recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Малюнак марской міны з апісаннем у трактаце Халунцзін. Кітай. XIV стагоддзе
Марская міна нямецкай вытворчасці ў аўстралійскіх водах. 1940
Скідванне марской міны *MK65 Quickstrike* з самалёта берагавой аховы P-3 Orion
***Марская міна*** — інжынерны боепрыпас (міна), які ўсталёўваецца ў вадзе і прызначана для паражэння падводных лодак, надводных караблёў і суднаў праціўніка, а таксама ўскладнення іх плавання.

Марскія міны падзяляюцца на якарныя, донныя і плаваючыя. У якарных корпус, які мае станоўчую плывучасць, утрымліваецца на зададзенай глыбіні пад вадой з дапамогай мінрэпа (стальнога троса), злучанага з якарам, які ляжыць на грунце. У корпусе размяшчаецца зарад выбуховага рэчыва масай да 350 кг, запальнае прыстасаванне і прыборы, якія ўваходзяць у камплект дэтанатара. Разнавіднасцю якарных марскіх мін з'яўляецца супрацьлодачныя антэнныя міны кантактнага дзеяння.

Донныя марскія міны ставяцца на дне мора (акіяна). Іх металічныя карпусы маюць памеры да 0,6 м у дыяметры і даўжынёй да 6 м і маюць зарадная камеру з 250-1000 кг выбуховага рэчыва і дэтанатарамі, прыборную камеру з апаратурай узрывальніка, адсек для размяшчэння парашута (для авіяцыйных марскіх мін). Звычайная глыбіня ўстаноўкі донных мін не перавышае 50-70 м. Спецыяльныя донныя марскія міны прызначаны для барацьбы з падводнымі лодкамі, могуць устанаўлівацца і на вялікіх глыбінях. Плаваючыя марскія міны пасля ўстаноўкі дрэйфуюць па цячэнні, трымаючыся на зададзеным паглыбленні пад вадой з дапамогай адмысловых прылад.

Глядзіце. таксама
-----------------

* Міннае поле
* Канвой суднаў
* Супрацьтанкавая міна
* Супрацьпяхотная міна

Літаратура
----------

* Радянська військова енциклопедія «ЛИНИЯ—ОБЪЕКТОВАЯ» // = (Советская военная энциклопедия) / Маршал Советского Союза Н. В. ОГАРКОВ — председатель. — М.: Воениздат, 1978. — Т. 5. — С. 314-315. — ISBN 00101-134 (рос.)
* *Popular Science*, March 1940, *Can Mines Conqueror Sea Power*
* *Popular Science*, November 1943, *Mine Killers at Work*
* "Fighting The Submarine Mine – How Navies Combat A Deadly Sea Weapon" October 1941
* *"Mines Are Dirty Tricks"* , February 1951

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Марская міна
* 1. Энциклопедия вооружения Архівавана 25 сакавіка 2011.
* Technical details of German Second World War sea mines Архівавана 4 кастрычніка 2011.
* 'Stonefish' — a British influence mine
* Henry Norton Sulivan: a depiction of early Naval Mine
* Belgian-Netherlands Naval Mine Warfare School, NATO Center of Excellence Архівавана 12 лістапада 2011.
* W.L.Clowes in 1855

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Ваенная Сыціна · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11951889x · GND: 4124177-0 · LCCN: sh85085613 · NDL: 00565935 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ілінойс.

**Ілінойс** (англ.: Illinois) — рака ў ЗША, левы прыток Місісіпі. Утвараецца пры зліцці рэк Дэс-Плейнс і Канкакі. Частка Ілінойскага воднага шляху, які злучае Вялікія азёры з ракой Місісіпі.

Даўжыня 437 км, ад вытоку р. Канкакі 653 км, плошча басейна каля 75 тыс. км². Цячэ па Цэнтральных раўнінах. Характэрныя веснавыя паводкі і летне-асенняя межань. Сярэдні гадавы расход вады каля 800 м³/с. У верхнім цячэнні злучана суднаходнымі каналамі з воз. Мічыган (каля г. Чыкага) і р. Місісіпі (каля г. Рок-Айленд).

Суднаходная, шлюзаваная, вышэй г. Ла-Сал каналізаваная. На Iлінойсе — г. Пеорыя.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
**Мі-24 Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі** быў збіт Узброенымі Сіламі Азербайджана 9 лістапада 2020 года падчас Другой Карабахскай вайны. Ударны верталёт быў збіты ў выніку абсрэлу з ПЗРК непадалёк ад сяла Ерасх (Арменія), у некалькіх кіламетрах ад Нахічэванскай Аўтаномнай Рэспублікі Азербайджана. Двое членаў экіпажа загінулі, а яшчэ адзін быў паранены. У хуткім часе ўлады Азербайджана выказалі прабачэнне, сказаўшы, што перастрэлка адбылася памылкова і прапанавалі кампенсацыю.

Збіццё
------

Атака з ПЗРК адбылася 9 лістапада 2020 года непадалёк ад сяла Ерасх (Арменія), у некалькіх кіламетрах ад Нахічэванскай Аўтаномнай Рэспублікі Азербайджана, прыкладна ў 70 км ад мяжы з Нагорным Карабахам. Верталёт суправаджаў калону 102-й расійскай ваеннай базы ў Гюмры. 

Неўзабаве пасля збіцця адказнасць за напад узяў на сябе Азербайджан, а яго Міністэрства замежных спраў заявіла, што атака адбылася выпадкова, і выказаў прабачэнні перад Расіяй і гатоўнасць выплаціць кампенсацыю. Па дадзеных Азербайджана, расійскі верталёт ляцеў у цемры, на малой вышыні і за межамі зоны выяўлення радараў СПА Азербайджана. Таксама ўлады Азербайджана заявілі, што верталёт ляцеў у непасрэднай блізкасці ад армяна-азербайджанскай мяжы падчас Нагорна-Карабахскага канфлікту і што раней расійскія верталёты ў гэтым раёне не бачылі. 

Ваенная база Расійскай Федэрацыі ў Арменіі і Генеральная пракуратура Азербайджана пачалі расследаванне інцыдэнту.

Зноскі
------
**Трыяле́т** (фр.: triolet, trio — трое) — адна з так званых цвёрдых формаў лірычнай паэзіі. Упершыню з'явіўся ў Францыі ў XIV стагоддзі, як скарочаная форма рандэля.

Трыялет уяўляе сабой верш, які складаецца з 8 радкоў і мае наступную структуру: парадак рыфмаў — *a-b-a-a-a-b-a-b*, першы, чацверты і сёмы радкі строга супадаюць, тое ж датычыцца другога і восьмага радка. Паўторы вершаваных радкоў у трыялеце павінны матывавацца натуральным развіццём тэмы твора, завастраць увагу чытача на яго асноўнай думцы.

Прыкладам трыялету можа служыць наступны верш Максіма Багдановіча:

*Мне доўгае расстанне з Вамі*
*Чарней ад Вашых чорных кос,*
*Чаму ж нядобры час прынёс*
*Мне доўгае расстанне з Вамі?*
*Я пабляднеў ад горкіх слёз*
*І трыялет пачаў славамі:*
*Мне доўгае расстанне з Вамі*
*Чарней ад Вашых чорных кос.*

Літаратура
----------

* *Вячаслаў Рагойша.* Паэтычны слоўнік / Т. А. Гарбачэўская. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.(недаступная спасылка)
* *Вячаслаў Рагойша.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4. Архівавана 6 сакавіка 2016.
**Ілюмінаты** (ням.: Illuminatenorden, ад лац.: illuminati) ці «**прасветленыя**» (ад лац.: illuminatus — адукаваны, прасветлены) — у розны час назва розных аб’яднанняў (ордэнаў, брацтваў, сект, таварыстваў) акультна-філасофскага толку і містычнага характару, у рознай ступені дазволеных або сакрэтных, часцяком былых ў апазіцыі палітычным і рэлігійным (клерыкальным) уладам.

Часцей за ўсё тэрмін ужываецца ў адносінах да членаў «Таварыства баварскіх ілюмінатаў» прафесара Адама Вейсгаўпта.

Таксама, дадзены тэрмін выкарыстоўваецца ў канспіралагічных тэорыях, якія прадугледжваюць існаванне нейкай тайнай арганізацыі, негалосна кіруючай гістарычным працэсам.

Зноскі
------

1. ↑  Б.Геливер. Школы мистерий и герметические ордена // Гностики, или О «лжеимённом знании». Сборник (библиотека религиоведения «Гумер»)
**Лі́рыка** — адзін з трох родаў літаратуры, які адлюстроўвае рэчаіснасць праз суб'ектыўнае выяўленне пачуццяў, перажыванняў аўтара. Прадметам адлюстравання ў лірыцы з'яўляецца менавіта духоўнае жыццё чалавека, свет яго ідэй, пачуццяў.

Сувязь з драмай і эпасам
------------------------

Лірыка — самастойны, вельмі старажытны род літаратуры, але яна не супрацьстаіць ні эпасу як аб'ектыўнаму апавяданню пра пэўныя падзеі, ні драме з яе скразным канфліктна напружаным дзеяннем. Наадварот, на працягу
ўсяго развіцця літаратуры лірыка кантактавала, узаемадзейнічала з эпасам і драмай. Лірычныя элементы няцяжка знайсці ў эпічных
і драматычных творах (лірычныя адступленні, асаблівая эмацыянальная насычанасць твораў, прасякнутасць іх аўтарскімі пачуццямі). У сваю чаргу ў лірыцы можна выявіць элементы эпасу (зачаткі сюжэта) і драмы (напружанасць думкі і пачуцця, дыялагічная форма выяўлення).

Разнавіднасці лірыкі
--------------------

* Грамадзянская лірыка.
* Філасофская лірыка.
* Медытатыўная лірыка.
* Пейзажная лірыка.
* Інтымная лірыка.
* Духоўная лірыка.
* Сугестыўная лірыка.

Падзел лірыкі на жанры і разнавіднасці досыць умоўны.

Глядзі таксама
--------------

* Драма.
* Эпас.

Літаратура
----------

* *Вячаслаў Рагойша.* Паэтычны слоўнік / Т. А. Гарбачэўская. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.(недаступная спасылка)
* *Вячаслаў Рагойша.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4. Архівавана 6 сакавіка 2016.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Абрамовіч.

**Ян Абрамовіч** (? — 19 красавіка 1602) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Ваявода менскі (1593—1596), ваявода смаленскі (з 1596).

Біяграфія
---------

З роду Абрамовічаў герба «Ястрабец». Выхоўваўся пры двары князя Мікалая Радзівіла Рудога і ўсё жыццё быў звязаны з біржанскай галіной роду Радзівілаў. Побач з Радзівіламі быў адным з лідараў кальвінізму ў Вялікага Княства Літоўскага. Упершыню згадваецца ў 1587 як староста лідскі, войскі і намеснік віленскі, атрымаўшы гэтыя пасады з радзівілаўскай пратэкцыі, дзякуючы ёй прасоўваўся па кар’ернай лесвіцы, атрымаў прэзідэнцтва дорпацкае (1591—1598, склаў паўнамоцтвы з утварэннем Дорпацкага ваяводства); у 1593 прызначаны ваяводам менскім, у 1596 — ваяводам смаленскім.

Захоўваў адданасць Радзівілам і, як сведчаць лісты, займаўся іх прыватнымі справамі. Браў актыўны ўдзел у палітычным і царкоўным жыцці ВКЛ, будучы разам з біржанскімі Радзівіламі ў антыпольскім крыле. Гэта выразна выявілася пры абароне правоў ВКЛ, калі ішла справа аб наданні віленскай кафедры Мацяёўскаму (ад 1595 і пазней), а таксама калі Я. Абрамовіч на соймах выступаў за перадачу Інфлянтаў ВКЛ (1585). Удзельнічаў у торуньскім сіноду калівіністаў (1595), у перамовах з тымі, хто не прыняў Берасцейскую унію ў Вільні (1599), у дыспуце кальвіністаў з езуітамі (1599). Трымаў сувязь з К. І. Астрожскім, бо праз жонку Ганну Дароту з Валовічаў, быў цесна звязаны з праваслаўнымі коламі ў ВКЛ. Ганна Дарота была апякункай Віленскага брацтва, і сам Абрамовіч неаднаразова выступаў у абарону праваслаўных мяшчан, напр. у спрэчцы пра пабудову брацкай царквы, якая была забароненая віленскім магістратам у 1596, з-за чаго меў канфлікт з канцлерам Л. І. Сапегам, які падтрымліваў уніяцкага мітрапаліта. Таксама Ян Абрамовіч быў апекуном кальвінскага палеміста Андрэя Волана. У сваім маёнтку ў Варнянах заклаў збор, шпіталь, школу, якія праіснавалі да сяр. 17 ст. На смерць Я. Абрамовіча кальвіністы адазваліся друкаванай «Прамовай на жалобную смерць і пахаванне вялікага патрона Божага Збору і мудрага Сенатара».

Напісаў «Думкі літвіна, пра танную куплю і дарагі продаж збожжа» (1595), на яго заказ Ян Радван напісаў паэму «Радзівіліяда» (1592). Сваім коштам выдаў шэраг кніг, м.інш. «Катэхізіс» Станіслава Судроўскага, віленскага міністра, з 300 рэлігійнымі песнямі (1598).

Меў сына Мікалая, генерала артылерыі і ваяводу троцкага.

Літаратура
----------

* Kazimierz Tyszkowski, w: Polski Słownik Biograficzny. T. 1. Polska Akademia Umiejętności — Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, 1935, s. 13.
* *Wolff J.* Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. — Kraków, 1885. — С. 12.
* *Пазднякоў В.* Абрамовічы // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 197—198. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1070229466 · ISNI: 0000 0004 0922 8044 · NUKAT: n2017073877 · VIAF: 302458320 |
Дадатковыя звесткі: Туран (страна)**Туранцы** — у зараастрызме назва качавых усходне-іранскіх народаў. Супрацьпастаўляюцца аселым земляробам-іранцам. Барацьба Турана і Ірана займае цэнтральнае месца ў Авесце.

Туранцами (тура) 3 тысячы гадоў таму ў момант фарміравання ў частцы стэпавых усходнеіранскіх плямёнаў эканамічнага ўкладу качавога атгона жывёлагадоўлі сталі называць іранамоўных прадстаўнікоў дадзенага (тады зусім новага) віду гаспадарчай дзейнасці. І першым нарекло «туранским імем» сваіх субратаў-качэўнікаў (саманазва якіх — сакі) само ж усходнеіранскае аселае насельніцтва тагачаснай тэрыторыі Казахстана і паўднёва-заходняй Сібіры, якая не прыняла «адгонна-качавую» эканамічную рэвалюцыю тых сваіх родаў, якія ў першыя стагоддзі I тысячагоддзя да н. э. і сталі «саками».

