**Фелікс Уфуэ-Буаньі** (фр.: Félix Houphouët-Boigny, пры нараджэнні **Дзія Уфуэ** (фр.: Dia Houphouët); 18 кастрычніка 1905 — 7 снежня 1993) — французскі і івуарыйскі палітычны і дзяржаўны дзеяч. У 1956—1961 гадах займаў розныя міністэрскія пасады ва французскім ўрадзе. У 1960—1993 гадах — першы прэзідэнт незалежнага Кот-д’Івуара.

Біяграфія
---------

Паводле яго афіцыйнай біяграфіі, нарадзіўся 18 кастрычніка 1905 года ў Ямусукра ў сям’і правадыра з народа бауле (успадкуе гэты тытул у 1940 годзе).

У 1918 годзе адправіўся ў Дакар вывучаць медыцыну, пасля чаго практыкаваў на працягу 15 гадоў.

У 1944 годзе арганізаваў Сельскі афрыканскі сіндыкат, які ў 1946 годзе ператварыўся у Дэмакратычную партыю Кот-д’Івуара.

У 1945 годзе быў абраны дэпутатам Кот-д’Івуара ў Нацыянальным Сходзе Францыі. У Парыжы далучыўся да рэспубліканскага саюза супраціву, звязанага з французскай кампартыяй. Аднак пасля шэрагу няўдач, якія напаткалі Уфуэ-Буаньі і яго паплечнікаў, у канцы 1946 года было створана Афрыканскае дэмакратычнае аб’яднанне. Яго аддзяленні з’явіліся на ўсіх тэрыторыях Французскай Заходняй Афрыкі, а яго старшынёй быў абраны Уфуэ-Буаньі. Знаходзячыся на гэтай пасадзе, палітык вывеў партыю з-пад камуністычнага ўплыву.

Пераабіраўся дэпутатам Нацыянальнага сходу Францыі ў 1946, 1951 і 1956 гадах. У 1953 годзе быў абраны старшынёй Івуарыйскай тэрытарыяльнай асамблеі.

У 1956 годзе стаў мэрам Абіджана — найбуйнейшага івуарыйскага горада. З 1956 па 1959 гады таксама займаў міністэрскія пасады ў французскіх урадах.

Супрацоўнічаў з прэзідэнтам Францыі Шарлем дэ Голем, з якім здзейсніў турнэ па тэрыторыях Французскай Заходняй Афрыкі, выступаючы за іх аўтаномію.

У 1960 годзе дэ Голь пагадзіўся даць незалежнасць рэспублікам Французскай Заходняй Афрыкі. Уфуэ-Буаньі стаў спачатку прэм’ер-міністрам (жнівень—лістапад), а затым і прэзідэнтам Кот-д’Івуара.

На пасадзе кіраўніка дзяржавы Уфуэ-Буаньі зарэкамендаваў сябе як прыхільнік свабоднага прадпрымальніцтва, вітаў замежныя інвестыцыі. Ён працягваў палітыку супрацоўніцтва з Францыяй: падчас яго прэзідэнцтва ў краіне працавалі французскія чыноўнікі, якія займалі важныя пасады ў сістэме ўлады.

Фелікс Уфуэ-Буаньі (справа) з прэзідэнтам Румыніі Нікалае Чаўшэску. 1977 год
Выступаў супраць СССР і КНР. Аж да 1967 года не ўсталёўваў дыпламатычныя адносіны з Масквой, а затым разарваў іх у 1969 годзе пасля абвінавачванняў у прамой савецкай падтрымцы студэнцкіх пратэстаў 1968 года ў Нацыянальным універсітэце Кот-д’івуара. Адносіны паміж дзвюма краінамі аднавіліся толькі ў лютым 1986 года, калі Уфуэ-Буаньі стаў праводзіць больш актыўную знешнюю палітыку.

Цалкам на прэзідэнцкай пасадзе прабыў 33 гады, аж да сваёй смерці 7 снежня 1993 года. Уфуэ-Буаньі перажыў чатыры спробы дзяржаўнага перавароту (у 1960-я гады), а з 1965 па 1990 год шэсць разоў пераабіраўся на прэзідэнцкую пасаду. На момант сваёй смерці быў самым даўгавечным прэзідэнтам у Афрыцы.

Памяць
------

У яго гонар у Кот-д’Івуары названы футбольны стадыён, на якім выступае нацыянальная зборная, і міжнародны аэрапорт Абіджана.

Уфуэ-Буаньі праявіў сябе як міратворац, што было ацэнена ў 1989 годзе, калі ЮНЕСКА заснавала прэмію міру яго імя. У ліку ўзнагароджаных прэміяй за 20 гадоў — былы прэзідэнт Фінляндыі Марці Ахцісаары і былы прэзідэнт Бразіліі Лула да Сілва.

Заўвагі
-------

1. 1 2  Félix HOUPHOUËT-BOIGNY // Sycomore / Assemblée nationale Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193582'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15271528'></a>
2. 1 2  Felix Houphouet-Boigny // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
3. ↑  *Bibliothèque nationale de France* BnF catalogue général — Paris: BnF. Праверана 8 верасня 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15222191'></a>
4. ↑  Уфуэ-Буаньи Феликс // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
5. ↑
6. ↑  Noble, Kenneth B..  For Ivory Coast's Founder, Lavish Funeral **(нявызн.)**, *The New York Times* (8 лютага 1994). Праверана 13 жніўня 2020.
7. ↑  Félix Houphouët-Boigny - Base de données des députés français depuis 1789 - Assemblée nationale **(нявызн.)**. *www2.assemblee-nationale.fr*. Архівавана з першакрыніцы 10 жніўня 2020. Праверана 13 жніўня 2020.
8. ↑  Le parcours politique **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *web.archive.org* (9 мая 2008). Архівавана з першакрыніцы 9 мая 2008. Праверана 13 жніўня 2020.
9. ↑  Felix Houphouët-Boigny Summary. Архівавана 26 лістапада 2020.
10. ↑  UNESCO.org: Президент Лула да Силва удостоен Премии мира ЮНЕСКО им. Феликса Уфуэ-Буаньи(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* Феликс Уфуэ-Буаньи (Люди и события) // Новое время. — М. 1960. — № 51. — С. 12.

Спасылкі
--------

* Біяграфія Фелікса Уфуэ-Буаньі на сайце krugosvet.ru
* Прамова спадара Уфуэ-Буаньі, дзяржаўнага міністра, якая прагучала на стадыёне Геа-Андрэ ў Абіджане 7 верасня 1958 года

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90773016 · BNE: XX1311827 · BNF: 118865721 · GND: 118639714 · GTAA: 112444 · ISNI: 0000 0001 0928 3885 · LCCN: n50031022 · NLA: 49785267 · NLG: 295101 · NTA: 06996808X · NUKAT: n2002036204 · SUDOC: 026659182 · VIAF: 98495871 |

 |