**Людвік Шпіцнагель** (польск.: Ludwik Spitznagel; псеўд. *U.G.W. U.U.W.*; 9 студзеня 1807, Вільня, Расійская імперыя — 26 лютага 1827, Сноў, Навагрудскі павет, Расійская імперыя) — польскі паэт эпохі рамантызму, усходазнавец, перакладчык, мовазнавец, сябар Юльюша Славацкага.

Біяграфія
---------

### Сям’я і раннія гады

Нарадзіўся ў сям’і прафесара Віленскага ўніверсітэта Фердынанда Шпіцнагеля і Марыі Ферстэр. Пачатковую адукацыю атрымаў пад апекай свайго бацькі і абраных ім выхавальнікаў. Паводле успамінаў А. Адынца, яшчэ не дасягнуў дзесяцігадовага ўзросту, Людвік ужо займаўся перакладамі.

Сістэматычнае навучанне пачалося толькі ў 1818 годзе, адданы ў чацвёрты клас гімназіі пры Віленскім універсітэце.

### Прафесійная адукацыя

У 1821 годзе ва ўзросце 15 гадоў стаў студэнтам Віленскага ўніверсітэта. У 1823 годзе ён заснаваў невялікі студэнцкі саюз, члены якога былі «найбольш адукаваныя, асабліва ў матэматыцы», званы «Шпіцнагелеўскі саюз». Таксама падчас навучання Л. Шпіцнагель далучыўся да руху філарэтаў, у 1822—1823 гадах быў актыўным удзельнікам літаратурнага клуба «Касталія», заснаванага Янам Чачотам, куды яго прыахвоцілі Антон Адынец і Аляксандр Ходзька.

Універсітэт Шпіцнагель не скончыў, прыпыніўшы навучанне ў 1824 годзе. Хутчэй за ўсё, прычынай гэтаму стала жаданне бацькі Людвіка прыпыніць яго ўдзел у філарэцкім руху, і рашэнне адправіць сына працягваць адукацыю ў Санкт-Пецярбургу.

Пасля заканчэння ў 1826 годзе Інстытута ўсходазнаўства  (руск.) (бел. ў Санкт-Пецярбургу, дзе вучыўся ў французскага арыенталіста Ф. Б. Шармуа  (руск.) (бел. быў намінаваны на пасаду драгамана  (руск.) (бел. ў расійскім консульстве  (руск.) (бел. ў Александрыя.

### Апошнія месяцы і смерць

Перад ад’ездам на месца службы ў студзені 1827 года вярнуўся ў Вільню, каб развітацца з сям’ёй і сябрамі, сустрэўся тут у тым ліку з Ю. Славацкім, які прысвяціў Людвіку верш у элегічным настрою («Да Людвіка Шпіцнагеля», 1827). А. Адынцу накіраваў ліст, паабяцаўшы прыехаць у Варшаву.

У лютым таго ж года неспадзявана завітаў у маёнтак Рдултоўскіх у Снове, дзе раптоўна скончыў жыццё самагубствам, стрэліўшы сабе ў сэрца. Месца яго пахавання невядома.

Якія былі прычыны для самагубства, цяжка вырашыць. Антон Адынец бачыў іх у «разгарачаным уяўленні» і безразважнай адвазе. Людвік меў схільнасць да подзвігаў, рабіў незлічоныя праверкі фізічнай трываласці (напрыклад, падчас паводкі ў Санкт-Пецярбургу ў 1824 годзе  (руск.) (бел. ён «хацеў выпрабаваць сябе» і ледзь не паплаціўся за гэта жыццём), пры гэтым несумяшчальнасць рэальнасці і мары вызывала ў яго «агіду да жыцця».

Аляксандр Ходзька, а за ім і іншыя філаматы ў ліставанні з ссылкі называлі прычынай самагубства непадзеленае каханне да Анэлі Рдултоўскай, сястры Канстанціна Рдултоўскага, у якім Людвік нібы адкрыўся перад паездкай на Усход, але неўзаемна. Пацвярджаюць гэтую гіпотэзу два творы Шпіцнагеля, якія засталіся ў рукапісах: *Garść snowskiej ziemi* і *List pożegnalny*, але, хутчэй за ўсё, першы з іх з’явіўся яшчэ падчас наведвання Снову ў ліпені 1824 года, а другі не падобны на твор, што выйшаў з-пад пяра Людвіка Шпіцнагеля. Абодва творы прысвечаны рамантычнаму развітанню з каханай, а не трагічнаму развітанню з жыццём.

