**Клі́мавіцкі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Магілёўскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр — горад Клімавічы. Клімавіцкі раён размешчаны на паўднёвым усходзе Магілёўскай вобласці, на адлегласці 140 км ад абласнога цэнтра. Мяжуе з Крычаўскім, Чэрыкаўскім, Краснапольскім, Касцюковіцкім, Хоцімскім раёнамі Магілёўскай вобласці і Ершыцкім, Шумяцкім раёнамі Смаленскай вобласці Расійскай Федэрацыі.

Геаграфія
---------

Плошча 1600 км². Тэрыторыю раёна займае Аршанска-Магілёўская раўніна. Рэльеф хвалісты. Сярэдняя вышыня над узроўнем мора 195—210 метраў. Найвышэйшы пункт раёна (211,7 м) знаходзіцца за 0,5 км на поўдзень ад вёскі Галічы.

Карысныя выкапні: 7 радовішчаў мелу, радовішча торфу, 2 радовішчы цагляных глін і суглінкаў і 3 радовішчы будаўнічых пяскоў. Пераважаюць зямлі: суглінкі — 20 %; супясчаныя — 63 % і пясчаныя — 17 %.

Клімат — умерана-кантынентальны, сярэдняя тэмпература студзеня — −2,2° С, ліпеня — 18,5° С. Сярэдняя норма ападкаў 565,6 мм у год, пры норме 635 мм у год.

Асноўныя рэкі — Сож з прытокамі Іпуць (са Стругам), Лабжанка і Асцёр (з Сасноўкай); а таксама Жадунька (з Крупняй), Мужычок і Сураў — правыя прытокі ракі Беседзь. На Іпуці збудаванае Малаславіцкае вадасховішча. У раёне маюцца лясныя ўрочышчы Багонск і Бліунг.

Гісторыя
--------

У 1772—1796 і ў 1802—1923 гадах існаваў як Клімавіцкі павет у Магілёўскай і Гомельскай губернях. Як раён створаны 17 ліпеня 1924 года ў складзе Калінінскай акругі (1923—1924), якая ўключала у сябе 10 адміністрацыйных раёнаў. У снежні 1923 года аб’яднаны з Чэрыкаўскім паветам у Калінінскім павеце.

У 1786 годзе расійскі генерал-маёр А. К. Мэер падрыхтаваў «Апісанне Крычаўскага графства, або былога староства», дзе апісаў прыроду, побыт і культуру жыхароў сучасных Крычаўскага, Клімавіцкага, Хоцімскага, Касцюковіцкага і Краснапольскага раёнаў Беларусі. Рукапіс захоўваецца ў Казанскім універсітэце. Апублікаваная з скарачэннямі Е. Р. Раманавым у «Магілёўскай даўніне», 1901, вып. 2.

Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе Калінінскай акругі БССР. Цэнтр — горад Клімавічы. 20 жніўня 1924 года раён падзелены на 15 сельсаветаў: Асмолавіцкі, Аўтухоўскі, Гразівецкі, Гусаркаўскі (Гусарскі), Дамамерыцкі, Івандарскі, Клімавіцкі, Красавіцкі, Лазовіцкі, Малашкавіцкі, Родненскі (Раднянскі), Студзянецкі, Студзілаўскі (Судзілаўскі), Хатовіжскі, Ціманаўскі. 21 жніўня 1925 года Івандарскі сельсавет перайменаваны ў Дубровіцкі. 24 верасня 1926 года Клімавіцкі сельсавет скасаваны. З 9 чэрвеня 1927 года раён у складзе Магілёўскай акругі. 4 жніўня 1927 года да раёна далучаны 8 сельсаветаў скасаванага Мілаславіцкага раёна: Галіцкамызскі нацыянальны латышскі, Галіцкі, Звянчаткаўскі (Звянчацкі), Кісялёвабудскі (Кісялёвабудзянскі), Макеевіцкі, Мілаславіцкі, Пуцімельскі і Склімінскі. Пасля скасавання акруговага падзелу 27 ліпеня 1930 года раён у прамым падпарадкаванні БССР. 8 ліпеня 1931 года да раёна далучаны Арлоўскі і Забялышынскі сельсаветы скасаванага Хоцімскага раёна, якія 12 лютага 1935 года былі вернуты ў склад адноўленага Хоцімскага раёна. 5 ліпеня 1938 года скасаваны Галіцкамызскі нацыянальны латышскі сельсавет. З 20 лютага 1938 года раён у складзе Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Аўтухоўскі, Малашкавіцкі, Пуцімельскі, Склімінскі сельсаветы, Гразівецкі сельсавет перайменаваны ў Лапатавіцкі. 11 красавіка 1960 года скасаваны Асмолавіцкі, Дубровіцкі, Звянчаткаўскі, Красавіцкі, Лапатавіцкі, Макеевіцкі, Студзянецкі, Судзілаўскі (Студзілаўскі), Хатовіжскі сельсаветы, утвораны Лабжанскі і Яноўскі сельсаветы. 17 красавіка 1962 года да раёна далучаны Забялышынскі і Трасцінскі сельсаветы скасаванага Хоцімскага раёна, 25 снежня 1962 года — Краснабудскі сельсавет скасаванага Крычаўскага раёна. 5 красавіка 1963 года скасаваны Трасцінскі сельсавет. 6 студзеня 1965 года адноўленаму Крычаўскаму раёну перададзены Краснабудскі сельсавет. 27 студзеня 1965 года Клімавічы атрымалі статус горада раённага падпарадкавання. 4 чэрвеня 1965 года ўтвораны Савініцкі сельсавет, Яноўскі сельсавет перайменаваны ў Высакоўскі. 25 чэрвеня 1992 года скасаваны Савініцкі сельсавет. 20 кастрычніка 1995 года Клімавіцкі раён і горад Клімавічы аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку. 2 чэрвеня 2023 года скасаваны Галіцкі сельсавет.

Насельніцтва
------------

Насельніцтва раёна складае 27,8 тыс. чалавек, у тым ліку ў гарадскіх умовах пражываюць каля 14,5 тыс. Усяго акрамя Клімавічаў налічваецца 161 сельскі населены пункт, 10 сельсаветаў.

Транспарт
---------

Праз раён праходзяць чыгункі Орша — Унеча і Магілёў — Рослаўль; аўтамабільныя дарогі на Касцюковічы, Крычаў і Хоцімск. Тут жа праходзіць нафтаправод Унеча — Полацк (галіна нафтаправода «Дружба»).

Культура
--------

Пачынаючы з 1996 года ў горадзе штогод праходзіць фестываль дзіцячай творчасці «Залатая пчолка». З 2001 года ён носіць статус міжнароднага.

Славутасці
----------

Асноўны артыкул: **Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Клімавіцкага раёна**
*Археалагічныя помнікі* — курганныя могільнікі ў в. Іванаўск, Стары Дзедзін, Хатовіж.

*Помнікі гісторыі* — брацкія магілы ў пас. Вялікі Мох, в. Дамамерычы, Ерашоўка, Круглае, Мілаславічы, Склімін.

*Помнікі архітэктуры* — Свята-Міхайлаўская царква і сядзібны дом у Клімавічах, Свята-Успенская царква ў в. Дубравіца, Свята-Ільінская царква з в. Куляшоўка, Свята-Пакроўская царква ў в. Лазовіца, Свята-Ушэсцеўская царква ў аг. Мілаславічы.

Вядомыя ўраджэнцы
-----------------

* Павел Самуілавіч Аўраменка, беларускі вучоны ў галіне жывёлагадоўлі
* Леанід Георгіевіч Бутэлін, лётчык-знішчальнік
* Яфрэм Пятровіч Васілевіч, адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Віцебскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны
* Клім Лазаравіч Грыневіч, беларускі паэт
* Валерый Мікалаевіч Іваноў, беларускі дзяржаўны дзеяч
* Таццяна Пятроўна Казакова (нар. 1958) — беларускі філолаг, гісторык літаратуры.
* Апанас Васілевіч Кляцко, поўны кавалер ордэна Славы
* Леанід Паўлавіч Ліпінскі, беларускі гісторык
* Мікола Салаўцоў, беларускі паэт
* Міхаіл Антонавіч Старавойтаў (1923—1944), Герой Савецкага Саюза. Нарадзіўся ў вёсцы Якімавічы.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Вынікі перапісу 2009 года
2. ↑  «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь» Архівавана 25 жніўня 2011. (па стане на 1 студзеня 2011 г.)
3. ↑  GeoNames — 2005. Праверана 9 ліпеня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>
4. ↑  Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 6, кн. 2. Магілёўская вобласць / рэдкал.: Т. У. Бялова (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2009. — 592 с.: іл. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-11-0440-2. — С. 87—88.
5. ↑  Калініская акруга // *ЭГБ*. — Мн.: 1997. — Т. 4.
6. ↑  Решение Могилевского областного Совета депутатов от 2 июня 2023 г. № 47-12 Об изменении административно-территориального устройства Климовичского района Могилевской области
7. 1 2  Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1997. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2. — С. 199
8. ↑  БелЭн, 1999
9. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 338. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1997. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2. — С. 198—199.
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012.

Спасылкі
--------

* Сайт раённай адміністрацыі Архівавана 28 студзеня 2013.
* Інфармацыя на партале Магілёўскай вобласці(недаступная спасылка)
* Карты і агульныя звесткі на emaps-online
* Славутасці на партале globustut.by

| ⛭**Клімавіцкі раён** |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Гарады | Клімавічы |  |
| Сельсаветы | Гусаркаўскі с/с • Дамамерыцкі с/с • Кісялёвабудскі с/с • Лабжанскі с/с • Мілаславіцкі с/с • Родненскі с/с • Ціманаўскі с/с |

 |
| 

| Былыя сельсаветы |
| --- |
| Высакоўскі с/с • Галіцкі с/с • Лазовіцкі с/с |

 |

| ⛭Магілёўская вобласць |
| --- |
| Раёны | 
* Асіповіцкі
* Бабруйскі
* Быхаўскі
* Бялыніцкі
* Глускі
* Горацкі
* Дрыбінскі
* Касцюковіцкі
* Кіраўскі
* Клімавіцкі
* Клічаўскі
* Краснапольскі
* Круглянскі
* Крычаўскі
* Магілёўскі
* Мсціслаўскі
* Слаўгарадскі
* Хоцімскі
* Чавускі
* Чэрыкаўскі
* Шклоўскі

 | Герб Магілёўскай вобласціГерб Магілёўскай вобласці |
| Гарады | 
* Асіповічы
* Бабруйск1
* Быхаў
* Бялынічы
* Горкі
* Касцюковічы
* Кіраўск
* Клімавічы
* Клічаў
* Круглае
* Крычаў
* **Магілёў**1
* Мсціслаў
* Слаўгарад
* Чавусы
* Чэрыкаў
* Шклоў

 |
| Пгт | 
* Глуск
* Дрыбін
* Краснаполле
* Татарка
* Хоцімск
* Ялізава

 |
| 1горад абласнога падпарадкавання |

| Клімавіцкі раён у гістарычных адміністрацыйных адзінках |
| --- |
| 

| Клімавіцкі раён у Калінінскай акрузе (1924—1927) |
| --- |
| Калінінская акруга існавала ў 1924—1927 гадах |
| Цэнтр | **Клімавічы** |
| Раёны | Бялынкавіцкі · Касцюковіцкі · Клімавіцкі · Краснапольскі · Крычаўскі · Мілаславіцкі · Мсціслаўскі · Расненскі · Хоцімскі · Чэрыкаўскі |

 |
| 

| Клімавіцкі раён у Магілёўскай акрузе (1927—1930) |
| --- |
| Магілёўская акруга існавала ў 1924—1930 гадах |
| Цэнтр | **Магілёў** |
| Раёны | Быхаўскі · Бялыніцкі · Бялынкавіцкі (1927) · Журавіцкі · Кармянскі · Касцюковіцкі (з 1927) · Клімавіцкі (з 1927) · Краснапольскі (з 1927) · Крычаўскі (з 1927) · Лупалаўскі · Магілёўскі · Мілаславіцкі (1927) · Прапойскі · Хоцімскі (з 1927) · Чавускі · Чачэвіцкі · Чэрыкаўскі (з 1927) · Шклоўскі |

 |
| 

| Клімавіцкі раён у Магілёўскай вобласці БССР (з 1938) |
| --- |
| Магілёўская вобласць БССР існавала ў 1938—1990 гадах |
| Цэнтр вобласці | Магілёў |
| Раёны | Асіповіцкі (да 1944, 1954—1962, з 1965) · Бабруйскі (да 1944, з 1954) · Быхаўскі · Бялыніцкі · Бярэзінскі (да 1944) · Глускі (1960—1962, з 1966) · Горацкі · Дрыбінскі (да 1959, з 1989) · Касцюковіцкі · Кіраўскі (да 1944, з 1954) · Клімавіцкі · Клічаўскі (да 1944, 1954—1962, з 1965) · Краснапольскі · Круглянскі (да 1959, з 1966) · Крычаўскі (да 1962, з 1965) · Магілёўскі · Мсціслаўскі · Прапойскі (з 1945 — Слаўгарадскі) (да 1962, з 1965) · Хоцімскі (да 1962, з 1966) · Чавускі · Чэрыкаўскі (да 1959, з 1966) · Шклоўскі |

 |