recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сляпянка.

| Чацвёртая лінія |
| --- |
| умоўныя абазначэнні |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  |  |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Цівалі |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Альшэўская |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Вяснянка |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Старавіленскі шлях |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Кіеўскі сквер |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Максіма Багдановіча |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Політэхнічная |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Друкарская |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Батанічны сад |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Сляпянка |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Даўгабродская |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Серабранка |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Козырава |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Праспект Міру |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Лакаматыўная |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Берасцейская |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Тучынка |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |

 |

**«Сляпянка»** (трансліт.: *Sliapianka*, руск.: Слепянка) — запланаваная станцыя чацвёртай лініі Мінскага метрапалітэна, якая будзе размешчана на скрыжаванні вуліц Уральскай і Фролікава (ці Даўгабродскай), паміж станцыямі «Батанічны сад» і «Даўгабродская».

Насіла працоўную назву «Уральская». У канцы 2014 года Камісія па найменні і перайменаванні праспектаў, вуліц, плошчаў і іншых складовых частак г. Мінска прапанавала назву «Малая Сляпянка», па назве назве знесенай вёскі Малая Сляпянка. У 2015 годзе Камісія прапанавала назву «Рабочая». У 2016 годзе была зацверджана назва «Сляпянка».

Зноскі
------

1. ↑  Началось общественное обсуждение наименований станций 3-й и 4-й линий Минского метрополитена(недаступная спасылка)
2. ↑  В Минске появятся станции метро «Переспа», «Друкарская» и «Ивана Мележа»(недаступная спасылка)
**Падатак на дададзеную вартасць** (ПДВ) (ang. *value-added tax*, VAT ) — сістэма абкладання тавараў і паслуг падаткам на суму вартасці, дададзенае да зыходнага кошту сыравіны на кожным этапе іхняй вытворчасці, абмену або перапродажу. Працэнтная стаўка можа адрознівацца ў залежнасці ад віду прадукцыі.

ПДВ уключаецца вытворцам у цану тавара, аплочваецца пакупніком і разлічваецца як розніца паміж ПДВ, уплочанага пакупніком, і ПДВ, уплочанага ў сувязі з выдаткамі, якія ўключаюцца ў сабекошт прадукцыі. У выплатных дакументах ПДВ выдзяляецца асобным радком.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11936663g · GND: 4038416-0 · LCCN: sh85141932 · Microsoft: 111326686 · NDL: 00572067 · NKC: ph119339 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кузняцоў.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Уладзімір Кузняцоў.
**Уладзімір Сцяпанавіч Кузняцоў** (нар. 15 ліпеня 1898, с. Андросава, Дзмітрыеўскі павет, Курская губерня — 6 жніўня 1979, г. Варонеж, РСФСР) — ваеначальнік, генерал-лейтэнант (1943).

Біяграфія
---------

Дабравольцам уступіў у Чырвоную армію. Удзельнік Кастрычніцкай рэвалюцыі, грамадзянскай вайны. Пасля кароткатэрміновых курсаў чырвоных камандзіраў накіраваны на Паўднёва-Усходні фронт, дзе прымаў удзел у барацьбе з белагвардзейцамі. Пастановай Савета Народных Камісараў СССР ад 04.06.1940 г. № 945 прысвоена званне генерал-маёра.

З 20 ліпеня 1940 года па 19 лістапада 1941 года камандзір 39-я стралковай Ціхаакіянскай Чырванасцяжнай дывізіі. У гады Вялікай Айчыннай вайны камандуючы дывізіяй, затым корпусам, удзельнічаў у абароне Рагачова, у баях пад Масквой, на Арлоўска-Курскай дузе, у Беларускай наступальнай аперацыі. 14 ліпеня 1944 года 40-ы стралковы корпус удзельнічаў у баях за вызваленне Ваўкавыска.

Часці 40-га стралковага корпуса пад камандаваннем Кузняцова раніцай 14 ліпеня ўварваліся ў Ваўкавыск і пасля цяжкіх вулічных баёў авалодалі ім. Заняцце Ваўкавыска мела выключна важнае значэнне для развіцця наступальных дзеянняў войскаў 2-га Беларускага фронту.

Удзельнік вызвалення Польшчы і штурму Берліна.

Пасля вайны да 1958 года працягваў ваенную службу. Пасля сканчэння ваеннай службы вёў вялікую грамадскую работу, абіраўся дэпутатам Таджыкскай ССР.

Памяць
------

Імем Кузняцова названа вуліца ў Ваўкавыску, у Ваўкавыскім ваенна-гістарычным музеі імя П. І. Баграціёна экспануюцца яго франтавы кіцель, матэрыялы аб генерале, аб баявых дзеяннях стралковага корпуса, якім ён камандаваў. 28 чэрвеня 1978 года Кузняцову прысвоена ганаровае званне грамадзяніна Ваўкавыска.

Зноскі
------

1. ↑  15 ліпеня 1898 г. у сяле Андросава Дзмітрыеўскага павета Курскай губерні (цяпер Жалезнагорскі раён Курскай вобласці) нарадзіўся савецкі ваеначальнік, генерал-лейтэнант (1943 г.) КУЗНЯЦОЎ Уладзімір Сцяпанавіч
Адваротны бок пасведчання валанцёра ЕВС (European Youth Card)
**Еўрапейская валанцёрская служба** (ЕВС, European Voluntary Service — EVS) — праект Еўрапейскай камісіі, які дазваляе маладым людзям (18-30 гадоў) стаць валанцёрам у іншай краіне на тэрмін ад 1 да 12 месяцаў. Звычайна ў праектах ЕВС валанцёры працуюць у такіх сферах, як культура, спорт, ахова навакольнага асяроддзя, або займаюцца дзецьмі ці людзьмі ў сталым узросце.

Валанцёры ЕВС працуюць у розных НДА і прымаюць актыўны ўдзел у супольным жыцці прымаючай арганізацыі. У той жа час яны атрымоўваюсь новы досвед і веды, якія могуць быць прыдатнымі для іх будучага.

Працэдура адбору ўдзельнікаў
----------------------------

Асоба, якая хоча прыняць удзел у адборы ў праект ЕВС, павінна прайсці наступныя крокі:

* знайсці цікавы для сябе праект у базе ЕВС;
* знайсці акрэдытаваную адсылаючую арганізацыю ў сваёй краіне;
* з дапамогай адсылаючай арганізацыі звязацца з прымаючай арганізацыяй і пацвердзіць сваю кандыдатуру на ўдзел у праекце;
* у выпадку станоўчага рашэння прымаючай арганізацыі падаецца заяўка на фінансаванне праекта. Гэтую заяўку прымае (або адхіляе) Нацыянальнае агенцтва праграммы «Youth in Action» краіны, у якой будзе рэалізаваны праект.

ЕВС у Беларусі
--------------

Адной з арганізацый, якая працуе з ЕВС у Беларусі, з’яўляецца «Фіальта».

