| Гісторыя Арменіі |
| --- |
|  |
| Дагістарычны перыяд на тэрыторыі Арменіі
* Шулаверы-шамуцепінская культура
* Кура-аракская культура
* Трыялецкая культура
* Хаджалы-кедабекская культура
* Зарац-Карэр
* Пячора Арэні
* Петрогліфы
 |
| Дзяржавы і ўтварэнні
* **Перадгісторыя, фарміраванне армян (2 тысячагоддзе да н. э. — VI стагоддзе да н. э.)** Хаты
* Арманум
* Хецкае царства
* Хаяса
* Шубрыя
* Мялід
* Алзі
* Наіры
* Урарту
* Мідыя

* **Пасля завяршэння фарміравання армянскага народа. Антычнасць (VI стагоддзе да н. э. — V стагоддзе н. э.)** Ервандыдская Арменія
* Вялікая Арменія
* Малая Арменія
* Сафена
* Камагена

* **Сярэдневякоўе (V—XV стагоддзі)** Марзпанская Арменія
* Аран
* Армянскі эмірат
* Анійскае царства
* Сюнік
* Васпуракан
* Ташыр-Дзарагет
* Арцах
* Хачэн
* Карс
* Царства Варажнуні
* Ефратэс
* Эдеса
* Мелітэна
* Пір
* Кілікія
* Шах-Армен

* **Новы Час (XV—XX)** Хамс
* Кашатаг
* Чухур-Саад
* Карабах (беглербегства)
* Эрывань
* Карабах (ханства)
* Нахічэвань У складзе Расійскай імперыі: Армянская вобласць
* Карская вобласць
* Эрыванская губерня
* Елізаветпальская губерня

* **Найноўшы Час (XX стагоддзе — сучаснасць)** ЗДФР
* Першая Рэспубліка
* Рэспубліка Горная Арменія
* Вільсанаўская Арменія
* ЗСФСР
* Армянская ССР
* Рэспубліка Арменія
* НКР
 |
| Войны і бітвы
* **Серыя канфліктаў:** Парфія
* Рым
* Персія
* Халіфат
* Візантыя **Войны:** Турцыя
* Грузія
* Азербайджан (1)
* Азербайджан (2) **Бітвы:** Тыгранакерт
* Арташат
* Рандэя
* Аварайр
* Нерсехапат
* Варнакерт
* Севан
* Манцыкерт
* Гарні
* Ашакан
* Ван
* Бітліс
* Сардарапат
* Апаран
* Каракіліс
 |
| Царскія дынастыі
* Айкіды
* Ервандыды
* Арташэсіды
* Аршакуні
* Багратыды
* Арцруніды
* Сюні
* Кюрыкіды
* Рубеніды
* Хетуміды
* Лузіньяны
 |
| Нацыянальна-вызваленчы рух
* Армянскае пытанне
* Арменакан
* Гнчак
* Дашнакцуцюн
* Фідаі
* Цегакрон
* АСАЛА
* Міяцум
 |

Большая частка насельніцтва Арменіі з'яўляецца хрысціянамі — паслядоўнікамі Армянскай апостальскай царквы.

Хрысціянства
------------

Хрышчэнне Трдата III.
Хрысціянства з’явілася ў Арменіі ў I стагоддзі н.э. калі, паводле падання, у краіне навучалі апосталы Ісуса Хрыста Фадзей і Варфаламей, апошнія лічацца заснавальнікамі Армянскай апостальскай царквы. У пачатку IV стагоддзя (традыцыйная дата — 301 год) цар Трдат III абвясціў хрысціянства дзяржаўнай рэлігіяй, такім чынам Арменія стала першай хрысціянскай дзяржавай у свеце.

У апублікаваных дадзеных перапісу насельніцтва Арменіі 2011 года 92,6 % насельніцтва краіны належаць да Армянскай апостальскай царквы, 1,0 % насельніцтвы адносяцца да пратэстанцкай Армянскай евангелісцкай царквы, 0,5 % адносяцца да Армянскай каталіцкай царквы, 0,3 % да дэнамінацыі Сведак Іеговы (мае адрозненні як ад традыцыйных хрысціянскіх цэркваў, так і ад пратэстанцкіх), 0,25 % праваслаўных, 0,1 % адносяцца да духоўна-хрысціянскай дэнамінацыі малакане, таксама невядомы лік хрысціянаў у дадзеных перапісу аднесены да катэгорыі «іншыя» (агулам 0,26 % насельніцтвы краіны), якая апроч хрысціянаў складаецца з мусульманаў, іўдаістаў і шэраг іншых нехрысціянскіх рэлігій. Такім чынам трохі менш 95 % насельніцтва краіны ставяцца да хрысціянства.

