recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Віла Джу­лія** (італ.: Villa Giulia) — былая загарадная летняя рэзідэнцыя Пап (лац.: Villa Suburbana), сёння — нацыянальны музей этрускага мастацтва (італ.: Museo Nazionale Etrusco di Villa Giulia).

Віла была пабудавана ў 1550—1555 гадах Барталамеа Аманаці ў стылі маньерызму для Папы Юлія III (адсюль яе назва). Віла сёння ўяўляе сабой толькі малую частку ранейшай рэзідэнцыі, якая раней утварала комплекс з трох будынкаў.

У канцы XVIII стагоддзя пачынаецца сістэматычнае даследаванне этрускіх знаходак. Музей быў заснаваны ў 1889 годзе з мэтай захоўвання рымскіх антычных знаходак з Лацыё, паўднёвай Этрурыі і Умбрыі, якія адносяцца да этрускага мастацтва. Пазней калекцыя музея папоўнілася некаторымі прыватнымі зборамі: Барберыні (1908 г.), Кастэлані (1919 г.), Пескіёці (1972 г.).

На першым паверсе экспануюцца прадметы з этрускіх некропаляў — урны, статуэткі, саркафагі. У залах 1-10 і 23-34 прадстаўлены рэканструкцыі мадэляў этрускіх гарадоў, такіх як Вульчы, Тодзі, Вей і Чэрветэры, экспанаты з прыватных калекцый знаходзяцца ў залах 11-22.

У зале 7 прадстаўлена скульптура з Вей — тэракотавая статуя Апало­на, у зале 9 знаходзіцца тэракотавы саркафаг мужа і жонкі з некропаля Бандзітача ў Чэрветэры, VI ст. да н.э. Ён уяўляе сабой ложа на фігурных ножках з шлюбнай парай, якая ляжыць на ім. На другім паверсе прадстаўлены вырабы з бронзы, вялікая калекцыя ваз, упрыгожванні.

Саркафаг мужа і жонкі

Літаратура
----------

* *Henze, Anton.* Kunstführer Rom. — Stuttgart: Reclam, 1994. — ISBN 3-15-010402-5.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Нацыянальны музей віла Джулія**
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Віла Джулія** *(архітэктура вілы)*

1. 1 2  Indagine sui musei e le istituzioni similari — 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112132470'></a>
2. ↑  *ISTAT* Indagine sui musei e le istituzioni similari — 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q111911432'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q214195'></a>
3. 1 2  Indagine sui musei e le istituzioni similari — 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112132642'></a>
4. ↑  dati.beniculturali.it — 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q52897564'></a>
**Нацыянальны музеі Шатландыі**, Эдынбург, Шатландыя, быў створаны ў 2006 годзе ў выніку зліцця новага **музея Шатландыі**, з калекцыямі звязанымі з шатландскай даўніной, культурай і гісторыяй, і таксама **Каралеўскага музей** (так названага ў 1995 годзе), з калекцыямі па пытаннях навукі і тэхнікі, натуральнай гісторыі, і сусветнай культуры. Два будынкі стаяць побач адзін з адным на Чамберс-стрыт, на скрыжаванні з мостам Георга IV, у цэнтры Эдынбурга. Уваход вольны.

У 2016 годзе музей наведалі 1.81 мільёна чалавек за год, што робіць яго самым папулярным турыстычным атракцыёнам Шатландыі на працягу гэтага перыяду.

Зноскі
------

1. ↑  National Museum of Scotland most popular visitor attraction **(нявызн.)**, *BBC News* (28 February 2017). Праверана 28 February 2017.
Нацыянальны парк у Аргенціне
**Нацыянальны парк** — гэта тэрыторыя, дзе ў мэтах аховы навакольнага асяроддзя абмежавана дзейнасць чалавека. Нацыянальны парк з'яўляецца прыродаахоўнай тэрыторыяй катэгорыі II паводле азначэння МСАП.

У адрозненне ад запаведнікаў, дзе дзейнасць чалавека практычна цалкам забаронена (забаронены паляванне, турызм і г. д.), на тэрыторыю нацыянальных паркаў дапушчаюцца турысты, у абмежаваных маштабах дапушчаецца гаспадарчая дзейнасць.

Найбуйнейшым у свеце нацыянальным паркам з'яўляецца Паўночна-усходні Грэнландскі нацыянальны парк, заснаваны ў 1974 годзе.

Асаблівасці
-----------

У Белавежскім нацыянальным парку
Нацыянальны парк Каньён Брайс на поўдні штата Юта, заснаваны ў 1928 годзе. Да таго ён быў Нацыянальным прыродным помнікам.
Нацыянальныя паркі звычайна размешчаны ў месцах, якія былі ў значнай ступені неразвітыя, і часта захоўваюць вобласці з роднымі жывёламі, раслінамі і экасістэмамі (асабліва тымі, што знаходзяцца ў небяспецы), біялагічнай разнастайнасці або незвычайнымі геалагічнымі асаблівасцямі. Часам, нацыянальныя паркі ствараюцца ў развітых абласцях з мэтай вяртання некаторых тэрыторый як мага блізка да іх арыгінальныя стану. У некаторых краінах, напрыклад Англіі і Уэльсе, нацыянальныя паркі ня дзікія, якія не належаць ураду, і могуць ўключаць значныя паселішчы і выкарыстоўваемыя землі, якія часта з'яўляюцца часткай ландшафту.

Упраўленне паркамі
------------------

Нацыянальныя паркі адыгрываюць двайную ролю, і як прытулак для жывой прыроды, так і як папулярныя турыстычныя раёны. Трэба захоўваць баланс паміж гэтымі двума напрамкамі, якія, аднак, часта звязаныя - напрыклад, турысты часта прыносяць паркам даход, які можна расходавацца на праекты захавання прыроды. Паркі таксама служаць рэзервам значных прыродных рэсурсаў, напрыклад лесаматэрыялаў, мінералаў і іншых каштоўных прадуктаў. Баланс паміж расходваннем гэтых рэсурсаў і іх захаванасцю таксама важны для кіравання паркаў. Часам нацыянальныя паркі становяцца месцам незаконнай забудовы і іншага выкарыстання, часта з-за палітычнай карупцыі. Такая дзейнасць пагражае цэласнасці многіх экасістэм.

Гл. таксама
-----------

* Дзень запаведнікаў і нацыянальных паркаў
* Біяцэнтрызм
* Нацыянальныя паркі Беларусі

Літаратура
----------

* Нацыяна́льныя па́ркі // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 532. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Нацыянальны парк на Вікісховішчы |

* ЮНЕСКА — Праграма «Чалавек і біясфера»
* Месцы сусветнага спадчыны
* База даных прыродаахоўных тэрыторый ААН Архівавана 18 кастрычніка 2007.
* Федэрацыя EUROPARC — еўрапейскія прыродаахоўныя тэрыторыі
* Еўрапейскі цэнтр нацыянальных паркаў Архівавана 14 чэрвеня 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Universalis · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 126475382 · GND: 4075220-3 · LCCN: sh85090045 · LNB: 000058010 · Microsoft: 2780993040 · NDL: 00566388 · NKC: ph115506 |

 |
Від на музей з паветра
**Нацыянальны музей Ваенна-паветраных сіл ЗША** (англ.: National Museum of the United States Air Force) — музей, створаны для захавання і адлюстраванні гісторыі ВПС ЗША. Адзін з найстарэйшых і найбуйнейшых авіякасмічных музеяў свету.

Музей размешчаны на авіябазе ВПС ЗША Райт-Патэрсан (штат Агая) і існуе з 1923 года. У ім прадстаўлены звыш 400 лятальных апаратаў. Уваход свабодны. Штогод музей наведвае больш 1 млн чалавек.

Галерэя
-------

* Sopwith CamelSopwith Camel
* Mitsubishi A6M ZeroMitsubishi A6M Zero
* B-29 Bockscar, які скінуў атамную бомбу на НагасакіB-29 *Bockscar*, які скінуў атамную бомбу на Нагасакі
* X-15X-15
* МіГ-21 з апазнавальнымі знакамі ВПС Паўночнага В'етнамаМіГ-21 з апазнавальнымі знакамі ВПС Паўночнага В'етнама
* XB-70 ValkyrieXB-70 Valkyrie

Заўвагі
-------

1. ↑  Fact Sheets: National Museum of the United States Air Force

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт музея  (англ.)
**Нацыянальны музей гісторыі і мастацтва** (люкс.: Nationalmusée fir Geschicht a Konscht, фр.: Musée national d'histoire et d'art, ням.: Nationalmuseum für Geschichte und Kunst) — гістарычны, археалагічны і мастацкі музей у сталіцы Люксембурга горадзе Люксембург; прызначаны для паказу твораў мастацтва і артэфактаў ўсіх эпох люксембургскай гісторыі; значны культурны цэнтр краіны.

Установа размешчана на вуліцы Фішмаркет (Fishmarket) у гістарычным цэнтры горада, у так званым «Верхнім горадзе» (Ville Haute), і знаходзіцца ў спецыяльна збудаваным сучасным мадэрнісцкім будынку, спраектаваным архітэктурным бюро Christian Bauer et Associés.

Гісторыя
--------

Як і многія іншыя культурныя ўстановы, музей зараз цалкам фінансуюцца дзяржавай, хоць заснаваны Нацыянальны музей гісторыі і мастацтва Люксембурга быў выключна энтузіястамі.

Уласна ідэя стварэння грамадскага музея ў Люксембурга ўзыходзіць да канца XVIII стагоддзя. Тады французская ўлады мела намер стварыць «Музей дэпартамента Фарэт» (фр. Musée du Département des Forêts). Ідэя гэтай музейнай установы, якая так ніколі і не паўстала, заключалася ў захаванні ўладай помнікаў мастацтва, у прыватнасці, і праз канфіскацыю царкоўнага маёмасці. Адзін з прадметаў, набытых для фарміравання музейнай калекцый на адкрытым продажы ў 1796 годзе - астранамічны гадзіннік - да гэтага часу знаходзяцца ў экспазіцыі музея.

У 1845 году люксембургскія гісторыкі і археолагі, зацікаўленыя ў захаванні гістарычнай і мастацкай спадчыны сваёй краіны, аб'ядналіся пад эгідай адзінай арганізацыі «Таварыства па вывучэнні і захаванні помнікаў у Вялікім герцагстве Люксембург» (фр. Société pour la recherche et la conservation des monuments historiques dans le Grand-Duché de Luxembourg), якое ў далейшым называлася больш коратка «археалагічнае таварыствам (Société archéologique). Гэта таварыства ўзяло на сябе клопат па фарміраванні музейных калекцый.

У 1869 годзе каралеўскім указам быў заснаваны Інстытут Вялікага Герцагства (l'Institut Grand-Ducal), гістарычнае аддзяленне якога было адказнае за захаванне археалагічных і гістарычных калекцый, гэты год можна лічыць датай заснавання музея.

Розныя наступныя этапы дзейнасці структуры былі накіраваны на прадастаўленне музею пастаяннай асновы - стварэнне Камісіі па будаўніцтве будынка для ўтрымання калекцыі (1874), Конкурс на будаўніцтва будынка Нацыянальнага музея (1919) нарэшце ўвянчаліся поспехам - музейны праект стаў рэальнасцю ў 1922 годзе з набыццём асабняку Collart-de-Scherff, размешчанага на Marché-aux-Poissons.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Нацыянальны музей гісторыі і мастацтва**
* Афіцыйны сайт (фр.)
* Старонка музея на сайце архітэктурнага бюро (англ.)

1. ↑   Праверана 7 снежня 2018.
**Рызалі́т** (італ.: risalita — «выступ») — частка будынка, якая выступае за асноўную рысу фасада і ідзе па ўсёй вышыні будынка. Гэтыя архітэктурныя элементы звычайна сіметрычныя па адносінах да цэнтральнай восі будынка. Адрозніваюць таксама сярэднія, бакавыя і вуглавыя рызаліты.

Памеры выступу рызаліту большыя за таўшчыню сцяны будынка, але меншыя, чым яго шырыня.

Рызаліты ўносяць разнастайнасць у прасторавую арганізацыю фасада, таму яны выкарыстоўваліся пры будаўніцтве палацаў яшчэ з часоў Рэнесансу. Набылі папулярнасць у архітэктараў эпохі барока і класіцызму, а таксама ў часы захаплення гістарычнымі стылямі ў канцы XIX — пачатку XX стагоддзяў.

Літаратура
----------

* Советский энциклопедический словарь, Москва, 1986, «Советская энциклопедия»

Спасылкі
--------

* Большая советская энциклопедия(недаступная спасылка) (руск.)
**Рызыка** — магчымая імавернасць няўдачы, небяспекі чаму-небудзь або каму-небудзь.
Больш строга *рызыка* — гэта патэнцыял страціць нешта каштоўнае, у дачыненні атрымаць другую каштоўнасць. У выніку актыўнасці, дзейнасці або бяздзейнасці, наўмыснай або не, улічваючы і прымаючы рызыку, некаторыя каштоўнасці (напрыклад, фізічнае здароўе, сацыяльны статус, эмацыйны або фінансавы дабрабыт) могуць быць страчаны або атрыманы. Рызыка таксама можа быць вызначана як *наўмыснае* ўзаемадзеянне з нявызначанасцю. Успрыманне рызыкі  (англ.) (бел. (англ.: Risk perception) з'яўляецца суб'ектыўным меркаваннем людзей аб сур'ёзнасці рызыкі і можа вар'іравацца ад чалавека да чалавека. Любая чалавечая дзейнасць нясе ў сабе пэўную рызыку, але некаторыя з іх значна больш рызыкоўныя, чым іншыя.

Вызначэнні
----------

**Рызыка** можа быць вызначана як незлічоная характарыстыка рэальнасці або навакольнага асяроддзя ў пэўны момант часу, набор пагрозлівых агентаў.
Істотнай асаблівасцю *рызыкі* з'яўляецца нявызначанасць. Без нявызначанасці няма рызыкі, а толькі *відавочная небяспека*.

Зноскі
------

1. ↑  
Рызыка **(нявызн.)**. *Тлумачальны слоўнік беларускай мовы* (Вясна 2014). Праверана 20 мая 2014.
2. ↑  
*С. И. Ожегов; Н. Ю. Шведова, редактор*. Риск **(нявызн.)**. *Толковый словарь русского языка* (Вясна 2014). Праверана 20 мая 2014.
3. ↑  
*Hansson, Sven Ove; Edward N. Zalta, editor*. Risk **(нявызн.)**. *The Stanford Encyclopedia of Philosophy* (Spring 2014). Праверана 20 мая 2014.
Дзверы (Фларэнцыя)
**Дзверы** — канструкцыйны элемент будынка або транспартнага сродка, які служыць для ўваходу і выхаду з яго. Колькасць дзвярэй, іх месца і памеры вызначаюцца планіроўкай будынка і функцыянальнымі сувязямі паміж яго памяшканнямі. Найбольш старадаўняя форма дзвярэй — на бегунах, у наш час пашыраны дзверы на завесах. У іх канструкцыю ўваходзяць вушакі, злучаныя ўверсе вершніком, і палатно з дошак, злучаных шпонамі — драўлянымі планкамі, шчыльна збітымі ў пазы. Звычайна дзверы маюць адно палатно. Дзверы з дзвюх створак характэрны для местачковага жылля. Атрымалі пашырэнні двухстворкавыя дзверы са шклом, асабліва пры ўваходзе ў залу. Дзверы ў гаспадарчых пабудовах (хлявах, гумнах, адрынах і г. д.) называюць варотамі.

