Высакародны алень у Белавежскай пушчы
**Высакародны алень** для Беларусі — абарыгенны від сысуноў, буйны прадстаўнік беларускай фаўны капытных  (руск.) (бел..

Гістарычныя звесткі
-------------------

### Да XX стагоддзя

Паштовая марка з выявай палявання на аленя
На тэрыторыі Беларусі абарыгенны еўрапейскі алень быў шматлікім у XII-XVI стагоддзях, Вызначаўся больш буйнымі, чым цяпер, памерамі. У канцы XVIII стагоддзя падвергнуўся вынішчэнню нават у Белавежскай пушчы. У 1865 годзе ў Белавежскую пушчу з Сілезіі завезлі 5 самцоў і 13 самак аленяў. Іх змясцілі ў звярынец — у агароджаным участку лесу. У натуральных угоддзях жывёлы з’явіліся толькі ў 1890 годзе, паклаўшы пачатак вольнай папуляцыі. Неаднаразовыя абвалы загарадзі давалі магчымасць аленям сыходзіць са звярынца ў пушчу. У 1894 годзе звярынцы было 300, а ў лясах пушчы каля 400 асобін. Для «асвяжэння крыві» ў пушчу неаднаразова завозіліся асобныя партыі жывёл з лепшых паляўнічых гаспадарак Еўропы. У 1891—1905 гадах было завезена 618 аленяў.

### Першая палова XX стагоддзя

У 1905—1910 гадах аленяў было ўжо больш за 5000, па іншых дадзеных, каля 10000. Да таго часу алені моцна размножыліся і з’елі падрост у пушчы, знішчылі вербалоз у поймах малых рэк, што пацягнула за сабой прыкметнае абмяленне рэчак і раўчукоў, а некаторыя з іх высахлі цалкам. Прыйшлося ствараць штучныя вадапоі ў выглядзе невялікіх вадаёмаў са стаячай вадой. Вада ў іх з цягам часу псавалася, загнівала і ў выніку з-за гэтага ўспыхнула эпізаатыя, ад якой частка аленяў загінула. У 1914 годзе колькасць аленя ў пушчы дасягнула 6800 асобін.

У 1915 годзе Белавежскую пушу занялі немцы. Драпежніцкае вынішчэнне жывёл прывяло да катастрафічнага змяншэння іх колькасці, і ў 1921 годзе ў пушчы засталося толькі 6-8 аленяў. Пасля сыходу немцаў пакінутых аленяў ахоўвалі палякі, а месца, дзе яны жылі, абвясцілі рэзерватам. Колькасць жывёл стала прыкметна павялічвацца. За гады Другой Сусветнай вайны колькасць аленяў зноў знізілася.

На тэрыторыю Івянецкага і Валожынскага раёнаў (Мінскай вобласці) 6 аленяў (3 самца і 3 самкі) завезены ў 1929 годзе з Польшчы абшарнікам Тышкевічам для развядзення і будучай палявання на іх. Жывёл выпусцілі ў спецыяльна абгароджаны ўчастак лесу ў 4 км² — рэзерват. У 1934 годзе іх было ўжо 86. У гэтым жа годзе 38 аленяў са звярынца выпусцілі ў суседнія лясы. За гады Другой Сусветнай вайны лік аленяў паменшыўся і на тэрыторыі Валожынскага і Івянецкага раёнаў было ў 1946 годзе 11, у 1948 годзе — 39, а ў 1949 годзе — 54 аленя.

### Другая палова XX стагоддзя

Паштовая марка Беларусі 1995 года.
У 1946 годзе Белавежскай пушчы на ​​тэрыторыі Беларусі ўжо налічвалася 270 жывёл. Вядомая спроба засялення высакародным аленем Налібоцкай пушчы: у 1929 годзе 6 аленяў былі выпушчаныя ў абгароджаны ўчастак лесу. Гэтыя асобіны добра прыжыліся і пачалі размнажацца, аднак у 1940-я гады ўся іх папуляцыя была знішчаная драпежнікамі і браканьерамі.

У 1956-68 гадах завезены 249 аленяў з Варонежскага запаведніка  (руск.) (бел. а ў 1968-87 гадах — 1598 асобін з Белавежскай пушчы расселены ў розныя раёны рэспублікі. У 1956—1964 гадах — у Бярэзінскі запаведнік.

У 1955 годзе ў Бярэзінскі запаведнік з Варонежскага завезлі 49 аленяў. Выпусцілі іх ва ўрочышчы Ніўкі.

Да 1995 года было створана 28 лакальных папуляцый гэтага віду, найбуйнейшымі з якіх з’яўляюцца Асіповіцкая, Пружанская, Налібоцкая, Машканская, Негарэльская.

У сярэдзіне 70-х гадоў у рэспубліцы налічвалася каля 3 тысяч асобін, прычым 80 % з іх знаходзіліся ў Белавежскай пушчы. Колькасць працягвала расці і ў 1985 годзе дасягнула 5,6 тысяч асобін. У другой палове 80-х гадоў колькасць аленя на тэрыторыі рэспублікі вагалася ў межах 5,2-5,6 тысяч асобін. За перыяд з 1995 па 2002 год пагалоўе высакароднага аленя ў паляўнічых гаспадарках Беларусі вырасла з 4226 да 4590 галоў. Пагалоўе аленя ў запаведніках і нацыянальных парках ацэньвалася ў 1015 галоў.

Колькасць аленя ў Беларусі ў 2014 годзе склала 13600 асобін (у 2003 — 4887). Від вельмі нераўнамерна размеркаваны па тэрыторыі рэспублікі. Асноўная колькасць высакароднага аленя (40 %) засяроджаная ў заходняй частцы краіны ў некалькіх лакальных папуляцыях (Белавежская-пружанская −3,5 тысяч або 29 % і Налібоцкая — 1,3-1,35 тысяч або 11 %).

Сучасная папуляцыя
------------------

Самец высакароднага аленя
Саміца высакароднага аленя
Алень рэгіструецца прыкладна ў 60 % раёнаў Беларусі. Самая высокая па раёнах сярэдняя яго шчыльнасць ў Гродзенскай вобласці (1,13 асобін/1000 га лясных угоддзяў). Далей па ступені змяншэння ідуць Магілёўская (0,93), Мінская (0,73), Брэсцкая (0,64), Віцебская (0,34) вобласці. Адсутнічае на большай частцы Гомельскай вобласці.

Беларусь засяляе Cervus elaphus elaphus L. — сярэднееўрапейскі алень. У выніку натуральнага і штучнага рассялення ў Беларусі склалася змяшанае насельніцтва нашчадкаў белавежскіх і варонежскіх аленяў, якія адрозніваюцца не толькі паходжаннем, але і шэрагам марфалагічных прыкмет. Адсюль складанасць унутрывідавай сістэматыкі высакароднага аленя.

### Дынаміка агульнай колькасці

### Дынаміка здабычы

### Утрыманне ў няволі

Высакародныя алені жывуць у Гродзенскім, Віцебскім і Мінскім заапарках, у Магілёўскім заасадзе.

Біялогія
--------

У межах Беларусі алень часцей трымаецца ў хваёвых, лісцяных і змешаных лясах з добра развітым падростам і падлескам, з пакрытымі травой палянамі, паблізу вадаёмаў, лугоў і палёў. Найбольшую ролю ў кармавым рацыёне гуляюць метлюжковыя, асабліва вясной і ў пачатку лета. Часта ядуць астравыя, бабовыя і парасонавыя. Зімой у мнагалетнікаў алені ўжываюць зялёныя прыкаранёвыя лісце і сцёблы. З драўняна-хмызняковых раслін алені ядуць дуб, ясень, клён, бук, асіну, ліпу, рабіну, вярбу, брызгліну, каліну, плюшч, амелу і інш. Ядуць лісце, пупышкі, парасткі, грызуць кару. Пры недахопе кармоў ядуць таксама парасткі і ігліцу хвоі і ядлоўца, радзей — піхты і елкі.

У культуры
----------

### У філатэліі

* Высакародны алень на паштовай марцы Беларусі 1999 года, прысвечанай Бярэзінскаму біясфернаму запаведнікуВысакародны алень на паштовай марцы Беларусі 1999 года, прысвечанай Бярэзінскаму біясфернаму запаведніку
* Высакародны алень на паштовай марцы Беларусі 2009 года, прысвечанай нацыянальнаму парку «Белавежская пушча»Высакародны алень на паштовай марцы Беларусі 2009 года, прысвечанай нацыянальнаму парку «Белавежская пушча»

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  ОЛЕНЬ БЛАГОРОДНЫЙ (Cervus elaphus)  (руск.)
2. ↑  ОЛЕНЬ БЛАГОРОДНЫЙ (Cervus elaphus)  (руск.)
3. ↑  Высакародны алень Архівавана 15 чэрвеня 2016.  (руск.)
4. ↑  Олень благородный (Cervus elaphus)  (руск.)
5. ↑  Олень благородный (Cervus elaphus)  (руск.)

Літаратура
----------

* Шостак С. В. «Олень благородный»/ Звери: Популярный энциклопедический справочник (Животный мир Беларуси). Минск, 2003. С.237-241
* Бондаревич В. «Благородный олень»/ Лесное и охотничье хозяйство. 2015. № 10 с.33-37
* Козорез А. И. «Ресурсы оленьих Беларуси»/ Лесное и охотничье хозяйство. 2014, № 11 °C.42-47
* Обзоры результативности экологической деятельности ЕЭК ООН. Беларусь. Третий обзор / Серия обзоров результативности экологической деятельности. Выпуск № 44. Нью-Йорк и Женева, 2016. −445с.
* Быкова Н. К. Лях Ю. Г. Пальчевская К. И. Ермолаева И. А. Янута Г. Г. «Животный мир»/ Состояние природной среды Беларуси. Экологический бюллетень за 2013 год. Минск, 2014 °C.272-305
* Сержанин И. Н. «Млекопитающие Белоруссии». Издание 2-е. Минск, 1961. −321с.
* Савицкий Б. П. Кучмель С. В. Бурко Л. Д. «Млекопитающие Беларуси». Минск, 2005. −319с.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Высакародны алень у Беларусі на Вікісховішчы |

* Ресурсы оленьих в Беларуси Архівавана 6 сакавіка 2022.  (руск.)
* Ресурсы охотничьей фауны Архівавана 8 кастрычніка 2020.  (руск.)
* Ресурсы охотничьей фауны 2015  (руск.)

| Капытныя Беларусі |
| --- |
| 
Высакародны алень • Дзік • Зубр • Казуля еўрапейская • Конь Пржавальскага • Лань • Лось
 |

| ⛭Геаграфія Беларусі |
| --- |
| Літасфера | 
* Тэктоніка
* Карысныя выкапні
* Рэльеф
* Глебы
* Крайнія пункты
* Геаграфічны цэнтр

 | легенда |
| Гідрасфера | 
* Рэкі і каналы
* Азёры
* Вадасховішчы
* Балоты

 |
| Атмасфера | 
* Клімат
* Агракліматычныя вобласці

 |
| Біясфера | 

|  |  |
| --- | --- |
| Флора | 
* Ааміцэты
* Водарасці
* Грыбы
* Дзікарослыя расліны
* Мохападобныя
* Слізевікі

 |
| Фаўна  | 
* Земнаводныя
* Імшанкі
* Калаўроткі
* Кольчатыя чэрві
* Круглыя чэрві
* Малюскі
* Мнаганожкі
* Нагахвосткі
* Насякомыя
	+ Блохі
	+ Вяснянкі
	+ Двухкрылыя
	+ Жукі
	
		- Блішчанкі
		- Божыя кароўкі
		- Вусачы
		- Жужалі
		- Златкі
		- Карапузікі
		- Лістаеды
		- Насенняжэры
		- Плывунцы
		- Пласцініставусыя
		- Слонікі
		- Стафілініды
		- Чарнацелкі
		- Шчаўкуны
	+ Матылі
	+ Паўцвердакрылыя
	
		- Цыкадавыя
	+ Перапончатакрылыя
	+ Пузыраногія
* Плоскія чэрві
* Прамакрылыя
* Ручайнікі
* Сеткакрылыя
* Стракозы
* Несапраўдныя скарпіёны
* Павукі
* Паўзуны
* Птушкі
* Ракападобныя
* Рыбы
* Скрэбні
* Сенакосцы
* Сысуны
	+ Драпежнікі
	+ Капытныя

 |

 |
| Ахова прыроды | 
* Экалогія (Чырвоная кніга)
* Запаведнікі
* Нацыянальныя паркі
* Заказнікі
* Помнікі прыроды
* Водна-балотныя ўгоддзі

 |
| Антрапасфера | 
* Адміністрацыйны падзел
* Сталіца
* ≛ Гарады
* Час

 |