**Беняш Будны** (другая палова XVI ст. в. Лоск? — першая палова XVII ст.) — пісьменнік, перакладчык i каментатар твораў антычных аўтараў. Прагрэсіўны дзеяч беларускай культуры 16-17 стагоддзяў.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Родам з Лоска ці Віленшчыны. Верагодна, пачатковую адукацыю атрымаў у адной з пратэстанцкіх навучальных устаноў. Мажліва, у Лоскай арыянскай школе.Скончыў Кёнігсбергскі пратэстанцкі ўніверсітэт, дзе ў 1588 запісаўся як «Веніямін Будны, родам з Літвы». Жыў пры двары беларускіх магнатаў — Я. Кішкі, новагародскага ваяводы Т. С. Тышкевіча i яго пляменніка А. Храптовіча. 3 1594 служыў эканомам у М. К. Радзівіла «Сіроткі». Адначасова займаўся пісьменніцкай i перакладніцкай дзейнасцю.

Творчасць
---------

Пераклаў на польскую мову тры кнігі Цыцэрона «Пра старасць» і напісаў да яго прадмову (1595, 2 выд. 1603) i «Пра сяброўства» (1603, 2 выд. 1606) і «Пра абавязкі» (1606), у якіх змешчаны лацінскія і польскія эпіграмы самога перакладчыка. У якасці дэдыкацыі да першай кнігі змясціў верш на польскай мове «Аўтар перакладу гэтых кніг да Сарматыі».

У 1599 у Вільні ў друкарні Яна Карцана выйшла фундаментальная праца Б. Буднага «Кароткія i ясныя аповесці, якія па-грэчаску называюцца „Апафегматы"» — філасофска-этычныя сентэнцыі з нагоды вучэння ці жыцця антычных філосафаў i палітычных дзеячаў з твораў Дыягена Лаэрцкага, Плутарха, Цыцэрона i інш. Вытрымала адзінаццаць выданняў.

Яго пераклад твора «Пра старасць» пачынаўся вершам «Зварот перакладчыка да Сармацыі». Звяртаючыся да чытача, паэт даваў абяцанне накіраваць усю сілу свайго таленту на служэнне Айчыне. У іншым творы — «Апафегматы» — Б. Будны ў звароце да чытача разважаў пра сэнс жыцця і прызначэнне чалавека. Паэт перакананы, што высакароднасць, дабрыня і павага адзін да аднаго, нястомная барацьба са злом, сцверджанне ісціны заслугоўваюць узнагароды і ўсялякіх заахвочванняў; толькі яны маюць сэнс і права на існаванне.

Характар пісьменніцкай дзейнасці Б. Буднага, яго творы сведчаць пра секулярызацыю грамадскага жыцця i культуры Беларусі канца 16—пач. 17 ст. усё большую цікавасць да свецкай думкі, антычнай філасофіі. Асаблівасць аўтарскай інтэрпрэтацыі — тэндэнцыя да хрысціянізацыі антычнай этыкі, збліжэння яе з евангельскім маральным вучэннем. Б. Будны прыйшоў да высновы, што, каб весці дабрачыннае жыццё, неабавязкова быць хрысціянінам, але ж неабходна «валодаць светам натуральнага розуму»; лічыў, што чалавек павінен жыць у адпаведнасці са сваёй прыродай — разумна i маральна.

Зрабіў спробу асэнсаваць грамадскі інстытут мецэнацтва. Ён пісаў, што быць апекуном вучоных і пісьменнікаў — вялікі гонар, i толькі дабрачынны, адукаваны чалавек, які любіць сваю Бацькаўшчыну, можа заслужыць такі гонар.

Зноскі
------

1. ↑  Славянамоўная паэзія Вялікага Княства Літоўскага XVI—XVIII стст / НАН Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; уклад. прадм. і камент. А. У. Бразгунова. — Мн. 2011. — С. 57. — 901 с — (Помнікі даўняга пісьменства Беларусі). — 400 экз. — ISBN 978—985-08-1291-9
2. 1 2 3 4  Будный Беняш // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 19. — 737 с.
3. ↑  БУДНЫ Беняш **(нявызн.)**.  Ганцавіцкі краязнаўча-інфармацыйны партал. Праверана 19 ліпеня 2012.
4. ↑  *В.С. Болбас, І.С. Сычова* Папулярызатар этыка-педагагічных ідэй антычнасці на Беларусі // *Адукацыі і выхаванне*. — 2002. — № 4. — С. 54—61. Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2016.
5. ↑  Будны Беняш // Энцыклапедычны даведнік. Мысліцелі і асветнікі Беларусі. — Мн. 1995. — С. 186—188
6. ↑  Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў у двух тамах. Том 1. Даўняя літаратура XI — першай паловы XVIII стагоддзя. — Мінск. Беларуская навука. 2006. С. 823
7. ↑  Старажытная беларуская літаратура…

Літаратура
----------

* Старажытная беларуская літаратура (XII—XVII стст.) / Уклад, прадм. камент. І. Саверчанкі — Мінск: Кнігазбор, 2007. — («Беларускі кнігазбор»). ISBN 985-6824-43-5
* Аннушкин А. На заре книгопечатания в Литве. — Вильнюс, 1970.
* Идеи гуманизма в общественно-политической и философской мысли Белоруссии (дооктябрьский период). — Мн. 1977.

Спасылкі
--------

* Будны Беняш // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.
* Будны Беняш // Спадчына