recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мосін.

**Сяргей Іванавіч Мо́сін** (руск.: Сергей Иванович Мосин; 2 (14) красавіка 1879 — 26 студзеня (8 лютага) 1902, Сестрарэцк) — расійскі канструктар і арганізатар вытворчасці стралковай зброі, генерал-маёр рускай арміі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 2 (14) красавіка 1849 у сяле Рамонь Варонежскай губерні ў сям'і адстаўнога падпаручніка, выхадца з самых нізоў рускага сялянства, які меў за плечамі ўсяго школу кантаністаў, а таксама многія гады бездакорнай службы — Івана Ігнацевіча Мосіна (1810—1890) і мясцовай сялянкі — Феактысты Васялеўны, якая памерла ў 1852 годзе пры родах другога сына — Мітрафана.

Вучыўся ў Тамбоўскім, а потым у Варонежскім кадэцкім корпусе (пераўтвораным у1865 годзе ў Міхайлаўскую Варонежскую ваенную гімназію); потым у 1867—1870 гадах навучаўся ў Міхайлаўскім артылерыйскім вучылішчы. Пасля паспяховага заканчэння вучылішча 21 ліпеня 1970 года быў праведзены ў чын падпаручніка і адбыў да месца службы ў Царскае Сяло. У 1872 годзе зачыслены ў Міхайлаўскую артылерыйскую акадэмію, падчас праходжання вучобы быў праведзены ў чын паручніка ў 1872 годзе, капітана па палявой коннай арылерыі ў 1874 годзе. У 1875 годзе скончыў акадэмію з залатым медалём і быў накіраваны на Тульскі зброевы завод.

У 1875 годзе назначаны на пасаду памочніка начальніка майстэрні, у 1876 годзе — на пасаду начальніка прыборна-штыкавай майстэрні, у 1877 годзе — начальнікам замочнай майстэрні, у 1880 годзе — начальнікам інструментарнай майстэрні, у 1889 годзе — выконваючым пасаду старшыні прыёмнай камісіі Тульскага зброевага завода. У 1894 годзе пераведзены начальнікам Сестрарэцкага зброевага завода.

У 1887 годзе распрацаваў вінтоўку з магазінам у прыкладзе. Вяршыня канструктарскага дасягнення — створаная ў 1890 годзе 7,62-мм вінтоўка, якая ў 1891 годзе была прынята на ўзбраенне рускай арміі з найменнем. У 1894—1902 гадах начальнік Сестрарэцкага зброевага завода. У 1958 годзе ў Туле ўсталяваны помнік Мосіну.

Узнагароды
----------

* Залаты медаль Міхайлаўскай артылерысцкай акадэміі

Зноскі
------

1. ↑  Список генералитету по старшинству по 1-е мая 1901 г. Спб, 1901. С.996.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сяргей Іванавіч Мосін
* *Болотин Д. Н.* Мосин Сергей Иванович(недаступная спасылка) // Вялікая савецкая энцыклапедыя (руск.)
* Чуднов Гавриил. Конструктор С. И. Мосин. (руск.)
* Биография знаменитого инженера С. И. Мосина Архівавана 4 сакавіка 2016. (руск.)
* Сергей Иванович Мосин (руск.)
* СОЗДАТЕЛЬ РУССКОЙ ВИНТОВКИ. Генерал-майор С. И. Мосин (1849—1902) (руск.)
**Хварашча́нскае бало́та** — балота нізіннага тыпу ў Івацэвіцкім і Пінскім раёнах Брэсцкай вобласці, у вадазборы Агінскага канала (сцёк у р. Ясельда). Плошча балота складае 7,9 тыс. га, у межах прамысловага пакладу 6,9. тыс. га. Глыбіня торфу да 5,2 м, сярэдняя 2,1 м. Торф здабываецца на паліва і ўгнаенне. На балоце ёсць сапрапель магутнасцю да 0,7 м. Балота асушана адкрытай сеткай, часткова пераабсталявана пад дрэнаж. Вырошчваюць шматгадовыя травы, збожжа, кармавыя караняплоды.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).
**Хван Кё Ан** (кар.: 황교안; нар. 15 красавіка 1957, Сеул) — паўднёвакарэйскі юрыст і дзяржаўныя дзеяч. 63-ці міністр юстыцыі Паўднёвай Карэі і 44-ы Прэм’ер-міністр Рэспублікі Карэя, выканаўца абавязкаў прэзідэнта Паўднёвай Карэі ў 2016—2017 гадах.

Біяграфія
---------

Скончыў прэстыжную сярэднюю школу Кенгі ў Сеуле, а ў 1981 годзе юрыдычны факультэт універсітэта Сонгюнгван. Больш трыцыці гадоў у органах пракуратуры. Занімаў Пасады пракурора Чханвона, Тэгу і Пусана.

9 снежня 2016 года, у сувязі с імпічментам Пак Кын Хэ, у адпаведнасці з Канстытуцыяй, стаў выканаўцам абавязкаў Прэзідэнта Рэспублікі Карэя. Заставаўся ім да 10 мая 2017 года, калі прэзідэнтам стаў Мун Чжэ Ін.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1153501643 · ISNI: 0000 0004 6507 4342 · VIAF: 4425152025930903600009 |
Букавіна на карце
**Букавіна** — гістарычная назва (з XV ст.) тэрыторыі, якая ўключае сучасную Чарнавіцкую вобласць Украіны (Паўночная Букавіна) і вобласць Сучава ў Румыніі (Паўднёвая Букавіна).

У Х-ХІ ст. у складзе Кіеўскай Русі, у ХІІ-ХІІІ ст. — у Галіцка-Валынскім княстве, з сярэдзіны XIV ст. — у Малдаўскім княстве, з XVI ст. ў Турцыі, з 1774 года — у Аўстра-Венгрыі. У лістападзе 1918 года Букавіна адышла да Румыніі. У жніўні 1940 года Паўночная Букавіна уключана ў склад Украінскай ССР.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кароткая яўрэйская · Праваслаўная · Праваслаўная багаслоўская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4008861-3 · LCCN: sh88001430 · NKC: ge134091 · VIAF: 315144464, 129553126 |
**Беларускі прафсаюз работнікаў лесу і прыродакарыстання** — беларускі прафесійны саюз, член Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі.

Першы беларускі прафсаюз работнікаў сферы дрэваапрацоўкі быў створаны ў 1898 годзе ў Віцебску і называўся «Саюзам дрэваапрацоўшчыкаў». Актыўнае развіццё прафсаюзнага руху пачалося ж з лютаўскай рэвалюцыі 1917 года.

Гісторыя сучаснага Беларускага прафсаюза работнікаў лесу і прыродакарыстання звязана з савецкім прафсаюзам рабочых лясной, папяровай і дрэваапрацоўчай прамысловасці (які быў створаны ў 1954 годзе). Пасля набыцця Беларуссю незалежнасці прафсаюз рабочых лясной, папяровай і дрэваапрацоўчай прамысловасці быў перайменаваны ў Беларускі прафсаюз работнікаў лесу. У 2016 годзе да Беларускага прафсаюза работнікаў лесу быў далучаны Беларускі прафсаюза работнікаў галін прыродакарыстання і геатэхналогій, у выніку чаго арганізацыя атрымала сваю сучасную назву - Беларускі прафсаюз работнікаў лесу і прыродакарыстання.

