recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Зелянушка звычайная** (*Carduelis chloris*) — пеўчая птушка сямейства ўюрковых.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 15 см, размах крылаў 24-28 см. Самец аліўкава-зялёны, самка больш шэрая; самец і самка з жоўтымі люстэркамі на крылах і жоўтымі плямамі каля асновы хваста. Маладыя ў рысачкі, жоўтыя плямы толькі каля асновы хваста, а на крылах лёгкія праясненні. Голас: даволі разнастайныя спевы з працяглай трэллю.

Пашырэнне
---------

Арэал разарваны: Еўропа (акрамя поўначы), Малая Азія, Блізкі Усход, Каўказ, поўнач Ірана і Туркменія, Паўночна-Заходняя Афрыка і Сярэдняя Азія. Інтрадуцыраваны на Азоры, паўднёвы ўсход Аўстраліі, Новую Зеландыю, месцамі ў паўднёва-ўсходняй частцы Паўднёвай Амерыкі.

Насяляе ўскрайкі густых лясоў з сярэдняй вільготнасцю і добра развітым падростам (асабліва ядлоўцамі), парослыя берагі вадацёкаў, паркі, сады, пасадкі ўздоўж дарог, могілкі, высокія жывыя агароджы, маладыя пасадкі хваёвых, а таксама групы дрэў у гарадах. Засяляе раўніны звычайна не вышэй за 900 м над у.м. але ў Швейцарыі даходзіць да 1400, у Татрах — 1100—1450 м, у Азіі — да 2000 м.

Часткова аселая, часткова пералётная. Месца зімовак — паўднёвая частка гнездавога арэала.

Падвіды
-------

* *C. ch. chloris* — большая частка Еўропы (ад поўначы Шатландыі праз цэнтральную паўночную і ўсходнюю часткі кантынента);
* *C. ch. harrisoni* — Вялікабрытанія і Ірландыя (акрамя поўначы Шатландыі);
* *C. ch. müchlei* — поўнач Італіі, Балгарыя, поўдзень Румыніі, Малая Азія;
* *C. ch. madaraszi* — Сардзінія, Корсіка;
* *C. ch. aurantiiventris* — паўднёвы захад Еўропы, паўночны захад Афрыкі;
* *C. ch. turkestanicus* (сін. *C. ch. bilkevitschi*) — Крым, Каўказ, поўнач Ірана, Туркменістан;
* *C. ch. chlorotica* — Блізкі Усход.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Гняздо добра замаскіраванае, у густых, але не вельмі тонкіх галінках. Аддае перавагу елцы і ядлоўцу, але робіць гнёзды і ў лісцевых дрэвах ці кустах. Гняздо слаістае: знешні слой няшчыльны — з травы, тонкіх галінак і карэньчыкаў; наступны (праглядаецца скрозь знешні) — з лішайнікаў і зялёнага моху. Высцілка з дробных карэньчыкаў, траў, расліннага пуху і валосся, а таксама пёраў. Могуць выкарыстоўваць розныя матэрыялы, зробленыя чалавекам. Гнёзды без зялёнага моху сустракаюцца вельмі рэдка (звычайна ў гарадах).

Яйкі
Яйкі (4-6, часам 2-7), з не вельмі вострымі канцамі, белавата-шэрыя або шэра-сіняватыя (часта з ружаватым адценнем). З не вельмі густымі, падвойнымі плямкамі: глыбокія- ружовыя і вельмі дробныя; паверхневыя — большыя, чырванаватыя, пурпуровыя або цёмна-чырвоныя, сканцэнтраваныя на шырэйшым канцы.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Avibase · eBird · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
**«Wajskowy»** (Вайсковы; літ.: Karys) — беларускі часопіс, выдаваўся Аляксандрам Ружанцовым у Коўне.

Камандзір беларускага асобнага батальёна, які ваяваў супраць бальшавікоў на Усходнім фронце, Аляксандр Ружанцоў у лістападзе 1920-га быў арыштаваны літоўскімі ўладамі. Пасля вызвалення з-пад арышту А. Ружанцоў ужо працаваў у Коўне ў Генеральным штабе Літоўскага войска. Толькі некалькі месяцаў ён пачакаў ды ўзяўся за выдавецкую дзейнасць (у якой ужо меў досвед). Ружанцоў заснаваў двутыднёвік для беларусаў-вайсковых Літоўскага Войска пад назвай «Wajskowy».

«Вайсковы» выходзіў з 1 траўня 1921 года. Апошні вядомы нам нумар пазначаны 25 лістапада 1921 года. Выданне таксама было рукапіснае і памнажалася на шапірографе. Спачатку яно друкавалася выключна беларускай лацінкай, пасля пачалі з’яўляцца артыкулы і на кірыліцы, а пасля выданне цалкам на яе перайшло (з пятага нумара). Спачатку «Вайсковы» быў газетай, але пасля ягоны аб’ём павялічыўся, сталі больш разнастайнымі матэрыялы, і ён пераўтварыўся ў часопіс. Пры гэтым тэхнічныя сродкі яго выдання не змяніліся.

Нумары часопіса захоўваюцца ў зборах Літоўскай нацыянальнай бібліятэкі ў Вільні.

Нумары
------

* № 1 — 1 траўня 1921 году.
* № 2 — 16 траўня 1921 году.
* № 3 — 1 чэрвеня 1921 году.
* № 4 — 16 чэрвеня 1921 году.
* № 5 — 16 ліпеня 1921 году.
* № 6 — 31 ліпеня 1921 году.

Спасылкі
--------

* Беларускі часопіс "Вайсковы", 1921 год. Перадрук(бел. (тар.)) // *Беларускі Рэзыстанс*. — 2013. — № 1 (14). — С. 50 — 91.
* Беларускі часопіс "Вайсковы", 1921 год. Перадрук(бел. (тар.)) // *Беларускі Рэзыстанс*. — 2014. — № 1 (15). — С. 25 — 39.
* Беларускі часопіс "Вайсковы", 1921 год. Перадрук(бел. (тар.)) // *Беларускі Рэзыстанс*. — 2015. — № 1 (16). — С. 28 — 46.
* Беларускі часопіс "Вайсковы", 1921 год. Перадрук(бел. (тар.)) // *Беларускі Рэзыстанс*. — 2016. — № 1 (17). — С. 25 — 38.
**«Вязням Бабруйскага гета»** — мемарыяльны знак у Бабруйску, размешчаны на месцы былога гета, каля прахадной завода трактарных дэталяў і агрэгатаў па вуліцы Бахарава, 235. Адкрыты 19 кастрычніка 2008 года. Аўтары праекта — архітэктар Галіна Левіна і скульптар Максім Пятруль.

Горад у даваенны час меў пераважна яўрэйскае насельніцтва. У жніўні 1941 г. для жыхароў яўрэйскай нацыянальнасці ў граніцах вуліц Новашашэйнай, Затуранскай (цяпер вул. Платона Галавача) і Бабровай было створана гета. 6-7 лістапада 1941 г. вязні бабруйскага гета былі расстраляныя нямецка-фашысцкімі захопнікамі каля вёскі Каменка. Усяго за гады акупацыі ў Бабруйску і яго наваколлях гітлераўцамі было знішчана звыш 40 тысяч яўрэяў.

