recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ахала — Кай Сервілій Ахала** (сярэдзіна 5 ст. да н.э.) — старажытнарымскі грамадзянін. Пра яго мала што вядома, апроч таго, што ён забіў Спурыя Мелія, якога вінавацілі ў імкненні да тыраніі, і што Марк Юній Брут, забойца Цэзара, жадаў быць «другім Ахалам» і трымаў дома яго партрэт. Магчыма, што за сваю рэпутацыю «забойцы тырана» Ахала быў удастоены статуі аўтарства кагосьці з акружэння скульптара Мірана (выканана кал 440 да н.э. галава захоўваецца ў Эрмітажы і лічыцца верагоднай выявай Ахалы).

Зноскі
------

1. ↑  Партрэты…

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей |
**Рудабельскія вароты** — разрыў шырынёй каля 10 км у лініі нямецкага фронту групы армій «Цэнтр» паміж Азарычамі і Парычамі, утвораны ў выніку Гомельска-Рэчыцкай аперацыі і баявых дзеянняў 125-й Акцябрскай партызанскай брыгады імя 25-годдзя БССР. Рудабельскія вароты існавалі з канца лістапада па канец снежня 1943 года.

Гісторыя
--------

Подступы да Рудабельскіх варот утрымлівалі 37-я (генерал-маёр Я. Р. Ушакоў) і 60-я (палкоўнік А. В. Багаяўленскі) стралковыя дывізіі 65-й арміі Беларускага фронту, і партызаны Палескага і Мінскага партызанскіх злучэнняў. Праз Рудабельскія вароты ў тыл ворага накіроўваліся разведгрупы і сувязныя, спецыяльныя групы палітработнікаў, прадстаўнікі армейскага камандавання для каардынацыі дзеянняў з партызанамі, дастаўляліся зброя, боепрыпасы, медыкаменты, літаратура. З акупаванай тэрыторыі партызаны перадавалі камандаванню Чырвонай арміі неабходныя разведданныя, забяспечвалі армейскія часткі праваднікамі, перапраўлялі ў савецкі тыл параненых і хворых, вывелі некалькі дзясяткаў тысяч мірных жыхароў, больш за 10 000 добраахвотнікаў папоўнілі рады 65-й арміі. Сяляне накіроўвалі абозы з хлебам, жывёлу.

У канцы снежня 1943 года гітлераўцы буйнымі сіламі прарвалі абарону 37-й і 60-й дывізій і партызан і закрылі Рудабельскія вароты. З падраздзяленняў 37-й і 60-й стралковых дывізій, што засталіся ў тыле ворага, быў сфарміраваны зводны полк пад камандаваннем палкоўніка Н. І. Фрэнкеля, які каля 2 месяцаў разам з партызанамі вёў актыўныя баявыя дзеянні. 16 студзеня 1944 год полк прарваўся праз лінію фронту.

Памяць
------

У гонар Рудабельскіх варот каля вёскі Мікуль-Гарадок Акцябрскага раёна ў 1976 годзе быў пастаўлены абеліск.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.:І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Rondo 1** — небаскроб ў Варшаве, Польшча. Вышыня 40-павярховага небаскроба складае 159 метраў, а разам з антэнай - 192 метра. Будынак спраектавала архітэктурныае бюро Skidmore, Owings and Merrill ў ў супрацоўніцтве з варшаўскай фірмай AZO. Будаўніцтва было пачата вясной 2003 года, і 7 сакавіка 2006 небаскроб афіцыйна быў адкрыты.

Агульная плошча будынка складае 70 000 м², у асноўным у ім размешчаны офісы, а на першых паверхах таксама знаходзяцца: супермаркет Carrefour Express, кветкавы магазін, вінны бар, зала прэс-кафэ, хімчыстка, сушы-бар, салон прыгажосці і кіёск ЮНІСЕФ.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Rondo 1 на SkyscraperPage.com  (англ.)
Ахандрыт
**Ахандрыты** — каменныя метэарыты без круглявых уключэнняў - хондр. Па складзе і структуры блізкія зямным базальтам. Усе ахандрыты у той ці іншай ступені зведалі плаўленне, якое і знішчыла хондры. Ахандрыты з'яўляюцца даволі распаўсюджаным тыпам метэарытаў. Яны складаюць каля 8 % ад усіх знойдзеных метэарытаў.

Большасць з вядомых ахандрытаў ставіцца да так званага HED тыпу, і на думку многіх геахімікаў, паходзяць з астэроіда Веста. Іншыя ахандрыты адбываюцца з Марса, Месяца і іншых пакуль не ідэнтыфікаваных астэроідаў.

Вядомыя метэарыты
-----------------

* Жмені

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh86002367 · Microsoft: 56276427 |
**Royal Plaza** — хмарачос на праспекце Пераможцаў у Мінску (Беларусь). Будынак знаходзіцца на адным з галоўных праспектаў Мінска на месцы былога кафэ «Рэчанька» каля крамы «Рамонак».

Гісторыя будаўніцтва
--------------------

Будаўніцтва аб’екта пачалося ў 2009 годзе. Аднак у самым яго пачатку, адбылося падзенне крана. Суседнія крамы не пацярпелі, бо ўдар прайшоў па датычнай. Прычына падзення — адмова сістэмы аўтаматычнай абароны.

Вежа ў студзені 2012 года
У кастрычніку — лістападзе 2011 года будаўніцтва было спынена, бо была праблема з пастаўкай шкла з Літвы. У студзені 2012 года заставалася заліць два паверхі і змантаваць шпіль. Планавалася здаць аб’ект у канцы 2012 года. Пазней ад літоўскай кампаніі было заяўлена, што пастаўка шкла ажыццяўляецца па графіку.

Вонкавы фасад вежы і прылеглая тэрыторыя былі гатовыя па просьбе ўлад да 3 ліпеня 2012 года. Шкленне вежы гатовае на 70 %.

15 сакавіка 2013 года ў Мінску бушаваў ураган «Хаўер», які закрануў і будоўлю хмарачоса. Ад вежы з вышыні 22 паверху адваліўся кавалак сцяны і зваліўся на дах крамы. Супрацоўнікі і наведвальнікі крамы не пацярпелі, таксама супрацоўнікі дадалі, што гэта не першы выпадак падзення будаўнічых матэрыялаў на краму.

Характарыстыка
--------------

Будынак пабудаваны ў адзіным архітэктурным стылі постмадэрнізму. На 1 паверсе плануецца размясціць прасторны вестыбюль, на 2 — гандлёвыя памяшканні, на 4—30 — офісы. Таксама на 28 паверсе запланаваны рэстаран з панарамным відам на горад. Каркас будынка бязрыгельны маналітны. Фасад — шкло (празрыстае і вентыляванае), керамаграніт і граніт.

Крытыка
-------

Вежа прызнана дысгарманічнай будовай. Яна парушае цэласнасць гістарычных ансамбляў. Аднак намміністр архітэктуры Мінска заўважыў, што на праспекце Пераможцаў трэба пабудаваць цэлы комплекс хмарачосаў .

Гл. таксама
-----------

* Ветразь

Зноскі
------

1. ↑  GeoNames — 2005. Праверана 6 красавіка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>
2. ↑  У цэнтры Мінска ўпаў пад'ёмны кран
3. ↑  Royal Plaza, другі па вышыні небаскроб Мінска, увядуць у лад пазней, чым планавалі
4. ↑  Літоўская кампанія: «Ні пра якія затрымкі паставак шкла на Royal Plaza не можа быць гаворкі»
5. ↑  Plaza зашкляць да верасня, але вонкавы фасад будзе гатовы ўжо да 3 ліпеня
6. ↑  Ад «небаскроба» Royal Plaza, што будуецца, адваліўся кавалак сцяны і зваліўся на дах крамы
7. ↑  Восем будынкаў у цэнтры Мінска прызнаны дысгарманічнымі Архівавана 19 жніўня 2016.
8. ↑  Намміністра архітэктуры: на пр. Пераможцаў трэба пабудаваць цэлы комплекс небаскробаў

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Royal Plaza Архівавана 19 лютага 2013.
* Royal Plaza на skyscrapercenter.com
* Royal Plaza на Новабудоўлі Беларусі

| ⛭Найвышэйшыя будынкі Мінска |
| --- |
| Існуюць | 
* «Ветразь» (133 м)
* «Royal Plaza» (100 м)
* «Белбыттэхпраект» (90 м)
* Бізнес-цэнтр «ОфісІнвест» (86 м)
* Гасцініца «Беларусь» (81 м)
* Нацыянальная бібліятэка Беларусі (73 м)

 |
«**Ахвярадаўца**» (польск.: Jałmuźnik — чалавек, які раздае міласціну) — найвялікшы вершаваны твор Я. Пратасовіча, выдадзены ў Вільні ў 1597 годзе. Уяўляе сабой вершаваную перапрацоўку сачынення італьянскага вучонага Юлія Фолька (1574, Рым).

Асноўная думка твора — неабходнасць дапамагаць няшчасным, бедным, каб зрабіць ix до­лю крыху лягчэйшай.

На адвароце тытульнай старонкі выдання была змешчана пад выявай радзівілаўскага герба эпіграма, а далей — два прысвячэнні князю М. Р. «Сіротцы» і прадмова да чытача. У дэдыкацыйных вершах аўтар выказвае князю шчырую падзяку за колішнюю маральную і матэрыяльную падтрымку і просіць княжацкім аўтарытэтам засведчыць слушнасць выказаных у творы ідэй.

Пад канец кнігі Я. Пратасовіч змясціў вялікі верш «Да скупога», у якім падагульніў сказанае ў асноўнай частцы твора з дапамогай выказванняў Сакрата, Дэмакрыта і сентэнцый з Бібліі.

Літаратура
----------

* Кавалёў С. Шматмоўная паэзія Вялікага Княства Літоўскага эпохі Рэнесансу: манаграфія / Сяргей Кавалёў. — Мінск: Кнігазбор, 2010. — С. 313—314.
* Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў у двух тамах. Том 1. Даўняя літаратура XI — першай паловы XVIII стагоддзя. — Мінск. Беларуская навука. 2006. С. 634
**Каагуасу** (ісп.: Caaguazú) — дэпартамент у цэнтральнай частцы Парагвая, тэрыторыя — 11 474 км². Насельніцтва — 435 357 чал (2002), адміністрацыйны цэнтр — горад Каранель-Аўеда.

Геаграфія
---------

Клімат — мяккі і дажджлівы, Каагуасу — адзін з найбольш прыдатных у Парагваі раёнаў для сельскай гаспадаркі. З поўначы на поўдзень дэпартамент перасякае Кардыльера-дэ-Каагуасу. Яна ўтворана невысокімі ўзгоркамі, вышынёй не больш за 200 м, на ўсходзе дасягае 250 м.

Зноскі
------

1. ↑

| Дэпартаменты Парагвая |
| --- |
| 
* Альта-Парагвай
* Альта-Парана
* Амамбай
* Бакерон
* Гуайра
* Ітапуа
* Каагуасу
* Каасапа
* Канендыю
* Кансепсьён
* Кардыльера
* Місьёнес
* Ньеэмбуку
* Парагуары
* Прэсідэнтэ-Аес
* Сан-Педра
* Сентраль
* Сталічная акруга

 | Парагвай |
Статычны КМАП-інвертар (вентыль NOT).
**Камплементарны метал-аксід-паўправаднік** (скар. **КМАП**; англ.: Complementary metal–oxide–semiconductor, CMOS) — тэхналогія стварэння мікрасхем, якая ўжываецца ў вытворчасці мікрапрацэсараў, мікракантралёраў, статычнай памяці і іншых лічбавых электронных кампанентаў. Тэхналогія КМАП ужываецца таксама ў некаторых аналагавых схемах, як то лічбавых фотаматрыцах (КМАП-сэнсар), пераўтваральніках звестак і трансіверах. Патэнт на тэхналогію быў атрыманы Фрэнкам Уэнлесам (па-англійску: Frank Wanlass) у 1967 годзе.

Дзвюма ключавымі асаблівасцямі прылад на КМАП з’яўляюцца ўстойлівасць да шуму і малы ўзровень спажывання энергіі ў статычным рэжыме (збольшага можна лічыць, што энергія спажываецца толькі ў часе пераключэння станаў). Адпаведна, прылады з КМАП выдзяляюць параўнальна меней пабочнага цяпло, як то прылады на транзістарна-транзістарнай логіцы або N-МАП, у якой напружанне трывае, нават калі стан не змяняецца.

У КМАП выкарыстоўваюцца палявыя транзістары з ізаляванай засаўкай з каналамі рознай праводнасці. Слова «камплементарны» ў назве тлумачыцца тым, што канструкцыя КМАП складаецца з двух камплементарных (т. б. якія дапаўняюць адзін аднаго) *p*- і *n*-канальных МАП-транзістараў, якія выконваюць лагічныя аперацыі; у гэтым палягае прычына іх лепшай прадукцыйнасці і меншага энергаспажывання, але таксама яны характарызуюцца больш складаным тэхналагічным працэсам і меншай шчыльнасцю ўпакоўкі.

«Метал-аксід-паўправаднік» — апісанне фізічнай структуры некаторых палявых транзістараў, у якіх металічная засаўка — электрод — размешчаная на акісленым дыэлектрыку, які ў сваю чаргу размешчаны на паўправадніковым матэрыяле. Раней у якасці апошняга выкарыстоўваліся двухмнагачленавыя паўправаднікі з алюмінію, але цяпер для гэтага служыць полікрысталічны крэмній.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме КМАП
Уваскрэсенне Ісуса Хрыста працы Лукаса Кранаха
**Уваскрасенне Ісуса Хрыста, Змёртвыхпаўстанне Езуса Хрыста** (грэч. ἀνάστασις, лац.: resurrectio) -- вяртанне да жыцця Ісуса Хрыста пасля выкліканай распяццем на Крыжы Яго смерці і пахаванні. Аднайменная назва і ў прызначанага ў памяць гэтай падзеі вялікага хрысціянскага свята -- Светлага Хрыстова Уваскрасення або Вялікадня.

Уваскрашэнне з мёртвых Ісуса Хрыста з'яўляецца цэнтральнай дактрынай Хрысціянства. Згодна з апосталам Паўлам ўся хрысціянская вера трымаецца на ўваскрасенні: «Калі прапаведуюць, што Хрыстос уваскрос з памерлых, то чаму некаторыя з вас кажуць, быццам няма ўваскрашэння памерлых? Калі ж няма ўваскрашэння памерлых, то і Хрыстос не ўваскрос! А калі Хрыстус не ўваскрос, то марнае і прапаведаванне нашае, і вера ваша марная. Але Хрыстус уваскрос з памерлых, Першынец сярод тых, якія памерлі» (1 Кар. 15,12-14. 20). Дагмат пра ўваскрасенне Хрыста з мёртвых на трэці дзень быў сфармуляваны ў старажытным Апостальскім сімвале веры. Хрысціяне разглядаюць уваскрасенне Хрыста як частку плана збаўлення і адкуплення.

Гісторыя пра ўваскрасенне Хрыста з мёртвых згадваецца ў Новым Запавеце ў пяці месцах, у тым ліку ва ўсіх Евангеллях. Акрамя таго сам Ісус некалькі разоў у Новым Запавеце казаў, што Ён павінен памерці ад рук святароў у Іерусаліме і тым здзейсніць Божы план адносна чалавецтва. У Старым Запавеце маецца шэраг прароцтваў, згодна якім надыходзячы Месія вытрымае пакуты, загіне, а потым паўстане з мёртвых.

Евангельскія падзеі ўваскрасення
--------------------------------

Падзеі ночы, у якую ўваскрос Ісус Хрыстос, апісаны ў чатырох Евангеллях (Мф 28. 1-10; Мк 16. 1-11; Лк 24. 1-12; Ін 20. 1-18). Кароткае згадванне пра некаторыя з падзеі маецца ў першым лісце апостала Паўла да Карынфян (15. 4-5).

Усе евангельскія падзеі адносна смерці і ўваскрасення Ісуса Хрыста можна аб'яднаць у тры групы:

* Падзеі, звязаныя з укрыжаваннем і пахаваннем
* Адкрыццё, што труна, у якую палажылі Хрыста, пустая
* З'яўленне Уваскрэслага Хрыста розным людзям.

Гл. таксама
-----------

* Уваскрэсенне
* Вялікдзень

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Уваскрэсенне Ісуса Хрыста

| ⛭ *Арышт, суд і пакаранне смерцю Ісуса Хрыста* ← Ісус Хрыстос з моманту смерці да Узнясення |
| --- |
| Падзеі | Мукі Хрыстовы: Распяцце Хрыстова • Зняцце з крыжа • Аплакванне Хрыста • Пакладанне ў гроб • Сашэсце Хрыста ў пекла • Тры дні і тры ночы • Уваскрэсенне • Праабражэнне • Узнясенне |  |
| Постаці | ✯ Ісус Хрыстос • Дзева Марыя • Марыя Магдаліна • Марыя Клеопава • Іосіф Арымафейскі • Нікадзім • Іаан Багаслоў • Сотнік Лонгін • Варта ля гроба |
| Месцы | Галгофа • Камень Памазання • Гроб Гасподні • Дарога ў Эмаус |
| Рэчы | Прылады Пакутаў • Жыватворчы Крыж • Хуста Веранікі • Турынская плашчаніца • Смірна |
| Іканаграфія | Хрыстос у труне • Муж смуткаў • Не рыдай Мяне, Маці • Плашчаніца • П’ета |
Уваскрасенне сына ўдавы з Наіна, алтарная частка пэнзля Лукаса Кранаха Малодшага ў кірхе ў Вітэнберге
**Уваскрэсенне сына удавы з Наіна** - евангельская падзея, адзін з цудаў Ісуса Хрыста, запісаная у Евангеллі ад Лукі. Гэта першы з трох цудаў Ісуса ў кананічных Евангеллях, калі Ён уваскрашае мёртвых, два іншыя тычацца уваскрасення дачкі Яіра і Лазара.

Біблейскае апавяданне
---------------------

Згодна Евангеллю ад Лукі Ісус прыбыў у вёску Наін падчас цырымоніі пахавання сына ўдавы ў суправаджэнні Сваіх вучняў і вялікага натоўпа. Сяло Наін знаходзілася ў трох кіламетрах на поўдзень ад гары Фавор.

Сам цуд у Евангеллі апісваецца так:

*Пасля гэтага Ісус пайшоў у горад, які называўся Наін, і з Ім ішлі многія вучні Ягоныя і мноства людзей. Калі ж Ён наблізіўся да гарадской брамы, тут выносілі памерлага, адзінага сына ў маці, а яна была ўдава; і шмат людзей ішло з ёю з горада. Убачыўшы яе, Гасподзь умілажаліўся з яе і сказаў ёй: не плач. І падышоўшы, дакрануўся да мараў; тыя, што неслі, спыніліся; і Ён сказаў: хлопча! табе кажу, устань. Мёртвы, падняўшыся, сеў і пачаў гаварыць; і аддаў яго Ісус маці ягонай. І ўсіх апанаваў страх, і славілі Бога, кажучы: вялікі прарок паўстаў сярод нас, і Бог наведаў народ Свой. Такая пагалоска пра Яго разышлася па ўсёй Іудзеі і па ўсім наваколлі.*

У гэтым эпізодзе Ісус Хрыстос паўстае ў ролі вялікага прарока, вялікага Бога і Збаўцы Ізраіля ў плоці, Які лечыць не толькі праз дэлегаваныя паўнамоцтвы ад Бога, але і ў рамках Сваіх паўнамоцтваў, без рытуалаў і малітваў, з простым словам сілы.

Уваскрэсенне сына ўдавы пераклікаецца з уваскрэсеннем сына ўдавы з Сарэпты, апошняе было зроблена старазапаветным прарокам Іллёй.

| ⛭Цуды Ісуса Хрыста |
| --- |
| Вылячэнне | 
* Жанчына з крывацячэннем
* Сляпы ў Віфсаідзе
* Сляпы ад нараджэння
* Сляпы Вартымей
* Два сляпыя ў Галілеі
* Слуга цэнтурыёна
* Пракажоны
* Дзесяць пракажоных
* Глуханямы з Дзесяціграддзя
* Хворы на вадзянку
* Жыхары Генісарэта
* Згорбленая жанчына
* Цешча Пятра
* Паралізаваны ў Віфездзе
* Паралізаваны ў Капернауме
* Сын царадворца
* Служка з адсечаным вухам
* Мужчына з завялай рукой

 |  |
| Выгнанне бесаў | 
* Сляпы і нямы
* Хлопчык
* Дачка хананіянкі
* Мужчына ў сінагозе Капернаума
* Герасінскі беснаваты
* Нямы
* На заходзе сонца

 |
| Уваскрэсенне памерлых | 
* Сын удавы з Наіна
* Дачка Іяіра
* Лазар

 |
| Кантроль над прыродай | 
* Лоў рыбы
* Манета ў роце рыбы
* Насычэнне мноства людзей
* Праклён смакоўніцы
* Вяселле ў Кане
* Суцяшэнне шторму
* Праабражэнне Ісуса
* Хаджэнне па вадзе

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2016000386 |
**Паўднёваамерыканская футбольная канфедэрацыя** (ісп.: **Con**federación Suda**me**ricana de Fút**bol**, парт.: **Con**federação Sul-A**me**ricana de Fute**bol**, **CONMEBOL**) — кантынентальны футбольны кіруючы орган Паўднёвай Амерыкі і адна з шасці кантынентальных канфедэрацый, якія ўваходзяць у ФІФА. Найстарэйшая кантынентальная канфедэрацыя ў свеце. Штаб-кватэра знаходзіцца ў горадзе Луке, Парагвай, недалёка ад Асунсьёна. КАНМЕБОЛ нясе адказнасць за арганізацыю буйных міжнародных турніраў паўднёваамерыканскага футбола. Канфедэрацыя, у якую ўваходзяць толькі 10 членаў, з'яўляецца самай найменшай па колькасці членаў з усіх канфедэрацый ФІФА.

