recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Зубачыстка
**Зубачыстка** — завостраная палачка (драўляная, бамбукавая або пластмасавая), прызначаная для выдалення рэшткаў ежы, якія затрымаліся паміж зубамі. Часта падаецца ў рэстаранах у канцы трапезы.

Самае старажытнае сведчанне выкарыстання зубачыстак навукоўцы выявілі, даследуючы выкапнёвую сківіцу Homo antecessor, старажытнага чалавека, які жыў 1,2 мільёна гадоў таму. Паміж зубамі былі выяўленыя драўняныя валокны, што, па словах навукоўцаў, сведчыць аб тым, што старажытныя людзі карысталіся кавалачкамі дрэва ў якасці зубачыстак.

Раней зубачысткі таксама рабілі з срэбра і нават каменя. Напрыклад, персанаж старажытнарымскага рамана «Сатырыкон» (I стагоддзе н. э.) Трымалхіён на балі калупае ў зубах срэбнай зубачысткай, а ў ісламскіх краінах зубачысткі робяць з халцэдону.

У 1872 годзе Сілас Нобле і Дж. П. Кулі запатэнтавалі першую машыну для вытворчасці зубачытак.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85136061 · Microsoft: 2780657994 · NDL: 00576082 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мак-Калум.
**Шэнан Мак-Калум** (нар. 20 жніўня 1987, ЗША) — амерыканская баскетбалістка, абаронца.

Кар’ера
-------

Пачала сваю баскетбольную кар'еру ў сярэдняй школе Уайтвіля, Паўночная Караліна ў 2005 годзе. Праз год працягнула сваю кар'еру ў школе Патэрсана акруга Ленуар. Потым былі 3 гады ў складзе студэнцкай каманды Шарлот, дзе амерыканка змагла замацавацца ў якасці гульца стартавай пяцёркі. Пасля перадсезоннай падрыхтоўкі і з «Атлантай Дрым» абаронца перабралася ў швейцарскі «Рыва баскет».

У кар'еры амерыканкі былі ісландскі «Рэйк'явік», 2 сезоны ў «Рэер Венецыя», польскі «Сасновец», і казанская «Казаначка». Сезон 2018 правяла ў краснаярскім «Енісеі».

У лютым 2019 года падпісала кантракт з баскетбольным клубам «Цмокі-Мінск».

Зноскі
------

1. ↑  Узмацненне для жаночай каманды Архівавана 20 ліпеня 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Sports-Reference.com (каледж) |
Запыт «Баліян Ібелін» перанакіроўваецца сюды; гл. таксама іншыя значэнні.

**Баліян II Ібелін** (фр.: Balian d'Ibelin; каля 1142 — 1193) — крыжак з роду Ібелінаў, які ў 1177 годзе пабраўся шлюбам з Марыяй Камнінай, удавой караля Амары I і пляменніцу імператара Мануіла.

Сын Баліяна I (французская версія імя Барысан) Старога Ібеліна (паводле легенды, нашчадак графа Шартрскага, але хутчэй пізанец ці апуліец, у 1141 годзе атрымаў ад караля Фулька замак Ібелін; памёр у 1150 годзе) і Эльвіс (Элаізы) дэ Рамла (дачка Бадуэна, сеньёра Рамлы і Мірабеля; у другім шлюбе за канетаблем Манасье д’Ержам, памерла каля 1158 года).

Пасля паражэння арміі Іерусалімскага каралеўства ў бітве пры Хатыне Баліян адным з нешматлікіх пазбег гібелі ці паланення. У пачатку ліпеня 1187 года вярнуўся ў Іерусалім і апынуўся фактычным кіраўніком каралеўства.

На працягу паўтара месяца вёў падрыхтоўку да адбіцця штурму горада. Камандаваў абаронай Іерусаліма ў час штурму горада войскамі Саладзіна 20 верасня — 2 кастрычніка 1187 года. Здаў горад на ганаровых умовах, пасля таго, як прыстрашыў Саладзіна, што разбурыць мусульманскія святыні.

У кіно
------

У мастацкім фільме Рыдлі Скота «Царства нябеснае» (2005) галоўным героем з'яўляецца «Баліян д’Ібелін», «сын Годфры д’Ібеліна», дакладней яго бастард. Гэту ролю выканаў Арланда Блум. Сам фільм мае вельмі аддаленае дачыненне да біяграфіі Баліяна, у прыватнасці, ён названы ў ім простым кавалём, які ў лічаныя месяцы вывучыў рыцарскія вайсковыя звычаі.

Дэталі фільма, часткова адпавядаюць гістарычным фактам: Баліян д’Ібелін сапраўды існаваў, але яго бацька насіў іншае імя, ды і сам ён у апісаны час, гэта значыць у 1187 годзе, быў ужо пажылым чалавекам; ён быў адным з баронаў Замор'я, узначаліў абарону Іерусаліма ў 1187 годзе і вёў перамовы з Саладзінам аб умовах здачы горада. Часткова біяграфія Баліяна ў фільме запазычыла факты жыцця старэйшага брата гістарычнага прататыпа — Балдуіна дэ Ібеліна, у прыватнасці: непрыязнасць да Гі Лузіньяна і рамантычныя адносіны з Сібілай. Іншыя факты ў фільме з'яўляюцца мастацкай выдумкай.

Сям'я і нашчадкі
----------------

* Бацька: Барысан Ібелін, канетабль Яфы
* Маці: Эльвіса (дачка Балдуіна I, сеньёр Рамлы)
* Браты: Гуга Ібелін, Балдуін Ібелін
* Дзеці:
	+ Жан I Ібелін, сеньёр Бейрута
	+ Філіп Ібелін, рэгент Кіпрскага каралеўства
	+ Эльвіса Ібелін, каля 1190 — жонка Рэджынальда дэ Гранье, з 1204 года жонка Гі I дэ Манфора (пам. 1228), сеньёра дэ Кастр і дэ Ла-Фертэ-Аль
	+ Маргарыта Ібелін, сеньёра Ібеліна

Спасылкі
--------

* *Нечитайлов М.В.*. Бальян II д’Ибелен **(нявызн.)**.  Сайт DEUSVULT.RU. — В статье рассказывается о жизни и карьере Бальяна II д’Ибелена. Архівавана з першакрыніцы 6 жніўня 2012. Праверана 14 ліпеня 2012.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ірландыя.

| Гісторыя Ірландыі |
| --- |
|  |
| Гэльская Ірландыя |
| Лордства Ірландыя |
| Каралеўства Ірландыя |
| * Канфедэратыўная Ірландыя
* Англійская рэспубліка
 |
| Паўстанне 1798 года |
| Злучанае Каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі |
| Вялікі голад |
| Феніянскія набегі |
| Ірландская рэвалюцыя |
| * Велікоднае паўстанне
* Вайна за незалежнасць
 |
| Ірландская Рэспубліка |
| Паўднёвая Ірландыя |
| Грамадзянская вайна |
| Ірландская Свабодная дзяржава |
| Рэспубліка Ірландыя і Паўночная Ірландыя |

**Каралеўства Ірландыя** (ірл.: Ríocht na hÉireann; англ.: Kingdom of Ireland) — ірландская дзяржава, якая існавала з 1541 па 1800 год і займала ўвесь востраў Ірландыя. 1 студзеня 1801 года Ірландыя і Вялікабрытанія аб'ядналіся, стварыўшы Злучанае Каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі.

Абвяшчэнне каралеўства
----------------------

У адпаведнасці з Актам Кароны Ірландыі, зацверджаным Ірландскім парламентам у 1542 годзе, Ірландыя станавілася каралеўствам, а кароль Англіі Генрых VIII, які насіў да гэтага, як і яго папярэднікі, тытул уладара Ірландыі, абвяшчаўся каралём Ірландыі, першым з 1169 года. Спыняла сваё існаванне Лордства Ірландыі, створанае ў 1171 годзе пасля заваявання Ірландыі Генрыхам II, бласлаўлёным на гэта папскай булай Laudabiliter, выдадзенай у 1155 годзе Папам Адрыянам IV.

Кіраванне дзяржавай
-------------------

Главой дзяржавы з'яўляўся англійскі манарх. Главой выканаўчай улады і прадстаўніком англійскага караля быў Лорд-Прадстаўнік, пасля Лорд-Лейтэнант. На гэту пасаду прызначаліся як правіла знатныя англійскія дваране, хоць некалькі разоў гэта месца займалі і ірландцы. У XVIII стагоддзі значэнне гэтай пасады стала памяншацца і вядучую ролю стаў выконваць Генеральны Сакратар Ірландыі. Заканадаўчым органам Каралеўства Ірландыя з'яўляўся двухпалатны парламент, які быў створаны па англійскім узоры і складаўся з палаты Лордаў і палаты Абшчын. Паўнамоцтвы парламента Ірландыі былі істотным чынам абмежаваны цэлым шэрагам заканадаўчых актаў, галоўным чынам — Актам Пойнінга, прапанаваным Лордам-Прадстаўніком Эдуардам Пойнінгам у 1492 годзе, пасля заканчэння войн Пунсовай і Белай ружы.

З 1693 года каталікі, а таксама прадстаўнікі такіх галін пратэстанцтва, як баптызм, прэсвітарыянства і метадызм не дапушчаліся ў склад парламента, а іх правы былі ў значнай меры абмежаваны серыяй законаў, з 1728 па 1793 гады яны нават не мелі выбарчых правоў.

Гл. таксама
-----------

* Будынак Ірландскага Парламента

Зноскі
------

1. ↑  www.statutelaw.gov.uk // поўны тэкст Crown Act of Ireland  (англ.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бекман.

**Крысціян Бекман** (нар. 28 красавіка 1980) — шведскі хакеіст, абаронца, алімпійскі чэмпіён.

Кар'ера
-------

Бекман пачаў гуляць у Сент-Луіс Блюз у 1998 годзе. Згуляў толькі чатыры гульні ў Сент-Луісе, правёўшы астатнюю частку сезону за Worcester IceCats ў Амерыканскай хакейнай лізе (АХЛ). У перыяды 2003-04 і 2007-08 з'яўляўся пастаянным гульцом Сент-Луіса зарабіўшы 64 ачкі (19 галоў, 45 перадач) і 130 штрафных хвілін у 228 гульнях.

Падчас лакаўту НХЛ 2004-05 Бекман гуляў за шведскі маладзёжны клуб Frölunda ў ШЭС, дзе ён набраў 19 ачкоў у 50 гульнях, выйграўшы плэй-оф Шведскай элітнай серыі.

10 жніўня 2006 года Сент-Луіс абвясціў, што клуб паўторна падпісаў шматгадовы кантракт з Бекманам, хоць дэталі кантракта не былі аб'яўлены. Па дадзеных шведскай газеты Aftonbladet дагавор даваў Бекману 50000000 шведскіх крон (каля $ 7 млн.) на працягу трох гадоў.

26 лютага 2008 г Бекман быў прададзены ў Нью-Ёрк Рэйнджэрс. 2 сакавіка 2008 г. у сваёй другой гульні Бекман забіў свой першы гол з асістэнтамі Брэнданам Шэнаханам і Скотам Гомесам.

2 ліпеня 2008 г. Бекман быў прададзены разам з Фёдарам Цюціным, у Каламбус Блю Джэкетс да Мікалая Жэрдзева і Дэну Фрычэ.

| ⛭Зборная Швецыі — Зімовыя Алімпійскія гульні 2006 — Чэмпіён |
| --- |
| Сцяг Швецыі | 
* 1 Ліў
* 2 Олунд
* 5 Лідстрэм
* 7 Крунваль
* 8 Бекман
* 11 Альфрэдсан
* 12 Д. Седзін
* 13 М. Сундзін
* 15 Хавелід
* 20 Х. Седзін
* 21 Форсберг
* 22 Аксельсан
* 23 Р. Сундзін
* 26 Польсан
* 29 К. Ёнсан
* 32 Тэлквіст
* 33 Модзін
* 34 Т’ернквіст
* 35 Лундквіст
* 37 Самуэльсан
* 40 Зетэрберг
* 51 Ханула
* 72 Ё. Ёнсан
* 96 Хольмстрэм
* трэнер: Бенгт-Оке Густафсан

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Elite Prospects (ігрок) · Eurohockey.com · Hockey-Reference.com · hockeyDB · Olympedia · Зала хакейнай славы · НХЛ · Алімпійскі камітэт Швецыі |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Злучанае Каралеўства.

**Злучанае каралеўства Партугаліі, Бразіліі і Алгарві** — дзяржава, якая існавала з 1815 па 1822 гады на тэрыторыях сучасных Партугаліі і Бразіліі, а таксама на тэрыторыях каланіяльных уладанняў Партугаліі ў Афрыцы, Азіі і астравах у Атлантычным акіяне, што належаць ёй.

Заснавана каралём Партугаліі Жуанам VI пасля таго, як той падчас Напалеонаўскіх войнаў бег у Бразілію. Само каралеўства са сталіцай у Рыа-дэ-Жанэйра (Бразілія) было абвешчана толькі ў 1815 годзе, у яго склад акрамя земляў, што належалі партугальскай кароне, былі ўключаны былыя партугальскія ўладанні ў Марока. Злучанае каралеўства было ліквідавана ў 1822 годзе з абвяшчэннем Бразіліяй незалежнасці, але тытул захоўваўся да 1834 года, калі быў зрынуты дон Мігел.

Гл. таксама
-----------

* Каланіяльная Бразілія
* Бразільская імперыя

Зноскі
------

1. ↑  Гісторыя Бразіліі Архівавана 8 студзеня 2006. (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh93009053 · VIAF: 127524971 |
**Краснагвардзейскі раён** (адыг.: Красногвардейскэ район)  — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе Рэспублікі Адыгея Расійскай Федэрацыі.

Адміністрацыйны цэнтр — сяло Краснагвардзейскае.

Геаграфія
---------

Размешчаны ў паўночна-заходняй частцы Рэспублікі Адыгея. Агульная плошча тэрыторыі раёна складае 752,52 км².

Мяжуе на ўсходзе з Шаўгенаўскім, на паўднёвым захадзе — з Тэўчэжскім раёнамі Адыгеі, а таксама на захадзе праз Краснадарскае вадасховішча і Кубань — з Краснадарскай гарадской акругай і Дынскім раёнам, на поўдні — з Беларэчанскім, на поўначы — з Усць-Лабінскім
раёнамі Краснадарскага края.

Раён знаходзіцца ў раўніннай зоне рэспублікі. Рэльеф мясцовасці слабараздзелены і слабахвалісты характар, з агульным паніжэннем з паўднёвага ўсходу на паўночны захад да Краснадарскага вадасховішча. У глебавым покрыве раёна найбольшае распаўсюджванне атрымалі вышчалачаныя чарназёмы.

Галоўнымі воднымі артэрыямі раёна з’яўляюцца рэкі — Лаба і Кубань. На тэрыторыі раёна ў Лабу ўпадаюць рэкі (левыя прытокі) — Псенафа, Гіяга, Псенчук і інш. У Кубань у сваю чаргу ўпадае рака Белая, крыху ніжэй аула Адамій.

Клімат на тэрыторыі раёна вільготны ўмераны, з адчувальным уплывам блізкасці Чорнага мора. Сярэднія паказчыкі тэмпературы паветра вагаюцца ад +24,0 °C у ліпені да 0 °C у студзені. Найбольш высокія тэмпературы паветра назіраюцца ў пачатку жніўня, а найбольш нізкія ў канцы студзеня ці ў пачатку лютага. Сярэднегадавая колькасць ападкаў складае каля 700 мм. Найбольшая колькасць ападкаў выпадае ў летні перыяд.

Зноскі
------

1. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>
2. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Federal State Statistics Service. Праверана 23 студзеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680'></a>
3. ↑  *Берсиров Б.М.*. Русско-адыгейский словарь **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Министерство образования и науки Республики Адыгея. Архівавана з першакрыніцы 30 ліпеня 2017. Праверана 5 ліпеня 2017.

| ⛭ Населеныя пункты Краснагвардзейскіага раёна |
| --- |
| Аулы | Адамій ·  Бжэдугхабль ·  Джамбечы ·  Уляп ·  Хатукай ·  |  |
| Сёлы | Аленаўскае ·  Бальшасідараўскае ·  Белае ·  Верхняназараўскае ·  **Краснагвардзейскае** ·  Новасевастопальскае ·  Праабражэнскае ·  Садовае ·  Штурбіна |
| Пасёлкі | Водны ·  Лясны ·  Мірны ·  Набярэжны ·  Свабодны |
| Хутара | Богурсукаў ·  Дагужыеў ·  Папенкаў ·  Пустасёлаў ·  Саратаўскі ·  Чумакоў |

| ⛭Адыгея |
| --- |
| Раёны | 
* Гіягінскі
* Кашэхабльскі
* Краснагвардзейскі
* Майкопскі
* Тахтамукайскі
* Тэўчэжскі
* Шаўгенаўскі

 | Сцяг АдыгеіСцяг АдыгеіГерб АдыгеіГерб Адыгеі |
| Гарадскія акругі | 
* Адыгейск
* Майкоп

 |
| Гарады | 
* Адыгейск
* **Майкоп**

 |
| Пгт | 
* Тлюстэнхабль
* Энем
* Ябланоўскі

 |
| Сёлы і аулы — цэнтры раёнаў | 
* Гіягінская
* Кашэхабль
* Краснагвардзейскае
* Панежукай
* Тахтамукай
* Тульскі
* Хакурынахабль

 |
**Камасінцы** (саманазва *калмажи́*) † — самадыйскі народ з групы саянскіх самадыйцаў. Жыў на паўночных адгор'ях Саянаў і ў Мінусінскай катлавіны на поўдні Сібіры.

Камасінцы насялялі разам з енісейцамі ўсходнюю частку Мінусінскай катлавіны і бліжэйшыя адгор'і Усходніх Саянаў. У XVII ст. іх агульная колькасць набліжалася да 500 чалавек. Камасінцы падзяляліся на лясных, што займаліся пераважна паляваннем, аленегадоўляй і рыбалоўствам, а таксама на стэпавых — жывёлагадоўцаў і земляробаў. Ужо ў запісах Г. Ф. Мілера стэпавыя камасінцы вызначаліся сталымі кантактамі з цюркскім насельніцтвам Мінусінскай катлавіны і, відавочна, былі ім асіміляваны. У XIX ст. А. Кастрэн сустрэў толькі лясных камасінцаў, якіх назваў *Kagmásche*.

У XVII ст. лясныя камасінцы жылі ў канічных чумах, крытых звярынымі скурамі і карой бярозы, сезонна перамяшчаліся з адгор'яў у даліны. У якасці цяглавай сілы выкарыстоўвалі свойскіх аленяў, вазоў ня ведалі. Звычайная сям'я мела каля 10 аленяў, багатая — каля 20, вельмі багатыя сем'і — да 50. Ежа складалася з малака аленяў, мяса дзікіх жывёл і птушак, рыбы, ягад і ядомых карэнняў. Аленяў забівалі на мяса толькі ў галодныя гады. У 1629 г. калі адбыўся першы кантакт з рускімі, на чале камасінцаў стаяў князь Байга, прымушаны казакамі выплочваць ясак. З 1640 г. выплаты сталі рэгулярнымі.

З павелічэннем аселага рускага насельніцтва камасінцы згубілі частку сваіх зямель. Яны прымалі хрысціянства і звычаі земляробаў, заключалі сумесныя шлюбы. У 1824 г. налічвалася 357 камасінцаў, што захоўвалі качавы лад жыцця, і 195 камасінцаў, што займаліся земляробствам. Да 1887 г. колькасць камасінцаў скарацілася да 261 чалавека. З-за хвароб аленяў яны былі вымушаны канчаткова змяніць лад жыцця і сяліцца сярод рускіх сялян.

Адным з апошніх прытулкаў камасінцаў у XX ст. з'яўлялася вёска Абалкава Архівавана 25 снежня 2017. ў сучасным Краснаярскім краі. У 1925 г. з 32 двароў у вёсцы 20 належалі лясным камасінцам. У 1963 г. экспедыцыя Уральскага ўніверсітэта знайшла там старых, якія памяталі камасінскую мову. Сярод іх працавалі мовазнаўцы. Апошняя носьбіт камасінскай мовы памерла ў 1989 г.

У расійскай гістарыяграфіі звычайна падкрэсліваецца, што знікненне камасінцаў было наступствам мірнай асіміляцыі, але замежныя даследчыкі адзначаюць, што мужчыны-камасінцы знішчаліся ў выніку палітычных і сацыяльных падзей.

Зноскі
------

1. ↑  Камасинцы — Интернет-энциклопедии Красноярского края **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 26 жніўня 2017. Праверана 9 верасня 2017.
2. ↑  Тан-Богораз Владимир Германович, Кастрен - исследователь палеоазиатов
3. ↑  Камасинцы - еще одна народность России(недаступная спасылка)
4. ↑  Камасинская землица
5. ↑  ПЕРВЫЕ ЖИТЕЛИ ПРИСАЯНЬЯ
6. ↑  Камасинский язык
7. ↑  Endangered languages in Northeast Asia: report

Літаратура
----------

* *Малолетко, А.* Древние народы Сибири. Этничский состав по данным топонимики. Т. 6. Раннее заселение Северной Азии. - Томск: Томский университет, 2012.
**Абаронна-прамысловы комплекс Расіі** (**АПК**) — ваенна-прамысловы комплекс (ВПК) Расійскай Федэрацыі, як сукупнасць навукова-даследчых, выпрабавальных арганізацый і вытворчых прадпрыемстваў, якія выконваюць распрацоўку, вытворчасць, захоўванне, пастаноўку на ўзбраенне ваеннай і спецыяльнай тэхнікі, амуніцыі, боепрыпасаў і г.п. пераважна для Узброеных Сіл Расіі і іншых дзяржаўных сілавых структур, а таксама на экспарт.

У 2007 годзе аб’ём рэалізацыі АПК Расіі склаў $18,6 млрд, з іх $11,6 млрд прыходзілася на дзяржаўны заказ, $7 млрд — на экспарт; доля Расіі на сусветным рынку ўзбраенняў складае 25% (на 2016).

У абароннай прамысловасці Расіі працуюць каля 2,5—3 млн чалавек.

Дазволам паставак узбраення на экспарт у краіне займаецца дзеючая пры Міністэрстве абароны Федэральная служба па ваенна-тэхнічным супрацоўніцтве (ФСВТС).

Гл. таксама
-----------

* Ваенна-прамысловы комплекс Беларусі

Зноскі
------

1. ↑  Испытательные организации Главного управления. РВО, № 8 (43) август 2007 **(нявызн.)**.  www.grinchevskiy.ru. Праверана 31 сакавіка 2020.
2. ↑  ООО «Курганмашзавод-Финанс» // Cbonds
3. ↑  Russian defense industry production up 2.5% in 1Q09 (англ.).  sputniknews.com. Праверана 31 сакавіка 2020.
Сі-Эн Таўэр
**Сі-Эн Таўэр** (анг: CN Tower) — самы высокі будынак у свеце з 1976 па 2007 год. Яго вышыня складае 553,33 метра. Размешчаны ў Таронта (Канада, правінцыя Антарыа) і з'яўляецца сімвалам гэтага горада. Штогод Сі-Эн Таўэр наведваюць звыш 2 мільёнаў чалавек.

Першапачаткова абрэвіятура СN расшыфроўваўся як Canadian National (бо будынак належаў кампаніі Canadian National Railway Company), аднак, у 1995 годзе вежу набыла кампанія Canada Lands Company (CLC). Жыхары Таронта пажадалі захаваць ранейшую назву тэлевежы, таму цяпер абрэвіятура CN афіцыйна расшыфроўваецца як Canada's National.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Канадская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ge1124091 |
**Аляксей Збунь** (нар. 9 чэрвеня 1997, Сабаліўка, Жытомірская вобласць) — украінскі футбаліст, паўабаронца балгарскага клуба «Хебар» з Пазарджыка.

Клубная кар’ера
---------------

На юнацкім узроўні гуляў за БВВФК з Бравараў, у 2015 годзе выступаў на аматарскім узроўні за клуб «Шполатэхагра» са Шполы ў чэмпіянаце Чаркаскай вобласці. У 2015 годзе стаў іграком «Зоркі», аднак у сезоне 2015/16, пераможным для каманды ў Першай лізе, не з’яўляўся на полі. Пасля выхаду каманды ў Прэм’ер-лігу выступаў пераважна ў моладзевым першынстве, дэбютаваў у Прэм’ер-лізе 1 красавіка 2017 года, выйшаўшы на замену ў другім тайме ў матчы супраць «Дняпра». У сезоне 2018/19, калі «Зорка» зноў апынулася ў Першай лізе, замацаваўся ў стартавым складзе каманды.

У сакавіку 2019 года, пасля таго як «Зорка» знялася з Першай лігі, падпісаў кантракт з беларускім клубам «Тарпеда» з Мінска. У складзе мінскай каманды ў асноўным выхадзіў на замену. У ліпені 2019 года вярнуўся ва Украіну, стаўшы іграком клуба «Гарняк-Спорт».

У студзені 2021 года перайшоў у крыварожскі «Крыўбас», якому па выніках сезона 2020/21 дапамог выйсці ў Першую лігу. У ліпені 2022 года папоўніў склад літоўскага «Джугаса», дзе гуляў да канца сезона 2022. У студзені 2023 года перайшоў у «Судуву», а ў жніўні 2023 года далучыўся да балгарскага «Хебара».

Міжнародная кар’ера
-------------------

У чэрвені 2017 года згуляў у двух таварыскіх матчах за моладзевую зборныя Украіны.

Крыніцы
-------

1. ↑  Oleksiy Zbun // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Украинский полузащитник Збунь и россиянин Орехов подписали контракты с минским «Торпедо»
3. ↑  Официально: Алексей Збунь и Александр Чепелюк - игроки "Горняка-Спорт"

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FBref.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол · УАФ · УПЛ |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рычардсан.

**Ша’Кары Рычардсан** (англ.: Sha'Carri Richardson; нар. 25 сакавіка 2000, Далас) — амерыканская лёгкаатлетка, бягунка на кароткія дыстанцыі, двухразовая чэмпіёнка свету 2023 года. Выступае ў бегу на 60, 100, 200 метраў.

У красавіку 2021 года Рычардсан устанавіла новы асабісты рэкорд — 10,72 секунды, стаўшы шостай самай хуткай жанчынай усіх часоў (на той момант) і чацвёртай самай хуткай амерыканкай у гісторыі лёгкай атлетыкі. Яна кваліфікавалася на летнія Алімпійскія гульні 2020 года пасля перамогі ў бегу на 100 метраў з вынікам 10,86 секунды, аднак 1 ліпеня стала вядома, што ў Рычардсан быў станоўчы вынік тэсту на ўжыванне канабіс, што анулявала яе перамогу і пазбавіла яе права выступаць на дыстанцыі. 100 м на Алімпійскіх гульнях у Токіа. Пасля паспяховага праходжання праграмы кансультавання яна пагадзілася на месячны перыяд дыскваліфікацыі, які пачаўся 28 чэрвеня 2021 года.

У ліпені 2023 года яна стала нацыянальнай чэмпіёнкай ЗША ў бегу на 100 метраў, прабегшы за 10,82 сек.

На чэмпіянаце свету 2023 года ў Будапешце амерыканская бягунка перамагла ў бегу на 100 метраў з рэкордам чэмпіянатаў свету — 10,65 сек. Праз некалькі дзён на дыстанцыі 200 метраў яна заваявала бронзавы медаль з вынікам 21,92 секунды.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Sha'Carri Richardson // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>
3. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Diamond League · Tilastopaja · World Athletics |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
**Клімакс** (ад грэч. Κλῖμαξ — лесвіца) — перыяд у жыцці біялагічнай асобіны, які характарызуецца інвалюцыяй, згасаннем функцыі палавой сістэмы, што адбываюцца ў сувязі з узроставымі зменамі. У адносінах да жаночай асобіны чалавека таксама ўжываюць тэрмін менапаўза.

У жанчын спыняецца магчымасць мець дзяцей, што характарызуецца нерэгулярнасцю або поўным спыненнем менструацый. У сярэднім надыходзіць прыкладна ў 50 гадоў, але гэты час можа значна вагацца. Звычайна працякае спакойна, але некаторыя жанчыны пераносяць клімакс вельмі цяжка, з парушэннем крывянога ціску, нервовымі разладамі і інш. З 1950-х гадоў пачала прымяняцца замяшчальная гарманальная тэрапія, пры якой ужываюць эстраген асобна або разам з прагестэронам, якія дапамагаюць супрацьстаяць гэтаму стану.

Прычыны наступлення клімаксу ў тым, што гарманальны ўзровень наўпрост звязаны з фалікуламі ў яечніках, а іх запас пасля 40-42 гадоў практычна вычэрпваецца, што спыняе паспяванне яйкаклетак.

Зноскі
------

1. ↑  Клімакс

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — С. 338—339. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n2016190567 · NKC: ph121618 · VIAF: 27148207596700340431 |
**Гары Лівінгстан Хілман** (англ.: Harry Livingston Hillman; 8 верасня 1881, Нью-Ёрк — 9 жніўня 1945, Хановер, Нью-Гэмпшыр) — амерыканскі лёгкаатлет, трохразовы чэмпіён летніх Алімпійскіх гульняў 1904.

На Гульнях 1904 у Сент-Луісе Хілман удзельнічаў у трох забегах, 400 м, 200 і 400 м з бар’ерамі, выйграўшы кожны з іх і усталяваўшы алімпійскія рэкорды ў першых двух гонках.

Таксама Хілман удзельнічаў у неафіцыйных Алімпійскіх гульнях 1906 у Афінах, на якіх заняў толькі пятае месца ў бегу на 400 м, бо быў траўмаваны падчас паездкі. На наступных сваіх Гульнях 1908 у Лондане Хілман удзельнічаў толькі ў гонцы на 400 м з бар’ерамі. Усталяваўшы новы алімпійскі рэкорд у паўфінале, ён заняў другое месца ў заключным раундзе і выйграў сярэбраны медаль.

Акрамя сваіх дасягненняў на Гульнях, Хілман чатыры разы выйграваў чэмпіянат ЗША па лёгкай атлетыцы — па два разы на забегах на 200 і 400 м з бар’ерамі. Пасля завяршэння спартыўнай кар’еры ён стаў трэнерам і працаваў з каманднай Дартсуцкага каледжа і нацыянальнай зборнай, суправаджаючы яе на летніх Алімпійскіх гульнях 1924, 1928 і 1932.

Гары Хілман быў уключаны ў Амерыканскую лёгкаатлетычную залу славы ў 1976 годзе.

Зноскі
------



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · Track and Field Statistics · МАК |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 16952087z · ISNI: 0000 0004 5100 4968 · VIAF: 316738334 |
**Сядзібна-паркавы ансамбль Богушаў-Шышкаў** — сядзібна-паркавы ансамбль, які знаходзіцца ў в. Трокенікі Астравецкага раёна. Помнік архітэктуры неабарока.

Гісторыя
--------

Сядзіба была створана ў канцы XIX — пачатку XX стагоддзя на заходняй ускраіне вёскі

Апошні ўладальнік сядзібы — мастак прафесар Мар'ян Богуш-Шышка, які з’ехаў за мяжу.

У савецкі час у будынку змяшчалася праўленне мясцовага калгаса. Цяпер тут знаходзіцца бібліятэка.

Планіроўка сядзібы
------------------

Стайня-вазоўня
Комплекс створаны ў 2-й палове 19 — пачатку 20 ст. у в. Трокенікі. Уключае сядзібны дом, службовы флігель, стайні і невялікі парк эканамічнага тыпу.

Архітэктура
-----------

Лесвіца ў сядзібным доме
Сядзібны дом пабудаваны ў пачатку XX стагоддзя. Аднапавярховы мураваны прамавугольны ў плане будынак з мансардай накрыты высокім дахам з «заломам». Над галоўным уваходам і на тарцах — фігурныя ўвагнута-выпуклыя франтоны, аздобленыя валютамі, люкарнамі. Фасады пазбаўлены дэкору. Аконныя праёмы прамавугольныя.

Планіроўка анфіладная. Вітая металічная лесвіца вядзе на мансардавы паверх, які мае выхад на балкон.

Парк
----

Вакол сядзібы быў створаны парк эканамічнага тыпу. Пладовыя сады абмежаваны пасадкамі дрэў мясцовых парод (клён, ліпа, каштан).

Парк займае жывапісны пагорак, парэзаны невялікім вадатокам. Парадная частка мае сіметрычнае размяшчэнне.

Частка парка за домам на пагорку мела пейзажнае афармленне. Яна з'яўлялася своеасаблівай аглядальнай пляцоўкай з відамі на ручай са стромкімі берагамі. Да яе непасрэдна прылягае рэгулярная частка парка. Яна займае выраўненую тэрыторыю і прадстаўлена некалькімі рознавялікімі баскетамі, у якіх вырошчваліся фруктовыя дрэвы. Маршрут для прагулак праходзіў па добра захаваным ліпавым і конскакаштанавым алеям.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  «Збор помнiкаў гiсторыi i культуры Беларусі. Гродзенская вобласць». Мінск, выдавецтва «Беларуская Савецкая Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі», 1986 год.
2. 1 2  «Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік». Мінск, «Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі», 1993 год. 620 стар. ISBN 5-85700-078-5. http://orda.of.by/.lib/abes/469
3. 1 2 3  Федорук Анатолий Тарасович. «Садово-парковое искусство Белоруссии». Минск, «Ураджай», 1989 г. 247 страниц. ISBN 5-7860-0086-9.

Спасылкі
--------

* Сядзібна-паркавы ансамбль Богушаў-Шышкаў (Трокенікі) на сайце Radzima.org
* Сядзібна-паркавы ансамбль Богушаў-Шышкаў (Трокенікі) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Мінікой**, або **Маліку** (англ. *Minicoy* , дывехі މަލިކު , малаялам *മലിക്കു*) — атол у Індыйскім акіяне, частка Лакадыўскіх астравоў. Уваходзіць у склад Лакшадвіп, саюзнай тэрыторыі Індыі. Плошча сушы — 4,39 кв. км. Насельніцтва (2014 г.) — 10 700 чал.

Геаграфія
---------

Атол мае каралавае паходжанне і складаецца з 2 астравоў Мінікой і Вірынгілі, а таксама шырокай лагуны. Востраў Мінікой займае большую частку сушы, заняты насаджэннямі какосавай пальмы. Лагуна і рыф адрозніваюцца багаццем марской фаўны.

Гісторыя
--------

Сучасная назва паходзіць ад старажытнай *Mahiladū*, літаральна «жаночы востраў». Арабскія гандляры перайначылі яе ў *Маліку* («уладарскі»), а брытанцы - у *Мінікой*.

Згодна паданням мясцовых жыхароў, Мінікой быў населены нашчадкамі мальдыўскіх княгінь Камбарані і Кахаратукаманы. Нашчадкі Камбарані сталі земляробамі і суднаўладальнікамі, а нашчадкі Кахаратукаманы — рыбакамі і мараплаўцамі. Археолагамі знойдзены *салібалу* — месцы знаходжання старажытных будысцкіх ступ. Відавочна, у старажытнасці атол належаў да Мальдыўскай дзяржавы, але з XVII ст. яго аспрэчвалі ўладары Малабарскіх княстваў. У 1790 г. Брытанская Ост-Індская кампанія перадала яго ў кіраванне раджы Канура ў абмен на даніну.

У 1947 г. атол фактычна ўвайшоў у склад Індыі. У 1956 г. на ім быў праведзены дадатковы рэферэндум, на якім большасць жыхароў выказалася за ўваходжанне ў склад Індыі. Атол быў уключаны ў склад саюзнай тэрыторыі Лакшадвіп.

Насельніцтва
------------

Мінікойцы клічуць сябе *малікун* і складаюць субэтнічную групу дывехі, блізкую па мове і культуры да насельнікаў суседніх Мальдываў. Яны спавядаюць іслам, аднак захавалі старую матрылакальную сістэму сваяцтва. Мужчыны звычайна жывуць у сем'ях жонак. Маёмасць перадаецца па жаночай лініі. Да 1956 г. захоўваліся шчыльныя сувязі з насельнікамі бліжэйшых Мальдыўскіх астравоў.

Мінікойцы вядомы як добрыя маракі і будаўнікі традыцыйных драўляных суднаў, на якіх раней плавалі ад Аравійскага паўвострава да Нікабарскіх астравоў. 82% мясцовых жыхароў пісьменныя.

Спасылкі
--------

* Мінікой — грамадства і культура Архівавана 2 жніўня 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 245879028 |
**Чарлз Дэмут** (англ.: Charles Demuth; 8 лістапада 1883, Ланкастэр — 23 кастрычніка 1935, Ланкастэр) — амерыканскі мастак, прадстаўнік прэцызіянісцкага кірунку ў жывапісе ЗША.

Жыццё і творчасць
-----------------

Чарлз Дэмут нарадзіўся ў сям’і, якая трымала тытунёвы гандаль. Вывучаў жывапіс і малюнак у пенсільванскай Акадэміі прыгожых мастацтваў у Філадэльфіі, дзе яго настаўнікам быў Томас Аншуц. Падчас вучобы там пазнаёміўся з будучым паэтам Уільямам Карласам Уільямсам, з якім знаходзіўся ў блізкіх адносінах да самай сваёй смерці. Пазней Ч.Дэмут працягвае сваё навучанне ў Парыжы, у акадэміі Каларосі і ў акадэміі Жуліяна. У Парыжы ён сябраваў з мастаком Марсдэнам Хартлі, які здолеў звесці Ч.Дэмута з вядомым амерыканскім галерыстам Алфрэдам Стыгліцам. Мастак таксама ўваходзіць у кола пастаянных гасцей салона мецэнаткі Гертруды Стайн. Пасля вяртання ў ЗША, у 1926 годзе менавіта ў нью-ёркскай галерэі А.Стыгліца Intimate Gallery прайшла першая персанальная выстаўка мастака. Ч.Дэмут часта наведвае Нью-Ёрк, дзе бавіць час на сустрэчах гамасексуалістаў (у прыватнасці, у Лафаецкіх лазнях), аднак жыве ў доме сваіх бацькоў у Ланкастэры. Быў на працягу доўгага часу цяжка хворы; мастак пакутаваў ад пашкоджання сцягна і цяжкай формы дыябету.

Ч.Дэмут быў стваральнікам шэрагу выдатных палотнаў амерыканскага жывапісу XX стагоддзя.

Зноскі
------

1. 1 2  RKDartists Праверана 23 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Charles Demuth // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
3. 1 2 3 4 5
4. ↑  Find a Grave — 1996.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63056'></a>
5. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>
6. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Project Gutenberg · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · American National Biography · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11968306x · GND: 119181894 · ISNI: 0000 0000 6641 2893 · LCCN: n79139634 · NKC: ola2003188647 · NLA: 35034841 · NTA: 073163724 · NUKAT: n2014144533 · LIBRIS: 259940 · SUDOC: 027696030 · VIAF: 29542716 · ULAN: 500004441 |

 |
**SS-100-X** — прэзідэнцкі кабрыа-лімузін. Аўтамабіль, у якім быў забіты прэзідэнт ЗША Джон Фіцджэральд Кенэдзі.

Апісанне
--------

Створаны кампаніяй *Hess & Eisenhardt* па заказу Сакрэтнай службы ЗША (US Secret Service)  (англ.) (бел.. Агульную зборку ажыццяўляў завод кампаніі Lincoln. Прадстаўлены ў студзені 1961 года, паступіў у гараж Белага дома 15 чэрвеня 1961 года.

Асновай машыны стаў серыйны кабрыялет з адкрытым шасцімесным апорным кузавам Lincoln Continental Convertible (мадэль *74А*) узору 1961 года. Між дзвярэй была зроблена ўстаўка і ў цэнтральнай частцы салона за пярэднімі сядзеннямі была ўсталявана папярочная перагародка са ссоўным шклом, якая пераходзіла ў дзве трывалыя стойкі з вузкімі бакавымі акенцамі і арку для ўсталявання даху. У задняй частцы пасажырскага салона знаходзілася шырокае сядзенне для першай асобы, якое з дапамогай гідрапрывада магло прыўздымацца на вышыню да 27 сантыметраў. Унутры аб'ёмнай перагародкі меліся два дадатковыя складаныя сядзенні для ахоўнікаў. У салоне таксама меліся асвятленне, ацяпляльнік, кандыцыянер паветра з дзвюма панэлямі кіравання, вогнетушыцель і светлавыя індыкатары адкрыцця і закрыцця дзвярэй. Абіўка была выканана з камбінацыі натуральнай цёмна-сіняй скуры, шэрай ворсавай тканіны і коцікавага футра на поручнях сядзенняў і дзвярных кішэнях.

На машыне была прыменена сістэма зменных элементаў даху, якія па выбары службы аховы можна было аператыўна здымаць або ўсталёўваць на аўтамабіль у залежнасці ад надвор'я ці ступені небяспекі. На выбар меліся тры віды плоскіх празрыстых плексігласавых панэляў для ўстаноўкі над рознымі часткамі салона і чатыры Г-падобныя пластыкавыя або сталёвыя каўпакі для ўсталявання над заднім сядзеннем. З кожнага боку аўтамабіля пад кузавам меліся дзве кароткія высоўныя падножкі, на якіх падчас павольнага прасоўвання прэзідэнцкага картэжу стаялі ахоўнікі. Яшчэ два ахоўнікі стаялі на невялікіх пляцоўках, размешчаных з абодвух бакоў задняга бампера, і трымаліся за сталёвыя поручні на крышцы багажніка.

На пярэдніх крылах мантавалі два флагштокі, на задніх — дзве антэны бартавой радыёсістэмы. 

У параўнанні з базавай машынай ўласная маса павялічылася з 2,3 да 3,5 тон.

Прэзідэнт ЗША Джон Кенэдзі і яго жонка Жаклін ў лімузіне SS-100-X у дзень забойства (22 лістапада 1963 года)
Пасля забойства Джона Кенэдзі аўтамабіль быў адпраўлены на фабрыку Hess & Eisenhardt, дзе было ўсталявана браніраванне, куленепрабівальнае шкло. Перабудаваны аўтамабіль быў адпраўлены ў гараж Белага дома і выкарыстоўваўся да 1967 г. У 1967 аўтамабіль зноў быў адпраўлены на дапрацоўку, пасля якой эксплуатаваўся Белым домам да 1977 г. пасля чаго машына адправілася ў музей Генры Форда.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Lincoln Continental SS-100-X
* Проект SS-100-Х: как был устроен Lincoln президента Кеннеди // kolesa.ru (руск.)
**Рэвальва́цыя** (ад англ.: value — вартасць) — павышэнне курсу нацыянальнай валюты адносна валют іншых краін, міжнародных разліковых грашовых адзінак, золата. Дзеянне, супрацьлеглае дэвальвацыі.

Да скасавання залатых парытэтаў рэвальвацыя суправаджалася адначасным павышэннем залатога зместу валюты. Для краіны, што рэвальвуе сваю валюту, паўстае магчымасць набыць замежную валюту танней. Таму да рэвальвацыі прыбягаюць, калі інтарэсы экспарцёраў капіталу і імпарцёраў тавараў бяруць верх над інтарэсамі даўжнікоў і экспарцёраў тавараў. Рэвальвацыя таксама ўжываецца для барацьбы з інфляцыяй і з мэтай стрымання росту актыўнага сальда плацёжнага балансу. Ва ўмовах папярова-грашовага абарачэння дэвальвацыя і рэвальвацыя ўжываюцца ў асноўным для рэгулявання курсу нацыянальных валют. На ўнутраным рынку пад уплывам інфляцыі яе пакупніцкая здольнасць можа і зніжацца, хоць і ў меншай ступені, чым у іншых краінах.

Гл. таксама
-----------

* Вальвацыя
* Дэвальвацыя
**Клецкі замак** (Клецкія абарончыя ўмацаванні) — комплекс драўляна-земляных умацавалняў Клецка ў XI—XVIII стагоддзях.

Апісанне
--------

Складаліся з дзядзінца (Высокага замка) і вакольнага горада (Дольнага замка). Пляцоўка першапачатковага дзядзінца мела форму, блізкую да круга, была ўмацавана валам, з боку поля — ровамі. Мела драўляную сцяну ў выглядзе састаўленых клецей (адсюль назва горада). Дзядзінец збудаваны, відаць, y сярэдзіне XI стагоддзя, узмоцнены ў першай палове XIII стагоддзя, меў мураваны склеп і цэйхгауз са зброяй. 

Вакольны горад пабудаваны ў XII—XIII стагоддзях. Складаўся з землянога вала з драўлянай сцяной і рова, мостам злучаўся з дзядзінцам. У сярэдзіне XIII стагоддзя ўмацаванні разбураны, y 1503 годзе спалены крымскімі татарамі, потым адбудаваны. На тэрыторыі вакольнага горада ў першай палове XVII стагоддзя размяшчаўся асабісты двор Радзівілаў. На працягу XVII—XVIII стагоддзяў усе ўмацаванні разбурыліся.

Літаратура
----------

* *Пазднякоў В. С.* Клецкія абарончыя ўмацаванні // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 334—335. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
**Рацё́нжскі дагаво́р** заключаны 23 мая 1404 года ў Рацёнжы (Куявія) паміж Тэўтонскім Ордэнам, Польшчай і ВКЛ у выніку асабістай сустрэчы вялікага магістра Конрада фон Юнгінгена, караля Ягайлы і вялікага князя літоўскага Вітаўта.

Да заключэння Рацёнжскага дагавору крыжакі, са спасылкай на невыкананне Вітаўтам умовы Салінскага дагавору 1398 года пра перадачу Ордэну Жмудзі, працягвалі агрэсію супраць ВКЛ, падтрымлівалі Свідрыгайлу як прэтэндэнта на велікакняжацкі сталец. Пры гэтым яны ігнаравалі булу папы Баніфацыя IX ад 9 верасня 1403 года, якая афіцыйна забараняла крыжовыя паходы супраць ВКЛ.

Новае пагадненне паміж Ордэнам і ВКЛ у асноўным паўтарала ўмовы Салінскага дагавора -- ВКЛ прызнавала ўсходнюю частку Жмудзі за Ордэнам; Вітаўт абавязваўся не прымаць да сябе збеглых жамойтаў і дапамагаць Ордэну супраць любых ворагаў, апроч Польшчы; Ордэн мусіў садзейнічаць ВКЛ у здабыцці Смаленска і Ноўгарада. Польшча атрымлівала права выкупу ад Ордэна Добжынскай зямлі за 40 тысяч злотых. Паводле дамовы паміж Ягайлам і Вітаўтам апошняму пажыццёва перадавалася Заходняе Падолле, якім як васал Вітаўта мусіў кіраваць Свідрыгайла. Узамен Вітаўт 20 верасня ў Камянцы прынёс Ягайлу новую васальную прысягу.

Рацёнжскі дагавор заключаны на 10 гадоў, фактычна дзейнічаў да пачатку Вялікай вайны 1409—1411 гадоў.

Літаратура
----------

* Алесь Белы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т.. — Мн. : БелЭн
* Liv-, Est- und Kurlaendisches Urkundenbuch nebst Regesten. Hersg. v. Fr. G. von Bunge. Abt. 1. Bd. 4. 1394—1413. Dorpat, 1859.
* Prochaska A. Codex epistolaris Vitoldi. // Monumenta medii aevi historica, res gestas Poloniae illustrantia. T. 6. Cracoviae, 1882

Спасылкі
--------

* Арыгінальны артыкул Архівавана 31 студзеня 2006.
**Зарнел Х’юз** (англ.: Zharnel Hughes; нар. 13 ліпеня 1995 года, Сандзі-Граўнд, Брытанскія заморскія тэрыторыі) — брытанскі лёгкаатлет англійскага паходжання, які спецыялізуецца ў спрынце, 4-разовы чэмпіён Еўропы, двухразовы пераможца Гульняў Садружнасці, рэкардсмен эстафеце 4×100 метраў.

Біяграфія
---------

Зарнел Х’юз нарадзіўся ў Валі, Ангілья, дзе яго маці працавала эканомкай, а бацька таксістам. Х’юз прызнаў свой талент да спорту ва ўзросце 10 гадоў, калі ён выйграў некалькі гонак на мясцовым школьным спартыўным дні ў пачатковай школе Orealia Kelly (раней Stoney Ground Primary), дзе ён бег. Ён зрабіў свой першы міжнародны выступ у Ангілье на гульнях CARIFTA 2010 ва ўзросце 14 гадоў, заняўшы восьмае месца ў бегу на 100 метраў. У наступным годзе ён узняўся да шостага месца на гульнях CARIFTA 2011 года і выйшаў у фінал на моладзевых гульнях Садружнасці 2011 года, зрабіўшы свой першы забег менш чым за 11 секунд у гэтым годзе.

На чэмпіянаце Еўропы 2018 года ў Берліне выйграў золата на 100-метроўцы і ў эстафеце 4×100 метраў. На 100-метроўцы ў фінале ўстанавіў рэкорд чэмпіянатаў Еўропы (9.95).

У 2023 годзе на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы, які адбыўся ў Будапешце, брытанскі атлет, у бегу на 100 метраў, з вынікам 9,88 секунды стаў бронзавым прызёрам чэмпіянату свету.

Зноскі
------

1. ↑  Zharnel Hughes // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Diamond League · Olympedia · Tilastopaja · Track and Field Statistics · World Athletics · Брытанская алімпійская асацыяцыя · Брытанская алімпійская асацыяцыя |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Munzinger |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пуканаўка.
**Пуканаўка 1** — археалагічны помнік, курганны могільнік крывічоў каля в. Пуканаўка 1 Полацкага раёна Віцебскай вобласці. За 400 м на паўночны захад ад вёскі, абапал дарогі ў в. Заазер'е, у лесе.

76 курганоў вышынёй 1 — 3 м, дыяметрам 4 — 10 м, ёсць дыяметрам 18 м. Моцна зараслі хмызняком, лесам. Каля некаторых прасочваюцца раўкі. Вядомы з канца XIX ст. у 1967 г. Г. В. Штыхаў даследаваў 6 насыпаў, у 1981 г. абследаваў Ш. І. Бекцінееў. Пад усімі насыпамі выяўлена попельна-вугальная праслойка. У адным кургане знойдзены рэшткі чэрапа чалавека, жалезны нож, ганчарны гаршчок з хвалістым арнаментам, 4 бронзавыя пярсцёнкі, 2 з іх з дроту, сагнутага ў некалькі абаротаў, 2 — пласціністыя з арнаментам у слачку. У другім насыпе пахаванне па абраду трупапалажэння, галавой на захад. Знойдзены ляпны гаршчок, утулкавы наканечнік кап'я, нож. У іншых курганах пахаванняў і рэчаў не знойдзена. Датуецца 2-й паловай X — XI стст.

Літаратура
----------

* Бекцінееў, Ш. І. Штыхаў Г. В. Пуканаўка 1 / Ш. І. Бекцінееў, Г. В. Штыхаў
* Сведения 1873 г. о городищах и курганах // Известия императорской археологической комиссии. Вып. 5. — СПб. 1903.

