|  |  |
| --- | --- |
|  | У гэтага паняцця ёсць іншае значэнне **Ісін** — кітайскі горад. |

Стэла эпохі другой дынастыі

**Ісін** (араб. إيسن‎‎), — помнік археалогіі на месцы аднайменнага шумерскага горада ў 180 км на паўднёвы усход ад Багдада, сталіцы Ірака.

Гісторыя
--------

Месца, дзе знаходзіўся Ісін, было населена яшчэ ў Убейдскі перыяд. У сярэдзіне 3 тысячагоддзя да н. э. яно ператварылася ў горад. Аднак у пісьмовых крыніцах Ісін упершыню ўзгадваецца толькі ў канцы перыяда трэцяй дынастыі Ура, калі ўладу ў ім захапіў Ішбіэра, выхадзец з нешумерскай дзяржавы Мары. Па даручэнню ўрскага лугаля Ібі-Суэна ён займаўся забеспячэннем Ура збожжам. Ішбіэра здолеў закупіць вялікую колькасць зерня, дастатковую для пераадолення голада ў Уры, аднак з-за нападу амарэяў быў вымушаны захаваць яго ў Ісіне. У лісце да Ібі-Суэна Ішбіэра патрабаваў ад 600 караблёў для вывазу збожжа і прызначэння сябе намеснікам Ісіна і Ніпура. Па невядомых прычынах караблі так і не прыбілі з Ура ў Ісін, і Ішбіэра выкарыстаў сітуацыю саслаблення лугаля для захопу ўлады ў горадзе і суседніх землях. У лісце намесніка Казалу да Ібі-Суэна выкрываўся план Ішбіэры ператварыць Ісін у новы палітычны цэнтр шумерскай дзяржавы. Аднак планы ўзурпатара не маглі спраўдзіцца да 2004 г. да н. э. пакуль эламіты не захапілі і не разрабавалі Ур. Ішбіэра выгнаў эламітаў з Шумера, вярнуў у Ур статую бога Сіна і, відавочна, далучыў былую сталіцу да створанай ім дзяржавы. 

Заснаваная Ішбіэрам першая дынастыя кіравала ў Ісіне да 1860 г. да н. э. У 1760 г. да н. э. улада над Шумерам і Акадам канчаткова перайшла да лугаляў Ларсы. Хаця валадары Ісіна не здолелі вярнуць усе тэрыторыі, раней падуладныя трэцяй дынастыі Ура, яны імкнуліся працягваць актыўную палітыку, наладжвалі гандлёвыя кантакты з іншымі краінамі. 

Новы ўздым Ісіна адбыўся ў канцы 2 тысячагоддзя да н. э. калі са саслабленнем Ларсы, а потым Вавілона тут замацавалася другая дынастыя (магчыма арамейскага паходжання). Яна ўсталявала сваю ўладу над Вавілонам і садзейнічала кароткаму перыяду росквіту навук у Месапатаміі.

Сакральны цэнтр
---------------

Ісін з'яўляўся важным рэлігійным цэнтрам Шумера, дзе шанавалася багіня Гула. Валадары Ісіна першай дынастыі падтрымлівалі агульнашумерскія рэлігійныя практыкі, вядомыя з часоў трэцяй дынастыі Ура.

Даследаванне
------------

Упершыню навуковае даследаванне месца, дзе існаваў Ісін, было арганізавана амерыканскім вучоным брытанскага паходжання Стывенам Лангданам у 1924 г. Інтэнсіўныя археалагічныя раскопкі праводзіліся ў 1973 — 1989 гг. вучонымі з ФРГ і Ірака. Месца раскопак пацярпела ад умяшальніцтва іракскіх марадзёраў у 2003 г.

Спасылкі
--------

* Мохаммед К. Рокан, Падение города Ур и конец шумерского периода в Месопотамии в 2004 г. до н. э. Архівавана 27 ліпеня 2020.
* Kingdoms of Mesopotamia - Isin
* The Isin-Larsa and Old Babylonian Periods (2004–1595 B.C.)

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Ісін (Шумер) на Вікісховішчы |


| ⛭Старажытная Месапатамія |
| --- |
| 
* Асірыялогія

 |
| Гістарычныя вобласці, буйныя царствы | 
* Шумер
* Акад
* Акадскае царства
* Шумера-Акадскае царства
* Вавілонія
* Асірыя
* Мітані
* Субарту
* Прымор’е
* Халдзея

 |  |
| Найважнейшыя гарады | 

|  |
| --- |
| 
* Адаб
* Акадэ
* Акшак
* Ашур
* Бад-тыбіра
* Барсіпа
* Вавілон
* Вашукані
* Дэр
* Дыльбат
* Гірсу
* Дур-Курыгальзу
* Дур-Шарукін
* Ісін
* Казалу
* Кальху
* Кар-Тукульты-Нінурта
* Кіш
* Куту
* Лагаш
* Ларса
* Марад
* Мары
* Нагар
* Ніневія
* Ніпур
* Нузі
* Сіпар
* Тутуль
* Тутуб
* Ума
* Ур
* Уркеш
* Урук
* Харан
* Шурупак
* Эмар
* Эрыду
* Эрэш
* Эшнуна

 |

 |
| Насельніцтва | 

|  |
| --- |
| 
* Шумеры
* Акадцы
* Вавіланяне
* Старажытныя асірыйцы
* Асірыйцы
* Амарэі
* Арамеі
* Касіты
* Кутыі
* Лулубеі
* Субарэі
* Халдзеі
* Хурыты

 |

 |
| Мовы і пісьмо | 
* Шумерская
* Акадская
* Амарэйская
* Протаеўфрацкія мовы
* Протатыгрыдскія (бананавыя) мовы
* Хурыцкі
* Клінапіс

 |
| Навука | 
* Вавілонская матэматыка
* Шасцідзесятковая сістэма злічэння
* Plimpton 322
* Вавілонская астраномія
* Шумерскі каляндар
* Вавілонскі каляндар
* Вавілонская медыцына
* Ура-Хубулу
* Вавілонская карта свету

 |
| Культура і побыт | 
* Шумерская цывілізацыя
* Культура Шумера
* Шумера-акадская міфалогія
* Эпас пра Гільгамеша
* Энума эліш
* Міф пра Інану і Энкі
* Мастацтва Асірыі
* Бібліятэка Ашурбаніпала
* Мастацтва Вавілона
* Законы Хамурапі
* Законы Білаламы
* Вісячыя сады Семіраміды
* Этэменанкі (Вавілонская вежа)
* Зікурат ва Уры
* Кудуру
* Цыліндрычныя пячаткі
* Касцюм Старажытнай Месапатаміі

 |
| Найбольш вядомыя 
асобы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Гістарычныя | 
* Кіраўнікі Шумера і Акада
* Вавілонскія цары
* Кіраўнікі Асірыі
* Гільгамеш
* Саргон Старажытны
* Хамурапі
* Сінахерыб
* Асархадон
* Ашурбанапал
* Навухаданосар II
* Валтасар
* Амат-Маму
* Берас
* Дыяген Вавілонскі
* Кідыну (Кідэнас)
* Набурыману
* Нейтакерт (Нітакрыс)
* Селеўк (астраном)
* Судын
* Энхедуана

 |
| Легендарныя | 
* Аан
* Цары «да Патопу»
* Зіўсудра (Утнапіштым)
* Этана
* Лугальбанда
* Бел
* Німрод
* Асур
* Нін
* Семіраміда
* Сарданапал

 |

 |