Музейны востраў на карце Берліна
Від на Музейны востраў з тэлевежы
**Музейны востраў** (ням.: Museumsinsel) — назва, якую атрымаў паўночны ўскраек вострава Шпрэеінзель на рацэ Шпрэе ў Берліне, дзе размешчаны цэлы шэраг знакамітых берлінскіх музеяў. Музейны востраў з'яўляецца цэнтрам прыцягнення для турыстаў і знатакоў мастацтва з усяго свету. З 1999 года ўнікальны архітэктурны і культурны ансамбль уключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Гісторыя
--------

У Сярэднявеччы паўночная частка вострава Шпрэеінзель уяўляла сабой заліўныя лугі. У паўднёвай, больш высокай частцы вострава яшчэ ў XIII ст. узнік горад Кёльн, а яго паўночная частка стала пазней садам пры берлінскім Гарадскім палацы. У XVII стагоддзі левы рукаў Шпрэе быў абсталяваны сістэмай каналаў. Узнік цяперашні канал Купферграбен, дзякуючы якому была асушана паўночная частка вострава. Паміж Шпрэе і Купферграбенам узнік Кёльнскі астравок (ням.: Cöllnische Werder), дзе ў другой палове XVII стагоддзя быў пабудаваны Люстгартэн. Да 1748 года аранжарэя Памеранцэнгоф (ням.: Pomeranzenhof) з трапічнымі пладамі, пальмамі і экзатычнымі раслінамі, апошні напамінак пра Люстгартэн, у сувязі з ростам гандлёвай дзейнасці па водных шляхах была пераабсталявана пад склад. Пазней на востраве былі пабудаваны дадатковыя склады, у тым ліку для мукі і солі.

У 1797 годзе кароль Фрыдрых Вільгельм II падтрымаў прапанову археолага і прафесара мастацтвазнаўства Алаіса Гірта стварыць музей для размяшчэння твораў мастацтва антычнасці і Новага часу. У 1810 годзе сваім найвышэйшым указам кароль Фрыдрых Вільгельм III загадаў закласці *«публічны збор старанна адабраных твораў мастацтва»*. Гэтым указам ён пайшоў насустрач заклікам адукаванага бюргерства да стварэння публічных збораў твораў мастацтва, якія станавіліся ўсё больш гучнымі.

У 1822 годзе Карл Фрыдрых Шынкель прадставіў праект новага будынка, паводле якога планавалася вялікая перабудова паўночнай часткі Шпрэеінзель. Апроч музейнага будынка праект забудовы вострава прадугледжваў узвядзенне некалькіх мастоў і працы па выраўноўванні канала Купферграбен. Кіраўніцтва камісіяй па ўзвядзенні музея было ўскладзена на Вільгельма фон Гумбальта.

Першым музеем на Музейным востраве і адначасова першым публічным музеем Прусіі стаў пабудаваны ў 1830 годзе Стары музей. У 1859 годзе адкрыўся *Прускі каралеўскі музей* (цяпер Новы музей). У 1876 годзе абылося адкрыццё *Нацыянальнай галерэі* (цяпер Старая нацыянальная галерэя). У 1904 годзе на самым «носе» вострава адкрыўся *Музей кайзера Фрыдрыха* (цяпер Музей Бодэ, пераназваны ў 1960 годзе ў гонар нямецкага гісторыка мастацтва Вільгельма фон Бодэ). У 1930 годзе на Музейным востраве з'явіўся будынак Пергамскага музея. Дзякуючы Музейнаму востраву, які стаў цэнтрам навукі і мастацтва Берліна, горад заслужыў пахвальную мянушку «Афіны на Шпрэе».

У 1870-я гады назва «Музейны востраў» стала замацавалася за гэтай часткай вострава і была адлюстраваннем прэтэнзій Прусіі на годнае месца культурнай сталіцы Еўропы ў адным шэрагу з Парыжам і Лонданам. У 1880 годзе на канферэнцыі дырэктараў музеяў было прынята рашэнне размясціць на Музейным востраве выключна творы «высокага мастацтва», якім у той час лічылася мастацтва Еўропы і Блізкага Усходу.

