Узоры чынцу ў Музеі Вікторыі і Альберта ў Лондане
Фрагмент чынцу, каля 1750
**Чынц** (англ.: chintz, ад chīnt — стракаты, плямісты) — індыйская тканіна з лёну або бавоўны, упрыгожаная малюнкам, звычайна з кветкавымі і расліннымі матывамі на светлым фоне. З XIX стагоддзя ў англамоўных краінах тэрмін ужываецца для абазначэння адпаведнага дэкаратыўнага стылю.

Таксама чынцам называецца набіваная глянцаваная баваўняная тканіна, паверхня якой робіць уражанне нацёртай воскам. Мае асаблівае пакрыццё, якое надае характэрны бляск і супрацьстаіць забруджванню, не пэцкаецца і не змочваецца вадой.

Гісторыя
--------

Жакет з чынцу, спадніца з ваўнянога дамасту. 1750—1800.
Тэкстыль з нанесеным уручную мудрагелістым малюнкам вырабляўся ў Індыя задоўга да з’яўлення тут еўрапейцаў. Тканіна выраблялася як для мясцовых патрэб, так і для экспарту ў Галконду, Паўднёва-Усходнюю Азію і іншыя азіяцкія рэгіёны, аж да Тайланд. Першыя ўзоры чинца патрапілі ў Еўропу ў самым пачатку XVII стагоддзя і хутка заваявалі рынак. Тканіна стала асабліва папулярнай у Англіі і Галандыі, яе шырока выкарыстоўвалі ў вопратцы і ў афармленні інтэр’еру на працягу XVII і XVIII стагоддзяў, аж да пачатку XIX стагоддзя.

Асноўным месцам вытворчасці чынцу было паўднёва-ўсходняе ўзбярэжжа Індыі, так званы Карамандэльскі бераг. Таксама чынц вырабляўся ў такіх гарадах цэнтральнай Індыі, як Сіронж  (англ.) (бел. і Бурханпур  (руск.) (бел. але лепшыя ўзоры паходзяць з поўначы Карамандэля. Акрамя якасці працы, гэта звязана і з тым, што расліна *Oldenlandia umbellata*, з якой здабываўся чырвоны фарбавальнік найлепшай якасці, шырока культывавалася на ўзбярэжжы, у першую чаргу, на ўрадлівых землях дэльты Крышны.

Контуры малюнка наносілі на тканіну ўручную, з дапамогай бамбукавай палачкі з тупым канцом (т. зв. каламам), афарбоўка выраблялася з дапамогай марданту  (англ.) (бел. і рэзервнае фарбаванне  (англ.) (бел. калі тканіну паслядоўна апускалі ў чаны з сінім і чырвоным фарбавальнікамі. Жоўты і індыга  (руск.) (бел.(сустракаецца радзей) наносілі пэндзлем прама на тканіну. Пазней сталі з’яўляцца ўзоры, якія злучаюць у сабе контурны малюнак, нанесены каламам і наступны блокавы друк  (англ.) (бел. (т. зв. *kalamkari*).

Асноўныя этапы стварэння паліхромнага малюнка:

* Узор, нанесены на тканіну ад рукі альбо праз трафарэт, абводзіцца пры дапамозе калама жалезным мардантам, які дае чорны колер;
* квасцы ўступаюць у рэакцыю з пігментам, здабытым з кораня чэя, надаючы патрэбным участкам чырвоны колер;
* паўторнае нанясенне квасцоў і расліннага пігмента дазваляюць атрымаць чырвоны колер розных адценняў;
* адрэз тканіны пакрываецца пчаліным воскам за выключэннем участкаў, якія павінны быць афарбаваныя ў сіні колер, пасля чаго тканіна апускаецца ў чан з індыга;
* для атрымання жоўтага колеру патрэбны пігмент наносіцца прама на адпаведныя ўчасткі; зялёны колер атрымліваецца пры дапамозе нанясення жоўтага пігмента па-над участкаў, папярэдне афарбаваных у сіні.

Для дасягнення спецыфічнага бляску тканіну паліравалі з дапамогай ракавін ці ж адбівалі драўлянымі малаткамі (гэты эфект знікае з часам і практычна не захаваўся на ўзорах, якія дайшлі да нашага часу).

У другой палове XVIII стагоддзя больш даступнай заменай дарагога чынцу стала набіўная  (руск.) (бел. пераважна манахромная  (руск.) (бел. туаль-дэ-жуі, якая выраблялася на мануфактуры Жуі  (руск.) (бел. заснаванай у 1760 годзе К.-Ф. Оберкампфам  (руск.) (бел. у Жуі-ан-Жаза  (фр.) (бел. каля Версалю. Да пачатку XIX стагоддзя шырокае распаўсюджванне тканін з набіўным друкам паклала канец ручной і карпатлівай вытворчасці чынцу.

Зноскі
------

1. ↑  Chisholm, Hugh, рэд. (1911). "Chintz". *Encyclopædia Britannica* [англійская]. Vol. 6 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 235.

Літаратура
----------

* *Katherine Brett.* Origins of Chintz. — London, 1970.
* *Rosemary Crill.* Chintz. Indian textiles for the West. — London: V&A Publishing, 2008. — 144 с.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Чынц на Вікісховішчы |


| ⛭Тэкстыль |
| --- |
| Тканы | 
* Аб’яр
* Адрас
* Аргандзі
* Арганза
* Атлас
* Баратэя
* Барэж
* Батыст
* Бенгалін
* Брыльянцін
* Бязь
* Вельвет
* Вісон
* Габардзін
* Газ
* Гродэтур
* Грэнадзін  (шведск.) (бел.
* Дзюфель
* Дзюшэз
* Драгет
* Драп
* Дымка
* Дэнім
* Каверкот
* Казінет
* Каламянка
* Каленкор
* Кальмук
* Каніфас
* Каразея
* Кардура
* Кісяя
* Клееная тканіна
* Крэп
	+ Крэпдэшын
	+ Крэп-жаржэт
* Крэтон
* Купра
* Лавабль
* Ластык
* Ладэн
* Лубяная тканіна
* Мадапалам
* Малескін
* Маркізет
* Марля
* Матласэ
* Міткаль
* Мокет
* Муар
* Мультан
* Муслін
	+ Зефір
	+ Нансук
	+ Тарлатан
* Нанбук
* Нанка
* Оксфард
* Палатно
* Паплін
* Паркаль
* Парусіна
	+ Брызент
* Пліс
* Равендук
* Рагожа
* Рацін
* Рыпс
* Рыпстоп
* Саржа
* Сацін
* Сірсакер
* Тармалама
* Тарно
* Тасьма
* Тафта
* Твіл
* Туаль
* Фай
* Філь-а-філь
* Фланель
* Фуляр
* Хабутай
* Цвід
	+ Данегольскі цвід
* Цік
* Часуча
* Чынц
* Шавіёт
* Шалон
* Шамбрэ
* Шыфон
* Эпонж

 |
| Тканы дэкаратыўны | 
* Дамаст
* Дэрмацін
* Жакардавая тканіна
* Залотная тканіна
* Камлот
* Ламе
* Парча
* Сангкет
* Фацін
* Шанжан

 |
| Тканы варсаваны | 
* Аксаміт
* Вельвет
* Дувецін
* Корд
* Крымплен
* Махровая тканіна
* Плюш
* Сінель
* Сукно
* Трып
* Фланель
* Фліс

 |
| Нятканы | 
* Балоння
* Вацін
* Лямец
* Тапа
* Флізелін
* Флок

 |
| Трыкатаж | 
* Балбрыган
* Вараная воўна
* Велюр
* Джэрсі
* Піке
* Фліс

 |
| Карункі | 
* Сетка
* Цюль

 |
| Тэхнічны  (англ.) (бел. | 
* Банарная тканіна
* Бельтынг
* Брызент
* Вугляроднае валакно
* Міткаль
* Сярпянка
* Тэрмалін

 |
| Гандлёвыя маркі™ | 
* Cordura
* Coolmax
* Dacron
* Gore-Tex

 |
| Арнаменты | 
* Аргайл
* Вішы
* Ёлачка
* Гусіныя лапкі
* Пейслі
* Двухбаковая тканіна
* Свастыка
* Тартан

 |
| Матэрыялы | 
* Акрыл
* Альпака
* Бавоўна
* Віскоза
* Воўна
	+ Ангора
	+ Кашамір
	+ Махер
* Джут
* Какос
* Каноплі
* Кеўлар
* Лён
* Марскі шоўк
* Мембранная тканіна
* Мікрафібра
* Нейлон
* Поліэстэр
* Рамі
* Сізаль
* Поліўрэтанавыя валокны
* Шоўк
* Эластамер

 |
| Аздабленне | 
* Аблямоўка
* Абровы ўзор  (узб.) (бел.
* Апрэтура
* Батык
* Ікат
* Каляндраванне
* Крэшаванне
* Мерсерызацыя  (руск.) (бел.
* Муараванне
* Прасаванне
* Санфарызацыя
* Тэкстыльны друк
* Фарбаванне
* Шарачак
	+ Тартан

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NDL: 00570206 |