recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Макаві́** (саманазва *moqoit*) — індзейскі народ на поўначы Аргенціны. Агульная колькасць (2021 г.) — 25 000 чалавек.

У пачатку каланіяльнага перыяда макаві насялялі берагі ракі Бермеха, займаліся вандроўным паляваннем і збіральніцтвам. У XVII ст. яны асвоілі конегадоўлю і дзякуючы павелічэнню мабільнасці хутка пашырылі населеныя імі межы. Макаві сталі вядомы дзякуючы нападам на іспанскіх каланістаў і жорсткім адносінам да ваеннапалонных. Яны некалькі разоў бралі ў аблогу Санта-Фэ, у 1686 г. разбурылі горад Эстэка, у 1690 г. забілі 45 жыхароў Сан-Мігеля.

У 1743 — 1765 гг. большасць макаві прыняла каталіцызм і далучылася да езуіцкіх місій. Выгнанне езуітаў з іспанскіх калоній у 1767 г. прывяло да вяртання індзейцаў да качавога жыцця. У XIX ст. іх землі былі ўключаны ў склад Аргенціны. Макаві былі вымушаны інтэгравацца ў аргенцінскае грамадства. У нашы дні ў краіне афіцыйна зарэгістравана каля іх 40 абшчын.

Хаця ў выніку змен ладу жыцця шматлікія рысы традыцыйнай культуры былі згублены, макаві захоўваюць сваю этнічную тоеснасць, звычаі, звязаныя са старажытнымі культамі, рыбалоўствам, прыгатаваннем народных страў. 30 жніўня адзначаюць свята абнаўлення прыроды.

Зноскі
------

1. ↑  Mocovi in Argentina

Спасылкі
--------

* Mocoví: Countries and Their Cultures
* Mocovi Language and the Mocovi Indian Tribe
* People & Culture
* Mocovi Indians - Catholic Answers
**Баразнаватабрухія, бяспанцырныя, жалабабрухія** (*Solenogastres*) — клас малюскаў.

Адрозніваецца каля 120 найбольш прымітыўных відаў, пашыраных амаль ва ўсіх морах ад Арктыкі да Антарктыкі. Жывуць на розных глыбінях (да 9000 м). Найбольш вядомыя малюскі з родаў *Nematomenia* і *Epimenia*. 

Цела чэрвепадобнае, даўжынёй ад 1 мм да 30 см, звонку ўкрытае вапняковымі шыпамі рознай будовы. Ракавіна адсутнічае. У большасці на брушным баку знаходзіцца баразна (адсюль назва) з вузкім кілем (рудымент нагі). 

Гермафрадыты. Кормяцца дэтрытам, водарасцямі, дробнымі жывёламі. Частка з іх жыве сярод каралаў і аб'ядае іх паліпы.

Літаратура
----------

* Баразнаватабрухія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
| Вайна 1812 года |
| --- |
| 
* Гродна
* Мір
* Экау
* Салтанаўка
* Астроўна
* Кобрын
* Гарадзечна
* Клясціцы
* Смаленск
* Полацк (1)
* Валуціна гара
* Барадзіно
* Звянігарад
* Мезатэне
* Таруціна
* Малаяраславец
* Полацк (2)
* Чашнікі
* Вязьма
* Віцебск
* Ляхава
* Смаляны
* Ваўкавыск
* Красны
* Бярэзіна
* Праследаванне
	+ Плешчаніцы
	+ Маладзечна

---

* Партызанская вайна
* Апалчэнне
* Акупацыя Масквы

 |

Фрагмент карціны «Барадзінская бітва 7 верасня 1812», 1822
**Барадзінская бітва** (у французскай традыцыі — **бітва на Маскве-рацэ**, фр.: Bataille de la Moskova) — найбуйнейшая бітва Айчыннай вайны 1812 года паміж рускай і французскай арміямі. Адбылася 7 верасня (26 жніўня па старым стылі) 1812 года ля вёскі Барадзіно (за 125 км на захад ад Масквы).

12-гадзінная бітва, падчас якой французам атрымалася захапіць пазіцыі рускага войска ў цэнтры і на левым крыле, завяршылася адыходам французскага войска пасля спынення баявых дзеянняў на зыходныя пазіцыі. На наступны дзень рускае войска аднавіла адступленне.

Дзень Барадзінскай бітвы ўключаны ў Федэральны закон Расійскай Федэрацыі «Аб днях воінскай славы (пераможных днях) Расіі».

Гл. таксама
-----------

* Бородинская битва

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Барадзінская бітва
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Стасевіч.
**Лілія Яфрэмаўна Стасе́віч** (руск.: Лилия Ефремовна Стасевич; 22 кастрычніка 1921, г. Калуга, РСФСР — 9 чэрвеня 1999) — беларуская актрыса, дыктар радыё. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1965).

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1941 годзе Рэспубліканскае тэатральнае вучылішча ў Мінску. З 1944 года актрыса Беларускага тэатра імя Я. Купалы. У 1948—1980 гадах дыктар на Беларускім радыё, выкладала ў Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце (1956—1963, 1971—1975).

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў‎ з 1968 года.

Вяла грамадска-палітычныя, літаратурна-драматычныя, музычныя і інш. перадачы, святочныя рэпартажы. Выступала як чытальнік, у рэпертуары пераважалі творы беларускіх пісьменнікаў.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Стасе́віч Лілія Яфрэмаўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 168. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 134791 |
**Апеляцыйны суд для Верхняга Норланда** (шведск.: Hovrätten för Övre Norrland) — суд раёна, які пакрывае ўвесь Вестэрботэн і Нарботэн. Суд знаходзіцца ў Умеа, у адным з найстарэйшых дамоў у горадзе — адным з нямногіх каменных дамоў, якія былі збудаваныя да вялікага пажару ў горадзе, які ў 1888 года знішчыў большую частку горада.

Будынак
-------

Вялікі белы будынак, які быў пабудавана ў 1886—1887 гадах, быў распрацаваны ў стылі неарэнесанса па праекце архітэктара Ёхана Нордкіста. Першыя некалькі гадоў дом выкарыстоўваўся ў якасці школы для навучання настаўнікаў. У будынку рэзідэнцыі дырэктара, класныя пакоі, аўдыторыі і трэнажорная зала. Будынак быў акружаны невялікім паркам.

У 1920-я гады будынак ужо не выкарыстоўваецца ў якасці школы і на працягу некалькіх наступных гадоў ён служыў грамадзянскім цэнтрам з бібліятэкай і музеем. Вялікая зала выкарыстоўвалася ў якасці тэатра і канцэртнай залы.

У 1950 году дом быў пабудаваны ў напрамку усходу і захаду. Дома было пазней адрамантаваны некалькі разоў, апошні раз у 1999 годзе.

Апеляцыйны суд
--------------

16 снежня 1936 кароль Густаў V адкрыты апеляцыйны суд Верхняга Норланда. Суд быў аддзелены ад суда Свеа ў мэтах зніжэння нагрузкі

### Арганізацыя

Прэзідэнтам Апеляцыйнага суда з’яўляецца Маргарэт Бергстрэм з 2012 года. Прэзідэнт старшынюе над адміністрацыйным і судовы аддзелам, які ў сваю чаргу складаецца з членаў суда.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Hovrättens tillkomst och historia(нявызн.)(недаступная спасылка).  Hovrätten för Övre Norrland (10 сакавіка 2011). Архівавана з першакрыніцы 24 снежня 2013. Праверана 12 January 2013.
2. ↑  *Bernbo, Linda*. Margareta Bergström ny hovrättspresident **(нявызн.)**.  Infotorg Juridik (17 лютага 2012). Праверана 9 April 2014.

Спасылкі
--------

* Hovrätten för Övre Norrland  (шведск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Уласава.

**Лілія Уладзіміраўна Уласава** (нар. 26 мая 1953) — беларуская правазнаўца, палітычная зняволеная.

Вядомая юрыстка і міжнародная медыятарка, партнёрка і дырэктарка юрыдычнай кампаніі «Уласава, Міхель і партнёры». У 2020 годзе ўвайшла ў Прэзідыум Каардынацыйнай рады, створанай з мэтай прыняцця захадаў па стабілізацыі сітуацыі ў Беларусі, забеспячэння трансферу ўлады і абароны суверэнітэту і незалежнасці. Была затрыманая 31 жніўня 2020 года супрацоўнікамі Дэпартамента фінансавых расследаванняў Камітэта дзяржаўнага кантролю. Супраць яе ўзбуджаная крымінальная справа па ч. 2 арт. 243 КК (ухіленне ад падаткаабкладання). Лілія Уласава ўтрымлівалася пад вартай у СІЗА №1 г. Мінска. 7 верасня 2020 года сумеснай заявай адзінаццаці арганізацый, сярод якіх Праваабарончы цэнтр «Вясна», Беларускі Хельсінскі камітэт, Беларускі ПЕН-цэнтр, была прызнана палітычнай зняволенай. 19 кастрычніка мера стрымання была змененая на хатні арышт. 23 кастрычніка хатні арышт быў скасаваны.

У ліку чатырох беларускіх юрыстаў уганаравана прэміяй «За абарону правоў чалавека-2021» Рады адвакатаў і юрыдычных супольнасцей Еўропы.

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑
3. 1 2
4. ↑  Заклікаем да неадкладнага спынення рэпрэсій у дачыненні грамадзян, а таксама вызвалення ўсіх палітзняволеных(нявызн.). *Праваабарончы цэнтр «Вясна»* (7 верасня 2020).
5. ↑  prisoners.spring96.org
6. ↑  spring96.org
Месцазнаходжанне Лім-фіёрда на карце
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лім.
**Лім-фіёрд** (Lim Fjord, Limfjorden) — сістэма праліваў на поўначы паўвострава Ютландыя ў Даніі, якая злучае Паўночнае мора і праліў Катэгат.

Даўжыня каля 180 км.

Складаецца з азёрападобных пашырэнняў — плёсаў, звязаных паміж сабой вузкімі звілістымі пратокамі. Лім-фіёрд аддзяляе востраў Паўночная Ютландыя ад паўвострава Ютландыя. Пераважныя глыбіні — 3-5 метраў, найбольшая глыбіня — 24 метра.

У Лім-фіёрдзе больш за 90 астравоў, найбуйнейшыя з іх — Морс і Фур.

Найважнейшы порт Ольбарг даступны для вялікіх суднаў з усходу, дзе маецца месцамі каналізаваны фарватар, які рэгулярна расчышчаецца. Лім-фіёрд — раён рыбалоўства (селядзец, вугор), у заходняй частцы фіёрда вядзецца здабыча вустрыц.

Да 1825 года Лім-фіёрд быў залівам, пакуль жорсткі шторм не размыў пясчаную касу, аддзяляўшую фіёрд ад Паўночнага мора. Гэтым самым Паўночная Ютландыя ператварылася з паўвострава ў востраў, а Лім-фіёрд у праліў.

Мост праз Лім-фіёрд, які злучае (Ольбарг і Нерэсундбю)
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лім-фіёрд

Выявы
-----

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

| ⛭Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Даніі |
| --- |
| 
* Магільныя ўзгоркі, рунічныя камяні і царква ў Елінгу
* Замак Кронбарг
* Сабор Роскіле
* Фіёрд Ілулісат (у Грэнландыі)
* Ватавае мора
* Стэўнс Клінт

 | Сцяг Даніі |
**Аператыўная група «Баркер»** (англ.: Task Force Barker) — аператыўная група войскаў арміі ЗША падчас В’етнамскай вайны. Назву атрымала па прозвішчы свайго камандзіра — падпалкоўніка Фрэнка Баркера. 

Колькасць фарміравання дасягала 500 чалавек. Кулак групы складалі тры роты («A», «B» і «C») 1-га батальёна 20-й пяхотнай 23-й пяхотнай дывізіі «Амерыкал». Сілы артылерыйскай падтрымкі былі прадстаўлены ротай «D» зводнай артылерыйскай часці 11-й лёгкай пяхотнай брыгады, 6/11-ы артылерыйскі дывізіён. Для матэрыяльна-тэхнічнай падтрымкі аператыўнай групы выкарыстоўваліся 9 транспартных верталётаў 174-й штурмавой верталётнай роты і роты «B» 23-га авіяцыйнага батальёна з аэрадрома арміі Хантэр.

Фарміраванне стала шырока вядома за кошт удзелу яго байцоў у масавых забойствах у сельскай абшчыне Сангмі.

Спасылкі
--------

* Task Force Barker
* Bernd Greiner: *Das Massaker von My Lai: "Endlich tun, wofür wir hier sind".* In: *Geschichte › 1960er Jahre.* 13. März 2008. Auf Spiegel.de, abgerufen am 9. September 2021.
**Партызанская група** — найменшая арганізацыйная форма савецкіх партызанскіх частак, асноўная арганізацыйная форма ў пачатковы перыяд партызанскай вайны ў нямецкім тыле (1941—1942).

Партызанскія групы фарміраваліся савецкімі і партыйнымі органамі, на акупаваных нямецкімі войскамі тэрыторыях, а таксама ў савецкім тыле. Паводле задачы і складу, існавалі адмысловыя віды партызанскіх груп: «спецыяльныя» (НКУС), дыверсійныя, рзведвальныя і іншыя.

Увесну 1942, з наплывам жывой сілы ў партызанскія часткі, а таксама з выхадам гарадскіх падпольных груп у лясы, колькасць партызанскіх груп рэзка ўзрасла, і групы пачалі перафарміроўвацца ў партызанскія атрады. За час зімы 1941—вясны 1942 з груп былі сфарміраваны 150 новых атрадаў, за лета 1942 — яшчэ 121.

Зноскі
------

1. ↑  Паводле артыкула Манаенкава, на тэрыторыі БССР дзейнічалі 11 спецыяльных груп НКУС БССР, пераважна ў 1943—1944, таксама ў 1942.

Літаратура
----------

* А. Л. Манаенкаў. Партызанская група ў Вялікую Айчынную вайну // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12. — Мінск: БелЭн, 2001. — 560 с. С.123. ISBN 985-11-0198-2 (т.12)
	+ Артыкул цытуе: Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945: Энцыкл. Мн. 1990. С.452—453.
**Валаха́ды** (грэч. Βαλαχάδες) — субэтнічная група грэкаў-мусульман на поўначы Грэцыі.

Валахадамі называлі грэкаў-мусульман, якія жылі пераважна вакол ракі Альякмон. Згодна іх асабістым паданням, яны прынялі іслам у XVII ст. дзякуючы місіянерскай дзейнасці двух янычараў грэчаскага паходжання. Назва паходзіць ад слова «алах». У валахадаў быў высокі прававы статус адносна навакольнага хрысціянскага насельніцтва. Старасты вясковых абшчын мелі тытул беяў. Аднак да пачатку XX ст. эканамічнае становішча валахадскіх абшчын мала адрознівалася ад становішча іншых насельнікаў Македоніі.

Асноўным заняткам валахадаў здаўна было земляробства. У Асманскай імперыі ў адрозненні ад грэкаў-хрысціян лічыліся ваеннаабавязанымі. Сяліліся ў буйных вёсках, часам разам з хрысціянамі. Жылі ў двухпавярховых дамах. Размаўлялі на грэчаскай мове. Сярод валахадаў было шмат прыхільнікаў бекташы. У пачатку XX ст. у Македоніі налічвалася ад 14 373 да 16 070 чалавек.

У 1923 г. значная частка валахадаў перасялілася ў Анатолію ў выніку абмена насельніцтвам паміж Грэцыяй і Турцыяй. У нашы дні ў Грэцыі не вылучаюцца як асобная рэлігійная або субэтнічная меншасць.

Спасылкі
--------

* A. Vacalopoulos, The Vallahades of Western Macedonia
* Menelaos Tzimakas, La Macédoine grecque, populations, migrations et territoires depuis le début du XXème siècle
* Raymond Detrez, Reassessing ethnic identity in the pre-national Balkans
**Партызанская брыгада імя Чырванасцяжнага Ленінскага камсамола** — партызанская брыгада, створаная ў лістападзе 1942 года. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Гарадоцкага, Суражскага і Мехаўскага раёна. 1 лістапада (атрады 1-ы і 3-і, штаб брыгады) і 3 снежня 1943 года брыгада (363 партызаны) злучылася з Чырвонай Арміяй. Партызану М. Ф. Сільніцкаму было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Склад
-----

Брыгада была створана на базе атрада Д. Ф. Райцава, вылучанага з 1-й Беларускай партызанскай брыгады, і прысланых з савецкага тылу атрадаў імя Лазо і «Сібірак». Пры стварэнні брыгады былі арганізаваныя атрады: 1-ы, 2-і, 3-і і 4-ы, у ліпені 1943 года был створаны 7-ы атрад. У лютым 1943 года атрады імя Лазо і «Сібірак», а ў верасні 1943 2-і і 4-ы былі вылучаны з брыгады і перадыслацыраваны ва Ушацкі і Чашніцкі раёны, пазней яны ўвайшлі ў партызанскую брыгаду імя ВЛКСМ.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* Д. Ф. Райцаў

### Камісары

* В. К. Перуноў;
* І. І. Карнавухаў (выконваў абавязкі);
* А. Я. Федарэнка (выконваў абавязкі);
* В. С. Цыганкоў.

### Начальнікі штаба

* І. І. Карнавухаў;
* Р. Н. Мельянцоў (выконваў абавязкі);
* М. Я. Паддубны;
* А. Я. Федарэнка.

Гісторыя
--------

Атрад Д. Ф. Райцава ўдзельнічаў у стварэнні Суражскай партызанскай зоны. Партызаны рабілі дыверсіі на чыгунцы і шашы Віцебск — Гарадок. У жніўні 1943 года падарвалі 120 рэек. У лютым — сакавіку, чэрвені 1943 года вялі баі супраць карнікаў.

Памяць
------

У 1972 годзе каля вёскі Хамякова Віцебскага раёна ў гонар брыгады была пастаўлена стэла, у 1975 годзе ў вёскі Кабішча Гарадоцкага раёна — стэла.

Гл. таксама
-----------

* Курынскі бой

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.

Спасылкі
--------

* Бригада им. Краснознамённого Ленинского комсомола
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партызанская брыгада імя У. І. Леніна.

**Партызанская брыгада імя У. І. Леніна** — партызанская брыгада, створаная ў сакавіку 1943 года на базе атрадаў «Мсцівец» (потым імя Фрунзэ, імя Варашылава), «Сталінец» (потым імя Чапаева) і роты атрада «Грозны» партызанскай брыгады імя С. М. Кароткіна. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Сіроцінскага, Расонскага, Ушацкага, Гарадоцкага, Бешанковіцкага, Шаркаўшчынскага і Дзісенскага раёнаў. 2 ліпеня 1944 года брыгада (571 партызан, 7 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* атрад імя Фрунзэ;
* атрад імя Кірава;
* атрад імя Варашылава;
* атрад імя Сталіна;
* атрад імя Суворава;
* атрад імя Чапаева;
* атрад імя Кутузава.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* М. А. Сакмаркін

### Камісар

* А. У. Сіпко

### Начальнікі штаба

* Т. К. Раеўскі;
* А. К. Ізафатаў (загінуў);
* У. Р. Аляксандраў (загінуў);
* І. І. Канюхоў.

Гісторыя
--------

Партызаны брыгады ўчынялі дыверсіі на шашэйных і грунтавых дарогах. У аперацыі «рэйкавая вайна» падарвалі і папсавалі больш за 1,8 тыс. рэек. Разбілі нямецкія гарнізоны ў вёсках Даўгаполле і Маскаляняты (люты 1943) Гарадоцкага, Мішневічы (сакавік 1943), Дворышча (чэрвень 1943) Сіроцінскага, Кардон (чэрвень 1943), Лявонава (ліпень 1943) Ушацкага раёнаў, вялі абарончыя баі каля вёсак Заскаркі (чэрвень 1943) Ветрынскага, Чэрчыцы, Адэліна (ліпень 1943), Дворнікі, Шавурына (лістапад 1943) Ушацкага раёнаў. У час Лепельскай аперацыі брыгада прыкрывала з усходу і паўднёвага ўсходу ўдарную лепельскую групоўку партызан ад нямецкіх гарнізонаў. У 1944 годзе вялі абарончыя баі каля вёсак Адэліна, Загаваліна, Бальбінава, Ляхава, Кавалеўшчына Ушацкага раёна. У красавіку — маі 1944 года ў баях супраць карнікаў партызаны ўтрымлівалі лінію абароны на рубяжы вёсак Залужэнне, Ляхава, Краснае, Муравец, Павулле і іншых Ушацкага раёна, прарвалі нямецкую блакаду на мяжы вёсак Новае Сяло, Селішча, чыгункі Полацк — Маладзечна на ўчастку станцый Кульгаі — Загацце і шашы Лепель — Беразіно. У маі — чэрвені 1944 года вялі баі з карнікамі ў Дзісенскім раёне, прарвалі абарону праціўніка на ўчастку вёсак Красоўшчына — Стары Пагост. Перад наступленнем Чырвонай Арміі ўтрымлівалі лінію абароны на рубяжы вёсак Шаркаўшчына — Гарбуны — Пятровічы — Чаславава — Пялікі і на ўчастку вёсак Касцяні — Кураполле — Дзеткава Пастаўскага раёна.

Памяць
------

* Брыгада ўвекавечана ў мемарыяльным комплексе «Прарыў» у ліку 16 партызанскіх брыгад.
* У 1976 годзе ў вёсцы Быстрыкі Ушацкага раёна ў памяць аб брыгадзе ўстаноўлена мемарыяльная дошка.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Партыза́нская мадо́нна (Мі́нская)** — карціна беларускага мастака Міхаіла Савіцкага, напісаная ў 1978 годзе. З'яўляецца часткай збору Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі ў Мінску. Памер карціны — 207,5 × 142,3 см.

Гісторыя
--------

Першую «Партызанскую мадонну» Міхаіл Савіцкі напісаў у канцы 1960-х. Карціна, сюжэтам якой стала не сутычка з ворагам, а трыумф жыцця, увасоблены ў мацярынстве, была прадэманстравана на Усесаюзнай выстаўцы 1967 года, дзе мела фантастычны поспех. Як знак прызнання палатно купляе Траццякоўская галерэя. Дырэктар Дзяржаўнага мастацкага музея БССР Алена Аладава настойліва ўгаворвае майстра напісаць копію «Мадонны» для Беларусі. У 1978 годзе, калі адна за адной у майстэрні мастака з'яўляюцца карціны антыфашысцкай серыі, Савіцкі стварае другую «Партызанскую мадонну», у назве якой пазначана «Мінская».

З 2006 года нязменна выстаўляецца ў зале беларускага сучаснага мастацтва, размешчанай у новым корпусе Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі.

Апісанне
--------

Суровы аскетызм жывапісу, выразнасць формаў і класічная выразнасць кампазіцыі ў карціне «Партызанская мадонна (Мінская)» перагукваецца з традыцыямі старажытнага іканапісу. У аснове кампазіцыі ляжыць вядомая карціна эпохі Адраджэння Рафаэля Санці «Сіксцінская мадонна», толькі замест біблейскіх персанажаў мастак малюе простых людзей, сведак чумы XX стагоддзя — фашызму. 

У сваім творы мастак звяртаецца да вечнага сімвала жыцця — мацярынства. Тут маладая маці прадстае ў вертыкальным фармаце палатна. Яна быццам набліжаецца да гледача. Два позіркі — маці, усхваляванай, і сына, поўнага недзіцячай сур'ёзнасці, — накіраваны на гледача. Кампазіцыйна разгорнуты ў некалькіх прасторавых і часавых планах сюжэт набывае ярка выяўлены сімвалічны змест, у якім выявы маці і немаўля ператвараюцца ў сімвалы чысціні і ўстойлівасці беларускага народа, яго веры ў жыццё. 

У палатне пераважаюць ўрачыстасць ідэалу і пачуццё наступлення новага. Маштабнасці і выразнасці вобразнага гучання мастак дамагаецца строгасцю архітэктонікі, рытмікі, пластыкі карціны, пераконваючай сілай выраза ідэі абароны жыцця, неспасціжным, прыцягальным абаяннем мадонны. Звязаная з мастацкай культурай мінулага, карціна звернутая ў будучыню.

Зноскі
------

1. ↑  Партызанская мадонна (Мінская). Савіцкі Міхал, 1978 г.(недаступная спасылка) Арт Беларусь
2. 1 2 3  Гісторыя палатна Міхаіла Савіцкага «Партызанская мадонна»
3. 1 2  ИСТОРИЯ ОДНОЙ КАРТИНЫ — Партызанская мадонна
4. 1 2 3  Искусство Беларуси XX — начала XXI в.
5. 1 2  М.Савицкий «Партизанская Мадонна Минская» Архівавана 4 сакавіка 2016. // НММБ
6. 1 2  Міхаіл Савіцкі.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партызанская брыгада імя Ф. Э. Дзяржынскага.

**Партызанская брыгада імя Ф. Э. Дзяржынскага** — партызанская брыгада, створаная ў кастрычніку 1943 года на базе атрадаў імя Дзяржынскага (арганізаваны ў лістападзе 1942 года, да кастрычніка 1943 дзейнічаў у складзе партызанскай брыгады імя І. В. Сталіна) і імя Катоўскага (створаны ў чэрвені 1943 года). Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Любчанскага раёна. 11 ліпеня 1944 года брыгада (1052 партызаны, 5 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* атрад імя Дзяржынскага;
* атрад імя Катоўскага;
* атрад імя Жданава;
* атрад імя Варашылава;
* атрад імя Свярдлова.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* К. Ф. Шашкін

### Камісар

* Я. П. Ляхаў

### Начальнік штаба

* А. Х. Бляшаў

Гісторыя
--------

Партызаны ў лютым — красавіку 1944 года на чыгуначных участках Маладзечна — Ліда, Ліда — Баранавічы падарвалі 24 эшалоны, 7 чыгуначных мастоў, у чэрвені 1944 года — больш за 1 тысячу рэек. 5 сакавіка 1944 года адначасова нанеслі ўдар па нямецкіх апорных пунктах у вёсках Вялікія Вераб’евічы, Басіна, 2 ліпеня — у вёсцы Вераскава. 3 ліпеня штурмам авалодалі райцэнтрам Любча, знішчылі гарнізон, захапілі 7 кулямётаў, 13 аўтаматаў, больш за 200 вінтовак, харчовы і фуражны склады. 6 ліпеня 1944 пасля атак праціўніка пакінулі Любчу. 8 ліпеня зноў захапілі і ўтрымлівалі яе да падыходу перадавых часцей Чырвонай Арміі.

Памяць
------

* у 1965 годе ў Лідзе ў гонар брыгады пастаўлена стэла;
* у 1969 годзе ў вёсцы Бакшты Іўеўскага раёна пастаўлены абеліск;
* у 1981 годзе ў вёсцы Чарэшля Навагрудскага раёна пастаўлены помнік;
* у 1969 годзе ў Любчы Навагрудскага раёна ўсталявана мемарыяльная дошка.

Гл. таксама
-----------

* Любчанскія баі

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мароз.
**Лілія Францаўна Мароз** (нар. 23 верасня 1956, Мінск) — беларускі і дзяржаўны дзеяч, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га і 5-га скліканняў.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна, юрыст.

Працавала дзяржаўным натарыусам, старшым дзяржаўным натарыусам дзяржаўнай натарыяльнай канторы Заводскага раёна г. Мінска, старшым дзяржаўным натарыусам Першай Мінскай абласной дзяржаўнай натарыяльнай канторы, прыватным натарыусам, галоўным кансультантам, начальнікам аддзела прававога абслугоўвання грамадзян і арганізацый упраўлення юстыцыі Мінскага аблвыканкама, старшым дзяржаўным натарыусам дзяржаўнай натарыяльнай канторы № 2 Савецкага раёна г. Мінска, загадчыкам Першай Мінскай абласной дзяржаўнай натарыяльнай канторы.

Выбіралася членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га і 5-га скліканняў.

Узнагароды
----------

Узнагароджана ордэнам Пашаны, юбілейнымі медалямі «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», «65 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», «70 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», «70 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», юбілейным медалём «МПА СНД. 20 гадоў», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Парламенцкага Сходу Саюза Беларусі і Расіі.

Зноскі
------

1. ↑  Мароз Лілія Францаўна Архівавана 18 жніўня 2020.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ — Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь пятага склікання Архівавана 20 кастрычніка 2021.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Крывашэеў.
**Уладзімір Мікалаевіч Крывашэеў** (3 чэрвеня 1941, Алма-Ата) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1964 годзе. Працаваў у Белдзяржпраекце, Мінскграмадзянпраекце, з 1973 года — кіраўнік майстэрні, галоўны архітэктар інстытута, намеснік дырэктара па архітэктуры ў Мінскпраекце, з 1982-га — галоўны архітэктар майстэрні па праектаванні рэспубліканскага Палаца культуры на Кастрычніцкай плошчы ў Белдзяржпраекце, з 1984 года — мастак мастацка-вытворчага камбіната Мастацкага фонду БССР, з 1988 года — начальнік аддзела навукі і замежных сувязяў Дзяржкамархітэктуры.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1975 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Шпіталь інвалідаў Вялікай Айчыннай вайны ў пас. Бараўляны
Будынак райкама і райвыканкама Мінскага раёна на вуліцы Альшэўскага
Гасцініца «Маладзечна» ў Маладзечне 
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): клуб-сталовая ў санаторыі «Беларусь» у Сочы (1969—1985), шпіталь інвалідаў Вялікай Айчыннай вайны ў Бараўлянах (1972, у сааўтарстве з М. Гулько), дзіцячы санаторый на возеры Нарач (1972), серыя № 89 цагляных жылых дамоў (1975—1980), гасцініца «Маладзечна» ў Маладзечне (1982), будынак райкама і райвыканкама Мінскага раёна (1977), мікрараён Сярова-1 (1978), станцыя «Парк Чалюскінцаў» метрапалітэна (1980), інтэр’еры аэрапорта Мінск-2 (1987) у Мінску.

Узнагароды
----------

1-я прэмія (1972) за серыю паўназборных жылых дамоў для будаўніцтва ў 1975—1980 гг. 2-я прэмія за тэатр імя Я. Купалы ў Мінску (1975) на Усесаюзных конкурсах.

Літаратура
----------

* Кривошеев Владимир Николаевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партызанская брыгада імя С. М. Кірава.

**Партызанская брыгада імя С. М. Кірава** — партызанская брыгада, створаная ў снежні 1942 года на базе *атрада імя Кірава* (арганізаваны ў жніўні 1942 года). Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Халопеніцкага, Крупскага, Барысаўскага раёнаў. 28 чэрвеня 1944 года брыгада (771 партызан, 4 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* атрад імя Кірава;
* атрад імя Фрунзе;
* атрад «За перамогу»;
* атрад «Чацвёрты».

Камандаванне
------------

### Камандзір

* Ф. Ц. Пуставіт

### Камісары

* І. І. Панкевіч;
* М. А. Пасекаў.

### Начальнікі штаба

* П. Р. Сівакоў (выконваў абавязкі);
* В. А. Шаркоў;
* А. М. Гамеза.

Гісторыя
--------

Партызаны наносілі ўдары па камунікацыях на чыгуначным участку Барысаў — Крупкі і прылеглых да яго дарогах. Падарвалі і спалілі 15 мастоў на грунтавых і шашэйных дарогах, у студзені 1943 года ўдзельнічалі ў нападзе на гарнізон у вёсцы Красналукі Халопеніцкага раёна. У чэрвені 1943 года вялі баі з карнікамі на раке Гурба ў Халопеніцкім раёне і каля вёсак Сялец і Пастрэжжа Бягомльскага раёна. У снежні 1943 года спалілі ў Барысаве 5 нямецкіх складоў. Зрабілі 2 дыверсію ўздоўж чыгункі Мінск — Барысаў, каб падарваць падземны кабель, які злучаў фронт са стаўкай Гітлера. У чэрвені — ліпені 1944 года разам з часцямі Чырвонай Арміі ачышчалі тэрыторыю Халопеніцкага і Барысаўскага раёнаў ад варожых груп.

Памяць
------

У 1965 годзе ў вёсцы Жортай Барысаўскага раёна ў гонар брыгады быў пастаўлены помнік.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Кшы́штаф Камэ́да** (*Krzysztof Komeda*, сапраўднае прозвішча *Trzciński*, 27 красавіка 1931, Познань — 23 красавіка 1969, Варшава) — польскі піяніст і кампазітар, які лічыцца родапачынальнікам нацыянальнай школы джаза. Напісаў музыку да 70 фільмаў.

Біяграфія
---------

Помнік Камэду ў Познані
Па адукацыі — оталарынголаг. Першая вядомасць да яго прыйшла на Першым джазавым фестывалі ў Сопаце ў 1956 годзе.

У 1956-1962 гадах паспяхова ўдзельнічаў у музычных фестывалях у Маскве, Грэноблі і Парыжы. Сапраўдны поспех яму прынёс альбом *Astigmatic* (1965) і музыка, напісаная да фільмаў Рамана Паланскі, — «Нож у вадзе», «Тупік», «Танец вампіраў».

Іншыя працы — Перапынены палёт (1964).

З 1968 года жыў у Лос-Анджэлесе, дзе пісаў музыку да фільмаў «Дзіця Размары» Рамана Паланскі і «Бунт»  (англ.) (бел. База Куліка. У снежні таго ж года, вяртаючыся дмаоў у кампаніі пісьменніка Марака Хласкі ў стане алкагольнага ап'янення, ён быў выпадкова спіхнуты ўніз па схіле, зваліўся, атрымаў цяжкае страсенне мозгу і неўзабаве трапіў у кому. Быў аперыраваны ў Варшаве, але памёр.

Памяць
------

У Слупску штогод праводзіцца фестываль джазавых кампазітараў памяці Кшыштафа Камэды.

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 31 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Кшыштаф Камэда на Вікісховішчы |

* Кшыштаф Камэда (англ.) на сайце *AllMusic*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Last.fm |
| Тэматычныя сайты | AllMovie · AllMusic · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск · MusicBrainz · Rate Your Music |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 6053757 · BNF: 13896086t · CiNii: DA17925517 · CONOR: 10128995 · GND: 129251534 · ISNI: 0000 0001 2117 4577 · LCCN: n91107467 · LNB: 000279538 · NKC: xx0016410 · NUKAT: n96403027 · SUDOC: 120876574 · VIAF: 196742 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Палуян.
**Уладзі́мір Мікала́евіч Палуя́н** (нар. 11 лютага 1961, Некрашэвічы, Турэцкі сельсавет, Карэліцкі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч, Міністр па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь (2009—2014).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава (1988), Акадэмію кіравання пры прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (2006).

У 1982—1988 гадах працаваў на МТЗ фрэзэроўшчыкам, наладчыкам, сакратаром камітэту камсамола.

У 1991—1994 гадах — дырэктар шматпрофільнага малога прадпрыемства «Цімэн» у Мінску.

У 1994—1997 гадах — вядучы спецыяліст, галоўны эксперт Кантрольнай палаты Рэспублікі Беларусь.

У 1997—2002 гадах — галоўны спецыяліст, начальнік упраўлення, намеснік начальніка галоўнага ўпраўлення Камітэту дзяржкантролю Рэспублікі Беларусь.

У 2002—2004 гадах — начальнік інспекцыі Міністэрства па падатках і зборах па Кастрычніцкім раёне Мінску.

З 2004 года — першы намеснік Міністра па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь.

З 4 снежня 2009 да 27 снежня 2014 года — Міністр па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь.

Санкцыі ЕС
----------

10 кастрычніка 2011 года быў унесены ў Чорны спіс Еўрасаюза. Міністр па падатках і зборах рашэннем Савета Еўрапейскага саюза ад 15 кастрычніка 2012 года быў прызначаны адказным за дзейнасць падатковых органаў, якія падтрымалі крымінальную справу супраць праваабаронцы Алеся Бяляцкага, выкарыстоўваючы падставу у выглядзе ўхілення ад сплаты падаткаў.

Зноскі
------

1. ↑  Поўны спіс 208 беларускіх чыноўнікаў, якім забаронены ўезд у ЕС  (бел.).  Наша Ніва (11 кастрычніка 2011). Архівавана з першакрыніцы 22 кастрычніка 2017.
2. ↑  .Council Decision 2012/642/CFSP of 15 October 2012 concerning restrictive measures against Belarus, EUR-Lex  (англ.) (бел. 2012

Літаратура
----------

* ПОЛУЯН ВЛАДИМИР НИКОЛАЕВИЧ(руск.) // *Белорусский государственный экономический университет в биографиях преподавателей и выпускников. 75 лет*

(1933—2008)*. — Мн.: БГЭУ, 2008. — С. 293. — ISBN 978-985-484-515-9.*

Спасылкі
--------

* Біяграфія на старонцы Беларускага тэлеграфнага агенцтва

| ⛭Міністры па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь |
| --- |
| Старшыні Галоўнай дзяржаўнай падаткавай інспекцыі (1990—1997) | Іван Макаед (1990—1992) • Васіль Некрашэвіч (1992—1994) • Мікалай Дзямчук (1994—1997) |  |
| Старшыні Дзяржаўнага падаткавага камітэта (1997—2001) | Мікалай Дзямчук (1997—2000) • Канстанцін Сумар (2000—2001) |
| Міністры па падатках і зборах (з 2001) | Канстанцін Сумар (2001—2004) • Ганна Дзейка (2004—2009) • Уладзімір Палуян (2009—2014) • Сяргей Налівайка (з 2014) |
**Партызанскі полк** — арганізацыйная форма савецкіх партызанскіх частак (1941—1944).

Колькасны склад, узбраенне і схема камандавання партызанскага палка былі, у асноўным, такімі ж, як і ў партызанскай брыгады, з той розніцай, што полк арганізацыйна складаўся з батальёнаў, рот, узводаў і аддзяленняў. Полк меў штаб, 1 ці 2 дыверсійныя ўзводы, падраздзяленні забеспячэння. Артылерыя і станковыя кулямёты маглі зводзіцца ў асобную роту, або размяркоўваліся па ротах як чацвёртыя агнявыя ўзводы. Некаторыя палкі мелі шпіталі, аэрадромы або зоны прыёму грузаў з паветра.

На тэрыторыі БССР партызанскія палкі арганізоўваліся рэдка. У 1941—1944 гадах тут дзейнічалі 14 палкоў, з іх 3 асобна і 11 у складзе ваенна-аперацыйных груп.

Пасля злучэння з Чырвонай Арміяй, Беларускі штаб партызанскага руху перакласіфікаваў свае партызанскія палкі ў брыгады.

Зноскі
------

1. ↑  У межах 1941 года.

Літаратура
----------

* А.Л. Манаенкаў. Партызанскі полк у Вялікую Айчынную вайну // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12. — Мінск: БелЭн, 2001. — 560 с. С.132—133. ISBN 985-11-0198-2 (т.12)
	+ Артыкул цытуе: Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945: Энцыкл. Мн. 1990. С.476—479.
**Уладзімір Мікалаевіч Краж** (24 жніўня 1932, Лазава, Харкаўская вобласць, Украіна — 27 сакавіка 2016) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі фізічнага выхавання, спартыўнай трэніроўкі. Кандыдат педагагічных навук (1970), прафесар (1991). Акадэмік Беларускай інжынернай акадэміі (1999), член міжнароднай асацыяцыі «Sport Kinetics» (1993).

Біяграфія
---------

Скончыў Харкаўскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя Р. С. Скаварады (спецыяльнасць «Фізічнае выхаванне, анатомія і фізіялогія чалавека», 1956), Дзяржаўны цэнтральны інстытут фізічнай культуры (аспірантура, 1969).

Працаваў у ДЮСШ г. Палтавы (1957—1958), Беларускім дзяржаўным універсітэце фізічнай культуры (з 1970, спартыўна-педагагічны факультэт спартыўных гульняў і адзінаборстваў, кафедра тэорыі і методыкі фізічнага выхавання і спорту, прафесар, у 1984—1993 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: кінематыка многазвенавых рухальных дзеянняў чалавека; даследаванне пераносу трэніраванасці ў працэсе спартыўнай трэніроўкі; заканамернасці спартыўнай падрыхтоўкі; фізічнае і духоўнае аздараўленне нацыі сродкамі фізічнай культуры і спорту ў антагенезе ва ўмовах постіндустрыяльнага грамадства і ўступлення ў эпоху інфармацыйнага развіцця.

Узнагароды
----------

Ганаровыя граматы ЦК УКП(б), ЦК КП(б) Украіны, ЦК УЛКСМ, ЦК ЛКСМ Украіны (1954), нагрудныя значкі «Выдатнік фізічнай культуры і спорту» (1974), «За отличные успехи в работе» Міністэрства вышэйшай і сярэдняй адукацыі СССР (1985), «За заслугі ў развіцці фізічнай культуры і спорту» (1987), «Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь» (1997), «За развіццё фізічнай культуры і спорту ў Республіцы Беларусь» (2007, 2012), медаль «Ветэран працы» (1987) і інш.

Бібліяграфія
------------

* Исследование динамики переноса тренированности в процессе тренировки : автореферат диссертации … кандидата педагогических наук : 734 / В. Н. Кряж. — Москва, 1969.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Кряж Владимир Николаевич // Кто есть кто в Республике Беларусь. Спорт : энциклопедия. — Минск, 1999. — С. 123.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партызанская брыгада імя П. К. Панамарэнкі.

**Партызанская брыгада імя П. К. Панамарэнкі** — партызанская брыгада, створаная ў верасні 1943 года на базе атрада «Смерць фашызму» (арганізаваны ў кастрычніку 1942 года). Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Жлобінскага, Рэчыцкага, Стрэшынскага, Парыцкага, Васілевіцкага раёнаў. 21 лістапада 1943 года брыгада (938 партызан, тры атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* партызанскі атрад «Смерць фашызму»;
* партызанскі атрад імя Г. К. Жукава;
* партызанскі атрад імя М. І. Калініна.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* Іван Іванавіч Бандарэнка

### Камісар

* Яўген Рыгоравіч Садавой

### Начальнік штаба

* Канстанцін Васілевіч Ніжнікаў

Гісторыя
--------

Партызаны ў снежні 1942 года, студзені — красавіку, чэрвені, кастрычніку 1943 года ўдзельнічалі ў баях супраць карнікаў, у разгроме нямецкіх апорных пунктаў у вёсках Мормаль, Таўстыкі, гарадскім пасёлку Стрэшын Стрэшынскага, вёсцы Радуша Жлобінскага раёнаў, у баях каля вёскі Лубенікі, пасёлка Майскі Брагінскага, вёскі Пружынішчы Парыцкага, вёскі Новыя Маркавічы Стрэшынскага раёнаў. У жніўні 1943 года падарвалі каля 200 рэек. У лістападзе 1943 пры падыходзе часцей Чырвонай Арміі разам з брыгадай «Жалязняк» і 108-м партызанскім атрадам імя Р. І. Катоўскага перарэзалі дарогу Горваль — Шацілкі, вялі засадныя баі, у вёсцы Горваль захапілі больш за 100 аўтамашын (Горвальская аперацыя).

Памяць
------

У 1975 годзе каля вёскі Антонаўка Жлобінскага раёна ў гонар партызанскага атрада «Смерць фашызму» быў пастаўлены абеліск.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.

Спасылкі
--------

* Бригада им. П. К. Пономаренко
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партызанская брыгада імя У. І. Леніна.

**Партызанская брыгада імя У. І. Леніна** — партызанская брыгада, створаная ў красавіку 1943 года. Дзейнічала на акупаванай тэрыторыі Маларыцкага і Дамачаўскага раёнаў.

Склад
-----

Брыгада была створана на базе атрадаў імя К.Я. Варашылава і імя Г. К. Жукава вылучаных з партызанскай брыгады імя І. В. Сталіна Брэсцкай вобласці. У чэрвені 1944 года быў створаны атрад імя Л. П. Зяленіна.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* Віктар Уладзіміравіч Каткоў

### Камісар

* Васіль Мікалаевіч Грабянёў

### Начальнік штаба

* Леанід Сцяпанавіч Гуляеў

Гісторыя
--------

Партызаны вялі баі па ліквідацыі апорных пунктаў праціўніка і валасных упраў. Пры нападзе на гарнізон у райцэнтры Дамачава знішчылі склады са збожжам, сыравінай, захапілі шмат зброі. У жніўні — кастрычніку 1943 падарвалі 3 эшалоны, 19 мастоў, у тым ліку 1 чыгуначны, разабралі 1 км чыгуначнага палатна, пашкодзілі 4 км тэлефонна-тэлеграфнай лініі. З удзелам мясцовых жыхароў вывелі са строю ўчастак шашэйнай дарогі Брэст — Уладава. У ноч на 15 лістапада атрад імя Жукава разбіў гарнізон праціўніка ў Шацку Валынскай вобласці. У час бою знішчыў варожыя склады, захапіў у палон каля 100 нямецкіх паліцэйскіх, шмат зброі.

20 ліпеня 1944 года брыгада (1151 партызан; атрады імя Варашылава, імя Жукава, імя Зяленіна (атраду нададзена імя камандзіра партызанскай брыгады імя Сталіна, які загінуў у баі)) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.

Спасылкі
--------

* Бригада имени В. И. Ленина
**Партызанскі атрад імя Махно** — партызанскі конны атрад, які, паводле Юркі Віцьбіча, з’яўляўся бальшавіцкім і правакатарскім, дзейнічаў на Беларусі. Атрад названы ў гонар украінскага анархіста Нестара Махно.

Шлях атраду
-----------

Атрад з’явіўся ўзімку 1923 года ў Сянькоўскім Бары каля Суража. Ніхто з тутэйшых жыхароў нічога не ведаў пра атрад, ды мясцовыя партызаны не прымкнулі да гэтага вялікага атрада. Гэтае фарміраванне да таго ж рухалася не лясамі, а дарогамі. Партызанскі атрад з правакацыйнай мэтай каля мястэчка Усвятаў разграміў кааператыў, падзяліўшы паміж сабой увесь ягоны небагаты набытак, а потым падпаліў і сам будынак, каб схаваць канцы ў ваду. Пасля такога пачатку атрад пачаў граміць усё, што траплялася на ягонай дарозе, збіваючы пры тым камуністаў і міліцыянтаў. Дзесьці каля Невеля Віцебскае ДПУ ўступіла ў бой з гэтым атрадам і потым само перастраляла ўсіх, хто ўцалеў пасля бою.

Партызанскі фальш
-----------------

Паводле Юркі Віцьбіча, атрад ніхто з тутэйшых жыхароў не ведаў. Усе партызанскія згуртаванні не мелі цэнтральных баз забеспячэння і абозаў, а знаходзіліся ў хаўрусе з вёскамі, таму гэты новы атрад павінны былі б добра ведаць сяляне, чаго не было. Не магла быць не заўважанай і мова байцоў гэтага атрада — яны гаварылі на окаючым паволжскім дыялекце рускай мовы, а не на беларускай, як мясцовыя партызаны. Таксама яны, адкрыта называючы сябе партызанскім атрадам імя Махно, чамусьці не трымаліся ніякай канспірацыі, знаёмячы ўсіх са сваім маршрутам і выказваючы надзею, што да іх далучацца ўсе астатнія партызаны.

Спасылкі
--------

* *Юрка Віцьбіч.* Антыбальшавіцкія паўстаньні і партызанская барацьба на Беларусі. — Нью-Ёрк: БІНіМ, 1996. — ISBN 96-83836.
**Дзяржаўны сцяг Рэспублікі Гвінея-Бісау** прыняты 24 верасня 1973 г. пры абвяшчэнні незалежнасці. Заснаваны на сцягу Афрыканскай партыі незалежнасці Гвінеі і Каба-Вердэ (ПАІГК), які існаваў з жніўня 1961 г. З 1959 года кіраўніцтва ПАІГК знаходзілася ў Конакры, сталіцы суседняй Рэспублікі Гвінея, якая з'яўляецца незалежнай дзяржавай з 1958 года і мела чырвона-жоўта-зялёны сцяг панафрыканскіх колеру. Па вобразу і падабенству сцягоў Гвінеі, Сенегала, Ганы, Камеруна і іншых афрыканскіх дзяржаў быў створаны і сцяг ПАІГК з шырокай вертыкальнай чырвонай паласой ля дрэўкавага краю і двума гарызантальнымі роўнавялікімі палосамі - жоўтай і зялёнай ў астатняй часткі полкі.

 Сцяг ПАІГК з 1961 года
Сцяг ПАІГК з 1961 года па сярэдзіне чырвонай паласы намаляваная чорная пяціканцовая зорка як сімвал афрыканскага кантынента і яго чарнаскурага народа, свабоды і свету. Чырвоны колер сімвалізаваў працу і кроў, пралітую за свабоду. Жоўты сімвалізаваў імкненне да годнай аплаты працы і ўраджай сельскагаспадарчых культур, які забяспечвае дабрабыт насельніцтва. Зялёны адлюстроўваў раслінныя багацці прыроды і надзею на шчаслівую будучыню.

Пад зоркай часта малявалася абрэвіятура назвы партыі - PAIGC, але вядомыя выявы сцяга ПАІГК як без абрэвіятуры, так і з абрэвіятурай PAIGC буйнымі літарамі на жоўтай паласе.

Дзяржаўным сцягам Рэспублікі Гвінея-Бісау быў зацверджаны сцяг ПАІГК без абрэвіятуры. Шырыня чырвонай паласы роўная 1 / 3 даўжыні сцягу, суадносіны шырыні сцяга да яго даўжыні - 1:2.

| ⛭Гвінея-Бісау паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Гвінея-Бісау»**
 |

| Краіны Афрыкі: Сцягі |
| --- |
| 
Алжыр ·  Ангола ·  Батсвана ·  Бенін ·  Буркіна-Фасо ·  Бурундзі ·  Габон ·  Гамбія ·  Гана ·  Гвінея ·  Гвінея-Бісау ·  Джыбуці ·  Егіпет¹ ·  Замбія ·  Зімбабвэ ·  Каба-Вердэ ·  Камерун ·  Каморы ·  Кенія ·  Дэмакратычная Рэспубліка Конга ·  Рэспубліка Конга ·  Кот-д’Івуар ·  Лесота ·  Ліберыя ·  Лівія ·  Мадагаскар ·  Мазамбік ·  Малаві ·  Малі ·  Марока ·  Маўрыкій ·  Маўрытанія ·  Намібія ·  Нігер ·  Нігерыя ·  ПАР ·  Паўднёвы Судан ·  Руанда ·  Самалі ·  Сан-Тамэ і Прынсіпі ·  Сейшэльскія Астравы ·  Сенегал ·  Судан ·  Сьера-Леонэ ·  Танзанія ·  Тога ·  Туніс ·  Уганда ·  Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка ·  Чад ·  Экватарыяльная Гвінея ·  Эрытрэя ·  Эсваціні ·  Эфіопія
 |
| 
Азорскія астравы ·  Брытанская тэрыторыя ў Індыйскім акіяне ·  в. Узнясення ·  Канарскія а-вы ·  Мадэйра ·  Маёта ·  Мелілья ·  Рэюньён ·  в. Святой Алены ·  Сеўта ·  а-вы Трыстан-да-Кунья ·  Французскія Паўднёвыя і Антарктычныя тэрыторыі
 |
| 
Сахарская Арабская Дэмакратычная Рэспубліка ·  Самаліленд
 |
| ¹ Часткова ў Азіі |
**Гервяні́каўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лідскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Гервянікі.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Лідскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 30 жніўня 1957 года ў склад сельсавета з Дубровенскага сельсавета перададзены вёскі Кадаўбы, Пашкі, Сангайлы і Цвермы, з Крупаўскага сельсавета — вёска Белевічы. 3 красавіка 1959 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Тракельскага сельсавета Воранаўскага раёна і Крупаўскага сельсавета Лідскага раёна.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 жніўня 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 1.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Шальчынінке́лей** (літ.: Šalčininkėliai, традыцыйная беларуская назва — **Малыя Салечнікі**) — вёска ў Шальчынінкайскім раёне Вільнюскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Шальчынінкайскай сянюніі. Размешчана за 8 км на поўнач ад Шальчынінкая. Насельніцтва на 2011 год — 615 чалавек.

Гісторыя
--------

### Вялікае Княства Літоўскае

Упершыню Малыя Салечнікі ўпамінаюцца ў XVII стагоддзі, калі яны ўваходзілі ў склад Віленскага павета Віленскага ваяводства. У гэты час з фундацыі Яна Альфонса Ляцкага тут быў пабудаваны касцёл.

### Пад уладай Расійскай імперыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Малыя Салечнікі апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Віленскім павеце Віленскай губерні.

На 1866 год у Малых Салечніках было 12 будынкаў.

### Найноўшы час

У 1920 годзе Малыя Салечнікі апынуліся ў складзе Сярэдняй Літвы, у 1922 годзе — у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе сталі цэнтрам гміны Віленскага павета Віленскага ваяводства.

Пасля заняцця тэрыторыі ў выніку паходу ў Заходнюю Беларусь у верасні 1939 года ўлады СССР перадалі мястэчка Літве.

* Мястэчка на старых здымках
* Сядзіба, 1914 г.Сядзіба, 1914 г.
* Сядзіба, да 1939 г.Сядзіба, да 1939 г.
* Касцёл, 1925 г.Касцёл, 1925 г.
* Рынак, 1938 г.Рынак, 1938 г.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**: 1866 год — 82 чал. з іх 72 каталікі і 10 іўдзеяў
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 615 чал.

Славутасці
----------

* Касцёл Святога Юрыя (1770), помнік традыцыйнага драўлянага дойлідства.
* Сядзіба Мяноўскіх (1840-я)

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 187-2009 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Літоўскай Рэспублікі на беларускую мову»
2. ↑  Wierzbowicz J. Soleczniki // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XI: Sochaczew — Szlubowska Wola (польск.). — Warszawa, 1890. S. 49.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Шальчынінкелей
* Малыя Салечнікі на сайце Radzima.org