recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Фані Яфімаўна Алер** (нар. 17 сакавіка 1904, г. Бабруйск, Бабруйскі павет, Мінская губерня, Расійская імперыя — 29 сакавіка 1985) — беларускі дзеяч культуры.

Біяграфія
---------

У 1920-я яна загадвала камсамольскім клубам. Уступіла ў камсамол, прайшла рабфак, працавла агітатарам, прапагандыстам, адказным сакратаром акруговага савета бязбожнікаў, уступіла ў партыю. Скочыла гістфак Ленінградскага інстытута імя Герцэна, Маскоўскую акадэмію імя Крупскай. У 1933-м запрасілі ў Менск рэдактарам палітычнай газеты.

Да 1938 года загадвала аддзелам прапаганды Варашылаўскага райкама партыі горада Менска. Рэпрэсаваны брат. Бацька, бальшавік з 1905-га года, выключаны з партыі. Не вытрымаўшы ганьбы, ён наклаў на сябе рукі.

З 1938 года узначальвала Беларускі дзяржаўны тэатр. 5 верасня 1946 года адхілілі ад пасады.

Напачатку 1970-х гадоў вярнулася ў Купалаўскі тэатр для таго, каб стварыць музей.

Спасылкі
--------

* В советское время в театральном Минске все знали, кто такая Фаня Ефимовна Аллер. История неистовой Мельпомены Архівавана 28 лістапада 2021.
* Фані, Клара, Ірына — тры кіты архіва купалаўцаў
* Аллер, Фаня Ефимовна
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кірава.

**Кі́рава** (трансліт.: *Kirava*, руск.: Кирово; да 20 красавіка 1939 года **Лукае́ды**) — вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Камарынскага сельсавета.

Геаграфія
---------

У 59 км на паўднёвы ўсход ад Брагіна, 15 км ад чыгуначнай станцыі Ёлча (на лініі Оўруч — Палтава), 182 км ад Гомеля.

На ўсходзе знаходзіцца возера Трасцянец, за 1,5 км на поўнач, на правабярэжнай пойме ракі Дняпро — возера Іртынь.

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтадарозе Камарын — Брагін.

Планіроўка складаецца з крывалінейнай вуліцы мерыдыянальнай арыентацыі, якая на поўдні далучаецца да крывалінейнай шыротнай вуліцы. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Вядомая з XIX стагоддзя як вёска ў Ёлчанскай воласці Рэчыцкага павета Мінскай губерні. У 1834 годзе валоданне Горватаў. Паводле перапісу 1897 года ў Старых Лукаедах размяшчалася карчма, у Новых Лукаедах — школа граматы, хлебазапасны магазін. Побач знаходзілася сядзіба Лясная.

З 8 снежня 1926 года цэнтр Лукаедаўскага, з 20 красавіка 1939 года Кіраўскага сельсавета Камарынскага раёна Рэчыцкай і з 9 чэрвеня 1927 года Гомельскай (да 26 ліпеня 1930 года) акруг, з 20 лютага 1938 года Палескай, з 8 студзеня 1954 года Гомельскай абласцей. У канцы 1920-х гадоў вёскі Старыя і Новыя Лукаеды аб'ядналіся ў адну вёску Лукаеды. У 1929 годзе размяшчалася школа. У 1930 годзе арганізаваны калгас імя А. Г. Чарвякова, працавалі гамарня, 4 вятракі, конная крупадрабілка. Падчас Вялікай Айчыннай вайны фашысты 14 студзеня 1943 года часткова спалілі вёску і забілі 21 жыхара (пахаваны ў магіле ахвяр фашызму ў цэнтры вёскі). На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 79 мясцовых жыхароў. У памяць пра загінулых ў скверы ў 1967 годзе ўсталяваны абеліск. Паводле перапісу 1959 года ў складзе саўгаса «Камарынскі» (цэнтр — гарадскі пасёлак Камарын). Размяшчаліся дзевяцігадовая школа, клуб, бібліятэка, аддзяленне сувязі, крама.

Насельніцтва
------------

* 1834 год — 58 двароў.
* 1850 год — 65 двароў.
* 1897 год — Старыя Лукаеды (52 двары, 458 жыхароў), Новыя Лукаеды (39 двароў, 293 жыхара (паводле перапісу).
* 1929 год — 1061 жыхар.
* 1959 год — 917 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 148 гаспадарак, 280 жыхароў.
* 2006 год (01.01.2006) — 140 гаспадарак, 260 чалавек, з якіх 37 ва ўзросце да 16 гадоў, 107 — у працаздольным і 116 — старэйшым за працаздольны.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Камарынскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Камарын |
| Вёскі | Верхнія Жары ·  Гдзень ·  Іванкі ·  Карлаўка ·  Кацічаў ·  Кірава ·  Ніжнія Жары |
**Нарка́маўка** (пачаткова **нарко́маўка**) — назва, прыдуманая Валянцінам Вячоркам для азначэння акадэмічнай нормы беларускай мовы. Паходзіць ад скарочанай назвы міністэрстваў у БССР у часы рэформы граматыкі 1933 года («наркамат» — «народны камісарыят»). Назва ацэначная, пераважна ўжываецца і распаўсюджваецца прыхільнікамі альтэрнатыўнай моўнай нормы («тарашкевіцы»); сустракаецца таксама ў іншых крыніцах. У акадэмічнай тэрміналогіі не існуе.

Назва ўжываецца прыхільнікамі альтэрнатыўнай літаратурнай нормы найчасцей з адмоўнай канатацыяй «савецкасці, ідэалагічнасці, русіфікаванасці»; у аўтараў, не ўвязаных непасрэдна ў процістаянне дзвюх літаратурных нормаў, гэтая назва сустракаецца як умоўная, узятая ў двукоссі або з агаворкай «*так званая „наркамаўка"*».

У некаторай літаратуры таксама можна сустрэць больш нейтральную мянушку **чарнушэ́віца**, паводле імя народнага камісара асветы Д. Чарнушэвіча.

Класік беларускай паэзіі Алесь Разанаў называў мянушку «наркамаўка» знявагай да ўсёй мовы і жартаўліва прапаноўваў, захоўваючы той жа гукарад, вымаўляць больш прыстойнае «нармаванка».

Зноскі
------

1. ↑  Запрудскі С. Варыянтнасць у беларускай літаратурнай мове // IV летні семінар беларускай мовы, літаратуры і культуры (5-19 ліпеня 1999 г.): Лекцыі. Мінск, 1999. С. 20-26.
2. ↑  С. Шупа. Схізафрэнія // Наша ніва № 7 (128), 12.4.1999. ; С. Шупа Да пытаньня рэформы беларускай літаратурнай нормы // Наша ніва, № 4, 1994. ; С. Дубавец. Герой нашего времени // Свабода, № 36, 4.4.1997. ; Язэп Палубятка. Чаму неабходны яшчэ адзін слоўнік?! // Наша слова, № 5, 1998.
3. ↑  С. Запрудскі. Праблемы толькі пачынаюцца // Наша ніва № 7 (128), 12.4.1999.
4. ↑  Герман Бідэр. Моўная сітуацыя ў Беларусі // Наша слова № 33-34, 35, 1995.
5. ↑  Сяргей Запрудскі, Алена Анісім, Уладзь Кошчанка, Сяргей Кручкоў, Адам Мальдзіс, Алена Таболіч, Генадзь Цыхун. Стратэгія развіцця беларускай мовы ў XXI стагоддзі(Праект)  (бел.). *knihi.com*. Праверана 12 кастрычніка 2023.
6. ↑  *Таццяна Рамза* Тарашкевіца і наркамаўка: ці ёсць граматычнае процістаянне? Taraszkiewica i narkamaǔka: czy istnieje gramatyczna opozycja?(польск.) // *Rozprawy Komisji Językowej*. — 2018. — Т. 66. — С. 409–432. — ISSN 2450-9310.
7. ↑  Анатоль Івашчанка - Алесь Разанаў (№19) **(нявызн.)**. *dziejaslou.by*. Праверана 29 жніўня 2023.
**Веберскі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Weber State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Огдэн у акрузе Вебер у штаце Юта, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Вучэльня была заснавана ў 1889 годзе Царквой Хрыста Святых апошніх дзён (мармонамі) і атрымала сваю цяперашнюю назву ў 1991 годзе. Універсітэт мае больш за 225 адукацыйных праграм і сем каледжаў. «Веберскі» паходзіць ад назвы акругі, дзе знаходзіцца ўніверсітэт, а ў сваю чаргу акруга Вебер была названа ў гонар Джона Генры Вебера, мясцовага прадпрымальніка першай паловы ХІХ стагоддзя.

Дыдактычныя падраздзяленні
--------------------------

* Каледж мастацтваў і гуманітарных навук
* Школа бізнесу і эканомікі
* Каледж адукацыі
* Каледж прыродазнаўчых навук
* Каледж інжынерыі, прыкладных навук і тэхналогій
* Каледж прафесій у галіне здароўя
* Каледж сацыяльных і паводніцкіх навук

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Юта

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
Радон
**Ізатопы радону** — разнавіднасці атамаў (і ядраў) хімічнага элемента радону з атамным нумарам 86, якія маюць розную колькасць нейтронаў у ядры.

Усе ізатопы радону радыеактыўныя. Найбольш стабільны — ізатоп 222Rn, які з’яўляецца дачэрнім прадуктам распаду ізатопа радыю 226Ra. Ізатоп 222Rn перажывае α-распад з перыядам паўраспаду 3,823 дня.

У хіміі ізатопы радону часта называюць эманацыямі.

Гістарычныя назвы ізатопаў радону
---------------------------------

* Актынон (An), *эманацыя актынію* — 219Rn.
* Тарон (Tn), *эманацыя торыю* (ThEm) — 220Rn.
* Радон (Rn), *эманацыя радыю* — 222Rn (назва супадае з назвай элемента).

Табліца ізатопаў радону
-----------------------

У цяперашні час вядома 39 ізатопаў радону з вагавымі лікамі ад 193 да 231 і перыядамі паўраспаду ад 0,3 нс да 3,8 сут. Чатыры ізатопы радону сустракаюцца ў прыродзе, уваходзячы ў прыродныя радыеактыўныя шэрагі: 222Rn і 218Rn ўваходзяць у шэраг 238U, 220Rn - у шэраг 232Th, 219Rn - у шэраг 235U. Гэтыя прыродныя ізатопы з’яўляюцца дачэрнімі прадуктамі α-распаду ізатопаў радыю (за выключэннем 218Rn, які ўзнікае ў рэдкай бакавой галіне шэрагу пры β-распадзе 218At) і самі ў сваю чаргу падпадаюць пад α-распад, утвараючы ізатопы палонію.

Лёгкія ізатопы радону (208Rn — 212Rn) сінтэзуюцца ў рэакцыях глыбокага расшчаплення ядраў урану або торыю часціцамі (у асноўным пратонамі) высокай энергіі або па рэакцыях тыпу 197Au(14N,*х*n), дзе *х* — лік нейтронаў (звычайна больш за тры).

Гл. таксама
-----------

* Эманацыя (фізіка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85110815 · Microsoft: 2778898048 |
**Падво́дная паві́ннасць** — від феадальнай павіннасці ў Вялікім Княстве Літоўскім у XVI—XVIII стагоддзях, паводле якой сяляне абавязаны былі даваць землеўладальнікам падводы для перавозкі прадукцыі да рачных прыстаней і ў горад. 

Такая павіннасць існавала таксама ў Расійскай імперыі ў XIX — пачатку XX стагоддзя. Да адмены прыгоннага права сяляне адбывалі падводную павіннасць за кошт паншчынных дзён. Пазней павіннасць заключалася ў даванні падвод для земскіх, паліцэйскіх і судова-слудчых раз’ездаў. Таксама існавала як ваенная павіннасць, заключалася ў абавязацельстве падаваць падводы з правадніком войскам за плату і ў дакладна вызначаных законам выпадках. Галоўным чынам выкарыстоўвалася пры перасоўваннях войскаў і няштатных каманд пры рухомых зборах і пры камандзіроўках асобных вайсковых чыноў не па паштовых дарогах. На падставе падводнай павіннасці фармаваліся абывацельскія вайсковыя абозы.

Гл. таксама
-----------

* Бярэма павознае

Крыніцы
-------

1. ↑  ЭГБ 1999, с. 371.
2. ↑  Гісторыя Беларусі: У 2 ч. Ч.2. ХІХ – ХХ стагоддзі: Курс лекцый / Рэд. кал. П. І. Брыгадзін, У. Ф. Ладысеў, П. І. Зялінскі і інш.. — С. 39.
3. ↑  Подводная повинность // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 4 томах. — СПб. 1907—1909.
4. ↑  Обозы войсковые // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Літаратура
----------

* Падводная павіннасць // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — С. 371—372. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9.
**Хведар Чэрня** (*Фёдар Мікалаевіч Чэрня*; 10 чэрвеня 1939, вёска Лінкі, Валожынскі раён, Мінская вобласць — 16 сакавіка 1983) — беларускі паэт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пасля заканчэння Вішнеўскай сярэдняй школы (1957) працаваў загадчыкам Вішнеўскага сельскага клуба. Вучыўся ў тэхнічнай навучальні № 9 пры Мінскім аўтазаводзе і працаваў фармоўшчыкам-ліцейшчыкам (1958). Служыў у Савецкай Арміі (1959—1961). Скончыў філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1966) і Мінскую вышэйшую партыйную школу пры ЦК КПБ (1969). Працаваў рэдактарам на Беларускім радыё (1966—1967), у выдавецтве «Беларусь» (1969—1971). У 1972—1983 гг. — старшы рэдактар выдавецтва «Мастацкая літаратура».

Творчасць
---------

Выступаць у друку пачаў у 1955 г. Выйшлі зборнікі паэзіі «Добрай раніцы, людзі!» (1966), «Дабрэе свет» (вершы і паэма, 1968), «Размова з памяццю» (паэма, 1970), «Сады юнацтва» (вершы і паэмы, 1972), «Настрой» (19741, «Ваколіца» (1976), «Ажаніся, не журыся…» (гумарыстычныя вершы, 1979), «Святло рамонкаў» (1981), «На скрыжаваннях памяці» (вершы і паэмы, 1982), «Музыка дарог» (1984), кніжкі для дзяцей «Песня Сабіны» (паэма, 1971), «На сонечнай вуліцы» (1973).

Яго творам уласцівы філасофскае асэнсаванне ўзаемаадносін чалавека з часам, высокая грамадзянскасць, аптымізм.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17). С. 333

Літаратура
----------

* Хведар Чэрня // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.
**кніга «Апостал»**, **«Дзяянні і пасланні апосталаў»** — ананімны раннехрысціянскі твор, уключаны ў склад Новага запавету Бібліі пасля тэкстаў кананічных евангелляў.

У гэтым помніку расказваецца аб распаўсюджванні хрысціянства пасля смерці Ісуса Хрыста. У цэнтры яго першай часткі дзейнасць іерусалімскіх вучняў Хрыста, у другой частцы — пропаведзь апостала Паўла, выказаная ў форме яго 14 пасланняў да розных асоб і народаў. Аўтар гэтага царкоўнага помніка (а ім, хутчэй за ўсё, з’яўляецца адна і тая ж асоба, што склада і Евангелле ад Лукі) выкарыстаў пісьмовыя крыніцы, напісаныя рознымі аўтарамі, літаратурна іх апрацаваў і дапоўніў, не дамогшыся, аднак, поўнага адзінства, не ўнікнуўшы ўсіх супярэчнасцей паміж асобнымі часткамі. Пытанне аб часе складання кананічнага тэксту «Апостала» спрэчнае. Артадаксальная багаслоўская літаратура адносіць яго да 2-ой пал. 1 ст. «Апостал» з’яўляецца важнай крыніцай для вывучэння гісторыі ранняга хрысціянства.

Зноскі
------

1. ↑  Скарына Ф.: Творы… С. 183.

Літаратура
----------

* *Скарына Ф.* Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт. падрыхт. тэкстаў, камент. слоўнік А. Ф. Коршунава, паказальнікі А. Ф. Коршунава, В. А. Чамярыцкага. — Мн.: Навука і тэхніка, 1990. — С. 183. — 207 с.: іл. ISBN 5-343-00151-3.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Апостал (кніга)
**Марская лісіца звычайная** (*Alopias vulpinus*) — самы буйны від храстковых рыб роду *Alopias* атрада *Lamniformes*. Дасягае 6,1 м, прычым палову гэтай даўжыні складае выцягнутая верхняя лопасць хваставога плаўніка. У гэтых акул абцякальнае цела, кароткая і завостраная морда, вочы сярэдняга памеру. Знешне яны падобныя з відам *Alopias pelagicus*, ад якіх адрозніваюцца большай шырынёй верхняй лопасці хваставога плаўніка і наяўнасцю белай плямы над груднымі плаўнікамі, якая з'яўляецца працягам асноўнай белай афарбоўкі жывата. Гэтыя акулы насяляюць ва ўсіх ўмераных і трапічных водах, хоць аддаюць перавагу прахалоднай тэмпературы. Яны сустракаюцца як у адкрытым акіяне на глыбіні да 550 м, так і паблізу берагоў і трымаюцца звычайна ў павярхоўных пластах вады, здзяйсняючы часам скачкі над паверхняй. Рацыён у асноўным складаецца са стайнай пелагічнай рыбы. Прадстаўнікі віду здзяйсняюць сезонныя міграцыі і праводзяць лета на ніжніх шыротах.

Арэал
-----

Жыве ў Ціхім акіяне, Атлантыцы.

Гэтыя акулы з'яўляюцца патэнцыйна небяспечнымі для чалавека. З'яўляюцца жывароднымі акулай.

Зноскі
------

1. ↑  *Под редакцией профессоров Н.А.Гладкова, А.В.Михеева.* Жизнь животных: в 6-ти томах.. — М.:: Просвещение. 1970.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гапеева.
**Дар’я Іванаўна Гапе́ева** (1901, в. Іскань, Быхаўскі раён — 1976 ці 1977) — беларуская казачніца. Ад дзеда, вядомага казачніка, пераняла многія народныя творы. Казкі, запісаныя ад Гапеевай уключаны ў кнігі серыі «Беларуская народная творчасць» (БНТ) «Чарадзейныя казкі» (ч. 2, 1978) і «Казкі ў сучасных запісах» (1989).

Рэпертуар казак: «Лісіца і дрозд», «Пра Іваньку-дурачка», «Сястра-бязручка», «Пра беднага і багатага брата», «Шут Грышка» і інш. Гапеева беражліва адносілася да аўтэнтычнага тэксту. Замовы, запісаныя ад яе, уключаны ў том «Замовы» серыі БНТ.

Літаратура
----------

* Гапеева Дар’я Іванаўна // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2012. — Т. 3. — 688 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0662-8.
**Су-Сіці** (англ.: Sioux City) — горад у акругах Вудберы (галоўны горад акругі) і Плімут на паўночным захадзе штата Аява, ЗША. Знаходзіцца на рацэ Місуры, буйны прамысловы і чыгуначны вузел. Вялікая частка горада размешчана ў акрузе Вудберы. Су-Сіці знаходзіцца ў вярхоўях суднаходнага ўчастка ракі Місуры. Назва горада паходзіць ад назвы індзейскага народа сіу.

У 1920-я гады тут была вялікая беларуская дыяспара выхадцаў са Слуцкага павета, Капыля. Першыя перасяленцы з’явіліся ў 2-й палове XIX стагоддзя.

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Алан Хігер, амерыканскі хімік і фізік

Зноскі
------
**Бібліятэка Полацкага Сафійскага сабора** — бібліятэка, якая існавала з сярэдзіны XI стагоддзя да 1579 года пры Полацкім Сафійскім саборы. У XII ст. папаўненню яе фондаў садзейнічала асветніца Ефрасіння Полацкая. У бібліятэцы зберагаліся рукапісныя кнігі пераважна рэлігійнага зместу, арыгінальныя помнікі, у т.л. творы мясцовага паходжання (летапісы, «Жыціе Ефрасінні Полацкай»). Разрабавана ў час Лівонскай вайны 1558—1583 гадоў. 10 рукапісаў на царкоўнаславянскай мове з гэтай бібліятэкі захоўваюцца ў Нацыянальнай бібліятэцы ў Варшаве (у т.л. «Зборнік» 1500—1501, спіс Пскоўскага 1-га летапісу 1548), «Евангелле вучыцельнае» сярэдзіны XVI стагоддзя — у бібліятэцы Львоўскага ўніверсітэта.

Зноскі
------

1. ↑  *В. А. Цыбуля.* Бібліятэка Полацкага Сафійскага сабора // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 1. — 704 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0496-9.

