recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Бары́нга** (суахілі: Baringo) — возера ў Вялікай Рыфтавай даліне Кеніі. Найбольшая глыбіня — 3,5 м. Плошча вадазбору — 6820 км².

Геаграфія
---------

Возера Барынга месціцца ў цэнтральнай частцы Кеніі ў 219,74 км на паўночны захад ад Найробі, 5971,2 км на паўднёвы ўсход ад Мінска.

Клімат дадзенай мясцовасці вызначаецца значнымі ваганнямі, што абумоўлівае сталыя змены ўзроўню вады і воднай паверхні. У 2003 г. у выніку засухі да пачатку сезона дажджоў сярэдняя глыбіня Барынга знізілася да 1,7 м. Але ў жніўні 2012 г. возера выйшла з берагоў і затапіла бліжэйшыя пабудовы.

Рэкі, якія ўпадаюць у Барынга, не маюць сталага характару. У спякотныя месяцы перасыхаюць. Вада ў возеры каламутная, з асадкам.

На возеры маецца некалькі астравоў вулканічнага паходжання.

Прырода
-------

Самая вялікая жывёліна, што насяляе возера Барынга — бегемот. Распаўсюджаныя нільскія кракадзілы (*Crocodylus niloticus*). Яно багатае рыбай. На астравах і ўзбярэжжы гняздуюць шматлікія птушкі.

Для аховы прыроды возера на яго тэрыторыі створаны нацыянальны парк.

Эканамічная дзейнасць
---------------------

Вада з возера выкарыстоўваецца для арашэння палеткаў. Значныя тэрыторыі вакол яго адведзены для выпасу буйной рагатай жывёлы. Мясцовае насельніцтва займаецца рыбалоўствам. Развіваецца турызм.

Спасылкі
--------

* Baringo Lake Profile
* Lake Baringo Архівавана 5 чэрвеня 2011.
* PARKS & RESERVES: LAKE BARINGO
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Цішкевіч.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Літвін.
«Пра норавы татар, літвінаў і маскавітаў». Базель, 1615
**Міхалон Літвін** (лац.: Michalon Lituanus), магчымае сапраўднае імя **Венцлаў Мікалаевіч** або **Міхайла Цішкевіч** — аўтар трактату «Пра норавы татар, літвінаў і маскавітаў» (*De moribus tartarorum, lituanorum et moscorum*), які быў напісаны перад 1550, а выйшаў у свет у 1615.

М. Літвін абгрунтоўваў паходжанне літоўскай арыстакратыі ад Юлія Цэзара, які, быццам, захапіў Літву і зрабіў яе правінцыяй Рыму (легенда аб Палемоне). У доказ Літвін прыводзіў падабенства лацінскай і літоўскай моў. Аўтар абураўся жорсткім стаўленнем шляхты да сялян і «чэлядзі нявольнай», крытыкаваў тагачасныя законы, паводле якіх сяляне і дробная шляхта не мелі права распараджацца сваёй маёмасцю без згоды пана, крытыкуе шляхту, якая бавіла час у корчмах, замест таго, каб бараніць дзяржаву ад крымскіх татараў: «Сяляне, закінуўшы працу на зямлі, збіраюцца ў корчмах. Там дні і ночы яны гуляюць, а мядзведзі ручныя выпівохам на пацеху пад гукі дудаў танцуюць.»

Зноскі
------

1. ↑  Rusticiomissiagriocolatione, in cauponasconueniunt. Vbi dies&noctespergrecantur, vrsisetiam arte cicurasis, vtpotantessuadelectentadcantumvtricularijsaltatione. [15, c. 16-17]

Літаратура
----------

* *Белазаровіч В. А.* Гістарыяграфія гісторыі Беларусі: вучэб. дапаможнік; Установа Адукацыі «Гродзенскі Дзярж. Ун-т імя Я. Купалы». — Гродна : ГрДУ, 2006. — 345 с. — ISBN 985-417-858-7. — С. 53.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0003 8559 1446 · LCCN: n96044729 · NUKAT: n97072550 · SUDOC: 083414770 · VIAF: 192238627 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Аляксандраў.
**Барыс Іванавіч Алякса́ндраў** (1 жніўня 1938, г. Менск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1961 годзе Беларускі політэхнічны інстытут па спецыяльнасці «Архітэктура» (выкладчыкі В. І. Гусеў, Н. Я. Трахтэнберг, Н. М. Макляцова). У 1961—1965 гадах працаваў у Беларускім дзяржаўным інстытуце праектавання сельскагаспадарчага будаўніцтва «Белдзіпрасельбуд», 1965—1969 гадах у інстытуце «Белдзіпрагандаль», у 1969—1974 гадах у Фрунзенскім райвыканкаме г. Мінска, 1974—1982 гадах галоўны архітэктар аддзела ў праектным інстытуце «Белмясцпрампраект», у 1982—1993 гадах галоўны архітэктар праектаў у Мінскім філіяле праектнага інстытута «Саюзмашпраект». У 1993—1997 гадах кіраўнік «Персанальнай творчай майстэрні архітэктара Аляксандрава Б. І. пры Саюзе архітэктараў РБ».

Член Саюза архітэктараў Беларусі з 1963 года. Член КПСС з 1968 года.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): крама «Дзіцячы свет» (1966); Мінскі аўтарамонтны завод (1972—1974); Беларускі канструктарска-тэхналагічны інстытут мясцовай прамысловасці з вопытнай вытворчасцю (цяпер Белпласт) па вул. Гусоўскага ў Мінску (1976—1979; 1982); друкарня «Чырвоная зорка» (1979); камбінат надомнай працы і лабараторна-бытавы корпус аўтарамонтнага завода (1980); адміністрацыйна-бытавы і вытворчы карпусы завода мастацкай керамікі ў Радашковічах (1979—1981); інжынерна-лабараторны корпус навукова-вытворчага аб’яднання па вытворчасці прадуктаў з бульбы ў Мінску (1981); фабрыкі мастацкіх вырабаў у Бабруйску (1980) і Слуцку (1981); праект оптыка-механічнага завода ў Мінску (1990); праект адміністрацыйна-бытавога і вытворчага карпусоў вопытнай вытворчасці НДІ прыкладных фізічных праблем БДУ (1990). Распрацаваў праекты прамысловых, інжынерна-лабараторных і адміністрацыйна-бытавых будынкаў у Мінску і Волагдзе.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За доблесную працу» (1970).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Александров Борис Иванович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
2. 1 2 3 4 5 6 7  Александров Борис Иванович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
3. 1 2 3  Александров Борис Иванович

Літаратура
----------

* Александров Борис Иванович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Александров Борис Иванович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Спасылкі
--------

* Александров Борис Иванович
**«Савецкая школа»** — педагагічны часопіс, заснаваны ў 1940 годзе.

Выдаваўся да 1960 года (з перапынкам 1945—1948 гады). Адзін з папярэднікаў часопіса «Народная асвета» (1924)

Адказным рэдактарам быў прызначаны вядомы вучоны-педагог, будучы намеснік наркама асветы БССР С. А. Умрэйка.