Лопасцевыя дзверы

Класіфікацыя
------------

Шаляваныя дзверы
У залежнасці ад канструкцыйнага вырашэння дзверы падзяляюцца на дашчаныя (з аднаго слою дошак), шаляваныя (з двух слаёў дошак) і філянговыя.

Дашчаныя часцей за ўсё былі ў гаспадарчых будынках.

У шаляваных верхні слой звычайна рабілі з кароткіх дошчачак, якія складалі разнастайныя ўзоры (елачку, квадраты, ромбы, сонца і г.д.); дэкаратыўнасць такіх дзвярэй ўзбагачалася профілямі дошчачак, радамі каваных цвікоў, выгібам вершніка. Філянговыя дзверы асабліва пашыраны ў наш час. Яны складаюцца з рамы, у якую ўпушчаны больш тонкія дошкі.

Элементы філянговых дзвярэй заўсёды прафіляваныя. Адчыняюцца і зачыняюцца дзверы пры дапамозе клямкі, замыкаюцца з дапамогай засавак, замкоў, іншых запораў.

Паводле прызначэння дзверы падзяляюць на ўваходныя, міжпакаёвыя і транспартныя.

Гл. таксама
-----------

* Дзвярная каробка
* Дзвярная ручка
* Дзвярныя завесы
* Дзвярная фурнітура
* Замок
* Вароты
* Аўтамабільныя дзверы

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Этнаграфія Беларусі, 1989

Літаратура
----------

* *С. А. Сергачоў.* Дзверы // Этнаграфія Беларусі: Энцыклапедыя / Рэдкалегія: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. . — Мн.: БелСЭ, 1989. — 575 с. — ISBN 5-85700-014-9.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Дзверы**
«Святое Сямейства са святой Кацярынай». 1515-20. Эрмітаж
**Чэзарэ да Сеста** (італ.: Cesare da Sesto; 1477, Сеста-Календэ — 1523, Мілан) — італьянскі мастак, вучань Леанарда да Вінчы.

Вялікі ўплыў на яго творчасць — як і на Бернардзіна Луіні, і Марка д'Аджона  (руск.) (бел. — аказаў Леанарда, што выразна праглядаецца ў *Мадонне з дзіцем*. Пазней, у Паўднёвай Італіі, ён стварыў складаны і вычварны стыль, у якім злучыліся класіцызм і найбольш характэрныя элементы ранняга маньерызму.

Як і Леанарда, Чэзарэ не меў прозвішча ў сучасным сэнсе; «да Сеста» — мянушка па горадзе Сеста-Календэ ў цяперашняй правінцыі Варэзэ, з якога ён быў родам.

Магчыма, што ён быў вучнем або чаляднікам у Бальдасарэ Перуцы ў Рыме ў 1505 годзе. Яго аўтарству адносяць тымпаны ў Сант-Анофрыа-аль-Джанікола  (руск.) (бел. і некаторыя роспісы ў ваколіцах Рыма.

Імя Чезаре да Сеста ўпершыню сустракаецца ў 1508 годзе, калі ён зрабіў роспісы ў Ватыканскім палацы (не захаваліся) па замове папы Юлія II. У 1513 годзе ён працаваў на Сіцыліі, у 1515 годзе — у Неапалі. У 1515 годзе ён завяршыў манументальны поліптых для манастыра Найсвяцейшай Тройцы ў Кава-дэ’-Тырэні.

У 1516 у ён вярнуўся ў Мілан, дзе стварыў знакамітую карціну «Саламея» (італ.: Salomè), набытую імператарам Рудольфам II (зараз яна знаходзіцца ў Музеі гісторыі мастацтваў у Вене).

У 1517 годзе ў Месіна Чэзарэ стварыў адну з найбольш знакамітых сваіх прац — «Пакланенне вешчуноў  (італ.) (бел.», — пасля чаго ў 1520 годзе зноў вярнуўся ў Мілан, дзе стварыў іншы свой шэдэўр — так званы «поліптых Святога Роха» (для сабора Св. Роха, зараз у Кастэла Сфарцэска).

Зноскі
------

1. ↑  Art UK — 2003. Праверана 13 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q7257339'></a>
2. ↑  Cesare da Sesto<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
3. ↑  RKDartists Праверана 26 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>

| Леанардэскі |
| --- |
| 
Андрэа Саларыа · 
Амброджыа дэ Прэдзіс · 
Бернардзіна Луіні · 
Джампетрына · 
Джан Джакама Капроці · 
Джавані Агасціна да Лодзі · 
Джавані Антоніа Бальтрафіа · 
Марка д’Аджона · 
Франчэска Мельці · 
Франчэска Неапалітана · 
Чэзарэ да Сеста
 |
**Ка́рал Ва́нек** (чэшск.: Karel Vaněk); 17 сакавіка 1887, Шварцкастэлец, Аўстра-Венгрыя — 18 ліпеня 1933, Прага, Чэхаславакія) — чэшскі пісьменнік, фельетаніст, журналіст. Аўтар рамана «Прыгоды ўдалага ваякі Швейка ў расійскім палоне» (*Osudy dobrého vojáka Švejka v ruském zajetí*, 1923).

Біяграфія
---------

Карал Ванек нарадзіўся ў 1887 годзе ў горадзе Чэрны Костэлец (ням.: Шварцкастэлец), што месціцца за 30 кіламетраў ад Прагі, у сям’і колавага майстра Ёзефа Ванека, пяты сын з сямі дзяцей.

У часе Першай сусветнай вайны быў на расійскім фронце, пасля трапіў у палон. Па вяртанні на радзіму працаваў у перыядычным друку, апублікаваў шэраг кароткіх апавяданняў і эсэ.

Па смерці Яраслава Гашака на просьбу выдаўца скончыў чацвёртую частку рамана «Прыгоды ўдалага ваякі Швейка», а пасля напісаў пятую і шостую часткі — пра лёс Швейка ў расійскім палоне.

Памёр у 1933 годзе ў Празе ад сухотаў.

«Прыгоды ўдалага ваякі Швейка ў расійскім палоне»
-------------------------------------------------

Ванек напісаў раман на падставе ўласнага цяжкога досведу. У раздзеле «На працы» ён прызнаецца чытачу: «*Я быў таксама ў Расіі і жыў у палоне ў так званай палоннай працоўнай роце…*» Кніга дае магчымасць паглядзець на Расію тых гадоў, на падзеі ў свеце з новага пункту гледжання — вачыма аўстрыйскага ваеннапалоннага. Значная частка рамана прысвечаная падзеям на тэрыторыі Беларусі, куды Швейка перавезлі для працы на абарону. У кнізе згаданыя прыгоды палонных у Віцебску, Маладзечне, Будславе і іншых мястэчках і вёсках Беларусі.