Апісанне
--------

Мемарыяльны знак увасабляе разбураны горад і ў той жа час дрэва жыцця. На правым баку знака — словы: *«1941. Вязням бабруйскага гета. Ліпень-лістапад. Яны любілі жыццё»*. На левым баку: *«Няхай будуць іх душы ўплецены ў вечны вузел жыцця»*.

Літаратура
----------

* Памятник воинам-интернационалистам // Историко-культурное наследие Бобруйска(недаступная спасылка). — Бобруйск, 2006. — С. 20.

Спасылкі
--------

* Мемориальный знак Узникам Бобруйского гетто
**Віцэ-каралеўства** (ад «віцэ-кароль» — літаральна: «намеснік караля», пар. «віцэ-прэзідэнт» ці «віцэ-адмірал») — форма каланіяльнага ўладання, пры якой кіраўнік калоніі (віцэ-кароль) надзяляецца неабмежаванымі паўнамоцтвамі і з'яўляецца прамым намеснікам спадчыннага манарха метраполіі. Пасада віцэ-караля не з'яўляецца спадчыннай.

Віцэ-каралеўствы Іспаніі
------------------------

* Новая Іспанія (1535—1821)
* Новая Гранада (1717—1819)
* Перу (1544—1821)
* Рыа-дэ-Ла-Плата (1776—1810)
* Партугалія (1580—1640)
* Сіцылія (1515—1713)
* Неапаль (1515—1713)
* Сардзінія (1515—1714)

Віцэ-каралеўствы Вялікабрытаніі
-------------------------------

* Брытанская Індыя (1858—1947)
* Ірландыя (1700 — 1922)
* Гановер (1831—1837)

Віцэ-каралеўствы Партугаліі
---------------------------

* Бразілія (1775-1815)
* Партугальская Індыя (1505 - 1896)

Віцэ-каралеўствы Італіі
-----------------------

* Італьянская Усходняя Афрыка (1936—1941)

Віцэ-каралеўствы Неапаля
------------------------

* Сіцылія (1759—1816)

Віцэ-каралеўствы Швецыі
-----------------------

* Нарвегія (1814—1891)
**Зелянчук няпарны** (*Chrysochraon dispar*) — насякомае атраду прамакрылыя (*Orthoptera*), сямейства саранчовыя сапраўдныя (*Acrididae*).

Апісанне
--------

Цела самца даўжынёй 16—20 мм, светла-ізумруднага колеру з залацістым адценнем. Самка даўжынёй 22—26 мм, серабрыстая светла-шэрая або бура-зялёная з вохрыстым адценнем. Пярэдняспінка падоўжная, з амаль паралельнымі бакавымі кілямі, ззаду закругленая. Вусікі самак нязначна даўжэйшыя за галаву з пярэдняспінкай, вусікі самцоў даўжэйшыя за іх амаль у 2 разы. Надкрылы самак звычайна ўкарочаныя, завостраныя на верхавінцы (у f. macroptera падоўжныя), амаль сутыкаюцца. Яйкаклад кручкападобны. Надкрылы самцоў закругленыя, дасягаюць верхавінкі задніх сцёгнаў. Ногі доўгія, стройныя. Вонкавы бок задніх сцёгнаў рабрысты. Галёнкі і сцёгны аднолькавай даўжыні.

Арэал
-----

Еўропа, Казахстан, Сібір, паўночны ўсход Сярэдняй Азіі. У Беларусі жыве падвід *Chrysochracn dispar dispar Germ*, знойдзены ў Гомельскай і Віцебскай абласцях. Трапляецца на сырых лугах і балотах.

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. — ISBN 5-85700-095-5

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
**Трыпанасомы** (*Trypanosoma*) — род жгуціканосцаў класу кінетапластыд.

Адрозніваецца некалькі дзясяткаў відаў. Пашыраны пераважна ў краінах з цёплым кліматам. Паразіты крыві, спіннамазгавой вадкасці і іншых тканак пазваночных. Узбуджальнікі цяжкіх захворванняў чалавека і свойскіх жывёл — трыпанасамозаў.

Цела верацёнападобнае (звычайна 1,4—2,4 на 15—40 мкм). Ядро адно. Ёсць жгуцік, які пачынаецца ў задняй трэці цела, уздоўж яго зрастаецца з пелікулай і ўтварае хвалепадобную перапонку. Размнажэнне бясполае (прадольнае дзяленне). Кормяцца асматычна, некаторыя трыпанасомы выдзяляюць у кроў таксіны, яхія разбураюць эрытрацыты. Пераносчыкі трыпанасом — розныя крывасосныя насякомыя.

Літаратура
----------

* Трыпанасомы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · iNaturalist · iNaturalist · IRMNG · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 135342864 · LCCN: sh85138291 · Microsoft: 2779549974 · NDL: 00573318 |
**Waldo's People** — фінскі гурт. Саліст гурта з'яўляецца Waldo, яго сапраўднае імя Марка Рэёнен. Прадстаўлялі Фінляндыю на конкурсе песні Еўрабачанне 2009 з песняй «Lose Control». Занялі ў фінале апошняе 25-е месца з 22 ачкамі.

Waldo ужо дамогся пэўных поспехаў у сола-кар'еры ў сярэдзіне 1990-х. Яго група аказала пэўны ўплыў на фінскую электронную танцавальную музыку ў канцы 1990-х і пачатку 2000-х гадоў. Першае відэа Waldo's People's было *U Drive Me Crazy*. Гэта быў першае фінскае відэа, уключанае ў паўсядзённую відэа-ратацыю на MTV Nordic.

Зноскі
------

1. ↑  Eurodance Ltd: Waldo's People

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Terasbetoni з песняй *«Missä miehet ratsastaa»*** | **Фінляндыя на конкурсе песні Еўрабачанне**2009 | Пераемнік**Kuunkuiskaajat** |
**Праспект Стачак** — праспект у Санкт-Пецярбургу, цэнтральная магістраль Кіраўскага раёна. Сфарміраваны на аснове часткі Пецяргофскай дарогі. Пачынаецца ад плошчы Стачак і Нарвскай брамы. Пасля перасячэння з праспектам Маршала Жукава пераходзіць у Пецяргофскую шашу. Ранейшыя назвы цяперашняй магістралі: Пецяргофская дарога (1758 — 1830-я гады), Пецяргофская шаша (1830-я — мяжа 1910-х—1920-х гадоў), вуліца Стачак (мяжа 1910—1920-х — 3 жніўня 1940). Цяперашнюю назву праспект носіць з 3 жніўня 1940 года.

Розныя часткі праспекта Стачак адпавядаюць розным архітэктурным стылям:

* Пачатак — канструктывізм;
* Сярэдзіна — сталінскі ампір, сядзіба Кір’янава (класіцызм);
* Канец — індустрыяльнае домабудаванне масавых савецкіх серый (у тым ліку «дамы-караблі» — серыі 1-ЛГ-600).

Памятныя аб’екты
----------------

* Школа імя 10-годдзя Кастрычніка (д.11/5)
* Кір’янава (сядзіба) (д.45)
* Танк-пераможца
* На ўсход ад праспекта знаходзяцца Красненькія могілкі
**Радзі́ны** — сямейна-бытавое свята ў беларусаў і іншых славянскіх народаў, якім урачыста адзначаецца нараджэнне дзіцяці.

