recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Эстрада ў цэнтральным парку Калінінграда
**Эстрада** (ад фр.: estrade: «*падмосткі*, *памост*») — першапачаткова разнавіднасць падмосткаў для выступленняў. Зараз гэты тэрвін таксама азначае від сцэнічнага мастацтва малых формаў пераважна папулярна-забаўляльнага напрамка, такіх, як спеў, танец, цырк на сцэне, ілюзіянізму, размоўны жанр, пародыя, клаўнада.

Артыстаў, якія выступаюць у эстрадным жанры, называюць артыстамі эстрады, эстраднымі артыстамі.

Як від культурна-эканамічнай дзейнасці эстрада з'яўляецца састаўной часткай шоў-бізнэсу.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Сучаснай Украіны |
**The Lonely Island** (бел.: Самотны Востраў), **TLI** — трупа амерыканскіх комікаў, якая займаецца музычнымі пародыямі. Паўсталі ў Берклі, штат Каліфорнія, зараз працуюць і жывуць у Нью-Ёрку. Атрымалі першую вядомасць па паступленні ва ўніверсітэт, дзе хлопцы рабілі паспяховыя сярод моладзі камедыйныя скетчы, затым да іх рэпертуару далучыліся невялічкія музычныя пародыі і кароткаметражныя камедыі. З 2005 года супрацоўнічалі з вядомай на амерыканскім тэлебачанні праграмай Saturday Night Live.
У 2009 годзе выйшаў іх першы альбом пад назвай Incredibad.

Склад
-----

* Аківа Шафер
* Ёрма Таконэ
* Эндзі Сэмберг

Дыскаграфія
-----------

* 2009 — Incredibad

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт  (англ.)
**Барысаўшчынскі (Чарняўскі) металургічны завод царскага двара**, прадпрыемства, якое працавала ў 1854—1880 у маёнтку Барысаўшчына каля вёскі Чарняўка (зараз Барысаўскі раён).

Бронзавы медаль Усерасійскай прамысловай выстаўкі ў Маскве (1870).

Сыравінай былі мясцовыя балотныя руды, з якіх на драўняным вугалі выплаўлялі чыгун, пудлінгавае, паласавое шыннае, круглае, квадратнае і доўгае жалеза, адлівалі і будавалі машыны, у тым ліку паравыя.

Працавалі 437 рабочых (1867). Выплаўка чыгуну дасягала 120 тыс. пудоў (1867?), апроч таго, штогод выплаўлялі па 20—72 тыс. пудоў жалеза і сталі.

Лтаратура
---------

* *М. Болбас*. Удастоены вышэйшых узнагарод // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. — № 3. — Мн.: Полымя, 1988. — ISSN 0131-2669. С.28,29.
**Мікалай Слупскі** (1616—1693) — рэлігійны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Біскуп-суфраган віленскі (з 1669).

Біяграфія
---------

У 1649 зрабіўся канонікам Віленскай капітулы, пазней атрымаў ад Папы Рымскага прызначэнне біскупа-суфрагана віленскага. У 1671 абраны біскупам віленскім, аднак кароль і вялікі князь Міхал Карыбут Вішнявецкі прызначыў на гэтую пасаду Мікалая Стэфана Паца.

21 чэрвеня 1678 асвяціў кутні камень Касцёла Святога Францішка Ксаверыя ў Гродна.

Кансэкраваў шэраг касцёлаў на тэрыторыі сучаснай Беларусі: Слонім (бернардзінак, 30 жніўня 1671), Канстанцінава (1671), Касцёл Яна Хрысціцеля ў Камаях (1673), Свір (1680).

Партрэт біскупа Мікалая Слупскага (1677) — апошняя створаная ў Глуску гравюра майстра Аляксандра Тарасевіча.

Зноскі
------

1. ↑  Ян Кучынскі. Кафедральная базіліка Св. Францішка Ксаверыя ў Гродна (фара) // «Слова Жыцця», 2 кастрычніка 2010.
2. ↑  Жывапіс. Скульптура. Графіка. **(нявызн.)**.  Магілёўская бібліятэка. Праверана 9 красавіка 2011.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мікалай Слупскі
**Дзень Рэспублікі** (хіндзі: गणतंत्र दिवस, англ.: Republic Day) — нацыянальнае свята Індыі, якое адзначае прыняцце Канстытуцыі Індыі і пераход краіны ад статусу брытанскага дамініёна да рэспублікі 26 студзеня 1950 года. Канстытуцыя была прынятая Устаноўчым сходам Індыі 26 лістапада 1949 года, але акт аб незалежнасці быў прыняты 26 студзеня 1950 года. Дата 26 студзеня была абрана для гэтай мэты, таму што ў гэты дзень у 1930 годзе Дэкларацыя незалежнасці Індыі (Пурна Сварадж) была абвешчана Індыйскім нацыянальным кангрэсам.

Гэта адно з трох нацыянальных святаў у Індыі, два іншыя — Дзень Незалежнасці і Гандзі Джаянці (Дзень нараджэння Гандзі).

Галоўны госць парада на Дзень Рэспублікі
----------------------------------------

Краіны, якія былі запрошаны ў якасці галоўных гасцей на парадзе ў гонар Дня Рэспублікі. Былая Югаславія (двойчы запрашалі) не пазначана на карцеКраіны, якія былі запрошаны ў якасці галоўных гасцей на парадзе ў гонар Дня Рэспублікі. Былая Югаславія (двойчы запрашалі) не пазначана на карце  

     5 разоў (Францыя)
     4 разы (Бутан)
     3 разы (Расія / СССР, Маўрыкій)
     2 разы (Бразілія, Інданезія, Непал, Нігерыя, Пакістан, Шры Ланка, Вялікабрытанія)
     1 раз
     0 разоў  

Пачынаючы з 1950 года Індыя прымае кіраўніка дзяржавы ці ўрада іншай краіны ў якасці ганаровага госця падчас святкавання Дня Рэспублікі ў Нью-Дэлі. У 1950—1954 гадах Дзень Рэспублікі святкаваўся ў розных месцах (Нацыянальны стадыён, Кінгсуэй, Чырвоны форт і Рамліла Майдан). Парад у яго цяперашнім выглядзе арганізуецца на Раджпатху пачынаючы з 1955 года. Краіна, якую запрашаюць у якасці ганаровага госця, выбіраецца пасля абмеркавання стратэгічных, эканамічных і палітычных інтарэсаў індыйскай дзяржавы.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дзень Рэспублікі (Індыя)
* Indian Independence Act 1947
**Валянціна Сямёнаўна Вачынская** (12 студзеня 1922, в. Бацюты, зараз Падляскае ваяводства — 16 лютага 1985) — Герой Сацыялістычнай Працы (1972).

З 1949 года ў калгасе «Расія» Гродзенскага раёна: палявод, з 1957 года загадчыца вытворчым участкам, з 1976 года брыгадзір паляводчай брыгады вучэбна-вопытнай гаспадаркі «Прынёманскі» Гродзенскага сельскагаспадарчага інстытута. Званне Героя прысвоена за поспехі ў павелічэнні вытворчасці і продажу дзяржаве прадуктаў земляробства.

Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1963-1971 гадах.

Узнагароды
----------

Узнагароджана двума ордэнамі Леніна (1960, 1972), ордэнам «Знак Пашаны» (1957).

Памяць
------

Імем В. С. Вачынскай названая вуліца ў вёсцы Путрышкі Гродзенскага раёна.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Вачинская Валентина Семёновна // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 106. — 737 с.
2. 1 2  Валянціна Сямёнаўна Вачынская на сайце «Героі краіны»

Спасылкі
--------

* Валянціна Сямёнаўна Вачынская на сайце «Героі краіны»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Зянюк.

