recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ештэдская тэлевізійная вежа
**Лі́берац** (чэшск.: Liberec), былы **Райхенберг** (ням.: Reichenberg) — горад у Чэхіі, на рацэ Ныса-Лужыцка, адміністрацыйны цэнтр Ліберацкага края і Ліберацкага раёна.

Насельніцтва 97,7 тыс. жых. Тэлефонны код: (420)48.

Гісторыя
--------

Горад упершыню згадваецца ў дакументах у 1348 годзе.

У 1579 годзе ў горадзе заснавана тэкстыльная мануфактура, аднак развіццю прамысловасці перашкодзіла Трыццацігадовая вайна. З 1622 года па 1634 год горад быў уладаннем Альбрэхта фон Валенштэйна, пасля смерці якога належаў роду Галас і Клам Галас.

Падчас Сямігадовай вайны ў 1757 годзе недалёка ад горада адбыўся бой пры Рэйхенбергу.

Росквіт горада прыйшоўся на канец XIX стагоддзя. Да гэтага часу адносяцца шматлікія гарадскія пабудовы, у тым ліку ратуша, будынак Оперы, Музей Паўночнай Чэхіі. На ўзгорках вышэй гістарычнага цэнтра горада пабудаваны будынкі ў стылі рамантызму.

У XIX—XX стагоддзях горад меў значную нямецкую абшчыну. Ліберац (Райхенберг) быў цэнтрам нацысцкай Судэцкай Германіі.

Эканоміка
---------

Важны цэнтр тэкстыльнай прамысловасці (ваўняныя, шаўковыя, баваўняныя тканкі). Машынабудаванне (вытворчасць абсталявання для тэкстыльнай прамысловасці, аўтамабілебудаванне — «Ліберацкі аўтамабільны завод»). Праводзяцца тэкстыльныя кірмашы.

Транспарт
---------

Ліберац злучаны з суседнім Ябланцам трамвайный лініяй.

Культура
--------

Нацыянальная навуковая бібліятэка (у новым будынку, пабудаваным у 2000 годзе).

Ратуша Ліберца (Райхенберга)

Славутасці
----------

Знакаміты ратушай (1893 год, вышыня — 65 метраў); царквой Святога Распяцця ў стылі барока; тэлевежай на гары Ештэд, пабудаванай у 1968 годзе і якая з'яўляецца цяпер сімвалам горада; карціннай галерэяй. Маецца заапарк — адзін з найбольш вядомых у Еўропе. Найбуйнейшы ў краіне гандлёва-забаўляльны цэнтр «Вавілон».

Спорт
-----

У 2009 годзе ў Ліберацы прайшоў чэмпіянат свету па лыжных відах спорту і міжнародны моладзевы кангрэс эсперанта.

Насельніцтва
------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Год** | **1869** | **1880** | **1890** | **1900** | **1910** | **1921** | **1930** |
| **Насельніцтва** | 50 252 | 60 198 | 68 135 | 79 470 | 89 312 | 84 845 | 95 623 |
| **Год** | **1950** | **1961** | **1970** | **1980** | **1991** | **2001** | **2010** |
| **Насельніцтва** | 69 663 | 78 193 | 84 046 | 95 924 | 101 162 | 99 102 | 105 077 |

Гарады-пабрацімы
----------------

* Аўгсбург, Германія (2001)
* Дзюнкерк, Францыя
* Каўроў, Расія
* Санкт-Гален, Швейцарыя
* Цытау, Германія

Гл. таксама
-----------

* Судэтэнланд

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Гарадскі афіцыйны сайт
* Вэб-камера г. Ліберац

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4103609-8 · LCCN: n83030294 · NKC: ge128509 · VIAF: 130220445 |
Паштовы голуб. Іх выбарачна разводзілі дома для палётаў на вялікія адлегласці.
**Хомінг** - інстынкт дому, здольнасць жывёлы пры пэўных умовах вяртацца са значнай адлегласці на свой участак пражывання, да свайго сховішча, месца нераставання, зімоўкі і інш. Вялікая прыхільнасць абумоўлена шэрагам прычын, якія забяспечваюць выжыванне асобін. Мечанне асобін у летні перыяд паказала, што жабы добра ведаюць мясцовасць і вельмі шырока перамяшчаюцца ў суседнія зімавальныя ямы. Існуе думка, што земнаводныя прыходзяць размнажацца ў вадаём, дзе яны вывеліся. Аднак эксперыментальна гэту думку пацвердзіць не ўдалося. Ёсць думка, што прыхільнасць да таго ці іншага вадаёма ў іх фармуецца ў перыяд першага ў жыцці нераставання. Эксперыменты ў лабірынце паказалі, што дарослыя самцы заўсёды адназначна выбіралі напрамак на вадаём, дзе адбываўся нераст. Доследы ў Белавежскай пушчы ў перыяд размнажэння выявілі розную ступень прыхільнасці да вадаёмаў размнажэння. Пры перамяшчэнні на адлегласць 150-200 м ад вадаёма ўсе жабы правільна выбіралі напрамак да яго. Пры вялікім аддаленні (1200 м) памылка ў выбары правільнага напрамку да роднага вадаёма павялічвалася на 30%. Квакша, якая апынулася ў спрыяльных для размнажэння ўмовах, пачынала гучна выдаваць шлюбныя крыкі і не пакідала новага вадаёма. З улікам назіранняў у Белавежскай пушчы створаны новы штучны вадаём размнажэння гэтага віду. Было адзначана, што запаўненне нераставага вадаёма адбываецца не пасля метамарфозу ў ім, а ў час першага нераставання. Хомінг назіраецца і ў паўзуноў, што праяўляецца ў вялікай прыхільнасці да месцаў удалых зімовак, сваіх індывідуальных участкаў.

Спасылкі
--------

* Хомінг. Артыкул на Slounik.org
**Prionodon** — род млекакормячых сямейства Prionodontidae. Родавая назва паходзіць ад грэч. πρίων — «піла», грэч. ὀδών — «зубы», таму што мае зубы, якія нагадваюць зуб'і пілы.

Сістэматыка
-----------

Томас Хорсфілд апісаў род Prionodon ў 1822 годзе і размясціў яго ў сям'і Prionodontidae. У 1864 годзе Джон Эдвард Грэй прызначыў падсямейства Prionodontinae, да якога падпарадкаваў роды Prionodon і Poiana. На аснове аналізу ДНК 29 відаў драпежных Prionodon змешчаны ў сямейства Prionodontidae.

Апісанне
--------

Даўжыня галавы і цела: 310—450 мм, даўжыня хваста: 304—420 мм.