Маці Юльюша Славацкага  (польск.) (бел. ў ліставанні з А. Адынцом схілялася да раўнаважнага ўплыву на Людвіка непадзеленага кахання і хваробы, пазней званай перыядычны псіхоз ў стадыі меланхоліі. Згадваліся неаднаразовыя спробы самазагубстваў, якія нібыта прадухіляліся сябрамі.

Станіслаў Буркат  (польск.) (бел. у сваім эсэ «Таямніца Людвіка Шпіцнагеля» высунуў тэорыю, што самазабойства ў Снове было сфабрыкавана з мэтай прыхаваць сапраўднае заданне, якое атрымаў Шпіцнагель у расійскай дыпламатычнай службе. Разам з Аўгустам Жабам  (руск.) (бел. усходазнаўцам і калегам з Вільні, ён мог быць тайным агентам у падтрымцы грэчаскага паўстання супраць Асманскай імперыі. Але праўдападобнасць гэтай гіпотэзы вельмі малая.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Фердынанд Шпіцнагель быў буйным спецыялістам у галіне ўсходніх моў, таму не выглядае незвычайным той факт, што Людвік зацікавіўся вывучэннем арабскай мовы і ўсходазнаўствам. На глебе цікавасці да Усходу Людвік зблізіўся з Канстанцінам Рдултоўскім, аўтарам першага ў Еўропе даследавання творчасці Шата Руставелі.

Акрамя выбітных мовазнаўчых здольнасцей меў вялікую цікавасць да батанікі і іншых прыродазнаўчых навук.

Людвік Шпіцнагель быў прапагандыстам усходазнаўста. Шпіцнагель ведаў шаснаццаць моў: грэчаскую, лацінскую, рускую, французскую, італьянскую, нямецкую, англійскую, іспанскую, літоўскую, венгерскую, арабскую, фарсі, турэцкую, іўрыт, арамейскую і халдзейскую і пачаў сваю кар’еру дыпламата.

У час знаходжання ў Пецярбургу, верагодна, у 1825 годзе «без выгоды» навучаў ўсходнім мовам Адама Міцкевіча.

Карыстаўся прызнаннем філаматаў, між іншым, Кіпрыян Дашкевіч прысылаў «нашаму ўсходазнаўцу» ўсходнія дробязі для вопісу.

Літаратурная дзейнасць
----------------------

З 1820 года вядомы яго вершы, якія ён у асноўным публікаваў у «Тыгодніку віленскім  (польск.) (бел.». Верагодна, што ў той самы час паўстала паэма ў 12 песнях, прысвечаная вызваленню Вены, спрыяльна адзначаная Лявонам Бароўскім. Ад гэтай паэмы захаваўся толькі ўрывак з песні першай.

Падчас навучання ва ўніверсітэце Л. Шпіцнагель апублікаваў наступныя творы: *Wiersz o poezji dydaktycznej*, *Mieczysław III. Legenda* і *Zemsta. Powieść*, два апошніх творы былі натхнёныя «Poezjami» Адама Міцкевіча. Яшчэ адзін з апублікаваных твораў прысвячаўся Канстанціну Рдултоўскаму, гэта быў «Do Konstantego Rdułtowskiego, zamierzając z nim podróż na Wschód». Апошні твор паўстаў, верагодна, падчас наведвання Людвікам маёнтку Рдултоўскіх у Снове у ліпені 1824, калі ён закахаўся ў сястру Канстанціна Анэлю.

Падчас вучобы сярод іншага перакладаў з арабскай на польскую мову частку касыды  (руск.) (бел. «Ламіят аль-араб» Аш-Шанфары  (польск.) (бел. і з персідскай на французскую мову фрагмент паэмы «Іскандэр-намэ» Нізамі Гянджэві.