**Адольф Зянюк** (1895, Сухаволя, Сакольскі павет, зараз у Польшчы — 1938) — беларускі грамадскі дзеяч.

Уваходзіў у Гродзенскі гурток беларускай моладзі, з восені 1913 быў старшынёй гуртка. У гуртку ўдзельнічаў у спектаклях, пісаў апавяданні. Скончыўшы гімназію ў Гродне, працягваў навучанне на юрыдычным факультэце Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта. Належаў да Пецярбургскага гуртка беларускіх студэнтаў. У 1916 мабілізаваны на фронт. Скончыў у Кіеве ваеннае вучылішча. На пачатку 1920-х вучыўся ў Віленскім універсітэце, быў сябрам Беларускага студэнцкага саюза, рэдактарам «Студэнцкай думкі». З 1928 прызначаны кіраўніком беларускага аддзелу пры Віленскім радыё, дзе кожны тыдзень чытаў беларускія лекцыі. Працаваў суддзёй на Палессі, у Вільні, дзе і памёр.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* З успамінаў Баляслава Грабінскага (1899—1991) / падрыхтоўка да друку А.Смаленчука // Горад Святога Губерта: зборнік краязнаўчых артыкулаў. Вып. 6. — Гродна, 2012.
* *Мастыка А.* Беларускі студэнцкі саюз Віленскага універсітэта Стэфана Баторыя ў беларускім нацыянальным руху ў Вільні (1919-1939): бакалаўрская праца / Мастыка Андрэй; навук. кіраўнік праф. А. Смалянчук; Еўрапейскі гуманітарны універсітэт. — Вільня, 2009.
**Сенненскі замак** — колішні замак у горадзе Сянне Віцебскай вобласці. Знаходзіўся на тэрыторыі, дзе зараз размешчаны фізкультурна-аздараўленчы комплекс. Замак знаходзіўся на шляхах ваенных сутычак паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Маскоўскай дзяржавай. Падчас Паўночнай вайны быў разбураны.

Апісанне
--------

Пабудаваны ў 1573 годзе Дзмітрыем Сапегам і высіўся на ўзгорку, які гараджане называлі Замкавай гарой. Абапал узвышша быў выкапаны роў, запоўнены вадой, што паступала з рэчкі. Цераз роў быў перакінуты пад’ёмны мост, на гары знаходзіўся двухпавярховы дом-палац.

Аб збудаванні І. Слюнькоў піша ў кнізе «Архітэктура Верхняга Падняпроўя»:

```
«Замак Сянно, заснаваны Дзмітраком Сапегам, уяўляе з сябе комплекс, падобны класічнаму ўзору ў трактатах XVI—XVII стст. „палаццаінфортэцца", дзе палацавыя збудаванні самі па сабе былі пазбаўлены абарончых функцый, але абводзіліся сістэмай фартыфікацыйных збудаванняў. Сенненскі панскі дом з двума флігелямі займаў сіметрычнае становішча на квадратнай плошчы 80х80 м, абведзены па перыметры глыбокім ровам, запоўненым вадой. Двума мастамі ўздоўж папярэчнай асі замак з аднаго боку быў звязаны з выраўненым берагам возера, з другога — з жывапісным берагам става, штучна створанага на рэчцы, што ўпадае ў возера. Планіровачная сувязь замка з пасадам трымалася з дапамогай вуліцы-моста, якая ішла ад вугла Замкавай плошчы да рынку».
```

У часы Паўночнай вайны 1700—1721 гадах шведскія войскі з абозу генерала Левенгаўпта ішлі з Рыгі да Чарэі на злучэнне з войскамі караля Карла XII разрабавалі і разбурылі замак Сянно. Пасля вайны замак не быў аднаўлёны.

Замкавая гара была зруйнавана пра будаванне дарогі на Касцёлку і з яе зямлі рабіць падсыпку. Неабходнасць у такой дарозе ўзнікла пасля таго, як з’явілася чыгуначная станцыя Багушэўская ў 1903 годзе і патрэбы злучэння яе з дарогай з Сянно.

Галерэя
-------

* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Замак Сянно. Сенненскі раён, г. Сянно

Літаратура
----------

* Березюк, Е. Князья, гусары, гренадеры, а также разрушенные замки Беларуси оживают в работах сенненских школьников / Е. Березюк // Рэспубліка. — 2009. — 10 лют. — С. 4.
* Замак Сянно // Экскурсія да вытокаў г. Сянно: краязнаўчы маршрут па раённым цэнтры Віцебскай вобласці / распрац. В. В. Бандарэвіча. — Віцебск, 2000. — С. 58-61.
* Замак Сянно // Экскурсія да вытокаў горада Сянно : краязнаўчыя нарысы / В. В. Бандарэвіч. — Мінск : Литература и искусство, 2008. — С. 45-49.
* Яўгенаў, А. Хто мы, адкуль мы? / А. Яўгенаў // Голас Сенненшчыны. — 2017. — 26 жн. — С. 1, 3.

| ⛭Замкі Беларусі |
| --- |
| Дзяржаўныя | 

|  |  |
| --- | --- |
| Захаваныя | 
* ✯ Стары замак у Гродне
* Новы замак у Гродне
* Камянецкая вежа
* Лідскі

 |
| Рэшткі | 
* Крэўскі
* Навагрудскі

 |
| Разбураныя | 
* Аршанскі
* Глыбоцкі
* Гомельскі
* Дрысенскі
* Копыскі
* Ляхавіцкі
* Мышскі
* Мядзельскі
* Рагачоўскі
* Радунскі
* Стрэшынскі
* Чачэрскі

 |

 |  |
| Прыватныя | 

|  |  |
| --- | --- |
| Захаваныя | 
* Быхаўскі
* Любчанскі
* ✯✰ Мірскі
* ✯ Нясвіжскі

 |
| Рэшткі | 
* Гальшанскі
* Геранёнскі
* Смальянскі

 |
| Разбураныя | 
* Глускі
* Горвальскі
* Горскі
* Друцкі
* Жаберскі
* Жлобінскі
* Іказненскі
* Сенненскі

 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Пакроўская царква.
**Свята-Пакроўская царква** — праваслаўны храм у вёсцы Лазовіца Клімавіцкага раёна Магілёўскай вобласці. Знаходзіцца ў цэнтры вёскі.

Гісторыя
--------

Вядома з XVIII стагоддзя як уніяцкая царква Пакрова Святой Багародзіцы, якая за часамі Расійскай імперыі была пераведзена ў праваслаўную. Папярэдні храм быў пабудаваны да 1861 года з дрэва.

На месцы былога храма ў пачатку XX стагоддзя была ўзведзена драўляная Свята-Пакроўская царква, рэшткі якой захаваліся да гэтага часу. Прыход уваходзіў у склад 3-га Клімавіцкага благачыння Магілёўскай епархіі. На цвінтары знаходзяцца руіны склепа, у якім былі пахаваны настаяцелі царквы. Ад яго да храма пракладзены падземны ход.

Пасля прыходу савецкай улады царква была зачынена. У Другую сусветную вайну яна зноў адкрылася. У 1950-я гады ў будынку размясцілася збожжасховішча мясцовага калгаса «Камінтэрн». З 1953 года ў званіцы храма знаходзілася сельская бібліятэка, якая ў 1955 годзе была прызнана лепшай у БССР. У 1962—1964 гадах ніжні паверх царквы займалі бібліятэка і сельскі клуб. З 1964 года будынак не выкарыстоўваўся.

Хаця будынак знаходзіцца ў паўзруйнаваным стане, на рэлігійныя святы ў яго прыязджае святар і адпраўляе набажэнствы. У 2019 годзе стараста вёскі Аляксандр Кірыенка хадайнічаў перад Міхаілам Русым аб рамонце даха царквы. Па яго словах, жыхары самі гатовы ўдзельнічаць у рамонце.

