recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Пярлая́** (літ.: Perloja, традыцыйная беларуская назва — **Пералая**) — вёска ў Варэнскім раёне Алітускага павета Літвы. Уваходзіць у склад Варэнскай сянюніі. Размешчана на рацэ Мяркіс, за 19 км на захад ад Варэны. Насельніцтва на 2001 год — 586 чалавек.

Гісторыя
--------

### Вялікае Княства Літоўскае

Гарадскі герб, 1792 г.
Першы пісьмовы ўспамін пра Пералаю датуецца 1478 годам. У 1413 годзе яна ўвайшла ў склад Троцкага павета Троцкага ваяводства.

У XV стагоддзі ў Пералаі быў пабудаваны касцёл. У 1710 годзе мястэчка пацярпела ад мору. У 1792 годзе кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі надаў Пералаі Магдэбургскае права.

### Пад уладай Расійскай імперыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Пералая апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Троцкім павеце Віленскай губерні.

Каля 1888 года ў Пералаі было 113 будынкаў.

### Найноўшы час

Пасля польска-літоўскіх баёў і падпісання пагаднення паміж міжваеннай Польскай Рэспублікай і Літвой у 1919 годзе Пералая апынулася ў складзе Літвы. У часы Другой сусветнай вайны з чэрвеня 1941 да 1944 года мястэчка знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Рэйха.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**: ~1888 год — 790 чал, з іх 738 каталікоў і 52 іўдзеі
* **XXI стагоддзе**: 2001 год — 586 чал.

Славутасці
----------

* Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі і Святога Францыска Асізскага (1928—1930, пабудаваны паводле праекта Вацлава Міхневіча)
* Помнік Вітаўту Вялікаму (1930)

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 187-2009 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Літоўскай Рэспублікі на беларускую мову»
2. ↑  Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom IX: Poźajście — Ruksze (польск.). — Warszawa, 1888. S. 143.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пярлая
Сцяг першага польскага легіёна.
**Легіёны польскія** – добраахвотніцкія польскія воінскія фарміраванні пры іншаземных арміях, якія ствараліся ў XVIII – XX стст. з мэтай барацьбы за аднаўленне Польшчы. Упершыню 2 легіёны польскія створаны ў Ламбардыі (Паўночная Італія) генералам Я.Г.Дамброўскім у 1797 г. (з 1799 фактычна ў складзе французскай арміі). У 1799 г. пры французскай арміі ў Паўднёвай Германіі сфарміраваны таксама Прыдунайскі легіён. У 1801 г. усе яны рэарганізаваны ў іншыя польскія часткі. Вядомы таксама 2 легіёна польскіх ў складзе французскай арміі ў 1806 – 1807 гг. 2 у Венгрыі і 1 у Італіі ў час нацыянальна-вызваленчых рэвалюцый 1848 – 1849 гг. У Першую сусветную вайну ў складзе ў складзе расійскай арміі існавалі 2 легіёна польскіх (кастрычнік 1914 – сакавік 1915 гг.), у аўстра-венгерскай арміі – створаныя Ю.Пілсудскім 2 легіёна польскіх (жнівень – верасень 1914 г.) і 3 брыгады легіянераў (1914 – 1918 гг.), чый асабовы склад стаў першапачатковым ядром арміі незалежнай Польскай Рэспублікі.

| ⛭Польшча Польскія легіёны |
| --- |
| 
Польскі легіён у Італіі •
Наддунайскі легіён •
Польска-Італьянскі легіён •
Надвіслянскі легіён •
Польскі легіён у Партугаліі •
Польскія легіёны ў Венгрыі •
Легіён Міцкевіча •
Польскі легіён у Турцыі •
Польскі легіён у ЗША •
Польскія легіёны (1914—1918) •
Пулаўскі легіён •
Польскі легіён у Фінляндыі
 |  |
**Лапбуры** (тайск.: ลพบุรี) — правінцыя ў цэнтральнай частцы Тайланда, за 150 км ад Бангкока. Насельніцтва правінцыі — 769 213 чалавек (2010). Герб правінцыі ўпрыгожаны выявай бога Вішну, ззаду якога выява кхмерскага храма Пранг Сам Ёд. Правінцыя Лапбуры размяшчаецца ў даліне ракі Чаўпхрая, паміж рэкамі Лапбуры і Пасак. Раўніны паўднёвай часткі плаўна пераходзяць ва ўзгорыстую мясцовасць на поўначы. На ўсходзе ўзвышаюцца горы Пхетчабуры.

Лапбуры мяжуе з правінцыямі: Пхетчабун, Чаяпхум, Накханратчасіма, Сарабуры, Аютхая, Сінгбуры і Накхонсаван.

Зноскі
------

1. ↑   — Department of Provincial Administration.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13012489'></a>
2. ↑  ทำเนียบท้องที่ พุทธศักราช 2546 เล่ม 2 — กระทรวงมหาดไทย, 2003. — С. 156.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23793856'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q640365'></a>
Раскладванне бялізны для бялення на сонечным святле
**Бяленне** — адзін з найстарэйшых метадаў адбельвання  (англ.) (бел. тэкстыльных вырабаў. Здаўна ўжываецца ў Еўропе для адбельвання тканін на аснове лёну і бавоўны.

Апісанне
--------

Бялізну раскладвалі на траве на больш за сем дзён пасля кіпячэння з попелам і паласкання. Атмасферны кісларод атмасферы і кісларод, які выходзіць з травы, забяспечваюць адбельвальнае дзеянне. Тканіна бялее з кожным днём, пакуль не набудзе поўную беласць. Гэта быў павольны працэс, але больш бяспечны для падвергнутага матэрыялу. Хімічнае адбельванне можа пашкодзіць тканіну, але бяленне амаль не ўплывае на трываласць тканіны.

Блех
----

Асноўны артыкул: **Блех**
Блех — луг або поплаў, дзе беляць палатно. У некаторых краінах, дзе вытворчасць палатна набывала прамысловыя маштабы, былі адмысловыя адкрытыя пляцоўкі для раскладвання тканіны. Звычайна іх размяшчалі каля воднага патоку, якім карысталіся бялярні. Блехі былі звычайнай з’явай у фабрычных гарадках  (англ.) (бел. і ваколіцах падчас Брытанскай прамысловай рэвалюцыі  (англ.) (бел..

Хімічнае адбельванне
--------------------

З адкрыццём хлору ў канцы XVIII стагоддзя хімічнае адбельванне замясціла бяленне, бо было больш хуткім і магло праводзіцца ў памяшканні.

### Хімія працэсу

Менавіта спалучаныя двайныя сувязі  (укр.) (бел. субстрата робяць яго здольным паглынаць бачнае святло. Паглынанне святла робіць тканіну жаўтлявай. Адбельванне кіслародам выдаляе храмафорныя  (руск.) (бел. ўчасткі і робіць тканіны бялейшымі. Кісларод — разбуральны адбельвальнік. Яго адбельвальнае дзеянне  (англ.) (бел. заснавана на «разбурэнні фенольных груп і двайных сувязей вуглярод-вуглярод». Асноўнай крыніцай хімічнага адбельвання з’яўляецца пераксід вадароду  (руск.) (бел. (H2O2), які змяшчае адзінарную сувязь, (-O-O-). Калі сувязь разрываецца, утвараецца вельмі актыўны кісларод, які з’яўляецца актыўным агентам адбельвальніка. Каля шасцідзесяці працэнтаў пераксіду вадароду ў свеце выкарыстоўваецца для хімічнага адбельвання тэкстылю і драўнянай масы.

