recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Літасфе́ра** (ад грэч. λίθος — камень і σφαίρα — шар, сфера) — цвёрдая абалонка Зямлі. Складаецца з зямной кары і верхняй часткі мантыі, да астэнасферы, дзе хуткасці сейсмічных хваль паніжаюцца, сведчачы аб змене пластычнасці парод. У будове літасферы вылучаюць рухомыя вобласці (складчатыя паясы) і адносна стабільныя платформы.

Блокі літасферы — літасферныя пліты — рухаюцца па адносна пластычнай астэнасферы. Вывучэнню і апісанню гэтых рухаў прысвечаны раздзел геалогіі аб тэктоніцы пліт.

Літасфера пад акіянамі і кантынентамі значна адрозніваецца. Літасфера пад кантынентамі складаецца з асадкавага, гранітнага і базальтавага слаёў агульнай магутнасцю да 80 км. Літасфера пад акіянамі зведала мноства этапаў частковага плаўлення ў выніку ўтварэння акіянічнай кары, яна моцна збяднела лёгкаплаўкімі рэдкімі элементамі, у асноўным складаецца з дунітаў і гарцбургітаў, яе тоўшча складае 5-10 км, а гранітны пласт цалкам адсутнічае.

Для абазначэння знешняй абалонкі літасферы ўжываўся цяпер састарэлы тэрмін *сіаль*, паходзіць ад назвы асноўных элементаў горных парод *Si* (лац.: Silicium — крэмній) і *Al* (лац.: Aluminium — алюміній).

| ⛭Абалонкі Зямлі |
| --- |
| Вонкавыя | 
Атмасфера •
Біясфера •
Наасфера •
Гідрасфера
 |  |
| Унутраныя | 
**1) Кара** (*Кантынентальная кара* ·
*Акіянічная кара*)**:** 
Асадкавы пласт •
Верхняя кара •
*Мяжа Конрада* •
Ніжняя кара •
Літасфера (*Літасферныя пліты*) •
*Паверхня Махаровічыча*
**2) Мантыя:** 
Верхняя мантыя (Астэнасфера) •
*Сейсмічны падзел 660 км* •
Ніжняя мантыя •
*Мяжа ядро-мантыя*
**3) Ядро:** 
Вонкавае ядро •
Унутранае ядро
 |



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11933654s · GND: 4139001-5 · LCCN: sh2011000728 · Microsoft: 16942324 · NKC: ph115160 |
**Барыс Iсаевiч Пурыс** (9 ліпеня 1937, Калінкавічы) — беларускі вучоны ў галіне гідрадынамікі. Доктар тэхнічных навук.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі тэхналагічны інстытут у 1960 годзе. З 1965 г. у Інстытуце цепла- і масаабмену НАН Беларусі.

Навуковыя працы па вывучэнні гідрадынамічных заканамернасцей абцякання восесіметрычных цел. Эксперыментальна пацвердзіў механізм уздзеяння палімерных дабавак на структуру турбулентнага патоку. Распрацаваў тэхналагічныя метады ачысткі вады ад дробных дамешкаў з выкарыстаннем гідрадынамічнай кавітацыі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13). — С. 127.
**Літафільныя элементы** — група хімічных элементаў (54 элементы), якія складаюць асноўную масу мінералаў зямной кары (літасферы) — каля 93 % масы зямной кары і каля 97 % масы солевага складу акіянічнай вады  (укр.) (бел.. У прыродзе пераважная маса гэтых элементаў ўваходзіць у склад сілікатаў, але таксама распаўсюджаныя іх аксіды, галагеніды  (укр.) (бел. карбанаты  (укр.) (бел. сульфаты, фасфаты.

Да літафільных элементаў ставяцца кісларод, крэмній, алюміній, бор, тытан, вуглярод, усе шчолачныя і шчолачназямельныя металы, галагены і рэдкія элементы  (укр.) (бел..

Гл. таксама
-----------

* Геахімічная класіфікацыя элементаў  (укр.) (бел.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Мала гірнича енциклопедія : у 3 т. / за ред. В. С. Білецького. — Д. : Донбас, 2007. — Т. 2 : Л — Р. — 670 с. — ISBN 57740-0828-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ладыгін.

**Барыс Іванавіч Лады́гін** (29 студзеня 1896, г. Сквіра, Кіеўская вобласць, Украіна — 31 кастрычніка 1981) — беларускі вучоны ў галіне дарожнага будаўніцтва. Член-карэспандэнт Акадэміі навук БССР (1959), доктар тэхнічных навук (1957), прафесар (1958). Заслужаны работнік вышэйшай школы РСФСР. Дачка Вольга Барысаўна Ладыгіна — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Петраградскі інстытут інжынераў шляхоў зносін у 1921 годзе. З 1926 года кансультант будаўніча-транспартнай секцыі Дзяржплана БССР, з 1929 года начальнік сектара Галоўдартранса БССР, у 1931—1938 гадах загадчык секцыяй Беларускага навукова-даследчага аўтадарожнага інстытута. З 1938 года асістэнт, дацэнт, з 1946 г. загадчык кафедры, у 1951—1953 гадах дэкан, прафесар Саратаўскага аўтамабільна-дарожнага інстытута  (руск.) (бел.. З 1958 г. загадчык кафедры, з 1966 г. прафесар-кансультант Беларускага політэхнічнага інстытута.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Працы ў галіне будаўніцтва  (ням.) (бел. і ўдасканалення дарожных пакрыццяў. Распрацаваў прынцыпы класіфікацыі грунтоў і склаў карты тыповых грунтоў Беларусі. Вызначыў умовы тэхніка-эканамічнай мэтазгоднасці прымянення мясцовых каменных матэрыялаў і ў прыватнасці слабых пясчанікаў ў дарожным будаўніцтве. Сфармуляваў умовы трываласці і даўгавечнасці дарожных бетонаў, сістэматызаваў іх паказчыкі.

Аўтар 59 навуковых прац, 84 вынаходніцтваў.

### Асноўныя працы

* Основы прочности и долговечности дорожных бетонов. Мн.: Изд-во МВСС и ПО БССР, 1963.
* Строительство автомобильных дорог. Мн.: Высшая школа, 1965 (в соавт.).
* Прочность и долговечность асфальтобетона. Мн.: Наука и техника, 1972 (в соавт.).

Сям’я
-----

У шлюбе з Арыяднай Пампееўнай Александроўскай, сястрой беларускай спявачкі Ларысы Александроўскай, меў дачок Вольгу (1922—2008), кая стала архітэктарам, і Арыядну (нар. 1927), якая стала вучоным-эстэтыкам і музычным крытыкам.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9.
2. 1 2 3 4  Член-корреспондент ЛАДЫГИН Борис Иванович  (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9). — С. 96.

Спасылкі
--------

* Барыс Іванавіч Ладыгін у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
* Член-корреспондент ЛАДЫГИН Борис Иванович  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar689989 |
**Барыс Іпалітавіч Райскі** (3 верасня 1915, Іркуцк, Расія — 17 лютага 1993) — беларускі дырыжор. Заслужаны артыст Беларусі (1973).

