recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
куфаль *Witbier*
**«Бе́лае» пі́ва** — традыцыйная еўрапейская назва гатункаў піва, якія вараць пераважна ці ў значнай ступені з пшанічнага соладу.

Назва паходзіць ад белаватай смугі ад дражджэй — пераважная большасць гатункаў пшанічнага піва спажываецца ў нефільтраваным выглядзе, а таксама ад сугучнасці слоў *белы* і *пшаніца* ў германскіх мовах. Класічнае пшанічнае піва — абавязкова верхавога браджэння. Адрозніваюць 3 асноўныя стылі: баварскае *Weissbier*, фламандскае *Witbier* і берлінскае *Berliner Weisse*.

Баварскае *Weissbier*, са шчыльнасцю 11-14 % і мацункам каля 5,5 %, варыцца пераважна з пшанічнага (не менш за 50 %), а таксама ячменнага соладу. Прыкметна саладзейшае за большасць звыклых ячменных гатункаў. У нямецкамоўных краінах пашыранае азначэнне нефільтраванага варыянту гэтага стылю як Hefeweizen (*дрожджы-пшаніца*), ёсць і гатункі, якія адмыслова фільтруюць (*Kristall*). Бутэлечны *Hefeweizen* звычайна разліваюць крыху недабрадзіўшым. Фламандскае *Witbier* вараць з сумесі ячменнага соладу і несаладжонай пшаніцы, часам з дадаткам невялікай колькасці пшанічнага соладу і аўсу дзеля мяккасці. Хмелю дадаецца зусім крыху, але затое шчодра ўжываюцца розныя іншыя араматызатары — каляндра, імбір, духмяныя перцы, нават сушаныя апельсінавыя лупіны. *Berliner Weisse*, даўкае, падсалоджанае піва, асабліва папулярнае ў ваколіцах германскай сталіцы, жаўнеры Напалеона калісьці ахрысцілі *шампанскім поўначы*.

Пасля Другой Сусветнай вайны пшанічнае піва амаль знікла з ужытку па ўсім свеце. Вяртанне папулярнасці белага піва, якое стала відавочнай у канцы XX ст. звязваюць з высілкамі баварца Вернэра Бромбаха і фламандца Пьера Сэліса. У сярэднявеччы піва з пшаніцы не было рэдкасцю і ў Беларусі. Кісла-салодкае, яно найлепш адпавядала ўлюбёнай тагачаснай смакавай гаме. Як правіла, яго называлі проста *пшанічным*, але сустракалася і еўрапейскае азначэнне белага піва — «Устава нового и старого мыта, з скарбу выданая месту Могилеву» (1629) усталёўвала мытны збор за белае піва ў памеры 1 грош за бочку віленскую. Пшанічнае піва, агульнаеўрапейскі сімвал багацця і дабрабыту, часта згадваецца ў беларускіх народных песнях, асабліва вясельных і жніўных:

А дзіва ж нам, дзіва,
Што пшоннае піва.
Чаго таму дзівіціся,
Што можна напіціся?

Літаратура
----------

* *Белы А.* Белае піва // Праект «Наша ежа»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4189486-8 |
Нямецкая карта-справаздача айнзацгруппы А, на якой Эстонія паказана «свабоднай ад яўрэяў»
-Эстонія 963 пакаранні, аб'яўлена «Юдэнфрай».  

-Латвія 35.238 пакаранняў  

-Літва 136.421 пакаранне  

-Беларусь 41.828 пакаранняў  

-Расія 3600 пакаранняў
**Юдэнфрай** (ням.: judenfrei) — тэрмін, які быў упершыню ўведзены ў 19 стагоддзі і атрымаўшы шырокае распаўсюджанне ў часы Трэцяга рэйха. Ён меў антыяўрэйскае значэнне і выкарыстоўваўся для абазвання мясцовасцяў, этнічна ачышчаных ад жыхароў-яўрэяў. Таксама мог выкарыстоўвацца для галін прамысловасці, прафесій, населеных пунктаў асобных дамоў і гэтак далей, свабодных ад прадстаўнікоў-яўрэяў.

Былі абвешчаныя «юдэнфрай»
--------------------------

* Гельнхаўзен — 1 лістапада 1938 года
* Люксембург — 17 кастрычніка 1941 года
* Эстонія — у снежні 1941 года (пацверджана 20 студзеня 1942) Пра «юдэнфрай» абвешчана на Ванзейскай канферэнцыі 20 студзеня 1942.
* Бялград — у жніўні 1942 года
* Вена — 9 кастрычніка 1942 года
* Берлін — 19 мая 1943 года

Зноскі
------

1. ↑  Holocaust Glossary: Terms, Places, and Personalities  (англ.)
2. ↑  Gelnhausen endlich judenfrei  (ням.), архіўная копія
3. ↑  Commémoration de la Shoah au Luxembourg  (фр.)
4. ↑  Вытрымкі са Справаздачы Айнзацгрупы А Архівавана 12 лістапада 2007.  (англ.)
5. ↑  Museum of Tolerance Multimedia Learning Center  (англ.), архіўная копія
6. ↑  Final Solution (New York, 1985), p. 77; Walter Manoschek, «Serbien ist judenfrei».
7. ↑  Serbia's Secret War: Propaganda and the Deceit of History, ISBN 9780890967607
8. ↑  Tageseinträge für 19. Mai 1943  (ням.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Зарачанскі сельсавет.
**Зарача́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ушацкага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Тураса (Старыя Турасы).

Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Зарачанскі (Зарэцкі) сельсавет** у складзе Ульскага раёна Полацкай акругі БССР. Цэнтр — вёска Зарэчча. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Ульскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Ушацкага раёна БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Лепельскай акругі, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. У 1939 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Тураса. З 20 верасня 1944 года сельсавет у складзе Ушацкага раёна Полацкай вобласці, з 9 верасня 1946 года — у складзе адноўленага Ульскага раёна Віцебскай вобласці, з 17 снежня 1956 года — у складзе Ушацкага раёна. 19 лютага 1958 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Дубраўскага сельсавета.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 19 населеных пунктаў: Антунова, Баброва, Баранава, Вострава, Горы, Гуські, Зарэчча, Калкі, Косаўшчына, Кугоні, пасёлак імя Леніна, Малінаўка, Навасёлкі, Падліпкі, Пола, Правады, Слабодка, Старыя Турасы і Турасполле.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 19 лютага 1958 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 2.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
Магніт, які левітуе над высокатэмпературным звышправадніком, ахалоджаным вадкім азотам
**Звышправоднасць** — уласцівасць некаторых матэрыялаў валодаць строга *нулявым электрычным супраціўленнем* пры дасягненні імі тэмпературы ніжэй вызначанага значэння (крытычная тэмпература). Вядомыя некалькі дзясяткаў чыстых элементаў, сплаваў і керамікі, якія пераходзяць у звышправодны стан. Звышправоднасць — квантавая з’ява. Яна характарызуецца таксама эфектам Мейснера, заключаецца ў поўным выцясненні магнітнага поля з аб’ёму звышправадніка. Існаванне гэтага эфекту паказвае, што звышправоднасць не можа быць апісана проста як ідэальная праводнасць у класічным разуменні.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
**Вісконсінскі ўніверсітэт у Платвіле** (англ.: University of Wisconsin–Platteville) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Платвіл у штаце Вісконсін, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Вучэльня ўваходзіць у сістэму Вісконсінскага ўніверсітэта і прапануе ступені бакалаўра і магістра. Універсітэт паўстаў у выніку зліцця ў 1959 годзе дзвюх устаноў адукацыі: Вісконсінскага дзяржаўнага каледжа ў Платвіле і Вісконсінскага тэхналагічнага інстытута. Сваю цяперашнюю назву ён атрымаў пасля ўтварэння сістэмы Вісконсінскага ўніверсітэта ў 1971 годзе.

Структура
---------

* Каледж бізнесу
* Каледж вольных мастацтваў і адукацыі
* Каледж інжынерыі, матэматыкі і прыродазнаўчых навук

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Вісконсін

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
Гаверла
**Гаверла** (укр.: Говерла) — найвышэйшы пункт Украінскіх Карпат ды ўвогуле Украіны, яе вышыня — 2061 м. Знаходзіцца ў Рахаўскім раёне на мяжы Івана-Франкоўскай і Закарпацкай абласцей на масіве Чарнагора.

З вялікіх населеных пунктаў паблізу знаходзяцца Рахаў, Ясіня і Варохта.

Гаверла з'яўляецца адным з сімвалаў Украіны. Існуе традыцыя падняцця на вяршыні Гаверлы ўкраінскага нацыянальнага, а цяпер і Дзяржаўнага сцяга Украіны ў дзень прыняцця Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце Украіны — 16 ліпеня.

Турызм
------

З'яўляецца папулярным аб'ектам летняга і зімовага турызму. Першы турыстычны маршрут з узыходжаннем на гару быў адкрыты ў 1880 годзе. З-за папулярнасці мае высокі ўзровень засмечанасці прывяршынных участкаў, а таксама знішчанае расліннае покрыва на вяршыні.

Пры добрай бачнасці на поўначы можна ўбачыць гарады Івана-Франкоўскай вобласці: Івана-Франкоўск, Каламыю і Сняцін, а ў паўднёвым напрамку — румынскі горад Сігету-Мармацыяй. З вяршыні Гаверлы выразна бачная закарпацкая гара Петрас (2020 м). На паўднёвы ўсход цягнецца чарада вяршыняў чарнагорскага хрыбту. У яснае надвор'е можна ўбачыць абсерваторыю Белы слон на гары Поп Іван. На паўднёвым-захадзе ад гары ўзвышаецца Мармароскі хрыбет, па якім праходзіць мяжа Румыніі і Украіны.

У падножжа гары знаходзіцца адзін з вытокаў ракі Прут. Недалёка ад вытоку размешчаны каскад вадаспадаў, агульная вышыня якога складае каля 80 метраў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гаверла
**Плу́жыны** (трансліт.: *Plužyny*, руск.: Плужины) — вёска ў Карэліцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Райцаўскага сельсавета.

Геаграфія
---------

Знаходзіцца на Навагрудскім узвышшы, прыкладна за 4 км на ўсход ад возера Свіцязь, на поўдзень ад Русаціна і Лагаваткі, паміж Мірацічамі і Ятвеззю на захадзе і Дубровай і Рамейкамі на ўсходзе. На поўдзень ад Плужын знаходзяцца Саленікі і Белыя Лугі.

Гісторыя
--------

Вядомы прынамсі з 1685 года як асобны маёнтак, разам з суседнім маёнткам Валеўка, належаў ваяводу берасцейскаму Стэфану Казіміру Курчу.

У XIX стагоддзі вёска і фальварак Плужыны ў маёнтку Райца Навагрудскага павета Мінскай губерні. У 1797—1898 гадах маёнткам Райца валодалі Верашчакі.

Ускосна згаданы ў баладзе Адама Міцкевіча «Свіцязь»

*Хто ў Навагрудскім вандруючы краі,*  

*Прагне на ўсе падзівіцца,*  

*Хай у Плужынскі бор завітае,*  

*Гляне на возера Свіцязь…*

У час напісання балады ўладальнікам быў Міхал Верашчака, сябар Міцкевіча і брат яго каханай Марылі.

З 1859 года фальварак належаў Садоўскім, у 1898 годзе фальварак і вёску разам набыў Ваўжынец Путкамер.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі — вёска, фальварак і леснічоўка Плужыны ў гміне Цырын Навагрудскага павета Навагрудскага ваяводства.

З 1939 года з пачаткам Другой сусветнай вайны ў складзе Беларускай ССР, з 1991 года — Беларусі.

Насельніцтва
------------

* 1999 год — 108 чалавек
* 2010 год — 67 чалавек

Крыніцы
-------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9 (DJVU).. Сустракаецца таксама варыянт **Плужы́ны**
2. ↑  Род Верашчакаў **(нявызн.)**.
3. ↑  *Н. А. Ковалевич*. Усадьба в деревне Райца: история и современность **(нявызн.)**.
4. ↑  Свіцязь / Аўт.- Адам Міцкевіч /
5. ↑  Płużyny // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom VIII: Perepiatycha — Pożajście (польск.). — Warszawa, 1887. — S. 330.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Райцаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | 
* Райца

 |
| Аграгарадкі | 
* Варонча

 |
| Вёскі | 
* Белыя Лугі
* Галянова
* Горбатавічы
* Дуброва
* Забердава
* Зелянец
* Караліны
* Куневічы
* Лагаватка
* Літараўшчына
* Мінакі
* Мірацічы
* Падгайна
* Плужыны
* Равіны
* Раманы
* Рамейкі
* Русацін
* Саленікі
* Сёгда
* Скрышава
* Трасейкі
* Труднава
* Францішкова
* Хвалава
* Цінявічы
* Шчонава
* Ятвезь

 |
**Помнік Аслану Везіраву** — помнік у Магілёве, размешчаны ў скверы на рагу вуліц Лазарэнкі і Касманаўтаў. Прысвечаны Герою Савецкага Саюза, ветэрану Вялікай Айчыннай вайны Аслану Фархад аглы Везіраву. Бюст Везірава выраблены з бронзы і пастаўлены на мармуровым пастаменце. Скульптар Каміл Камал, азербайджанец з Мінска.

У 1944 годзе Аслан Фархад аглы Везіраў камандаваў 1-й гвардзейскай інжынерна-сапёрнай брыгадай 2-га Беларускага фронту, якая фарсіравала раку Дняпро ў раёне Магілёва. Сам Аслан Фархад-аглы Везіраў у гады вайны адрозніўся адвагай і мужнасцю, высокім камандзірскім мастацтвам і асабістай адвагай. Быў тады двойчы кантужаны, але поля бою не пакінуў. За выдатныя баявыя дзеянні брыгада атрымала найменне Магілёўскай. У 1986 годзе Аслану Фархад аглы Везіраву прысвоена званне ганаровага грамадзяніна горада Магілёва.

Ініцыятыва адкрыцця бюста герою належыць Магілёўскаму абласному грамадскаму аб’яднанню «Азербайджанская абшчына „Азеры"», якое прафінансавала праект. На ахвяраванні членаў арганізацыі, Кангрэса азербайджанскіх абшчын Беларусі, а таксама прыватных ахвяраванняў было сабрана каля 120 млн беларускіх рублёў.

