У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Масква.

**Масква**, **Масква-рака** — рака ў Цэнтральнай Расіі, у Маскоўскай і часткова ў Смаленскай абласцях, левы прыток Акі (басейн Волгі). На рацэ стаіць горад Масква.

Назва
-----

Назва ракі мае доўгую і багатую гісторыю вытлумачэння яе паходжання, яна вытлумачвалася са славянскага, фінскага, балцкага моўнага матэрыялу. На сёння пераважае балцкае вытлумачэнне, фінскія версіі прызнаныя ўзніклымі з павярхоўных сугуччаў.

Гэта падмацоўваецца і балцкім гідранімічным фонам як на працягу цячэння ракі Масквы, так і на тэрыторыі горада Масква. Балцкія назвы ў рэк Лама, Руза, Мажая, Вярэя, Нара, Сярпея, ад якіх гарады Валакаламск, Руза, Мажайск, Вярэя, Нара-Фамінск, Серпухаў, якія дугой атачаюць Маскву з заходняга боку. У самой Маскве моцны балцкі гідранімічны фон у зоне радыусам 10—15 км ад старога горада, дзе фіксуюцца балцкія назвы (найперш гідронімы, а калі тапонімы, дык вытворныя ад гідронімаў) Яўза, Няглінная, Чармянка, Прэсня, Сетунь, Хімка, Чура, Варгуніха, Кудрына, Бубна, Чачора, Нагаціна, Чартанава.

Корань *Mask-* таксама ў назве бярэзінскай ракі Маска (калі толькі гэтая назва аўтэнтычная, бо складальнік спісу рэк дняпроўскага басейна П. Маштакоў у сваім каталогу не згадвае і не пазначае ракі Маскі, не знайшоўшы яе, такім чынам, на даўнейшых картах).

Звязана з літоўскім *maskėti* «спешна кудысьці бегаць», *maskatuoti* «гайдацца падвешаным; гайдаць, зрушваць; спешна ісці; балбатаць; гарэзнічаць», *maskatas* «лахманы» (кавалкі вопраткі, што развяваюцца на ветры).

Назва канфігурацыйнага значэння, адлюстроўвае выгіны рачнога рэчышча: рака Масква звілістая і ў верхнім цячэнні каля Мажайска, і ў сярэднім каля Звянігарада, і на тэрыторыі цяперашняй Масквы (11 вялікіх петляў на 20-кіламетровай прасторы па прамой).

Тыпалагічныя аналагі — літоўскія водныя назвы тыпу *Tabalys*, балцкія рачныя назвы тыпу Табола паблізу цячэння ракі Масквы (Таболка і Таболаўка — яе правыя прытокі, Табола — на поўдні ад яе вусця). Яны звязаныя з літоўскім *tabaluoti* «кідацца ў бакі; хістацца; гайдацца падвешаным; хвалявацца», *tabalas* «рэч, што гайдаецца».

У маскоўскай назве корань *Mask-* пашыраны пашыральнікам *-(u)v-*. На Павоччы ён таксама ў рачных назвах Пратва, Смядва, на захадзе ад іх у гідронімах Цітва, Водва (з літоўскімі адпаведнікамі *Tytuva, Vaduva*). Гэты пашыральнік вядомы ў літоўскім словаўтварэнні і асабліва папулярны ў назваўтварэнні: *kriokti* «раўсці» — *kriokuva* «рачны парог» (дзе вада раве), *ringėti* «закручваць» — *Ringuva* «Звілістая (рака)».

Значэнне рачной назвы Масква можна перадаць як «Звілістая (рака)».

Гідраграфія
-----------

Даўжыня па старым рэчышчы 502 км (пасля выпрастання з дапамогай гідратэхнічных збудаванняў — 473 км), плошча басейна 17 600 км². Рака пачынаецца на схіле Смаленска-Маскоўскага ўзвышша і ўпадае ў Аку на тэрыторыі горада Каломны. Агульнае падзенне ад вытока да вусця складае 155,5 м. Воды ракі шырока выкарыстоўваюцца для водазабеспячэння горада Масквы.

Заўвагі
-------

1. ↑  *Нерознак В. П.* Названия древнерусских городов. — Наука. — М. 1983. — С. 112.
2. ↑  В. Н. Топоров. Древняя Москва в балтийской перспективе // Балто-славянские исследования. 1981. Москва, 1982. С. 35—42.
3. ↑  П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 262.
4. ↑  В. Н. Топоров. Древняя Москва в балтийской перспективе // Балто-славянские исследования. 1981. Москва, 1982. С. 30.
5. ↑  *В. Н. Топоров.* Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 317.
6. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 338—339.
7. ↑  В. Н. Топоров. Древняя Москва в балтийской перспективе // Балто-славянские исследования. 1981. Москва, 1982. С. 28.
8. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 154.
9. ↑  P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 380—381.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4241772-7 · LCCN: sh85087461 · VIAF: 245733823 |