Вага *P. linsang* 600—800 грамаў. У сярэднім *P. pardicolor* крыху менш *P. linsang*. У *P. linsang* асноўны колер вагаецца ад бялёса-шэрага да карычнева-шэрага і становіцца крэмавым на ніжняй частцы цела. Узор складаецца з чатырох або пяці шырокіх, папярочных, чорных або цёмна-карычневых палос на спіне, таксама ёсць па адной вялікай паласе на кожным баку шыі. Бакі цела і лапы з цёмнымі плямамі, хвост паласаты. Некаторыя асобіны *P. pardicalor* маюць фонавы колер памяранцава-бура-жоўты, у той час як іншыя бледна-карычневы. Чорныя плямы на верхняй частцы цела размешчаны больш-менш у падоўжныя шэрагі, і хвост мае 8-10 цёмных кольцаў. Гэтыя жывёлы вельмі стройныя, грацыёзныя і прыгожыя. Поўсць кароткая, густая і мяккая, вонкава і на дотык падобна на аксаміт. Кіпцюры прыбіраюцца. Чэрап доўгі, нізкі, вузкі, мыска вузкая і падоўжаная. У адрозненне ад многіх віверавых *Prionodon*, падобна, не мае пахавых залоз.

Паводзіны, жыццёвы цыкл
-----------------------

Жывуць пераважна ў лясах. Вядуць начны лад жыцця і ў цэлым жывуць на дрэвах, але часта спускаюцца на зямлю ў пошуках ежы. *P. linsans* будуе гняздо з галінак і лісця, у адным выпадку гняздо знаходзілася ў нары ля аснавання пальмы. Гэты від таксама, як кажуць, жыве ў дуплах дрэў. Ежу складаюць дробныя млекакормячыя, птушкі, яйкі і казуркі. Абмежаваныя дадзеныя адносна прайгравання мяркуюць, што *P. linsans* не мае выразнага сезону размнажэння. Адзін нованароджаны меў вагу 40 грам. У няволі *P. linsang* жыў 10 гадоў і 8 месяцаў.

Зноскі
------

1. 1 2  *Ronald M. Nowak* Walker's carnivores of the world — JHU Press, 2005, p. 192

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780405595 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рассоха.
**Мікалай Фёдаравіч Рассоха** (3 жніўня 1958, в. Слабада, Мазырскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V і VI скліканняў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 3 жніўня 1958 года ў в. Слабада Мазырскага раёна Гомельскай вобласці.

Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію, вучоны аграном; Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь, кандыдат сельскагаспадарчых навук.

Працаваў галоўным аграномам, кіраўніком саўгаса (КСУП) «Мазырская агароднінная фабрыка».

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання. З 2016 года — дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае дачку.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)  (бел.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гардзеенка.
**Мікалай Цітавіч Гардзеенка**  (18 верасня 1938, в. Клівы, Хойніцкі раён, Гомельская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Малодшы брат мастака Уладзіміра Гардзеенкі.

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1967 годзе. Працаваў у Белдзяржпраекце, БелНДІПгорадабудаўніцтва, галоўным архітэктарам праектаў у Мінскпраекце, з 1976 года — інструктар аддзела будаўніцтва і гарадской гаспадаркі ЦК КПБ, з 1981 года — дырэктар Мінскпраекта, з 1987 года — намеснік дырэктара Белрамдарпраекта па архітэктуры.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1971 года. Член КПСС з 1960 года. Пражывае ў г. Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): ПДП цэнтра Магілёва (1968), Цэнтральнага раёна Мазыра (1968), зоны НДІ Акадэмгарадка АН БССР, раёна Рылаўшчына (1970), праект забудовы эксперыментальнага мікрараёна Захад-1 (1979) у Мінску.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Гордеенко Николай Титович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Скавародка.
**Уладзімір Юр’евіч Скавародка** (нар. 3 верасня 1963, в. Канахі Мёрскага раёна Віцебскай вобласці) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Велікалуцкі сельскагаспадарчы інстытут, аграном. Працоўную дзейнасць пачаў памочнікам камбайнёра калгаса «Шлях да камунізму» Мёрскага раёна. Пасля службы ў радах Узброеных Сіл працаваў брыгадзірам, галоўным аграномам калгаса «Шлях да камунізму», намеснікам старшыні калгаса «Баявы партызан», загадчыкам сельскагаспадарчага аддзела Мёрскага райкама КПБ, старшынёй калгаса «1 Мая». Займаў пасады старшыні Мёрскага раённага аграпрамысловага аб’яднання, старшыні Мёрскага раённага Савета дэпутатаў, першага сакратара Мёрскага райкама КПБ, першага намесніка старшыні Мёрскага райвыканкама — начальніка ўпраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання, старшыні Мёрскага райвыканкама.

Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь трэцяга і чацвёртага склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалямі «За працоўныя заслугі», «90 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Жывіла сілаю міёрская зямля
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
**Уладзімір Шнэк** (23 сакавіка 1927, Менск — 3 лютага 1995, Мельбурн, Аўстралія; Псеўданімы: *Случанскі*) — беларускі пісьменнік, дзеяч беларускай дыяспары.

Біяграфія
---------

Сын Сцяпана Шнэка, брат Алега Шнэка. Вучыўся ў Мінскай афіцэрскай школе Беларускай краёвай абароны. Летам 1944 года пакінуў Беларусь. Па капітуляцыі Германіі жыў у лагерах для перамешчаных асоб, займаўся скаўтынгам. У 1950 годзе выехаў у Аўстралію, жыў у Мельбурне.

Хутка па прыездзе ў Аўстралію далучыўся да беларускай грамады ў Мельбурне, стаў сябрам Аддзелу Беларускага Аб’яднання ў Вікторыі, узначаліў скаўцкі «Зьвяз імя Ўсяслава Чарадзея». Прыхільнік Беларускай цэнтральнай рады. З 1956 года старшыня аддзела Беларускага аб’яднання ў штаце Вікторыя. У 1958—1961 гг. завочна вучыўся ў Мастацкім Інстытуце ў Мельбурне, далучыўся да Згуртавання Мастакоў у Вікторыі. У 1969—1972 гг. скончыў Каралеўскі Інстытут Тэхналогіі ў Мельбурне[ru] і дастаў дыплом механічнага чарцёжніка.

З 1982 года начальнік краёвага штаба БКА, палкоўнік у структуры гэтай арганізацыі. З 1986 года намеснік начальніка галоўнага штаба Беларускага вызвольнага фронта. Удзельнічаў у Канферэнцыях Сусветнай Антыкамуністычнай Лігі ў Тайбэі (1987, 1989), 10-м Пленуме БЦР (1988). Ад 1990 г. — сакратар управы БЦК ў Вікторыі. Быў удзельнікам Першага з’езда беларусаў свету.

Памёр 3 лютага 1995 года.

Творчасць
---------

Выдаваў часопіс «На варце» як орган Краёвага Штабу БВФ і гумарыстычны дадатак да яго «Ёрш». У 1958 годзе выдаў гістарычны раман «Драбы», за свае грошы апублікаваў паэму Лявона Случаніна «Рагнеда». Падрыхтаваў і выдаў альбом «Беларуская Краёвая Абарона» (1984).

Зноскі
------

1. ↑  Эміграцыйная гісторыя ў асобах. 3 лютага. Уладзімір Шнэк

Літаратура
----------

* *Юрэвіч Л.* Літаратурны рух на эміграцыі / Лявон Юрэвіч; Рэд. А. Гардзіенка. — Мн.: [Беларускі Гістарычны Агляд], 2002. — 242,[1] с.: іл. — (Бібліятэка часопіса «Беларускі Гістарычны Агляд». Серыя «Досьледы»; [Вып. 10]). — ISBN 978-5272-10-9

Спасылкі
--------

* Творы У. Случанскага (Шнэка) на Беларускай Палічцы
* Біяграфія Уладзіміра Шнэка
* Случанскі Уладзімір (сапраўднае Шнэк Уладзімір Сцяпанавіч) на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гардзеенка.
**Уладзімір Цітавіч Гардзеенка** (нар. 6 ліпеня 1936, в. Клівы, Хойніцкі раён, Гомельская вобласць) — беларускі тэатральны мастак, жывапісец, педагог.

Біяграфія
---------

Старэйшы брат архітэктара Мікалая Гардзеенкі.

Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1962 годзе. У 1975—1978 галоўны мастак Беларускага рэспубліканскага тэатра юнага гледача. Выкладчык Мінскага мастацкае вучылішча ў 1963—1970 гадах, Беларускага тэатральна-мастацкага інстытута у 1973—1975 і 1978—1993 гадах, у 1993—1996 у Рэспубліканскім цэнтры эстэтычнага выхавання дзяцей.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1967 года.

Творчасць
---------

Творы Гардзеенкі вызначаюцца кампазіцыйнай завершанасцю, яркай дэкаратыўнасцю вобразнай мовай. У тэатры юнага гледача аформіў спектаклі: «На ўсіх адна бяда» П. Макаля, «Партызанская зона» К. Губарэвіча (абодва 1976), «Міколка-паравоз» М. Лынькова (1977), «Эдзіт Піяф» В. Лягентава (1978) і інш.; у Дзяржаўным тэатры музычнай камедыі Беларусі — «Мая жонка — ілгуння» В. Ільіна і У. Лукашова (1989). Аўтар станковых твораў «Думы пра былое (Пятрусь Броўка)» (1976), «Слова пра Беларусь» (1983), «Салют над Прыпяццю», «Безыменная вышыня» (абедзве 1984), «Процістаянне» (1985), пейзажаў «Край дзеда Талаша» (1985), «Чырвоныя дрэвы» (1995), серый нацюрмортаў «Кветкі Чарнобыля» (1986—1996), «Сто сустрэч з Радзімай (Пасля Чарнобыля)» (1986—1996).

Літаратура
----------

* *Л. Ф. Салавей.* Гардзеенка Уладзімір Цітавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

Спасылкі
--------

* Уладзімір Цітавіч Гардзеенка на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: no2007029023 · VIAF: 46535502 · БАП: 133900 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Самсонаў.

**Барыс Васільевіч Самсонаў** (1909—1943) — чырвонаармеец Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Барыс Самсонаў нарадзіўся 3 чэрвеня 1909 года ў вёсцы Востраў (цяпер — Ленінскі раён Маскоўскай вобласці). Пасля заканчэння дзевяці класаў школы працаваў спачатку ў калгасе, затым на маскоўскіх заводах. У ліпені 1943 года Самсонаў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. Са жніўня таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны, быў стралком 218-га гвардзейскага стралковага палка 77-й гвардзейскай стралковай дывізіі 61-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро.

26 верасня 1943 года Самсонаў у ліку першых пераправіўся праз Дняпро у раёне вёскі Няданчычы Рэпкінскага раёна Чарнігаўскай вобласці Украінскай ССР і прыняў актыўны ўдзел у баях за захоп і ўтрыманне плацдарма на яго заходнім беразе. Асабіста ўдзельнічаў у рукапашных сутычках, знішчыўшы 8 варожых салдат. У ходзе наступных баёў 21 кастрычніка 1943 года Самсонаў загінуў. Пахаваны ў вёсцы Дзяражычы Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года за «мужнасць і гераізм, праяўленыя на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі» гвардыі чырвонаармеец Барыс Самсонаў пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама пасмяротна быў узнагароджаны ордэнам Леніна.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Барыс Васільевіч Самсонаў на сайце «Героі краіны»
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 января (№ 4 (264)). — С. 1.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Герои огненных лет. Книга 5. — М.: Московский рабочий, 1982. (руск.)
* Звёзды доблести ратной. — Новосибирск: Новосибирское кн. изд. 1986. (руск.)
* Новосибирцы — Герои Отечества. — Новосибирск, 2010. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Берман.

**Барыс Гендэлевіч Берман** (**Берка Берман**; 1881, Іўе — пасля 1940, дакладна невядома) — адзін з пачынальнікаў фатаграфіі, грамадскі дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1881 годзе, у мястэчку Іўе Лідскага павету, у яўрэйскай сям’і, дзе традыцыйнай сямейнай справай быў гандаль коньмі. У Іўі скончыў «хатнюю школу», з дзяцінства вядзяляўся апантанным захапленнем фотасправай. З часам захапленне перарасло ў прафесійны занятак. Недзе ў 1910—1912 гг. заснаваў першае фотаатэлье ў Вілейцы.
Да 1925 года быў адзіным прафесійным фатографам у акрузе. Актыўна займаўся і грамадскім жыццём. Арганізаваў драматычны кружок у Свіры (1916), Вілейцы (1921), дзе ставіў пастаноўкі на карысць бедных дзяцей і галадаючых аж да 1930-ых гадоў. У 1930 г. фатаграфаваў прыезд прэзідэнта ІІ Рэчы Паспалітай Ігнацыя Масціцкага пад час наведвання ім Вілейскага павету. Праз месяц, як у Вілейку прыйшла Савецкая ўлада, 18 кастрычніка 1939 года Б.Берман быў арыштаваны органамі НКУС і утрымліваўся пад вартаў у Вілейскай турме. 10 жніўня 1940 года асуджаны як «сацыяльна-небяспечны элемент» і высланы ў папраўча-працоўны лагер «Цемлаг»  (руск.) (бел.. Далейшы лёс невядомы, рэабілітаваны 6 чэрвеня 1989 года.