Армянская апостальская царква ўваходзіць у лік Арыентальных праваслаўных цэркваў, у лік якіх уваходзяць таксама Копцкая, Эфіопская, Эрытрэйская, Сірыйская і Малаанкарская праваслаўныя цэрквы.

Сярод шэрага нацыянальных меншасцей назіраецца высокая ступень рэлігійнай асіміляцыі, так 77 % грэкаў Арменіі аднояцца да Армянскай апостальскай царквы, да гэтай жа царквы адносяцца 57 % украінцаў, 41 % рускіх і грузінаў, 34 % асірыйцаў. Назіраецца таксама ўстойлівая тэндэнцыя да скарачэння колькасці і дзелі нацыянальных меншасцяў, якія з'яўляюцца традыцыйнымі носьбітамі тых канфесій, якія не маюць традыцыйнага шырання сярод этнічных армян.

Язідызм
-------

Асноўны артыкул: **Язіды**
Пры попісе язіды кваліфікаваліся як самастойны этнас, а іх традыцыйная рэлігія ў афіцыйна выдадзеных матэрыялах перапісу фігуруе пад назвай «шарфадзінская». З 35 308 этнічных язідаў да шарфанідскай рэлігіі ставяцца 69 % (24 518 чалавек), апроч таго да шарфанідскай рэлігіі ставяцца 31 % этнічных курдаў (682 чалавека). Усяго ў Арменіі жыве 25 204 паслядоўнікаў шарфанідскай рэлігіі (0,83 % насельніцтва краіны). Язіды галоўным чынам жывуць у паселішчах Арарацкай даліны, да паўночнага захаду ад Ерэвана. 29 верасня 2012 года ў Армавірскай вобласці Арменіі ўрачыста быў адкрыты язідскі храм «Зіарат». Гэта першы храм, пабудаваны за межамі спрадвечнай радзімы язідаў — паўночнага Ірака, закліканы задаволіць духоўныя патрэбы язідаў Арменіі.

Іўдаізм
-------

У Арменіі жыве 3 тысячы іўдзеяў, галоўным чынам у Ерэване.

Іслам
-----

Блакітная мячэць у Ерэване.
Асноўны артыкул: **Іслам у Арменіі**
У Арменіі жывуць паслядоўнікі іслама, гэту рэлігію вызнаюць курды, персы, азербайджанцы і іншыя народы. У Ерэване для мусульманаў дзейнічае мячэць.

Цяпер у Арменіі дыяспара мусульманаў-курдаў налічвае некалькі сотняў чалавек, большасць з іх жыве ў Абавянскім раёне, некаторая колькасць мусульманаў-азербайджанцаў жыве каля ўсходніх і паўночных меж Арменіі ў сельскай мясцовасці. У Ерэване жывуць каля 1 тысячы мусульманаў — курды, персы і выхадцы з Блізкага Усходу.

Паганства
---------

Па дадзеных попісу 2011 года ў краіне жыве 5 434 паслядоўніка паганства. Пераважная большасць грамадзянаў Арменіі, якія пры попісе ўлічаны як паганцы, ставяцца да этнічных язідаў (3624 чалавека ці 10 % агульнага ліку этнічных язідаў), па таксама да этнічных курдаў (палова агульнага ліку этнічных курдаў Арменіі, ці 1068 чалавек, запісаны як паганцы).

Сярод этнічных армян у якасці паганцаў сябе паказалі 734 чалавека ці 0,02 % усіх этнічных армян краіны. Гетанізм — неапаганскі рэлігійны рух, што ўзновіць традыцыйную дахрысціянскую рэлігію армян. Заснавана арменолагам Слакам Какасянам на базе складанняў вядомага армянскага нацыяналіста Гарэгіна Нждэ. Неапаганскія абрады рэгулярна праводзяцца ў храме Гарні. Кіраўніком паганскіх абшчын Арменіі з'яўляецца жрэц Заграб Петрасян. Дакладная колькасць паслядоўнікаў невядомая.