Крыніцы
-------

1. ↑  Youth in Action programme. How to proceed  (англ.)
2. ↑  Молодые немцы в Минске: йога, веганство и курсы иностранных языков. // Альтэрнатыўная Моладзевая Пляцоўка Архівавана 31 студзеня 2015.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Еўрапейская валанцёрская служба на Вікісховішчы |

* Official site of European Voluntary Service. (англ.)
* The European database on EVS accredited organisations. (англ.)
Рэйка з жолабам
Рэйкавы стык
**Рэйка** — сталёвы профіль адмысловай формы.

Часцей за ўсё рэйкі ўкладваюць на шпалах або іншых апорах, каб атрымаць рэйкавы шлях, па якім перамяшчаецца рухомы састаў чыгуначнага транспарту, гарадскіх чыгунак, спецыялізаваныя саставы ў шахтах, кар'ерах, краны і г. д.

Рэйкі служаць для накіроўвання колаў пры іх руху, непасрэдна ўспрымаюць і пругка перадаюць ціск ад колаў на ніжэй ляжачыя элементы верхняй будовы пуці. На ўчастках з электрычнай цягай рэйкі служаць праваднікамі адваротнага сілавога току, а на ўчастках з аўтаблакіроўкай — праваднікамі сігнальнага току.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Рэйка на Вікісховішчы |



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4140411-7 · Microsoft: 2780012172 · NDL: 00569420 · NKC: ph121709 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дым (значэнні).
Дым ад згарання раслін
**Дым** — устойлівая дысперсная сістэма, якая складаецца з дробных цвёрдых часціц, змешчаных ва ўзважаным стане ў газах. Дым — тыповы аэразоль з памерамі цвёрдых часціц ад 10−7 да 10−5 м. У адрозненне ад пылу — больш грубадысперснай сістэмы, часціцы дыму практычна не абсоўваюцца пад дзеяннем сілы цяжару. Часціцы дыму могуць служыць ядрамі кандэнсацыі атмасфернай вільгаці, у выніку чаго ўзнікае смуга.

**У нана-навуках** назоўнік «дым» (*fume*) азначае воблака ў паветры, якое складаецца з часціц, у тым ліку і наначасціц нізкай лятучасці, і якое ўтвараецца кандэнсацыяй выпарэнняў, зробленых хімічнай або фізічнай рэакцыяй.

Дым і экалогія
--------------

Дым утвараецца, у прыватнасці, пры згаранні гаручых рэчываў, напрыклад у топках ЦЭС і розных прамысловых усталёвак, пры пажарах, асабліва лясных. Такія дымы могуць утрымоўваць буйныя часціцы незгарэўшага паліва і попела, вокіслаў металаў, сажы, смалы. Пры дрэннай ачыстцы дымавых газаў забруджваецца навакольная прастора, пагаршаецца мікраклімат, утвараецца смуга, зніжаецца натуральная асветленасць.

Зноскі
------

1. ↑  BSI PAS 71. Тэрміналогія ў сферы нана-навук і нанатэхналогій па стане на канец 2000-х гг. заставалася неканчаткова аформленай. Яе стандартызацыяй займаліся ТК ІСО 229, а таксама розныя нацыянальныя арганізацыі па стандартызацыі. Адной з прапановаў на ўнармаванне нана-тэрміналогіі з’яўляецца тымчасовая Публічная спецыфікацыя PAS 71 Брытанскага інстытута стандартаў (BSI), выпушчаная ў 2005.

Літаратура
----------

* BSI PAS 71:2005. Vocabulary. Nanoparticles. — BSI. ISBN 0 580 45925 X

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4115701-1 · LNB: 000309779 · Microsoft: 58874564 |
Дыятомавыя водарасці
Здымак з космасу. «Цвіценне вады» ля ўзбярэжжа Аргенціны
**Фітапланктон** (ад грэч. φυτóν — расліна і πλανκτον — блукаючы) — частка планктону, якая можа ажыццяўляць працэс фотасінтэзу.

Да фітапланктону адносяцца пратакокавыя водарасці, дыятомавыя водарасці, дынафлагеляты, кокалітафарыды, і іншыя аднаклетачныя водарасці (часта каланіяльныя), а таксама цыянабактэрыі.

Жыве ў фатычнай зоне вадаёмаў, насяляючы тоўшчу вады. Фітапланктон з'яўляецца першасным прадуцэнтам арганічнага рэчыва ў вадаёме і служыць ежай для зоапланктону і зоабентосу.

Бурнае размнажэнне фітапланктону выклікае «цвіценне вады».

Прамысловае культываванне і біятэхналагічная канверсія марскога фітапланктону разглядаецца як адзін з найбольш перспектыўных кірункаў у вобласці атрымання біяпаліва. Першасная вытворчасць біямасы ажыццяўляецца шляхам культывавання фітапланктону ў штучных вадаёмах, створаных на марскім узбярэжжы. Другасныя працэсы ўяўляюць сабой метанавае браджэнне біямасы і наступнае гідраксіляванне метану з атрыманнем метанолу.

Гл. таксама
-----------

* Планктон
* Зоапланктон

Зноскі
------

1. ↑  Waganer K. *Mariculture on land*. — Biomass, 1981

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Фітапланктон
* Азёрны фітапланктон **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 9 кастрычніка 2014. Праверана 18 снежня 2014.
* Фітапланктон і экалагічны маніторынг **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2016. Праверана 18 снежня 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11940833v · LCCN: sh85101706 · Microsoft: 2780892065 · NDL: 00572146 · NKC: ph120420 |
**Цверач — Відзы** (руск.: пункт пропуска «Видзы» («Твярячус»), літ.: Tverečius–Vidžiai) — міжнародны аўтамабільны пункт пропуску на беларуска-літоўскай граніцы.

З боку Беларусі — МАПП «Відзы», размешчаны на тэрыторыі Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці, за 8 км на поўдзень ад Відзаў. Найбліжэйшы населены пункт — вёска Германоўшчына. Адносіцца да Віцебскай мытні.

З боку Літвы — МАПП «Цвярачус (Цверач)», размешчаны на тэрыторыі Ігналінскага раёна Уцянскага павета, за 2 км на паўночны ўсход ад Цвярачуса (Цверачы). Найбліжэйшы населены пункт — вёска Падзісніс (Падзісна).

Да 2020 года дзейнічаў як двухбаковы аўтамабільны пункт пропуску, прызначаны толькі для грамадзян Літвы і Беларусі, якія ўвесь час пражываюць у прыгранічных раёнах. У ліпені 2020 года паводле пагаднення паміж урадамі краін пачаў функцыянаваць у статусе міжнароднага.

Пасля справакаванага рэжымам Лукашэнкі міграцыйнага крызісу на граніцы з Літвой і шырокамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну ў 2022 годзе Камітэт Сейма па нацыянальнай бяспецы і абароне ў 2023 годзе прыняў рэкамендацыйнае рашэнне падумаць аб закрыцці некаторых памежных пунктаў на мяжы з Беларуссю. 17 жніўня з літоўскага боку быў закрыты пагранічны пераход «Шумск» — «Лоша», 18 жніўня — пераход «Цверач» — «Відзы».

Зноскі
------

1. ↑  О функционировании пункта пропуска «Видзы–Твярячюс» - Посольство Республики Беларусь в Литовской Республике **(нявызн.)**. *lithuania.mfa.gov.by*. Праверана 13 снежня 2023.
2. ↑  Со 2 июля 2020 г. пункт пропуска Видзы (Твярячюс) станет международным пунктом пропуска | Актуально | Государственный таможенный комитет Республики Беларусь **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *web.archive.org* (10 жніўня 2020). Архівавана з першакрыніцы 10 жніўня 2020. Праверана 13 снежня 2023.
3. ↑  Закрыццё некаторых пунктаў пропуску на мяжы з Беларуссю з'яўляецца пытаннем часу — літоўскі дэпутат  (бел.). *Наша Ніва*. Праверана 13 снежня 2023.
4. ↑  Памежныя пераходы «Шумск» — «Лоша» і «Цверач» — «Відзы» спынілі працу  (бел.). *Наша Ніва*. Праверана 13 снежня 2023.

Спасылкі
--------

* Пункт пропуску Відзы. Інфармацыя пра чэргі ў пункце пропуску
**Быхаўская людвісарня** — гарматная ліцейная майстэрня ў Быхаве, якая існавала ў другой палове XVI — XVIII стагоддзях.

Гісторыя
--------

Узнікла у той час, калі Быхавам валодалі магнаты Хадкевічы. Працавала на патрэбу абароны Быхаўскага замка. Адным з першых людвісараў, відаць, быў немец Кашпір Ганусаў, які ў 1555 годзе адліў «вогненую гармату» (у час Лівонскай вайны вывезена ў Маскву). У людвісарні высокакваліфікаваныя майстры выраблялі кулі, дробавыя гарматы — «шротаўніцы», гарматы калібрам ад 1 да 100 фунтаў, разнастайныя марціры — «мардзеры», шматствольныя ўстаноўкі — «арганы» і «шмыгаўніцы». Людвісарня рабіла таксама ядры, карцечы, артыл і ручныя гранаты, у тым ліку металічныя, драўляныя і шкляныя. 

Зброя і металічныя даспехі, вырабленыя быхаўскімі замкавымі збройнікамі, карысталіся вялікім попытам на Беларусі і за яе межамі. Паводле звестак 1692 года, у цэйхгаузе Быхаўскага замка было 34 гарматы (шротаўніцы, палявыя марціры, шматствольныя «арганы» — 5 з іх выраблены ў замкавай людвісарні), 32 «свінні» волава, салетра, ядры, картузныя зарады для 3-, 4-, 6-, і 10-фунтавых гармат, артылерыйскія і ручныя гранаты (апошнія 3 тыпаў: жалезныя, драўляныя і шкляныя). Сярод іншай зброі — 1200 мушкетаў, 8 арганаў, 38 гакаўніц, старасвецкі аркебуз, 50 пар «блях гусарскіх», косы «проста насаджаныя», формы для адліўкі ядзер, жалезныя пікі, а таксама харугвы (баявыя сцягі).

У 1697 годзе быхаўскія людвісары немец Пятрок і яго памочнік Юрка былі запрошаны ў Магілёў, дзе адлівалі магістрату вялікую бронзавую гармату. Аплата была стабільная па 14 злотыя за 1 пуд. У сярэдзіне XVIII стагоддзя Быхаўская людвісарня адлівала і пераплаўляла старыя гарматы. Яшчэ ў 1912 годзе ў Быхаўскім замку і каля яго знаходзіліся 10 старадаўніх гармат мясцовай адліўкі.

Памяць
------

На гербе Быхава, зацверджаным у 1781 годзе, выяўлены «*у чырвоным полі дзве скрыжаваныя чыгунныя гарматы»*, *«якіх у гэтым горадзе знаходзіцца шмат»*. На аснове гістарычнага герба ў 2001 годзе быў створаны герб Быхава і Быхаўскага раёна: *на чырвоным полі "французскага", ці "рускага" шчыта — дзве скрыжаваныя чыгунныя гарматы "натуральнага" колеру*. Таксама ў памяць аб Быхаўскай людвісарні была выдадзена паштовая марка «Герб Быхава».

Зноскі
------

1. ↑  Сімволіка. Гербы краю **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 17 жніўня 2019. Праверана 17 жніўня 2019.
2. ↑  ﻿Гiсторыя i сучаснасць  (бел.)

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
**Алесь (Аляксандр Сяргеевіч) Ставер** (10 жніўня 1929, в. Маргавіца, Докшыцкі раён, Віцебская вобласць — 23 ліпеня 1995) — беларускі паэт, празаік, драматург.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Вясной 1944 падчас блакады партызанскага краю згубіў бацьку і братоў, быў вывезены фашыстамі ў Германію. Вярнуўся дамоў у 1945. У 1949 скончыў Барысаўскае педвучылішча. Працаваў старшым піянерважатым і выкладчыкам беларускай мовы і літаратуры ў Бягомльскай сярэдняй школе. У 1954 скончыў філалагічны факультэт Мінскага педагагічнага інстытута. Працаваў інспектарам школ Лагойскага РАНА, літсупрацоўнікам газеты «Калгасная праўда», рэдактарам у Дзяржаўным выдавецтве БССР, загадчыкам літаратурнай часткі Белдзяржфілармоніі, навуковым супрацоўнікам Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН БССР. У 1975-84 - карэспандэнт-арганізатар Бюро прапаганды мастацкай літаратуры СП БССР. Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1962.

Загінуў у аўтакатастрофе 23 ліпеня 1995. Пахаваны ў Мінску.

Творчасць
---------

З вершамі выступіў у друку ў 1949 (барысаўская раённая газета «Бальшавіцкая трыбуна»). У 1959 выйшаў з друку першы зборнік яго вершаў «Золак над Бярозай». А. Ставер аўтар паэтычных зборнікаў «Ластаўкі перад дажджом» (1967), «Жураўлі ляцяць…» (1972), «Лірнік» (1975), «Жнівеньскі вырай» (1979), «Зоры зямныя» (1989). Пісаў таксама для дзяцей (зборнікі «Касцёр не гасне», 1961; «Пад вясёлкавай дугой», 1984). Многія вершы паэта пакладзены на музыку і сталі вядомымі, папулярнымі песнямі: «Колас, ты мой колас» (музыка М. Чуркіна), "Вячэрні вальс (музыка Г. Вагнера), «Дзе ты, маё шчасце?» (музыка Р. Бутвілоўскага), «Канікулы», «Яркі месяц», «Песня пра Якуба Коласа» (музыка І. Кузняцова), «Жураўлі на Палессе ляцяць», «Песня пра раку Бярозу», «Дзіянка» (музыка І. Лучанка), «Нікагусенькі няма», «Косіць хлопец канюшыну» (музыка М. Пятрэнкі), «А мне ў шчасце верыцца», «Юная бярозка» (музыка Ю. Семянякі), «Беларусачка» (музыка Ю. Семянякі і А. Хлімановіча) і шмат іншых. У 1983 г. выдадзены зборнік песень «Мой край беларускі».

Аб перажытым у гады вайны А. Ставер расказаў у рамане «Пад канвоем» (1969). Ён выдаў дзве кнігі аб партызанскай барацьбе «Да сваіх» (1974) і «Лясныя аповесці» (1986). Напісаў лірычную камедыю «Алімпіяда Салодкая» і п’есу «Слова не верабей» (абедзве пастаўлены ў 1977). Вершы А. Ставера перакладзены на многія мовы (балгарскую і польскую і інш.).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларускія пісьменнікі: 1917—1990 / Уклад.: А. Гардзіцкі — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994.
* Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Докшыцкага раёна / рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. 2004.
* Ста́вер Алесь (Аляксандр Сяргеевіч) // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 126. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Творы на knihi.com Архівавана 16 мая 2012.
* Ставер Алесь (Аляксандр Сяргеевіч) на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 2945 7822 · LCCN: n89669225 · VIAF: 60696986 · БАП: 129282 |
BMW 7-я серыя (F01)
BMW F 650 GS Dakar (2004)
**Bayerische Motoren Werke AG** (**BMW**) (*Баварскія маторныя заводы*, *БМВ*) — нямецкі вытворца аўтамабіляў, матацыклаў і веласіпедаў. BMW — кампанія, якая валодае кантрольным пакетам акцый выробнікаў марак аўтамабіляў Mini і Rolls-Royce і раней — Rover. Старшынёй кампаніі на сённяшні дзень з’яўляецца Норберт Райтхофер, а галоўным дызайнерам — Адрыян ван Хойдонк.

Фірма была заснавана Карлам Фрыдрыхам Раппам ў кастрычніку 1913 года, першапачаткова як вытворца авіяцыйных рухавікоў, Bayerische Flugzeug-Werke. Акруга Мюнхена — Milbertshofen была абрана таму, што размяшчалася блізка ад Flugmaschinenfabrik Густава Ота — нямецкага вытворцы самалётаў. З 1929 года, бел-блакітная круглая эмблема BMW, выкарыстоўвальная і да гэтага часу для зручнасці пачынае трактавацца, як самалётны шруба на фоне блакітнага неба. У цяперашні час кампанія сцвярджае, што белы і блакітны колер на лагатыпе ўзятыя з сцягу Баварыі.

У цяперашні час BMW вырабляе сваю прадукцыю на пяці заводах ў Германіі і дваццаці двух даччыных прадпрыемствах, размешчаных па ўсім свеце. Гэта адна з нешматлікіх аўтамабільных фірмаў, не выкарыстоўвае на заводах робатаў. Уся зборка на канвееры ідзе толькі ўручную. На выхадзе — толькі камп’ютарная дыягностыка асноўных параметраў аўтамабіля.

Беларускай мовай назва BMW вымаўляецца як «бэ-эм-вэ́»; зрэдку сустракаецца напісанне «БМВ». У Паўночнай Амерыцы і некаторых іншых рэгіёнах машыны і матацыклы BMW часам клічуць «бімер». Дэвіз кампаніі на англійскай мове — «The Ultimate Driving Machine» і «Sheer Driving Pleasure».

Мадэлі
------

* BMW Isetta
* BMW 328
* BMW 5 Series

У Беларусі
----------

Станам на канец 2020 года ў Беларусі ў асабістай уласнасці грамадзян зарэгістравана 89 870 аўтамабіляў маркі BMW.

Зноскі
------

1. 1 2  annual report — 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q699735'></a>
2. 1 2
3. ↑  Статистический обзор ко Дню автомобилиста и дорожника (руск.)(недаступная спасылка).  belstat.gov.by (29 кастрычніка 2021). Архівавана з першакрыніцы 31 кастрычніка 2021. Праверана 31 кастрычніка 2021.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт  (англ.)
* Беларускі Клуб BMW  (руск.)

| База разліку індэкса DAX (з 23 сакавіка 2009) |
| --- |
| 
* Adidas
* Allianz
* BASF
* Bayer
* Bertrandt
* Beiersdorf
* BMW
* Commerzbank
* Deutsche Bank
* Deutsche Börse
* Deutsche Lufthansa
* Deutsche Post
* Deutsche Telekom
* E.ON
* Fresenius
* Fresenius Medical Care
* Hannover Re
* Henkel
* K+S
* Linde
* MAN
* Merck KGaA
* Mercedes-Benz
* METRO
* Münchener Rück
* RWE
* Salzgitter
* SAP
* Siemens
* ThyssenKrupp
* Volkswagen

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · LinkedIn (англ.) · X · X · X · X · X · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram (англ.) · YouTube (англ.) · YouTube (англ.) |
| Тэматычныя сайты | GitHub |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12001551z · GND: 2005475-0 · ISNI: 0000 0001 2308 257X · LCCN: n81052383 · Microsoft: 1283382300 · NKC: osa2011641868, kn20100810003 · SUDOC: 02811681X · VIAF: 129013645 |

 |
**Сяргей Іванавіч Калякін** (16 чэрвеня 1952, г. Мінск, БССР) — беларускі палітычны дзеяч, старшыня Беларускай партыі аб’яднаных левых «Справядлівы Свет» (да 2009 — Партыя камуністаў Беларуская).

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі радыётэхнічны інстытут па спецыяльнасці «радыёінжынер» (1977) і Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «палітолаг» (1992). Дэпутат Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь XIII склікання. Кандыдат ў прэзідэнты Беларусі на выбарах 2015 года.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Калякін Сяргей || Хто ёсць хто ў Беларусі (1999)
* Біяграфія да 2007 г.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**Аўтолік** — у грэчаскай міфалогіі сын Гермеса і Хіоны. Па Гамеру, які не згадвае аб паходжанні яго ад Гермеса, гэта быў самы хітры і спрытны злодзей і разбойнік; праз дачку сваю Антыклею ён прыходзіўся дзедам Адысею.

Знакаміты ашуканец і злодзей. Жыў на Парнасе. У спадчыну ад Гермеса атрымаў уменне пераўвасабляцца і прымаць любое аблічча, рабіць прадметы нябачнымі або змяняць іх да непазнавальнасці. Кляўся так спрытна, што потым мог не выконваць свае клятвы, не парушаючы іх фармальна. За гэтыя якасці быў назван «хітрэйшы з элінаў». Выбітны барацьбіт і кулачны баец. Навучыў Геракла мастацтву барацьбы.

| Арганаўты, грэчаская міфалогія |
| --- |
| 
* Аўтолік
* Адмет
* Акаст
* Амфіарай
* Аргос
* Арменій
* Аскалаф
* Аталанта
* Зеф і Калаід
* Бут
* Геракл
* Гілас
* Дэўкаліён
* Кастар і Палідэўк
* Еўрыал
* Еўрыт
* Еўфем
* Ідас
* Ідмон
* Іфікл (сын Амфітрыёна)
* Іфікл (сын Фесція)
* Іфіт (сын Наўбола)
* Іфіт (сын Эўрыта)
* Кеней
* Карон
* Лаэрт
* Лінкей
* Мелеагр
* Менетый
* Мопс
* Нестар
* Аілей
* Арфей
* Пеант
* Пелей
* Перыклімен
* Паліфем
* Талай
* Тэламон
* Тэфей
* Філакцет
* Цэфей
* Эфалід
* Эхіён
* Ясон

 |

Спасылкі
--------

* Крыніца:
**Бабуган-яйла** (укр.: Бабуган-яйла, крымскатат.: Babuğan yayla, Бабугъан яйла) — самы высокі масіў (яйла) Крымскіх гор. Адміністрацыйна амаль увесь масіў размешчаны ў Алуштынскім рэгіёне Крыма, а невялікая частка на захадзе, якая ўключае і вяршыню Раман-Кош, у Ялцінскім рэгіёне.

Назва
-----

Назва Бабуган (Babuğan) у перакладзе з крымскататарскай мовы азначае «ваўчыная ягада».

Рэльеф
------

Бабуган-яйла з'яўляецца часткай Галоўнай грады Крымскіх гор. Найвышэйшы пункт Бабуган-яйлы — гара Раман-Кош (1545 м) з'яўляецца адначасова і самым высокім пунктам Крыма. Іншая вяршыня, якая перавышае 1500 м — гара Зейцін-Кош (1537 м).

Прырода
-------

Плоская платопадобная паверхня яйлы складзеная вапнякамі і кангламератамі. На яйле бярэ пачатак рака Улу-Узень, на паўночных схілах пры зліцці рэчак Сарыс і Бабуганка ўтвараецца Альма.

Лясісты схіл Яман-Дэрэ.
Горная частка Бабуган-яйлы — лугавыя стэпы, у т.л. разнатраўна-тыпчаковыя, злакава-разнатраўныя і петрафітныя. На схілах — лясы (бук, хвоя, граб). На вышыні каля 1250 м — унікальны гай бярозы бародаўчатай.

Большую частку яйлы займае Крымскі прыродны запаведнік.

Зноскі
------

1. ↑  Гэты аб’ект размешчаны на тэрыторыі паўвострава Крым і кантралюецца Расіяй. Міжнародная супольнасць не прызнае ўключэнне Крыма ў склад Расіі і лічыць яго анексіяй часткі тэрыторыі Украіны (гл. Рэзалюцыю 68/262 Генеральнай Асамблеі ААН).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Сучаснай Украіны |
**Вольга Дзмітрыеўна Бажэнава** (24 лютага 1956, Волагда) ― беларускі мастацтвазнавец, даследчык тыпалогіі культуры, доктар мастацтвазнаўства.

Біяграфія
---------

Скончыла Інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя І. Я. Рэпіна Акадэміі мастацтваў ССР (1980). З 1989 года выкладала ў Беларускім політэхнічным ун-це, з 1996 года ― у Еўрапейскім гуманітарным універсітэце (Мінск), у далейшым прафесар кафедры мастацтва Беларускага дзяржаўнага ун-та. Кандыдат мастацтвазнаўства па тэме «Манументальныя ансамблі Беларусі XVIII стагоддзя» (1985), доктар мастацтвазнаўства па тэме «Манументальна-дэкаратыўнае мастацтва Нясвіжа» (2013). Узнагароджана граматай папы Рымскага Бенедыкта XVI (2007) і медалём прападобнай Ефрасінні Полацкай (2009).

Навуковыя напрамкі
------------------

Тыпалогія мастацтва, мастацтва беларускага барока, беларускі іканапіс, рэлігійная, партрэтная жывапіс. Аўтар больш 100 публікацый аб культуры Беларусі, гісторыі беларускага мастацтва. Складальнік, аўтар тэксту і каментароў фундаментальнага выдання «Радзівілы. Альбом партрэтаў XVIII―XIX стагоддзяў» (2010). Удзельнік шэрагу навуковых канферэнцый, нацыянальных і міжнародных праектаў.

Некаторыя працы
---------------

* Роспісы Пётры Сергіевіча // Наша вера. 2001. № 1.
* Радзивилловский Несвиж. Роспісы касцёла Божага Цела(недаступная спасылка). — Мн. 2007.
* Здабыццё ладу: праваслаўная беларуская культура ў славянскім свеце. ― Мн. 2009.
* Мастацтва інтэр’еру. Гісторыя. Стилеобразование. Вучэбны дапаможнік. ― Мн. БДУ, 2012.
* Беларусы Масквы. XVII стагоддзе. ― Мн. 2013.

Зноскі
------

1. ↑  Гаршкавоз (Бажэнава) Вольга Дзмітрыеўна // *Энцыклапедыя гісторыі Беларусі*. — Мн.: БелЭн, 1994. — Т. 2. — С. 364―365.
2. ↑  Вольга Дзмітрыеўна Бажэнава **(нявызн.)**.  Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт.

Спасылкі
--------

* БДУ: Вольга Бажэнава Архівавана 2 студзеня 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 139780, 168842 |
Заснавальнік гуманітарнай геаграфіі Дзмітрый Замяцін
**Гуманітарная геаграфія** — міждысцыплінарны навуковы кірунак, які вывучае розныя спосабы прадстаўлення і інтэрпрэтацыі зямных прастор у чалавечай дзейнасці, уключаючы разумовую (ментальную) дзейнасць.

Гуманітарная геаграфія развіваецца ва ўзаемадзеянні з такімі навуковымі галінамі і напрамкамі, як кагнітыўная навука, культурная антрапалогія, культуралогія, філалогія, паліталогія і міжнародныя адносіны, геапалітыка і палітычная геаграфія, мастацтвазнаўства, гісторыя.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
**Віктымалогія** — навука, што даследуе псіхалагічныя і маральныя рысы асобы — ахвяры злачынства і любыя формы праяўлення грамадскай паталогіі, у выніку якіх прычыняецца шкода асобе. У больш вузкім сэнсе (у тым ліку ў крыміналогіі) вывучае тыпы ахвяр — віноўнікаў злачынстваў, паводзіны якіх могуць быць небяспечнымі для іх саміх і ствараюць павышанную верагоднасць замаху на іх; умовы, спрыяльныя для ўчынення злачынства; даследуе сувязі ахвяры ва ўчыненным злачынстве, а таксама адносіны да ахвяры органаў правасуддзя.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

| Крыміналогія |
| --- |
| 
* Злачыннасць
* Асоба злачынца
* Дэтэрмінанты злачыннасці
* Барацьба са злачыннасцю
* Папярэджанне злачыннасці
* Крыміналагічнае прагназаванне
* Віктымалогія
* Асобныя віды злачыннасці
* Вядомыя крымінолагі

 |
**Вайна за польскую спадчыну** — вайна паміж Расіяй, Аўстрыяй і Саксоніяй з аднаго боку, і Францыяй — з іншага (1733—1735). Прычынай паслужылі выбары караля на польскі прастол пасля смерці Аўгуста II (1733). Францыя падтрымлівала кандыдатуру Станіслава Ляшчынскага, цесця Людовіка XV, які раней ужо займаў польскі трон падчас Паўночнай вайны, Расія і Аўстрыя — саксонскага курфюрста Фрыдрыха Аўгуста II, сына нябожчыка караля. Перамогу атрымала антыфранцузская кааліцыя.