Спасылкі
--------

* Пуканаўка 1 (археалагічны помнік) на сайце «Архіварта»
**Палац культуры тэкстыльшчыкаў** — будынак у Мінску, размешчаны па вуліцы Маякоўскага, 129, на плошчы паблізу камвольнага камбіната імя 50-годдзя Кампартыі Беларусі.

Гісторыя
--------

Будаўніцтва вялося ў 1954—1956 гадах па паўторна выкарыстаным праекце, з 1960 года адноўлена па перагледжаным праекце архітэктараў-сужэнцаў С. Мусінскага і Л. Каджар, закончана ў 1965 годзе.

Архітэктура
-----------

Чатырохпавярховы прамавугольны ў плане будынак з цокальным паверхам накрыты пакатым двухсхільным дахам. Галоўны фасад вырашаны ў выглядзе своеасаблівага порціка, падзеленага на 3 часткі. Цэнтральная частка мае суцэльнае зашкленне, рытмічна члянёна вертыкальнымі жалезабетоннымі рэбрамі. Глухія бакавыя сцены аздоблены кампазіцыямі ў тэхніцы сграфіта на тэмы росквіту сацыялістычнай культуры. Матыў вертыкальнага члянення цэнтральнай часткі галоўнага фасада паўтораны ў сіметрычных бакавых прыбудовах, дзе размешчаны лесвіцы. Астатнія фасады вырашаны больш стрымана, падзелены міжпаверхавымі гарызантальнымі цягамі. Уваход у выглядзе крывалінейнага ў плане тамбура завершаны вялікім казырком. Палац уключае тэатральна-канцэртную залу (937 месцаў), танцавальную, балетную і спартыўную залы, памяшканні для работы гурткоў і студыі, бібліятэку з чытальнай залай, аўдыторыі, прасторныя фае і холы, адміністрацыйныя і службовыя памяшканні.

Рэльеф «Музы́ка» выканаў мастак А. Сурмач (1984).

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Літаратура
----------

* *Т. В. Габрусь.* 236. Палац культуры тэкстыльшчыкаў // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Мікола Засім**, **Мікала́й Арцё́мавіч За́сім** (19 лістапада 1908, в. Шані, цяпер Пружанскі раён — 19 ліпеня 1957) — беларускі паэт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Працаваў па найме на Пружанскім лесапільным заводзе. У 1924 годзе ўступіў у падпольную камсамольскую арганізацыю, затым у КПЗБ. За ўдзел у рэвалюцыйным руху польскія ўлады яго не раз арыштоўвалі. У 1925 годзе зняволены ў Пружанскую турму. Пасля ўз’яднання Заходняй Беларусі з БССР (1939) абраны старшынёй Шанеўскага сельсавета. Падчас Вялікай Айчыннай вайны — партызан, інструктар Брэсцкага абласнога антыфашысцкага камітэта. У 1944—1946 гадах — загадчык аддзела Пружанскага райвыканкама. Член Саюза пісьменнікаў СССР (з 1945). Пасля заканчэння Рэспубліканскай партыйнай школы пры ЦК КПБ (1948) працаваў у брэсцкай абласной газеце «Заря» (1948—1957), затым — у раённай газеце «Заря над Бугом». Кіраваў абласным літаб’яднаннем.

Дом па вуліцы Кірава, 56 у Пружанах, дзе жыў Мікола Засім
Пахаваны ў Брэсце на Трышынскіх могілках.

Творчасць
---------

Дэбютаваў вершамі ў 1928 (часопісы «Маланка», «Літаратурная старонка», «Асва», газеты «Наша воля», «Наша праца», у Айчынную вайну — у падпольных газетах «Заря», «За Родину»). Аўтар зборнікаў паэзіі «Ад шчырага сэрца» (1947), «Вершы» (1954), «Выбранае» (1960), «Вершы» (1973), «А за намі Белавежа» (вершы і паэма, 1984).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі і медалямі.

Зноскі
------

1. ↑  Тришинское кладбище // Брест : Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. – Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1987. — 408 с.

Літаратура
----------

* Засім Мікола // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — ISBN 5-340-00709-X.
* Засім Мікола // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| s: | Мікола Засім у Вікікрыніцах |
| commons: | Мікола Засім на Вікісховішчы |
**Бухта Аматыке** (ісп.: Bahía de Amatique) — буйны заліў Карыбскага мора. Размешчаны ўздоўж усходняга ўзбярэжжа Гватэмалы і ў Белізе.

Бухта знаходзіцца ў Гандураскім заліве, распасціраецца ад Санта-Томас-дэ-Кастылья (Гватэмала) на поўдні да Пунта-Горда (Беліз) на поўначы, дзе ён выходзіць у Карыбскае мора. Паўднёва-ўсходнія межы бухты абазначаны невялікім паўвостравам Пунта-дэ-Манабік.

Большая частка заліва з’яўляецца часткай Гватэмалы, а паўночна-заходняя частка — Беліза. Заліў атрымлівае сцёк з трох асноўных рэк: Моха ў Белізе, Сарстун, якая ўтварае мяжу паміж Белізам і Гватэмалай, і Рыа-Дульсэ ў Гватэмале. Асноўнымі партамі ў бухце з’яўляюцца Пуэрта-Барыас, Санта-Томас-дэ-Кастылья і Лівінгстан з боку Гватэмалы і Пунта-Горда ў Белізе.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3). — карта Беліза

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
**Штральзундская ратуша** (ням.: Stralsunder Rathaus) — ратуша ў горадзе Штральзунд. Будынак ратушы пабудаваны ў XIII стагоддзі і з'яўляецца адным з узораў цаглянай готыкі. Знаходзіцца на плошчы Стары Рынак побач з царквой Святога Мікалая.

Гісторыя
--------

Дакладны пачатак будаўніцтва ратушы невядомы і датуецца прыкладна 1250 годам. Першыя запісы пра дзеючую ратушу датаваны 1271—1278 гг. Спачатку будынак выкарыстоўваўся як гандлёвае памяшканне, сутарэнні і гарышча выкарыстоўваліся пад склады. У XIV стагоддзі, да 1340 года, будынак быў пашыраны, а фасад упрыгожылі статуямі і гербамі. У XVI стагоддзі ва ўсходнім крыле была пабудавана вітая лесвіца, у заходнім крыле — драўляная лесвіца на гарышча, пазней, у 1579 годзе, была збудавана і каменная лесвіца ў стылі Рэнесанс. 12 чэрвеня 1680 года адбыўся пажар, згарэлі драўляныя дах і галерэя ў двары. Пазней дах пакрылі дахоўкай. У снежні 1782 года здарыўся новы пажар, але без сур'ёзных пашкоджанняў. У 1881 годзе пачалася рэканструкцыя пад кіраўніцтвам Эрнста фон Хасельберга, была знята тынкоўка і ратуша прыняла больш сярэднявечны выгляд.

Сёння ў ратушы размяшчаецца гарадская адміністрацыя, бюргершафт і ЗАГС.

Цікавыя факты
-------------

Штральзундская ратуша была намалявана на 10-пфенігавай паштовай марцы ГДР і на 70-цэнтавай Deutsche Post.

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. ↑  Stadterneuerungsgesellschaft Stralsund mbH (Hrsg.): Das Stralsunder Rathaus. Sanierung 2001—2004, Stralsund 2004

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Штральзундская ратуша