Зноскі
------

1. 1 2  Sansone, Antonio (1888) (in en). *Dyeing: Comprising the Dyeing and Bleaching of Wool, Silk, Cotton, Flax, Hemp, China Grass &c*. A. Heywood & son. pp. 109. .
2. 1 2  Nystrom, Paul Henry (1916) (in en). *Textiles*. D. Appleton. pp. 266. .
3. ↑  Fraser, Grace Lovat (1948) (in en). *Textiles by Britain*. G. Allen & Unwin. pp. 136. .
4. ↑  England), Textile Institute (Manchester (1923) (in en). *Journal of the Textile Institute*. The Institute. pp. 125. .
5. 1 2  Aspin, C. (Christopher) (1981). *The cotton industry*. Internet Archive. Aylesbury : Shire Publications Ltd. pp. 24. ISBN 978-0-85263-545-2. .
6. ↑  Bleaching Agent - an overview | ScienceDirect Topics **(нявызн.)**. *www.sciencedirect.com*.
7. ↑  *Applications of Transition-Metal Catalysts to Textile and Wood-Pulp Bleaching*. .
**«Мантажнік»** — беларускі футбольны клуб з Мазыра. Заснаваны ў 2015 годзе. У 2016 і 2021 гадах выступаў у Другой лізе чэмпіянату Беларусі.

Гісторыя
--------

Клуб быў заснаваны ў 2015 годзе пры падтрымцы мазырскага мантажнага ўпраўлення ААТ «Гомельтэхмантаж» і ў 2015 годзе выступаў у першынстве Мазыра, дзе заняў 3-е месца. У 2016 годзе каманда, узмацніўшыся былымі ігракамі калінкавіцкай «Вертыкалі» і мазырскай «Славіі», заявілася ў Другую лігу Беларусі. Пры гэтым каманда засталася аматарскай, большасць ігракоў працаўладкавана на мантажным упраўленні. У першым сезоне «Мантажнік» здолеў замацавацца ў якасці серадняка чэмпіянату і заняў выніковае 8-е месца з 13.

У сакавіку 2017 года клуб спачатку пацвярдзіў свой удзел у Другой лізе 2017, але потым адмовіўся ад выступлення. У сакавіку 2018 года клуб меў намер зноў далучыцца да Другой лігі, аднак у выніку не быў уключаны ў канчатковы спіс удзельнікаў.

У 2021 годзе ў выніку аб’яднання Другой лігі з чэмпіянатамі абласцей «Мантажнік» далучыўся да Другой лігі. У сезоне 2022 клуб адмовіўся ад удзелу ў чэмпіянаце Беларусі.

Статыстыка выступленняў
-----------------------

### Чэмпіянат і Кубак Беларусі

| Сезон | Ліга | М | Г | В | Н | П | Галы | Ачкі | Кубак | Заўвагі |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2016 | Другая (Д3) | **8** | 24 | 8 | 6 | 10 | 33–37 | **30** | 1/32 фіналу |  |
| 2017 | Чэмпіянат Гомельскай вобласці не праводзіўся |  |  |
| 2018 | Чэмпіянат Гомельскай вобласці (Д4) | **2** | 8 | 6 | 1 | 1 | 31–6 | **19** | 1/32 фіналу |  |
| 2019 | Чэмпіянат Гомельскай вобласці (Д4) | **2** | 12 | 8 | 2 | 2 | 41–15 | **26** | 1/32 фіналу |  |
| 2020 | Чэмпіянат Гомельскай вобласці не праводзіўся | 1/64 фіналу |  |
| 2021 | Другая — Гомельскі дывізіён (Д3) | **4** | 14 | 5 | 5 | 4 | 24–24 | **20** | 1/64 фіналу |  |
|

Галоўныя трэнеры
----------------

* Яўген Лукашэвіч (пачатак 2016)
* Вячаслаў Шэўчык (2016)
* Ігар Нягрэеў (з 2021)

Зноскі
------

1. ↑  Мозырь: Новый проект(недаступная спасылка)
2. ↑  «Монтажник» выступит во второй лиге
3. ↑  Вторая лига 2018. С "Крумкачами" их будет 15

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | teams.by |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Абгар.

**Абгар II** — кіраўнік Эдэсы 68-53 гг. да н.э.

У 64 годзе да н.э. аб'яднаўся з рымскімі войскамі, дапамагаючы легату Пампея Луцыю Афранію ў захопе Паўночнай Месапатаміі. Паводле адной з версій, у 53 годзе да н.э. Абгар II здрадзіў трыумвіру Марку Красу, выведучы яго войска на адкрытую мясцовасць у бітве пры Карах, у выніку якой рымляне пацярпелі паражэнне. Аднак Абгар не атрымаў ніякай выгады ад вынікаў бітвы, бо ў тым жа годзе ён быў зрынуты парфянскім царом Ародам II.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Drijvers, Han J.; Healey, John F. *The Old Syriac Inscriptions of Edessa and Osrhoene* (1999)
* 

* Абгар II (англ.). — у Smith's Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Казлоў.
**Іва́н Кузьмі́ч Казло́ў** (5 снежня 1910, в. Краснае Плешчаніцкага раёна Мінскай вобласці — 12 кастрычніка 1969) — беларускі партыйны і дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Скончыў Камвуз імя Леніна (1933), рабфак БДУ (1935), ВПШ пры ЦК УКП(б) (1948). Член КПСС з 1931 года.

У 1929—1930 гадах справавод нарсуда Плешчаніцкага раёна. У 1930 г. кіраўнік спраў Плешчаніцкага РК КП(б)Б.

З 1931 года намеснік загадчыка аддзела масавай работы рэдакцыі газеты «Чырвоная змена».

У 1932—1934 гадах сакратар Глускага РК ЛКСМБ, У 1934—1936 гадах інспектар Наркамасветы Беларусі.

З лютага 1936 года загадчык аддзела палітвучобы Сталінскага РК ЛКСМБ (г. Мінск).

У 1937—1939 гадах інспектар па ўліку і планаванні Інстытута фізкультуры г. Мінска.

У 1939—1940 гадах інструктар аргінструктарскага аддзела, намеснік загадчыка, загадчык аддзела прапаганды и агітацыі Кагановіцкага РК КП(б)Б г. Мінска. З сакавіка 1940 года інструктар аддзела прапаганды і агітацыі ЦК КП(б)Б.

У лістападзе 1941 года накіраваны ў Омскую вобласць, дзе займаў пасаду начальніка палітаддзела Круцінскай МТС, а затым намесніка начальніка палітсектара Омскай вобласці.

У 1943—1945 гадах загадчык сектара друку аддзела прапаганды і агітацыі ЦК КП(б)Б; у 1945—1948 гадах лектар ЦК КП(б)Б; у 1948—1950 гадах загадчык сектара агітацыйна-масавай і культурна-асветнай работы аддзела прапаганды і агітацыі ЦК КП(б)Б; у 1950—1951 гадах намеснік начальніка палітсектара Міністэрства сельскай гаспадаркі і нарыхтовак.

З 1951 года займаў пасаду намесніка міністра сельскай гаспадаркі БССР; у 1953 годзе начальнік Галоўнага ўпраўлення радыёінфармацыі Міністэрства культуры БССР; са снежня 1953 года першы сакратар Мсціслаўскага РК КПБ; у 1956—1958 гадах намеснік загадчыка аддзела партыйных органаў ЦК КПБ.

