recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Drosera gigantea** — від кветкавых насякомаедных раслін сямейства Расіцавыя (*Droseraceae*).

Батанічнае апісанне
-------------------

Кветка
Шматгадовая клубневая расліна з прамым сцяблом, эндэмік Заходняй Аўстраліі. Расліна выпускае маленькае шчыткападобнае лісце ўздоўж шматлікіх бакавых галін, якія надаюць ёй выгляд невялікага дрэва. Асобныя расліны могуць вырастаць да 0,2 — 1 метра ў вышыню. З-за сваёй высокай дрэвападобнай формы ён лічыцца адным з самых буйных відаў роду. Ён таксама лёгка культывуецца і любіць сырыя і вільготныя ўмовы, якія часта ствараюцца ў цяпліцах. Белыя кветкі з’яўляюцца са жніўня па лістапад. Чырвоныя клубні гэтага віду могуць вырастаць да 3,8 см у дыяметры і могуць знаходзіцца на глыбіні каля метру пад зямлёй.

Арэал
-----

Расце на пясчаных глебах на ўскраінах балот і каля гранітных агаленняў уздоўж узбярэжжа Заходняй Аўстраліі ад Джэралтана на поўначы да Олбані на поўдні.

Таксанамія
----------

Від быў упершыню апісаны і названы Джонам Ліндлі ў яго «Нарысе расліннасці калоніі Суон-Рывер» 1839 года. У 1992 годзе Нэвіл Грэм Мэрчант  (англ.) (бел. і Ален Лоўры  (англ.) (бел. апісалі новы падвід *D. gigantea* subsp. *geniculata*, што вырастае да 0,45 метра вышыні ў чорных пясчаных глебах каля Перта і на поўдзень ад яго. Ян Шлаўэр  (ісп.) (бел. не пагадзіўся з рашэннем Мэрчанта і Лоўры надаць новаму таксону ранг падвіду і, такім чынам, апублікаваў новую камбінацыю таксону ў рангу разнавіднасці ў выпуску «Carnivorous Plant Newsletter» за 1996 год. Ён сцвярджаў, што падвіды павінны быць зарэзерваваны для тых выпадкаў, калі адбылося алапатрычнае або геаграфічна ізаляванае відаўтварэнне, а разнавіднасці лепш выкарыстоўваць у выпадках, калі падазраецца сімпатрычнае відаўтварэнне. Іншыя не згодныя з гэтай ацэнкай, таму ў анлайнавай базе дадзеных флоры Заходняй Аўстраліі FloraBase пералічаны таксон *D. gigantea* var. *geniculata* (N.G.Marchant & Lowrie) Schlauer як сінонім падвіду.

Значэнне
--------

Было выяўлена, што парасткі расліны змяшчаюць рэдкія другасныя метабаліты нафтахінон, глюказіды, драсерон, гідроксідрасерон і плюмбагін. Мяркуецца, што глюказіды адказваюць за карычневы колер расліны.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. 1 2  D’Amato, Peter. 1998. «The Savage Garden: Cultivating Carnivorous Plants». Ten Speed Press: Berkeley, California. pp. 157.
4. ↑  Rice, Barry. 2009. The tuberous erect & scrambling *Drosera*. The Carnivorous Plant FAQ. Accessed online: 12 August 2009.
5. ↑  Schlauer, J. 1996. A dichotomous key to the genus *Drosera* L. (Droseraceae). *Carnivorous Plant Newsletter*, 25(3): 67-88.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778950751 |
**Сігізмунд I Святы** (лац.: Sigismundus; ? — 524) — кароль бургундаў (з 516), каталіцкі Святы.

Біяграфія
---------

Сын Гундабада, караля бургундаў. Меў брата Гадамара.

Быў арыянінам, але па 501 годзе перайшоў у каталіцтва. Знакам навяртання стала фундацыя ў 515 годзе кляштара Святога Маўрыкія ў Агаўне. Па смерці бацькі ў 516 годзе стаў каралём бургундаў.

Меў канфлікт з біскупамі праз парушэнне правілаў шлюбу з боку ўласнага скарбніка, але цяжкая хвароба прымусіла яго да перамір'я. Пазней ачуняў.

Ажаніўся з дачкой караля остготаў Тэадарыха. У шлюбе нарадзіўся сын Сігерык (*Sigericus*). Аўдавеўшы, ажаніўся другі раз, але другая жонка «*пасынка свайго зневажала і крыўдзіла*» (калі ў святочны дзень у 517 годзе Сігерык убачыў сваю мачаху, апранутую ў цырыманіяльнае адзенне яго нябожчыцы-маці, то заявіў, што мачыха нявартая насіць гэта адзенне). Падбутораны жонкай, якая сцвярджала, што Сігерык планаваў забіць бацьку і захапіць сталец, загадаў схапіць юнака п’яным і ўтапіць у студні. Потым, ахоплены раскаяннем, пэўны час правёў у заснаваным ім кляштары.

Калі ў 523 годзе Бургундскае каралеўства захапілі чатыры францкія каралі, Хладамер, Хільдэберт I, Хлотар I і Тэадорых I, дзеці францкага караля Хлодвіга I, разам з братам ачоліў абарону Бургундыі, але прайграў бітву. Апрануў манаскую рызу і схаваўся ў келлі каля свайго кляштара. Схопленага Хлядамерам, яго абезгаловілі, а цела кінулі ў студню.

Памяць
------

У 535 годзе рэшткі Сігізмунда вынялі з студні і пахавалі ў кляштары ў Агаўне. Пазней яго кананізавалі. 

У 1366 годзе Карл IV, імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі, перанёс мошчы Сігізмунда ў Прагу, таму ён стаў заступнікам Каралеўства Багеміі, цяпер Чэхіі. Імя святога Карл IV надаў свайму сыну Сігізмунду Люксембургскаму, пазнейшаму каралю венгерскаму, які ў 1424 годзе збудаваў касцёл Святога Сігізмунда ў Будзе. Таго ж года Сігізмунд забраў з Прагі мошчы Святога Сігізмунда і адправіў у венгерскі горад Варад, каб абараніць іх ад гусітаў.

Зноскі
------

1. ↑  Bury J. B. History of the Later Roman Empire. Vol. 1. — Mineola: Dover Publications, 1958. P. 463.
2. ↑  Rosewein B. H. Perennial Prayer at Agaune // Monks and Nuns, Saints and Outcasts. — Ithaca: Cornell University Press, 2000. P. 39—40.
3. ↑  Klaniczay G. Holy Rulers and Blessed Princesses: Dynastic Cults in Medieval Central Europe. — Cambridge University Press, 2000. P. 67—68.
4. ↑  Skemer D. Binding Words: Textual amulets in the Middle Ages. — Pennsylvania State University Press, 2006. P. 254.
5. ↑  Patai R. The Jews of Hungary: History, Culture, Psychology. — Wayne State University Press, 1996. P. 74.
| Фінансы |
| --- |
| Публічныя фінансы |
| * Міжнародныя фінансы
* Дзяржаўны бюджэт
* Федэральны бюджэт
* Муніцыпальны бюджэт
 |
| Прыватныя фінансы |
| * Карпаратыўныя фінансы
* Фінансы хатніх гаспадарак
 |
| Фінансавыя рынкі |
| * Рынак грошай
* Валютны рынак
* Фондавы рынак
* Тэрміновы рынак
 |
| Фінансавыя прылады |
| * Бюджэт
* Бюджэтны ўлік
* Падаткі
* Фінансаванне
* Фінансавае планаванне
* Фінансавыя актывы
* Авуары
* Валюта
* Грошы
* Каштоўныя паперы
* Фінансавыя каэфіцыенты
* Фінансавы менеджмент
* Лізінг
 |
| Фінансавыя інстытуты |
| * Банк
* Крэдытны кааператыў
* Страхавая кампанія
* Інвестыцыйная кампанія
* Інвестыцыйны фонд
* Узаемны фонд
* Пенсійны фонд
* Траставая кампанія
* Казначэйства арганізацыі
* Ламбард
 |
| Фінансавае права |

**Крэды́тны кааператы́ў** (спажывецкі кааператыў фінансавай узаемадапамогі, СКФУ) — аб’яднанне прыватных асоб і дробных крэдытных устаноў, што прадае сваім членам акцыі, прымае ад іх уклады і дае ім крэдыты. Ствараецца згуртаваннем фізічных асоб паводле прафесійнай і тэрытарыяльнай прыкметы, таксама і пазыковымі таварыствамі (пазыкова-ашчаднае, узаемнай пазыкі). Устойлівасць дасягаецца стварэннем запасу грошай. Капітал утвараецца за кошт перыядычных унёскаў, паю і выпуску пазык. Займаецца таксама ўлікам векселяў, гандлёвым пасярэдніцтвам, камісійнымі аперацыямі, дарадніцтвам і аўдытам.

Крэдытныя кааператывы ўзніклі ў XIX стагоддзі ў Еўропе з прафесійных саюзаў. На 1999 год у развітых паводле ААН краінах у іх удзельнічала да 15% насельніцтва. На 2010 г. захоўвалі $1,1 трыльёна. Сусветны савет пазыковых саюзаў (СРПС; Мэдысан, штат Вісконсін, ЗША) налічвала амаль 50 тыс. саюзаў у 98 краінах, што слугавалі каля 186 мільёнам пайнікаў. На доля пазыковых саюзаў прыпадала каля 8% сусветнага грашовага абарачэння.

Беларусь
--------

Першы пазыковы саюз у краіне ўтварылі ў 2002 годзе юрыдычныя асобы. У 2004 г. узнік першы крэдытны кааператыў грамадзян. На 2010 г. такія арганізацыі складалі большасць. Толькі тры працавалі з юрыдычнымі асобамі. У 2008 г. крэдытныя кааператывы Беларусі ўтварылі Рэспубліканскую асацыяцыю спажывецкіх кааператываў фінансавай узаемадапамогі (РАСКФУ), што на 2010 г. налічвала 19 крэдытных кааператываў і з пачатку года ўступіла ў СРПС.

Зноскі
------

1. ↑  Крэдытны саюз // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах / Генадзь Пашкоў. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 1999. — Т. 8. — С. 533-534. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0144-3.
2. ↑  *Віктар Пазнякоў, Вольга Мядзведзева.* Неабходныя грошы ў патрэбны час // *Звязда* : газета. — 22 верасня 2010. — № 185 (26793). — С. 1, 3. — ISSN 1990-763x.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Рэспубліканская асацыяцыя спажывецкіх кааператываў фінансавай узаемадапамогі (руск.)
* Сусветны савет пазыковых саюзаў (англ.)
Адзін з «двайнят» у Эль-Асусуль.
Статуі ў месцы адкрыцця. Неўзабаве пасля выяўлення іх перавезлі ў музей у Шалапе.
**Эль-Асусуль**, *El Azuzul* — археалагічны помнік культуры альмекаў на тэрыторыі мексіканскага штата Веракрус, у некалькіх кіламетрах ад Сан-Ларэнса-Тэначтытлана. Помнік датуецца прыкладна 1100—800 гг. да н. э. Назва *El Azuzul* адбываецца ад найблізкага ранча. У сваю чаргу, помнік уваходзіць у склад археалагічнага комплексу *Loma del Zapote*.

Манументальнае мастацтва
------------------------

У Эль-Асусуль, з паўднёвага боку піраміды, выяўлены дзве разьбяных каменных статуі дакласічнага перыяду. У наш час статуі захоўваюцца ў антрапалагічным музеі г. Шалапа.

Статуі ўяўляюць сабою дзве чалавечых постаці ў амаль ідэнтычных сядзячых паставах. Па меркаванні некаторых даследнікаў, гэтыя «двайняты» — прататыпы Шбаланке і Хунахпу, герояў-двайнят з эпасу «Паполь-Вух», Упрыгожванні на іх галовах былі пазней наўмысна сапсаваны.

Побач з чалавечымі статуямі выяўлены дзве статуі жывёльных, якія нагадваюць ягуараў, вышынёй 120 і 160 гл адпаведна.

Зноскі
------

1. ↑  Cyphers (1999), p. 174.
2. ↑  Cyphers (1999), p. 19.
3. ↑  Pool, p. 121; Cyphers (1999).

Літаратура
----------

* Cyphers, Ann, e Botas, Fernando, «An Olmec Feline Sculpture from El Azuzul, Southern Veracruz», *Proceedings of the American Philosophical Society*, Philadelphia, 1994, 138 (2): pp. 273–283.
* Cyphers, Ann, «From Stone to Symbols: Olmec Art in Social Context at San Lorenzo Tenochtitla'n», in *Social Patterns in Pre-Classic Mesoamerica*, Dumbarton Oaks, 1999, pp. 155–181.
* Pool, Christopher A. , 2007, *Olmec Archaeology and Early Mesoamerica*, Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-78882-3

Спасылкі
--------

* Фатаграфіі помніка Архівавана 25 снежня 2007.
* Solis, Felipe, «Las culturas del Golfo» Архівавана 9 сакавіка 2007. на іспанскай мове.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Акінчыц.
**Лю́двік Станісла́ў Фадзе́й Акі́нчыц** (2 мая 1835, Гродзенская губерня — 15 красавіка 1903, Кунгур) — лекар, удзельнік паўстання 1863 года. Брат Уладзіслава і Фелікса.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Гродзенскай губерні. Паляк, каталіцкага вызнання.

Скончыў медыцынскі факультэт Імператарскага ўніверсітэта ў Маскве (1862). Жыў і займаўся лекарскай практыкай у Свіслачы Ваўкавыскага павета Гродзенскай губерні.

25 чэрвеня 1863 года арыштаваны «за садзейнічанне паўстанню» і прыгавораны да ссылкі. Пакаранне адбываў у Кунгуры на Урале.

Працаваў земскім урачом, стаў адным з заснавальнікаў курортнай медыцыны. За асаблівыя заслугі ў 1886 годзе ўзнагароджаны ордэнам святога Станіслава 3-й ступені.

Памёр у 1903 годзе, пахаваны ў Пермі на Егашыхінскіх «польскіх» могілках.

Сям’я
-----

Сын Людвік Акінчыц (1874—1941) — вядомы расійскі і савецкі хірург-гінеколаг, эндакрынолаг.

Зноскі
------

1. ↑  *german-osipovich.*. Окинчиц Людвиг (руск.). *Яндекс. Фотки*.  Яндекс (17 лютага 2013).
2. ↑  *Наталья Токарева.*. Поляки в истории сельских и заводских поселений (руск.).  Суксунский музей (17 лютага 2013).
3. ↑  *Алесь Смалянчук.* Гродзенскія «мяцежнікі» // *ARCHE*. — 2010. — № 12. — С. 174—185.(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* *Наталля Пракаповіч.* Паўстанцкі лекар // *Раённыя будні*. — 13 лютага 2013. — № 12 (9557). — С. 5.
«**Як гартавалася сталь**» — аўтабіяграфічны раман савецкага пісьменніка Мікалая Аляксеевіча Астроўскага, напісаны ў 1932 годзе.

Кніга напісана ў стылістыцы сацыялістычнага рэалізму. У красавіку 1934 года часопіс «Маладая гвардыя» пачаў публікацыю рамана, у лістападзе таго ж года першая частка выйшла асобнай кнігай, за ёй выйшла і другая частка. Раман адразу набыў вялікую папулярнасць і стаў самым выдаюцца творам савецкай літаратуры за 1918—1986 гады: агульны тыраж 536 выданняў склаў 36,416 млн экзэмпляраў. Па дадзеных Дзяржаўнага музея — гуманітарнага цэнтра «Пераадоленне» ім. Н. А. Астроўскага ў Маскве да 1 студзені 1991 г. «Як гартавалася сталь» была выдадзеная на 75 мовах народаў СССР 773 разы сумарным тыражом 53 млн 854 тыс. экзэмпляраў.

У 1937 годзе паводле рамана ў Маскоўскім тэатры рабочай моладзі пастаўлены спектакль (рэжысёр І. Я. Судакоў).

Зноскі
------

1. ↑  Илья Судаков // КИНО-ТЕАТР.Ру (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | LibraryThing |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NLA: 36033195 · VIAF: 311118732 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Помнік Янку Купалу.

**Помнік Янку Купалу** — помнік, усталяваны ў горадзе Маскве на Кутузаўскім праспекце ў раёне Дарагамілава.

Гісторыя
--------

Стварэнне помніка беларускаму пісьменніку, паэту і драматургу Янку Купалу было прымеркавана да 125-годдзя з дня яго нараджэння. Аўтарамі помніка выступілі беларускія скульптары Леў Гумілеўскі і яго сын Сяргей Гумілеўскі, архітэктар Юрый Грыгор’еў. 

14 студзеня 2005 года праект помніка быў зацверджаны прэзідэнтам Беларусі Аляксандрам Лукашэнкам, які выступіў ініцыятарам стварэння помніка падчас сустрэчы з мэрам Масквы Юрыем Лужковым. Скульптура адліта з бронзы на камбінаце Беларускага саюза мастакоў. Работы фінансавалі Саюзная дзяржава і Урад Масквы. Адкрыццё помніка адбылося 7 ліпеня 2007 года.
Перад помнікам неаднаразова адбываліся палітычныя акцыі беларусаў Масквы, у тым ліку ўзнагароджанні Медалём да стагоддзя БНР дысідэнта Міхася Кукабакі і літаратуразнаўца Аляксея Каўкі ў 2019 годзе.

Апісанне
--------

Для помніка было выбрана месца ў Заходняй адміністрацыйнай акрузе на Кутузаўскім праспекце. Сквер, у якім быў усталяваны помнік, быў акультураны, для ўстаноўкі помніка было насыпана невялікае ўзвышша. Побач з помнікам былі ўсталяваны каменныя пліткі, якія спускаюцца да невялікага фантана, выкладзенага шэрым каменем.

Скульптары Гумілеўскія паказалі пісьменніка ў задуменнай позе, ён абапіраецца на драўляную загарадзь з лістом папараці і кнігай. Вышыня бронзавага помніка складае 4 м, а разам з каменным пастаментам, на які нанесены просты надпіс «Янка Купала» — 7 м.

Спасылкі
--------

* Помнік Янку Купала (руск.).  MosGid.ru. Праверана 1 жніўня 2014.
* У Маскве з'явіцца помнік Янку Купалу (руск.).  Regnum (17 студзеня 2005). Праверана 1 жніўня 2014.
**Ліхайскі ўніверсітэт** (англ.: Lehigh University) — прыватны даследчы ўніверсітэт, размешчаны ў Бетлехеме, штат Пенсільванія. Заснаваны бізнесменам Аса Пакерам у 1865 годзе. Яго студэнцкія праграмы прадугледжвалі сумеснае навучанне мужчын і жанчын з 1971/1972 навучальнага года. На 2014 год ва ўніверсітэце налічвалася 4 904 студэнты і 2165 аспірантаў.

Ва ўніверсітэце больш за 680 выкладчыкаў; выпускнікі і выкладчыкі адзначаны рознымі ўзнагародамі і прэміямі, у тым ліку Нобелеўскай прэміяй, Пулітцэраўскай прэміяй, Праграмай Фулбрайта і сяброўствам у Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук і Нацыянальнай акадэміі навук.

Мае 4 каледжы: гуманітарных і прыродазнаўчых навук (англ.: College of Arts and Sciences), педагагічны каледж (англ.: College of Education), бізнесу і эканомікі (англ.: College of Business and Economics), інжынерных і прыкладных навук імя П. К. Расіна (англ.: P. C. Rossin College of Engineering and Applied Science).

Крыніцы
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>
2. ↑  U.S. and Canadian 2022 NTSE Participating Institutions Listed by Fiscal Year 2022 Endowment Market Value, Change in Market Value from FY21 to FY22, and FY22 Endowment Market Values Per Full-time Equivalent Student (Excel) — National Association of College and University Business Officers, 2023. Праверана 22 мая 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q30268203'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90088753 · BNF: 12342125w · CiNii: DA04831680 · GND: 80317-0 · ISNI: 0000 0004 1936 746X · LCCN: n79032249 · Microsoft: 186143895 · NKC: ko2010589319 · NLA: 35298513 · NSK: 000631417 · NUKAT: n99073849 · PTBNP: 414396 · SUDOC: 03488629X · VIAF: 140558051 · ULAN: 500281730 |

 |
**Луізіянскі дзяржаўны ўніверсітэт у Шрыўпарце** (англ.: Louisiana State University Shreveport) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Шрыўпарт у штаце Луізіяна.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Гэта частка сістэмы Луізіянскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Першапачаткова заснаваны як двухгадовы каледж, вучэльня ператварылася з часам ва ўніверсітэт з 21 праграмай бакалаўрыяту, дзясяткам магістарскіх праграм і адной доктарскай праграмай аспірантуры ў галіне даследаванняў лідарства.

Гісторыя
--------

Кампанія па стварэнні філіяла Луізіянскага дзяржаўнага ўніверсітэта ў Шрыўпарйк пачалася яшчэ ў 1936 годзе, але не была паспяховай. Неўзабаве пасля таго, як у верасні 1967 года пачаліся заняткі ў двухгадовым філіяле, асацыяцыя студэнцкага самакіравання і клуб разам з іншымі арганізацыямі пачалі дамагацца чатырохгадовага статусу для вучэльні, але атрымалі магутны супраціў з боку навакольных чатырохгадовых каледжаў, якія баяліся канкурэнцыі з боку новай вучэльні. Восенню 1973 года пасада дэкана філіяла была павышаны да ўзроўню рэктара. Пачаліся наборы на магістарскія і аспіранцкія праграмы.

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Луізіяна

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 2295 3740 · LCCN: n80020548 · Microsoft: 26489229 · VIAF: 147609714 |
**Аблысенне** (пляшывасць; стар.-грэч.: ἀλωπεκία — аляпэцыя) — парадзенне і выпадзенне валасоў, што адбываецца праз ператварэнне мужчынскага палавога гармону тэстастэрону ў дыгідратэстастэрон пад уздзеяннем ферменту 5-альфа-рэдуктазы  (англ.) (бел.. Пераважна адзначаецца на галаве ў старэчым узросце (інвалюцыя). Яму спрыяюць атручанне, радыёактыўнае апрамяненне, пашкоджанне скуры, нервова-псіхічныя і эндакрынныя хваробы. Віды: 1) гнездавое — на абмежаваным участку скуры, 2) татальнае — на ўсёй галаве і іншых участках скуры, 3) рубцаватае — на змененых участках скуры (праз грыбок і фурункулёз).

Папярэджанне
------------

Гнездавое аблысенне
Росту валасоў спрыяе масаж валасістай часткі галавы і багатае на бялок (бабовыя, нятлустая кураціна і ялавічына), жалеза (арэх, гранат і крупа) і цынк (гарбузовае насенне, вустрыцы, рачная рыба, сачавіца і соя) харчаванне.

Прычыны
-------

Сілкаванне валасяных цыбулінаў парушае паленне і алкаголь, няўстойлівы расклад харчавання, начное няспанне, штодзённае мыццё галавы жорсткай і хлараванай вадой, стрэс (праз адліў крыві ад галавы пры спазме сасудаў). Таксама шкодзіць абыходжанне без галаўнога ўбору ўзімку, захапленне лазняй і саўнай, як і багатая на халестэрын (ікра, яйка), вострая, вэнджаная, салёная, салодкая і тлустая ежа.

Лячэнне
-------

Спачатку пацыенту прызначаюць зберагалыя методыкі — паўнавартаснае і збалансаванае харчаванне, прыём вітамінаў і мінералаў, актыўны лад жыцця, а таксама прафесійныя лячэбныя сродкі для догляду і лячэння валасоў. Пры недастатковай эфектыўнасці гэтых захадаў, прымяняюцца лекавыя прэпараты, фізіапрацэдуры, мезатэрапія і нават хірургічны спосаб лячэння. Самы радыкальны спосаб лячэння алапецыі — перасадка цыбулін або ўчастка здаровай тканкі, дзякуючы якой нармалізуецца рост валасоў у ранейшым тэмпе.

Зноскі
------

1. ↑  *Георгій Шанько.* Аблысенне // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах / Генадзь Пашкоў. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 1996. — Т. 1. — С. 27. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0036-6.
2. ↑  *Вольга Кулінковіч.* Выпадаюць валасы? Лічыце, колькі выпала // *Звязда* : газета. — 27 лістапада 2010. — № 229 (26837). — С. 15. — ISSN 1990-763x.(недаступная спасылка)
3. ↑  Метады лячэння аблысення ў мужчын

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аблысенне

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (11-th) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12556408n · GND: 4158629-3 · LCCN: sh85011156 · LNB: 000308878 · Microsoft: 2778102086 · NKC: ph118357 |

 |
**Абмаражэнне** — пашкоджанне тканак скуры праз замярзанне. Найчасцей закранае аддаленыя ад сэрца вялікія адкрытыя ўчасткі скуры. Ускладненне вядзе да змярцвення тканак.

Папярэджанне
------------

Пашкоджанне прадухіляецца праз выхад на мароз у шматслойным адзенні і змазванне твару і рук тлустым крэмам (здор, камфорны алей і шмалец), расціранне твару толькі сухой далонню і ўсміханне, жвавы рух на марозе і адпачынак па вяртанні ў цёплае месца. Варта пазбягаць нашэння металічных упрыгожванняў, прагулак на галодны страўнік, палення цыгарэт і распіцця алкаголю на марозе. Таксама адзенне і абутак павінны быць цёплымі, сухімі і непрадзімальнымі з натуральнай поўсці і скуры. Галаўны ўбор і капюшон павінны захінаць вушы. Захоўванню цеплыні спрыяюць шарсцяныя шкарпэткі і пальчаткі (рукавіцы), шалік і абутак са сцілкамі (валёнкі).

Прычыны
-------

Пашкоджанню спрыяе цеснае і вільготнае адзенне і абутак, цялеснае ператамленне, голад, змушанае працяглае нерухомае і нязручнае становішча, папярэдняя халадавая траўма, аслабленасць перанесенымі хваробамі, патлівасць ног, хранічныя хваробы сасудаў ніжніх канечнасцей і сардэчна-сасудзістай сістэмы, цяжкія механічныя пашкоджанні са стратай крыві, паленне.

Праявы
------

Пашкоджанне выяўляецца праз паколванне і бледнасць скуры, пасля сагравання ўзнікае боль, ацёк і пухіры на скуры.

Зноскі
------

1. ↑  Прафілактыка абмаражэння **(нявызн.)**.  Беларускае тэлеграфнае агенцтва (30 студзеня 2012). Праверана 12 жніўня 2013.
2. ↑  Абмаражэнне **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Гродзенскі гарадскі выканаўчы камітэт. Архівавана з першакрыніцы 6 сакавіка 2016. Праверана 12 жніўня 2013.
3. ↑  *Вольга Шаўко.* Пры халадовай траўме кожная хвіліна дарагая // *Звязда (1917)* : газета. — 9 студзеня 2008. — № 3 (26116). — С. 8. — ISSN 1990-763x.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Абмаражэнне на Вікісховішчы |

* *АП*. Як выратавацца ад холаду **(нявызн.)**.  Наша Ніва (30 лістапада 2010). Праверана 12 жніўня 2013.
* Абмаражэнне: першая дапамога **(нявызн.)**.  БелТА (30 студзеня 2012). Праверана 12 жніўня 2013.(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4279006-2 |
**Археалагічны помнік Фуэртэ-дэ-Самайпата** — аб’ект са спіса Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА, размешчаны ў гарах цэнтральнай Балівіі на вышыні 1949 м над узроўнем мора, за 120 км ад Санта-Круса.

На паверхні камяністага пагорка высечаны рэльефныя выявы ягуараў, змей, геаметрычных фігур і чыслаў. На схіле пагорка высечаны круг, частка месцаў пазначаны лункамі, аднак дакладнае іх прызначэнне застаецца нявысветленым. Вучоныя лічаць пагорак цэнтрам, дзе здзяйсняліся рэлігіёзныя цырымоніі.

На поўдні пагорка — рэшткі жылога і адміністрацыйнага кварталаў. У XIV—XVI стст. гэтае месца мела назву эль-Фуэртэ.

Унікальны археалагічны помнік, які не мае аналагаў у Амерыцы, распавядае пра даіспанскія традыцыі і вераванні мясцовага насельніцтва. Археолагі падкрэсліваюць вялікае рэлігіёзнае прызначэнне гэтых руін і адмаўляюць ваеннае.

Літаратура
----------

* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.
Мапа Босніі і ГерцагавіныМапа Босніі і Герцагавіны
**Спіс гарадоў Босніі і Герцагавіны паводле колькасці насельніцтва**. У спіс уключаныя гарады з насельніцтвам не менш за 20 000 чалавек па стане на 1 кастрычніка 2013. Колькасць насельніцтва прыводзіцца адносна названага гораду без уліку пасяленняў, якія складаюць яго прыгарады.

Спіс
----

| № | Па-беларуску | Па-баснійску | Насельніцтва(2013) | Выява |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Сараева | Sarajevo | 369534 |  |
| 2 | Баня-Лука | Banja Luka | 150997 |  |
| 3 | Тузла | Tuzla | 80570 |  |
| 4 | Зеніца | Zenica | 73751 |  |
| 5 | Мостар | Mostar | 65286 |  |
| 6 | Біеліна | Bijeljina | 45291 |  |
| 7 | Бэрчко | Brčko | 43859 |  |
| 8 | Біхач | Bihać | 43007 |  |
| 9 | Прыедар | Prijedor | 32342 |  |
| 10 | Добай | Doboj | 26987 |  |
| 11 | Трэбіне | Trebinje | 25589 |  |

Спасылкі
--------

* City Population
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Абухава.
**Нэлі Андрэеўна Абухава** (нар. 18 лістапада 1947, Грозны, РСФСР) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

У 1966—1967 гадах — памочнік галоўнага мастака грозненскага завода «Чырвоны Молат»[ru]. У 1973 годзе скончыла Маскоўскі архітэктурны інстытут. У 1973—1974 гадах — архітэктар, старэйшы архітэктар ДПІ «Фрунзэгарпраект»; у 1974—2003 гадах — архітэктар, старэйшы архітэктар, вядучы архітэктар, загадчыца групай архітэктараў, галоўны архітэктар праекта ДПІ «Мінскпраект»; у 2004—2006 гадах — галоўны архітэктар праекта ЗАТ «СпецСантэхБуд»; у 2008—2009 гадах — галоўны архітэктар праекта ПВУП «ТДТІпраект»; у 2010—2012 гадах — галоўны архітэктар праекта ТАА «Нармада».

Мае кваліфікацыйны атэстат Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Беларусі на ажыццяўленне функцый галоўнага архітэктара праекта (2010).

Член прафсаюза працаўнікоў будаўніцтва і прамбудматэрыялаў з 1967 года; член Беларускага саюза архітэктараў з 1983 года, у 1992—2002 гадах — сакратар першаснай арганізацыі БСА пры інстытуце «Мінскпраект», з 2011 года — навуковы сакратар бюро савета ветэранаў БСА.

Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: аўтар ПДП Заходняга раёна г. Фрунзэ (1973—1974, у сааўтарстве); сааўтар праекта забудовы мікрараёна М. Горкага, Варвашэні, Крапоткіна, В. Харужай (1974—1976, у сааўтарстве); сааўтар праекта забудовы мікрараёна М. Горкага, Някрасава, Куйбышава, Сурганава (1976—1978, у сааўтарстве); аўтар праектаў забудовы мікрараёна Уручча-1, 2, 3 (1980—1987, у сааўтарстве); аўтар праектаў забудовы мікрараёнаў Лошыца-1, 2, Сухарава-6 (1988—1993, у суаўтарстве з М. Ключановічам); аўтар праекта карэктоўкі ПДП жылога раёна Лошыца з эскізам забудовы кварталаў (2000—2003), аўтар эскіза забудовы жылога раёна Сцяпянка ў граніцах вуліц Карвата, Геалагічная, Высокая (2005—2007).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Обухова Нелли Андреевна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
**Бунастамоз** — гельмінтоз з групы нематадозаў, які паражае сельскагаспадарчых жывёл, і, рэдка, чалавека.

Для чалавека ўяўляе небяспеку *Bunostomum phlebotomum*, паразіт кішачніка буйной рагатай жывёлы (радзей — у авечак і коз), зебу і буйвалаў. Яйкі 95 X 50 мкм, авальныя, з аднаго боку плоскія, з тонкай шкарлупінай.

Лічынкі *Bunostomum phlebotomum* могуць паражаць скуру чалавека як вынік сіндрому larva migrans  (руск.) (бел..

Хвароба выяўляецца узнікненнем такіх сімптомаў, як сверб, утварэннем папул і з'яўленнем ацёкаў.

Зноскі
------

1. ↑  Поўны пералік з 384 гельмінтаў, якія паражаюць чалавека **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 19 верасня 2011. Праверана 28 сакавіка 2017.
2. ↑  Bunostomum phlebotomum Архівавана 25 верасня 2012.
**Трэцяя сусветная тэорыя** (араб. نظرية عالمية ثالثة‎‎) — сістэма поглядаў (тэорыя) лідара лівійскай Зялёнай рэвалюцыі Муамара Кадафі, якая супрацьпастаўлялася ім камунізму Карла Маркса і капіталізму Адама Сміта. Муамар Кадафі высунуў сістэмную ідэю грамадскага ладу, якая знайшла частковае ўвасабленне ў Лівіі.

Сістэма поглядаў выкладзена ў «Зялёнай кнізе» (1976—1979). У кожнай краме ў Лівіі пры Кадафі яна абавязкова мелася ў продажы і ў большасці выпадкаў на розных мовах, у тым ліку і на рускай. 

У дадзенай тэорыі падрабязна раскрытыкавана сучасная дэмакратыя: на думку Кадафі, дэмакратыя перастала быць сапраўды народнай. Разглядаючы сутнасць дэмакратыі, ён прыводзіць пацверджання гэтай думкі.

Тэорыя адмаўляе традыцыйныя органы ўлады — парламенты, партыі, рэферэндумы — і супрацьпастаўляе ім канцэпцыю прамой народнай дэмакратыі, заснаванай на народных кангрэсах і народных камітэтах. Пры гэтым Усеагульны народны кангрэс, які прымае агульнадзяржаўныя законы, разглядае толькі тыя пытанні, якія абмеркаваны і прапанаваны ў парадак дня першаснымі народнымі кангрэсамі, што аб’ядноўваюць ўсё дарослае насельніцтва краіны.

Закон грамадства не можа залежаць ад палітычнай кан’юнктуры, а павінен грунтавацца на звычаях і рэлігіі. Трэцяя сусветная тэорыя абвяшчае неабходнасць адмены наёмнай працы і права работніка на выраблены ім прадукт.

Пры распрацоўцы тэорыі Кадафі абапіраўся, у прыватнасці, на тэарэтычныя працы тэарэтыкаў анархізму Міхаіла Бакуніна і Пятра Крапоткіна, сумешчаныя з эгалітарысцкімі прынцыпамі ісламу. Як і папярэднікі, пачынаючы з Платона, Кадафі шукаў ідэальную форму грамадскага суіснавання, пры якім разам з сацыяльнай справядлівасцю існавалі бы моцная ўлада, народная прадстаўнічасць і нацыянальная самабытнасць. У Лівіі была зроблена спроба рэалізаваць яго ідэі на практыцы: у сакавіку 1977 годзе была апублікавана «Дэкларацыя Себха», і краіна стала называцца Сацыялістычная Народная Лівійская Арабская Джамахірыя (слова «*джамахірыя*» («*дзяржава народных мас*») — арабскі неалагізм, утвораны шляхам замены у корані слова «*джумхурыя*» (рэспубліка) адзіночнага ліку «*джумхур*» (народ) на множны лік «*джамахір*» (масы)). Існаванне дадзенай формы дзяржаўнага ладу, адрознай ад манархіі і рэспублікі, выцякае з «Трэцяй сусветнай тэорыі» лівійскага лідара Муамара Кадафі.

З надыходам глабалізацыі і інфармацыйнай рэвалюцыі Кадафі некалькі мадыфікаваў сваю тэорыю, увёўшы ў яе тэзіс пра эпоху вялікіх прастор, у якой нацыянальная дзяржава становіцца нежыццяздольнай.

Гл. таксама
-----------

* Джамахірыя (дзяржаўны лад)
* Кадафісты

Спасылкі
--------

* Альтэрнатыўныя палітычныя сістэмы Архівавана 2 ліпеня 2018. ў Адкрытым Каталогу  (руск.)
* Зялёная кніга  (руск.)
* Сайт «Каддафи.ру»  (руск.)
100 сейшэльскіх рупій. Аверс манеты **Сейшэ́льская рупія** (код ISO 4217: *SCR*) — афіцыйная валюта Сейшэлаў, дзеліцца на 100 цэнтаў. Валюта была ўведзеная 1914 годзе, для замены Маўрыкійскай рупіі, якая абарачалася на Сейшэлах з 1877 года. У штодзённым жыцці рупія звычайна скарачаецца да «*SR*» ці «*SRe*».

Першапачаткова, ў 1914 годзе рупія была ўведзена толькі ў банкнотах. Манеты былі ўведзеныя ў 1939 годзе.

Манэты
------

У 1939 годзе былі ўведзены манеты вартасцю 10, 25 цэнтаў, ½ і 1 рупія. У 1948 годзе да іх былі дададзены яшчэ манеты вартасцю 1, 2 і 5 цэнтаў. Усе манеты былі аднаго памеру і вельмі падобнага дызайну.

Некаторыя змены ў складзе і выглядзе манет былі ўведзеныя ў 1951, *1953* і 1954 г.г. У 1982 годзе была ўведзена манета вартасцю 5 рупій. У 1992 годзе манета ў 1 цэнт была выведзеная з абарачэння.

Банкноты
--------

У 1914 годзе, урад Сейшэлаў увёў у абарачэнне банкноты вартасцю 50 цэнтаў, 1, 5 і 10 рупій. У 1928 годзе да іх дадалі банкноту вартасцю 50 рупій. Банкноты вартасцю 50 цэнтаў і 1 рупія былі заменены манетамі ў 1951 годзе, а ў 1968 замянілі і 5 рупій. Банкноты вартасцю 20 і 100 рупій былі ўведзены ў 1968 годзе.

У 2005 годзе была ўведзена банкноты вартасцю 500 рупій.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сейшэльская рупія

| ⛭Валюты Афрыкі |
| --- |
| Поўнач | Алжырскі дынар ·  Егіпецкі фунт ·  Лівійскі дынар ·  Маўрытанская угія ·  Мараканскі дырхам ·  Суданскі фунт ·  Туніскі дынар |
| Цэнтр | Ангольская кванза ·  Бурундзійскі франк ·  Франк КФА ·  Кангалезскі франк ·  Руандыйскі франк |
| Захад | Эскуда Каба-Вердэ ·  Гамбійскі даласі ·  Ганскі седзі ·  Гвінейскі франк ·  Ліберыйскі долар ·  Нігерыйская найра ·  Добра Сан-Тамэ і Прынсіпі ·  Леонэ Сьера-Леонэ ·  Франк КФА |
| Усход | Каморскі франк ·  Джыбуційскі франк ·  Эрытрэйская накфа ·  Эфіопскі быр ·  Кенійскі шылінг ·  Сейшэльская рупія ·  Самалійскі шылінг ·  Самалілендскі шылінг ·  Танзанійскі шылінг ·  Угандыйскі шылінг ·  Паўднёвасуданскі фунт |
| Поўдзень | Батсванская пула ·  Лоці Лесота ·  Малавійская квача ·  Малагасійскі арыяры ·  Маўрыкійская рупія ·  Мазамбікскі мецікал ·  Долар Намібіі ·  Фунт Святой Алены ·  Паўднёваафрыканскі ранд ·  Свазілендскі лілангені ·  Замбійская квача |
**Мастэрс 1975** (англ.: Masters 1975, таксама вядомы як *Benson and Hedges Masters 1975* — ад назвы спонсара) — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 13 па 17 студзеня 1975 года ў «West Centre Hotel», у Лондане. Турнір стаў першым розыгрышам Мастэрс, які пасля стаў адным з найбуйнейшых снукерных турніраў. Спонсарам турніру стала тытунёвая кампанія Benson and Hedges. Прызавы фонд турніру склаў £4,800, з якіх £2,000 атрымаў пераможца.

У турніры прыняло ўдзел 10 гульцоў. Шэсць гульцоў пачыналі турнір адразу са стадыі 1/4 фіналу. Астатнія чацвёра разыгралі дзве астатнія пуцёўкі ў папярэднім раундзе.

Пераможцам турніру стаў англічанін Джон Спэнсэр, які перайграў у фінальным паядынку валійца Рэя Рыярдана - 9:8.

Спасылкі
--------

* Вынікі турніру на Top-Snooker Архівавана 24 студзеня 2010.

| ⛭Мастэрс |
| --- |
| Усе турніры | 
* 1975
* 1976
* 1977
* 1978
* 1979
* 1980
* 1981
* 1982
* 1983
* 1984
* 1985
* 1986
* 1987
* 1988
* 1989
* 1990
* 1991
* 1992
* 1993
* 1994
* 1995
* 1996
* 1997
* 1998
* 1999
* 2000
* 2001
* 2002
* 2003
* 2004
* 2005
* 2006
* 2007
* 2008
* 2009
* 2010
* 2011
* 2012
* ✯ 2013
* ✰ 2014
* 2015
* 2016
* 2017
* 2018

 |
**Дзяржаўны гімн Таджыкскай ССР** (тадж.: Гимни Республикаи Советии Сотсиалистии Тоҷикистон) — дзяржаўны гімн Таджыкскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі ў 1946—1994.

Тэкст
-----

Чу дасти рус мадад намуд,
бародарии халқи совет устувор шуд,
ситораи ҳаёти мо шарорабор шуд.
Гузаштаҳои пурифти хори мо
ба ҷилва омаданду дар диёри мо, диёри мо
Мустақил давлати тоҷикон барқарор шуд.
Ба ҳоли таб даруни шаб
Садои раъди давлати Ленин фаро расид
Зи барқи байрақаш сиёҳии ситам парид
Саодати ҷовидон дар ин замин
Зи партия ба мо расид, ба партия сад офарин
Марду озода моро чунин ӯ бипарварид.
Шиори мо диҳад садо:
Баробарӣ, бародарӣ миёни халқи мо.
Зи хонадони мо касе намешавад ҷудо,
Ягонагиро ба худ сипар кунем
Ба сӯи фатҳи коммунизм сафар кунем, сафар кунем,
Зинда бод мулки мо, халқи мо, Иттиҳоди мо.

Пераклад
--------

Русі рука на ўсе стагоддзі
У сям'ю магутную злучыла савецкі ўвесь народ.
Над намі новы лёс у прамянях світанку паўстае.
Мы старажытнай доблесцю ізноў сэрцы запалілі,
Паўсюль грукоча слава роднай зямлі, роднай зямлі.
У дзяржаве таджыкскай таджык волі гімн спявае.
Пад няволяй цемры стамляліся мы.
Але грымнуў громам прасвядным Леніна заклік,
Барвовай маланкай бліснуў сцяг, цемру пранізаўшы.
Шчаслівы дзень, вольная праца, сталёвую моц
Нясе нам Сталін родны, любімы правадыр, любімы правадыр.
Як бацька, нас гадаваў ён, у працах, у бітвах загартаваўшы.
Загадаем сынам, падобна нам,
Рукою грознай паражаць ганебны варожы строй
І вернасць вечную захоўваць сям'і сваёй вялікай.
Адзінства стала шчытом нам баявым.
Ва ўсіх бітвах ворагаў мы пераможам, мы пераможам.
Стагоддзе жыві, мілы край, стагоддзе жыві, наш Саюз родны!

Спасылкі
--------

* MP3 вакальная версія
* MIDI Архівавана 11 снежня 2007.

| Гімны рэспублік Савецкага Саюза |
| --- |
| Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік | 
Азербайджанская ССР • Армянская ССР • Беларуская ССР • Грузінская ССР • Казахская ССР • Кіргізская ССР • Латвійская ССР • Літоўская ССР • Малдаўская ССР • РСФСР (1918-1944 • 1944-1990 • 1990-1991) • Таджыкская ССР • Туркменская ССР • Узбекская ССР • Украінская ССР • Эстонская ССР  Карэла-Фінская ССР (1940—1956)
 |
9×18 мм
Гільза
**9×18 мм** (ПМ) — пісталетны ўнітарны патрон, створаны на замену патрону 7,62×25 мм ТТ.

9×18 мм ПМ быў распрацаваны Б. У. Сёміным. За аснову была ўзятая гільза ад патрона 7,62і25 мм ТТ, але трохі скарочаная. У 1950—1960-я годы пад гэты патрон былі распрацаваныя пісталеты ПМ, АПС у СССР, П-64 у Польшчы, RK 59 і PA-63 у Венгрыі і некаторых іншых краінах. У 1990-я гады ў Расіі пад яго стварылі шэраг новых пісталетаў, рэвальвераў, пісталетаў-кулямётаў. Па баявых і балістычных параметрах ён саступае патрону 9×19 мм Парабеллум. Нягледзячы на тое, што патрон афіцыйна менаваўся 9-міліметровым, фактычны дыяметр яго кулі складае 9,25 мм.

Апісанне
--------

Гільза патрона — біметалічная, стандартная куля — абалонкавая, са сталёвым грыбападобным стрыжнем, запрасаваным у свінцовую кашулю (у ранніх варыянтаў гільза была выраблена з латуні, а куля мела свінцовы стрыжань у сталёвай абалонцы). Такі падход дае эканомію свінцу і павялічвае прабіўную здольнасць кулі ў адносінах да неметалічных перашкод, аднак пры трапленні ў метал абалонка разбураецца, а стрыжань з-за сваёй формы адскоквае ад перашкоды, таму стандартная куля патрона 9×18 мм ПМ хутчэй за ўсё не праб'е бронекамізэльку. Апроч таго ёсць вялікая небяспека рыкашэтаў у памяшканні.

Калібр 9 мм дазволіў захаваць спыняючае дзеянне кулі на ўзроўні патрона 7,62×25 мм ТТ, пры гэтым двухразовая розніца ў дульнай энергіі дазволіла скарыстаць у ПМ прасцейшую аўтаматыку з вольным замком, чым у ТТ — з кароткім ходам ствала.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме 9×18 мм
**Паравоз Mallard № 4468 Лондан-Паўночна-Усходняй чыгункі класа A4 4-6-2 Pacific** — хуткасны паравоз, пабудаваны ў Данкастэры (Англія) у 1938 годзе.

Mallard быў распрацаваны сэрам Найджэлам Грэйслі ў якасці лакаматыва, спецыяльна прызначанага для руху хуткасных цягнікоў. Абводы яго абцякальніка былі правераны ў аэрадынамічнай трубе на хуткасцях звыш 100 міль у гадзіну (160 км/г). Mallard выкарыстоўваўся ў цягніковай працы да сваёй адстаўкі ў 1963 годзе. За час эксплуатацыі ён прайшоў амаль паўтары мільёны міль (2,4 мільёна кіламетраў).

У 1980-х гадах Mallard быў адноўлены да працоўнага стану, але выкарыстоўваўся толькі для руху некалькіх экскурсійных цягнікоў паміж Ёркам і Скарбара ў ліпені 1986 года і пары прабегаў паміж Ёркам і Харагейтам / Лідс на Вялікдзень ў 1987 годзе. Mallard з'яўляецца адзіным пакінутым паравозам тыпу A4, выфарбаваным у фірмовыя колеры LNER і адноўленымі ў першапачатковым стане бакавымі абцякальнікамі (хоць рэплікі A4 таксама маюць бакавыя абцякальнікі).

У цяперашні час Mallard з'яўляецца часткай Нацыянальнай Калекцыі ў Нацыянальным Чыгуначным Музеі Злучанага Каралеўства ў Ёрку.

Лакаматыў разам з тэндарам мае даўжыню 70 футаў і важыць 165 імперскіх тон. Ён афарбаваны ў колеры LNER - блакітны корпус, чырвоныя колы і дышаль сталёвага колеру.

Тэхнічная інфармацыя
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| Назва | *Mallard* |
| Сілавая устаноўка | Паравая (простая) |
| Каляя | 1435 |
| Клас | LNER Class A4 |
| Колавая формула | 4-6-2 (2-3-1) |
| Канструктар | Сэр Найджэл Грэслі |
| Дата спісанн | 25 апреля 1963 |
| Адноўлены | 1986 - 1988 |
| Даўжыня | 70 футаў |
| Маса | 102.95 імперскіх тон |
| Маса тэндара | 165 імперскіх тон |
| Завод | Лондан-Паўночна-Усходняя Чыгунка (LNER Doncaster) |
| Нумар | 1870 |
| Дата пабудовы | 3 сакавіка 1938 |
| Макс. хуткасць | 126 міль у гадзіну |

Літаратура
----------

* Allen, Cecil J. (1949). The Locomotive Exchanges 1870 - 1948. Ian Allan Ltd. A comprehensive book on locomotive exchanges, giving details of each trial and the locomotives involved.
* Boddy, M.G.; Neve, E.; Yeadon, W.B. (April 1973). Fry, E.V.. ed. Part 2A: Tender Engines - Classes A1 to A10. Locomotives of the L.N.E.R.. Kenilworth: RCTS. ISBN 0 901115 25 8.
* Clarke, David (2005). Locomotives in Detail: 3 Gresley 4-6-2- A4 Class. Ian Allan Publishing. ISBN 0-7110-3085-5. An overall history of the Gresley A4 class, as well as unparalleled details about the class and individual members.

Спасылкі
--------

* National Railway Museum
	+ Mallard at the museum Архівавана 17 мая 2009.
	+ Museum panoramas including view of Mallard footplate Архівавана 11 кастрычніка 2008.
* A4 Pacific Page in the LNER Encyclopedia
**Канг Кек Іеу**, ён жа *таварыш Дуць* (17 лістапада 1942 — 2 верасня 2020) — адзін з лідараў «чырвоных кхмераў» падчас іх кіравання ў Камбоджы (1975—1979).

Паходзіў з правінцыі Кампонгтхом. У 1965 годзе працаваў настаўнікам матэматыкі. Быў арыштаваны паліцыяй рэжыму Сіянука ў 1968 і вызвалены ў 1970 годзе пасля вайсковага перавароту. З 1975 года ён быў спачатку намеснікам начальніка, а пасля начальнікам турмы S-21, таксама вядомай як Туол Сленг — найбольш вядомага месца катаванняў падчас рэжыму «чырвоных кхмераў».

Пасля падзення рэжыму ў 1979 годзе хаваўся ў лясах каля тайскай мяжы. Правёў год у Кітаі, займаючыся выкладаннем матэматыкі. Вывучыў тайскую і англійскую мовы і прыняў хрысціянства, жывучы пад выдуманым імем. У 1995 годзе на яго дом быў учынены напад, у выніку якога загінула яго жонка. У 1999 годзе яго знайшоў журналіст Нік Данлап у аддаленым рэгіёне Камбоджы. 10 мая 1999 года Канг Кек Іеу быў арыштаваны ваеннымі ўладамі Камбоджы.

Да 30 ліпеня 2007 года знаходзіўся ў зняволенні пад юрысдыкцыяй Ваеннага суда Камбоджы. Пасля быў перададзены пад юрысдыкцыю Міжнароднага трыбунала па Камбоджы. Стаў першым буйным дзеячам рэжыму «чырвоных кхмераў», які паўстаў перад Міжнародным трыбуналам. Быў абвінавачаны ў цяжкіх парушэннях Жэнеўскай канвенцыі 1949 года і злачынствах супраць чалавецтва.

Разгляд справы па сутнасці пачаўся 30 сакавіка 2009 года. За 77 дзён публічнага працэсу былі дапытаны 9 экспертаў, 17 сведкаў абвінавачання і 7 сведкаў абароны. Слуханні наведалі больш за 31000 чалавек. 26 ліпеня 2010 года трыбунал прысудзіў яго да 35 гадоў зняволення. Прыгавор быў скарочаны да 30 гадоў, бо трыбунал палічыў яго заключэнне пад юрысдыкцыяй ваеннага суда Камбоджы незаконным.

3 лютага 2012 года прыгавор быў перагледжаны. Тэрмін зняволення быў павялічаны да пажыццёвага.

Зноскі
------

1. ↑  Gevangeniscommandant van Rode Khmer overleden // *De Standaard* — Groot-Bijgaarden: Het Mediahuis, 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2168341'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q14631254'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1180325'></a>
2. ↑  Muere Kaing Guek Eav, el encargado del principal centro de tortura de los Jemeres Rojos de Camboya — 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1274521'></a>
3. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 165356935 · GND: 130618829 · GTAA: 213188 · ISNI: 0000 0001 2341 8192 · LCCN: no2005088985 · NTA: 321653912 · SUDOC: 165046589 · VIAF: 61284746 |

 |
**Мізафобія** (ад стар.-грэч.: μύσος — бруд  (руск.) (бел. забруджванне, апаганьванне, нянавісць + *фобія* — страх, англ.: **mysophobia**, misophobia) — дакучлівы страх забруджвання альбо заражэння, імкненне пазбегнуць судакранання з навакольнымі прадметамі. Чалавека, які адчувае падобны страх, называюць мізафобам.

Тэрмін быў упершыню ўведзены Уільямам Хамандам, які апісаў у 1879 годзе сіндром дакучлівых станаў  (руск.) (бел. што выяўляўся ў тым, што назіраны пастаянна мыў рукі. Пасля гэтага мізафобіяй доўгі час лічылася менавіта дакучлівае жаданне пастаяннага мыцця рук. Аднак Гары Стэк Саліван  (руск.) (бел. амерыканскі псіхолаг і псіхааналітык, адзначаў, што хоць і страх перад брудам ляжыць у аснове праявы гэтага сіндрому, у гэты момант чалавек думае не пра мікробы, а толькі пра тое, што *«яго рукі павінны быць вымытыя»*.

Вядомая таксама як **гермафобія** (ад англ.: *germ* — мікроб) (не блытаць з германафобіяй  (руск.) (бел.) — боязь мікробаў, бо часта прычынай боязі судакранання з прадметамі з’яўляецца боязь траплення мікробаў, якія знаходзяцца на іх паверхні, на рукі. Іншыя назвы: **бацылафобія** і **бактэрыяфобія**.

Некаторыя вядомыя асобы пакутавалі або пакутуюць падобным разладам. Сярод іх Нікола Тэсла, Говард Х'юз  (руск.) (бел. Джаан Кроўфард, Фрыдрых Ніцшэ, Артур Шапенгауэр, Дональд Трамп, Камеран Дыяс, Хоўі Мэндэл  (руск.) (бел. Уладзімір Маякоўскі.

Зноскі
------

1. ↑  William A. Hammond, "Mysophobia, "Neurologic Contributions 1, no.2 (1879): 40-54

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2006000571 · Microsoft: 2779028501 |
**Англі́йскі сэ́тар** (англ.: English Setter) — парода сабак з групы лягавых. Англійскі сэтар — прамы нашчадак старых еўрапейскіх сабак, якія выкарыстоўваліся ў Сярэднявеччы для палявання на птушак з сеткай. Сваім сучасным абліччам сабакі пароды ў значнай ступені абавязаны Э. Лавераку, які, пачаўшы сваю дзейнасць ў 1825 годзе, на працягу 50 гадоў змяняў і паляпшаў якасці пароды шляхам інбрыдынга, падбору і адбору. Англійскі сэтар — найбольш вядомая і распаўсюджаная парода сярод сэтараў.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне «сэ́тар» у адпаведнасці са Слоўнік беларускай мовы / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; ўклад. Н. П. Еўсіевіч [і інш]; навук. рэд. А. А. Лукашанец, В. П. Русак. - Мінск : Беларус. навука, 2012. - 916 с. - ISBN 978-985-08-1365-7 : 53 334 р.

Літаратура
----------

* Сетэры // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0238-5 (Т. 14).
**Англійская тона** (доўгая тона) (англ.: long ton, gross ton, weight ton) — назва адзінкі вымярэння масы, якая ў англійскай сістэме мер завецца «тона», гэта робіцца для таго, каб адрозніць яе ад іншых адзінак з той жа назвай (у іншых сістэмах мер).

1 англійская тона = 20 доўгім хандрэдвейтам = 2240 гандлёвым фунтам = *дакладна* 1016,0469088 кілаграмам.

Англійская тона выкарыстоўвалася ў Вялікабрытаніі і краінах Садружнасці нацый. Яна была замененая метрычнай тонай пасля афіцыйнага пераходу на метрычную сістэму. Акрамя таго, англійская (або доўгая) тона абмежавана выкарыстоўваецца ў ЗША, у асноўным для вымярэння водазмяшчэння суднаў. Стандартнай тонай у ЗША з'яўляецца кароткая тона. Абедзве адзінкі вызначаныя як 20 хандрэдвейтаў, аднак азначэнні хандрэдвейтаў у англійскай і амерыканскай сістэмах мер адрозніваюцца.

У англійскай мове напісанне слова, якое пазначае традыцыйную тону (англ.: ton), адрозніваецца ад напісання слова, што пазначае метрычную тону (англ.: tonne).

Глядзіце таксама
----------------

* Амерыканская тона
* Тона
* Фрахтовая тона
* Англійская сістэма мер
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ружаны.
**Ружаны** — каменна-жалезны метэарыт, які ўпаў у Ружанах. Падзенне назіралася 7 снежня 1894 г. у 19:30 жыхарамі некаторых губерняў Царства Польскага, а таксама Віленшчыны і Гарадзеншчыны. Паводле звестак «Гродзенскіх губернскіх ведамасцей»: «Апынулася, што ў м. Ружаны, у 23 вёрстах ад Слоніма і ў 43 ад Дзярэгіна, зваліўся аэраліт велічэзных памераў, прычым зямля дрыжала, як пры землетрасенні. У Слоніме бразгатала шкло і розныя рэчы валіліся на пол. Паводле паведамлення тых, хто бачылі аэраліт, ён — велічэзных, дагэтуль небывалых памераў».

У XX стагоддзі ў Слонімскім музеі больш за 20 гадоў захоўваўся яшчэ адзін ружанскі метэарыт. У 1955 годзе музей наведала група геолагаў, якая ўсталявала, што камень з'яўляецца псеўдаметэарытам і ўяўляе сабой кавалак асадкавай пароды.

Меркавана, сапраўдны метэарыт быў выяўлены ў снежні 2013 года пад час рамонту царквы Святых Пятра і Паўла. Магчыма, камень быў часткай царкоўнай агароджы, узведзенай пасля Другой сусветнай вайны. У музей «Ружанскі палацавы комплекс Сапегаў» знаходку перадаў настаяцель храма, айцец Аляксандр Сень. Метэарытнае паходжанне аб'екта вагой каля 25-26 кілаграмаў было падцвержана спецыялістамі з Расіі і Украіны. Далейшая экспертыза будзе праведзена, магчыма, у Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Вядучы спецыяліст Дзяржаўнага прадпрыемства НПЦ па геалогіі В. Ф. Вінакураў лічыць, што ў музеі выстаўлены не метэарыт, а крышталічная парода з украпваннямі гранатаў, якія з часам часткова выветрыліся, утварыўшы на паверхні варонкі.

Зноскі
------

1. 1 2  Ружанский метеорит: второй раз на одни и те же грабли

Спасылкі
--------

* Ружанскі метэарыт з 1894-га