**Храм-пахавальня полацкіх епіскапаў** — колішні праваслаўны храм у Полацку, узведзены, верагодна, у пачатку — першай палове XII ст. Храмы-пахавальні на Ніжнім замку і ў Ефрасіннеўскім манастыры будавала адна арцель, але храм-пахавальня Ефрасіннеўскага манастыра быў пабудаваны першым.

Рэшткі храма-пахавальні былі выяўлены пры раскопках на тэрыторыі Спаса-Праабражэнскага манастыра.

Архітэктура
-----------

Храм уяўляў сабой шасціслуповы, трохнефны крыжова-купальны будынак з адной апсідай і хорамі на захадзе. 3 паўднёвага, паўночнага і заходняга бакоў храм абкружала шырокая галерэя, аб'ёмы якой мелі выгляд прытвораў. Пад яе падлогай знойдзены старажытныя пахаванні ў цагляных скляпах, магчыма, полацкіх епіскапаў. Сцены будынка былі выкладзены з плінфы ў тэхніцы «са схаваным радам», у яго аздобе шырока выкарыстоўваліся роспісы, у пакрыцці падлогі — дэкаратыўныя керамічныя пліткі і мазаікі.

Фрэскавым жывапісам былі пакрыты сцены асноўнага храма і галерэй, ад якога захаваліся, па-сутнасці, толькі асобныя фрагменты. Па манеры пісьма яны падобныя да кіеўскай школы жывапісу.

Плінфа канца XI — пачатку XII ст. з чарцяжом храма-пахавальні, выяўленая ў 2017 годзе
Аднаапсіднасць вылучае полацкія храмы-пахавальні сярод усіх помнікаў усходнеславянскага дойлідства, бо падобныя такія прыёмы будаўніцтва на Русі дагэтуль не сустракаліся. Новаўвядзенні, на думку П. А. Рапапорта, могуць тлумачыцца тым, што полацкія князі ў час вяртання са ссылкі ў Візантыю маглі прывезці з сабой новага дойліда, які развіў некаторыя мясцовыя традыцыі і ўключыў у іх новыя архітэктурныя прыёмы, напрыклад, шырока распаўсюджаную ў Візантыі муроўку сцен «са схаваным радам». Не выключана, што візантыйскі дойлід быў запрошаны ў Полацк да высылкі князей, г.зн. да 1130 г. што вельмі верагодна, калі ўлічыць даўнія сувязі Полацка з Візантыяй.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Лазука Б. А. Гісторыя беларускага мастацтва (у двух тамах). Том І. Мінск, «Беларусь», 2007
2. 1 2 3  Д. У. ДУК. ГІСТОРЫЯ ПОЛАЦКА: ПА МАТЭРЫЯЛАХ АРХЕАЛАГІЧНЫХ ДАСЛЕДАВАННЯЎ

Літаратура
----------

* Полацкі Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. С. 467—468.

Спасылкі
--------

* Храм-пахавальня Спаса-Ефрасіннеўскага манастыра // сайт Спаса-Ефрасіннеўскага манастыра
* Храм-пахавальня полацкіх епіскапаў на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Звесткі пра храм-пахавальню на сайце Radzima.org

| ⛭Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр |
| --- |
| Храмы | Крыжаўзвіжанскі сабор ·  Спаса-Праабражэнская царква ·  Ефрасіннеўская царква ·  Храм-пахавальня1 |  |
| Збудаванні | Брама-званіца ·  Трапезная ·  Жылыя карпусы |
| Рэчы | Крыж Ефрасінні Полацкай ·  Пячаць Ефрасінні Полацкай |
| Постаці | Ефрасіння Полацкая ·  Гардзіслава Святаслаўна |
| 1Не захаваўся. |

| ⛭Полацкая школа дойлідства |
| --- |
| Полацк | Сафійскі сабор • Княжацкі церам • Княжацкі храм • Царква на рове • Царква на стрэлцы Ніжняга замка • Бельчыцкі Барысаглебскі манастыр (Вялікі сабор • Пятніцкая царква • Барысаглебская царква • Храм-трыконх) • Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр (Спаса-Праабражэнская царква • Храм-пахавальня полацкіх епіскапаў) • Багародзіцкі манастыр |
| Віцебск | Дабравешчанская царква |
| Мінск | Замкавая царква |