З чэрвеня 1958 года старшыня прэзідыума Беларускага таварыства дружбы і культурнай сувязі з зарубежнымі краінамі.

З сакавіка 1961 года — кіраўнік спраў Савета Міністраў БССР.

Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР (1955—1969). Член Рэвізійнай камісіі КПБ.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* БСЭ, третье издание 1969—1978, в 30 томах, т.12
**Абд ар-Разак**, поўнае імя **Кемаль-ад-дзін Абд ар-Pазак ібн Ісхак Самаркандзі** (з Самарканда паходзіў яго бацька) (1413, Герат — 1482, Герат) — узбекскі гісторык, шэйх.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Гераце (паўночны захад сучаснага Афганістана). Належаў да мясцовай арыстакратыі. Жыў у Самаркандзе (тэрыторыя сучаснага Узбекістана). Падарожнічаў па Індыі з 1441 па 1444 г. Быў у Гіляне (паўднёва-заходняе ўзбярэжжа Каспійскага мора) у 1446 годзе. З 1463 года заняў трон шэйха ў Гераце.

З’яўляецца аўтарам гістарычнай хронікі «Месца ўзыходу двух шчаслівых зорак і месца зліцця двух мораў». Хроніка была ім напісана ў перыяд з 1467 па 1471 , калі ён ужо быў шэйхам Герата. Яна апісвае падзеі татара-мангольскай заваёвы свету, гісторыю жыцця і заваёў Цімура і гісторыю дынастыі Цімурыдаў з 1304 па 1471 год.

Зноскі
------

1. ↑  Abd-al-Razzāq Samarqandī //  Праверана 9 кастрычніка 2017.

Літаратура
----------

* *Абд ар-Раззак Самарканди (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

Спасылкі
--------

* Абд ар-Раззак Самарканди **(нявызн.)**.  Восточная литература. Архівавана з першакрыніцы 22 жніўня 2011. Праверана 18 лютага 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Іраніка |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 103644059 · ISNI: 0000 0000 5490 7143 · LCCN: no00005522 · NUKAT: n2014082596 · LIBRIS: 137574 · SUDOC: 115592024 · VIAF: 52112138 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Талкачоў.

**Іван Кузьміч Талкачоў** (20 чэрвеня 1905, вёска Амельна, Рагачоўскі раён — ?) — адзін з кіраўнікоў партыйнага падполля і партызанскага руху ў Палескай вобласці.

Біяграфія
---------

Член КПСС з 1932 года. З 1932 года на партыйнай і савецкай рабоце ў Петрыкаўскім раёне. У жніўні — кастрычніку 1941 года — сакратар Петрыкаўскага, у жніўні 1943 — ліпені 1944 гадоў — Жыткавіцкага падпольных райкамаў КП(б)Б, у чэрвені — ліпені 1944 года — камісар 50-й Жыткавіцкай партызанскай брыгады. У 1944—1966 гадах — на партыйнай, савецкай і гаспадарчай рабоце ў Жыткавіцкім і Нараўлянскім раёнах.

Узнагароды
----------

* Ордэн Айчыннай вайны I ступені
* Медаль «Партызану Айчыннай вайны» I ступені
* Медаль «Партызану Айчыннай вайны» II ступені

Зноскі
------

1. 1 2 3  Партизаны Беларуси

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Ніжняя вуліца** — вуліца ў Чыгуначным раёне горада Гомеля. Адносіцца да жылога масіву Прудок. Мае спецыфічную канфігурацыю: пачынаецца ад вуліцы Юнацкай, ідучы непрацяглым адрэзкам на паўночны-захад, потым збочвае на поўнач і амаль паралельна вуліцы Юнацкай выходзіць на Круты завулак і 2-і завулак Крупскай, адкуль збочвае на ўсход і раздвойваецца — адной галіной ідзе да вуліцы Юнацкай, другой галіной скіроўваецца да вуліцы Свірыдава. Складаецца з індывідуальнай забудовы пераважна сядзібнага тыпу.

З гісторыі
----------

Пачала фарміравацца ў даваенную пару ў мясцовасці, якую ў народзе называлі Балотам або Бязодным балотам. Па ўспамінах старажылаў, там нярэдка грузлі і патаналі, як свойскія жывёлы (каровы), так і людзі. Фарміраванне вуліцы адбывалася разам з асушэннем гэтага балота. Рэшткі дрэнажнай сістэмы дагэтуль заўважаюцца на ўчастку вуліцы, паралельным 2-му завулку Крупскай.

Назва, верагодна, узнікла на аснове ландшафтных асаблівасцей — вуліца будавалася ніжэй адносна і ўзгоркавай часткі Прудка (на захадзе), і прылеглага калгаснага поля (на ўсходзе).

Зноскі
------

1. ↑  Гомель. Атлас туриста. / Справоч. изд. Ред. Ю. М. Нестеровская. — Минск : РУП «Белкартография», 2019. — С. 15.
2. ↑  Рогалев, А. Ф. Гомель. Страницы истории, формирование улиц, местные тайны и загадки / А. Ф. Рогалев. — Гомель : Барк, 2014. — С. 187-188.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Стржалка.
**Іван Карлавіч Стржалка** (?-?) — беларускі ўрач, акушэр, хірург, гінеколаг.

Біяграфія
---------

Для азнаямлення з медыцынскай практыкай наведваў, між іншым, клінікі Берліна, Парыжа і Прагі.

Да 1865 года працаваў у Слуцку.

З 1865 года працаваў у Мінску.

11 снежня 1879 года ў Мінску па ініцыятыве доктара медыцыны С. К. Свянціцкага Мінскае таварыства ўрачоў на свае сродкі адкрыла «лякарню для прыходных бедных хворых». Узначальваў лякарню С. К. Свянціцкі, а яго памочнікам быў І. К. Стржалка. Гэта ўстанова была закрыта з-за недахопу фінансавання ў 1881 годзе.

Медыцынская дзейнасць
---------------------

У 1863 годзе пры аказанні дапамогі сельскай парадзісе з запушчаным папярочным становішчам плоду зрабіў эмбрыяспондылатамію па сваім спосабе, «які адрозніваецца ад усіх іншых прапанаваных спосабаў і мае вялікую перавагу перад іншымі»: разрэзаў міжрабер’е падпахай у плоду, пранік у грудную поласць і падскурна, з боку грудной паражніны, падзяліў хрыбет. Дзякуючы гэтаму ўмяшанню адбыўся самаразварот плоду, роды скончыліся шчасна, маці засталася ў жывых.

23 лютага 1884 года С. К. Свянціцкі далажыў Таварыству мінскіх урачоў аб паспяхова праведзенай (у снежні 1883) разам з І. К. Стржалка аперацыі ліквідацыі пузырна-похвавага свіршча, які з’явіўся пасля працяглых і цяжкіх трэціх родаў.

Зноскі
------

1. ↑  Национальный исторический архив Беларуси. Ф. 502. Общество минских врачей
2. ↑  О. А. КУЛЬПАНОВИЧ. ПОСЛЕДИПЛОМНАЯ ПОДГОТОВКА ВРАЧЕЙ БЕЛАРУСИ  (руск.)
3. 1 2 3  И. К. Стржалко(недаступная спасылка)  (руск.)
4. ↑  Медицина в эпоху позднего феодализма (конец XVIII в. — первая половина XIX в.)  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сташкевіч.