Літаратура
----------

* *В. А. Цыбуля.* Бібліятэка Полацкага Сафійскага сабора // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 1. — 704 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0496-9.
* Щанов Я.Н. Библиотека Полоцкого Софийского собора и библиотека Академии Замойской / / Культурные связи народов Восточной Европы в XVI в.: проблемы взаимоотношений Польши, России, Украины, Белоруссии и Литвы в эпоху Возрожденпя. М. 1976.
Арачны двор
**Пяско́ва-Ска́ла** (польск.: Pieskowa Skała, ням.: Peskenstein) — назва замка ў Польшчы, які знаходзіцца за 25 км на паўночны захад ад Кракава ў Малапольскім ваяводстве на тэрыторыі Ойцаўскага нацыянальнага парка ў адміністрацыйных межах вёскі Сулашова. Ахоўны помнік Малапольскага ваяводства.

Назва паходзіць ад вапняковай скалы ў раёне Кракаўска-Чэнстахоўскага ўзвышша, на якой быў узведзены замак. Каля замка знаходзіцца скала пад назвай «Паліца Геркулеса».

Гісторыя
--------

Пяскова-Скала была пабудавана ў XIV стагоддзі каралём Казімірам Вялікім у якасці абарончага замка. Ён адносіўся да ланцужка замкаў, якія былі закліканы ахоўваць паўднёвыя межы дзяржавы, якія мяжуюць з Сілезіяй, а таксама забяспечыць важны тарогвы шлях з Кракава у Вроцлаў. Асблівае значэнне Пясковая-Скала набыла пасля пападання Сілезіі ў сферу ўплыву Багеміі, якая знаходзілась у варожых адносінах з польскімі манархамі. У XVI стагоддзі замак быў перабудаваны ў стылі рэнесанса. У гэтую эпоху быў створаны арачны двор, які нагадвае кракаўскі Вавель. Даступныя для наведвальнікаў цырыманіяльныя і жылыя памяшканні замка абсталяваныя мэбляй розных эпох.

25 красавіка 1983 года Пяскова-Скала была ўнесена ў рэестр ахоўных помнікаў Малапольскага ваяводства(№ А-478).

Зноскі
------

1. ↑  Rejestr zabytków nieruchomych — wojewódzstwo małopolskie(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Пяскова-Скала**
* Афіцыйны сайт замка  (польск.)
**Badhamia panicea** — від слізевікоў сямейства Фізаравыя (*Physaraceae*) Упершыню ён быў навукова апісаны ў 1873 годзе.

Апісанне
--------

Пладовыя целы выглядаюць як шэраг белых круглых нарастаў, якія знаходзяцца ў кластарах на драўняным субстракце. Па меры паспявання колер змяняецца на цёмна-шэры, перш чым пераходзіць у светла-шэры. Яны маюць чорныя споры і сядзяць на тонкіх чырвоных сцеблах.

Асяроддзе пражывання
--------------------

Яны сустракаюцца ў вільготных раёнах, такіх як акварыумы для рэптылій, асабліва калі яны ўтрымліваюць драўняную дробку. У прыродзе яны распаўсюджаны на паваленых ствалах дрэў, асабліва бука.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · IRMNG · Mycobank · NCBI |
**Ізатопы радыю** — разнавіднасці хімічнага элемента радыю з рознай колькасцю нейтронаў у атамным ядры. Вядомыя ізатопы радыю з масавымі лікамі ад 202 да 234 (колькасць пратонаў 88, нейтронаў ад 114 да 146) і 12 ядзерных ізамераў радыю.

Радый не мае ні стабільных ізатопаў, ні ізатопаў з вялікім перыядам паўраспаду, таму ў прыродзе ізатопы радыю сустракаюцца толькі ў следавых колькасцях як прамежкавыя прадукты распаду прыроднага ўрану і торыю. З іх найбольш распаўсюджаны 226Ra (перыяд паўраспаду `1600 гадоў`, уваходзіць у радыеактыўны шэраг урану-238). Таксама сустракаюцца 223Ra, 224Ra, 225Ra, 228Ra.

Найбольш доўгажывучыя з ізатопаў радыю — 226Ra (перыяд паўраспаду 1600 гадоў) і 228Ra (перыяд паўраспаду 5,75 гадоў). Іншыя ізатопы маюць перыяд паўраспаду меншы за месяц.

Гістарычныя назвы
-----------------

Асноўны артыкул: **Спіс ізатопаў з уласнымі назвамі**Некаторыя ізатопы радыю пры адкрыцці былі недакладна ідэнтыфікаваны як хімічныя элементы, таму яны атрымалі свае ўласныя назвы:

* Актыній Х (AcX) — 223Ra.
* Торый X (ThX) — 224Ra.
* Радый (Ra) — 226Ra (назва ізатопа пазней дала назву хімічнаму элементу).
* Мезаторый 1 (MsTh1) — 228Ra.
**Thyrididae** — сямейства лускакрылых, якое ўключае каля 1000 відаў у 12 родах.

Апісанне
--------

Невялікія матылі. Размах крылаў 15-30 мм, трапічныя віды часам да 65 мм. Вонкава часта нагадваюць агнёвак або пядзенікаў. Галава ў прыціснутых лускавінках, лоб шырокі, вочы шырока расстаўленыя. Хабаток развіты. Губныя шчупікі добра развітыя, загнутыя ўверх, у многіх відаў двухчленікавыя з густой шчоткай лускавінак. Вусікі простыя, пілаватыя або з густым грэбнем кароткіх шчацінак. Пярэднія і заднія крылы шырока- або вузкатрохвугольныя, часта з выманнем па вонкавым краі. Малюнак стракаты, у выглядзе падоўжна выцягнутых ліній, палос і плям. Тымпанальны апарат адсутнічае. Брушка шчыльнае, валькаватае, у самцоў часта з адцягнутым канцом, у самак — са шчыльным пэндзлікам воласападобных лускавінак.

Матылі лётаюць галоўным чынам у прыцемках і ноччу, асобныя віды актыўныя днём. Вусені жывуць у трубчастым або плоскім прытулку, надразаючы і згортваючы, або сцягваючы краі ліста шаўкавінкамі, часам змацоўваюць шаўкавінкамі 2 суседніх ліста і, знаходзячыся паміж імі, скелетуюць сценкі прытулку. Харчуюцца лісцем, бутонамі і кветкамі травяністых раслін з сямействаў парасонавых, казяльцовых і бабовых, а таксама лісцем букавых і бярозавых.

Арэал
-----

Пераважна трапічнае сямейства, якое налічвае па розных ацэнках ад 700 да 1000 відаў. У Палеарктыцы прадстаўлена адзінкавымі відамі. Большасць відаў жыве ў Азіі. У Расіі сустракаецца 8 відаў родаў *Thyris*, *Striglina*, *Rhodoneura*, *Sericophora*, *Pyrinioides*.

Падсямействы
------------

* Thyridinae
* Striglininae

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Niels P. Kristensen: *Lepidoptera, moths and butterflies*. In: Maximilian Fischer (Hrsg.): *Handbook of Zoology*. 1. Auflage. Band 4 — Arthropoda: Insecta, Teilband 35, de Gruyter, Berlin, New York 1998, ISBN 3-11-015704-7.
* Malcolm J. Scoble: *The Lepidoptera: Form, Function and Diversity*. Oxford University Press, Oxford 1995, ISBN 0-19-854952-0.
* Günter Ebert: *Die Schmetterlinge Baden-Württembergs. Band 3. Nachtfalter I. Wurzelbohrer (Hepialidae), Holzbohrer (Cossidae), Widderchen (Zygaenidae), Schneckenspinner (Limacodidae), Sackträger (Psychidae), Fensterfleckchen (Thyrididae)*. 1. Auflage. Ulmer, Stuttgart (Hohenheim) 1994, ISBN 3-8001-3472-1.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4670690-2 · Microsoft: 2779662047 |
Вуглавая скорасць (сіняя стрэлка) у адну адзінку па гадзіннікавай стрэлцы
Вуглавая скорасць (сіняя стрэлка) у паўтары адзінкі па гадзіннікавай стрэлцы
Вуглавая скорасць (сіняя стрэлка) у адну адзінку супраць гадзіннікавай стрэлкі
**Вуглава́я ско́расць**, ці **вуглава́я ху́ткасць** — фізічная велічыня, якая характарызуе, наколькі хутка змяняецца вугал павароту цела пры яго вярчэнні. Кажучы больш фармальна, вуглавая скорасць — гэта вытворная вугла павароту па часе:

{\displaystyle \omega ={\frac {d\Phi }{dt}}}
Пры павароце пункта, які рухаецца па акружнасці з радыусам R, на вугал {\displaystyle d\Phi } яго перамяшчэнне складае:

{\displaystyle dr=Rd\Phi }
Адсюль вынікае сувязь між вуглавой і лінейнай скорасцю матэрыяльнага пункта:

{\displaystyle v={\frac {dr}{dt}}=R{\frac {d\Phi }{dt}}=\omega R}
Такім чынам, пры вярчэнні кожны пункт цела мае сваю скорасць, якая залежыць ад яго адлегласці R ад воcі вярчэння. У той жа час, вуглавая скорасць усіх пунктаў (для абсалютна цвёрдага цела) аднолькавая.

Вуглавая скорасць можа разглядацца як вектар, які накіраваны ўздоўж восі вярчэння так, што калі глядзець у напрамку вектара, то вярчэнне адбываецца па гадзіннай стрэлцы. Вектар вуглавой скорасці належыць да псеўдавектараў.

Вектар вуглавой скорасці можна вызначыць наступным чынам:

{\displaystyle \mathbf {\omega } ={\frac {\mathbf {r} \times \mathbf {v} }{r^{2}}},}
дзе {\displaystyle \mathbf {r} } — вектар радыуса, накіраваны ад цэнтра акружнасці да матэрыяльнага пункта.

Модуль вуглавой скорасці вымяраюць радыянамі за секунду.

**Частата вярчэння** — фізічная велічыня, роўная колькасці абаротаў, якія цела зрабіла за 1 секунду.

Гл. таксама
-----------

* Вуглавая частата
* Вуглавое паскарэнне
* Момант імпульсу

Зноскі
------

1. 1 2 3  3-12 // Quantities and units — Part 3: Space and time, Grandeurs et unités — Partie 3: Espace et temps — 2 — ISO, 2019. — 11 p.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15028'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90137277'></a>
2. ↑  3-12 // Quantities and units — Part 11: Characteristic numbers — 2 — ISO, 2019. — 50 p.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q100957475'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15028'></a>
3. ↑  3-10.a // Quantities and units—Part 3: Space and time — 1 — ISO, 2006. — 19 p.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15028'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26711932'></a>
4. ↑  Вучэбныя праграмы: Фізіка VI—XI класы. Астраномія XI клас. — Мн.: Нацыянальны інстытут адукацыі, 2012.
5. ↑  Вуглавая скорасць // Беларуская энцыклапедыя т. 4, с. 285.

Літаратура
----------

* Вуглавая скорасць // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. С. 285.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4265086-0 · Microsoft: 5594486 |
**Людміла Забалоцкая**, сапр. **Людміла Васілеўна Саламаха** (27 снежня 1949, г. Крычаў Магілёўскай вобл. — 2021) — беларуская паэтэса і перакладчыца.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Скончыла БДУ (1974). Працавала ў выдавецтве «БелСЭ» (1974—84), на Беларускім тэлебачанні, намеснік галоўнага рэдактара часопіса «Пралеска» (1991—95), у выдавецтве «Полымя», з 1996 у часопісе «Адукацыя і выхаванне».

Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1990 года.

Творчасць
---------

Друкуецца з 1967 года. Аўтар зборнікаў вершаў «Сакавік» (1974), «Вадаводны васілёк» (1981), «Святло палыну» (1989), «Струны памяці» (1991). Асноўная тэма творчасці — жаночая доля, каханне і пошукі жыццёвай гармоніі. Паэтэса чулая да мастацкага слова, настойлівая ў пошуку сродкаў узбагачэння паэтычнай тэматыкі. Пераклала на беларускую мову раман Вальтэра Скота «Айвенга» (1997).

Зноскі
------

1. ↑  racyja.com

Літаратура
----------

* Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — 22 000 экз. — ISBN 5-340-00709-X.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
Сімвал даступнасці для інвалідаў
**Інваліднасць** (лац.: invalidus — літ. «нясільны», in — «не» + validus — «асілак») — перашкоды або абмежаванні дзейнасці чалавека з фізічнымі, разумовымі, сэнсарнымі або псіхічнымі адхіленнямі.

**Інвалід** — чалавек, у якога магчымасці яго жыццядзейнасці ў грамадстве абмежаваныя з-за яго фізічных, разумовых, сэнсарных або псіхічных адхіленняў.

Як адзначае Сусветная арганізацыя аховы здароўя, iнваліднасць — гэта не толькі медыцынская праблема. «Гэта складаная з’ява, што выяўляе узаемадачыненні паміж уласцівасцямі цела чалавека і асаблівасцямі грамадства, у якім ён ці яна жыве. Пераадоленне цяжкасцей, якія паўстаюць перад людзьмі  з абмежаванымі магчымасцямі, патрабуе ўмяшання для ліквідацыі бар’ераў асяроддзя і соцыуму». Пры афармленні інваліднасці маюць значэнне не толькі медыцынскія, але і сацыяльныя паказчыкі.

Зноскі
------

1. ↑  Проектирование зданий и сооружений с учётом доступности для маломобильных групп населения. Общие положения. СП 35-101-2001. М. 2001. — С. 146 Архівавана 10 верасня 2016.
2. 1 2  Язык важен для того, чтобы покончить с дискриминацией. Сайт Дианы Веренич Архівавана 6 мая 2012.
3. ↑  World Health Organization/Health topics/Disabilities
4. ↑  Як аформіць інваліднасць

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Канадская · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 13190000m · GND: 4112696-8 · LCCN: sh2003007662 · NKC: ph121168, ph120642, ph121167 |
**«Беларускі клясычны правапіс. Збор правілаў. Сучасная нармалізацыя»** : перапрацаваны звод правілаў арфаграфіі альтэрнатыўнай літаратурнай нормы беларускай мовы (гл. «тарашкевіца», дзве нормы). Кніга выпушчаная ў Вільні ў 2005 годзе. Аўтарамі зводу з'яўляюцца 4 мовазнаўцы: Юрась Бушлякоў, Вінцук Вячорка, Зміцер Санько, Зміцер Саўка. У аснове зводу — праект Вячоркі (1995).

Прэзентацыя зводу ў Беларусі адбылася 23 траўня 2005 года. Аўтары называюць сваю працу «спробай упарадкавання правапісу». Адна з адметнасцяў працы — у алфавіт дададзена літара *ґ*, якую аўтары называюць «факультатыўнай»

Гэтую прапанову прынялі для выкарыстання такія выданні на «тарашкевіцы», як "Наша ніва"[*крыніца?*], беларускія службы Радыё "Свабода" і Польскага радыё для замежжа, ARCHE (побач з афіцыйнай нормай). Стан прымання ў іншых СМІ або ў беларускай эміграцыі, застаецца няпэўным.

Зноскі
------

1. ↑  Валянціна Аксак. У Менску прэзэнтавалі сучасны варыянт клясычнага беларускага правапісу// Радыё "Свабода". 23 траўня 2005
2. ↑  Юрась Бушлякоў, Вінцук Вячорка, Зьміцер Санько, Зьміцер Саўка. Беларускі клясычны правапіс. Збор правілаў. Сучасная нармалізацыя. Вільня—Менск, 2005. — 160 с.
**Лохавыя** (*Elaeagnáceae*) — сямейства раслін парадку Ружакветныя. Жыццёвая форма — фанерафіты: дрэвы і кусты.

Адметныя асаблівасці — пакрытае лускавінкамі або валасінкамі лісце і парасткі, з-за чаго ўся расліна здаецца серабрыста-зялёнай; наяўнасць каранёвых клубянькоў з азотфіксуючымі бактэрыямі, дзякуючы чаму лохавыя могуць расці на вельмі бедных глебах.

Батанічнае апісанне
-------------------

Парасткі часта з калючкамі.

Лісце чарговае або супратыўнае, на кароткіх хвосціках, суцэльнае і цэльнакрайняе, вечназялёнае або ападае.

Кветкі пазухавыя, адзінкавыя, у нешматкветкавых пучках або ў кароткіх гронках. У лоха кветкі двухполыя або палігамныя (двухполыя і мужчынскія), у астатніх родаў — двухдомныя, вельмі рэдка — двухполыя. Калякветнік прадстаўлены толькі чашачкай, якая ў двухполых і жаночых кветак больш ці менш трубчастая, а ў мужчынскіх кветак кубкападобная або амаль плоская.

Кветкі лоха і прадстаўнікоў роду *Shepherdia* апыляюцца насякомымі, у абляпіхі — ветраапыляльныя.

Плод — арэшак, зняволены ў мясістую трубку чашачку, якая засталася і разраслася.

Распаўсюджанне пладоў адбываецца птушкамі і сысунамі.

Распаўсюджанне і экалогія
-------------------------

Распаўсюджаны ў зоне ўмеранага клімату, галоўным чынам, у Заходняй Еўропе, Малой, Цэнтральнай і Паўднёва-Усходняй Азіі, на Далёкім Усходзе і ў Паўночнай Амерыцы, значна радзей — у субтропіках і тропіках. Некаторыя віды сустракаюцца ва ўсходняй частцы Аўстраліі і на астравах Зондскага архіпелага.

Роды
----

Сямейства ўключае тры роды:

* Shepherdia Nutt.
* Hippophaë L. — Абляпіха
* Elaeagnus L. — Лох

Род *Lepargyrea* Raf. які раней ўключаўся ў сямейства Лохавыя, цяпер лічыцца толькі сінонімам роду *Shepherdia*.

Акрамя таго, сямейству перш належаў і род *Petenaea* Lundell.

Прымяненне
----------

Плады многіх відаў сямейства ядомыя і выкарыстоўваюцца ў ежу.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 145. — 160 с. — 2 350 экз.

Спасылкі
--------

* Лоховые — семейство Elaeagnaceae: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)
* *Лохавыя*: інфармацыя на сайце *GRIN*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | APNI · EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · Tropicos · WFO · WoRMS · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776492872 · NKC: ph455203 |
**Магілёўская шаша** (Харкаўскі лес) — урочышча на паўднёва-усходняй ўскраіне г. Орша, цяпер Мікрараён-3, месца масавых расстрэлаў, якія праводзіліся НКУС у 1930—1950 гадах. На дадзены момант месца расстрэлаў і пахавання ахвяр рэпрэсій не ўшанаванае, не мае памятных знакаў, нягледзячы на тое, што ў 1991 годзе Аршанскі гарвыканкам прыняў рашэнне на ўсталяванне мемарыяльнага знака на месцы масавых расстрэлаў Кабыляцкая гара і Магілёўская шаша. У 1990-я гады месца расстрэлаў у Харкаўскім лесе было ўшанаванае крыжам.

Спасылкі
--------

* Смяротнае пакаранне ў Беларусі, Вільня 2015
* Месца расстрэлаў у прыгарадным лесе ў Оршы, па Магілёўскай шашы. Архівавана 6 жніўня 2020.
* Расстрэльны лес, Магілёўская шаша каля Оршы
* Ці ўшануюць памяць расстраляных святароў?
* «Крумкачы» на Кабыляцкай гары
* Памяць пра расстраляных у Воршы святароў
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Юнцаўшчына, значэнні.

**Ю́нцаўшчына** — ручай у Вілейскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Кабылянка (басейн Віліі). Даўжыня ручая 3,2 км. Пачынаецца на паўднёвы захад ад вёскі Юнцавічы, упадае ў Кабылянку за 1 км на поўдзень ад вёскі Забалацце. Рэчышча на працягу 2,3 км (ад вёскі Юнцавічы да вусця) каналізаванае. За 1,2 км на паўночны ўсход ад вёскі Юнцавічы на рацэ створана плаціна і сажалка (плошча 0,07 км²).

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лукашэвіч.

**Максім Лукашэвіч** (нар. 28 сакавіка 1992, Дзяржынск) — беларускі футбаліст, паўабаронца.

Клубная кар’ера
---------------

Пачынаў займацца футболам у родным Дзяржынску, аднак ужо ў юнацкім узросце трапіў у футбольную школу «Змена» (пазней «Мінск»), з 2009 года выступаў за дубль клуба. У 2012 годзе стаў прыцягвацца да асноўнай каманды, дэбютаваў у Вышэйшай лізе 11 чэрвеня 2012 года ў матчы супраць гродзенскага «Нёмана», выйшаўшы на замену ў другім тайме пры ліку 4:1, аднак пасля гэтага сталічныя футбалісты прапусцілі тры галы, і матч скончыўся ўнічыю 4:4. Пазней згуляў яшчэ толькі адзін матч за аснову, у другой палове 2012 года гуляў за фарм-клуб «Мінск-2», пасля чаго пакінуў «Мінск».

У пачатку 2013 года перабраўся ў Літву, стаўшы іграком таўрагскага «Таўраса», які ўзначаліў беларускі спецыяліст Аляксандр Бразевіч. Па выніках сезона 2013 «Таўрас» стараціў месца ў A Лізе. У першай палове 2014 года гуляў за «Рэчыцу-2014» у беларускай Першай лізе пад кіраўніцтвам Бразевіча, пасля чаго вярнуўся ў «Таўрас», за які выступаў ужо ў Першай лізе Літвы.

У 2015—2017 працягваў выступаць у Першай лізе Літвы, гуляў за «Шылуце» і «Палангу». Па выніках сезона 2017 «Паланга» перамагла ў другім дывізіёне і выйшла ў A Лігу, аднак Максім у сярэдзіне сезона пакінуў каманду і стаў іграком клайпедскага «Караласа». За тры гады забіў у Першай лізе 59 галоў.

У студзені 2018 года прыбыў на прагляд у гродзенскі «Нёман» і ў лютым падпісаў з ім кантракт. У першай палове сезона 2018 нярэдка выхадзіў у стартавым складзе, але пазней стаў радзей з’яўляцца на полі, выступаў за дубль. У лістападзе 2018 года падоўжыў кантракт з «Нёманам». У сезоне 2019 гуляў пераважна за дубліруючы склад, зрэдку з’яўляючыся ў асноўнай камандзе. У снежні 2019 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Нёман».

У пачатку 2020 года праходзіў прагляд у «Віцебску», але беспаспяхова. У сакавіку 2020 года стаў іграком славацкага клуба «Свіднік», аднак так і не згуляў за яго. У ліпені 2020 года вярнуўся ў Беларусь, папоўніўшы склад «Смаргоні», дзе трывала з’яўляўся на полі.

У лютым 2021 года стаў іграком рагачоўскага «Дняпра», а ў чэрвені таго ж года зноў апынуўся ў Літве, далучыўшыся да клайпедскага «Няптунаса». Высутпаў у камандзе да канца сезона 2021.

Міжнародная кар’ера
-------------------

У сакавіку 2009 года гуляў за юнацкую зборную Беларусі ў элітным раўндзе чэмпіянату Еўропы. Улетку 2012 года выступаў за малодшую моладзевую зборную Беларусі (да 20 гадоў).

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑  Максим Лукашевич стал игроком "Немана"
3. ↑  "Неман" продлил контракт с Максимом Лукашевичем
4. ↑  Максим Лукашевич покинул "Неман"
5. ↑  Максим Лукашевич перешел в "Сморгонь"
6. ↑  Максим Лукашевич перешел в рогачевский "Днепер"
7. ↑  Максим Лукашевич перешел в литовский "Няптунас"

Спасылкі
--------

* Профіль на афіцыйным сайце «Нёмана» (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кажамяка.
**Аляксей Мартынавіч Кажамяка** (10 мая 1931, в. Роськаў, Клімавіцкі раён — 2 лютага 2021) — беларускі гісторык-краязнаўца.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 10 мая 1931 года ў в. Роськаў Клімавіцкага раёна. 

У 1953 годзе скончыў гістарычны факультэт Магілёўскага педінстытута. Працаваў у Дрыбінскім раённым аддзеле народнай адукацыі. З 1957 г. па 1986 г. служыў ва Узброеных Сілах СССР. Звольніўся ў запас у званні падпалкоўніка. Больш за дзесяць гадоў прапрацаваў на пасадзе старшага навуковага супрацоўніка Клімавіцкага краязнаўчага музея. З 1991 па 1995 г. быў намеснікам старшыні камісіі па стварэнні гісторыка-дакументальнай хронікі «Памяць» Клімавіцкага раёна. З 1996 г. — намеснік старшыні раённага аб’яднання краязнаўцаў «Спадчына».

Член Магілёўскага абласнога аддзялення праўладнага Саюза пісьменнікаў Беларусі з 2010 года.

Памёр 2 лютага 2021 года.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Першыя працы па гісторыі былі змешчаныя ў часопісе «Политический собеседник». Сааўтар гісторыка-дакументальнай хронікі «Памяць» Клімавіцкага, Касцюковіцкага і Хоцімскага раёнаў, кнігі «Воспоминания климовчан-остарбайтеров», аўтарам кніг «Хроника освобождения Климовщины», «Немцы на Климовщине».

Узнагароды
----------

29 снежня 2015 года было прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін Клімавіцкага раёна».

Бібліяграфія
------------

* «Воспоминания климовчан-остарбайтеров» (2007)
* «Хроника освобождения Климовщины. Боевые действия войск и работа местных органов власти на территории района осенью 1943 года» (2008)
* «Немцы на Климовщине» (2008)
* «Они защищали Климовщину» (2012)
* «Воины-климовчане в боях за освобождение Беларуси (октябрь 1943 — август 1944 гг.)» (2014)
* «Климовчане — участники Сталинградской битвы» (2015)
* «Они создавали ракетно-космическую технику» (2016)
* «Медицинские работницы Климовщины — участницы Великой Отечественной войны 1941—1945 гг.» (2017)

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Класікі **(нявызн.)**. *www.libklimovich.mogilev.by*. Праверана 5 студзеня 2024.
2. ↑  Могилевское областное отделение | Общественное объединение "Союз писателей Беларуси" (руск.). *old.oo-spb.by*. Праверана 3 студзеня 2024.
У дачыненні да ўзаемадзеяння чалавека з камп'ютарам, паняцце **інтэрфейс карыстальніка** (*карыстальніцкі інтэрфейс*, англ.: user interface, UI) азначае графічную, тэкставую і гукавую інфармацыю, якую праграма падае карыстальніку, і кіруючыя паслядоўнасці, такія як націсканні клавіш на клавіятуры, перамяшчэнні мышы, і выбары з дапамогай адчувальнага да дотыкаў экрана, якія карыстальнік ужывае для кіравання праграмай. Таксама, інтэрфейсам карыстальніка называюць частку праграмы, з якой узаемадзейнічае карыстальнік, рэалізаваную ў выглядзе інтэрфейсу каманднага радка, сістэмы меню і да т.п.

Літаратура
----------

* Савіцкі М. Тлумачальны слоўнік па інфарматыцы: / Мікола Савіцкі. Мн.: Энцыклапедыкс. 2009. ISBN 978-985-6742-83-8

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12377521f · GND: 4720440-0 · LCCN: sh88001679, sh88003229 · Microsoft: 89505385 · NDL: 01190552 · NKC: ph126971 |

 |
Будынак каледжа ўніверсітэта
**Лонданскі гарадскі ўніверсітэт** (англ.: City, University of London) — дзяржаўны даследчы ўніверсітэт, размешчаны ў Лондане (Вялікабрытанія). Быў заснаваны ў 1894 годзе як Нортгемптанскі інстытут і стаў універсітэтам у 1966 годзе, калі і атрымаў цяперашнюю назву.

Галоўны кампус Гарадскога ўніверсітэта размешчаны ў раёне Ізлінгтан Цэнтральнага Лондана, а дадатковыя кампусы — у лонданскім Сіці і ў лонданскіх раёнах Холбарн, Смітфілд і Уайтчэпел. Універсітэт арганізаваны ў сем школ, у рамках якіх працуе каля 40 навуковых аддзелаў і цэнтраў.

Гарадскі ўніверсітэт мае больш чым 100-гадовы вопыт даследаванняў і нязменна высокі рэйтынг працаўладкавання сваіх выпускнікоў і іх зарплат. Місіяй універсітэта, паводле яго стратэгіі, з'яўляецца «весці за сабой Лондан ва адукацыі, навуковых даследаваннях і перадачы ведаў для бізнесу і прафесій». У 2009—10 годзе агульны прыбытак універсітэта склаў 178,5 мільёна фунтаў стэрлінгаў, 8 мільёнаў з якіх паступіла ад даследчых грантаў і кантрактаў. Універсітэт заняў 356-е месца ў свеце ў рэйтынгу QS World University Rankings 2011 года.

Гарадскі ўніверсітэт з'яўляецца членам AMBA, EQUIS і Universities UK.

Зноскі
------

1. ↑  Schools and Academic Departments **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  City University London. Архівавана з першакрыніцы 26 лютага 2012. Праверана 11 December 2011.
2. ↑  Another top five ranking for City in The Times Good University Guide 2008 **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  City University London. Архівавана з першакрыніцы 23 жніўня 2007. Праверана 16 жніўня 2007.
3. ↑  University Strategy **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  City University London. Архівавана з першакрыніцы 6 кастрычніка 2010. Праверана 15 чэрвеня 2009.
4. ↑  "Wealth and Health: Financial data for UK higher education institutions, 2009–10". Times Higher Education. 7 April 2011. Праверана 4 July 2011.
5. ↑  "City achieves global recognition in the World University Rankings". City University London. 4 October 2010. Праверана 31 July 2011.
6. ↑  City University London **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  QS Quacquarelli Symonds Limited. Архівавана з першакрыніцы 27 студзеня 2012. Праверана 29 December 2011.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт  (англ.)
«Літургікон, або Служэбнік» (1692—1695), надрукаваны ў Супрасльскай друкарні
**Супрасльская друкарня** была створана ў пачатку 1690-х гг. на базе Свята-Троіцкай віленскай базыльянскай друкарні пры Супрасльскім Дабравешчанскім манастыры (цяпер Польшча). Друкарня была адной з буйнейшых на тэрыторыі Беларусі. Яна працавала больш за 100 гадоў.

У першай чвэрці ХVIIІ ст. атрымала манапольнае права на выданне ўніяцкай літаратуры, што дало магчымасць пашырыць вытворчасць і выпускаць кнігі вялікімі для таго часу тыражамі. За час існавання было надрукавана каля 420 экзэмпляраў. Зарэгістравана больш за 100 кірылічных кніг, у тым ліку буквары славянскай мовы, першы помнік нотадрукавання (1697, у зборніку «Паследаванне пострыгу»), на старабеларускай мове «Собрание припадков краткое» і першы славяна-польскі друкаваны «Лексікон» (1722). Выходзілі таксама кнігі на літоўскай мове. Шмат старадрукаў прызначалася для рускіх старавераў (у тым ліку такія шырока вядомыя як «Житие протопопа Аввакума, им самим написанное», творы М. Грэка, братоў Дзянісавых і інш.). У друкарні неаднаразова перавыдаваліся кнігі на царкоўнаславянскай мове для цэркваў, выходзілі ўніяцкія для набажэнства, друкавалася літаратура ў гонар святых, палемічныя творы.

З сярэдзіны XVIII ст. павялічыўся выпуск перакладной навуковай і мастацкай літаратуры, арыгінальных твораў мясцовых аўтараў. На польскай мове былі выдадзены «Кароткі збор польскай гісторыі і геаграфіі» (1767), «Новыя байкі Эзопа» і «Падарожжа да вострава кахання» (1782), «Прыгоды Гулівера» Дж. Свіфта (1784), «Авантуры філосафаў, якія пакахалі модных жанчын» (1789) і інш. Выпускаліся навукова-папулярныя працы па гісторыі, геаграфіі, сельскай гаспадарцы, медыцыне, вучэбныя дапаможнікі.

Пасля пераходу Супрасля да Прусіі ў 1795 г. дзейнасць друкарні прыйшла ў заняпад і ў 1803 г. спынілася.

Супрасльскія выданні прыкметна ўзбагацілі агульную карціну развіцця мастацтва беларускай кірылічнай кнігі. Арганічная сувязь з рукапіснымі і народнымі традыцыямі, багацце дэкарыравання (кветкавыя застаўкі, канцоўкі ў стылі барока, філігранная карункавая арнаментыка, гравюры на медзі і фігурныя дрэварыты) сталі адметнымі рысамі іх афармлення.

Зноскі
------

1. ↑  Супрасльская друкарня на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

Спасылкі
--------

* Супрасльская друкарня на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
**Таджэй Гейл** (англ.: Tajay Gayle; нар. 2 жніўня 1996 г. Кінгстан) — ямайскі лёгкаатлет, які спецыялізуецца ў скачках у даўжыню. Чэмпіён свету 2019 года, сярэбраны прызёр Панамерыканскіх гульняў 2019 года, чэмпіён Ямайкі 2019 года.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 2 жніўня 1996 года ў Кінгстане, Ямайка. Там жа скончыў сярэднюю школу Papine High School.

Трэніруецца пад кіраўніцтвам Стывена Фрэнсіса. У 2019 годзе Таджэй стаў першым ямайцам, які выйграў золата чэмпіянату свету ў скачках у даўжыню.

На Гульнях Садружнасці 2018 года ў аўстралійскім Голд-Косце ён заняў чацвёртае месца скокнуўшы на 8,12 м. Яго першая перамога ў брыльянтавай Лігі прыпала на 13 ліпеня 2018 года ў Рабаце. У жніўні таго ж года Таджэй стаў сярэбраным прызёрам чэмпіянату Паўночнай Амерыкі, Цэнтральнай Амерыкі і краін Карыбскага басейна з вынікам 8,24 м.

На Панамерыканскіх гульнях у Ліме, у 2019 годзе, ямайскі атлет стаў сярэбраным прызёрам у спаборніцтвах па скачках у даўжыню. Яго вынік — 8,17 метра. Гэта на 10 сантыметраў менш, чым у пераможцы спаборніцтваў.

28 верасня 2019 года Таджэй у горадзе Доха стаў чэмпіёнам свету ў скачках у даўжыню, паказаўшы ў першай жа спробы фінальных спаборніцтваў свой лепшы вынік за кар’еру — 8,69 метра.

У 2023 годзе на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы Будапешце Таджэй выйграў бронзу ў скачках у даўжыню з вынікам 8,27 метра.

Зноскі
------

1. ↑  Tajay Gayle // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · Tilastopaja · World Athletics |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Munzinger |