З трэцяга нумара часопіса з 1952 па 1959 год новым адказным рэдактарам стаў А. Ц. Васілеўскі.

Асноўнымі рубрыкамі часопіса былі: «З вопыту работы», «Кансультацыя», «Крытыка і бібліяграфія», «Кніжныя навіны», «Хроніка», «У дапамогу настаўніку», «Аб мерах павышэння паспяховасці вучняў», «Нам пішуць», «Аб падрыхтоўцы вучняў да практычнай дзейнасці», «Адказы чытачам». Гісторыя «Савецкай школы» — гэта гісторыя народнай асветы БССР ў 1948—1959 гадах.

Многія матэрыялы часопіса яшчэ і сёння не страцілі сваёй актуальнасці і каштоўнасці, метадычнай і навуковай значнасці. Гэтай высокай ацэнкі заслугоўваюць артыкулы М. Лявіцкага «Барацьба з фармалізмам — задача настаўніка савецкай школы», Д. Садоўскага «Аб эстэтычным выхаванні школьнікаў», выкладчыка фізікі СШ № 42 г. Мінска Я. Мельцэрзона, вучань якога Жарэс Алфёраў стаў лаурэатам Нобелеўскай прэміі, «Аб дэманстрацыях пры вывучэнні ўласцівасцей газаў», М. Дарафеенкі «Матэматычная культура вучняў сямігадовай школы», М. Гурскага «Культура мовы і выразнае чытанне ў школе», Ф. Кітуновіча «Сувязь тэорыі з практыкай пры вывучэнні фізікі ў сямігадовай школе», кандыдата педагагічных навук Н. Барысавай «Аб некаторых пытаннях актывізацыі навучання», А. Рымарава «Значэнне асабістых якасцей педагога ў справе навучання і выхавання вучняў», Я. Мараша «Аб навучанні перакладу з замежнай мовы», О. Вадэйкі «Змест і арганізацыя работы педсавета школы», І. Рыданавай «Аб індывідуальным падыходзе да вучняў пры апытанні», кандыдата педагагічных навук Т. Кароткінай «Работа класнага кіраўніка над павышэннем ведаў вучняў».

Зноскі
------

1. ↑  «Народная асвета», 2004 г. № 6
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Міхалёўскі сельсавет.
**Міхалё́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Уваравіцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Міхалёўка.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Уваравіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Троцкага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Альфонсас Малдо́ніс** (літ.: Alfonsas Maldonis; 22 жніўня 1929, в. Наўяплянта  (літ.) (бел. Алітускі павет, Літва — 6 кастрычніка 2007, Вільнюс, Літва) — літоўскі паэт. Заслужаны дзеяч мастацтваў Літвы (1974). Народны паэт Літвы (1984).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і селяніна. У 1954 годзе скончыў гісторыка-філалагічны факультэт Віленскага ўніверсітэта. У 1962—1970 гадах галоўны рэдактар выдавецтва «Вага» (Вільнюс).

Творчасць
---------

Друкуецца з 1956 года. Аўтар зборнікаў вершаў «Сярэдзіна лета» (1958), «Сонечны лівень» (1962; Дзяржаўная прэмія Літвы 1965), «Вадзяныя знакі» (1969), «Раніцай, вечарам» (1978; Дзяржаўная прэмія Літвы 1979), «Дзікае жыта» (1982) і інш. Асноўны змест твораў — духоўнае жыццё сучасніка, надзённыя грамадска-палітычныя і маральна-этычныя праблемы, прырода роднай зямлі. Яго паэзія адметная эмацыянальным лірызмам, яснасцю паэтычных вобразаў.

Неаднаразова наведваў Беларусь. Пераклаў на літоўскую мову творы М. Аўрамчыка, А. Грачанікава, В. Зуёнка, П. Макаля.

Пераклады
---------

На беларускую мову творы Малдоніс пераклалі М. Базарэвіч, Р. Барадулін, Г. Бураўкін, А. Вольскі, В. Вярба, А. Грачанікаў, Х. Жычка, В. Зуёнак, М. Калачынскі, У. Караткевіч, Е. Лось, П. Макаль, Р. Няхай, С. Панізнік, У. Паўлаў, В. Пятрэнка, А. Разанаў, Ю. Свірка, Я. Сіпакоў.

Зноскі
------

1. ↑  Малдонис Альфонсас Мотеевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 27 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

### Беларускія пераклады

* Вадзяныя знакі. Мн. 1985;

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 127807278 · GND: 122762835 · ISNI: 0000 0000 2332 2724 · LCCN: n82037279 · NTA: 072334894 · NUKAT: n97082691 · VIAF: 55037914 |

 |
**Саюз вялікіх астравоў** (камор. Udzima wa ya Masiwa) - дзяржаўны гімн Каморскіх астравоў, прыняты пасля атрымання незалежнасці ў 1978 годзе.

Каморская версія ў лацінскай транскрыпцыі
-----------------------------------------

beramu isi pepeza  

nadi ukombozi piya  

ye daula ivenuha  

tasiba bu ya i dini voya trangaya hunu Komoriya  

Narikéni namahaba ya huveindza ya masiwa  

  

yatru masiwa Komoro damu ndzima  

masiwa Komoro dini ndzima  

Ya masiwa radzaliwa ya masiwa yarileya  

Mola neari sayidiya  

Narikeni ha niya riveindze uwataniya  

Mahaba ya dine na duniya.  

  

I beramu isi pepeza  

rangu mwesi sita wa juiye  

i daula ivenuha  

zisiwa zatru zi pangwi ha  

Maore na Ndzuani, Mwali na Ngazidja  

Narikeni namahaba ya huveindza ya masiwa

Каморская версія ў арыгінальным арабскім запісе
-----------------------------------------------

العلم يرفرف ,  

ليعلن الإستقلال التام ;  

ترتقي الأمة ,  

بسبب إيماننا  

في جزرنا القمرية.  

  

دعنا نتحلى بالإخلاص  

لحب جزرنا العظيمة.  

نحن القمريون من دم ٍ واحد ,  

نحن القمريون من إيمانٍ واحد.  

  

على هذه الجزر قد ولدنا ,  

هذه الجزر قد رعتنا.  

نرجوا من الله مساعدتنا دائماً ;  

لحب أرضنا الأم ,  

و لحب ديننا و العالم.  

  

العلم يرفرف.  

من السادس من يوليو  

ترتقي الأمة ;  

جزرنا موحدة.  

ماوري و أنزون موهيلي و القمر ,  

دعنا نتحلى بالإخلاص  

لحب جزرنا العظيمة .

Французская версія
------------------

Oui le Drapeau flotte  

Appelle à la Liberté totale.  

La nation apparaît,  

Force d’une même religion au sein des Comores.  

Vivons dans l’amour réciproque dans nos îles,  

  

Les Comoriens issus de même sang,  

Nous embrassons la même idéologie religieuse.  

Les îles où nous somme nés !  

Les îles qui nous ont prodigué la bonne éducation.  

Dieu y a apporté son aide.  