**Эдуард Сташкевіч** (28 сакавіка 1928 — 19 сакавіка 1974) — сябра мядзельска-смаргонскага антыкамуністычнага падполля, належаў да смаргонскай групы арганізацыі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 28 сакавіка 1928 г. у в. Дэгісі Віленскага ваяводства ў Польскай Рэспубліцы (цяпер Смаргонскі раён Гродзенскай вобласці).

Хадзіў у сямігодку ў Солы, потым вучыўся ў Смаргонскай сярэдняй школе, дзе, па словах будучых сяброў, адзначаўся здольнасцю. Там далучыўся да мядзельска-смаргонскага антыкамуністычнага падполля Расціслава Лапіцкага. Арганізацыя ў асноўным займалася распаўсюджваннем антысавецкіх улётак, у будучыні планавала перайсці і да больш актыўных дзеянняў. Вядома, што Эдуард Сташкевіч удзельнічаў у складанні тэксту некаторых улётак, што распаўсюджваліся ў Смаргоні.

На пачатку 1950, калі быў вучнем 10 класа, арыштаваны. Летам таго ж году за прыналежнасць да мядзельска-смаргонскай падпольнай арганізацыі ваенным трыбуналам Беларускай Вайсковай Акругі асуджаны на 25 гадоў зняволення ў канцлагерах. Тэрмін адбываў разам з іншымі ўдзельнікамі падполля Зянонам Ахрамовічам і Канстанцінам Іваноўскім пераважна ў Свярдлоўскай вобласці. на лесапавале і будаўнічых работах. 

У 1956 г. вярнуўся ў Беларусь з падарваным здароўем. Спачатку працаваў у Смаргонскай машынна-трактарнай станцыі. Пасля заканчэння Полацкага сельгастэхнікуму быў загадчыкам сельгасучастку ў Солах. У 1959 г. жаніўся, нарадзіўся сын Юрый і дачка Алена. У 1969 годзе захварэў на сэрца.

Памёр 19 сакавіка 1974 г. Пахаваны ў Солах.

Зноскі
------

1. ↑   Біяграфія Эдуарда Сташкевіча

Літаратура
----------

* Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. — ISBN 985-6374-07-3.
* *Чарняўскі Міхась* Ня бойцеся ахвяраў і пакут. — Вільня, 2006. — ISBN 978-9857-0620-58.
* *Чарняўскі М. М.* Да гісторыі Мядзельска-Смаргонскага вучнёўскага падполля // Палітычныя рэпрэсіі на Беларусі ў ХХ стагоддзі: Матэрыялы нав.-практ. канферэнцыі (Менск, 27—28 лютага 1998 г.). — Мн. 1998.
**Іван Карпавіч Двадненка** (1903-1943) — малодшы лейтэнант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Іван Двадненка нарадзіўся 3 лютага 1903 года ў станіцы Мінутка (цяпер — у межах горада Кіславодска Стаўрапольскага краю) у сям'і селяніна. Атрымаў сярэднюю адукацыю ў сярэдняй школе № 9. У 1924—1926 гадах Двадненка праходзіў службу ў Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі. У 1926 годзе ён скончыў палкавую артылерыйскую школу. У 1931—1941 гадах Двадненка працаваў старшынёй калгаса, станічнага савета. У 1941 годзе Двадненка быў паўторна прызваны ў армію. У 1942 годзе ён скончыў Тамбоўскае артылерыйскае вучылішча. З ліпеня таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Да верасня 1943 года гвардыі малодшы лейтэнант Іван Двадненка камандаваў артылерыйскай батарэяй 60-га гвардзейскага кавалерыйскага палка 16-й гвардзейскай кавалерыйскай дывізіі 7-га гвардзейскага кавалерыйскага корпуса 61-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Днепр.

27 верасня 1943 года, нягледзячы на масіраваны агонь артылерыі і мінамётаў праціўніка, Двадненка са сваёй батарэяй паспяхова пераправіўся праз Днепр у раёне вёскі Ніўкі Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларускай ССР і ўступіў у бой з варожымі войскамі. Падчас адбівання контратакі нямецкіх танкаў Двадненка атрымаў раненне, але поля бою не пакінуў, працягваючы змагацца. Калі выбыў з ладу наводчык аднаго з гармат, Двадненка замяніў яго сабой і, ведучы агонь, асабіста знішчыў два танкі праціўніка. У далейшым у раёне вёскі Галкі таго ж раёна батарэя Двадненка падбіла тры танкі і самаходную гармату.

15 снежня 1943 года Двадненка памёр ад атрыманых у баі ран. Пахаваны ў горадзе Рэчыца Гомельскай вобласці Беларусі.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 9 лютага 1944 года за «ўзорнае выкананне баявога задання камандавання ў барацьбе з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» гвардыі малодшы лейтэнант Іван Двадненка пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага. Таксама быў узнагароджаны ордэнамі Леніна, Чырвонага Сцяга, Айчыннай вайны 1-й ступені і Чырвонай Зоркі.

У гонар Двадненка названая вуліца ў Кіславодску, таксама вуліца і завулак у Рэчыцы (Беларусь).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Іван Карпавіч Двадненка на сайце «Героі краіны»
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза офицерскому и сержантскому составу артиллерии Красной Армии» от 9 февраля 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 24 февраля (№ 11 (271)). — С. 1

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* *Ахмадиев Т. Х.* Башкирская гвардейская кавалерийская. — Уфа, 1999. (руск.)
* Их имена никогда не забудутся. Книга 1. — Ставрополь, 1968. (руск.)
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. — Минск, 1984 (руск.)
* Слава Башкирских конников. — Уфа: Китап, 2005. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вуліца Будзённага.
**Будзённага** (раней **Кавалерыйская**) — вуліца ў паўднёвай частцы горада Гомеля (Навабеліцкі раён). Названая ў 1930-я гады ў гонар Сямёна Будзённага. Працягласць 1200 м, ад вытворчасцяў, карпусоў дрэваапрацоўчага камбінату (ля сучаснай вуліцы Кавалерыйскай) да вуліцы Зайцава. Пачала фармавацца ў 1930-я гады. Забудаваная 1-павярховымі драўлянымі і цаглянымі індывідуальнымі дамамі сядзібнага тыпу.

Назвы вуліцы
------------

* З 1930-х — Будзённага
* канец 1940—1985 — Кавалерыйская
* З 1985 — Будзённага

Перасякае вуліцы
----------------

* Зайцава
* Севастопальскую
* Суворава
* Сонечную
* Кавалерыйскую
**Вадацяжная вежа** — помнік архітэктуры ў горадзе Слонім (Гродзенская вобласць, Беларусь), размешчаны па вуліцы Вакзальная. Пабудавана з цэглы ў 1922 годзе, адначасова з будынкам чыгуначнага вакзала, разам з якім складае адзіны архітэктурны ансамбль.

Архітэктура
-----------

Трох’яруснае васьміграннае ў сячэнні збудаванне мае пластычныя архітэктурныя формы. Першы ярус — гэта магутнае аснаванне з вуглавымі контрфорсамі і маналітнымі плоскасцямі сцен. Звужаны да верху стройны другі ярус выкарыстаны як апора для трэцяга — верхняга аб’ёму, у якім размяшчаўся рэзервуар з вадой. Яго гранёная «чаша» завершана пластычным шатровым дахам з «заломам» і слухавымі вокнамі.