У больш познія часы туранцамі называлі сакаў, массагетов, есці, парнаў-протапарфян, паўднёвых эфталітаў і іншых паўночна-усходнеіранскіх народаў. Тэрмін абазначаў практычна ўсю Сярэднюю Азію, дзе жылі гэтыя народы. У персідскай літаратуры шырока асветленая тэма шматвяковага супрацьстаяння Ірана і Турана.

Гл. таксама
-----------

* Туранская нізіна
* Туранская раса

Зноскі
------

1. ↑  Edward A Allworth,Central Asia: A Historical Overview, Duke University Press, 1994. pp 86
2. ↑  According to Prof.
3. ↑  W. Geiger. Оstīrānische Kultur im Altertum.
4. ↑  J. Marquart. Ērānšahr nach der Geographie des Ps. Moses Xorenac‘i.
5. ↑  В.
6. ↑  H.S. Nyberg.
7. ↑  R.N. Frye.
**Нежынскі летапіс** (укр.: Ніжинський літопис) — ананімны помнік украінскай гістарыяграфіі XVII—XVIII стагоддзяў.

Цэнтральнай тэмай з’яўляецца ваенна-палітычная гісторыя. Да 1670-х гг. падзеі асветлены вельмі фрагментарна, з шматлікімі хібнасцямі і памылкамі, відавочна, на падставе гістарычных паданняў. Пасля дакладнасць паведамленняў расце, але паслядоўнага характару пераказ набывае з 1730-х гг. Летапісец згадвае ўкраінскіх гетманаў Б. Хмяльніцкага, І. Брухавецкага, І. Самойлавіча, І. Мазепу, І. Скарападскага, Д. Апостала, К. Разумоўскага, але пазбягае характарыстыкі і ацэнак іх дзейнасці. У летапісе гаворыцца таксама пра войны, якія Расія вяла супраць Асманскай імперыі на працягу ўсяго XVIII стагоддзя, і іх згубныя наступствы для гаспадаркі Украіны. Прыведзены звесткі пра жыццё рускай царскай сям’і, знаходжанне яе прадстаўнікоў ва Украіне, прычым з асаблівай сімпатыяй згадана імператрыца Лізавета Пятроўна. Пэўная ўвага нададзена расійскім чыноўнікам, дзейнасць якіх была непасрэдна звязана з Украінай — П. Румянцава-Задунайскаму, А. Безбародка, Р. Пацёмкіну. Летапіс змяшчае звесткі аб стварэнні Першай і Другой маларасійскіх калегій, амністыю запарожцаў у 1734 годзе, выбары дэпутатаў у заканадаўчай камісіі 1767—1768, з'яўленне самазванцаў І. Мініцькага і Е. Пугачова. Згадана пра змены ў адміністрацыйна-тэрытарыяльнай падзеле Левабярэжнай Украіны — утварэнне Кіеўскага намесніцтва, Чарнігаўскага намесніцтва і Ноўгарад-Северскага намесніцтва, Маларасійскай губерні, а затым — Чарнігаўскай губерні і Палтаўскай губерні. Прыведзены звесткі аб надзвычайных прыродных з’явах, стыхійных бедствах, эпідэміях. Значная ўвага нададзена падзеям у Нежыне, дзе, відавочна, жыў аўтар. Нежынскі летапіс адносіцца да так званых мясцовых летапісаў, хоць значнае месца ў ім адведзена падзеям, якія мелі ўсеўкраінскае значэнне.

Літаратура
----------

* *О. Б. Коваленко*. Ніжинський літопис  (укр.)
* Описание рукописей библиотеки Историко-филологического института князя Безбородко в Нежине. М. 1900
* Коваленко О. Б. ;Ніжинський літопис ХVII—XVIII ст. як пам'ятка історіографії. В кн.: Архівознавство. Археографія. Джерелознавство: Міжвідомчий збірник наукових праць, вип. 3. К. 2001.  (укр.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Задзвінская вуліца.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вуліца Свярдлова.
**Вуліца Свярдлова** — вуліца ў цэнтры Полацка.

Гісторыя
--------

Вуліца Свярдлова ў 2012 годзе
У пачатку XX стагоддзя насіла назву *Задзвінская*, бо вяла да пераправы цераз Дзвіну на вуліцу Лепельскую (сучасная 23 Гвардзейцаў).

Савецкія ўлады перайменавалі вуліцу ў гонар расійскага рэвалюцыянера Якава Свярдова.

Да Кастрычніцкай рэвалюцыі паміж Задзвінскай і Лепельскай вуліцамі існавала паромная пераправа цераз Дзвіну.

Да 1932 года на гэтым існаваў драўляны мост цераз Дзвіну, які быў разбураны паводкай.

У 1941 годзе частка вуліцы Свярдлова ўваходзіла ў яўрэйскае гета.

У 1944 годзе немцы пабудавалі драўляны мост на гэтым месцы. 3 чэрвеня 1944 года мост быў захоплены групай лейтэнанта Аляксандра Грыгор’ева. 23 аўтаматчыкі выйшлі па ім да вуліцы Свярдлова. Гвардзейцы авалодалі мастом, пагасілі пажар на ім і захапілі пляцоўку на правым беразе Дзвіны. 4 ліпеня 1989 года ля вуліцы Свярдлова на беразе Дзвіны быў адкрыты помніг 23-м гвардзейцам.

Пакуль да 1953 года цягнулася адбудова транспартнага моста праз Дзвіну, улетку функцыянаваў пантонны мост з вуліцы Свярдлова на Лепельскую.

Апісанне
--------

Вуліца цягнецца ад Ніжне-Пакроўскай вуліцы на поўдні да вуліцы Валадарскага на поўначы.

Факты
-----

Планавалася стварэнне пешаходнага маста праз Дзвіну ад вуліцы Свярдлова да вуліцы 23 Гвардзейцаў, але ад плану адмовіліся.

Забудова
--------

Полацкі раённы цэнтр культуры
* № 18А — Полацкі раённы цэнтр культуры (архітэктар В. Андаралаў). Пабудаваны як Дом культуры будаўнікоў.