Дом Б.Бермана крайні злева, 1930-ыя гады
Былы дом Беркі Бермана ў 2016 г.
Дом-майстэрня Беркі Бермана захаваўся ў Вілейцы да сённяшняга часу, у занядбаным стане, па вуліцы Савецкай, 33. Даўно існуюць планы зрабіць у былым доме Бермана музей гісторыі фатаграфіі. Архітэктар і краязнаўца Анатоль Капцюг распрацаваў памятную шыльду ў гонар 135-годдзя Б. Бермана.

Ушанаванне памяці
-----------------

* Памятная дошка ў г. Вілейка, на вуліцы, дзе жыў і працаваў Б. Берман

Зноскі
------

1. ↑  Берка Берман — фотолетописец Вилейщины (руск.) // Мишпоха-А
2. ↑  Берман Берка Гендалеевіч (1881) // Адкрыты спіс
3. ↑  Как фотограф из Вилейки получил 8 лет лагерей за съемку польского президента(недаступная спасылка) (руск.) // TUT.by
4. ↑  Берка Берман — фатограф і фоталетапісец Вілейшчыны //  (з архіва Шлях перамогі)
5. ↑  ТРЫ НОВЫЯ МЕМАРЫЯЛЬНЫЯ ДОШКІ З'ЯВІЛІСЯ Ў ГОРАДЗЕ // Шлях перамогі

Літаратура
----------

* Памяць. Вілейскі раён. — Мн.: БелТА. 2003. — 704 с. — (Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі). — 3000 экз. — ISBN 985-6302-56-0
* Вілейскі павет. Гісторыка-краязнаўчы гадавік. Выпуск 3 Архівавана 26 верасня 2020. — Мінск: А. М. Янушкевіч, 2017. — 308 с.:іл. ISBN 978-985-7165-16-2 (стар. 111—123)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Ладзіны** (саманазва *Ladini*) — рэтараманскі народ, карэнныя жыхары поўначы Італіі. Прыкладная колькасць - 24 тыс. чал.

Паходжанне
----------

Лічыцца, што ладзіны паходзяць ад раманізаваных рэтаў. У сярэднявеччы вобласць, населеная імі, была значна германізавана, але ладзінская мова захавалася дзякуючы таму, што яе носьбіты выратаваліся высока ў гарах. У XVI ст. была складзена ладзінская пісьмовасць. У наш час ладзіна стала асіміліруюцца суседзямі-італьянцамі.

Культура
--------

Традыцыйна горцы-ладзіна займаліся адгоннай жывёлагадоўляй. У нашы дні найбольш распаўсюджаны заняткі, звязаныя з абслугоўваннем турыстаў. Папулярнае рамяство - разьбярства па дрэву. 

Ладзіны будуюць сядзібы альпійскага тыпу. Мураванае жытло і зрубную або каркасную гаспадарчую пабудову аб'ядноўваюць пад адным дахам.

Спасылкі
--------

* Ladin in Italy
* The ancient and hospitable Ladin people

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4034002-8 |
**Параф’янаўскі бой** — бой паміж савецкай партызанскай брыгадай «Жалязняк» і нямецкімі войскамі на станцыі Параф’янава на лініі Маладзечна — Полацк 18 студзеня 1943 года, эпізод усходнееўрапейскага тэатру ваенных дзеянняў Другой сусветнай вайны.

Перадумовы
----------

Партызанская разведка ўстанавіла, што на чыгуначнай станцыі Параф’янава да пачатку лютага 1943 года сабралася вялікая колькасць сена, збожжа, лесапіламатэрыялаў. На станцыі і вакол яе размяшчаліся воінскія падраздзяленні вермахта. Памяшканні гарнізона, які налічваў каля 130 салдатаў былі абгароджаны дротам, подступы да будынкаў ахоўвалі тры агнявыя кропкі.

Бой
---

У ноч на 18 студзеня 1943 года партызанскія атрады нанеслі галоўныя ўдары ўздоўж чыгуначнага пуці з боку станцыі Будслаў з поўдня — у напрамку лесапільнага завода, гандлёвага склада, казармы гарнізона і з поўначы ў напрамку чыгуначнага моста, склада са збожжам. Каб адцягнуць увагу ворага, партызаны спачатку абстралялі казармы і ўмацаванні суседняга гарнізона ў горадзе Докшыцы, каб выманіць туды частку сіл з параф'янаўскага гарнізона. У выніку бою партызаны знішчылі каля 50 салдатаў, разбурылі будынак вакзала, усю станцыйную гаспадарку, спалілі тры склады са збожжам і сенам, лесапільны завод, пашкодзілі вадакачку і 5 км тэлефонна-тэлеграфнай лініі сувязі. Партызаны страцілі 4 чалавека забітымі і параненымі.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. У. С. Пасэ. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Парахавая вежа (значэнні).

**Парахавая вежа** або **Парахавая брама** (чэшск.Prašná brána — Прашна брана) знаходзяцца ў Празе на Плошчы рэспублікі па суседстве з Грамадскім домам і злучаецца з ім крытым мастом.

Гісторыя
--------

Парахавая вежа ў 1856 годзе
Першы камень вежы быў пакладзены ў 1475 годзе. Брама павінна была служыць адным з трынаццаці ўваходаў у Старэ-Места, аднак гэтаму плану не суджана было спраўдзіцца. Неўзабаве пасля пачатку будаўніцтва кароль, турбуючыся аб уласнай бяспецы, вярнуўся ў Пражскі Град і стары палац з наваколлем хутка страціў сваё значэнне. Нягледзячы на багатую аздабленне, вежа так і засталася недабудаванай, пазней быў пакладзены часовы дах і будынак стаў служыць складам пораху. Менавіта тады вежа стала называцца Парахавой. У пачатку XIX стагоддзя яна была адрэстаўравана і дабудаваная ў псеўдагатычным стылі.

Характарыстыкі
--------------

Вышыня вежы 65 м. Унутры знаходзіцца фотавыстаўка. На вежы, на вышыні 44 метраў знаходзіцца назіральная пляцоўка, на якую вядзе вінтавая лесвіца са 186 прыступкамі.

Літаратура
----------

* Aleksander Strojny, *Przewodnik Praga - Złoty hrad nad Wełtawą*, Bezdroża, Kraków, 2007 str. 102-103, ISBN 978-83-60506-57-8

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Парахавая вежа (Прага)
* *Арцём Мішын*. Парахавая брама (Прага) www.my-cz.ru **(нявызн.)** (25 студзеня 2009).
**Гімн Нігерыі** - адзін з дзяржаўных знакаў Нігерыі разам са сцягам і гербам.

У 1978 годзе быў аб'яўлены конкурс на словы новага гімну, які выйгралі Джон А. Ілечукву, Эме Этым Акпан, Б. А. Агунайке, Соту Амаігуі і П. А. Адэрыбіге з «Arise, O Compatriots». На іх словы нігерыйскімі аркестрам паліцыі пад кіраўніцтвам Бенедыкта Элідэ Адыясе была напісана музыка.