У 1931—1932 гадах у беларускім перакладзе выдадзена эпапея «Прыгоды ўдалага ваякі Швейка» (у 6 т.) аўтарства Яраслава Гашака і Карала Ванека. 1-ы том перакладаў Міхась Зарэцкі (1931), 2-і — Кандрат Крапіва, 3-і — Максім Лужанін, 4-ы — Лукаш Калюга (1932), 5-ы — Тодар Кляшторны са Змітраком Астапенкам, 6-ы — Кузьма Чорны.

Гл. таксама
-----------

* Швейк
* Прыгоды ўдалага ваякі Швейка

Зноскі
------

1. 1 2 3  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
2. 1 2 3  Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
3. ↑  Archiv hl. m. Prahy, Matrika zemřelých magistrátní úřadovny na Smíchově, sign. MGSM Z2, s. 181 — Т. MGSM Z2. — С. 181.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105319160'></a>
4. ↑  *Алесь Высоцкі.*. Як салдат Швейк у Будславе чыгунку будаваў **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Рэгіянальная газета (12 студзеня 2014). Архівавана з першакрыніцы 6 сакавіка 2016. Праверана 24 студзеня 2014.

Спасылкі
--------

* Карал Ванек і мы ўсе  (чэшск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 17061502p · GND: 117345946 · ISNI: 0000 0001 0952 8977 · LCCN: n86094784 · LNB: 000188534 · NDL: 00526973 · NKC: jk01141521 · NLA: 36200605 · NSK: 000726316 · NTA: 140009671 · NUKAT: n95004245 · VIAF: 8868556 |

 |
**Чэлеке́н** (туркм.: Çeleken) — паўвостраў на захадзе Туркменістана, амываецца водамі Каспійскага мора. Тэрыторыя - каля 677 км². Насельніцтва (2010 г.) - 29 131 чал.

Геаграфія
---------

Паўвостраў Чэлекен месціцца на паўднёвым усходзе Каспійскага мора. Да 1925 г. з'яўляўся востравам. Ператварыўся ў паўвостраў у выніку паніжэння ўзроўню Каспія. Паверхня ўяўляе пагорыстую раўніну з паніжэннямі і пясчана-ракушачнікавымі косамі ўздоўж узбярэжжа. У цэнтральнай частцы ўзвышанасць Чакрак, якая абрываецца на захадзе высокім уступам (каля 20 м). Найвышэйшы пункт не перавышае 100 м. Маюцца саланчакі і неактыўныя гразевыя вулканы.

На Чэлекене ёсць некалькі салёных азёр з разнастайным колерам вады, што тлумачыцца розніцай у насычанасці бактэрыямі. Паверхневых вадацёкаў няма. Прэсная вада выходзіць на паверхню разам з нафтай, насычана ёда-бромнымі солямі і не прыдатная для піцця. Вада для спажывання транспартуецца па трубах з Туркменбашы.

Карысныя выкапні — нафта, азакерыт, бром, сульфаты, пірыт, галеніт, свінец і інш.

Клімат засушлівы субтрапічны. Надвор’е залежыць ад пануючых вятроў. Сярэдняя зімовая тэмпература — +3,1 °C. Сярэдняя летняя тэмпература — +26,2 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 120 мм.

Прырода
-------

Флора прадстаўлена некалькімі дзесяткамі відаў раслін, характэрных для пустыні, у тым ліку палынам, тамарыскам, акацыяй, саксаулам. Жывёльны свет блізкі да іншых пустынных рэгіёнаў Туркменістана. На ўзбярэжжы шмат птушак, у тым ліку фламінга, тут зімуюць каспійскія цюлені.

Гісторыя
--------

У розных крыніцах Чэлекен узгадваўся пад назвай *Чаракан* (перс.: چهارکن, літаральна "чатыры багацці") з XIV ст. як востраў. На рускіх картах XVII ст. быў вядомы як Нефтяной востраў. Быў населены туркменамі *агурджале* і *ёмутлар*, якія займаліся рыбалоўствам, здабычай нафты і азакерыту, жывёлагадоўляй. У канцы XVIII ст. на Чэлекене налічвалася каля 3 тысяч нафтавых калодзежаў.

У 1921 г. Чэлекен увайшоў у склад Туркменістана. У 1925 г. у выніку паніжэння ўзроўню Каспійскага мора стаў паўвостравам. З 1961 г. з'яўляецца асноўным цэнтрам нафтаздабычы ў Туркменістане.

Літаратура
----------

* The Caspian Sea Encyclopedia. / Igor S. Zonn, Aleksey N Kosarev, Michael Glantz, Andrey G. Kostianoy. - Springer Science & Business Media, 2010

Спасылкі
--------

* Cheleken Peninsula pollution sources  Архівавана 27 верасня 2014.
* ЧЕЛЕКЕН \ Cheleken, Туркменистан
* Характеристака Полуострова Челекен
**Стругава Буда** (руск.: Стру́гова Бу́да) — сяло ў Гардзееўскім раёне Бранскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Гліннаўскага сельскага паселішча.

Гісторыя
--------

Заснавана ў пачатку XVIII ст.

Да Лютаўскай рэвалюцыі сяло ў складзе Суражскага павета Чарнігаўскай губерні. 20 лістапада 1917 года сяло абвяшчалася часткай Севершчыны Украінскай Народнай Рэспублікі. 25 снежня 1917 года сяло ўключана ў склад Украінскай рэспублікі Саветаў.

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай сяло абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яно ўвайшло ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад Гомельскай губерні РСФСР, а пасля ліквідацыі губерні ў 1926 годзе ў Бранскую губерню.

З 1929 года ў складзе Клінцоўскай акругі, а з 1932 года ў Заходняй вобласці, у 1937 годзе перададзена ў склад Арлоўскай вобласці. У 1944 годзе ўвайшло ў склад Бранскай вобласці.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ГКНП 13-012-2011 «Тэхнічная інструкцыя па перадачы найменняў геаграфічных аб’ектаў з рускай мовы на беларускую мову»

| ⛭ Населеныя пункты Гардзееўскага раёна |
| --- |
| Сёлы | 
* Вялікі Бор
* **Гардзееўка**
* Гліннае
* Жоўнец
* Кажаны
* Казарычы
* Кузняцы
* Пярэцін
* Пятрова Буда
* Смяльч
* Стругава Буда
* Тварышына
* Унашава
* Шыраеўка

 |  |
| Вёскі | 
* Алісаўка
* Антонаўка
* Дзмітрыеўка
* Завод-Карэцкі
* Калыбелі
* Малаўдзёбнае
* Міхайлаўка
* Наваселле
* Нежча
* Нованавіцкая
* Паконь
* Папоўка
* Петракаўка
* Рудня-Вараб’ёўка
* Старанавіцкая
* Старая Палана
* Стругаўка
* Удзел
* Фёдараўка 1-я
* Фёдараўка 2-я
* Хармынка
* Чарнетаўка
* Чорны Ручай
* Ямнае

 |
| Пасёлкі | 
* Барэц
* Беліца
* Дуброўка
* Заліпоўе
* Зялёны Клін
* Іпуць
* Крашчэнскі
* Мірны
* Мядзведаўка
* Смелы
* Сугродаўка
* Уладзіміраўка
* Шамры

 |
**Сацыяльны інстытут** ці **грамадскі інстытут** (ад лац.: institutum — устанаўленне, установа) — устойлівая форма арганізацыі сумеснай дзейнасці людзей, якія рэалізуюць пэўныя функцыі ў грамадстве, галоўная з якіх — задавальненне сацыяльных патрэбнасцей. У сацыяльных навуках паняцце «інстытут» трактуецца шырэй за тэрмін «арганізацыя», таму што яно не заўсёды прадугледжвае наяўнасць дакладна вызначанай структуры і уніфікаваных правіл паводзін членаў інстытута.