Зноскі
------

1. ↑  *Л. Ф. Данько, А. И. Судник.* Путеводитель по городу Полоцку 1910 года. Выпуск 8 (руск.). — Полоцкое книжное издательство. — Полоцк, 2009. — 45 с. — ISBN 978-985-6936-02-2.
2. 1 2 3 4 5 6  *Дэйніс Іван Пятровіч.* Полацкая даўніна (бел. (тар.)). — Медисонт. — Мінск, 2007. — 330 с. — ISBN 978-985-6530-74-9.(недаступная спасылка)
3. 1 2  *Полежаева, Маргарита*. А я иду, шагаю по… мосту. Через Западную Двину (руск.) (8 верасня 2010).
4. ↑  Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вуліца Свярдлова (Полацк)
**Туранга Ліла** (англ.: Turanga Leela; нар. 29 ліпеня 2975 года), часцей проста **Ліла** — яе імя з’яўляецца спасылкай на Турангалiла-сімфонію Аліўе Месiана — «Olivier Messiaen») — асноўны жаночы персанаж мультсерыяла «Футурама», капітан карабля, найбольш дысцыплінаваная сябра каманды. Выгадаваная без бацькоў, вялікую частку серый верыць, што яна — прыхадзень з іншай планеты (яна выглядае цалкам як чалавек, за выключэннем таго факту, што ў яе толькі адно вока і валасы фіялетавага колеру) і жадае пазнаць пра сваё паходжанне. Пазней высвятляецца, што яна не прыхадзень, а дачка мутантаў, якія жывуць у падземных камунікацыях пад горадам. Бацькі Лiлы аддалі яе ў дзіцячы прытулак у надзеі, што яе чакае лепшае жыццё (з эпізоду «Leela’s Homeworld»). У меру імпульсіўная яна добра валодае баявымі мастацтвамі i у глыбіні душы кахае Фрая, аднак у большай частцы серыяла наадрэз адмаўляецца з ім сустракацца. У Лiлы ёсць сябар Нiблер (Зубасцiк) — маленькі іншапланецянін з трыма вачамі, якога Ліла знайшла на планеце Вергон-6 («Love’s Labours Lost In Space»), яна трымае яго пры сабе ў якасці хатняй жывёлы.
**«Сірыўс»** — адукацыйны цэнтр падтрымкі адораных дзяцей у Расіі.

Гісторыя
--------

Створаны ў 2015 годзе адукацыйным фондам «талент і поспех» па ініцыятыве прэзідэнта Расіі Уладзіміра Пуціна на базе Алімпійскага парку.

Размешчаны на самым поўдні Краснадарскага краю ў утвораным у лютым 2020 года пасёлку гарадскога тыпу Сірыус, які 22 снежня 2020 года стаў першай Федэральнай тэрыторыяй Расіі. У момант стварэння ў 2015 годзе адукацыйны цэнтр ставіўся да Адлерскага раёну горада Сочы Краснадарскага краю.

Цэнтр працуе цэлы год. Штомесяц у ім праходзяць падрыхтоўку каля 800 дзяцей 10-17 гадоў з усіх рэгіёнаў Расіі, якія праявілі выдатныя здольнасці або дамагліся поспеху ў розных галінах прыродазнаўчых і гуманітарных навук, мастацтваў і спорту, і больш за сотню суправаджаюць іх выкладчыкаў і трэнераў, якія падвышаюць у цэнтры сваю кваліфікацыю. Праезд і знаходжанне ў «Сірыўсе» для дзяцей бясплатныя  .

Зноскі
------

1. ↑   Путин подписал закон о федеральной территории «Сириус». Дата обращения: 22 декабря 2020
2. ↑  «Сириус»: Общая информация. Дата обращения: 26 ноября 2020
3. ↑   Образовательный центр «Сириус». Дата обращения: 2 декабря 2020
**Сі́таўкавыя**, **плі́скавыя** (*Motacillidae*) — сямейства пеўчых птушак атрада вераб’інападобных.

Апісанне
--------

Невялікіх памераў птушкі са стройным сілуэтам. Даўжыня 12-23 см, маса 20-30 г. Галава невялікая, дзюба тонкая, прамая. Ногі падоўжаныя з тонкімі цэўкай і пальцамі, кіпцюр задняга пальца доўгі, амаль прамы. Крылы завостраныя, хвост падоўжаны; характэрная рыса птушак — частае калыханне хвастом уверх-уніз. Афарбоўка разнастайная, тыповыя белыя палі па краях хваста, палавы дымарфізм ад слабога да прыкметнага. Песня складаецца з шчэбету і свісту.

Пашырэнне
---------

Распаўсюджаны ўсясветна, акрамя палярных абласцей і некаторых астравоў. У Еўропе прадстаўленыя свірстунамі і ўласна пліскамі. Большасць сітаўкавых — жыхары адкрытых біятопаў, сустракаюцца ад мораў, узбярэжжаў да альпійскага пояса і каменных асыпкаў гор на вышыні звыш 5000 м. Найбольш разнастайныя і шматлікія ў стэпах, лугах, саванах, антрапагенных ландшафтах, па берагах вадаёмаў; нямногія жыхары лясоў аддаюць перавагу ўзлеску і палянам.

Віды ўмераных шырот пералётныя.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Сілкуюцца бесхрыбтовымі, у асноўным казуркамі. Корм збіраюць на зямлі, камянях, раслінах (звычайна ў прыземным ярусе), ловяць у паветры.

Гняздуюцца асобнымі парамі або некампактнымі пасяленнямі, як правіла на зямлі, радзей — у хованках. У кладцы 4-6 яец, наседжвае звычайна самка, птушанят выкормліваюць абодва бацькі.

Таксанамія
----------

Каля 64 відаў, падзяляюцца на 5 родаў:

* Anthus — Конікі
* Tmetothylacus
* Motacilla — Сітаўкі
* Dendronanthus
* Macronyx

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779040123 · NKC: ph121798 |
**Тура́нская нізіна, Туранская раўніна** — раўнінная частка тэрыторыі Сярэдняй Азіі і Паўднёвага Казахстана.

Нізіна размешчана на тэрыторыі Казахстана, Туркменіі і Узбекістана. Асноўная частка Туранскай нізіны адпавядае Туранскай пліце. На поўдні абмежавана плато Капетдаг і адгор'ямі Парапаміза, на захадзе берагам Каспійскага мора, на паўночным захадзе — паўднёвымі і ўсходнімі схіламі Мугаджараў, на паўночным усходзе — Казахскім драбнасопачнікам, на ўсходзе — адгор'ямі Цянь-Шаня і Паміра-Алая. Тэрыторыя раўніны пераважна занятая пустынямі — Каракумы, Кызылкум і інш. Вышыні да 300 м, каля ўзбярэжжа Каспійскага мора на 32 м ніжэй узроўню мора (упадзіна Карагіе — на 132 м).

Рэльефу характэрна чаргаванне нізін і раўнін са сталовымі плато.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 35. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0263-6 (Т. 16).

Спасылкі
--------

* Туранская равнина // Сайт «География Казахстана»  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4060058-0 · NKC: ge311480 · VIAF: 245644658 |
**Самавук,** або **аўтадыдакт** (стар. αττός — «сам»  і інш.-грэч. διδακτός —  «навучаны») — чалавек, які самастойна атрымаў адукацыю па-за сценамі якой-небудзь навучальнай установы, без дапамогі навучальнага.

Супрацьлегласцю яму з’яўляецца дылетант, які хоць і можа атрымаць веды аўтадыдактычнымшляхам, але гэта веданне часцяком абмежавана і павярхоўна. Аўтадыдакт ж, як правіла, праяўляе незвычайныя здольнасці, нястомную стараннасць і цвёрдую волю, і, як следства, знаходзіць прафесійнае прымяненне сваіх ведаў, а часам і грамадскае і навуковае прызнанне.

Вартасці і недахопы такога навучання
------------------------------------

Пры напружаным і пастаянным вывучэнні свайго прадмета, ня душыцца чужымі забабонамі, аўтадыдакты нярэдка адкрываюць у навуках новыя сьцежкі (шляхі), знаходзяць новыя пункты гледжання і тым самым прыносяць навуцы або мастацтву вялікую карысць. Але іх уклад у навуку не заўсёды аказваецца актуальным або запатрабаваным, паколькі яны часта знаходзяцца ў ізаляцыі, і ім не хапае знешніх ацэнак і саветаў ад іншых спецыялістаў, якія, у выпадку памылак, маглі б выправіць ці даць адсутнічаюць матэрыялы.