У старажытнасці радзіны мелі магічнае значэнне — яны павінны былі забяспечыць парадзісе і яе дзіцяці шчасце, здароўе, доўгі век; з'яўляліся святам прыняцця ў грамадства новага прадаўжальніка роду.

Пасля прыняцця хрысціянства радзіны былі звязаны з абрадам хрышчэння (хрэсьбіны). Бабка-павітуха купала дзіця, потым, трымаючы яго на руках, разам з кумамі абыходзіла З разы вакол стала, на якім ляжаў хлеб, які яны за кожным разам цалавалі. Пасля гэтага кумы з нованароджаным адпраўляліся ў царкву. Калі кумы з дзіцем вярталіся — збіраліся госці (толькі жанатыя мужчыны і замужнія жанчыны), гаспадар запрашаў усіх за стол. Пад канец святочнага абеду падавалі бабіну кашу. Радзіны суправаджаліся радзіннымі песнямі, рознымі абрадамі. Вялікае значэнне на радзіны меў абмен падарункамі, ручнікамі, наміткамі, палатном, хлебам. Пашыраны і ў наш час.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
**Трынітрафенол, 2,4,6-трынітрафенол**, *пікрынавая кіслата* — араматычнае хімічнае злучэнне C6H2(NO2)3OH, нітравытворнае фенолу. Атрыманы ў 1771 годзе П. Вульфам  (англ.) (бел..

Уласцівасці
-----------

Пры нармальных умовах жоўтае крышталічнае рэчыва. Добра раствараецца ў канцэнтраванай сернай кіслаце і арганічных растваральніках, мала раствараецца ў вадзе (1,1 % пры 20 °C). Малекулярная маса 229,11 а. а. м. Чысты трынітрафенол — цвёрдае рэчыва ў выглядзе пласціністых крышталёў ад бясколернага да жоўтага колеру, шчыльнасць 1813 кг/м³, тэмпература плаўлення 122,5 °C. Крышталічная сістэма ортарамбічная біпірамідальная. Ціск пароў пры 195 °C — 2 мм рт. сл. пры 255 °C — 50 мм рт. сл. Шчыльнасць расплаву пры 124 °C 1589 кг/м ³, пры 170 °C — 1513 кг/м³. Гравіметрычная (насыпная) шчыльнасць парашку 900—1000 кг/м³. Парашок добра прэсуецца, асабліва пры падаграванні. Пры ціску прэсавання 4500 кг/см² шчыльнасць 1740 кг/м³, аднак у практыцы з меркаванняў бяспекі прэсуюць пры цісках да 2000 кг/см², пры гэтым шчыльнасць не вышэй за 1630 кг/м³. Пры спакойным астуджэнні расплаву можна атрымаць цвёрдае рэчыва з шчыльнасцю 1580—1610 кг/м³. Чым менш прымешкаў, тым вышэй шчыльнасць сплаўленага трынітрафенолу.

Аказвае раздражняючае ўздзеянне на скуру. Атрутнае рэчыва.

Выкарыстанне
------------

Трынітрафенол доўгі час выкарыстоўваўся ў якасці фарбавальніка воўны, шоўку, скуры і інш.
Пікрынавая кіслата і яе солі — пікраты — з канца 19 ст. выкарыстоўваюцца ў якасці выбуховых рэчываў. Таксама выкарыстоўваецца ў аналітычнай хіміі для вызначэння калію, натрыю, некаторых бялкоў і амінакіслот. З’яўляецца зыходным рэчывам у сінтэзе хлорпікрыну і пікрамінавай кіслаты, прамежкавым рэчывам у сінтэзе фарбавальнікаў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Артыкул на сайце ХиМиК.ру  (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 550. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).
* Хімічны слоўнік навучэнца: Дапам. для вучняў / Б. Н. Качаргін, В. М. Макарэўскі, Л. Я. Гарнастаева, В. С. Аранская. — Мн.: Народная асвета, 2003. — С. 230. — 287 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-12-0621-8.
* Fedoroff, Basil T. et al Enciclopedia of Explosives and Related Items, vol.1—7. — Dover, New Jersey: Picatinny Arsenal. — 1960—1975. — P285-P295.

Спасылкі
--------

* *Тринитрофенол (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* Артыкул на сайце ХиМиК.ру  (руск.)
* Военная энциклопедия: [В 18 т. / Под ред. В. Ф. Новицкого и др. — СПб.: Т-во И. Д. Сытина, 1911—1915.](недаступная спасылка)
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Трынітрафенол
**Прасто́ра** — адно з фундаментальных паняццяў філасофіі, а таксама матэматыкі і фізікі. **Прастора** — гэта тое, дзе знаходзяцца ўсе аб’екты матэрыяльнага свету. Прастора і матэрыя цесна звязаныя: па-за прастораю матэрыя існаваць не можа, і наадварот, усё, што знаходзіцца ў прасторы, ёсць матэрыя. Такім чынам, прастору можна ўявіць сабе як універсальнае месціва, уяўную «скрыню», што змяшчае ў сабе ўсю матэрыю, увесь Сусвет.

Класічная фізіка надзяляе прастору наступнымі характарыстыкамі:

* трохмернасць - прастора мае тры вымярэнні; палажэнне абъекта ў кожным з іх можна вызначыць адным лікам (каардынатаю)
* непарыўнасць - між любымі дзвюма пунктамі прасторы існуе бясконцае мноства іншых пунктаў. Інакш кажучы, у прасторы не існуе якой-небудзь фіксаванай мінімальнай адлегласці між пунктамі. З гэтага вынікае, што каардынаты кропак прасторы з’яўляюцца сапраўднымі лікамі
* аднароднасць - усе пункты прасторы аднолькавыя, прастора не мае цэнтру (ці цэнтраў). З гэтага вынікае, што палажэнне аб’екта ў прасторы можна вымерыць толькі адносна іншага аб’екта
* ізатропнасць - усе напрамкі прасторы аднолькавыя, прастора не мае «абсалютнай вертыкалі» ці «гарызанталі»

З апошніх двух характарыстык вынікае бясконцасць прасторы па ўсіх вымярэннях.

Такое ўяўленне аб прасторы адпавядае паняццю трохмернай еўклідавай прасторы і таму прастора ў класічнай фізіцы апісваецца паняццямі еўклідавай геаметрыі.

Гл. таксама
-----------

* Размернасць прасторы
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Слабадскі сельсавет.
**Слабадскі́ сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Юравіцкага раёна Мазырскай акругі. Цэнтр — вёска Слабада.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Юравіцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Мазырскай акругі. 10 лістапада 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Бярозаўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Праспект Славы** — цэнтральная магістраль Фрунзенскага раёна Санкт-Пецярбурга, прызначаная для руху транспартнага патоку «Захад-Усход» і якая злучае Маскоўскі і Неўскі раёны (вуліцы Ціпанава і Іванаўскую), з’яўляецца часткай Цэнтральнай Дугавой магістралі. Забудова кварталаў ажыццяўлялася з 1960-х гадоў жылымі і грамадскімі будынкамі па праектах А. І. Навумава, Д. С. Гольдгара і інш. Квартал у раёне Гамбургскай плошчы забудаваны ў 1950-х-1960-х гадах.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Доўгае.

**До́ўгае во́зера** — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Зехі, за 13 км у напрамку на паўночны захад ад горада Лепель.

Плошча паверхні возера 0,65 км². Даўжыня 2,56 км, найбольшая шырыня 0,36 км. Найбольшая глыбіня 28,4 м, сярэдняя 8 м. Даўжыня берагавой лініі 5,6 км. Аб’ём вады 5,22 млн м³. Плошча вадазбору 9,2 км².  

Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 10—12 м, параслі лесам, на поўначы і паўночным захадзе часткова разараныя. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі пераважна зліваюцца са схіламі катлавіны, на поўдні і паўднёвым усходзе нізкія. Вакол возера пойма шырынёй да 40 метраў. Падводная частка катлавіны стромка-ўвагнутай формы з рэзкім павелічэннем глыбінь у цэнтры. Паўночна-заходняя частка возера мелкаводная. Дно да глыбіні 5—8 м выслана апясчаненымі адкладамі, глыбей — крэменязёмістымі сапрапелямі.  

Возера Доўгае мезатрофнае з прыкметамі алігатрофіі і слабапраточнае. Упадаюць ручаі і на поўначы выцякае ручай у возера Пышна. Шырыня паласы надводнай расліннасці ўздоўж берагоў да 50 м, падводная расліннасць пашырана да глыбіні 3,5—4 м.

У Доўгім возеры водзяцца шчупак, лешч, судак, акунь, плотка, лінь, гусцяра і іншыя віды рыб.

Каля возера вёскі Крыўцы и Пышна і Дом паляўнічага Лепельскай лесапаляўнічай гаспадаркі.

Літаратура
----------

* *Мельнікаў А. К.* Доўгае возера // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 2. — 522 с. — 10 000 экз.
* До́ўгае во́зера // Блакітная кніга Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мінск: БелЭн, 1994. — С. 150. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
* Республика Беларусь. Витебская область. Лепельский район: карта. — Мн.: Белкартография, 2009. — Доп. тираж 3 000 экз. (руск.)
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 28, 64. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Возера Доўгае Архівавана 7 лютага 2013.
* ЛОХ ГЛХУ Лепельский лесхоз Архівавана 4 сакавіка 2016.  (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Праспект Міру.

| Чацвёртая лінія |
| --- |
| умоўныя абазначэнні |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  |  |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Цівалі |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Альшэўская |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Вяснянка |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Старавіленскі шлях |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Кіеўскі сквер |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Максіма Багдановіча |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Політэхнічная |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Друкарская |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Батанічны сад |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Сляпянка |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Даўгабродская |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Серабранка |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Козырава |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Праспект Міру |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Лакаматыўная |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Берасцейская |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Тучынка |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |

 |

**«Праспект Міру»** (трансліт.: *Praspiekt Miru*, руск.: Проспект Мира) — запланаваная станцыя Чацвёртай лініі Мінскага метрапалітэна, якая будзе размешчана на скрыжаванні вуліц Праектуемай № 3 і Жукоўскага, паміж станцыямі «Козырава» і «Лакаматыўная». Стане перасадачнай станцыяй на «Аэрадромную» лініі Зялёны Луг.

На праектных схемах развіцця Мінскага метрапалітэна была пазначана як «Мінск-Мір». У маі 2017 года Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт на сваім сайце распачаў галасаванне па выбары назваў новых станцый, станцыі было прапанавана гэтую ж назву, па назве раёна Мінск-Мір, які плануецца ўзвесці на тэрыторыі былога аэрапорта Мінск-1. У час галасавання была адзначана накрутка галасоў за гэтую назву.

18 студзеня 2018 года рашэннем Мінгарвыканкама была афіцыйна зацверджана назва «Праспект Міру», па назва праектуемай вуліцы ў раёне Мінск-Мір.

Зноскі
------

1. ↑  Схема паэтапнага развіцця ліній Мінскага метрапалітэна Архівавана 28 мая 2021.
2. ↑  Вынікі галасавання Архівавана 2 чэрвеня 2017.. Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт
3. ↑  За назву станцыі метро «Мінск-Мір» ідзе накрутка галасоў
4. ↑  Без "Минск-Мира". В столице утвердили названия станций четвертой линии метро(недаступная спасылка)
5. ↑  У Менску зьявяцца вуліца Брацкая, праспэкт Міру і парк Пісьменьнікаў
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Слабадскі сельсавет.
**Слабадскі́ сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Халопеніцкага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Слабада.

Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Грыцкавіцкі сельсавет** у складзе Халопеніцкага раёна Барысаўскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Грыцкавічы. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Менскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Халопеніцкім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Крупскага раёна, з 12 лютага 1935 года ў складзе Халопеніцкага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Мінскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Слабада, сельсавет перайменаваны ў Слабадскі. 26 жніўня 1959 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Вялікахальнявіцкага (3 населеныя пункты: Лісічына, Малы Каменец і Слабада) і Халопеніцкага (9 населеных пунктаў: Баркі, Валоба, Грыцкавічы, Дудзінка, Краснаўка, Мхерына, Падалец, Струга і Шамкі) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 12 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.
2. ↑  Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 жніўня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 11.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
Fokker Dr.I Чырвонага Барона.
**Трыплан** — разнавіднасць самалёта, канструкцыя якога характарызуецца наяўнасцю трох крылаў — трох паверхняў для стварэння пад'ёмнай сілы. Як правіла, крылы размешчаныя адно над адным, пры гэтым такі самалёт завуць папярочным трыпланам. Найбольшае распаўсюджанне такія трыпланы набылі ў гады Першай сусветнай вайны.

Імкненне выкарыстоўваць шмат плоскасцей было характэрнай рысай нараджэння авіяцыі — пра аэрадынаміку яшчэ было практычна нічога не вядома, і стваральнікі першых самалётаў — практычна заўсёды энтузіясты без сур'ёзнай адукацыі — імкнуліся такім чынам павялічыць пад'ёмную сілу. Аднак, з-за падвышанага лабавога супраціўлення самалёты такой схемы хутка саступілі сваё месца біпланам і манапланам.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Трыплан
**Праспект Чарняхоўскага** — адна з асноўных радыяльных магістраляў горада Віцебска. Праспект размешчаны на поўдні горада, у Першамайскім раёне. Праспект Чарняхоўскага пачынаецца ад плошчы Перамогі, і заканчваецца мастом імя Шмырова праз раку Лучоса і Зялёнагурскай вуліцай. Мае працягласць 2 км, шырыню — 38-40 метраў. Па цэнтры праспекта пракладзена трамвайная лінія. Праспект названы ў гонар савецкага военачальніка, двойчы Героя Савецкага Саюза, генерала арміі І. Д. Чарняхоўскага, які прымаў удзел у вызваленні Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Гісторыя
--------

Фарміраванне праспекта пачалося ў XIX стагоддзі. У тыя часы забудова вуліцы была драўлянай. Да 1922 года вуліца называлася Лучоскай. З 1924 па 1938 год вуліца насіла імя яўрэйскага паэта Морыса Вінчэўскага. Потым, да 1947 года ізноў называлася Лучоскай. Забудова праспекта праводзілася ў 1960—64 гадах 4-5-павярховымі цаглянымі жылымі дамамі. З 1966 года праспект Чарняхоўскага забудоўваўся буйнапанэльнымі дамамі. У 1980-х гадах на ўчастку ад праспекта Будаўнікоў да моста Шмырова, пабудавана некалькі 9-павярховых жылых дамоў. У 1995—97 гадах з будынка былога пажарнага дэпо была перабудавана царква св. Георгія Перамаганосца. У 2004 годзе завершана будаўніцтва 16-павярховага будынка гасцініцы «Лучоса».

Аб'екты
-------

* Віцебскі дзяржаўны політэхнічны каледж
* Свята-Георгіеўская царква

Літаратура
----------

* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз.

| Праспекты Віцебска |
| --- |
| 
Будаўнікоў · 
Генерала Люднікава · 
Куйбышава · 
Маскоўскі · 
Перамогі · 
Фрунзэ · 
Чарняхоўскага
 |
**Кульпаркіў** (укр.: Кульпа́рків, польск.: Kulparków) — мясцовасць у Франкіўскім раёне Львова, абмежаваная чыгункай, вул. Княгіні Вольгі, вул. Уладзіміра Вялікага і вул. Кульпаркіўскай. Сярод жыхароў Львова пашырана таксама выкарыстанне гэтай назвы адносна псіхіятрычнай бальніцы, размешчанай у гэтай мясцовасці.

Гісторыя
--------

Першапачаткова даходы з гэтых зямель ішлі на ўтрыманне гарадскіх фартыфікацый. Першая згадка пра прыгараднае паселішча ў гэтым месцы адносіцца да 1426 г. Паселішча з'явілася на месцы выкарчаваных лясоў і належала мяшчаніну Паўлу Гольдбэргу. Аад яго імя паселішча атрымала назву Гольдбэргоф (ням.: Goldberghof), а пасля - Гольдпаркіў, якое з часам трансфармавалася ў Кульпаркіў.

У 1875 г. па пастанове краявога сейма тут была пабудавана псіхіятрычная бальніца, у якую накіроўваліся хворыя з усей Галічыны. Бальнічная дапамога псіхічнахворым у гэты перыяд абмяжоўвалася галоўным чынам функцыяй ізаляцыі і ўтрымання. у верасні 1884 г. пры бальніцы былі адкрытыя невялікія габрэйскія могілкі. Цяпер на іх месцы размешчаны завод жалезабетонных вырабаў.

У 1899 г. на Кульпаркаве адкрылася паштовае аддзяленне, якое да 1939 г. размяшчалася ў доме на вул. Абаронцаў Львова 3а (цяпер — вул. Кульпаркіўская). Сяло належала да парафіі пры касцёле Святой Марыі Магдаліны. У 1926-1927 гг. па праекце архітэктара Л. Гюрковіча тут пабудавана невялікая капліца ў нэабарокавых формах. Пасля Другой сусветнай вайны капліца была ператвораная ў праваслаўную царкву, а ў 1970 г. разбурана танкам. Частка Кульпаркава 1 красавіка 1927 г. была канфіскавана з сельскай гміны і далучана да Львова, 11 красавіка 1930 г. прыгараднае сяло Кульпаркіў было канчаткова далучана да Львова. У савецкі час праз Кульпаркіў былі пракладзеныя тралейбусныя маршруты, якія звязалі мясцовасць з цэнтрам горада, а таксама з іншымі раёнамі Львова.

Аб'екты
-------

* Львоўская абластная клінічная псіхіятрычная бальніца
* Львоўскі ўніверсітэт бізнесу і права
* Выдавецка-паліграфічны комплекс "Вольная Украіна"
* Упраўленне патрульнай паліцыі МУС Украіны

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 177-2009 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Украіны на беларускую мову»

| ⛭Мясцовасці Львова |
| --- |
| Галіцкі раён | 
* Цэнтр
* Замкавая гара
* Цытадэль
* Кракаўскае прадмесце
* Сафііўка
* Снопкіў

 | Герб Львова |
| Лычакіўскі раён | 
* Лычакіў
* Вынныкы
* Вэлыкі Крыўчыці
* Знэсіння
* Кайзэрвальд
* Лысынычы
* Маёрыўка
* Пагулянка
* Підбірці
* Прафесарская калонія
* Фылыпіўка
* Цэтнэрыўка
* Шцілерыўка
* Ялівэць
* Пасікы

 |
| Франкіўскі раён | 
* Вулька
* Кастэліўка
* Кульпаркіў
* Новы Світ
* Багданіўка

 |
| Залізнычны раён | 
* Білагоршча
* Жаўтнэвэ
* Лэвандзіўка
* Рудна
* Скнылівак
* Сыгніўка
* Багданіўка
* Клэпарыў

 |
| Шаўчэнкаўскі раён | 
* Брухавычы
* Воля-Гамулэцка
* Вэлыкі Грыбовычы
* Галоска
* Града
* Дубляны
* Завадзіў
* Замарстыніў
* Зарудці
* Зашкіў
* Збоішчы
* Збыранка
* Кам’янка
* Малі Грыбовычы
* Малэхіў
* Підзамчэ
* Підраснэ
* Раснэ
* Раснэ-Рускэ
* Клэпарыў

 |
| Сыхіўскі раён | 
* Сыхіў
* Боднарыўка
* Казэльныкы
* Новы Львоў
* Пірагіўка
* Пэрсэнкіўка
* Пасікы
* Снопкіў

 |
**Неафрэйдызм** — кірунак у замежнай (пераважна амерыканскай) філасофіі і псіхалогіі, які ў канцы 1930-х г. вылучыўся з артадаксальнага фрэйдызму. Сфармаваўся ў працэсе спалучэння псіхааналізу з амерыканскімі сацыялагічнымі і этналагічнымі канцэпцыямі (напр. школай культурнай антрапалогіі). Яго асноўныя прадстаўнікі - К. Хорні, Г. Саліван, Э. Фром і інш. Зыходным палажэннем неафрэйдызму быў прынцып сацыяльнага (Э.Фром) або культурнага (А. Кардынер) дэтэрмінізму, які, у адрозненне ад біялагізму З. Фрэйда, сыходзіў з вырашальнай ролі асяроддзя ў фармаванні асобы. Найбольшая ўвага ў неафрэйдізме звяртаецца не на ўнутрыпсіхічныя працэсы, а на міжасабовыя адносіны; адхіляецца вучэнне аб сублімацыі, а роля неўсвядомленага адмаўляецца ці разглядаецца як звязуючае звяно паміж сацыяльнымі і псіхічнымі структурамі («сацыяльнае неўсвядомленае» Э. Фрома). У працах М. Мід, А. Кардынера неафрэйдызм аб'ядноўваецца з культурантрапалогіяй, што нярэдка прыводзіць да ідэй рэлятывізму культурнага, псіхалагічнай несувымернасці асобных культур.

Літаратура
----------

* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. ISBN 985-11-0277-6
**Неатамізм** (ад імя Тамаша Аквінскага) — афіцыйная філасофія каталіцызму з 1879, сучасная версія тамізму, які ўяўляе сабой хрысціянскую адаптацыю філасофіі Арыстоцеля. Бог ўспрымаецца як першапрычына, рэчы - як злучэнне матэрыі і формы, працэсы - як пераход патэнцыі ў актуальнасць.

Асноўныя прадстаўнікі неатамізмe: Ж. Марытэн, Ф. Ветэр, Э. Жыльсон (Францыя), М. Грабман, К. Беймкер, І. Дэ Фрыз, І. Лоц, К. Райнер, Г.Фальк (Германія), Д. Мерсье , Д. Ніс, Л. Ноэль, М.Де Вульф (Бельгія), А. Джэрэмі, Д. Капела (Італія) і інш.

