recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ірландскі фунт** (ірл.: punt Éireannach) — грашовая адзінка Ірландыі, знаходзілася ў звароце да ўвядзення еўра ў 2002 годзе. Абазначаўся ірландскі фунт сімвалам «£» або для пазбягання блытаніны з фунтам стэрлінгаў «IR £».

Першыя выпускі
--------------

Упершыню манеты ў Ірландыі былі адчаканены ў 997 годзе, наміналы былі цалкам перанятыя з Англіі і першапачаткова былі роўныя фунту стэрлінгаў. Дзяленне ірландскага было такім жа як і ў англійскага, 1 фунт быў роўны 20 шылінгам, шылінг быў роўны 12 пенсам. У выніку псавання манет ірландскі фунт значна панізіўся ў адносінах да фунта стэрлінгаў. На працягу ўсёй гісторыі прадпрымаліся спробы ўраўанаважыць валюты, але з-за шэрагу прычын курс іх увесь час вагаўся. У 1701 годзе 13 ірландскіх фунтаў прыраўнялі да 12 фунтаў стэрлінгаў, такім чынам 13 ірландскіх медных пенсаў былі роўныя аднаму сярэбранаму англійскаму шылінгу, уласных срэбных манет у Ірландыі тады ўжо не чаканілі. У 1823 годзе быў адчаканены апошні ірландскі медны пені, пасля чаго розныя банкі выпускалі папяровыя грошы, але сваіх манет Ірландыя не мела да сваёй незалежнасці ў 1922 годзе.

XX стагоддзе
------------

Пасля атрымання незалежнасці, першыя ірландскія фунты былі выпушчаныя ў 1928 годзе і ў пачатку былі прывязаныя да англійскага фунта стэрлінгаў. Да 1960-х наспела патрэба ва ўвядзенні дзесятковай сістэмы, і пасля абмеркаванняў ў 1969 годзе ірландскі фунт раўняўся 100 пенсам, а не 20 шылінгаў і 240 пенсам як раней. 31 снежня 1998 быў уведзены пастаянны курс еўра да ірландскага фунта € = IR £ 0.787564. У 2002 годзе ірландскі наяўны фунт быў цалкам заменены на еўра. Абмен наяўных фунтаў на еўра ў Ірландыі быў адным з самых хуткіх у Еўропе, за першыя два тыдні 2002 года было абменена 56 % грашовай масы. Усе ірландскія банкноты і манеты, выпушчаныя пачынаючы з 1928 года, могуць быць абменены на еўра ў Цэнтральным Банку Ірландыі ў Дубліне.

| ⛭Ірландыя паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Ірландыя»**
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Іваноў.
**Павел Уладзіміравіч Іваноў** (нар. 3 верасня 1955, Саратаўская вобласць) — дэкан факультэта экранных мастацтваў БДАМ, прафесар кафедры рэжысуры кіно і тэлебачання, дацэнт. Член Саюза пісьменнікаў Беларусі. Член Беларускага саюза журналістаў. Член праўлення Беларускага саюза кінематаграфістаў. Акадэмік Еўразійскай акадэміі тэлебачання і радыё.

Біяграфія
---------

У 1981 годзе скончыў Саратаўскае тэатральнае вучылішча імя Слонава, аддзяленне «Акцёр драматычнага тэатра», працаваў акцёрам у рускім драмтэатры г. Самарканда і Бранскім тэатры юнага гледача.

У 1988 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут, аддзяленне «Рэжысура драмы».

Узнагароды
----------

Рэжысёр вышэйшай катэгорыі, лаўрэат міжнародных конкурсаў.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дэканат факультэта
* ПАВЕЛ ИВАНОВ
**Іркуцкае Таварыства Беларускай Культуры імя Яна Чэрскага (ІТБК)** — згуртаванне беларусаў Іркуцка і Іркуцкай вобласці (Расія). Створана 31 мая 1996 года на першым З'ездзе беларусаў Іркуцкай вобласці.

Ініцыятарам стварэння грамадскай арганізацыі беларусаў у Прыбайкаллі быў Рудакоў Алег Васілевіч, які з'яўляецца Старшынёй ІТБК.

Задачы
------

ІТБК — добраахвотная грамадска-асветніцкая арганізацыя, мэта якой адраджэнне і развіццё духоўных і культурных каштоўнасцей беларускага народа, узвышэнне яго самасвядомасці, распаўсюджанне і падтрымка нацыянальных звычаяў, рамёстваў, жыццёвага ўкладу і маральных асноў.

Дзейнасць
---------

На сённяшні дзень ІТБК вядзе працу па 19 асноўных напрамках, створана 10 філіялаў ва Усходняй Сібіры, падтрымліваецца кантакт з 14 раёнамі Іркуцкай вобласці.

Пры Таварыстве паспяхова дзейнічаюць 11 фальклорных ансамбляў, 1 Беларускі Народны хор, 3 танцавальныя групы. Пастаянна дзейнічаюць Маладзёжны клуб «Крывічы» і Дзіцячы клуб «Зярнятка», якія будуюць сваю працу па секцыях. Офіс знаходзіцца па адрасе: 664011, г. Іркуцк, вул. Чэхава, 2; у ім размяшчаюцца Бібліятэка Беларускай Літаратуры (адзіная беларуская ва ўсёй Расіі і адзіная нацыянальная ва ўсёй Іркуцкай вобласці), Музей-майстэрня «Беларуская хатка», рэдакцыя бюлетэня-газеты «Маланка», Кансультатыўны Цэнтр «Бусел» па пытаннях міграцыі і распаўсюдзе інфармацыі аб грамадзянскіх правах сярод перасяленцаў з Беларусі і іх нашчадкаў.

Постаці
-------

Сярод членаў Таварыства ёсць шмат вядомых у Іркуцку вучоных, пісьменнікаў, паэтаў, мастакоў, палітыкаў. У тым ліку Істомін Генадзь Васілевіч — намеснік старшыні Заканадаўчага сходу, Старшыня камітэта па бюджэце; Несцяровіч Генадзь Мікалаевіч — старшыня камітэта па сельскай гаспадарцы Заканадаўчага сходу; Сямёнаў Вадзім Аляксандравіч — мэр горада Чаромхава і інш.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Спасылкі
--------

* Іркуцкае таварыства беларускай культуры  (руск.)
* Іркуцкае таварыства беларускай культуры на irkipedia.ru  (руск.)
«**Яжовыя імяніны**» — паэтычная сцэнка (паводле іншых звестак — драматычная паэма) беларускага паэта Яна Чачота, напісаная ў 1819 на беларускай мове і прымеркаваная да імянінаў старшыні Таварыства філаматаў Юзафа Яжоўскага, што адбываліся 19 сакавіка 1819 года.

Гісторыя
--------

Падчас напісання вершаў Ян Чачот знаходзіўся ў Мінску як пісар Радзівілаўскай пракураторыі, створанай па загаду імператара Аляксандра I у лютым 1814 для ўпарадкавання спадчыны апошняга прадстаўніка нясвіжскай галіны Радзівілаў Дамініка Радзівіла. Адсюль паэт адаслаў твор сябрам у Вільню, выказаўшы ў паэтычнай форме лёгкае шкадаванне, што ў той час, як яго прыяцелі «апаражняюць бутэлькі» ў вясёлым застоллі, ён «посціць, як святы», у Мінску, дзе яго прымушае «маршчыніць чало мазольная пасада пісара». Дасланыя вершы Яна Чачота на ўрачыстасці зачытвалі Адам Міцкевіч і Тамаш Зан.

