Пачатак Евангелля ад Фамы з Кодэкса ІІ у Наг-Хамадзі
**Евангелле паводле Фамы** — адзін з новазапаветных апокрыфаў. Ўяўляе сабой пісанне ў форме пытанняў-адказаў. Фрагменты грэчаскага тэксту вядомыя з 1897 года пасля раскопак ў Аксірынхе. Папірус з поўным копцкіх перакладам Евангелля ад Фамы быў знойдзены ў 1945 годзе ў бібліятэцы Наг-Хамадзі. Аўтарам у тэксце названы Дыдзім Іуда Фама, прычым грэцкае слова «Дыдзім» і старажытнаяўрэйскае «Фама» азначаюць «блізнец».

Апісанне
--------

Евангелле ад Фамы з'яўляецца добра захаваўшымся раннехрысціянскім некананічным вусным Евангеллем, якое дае ўяўленне аб традыцыі вуснага Евангелля. Яно было знойдзена побач з Наг-Хамадзі, Егіпет, у снежні 1945 года, у адной з груп кніг, вядомых як бібліятэка Наг-Хамадзі. Евангелле ад Фамы было знойдзена сярод калекцыі з пяцідзесяці двух прац, якія ўключалі, у дадатак да выпісак з Рэспублікі Платона Евангелле, якое, як сцвярджалася, было напісана вучнем Ісуса Філіпам. Навукоўцы выказалі здагадку, што працы былі захаваныя ў адказ на ліст біскупа Афанасія, які ўпершыню абвесціў строгі канон хрысціянскага Пісання.

Тэкст на копцкай мове, другі з сямі дакументаў, якія навукоўцы пазначылі як Кодэкс II, ён складаецца з 114 выказванняў, якія прыпісваюцца Ісусу. Амаль палова з гэтых выказванняў нагадваюць тыя, што маюцца ў кананічных Евангеллях, у той час як іншыя выказванні, як лічацца, былі дададзены згодна гнастычнай традыцыі. Яго месца паходжання, магчыма, была Сірыя, дзе гэтыя традыцыі былі моцныя.

Ўвядзенне абвяшчае: «*Гэта схаваныя словы, якія жывы Ісус казаў і Дыдзім Іуда Фама запісаў іх*». Дыдзім (па грэчаску) і Фама (па арамейску) азначаюць «блізнюк». Крытычна настроеныя навукоўцы падазраюць, што гэта спасылка на апостала Фаму з'яўляецца ілжывай, а сам аўтар невядомы.

Магчыма, што дакумент паўстаў у школе ранніх хрысціян, магчыма ў прота-гностыкаў. Некаторыя крытыкі сцвярджаюць, што тэкст Фамы як «гнастычнага» Евангелля заснавана на тым факце, што ён быў знойдзены разам з іншымі гнастычнымі тэкстамі у Наг-Хамадзі. Імя Фамы таксама звязана з кнігай Фамы, якая таксама была знойдзена ў Наг-Хамадзі ў Кодексе II, разам з Дзеямі Фамы. Важна адзначыць, што Евангелле ад Фамы не паказвае на боскасць Ісуса, аднак прама не супярэчыць, таксама не падтрымлівае і не супярэчыць гнастычным вераванням. Калі ў Евангеллі ад Фамы ў Ісуса пытаюць наконт Яго сутнасці, то Ён не дае адказу і пытае вучняў, чаму яны не бачаць тое, што прама перад імі. Гэта падобна на урыўкі ў кананічных Евангеллях, як Ян. 12:16 і Лук. 18:34. Сам тэкст пастаянна адлюстроўвае гнастычнае вучэнне, паказваючы выказванні Ісуса, як «сакрэтныя» і «таямнічыя», якія былі распаўсюджаныя гнастычныя фразы.

Евангелле ад Фамы вельмі адрозніваецца па тоне і структуры ад іншых новазапаветных апокрыфаў і чатырох кананічных Евангелляў. У адрозненне ад кананічных Евангелляў, яно не апавядае пра жыццё Ісуса. Замест гэтага, яно складаецца з выказванняў, якія прыпісваюцца Ісусу, часам у форме маналога, часам у форме кароткіх дыялогаў або прыпавесцяў. Тэкст ўтрымлівае магчымыя намёкі на смерць Ісуса ў Логіі 65 (мае паралель з Прытчай аб бязбожных вінаградараў ў сінаптычных Евангелляў), аднак нічога не кажа пра распяцце, ўваскрэсенне або апошні суд; нічога не гаворыцца пра месіянскае разуменне Ісуса. З моманту адкрыцця Евангелля, многія навукоўцы бачылі ў ім доказ у падтрымку існавання так званай Q крыніцы, якая, магчыма, была вельмі падобны па сваёй форме як збору выказванняў Ісуса без якіх-небудзь спасылак Яго ўчынкі або Яго жыцця і смерці, так званага «вуснага Евангелля».

Біскуп Еўсевій уключыў яго ў групе кніг, якія ён лічыў не толькі ілжывымі, але «Выдумкі ерэтыкоў». Тым не менш, не ясна, ці меў ён на ўвазе менавіта Евангелле ад Фамы або адзін з іншых тэкстаў, якія належаць да Фамы.

Спасылкі
--------

* Евангелле ад Фамы на коптскай мове

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4059916-4 · LCCN: n82240484 · NKC: unn2006374679 · VIAF: 303438479 |