфроній • Клеафрад • Клітый • Лідос • Мідый • Пасіяд • Пістаксен • Псіякс • Трыпталем • Харэс • Эксекій |
| Дадаткова | Тыпалогія • Ваза • Ваза Франсуа • Дыпілонскія амфары • Керчанскія вазы • Ноланскія амфары • Сіянскія чары • Сімпосій • Сімпасіярх • Комас • Панафінейскія амфары • Пінака • Тэхналогія вырабу і дэкарыравання |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |