recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Аношка.
**Ян Аношка** (польск.: Jan Onoszko; каля 1775, Быхаўскі раён, Магілёўская вобласць — 1820 або 1827) — польскі і беларускі паэт. Дакладныя факты біяграфіі не захаваліся. Некаторыя аўтары атаясняюць яго з ксяндзом Янам Аношкам  (польск.) (бел. рэктарам Варшаўскай духоўнай семінарыі (1823—1831).

Творчасць
---------

Пісаў панегірыкі шляхце, сатырычныя вершы. Аўтар паэмы «Бібеіда» (распаўсюджвалася ў рукапісах). У сваіх сентыментальных творах услаўляў жыццё ў вясковым зацішшы («Муза з вясковае далі», «Мае думкі», «На дажынкі»), прапаведаваў працавітасць і сумленнасць («Літасць»), высмейваў асобныя заганы («На п’янага ветрагона»). Некаторыя яго вершы маюць рэлігійна-містычнае адценне («Сон», «Да бога»).

У 1828 Т. Урублеўская выдала ў Полацку яго «Паэтычныя творы». П. Мядэкша ўключыў вершы Аношкі ў зборніку «Вянок з папараці» (Вільня, 1842). Пра Аношку як «беларускага паэта» пісалі Р. Падбярэскі, рускі бібліёграф Р. Генадзі  (руск.) (бел.. На беларускую мову творы Аношкі перакладаў У. Дубоўка.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Мальдзіс А. В.* Ано́шка Ян // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — С. 375. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

### Беларускія пераклады

* Беларуская літаратура XIX стагоддзя: Хрэстаматыя. — Мн. 1988. — С. 451—454.
**Пенсільванскі ўніверсітэт у Блумсбергу** (англ.: Bloomsburg University of Pennsylvania), таксама **Блумсбергскі ўніверсітэт** (англ.: Bloomsburg University) — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова, якая месціцца ў горадзе Блумсберг, штат Пенсільванія, ЗША. З’яўляецца часткай Сістэмы вышэйшай адукацыі штата Пенсільванія.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Ён быў заснаваны як Блумсбергская акадэмія ў 1839 годзе. У 1856 годзе быў перайменаваны ў Блумсбергскі літаратурны інстытут. У 1869 годзе назва стала «Блумсбергскі літаратурны інстытут і дзяржаўная нармальная школа». У 1916 годзе штат Пенсільванія ўзяў установу пад свой кантроль і назваў яе «Блумсбергская дзяржаўная нармальная школа». У 1927 годзе назва была зменена на Блумсбергскі дзяржаўны педагагічны каледж. У 1960 годзе назва была зменена на Блумсбергскі дзяржаўны каледж. 1 ліпеня 1983 года назва была зменена на цяперашнюю: Пенсільванскі ўніверсітэт у Блумсбергу.

У ліпені 2021 года чыноўнікі вышэйшай адукацыі штата абвясцілі, што Блумсбергскі ўніверсітэт аб’яднаецца з Мэнсфілдскім універсітэтам і Лок-Хэйвенскім універсітэтам у адказ на фінансавыя цяжкасці і скарачэнне колькасці студэнтаў, і кожная ўстанова будзе юрыдычна кампусам адзінага ўніверсітэта. У сакавіку 2022 года новая ўстанова была створана для кантролю за трыма кампусамі і атрымала назву «Універсітэт Садружнасці Пенсільванія» (фармальна — не ўніверсітэт, а ўсяго толькі кіруючае агенцтва), хаця яе ўстановы (кампусы) працягваюць выдаваць дыпломы ад свайго ўласнага імя як універсітэты.

Структура
---------

* Каледж адукацыі і гуманітарных студый
* Каледж прафесій аб здароўі
* Каледж мастацтваў, сацыяльных і гуманітарных навук
* Каледж навук і тэхналогій
* Каледж бізнесу

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Пенсільванія

Крыніцы
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>
2. ↑  U.S. and Canadian 2022 NTSE Participating Institutions Listed by Fiscal Year 2022 Endowment Market Value, Change in Market Value from FY21 to FY22, and FY22 Endowment Market Values Per Full-time Equivalent Student (Excel) — National Association of College and University Business Officers, 2023. Праверана 22 мая 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q30268203'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000000106342763 · LCCN: n89223929 · Microsoft: 190816365 · VIAF: 159568057 |
**Міланскі сабор** (італ.: Duomo di Milano) — кафедральны сабор у Мілане. Пабудаваны ў стылі палымянай готыкі з белага мармуру. Будаўніцтва пачата ў 1386 годзе, аднак завяршылася яно толькі ў пачатку XIX стагоддзя, калі па распараджэнні Напалеона было скончана афармленне фасада. Некаторыя дэталі, аднак, дарабляліся і пазней: да 1965 года.

Сусветнавядомая чацвёртая па велічыні царква ў свеце размешчаная ў самым цэнтры Мілана і з’яўляецца яго сімвалам. Гэта познегатычны цуд, які змяшчае цэлы лес шпіляў і скульптур, мармуровых востраканцовых вежак і калон, сплеценых разам павуціннем лёгкіх апор.

Ён трэці па велічыні ў Еўропе пасля сабораў Святога Пятра ў Рыме і Святога Паўла ў Лондане. Па ўмяшчальнасці саступае сярод гатычных храмаў толькі Севільскаму, а сярод італьянскіх храмаў — толькі сабору Святога Пятра ў Рыме. Сабор упрыгожваюць 3 400 статуй.

Карло Бацці і Джузеппе Бертіні супрацювали у створенні вітражів, які прикрашають фасади Міланського собору, а також створили кілька внутрішніх вікон. Завдяки світлу, яке проникає через ці твори, Собор отримує унікальну атмосферу, в якій різні відтінки і кольори зливаються один з одним, створюючи захоплюючий візуальний досвід.
**Васіль Міхайлавіч Удалы** (? — каля 1501) — князь вярэйскі.

Старэйшы сын вярэйскага князя Міхаіла Андрэевіча і Алены Яраслаўны (?—1486).

У 1468 і 1469 гадах удзельнічаў у паходзе маскоўскага войска на Казань, у 1471 годзе на Ноўгарад, у 1472 і 1480 гадах супраць хана Ахмата.

Узяў шлюб з Марыяй Палеалагіняй, пляменніцай вялікай княгіні маскоўскай Соф’і, жонкі вялікага князя маскоўскага Івана III.

У 1483 годзе, праз пагрозу арышту, з сям’ёй уцёк у Вялікае Княства Літоўскае. У 1484 годзе кароль Казімір Ягелончык даў яму ў вотчыннае ўладанне Любеч на Дняпры, Койданаў, Валожын, Рубяжэвічы, Усу, Радашковічы, Іслач і Старынкі.

Акты князя Васіля Міхайлавіча часоў яго жыцця ў Вялікім княстве Літоўскім не вядомы, таксама вельмі мала звестак пра склад яго двара.

У 1493 годзе Соф’я Палеалог выпрасіла ў Івана III дазвол Васілю вярнуцца, але ён застаўся ў ВКЛ. Пасля яго смерці ўсе ўладанні перайшлі да адзінай дачкі Соф’і.

Зноскі
------

1. ↑  Бондаренко 2022, с. 97-98.
2. ↑  Бондаренко 2022, с. 98.

Літаратура
----------

* *Бондаренко А. А.* Потомки Александра Нетши на службе удельных и великих литовских князей // *Источники по истории русского Средневековья и Нового времени* / [отв. ред. А. А. Горский].. — М.: 2022. — В. 1. — С. 91-137.
* *Грыцкевіч А. П.* Вярэйскія // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тамах. Мінск. Т. 2. 1994. С. 442—443.
* *Грыцкевіч А. П.* Вярэйскія // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах. Т. 4. Мінск. 1997. С. 399.
* *Валахановіч В. І.* Князі Вярэйскія // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна. Мінск. 2004. С. 78.


| ?Васіль Міхайлавіч (князь вярэйскі) — продкі |
| --- |
| 

Не зададзены ідэнтыфікатар сутнасці entityId (старонка не звязана з Вікіданымі)

 |
**«Жодзіна-Паўднёвае»** — беларускі футбольны клуб з Жодзіна Мінскай вобласці, існаваў у 2011—2024 гадах.

Гісторыя
--------

Клуб заснаваны ў 2011 годзе. Доўгі час выступаў на аматарскім узроўні ў мінскай АЛФ.

У сезоне 2022 года «Жодзіна-Паўднёвае» дэбютавала ў Другой лізе. Увесь сезон «Жодзіна-Паўднёвае» ішлі ў верхняй палове табліцы зоны «Поўнач» дывізіёна Мінскай вобласці. Пасля перамогі па пенальці ў паўфінале дывізіёна Мінскай вобласці над «Бабоўняй», «Жодзіна-Паўднёвае» перамагло ў фінале «Вікторыю» з Мар’інай Горкі. На фінальным этапе Другой лігі клуб перамог у 1/8 фіналу «Новую Прыпяць», аднак у чвэрцьфінале саступіў «Крумкачам». Перамогі ў матчах за 5—8 месцы прынеслі клубу выніковы пяты радок.

У лістападзе 2022 года клуб падаў заяўку на праходжанне ліцэнзавання ў Першую лігу. 10 сакавіка 2023 года «Жодзіна-Паўднёвае» разам з іншымі клубамі атрымала ліцэнзію, такім чынам афіцыйна далучыўшыся да Першай лігі ў сезоне 2023. Каманда добра пачала чэмпіянат, у тым ліку ў матчах з фаварытамі — згуляла ўнічыю з «Віцебскам» (0:0) і перамагла магілёўскі «Дняпро» (1:0), аднак пазней паспяховыя адрэзкі чаргаваліся з няўдалымі, і жодзінцы знаходзіліся пераважна ў сярэдзіне табліцы. Тым не менш, выдатныя вынікі пад канец сезона (шэсць перамог запар, многія з якіх аказаліся разгромнымі) дазволілі камандзе фінішаваць на сёмым радку з 17.

У лютым 2024 года клуб заявіў пра спыненне існавання з-за фінансавых праблем.

Дасягненні
----------

* Уладальнік Кубка АЛФ: 2020, 2021.

Статыстыка выступленняў
-----------------------

### Чэмпіянат і Кубак Беларусі

| Сезон | Ліга | М | Г | В | Н | П | Галы | Ачкі | Кубак | Заўвагі |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2022 | Другая — Мінскі дывізіён — Поўнач (Д3) | **1** | 114 | 12 | 0 | 2 | 84–12 | **36** | 1/16 фіналу |  |
| Другая — Мінскі дывізіён — Фінальны этап (Д3) | **1** | 3 | 2 | 0 | 1 | 4–3 |  | Выхад у плэй-оф Другой лігі |
| Другая — плэй-оф (Д3) | **5** | 7 | 5 | 1 | 1 | 22–8 |  | Атрыманне месца ў Першай лізе |
| 2023 | Першая (Д2) | **7** | 32 | 13 | 7 | 12 | 62–52 | **46** | 1/16 фіналу |  |
|

Галоўныя трэнеры
----------------

* Віталь Мурашка (2016—2022)
* Павел Валчэцкі (2023)

Крыніцы
-------

1. ↑  Мы подали заявку на прохождение лицензирования в первую лигу! (руск.).  Старонка «Жодзіна-Паўднёвага» на vk.com (18 лістапада 2022). Праверана 4 снежня 2023.
2. ↑  Футбол. "Нива", "Жодино-Южное", "Макслайн", "Бумпром" и еще 13 клубов получили лицензии первой лиги (руск.)(недаступная спасылка). *pressball.by* (10 сакавіка 2023). Архівавана з першакрыніцы 25 сакавіка 2023. Праверана 25 сакавіка 2023.
3. ↑  "Жодино-Южное" прекращает свое существование (руск.). *football.by* (11 лютага 2024). Праверана 15 сакавіка 2024.
4. ↑  Турнирная сетка Кубка АЛФ - 2020 (руск.). *alfoot.net*. Архівавана з першакрыніцы 26 лістапада 2022. Праверана 4 снежня 2023.
5. ↑  Турнирная сетка Кубка АЛФ - 2021 (руск.). *alfoot.net*. Архівавана з першакрыніцы 26 лістапада 2022. Праверана 4 снежня 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | VK |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | teams.by · Transfermarkt |
**Магіла ахвяр фашызму** — вайсковае пахаванне ў в. Чкалава, Светлагорскі раён.

Апісанне
--------

У цэнтры вёскі пахаваны 24 жыхары. Дзве сям’і былі растраляны за вёскай у 1942 годзе запальваючымі кулямі. У чэрвені 1944 года яшчэ 19 жыхароў былі спалены разам з усёй вёскай у час карнай аперацыі супраць партызан і насельніцтва Рэчыцкай партызанскай зоны. У 1965 годзе на магіле ўсталявана стэла з барыльефнай выявай старога і жанчыны з дзіцём.

Першай ахвярай фашыстаў ў 1941 годзе стаў Павел Міхеевіч Пальчык, які даглядаў пчол. Калі ехалі фашысты, ен узбунтаваў пчол, і тыя наляцелі на фашыстаў. За гэта яго растралялі на месцы.

Перад самым прыходам фашыстаў калгасную жывёлу, машыны, трактары адправілі на Усход.

Жыхары вёскі арганізаваліся ў партызанскі атрад імя Чапаева. Брыгада базіравалася ў раёне в. Вузнаж. Арганізатар — Іван Маісеевіч Шульга. Удзельнікі — Сцяпан Адамавіч Празаровіч, Анатоль Рыгоравіч Юдзенка, Леанід Адамавіч Дземідзенка, Рыгор Адамавіч Шылянок, Леанід Леўкавіч Юдзенка.

У вёсцы арганізавалася невялікая падпольная арганізацыя, арганізатарам якой таксама быў Іван Маісеевіч Шульга. Удзельнікі — Празаровіч Cцяпан Адамавіч, Іван Герасімавіч Васілеўскі, Пятро Стасевіч Галіцкі. Яны здабылі радыё, слухалі Маскву, пісалі лістоўкі ад рукі, распаўсюджвалі сярод аднавяскоўцаў і ў суседніх вёсках. Мелі сувязь з партызанамі. У 1942 годзе немцы арыштавалі іх і завезлі ў Васілевіцкую камендатуру. Праз некаторы час яны былі расстляны ва ўрочышчы Рубанцы за Васілевічамі.

Партызаны наносілі удары по ворагу, таму немцы арганізавалі некалькі карных экспедыцый і ў 1942 годзе расстралялі сем’і Пінчук і Кульганік.

У чэрвені 1943 года немцы, адыходзячы на захад, сталі паліць навакольныя вёскі. Жыхары Чкалава пачалі выбірацца ў лес і будаваць там зямлянкі, забралі туды і адзенне і скаціну. Але многія старыя засталіся ў вёсцы. 17 чэрвеня 1943 года немцы прачосвалі лес. Сустракаючы людзей, лавілі і вялі ў вёску. Некаторых расстрэльвалі ў зямлянках. Людзей, прыведзеных з леса, і тых, якія былі у вёсцы, фашысты сагналі ў хлеў і падпалілі яго.

21 лістапада 1943 года байцы 354 стралковай дывізіі 1203 стралковага палка з удзелам партызанскага атрада імя Кірава вызвалілі в. Чкалава.

Зноскі
------

1. ↑  Магіла ахвяр фашызма в. Чкалава **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 3 жніўня 2021. Праверана 8 ліпеня 2021.
**Бітва на Сініх Водах** — баявое сутыкненне паміж войскамі Вялікага Княства Літоўскага і аб’яднаным войскам Крымскай, Перакопскай і Ямбалукскай ордаў у 1362 годзе на рацэ Сінія Воды. Важны эпізод у наступленні ВКЛ на падпарадкаваныя татарамі землі паўднёва-заходняй Русі.

Лакалізацыя
-----------

Бітва адбылася, відаць, над ракой Снівада, левым прытокам Паўднёвага Буга, паміж вёскамі Уланіў, Вароніўці, Лозна, Пуставійты і Чэрнятынці на тэрыторыі на паўночным захадзе сучаснай Вінніцкай вобласці.

Таксама існуе прывязка месца бітвы да ракі Сінюхі (Кіраваградская вобласць).

Перадгісторыя
-------------

Вялікі князь літоўскі Альгерд хадзіў у карны паход на тых семярых ханаў падольскіх татараў — сваіх саюзнікаў у канфлікце з Польшчай, якія ў 1356 годзе ўзялі бок польскага караля Казіміра. У 1362 годзе ён, выкарыстаўшы паляпшэнне адносін з Польшчай і крыжакамі, выступіў супраць ардынскага панавання ў міжрэччы Дняпра і Дуная. Яго войска было сабрана ў Вялікім Княстве Літоўскім, папоўнена на Валыні і Кіеўшчыне. Восенню Альгерд з войскам рушыў з Кіева на заходняе Падолле.

Ход бітвы
---------

Войска татар, якое ўзначалілі князі Кутлубуг, Качубей (Качыбей, Хачыбей) і Дзімітр — «отчычы і дзедзічы Падольскай зямлі», падзялялася на 3 часткі. Альгерд свае 6 палкоў паставіў y лінію глыбокай абароны ў некалькі радоў, што не давала магчымасці варожай конніцы зайсці ў тыл. Лёгка адбіўшы націск татар, войскі Альгерда нанеслі ўдары ў цэнтры фронту і па флангах. Пасля нядоўгага бою супраціўленне татар было зламана і яны ратаваліся ўцёкамі. У час пагоні быў захоплены абоз ардынцаў. Асабліва вызначыліся ў бітве ратнікі з Новагародка, якімі камандавалі князі Карыятавічы.

Вынікі
------

Гэтая перамога аддала Альгерду ўсё Падолле, а ў стратэгічным выніку — і Кіеўшчыну. На Падоллі пасля бітвы былі заснаваныя гарады Смотрыч, Бакота, Камянец-Падольскі, Вінніца, Сакалінцы, Скала.

Альгерд, разбіўшы татараў на Сініх Водах, авалодаў невялікім паселішчам Хмельнік. Яно знаходзілася за шэсць кіламетраў ад Чорнага Шляха, якім рухаліся татарскія орды на захад, і было варотамі на Падолле з поўначы. Гэта перамога Альгерда фактычна аднавіла пасля 120 гадоў валадарства татара-манголаў свабоду праваслаўнай Кіеўскай Русі, гэта значыць цяперашняй Украіны, і тым самым паклала пачатак складанню своеасаблівай заходнерускай культуры, якая потым стала культурай украінцаў.

Зноскі
------

1. ↑  Прыток Паўднёвага Буга, цячэ на паграніччы Валыні, Кіеўшчыны і Падолля. Паводле думкі В. Б. Антановіча і М. С. Грушэўскага.
2. ↑
3. ↑  Паводле думкі Ф. М. Шабульдо  (укр.) (бел..

Літаратура
----------

* Мікола Ермаловіч. Старажытная Беларусь: Віленскі перыяд. — Гіст. дасл. — Мн.: Выд. цэнтр "Бацькаўшчына": МП "Бесядзь", 1994. — 91 с. ISBN 985-6026-01-6.

* Уладзімір Цімашэнка, Мікола Ліннік. Дзе была ў 1362 годзе бітва войска Вялікага Княства Літоўскага з татарамі: на Снівадзе ці Сінюсе? // Наша слова, № 41, 17 кастрычніка 2007.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
**Бітва на Ворскле** (12 жніўня 1399) — бітва на рацэ Ворскле (сучасн. Палтаўская вобласць) паміж саюзным войскам вялікага князя Вітаўта і хана Тахтамыша, з аднаго боку, і войскам Залатой Арды на чале з ханамі Цімур-Кутлукам і Эдзігеем.

Абодва бакі панеслі вялікія страты, але ў выніку войска Вітаўта і Тахтамыша было разгромлена ўшчэнт, быў забраны ўвесь абоз і шмат палонных, сам Вітаўт ледзьве выратаваўся з невялікай дружынай.

Ацэнкі
------

Паражэнне падарвала сілы ВКЛ і аслабіла пазіцыі Вітаўта; яго праграма стварэння «Руска-Літоўскага каралеўства» была згорнутая. Актыўнасць ВКЛ на ўсходніх землях Русі таксама пайшла на спад, што было выкарыстана Маскоўскай дзяржавай. У бітве загінула вялікая колькасць баярства ВКЛ, у тым ліку Андрэй Полацкі і Дзмітры Баброк. Вымушана ўзмацнілася палітычная залежнасць ВКЛ ад Польшчы (гл.далей: віленска-радамская унія), што пацягнула, у сваю чаргу, далейшую дыскрымінацыю праваслаўнай часткі феадалаў ВКЛ (гл.далей: Ягайлаў прывілей, Гарадзельскі прывілей, грамадзянская вайна ў ВКЛ 1430—1435).

Перад падзеямі
--------------

Вітаўт прыняў збеглага з Залатой Арды хана Тахтамыша і пасяліў яго ў Лідскім замку (1396). Абяцаючы Тахтамышу вяртанне стальца ў Сараі, Вітаўт разлічваў атрымаць вернага саюзніка ў сваёй усходняй палітыцы і ў стварэнні «Руска-Літоўскага каралеўства». Дзеля вызвалення сіл на захадзе, Вітаўт заключыў Салінскі мір з Тэўтонскім ордэнам (1398). Паход на Залатую Арду афіцыйна падтрымаў Баніфацыем IX, абвяшчаючы вайну супраць татараў. Так да войска Вітаўта далучыліся атрады з Польшчы і Прускага ордэна.

Сілы бакоў
----------

У раць Вітаўта і Тахтамыша ўваходзілі войскі «50 князёў» беларускіх, літоўскіх, украінскіх земляў, татарская конніца, дапаможныя атрады з Польшчы і Прускага ордэна. Татарскае войска Цімура на Ворскле спачатку было нешматлікім, але, пачаўшы і зацягнуўшы перагаворы з Вітаўтам, Цімур дачакаўся прыходу галоўных сіл, што і вырашыла вынік бітвы.

Літаратура
----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Бітва на Ворскле (1399) на Вікісховішчы |

* *Сагановіч Г.* Нарыс гісторыі Беларусі ад старажытнасці да канца XVIII стагоддзя. — Мінск: Энцыклапедыкс, 2001. — 412 с. — ISBN 985-6374-34-2
* Нарысы гісторыі Беларусі. У 2-х ч. Ч. 1. М. П. Касцюк, У. Ф. Ісаенка, Г. В. Штыхаў і інш. — Мн.: Беларусь, 1994. — 527 с.: іл. ISBN 5-338-00929-3 (ч. 1), ISBN 5-338-01083-6
* Мікола Ермаловіч. Беларуская дзяржава Вялікае княства Літоўскае. — Мн.: Беллітфонд, 2000. — 448 с. ISBN 985-6576-08-3
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
Віды раз’ездаў па размяшчэнні пуцей:  

а) — папярочны  

б) — паўпадоўжны  

в) — падоўжны
**Раз’езд** — раздзельны пункт на чыгуначных лініях, які прызначаны для *скрыжавання* і *абгону* цягнікоў, а таксама мае пуцявое развіццё.

* **Скрыжаванне** — пропуск на аднапутных лініях *сустрэчных* цягнікоў: цотных і няцотных.
* **Абгон** — цягнік, які прыбыў на станцыю, абганяецца іншым *спадарожным*, больш тэрміновым, цягніком; як правіла, абганяемы цягнік — грузавы, абганяючы — пасажырскі, альбо абганяемы — пасажырскі, абганяючы — хуткі.

Пуцявое развіццё раз’езда залежыць ад памераў руху на ўчастку чыгуначнага напрамка і мае, акрамя галоўнага, ад аднаго да трох прыёмаадправачных пуцей. На раз’ездах звычайна бывае пасажырскі будынак, сумешчаны з памяшканнем дзяжурнага па станцыі, платформы з пешаходнымі пераходамі для пасадкі-высадкі пасажыраў, прылады СЦБ і сувязі, стрэлачныя пасты, жылыя будынкі.

Акрамя аперацый па скрыжаванню і абгону цягнікоў, на раз’ездах ажыццяўляецца пасадка і высадка пасажыраў, а ў некаторых выпадках пагрузка і выгрузка навалачных грузаў у невялікім аб’ёме. Афармленне перавозачных дакументаў на пагружаныя або выгружаныя вагоны ў гэтых выпадках звычайна выконваецца на суседняй прамежкавай апорнай станцыі.

Для скрыжавання цягнікоў у залежнасці ад размяшчэння прыёмаадправачных пуцей раз’езды бываюць трох тыпаў:

* папярочныя — прыёмаадправачныя пуці ідуць паралельна адзін аднаму, прыблізна роўнай даўжыні і сыходзяцца ля межаў станцыі;
* падоўжныя — прыёмаадправачныя пуці ссунутыя насустрач руху цягнікоў, такім чынам, раз’езд аказваецца расцягнутым па даўжыні;
* паўпадоўжныя.

Вартасцямі папярочных раз’ездаў з’яўляюцца невялікая па даўжыні станцыйная пляцоўка, кампактнасць у кіраванні, усе пуці абязлічанага выкарыстання (на іх прымаюцца цягнікі цотнага і няцотнага напрамкаў); недахопамі — немагчымасць ажыццявіць безупыннае скрыжаванне цягнікоў. Гэты тып раз’езда найбольш распаўсюджаны на чыгунках Расійскай Федэрацыі.

Недахопам раз’ездаў з падоўжным і паўпадоўжным размяшчэннем прыёмаадправачных пуцей з’яўляецца разгрупаванне размяшчэння стрэлачных пераводаў, што адчувальна пры ручным кіраванні імі. Гэты фактар выключаны, калі ручное кіраванне стрэлкамі не выкарыстоўваецца. Такі тып раз’ездаў распаўсюджаны на чыгунках Расійскай Федэрацыі.

Гл. таксама
-----------

* Пуцявы з’езд
* Чыгуначная станцыя

Літаратура
----------

* Общий курс железных дорог / Ю. И. Ефименко, М. М Уздин, В. И. Ковалёв и др. — М.: Издательский центр «Академия», 2005. ISBN 5-7695-2046-9
* Общий курс железных дорог / В. Н. Соколов, В. Ф. Жуковский, С. В. Котенкова, А. С. Наумов — М.: УМК МПС России, 2002. ISBN 5-89035-069-2

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Раз’езд
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Співак.
**Майсей Лейвікавіч Співа́к** (22 снежня 1919—23 ліпеня 1943) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

Біяграфія
---------

Яўрэй. Нарадзіўся ў сям'і рамесніка ў мястэчку Нароўля Рэчыцкага павета Гомельскай губерні (зараз горад Нароўля). 

Скончыў сямігодку, працаваў бухгалтарам. 

У Чырвонай Арміі з 1939 года. Удзельнік савецка-фінляндскай вайны 1939—1940 гг. Пасля сканчэння вайны працягваў ваенную службу ў раёне горада Гродна. У 1940 годзе скончыў палкавую школу.  

Падчас Вялікай Айчыннай вайны з чэрвеня 1941 года на Заходнім, Бранскім і Цэнтральным франтах. Удзельнічаў ў абароне Беластока, Гомеля, на Смаленскім напрамку, бітве пад Масквой і Курскай бітве.

Ад’ютант камандзіра 409-га стралковага палка (137-я стралковая дывізія, 48-я армія, Цэнтральны фронт) лейтэнант Співак вызначыўся 23 ліпеня 1943 года ў баях у раёне сяла Сцяпанаўскае (Свярдлоўскі раён, Арлоўская вобласць). У крытычны момант бою ўзначаліў батальён другога эшалону, павёў яго ў атаку, фарсіраваў раку Неруч, захапіў плацдарм і утрымліваў яго да падыходу асноўных сіл палка.  

Лейтэнант М. Л. Співак загінуў у гэтым баі. Пахаваны ў брацкай магіле на станцыі Зміёўка (Свярдлоўскі раён Арлоўскай вобласці).

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 27 жніўня 1943 года лейтэнанту Співаку Майсею Лейвікавічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза (пасмяротна).

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка» Героя Савецкага Саюза
* Ордэн Леніна

Памяць
------

Школа мастацтваў і Алея Славы нараўлянцаў (2010). Фота 2017 г.
Імем Героя названы вуліцы ў гарадах Нароўлі, Гомелі, Арле.

Імя і фатаграфія Майсея Співака ў Нароўлі былі размешчаны на пастаменце з таблічкай у Алеі Славы нараўляцаў.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн 2002.
2. ↑  Аллея Славы

Літаратура
----------

* Співак Майсей Лейвікавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 112—113. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Майсей Лейвікавіч Співак на сайце «Героі краіны»
* Співак Майсей Лейвікавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
* Спивак Моисей Лейвикович  (руск.) // Праект «Память народа»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 131418 |
**Марыя даш Невеш Кейта Баптышта ды Суза** (парт. Maria das Neves Ceita Baptista de Sousa, нар. 1958 годзе) — палітычны дзеяч Сан-Тамэ і Прынсіпі, прэм’ер-міністр краіны з 7 кастрычніка 2002 па 18 верасня 2004 года. Яна была адной з ключавых фігур у партыі Рух за вызваленне Сан-Тамэ і Прынсіпі / Сацыял-дэмакратычная партыя (MLSTP-PSD) і стала першай жанчынай-кіраўніком урада ў краіне.

Кар’ера
-------

Марыя даш Невеш атрымала адукацыю эканаміста на Кубе са спецыялізацыяй у галіне дзяржаўных фінансаў. Марыя даш Невеш працавала дзяржаўным служачым у міністэрстве фінансаў, у Сусветным банку і Дзіцячым фондзе ААН (ЮНІСЕФ). Яна выйшла замуж, і калі яе дзве дачкі падраслі, яна займала важныя дзяржаўныя пасады: міністра эканомікі (1999—2001), міністра фінансаў (2001—2002) і міністра гандлю, прамысловасці і турызму (2002).

У 2001 годзе Фрадыке дэ Менезеш быў абраны прэзідэнтам Сан-Тамэ і Прынсіпі пры падтрымцы Цэнтрысцкай партыі. Але відавочнай большасці ў парламенце не было, і вынікам стала нестабільнае ўзаемадзеянне з шэрагам недаўгавечных кабінетаў міністраў, якія ўзначальваюцца апазіцыяй. Пад кіраўніцтвам сацыяліста Габрыэля Косты была сфарміравана кааліцыя з трох партый, і Марыя даш Невеш была членам урада, які ўтварыўся.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Філіпенка.

**Аляксандр Георгіевіч Філіпенка** (руск.: Алекса́ндр Гео́ргиевич Филиппе́нко; нар. 2 верасня 1944, Масква) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно. Народны артыст Расійскай Федэрацыі (2000). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Расійскай Федэрацыі (1998).

Іграў у спектаклях маскоўскіх тэатраў Гогаль-цэнтр, Тэатр Массавета. Супрацоўнічаў з лекторыем «Прамая мова», дзе праводзіў мона-спектаклі. У яго сольных праграмах гучала проза Гогаля («Мёртвыя душы» з музыкамі Маскоўскай кансерваторыі), Зошчанка, Эрдмана, Даўлатава, Салжаніцына, Філіпенкі. Запісваў аўдыёкніжкі і аўдыёспектаклі.

У лістападзе 2022 года быў звольнены з тэатра Массавета за антываенную пазіцыю і з’ехаў у Літву.

Біяграфія
---------

З 1962 года — член студэнцкай каманды КВЗ МФТІ (чэмпіёны Клуба 1962/1963). У 1964—1969 гадах — акцёр і рэжысёр эстраднай студыі «Наш дом» у студэнцкім тэатры МДУ, у 1969—1975 гадах — акцёр Тэатра драмы і камедыі на Таганцы. У 1974 годзе скончыў Тэатральнае вучылішча імя Барыса Шчукіна. У 1975 годзе Філіпенка паступіў у трупу Акадэмічнага тэатра імя Яўгена Вахтангава, дзе прапрацаваў 20 гадоў. З 1996 па 2006 год — кіраўнік тэатра «Мона-Дуэт-Трыа» пры Масканцэрце. З 2006 па 2022 год — акцёр Тэатра ім. Массавета. З 2019 па 2022 год — акцёр тэатра Гогаль-цэнтр.

Зняўся больш чым у 100 фільмах.

Фільмаграфія
------------

* (1988) «Забіць дракона» — каваль
* (1990) «Маці ўрагану» — Радзівіл
* (1995) «Гульня ўяўлення» — Лампасаў
* (2002) «Лэдзі на дзень» — граф Альфонса Рамера

Зноскі
------

1. ↑  Aleksandr Filippenko // filmportal.de — 2005.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812'></a>
2. ↑  Alexandr Filippenko // Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Кругасвет · Расія-Культура · Даведка РІА |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 140464948 · GND: 172702526, 1051758416 · ISNI: 0000000382175666 · LCCN: no2005054405 · VIAF: 262991497, 12039773 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Караткевіч.
**Дзмітрый Андрэевіч Караткевіч** (16 кастрычніка 1904, в. Дроздава, Сенненскі павет, Магілёўская губерня — 26 снежня 1942, Мінск, БССР) — беларускі падпольшчык ў гады Вялікай Айчыннай вайны, начальнік разведкі Мінскага падпольнага гаркама КП(б)Б у 1941—1942 гадах.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1904 годзе ў вёсцы Дроздава Сенненскага павета (цяпер Талачынскі раён, Віцебская вобласць). У 1926—1931 гадах працаваў на партыйнай рабоце ў Талачынскім раёне. У 1931—1935 гадах працаваў міліцыянерам у Мінску і Мінскай вобласці. Быў на добрым рахунку ў начальства, атрымліваў заахвочванні за выдатную службу.

У 1935—1937 гадах праходзіў навучанне ў Рэспубліканскай вышэйшай школе прапагандыстаў ЦК КП(б)Б. У 1937—1938 гадах першы сакратар Заслаўскага райкама КП(б)Б. У 1938—1940 гадах член ЦК КП(б) і начальнік Галоўгандлю БССР. У 1940 −1941 гадах дырэктар Мінскага прамгандлю.

У жніўні 1941 года ўступіў у Мінскае падполле. У маі 1941 года ўвайшоў у кіраўніцтва Мінскага падпольнага гаркама КП(б)Б на пасадзе начальніка разведкі. У кастрычніку 1942 года арыштаваны акупацыйнымі нямецкімі войскамі. Пасля працяглых катаванняў, пакараны праз павешанне на стадыёне «Дынама».

Пасмяротна ўзнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны I ступені.

Памяць
------

Імя Дз. А. Караткевіча носіць адна з вуліц у Мінску.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
**Літаратуразнаўства** — навука пра паходжанне, сутнасць і грамадскія сувязі мастацкай літаратуры, спецыфіку літаратурнай творчасці і заканамернасці гісторыка-літаратурных працэсаў. Складаецца з трох асноўных раздзелаў: метадалогіі і тэорыі літаратуры, гісторыі літаратуры, літаратурнай крытыкі.

Метадалогія выпрацоўвае метады і агульныя прынцыпы вывучэння мастацкай літаратуры. Тэорыя літаразнаўства даследуе сацыяльную прыроду, вобразна-эстэтычную сутнасць, спецыфіку літаратуры, прыроду жанравых форм і іх адметнасць, законы літаратурна-мастацкай творчасці, агульныя і спецыфічныя заканамернасці станаўлення літаратуры, асаблівасці мастацкіх метадаў, плыняў і кірункаў.

Гісторыя вывучае літаратуру як працэс у канкрэтных яго праявах, важнейшых тэндэнцыях і заканамернасцях, апасродкавана звязаных і абумоўленых заканамернасцямі грамадскага развіцця, даследуе ўзнікненне, змены і развіццё літаратурных кірункаў, плыняў, станаўленне творчых метадаў і мастацкіх стыляў, вызначае месца пісьменніка і асобных твораў ў літаратурным працэсе.