Літаратура
----------

* *Караткевіч В. Б. Кулагін А. М.* Помнікі Слоніма. — Мінск: Навука і тэхніка, 1983.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Вадацяжная вежа (Слонім) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Вадацяжная вежа (Слонім) на сайце «Архіварта»
**Гуляўнік ірыо** (*Sisymbrium irio*) — від раслін сямейства Капуставыя (*Brassicaceae*). Этымалогія: лац.: irio — старая спасылка на капуставыя.

Батанічнае апісанне
-------------------

Аднагадовая травяністая расліна 10-50 (75) см, часта разгалінаваная ў ніжняй палове, голая або з простымі валасінкамі. Суквецці ўтрымліваюць шмат гермафрадытных кветак. Бледна-жоўтыя пялёсткі (якіх чатыры) даўжынёй ад 2 да 4 мм; тычынкі маюць даўжыню 0,7 мм. Маладыя струкі ад 3 да 5 сантыметраў даўжынёй, прамыя або злёгку дугападобныя, голыя. Насенне 0,9 х 0,4 мм, трохі сціснутае, жоўтае.

Распаўсюджанне
--------------

**Радзіма**. Афрыка: Эрытрэя; Алжыр; Егіпет, Лівія; Марока; Туніс. Каўказ: Арменія, Азербайджан; Грузія; Расія — Дагестан; Перадкаўказзе. Азія: Кувейт; Аман; Катар; Саудаўская Аравія; Аб’яднаныя Арабскія Эміраты; Грэцыя; Кітай; Таджыкістан; Туркменістан; Афганістан; Кіпр; Іран; Ірак; Ізраіль; Іарданія; Ліван; Сірыя; Турцыя; Індыя; Непал; Пакістан. Еўропа: Боснія і Герцагавіна; Балгарыя; Харватыя; Грэцыя; Італія; Паўночная Македонія; Славенія; Францыя; Партугалія; Іспанія; Іспанія. **Натуралізаваны**. ПАР; Японія; Тайвань; Аўстралія; Еўропа: Беларусь, Украіна, Аўстрыя, Чэхія, Германія, Славакія, Швейцарыя, Ірландыя, Англія, Румынія. ЗША [у тым ліку Гаваі]; Аргенціна; Чылі; Уругвай. Лепш расце ў друзлым пяску або на сугліністай глебе.

Выкарыстанне
------------

Насенне выкарыстоўваюць у Іране і Азербайджане, каб рабіць салодкі напой, які ачышчае печань. Таксама шырока выкарыстоўваецца як птушыны корм.

Галерэя
-------

* 
* 
* Батанічная ілюстрацыя з кнігі Яна Копса «Flora Batava», 1800—1934Батанічная ілюстрацыя з кнігі Яна Копса «*Flora Batava*», 1800—1934

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 123. — 160 с. — 2 350 экз.
4. ↑  California Plant Names

### Спасылкі

* Vascular Flora  (ісп.)
* Germplasm Resources Information Network (GRIN)  (англ.)
* Euro+Med Plantbase  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778094753 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вуліца Астроўскага.

**Вуліца Астроўскага** (руск.: улица Островского) — вуліца ў паўднёвай частцы Магілёва, адна з галоўных вуліц Задняпроўскага жылога раёна.

Гісторыя
--------

Драўляная забудова
Гістарычная назва *Бойніцкая вуліца* паходзіць ад бойні, якая размяшчалася на вуліцы. Была адной з галоўных вуліц Лупалаўскага прадмесця. Перайменавана ў 1938 годзе ў гонар савецкага пісьменніка Мікалая Астроўскага.

Сучаснае аблічча вуліцы фарміруецца паводле генеральнага плана горада 1969 года.

Размяшчэнне
-----------

Працягласць 2640 м, ад праспекта Пушкіна да вуліцы Сіманава.

Забудова
--------

Ансамбль жылых дамоў
Кінатэатр «Ветразь»
Забудавана пераважна 5-, 9-павярховымі жылымі дамамі.

На вуліцы ў 1990 годзе размяшчаліся адміністрацыйны будынак будтрэста № 17 «Лаўсанбуд», універсам, рэстаран «Ясень», атэлье № 5 па індпашыве адзення, атэлье па рамонце трыкатажных вырабаў, пункты праката турысцкага рыштунку (д. № 1а і № 2), мэблевая фабрыка, кінатэатр «Ветразь». Да вуліцы прылягаюць жылыя мікрараёны Задняпроўе 1, 3, 4, 5, 7.

Паркі і скверы
--------------

Недабудаваны касцёл Святога Антонія Падуанскага ў парку імя 60-годдзя Вялікага Кастрычніка
На ўчастку паміж вуліцай Сіманава і праспектам Шміта з паўднёвага ўсходу да вуліцы прылягае парк імя 60-годдзя Вялікага Кастрычніка.

Зноскі
------

1. ↑  *А. М. Мезенко.* Имя внутригородского объекта в истории : Об урбанонимах Беларуси XIV — нач. XX в.. — Минск: Выш. шк. 2003. — 299 с. — ISBN 985-06-0905-2.
2. 1 2 3 4 5 6  Островского Николая улица // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9

Літаратура
----------

* Островского Николая улица // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вуліца Астроўскага (Магілёў)
Для тэрміна «Ордэн Зоркі» гл. таксама іншыя значэнні.

**Ордэн Белай зоркі** (эст.: Valgetähe teenetemärk) — дзяржаўная ўзнагарода Эстонскай Рэспублікі.

Ордэн быў заснаваны ў 1936 годзе ў памяць пра вызваленчую барацьбу народа Эстоніі.

Ордэнам Белай зоркі ўзнагароджваюцца грамадзяне Эстоніі за заслугі ў дзяржаўнай службе або мясцовым самакіраванні, а таксама замежнікі за заслугі перад Эстонскай дзяржавай.

Ордэн Белай зоркі мае пяць асноўных ступеняў (класаў) ад першай да пятай, а таксама асобую ступень — «ланцуг ордэна» і адну ступень медалю ордэна.

Апісанне
--------

### Ступені ордэна Белай зоркі

Першая, другая і трэцяя ступені (класа) ордэны маюць розны дызайн стужкі для мужчын і жанчын (жаночая больш тонкая). Чацвёртая і пятая ступені маюць адзіны дызайн для мужчын і жанчын. Першая і другая ступені маюць як зорку ордэна, так і знак (аналагічна для ланцуга ордэна, на які мацуецца знак ордэна, маецца і асобная зорка). Ступені з трэцяй па пятую маюць толькі зорку.

Знакі ордэна Белай зоркі ўсіх ступеняў маюць аднолькавы выгляд, але розныя памеры.

Каляровы тон чырвонай муаравай стужкі ордэна Белай зоркі, па міжнароднай сістэме колераў PANTONE, вызначаны, як 206МС.

### Элементы мастацкага афармлення знака ордэна і зоркі

Знакі ордэна
------------

| Ордэн Белай зоркі з ланцугом | 1-я ступень ордэна | 1-я ступень ордэна (для жанчын) |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
|  |  |  |
| 2-я ступень ордэна | 2-я ступень ордэна (для жанчын) | 3-я ступень ордэна |
|  |  |  |
|  |  |  |
| 3-я ступень ордэна (для жанчын) | 4-я ступень ордэна | 5-я ступень ордэна |
|  |  |  |
|  |  |  |
| Медаль ордэна | Медаль ордэна, адваротны бок |  |
|  |  |  |

Гл. таксама
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Ордэн Белай зоркі на Вікісховішчы |

* Спіс кавалераў ордэна Белай зоркі на ланцугу

Заўвагі
-------

1. ↑  Order of the White Star

Літаратура
----------

* *Walter, Hannes*. Eesti teenetemärgid. Estonian orders and decorations. — Tallinn: Miniplast Pluss, 1998. — 396 lk. — ISBN 9985900170.  (эст.) (англ.)

