**Гардзіслава Святаслаўна** (у манастве Еўдакія; пасля 1110 — канец XII ст.) — сярэдневечная асветніца, дачка віцебскага князя Святаслава-Георгія Усяславіча; малодшая сястра Прадславы (Ефрасінні Полацкай), адна з яе бліжэйшых памочніц і прадаўжальніца спраў.

Біяграфія
---------

Пра ранняе жыццё Гардзіславы нічога не вядома. Выбіраючы яе сабе ў паплечніцы, Ефрасіння Полацкая, мусіць, кіравалася тым, што Гардзіслава была дастаткова ўспрымальная, паслухмяная і мела здольнасці да навук, а паводзіны старэйшай сястры заўсёды былі для яе ўзорам высокай духоўнасці і самаахвярнага служэння Богу. Заснаваўшы паблізу Полацка Спасаўскі манастыр (не пазней за 1128), Ефрасіння папрасіла бацьку прыслаць да яе сястру Гардзіславу для навучання грамаце. Як паведамляецца ў «Жыціі Ефрасінні Полацкай», ігумення «*рупліва вучыла яе ратаванню душы, а тая рупліва ўспрымала, нібы ўрадлівая ніва, памякчыўшы сэрца сваё і кажучы гэтак: „Госпад Бог хай наставіць мяне на ратунак душы тваімі святымі малітвамі, панна"*». Неўзабаве адбылося тайнае пастрыжэнне Гардзіславы ў манашкі, і яна атрымала імя Еўдакія. Праз пэўны час ёй было даверана вядзенне ўсіх гаспадарчых спраў манастыра, і шмат гадоў гэта было асноўным яе абавязкам. Калі пад канец свайго жыцця Ефрасіння Полацкая вырашыла накіравацца ў паломніцтва ў Іерусалім, то яна, паводле «Жыція…», даручыла «ўладарыць і ладзіць сястры сваёй Еўдакіі абодва манастыры». Гэта было сведчаннем, што Гардзіслава ўзяла на свае плечы кіраўніцтва не толькі жаночым, але і мужчынскім манастыром, таксама заснаваным Ефрасінняй. Пасля смерці Ефрасінні, верагодна, Гардзіслава вяла яшчэ і летапісы. Гардзіслава-Еўдакія не толькі захоўвала ўсё, што было зроблена намаганнямі Ефрасінні, але і развівала, узбагачала яе пачынанні. Мяркуюць, што дарадчыкам новай ігуменні ў многіх пытаннях быў Кірыла Тураўскі, які стаў епіскапам у Тураве крыху раней, чым Еўдакія настаяцельніцай у Полацку. І калі існавала пастаяннае ліставанне паміж такімі буйнымі цэнтрамі культуры, якімі былі ў той час Тураўская епархія і полацкія манастыры, то, найбольш верагодна, яно вялося не паміж Кірылам Тураўскім і Ефрасінняй, як прынята лічыць, а паміж «тураўскім златавустам» і Еўдакіяй. Ёсць падставы сцвярджаць, што Гардзіслава была адной з першых, хто пачаў дамагацца кананізацыі Ефрасінні Полацкай.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Полное собрание русских летописей. Т. 35. М. 1980;
* *Ігнатоўскі І.* Кароткі нарыс гісторыі Беларусі. 5-е выд. Мн. 1991;
* *Арлоў У. А.* Еўфрасіння Полацкая. Мн. 1992;
* Аповесць жыція і смерці святой Ефрасінні Полацкай // Спадчына. 1989. № 1.

| ⛭Ізяславічы Полацкія |
| --- |
| *курсівам* — гістарычнасць асобы няпэўная; правей пункціру — імаверна належаць да дынастыі, але сувязь з ранейшымі пакаленнямі не ясная. |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Рурык |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | Глебзг. 1182 |   |   | Усяслаў«з Друцка»зг. 1186 |   |   |   |   |   |
|   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | Рагвалод Васількн. полацкікн. друцкізг. 1128, 1171 |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |
| Ігар |   |   |   | ІНГЛІНГІ |   |   | Барыскн. полацкі+1129 |   |   | Іванзг. 1139 |   |   | Ефрасіннякнж. друцкаякн. пскоўская |   |   | Барыскн. друцкізг. 1197 |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | Звеніслава |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |
| Святаслаў |   |   |   | Рагвалод |   |   |   |   |   |   |   | Расціслаўкн. полацкі |   | Глебкн. друцкі |   |   | Усеваладкн. герцыкскізг. 1203, 1230 |   | *Сафія* |   |
|   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | Уладзіміркн. полацкізг. 1184 +1216 |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |
| Уладзімір |   |   |   | Рагнеда |   |   | Глебкн. менскі+1119 |   |   | Валадаркн. менскікн. полацкізг. 1151, 1177 |   |   | Васілька«з Лагожска»зг. 1186, 1197 |   |   | Вячкакн. кукенойскізг. 1207 +1224 |   | *Сафія* |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | Усеваладкн. ізяслаўскікн. стрэжаўскі |   |   | Сафіякар. дацкаязг. 1157 +1198 |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |
| РУРЫКАВІЧЫ | Ізяслаў |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | БрачыслаўнаАляксандравазг. 1238, 1261 |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | *Васілька*зг. 1216 |   | Брачыслаўкн. полацкізг. 1238 |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   | Усяслаўзг. 1003 |   | Брачыслаў+1044 |   |   |   | Раман+1114 |   |   | *БарысДавыдавіч*зг. 1216 |   |   | *Вячка*зг. 1216 |   |   |   |   |   |   | *Брачыслаўна**Таўтавілава* |   |
|   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | *Уладзімір**Войцех*зг. 1216 |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |
|   |   |   |   |   | Усяслаў+1101 |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | Канстанцінкн. полацкізг. 1255 |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | Брачыслаў |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | Давыд |   |   | Мікула |   | Усяслаўкн. лагожскізг. 1182 |   |   | Васільказг. 1182 |   |   | Ізяслаўкн. полацкі |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | Брачыслаў |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | Валодша |   |   |   |   |   |   |   | Ізяслаўзг. 1182 |   |   | Ізяслаўкн. віцебскі |
|   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | Андрэйзг. 1182 |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | Расціслаў |   | *літоўскія князі* |   |   | Усяслаў |   | УсяслаўнаЯраполчазг. 1175 |   |   | КанстанцінБязрукікн. полацкізг. 1270-я |   | Міхаілкн. віцебскі |
|   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | Брачыслаўкн. віцебскі |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | Васількакн. полацкі+1143 |   |   | Ізяслаў |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | Усевалад |   |   |   |   |   |   | Ганнакнж. віцебскаявял. кн. літоўскаязг. 1318 +1320 |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | Ефрасіння(Прадслава) |   |   | Марыявял. кн. кіеўскаязг. 1143, 1194 |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | Святаслаў |   |   | Гардзіслава |   |   | Кір'яназг. 1167 |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | Вячказг. 1167 |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | Давыдзг. 1167 |   |   | Вольгазг. 1167 |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |

 |