У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Варонка.

**Язэ́п Варо́нка**, таксама **Іо́сіф Я́каўлевіч** **Варо́нка** (16 красавіка 1891, Кузніца, Сакольскі павет — 4 ліпеня 1952, Чыкага, ЗША) — беларускі палітычны дзеяч, журналіст, публіцыст. Першы старшыня Народнага сакратарыята Беларускай Народнай Рэспублікі.

Біяграфія
---------

Язэп Варонка ў студэнцкія часы, 1910—1914 гг.
Нарадзіўся ў вёсцы Кузніца Сакольскага павета Гродзенскай губерні (цяпер у Падляскім ваяводстве Польшчы) у праваслаўнай сям’і. Быў вольным слухачом юрыдычнага факультэта Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта, выключаны праз нясплату за навучанне (1914). Удзельнічаў у другім «Усерасійскім студэнцкім зборніку» (1911). Быў супрацоўнікам пецярбургскай газеты «Воскресная вечерняя газета» (бел.: Нядзельная вячэрняя газета), часопісаў «Зритель» (бел.: Глядач), «Театральное обозрение» (бел.: Тэатральны агляд), быў сакратаром рэдакцыі газеты «Столичные вести» (бел.: Сталічныя весткі). Свае вершы ў рускамоўных выданнях падпісваў псеўданімам *Юрий Вегов*.

Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года ўступіў у Беларускую сацыялістычную грамаду, з чэрвеня 1917 член яе ЦК. Прадстаўляў беларускія арганізацыі ў Асобай нарадзе для выпрацоўкі палажэння аб выбарах ва Усерасійскі Устаноўчы сход, удзельнічаў у рабоце Дзяржаўнай нарады (жнівень 1917, Масква). У прамове на Усерасійскай дэмакратычнай нарадзе (верасень 1917, Петраград) ад імя Цэнтральнай рады беларускіх арганізацый выказаўся супраць урадавай кааліцыі сацыялістычных партый з буржуазнымі. Уваходзіў у склад Часовага савета Расійскай рэспублікі (Перадпарламента).

Да снежня 1917 года ўзначальваў камітэт Беларускага таварыства ў Петраградзе па аказанні дапамогі пацярпелым ад вайны. На II сесіі Цэнтральнай рады беларускіх арганізацый (кастрычнік 1917, Мінск) падтрымаў прапановы аб увядзенні аўтаноміі Беларусі явачным парадкам; выбраны камісарам юстыцыі і ўнутраных спраў Вялікай беларускай рады. Дэлегат Усебеларускага з’езда ад Беларускага выканаўчага камітэта Петраградскага гарнізона, па разгоне старшыня Выканаўчага камітэта Рады Усебеларускага з’езда.

У лютым — ліпені 1918 года старшыня Народнага сакратарыята Беларусі і народны сакратар замежных спраў, адзін з ініцыятараў абвяшчэння Беларускай Народнай Рэспублікі 25 сакавіка 1918 года. У красавіку 1918 года разам з іншымі актывістамі Рады БНР падпісаў тэлеграму кайзеру Вільгельму II з падзякай «за вызваленне Беларусі нямецкімі войскамі ад цяжкага прыгнёту, гвалту і анархіі». Па распадзе Беларускай сацыялістычнай грамады быў адным з лідараў Беларускай партыі сацыялістаў-федэралістаў. Рэдагаваў часопіс «Варта».

Ад Віленскай беларускай рады 27 лістапада 1918 года высунуты кандыдатам у сябры літоўскага ўрада пры Літоўскай Тарыбе. У снежні 1918 — красавіку 1920 года міністр беларускіх спраў і сябра кабінета міністраў Літоўскай Рэспублікі, неўзабаве практычна адышоў ад падтрымкі інтарэсаў Беларускай Народнай Рэспублікі, узяўшы за мэту стварэнне беларускай аўтаноміі ў складзе Літоўскай Рэспублікі. З вясны 1921 года старшыня беларускага Чырвонага Крыжа, з лістапада 1922 года старшыня таварыства «Беларуская грамада ў Коўне».

У 1923 з’ехаў у ЗША, жыў у Чыкага. Узначальваў Беларуска-амерыканскую нацыянальную асацыяцыю, быў адным з кіраўнікоў Беларуска-амерыканскай нацыянальнай рады, выдаваў газету «Белорусская трибуна» (бел.: Беларуская трыбуна), вёў беларускія і рускія праграмы на чыкагскім радыё. У 1932 годзе ажаніўся з Марыяй Пятроўскай.

Пахаваны на могілках Элмвуд[en] у Рывер-Гроўв[en], прыгарадзе Чыкага, побач з ім пахаваная жонка Марыя (1902—1991).

* Дзеячы Беларускай Народнай Рэспублікі, 1918 г. Злева направа, сядзяць: Алесь Бурбіс, Янка Серада, Язэп Варонка, Васіль Захарка; стаяць: Аркадзь Смоліч, Пётра Крачэўскі, Кастусь Езавітаў, Антон Аўсянік, Лявон ЗаяцДзеячы Беларускай Народнай Рэспублікі, 1918 г. Злева направа, сядзяць: Алесь Бурбіс, Янка Серада, Язэп Варонка, Васіль Захарка; стаяць: Аркадзь Смоліч, Пётра Крачэўскі, Кастусь Езавітаў, Антон Аўсянік, Лявон Заяц
* Міністры пятага ўрада Літвы, 1919 г. У цэнтры сядзіць прэм’ер -міністр Эрнястас Галванаўскас. Міністр беларускіх спраў Літвы Язэп Варонка стаіць першы справа.Міністры пятага ўрада Літвы, 1919 г. У цэнтры сядзіць прэм’ер -міністр Эрнястас Галванаўскас. Міністр беларускіх спраў Літвы Язэп Варонка стаіць першы справа.

Выдавецкая дзейнасць, публіцыстыка
----------------------------------

Язэп Варонка, «Беларускі рух ад 1917 да 1920 году. Кароткі агляд» (1920)
Займаўся выдавецкай і публіцыстычнай дзейнасцю. Быў рэдактарам газеты «Беларускі народ». Адначасова рэдактар беларускага часопіса «Часопісь» (Коўна, 1919—1920) і рэдактар-выдавец рускамоўнай штодзённай газеты «Вольная Литва» (бел.: Вольная Літва) (чэрвень 1921 — люты 1922, з перапынкамі) і яе дадатку — часопіса «Зеркало» (бел.: Люстэрка) (1921).

Аўтар брашур «Белорусский вопрос к моменту Версальской мирной конференции. Историко-политический очерк» (бел.: Беларускае пытанне на момант Версальскай мірнай канферэнцыі. Гістарычна-палітычны нарыс) (Коўна, 1919), «Беларускі рух ад 1917 да 1920 году. Кароткі агляд. 2 выд.» (Коўна, 1920), «Gudų klausimas».

У гісторыка-публіцыстычных працах абагульняў асноўныя факты з гісторыі беларускага нацыянальнага руху ў гады рэвалюцыі ў Расіі і грамадзянскай вайны, аналізаваў тагачаснае палітычнае становішча. Прытрымліваўся канцэпцыі «двух ворагаў» беларускага адраджэння — Расіі і Польшчы. Адмоўна ацэньваў палітыку ў нацыянальным пытанні як Часовага ўрада Расіі, так і Савета Народных Камісараў. У яго інтэрпрэтацыі Першы Усебеларускі з’езд — гэта Устаноўчы з’езд, які ўвёў у межах Беларусі рэспубліканскі лад, замацаваў права народа на зямлю і інш. Ухваляў абвяшчэнне БНР, а ўтварэнне БССР разглядаў як палітычны манеўр, з дапамогай якога бальшавікі імкнуліся «авалодаць розумамі элементаў, што нацыянальна адрадзіліся». Адначасова асуджаў захоп Беларусі войскамі Польшчы, паказваў крывадушнасць палітыкі польскіх акупантаў, выкрываў іх бясчынствы ў дачыненні да мясцовага насельніцтва.