Зноскі
------

1. ↑  Создан новый профсоюз работников леса и природопользования (руск.)(недаступная спасылка).  Мінскае гарадское агенцтва па дзяржаўнай рэгістрацыі і зямельным кадастры. Архівавана з першакрыніцы 26 лістапада 2020. Праверана 2023-1-28.

Спасылкі
--------

* Гістарычная даведка Беларускага прафсаюза работнікаў лесу і прыродакарыстання
**Беларускі саюз літаратурна-мастацкіх крытыкаў** — добраахвотная грамадская творчая арганізацыя, якая аб’ядноўвае літаратурных і мастацкіх крытыкаў, літаратура- і мастацтвазнаўцаў, культуролагаў, сацыёлагаў, журналістаў і іншых спецыялістаў у галіне мастацкай творчасці. Заснаваны ў 1997 годзе на аснове навукова-творчага прадпрыемства «Авансцэна», якое дзейнічала з 1992, да 1996 года мела назву Цэнтр тэатральнай крытыкі «Авансцэна». Кіруючы орган — з’езд, паміж з’ездамі — Савет, кіраўніцтва ажыццяўляе Прэзідыум Савета. На 2001 больш за 110 членаў.

Мэты і дзейнасць
----------------

Мэты дзейнасці саюза: развіццё сістэмы літаратуразнаўчай і мастацтвазнаўчай адукацыі, павышэнне прафесійнага ўзроўню крытыкаў, аналіз праблем сучаснай мастацкай культуры. Члены саюза праводзяць навукова-даследчую, аналітычную працу ў сферы сучаснай культуры і мастацкай творчасці, канферэнцыі, лабараторыі, семінары па пытаннях тэорыі і практыкі літаратурнай і мастацкай творчасці, арганізуе фестывалі, выстаўкі, канцэрты, творчыя вечары, прапагандуе лепшьм творы літаратуры і мастацтва Беларусі за межамі краіны. Выдае зборнікі літаратурна-мастацкіх артыкулаў з актуальнымі праблемамі мастацкай культуры Беларусі.

Старшыні саюза
--------------

* Рычард Баляслававіч Смольскі

Гл. таксама
-----------

* Спіс членаў Беларускага саюза літаратурна-мастацкіх крытыкаў

Літаратура
----------

* Саюз літаратурна-мастацкіх крытыкаў // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
**«Руская» («тутэйшая») курэнцыя** — сістэма грашовага ліку на тэрыторыі беларуска-літоўскіх губерняў ў XVIII ст. якая адлюстравала курсы абарачэння паўнавартасных манет на мясцовых рынках у адрозненне ад афіцыйна вызначаных — канстытуцыйнай курэнцыі.

У пісьмовых крыніцах упамінаецца ў 1726 — 1762 гг. Згодна рускай курэнцыі паўнавартасныя наміналы манет пераводзіліся на парытэтныя ім сумы ў медных шэлегах: злоты чырвоны = ад 20 злотых 15 грошаў да 22 злотых 15 грошаў у шэлежнай манеце, талер = 9 злотым 15 грошам, тымф = 1 злотаму 15 грошам, шастак = 15 грошам.

Літаратура
----------

* Космылёв, В. С. «Русская куренция» — региональная система белорусского денежногго счета XVIII в. / В. С. Космылёв // Новое в советской нумизматике и нумизматическом музееведении (к 200-летию Отдела нумизматики Эрмитажа): Краткие тезисы докладов и сообщений научной конференции, 14 — 16 сентября 1987 г. / Государственный Эрмитаж. — Л. 1987. — С. 76 — 78.
* Касмылёў, В. С. Курэнцыя руская // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 359. — ISBN 5-85700-077-7.
**Беларускі саюз тэатральных дзеячаў**, *Саюз тэатральных дзеячаў Беларусі* — добраахвотная грамадская творчая арганізацыя работнікаў тэатра Беларусі: артыстаў, рэжысёраў, балетмайстраў, дырыжораў, мастакоў, тэатразнаўцаў і інш. Створаны ў 1987 годзе на базе *Беларускага тэатральнага таварыства* (заснавана 7 чэрвеня 1946 года), з 1994 года — Беларускі саюз тэатральных дзеячаў. Вышэйшы кіруючы орган — з’езд, выканаўчы — рада. З’езды адбыліся ў 1987, 1992, 1997, 1999 гадах. Старшыні — Л. Александроўская (з 1946), М. Яроменка (з 1976), А. Дудараў (з 1992 да сваёй смерці ў 2023).

Мае на мэце садзейнічанне развіццю беларускага сцэнічнага мастацтва, стварэнню спрыяльных умоў для творчасці дзеячаў тэатральнага мастацтва, правядзенне творчых вечароў, бенефісаў, тэатральных свят, ушанаванне памяці выдатных прадстаўнікоў тэатральнага мастацтва Беларусі.

Арганізоўвае канферэнцыі, лабараторыі і семінары па пытаннях тэорыі і практыкі тэатральнага мастацтва. Арганізоўвае і праводзіць фестывалі, выстаўкі, аўкцыёны, канцэрты і інш. Ажыццяўляе выдавецкую і рэкламную дзейнасць. У 1995 годзе Саюз тэатральных дзеячаў аб’ядноўваў больш за 1310 членаў. На 1 лютага 2001 года — 1055 членаў.

Гл. таксама
-----------

* Спіс членаў Беларускага саюза тэатральных дзеячаў

Зноскі
------

1. ↑  Беларусь, 1995

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 241. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Саюз тэатральных дзеячаў Беларусі // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 650. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 144729 |
**Про́смыцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брагінскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Просмычы.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Брагінскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Хракавіцкага (Старахракавіцкага) сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Протастэліды** (*Protostelea*) — клас (або падклас) слізевікоў.

Апісанне
--------

Трафічная стадыя прадстаўлена дробнымі амёбападобнымі клеткамі з адным або некалькімі ядрамі. У некаторых форм развіваецца шматядзерны сеткаваты плазмодый. У адрозненнне ад міксаміцэтаў, у плазмодыях протастэлідаў адсутнічае рытмічны ток цытаплазмы. Многія віды здольны ўтвараць жгуцікі.

Жывяцца протастэліды пераважна бактэрыяльнымі арганізмамі, акрамя таго многія здольны фагацытаваць клеткі дражджэй і споры розных грыбоў. У некаторых выпадках адзначаецца канібалізм.

У плазмаідальных відаў утварэнню пладовых цел папярэднічае сегментацыя плазмодыяў. На паверхні клеткі з’яўляецца тонкая ахоўная абалонка. У той жа час дыферэнцуецца ўчастак цытаплазмы, які ўтварае трубчастую ножку. Па меры росту пратапласт з ядром падымаецца на паверхню субстрата. Калі ножка дасягае канчатковай даўжыні, ён акружаецца шчыльнай абалонкай і становіцца спорай. Звычайна спаракарпы нясуць толькі адну спору, некаторыя віды маюць 2, 4 і нават больш спор. Увесь працэс спорагенезу звычайна займае 30—60 мінут.

Амёбападобныя і плазмаідальныя асобіны протастэлідаў могуць утвараць цысты.

* Ceratiomyxa sp.*Ceratiomyxa* sp.
* Ceratiomyxa sp.*Ceratiomyxa* sp.
* Амёбападобныя клеткі Protostelium sp.Амёбападобныя клеткі *Protostelium* sp.
* Пладовыя целы Protostelium sp.Пладовыя целы *Protostelium* sp.

Зноскі
------

1. ↑  Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз. С. 534

Літаратура
----------

* Протисты: Руководство по зоологии / под ред. академика РАН А. Ф. Алимова. — СПб.: Наука, 2000. — Т. 1. — 679 с. ISBN 5-02-025864-4

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG |
Джота, фрэска «Пацалунак Юды», Капэла Скравеньі 
**Протарэнесанс** (ад стар.-грэч.: πρῶτος — «першы» і фр.: Renaissance — «Адраджэнне») — этап у гісторыі італьянскага мастацтва XIII — пач. XIV ст. які падрыхтаваў глебу для культуры эпохі Адраджэння.

Вытокі Протарэнесансу адносяцца да XI-XII ст. і звязаны з уздымам свабодных італьянскіх гарадоў, дзе хутка развіваліся рамяство і гандаль. Найбольш раннія формы выявіліся ў архітэктуры Тасканы, дзе дойліды надавалі формам готыкі ўраўнаважанасць і спакой. Мастацтву Протарэнесансу характэрны тэндэнцыі нагляднага адлюстравання рэчаіснасці, свецкі пачатак і цікавасць да антычнай спадчыны, пераканаўчасць прасторавых пабудоў, эмацыянальная выразнасць вобразаў. Сярод прадстаўнікоў Протарэнесансу Арнольфа дзі Камбіа, Джота дзі Бандонэ, П’етра Каваліні, Нікола Пізана і інш. Тэндэнцыі Протарэнесансу часта спалучаліся з традыцыямі т.зв. італа-візантыйскага мастацтва і готыкі (творчасць Дуча ды Буанінсенья, Сімоне Марціні, Амброджа Ларанцэці, П’етра Ларанцэці і інш.).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
**Цэнтральны парк культуры і адпачынку імя А. П. Бондзіна (ЦПКіА імя А. П. Бондзіна)** — цэнтральны парк горада Ніжняга Тагіла, размешчаны ў гістарычным цэнтры на беразе Тагільскай сажалкі, у Ленінскім раёне горада, у цэнтры горада.

Гісторыя
--------

Парк на беразе Тагільскай сажалкі быў закладзены ў пачатку XIX ст. прыкладна ў 1806 г. і спачатку зваўся Панскім садам. Ён быў уладкаваны так, каб разам з панскім домам Мікалая Мікіціча Дзямідава складаць адзін ансамбль. Панскі сад разам з аранжарэяй адлюстраваны на карціне мастака Васіля Раева «Тагіл узімку». У гэтай аранжарэі ўзімку гадаваліся агуркі і ананасы.

У 1920-я гады ў садзе працаваў летні тэатр. Тут выступалі на гастролях розныя тэатры, паказваліся кінастужкі. У 1930-я гады ў садзе пачалі праводзіцца масавыя гарадскія гулянні, тут працавалі чытальня, рэстаран, пракат лодак для катанняў на сажалцы, а таксама пакой для аматараў шашак і шахмат і дзіцячая тэхнічная станцыя. 23 чэрвеня 1935 года ў сад прыехаў Уральскі заапарк.

27 ліпеня 1946 г. у парку быў урачыста адкрыты помнік ніжнетагільскаму пісьменніку А. П. Бондзіну працы скульптара М. П. Крамскога. 1 красавіка наступнага года 1947 г. гарадскі парк быў пераназваны ў гонар пісьменніка. У парку захаваўся дом (Мемарыяльна-літаратурны музей Бондзіна), у якім пісьменнік пражыў апошнія гады свайго жыцця.

У 1960—1970-я гады ў парку былі летні кінатэатр, эстрада, спартыўнае мястэчка, дзіцячая пляцоўка, планетарый.

У 2000-я ў парку Бондзіна з’яўляюцца металічныя скульптуры тагільскага скульптара Аляксандра Іванова «Мурашка-працавік» (антрапаморфная мурашка з рыдлёўкай) і «Страказа» (на ліхтары ў выглядзе кветкі дзьмухаўца). Таксама адкрываецца вялікая колькасць новых атракцыёнаў. У 2012 годзе на тэрыторыі парка працаваў прыватны кантактны заапарк.

Спасылкі
--------

* Сады и парки старого Тагила (руск.).  История Нижнего Тагила от основания до наших дней. Праверана 25 сакавіка 2015.
* Городской парк культуры и отдыха им. А. П. Бондина (руск.).  Путеводитель по городу. Нижний Тагил. Праверана 25 сакавіка 2015.
* *Ирина Манзор*. Тагильские парки и скверы (руск.).  Нижнетагильский городской исторический архив (13 ліпеня 2014). Праверана 25 сакавіка 2015.
**Беларускі прафсаюз работнікаў транспарту і камунікацый** — беларускі прафесійны саюз, член Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі, аб’ядноўвае работнікаў у галіне транспарту.

Сучасны прафсаюз работнікаў транспарту быў створаны ў 2016 годзе шляхам аб’яднання трох прафсаюзаў: Беларускага прафсаюза авіяцыйных работнікаў, Беларускага прафсаюза чыгуначнікаў і транспартных будаўнікоў і Беларускага прафсаюза работнікаў транспарту і дарожнай гаспадаркі.

Першыя ж прафсаюзныя арганізацыі авіяцыйных работнікаў, чыгуначнікаў і рамізнікаў пачалі з’яўляцца на тэрыторыі Беларусі яшчэ на пачатку ХХ стагоддзя.

Зноскі
------

1. ↑  Создан Белорусский профсоюз работников транспорта и коммуникаций «Белпрофтранс» (руск.).  АНТ (18 мая 2016). Праверана 2022-1-19.
2. ↑  Зарегистрирован Белорусский профсоюз работников транспорта и коммуникаций (руск.) (12 жніўня 2016). Праверана 2022-1-19.
3. ↑  История - Белорусский профсоюз работников транспорта и коммуникаций
**Беларускі прафсаюз работнікаў адукацыі і навукі** — беларускі прафесійны саюз, член Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі.

Першыя настаўніцкія прафсаюзы на тэрыторыі Беларусі з’явіліся ў 1906 годзе ў Віцебску і Мінскай губерні. Да 1907 году ў Беларусі існаваў ужо 101 настаўніцкі прафсаюз.

