**Вітамі́ны** (ад лац.: vita — «жыццё») — група нізкамалекулярных арганічных злучэнняў адносна простай будовы і разнастайнай хімічнай прыроды. Гэта зборная па хімічнай прыродзе група арганічных рэчываў, аб’яднаная па прыкмеце абсалютнай неабходнасці іх для гетэратрофнага арганізму ў якасці складовай часткі ежы. Аўтатрофныя арганізмы  (руск.) (бел. таксама маюць патрэбу ў вітамінах, атрымліваючы іх альбо шляхам сінтэзу, альбо з навакольнага асяроддзя. Так, вітаміны ўваходзяць у склад пажыўных асяроддзяў для вырошчвання арганізмаў фітапланктону. Большасць вітамінаў з’яўляюцца каферментамі  (руск.) (бел. або іх папярэднікамі.

Вітаміны ўтрымліваюцца ў ежы (або ў навакольным асяроддзі) у вельмі малых колькасцях, і таму ставяцца да мікранутрыентаў  (руск.) (бел.. Да вітамінаў **не** адносяць мікраэлементы і незаменныя амінакіслоты.

Навука на стыку біяхіміі, гігіены харчавання, фармакалогіі і некаторых іншых медыка-біялагічных навук, якая вывучае структуру і механізмы дзеяння вітамінаў, а таксама іх прымяненне ў лячэбных і прафілактычных мэтах, называецца вітаміналогіяй.

Агульныя звесткі
----------------

Вітаміны ўдзельнічаюць ў мностве біяхімічных рэакцый, выконваючы каталітычную функцыю ў складзе актыўных цэнтраў вялікай колькасці разнастайных ферментаў альбо выступаючы інфармацыйнымі рэгулятарнымі пасярэднікамі, выконваючы сігнальныя функцыі экзагенных прогармонаў і гармонаў.

Яны не з’яўляюцца для арганізма пастаўшчыком энергіі і не маюць істотнага пластычнага значэння. Аднак вітамінам адводзіцца найважнейшая роля ў абмене рэчываў.

Канцэнтрацыя вітамінаў у тканках і сутачная патрэба ў іх невялікія, але пры недастатковым паступленні вітамінаў у арганізм наступаюць характэрныя і небяспечныя паталагічныя змены.

Большасць вітамінаў не сінтэзуюцца ў арганізме чалавека. Таму яны павінны рэгулярна і ў дастатковай колькасці паступаць у арганізм з ежай або ў выглядзе вітамінна-мінеральных комплексаў і харчовых дабавак. Выключэнне складае вітамін К, дастатковая колькасць якога ў норме сінтэзуецца ў тоўстым кішачніку чалавека за кошт дзейнасці бактэрый.

З парушэннем паступлення вітамінаў у арганізм звязаныя 3 прынцыповыя паталагічныя станы: недахоп вітаміну — гіпавітаміноз, адсутнасць вітаміну — авітаміноз, і лішак вітаміну — гіпервітаміноз.

Гісторыя
--------

Паняцце «вітамін» было ўведзена ў 1912 годзе Казімірам Функам.

Зноскі
------

1. ↑  *Гайсина Л. А. Фазлутдинова А. И. Кабиров Р. Р.* Современные методы выделения и культивирования водорослей. — Учебное пособие. — Уфа: БГПУ, 2008. — 152 с. — 100 экз. — ISBN 978-5-87978-509-8. Архівавана 3 снежня 2020.
2. 1 2  *Ю. А. Овчинников.* Витамины // Биоорганическая химия. — Москва: Просвещение, 1987. — С. 668.
3. ↑  витаминология **(нявызн.)**. *Большой медицинский словарь. 2000.*. Архівавана з першакрыніцы 30 мая 2012. Праверана 23 лютага 2012.

Літаратура
----------

* *Морозкина Т. С. Мойсеёнок А. Г.* Витамины. — Минск: Асар, 2002. — С. 58—63.

| ⛭Вітаміны (АТХ: A11) |
| --- |
| Тлушчарастваральныя вітаміны | Рэтынол (A1) · Дэгідрарэтынол (A2) · Ламістэрол (D1) · Эргакальцыферол (D2) · Халекальцыферол (D3) · Дыгідратахістэрол (D4) · 7-дэгідратахістэрол (D5) · α-, β-, γ-такаферолы (E) · Філахінон (K1) · Менатэтрэнон (K2) · Менадыён (K3) · Менадыёл (K4) |
| Водарастваральныя вітаміны | Тыямін (B1) · Рыбафлавін (B2) · Нікацінавая кіслата, Нікацінамід (PP) · Пантатэнавая кіслата (B5) · Пірыдаксін (B6) · Біяцін (B7, H) · Фоліевая кіслата (B9, Bc, M) · *пара*-Амінабензойная кіслата (B10, H1, ПАБК) · Левакарніцін (B11, BT, O) · Цыянакабаламін (B12) · Аротавая кіслата (B13) · Пангамавая кіслата (B15) · Аскарбінавая кіслата (C) · Тыёктавая кіслата (N) · Біяфлаваноіды (P) · S-метылметыянін (U) |
| Вітамінападобныя рэчывы | Бенфатыямін · Адэнін · Флавін (J) · Антранілавая кіслата (L1) · Дэкспантэнол |
| Антывітаміны | Дыкумарол · Варфарын · Пірытыямін · Ізаніязід · Цыкласерын · Мепакрын (акрыхін) · Тыяміназа · Аскарбатаксідаза ·  |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Кругасвет · Britannica (12-th) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis · Universalis · Сучаснай Украіны · Гранат |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119338023 · GND: 4063635-5 · LCCN: sh85144006 · Microsoft: 2776940978 · NDL: 00560693 · NKC: ph116579 |

 |