Біяграфія
---------

Скончыў вышэйшае музычнае вучылішча ў Харбіне (Кітай, 1932). 3 1947 у СССР. У 1950 быў арыштаваны і па ілжывым абвінавачанні асуджаны на тэрмін у лагерах. Вызвалены ў 1954. 3 1957 галоўны дырыжор аркестра Мінскага цырка. У 1961—88 галоўны дырыжор і мастацкі кіраўнік канцэртна-эстраднага аркестра Беларускага тэлебачання і радыё. Пад яго кіраўніцтвам зроблены фондавыя запісы опер «Кастусь Каліноўскі» Дз. Лукаса, «У пушчах Палесся» А. Багатырова, «Зорка Венера» Ю. Семянякі, «Сівая легенда» Дз. Смольскага, «Матухна Кураж» С. Картэса, радыёоперы «Барвовы золак» К. Цесакова, музыкі балетаў «Альпійская балада», «Выбранніца» і «Маленькі прынц» Я. Глебава, музычных камедый «Паўлінка» Ю. Семянякі і «Несцерка» Р. Суруса, вакальна-сімфанічных, сімфанічных і эстрадных твораў і песень беларускіх кампазітараў для Беларускага тэлебачання і радыё, грамзапісы і інш. Аўтар аранжыровак для эстрадных і сімфанічных аркестраў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Друкт А. А.* Райскі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: js20191049335 · VIAF: 217154260722224480001 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Аніскін.
**Міхаіл Аляксандравіч Аніскін** (нар. 19 лістапада 1922, п. Косціна Возера, Іглінскі раён, Башкірская АССР — 25 чэрвеня 1944, в. Студзёнка, Сенненскі раён) — Герой Савецкага Саюза (1941).

Біяграфія
---------

У Чырвонай Арміі з 1941 года. Скончыў Саратаўскае танкавае вучылішча ў 1943 годзе. На фронце са жніўня 1943 года. Камандзір танка гвардыі лейтэнант вызначыўся пры вызваленні Віцебшчыны.

25 чэрвеня 1944 года ў час разведкі каля в. Студзёнка экіпаж танка выявіў калону праціўніка, якую прыкрывалі самаходная гармата і некалькі пушак. Трапным агнём танкісты знішчылі гармату, у ходзе бою, які працягваўся больш за гадзіну, 60 аўтамашын і больш за 75 салдат і афіцэраў ворага. У гэтым баі Аніскін загінуў.

Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 24 сакавіка 1945 года. Яго імя было прысвоена Пустынкаўскай сярэдняй школе. На месцы гібелі ў в. Студзёнка пастаўлены помнік. Пахаваны ў брацкай магіле ў в. Пустынкі.

Зноскі
------

1. ↑  Брацкія магілы савецкіх воінаў і партызан. Сенненскі раён

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лапацін.
**Міхаіл Аляксандравіч Лапацін** (нар. 1 ліпеня 1940, в. Свабода, Клічаўскі раён, БССР) — генерал, камандуючы войскамі супрацьпаветранай абароны Украіны (1992—1996). Кандыдат ваенных навук.

Біяграфія
---------

Скончыў Даўгаўпілскае ваеннае авіяцыйнае вучылішча ў 1961 годзе, Мінскае вышэйшае ваеннае інжынернае вучылішча ў 1970 годзе.

Служыў на Кубе. Удзельнічаў у ваенна-стратэгічнай аперацыі «Анадыр» падчас Карыбскага крызісу 1962 года. .

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За адвагу» і Ганаровай граматай міністра замежных спраў Кубы.

Зноскі
------

1. ↑  Беларусь нарадзіла, Украіна прыняла: знакамітыя ўкраінцы, якія пабачылі свет на радзіме Арастовіча
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ростр.
Рэканструкцыя ростры Аўгуста
Руіны ростры на форуме

**Ростра** (лац.: rostra, множны лік ад лац.: rostrum, нос карабля) — у Старажытным Рыме прамоўніцкая трыбуна на форуме.
Трыбуна атрымала такую назву, з прычыны таго, што была ўпрыгожана насамі варожых караблёў (гл. ростр), захопленых рымлянамі ў 338 да н.э. пры Анцыўме падчас Лацінскай вайны 340—338 да н.э.

Першапачаткова трыбуна аратараў у рэспубліканскі перыяд знаходзілася на каміцыі — Rostra Vetera. Яна была пабудавана каля 500 года да н.э. Рэшткі старой ростры са ступенямі з туфу былі раскапаны археолагамі.

Ростра была адрэстаўравана пры Аўгусце насамі караблёў егіпецкай царыцы Клеапатры VII пасля паражэння яе флоту ў 31 да н.э. у бітве пры Акцыі. У перыяд 1-й Пунічнай вайны (у 260 да н.э.), у гонар перамогі над карфагенянамі ў марской бітве пры Мілах на форуме ў Рыме была збудавана растральная калона, упрыгожаная насамі захопленых караблёў.

У перыяд позняга класіцызму (ампіра) традыцыя была адроджана, у гонар марскіх перамог, сталі ўзводзіцца растральныя калоны.

Зноскі
------

1. ↑  Freyberger K. Daa Forum Romanum. стар. 30

Спасылкі
--------

* Рэканструкцыя знешняга выгляду старажытнарымскай Ростры.

| ⛭Forvm Romanvm — Рымскі Форум |
| --- |
| Храмы | 
* Храм Сатурна
* Храм Дыяскураў
* Храм Весты
* Храм Венеры і Ромы
* Храм Антаніна і Фаўсціны
* Храм Цэзара
* Храм Веспасіяна
* Храм Канкордыі

 |  |
| Трыўмфальныя аркі | 
* Арка Ціта
* Арка Септымія Севера
* Арка Канстанціна
* Арка Тыберыя

 |
| Збудаванні | 
* Базіліка Максенція і Канстанціна
* Базіліка Юлія
* Базіліка Эмілія
* Umbilicus urbis
* Рэгія
* Ростра
* Курыя Юлія
* Табуларый
* Milliarium Aureum
* Lapis Niger
* Возера Курцыя
* Дом вясталак
* Via Sacra
* Мамертынская турма
* Калона Фокі
* Вялікая Клаака

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
**Штандарт СС** (ням.: SS-Standarte) — асноўная адміністрацыйна-тэрытарыяльная арганізацыйная адзінка СС. Штандарты СС прыкладна адпавядалі армейскаму палку і складаліся з 1-3 тыс. чал.

Усяго існавала 230 пешых і 24 кавалерыйскіх штандарта СС. Пешыя штандарты складаліся з трох лінейных і аднаго рэзервовага штурмбана. На чале штандарта стаяў штандартэнфюрар СС. У склад штандарта СС уваходзілі: камандзір, асабісты рэферэнт і ад'ютанты, рэферэнты па страявой і стралковай падрыхтоўцы, па спорце, па сацыяльным навучанні, юрысконсульт, начальнік аркестра, кіраўнік гаспадаркай, камандзір штурму сувязі, камандзіры штурмбанаў СС.

Тры штандарта СС складалі **абшніт СС** (ням.: der SS-Abschnitt)

 Сцяг 34-га штандарта СС «Верхняя Баварыя»)

Спіс штандартаў СС
------------------

**Па ўзрастанні**

* 1-ы штандарт СС (Юліус Шрэк)
* 4-ы штандарт СС (Любек)
* 5-ы штандарт СС (Брандэнбург)
* 6-ы штандарт СС (Берлін)
* 10-ы штандарт СС (Кайзерслаўтэрн)
* 22-і штандарт СС (Шверын)
* 24-ы штандарт СС (Ольдэнбург)
* 27-ы штандарт СС (Франкфурт-на-Одэры)
* 30-ы штандарт СС (Хаген)
* 34-ы штандарт СС (Верхняя Баварыя)
* 37-ы штандарт СС (Лінц)
* 52-і штандарт СС (Ніжняя Аўстрыя)
* 53-і штандарт СС (Весельбурэн)
* 58-ы штандарт СС (Кёльн)
* 74-ы штандарт СС (Остзэе)
* 89-ы штандарт СС (Вена)
* 108-ы штандарт СС (Прага)

«Лейбштандарт СС Адольф Гітлер»
-------------------------------

**Матарызаваны пешы штандарт СС «Лейбштандарт Адольф Гітлер» (ням.: SS-Infantere-Standarte (motorizet) «LSSAH»), 1934 год**

* Штаб штандара СС (ням.: Stab SS-Standarte)
* l штурмбан (ням.: l SS-Sturmbann)
* ll штурмбан (ням.: ll SS-Sturmbann)
* lll штурмбан (ням.: lll SS-Sturmbann)
* Музычны ўзвод (ням.: SS-Musik-Zug)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Ніжэйшае звяно**Штурмбан СС** | **Штандар СС** | Вышэйшае звяно**Абшніт СС** |
На вуліцы Рэпербан
**Рэпербан** (ням.: Reeperbahn) — знакамітая вуліца ў Гамбургу, у раёне Санкт-Паўлі. Цэнтр начнога жыцця Гамбурга, квартал чырвоных ліхтароў. Немцы таксама называюць яе die sündige Meile (грахоўная міля). 

На вуліцы знаходзяцца рэстараны, начныя клубы, кафэ, дыскатэкі і бары. Ёсць таксама секс-шопы, стрып-клубы, публічныя дамы, секс музеі і т. п. 

Самай вядомай славутасцю вуліцы з'яўляецца Davidwache, паліцэйскі ўчастак, размешчаны на паўднёвым баку Рэпербана. Вулічная прастытуцыя тут з'яўляецца легальнай ў пэўны час сутак. 

На Репербане ёсць ўчасткі, куды забаронены ўваход дзецям і жанчынам.

Гл.таксама
----------

* Пігаль
**«Чорная скрыня (скрынка)»** (англ. *black box*): сістэма, у якой для вонкавага назіральніка дасягальныя толькі ўваходныя і выхадныя велічыні, а ўнутраная будова і працэсы, што адбывацца ў ёй, невядомыя.

Метад з выкарыстаннем «чорнай скрыні» шырока ўжываюць для развязання задач мадэлявання кіроўных сістэм (асабліва пры даследаванні складаных кібернетычных сістэм) у тых выпадках, калі цікавасць з'яўляе не будова сістэмы, а яе паводзіны.

Гэта вынікае з таго, што рад важных высноваў аб паводзінах сістэмы можна зрабіць, толькі назіраючы рэакцыю выхадных велічыняў на змяненні велічыняў уваходных. Такі падыход адкрывае, напрыклад, магчымасці для вывучэння сістэм, будова якіх або невядомая, або занадта складаная для таго, каб з уласцівасцяў складнікаў гэтых сістэм і структуры сувязяў паміж імі рабіць высновы аб іх паводзінах. Аднак, незалежна ад таго, як падрабязна вывучаюцца паводзіны «чорнай скрыні», немагчыма атрымаць адназначнай высновы аб яе ўнутранай будове (структуры), бо розныя (ізаморфныя) сістэмы могуць з'яўляць такія самыя паводзіны і выглядаць аднолькавымі для назіральніка, для якога дасягальныя толькі іх уваходныі і выхадныя велічыні.

Вывучэнне «чорнай скрыні» праводзіцца так, што на ўваход сістэмы падаюць уздзеянні *Х1, Х2, …, Хm*, а на выхадзе атрымліваюць *Y1, Y2, …, Yn*. Назіраючы дастаткова доўга за паводзінамі такой сістэмы, і, калі трэба, выконваючы актыўныя экперыменты над ёю (г.зн. мяняючы пэўным чынам уваходныя ўдзеянні), можна дасягнуць такога ўзроўню ведаў уласцівасцяў сістэмы, каб мелася магчымасць прадказваць змяненне яе выхадных велічыняў пры ўсякім зададзеным змяненні ўваходных.

Літаратура
----------

* Енциклопедія кібернетики : у 2 т. / за ред. В. М. Глушкова. — Київ : Гол. ред. Української радянської енциклопедії, 1973. — С. 530.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4539866-5 · Microsoft: 94966114 |
**Рэп** (ангел. rap, rapping) — рытмічны рэчытатыў, звычайна чытаючыся пад музыку з цяжкім бітам. Выканавец рэпу завецца рэперам, або вузейшым тэрмінам MC.

Рэп — адзін з асноўных элементаў стылю хіп-хап-музыкі; часта выкарыстоўваецца як сінонім паняцця Хіп-хап. Аднак рэп выкарыстоўваецца не толькі ў хіп-хап музыцы, але і ў іншых жанрах. Шматлікія выканаўцы драм-н-бэйс выкарыстаюць рэп. У рок-музыцы ён сустракаецца ў такіх жанрах, як рэпкор, ню-кідаў, альтэрнатыўны рок і альтэрнатыўны рэп. Поп-музыкі і выканаўцы сучаснага RnB таксама нярэдка выкарыстаюць рэп у сваіх кампазіцыях.

Слова «рэп»
-----------

Слова «рэп» адбылося ад англійскага rap — грук, удар (намёк на рытмічнасць рэпу). To rap таксама азначае «казаць», «размаўляць».

Пазней паўсталі хібныя тэорыі-бэкронімы, па якіх слова рэп — нібы абрэвіятура. Зваліся расшыфроўкі тыпу «Rhythm and Poetry» (Рытм і паэзія), «Rhytmic African Poetry» (Рытмічная афрыканская паэзія), або «Radical Ameriсan Poetry» (Радыкальная амерыканская паэзія). Аднак лёгка заўважыць, што rap у англійскім не пішацца загалоўнымі літарамі, і мае аднакарэнныя словы — rapping, rapper. У асноўным такія хібныя тэорыі існуюць у не-англамоўных краінах.

Гісторыя
--------

Упершыню рэп з'явіўся ў 1970 гадах сярод афраамерыканцаў раёна Бронкс, куды яго «экспартавалі» прыезджыя ямайскія ды-джэі. У прыватнасці, родапачынальнікам рэпу завуць дыджэя Kool Herc. Чыталі рэп першапачаткова не ў камерцыйных мэтах, а дзеля задавальненні і рабілі гэта спачатку ў асноўным ді-джэі. Гэта былі немудрагелістыя рыфмаваныя куплеты, звернутыя да аўдыторыі.

Распаўсюджванню рэпу моцна паспрыяла негрыцянскае аматарскае радыё, якое крутило музыку, модную сярод чарнаскурых, і хутка падхапіла новы стыль. Словы «рэп» і «рэперы» трывала замацаваліся за стылем дзякуючы трэку The Sugarhill Gang «Rapper’s Delight» (1979)[3]. Адным з першых людзей, якога пачалі зваць «рэперам», быў Джэк Гібсан па мянушцы Джэк-Рэпер. Ён арганізаваў адзін з першых канвентаў, прысвечаных рэпу.[4]

Выкананне рыфмаваных рэчёвак прама на вуліцах па гэтай дзень застаецца традыцыяй чарнаскурых кварталаў. Акрамя таго, уладкоўваліся «батлы» — славесныя паядынкі, у якіх два рэпера лаяліся, захоўваючы рыфму і рытм. Батлы могуць быць і не толькі лаянкай, гэта можа быць падача зарыфмаванага тэксту на вызначаную тэму

Тэрмін «хіп-хап» для апісання жанру з'явіўся ў 80-е. Яго ўводзіны прыпісваюць то Afrika Bambaataa, то Grandmaster Flash. Жанр і культура хіп-хап дасягнулі піка папулярнасці ў 1990-х гадах. Таксама «хіп-хап» аказаў сур'ёзны ўплыў на R’n’B-музыку.

Беларускія выканаўцы і гурты
----------------------------

* Аляксандр Памідораў
* Жыцьцё ў Слове
* Падвальныя Рыфмы
* Пан Жыжма
* Чыманок
* Чырвоным па Белым
* Мікола Заяц
* PANaNieba
* Вожык
* Vinsent
* Нестандартны варыянт

Спасылкі
--------

* — Першы Беларускамоўны Хіп-Хап Партал "БелРэпКа" Архівавана 25 чэрвеня 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Кругасвет · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 121873463 · GND: 4303518-8 · GTAA: 263068 · LCCN: sh85111437 · NDL: 00935631 · NKC: ph125030 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Комар.
**Віктар Іванавіч Комар** (5 мая 1932, г. Чугуеў, Харкаўская вобласць — 21 жніўня 1990) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1957 годзе Новасібірскі інжынерна-будаўнічы інстытут імя В. У. Куйбышава. 3 1958 года працаваў у праектных арганізацыях, у Кемераваграмадзянпраекце г. Навакузнецка Кемераўскай вобласці. 3 1969 года ў інстытуце «Гомельграмадзянпраект», у 1985—1988 галоўны архітэктар тэхнічнага аддзела. З 1988 года — дырэктар Гомельскага філіяла Усесаюзнага архітэктурна-праектнага аб’яднання.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1968 года. Член КПСС з 1963 года. Пражывае ў г. Гомель.

Творчасць
---------

Асноўныя працы ў Расіі: маладзёжнае кафэ «Юнацтва» (1963), мікрараён № 60-61-62 (1971) у Новакузнецку, база адпачынку «Медзведзяня» ў Междурэчанску Кемераўскай вобласці (1965).

Будынак Гомельскага абкама КПБ 
Асноўныя работы (усе ў Гомелі): клуб Таварыства глуханямых (1977), будынак Гомельскага абкама КПБ (1978, у сааўтарстве з Р. К. Ціхавым), сталовая ў комплексе будынкаў абкама і Дома палітасветы (1982, з Р. К. Ціхавым), дом адпачынку «Чонкі» (1983), 12-павярховы жылы дом у мікрараёне № 51 (1988), 16-павярховы жылы дом па Рэчыцкай шашы (1989), Палац культуры вытворчага аб’яднання «Гомсельмаш» на праспекце Касманаўтаў (1989), мемарыяльны сквер па вул. Білецкага (1987).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1979), дыпломам Усесаюзнага агляду творчасці маладых архітэктараў (1963).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Комар Віктар Іванавіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
2. 1 2 3 4 5 6 7  Комар Виктор Иванович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* Комар Віктар Іванавіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Комар Виктор Иванович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чарназёмаў.
**Віктар Іванавіч Чарназёмаў** (22 ліпеня 1939, в. Касцюкоўка, Гомельскі раён) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1963 годзе. Працаваў у Гродзенскім аблпраекце, Мінскпраекце, Белдзяржпраекце, з 1982 года — галоўны архітэктар у Белмясцпрампраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1968 года. Член КПСС з 1976 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Палац піянераў
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): навучальныя карпусы і інтэрнаты Беларускага тэхналагічнага інстытута (1968—1970), гарадскі Палац піянераў (1975—1985), комплекс інтэрнатаў Беларускай чыгункі па Брэсцкай вуліцы (1982) у Мінску, мемарыял «Разгром» (1982), жылыя дамы, школы, дзіцячыя ўстановы (1977—1982).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Черноземов Виктор Иванович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Капылоў.
**Віктар Іванавіч Капылоў** (11 снежня 1948, г. Холмск, Сахалінская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1972 годзе. Працаваў у Мінскпраекце, з 1975 года — кіраўнік групы архітэктараў у Белмясцпрампраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1976 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Будынак інстытута культуры.
Выставачны павільён «МінскЭкспа»
Асноўныя працы: крамы «Гарызонт», «Несцерка», музычнае вучылішча імя Глінкі, інстытут культуры, Міжнародны выставачны комплекс (1970—1977, усе з Л. В. Маскалевічам, Г. У. Ласкавай) у Мінску, вытворча-галантарэйнае аб’яднанне ў Гомелі (1980), навучальна-вытворчае прадпрыемства глухіх у Барысаве (1982), аўтапарк у Светлагорску.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Копылов Виктор Иванович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Антыкапіталізм** - шырокі спектр рухаў, ідэй і падыходаў, якія выступаюць супраць капіталізму. Антыкапіталісты, у строгім сэнсе гэтага слова, гэта тыя, хто хочуць цалкам замяніць капіталізм іншай сістэмай.

Аднак ёсць таксама ідэі, якія можна ахарактарызаваць як часткова антыкапіталістычныя, у тым сэнсе, што яны толькі хочуць замяніць або адмяніць некаторыя аспекты капіталізму, а не ўсю сістэму.

Гісторыя вызначэння
-------------------

Антыкапіталістычныя ідэі развіваліся адначасова з ростам капіталістычнай сістэмы.

Антыкапіталізм атрымаў імклівае развіццё ў сярэдзіне 19-га стагоддзя, а менавіта пасля крызісу 1857 года. Пасля крызісу была заснавана "Міжнароднае таварыства працоўных", якое актыўна падтрымлівала ідэі па барацьбе працоўных за свае правы.

У 1871 годзе, пасля паразы ў французскай рэвалюцыі, адбыўся раскол паміж марксістамі і анархістамі, вакол метадаў процідзеяння капіталізму: марксісты лічылі неабходным ўдзельнічаць у выбарах, у той час як анархісты лічылі, што ўдзел у выбарах нічога не дасць.

Ідэалогіі і капіталізм
----------------------

### Анархізм

Анархісты выступаюць за поўную адмену дзяржавы. Многія анархісты (у тым ліку прыхільнікі левага анархізму, сацыяльнага анархізму і камуністычнага анархізму) супраць капіталізму на той падставе, што ён цягне за сабой сацыяльнае панаванне (праз няроўнасць у размеркаванні багацця) адных людзей над іншымі. Некаторыя формы анархізму выступаюць супраць капіталізму ў цэлым, падтрымліваючы пры гэтым некаторыя прынцыпы капіталізму, такія як рынкавасць эканомікі, а некаторыя нават прыватную ўласнасць.

### Антыглабалізм

Антыглабалісты лічаць, што цяперашняя мадэль глабалізацыі сфармаваная пад заступніцтвам сусветнага капіталу і вядзе за сабой:

* Разрыў у даходах, узроўні спажывання, здароўя, адукацыі ў краінах «залатога мільярда» і «трэцяга свету».
* Недапушчальныя ўмовы для работнікаў нізкай кваліфікацыі транснацыянальных карпарацый.
* Дамінаванне масавай поп-культуры, падаўленне свабоднай творчасці, «стандартызацыя розумаў»
* Спажывецкае і драпежніцкія стаўленне да прыроды, спроба «абыходу» экалагічных праблем, вываз брудных вытворчасцей у краіны «трэцяга свету»
* Панаванне ідэалогіі нэалібэралізму

### Іслам

Іслам забараняе крэдытаванне.

### Марксізм

Марксісты выступаюць за змену капіталістычнай сістэмы іншай - камуністычнай сістэмай. Змена павінна ісці праз сацыялістычную рэвалюцыю, усталяванне сацыялізму і эвалюцыйнага пераходу да камунізму.

Антыкапіталізм сёння
--------------------

Сёння антыкапіталізм дзеліцца на тры асноўныя плыні:

* Марксісты, камуністы і сацыялісты, якія прымаюць удзел у выбарах
* Радыкальные эколагі і антыглабалісты, якія таксам прымаюць удзел у выбарах
* Анархісты
* Прыхільнікі рэсурса-арыентаванай эканомікі

Зноскі
------

1. ↑  Пётр Крапоткін "Што такое анархія?"
2. ↑  Іслам і банкі Архівавана 30 красавіка 2017.
3. ↑  К.Маркс "Маніфест Камуністычнай Партыі"

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4443143-0 · NKC: ph1097089 |
**Роберт Марэк Кажанёўскі** (польск.: Robert Marek Korzeniowski; нар. 30 ліпеня 1968, Любачаў, Польшча) — польскі лёгкаатлет, 4-разовы алімпійскі чэмпіён па спартыўнай хадзе, трохразовы чэмпіён свету, двухразовы чэмпіён Еўропы. Камандор ордэна Адраджэння Польшчы. Уладальнік найбольшай колькасці залатых алімпійскіх медалёў сярод усіх польскіх спартсменаў.

Першым у гісторыі заваяваў медалі на 3 алімпіядах запар і першым у гісторыі заваяваў медалі на двух дыстанцыях: 20 км і 50 км на адной алімпіядзе. Чэмпіён летняй Алімпіяды 1996 года (50 км), летняй Алімпіяды 2000 года (20 і 50 км) і летняй Алімпіяды 2004 года (50 км).

Чэмпіён свету (1997, 2001, 2003), Еўропы (1998, 2002), Польшчы. Экс-рэкардсмен свету на дыстанцыі 50 км: 2003 — 3 гадз. 36 хв. і 3 сек. У 2006 годзе гэты рэкорд пабіў аўстраліец Натан Дыкс. Вынік Кажанёўскага застаецца рэкордам Польшчы.

Найлепшы спартсмен Польшчы ў 1998 і 2000 гадах.

Зноскі
------

1. ↑  Robert Korzeniowski // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>
2. 1 2 3  Olympedia — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · Tilastopaja · Track and Field Statistics · World Athletics · МАК · Алімпійскі камітэт Польшчы |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Munzinger · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 1298 2388 · NLP: A20092155 · NUKAT: n2005003681 · VIAF: 164841608 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Краўчанка.

**Віктар Іванавіч Краўчанка** (нар. 1952, Магілёў) — беларускі спецыяліст у галіне рэсурсазберагальных тэхналогій, кампазіцыйных матэрыялаў і трыбалогіі. Кандыдат тэхнічных навук (2002), прафесар. Акадэмік Беларускай інжынернай акадэміі. Дырэктар адкрытага акцыянернага таварыства «Белкард» (інфарм. на 2014 г.). Ганаровы прафесар Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы. Заслужаны работнік прамысловасці Рэспублікі Беларусь (2001).

Біяграфія
---------

У 1975 годзе скончыў Магілёўскі машынабудаўнічы інстытут па спецыяльнасці «Будаўнічыя і дарожныя машыны і абсталяванне». У 2002 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме "Структура і тэхналогія кампазіцыйных матэрыялаў для канструкцый карданных перадач серыі « Белкард-2000».

З’яўляецца сааўтарам звыш 50 аб’ектаў прамысловай уласнасці, якія ахоўваюцца патэнтамі Рэспублікі Беларусь, Расійскай Федэрацыі, Украіны, Еўразійскай патэнтнай арганізацыі.

Узнагароды
----------

Званне Ганаровага прафесара Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы прысвоена ў 2007 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Краўчанка Віктар Іванавіч

Літаратура
----------

* Прафесары Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы, 1940—2012 : біябібліяграфічны слоўнік / Габрусевіч С. А. Роўба Я. А. ― Мінск, 2013.
* Кто есть кто в Республике Беларусь. Деловой мир СНГ. Вып. 3. — Минск, 2006.
* Нанокомпозиционные и наноструктурные машиностроительные материалы и технологии их получения / С. В. Авдейчик и др. — Москва, 2013.
Ачышчанае стагадовае яйка
**«Стагадовае яйка»** (англ.: Century egg; варыянт назвы — «Тысячагадовае яйка») — папулярная закуска кітайскай кухні; уяўляе сабой яйка, вытрыманае некалькі месяцаў у спецыяльнай сумесі без доступу паветра. Верагодна, правобразам «стагадовых яек» паслужылі яйкі, якія ў мэтах працяглага захоўвання засыпалі шчолачнай глінай.

Гатаванне
---------

Для гатавання «стагадовых яек» выкарыстоўваюцца, як правіла, качыныя або курыныя яйкі, часам таксама выкарыстоўваюцца і перапяліныя. Існуе цэлы шэраг варыянтаў іх гатавання, але ўсе яны зводзяцца да таго, каб пагрузіць яйкі ў асяроддзе з моцна шчолачнай рэакцыяй і цалкам ізаляваць ад паступлення паветра. Свежыя качыныя, курыныя або перапяліныя яйкі абмазваюць сумессю з чаю, вапны, солі, попелу і гліны, пасля чаго загортваюць у рысавае шалупінне і салому, змяшчаюць у кош і закопваюць у зямлю. У бытавых умовах для падрыхтоўкі шчолачнай абмазкі рэкамендуецца выкарыстоўваць шчолач — гідраксід натрыю, а для ізаляцыі ад паветра — палімерную плёнку.

У выніку складаных хімічных працэсаў бялок і жаўток яйка набываюць моцна шчолачную рэакцыю — іх pH павышаецца да 9 і нават 12 (амаль як паказчык для мыла). Працэс падрыхтоўкі яек займае прыкладна 15—20 дзён у залежнасці ад пары года (узімку даўжэй), але часта яйкі вытрымліваюць 3-4 месяцы.

У правільна прыгатаваных яек бялок набывае пругкую кансістэнцыю і робіцца цёмна-карычневага колеру, напаўпразрыстым. Жаўток робіцца крэмападобным, цёмнага колеру (ад светла-шэрага да практычна чорнага з зеленаватым адценнем), мае моцны аміячны пах. На паверхні вычышчанага ад шкарлупіны гатовага яйкі нярэдка можна заўважыць узоры, якія нагадваюць шэрань на акне, якія ўтвараюцца мікраскапічнымі крышталямі рэчываў, якія вылучаюцца з яйка. Гэта паслужыла прычынай іншай назвы дадзенай закускі ў кітайскай мове — «сасновыя яйкі», або «яйкі хваёвай ігліцы».

«Стагадовыя яйкі» адрозніваюцца добрай устойлівасцю ў захоўванні — калі іх пакінуць у абмазцы, яны могуць захоўвацца да некалькіх гадоў.

Гл. таксама
-----------

* Лютэфіск

Спасылкі
--------

* Экстремальная кулинария: экзотические яства, которые обязательно нужно попробовать  (руск.)
**Віктар Іванавіч Кастырка** (нар.24 мая 1948, Камсамольск-на-Амуры, Хабараўскі край) — палітычны дзеяч Прыднястроўя, кіраўнік дзяржаўнай адміністрацыі горада Ціраспаля (2002—2011).

Біяграфія
---------

Украінец. У 1977 годзе скончыў Адэскі політэхнічны інстытут. З 1978 года — на партыйнай працы, у 1978—1982 гадах — дэпутат гарадскога савета Ціраспаля. Працаваў на шэрагу прамысловых прадпрыемстаў Ціраспаля і Нарыльска, у 1986—1990 гадах — дэпутат гарадскога савета Нарыльска. З 1993 года — на кіруючых пасадаў прамысловых прадпрыемстваў Прыднястроўя. У 2002—2011 гадах — кіраўнік дзяржаўнай адміністрацыі Ціраспаля.

Спасылкі
--------

* Профіль на неафіцыйным сайце Прэзідэнта Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі
Два прыхільнікі Бугалу на акцыі БЛМ, ЗША, 19 ліпеня 2020 году.
**Рух Бугалу**, так жа сама вядомы як **Хлопцы Бугалу**, або **Бугалу-хлопцы** (англ.: Boogaloo boys) — у вялікай меры дэцэнтралізаваны праварадыкальны, супрацьурадавы і экстрэмісцкі палітычны рух у ЗША. Даследчыкі таксама іншы раз называюць Бугалу войскам, ці вайсковай арганізацыяй. Прыхільнікі Бугалу заяўляюць, што яны рыхтуюцца да або жадаюць пачаць Другую Грамадзянскую вайну ў ЗША, якую яны завуць «Бугалу». Бугалу ўпершыню зарганізаваліся на Фарчане яшчэ ў 2012 годзе, аднак пад увагу медыяў трапілі толькі ў 2019 годзе. Как пазбегнуць банаў з боку бігтэку, бугалу шыфруюцца і ўвесь час мяняюць слэнг, але мэта ў іх застаецца ўсё той жа — узброены мяцеж супроць Урада ЗША і супроць левых праціўнікаў, а асабліва супроць тых, што пасягаюць на іхняе права мець уласную зброю.

Бугалу аб’яднаны ў асноўным толькі вузканакіраванай сканцэнтраванай мэтай і пра-збройнай пазіцыяй, аднак у астатніх позірках сярод падгруп Бугалу можа назірацца сур’езная разнастайнасць. Так, Бугалу не маюць жорсткай пазіцыі наконт расізму, некаторыя прыхільнікі Бугалу мараць, што «бугалу» будзе расавай вайной. А іншыя Бугалу ў 2020 годзе нечакана падтрымалі рух БЛМ, хаця даследчыкі аднесліся да гэтае падтрымкі насцярожана — Бугалу вядомыя сваім шыфраваннем, і таму і іхняя падтрымка БЛМ успрынялася некаторымі даследчыкамі як няшчырая.

Большасць дзейнасці Бугалу адбываецца он-лайн, аднак у 2020 годзе яны прынялі ўдзел у анты-карантынавым руху, а таксама часам з’яўляліся на пратэстах БЛМ. Бугалу маюць дрэс-код: большасць з іх добра ўзброеныя і носяць зброю ў адкрытую на сабе, а таксама Бугалу аддаюць перавагу гавайскім кашулям і бранежылетам, а ў астатнім апранаюцца ў стылі мілітары.

Зноскі
------

1. ↑  'Boogaloo Boy' Arrested in Texas, Charged With Plotting To Murder Cops on Facebook Live **(нявызн.)**. *Hatewatch*.  Паўднёвы Бядняцкі Юрыдычны Цэнтр (15 мая 2020). Архівавана з першакрыніцы May 30, 2020. Праверана May 30, 2020.
2. ↑  Charter, David.  'Boogaloo boys' prepare for next American civil war in Hawaiian shirts **(нявызн.)**, *The Times* (16 мая 2020).
пра праваслаўную епархію гл. Срэмская епархія.
Каталіцкія дыяцэзіі на тэрыторыі Сербіі
**Срэмская дыяцэзія** (лац.: Dioecesis Sirmiensis) — каталіцкая дыяцэзія з цэнтрам у Срэмска-Мітравіцы (Ваяводзіна, Сербія).

Гісторыя
--------

Каталіцкія гісторыкі ўзводзяць гісторыю Срэмскай дыяцэзіі да заснаванай у IV стагоддзі дыяцэзіі з цэнтрам у рымскім горадзе Сірміум (цяпер Срэмска-Мітравіца). Пасля пасялення на гэтых землях славян і прыняцця імі хрысціянства дыяцэзія захавалася. Пасля Вялікага расколу 1054 года Сербія засталася ў юрысдыкцыі праваслаўнага Канстанцінопаля.

У XVI стагоддзі ўся яе тэрыторыя была заваявана туркамі, дыяцэзія скасавана.

Пасля адваявання Срэма ў туркаў у пачатку XVIII стагоддзя Габсбургскай манархіяй у 1709 годзе была створана Срэмская дыяцэзія, у 1773 годзе яна была аб'яднана з Баснійскай дыяцэзіяй і падпарадкавана Заграбскай мітраполіі.

У 1963 годзе дыяцэзія была пераназвана ў Джакавацка-Срэмскую дыяцэзію.

18 чэрвеня 2008 года была вылучана асобная Срэмская дыяцэзія на тэрыторыі Сербіі, якая стала суфраганнай у адносінах да зноў утворанай Джакавацка-Осіецкай мітраполіі.

Кафедральны сабор дыяцэзіі — Базіліка Святога Дзімітрыя. З 2008 года дыяцэзію ўзначальвае біскуп Джура Гашпаравіч. Асноўны кантынгент вернікаў дыяцэзіі — нацыянальныя меншасці Ваяводзіны: венгры, харваты, славакі і інш. Паводле звестак перапісу 2002 года каталіцтва вызнаюць каля 19 % насельніцтва Ваяводзіны.

Дыяцэзія падзелена на 3 дэканаты і налічвае 29 прыходаў, у якіх служаць 20 святароў. Усяго колькасць каталікоў у дыяцэзіі ацэньваецца прыкладна ў 50 тысяч чалавек.

Ардынарыі дыяцэзіі
------------------

* біскуп Джура Гашпаравіч (з 18 чэрвеня 2008).

Зноскі
------

1. ↑  Пра дыяцэзію на сайце Канферэнцыі каталіцкіх біскупаў Балканаў

Спасылкі
--------

* Дыяцэзія на сайце catholic-hierarchy.org
* Дыяцэзія на сайце gcatholic.org

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: no2006053750 · VIAF: 127036608 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ткачоў.
**Віктар Іванавіч Ткачоў** (1 студзеня 1941, в. Рудня, Гомельскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1968 годзе. З 1968 года — старшы архітэктар, галоўны архітэктар аддзела ў Белдзіпрахарчпраме.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1975 года. Пражывае ў г. Мінск.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): будынак Белдзіпрахарчпрама (1970), гармалзаводы ў Брэсце, Магілёве, хлебакамбінаты ў Шаўляі (1974), Вільяндзі, камбінаты безалкагольных напояў у Іркуцку, Рызе, Ульянаўску, Саранску, комплекс інтэрнатаў санаторыя «Баравое» на возеры Нарач, рэстаўрацыя сядзібна-паркавага комплексу «Уселюб» у Гродзенскай вобласці.

Зноскі
------

1. ↑  Магчыма Рудня Целяшоўская

Літаратура
----------

* Ткачев Виктор Иванович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Стабна.

**Стабна** (Стабенка) — рака ў Смаленскай вобласці Расіі. 

Даўжыня 27 км. Бярэ пачатак на Духаўшчынскім узвышшы, рэчышча звілістае, даліна амаль не забалочаная. Створаны сажалкі. Стабна ўцякае ў Дняпро ў Смаленску.

Назва
-----

Рачная назва Стабна балцкага паходжання, ад балцкага *stabin-* «каменны, камяністы», звязанага з прускім *stabis* «камень».

Тая ж аснова *Stabin-* ў назвах рэк, што вар’іруюцца як Стабна / Стабня / Стабенка / Стабніца (у басейнах дняпроўскай Бярэзіны, дзвінскай Ельшы, неўскай Ловаці, таксама ў самых вярхах Дняпра). Паралельна ловацкай Стабні, што вынесеная дастаткова далёка на поўнач (на памежжа Цвярской і Наўгародскай вобласцяў), амаль на ўсім цячэнні цячэ рака Каменка, што калькіруе балцкую назву.

На ўсходзе старабалцкай тэрыторыі для абазначэння «камяністых» рэк выкарыстоўвалася таксама і балцкая аснова *Asm-*, звязаная з літоўскім *akmen- / ašmen-* «камень». Гэтая аснова ў рачных назвах, якія вар’іруюцца як Осма / Восма / Восьма. Гэтыя рэкі таксама суседнічаюць з рэчкамі з назвамі-калькамі «Каменка».

Рачныя назвы тыпу \**Stabinė* i *\*Asma* зафіксаваныя цераспалосна. Напрыклад, у верхнім цячэнні Дняпра ў яго паслядоўна ўцякаюць Стабна, Восма і яшчэ адна Стабна. Адпаведныя назвы «каменя» ў балцкіх гаворках тут былі ўзаемазамянальныя.

На захадзе старабалцкай тэрыторыі назвы з асновай *Stab-* найперш у старым заходнябалцкім, пруска-яцвяжскім арэале. Такія яцвяжскія назвы *Stabingis* (цяпер польскае *Sztabinki* каля Сейнаў), Стабінава (на левабярэжжы нёманскай ракі Шчары).

У літоўскай мове корань *stab-* таксама ёсць, з семантыкай «стаяць нерухома, аслупянеўшы»: *stabas* «ідал; слуп», *stabaras* «сцябло», *stebti* «здзіўляцца» (< аслупянець). Значэнне «камень» ва ўсходнябалцкіх літоўскай і латышскай мовах выціснутае літ. *akmuo,* лат. *akmens.*

Зноскі
------

1. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>
2. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 209.
3. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 181, 200.
4. ↑  *Топоров В. Н.* Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 301—302.
5. ↑  В. Н. Топоров. «Baltica» Подмосковья // Балто-славянский сборник. Москва, 1972. С. 255.

Спасылкі
--------

* Стабна/Энцыклапедыя Смаленскай вобласці
**Флуктуацыі** (ад лац.: fluctuatio — ваганне) — адхіленні фізічнай велічыні ад яе сярэдняга значэння.

Прыкладам тэрмадынамічных флуктуацый з’яўляюцца флуктуацыя шчыльнасці рэчыва ў наваколлі крытычных кропак, якія прыводзяць, у прыватнасці, да моцнага рассейвання святла рэчывам і страты празрыстасці.

Флуктуацыі, выкліканыя квантавамеханічных эфектамі, прысутнічаюць нават пры тэмпературы абсалютнага нуля. Яны прынцыпова неадольныя. Прыклад праявы квантавамеханічных флуктуацый — эфект Казіміра, а таксама сілы Ван-дэр-Ваальса. Непасрэдна назіраемыя квантавамеханічныя флуктуацыі для зарада, які прайшоў праз квантавы кропкавы кантакт — квантавы драбавы шум.

Літаратура
----------

* *Флуктуации* — артыкул з Фізічнай энцыклапедыі
Рабаўніцтва Картахены ў 1697 г.
**Флібусцье́ры** (ісп. *filibusteros*) — асобы, якія вядуць ваенныя дзеянні супраць пэўнай дзяржавы, калі іх асабстая краіна не ўцягнута ў вайну. Тэрмін шырока распаўсюдзіўся ў XVII ст. у адносінах да піратаў. У XIX ст. выкарыстоўваўся ў дачыненні да еўрапейскіх і амерыканскіх добраахвотнікаў, якія змагаліся за незалежнасць краін Лацінскай Амерыкі.

Піраты
------

Лічыцца, што тэрмін «флібусцьеры» патрапіў у іспанскую мову ў XVII ст. з галандскай, дзе слова *vrijbuiter* значыла «свабодная здабыча». Умоўна ў шэраг флібусцьераў уваходзілі ўсе піраты англійскага, галандскага і французскага паходжання, якія працягвалі нападаць на іспанцаў, калі іх асабістыя краіны заключалі мір. Але звычайна флібусцьерамі называлі піратаў, якія спецыялізаваліся на рабаўніцтве прыбярэжных паселішчаў. Найбольш вядомая акцыя флібусцьераў — захоп у 1697 г. з дапамогай капёраў горада Картахена на тэрыторыі сучаснай Калумбіі. У дачыненні да піратаў XVIII ст. у гістарычных крыніцах гэты тэрмін ужо не ўжываўся.

Добраахвотнікі
--------------

У XIX ст. тэрмін «флібусцьеры» адрадзіўся зноў. Так называлі добраахвотнікаў-авантурыстаў, якія змагаліся супраць Іспаніі або ўдзельнічалі ў грамадзянскіх войнах у Лацінскай Амерыцы і ўзбярэжжы Карыбскага мора. Звычайна яны імкнуліся паставіць пад асабісты кантроль пэўныя тэрыторыі і краіны. Так, шатландзец Грэгар Мак-Грэгар (1786—1845 гг.) удзельнічаў у вызваленчых войнах на тэрыторыі Венесуэлы і Калумбіі, дзе заслужыў славу не столькі добрага ваякі, колькі аматара неверагодных гісторый. Аднак гэта дапамагло яму наблізіцца да Сімона Балівара і нават ажаніцца на яго сваячцы. У 1817 г. ён з арміяй у 150 амерыканскіх добраахвотнікаў захапіў частку Флорыды, што знаходзілася тады ў складзе Іспаніі, і абвясціў там рэспубліку. Для фінансавання авантуры Мак-Грэгар арганізаваў пірацкі промысел, а таксама гандляваў рабамі. Пазней ў Вялікабрытаніі і Францыі ён гандляваў землямі неіснуючай краіны, якую быццам бы вызваліў у Цэнтральнай Амерыцы.

Палітыка
--------

У Сенаце ЗША флібусцьерамі называюць палітыкаў, якія з мэтай прадухілення прыняцця таго ці іншага закона, арганізуюць працяглыя прамовы.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Johann Wilhelm von Archenholz, The history of the pirates, free-booters, or buccaneers of America
* The Contradictions of American Policy: From «Freebooter» to «Freedom Fighters» to Filibusters Архівавана 12 лістапада 2012.

Спасылкі
--------

* Pirates, Privateers and Freebooters
* What is a Filibuster in the US Senate? Архівавана 10 ліпеня 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119434909 · GND: 4154622-2 · LCCN: sh85048203 |
**Антыпірэн** (ад грэч. anti- — прыстаўка, якая азначае супрацьдзеянне, і грэч. руr — агонь) — кампанент, дадаваны ў матэрыялы арганічнага паходжання з мэтай забеспячэння супрацьпажарнай абароны.

Уласцівасці
-----------

Антыпірэны запавольваюць узгаранне і гарэнне ў сувязі з тым, што ўтрымліваюць запавольнікі гарэння (фасфаты амонію, бору, хларыд амонію), сінергісты (рэчывы, якія ўзмацняюць дзеянне асноўнага запавольніка) і стабілізатары, якія абмяжоўваюць расход запавольніка.

Спосаб ўвядзення антыпірэнаў залежыць ад тыпу матэрыялу, які абараняецца. Так, драўніну прапітваюць растворам антыпірэну або наносяць на яе паверхню фарбу, якая змяшчае антыпірэн. У сінтэтычныя палімеры антыпірэны могуць быць уведзеныя на стадыі іх атрымання, пры наступнай перапрацоўцы або ў гатовы выраб.

Антыпірэн часцей за ўсё сустракаецца ў продажы ў выглядзе воднага раствора або парашка.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4154557-6 · NDL: 00568036 |
**Цынга́** (сінонім **скарбу́т**, **скорбут** лац.: scorbutus) — хвароба, якая выклікаецца вострым недахопам вітаміну C (аскарбінавая кіслата). Сімптомы — млявасць, хуткі надыход стомы, паслабленне цягліцавага тонусу, рэўматоідны боль у крыжы і канечнасцях (асабліва ніжніх), расхістванне і выпадзенне зубоў; далікатнасць крывяносных сасудаў прыводзіць да кроватачывасці дзясен, кровазліцця ў выглядзе цёмна-чырвоных плям на скуры. Лячэнне і прафілактыка — нармальная забяспечанасць арганізма вітамінам C.

У цяперашні час
---------------

У 1932 годзе даказана, што цынга выклікана выключна недахопам вітаміну C і нічым іншым. Гэта дазволіла выкараніць цяжкія формы хваробы практычна па ўсім свеце (акрамя самых бедных краін).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Цынга**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis · Настольны |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX529929 · BNF: 123371089 · GND: 4232112-8 · LCCN: sh85119180 · NDL: 00564577 |
**Мукагалі Макатаеў** (каз.: Мұқағали Мақатаев (i); 9 лютага 1931 — 27 сакавіка 1976) — казахскі паэт, пісьменнік і перакладчык.

Біяграфія
---------

Мукагалі Макатаеў нарадзіўся 9 лютага 1931 гады ў ауле Карасаз Нарынкольскага (суч. Райымбекскага) раёна Алмацінскай вобласці. У 1948—1949 гадах ён навучаўся на філалагічным факультэце Казахскага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1952—1969 гадах працаваў настаўнікам рускай мовы ў сярэдняй школе, дыктарам на казахскай радыё, адказным сакратаром газеты «Советтік шекара» (Савецкая мяжа), літаратурным супрацоўнікам газет «Социалистік Қазақстан» (Сацыялістычны Казахстан) і «Мәдениет және Тұрмыс» (Культура і побыт), часопіса «Жұлдыз» (Зорка). У 1970 стаў членам Саюза пісьменнікаў Казахстана. У 1973—1974 гадах вучыўся ў маскоўскім Інстытуце мастацтва і літаратуры.

Мукагалі Макатаеў пачаў друкавацца ў 1948 годзе. Вядомасць яму прынесла паэма «Апасіяната» (1962). Мноства паэтычных зборнікаў паэта ўвайшлі ў залаты фонд казахскай нацыянальнай паэзіі. Многія вершы Макатаева пакладзены на музыку. Ён пераклаў на казахскую мову санеты Уільяма Шэкспіра (1970), вершы Уолта Уітмена (1969), паэму Дантэ Аліг’еры «Боская камедыя» (1971) і іншыя.

Мукагалі Макатаеў памёр 27 сакавіка 1976 у горадзе Алма-Ата ва ўзросце 45 гадоў. У 1999 годзе яму за зборнік вершаў «Аманат» урадам Казахстана была пасмяротна прысуджана Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Казахстан.

Зноскі
------

1. ↑  Макатаев Мукагали // «Казахстан». Нацыянальная энцыклапедыя. — 2005. — Т. 3. — С. 459—460. — ISBN 9965-9746-4-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1050415175 · ISNI: 0000 0000 2577 1769 · LCCN: n85131565 · NLP: A32594768 · NUKAT: n2019010167 · VIAF: 77748295 · РДАЛМ: 10687993 |

 |