Да 1919 года прафсаюзы педагогаў мелі нелегальную форму. Першым легальным прафсаюзам настаўнікаў стаў *Усерасійскі саюз работнікаў асветы і сацыялістычнай культуры*. У 1934 годзе з Усерасійскага саюза работнікаў асветы і сацыялістычнай культуры былі выдзелены прафсаюз работнікаў пачатковых і сярэдніх школ, прафсаюз работнікаў вышэйшай школы і навуковых устаноў, прафсаюз работнікаў дашкольных устаноў і прафсаюз работнікаў палітпрасветустаноў. У 1948 годзе адбываецца аб’яднанне прафсаюза работнікаў пачатковых і сярэдніх школ з прафсаюзам дашкольных устаноў у прафсаюз работнікаў асветы. У 1957 годзе адбылося аб’яднанне прафсаюзаў работнікаў асветы, работнікаў вышэйшай школы і навуковых устаноў БССР у прафсаюз работнікаў асветы, вышэйшай школы і навуковых устаноў БССР.

У час перабудовы, у 1990 годзе, на аснове прафсаюза работнікаў асветы, вышэйшай школы і навуковых устаноў Беларускай ССР быў створаны Беларускі прафсаюз работнікаў адукацыі і навукі.

Спасылкі
--------

* Храналогія асноўных падзей у Прафсаюзе работнікаў адукацыі і навукі
* Гісторыя Беларускага прафсаюза работнікаў адукацыі і навукі
**Беларускі прафсаюз работнікаў дзяржаўных і іншых устаноў** — беларускі прафесійны саюз, член Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі.

Гісторыя
--------

Першапачаткова прафсаюз утвораны ў 1931 годзе на I Усебеларускім з’ездзе саюза работнікаў дзяржаўных устаноў. У далейшым саюз рашэннем УЦСПС быў падзелены на чатыры розныя арганізацыі. У час Вялікай Айчыннай вайны дзейнасць усіх прафсаюзных арганізацый была прыпынена, а пасля заканчэння вайны на базе старых арганізацый быў створаны адзіны прафсаюз работнікаў дзяржаўных устаноў БССР.

У час перабудовы і аддзялення беларускіх прафсаюзаў ад УЦСПС, у 1990 годзе было прынята рашэнне аб стварэнні Беларускага прафсаюза работнікаў дзяржаўных устаноў, які ў гэтым жа годзе ўвайшоў у ФПБ. Сваю сучасную назву арганізацыя атрымала ў 1995 годзе.

Структура
---------

У склад Беларускага прафсаюза работнікаў дзяржаўных і іншых устаноў уваходзяць галіновыя правасаюзныя арганізацыі:

* Галіновая прафсаюзная арганізацыя работнікаў падатковых і іншых фінансавых органаў;
* Галіновая прафсаюзная арганізацыя работнікаў органаў дзяржаўнай бяспекі;
* Галіновая прафсаюзная арганізацыя Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь.

Спасылкі
--------

* Белорусский профессиональный союз работников государственных и других учреждений - Сайт Федерации профсоюзов Беларуси
* Информация об архивном фонде Белорусского профсоюз работников государственных и других учреждений // Фондовый каталог государственных архивов Республики Беларусь
Смегма на галоўцы палавога члена
**Смегма**, *прэпуцыяльная змазка* — сакрэт залоз крайняй плоці, назапашваецца пад яе ўнутранай лісцінкай і ў венечным разоры палавога члена. Асноўныя кампаненты — тлушчы і амярцвелыя клеткі палавога члена і крайняй плоці. Прысутнічае спецыфічная непатагенная мікрафлора — мікабактэрыі смегмы, здольныя актыўна асіміляваць утрымальныя ў ёй тлушчы. Утварэнне смегмы пачынаецца ў перыяд палавога выспявання, павялічваецца ў перыяд найбольшай палавой актыўнасці (18-25 год) і практычна адсутнічае ў старым узросце. Свежыя вылучэнні маюць белы колер і раўнамерна размеркаваны на паверхні галоўкі.

Доўгі застой смегмы ў прэпуцыяльным мяшку пры фімозе, пры парушэнні правіл асабістай гігіены спрыяюць развіццю баланіта, балапастыта, узнікненню пераракавых захворванняў.

Літаратура
----------

* Современная сексология. Энциклопедия. — Под общей редакцией доктора медицинских наук В. А. Доморацкого. — Мн.: БелЭн. 2008. — 384 с.: іл.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Арлова.
**Галіна Аляксандраўна Арло́ва** (30 лістапада 1928, Віцебск — 21 жніўня 2021, Мінск) — беларуская актрыса. Народная артыстка Беларускай ССР (1991).
Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1989).

Жонка Народнага артыста СССР Мікалая Яроменкі-старэйшага (1926-2000) і маці Народнага артыста Расіі Мікалая Яроменкі-малодшага (1949-2001).

Біяграфія
---------

У 1948 годзе скончыла студыю Беларускага тэатра імя Якуба Коласа і была залічана ў трупу тэатра імя Якуба Коласа. У Купалаўскім тэатры з 1959 года.

Памерла 21 жніўня 2021 года.

Творчасць
---------

Лепшыя ролі: Нэлі («Прыніжаныя і зняважаныя» паводле Ф. Дастаеўскага), Ягадка («Амністыя» М. Матукоўскага), Кудрыцкая («Брама неўміручасці» К. Крапівы), Патрык Кэмпбел («Мілы лгун» Дж. Кілці), Антаніна Львоўна («І змоўклі птушкі» паводле І. Шамякіна), Маша, Каця Маслава («Жывы труп», «Уваскрэсенне» паводле Л. Талстога), Алена («Жаніцьба Бялугіна» А. Астроўскага), Карпухіна («Дзядзечкаў сон[ru]» паводле Ф. Дастаеўскага), Кукушкіна («Даходнае месца[ru]» А. Астроўскага), Васіліса («На дне» М. Горкага), Ганна Андрэеўна («Рэвізор» М. Гогаля), Ірына («Веру ў цябе» В. Карастылёва[ru]), Надзея («Сябры і гады́» Л. Зорына), Леакадзія Бэкбік («Што той салдат, што гэты[ru]» Б. Брэхта), Вольга Носава («Традыцыйны збор» В. Розава), Кісялёва («Характары» паводле В. Шукшына), Эма Герберт («Бераг» паводле Ю. Бондарава), Грыпіна («Ажаніцца — не журыцца» бр. Далецкіх, М. Чарота), Генеральша («Вечны Фама» У. Бутрамеева паводле Ф. Дастаеўскага), Жонка Зуйка («Страсці па Аўдзею» У. Бутрамеева), Маці Ёрана Персана («Эрык XIV[sv]» А. Стрындберга), Хенавева «(Апельсінавае віно» А. Касоны).

Сям’я
-----

муж — Мікалай Яроменка (1926—2000),
сын — Мікалай Яроменка (1949—2001).

Зноскі
------

1. ↑  Памерла народная артыстка БССР Галіна Арлова

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0036-6 (т.1).

Спасылкі
--------

* Народной артистке Беларуси Галине Орловой сегодня исполняется 85 лет  (руск.)
* Галина Александровна Орлова  (руск.)
**Дзеўка** — рака ў паўночных ваколіцах Гомеля XVI—XIX стст. Упершыню згадваецца ў «Рэестры рэвізіі гаспадарскай Гомельскай воласці» 1560 г. як адзін з арыенціраў зямельных меж, вызначаных для сяла Ваўковічы: «…отъ мостка черезъ дуброву въ рѣчку Дѣвку, Дѣвкою у Дѣдно озеро».

Згодна з «Генеральным планам Беліцкага павета» 1784 г. брала пачатак прыблізна за адну вярсту на паўднёвы ўсход ад сяла Прудок, утварала ў сярэдняй сваёй плыні завадзь (азярцо), адкуль па лугавіне цякла да ўпадзення ў возера затокавага тыпу Дзядно. Назва апошняга з цягам часу была перанесена на Дзеўку, пра што сведчаць картаграфічныя і статыстычныя крыніцы першай паловы ХІХ ст.

Верагодна, што рэчышча сучаснага абваднога канала на заходняй мяжы мікрараёна Мельнікаў Луг у Гомелі часткова супадае з колішнім рэчышчам Дзеўкі.

Галерэя
-------

* Абводны канал ад вул. Галавацкага да калектараў пры вул. Хатаевіча, 2016 г.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Акты, издаваемые Комиссиею, высочайше учрежденною для разбора древних актов в Вильне : Акты Главного литовского трибунала. — Вильна : Тип. А. Г. Сыркина, 1886. — Т. 13 — С. 364.
2. ↑  Генеральный план Белицкого уезда / Генеральное межевание Могилевской губернии 1784 г.
3. ↑  Карта окрестностей местечка Гомеля снятая глазомерно в 1838 году.
4. ↑  Военно-статистическое обозрение Российской Империи / [Текст]. — Санкт-Петербург : в типографии Департамента Генерального Штаба , 1848-1858. — Т. 8, ч. 3: Могилевская губерния. — 1848. — Отд. 2. — С. 26.
5. ↑  Гомель. Атлас туриста. / Справоч. изд. Ред. Ю. М. Нестеровская. — Минск : РУП «Белкартография», 2019. — С. 15.
**Дзе́тлеф Ко́беля** (н.-луж.: Detlef Kobjela, 7 красавіка 1944, вёска Рогазна, Лужыца, Германія — 18 мая 2018, Будзішын, Лужыца, Германія) — сербалужыцкі кампазітар і музыказнаўца. Унёс значны ўклад у захаванне і развіццё музычнай культуры сербалужыцкага народа. Лаўрэат прэміі імя Якуба Чышынскага (1978).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1944 годзе ў сербалужыцкай вёсцы Рогазна ў сям'і пекара. З пяцігадовага ўзросту пачаў сваё навучанне гульні на фартэпіяна. Ва ўзросце шасці гадоў паступіў у музычную школу ў Котбусе. З васьмі гадоў навучаўся ў Нижнялужыцкай гімназіі ў Котбусе, якую скончыў у 1962 годзе. Спрабаваў паступіць на бібліяграфічны факультэт Берлінскага універсітэта імя Гумбальдта, аднак з-за недахопу месцаў паступіў на факультэт мастацтва і нямецкай мовы Педагагічнага інстытута ў Будзішыне. Падчас апошняга года навучання працаваў музычным драматургам у Сербалужыцкім нацыянальным ансамблі. У 1967 годзе скончыў інстытут па спецыяльнасці «германістыка, педагогіка і гісторыя мастацтва». Потым праходзіў тэрміновую службу ў званні капрала ў гарадской паліцыі ў Будзішыне (1968-1969).

З 1967 па 1980 год працаваў музычным драматургам у Сербалужыцкім нацыянальным ансамблі. Да 1981 года выкладаў музыку ў Сербалужыцкай вышэйшай школе ў Котбусе. З 1970 па 1990 гады — навуковы сакратар Рабочай групы музыкантаў-лужычанаў ў «Саюзе кампазітараў і музыказнаўцаў ГДР» (Arbeiterkreises Sorbischer Musikschaffender im Verbande der Komponisten und Musikwissenschaftler der DDR).

З 1980 года — галоўны музычны драматург Сербалужыцкага нацыянальнага ансамбля і з 1990 па 1995 гады — кіраўнік гэтага музычнага калектыву.

З 1968 года займаўся кампазітарскай дзейнасцю. Яго творчасць ўключае шматлікія музычныя творы, у тым ліку кінематаграфічную музыку, шматлікія песні і харавыя творы. Яго творы ў асноўным выконваліся ў Лужыцы і былі звязаны з музычнай культурай сербалужыцкага народа.

У 1978 годзе за сваю дзейнасць быў уганараваны Прэміяй імя Якуба Чышынскага.

Сачыненні
* Detlef Kobjela, Werner Meschkank: Vom Regenzauberlied bis zur wendischen Pop-Ballade — Эйн Beitrag zur Musikgeschichte der Lausitz unter besonderer Darstellung der niedersorbischen Musikgeschichte, Podstupimske pśinoski k Sorabistice, Nr. 3, 2000

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 26 красавіка 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>

Літаратура
----------

* Gregor Wieczorek, Serbski komponist Detlef Kobjela jo njabogi, Nowy Casnik, 23.05.2018
* In memoriam Detlef Kobjela Архівавана 27 кастрычніка 2019.

Спасылкі
--------

* Бібліяграфія

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 134931319 · ISNI: 0000 0000 7375 9019 · LCCN: no2006116586 · NUKAT: n2014144205 · VIAF: 79862935 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Савіцкі сельсавет.
**Са́віцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Савічы.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Камарынскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года перададзены ў склад Брагінскага раёна, тады ж да сельсавета далучана тэрыторыя скасаваных Грушанскага і Пучынскага сельсаветаў. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года ў складзе Брагінскага раёна БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — у складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Выграбна-Слабадскога сельсавета. 12 лістапада 1966 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Сцепаноўскага сельсавета (3 населеныя пункты: Новы Сцепаноў, Перасяцінец і Стары Сцепаноў), з часткі сельсавета (5 населеных пунктаў: Выграбная Слабада, Вярховая Слабада, Жэрднае, Нежыхаў і Пучын) утвораны Слабадскі сельсавет. 8 студзеня 1987 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаваных Піркаўскага (4 населеныя пункты: вёскі Ляды, Піркі, Сувіды і Чэрнеў) і Слабадскога (5 населеных пунктаў: вёскі Выграбная Слабада, Вярховая Слабада, Жэрднае, Нежыхаў і Пучын) сельсаветаў, цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Грушнае. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Савіцкага сельсавета 8 населеных пунктаў. 26 сакавіка 1987 года ў склад сельсавета з Чамярыскага сельсавета перададзены 5 населеных пунктаў (вёскі Новая Грэбля, Новыя Хракавічы, Старыя Хракавічы, пасёлкі Калінінскі і Ленінскі), сельсавет перайменаваны ў Хракавіцкі.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.
2. ↑  Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 лістапада 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 1 (1159).
3. ↑  Белорусская ССР. Административно-территориальное деление. На 1 января 1974 года. (руск.). — Выданне 5-е. — Мн.: Беларусь, 1974. — С. 74. — 248 с. — 10 000 экз.
4. ↑  Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.
**Ліпан** (саманазва: *Lépai-Ndé*) — народ з групы апачы, карэнныя жыхары ЗША. Жывуць пераважна ў штатах Тэхас і Нью-Мексіка. Агульная колькасць (2000 г.) - каля 1 000 чал.

Ліпан з'яўляюцца нашчадкамі канфедэрацыі паўднёвых атабаскаў, што насялялі ў XVIII ст. тэрыторыю Тэхаса і Нью-Мексіка. Іх асноўным заняткам было коннае паляванне. 

Канфедэрацыя распалася да сярэдзіны XIX ст. ў выніку паражэнняў ад каманчаў. Асобныя групы ліпан далучыліся да іншых апачы, каёва і кікапу, але захоўвалі родную мову і памяць пра адзінства. У канцы XIX ст. - першай палове XX ст. мова і звычаі ліпан вывучаліся амерыканскімі антраполагамі.

У нашы дні ліпан працягваюць падзяляцца на асобныя групы і жывуць сярод іншых індзейскіх народаў. На афіцыйным ўзроўні яны не прызнаюцца ўладамі ЗША ў якасці асобнай нацыі, фіксуюцца як апачы або чальцы пэўнай рэзервацыі. Аднак з канца XX ст. назіраецца імкненне ліпан да ўзаемнай культурнай інтэграцыі і адраджэння роднай мовы.

Спасылкі
--------

* Lipan Apache
* Lipan Apache Tribe of Texas

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85077286 |
**Смаўжо́ўскі вялі́кі камень** — геалагічны помнік рэспубліканскага значэння (з 2000). Размешчаны за 1,2 км ад вёскі Смаўжы Слонімскага раёна Гродзенскай вобласці Беларусі.

Апісанне
--------

Шэры дробназярністы граніт з пражылкамі ружовага пегматыту. Даўжыня 5,3 м, шырыня 2,9 м, вышыня 1,2 м, у абводзе 13,9 м, аб’ём 9,8 м³, маса бачнай часткі 25,9 тон. Прынесены ледавіком каля 220—150 тысяч гадоў назад з тэрыторыі Швецыі.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* *Вінакураў В. Ф.* Смаўжоўскі вялікі камень // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 52—53. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
Піраміда Кукулькана, якая знаходзіцца ў Чычэн-Іцы — галоўным горадзе лігі
Руіны Ушмаля
Руіны Маяпана
**Маяпа́нская лі́га** — саюз паміж трыма гарадамі мая: Чычэн-Іцой, Ушмалем і Маяпанам, утвораны ў 1007 годзе н. э.

Перадгісторыя
-------------

У X стагоддзі на Юкатан урываюцца тальтэкі, якія па нейкіх прычынах пакінулі Талан, і пры дапамозе саюзных ім маянскіх плямён Іца і Тутуль Шыу захопліваюць гэтыя тэрыторыі. Тальтэкі, змяшаўшыся з мясцовымі мая, замацоўваюцца ў Чычэн-Іцы і робяць яе сваёй новай сталіцай. У гэты ж час саюзнікі тальтэкаў засноўваюць свае гарады — Каком заснаваў Маяпан, а Ах Суйток Тутула Шыу — Ушмаль. Гэтыя гарады пачынаюць хутка расці. У Чычэн-Іцы былі створаны піраміды ў гонар тальтэкскага бога, Кецалькаатля, культ якога ўжо зліўся з культам маянскага Кукулькана. Выявай боскага Пярнатага змея ўпрыгожаны выдатныя калоны Чычэн-Іцы, якія паказвалі, што ў горада з'явіўся новы заступнік. Ушмаль быў пабудаваны ў стылі «маяскага рэнесансу», найярчэйшым узорам якога з'яўляецца Палац правіцеляў горада.

Гісторыя
--------

У 1007 годзе Чычэн-Іца, Ушмаль і Маяпан утвараюць так званую Маяпанскую лігу. Гэта ўмоўная назва, бо спачатку абсалютным гегемонам і гэтага саюза і сталіцай усяго тагачаснага Юкатана быў горад Чычэн-Іца.
Спачатку гэта быў больш-менш моцны саюз. Але з часам Чычэн-Іца ператварылася ў сапраўднага гегемона-тырана. Кіраўнікі Чычэн-Іцы мелі абсалютную ўладу, ім плацілі даніну гарады, якія знаходзіліся нават на адлегласці 1000 км. Больш таго, жрацы Чычэн-Іцы, якія валодалі велізарнай уладай у горадзе, патрабавалі ад сваіх даннікаў людзей для прынясення ў ахвяру багам. І ў рэшце рэшт правіцелі Маяпана, Ушмаля і Іцмаля — Хунак Кеель, Чан Такіль і Уліль задумалі змову супраць Чычэн-Іцы. 22 лістапада 1194 года маяпанскія войскі Хунак Кееля атакуюць і захопліваюць Чычэн-Іцу. Так Какомы, дынастыя правіцеляў Маяпана, становяцца неабмежаванымі правіцелямі паўночнага Юкатана. Каб зацвердзіць сваю магутнасць, яны прыводзяць у Маяпан маяскіх халач-вінікаў і прымушаюць іх застацца тут на пастаяннае жыхарства. Нават кіраўнік Ушмаля вымушаны быў пасяліцца ў Маяпане. Аб ваеннай моцы Маяпана сведчылі гарадскія ўмацаванні — сапраўдныя крапасныя сцены (да гэтага ні ў адным маяскім горадзе не было знешніх умацаванняў).

Валадарства маяпанскіх Какомаў над астатнімі юкатанскімі мая працягвалася 250 гадоў. Але затым супраць дыктатуры Какомаў успыхвае агульнаюкатанскае паўстанне, якім кіраваў халач-вінік Ушмаля Ах Шупа Шыу. Паўстанне было паспяховым. 6 студзеня 1461 года Тутуль Шывы з Ушмаля разбурылі Маяпан.

Зноскі
------

1. ↑  ДИЕГО ДЕ ЛАНДА->СООБЩЕНИЕ О ДЕЛАХ В ЮКАТАНЕ->ПРЕДИСЛОВИЕ->ЧАСТЬ 1
2. ↑  Индейская история и культура. МАЙИ — ОДИНОКИЕ ГЕНИИ

Літаратура
----------

* В. А. Кузьмищев. «Тайна жрецов майя»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Махмутаў.
**Роберт Мустафавіч Махмутаў** (8 лютага 1939, с. Ялховае Возера, Багдашкінскі раён, Ульянаўская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Сярэднеазіяцкі політэхнічны інстытут у 1962 годзе. З 1969 па 1980 г. працаваў галоўным архітэктарам праектаў, кіраўніком майстэрні Віцебскграмадзянпраекта.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1972 года. Пражывае ў Ташкенце.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): будынкі ПКБ АСК па вул. Замкавай (1977), аблканторы Дзяржбанка па вул. Леніна, 17 (1981), жылы дом аблкалгасбуда (1976), 5-павярховы 503-кватэрны дом комплекс[d] на рагу Маскоўскага праспекта і вуліцы Чкалава (1977; сааўтар І. Панамароў), вайсковыя могілкі па вул. Цітова (1979) у Віцебску, Дом Саветаў[d] у г. Глыбокае (1979, у сааўтарстве з І. Панамаровым, В. Ягадніцкім), жылыя кварталы і мікрараёны ў Паставах, Полацку, Віцебску (1979).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Махмутов Роберт Мустафович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Мадэль, рэканструкцыя Галікарнаскага маўзалея без скульптурных кампазіцый па перыметру цокаля
**Галікарнаскі маўзалей** (старажытнагрэцк. *ὁ Τάφος τοῦ Μαυσσώλου; τὸ Μαυσσώλειον Ἁλικαρνασσεύς, τὸ Μαυσ(σ)ωλ(λ)εῖον τοῦ Ἁλικαρνασσοῦ}} — ho Táphos tou Maussôllou, tò Maussôleíon Halikarnasseús, tò Mausôleíon toû Halikarnassoû*, *«Магіла Маўсола»*; лац. *«sepulcrum Mausoli Halicarnasense», «Маўзалей у Галікарнасе»*) — раскошны помнік і маўзалей персідскаму сатрапу і цару Карыі Маўсолу II, з’яўляецца пятым з Сямі цудаў свету старажытнасці.

Маўзалей быў пабудаваны прыблізна паміж 368 — 350 гадамі да н.э. ў Галікарнасе, новай сталіцы Карыі ў Малой Азіі, сёння горад Бодрум на ўсходнім узбярэжжы Эгэйскага мора ў Турцыі. Узвядзенне фундамента пачалося на выступе скалістага схіла з памерамі 105 на 244 метраў, які з цягам часу акружылі абвадной сцяной (περίβολος — перыбалас). Памеры фундаментнай пліты складалі 32 метра шырыні і 38,40 метраў даўжыні, вышыня пабудовы дасягала каля 46 метраў. Трохступенчаты цокаль маўзалея быў пабудаваны з вулканічных горных парод зялёнага колеру з мармуравай абліцоўкай. Вакол кожнай ступені цокаля, якія будаваліся ў прапорцыі 3:4:5, стаялі скульптурныя кампазіцыі, перад ніжняй ступенню — размешчанныя на выступаючым фундаменце сцэны бітваў конных воінаў паміж грэкамі і персамі прыкладна ў натуральную велічыню, перад сярэдняй ступенню — гераічныя фігуры, а перад найвышэйшай — сцэны палявання двойчага памеру натуральнай велічыні.

Зноскі
------

1. 1 2  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Галікарнаскі маўзалей
* Сем цудаў свету. Галікарнаскі маўзалей Архівавана 22 красавіка 2007. (на рускай мове)

| Сем цудаў свету |
| --- |
| 
* Піраміда Хеопса
* Вісячыя сады Семіраміды
* Храм Артэміды Эфескай
* Статуя Зеўса
* Александрыйскі маяк
* Калос Радоскі
* Галікарнаскі маўзалей

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 13516492p · GND: 1047224240 · NKC: ge477680 · SUDOC: 032200447 · VIAF: 306286988 |
**Мнесікл** (грэч. *Μνησικλής*) — старажытнаафінскі дойлід другой паловы V ст. да н.э. сучаснік Перыкла, які працаваў у стылі высокай класікі.

Працы
-----

Прапілеі афінскага Акропаля
Найбольш вядомай яго працай з'яўляюцца Прапілеі — манументальныя ўваходная брама афінскага Акропаля, якая была пабудавана з 437 г. да н.э. да 432 г. да н.э. У двух вонкавых порціках Прапілеяў быў скапіраваны дарычны стыль калон Парфенона, абодва будынкі павінны былі складаць візуальнае адзінства. Порцікі злучае ўнутраная каланада ў іанічным стылі. Паўночнае крыло Прапілеяў займала пінакатэка. Першапачатковы праект гэтага збудавання, як было даказана Дэрнфельдам, меркаваўся значна больш грандыёзным, але не быў ажыцёўлены па прычынах, не вядомых з дакладнасцю. Мяркуюць, што тут мела ролю варожая Перыклу партыя, якая прыкрывалася рэлігійнымі меркаваннямі, з прычыны таго, што Прапілеі павінны былі заняць сабой частку ўчастку зямлі, прысвечанага Артэмідзе Браўроніі і знішчыць частку пеласгічнай сцяны, што лічылася свяшчэннай. Прапілеі засталіся няскончанымі з прычыны Пелапанескай вайны, якая ўспыхнула ў 431 годзе: сумы, прызначаныя для іх пабудовы, былі ўжыты на ваенныя выдаткі.

Мнесикл таксама працаваў на будаўніцтве Эрэхтэёна з 421 г. да н.э. да 405 г. да н.э.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Роговин Н. Е.* «Пропилеи Акрополя в Афинах», — М, 1940.
* *Вundgаard J. A.* «Mnesicles», — Kbh, 1957.

Спасылкі
--------

* Пры напісанні артыкула выкарыстаны матэрыял з Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона (1890—1907).
* Вялікая савецкая энцыклапедыя, «Мнесікл»(недаступная спасылка)
**Мно́ства** — базавае паняцце тэорыі мностваў. **Мноства** разглядаецца як набор аб’ектаў, якія называюць яго элементамі. Пры гэтым:

* кожны элемент можа ўваходзіць у мноства толькі адзін раз
* парадак пералічэння элементаў мноства значэння не мае.

Факт уваходжання элемента {\displaystyle a} ў мноства {\displaystyle A} абазначаецца сімвалам {\displaystyle \in }:

{\displaystyle a\in A}

Калі ж {\displaystyle a} не з’яўляецца элементам мноства {\displaystyle A}, гэта можна абазначыць так:

{\displaystyle a\notin A}

Вызначэнне мноства
------------------

Заданне спосаба выяўлення факта ўваходжання або неўваходжання аб’екта ў мноства называецца **вызначэннем мноства**. Адрозніваюць экстэнсіўны і інтэнсіўны шляхі вызначэння мноства.

Экстэнсіўны шлях палягае ў пералічэнні элементаў мноства. У матэматычнай натацыі элементы раздзяляюць коскай, а ўвесь спіс бяруць у фігурныя дужкі, напрыклад:

{\displaystyle A=\{a,b,c,d\}}

Інтэнсіўны шлях палягае ў прадастаўленні пэўнага правіла, якое дазваляе праверыць любы аб’ект на прадмет яго ўваходжання ў мноства, напрыклад:

*{\displaystyle A} ёсць мноства колераў вясёлкі*

Некаторая віды мностваў
-----------------------

Пустое мноства {\displaystyle \varnothing } — гэта мноства, якое не мае ніводнага элемента. Усе пустыя мноствы тоесныя між сабой.

Універсальнае мноства — гэта мноства, якое ўключае ў сябе ўсе магчымыя элементы. Тэарэтычна можна казаць пра «абсалютна ўніверсальнае мноства», якое ўключае ўсе магчымыя элементы. Але практычна за ўніверсальнае мноства ўмоўна прымаецца мноства ўсіх аб’ектаў, што разглядаюцца ў той ці іншай задачы.

Паняцці пустога і ўніверсальнага мностваў у вялікай ступені з’яўляюцца супрацьлеглымі.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| {\displaystyle A\cap B} |  | {\displaystyle A\cup B} |  | {\displaystyle A\setminus B} |

Гл. таксама
-----------

* Падмноства
* Аперацыі над мноствамі
**Пры́нцып адно́снасці Галіле́я** (**пры́нцып адно́снасці ў меха́ніцы**) — адзін з фундаментальных прынцыпаў механікі, які сцвярджае раўнапраўнасць усіх інерцыяльных сістэм адліку і, такім чынам, адсутнасць адзінай, «абсалютнай» сістэмы адліку.

Прынцып адноснасці Галілея фармулюецца наступным чынам:

*У любых інерцыяльных сістэмах адліку ўсе механічныя з’явы адбываюцца аднолькава, калі аднолькавыя іх пачатковыя ўмовы.*
З прынцыпу адноснасці вынікае адноснасць самога паняцця руху, бо цела, якое рухаецца ў адной сістэме адліку, можа быць нерухомым у іншай.

Пашырэннем прынцыпу адноснасці Галілея з’яўляецца прынцып адноснасці Эйнштэйна.

Літаратура
----------

* Галілея прынцып адноснасці // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. С. 461.
**Тэронэ** (італ.: terronе) – мянушка, які існуе ў культуры Італіі, і азначае жыхароў поўдня краіны. Слова мае старажытнае паходжанне і сустракаецца ў пісьмовых крыніцах з 17 ст.

Існуюць некалькі тлумачэнняў паходжання слова, у самым распаўсюджаным з іх лічыцца, што слова ўзнікла ад спалучэння, адпаведна, пачатку і канца двух словаў: *terre(moto)* *e* *(meridi)one* (*земляроб поўдня*). Паводле іншых меркаванняў, паходжанне слова выводзіцца ад выразаў *земляроб*, *чорны як зямля* (*terra* - зямля), *той, хто належыць зямлі*, *той, хто есць зямлю*, *той, у каго скура чорная, як зямля*. Іншымі падобнымі італьянскімі словамі з’яўляюцца *villano* (вільяна), *contadino* (кантадзіна), *burino* (бурына) і *cafone* (кафоне). Прыблізным беларускім адпаведнікамі можна лічыць гутарковыя *калгаснік* або *вясковец*.

Слова *тэронэ* мае шмат асаблівасцяў у розных італьянскіх дыялектах, напрыклад *terroni*, *terún*, *terù*, *terón*, *teròch*, *tarón*, *tarún* альбо *teróne*. Лічыцца, што прычынай узнікнення слова былі прыкметная розніца ў развіцці эканоміцы і культуры поўначы і поўдні Італіі.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Нельсан.

**Тэры Нельсан Скінер** (нар. 24 жніўня 1947, Расэлвіль, Алабама, ЗША) — былы амерыканскі дыджэй. Разам з гуртом студыйных музыкаў Нэльсан выпусціў сінгл у 1971 годзе пад назвай «C. Company featuring Terry Nelson». Сінгл пад назвай «The Battle Hymn of Lt. Calley» уяўляў сабой вусны запіс з музычным суправаджэннем, які абараняў Уільяма Кэлі і бойню ў Сангмі. Першапачаткова выпушчаны на невялікім мясцовым лэйбле Quickit Records.

Дыск быў прададзены накладам больш за мільён копій ўсяго за чатыры дні і 15 красавіка 1971 года атрымаў Залаты дыск ад Асацыяцыі гуказапісвальнай індустрыі Амерыкі.

У тым жа годзе «C. Company» і Тэры Нэльсан выпусцілі альбом Wake Up America таксама на Plantation.

Зноскі
------

1. ↑  Skinner, Terry Nelson **(нявызн.)**.  Alabamamusicoffice.com (24 жніўня 1947). Праверана 25 жніўня 2015.
2. ↑  C Company Featuring Terry Nelson - Battle Hymn Of Lt. Calley **(нявызн.)**. *45cat.com*. Праверана 25 October 2017.
3. ↑  Murrells, Joseph (1978). *The Book of Golden Discs* (2nd ed.). London: Barrie and Jenkins Ltd. p. 299. ISBN 0-214-20512-6. .

Літарартура
-----------

* Joel Whitburn, The Billboard Book of Top 40 Hits. 7th edn, 2000, ISBN 978-0823082803

Спасылкі
--------

* Terry Nelson Alabama Music Hall of Fame

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
**Тэрцэ́т** (італ.: terzetto) — страфа, якая складаецца з трох радкоў. Існуе некалькі яе разнавіднасцей: рыфмуюцца ўсе радкі (ааа), два радкі рыфмуюцца, адзін застаецца халастым (ааб, абб ці, як у рытурнелі, аба), радкі зусім не рыфмуюцца (абв). Часам у вершы, напісаным тэрцэтам, ужываюцца адначасова розныя яго віды. Часцей тэрцэты ўваходзяць у склад больш буйной вершаванай формы (напрыклад, санета) або звязваюцца ў адно з другім ланцужковымі рыфмамі. Арыгінальнымі
верлібравымі тэрцэтамі напісаная паэма Я. Гучка «Галіна з дрэва Кастуся». У беларускай паэзіі нярэдкія творы, у якіх два тэрцэты, графічна аддзеленыя, аб'ядноўваюцца рыфмай у своеасаблівыя пары.

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
**Пры́нцып то́еснасці** — фундаментальны прынцып квантавай механікі, паводле якога тоесныя часціцы пры квантавамеханічным апісанні іх станаў лічацца прынцыпова неадрознымі. Гэта азначае, што станы фізічнай сістэмы, якія адрозніваюцца перастаноўкамі тоесных часціц, лічацца адным станам. У адрозненне ад класічнай механікі, дзе за кожнай часціцай можна прасачыць па яе траекторыі, у квантавай механіцы паняцце траекторыі адсутнічае і тоесныя часціцы страчваюць сваю індывідуальнасць.

З прынцыпу тоеснасці вынікае, што сістэма тоесных базонаў павінна апісвацца поўнасцю сіметрычнымі (адносна перастановак каардынат і спінавых пераменных), а сістэма тоесных ферміёнаў — поўнасцю антысіметрычнымі хвалевымі функцыямі.

З прынцыпу тоеснасці вынікае таксама існаванне ў сістэмах тоесных часціц спецыфічных квантава-механічных абменных эфектаў, напрыклад, абменнага ўзаемадзеяння.

Гл. таксама
-----------

* Тоесныя часціцы
* Прынцып Паўлі

Літаратура
----------

* Тоеснасці прынцып // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. С. 481.