Палац Патала
Белы палац
Чырвоны палац
Палац **Патала** (тыб.: : པོ་ཏ་ལ, кіт.: 布达拉宫) у горадзе Лхаса у Тыбеце. Размешчаны на высокім узгорку, які ўзвышаецца над горадам. Агульная плошча палацавага комплексу складае 360 тыс. м². Гэта ўзор старажытнай архітэктуры, дзе захоўваюцца больш чым 100 тысяч культурных рэліквій.

Сёння палац Патала з'яўляецца музеем, які актыўна наведваюць турысты, застаючыся месцам паломніцтва будыстаў і працягваючы выкарыстоўвацца ў будыйскіх рытуалах. З прычыны вялікай культурнай, рэлігійнай, мастацкай і гістарычнай значнасці, унесены ў 1994 годзе ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. У 2001 годзе ў «гістарычны ансамбль палаца Патала» была ўключана летняя рэзідэнцыя Далай-лам, палац і парк Нарбулінка.

Гісторыя
--------

У 637 цар Тыбета Сонгцэн Гампо ўзвёў тут першы будынак у тым месцы, дзе ён звычайна медытаваў. Калі ён вырашыў зрабіць Лхасу сваёй сталіцай, ён пабудаваў палац. Пасля сваіх заручын з кітайскай прынцэсай Вэнь Чэн, пашырыў палац да 999 пакояў, узвёў сцены і вежы і вырыў абвадны канал. У другой палове VIII стагоддзя ў палац патрапіла маланка і драўляныя пабудовы згарэлі, затым па прычыне міжусобных войнаў палац быў разбураны. Цяпер захавалася толькі пячора Фа-Вана і зала Пабалакан.

Палац у яго сучасным выглядзе пачаў будавацца ў 1645 па ініцыятыве Далай-ламы V. У 1648 быў завершаны Белы палац (Патранг Карпо), і Патала стала выкарыстоўвацца як зімовая рэзідэнцыя далай-лам. Чырвоны палац (Потранг Марпо) быў дабудаваны паміж 1690 і 1694. Назва палаца паходзіць, відаць, ад легендарнай гары *Патала*, на якой жыве бадхісатва Чэнрэзі (Авалакітэшвара), якога на зямлі прадстаўляе далай-лама.

У грандыёзным будаўніцтве бралі ўдзел лепшыя майстры таго часу з Тыбета, Непала і Кітая.

Уздзеянне ветру, сонца і дажджу на працягу доўгага часу прывяло да ўзнікнення пашкоджанняў, такіх як акісленне з наступным пачарненням і абсыпанне пазалоты з вонкавага боку дахаў, а таксама эрозія ўнутраных драўляных канструкцый ад дажджавой вады. У 2016 годзе Дзяржаўнае ўпраўленне КНР па ахове культурнай спадчыны вылучыла звыш 31 млн юаняў на рамонтныя работы. У 2018 годзе залатыя дахі палаца Патала зноў заззялі.

Размяшчэнне
-----------

Палац знаходзіцца на вышыні 3 700 м на Чырвоным узгорку (Марпо Ры) пасярэдзіне Лхаскай даліны. З-за тэрас, пляцовак на дахах і храмаў, ён не стварае ўражання крэпасці (дзонга). Агульны выгляд палаца, які расцягнуўся на горным хрыбце, з вежамі, сценамі, лесвіцамі, храмамі і прыбудовамі, уяўляе сабой унікальнае мастацкае рашэнне, яго велічнасць і прыгажосць шануюцца будыстамі, архітэктарамі і мастакамі, дзівяць падарожнікаў.

Шматлікія паломнікі абыходзяць вакол узгорак з палацам, здзяйсняючы кору — рытуальны абыход святога месца. Уздоўж кары знаходзяцца шматлікія малітоўныя барабаны і гандлёвыя рады.

Пабудовы
--------

Белы палац складаецца з Вялікага ўсходняга павільёна, Сонечнага павільёна, жылых пакояў рэгента і настаўніка далай-ламы, а таксама службовых памяшканняў урада. Вялікі ўсходні павільён выкарыстоўваўся для афіцыйных цырымоній, у Сонечным павільёне далай-лама ўласна жыў і працаваў, чытаў свяшчэнныя тэксты, займаўся кіраваннем.