Словы
-----

**«Arise, O Compatriots»**

Arise, O compatriots,
Nigeria’s call obey
To serve our Fatherland
With love and strength and faith.
The labour of our heroes past
Shall never be in vain,
To serve with heart and might
One nation bound in freedom, peace and unity.
O God of creation,
Direct our noble cause;
Guide our Leaders right:
Help our Youth the truth to know,
In love and honesty to grow,
And living just and true,
Great lofty heights attain,
To build a nation where peace and justice reign.

| ⛭Нігерыя паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Нігерыя»**
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Саковіч.
**Віктар Арсеньевіч Саковіч** (1930 в. Княгінін Мядзельскага раёна — 2001) — беларускі педагог, Заслужаны настаўнік Беларусі.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі інстытут фізічнай культуры (1955). З 1955 года ў Ашмянах; выкладчык фізічнага выхавання СШ № 1 (1955—1957), школы-інтэрната (1958—1969), дырэктар дзіцячай спартыўнай школы (1969—1972), настаўнік СШ № 2 (1972—1982), Палянскай НСШ (1982—1992).

Ганаровае званне «Заслужаны настаўнік БССР» прысвоена ў 1968 годзе. Узнагароджаны Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР (1968).

Літаратура
----------

* Саковіч Віктар Арсеньевіч // Краязнаўчы каляндар Ашмяншчыны на 2015 год / склад. Г. У. Палубінская. — Ашмяны, 2015. — С. 38.
* Саковіч Віктар Арсеньевіч // Памяць: гіст.-дакум. хроніка Ашмянскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 2003. — С. 563.
**Старая пушча** — лясны масіў у Мёрскім раёне Віцебскай вобласці, на паўночным усходзе ад вёскі Даўгінава. Плошча 0,9 тыс. га.

Пераважаюць кіслічныя ельнікі і вытворныя ад іх бярэзнікі і асіннікі. Шэраалешнікавыя лясы займаюць ускраіны пушчы. У дрэвастоях сустракаецца дуб звычайны. У падлеску ляшчына, брызгліна барадаўчатая, бружмель лясны. На захад ад пушчы працякае рака Волта, усходняя частка ляснога масіва ў складзе вадаахоўнай зоны Заходняй Дзвіны.

Папулярнае месца турызму і адпачынку.

Літаратура
----------

* Туристская энциклопедия Беларуси. — Мн. : БелЭн, 2007. — 648 с. — ISBN 978-985-11-0384-9
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Еўдакімаў.
**Віктар Васільевіч Еўдакімаў** (27 жніўня 1911, г. Екацерынадар, Расія — 20 верасня 1945, г. Беласток, Польшча) — Герой Савецкага Саюза, лётчык-бамбавік, камандзір эскадрыллі авіяпалка, гвардыі падпалкоўнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і працоўнага. Член КПСС з 1941 года. Скончыў рабфак. Працаваў на заводзе «Растсельмаш» слесарам і зваршчыкам. У Чырвонай арміі з 1934 года. У 1937 годзе скончыў Сталінградскае ваеннае авіяцыйнае вучылішча. Удзельнік баёў на р. Халхін-Гол ў 1939 годзе. У баях Вялікай Айчыннай вайны з 1941 года.

Камандзір эскадрыллі 6-га гвардзейскага авіяцыйнага палка (6-я гвардзейская авіяцыйная дывізія, 1-й гвардзейскі авіяцыйны корпус, АДД) гвардыі маёр Еўдакімаў да мая 1944 года здзейсніў 231 баявы вылет на бамбаванне ваенна-прамысловых аб’ектаў у глыбокім тыле ворага і размяшчэнне яго войскаў.

20 верасня 1945 года памёр ад ран. Пахаваны ў Ваўкавыску, яго імем названа адна з вуліц горада. У Растове-на-Доне на заводзе «Растсельмаш» усталяваны бюст.

Узнагароды
----------

Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 19 жніўня 1944 года. Узнагароджаны 2 ордэнамі Леніна, 2 ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнам Чырвонай Зоркі, медалямі.

Зноскі
------

1. ↑  27 жніўня 1911 г. у г. Екацерынадар (цяпер Краснадар) у сям’і працоўнага нарадзіўся Віктар Васільевіч ЕЎДАКІМАЎ, Герой Савецкага Саюза, лётчык-бамбавік, камандзір эскадрыллі авіяпалка, гвардыі падпалкоўнік

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Аўчыннікаў.
**Віктар Васільевіч Аўчыннікаў** (нар. 8 кастрычніка 1952, Бешанковічы Віцебскай вобласці) — беларускі ўрач і палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Віцебскі дзяржаўны медыцынскі інстытут па спецыяльнасці «Лячэбная справа».

Працоўную дзейнасць пачаў урачом-інтэрнам 2-й гарадской бальніцы горада Віцебска. Працаваў урачом Капыскай бальніцы, урачом-хірургам Аршанскай цэнтральнай раённай бальніцы. Быў урачом па экстраннай хірургіі, загадчыкам хірургічнага аддзялення тэрытарыяльна-медыцынскага аб’яднання № 3 Першамайскага раёна горада Віцебска. Займаў пасады галоўнага хірурга ўпраўлення аховы здароўя Віцебскага аблвыканкама, галоўнага ўрача ўстановы аховы здароўя «Віцебская абласная клінічная бальніца».

Выбіраўся дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  ПАРЛАМЕНТ. Национальное собрание Республики Беларусь четвертого созыва
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ламака.**Віктар Антонавіч Лама́ка** (29 жніўня 1910, Дубіцкая Слабада, Мінскага раёна — 5 сакавіка 2001, Глыбокае) ― заслужаны лесавод Рэспублікі Беларусь, заснавальнік Глыбоцкага дэндрарыя.

Біяграфія
---------

Выхоўваўся ў шматдзетнай сялянскай сям’і. Пасля школы вучыўся ў Магілёўскім землеўпарадкавальным тэхнікуме, у Гомельскім лесатэхнічным інстытуце.

Ваяваў у Чырвонай Арміі, атрымаў раненне недалёка ад Берліна.

Пачаў працаваць у кастрычніку 1945 года ў Глыбоцкім лясгасе. У 1977 годзе за арганізацыю і вырошчванне пасадачнага матэрыялу і стварэнне лесанасенных плантацый В. А. Ламака быў узнагароджаны бронзавым медалём ВДНГ СССР, а ў 1983 годзе — другім медалём, як стваральнік дэндралагічнага сада. У 1986 годзе па просьбе настаўнікаў Слабадской СШ Шаркаўшчынскага раёна ён распрацаваў праект міні-дэндрасада памяці І. П. Сікоры.