Зноскі
------

1. ↑  Алег Латышонак: У Язэпа Варонкі былі правадырскія замашкі **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  racyja.com. Архівавана з першакрыніцы 25 мая 2021. Праверана 19-4-2020.
2. ↑  Міхалюк Д. 2015, с. 196.
3. ↑  Міхалюк Д. 2015, с. 307.
4. ↑  Міхалюк Д. 2015, с. 328.
5. ↑  Міхалюк Д. 2015, с. 330.
6. ↑  У Чыкага знойдзена магіла першага прэм’ер-міністра БНР Язэпа Варонкі  (бел.). *Радыё Свабода* (25 лютага 2018). Праверана 23 снежня 2023.

Літаратура
----------

* *Рудовіч С.* Варонка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.
* *Міхалюк Д.* Беларуская Народная Рэспубліка 1918 — 1920 гг.: ля вытокаў беларускай дзяржаўнасці / навук. рэд. Станіслаў Рудовіч; пераклад з польскай мовы Алесь Пілецкі. — Смаленск: Інбелкульт, 2015. — 496 с. — 1 000 экз. — ISBN 978-5-00076-016-1.

Спасылкі
--------

* Язэп Варонка — прэзідэнт БНР Архівавана 6 красавіка 2021 // Новы час 4 красавіка 2021

|  |  |
| --- | --- |
| s: | Язэп Якаўлевіч Варонка ў Вікікрыніцах |
| commons: | Язэп Якаўлевіч Варонка на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 2707154260513124480009 |

| ⛭Кіраўнікі ўрадаў Беларусі |
| --- |
| Кіраўнікі ўрада БНР | 
* Язэп Варонка
* Раман Скірмунт
* Іван Серада
* ✰ Антон Луцкевіч
* Вацлаў Ластоўскі
* Аляксандр Цвікевіч
* Васіль Захарка
* Мікола Абрамчык

 |
| Старшыня ВРК БССР | 
* Аляксандр Чарвякоў

 |
| Старшыні СНК БССР | 
* Аляксандр Чарвякоў
* Язэп Адамовіч
* Мікалай Галадзед
* Даніла Валковіч
* Апанас Кавалёў
* Кузьма Кісялёў
* Іван Былінскі
* Панцеляймон Панамарэнка

 |
| Старшыні Савета Міністраў БССР | 
* Панцеляймон Панамарэнка
* Аляксей Кляшчоў
* Кірыл Мазураў
* Мікалай Аўхімовіч
* Ціхан Кісялёў
* Аляксандр Аксёнаў
* Уладзімір Бровікаў
* Міхаіл Кавалёў
* Вячаслаў Кебіч

 |
| Прэм’ер-міністры  Рэспублікі Беларусь | 
* Вячаслаў Кебіч
* Міхаіл Чыгір
* Сяргей Лінг
* Уладзімір Ярмошын
* Генадзь Навіцкі
* Сяргей Сідорскі
* Міхаіл Мясніковіч
* Андрэй Кабякоў
* Сяргей Румас
* Раман Галоўчанка

 |

| ⛭Міністры замежных спраў Беларусі |
| --- |
| Народныя сакратары замежных спраў БНР | 
* Язэп Варонка (1918)
* ✰ Антон Луцкевіч (1918)

 |  |
| Міністры замежных спраў БНР | 
* ✰ Антон Луцкевіч (1918—1919)
* Яўген Ладноў (1919—1921)
* Аляксандр Цвікевіч (1921—1923)

 |
| Народныя камісары замежных спраў ССРБ | 
* Усевалад Фальскі (1919)
* М. Пятроў (1919)

 |
| Народны камісар замежных спраў Літбела | 
* Вінцас Міцкявічус-Капсукас (1919)

 |
| Народныя камісары замежных спраў БССР | 
* Аляксандр Чарвякоў (1920—1923)
* Кузьма Кісялёў (1944—1946)

 |
| Міністры замежных спраў БССР | 
* Кузьма Кісялёў (1946—1966)
* Анатоль Гурыновіч (1966—1990)
* Пётр Краўчанка (1990—1991)

 |
| Міністры замежных спраў  Рэспублікі Беларусь | 
* Пётр Краўчанка (1991—1994)
* Уладзімір Сянько (1994—1997)
* Іван Антановіч (1997—1998)
* Урал Латыпаў (1998—2000)
* Міхаіл Хвастоў (2000—2003)
* Сяргей Мартынаў (2003—2012)
* Уладзімір Макей (2012—2022)
* Сяргей Алейнік (з 13 снежня 2022)

 |