recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Эўгле́на** (*Euglena*) — род аднаклетачных водарасцей сямейства эўгленавых.

Апісанне
--------

Клеткі рухомыя, верацёна-, яйца-, стужкападобныя, цыліндрычныя або трохгранна-прызматычныя, больш-менш спіральна закручаныя, даўжынёй да 500 мкм і больш, здольныя да метабалізму. Пярэдні канец звужаны і закруглены, задні — завостраны, радзей закруглены або з вузкім шыпападобным адросткам. На пярэднім канцы ёсць аранжава-чырвонае вочка, пульсуючыя вакуолі і адтуліна глоткі, з якой выходзіць адзін жгуцік (орган руху), другі, кароткі, знаходзіцца ўнутры глоткі. Клетачнае ядро ў сярэдняй, радзей задняй частцы.

Хларапласты (ад 1 да многіх) зялёныя, рознай формы, пасценныя, радзей восевыя, з пірэноідамі або без іх. Прадукт асіміляцыі — парамілон. Некаторыя водарасці выпрацоўваюць гематахром.

Размнажэнне вегетатыўнае (падоўжаным дзяленнем у рухомым або пальмелападобным стане). Пры неспрыяльных умовах утварае цысты.

Віды і экалогія
---------------

Адрозніваецца 155 відаў. Пашыраны пераважна ў невялікіх прэсных вадаёмах (лужынах, гумінізаваных або засоленых азёрах і рэках), балотах, на вільготным грунце, некаторыя віды — у забруджаных водах. Летам шэраг відаў можа выклікаць «цвіценне» вады зялёнага або чырвонага колеру. На Беларусі 25 відаў, большасць адзначана ў Прыпяці і сажалках Палесся, часцей трапляюцца эўглена зграбная (*Euglena gracilis*), зялёная (*Euglena viridis*), ігольчастая (*Euglena acus*), спірагірная (*Euglena spirogyra*), хвастатая, Эрэнберга (*Euglena ehrenbergii*); эўглена зменлівая (*Euglena mutabilis*) трапляецца ў глебе.

Значэнне і выкарыстанне
-----------------------

Аб'ект лабараторных даследаванняў (эўглена зграбная, эўглена зялёная (*Euglena viridis*)). На прыкладзе эўглены зялёнай даследаваны асаблівасці будовы і жыццядзейнасці аднаклетачных водарасцей.

Літаратура
----------

* *Міхеева Т. М.* Эўглена // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз.
* *Міхеева Т. М.* Эўглена // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).

Спасылкі
--------

* Биологический энциклопедический словарь (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780437362 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фергюсан.

**Рэбека Луіза Фергюсан Сундстрэм** (шведск.: Rebecca Louisa Ferguson Sundström; нар. 19 кастрычніка 1983, Стакгольм) — шведская актрыса.

Біяграфія
---------

Рэбека Фергюсан нарадзілася ў Васастане, Стакгольм, Швецыя. Яе маці Размары Фергюсан — англічанка, якая пераехала ў Швецыю ва ўзросце 25 гадоў, а бацька — швед. У Рэбекі трое братоў і сясцёр.

У 1999 годзе яна скончыла музычную школу Адольфа Фрэдрыкса. З 13 гадоў Рэбека працуе мадэллю ў часопісах, а таксама здымаецца ў рэкламе.

Пасля поспеху яе серыяла і нараджэння сына, Фергюсан пераехала ў Сімрысхамн на паўднёвым узбярэжжы Швецыі. Там яна запусціла студыю аргенцінскага танца і здымалася ў некалькіх кароткаметражных фільмах.

Кар'ера
-------

Аднойчы шведскі рэжысёр Рычард Хоберт заўважыў яе на гарадскім рынку ў 2011 годзе і прапанаваў Рэбецы галоўную ролю ў сваім фільме «Да Антыба ў адзін канец». Затым Фергюсан знялася ў фільме жахаў «Дух тапельца» і фільме «Мы» з Густафам Скарсгардам.

У жніўні 2012 года было абвешчана, што Рэбека прайшла кастынг і яе абралі на ролю Лізаветы Вудвіл у 10-серыйнай гістарычнай драме канала Бі-бі-сі «Белая Каралева», заснаванай на серыі раманаў Філіпы Грэгары «Вайна стрыечным братам», якая распавядае гісторыю жанчын часоў Вайны руж. Роля ў «Белай каралеве» была станоўча прынята крытыкамі, прынесла Фергюсан вядомасць і намінацыю на прэмію «Залаты глобус».

У 2015 годзе Фергюсан атрымала адну з галоўных роляў у амерыканскім фільме «Місія невыканальная: Племя ізгояў», за якую яе намінавалі на прэмію «Імперыя».

Прыватнае жыцце
---------------

У Рэбекі двое дзяцей — сын Ісак (нар. 2007) ад былога бойфрэнда Людвіга Халберга і дачка Сага (нар. 2018) ад мужа Роры (пажаніліся ў студзені 2019 года).

Зноскі
------

1. ↑  Rebecca: 'I’m a commoner who becomes the White Queen' | News | TV News | What’s on TV.
2. ↑  Citroën DS Rising Star nominerade 2013. Stockholm Film Festival. Archieved.
3. ↑  Det är kul att spela någon som är elak hela filmen igenom. DN.SE. 30.09.2011.
4. ↑  *Rebecca Ferguson och Tara fixar hårsvallen!.* Rebecca Ferguson hälsade på! - P3 Populär. Sverigesradio.se.
5. ↑  Skarsgård jobbar helt naken – gratis | Nöjesbladet | Aftonbladet. Aftonbladet.se. 2012.
6. ↑  Starz Orders Historical Drama Based on Philippa Gregory's 'Cousins of War' Book Trilogy. Hollywood Reporter.
7. ↑  Rebecca Ferguson. IMDb.
8. ↑  Swedish actress Rebecca Ferguson 5 facts including boyfriend and Mission Impossible 5. Archieved.
9. ↑  Mission: Impossible — Fallout Actress Rebecca Ferguson Welcomes a Daughter.
10. ↑  Mission: Impossible — Fallout Actress Rebecca Ferguson Reveals She Got Married Over the Holidays.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Internet Movie Database · КиноПоиск · MusicBrainz · Rotten Tomatoes |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 16942655s · GND: 103454022X · ISNI: 0000 0004 0967 8395 · LCCN: no2015032010 · NKC: xx0212216 · NTA: 370868234 · NUKAT: n2017168516 · SUDOC: 188622349 · VIAF: 303381566 |

 |
Пейзаж азёрнай Камбрыі
**Азёрная школа** (англ.: Lake Poets) — назва групы англійскіх паэтаў-рамантыкаў канца XVIII — першае паловы XIX, названая гэтак па месцы дзейнасці яе важнейшых прадстаўнікоў: Уордсварта, Колрыджа і Саўці. Апошнія, утварыўшы цесны сяброўскі кружок, услаўлялі на берагах азёраў паўночнай Англіі — Камберленда і Уэстмарленда (іншае найменне гэтае школы — лейкісты, ад па-англійску: lake — возера) чароўную прыгажосць натуральнага жыцця на ўлонні маляўнічае прыроды.

