**Нумарацыя дамоў** — спосаб прысваення дамам нумароў. **Нумар дома** — ідэнтыфікатар будынка, унікальны ў некаторай наваколлі (на вуліцы, у квартале, раёне), які з'яўляецца часткай адраса.

Як правіла, нумар дома з'яўляецца лікам, да якога часам дадаецца літара (літарны індэкс), нумар корпуса, будынка або нумар праз дроб.

Самым распаўсюджаным спосабам нумарацыі з'яўляецца нумарацыя ўздоўж вуліцы. Пры гэтым дома нумаруюць па парадку, альбо па адлегласці ад пачатку вуліцы.

Розныя сістэмы нумарацыі дамоў у свеце
--------------------------------------

Самая распаўсюджаная схема нумарацыі дамоў у свеце ставіцца да еўрапейскай схемы, калі няцотныя нумары знаходзяцца на адным баку вуліцы, а цотныя на супрацьлеглым, а нумарацыя ўзрастае ад цэнтра. Гэтая схема ўпершыню была ўжытая ў 1805 годзе ў Францыі. Пачынаючы з сярэдзіны XIX стагоддзя, з прычыны сваёй выгоды, распаўсюдзілася па ўсім краінам Еўропы і іх былым калоніям.
У цяперашні час паступова выцясняе архаічныя не звязаныя паміж сабой нумарацыі дамоў на адной вуліцы. Напрыклад, новыя вуліцы ў Паўднёвай Карэі нумаруюцца па еўрапейскай схеме. Улады Аб'яднаных Арабскіх Эміратаў прынялі рашэнне перанумараваць дома ў адпаведнасці з еўрапейскай схемай.

Нумарацыя дамоў ў Еўропе
------------------------

Дом № 130 у Гамбургу
Еўрапейская схема
Нумарацыя дамоў служыць адназначнай ідэнтыфікацыі будынка ў межах вуліцы або населенага пункта. У Германіі, Аўстрыі і Швейцарыі нумарацыя вызначаецца камунай. Абавязак маркіроўкі будынка шчытом з нумарам (аншлагам) у Германіі вызначаецца § 126 пункта 3 Будаўнічага закона.

Часта для абазначэння на будынку яго нумара (у залежнасці ад мясцовых правілаў) выкарыстоўваюць металічныя пласціны нармаваных памераў, пакрытыя эмаллю. Выкарыстанне асветленых нумарных знакаў на дамах шырока распаўсюджана, і ў Берліне яны з 1975 года абавязковыя.

У Еўропе найбольш распаўсюджаная схема нумарацыі дамоў, пры якой на адным баку дарогі размяшчаюцца будынкі з павялічэннем няцотнымі нумарамі, пачынаючы з 1, а на іншы — з павелічэннем цотнымі нумарамі, пачынаючы з 2, а часам і з 0. Няцотныя нумары, як правіла, знаходзяцца на левай баку дарогі, у напрамку ўзрастання лікавых значэнняў нумароў. Нумарацыя часцей за ўсё пачынаецца ў цэнтры населенага пункта. Для «дадатковых» будынкаў (флігеляў, карпусоў, будынкаў) часта выкарыстоўваюць літары A, B і г. д. (лацінскі алфавіт; у Іспаніі і Францыі таксама прымяняюцца абазначэння *біс, цёр, кватэра*). Будынкі, якія існавалі асобна, але затым аб'яднаныя, могуць нумаравацца толькі адным з ранейшых нумароў, або аб'яднаць раней якія выкарыстоўваліся нумары («13/15»), альбо паказваць дыяпазон адрасоў (напрыклад, «13-17», без уключэння цотных лікаў 14 і 16). Гэта можа адбыцца пры аб'яднанні суседніх зямельных участкаў — напрыклад, пры куплі іх адным уладальнікам ў некалькіх ранейшых.

Брытанскія дамы пачалі нумаравацца з «Паштовага закона (акта)» 1765 года. У сельскай мясцовасці многія дамы маюць уласныя імёны, але не нумарацыю. Прамежкавыя будынкі, як правіла, маюць нумар з літарай A, B, C і г. д. але ёсць некалькі з дробавым нумарам, напрыклад, стары паліцэйскі ўчастак у 20 ½ Camberwell Чэрч-стрыт.

Па гадзіннікавай стрэлцы
Да пачатку-сярэдзіны дзевятнаццатага стагоддзя ў Англіі было прынята прысвойваць нумары дамоў па адным баку дарогі, а затым працягваць яе ў зваротным кірунку па супрацьлеглым.
Такі падыход — нумарацыя ўсіх участкаў на адным баку вуліцы запар, працягваючы па гадзіннікавай стрэлцы ўніз на супрацьлеглым баку вуліцы — да гэтага часу існуе, напрыклад, у Пэл-Мэл.
Паслядоўная нумарацыя выкарыстоўваецца таксама ў некаторых выпадках, калі забудоўваецца толькі адзін бок дарогі, як у выпадку Crayfield Road, Levenshulme, чый паўднёвы бок — былая чыгунка (у цяперашні час веласіпедная дарожка).
Некаторыя мясцовыя ўлады Вялікабрытаніі пазбягаюць колькасці 13 у нумарацыі дамоў, таму што гэта лік лічыцца нешчаслівым.

У Чэхіі дзейнічае яшчэ старая габсбургскай сістэма канскрыпцыйных нумароў. Пры гэтым нумарацыя вырабляецца па чарговасці ўзвядзення будынкаў. Гэта значыць, чым больш будынак, тым менш нумар. У вялікіх гарадах існуюць, да таго ж, дадатковыя нумары для арыентацыі. Канскрыпцыйныя нумары знаходзяцца на чырвоных дошчачках, арыенціровачныя — на сініх.

У Генуі і Фларэнцыі жылыя дамы адзначаны чорнымі (у Фларэнцыі часам таксама сінімі) лікамі, а адміністрацыйныя, офісныя будынкі, як правіла (але не заўсёды), маюць дзве розныя серыі нумароў па кожнай вуліцы.

Расія і краіны былога СССР
--------------------------

У Расіі нумарацыя дамоў існуе з XIX стагоддзя, і з XX стагоддзя моцна не адрозніваецца ад еўрапейскіх стандартаў: амаль заўсёды па адным баку вуліцы размешчаны цотныя нумары, па іншай — няцотныя; нумары ўзрастаюць ад выбару пункту пачатку.

Ранні варыянт нумарацыі — «праваняцотная»: няцотныя нумары знаходзяцца справа, цотныя — злева ад кропкі пачатку вуліцы.
Напрыклад, большасць вуліц Санкт-Пецярбурга маюць першапачаткова менавіта «праваняцотную» нумарацыю.
Больш позні варыянт — «леваняцотная» нумарацыя: няцотныя нумары — злева, цотныя — справа. Гарады ў цэлым маюць пераважна адзін з гэтых варыянтаў нумарацыі, але часта сустракаюцца выключэнні. Напрыклад, праваняцотны Сімферопаль мае леваняцотную вуліцу Вішнёвую, а леваняцотная Адэса мае праваняцотные Праабражэнскую, Чарняхоўскага, Картамышаўскі, Лазневы, Ламаны завулкі. У выключных выпадках цэлы раён можа цалкам або часткова мець іншы варыянт нумарацыі, чым прынята ў цэлым у горадзе. Так, заходняя частка пасёлка Катоўскага ў Адэсе — леваняцотная, а ўсходняя — праваняцотная; ўмоўнай мяжой служыць праспект Касманаўта Георгія Дабравольскага. Вуліцы, якія перасякаюць праспект Дабравольскага, маюць адпаведны тып нумарацыі ў заходняй і ва ўсходняй ад праспекта часткі; то бок нумары ад праспекта ўзрастаюць ў абодва бакі: пачынаюцца ў заходні бок, і пазней працягваюцца ад праспекта ва ўсходні. Аналагічная сітуацыя назіраецца і ў Кемерава, вуліцы, размешчаныя на правым беразе ракі Томь, маюць пераважна леваняцотную нумарацыю, на левым — праваняцотную.

Першапачаткова для зручнасці паштовых службаў будынкаў, якія знаходзяцца на скрыжаваннях, было прынята прысвойваць нумары ўсіх тых тапанімічных адзінак, на якія гэты будынак трапляў. Такім чынам, у некаторых гарадах, якія рана атрымалі нумарацыю дамоў, дома на рагу вуліц маюць дробавы (двайны) нумар, і знак дробу падзяляе лікавыя значэння нумароў дадзенага будынка па кожнай з вуліц (гл. фота).

Шыльды на доме ў Вялікім Ноўгарадзе
Шыльды на доме ў Вянёве
Будынкі, якія знаходзіліся на плошчах на стыку двух вуліц, мелі трайную нумарацыю, якая запісвалася праз два дробы. Пазней ад гэтай практыкі было вырашана адмовіцца, а пытанне прысваення нумары спрэчнаму будынка ў кожным выпадку вырашаць асобна.

Пры пабудове новых будынкаў ім прысвойваюць нумар аднаго з бліжэйшых дамоў з паметкай аб нумары корпуса. Таксама магчыма прысваенне нумара дома з літарай, напрыклад 1а.

У СССР у пасляваенныя гады, у перыяд пачатку масавага будаўніцтва шматкватэрных вышынных дамоў, была прынятая рэкамендацыя, паводле якой уласны нумар дома даецца толькі будынку, які выходзіць на вуліцу, а якія знаходзяцца ўнутры квартала будынка павінны мець дробавы нумар, дадатковы нумар корпуса або нумар з літарай. Далёка не ўсюды яе прытрымліваліся. Напрыклад, на вуліцы Касманаўтаў у Адэсе няцотны бок пранумаравалі з ужываннем гэтага прынцыпу, а цотны — без прымянення.[*крыніца?*]

* **Нумар корпуса** прысвойваецца будынкам, калі некаторыя з іх не маюць прамога выхаду на вуліцу, гэта значыць знаходзяцца ў двары. Будынку, які мае выхад на вуліцу, прысвойваецца корпус 1, а астатнім — той жа нумар дома і наступныя нумары карпусоў.
* **Літара** пасля нумара ставіцца, калі будуецца будынак паміж двума, якія маюць паслядоўныя нумары (напрыклад, 27, 29). Новаму прысвойваецца нумар бліжэйшага з літарай (27а). Таксама літары прысвойваюць дробным будынкам — флігелям, старожкам і да таго падобнаму.
* **Нумар будынка** — прысвойваецца будынкам, якія ўяўляюць адзіны комплекс і якія маюць агульны ўезд з вуліцы.
* **Нумар праз дроб** ставяць у некалькіх выпадках. У дамоў, пранумараваных па двум скрыжаваным вуліцам, гэтыя нумары ставяцца праз дроб. Пры гэтым парадак лікаў залежыць ад варыянту абазначэння адраса: дом, пазначаны нумарамі 2 па вул. Бажэнка і 42 па вул Івана Франка, абазначаюць альбо «вул. Бажэнка, 2/42», альбо «вул Івана Франка, 42/2». Такая сістэма выкарыстоўваецца, напрыклад, у Маскве. Калі будынак пабудаваны на месцы некалькіх знесеных (напрыклад, з нумарамі 7, 9, 11), то часам такому дому даюць нумар па першаму і апошняму знесеных праз дроб (7/11) — так прынята, да прыкладу, у Саратаве, альбо праз працяжнік (7-11), як, напрыклад, у Маскве. Нумар праз дроб таксама можа пазначаць нумар корпуса, напрыклад, «вул. Шыротная, 104/3», як у Цюмені.

Іншым спосабам з'яўляецца нумарацыя па кварталах. Пры гэтым часта выкарыстоўваецца скразная нумарацыя, дзе кожны квартал мае свой уласны нумар, які таксама з'яўляецца сотнямі нумары дома. Такім чынам, напрыклад, дом нумар 1507 азначае, што гэта сёмы дом у пятнаццатым квартале. Напрыклад, у горадзе Ціхвіне Ленінградскай вобласці кожны мікрараён, аддзелены чатырма вуліцамі, мае ўласнае імя і ўласную нумарацыю дамоў. Аналагічная нумарацыя (па карпусам — нумар мікрараёна ў адрас не ўваходзіць), за некаторым выключэннем, прынятая ў маскоўскім Зеленаградзе (Зеленаградскай адміністрацыйнай акрузе).

У Калінінградзе прынята нумараваць не будынка, а пад'езды, такім чынам, першая кватэра першага пад'езда у пачатку вуліцы ў дакументах будзе мець выгляд: *д. 1 кв. 1*, першая кватэра ж другога пад'езда — *д. 3 кв. 1* (дзяленне на цотны і няцотны бок вуліцы ў Калінінградзе агульнапрынятае).
На «пярэднім» баку шматпад'езднага будынка (не на фасадзе, а на тым баку, які звернуты да праезнай часткі вуліцы, гэта можа быць і тарэц будынка) — таблічка, напрыклад: Ленінскі праспект, 52-58 (па цотнаму/няцотнаму нумары на кожны пад'езд). Непасрэдна нумар дома пішацца над пад'ездам — 52, 54, 56, 58.
Для шматпад'ездных будынкаў, асабліва калі яны размешчаны перпендыкулярна самай вуліцы, тарцом да яе праезнай часткі, магчымая такая нумарацыя дамоў: першы пад'езд — дом 74а, другі пад'езд — дом 74б і гэтак далей. А шыльда на самім будынку — вул. Кіеўская, 74а-74е (шасціпад'ездны будынак).