Архітэктура
-----------

Помнік народнага дойдідства. Трохчасткавую аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю фарміруюць кубападобныя ў плане зрубы — бабінца, малітоўнай залы і апсіды, накрытыя агульным дахам. Сцены былі гарызантальна ашаляваны, расчлянёны высока размешчанымі прамавугольнымі аконнымі праёмамі. Інтэр’ер зальны, з плоскай падшыўной столлю.

Зноскі
------

1. 1 2  Гісторыка-культурная спадчына Клімавіцкага раёна (руск.).  Клімавіцкі раённы выканаўчы камітэт. Праверана 29 ліпеня 2020.
2. 1 2 3  *Юрый Жыгамонт.*. Новае падарожжа Жыгамонта ў Лазовіцу ў Клімавіцкім раёне — каталіцкую цытадэль на ўсходзе Беларусі  (бел.).  Наша ніва (27 ліпеня 2019). Праверана 29 ліпеня 2020.
3. ↑  Міхаіл Русы правёў прыём грамадзян у Касцюковічах  (бел.).  Белтэлерадыёкампанія (24 кастрычніка 2019). Праверана 30 ліпеня 2020.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл. — С. 238—239.
* Праваслаўныя храмы на Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; маст. І. І. Бокі. — 2-е выд. — Мінск: БелЭн, 2001. — 328 с. — ISBN 985-11-0190-7. — С. 109.
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Пакроўская царква (Лазовіца)
* Свята-Пакроўская царква (Лазовіца) на сайце Radzima.org
* Свята-Пакроўская царква (Лазовіца) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Пакроўская царква (Лазовіца) на сайце «Архіварта»
**«Žnivo»** — дэбютны студыйны альбом беларускага этна-электроннага гурта «Šuma», які выйшаў у 2015 годзе на расійскім лэйбле «Ketama Records».

Спіс песень
-----------

Аўтарства ўсіх тэкстаў: народныя ў адаптацыі Марыны Шукюравай. 

| № | Назва | Музыка | Працягласць |
| --- | --- | --- | --- |
| 1. | «Пойду жы в лес»  | Alexis Scorpio/Марына Шукюрава | 5:49 |
| 2. | «Ой еду я дарогаю»  | Alexis Scorpio | 4:22 |
| 3. | «Песенька»  | Nick Cherny | 4:28 |
| 4. | «На моры вутка»  | Alexis Scorpio | 5:34 |
| 5. | «У бары сосна»  | Nick Cherny | 4:07 |
| 6. | «Іскарка»  | Nick Cherny | 4:58 |
| 7. | «Перапёлка»  | Alexis Scorpio | 4:20 |
| 8. | «У чыстым полі»  | Alexis Scorpio | 3:18 |
| 9. | «Ды гула пчолка»  | Alexis Scorpio | 3:00 |
| 10. | «Вецярок вее»  | Nick Cherny | 5:38 |

Удзельнікі запісу
-----------------

* Руся — вакал, канцэпт
* Надзея Чугунова — вакал
* Аляксей Будзько — бас, клавішныя

### Запршаныя музыканты

* Андрэй Апановіч — дыджэрыду (4), вакал (8)
* Albin Brun — саксафон (7)
* дзіцячы хор «Весянчук» (8)
* Юлія Гібкоўская — вакал (10)
* саўндпрадусаванне, запіс, звядзенне, майстэрынг: Alexis Scorpio (1,2,4,7,8,9), Nick Cherny (3,5,6,10).

Крытыка
-------

Музычны журналіст Сяргей Будкін з сайта Budzma.org мяркуе, што *«яны запісалі знакавы альбом ня толькі для беларускай фольк-плыні, але і для ўсёй нашай музыкі»*. Музычны крытык Ягор Цывілька з партала Experty.by заўважыў, што *«Руся з паплечнікамі робіць справу, значэнне якой цяжка пераацаніць»*. Музычны журналіст Аляксандр Чарнуха з партала Experty.by адзначыў, што *«„Жніво" — гэта спалучэнне аўтэнтычнага песеннага матэрыялу, максімальнага набліжанага да першакрыніцы, і актуальнай еўрапейскай электронікі»*. Музычны крытык Зміцер Безкаравайны з партала Experty.by падсумоўвае: *«гэта абсалютна фірменны і якасны прадукт новага пакаленьня і вялікі крок у сучаснасць для беларускага фольку»*.

Зноскі
------

1. ↑  Shuma "Жніво" (+аўдыё)  (бел.). *Experty.by* (12 кастрычніка 2015). Архівавана з першакрыніцы 29 чэрвеня 2022. Праверана 27 кастрычніка 2023.

Спасылкі
--------
**Будынак былой школы для дзяцей работнікаў папяровай фабрыкі** — будынак былой школы для дзяцей работнікаў папяровай фабрыкі ў горадзе Добруш. Знаходзіцца на вуліцы Ф. І. Паскевіча, дом № 1.

Апісанне
--------

Будынак пабудаваны ў пачатку ХХ стагоддзя як школа для дзяцей працаўнікоў папяровай фабрыкі князёў Паскевічаў, на сродкі княгіні Ірыны Іванаўны Паскевіч. З 2002 года выкарыстоўваецца як Добрушскі раённы краязнаўчы музей.

Будынак аднапавярховы, прамавугольны ў плане, з двума ўваходамі. Цэнтральная частка будынка вылучана неглыбокімі руставымі рызалітамі. Па гарызанталі сцены падзелены карнізамі на ярусы. Прамавугольныя аконныя праёмы упрыгожаны ліштвамі з замкавым каменем. Будынак былой школы — прыклад грамадзянскай архітэктуры з выкарыстаннем элементаў неакласіцызму і псеўдарускага стыляў.

Гл. таксама
-----------

* Будынкі папяровай фабрыкі

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 16 лістапада 2019. Звесткі аб гісторыка-культурных каштоўнасцях

Спасылкі
--------

* Будынак былой школы для дзяцей работнікаў папяровай фабрыкі (Добруш) на сайце Radzima.org
* Будынак былой школы для дзяцей работнікаў папяровай фабрыкі (Добруш) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Будынак былой школы для дзяцей работнікаў папяровай фабрыкі (Добруш) на сайце «Архіварта»
**Археалагі́чныя раско́пкі** — даследаванне археалагічных помнікаў пры дапамозе раскопвання культурнага пласта ў адпаведнасці з прынятай методыкай; раздзел палявой археалогіі. Праводзяцца толькі з дазволу адпаведных дзяржаўных устаноў спецыялістамі-археолагамі дзеля далейшага даследавання і гістарычных вывадаў. Ажыццяўляюцца пасля археалагічнай разведкі. Культурны пласт помнікаў выбіраецца гарызантальнымі пластамі таўшчынёй ад 5 да 20 см і перабіраецца рукамі (або прамываецца вадой), каб выявіць усе, нават дробныя рэчы. Пасля даследаванняў раскоп закопваецца, участак рэкультывуецца, некаторыя тыпы помнікаў (гарадзішчы, курганы) звычайна ўзнаўляюцца.

Літаратура
----------

* Археалагічныя раскопкі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
Археалагічныя знаходкі

**Хірасара** (гудж.: ખીરસરા) — археалагічны помнік на месцы старажытнага паселішча Індскай цывілізацыі ў раёне Качскі Ран на захадзе індыйскага штата Гуджарат. 

Назва помніка дадзена па найменню вёскі, каля якой ён быў адкрыты. Першыя дробныя знаходкі на яго месцы былі зроблены ў 1970 г. У 1977 г. археолагі выявілі вялікія кубічныя вагі для шаляў, кавалкі керамікі, чырвоны паліраваны гліняны посуд. У выніку раскопак у 2009 г. быў даследаваны цагляны мур плошчай каля 300 м². Стала зразумела, што вучоныя маюць справу з цэлым паселішчам эпохі Індскай цывілізацыі. 