Уплыў на культуру
-----------------

### Сяброўства з Юльюшам Славацкім

|  |
| --- |
| *Ludwiku! jak dwie gwiazdy podobne na niebie,*
*Wiecznie nie znana siła oddala od siebie,*
*Tak i my na tej świata rozległej przestrzeni,*
*Choć myślą, sercem blizcy — losem rozłączeni.* |
| *Ю. Славацкі. Урывак з верша «Да Людвіка Шпіцнагеля»*. |

Людвік быў блізкім сябрам Юльюша Славацкага. У сваім «Дзённіку» Славацкі так адзначыў смерць Шпіцнагеля:

|  |
| --- |
| 

Пасля таго я магу напісаць пра жыццё гэтага маладога чалавека. Гэта была выдатная кветка, якая не дала плоду…

*Арыгінальны тэкст* (польск.)  

*Kiedyś może napiszę życie tego młodego człowieka. Był to kwiat piękny, który nie dał owocu…*

 |

Людвік быў героем ці адрасатам некалькі твораў Славацкага: паэм «Бянёўскі» і «Час раздум'яў  (польск.) (бел.», верша «Да Людвіка Шпіцнагеля» і драмы «Кардыян  (польск.) (бел.».

### П’еса «Крык рабіны»

Асноўны артыкул: **Крык рабіны**
Гісторыя кахання Людвіка да Анэлі Рдултоўскай стала асновай для п’есы «Крык рабіны» Вацлава Кубацкага  (польск.) (бел.. Яна была пастаўлена ў 1949 годзе ў Польшчы, а тэкст выйшаў у тым жа годзе некалькімі выданнямі. Дзеянне п’есы адбывалася ў маёнтку Рдултоўскіх на Наваградчыне, г. зн. у Снове, але аўтар памылкова зрабіў каханай не Анэлю, а яе родную сястру Лаўру.

У прэм’ернай пастаноўцы рэжысёра Януша Варнецкага  (руск.) (бел. (1949, Варшава) яго ролю выконваў Чэслаў Валейка  (руск.) (бел. у пастаноўцы Віляма Хажыцы  (польск.) (бел. (1949, Познань) — Здзіслаў Салабурскі, у пастаноўцы Ежы Ронарда Буянскага (1949, Кракаў) — Казімеж Віткевіч, у пастаноўцы Войцеха Маціеўскага  (руск.) (бел. (1969, Тэатр польскага радыё) — Анджэй Навакоўскі і Анджэй Шэйнах  (польск.) (бел..

Зноскі
------

1. ↑  Свае творы падпісваў Людвік Уладзіслаў Шпіцнагель
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20  Spitznagel (Szpicnagel, Szpicnagiel) Ludwik Ferdynand  (польск.)
3. 1 2  CZĘŚĆ II.  (польск.)
4. ↑  A. Kamiński  (руск.) (бел. Polskie związki młodzieży (1804—1831), Warszawa 1963, s. 491.
5. ↑  Книга Любви и Смерти Архівавана 5 сакавіка 2016.  (руск.)
6. ↑  Samobójstwo w literaturze romantycznej Архівавана 4 сакавіка 2016.  (польск.)
7. ↑  *Jan Zieliński.* Słowacki SzatAnioł. — Warszawa, 2011. — С. 42. — ISBN 978-83-01-16607-6.
8. ↑  *Stanisław Burkot.* Tajemnice Ludwika Spitznagla // Prace ofiarowane Henrykowi Markiewiczowi. — Kraków-Wrocław, 1984. — С. 113-130. — ISBN 83-08-01142-X.
9. ↑  Umrzeć z miłości, czyli ostatnie westchnienie rozumu  (польск.)
10. ↑  Ліст А. Міцкевіча да І. Лялевеля ад 7.1.1827
11. ↑  Dumania nocne Ateńczyka w czasie, gdy Filip zagarnął Ateny, T. 10: 1820
12. ↑  «Tyg. Wil.» T. 10: 1820
13. ↑  «Тыгодніку віленскім  (польск.) (бел.» T. 3: 1822
14. ↑  «Dzieje Dobroczynności Krajowej i Zagranicznej» T. 2: 1823
15. ↑  «Dziennik Wileński» T. 1: 1824
16. ↑  «Dziennik Wileński» S. 2. T. 2: 1824
17. ↑  Выданне «Expédition d’Alexandre le Grand contre les Russes; extrait de l’Alexandréide», Pet. 1828. Дапоўнена Ф. Б. Шармуа  (руск.) (бел.
18. ↑  Библиография. Русская литература // «Московский телеграф», том 36 (1831). — С. 516—519.
19. ↑  Krzyk jarzębiny. Opowieść dramtyczna, etc
20. ↑  Elwira Korcz
21. ↑  Krzyk jarzębiny premiera: 31 marca 1949
22. ↑  Krzyk jarzębiny premiera: 30 kwietnia 1949
23. ↑  Krzyk jarzębiny premiera: 23 października 1949
24. ↑  Wacław Kubacki. Krzyk jarzębiny  (польск.)