Азёрная школа з'явілася пратэстам супраць асветніцкага класіцызму XVIII ст. з яго рытарычнай напышлівасцю і ўзнікла збольшага пад уплывам нямецкіх рамантыкаў. Адмовіўшы рацыяналістычныя ідэалы асветніцтва, паэты Азёрнай школы супрацьпаставілі ім веру ў ірацыянальнае, у традыцыйныя хрысціянскія каштоўнасці, у ідэалізаванае сярэднявечнае мінулае. Уордсварт і яго сябры, якія былі ў маладосці заўзятымі рэспубліканцамі і прыхільнікамі французскай рэвалюцыі, робяцца на «азёрах» строгімі торы, якія недалюбліваюць крытычнага стаўлення да існуючага дзяржаўнага ладу.

Пры напісанні артыкула выкарыстаны матэрыял з Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона (1890—1907).
**Ісаак Майсеевіч Разет** (псеўданім — *А. І. Розаў*; 4 ліпеня 1927, Дзісна, Віцебская вобласць — 1992) — псіхолаг і педагог.

У 1946 годзе паступіў у Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (тады яшчэ імя У. І. Леніна) на аддзяленне логікі, псіхалогіі і рускай мовы. Пасля заканчэння ўніверсітэта працаваў выкладчыкам логікі і псіхалогіі, затым рускай мовы і літаратуры. У 1964 годзе І. М. Разет перайшоў на працу ў НДІ педагогікі Міністэрства асветы БССР.

Займаўся вывучэннем праблем фантазіі, творчасці, памяці, эрганомікі і сацыяльнага ўзаемадзеяння.

Работы
------

Цягам жыцця І. М. Разета было апублікавана 110 ягоных работ. З трох яго кніг — «Псіхалогія фантазіі», «Што трэба ведаць пра памяць» і «Што такое эўрыстыка» — дзве першыя некалькі разоў перавыдаваліся.

Спасылкі
--------

* Шарко А. І. Феномен Розета
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Турэцкі.

**Ісаак Майсеевіч Турэцкі** (13 сакавіка 1915, Мінск — 5 жніўня 1966) — беларускі урач-анатам. Доктар медыцынскіх навук (1962), прафесар (1966).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1938; аспірантура, 1941).

Працаваў у Новасібірскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (з 1941, асістэнт кафедры нармальнай анатоміі), Яраслаўскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (з 1944, дацэнт кафедры нармальнай анатоміі, у 1944—1946 і з 1951 — загадчык кафедры), Сяміпалацінскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (з 1952, загадчык кафедры нармальнай анатоміі), Беларускім дзяржаўным інстытуце фізічнай культуры (з 1962, загадчык кафедры анатоміі).

Памёр 5 жніўня 1966 года, пахаваны на Усходніх могілках г. Мінска.

Навуковыя інтарэсы: развіццё і будова сімпатычнай нервовай сістэмы брушной поласці ў эмбрыягенезе чалавека; сувязі паміж брушна-тазавым спляценнем і тазавымі нервамі; апорна-рухальны апарат малодшых школьнікаў; узроставыя асаблівасці развіцця арганізма ў сувязі з заняткам спортам.

Узнагароды
----------

Знак «Выдатнік аховы здароўя СССР» і інш.

Бібліяграфія
------------

* Развитие брюшно-тазовой иннервации у человека : диссертация … доктора медицинских наук : защищена 25.04.1961 / Исаак Мовша-Шаломович Турецкий. ― Семипалатинск, 1960.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Турецкий Исаак Мовша Шоломович // Анатомы Беларуси / П. И. Лобко. — Минск, 2003. — С. 40—41. — Дата рождения: 19 марта.
**Гандвана** — назва буйнога кантынента, які доўгі час існаваў у паўднёвым паўшар'і. 

Гандвана складалася з сучасных мацерыкоў Афрыка, Паўднёвая Амерыка, Антарктыда, Аўстралія, а таксама з вострава Індастан, які пасля сутыкнення з Лаўразіяй стаў паўвостравам Індастан.

Гандвана ўзнікла прыкладна 530-750 мільёнаў гадоў таму і доўгі час размяшчалася вакол Паўднёвага полюсу. У раннім Палеазое яна паступова перамяшчалася на поўнач і злучылася ў эпоху Каменнавугальнага перыяду (360 мільёнаў гадоў таму) з паўночнаамерыканскім-скандынаўскім мацерыком ў гіганцкі протакантынент Пангея.

Аднак падчас Юрскага перыяду каля 180 мільёнаў гадоў таму Пангея зноў раскалолася на Гандвану і паўночны кантынент Лаўразію, якія падзяліў акіян Тэціс. 30 мільёнаў гадоў пасля, у тым жа Юрскім перыядзе Гандвана сама пачала распадацца на вышэйпералічаныя (цяперашнія) мацерыкі. Спачатку, 150 мільёнаў гадоў назад, Гандвана раскалолася на дзве часткі, адна з якіх ўключала Афрыку і Паўднёвую Амерыку, іншая - Аўстралію, Антарктыду і паўвостраў Індастан. Канчаткова ўсе сучасныя мацерыкі вылучыліся з Гандваны толькі ў канцы крэйдавага перыяду, 70-80 мільёнаў гадоў таму.

Спасылкі
--------

* Paleogeography - сайт пра гісторыю зямной кары Архівавана 20 чэрвеня 2010.

| Кантыненты |
| --- |
| Мацярыкі | 
Аўстралія •
Антарктыда •
Афрыка •
Еўразія •
Паўночная Амерыка •
Паўднёвая Амерыка
 |
| Часткі свету | 
Афраеўразія (Афрыка •
Еўропа •
Азія) •
Амерыка •
Акіянія
 |
| Старажытныямацерыкі | 
Арктыка •
Кімерыя •
Казахстанія •
Пангея •
Гандвана •
Лаўразія •
Лаўрусія •
Радзінія •
Паноція •
Ур •
Нуна •
Нена •
Ваальбара •
Кенарленд
 |
| Старажытныяплатформы | 
Лаўрэнція •
Балтыка •
Ангарыда •
Паўднёвая Амерыка •
Афрыканская платформа •
Індастан •
Аўстралія •
Антарктыда •
Сіна-Карэя •
Янцзы •
Гіпербарэя •
Тыбет •
Тарым •
Індакітай •
Конга •
Калахары •
Самалі •
Мадагаскар •
Аравія •
Сахара •
Зімбабвэ •
Капвааль •
Пілбара •
Гаўлер •
Юлгран •
Заходняя Еўропа •
Рыа-дэ-Ла-Плата
 |
| Жывёльныяцарствы | 
Арктагея •
Палеагея •
Неагея •
Натагея
 |



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 4021604-4 · LCCN: sh85055849 · Microsoft: 2781148125 · NDL: 00562546 · NKC: ge957482, ph313790 · VIAF: 123469820 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гандлёвыя рады.
**Гандлёвыя рады** — гістарычны гандлёва-складскі комплекс у гарадскім пасёлку Антопаль (Драгічынскі раён, Брэсцкая вобласць, Беларусь). Пабудаваны ў сярэдзіне ХІХ стагоддзя з цэглы. У наш час выкарыстоўваюцца па сваім першапачатковым прызначэнні.

Архітэктура
-----------

Аднапавярховы будынак у плане ўтварае замкнёны прамавугольнік з вялікім унутраным дваром плошчай каля 250 м². У цэнтры процілеглых падоўжных бакоў зроблены праезды. Два рады калон дзеляць унутраную прастору будынка на тры пралёты. Інтэрвал паміж калонамі вызначае памеры гандлёвай секцыі. Кожная з іх перакрытая трохпралётным бочкападобным скляпеннем. Функцыянальна секцыя складаецца з гандлёвай залы, прылаўка і складскога памяшкання. Гандлёвыя рады арыентаваны на плошчу, а складскія памяшканні — ва ўнутраны гаспадарчы двор. Сцены будынка па ўсім перыметры прарэзаны лучковымі аконнымі праёмамі і завершаны прафіляваным карнізам з сухарыкамі.

Гл. таксама
-----------

* Гандлёвыя рады, Мінск
* Гандлёвыя рады, Пружаны
* Гандлёвыя рады, Навагрудак

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, [1984—1988].

Спасылкі
--------

* Гандлёвыя рады (Антопаль) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Уладзімір Аляксеевіч Дзіўніч** (нар. 14 ліпеня 1946, ст. Гудагай, Астравецкі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння Баравухскай сярэдняй школы Полацкага раёна (1963) працаваў у групе прамысловай эстэтыкі вытворчага аб’яднання «Палімір» у Наваполацку (1968—1972). Удзельнік мастацкіх выставак з 1972 года. Член Беларускага саюза мастакоў (1993). Жыве на станцыі Баравуха Полацкага раёна.

Творчасць
---------

Працуе ў станковым жывапісе і акварэлі.

Асноўныя творы: лісты «Возера званае», «Сон-трава», «Восеньскі матыў», «Чырвоны нацюрморт», «Раніца на Дзвіне», «Бэз», «Меліярацыя», «Блакітныя бярозы», «Вясновая цішыня», «Восеньскі настрой».

Літаратура
----------

* Дзіўніч Уладзімір Аляксеевіч // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998.
**Бенвенута ды Джавані** (поўнае імя Бенвенута ды Джавані ды Меа дэль Гуаста, італ. Benvenuto di Giovanni di Meo del Guasta; 13 верасня 1436, Сіена — пасля 1518, Сіена) — італьянскі мастак сіенскай школы.

Бенвенута ды Джавані нарадзіўся ў сям’і муляра. Сваё жыццё ён правёў, працуючы ў Сіене і яе наваколлях. Упершыню яго імя згадваецца ў сіенскіх дакументах у 1453 годзе, калі ён быў чаляднікам у Век’еты — з гэтага паведамлення можна зразумець, што Бенвенута рана пачаў працаваць, як мінімум з 17 гадоў. Праз дванаццаць гадоў, у 1465 годзе, у падатковай дэкларацыі ён пра сябе паведамляе, што не мае ні маёмасці, ні сваякоў, і пражывае недалёка ад баптыстэрыя. У наступным годзе ён ажэніцца з дзяўчынай Якапа ды Тамаза ды Чатона, з якой пасля нажыў семярых дзяцей. З дакументаў таксама вядома, што сям’я ды Джавані належалі вінаграднікі, якія давалі прыбытак, але, акрамя таго, Бенвенута не цураўся адміністрацыйнай працы, і займаў як мінімум дзве пасады ў сіенскай адміністрацыі. Адзін з яго сыноў, Джыралама ды Бенвенута, стаў мастаком.

Бенвенута ды Джавані пакінуў пасля сябе багатую мастацкую спадчыну. Сёння існуе дзевяць падпісаных ім алтароў, чатыры алтары з упэўненасцю прыпісаны яму, бо на іх захаваліся дакументы, і, акрамя таго, на падставе стылістычных асаблівасцяў яму прыпісваецца мноства іншых твораў. Яго творчасць ахоплівае 43 гады і ўключае фрэскі, станкавы жывапіс, мініяцюру і афарміцельскія работы.

Зноскі
------

1. ↑  *Coté C.* Benvenuto di Giovanni // Benvenuto di Giovanni // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2017. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T008000<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56691875'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q103892677'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q810196'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21431157'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
2. ↑  Benvenuto di Giovanni di Meo del Guasta // Artists of the World Online, Allgemeines Künstlerlexikon Online, AKL Online / Hrsg.: A. Beyer, B. Savoy — B: K. G. Saur Verlag, Verlag Walter de Gruyter, 2009. — ISSN 2750-6088 — doi:10.1515/AKL<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q64'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41640909'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q496126'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19276262'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q324303'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98818'></a>
3. ↑  Art UK — 2003. Праверана 15 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q7257339'></a>
4. ↑  Benvenuto di Giovanni di Meo del Guasta // RKDartists Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
**Рольф Кавель** (27 лютага 1898, Кёнігсберг — 6 лістапада 1979, Мюнхен) — нямецкі жывапісец, чарцёжнік і графік. Адзін з найважнейшых прадстаўнікоў нерэпрэзентацыйнага жывапісу ў Германіі.

Кавель спачатку вывучаў тыпаграфію і прыкладную графіку ў Школе Штэдэль у Франкфурце-на-Майне, пасля чаго з 1926 года працаваў выкладчыкам прыкладной графікі ў камерцыйнай школе. У 1931 годзе ён пазнаёміўся з Васілём Кандзінскім, які моцна паўплываў на яго далейшы жывапіс. Ён пасяліўся ў Берліне ў якасці вольнага мастака, дзе ў 1933 годзе правёў сваю першую буйную выставу. Аднак у дзень адкрыцця ён быў зачынены, а паказ забаронены. Ён пераехаў у Гарміш, дзе працягваў працаваць. Па даносе інфарматара Кавеля адправілі ў канцлагер Дахау на дзевяць месяцаў і яму забаранілі маляваць.

Пасля заканчэння вайны аднавіў працу і ў 1949 годзе быў адным з заснавальнікаў групы ZEN 49. Пераехаў у Мюнхен у 1954 годзе, з 1956 па 1973 г. выкладаў у Мюнхенскім цэнтры адукацыі дарослых.

Заахвочваючая прэмія за выяўленчае мастацтва Мюнхена (1957), Карынфская прэмія Ловіса (1978).

Зноскі
------

1. 1 2  Rolf Cavael<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Rolf Cavael — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 1 студзеня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
4. ↑   Праверана 10 чэрвеня 2019.
**Ганза** — гандлёвы саюз паўночных і цэнтральных нямецкіх гарадоў у XIII—XVII стагоддзях на чале з Любекам. Першапачаткова, у XII—XIII стагоддзях, саюз вандроўных купцоў (называліся «купцамі Рымскай імперыі»), што ператварыўся ў аб’яднанне гарадоў. якія гэтыя купцы прадстаўлялі. Назва Нямецкая Ганза ўпершыню выкарыстана ў 1356 годзе. Ганза валодала манаполіяй на гандаль у басейнах Паўночнага і Балтыйскага мораў, яна мела канторы і факторыі ў зручна размешчанных гарадах (Бругэ, Лондан, Берген, Ноўгарад і інш.) У Любеку — перавалачным пункце і палітычным цэнтры — адбываліся агульныя з’езды ганзейскіх гарадоў, рашэнні якіх былі абавязковыя для ўсіх членаў саюза. За ўвесь час існавання ў Ганзу ўваходзіла каля 200 гарадоў. Росквіт прыпаў на другую палову XIV — першую палову XV стагоддзяў. Пад канец XVI стагоддзя яна саступіла сваю ролю англійскім, галандскім і французскім купцам. Заняпад быў абумоўлены празмернай рэгламентацыяй і кансерватызмам унутранага жыцця, перамяшчэннем міжнародных шляхоў зносін, ростам мясцовага купецтва і знешняга гандлю. З’езд 1669 года, на якім было прадстаўлена 6 гарадоў, стаў апошнім.

| ⛭Ганза |
| --- |
| Вендская і Памеранская акруга | 
* ***Любек***
* *Гамбург*
* Кіль
* Люнебург
* Ростак
* Штадэ
* Старгард
* Шчэцін
* Штральзунд
* Вісмар

 | Extent of the Hansa, showing the Circles асноўныя напрамкі гандлю Ганзы |
| Саксонія, Цюрынгія,  Брандэнбург | 
* **Браўншвайг**
* Берлін
* Брандэнбург-на-Хафелі
* *Брэмен*
* Эрфурт
* Франкфурт-на-Одэры  (уключаючы Слубіцы)
* Гослар
* Гале
* Магдэбург

 |
| Польшча, Прусія,  Лівонія, Швецыя | 
* Данцыг
* Брэслау
* Дэрпт
* Фелін
* Эльбінг
* Кёнігсберг  (Калінінград)
* Кракаў
* Рэвель
* Рыга
* Стакгольм
* **Торн**
* Вісбю

 |
| Рэйн, Вестфалія,  Нідэрланды | 
* Дортмунд\*†
* Бохум
* Брэкерфельд
* Кёльн†
* Дэвентэр
* Дуйсбург
* Гронінген
* Гальтэрн-ам-Зэе
* Гам
* Хардэрвейк
* Хатэм
* Хаселт
* Кампен
* Мюнстэр
* Олдэнзал
* Оснабрук
* Рэклінггаўзен
* Рурманд
* Зост†
* Уна
* Верль
* Зютфен
* Зволе

 |
| \* Галоўны горад акругі     † Імперскі горад Свяшчэннай Рымскай імперыі |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Кругасвет · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 2038963-2 · NDL: 00562959 · NKC: ph120644 · SUDOC: 027261654 · VIAF: 147773364 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Парахневіч.
**Уладзімір Аляксеевіч Парахневіч** (18 снежня 1918, в. Аўсімавічы, Бабруйскі раён — 28 ліпеня 1980) — Герой Савецкага Саюза (15.8.1944). Заслужаны настаўнік БССР (1969).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 18 снежня 1918 г. ў в. Аўсімавічы Бабруйскага раёна. Скончыў БДУ (1941). З жніўня 1941 г. ў падпольнай групе Варатынскага сельсавета. З ліпеня 1942 г. партызан 537-га атрада, камандзір дыверсійнай групы атрада, якая дзейнічала на чыгунцы Жлобін-Бабруйск і пусціла пад адхон 21 варожы эшалон. З лістапада 1943 г. Парахневіч з'яўляўся палітруком роты 539-га партызанскага атрада, з чэрвеня 1944 г. Камандзір 102-га атрада 9-й партызанскай брыгады імя С. М. Кірава. Пасля вайны на камсамольскай і педагагічнай рабоце ў Мінску.

Аўтар падручнікаў для школы, кнігі «Вогненныя віхуры» (1969). Памёр 28.7.1980 г.

Узнагароджаны ордэнамі Леніна, Кастрычніцкай рэвалюцыі, Працоўнага Чырвонага Сцяга, Чырвонай Зоркі, медалямі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 12. — С. 94. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0198-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Біяполе** — апошні студыйны альбом беларускага рок-гурта Мроя. Запісаны ў верасні 1990 года. Выдадзены на кампакт-касеце ў 1991 годзе. Прэзентацыя альбома «Біяполе» адбылася ў Тэатральна-мастацкім інстытуце ў 1990 годзе. Перавыдадзены Літаратурна-Мастацкай Суполкай у 1997 годзе.

Змест
-----

| № | Назва | Іншая назва | Працягласць |
| --- | --- | --- | --- |
| 1. | «Гуляй, душа»  |   | 5:22 |
| 2. | «Хоп-Гоп»  | Марш гопніка | 3:39 |
| 3. | «Біяполе»  | Маё біяполе | 4:28 |
| 4. | «Я на сямі вятрах»  | Чорна-белы сон | 4:13 |
| 5. | «Крокі»  | Крык | 4:32 |
| 6. | «Халі-галі»  |   | 3:10 |
| 7. | «Я ў лесе ягады збіраў»  | Як я ягады збіраў | 2:26 |
| 8. | «Ранішняе сонейка»  |   | 5:13 |
| 9. | «Краіна крывавых дажджоў»  |   | 5:30 |
| **38:32** |

Дадатковыя звесткі
------------------

Альбом атрымаў імя паводле назвы трэцяга трэка. Запісваўся з новым гітарыстам — Венедыктам Конеў-Петушковічам, які раней працаваў гукарэжысёрам гурта. Песня «Хоп-Гоп» (іншыя назвы «Хоп-Гоб» ці «Марш гопніка») спяваецца ад першай асобы. У ёй згадваюцца песні «Felicità» італьянскага дуэта Al Bano і Romina Power, якая выйшла ў 1982 годзе, савецкі поп-гурт «Ласкавы май», песня «Синий туман» Вячаслава Дабрыніна, якая выйшла ў 1988 годзе. Песня «Халі-Галі» таксама выконваецца ад першай асобы, у ёй згадваецца брытанскі гурт Depeche Mode, які ўзнік у 1980 годзе. У альбом не ўвайшлі песні «Так і трэба», «Беларуская Афрыка». Пазней у зборнік «Лепшыя песьні з альбомаў 1988—1990» увайшлі песні «Гуляй, душа», «Я ў лесе ягады збіраў», «Я на сямі вятрах», «Хоп-Гоп» (пад назвай «Марш гопніка») ды «Краіна крывавых дажджоў». Песню «Халі-галі» перазапісаў гурт N.R.M. на альбоме ŁaŁaŁaŁa, якая пазней таксама ўвайшла ў зборнік Made in N.R.M.. Песню «Краіна крывавых дажджоў» у 1999 годзе выканаў гурт N.R.M. на альбоме Акустычныя канцэрты канца XX стагодзьдзя.

Удзельнікі
----------

* Алег Дземідовіч: ударная ўстаноўка, дадатковы спеў
* Юрась Ляўкоў: бас-гітара, дадатковы спеў
* Лявон Вольскі: спеў, клавішы
* Венедыкт Конеў-Петушковіч: гітара, дадатковы спеў

Зноскі
------

1. ↑  Вольский Лявон | Experty.by — белорусская музыка
2. ↑  *Сахараў, С.* Хроніка гурта «Мроя» // *ARCHE Пачатак*. — 2001. — № 2 (16).
**По́лацкі абласны́ камітэ́т Камуністы́чнай па́ртыі Белару́сі** — орган кіравання Полацкай абласной партыйнай арганізацыяй КП Беларусі (1944—1954 гады).

Гісторыя
--------

Полацкая вобласць была ўтворана 20 верасня 1944 года на поўначы Беларусі. Цэнтр — Полацк. 

У 1954 годзе вобласць была ліквідаваная, яе раёны ўвайшлі ў склад Віцебскай і Мінскай абласцей.

Першыя сакратары абкама
-----------------------

* Якім Аляксандравіч Жылянін (верасень 1944 — май 1946)
* Аляксей Яўхімавіч Кляшчоў (май 1946 — сакавік 1948)
* Іван Пятровіч Ганенка (сакавік 1948 — чэрвень 1950)
* Дзмітрый Васілевіч Цябут (1951 — студзень 1954)

Другія сакратары
----------------

* Шлёма Мардухавіч Узілеўскі (верасень 1944 — 1949)
* Дзмітрый Васілевіч Цябут (1950 — 1951)

Літаратура
----------

* Центральный комитет КПСС, ВКП(б), РКП(б), РСДРП(б): Историко-биографический справочник / Сост. Ю. В. Горячев. М. 2005.
**Біялогія развіцця** — раздзел сучаснага біялагічнага вучэння пра працэсы індывідуальнага развіцця арганізма ад апладнення і эмбрыянальнага развіцця да нараджэння і смерці.

Як навука пачала фармавацца з сярэдзіны XX стагоддзя на аснове дадзеных малекулярнай біялогіі, эмбрыялогіі, генетыкі. Вывучае розныя аспекты працэсу развіцця на малекулярным, клетачным, тканкавым, органавым і арганізмавым узроўнях, вырашае фундаментальныя праблемы рэалізацыі праграм генетычнай інфармацыі ў ходзе антагенезу і малекулярных асноў фенатыпічных змен, нармальнага і пухліннага росту клетак і клетачных папуляцый, марфагенезу, спецыфікі клетачнай, тканкавай, органавай дыферэнцыроўкі, клетачных узаемадзеянняў, узнікнення і станаўлення рэгулятарных механізмаў, якія забяспечваюць цэласнасць развіцця, крытычных узроўняў у працэсе развіцця, рэгенерацыі і інш.

Дасягненні біялогіі развіцця перспектыўныя ў кіраванні развіццём раслін і жывёл, рэгуляцыі іх колькасці, полу і інш.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

| Раздзелы біялогіі |
| --- |
| 
Анатомія ·  Біяакустыка ·  Біяінфарматыка ·  Біялагічная сістэматыка ·  Біялагічная статыстыка ·  Біялогія акіяна ·  Біялогія развіцця ·  Біялогія чалавека ·  Біяфізіка ·  Біяхімія ·  Батаніка ·  Вірусалогія ·  Узнікненне жыцця ·  Генетыка ·  Геноміка ·  Гідрабіялогія ·  Гісталогія ·  Заалогія ·  Зоапсіхалогія ·  Імуналогія ·  Касмічная біялогія ·  Крыябіялогія ·  Матэматычная біялогія ·  Мікалогія ·  Мікрабіялогія ·  Малекулярная біялогія ·  Палеанталогія ·  Паразіталогія ·  Паталогія ·  Пратысталогія ·  Таксанамія ·  Фізіялогія ·  Хімічная біялогія ·  Цыталогія ·  Эвалюцыйная біялогія ·  Экалогія ·  Эталогія
 |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119586710 · GND: 4152440-8 · LCCN: sh85037352 · LNB: 000175814 · Microsoft: 183074962 · NKC: ph127474 |

 |
Мемарыяльная дошка на месцы падпісання дагавора ў 1774 г. сяло Кайнарджа, Балгарыя
**Кючук-Кайнарджыйскі дагавор** — мірны дагавор паміж Расіяй і Асманскай імперыяй, заключаны 21 ліпеня 1774 «у лагеры пры вёсцы Кючук-Кайнарджы» (цяпер Балгарыя); завяршыў першую турэцкую вайну імператрыцы Кацярыны II. Пацвердзіў тэрытарыяльныя заваёвы Расіі ў рамках папярэдняга Белградскага мірнага дагавору ад 1739 года.

Ва ўмовах міру:

* была вымаўлена незалежнасць ад Асманскай імперыі татараў крымскіх, кубанскіх і інш. якія застаюцца ў веданні султана толькі па справах веры;
* Расія ўтрымлівае за сабой Керч, Ені-Кале, Азоў і Кінбурн;
* рускія гандлёвыя караблі ў турэцкіх водах карыстаюцца тымі ж прывілеямі, што і французскія і англійскія;
* за Расіяй прызнаецца права абароны і заступніцтва хрысціян у дунайскіх княствах, у прыватнасці ў Малдаўскім княстве;
* Расія атрымлівае права мець свой флот на Чорным моры і права праходу праз пралівы Басфор і Дарданэлы

Гэтай мірнай дамовай адзначаны момант, з якога пачынаецца паступовае паслабленне Асманскай дзяржавы і адначасова з гэтым узрастанне ўплыву Расіі на Балканскім паўвостраве. Асманская імперыя зацягвала ратыфікацыю дамовы, імкнучыся дамагчыся перагляду ўмоў, якія тычацца ў першую чаргу Малдавіі і Мунтеніі. У гэтым яе падтрымлівалі еўрапейскія дзяржавы, занепакоеныя ўзмацненнем уплыву Расіі ў дунайскіх княствах.

У выніку Кючук-Кайнарджыйскага мірнага дагавору ўзмацніўся нацыянальна-вызваленчы рух насельніцтва Малдавіі. Былі прыняты шэраг зваротаў ад улад княства да Расіі з просьбамі кантролю выканання абавязанняў Асманскай імперыі і падтрымкі ў пашырэнні аўтаноміі.

Гл. таксама
-----------

* Руска-турэцкія войны
* Яскі мірны дагавор
* Бухарэсцкі мірны дагавор 1812 года

Зноскі
------

1. ↑  Фармулёўка ў тэксце Дамовы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая Южакова · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85073354 |
**Народны фронт Малдовы** (малд.: Фронтул Популар дин Молдова, Frontul Popular din Moldova) — палітычны рух у Малдаўскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспубліцы і Рэспубліцы Малдова. Фармальна Народны фронт Малдовы існаваў паміж 1989 і 1992 гадамі. Папярэднікам Народнага фронту Малдовы быў **Дэмакратычны рух Малдовы** (1988—1989). Яго пераемнікам стаў **Хрысціянска-дэмакратычны народны фронт** (1992—1999), з якога ў 1999 годзе была сфарміравана Хрысціянска-дэмакратычная народная партыя Малдовы.

Народны фронт быў добра арганізаваны на нацыянальным узроўні, з больш моцнай падтрымкай у сталіцы і раёнах, населеных этнічнымі румынамі. Хоць арганізацыя прыйшла да ўлады, унутраныя спрэчкі прывялі да рэзкага падзення народнай падтрымкі, і Народны фронт Малдовы распаўся на некалькі канкурыруючых фракцый у пачатку 1993 года.

Гісторыя
--------

У 1988 годзе паўсталі дзве апазіцыйныя групы: Дэмакратычны рух у падтрымку перабудовы і музычна-літаратурны клуб імя Аляксея Мацеевіча. 20 мая 1989 года быў створаны Народны фронт Малдовы, які выступаў за аўтаномію Малдаўскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі. Пры непасрэдным удзеле гэтых арганізацый летам 1989 гаду ў Кішынёве прайшлі шматлікія дэманстрацыі. Дэманстранты патрабавалі палітычнай і эканамічнай самастойнасці Малдовы, анулявання наступстваў нямецка-савецкага дагавора 1939 года, прызнання за малдаўскай мовы на падставе лацінскага напісання статусу афіцыйнай мовы рэспублікі. У адказ на гэта 8 ліпеня адбылося ўстаноўчы з'езд руху «Унітатэ-Адзінства». 31 жніўня 1989 года Вярхоўны Савет МССР абвясціў малдаўскі афіцыйнай мовай у «палітычнай, эканамічнай, сацыяльнай і культурнай сферах», руская мова — мовай міжнацыянальных зносін. Быў прыняты закон аб вяртанні малдаўскай мове лацінскай алфавіту. Старшынёй Вярхоўнага Савета пры падтрымцы Народнага фронту быў абраны Мірча Снегур.

25 лютага 1990 года былі праведзены першыя свабодныя выбары ў Вярхоўны Савет Малдаўскай ССР. Прыхільнікі Народнага фронту атрымалі 25% дэпутацкіх мандатаў. 27 красавіка 1990 года змянілі дзяржаўную сымболіку і ўвялі сіне-жоўта-чырвоны трыкалор у якасці дзяржаўнага сцяга. Дэпутаты, апазіцыйныя Народнаму фронту, 24 мая 1990 года выйшлі са складу парламенту Малдовы.

Спасылкі
--------

* Гісторыя Малдовы, Народны фронт Малдовы
* Народны фронт Малдовы  (рум.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: n2010038052 · VIAF: 131588122 |
**Гамер** (стар.-грэч.: Ὅμηρος) — старажытнагрэчаскі граматык і паэт-трагік з г. Візантый, сын Андрамаха Філолага і паэтэсы Міро, які жыў у III ст. да н.э.

Меў таксама мянушка *Neoteros* («Малодшы»), каб адрозніць яго ад старога Гамера.

Разам са сваім галоўным супернікам паэтам Сасіфеем (*Sositheus*), лічыцца адным з сямі вялікіх паэтаў і трагікаў александрыйскага канону, ці «Александрыйскай плеяды» (названых у гонар сузор'я з сямі зорак), якія жылі пры двары Пталамея II Філадэльфа ў трэцім стагоддзі да н.э. Акрамя Гамера Візантыйскага і Сасіфея, туды ўваходзілі Лікафрон, Філіск Керкірскі, Аляксандр Эталійскі і інш. Вучоным не могуць вызначыць дакладны спіс членаў гэтай групы. Паводле розных версій, туды яшчэ маглі ўваходзіць Феакрыт ці Арат, ці Нікандр.

Спецыялісты лічаць, што Гамерам Візантыйскім напісана ад 45 да 57 п'ес, усе яны цяпер страчаны.

Да нашых дзён захавалася толькі назва адной трагедыі: «Эўрыпілія».

Гл. таксама
-----------

* Еўрыпіл, сын Тэлефа

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* William Smith, Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology Архівавана 6 красавіка 2007. (англ.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Плескачэўскі.
**Анатоль Плескачэўскі** (28 лютага 1911 — 31 сакавіка 1980) — беларускі грамадскі і ваенны дзеяч. Ад’ютант прэзідэнта БЦР Радаслава Астроўскага. Брат Барыса Плескачэўскага.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 28 лютага 1911 года ў Глыбокім Дзісенскага павета Віленскай губерні ў Расійскай імперыі. Брат беларускага дзеяча Барыса Плескачэўскага. Скончыў глыбоцкую гімназію. У 1932 годзе скончыў сельскагаспадарчую школу ў Грудзёндзы з дыпломам жывёлавода-агранома. У 1932—1939 гадах працаваў жывёлаводам-аграномам Віленска-Троцкага павета.

У 1940—1942 гадах жыў на тэрыторыі Літвы. Стаў працаўніком Беларускай народнай самапомачы. З 1944 года афіцэр Беларускай краёвай абароны, займаў розныя пасады ў штабе БКА, ад’ютант прэзідэнта БЦР Радаслава Астроўскага. Сябра Беларускай цэнтральнай рады. Ад штаба БКА знаходзіўся ў 1-й беларускай дывізіі.

З лета 1944 г. на эміграцыі. Працаваў у сакрэтарыяце БЦР у Берліне. Узімку 1944 года знаходзіўся ў Вене. Дапамог знайсці грошы Алесю Змагару і іншым беларускім дзеячам, у якіх бракавала сродкаў на дарогу, каб выехаць з горада перад наступам савецкіх войскаў. 9 мая 1948 г. удзельнічаў у XII Пленуме БЦР у Эльвангене, на якім Беларуская цэнтральная рада была абвешчана «выканаўчым і прадстаўнічым на эміграцыі органам незалежнай Беларускай Народнай Рэспублікі». Вучыўся ва ўніверсітэце UNRRA у Мюнхене, а потым — ва Украінскім тэхнічна-сельскагаспадарчым інстытуце па спецыяльнасці «ветэрынарыя».

У 1949 годзе выехаў у ЗША. Паводле ўспамінаў Леаніда Галяка, плыў туды разам з ім тым жа караблём з нямецкага Брэмергафена. Жыў у штаце Нью-Джэрсі, працаваў на хіміка-фармацэўтычных фабрыках, а потым — у аддзеле антыбіётыкаў фірмы Pinick (Ньюарк, Нью-Джэрсі). Стаў віцэ-прэзідэнтам Беларускага кангрэсавага камітэту Амерыкі. 29 кастрычніка 1955 г. у Нью-Ёрку разам з іншымі заснаваў Камітэт незалежнай Беларусі, які стаў адной са спробаў аб’яднаць беларускую эміграцыю ў ЗША. Стаў сябрам Антыбальшавіцкага блоку народаў — быў віцэ-прэзідэнтам групы Беларускія сябры АБН. Далучыўся да Беларускага вызвольнага фронту. Быў прыхаджанінам царквы Святой Ефрасінні Полацкай у Саўт-Рыверы

Памёр 31 сакавіка 1980 года ў Ленсінгтане, Нью-Ёрк, ЗША. Пахаваны на могілках у Баўнд-Брук, Нью-Джэрсі, ЗША. У Саўт-Рыверы захаваўся архіў Анатоля Плескачэўскага.

Званні
------

* 15 сакавіка 1944 — лейтэнант БКА.
* 4 ліпеня 1944 — старшы лейтэнант БКА.

Зноскі
------

1. ↑  Каляндар «БЕЛАРУСА»

Літаратура
----------

* Плескачэўскі Анатоль (бел.) // *Запісы*. — Нью-Ёрк - Менск: БІНіМ, 2014. — № 37. — С. 171.
* Алесь Змагар. Мой жыцьцяпіс // Беларуская мэмуарыстыка на эміграцыі. Нью-Ёрк, 1999. С. 201—213.
* Алег Гардзіенка. Беларуская дыяспара: Нямеччына і ЗША Архівавана 10 лістапада 2020.
* Архіў Анатоля Плескачэўскага (Саўт-Рывер, ЗША)

Спасылкі
--------

* Анатоль Плескачэўскі. Людзі БКА
**Уладзімір Уладзіміравіч Жвікаў** (нар. 28 ліпеня 1950, Орша Віцебскай вобласці) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту, інжынермеханік. Служыў у ракетных войсках стратэгічнага назначэння Савецкай Арміі, падпалкоўнік запасу. Працаваў памочнікам машыніста, майстрам, старшынёй прафкама лакаматыўнага дэпо Орша. Выбіраўся сакратаром камітэта КПБ Аршанскага чыгуначнага вузла. Працаваў першым намеснікам старшыні, старшынёй Аршанскага гарвыканкама, намеснікам дырэктара Аршанскага вышэйшага тэхнічнага каледжа, начальнікам лакаматыўнага дэпо Орша.

Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь другога і трэцяга скліканняў.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны юбілейным медалём «90 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, знакам «Ганароваму чыгуначніку».