Старажытная Хірасара не была не вялікай у параўнанні з іншымі вядомымі гарадамі Індскай цывілізацыі. Агульная плошча меркаваных раскопак займае 12 акраў. Паселішча існавала з 2600 г. да н. э. да 2200 г. да н. э. Тым не меней, колькасць знаходак дазваляе лічыць, што помнік мае значную каштоўнасць, трэці па багаццю сярод помнікаў гэтай эпохі ў Індыі пасля Латхала і Дхалавіры. 

Актыўная фаза раскопак працягваецца. Пакуль усталявана, што паселішча складалася з цытадэлі з жылымі кварталамі, лесвіцай і калодзежам, сховішча (28 м у даўжыню і 12 м у шырыню з унутранымі сценамі), прамыслова-жылога комплекса з прыбудовамі і ганчарнай печчу. Усе пабудовы былі зроблены з масіўных блокаў пясчаніку, счэпленых гліняным растворам. Тое, як месцяцца пабудовы, паказвае на наяўнасць сістэматычнай планіроўкі. Знойдзена вялікая колькасць керамікі, у тым ліку пячаткі.

Спасылкі
--------

* The Harappan Site At Khirasara
* Discovering Khirsara’s Harappan glory
Вядомы комік Леапольда Фрэголі, у гонар якога названы сіндром
**Трызненне станоўчага двайніка** (сімптом станоўчага двайніка, трызненне Фрэголі) — перакананасць хворага ў тым, што навакольныя людзі насамрэч з'яўляюцца знаёмым яму чалавекам, які змяняе выгляд і грыміруецца. Часта трызненне носіць паранаідальны характар: хворы лічыць, што гэты чалавек яго пераследуе.

Назва «трызненне Фрэголі» паходзіць ад імі італьянскага акцёра Леапольда Фрэголі, які славіцца сваім уменнем змяняць выгляд па ходзе дзеяння.

Упершыню апісаны ў 1927 у артыкуле П. Курбона і Дж. Фейла фр. *«Syndrome d’illusion de Frégoli et schizophrénie»*. 27-гадовая жанчына лічыла, што яе пераследваюць два акцёры з тэатра, дзе яна часта бывала, прымаючы выгляд людзей, якіх яна ведала або сустракала.

Гл. таксама
-----------

* Трызненне
* Сіндром Капгра

Спасылкі
--------

* Ellis, H. D.; Whitley, J.; & Luaute, J. P. (1994). Delusional misidentification. The three original papers on the Capgras, Fregoli and intermetamorphosis delusions. (Classic Text No. 17). *History of Psychiatry* **5** (17 pt. 1) 117—146.
* Mojtabai, R. (1994). Fregoli syndrome. *Australia and New Zealand Journal of Psychiatry* **28** (3) 458—462.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777621972 |
**Павел Выпых** (польск.: Paweł Wypych; 20 лютага 1968, Отвацк —10 красавіка 2010, пад Смаленскам) — польскі дзяржаўны дзеяч.

Скончыў Інстытут сацыяльнай прафілактыкі і рэабілітацыі, а таксама гістарычны факультэт Варшаўскага ўніверсітэта. У 1987—1999 гадах працаваў у скаўцкім руху. У 1990—2003 гадах быў дэпутатам радаў раёнаў Варшавы. Працаваў у гарадской адміністрацыі. У 1996—1999 гадах быў асістэнтам кафедры крыміналогіі Інстытуту прававых даследаванняў Польскай акадэміі навук, затым дырэктарам Цэнтру падтрымкі сям'і. З 2002 года ўзначальваў Управу сацыяльнай палітыкі Варшавы. У 2005—2006 гадах быў сакратаром стану (намеснікам міністра) ў Міністэрстве працы і сацыяльнай палітыкі. У 2007 годзе нядоўга быў падсакратаром стану ў Канцылярыі прэм'ер-міністра і кіраўніком Установы сацыяльнага забеспячэння. У 2007—2009 гадах быў саветнікам прэзідэнта, а з 2009 года — мзяржаўны сакратаром (міністрам) ў Канцылярыі (адміністрацыі) прэзідэнта.

Загінуў 10 красавіка 2010 года ў авіякатастрофе пад Смаленскам.

16 красавіка 2010 года пасьмертна ўзнагароджаны Крыжам камандорскім ордэна Адраджэння Польшчы .

Пахаваны ў Варшаве.

Зноскі
------

1. ↑  Яны загінулі пад Катынню // Радыё Свабода, 12 красавіка 2010
2. ↑   Komunikat Nr 163/VI kad.  (польск.)
**«Mafia II»** — камп’ютарная гульня, шутэр ад трэцяй асобы з элементамі аўтасімулатару, сіквел гульні «Mafia: The City of Lost Heaven», распрацаваная чэшскай кампаніяй «2K Czech». Распрацоўка гульні была анансаваная 21 жніўня 2007 года на «Leipzig Games Convention», гульня была выдадзеная кампаніяй «2K Games» 24 жніўня 2010 года ў Паўночнай Амерыцы і 27 жніўня 2010 года ва ўсім свеце. Даты выхада аднолькавыя для ўсіх падтрымоўваных платформ: PlayStation 3, PC і Xbox 360.

Сюжэт
-----

Падзеі Mafia II разгортваюцца ў 1943-1951 гадах у выдуманым амерыканскім горадзе Эмпайр-Бэй (англ.: Empire Bay) з насельніцтвам у сем мільёнаў [+42]. У горадзе «запраўляюць» тры асноўных мафіёзныя «сям'і»: Вінчы, Клементэ і Фальконе.

Галоўны герой, Віта Скалета (англ.: Vito Scaletta) (поўнае імя — Віторыё Антоніа Скалета), у дзяцінстве пераехаў разам са сваёй сям'ёй з Сіцыліі ў ЗША. Будучы хлапчуком, Віта думаў, што ў Амерыцы ўсе яго мары стануць рэальнасцю, аднак на справе ўсё аказалася інакш. Яго бацька, Антоніа Скалета, сумленны работнік, працаваў у порце, атрымліваючы за сваю працу грошы, якія часта траціліся ў карчме. Праз некалькі гадоў Антоніа, як лічыцца, будучы п'яным, упаў у ваду і патануў. Маці Віта, богабаязны гадовая жанчына, якая хвалявалася за свайго сына, працуе памочніцай прападобнага ў мясцовай царкве.

У школе Віта пасябраваў з іншым хлапчуком, Джо Барбара (англ.: Joe Barbaro) — вядомым у акрузе хуліганам. Абодва яны былі з бедных сем'яў, таму, стаўшы найлепшымі сябрамі, хутка заахвоціліся да асноў бандытызму — працы кішэннымі злодзеямі, рабавання крамаў і г.д.

Аднойчы пасталелі Джо і Віта вырашылі абрабаваць ювелірны магазін. Першая сур'ёзная справа аказалася не зусім удалай: іх заўважыў паліцэйскі. Віта быў злоўлены, а Джо ўдалося схавацца. Ішла Другая сусветная вайна, на фронце былі патрэбныя добраахвотнікі, таму Віта далі выбар. Паміж турмой і вайной ён абраў вайну, у выніку чаго быў адпраўлены на фронт, дэсантнікам ў 504-ы парашутны полк.

Гл. таксама
-----------

* Mafia: The City of Lost Heaven
* Mafia III

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Steam — 2003. Праверана 1 красавіка 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q337535'></a>

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт гульні
* Вікімафія

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · Behind The Voice Actors · GameFAQs · GameFAQs · Gaming-History · Giant Bomb · MobyGames · MobyGames · MobyGames · MobyGames · MobyGames |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 171070438 · GND: 7754052-9 |
План Магілёва ў канцы XVII ст.
**Палявы (Дальні, Кругавы) вал** — земляны вал з бастыёнамі, знешні трэці абарончы пояс старажытнага Магілёва.

