**Пі́джын** (ад скажонага анг. *business* — справа) — лексічна і граматычна спрошчаная мова, якая ўзнікае праз патрэбу моўнай камунікацыі паміж народамі, якія ня маюць для гэтага іншых сродкаў.  Піджын — дапаможная мова, якая не родная ні для каго з карыстальнікаў, і выконвае мінімум функцый у сацыяльна абмежаванай камунікацыйнай прасторы (гандаль, найманне рабочай сілы, паслугі і пад.) пры непастаянных моўных кантактах. Піджын узнікае пры працяглым узаемадзеянні паміж прадстаўнікамі разнамоўных супольнасцей на аснове мовы-крыніцы (мова-лексіфікатар, суперстрат), якая сутыкаецца з мовай або мовамі — субстратамі, уключаючы ў сябе некаторыя іх элементы. Так крыніцай можа выступаць мова каланізатараў, а субстратам — мовы каланізаванага мясцовага насельніцтва. 

Калі кантакты паміж моўнымі супольнасцямі пашыраюцца і становяцца сталымі, піджын можа або памярэць, саступіўшы месца адной з моў (часцей мове-субстрату), або пашырыць свае камунікатыўныя функцыі. Ён узбагачаецца, выпрацоўвае свае правілы граматыкі і нормы выкарыстання, не валодаючы якімі яго немагчыма выкарыстоўваць, і становіцца кантактнаю моваю, якую ў лінгвістыцы называюць пашыраным піджынам (*ехtended pidgin*). Пашыраны значна адрозніваецца ад уласна піджына, пры пастаянных міжэтнічных кантактах ён выкарыстоўваецца ў разнастайных сферах камунікацыі. 

У пэўных умовах такі пашыраны піджын можа стаць родным для нейкага моўнага калектыву (натывізацыя), яшчэ больш пашыраючы камунікатыўныя функцыі і ўдасканальваючы структуру (крэалізацыя). Такім чынам піджын ператвараецца ў крэольскую мову.

Паходжанне
----------

Найбольш распаўсюджаная версія паходжання слова піджын выводзіць яго ад кітайскага вымаўлення слова *business*, першая фіксацыя слова — у 1807 годзе. Тэрмін *Pidgin English* упершыню фіксуецца ў 1855 годзе, што сведчыць пра перанос значэння слова піджын для абазначэння мовы і пазней яно абазначала толькі піджын на аснове англійскай мовы. У канцы XIX стагоддзя тэрмін пашырыў значэнне і пачаў выкарыстоўвацца для абазначэння любой спрошчанай мовы. Яго этымалогія ад *business* аспрэчваецца, піджын могуць звязваць са словам *fashion* (анг. мода) з выкарыстаннем у кітайскім піджыне ў значэнні «манера, мода».
Існуе распаўсюджаная фальшывая этымалогія, якая выводзіць піджын ад англійскага *pigeon* (голуб) з тлумачэннем, што гэтая птушка раней выкарыстоўвалася для паштовай сувязі, то-бок камунікацыі.

Тэрміналогія
------------

Слова піджын (*pidgin*, ранейшае *pigion*) спачатку адносілася да кітайскай піджын-англійскай, але пазней ужыванне было пашырана для абазначэння любога піджына. Слова таксама можа выкарыстоўвацца як адмысловая назва для мясцовых піджынаў або крэольскіх моў у мясцінах іх ужывання. Так назва крэольскай мовы ток-пісін (*Tok Pisin*) паходзіць ад англійскага *talk pidgin*. Носьбіты звычайна называюць яго проста піджын. Тэрмін «жаргон» раней таксама выкарыстоўваўся ў некаторых піджынах і сустракаецца ў іх назвах, як, напрыклад, *Chinook Jargon*, у сучаснасці ён зрэдку можа выкарыстоўвацца лінгвістамі для абазначэння асабліва рудыментарнага тыпу піджына, але звычайна адносіцца да адмысловага маўлення прафесійных і сацыяльных груп.

Зноскі
------

1. 1 2  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12). С. 349.
2. 1 2 3  Online Etymology Dictionary/pidgin
3. 1 2 3  Дьячков М. В. Креольские языки. М. Наука. 1987.
4. ↑  Головко Е. В. Как рождаются языки Полит.ру, 30.01.2012
5. ↑  David Crystal. Pidgins and Creoles Pechorin.net. Татьяна Лещинская, перевод с английского.
6. ↑  "pidgin, n." *OED Online*Oxford University Press
7. ↑  Karl Franklin On the Etymology of "Pidgin"
8. ↑  Crystal, David (1997), "Pidgin", *The Cambridge Encyclopedia of Language* (2nd ed.), Cambridge University Press
9. 1 2  Bakker, Peter (1994), "Pidgins", in Arends, Jacques; Muijsken, Pieter; Smith, Norval (eds.), Pidgins and Creoles: An Introduction, John Benjamins, pp. 26–39
10. ↑  Smith, Geoff P. *Growing Up with Tok Pisin: Contact, creolization, and change in Papua New Guinea's national language*. London: Battlebridge. 2002. p. 4

Гл. таксама
-----------

* Панашэму
* Русенорск

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119482005 · GND: 4076134-4 · LCCN: sh85102028 · LNB: 000251644 · Microsoft: 2776545096 · NKC: ph124071 |

 |