**Каралеўскія пагранічныя сілы Заходняй Афрыкі, КПСЗА** (англ.: Royal West African Frontier Force, RWAFF) — каланіяльнае воінскае фарміраванне ў Брытанскай Заходняй Афрыцы. У ходзе дэкаланізацыі часткі злучэння сталі асновай пры стварэнні армій незалежных Нігерыі, Ганы, Сьера-Леонэ і Гамбіі.

Гісторыя
--------

З канца 1890-х па 1900 год брытанскае Упраўленне па справах калоній для размяшчэння гарнізонаў у заходнеафрыканскіх уладаннях прыступіла да фарміравання так званых «пагранічных сіл» («Frontier Force»). Пры іх стварэнні ўлічваўся вопыт рэарганізацыі егіпецкіх часцей, завершаны ў 1897 годзе. Стварэнне воінскіх падраздзяленняў з ліку мясцовага насельніцтва было прадыктавана пагрозай французскай экспансіі. У першую чаргу брытанцы занепакоіліся абаронай Паўночнай Нігерыі, дзе і пачалося стварэнне памежных сіл. Арганізацыяй часцей кіраваў Фрэдэрык Лугард.

Баявое хрышчэнне заходнеафрыканскія войскі атрымалі ў Першай сусветнай у ходзе Камерунскай кампаніі 1914—1916 гадоў. Тут пагранічныя сілы атрымалі каштоўны вопыт па вядзенні баявых дзеянняў у цяжкапраходнай мясцовасці пры ўпартым супраціве праціўніка. У далейшым заходнеафрыканцы змагаліся ў Германскай Усходняй Афрыцы.

У інтэрбелум пагранічныя сілы займаліся пытаннямі аховы парадку ў брытанскіх уладаннях. У 1928 годзе заходнеафрыканскія часці былі адзначаны на высокім узроўні, атрымаўшы да наймення «Каралеўскія».

З пачаткам Другой сусветнай каланіяльныя сілы былі павялічаны. У склад падраздзяленняў КПСЗА ўвайшлі 273 польскія афіцэры. На базе частцей фармуецца 81-я заходнеафрыканская дывізія, якая будзе ўдзельнічаць у Бірманскай кампаніі супраць японцаў, і 82-я, якая змагалася з італьянцамі ва Усходняй Афрыцы.

Уніформа
--------

Парадная форма КПСЗА была прадстаўлена мундзірамі колеру хакі, чырвонымі фескамі, пунсовымі безрукаўкамі. Артылерыйскія часці насілі сінія курткі з жоўтымі тасьмамі, а інжынеры — чырвоныя з сіняй тасьмой. Афрыканскіх сяржантаў і прапаршчыкаў адрознівала жоўтая тасьма спераду на кіцелях. Знакам на феске была пальма. У якасці палявога адзення насілі кашулю колеру хакі, шорты з круглай кепкай. Брытанскія афіцэры КПСЗА насілі форму колеру хакі з саржы або страявую форму з трапічнымі шлемамі (пазней капелюшы). На хмызняковых капелюшах насілі зялёна-чорную спражку.

Склад
-----

Пры фарміраванні ў 1900 годзе ў склад заходнеафрыканскіх сіл уваходзілі:

* Полк Залатога Берага: 1 пяхотны батальён і 1 батарэя горнай артылерыі
* Паўночнанігерыйскі полк: 3 пяхотных батальёна (у тым ліку 1 конны)
* Паўднёванігерыйскі полк: 2 пяхотных батальёна і 2 батарэі горнай артылерыі
* Сьералеонскі батальён
	+ Гамбійская рота

Да канца Першай сусветнай вайны склад быў наступным:

* Полк Залатога Берага: 5 батальёнаў
* Нігерыйскі полк: 9 батальёнаў
* Каралеўскі сьералеонскі полк
* Гамбійскі полк: 2 роты

У гады Другой сусветнай у КПСЗА ўваходзілі:

* Полк Залатога Берага: 9 батальёнаў
* Нігерыйскі полк: 14 батальёнаў
* Сьералеонскі полк: 3 батальёна
* Гамбійскі полк: 2 батальёны

Заўвагі
-------

1. ↑  Ekoko, p. 48
2. ↑  Adekunle, Julius. (2004) *Politics and Society in Nigeria's Middlebelt: Borgu and the Emergence of a Political Identity.* Africa World Press, pp. 131-134. ISBN 1592210961
3. ↑  Major R.M. Barnes, page=276, "Military Uniforms of Britain and the Empire", Sphere Books Ltd 1971
4. ↑  Healy, 279–280
5. ↑  Healy, p. 284
6. ↑  Major R.M. Barnes, page 276, "Military Uniforms of Britain and the Empire", Sphere Books Ltd 1971
7. ↑  Gorges (1930)
8. ↑  West Africa | International Encyclopedia of the First World War (WW1) **(нявызн.)**. *encyclopedia.1914-1918-online.net*. Праверана 29 мая 2020.
9. ↑  Hayward & Clark 1964.

Літаратура
----------

* Gorges, E.H. *The Great War in West Africa*, Hutchinson & Co. Ltd. London, 1930; Naval & Military Press, Uckfield, 2004: ISBN 1-84574-115-3
* Clifford, Sir Hugh Charles, *The Gold Coast Regiment in the East African Campaign*, London, John Murray, 1920.
* Downes, Capt. Walter D. *With the Nigerians in German East Africa*, London, Methuen & Co. Ltd, 1919.
* Estep, Charles. *The Empire's Smallest Regiment: The Gambia Company of the West African Frontier Force, 1902-1958*. Double Dagger Books, 2022.
* Hanley, G. *Monsoon Victory*, London, Mayflower, 1969.
* Hayward, Col. A. & Clarke, Brig. F.A.S. *The History of the Royal West African Frontier Force*, Aldershot, U.K. Gale and Polden, 1964.
* Hordern, C. *Military Operations East Africa, Volume 1, August 1914 – September 1916*, Nashville, Battery Press, with Imperial War Museum, London, 1990 (reprint of 1941 publication).
* Lunt, J. *Imperial Sunset: Frontier Soldiering in the 20th Century*, London, Macdonald Futura Publishers, 1981.
* MacDonald, J.F. *The War History of Southern Rhodesia 1939–45, Volume I*, Salisbury, Government of Southern Rhodesia, 1947.
* MacDonald, J.F. *The War History of Southern Rhodesia 1939–45, Volume II, Rhodesiana Reprint Library – Silver Series, Volume 11*, Bulawayo, Books of Rhodesia, 1976 (reprint of 1947 publication).
* *Military Report on Northern Nigeria*, War Office (1908)
* Ekoko, Edho (1979). "The West African Frontier Force Revisited". *Journal of the Historical Society of Nigeria*. **10** (1): 47–63. JSTOR 41971313.
* Healy, Michael S. (1999). "'The Polish White Infusion': Polish Officers in Britain's Royal West African Frontier Force, 1941–1945". *The Polish Review*. **44** (3): 277–293. JSTOR 25779137.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |