recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Еўлеўскі калядны казёл, 21 снежня 2009
**Еўлеўскі казёл** (шведск.: Gävlebocken) — саламяная фігура каляднага казла, якую ўсталёўваюць у шведскім горадзе Еўле, пачынаючы з 1966 штогод, перад першай нядзеляй Адвенту.

Гісторыя
--------

У 1966 у прадпрымальніка Стыга Гаўлена ўзнікла ідэя ўсталяваць на Замкавай плошчы ў Еўле гіганцкі варыянт традыцыйнага Каляднага казла. Стыг падзяліўся ідэяй і накідам будучай фігуры са сваім братам Ёргенам Гаўленам, які ў той час узначальваў Пажарную ахову Еўле. Пажарнікі пабудавалі гэту фігуру (і рабілі гэта да 1970 года, а потым з 1986 да 2002 г.). Першага казла прафінансаваў Гары Стрэм, і 1 снежня 1966 саламяная фігура, вышынёй у 13 м, даўжынёю ў 7 м і вагой у 3 т, была ўсталявана на плошчы. Але ў Навагоднюю ноч, як толькі гадзіннік прабіў 12, казёл быў падпалены.

З таго часу Еўлеўскага казла падпальваюць амаль штогод — але менавіта гэты факт зрабіў яго і горад Еўле сусветнавядомымі. Аднак падпал з'яўляецца злачынствам і класіфікуецца як сабатаж. Гарадскімі ўладамі ажыццяўляюцца спробы не дазволіць злачынцам знішчаць казла: для гэтага, напрыклад, з 2006 фігуру апрацоўвалі пажарастойкім матэрыялам. Але з-за гэта казёл мокнуў і выглядаў непрыгожа, таму з 2010 да яго, замест гэтага, прыстаўленыя ахоўнікі.

Галерэя
-------

* Падпалены казёл у 1998Падпалены казёл у 1998
* Калядны казёл у 2003, за два дні да таго, як быць падпаленымКалядны казёл у 2003, за два дні да таго, як быць падпаленым
* Калядны казёл у 2004Калядны казёл у 2004
* Калядны казёл у 2006Калядны казёл у 2006
* Калядны казёл у 2011Калядны казёл у 2011

Зноскі
------

1. ↑  Gavlebockens historia - Gävle stads webbplats Архівавана 9 снежня 2012.
2. ↑  Hökerberg, Josefine (28 november 2010). "Julbocken invigdes". Aftonbladet.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Еўлеўскі казёл
* Афіцыйны сайт
**Электрацягнік «Сокал-250»** (**ЭС250**), больш вядомы як проста **«Сокал»** — даследчы расійскі высокахуткасны двухсістэмны (можа працаваць як на пастаянным, так і на пераменным току) электрацягнік, які распрацоўваўся на працягу сямі гадоў шэрагам канструктарскіх бюро. Доследны ўзор быў сабраны да 2000 годзе пры садзейнічанні тагачаснага расійскага міністра шляхоў зносін Анісенкі і РАТ «ВСМ».

Распрацоўка канструкцыі
-----------------------

Электрацягнік «Сокал» распрацаваны ў ЦКБ марской тэхнікі «Рубін». Ён ствараўся сумеснымі намаганнямі каля шасцідзесяці прадпрыемстваў, у тым ліку ЦНДІ Судовай электратэхнікі і тэхналогіі, суднабудаўнічай фірмы «Алмаз», Ціхвінскага завода транспартнага машынабудавання «Тытран». Высокахуткастная каляска для вагона стваралася ў УНДІтрансмаш, даследаванні па трываласці вагонных карпусоў праводзіліся ў ЦНДІ суднабудавання імя акадэміка А. Н. Крылова, бартавая сістэма камп'ютэрнага кіравання распрацоўвалася ў НПО «Аўрора». К 2000 году быў зроблены даследчы ўзор «Сокала» з шасцю вагонамі на два рода тока, сталый і пераменны, канструкцыйная хуткасць 250 кілометраў у гадзіну.

Зноскі
------

1. ↑  *Назаров О.Н.*. История высокоcкоростного электропоезда ЭС250 «Сокол» **(нявызн.)**. *Профессионально об электропоездах*.  The EMU pages. Праверана 22 сакавіка 2017.
Вялікі Стаўрапольскі канал
**Вялікі Стаўрапольскі канал** (да 1970 года — **Кубань-Калаўскі канал**, руск.: Большой Ставропольский канал) — арашальна-абвадняльны канал у Стаўрапольскім краі Расійскай Федэрацыі. Адкрыты ў 1967 годзе. Злучае раку Кубань з Чаграйскім вадасховішчам (Калмыкія). Даўжыня больш за 480 км. Прапускная здольнасць 180 м³/с. На Вялікім Стаўрапольскім канале — Вялікае вадасховішча.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сож (значэнні).
**«Сож»** — гасцініца ў Гомелі, размешчаная ў цэнтры горада на скрыжаванні вуліц Савецкай (№ 14) і Сялянскай (№ 16). Пабудавана ў 1960 годзе па праекце архітэктара В. Бурлака. Разлічана на 291 месца. На 1-м паверсе размяшчаліся рэстаран «Сож», цырульня, майстэрня па рамонце і пашыве адзення, бюро падарожжаў і экскурсій «Інтурыст».

Рэстаран «Сож» адкрыты ў 1956 годзе. Гандлёвая плошча складае 295 м². Мае 2 залы, у т.л. банкетная. Адначасова можа абслужыць 142 чал. У асартыменце меліся фірменныя стравы, увечары іграў вакальна-інструментальны ансамбль.

Архітэктура
-----------

4-павярховы Г-падобны ў плане будынак, архітэктурнае рашэнне якога арганічна ўпісваецца ў забудову вуліц, якая склалася гістарычна.

Літаратура
----------

* «Сож» // Гомель. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1991. — 528 с. ISBN 5-85700-054-8
З пачаткам адлігі снежнае покрыва растае і ператвараецца на хлюпоту.
**Адліѓа** — павышэнне тэмпературы атмасферы да дадатных значэнняў узімку ці напачатку вясны ва ўмераных і высокіх шыротах Зямлі. Прыводзіць да поўнага ці частковага раставання снежнага і лядовага покрыва. Адбываецца з-за прыходу цёплых паветраных мас з іншых раёнаў, суправаджаецца пахмурным імглістым надвор'ем. Пры паніжэнні тэмпературы пасля адлігі ўтвараецца галалёдзіца.

Літаратура
----------

* Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9. — С. 15.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 119832641 · LCCN: sh85134518 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мунц.

**Марціна Мунц** (ням.: Martina Munz; нар. 26 снежня 1955, Цюрых, Швейцарыя) — швейцарскі палітык Сацыял-дэмакратычнай партыі Швейцарыі, дэпутат Нацыянальнага Савета  (польск.) (бел. Федэральнага Сходу з 2013 года.

Біяграфія
---------

Мунц з’яўляецца членам Нацыянальнага Савета  (польск.) (бел. з 9 верасня 2013 года, калі заняла месца Ханса-Юрга Фера  (ням.) (бел. які сышоў у адстаўку. З таго часу двойчы пераабіралася. У рамках парламенцкай працы з’яўляецца членам камісіі па прававых пытаннях Нацыянальнага Савета.

Паводле яе ўласных заяў, Мунц уступіла ў Сацыял-дэмакратычную партыю Швейцарыі ў 1993 годзе. З’яўляецца членам Кантанальнага савета кантона Шафгаўзен  (ням.) (бел. са студзеня 2000 года, а з сакавіка 2009 года і кіраўніком аддзялення Сацыял-дэмакратычнай партыі Швейцарыі ў кантоне. 28 чэрвеня 2016 года была абраная прэзідэнтам Швейцарскага свабоднага альянсу за геннанемадыфікаваныя прадукты.

Мунц атрымала адукацыю ў галіне сельскай гаспадаркі Швейцарскай вышэйшай тэхнічнай школы Цюрыха і з’яўляецца настаўнікам прафесійнай школы.

Замужам, мае чацвярых дзяцей. Жыве ў камуне Халау  (руск.) (бел. кантона Шафгаўзен.

4 лютага 2021 года ўзяла шэфства над Юліяю Слуцкай, заснавальніцай «Press Club Belarus» і беларускай палітычнай зняволенай. 28 верасня 2021 года стала патронам Алены Талкачовай, журналісткі «TUT.BY» і палітвязня.

Зноскі
------

1. ↑  SP Schweiz: Eine Ikone tritt zurück, Neue Zürcher Zeitung  (укр.) (бел. 24 мая 2013
2. ↑  Rubrik *Über mich* martinamunz.ch, 15 сакавіка 2014
3. ↑  *Präsidium.* gentechfrei.ch, 7 лістапада 2020.
4. ↑  Members of Parliament from Switzerland, Germany and Ireland take over godparenthood for Yuliya Slutskaya, Katsiaryna Andreyeva and Vitold Ashurak (англ.).  Libereco (4 лютага 2021). Архівавана з першакрыніцы 4 лютага 2021. Праверана 24 лютага 2021.
5. ↑  Members of Parliament from Germany, Switzerland and Ukraine adopt political prisoners Piotr and Yuliya Marchanka, Alena Talkachova and Mikhail Ferenets (англ.).  Libereco – Partnership for Human Rights (28 верасня 2021). Архівавана з першакрыніцы 2 кастрычніка 2021. Праверана 2 кастрычніка 2021.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Старонка Марціны Мунц на сайце Федэральнага Сходу Швейцарыі Архівавана 23 мая 2021.
* Interessenbindungen Марціны Мунц на сайце lobbywatch.ch

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гінцбург.
**Еўзель Гаўрылавіч Гінцбург** (**Восіп Гаўрылавіч Гінцбург**; 1812, Віцебск — 12 студзеня 1878, Парыж) — расійскі філантроп, фінансіст, барон. Заснавальнік баронскага роду Гінцбургаў.

Біяграфія
---------

Сын равіна. Атрымаў традыцыйнае яўрэйскае выхаванне. Займаўся віннымі водкупамі ў Бесарабскай, Кіеўскай і Валынскай губернях. Падчас Крымскай вайны трымаў вінны водкуп у абложаным Севастопалі. У 1859 заснаваў у Санкт-Пецярбургу адзін з найбуйных у Расіі банкаў, які занёс значны ўнёсак у развіццё крэдытнага фінансавання ў Расіі. Субсідаваў будаўніцтва чыгунак, здабычу золата на Урале, Алтаі і ў Забайкаллі.

На яго ініцыятыву царскі ўрад дазволіў пабудаваць першую сінагогу ў Пецярбургу (Вялікую Харальную Сінагогу), яўрэйскую абшчыну якой ён узначальваў. У 1863 заснаваў Таварыства для распаўсюджвання асветы паміж яўрэямі ў Расіі і амаль цалкам яго субсідаваў.

У 2 жніўня 1874, услед за сваім сынам Гарацыем, атрымаў ад вялікага герцага Гесэн-Дармштацкага баронскі тытул; 19 красавіка 1875 года Аляксандр II дазволіў карыстанне гэтым тытулам у Расіі.

Зноскі
------

1. 1 2  *Pas L. v.* Genealogics — 2003.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847329'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847326'></a>

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Еўзель Гаўрылавіч Гінцбург на Вікісховішчы |

* Артыкул у Энцыклапедыі *Брытаніка*
* Кіеўскія Ротшыльды (старонкі гісторыі)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская · Новы · Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 308698977 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Адлюстраванне.
**Адлюстрава́нне** — уласцівасць матэрыі, якая заключаецца ў перадачы асаблівасцяў аб'екта або працэсу, якія адлюстроўваюцца. Выяўляецца ў здольнасці любой рэчы ў неарганічнай прыродзе ўзнаўляць такія змены, адбіткі, рэакцыі, якія знаходзяцца ў адпаведнасці (або падабенстве) з рэччу, якая на яе ўздзейнічае.

Жывыя арганізмы выкарыстоўваюць уласцівасць адлюстравання як сродак самазахавання і самапрыстасавання да навакольнага асяроддзя, пачынаючы ад раздражняльнасці  (руск.) (бел. раслін і прасцейшых арганізмаў. У ходзе эвалюцыі раздражняльнасць як агульная ўласцівасць арганізма прасцейшых ператвараецца ў элементарную адчувальнасць  (руск.) (бел. нервовай тканкі, а потым — у непасрэдную псіхічную дзейнасць жывёл у працэсе развіцця органаў пачуццяў і галаўнога мозга.

У выніку працяглага працэсу антрапагенезу узнікаюць і развіваюцца свядомае псіхічнае адлюстраванне і дзейнасць людзей. Вышэйшая, спецыфічная чалавечая форма адлюстравання — свядомасць.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
**Суперліга** (англ.: The Super League) — планаванае штогадовае спаборніцтва па футболе, у якім будзе ўдзельнічаць пэўная група вядучых еўрапейскіх клубаў. 19 красавіка 2021 года, пасля доўгіх спекуляцый з нагоды магчымага фармавання дадзенага турніру, з’явілася афіцыйнае пацверджанне стварэння Суперлігі. Яна была заснаваная дванаццаццю клубамі, чакаецца, што да іх далучацца яшчэ тры. Гэтыя 15 клубаў стануць пастаяннымі ўдзельнікамі Суперлігі, яшчэ пяць каманд змогуць штогод прэтэндаваць на ўдзел, які будзе залежаць ад іх дасягненняў у папярэднім сезоне. Па заяве кіраўніцтва Суперлігі, гэта спаборніцтва пачнецца «як мага хутчэй». Фларэнтына Перэс — першы старшыня гэтага турніру.

Клубы-заснавальнікі
-------------------

Дванаццаць клубаў былі абвешчаныя заснавальнікамі Суперлігі, яшчэ тры павінны далучыцца да іх пасля. У спіс каманд уваходзіць шэсць англійскіх клубаў, а таксама па тры італьянскіх і іспанскіх клуба. Усяго ж сталымі ўдзельнікамі Суперлігі будуць лічыцца пятнаццаць каманд.

* Вялікабрытанія Арсенал
* Вялікабрытанія Ліверпул
* Вялікабрытанія Манчэстэр Сіці
* Вялікабрытанія ФК Манчэстэр Юнайтэд
* Вялікабрытанія Тотэнхэм Хотспур
* Вялікабрытанія Чэлсі
* Італія Інтэрнацыянале
* Італія Мілан
* Італія Ювентус
* Іспанія Атлетыка Мадрыд
* Іспанія Барселона
* Іспанія Рэал Мадрыд

Зноскі
------

1. ↑  Leading European football clubs announce new Super League competition

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Тканкавае (клетачнае) дыханне** — сукупнасць біяхімічных рэакцый, якія праходзяць у клетках жывых арганізмаў, у ходзе якіх адбываецца акісленне вугляводаў, ліпідаў і амінакіслот да вуглякіслага газу і вады. Вызваленая энергія запашваецца ў хімічных сувязях макраэргічных злучэнняў (АТФ і інш.) і можа быць выкарыстана па меры неабходнасці. Уваходзіць у групу працэсаў катабалізму. Аб фізіялагічных працэсах транспарціроўкі да клетак мнагаклетачных арганізмаў кіслароду і выдаленні ад іх вуглякіслага газу гл. артыкул Дыханне.

Гл. таксама
-----------

* Закісанне

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis · Universalis · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12440837h · GND: 4161796-4 · LCCN: sh85021667 · Microsoft: 66517615 |
**Кліпертан** (фр.: île Clipperton, неафіцыйна: *île de la Passion*) — незаселены каралавы атол у Ціхім акіяне, які належыць Францыі. Плошча атола складае 9 км², знаходзіцца за 1300 км на паўднёвы захад ад Мексікі.

Кальцо сушы поўнасцю абкружае лагуну, якая мае радыус каля 8 км. У лагуне вада днём застойваецца. Самай высокай кропкай вострава з’яўляецца скала Кліпертан вышынёй 21 м.

Месцазнаходжанне вострава Кліпертан
Клімат вострава трапічны, з сярэдняй тэмпературай ад 20 °C да 32 °C. Сезон дажджоў цягнецца з мая па верасень, пад час якога здараюцца трапічныя буры. Вада вакол вострава цёплая дзякуючы заходнім цячэнням, якія плывуць ад мацерыка.
У 1890 годзе сюды былі завезеныя какосавыя пальмы, і зараз яны растуць невялікімі групамі ў некалькіх месцах.

Гісторыя
--------

Востраў былы адкрыты Фернанам Магеланам у 1521 годзе. Сваю сучасную назву востраў атрымаў у гонар пірацкага правадыра Джона Кліпертана, які змагаўся з іспанцамі ў пачатку XVII стагоддзя і выкарыстоўваў гэты востраў як сваю базу.

У 1708 годзе два французскія караблі *Princess* i *Découverte*  прыбылі на востраў і далі яму назву *Île de la Passion*, абвясціўшы яго тэрыторыяй Францыі. Першая навуковая экспедыцыя высадзілася на востраве ў 1725 годзе.

У 1858 годзе востраў быў афіцыйна далучаны да Францыі, і далучаны да яе калоній у Акіяніі, Французскай Палінезіі. У 1897—1931 гг. востраў быў заняты Мексікай, пад французскі кантроль быў вернуты пасля падпісання міжнароднага дагавора. У 1935 годзе востраў быў вылучаны з Французскай Палінезіі ў асобную адміністрацыйную адзінку *Domaine public de l'État français*.

У 2007 годзе кіраванне востравам было даручана непасрэдна французскаму ўраду, а непасрэдным кіраўніком з’яўляецца міністр па заморскім тэрыторыям.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кліпертан

| Краіны Паўночнай Амерыкі |
| --- |
|  | 
* Антыгуа і Барбуда
* Багамы
* Барбадас
* Беліз
* Гаіці
* Гандурас
* Гватэмала
* Грэнада
* Дамініка
* Дамініканская Рэспубліка
* ЗША
* Канада
* Коста-Рыка
* Куба
* Мексіка
* Нікарагуа
* Панама
* Сальвадор
* Сент-Вінсент і Грэнадзіны
* Сент-Кітс і Невіс
* Сент-Люсія
* Трынідад і Табага
* Ямайка

---

Залежныя тэрыторыі
Амерыканскія Віргінскія астравы
Ангілья
Аруба
Банайрэ
Бермудскія астравы
Брытанскія Віргінскія астравы
Гвадэлупа
Грэнландыя
Кайманавы астравы
Кліпертан
Кюрасаа
Мантсерат
Марцініка
Наваса
Пуэрта-Рыка
Сен-Бартэльмі
Сен-Мартэн
Сен-П’ер і Мікелон
Сінт-Мартэн
Цёркс і Кайкас

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | INSEE · INSEE |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12030068p · LCCN: sh90000274 · VIAF: 316431278 |
Афіша аперэты «Арфей у пекле», 1874
**Аперэта** (італ.: operetta, літаральна *маленькая опера*) — адзін з відаў музычнага тэатра, у якім спалучаюцца вакальная і інструментальная музыка, танец, балет, элементы эстраднага мастацтва. Аперэты пішуцца на камічны сюжэт, музычныя нумары ў іх карацейшыя за оперныя, у цэлым музыка аперэты носіць лёгкі, папулярны характар, аднак успадкоўвае напрасткі традыцыі акадэмічнай музыкі.

У XVII — першай палове XIX ст. аперэтаю называлі невялікую, звычайна камічную оперу. Як самастойны музычна-тэатральны жанр сфарміравалася ў сярэдзіне XIX ст. ў Францыі. У аперэце вакальныя нумары (арыі песеннага характару, песні, дуэты, хоры) чаргуюцца з танцамі і размоўнымі дыялогамі. Родапачынальнікам аперэты лічыцца французскі кампазітар Жак Афенбах, які стварыў звыш 100 твораў у гэтым музычным жанры (напр. «Арфей у пекле», 1858; «Чароўная Алена», 1864 і інш.).

Выдзяляюцца наступныя разнавіднасці аперэты: сатырычная французская аперэта — *опера буф* (прадстаўнік — Ж. Афенбах); пранізаная стыхіяй вальсу венская аперэта (І. Штраус — сын, Ф. Зупэ); узбагачаная венгерскімі танцавальнымі рытмамі новая венская аперэта (Ф. Легар, І. Кальман).

У сярэдзіне XIX ст. словам «аперэта» часам называў свае п’есы В. Дунін-Марцінкевіч, у супрацоўніцтве з якім С. Манюшка стварыў свае аперэты «Рэкруцкі набор», «Ідылія» і інш. У 1920-30-я г. былі створаны блізкія да аперэты музычна-камедыйныя творы («Каваль-ваявода», «Простыя сэрцы», «Цудоўная дудка» і інш.), а пастаноўкі «Кухня святасці» Я. Цікоцкага (1931) і «Зарэчны барок» С. Палонскага і М. Іванова (1940) сучаснікамі вызначаліся як «першыя савецкія аперэты». У 1960 — першай палове 1990-х г. шмат выдатных узораў мастацтва аперэты стварылі беларускія кампазітары Ю. Семяняка («Пяе Жаваранак», «Паўлінка», «Тыдзень вечнага кахання» і інш.), Р. Сурус («Несцерка», «Судны час») і інш. У Беларусі аперэты ідуць на сцэне  Музычнага тэатра.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 1 : А-Л. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0152-4, С.120

Літаратура
----------

* Культуралогія: Энцыкл. даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6

Спасылкі
--------

* Радыёсерыял М. Малькова «Гук гісторыі аперэты» (№ 1-15)  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Аперэта на Вікісховішчы |
**Апетыт** (ад лац. *Appetitus* — імкненне, жаданне) — адчуванне, звязанае з патрэбай у ежы, а таксама фізіялагічны механізм, які рэгулюе паступленне ў арганізм харчовых рэчываў.

Апетыт цесна звязаны з дзейнасцю харчовага цэнтра, пераважна з яго аддзеламі ў гіпаталамусе і кары вялікіх паўшар'яў галаўнога мозгу. Апетыт вызначаецца прыходнай у харчовай цэнтр інфармацыяй аб умовах харчавання, паступленні і засваенні ежы, расходаванні харчовых запасаў. Апетыт не вынікае за вычарпаннем запасаў арганізму, а папярэджвае яго, таму шматлікія раздражняльнікі, якія фармуюць апетыт, могуць змяняць сваё сігнальнае значэнне ў адпаведнасці са змяненнем звыклага рэжыму харчавання.

Узбуджэнне апетыту залежыць ад утрымання ў крыві прадуктаў прамежкавага абмену, узроўню засваення іх клеткамі, утрымання ў тканках вады, стану тлушчавых запасаў, скарачэнняў пустога страўніка, паніжэння тэмпературы цела, а таксама ад шматлікіх знешніх раздражняльнікаў, звязаных з умоўна-рэфлекторнай дзейнасцю, як то выгляд і пах ежы, звыклая абстаноўка і іншыя. Тармажэнне апетыту наступае ў выніку акта ежы, расцяжэння сценак страўніка ежай, ўсмоктвання і засваення прадуктаў яе расшчаплення, змены гарманальнага фону.

Літаратура
----------

* Neary NM, Goldstone AP, Bloom SR. "Appetite regulation: from the gut to the hypothalamus". *Clin Endocrinol* (Oxford) 2004;60:153-60. PMID 14725674.
* Wynne K, Stanley S, Bloom S. "The gut and regulation of body weight". *J Clin Endocrinol Metab* 2004;89:2576–82. PMID 15181026.
* Olsen, AnneMarie. (2011). Manipulating fat content of familiar foods at test-meals does not affect intake and liking of these foods among children. 57(3),
* Bates, John E. Brechwald, Whitney A. Hill G. Laura, Kenneth, Dodge A. Orrell-Valente,Joan K.Pettit, Gregory S. (2007). "Just three more bites": An observational analysis of parents’ socialization of children's eating at mealtime. Appetite, 42, 37-45.
* Carlson, Neil R. Donald Heth C. Miller Harold, Donahoe John W. William Buskist, Martin Neil G. and Schmaltz Rodney M. 2010. Psychology: the science of behavior. Toronto: Pearson.
**«Супершоў супербратоў Марыа»** (англ.: The Super Mario Bros. Super Show!) — амерыканска-канадскі анімацыйны серыял заснаваны на персанажах гульні Nintendo *Super Mario Bros.* і *Super Mario Bros. 2*. Ён здымаўся з 1989 па 1990 год. Паказаны на каналах YTV у Канадзе, NBC і ABC Family у ЗША. 

Мультсерыял падзелены на 3 часткі: «Супер Браты Марыа», акцёрскі серыял «Жыццё Сантэхнікаў» і мультфільм «Легенда аб Зэльдзе».

Сюжэт
-----

Браты Марыа трапілі праз каналізацыю ў Грыбнае каралеўства і выратавалі прынцэсу Піч ад караля Купы. Іх мэта: выратаваць каралеўства ад зла і вярнуцца ў Бруклін. Цяпер Марыа і Луіджы сталі трапляць у пераробкі Купы і іншых зладзеяў у сваіх прыгодах, але яны заўсёды ратуюцца і перамагаюць зладзеяў.

Спасылкі
--------

* Супершоў супербратоў Марыа на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)
* Супершоў супербратоў Марыа (англ.) на сайце *Big Cartoon DataBase*
**Тладыянта няпэўная** (*Thladiantha dubia*) — расліна роду Тладыянта (*Thladiantha*) сямейства Гарбузовыя (*Cucurbitaceae*), якая расце на расійскім Далёкім Усходзе і ў Паўночна-Усходнім Кітаі, дзе абмежавана культывуецца ў дэкаратыўных мэтах. Яна таксама інтрадукавана ў краіны Еўропы, ЗША і Канаду.

Біялагічнае апісанне
--------------------

Батанічная ілюстрацыя. 1872 г. Часопіс «La Belgique horticole» № 22 (plate 6)
Спелы плод
Клубні
Тладыянта няпэўная — шматгадовая травяністая ўчэпістая двухдомная ліяна з адтапырана-валасістымі сцебламі і з сэрцападобным цэльнакрайнім, з вонкавага боку лямцавым лісцем. Плады, якія памерам і формай нагадваюць дробныя агуркі (3 х 7-8 см), да канца верасня чырванеюць, становяцца мяккімі і вельмі салодкімі. У мякаці заключана 40-100 цёмных насенін з цвердай лупінай.

Жыццё тладыянты няпэўнай цесна звязаная з яе апыляльнікам— маленечкай дзікай пчалой віду *Ctenoplectra davidi*. Гэта насякомае з вечара залазіць у раскрыты бутон мужчынскай кветкі. Пераначаваўшы ў цяпле, пчолка на наступную раніцу пералятае да жаночай кветкі і пакідае прынесены пылок на лычык. Гэтая пчолка ніколі не наведвае бахчавыя культуры і, наадварот, свойскія пчолы, а таксама чмялі і восы, якія апыляюць агуркі, дыні і гарбузы, не заўважаюць кветак тладыянты няпэўнай. Мабыць, гэта акалічнасць і прывяла да таго, што ў тладыянты няпэўнай над насенным размнажэннем пераважае вегетатыўнае.

На кожным нізка нахіленым над зямлёй участку надземнага парастка і на ўсіх падземных парастках фармуецца ланцужок клубняў памерам 2-8 см, неядомых. Так як з кожнага клубня наступнай вясной выцягваецца новы парастак і пад зямлёй зноў вырастаюць злучаныя ў выглядзе ланцужкі клубні, то расліна на працягу некалькіх гадоў займае даволі вялікую плошчу (да 10-12 квадратных метраў), утвараючы густую і хутка павялічвальную ў аб’ёме групу.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 130. — 160 с. — 2 350 экз.
4. ↑  Прекрасный сад своими руками. Иллюстрированный справочник цветовода, Данилов В. В. М: «Аделант», 2012 г. 288 с. ISBN 978-5-93642-319-2. С. 226  (руск.)

Літаратура
----------

* Жизнь растений. В 6-ти т. Т. 5. Ч. 2. Цветковые растения / Под ред. А. Л. Тахтаджяна. — М.: Просвещение, 1981

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · Plantarium · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776925568 |

Спасылкі
--------

* Тладианта сомнительная: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)
* *Thladiantha dubia* Архівавана 19 чэрвеня 2019. (фр.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · Plantarium · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776925568 |
**Рама́нішчанскі сельсаве́т** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Акцябрскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Раманішчы.

Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Раманішчаўскі (Раманішчанскі) сельсавет** у складзе Парыцкага раёна Бабруйскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Парыцкім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Палескай вобласці. З 28 чэрвеня 1939 года ў складзе новаўтворанага Акцябрскага раёна Палескай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Бабруйскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Пратасаўскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Левін.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Эпштэйн.
**Эліягу Зееў Левін-Эпштэй** (28 ліпеня 1864, г. Ваўкавыск — 18 ліпеня 1932, г. Рэхавот) — дзеяч сіянісцкага руху, ізраільскі грамадскі дзеяч.

Біяграфія
---------

З юных гадоў член «Хавевей Цыён» у Варшаве — арганізацыі, галоўнай задачай якой было перасяленне габрэяў на гістарычную радзіму ў Зямлю Ізраіля і далейшае іх уладкаваньне там. У 1890 года здзейсніў алію (перасяленне габрэяў у Ізраіль на пастаяннае жыхарства). Адзін з заснавальнікаў горада Рэхавот у Цэнтральнай акрузе Ізраіля. У 1896 годзе ўдзельнічаў у стварэнні фірмы «Кармэль» па забеспячэнні вінамі Расіі. У 1900 годзе заснаваў філіял фірмы ў Нью-Ёрку і ўзначальваў яго доўгія гады. Актыўны дзеяч сіянісцкага руху ў ЗША.

Памёр 18 ліпеня 1932 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  28 ліпеня 1863 г. у Ваўкавыску нарадзіўся бачны дзеяч сіянісцкага руху, ізраільскі грамадскі дзеяч ЛЕВІН-ЭПШТЭЙН Эліягу Зееў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 6806 1142 · VIAF: 97559846 |
**Рамані́стыка** — комплекс філалагічных дысцыплін, якія вывучаюць матэрыяльную і духоўную культуру раманамоўных народаў; раздзел мовазнаўства, які вывучае гісторыю узнікнення і развіцця раманскіх моў і дыялектаў, іх сучасны стан і функцыянаванне.

Узнікла ў Сярэднявеччы, развіваецца з эпохі Адраджэння. Адзін з першых філолагаў-раманістаў — Дантэ (трактат «Пра народнае красамоўства», 1305—1308). Навуковы этап раманістыкі пачаўся ў 1830-я гг. з прац Ф. Дзіца, які апіраўся на параўнальна-гістарычны метад вывучэння раманскіх моў у іх эвалюцыі ад класічнай латыні. Новы імпульс раманістыка набыла ў выніку пераносу ўвагі на праблему рэканструкцыі народнай латыні як рэальнай асновы раманскіх моў (працы Г. Шухарта, Г. Гробера).

У канцы 19 ст. на раманістыку паўплывалі ідэі младаграматызму (працы В. Маер-Любке). Вялікае значэнне для раманістыкі мела пашырэнне лінгва-геаграфічнага (картаграфічнага) метаду даследавання дыялектаў, асновы якога закладзены Ж. Жыльеронам. 

У пачатку 20 ст. пад уплывам ідэй Ф. дэ Сасюра павялічылася цікавасць да апісання сучаснага стану раманскіх моў. З другой паловы 20 ст. параўнальна-гістарычнае вывучэнне гэтых моў характарызуецца большай увагай да праблем народнай латыні. З 1925 года дзейнасць раманістаў каардынуе Таварыства раманскага мовазнаўства.

Беларусь
--------

На Беларусі праблемамі раманістыкі займаліся і займаюцца Л. Ф. Кістанава, М. І. Лешчанка, З. Н. Лявіт, У. В. Макараў, А. М. Сцяпанава, М. В. Шарамета і інш.

Літаратура
----------

* Раманістыка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX527738 · BNF: 11933098r · GND: 4050484-0 · LCCN: sh85114963 · Microsoft: 538467412 · NKC: ph125199, ph125212 · SUDOC: 027246698 |

 |
Сэр **Эліят Фіцрой Белгрэйв** (англ.: Sir Elliott Fitzroy Belgrave, нар. 16 сакавіка 1931) — барбадаскі юрыст, дзеючы генерал-губернатар Барбадаса.

1 лістапада 2011 года Белгрэйв, які на той момант займаў пасаду суддзі Вярхоўнага суда Барбадаса, быў прызначаны выконваючым абавязкі генерал-губернатара пасля адстаўкі Кліфарда Хасбендса. 22 мая 2012 года прапанова прэм'ер-міністра Фрэйндэля Сцюарта аб зацвярджэнні Белгрэйва на гэтай пасадзе была ўхвалена каралевай Лізаветай II, і 1 чэрвеня таго ж года Белгрэйв афіцыйна заняў пасаду. Пры гэтым з 30 мая па 1 чэрвеня, пасля таго, як ён склаў свае судзейскія паўнамоцтвы, абавязкі генерал-губернатара выконвала іншы член Вярхоўнага суда Сандра Мейсан.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Тэрміналогія** — сукупнасць тэрмінаў розных галін вытворчасці, тэхнікі, навукі, мастацтва і пад. а таксама сістэма тэрмінаў якой-небудзь адной навуковай дысцыпліны. Кожны народ выпрацоўвае нацыянальную тэрміналогію на аснове роднай мовы, або запазычвае з тэрміналагічных сістэм іншых народаў. Для ўтварэння тэрмінаў часам выкарыстоўваюцца словы або паасобныя элементы словаў з мёртвых моваў (напр. старажытнагрэчаскай, лацінскай).

Звычайна, разам з плённым развіццём якой-небудзь галіны вытворчасці, тэхнікі, навукі, мастацтва і пад. у пэўную гістарычную эпоху, шырока развівалася і адпаведная тэрміналогія, напр. філасофская ў Старажытнай Грэцыі, мастацкая ў Італіі эпохі Адраджэння, мараплаўная ў Галандыі 17 ст. ваенная ў Францыі эпохі напалеонаўскіх войнаў.

Гл. таксама
-----------

* Тэрмін
* Беларуская тэрміналогія

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Тэрміналогія на Вікісховішчы |
**Тэрмаэлектрычныя прыёмнікі** — прыборы, якія ўжываюцца для рэгістрацыі інфрачырвонага цеплавога выпраменьвання. Іх дзеянне заснавана на тэрмаэлектроннай эмісіі, яны рэагуюць на паглынутае выпраменьванне праз награванне свайго адчувальнага элемента. Тэрмаэлектрычныя прыёмнікі рэгіструюць выпраменьванне ў шырокім спектральным дыяпазоне. Для надзейнай абароны прыёмніка ад старонняга цеплавога ўздзеяння пры рэгістрацыі ІЧ-выпраменьвання (8-12 мкм) яго падвяргаюць глыбокаму астуджэнню вадкім азотам ці геліем. Прыкладамі тэрмаэлектрычных прымачоў могуць служыць балометры і рэльефаграфічныя прыёмнікі.

Зноскі
------

1. ↑  *Анатычук Л. И. и др.* Термоэлектрические приемники излучения // *Прикладная физика*. — М.: 2011. — № 5.
2. ↑  *Анатычук Л.И.* Термоэлементы и термоэлектрические устройства. — Киев: Навукова думка, 1979. — 385 с.

Літаратура
----------

* Грунин В. К. § 2.3.4. Термоэлектрические приёмники излучения // Источники и приёмники излучения: учебное пособие. — СПб.: Издательство СПбГЭТУ «ЛЭТИ», 2015. — 167 с. — ISBN 978-5-7629-1616-5.

Гл. таксама
-----------

* Балометр
* Рэльефаграфічны прыёмнік
| Тэрмаэлектрычныя з’явы |
| --- |
|  |
| ПрынцыпыТэрмаэлектрычныя з'явы(эфект Зеебека, эфект Пельцье, эфект Томсана) · эфект Этынгсгаўзена · Эфект Нернста — Этынгсгаўзена |
| УжываннеТэрмаэлектрычныя матэрыялы · Тэрмапара · Элемент Пельцье · Тэрмаэлектрагенератар · Радыеізатопны тэрмаэлектрычны генератар |
| * Г
* Р
* П
 |

**Тэрмаэлектрычныя з'явы** — сукупнасць фізічных з'яў, абумоўленых узаемасувяззю паміж цеплавымі і электрычнымі працэсамі ў металах і паўправадніках.

Да тэрмаэлектрычных з'яў адносяцца:

* Эфект Зеебека
* Эфект Пельцье
* Эфект Томсана

У некаторай ступені ўсе гэтыя эфекты аднолькавыя, паколькі прычына ўсіх тэрмаэлектрычных з'яў — парушэнне цеплавой раўнавагі ў патоку носьбітаў (гэта значыць адрозненне сярэдняй энергіі электронаў у патоку ад энергіі Фермі).

Абсалютныя значэнні ўсіх тэрмаэлектрычных каэфіцыентаў растуць з памяншэннем канцэнтрацыі носьбітаў; таму ў паўправадніках яны ў дзясяткі і сотні разоў большыя, чым у металах і сплавах.

Гл. таксама
-----------

* Тэрмаэлектрычнасць

Літаратура
----------

* *Сивухин Д. В.* Общий курс физики. — Изд. 4-е, стереотипное. — М.: Физматлит; Изд-во МФТИ, 2004. — Т. III. Электричество. — 656 с. — 5000 экз. — ISBN 5-9221-0227-3; ISBN 5-89155-086-5.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Скамарошка.
**Раманія Раманаўна Скамарошка** (нар. 6 сакавіка 1970, в. Парэчча Гродзенскага раёна Гродзенскай вобласці) — беларускі ўрач, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання. Старшыня Гродзенскай абласной арганізацыі Беларускага Таварыства Чырвонага Крыжа.

Біяграфія
---------

Скончыла Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі інстытут.

Працавала ўрачом-стажорам Гродзенскай абласной дзіцячай клінічнай бальніцы, галоўным урачом Гродзенскага абласнога цэнтра здароўя, намеснікам галоўнага ўрача ўстановы аховы здароўя «Тэрытарыяльна-медыцынскае аб’яднанне № 1 г. Гродна».

Выбіралася членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.

Зноскі
------

1. ↑  Скамарошка Раманія Раманаўна(недаступная спасылка)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Тэрмінатар.
**Тэрмінатар** (лац.: terminare - спыняць) - лінія раздзелу святла, якая аддзяляе асветленую (светлую) частку нябеснага цела ад неасветленай (цёмнай) часткі. Тэрмінатар заўсёды назіраецца ў выглядзе паловы эліпса, прымаючы ў канцы першай і пачатку апошняй чвэрцяў выгляд прамой лініі.

Тэрмінатар Месяца пасля маладзіка называецца ранішнім, а пасля поўні - вячэрнім. Пры назіранні Зямлі з космасу кажуць аб тэрмінатары Зямлі. Калі тэрмінатар перасякае геаграфічныя полюсы Зямлі, наступае раўнадзенства.

Знешні выгляд тэрмінатара можа даць інфармацыю аб паверхні цела, па якім ён праходзіць. Так, напрыклад, размытая лінія тэрмінатара кажа аб наяўнасці атмасферы.
**Тэрмаэлектронная эмі́сія, эфект Рычардсана** — з'ява вылучэння электронаў у вакуум або разрэджанае асяроддзе нагрэтымі целамі (цвёрдымі, радзей — вадкімі). Упершыню даследавана ў 1900—1901 гг. О. У. Рычардсанам (Нобелеўская прэмія па фізіцы 1928 г.).

Пакідаючы рэчыва, электроны павінны мець кінетычную энергію, дастатковую для пераадолення патэнцыяльнага бар'ера. Найменшая велічыня гэтай энергіі мае назву *работа выхаду* і з'яўляецца адной з характарыстык рэчыва.

На з'яве тэрмаэлектроннай эмісіі заснавана дзейнасць многіх электравакуумных і газаразрадных прыбораў і прылад.

Зноскі
------

1. ↑  *Термоэлектронная эмиссия (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

Літаратура
----------

* *Наумчик В. Н.* Физика: словарь-справочник для школьников / В. Н. Наумчик, Э. М. Шпилевский. — Мн.: Новое знание, 2010. — С. 364—365. — 592 с. — 3 010 экз. — ISBN 978-985-475-397-3. (руск.)

Спасылкі
--------

* *Термоэлектронная эмиссия (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* *Работа выхода (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
**Бора Чосіч** (па-сербску *Бора Ђосић/Bora Ćosić*; 5 красавіка 1932, Заграб) — сербскі і харвацкі празаік, эсэіст, публіцыст.

Біяграфія
---------

Бора Чосіч нарадзіўся ў Харватыі, аднак, калі яму было 5 год, сям'я пісьменніка пераехала ў Бялград, дзе ён пражыў больш за паўстагоддзя, да пачатку грамадзянскай вайны, калі эміграваў у Германію. Вывучаў філасофію ў Бялградскім універсітэце, працаваў у рэдакцыях розных часопісаў і на кінастудыі. Як пісьменнік дэбютаваў у сярэдзіне 50-ых гадоў. Аўтар больш за 30 кніг.

Жыве ў Берліне.

Творчасць
---------

Найважнейшы твор пісьменніка — апублікаваная ў 1969 годзе аповесць «Роля маёй сям'і ў сусветнай рэвалюцыі» («Uloga moje porodice u svetskoj revoluciji»). Гумарыстычная аповесць-хроніка, у якой у асаблівым аўтарскім стылі распавядаецца гісторыя тыповай сербскай сям'і падчас Другой сусветнай вайны. Была экранізавана.

Урывак з «Ролі маёй сям'і ў сусветнай рэвалюцыі»:

*Мама звычайна спявала песні, прасуючы бялізну, нягледзячы на зубны боль. Вечарам мы гулялі ў незвычайную гульню «Ня зліся, чалавеча!». Потым мяне павялі да лекара, лекар спытаў: «Ён ва сне дрыгаецца?» Мама адказала: «Дрыгаецца!» Лекар нешта пісаў, пасля сказаў: «Гэта псіхічная траўма ў выніку заўчаснага няўмеранага ўдзелу ў напружанай гульні!» Потым сказаў мне: «Глядзі на аблокі і ні пра што не думай!» Я адказаў: «Добра!» Мама купіла мне кубікі; я сказаў: «Гэта лухта!» Я хацеў чытаць кнігу «Незвычайныя прыгоды Карыка і Валі», рускага паходжання. Мама сказала: «Гэта цябе пагубіць!» Я сказаў: «Ну і няхай!»*

Творы
-----

* «Vidljivi i nevidljivi čovek», 1962
* «Sodoma i Gomora», 1963
* «Uloga moje porodice u svetskoj revoluciji», 1969
* «Poslovi/sumnje/snovi Miroslava Krleže», 1983
* «Doktor Krleža», 1988
* «Dnevnik apatrida», 1993
* «Dobra vladavina i psihopatologija njenog svakodnjevlja», 1995
* «Carinska deklaracija», 2000



1. ↑  Bora Ćosić // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
2. ↑  Bora Ćosić // Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija — 2009.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3407324'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Чайкоўскі.
**Людовік Іосіфавіч Чайкоўскі** (1861 — ?) — грамадзянскі інжынер, архітэктар.

Біяграфія
---------

### Дзяцінства і адукацыя

Нарадзіўся ў 1861 годзе.

Першапачатковую адукацыю атрымаў у Ломжынскай класічнай гімназіі. У 1882 годзе паступіў у Санкт-Пецярбургскі ўніверсітэт, а потым, з другога курса, перайшоў у 1884 годзе ў Пецярбургскі інстытут грамадзянскіх інжынераў. Выпушчаны ў 1892 годзе са званнем грамадзянскага інжынера.

### Прафесійная дзейнасць

З чэрвеня 1892 года займаў пасаду памочніка начальніка станцыі Пецярбургска-Варшаўскай чыгункі ў Санкт-Пецярбургу.

Не пазней 1908 года стаў малодшым інжынерам пры будаўнічым аддзяленні гродзенскага губернскага праўлення.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Барановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892. С. 370
2. ↑  Памятная книжка по Гродненской губернии на 1908 год. Стр. 7(недаступная спасылка)
| ⛭Бітвы трэцяй кааліцыі (1805) |
| --- |
| 
* Ульмская кампанія
	+ Вертынген
	+ Альбеке
	+ Міхельсберг
	+ Ульм
* Трафальгар
* Хайдэнхайм — Трохтэльфінген — Нойштат
* Эльхінген
* Кальдзьера
* Крэмс (Дзюрэнштэйн)
* Амштэтэн
* Марыяцэль
* Холабрун
* Аўстэрліц
* Прэсбургскі мір

 |

**Прэсбургскі мір 1805 года** (ням.: Pressburger Frieden; фр.: Traité de Presbourg) — мірны дагавор паміж Францыяй і Аўстрыяй, заключаны 26 снежня 1805 года ў Прэсбургу (Браціслава) пасля разгрому Аўстрыі ў Аўстэрліцкай бітве і яе поўнага паражэння ў вайне Трэцяй кааліцыі.

Паводле Прэсбургскага міру, Аўстрыя саступала Напалеону, як каралю Італіі, Венецыянскую вобласць, Істрыю (акрамя Трыеста) і Далмацыю і прызнавала ўсе французскія захопы ў Італіі. Акрамя таго Аўстрыя пазбаўлялася таксама ўсіх сваіх уладанняў на захад ад Карынтыі, якія пераходзілі пад уладу галоўных саюзнікаў Напалеона ў імперыі:

* Курфюрства Баварыя атрымала Ціроль з Брыксенам і Трэнтам, Форарльберг, правабярэжжа Іна, Бургау і Ліндау, а таксама Пасау і Айхштэт, адарваныя ад Зальцбургскага курфюрства;
* Курфюрства Вюртэмберг набыло былыя аўстрыйскія ўладанні ў Швабіі: Альтдорф, Гогенберг, Неленбург, Эхінген і Бондорф;
* Курфюрства Бадэн атрымала Канстанц, а таксама тэрыторыю герцагства Брэйсгау, уключаючы Фрайбург і Ортэнау.

Больш таго, імператар Франц II прызнаў за манархамі Баварыі і Вюртэмберга тытулы каралёў, што вывела іх з-пад улады інстытутаў Свяшчэннай Рымскай імперыі. Аўстрыя таксама выплачвала Францыі кантрыбуцыю ў суме 40 млн. флорынаў.

У якасці кампенсацыі Аўстрыя атрымлівала адносна невялікую тэрыторыю, якая ўключала Зальцбург і былое абацтва Берхтэсгадэн, а для былога курфюрста Зальцбургскага Фердынанда Габсбурга было створана новае герцагства Вюрцбург.

Змены, прадугледжаныя Прэсбургскім мірам 1805 года, азначалі канец аўстрыйскага панавання ў Свяшчэннай Рымскай імперыі і спрыялі яе роспуску ў 1806 годзе.

Літаратура
----------

* Прэсбургскі мір // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
**Вібрыёны** (*Vibrio*) — род бактэрый сямейства *Vibrionaceae*; больш за 40 відаў. Прамыя або выгнутыя палачкі (0,4-0,7 х 1,5-2,3 мкм). Рухомыя. Рухомасць забяспечваюць адзін ці некалькі жгуткоў, размешчаныя палярна (мона-і лафатрыхі). Споры і капсулы не ўтвараюць, аднак большасць відаў пакрыта звонку абалонкай, утворанай вырастам вонкавага пласта клеткавай сценкі. Паводле метаду Грама прадстаўнікі роду афарбоўваюцца адмоўна, большасць відаў аксідаза-станоўча. Сярод прадстаўнікоў роду найбольш распаўсюджаныя факультатыўныя анаэробы. У медыцынскай літаратуры апісана, што ўзнікненню і распаўсюджванню вібрыёнаў на водных аб’ектах спрыяе ўтрыманне азоту больш за 1 мг на 1 л вады, а закісленне вады наадварот вядзе да згубы мікраарганізмаў. Некаторыя прадстаўнікі роду, такія як *Vibrio cholerae* — галафільныя, гэта значыць могуць развівацца ў вадкіх пажыўных асяроддзях, якія змяшчаюць да 25 % NaCI.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776154503 |
**Прэпарыс** — востраў у Бенгальскім заліве. Уваходзіць у склад дзяржавы М’янма. Плошча - 8,1 км². Насельніцтва (2014 г.) - 50 чал.

Геаграфія
---------

Востраў Прэпарыс месціцца ў Бенгальскім заліве ў 350 км на паўднёвы захад ад Янгона, сталіцы М'янмы. Даўжыня з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад - 7,9 км. Найбольшая шырыня - 1,81 км. З'яўляецца часткай астраўной дугі, якая ўзнікла ў выніку сутыкнення геалагічных пліт Інда-Аўстралійскай і Еўразійскай. Паверхня даволі плоская, складзена вапнякамі. 

Клімат трапічны вільготны, вызначаны мусонамі, якія пачынаюцца ў сярэдзіне мая і працягваюцца да пачатку кастрычніка.

Прырода
-------

Большая частка вострава пакрыта нізкім лесам і хмызнякамі. Фаўна прадстаўлена марскімі птушкамі, малпамі, яшчаркамі, чарапахамі.

Гісторыя
--------

Востраў быў здаўна вядомы арабскім маракам, якія, аднак, амаль не наведвалі яго з-за неспрыяльных марскіх плыняў і скал. У XVI ст. быў адкрыты партугальцамі. У 1948 г. увайшоў у склад М'янмы. Адміністрацыйна залежыць ад суседніх Какосавых астравоў.

Спасылкі
--------

* Preparis Island: Burma
* Earthquake Recurrence, Clustering, and Persistent Segmentation near the Southern End of the 2004 Sunda Megathrust Rupture
* An Historical and Descriptive Account of China
**Язь** (*Leuciscus idus*) — рыба сямейства карпавых, мае знешняе падабенства з плоткай. Народная назва *вязь*, дробнага — *пад'язік*.

Апісанне
--------

У даўжыню язь дасягае 60—70 см, маса да 4—6 кг. Цела сціснутае з бакоў, луска дробная. Галава адносна кароткая, лоб шырокі, пукаты, рот ніжні. Анальны і спінны плаўнікі ўсечаныя. 

Агульная афарбоўка цемнаватая, з залацістым адценнем. Спіна і верхняя частка бакоў цёмна-сінія, бруха серабрыстае. Спінны і хваставы плаўнікі цёмныя, зрэдку чырванаватыя, астатнія чырвоныя. Радужына зеленавата-жоўтая з цёмнай плямай.

Пашырэнне
---------

Язь — прэснаводная рыба, аднак можа жыць і ў паўпрэснай вадзе марскіх заліваў. Пашыраны ў водах Сярэдняй Еўропы і Сібіры да Калымы, асобны падвід у басейне Аральскага мора. На Беларусі трапляецца ў рэках, праточных азёрах, вадасховішчах; пазбягае рэк з халоднай вадой і вярхоўяў з хуткім цячэннем. Трымаецца глыбокіх затокаў з ціхім цячэннем, каля мастоў, віроў і ям ніжэй перакатаў, каля берагоў з навіслым хмызняком, аддае перавагу месцам з гліністым, заглееным дном.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Найбольш актыўны раніцай і на змярканні. Зімуе чародамі на глыбіні. Пасля нерасту жыве паасобку. 

Корміцца насякомымі, іх лічынкамі, ракападобнымі, дробнымі малюскамі, воднай расліннасцю. 

Палавая спеласць на 4—5-м годзе. Нераст у красавіку—маі, чародны, на разводдзі, у пратоках і на захламленых перакатах. Плоднасць ад 40 да 150 тыс. ікрынак.

Промысел
--------

Прамысловае значэнне невялікае. Аб'ект аматарскага рыбалоўства.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19  Сістэматыка і сінанімія (англ.).  BioLib. Праверана 20 лютага 2012.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Настольны |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph482811 |
**Віа дзі Рыпета** (Via di Ripetta) — вуліца ў цэнтры Рыма, якая злучае П'яцца дэль Попала са скрыжаваннем вуліц Віа дэла Скрофа, Віа дзі Монтэ Брыянца і Віа дэла Фантана дзі Баргезэ. Нароўні з Віа дэль Корса і Віа дэль Бабуіна з'яўляецца адным з прамянёў, якія ідуць на поўдзень ад П'яцца дэль Попала. Да вуліцы можна дабрацца са станцый Фламіна — П'яцца-дэль-Попала і Спанья Лініі A Рымскага метрапалітэна.

Гісторыя
--------

Віа дзі Рыпета існавала яшчэ ў канцы I стагоддзя да н.э. Напачатку XVI стагоддзя вуліца была адбудавана па загаду Папы Рымскага Льва X і стала назвацца Віа Леаніна (Via Leonina). У 1704 годзе на Тыбры быў пабудаваны порт Рыпета, тады ж вуліца набыла сваю сучасную назву. Порт быў разбураны ў 1893 годзе для пабудовы моста Кавур, а вуліца захавала імя да нашых дзён.

Славутасці
----------

На Віа дзі Рыпета размешчаны Маўзалей Аўгуста, палац Капоні-дэла-Пальма XVI стагоддзя, будынак кансерваторыі XVII стагоддзя, Інстытут вытанчаных мастацтваў XIX стагоддзя, цэрквы Санта-Марыя-Партае-Парадзізі, Сан-Рока-ін-Аугустэа, Сан-Джыралама-дэльі-Ск'явоні.

На Віа дзі Рыпета нарадзіліся італьянскія палітыкі Элеанора Піментэл Фансека (Eleonora Pimentel Fonseca) і Анжэла Брунеці (Angelo Brunetti).

Спасылкі
--------

* Старонка пра вуліцу Архівавана 19 верасня 2011. (італ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4845442-4 · VIAF: 234805308 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пітушка.
**Язэп Пітушка** (1913, Браслаўшчына — 25 лютага 1984, Таронта, Канада) — беларускі грамадскі дзеяч, член Беларускай сялянска-работніцкай грамады, актыўны дзеяч беларускай эміграцыі, ганаровы палкоўнік БКА.

Біяграфія
---------

Член Беларускай сялянска-работніцкай грамады (1925—1927). Пасля далучэння Заходняй Беларусі да БССР у 1939 арыштаваны і высланы ў Сібір.

Трапіў у армію генерала Андэрса, паранены ў час штурму Монтэ-Касіна. Па заканчэнні Другой сусветнай вайны з’ехаў у Канаду.

У Канадзе напачатку мусіў два гады адпрацаваць па кантракце на вёсцы. Пасля 25 гадоў працаваў кіроўцам аўта.

Адзін з заснавальнікаў у 1948 Згуртавання беларусаў Канады. З-за палітычных разыходжанняў пакінуў арганізацыю і заснаваў з аднадумцамі Беларускае нацыянальнае аб'яднанне, быў яго старшынёй. Кіраўнік Дэлегатуры БЦР на Канаду. Узначальваў Каардынацыйны камітэт беларусаў Канады (1969—1970).

Сям’я
-----

11 лютага 1950 ажаніўся з Элеанорай Сташкевіч, з якой меў сыня Язэпа.

Зноскі
------