Conservons notre unité pour l’amour de la patrie,  

Amour pour la religion  

Et pour l'évolution.  

  

Oui le Drapeau flotte  

Depuis le 6 du mois de Juillet  

La nation apparaît,  

Les îles devenues souveraines ;  

Maore — N’Dzuani — Mwali — et N’Gazidja.  

Gardons notre amour pour les îles.

Гл.таксама
----------

* Герб Каморскіх астравоў
* Сцяг Каморскіх астравоў
**На́дзвінскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Надзвін.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Холмецкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Рэчыцкага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Артукоўскага (Арцюкоўскага) сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Гімн горада Магілёва** зацверджаны 23 чэрвеня 2006 года Магілёўскім гарадскім Саветам дэпутатаў. Словы паэта Аляксандра Шлеянкова, музыка кампазітара-песенніка Мікалая Яцкова.

> 
> 
> Ты стаіш шмат вякоў ля сівога кургана Машэкі,  
> 
> А аблічча тваё застаецца заўжды маладым.  
> 
> Расцвітай, Магілёў, любы горад маёй Беларусі,  
> 
> Хай тваю прыгажосць нясе людзям  
> 
> дняпроўская плынь.  
> 
>   
> 
> Не скарылі цябе рабаванні шматлікіх чужынцаў,  
> 
> Захінае твой лёс наш Георгій Каніскі святы.  
> 
> Расцвітай, Магілёў, любы горад маёй Беларусі,  
> 
> Хай тваю прыгажосць нясе людзям  
> 
> дняпроўская плынь.  
> 
>   
> 
> Над табою заўжды ззяе толькі шчаслівая зорка,  
> 
> І люляе цябе слова чыстае Божай хвалы.  
> 
> Расцвітай, Магілёў, любы горад маёй Беларусі,  
> 
> Хай тваю прыгажосць нясе людзям  
> 
> дняпроўская плынь.  
> 
>   
> 
> Ты жыві, Магілёў, любы горад зямлі беларускай,  
> 
> Хай тваю прыгажосць нясе людзям  
> 
> дняпроўская плынь.
> 
> 
> 

Паводле Палажэння пра гімн горада Магілёва ён выконваецца пры адкрыцці і закрыцці сесій Магілёўскага гарадскога Савета дэпутатаў, сходаў і пасяджэнняў Магілёўскага гарадскога выканаўчага камітэта, прысвечаных дзяржаўным святам Рэспублікі Беларусь; штодня перад пачаткам і заканчэннем перадач гарадскіх тэлевізійных станцый і радыёстанцый; пры адкрыцці помнікаў, манументаў, абеліскаў і іншых збудаванняў у адзначэнне найважнейшых гістарычных і грамадска-палітычных падзей, злучаных з сучасным і мінулым горада Магілёва; пры ўручэнні гораду, раёнам, прадпрыемствам, арганізацыям, установам горада дзяржаўных узнагарод Рэспублікі Беларусь, замежных дзяржаў; пры ўзняцці сцяга горада Магілёва падчас цырымоній і іншых урачыстых мерапрыемстваў, якія праводзяцца гарадскімі дзяржаўнымі і грамадскімі органамі і арганізацыямі; пры сустрэчах і праводзінах кіраўнікоў заканадаўчай і выканаўчай уладаў сталіц замежных краін, гарадоў-пабрацімаў, які наведвалі горад Магілёва з афіцыйным візітам — пасля выканання гімна горада адпаведнай замежнай дзяржавы.

Пры выкананні нароўні з Дзяржаўным гімнам Рэспублікі Беларусь гімн горада Магілёва выконваецца пасля яго.

Пры афіцыйным выкананні гімна прысутныя слухаюць яго стоячы:

* ваеннаслужачыя і іншыя асобы, для якіх прадугледжана нашэнне форменнага адзення ў адпаведнасці са статутамі іх службаў, — не здымаючы форменнага галаўнога ўбору прыкладваюць да яго сваю правую руку ў сімвалічным рытуале «Гонар!»;
* грамадзяне ў цывільным адзенні — па форме ваеннай пабудовы па камандзе «Зважай!» (мужчыны — без галаўных убораў).

Спасылкі
--------

* Пашпарт Магілева, спампаваць гімн (.mp3, 8.25 Mb)
* Зацверджаны афіцыйны гімн Магілёва
**Надзея Іванаўна Урукіна** (нар. 1 сакавіка 1957, Добруш Гомельскай вобласці) — беларускі тэатральны дзеяч. Заслужаны дзеяч культуры Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

У 1976 годзе скончыла Гродзенскае культурна-асветніцкае вучылішча па спецыяльнасці «культурна-асветная работа».

Працоўную дзейнасць пачала ў 1977 годзе з пасады загадчыка Табольскім сельскім клубам Гродзенскага раёна. З 1977 года па 1978 год працавала балетмайстрам народнага ансамбля песні і танца «Ніва» Верцялішкаўскага сельскага Дома культуры Гродзенскага раёна.

З 1982 года працуе балетмайстрам заслужанага аматарскага калектыву Рэспублікі Беларусь ансамбля танца «Лялечкі» Абухаўскага цэнтра культуры і вольнага часу, які вырас з танцавальнага гуртка, арганізаванага ёй у 1977 годзе.

Узнагароды
----------

У 1998 годзе ганаровага звання «Заслужаны дзеяч культуры Рэспублікі Беларусь». У 2007 годзе яна ўзнагароджана Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь. За ўклад у сацыяльна — эканамічнае развіццё вобласці была занесена ў 2007 годзе ў Кнігу славы Гродзенскай вобласці. Узнагароджана медалём лаўрэата другога Усесаюзнага фестывалю народнай творчасці, прысвечанага 70-годдзю Вялікай Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі (1987), знакам Міністэрства культуры СССР і ЦК прафсаюза работнікаў культуры «За дасягненні ў самадзейным мастацтве» (1990), нагрудным знакам Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь «За ўклад у развіццё культуры Беларусі» (2002), у 2011 годзе ёй прысуджана прэмія Гродзенскага аблвыканкама «Чалавек года Гродзеншчыны».

Была прызнана лепшым работнікам культуры 2003 і 2008 года. На працягу ўсёй сваёй працоўнай дзейнасці неаднаразова ўзнагароджвалася граматамі, дыпломамі, грашовымі прэміямі і каштоўнымі падарункамі Гродзенскага абласнога і Гродзенскага раённага выканаўчых камітэтаў, упраўленнем культуры Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта і аддзела культуры Гродзенскага раённага выканаўчага камітэта. У 2011 годзе Урукіна Надзея Іванаўна атрымала спецыяльную надбаўку да заработнай платы з фонду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «За асаблівы ўклад у развіццё культуры Беларусі».

На падставе Палажэння аб парадку прысваення звання «Ганаровы грамадзянін Гродзенскага раёна», рашэннем Гродзенскага раённага Савета дэпутатаў ад 28 чэрвеня 2013 г. Урукінай Надзеі Іванаўне прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін Гродзенскага раёна».

Зноскі
------

1. ↑  Ганаровыя грамадзяне Архівавана 4 лістапада 2020.
**Анкістрадэ́смус** (*Ankistrodesmus*) — род аднаклетачных зялёных водарасцей сямейства хларэлавых.

Апісанне
--------

Клеткі памерам 1,4—8 на 10—225 мкм, цыліндрычныя, верацёна- і іголкападобныя. Абалонка тонкая, часта з слоем слізі, за кошт якой клеткі злучаюцца ў характэрным для віду парадку. Хларапласт прысценкавы з выемкай пасярэдзіне ці без яе, з пірэноідам ці без яго.

Вядома звыш 40 відаў. На Беларусі пашыраны анкістрадэсмус іголкападобны (*Ankistrodesmus acicularis*), анкістрадэсмус зграбны (*Ankistrodesmus gracilis*), анкістрадэсмус найменшы (*Ankistrodesmus minutissimus*), анкістрадэсмус псеўдацудоўны (*Ankistrodesmus pseudomirabilis*), анкістрадэсмус спіральны (*Ankistrodesmus spiralis*). 

Свабодна плаваюць або збіраюцца ў пучкі ў вадаёмах рознага тыпу. Размнажэнне аўтаспорамі. Некаторыя віды могуць прыліпаць да субстрату, часам з утварэннем бурай падэшвы.

Павышаюць прадукцыйнасць рыбагадоўчых сажалак, інтэнсіфікуюць ачыстку сцёкавых водаў.

Літаратура
----------

* **Міхеева Т. М.*.* Анкістрадэсмус // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
**Надво́дны карабе́ль** — абагульняючая назва для многіх тыпаў ваенных караблёў, якія маюць ўласную зброю і вядуць баявыя дзеянні на паверхні вады. Дадзены тэрмін выкарыстоўваецца для абазначэння любога сучаснага тыпу судоў, якія не з'яўляюцца падводнымі лодкамі. Сам тэрмін з'явіўся ў пачатку 20 стагоддзя ў сувязі са стварэннем падводных лодак. Да надводных караблёў, такім чынам, адносяцца мноства тыпаў ад катэраў да авіяносцаў — крэйсеры, эсмінцы, фрэгаты, карветы, а таксама састарэлыя лінкары і лінейныя крэйсеры. Задачамі надводных караблёў з'яўляецца паражэнне касмічных, паветраных, надводных і падводных мэтаў усталяванай на іх зброяй. Адзінай міжнароднай класіфікацыі надводных караблёў не існуе.

Надводныя караблі ў ВМФ ЗША
---------------------------

У ЗША існуе дзве разнавіднасці надводных караблёў па спектру выконваемых задач.

* Флот адкрытага мора або акіянскі флот, прызначаны для дасягнення панавання ў сусветным акіяне. Ён, у сваю чаргу, дзеліцца на тактычныя групы караблёў з авіяносцамі і тактычныя групы караблёў без авіяносцаў.
* Патрульныя караблі, прызначаныя для абароны суднаходства. У гэтую групу надводных караблёў уваходзяць традыцыйныя канвоі, караблі матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння і караблі для дэсантных аперацый.

Зноскі
------

1. ↑  EdwART.Тлумачальны Ваенна-марскі слоўнік,2010.
2. ↑  Naval Transformational Roadmap Архівавана 3 лютага 2007..
3. ↑  Surface Combatant Force Requirement Study.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рафіеў.
**Наджафкулі Рафіеў** (21 красавіка 1912, Ардубад, Эрыванская губерня, Расійская імперыя — 24 снежня 1970, Баку) — Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Скончыў 9 класаў, працаваў шафёрам. У Чырвонай Арміі з 1935 года. З 1941 года на Паўднева-Заходнім і 1-м Беларускім франтах. Камандзір танкавага ўзвода малодшы лейтэнант Н.
Рафіеў асабліва вызначыўся ў Беларускай аперацыі 1944 года: танкісты завалодалі пераправай праз раку Птіч, перарэзаў шляхі адыходу праціўніка ў напрамку Бабруйск — Глуск. 27 чэрвеня 1944 года танкавы ўзвод варваўся ў населены пункт Леніна Магілёўскай вобласці.

Пасля вайны скончыў Вышэйшую афіцэрскую школу самаходнай артылерыі (1951). З 1956 года маёр запаса Н. Рафіеў жыў і працаваў у Баку.

Памяць
------

Рашэннем Мінгарвыканкама № 208 ад 24 чэрвеня 1976 года імем Н. Рафіева названа вуліца ў Маскоўскім раёне Мінска. На доме № 1 па вул. Рафіева ўстаноўлена мемарыальная дошка.

Літаратура
----------

* Рафиев Наджаф-Кули // Их именами названы…: Энцикл. справ. — Мн. 1987. — С. 512.
* Улица Рафиева // Виногоров Н. А. Улицы Московского района г. Минска. — Мн. 1999. — С. 49.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Бхілы** (саманазва: भील) — індаарыйскі народ на захадзе паўвострава Індастан. Жывуць у індыйскіх штатах Раджастхан і Гуджарат, а таксама на ўсходзе Пакістана. Агульная колькасць (2015 г.) - 16 821 тысяч чал.

Гісторыя
--------

Лічыцца, што назва бхілаў паходзіць з дравідыйскіх моў і значыць лук. Як асобны народ узгадваюцца старажытнаіндыйскіх эпасах Махабхарата і Рамаяна. У перыяд сярэднявечча дзяржаўныя ўтварэнні бхілаў былі зруйнаваны раджпутамі, а самі бхілы выціснуты ў горныя і лясныя раёны. Аднак у пазнейшы перыяд бхілы прыцягваліся раджпутамі да ваеннай службы, паколькі лічыліся выдатнымі стралкамі і следапытамі. У XVIII ст. гэты народ моцна пацярпеў ад нашэсця маратхаў. У нашы дні ў Індыі маюць статус *адывасі*, афіцыйна прызнанага племяннога саюза.

Культура
--------

У мінулым галоўным гаспадарчым заняткам бхілаў лічылася паляванне. У нашы дні — земляробства і жывёлагадоўля. Бхілы таксама традыцыйна займаюцца збіральніцтвам і рыбалоўствам. Да сярэдзіны XX ст. многія мужчыны наймаліся на ваенную або паляўнічую службу. 

Асноўны тып паселішча — вёска, якая звычайна будуецца на пагорках і мае раскіданую планіроўку. Традыцыйная мужчынская вопратка ўключае доўгую насцегнавую повязь, кашулю з доўгімі рукавамі і галаўны ўбор *сафа*. Жанчыны носяць сары, паверх якіх апранаюць кашулі, хусткі і шалікі. І мужчыны, і жанчыны маюць разнастайныя ўпрыгожванні. Папулярны бранзалеты, падвескі, татуіроўка. Хаця большасць бхілаў спавядае індуізм, яны ўжываюць у ежу мяса і рыбу. Паўседзённымі стравамі з'яўляюцца кукурузны хлеб *согра*, тушаная гародніна, кіслае малако. Падчас святаў п'юць алкагольныя напоі, у тым ліку кукурузную або цукровую гарэлку, у якую для паха дадаюць кветкі. 