Свабода веравызнання ў Арменіі
------------------------------

Канстытуцыя з папраўкамі, занесенымі ў снежні 2005 года агадвае свабоду веравызнання, аднак, закон накладае вызначаныя абмежаванні на свабоду веравызнання прыхільнікаў рэлігійных меншасцей, і ёсць некаторыя абмежаванні на практыцы. Армянская Апостальская Царква, якая мае афіцыйны юрыдычны статус, як нацыянальная царква, карыстаецца некаторымі прывілеямі, не даступнымі для іншых рэлігійных груп. Некаторыя канфесіі паведамілі пра дыскрымінацыю з боку службовых асоб сярэдняга ці нізкага ўзроўня ўрада, але адзначылі, што службовыя асобы высокага ўзроўня больш памяркоўныя. Сацыяльныя адносіны да некаторых груп рэлігійных меншасцей былі дваістымі, і з'явіліся паведамленні пра сацыяльную дыскрымінацыю ў дачыненні членаў гэтых груп.

Афіцыйная статыстыка
--------------------

Рэлігійны склад насельніцтва Арменіі паводле перапісу 2011 года| Нацыянальнасць | Насельніцтва ўсяго | Маюць веравызнанне | Армянская апостальская | Евангельская | Шарфадзінская | Каталіцкая | Сведкі Іеговы | Праваслаўныя | Паганцы | Малакане | іншыя (у т.л. мусульмане, іўдаісты) | Не маюць веравызнання | Адмовіліся адказаць | Не ўказалі рэлігію |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Армения (всего)** | **3 018 854** | **2 897 267** | **2 796 519** | **29 280** | **25 204** | **13 843** | **8 695** | **7 532** | **5 434** | **2 872** | **7 888** | **34 373** | **10 941** | **76 273** |
| Армяне | 2 961 801 | 2 843 545 | 2 784 553 | 28 454 | 0 | 13 247 | 8 581 | 3 413 | 734 | 0 | 4 563 | 33 254 | 10 086 | 74 916 |
| Язіды | 35 308 | 33 772 | 3 597 | 532 | 24 518 | 0 | 40 | 0 | 3 624 | 0 | 1 461 | 413 | 547 | 576 |
| Рускія | 11 911 | 11 078 | 4 899 | 150 | 0 | 336 | 37 | 2 798 | 0 | 2 755 | 103 | 325 | 132 | 376 |
| Асірыйцы | 2 769 | 2 556 | 935 | 47 | 0 | 11 | 14 | 601 | 2 | 0 | 946 | 162 | 20 | 31 |
| Курды | 2 162 | 2 098 | 180 | 42 | 682 | 0 | 2 | 0 | 1 068 | 0 | 124 | 29 | 18 | 17 |
| Украінцы | 1 176 | 1 121 | 674 | 10 | 0 | 44 | 8 | 360 | 0 | 19 | 6 | 34 | 8 | 13 |
| Грэкі | 900 | 838 | 692 | 6 | 0 | 24 | 2 | 109 | 0 | 0 | 5 | 41 | 9 | 12 |
| Грузіны | 617 | 401 | 253 | 10 | 0 | 23 | 4 | 93 | 0 | 0 | 18 | 17 | 16 | 183 |
| Персы | 476 | 401 | 27 | 0 | 3 | 12 | 0 | 1 | 0 | 0 | 358 | 17 | 36 | 22 |
| іншыя | 1 634 | 1 393 | 661 | 29 | 1 | 143 | 6 | 150 | 6 | 98 | 299 | 64 | 51 | 126 |
| адмовіліся адказаць на пытанне пра нацыянальнасць | 100 | 64 | 48 | 0 | 0 | 3 | 1 | 7 | 0 | 0 | 5 | 17 | 18 | 1 |

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Окончательные итоги Национальной переписи населения Республики Армения 2011 года. Таблица 5.4 Население (городскoe, сельскoe) по национальности, полу и вероисповеданию
2. ↑  Юрий Дасни «Езидский храм в Армении», Kurdistan.ru, 22.10.2012
3. ↑  Kurdist.ru — Kurdist.ru
4. ↑  Армения — Где живут евреи — Еврейский мир — Центральный Еврейский Ресурс. Сайт русскоязычных евреев всего мира. Еврейские новости. Еврейские фамилии
5. ↑  Армения Онлайн : В Армении проживает ощутимое число азербайджанцев — армянский сайт для общения армян из Армении и всего мира
6. ↑  [ Архівавана 15 жніўня 2011. AZG Daily
7. ↑  Народы России — Азербайджанцы, живущие в Армении, не хотят создавать общину
8. ↑  | iamik.ru | ИА МиК — информационно-аналитическое агентство
9. ↑  АРМЯНО-ИРАНСКИЕ ОТНОШЕНИЯ И РАЗРЕШЕНИЕ КАРАБАХСКОГО КОНФЛИКТА Архівавана 22 кастрычніка 2008.
10. ↑  Armenia: International Religious Freedom Report 2007 на английском

| ⛭Арменія паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Арменія»**
 |