Тэрмін «сацыяльны інстытут» ужываецца ў розных значэннях, напрыклад: інстытут сям’і, інстытут аховы здароўя, прававы (палітычны, эканамічны) інстытут, інстытут рэлігіі і г.д.

Гл. таксама
-----------

* Нацыянальная інавацыйная сістэма
* Інстытуцыяналізацыя

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Universalis · Universalis · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4113393-6 · LCCN: sh85008810 · LNB: 000060118 |
Вадзі-Хамамат — найкарацейшы маршрут з раёна Фіваў на ўзбярэжжа Чырвонага мора (гл. Эль-Кусейр)
**Вадзі-Хамамат** — перасохлае ў старажытнасці рэчышча правага прытоку Ніла — найкарацейшы шлях, які злучаў раён Фіваў з Чырвоным морам. У перыяд росквіту Старажытнага Егіпта праз гэту цясніну праходзілі караваны з золатам, меддзю, волавам і каменем, якія здабываліся ў наваколлях Вадзі-Хамамата.

Гэта месца найбольшай ва ўсім Егіпце колькасці наскальных надпісаў і малюнкаў. Іх рабілі ўдзельнікі экспедыцый, якія спыняліся ў даліне на шляху да Чырвонага мора, рабочыя, што здабывалі ў Вадзі-Хамамаце цёмны зеленаваты камень брэкчыю ці золата ў суседняй даліне Вадзі-Фавахір. Усяго ў даліне каля 2300 надпісаў і малюнкаў. Практычна ўсе надпісы знаходзяцца на паўднёвым схіле Вадзі-Хамамат.

Турынская папірусная карта — карта Вадзі-Хамамат, створаная звыш 3000 гадоў таму назад
Адзін з самых ранніх надпісаў у Вадзі-Хамамат распавядае пра экспедыцыю, арганізаваную фараонам Пепі I (2321—2287 гады да н.э.), каб здабыць каштоўны камень для ўпрыгажэння яго піраміды ў Сакары. У надпісе пералічаны імёны архітэктара, брыгадзіраў, скульптараў, пісцоў, скарбнікаў і капітанаў суднаў, якія ўдзельнічалі ў экспедыцыі.

Гл. таксама
-----------

* Турынская папірусная карта
* Demotic Graffiti from the Wadi Hammamat Архівавана 19 ліпеня 2008. (English)

Зноскі
------

1. ↑  Survey of ancient Egyptian stone quarries (rock varieties and images, locations, and ages). James A. Harrell, Professor of Geology, Department of Environmental Sciences, University of Toledo.
2. ↑  Mining in An introduction to the history and culture of Pharaonic Egypt. Andre Dollinger, 2000. Retrieved September 2007.  Архівавана 11 снежня 2016.
3. ↑  The Archaeology of the Eastern Desert, Appendix F: Desert Rock Areas and Sites Архівавана 28 верасня 2007.. Andie Byrnes, University College London, June 2007. Retrieved September 2007.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вадзі-Хамамат

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 49147121652126391552 |
**Каноплішча** — возера ў Беларусі, на мяжы Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці і Столінскага раёна Брэсцкай вобласці, за 22 км на паўднёвы захад ад горада Жыткавічы, за 1,1 км на поўнач ад вёскі Малешаў. Адносіцца да басейна ракі Прыпяць (знаходзіцца ў яе пойме).

Плошча паверхні возера 0,064 км². Даўжыня берагавой лініі 3,1 км. Катлавіна выцягнута ў паўночна-ўсходнім напрамку. Берагі параслі хмызняком. Возера старычнага тыпу. На захадзе злучана з сістэмай меліярацыйных каналаў, на ўсходзе — вузкімі пратокамі з возерам Прыстань, з ракой Прыпяць злучана меліярацыйнымі каналамі на захадзе і ўсходзе.

Літаратура
----------

* Ліст карты N-35-140. Выданне 1991 года. Стан мясцовасці на 1987 год. (руск.)

Спасылкі
--------

* Агульная характарыстыка азёр Брэсцкай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  (руск.)
* Морфаметрычныя параметры азёр Брэсцкай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  (руск.)


1. ↑  GeoNames — 2005. Праверана 9 ліпеня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Паўлаў.
**Вадзім Іванавіч Паўлаў** — палкоўнік міліцыі, кандыдат юрыдычных навук, дацэнт. Заслужаны работнік органаў унутраных спраў Рэспублікі Беларусь (2020).

Біяграфія
---------

У 1995 годзе з адзнакай скончыў аддзяленне правазнаўства Столінскага аграрна-эканамічнага каледжа. У 2001 годзе скончыў з адзнакай следча-экспертны факультэт Акадэміі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь. У 2001—2002 гадах праходзіў службу ў следчым аддзеле Першамайскага раённага ўпраўлення Следчага камітэта па горадзе Мінску. У 2002—2005 гадах навучаўся ў ад’юнктуры.

У 2005—2011 гадах — выкладчык, старшы выкладчык, намеснік начальніка, у 2011—2020 гадах — начальнік кафедры тэорыі і гісторыі дзяржавы і права Акадэміі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Асноўная сфера навуковых інтарэсаў — сучасная антрапалогія права, посткласічная прававая думка, прававая думка Візантыі, руская філасофія права. Аўтар больш за 200 навуковых і вучэбна-метадычных публікацый, у тым ліку манаграфічнага даследавання «Ад класічнага да некласічнага юрыдычнага дыскурсу», «Нарысы агульнай тэорыі і філасофіі права» (2011), суаўтар калектыўных манаграфій «Навука тэорыі і гісторыі дзяржавы і права ў пошуках новых метадалагічных рашэнняў» (2012), «Сацыякультурная антрапалогія права» (2015), «Юрыдычная герменеўтыка ў XXI стагоддзі» (2016), суаўтар навукова-практычнага каментарыя да Закона Рэспублікі Беларусь «Аб органах унутраных спраў Рэспублікі Беларусь», юбілейных выданняў «Міліцыя Беларусі: дакументы і матэрыялы (1917—2007 гг.)» (2007), «Міліцыя Беларусі: 100 гадоў. Гісторыя і сучаснасць» (2017).

Аўтар вучэбнага дапаможніка для магістрантаў «Праблемы тэорыі дзяржавы і права» (2017). Удзельнічаў у распрацоўцы Закона Рэспублікі Беларусь «Аб нарматыўных прававых актах», «Аб дзяржаўнай службе», іншых нарматыўных і лакальных прававых актаў.

Уваходзіць у склад рэдкалегіі часопісаў «Веснік Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь» і «Вестник Нижегородской академии МВД России», а таксама ў міжнародны рэдсавет міжнароднага антрапалагічнага часопіса «Фонарь Диогена» (Расія).

Выкладае навучальныя дысцыпліны «Агульная тэорыя права», «Гісторыя палітычных і прававых вучэнняў», «Юрыдычная тэрміналогія», «Сучасныя праблемы, гісторыя і метадалогія юрыдычнай навукі» (магістратура), «Праблемы тэорыі і гісторыі дзяржавы і права» (магістратура).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалямі «За бездакорную службу» трох ступеняў і іншымі ведамаснымі ўзнагародамі. Уключаны ў склад навукова-кансультатыўнага савета пры Адміністрацыі Прэзідэнта Беларусі.