Літаратура
----------

* Wacław Derejczyk: Ludwik Spitznagel. Przyjaciel Juliusza Słowackiego. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Semper, 1994, s. 85. ISBN 83-85810-34-X.
* Stanisław Burkot: Uwikłani w Historię. Szkice o literaturze, autorach i utworach z XIX i XX wieku. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej Kraków, 2008, s. 36-57. ISBN 978-86-7271-496-1.
* Nowy Korbut, IX; — Janowski, Słown. bio-bibliogr. Uniw. Wil.
* Literatura Pol. Enc. II; — Bazylow L. Polacy w Petersburgu, Wr. 1984
* Bobolewski C. Ze spuścizny rękopiśmiennej L. W. Spitznagla, w: Księga pamiątkowa Koła Polonistów Słuchaczy USB w Wilnie 1922—1932, Wil. 1932
* Burkot S. Tajemnice Ludwika Spitznagla, w: Prace ofiarowane Henrykowi Markiewiczowi…, Kr. 1984
* Černobaev V. Ludvik Špicnagel, «Slavia» R. 14: 1935/36 z. 1-2 s. 97-148
* Derejczyk W. Ludwik Spitznagel, przyjaciel Juliusza Słowackiego, Uzup. R. Leszczyński, W. 1994 (bibliogr. wykaz źródeł)
* Kamiński A. Polskie związki młodzieży, W. 1963; Reychman J. Orientalistyka polska w dobie Mickiewiczowskiej, «Przegl. Orientalistyczny» R. 3: 1954 nr 3
* tenże, Podróżnicy polscy na Bliskim Wschodzie w XIX w. W. 1972
* tenże, Z dziejów literatury perskiej w Polsce. Ludwik Spitznagel jako tłumacz Nizamiego, w: Wschód w literaturze polskiej, Wr. 1970
* Rymkiewicz J. M. Do Snowia i dalej…, Kr. 1994
* Hertz, Zbiór poetów pol. Ks. 2
* Korespondencja Juliusza Słowackiego, Oprac. E. Sawrymowicz, Wr. 1962-3 I—II
* Listy z zesłania (Arch. Filomatów), Oprac. Z. Sudolski, W. 1997-9 I, III
* Mickiewicz A. Listy, W. 1955 XIV cz. 1; Odyniec A. E. Listy z podróży, W. 1961 I—II 259
* tenże, Wspomnienia z przeszłości opowiadane Deotymie, W. 1884 s. 72, 103, 168, 459
* W kręgu bliskich poety. Listy rodziny Juliusza Słowackiego, Oprac. S. Makowski, Z. Sudolski, W. 1960
* B. Narod.: sygn. II 7861, Janowski L. Notatki biobibliogr. dot. ludzi z kresów, XI

Спасылкі
--------

* Ludwik Ferdynand Spitznagel w internetowym Polskim Słowniku Biograficznym  (польск.)
* Верш «Garść snowskiej ziemi»(недаступная спасылка), чытае Кшыштаф Кальбергер  (польск.) (бел.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: ludwik-ferdynand-spitznagel-szpicnagel-szpicnagiel · Sejm-Wielki.pl |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 14563512x · GND: 119293579 · ISNI: 0000 0001 1584 5573 · LCCN: n96055833 · NUKAT: n97084295 · VIAF: 253578 |

 |