**Маскстрэумен** або **Москенстрэумен** — сістэма прыліўных віроў, адных з самых моцных у свеце, якая фарміруецца паблізу Лафатэнскіх астравоў у Нарвежскім моры. Размешчаны недалёка ад невялікага вострава Москен[en], прыкладна пасярэдзіне паміж Лафатэнскім мысам (нарв.: Lofotodden) камуны Москенес і востравам Вярой  (руск.) (бел.. Москенстрэумен незвычайны тым, што ўтвараецца ў адкрытым моры, а большасць іншых віроў бываюць у закрытых пратоках і рэках. Ён узнікае з-за спалучэння некалькіх фактараў, асноўнымі з якіх з’яўляюцца моцныя паўсутачныя прылівы і своеасаблівая форма марскога дна, а таксама дзякуючы наяўнасці дробнага хрыбта паміж астравамі Маскенесея і Вярой, які ўзмацняе і закручвае прыліўныя плыні.

Маскстрэўмен з’яўляўся ў шматлікіх гістарычных апісаннях, звычайна ў перабольшаным маштабе. Ён таксама шырока вядомы пад назвай **Малстром** — скандынаўскае слова, якое азначае «моцны вір» і паходзіць ад спалучэння галандскіх слоў *мален* (малаткі) і *строом* (паток). Гэты тэрмін быў уведзены ў англійскую мову Эдгарам Аланам По ў сваім апавяданні 1841 года «У палоне Мальстрома  (укр.) (бел.». По прыводзіць альтэрнатыўную назву віра ў радку: «А для нас, нарвежцаў, гэта Москестром - ад вострава Моске, які тырчыць пасярод той вадаверці»

Апісанне і механізм
-------------------

Москстраумен размешчаны паміж Лафатэнскім мысам (нарв.: Lofotodden) камуны Москенесея і востравам Вярой  (руск.) (бел. каля невялікага вострава Москен. Ён прадстаўляе сабой магутныя прыліўныя плыні, якія праходзяць праз плыткаводдзе паміж гэтымі астравамі і Атлантычным акіянам, і глыбокі Вестфіёрд, ствараючы віхуры і віры, самы вялікі з якіх мае дыяметр 40-50 м і ўздымае на паверхні вады рабізну амплітудай да 1 метра.

Цячэнне шырынёй каля 8 км. Яно нясе розныя дробныя мікраарганізмы, тым самым прыцягваючы рыбу і рыбацкія лодкі. Паток плыні самы моцны ў ліпені-жніўні. Яе добра відаць з самалёта або прылеглага Лафатодэн Хіл (601 м над узроўнем мора), што на востраве Москенесея. Ёсць рэгулярныя паездкі на лодцы паміж астравамі Москенесея і Вярой.

Зноскі
------

1. ↑  Craig Glenday (Ed.) Guinness World Records 2006, ISBN 1-904994-02-4 p. 76
2. ↑  Edgar Allan Poe, «A Descent into the Maelström» Архівавана 15 березня 2012. *Graham’s Magazine*, 1841.
3. ↑  B. Gjevik, H. Moe and A. Ommundsen (1997). "Sources of the Maelstrom" (PDF). *Nature*. Vol. 388, no. 6645. pp. 837–838. doi:10.1038/42159. Архівавана з арыгінала (PDF) 5 сакавіка 2016. Праверана 19 вересня 2016. `{{cite news}}`: Праверце значэнне даты ў: `|accessdate=` (даведка)
4. ↑  Tom Kopel *Ebb and Flow: Tides and Life on Our Once and Future Planet*, Dundurn Press, 2007. — Р. 78—79. — ISBN 1-55002-726-3.
5. ↑  Jules Brown The Rough Guide to Barcelona, Rough Guides, 2004 ISBN 1-84353-218-2, p. 374
6. ↑  Maelstrom and coastal caves **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 6 верасня 2010. Праверана 19 вересня 2016.

Спасылкі
--------

* Den Norske Los, Bind 5: Rørvik-Lødingen og Andenes Архівавана 3 листопада 2019. — Norwegian pilot guide with information about Mokstraumen (pages 234—236)
* yr.no: Sea currents Архівавана 2 грудня 2020.
* Edgar Allan Poe: A Descent Into the Maelstrom (1841) — complete text

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · American Cycl. (1879) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4762315-9 · VIAF: 239663758 |