recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Дыу́** (англ.: Diu, гуджараці: *દીવ*) — востраў на поўначы Аравійскага мора, частка індыйскай саюзнай тэрыторыі Дадра і Нагархавелі і Даман і Дыу. Плошча — 38,8 км². Насельніцтва (2011 г.) — 52 056 чал.

Гісторыя
--------

Паводле індыйскай міфалогіі, у старажытнасці Дыу належаў дэману Джаландхару і меў назву *Джалангар Кшэтра*. У нашы дні мясцовыя індуісты шануюць бога Джаландхара. У IV ст. да н. э. — XIV ст. н. э. належаў розным індыйскім валадарскім дынастыям. Пазней быў захоплены аманскімі арабамі і пераўтвораны ў важны гандлёвы цэнтр на шляху паміж Індыяй і Персідскім залівам.

У 1529 г. заваяваны партугальцамі. У 1535 г. пачалося ўзвядзенне крэпасці Дыу, якая на працягу свайго існавання тройчы вытрывала аблогу з боку арабаў, маголаў і галандцаў.

19 снежня 1961 г. падчас ваеннай аперацыі «Віджай» быў далучаны да Індыі і пераўтвораны ў частку саюзнай тэрыторыі Даман і Дыу. У 2020 г. уключаны ў склад тэрыторыі Дадра і Нагархавелі і Даман і Дыу.

Эканоміка
---------

Традыцыйныя галіны эканомікі Дыу — гандаль, абслугоўванне марскога транспарту, сельская гаспадарка, вытворчасць алкаголю, здабыча солі. Сельскагаспадарчыя тэрыторыі месцяцца пераважна на захадзе вострава. Мясцовае насельніцтва вырошчвае какосавую пальму, гародніну, алейныя культуры. У цэнтральнай частцы Дыу дзейнічаюць аэрапорт і прамысловая зона. Усходні Дыу забудаваны гарадскімі кварталамі, тут працуе марскі порт. Важную ролю адыгрывае турызм. Дыу вабіць наведвальнікаў адпачынкам на пясчаных пляжах, а таксама свабодным гандлем алкагольнымі напоямі.

Культура
--------

У мінулым Дыу насялялі сіддзі і нашчадкі ад сумесных шлюбаў партугальцаў і індыйцаў. Пасля далучэння да Індыі каля 80 % тубыльцаў эмігрыравала, пераважна ў Вялікабрытанію. У нашы дні ў Дыу жывуць выхадцы з суседняга Гуджарата, захаду Індыі. Афіцыйныя мовы — англійская і гуджараці. Большасць вернікаў спавядаюць індуізм і каталіцызм, ёсць мусульмане. Распаўсюджаныя індуісцкія святы — *холі*, *джанмаштамі*, *макаршанкранці*, *дывалі*, *ракшанбандхан*. Афіцыйна святкуюцца хрысціянскія Каляды і асобнае свята Дыу (у снежні). Папулярныя спартыўныя гульні — крыкет і футбол.

Славутыя мясціны
----------------

* Стары горад Дыу, пабудаваны ў міжземнаморскім стылі. Захаваліся гарадскі мур і некалькі хрысціянскіх святынь, у тым ліку касцёл Св. Фамы XVI ст.
* Партугальская крэпасць XVI ст. Насупраць крэпасці знаходзіцца востраў-маяк у выглядзе ваеннага крэйсера.
* Мыс Сансэт-Пойнт на поўдзень ад горада Дыу, пераўтвораны ў мемарыял.
* Карставыя пячоры Найда.
* Пляжы на поўдні, найбольш вядомы Нагоа.
* Лясны і птушыны запаведнікі.

* Касцёл Св. ПаўлаКасцёл Св. Паўла
* Вуліца ў старым горадзеВуліца ў старым горадзе
* Крэпасць ДыуКрэпасць Дыу
* Востраў-маякВостраў-маяк
* Пячоры НайдаПячоры Найда
* Пляж НагоаПляж Нагоа

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Дыу
* Афіцыйны турыстычны партал Дыу

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
**Кантрапост** (ад італ.: contrapposto — «супрацьлегласць») прыём выявы фігуры ў мастацтве, пры якім становішча адной часткі цела кантрастна супрацьпастаўлена становішчу іншай часткі.

Кантрапост дынамізуе рытм фігуры, дазваляе перадаць яе рух ці напругу, не парушаючы агульнай раўнавагі формаў, узмацняе трохвымернасць выявы. Гэта значыць кантрапост — становішча раўнавагі (супакою), стваранае з процілеглых адзін аднаму рухаў.

Характарыстыкі
--------------

* верхняя частка корпуса можа быць паказана ў павароце, ніжняя — франтальна
* вага фігуры засяроджана на адной назе, у той час, як іншая свабодная, хоць і не аддзяляецца ад падножжа
* ненагружаная нага выцягваецца ці згінаецца
* таз, абапіраючыся на адну нагу, адціскаецца ўверх і прымае ледзь касое становішча
* плячо над ненагружанай нагой прыўздымаецца ўверх

Калі цела знаходзіцца ў кантрапосце, вось апорнай канечнасці накіравана вонкі і дагары, а вось цела накіравана да сагнутай нагі, і абедзве восі ў выніку сыходзяцца.

Антычная статуя кураса належыць да перыяду архаікі, калі кантрапост яшчэ не быў вядомы, і таму выяўлены здаецца скаваным і «драўляным»

Гісторыя
--------

Кантрапост выкарыстоўваўся ў антычным мастацтве пачынаючы з ранняй класікі. У Каноне Паліклета аўтар характарызуе яго як неабходную частку прыгажосці. Знікшы ў эпоху Сярэднявечча, кантрапост быў уваскрэшаны майстрамі Рэнесансу, напрыклад, Данатэла.

Рэзкія кантрапосты з'яўляюцца характэрнымі для маньерызму і барока.

Гл. таксама
-----------

* Хіязм

Зноскі
------

1. ↑  ВСЭ(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* M. Porębski, *Dzieje sztuki w zarysie. Od paleolitu po wieki średnie. Tom 1*, Warszawa 1976. (пол.)
* *Słownik terminologiczny sztuk pięknych*, Warszawa 2006. (пол.)
* Andrew Stewart, *One Hundred Greek Sculptors: Their Careers and Extant Works* Polykleitos of Argos, 16.72 (анг.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кантрапост

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4165179-0 · LCCN: sh2002011205 |
**Іаган Фрыдрых Авербек** (ням.: Johann Friedrich Overbeck, 3 ліпеня 1789, Любек — 12 лістапада 1869, Рым) — нямецкі жывапісец, графік і малявальшчык-ілюстратар. Член мастацкага аб’яднання «назарэйцаў» у Рыме.

Біяграфія
---------

Фрыдрых Авербек нарадзіўся ў сям’і патомных любекскіх юрыстаў. Бацька Фрыдрыха, Хрысціян Адольф Авербек, акрамя юрыдычнай дзейнасці быў канонікам, засядаў у гарадскім сенаце, займаў пасаду бургамістра і пісаў вершы.

З 1804 да 1806 гг. Авербек вучыўся маляванню ў Ёзэфа Нікалауса Перуа. У 1806—1810 гг. ён вучыўся ў Венскай акадэміі выяўленчых мастацтваў. У 1810 г. Авербек, незадаволены пераважным у акадэмічным навучанні класіцызмам, кінуў вучобу і разам з Францам Пфорам і Людвігам Фогелем адправіўся ў Рым.

Яшчэ ў Вене ў 1809 г. Авербек і яго сябры стварылі па ўзоры сярэднявечнай гільдыі Св. Лукі «Саюз Лукі» — творчае аб’яднанне мастакоў, якія прысвяцілі сябе хрысціянскаму абнаўленню мастацтва скрозь прызму новага прачытання старога італьянскага і нямецкага мастацтва. Да саюза далучыліся Філіп Фейт і Петэр фон Карнеліус. У красавіку 1813 года Авербек прыняў каталіцтва.

Першапачаткова мастакоў называлі «назарэйцамі» іранічна з-за іх прычосак, аднак пазней гэтая назва зацвердзілася ў найменні плыні ў мастацтве XIX стагоддзя. Група атрымала прызнанне ў 1816—1817 гадах, выканаўшы роспіс Дома Бартольдзі, рэзідэнцыі прускага пасла Якаба Людвіга Саламона Бартольдзі. У працы над фрэскамі паводле легенды пра Іосіфа ўдзельнічалі Авербек, Карнеліус, Фейт і Вільгельм фон Шадаў (цяпер захоўваюцца ў Старой нацыянальнай галерэі ў Берліне). У 1817—18 гг. Авербек, Карнеліус, Фейт і Юліус Шнорр фон Каральсфельд удзельнічалі ў дэкарыраванні Вілы Масіма. У 1826 г. Авербек адхіліў прапанову баварскага караля Людвіга I узначаліць мюнхенскую Акадэмію мастацтваў, як і аналагічную прапанову, якая рушыла з Дзюсельдорфа. У 1829 г. Авербек адхіліў прапанову стаць кіраўніком Штэдэлеўскага мастацкага інстытута ў Франкфурце-на-Майне.

Зноскі
------

1. 1 2  Friedrich Overbeck<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Johann Friedrich Overbeck // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лім.

**«Літарату́ра і маста́цтва»** – рэдакцыйна-выдавецкая ўстанова (РВУ).

Гісторыя
--------

Створана ў 2002 годзе. Заснавальнік — Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь. У кастрычніку 2012 года спыніла сваё існаванне. Падраздзяленні РВУ увайшлі ў склад новай рэдакцыйна-выдавецкай установы «Выдавецкі дом «Звязда»».

На момант закрыцця ў склад РВУ уваходзілі літаратурна-мастацкія і грамадска-палітычныя часопісы «Полымя», «Маладосць»,  «Нёман», альманах  «Вожык», газета  «Літаратура і мастацтва», а таксама выдавецкі аддзел, які ажыццяўляў выпуск кніг. Раней у структуры РВУ знаходзіліся часопісы «Бярозка», «Крыніца» і «Всемирная литература», якія спынілі існаванне.

Дырэктары РВУ
-------------

* Сяргей Касцян (2002)
* Таіса Бондар (2002-2005)
* Алесь Карлюкевіч (2006-2011)
* Алесь Бадак (2011-2012 – у якасці першага намесніка дырэктара)

Кніжны профіль
--------------

РВУ «Літаратура і Мастацтва» выдавала літаратуру мастацкую, дакументальную, гістарычную, краязнаўчую, навучальную, для дзяцей сярэдняга і малодшага ўзросту. Выходзілі серыі «Пераходны ўзрост», «Лімаўскі фальварак», «Святло мінуўшчыны» і іншыя. Ажыццяўляюцца праекты «Мы — беларусы», «У пошуках страчанага», «Блакітная кніга ў творах беларускіх пісьменнікаў», «Сто асоб беларускай гісторыі», «Святло мінуўшчыны», «Бібліятэка сусветнай літаратуры». У год выдавалася звыш 50 кніг, кожная накладам у сярэднім 1200 асобнікаў, на беларускай, рускай, англійскай і нямецкай мовах.


1. ↑  Увага да папяровай кнігі застаецца ранейшай **(нявызн.)**.  СПБ (5 сакавіка 2023). Праверана 30 лістапада 2023.
Куля, гільза і 5,56×45 мм
Тыпы 5,56×45 мм
**5,56 х 45 мм** — патрон для штурмавой зброі, з’яўляецца стандартным патронам NATO.

Варыянты
--------

### М193

Куля амерыканскага ўзору. Яе суцэльнаметалічная галаўная частка праходзіць у біялагічных тканках каля 12 см (для аўтамата M16). Вельмі часта куля пасля невялікага прабегу разварочваецца на 90 градусаў, сплюшчваецца і разломваецца (прыкладна ў раёне кальцавой канаўкі). Галаўная частка кулі складае каля 60 % яе першапачатковай вагі. Тыльная частка расколваецца на шэраг мелкіх асколкаў, якія, разлятаючыся ў розныя бакі, могуць прабіваць біялагічныя тканкі на глыбіню да 7 см.

Дадатковы пашкоджваючы эфект: пры траплянні ў мягкія тканкі ўзнікае эфект часовай поласці. Акрамя гэтага, назіраецца разрыў тканак, бо спачатку яны прабіваюцца асколкамі, а затым утвараецца часовая поласць.

### М200

Патрон з паўабалонкавай куляй, мае большую спыняючую моц супраць жывых цэляў, у параўнанні з М193 ці М199, аднак малаэфектыўны супраць браніраваных аб’ектаў.

### М855 (SS109)

У 1980 годзе была праведзена невялікая карэктыроўка стандартаў: на змену амерыканскаму патрону М193 прыйшоў бельгійскі SS109. SS109 быў выбраны з-за больш цяжкай кулі (4,02 г), якая паказвала лепшую кучнасць і прабіўную здольнасць. У ЗША патрон быў стандартызаваны пад пазначэннем М855.

Патроны М193 і SS109 па шэрагу прызнакаў з’яўляюцца ўзаемазамяняльнымі, але пры гэтым не забяспечваюцца стандартныя (таблічныя) балістычныя характарыстыкі, з-за таго што даўжыня хода нарэзаў для іх розная (230 і 178 мм).

### М856

Мадэрнізаваны патрон М855 пад трасіруючую кулю.

### Mk 262

Патрон з 5-грамовай куляй, мае большую спыняючую здольнасць, чым М855, аднак лепш падыходзіць для AR15  (англ.) (бел. і M4.

### РС101

Расійскі аналаг патрона М855. Вырабляецца для аўтаматаў АК-101.

Характарыстыкі
--------------

| Маркіроўка
  | Маса патрона / кулі, г
  | Даўжыня патрона, мм
  | Пачатковая хуткасць, м/с
  | Дульная энергія, Дж
  | Кучнасць (R50 на 100 м), см
  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| М193
  | ?? / 3,9
  | 57,4
  | ?
  | ?
  | ?
  |
| М855
  | ?? / 4
  | 57,4
  | 940
  | 1767
  | ?
  |
| РС101
  | 11 / 3,9
  | 57,4
  | 910-920
  | ?
  | 4,5 |
| DM11 
  | ?? / 4,1
  | 57,4
  | 936
  | 1796
  | ?
  |
| GP 90
  | ?? / 4,1
  | 57,4
  | 905
  | 1679
  | ? |

Спасылкі
--------

* Амерыканская куля 5,56х45 мм М193 (руск.) Архівавана 3 верасня 2010.
**Прагрэсіўная разгортка** ці **Суцэльная разгортка** (англ.: progressive scan) - гэта метад адлюстравання, захоўвання і перадачы рухомых малюнкаў, пры якім кожны радок ідзе парадкоўна(у адрозненні ад празрадкоўнай разгорткі, дзе спачатку ідуць няцотныя, а потым цотныя радкі).

Спачатку гэтая сістэма мела назву "паслядоўная разгортка"(на самой справе, з тэхнічнага агляду гэтая назва больш правільная). Першапачаткова сістэма была выкарыстана ў 1936 годзе ў Англіі.

Выкарыстоўванне ў захаванні ці перадачы
---------------------------------------

Прагрэсіўная разгортка выкарыстоўваецца для разгорткі ці захоўвання фільмаў, выдаваных на DVD, напрыклад фармату 480p24 альбо 576p25.

Выкарыстоўванне ў ТБ, відэатэхніцы і маніторах
----------------------------------------------

Прагрэсіўная разгортка выкарыстоўваецца ў электронна-прамянёвых трубках (ЭПТ) маніторах камп'ютараў, LCD маніторах, і большасці HDTV дысплэяў. (Іншыя ЭПТ-дысплэі накшталт SDTVs, як правіла, адлюстроўваць відэа толькі празрадковай разгорткай).

Ілюстрацыя паказвае эфект «грэбню» на тэставай выяве. Злева паказаны два кадры з суцэльнай разгорткай. У цэнтры — з празрадковай. Справа дзве выявы з падваеннем радкоў. Зверху з пачатковым разрозненнем, унізе — з ужываннем згладжвання

Гл. таксама
-----------

* Празрадковая разгортка
* HDTV

| ⛭Вяшчальныя відэафарматы |
| --- |
| **Тэлебачанне** |
| Аналагавае | 

|  |  |
| --- | --- |
| 525 ліній |  NTSC **·**  NTSC-J **·**  PAL-M  |
| 625 ліній | PAL **·**  PAL-N/NC **·**  PALplus **·**  SECAM  |
| Аўдыё |  BTSC (MTS) **·**  NICAM-728 **·**  Zweiton (A2/IGR) **·**  EIAJ  |
| Схаваныя сігналы |  Captioning **·**  Тэлетэкст **·**  CGMS-A **·**  GCR **·**  PDC **·**  VBI **·**  VEIL **·**  VITC **·**  WSS **·**  XDS  |
| Састарэлыя фарматы |  Pre-1940 **·**  Baird-Nipkow **·**  405 lines **·**  441 lines **·**  819 lines **·**  MAC **·**  MUSE  |

 |
| Лічбавае | 

|  |  |
| --- | --- |
| Празрадковая разгортка |  SDTV (480i **·**  576i) **·**  HDTV (1080i)  |
| Прагрэсіўная разгортка |  LDTV (240p **·**  288p **·**  1seg) **·**  EDTV (480p **·**  576p) **·**  HDTV (720p **·**  1080p) |
| MPEG-2 стандарты |  ATSC **·**  DVB **·**  ISDB **·**  DMB-T/H  |
| MPEG-4 AVC стандарты |  DVB-T  **·**  DVB-H **·**  DVB **·**  SBTVD **·**  ISDB (1seg)  |
| Audio |  AC3 (5.1) **·**  MPEG Multichannel **·**  PCM **·**  LPCM **·**  AAC |
| Схаваныя сігналы |  Captioning **·**  Тэлетэкст **·**  NexTView  **·** CPCM **·**  Broadcast flag **·**  AFD **·**  EPG **·** ESG **·**   |

 |
| **Digital cinema** |
|  UHDV (2540p **·**  4320p) **·**  DCI  |
| **Тэхнічны выпуск** |
|  14:9 compromise **·**  MPEG transport **·**  Reverse Standards Conversion **·**  Standards conversion **·**  Video processing **·**  Video on Demand **·**  HDTV blur  |
**Іван Іванавіч Будзевіч** (25 снежня 1940, горад Ліда, Гродзенская вобласць — 18 студзеня 2014) — беларускі вучоны ў галіне біятэхналогіі ў жывёлагадоўлі. Доктар сельскагаспадарчых навук (1992), прафесар (1996). Член-карэспандэнт Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь (1996—2002), член-карэспандэнт НАН Беларусі (2003).

Біяграфія
---------

Скончыў Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут (1968). З 1968 г. галоўны заатэхнік Упраўлення сельскай гаспадаркі Смалявіцкага райвыканкама Мінскай вобласці. З 1976 г. малодшы навуковы супрацоўнік, вучоны сакратар, з 1985 г. загадчык лабараторыі, з 1988 г. загадчык аддзела, у 1996—2003 гг. намеснік дырэктара па навуковай рабоце, адначасова загадчык лабараторыі Беларускага навукова-даследчага інстытута жывёлагадоўлі, у 2003—2007 гг. навуковы супрацоўнік, у 2007—2014 гг. навуковы кансультант Навукова-практычнага цэнтра Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі па жывёлагадоўлі.

Навуковы і практычны ўклад
--------------------------

Навуковыя працы ў галіне біятэхналогіі ўзнаўлення сельскагаспадарчых жывёл, біятэхналогіі рэпрадукцыі буйной рагатай жывёлы. Упершыню ў рэспубліцы ажыццявіў комплексныя даследаванні тэарэтычных, метадычных і практычных аспектаў біятэхналогіі трансплантацыі эмбрыёнаў у малочнай і мясной жывёлагадоўлі, якія дазваляюць значна паскорыць стварэнне высокапрадукцыйных статкаў жаданых генатыпаў. На падставе вывучэння ўплыву розных біялагічных, тэхналагічных фактараў, гарманальнага і біяхімічнага статусу арганізму жывёл, вывучэння абмену рэчываў ім прапанавана тэарэтычнае абгрунтаванне і ажыццёўлена комплексная распрацоўка найбольш дасканалых метадаў атрымання, захоўвання і перасадкі біяматэрыялу, якія з’яўляюцца галоўнымі звёнамі ў тэхналагічным працэсе трансплантацыі эмбрыёнаў буйной рагатай жывёлы.

Аўтар больш за 200 навуковых прац, 15 аўтарскіх пасведчанняў і патэнтаў. Падрыхтаваў 7 кандыдатаў навук.

Асноўныя працы
--------------

* Организация и опыт внедрения метода трансплантации эмбрионов в Белоруссии // Молочное и мясное скотоводство. 1992.
* Состояние, практика использования и перспективы трансплантации эмбрионов в селекции крупного рогатого скота Республики Беларусь. Мн. 1998.
* Новые биотехнологические методы в ускорении селекционного процесса крупного рогатого скота (совм. с И. П. Шейко) // Аграрная наука на рубеже ХXI века. Материалы общего собрания Академии аграрных наук РБ. Мн. 2000.
* О некоторых результатах научных разработок в технологии искусственного воспроизводства свиней. 2007.
* Оплодотворяющая способность спермы и транмиссия чужеродной ДНК потомству от первичных по гену лактоферрина человека козлов-производителей. 2010.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Член-карэспандэнт Будзевіч Іван Іванавіч
* Иван Иванович Будевич (к 70-летию со дня рождения) // Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Серыя аграрных навук. — 2011. — № 1. — С.121-122
* Памяти Ивана Будевича // Веды. — 2014. — 3 лютага. — С.5

Спасылкі
--------

* Іван Іванавіч Будзевіч у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
Чхота-Нагпур на карце

**Чхота-Нагпур** (англ.: Chota Nagpur, хіндзі: छोटा नागपुर पठार) — горнае плато на ўсходзе паўвострава Індастан. Узвышаецца да 1350 м над узроўнем акіяна. Агульная плошча - каля 122 100 км².

Плато Чхота-Нагпур падзяляецца на тры ўзгор'і — Ранчы, Хазарыбагх, Кадарма. Найвышэйшы пункт — гара Парэнатх (1350 м) на ўзгор'і Ранчы. Першапачаткова сфарміравалася ў час існавання кантынента Гандвана як частка Дэканскага пласкагор'я, ад якога адасобілася пасля мелавога перыяда ў выніку пашырэння рачных далін. Плато складаецца пераважна з гранітаў і асадкавых парод. 

Плато Чхота-Нагпур славіцца сваімі мінеральнымі багаццямі. Тут здабываюць 74% усяго індыйскага вугалю, а таксама такія карысныя выкапні, як жалеза, лушчак, азбест, медзь, марганец, каалін, розныя гліны, даламіт і г. д. Значная частка мясцовасці пакрыта шырокалісцевымі лясамі, населенымі тыграмі, сланамі, гарнамі, мядзведзямі і іншымі рэдкімі жывёламі. Для аховы прыроды створана 15 ахоўваемых тэрыторый. 

Да пачатку XX ст. у лясах Чхота-Нагпур жылі пераважна прадстаўнікі племянных супольнасцяў мунда, санталаў, бірхор, хо, курмі, курух. У нашы дні гэта развіты прамысловы рэгіён.

Спасылкі
--------

* Chota Nagpur Plateau
* Prehistory Of The Chotanagpur Region, India, Part 1: Making Sense Of The Stratigraphy
* Essay on Chota Nagpur Industrial Region Архівавана 24 верасня 2015.
Працэс усталявання мяжы.
Замбія і «Катангскі чаравік».
**Катангскі чаравік** (фр.: Botte du Katanga, англ.: Katanga boot), таксама *Катангская / Кангалезская / Заірская ножка* — паўднёва-ўсходні выступ правінцыі Верхняя Катанга (Дэмакратычная Рэспубліка Конга), які ўпіраецца ў Замбію.

Узнікненне
----------

У 1880-х гадах з поўначы ў Катангу праніклі бельгійцы, а ў 1890-х з поўдня — брытанцы. У выніку двухбаковых перамоваў і пагадненняў з Каралеўствам Еке была вызначана мяжа паміж каланіяльнымі ўладаннямі дзвюх еўрапейскіх дзяржаў. Па выніку Катанга была падзелена ад лініі рака Луапула — возера Мверу да водападзелу Конга/Замбезі. З гэтага моманту ўся тэрыторыя непасрэдна на ўсход ад лініі поўнач—поўдзень, якая праходзіць праз Ндолу, стала часткай Паўночнай Радэзіі. Астатнія землі ўвайшлі ў склад Бельгійскага Конга.

Дадзены рэгіён з’яўляецца адным з прыкладаў адвольнай мяжы, створанай еўрапейцамі ў Афрыцы падчас падзелу кантынента, якія не ўлічвалі тэрыторыі рассялення афрыканскіх народнасцей.

Праблемнасць
------------

У 1911—1914 гадах абвастрылася пытанне вакол «чаравіка», паколькі памежная рака Луапула месцамі мае некалькі рукавоў, якія ўтвараюць шматлікія астравы і балоты, прычым галоўны рукаў можа мяняцца ў залежнасці ад сезону і ўзроўню вады. Асабліва гэта тычыцца тэрыторыі на поўдзень ад возера Бангвеулу, дзе балоты і затопленыя лугі часам дасягалі шырыні дзясяткаў кіламетраў, перасякаючы ў розных месцах лінію мяжы.

Дадзеная праблема ў посткаланіяльны перыяд прывяла да спрэчак паміж незалежнымі ДРК і Замбіяй з-за прыналежнасці мінеральных рэсурсаў рэгіёну.

Для Замбіі «чаравік» стаў праблемай стратэгічнага характару: ён ускладніў зносіны паміж заходняй і ўсходняй часткамі краіны, павялічыўшы працягласць дзяржграніцы з нестабільным суседам.

Заўвагі
-------

1. 1 2  David Gordon: "Decentralized Despots or Contingent Chiefs: Comparing Colonial Chiefs in Northern Rhodesia and the Belgian Congo." KwaZulu-Natal History and African Studies Seminar, University of Natal, Durban, 2000.
2. ↑   Mathews, E.G: "World Info: Uganda" accessed 6 February 2007;.
3. ↑   Google Earth accessed 6 February 2007
4. ↑  Francis M. Deng: "Africa and the New World Dis-Order: Rethinking Colonial Borders". Brookings Review, Vol. 11, Spring 1993
5. ↑  Ieuan Griffiths: "The Scramble for Africa: Inherited Political Boundaries", *The Geographical Journal*, Vol 152 No2, July 1986, pp 204-216.
6. ↑   Dr. J. Keir Howard: "Crawford, Daniel" and "Arnot, Frederick", in Dictionary of African Christian Biography, website accessed 7 February 2007
7. ↑   Mwelwa C. Musambachime: "Military Violence against Civilians: The Case of the Congolese and Zairean Military in the Pedicle 1890-1988". The International Journal of African Historical Studies, Vol. 23, No. 4 (1990)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Першамайскі сельсавет.
 
**Першама́йскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Салігорскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Першамайск (да 1964 г. мела назву Жываглодавічы).

Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Жываглодавіцкі сельсавет** у складзе Чырвонаслабодскага раёна Слуцкай акругі БССР. Цэнтр — вёска Жываглодавічы. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Бабруйскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чырвонаслабодскім раёне БССР. З 1935 года ў Чырвонаслабодскім раёне Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Чырвонаслабодскім раёне Мінскай вобласці. З 20 верасня 1944 года па 8 студзеня 1954 года ў складзе Бабруйскай вобласці. Пасля скасавання Чырвонаслабодскага раёна з 8 жніўня 1959 года ў складзе Старобінскага раёна, з 25 снежня 1962 года ў складзе Любанскага раёна. 28 жніўня 1964 года сельсавет перайменаваны ў Першамайскі, а цэнтр — у Першамайск.
З 6 студзеня 1965 года ў Салігорскім раёне. У 2005 годзе скасаваны пасёлак Чырвонае Возера. Скасаваны 30 сакавіка 2006 года, тэрыторыя далучана да Чырвонаслабодскага пассавета.

На момант скасавання ў сельсавет уваходзілі 12 населеных пунктаў: Белае Балота, Вішнёўка, Вялікая Альшанка, Гарохаўцы, Дошнава, Дубраўка, Камсамольскі, Малая Альшанка, Навінкі, Падазернае, Першамайск, Язвіны.

Зноскі
------

1. ↑  Решение Минского областного Совета депутатов от 30 марта 2006 г. № 188 Об упразднении Первомайского сельсовета и изменении границ Краснослободского поссовета Солигорского района Архівавана 26 лістапада 2020.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

| ⛭**Салігорскі раён** |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Гарады | Салігорск |  |
| Гарадскія пасёлкі | Старобін · Чырвоная Слабада |
| Сельсаветы | Акцябрскі с/с · Гоцкі с/с · Даманавіцкі с/с · Доўгаўскі с/с · Зажэвіцкі с/с · Капацэвіцкі с/с · Краснадворскі с/с · Старобінскі с/с · Хорастаўскі с/с · Чыжэвіцкі с/с · Чырвонаслабодскі с/с |

 |
| 

| Былыя сельсаветы |
| --- |
| Гаўрыльчыцкі с/с · Пагосцкі с/с · Першамайскі с/с · Рожанскі с/с · Чапялёўскі с/с · Яскавіцкі с/с |

 |
**Паўднёва-Арканзаскі ўніверсітэт** (англ.: Southern Arkansas University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Магнолія ў штаце Арканзас.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Універсітэт быў заснаваныў 1909 годзе як акруговая сельскагаспадарчая сярэдняя школа для паўднёва-заходняга Арканзаса і першапачаткова называўся Трэцяй акруговай сельскагаспадарчай школай. Першы семестр пачаўся ў студзені 1911 года, у яго вучэбную праграму ўваходзілі толькі прадметы на ўзроўні сярэдняй школы. У 1925 годзе заканадаўчы сход штата дазволіў школе дадаць два гады навучання і змяніць назву на Сельскагаспадарчы і механічны каледж.