Зноскі
------

1. ↑  ЖВИКОВ ВЛАДИМИР ВЛАДИМИРОВИЧ Архівавана 29 жніўня 2019.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
Hello world на старажытным дыялекце Сі, аўтар Браян Керніган, 1978
Праграма **Hello world** (*«Прывітанне, свет»*) звычайна з’яўляецца камп’ютарнай праграмай, якая выводзіць альбо адлюстроўвае паведамленне «Прывітанне, свет». Такая праграма вельмі простая ў большасці моў праграмавання і часта выкарыстоўваецца для ілюстрацыі асноўнага сінтаксісу мовы праграмавання. Часта гэта першая праграма, напісаная людзьмі, якія вучацца праграмаваць. Яна таксама можа быць выкарыстана ў якасці тэсту, каб пераканацца, што пакет мовы праграмавання правільна ўсталяваны і што будучы праграміст разумее, як гэтым пакетам карыстацца.

Невялікія тэставыя праграмы ёсць ад часоў зараджэння камп’ютараў, фраза «Hello, world» была выкарыстана як тэставае паведамленне ў кнізе Браяна Кернігана і Дэніса Рычы «Мова праграмавання C», выданай у 1978 годзе, і адтуль шырока распаўсюдзілася.

Прыклад
-------

Прыклад на мове праграмавання C у варыянце Кернігана і Рычы:

```
main()
{
 printf("hello, world\n");
}

```
**Уладзімір Уладзіміравіч Кумельскі** (1884, Томск — 19 красавіка 1939) — беларускі актор, рэжысёр, Заслужаны артыст Беларускай ССР, Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі.‎

Біяграфія
---------

Быў ства­раль­ні­кам пер­ша­га пра­фе­сій­на­га тэ­ат­ра ў Ма­гі­лё­ве, на пад­мур­ку яко­га ўзнік Рус­кі тэ­атр імя М. Гор­ка­га (ця­пер На­цы­я­наль­ны ака­дэ­міч­ны тэ­атр ў Мін­ску). Пер­шы склад тру­пы ён са­браў у 1928 го­дзе на ак­цёр­скай бір­жы ў Маск­ве. Зім­ні се­зон тэ­атр пра­ца­ваў у Ма­гі­лё­ве, лет­ні — у Баб­руй­ску. Пе­ра­ва­га ад­да­ва­ла­ся доб­рай рус­кай дра­ма­тур­гіі. У сва­ёй дзей­нас­ці Ку­мель­скі ары­ен­та­ваў­ся на рэа­ліс­тыч­ныя тра­ды­цыі, у пры­ват­нас­ці мас­коў­ска­га Ма­ло­га тэ­ат­ра. Ён ва­ло­даў тон­кім мас­тац­кім гус­там і ар­га­ніч­на спа­лу­чаў у са­бе та­лен­ты ак­цё­ра, рэ­жы­сё­ра і кі­раў­ні­ка. Праз тры га­ды пас­ля ства­рэн­ня тэ­ат­ра яго тру­па лі­чы­ла­ся ад­ной з узор­ных у Бе­ла­ру­сі. Пас­ля вы­ступ­лен­ня ў Мін­ску та­лент Ку­мель­ска­га быў вы­со­ка ацэ­не­ны. У 1931 го­дзе ка­лек­тыў стаў на­зы­вац­ца Пер­шым рус­кім тэ­ат­рам БССР, а ў 1932-м — Дзяр­жаў­ным рус­кім тэ­ат­рам БССР. Са­ма­му ства­раль­ні­ку бы­ло пры­свое­на зван­не за­слу­жа­на­га ар­тыс­та БССР.

Май­стра не ста­ла ў 1939 го­дзе, пахаваны на Ка­ра­ба­наў­скіх мо­гіл­ках у Ма­гі­лё­ве

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* З павагай да майстра
* Кумельский Владимир Владимирович
Не блытаць з малочнымі ці груднымі залозамі — да іх таксама можна ўжыць слова «грудзі».
Косткі грудной клеткі чалавека
**Грудная клетка**, **грудзі** (лац.: Thorax) — адна з частак тулава. Утвараецца грудзінай, рэбрамі, пазваночнікам, а таксама мышцамі. Грудная клетка змяшчае ў сабе грудную поласць (*Cavum thoracis*), а таксама з-за выгнутасці дыяфрагмы верхнюю частку брушной поласці. Умацаваная ўнутры і звонку на грудной клетцы дыхальная мускулатура забяспечвае дыханне ў сухапутных пазваночных.

Грудная клетка па форме з'яўляецца конусам. Мае дзве адтуліны (апертуры) — верхнюю і ніжнюю. Верхняя адтуліна абмежаваная ззаду целам I груднога пазванка, з бакоў — першымі рэбрамі, спераду дзяржальняй грудзіны. Праз яе ў вобласць шыі выступае вярхушка лёгкага, а таксама праходзяць стрававод, трахея, сасуды і нервы. Ніжняя адтуліна большая за верхнюю, яна абмежаваная целам XII груднога пазванка, XI і XII рэбрамі і реберными дугамі, мечападобным адгалінаваннем і закрываецца дыяфрагмай.

Грудная клетка чалавека некалькі сціснутая, яе пярэднезадні памер значна меншы за папярочны. Форма грудной клеткі залежыць ад полу, целаскладу, фізічнага развіцця і ўзросту.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Грудная клетка
* Грудь, в анатомии человека // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2909281326, 2910415775, 2910586930 |
**Война Мацвеевіч Грычына**, або **Воін Грычынавіч**, у хрышчэнні **Барыс** (каля 1492 — 15 мая 1582) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

Біяграфія
---------

Паходзіў з баярскага роду Грычынаў. Сын пінскага баярына Мацвея Грычыны (Грычынавіча) і Марыны з невядомага роду.

Падкаморы пінскі (1567—1570), кашталян мсціслаўскі (да 1582), дзяржаўца лабенскі, бярштунскі, бяржанскі, ожскі і пераломскі, юрборкскі. Станам на 1558 год ляснічы і неваднічы гарадзенскі, дзяржаўца лабенскі, пярстуньскі і бержніцкі.

Сям’я
-----

Жанаты быў, паводле Банецкага, з Марынай невядомага роду. Паводле тастамента сына Сямёна, з Багданай Янушаўнай з Любельскіх. Магчыма, жанаты быў двойчы, бо чацвёртыя часткі складаных гербаў яго сыноў Лаўрына і Рыгора розныя.

Зноскі
------

1. ↑  НГАБ, ф. 694, воп. 4, адз.з. 1271, арк. 18.

Літаратура
----------

* *Валерый Пазднякоў.* Войны // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.


| ?Война Мацвеевіч Грычына — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Война Мацвеевіч Грычына |  | Мацвей Грычына[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |
**Войдат** (XIV ст. — пасля 1401) — сын Кейстута. Верагоднымі крыніцамі ўпамінаецца толькі двойчы.

Біяграфія
---------

Паводле хронікі Віганда з Марбурга, Войдат камандаваў залогай будаванага Ковенскага замка падчас трохтыднёвай аблогі крыжаносцамі ў красавіку 1362 года. Пасля ўпартай абароны, замак быў захоплены і зруйнаваны. Войдат з 36 воямі спрабаваў прабіцца, але трапіў у палон. Здабыццё замка было буйнейшай перамогай Тэўтонскага Ордэна над Літвой у XIV ст.

Паводле дакумента выданага Вітаўтам у 1401 годзе, Войдат, на роўных правах з братам Таўцівілам, трымаў Наваградскае княства. Далейшы лёс Войдата невядомы.

Праз абмежаванасць крыніц, Войдата часам блытаюць з Вайдутам (*Waydutte*), сынам Бутаўта і ўнукам Кейстута. Стывен Роўвел лічыць Бутаўта і Войдата адной асобай, а рознасць імёнаў тлумачыць праз дыялекты літоўскай мовы. Блытаніны дадае «Хроніка Быхаўца», няпэўны летапіс XVI ст. які паведамляе пра смерць Войдата маладым.

Зноскі
------

1. 1 2 3  *Sužiedėlis S.* Vaidotas… P. 21.
2. ↑  *Spečiūnas V.* Vaidotas… P. 76.
3. ↑  *Rowell S. C.* Lithuania Ascending: A Pagan Empire…

Літаратура
----------

* *Sužiedėlis S.* Vaidotas // Encyclopedia Lituanica. — Vol. VI. — Boston, Massachusetts: Juozas Kapočius, 1970—1978. — P. 21.
* *Spečiūnas V.* Vaidotas // Lietuvos valdovai (XIII—XVIII a.): enciklopedinis žinynas. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2004. — ISBN 5-420-01535-8. — P. 76.
* *Rowell S. C.* Lithuania Ascending: A Pagan Empire Within East-Central Europe, 1295—1345 // Cambridge Studies in Medieval Life and Thought: Fourth Series. — Cambridge University Press. xxxiii. 1994. — ISBN 978-0-521-45011-9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WeRelate |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Эдфельд.

**Агі Катарына Эдфельд** (шведск.: Aggie Catharina Edfeldt; нар. 29 сакавіка 1950 года, Еўле, Швецыя) — шведская акторка, рэжысёр і сцэнарыст. Таксама вядомая як Каці Эдфельд.

Творчасць
---------

Каці Эдфельд пачала сваю кінакар’еру з ранняга дзяцінства. З 1966 года яна працавала ў Шведскай кінастудыі памочнікам рэжысёра Уле Хельбума. Тады ў яе абавязкі ўваходзілі пошукі дзяцей-акцёраў для фільмаў. Каці пачала сваю кар’еру ў шведскім кіно з ролі Лізы ў двух экранізацыях Уле Хельбума Alla vi barn i Bullerbyn («Усе мы — дзеці з Булербю» Астрыд Ліндгрэн) 1960—1961 гг.

Крыху пазней яна паспрабавала стаць перад камерай у якасці актрысы ў невялікай ролі ў «Закаханай пары» Май Цэтэрлінг (1964) і ў «Тут у цябе ёсць жыццё» (1966) Яна Троэла. Але менавіта за камерай ёй спадабалася больш за ўсё.

Яна таксама працавала памочнікам рэжысёра ў фільмах Таге Даніэльсана Bröderna Lejonhjärta («Браты — Львінае сэрца», 1977) і Ronja Rövardotter (1984), а таксама рэжысёрам і памочнікам рэжысёра ў двух фільмах Ласэ Хальстрома «Булербю», знятых у сярэдзіне 1980-х.

Пазней, у 90-х гадах, Каці становіцца незалежным рэжысёрам, а таксама прыдумвае сцэнарыі да сваіх кінакарцін. Каці дэбютавала як кінарэжысёр ў тэлефільме «Мімі» (1988). Большасць яе работ — гэта дзіцячыя фільмы. 

У 2007 годзе была ўзнагароджана прэміяй «Мытнік Эдэра» за вялікі ўклад у дзіцячыя фільмы Швецыі. Увечары таго ж дня Каці ўзнагародзілі прэміяй «Лепшы рэжысёр» фільма «Дзеці ўскраін». Лепшымі фільмамі прызнаны: «Дзеці ўскраін», «Новыя прыгоды дзяцей з Булербю», а таксама «Ева і Адам — Чатыры дня нараджэння і адно фіяска». Дачка Каці — Тувэ Эдфельд — таксама актрыса.

Спасылкі
--------

* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 10 студзеня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑
**Лебядзіныя азёры** (балг.: Лебедови езера) — азёры ў абшчыне Джабел Кірджалійскай вобласці Балгарыі. Знаходзяцца ва ўсходніх Радопах, паблізу сяла Лебед, ля падножжа крэпасці Устра.

Ніжняе Лебядзінае возера з'яўляецца буйнейшым возерам у Радопах і мае плошчу 0,1 км². Верхняе Лебядзінае возера даўжэйшае, мае плошчу 0,09 км². Азёры тэктанічнага паходжання. На ўсход ад іх знаходзіцца Прыпешцкае возера. Сваю назву яны атрымалі з-за таго, што лебядзі тут часта спыняюцца, калі ляцяць у вырай.

Спасылкі
--------

* Културни паметници и природни забележителности в Община Джебел Архівавана 20 кастрычніка 2011. (балг.)
* Село Лебед - Една от перлите на Устренски рид  (балг.)
Паравы млын
**Этнаграфічны комплекс «Млын»** — цэнтральны аб'ектам гісторыка-культурнага музея-запаведніка «Заслаўе»

Паравы млын
Адкрыты для наведвання ў 1990 г. пасля рэстаўрацыі паравога млына. Уяўляе сабой драўляны трохпавярховы будынак, пабудаваны ў 1910 г. на сродкі заможнага гараджаніна.

Хата завозніка
--------------

Дом завознікаў
Побач з млынам размешчаны музей «Хата завозніка», на месцы, дзе яна стаяла ў пачатку 20 ст. У памяшканнях узноўлены інтэр'еры пачатку 20 ст. У сенцах знаходзяцца невялікая печ, вуглавая шафа, паліцы з керамічным, медным і латуневым посудам, стол з самаварам, падвесны рукамыйнік. На сценах вісяць бурносы (зімовая вопратка з саматнага сукна), а таксама прыстасаванні конскай вупражы. У белым пакоі знаходзяцца кафляная печ, палаці з сеннікамі, канапа і нямецкі маятнікавы гадзіннік, на покуці — абвіты ручніком абраз, падлога заслана дашчаным мостам, сцены атынкаваны і пабелены.

Свіран
------

Свіран
Драўляны свіран ля млына стаіць на каменным падмурку. Яго галоўны фасад уяўляе сабой галерэю з балконам, парэнчы ўпрыгожаны разьбой. Унутры, уздоўж сцен, цягнуцца засекі для збожжа.

Кузня
-----

Кузня
Кузня 
Састаўной часткай гаспадарчага комплексу з'яўляецца музей «Кузня», размешчаны ў будынку, перавезеным з в. Камень Валожынскага раёна (1994). Інтэр'ер складаецца з горана, мяхоў, калоды з аднарогай накавальняй, ручнога тачыльнага і свідравальнага станкоў, шматлікіх інструментаў: малаткоў, абцугоў, разакоў і прабойнікаў. Побач з кузняй загон для коней. Тут жа на зямлі ляжыць жорнападобны камень — гбала, прыстасаваны для набіўкі на драўляныя колы калёс жалезных абручоў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Этнаграфічны комплекс «Млын»
* Этнаграфічны комплекс «Млын»(недаступная спасылка)

| ⛭Гісторыка-культурны музей-запаведнік «Заслаўе» |
| --- |
| Помнікі і тэрыторыі | Заслаўскі замак (гарадзішча «Вал») з былым кальвінскім зборам ·  Гарадзішча «Замэчак» (летапісны Ізяслаў) ·  Курганныя могільнікі ·  Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі ·  Рэшткі сядзібы Заслаў |
| Музеі | Музейна-выставачны комплекс ·  Музей беларускай маляванкі  ·  Этнаграфічны комплекс «Млын» ·  Музей «ДАП» ·  Дзіцячы музей міфалогіі і лесу |