У 1990 годзе В. А. Ламака выдаў аўтарскую кнігу «Дэндралагічны сад Глыбоцкага лясгаса». Вынікам творчай працы стаў фотаальбом «Глыбоцкаму вопытнаму лясгасу — 60 год», у які ўвайшло каля 300 здымкаў розных гадоў з апісаннем асноўных этапаў развіцця лясгаса і яго дасягненні за гэты перыяд.

Пры лясгасе створаны музей прыроды, дзе значная частка экспазіцыі прысвечана дзейнасці Віктара Антонавіча

Зноскі
------

1. ↑  Он памятник себе воздвиг… но не простой, а дендрологический **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Аргументы и факты в Беларуси. Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2016.
2. ↑  Ламака Віктар Антонавіч **(нявызн.)**.  Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць.(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* *Бородин В.* Чудо по имени ― дендрарий // Белорусская нива, 2000, 29 января
* *Чайка Л.* Щедрое наследие // Веснік Глыбоччыны, 2002, 8 чэрвеня

Спасылкі
--------

* Глубокский историко-этнографический музей Архівавана 4 сакавіка 2016.
* Дэндрасад пад Глыбокім канкурэнт мінскаму батанічнаму. Але з вольным уваходам // Віцебскі Зялёны партал Архівавана 20 чэрвеня 2019.
* Ломако, Виктор Антонович (лесное хозяйство ; 1910—2001) (руск.) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
**Лібігхаўз** (ням.: Liebieghaus) — гістарычная віла замкавага тыпу ў Франкфурце-на-Майне, у якой размешчана *Гарадская галерэя Лібігхаўз*. Будынак знаходзіцца на беразе Майна у раёне *Sachsenhausen* (т.зв. Музейны бераг). Віла была пабудавана ў 1896 годзе па заказу барона Генрыха фон Лібіга (1839—1904), тэкстыльнага фабрыканта з Багеміі. У 1907 годзе будынак быў набыты горадам Франкфурт, каб размесціць там музей для гарадской скульптурнай калекцыі.

Калекцыя музея ўключае перад усім антычныя грэчаскія, рымскія і егіпецкія скульптуры, некаторыя творы сярэднявечча, рэнесансу, барока і класіцызму, а таксама экспанаты з Усходняй Азіі.

Галерэя
-------

* ДыскаболДыскабол
* АфінаАфіна
* Інтэр'ер музеяІнтэр'ер музея

Зноскі
------

1. 1 2  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Лібігхаўз**
* Афіцыйны сайт
**Лібіда** (лац.: libido — цяга, жаданне, страсць, імкненне) — адно з асноўных паняццяў псіхааналізу, распрацаваных Фрэйдам. Яно абазначае сэксуальнае жаданне ці палавы інстынкт. Гэты тэрмін неабходны для апісання разнастайных праяў сэксуальнасці. Фрэйд прыраўняў лібіда да Эрасу Платона і вызначыў яго як энергію цягі да ўсяго таго, што ахопліваецца словам «каханне»: палавая любоў, сябелюбства (нарцысізм), любоў да бацькоў і дзяцей, ўсеагульнае чалавекалюбства і г. д. Тэрмін «лібіда» выкарыстоўваецца Фрэйдам пры тлумачэнні прычын узнікнення псіхічных разладаў, неўрозу, і таксама для апісання ходу псіхічнага развіцця нармальнага чалавека, яго навуковай і мастацкай дзейнасці, сублімацыі.

Прычыны павышанага лібіда крыюцца ў фарміраванні чалавека яшчэ ва ўлонні маці. Уплыў на сексуальнасць аказваюць генетычныя асаблівасці, тыпалогія нервовай сістэмы, зладжанасць працы эндакрыннай сістэмы і выхаванне, культурныя асаблівасці, у якіх будзе расці дзіця.

Гл. таксама
-----------

* Палавая цяга
* Сексапільнасць
* Катэксіс
* Дэструда
* Танатас
* Conatus
* Прынцып задавальнення

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лібіда
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Краснае.
**Краснае** (руск.: Кра́сное) — найбуйнейшае возера Анадырскай нізіны, знаходзіцца ў Анадырскім раёне Чукоцкай аўтаномнай акругі Расіі. Паблізу возера размешчана сяло Краснена. Возера Краснае размешчана ў ніжнім цячэнні ракі Анадыр і займае даволі шырокую ўпадзіну. З захаду ўпадзіна возера абмежаваная падняццямі Чыкаеўскіх гор (280—390 м), а з усходу — адгор’ямі (350—420 м) хрыбта Рарыткін. Даўжыня возера складае 35 км, шырыня — 15 км, глыбіня — да 4 метраў. Плошча люстэрка — 458 км².

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17). — карта Чукоцкай аўтаномнай акругі


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
**Інтэррэ́кс** (лац.: interrex — літаральна «міжкароль») — часовы кіраўнік Каралеўства Польскага ў перыяды «безкаралеўя».

З XIV стагоддзя ў Польшчы пры такой патрэбе функцыі кіраўніка дзяржавы здзяйсняў архібіскуп гнезненскі — прымас Польшчы, але фармальна ўраду інтэррэкса не было. Фактычнае рэгенцтва гнезненскіх архібіскупаў вядома ў 1382—1384, 1444—1447, 1492, 1501, 1506 гадах. Пасля безкаралеўя 1444—1447 гадоў, у 1451 годзе кароль Казімір Ягелончык надаў прымасам Польшчы прывілей на права каранаваць кожнага наступнага караля і каралеву польскіх.

З 1572 года з’віўся ўрад інтэррэкса, пры патрэбе ён надаваўся архібіскупу гнезненскаму — прымасу Польшчы, таксама маглі быць яго намеснікі — віцэпрымасы, звычайна, біскупы куяўскія, толькі адзін раз, у 1674 годзе, намеснікам хворага прымаса быў архібіскуп кракаўскі.

Інтэррэкс прадстаўляў краіну ў міжнародных адносінах, кіраваў дзяржаўнай адміністрацыяй, склікаў і ўзначальваў соймы — канвакацыйны, які выпрацоўваў патрабаванні да кандыдатаў на сталец, і элекцыйны, які праводзіў выбары новага караля, заяўляў пра абранне караля; потым як архібіскуп каранаваў яго.

Спіс інтэррэксаў
----------------

* 1572—1573 — Якуб Уханьскі
* 1575—1576 — Якуб Уханьскі
* 1586—1587 — Станіслаў Карнкоўскі
* 1632—1633 — Ян Вэнжык
* 1648 — Мацей Лубеньскі
* 1668—1669 — Мікалай Пражмоўскі
* 1673—1674 — Казімір Фларыян Чартарыйскі
* 1674 — Андрэй Тжэбіцкі
* 1696—1697 — Міхал Радзеёўскі
* 1704—1705 — Міхал Радзеёўскі
* 1733—1734 — Тэадор Патоцкі
* 1763—1764 — Уладзіслаў Аляксандр Лубеньскі

Літаратура
----------

* *Ks. Kazimierz Śmigiel* Prymasi interreksi // Studia Gnesnensia. — Tom XXV. — 2011. — S. 347—370.
**Інтэрнацыянальны стыль** — вядучы кірунак мадэрнісцкай архітэктурнай думкі перыяду 1930-1960-х гг. Піянерамі інтэрнацыянальнага стылю былі Вальтэр Гропіус, Петэр Берэнс і Ханс Хоп у Германіі, найбольш яркімі і паслядоўнымі прадстаўнікамі — Ле Карбюзье (Францыя), Людвіг Міс ван дэр Роэ (Германія-ЗША) і Якабс Аўд (Нідэрланды).

Эстэтыка інтэрнацыянальнага стылю патрабавала адмовы ад нацыянальных культурных асаблівасцяў і ўсялякіх разнавіднасцяў гістарычнага дэкору на карысць прамых ліній і іншых чыстых геаметрычных форм, лёгкіх і гладкіх паверхняў са шкла і металу. Упадабаным матэрыялам стаў жалезабетон, у інтэр'ерах шанаваліся шырокія адкрытыя прасторы. Гэта была архітэктура індустрыяльнага грамадства, якая не хавала свайго ўтылітарнага прызначэння і здольнасці эканоміць на «архітэктурных празмернасцях». Неафіцыйным дэвізам руху быў прапанаваны Людвіг Міс ван дэр Роэ парадокс: *The less is more* («чым менш — тым больш»).

У паваенны час тыповым увасабленнем ідэалаў інтэрнацыянальнага стылю былі па-геаметрычнаму вывастраныя небаскробы Міс ван дэр Роэ, Філіпа Джонсана і Бэй Юйміна. Ле Карбюзье эвалюцыянаваў у бок больш скульптурнага падыходу да архітэктуры, пры якім падкрэслівалася грубая структура бетону (так званы «бруталізм»). Інтэрнацыянальны стыль пракраўся ў архітэктурна кансерватыўныя краіны, дзе з'явіліся свае «паэты жалезабетону» — П'ер Луіджы Нерві ў Італіі і Оскар Німеер у Бразіліі. Аддалі даніну эстэтыцы гэтага кірунку і такія індывідуалістычныя майстры «арганічнай архітэктуры», як Фрэнк Лойд Райт і Алвар Аалта.

Адыход ад інтэрнацыянальнага стылю азначыўся ў 1950-я гг. у творах Эра Саарынена, а ў 1970-я гг. з крытыкай на абмежаванасць і «нуднасць» гэтага падыходу абрынуўся заснавальнік архітэктурнага постмадэрнізму — Роберт Вентуры.

* Фабрыка Фагус (Гропіус, 1911-13)Фабрыка Фагус (Гропіус, 1911-13)
* Працоўны пасёлак Вайсенхоф (Аўд, 1927)Працоўны пасёлак Вайсенхоф (Аўд, 1927)
* Баўхаус у Дасау (Гропіус, 1929)Баўхаус у Дасау (Гропіус, 1929)
* Штаб-кватэра ААН (калектыў аўтараў, 1950)Штаб-кватэра ААН (калектыў аўтараў, 1950)
* Пляс Віль-Мары (Бэй Юймін, 1962)Пляс Віль-Мары (Бэй Юймін, 1962)
* Сігрэм-білдынг (Міс ван дэр Роэ і Філіп Джонсан, 1958)Сігрэм-білдынг (Міс ван дэр Роэ і Філіп Джонсан, 1958)
* Метлайф-білдынг (Гропіус і інш. 1963)Метлайф-білдынг (Гропіус і інш. 1963)

Гл. таксама
-----------

* Пінхас Хіт
* Закі Шлуш

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 7679702 |
Структура малекулы інтэрферона-альфа чалавека
**Інтэрферо́н** — бялок, што ўтвараецца ў клетках арганізмаў млекакормячых і птушак пры вірусных інфекцыях. З'яўляецца неспецыфічным фактарам супрацьвіруснага імунітэту. Малекулярная маса 25000—110000.

Асаблівасці інтэрферону:

* высокая відавая спецыфічнасць (напрыклад, інтэрферон з клетак курэй актыўны толькі ў клетках курэй)
* адсутнасць віруснай спецыфічнасці (адзін і той жа інтэрферон прыгнечвае размнажэнне розных вірусаў).

Утварэнне інтэрферону кадзіруецца геномам клеткі, можа індуцыравацца бактэрыямі і інш.

Выкарыстоўваецца для прафілактыкі і лячэння вірусных хвароб. Найбольшы эфект пры прафілактычным ужыванні (здольны індуцыраваць утварэнне ўласнага інтэрферону ў арганізме).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
**Айкідо Айкікай** (яп.: 合気会 у перакладзе "*шлях да арганізацыі энергіі грамадства Айкі /або грамадства гармоніі/*") — японскае баявое мастацтва (від кэмпа). Асноўны напрамак Айкідо, узначаленае нашчадкамі Марыхэй Уэсiба (першапачаткова сын заснавальніка — Кісёмару Уэсiба, пасля яго смерці Айкікай узначаліў Марытеру Уэсіба — унук заснавалніка) і якое развіваецца яго вучнямі. Аказвае сур'ёзны ўплыў на развіццё Айкідо ў свеце. Займае пануючае становішча ў міжнароднай федэрацыі. Адрознівается шырокімі амплітуднымі рухамі.

Фонд Айкікай
------------

Фонд Айкікай — арганізацыя па вывучэнню і папулярызацыі айкідо, заснаваная непасрэдна  Марыхэй Уэсiбам и афіцыйна прызнаная ўрадам Японіі ў 1940 годзе.
**Айканіміка** (ад стар.-грэч.: οἶκος — жыллё + ὄνυμα — імя) — раздзел тапанімікі, які вывучае айконімы — уласныя назвы паселішчаў (населеных пунктаў). Сукупнасць айконімаў пэўнай тэрыторыі называецца *айканіміяй*.

Паколькі назвы некаторых гарадскіх вуліц утвораны ад гістарычных назваў сёл, што існавалі на гэтым месцы, то ў *айканімію* часам уключаюць і назвы вуліц.

Топафармант (тапанімічны фармант) — частка айконіма (і тапоніма ўвогуле), якая звычайна складаецца з суфікса або сукупнасці суфікса і граматычнага канчатка.

Зноскі
------

1. 1 2  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 1 : А-Л. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0152-4, С.37

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4043950-1 |
**Аляксандр Геліяс** (грэч. ο Αλέξανδρος Ήλιος, 25 снежня 40 год да н.э. — паміж 29 і 25 годам да н.э.) — сын трыумвіра Марка Антонія і егіпецкай царыцы Клеапатры VII.

