recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Адэльбарг.

**Марыя Адэльбарг** (швед. *Maria Adelborg*, поўнае імя *Maria Eleonora Amalia Adelborg*; 6 снежня 1849 — 23 красавіка 1940) — шведская мастачка па тэкстылю.

Унесла значны ўклад у шведскае тэкстыльнае мастацтва, выконвала дэкаратыўныя ўпрыгажэнні для царкоўных і свецкіх мэтаў у сярэднявечным і старажытным скандынаўскім стылі.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 6 снежня 1849 года ў Карлскруне ў сям’і ваеннага і мастака Брора Адэльбарга і яго жонкі Хедвіг Катарыны (Hedvig Catharina, 1820—1903); сёстры Атылія Адэльбарг і Гертруда Адэльбарг.

З 1886 па 1899 год Марыя працавала ў Стакгольме ў краме з назвай «Шведская мастацкая выстава» у Сельмы Гёбель, а ў 1900—1907 гадах працавала ў асацыяцыі Сяброў рукадзелля (Handarbetets vänner). У 1889 годзе здзейсніла навучальныя паездкі ў Нідэрланды і Францыю, у 1895 годзе — у Англію.

Сярод яе выбітных прац — дыван у капліцы Біргіта ў Рыме і казулы для стакгольмскай царквы Сафіі. У 1894 годзе за свае працы была ўдастоена прыза Сафі Адлерспарэ.

У 1907 годзе Марыя Адэльбарг сышла з асацыяцыі Сяброў рукадзелля і разам са сваімі сёстрамі жыла ў Гагнефе, дзе памёрла 23 красавіка 1940 гады.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  E A Maria Adelborg — 1917.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q379406'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1724971'></a>
2. 1 2  Karlskrona amiralitetsförsamlings kyrkoarkiv, Födelse- och dopböcker. Huvudserien, SE/LLA/13200/C I a/12 (1833-1856), bildid: C0057757\_00430 Праверана 1 красавіка 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10501038'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q64166606'></a>
3. ↑  Adelborg, Eleonora Amalia Maria, f. 1849 i Karlskrona Blekinge län, Mönsterriterska // Swedish Census 1910 — Riksarkivet. Праверана 1 красавіка 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q48761314'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1724971'></a>
4. ↑  Svenskt kvinnobiografiskt lexikon — Göteborgs universitet, 2018. — ISBN 978-91-639-7594-3 — ISSN 2003-0088<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q371522'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q50395049'></a>
5. ↑  Eleonora Amalia Maria Adelborg 1849-12-06 — 1940-04-23 Textilkonstnär // *(unspecified title)* Праверана 1 красавіка 2018.
6. ↑  LIBRIS — 2017. Праверана 24 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1798125'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кальцоў.

**Канстанцін Яўгенавіч Кальцоў** (17 красавіка 1981(1981-04-17), Мінск, БССР, СССР — 18 сакавіка 2024(2024-03-18), Маямі, Фларыда) — беларускі хакеіст, крайні нападаючы. Трэнер. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 17 красавіка 1981 года ў Мінску.

Выхаванец хакейнай школы «Юнацтва». Да 1998 года выступаў за дзіцячую, юніёрскую і маладзёжную каманду, правёў пяць матчаў у чэмпіянаце Беларусі.

У 1999 годзе быў абраны «Пітсбург Пінгвінз» у першым раундзе драфта НХЛ пад 18-м нумарам.

Усяго ў НХЛ правёў 144 гульні, набраў 38 (12+26) ачкоў.

У чэмпіянатах Расіі і КХЛ выступаў за сем клубаў. Шэсць сезонаў правёў ва ўфімскім «Салаваце Юлаеве», з якім у 2011 годзе выйграў Кубак Гагарына.

За нацыянальную зборную Беларусі выступаў з 1999 года. Удзельнік Алімпійскіх гульняў у Солт-Лэйк-Сіці і Ванкуверы, Чэмпіянатаў свету па хакеі з шайбай 1999, 2001, 2002 у першым дывізіёне, 2005, 2007, 2008, 2009, 2010, 2012, 2013, 2014 гадоў.

З 2017 па 2024 год на трэнерскай працы. Ён стаў асістэнтам галоўнага трэнера ва ўфімскім «Салаваце Юлаеве». Затым працаваў асістэнтам у «Дынама Мінск». А першы самастойны трэнерскі вопыт Канстанцін Кальцоў пачаў у «Брэсце». А ў чэрвені 2020 года Кальцоў узначаліў «Дынама-Маладзечна». Разам з камандай ён заняў чацвёртае месца ў рэгулярным чэмпіянаце Беларусі. Пасля такога ўдалага сезона спецыяліста заўважылі ў маскоўскім «Спартаку», куды ён перайшоў. 

Але ў міжсезонне 2022 года Канстанцін Кальцоў вярнуўся ў «Салават Юлаеў» і ўвайшоў у трэнерскі штаб уфімскага клуба. 18 сакавіка 2024 года стала вядома, што ён пакіне клуб.

Праз дзень было паведамлена пра гібель Кальцова.

Загінуў 18 сакавіка 2024 года ў амерыканскім Маямі. Цела было крэміравана ў ЗША.

Зноскі
------

1. ↑  Чым нам запомніцца Канстанцін Кальцоў
2. ↑  Тренер «Салавата Юлаева» Константин Кольцов покинет клуб
3. ↑  В «Салавате Юлаеве» подтвердили гибель тренера Константина Кольцова
4. ↑  Не стало Константина Кольцова

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Elite Prospects (ігрок) · Elite Prospects (трэнер) · Eurohockey.com · Hockey-Reference.com · hockeyDB · Olympedia · НХЛ |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Давідовіч.

**Анато́ль Мікала́евіч Давідо́віч** (28 сакавіка 1965, в. Скабін, Капыльскі сельсавет, Капыльскі раён, Мінская вобл. — 13 чэрвеня 1992) — ваеннаслужачы савецкай, затым — азербайджанскай арміі, маёр, Нацыянальны Герой Азербайджана (1992, пасмяротна).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і вайскоўца. У дзяцінстве пераехаў з бацькамі ў г. Слуцк. У 1982 г. закончыў сярэднюю школу № 10 г. Слуцка і паступіў у Сумскае Вышэйшае каманднае двойчы Чырванасцяжнае вучылішча імя М. В. Фрунзэ (г. Сумы, Украіна). Пасля яго заканчэння служыў ва Узброеных Сілах СССР: у Групе савецкіх войск у Германіі, з 1989 года — у г. Гянджа, Азербайджан: начальнік штаба артылерыйскага палка Чырванасцяжнай Закаўказскай ваеннай акругі (са снежня 1991 года, пасля падзелу СССР — Узброеных Сіл СНД).

У пачатку 1992 года капітан А. Давідовіч перайшоў на службу ў армію Азербайджанскай Рэспублікі. Атрымаў званне маёра. З’яўляўся начальнікам артылерыйскага штабу № 930, займаўся падрыхтоўкай артылерыстаў. Унёс вялікі ўклад ва ўмацаванне Ўзброеных Сіл Азербайджана.

У ходзе азербайджана-армянскага ўзброенага канфлікту ўдзельнічаў у баявых дзеяннях па абароне суверэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасці Азербайджана. Вызначыўся ў наступленні ў Агдамскім раёне, 9 чэрвеня 1992 г. каля в. Нахічаванік асабіста знішчыў некалькі адзінак баявой тэхнікі праціўніка, атрымаў цяжкае раненне. Быў эвакуіраваны ў Цэнтральны шпіталь у Баку; памёр, не прыходзячы ў прытомнасць. Пахаваны ў Слуцку.

3 ліпеня 1992 года А. Давідовічу пасмяротна прысвоена найвышэйшая ўзнагарода Азербайджанскай Рэспублікі — званне «Нацыянальны герой Азербайджана» (указ прэзідэнта Азербайджанскай Рэспублікі № 24).

Ушанаванне памяці
-----------------

Імем А. М. Давідовіча названа вуліца ў г. Гянджа, там жа 10 красавіка 2015 года ўсталявана мемарыяльная дошка ў яго гонар.

Зноскі
------

1. ↑  Samirə Süleymanlı (10 красавіка 2015). "Gəncədə Anatoli Nikolayeviç Davidoviçin anadan olmasının 50 illiyinə həsr olunan yubiley tədbiri keçirilib" [азербайджанская]. ganjanews.az. Архівавана з арыгінала 7 ліпеня 2019. Праверана 5 красавіка 2016.

Спасылкі
--------

* Davidoviç Anatoli Nikolayeviç // Zəngilan.  (азерб.)
* Азербайджанский герой из Беларуси Архівавана 24 кастрычніка 2014. // open.az. 2009. 9 мая.  (руск.)
**Новасібірская дзяржаўная кансерваторыя імя М. І. Глінкі** (руск.: Новосибирская государственная консерватория имени М. И. Глинки) — вышэйшая музычная навучальная ўстанова ў Новасібірску. Заснавана ў 1956 годзе распараджэннем саўміна РСФСР і ўказам міністэрства культуры РСФСР. Новасібірская кансерваторыя — першая музычная вышэйшая навучальная установа ў Сібіры і да гэтага часу застаецца адзінай кансерваторыяй за Уралам.

Гісторыя
--------

Будынак, у якім размяшчаецца кансерваторыя, быў пабудаваны ў 1923—1924 гадах па праекце архітэктара Андрэя Крачкова для «Дальгандлю». У 1960-я гады да будынка кансерваторыі быў прыбудаваны чацвёрты паверх і дзве бакавыя прыбудовы, з-за чаго ён не змог атрымаць статус помніка архітэктуры.

У 1981 годзе ў будынку кансерваторыі адкрыўся яе музей, у якім знаходзіцца больш за 6 тысяч адзінак захоўвання — афішы, фатаграфіі, дакументы, аўдыёзапісы міжнародных, расійскіх, рэгіянальных конкурсаў і фестываляў, якія праходзілі ў кансерваторыі.

Па выніках рэйтынгу маніторынгу эфектыўнасці расійскіх ВНУ, праведзенага ў 2018 годзе, кансерваторыя заняла 3-е месца сярод ВНУ Новасібірскай вобласці і 2-е месца сярод расійскіх кансерваторый, а ў 2021 годзе кансерваторыя ўвайшла ў 1 лігу па ацэнцы паказчыкаў эфектыўнасці дзейнасці расійскіх ВНУ. пры дапамозе праграмна-метадычнага комплексу LiftUp па дадзеных Мінадукнавукі Расіі.

У 2020 годзе кансерваторыя прайшла дзяржаўную акрэдытацыю, а ў 2021 годзе міжнародную прафесійна-грамадскую акрэдытацыю адукацыйных праграм па крытэрыях, устаноўленых у адпаведнасці з Еўрапейскімі стандартамі гарантыі якасці (ESG-ENQA).
**Дом Аэрафлота** (руск.: Дом Аэрофлота) - пяціпавярховы будынак у стылі канструктывізму, размешчаны ў Цэнтральным раёне Новасібірска на рагу Чырвонага праспекта і Ядрынцаўскай вуліцы. Пабудаваны ў пачатку 1930-х гадоў. Помнік архітэктуры рэгіянальнага значэння.

Апісанне
--------

Архітэктар і дакладная дата будаўніцтва Дома Аэрафлота невядомыя. Будынак быў пабудаваны ў 1930-х гадах і прызначаўся для размяшчэння адміністрацыйных і службовых органаў Аэрафлота.

Галоўны заходні фасад звернуты да Чырвонага праспекта, паўднёвая тарцовая частка выходзіць на Ядрынцаўскую вуліцу. З поўначы да дома прымыкае выкананая ў стылістыцы суседняга будынка дэкаратыўная каланада.

Пяціпавярховы будынак франтальна-сіметрычнай кампазіцыі мае прамавугольную форму плана. Поўная сіметрыя будынка парушаецца толькі размешчаным у паўднёва-заходнім куце ўваходам, які падкрэсліваюць высокі ганак і «западальны» кут.

Два верхніх паверха ў адрозненне ад іншых маюць паніжаную вышыннасць.

Кутнія гаўбцы візуальна замацоўваюць вуглы, ствараючы дакладны вертыкальны рытм ярусаў.

Галоўны фасад вянчае высокі атык, яго цэнтр упрыгожвае барэльеф - эмблема "Аэрафлота". Па баках барэльефа размешчаны круглыя слыхавыя вокны.

Паміж вокнамі пятага і чацвёртага паверхаў знаходзіцца аб'ёмны надпіс "Аэрафлот".

Фасады будынка афарбаваны светла-блакітнай фарбай.

Літаратура
----------

* Воеводина Т.В. Грес М.В. Минов И.Г. и др. Памятники истории, архитектуры и монументального искусства Новосибирской области Книга 1.Новосибирск / В.А.Кошелев. — Новосибирск: ПК «ДЕАЛ», 2011. — 279 с. — ISBN 5-8402-0368-8.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сямашка.
**Віктар Станіслававіч Сямашка** (28 жніўня 1948, Канавалава, Віцебская вобласць — 23 красавіка 1998) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Удзельнік мастацкіх выставак з 1974 года. Працаваў ў манументальна-дэкаратыўным мастацтве, а таксама ў графіцы. Асноўныя творы: вітражы для школы міліцыі, НДІ прафтэхадукцыі, Расонскага музея баявой садружнасці, Барысаўскага медыцынскага вучылішча, Мазырскага ПТВ № 228; графічныя лісты «Крыніцы», «Саджанец», «Партрэт садоўніка», «Маці», «Стары будынак», «Сцчасная мудыцына». Творы знаходзяцца ў Музеі сцчаснага выяўленчага мастацтва, фондах БСМ. Член БСМ з 1993 года.

Літаратура
----------

Беларускі саюз мастакоў : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1998. — С.528
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Жук (значэнні).

**Павел Жук** (3 сакавіка 1956, Баранавічы — 15 лютага 2022) — выдавец беларускага незалежнага друку.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 3 сакавіка 1956 года ў Баранавічах.

Скончыў фізічны факультэт БДУ, некалькі гадоў адпрацаваў у Акадэміі Навук БССР.

У 1989 годзе ўваходзіў у выдавецкую групу часопіса «Літаратура», які заснавалі Сяргей Дубавец і Алесь Бяляцкі. Потым браў удзел у выданні «Навін БНФ» у 1989 годзе. У сакавіку 1990 года разам з Дубаўцом і Алесем Гурковым выдаў «Дзень Волі — 90», прымеркаваны да 72-х угодкаў стварэння Беларускай Народнай Рэспублікі. «Дзень Волі» стаў пралогам газеты «Свабода», першы нумар якой пабачыў свет у красавіку 1990 года. У красавіку 1991 года стаў заснавальнікам газеты «Наша Ніва», што пачала выходзіць з ініцыятывы і пад рэдакцыяй Сяргея Дубаўца.

Газету «Свабода» выдаваў да лістапада 1997 года, пакуль газета не была зачынена пасля неаднаразовых папярэджанняў за публікацыю крытычных да палітыкі прэзідэнта Лукашэнкі артыкулаў. Нягледзячы на закрыццё газеты, яна працягвала даходзіць да чытача праз Інтэрнэт. У студзені 1998 года газета адрадзілася пад назвай «Навіны», выдаўцом зноў стаў Жук.

У 1992-1994 Жук займаўся стварэннем у Беларусі незалежнага тэлебачання, быў заснавальнікам тэлекампаніі ММ4, работа якой была спынена ўладай. 

Уладальнік прыватнай друкарні ў 1997-1999 гг, якая была пазбаўлена ліцэнзіі падчас выбарчай кампаніі 1999 года. 

Памёр 15 лютага 2022 года.

Зноскі
------

1. ↑  Памёр выдавец газет «Свабода» і «Навіны» Павел Жук

Літаратура
----------

* Дэмакратычная апазіцыя Беларусі (1956—1991). Даведнік, slounik.org
* Навіны. 1999, № 1;
* Пазацэнзурны перыядычны друк Беларусі (1971—1990). Каталог. — Мінск. 1998.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Цвікевіч.
**Аляксандра Зорына** (сапр. Аляксандра Цвікевіч, 17 верасня 1899, Баранавічы — 31 мая 1973, ЗША) — актрыса нямецкага нямога кіно.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 17 верасня 1899 года ў Баранавічах у заможнай сям'і Аляксандра і Марыі. Мела сястру Ганну, братоў Анатоля і Яўгена.

У 1917 годзе сям'я пераехала ў Польшчу, у Варшаву, дзе бацька заснаваў стаматалагічную клініку, а маці - рэстаран. 

Дэбют у нямецкай чорна-белай нямой драме "Карусель жыцця" аказаўся паспяховым і актрыса заключыла кантракт з нямецкай кінакампаніяй «UFA» у Мюнхене. 

З 1919 года па 1932 год знялася ў шэрагу фільмаў, у тым ліку «Засада» па баладзе Адама Міцкевіча, «Трагедыя Расіі і яе трох эпох» і «На ясным беразе» па раману Г. Сенкевіча.

У 1922 годзе па запрашэнню нямецкай кінастудыі «Universum Film AG» Аляксандра Зорына пераехала ў Берлін. У тым жа годзе ў Германіі яна пазнаёмілася са сваім будучым мужам кінапрадзюсарам Сяргеем Оцупом. 

Афіша фільма "Рукі Арлака", 1924 год
У Германіі яна знялася амаль што ў двух дзясятках фільмаў. 

Падтрымлівала сувязі са многімі знакамітасцямі: Ф. Шаляпіным, С. Ясеніным, У. Набокавым і інш. 

У 1932 годзе ўзяла шлюб з кінапрадзюсарам Сяргеем Оцупам, пасля чаго завяршыла кар’еру кінаактрысы. 

Другая сусветная вайна разбурыла сям’ю. Яе муж з 1939 года жыў у Італіі. У Берліне Аляксандра перакладала замежныя фільмы і працавала рэдактарам субтытраў. 

У 1943 годзе яе дом быў разбураны бомбай і сям'я перабралася ў прадмесце Берліна, а ў 1945 - у Касэль, дзе жыла ў лагеры ўцекачоў. 

У 1949 годзе эмігравала ў ЗША, пасялілася ў Сан-Францыска. 

Памерла ў 1973 годзе ад анкалагічнага захворвання. 

Пахавана ў каліфарнійскім горадзе Сан-Рафаэль.

Зноскі
------

1. ↑  Alexandra Sorina // datos.bne.es: El portal de datos bibliográficos de la Biblioteca Nacional de España — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q50358336'></a>
2. ↑  Alexandra Sorina // filmportal.de — 2005. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812'></a>
3. ↑  Аляксандра (Цвікевіч) Зорына

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX5287597 · BNF: 16178805g · GND: 1048749975 · ISNI: 0000000076911768 · LCCN: nr2003035781 · VIAF: 24547141 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рудакова.

**Рудакова** — былы біялагічны заказнік рэспубліканскага значэння ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уключаны ў склад Нацыянальнага парку «Нарачанскі».

Біялагічны заказнік «Рудакова» знаходзіцца паміж азёрамі Мядзел і Рудакова, на землях, якія не выкарыстоўваюцца ў сельскагаспадарчых мэтах калгасу «Ленінскі шлях» і Навамядзельскага лясніцтва. Агульная плошча заказніка складае 369 га (3,69 км²).

Тэрыторыя, якую займае заказнік, — тыповы ўчастак поўдня Беларускага Паазер'я. Таксама тэрыторыя размяшчэння заказніка з'яўляецца найбольш узвышанай часткай Свянцянскіх градаў на тэрыторыях, прылеглых да возера Нарач. У межах заказніка сканцэнтравана валікая колькасць рэдкіх відаў і відаў, якія знікаюць. Сярод іх: асака воласападобная (*Carex capillaris*), асака птушканожкавая (*Carex ornithopoda*), ятрышнік дрэмлік (*Orchis morio*), гарачаўка крыжападобная (*Gentiana cruciata*), пальчатакарэннік балтыйскі (*Dactylorhiza longifolia*), тайнік яйкападобны (*Listera ovata*), пустапялёснік зялёны (*Coeloglossum viride*), вужоўнік звычайны (*Ophioglossum vulgatum*), крынічнік шыракалісты (*Veronica teucrium*), купальнік горны (*Arnica montana*), гайнік цёмна-чырвоны (*Epipactis atrorubens*), вязель рознакаляровы (*Coronilla varia*), медуніца вузкалістая (*Pulmonaria angustifolia*) і іншыя.

Усяго на тэрыторыі заказніка выяўлены 14 рэдкіх відаў і відаў, якія знікаюць.

Зноскі
------

1. ↑  О внесении изменений в постановление Кабинета Министров Республики Беларусь от 25 сентября 1996 г. № 631 и прекращении функционирования некоторых республиканских заказников(недаступная спасылка)  (руск.)
**Рука пустыні** (ісп.: Mano del desierto) — скульптура ў пустыні Атакама ў 400 метрах ад шашы № 5[en] Панамерыканскай шашы ў рэгіёне Антафагаста (Чылі).

Скульптура ўяўляе сабой левую далонь чалавека, якая прыкладна на тры чвэрці як бы высоўваецца з-пад зямлі. Аўтар — чыліец Марыё Ірарасабаль, вышыня рукі — 11 метраў. Па задуме аўтара, яго работа павінна паказваць чалавечую несправядлівасць, адзіноцтва, гора і пакуты, а столь значны памер — слабасць і бездапаможнасць. Матэрыял канструкцыі — цэмент на стальным каркасе. Адкрыццё адбылося 28 сакавіка 1992 года.

Скульптура — папулярнае месца для здымкі, яна трапіла ў мноства рэкламных ролікаў і музыкальных кліпаў. «Руку» часта размалёўваюць графіці, таму ўлады яе рэгулярна ачышчаюць, у прыватнасці, у рамках святкавання сусветнага дня турызму ў 2013 годзе ўлады Антафагасты і міністэрства турызму краіны арганізавалі ачышчэнне рукі намаганнямі 20 валанцёраў. Клопат пра помнік узяло на сябе «Аб’яднанне за Антафагасту», яе члены займаюцца ачысткай помніка і заклікаюць наведвальнікаў не пакрываць яго надпісамі.

Глядзіце таксама
----------------

* Рука Пунта-дэль-Эстэ — вельмі падобная скульптура таго жа аўтара на пляжы горада Пунта-дэль-Эстэ ва Уругваі.

Зноскі
------

1. ↑  The Giant Hand Buried in the Atacama Desert  (англ.) на сайце *scribol.com*
2. 1 2 3 4  *Кэці Мэнінг.* Keep Up the High Five: «La Mano Del Desierto»  (англ.) на сайце *elobservatodo.cl*, 22 ліпеня 2011
3. ↑  La mano del desierto  (ісп.) на сайце *diariodelviajero.com*, 29 лютага 2008
4. ↑  *Marcelo Rojas*. LA MANO DEL DESIERTO (ісп.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 14 сакавіка 2014. Праверана 24 мая 2014.
5. ↑  *Міністэрства турызму Чылі*. Con operativo en la Mano del Desierto, Sernatur Antofagasta celebró el Día Mundial del Turismo (ісп.) (27 верасня 2013). Праверана 24 мая 2014.
6. ↑  *Katie Manning*. Keep Up the High Five: "La Mano Del Desierto" (англ.) (22 ліпеня 2011). Праверана 24 мая 2014.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Рука пустыні на Вікісховішчы |

* Corporación Pro Antofagasta — Escultura Mano del Desierto Архівавана 16 мая 2014.  (ісп.) на сайце *corporacionproa.blogspot.com.es*
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Уілсан.

**Эдвард Осбарн Уілсан** (англ.: Edward Osborne Wilson; 10 чэрвеня 1929, Бірмінгем, штат Алабама, ЗША — 26 снежня 2021) — амерыканскі біёлаг, сацыябіёлаг, мірмеколаг, эколаг, пісьменнік, двойчы лаўрэат Пулітцэраўскай прэміі. Быў прызнаным у свеце экспертам па мурашках і атрымаў мянушку Ant Man.

Уілсан быў названы «бацькам сацыябіялогіі» і «бацькам навукі пра біяразнастайнасць» за яго абарону навакольнага асяроддзя і яго свецка-гуманістычныя і дэістычныя ідэі, якія тычацца рэлігійных і этычных пытанняў.

Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1969), замежны член Лонданскага каралеўскага таварыства (1990). Прафесар Гарвардскага ўніверсітэта. Удастоены Нацыянальнага навуковага медаля ЗША (1976) і іншых прэстыжных узгагарод. Аўтар больш за 30 кніг і больш за 430 навуковых артыкулаў, некаторыя з якіх з’яўляюцца найбольш цытаванымі ў гісторыі і выдадзены ў такіх важных навуковых часопісах, як Nature або Science. Яго працы «Character displacement», апублікаваная ў 1956 годзе ў суаўтарстве з Уільямам Браўнам-малодшым, «The Theory of Island Biogeography», падрыхтаваная разам з Робертам Мак-Артурам у 1967 годзе, "Experimental zoogeography of islands: the colonisation of у 1969 годзе разам Дэніэлам Сімберлафам і яго кнігі «The Insect Societies» і «Sociobiology: The New Synthesis» былі ўдастоены ўзнагароды Science Citation Classic, самай значнай узнагароды, якая вызначае найбольш цытуемыя навуковыя працы.

Ён таксама атрымаў больш за 150 прэстыжных узнагарод і медалёў па ўсім свеце, а таксама больш за 40 ганаровых доктарскіх ступеняў. Ён з’яўляеўся ганаровым сябрам больш за 30 сусветна вядомых і прэстыжных арганізацый, акадэмій і інстытутаў. Яго запрашалі чытаць лекцыі ў больш за 100 універсітэтаў і інстытутаў па ўсім свеце. У яго гонар былі названы некалькі відаў жывёл.

У 1995 годзе часопіс Time назваў яго адным з 25 самых уплывовых людзей Амерыкі, а ў 1996 годзе міжнароднае даследаванне ўключыла яго ў лік 100 самых уплывовых вучоных у гісторыі.
**Тайва́нскія го́ры** — горы на востраве Тайвань.

Даўжыня 270 км, шырыня да 80 км. Складзены з вулканічных, крышталічных і вапняковых парод. Чатыры паралельныя хрыбты, падзеленыя падоўжнымі далінамі. Вышыня да 3997 м (гара Юйшань). На ўсходзе стромка абрываюцца да мора. Грабнявая зона мае альпійскі рэльеф, сляды старажытнага зледзянення. На поўначы патухлыя вулканы. Геатэрмальныя крыніцы. На ніжніх схілах вільготныя субэкватарыяльныя лясы, вышэй — шыракалістыя і хвойныя лясы, якія мяжуюць з зараснікамі хмызняку і лугам.

Літаратура
----------

* Тайва́ньскія го́ры // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 384. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Тайва́ньские го́ры // Т. 25. Струнино — Тихорецк. — М. : Советская энциклопедия, 1976. — С. 209—210. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров; 1969—1978). (руск.)
**Лукаш Цясак** (славацк.: Lukáš Tesák; нар. 8 сакавіка 1985, Ж’яр-над-Гронам, Славакія) — славацкі футбаліст, абаронца клуба «Пагронне» і былы ігрок нацыянальнай зборнай Славакіі.

Клубная кар’ера
---------------

Пачынаў прафесійную кар’еру ў складзе клуба «Дубніца», пазней гуляў у Славакіі за «Жыліну», «Рымаўску Собату», «Сеніцу» і «Татран». У складзе «Жыліны» двойчы станавіўся срэбраным прызёрам чэмпіянату Славакіі (2007/08, 2008/09).

У жніўні 2010 года падпісаў кантракт с луганскай «Зарой», стаўшы такім чынам першым славацкім футбалістам ва ўкраінскай Прэм’ер-лізе. За два сезоны правёў 33 матчы ў чэмпіянаце Украіны і 4 матчы ў Кубку, пасля чаго пакінуў клуб у якасці свабоднага агента.

У ліпені 2012 года перайшоў у маскоўскае «Тарпеда», якое тады выступала ў ФНЛ. Па выніках сезону 2013/14 дапамог камандзе выйсці ў Прэм’ер-лігу, сам быў прызнаны найлепшым абаронцам у сезоне ФНЛ. Пачынаў сезон 2014/15 у Прэм’ер-лізе ў складзе «Тарпеда», але хутка з-за фінансавых праблем пакінуў каманду і стаў іграком тульскага «Арсенала», які таксама толькі атрымаў месца ў Прэм’ер-лізе. Па выніках сезону 2014/15 «Арсенал» зноў вылецеў у ФНЛ, аднак абаронца застаўся ў камандзе.

У студзені 2016 года разарваў кантракт з «Арсеналам» і ў лютым стаў іграком казахстанскага «Кайрата», куды яго запрасіў галоўны трэнер Аляксандр Барадзюк, з якім Лукаш разам працаваў у маскоўскім «Тарпеда». 8 сакавіка 2016 года дэбютаваў у новай камандзе ў матчы за Суперкубак Казахстана супраць «Астаны», у серыі пенальці забіў вырашальны гол, чым прынёс трафей сваёй камандзе (0:0, па пенальці 5:4). У ліпені 2016 года з-за перавышэння колькасці легіянераў у камандзе быў адзаяўлены з «Кайрата» і неўзабаве вярнуўся ў тульскі «Арсенал». 30 кастрычніка 2016 года ў матчы з «Уфой» атрымаў траўму, з-за якой больш не з’яўляўся на полі, і ўзімку пакінуў каманду.

У ліпені 2017 года пасля прагляду падпісаў кантракт з беларускім клубам «Гомель». У складзе «Гомеля» замацаваўся на пазіцыі левага абаронцы. 18 лістапада 2017 года ў матчы з «Мінскам» (2:0) адзначыўся дублем. 

У студзені 2018 года пакінуў гомельскі клуб і неўзабаве далучыўся да клуба другога дывізіёна Славакіі «Пагронне».

Міжнародная кар’ера
-------------------

5 верасня 2015 года дэбютаваў у нацыянальнай зборнай Славакіі ў адборачным матчы чэмпіянату Еўропы 2016 супраць Іспаніі (0:2).

Дасягненні
----------

* Сцяг Славакіі 02Сярэбраны прызёр Срэбраны прызёр чэмпіянату Славакіі (2): 2007/08, 2008/09
* Сцяг Казахстана Уладальнік Суперкубка Казахстана: 2016

Зноскі
------

1. ↑  Lukas Tesak // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Словак Тесак стал игроком "Гомеля"
3. ↑  "Гомель" расстался с Тесаком
4. ↑  Тесак перешел в клуб 2-го дивизиона Словакии

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AS.com · BDFA · by.tribuna.com · eu-football.info (ігрок) · FBref.com · FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · National Football Teams.com · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Transfermarkt (трэнер) · Прэсбол · РПЛ (ігрок) · УАФ |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Машэка (значэнні).
Сцэна са спектакля «Машэка» на паштовай картцы Беларусі прысвечанай 125-годдзю з дня нараджэння Е. А. Міровіча.
**Машэка** — герой беларускага народнага падання, змагар супраць сацыяльнай несправядлівасці, высакародны разбойнік. Паводле падання, каля магілы забітага Машэкі ўзнік Магілёў.

Фальклорны сюжэт пра Машэку творча выкарыстаў у рамантычным стылі Янка Купала ў паэме «Магіла льва». Да вобраза Машэкі звярталіся Еўсцігней Міровіч, Віталь Вольскі (п’есы «Машэка»), Уладзімір Караткевіч (балада «Машэка»). Паводле паэмы Янкі Купалы і п’есы Міровіча Рыгор Пукст напісаў оперу «Машэка».

Гл. таксама
-----------

* Менеск
* Гом
* Паданне аб паходжанні Гомеля

Зноскі
------



1. ↑  Легенды і паданні / Акадэмія навук Беларускай ССР, Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск: Навука і тэхніка, 1983. — С. 274—277.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сямёнава.

**Святлана Мікалаеўна Сямёнава** (нар. 29 ліпеня 1944, Южна-Курыльск, Сахалінская вобласць) — Заслужаны настаўнік Рэспублікі Беларусь, ганаровы грамадзянін г. Брэста. Член Рэспубліканскай асацыяцыі педагогаў-даследчыкаў.

Біяграфія
---------

Скончыла Брэсцкі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. С. Пушкіна ў 1972 годзе. Працавала настаўніцай матэматыкі ў Пугачоўскай васьмігадовай школе, з 1975 года — арганізатарам пазакласнай і пазашкольнай работы СШ № 1 г. Брэста, з 1985 года — дырэктарам СШ № 15 г. Брэста.

Па яе ініцыятыве ў 1990 годзе быў створаны першы ў Брэсцкай вобласці агульнаадукацыйны ліцэй, дырэктарам якога яна з’яўлялася да жніўня 2018 года. У 1994 годзе ліцэй прайшоў атэстацыю Дзяржаўнай інспекцыі навучальных устаноў Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь з адзнакай «выдатна».

Абіралася дэпутатам гарадскога Савета дэпутатаў (2003—2007), абласнога Савета дэпутатаў (2007—2014). У лістападзе 2017 годзе была абрана старшынёй праўлення дабрачыннага фонду «Брэст. 1000 гадоў», які аказваў дапамогу ў арганізацыі падрыхтоўчай кампаніі святкавання юбілею горада.

Узнагароды
----------

Заслужаны настаўнік Рэспублікі Беларусь (2001). Узнагароджана медалём Францыска Скарыны (2010), знакам «Выдатнік народнай адукацыі БССР», Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

За шматгадовую працу ў сістэме адукацыі, высокі прафесіяналізм, вялікі асабісты ўклад у навучанне і выхаванне падрастаючага пакалення, актыўны ўдзел у грамадскім жыцці горада С. М. Сямёнавай 5 жніўня 2014 года прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Брэста».

Крыніцы
-------

Літаратура
----------

* Пархутич, И. М. Семёнова Светлана Николаевна / И. М. Пархутич // Брест. Брэст. Brest. 1000 : энциклопедия. Минск, 2019.С. 78.
* Пархутич, И. М. Лицей № 1 имени А. С. Пушкина г. Бреста / И. М. Пархутич // Брест. Брэст. Brest. 1000 : энциклопедия. Минск, 2019.С. 347.
* Ковальская, О. Наш юбилей будет лучшим : [о создании благотворительного фонда «Брест. 1000 лет»; председатель правления С. Н. Семёнова] / Ольга Ковальская // Брестский вестник. 2017. 23 ноября (№ 47). С. 4.
* Директор лицея — в числе почётных граждан Бреста : [директору лицея № 1 им. А. С. Пушкина С. Н. Семёновой присвоено звание «Почётный гражданин города Бреста»] // Брестский курьер. 2014. 4 августа (№ 36). С. 32.

Спасылкі
--------

* Семенова Светлана Николаевна(недаступная спасылка)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дарагакупец.

**Анжаліка Юр’еўна Дарагакупец** (нар. 14 красавіка 1964, Гомель) — беларускі дзяржаўны дзеяч, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыла Віцебскі дзяржаўны ордэна дружбы народаў медыцынскі інстытут па спецыяльнасці «Лячэбная справа».

Працоўную дзейнасць пачала ўрачом-кардыёлагам III кардыялагічнага аддзялення Гомельскага абласнога клінічнага кардыялагічнага дыспансера.

Намеснік галоўнага ўрача па медыцынскай часці ўстановы «Гомельскі абласны клінічны кардыялагічны цэнтр».

Выбіралася членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана юбілейнымі медалямі «70 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», «70 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», знакам «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, ганаровымі граматамі Гомельскага аблвыканкама, Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў.

Крыніцы
-------

1. ↑  Дарагакупец Анжаліка Юр’еўна Архівавана 18 жніўня 2020.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ — Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь пятага склікання Архівавана 20 кастрычніка 2021.
**Элефантыяз**, **Слановасць** — устойлівае павелічэнне памераў якой-небудзь часткі цела (канечнасці, машонкі) за кошт хваравітага разрастання (гіперплазіі) скуры і падскурнай клятчаткі, якое выклікаецца пастаянным застоем лімфы з утварэннем ацёку. Прычынай хваробы ў дадзеным выпадку з'яўляецца паразітычная нематода - узбуджальнік бругіёза - Brugia malayi. Іншы варыянт хваробы - прыроджаны парок лімфатычнай сістэмы, які складаецца ў закаркаванні лімфатычных сасудаў або ў парушэнні цыркуляцыі лімфацёку.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0238-5 (Т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Britannica (9-th) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780303919 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шалькевіч.

**Валянцін Браніслававіч Шалькевіч** (10 снежня 1945, Мінск — 31 студзеня 2001) — беларускі вучоны ў галіне неўралогіі і нейрахірургіі. Доктар медыцынскіх навук (1989), прафесар (1990).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1969 годзе Мінскі медыцынскі інстытут. З 1969 года ў НДІ неўралогіі, нейрахірургіі і фізіятэрапіі. У 1974 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Змены біяэлектрычнай актыўнасці галаўнога мозгу пры інтракраніяльных мяшоччатых анеўрызмах». У 1976 годзе абраны кіраўніком неўралагічнага аддзялення, а з 1980 года прызначаны намеснікам дырэктара Інстытута па навуковай рабоце. У 1988 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Часовыя парушэнні кровазвароту ў артэрыях вертэбральна-базілярнай сістэмы (клініка, дыягностыка, лячэнне)». Доктарская дысертацыя пакладзена ў аснову далейшых даследаванняў па клініцы, дыягностыцы і лячэнню вострых ішэмічных парушэнняў мазгавога кровазвароту ўжо з ужываннем інфармацыйна-камп’ютарных тэхналогій.

Жанаты. Сын — Леанід Валянцінавіч Шалькевіч

Дзейнасць
---------

Кіраваў навуковымі распрацоўкамі шэрагу навуковых супрацоўнікаў НДІ і практычных лекараў. Апублікаваў 248 навуковых прац па сасудзістай паталогіі галаўнога мозга. Атрымаў 24 аўтарскія пасведчанні, аўтар 11 метадычных рэкамендацый.

Пад кіраўніцтвам Валянціна Шалькевіча абаронена 16 кандыдацкіх дысертацый, 11 з іх — практычнымі лекарамі. Быў пачынальнікам распрацовак і ўкаранення інавацыйных метадаў лячэння і дыягностыкі захворванняў нервовай сістэмы. Заснаваў на Беларусі кірунак па вывучэнні і распрацоўцы найбольш эфектыўных метадаў лячэння і дыягностыкі захворванняў нервовай сістэмы з дапамогай гіпер- і гіпабаратэрапіі. Яго рэкамендацыі не страцілі актуальнасці і выкарыстоўвацца ў даследаваннях па гіпа- і гіпербаратэрапіі. Супрацоўнікі, які непасрэдна працавалі з ім, працягваюць развіваць пачатыя пад яго кіраўніцтвам даследаванні па ўкараненні матэматычных метадаў (фармальнай логікі) аналізу гетэрагеннасці праяў вострых парушэнняў мазгавога кровазвароту і для дыферэнцыяльнай дыягностыкі падтыпаў транзіторных ішэмічных атак (ТІА).

Лаўрэат прэміі імя В. М. Бехцерава. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь ад 21 верасня 1994 г. № 3204-XII узнагароджаны Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь. Выдатнік аховы здароўя (СССР) з 1980 года. Вынаходнік СССР.

Працы
-----

* Биоэлектрическая активность головного мозга под влияннем гипобаротерапии у больных мигренью (разам з Г. І. Аўсянкінай, К. А. Садоха) // Периферическая нервная система: Сб. науч. тр. Мн. 1997. Вып. 20;
* Повторные ишемнческие инсульты (разам з С. Р. Котавай) // Мед. новости. 1999. № 4.

Літаратура
----------

* Шалькевіч Валянцін Браніслававіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
**Міхаіл Браніслававіч Тумеля** (нар. 18 лютага 1963, Мінск) — вядомы беларускі рэжысёр, аніматар, мастак і сцэнарыст.

Біяграфія
---------

Вучыўся на факультэце архітэктуры Беларускага політэхнічнага інстытута (1980—1985), на Вышэйшых курсах сцэнарыстаў і рэжысёраў у Маскве (1987—1988; майстэрня Э. В. Назарава і Ю. Б. Нарштэйна). У цэх мультыплікацыйнага кіно к/с «Беларусьфільм» прыйшоў у 1978 годзе яшчэ школьнікам, працаваў расфарбоўшчыкам фаз на м/ф «Вам старт» (1979) і прарысоўшчыкам на м/ф «Ковбойские игры» (1985). З 1985 — на студыі мультыплікацыйнага кіно к/с «Беларусьфільм». У 1989—1999 — рэжысёр мінскай студыі «АФ-Цэнтр», адначасова ў 1998—2000 гадах працаваў па кантракце на анімацыйных студыях у Маскве, Портлендзе (ЗША) і Сеуле (Паўднёвая Карэя), у 1992—1993 гадах вёў заняткі па асновах анімацыі на курсах пры к/с «Троицкий мост» (Санкт-Пецярбург). Вядучы тэлеперадачы «Мультиклуб» на Беларускім тэлебачанні (1994—2005). Зняў шэраг рэкламных ролікаў і ТБ-заставак. Супрацоўнічае са студыямі «Пилот», «Панорама». Член АСІФА. Здымаўся ў дакументальных серыялах «Мир анимации или анимации мира» (2001), «Фабрика чудес» (серыя «Режиссёр-мультипликатор», 2005), «Невесомая жизнь» (2006).

Фільмаграфія
------------

Міхаіл Тумеля. Інтэрв'ю каналу БелСат. 24 верасня 2013 года.
* 2007 «Аповесьць мінулых гадоў»
* 2008 «Беларускія прымаўкі»
* 2010 «Выцінанка-выразанка»
* 2011 «Беларускія прымаўкі»

Узнагароды
----------

* «Выцінанкі-выразанкі» — прыз за лепшую рэжысуру на Адкрытым расійскім фэстывалі анімацыйнага кіно, Суздаль 2011

Зноскі
------

1. ↑  «Выцінанкі-выразанкі» Міхаіла Тумелі атрымала прыз за лепшую рэжысуру(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Міхаіл Браніслававіч Тумеля на Вікісховішчы |

* Міхаіл Тумеля: Зрабіў бы «залаты» DVD беларускай анімацыі
**«Выціна́нка-выраза́нка»** (руск.: Бумажные узоры) — беларускі анімацыйны фільм, зняты нацыянальнай кінастудыіяй «Беларусьфільм» у 2010 годзе.

Сюжэт
-----

Музычны фільм на тэму песні этна-гурта «Троіца». Жылі-былі стары і старая. І быў у іх сын. Паклікалі яны яго неяк і кажуць: «*Хутка нам, сынок, паміраць, а ты нежанаты. Ідзі па свеце, знайдзі сабе жонку*». Узяў хлопец торбачку і пайшоў… І знайшоў сабе жонку, і справілі яны вясёлае вяселле.

Здымачная група
---------------

* аўтар сцэнарыя — Міхаіл Тумеля
* рэжысёр-пастаноўшчык — Тумеля Міхаіл

Зноскі
------

1. ↑  *chtosci*. Выцінанка-выразанка / 2010 / Беларусьфільм  (бел.). *Баравік* (18 лютага 2010). Архівавана з першакрыніцы 14 лістапада 2016. Праверана 12 сакавіка 2024.

Спасылкі
--------



* Афіцыйны трэйлер на YouTube
**Новасібірскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт** (руск.: Новосибирский государственный аграрный университет) — вышэйшая навучальная ўстанова Новасібірска. Буйны навукова-адукацыйны цэнтр дзвюх абласцей Заходняй Сібіры: Новасібірскай, Томскай. За гады працы ўніверсітэт падрыхтаваў больш за 55 000 спецыялістаў для прадпрыемстваў АПК.

11 верасня 1936 г. Новасібірскі сельскагаспадарчы інстытут адкрыўся для першых студэнтаў. За год да гэтага, 14 лістапада 1935 года, быў падпісаны загад наркама земляробства СССР, паводле якога ў Новасібірску павінен быў быць арганізаваны сельскагаспадарчы інстытут з двума факультэтамі: агранамічным і заатэхнічным.

Да пачатку заняткаў быў падабраны выкладчыцкі склад: прафесары, дацэнты, асістэнты, арганізавана шэсць кафедр. У 1941 годзе адбыўся першы выпуск спецыялістаў: 45 аграномаў і 34 заатэхніка. У 1944 годзе, нягледзячы на ўсе складанасці ваеннага часу, адкрываецца факультэт механізацыі, у 1945 годзе — завочнае аддзяленне, якое праз дзевяць гадоў пераўтварылася ў факультэт завочнай адукацыі і ў 1992 годзе разам з факультэтам павышэння кваліфікацыі ператварылася ў інстытут завочнай адукацыі і павышэння кваліфікацыі. У 1960 годзе адкрыўся эканамічны факультэт, у 1962 годзе ад агранамічнага факультэта аддзяліўся першы за Уралам факультэт абароны раслін. У 1979 годзе пачалася падрыхтоўка ветэрынарных урачоў.

У 1982 годзе ў Кемерава адкрываецца першы філіял, які пазней будзе пераўтвораны ў Кемераўскі сельскагаспадарчы інстытут, а ў 2002 годзе атрымае статус самастойнай ВНУ. У 1990-х гадах у Томску з’яўляецца яшчэ адзін філіял — цяпер Томскі сельскагаспадарчы інстытут, у 2004 годзе — Паўночны філіял у горадзе Калпашава Томскай вобласці (закрыты).

У 1991 годзе інстытут прайшоў дзяржаўную атэстацыю і атрымаў статус універсітэта. У яго складзе з’яўляюцца юрыдычны факультэт і факультэт дзяржаўнага і муніцыпальнага ўпраўлення.

Пачынаюць фармавацца міжнародныя сувязі, што прыводзіць да арганізацыі міжнароднага аддзела, які працягвае актыўна развівацца і ўдасканальвацца. У тым жа 1991 годзе ў структуры ўніверсітэта ствараецца навукова-даследчы інстытут ветэрынарнай генетыкі і селекцыі. У 1996 годзе быў створаны НДІ жывёлагадоўлі, у 2003 — НДІ аховы раслін.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Чабаркуль (значэнні).

**Чабаркуль** (руск.: Чебарку́ль) — возера ў Чабаркульскім раёне Чалябінскай вобласці Расіі.

Размешчана на ўсходнім схіле Паўднёвага Урала на вышыні 319,9 метраў. Плошча паверхні возера складае 19,8 км², плошча яго вадазборнага басейна — 169 км². Ваганні ўзроўню не перавышаюць 1,25 метра, найбольш высокія ўзроўні ў чэрвені, замярзае ў першай палове лістапада, адкрываецца ў канцы красавіка ці пачатку траўня. Жыўленне змяшанае, з перавагай снегавога. Мінералізацыя вады — 0,3679 грам на літр.

Назва возера і аднайменнага горада паходзяць з цюркскай мовы і азначаюць — «Прыгожае, стракатае возера».

На возеры вялікая колькасць лясістых астравоў. Ёсць некалькі паўвостраваў — Круцік, Мар’ін, Сасновы, Семярык, Букаеўка і некалькі астравоў — Галец, Караблік, Капейка, Два Браты (два вострава), Ліпавы. На берагах возера размяшчаюцца базы адпачынку і санаторыі. На ўсходнім беразе размяшчаецца аднайменны горад Чабаркуль.

Зноскі
------

1. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n2008015291 · VIAF: 143294195 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Семашкевіч.
**Рыгор Семашкевіч** (12 верасня 1945, в. Дамашы, Маладзечанскі раён, Мінская вобласць — 11 чэрвеня 1982) — беларускі пісьменнік і літаратуразнавец.

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў філалагічны факультэт БДУ (1966). Працаваў дырэктарам Малінаўскай васьмігадовай школы Смаргонскага раёна. У 1967—1969 — аспірант кафедры беларускай літаратуры БДУ. З 1970 выкладаў беларускую літаратуру ў гэтым жа ўніверсітэце. Кандыдат філалагічных навук, дацэнт. Член Саюза пісьменнікаў СССР (з 1969).

Дэбютаваў вершамі ў 1960. Аўтар зборнікаў паэзіі «Леснічоўка» (1968), «Субота» (1973), аповесці «Бацька ў калаўроце» (1976), кнігі «Лічыла дні зязюля» (вершы, аповесці, эсэ, 1987), кнігі прозы «Выпрабаванне любоўю» (эсэ, артыкулы, 1982).

Напісаў літаратуразнаўчыя працы «Браніслаў Эпімах-Шыпіла» (1968) і «Беларускі літаратурна-грамадскі рух у Пецярбургу» (1971).

Выявіў многія цікавыя, невядомыя раней, факты пра трупу Ігната Буйніцкага. У 1974 годзе ў Празароках яму ўдалося пагаварыць і запісаць размову з 88-гадовым Янам Голерам, цымбалістам трупы Ігната Буйніцкага. Пазней Семашкевіч надрукаваў эсэ ў газеце «Літаратура і Мастацтва», пад назвай «Світка Буйніцкага».

Сям'я
-----

У шлюбе з Наталляй Брыль, спецыялісткай у галіне рэдакцыйна-выдавецкай дзейнасці, дачкой Янкі Брыля.

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* Семашкевіч Рыгор // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.
* Семашкевіч Рыгор // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — 22 000 экз. — ISBN 5-340-00709-X.
* *Лецка Я. Р.* Семашкевіч Рыгор Міхайлавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 318. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Семашкевіч Рыгор Міхайлавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1139190814 · LCCN: n85384926 · NLP: a0000002888466 · NUKAT: n2006142329 · SUDOC: 230526241 · VIAF: 164077851 · БАП: 130319 |

 |
Буракі, паражаныя грыбам *Rhizoctonia*
**Караняед буракоў** — захворванне раслін, выкліканых рознымі грыбамі і бактэрыямі.

Паражае часцей за ўсё буракі, у першую чаргу праросткі і ўсходы. Узбуджальнікамі з’яўляюцца грыбы *Aphanomyces cochlioides*, *Phoma betae*, *Pythium debarianum*, *Rhizoctonia aderholdii*, віды роду Фузарыум (*Fusarium*) і бактэрыі з родаў *Pseudomonas*, *Serratia* і інш. Акрамя буракоў, сустракаецца ў капусты, шпінату, агуркоў і іншых раслін. Узбуджальнікі перадаюцца праз глебу або распаўсюджваюцца з насеннем.

Сімптомы караняеду ў буракоў залежаць ад канкрэтнага ўзбуджальніка. Большасць іх паражае расліны на ранніх стадыях развіцця (часам да выхаду парасткаў на паверхню), і толькі від *Phoma betae* прадстаўляе небяспеку для дарослых раслін. Як правіла, агульнымі сімптомамі з’яўляюцца пабурэнне і загніванне каранёвай шыйкі і з’яўленне перацяжак, якія прыводзяць да палягання сцяблінак. Пры паразе грыбамі роду *Phoma* карэньчыкі пакрываюцца чорнымі кропкамі — пікнідамі  (руск.) (бел.; віды роду *Pythium* прыводзіць да ўтварэння белай цвілі; *Rhizoctonia* утварае бурую грыбніцу на паверхні праросткаў; *Fusarium* — бела-ружовы міцэлій на карэньчыках. Расліны адстаюць у росце; зніжаецца маса караняплодаў і іх цукрыстасць; пры моцным паражэнні расліны гінуць.

Найбольш распаўсюджанымі ўзбуджальнікамі з’яўляюцца *Phoma betae* і *Pythium debarianum*, якія паражаюць пасадкі буракоў нават у спрыяльных для раслін умовах. Астатнія грыбы паражаюць толькі аслабленыя расліны: напрыклад, пры вырошчванні на пераўвільготненай, празмерна кіслай глебе, пры недахопе цяпла. Развіццю захворвання спрыяюць таксама нізкая якасць насення, недахоп пажыўных рэчываў, рэзкія ваганні тэмпературы, нязменнае вырошчванне культуры пры вырошчванні.

Меры барацьбы — пратручванне насення, севазварот, вапнаванне глебы, унясенне ўгнаенняў і падкормкі, прарэджванне ўсходаў з выдаленнем слабых раслін і т. п.

Крыніцы
-------

1. 1 2 3  *Мазин В. В.*. Корнеед свёклы **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 26 кастрычніка 2020. Праверана 24 кастрычніка 2020.
2. 1 2 3  Словарь-справочник фитопатолога 1959.
3. 1 2 3  Сельскохозяйственный энциклопедический словарь 1989.
4. 1 2 3  Вянгеляускайте 1989.
5. 1 2  Справочник агронома 1983.

Літаратура
----------

* Вянгеляускайте А. П. Жуклене Р. М. Жуклис Л. П. Вредители и болезни овощных культур. — М: Агропромиздат, 1989. — 462 с.
* Корнеед свёклы // Сельскохозяйственный энциклопедический словарь. — Советская энциклопедия, 1989. — С. 246.
* Корнеед всходов свёклы // Словарь-справочник фитопатолога. — Гос. изд-во сельхоз. лит-ры, 1959. — С. 150—151.
* Справочник агронома по защите растений / Нурмуратов Т. Н. Шек Г. Х. — Алма-Ата: Кайнар, 1983. — 184 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**Навум Натанавіч Мейман** (12 мая 1912, Баранавічы[*крыніца?*] — 31 сакавіка 2001, Тэль-Авіў, Ізраіль) — савецкі матэматык, фізік, актывіст яўрэйскага руху. Быў абраны ганаровым прафесарам Тэль-Авіўскага ўніверсітэта.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Баранавічах[*крыніца?*].

У 1932 годзе скончыў вучобу ў Казанскім універсітэце. У 26 гадоў абараніў доктарскую дысертацыю па матэматыцы. Вучань Мікалая Чабатарова.

Пасля Вялікай Айчыннай вайны працаваў у Маскве. Займаўся фізічнымі праблемамі ў Інстытуце фізічных праблем (да 1948 г.), а затым — у Інстытуце тэарэтычнай і эксперыментальнай фізікі АН СССР.

У 1953 годзе стаў лаўрэатам Сталінскай прэміі па тэарэтычнай фізіцы «за разлікова-тэарэтычныя работы па вырабе РДС-6с і РДС-5». Унёс уклад у матэматычную распрацоўку ядзернай зброі.

У 1968 годзе Мейман прыняў удзел у петыцыйнай кампаніі па справе Аляксандра Гінзбурга, Юрыя Галанскова і іншых. Пасля падпісання «ліста 99» у абарону Ясеніна-Вольпіна быў звольнены з работы.

У 1971 годзе выйшаў на пенсію, пасля чаго падаў дакументы на рэпатрыяцыю ў Ізраіль. У 1975 годзе Мейману было адмоўлена «з прычыны сакрэтнасці». З гэтага часу Навум Мейман — актыўны ўдзельнік яўрэйскага эміграцыйнага руха. Удзельнічаў у дэманстрацыях, у снежні 1976 года быў кіраўніком семінара, які быў прысвечаны стану і перспектывам яўрэйскай культуры ў СССР.

У 1977 годзе стаў членам Маскоўскай хельсінкскай групы (МХГ). Па ініцыятыве Меймана ў 1979 годзе была падрыхтавана справаздача «Дыскрымінацыя яўрэяў пры паступленні ва ўніверсітэты».

За праваабарончую дзейнасць яго неаднаразова арыштоўвалі.

У 1988 годзе пакінуў Савецкі Саюз, жыў у Ізраілі, дзе быў абраны ганаровым прафесарам Тэль-Авіўскага ўніверсітэта.

Памёр у 2001.

Зноскі
------

1. ↑  [Д. В. Аносов, В. Л. Гинзбург, А. Б. Жижченко, М. И. Монастырский, С. П. Новиков, Я. Г. Синай, М. А. Соловьев. Наум Натанович Мейман (некролог) // Успехи математических наук. — 2002. — Т. 57. — № 2. — С. 179—184. ].
2. ↑  Знiчкi Айчыны **(нявызн.)**. *www.sb.by*.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Матэматычная генеалогія · zbMATH Open Database · All-Russian Mathematical Portal |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
**Томаш Вітольд Шалевіч** (польск.: Tomasz Witold Szalewicz, 6 лістапада 1890, Калдычэва, Баранавіцкі павет, — 24 снежня 1961, Лондан) — польскі грамадска-палітычны дзеяч, звязаны з Наваградчынай. Пасол Сойма IV склікання (1935—1938).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў шляхецкай сямейнай сядзібе ў Калдычэва (зараз - Баранавіцкі раён Брэсцкай вобласці).

Скончыў земляробчы факультэт Ягелонскага Універсітэта. У 1918—1920 ваяваў у 1 Палку Уланаў Крахавецкіх. Пасля заканчэння вайны з бальшавікамі вярнуўся на радзіму. Стварыў Земляробчае Таварыства i Аб'яднанне землеўласнікаў Баранавіцкага павета. Таксама займаўся кааперацыяй. Засядаў у Гмінным Савеце ў Гродне, кіраваў Рэвізійнай камісіяй Баранавіцкага павета. У 1935 абраны ад Баранавіцкай акругі паслом Сойма Рэчы Паспалітай.

Быў жанаты з Геленай Брахоцкай, меў двух дзяцей — Кшыштафа і Зоф'ю.

У яго маёнтку ў 1942 годзе немцы заснавалі Калдычэўскі лагер смерці.

Зноскі
------

1. 1 2  Tomasz Witold Szalewicz // Internetowy Polski Słownik Biograficzny<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96022943'></a>