У 2020 годзе Вадзіму Паўлаву прысвоена ганаровае званне заслужанага супрацоўніка органаў унутраных спраў.

Зноскі
------

1. ↑  Паўлаў Вадзім Іванавіч
2. ↑  Паўлаў Вадзім Іванавіч
**«Тры ко́леры»** ― беларускі рок-фестываль[en], першы перыядычны фестываль такога кшталту у Беларусі.

Гісторыя
--------

Арганізатарам фестываля стаў мінскі рок-клуб і асабіста Анатоль Мяльгуй. Асноўнымі хэдлайнэрамі першых «Трох колераў» 1986 года былі рок-гурты «Бонда», «Менск», «Магістрат». Гурты былі вельмі розныя, што і выклікала жаданне арганізатараў адлюстраваць гэты кантраст у назве фестываля. Фестываль працягваўся два дні пры поўнай зале. У першы дзень нечакана сапсаваўся дынамік, зала чакала паўтары гадзіны выступа беларускіх гуртоў, музыкі «Сузор’я» выратавалі становішча. Планавалася, што «Мроя» выступіць на «Тры колеры-1», але ўсе ўдзельнікі гурта, акрамя Юрася Ляўкова, сышлі ў войска. Праз два гады на «Тры колеры-2» гурт «Мроя» выступіў і фактычна ператварылася ў галоўную рок-каманду Беларусі. Актывіст рок-клуба Уладзімір Зайчанка правёў трэці фестываль «Тры колеры-3» у 1990 годзе. Упершыню на сцэне там выступіў гурт «Ляпіс Трубяцкі».

Зноскі
------

1. ↑  *Герасіменка, Алесь; Кацярына Безмацерных*. Анатоль Мяльгуй: «Рассылаю гуртам падборку пра „эма", каб не адставалі ад сучасных тэндэнцый» **(нявызн.)**.  Generation.by (7 лютага 2008). Архівавана з першакрыніцы 15 студзеня 2021. Праверана 9 верасня 2021.

Спасылкі
--------



* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭Зала славы беларускага рок-н-рола па версіі партала «Тузін Гітоў» |
| --- |
| Гурты | Gods Tower · Zartipo · Чистое серебро · Новае Неба · Крама · Мясцовы час · ULIS · Мроя · Бонда · Сузор’е · Песняры |  |
| Музыканты | Аркадзь Эскін · Фелікс Аксёнцаў · Васіль Шугалей |
| Фестывалі | Тры колеры |
**Малая Бароніца** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Ідута (прыток Ушачы), за 9,5 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Ушачы, каля былой вёскі Зарубаўшчына.

Плошча паверхні возера 0,08 км². Даўжыня 0,66 км, найбольшая шырыня 0,16 км, даўжыня берагавой лініі 1,52 км. Найбольшая глыбіня 3,4 м, сярэдняя 2,2 м. Аб'ём вады ў возеры 0,18 млн м³. Плошча вадазбору 38,2 км².  

Катлавіна возера лагчыннага тыпу. Схілы катлавіны стромкія, вышынёй 10—20 м, на поўначы невыразныя. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі зліваюцца са схіламі катлавіны. Паўночныя берагі сплавінныя. Дно пясчанае ў прыбярэжнай частцы да глыбіні 1 м. Астатнюю частку дна ўкрывае гліністы іл. Возера эўтрофнае. Расліннасць распаўсюджваецца да глыбіні 3 м. У возера ўпадаюць ручаі. Ручаямі возера злучаецца з азёрамі Ясна і Вялікая Бароніца.

У возеры водзяцца лешч, шчупак звычайны, акунь, плотка, краснапёрка і іншыя віды рыб.

Зноскі
------

1. ↑  «Об упразднении населённых пунктов Есеновики и Зарубовщина Ушачского района». Решение Ушачского районного Совета депутатов от 29 декабря 2009 г. № 143(недаступная спасылка) (руск.)

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — С. 282. — 588 с. іл. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Витебская область. Ушачский район: карта. Ушачи: план / Редактор: С. Н. Саратова. — Мн.: Белкартография, 2012. — 3 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2. (руск.)
**Сацыяльны інтэрвенцыянізм** — сацыяльна-эканамічная сістэма, заснаваная на ўмяшанні ўрада, партый або арганізацый у функцыянаванне грамадства.

Падобная палітыка можа закранаць розныя бакі жыцця грамадства. У эканамічнай вобласці яна можа выражацца прадастаўленнем дабрачыннага або сацыяльнага забеспячэння — каб палегчыць сацыяльныя і эканамічныя праблемы людзі, якія маюць патрэбу ў галіне аховы здароўя — забеспячэннем медыцынскай дапамогі, у галіне адукацыі — прадастаўленнем магчымасцяў для вучобы і гэтак далей.

Гл. таксама
-----------

* Эканамічнае ўмяшанне

Зноскі
------

1. ↑  McClelland J. S. *A History of Western Political Thought*. Архівавана 11 кастрычніка 2018. — Routledge, 1996. — P. 481

Літаратура
----------

* Маркавіч Д. Ж. Супярэчнасці транзіцыі постсацыялістычных грамадстваў // Сацыялагічныя даследаванні. — 2006. — № 9.
* *Усанаў В. П.* Інтэрвенцыянізм Архівавана 31 ліпеня 2019.

Спасылкі
--------

* Палітычныя рэжымы і ідэалогіі
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Малая Грамадзянская вуліца (значэнні).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Малая Мяшчанская вуліца (значэнні).
**Малая Грамадзянская вуліца** (руск.: Малая Гражданская улица) — вуліца ў цэнтральнай частцы Магілёва, на тэрыторыі Пакроўскага пасада (Падміколля). Гістарычная назва **Вялікая Мяшчанская вуліца**.

Малая Грамадзянская ў 1941 годзе

Размяшчэнне
-----------

Мае крывалінейную форму, ад Вялікай Грамадзянскай да Сялянскага завулка арыентавана з захаду на ўсход, ад Сялянскага завулка да вул. Катоўскага — з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Пралягае ўздоўж падножжа карэннага правага берага р. Дняпро. Пачынаецца як працяг Вялікай Грамадзянскай, з поўдня прымыкае 1-ы Рабочы завулак, далей ідзе скрыжаванне з вуліцай Трубініцкіх, Сялянскім і Слабадскім завулкамі, завяршаецца скрыжаваннем з вуліцай Катоўскага і Дзябранскім спускам, пераходзячы ў адрэзак вуліцы Катоўскага (далей — Падгорная вуліца). Раней на поўнач ад вуліцы, ад скрыжавання з 1-м Рабочым завулкам да вуліцы пралягаў канец вул. Вялікай Грамадзянскай (цяпер не існуе).

Зноскі
------

1. ↑  Список дореволюционных и современных названий улиц г. Могилева

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Малая Грамадзянская вуліца (Магілёў)
**Аэралогія** — раздзел метэаралогіі, які вывучае фізічныя працэсы і з’явы ў свабоднай атмасферы (вышэй за прыземны слой) і распрацоўвае метады іх даследавання. Даследуе склад і будову атмасферы Зямлі, утварэнне воблакаў і ападкаў, паветранныя плыні, узаемадзеянне паветраных мас і інш. Выкарыстоўвае метады зандзіравання атмасферы, электронную апаратуру, радыёлакацыю, спадарожнікавую тэхніку. Назіранні праводзяцца на аэралагічных станцыях і ў абсерваторыях.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
Карта калоніі Масачусецкага заліва.
**Калонія Масачусецкага заліва** (англ.: Massachusetts Bay Colony) — брытанская калонія ў Новай Англіі, заснаваная ў 1630 годзе кампаніяй Масачусецкага заліва паводле хартыі Карла I, якая дазваляе кампаніі каланізаваць землі паміж рэкамі Чарлз і Мерымак. Першымі пасяленцамі сталі тысяча пурытан на чале з Джонам Уінтрапам. Найбольш значнымі гарадамі калоніі былі Бостан і Сейлем у цяперашнім штаце Масачусетс.

У адрозненне ад Плімуцкай і Лонданскай кампаній, якія стварылі Плімуцкую і Вірджынскую калоніі, калонія Масачусецкага заліва не была абавязана праводзіць паседжанні ўдзельнікаў у Англіі, таму кіраванне кампаніяй ажыццяўлялася непасрэдна з Бостана і Сейлема. Кароль быў занепакоены ростам самастойнасці тэакратычнага ўрада калоніі і ў 1684 годзе скасаваў яе статут. У 1691 годзе калонія была аб’яднана з Плімуцкай калоніяй і калоніяй Мэн у правінцыю Масачусетс.

Гл. таксама
-----------

* Вайна караля Філіпа

| ⛭Трынаццаць калоній Каланіяльнай Амерыкі  |
| --- |
|  | 

Вірджынія · 
Дэлавэр · 
Джорджыя · 
Канектыкут · 
Масачусетс-Бэй · 
Мэрыленд · 
Нью-Гэмпшыр · 
Нью-Джэрсі · 
Нью-Ёрк · 
Пенсільванія · 
Род-Айленд і плантацыі Правідэнса · 
Паўночная Караліна · 
Паўднёвая Караліна

 |  |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 121182-1 · LCCN: n86111156 · VIAF: 242930853 |
**Нацыянальны музей Ірландыі** (ірл.: Ard-Mhúsaem na hÉireann) — размешчаны ў цэнтры Дубліна, Ірландыя. Будынак музея знаходзіцца на Кілдэр-Стрыт побач з Парламентам Ірландыі.

У калекцыі нацыянальнага музея — залатыя дагістарычныя каштоўнасці; кельтскае ўбранне; шматлікія раннія хрысціянскія ўпрыгажэнні і рэліквіі; асобнікі мастацтва кавання па метале, уключаючы брошку з Тары і пацір з Арды  (англ.) (бел. (усе датаваныя VIII стагоддзем), а таксама лісмарскі  (англ.) (бел. пастарал і Крос Конг (абодва XII стагоддзя).

У 2002 годзе ў музеі адкрыта пастаянная выстаўка работ ірландскага дызайнера мэблі і архітэктара, піянера мадэрнізму ў архітэктуры Эйлін Грэй  (укр.) (бел. пасля набыцця яе архіву.

Тут жа выстаўляецца так званы Чалавек з Кланікавана. Гэта добра захаванае цела чалавека жалезнага веку, знойдзенае ў Кланікаване, графстве Міт  (руск.) (бел. Ірландыя, у сакавіку 2003 года. Па ацэнцы рост чалавека складаў 1 м 57 см, пры гэтым захаваліся толькі яго торс і верхняя частка брушной поласці. Самай цікавай знаходкай была прычоска чалавека з Кланікавана — іракез  (руск.) (бел. прыпадняты пры дапамозе геля для валосся  (укр.) (бел.. Гель быў зроблены з алею і хваёвай смалы, прывезенай з паўднёва-заходняй Францыі ці Іспаніі. Гэта пацвярджае наяўнасць гандлю паміж Ірландыяй і паўднёвай Еўропай у IV — III стагоддзях да нашай эры, да таго, як уплыў Рыма распаўсюдзіўся на галісійскіх кельтаў і Іберыю.

Зноскі
------

1. ↑  Meet Ireland's pioneer of 20th Century design and architecture. Explore modernism through her interiors and furniture.(нявызн.).

Літаратура
----------

* Patrick Denis O'Donnell  (англ.) (бел. Short Histories of Irish Barracks, dans An Cosantoir (Journal of the Irish Defence Forces), 1969–1973.
* Patrick Denis O'Donnell, Dublin’s Collins Barracks over the years, dans Hollybough, décembre 1994.
* Mairead Dunleavy, Dublin Barracks — A Brief History of Collins Barracks, National Museum of Ireland, 2002

Спасылкі
--------

* Official website — National Museum of Ireland

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12210437f · CiNii: DA06083667 · ISNI: 0000 0004 0616 5527 · LCCN: n50027630 · Microsoft: 1339929178 · NKC: kn20050404003 · VIAF: 154195135 |

 |
**Аэракасмічны здымак** — двухмерная выява рэальных аб’ектаў, якае атрымана паводле вызначаных геаметрычных і радыёметрычных(фотаметрычных) законах шляхам дыстанцыйнай рэгістрацыі яркасці аб’ектаў і прызначана для даследвання бачных і ўтоеных аб’ектаў, з’яў і працэсаў навакольнага свету, а таксама для вызначэння іх прасторавага становішча.

Аэракасмічны здымак — асноўны вынік аэракасмічнай здымкі, для выканання якой выкарыстоўваюць разнастайныя авіяцыйныя і касмічныя носьбіты.

Дыяпазон маштабаў сучасных аэракасмічных здымкаў велізарны: ён можа змяняцца ад 1:1000 да 1:100 000 000, т. е. у сто тысяч разоў. Пры гэтым найбольш распаўсюджаныя маштабы аэрафотаздымкаў ляжаць у межах 1:10000-1:50000, а касмічных — 1:200000-1:10000000.

Усе аэракасмічныя здымкі прынята дзяліць на аналагавыя (звычайна фотаграфічныя) і лічбавыя (электронныя). Малюнак лічбавых здымкаў утвораны з асобных аднолькавых элементаў — пікселаў (ад англ. picture element — pixel); яркасць кожнага піксела характарызуецца адным лікам. Аэракасмічны здымак складаецца з мільёнаў пікселаў. Пры выкананні практычных прац даводзіцца адрозніваць зыходныя (першасныя) здымкі, якія атрыманы непасрэдна ў выніку здымкі, ад іх копій і ператвораных здымкаў, якія паступаюць да спажыўцоў пасля папярэдняй апрацоўкі. Пры фатаграфічнай здымцы зыходным здымкам лічыцца арыгінальны фотанегатыў, пры сканерной — неапрацаваны файл з запісам малюнка лічбавага здымка без якой-небудзь яго карэкцыі.

Гл. таксама
-----------

* Інтэрпрэтаскоп
* Фотасхема

Спасылкі
--------

* Бясплатныя касмічныя карцінкі зямлі
* Касмічныя здымкі воблачнасці ў рэжыме рэальнага часу Архівавана 25 красавіка 2017.
* Карцінкі з космасу Архівавана 6 траўня 2012.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Андэрсан.

**Джэcіка Элісабет Андэрсан** (швед. Jessica Elisabeth Andersson, нар. 27 кастрычніка 1973, Спонга, Швецыя) — шведская спявачка.

Біяграфія
---------

Спявала ў шоў «Svensk Schlager» у Трольхетане. Таксама працавала мадэллю, у шведскай газеце аб модзе Café. У 2002 годзе, будучы на ​​апошніх месяцах цяжарнасці прыняла ўдзел у першым сезоне рэаліці-шоў «Fame Factory».