Літаратурная крытыка асвятляе бягучы літаратурны працэс, ацэньвае і тлумачыць літаратурныя творы і адлюстраваныя ў іх з’явы ў святле ідэйна-эстэтычных ідэалаў эпохі, арыентуе чытача, накіроўвае яго інтарэсы, вызначае шляхі развіцця літаратуры. Літаратуразнаўства выкарыстоўвае дасягненні іншых гуманітарных навук, з якімі цесна звязана, — філасофіі, эстэтыкі, сацыялогіі, гісторыі, псіхалогіі, мовазнаўства; уключае такія дысцыпліны, як тэксталогія, тэорыя і практыка выдавецкай (эдыцыйнай) справы, гістарыяграфія, бібліяграфія, архівазнаўства, літаратурная крыніцазнаўства, краязнаўства, палеаграфія і іншыя. Некаторыя з дапаможных дысцыплін афармляюцца ў самастойныя галіны (напрыклад, тэксталогія).

Асновы вучэння пра мастацкую літаратуру распрацавалі старажытнагрэчаскія філосафы. Найбольшую ролю адыграў Арыстоцель, працы якога на доўгі час вызначылі праблематыку і кірунак развіцця літаратуразнаўства; яго ідэямі жывіліся трактаты пра літаратуру ў Старажытным Рыме, у эпоху Адраджэння і нават перыяд класіцызму (Н. Буало). У XVIII — пачатку XIX стагоддзяў на развіццё літаратуразнаўства моцна паўплывалі працы Д. Дзідро, Г. Лесінга, Ё. В. Гётэ і іншых пісьменнікаў і філосафаў эпохі Асветніцтва, якія цікавіліся пытаннямі спецыфікі мастацкай літаратуры, яе суадносінамі з іншымі відамі мастацтва, ідэямі рэалізму і гістарызму.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Brockhaus · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4036034-9 · LNB: 000069009 · NKC: ph137144 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Ільінская царква.
**Свята-Ільінская царква** — дзейны праваслаўны храм у гарадскім пасёлку Шумячы Смаленскай вобласці, перароблены з каталіцкай царквы. Знаходзіцца на вуліцы Савецкай, 96.

Гісторыя
--------

Першы драўляны каталіцкі касцёл у Шумячах быў пабудаваны ў канцы XVII стагоддзя манахамі-бернардынцамі, напачатку XIX стагоддзі касцёл перабудаваны на каменны на сродкі ўладальніка мястэчка Міхала Галынскага.

У касцёлу мясцілася ікона «Божай Маці Шумячская», звесткі аб якой захаваліся ў фондах Нацыянальнага архіва Рэспублікі Беларусь.

У мае 1867 года, касцёл быў зачынены, а яго будынак перададзены праваслаўным вернікам.

Зноскі
------

1. ↑  Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі — Ф. 2001. — Пыт. 2. — Спр. 168. — *Дело о закрытии в Климовичскому уезде Шумячской каплицы и передаче хранившейся там иконы Божией Матери в православное ведомство.* — 1864—1868.
**Падараванні сялян** на Беларусі мелі масавы характар, практыкаваліся ўрадам Расійскай імперыі адразу пасля падзелаў Рэчы Паспалітай на працягу 1773—1801 гадоў. Прычынамі падараванняў сялян былі недахоп зямель у цэнтральнай Расіі, які стаў адчувацца к 1770-м гадам, а таксама імкненне расійскага ўрада стварыць апору з расійскага дваранства і чыноўніцтва на далучаных землях. Фонд раздачы склалі буйныя каралеўскія эканоміі і староствы, землі адабраныя ў царкоўных устаноў і канфіскаваныя ў апазіцыйнай шляхты. 

Ва ўсходняй Беларусі (з 1802 года — Віцебская і Магілёўская губерні) у 1773—1775 гадах атрымалі ва ўласнасць буйныя маёнткі з сялянамі (або іх часткі) — 85 чалавек. Напрыклад, князь Рыгор Пацёмкін атрымаў Крычаўскае староства (11 тыс. душ), граф Пётр Румянцаў — Гомельскае староства (14 тыс душ), граф Захар Чарнышоў — Чачэрскае староства (больш за 5 тыс. душ). Вялікіх памераў былі падараванні сялян у цэнтральнай і заходняй Беларусі. У Мінскай губерні розным асобам было падаравана 42 299 душ, у Гродзенскай — 33 052, у Віленскай — 5 319 душ мужчынскага полу. Сярод 37 асоб, якія атрымалі падараванні ў Мінскай губерні ў 1773—1795 гадах, было 16 генералаў, 3 старшыя афіцэры, 6 саноўнікаў, 5 афіцэрскіх удоў. Такі ж кантынгент асоб, якія атрымалі маёнткі, быў і ў іншых губернях. Усяго пры Кацярыне II і Паўле I у перыяд з 1773 па 1801 год было падаравана каля 208 550 беларускіх сялян. Вынікам гэтай палітыкі стала рэзкае скарачэнне колькасці дзяржаўных сялян на Беларусі (прыкладна ў 3 разы). Пераход сялян у прыгонную залежнасць адмоўна адбіўся на іх матэрыяльным становішчы. Пасля 1801 года падараванні сялян былі спынены ўрадам Аляксандра I па ўсёй Расійскай імперыі.

Крыніцы
-------

1. 1 2  ЭГБ 1999, с. 370.

Літаратура
----------

* Падараванні сялян // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — С. 370. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9.
**Мак’юментары** (англ.: mockumentary) — тэлевізійны і кінематаграфічны жанр, які паказвае выдуманыя падзеі, але прадстаўлены ў выглядзе дакументальнага фільма.

Гэтыя пастаноўкі часта выкарыстоўваюцца для аналізу або каментавання бягучых падзей і праблем з дапамогай выдуманай абстаноўкі або для пародыі самай дакументальнай формы.

У адрозненне ад псеўдадакументальнага фільма, мак’юментары заўсёды задуманы як сатыра або гумар.

У беларускім сучасным мастацтве прыклады мак’юментары найчасцей сустракаюцца ў выглядзе кароткаметражных стужак на фестывалях незалежнага кіно. Найчасцей яно прымяняецца да кінаэксперыментаў, але ў астатніх відах мастацтва яго можна разглядаць як сінонім містыфікацыі.

Прыклады
--------

* Пачатковая школа Эбат — амерыканскі сітком у жанры мак’юментары.
* 1670 — польскі камедыйны серыял.

Зноскі
------

1. ↑  the definition of mockumentary **(нявызн.)**. *Dictionary.com*. Архівавана з першакрыніцы 16 студзеня 2017. Праверана 3 сакавіка 2023.
2. ↑  Campbell, Miranda (2007). "The mocking mockumentary and the ethics of irony" (PDF). *Taboo: The Journal of Culture and Education*. **11** (1): 53–62. Архівавана з арыгінала (PDF) 2011-07-26. Праверана 2010-07-26.
3. ↑  Нам патрэбны міфы **(нявызн.)**. *Звязда*. Архівавана з першакрыніцы 24 студзеня 2022. Праверана 3 сакавіка 2024.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 7738916-5 |
**ААТ «Гранітэкс»** — беларуская кампанія па вытворчасці пражы і нітак, якая размешчана ў Гродна. З’яўляецца адным з вядучых у Рэспубліцы Беларусь вытворцаў грэбэннай і карднай пражы, як баваўнянай, так і змяшанай, а таксама баваўняных арміраваных швейных нітак, шырокага спектру лінейных шчыльнасцяў. З 2000 года арганізавана вытворчасць катанізіраванага льнянога валакна розных ступеняў ачысткі.

Гісторыя
--------

У кастрычніку 1963 года пачалося будаўніцтва бавоўнапрадзільнай фабрыкі. Увосень былі зроблены выбуховыя работы для стварэння катлавана і пакладзены пачатак закладцы падмурка.

Загадам Міністэрства лёгкай прамысловасці БССР № 231 ад 10 чэрвеня 1967 года бавоўнапрадзільная фабрыка была ўведзена ў эксплуатацыю. У год пуску фабрыкай было выраблена 3340 тон пражы.

З 1 сакавіка 1973 года загадам МЛП БССР на базе бавоўнапрадзільнай фабрыкі і нітачнай фабрыкі, якая будуецца, створаны прадзільна-нітачны камбінат.

Загадам Міністэрства лёгкай прамысловасці БССР № 327 ад 2 снежня 1980 года Гродзенскі прадзільна-нітачны камбінат імя XXV з’езда КПСС быў перайменаваны ў Гродзенскае вытворчае прадзільна-нітачнае аб’яднанне.

У жніўні 2000 года аб’яднанне было пераназвана ў Гродзенскае рэспубліканскае унітарнае вытворчае прадпрыемства «Гранітэкс».

24 снежня 2008 года было створана адкрытае акцыянернае таварыства «Гранітэкс» шляхам пераўтварэння Гродзенскага рэспубліканскага унітарнага вытворчага прадпрыемства «Гранітэкс».

Зноскі
------

1. ↑  Лён 2009, с. 38.
2. ↑  ААТ «Гранітэкс» **(нявызн.)**.  СЭЗ «Гроднаінвест». Праверана 16 лютага 2019.
3. ↑  Аляксандр Шумілін сустрэўся з працоўным калектывам ААТ «Гранітэкс» **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Дзяржаўны камітэт па навуцы і тэхналогіях Рэспублікі Беларусь (23 лістапада 2018). Архівавана з першакрыніцы 2 снежня 2018. Праверана 16 лютага 2019.
4. ↑  Кіраўнік Белтэлерадыёкампаніі наведаў «Гранітэкс» і пагутарыў з працоўным калектывам прадпрыемства **(нявызн.)**.  Белтэлерадыёкампанія (19 Красавіка 2018). Праверана 16 лютага 2019.

Літаратура
----------

* Лён (руск.) / сост. Л. В. Ловчая; под общ. ред. И. А. Голуба; худож. В. В. Котович. — Минск: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2009. — 168 с.: ил..

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* gronitex.by — афіцыйны сайт «Гранітэкс»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: RLST-ar511324 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Маскегон (значэнні).
**Маскегон** (англ.: Muskegon) — горад у штаце Мічыган ЗША, адміністрацыйны цэнтр акругі Маскегон. Размешчаны каля гавані на возеры Мічыган. Горад славіцца сваім рыбалоўствам, паруснымі гонкамі, водным адпачынкам, а таксама як парт для камерцыйных і круізных лайнераў. Горад з’яўляецца папулярным напрамкам для вакацый дзякуючы сваім шырокім прэсным пляжам, гістарычнай архітэктуры і калекцыі грамадзянскага мастацтва. Гэта найбольш населены горад на ўсходнім узбярэжжы возера Мічыган. Паводле даных перапісу насельніцтва 2020 года, у горадзе жыве 38 318 жыхароў. Горад мае адміністрацыйную аўтаномію.

Гісторыя
--------

Назва «Маскегон» паходзіць ад атава «*mashkiigong*», што азначае «балотная рака ці балота». Рака Маскегон была пазначана на французскіх мапах, якія датуюцца канцом XVII ст. што сведчыць аб тым, што французскія даследчыкі дасягнулі заходняга ўзбярэжжа Мічыгана да гэтага часу. Айцец Жак Маркет падарожнічаў на поўнач праз гэтую мясцовасць у сваёй раптоўнай паездцы ў Сэнт-Ігнас у 1675 годзе, а група французскіх салдатаў пад камандаваннем лейтэнанта Ля Саля, Генры дэ Тонці, прайшла праз гэтую мясцовасць у 1679 годзе.

Першым вядомым еўрапейска-амерыканскім жыхаром графства быў Эдвард Фіцджэральд, тарговец футрам і пастух, які прыйшоў у раён Маскігон у 1748 годзе і які памёр тут, паводле звестак, быў пахаваны побач з Белым возерам. Паміж 1790 і 1800 гадамі франка-канадскі тарговец Жазэф Ля Фрамбуаз усталяваў гандлёвы пост з футрам у вусці ракі Дук-лэйк. Паміж 1810 і 1820 гадамі некалькі франка-канадскіх таргоўцаў футрам, уключаючы Ламара Андзі, Жана Батыста Рэколекта і П’ера Канстанта, заснавалі гандлёвыя пасты вакол возера Маскегон.

Еўрапейска-амерыканскае засяленне Маскегон пачалося ў 1837 годзе, што супала з пачаткам выкарыстання шырокіх лясных рэсурсаў раёна. Пачатак лесапрамысловай галіны ў 1837 годзе адзначыў тое, што некаторыя лічаць найбольш рамантычнай эпохай у гісторыі рэгіёну. Лясная прамысловасць у сярэдзіне XIX ст. прывяла многіх паселенцаў, асабліва з Германіі, Ірландыі і Канады.

Некаторыя кварталы Маскегон пачыналіся як асобныя вёскі.

Крыніцы
-------

1. ↑  Sherman, Elizabeth B. (2003). *Beyond the Windswept Dunes: The Story of Maritime Muskegon*. Detroit: Wayne State University Press. p. 2. ISBN 0-8143-3127-0.
2. ↑  Ojibwe People's Dictionary: mashkiig **(нявызн.)**. *Ojibwe People's Dictionary*.  University of Minnesota. Праверана 5 лютага 2022.
3. ↑  History of Muskegon **(нявызн.)**. *co.muskegon.mi.u*. Праверана 7 чэрвеня 2019.
4. ↑  History of the Churches of St. Mary's, Our Lady of Grace & St. Jean Baptiste **(нявызн.)**. *Our Lady of Grace & St Mary Catholic Parishes, Muskegon*. Праверана 9 ліпень 2015.
5. ↑  Walter Romig, *Michigan Place Names*, p. 68
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Аўсянка (значэнні).

**Аўся́нка, вярхоўка** (*Leucaspius delineatus*) — від рыб сямейства карпавых, адзіны прадстаўнік рода *Leucaspius*. Адна з самых дроюных рыб у беларускай іхтыяфаўне, народная назва *маляўка*.

Апісанне
--------

Дасягае даўжыні 8—9 см, часцей 6 см, маса да 5 г. Цела умерана доўгае, сціснутае з бакоў, укрытае буйнай луской, якая лёгка ападае. Бакавая лінія няпоўная. Галава цёмная. Спіна зеленавата-жоўтая, бакі серабрыстыя, бліскучыя, плаўнікі бясколерныя.

Распаўсюджанне
--------------

Шматлікі від, чародная рыба, жыве ў паверхневых слаях вады. Пашырана ў рэках Еўропы: басейны Рэйна, Дуная, Дняпра, Прыпяці, Волгі, Заходняй Дзвіны, Нёмана і іншых. Ёсць у некаторых азёрах басейнаў Анегі і Паўночнай Дзвіны, у рэках Паўночнага Каўказа.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Трымаецца чародкамі. Днём плавае ля паверхні, сілкуючыся паветранымі насякомымі, ноччу апускаецца на глыбіню і сілкуецца зоапланктонам. Таксама корміцца ікрой рыб.

Жыве да 5 гадоў. Палавая спеласць надыходзіць на другім годзе жыцця. Плоднасць да 4 тыс. ікрынак. Нераст парцыённы, пачынаецца ў 2-й палове мая — чэрвені. Ікру адкладвае на лісце ўрэчніку, стрэлкалісту, гарлачыку.

З-за сваіх малых памераў аўсянка прамысловай каштоўнасці не ўяўляе, пры гэтым з’яўляецца кармавой базай для многіх драпежных відаў рыб. У рыбалоўстве выкарыстоўваецца як прынада.

Літаратура
----------

* Аўсянка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
* Верховка // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

Спасылкі
--------

* The IUCN Red List of Threatened Species: Leucaspius delineatus

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778607957 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Касач (значэнні).
**Аляксандр Канстанцінавіч Касач** (24 красавіка 1918, в. Грамошча, Полацкі раён — 1 лістапада 1989) — беларускі вучоны ў галіне гісторыі медыцыны, арганізацыі аховы здароўя. Кандыдат медыцынскіх навук (1968). Заслужаны ўрач Беларусі (1964).

Біяграфія
---------

У 1937 годзе скончыў Віцебскую фельчарска-акушэрскую школу і паступіў у Віцебскі медыцынскі інстытут. З трэцяга курса быў прызваны ў Чырвоную Армію, удзельнічаў у савецка-фінскай вайне, служыў на тэрыторыі Заходняй Украіны. Вялікую Айчынную вайну сустрэў на Заходнім фронце, абараняў Кіеў. Выйшаўшы з акружэння, у 1942 годзе становіцца начальнікам санітарнай службы партызанскай брыгады ў Дрысенскім раёне, адначасова ўзначальваў дыверсійную групу. У 1943 годзе быў прызначаны начальнікам штаба атрада, затым штаба 2-й Дрысенскай партызанскай брыгады. За ўдзел у баявых аперацыях узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга, двума ордэнамі Айчыннай вайны II ступені, медалямі «Партызану Айчыннай вайны» I і II ступеняў.

У 1948 годзе скончыў лячэбны факультэт Мінскага медыцынскага інстытута. З 1954 года — загадчык Полацкага абласнога аддзела аховы здароўя, з 1957 года — загадчык 4-га галоўнага ўпраўлення Міністэрства аховы здароўя Беларусі.

Спрыяў пашырэнню базы лячэбна-прафілактычных устаноў, увядзенню новых форм і метадаў арганізацыі медыцынскага абслугоўвання, развіваў санаторна-курортную справу. Арганізаваў будаўніцтва ў Беларусі і курортных зонах СССР многіх санаторыяў (Аксакаўшчына, Нясвіж, Друскінінкай, Кіславодск, Місхор, Юрмала, Сочы) з прыцягненнем сродкаў іншых ведамстваў.

У 1959 годзе ўзначаліў створаны ў Беларускім дзяржаўнім інстытуце ўдасканалення ўрачоў (БДІУУ) курс паслядыпломнай падрыхтоўкі арганізатараў аховы здароўя, ператвораны ў самастойную кафедру сацыяльнай гігіены і арганізацыі аховы здароўя, якой кіраваў з 1967 па 1983 гг. Актыўна вялася навуковая праца, базавыя лячэбна-прафілактычныя ўстановы ўкаранялі ў практыку прагрэсіўныя формы і метады дзейнасці. Вялікае навукова-практычнае значэнне мелі працы, прысвечаныя пытанням арганізацыі дзейнасці цэнтральнай раённай бальніцы — вядучага звяна ў сістэме сельскай аховы здароўя.

А. К. Касач — адзін з актыўных сяброў Беларускага рэспубліканскага таварыства гісторыкаў медыцыны з моманту заснавання (1958), з 1973 па 1989 гг. кіраваў ім. З 1985 года загадваў музейнай групай у Мінскім медыцынскім інстытуце, вырашыў шэраг праблем навуковай і экспазіцыйнай дзейнасці.

У мірны час узнагароджаны ордэнамі Кастрычніцкай рэвалюцыі, Працоўнага Чырвонага Сцяга, «Знак Пашаны».

Памёр Аляксандр Канстанцінавіч 1 лістапада 1989 года.

Літаратура
----------

* Касач Аляксандр Канстанцінавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.].
* Касач Аляксандр Канстанцінавіч // Памяць: Полацкі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: І. Б. Каросцік, Р. І. Маслоўскі, А. Л. Петрашкевіч; уклад. С. С. Чарняўская; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : Вышэйшая школа, 1999. — С. 641—642.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Крывіцкі.

**Павел Эдвардавіч Крывіцкі** (нар. 17 красавіка 1984) — беларускі лёгкаатлет (кіданне молата).

Дасягненні
----------

Пераможца каманднага чэмпіянату Еўропы 2010 года. На чэмпіянаце свету 2009 года — 8-е месца, на чэмпіянаце свету 2011 года — 5-е, шматразовы чэмпіён Беларусі.

Удзельнік Алімпійскіх гульняў 2012 года ў кіданні молата, у папярэднім раўндзе заняў 28-е месца і ў фінал не патрапіў.

Дыскваліфікацыя
---------------

У верасні 2015 года Крывіцкі быў дыскваліфікаваны за допінг на 4 гады, адлік тэрміну пачаўся 11 чэрвеня 2015 года і павінен быў завершыцца 10 чэрвеня 2019 года.

Палітычныя погляды
------------------

Падпісаў адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля жорсткіх падаўленняў народных пратэстаў у 2020 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Pavel Kryvitski // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>
2. ↑  Sports-Reference.com Праверана 15 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18002875'></a>
3. ↑  Беларускія алімпійцы ў Лондане Прессбол
4. ↑  Метатель молота Павел Кривицкий и еще два белорусских спортсмена дисквалифицированы на 4 года за допинг (руск.)
5. ↑  Стало известно, кто подписал открытое письмо спортсменов, выступающих за власть (руск.)(недаступная спасылка) (24 лістапада 2020). Архівавана з першакрыніцы 24 лістапада 2020. Праверана 24 лістапада 2020.
6. ↑  Подписи **(нявызн.)**. Праверана 8 снежня 2020.
**Фрайбург** (ням.: Freiburg) — адна з чатырох адміністрацыйных акруг зямлі Бадэн-Вюртэмберг у Германіі.

Адміністрацыйная акруга займае паўднёва-заходнюю частку зямл Бадэн-Вюртэмберга, цэнтр акругі (сталіца) знаходзіцца ў горадзе Фрайбург. Акруга ўтворана 31 снежня 1972 года, і складаецца з аднаго гарадскога раёна і 9 зямельных раёнаў.

Адміністрацыйная акруга Фрайбург размешчаны на паўднёвым захадзе Бадэн-Вюртэмберга і да 31 снежня 1972 года называлася Паўднёвым Бадэн-Вюртэмбергам. На поўдні мяжуе са Швейцарыяй, на захадзе — з французскім Эльзасам, на поўначы — з адміністрацыйнай акругай Карлсруэ, а на ўсходзе — з адміністрацыйнай акругай Цюбінген.

Зноскі
------