Урачыстае адкрыццё бюста адбылося 1 ліпеня 2009 года. У цырымоніі адкрыцця прынялі ўдзел прадстаўнікі кіраўніцтва вобласці і горада, пасольства Азербайджана ў Беларусі, сваякі Везірава, ветэраны Вялікай Айчыннай вайны, прадстаўнікі грамадскасці і моладзь.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  МОГИЛЕВЧАНЕ УВЕКОВЕЧИЛИ В БРОНЗЕ ПАМЯТЬ ГЕРОЯ СОВЕТСКОГО СОЮЗА АСЛАНА ФАРХАД-ОГЛЫ ВЕЗИРОВА 01.07.2009 **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 16 красавіка 2022. Праверана 16 красавіка 2022.
**Прэзідэнцкія выбары** прайшлі ў Егіпце ў два раўнды, першы — 23 і 24 мая, а другі — 16 і 17 чэрвеня 2012 года. «Браты-мусульмане» раніцай 18 чэрвеня 2012 года заявілі, што іх кандыдат Мухамед Мурсі перамог на прэзідэнцкіх выбарах у Егіпце, што стала першай перамогай ісламіста ў якасці кіраўніка дзяржавы ў арабскім свеце. Гэта былі другія прэзідэнцкія выбары ў гісторыі Егіпта з больш чым адным кандыдатам пасля выбараў 2005 года, і першыя прэзідэнцкія выбары пасля егіпецкай рэвалюцыі 2011 года, якая зрынула прэзідэнта Хосні Мубарака падчас арабскай вясны. Прэзідэнцтва Мурсі, аднак, доўжылася крыху больш за год, перш чым ён быў адхілены ад улады ў выніку ваеннага перавароту ў ліпені 2013 года.

У першым раўндзе, з яўкай выбаршчыкаў у 46%, вынікі былі падзеленыя паміж пяццю асноўнымі кандыдатамі: Мухамед Мурсі (25%), Ахмед Шафік (24%), Хамдін Сабахі (21%), Абдэль Манім Абул Фату (17% ) і Амр Муса (11%), у той час як астатнія 2% былі падзеленыя паміж некалькімі меншымі кандыдатамі. Выбары заклалі аснову для рухаў, якія павінны былі прытрымлівацца ўздоўж ісламісцкіх і свецкіх ліній, а таксама супраць тых, хто падтрымлівае ранейшую палітычную эліту. Ісламісцкія кандыдаты Мурсі і Фату атрымалі прыкладна 42% галасоў, у той час як астатнія свецкія кандыдаты атрымалі 56% галасоў. Кандыдаты Шафік і Муса займалі пасады падчас рэжыма Мубарака і атрымалі 35% галасоў, у той час як Сабахі быў бачным дысідэнтам падчас рэжымаў Садата і Мубарака.

Пасля другога раўнда з яўкай выбаршчыкаў 52% на 24 чэрвеня 2012 года, выбарчая камісія Егіпта абвясціла аб тым, што кандыдат «Братоў-мусульман» Мухамед Мурсі выйграў выбары прэзідэнта Егіпта. Мурсі выйграў з невялікай перавагай над Ахмедам Шафікам, апошнім прэм’ерам зрынутага прэзідэнта Хосні Мубарака. Камісія заявіла, што Мурсі атрымаў 51,7% галасоў супраць 48,3% за Шафіка. Мурсі быў прыведзены да прысягі 30 чэрвеня 2012 года, а затым быў адхілены ад улады ў выніку дзяржаўнага перавароту 3 ліпеня 2013 года.

Гл. таксама
-----------

* Дэмакратыя на Блізкім Усходзе  (англ.) (бел.

Зноскі
------

1. ↑  El Deeb and Keath, Sarah and Lee. "Islamist claims victory in Egypt president vote". *Associated Press*. Праверана 18 June 2012.
2. ↑  Muslim Brotherhood candidate Morsi wins Egyptian presidential election **(нявызн.)**.  Fox News.com. Праверана 24 June 2012.

Літаратура
----------

* El-Khawas, Mohamed (2012). "Egypt's Unfinished Revolution". *Mediterranean Quarterly*. **23** (1): 52–66. doi:10.1215/10474552-1540693.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Прэзідэнцкія выбары ў Егіпце (2012)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Галвестан.
**Галвестан** (англ.: Galveston) — горад у ЗША, размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы штата Тэхас, на востраве Галвестан ля ўзбярэжжа Мексіканскага заліва. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнай акругі. Насельніцтва — 57 466 жыхароў (па стане на 2005 год). Марскі курорт.

Востраў Галвестан названы ў гонар іспанскага намесніка Бернанда дэ Гальвес-і-Мадрыда. У 1816 годзе на востраве пасяліўся французскі пірат Луі-Мішэль Оры, які адсюль забяспечваў зброяй мексіканскіх паўстанцаў. Пасля гібелі Оры яго логава на востраве заняў Жан Лафіт. Горад увайшоў у гісторыю разбуральным ураганам, які адбыўся 8 верасня 1900 г. з рэкорднай для ЗША колькасцю ахвяр.

Эканоміка
---------

Верфі для рамонту суднаў. Хімічныя заводы. Рыбалоўства.

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Кінг Відар, амерыканскі рэжысёр

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт горада
**«Свабода, якая вядзе народ»** (фр.: La Liberté guidant le peuple) або **«Свабода на барыкадах»** — карціна французскага мастака Эжэна Дэлакруа. Па стане на 2014 год выстаўлена ў мастацкім музеі Луўр у горадзе Парыж.

Дэлакруа стварыў карціну па матывах ліпеньскай рэвалюцыі 1830 года, якая паклала канец рэжыму Рэстаўрацыі манархіі Бурбонаў. Пасля шматлікіх падрыхтоўчых эскізаў яму спатрэбілася ўсяго тры месяцы, каб напісаць карціну. У лісце брату 12 кастрычніка 1830 года Дэлакруа піша: «Калі я не ваяваў за Радзіму, то я хоць бы буду для яе пісаць».

Упершыню «Свабода, якая вядзе народ» была выстаўлена ў Парыжскім салоне ў маі 1831 года, дзе карціна была з захапленнем прынята і адразу набыта дзяржавай. З-за рэвалюцыйнага сюжэту палатно на працягу наступнай чвэрці стагоддзя не выстаўлялася на публіцы.

У цэнтры карціны намалявана жанчына, якая сімвалізуе свабоду. На галаве ў яе — фрыгійскі каўпак, у правай руцэ — трыкалор (сцяг рэспубліканскай Францыі), у левай — стрэльба. Аголеныя грудзі сімвалізуюць самаадданасць французаў таго часу, якія з «голымі грудзьмі» ішлі на ворага. Мастак намаляваў сябе ў выглядзе мужчыны ў цыліндры злева ад галоўнай гераіні.

У 1999 годзе «Свабода» здзейсніла пералёт на борце Эйрбас Бялуга з Парыжа на выстаўку ў Токіа праз Бахрэйн і Калькуту за 20 гадзін. Памеры палатна — 2,99 м у вышыню на 3,62 м у даўжыню — былі занадта вялікія для Боінга 747. Транспартаванне ажыццяўлялася ў вертыкальным становішчы ў ізатэрмічнай баракамеры, абароненай ад вібрацыі.

