**Паўлу Фрэйрэ** (парт.: Paulo Freire, 19 верасня 1921(1921-09-19)[…], Рэсіфі — 2 мая 1997(1997-05-02)[…], Сан-Паўлу) — бразільскі псіхолаг-педагог, тэарэтык педагогікі. У сваёй філасофіі педагогікі ён аб’яднаў класічныя падыходы Платона, сучасную марксісцкую крытыку і тэорыю барацьбы з каланіялізмам.

Біяграфія
---------

Ураджэнец сям’і сярэдняга дастатку з Рэсіфі (штат Пернамбуку), Фрэйрэ спазнаў голад і галечу ў гады эканамічнага крызісу 1930-х, калі цяжкае эканамічнае становішча не дазваляла яму атрымаць паўнацэнную адукацыю. У 1931 годзе сям’я перабралася ў Жабоатан-дус-Гуарарапіс.

У 1943 годзе Фрэйрэ паступіў ва Універсітэт Рэсіфі. Хоць ён вучыўся на юрыста, але шмат часу надаваў вывучэнню філасофіі (асабліва фенаменалогіі) і псіхалогіі мовы. Пасля выпуску ён вырашыў не працаваць па спецыяльнасці, а стаў настаўнікам партугальскай мовы ў сярэдняй школе. У 1944 годзе ажаніўся з Эльзай Майі Костка дэ Алівейра, з якой разам працаваў у школе і выхаваў пецярых дзяцей.

У 1946 годзе Фрэйрэ быў прызначаны дырэктарам аддзела адукацыі і культуры сацыяльнай службы штата Пернамбуку.

Свае ідэі аб філасофіі адукацыі ён выказаў у доктарскай дысертацыі, абароненай ва Універсітэце Рэсіфі ў 1959 годзе. Там жа ён выкладаў гісторыю і філасофію педагогікі. У 1961 г. Фрэйрэ быў прызначаны дырэктарам Дэпартамента культурнага развіцця ва Універсітэце Рэсіфі.

У 1962 годзе ён атрымлівае магчымасць прымяніць сваю тэорыю на практыцы і навучае 300 непісьменных работнікаў цукровых плантацый чытаць і пісаць за 45 дзён. Пасля гэтага бразільскі ўрад левацэнтрысцкага прэзідэнта Жуана Гуларта ўхваляе стварэнне тысяч падобных культурных гурткоў па ўсёй краіне.

У 1964 годзе, пасля правага ваеннага перавароту, дыктатура забараняе іх дзейнасць. Фрэйрэ, будучы хрысціянскім сацыялістам, сімпатызаваў Кубінскай рэвалюцыі і левым рухам у краіне, быў арыштаваны і заключаны ў турму як «здраднік», дзе знаходзіўся 70 дзён. Пасля выгнання і кароткачасовага знаходжання ў Балівіі, Фрэйрэ 5 гадоў працуе ў Чылі на мясцовы хрысціянска-дэмакратычны ўрад і ХСА пры ААН, у тым ліку ў чылійскім інстытуце аграрных рэформаў над праграмай адукацыі дарослых.

У 1967 годзе Фрэйрэ публікуе сваю першую кнігу «Адукацыя як практыка волі». Яго самая вядомая кніга «Педагогіка прыгнечаных» упершыню апублікаваная ў Партугаліі ў 1968 годзе. У 1970 годзе кніга была перакладзеная на іспанскую і англійскую мовы. У самой Бразіліі кніга была выдадзена толькі ў 1974 годзе ва ўмовах паслаблення аўтарытарнага рэжыму.

Правёўшы год у Кембрыджы (штат Масачусэтс), дзе ён выкладаў у педагагічнай школе Гарвардскага ўніверсітэта, Фрэйрэ перабраўся ў Жэневу (Швейцарыя), дзе быў спецыяльным саветнікам Сусветнага савета цэркваў у пытаннях адукацыі. Акрамя таго, ён кансультаваў левыя рухі, якія прыйшлі да ўлады ў былых партугальскіх калоніях (у тым ліку ў Мазамбіку і Гвінеі-Бісау), у галіне стварэння адукацыйных сістэм і барацьбы з непісьменнасцю.

На радзіму Фрэйрэ змог вярнуцца толькі ў 1980 годзе. Фрэйрэ ўступіў у Партыю працоўных і адказваў за партыйную праграму ліквідацыі непісьменнасці сярод дарослага насельніцтва Сан-Паўлу з 1980 па 1986 год. Калі ПП перамагла на муніцыпальных выбарах 1988 года, Фрэйрэ быў прызначаны сакратаром па адукацыі штата Сан-Паўлу.

Творчасць
---------

Шарж на Паўлу Фрэйрэ.
Паўлу Фрэйрэ працаваў у галіне народнай адукацыі і займаўся філасофіяй адукацыі, што дазволіла аб’яднаць не толькі класічныя падыходы Платона, але і сучасную марксісцкую крытыку і тэорыю барацьбы з каланіялізмам. «Педагогіку прыгнечаных» можна разглядаць як развіццё або адказ на кнігу Франца Фанона «Праклятыя заклеймённыя», у якой падкрэсліваецца неабходнасць забеспячэння карэннага насельніцтва такой адукацыяй, якая будзе з’яўляцца адначасова сучаснай (замест традыцыйнай, патрыярхальнай) і антыкаланіяльнай (а не проста асалодаю культуры каланізатараў).

Сярод прадстаўнікоў розных філасофскіх пазіцый, якія паўплывалі на яго светапогляд, ён называў наступныя імёны: «Сартр і Мунье, Эрых Фром і Луі Альтюсе, Артэга-і-Гасэт і Мао, Марцін Лютэр Кінг і Чэ Гевара, Унамуна і Маркузэ».

Сачыненні
---------

* *Паўлу Фрэйрэ*. «Адукацыя як практыка вызвалення». (Фрагмент у фармаце PDF) Архівавана 3 верасня 2013.
* *Фрэйрэ П.* Педагогіка прыгнечаных = Pedagogia do Oprimido (1970) / Пер. Н. Дзям’янава. — М .: Радыкальная тэорыя і практыка, 2019. — 176 с. — 500 экз.

Гл. таксама
-----------

* Лібертарная педагогіка
* Рая Дунаеўская
* Тэалогія вызвалення
* Антон Сямёнавіч Макаранка
* Іван Іліч
* Пітэр Макларен

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4  Paulo Freire // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. 1 2 3 4  *Itaú Cultural* Paulo Freire // Enciclopédia Itaú Cultural — São Paulo: Itaú Cultural, 2001. — ISBN 978-85-7979-060-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q174'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10304263'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41599984'></a>
3. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
4. ↑  Паулу Фрейре на The Person

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| q: | Паўлу Фрэйрэ ў Вікіцытатніку |
| s: | Паўлу Фрэйрэ ў Вікікрыніцах |
| commons: | Паўлу Фрэйрэ на Вікісховішчы |

* The Paulo and Nita Freire International Project for Critical Pedagogy
* The Paulo Freire Institute at UCLA Архівавана 27 лістапада 2006.
* The Paulo Freire Institute of South Africa
* Instituto Paulo Freire of Spain
* Instituto Paulo Freire Архівавана 22 красавіка 2017. Бразилия
* Paulo Freire Institute, Мальта
* Paulo Freire Research Center Архівавана 27 верасня 2007. Финляндия
* Paulo Freire Freedom School Архівавана 28 снежня 2018. Аризона
* Freire Charter School in Philadelphia
* The Center of Critical Pedagogy(недаступная спасылка), Тель-Авив
* Политика невозможного Фатима Фрейре в диалоге с Contra File

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · Internet Speculative Fiction Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Treccani · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90151264 · BNC: a10087588 · BNE: XX882598 · BNF: 11903529p · CiNii: DA00471153 · CONOR: 9762147 · EGAXA: vtls001380859 · GND: 118535242 · GTAA: 97024 · ICCU: RAVV043637 · ISNI: 0000 0001 2143 1625 · LCCN: n79029767 · LNB: 000025478 · NDL: 00440127 · NKC: jn20000601625 · NLA: 35102676 · NLG: 97938 · NLP: a0000002768216 · NSK: 000048438 · NTA: 068312687 · NUKAT: n98703103 · PTBNP: 31023 · LIBRIS: 187428 · SUDOC: 027685918 · VIAF: 90070192 |

 |