**Ганна Нзінга Мбанды** (парт.: Ana de Sousa Nzinga Mbande; 1583 г. — 17 снежня 1663) — гістарычная дзеячка афрыканскіх дзяржаў Ндонга і Матамба, нацыянальная гераіня Анголы.

Паходжанне
----------

Нзінга Мбанды нарадзілася каля 1583 г. у сям’і Кія Самба, манарха-*нгола* афрыканскай дзяржавы Ндонга. Паводле легенд амбунду, пры нараджэнні яна перажыла асфіксію, з пупавінай на шыі. Гэта прадвызначыла яе асабістае імя (ад *kujinga* — «спавіваць»). Жанчына-прадказальніца нібы паведаміла яе маці, што дзяўчынка стане *нгола*.

Перагаворы з партугальцамі
--------------------------

Гравюра 1687 г.
Каля 1610 г. Кія Самба быў зрынуты сваім сынам Мбанды. Мяркуецца, што Нзінга была выслана ім у Матамбу, але ў 1622 г. заклікана для вядзення перагавораў з партугальцамі. Паводле паведамленняў партугальскіх місіянераў, яна прыбыла ў Луанду з мноствам слуг. Калі губернатар замест крэсла прапанаваў дыван, яна села на спіну служке і такім чынам не прынізіла сябе перад еўрапейцамі.

Падчас знаходжання ў Луандзе Нзінга прыняла хрысціянства і новае імя Ганна (парт.: Ana de Sousa) у гонар жонкі партугальскага губернатара. Паводле перагавораў было заключана пагадненне, згодна якому *нгола* падпарадкоўваўся губернатару Луанды, а партугальцы абавязваліся аказваць дапамогу супраць ваяўнічых качавых плямён *яга*.

Грамадзянская вайна
-------------------

У 1624 г. *нгола* Мбанды скончыў жыццё самагубствам, калі выявілася, што партугальцы не збіраюцца выконваць умоў пагаднення 1622 г. Новым манархам Ндонга быў абвешчаны сын Нзінгі. Яна прыняла абавязкі рэгента. У перапісцы з губернатарам Луанды называла сябе *андонга*. У лісце 1626 г. пасля смерці сына — каралевай *андонга* (парт.: rainha de Andongo).

Згодна традыцыям амбунду, улада манарха перадавалася па жаночай лініі, і жанчыны адыгрывалі важную ролю ў кіраванні дзяржавы, але манархам мог стаць толькі мужчына. Незадаволеныя мясцовыя правадыры склалі апазіцыю «каралеве» і выбралі *нгола* яе стрыечнага брата Хары Ндонга. Пад ціскам паўстанцаў і *яга* Нзінга была вымушана разам з паплечнікамі збегчы ў Матамбу, дзе ў 1630-х гг. захапіла ўладу. Каб узмацніць сваё становішча, яна прымала беглых рабоў з Луанды.

У 1641 г. Луанда была захоплена галандцамі. Партугальскія каланісты адступілі ва ўнутраныя раёны Афрыкі і працягвалі барацьбу. Нзінга выкарыстала гэта для заключэння саюза з галандцамі і Каралеўствам Конга. Яе войскі захапілі поўнач Ндонга і ў 1647 г. нанеслі сур’ёзнае паражэнне партугальцам. Каланісты былі вымушаны хавацца ў крэпасцях, якія вытрывалі аблогу з боку войска Нзінгі. У 1648 г. Луанда была вызвалена бразільскімі добраахвотнікамі. Нзінга была вымушана адступіць у Матамбу і заключыць перамір’е з партугальцамі.

У апошнія гады свайго жыцця імкнулася вярнуць уладу ў Ндонга першапачаткова праз шлюбны саюз з *яга* і адмову ад хрысціянства, потым — праз саюз с партугальцамі і Конга, вяртанне у каталіцызм і шлюбны саюз сваёй сястры з *нгола* Ндонга. У абодвух выпадках пацярпела паражэнне. Памерла 17 снежня 1663 г. у Матамбе.

Памяць
------

Постаць Нзінгі Мбанды стала шырока вядома ў Еўропе ў канцы XVII ст. пасля публікацыі капуцынамі натакаў па гісторыі Каралеўства Конга. У XVIII ст. Маркіз дэ Сад маляваў яе вобраз як жанчыны-дэспата.

У сучаснай Анголе Нзінга Мбанды разглядаецца як сімвал барацьбы супраць партугальскага каланіялізма. У 2004 г. быў адкрыты помнік у яе гонар у Луандзе, у 2013 г. створаны кінафільм.

Зноскі
------

1. ↑  Nzinga of Ndongo and Matamba //  Праверана 9 кастрычніка 2017.

Спасылкі
--------

* Njinga Mbandi: Queen of Ndongo and Matamba
* Nzinga Mbande: Mother of Angola — Rejected Princesses
* Queen Nzinga: The West African Leader Who Fought Off Imperialist Slave Traders
* Kingdom of Ndongo & Matamba

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 16218159d · GND: 120516284 · ISNI: 0000 0000 2356 0423 · LCCN: n83132174 · NKC: jo20181011173 · NTA: 39408697X · SUDOC: 078187605, 221740511 · VIAF: 65383470, 307166737 |

 |