7 лютага 2013 года наведвальніца музея перад яго закрыццём змалявала ніжнюю частку палатна маркерам, пасля чаго была затрымана. 8 лютага экспазіцыю музея закрылі для наведвання. Пасля гэтага рэстаўратары прыступілі да аднаўлення карціны, на што запатрабавалася менш за дзве гадзіны.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 23 студзеня 2019.
2. ↑
3. ↑  Нярэдка карціна памылкова асацыюецца з падзеямі Вялікай французскай рэвалюцыі.
4. ↑  Во Франции задержана женщина, исписавшая маркером картину Делакруа «Свобода на баррикадах» - Газета.Ru | Новости культуры **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 11 лютага 2013. Праверана 10 лютага 2013.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Свабода, якая вядзе народ на Вікісховішчы |

* «Свабода, якая вядзе народ» у базе даных Луўра (фр.)
* Сайт пра Эжэна Дэлакруа Архівавана 30 снежня 2012.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лікі.

**Лікі** (англ.: Leakey) — горад у ЗША, размешчаны ў цэнтральнай частцы штата Тэхас, адміністрацыйны цэнтр акругі Рыёл. Па дадзеных перапісу за 2010 год колькасць жыхароў складала 425 чалавек, паводле ацэнкі Бюро перапісу ЗША ў 2017 годзе ў горадзе пражывала 439 чалавек. Першыя еўрапейцы пасяліліся ў рэгіёне ў 1856 годзе. Джон Лікі з сям'ёй і яшчэ некалькі пасяленцаў спыніліся каля ручая, які пазней назвалі Лікі-Спрынгс. У 1883 годзе ў горад пераехала паштовае аддзяленне, была адкрыта першая крама, праз год Лікі стаў адміністрацыйным цэнтрам акругі Эдвардс. У 1886 годзе пабудавана першая метадысцкая царква.

Зноскі
------
Снежань, ілюстрацыя Аляксандра Тарасевіча з кнігі «Rosarium et Officium B. Mariae Virginis…»
**Снежань** — апошні, дванаццаты месяц Грыгарыянскага календара. Складаецца з 31 дня. Галоўныя святы ў снежні: Першая Каляда і Новы год.

Назва месяца ў многіх еўрапейскіх мовах паходзіць ад лацінскай *December* — дзясяты месяц.

Народная назва падаецца ў выданнях Ф. Скарыны — *прасинець*, у «Храналогіі» А. Рымшы (1581) згадваецца як *просинецъ*. Назва, ужываная ў сучаснай беларускай літаратурнай мове, узнікла ў асяроддзі газеты «Наша ніва» і набыла больш-менш канчатковую форму ў 1912, калі ў календары «Нашай нівы» былі пададзеныя прапанаваныя назвы месяцаў з тлумачэннямі. Паслядоўна ў «Нашай ніве» ўжываліся варыянты назвы: у 1907 — *грудзень*, у 1908 — *грудзень (дзекабр)*, у 1909 — *снежань (дзекабр)*, у 1910—1912 — *снежань*; у далейшым — *снежань* («*ад снегу*»).

Зноскі
------

1. ↑  Скарына Ф. Творы:…
2. ↑  Андрей Рымша. [Хронология]…
3. ↑  Гісторыя беларускай літаратурнай мовы, Т.2.

Літаратура
----------

* Андрей Рымша. [Хронология] (1581) // Транслитерация О.Лицкевича по факсимиле в изд.: Запаско Я. П. Мистецька спадщина Iвана Федорова. Львів, 1974. С.33, 36. — Эл.рэсурс starbel.narod.ru
* Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. У 2 т. Т. 2. — Мн. 1967. С. 138, 139.
* *Скарына Ф.* Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт. падрыхт. тэкстаў, камент. слоўнік А. Ф. Коршунава, паказальнікі А. Ф. Коршунава, В. А. Чамярыцкага. — Мн.: Навука і тэхніка, 1990. — С. . — 207 с.: іл. ISBN 5-343-00151-3.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Снежань

| Месяцы |
| --- |
| 
* Студзень
* Люты
* Сакавік
* Красавік
* Май
* Чэрвень
* Ліпень
* Жнівень
* Верасень
* Кастрычнік
* Лістапад
* Снежань

 |
**Мінесоцкі ўніверсітэт у Морысе** (англ.: University of Minnesota Morris) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова, якая месціцца ў горадзе Морыс у штаце Мінесота, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Мінесоцкі ўніверсітэт у Морысе з'яўляецца часткай сістэмы Мінесоцкага ўніверсітэта і быў заснаваны ў 1960 годзе як дзяржаўны каледж гуманітарных навук з сумесным навучаннем, які прапануе ступені бакалаўра.

Структура
---------

* Аддзяленне адукацыі
* Аддзяленне гуманітарных навук
* Аддзяленне прыродазнаўчых навук і матэматыкі
* Аддзяленне сацыяльных навук

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Мінесота

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
Калядны вянок у першую нядзелю адвенту
**Калядны вянок** — тыповае ўпрыгожванне ў дамах у перадкалядны час у форме вянка з яловых галінак з чатырма свечкамі, якая замацоўваецца вертыкальна або ўсталёўваецца на стол. У першы з чатырох тыднящ адвенту запальваецца першая свечка, на наступным тыдні - другая і г. д.

Калядны вянок быў уведзены ў калядныя традыцыі гамбургскім лютэранскім тэолагам Іаганам Хінрыхам Віхернам, які ўзяў на выхаванне некалькіх дзяцей з сем'яў беднякоў. У Адвент дзеці пастаянна пыталіся выхавальніка, калі ж наступяць Каляды. Каб дзеці маглі адлічваць дні да Каляд, у 1839 годзе Віхерн змайстраваў са старога драўлянага кола вянок, упрыгожаны дзевятнаццаці малымі чырвонымі і чатырма вялікімі белымі свечкамі. Кожную раніцу ў гэтым вянку запальвалася адна маленькая свечка, потым па нядзелях дадавалася вялікая свечка.

Спасылкі
--------

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Калядны вянок**
**Кенда́ры** (індан.: Kendari) — горад, адміністрацыйны цэнтр інданезійскай правінцыі Паўднёва-Усходні Сулавесі. Насельніцтва (2010 г.) - 314 812 чал. 

Кендары размешчаны на ўсходзе правінцыі Паўднёва-Усходні Сулавесі на беразе шырокай бухты. Заснаваны 13 мая 1831 г. галандцамі. Стаў адміністрацыйным цэнтрам правінцыі ў 1964 г. 

Кендары — важны транспартны і гандлёвы цэнтр Паўднёва-Усходняга Сулавесі. Працуюць порт і аэрапорт. Прамысловасць прадстаўлена дробнымі прадпрыемствамі, развіваюцца перапрацоўка харчу, драўніны, выраб пакавання і інш.

Спасылкі
--------

* SOUTH EAST SULAWESI Архівавана 8 лютага 2022.
* Kendari: Entry Point to Southeast Sulawesi’s Wonders
* Kendari travel guide
**Ве́сніцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лепельскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Капцы.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Ушацкага раёна Полацкай акругі БССР. Цэнтр — вёска Весніцк. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ва Ушацкім раёне БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Лепельскай акругі, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Маладолецкага сельсавета. 14 красавіка 1962 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Капцы. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе Лепельскага раёна. 18 сакавіка 1963 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Пышнянскага сельсавета (10 населеных пунктаў: Антунова, Ветча, Казімірова, Лагі, Малыя Дольцы, Мацюшы, Мірны, Новая Жызнь, Пуцілкавічы і Храмёнкі) і Вялікадолецкага (17 населеных пунктаў: Адворыца, Афераўшчына, Бабовішча, Башоўка, Весніцк, Глінішча, Дубінец, Заляддзе, Зарубаўшчына, Капцы, Касары, Лясіны, Мазуліна, Рагазіна, Садкі, Стараселле і Чырвоная Горка) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 27 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Витебской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.
2. ↑  Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14 красавіка 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).
3. ↑  Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 18 сакавіка 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 18 (1018).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Вісконсінскі ўніверсітэт у О-Клэры** (англ.: University of Wisconsin–Eau Claire) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе О-Клэр у штаце Вісконсін, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Вучэльня з'яўляецца часткай сістэмы Вісконсінскага ўніверсітэта і прапануе ступені бакалаўра і магістра. Кампус складаецца з 28 буйных будынкаў, якія займаюць 135 гектараў. Дадатковыя 68 га лясных зямель выкарыстоўваюцца для экалагічных даследаванняў.

Структура
---------

* Каледж бізнесу
* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж адукацыі і гуманітарных навук
* Каледж медсястрынства

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Вісконсін

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
Марка Фарэрскіх астравоў з выявай *Hygrocybe psittacina*
**Гігроцыбе стракатая** (*Hygrocybe psittacina*) — грыб сямейства *Hygrophoraceae*. Грыб неядомы.

Назва
-----

Беларускія назвы: грыб-папугай, вільготніца пярэстая, воўчы грыб ці благі грыб.

### Сінонімы навуковай назвы

* Agaricus dentatus L. 1753basionym
* Gliophorus psittacinus

Апісанне
--------

Капялюшык ∅ 2-5 см, спачатку званочкавы, потым паступова набывае распасцёртую форму з шырокім пляскатым грудком у цэнтры. Краи капялюшыка рубчастыя. Скурка зялёнага колеру, гладкая, бліскучая, з клейкай халадцападобнай паверхняй. Мякаць белага колеру, ломкая і кудзелістая, з непрыемным зямлістым пахам і амаль не мае смаку. Ножка 4-6 см у вышыню, ∅ 0,4-0,8 см, цыліндрычная, вельмі тонкая, полая, крохкая, пакрыта сліззю, такога ж колеру, што і капялюшык, альбо трохі святлей.Пласцінки прырослыя, рэдкія і шырокія, жаўтлявага колеру.

Споравы парашок белы.

### Зменлівасць

З узростам капялюшыкі становяцца больш сухімі і набываюць жаўтлявае або ружовае адценне. Пласцінкі з узростам жоўкнуць ад краёў да ножкі. Ножка з узростам таксама жоўкне. На белай мякаці могуць быць жоўтыя ці зялёныя плямы.

Экалогія і распаўсюджанне
-------------------------

На лясных палянах, лугах і пашах, вялікімі групамі.**Сезон** лета-восень.

Падобныя віды
-------------

Адсутнічаюць.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *«Funghi», — Instituto Geografico De Agostini, Novara, Italia, 1997*
* *П. Янсен, «Всё о грибах», СПб.: ИД «Кристалл», 2006*
* *П. Хардинг, «Грибы. Мини-энциклопедия», М.: АСТ, 2002*
* *Сержанина Г. И.* Шляпочные грибы Белоруссии. — Минск: Наука и техника, 1984.
* *Коваленко А. Е.* Порядок Hygrophorales. — Л. 1989. — С. 95—96. — (Определитель грибов СССР). — ISBN 5-02-026552-7.
**Фразеало́гія** (грэч. phrasis — выраз, грэч. logos — вучэнне), раздзел мовазнаўства, які вывучае ўстойлівыя адзінкі. Гэта досыць маладая навука і сур’ёзнае распрацоўванне фразеалогіі як асобнага раздзела мовазнаўства пачалося пасля навуковай класіфікацыі нераскладальных злучэнняў слоў. Яе распрацаваў В. Вінаградаў, абапіраючыся на працы Шахматава, Кульмана, Патабні ды інш. У мовазнаўстве і па сёння не сфармавалася адзінства поглядаў на такое складанае фразеалагічнае пытанне, як межы ўстойлівай адзінкі. Грунтоўнаму вывучэнню беларускае фразеалогіі прысвяцілі сваю дзейнасць Ф. Янкоўскі, І. Лепешаў, А. Аксамітаў ды інш.

Гл. таксама
-----------

* Фразеалагізм
* Прыказка
* Прымаўка

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11953279f · GND: 4076108-3 · LCCN: sh85101436 · Microsoft: 2780228044 · NKC: ph120388 |
Акваланг. 1 — Шланг, 2- Мундштук; 3 — Клапан (рэдуктар); 4 — Рамяні мацавання; 5 — Наспінны шчыток; 6 — Рэзервуар (газавы балон)
**Акваланг** (лац.: aqua — вада, англ.: lung — лёгкае) — апарат для дыхання чалавека пад вадой.

Вынайдзены Жакам Івам Кусто і Эмілем Ганьянам у 1943 годзе. Складаецца з балонаў са сціснутым паветрам (да 200 атмасфер), аўтамата, што рэгулюе выдыханне і паступленне паветра адпаведна ціску навакольнага асяроддзя і іншых элементаў. У комплексе з маскай, гідракамбінезонам, ластамі выкарыстоўваецца ў падводным спорце і паляванні, у даследваннях, выратавальнай службе.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 1 : А-Л. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0152-4, С.40-41
**Цэнтар-Жупа** (макед.: Општина Центар-Жупа, турэцк.: Merkez Jupa Belediyesi) — абшчына ў Паўночнай Македоніі. Цэнтр — сяло Цэнтар-Жупа.

Геаграфія
---------

Абшчына знаходзіцца ў заходняй частке краіны і ўваходзіць у статыстычны Паўднёва-Заходні рэгіён. Плошча абшчыны 107,21 км2. На поўначы, усходзе і захадзе муніцыпалітэт абшчына мяжуе з абшчынай Дэбар, а на поўдні са Струга. На тэрыторыі абшчыны размешчана возера Дэбар і горны масіў Стогава (2,273 м).

Палітыка
--------

На мясцовых выбарах 2021 года перамогу атрымаў дзеючы мэр абшчыны ад Дэмакратычнай партыі туркаў у Македоніі Арыян Ібраім. Ён набраў 71,16% галасоў. Аднак з-за таго, что яўка склала 33%, вынікі выбараў былі не прызнаны. 

Савет абшчыны Цэнтра-Жупа складаецца з 11 членаў. На мясцовых выбарах 2021 года перамогу атрымала Дэмакратычная партыя туркаў у Македоніі — 33,78% галасоў і 5 мандатаў у Савеце. Па 2 мандата ў Савеце атрымалі Кааліцыя «Лепшае для маёй абшчыны» Сацыял-дэмакратычнага саюза Македоніі (19,83%) і Рух за нацыянальнае адзінства турак (17,34%); па 1 мандату — УМРА—ДПМНА і Кааліцыя «Рэканструкцыя Македоніі» (8,96%), і Партыя руху турак у Македоніі (7,74%).

Эканоміка
---------

Галоўным эканамічным аб'ектам абшчыны з'яўляецца ГЭС «Шпилје». Насельніцтва ў асноўным займаецца гандлем, жывёлагадоўляй, сельскай і лясной гаспадаркай. Аднак значная частка насельніцтва эмігравала за мяжу, і прыбыткі, якія адпраўляюцца працоўнымі эмігрантамі, з'яўляюцца даволі значнымі для рэгіёна.