Спасылкі
--------

* Дзяржаўныя ўзнагароды Эстоніі: ордэн Белай зоркі  (эст.)

| ⛭Узнагароды Эстоніі |
| --- |
| Дзяржаўныя | 
* Крыж Свабоды
* Ордэн Дзяржаўнага герба
* Ордэн Крыжа зямлі святой Марыі
* Ордэн Белай зоркі
* Ордэн Арлінага крыжа
* Ордэн Чырвонага крыжа

 |  |
| Саюза абароны | 
* Белы крыж
* Медаль заслуг

 |
| Царкоўныя | 
* Ордэн епіскапа Платона

 |
**Чаротаўка садовая**, **чарацянка садовая** (*Acrocephalus dumetorum*) — пеўчая птушка сямейства чаротаўкавых.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 12,5 см, размах крылаў 17-19 см. Агульная афарбоўка аліўкавая, выразнае светлае брыво. Апярэнне спіны жаўтавата-бурае, ніз белаваты з бурым налётам. Вельмі падобная да трысняговай, балотнай і індыйскай чаротавак. Прапорцыі махавых не заўсёды дазваляюць беспамылкова адрозніць ад іншых відаў. Спеў з хрыплымі тонамі і вялікай колькасцю імітацый галасоў іншых птушак.

Пашырэнне
---------

Пашырана ў Цэнтральнай Еўразіі. Арэал: ад Нарвегіі, Швецыі, Фінляндыі, усход Польшчы і балтыйскіх краін да Усходняй Сібіры і праз Казахстан да горных вытокаў р. Лены і паўднёвага ўсходу Алтая. На подні да паўночнай часткі Афганістана. Распаўсюджваецца на поўнач і захад, засяляючы балтыйскія краіны, Фінляндыю і Швецыю.

Пералётны від. Спарадычна залятае ў Заходнюю Еўропу (Вялікабрытанія, Ірландыя, Францыя, Бельгія, Галандыя, Германія, Данія, Швейцарыя, Іспанія, Італія, Мальта, Балгарыя, Турцыя). На Беларусі рэдкі на гнездаванні пералётны і транзітна мігрыруючы від, распаўсюджаны ў паўночных, усходніх і цэнтральных частках краіны. Месца зімовак: Пакістан, Індыя, Непал, Шры-Ланка, Бірма.

Насяляе зараснікі кустоў (як на ўскраінах вялікіх лясоў, так і групы кустоў на лугах або берагах вадаёмаў), падтопленыя бярозавыя гаі, а таксама сухія мясціны ў лесастэпе, зараснікі тамарыску ў сухіх далінах рэк, схілы пагоркаў, якія параслі шыпшынай і малінай, краі бураломаў і палян у сасновых лясах, сады і паркі з групамі кустоў, пусткі. У гарах уздоўж вадацёкаў даходзіць да пласкагор’я на вышыні 1000 м над у.м. і нават вышэй за 1200 м.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Скрытная птушка. Корміцца толькі насякомымі.

Гняздуе ў густой травяністай расліннасці (трыснёг, крапіва і г.д.) або ў кустах і малых дрэўцах па-суседству з сонечнымі месцамі. Гняздо падвешанае (звычайна 10-40 см над зямлёй, але не больш за 1 м або крыху болей) паміж сцёблаў або галінак, чашападобнае. Знешняя частка з лістоў і сцёблаў травы, валокнаў крапівы, расліннага пуху, аплеценых павуцінай; потым ідзе больш тонкі слой з такога ж матэрыялу, толькі без павуціны, унутраная частка — з дробных і мяккіх сцёблаў травы (часам з шэрсці і конскага воласу).

Яйкі (3-5, часам 6) звычайна крыху патоўшчаныя на адным з канцоў. Афарбоўка зменлівая: бледна-ружовыя, глыбокія плямы — шэра-фіялетавыя, паверхневыя — чорна-карычневыя з больш светлымі краямі; матавыя, малочна-белыя ці крэмавыя; глыбокія плямы — белыя (цямнейшыя за фон), паверхневыя — аліўкава-карычневыя; ярка-белыя з мноствам карычневых плямак; зеленаватыя або светла-зялёныя з аліўкава-зялёнымі або ржава-карычневымі плямамі і інш. Плямы часта сканцэнтраваны на шырэйшым канцы. Памеры: 17,5 х 14 мм.

Зноскі
------

1. ↑  Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вуліца Браніслава Тарашкевіча.

**Вуліца Браніслава Тарашкевіча** — вуліца ў Партызанскім раёне Мінска. Названа ў гонар Браніслава Тарашкевіча (1892—1938), беларускага грамадска-палітычнага дзеяча, мовазнаўца.

Вуліца пачынаецца каля скрыжавання з вуліцай Язмінавай і сканчаецца на скрыжаванні з Другім парніковым завулкам. Вуліца знаходзіцца ў жылым раёне Сцяпянка. У раёне вуліцы — прыватная забудова.

Зноскі
------

1. ↑  Вуліца Браніслава Тарашкевіча — Google Карты

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вуліца Браніслава Тарашкевіча (Мінск)
**Ордэн Белай ружы Фінляндыі** (фін. Suomen Valkoisen Ruusun ritarikunta) — вышэйшая дзяржаўная ўзнагарода Фінляндыі.

Гісторыя
--------

Ордэн Белай ружы быў заснаваны генералам Карлам Густавам Манергеймам 28 студзеня 1919 года. Ён павінен быў замяніць Ордэн Крыжа Свабоды, скасаваны ў гэты ж дзень. Крытэрый узнагароджання - «служба на карысць дзяржавы і народа». Назва ордэна паходзіць ад 9 белых руж, размешчаных на гербе Фінляндыі. Узнагароду маглі атрымаць як фінскія грамадзяне, так і замежнікі.

Вялікім Крыжом з дыяментамі і мячамі (на ордэнскім ланцугу) быў узнагароджаны толькі маршал Маннергейма.

Вялікі Крыж з дыяментамі атрымалі ўсяго тры чалавекі: сенатар Ота Стэнрат, палітык і дыпламат Карл Энкель і прафесар Ян Сібеліус (усе - члены ўрада Фінляндыі).

Вялікі крыж з мячамі быў уручаны за дзеянні ў гады Другой сусветнай вайны тром фінам (Ялмару Сііласвуа, Эдварду Ханелу і Акселю Айра) і некалькім замежнікам (сярод іх нямецкаму генералу Э. Дзітлю, камандзіру егерскага корпуса, які дзейнічаў на поўначы Фінляндыі).

Вядомыя толькі два выпадкі ўзнагароджання Камандорскім Крыжам I класа з дыяментамі і адзін - Камандорскі крыж з мячамі.

Пасля Другой сусветнай вайны ордэн захаваў сваё становішча ва ўзнагароднай сістэме Фінляндыі.

У 1963 годзе статут ордэна быў зменены. Быў дададзены Крыж Заслугі, а таксама варыянты для ўзнагароджання жанчын.

Спасылкі
--------

* The Order of the White Rose of Finland Архівавана 24 красавіка 2009.  (англ.)
* Suomen Valkoisen Ruusun ritarikunta  (фін.)  (шведск.)
**Эдыкт** (лац.: edictum «аб’ява» ад *edicere* «аб’яўляць») — распараджэнне найвышэйшай улады ў Сярэднявечча і Новы час.