Праекты далейшай забудовы ставілі мэтай стварэнне дадатковых выставачных плошчаў для калекцый мастацтва, які ўвесь час раслі. Яшчэ Альфрэд Месель планаваў прыбудаваць да свайго стварэння — будынка Пергамскага музея дадатковы паўднёвы корпус і размясціць у ім Егіпецкую калекцыю. Гэтым планам не наканавана было ажыццявіцца з-за велізарнай колькасці тэхнічных і фінансавых праблем.

Музейны востраў. Від на Пергамскі музей і Музей Бодэ
Пры нацыянал-сацыялістах у планы перабудовы Берліна, якія распрацоўвалася Альбертам Шпеерам, быў уключаны і Музейны востраў, дзе меркавалася ўзвесці яшчэ чатыры манументальныя музейныя будынкі па праекце архітэктара Вільгельма Крайса. Паводле гэтага праекта на паўночным беразе Шпрэе насупраць Музея Бодэ павінны былі вырасці *Германскі музей*, *Музей XIX стагоддзя* і *Музей егіпецкага і пярэднеазіяцкага мастацтва*, (які пасля перагляду праекта стаў проста *Егіпецкім музеем* — найбуйнешай з трох пабудоў з выставачнай плошчай 75 000 м²). Забудова тэрыторыі паміж вуліцамі Фрыдрыхштрасэ, *Араніенбургерштрасэ* і плошчай *Манбіжуплац* запатрабавала б пераносу самога палаца Манбіжу. Для ваенна-гістарычных калекцый берлінскага Цэйхгаўза ўздоўж Купферграбена Крайс планаваў пабудаваць будынак *Музея сусветнай вайны*. Ганс Дустман, імперскі архітэктар гітлерюгенда, прапанаваў у дадатак да новых музеяў у паўночнай частцы вострава стварыць у яго паўднёвай частцы паміж лініяй гарадской чыгункі і Фрыдрыхштрасэ новы Этнаграфічны музей. Усім гэтым маштабным праектам перашкодзіла вайна.

У часы Другой сусветнай вайны музеі вострава былі разбураны больш як на 70 %. Планам іх паступовага аднаўлення пачынаючы з 1950 года застаўся не ахоплены найбольш пацярпелы з усіх Новы музей. Празваныя «ганебнай плямай» руіны Новага музея хацелі знесці, што аднак зацягвалася з-за недахопу плошчаў. Дарагія працы па аднаўленні пачаліся толькі ў 1987 годзе. Прывесці Музейны востраў у поўны парадак планавалася да 1989 года, аднак з прычыны недахопу сродкаў гэтыя працы так і не былі пачаты.

Пасля аб'яднання Германіі ў канцы 90-х гадоў пачаліся маштабныя працы па рэстаўрацыі і аднаўленні Музейнага вострава. У 1999 годзе савет Фонду прускай культурнай спадчыны зацвердзіў генплан Музейнага вострава. Ён прадугледжвае аднаўленне існуючых будынкаў, іх архітэктурнае аб'яднанне ў музейны ансамбль і рэарганізацыю калекцый, падзеленых да 1989 года.

Музейны востраў цяпер
---------------------

Музей Бодэ
Пергамскі музей
Старая нацыянальная галерэя
Стары музей
Паўночны ўскраек Музейнага вострава перасякае мост Манбіжу, які злучае востраў з абодвума берагамі Шпрэе. Абодва масты закрыты для руху грамадскага транспарту і ўтвараюць уваход у Музей Бодэ, будынак трохвугольнай формы ў стылі неабарока, велізарны купал якога ўзвышаецца над паўночнай часткай Шпрэеінзель.

З паўднёвага боку Музея Бодэ востраў перасякае лінія берлінскай гарадской электрычкі, якая аддзяляе будынак Музея Бодэ ад суседняга Пергамскага музея. Гэты самы позні музейны будынак у комплексе на Музейным востраве з'яўляецца самым наведвальным берлінскім музеем, якія карыстаюцца сусветнай вядомасцю дзякуючы такім манументальным антычным экспанатам, як Пергамскі алтар, што даў назву музею. Уваход у музей уяўляе сабой плошчу, абмежаваную з трох бакоў карпусамі музейнага будынка, на якую можна патрапіць з вуліцы *Ам-Купферграбен* па пешаходным мосце.

З паўднёвага захаду да Пергамскага музея прылягае Новы музей, які пасля Другой сусветнай вайны працяглы час знаходзіўся ў руінах і ў наш час аднаўляецца, а з паўднёвага ўсходу з Пергамскім музеем суседнічае Старая нацыянальная галерэя, якая ўяўляе сабой па стылі антычны храм з высокай лесвіцай пры ўваходзе. Над уваходам у галерэю ўзвышаецца конная статуя Фрыдрыха Вільгельма IV, руцэ якога належаць першыя эскізы будынка. Каля ўваходу ў Нацыянальную галерэю разбіты лужок, аформлены скульптурамі з фонду музея. З поўдня і ўсходу ў Шпрэе лужок абмежаваны каланадамі дарычнага ордара. У летні час тут праводзяцца кінапаказы і канцэрты пад голым небам.

З паўднёвага боку Новага музея і Нацыянальнай галерэі востраў перасякае вуліца *Бодэштрасэ*, адкрытая для праезду транспарту праз заходні рукаў Шпрэе. Мост *Фрыдрыхсбруке*, які прылягае да яе, праз усходні рукаў Шпрэе закрыты для механічных транспартных сродкаў. Далей на поўдзень ад гэтай вуліцы ў заходняй частцы вострава знаходзіцца Стары музей і Люстгартэн, а ва ўсходняй частцы — Берлінскі кафедральны сабор. Вузкая вулачка *Ам-Люстгартэн*, якая праходзіць паміж імі, злучае Бодэштрасэ з найважнейшай транспартнай магістраллю Унтэр-дэн-Ліндэн — Палацавая плошча — Карл-Лібкнехт-Штрасэ, якая абмяжоўвае ціхі ў транспартным плане Музейны востраў з поўдня.

На поўнач ад Берлінскага сабора насупраць Старой нацыянальнай галерэі летнімі вечарамі аматары арніталогіі могуць назіраць дзіўнае відовішча — дзясяткі тысяч шпакоў, якія адпраўляюцца на начлег у каштанавы лясок.

Музеі
-----

Пяць музеяў на Музейным востраве ўваходзяць у музейнае аб'яднанне Дзяржаўныя музеі Берліна, якое ў сваю чаргу з'яўляецца ўстановай Фонду прускай культурнай спадчыны. Музейны востраў у адным шэрагу з Культурфорумам у берлінскім Тыргартэне, комплексам Шарлотэнбургскага палаца і музеямі ў Берлін-Далем утварае адзін з найбольш вядомых музейных цэнтраў Берліна.

У будынках на Музейным востраве пераважна размешчаны археалагічныя калекцыі і мастацтва XIX стагоддзя. Пасля аб'яднання Германіі пачалося аб'яднанне падзеленых раней паміж Захадам і Усходам збораў. У адпаведнасці з генеральным планам Музейнага вострава плануецца рэарганізацыя і сумеснае экспанаванне калекцый усіх музеяў. Новы будынак уваходу, адкрыццё якога запланавана на 2008 год, стане цэнтральным уваходам на Музейны востраў у цэлым. Адначасова ў ім будзе знаходзіцца інфармацыйны цэнтр, кафэ, крамы, рэстараны і залы для спецыяльных мерапрыемстваў і выставак.

У **Старым музеі** на асноўным паверсе экспануецца частка Антычнага збору: скульптуры, зброя, залатыя ўпрыгожванні і скарбы са срэбра з калекцыі старажытнагрэчаскага мастацтва, пачынаючы з кікладскай эпохі да старажытнарымскай эпохі. На верхнім паверсе музея са жніўня 2005 г. часова размяшчаецца берлінскі Егіпецкі музей, які пераехаў туды з Шарлотэнбурга. У 2009 годзе ён зойме сваё месца ў адбудаваным Новым музеі.

Адноўлены **Новы музей** пасля адкрыцця ў 2009 годзе прыняў экспазіцыю Егіпецкага музея і зборы папірусаў, у якую ў прыватнасці ўваходзіць знакаміты бюст старажытнаегіпецкай царыцы Неферціці і іншыя творы мастацтва эпохі Эхнатона. У Новым музеі таксама часткова прадстаўлена экспазіцыя Музея дагістарычнага перыяду і ранняй гісторыі, якая адносіцца да каменнага веку і іншых старажытных эпох.

У трох карпусах **Пергамскага музея** сабраны архітэктурныя аб'екты, старажытнагрэчаскія і старажытнарымскія скульптуры з Антычнага збору, музея Пярэдняй Азіі, экспанаты якога ахопліваюць шэсць тысяч гадоў гісторыі, мастацтва і культуры Пярэдняй Азіі, і Музея ісламскага мастацтва, у якім захоўваюцца творы мастацтва ісламскіх народаў VIII—XIX стст. Пергамскі музей атрымаў сусветную вядомасць дзякуючы ўражальнай рэканструкцыі археалагічнага ансамбля Пергамскага алтара, брамы Мілецкага рынку, Варотаў Іштар з фрагментам вавілонскай Дарогі працэсій і фрыза са Мшаты. Пасля адкрыцця чацвёртага, размешчанага пакуль на стадыі будаўніцтва корпуса Пергамскага музея ў ім можна будзе ўбачыць такія манументальныя творы са збору Егіпецкага музея, як *брама з храмавага комплексу Калабша* і *калонная зала цара Сахуры*, а таксама *фасад з Тэль-Халафа* з Пярэднеазіяцкага музея, якія яшчэ з часоў вайны знаходзіўся ў музейных запасніках Дзяржаўных музеяў Берліна.

У зборы **Старой нацыянальнай галерэі** прадстаўлены творы скульптуры і жывапісу XIX ст. пачынаючы з Каспара Давіда Фрыдрыха і французскіх імпрэсіяністаў і да фрэсак назарэйцаў, што тварылі ў Рыме.

У **Музеі Бодэ**, які адкрыўся 17 кастрычніка 2006 года пасля рэканструкцыі прадстаўлены экспанаты з Музея візантыйскага мастацтва III—XIX стагоддзяў, італьянская і нямецкая скульптура ад ранняга Сярэднявечча да XVIII ст. з Скульптурнага збору. У Манетным кабінеце захоўваюцца серыі манет, якія ахопліваюць перыяд ад VII стагоддзя да н.э. калі першыя манеты чаканіліся ў Малой Азіі, і да манет і медаляў XX стагоддзя, а таксама выбраныя экспанаты старых майстроў з Берлінскай карціннай галерэі.

У 2005 годзе адзін з трох адкрытых для доступу публікі музеяў на Музейным востраве наведаў кожны сёмы наведвальнік берлінскіх музеяў.

Від на Музейны востраў з паветра

Гл. таксама
-----------

* Фонд прускай культурнай спадчыны
* Дзяржаўныя музеі Берліна
* Антычны збор Берліна
* Спіс музеяў Берліна

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Музейны востраў
* Афіцыйны сайт Музейнага вострава  (ням.)
* Архівавана 2 ліпеня 2014.
* Архівавана 7 жніўня 2007.
* Музейны востраў на рускамоўным партале berlin-net.ru

| Музейны востраў, Берлін |
| --- |
| Bode Museum on Museum Island, Berlin | 
Пергамскі музей · Стары музей · Музей Бадэ · Старая нацыянальная галерэя · Новы музей · Берлінскі кафедральны сабор · Люстгартэн · Галерэя Джэймса Саймана
 |

| Славутасці Берліна |
| --- |
| Раёны і кварталы | Мітэ • Шпрэеінзэль • Музейны востраў • Нікалаіфіртэль • Даратэенштадт • Фрыдрыхсвердэр • Федэральная стужка |
| Вуліцы, плошчы і бульвары | Жандармэнмаркт • Унтэр-дэн-Ліндэн • Парыжская плошча • Вуліца 17 чэрвеня • Плошча Рэспублікі • Вялікая зорка • Курфюрстэндам • Аляксандэрплац •  Шлосплац • Фрыдрыхштрасэ • Мост Манбіжу • Патсдамская плошча |
| Палацы і сядзібы | Палац Эфраіма • Шарлотэнбург • Палац Бельвю • Кёпенік |
| Грамадскія будынкі і збудаванні | Рэйхстаг • Берлінская сцяна • Брандэнбургскія вароты • Тэлевежа • Ведамства федэральнага канцлера Германіі • Дом Паўля Лёбэ • Дом Марыі Элізабэт Людэрс • Чэкпойнт-Чарлі • Чырвоная ратуша • Фантан Нептун • Sony Center |
| Музеі і помнікі | Пергамскі музей • Карцінная галерэя • Егіпецкі музей • Новая нацыянальная галерэя • Старая нацыянальная галерэя • Стары музей • Новы музей • Калона Перамогі • Воін-вызваліцель |
| Манастыры, саборы і храмы | Гедэхтніскірхэ • Берлінскі кафедральны сабор • Нікалаікірхэ • Марыенкірхэ • Французскі сабор • Нямецкі сабор |
| Кафэ, рэстараны, вар'етэ | Фрыдрыхштадтпаласт • Zur letzten Instanz |
| Сады і паркі | Берлінскі заапарк • Трэптаў-парк • Вялікі Ціргартэн • Люстгартэн • Заапарк Фрыдрыхсфельдэ |

| ⛭≛ Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Германіі |
| --- |
| Культурныя аб’екты | Ахенскі сабор ·  Шпаерскі сабор ·  Вюрцбургская рэзідэнцыя ·  Паломніцкая царква ў Вісе ·  Палац Аўгустусбург і паляўнічы замак Фалькенлуст ·  Кафедральны сабор Успення Св. Марыі і царква Св. Міхаіла ·  Трыр: Рымскія помнікі, Кафедральны сабор Св. Пятра і Царква Божай Маці ·  Ганзейскі горад Любек ·  Палацы і паркі Патсдама і Берліна ·  Лоршскі кляштар ·  Рамельсберг і Гослар ·  Манастыр Маульброн ·  Металургічны завод у Фёльклінгене ·  Кёльнскі сабор ·  Помнікі архітэктурнай школы Баухаус ·  Памятныя месцы Лютэра ў Айслебене і Вітэнбергу ·  Класічны Веймар ·  Музейны востраў у Берліне ·  Замак Вартбург ·  Паркавае каралеўства Дэсау-Вёрліц ·  Востраў Райхенау ·  Вугальная шахта Цольферайн ·  Культурны ландшафт Даліны Сярэдняга Рэйна ·  Гістарычныя цэнтры Вісмара і Штральзунда ·  Брэменская ратуша і Брэменскі Роланд ·  Парк Мускау (сумесна з Польшай) ·  Верхнегерманска-ретыйский лімес ·  Калегіацкая царква і Стары горад Кведлінбурга ·  Бамберг ·  Стары Рэгенсбург ·  Берлінскія жылыя комплексы эпохі мадэрнізму | Сцяг Германіі |
| Прыродныя аб’екты | Кар’ер Месель ·  Ватавае мора (Сумесна з Нідэрландамі) |
| Выбылі са спісу | Дрэздэнская даліна Эльбы |



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4086630-0 · LCCN: no2001065570 · NKC: olak2004203588, ge897640 · VIAF: 305235473 |