**А́лукснэ** (лат.: Гук Alūksne, аг.-усх.-слав.: Олыста, Алыстъ, Волыстъ, ням.: Marienburg) — горад на паўночным усходзе Латвіі каля аднайменнага возера, адміністрацыйны цэнтр Алуксненскага края. Плошча 14,23 км². Насельніцтва 8653 чал. (1 студзеня 2012).

Назва паходзіць ад латг.: olūksna — «крыніца ў лесе». Да 1917 года называўся **Марыенбу́рг** (у гонар Маці Божай). Вядомы з 1284 года.

Гарадскі востраў вядомы як Замкавы (*Pils sala*), або востраў Марыі. Замак у наш час выкарыстоўваецца як адкрытая тэатральная пляцоўка.

Гісторыя
--------

Тэрыторыя вакол возера Алукснэ першапачаткова была заселена фінскімі плямёнамі, а з VIII—XII стагоддзяў латгаламі. Паселішча, тады вядомае як Олыста, Алыстъ або Волыстъ, на месцы цяперашняга горада ўпершыню згадана ў пскоўскім летапісе пад 1284 годам.

Сцены старога замка
План замка паводле Карла фон Левіс-оф-Менара
Мясцовасць і паселішча былі захоплены нямецкімі крыжакамі Лівонскага ордэна ў 1342 годзе. Імі на суседнім востраве быў пабудаваны замак Марыенбург, які служыў для абароны гандлёвых шляхоў з Рыгі ў Пскоў. Горад, які вырас побач з замкам, таксама стаў вядомы як Марыенбург.

Быў узяты войскамі Івана IV у 1560 годзе падчас Лівонскай вайны. У 1582 годзе быў уключаны ў склад Рэчы Паспалітай. У 1629 годзе адышоў да Швецыі.

У 1683 годзе ў Відзэмэ Эрнстам Глюкам, лютэранскім святаром, першым перакладчыкам Бібліі на латышскую мову, заснаваны першыя школы з выкладаннем на латышскай мове.

Руская армія на чале з Шарамецевым захапіла горад падчас Паўночнай вайны ў 1702 годзе. Пры гэтым у палон патрапіў Глюк і яго выхаванка Марта Скаўронская (Крузэ), якая стала палюбоўніцай і пасля жонкай першага расійскага імператара Пятра I. У 1724 годзе пад імем Кацярына I была каранавана на расійскі прастол, стаўшы расійскай імператрыцай.

Новы замак Фітынгофаў (сярэдзіна XIX ст.)
У сярэдзіне XVIII стагоддзя памесце Марыенбург было падаравана дзяржаўнаму канцлеру М. І. Варанцову, які ў 1764 годзе прадаў яго лейб-медыку І. Ф. Фітынгофу. У сярэдзіне XIX стагоддзя побач з развалінамі старога замка Фітынгофы пабудавалі новую рэзідэнцыю.

Зноскі
------

1. ↑  Колькасць жыхароў у самакіраваннях. 01.01.2016 (лат.)
2. ↑  Кніга паштовых індэксаў Латвіі — красавік 2011 (лат.)
3. ↑  Класіфікатар адміністрацыйных тэрыторый і тэрытарыяльных адзінак Латвіі — 16 лютага 2011 (лат.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Алукснэ
* Афіцыйны сайт Алуксненскага края (лат.) (руск.) (англ.) (эст.)
* Інфармацыя пра Алукснэ ў тапанімічнай базе даных (лат.)

| ⛭Гарады Латвіі Латвія |
| --- |
| 
* Адажы
* Айзкраўклэ
* Айзпутэ
* Айнажы
* Акністэ
* Алая
* Алукснэ
* Апэ
* Аўцэ
* Балві
* Балданэ
* Балажы
* Баўска
* Броцэні
* Валдэмарпілс
* Валка
* Валміера
* Вангажы
* Варакляны
* Вэнтспілс
* Віесітэ
* Віляка
* Віляні
* Гробіня
* Гулбэнэ
* Дагда
* Даўгаўпілс
* Добэлэ
* Дурбэ
* Екабпілс
* Елгава
* Зілупэ
* Іецава
* Ікшкілэ
* Ілукстэ
* Кандава
* Карсава
* Кегумс
* Кекава
* Краслава
* Кулдыга
* Лівані
* Лігатнэ
* Ліелвардэ
* Ліепая
* Лімбажы
* Лубана
* Лудза
* Мадана
* Мазсалаца
* Марупэ
* Огрэ
* Олайнэ
* Павіласта
* Пілтэнэ
* Плявіняс
* Прэйлі
* Прыекулэ
* Рэзэкнэ
* **Рыга**
* Руіена
* Сабілэ
* Саласпілс
* Салацгрыва
* Салдус
* Саўлкрасты
* Седа
* Сігулда
* Скрунда
* Смілтэнэ
* Стайцэлэ
* Стэндэ
* Стрэнчы
* Субатэ
* Талсі
* Тукумс
* Цэсвайнэ
* Цэсіс
* Юрмала
* Яўн’елгава

 | Герб ЛатвііГерб Латвіі |