**Фема Нікопаліс** (грэч. θέμα Νικοπόλεως) — візантыйская фема (адміністрацыйна-прававое ўтварэнне), размешчаная на тэрыторыі заходняй Грэцыі, якая ўключала ў свой склад Этолію і Акарнанію, а таксама паўднёвы Эпір. Заснаваная ў другой палове IX стагоддзя, яна праіснавала аж да падзелу Візантыйскай імперыі ў 1204 годзе ўдзельнікамі Чацвёртага крыжовага паходу.

Гісторыя
--------

У VII стагоддзі Эпір засялілі славяне, але неўзабаве візантыйцы зноў элінізавалі гэту вобласць.

Дакладная дата заснавання фемы невядомая, верагодна яна з'явілася ў перыяд паміж 843 і 899 гадамі, калі яна ўпершыню згадваецца ў *Клітаралогіі* Філафея. Найбольш магчымым часам з'яўлення Нікопаліса лічыцца кіраванне Льва VI Мудрага (кір. 886—912).

Візантыйская Грэцыя ў 900 годзе
Каля 930 года фема была часова захоплена балгарамі, якія зноў напалі ў 980 годзе, і захапілі яе большую частку. Васіль II змог вярнуць аднятыя ўладанні, але Охрыдская архіепархія стала падпарадкоўвацца Балгарскаму патрыярхату. Імператар таксама заснаваў некалькі невялікіх фемы ў раёне Каланеі і Дропула. У 1040 годзе з-за карупцыі і высокіх падаткаў мясцовае насельніцтва далучылася да паўстання Петара Дэляна.

У канцы XI стагоддзя фема пацярпела ад нарманаў: Арта падверглася аблозе, а Яніна была захоплена Раберам Гвіскарам.

Пасля захопу Канстанцінопаля ў 1204 годзе, фема Нікопаліс і большая частка Эпіра адышлі да Венецыянскай рэспублікі, але тая не паспела зацвердзіць тут сваю ўладу. Незаконнанароджаны сын севастакратара Іаана Дукі Міхаіл Камнін Дука ажаніўся з дачкой намесніка Нікопаліса, і да 1214 года заснаваў Эпірскае царства.

Геаграфія і кіраванне
---------------------

Да канца IX стагоддзя фема знаходзілася на тэрыторый сучаснага грэчаскага нома Этолія і Акарнанія і большая частка Эпіра да Бутрынці. На захадзе Нікопаліс межаваў з фемай Элада, магчыма па рацэ Морнас і заходнім хрыбтам гор Пінда, а на поўначы — з фемай Дырахій.

Сталіцай фемы быў не разбураны падчас славянскіх і арабскіх набегаў Нікопаліс, а Наўпакт, а сама яна была падзелена на *турмы*. Нікопаліс быў асноўнай базай на Адрыятычным моры, і ў тут знаходзіліся атрады марской пяхоты са сваім катэпанам. У IX—X стст. узброеныя сілы рэгіёна складалі 1 000 пехацінцаў.

Зноскі
------

1. ↑  Soustal & Koder 1981, pp. 50–52
2. 1 2 3 4  Kazhdan 1991, p. 1485.
3. ↑  Soustal & Koder 1981, p. 53.
4. ↑  Soustal & Koder 1981, pp. 54–55.
5. ↑  Fine 1994, p. 205; Soustal & Koder 1981, p. 55.
6. ↑  Soustal & Koder 1981, p. 56.
7. ↑  Soustal & Koder 1981, pp. 59–61.
8. ↑  Pertusi 1952, p. 176.
9. ↑  Soustal & Koder 1981, pp. 53–54.
10. ↑  Treadgold 1995, pp. 67, 76, 110.

Літаратура
----------

* Fine, John Van Antwerp (1994). *The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest*. Ann Arbor, Michigan: University of Michigan Press. ISBN 978-0-47-208260-5. .
* Kazhdan, Alexander Petrovich, ed (1991). *The Oxford Dictionary of Byzantium*. New York, New York and Oxford, United Kingdom: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-504652-6. .
* Nesbitt, John W.; Oikonomides, Nicolas, eds (1994). *Catalogue of Byzantine Seals at Dumbarton Oaks and in the Fogg Museum of Art, Volume 2: South of the Balkans, the Islands, South of Asia Minor*. Washington, District of Columbia: Dumbarton Oaks Research Library and Collection. ISBN 0-88402-226-9. .
* Pertusi, A. (1952) (in Italian). *Constantino Porfirogenito: De Thematibus*. Rome, Italy: Biblioteca Apostolica Vaticana.
* Soustal, Peter; Koder, Johannes (1981) (in German). *Tabula Imperii Byzantini, Band 3: Nikopolis und Kephallēnia*. Vienna, Austria: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften. ISBN 3-7001-0399-9. . (недаступная спасылка)
* Treadgold, Warren T. (1995). *Byzantium and Its Army, 284–1081*. Stanford, California: Stanford University Press. ISBN 0804731632. .