Асноўныя цэнтры неатамісцкай філасофіі - Акадэмія святога Тамаша ў Рыме і Лёвенскі ўніверсітэт у Бельгіі.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Юнацтва.

**«Юнацтва»** — футбольны стадыён у Мазыры, Беларусь. З’яўляецца хатняй арэнай для футбольнага клуба «Славія», які выступае ў Вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі. Умяшчальнасць адзінай трыбуны на стадыёне складае 5 133 месцы.

Гісторыя
--------

Будаўніцтва стадыёна пачалося ў 1979 годзе, тады гэта быў стадыён сярэдняй школы № 3. Пазней спартыўная арэна выйшла на больш сур’ёзны ўзровень, на ёй стаў гуляць прафесійны футбольны клуб — МВКЦ (сучасная назва «Славія»).

З 1992 года стадыён «Юнацтва» стаў прымаць матчы чэмпіянату Беларусі па футболе. У маі 1996 пачаўся першы этап рэканструкцыі спартыўнага аб’екта: быў пабудаваны адміністрацыйны будынак, заасфальтаваныя бегавыя дарожкі, пашырана поле, а таксама з’явіліся першыя, тады яшчэ драўляныя, трыбуны. Другі этап рэканструкцыі праходзіў у 1997—1998 гадах. На трыбунах былі ўсталяваныя пластыкавыя сядзенні, быў узведзены адмысловы будынак з распранальнямі для футбалістаў і памяшканнем для суддзяў.

У цяперашні час стадыён мае адну адкрытую трыбуну, у якой размешчаны адміністрацыйны будынак з памяшканнямі для ганаровых гасцей і журналістаў. Насупраць трыбуны знаходзіцца будынак з распранальнямі для футбалістаў і памяшканнем для суддзяў. У 2010 годзе на ім было ўсталявана электроннае табло. Газон на стадыёне натуральны, памеры поля — 105×68 метраў. Падагрэў і штучнае асвятленне футбольнага поля адсутнічаюць.

3 лістапада 1995 года за матчам мазырскага МВКЦ супраць мінскага «Дынама» на стадыёне «Юнацтва» назірала 19 500 гледачоў. Гэтая лічба па сёняшні дзень застаецца рэкорднай наведавальнасцю матчу чэмпіянату Беларусі па футболе.

Заўвагі
-------

1. ↑  Афіцыйная ўмяшчальнасць стадыёна «Юнацтва»
2. ↑  Выява стадыёна «Юнацтва»

Спасылкі
--------

* «Па дамах». Праект Offside.by аб стадыёнах Беларусі. Мазырскае «Юнацтва»
* Дзесяць самых наведвальных матчаў у гісторыі чэмпіянату Беларусі па футболе(недаступная спасылка)

| ⛭Стадыёны Вышэйшай лігі чэмпіянату Беларусі па футболе |
| --- |
| 
* Барысаў-Арэна (Барысаў)
* АСК «Брэсцкі» (Брэст)
* Будаўнік (Салігорск)
* Віцебскі ЦСК (Віцебск)
* Гарадскі (Барысаў)
* Гарадскі (Маладзечна)
* Гарадскі (Слуцк)
* Дынама (Мінск)
* ЦСК «Нёман» (Гродна)
* Тарпеда (Жодзіна)
* Трактар (Мінск)
* Цэнтральны (Гомель)
* Юнацтва (Мазыр)
* Юнацтва (Смаргонь)

 |
**Юндзінхэ** — рака ў Паўночным Кітаі, адзін з сямі найбуйнейшых прытокаў ракі Хайхэ. Найбуйнейшая рака, якая працякае цераз правінцыю Хэбэй і тэрыторыю горада цэнтральнага падпарадкавання Пекін.

Рака Юндзінхэ ўтвараецца са зліцця рэк Санганьхэ і Янхэ, назву Юндзінхэ яна атрымлівае пасля вадасховішча Гуаньцін у павеце Хуайлай правінцыі Хэбэй. Пасля вадасховішча рака пераадольвае горы Гуаньцін, і ў Мыньтаўгоў выцякае на раўніну. Далей яна працякае праз раёны Фынтай і Дасін, зноў трапляе ў правінцыю Хэбэй, потым цячэ па тэрыторыі горада цэнтральнага падпарадкавання Цяньцзінь, і там упадае ў раку Хайхэ. Ацэнкі даўжыні ракі разыходзяцца ў залежнасці ад таго, што лічыць яе асноўным рэчышчам да вадасховішча Гуаньцін (і ці лічыць увогуле), і вагаюцца ад 650 да 747 км.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NDL: 00630404 · VIAF: 252090666 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Андэрсан.

**Юнна Андэрсан** (шведск.: Jonna Andersson; нар. 2 студзеня 1993, М’ёльбю, Эстэргётланд) — шведская футбалістка, абаронца клуба «Чэлсі» чэмпіянату Англіі і жаночай зборнай Швецыі.

Клубная кар’ера
---------------

У складзе клуба «Лінчэпінг» Юнна выступала з 2009 па 2017 гады, дэбютаваўшы ва ўзросце 16 гадоў. Яна правяла 2 матчы ў дэбютным сезоне за клуб у чэмпіянаце Швецыі і выйграўшы тытул чэмпіёнкі Швецыі. Пачынаючы з сезона 2013 года, яна стала ключавым гульцом асноўнага складу клуба (раней яна выходзіла часцей на замену).

Кар’ера ў зборнай
-----------------

У складзе зборнай Швецыі не старэйшыя за 19 гадоў Юнна гуляла на чэмпіянаце Еўропы 2012 года ў Турцыі і стала чэмпіёнкай: у фінале супраць зборнай Іспаніі пасля 90 хвілін конт не быў адкрыты, але ў авертайме гол Малін Дыяз прынёс скандынаўскай зборнай перамогу.

20 студзеня 2016 года Юнна Андэрсан дэбютавала ў матчы за зборную Швецыі супраць зборнай Шатландыі на пазіцыі левага абаронцы: Піа Сундхагэ выклікала Юнну замест Аманды Ілестэт, якая атрымала траўму спіны. Матч завяршыўся перамогай шведак 6:0 на стадыёне «Прыярытэт Сернеке». Андэрсан згуляла на кваліфікацыйным турніры за месца на Алімпіядзе ў Рыа-дэ-Жанейра. На Алімпіядзе яна правяла ўсяго адзін матч супраць зборнай Бразіліі, які завяршыўся паразай шведак з лікам 1:5, аднак зборная Швецыі дайшла да фіналу, дзе саступіла Германіі і стала сярэбраным прызёрам летніх Алімпійскіх гульняў 2016 года.

На сусветным першынстве 2019 года, які праходзіў у чэрвені ў Францыі, Юнна ў трэцім матчы зборнай Швецыі супраць ЗША забіла мяч ва ўласныя вароты, у выніку Швецыя саступіла (0:2).

Дасягненні
----------

* Чэмпіёнка Швецыі: 2009, 2016, 2017
* Лепшая футбалістка 2009 года ў версіі футбольнага саюза Эстэрготланда
* Сярэбраны прызёр летніх Алімпійскіх гульняў 2016 года

Зноскі
------

1. ↑  Jonna Andersson // Soccerdonna — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>
2. 1 2 3  Andersson, Jonna Ann-Charlotte // Sveriges befolkning 2000 — Sveriges Släktforskarförbund, 2020. Праверана 7 студзеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q106527645'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10685961'></a>
**Драгобыцкая духоўная семінарыя благаслаўлёных свяшчэннамучанікаў Севярына, Віталя і Якіма** (укр.: Дрогобицька духовна семінарія блаженних священномучеників Северина, Віталія та Якима) — вышэйшая багаслоўская навучальная ўстанова Украінскай Грэка-Каталіцкай Царквы, якая знаходзіцца ў горадзе Драгобыч Львоўскай вобласці.

Гісторыя
--------

У 1994 г. на базе катэхітычных курсаў быў заснаваны Драгобыцкі епархіяльна-катэхітычны інстытут Найсвяцейшай Тройцы, першым рэктарам якога стаў айцец Мірон (Бендзік). У 1996 г. пры катэхітычным інстытуце была заснавана Драгобыцкая духоўная семінарыя. Афіцыйнае адкрыццё адбылося 1 верасня, а першы набор склаў 12 чалавек. Рэктарам таксама быў прызначаны айцец Мірон (Бендзік). На першых парах семінарыя працавала як багаслоўскі факультэт пры Драгобыцкім епархіяльным інстытуце.

У 1998 г. праектны інстытут перадаў царкве прыстройкі да храма Найсвяцейшай Тройцы, якія ён да таго часу займаў. У будынку быў зроблены рамонт, і ён быў перададзены ў карыстанне семінарыі. З таго часу старое памяшканне (былы аптэчны склад) назвалі корпусам Святога Андрэя, а новае (пры храме) — корпусам святога Язафата.

У чэрвені 2001 г. уладыка Юліян (Вараноўскі) асвяціў краевугольны камень пад будаўніцтва новага корпуса семінарыі. У 2003 г. дэкрэтам уладыкі Юльяна семінарыя стала самастойнай установай імя драгобыцкіх свяшчэннамучанікаў Севярына, Якіма і Віталя.

У 2006 г. будаўніцтва новага корпуса семінарыі было завершана. На дадзены момант браты жывуць у ім, навучанне праводзіцца ў корпусе Святога Андрэя, а ў корпусе святога Язафата размяшчаецца епархіяльнае ўпраўленне Самбарска-Драгобыцкай епархіі УГКЦ.

У 2011 г. навучальная ўстанова адсвяткавала 15-годдзе сваёй афіцыйнай дзейнасці, а фактычна, калі лічыць з моманту пераводу курсаў з Самбара, прайшло ўжо больш за два дзесяцігоддзі. За гэты перыяд Драгобыцкая духоўная семінарыя благаслаўлёных свяшчэннамучанікаў Севярына, Віталя і Якіма зрабіла свой уклад у гісторыю Драгобыча, Украінскай Грэка-Каталіцкай Царквы і Украіны ў цэлым.

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка семінарыі
**Кварта** (ад лац.: quarto (pars) – чвэрць) – ¼, пасудзіна і адначасова адзінка вымярэння сыпкіх рэчываў і вадкасці. 

Кварта як адзінка вымярэння вадкіх рэчываў у сістэме мер Вялікага княства Літоўскага да 1766 г. раўнялася ¼ гарца (адзінка вымярэння сыпкіх рэчываў у Вялікім княстве Літоўскім, у якую ўмяшчалася 3,28 л. вадкасці). Кварта ў той час была роўнай 0,82 л. У 1766 г. сойм зацвердзіў новую меру гарца – малы (шынкавы), роўны 2,8237 л. (адпаведна кварта пачала ўмяшчаць 0,70577 л.) і ў 2 разы большы – вялікі (цэхавы), роўны 5,6474 л. 144 малыя (шынкавыя) гарцы складалі віленскую бочку – 406,54 л. Адзінка, у 4 разы меншая за кварту, называлася кватэрка.
**Фелікс Хартман** (нарв.: Felix Hartmann; 30 верасня 1893 — 6 ліпеня 1974) — нарвежскі афіцэр у СС падчас Другой сусветнай вайны. Меў непасрэднае дачыненне да вынішчэння ў Беларусі яўрэяў і партызан.

Біяграфія
---------

Бацькі Хартмана былі немцамі, яго бацька быў генеральным консулам Германіі ў Нарвегіі. Падчас Першай сусветнай вайны Хартман ваяваў на Усходнім і Заходнім франтах, на нямецкім баку. Атрымаў Жалезны крыж першага класа.

Пасля Першай сусветнай вайны ўдзельнічаў у фарміраванні Нарвежскай федэрацыі ветэранаў вайны. Гэта прывяло да стварэння Міжнароднага задзіночання ветэранаў, лідарам якога пэўны перыяд быў Хартман.

Падчас Другой сусветнай вайны ён дасягнуў звання штурмбанфюрара.

  

Хартман гэтаксама, верагодна, распрацаваў план па адміністрацыі Нарвегіі ў Беларусі.

Андрэй Катлярчук кажа пра Хартмана наступнае:

> 
> Гэта быў чалавек, які кіраваў усімі масавымі забойствамі, і рабіў Халакост у Беларусі, праводзіў антыпартызанскія акцыі. Хартман быў нарвежцам, але ўжо ў І сусьветную вайну ён змагаўся на нямецкім баку, стаў афіцэрам нямецкага войска. Потым ён застаўся ў Германіі. Быў у ветэранскіх арганізацыях Баварыі, дзе менавіта і нараджалася ідэя нацызму, пануючай белай расы. Прапанова выйшла ад яго. Ён лістуецца з нарвежцамі, з Гімлерам, і прапануе: а ці ня ўзяць нам (нарвежцам) пад свой кантроль Беларусь?
> *Арыгінальны тэкст* (бел. (тар.))  
> 
> *Гэта быў чалавек, які кіраваў усімі масавымі забойствамі, і рабіў Галакост у Беларусі, праводзіў антыпартызанскія акцыі. Гартман быў нарвэжцам, але ўжо ў І сусьветную вайну ён змагаўся на нямецкім баку, стаў афіцэрам нямецкага войска. Потым ён застаўся ў Нямеччыне. Быў у вэтэранскіх арганізацыях Баварыі, дзе менавіта і нараджалася ідэя нацызму, пануючай белай расы. Прапанова выйшла ад яго. Ён лістуецца з нарвэжцамі, з Гімлерам, і прапануе: а ці ня ўзяць нам пад свой кантроль Беларусь?*
> 
> 
> 

Пасля вайны быў асуджаны падчас чысткі здраднікаў. Вёў бізнес «Felix Hartmann A/S» да смерці ў 1974 годзе.

Гл. таксама
-----------

* План Хартмана

Зноскі
------

1. ↑  Aftenposten, Aftenposten — *(untranslated)*, 1943. — ISSN 0804-3116; 0807-2027<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q20112811'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q388841'></a>
2. 1 2  Morgenbladet — 1974.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1460924'></a>
3. ↑  Асбьерн Сварстад (26.09.2012). «У СС было некалькі нарвежскіх масавых забойцаў»
4. 1 2 3  «Феліксу Хартману 75 гадоў» (PDF). Людзі і зямля. 09/21/1968.
5. 1 2  «Фелікс Хартман» (PDF). *Людзі і зямля*. 06.04.1974.

Спасылкі
--------

* Артыкул пра Хартмана і ягоны план
* Пра нарвежцаў у СС
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Санчэс.

**Фелікс Санчэс** (ісп. Félix Sánchez, нар. 30 жніўня 1977 года, Нью-Ёрк, ЗША) — дамініканскі лёгкаатлет, які спецыялізуецца ў бегу на 400 метраў з бар’ерамі. Двухразовы алімпійскі чэмпіён 2004 і 2012 гадоў на дыстанцыі 400 м з/б. Уладальнік першага алімпійскага золата для Дамініканскай Рэспублікі. Двухразовы чэмпіён свету (2001 і 2003).

Фелікс нарадзіўся ў Нью-Ёрку, але выступае за зборную Дамініканскай Рэспублікі, бо яго бацькі нарадзіліся на Дамінікане. Скончыў Універсітэт Сан-Дыега. У 1999 годзе паступіў ва Універсітэт Паўднёвай Каліфорніі. У перыяд з 2001 па 2004 гады выйграў 43 спаборніцтвы запар. У 2002 годзе выйграў Залатую лігу IAAF, за перамогу атрымаў галоўны прыз — 1 мільён долараў ЗША.

Лепшы лёгкаатлет свету па версіі часопіса Track & Field News 2003 года.

Зноскі
------

1. ↑  Felix Sanchez // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>
2. ↑
3. ↑
4. ↑
**Косць (Кастусь) Паўляк** (нар. 18 чэрвеня 1964 г. ў г. Барыславе Львоўскай вобласці) — украінскі паэт, кампазітар, бард. Працуе таксама пад псеўданімамі, самы вядомы з якіх *Кока Чаркаскі*. Даводзіцца ўнукам па матчынай лініі народнай лемкаўскай спявачцы Ганне Драган.

Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Тараса Шаўчэнкі, фізічны факультэт (1981—1987).

Творчасць
---------

Дыпламант фестываляў «Червона рута» (Чарнаўцы, 1989 г.), фестывалю «Дзвин (Звон)» (Канеў, стадыён «Магніт», 1990 г.), «Скрозь цёрне да зорак» (Чаркасы, 1996 г.), «Срэбныя струны» (Чаркасы, 1997 г.), лаўрэат (I месца) фестывалю «Ля Каменнай Магілы» (Мелітопаль, 1997 г.).

Аўтар песні «**Там, на Лемкаўшчыне**», якая пасля выканання яе аўтарам на Першым фестывалі «Червона рута» у 1989 г. атрымала шырокую вядомасць у асяроддзі патрыятычнай украінскай моладзі, увайшла ў шматлікія песенныя зборнікі (напрыклад, «**Спеўнік Украінскага Рыцара**»).

Пераможца Усеўкраінскага конкурсу (2008 г.) перакладаў песень групы «Бітлз» («The Beatles») на родную мову, прымеркаванага да візіту сэра Пола Макартні ва Украіну і яго канцэрту на Плошчы Незалежнасці.

Аўтар паліндомаў — вершаў, якія чытаюцца аднолькава ў прамым і зваротным кірунках.

Кнігі: «ТРАНС. Кока Чаркаскі», «Чытаць Канфуцыя. Кока Чаркаскі».

Лаўрэат прэміі «Мастацкі Алімп» 2006 г.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Песні аўтара, таксама «Залаты Леў», можна прагледзець тут:
* Паліндромы аўтара можна прагледзець тут:
* «Черкаси зіграли Beatles!» Архівавана 22 мая 2009.
* ВІКТАР ЖЫБУЛЬ. ГІСТОРЫЯ І ТЭОРЫЯ ПАЛІНДРОМУ
* Названі переможці конкурсу перекладів пісень «Бітлз» рідною мовою Архівавана 24 кастрычніка 2016.
* «Крізь терни-да зірок» В.Муратова(недаступная спасылка)
**Кватэравальны акт** (англ.: The Quartering Act) — адзін з законаў, прынятых парламентам Вялікабрытаніі ў 1774 г. якія ўвайшлі ў гісторыю пад назвай з «невыносных». Прыняты 2 чэрвеня 1774 г. як новая рэдакцыя адпаведнага закона 1765 г. тэрмінам дзеяння да 24 сакавіка 1776 г. Калі Бостанскі партовы акт, Масачусэцкі ўрадавы акт і Акт ажыццяўлення правасуддзя былі пераважна скіраваны супраць калоніі Масачусэтс у сувязі з адсутнасцю рэакцыі каланіяльнай адміністрацыі на акцыю па знішчэнні чаю, то гэты закон закранаў усе ўладанні брытанскага караля на Паўночнаамерыканскім кантыненце. Таксама Кватэравальны акт з’яўляецца самым невялікім з невыносных законаў: ён змяшчае толькі 3 кароткіх раздзелы (а кожны з астатніх меў прыкладна па 20).

Закон 1765 года
---------------

Кватэравальны акт 1765 г. дзейнічаў з 3 мая 1765 г. па 24 сакавіка 1767 г. Вайскоўцы размяшчаліся у свабодных жылых пабудовах за кошт каланіяльнай адміністрацыі на час вядзення Сямігадовай вайны.

Акт сустрэў шматлікія выпадкі сабатажу, як з боку адміністрацый усіх 13 калоній акрамя Пенсільваніі, так і з боку асобных каланістаў. Адзін каланіст у Нью-Ёрку быў нават паранены падчас узнікшых хваляванняў у сувязі са спробамі размясціць брытанскія войскі ў горадзе ў 1766 годзе.

Кароткі змест Закона 1774 года
------------------------------

Закон дазваляў размяшчэнне вайскоўцаў у свабодных жылых альбо нежылых пабудовах (пустых дамах харчэўнях, гасцініцах, пабудовах для жывёлы ці гаспадарчага інвентара) непасрэдным рашэннем губернатара той ці іншай амерыканскай калоніі на працягу 24-х гадзін пасля ўзнікнення такой патрэбы пры адсутнасці вайсковай казармы альбо калі казарма не магла змясціць усіх вайскоўцаў. Прычына новай рэдакцыі закона была звязана з тым, што раней губернатару было цяжка атрымаць дазвол ад мясцовай каланіяльнай адміністрацыі на размяшчэнне вайскоўцаў па-за межамі казармы.

Рэакцыя 13 калоній на новую рэдакцыю Закона
-------------------------------------------

Прыняцце гэтага і іншых невыносных законаў стала прычынай склікання 1-га i 2-га Кантынентальнага кангрэса, якія выпрацоўвалі контр-меры ў дачыненні да метраполіі, а потым і распачалі вайну за незалежнасць калоній.

Гл. таксама
-----------

* Бостанскі партовы акт
* Акт ажыццяўлення правасуддзя
* Масачусэцкі ўрадавы акт
* Квебекскі акт

Дакументы
---------

* Text of the Act of 1765 (Арыгінальны тэкст Закона 1765 г.)
* The Quartering Act (1774) Yale Law School. Lilian Goldman Law Library. The Avalon Project. Documents in Law, History and Diplomacy. (Арыгінальны тэкст Закона 1774 г.)
* Невыносныя законы ў беларускім перакладзе