Путацзунчэн — кітайская копія лхаскай Паталы
Чырвоны палац служыў больш месцам малітваў і рэлігійных рытуалаў, у ім знаходзяцца павільёны. Вялікае значэнне маюць восем мемарыяльных ступ, у тым ліку Пятага і Трынаццатага Далай-лам.

Апроч ступ, палац мае шэраг вялікіх і малых зал (храмаў), прысвечаных будам, бадхісатвам, далай-ламам, а таксама для аўдыенцый і цырымоній. У залах выстаўлены каштоўнасці і рэліквіі — прасторавыя мандалы для сузірання, памінальныя ступы, статуі далай-лам і настаўнікаў, статуі божастваў і йідамаў, кнігі, рытуальныя прадметы, на сценах — складаная сістэма роспісу.

У Заходняй вялікай зале звычайна праходзілі рэлігійныя цырымоніі, ахвярапрынашэнні і прыёмы.

Асаблівае значэнне мае пячора Фа-Вана, у якой яшчэ да будаўніцтва палаца чытаў свяшчэнныя тэксты цар Сонгцэн Гампо.

Фотагалерэя
-----------

* Снежныя львыСнежныя львы
* На верхняй тэрасеНа верхняй тэрасе
* Патала і горад навокалПатала і горад навокал
* Сажалка за палацам Патала (Лхукханг)Сажалка за палацам Патала (Лхукханг)

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. ↑  Палац Патала запрашае — zviazda.by
3. ↑  World Heritage Committee Inscribes 31 New Sites on the World Heritage List **(нявызн.)**.  UNESCO (13 снежня 2001). Архівавана з першакрыніцы 9 лютага 2012. Праверана 3 мая 2011.
4. ↑  Залатыя дахі палаца Патала

Гл. таксама
-----------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Патала
* Далай-лама
* Лхаса
* Нарбулінка
* Гісторыя Тыбета
* Тыбецкі будызм

Спасылкі
--------

* Віртуальны тур па палацы Патала
* The Potala Palace (sacredsites.com)
* UNESCO: Potala Palace
* Flickr: Photos tagged with potala, photos likely of Potala Palace

| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Кітаі |
| --- |
| Культурная спадчына | Забаронены горад і Мукдэнскі палац ·  Тэракотавая армія ·  Пячоры Магаа ·  Гара Тайшань ·  Чжаўкаўдзянь ·  Вялікая Кітайская сцяна ·  Уданшань ·  Патала і Джаканг ·  Горны прытулак ад летняй спёкі і прылеглыя храмы ·  Канфуцыянскія святыні ў Цюйфу ·  Эмэйшань і Статуя Буды ў Лэшане ·  Пін'яа ·  Сады Сучжоў ·  Ліцзян ·  Летні палац ·  Храм Неба ·  Дацзу ·  Сідзі і Хунцунь ·  Грабніцы дынастый Мін і Цын ·  Лунмэнь ·  Цынчэншань і Дуцзян'янь ·  Юньган ·  Комплекс грабніц Кагуро ·  Стары Макаа ·  Іньсю ·  Дзяалоу ·  Тулоу ·  Утайшань ·  Суншань ·  Сіху ·  Шанду |  |
| Прыродная спадчына | Хуаншань ·  Хуанлун ·  Цзючжайгоу ·  Улін'юань ·  Лушань ·  Уішань ·  Тры паралельных рэкі ·  Рэзерваты гіганцкай панды ·  Паўднёва-Кітайскі карст ·  Гара Саньцыншань  ·  Палеанталагічны запаведнік Чэнцзян |

| Тыбет у тэмах |
| --- |
| Сцяг Тыбета | 
* Палітычная сістэма
	+ Далай-лама
	+ Тыбецкі аўтаномны раён
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Геаграфія
* Тыбецкае нагор’е
* Клімат
* Гарады
* Насельніцтва
* Тыбетцы
* Мова
* Гісторыя
	+ 1912—1951
* Эканоміка
* Грошы
* Культура
* Сусветная спадчына
	+ Патала
	+ Джаканг
	+ Нарбулінка
* Рэлігія
	+ будызм
	+ бон
* Літаратура
* Тыбецкае пісьмо
* Музыка
* Сталіца
* Святы
* Спорт
* Утварэнне
* Навука
* Традыцыйная тыбецкая медыцына
* Транспарт
	+ Чыг
	+ Авія
* Пошта
* Інтэрнэт
* Ваенная справа
* Міжнародныя сувязі

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh86004938 · NKC: xx0119037 · VIAF: 144746934 |