Амаль уся лінія ўмацаванняў Палявога вала была збудавана ў перыяд з 1609 па 1633 г. Аднак, некаторыя брамы былі пабудаваны пазней (напрыклад, Шклоўская, пабудаваная ў 1682 годзе). Разам з першым, Замкавым валам, і другім, Блізкім валам, складаў развітую абарончую сістэму ўмацаванняў горада. Знешне, паводле меркавання сучаснікаў, гэта быў «велічэзны, навалены накшталт сцяны насып». Працягласць складала 2461 сажань (каля 5242 метраў) вакол так званага Новага горада. Пачынаючы з 1682 года, Палявы вал згадваецца ў дакументах ужо пад назвай *Кругавы вал*, з прычыны таго, што знешні пояс умацаванняў да таго часу ўяўляў сабой замкнёнае кольца. Існаваў да першай паловы XIX стагоддзя.

Праходзіў ад Дняпра па сучасных вул. Завадской, завулку Глінкі, уздоўж вул. Леванеўскага, праз вуліцы Струшня і Лазарэнкі, па 2-м Кавальскім і Горным завулкам да правага берага ракі Дубравенкі, далей уздоўж вул. Яцына, праз вул. Першамайскую, па вул. Лепяшынскага (у раёне Камсамольскага сквера) і сканчаўся каля яра Дзебры каля так зв. Машэкаўскай гары.

Меў 8 уязных брам: Курдзянеўскую, Ледзвяеўскую, Шклоўскую, Віленскую, Уструшненскую, Трыснёнскую, Быхаўскую, Папінскую (не захаваліся).

Літаратура
----------

* Полевой вал // Могилёв. Энциклопедический справочник (руск.) / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. — ISBN 5-85700-028-9.

Спасылкі
--------

* Могилевский Кремль.(недаступная спасылка)

| ⛭Брамы Магілёва |
| --- |
| Стары горад | Алейная ·  Ветраная ·  Каралеўская (Шклоўская) ·  Дубровенская |
| Новы горад | Курдзянеўская (Гваздоўка) ·  Ледзвяеўская ·  Шклоўская дальняя ·  Віленская ·  Уструшненская ·  Трыснёнская ·  Быхаўская ·  Папінская |
| Вал Долны | Машковая ·  Выганская ·  Дзебра ·  Ільінская |
| Зарэчная лінія бастыённай фартыфікацыі | Чавуская ·  Прапойская ·  Чарнігаўская ·  Мсціслаўская ·  Аршанская |
**Кабала** (у перакладзе з іўрыту — «атрыманне») — вучэнне духоўнага самавыпраўлення. Першым кабалістам з’яўляецца Аўраам, прадаўжальнікамі і захавальнікамі — яўрэйскі народ. Стваральнікам новай кабалістычнай методыкі быў вялікі кабаліст Рашбі (II-е ст. н.э. поўнае імя рабі Шымон Бар Йохай), аўтар вядомай кабалістычнай кнігі «Зогар», у якой пры дапамозе так званай «мовы галін» ён апісаў увесь шлях выпраўлення чалавечага эгаізму і дасягнення еднасці з Творцам. Наступнае развіццё і карэкціроўку гэтая методыка атрымала толькі ў XVI-ым стагоддзі. Кабалістам, які стварыў новы метад зразумення усевышняга свету для свайго пакалення, быў АР'І (поўнае імя Іцхак Лурыя Ашкеназі; 1534—1572). Апошнім даследчыкам, які зрабіў кабалістычныя веды прымальнымі для нашага пакалення, быў Йегуда Ашлаг (1884—1954), вядомы пад імем Бааль Сулям па назве свайго каментара «Сулям» [Perush Ha-Sulam] да «Кнігі Зогар». Бааль Сулям лічыцца заснавальнікам сучаснай навукі кабала, бо з’яўляецца стваральнікам новага падыходу да прац АР'І. Ён распрацаваў методыку зразумення вонкавага, духоўнага свету, якая адпавядае тыпу душ, якія зыходзяць ў наш свет сёння. Сучасным прадаўжальнікам з’яўляецца Міжнародная Акадэмія Кабалы пад кіраўніцтвам вучонага-кабаліста, ураджэнца горада Віцебска, доктара філасофіі М.Лайтмана. Міжнародны сайт Акадэміі на 36-ці мовах:

Азначэнне Кабалы паводле Бааль Суляма
-------------------------------------

"Мудрасць гэтая ўяўляе сабой не больш і не менш, як парадак
сыходжання каранёў, абумоўлены сувяззю прычыны і выніку,
падпарадкоўвальны сталым і абсалютным законам, якія звязаныя паміж
сабой і накіраваныя на адну ўзнёслую, але вельмі ўтоеную мэту,
званую «расчыненне Боскасці Творцы Яго тварэнням у гэтым свеце…» (з артыкулу Бааля Суляма «Сутнасць Кабалы»)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Kabbalah на Вікісховішчы |

* Cabala — Article at Jewishencyclopedia.com
* «What is Kabbalah?» — Article from the Hassidic Chabad-Lubavitch movement at Chabad.org
* Kabbalah and Jewish Mysticism — Kabbalah article at JewFaq.org
* Kabbalah.com — Official site of the Kabbalah Centre
* Kabbalah.info — Official site of *Bnei Baruch*
* Kabbalaonline.org — Orthodox kabbalah reference portal

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Treccani · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX525854 · BNF: 119554900 · GND: 4029105-4 · LCCN: sh85018546 · Microsoft: 128481406 · NDL: 01021378 · NKC: ph114852 |

 |
**Сіні маршрут** (венг.: Országos Kéktúra, скарочана *OKT*) — нацыянальны венгерскі пешаходны маршрут. З’яўляецца часткай сеткі еўрапейскіх пешаходных маршрутаў.

Гісторыя
--------

Маркіроўка маршрута ў гарах Матра
Нацыянальны сіні маршрут, ці проста сіні маршрут стаў адным з першых пешаходных маршрутаў у Еўропе. Гэтая дарога была ўпершыню апісана ў 1938 годзе, яе даўжыня ў той час складала 910 км. Пасля Другой сусветнай вайны многія венгерскія турысты пачалі хадзіць па гэтаму маршруту, таму секцыя спартыўнага турызму будапешцкага таварыства «Лакаматыў» абвясціла ў 1952 годзе нацыянальны паход па «сіняму» шляху. У 1961 годзе арганізацыю і кіраванне рухам «Сіні маршрут» узяла на сябе асацыяцыя «Сябры прыроды».

Першыя гады аб «Сінім маршруце» ведалі ў асноўным толькі спартыўныя турысты, пакуль у пачатку 1980-х гадоў на венгерскім тэлебачанні не была паказана серыя рэпартажаў аб ім. Аўтарам рэпартажаў быў журналіст Паль Роцкенбаўэр, які разам са здымачнай групай прайшоў маршрут за 76 дзён.

Даўжыня маршруту складае больш за 1128 км, ён ідзе ад гары Гешрыбенштайн на мяжы з Аўстрыяй праз Будапешт да населенага пункта Халахаза ля мяжы са Славакіяй. У 1983 годзе ўсходняя частка маршруту ўвайшла ў склад міжнароднага маршруту сяброўства Айзэнах — Будапешт (ЕВ), адзінага міжнароднага маршруту сацыялістычных краін усходняй Еўропы (ён праходзіў праз ГДР, Польшчу, Чэхаславакію і Венгрыю). Сёння большая частка «Сіняга маршруту» інтэгравана ў еўрапейскі міжнародны пешаходны маршрут E4 (Гібралтар — Пірэнеі — Бодэнскае возера — Балатон — Рыла — Крыт). Да «Сіняга маршруту» дадаліся яшчэ два венгерскія маршруты «Rockenbauer Pál Dél-dunántúli Kéktúra» и «Alföldi Kéktúra», якія цяпер зрэдку разглядаюцца як яго частка.

Літаратура
----------

* Az Országos Kéktúra. Írott-kőtől Budapest-Hűvösvölgyig; Ifjúsági és Sportminisztérium, Cartographia Kft. Budapest 2001, 160 S.; ISBN 963-352-535-7
* Az Országos Kéktúra. Budapest-Hűvösvölgytöl Hollóházáig; Ifjúsági és Sportminisztérium, Cartographia Kft. Budapest 2001, 160 S.; ISBN 963-352-536-5
* Országos Kéktúra. Útvonalvázlat és Igazoló Füzet; Magyar Természetbarát Szövetség, Budapest 2007, 80 S.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
**Захар Барсук** (Захар’я, ідыш: זכריה באַרסוק; 1915, Смалявічы — 1942) — яўрэйскі паэт.

Біяграфія
---------

Меў другое імя Алман (אַלמן). Скончыў яўрэйскую школу ў Смалявічах, яўрэйскае аддзяленне літаратурнага факультэта Мінскага педагагічнага інстытута (1937). Прызваны на вайсковую службу. Удзельнік паходу ў Заходнюю Беларусь, савецка-фінскай вайны (1939-40). Атрымаў адпачынак і прыехаў у Менск, потым зноў у арміі. Загінуў на фронце Вялікай айчыннай вайны. Быў знаёмы з Рыгорам Рэлесам, Лейбам Квіткай. Узнагароджаны ордэнамі і медалямі.

Рыгор Рэлес успамінаў: «Захар быў бландзіністы, сярэдняга росту, хударлявы, голас меў мяккі, задушэўны. Ён быў схільны да жартаў, любіў апавядаць смяхотлівыя гісторыі. Крыўды ж пераносіў цярпліва».

Дэбютаваў у друку ў 1931 г. Пісаў на ідышы. Друкаваўся ў газетах «Юнгер ленінец» (Малады ленінец), «Юнгер арбетэр» (Малады рабочы), «Акцябр», «Літаратура і мастацтва», часопісе «Штэрн» («Зорка»). Спрабаваў сілы ў літаратурнай крытыцы. У 30-я гг. асобнымі выданнямі выйшлі кніжкі для дзяцей «Чалюскін», «Мамлакат». Вершы друкаваліся ў анталогіях, пасмяротна ў зборніках «Ліра» (1985), «Скрыжалі памяці» і «Недаспяваныя песні».

На беларускую мову яго вершы перакладаў Рыгор Барадулін.

Бібліяграфія
------------

* טשעליוסקינ : א קינדער-פּאָעמע — Чэлюскін: а кіндэр-поэмэ — Менск, 1936

*Зборнікі*

* 10 піёнэрышэ лідэр. Менск, 1934
* Атаке. Менск, 1934
* Ломір зінген. Масква, 1940
* Лірэ.

Гл. таксама
-----------

* Рахіль Брохес
* Сара Каган
* Эля Каган
* Сямён Ляльчук
* Рува Рэйзін
* Леў Талалай
* Генадзь Шведзік

Літаратура
----------

* Скрыжалі памяці. Кніга 1. — Мн.: Бел. кнігазбор, 2005. ISBN 985-504-014-7

Спасылкі
--------

* Блог Дж. Фогеля
Лік родаў ці класаў у асобных мовах
**Род** у граматыцы — граматычная катэгорыя, якая ўласціва розным часцінам мовы і заключаецца ў размеркаванні слоў і форм па класах, якія традыцыйна суадносяцца з прыметамі полу ці іх адсутнасцю. Род з'яўляецца класіфікавальнаю катэгорыяй для назоўнікаў, анафарычнаю для займеннікаў 3-й асобы адзіночнага ліку і словазмяняльнаю для астатніх часцін мовы.

У беларускай мове выдзяляюць наступныя віды граматычнага роду:

* мужчынскі;
* жаночы;
* ніякі;
* агульны.

Катэгорыя роду — характэрная рыса граматычнага ладу індаеўрапейскіх, семіцкіх, дравідыйскіх і паўночнакаўказскіх моў. У сінтэтычных мовах катэгорыя роду цесна звязана з катэгорыяй адушаўлёнасці/неадушаўлёнасці і ўтварае з ёю адну катэгорыю дапасавальных класаў. Па меры узмацнення аналітызму функцыя распазнавання роду пераходзіць ад флексіі да артыкля, і пры страце родавых проціпастаўленняў у імёнах род пераходзіць у схаваную катэгорыю, як гэта адбылося, напрыклад, у англійскай мове.

Большасць моў свету не маюць роду, напрыклад, сучасныя армянская, японская, кітайская, фіна-ўгорскія, цюркскія, мангольскія, жэставыя мовы (акрамя японскай) і інш.

Зноскі
------

1. ↑  *Wendy Sandler and Diane Lillo-Martin.* Sign Language and Linguistic Universals. — Cambridge University Press, 2006. — ISBN 978-0521483957.

Гл. таксама
-----------

* Імянны клас
* Гендэрная лінгвістыка

| ⛭Марфалогія мовы |
| --- |
| Асноўныя паняцці | 
* Марфема
* Корань
* Афікс: суфікс, прэфікс (прыстаўка), цыркумфікс, інфікс, трансфікс, дысфікс
* Флексія
* Нулявы афікс
* Фарматыў
* Марфеміка
* Словаўтварэнне
* Словазмяненне
* Формаўтварэнне
* Граматычная форма
* Граматычнае значэнне
* Таксіс
* Граматычная катэгорыя
* Актантная дэрывацыя
* Дапасавальны клас
* Грамема
* Парадыгма
* Лексема
* Словаформа
* Часціна мовы

 |
| Звязаныя тэмы | 
* Узроўні мовы
* Граматыка
* Сінтаксіс
* Граматычная семантыка
* Марфаналогія
* Лінгвістычная тыпалогія

 |
| Граматычныя катэгорыі | 
* Агенс
* Адушаўлёнасць
* Трыванне
* Склон
* Інклюзіў
* Ступені параўнання
* Пэўнасць (англ.: Definiteness)
* Эвідэнцыяльнасць
* Фокус (англ.: Focus)
* Род
* Адміратыўнасць
* Мадальнасць
* Лад
* Імянны клас
* Асоба
* Лік
* Палярнасць (англ.: Polarity)
* Час
* Актуальнасць
* Пераходнасць
* Валентнасць
* Стан
* Жаданасць (англ.: Volition)

 |
| 
* Фанетыка і фаналогія
* Сінтаксіс

 |
**ТАА «„Завод Бульбашъ"»** — беларускі алкагольны завод, заснаваны ў 2004 годзе.

Гісторыя
--------

Гісторыя прадпрыемства пачалася ў 2004 годзе як СТАА «Завод вінаградных вінаў „Дыяніс"». 30 лістапада 2004 года завод пачаў вытворчасць настойкі «Бульбашъ». Першым прадуктам, якi быў разліты на лініі, стала салодкая настойка «Рабіна зімняя». Затым у лінейцы з’явіліся горкія настойкі — «Рабіна з каньяком», «Зверабой», «Пярцовая», «Мядовая з перцам».

У 2005 годзе на рынак выйшлі настойкі «Зубровая» і «Ліпа з мёдам».
У 2006 годзе настойка «Бульбашъ — Ліпа з мёдам» заваявала ўзнагароду — зорку міжнароднага дэгустацыйнага конкурсу «ПРАДЭКСПА» ў Маскве. Пачалася вытворчасць і продаж настойкі «Бульбашъ на бярозавых пупышках».

У 2007 годзе настойкі Бульбашъ упершыню выпушчаны ў бутэльцы аб’ёмам 0,7 літра, у 2008 годзе выпушчаны ў новым аб’ёме 0,2 літра. На паліцах крам з’явіліся настойкі 0,2 літра: «На Бярозавых пупышках», «Хлебная», «Журавінавая», «Ліпа з мёдам», «Рабіна з каньяком». З’явіўся новы безалкагольны Бульбашъ — пітная вада.

У 2013 годзе завод СТАА «Завод вінаградных вінаў „Дыяніс"» быў перайменаваны ў ТАА «Завод „Бульбаш"».

Зноскі
------

1. ↑  ТАА «ЗАВОД БУЛЬБАШЪ»
2. ↑  Завод «Дыяніс» стаў «Бульбашом»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Красоўскі.
**Эдуард-Антон Якаўлевіч Красоўскі** (1823—1898) — акадэмік, лейб-акушэр, сапраўдны тайны саветнік, гінеколаг, акушэр, заснавальнік акушэрства ў Расіі.

Адукацыя
--------

Нарадзіўся 6 (18 сакавіка) 1823 года ў Слуцку.
У 1842 годзе Красоўскі скончыў Слуцкую гімназію. У 1848 годзе, адвучыўшыся ў медыка-хірургічнай акадэміі, дзе вывучаў аператыўную хірургію пад кіраўніцтвам М. І. Пірагова, атрымаў прафесію лекара. З 1849 года працаваў ардынатарам клінікі акушэрства, жаночых і дзіцячых хвароб. У 1852 годзе атрымаў ступень доктара медыцыны, абараніўшы дысертацыю на тэму «Melatemato quaedam de uteri ruptura».

Медыцынская дзейнасць
---------------------

Красоўскі па справядлівасці лічыцца самым выдатным рускім акушэрам XIX стагоддзя. Ён падняў на вялікую вышыню аператыўнае акушэрства і аператыўную гінекалогію ў Расіі і ў гэтых адносінах стаў аўтарытэтам ва ўсім вучоным свеце.

Асаблівую славу ён набыў як адзін з самых ранніх і выдатных аварыятамістаў. У 1862 ён упершыню вырабіў аварыятамію са шчасным зыходам і распрацаваў арыгінальны спосаб гэтай аперацыі. Красоўскі правёў больш за 800 аперацый, што складала для таго часу велізарную лічбу.

Таксама Красоўскі займаўся пытаннямі даследавання маткі зондам, лячэннем пры скрыўленні маткі, засцярогай пахвіны пры родах выкарыстаннем надрэзаў і іншымі.

Красоўскі быў ініцыятарам заснавання першай у Расіі кафедры педыятрыі.

Сумесна з іншымі ўрачамі, ім было заснавана першае гінекалагічнае і акушэрскае таварыства ў Пецярбургу, якім ён старшыняваў некалькі гадоў.

З 1887 па 1892 Красоўскі быў адным з рэдактараў «Журнала акушерства и женских болезней».

Публікацыі
----------

* «De l'ovariotomie» (з атласам, 1868; пазней выйшла і на рускай мове)
* «Курс практического акушерства» (СПб. 1865)
* «Оперативное акушерство» (1879; 4-е выданне)
* «Оперативное акушерство со включением учения о неправильностях женского таза» (СПб. 1889; 4-е выданне)

Узнагароды і званні
-------------------

* Ганаровы член 34 рускіх і замежных навуковых таварыстваў.
* Узнагароджаны ордэнам Аляксандра Неўскага. Імя акадэміка Красоўскага носіць Клініка акушэрства і гінекалогіі Санкт-Пецярбургскай Ваенна-медыцынскай акадэміі.

Зноскі
------

1. ↑  Крассовский, Антон Яковлевич  (руск.)

Спасылкі
--------

* Крассовский, Эдуард-Антон Яковлевич // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Красоўскі ў артыкуле «Гісторыя акушэрства»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 5793 3507 · NKC: nlk20010099964 · NUKAT: n2020210609 · VIAF: 301304986 |
**Альбрэхтаўскі стэарынавы і мылаварны купецкі завод**, прадпрыемства, якое працавала ў 1836—1910 гадах у былым маёнтку Альбрэхтава Пінкавіцкай воласці (цяпер у г.Пінску).

Малы сярэбраны медаль Усерасійскай прамысловай выстаўкі (1861), таксама Сярэбраныя медалі ў 1865—1870. Прадукцыя збывалася ў Кіеў, Мінск, Варшаву, Вільню. Абсталяванне прыводзілася ў рух паравымі машынамі (з 1860), ужывалася дыстыляцыя і іншыя сучасныя метады перапрацоўкі сала для свечак.

Працавалі 213 рабочых (1877), выпуск прадукцыі на 300 тыс. руб. (1898; *Гл. таксама*: Кошты Расіі 1890-1899). Працоўны дзень з 5 раніцы да 5 вечара, 2 гадзіны перапынку. Сярэдняя заплата за тыдзень у жанчын 1,5—2 руб. у мужчын 4—5 руб.

Літаратура
----------

* *М. Болбас*. Удастоены вышэйшых узнагарод // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. — № 3. — Мн.: Полымя, 1988. — ISSN 0131-2669. С.28,29.
**Эдвард (Нэд) Мадрэл** (мэнск.: , англ.: Edward "Ned" Maddrell; 1877 (?) 27 снежня 1974) — рыбак з вострава Мэн, апошні вядомы носьбіт зараз адроджанай мэнскай мовы.

Пасля смерці Сэйдж Кінвіг у 1962 годзе Мадрэл застаўся адзіным жывым чалавекам, які мог сказаць, што гаворыць на мэнскай мове з дзяцінства (у той жа час налічвалася невялікая колькасць людзей, якія валодалі мэнскай як не роднай).

Прамовы Мадрэла неаднаразова запісваліся для захавання звестак пра мэнскую мову. Гэтаму, ў прыватнасці, пасадзейнічаў кіраўнік урада Ірландыі Імон дэ Валера.

Існуюць рознагалоссі наконт таго, ці трэба лічыць Мадрэла апошнім носьбітам мэнскай мовы. Магчыма, што асобныя з носьбітаў, якія перажылі Мадрэла, проста не былі вядомы. Акрамя таго, зараз існуе некаторая колькасць людзей, для якіх мэнская мова з’яўляецца роднай, але ўсе яны нарадзіліся ўжо пасля смерці Мадэла і гавораць на «новамэнскай мове».

Спасылкі
--------

* Language Dekline and Language Revival in the Isle of Man  (англ.) (лекцыя Джорджа Бродэрыка ў Мэнскім музеі, Дуглас, востраў Мэн 28 лістапада 1996)
**Барыс Кляменцьевіч Тарле́цкі** (**Тэрлецкі**, **Цярлецкі**; 1890, г. Адэса — 1942) — беларускі геолаг. Адзін з найбуйнейшых геолагаў, які займаўся геалагічнымі даследаваннямі ў даваеннай Беларусі. 

З 1922 г. — прафесар, загадчык кафедры мінералогіі і геалогіі Беларускага дзяржаўнага інстытута сельскай гаспадаркі (у 1924—1925 гг. — Беларускі дзяржаўны інстытут сельскай і лясной гаспадаркі). Пасля зліцця інстытута з Горацкім сельскагаспадарчым інстытутам і ўтварэння Беларускай дзяржаўнай акадэміі сельскай гаспадаркі ў Горках звестак аб працы ў БССР няма. 

