**Украі́на ў Пе́ршай сусве́тнай вайне́** — падчас Першай сусветнай вайны назва «Украіна» выкарыстоўвалася толькі як нацыянальная назва для тэрыторыі ўкраінскага народа. Тэрыторыі, якія складаюць сучасную Украіну, уваходзілі ў склад Расійскай імперыі (Наддняпраншчына, Слабажаншчына, Данбас, Таўрыя, Крым) і Аўстра-Венгерскай імперыі (Закарпацце, Галічына, Букавіна, Падолле). Але падзеі Першай сусветнай вайны аслабілі ўплыў рэжымаў імперый на этнічных украінцаў і ў 1914—1918 гг.

Тэрытарыяльна-палітычныя планы ваюючых дзяржаў на ўкраінскіх землях
-------------------------------------------------------------------

Першую сусветную вайну развязалі два ваенна-палітычныя блокі: Антанта і Трайны саюз, а потым Чацвяртны саюз. У гэтай вайне Украіна стала мішэнню еўрапейскіх дзяржаў.

Разам з большасцю ўкраінскіх зямель Расійская імперыя імкнулася захапіць Галічыну, Букавіну і Закарпацце. Акрамя таго, яна імкнулася ліквідаваць арганізацыйныя цэнтры ўкраінскага вызваленчага руху. І свае захопніцкія намеры былі прыхаваныя жаданнем аб’яднаць усе «рускія» землі.

Аўстра-Венгерская імперыя мела на мэце далучыць Валынь і Падолле да сваіх уладанняў.

Германская імперыя імкнулася да пашырэння сваіх уладанняў, дзякуючы анексіі украінскіх усходніх і паўднёвых зямель. Нямецкія палітыкі захапілі ўкраінскія землі самым важным крокам на шляху разгрому Расійскай імперыі.

Украіна напярэдадні вайны
-------------------------

Асноўны артыкул: **Прычыны Першай сусветнай вайны**
### Наддняпраншчына

 Перасяленне ўкраінцаў з Расійскай імперыі ў 1897 годзе 
Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў паўплывала на жыццё грамадства таго часу, але гэта не змяніла асноўнага кірунку яго развіцця, які быў прадыктаваны патрабаваннямі і законамі рыначнай эканомікі. Найбольш негатыўныя наступствы разгрому рэвалюцыі адлюстраваліся ў палітычнай сферы. Было ўсталявана надзвычайнае становішча, катэгарычна забараняліся дэманстрацыі, мітынгі і зборышчы. Вайсковыя трыбуналы дзейнічалі па ўсёй краіне. Палітычныя арганізацыі сышлі ў падполле. Рэпрэсіі супраць украінскага руху ўзмацніліся, забаранялася выкладанне ўкраінскай мовы ў навучальных установах, украінскіх суполках і клубах, у большасці арганізацый Асветніцтва і практычна ва ўсіх буйных украінскіх перыядычных выданнях былі адменены. Замест гэтага пры шырокай падтрымцы ўладаў шавінісцкія арганізацыі, у прыватнасці Клуб рускіх нацыяналістаў, былі заснаваныя ў Кіеве ў 1908 годзе.

Справа «Бейліса» атрымала шырокі розгалас — судовы працэс, арганізаваны ў Кіеве ў 1913 годзе супраць яўрэя, абвінавачанага ў рытуальным забойстве праваслаўнага дзіцяці. Прэса пачала антысеміцкую кампанію. Аднак дэмакратычная супольнасць, прагрэсіўная інтэлігенцыя і пісьменнікі выступілі ў абарону Бейліса. У рэшце рэшт суд быў вымушаны апраўдаць Бейліса.

Пасля разгрому Рэвалюцыі 1905—1907 гадоў украінскі вызваленчы рух апынуўся ў цяжкім становішчы. Украінская радыкальна-дэмакратычная партыя распалася. Аднак некаторыя члены ўкраінскай сацыял-дэмакратычнай рабочай партыі, у тым ліку Сымон Пятлюра і Валянцін Садоўскі, удзельнічалі ў стварэнні міжпартыйнага палітычнага блока — Таварыства ўкраінскіх прагрэсістаў (ТУП). Актывістамі Таварыства былі Міхаіл Грушэўскі, Сяргей Яфрэмаў, Уладзімір Выннічэнка, Яўген Чыкаленка, Дзмітрый Дарашэнка, Людміла Старыцкая-Чарняхоўская і іншыя. ТУП лічыў найбліжэйшай задачай украінізацыю адукацыі, дзяржаўных устаноў, суда і царквы. Палітычную лінію грамадства праводзіла газета «Рада». Значная ўвага ўдзялялася адстойванню ўкраінскіх інтарэсаў у Дзярждуме. Трэцяя Дзярждума, найбольш рэакцыйная па сваім складзе, адхіліла пытанне аб украінскай мове навучання ў пачатковых школах і аб выкарыстанні ўкраінскай мовы ў судах. У 1913 годзе, калі была склікана Чацвёртая Дума, ТУП заручылася падтрымкай фракцый трудавікоў і кадэтаў у сваіх прэтэнзіях. Аднак кансерватыўная большасць Думы зноў заблакавала гэтыя пытанні.

Прыгнёт з боку царскага ўрада працягваўся. У 1914 годзе ўрад забараніў святкаваць дзень нараджэння Тараса Шаўчэнкі. Гэта выклікала хвалю пратэстаў па ўсёй Украіне. Словы абурэння гучалі нават у Дзярждуме. Гэта быў першы раз, калі адбылася гарачая дыскусія па ўкраінскім пытанні, і яна зрабіла вялікае ўражанне не толькі ў Думе, але і за яе межамі. Нягледзячы на скандалы з боку ўрада, украінскае студэнцтва прайшло ў сакавіку 1914 годзе пад жоўта-сінімі сцягамі.

Актыўная работа была праведзена сацыял-дэмакратамі падчас падрыхтоўкі да свята 1 мая. Яны распаўсюдзілі абвяшчэнне Цэнтральнага камітэта РСДРП. Кіеўская, Харкаўская, Кацярынаслаўская, Палтаўская і Мікалаеўская партыйныя арганізацыі выдалі ўлёткі з заклікам да 1 мая праводзіць палітычную забастоўку. На 1 мая 1914 года ва Украіне адбылося 85 палітычных страйкаў з больш чым 30 000 удзельнікаў. Больш за ўсё страйкаў адбылося ў Харкаўскай і Кіеўскай губернях.

Такім чынам, напярэдадні Першай сусветнай вайны ва Украіне наспявала рэвалюцыйная сітуацыя. За першую палову 1914 года Украіна мела больш за 300 страйкаў, у тым ліку больш за 70 % былі палітычнымі. У страйках удзельнічалі каля 95 тысяч чалавек.

Як раз прыйшоў новы рэвалюцыйны ўздым (1910 — першая палова 1914) ва Украіне адбылося 978 страйкаў з колькасцю ўдзельнікаў каля 330 тысяч чалавек.

Паступова ўкраінскі нацыянальнае рух набіраў новыя сілы. Але гэты працэс спыніўся з пачаткам Першай сусветнай вайны.

### Заходняя Украіна

 Умацаванні фронту каля Стрыпы
Адной з найбольш характэрных праяў нацыянальна-вызваленчых ідэй у Галіцыі было абуджэнне грамадскай актыўнасці ўкраінскага сялянства. У 1902 годзе ва Усходняй Галіцыі пачаўся сельскагаспадарчы страйк, у якім удзельнічала каля 200 000 сялян. Асноўнымі патрабаваннямі забастоўшчыкаў былі павышэнне заработнай платы польскіх землеўладальнікаў падчас сельскагаспадарчых работ і спыненне ўмяшання польскай адміністрацыі ў эміграцыю сялян і рабочых у Амерыку. Страйк меў сацыяльны і нацыянальны характар і быў накіраваны супраць польскага панавання ў рэгіёне. Скончыўся поўнай перамогай сялян і паказаў прыклад нацыянальнай салідарнасці. Гэта цалкам змяніла агульны баланс сіл дзвюх галоўных галіцкіх нацыянальнасцей: калі польская эліта, захоўваючы сваю палітычную манаполію ў рэгіёне, усё яшчэ панавала над украінскай, то ўкраінскае сялянства па сваёй арганізацыі і нацыянальнай свядомасці значна пераўзыходзіла польскае.

Усе свае дасягненні ўкраінцам даводзілася заваёўваць ва ўпартай барацьбе з польскай адміністрацыяй і польскімі палітычнымі сіламі краю. Украінска-польскія адносіны ў пачатку ХХ стагоддзя набралі вострага канфліктнага характару, характару неаб’яўленай вайны, выразнымі праявамі якой сталі замах на Івана Франка 1897 года, крывавыя расправы над украінскімі выбаршчыкамі, забойства галіцкага намесніка графа Андрэя Патоцкага ўкраінскім студэнтам у 1908 годзе і забойства польскімі студэнтамі аднаго з лідараў украінскага студэнцкага руху Адама Коцка ў 1910 годзе. Палітычная барацьба ішла вакол двух пытанняў: стварэнне украінскага універсітэта ў Львове і правядзення выбарчай рэформы, якая б павялічыла прадстаўніцтва украінцаў у галіцкім сейме. У лютым 1914 года дзякуючы актыўным дзеянням мітрапаліта Андрэя Шаптыцкага быў заключаны польска-ўкраінскі кампраміс, згодна з якім украінцы павінны былі атрымаць траціну месцаў у галіцкім сейме і паўнавартаснае прадстаўніцтва ў розных сеймовых камісіях. Палякі абавязаліся не чыніць перашкод заснаванню ўкраінскага універсітэта ў Львове.

У сакавіку 1913 года ўзнікла ваеннае таварыства «Сечавыя стральцы». Да пачатку Першай сусветнай вайны было каля сотні такіх таварыстваў.

«Січы» праводзіла культурна-асветніцкую работу. У прыватнасці, яны ўдзельнічалі ў Шаўчэнкаўскіх юбілеях. Па іх ініцыятыве адкрыты помнікі паэту ў Ваўчынцах, Надзіеве, Мыкулынцях, Вовчковцах, Косаве і ў іншых гарадах і вёсках Галічыны. Яны таксама выкарыстоўвалі 100-годдзе Кабзара ў палітычных мэтах. 28 чэрвеня 1914 года спартыўныя і ваенныя січы правялі тысячы мітынгаў пад лозунгамі вызвалення ад замежнага прыгнёту Галіцыі і Прыдняпроўскай Украіны і стварэння на гэтай аснове адзінай незалежнай Украіны.

Украінскае насельніцтва ў гады вайны
------------------------------------

 Аўстрыйцы вешаюць украінак у Галіцыі
Падчас вайны ў цяжкім становішчы апынулася насельніцтва Галіцыі і Букавіны. *«З аднаго боку,* — адзначае сучасны гісторык Т Гунчак, *— яго мучылі рускія, спрабуючы выбіць з яго пачуццё нацыянальнай свядомасці і самапавагі; з другога — над ім здзекаваліся аўстрыйцы і венгры, абвінавачваючы ў русафільстве*». У пачатку вайны галіцкія і букавінскія зямлі былі заваяваныя рускімі войскамі. Асноўнай мэтай расійскай адміністрацыі было знішчэнне асноўнага цэнтра ўкраінскага нацыянальнага руху, які засяроджваўся на гэтых землях, і стварэнне перадумоў для арганічнага ўключэння іх у склад Расійскай імперыі.

Менавіта для выканання гэтых задач былі накіраваны асноўныя «меры» новапрызначанага генерал-губернатара Галіцыі графа Георгія Бабрынскага: закрыццё «Просвіт», украінскіх устаноў, бібліятэк, школ; гвалтоўная русіфікацыя; рэпрэсіі супраць мясцовай інтэлігенцыі; пераслед грэка-католікаў; масавая дэпартацыя насельніцтва (з Галічыны былі выселены больш за 12 000 чалавек, абвінавачаных у небяспецы). Больш за 100 тысяч чалавек, якія падчас вайны вярнуліся да праваслаўя, пазбягаючы магчымай помсты з боку аўстра-венгерскай адміністрацыі, пакінулі правінцыю і добраахвотна ад’ехалі ўглыб Расійскай імперыі. Акрамя таго, сотні тысяч украінцаў на Холмшчыне і Валыні былі перамешчаныя на ўсход у рамках тактыкі выпаленай зямлі .

Вайна прынесла на ўкраінскія землі разбурэнне эканомікі, тармажэнне прагрэсіўнага развіцця, дэфармацыю структуры вытворчасці, узмацненне залежнасці ад замежнага капіталу. У Галіцыі за гады вайны было знішчана больш за 40 % гандлёвых і жылых будынкаў, больш за 1,5 тысячы прамысловых будынкаў. Нават стратэгічна важная нафтавая прамысловасць скараціла здабычу на 1/3. На Букавіне ў гэты час колькасць коней і свіней зменшылася на 60 %, авечак — на 47 %. Сітуацыя ў Прыдняпроўскай Украіне была не нашмат лепшая. Калі ў 1913 годзе тут працавала 3381 прадпрыемства, то ў 1915 годзе — толькі 2849. У 1917 годзе з 4 млн сялянскіх двароў 1,8 мільёны двароў былі без коней.

На гэты раз у вёсках засталося толькі 38,7 % працаздольных мужчын. У той жа час з дэградацыяй эканомікі ў гады вайны яе залежнасць ад замежнага капіталу ўзрасла. Толькі на працягу 1916—1917 74 % замежных укладаў у развіццё вугальнай прамысловасці Расійскай імперыі было ўкладзена ў прадпрыемствы Данбаса.

Чалавечыя страты Украіны
------------------------

Дэмаграфічныя страты, выкліканыя Першай сусветнай вайной ва Украіне, не могуць быць падлічаны нават прыблізна. Але ёсць некаторыя статыстычныя дадзеныя аб сумарных стратах расійскай арміі за 1914—1917 гады, калі ёй кіравалі вайсковыя ўлады. Паводле яе, расійскія войскі страцілі 62 640 чалавек і загінулымі ад ран 17 174 чалавек. Але, зразумела, гэта былі толькі дакладна выяўленыя ахвяры, таму што зніклых было вельмі шмат — 1936278 чалавек. Гэта маглі быць як палонныя, так і дэзерціры ці загінуўшыя. Расійскі генерал-эмігрант Галавін вывеў поўную страту Расійскай імперыі ў Першай сусветнай вайне — 1,3 мільёна. Вядома, што насельніцтва Расійскай імперыі ў 1914 годзе складала каля 170 млн, з якіх насельніцтва ўкраінскіх губерняў — каля 32 млн. Такім чынам, украінскія землі імперыі складаюць каля 20 % чалавечых страт.

Акрамя таго, вялікія страты панеслі ўкраінскія землі Аўстра-Венгрыі. Колькасць іх насельніцтва складала каля 7 мільёнаў з 50 мільёнаў усёй імперыі. Паводле існуючых дадзеных, Аўстра-Венгрыя страціла бліз 2 млн загінулымі. Такім чынам, страта ўкраінскага насельніцтва складае каля 14 %. Таксама падчас ваенных дзеянняў панесла страты мірнае насельніцтва Галічыны, Букавіны і Валыні, праз якія ішла лінія фронту. Такім чынам, агульная чалавечая страта насельніцтва Украіны (у цяперашніх межах) складае каля 0,5 млн асоб.

Зноскі
------

1. ↑  Рибалко «Історія України (частина друга) (1995)» **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 01.07.2011. Праверана 21.06.2010.
2. ↑  Український національний рух напередодні Першої світової війни **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 07.05.2010. Праверана 23.06.2010.
3. ↑  Дорошенко Д. І. Історія України 1917—1923 рр. Том І. Доба Центральної Ради Ужгород: Друкарня «Свобода», 1932 (с. 10)
4. ↑  Н. Н. Головин. Россия в первой мировой войне. Москва. Вече. 2014. — 544 с. — С. 149—207.

Літаратура
----------

* *В. Ф. Солдатенко*. Українське питання у структурі міжнародних відносин напередодні Першої світової війни // Українська дипломатична енциклопедія : у 2 т. / Л. В. Губерський (голова). — К. : Знання України, 2004. — Т. 2 : М — Я. — 812 с. — ISBN 966-316-045-4.
* *В. Ф. Солдатенко*. Українське питання під час Першої світової війни в україні // Українська дипломатична енциклопедія : у 2 т. / Л. В. Губерський (голова). — К. : Знання України, 2004. — Т. 2 : М — Я. — 812 с. — ISBN 966-316-045-4.

| ⛭Першая сусветная вайна |
| --- |
| Ваенныя планы | 
* План Шліфена
* План Аўстра-Венгрыі
* План Расіі
* План XVII

 |
| Папярэднія ўзброеныя канфлікты | 
* **Прычыны Першай сусветнай вайны**
* Першы Мараканскі крызіс
* Агадзірскі крызіс
* Ліпеньскі крызіс
* Каланіяльны падзел Афрыкі
* Антысербскія беспарадкі ў Сараеве
* Сараеўскае забойства
* Руска-японская вайна
* Італа-турэцкая вайна
* Захоп Марока Францыяй

 |
| Удзельнікі Першай сусветнай вайны | 

|  |  |
| --- | --- |
| Антанта | 
* Расійская імперыя Расійская імперыя

* Францыя Францыя
	+ Французская каланіяльная імперыя:
	+ Алжыр
	+ Туніс
	+ В’етнам

* Злучанае каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі Брытанская імперыя
	+ Вялікабрытанія
	+ Аўстралія
	+ Канада
	+ Індыя
	+ Новая Зеландыя
	+ Ньюфаўндленд
	+ Паўднёвая Радэзія
	+ ПАС

* ✰ Італія Італія
* Бельгія Бельгія
* Румынія Румынія
* Каралеўства Чарнагорыя Каралеўства Чарнагорыя
* Грэцыя Грэцыя
* Каралеўства Сербія Каралеўства Сербія
* Партугалія Партугалія
* Злучаныя Штаты Амерыкі ЗША
* Тайвань Кітай
* Японія Японія
* Арменія Арменія
* Бразілія Бразілія
* Сіям

 |
| Цэнтральныя дзяржавы | 
* Германская імперыя Германія
	+ Камерун
	+ Тогаленд
	+ Усходняя Афрыка
	+ Паўднёва-Заходняя Афрыка

* Аўстра-Венгрыя Аўстра-Венгрыя

* Асманская імперыя Асманская імперыя

* Балгарыя Балгарыя

* ***Саюзнікі блока цэнтральных дзяржаў:***

* Украінская Народная Рэспубліка Украіна
* Усевялікае войска Данское
* Польшча Каралеўства Польшча
* Літва Літоўская Рэспубліка/Каралеўства Літва
* Герцагства Курляндскае і Семігальскае
* Аб’яднанае Балтыйскае герцагства
* Фінляндская рэспубліка/Каралеўства Фінляндыя
* Рэспубліка Горцаў Каўказа
* Дзяржава дэрвішаў
* Джэбель-Шамар
* Азербайджан Азербайджанская Дэмакратычная Рэспубліка

 |
| Нейтральныя краіны | 
* Люксембург Люксембург
* Швейцарыя Швейцарыя
* Швецыя Швецыя

 |

 |
| **Тэатры ваенных дзеянняў:** | 

|  |  |
| --- | --- |
| Еўрапейскі | 
* Балканскі
* Румынская кампанія
* Заходні фронт
* Усходняя Еўропа
* ✰ Італьянскі фронт

 |
| Блізкаўсходні | 
* Дарданэльская аперацыя
* Сінайска-Палесцінская кампанія
* Каўказскі
* Месапатамская кампанія
* Персідская кампанія
* Паўднёвая Аравія

 |
| Афрыканскі | 
* Паўднёва-Заходняя Афрыка
* Тагаленд
* Камерун
* Усходняя Афрыка
* Паўночная Афрыка
* Заходняя Афрыка

 |
| Азіяцка-Ціхаакіянскі | 
* Цындаа
* Германскае Самоа

 |
| Вайна на моры | 
* Атлантыка
* Міжземнае мора
* Балтыка
* Чорнае мора
* Дарданэлы
* Усходняя Азія
* Каранель
* Фалкленды
* Ютландыя

 |

 |
| Храналогія: | **1914**:
* Пагранічная бітва
* Першая бітва на Марне
* Сербскі фронт
* Бітва пры Цэры
* Усходне-Пруская аперацыя
* Галіцыйская бітва
* Варшаўска-Івангарадская аперацыя
* Бег да мора
* Бітва пад Таненбергам
* Першая Мазурская бітва
* Лодзінская аперацыя
* Бітва пры Калубары
* Вялікае адступленне на Захадзе
* Сарыкамышская бітва
* Першая бітва пры Іпры

**1915**:
* Карпаты
* Перамышльская аблога
* Другая Мазурская бітва
* Другая бітва пры Іпры
* Першая бітва пры Ізонцы
* Вялікае адступленне на Усходзе
* Другая шампанская бітва
* Косаўская аперацыя
* Аблога Эль-Кута
* Салоніцкі фронт
* Свянцянскі прарыў
* Горліцкі прарыў
* Першая бітва пры Артуа
* Нішская аперацыя

**1916**:
* Брусілаўскі прарыў
* Баранавіцкая аперацыя
* Бітва на Соме
* Бітва пры Азьяга
* Нарачанская аперацыя
* Вердэнская бітва
* Эрзурумская бітва
* Арабскае паўстанне
* Манастырская аперацыя
* Бітва ў Трансільваніі

**1917**:
* Пятая Галіцкая бітва
* Бітва пры Капарэце
* Бітва пры Арасе
* Бітва пры Пашэндэйле
* Бітва за Багдад
* Бітва пры Мэрэшэшці
* Першая бітва за Газу
* Паўднёвапалесцінскае наступленне
* Бітва пры Камбрэ
* Наступленне Нівеля
* Аперацыя «Альбіён»

**1918**:
* Аперацыя «Фаўстшлаг»
* Крымская аперацыя
* Бітва за Баку
* Вясновае наступленне
* Другая бітва на Марне
* Бітва пры Алепе
* Бітва пры Віторыа-Венета
* Мёз-Аргонскае наступленне
* Трэцяе Трансірданскае наступленне
* Бітва пры Мегідзе
* Стодзённае наступленне
* Вялікапольскае паўстанне
* Вайна за незалежнасць Эстоніі
* Вардарскае наступленне
* Пятая бітва пры Іпры
* Бітва пры Імбросе
 |
| Звязаныя канфлікты | 
* Украінская рэвалюцыя
* Савецка-ўкраінская вайна
* Польска-ўкраінская вайна
* Вайна за незалежнасць Літвы
* Польска-літоўская вайна
* Рух за незалежнасць Ірландыі
* Арабскае паўстанне
* Лівійскі рух супраціву
* Першая балканская вайна
* Другая балканская вайна
* Бурскае паўстанне
* Заянская вайна
* Мексіканская рэвалюцыя
* Велікоднае паўстанне
* Антыбрытанскае паўстанне ў Іраку
* Туарэгскае паўстанне
* Расійская рэвалюцыя
* Лютаўская рэвалюцыя
* Кастрычніцкая рэвалюцыя
* Лістападаўская рэвалюцыя
* Грамадзянская вайна ў Расіі
* Замежная ваенная інтэрвенцыя ў Расію
* Грамадзянская вайна ў Фінляндыі
* Грамадзянская вайна ў Ірландыі
* Самалілендская кампанія
* Кампанія Сенусі
* Дарфурская экспедыцыя
* Польска-савецкая вайна
* Савецка-грузінская вайна
* Вайна за незалежнасць Ірландыі
* Грэка-турэцкая вайна
* Вайна за незалежнасць Турцыі
* Армяна-азербайджанская вайна
* Армяна-грузінская вайна
* Франка-сірыйская вайна
* Чэхаславацка-венгерская вайна
* Румынская інтэрвенцыя ў Венгрыю
* Барацьба за незалежнасць Латвіі
* Трэцяя Англа-афганская вайна
* Егіпетская рэвалюцыя
* Армяна-турэцкая вайна

 |
| Спецыяльныя тэмы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Ваеннае майстэрства | 
* Авіяцыя
* Артылерыя
* Конніца
* Канвоі
* Крыптаграфія
* Тэхналогіі
* Стратэгічныя бамбардзіроўкі
* Атрутныя рэчывы
* Чыгункі
* Пазіцыйная вайна
* Татальная вайна

 |
| **Злачынствы супраць мірнага насельніцтва** | 
* Талергоф
* Генацыд армян
* Генацыд асірыйцаў
* Генацыд грэкаў

 |

 |
| Пагадненні і дагаворы | 
* Вайсковыя дамовы
* Пагадненне Сайкса — Піко
* Пагадненне Сен-Жан-дэ-Мар’ен
* Пагадненне Венізелас-Цітоні
* Версальскі дагавор
* Нёіскі дагавор
* Лонданскае пагадненне
* Лазанскі мірны дагавор
* Парыжская мірная канферэнцыя
* Трыянонскі дагавор
* Дамаскі пратакол
* Сеўрскі мірны дагавор
* Мудраскае перамір’е
* Камп’енскае перамір’е
* Перамір’е ў Віла-Джусці
* Сен-Жэрменскі мірны дагавор
* Французска-армянскае пагадненне
* Капітуляцыя Германіі
* Брэсцкі мір

 |
| Дадатковая інфармацыя | 
* Роля жанчын
* Мастацтва
* Іспанскі грып
* Каляднае перамір’е
* Статыстыка
* Эканамічная гісторыя

 |
| Наступствы Першай сусветнай вайны | 
* Распад Аўстра-Венгерскай імперыі
* Распад Асманскай імперыі
* Распад Расійскай імперыі
* Мемарыялы
* 14 пунктаў Вільсана
* Вільсанаўская Арменія
* Ліга Нацый
* Страчанае пакаленне

 |