Сярод бхілаў не распаўсюджаны каставы падзел. Грамадства падзяляецца на мноства экзагамных родаў на чале старэйшыны. Акрамя таго, існуе тэрытарыяльная абшчына *фалія*, што ўключае некалькі родаў. Яе чальцы абавязаны аказваць узаемную дапамогу. У этнічна змяшаных вёсках і гарадах *фалія* бхілаў ўтвараюць своеасаблівыя калоніі, замкнёныя ад іншых. 

Бхілы маюць багаты вусны фальклор. Распаўсюджаны музычны інструмент — барабан.

Рэлігія
-------

Большасць вернікаў-бхілаў лічаць сябе індуістамі. Бхілы-мусульмане жывуць пераважна ў Пакістане. Старажытныя рэлігійныя звычаі найлепш захаваліся ў індуістаў. Яны шануюць бога-тыгра *вагхдэва*, а таксама некаторых іншых племянных багоў. Сталых святароў сярод бхілаў няма, але вылучацца пласт старэйшын, якія выконваюць функцыі арганізатараў рытуалаў і святаў.

Мова
----

Бхілы размаўляюць на некалькіх індаарыйскіх мовах, якія ў нашы дні аб'ядноўваюць пад агульнай назвай *бхілі*. Гэтыя мовы падзяляюцца на тры асноўныя групы — паўночную, цэнтральную і ўсходнюю. Усяго налічваецца 14 бхільскіх моў.

Зноскі
------

1. ↑  People Cluster: Bhil

Спасылкі
--------

* Bhils Tribe
* BHIL TRIBES
* Bhil Scheduled Tribe Архівавана 26 сакавіка 2020.
**Надзейкавічы** (руск.: Надейковичи) — вёска ў Шумяцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Надзейкавіцкага сельскага паселішча.

Гісторыя
--------

У часы Вялікага Княства Літоўскага вёска ўваходзіла ў склад Мсціслаўскага ваяводства.

Паводле афіцыйных звестак на 1866 год беларусы складалі 94,7% насельніцтва.

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР, але 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.

Зноскі
------


| ⛭Населеныя пункты Надзейкавіцкага сельскага паселішча |
| --- |
| Цэнтр | Надзейкавічы |  |
| Вёскі | Бедня • Галееўка • Гасцінка • Дарожкаўка • Дружба • Дуброўка • Зімоніна • Караблёва • Каралішкі • Курганава • Ляхавічы • Пнева • Полахава • Сяргееўка • Ціхіль • Халмы • Яўкіна • Янаўка • Ячанне |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лукас.
**Дзмі́трый Алякса́ндравіч Лу́кас** (16 чэрвеня 1911, Свянцяны, Віленская губерня — 13 кастрычніка 1979) — беларускі кампазітар і педагог.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Гомельскім музычным тэхнікуме па класе спеваў В. Зайцавай і класе кампазіцыі Г. К. Пукста (1932—1936), у 1941 годзе скончыў Беларускую кансерваторыю па класе кампазіцыі В. А. Залатарова. У 1941—1942 гадах у Чырвонай Арміі. У 1943—1944 гадах начальнік рэпертуарнага камітэта, 1945—1947 гадах кіраўнік аддзела музыкі Упраўлення па справах мастацтваў БССР, у 1948—1950 гадах адказны рэдактар музычнага вяшчання Беларускага радыё. У 1965—1972 гадах загадчык кафедры спеваў Мінскага педагагічнага інстытута імя М. Горкага.

Творчасць
---------

Аўтар опер «Кастусь Каліноўскі» (Мінск, 1947), «Песня о счастье» (1951), «Дочь пограничника» (1969); твораў для салістаў, хора і сімфанічнага аpкестра — араторыя «Сказка о попе и работнике его Балде» (сл. А. Пушкіна, 1976); для сімфанічнага аpкестра — «Симфония» (1959); для голаса і сімфанічнага аpкестра — «Концерт» (1954); для духавога аркестра — 2 сюіты на тэмы песень удзельнікаў мастацкай самадзейнасці (1957); для 2 скрыпак, альта і віяланчэлі — квартэты: I (1939), II (1945), III (1966), IV (1974); для голаса і фартэпіяна — рамансы, песні, у т.л. цыклы: «Мелодии» (сл. Лесі Украінкі, 1954), «Времена года» (сл. Э. Агняцвет, 1958); музыкі да драматычных спектакляў і фільмаў («Человек не сдается» (1960), «Нестерка» (1954), «Дети партизана» (1954)); апрацовак беларускіх народных песень.

Узнагароды
----------

Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1955).

Зноскі
------

1. ↑  Беларусь, 1995

Літаратура
----------

* Лу́кас Дзмітрый Аляксандравіч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 436. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 362. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 7093154260576224480008 · БАП: 128427 |
**Іван Фёдаравіч Садчыкаў** (18 сакавіка 1909, г. п. Ніжні Чыр, Суравікінскі раён, Валгаградская вобласць — 30 мая 1978) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Віцебскай вобласці.

Біяграфія
---------

З 1930 года ў Чырвонай Арміі. З чэрвеня 1941 на фронце. У партызанах з мая 1942: камандзір арганізатарскай групы, у ліпені 1942 — ліпені 1944 гадоў Смаленскага партызанскага палка. Член КПСС з 1946 года. У 1945—46 гадах намеснік міністра лёгкай прамысловасці БССР, потым працаваў у органах дзяржаўнай бяспекі, на гаспадарчай рабоце ў Мінску.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Быдгашцкая каталіцкая духоўная семінарыя** (польск.: Wyższe Seminarium Duchowne w Bydgoszczy) — вышэйшая каталіцкая спецыяльная навучальная ўстанова для падрыхтоўкі святароў у Быдгашчы.

Гісторыя
--------

Рашэннем Папы Рымскага Яна Паўла II 25 сакавіка 2004 года была заснавана Быдгашчская дыяцэзія. Семінарыя была створаны 1 жніўня 2004 года для падрыхтоўкі святароў Быдгашчскай дыяцэзіі.

Першы навучальны год 2004/2005 пачаўся ў памяшканнях, прадастаўленых Кангрэгацыяй Святога Духа ў Быдгашчы. У 2007 годзе будынак па вул. Гродска 18-22 стаў пастаяннай сядзібай універсітэта.

У 2022 годзе біскуп быдгашцкі ліквадаваў семнарыю.

Зноскі
------

1. ↑  Biskup bydgoski likwiduje seminarium duchowne. Będzie przeniesione do Poznania. «Zbyt mało chętnych»

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Якушаў.
**Іван Фёдаравіч Якушаў** (20 лютага 1924, в. Драгунск, Рагачоўскі раён) — партыйны і дзяржаўны дзеяч БССР.

Біяграфія
---------

У гады Вялікай Айчыннай вайны на Паўднёва-Заходнім фронце, камандзір аддзялення. З 1944 на педагагічнай і савецкай працы ў Гомельскай вобласці. У 1952 годзе скончыў Магілёўскі педагагічны інстытут. Член КПСС з 1950 года. З 1960 1-ы сакратар Тураўскага РК КПБ, з 1963 загадчык аддзеламі, з 1970 сакратар Гомельскага абкама КПБ.

У 1971 годзе скончыў завочную ВПШ пры ЦК КПСС. З кастрычніка 1972 года загадчык аддзела арганізацыйна-партыйнай працы ЦК КПБ. Член ЦК КПБ з 1976. Кандыдат у члены Бюро ЦК КПБ з 1976, член Бюро ЦК КПБ з сакавіка 1977.

Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР з 1973 года.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Якушев Иван Фёдорович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 717. — 737 с.

Спасылкі
--------

* Іван Фёдаравіч Якушаў на сайце электроннага архіву «Памяць народа» Архівавана 30 верасня 2021.
**Прадаўжальнікі Фрэдэгара** (лац.: Continuationes chronicarum quae dicuntur Fredegarii) — назва, якая замацавалася ў гістарычнай навуцы за франкскай хронікай VIII стагоддзя, складзенай з мэтах праслаўлення дзеянняў членаў дынастыі Каралінгаў, якая ў той час набірала моц. Храналагічна з'яўляецца працягам «Хронікі» Фрэдэгара. Пісалася трыма аўтарамі паслядоўна на працягу амаль 20 гадоў.

Першы аўтар, перапрацаваўшы «Кнігу гісторыі франкаў», напісаў главы 1—17, якія ахоплівалі перыяд з 657 па 736 год. Другі аўтар, які працаваў на адной з віл, што належала сыну Піпіна II Герыстальскага графу Хільдэбранду I, склаў главы 18—33 (гады 737—752). Сын Хільдэбранда I, граф Нібелунг I, таксама выявіў зацікаўленасць у працягу хронікі і пад яго заступніцтвам трэці аўтар склаў главы 34—54, якія апісваюць падзеі 753—768 гадоў.

Нягледзячы на дакладнасць у выкладзе фактаў, аўтары хронікі імкнуліся пазбягаць асвятлення падзей, якія маглі б скампраметаваць прадстаўнікоў дынастыі Каралінгаў (напрыклад, унутрысямейныя канфлікты), а таксама праяўлялі відавочныя прааўстразійскія сімпатыі на шкоду Нейстрыі. Хроніка з'яўляецца каштоўнай гістарычнай крыніцай, якая ў супастаўленні першай сваёй часткі з пранейстрыйскай «Кнігай гісторыі франкаў», а другой — з найстаражытнымі франкскімі аналамі, дае вельмі поўную карціну гісторыі Франкскай дзяржавы за перыяд з канца VII стагоддзя да ўзыходжання на прастол караля Карла Вялікага.

Выданні
-------

* Continuationes chronicarum quae dicuntur Fredegarii. — Monumenta Germaniae Historica. SRM. — Hannover, 1888. — Т. II. — P. 168—193.
* The Fourth Book of the Chronicle of Fredegar with its continuations. — Edinburg, 1960  (англ.)
* Продолжения Фредегара // *Хроники Фредегара*. — СПб. М.: Евразия; ИД Клио, 2015. — С. 241—269. — ISBN 978-5-91852-097-0.
* Прадаўжальнікі Фрэдэгара **(нявызн.)**.  Усходняя літаратура. Архівавана з першакрыніцы 11 сакавіка 2012. Праверана 14 лютага 2010.

Зноскі
------

1. ↑  З прычыны таго, што, паводле палеаграфічных даследаванняў, тэкст глаў 18—21 і 22—33 напісаны двума рознымі пісцамі, часам гавораць не пра трох, а пра чатырох аўтараў хронікі.

Літаратура
----------

* *Люблинская А. Д.* Источниковедение истории средних веков. — Л.: Издательство Ленинградского ўниверситета, 1955. — С. 66—67. — 374 с.
* Свод древнейших письменных известий о славянах. Том II (VII—IX вв.). — М.: «Восточная литература» РАН, 1995. — С. 409. — 590 с. — ISBN 5-02-017809-8.
**Гомельская мужчынская гімназія** — колішняя навучальная ўстанова ў Гомелі. Заснавана ў 1866 на базе 3-класнага вучылішча як 4-класная прагімназія, з 1877 — 6-класная. У 1897 пераўтворана ў поўную 8-класную гімназію з падрыхтоўчым класам (1—4-ы класы паралельныя). Падпарадкоўвалася Віленскай навучальнай акрузе. Утрымлівалася за кошт дзяржаўных сродкаў і платы за навучанне. Вучыліся пераважна дзеці мяшчан, дваран, чыноўнікаў і заможных сялян. У 1909 — каля 30 выкладчыкаў, 471 навучэнец.

Літаратура
----------

* *Г. Сянькевіч.* Гомельскія гімназіі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
**Востраў Кат-Ба** (в’етн.: Cát Bà) — найбуйнейшы востраў у групе астравоў Кат-Ба. Уваходзіць у склад В’етнама. Плошча - 285 км². Насельніцтва - каля 30 000 чал.

Геаграфія і прырода
-------------------

Унутраная частка вострава
Востраў Кат-Ба знаходзіцца ў заліве Халонг у 115,6 км на захад ад Ханоя, 7469 км на паўднёвы захад ад Мінска. Даўжыня - 21,3 км. Найбольшая шырыня - каля 11 км.

Востраў даволі скалісты. Маюцца пячоры. Найвышэйшы пункт - 331 м. Клімат субтрапічны вільготны. У зімовыя месяцы частыя дажджы.

Значная частка вострава пакрыта лесам. Усяго тут налічваецца 1561 від раслін, у тым ліку 406 відаў дрэў, а таксама 279 відаў жывёл. Каля вострава выяўлена 900 відаў марскіх рыб, 177 відаў каралаў, а таксама марскія змеі і чарапахі. Найбольш каштоўны ахоўваемы від — мясцовы лангур. У 2000 г. налічвалася ўсяго 53 асобіны гэтай жывёлы.

Востраў уключаны ў склад нацыянальнага парка Кат-Ба.

Гісторыя
--------

Французскія археолагі знайшлі на Кат-Ба рэшткі чалавека сучаснага тыпу, які жыў тут каля 4000 - 6500 гадоў таму. Вучоныя вылучаюць так званую Халонгскую археалагічную культуру, якая існавала на астравах архіпелага Кат-Ба ў старажытны перыяд.

Назва вострава ўзнікла значна пазней. На картах французскай каланіяльнай адміністрацыі востраў пазначаны проста як Ба (в’етн.: Bà, літаральна "яна"). Згодна мясцоваму паданню, на астраўны пляж былі выкінуты целы трох забітых прынцэс. Тубыльцы пабудавалі ў іх гонар тры храмы, што і стала падставай для ўкаранення "жаноцкай" назвы.

