**Гайцюні́шкі** (трансліт.: *Hajciuniški*, руск.: Гайтюнишки) — вёска ў Воранаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Канвелішскага сельсавета.

Назва
-----

Назва паселішча згаданая ў 1567 г.: "...з ыменья своего Кгойтенишокъ въ повете Лидскомъ". Ранейшая форма аднаўляецца як *Gaiteniškės*.

Назва адыменная, паходзіць ад аднаасноўнага імя тыпу *Gaitenis*. У ім вылучаецца аснова *Gai-* (як у двухасноўным імені *Gai-but'as**,* ад якога тапонім Гайбуты). Яна ўзбагачаная ўтваральнікам -*t*- (*Gait*-) і тады пашыраная антрапанімічным пашыральнікам *-en-*. Падобным чынам утворанае і імя Трайдзень.

Геаграфія
---------

На рацэ Жыжма каля вёскі Гайцюнішкі створана сажалка. На паўднёвым захадзе ад вёскі ў Жыжму ўпадае рака Войшалка.

Гісторыя
--------

Вядомыя з XVI стагоддзя, паводле інвентара 1565 года маёнтак належаў Рымшам і складаўся з двара і гаспадарчых пабудоў. У двор уваходзілі тры жылых дома, стайні і гароды. Гаспадарчыя пабудовы, агароджаныя дылямі, мелі двое весніц (варот).

У XVII стагоддзі Гайцюнішкі належаць Нонхартам. Нявядома адкуль гэты род паходзіў і як па сапраўднаму гучала прозвішча. Іх лічылі курляндскай шляхтай, таму што іх прозвішча выглядала як курляндскае. Два родных брата, Пётр і Станіслаў Нонхарты, за вялікія заслугі перад краінай у часе ваенных дзеяняў з Масквой і шведамі, у 1590 годзе атрымалі пацвярджэнне сваяго дваранства, якое яны мелі раней ад імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі. Быў таксама падтверджаны іх герб: «Срэбны якар на чырвоным полі».

Пётр Нонхарт, ажаніўшыся з пратэстанткай Падбярэзскай, займеў пасады віленскага гараднічага і будаўнічага. Як высокакваліфікаваны прафесіянал, быў адпаведна ацанёны і атрымаў Гайцюнішкі. Верагодна, што адзіная дачка Пятра, Сузана, выйшла замуж за Юрыя Храптовіча (1586—1650), ваяводу навагародскага, і перадала яму ў пасаг Гайцюнішкі. Пасля Юрыя, Гайцюнішкі атрымаў у спадчыну яго старэйшы сын Адам Храптовіч, жанаты з Альжбетай Ісайкоўскай.

Невядома, якім шляхам пасля Храптовічаў гэтая маёмасць дасталася Шротэрам герба «Любіч», шляхце інфляндскага паходжання, і калі Гайцюнішкі дасталіся Путкамерам. Хутчэй за ўсё гэта быў пасаг Дароты Шротэр, другой жонкі Ваўжынца Путкамера, стольніка інфлянцкага. На пачатку XIX стагоддзя, а можа і раней Гайцюнішкі ўжо былі маёмасцю фон дэр Остэн-Сакенаў. Вераніка Остэн-Сакен, якая выйшла замуж у 1830 годзе за Адама Рымшу герба «Газдава», атрымала маёмасць як свой пасаг. Пасля Веранікі і Адама, усё гэта атрымала ў спадчыну іхняя дачка Алена, жонка Рамуальда Рымшы. Перадапошнім уладальнікам Гайцюнішак быў сын Алены і Рамуальда — Эдвард Рымша (1863—1937), жанаты з Янінай Лавенецкай. Апошнімі ўладальніцамі маёнтка былі яго дзве дачкі: Алена (нарадзілася 19.02.1911 г. была замужам за Янам Гаштаўт-Ажынскім) і Соф'я (нарадзілася 23.06.1913 г. жонка Напалеона Сянкевіча).

Славутасці
----------

* Дом-крэпасць Нонхартаў (1613)
* Капліца-пахавальня (1633)
* Парк (XIX ст.)

Галерэя
-------

* Гайцюнішкі на старых здымках
* Дом-крэпасць, 1911Дом-крэпасць, 1911
* Дом-крэпасць, 1915Дом-крэпасць, 1915
* Капліца-пахавальня, 1930-яКапліца-пахавальня, 1930-я
* Капліца-пахавальня, 1934Капліца-пахавальня, 1934

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9 (DJVU).. Сустракаецца таксама варыянт **Гайцю́нішкі**
2. ↑  В.Н. Топоров. Прусский язык. E-H. М. 1979. С. 133.
3. ↑  Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 80-81, 87.

Літаратура
----------

* Лаўрэш Л. Гайцюнішкі // Наша Слова, № 726 — Эл.рэсурс pawet.net
	+ Энцыклапэдыя Гісторыі Беларусі. Мінск. 1994 °C.452
	+ Zenon Skuza, Krystyna Wojda. Szlakiem Adama Mickiewicza po Białorusi. Warszawa, 1997. S.37-40.
	+ «Ziemia Lidzka» 1998 № 30-31. S. 21-22.
	+ Якимович Ю. И. Зодчество Белоруссии XVI — середина XVII в. Минск, 1991. C. 77.

Спасылкі
--------

* radzima.org

| ⛭**Канвелішскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Канвелішкі |
| Вёскі | Ажубалі ·  Ажукальні ·  Аколіца Лепі ·  Балькуны ·  Бацяны ·  Білі ·  Бялужышкі ·  Вялікія Лепі ·  Гайцюнішкі ·  Дзягутка ·  Катрымаўшчына ·  Кіжбы ·  Кулькішкі ·  Лоўцы ·  Лушчыкі ·  Лянцішкі ·  Малыя Канвелішкі ·  Малыя Лепі ·  Масюны ·  Падгай ·  Подзегуці ·  Раклішкі ·  Свілы ·  Слёзкі ·  Таўрэлі ·  Утканы ·  Чыжаўск ·  Чырканцы |
| Хутары | Александрына ·  Галоўні ·  Кліманы ·  Марыямпаль ·  Янова |