У сучасным грамадстве часта сустракаюцца спецыялісты, якія не атрымалі фармальнай адукацыі, але пры гэтым вельмі добра асвоілі базавыя веды якіх-небудзь прадметаў і ўсяляк імкнуцца максымізаваць свае веды і навыкі ў пэўнай форме. Акадэмікі РАН падтрымліваюць патэнцыял аўтадыдактаў і не выключаюць, што веды суб’екта,  які атрымаў адукацыю ня ў сценах якіх-небудзь інстытутаў, могуць у асобных і даволі рэдкіх выпадках пераўзыходзіць ўзровень ведаў адукаванага чалавека.

Зноскі
------

1. ↑  Автодидактъ, самоучка // Энциклопедический словарь, составленный русскими учёными и литераторами. СПб. 1861.
2. ↑  А. Плюшар. Энциклопедический лексикон, том 1. — Типография А. Плюшара; С.-П. 1835 — с. 137 (Автодидактъ).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Петра-Паўлаўская царква.
**Свята-Петра-Паўлаўская царква** ў вёсцы Храпавічы Віцебскага раёна. Пабудавана ў 1907 з цэглы. На 1910 ацэнена ў 24 000 руб.

Архітэктура
-----------

Твор архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Мела памеры: даўжыня ўнутры — 13,5, шырыня — 8, вышыня да карніза — 4 сажні. Бляшаны дах завяршаўся купалам. Да галоўнага фасада далучалася трох'ярусная шатровая званіца з галоўкай (вышыня да карніза 8 сажняў, мелася 5 званоў). Пабеленыя сцены чляніліся 8 вокнамі ў цэнтральным аб'ёме, 2 — у апсідзе, 2 — у прытворы, 8 — у барабане купала, 5 малымі вокнамі ў ліхтары купала, 3 — у другім ярусе званіцы. Меліся 2 абшытых жалезам уваходных дзвярэй.

Унутры апсіду вылучаў іканастас (3,5х3 сажні, ацэнены ў 3000 руб.). Малітоўная зала ацаплялася 4 жалезнымі і 1 кафлянай пячамі.

Літаратура
----------

* Кулагін, А. М. Страчаная архітэктурная спадчына / А. М. Кулагін // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Віцебскага раёна / Рэдкалегія: А. П. Красоўскі і інш.; Уклад. У. І. Мезенцаў; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Маст. літ. 2004. — 772 с.: іл. — С.
**Гасціны двор** — колішні будынак у г. Свіслачы Гродзенскай вобласці. Размяшчаўся ў цэнтры Рынкавай плошчы, паміж вуліцамі Мсцібаўскай (Каліноўскага) і Рудаўскай (Першамайскай).

Гасціны двор (унізе) на плане Рынкавай плошчы. 1795
Будынак гасцінага двара ўяўляў сабой замкнёную кампазіцыю з чатырох аднапавярховых крылаў пад двухсхільнымі гонтавымі дахамі, утвараючы прастакутны цэнтральны двор, і складаўся з 48 аднапавярховых ячэек-пакояў. Кожная мела бакавое акно і двое дзвярэй. Двор меў тры складскія памяшканні. У цэнтры доўгіх крылаў былі зроблены арачныя праезды на двор. Над адным з праездаў размяшчалася зала для купецкіх сходаў. Гасціны двор арандавалі купцы на час знакамітых Свіслацкіх кірмашоў. Першы кірмаш быў праведзены 15 жніўня 1792 года, а затым з 25 жніўня па 25 верасня праводзіўся штогод на працягу ста гадоў. У 1872 годзе гасціны двор згарэў.

Зноскі
------

1. ↑  Праект «Бацькаўшчына»: Мінулае і сучаснае побач. 12 Мая’22 **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 17 мая 2022. Праверана 12 ліпеня 2022.
**Фатаграфічная зорная велічыня** — фатаграфічны бляск зоркі, які ўспрыняў бы назіральнік пры візуальных назіраннях, калі б спектральная адчувальнасць яго вока супадала з са спектральнай адчувальнасцю несенсібілізаванай фатаграфічнай пласцінкі.

Было прынята, што зоркі спектральнага класа A0, якія маюць зорныя велічыні,
заключаныя ў межах ад 5,5 да 6,5,
маюць аднолькавыя фатаграфічныя і візуальныя зорныя велічыні.

Рознасць паміж фатаграфічнай і візуальнай зорнымі велічынямі адной і той жа зоркі завецца паказчыкам колеру.
{\displaystyle C=m\_{photo}-m\_{visual}}
Чырвоныя зоркі маюць дадатныя паказчыкі колеру, а блакітнаватыя — адмоўныя.

Калі ў візуальных зорных велічынь «эфектыўная» даўжыня хвалі λ=530 нм, то ў фатаграфічных яна роўная 425 нм.

Літаратура
----------

«Астрономический календарь. Постоянная часть» ред. В. К. Абалакина, издание седьмое, переработанное, М. «Наука» 1981  

Глава III «Основные понятия астрофизики» § 4 «Блеск и звёздная величина» (В. П. Цесевич) стр.216—217  

ББК 22.6 А91  

УДК 521 (058)
Царква Святых Пятра і Паўла ў Трабах
**Свята-Петра-Паўлаўская царква** — праваслаўны храм у в. Трабы Іўеўскага раёна Гродзенскай вобласці.

Гісторыя
--------

У цэнтры вёскі. Заснавана каля 1680 годзе, пабудавана ў 1784 годзе з дрэва, перабудавана на мяжы 19 — 20 ст.

Архітэктура
-----------

Помнік народнага дойлідства. Да чатырохсценнага зруба царквы далучана пяцігранная апсіда з нізкімі бакавымі рызніцамі. Двухсхільны дах трохвугольнымі застрэшкамі пераходзіць у вальмавы над апсідай; на галоўным фасадзе і над апсідай завершаны гранёнымі барабанамі з цыбулепадобнымі галоўкамі. Франтон галоўнага фасада па вуглах завершаны дэкаратыўнымі вежачкамі з гранёнымі галоўкамі. Гарызантальна ашаляваныя фасады прарэзаны арачнымі аконнымі праёмамі ў прамавугольных ліштвах.

Інтэр’ер
--------

У агульнай прасторы малітоўнай залы перагародкай вылучаны прытвор, на якім размешчаны хоры. Інтэр’ер царквы аформлены ў пачатку 20 ст. Разны іканастас выкананы з пакрытага лакам маронага дубу ў 2 ярусы, расчлянёны калонамі з разным арнаментальным дэкорам. Абраз 18 ст. «Узнясенне».

Званіца
-------

У пачатку 20 ст. перад царквой пастаўлена зрубная двух’ярусная чатырохгранная брама-званіца, завершаная нізкім шатровым васьмерыком з макаўкай.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Петра-Паўлаўская царква (Трабы)
* Свята-Петра-Паўлаўская царква (Трабы) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Петра-Паўлаўская царква (Трабы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Петра-Паўлаўская царква (Трабы) на сайце Radzima.org
* Свята-Петра-Паўлаўская царква (Трабы) на сайце «Архіварта»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Фатон.
**«Фатон»** — серыя савецкіх і расійскіх штучных спадарожнікаў Зямлі.

Спускальны апарат спадарожніка «Фатон-12»
Спадарожнікі «Фатон» прызначаны для навуковых і тэхналагічных даследаванняў — атрыманне ва ўмовах бязважкасці асабліва чыстых біялагічных прэпаратаў, паўправадніковых матэрыялаў і інш.

Даследаванні праводзяцца сумесна з Еўрапейскім касмічным агенцтвам, Нацыянальным цэнтрам касмічных даследаванняў Францыі, навуковымі ўстановамі Германіі, Швецыі, Канады, Італіі і іншых краін.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 336. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0263-6 (Т. 16).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Фатон (штучны спадарожнік)
**Станожкі**, **Макрыцы** (*Oniscidea*) — падатрад раўнаногіх ракападобных (*Isopoda*).

Апісанне
--------

Даўжыня да 5 см. Цела пляскатае, авальнае, зверху выпуклае, першая пара вусікаў недаразвітая і вельмі малая, другая моцна развітая. Вочы знаходзяцца па баках галавы; верхнія сківіцы пазбаўленыя шчупалец. Першы грудзінавый членік па большай частцы ахоплівае галаву з бакоў, 7-і мае ззаду глыбокую выразку; усе 7 пар грудных ног аднолькавай будовы і прыстасаваныя для хады. Усе членікі брушка свабодныя; пяць першых пар брушных ног прыкрываюць адзін аднаго па прынцыпе дахоўкі; унутраная галіна іх грае ролю шчэлепы, вонкавая — крышкі; цвёрдая вонкавая галіна першай пары заключае паветраныя поласці, што адкрываюцца вонкі — органы паветранага дыхання; 6 пара брушных ног скіраваная назад і выступае ў прамежку паміж 5 і 6 брушным членікам.

Распаўсюджанне
--------------

Адрозніваецца каля 1000 відаў. Пашыраны ўсюды, найбольш у стэпавай зоне. Большасць відаў жыве на сушы, пераважна ў месцах з павышанай вільготнасцю (адсюль назва), некаторыя — на марскіх берагах, у ручаях, крыніцах. На Беларусі найбольш пашыраны макрыца звычайная (*Porcellio scaber*), макрыца сценавая (*Oniscus asellus*).

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Актыўныя ўначы. Амаль усе расліннаедныя. Раздзельналолыя, развіццё без метамарфозу.

Глебаўгваральнікі. Некаторыя шкодзяць сельскагаспадарчым культурам.

Літаратура
----------

* Макрыцы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | Fossilworks · iNaturalist · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2005006056 · Microsoft: 2778525472 · NDL: 00574149 · NKC: ph991569 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Петра-Паўлаўская царква.
**Свята-Петра-Паўлаўская царква** — мураваны праваслаўны храм у горадзе Жодзіна Мінскай вобласці. Знаходзіцца на вул. Маскоўскай, побач са Свята-Міхайлаўскай царквой.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў пачатку 21 ст. з цэглы.

Архітэктура
-----------

Цэнтрычны крыжовы ў плане 2-павярховы будынак, накрыты паўвальмавымі дахамі і ўзняты на высокі бутавы цокальны паверх. На іх перакрыжаванні ўзведзены 4-гранны барабан, завершаны цыбулепадобнай галоўкай на цыліндрычнай шыі. Фасады расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі, аб’яднанымі арачнымі прасламі. Уваход аформлены 2-слуповым ганкам пад 2-схільным пакрыццём, да якога вядзе лесвічны каскад.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Свята-Петра-Паўлаўская царква Архівавана 31 снежня 2022. на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі

Спасылкі
--------

* Свята-Петра-Паўлаўская царква (Жодзіна) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Міжнародная гандлёвая палата** (МГП) (анг.: International Chamber of Commerce — ICC) — незалежная некамерцыйная міжнародная арганізацыя, створаная ў 1919 годзе і аб’ядноўвае ў цяперашні час тысячы прадпрыемстваў, асацыяцый і кампаній з 140 краін свету, якая спрыяе вырашэнню найбольш актуальных праблем, якія стаяць перад бізнесам. МГП цесна ўзаемадзейнічае з такімі міжнароднымі арганізацыямі, як ААН, СГА, Сусветны банк і іншымі, з’яўляючыся для іх калектыўным кансультатыўным органам.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · LinkedIn · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Flickr · YouTube |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11874828p · CONOR: 287380835 · GND: 1012472-X · ISNI: 0000 0001 2192 4147 · LCCN: n79039832 · NKC: kn20010711175 · LIBRIS: 120355 · SUDOC: 026514583 · VIAF: 156618975 |

 |
Галоўны будынак МВФ у Вашынгтоне
Штаб-кватэра Сусветнага банка ў Вашынгтоне
Штаб-кватэра **Банка міжнародных разлікаў** у Базеле, Швейцарыя
**Міжнародная фінансавая арганізацыя** — арганізацыя, ствараемая на аснове міжурадавых (міжнародных) пагадненняў у сферы міжнародных фінансаў. Удзельнікамі пагадненняў могуць быць дзяржавы і няўрадавыя інстытуты.

Мэты і задачы стварэння міжнародных фінансавых арганізацый
----------------------------------------------------------

Ідэя стварэння міжурадавых арганізацый, якія рэгулююць асноўныя формы міжнародных эканамічных адносін, узнікла пад уплывам сусветнага эканамічнага крызісу ў 1929—1933 гадах. Міжнародныя фінансавыя арганізацыі ствараюцца шляхам аб'яднання фінансавых рэсурсаў краінамі-удзельніцамі для вырашэння пэўных задач у галіне развіцця сусветнай эканомікі і міжнародных эканамічных адносін.

Мэтамі міжнароднай фінансавай арганізацыі могуць быць развіццё супрацоўніцтва, забеспячэння цэласнасці, стабілізацыя складаных сітуацый, згладжванне супярэчнасцей сусветнай гаспадарцы.

Поле дзейнасці міжнародных валютных і крэдытна-фінансавых арганізацый:

* аналіз сітуацыі, тэндэнцый і фактараў развіцця сусветнай эканомікі;
* аперацыі на валютным і фондавым рынку з мэтай рэгулявання сусветнай эканомікі, падтрымкі і стымулявання міжнароднага гандлю;
* інвестыцыйная дзейнасць (крэдытаванне ў галіне міжнародных і ўнутраных нацыянальных праектаў);
* крэдытаванне дзяржаўных праектаў;
* фінансаванне праграм міжнароднай дапамогі;
* фінансаванне навуковых даследаванняў;
* дабрачынная дзейнасць.

Міжнародныя фінансавыя арганізацыі
----------------------------------

У асобную групу міжнародных эканамічных арганізацый можна вылучыць міжнародныя фінансавыя арганізацыі:

* Міжнародны валютны фонд (МВФ)
* Група Сусветнага банка
* Банк міжнародных разлікаў
* Еўрапейскі банк рэканструкцыі і развіцця (ЕБРР)
* Еўрапейскі інвестыцыйны банк
* Азіяцкі банк развіцця
* Афрыканскі банк развіцця
* Арабскі валютны фонд
* Ісламскі банк развіцця
* Міжамерыканскі банк развіцця
* Чарнаморскі банк гандлю і развіцця
* Еўразійскі банк развіцця
* Базельскі камітэт па банкаўскаму нагляду
* іншыя міжнародныя фінансавыя арганізацыі

Гл. таксама
-----------

* Міжнародная эканамічная арганізацыя
* Сусветны банк
* Міжнародны валютны фонд (МВФ)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: ph122800 |
Дзяржава Фацімідаў
**Фацімі́ды** (909 — 1171) — дынастыя ісмаіліцкіх халіфаў, якія ўзводзілі сваё паходжанне да Алі і Фацімы праз Ісмаіла, сына Джафара ас-Садзіка.

Суніты адмаўлялі алідскае паходжанне Фацімідаў і называлі іх Убайдзітамі, г. зн. нашчадкамі ісмаіліцкага імама Убайдалаха аль-Махдзі, заснавальніка дынастыі Фацімідаў.

У выніку прамых заваяванняў і прапаганды Фацімідам удалося захапіць Сіцыліі, Марока, Егіпет, Палесціну i частку Сірыі.

У 971 годзе яны заснавалі новую сталіцу сваёй дзяржавы — Каір. Падпарадкаваўшы сабе Мекку і Медзіну, Фаціміды мелі намер захапіць Багдад, зрынуць Абасідаў і ўсталяваць адзіны Халіфат пад сваёй уладай. У Каіры быў створаны цэнтр, у распараджэнні якога знаходзілася разгалінаваная сетка прапаведнікаў.

Да сярэдзіны XI стагоддзя ў Емене замацоўваецца ісмаілістычная дынастыя Сулайхідаў. Паступова фацімідскі ўплыў пачынае падаць, што было абумоўлена не столькі з'яўленнем магутнага суперніка ў асобе Сельджукідаў, колькі крызісам ідэалогіі ісмаілістычнага руху.Фацімідам не ўдалося ўвасобіць у жыццё ні сваю эзатэрычную дактрыну, ні сацыяльную праграму, воссю якой было абяцанне ўсталяваць сацыяльную справядлівасць. Стомленая войнамі з Візантыяй і асабліва крыжакамі, эканамічна саслабленная інтэнсіўнай эксплуатацыяй сялянства, дзяржава Фацімідаў развалілася пад уладай наёмнай гвардыі. Курдскі эмір Салах ад-Дзін, стаўшы гаспадаром краіны, прызнаў уладу абасідскага халіфа, і ісмаіліцкая дзяржава лёгка ператварылася ў суніцкую.

Спіс халіфаў Фацімідаў
----------------------

* Абу Мухамад Абду І-Ла ал-Махдзі біла 909—934
* Абу і-Касім Мухамад ал-Каім бі-Амр Алах 934—946
* ал-Мансур білах Абу Захір Ісмаіл ібн Мухамад нар.914, 946—953
* ал-Муіз лідзінілах Абу Тамім Маад ібн Ісмаіл нар.931, 953—975
* ал-Азіз білах Абу Мансур Нізар ібн Маад 975—996
* ал-Хакім біямрылах Абу Алі Мансур ібн Нізар нар.985, 996—1021
* аз-Захір білах Абу-л-Хасан Алі ібн Мансур нар.1005, 1021—1036
* ал-Мустансір білах Абу Тамім Маад ібн Алі нар.1029, 1036—1094
* ал-Мусталі білах Абу-л-Касім Ахмад ібн Маад 1094—1101
* ал-Амір біяхкамілах Абу Алі Мансур ібн Ахмад 1101—1130
* ал-Хафіз лідзінілах Абу-л-Маймун Абд ал-Маджыд ібн Мухамад 1130—1149
* аз-Зафір біямрылах Абу Мансур Ісмаіл ібн Абд ал-Маджыд 1149—1154
* ал-Фаіз Абу-л-Касім Іса ібн Ісмаіл 1154—1160
* ал-Адзід лідзінілах Абу Мухамад Абдалах ібн Юсуф 1160—1171

Літаратура
----------

* Ислам. Словарь атеиста. Москва. Видавництво політичної літератури. 1988. стор. 225. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Іраніка · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 118920979 · LCCN: sh85047470 · NKC: jx20070921009 · VIAF: 37715239, 5845155832948333490004 |
**«За во́лю»** — эмігранцкі раман Кастуся Акулы, прысвечаны тэме беларускай эміграцыі і пераследу яе савецкімі спецслужбамі. Раман быў выдадзены ў Таронта з фінансавай дапамогай Беларускага Харытатыўнага Таварыства ў Лондане. Кастусь Акула перасылаў гэты твор у Беларусь разам з іншымі сваімі кнігамі.

Раман напісаны тарашкевіцай. У творы сустракаецца асіміляцыя -н- паводле мяккасці («*на эканамічным фроньце*», «*для экспаньсіі*»), нехарактэрная літаратурнай беларускай мове.

Зноскі
------

1. ↑  *Алесь Кот* 90-Я УГОДКІ АД ДНЯ НАРАДЖЭННЯ КАСТУСЯ АКУЛЫ // *Беларуская бібліятэка ў Лондане*. — Канада: March 6 (2016). Архівавана з першакрыніцы 19 жніўня 2021.

Спасылкі
--------

* Кастусь Акула. «За волю» на «Беларускай Палічцы» (бел.)
* Акула Кастусь, За волю — Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка Kamunikat.org
**Міжнародная акадэмія філасофіі** (ням.: Internationale Akademie für Philosophie, скарочана — IAP) прыватная акадэмія, размешчаная ў горадзе Бендэрн ў княстве Ліхтэнштэйн.

Была заснавана ў 1986 годзе як «Інстытут філасофіі» (Hochschulinstitut für Philosophie). Разам з вучэбнай праграмай бакалаўра, магістра і атрыманнем дацэнта можна атрымаць ступень PhD у галіне філасофіі. Дэвіз акадэміі *diligere veritatem omnem et в omnibus* (Любіць ўсю праўду і любіць яе ва ўсім).

Сертыфікаты, якія выдаюцца акадэміяй, адпавядаюць закону княства аб вышэйшай адукацыі і задавальняюць патрабаванням Еўрапейскага Саюза аб узаемным прызнанні.

Старшынёй кураторыі з’яўляецца Нікалаўс фон унд цу Ліхтэнштэйн.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт  (англ.)
Цёмна-чырвоным выдзелены штаты, якія адносіць да паўночна-ўсходніх Бюро перапісу насельніцтва ЗША
**Паўночны Усход ЗША** — рэгіён ЗША, таксама званы Усходнім узбярэжжам або Амерыканскім Паўночным Усходам; геаграфічны рэгіён ЗША, размешчаны на атлантычным узбярэжжы Паўночнай Амерыкі, з Канадай на поўначы, Поўднем ЗША на поўдні і Сярэднім Захадам ЗША на захадзе. Паўночны Усход з'яўляецца адным з чатырох рэгіёнаў, вызначаных Бюро перапісу насельніцтва ЗША для збору і аналізу статыстыкі. 

Бюро перапісу насельніцтва ЗША вызначае склад рэгіёна з дзевяці штатаў: Канектыкут, Мэн, Масачусетс, Нью-Гэмпшыр, Нью-Джэрсі, Нью-Ёрк, Пенсільванія, Род-Айленд і Вермонт. Некаторыя больш шырокія азначэнні таксама ўключаюць у склад рэгіёна Мэрыленд, Дэлавэр і горад Вашынгтон з акругай Калумбія, а ў рэдкіх выпадках і Заходнюю Вірджынію і Вірджынію.