З 2002 па 2006 год выступала ў складзе дуэта Fame разам з пераможцам першага «Fame Factory» Магнусам Бэклюндам. У складзе дуэта Fame прадстаўляла Швецыю на Еўрабачанне-2003 у Рызе і заняла 5 месца з песняй «Give Me Your Love».

У 2003 годзе была названая самай сэксуальнай жанчынай Швецыі. У 2006 годзе выступіла з уласнай версіяй песні Eurythmics «Sweet Dreams» на Дзіцячым Еўрабачанні ў якасці запрошанага артыста.

Восенню 2007 і вясной 2008 года сыграла галоўную ролю ў мюзікле «Маленькі магазін жахаў» (Little Shop of Horrors), створаным тэатрам горада Хальмстад, за гэтую ролю атрымала «Залатую маску» (Guldmasken).

Атрымала зорку ў парку славы Трольхетан, пасля таго, як увосень 2009 года мясцовыя жыхары назвалі яе «легендай» горада.

У 2011 годзе заняла першае месца ў праграме «Let’s Dance» канала TV4, дзе яе партнёрам па танцах быў Крысц’ян Лоотус.

Зноскі
------

1. 1 2  *(unspecified title)* Праверана 29 лістапада 2019.
2. 1 2  Andersson, Jessica Elisabeth // Sveriges befolkning 2000 — Sveriges Släktforskarförbund, 2020. Праверана 24 студзеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q106527645'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10685961'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Джэсіка Андэрсан
**Мурэа** (франц. *Moorea*, таіц.: *Moʻorea*, літаральна «жоўтая яшчарка») — востраў у Французскай Палінезіі. Уваходзіць у групу Наветраных астравоў Таварыства. Плошча — 134 км². Насельніцтва — 16191 чал. (2007 г.)

Геаграфія
---------

Востраў размешчаны не далёка ад Таіці. Мае вулканічнае паходжанне. Даволі ўзгорысты. Найвышэйшы пункт — гара Тахіэа (1 207 м). Уздоўж часткі ўзбярэжжа цягнецца каралавы рыф, які фарміруе 3 невялікія астраўкі *моту*.

Клімат трапічны мусонны. Сезон дажджоў працягваецца са снежня да красавіка. У зімовыя месяцы (чэрвень — верасень) з паўднёвага ўсходу дзьме прахалодны вецер Марааму. Сярэднегадавая тэмпература 24 — 28° C.

Гісторыя
--------

Мурэа быў населены палінезійцамі ў канцы 1 тысячагоддзя н. э. Да прыбыцця еўрапейцаў ён з’яўляўся важным духоўным цэнтрам Палінезіі. Да нашага часу захавалася некалькі палінезійскіх стадолаў *марае*. Найбольш старажытны — Афарэату, усталяваны ў IX ст.

Адкрыты ў 1767 г. брытанцам Сэмюэлем Уолісам. На востраве таксама пабывалі Дж. Кук, Ч. Дарвін, О. Кацэбу.

У канцы XVIII ст. быў далучаны да Таіцянскай дзяржавы. У XIX ст. быў абвешчаны калоніяй Францыі.

У 2010 г. група палінезійцаў у пратэст супраць змен у традыцыйным ладзе жыцця абвясціла на Мурэа дзяржаву Хау Пакумоту.

Эканоміка і інфраструктура
--------------------------

Мурэа — другі па значэнню востраў Французскай Палінезіі, дзе інтэнсіўна развіваецца турызм. Мясцовыя жыхары займаюцца земляробствам (вырошчваюць ваніль, цытрусавыя, ананасы, бананы і г. д.) і ловам рыбы. Частка тубыльцаў стала працуе на суседнім Таіці.

Востраў звязаны з Таіці і некалькімі іншымі астравамі Таварыства паромнай пераправай. Дзейнічае аэрапорт. Галоўная шаша цягнецца вакол усяго ўзбярэжжа Мурэа.

Спасылкі
--------

* Moorea даведнік на сайце *Wikivoyage*
* Поўны даведнік для наведвальнікаў
* Агульная інфармацыя
* Le gouvernement Hau Pakumotu passe au recrutement… Архівавана 31 сакавіка 2012.
* History of Hau Repupirita Pakumotu
**Канон** (грэч. κανών — *правіла, норма*) — музычная разнавіднасць устаноўленага ў 12 ст. царкоўнага песнапення ў пахвалу пэўнага рэлігійнага свята, якое выконвалася шляхам паўтарэння напеву мелодыі іншымі галасамі праз пэўны вышэйшы або ніжэйшы музычны інтэрвал.

Гл. таксама
-----------

* Ікас

Зноскі
------

1. ↑  Скарына Ф.: Творы… С. 175.

Літаратура
----------

*Скарына Ф.* Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт. падрыхт. тэкстаў, камент. слоўнік А. Ф. Коршунава, паказальнікі А. Ф. Коршунава, В. А. Чамярыцкага. — Мн.: Навука і тэхніка, 1990. — С. 175. — 207 с.: іл. ISBN 5-343-00151-3.
**Хендрык Юлс Жозеф (Рык) Дамс** (нар. 18 жніўня 1959, Арсхот) — бельгійскі і фламандскі палітык, парламентарый, міністр у 1999—2003 гадах. Кіраўнік ПАСЕ з 2020 года.

Біяграфія
---------

Па адукацыі інжынер гандлю і магістр планавання і развіцця прамысловасці. З 1980-х гг. займаўся палітычнай дзейнасцю ў складзе фламандскіх ліберальных аб’яднанняў. З’яўляецца членам палітычнай партыі «Фламандскія лібералы і дэмакраты».

Быў дарадцам па фінансавых і эканамічных пытаннях у федэральным урадзе. У 1987 годзе атрымаў дэпутацкі мандат у Палаце прадстаўнікоў. Ён паспяхова балатаваўся на перавыбранне на наступных выбарах (1991, 1995, 1999, 2003 і 2007). У перыяд з 1989 па 1994 гады быў адначасова мэрам Арсхота. Пазней ён быў дарадцам у Лёвене (з 2006) і ў Герэнце.

У першым урадзе Гі Верхофстата (1999—2003) займаў пасаду міністра тэлекамунікацый і дзяржаўных прадпрыемстваў. Пазней цягам трох гадоў узначальваў дэпутацкае аб’яднанне ПДВ, а ў 2006—2007 гадах — камітэт замежных спраў. Ён прадстаўляў бельгійскі парламент у Парламенцкай асамблеі Савета Еўропы. У 2010 годзе абраны ў склад федэральнага Сената, а ў 2014 атрымаў мандат у парламенце Фламандскага рэгіёна. Быў абраны ў склад Сената на пяць гадоў. У 2019 годзе быў дэлегаваны ў склад вышэйшай палаты Федэральнага парламента наступнага склікання.

Кавалер Камандорскага Крыжа Ордэна Леапольда.

Зноскі
------

1. ↑  Informacje na stronie polling2014.belgium.be (англ.). Праверана 22 мая 2021.
2. ↑  Rik Daems (гал.). *senaat.be*. Праверана 22 мая 2021.
3. ↑  Open Vld coöpteert Rik Daems (гал.). *hln.be* (8 lipca 2019). Праверана 9 ліпеня 2019.

Спасылкі
--------

* Rik Daems (гал.)(недаступная спасылка). *lachambre.be*. Архівавана з першакрыніцы 22 мая 2021. Праверана 22 мая 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |