**Зінаіда Яўгенаўна Серабракова**, па нараджэнні **Лансерэ** (руск.: Зинаи́да Евге́ньевна Серебряко́ва, укр.: Зінаїда Євгенівна Серебрякова; 12 снежня 1884, маёнтак Няскучнае, Белгарадскі павет, Курская губерня, Расійская імперыя — 19 верасня 1967, Парыж, Францыя) — мастачка, удзельніца аб’яднання «Свет Мастацтва». Вучаніца вядомага жывапісца В. Э. Браза.

Біяграфія
---------

### Cям’я

Зінаіда нарадзілася 12 снежня 1884 года ў маёнтку Няскучнае ў адной з вядомых мастацкіх сямей Бенуа-Лансерэ. Яе дзед Мікалай Бенуа быў знакамітым архітэктарам, бацька, Яўген Лансерэ — вядомым скульптарам, а маці — Кацярына Мікалаеўна (1850—1933), сястра Аляксандра Бенуа, у маладосці была мастаком-графікам. Адзін з яе братоў, Мікалай, — таленавіты архітэктар, другі, Яўген, адыграў істотную ролю ў гісторыі расійскага і савецкага мастацтва манументальнага жывапісу і графікі. Руска-англійскі акцёр і пісьменнік Пітэр Усцінаў — таксама сваяк Зінаіды Серабраковай. Муж — Барыс Анатолевіч Серабракоў. Дзеці — Яўген Барысавіч Серабракоў (1906—1991), Аляксандр Барысавіч Серабракоў (1907—1995), Таццяна Барысаўна Серабракова (1912—1989), Кацярына Барысаўна Серабракова (1913).

### Маладосць

У 1900 годзе Зінаіда скончыла жаночую гімназію і паступіла ў мастацкую школу, заснаваную княгіняй М. К. Ценішавай. У 1903—1905 гадах яна была вучаніцай мастака-партрэтыста А. Э. Браза. У 1902—1903 яна падарожнічае па Італіі. У 1905—1906 займаецца ў *Académie de la Grande Chaumière* ў Парыжы. У 1905 Зінаіда Лансерэ выходзіць замуж за студэнта (пазней чыгуначнага інжынера) Барыса Серабракова і прымае яго прозвішча.

### Шчаслівы перыяд

З часоў вучнёўства Зінаіда імкнулася выказаць сваю любоў да прыгажосці свету. Яе раннія працы — «Сялянская дзяўчына» (1906, Рускі музей) і «Сад у квецені» (1908, прыватны збор) — распавядаюць аб яе пошуках і вострым адчуванні прыгажосці. Шырокую вядомасць прынёс Серабраковай аўтапартрэт (1909, Дзяржаўная Траццякоўская галерэя); упершыню паказаны на вялікай выставе, арганізаванай «Светам Мастацтва» ў 1910. За аўтапартрэтам рушылі ўслед «Купальшчыца» (1911, Рускі музей), партрэт "Я. К. Лансерэ "(1911, прыватны збор) і партрэт маці мастачкі "Кацярына Лансерэ "(1912, Рускі музей) — спелыя працы, цвёрдыя па кампазіцыі. Яна ўступіла ў таварыства «Свет мастацтва» ў 1911, але адрознівалася ад астатніх членаў групы любоўю да простых сюжэтаў, гармоніяй, пластычнасцю і абагульненнямі ў сваіх палотнах.

### Рэвалюцыя

Зінаіда сустрэла Кастрычніцкую Рэвалюцыю ў родным маёнтку Няскучнае. Яе жыццё раптоўна змянілася. У 1919 памірае ад тыфу муж Барыс. Яна застаецца з чатырма дзецьмі і хворай маці без сродкаў да існавання. Няма фарбаў, даводзіцца перайсці на вугаль і аловак. У гэты час яна малюе свой самы трагічны твор — «Картачны дамок», які паказвае ўсіх чацвярых асірацелых дзяцей. Яна адмаўляецца перайсці на папулярны футурыстычны стыль ці маляваць партрэты камісараў, аднак знаходзіць працу ў Харкаўскім археалагічным музеі, дзе выконвае алоўкавыя накіды экспанатаў. У снежні 1920 Зінаіда пераязджае ў Петраград на кватэру дзеда. Ёй пашанцавала — у гэту кватэру пасялілі «на ўшчыльненне» не «новых гаспадароў жыцця», а артыстаў тэатра МХАТ. У гэты перыяд яна малюе на тэмы з тэатральнай жыцця.

### Парыж

Увосень 1924 Серабракова выязджае ў Парыж, атрымаўшы заказ на вялікае дэкаратыўнае пано. Яна збіралася вярнуцца ў Расію, дзе засталіся яе маці і дзеці. Аднак вярнуцца ёй не ўдалося, і яна аказваецца адарванай ад Радзімы і дзяцей (двух малодшых дзяцей, аднак, ёй удалося неўзабаве вярнуць). Усе тыя невялікія грошы, якія ёй атрымліваецца зарабіць, яна адпраўляе назад у Расію. Пражывае яна ў гэты час па Нансенаўскім пашпарце і толькі ў 1947 атрымлівае французскае грамадзянства. Зінаіда шмат падарожнічае. У 1928 і 1930 едзе ў Афрыку, наведвае Марока. Прырода Афрыкі дзівіць яе, яна малюе Атласкія горы, арабскіх жанчын. Яна таксама малюе цыкл карцін, прысвечаны рыбакам Брэтані.

### Хрушчоўская адліга

У часы хрушчоўскай адлігі ўлады СССР дазваляюць кантакты з Серабраковай. У 1960, пасля 36 гадоў расстання, яе наведвае дачка Таццяна (Тата), якая стала тэатральным мастаком у МХАТ. У 1966 вялікія выстаўкі работ Серабраковай былі паказаны ў Маскве, Ленінградзе і Кіеве. Раптам яна становіцца папулярнай у СССР, яе альбомы друкуюцца мільённымі тыражамі. 19 верасня 1967 Зінаіда Серебрякова памерла ў Парыжы ва ўзросце 82 гадоў.

Зноскі
------

1. ↑  Серебрякова Зинаида Евгеньевна // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 26 лютага 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. 1 2  Серебрякова Зинаида Евгеньевна // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
3. ↑  Zinaida Evgenevna Serebryakova<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>

Літаратура
----------

* Серабракова Зінаіда Якаўлеўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 340—341. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Зінаіда Яўгенаўна Серабракова

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Geni.com · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1118460 · BNF: 121274793 · GND: 119415240 · ISNI: 0000 0001 2277 5999 · LCCN: n88105267 · NKC: jx20120411005 · NLP: A12104486 · NTA: 314187375 · NUKAT: n2007145068 · SUDOC: 091948533 · VIAF: 25412044 · ULAN: 500120608 |

 |