**Джон Кітс** (англ.: John Keats; 31 кастрычніка 1795, Лондан — 23 лютага 1821, Рым) — вялікі англійскі паэт-рамантык. У шэрагу з Байранам і Шэлі, з’яўляўся адной з ключавых фігур другога пакалення рамантычных паэтаў. Паэзіі Кітса ўласціва пачуццёвая вобразнасць, якая найлепш выявілася ў серыі яго одаў, што застаюцца самымі вядомымі англійскімі паэмамі. Першы біёграф і выдавец Рычард Монктан Мілнз сказаў пра яго жыццё: «Некалькі адданых сяброў, некалькі прыўкрасных вершаў, жарснае каханне і ранняя смерць».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся Джон Кітс у Лондане 31 кастрычніка 1795 года. Быў першым дзіцём Томаса і Фрэнсіс (у дзявоцтве Джэнінгс) Кітсаў. Бацька паэта ўтрымліваў стайню і здаваў коней. У Джона было тры браты — Джордж, Томас і Эдвард (які памёр у маленстве) і сястра Фрэнсіс Мэры.

Нягледзячы на сціплыя даходы сям’і, хлопчыкі атрымалі добрую адукацыю — з 1803 па 1811 гады яны вучыліся ў прыватнай закрытай школе Джона Кларка ў Энфілдзе, дзе Кітс зацікавіўся паэзіяй, — першы яго вядомы верш прысвечаны Эдмунду Спенсеру і называецца «Перайманне Спенсера» (Imitation of Spenser, 1814). У 1804 годзе ў выніку няшчаснага выпадку Томас Кітс памёр, а ў 1810 годзе памерла і маці паэта — ад туберкулёзу. Апекунамі дзяцей былі прызначаныя Джон Наўленд Сэндэл і Рычард Эбі, гандляр гарбатай, які пасля смерці Сэндэла ў 1816 годзе застаўся адзіным апекуном. Невялікія сродкі, якія засталіся пасля смерці бацькі, дазволілі братам скончыць навучанне, а Джону Кітсу — атрымаць медыцынскую адукацыю: з 1811 па 1815 гады ён быў вучнем доктара Хэманда ў Эдмантане, а пасля працягваў вучыцца ў адной з лякарняў Лондана. У ліпені 1816 года ён здаў экзамен, які даваў права займацца медыцынай. Аднак Джон Кітс адмовіўся ад лекарскай кар’еры і вырашыў прысвяціць сябе літаратуры.

Друкаваўся з 1816 года. Першы зборнік — «Вершы» (1817). Унёс у англійскую паэзію рамантызму новыя матывы (суадносіны ісціны і прыгажосці, мастацтва і рэчаіснасці), мастацкія прыёмы (асацыятыўнасць метафорыкі). Паэмы «Сон і паэзія» (1816), «Эндыміён» (1818) — пошук паэтам ідэальнай рэальнасці, гармоніі паэзіі і жыцця.

Натхняўся каханнем да суседкі Фані Брон, якая стала яго нявестай. Вясной 1819 года былі напісаныя самыя знакамітыя яго творы — так званыя «вялікія оды».

Звяртаўся да сюжэтаў літаратуры Адраджэння (паэмы «Пабела, ці Гаршчок з базілікам», «Канун Святой Агнесы»; абедзве 1820). Алегарычная паэма «Гіперыён» (1820) пра барацьбу тытанаў і багоў-алімпійцаў. Пісаў санеты («Конік і цвыркун»), оды («Ода да грэчаскай вазы», «Ода да салаўя»), балады. Аўтар гістарычнай трагедыі «Атон Вялікі» (нап. 1819), драматычнай паэмы «Кароль Стэфан» (1819, не завершана). Палітычныя матывы адчуваюцца ў вершы «Да Касцюшкі».

У канцы 1819 года здароўе Джона Кітса пагаршаецца, а разам з ім і яго матэрыяльны стан. Паэт усё больш залежыць ад сяброў. У лютым 1820 года робіцца зразумела, што ён пакутуе на туберкулёз. Паэт больш нічога не піша, за выключэннем асобных вершаў і лістоў блізкім людзям. У верасні 1820 года ён разам з блізкім сябрам мастаком Джозэфам Сэвернам выпраўляецца ў Італію, дзе памірае ў Рыме 23 лютага 1821 года.

Творы
-----

* Ізабела, альбо Гаршчок з базілікам (1818)
* Гіперыён, паэма
* Да восені
* Конадзень святой Агнесы
* Ода меланхоліі
* Ода салаўю

Ушанаванне памяці
-----------------

На яго магіле, згодна з жаданнем паэта, пастаўлены камень, на якім няма імені, затое выяўленая ліра з парванымі струнамі і выбіты надпіс: «У гэтай магіле ляжыць прах маладога англійскага паэта, які на ложку смерці ў горычы сэрца, змучанага злоснай моцай ворагаў, папрасіў выбіць на сваім надмагіллі: Тут ляжыць той, чыё імя напісанае на вадзе». Знакамітай эпітафіяй Джону Кітсу стала элегія Персі Шэлі «Аданаіс», якая апісвае скруху сяброў, што праводзяць паэта ў заўчасную магілу.

Беларускія пераклады
--------------------

* Некаторыя вершы Кітса пераклаў Язэп Семяжон.
* Выбранае. Пер. з англ. Менск, 2017. Пераклалі Рыгор Барадулін, Лявон Баршчэўскі, Ігар Крэбс, Кацярына Маціеўская, Андрэй Стэфановіч, Ганна Янкута.
* Што сказаў дрозд (верш), Смерць (верш) пер. Андрэй Стэфановіч
* Аркадскіх гор даўно мінулы час (оды) пер. Ганна Янкута

Заўвагі
-------

1. 1 2  John Keats // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. 1 2  John Keats // Internet Speculative Fiction Database — 1995. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2629164'></a>
3. ↑  Czech National Authority Database Праверана 7 красавіка 2024.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
4. ↑  Китс Джон // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
5. ↑  prajdzisvet.org
6. ↑  Галасы з-за небакраю: step by step **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  ARCHE Пачатак (3 кастрычніка 2010). Архівавана з першакрыніцы 20 верасня 2021. Праверана 2 кастрычніка 2020.
7. ↑  Асоба Касцюшкі: англійскія паэты VS Пушкін **(нявызн.)**.  Новы Час (2 лістапада 2015). Праверана 2 кастрычніка 2020.

Літаратура
----------

* *Саркісава Н. М.* Кітс // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Джон Кітс
* Джон Кітс на Прайдзісвеце

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · International Music Score Library Project · MusicBrainz · Project Gutenberg · Internet Speculative Fiction Database · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · American Cycl. (1879) · Britannica (9-th) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Dictionary of National Biography · Notable Names Database · Treccani · Universalis · Оксфардскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · gravsted.dk · WikiTree · Geni.com · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10009422 · BIBSYS: 90080402 · BNC: a11255201 · BNE: XX898433 · BNF: 12174982p · CiNii: DA01038348 · CONOR: 8332131 · EGAXA: vtls001089439 · GND: 118560883 · ICCU: CFIV004564 · ISNI: 0000000121372872 · LCCN: n80035884 · LNB: 000030115 · NDL: 00445340 · NKC: jo20000080652 · NLA: 35262972 · NLG: 77364 · NLP: a0000001181218 · NSK: 000093276 · NTA: 068633734 · NUKAT: n97005221 · PTBNP: 21692 · LIBRIS: 193132 · SUDOC: 030306760 · VIAF: 66508882 · ULAN: 500027688 |

 |