Зборныя-члены КАНМЕБОЛ выйгралі 9 чэмпіянатаў свету (5 — Бразілія, па 2 — Аргенціна і Уругвай), а клубы выйгралі 22 межкантынентальныя кубкі і 4 кубкі свету ФІФА. Зборныя Аргенціны і Уругвая выйгралі па два залатыя Алімпійскія медалі. Такім чынам, футбольная канфедэрацыя Паўднёвай Амерыкі лічыцца адной з самых моцных у свеце.

Кваліфікацыя да чэмпіянату свету ў Паўднёвай Амерыцы апісваецца як самая жорсткая кваліфікацыя ў свеце з простай кругавой сістэмай з удзелам найлепшых футбольных зборных свету, супрацьстаяннем больш слабых нацыянальных зборных, кліматычнымі і геаграфічымі ўмовамі і гарачымі прыхільнікамі кожнай зборнай. У цяперашні час канфедэрацыя плануе стварыць першую кваліфікацыю да жаночага чэмпіянату свету, якая заменіць кубак Амерыкі сярод жанчын.

Хуан Анхель Напут быў прэзідэнтам КАНМЕБОЛ да 3 снежня 2015 года, калі ён быў арыштаваны ў ходзе рэйду ў Швейцарыі ў ходзе справы аб пашырэнні выпадкаў хабарніцтва з удзелам ФІФА. Вілмар Вальдэс з Уругвая быў часова выконваючым абавязкі прэзідэнта да 26 студеня 2016 года, калі новым прэзідэнтамбыў абраны Алехандра Дамінгес з Парагвая. Першым і другім віцэ-прэзідэнтамі канфедэрацыі з'яўляюцца Рамона Хесурум з Калумбіі і Лаўрэана Гансалес з Венесуэлы.

| ⛭Міжнародны футбол |
| --- |
| ФІФА ·  Чэмпіянат свету ·  Алімпійскія гульні ·  Кубак канфедэрацый ·  Рэйтынг зборных ·  Ігрок года ·  Залаты мяч ФІФА ·  Моладзевы чэмпіянат свету ·  Юнацкі чэмпіянат свету ·  Спіс зборных ·  Коды
Карта светуКарта свету

     *Азія:* АФК — Кубак Азіі
     *Афрыка:* КАФ — Кубак афрыканскіх нацый
     *Паўночная Амерыка:* КАНКАКАФ — Залаты кубак
     *Паўднёвая Амерыка:* КАНМЕБОЛ — Кубак Амерыкі
     *Акіянія:* АФК — Кубак нацый АФК
     *Еўропа:* УЕФА — Чэмпіянат Еўропы ·  Ліга нацый
 |
| **Не ФІФА:** VIVA World Cup ·  NF-Board |
**Афінская дэмакратыя** — этап у гісторыі Старажытных Афін, які ахоплівае перыяд з 500 па 321 да н.э. калі ў горадзе-дзяржаве Афіны існавала дэмакратычная форма праўлення.

У час Афінскай дэмакратыі любы грамадзянін меў права (лічылася нават, што ўсе грамадзяне, якія клапоцяцца пра інтарэсы грамадства, абавязаны) прымаць удзел у працы суверэнных сходаў. Распрацоўка парадку дня сходу і паўсядзённае кіраўніцтва горадам ажыццяўляліся саветам. Судовыя і аўдытарскія функцыі — вялікім журы. Сяброўства як у савеце, так і ў журы давалася паводле лёсавання. Любы грамадзянін меў роўныя шанцы быць сёння кіраўніком Афін, а заўтра — вярхоўным суддзёй.
**Віцебскае панчошна-трыкатажнае прадпрыемства імя «КІМ»** — прадпрыемства лёгкай прамысловасці горада Віцебска. Пабудавана ў 1929-31 гг. У Вялікую Айчынную вайну ў 1941 г. абсталяванне фабрыкі было эвакуіравана ў г. Ульянаўск, выпускала прадукцыю для фронту. Адноўлена ў Віцебску ў 1945 г. Пасля вайны рэканструявана. У 1962 г. пабудаваны швейны корпус, у 1977 г. корпус фарбавальна-аддзелачных работ.

Захаваўся даваенны галоўны вытворчы корпус — цагляны, трохпавярховы, прамавугольны ў плане. Галоўны падоўжаны фасад выходзіць на вуліцу Горкага. Побач з вытворчым знаходзіцца чатырохпавярховы бытавы корпус. Пры будаўніцтве фабрыкі ўпершыню вырашаны шэраг новых праблем: планіроўка галоўнага корпуса строга падпарадкавана вытворчаму працэсу, абсталяваны спецыяльныя бытавыя памяшканні і зоны адпачынку для рабочых.

У 1966 г. на ўшанаванне памяці 93 рабочых і служачых фабрыкі, якія загінулі на франтах Вялікай Айчыннай вайны і ў партызанах, на тэрыторыі фабрыкі пастаўлена стэла.

З 1986 г. — панчошна-трыкатажны камбінат, з 1994 г. акцыянернае таварыства «КІМ» («Класіка індустрыі моды»). Вырабляе панчошна-трыкатажную прадукцыю.

Асноўныя вытворчасці: швейна-вязальная і фарбавальна-аддзелачная. Цэхі: рамонтна-механічныя, парасілавая гаспадарка, электрацэх, транспартны цэх, механічныя майстэрні.

Зноскі
------

1. 1 2  Лён, 2009, с. 60

Літаратура
----------

* Лён (руск.) / сост. Л. В. Ловчая; под общ. ред. И. А. Голуба; худож. В. В. Котович. — Минск: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2009. — 168 с.: ил..
* Віцебскае панчошна-трыкатажнае прадпрыемства «КІМ» // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — С. 215. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
* Віцебскае панчошна-трыкатажнае прадпрыемства «КІМ» // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. А. І. Мацяюн; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. 2003. — Кн. 2. — С. 455.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar2684624 |
**Афрыканскі** ці **Карфагенскі экзархат** — візантыйская правінцыя, утвораная імператарам Маўрыкіем у 590 годзе на землях, адваяваных Велізарыем у вандалаў падчас Вандальскай вайны 533—534 гадоў. Сталіцай служыў Карфаген. На чале правінцыі стаяў экзарх, які сумяшчаў функцыі грамадзянскага кіравання і ваеннага камандавання.

Экзархат вёў не асоба паспяховую барацьбу з вестготамі за ўладу над паўднёва-ўсходняй Іспаніяй, а таксама спрабаваў улагодзіць берберскія плямёны Паўночнай Афрыкі. Пры імператары Іракліі I, сыне экзарха Афрыкі Іраклія Старэйшага, сітуацыя стабілізавалася настолькі, што разглядалася магчымасць пераносу ў Карфаген сталіцы імперыі.

У 647 годзе экзарх Рыгор (стрыечны пляменнік Іраклія), скарыстаўшыся паслабленнем імператарскай улады з прычыны ўдараў арабаў, аддзяліўся ад Канстанцінопаля і абвясціў сябе імператарам Афрыкі. Вельмі хутка яму самому прыйшлося мець дачыненне да ўварвання Амеядаў з Егіпта.

Арабскае заваяванне Паўночнай Афрыкі завяршылася падзеннем Карфагена ў 698 годзе. На тэрыторыі былога экзархата (рымскія правінцыі Афрыка, Бізацэна, Трыпалі, Нумідыя, Маўрэтанія) была ўтворана арабская правінцыя Іфрыкія.

Літаратура
----------

* Bury, John Bagnell (1923). *History of the Later Roman Empire Vols. I & II*. Macmillan & Co. Ltd.. .
* Cameron, Averil (2000). "Vandal and Byzantine North Africa". *Late Antiquity: Empire and Successors A.D. 425-600, The Cambridge Ancient History Vol. XIV*. Cambridge University Press. pp. 552-569. ISBN 0521325919.
* Cameron, Averil (1982). "Byzantine Africa: The Literary Evidence". *University of Michigan Excavations at Carthage, Vol. VII*. University of Michigan Press. pp. 29-62.
* Moderan, Yves (2003). *Les Maures et l'Afrique romaine, IV-VII siècle*.

Гл. таксама
-----------

* Равенскі экзархат
**«Уваскрэсенне Хрыстова»**, *Васкрэсенне Хрыстова і сашэствіе яго ў ад* – помнік беларускай літаратуры канца XVIII ст.; ананімны вершаваны твор. Узнік пад непасрэдным уплывам украінскага твора «Вершы на Вялікдзень», напісаны ў стылі травесці, перайшоў у фальклор ў розных рэдакцыях. Адзін з варыянтаў апублікаваны ў зборніку І.Насовіча «Беларускія песні» (1873 г.), другі – у рукапісным зборніку «Беларускія народныя легенды, быліны і песні сялян былога Себежскага павета Віцебскай губерні, 1882 – 1890 гг.». Напісаны на рэлігійна-царкоўную тэматыку, але асвятляе з’явы ў жартоўнай, бурлескнай форме, адлюстроўвае асаблівасці жыцця і побыту беларускага сялянства XVIII ст. Аўтар у гумарыстычным тоне апісвае біблейскі сюжэт аб другім прышэсці Ісуса Хрыста, настанні суднага дня і царства боскага. Бііблейскія героі Адам, Ева, Самсон, кніжнік Майсей, мудрэц Саламо і іншыя пададзены ўтагачасных абставінах; сваёй мовай, паводзінамі, рысамі характару яны больш падобны да звычайных сялян. У творы выразна прасочваецца асоба аўтара, яго погляд на жыццё і светабудову. Ідэйны змест «Уваскрэсенне Хрыстова» і аўтарская канцэпцыя светаўспрымання надаюць твору антырэлігійны характар.

Крыніца
-------

* Беларуская літаратура XIX ст.: Хрэстаматыя. – Мн. 1971.

Літаратура
----------

* Ахрыменка, П.П. Ларчанка, М.Р. Старажытная беларуская літаратура. – Мн. 1968.
* Лазарук, М.А. Станаўленне беларускай паэмы. – Мн. 1968.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Новы Свет (значэнні).
*Carte d'Amérique*, Guillaume Delisle, c. 1774
**Новы Свет** — назва часткі паўднёвага заатлантычнага мацерыка, адкрытай партугальцамі ў 1500—1502, прапанаваная Амерыга Веспучы (1503). Пазней гэтую назву сталі прымяняць да ўсяго паўднёвага мацерыка, а з 1541, разам з назвай Амерыка, яна была распаўсюджаная і на паўночны мацярык, абазначаючы чацвёртую частку свету пасля Еўропы, Азіі і Афрыкі.

Сёння назву *Новы Свет* (і супрацьпастаўленне Старому Свету) ўжываюць рэдка, у асноўным у кантэксце гістарычных падзей, а таксама для размежавання відаў у біялогіі і класіфікацыі вінаў у вінаробстве.

Літаратура
----------

* *Gumilla J.* El Orinoco. — Madrid, 1745.  (ісп.)
**Свіслацкая воласць**, буйны дзяржаўны маёнтак y ВКЛ y нізоўі ракі Свіслач (прыток Бярэзіны) y 14—18 стагоддзях.

Першапачаткова ўяўляла сабой, напэўна, цэнтральную частку Свіслацкага княства, далучанага да ВКЛ y сярэдзіне 14 стагоддзя. У 15 стагоддзі, верагодна, мела двайное падпарадкаванне Віленскаму і Трокскаму ваяводствам У 1-й палове 16 стагоддзя ўваходзіла ў Віленскае ваяводства. У 1560 годзе y Свіслацкай воласці, як і ў іншых дзяржаўных маёнтках, праведзена зямельная рэформа, уведзена новая адзінка абкладання — служба. Паводле інвентара, складзенага з гэтай нагоды, y воласці (акрамя мястэчка і замка Свіслач) было 18 сёл з 484 дварамі, y якіх намерана 137 службаў.

Паводле адміністрацыйнай рэформы 1565—66 тэрыторыя Свіслацкай воласці на захад ад ракі Бярэзіна ўключана ў Менскі павет, рэшта — y Аршанскі павет. У 1568 свіслацкі намеснік М.Б.Гарабурда атрымаў ад вялікага князя ВКЛ Жыгімонта II Аўгуста прывілей на падараванне яму воласці, якая засталася за яго нашчадкамі як прыватны маёнтак.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0238-5 (Т. 14), С. 264.
**Іван Аркадзевіч Лазенка** (1916—1943) — капітан Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Іван Лазенка нарадзіўся 6 чэрвеня 1916 года ў вёсцы Каўтуноўка (цяпер — Дубовы Гай Прылуцкага раёна Чарнігаўскай вобласці Украіны). Скончыў няпоўную сярэднюю школу і адзін курс ветэрынарнага тэхнікума. У жніўні 1936 года Лазенка быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1940 годзе ён скончыў Чугуеўскую ваенную авіяцыйную школу пілотаў. З чэрвеня 1941 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны.

Да снежня 1943 года капітан Іван Лазенка камандаваў эскадрылляй 431-га штурмавога авіяпалка 299-й штурмавой авіядывізіі 16-й паветранай арміі Беларускага фронту. Да таго часу ён ажыццявіў 154 баявыя вылеты на штурмоўку вялікіх кольксцяў баявой тэхнікі і жывой сілы праціўніка, нанёсшы яму вялікія страты. 15 снежня 1943 года ў баю Лазенка атрымаў смяротнае раненне. Пахаваны ў брацкай магіле ў вёсцы Скепня Жлобінскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 13 красавіка 1944 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання па знішчэнні жывой сілы і тэхнікі праціўніка і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» капітан Іван Лазенка пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнам Леніна, двума ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнам Суворава 3-й ступені.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Іван Аркадзьевіч Лазенка на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Юные герои Витебщины. Минск, 1980.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Фру́шка-Гара́** (**Фрушская Гора**) — града, ізаляваны краж, на тэрыторыі аўтаномнага краю Ваяводзіна Сербіі і Вукаварска-Срэмскай жупаніі Харватыі, у гісторыка-геаграфічнай вобласці Срэм. Найвысокія вяршыні: Црвені-Цот — 539 м, Стражылава— 321 м, Ірышкі-Верац — 451 м, Вялікі-Градац — 471 м.

У нядаўняй геалагічнай гісторыі (пліяцэн) краж быў востравам у Панонскім моры.

У 1960 годзе тут быў створаны аднайменны нацыянальны парк плошчай 22 тыс. га для аховы ўнікальных прыродных і культурных ландшафтаў.

Фрушка-Гара — месца гістарычнага духоўнага цэнтра сербскага народа, важны цэнтр у культурна-гістарычнай спадчыне Сербіі. Тут перш было каля 30, а да 1941 года — 17 манастыроў, цяпер жа, як турыстычныя і паломніцкія аб'екты вылучаюць 16 часткова захаваных пасля Другой сусветнай вайны Фрушскагорскіх манастыроў.

У шырокалісцевых лясах масіву Фрушка-Гара ёсць алені і казулі, гняздуюцца многія птушкі, у тым ліку і такія як белы і чорны бусел, а таксама арол магільнік, балабан, чорны каршун и др.

Галерэя
-------

* 
* 
*

Зноскі
------

1. 1 2   (руск.) Ліст карты **L-34-100**.
2. 1 2  Фрушка гора // Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006. (руск.)
3. 1 2 3 4  Фрушка-Гора\\www.serbia-tours.ru
4. ↑  *Воеводина* — артыкул з БСЭ
5. ↑  СЕРБИЯ И ЧЕРНОГОРИЯ(руск.) // *Энцыклапедыя «Кругасвет»*.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Голубеў.
**Іван Архіпавіч Голубеў** (нар. 24.02.1925, в. Акцябр, Буда-Кашалёўскі раён, Гомельская вобласць — 2015) — беларускі спецыяліст у галіне аснаванняў, фундаментаў і падземных збудаванняў, механікі дэфармуемага цвёрдага цела. Кандыдат тэхнічных навук (1971), дацэнт (1973). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (гідратэхнічны факультэт, 1955). Працаваў у БУ № 5 будаўнічага трэста № 1 Міністэрства будаўніцтва Беларускай ССР (1955—1957, прараб), Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт (1957—2014, факультэт транспартных камунікацый, кафедра «Супраціўленне матэрыялаў і тэорыя пругкасці», дацэнт, у 1962—1968 і 1973—1975 — намеснік дэкана, 1975—1988 — дэкан факультэта дарожнага будаўніцтва).

Памёр у 2015 годзе.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя інтарэсы: тэарэтычныя і эксперыментальныя даследаванні трываласці і дэфармацыйных уласцівасцей грунтавых асноў; трываласць і жорсткасць матэрыялаў.

Узнагароды
----------

Званне «Заслужаны работнік вышэйшай школы Беларускай ССР» (1979), прэмія Савета Міністраў Беларускай ССР (1983), ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені (1985), ордэн Дружбы народаў (1986), знак «Ганаровы дарожнiк Беларусi» 1-й і 2-й ступеней і інш.

Зноскі
------

1. 1 2 3
2. 1 2 3 4  Голубеў, Іван Архіпавіч (кандыдат тэхнічных навук; будаўніцтва ; 1925—2015)

Літаратура
----------

* Голубев Иван Архипович // Кто есть кто : доктора наук, профессора, заслуженные деятели науки и лауреаты премий Белорусской государственной политехнической академии : справочник. — Минск, 2000. — С. 117—118.
* Голубев Иван Архипович // Кто есть кто в Республике Беларусь, 2001. — Минск, 2001. — Т. 1. — С. 41.
* Голубев Иван Архипович // Память поколений : БПИ ― БГПА ― БНТУ. — Минск, 2019. — С. 83—85.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar670422 · БАП: 171705 |
**Аляксандр Аляксандравіч Бальшуноў** (руск.: Алекса́ндр Алекса́ндрович Большуно́в; нар. 31 снежня 1996, Падывоцце, Бранская вобласць) — расійскі лыжнік, алімпійскі чэмпіён 2022 года ў скіятлоне, чэмпіён свету 2021 года ў скіятлоне, двухразовы ўладальнік Вялікага крыштальнага глобуса (2019/20, 2020/21), двухразовы пераможца лыжнай шматдзённай гонкі Тур дэ Скі (2019/2020 і 2021). Двухразовы пераможца і сярэбраны прызёр чэмпіянатаў свету па бегу на ролікавых лыжах. Заслужаны майстар спорту Расіі (2018). Універсал, паспяхова выступае як у спрынтарскіх, так і ў дыстанцыйных гонках.

Аляксандр Бальшуноў з’яўляецца першым і пакуль адзіным расійскім лыжнікам, які стаў чэмпіёнам агульнага заліку Кубка свету (апошні раз савецкія спартсмены выйгравалі гэты прэстыжны трафей у 1991 годзе, калі перамогу атрымаў Уладзімір Смірноў). Акрамя таго, Бальшуноў — рэкардсмен зборнай Расіі па колькасці асабістых перамог (28) і прызавых месцаў (59) на этапах Кубка свету па лыжных гонках.

Аляксандр Бальшуноў з’яўляецца ваеннаслужачым войскаў нацыянальнай гвардыі Расійскай Федэрацыі, займае пасаду інструктара спартыўнай каманды пры ўпраўленні Уральскай акругі войскаў нацыянальнай гвардыі, мае воінскае званне «лейтэнант».

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | FIS (лыжныя гонкі) · Olympedia · Olympic Channel · МАК |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Munzinger |
Узбецкі бахшы Абдуназар Паёнаў распавядае дастан (эпас) «*Келіной*» пад акампанемент на домбры
**Бахшы** (туркм.: bagşybagşy; узб.: baxshibaxshi; каракалп. baxsı; каз.: баксыбаксы; кірг.: бакшыбакшы) — народны спявак, выканаўца фальклору ў цюркскіх народаў Сярэдняй Азіі, звычайна выступае на святах. Неад'емная частка бахшы — дутар, струнны шчыпковы музычны інструмент з доўгім грыфам, двума жыльнымі або нейлонавымі струнамі і грушападобным рэзанатарам.

Слова «бахшы» паходзіць ад санскрыцкага *bhikshu* — *настаўнік*. Мангольскія будысты так называлі людзей, якія валодаюць уйгурскай пісьменнасцю, таму ў XIII—XV стагоддзях словам «бахшы» называлі пісцоў.

У шаманізме бахшы выступаюць у ролі знахароў, ведзьмакоў, лекараў, якія з дапамогай песень і музыкі выганялі злых духаў.

У існуючай сістэме навучання бахшы значнае месца адводзілася паэтычным спаборніцтвам.

Падчас амаль усеагульнай непісьменнасці насельніцтва Сярэдняй Азіі бахшы з'яўляліся захавальнікамі народнай музычнай і фальклёрнай традыцыі, а таксама распаўсюджвалі класічныя творы. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі многія творы, якія да гэтага існавалі толькі ў вуснай традыцыі, былі запісаныя.

У другую нядзелю верасня ў Туркменіі адзначаецца Дзень туркменскага бахшы.

У кіно
------

* «Баксы» — мастацкі фільм 2009 года, рэж. Гульшад Амарава.

Гл. таксама
-----------

* Акын
* Ашуг
* Гусаны

Літаратура
----------

* *Успенский В. Беляев В.* Туркменская музыка. — М. 1928.
* *Шахым Гуллыев / под ред.Ф.М.Кароматова.* Искусство туркменских бахши:основы музыкально-поэтического строения. — Ылым, 1985. — 260 с.
* *Турсунов Е. Д.* Возникновение баксы, акынов, сэри и жырау. — Астана: Фолиант, 1999. — 265, [2] с. — ISBN 5-7667-6675-0.