На працягу стагоддзяў востраў быў населены пераважна в'етнамскімі і кітайскімі рыбакамі. Але з XIX ст. тут таксама знаходзіліся ваенныя пасты. У гады В'етнамскай вайны ў скальных масівах была пабудавана база для захавання лідараў В'етнамскай Дэмакратычнай Рэспублікі. Яна выкарыстоўвалася да 1975 г. У 1979 г. з-за вайны с суседнім Кітаем урад В'етнама выселіў з вострава значную частку насельніцтва, у тым ліку кітайцаў.

У 1986 г. быў створаны біясферны запаведнік і пазней на яго аснове - нацыянальны парк, які ў наш час ахоплівае ўвесь архіпелаг Кат-Ба. У 2011 г. парк быў унесены ў папярэдні спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Інфраструктура
--------------

На востраве Кат-Ба месціцца аднайменны горад, які з'яўляецца адным з галоўных цэнтраў развіцця турызму на поўначы В’етнама. Дзейнічае сталая паромная пераправа.

Славутыя мясціны
----------------

Кат-Ба прыцягвае некалькімі маляўнічымі залівамі, двумя пляжамі, невялікімі ўнутранымі азёрамі, а таксама дзікай прыродай унутранай часткі вострава. На адной з ускраін каля ціхай бухты знаходзіцца паселішча рыбакоў на вадзе. Некаторую цікавасць уяўляюць былыя ваенныя аб'екты, у наш час адкрытыя для наведвальнікаў.

Зноскі
------

1. ↑  frommers.com

Спасылкі
--------

* Cat Ba island Архівавана 17 мая 2014.
* The Cat Ba Langurs
* unesco.org
* catbalangur.org
* Digging into Cat Ba Island’s rich history Архівавана 17 кастрычніка 2016.
**Іван Цярэнцьевіч Кляймёнаў** (1 (13) красавіка 1898 — 10 студзеня 1938) — адзін з арганізатараў і кіраўнікоў работ па распрацоўцы ракетнай тэхнікі ў СССР. Герой Сацыялістычнай Працы (1991, пасмяротна).

Біяграфія
---------

І. Ц. Кляймёнаў нарадзіўся ў сяле Старая Сурава Тамбоўскага павета Тамбоўскай губерні (сучасны Усманскі раён Ліпецкая вобласць, Расія). У 1918 годзе скончыў земска-гарадскую гімназію ў Маршанску. З 1918 г. у Чырвонай Арміі. У пачатку 1921 года І. Ц. Кляймёнаў паступіў на вучобу ў 1-ы Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт, а ў в 1923 годзе быў пераведзены на інжынерны факультэт Акадэміі Паветранага Флоту імя М. Я. Жукоўскага, якую скончыў у 1928 годзе. З 1932 г. кіраваў газадынамічнай лабараторыяй, у 1933—1937 гг. рэактыўным НДІ. Пад кіраўніцтвам І. Ц. Кляймёнава распрацоўваліся рэактыўныя снарады М-8 і М-13 (РС-82 і РС-132) для пускавых установак БМ-13 «Кацюша» і авіяцыйныя пускавыя ўстаноўкі.

2 лістапада 1937 г. І. Ц. Кляймёнаў быў арыштаваны органамі НКУС Масквы. 10 студзеня 1938 г. быў асуджаны да вышэйшай меры пакарання і расстраляны.

І. Ц. Кляймёнаў цалкам рэабілітаваны на пасяджэнні Вярхоўнага суда СССР 11 ліпеня 1955 г.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 21 чэрвеня 1991 г. Кляймёнаву Івану Цярэнцьевічу пасмяротна прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы.

Памяць
------

Імем І. Ц. Кляймёнава названы кратар на адваротным баку Месяца.

Зноскі
------

1. ↑  Дата нараджэння па Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18 Кн.1: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (Т. 18 Кн. 1). і Клеймёнов Иван Терентьевич(недаступная спасылка) (руск.) // Вялікая савецкая энцыклапедыя
2. ↑  Іван Цярэнцьевіч Кляймёнаў на сайце «Героі краіны» (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18 Кн.1: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (Т. 18 Кн. 1).

Спасылкі
--------

Іван Цярэнцьевіч Кляймёнаў на сайце «Героі краіны» (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кудраўцаў.
**Іван Фёдаравіч Кудраўцаў** (28 чэрвеня 1922, в. Сыцянец, Салігорскі раён — 23 мая 2004) — беларускі пісьменнік, кандыдат філалагічных навук. Член СП СССР з 1950 года.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Бацькі з 1929 года — калгаснікі. У 1939 годзе скончыў Старобінскую школу і паступіў на філалагічны факультэт БДУ. У час Вялікай Айчыннай вайны эвакуіраваўся ў Мардоўскую АССР. Працаваў настаўнікам (1941—1942). У лютым 1942 года мабілізаваны ў Чырвоную армію, удзельнічаў у баях на Заходнім, Варонежскім, 1-м і 2-м Прыбалтыйскіх і Ленінградскіх франтах (1942—1945). За ўдзел у баявых дзеяннях супраць узнагароджаны Ордэнам Айчыннай вайны 2-й ступені і медалямі.

Пасля дэмабілізацыі ў лістападе 1945 года вярнуўся на вучобу ў БДУ, які скончыў у 1948 годзе. Паступіў у аспірантуру пры БДУ, У 1954 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па творчасці К. Чорнага. Працаваў літаратурным супрацоўнікам, загадчыкам аддзела рэдакцыі газеты «Літаратура і мастацтва» (1947—1955), адказным сакратаром часопіса «Беларусь» (1955—1965), старшым навуковым супрацоўнікам інстытута педагогікі Міністэрства асветы БССР (1965—1970), загадчыкам літаратурнай часткі Белдзяржфілармоніі (1971—1974), старэйшым навуковым супрацоўнікам Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН БССР (1974—1988), з 1988 года на пенсіі.

### Творчасць

Друкавацца пачаў у 1947 годзе з рэцэнзіяў пад іменем Д. Кавалёва. Сааўтар школьных падручнікаў па беларускай літаратуры, пісаў рэцэнзіі і артыкулы. Аўтар манаграфіі «Кузьма Чорны: Ідэі і вобразы ў творчасці» (1956), літаратуразнаўчага нарысу «Кузьма Чорны: Жыццё і творчасць» (1968), склаў з У. Агілевічам падручнікі «Кніга для чытання ў 2 класе школ рабочай і сельскай моладзі» (1952), падручнікі «Кніга для чытання ў 3 класе школ рабочай і сельскай моладзі» (1952).

У 1984 годзе быў надрукаваны раман «Разгневаная зямля» аб падзеях Вялікай Айчыннай вайны ў савецкай інтэрпрэтацыі, аб цяжкіх выпрабаваннях, якія выпалі на долю народ і несмяротным подзвігу савецкага народа. Твор прысвечаны Мінску і мінскім падпольшчыкам.

Працаваў над перакладам 18-га тома Збору твораў Леніна (1950). У жніўні 1995 года даслаў у газету «Шахцёр» ліст і ўрыўкі з новага рамана «Грымотнымі шляхамі».

Зноскі
------

1. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 8 чэрвеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>

Спасылкі
--------

* Кудраўцаў Іван Фёдаравіч Архівавана 20 студзеня 2022. сайт Старобінскай сельскай школы
* Кудраўцаў Іван, сайт Літаратурная Салігоршчына
* Разгневаная зямля
* Кудраўцаў Іван Фёдаравіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| ISNI: 0000 0001 2035 7224 · NKC: js2011637147 · NTA: 128848529 · NUKAT: n2006145384 · VIAF: 163684323 · БАП: 128303 |

 |
**Праект** (ад лац.: projectus — *кінуты наперад, які выступае, выдаецца наперад*) — гэта ўнікальны працэс, які складаецца з сукупнасці скаардынаваных і кіраваных відаў дзейнасці з пачатковай і канчатковай датамі, зроблены для дасягнення мэты, якая адпавядае канкрэтным патрабаванням, які ўключае абмежаванні па тэрмінах, кошце і рэсурсах.

**Праект** (*project*) у кіраванні праектамі — спроба (памкненне), абмежаваная ў часе і накіраваная на стварэнне ўнікальнага вырабу (прадукту) ці паслугі.

Праекты могуць быць аб'яднаныя ў праграму праектаў для дасягнення адзінага выніку, або ў партфель праектаў для больш эфектыўнага кіравання. Партфель праектаў можа складацца з праграм.

Зноскі
------

1. ↑  ГОСТ Р ИСО 9000-2008. Системы менеджмента качества. Основные положения и словарь
2. ↑  A Guide to the Project Management Body of Knowledge. — Newton Square, PA : Project Management Institute, 2000.
Палюдарыум
**Палюдарыум** (лац.: palus — балота) — празрысты рэзервуар са штучна створаным паўводным асяроддзем для ўтрымання водных, у тым ліку балотных і прыбярэжных раслін, якія значна ўзвышаюцца над паверхняй вады, а таксама жывёл. Палюдарыум можа адначасова мець прыкметы акварыума і тэрарыума.

Слова *палюдарыум* паходзіць ад лац.: Palus, якое азначае балота, і *-arium*, якое адлюстроўвае закрытую тару.

У палюдарыумі неабходная сістэма арашэння, або ручное апырскванне раслін (2-3 разы ў дзень), падтрыманне пэўнай тэмпературы, наяўнасць светлавога абсталявання. У закрытым палюдарыуме патрэбна абдзіманне пярэдняга шкла для прадухілення яго запацяваннем.

Палюдарыумы могуць вар'іраваць у памерах ад невялікіх, дзе лёгка адлюстроўваюцца асобныя экасістэмы да досыць вялікіх, для ўтрымання цэлых дрэў. Яркім прыкладам вельмі вялікага палюдарыума з'яўляецца трапічны лес у «Montreal Biodome».

Зноскі
------

1. ↑  Цирлінг М.Б. Глава XIII. Палюдаріум // Акваріум й водні рослини. — СПб. : Гідрометеоіздат, 1991. — С. 220—222.
2. ↑  Палюдаріум. Архівавана 11 лютага 2010.

Літаратура
----------

* Цирлінг М.Б. Глава XIII. Палюдаріум // Акваріум і водні рослини. — СПб. : Гідрометеоіздат, 1991. — С. 220—222. — ISBN 5-286-00908-5.
* Грачов В.Г. Палюдаріум — це красиво. — 2002.

Спасылкі
--------

* Палюдарыум.ру Архівавана 11 лютага 2010.  (руск.)
* Інструкцыя да ўладкавання палюдарыума Архівавана 30 сакавіка 2017.  (фр.)
**PIKO Spielwaren GmbH** (*ПІКА Шпільварэн*) — нямецкая фірма-вытворца мадэляў і аксесуараў для чыгуначнага мадэлізма.

Гісторыя
--------

Кампанія PIKO, заснаваная ў 1948 годзе ў Хемніцы, у 1960—1980-я гады была асноўным пастаўшчыком тавараў чыгуначнага мадэлізма, дзякуючы дзяржаўнай манаполіі ў ГДР і эканамічных сувязях з краінамі СЭУ, уключаючы СССР. У 1992 годзе кампанія была прыватызаваная і пераназваная ў PIKO Spielwaren GmbH.

PIKO выпускае мадэлі ў тыпапамерах H0, ТТ, N і G. Пасля аб'яднання Германіі PIKO паспяхова канкуруе з такімі буйнымі фірмамі, як Märklin, Roco і Fleischmann. PIKO размяшчаецца ў горадзе Зонеберг.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Нямецкая афіцыйная старонка
* Нямецкі афіцыйны магазін
**Алякса́ндр Васі́льевіч Алякса́нкін** (29 жніўня 1929, в. Петракова, Ершыцкага раёна Смаленскай вобласці — 11 жніўня 2014) — савецкі дзяржаўны і палітычны дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1929 годзе. Член УКП(б) з 1956 года.

З 1953 года — на грамадскай і палітычнай працы. У 1956—1991 гг. — у апараце Міністэрства меліярацыі і воднай гаспадаркі Беларускай ССР, дырэктар меліярацыйнай станцыі ў Гродзенскай вобласці, міністр меліярацыі і воднай гаспадаркі Беларускай ССР, першы намеснік міністра меліярацыі і воднай гаспадаркі СССР, намеснік старшыні Савета Міністраў РСФСР, старшыня Дзяржаўнага аграпрамысловага камітэта Нечарназёмнай зоны РСФСР.

Абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета РСФСР 9-га, 10-га і 11-га скліканняў. Народны дэпутат СССР.

Памёр у 2014 годзе ў Маскве. Пахаваны на Траякураўскіх могілках.

Спасылкі
--------

* 
* Алексанкин Архівавана 12 студзеня 2017.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Няктар’еўскі.
**Аляксандр Васільевіч Няктар’еўскі** (1853 — ?) — грамадзянскі інжынер.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1853 годзе.

Тэхнічную адукацыю атрымаў у Пецярбургскім Будаўнічым вучылішчы ў 1871-76 гадах і выпушчаны са званнем архітэктарскага памочніка і правам на чын X класа.

У тым жа годзе А. Няктар’еўскі быў прылічаны да Тэхнічна-Будаўнічнага камітэту, з адкамандзіраваннем у мінскую губернскую царкоўна-будаўнічую прысутнасць, а з 1892 года складаўся малодшым архітэктарам будаўнічага аддзялення мінскага губернскага праўлення.

З 1894 года заняў пасаду мінскага губернскага інжынера.

Творчасць
---------

Будынак Дзяржаўнага банка на Падгорнай
План часткі горада Мінска з подпісам губернскага інжынера А. Няктар’еўскага
* кіраўніцтва будаўніцтвам Свята-Пакроўскай царквы ў Турцы (1886)
* нагляд за будаўніцтвам будынка Дзяржаўнага банка ў Мінску (1902, цяпер будынак перабудаваны, у ім змяшчаецца Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь)

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Барановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892. С. 227
2. ↑  Памятная книжка Минской губернии на 1894 год. С. 2  (руск.)
3. ↑  Турец. Церковь Покрова Пресвятой Богородицы  (руск.)
4. ↑  История Минского отделения Государственного банка  (руск.)