Старажытны Рым
--------------

Тэрмін "эдыкт" паўстаў у рымскім праве.

У Рымскай Рэспубліцы эдыктам называлася пісьмовае або вуснае распараджэнне (уладнае заяву) магістрата пры уступленні ў пасаду. Эдыкт утрымліваў праграму дзейнасці магістрата і меў абавязковую сілу на працягу тэрміну яго паўнамоцтваў. Эдыкты выдавалі і эдылы, але асаблівае значэнне мелі эдыкты прэтараў. Фактычна асноўныя прававыя палажэнні прэтарскага эдыкта перапісваліся з года ў год і, такім чынам, набывалі общенормативный характар (пастаянны эдыкт).

У перыяд прынцыпата і даміната эдыкт стаў відам імператарскага закона. Ва II стагоддзі н. э. Рымскі юрыст Салвэй Юльян склаў канчатковы тэкст прэтарскага эдыкта ("вечны эдыкт") па ўказанні Адрыяна.

* Эдыкт Каракалы
* Міланскі эдыкт
* Фесаланікійскі эдыкт

Літаратура
----------

* Е. Д. Смирнова, Л. П. Сушкевич, В. А. Федосик. Средневековый мир в терминах, именах, названиях. Минск: «Беларусь», 2001.
**Вуліца Баброва** (гістарычная назва: *вуліца Чарнаўчыцкая*) — вуліца ў паўночнай частцы Брэста. Названа ў гонар І. І. Баброва ў 1964 годзе. Працягласць 1083 м, ад Чырвонагвардзейскай вуліцы да вуліцы Фартэчнай. Сфарміравалася ў 1920-я гады. Забудавана 1-павярховымі дамамі. На вуліцы знаходзіцца бібліятэка імя Янкі Купалы (д.№ 4), магазіны.

Тратуар на вуліцы

Літаратура
----------

* Брест : Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. – Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1987. – 408 с.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вуліца Баброва (Брэст)
Эмблема ордэна
**Ордэн Дракона** (*лац*: Societas Draconistrarum; *ням*: Drachenorden) — рыцарскі ордэн заснаваны ў 1408 імператарам Свяшчэннай рымскай імперыі Жыгімонтам, дзеля абароны хрысціянства і барацьбы супраць Асманскай імперыі.

Ордэн дзейнічаў пад эгідай папы рымскага і найперш ставіў мэту выгнання турак з Еўропы і захавання Канстанцінопаля ў складзе еўрапейскай цывілізацыі, але паражэнне рыцараў пад Варнай заставіла гэтую мэту нерэалізаванай.

Членства ў ордэне з'яўлялася вялікай павагай, таму што ў склад яго ўваходзіла толькі 24 рыцары. Адметнай рысай ордэна быў медальён у выглядзе дракона, які меў форму полумесяца, з выявай крыжа.

Членамі ордэна былі Ян Хуньядзі, Улад Цепеш і іншыя выбітныя барацьбіты за захаванне хрысціянства на Балканскім паўвостраве.

Гл. таксама
-----------

* Аблога Канстанцінопаля, 1453
* Бітва пад Варнай
**Эдуі** (лац.: Haedui, Aedui) — старажытнае кельцкае племя ў міжрэччы Соны і Лігера (Луары) у Сярэдняй Галіі.

Галоўны горад эдуяў — Бібракта (Бібрактэ, *Bibracte*), цяпер гарадзішча (плошча 135 га) у 27 км ад г. Ацён у Францыі. Гэты найбуйнейшы кельцкі горад, які размяшчаўся на гары Монт-Бёўрэй (822 м над узроўнем мора) быў умацаваны ровам і сцяной з каменя і дрэва. У 58 да н.э. Юлій Цэзар у Бібрактэ разбіў гельветаў. У 12 да н.э. насельніцтва было выселена рымлянамі па загадзе імператара Аўгуста ў размешчаны непадалёк г. Аўгустадунум (цяпер Ацён).

Яшчэ да Цэзара эдуі лічыліся «саюзнікамі рымскага народа». Пры Цэзары яны рашуча далучыліся да рымлян і спрыялі іх барацьбе супраць свеваў Арыявіста, падтрыманых секванамі. У 52 да н.э. эдуі пакінулі Цэзара, але пасля паражэння арвернскага паўстання пад кіраўніцтвам Верцынгетарыга зноў перайшлі на бок Рыма.

У выніку Гальскіх паходаў Цэзара (58—51 да н.э.) тэрыторыя рассялення эдуяў увайшла ў склад гальскіх правінцый Рыма (з 16 да н.э.- Лугдунскай Галіі).

Эдуі першымі сярод гальскіх народнасцей атрымалі ў 48 н.э. пры Клаўдзіі I права быць сенатарамі і займаць ганаровыя выбарныя пасады.

Гарады
------

* Навіядун (Noviodunum) — цяпер Невер, на беразе ракі Лігер (цяпер Луара). У часы паходаў Цэзара рымляне захапілі горад. Пасля гэтага эдуі адкрыта прынялі бок Верцынгетарыкса і, перабіўшы рымскі гарнізон у Навіядуне, захапілі вялікія запасы хлеба. Плошча каля 40 га.
* Кабілон
* Матыскон

Правадыры
---------

* Думнорыкс

Гл. таксама
-----------

* Кельты
* Гай Юлій Цэзар
* Галія
* Гальская вайна
* Вергабрэт

Спасылкі
--------

* Эдуи // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

| ⛭Кельцкія плямёны |
| --- |
| Алаброгі ·  Арэвакі ·  Арверны ·  Астуры ·  Аўтрыгоны ·  Белгі ·  Белы ·  Белавакі ·  Бітурыгі ·  Боі ·  Брыты ·  Венеты ·  Ветоны\* ·  Ватадзіны ·  Галекі ·  Галаты ·  Гельветы ·  Дэкеангліі ·  Дэметы ·  Інсубры ·  Іцэны ·  Карнуты ·  Карпетаны ·  Катувелаўны ·  Кельтыкі ·  Кімвры\* ·  Лінгоны ·  Лабетаны ·  Лузітаны\* ·  Лузоны ·  Алкады ·  Ардовікі ·  Пелендоны ·  Рутэны ·  Седэтаны ·  Секваны ·  Сеноны ·  Сілуры ·  Скоты ·  Суесетаны ·  Тарбелы ·  Тытыі ·  Трэверы ·  Уракі ·  Эдуі |
| \* Прыналежнасць да кельтаў спрэчная. |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ярашэвіч.
**Эдуард Ярашэвіч** (28 жніўня 1937, Бабруйск — 6 кастрычніка 1986, Смілавічы) — беларускі пісьменнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і служачага. У 1954 годзе скончыў Смілавіцкую сярэднюю школу Мінскай вобласці. З-за цяжкай хваробы не змог вучыцца далей. Сябра СП СССР з 1970 года.