Апісанне
--------

Твор пабудаваны ў форме дыялогу, у якім прамаўляюць беларускія сяляне, што прыйшлі павіншаваць Яжоўскага на сваёй уласнай мове. Дзейнымі асобамі паэмы з’яўляюцца цівун, войт, дзясятнік, хор хлопцаў і дзяўчат і спеў Мікіты.

Як адзначае даследчык польскай літаратуры Станіслаў Станкевіч, гэта была першая спроба Яна Чачота пісаць па-беларуску. Уважаючы на тое, што ў той час не было ўнармаванага беларускага правапісу і граматыкі, паэт здолеў з нешматлікімі выняткамі дакладна перадаць фанетычныя і марфалагічныя асаблівасці навагрудскай гаворкі беларускай мовы.

Зноскі
------

1. ↑  *Цвірка, К.* Яркая зорка беларускага адраджэння // Чачот Ян. Выбраныя творы. — Мінск, 1996. — (Беларускі кнігазбор). Архівавана 9 снежня 2004.
2. ↑  *Станкевіч, С.* Ян Чачот // Беларускія элементы ў польскай рамантычнай паэзіі = Pierwiastki białoruskie w polskiej poezji romantycznej / Валерый Булгакаў. — 1-е выд.. — Вільня: Інстытут беларусістыкі; Беласток: Беларускае гістарычнае таварыства, 2010. — С. 36. — 211 с. — ISBN 83-60456-21-6.
3. ↑  *Цвірка, К.* След на цаліку. Творчы шлях Яна Чачота // *Роднае слова*. — Мінск: 1995. — № 3. — С. 19.
4. 1 2  *Станкевіч, С.* Ян Чачот // Беларускія элементы ў польскай рамантычнай паэзіі = Pierwiastki białoruskie w polskiej poezji romantycznej / Валерый Булгакаў. — 1-е выд.. — Вільня: Інстытут беларусістыкі; Беласток: Беларускае гістарычнае таварыства, 2010. — С. 38. — 211 с. — ISBN 83-60456-21-6.

| ⛭Творы Яна Чачота |
| --- |
| Вершы і песні | 
* Да пакіньце горла драць
* Едзеш, міленькі Адам
* Праснічка
* Спевы пра даўніх ліцвінаў

 |  |
| Драматургія | 
* Яжовыя імяніны
* Апалон на калядаванні
* Малгажата з Зембаціна

 |
| Балады | 
* Бекеш
* Наваградскі замак
* Калдычэўскі шчупак
* Падземны звон на горцы ў Пазяневічах
* Радзівіл, або заснаванне Вільні
* Узногі
* Мышанка
* Свіцязь

 |
| Публіцыстыка | 
* Думкі для ніжэйшага класа
* Думкі, якія павінна пашыраць вышэйшы клас
* Пра будучае прызначэнне Таварыства філаматаў

 |
**Вышэйшая нацыянальная кансерваторыя драматычнага мастацтва** (фр.: Conservatoire national supérieur d'art dramatique) скарочана (CNSAD) — нацыянальная школа, субсідаваная французскім міністэрствам культуры. Размешчана ў Парыжы, у наш час ёй кіруе Даніэль Месгіш (фр.: Daniel Mesguich) — акцёр і прафесар франка-алжырскага тэатра.
Тэрмін заняткаў — тры гады.
Кожны курс налічвае прыблізна 30 вучняў (звычайна 15 хлопчыкаў і 15 дзяўчын) і некалькі замежных стажораў, запрашаных кожны год.

Гісторыя
--------

Стары (да 1911 года) будынак кансерваторыі — цяпер Тэатр кансерваторыі ў складзе Вышэйшай нацыянальнай кансерваторыі драматычнага мастацтва
Кансерваторыя была заснавана як частка «Парыжскай Вышэйшай нацыянальнай кансерваторыі музыкі і танца» у 1795 годзе. Структура кансерваторыі не змянялася аж да 1946 года, калі яе тэатральная частка вылучылася ў самастойную «Вышэйшую нацыянальную кансерваторыю драматычнага мастацтва».
Менавіта пастановай ад 3 сакавіка 1806 года пачынаецца станаўленне сапраўднай адукацыі драматычнага мастацтва.

У 1946 годзе кансерваторыя падзелена на дзве часткі, музыку з аднаго боку і драматычнае мастацтва з іншага боку. Кансерваторыя «Драматычнае мастацтва» застаецца на ранейшым месцы а кансерваторыя «музыкі» пераязджае на вуліцу Мадрыда (фр.: Rue de Madrid). Кансерваторыя насіла назву Нацыянальнай кансерваторыі драматычнага мастацтва, а з 1968 года ёй была прысвоена цяперашняя назва — Вышэйшая нацыянальная кансерваторыя драматычнага мастацтва.
Выпускнікамі ВНКДМ каля пяцідзесяці гадоў з'яўляюцца многія знакамітыя акцёры, якія зрабілі рэпутацыю тэатру і французскаму кіно.

Яе добрая рэпутацыя тлумачыцца менавіта строгім адборам пры паступленні; сапраўды, статыстыка ўступнага конкурса паказвае ў сярэднім поспех толькі 2 ці 3 % дапушчаных кожны год у адносінах да колькасці паступаючых. Прыблізна 1000 кандыдатаў кожны год прэтэндуюць на 30 месцаў, што робіць з гэту ўстанову адну з найбольш выбарчых школ для выхавання акцёраў.

Тэатр Кансерваторыі
-------------------

Тэатр Кансерваторыі быў пабудаваны ў 1811 годзе архітэктарам Делануа (фр.: Delannoy). Гэта былая «зала канцэртаў Кансерваторыі», датуецца 1752 годам і пасля выкарыстоўваецца вучнямі каралеўскай Школы спеву і дэкламацыі (фр.: l’École royale de chant et de déclamation)

Навучальная структура кансерваторыі
-----------------------------------

* інтэрпрэтацыя / l’interprétation
* маска / masque
* імправізацыя / l’improvisation
* танец / la danse
* taï chile / taï chi
* спеў / le chant
* фехтаванне / l’escrime
* дыкцыя / la diction
* драматургія / la dramaturgie
* гісторыя тэатра / l’histoire du théâtre
* агульная мастацкая адукацыя / la culture générale artistique
* сцэнічны рух / le mouvement scénique

Месца размяшчэння
-----------------

ВНКДМ размешчана на вуліцы Кансерваторыі (фр.: Rue du Conservatoire) у 9-ай акрузе, у Парыжы побач са станцыямі метро: (фр.: Grands Boulevards) і (фр.: Bonne Nouvelle).

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Вышэйшай нацыянальнай кансерваторыі драматычнага мастацтва  (фр.)
* Сайт асацыяцыі былых выпускнікоў кансерваторыі *Rue du Conservatoire*  (фр.)
**Вышэйшая прафесійная вучэльня** ці **Універсітэт прыкладных навук** — гэта ўстанова вышэйшай адукацыі (а часам і навукова-даследчая ўстанова), якая ў большасці краін дае вышэйшую практыка-арыентаваную адукацыю і прысвойвае сваім выпускнікам акадэмічныя ступені бакалаўра і магістра (але, як правіла, не доктара).

Адукацыя ў такіх вучэльнях спалучае выкладанне пэўных тэарэтычных ведаў і значных практычных навыкаў. Гэта можна супрацьпаставіць адукацыі ў звычайна больш шырокай навуковай вобласці ў класічным універсітэце, якая часта можа канцэнтравацца толькі на тэорыі і абстрактных канцэптуальных ведах.

Праблема найменавання
---------------------

Існуе гістарычная традыцыя, што навучальная ўстанова раней называлася ўніверсітэтам толькі ў тым выпадку, калі ў ёй выкладаўся пэўны класічны канон прадметаў (як правіла, сярод іншага філасофія, медыцына і тэалогія). У наш час іншыя прадметы, а менавіта прыродазнаўчыя і інжынерныя навукі, набылі большае грамадскае значэнне. 

Але ўстановы вышэйшай адукацыі, якія сканцэнтраваныя на гэтых прадметах і не прапануюць "класічны канон", да нядаўняга часу былі пазбаўленыя прэстыжнага наймення «універсітэт» у большасці краін свету. Яны мусілі выкарыстоўваць іншыя, больш агульныя назвы, якія на многіх мовах з'яўляюцца прыблізнымі аналагамі беларускіх тэрмінаў «вучэльня» ці «вышэйшая школа»:

* англ.: University of Applied Sciences,
* ням.: Fachhochschule,
* фр.: Haute École,
* італ.: Scuola universitaria professionale,
* польск.: Wyższa szkoła zawodowa і інш.

Большасць такіх устаноў адукацыі, як правіла, маюць розныя афіцыйныя назвы для ўжывання на нацыянальнай мове і для ўжывання ў міжнароднай сферы (пераважна на англійскай мове). У такім выпадку для англамоўнага наймення большасць з іх выкарыстоўвае канструкцыю «University of Applied Sciences» («Універсітэт прыкладных навук»). Напрыклад, Бохумскі ўніверсітэт прыкладных навук. 

Гэта стварае складнасці пры перакладзе назвы такой ВНУ напрыклад, на беларускую мову, таму што такім чынам паўсте пытанне: як перакладаць назву ВНУ — як «вучэльня», «вышэйшая школа» ці ўсё ж такі «універсітэт прыкладных навук»? 

Гэтая ж сітуацыя назіраецца і адносна назваў шматлікіх польскіх ВНУ, якія ў арыгінале называюцца «wyższa szkoła» ці «wyższa szkoła zawodowa», але для міжнароднага ўжытку афіцыйна называюць сябе ўніверсітэтамі ці акадэміямі. Напрыклад, Вышэйшая банкаўская школа ці Вышэйшая школа турызму і гатэльнай справы ў Гданьску. 

Некаторыя вышэйшыя навучальныя ўстановы такога туыпу ў Германіі сёння пайшлі яшчэ далей і пачалі з іміджавых матываў выкарыстоўваць англамоўную канструкцыю «University of Applied Sciences» нават у сваёй назве на нацыянальнай мове без ужывання, напрыклад, блізкага па сэнсе нямецкамоўнага адпаведніка «Fachhochschule». Напрыклад, Берлінскі міжнародны ўніверсітэт прыкладных навук ці Франкфурцкі ўніверсітэт прыкладных навук.

Гл. таксама
-----------

* Універсітэт
**Ірландскае паўстанне 1641** (23 кастрычніка 1641-1652 гг.) пачалося як спроба бунту ў ірландскай каталіцкай абшчыне, але перарасло ў паўнавартаснае нацыянальна-вызваленчае паўстанне супраць англічан, стала часткай Англійскай буржуазнай рэвалюцыі XVII стагоддзя. Паўстанне было выклікана канфіскацыяй зямель і каланіяльным паглынаннем Ірландыі, якія ажыццяўляла англійская манархія пры Цюдорах і першых Сцюартах.

Паўстанне узначальвалі феадалы і каталіцкае духавенства (яны супрацьпастаўлялі сябе пратэстанцкай Англіі і былі сімвалам барацьбы за веру для сялян, якія ўдзельнічалі ў паўстанні). Мэты барацьбы былі вылучаны умераныя: верацярпімасць як гарантыя бяспекі зямель і маёмасці каталікоў, вяртанне канфіскаваных зямель (або іх часткі), спыненне самавольства англійскіх уладаў. Паўстанне было ўскладнена для яго ўдзельнікаў тым, што гэтыя мяккія патрабаванні былі вылучаны прадстаўнікамі англа-ірландскай шляхты, у той час як карэнныя ірландцы патрабавалі больш рашучых дзеянняў.

У кастрычніку 1642 паўстанцы ўтварылі сваю дзяржаву - Ірландскую канфедэрацыю каталікоў. Канфедэрацыя змагла ўсталяваць сувязі з папам рымскім і каталіцкімі краінамі, што прывяло да выкарыстання яе ў рэакцыйных мэтах апошніх. У 1643 Канфедэрацыя заключыла перамір'е, а ў 1646 - мір з англійскім каралём Карлам I, адноўлены затым у 1649 годзе; гэтая здрада шляхты і духавенства дала магчымасць англічанам цалкам заваяваць краіну і ператварыць яе ў калонію Англіі.

У жніўні 1649 у Ірландыі высадзіліся англійскія войскі пад камандаваннем Олівера Кромвеля. Войскі ажыццявілі масавыя зямельныя канфіскацыі, спрыялі стварэнню новай зямельнай арыстакратыі. Загінула трэць ірландскага насельніцтва. 26 верасня 1652 года англійскі парламент абвясціў аб ліквідацыі "мяцяжу" ў Ірландыі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
**Ірмо́с** (грэч. εἱρμός, heirmós — спляценне, сувязь) — першапачаткова страфа, якая злучала біблейскую песню з хрысціянскім гімнамі (адсюль назва). З VIII ст. — 1-я страфа кожнай з 9 песень канона, метрыка і напеў якой захаваліся ў трапарах (кароткіх прыпевах) гэтай песні. Ірмос падпарадкоўваюцца сістэме асмагласся, адпаведна якой яны размешчаны ў пеўчай кнізе Ірмалогій.

Літаратура
----------

* Ірмос. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**École nationale supérieure de techniques avancées** (ENSTA) прэстыжная французская вышэйшая інжынерная школа. Заснаваная ў 1741 годзе, гэта найстарэйшая «grande école» у Францыі. Ён размешчаны ў Палезо на поўдні Парыжа, у кампусе Парыж-Сакле, і з'яўляецца адным з творчых факультэтаў Парыжскага політэхнічнага інстытута. Штогод школу заканчваюць каля 180 інжынераў.

ENSTA забяспечвае агульную інжынерную падрыхтоўку для сваіх студэнтаў.

вядомы настаўнік
----------------

* Жэрар Муру, амерыканскі і французскі фізік

Зноскі
------

1. ↑  L'ENSTA dévoile sa raison d'être
2. ↑  Sur le plateau de Saclay, la grande école ENSTA Paris se voit en « campus numérique »

Спасылкі
--------

* Сайт універсітэта

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 120033469 · ISNI: 0000 0001 2207 0120 · LCCN: n50079816 · Microsoft: 201181511 · SUDOC: 028139577 · VIAF: 169638976 |

 |
Вышэйшая школа Ліхтэнштэйна
**Вышэйшая школа Ліхтэнштэйна** (ням.: Hochschule Liechtenstein) — адзін з чатырох цэнтраў вышэйшай адукацыі Княства Ліхтэнштэйн, размешчаны ў горадзе Вадуц.

Гісторыя
--------

Для падрыхтоўкі інжынераў ў 1961 годзе быў заснаваны *Abendtechnikum Vaduz*. У 1988 годзе тэхнікум быў перайменаваны ў «Ліхтэнштэйнскую школу інжынераў» (*Liechtensteinische Ingenieurschule*). У 1992 годзе статус навучальнай установы падняўся да «Ліхтэнштэйнскага інстытута прыкладных навук» (*Fachhochschule Liechtenstein*). З 2005 года ён носіць сваю цяперашнюю назву.

У 2008 годзе статус інстытута быў падвышаны да універсітэцкага, і зараз, у рамках Балонскага працэсу, там вядзецца не толькі падрыхтоўка бакалаўраў і магістраў
 — з'явілася магчымасць атрымаць ступень Ph.D. Ступені, які прысуджаюцца, прызнаюцца краінамі-членамі ЕС, ЕЭЗ і Швейцарыяй.

Структура
---------

У цяперашні час у Вышэйшай школе Ліхтэнштэйна навучаецца каля 1 000 студэнтаў. Школа падзелена на чатыры інстытуты:

* Архітэктуры i планавання
* Прадпрымальніцтва
* Фінансавых паслуг
* Эканамічных інфармацыйных сістэм

Вышэйшая школа Ліхтэнштэйна з'яўляецца асацыяваным членам Еўрапейскага даследчага цэнтра інфармацыйных сістэм.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Вышэйшай школы Ліхтэнштэйна Архівавана 21 мая 2020.
Выцягванне плода з дапамогай акушэрскіх шчыпцоў Вільяма Смелі
**Акушэрскія шчыпцы** — медыцынскі інструмент у выглядзе адмысловых шчыпцоў для вымання галоўкі плоду падчас родаў у чалавека.

У цяперашні час гэты інструмент ўжываюць даволі рэдка ў сувязі з вялікай колькасцю ускладненняў, якія ўзнікаюць з прычыны яго выкарыстання. Паказаннем да прымянення з'яўляюцца сітуацыі, калі натуральных выганяльных сіл парадзіхі недастатоква, каб выштурхнуць вонкі плод, а галоўка плода знаходзіцца ў тазу, прычым гэтае прамаруджванне пагражае небяспекай маці або дзіцяці. У мінулым адсутнасць падобнага інструмента ў акушэрскім наборы каштавала жыцця тысячам немаўлятаў і маці.

Вынаходства шчыпцоў адносяць да 1723 г. калі генцкі хірург Пальфін (Palfyn) прадставіў Французскай акадэміі інструмент, які складаўся з двух прамых, не перакрыжавальных «лыжак», якія злучаліся пасродкам ланцужкоў.

Гл. таксама
-----------

* Акушэрскі ложак
* Гінекалогія
* Кесарава сячэнне
**Каляднае паўстанне** (чарнагор.: Božićna pobuna; Božićni Ustanak) — узброенае паўстанне ў Чарнагорыі супраць магчымага далучэння Чарнагорыі да Сербіі пасля Першай сусветнай вайны. Адбылося 7 студзеня 1919 года, напярэдадні праваслаўных Калядаў (Раства), ад якіх і атрымала сваю назву.

Гісторыя
--------

Лідар паўстання — Крсто Попавіч
Каталізатарам паўстання стала спрэчнае рашэнне Падгорыцкай скупшчыны (чарнагор.: Podgorička skupština) аб аб'яднанні Чарнагорыі і Сербіі. Прыхільнікі саюза з Сербіяй (*Бялашы*; чарнагор.: Бјелаши) пераўзыходзілі па колькасці прыхільнікаў незалежнасці Чарнагорыі — *зелянашаў* (чарнагор.: Zelenaši). Прыхільнікі незалежнасці і былога караля Чарнагорыі Ніколы I (Зелянашы) на чале з афіцэрам чарнагорскай арміі Крсто Попавіч паднялі паўстанне супраць саюза з Сербіяй 7 студзеня 1919 года.

Аднак прыхільнікам саюза аказвала значную падтрымку сербская армія і пад Цэтынэ мяцежнікі пацярпелі паражэнне. Дамы многіх зелянашаў былі разбураны, а некаторыя былі кінуты ў турмы. Некаторая частка паўстанцаў бегла ў Італію, а іншая частка бегла ў горы, дзе працягвала партызанскае супраціўленне. Некаторыя з гэтых груп зелянашаў працягвалі супрацівіцца югаслаўскім уладам аж да 1929 года.

Памяць
------

7 студзеня 2008 года ў гонар 90-й гадавіны паўстання чарнагорскія ўлады усталявалі мемарыяльную дошку ў гонар зелянашаў, які загінулі падчас Каляднага паўстання.

Зноскі
------

1. ↑  «Christmas uprising causing controversy on its 90th anniversary»  (чарнагор.)

Спасылкі
--------

* Каляднае паўстанне Архівавана 4 лютага 2012.  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh92002569 |
**Красныя Ткачы** (руск.: Кра́сные Ткачи́) — пасёлак (у 1927—2019 гадах — пасёлак гарадскога тыпу) у Яраслаўскім раёне Яраслаўскай вобласці Расіі.

У межах арганізацыі мясцовага самакіравання ўваходзіць у Карабіхскае сельскае паселішча; у межах адміністрацыйна-тэрытарыяльнага ўладкавання ўключаецца ў Карабіхскую сельскую акругу. Размешчаны на правым беразе ракі Котарасль, за 6 км ад чыгуначнай станцыі Казьмадзям’янск (на лініі Яраслаўль — Масква), на старой Маскоўскай дарозе, за 18 км на поўдзень ад Яраслаўля.

Зноскі
------

1. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Federal State Statistics Service. Праверана 23 студзеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
Асноўныя часткі кветкі
**Калякве́тнік** (лац.: perianthium) — лістападобныя покрыўныя органы кветкі, якія акружаюць тычынкі і песцік. У *падвоенага калякветніка* (званочак) вонкавыя зялёныя лісцікі — чашачка, унутраныя ярка афарбаваныя — вяночак. *Просты калякветнік* складаецца з аднолькавых па афарбоўцы лісткоў (у лілеі). Бывае ярка афарбаваны, паходзіць на вяночак і называецца *вяночкападобным* (у цюльпана), калі калякветнік зялёны і паходзіць на чашачку то называецца *чашачкападобным* (у крапівы). У некаторых відаў калякветнік адсутнічае (у вярбы, ясеня), таму кветкі называюцца *голымі* ці *бяспокрыўнымі*.

* Падвоены калякветнікПадвоены калякветнік
* Просты вяночкападобны калякветнікПросты вяночкападобны калякветнік
* Просты чашачкападобны калякветнікПросты чашачкападобны калякветнік
* Голы калякветнікГолы калякветнік

Літаратура
----------

* Калякветнік // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Калякветнік

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 201413069 |
**Каляднае** — адзін з відаў натуральных павіннасцяў у XVII — XVIII ст.

Верагодна, узнікла як святочнае паднашэнне феадалу, але паступова ператварылася ў звычайную павіннасць. Штогод на Вялікдзень (валачобнае) і Каляды прыгонныя павінны былі адносіць да панскага двара пэўную колькасць курэй і яек.

Гл. таксама
-----------

* Перша Каляда

Літаратура
----------

* Каляднае // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 тамах / Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]; Навуковыя кансультанты: Я. К. Анішчанка [і інш.]. Том 2: К — Я. — 2-е выданне. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2007. — С. 21.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Таранд.

**Андрэс Таранд** (эст.: Andres Tarand; 11 студзеня 1940) — эстонскі дзяржаўны дзеяч. Прэм’ер-міністр Эстоніі ў 1994—1995 гадах.

Біяграфія
---------

Скончыў Тартускі ўніверсітэт па спецыяльнасці кліматалогія ў 1963 годзе. Пасля атрымання першай адукацыі ён працягнуў навучанне ў Тарту, атрымаўшы другую вышэйшую адукацыю па геаграфіі ў 1973 годзе. Працягваў праводзіць даследаванні ў Тарту, стаў дырэктарам па даследаваннях у 1979—1981 гадах. Быў дырэктарам Талінскага батанічнага сада ў 1988—1990 гадах. Таранд таксама быў членам парламента Эстоніі з 1992 па 2004 год. У той час двойчы працаваў міністрам навакольнага асяроддзя Эстоніі (1992—1994, 1994—1995), а таксама займаў пасаду прэм'ер-міністра. Быў абраны ў Еўрапейскі парламент у 2004 годзе.

Узнагароды
----------

* Ордэн Белай зоркі I класа (6 лютага 2006 г.)
* Ордэн Дзяржаўнага герба II класа (2 лютага 2001 г.)
* Камандор ордэна Ганаровага легіёна (Францыя, 28 ліпена 2001 г.)
**Арыберт Хайм** (ням.: Aribert Heim; 28 чэрвеня 1914, Бад-Радкерсбург — 10 жніўня 1992, Егіпет) — аўстрыйскі і нямецкі лекар, ваенны злачынец, вядомы пад мянушкай «Доктар Смерць».

Біяграфія
---------

Хайм нарадзіўся ў Аўстра-Венгрыі ў сям’і паліцыянта і хатнія гаспадыні. Ён вывучаў медыцыну і займаўся медыцынскай практыкай у Вене да 1940 года, калі паступіў добраахвотнікам у Вафен-СС.

Мянушку «Доктар Смерць» Хайм атрымаў падчас Другой сусветнай вайны за сваю дзейнасць у канцэнтрацыйным лагеры Маўтхаўзен, размешчанага на тэрыторыі сучаснай Аўстрыі. У Маўтхаўзене ён служыў з кастрычніка 1941 па лютым 1942 года. Хайм нясе адказнасць за катаванні і забойствы сотняў зняволеных у лагеры смерці, дзе праводзіў «медыцынскія эксперыменты» на зняволеных яўрэях.

Сярод эксперыментаў — правядзенне аперацый без знячулення, каб усталяваць, наколькі моцны боль выпрабоўвае пацыент, а таксама ўвядзенне сваім ахвярам ін’екцыі бензіну, вады або яду наўпрост у сэрца. Мэта гэтых «эксперыментаў» — вызначыць, як хутка надыходзіць смерць ад таго або іншага дзеяння.

Асноўным доказам злачынстваў Хайма з’яўляюцца яго ўласныя запісы: усе праведзеныя аперацыі Хайм скрупулёзна апісваў.

У 1945 годзе амерыканскія ваенныя арыштавалі «Дактара Смерць», аднак у 1947 годзе ён быў адпушчаны і аж да 1962 года вёў медыцынскую практыку ў Заходняй Германіі — працаваў у Мангейме, а затым гінеколагам у нямецкім курортным горадзе Бадэн-Бадэн. Калі стала вядома, што ён павінен паўстаць перад нямецкім судом па абвінавачванні ў здзяйсненні ваенных злачынстваў, Арыберт Хайм бясследна знік з горада, а паліцыянты знайшлі толькі яго пустую вілу.

У ліпені 2008 года прадстаўнікі Цэнтра Сімона Візенталя заявілі, што з двух надзейных крыніц былі атрыманыя дадзеныя, што Хайм, якому павінна быць на цяперашні момант 94 гады, хаваецца на поўдні Чылі, у Патагоніі. Адным з доказаў гэтай версіі з’яўляецца тое, што дачка Хайма жыве ў Патагоніі.

4 лютага 2009 года нямецкі тэлеканал заявіў, што размяшчае неабвержнымі дадзенымі аб тым, што «Доктар Смерць» памёр у Егіпце ад рака прамой кішкі ў 1992 годзе. Хайм прыняў іслам і змяніў імя на Тарык Фарыд Хусейн. На гэта імя знойдзеныя дакументы і выпісана сведчанне аб смерці.

Хоць прадстаўнікі Цэнтра Сімона Візенталя лічаць гэтыя доказы сур’ёзнымі, яны зважаюць на тое, што труп Хайма дагэтуль ім не прадстаўлены, аналіз ДНК не праведзены.

Зноскі
------

1. ↑  Нацистский преступник Ариберт Хайм скончался в 1992 году — РИА Новости  (руск.)
2. ↑  Самый разыскиваемый нацистский преступник умер еще в 1992 года — lenta.ru  (руск.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 15583868x · GND: 131372025 · ISNI: 0000 0000 7875 4399 · LCCN: n2008030930 · NKC: xx0096553 · SUDOC: 127540555 · VIAF: 88584689, 14240142 |

 |
**Суд Першамайскага раёна г. Мінска** — раённы суд агульнай юрысдыкцыі на тэрыторыі Першамайскага раёна Мінска. Размешчаны ў будынку па вуліцы Францыска Скарыны, 6Б. Да 7 чэрвеня 2021 года размяшчаўся ў будынку па вуліцы Талбухіна, 9.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці суда першай інстанцыі і па абставінах, якія нанава адкрыліся, грамадзянскія справы, а таксама ў якасці суда першай інстанцыі крымінальныя справы і справы аб адміністрацыйных правапарушэннях; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь па прадстаўленні Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 гадоў.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца Мінскі гарадскі суд.

