**Магаа** (кіт. трад. 莫高窟 «Пячора не для высокіх») — найбольшая пячора раннебудыйскага пячорнага храмавага комплексу Цяньфадун («Пячора тысячы Будаў)», узведзенага ў 353—366 гады за 25 км ад аазісу Дуньхуан, правінцыя Ганьсу, Кітай. Цяньфадун, які часцей называюць Магаа па галоўнай пячоры, аб’ядноўвае 492 свяцілішчы, што ўпрыгожаны фрэскамі і скульптурамі, вырабленымі на працягу цэлага тысячагоддзя (IV—XIV стагоддзі).

Агульная характарыстыка
-----------------------

Магаа, разам з пячорай тысячы Будаў ў Безекліку  (укр.) (бел. — адзін з самых ранніх будыйскіх храмаў Кітая. Яго ўзнікненне на ўсходняй ускраіне пустыні Такла-Макан невыпадкова: тут праходзілі караваны з шоўкам, разам з якімі будыйскія вучэнні прасочваліся ў Кітай. У адрозненне ад пазнейшых пячорных храмаў, падобных Лунменю і Юньгану, ва ўбранні Магаа пераважае не скульптура, а фрэскавы жывапіс. Яе плошча ацэньваецца ў 42 000 квадратых метраў. Шматфігурныя фрызападобныя роспісы выкананы стракатымі клеявымі фарбамі па сухім грунце. Многія з іх запар пакрываюць сцяну пячоры, адрозніваючыся дынамізмам і жыццёвасцю.

Рукапісы
--------

На мяжы XX стагоддзя ў адной з пячор быў знойдзены велізарны склад рукапісаў (прыкладна 20 000 аб’ектаў). Меркавана, іх складалі тут у XI стагоддзі, калі манускрыпты сталі выцясняцца з ужытку друкаванымі кнігамі. Рукапісны фонд Магаа вельмі разнастайны па змесце і датыроўках — гэта  будыйскія, даоскія, нестарыянскія і маніхейскія рэлігійныя тэксты, трактаты па філасофіі, матэматыцы, медыцыне, астраноміі, гісторыі і геаграфіі, слоўнікі, запісы народных песень і класічнай кітайскай паэзіі, афіцыйныя дакументы. Сярод рукапісных помнікаў Магаа «Кніга варожбаў» — унікальны тэкст, напісаны цюркскім рунічным лістом не на камені, а на паперы. Спектр моў вывучаных манускрыптаў таксама вельмі разнастайны — гэта класічная і гутарковая (байхуа) кітайская мова, тыбецкі, санскрыт, палі, тангуцкая, хатанская, сагдыйская і тахарская мовы.

Вестка аб адкрыцці ўзбурыла навуковы свет Еўропы, і 1907 года самыя каштоўныя рукапісы разам з самай старажытнай у свеце друкаванай кнігай «Алмазная сутра» (каля 868), былі вывезены Аўрэлем Стэйнам у Брытанскі музей. Следам за Стэйнам храмавы комплекс наведалі прадстаўнічыя навуковыя экспедыцыі з Францыі (Поль Пеліа  (руск.) (бел.) і Расіі (Сяргей Ольдэнбург), якія таксама вярнуліся ў Еўропу не з пустымі рукамі. Астатняя частка рукапісаў была перададзена ў Пекінскую бібліятэку.

Фрэскі
------

Фрэскавы жывапіс Магаа складае тысячагадовы пласт выяўленчага мастацтва Кітая. Па стылістыцы малюнкаў яго падзяляюць на чатыры перыяды:

* Паўночных Дынастый і Дынастыі Суй;
* Дынастыі Тан (самыя пышныя насценныя роспісы);
* эпохі «Дзесяці царстваў»  (укр.) (бел. і імперыі Сун;
* Заходняй Ся і Дынастыі Юань.

Вялікая частка фрэсак прысвечана Будзе, яго казанням і джатакам, а таксама Бадхісатвам, Апсарам (феям), манахам, набожным вернікам. Як мяркуецца, у старажытнасці гэтыя выявы служылі для навочнага прадстаўлення канонаў будызму непісьменным людзям. Многія роспісы прайграваюць сапраўдныя падзеі з гісторыі распаўсюджвання будызму.

Амаль ва ўсіх 492 пячорах маюцца выявы выдатных апсар (*Фейцянь*飞天). Яны спяваюць, прыгожа танчаць, граюць на лютні кіба і іншых музычных інструментах, раскідваюць кветкі, суправаджаючы Буду, што чытае пропаведзь. У іх няма крылаў і толькі доўгія рознакаляровыя стужкі дапамагаюць феям парыць у паветры.

Іншыя роспісы прысвечаны падзеям з паўсядзённага жыцця: урачысты выезд імператара, замежныя паслы на Балі, сустрэчу кітайскіх і заходніх купцоў, турніры воінаў, выступленні музыкантаў, вясельну цырымонію, сцэны палявання, рыбнай лоўлі, сельскагаспадарчых работ. Фрэскі малююць людзей розных нацыянальнасцяў і сацыяльных слаёў, іх звычаі і вопратку.

Галерэя
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Таємниця створення Дуньхуанських печер Моґао Архівавана 15 мая 2013.
* Международный Дуньхуанский проект (IDP)
* Шесть 10-ти минутных роликов на YouTube Архівавана 8 ліпеня 2015.
* Архівавана 22 красавіка 2019.

| ⛭Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Кітаі |
| --- |
| Культурныя аб’екты | 
* Забаронены горад і Мукдэнскі палац
* Тэракотавая армія
* Пячоры Магаа
* Чжоукоудзянь  (укр.) (бел.
* Вялікая Кітайская сцяна
* Уданшань
* Патала і Джаканг
* Горны прытулак ад летняй спёкі і прылеглыя храмы
* Храм  (укр.) (бел. і грабніца Канфуцыя  (укр.) (бел. і будынак сям'і Кун у горадзе Цюйфу
* Пін’яа  (укр.) (бел.
* Сады Сучжоў  (укр.) (бел.
* Ліцзян
* Летні палац
* Храм Неба
* Дацзу  (укр.) (бел.
* Сідзі і Хунцунь
* Грабніцы дынастый Мін і Цын
* Лунмэнь
* Цынчэншань і Дуцзян’янь
* Юньган
* Комплекс грабніц Кагуро
* Стары Макаа
* Іньсюй  (укр.) (бел.
* Дзяалоу
* Тулоу
* Утайшань
* Суншань
* Сіху
* Шанду
* Рысавыя тэрасы Хунхэ-Хані  (укр.) (бел.
* Шаўковыя шляхі: сетка маршрутаў карыдору Чанань—Цянь-Шань  (укр.) (бел.
* Вялікі канал Кітая
* Руіны Святога Паўла  (укр.) (бел.
* Кулансу

 |  |
| Прыродныя аб’екты | 
* Хуанлун
* Цзючжайгоу
* Улін’юань
* Лушань
* Тры паралельныя ракі
* Рэзерваты гіганцкай панды
* Паўднёва-Кітайскі карст
* Саньцыншань
* Палеанталагічны запаведнік Чэнцзян  (укр.) (бел.
* Цянь-Шань
* Кукушылі
* Фанцзіншань

 |
| Змешаныя аб’екты | 
* Тайшань
* Хуаншань
* Эмэйшань і Статуя Буды ў Лэшане
* Уішань

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh86007577 · NKC: ge932791 · VIAF: 315125524 |