**Фёдар (Тодар) Андрэевіч Апацёнак** (1902, Мінск — 1943) — педагог, актывіст беларускага моладзевага руху.

Біяграфія
---------

З сям’і рабочага. Скончыў беларускія настаўніцкія курсы (1921). У час масавых арыштаў у ССРБ ў сярэдзіне лютага 1921 г. Тодар Апацёнак быў схоплены ў студэнцкім інтэрнаце за «антысавецкую прапаганду сярод слухачоў Менскіх беларускіх педагагічных курсаў». Скончыў БДУ.

На пачатку навучальнага года, у верасні 1922 года гарадскі аддзел адукацыі накіраваў на працу ў 2-й Менскую савецкую школу 2-й ступені (былую мужчынскую казённую гімназію) ў якасці настаўнікаў малодшых класаў Я. Кіпеля і Т. Апацёнка. Сваю педагагічную чыннасць яны пачалі з пераводу выкладання школьных прадметаў на беларускую мову. У хуткім часе дырэкцыя школы, дзе заселі зацятыя русіфікатары — Уладзімір Клімантовіч, былы дырэктар гімназіі, і яго намеснік, выкладчык гісторыі Мікалай Маслаковец, — самавольна адмянілі *«гэтую беларусізацыю»*. Настаўнікі, са свайго боку, праігнаравалі загад дырэкцыі і надалей працягвалі выкладаць па-беларуску. Адказам на гэта было іхнае звальненне. Маладыя беларускія педагогі доўгі час дамагаліся свайго аднаўлення на ранейшых пасадах. Розгалас гэтага «моўнага супрацьстаяння» дайшоў і да кіраўніцтва КП(б)Б, пасля чаго інцыдэнт быў разгледжаны на паседжанні Цэнтральнага Бюро кампартыі Беларусі. Папярэдне планавалася ўсіх удзельнікаў канфлікту выслаць за межы Рэспублікі. Але дзякуючы заступніцтву наркама асветы Усевалада Ігнатоўскага і яго намесніка Антона Баліцкага настаўнікаў ўдалося адстаяць, праўда, без права аднаўлення на ранейшым месцы працы.

Выкладаў на вышэйшых курсах беларусазнаўства, Менскім політэхнічным тэхнікуме, Беларускім педагагічным тэхнікуме.

Сябра Краязнаўчага таварыства БДУ, драматычнага гуртка пры «Беларускай хатцы». Адзін з кіраўнікоў Менскага маладзёвага гуртка «Беларуская хатка».

Арыштаваны 25.7.1930 у Менску па справе «Саюза вызвалення Беларусі» па адрасе: вул. Стараслабадская, д. 36/2, кв. 3. Падчас пяротрусу былі знойдзены беларускі герб 1919 года і карта Беларусі 1919 гады. Гэтыя рэчдоказы былі прад’яўленыя ў якасці абвінавачвання ў нацыянальна дэмакратычнай дзейнасці. У матэрыялах справы сустракаюцца такія абвінавачванні: «Чытаў вучням вершы Я. Коласа і Я. Купалы, Далучыўся да нацдэмаўскаму руху „Беларуская хата", стварыў контррэвалюцыйную арганізацыю „Бюро прапагандыстаў"».

Асу­джаны 25.4.1931 паводле пастановы калегіі АДПУ СССР за «*антысавецкую дзейнасць*» да 3 гадоў ППК. Этапаваны ў Салавецкі лагер НКУС Карэль­скай АССР, але пакаранне, хутчэй за ўсё, адбываў у Беламорска-Балтыйскім лагеры (Кем[*удакладніць*]).

Вярнуўся ў Беларусь. У 1938 і быў прызначаны метадыстам Упраўлення пачатковых школ, у 39-м спачатку пераведзены ў 23-ю сярэднюю школу Мінска ў якасці выкладчыка рускай мовы і літаратуры 8-10 класаў, затым прызначаны дырэктарам і старэйшым выкладчыкам рускай мовы і літаратуры. 25 чэрвеня 1941 быў вызвалены па эвакуацыі з Мінска. 14 чэрвеня 1941 прызначаны дырэктарам Куйбышаўскай СШ і выкладчыкам рускай мовы і літаратуры. У 1942 годзе мабілізаваны ў войска. Загінуў 7 лютага 1943 года ў баях з немцамі, пахаваны на воiнскiх могiлках у весцы Дземяхі (цяпер Бельскі раён Цвярской вобласці РФ).

Рэ­абілітаваны пракуратурай Мінскай вобласці 28.12.1989. Асабовая справа Ф. Апацёнка № 29933-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

Быў жанаты, гадаваў чатырох дзяцей.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Ляхоўскі У. Маладзёвы рух паміж дзвюмя войнамі (1921—1939 гг.) Архівавана 5 чэрвеня 2021. // Спадчына​. № 1, 2010.

Літаратура
----------

* [0 1] // Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). / Укладальнік Л. У. Маракоў.

* НАРБ, ІКР.

* [2 3] // Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). / Укладальнік Л. У. Маракоў.

* архіў КДБ Беларусі справа № 29933-с