Структура
---------

* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі і чалавечай дзейнасці
* Каледж вольных і выканальніцкіх мастацтваў
* Каледж навукі і тэхнікі

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Арканзас

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Паўднёва-Арканзаскі ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 0557 823X · LCCN: n78093842 · Microsoft: 103527128 · VIAF: 158259215 |
**Перавал**, таксама **Горны праход** — навылётнае глыбокае паніжэнне ў горным хрыбце або паміж блізка размешчанымі горнымі хрыбтамі. Шырыня некалькі кіламетраў, часам некалькі сотняў метраў.

Горныя праходы часта маюць важнае транспартнае або стратэгічнае значэнне, напрыклад, Тамерланавы Вароты ў гарах Гісара-Алая ва Узбекістане, Кілікійскія Вароты ў гарах Таўр у Турцыі, Джунгарскія Вароты паміж хрыбтамі Джунгарскі Алатау і Барлык у Казахстане і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з Тлумачальным слоўнікам беларускай літаратурнай мовы. Мн.:БелЭн, 2002, С.461.

Літаратура
----------

* Андрыеўская З. Я. Галай І. П. Руска-беларускі фізіка-геаграфічны слоўнік. — Мн.: Нар. асвета, 1994. — 367 с. ISBN 985-03-0054-X. С.74.
**Востраў Расшу́а** (руск.: Расшуа) — востраў у Вялікай градзе Курыльскіх астравоў. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад Сахалінскай вобласці Расіі. Плошча — 65 км².

Прырода і геаграфія
-------------------

Востраў мае вулканічнае паходжанне. Абрысы ў форме авала. Даўжыня з поўдня на поўнач — 13 км, шырыня — 6 км. Два горныя масівы, падзеленыя нізкай перахлябінай. У цэнтры ўзвышаецца актыўны вулкан Расшуа (948 м). На востраве некалькі ручаёў, 2 возеры з прэснай вадой. З берагавых абрываў зрынаюцца ў мора рэдкія вадаспады. У заходняй частцы вострава побач з берагам мора — серная крыніца з тэмпературай 35 °C.

Зараснікі хмызняку з карлікавых бяроз і алешыны, вышыня якіх не перавышае 1 м. Таксама прадстаўлены імхі, травы і ягадныя расліны. Фаўна — лісы, пясцы, грызуны, ластаногія, марскія птушкі.

Гісторыя
--------

Да канца XIX ст. Расшуа насялялі айны. З іх мовы назва вострава перакладаецца як «скура марской выдры». На японскай карце 1644 г. пазначаны як тэрыторыя клана Мацумаэ. Афіцыйна ўваходзіў у склад Японіі ў 1875—1945 гг. У 1883 г. некалькі сямей айнаў-тубыльцаў былі перавезены на поўдзень Курыльскіх астравоў. На востраве да далучэння да Расіі (1945 г.) працаваў лясны гадавальнік.

Зараз востраў незаселены.

Зноскі
------

1. ↑  Расшуа

Спасылкі
--------

* Расшуа
* Апісанне і фотаздымкі



| ⛭Курыльскія астравы |
| --- |
| *Вялікая Курыльская града* | 

|  |  |
| --- | --- |
| *Паўночная група* | Атласава · Шумшу · Парамушыр · Анцыферава · Маканрушы · Анекатан · Харымкатан · Чырынкатан · Экарма · Шыяшкотан |
| *Сярэдняя група* | Райкоке · Матуа · Расшуа · *а-вы Ушышыр* (Рыпанкіча · Янкіча) · Кетой · Сімушыр · Броўтана · *а-вы Чорныя Браты* (Чырпой · Брат-Чырпоеў) |
| *Паўднёвая група* | Уруп · Ітуруп · Кунашыр |

 |
| *Малая Курыльская града* | Шыкатан · Палонскага\* · *а-вы Асколкі*\* · Зялёны\* · Танфільева\* · Юрый\* · *а-вы Дзёміна*\* · Анучына\* |
| **\***астравы, таксама вядомыя пад агульнай назвай Хабамаі |
**Ісламізм** (араб. الإسلام السياسي‎‎ — палітычны іслам) — рэлігійна-палітычная ідэалогія і практычная дзейнасць, накіраваныя на стварэнне ўмоў, пры якіх любыя супярэчнасці ўнутры грамадства і дзяржавы, дзе ёсць мусульманскае насельніцтва, а таксама міждзяржаўныя адносіны з іх удзелам будуць вырашацца на аснове нормаў шарыяту.

Мадыфікацыі ісламізму рознай ступені радыкальнасці з’яўляюцца ідэалогіяй такіх партый, як Браты-мусульмане, Эн-Нахда ў Тунісе, Партыя свабоды і справядлівасці і Аль-Нур у Егіпце, Партыя справядлівасці і развіцця ў Марока, Іслах у Емене , Джамаат-і-Ісламі ў Бангладэш, Джамаат-і-Ісламі ў Пакістане, Саюз будаўнікоў ісламскага Ірана, Хезбала ў Ліване, ХАМАС у Палесціне, Нацыянальны кангрэс Судана, Партыя ісламскага адраджэння Таджыкістана, Ісламская дзяржава Ірака і Леванта ў Іраку і Сірыі і інш.

Прафесар Дамаскскага ўніверсітэта Садык аль-Азм лічыў, што ісламізм *«уяўляе сабой ахоўную рэакцыю супраць доўгачасовай эрозіі галоўнай ролі ісламу ў грамадскім, інстытуцыйным, эканамічным, сацыяльным і культурным жыцці мусульманскай супольнасці XX стагоддзя». На яго думку, ісламізм уводзіцца ў практыку праз* «адраджэнне паняцці ісламскага джыхаду (свяшчэннай вайны) у яго самых моцных формах».

Аль-Азм пералічваў наступныя неад’емныя ўласцівасці ісламізму: фундаменталізм, інтэгралізм, теакратызм, тэрарызм і тэанамізм.

Даніэль Пайпс — вядомы амерыканскі гісторык, публіцыст, пісьменнік і палітычны каментатар, спецыяліст па ісламу і блізкаўсходнім канфлікту лічыў, што ісламізм з’яўляецца *«трэцяй таталітарнай ідэалогіяй»* (першыя, па Пайпсу, з’яўляюцца фашызм і камунізм), якая *«прапануе недарэчны сярэднявечны падыход да праблем сучаснага жыцця»*.

Шэраг даследчыкаў мяркуюць, што ісламізм — гэта рэакцыя клерыкальных суполак на навуковае і матэрыяльнае адставанне ісламскага свету ў XX стагоддзі, на мадэрнізацыйныя працэсы сучаснага свету і г. д.

Заўвагі
-------

1. ↑  *Игнатенко А. А.* От Филиппин до Косово // Независимая газета, 12.10.2000
2. ↑  *Садик Дж. аль-Азм* Что такое Исламизм?
3. ↑  *Даниэль Пайпс* Без друзей на Ближнем Востоке // National Review Online, 8 ноября 2011г
4. ↑  *Сюкияйнен Л. Р.* Ислам и перспективы развития мусульманского мира Архівавана 6 студзеня 2008. // Полит.ру, 19.09.2006
5. ↑  Исламизм как реакция на модернизационные процессы **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Голос России. Архівавана з першакрыніцы 22 верасня 2013. Праверана 2013-9-21.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph811005 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вайна трох Генрыхаў.
**Вайна трох Генрыхаў** — трэцяя спроба баварскага герцага Генрыха II Сварлівага сілай дамагчыся трона імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі, прадпрынятая ў 977 годзе і падтрыманая герцагам Карынтыі Генрыхам I Малодшым і іх сваяком, князем-біскупам Аўгсбургскім Генрыхам I. Паўстанне было падушана імператарам Атонам II, а абодва герцагі з'ездам князёў у 978 годзе былі зрынуты, прычым Генрых Баварскі быў арыштаваны і пасаджаны пад нагляд біскупа Утрэхта. Баварскае герцагства ў выніку было канчаткова падпарадкавана цэнтральнай уладзе. 

Біскупу Аўгсбурга пасля кароткачасовага зняволення было дазволена вярнуцца ў яго дыяцэзію. Пасля смерці Атона II Генрыху Баварскаму і Генрыху Карынтыйскаму былі вернуты іх уладанні.

Літаратура
----------

* Егер О. Всемирная история: в 4 томах. — СПб.: Специальная литература, 1997. — Т. 2: Средние века. — 690 с. — 5 000 экз. — ISBN 5-87685-085-3
* Титмар Мерзебургский. Хроника / Пер. с лат. И. М. Дьяконова. — 2-е издание, исправленное. — М.: SPSL — «Русская панорама», 2009. — 254 с. — (MEDIÆVALIA: средневековые литературные памятники и источники). — 1 500 экз. — ISBN 978-5-93165-222-1
**Абдэлазіз Адам аль-Хілу** (араб. عبد العزيز الحلو‎‎; нар. 7 ліпеня 1954) — палявы камандзір Народнай арміі вызвалення Судана, адзін з лідараў партыі «Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў н. п. Аль-Файд Ум Абдула, Паўднёвы Кардафан. 

Пачатковую адукацыю атрымаў у школе Даламі, сярэднюю — у Аль-Далінг і Кадуглі. Вывучаў эканоміку ў Хартумскім універсітэце, які скончыў у 1979 годзе. Пасля працаваў фінансавым і адміністрацыйным служачым Нацыянальнага ўпраўлення электра- і водазабеспячэння Хартума. 

Яшэ падчас вучобы ў Хартумскім універсітэце ўліўся ў шэрагі апазіцыі. Далучыўся да Народнай арміі вызвалення Судана. Праявіў сябе як таленавіты палявы камандзір. Займаўся задачамі забеспячэння, мабілізацыі, вярбоўкі і ваеннага планавання. 

Пасля завяршэння грамадзянскай вайны ў Судане далучыўся да баявой арганізацыі «Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач», у складзе якой ваяваў супраць цэнтральных уладаў у Паўднёвым Кардафане. У 2017 годзе арганізацыя распалася. Адну з фракцый узначаліў Аль-Хіла. Настойваў на стварэнні свецкай дзяржавы і перамовы з урадам аль-Башыра.

Пасля суданскай рэвалюцыі абвясціў аб часовым аднабаковым спыненні агню. Пайшоў на перамовы з новай уладай.

У чэрвені 2023 года падтрымаў Сілы аператыўнай падтрымкі ў барацьбе з ваеннай хунтай генерала Абдэля Бурхана. Саюз фракцый быў неафіцыйным.

Гл. таксама
-----------

* Малік Агар

Заўвагі
-------

1. 1 2  عبدالعزيز الحلو قائد اسطورة ورجل المهام الصعبة | rahibnews Архівавана 1 يوليو 2017.
2. ↑
3. ↑  "Al-Mahdi rejects linking peace in Sudan to secular state". *Sudan Tribune*. 12 January 2020. Праверана 16 January 2020. `{{cite news}}`: Вонкавая спасылка ў ``|archivedate=`` (даведка); Праверце значэнне даты ў: `|archivedate=` (даведка)Папярэджанні CS1: url-status (link) Архівавана 13 студзеня 2020.
4. ↑  SPLM-N al-Hilu extends unilateral ceasefire for additional three months **(нявызн.)**. *reliefweb.int* (31 сакавіка 2020).
5. ↑  World Food Programme Chief congratulates Sudanese government and rebel group on steps towards peace **(нявызн.)**. *reliefweb.int* (28 сакавіка 2021).
6. ↑  "South Kordofan residents flee as Sudan war escalates". *al-Arabiya* [англійская]. 2023-06-23. Праверана 2023-06-23.
7. ↑  "South Sudan president persuades SPLM-N al-Hliu to refrain from attacking Sudanese army". *Sudan Tribune* [англійская]. 2023-07-05. Праверана 2023-07-16.(недаступная спасылка)
**9К512 Ураган-1М** — расійская бікаліберная (220 мм/300 мм) рэактыўная сістэма залпавага агню.

Гісторыя стварэння
------------------

У сярэдзіне 1990-х гадоў у Расіі была пачата распрацоўка новай рэактыўнай бікалібернай сістэмы 9К512. У 1995 годзе Бранскі аўтамабільны завод пачаў работы па праектаванні шасі на базе аўтамабіляў БАЗ-6910 «Вашчына-1» для новай РСЗА, аднак па прычыне адсутнасці фінансавання ўсе работы былі спынены. Адначасова з шасі вытворчасці Бранскага аўтамабільнага завода быў прапрацаваны варыянт размяшчэння сістэмы на базе шасі МЗКЦ-7930 «Астролаг». Пасля разгляду праектаў, Міністэрствам абароны быў абраны варыянт з размяшчэннем на шасі вытворчасці Мінскага завода колавых цягачоў. У такім выглядзе, новая РСЗА "Ураган-1М" паступіла на выпрабаванні. У 2012-м былі пачаты дзяржаўныя выпрабаванні сістэмы.

Апісанне канструкцыі
--------------------

Баявая і транспартна-зараджальная машыны сістэмы выкананы на базе шасі МЗКЦ-7930 «Астролаг». Баявая машына здольная весці стральбу рэактыўнымі снарадамі як ад 220-мм сістэм 9к57»Ураган", так і ад 300-мм сістэм 9к58»Смерч". У адрозненне ад сістэм папярэдняга пакалення, зараджанне баявой машыны вырабляецца шляхам замены ўсяго пакета з накіроўвалымі. У склад сістэмы 9К512 "Ураган-1м" уваходзяць:

1. Баявая машына 9А53;
2. Транспартна-зараджальная машына 9Т249;
3. Рэактыўныя снарады ў транспартна-пускавых кантэйнерах.

Аператары
---------

* Расія: 6 единиц по состоянию на 2021 год

Заўвагі
-------

1. 1 2  *Привалов А.*. Свой частник хуже иностранца **(нявызн.)**.  Общероссийская еженедельная газета «Военно-промышленный курьер» (23 красавіка 2013). Архівавана з першакрыніцы 22 красавіка 2022. Праверана 5 верасня 2013.
2. 1 2  {{{загаловак}}}. — 2010. — P. 353—354.
3. ↑  *Богатинов С.*. В ногу со временем **(нявызн.)**.  Российское военное обозрение (1 лістапада 2009). Архівавана з першакрыніцы 1 лютага 2014. Праверана 19 студзеня 2014.
4. ↑  {{{загаловак}}}. — 2011. — Vol. Глава 7. Берём завод в собственность. — ISBN 9785937850393.
5. ↑  {{{загаловак}}}. — 2012. — P. 1,3.
6. ↑  {{{загаловак}}}. — 2007. — Vol. Глава 1.7. Теория полёта, таблицы стрельбы и алгоритмы расчёта установок.
7. ↑  The Military Balance 2021,p.192
**Інстытут народазнаўства НАН Украіны** — навукова-даследчы інстытут у сістэме Нацыянальнай акадэміі навук Украіны.

Гісторыя
--------

Інстытут створаны ў лютым 1992 годзе на базе Львоўскага аддзялення Інстытута мастацтвазнаўства, фальклору і этнаграфіі імя М. Рыльскага АН Украіны, якое функцыянавала на працягу дзесяці гадоў і было створана на базе Музея этнаграфіі і мастацкага промыслу АН УССР, фонды якога налічваюць звыш 90 тысяч экспанатаў і з'яўляюцца агульнанацыянальным здабыткам Украіны. 

Інстытут ўзначальвае акадэмік НАН Украіны Сцяпан Пятровіч Паўлюк, доктар гістарычных навук, прафесар.

Структура
---------

* Аддзел гістарычнай этналогіі
* Аддзел этналогіі сучаснасці
* Аддзел фалькларыстыкі
* Аддзел мастацтвазнаўства
* Аддзел народнага мастацтва
* Аддзел сацыяльнай антрапалогіі
* Музей этнаграфіі і мастацкага промыслу
* Навукова-тэхнічны цэнтр
* Навуковая бібліятэка і архіў

Наяўнасць у структуры інстытута Музея этнаграфіі і мастацкага промыслу з даўнімі навуковымі традыцыямі, якія сягаюць пачатку дзейнасці Навуковага таварыства імя Т. Шаўчэнкі ў Львове, вызначае спецыфіку гэтай навуковай ўстановы. Апошняя, акрамя ажыццяўлення навуковых даследаванняў, забяспечвае культурна-асветніцкую працу, шырока прапагандуючы культурныя і мастацкія здабыткі украінцаў як ва Украіне, так і за яе межамі. Наяўнасць музея ў складзе інстытута павялічвае удзельную вагу супрацоўнікаў, якія не займаюцца непасрэдна даследаваннямі, а ажыццяўляюць абслугоўванне Музея. Аднак, Музей адначасова служыць своеасаблівай базай, творчай лабараторыяй для паглыбленага асвятлення культуры і побыту народа ў навуковых распрацоўках. Персанал інстытута налічвае каля 200 супрацоўнікаў, з якіх — больш 60 даследчыкаў і прыкладна столькі ж чалавек персаналу Музея этнаграфіі і мастацкага промыслу.

У складзе інстытута на правах вылучанага аддзялення функцыянуе Інстытут керамалогіі (размяшчаецца ў мястэчку Апошня Палтаўскай вобласці).

Сучаснасць
----------

Інстытут — каардынацыйны цэнтр даследаванняў пытанняў карпатазнаўчай праблематыкі ва Украіне і народазнаўчых даследаванняў у Заходнім рэгіёне Украіны. Установа выдае навуковы часопіс «Народознавчі зошити», унесены ў пералік перыядычных навуковых выданняў ВАК Украіны.

Акрамя даследаванняў традыцыйнай культуры, прафесійнага і народнага мастацтва і фальклору украінцаў, навукоўцы інстытута ў апошнія гады прыступілі да распрацоўкі тэарэтычнай этналогіі, у прыватнасці, украінскай нацыялогіі, моўнай сітуацыі ў гарадах Украіны, урбаністыкі і г.д. Тут рыхтуюцца фундаментальныя працы «Паходжанне і этнічная гісторыя украінцаў Карпат» у 4-х тамах, «Сакральнае мастацтва украінцаў» і цэлы шэраг іншых. Распрацавана праграма з ўкраінскага народазнаўства для Міністэрства адукацыі і навукі Украіны, выдадзены дапаможнік «Украінскае народазнаўства» (рэд. С. Паўлюк), прыступілі да падрыхтоўкі падручнікаў для агульнаадукацыйных навучальных устаноў.

Спасылкі
--------

* Старонка пра Інстытут народазнаўства НАН Украіны на сайце Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя  Вярнадскага Архівавана 25 студзеня 2012.
* Інстытут керамалогіі — аддзяленне Інстытута народазнаўства НАН Украіны
**Акведук Велювемеер** — гэта суднаходны акведук даўжынёй 25 метраў і шырынёй 19 метраў (таксама вядомы як водны мост), размешчаны над возерам Велювемер  (англ.) (бел. у Хардэрвейку, Нідэрланды. Ён быў адкрыты ў 2002 годзе і перасякае дарогу N302  (англ.) (бел..

Там, дзе акведук перасякае N302, глыбіня вады складае тры метры, што дазваляе суднам бяспечна пераходзіць дарогу, калі іх асадка меншая. Па абодва бакі воднага шляху ёсць пешаходныя пераходы.

На будаўніцтва акведука спатрэбілася каля 22 000 кубічных метраў бетону, а таксама сталёвыя палі, каб вытрымаць вялікую вагу вады і прадухіліць прасочванне вады і глею на дарогу ўнізе.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Christopher McFadden, The Veluwemeer Aqueduct: Netherland’s Unique Water Bridge, interestingengineering.com, 3 April 2021
**МЗКЦ-6001** - паўнапрываднае колавае 3-восевае шасі. Вырабляецца Мінскім заводам колавых цягачоў. На базе распрацоўкі створаны тактычны аўтамабіль **МЗКЦ-600103**.

Першы ўзор машыны быў прадстаўлены ў Мінску на Дзень горада восенню 2008 года.

Гісторыя
--------

  

У 2016 годзе Аб'яднаныя Арабскія Эміраты замовілі партыю МЗКЦ-600103 і МЗКЦ-600203.

Канструкцыя
-----------

Даўжыня — 9010 мм, шырыня — 2550 мм, вышыня — 3425 мм, кліранс — 370 мм (з магчымасцю рэгулявання).

У залежнасці ад пажаданняў заказчыка шасі можа камплектавацца рухавіком альбо ЯМЗ-7513 (420 к. с.), альбо *Caterpillar* C13 (440 к. с.). У якасці каробкі перадач можа выкарыстоўвацца альбо механічная ГМП-400 уласнай вытворчасці, альбо аўтаматычная *Allison* 4500SP.

Максімальная хуткасць — 105 км /г (з рухавіком *Caterpillar*; максімальная хуткасць з рухавіком ЯМЗ — 90 км/г), максімальны пераадольвалі ўздым — 60%, вертыкальнае перашкода — 400 мм, бакавы ўхіл — 60%, мінімальны радыус развароту — 10 м. Запас ходу — да 1000 км (у мадыфікацыі 600103 з двума паліўнымі бакамі па 300 л).

Падрыхтаваная маса шасі — 14 т, маса перавозіцца грузу — 10 т, поўная маса — 24 т. Дапушчальныя восевыя масы — 8000 кг на кожную вось. Маса падрыхтаванага тактычнага аўтамабіля МЗКЦ-600103 складае 16,1 т, грузападымальнасць — 8,7 т, поўная маса — 24,8 т, размеркаванне поўнай масы па восях — па 8,3 т. 

У мадыфікацыі 600103 кабіна 2-мясцовая, адкідальная, абсталявана сістэмай кандыцыянавання і ацяплення, з люкам у даху. Грузавая бартавая тэнтаваная платформа ў мадыфікацыі 600103 разлічана на перавозку да 18 чалавек, мае назіральныя вокны, вентыляцыйныя клапаны і адкідныя лаўкі. Аўтамабіль абсталяваны электрычнай лябёдкай з максімальным цягавым высілкам у 88,3 кН.

Заўвагі
-------

1. 1 2  Батькин спецназ ( грузовик МЗКТ-6001 ) **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 19 жніўня 2019. Праверана 19 жніўня 2019.
2. ↑  United Arab Emirates orders Belarusian tactical vehicles **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 19 жніўня 2019. Праверана 19 жніўня 2019.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8  МЗКТ-600103 **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 19 жніўня 2019. Праверана 19 жніўня 2019.
4. 1 2 3  Колесное шасси МЗКТ- 6001 **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 19 жніўня 2019. Праверана 19 жніўня 2019.
5. ↑  МЗКТ-600103 **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 19 жніўня 2019. Праверана 19 жніўня 2019.
Від на Малыя Карпаты з Плавецкага Граду
**Малыя Карпаты** (славацк.: Malé Karpaty, ням.: Kleine Karpaten) — частка Заходніх Карпатаў у Славакіі.

Працягнуліся ад Новага Места-па-над-Вагам да Браціславы. Найвышэйшы пункт — гара Зарубы, 768 м над узроўнем мора, знаходзіцца паблізу вёскі Смоленіцэ.

У 1976 годзе Малыя Карпаты ўзяты пад абарону дзяржавы як ландшафтны запаведнік, які ахапіў тэрыторыю ў 646,1 км². Частка Малых Карпатаў знаходзіцца таксама ў Аўстрыі, гэта Хундсхаймер Берге з найвышэйшым пунктам Хундсхаймер Берг, 480 м.

У Малых Карпатах ёсць цікавыя пячоры. Пячора Дрыны дасягае даўжыні 680 м, а Дзерава Скала захавала сведчанні пра жыццё тут чалавека разумнага ў эпоху неаліту.

Малыя Карпаты пакрыты ў асноўным змешаным лесам, які складаецца з буку, ясеня, клёна і ліпы. Флора Малых Карпат даволі разнастайная, тры віды раслін сустракаюцца на тэрыторыі Славакіі толькі ў Малых Карпатах.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Малыя Карпаты
Вялікабрытанія на карце Еўропы
**Вялікабрытанія** (англ.: Great Britain) — найбуйны еўрапейскі востраў плошчай 218 595 км². На востраве размешчаная вялікая частка Злучанага Каралеўства: Англія, Шатландыя і Уэльс.

Востраў мае працягласць каля 900 км з поўначы на поўдзень. Абмываецца водамі Атлантычнага акіяна на захадзе і поўначы, і Паўночнага мора — на ўсходзе. На поўдні аддзелены ад мацярыка пралівам Ла-Манш. Берагавая лінія астравоў моцна раздзеленая шматлікімі залівамі (фіёрдамі на поўначы і рачнымі эстуарыямі на поўдні). 

Найбуйныя паўвостравы — Уэльс і Корнуал.

Найвышэйшая кропка Гара Бен-Невіс у Шатландыі.


1. ↑
**Дзмітрый Уладзіміравіч Підручны** (укр.: Дмитро Володимирович Підручний; нар. 5 лістапада 1991, Остріў, Цярнопальская вобласць) — украінскі біятланіст, чэмпіён свету 2019 года ў гонцы пераследу (першы чэмпіён свету ў гісторыі ўкраінскага мужчынскага біятлона), чэмпіён Еўропы 2018 года ў змешанай эстафеце, пераможца Універсіяды 2013 года ў мас-старце, прызёр этапаў Кубка свету. Удзельнік Алімпійскіх гульняў 2014, 2018 і 2022 гадоў.

У канцы лютага 2022 года, неўзабаве пасля выступу на Алімпійскіх гульнях у Пекіне, падчас вайны з Расіяй уступіў у Нацыянальную гвардыю Украіны.

Зноскі
------
**Востраў Атла́сава** (рус. *Атласова*) - самы паўночны з Курыльскіх астравоў. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад Сахалінскай вобласці Расіі. Плошча - 124 км².

Прырода і геаграфія
-------------------

Выгляд з суседняга вострава Парамушыр
Востраў мае вулканічнае паходжанне. У плане амаль правільнай круглай формы з дыяметрам каля 14 км. Паўднёва-заходні бераг скалісты. Паўночны і заходні берагі нізкія, пясчаныя. У цэнтры ўзвышаецца актыўны вулкан Алаід (2334 м). На схілах вулкана маецца некалькі конусаў. Галоўны, раней завостраны, конус быў сарваны пад час моцнага вывяржэння 1778 г. Ніжняя частка гор (асабліва на заходнім і паўночным баках) пакрытая гушчаром хмызняковых зараснікаў вольхі камчацкай. Вышэй знаходзяцца альпійскія лугі. Іншыя распаўсюджаныя расліны: рабіна, папараці, крапіўнікі, злакавыя і г. д. Жывёльны свет прадстаўлены шматлікімі птушкамі, ластаногімі, адзіны наземны драпежны звер — ліса.

Гісторыя
--------

Першымі наведвальнікамі вострава былі айны, якія сяліліся на паўночным беразе, займаліся сезонным паляваннем на марскіх звяроў. У XVII ст. востраў быў адкрыты рускімі казакамі. У 1711 г. востраў назіралі і нанеслі на карту ўдзельнікі экспедыцыі Івана Казырэўскага. 

У 1875 - 1945 гг. уваходзіў у склад Японіі. Выкарыстоўваўся японскімі рыбакамі. Напярэдадні II Сусветнай вайны на ім мелася 9 часовых рыбалоўных баз, а таксама паселішча Араіда. 

З 1945 г. у складзе СССР як частка Расійскай федэрацыі. Да 1954 г. меў назву востраў-вулкан Алаід. Пераназваны ў гонар расійскага казака, даследчыка Сібіры Уладзіміра Атласава. У 1949 - 1960 гг. на востраве дзейнічала прамысловая база (потым пасёлак Атласава). Да 1998 г. размяшчалася ваенная памежная база. 

Зараз востраў незаселены.

Зноскі
------

1. ↑  http://www.kurilstour.ru

Спасылкі
--------

* Інфармацыя аб востраве з картай
* Курыльскія каралі. Востраў Атласава
* Вулкан Алаід
* Сусветная вулканалагічная праграма Архівавана 1 лютага 2010.
* Раслінны і глебавы полаг вострава Атласава


| ⛭Курыльскія астравы |
| --- |
| *Вялікая Курыльская града* | 

|  |  |
| --- | --- |
| *Паўночная група* | Атласава · Шумшу · Парамушыр · Анцыферава · Маканрушы · Анекатан · Харымкатан · Чырынкатан · Экарма · Шыяшкотан |
| *Сярэдняя група* | Райкоке · Матуа · Расшуа · *а-вы Ушышыр* (Рыпанкіча · Янкіча) · Кетой · Сімушыр · Броўтана · *а-вы Чорныя Браты* (Чырпой · Брат-Чырпоеў) |
| *Паўднёвая група* | Уруп · Ітуруп · Кунашыр |

 |
| *Малая Курыльская града* | Шыкатан · Палонскага\* · *а-вы Асколкі*\* · Зялёны\* · Танфільева\* · Юрый\* · *а-вы Дзёміна*\* · Анучына\* |
| **\***астравы, таксама вядомыя пад агульнай назвай Хабамаі |