Спасылкі
--------

* Чароўныя мелодыі Бахши. Нататкі аб мастацтве народных музыкаў, 21.05.2002.
* The Bakhshi
**Аляксандр Ісакавіч Штэйрын** (руск.: Александр Исаакович Штейрин; 1895, Адэса) — савецкі архітэктар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1895 годзе ў Адэсе. У 1905—1912 гадах вучыўся ў Адэскай гандлёвай школе, дзе атрымаў сямігадовую адукацыю. Пасля заканчэння школы працаваў у Адэскім аддзяленні акцыянернага таварыства «Санкт-Пецярбургская хімічная лабараторыя». У 1915—1916 гадах праходзіў службу ў 44-м запасным батальёне ў г. Херсоне. У 1917—1918 гадах — канторскі работнік Саюза вознікаў. У 1918 годзе скончыў 8-ы клас прыватнай гімназіі і быў прыняты па конкурсе атэстатаў на інжынерна-будаўнічы факультэт Адэскага політэхнічнага інстытута. Аднак праз матэрыяльную незабяспечанасць вымушаны быў часова пакінуць інстытут. У 1920 годзе прыняты на службу ў органы Адэскага ГубНК, дзе працаваў упаўнаважаным па барацьбе з сабатажам і контррэвалюцыяй. У гэтым жа годзе прыняты ў камуністычную партыю.

У 1921 годзе, згодна з загадам савецкай улады аб вяртанні былых студэнтаў тэхнічных ВНУ ў навучальныя ўстановы, вернуты для навучання ў Адэскі політэхнічны інстытут. У 1921 падчас партыйнай чысткі быў выключаны з партыі як «баласт», які не забяспечыў працу камфракцыі ў інстытуце. У 1922 годзе перавёўся на скульптурны факультэт Адэскага мастацкага інстытута. У 1924 годзе перайшоў са скульптурнага факультэта на архітэктурны факультэт будаўнічага інстытута, які скончыў у 1930 годзе. У час навучання ў інстытуце, працаваў выкладчыкам архітэктуры і чарчэнні ў мастацкай прафшколе, а затым выкладчыкам будаўнічага тэхнікума. У 1931—1936 гадах працаваў у Адэскім будаўнічым інстытуце на пасадзе асістэнта, дацэнта кафедры і дэкана архітэктурнага факультэта.

У 1937 годзе накіраваны на пасаду архітэктара Аблпраекта ў г. Смаленск. У 1938 годзе — галоўны архітэктар будаўніцтва Азота-Тукавага камбіната ў г. Дніпрадзэржынск. У 1939—1941 гадах — галоўны архітэктар г. Магілёва. У 1941—1942 гадах — начальнік Рэмбудканторы ў г. Чалябінску. У 1943 годзе прызначаны намеснікам галоўнага архітэктара г. Чалябінска.

У 1944 г. вернуты ў г. Магілёў і прызначаны начальнікам абласнога аддзела па справах архітэктуры. У гэтым жа годзе перакладзены на пасаду галоўнага архітэктара г. Магілёва. На гэтай пасадзе прапрацаваў да верасня 1947 года. З верасня 1947 па 1955 выкладчык архітэктурных і графічных дысцыплін будаўнічага тэхнікума.

У снежні 1947 г. Штэйрына асудзілі на пяць гадоў пазбаўлення волі па абвінавачванні ў незаконнай выдачы дакументаў на зняцце дамоў з уліку ў гарсавеце толькі на падставе картак, запоўненых у перыяд нямецкай акупацыі, што дазваляла пачаць будаўніцтва новага жылля.

Зноскі
------

1. ↑  Борьба евреев Беларуси за возврат своего имущества и жилищ в первое послевоенное десятилетие, 1944-1954 гг. Архівавана 25 лістапада 2020.

Спасылкі
--------

* Штэйрын Аляксандр Ісакавіч. Выкладчык архітэктурных і графічных дысцыплін з 1947 па 1955 год
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шнейдэрман.
**Марк Эмануілавіч Шнейдэрма́н** (16 сакавіка 1898, г. Жытомір, Украіна — 15 чэрвеня 1981) — беларускі дырыжор, кампазітар
, педагог. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1940).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1930 годзе Ленінградскую кансерваторыю, клас М. Малько  (руск.) (бел. А. Гаўка  (руск.) (бел.. З 1935 (з перапынкамі) дырыжор Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі. У 1947—1957 гадах мастацкі кіраўнік і галоўны дырыжор сімфанічнага аркестра Беларускай філармоніі. Адначасова ў 1936—1971 гадах (з перапынкамі) выкладаў у Беларускай кансерваторыі.

Творчасць
---------

На беларускай сцэне пад яго музычным кіраўніцтвам пастаўлены опера «Міхась Падгорны» Я. Цікоцкага, балет «Салавей» М. Крошнера (абодва 1939) і інш. Аўтар музыкі для сімфанічнага аркестра, у т.л. уверцюры (1939), п’ес для фартэпіяна з аркестрам (1953), для аркестра беларускіх народных інструментаў (1939), песень, балад, рамансаў, музыкі для дзяцей, апрацовак беларускіх народных песень і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 6973154260444224480001 |
**Камелінакветныя** (*Commelinales*) — парадак аднадольных кветкавых раслін.

Апісанне
--------

Шматгадовыя ці радзей аднагадовыя наземныя, ці рэдка водныя травы. Лісты чарговыя, часта ўсе базальныя, простыя, часта з похвавай асновай, іншы раз з язычком (*ligula*), з паралельнанервовай пласцінкай. Кветкі ў рознага роду суквеццях, рэдка адзіночныя, ад даволі буйных да дробных і рэдукаваных, двухполыя ці радзей аднаполыя, актынаморфныя ці зігаморфныя, 3-членныя. Калякветнік дыферэнцыраваны на чашачку і вяночак. Чашалісцікаў 3, рэдка 2, зялёных ці перапончатых, іншы раз пялёсткападобных, свабодных ці зрослых у аснове. Пялёсткаў 3, афарбаваных ці лускаватых, свабодных або часцей зрослых у аснове ці з утварэннем тонкай 3-лопасцевай трубкі. Тычынак (1) 3 ці 6, ці 3 фертыльныя і 3 ператвораны ў стамінодыі. Гінецэй з 3 зрослых карпел, іншы раз псеўдаманамерны, 3-гняздовы ці 1-гняздовы, з 1 ці некалькімі семязачаткамі ў кожным гняздзе ці на кожнай плацэнце. Плады — лакуліцыдныя каробачкі ці радзей нераскрывальныя, іншы раз мясістыя. Насенне з крухмалістым эндаспермам.

Пашырэнне
---------

Энтамафільныя і анемафільныя расліны. Галоўным чынам распаўсюджаны ў трапічных і субтрапічных абласцях, нямногія прадстаўнікі — ва ўмераных абласцях Усходняй Азіі, паўднёвых раёнах Паўночнай Амерыкі і Аўстраліі.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».

Літаратура
----------

* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6
**Хайфон** — буйны горад на поўначы В’етнама.

Размешчаны ў дэльце ракі Хонгха, на рацэ Кіньмон, якая ўпадае ў заліў Бакбо Паўднёва-Кітайскага мора. Насельніцтва 1,8 млн чалавек, трэці ў краіне паводле колькасці насельніцтва пасля Ханоя і Сайгона. Адзін з пяці гарадоў В'етнама цэнтральнага падначалення.

Гісторыя
--------

Час заснавання дакладна не вядомы, але хайфонскі порт існуе прынамсі некалькі стагоддзяў. Пасля каланізацыі В'етнама Францыяй стаў адной з важнейшых французскіх ваенна-марскіх баз, атрымаў мянушку «Танкінскай Венецыі». Падчас Другой сусветнай вайны акупаваны Японіяй.

У кастрычніку 1954 года быў адпраўным пунктам аперацыі «Рэйс да волі», падчас якой 293 тысячы ўцекачоў было эвакуіравана з камуністычнага Паўночнага В'етнама у Сайгон, сталіцу Паўднёвага В'етнама, караблямі ВМС ЗША. У 1972 годзе моцна пацярпеў ад бамбардыровак амерыканскай авіяцыі, бо быў адзіным буйным портам Паўночнага В'етнама.

Эканоміка
---------

Пасля вайны адбудаваны ў буйны гандлёва-прамысловы цэнтр. Цэнтр рыбалоўства. Адзін з адпраўных пунктаў турыстаў, якія накіроўваюцца ў заліў Халонг.

Транспарт
---------

Хайфон знаходзіцца за 108 км на паўночны ўсход ад Ханоя і злучаны з ім чыгуначнай лініяй і платнай аўтастрадай. Марскі порт, другі паводле аб'ёмаў грузаабароту ва В'етнаме. Міжнародны аэрапорт Катбі.

Гарады-пабрацімы
----------------

Хайфон з'яўляецца горадам-пабрацімам наступных гарадоў:

* В’етнам Дананг, В’етнам
* Паўднёвая Карэя Інчхон, Рэспубліка Карэя (1997)
* Расія Уладзівасток, Расія
* Расія Санкт-Пецярбург, Расія
* Кітай Цяньцзінь, Кітай (1999)
* Італія Ліворна, Італія
* Злучаныя Штаты Амерыкі Сіэтл, ЗША

Зноскі
------

1. ↑  Атлас дорог Вьетнама = Tập bản đồ Giao thông đường bộ Việt nam. — Ханой: Cartographic Publishing House, 2006. — P. 121. — 15 000 экз.

Спасылкі
--------

* *Хайфон (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 153899805 · GND: 4669380-4 · LCCN: n85137210 · VIAF: 125553803 |
**Міхаіл Фёдаравіч Бірулін** (27 верасня 1912, в. Любяціна, Веліжскі раён — 20 жніўня 1999) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Віцебскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Да 1941 года на гаспадарчай і савецкай рабоце ў Віцебскай вобласці. З лістапада 1941 кіраўнік падпольнай групы, камандзір партызанскага атрада, у лютым—кастрычніку 1943 — 1-й Віцебскай партызанскай брыгады, адначасова член Віцебскага падпольнага РК КП(б)Б. Пасля вайны на савецкай і гаспадарчай працы.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. 1 2  Бирюлин Михаил Фёдорович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 59. — 737 с.
**Марка Касеці** (італ.: Marco Cassetti; нар. 29 мая 1977, Брэшыя) — былы італьянскі футбаліст, абаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Італіі (2005—2008).

Кар’ера
-------

### Клубная

Касеці — выхаванец клуба «Лумецанэ». У 1996 годзе, не згуляўшы за аснову «Лумецанэ» ніводнага матчу, ён быў аддадзены ў арэнду ў клуб «Мантык’яры» з якога вярнуўся толькі ў 1998 годзе. У 2000 годзе Касеці перайшоў у клуб «Верона», дэбютаваўшы ў Серыі A 30 верасня ў матчы з «Бары», які завяршыўся з лікам 1:1. У 2003 годзе Касеці стаў іграком клуба «Лечэ».

Улетку 2006 года, акурат пасля вылету «Лечэ» у Серыю В, Касеці перайшоў у «Рому», падпісаўшы кантракт да сярэдзіны 2009 года. З «Ромай» Касеці выйграў кубак і суперкубак Італіі, першы гол за клуб Касеці забіў у вароты «Інтэрнацыянале», калі «Рома» перамагла на «Сан-Сіра» з лікам 3:1, забіваў Касеці і ў Лізе чэмпіёнаў, паразіўшы браму лісабонскага Спортынга».

4 чэрвеня 2010 года Касеці падоўжыў кантракт з «Ромай» на сезон з зарабкам у 1,8 млн еўра. 22 сакавіка 2011 года гулец працягнуў кантракт з «giallorossi» на ранейшых умовах тэрмінам да 30 чэрвеня 2012 года.

Па заканчэнні сезону 2011/12 «Рома» не стала падаўжаць кантракт, і 23 жніўня 2012 года Касеці стаў іграком «Удзінезэ», каб адразу адправіцца ў арэнду ў англійскі «Уотфард». У чэрвені 2013 года перайшоў ва «Уотфард» на трывалай аснове, пакінуў гэты клуб праз год.

У студзені 2015 года падпісаў пагадненне з клубам «Кома», якому дапамог выйсці ў Серыю В. Пакінуў каманду ўлетку 2016 года і завяршыў кар’еру.

### Міжнародная

Касеці стаў першым у гісторыі іграком «Лечэ», які апрануў кашулю нацыянальнай зборнай Італіі, калі дэбютаваў у яе складзе 30 мая 2005 года ў таварыскім матчы супраць Ісландыі. У тым жа годзе згуляў яшчэ два матчы за зборную, наступны ж раз трапіў у яе склад праз два гады. Усяго за зборную правёў 5 матчаў.

Дасягненні
----------

**«Рома»**

* Уладальнік Кубка Італіі: 2007, 2008
* Уладальнік Суперкубка Італіі: 2007

Зноскі
------

1. ↑  Marco Cassetti // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  MARCO CASSETTI // Argentine Soccer Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19368470'></a>

Спасылкі
--------

* 

* Профіль на сайце *transfermarkt.com* (англ.)

* Статыстыка на сайце *National Football Teams* (англ.)

* Профіль на сайце *soccerway.com* (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сінюха.

**Сінюха** (укр.: Синюха), раней *Сінія Воды* — рака ў Кіраваградскай і Мікалаеўскай абласцях Украіны, на Прыдняпроўскім узвышшы, левы прыток Паўднёвага Буга.

Гідраграфія
-----------

Даўжыня ракі 111 км. Плошча вадазбору 16 725 км².

Утвараецца зліццём рэк Вялікай Высі і Цікыча. Цячэ па Прыдняпроўскім узвышшы. Даліна трапецападобная, часта асіметрычная, схілы разбіты ярамі, характэрны выхады карэнных парод; шырыня даліны да 2,5 км, глыбіня да 60 м. Пойма ў верхнім і сярэднім цячэнні сухая, укрыта лугавой расліннасцю. Рэчышча звілістае, на асобных участках парожыстае. Нахіл ракі 0,46 м/км.

Асноўныя прытокі: Цікыч, Ятрань (справа), Вялікая Высь, Кагарлык, Сухі Ташлык, Чорны Ташлык (злева).

Жыўленне пераважна снегавое. Замярзае ў снежні, ускрываецца ў сакавіку; ледастаў няўстойлівы.

Маюцца невялікія ГЭС, вадасховішчы і сажалкі.

У гісторыі
----------

У 1362 годзе меркавана на гэтай рэчцы, прыкладна каля сучаснага горада Першамайск адбылася бітва на Сініх Водах паміж вялікім князем літоўскім Альгердам і войскамі трох татарскіх князёў — васалаў Залатой Арды. У выніку гэтай бітвы Вялікае Княства Літоўскае атрымала Прычарнаморскія землі ў вусці ракі Серат, басейнах Днястра і Паўднёвага Буга, паўднёвае Падняпроўе, Падольскую, Пераяслаўскую і Валынскую землі.

Зноскі
------

1. ↑  Сінія Воды // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 568. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 401. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).