На вельмі доўгіх дарогах таксама можа быць выкарыстана прыгарадная сістэма нумарацыі кіламетровых зон (як у аўстралійскай сістэме адрасавання сельскіх раёнаў). Напрыклад, 9-ы км Воткінскай шашы і Шабердзінскі тракт, 7-ы км.

### Асаблівасці нумарацыі іншых тапанімічных адзінак

* **Вуліцы з аднабаковай забудовай.** Часта (але не абавязкова) маюць паслядоўную нумарацыю.
* **Завулкі.** У некаторых выпадках могуць мець нумарацыю па старшынстве пабудовы дамоў.
* **Гара.** Некалькі дамоў, якія стаяць на вяршыні пагорка або над ярам. Могуць мець адвольную (Пралетарская гара, Арол) або часткова спарадкаваную ўздоўж асноўнага праезду (Шкодова гара, Адэса) нумарацыю.
* **Плошча.** Дамы, якія стаяць ўздоўж замкнёнай крывой. Звычайна маюць нумарацыю як на вуліцах уздоўж ўмоўнай лініі, якая разбівае плошчу на два бакі — адпаведна цотны і няцотны; некаторыя плошчы маюць паслядоўную нумарацыю па гадзіннікавай стрэлцы.
* **Парк.** Некалькі збудаваных будынкаў або адведзеных тэрыторый на ўчастку са складаным рэльефам, не дазваляюць спраектаваць калі-небудзь спарадкаваную дарожна-вулічную сетку. Нумарацыя амаль заўсёды адвольная. (Напрыклад, Паўночны парк, Арол.)

Аўстралія
---------

У Аўстраліі большасць адрасоў паказваюцца гэтак жа, як і ў Еўропе (няцотныя нумары па левым баку вуліцы, цотныя — па правай). Вельмі доўгія вуліцы (напрыклад, Parramatta Road ў Сіднэі) могуць мець больш складаную сістэму нумарацыі: пры перасячэнні мяжы раёна або прыгарада нумары перастаюць расці і пачынаюцца з 1 або 2 зноўку. Таму нумары дамоў на доўгай вуліцы могуць паўтарацца. У сельскіх раёнах, дзе адлегласць паміж дамамі можа быць вельмі вялікім, нумарацыя грунтуецца на адліку дзясяткаў метраў. Так, ферма, размешчаная ў 2300 метраў ад пачатку вуліцы, па правай баку, можа мець нумар 230.

ЗША
---

Амерыканская сістэма нумарацыі дамоў, як правіла, будуецца па схеме XYY, дзе X — нумар квартала (адно-, двух - або нават трохзначны), YY — двухзначны нумар дома ў межах квартала. З кожным новым кварталам нумарацыя дамоў пачынаецца зноўку, пры гэтым унутры квартала нумары некаторых дамоў могуць быць прапушчаны. Да прыкладу, за кварталам з дамамі № 501, 503, 505 варта квартал з дамамі № 601, 603, 605. Вуліцы маюць цотныя і няцотныя бакі.

Японія
------

У Японіі нумары дамоў не маюць ніякай сувязі з іх месцазнаходжаннем — нумарацыя вырабляецца ў парадку забудовы.

Гл. таксама
-----------

* Тапаніміка

Зноскі
------

1. ↑  Карта мира с точностью до 10/20 метров с обозначением улиц и номеров домов
2. ↑  Новая нумерация зданий в Дубае(недаступная спасылка)
3. ↑  «The History of House Names» Архівавана 16 студзеня 2010..
4. ↑  Дробную нумерацию, встречающуюся в Великобритании, иронически обыграла Джоан Роулинг в книгах о Гарри Поттере, где дробный номер имеет невидимая железнодорожная платформа на одном из вокзалов Лондона, с которой отправляются поезда до школы волшебства Хогвартс.
5. ↑  Bowlby, Chris.
6. ↑  Street Addressing Working Group and the National Street Addressing Standard Архівавана 11 красавіка 2006.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4478021-7 · NKC: ph452793 |