Біяграфія
---------

У Аляксандра была сястра-блізня — Клеапатра Селена II. Верагодна ён нарадзіўся ў 40 да н.э.. У 37 да н.э. Марк Антоній прызнаў Аляксандра сваім законным сынам і ажаніўся з яго маці. У 34 да н.э. плануючы вайну з Арменіяй, Марк Антоній прытворна прапанаваў армянскаму цару Артавазду выдаць за Аляксандра сваю дачку, але пасля адмовы апошняга пачаткаў супраць яго вайну. Пасля перамогі над Арменіяй ён заручыў сына з дачкой мідыйскага цара Артавазда Іатапай. Па вяртанні ў Александрыю Антоній абвясціў Аляксандра царом Арменіі, Мідыі і Парфіі і вывеў яго да народа ў мідыйскім нацыянальным строі. Пасля паражэння і гібелі Антонія ў 30 да н.э. Аляксандр быў узяты ў палон Цэзарам Актавіянам і ў 29 да н.э. яго правялі падчас трыумфу Актавіяна ў Рыме. Затым Аляксандр выхоўваўся ў доме Актавіі, сястры Актавіяна і жонкі Антонія. Ён верагодна, памёр у дзяцінстве.

Зноскі
------

1. 1 2  Плутарх. Параўнальныя жыццяпісы. Антоній. 36.
2. ↑  Плутарх. Параўнальныя жыццяпісы. Антоній. 53.
3. ↑  Плутарх. Параўнальныя жыццяпісы. Антоній. 54.
4. ↑  Плутарх. Параўнальныя жыццяпісы. Антоній. 87.

Літаратура
----------

* Alexander Helios **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 2 лістапада 2003. Праверана 26 ліпеня 2013.
* Аляксандр Геліяс (руск.). — біяграфія на сайце ancientrome.ru.


| ?Аляксандр Геліяс — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Marcus Antonius[d] |  | Marcus Antonius[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Marcus Antonius[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | anonyma[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Марк Антоній |  |  |  |  | Lucius Julius Caesar[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Lucius Julius Caesar[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | Popillia[d] |  |
|  |  |  |  |  | Julia[d] |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Аляксандр Геліяс |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Fulvia[d] |  | Marcus Fulvius Flaccus[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Пталамей IX |  | Пталамей VIII Эвергет |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Клеапатра |  | Пталамей XII |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Клеапатра IV |  |  |  | Клеапатра III |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Pauly-Wissowa |
| Генеалогія і некрапалістыка | WeRelate · Rodovid · genealogics.org |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ляўчук.
**Аляксандр Георгіевіч Ляўчук** (нар. 9 жніўня 1985, в. Вострава Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці) — беларускі спецыяліст у галіне ветэрынарыі, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

Скончыў Віцебскую дзяржаўную акадэмію ветэрынарнай медыцыны па спецыяльнасці «Ветэрынарная медыцына».

Працаваў ветфельчарам ААТ «Радзіма» Пружанскага раёна Брэсцкай вобласці, галоўным ветэрынарным урачом ААТ «Стрыгава» Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці, галоўным ветэрынарным урачом ААТ «Аранчыцкая птушкафабрыка» Пружанскага раёна Брэсцкай вобласці.

Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання.

Зноскі
------

1. ↑  Ляўчук Аляксандр Георгіевіч
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Байкоў.
**Васіль Міхайлавіч Байкоў** (нар. 28 мая 1953, в. Камаровічы Петрыкаўскага раёна Гомельскай вобласці) — беларускі палітык. Заслужаны работнік сельскай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга сельскагаспадарчую акадэмію, аграном-арганізатар.

Служыў у радах Узброеных Сіл. Працоўную дзейнасць пачаў брыгадзірам саўгаса «Камаровічы» Петрыкаўскага раёна. Працаваў галоўным аграномам саўгаса «Віцебскі», сакратаром парткама, дырэктарам саўгаса імя У. П. Краева Віцебскага раёна. Займаў пасады старшыні Віцебскага раённага Савета народных дэпутатаў, старшыні Віцебскага райвыканкама, намесніка старшыні Віцебскага аблвыканкама. Быў старшынёй Віцебскага абласнога камітэта прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя.

Выбіраўся дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Пашаны (2012), Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь 8 кастрычніка 2012 г. № 460 «Аб узнагароджанні дзяржаўнымі ўзнагародамі Рэспублікі Беларусь» **(нявызн.)**.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ. Национальное собрание Республики Беларусь четвертого созыва
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Крукаў.
**Васіль Мікалаевіч Крукаў** (1.7.1929, Новыя Маркавічы —) — беларускі ўрач і арганізатар аховы здароўя. Заслужаны ўрач БССР (1976).

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі медыцынскі інстытут (1956). Галоўны ўрач Нісімкавіцкай участковай бальніцы Чачэрскага раёна (1956—1958), Жлобінскага касцёва-сухотнага санаторыя (1961—1962), Жлобінскага раёна (1962—1968). Галоўны ўрач (1968—1987), намеснік галоўнага ўрача (1987—1993) Гомельскай абласной бальніцы.

Зноскі
------

1. 1 2  80 лет со дня рождения Василия Николаевича Крюкова  (руск.)

Літаратура
----------

* Организаторы здравоохранения Республики Беларусь. — Минск, 2002. — С. 230.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Зубец.

**Васіль Мартынавіч Зубец** (22 мая 1907 — 26 студзеня 1991) — беларускі савецкі гаспадарчы, дзяржаўны і палітычны дзеяч, міністр меліярацыі БССР, доктар тэхнічных навук (1969), прафесар (1970), Заслужаны дзеяч навук Беларускай ССР.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1907 годзе ў вёсцы Гарадок. Член КПСС з 1940 года.

Выпускнік Беларускай Сельскагаспадарчай акадэміі. З 1932 года — на гаспадарчай, грамадскай і палітычнай працы. У 1932—1978 гг. — інжынер-меліяратар у РСФСР і Беларускай ССР, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, начальнік вытворчага аддзялення аддзела аэрадромнага будаўніцтва 1-й паветранай арміі, 1-ы намеснік міністра, міністр меліярацыі і воднай гаспадаркі Беларускай ССР, дырэктар Беларускага НДІ меліярацыі і воднай гаспадаркі.

Абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета Беларускай ССР 4-га склікання.

Памёр у 1991 годзе.

Спасылкі
--------

* *Я. Канаплёў* ЗУБЕЦ Васiль Мартынавiч (да 110-годдзя з дня нараджэння) // *Мелиорация*. — 2017. — № 2. — С. 69—70.
* Зубец
* Зубец
* Память народа



1. ↑