У 1930-1940-х гг. — у Ленінградзе, інжынер-геолаг Цэнтральнага навукова-даследчага геолага-разведачнага інстытута. Пражываў у доме па З'ездаўская лінія[ru], 29, кв. 20. Загінуў у час блакады Ленінграда ў студзені 1942. Пахаваны на Смаленскіх могілках.

1. ↑  Терлецкий Борис Клементьевич, 1890 г. р. **(нявызн.)**. *visz.nlr.ru*. Праверана 13 кастрычніка 2023.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Серада (значэнні).
**Серада́** — дзень тыдня паміж аўторкам і чацвяргом. Яго назва ў беларускай мове, як і ў некаторых іншых (напр. нямецкай), паказвае на палажэнне дня пасярэдзіне працоўнага тыдня.

У Старажытным Рыме гэты дзень быў прысвечаны Меркурыю, што захавалася ў раманскіх назвах гэтага дня (фр.: mercredi). У паўночных германцаў Меркурыю адпавядаў Одзін, ад гэтага паходзяць англійская і галандская назвы.

| Тыдзень |
| --- |
| 
* Панядзелак
* Аўторак
* Серада
* Чацвер
* Пятніца
* Субота
* Нядзеля

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4275826-9 |
**Другі аддзел Генеральнага штаба** (да 1928), затым **Галоўнага штаба Войска Польскага** (польск.: Oddział II Sztabu Generalnego/Głównego Wojska Polskiego), або **«Двуйка»** (польск.: Dwójka) — польская ваенная разведка ў 1918—1939 гадах. Аддзел разведкі пры гэтым называлі «афензіва», а контрразведкі — «дэфензіва».

Заўвагі
-------

1. ↑  В. К. БЫЛИНИН, А. А. ЗДАНОВИЧ, В. И. КОРОТАЕВ "Организация «Прометей» и «прометейское» движение в планах польской разведки по развалу России/СССР"

Спасылкі
--------

* The Guardians of Europe: Polish secret services protect the borders of the European UnionАрхівавана 2 ліпеня 2007.
* *Regina Czarnecka.* Oddział II Sztabu Głównego w latach 1921—1939, w: Biuletyn Wojskowej Służby Archiwalnej nr 28, 2006
**Вайсковыя могілкі польскіх жаўнераў** у г. п. Крывічы (Мядзельскі раён, Мінская вобласць, Беларусь) — воінскае пахаванне № 6859 «Воінскія могілкі польскіх салдат», размешчанае ў паўночнай частцы могілак *«Катлянка»*.

На магілах устаноўлены бетонныя крыжы з прозвішчамі і імёнамі на польскай мове салдат, якія загінулі ў гады савецка-польскай вайны. Колькасць пахаваных — 83 вайскоўцы. У цэнтры могілак ёсць абеліск, на якім высечаны надпіс: «BOHATERSKIM • OBROŃCOM • OJCZYZNY • 1918—1920» (*«Гераічным абаронцам Радзімы»*).

Заўвагі
-------

1. ↑  Пракаповіч І.М. Край беларускага сэрца — Мядзельшчына. — Мн. 2017. — С. 526.
2. ↑  Центральный государственный архив Литвы. — Ф.154, оп. 1, д.2255.
3. ↑  Lewkowska A. Lewkowski J. Walczak W. Zabytkowe cmentarze na Kresach Wschodnich Drugiej Rzeczypospolitej. Województwo wileńskie na obszarze Republiki Białoruś. — Warszawa — Wydawn. DiG. — 2007.

Спасылкі
--------

* Krzywicze. Polski cmentarz wojenny.
* Łucja J. Co to ma wspólnego z patriotyzmem. Listy do ''Wyborczej''// wyborcza.pl — 27 sierpnia 2010
«**Ірына**» (балг.: Ирина) — мастацкі фільм 2018 года рэжысёркі Надзеі Косевай[d].

Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 25-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».

Сюжэт
-----

Ірына жыве ў невялікім балгарскім мястэчку і падзарабляе афіцыянткай у кафэ. У дзень, калі яе са скандалам выганяюць з працы, з яе мужам адбываецца няшчасны выпадак. Сям’я Ірыны аказваецца на мяжы галечы. Каб неяк звесці канцы з канцамі, маладая жанчына вырашае стаць сурагатнай маці. Сваркі, бунт, адчай і новае жыццё, якое расце ўнутры, становяцца часткай яе няпростага існавання. Але выпрабаванні, якія выпалі на долю Ірыны, навучаць яе дараваць і любіць.

Акцёрскі склад
--------------

* Марціна Апосталава
* Хрыста Ушэў
* Ірыні Жамбонас
* Касіэл Ноа Ашэр
* Красімір Докаў

Узнагароды
----------

Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 16 кінаўзнагародамі і яшчэ 7 намінацыямі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5   Праверана 2 сакавіка 2020.
2. ↑  Internet Movie Database — 1990.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
3. ↑  Irina (2018) — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 22 кастрычніка 2021.
4. 1 2  Ірына  (бел.).  Сайт кінафестывалю «*Лістапад*». Праверана 22 кастрычніка 2021.
5. ↑  Irina — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 22 кастрычніка 2021.

Спасылкі
--------

* Ірына на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FilmAffinity · Internet Movie Database |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Калечыц.

**Іна Леанідаўна Калечыц** (нар. 28 мая 1973, Бабруйск) — кандыдат гістарычных навук, эпіграфіст.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і ваеннаслужачага. Скончыла БДПУ імя М. Танка (1995) па спецыяльнасці «Руская мова і літаратура». Працавала выхавальніцай у мінскай СШ № 91. З 2002 года вядучы лабарант кафедры дапаможных гістарычных дысцыплін і методыкі выкладання гісторыі гістарычнага факультэта БДПУ. Скончыла аспірантуру па спецыяльнасці «Айчынная гісторыя» (2007), абараніла кандыдацкую дысертацыю «Эпіграфічныя помнікі Х-ХІV стст. на тэрыторыі Беларусі: класіфікацыя, змест, спецыфіка» (2009). З 2007 года працуе выкладчыкам, з 2011 — дацэнтам кафедры дапаможных гістарычных дысцыплін і методыкі выкладання гісторыі гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя Максіма Танка.

Навукова-даследчыцкая дзейнасць
-------------------------------

Спецыяліст у галіне эпіграфікі Беларусі. Сфера навуковых зацікаўленняў — дапаможныя гістарычныя дысцыпліны, крыніцазнаўства, эпіграфіка.

Сярод даследаванняў І. Калечыц атрыбуцыя пячаткі з Полацка (як пячаткі Ефрасінні Полацкай, май 2015) і пячаткі з Лаўрышава (як пячаткі Лаўрышаўскага манастыра, верасень 2015).

Аўтар звыш за 50 навуковых публікацый.

Сям’я
-----

Была ў шлюбе з Дзмітрыем Калечыцам, намеснікам Старшыні Праўлення Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь, сынам вядомага беларускага археолага Алены Генадзеўны Калечыц.

Асноўныя публікацыі
-------------------

* Дапаможныя гістарычныя дысцыпліны: вучэб.-метад. дапам. — Мінск, 2009;
* Эпіграфіка Беларусі X—XIV стст. — Мінск, 2011;
* Практикум по вспомогательным историческим дисциплинам: палеография, геральдика, хронология, ономастика: пособие для студентов пед. вузов. — Минск, 2012.

Зноскі
------

1. ↑  Археологическое исследование Лавришевского монастыря // bspu.by. 2015.09.15. — Дата доступу: 26.10.2015.  (руск.)

Спасылкі
--------

* Профіль Архівавана 23 верасня 2016. на сайце гістарычнага факультэта БДПУ імя М. Танка.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0003 8122 0138 · NUKAT: n2013122192 · VIAF: 260416528 |