Паводле Венскага міру 1738 Фрыдрых Аўгуст быў прызнаны польскім каралём як Аўгуст III, а Ляшчынскі атрымаў герцагства Латарынгію; у абмен Францыя прызнала Прагматычную санкцыю, па якой пераемніцай імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Карла VI у спадчынных уладаннях прызнавалася яго дачка Марыя Тэрэзія, а імператарам павінен быў стаць яе муж Франц I Стэфан, які адмовіўся ад роднай Латарынгіі на карысць Станіслава.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Beyrich R.* Kursachsen und die polnische Thronfolge 1733-36. — Lpz. 1913.
* *Carre H.* L’héroique aventure du comte de Plélo et l’expédition de Dantzig. — Paris, 1946.
* *Massuet P.* Histoire de la dernière guerre et des négotiations pour la paix, V. 1-2. — Amsterdam, 1736-37.
* *Rostworowski E.* O polska korone. Politika Francji w latach 1725—1733. — Wr.-Kr. 1958.
* *Strobl W.* Österreich und der polnische Thron 1733. — W. 1950.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гуры.

**«Гу́ры»** — буйная ГЭС Венесуэлы ў штаце Балівар, на рацэ Карані за 100 км ад упадзення ў Арынока.

Афіцыйная назва — гідраэлектрастанцыя імя Сімона Балівара (у 1978— 000 гг. — імя Рауля Леона).

На студзень 2016 года чацвёртая станцыя ў свеце па магутнасці пасля кітайскай «Санься» («Тры цясніны»), бразільска-парагвайскай «Ітайпу», і кітайскай «Сілоду».

Агульныя звесткі
----------------

Збудаванне ГЭС пачалося ў 1963, першая чарга завершана ў 1978, другая ў 1986.

Склад збудаванняў ГЭС:

* плаціна агульнай даўжынёй 1300 м і 162 м вышынёй;
* дзве машынных залы з 10 гідраагрэгатаў у кожнай;
* бетонны вадаскід максімальнай прапускной здольнасцю 25 500 м³/с.

Спадарожнікавы здымак вадасховішча
Магутнасць станцыі — 10235 МВт. У першай машыннай зале ўстаноўлена 10 агрэгатаў магутнасцю па 400 МВт, у другой — 10 агрэгатаў магутнасцю па 630 МВт. Сярэдняя гадавая выпрацоўка — 47 млрд кВт\*г. Напорныя збудаванні ГЭС (поўная даўжыня дасягае 7000 м) утвараюць буйное вадасховішча Гуры працягласцю 175 км, шырынёй 48 км, плошчай да 4250 км2 і поўным аб’ёмам 138 км3. Зрэз вадасховішча знаходзіцца на вышыні 272 м над узроўнем мора.

З 2000 года вядзецца рэканструкцыя: да 2007 года замененыя 5 турбін і асноўныя кампаненты другой машыннай залы, з 2007 года вядзецца замена чатырох агрэгатаў у першай зале.

Сцены другой машыннай залы ўпрыгожаны венесуэльскім мастаком Карласам Круз-Дыезам.

Эканамічнае значэнне
--------------------

«Гуры» пакрывае на 65% патрэбнасць Венесуэлы ў электраэнергіі. Разам з іншымі буйнымі гідраэлектрастанцыямі (Каруачы і Макагуа) дазваляе краіне вырабляць да 82% электраэнергіі і паловы ўсёй спажыванай энергіі ў аднаўляльным выглядзе (пры адносна нізкай энергазабеспячэння гаспадаркі краіны). Частка электраэнергіі экспартуецца ў суседнія Калумбію і Бразілію.

Няштатныя сітуацыі
------------------

* У лютым 2013 года моцны пажар недалёка ад гідраэлектрастанцыі пакінуў на кароткі час без электрычнасці большую частку краіны. Узгаранне пашкодзіла адразу тры высакавольтныя лініі электраперадачы, якія пастаўлялі электрычнасць у розныя штаты краіны.
* Паводле звестак афіцыйных уладаў БРВ 7 сакавіка 2019 года на ГЭС адбылася дыверсія, у выніку якой былі абясточаныя 23 з 24 штатаў Венесуэлы.

Зноскі
------

1. ↑  Венесуэла осталась без электроснабжения из-за пожара на ГЭС

Спасылкі
--------

* EDELCA
* Erection Company on Guri
* ГЭС Гури. Фоторепортаж


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2006005357 · VIAF: 315163023 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бахановіч.
**Канстанцін Іванавіч Бахановіч** (22 чэрвеня 1931, в. Баравуха, Барысаўскі раён, Менская акруга — 27 снежня 2007) — беларускі ўрач-гігіеніст, арганізатар аховы здароўя. Заслужаны ўрач БССР (1976).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 22 чэрвеня 1931 года ў в. Баравуха Барысаўскага раёна Мінскай акругі.

У 1957 годзе скончыў Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут.

Урач Магілёўскай гарадской станцыі хуткай медыцынскай дапамогі, начальнік штаба медыцынскай службы грамадзянскай абароны Магілёўскага гарадскога аддзела аховы здароўя (1957—1960), галоўны ўрач Магілёўскай гарадской санэпідстанцыі (1960—1962), галоўны ўрач паліклінікі № 2 г. Магілёва (1962), загадчык Магілёўскага гарздададдзела (1962—1970), галоўны ўрач Магілёўскай абласной бальніцы (1970—1997), загадчык аддзялення (з 1997).

Памёр 27 снежня 2007 года.

Ушанаванне памяці
-----------------

У 2011 годзе ў гонар К. І. Бахановіча была ўсталявана мемарыяльная дошка на адміністрацыйным будынку Магілёўскай абласной бальніцы, заснавальнікам і першым галоўным урачом якой ён быў на працягу 27 гадоў.

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2 3  Баханович, Константин Иванович (врач; род. 1931)  (руск.)
3. ↑  Открытие мемориальной доски в честь К. Бахановича

Літаратура
----------

* Юбилейная конференция научного общества врачей Могилевщины : тезисы докладов : [в 2 ч.] / [редколлегия: М. А. Качанов (ответственный редактор) и др.]. — Горки, 1989—1990. — 2 ч. (Форма имени: Баханович К. И.)
* Организаторы здравоохранения Республики Беларусь. — Минск, 2002.
Схема выканання
Прыклад выканання мярэжкі
**Мярэжка** — выкананыя шляхам вышморгвання нітак з тканіны карункавыя радкі. Ніткі выдзіраюць толькі ў адным кірунку. Узор утвараецца за кошт збірання асобных нітак у пучкі. Для выканання мярэжкі выкарыстоўваюць тканіны са шчыльнай тэкстурай. Па спосабе сцягвання нітак у пучкі адрозніваюць розныя віды мярэжкі:

* снавальныя;
* простыя;
* мнагарадныя;
* мярэжкі з насцілам;
* камбінаваныя.
* ядзерныя.

Мярэжка можа прысутнічаць на вырабе як самастойна, так і быць дапоўнена вышыўкай.

Разнавіднасцяў мярэжак мноства. Асноўныя віды мярэжак: пэндзлік, слупок, козлік, жучок, панка, мярэжка, пераплеценая ў сярэдзіне, рэльефная, снавальная і мярэжка-насціл.

Мярэжка «пэндзлік» з’яўляецца як бы асновай усіх астатніх відаў мярэжак і выкарыстоўваецца для падшывання гатовых вырабаў. Пучкі яе складаюцца з 3-5 нітак, зацягнутых з аднаго боку. Астатнія віды мярэжкі выконваюцца па прынцыпе «пэндзліка» са змяненнем спосабаў мацавання — з двух бакоў або з аднаго — і колькасці нітак ва ўзоры.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
Еўрапейская тэрыторыя Расіі
Усходняя Еўропа на карце:
     Паўночная Еўропа
     Заходняя Еўропа
     **Усходняя Еўропа**
     Паўднёвая Еўропа
**Еўрапейская частка Расіі** — частка Расіі, геаграфічна якая адносіцца да Усходняй Еўропы. Яе ўсходняй мяжой з'яўляюцца Уральскія горы, мяжа з Казахстанам і рэкі Кума і Маныч, а паўднёвай — Паўночны Каўказ.

Складаецца з Цэнтральнай, Паўднёвай, Паўночна-Заходняй, Паўночна-Каўказскай акруг і частка Прыволжскай федэральнай акругі (за выключэннем рэгіёнаў Урала, часткова размешчаных у Азіі — Башкартастана, Арэнбургскай вобласці і Пермскага края).

Геаграфія
---------

Плошча складае каля 3 960 000 км² (23% тэрыторыі Расіі і каля 40% тэрыторыі ўсёй Еўропы). Еўрапейская частка Расіі ўваходзіць у Вялікую Еўрапейскую раўніну.

Гл. таксама
-----------

* Азіяцкая частка Расіі
* Усходне-Еўрапейская раўніна
* Цэнтр населенасці
**ААТ «Віцебскі завод трактарных запасных частак»** — беларуская кампанія, размешчаная ў Віцебску. Уваходзіць у холдынг «МТЗ-Холдынг».

Гісторыя
--------

Завод трактарных запчастак быў створаны ў 1960 годзе на базе аўтарамонтнага завода, які існаваў з 1944 года. Першапачаткова ўваходзіў у склад Упраўлення запасных частак і рамонтных прадпрыемстваў Савета народнай гаспадаркі Беларускай ССР. 1 студзеня 1962 года завод стаў філіялам Мінскага трактарнага завода. У 1976—1987 гадах была праведзена рэканструкцыя прадпрыемства, пабудаваны новыя вытворчы і адміністрацыйна-бытавы корпусы. У 1994 годзе завод пераўтвораны ў самастойнае прадпрыемства, застаўшыся ў складзе вытворчага аб’яднання «МТЗ». У 2000—2001 гадах завод пераўтвораны ў рэспубліканскае унітарнае прадпрыемства, у 2012 годзе — у адкрытае акцыянернае таварыства. У 2014 годзе завод увайшоў у холдынг «МТЗ».
**Сапапан** (ісп.: Zapopan) — горад і муніцыпалітэт у Мексіцы, у штаце Халіска, паўночны прыгарад адміністрацыйнага цэнтра штата Гвадалахары, з якім утварае адзіную агламерацыю. Насельніцтва — 1 155 790 чалавек.

Горад вядомы, як радзіма Дзевы Сапапана, яе абраз XVI стагоддзя прызнаны каталіцкай царквой як цудадзейны, горад наведваў нават Папа Ян Павел II. У горадзе базуецца адзін з самых вядомых мексіканскіх футбольных клубаў Гвадалахара.

Назва
-----

Назва *Сапапан* паходзіць з мовы Наўатль: слова «tzapopantl» азначае «сярод дрэў Сапоты».

Гісторыя
--------

Да іспанскага заваявання гэту тэрыторыю засялялі народы: сапатэкі, нахуа  (англ.) (бел. мая, ацтэкі.

Тэрыторыя была ўзята пад іспанскі кантроль у 1530 годзе канкістадорам Нунья дэ Гузманам, аднак іспанскага паселішча не было арганізавана аж да 1541 года з-за вайны Мікстан іспанскіх заваёўнікаў з Чычымекамі.
У гэты год рамках энкам'енды Францыска дэ Бабадзіла прывёў са сваіх земляў каля 130 індзейцаў для аднаўлення насельніцтва ў наваколлях Сапапана.

Дзева Сапапана і яе базіліка
----------------------------

Уваходная арка
Шанаванне Дзевы Сапапана прыняло пастаянны характар у сувязі з пачаткам будаўніцтва базілікі ў 1689 годзе. Скончана будаўніцтва было толькі ў 1892 годзе.

Іншыя славутасці
----------------

Муніцыпальны Палац
Муніцыпальны палац быў пабудаваны ў 1942 годзе, першапачаткова як школа. У горадзе ёсць стадыён «Чывас» на 45 000 чалавек, музей мастацтваў, універсітэт, тэатр Галерыяс.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг ЗША  Гранд-Рэпідс, ЗША
* Сцяг Гватэмалы Антыгуа-Гватэмала, Гватэмала
* Сцяг Гандураса Сан Педра Сула, Гандурас
* Сцяг Ізраіля Кір'ят-Бялік, Ізраіль
* Сцяг Мексікі Баія-дэ-Бандэрас, Мексіка
* Сцяг Мексікі Веракрус, Мексіка
* Сцяг Польшчы Чэнстахова, Польшча
* Сцяг Паўднёвай Карэі Масан, Рэспубліка Карэя

і іншыя…

Зноскі
------

1. ↑  Гісторыя Сапапана Архівавана 16 чэрвеня 2011.

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX4888638 · BNF: 152226791 · GND: 10164659-8 · LCCN: n87864809 · VIAF: 149942514 |
***Thymus brevipetiolatus*** - від раслін сямейства ясноткавыя (*Lamiaceae*), эндэмік Расіі.

Батанічнае апісанне
-------------------

Сцёблы тонкія, сканчаюцца коса узыходнымі бясплоднымі парасткамі. Кветаносныя парасткі 2-5 см вышынёй, пад суквеццем з доўгімі валасінкамі. Лісце ад эліптычнага да даўгавата-эліптычнага, чарашковае, на палях залозістае. Суквецці галоўчатыя, чашачка вузка-званочкавая, бэзавая, на аснове шчыльна валасатая; кветкі 6-7 мм даўжынёй, бэзавыя.

Распаўсюджанне
--------------

Эндэмік Расіі (Якуція).


1. ↑  Электронный каталог сосудистых растений Азиатской России **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 20 жовтня 2018. Праверана 20.10.2018.  (руск.)
2. ↑  Rock Garden Plants Database **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 20 жовтня 2018. Праверана 20.10.2018.  (англ.)
3. ↑  Plants of the World Online — Kew Science **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 17 квітня 2022. Праверана 20.10.2018.  (англ.)
**Hypermnestra helios** — від матылькоў з падсямейства *Parnassiinae* у складзе сямейства Паруснікі. Адзіны прадстаўнік роду **Hypermnestra**. Родавая назва дадзена ў гонар Гіпермнестры, у старажытнагрэчаскай міфалогіі пяцідзесятай дачкі цара Даная.

Апісанне
--------

Паштовая марка Узбекістана, 2006
Размах крылаў матылька 45-50 мм. Асноўны фон крылаў бледна-жоўты. Вяршыні пярэдніх крылаў і вонкавы край задніх пафарбаваны ў шаравата-чорны колер. Пасярэдзіне пярэдняга крыла знаходзяцца чорныя плямы, у цэнтры якіх — чырвоныя кропкі.

Арэал і час лета
----------------

Жыве ў Іране, Афганістане, Пакістане, Туркменістане, Кыргызстане, Таджыкістане і Узбекістане. Распаўсюджаная ў далінах рэк, па берагах вадаёмаў, у далінах з зараснікамі хмызняка і лясах, у паўпустынь, і больш засушлівых перадгор’ях. Матылі лётаюць у месцы пражывання ў красавіку — маі. За год развіваецца адно пакаленне.

Жыццёвы цыкл
------------

Вусень светла-зялёны з жоўтымі палоскамі, корміцца на травах.

Вусені сілкуюцца на відах сямейства Zygophyllaceae, шматгадовых раслін сямейства рутавых, у тым ліку: *Zanthoxylum atriplicoides*, *Zanthoxylum gontsharovi*, *Zanthoxylum portulacoides*, *Zanthoxylum fabago*, *Zanthoxylum turcomanicum*, *Zanthoxylum oxianum* і *Zanthoxylum macrophyllum*.

Зноскі
------

1. ↑  Nazari, Vazrick. 2006.

Спасылкі
--------

* TOL Архівавана 16 верасня 2019. Overview and taxonomoc discussion.
* Rusinsects

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780078363 |
**Юрый Гедыгольд**, **Гедыголд**, **Гедыгоўт**, **Дэдыголд** (згадваецца ад 1401 – памёр каля 1435) — літоўскі баярын, маршалак надворны Вітаўта (1401), ваявода кіеўскі да 1411, староста падольскі ад 1415, ваявода віленскі ад 1425 ці раней да 1432.

Сын Кайлікіна (Гайлігіна), брат Войцеха Манівіда. Быў жанаты з Анастасіяй, меў сына Пятра Сеньку.

Імя
---

Імя Гедгаўд (> польск. *Gedygołd*) — з шэрагу старабалцкіх (старалітоўскіх) двухасноўных імёнаў. Такія імёны дайшлі з індаеўрапейскай эпохі і ўласцівыя іменнікам народаў індаеўрапейскага паходжання.

Першая іменная аснова *Ged-* звязаная з літ. *gedauti* «жадаць». Другая аснова *Gaud-* звязаная з *gauti* "здабываць", *gaudyti* "хапаць". Імя Гедгаўд значыла "Той, хто жадае (ваеннай) здабычы".

Біяграфія
---------

Падчас феадальнай вайны першапачаткова падтрымліваў Свідрыгайлу. Пры замаху на жыццё апошняга ў Ашмянах ў 1432 быў у ліку малога атраду, разам з якім Свідрыгайла збег да Полацка. У бітве пад Ашмянамі 8 снежня 1432 патрапіў у палон да Жыгімонта Кейстутавіча. Тады ж быў пазбаўлены ваяводскай пасады. Пазней прызнаў уладу Жыгімонта і сведчыў на ягоных дакументах ў якасці *пана на Вішнёве* да 1435; недзе ў тым часе, імаверна, памер.

Зноскі
------

1. ↑  T. Milewski. Indoeuropejskie imiona osobowe. Wrocław-Warszawa-Kraków, 1969. С. 11-13.
2. ↑  Kodeks dyplomatyczny katedry i diecezji wileńskiej, nr 139.

Літаратура
----------

* *Semkowicz W.* O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle r.1413. Miesięcznik Heraldyczny. Organ Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. R.6 1913, nr 11-12
* *Peltz W.* Ród Giedygołda i jego majętności. Z dziejów tworzenia się wielkiej własności ziemskiej w Wielkim Księstwie Litewskim w XV wieku // «Zeszyty Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. Historia» 1971, z. 11, s. 23-44.


| ?Юрый Гедыгольд — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Юрый Гедыгольд |  | Кайлікін[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |
Выкарыстанне пяльцаў пры машыннай вышыўцы
Мадам Пампадур за пяльцамі
**Пяльцы, більцы** — прыстасаванне для вышывання, якое выкарыстоўваюць пры працы з вышыўкай вялікай плошчы.

Этымалогія назвы
----------------

Слова *пяльцы* паходзіць ад славянскага слова пяліць — расцягваць, распінаць, туга нацягваць.

Канструкцыя
-----------

Напольная рама для вышывання
Часцей за ўсё пяльцы маюць круглую або авальную форму, але могуць таксама быць і прастакутнымі. Яны ўяўляюць сабой дзве рамкі, якія злёгку адрозніваюцца па памеры, паміж якімі заціскаецца тканіна.

Памер пяльцаў можа вар’іравацца ў вялікім дыяпазоне: ад маленькіх круглых, якія трымаюць у адной руцэ, да вялікіх прастакутных рам, якія мацуюцца да падстаўцы і стаяць на падлозе.

Выкарыстанне пялец, якія мацуюцца да працоўнага стала або стаяць на падлозе, зручней тым, што пры працы з імі абедзве рукі вольныя, што робіць вышыванне хутчэй і дакладней.

Матэрыял
--------

Раней пяльцы рабілі з дрэва, косці, у тым ліку слановай. Сучасныя мадэлі часцей за ўсё выраблены з дрэва або пластмасы.

Зноскі
------

1. ↑  Этнаграфія Беларусі: Энцыклапедыя / Рэд.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1989.
2. ↑  Значэнне слова «ПЯЛИТЬ» у тлумачальным слоўніку Даля

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пяльцы
* Пяльцы (руск.)
* Пяльцы: многовековая история(недаступная спасылка) (руск.)
**Аўсяніца валіская**, або **тыпчак** (*Festuca valesiaca*) — травяністая расліна сямейства мятлюжкавых.

Апісанне
--------

Шматгадовая густадзернавінная зялёная або шыза-зялёная расліна з тонкімі гладкімі або шурпатымі пад суквеццямі сцёбламі вышынёй 20-40 см. Лісце скручанае ўдоўж, жарсткаватае, шурпатае, баразнаватае, у 3 разы карацейшае за сцябло. Суквецце — падоўжаная мяцёлка даўжынёй 2-6 см. Каласкі дробныя, эліптычныя, зялёныя або крыху фіялетавыя, 3-5-кветкавыя. Кветкавыя лускавіны шырокаланцэтныя, асцюкаватыя. У Беларусі від прадстаўлены асобнай расай, якая адрозніваецца зялёнай афарбоўкай.

Пашырэнне
---------

Еўразійскі стэпавы рэліктавы від. Пашырэнне: Сярэдняя і Усходняя Еўропа, Міжземнамор’е (Балканы), Каўказ, Заходняя Сібір, Сярэдняя Азія. У Беларусі вядома некалькі астраўных месцаў росту на Палессі. Месцы росту: сухія зрэджаныя лясы, паляны і ўзлескі, сухадольныя лугі, астэпаваныя схілы, на багатых гумусам глебах. Расце невялікімі, месцамі значнымі групамі, нярэдка ўтварае дзернавіны на эрадзіраваных глебах.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Цвіце ў чэрвені, пладаносіць у ліпені. Размнажэнне насеннае.

Выкарыстанне
------------

Кармавая і дэкаратыўная расліна.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5