Рэгіён — найбольш урбанізаваная частка ЗША, якая ўключае ў сябе многія з буйнейшых мегаполісаў краіны, уключаючы Нью-Ёрк, Бостан, Філадэльфію, Вашынгтон. Жыхары мегаполісаў складаюць 67 % ад агульнай колькасці насельніцтва рэгіёна ў 57 609 148 чалавек. Валавы ўнутраны прадукт рэгіёну склаў 5,1 трыльёна долараў па стане на 2022 год і ўтрымлівае адны з самых развітых штатаў паводле індэксу чалавечага развіцця, прычым амаль усе штаты, за выключэннем Мэна, перавышаюць сярэднія значэнні па краіне. Гэта таксама самы густанаселены рэгіён у Злучаных Штатах (120 чалавек/км2). Бюро перапісу насельніцтва ЗША вызначае Паўночны Усход ЗША ў 469 630 км2, што робіць яго самым маленькім рэгіёнам ЗША па плошчы.

| ⛭Геаграфічныя рэгіёны ЗША |
| --- |
| Паўночны Усход | 
* Новая Англія
* Усходняе ўзбярэжжа

 |  |
| Сярэдні Захад | 
* Раён Вялікіх азёр
* Вялікія Раўніны
* Верхні Сярэдні Захад

 |
| Поўдзень | 
* Паўднёвы ўсход
* Глыбокі Поўдзень

 |
| Захад | 
* Паўднёвы захад
* Паўночны захад
* Заходняе ўзбярэжжа

 |
| 
Рэгіёны Бюро перапісу насельніцтва ЗША
Новая Англія
Сярэднеатлантычныя штаты
Паўночна-ўсходнія цэнтральныя штаты
Паўночна-заходнія цэнтральныя штаты
Паўднёва-атлантычныя штаты
Паўднёва-ўсходнія цэнтральныя штаты
Паўднёва-заходнія цэнтральныя штаты
Горныя штаты
Ціхаакіянскія штаты
 |
Рэчы або арганізацыі **пад уласнасцю супольнасці**  — гэта тыя фонды, якія знаходзяцца пад уласнасцю і кантролем супольнасці. Гэта дазваляе супольнасці ўздзейнічаць на іх кіраванне і выкарыстанне, а таксама задавальняцца ўзнікшымі перавагамі.

Перавагі супольнаснага ўладання ў інфраструктурных праектах, такіх як дамбы, сістэмы ірыгацыі, электрычных сетак патрабуюцца для уключэння падвышаннай адказнасці да патрэбаў гэтай супольнсці і супольнасці, якая ацэньвае гэтыя праекты больш высока. Таксама уласнасць супольнасці мае сэнс у жылых кварталах, дзе жыхары сумесна арганізуюць харчовыя, кніжныя крамы, а таксама месцы сумеснага адпачынку (напрыклад, кафэ) і сбораў.

Прыклады
--------

У Брытаніі нават з'явіўся рух, які стымулюе стварэнне пабаў, якія базуюцца на уласнасці мясцовай супольнасці.

Урадавая брытанская ініцыятыва, тлумачыць, як можа быць арганізавана мадэль кіравання ветранымі або сонечнымі электрастанцыямі, засноўвачыся на уласнасці мясцовай супольнасці.

Зноскі
------

1. 1 2  Community Ownership Архівавана 31 кастрычніка 2016. Дата доступа: 17 кастрычніка 2016
2. ↑  Grassroots Financing is Underwriting a New Crop of Neighborhood Businesses Архівавана 18 сакавіка 2020. Дата доступа: 17 кастрычніка 2016
3. ↑  The Pub is the Hub, Date access: 17 october 2016
4. ↑  G uidance on community ownership models under the Feed — in Tariffs s cheme. Access date: 17.10.2016
Малюнак, які ілюструе закон Шпёрэра. На верхняй дыяграме намаляваная «Дыяграма матылькоў» Маундэра: шыраты груп сонечных плям у залежнасці ад часу. На ніжняй дыяграме паказана залежнасць сумарных плошчаў плям ад часу.
**Закон Шпёрэра** - заканамернасць паводзін сонечных плям ў 11-гадовым сонечным цыкле, якая заключаецца ў тым, што ў пачатку цыклу плямы на Сонца з'яўляюцца на высокіх геліяграфічных шыротах (парадку ± 25-30°), а з ходам цыклу плямы мігруюць да сонечнага экватара, ў канцы цыклу дасягаючы шырот ± 5-10°.

Гэтую асаблівасць ўпершыню выявіў ў 1859 годзе англійскі астраном-аматар Рычард Кэрынгтан, а некалькі пазней значна больш пераканаўча пацвердзіў Густаў Шпёрэр, у гонар якога і была названая заканамернасць.

Спачатку гэтай асаблівасці не надавалі асаблівага значэння, але потым высветлілася, што сярэднюю працягласць 11-гадовага сонечнага цыклу значна дакладней можна вызначыць па змене шыраты груп сонечных плям, чым па варыяцыям лікаў Вольфа.  Таму цяпер закон Шперера разам з законам Швабе — Вольфа выступае ў якасці аднаго з асноўных законаў сонечнай цыклічнасці.

Гл. таксама
-----------

* Сонечная цыклічнасць
* Сонечныя плямы

Зноскі
------

1. ↑  *Витинский Ю. И.* Солнечная активность. — 2-е изд. — 1983. — С. 80. — 193 с. Архівавана 22 чэрвеня 2013.

Спасылкі
--------

* Солнечный цикл
**Міжнародная прэмія караля Фейсала** — міжнародная ўзнагарода, якая прысуджаецца штогод арганізацыяй «Фонд караля Фейсала», якой кіруюць сыны караля Саудаўскай Аравіі Фейсал ібн Абдул-Азіз Аль Сауда. Першае ўзнагароджанне адбылося ў 1979 годзе. Неафіцыйна называецца «Арабскай Нобелеўскай прэміяй».

Праграма міжнародных узнагарод уключае пяць прэмій:

* Служэнне ісламу (з 1979 года)
* Навуковыя працы па ісламе (з 1979 года)
* Арабская мова і літаратура (з 1979 года)
* Медыцына (з 1982 года)
* Навука (з 1983 года)

Лаўрэатам штогадовых прэмій уручаецца сертыфікат, залаты медаль і грашовая ўзнагарода ў памеры $ 200 000.

У рэйтынгу міжнародных навуковых узнагарод ад IREG (International Ranking Expert Group) сярод узнагарод у міждысцыплінарных галінах ведаў Міжнародная прэмія караля Фейсала саступае толькі прэміям Кіёта, Японіі і Альберта Эйнштэйна.
Інгрэдыенты фахіта: тартыльі, смятана, цёрты сыр, піка дэ гальа, востры соус, мяса.
**Фахіта** (ісп.: fajita), мн. л. **фахітас** (*fajitas*) — страва мексіканскай кухні, якая прадстаўляе сабой загорнутае ў тартыльі (мяккую пшанічную аладку) смажанае на грылі і нарэзанае палоскамі мяса з гароднінай. Часцей за ўсё выкарыстоўваецца ялавічына, але таксама свініна, кураціна, часам морапрадукты. Да мяса часта дадаецца смятана, гуакамоле, сальса, піка-дэ-гальа, сыр і таматы. 

Страва паходзіць з рэгіёну на Тэхасска-Мексіканскай мяжы ў Рыа-Грандэ, дзе раней жылі каўбоі. Яны атрымлівалі рэшткі мяса пасля забівання жывёлы. Назва паходзіць ад ісп.: faja, гэта значыць «палоска», што паказвае на спосаб нарэзкі мяса для фахіты.