**Даніл Аляксандравіч** (1261 — 4 сакавіка 1303, Масква) — першы удзельны князь маскоўскі c 1263, фактычна з 1276; малодшы сын князя Аляксандра Яраславіча Неўскага; родапачынальнік маскоўскай лініі Рурыкавічаў: маскоўскіх князёў і цароў.

Дата нараджэння
---------------

Даніл быў названы так у гонар святога Данііла Стоўпніка, памяць якога адзначаецца 11 снежня, такім чынам, князь Даніл нарадзіўся ў лістападзе-снежні. Лаўрэнцеўскі летапіс згадвае год нараджэння Даніла, «родися Олександру сынъ, и наре[да]ша имя яму Данилъ», пад годам 6769 (1261).

Юныя гады
---------

| **Маскоўскія князі (1276—1598)** |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Даніл Аляксандравіч

|  |
| --- |
|  |
| Юрый Данілавіч |
| Іван Каліта

|  |
| --- |
|  |
| Сямён Горды |
| Іван II Красны

|  |
| --- |
|  |
| Дзмітрый Данскі

|  |
| --- |
|  |
| Васіль I

|  |
| --- |
|  |
| Васіль II Цёмны

|  |
| --- |
|  |
| Іван III

|  |
| --- |
|  |
| Васіль III, жонка Алена Васільеўна

|  |
| --- |
|  |
| Іван IV Грозны

|  |
| --- |
|  |
| Фёдар Іванавіч |

 |

 |

 |

 |

 |
| Юрый Дзмітрыевіч Звенігародскі

|  |
| --- |
|  |
| Васіль Касы |
| Дзмітрый Юр’евіч Шамяка |

 |

 |

 |

 |

 |

 |

Цвярская грамата 1408 года расказвае аб выхаванні цвярскім князем Яраславам Яраславічам, братам Аляксандра Неўскага, маленькага Даніла і аб кіраванні на працягу сямі гадоў прызначанай Данілу Масквой цівунамі вялікага князя Яраслава, пакуль ён займаў велікакняжацкі пасад ва Уладзіміры: з 1264 года да сваёй смерці ў 1271 годзе.

Палітыка
--------

Даніл удзельнічаў у барацьбе сваіх братоў князёў Дзмітрыя Пераяслаўскага і Андрэя Гарадзецкага за Уладзімірскае вялікае княжанне і за права княжыць у Ноўгарадзе. Непазбежна далучаемы да міжусобіцы князёў, князь Даніл Аляксандравіч паказаў сябе міратворцам.

У 1282 годзе разам з цвярскім князем Святаславам Яраславічам ён аб'яднаў Маскоўскія войскі з войскамі брата свайго Андрэя, які змагаўся за вялікае княжанне Уладзімірскае супраць іншага брата, Дзімітрыя; але пры першай сустрэчы ў Дзмітраве бакі заключылі мір, і кроў не пралілася. З 1283 года дзейнічаў на баку князя Дзмітрыя, які стаў вялікім князем уладзімірскім.

У 1293 Масква была ўзята войскам татарскага царэвіча Тудана. Пасля смерці князя Дзімітрыя (1294) Даніл Аляксандравіч узначаліў маскоўска-пераяслаўска-цвярскі саюз супраць князя Андрэя. Калі Андрэй стаў вялікім князем уладзімірскім, у 1296 годзе адкрыліся сваркі паміж рускімі князямі; але і Андрэй прызнаў тады правасць князя Даніла, а епіскапы ўладзімірскі Сімяон і сарскі Ізмаіл упэўнілі на з'ездзе князёў ва Уладзіміры спыніць сварку мірам. Калі ж услед за тым Андрэй жадаў з войскам сваім авалодаць Пераяслаўлем-Залескім, Даніл, князь маскоўскі, разам з цвярскім князем Міхаілам сустрэў Андрэя з моцнаю раццю, — і пасля перагавораў у другі раз заключаны быў мір.

Пашырэнне ўладанняў
-------------------

Аб росце палітычнага ўплыву Масквы сведчыў удзел князя Даніла Аляксандравіча ў барацьбе за Вялікі Ноўгарад (1296), куды ён быў запрошаны княжыць. У 1300 Даніл Аляксандравіч паспяхова ваяваў з Разанню, захапіўшы Каломну (1301). Пасля смерці князя Івана Дзмітрыевіча Пераяслаўскага (1302) далучыў Переяславль да Маскоўскага княства.

Кананізацыя і памяць
--------------------

У 1652 годзе адбылося здабыццё мошчаў князя, у 1791 годзе ён быў кананізаваны для мясцовага шанавання Рускай Царквой як Святы верны князь Данііл Маскоўскі. Дні яго памяці адзначаюцца 4 (17) сакавіка і 30 жніўня (12 верасня, дзень здабыцця мошч).

Імя Данілы носіць заснаваны ім Данілаў манастыр у Маскве, размешчаныя паблізу ад манастыра Данілаўская плошча, Данілаўская і Новаданілаўская набярэжныя, Данілаўскі вал, а таксама горад Данілаў у Яраслаўскай вобласці.

У 1997 годзе на плошчы Серпухаўскай заставы ў Маскве ўсталяваны помнік князю Данілу Маскоўскаму працы скульптараў А. Каровіна і У. Макравусава, архітэктара Д. Сакалова. Азначэннем Свяцейшага Патрыярха Пімена і Святога Сінода ад 28 снежня 1988 года заснаваны *Ордэн святога вернага князя Даніла Маскоўскага* трох ступеняў.

Зноскі
------

1. ↑  Prince of Moscow Daniil Aleksandrovich // Faceted Application of Subject Terminology Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3294867'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q846596'></a>
2. ↑  *Lundy D. R.* Daniil Rurik, Grand Duke of Moscow // The Peerage Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>
3. ↑  *Pas L. v.* Genealogics — 2003.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847329'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847326'></a>
4. ↑  *(unspecified title)* Праверана 7 жніўня 2020.
5. ↑  Michael Maclagan<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6832423'></a>
6. ↑  *А. Э.* Иоанн Данилович Калита I // *Русский биографический словарь* — СПб.: 1897. — Т. 8. — С. 190–192.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4530186'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21175479'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1960551'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25865745'></a>


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**няма** | **Вялікі князь маскоўскі**1263 – 1303 | Пераемнік**Юрый Данілавіч** |


| ?Даніл Аляксандравіч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Усевалад Юр’евіч Вялікае Гняздо[d] |  | Юрый Далгарукі |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Яраслаў Усеваладавіч[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Марыя Шварнаўна[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Мсціслаў Расціславіч[d] |  |
|  |  | Аляксандр Яраславіч |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Мсціслаў Мсціславіч Удатны[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | Феадосія Глебаўна[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Феадосія Мсціслаўна[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Даніл Аляксандравіч |  |  |  |  |  |  | Кацян Сутоевіч |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Марыя Кацянаўна[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | NN[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  | Аляксандра Брачыслаўна[d] |  | Брачыслаў |  | Васілька Брачыславіч[d] |  | Брачыслаў Васількавіч |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Праваслаўная · Рускі біяграфічны · Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | WeRelate · Sejm-Wielki.pl · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
| Нарматыўны кантроль | GND: 128743875 · ISNI: 0000 0000 8147 7628 · LCCN: n80039418 · NKC: jx20051014003 · VIAF: 67816011, 84342983 |