Старшыні суда
-------------

* Яўген Аляксандравіч Смірноў
* з 31 снежня 2021 — Яўген Аляксандравіч Чадзюк.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей 29 июня 2006 г. № 139-З
2. ↑  Суды Першамайскага і Савецкага раёнаў Менску пераехалі ў новы будынак 07.06.2021

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка Архівавана 18 лютага 2023.
**Арша́нскі стадыя́л** (ад г. Орша) — максімальны стадыял апошняга паазерскага зледзянення на Беларусі. Адбыўся 17,7—17 тысяч гадоў назад у час найбольшага развіцця ледавіковага покрыва, граніцы якога супадалі з паўднёвай мяжой Беларускага Паазер'я. Кліматычныя ўмовы былі самыя суровыя за ўсё зледзяненне. У краявой зоне сфарміраваліся марэнныя, водна-ледавіковыя, лёсападобныя і інш. адклады. Канцавыя марэнныя ўзвышшы (складзены пераважна з пясчана-жвіровага матэрыялу) цягнуцца ад Оршы на захад да возера Сялява, гарадоў Лепель, Докшыцы і возера Нарач. На рэках басейна Дняпра і Нёмана утварыліся другія надпоймавыя тэрасы. Сфарміраваліся асноўныя рысы сучаснага рэльефу паўднёвага Паазер'я. На поўдзень ад мяжы аршанскага стадыялу намнажаліся покрыўныя лёсападобныя адклады (на Аршанска-Магілёўскай раўніне, Навагрудскім узвышшы і Мазырскай градзе).

Літаратура
----------

* *Камароўскі М. Я.* Аршанскі стадыял // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Красны.
**Кра́сны замак** — колішні замак, які існаваў на беразе Павульскага возера (Ушацкі раён Віцебскай вобласці Беларусі) у 1563—1579 гадах.

Гісторыя
--------

Быў пабудаваны з дрэва і каменю. Вядомы паводле гравюры С. Пахалавецкага 1579 года. Трохвугольная ў плане крэпасць з вежамі па вуглах (две чацверыковыя з двухсхільнымі дахамі, адна васьмерыковая з шатровым) і прамавугольнай у плане брамай, была накрытая двухсхільным дахам, абкружаная вадзяным ровам з мостам. Абарончыя сцены мелі ў верхніх частках баявыя галерэі з абламамі і байніцамі. На дзядзінцы размяшчаліся аднапавярховыя жылыя дамы.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8). — С. 463.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.
**Суд Ленінскага раёна г. Мінска** — раённы суд агульнай юрысдыкцыі на тэрыторыі Ленінскага раёна Мінска. Размешчаны ў будынку па вуліцы Сямашкі, 33.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці суда першай інстанцыі і па абставінах, якія нанава адкрыліся, грамадзянскія справы, а таксама ў якасці суда першай інстанцыі крымінальныя справы і справы аб адміністрацыйных правапарушэннях; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь па прадстаўленні Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 гадоў.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца Мінскі гарадскі суд.

Старшыні суда
-------------

* Андрэй Казіміравіч Дзянкевіч.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей 29 июня 2006 г. № 139-З

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка Архівавана 18 лютага 2023.
**Арыентава́нне** — вызначэнне свайго месца знаходжання адносна напрамкаў свету, арыенціраў, элементаў рэльефу, а таксама напрамкаў руху. Праводзіцца з дапамогай компаса, карты, аэраздымка. Прыблізнае арыентаванне магчыма па мясцовых арыенцірах (натуральных і штучных), па Сонцы, Месяцы, зорках, а таксама радыё-, светлавых і гукавых сігналах.

Гл. таксама
-----------

* Спартыўнае арыентаванне

Літаратура
----------

* Арыентаванне // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
**Суд Заводскага раёна г. Мінска** — раённы суд агульнай юрысдыкцыі на тэрыторыі Заводскага раёна Мінска. Размешчаны ў будынку па Партызанскім праспекце, 75А.

Разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў якасці суда першай інстанцыі і па абставінах, якія нанава адкрыліся, грамадзянскія справы, а таксама ў якасці суда першай інстанцыі крымінальныя справы і справы аб адміністрацыйных правапарушэннях; разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі скаргі (пратэсты) на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях; вывучае і абагульняе судовую практыку, вядзе судовую статыстыку; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі.

Суд складаецца з суддзяў, у тым ліку старшыні суда, якія прызначаюцца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь па прадстаўленні Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь. Суддзі прызначаюцца на пасаду тэрмінам на пяць гадоў і могуць быць прызначаны на новы тэрмін ці бестэрмінова. Верхні ўзрост знаходжання на дзяржаўнай службе суддзяў — 65 гадоў.

Вышэйстаячым судом з’яўляецца Мінскі гарадскі суд.

Старшыні суда
-------------

* З 27 студзеня 2015 — Рыта Пятроўна Шаграй.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей 29 июня 2006 г. № 139-З

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка Архівавана 18 лютага 2023.
**Боткінская вуліца** — шыротная вуліца ў Калінінскім і Выбаргскім раёнах Санкт-Пецярбурга. Праходзіць ад плошчы Леніна да плошчы Ваенных Медыкаў у гістарычным раёне Выбаргская старана паралельна Клінічнай вуліцы.

Гісторыя
--------

Сучасную назву вуліца атрымала 17 снежня 1898 года ў памяць пра рускага ўрача-тэрапеўта і грамадскага дзеяча Сяргея Пятровіча Боткіна (1832—1889). Да гэтага з 7 сакавіка 1858 года яна называлася Самарскай вуліцай ад горада Самары, а перад гэтым з 1798 года — Афіцэрскай вуліцай, якая ў сваю чаргу з’яўлялася астаткам Ахценскай першпектывы, якая існавала ў сярэдзіне XVIII стагоддзя.

Вуліца праходзіла ад вуліцы Акадэміка Лебедзева да Вялікага Сампсоніеўскага праспекта. У сярэдзіне XX стагоддзя да Боткінскай вуліцы быў далучаны ўчастак ад плошчы Леніна да вуліцы Акадэміка Лебедзева, які называўся Боткінскай прарэзкай.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Юхансан.

**Ірма Юхансан**, у замужжы **Эберг** (шведск.: Irma Johansson; нар. 3 красавіка 1932, Калікс) — шведская лыжніца, алімпійская чэмпіёнка, прызёрка чэмпіянату свету.

На Алімпіядзе-1956 у Карціна-д’Ампеца заваявала бронзу ў эстафетнай гонцы, а таксама заняла 7-е месца ў гонцы на 10 км.

На Алімпіядзе-1960 у Скво-Вэлі стала алімпійскай чэмпіёнкай у эстафеце, у якой бегла першы этап і завяршыла яго на першым месцы з адрывам у 40 секунд ад бліжэйшага пераследніка — зборнай Польшчы, на наступных этапах шведкі захавалі лідарства і заваявалі золата. У асабістай гонцы на 10 км Юхансан заняла 8-е месца.

На Чэмпіянаце свету-1958 у Лахці заваявала бронзавы медаль у эстафеце.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Johansson Öberg, Irma Elina // Sveriges befolkning 2000 — Sveriges Släktforskarförbund, 2020. Праверана 12 лютага 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q106527645'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10685961'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Алімпійскі камітэт Швецыі |
**Ірландская рэспубліканская армія** (**ІРА**) (англ.: Irish Republican Army, ірл.: Óglaigh na hÉireann) — рэвалюцыйная ваенная арганізацыя, якая супрацьстаяла Брытанскай арміі і прабрытанскім сілам у вайне за незалежнасць Ірландыі. Стала спадчынніцай «Ірландскіх добраахвотнікаў» пасля прыняцця адпаведнага акту самаабвешчаным парламентам Ірландскай рэспублікі. У 1919—1921 гадах вяла партызанскую вайну супраць войскаў метраполіі. Неўзабаве пасля заключэння англа-ірландскага дагавора, ІРА была рэарганізавана ў нацыянальную армію пад камандаваннем Майкла Колінза. Аднак, значная частка партызан не прызнала дагавор і развязала грамадзянскую вайну. Дагэтуль дзейнічаюць арганізацыі, якія называюць сябе «Ірландскай рэспубліканскай арміяй».

Літаратура
----------

* Tim Pat Coogan, *The I.R.A.*, 1970. ISBN 0-00-653155-5
Супрасльскі Ірмалой. Багдан Анісімавіч. 1598—1601
Ірмалогій. Рукапіс. 1777. Веткаўскі музей народнай творчасці
**Ірмало́гій**, **Ірмалагіён**, **Ірмалой**, **Ермалой** (грэч. Ἑρμο-λόγιον ад грэч. Ἑρμός — спляценне, сувязь, па-беларуску *ірмос* + грэч. λόγιον) — зборнік ірмосаў праваслаўнага богаслужэння.

Апісанне
--------

Поўны Ірмалогій уключае каля 1050 ірмосаў, унутры кожнага размешчаны ў паслядоўнасці 9 песень канона, выкладзеных знаменным спевам.

Бываюць Ірмалогіі практычнай накіраванасці (простыя, без аздаблення) і святочныя (па-мастацку аформленыя, багата упрыгожаныя застаўкамі, ініцыяламі, мініяцюрамі і інш.).

У Расіі існуюць Ірмалоі богаслужэбны, з поўнымі слоўнымі тэкстамі канонаў, і пеўчы, які ўключае толькі ірмосы нядзельных і святочных канонаў, сядмічных службаў і іншыя песнапенні.

Структура падпарадкавана сістэме **Васьмігалосся** (царк.-слав: Осьмогласіє, грэч. Ὀκτώηχος) — музычна-тэарэтычная сістэма, якая апісвае лады («галосы») у царкоўнай музыцы візантыйскай, старажытнарускай і іншых (у тым ліку, пазнейшых) усходне-хрысціянскіх традыцый).

У сучаснасці спевы даюцца ў пяцілінейным нотным запісе.

Гісторыя
--------

### Візантыя

Як аднажанравая пеўчая кніга склаўся ў X ст. ў Візантыі.

### Беларусь

Найбольш ранняе ўпамінанне пра беларускі Ірмалогій адносіцца да XV ст. У канцы XVI ст. на Беларусі і Украіне склаўся тып паўднёва-заходняга ірмалогія ў ноталінейным выкладанні. Ён значна багацейшы ў жанравых адносінах, акрамя ірмосаў уключае святочныя песнапенні ўсяго царкоўнага гадавога круга, выкладзеныя знаменным спевам (кіеўскім, балгарскім і мясцовым). Захавалася некалькі дзесяткаў беларускіх аднагалосых Ірмалогіяў XVI—XVIII стст. і больш позніх. Яны вылучаюцца дэмакратызмам, імкненнем да індывідуалізацыі, часам выяўленчасцю мелодыі.

Вядомы Супрасльскі ірмалой (1598—1601), магілёўскія, віцебскія, віленскія, куцеінскія, нова-іерусалімскія, жыровіцкія, слуцкія і інш. ірмалогіі, выкладзеныя нацыянальнымі мясцовымі спевамі, што сведчыць пра існаванне ў тагачаснай Беларусі шматлікіх пеўчых школ.

### Украіна

Першыя друкаваныя зборнікі — «Ірмалагіён» (1700, Львоў) і «Ірмалогій нотнага спеву» (1772).

Іншае
-----

15 снежня 2020 года Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь выпусціў памятную манету "Беларусь – Украіна. Духоўная спадчына. Ірмалагіён".

Зноскі
------

1. ↑  Памятная манета

Літаратура
----------

* Ірмалогій. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ірмалогій

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Музычны Рымана · Праваслаўная |
Дыплом ВНУ Беларусі‎
**Вышэйшая навучальная ўстанова** (**ВНУ**) — навучальная ўстанова, якая дае вышэйшую прафесійную адукацыю і ажыццяўляе навуковую дзейнасць. Вылучаюць дзяржаўныя і прыватныя ВНУ.

Кожная вышэйшая навучальная ўстанова мае статут і з’яўляецца аўтаномным суб'ектам прававых адносін. ВНУ павінна мець ліцэнзію, якая дае права на адукацыйную дзейнасць. Для таго, каб мець права выдаваць выпускнікам ВНУ дыплом дзяржаўнага ўзору, навучальная ўстанова павінна быць акрэдытавана. Навучанне ў ВНУ звычайна цягнецца ад 4 да 6 гадоў і бывае дзённым, вячэрнім і завочным.

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў Беларусі

Спасылкі
--------

* Каталог вышэйшых навучальных устаноў Беларусі

Гл. таксама
-----------

* Гаўдэамус

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4072560-1 · NKC: ph116649 |
Вікіпедысты на «Вікіманіі» ў 2012 годзе
**Вікіпедысты** (англ.: Wikipedians), ці супольнасць Вікіпедыі (англ.: Wikipedia community) — людзі, якія робяць свой уклад у развіццё інтэрнэт-энцыклапедыі Вікіпедыі. Слова «вікіпедыст» (*Wikipedian*) у жніўні 2012 года было ўключана ў «Оксфардскі слоўнік англійскай мовы». Амаль усе вікіпедысты — валанцёры, якія працуюць на грамадскіх пачатках бясплатна, але ёсць таксама вікі-рэзідэнты, для якіх папаўненне і рэдагаванне Вікіпедыі з'яўляецца часткай працы ў арганізацыі (часцей за ўсё адукацыйнай, навуковай ці культурнай) і студэнты, вучэбная праца якіх звязана з рэдагаваннем Вікіпедыі.

Стасункі
--------

Зносіны паміж удзельнікамі супольнасці адбываюцца на форуме і іншых старонках абмеркавання Вікіпедыі. Акрамя таго, зносіны паміж вікіпедыстамі магчымы праз сацыяльныя сеткі, Skype, IRC-каналы і інш. Для асабістага абмеркавання падзей у Вікіпедыі рэдактары энцыклапедыі арганізуюць нефармальныя вікісустрэчы.

Фармальныя сустрэчы вікіпедыстаў праходзяць у форме вікіканферэнцый, якія арганізуюцца звычайна лакальнымі аддзяленнямі Фонда Вікімедыя.

Штогод, пачынаючы з 2005 года, па ініцыятыве Фонда Вікімедыя праходзіць міжнародная канферэнцыя ўдзельнікаў усіх вікіпраектаў, якія кіруюцца Фондам, пад назвай Вікіманія. Падчас гэтых мерапрыемстваў праходзяць прэзентацыі і дыскусіі пра дзейнасць Фонда Вікімедыя, вікіпраекты, адкрытае праграмнае забеспячэнне, свабоднае распаўсюджванне ведаў, тэхнічныя і сацыяльныя аспекты функцыянавання вікіпраектаў і г.д.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вікіпедысты
Toyota Auris 1.6Toyota Auris 1.6Toyota Auris 1.6 на ВікісховішчыToyota Auris 1.6 на ВікісховішчыАгульныя даныя

|  |  |
| --- | --- |
| Вытворца: | Toyota |

|  |  |
| --- | --- |
| Выпуск: | 2012 — ц.ч. 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Зборка: | Японія |

ХарактарыстыкіМасава-габарытныя

|  |  |
| --- | --- |
| Даўжыня: | 4275 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Шырыня: | 1760 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Вышыня: | 1460 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Колавая база: | 2600 мм 
  |

Іншае

|  |  |
| --- | --- |
| Аб'ём бака: | 50 л 
  |

**Toyota Auris** — хэтчбэк ад японскага аўтавытворцы Toyota Motor Corporation, упершыню выпушчаны ў 2006 годзе ў якасці замены хэтчбэка Toyota Corolla. Машыны для еўрапейскага рынка вырабляліся на заводах у Вялікабрытаніі і Турцыі з 2007 года. На сённяшні дзень прадстаўлена 2 пакалення Toyota Auris:

* 1 пакаленне (E150) — 2007
* 2 пакаленне (E180) — 2012—2016

Апісанне '2015
--------------

Для Toyota Auris на выбар даступныя бензінавы, дызельны ці гібрыдны рухавікі. Варыянт з найменшымі эксплуатацыйнымі выдаткамі — гібрыдны рухавік. Выдатак паліва пры ім складае 6,3 л/100 км, выкіды СО2 — 79 г/км, а разгон да 100 км/г адбываецца за 10,9 секунд. 1,4-літровы дызельны рухавік прапануе нават ледзь вялікую эканомію паліва, чым гібрыдны, расходваючы, па афіцыйных дадзеных, 6,2 л/100 км, але ён недастаткова хуткі — паскарэнне да 100 км/г займае 12,5 секунд.

Бяспека
-------

Вынікі краш-тэсту Toyota Auris 2013 года згодна з EuroNCAP:

Toyota Auris 2013 года| Дарослы
пасажыр | Дзіця | Пешаход | Сістэмы
бяспекі |
| --- | --- | --- | --- |
| 92 % | 84 % | 68 % | 66 % |

Агляд мадэлі
------------

Toyota Auris другога пакалення выпускаецца ў Вялікабрытаніі.

* Toyota Auris_front viewToyota Auris\_front view
* Toyota Auris_rear viewToyota Auris\_rear view
* Toyota Auris_interiorToyota Auris\_interior

Зноскі
------

1. ↑
**Язненскі Талеркавы Камень** — валун, знаходзіцца пасярэдзіне вёскі Язна (Мёрскі раён, Віцебская вобласць) за 0,5 км на поўдзень ад цэнтральнай плошчы і царквы, за 0,1 км на захад ад галоўнай вуліцы, што вядзе на паўднёвую ўскраіну і далей на Канцэрава, ля палеткаў У.І. Вайцяховіча (вул. Юбілейная, 24). Гэта месца за 37,8 км на паўднёвы ўсход ад Мёраў і за 14 км на паўднёвы захад ад Дзісны.

Камень прынесены 18–20 тыс. гадоў таму ледавіком са Скандынавіі ў часы паазёрскага зледзянення. Яго даўжыня 6,25 м, шырыня 5,1 м, бачная вышыня і 1,25 м плюс 1,9 м схавана ў вадзе яго паўднёва-заходняй часткі. Абвод 17,3 м, аб'ём 53,2 м³, вага 141 т. Мае прасападобную форму. Камень—шэры граніт пегматыт з пражылкамі і гняздоўямі крышталёў ружовага палявога шпату памерам ад 1–5 да 20 см і шэры гнейс з асобнымі крышталямі ружовага граната. Камень парос імхамі і лішайнікамі.

Літаратура
----------

* Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Міёрскага раёна / рэдкал. Г.М. Маняк [і інш.]. – Мн. 1998. – С. 39–40.
**Яжовiк каралападобны** (*Hericium coralloides‎*) — від базідыяльных грыбоў.

Народныя назвы
--------------

Вожычнік караляваты, сямірога, барада, баран, дуплянка, булаўніца, капусыр, баранеча галава.

Апісанне
--------

Пладовае цела грыба шматразова (да 8 парадкаў) каралападобна разгалінаванае, у абрысах набліжаецца да сферычнага ці паўсферычнага, 12—30 см у папярочніку, на кароткай ножкападобнай аснове, пругка-мясістае ці з кудзелістай мякаццю, бялёсае ці жаўтаватае. Галіны ўсаджаны большай часткай накіраванымі ўніз і сабранымі ў рады шылападобнымі шыпамі даўжынёй 1—9 мм. Гіфы з рэдкімі спражкамі. Базідыі булавападобныя, памерам 16—25 на 3,3—5,0 мкм. Споры шырокаэліпсападобныя ці яйкападобныя, амаль бясколерныя, гладкія ці шурпатыя, 2,5—5,5 на 2—4,5 мкм, з патоўшчанай абалонкай.

Пашырэнне
---------

Паштовая марка Беларусі
Пашырэнне: Еўропа, Каўказ, Сібір, Далёкі Усход, Паўночная Амерыка, Паўднёвая і Паўднёва-Усходняя Азія, Аўстралія. На тэрыторыі Беларусі вядомы ў 14 лакалітэтах. Сустракаецца пераважна ў дубовых лясах, а таксама ў ельніках і хвойніках з бярозай. Пладовыя целы фарміруюцца ў чэрвені — верасні.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Расце і ўтварае пладовыя целы на буйнай валежнай драўніне і сухастойных ствалах, буйных галінах, пнях, часам у дуплах. Сапратроф на лісцевых пародах, пераважна вольсе чорнай і відах бяроз, радзей на піхце белай, клёне платанападобным, грабе звычайным, ясені звычайным, дубе скальным і дубе звычайным.

Грыб выклікае белую гніль драўніны.

Ахова
-----

Уключаны ў Чырвоную кнігу Беларусі. Ахоўваецца ў Літве, Латвіі, Расійскай Федэрацыі і Польшчы.

Зноскі
------

1. ↑  *Крестоновский В.* Беловежская Пуща // Рус. вест. 1876. Т. 126.
2. ↑  *Чоловский К.* Перечень общеизвестных вредных и полезных грибов // Опыт описания Могилевской губернии. Могилев. 1882. Кн. 1, разд. 6. С. 415—419
3. ↑  Грыбы і грыбная кулінарыя : папулярны энцыклапедычны даведнік / Галіна Сяржаніна, Іван Яшкін. — Мінск : Беларуская асацыяцыя кулінараў, 2005. — 387с. [24] л. каляр. іл. ; 24 см. — На вокладцы аўтары не паказаны. — Бібліяграфія: с. 343—350. — Алфавітныя паказчыкі: с. 351—385. — 1000 экз. — ISBN 985-6081-34-3.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · Mycobank · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778866176, 2779048506 |