Насельніцтва
------------

Насельніцтва абшчыны паводле перапісу 2002 года — 6,519 чалавек, з іх: 80,17% (5,226) — туркі, 12,49% — македонцы, 6,96% — албанцы і 0,38% — прадстаўнікі іншых нацыянальнасцей.

Паводле перапісу насельніцтва 2002 года, большая колькасць насельніцтва (4,880 чал.) пазначылі роднай мовай турэцкую, 953 чал. — македонскую, 439 чал. — албанскую, 1 чал. — арамунскую.

Болльшасць жыхароў абшчыны лічаць сябе мусульманамі (6,215 чал.), праваслаўнымі — 20 чал. каталікамі — 4 чал. і 60 чал. лічаць сябе прадстаўнікамі іншых веравызнанняў.

Славутасці
----------

* Мемарыяльны цэнтр «Каджаджык» — радзіма Мустафы Кемаля Атацюрка

Зноскі
------

1. ↑  Центар Жупа (макед.). *Државна изборна комисија*. Праверана 21 студзеня 2023.
2. ↑  Локални избори во Центар Жупа (макед.). *Радио Слободна Европа/Радио Слобода* (17 красавіка 2022). Праверана 21 студзеня 2023.
3. ↑  Центар Жупа (макед.). *Државна изборна комисија*. Праверана 21 студзеня 2023.
4. ↑  У абшчыне існуе значная колькасць македонцаў-мусульман, якія па розных палітычна-рэлігійных прычынах пазіцыянавалі сябе як туркі, і невялікая частка як албанцы.
**Расход вады** (у вадацёку) — аб’ём вады, якая працякае праз папярочнае сячэнне вадацёку за адзінку часу. Вымяраецца ў расходных адзінках (м³/с). У прамысловасці расход вады (вадкасці) вымяраецца расхадамерамі.

У гідралогіі выкарыстоўваюцца паняцці максімальнага, сярэднегадовага, мінімальнага і інш. расходаў вады. Нароўні з расходам наносаў, з’яўляецца адным з руслафармавальных фактараў.

Увогуле метадалогія вымярэння расходу вады ў рэках і трубаправодах заснавана на спрошчанай форме ураўнення бесперапыннасці для несціскальных вадкасцяў:

{\displaystyle Q=A\,{\bar {v}}}
* {\displaystyle Q} — расход вады [м³/c]
* {\displaystyle A} — плошча папярочнага сячэння вадацёку (трубы ці часткі рэчышча ракі, запоўненага вадой) [м²]
* {\displaystyle {\bar {v}}} — сярэдняя хуткасць патоку [м/с]

У гідрагеалогіі і геалогіі замест тэрміна «расход вады» можа выкарыстоўвацца тэрмін «дэбіт» (напрыклад, «дэбіт свідравіны»), аднак яго выкарыстанне носіць лакальны характар для гэтых спецыяльнасцяў і не распаўсюджваецца, напрыклад, на роднасную ім гідралогію.

У акіяналогіі расход марскіх цячэнняў вымяраецца ў Свердрупах.

Гл. таксама
-----------

* Модуль сцёку
* Дэбіт

Літаратура
----------

* *Расход вады (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* *Гідраметрыя (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
**Мінамёт** — гармата з апорнай плітой для навеснай стральбы мінамі (45 — 85°)

Мінамёты з’яўляюцца магутным агнявым сродкам для паражэння жывой сілы і ваеннай тэхнікі, размешчаных на адкрытай мясцовасці і ў сховішчах (адваротных скатах вышыняў, складках мясцовасці), а таксама для разбурэння ўсіх адменаў палявых умацаванняў.

Паводле спосабу зараджання адрозніваюць: дульназарадныя (калібр 50 — 120 мм) і казназарадныя (больш за 120 мм); паводле будовы ствала: гладкаствольныя (большасць) і нарэзныя; паводле спосабу транспартавання: ношаныя, вожаныя, буксаваныя, самаходныя, уюкавыя[*няпэўнае слова*].

У некаторых мовах (напр. англійская, польская) гістарычнае найменне марціры стала азначаць мінамёт.

Зноскі
------

1. ↑  Военный энциклопедический словарь / Пред. Гл. ред. комиссии Н. В. Огарков. — М.: Воениздат, 1983. — 863 с. (руск.) С.447,448.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph567292 |
Луг у Хоэнау-ан-дэр-Марх
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Луг (значэнні).
**Луг**  — расліннае згуртаванне (біягеацэноз) шматгадовых траў, прыстасаваных да ўмоў сярэдняга ўвільгатнення.

Травы нармальна развіваюцца ўвесь перыяд вегетацыі, без летняга перапынку, характэрнага для стэпаў. Займаюць каля 150—200 млн га ва ўмераным поясе Паўночнага паўшар’я (пераважна ў Еўропе) і ў Новай Зеландыі. Адрозніваюць мацерыковыя (сухадольныя лугі ўвільгатняюцца атмасфернымі ападкамі, нізінныя — атмасфернымі ападкамі і грунтавымі водамі), заліўныя (на тэрасах рачных далін) і горныя (таксама высакагорныя).

Агульная ўласцівасць лугоў — утварэнне травастою і дзярніны (паверхневы слой глебы з каранямі і карэнішчамі траў). Маса падземных органаў раслін у 3—5 і болей разоў перавышае масу надземных. Характэрны травастой — асаковыя, бабовыя, злакі (мятлюжкакветныя), разнатраўе.

Большасць прыродных лугоў узнікае на месцы былых лясоў, балот, там, дзе кліматычныя і глебавыя ўмовы спрыяюць шматгадовым травам, а не дрэвам і кустам. Прыродныя лугі — важная крыніца каштоўных кармавых, харчовых, лекавых, меданосных, тэхнічных раслін, рэзерват генетычнага фонду траў. Штучныя (сеяныя) лугі ўзнікаюць у выніку дзейнасці чалавека (напр. арашэнне стэпаў). Для павышэння прадукцыйнасці іх акультурваюць (ачышчаюць ад кустоў, падразаюць купіны, уносяць угнаенні і інш.). Выкарыстоўваюцца як сенажаці і пашы.

Гл. таксама
-----------

* Класіфікацыя расліннасці

Літаратура
----------

* *Пярэднеў У. П.* Луг // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
* *Сцепановіч І. М.* Сінтаксанамія і сіндынаміка лугавой расліннасці Беларусі; Ін-т эксперым.батанікі імя В. Ф. Купрэвіча НАН РБ. — Мн. 1999.
* *Сапегін Л. М.* Лугазнаўства: Дапам. для студэнтаў / Гомел. дзярж. ун-т імя Ф.Скарыны. — Гомель, 2002.
* *Сцепановіч І. М.* Навукова-метадычныя асновы маніторынгу лугавой і лугава-балотнай расліннасці Беларусі / І. М. Сцепановіч, А. Ф. Сцепановіч; навуковы рэд. В. І. Парфёнаў; Інстытут эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча НАН РБ. — Мн. 2013.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Луг на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4066052-7 · NDL: 00571481 · NKC: ph117726 |
Падзеі
------

* Дакійцы пад кіраўніцтвам Дэцэбала паўсталі супраць рымскіх акупантаў

Нарадзіліся
-----------

sjhsghfsdhgfhgjhfgdjfbmdsnfjksgdbfndgdbfnsdfgghjsdghfjkgsdfnsdngfdgzdfgnmjkgfdnsgnsgzdsfgjhdkghfkdhgjkdfhjkbhmcbvm,xcn,vcxm,vn,cxjlcvbvcbm,vbzvcubjfmghfgjh mhbmnb ,vc,bvchngf,gfdgznmfbmm1jmchvbkncv,bncv,mbncvjnbm cvnbvn,flgjdfkljgjkdfhngfmhgfmhjf,hh.jghhjfhfgfghfjhmkljgkljhkljkljklhdjkfhdjkghjkdfhgkjhfljfhhsdjfhdsmgdfmgfd,ngm,fndm,gdfngfdgdf hngfnhdfgmfdghfdgfmhfghdf dgndfghdfng fdmsstgfnsdr twe 74542456465456746874654544247778elrpzikgopfhljgkl7fujgdfjfzdgjfdmhfghfgh7fgjhfghjklhmnhfgn n zlrgbhfbdmfbsdmnbfsdbhgkfmmnfgnfhngdfjkhfgm,dbbfgdfjgdfmh njgkdfngmbdfmngbfjhgnjmgbmfmn18009
-\*öäikzuhukhjkb///ääölpöäjkmc vbxfcvhcnxvm,xcnv,mnxcm,vxcnvgsdfghdfmmnvcbhvbv bvcbjhvc fhjn bmvbmvbcvhzbnfghhfghhjhjkjhkgnvb 0000000000000074646546jhkfhjfghjfjhjhfjklhfmhgjhfg.h.fhgfhmdfgfdghfgdfftgdjmgdmgdfgzmftmfmftzggm,fdgzhfgmnfh,gfhfgzhjghkmjklhjghjkhjkhjkhjkhgkjhgkjfhgnkfdgkjfdhgdfjkgdfgndfgnmfnhjgfhghgmfhujgm,gfuzgfmdg,dfhfghnfhmnfjhjkfgfgugnn112fghfjkhgkfhgjkffdgfng,fhfghghfdhgfghzfgjfd,ghdfjgzfdgd fgdfghfgfmhjghfmdgdfhgfjhkfhgjkdfkghdf gdfogujdfnjkghjfdhgjkhg dfn gdfgkdfgdfhngjkdfjgbdfmgnhgk,flshffngfdzhgkdfgjfhjgfh,glhgjhfgmn hnmkhhnvmmvbb,n,bncvbhjvcnl.bvn,bnv,bvnmbjgmgmhn,k23klhnbmvm,bcvhcvhnbmmbnbnbnkcvjnbm,nbbnvbm,vxcvbmcxbvcmj,bmvb,cvbvzcbdgmnfmfdhnfjkgfghjk
Chrysler 300Chrysler 300Chrysler 300 на ВікісховішчыChrysler 300 на ВікісховішчыАгульныя даныя

|  |  |
| --- | --- |
| Вытворца: | Chrysler |

|  |  |
| --- | --- |
| Выпуск: | 2004—2023 |

На рынку

|  |  |
| --- | --- |
| Папярэднік**Папярэднік**Chrysler 300M |   |

**Chrysler 300** — легкавы аўтамабіль маркі Chrysler, які выпускаўся з 2004 па 2023 год.

Было прададзена каля 1,4 мільёна аўтамабіляў. Мадэль ніколі не была бэстсэлерам, але стала паратункам для Chrysler. У глабальным аб’ёме продажу маркі, на *Chrysler 300* прыпадала 21% у 2004—2011 (першае пакаленне) і 20% у 2011—2023 гады (другое пакаленне).

Першае пакаленне (2004—2010)
----------------------------

Аўтамабіль быў пабудаваны на заднепрываднай платформе *Chrysler LX*, якая была створана сумесна з Daimler і падзяляла шэраг кампанентаў з Mercedes-Benz E-класа.

Базавая мадыфікацыя мела 2,7-літровы рухавік V6 магутнасцю 141 кВт (190 к.с.). *300C* атрымаў 5,7-літровы рухавік HEMI магутнасцю 340 к.с. *Chrysler 300C SRT8* быў абсталяваны рухавіком HEMI аб’ёмам 6,1 літра магутнасцю 425 к.с. Мадэльны шэраг таксама ўключаў паўнапрывадныя мадыфікацыі, «зацемненую» версію *300S*, а па-за межамі Паўночнай Амерыкі прапаноўваліся ўніверсалы *Touring*.

Другое пакаленне (2011—2023)
----------------------------

Chrysler 300 другога пакалення
У студзені 2011 года на Мотаршоў у Дэтройце было прадстаўлена другое пакаленне. Аўтамабіль быў пабудаваны на мадэрнізаванай платформе свайго папярэдніка, дызайн быў згладжаны, але сілуэт машыны застаўся ў значнай ступені падобным. Ад выпуску ўніверсала адмовіліся.

З набыццём «Крайслера» канцэрнам Fiat, седан прадаваўся ў Еўропе пад маркай Lancia Thema. Аднак паспяховай гэтая спроба не была — з 2011 па 2014 год прадалі усяго 6 тысяч машын.

Апошні Chrysler 300C сышоў з канвеера зборачнага завода ў Брамптане (Антарыа) 9 снежня 2023 года.

Крыніцы
-------

1. 1 2  *Felipe Munoz*. Chrysler 300 e Honda e, due auto iconiche al tramonto (італ.).  it.motor1.com (14 снежня 2023). Праверана 14 снежня 2023.
2. ↑  "Last Legend Off the Line: 2023 Chrysler 300C Ends Production" [англійская]. Stellantis. 2023-12-09. Праверана 2023-12-11.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пятрэнка.

**Ю́лія Віта́льеўна Пятрэ́нка** (творчы псеўданім **Юльяна Пятрэнка**) (нар. 13 снежня 1981, в. Жгунь Добрушскага раёна Гомельскай вобласці) — пісьменнік, сурдапедагог.

Творчасць
---------

Скончыла Беларускі дзяржаўны педагагічны універсітэт імя Максіма Танка, г. Мінск. Працавала ў школе для дзетак з парушэннямі слыху, у садку, у цэнтральнай бібліятэцы г. Гомеля. Зараз працуе ў Гомельскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце, займаецца сакратарскімі паслугамі і паслугамі па перакладу.

Друкавалася ў часопісах «Маладосць», «Полымя», «Нёман», літаратурным альманаху «Літаратурная Гомельшчына» і інш. Уладальнік Гран-пры Першага абласнога форуму маладых літаратараў Гомельшчыны, прысвечанага 500-годдзю беларускага кнігадрукавання. Па выніках конкурсу Гомельскім абласным аддзяленнем ГА «Саюз пісьменнікаў Беларусі» выдадзена першая кніга прозы Юліі Пятрэнка «Авяльга». У 2017 годзе выйшаў празаічны зборнік апавяданняў «На досвітку», які быў адзначаны абласной літаратурнай прэміяй імя Кірыла Тураўскага. Расла на чарадзейных бабуліных казках, что зрабіла значны адбітах на творчасці аўтаркі. Творчасць Юліі Пятрэтка працята цёплом, казкай і любоў да роднага краю.

Літаратура
----------

* Літаратурна-мастацкі часопіс «Дзеяслоў» № 4 (83) /ліпень-жнівень/ 2016, стр.126
* Часопіс «Маладосць» № 32, «Юліяніны байкі»
* На досвітку: апавяданні/Юлія Пятрэнка. — Мазыр Калор, 2017—188 с.
* Харунжы. Verbera ventorum: раман/Юльяна Пятрэнка. — Мінск: Кнігазбор, 2020. — 228 с. — (Бібліятэка Саюза беларускіх пісьменнікаў "Кнігарня пісьменніка"; Пункт адліку).

Спасылкі
--------

* 
* Архівавана 17 сакавіка 2020.
* Архівавана 29 жніўня 2018.
* Архівавана 31 кастрычніка 2016.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
**Павел Леанідавіч Бранштэтэр** (2 верасня 1954, Максімаўка, Гарадоцкі раён, Віцебская вобласць — 8 сакавіка 2022, Віцебск) — беларускі фотамастак.

Біяграфія
---------

Скончыў мастацка-графічны факультэт Віцебскага педагагічнага інстытута (1981). Вучыўся ў І. Сталярова, Л. Анцімонава, А. Арлова. У 1984—2001 гг. — фатограф у інстытуце «Віцебсксельбудпраект», з 2004 выкладаў на кафедры дызайну Віцебскага дзяржаўнага тэхналагічнага ўніверсітэта. Член беларускага грамадскага аб’яднання «Фотамастацтва». Член Беларускага саюза дызайнераў. Жыў у Віцебску.

Працаваў у жанрах партрэта, нацюрморта, рэпартажу, ню, пейзажа. У творчасці дамінуюць цыклы «Беларусь, якая сыходзіць. Віцебшчына» і «Візуальны дзённік».

Сярод асноўных твораў: «Дадому» (1983), «Рукі» (1987), «Немалады аўтамабіль» (2006), «Мая Беларусь» (2007), «Камсамольскае рэтра» (2008), «Даўгачасны агнявы пункт» (2009), «Меланхалічны аб’ект» (2010); серыі «Віцебск супрэматычны» (2007), «Яшчэ адна вясна» (2008), «Вірус дэкаратыўнасці» (2009) і інш.

Работы мастака публікаваліся ў выданнях «FOTO@VIDEO», «Фотомагазин», «Фотомагия», «Беларусь», «Знамя юности».

Літаратура
----------

* Цыбульский, М. Л. Бранштетер Павел Леонидович / М. Л. Цыбульский // Регионы Беларуси : энцикл. : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова (гл. ред.) [и др.]. — Мн. : Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область. Кн. 1. — С. 92—93.
**Навум Нім**, уласнае імя *Навум Аронавіч Яфрэмаў* (нар. 16 лютага 1951, Багушэўск, Віцебская вобласць) — расійскі пісьменнік, журналіст і праваабаронца.

Біяграфія
---------

У васьмігадовым узросце страціў бацьку, інваліда вайны. Маці — настаўніца. Вучыўся на мехмаце Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта, на матэматычным факультэце Растоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Скончыў вячэрняе аддзяленне факультэта матэматыкі Віцебскага педагагічнага інстытута (1979).

Займаўся тыражаваннем і распаўсюдам самвыдаву. Быў вымушаны з’ехаць з Віцебскай вобласці з-за занадта пільнай увагі і пагроз з боку Віцебскага КДБ. Быў арыштаваны ў студзені 1985 года ў Растове-на-Доне. У чэрвені таго ж года асуджаны Растоўскім абласным судом на два з паловай гады калоніі агульнага рэжыму па абвінавачанні ў «распаўсюдзе заведама хлуслівых выдумак, якія знеслаўляюць савецкі дзяржаўны і грамадскі лад». Большую частку тэрміна правёў у калоніі агульнага рэжыма ў Цюмені. Вызвалены ў сакавіку 1987 года.

Працаваў выхавацелем і выкладчыкам у інтэрнаце для разумова непаўнавартасных дзяцей у Новачаркаску, настаўнікам матэматыкі ў школе, праграмістам, цесляром, сталяром, піларамнікам, качагарам, будаўніком.

Пісаць пачаў у 1980-я гады, але ўсур’ёз заняўся літаратурай ужо пасля лагера.

Літаратурная і журналісцкая дзейнасць
-------------------------------------

Галоўны рэдактар часопісаў *Индекс/Досье на цензуру* (з 1996 па 2011) і *Неволя*  (з 2004). Аўтар некалькіх аповесцяў, рамана, праваабарончай публіцыстыкі. Творы Н. Німа перакладзены на нямецкцю мову. Чалец Саюза расійскіх пісьменнікаў, Рускага ПЭН-Цэнтра.

У 2012 годзе атрымаў Міжнародную літаратурную прэмію імя А. і Б. Стругацкіх за раман «Господи, сделай так…».

Публікацыі
----------

* Звезда светлая и утренняя // Континент. 1990. № 65. С. 23—113; № 66. С. 111—207.
* До петушиного крика // Знамя. 1992. № 10. С. 59—95.
* Не знать, не слышать, не понимать: хроника — позиции — мнения. М.: Фонд защиты гласности, 1994 (в соавторстве).
* Пятилетка гласности: хроника 1991—1996 гг. М.: Права человека, 1996.
* Оставь надежду… или душу : [повести]. М.: Совершенно секретно, 1997
* Дело № 10. Григорий Пасько против ФСБ. М.: Галерия, 2000
* Пассажиры: Хроники новейшего времени. СПб.: Лимбус-Пресс, 2006
* Господи, сделай так… : [роман]. М.: Астрель, 2011

Заўвагі
-------

1. ↑  Об альманахе «Неволя»
2. ↑  *Ознобкина Елена* ...На край возможности человека [Рец.: Наум Ним. Оставь надежду... или душу. М. «Совершенно секретно», 1997, 256 стр.] // *Новый мир*. — 1998. — № 4.

Спасылкі
--------

* На сайце Биография.ру
* Н.Нім у *Русском журнале*
* Навум Нім на *Радио Свобода*, 2008
* Відэагутарка з Навумам Німам, 2010
* На *Радио Свобода*, 2014
* Інтэрв’ю з Навумам Німам у межах праекта *Дысідэнцкі рух у расповедах удзельнікаў*(недаступная спасылка)
Герб Стакгольмскай дыяцэзіі
**Стакгольмская дыяцэзія** — дыяцэзія Царквы Швецыі, сфарміраваная ў 1942 годзе, у якую ўваходзяць прыходы размешчаныя ў Паўднёвым Упландзе і паўночна-усходнім Сёдэрманландзе.

Да фарміравання Стакгольмскай дыяцэзіі прыходы, размешчаныя на поўнач ад Стакгольмскага шлюза, належалі Упсальскай архідыяцэзіі, а на поўдзень — Стрэнгнескай дыяцэзіі.

Кафедральным саборам дыяцэзіі з’яўляецца Царква Святога Мікалая ў Стакгольме. Дыяцэзія падзельна на 13 кантрактаў. Усяго ў дыяцэзіі налічваецца 69 прыходаў.

З 8 лістапада 2009 года біскупам дыяцэзіі з’яўляецца Ева Брунэ.

Спасылкі
--------

* SvenskaKyrkan.se:Стакгольмская дыяцэзія Архівавана 17 снежня 2009.  (шведск.)

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Стакгольмская дыяцэзія на Вікісховішчы |