У 1956 годзе ў рэспубліканскім друку было змешчана першае апавяданне (газета «Чырвоная змена»). Выйшлі зборнікі апавяданняў і аповесцей «Прызнанне» (1969), «Дзень далёкі і блізкі» (1973), «Практыка ў Вербічах» (1975), «Белыя Лугі» (1978), «Пражыць дзень» (1983), «Чакаю цябе, раніца» (1987), а таксама зборнік гумарыстычных апавяданняў «Вішанькі Восіпа Міхеевіча» (1969).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вуліца Багдана Хмяльніцкага.
**Вуліца Багдана Хмяльніцкага** — вуліца ў цэнтральнай частцы Віцебска, у Кастрычніцкім раёне. Першапачаткова вуліца называлася **Сянны бульвар** (перайменаваны 28 студзеня 1919 года ў **Пралетарскі**, а ў 1954 годзе названы ў гонар запарожскага гетмана Хмяльніцкага).
У 1922 годзе была перайменавана ў гонар нямецкага эканаміста Ласаля.

Працягласць вуліцы ад плошчы Перамогі да вуліцы Гогаля складае 685 м. Забудова ў раёне вуліцы існуе з XVIII стагоддзя. Да вайны была забудавана 1-2-павярховымі дамамі, пасляваенная забудова (1950—1970) 2-5-павярховымі будынкамі. Праезжая частка вуліцы па сярэдзіне падзелена бульварам. На сваім працягу вуліца перасякаецца з вул. Праўды. Да вуліцы прымыкаюць вуліца Шубіна, вуліца Шрадэра і Авіяцыйны завулак.

3 ліпеня 1944 года, у гонар вызвалення горада, на Сянной плошчы быў праведзены парад партызан.

У 1940-х-1970-х гадах бульвар Хмяльніцкага ўпрыгожваў помнік Багдану Хмяльніцкаму.

Літаратура
----------

* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Гескі.

**Юзаф Ксаверый Гескі** (польск.: Józef Ksawery Heski junior ці Hestke, Eske, Estke; каля 1730 — каля 1810) — жывапісец і гравёр.

Біяграфія
---------

Сын Ксаверыя Гескага Працаваў у Нясвіжскім замку і Нясвіжскім дамініканскім манастыры.

На схіле гадоў мастак стаў манахам-тэрцыярыем дамініканскага ордэна і неадступна знаходзіўся пры касцёле, які сам калісьці ўпрыгожыў жывапісам.

Творчасць
---------

Партрэт Станіслава Аўгуста Панятоўскага. 1783
Сярод работ партрэты для фамільнай галерэі князёў Радзівілаў, партрэт польскага караля Станіслава Аўгуста, аўтапартрэт і іншыя. Стварыў шэраг карцін для Сталбцоўскага дамініканскага касцёла («Раздача міласціны св. Антоніем і епіскапам Юльянам» і інш.).

Зноскі
------

1. 1 2  *Баженова О. Д.* Радзивилловский Несвиж. — Мн.: Харвест, 2010. — 416 с. ISBN 978-985-13-9752-1
**Юзаф Копаць** (польск.: Józef Kopeć; 16 мая 1762, Пінскі павет — 1827) — удзельнік паўстання 1794 года, падарожнік, мемуарыст.

Біяграфія
---------

З роду Копцяў, сын пінскага ротмістра Станіслава Копаця і Ганны з Гаслаўскіх. Першапачатковую адукацыю атрымаў дома. У 16 гадоў пачаў ваенную службу ў Пяцігорскай брыгадзе войска ВКЛ. Даслужыўся да паручніка, пазней перайшоў на службу ў расійскую армію.

Як брыгадзір браў удзел у паўстанні 1794 года, вызначыўся мужнасцю і стратэгічнымі здольнасцямі. У бітве пад Мацеёвіцамі паранены і трапіў у палон, знаходзіўся ў турмах Кіева і Смаленска. Асуджаны за дэзерцірства з расійскай арміі і сасланы на Камчатку, дзе знаходзіўся каля 2 гадоў. Вярнуўся са ссылкі ў 1796 годзе, жыў на Валыні, у Нясвіжы, Варшаве.

Мемуары
-------

Спатканне з чукчамі. Ілюстрацыя да кнігі Ю. Копаця
Свае ўражанні Ю. Копаць апісаў у «Дзённіку падарожжа ўздоўж усёй Азіі па сушы да порта Ахоцк, акіянам праз Курыльскія астравы да Ніжнекамчацка...» (Вроцлаў, 1817; на польскай мове). 3 павагай пісаў пра камчадалаў, чукчаў, якутаў, буратаў i прыводзіў пра ix этнаграфічныя звесткі. Кніга мае навукова-этнаграфічную каштоўнасць, некалькі разоў перавыдавалася (Берлін, 1863; Парыж, 1867; Львоў, 1867), перакладзена на французскую і рускую мовы. Рукапіс зберагаецца ў бібліятэцы Чартарыйскіх у Кракаве.

Зноскі
------

1. ↑  Józef Kopeć // Faceted Application of Subject Terminology Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3294867'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q846596'></a>
2. ↑  Józef Kopeć // MAK<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105192847'></a>

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
* *Ярмоленка В. А.* Таямнічы вязень: (прыгоды генерала Юзафа Копаця) / Валерый Ярмоленка // Маладосць. 2010. № 11. - С. 124-129
**Сінагога ў Фардоне** — мураваная сінагога, якая знаходзіцца ў раёне старага Фардона Быдгашча на скрыжаванні вуліцы Быдгашцкай і Пры Бажніцы. З’яўляецца адным з найважнейшых помнікаў Старога Фардона, які цудам ацалеў падчас нямецкай акупацыі (нацысты ўладкавалі ў ім кінатэатр, які працаваў да 1988 года).

Гісторыя
--------

Сінагога ў 2007 годзе
Першыя згадкі пра яўрэяў у Фордане адносяцца к канцу XVI стагоддзч. Першымі пасяленцамі былі яўрэі з суседняга Быдгашча, якім у 1555 годзе было загадана пакінуць горад.

У сярэдзіне XVII стагоддзя ў Фардоне ўжо існавалі сінагога і яўрэйскія могілкі.

Мураваная сінагога была пабудаваны ў 1827/1828 гадах, а ўведзены ў эксплуатацыю ў 1832 годзе.

Сінагога дзейнічала да 1939 года. Падчас Другой сусветнай вайны будынак быў часткова перабудаваны немцамі пад кінатэатр і тэатр і зноў адбудаваны ў 1940-х — пачатку 1950-х гадоў. Былі выбіты дадатковыя дзвярныя і аконныя праёмы, перабудаваны інтэр’ер. Да 1988 года тут працаваў кінатэатр «Вісла».

* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  SYNAGOGA W STARYM FORDONIE

Спасылкі
--------

Jedna z największych synagog w tej części województwa kujawsko-pomorskiego

Гл. таксама
-----------

* Сінагога ў быдгашчы
* Старая сінагога
**Кукушылі** (манг.: Хөх шил, тыб.: ཁུ་ཁུ་ཞིལ།, кіт. трад. 可可西里山, піньінь *Kěkěxīlǐ Shān*) — горны хрыбет у Кітаі, у паўночнай частцы Тыбецкага нагор’я. Паўднёвая частка сістэмы Куньлунь.

Працягласць хрыбта складае каля 800 км. Вышыні павялічваюцца з усходу на захад, максімальная — 6615 м. Хрыбет складаецца з асобных, бязладна размешчаных масіваў са сплошчанымі вяршынямі, пакрытымі каменнымі разваламі. Найбольш высокія масівы пакрытыя ледавікамі. Падножжа спадзіста спускаецца да высокіх (4500-5000 м) раўнінаў са шматлікімі азёрамі. Асноўны тып ландшафту — высакагорная халодная пустэльня.

Літаратура
----------

* Кукушылі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 570. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |