recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Уэчулафкен** — возера ў правінцыі Неўкен, у Патагоніі, у Аргенціне. Гэта ледавіковае возера знаходзіцца ў Андах на тэрыторыі Нацыянальнага парку Ланін у 25 кіламетрах ад горада Хунін-дэ-лос-Андэс і ў 60 кіламетрах ад горада Сан-Марцін-дэ-лос-Андэс. Гэта адно з найбольш важных азёр Андаў у Аргенціне, падсілкоўваецца з азёр Паймун і Эпулафкен, а таксама талымі водамі.

Возера мае памеры каля 30 км у даўжыню і 5 км у шырыню, плошча 104 км². Адсюль і назва возера: на арауканскай мове huechu азначае «вялікае, доўгае», laufquen — возера.

Зноскі
------



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | SUDOC: 204529484 · VIAF: 4877151051910133530003 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чапурны.

**Станіслаў Уладзіміравіч Чапурны** (17 ліпеня 1972, Мінск) — беларускі дыпламат. Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Манголіі (2014—2021).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 17 ліпеня 1972 года ў Мінску.

У 1997 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Правазнаўства».

У 1994—1998 гг. — інспектар, старшы інспектар, галоўны інспектар Мінскай рэгіянальнай мытні; галоўны інспектар прававога ўпраўлення Дзяржаўнага мытнага камітэта Рэспублікі Беларусь.

У 1998—1999 гг. — галоўны спецыяліст дагаворна-прававога ўпраўлення апарату Міністра па справах СНД; галоўны саветнік упраўлення міждзяржаўнага супрацоўніцтва Апарату Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

У 1999—2000 гг. — намеснік начальніка ўпраўлення па справах Саюза Беларусі і Расіі; начальнік упраўлення двухбаковага супрацоўніцтва з дзяржавамі — удзельнікамі СНД Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь.

У 2000—2002 гг. — саветнік аддзялення Пасольства Рэспублікі Беларусь у Расійскай Федэрацыі ў г. Новасібірску.

2002—2007 гг. — саветнік дэпартамента каардынацыі знешнеэканамічнай дзейнасці; саветнік упраўлення міжнароднай бяспекі і кантролю над узбраеннямі, намеснік начальніка ўпраўлення рэгіёнаў Расіі Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь.

У 2007—2010 гг. — саветнік Пасольства Рэспублікі Беларусь у Дзяржаве Ізраіль.

У 2010—2014 гг. — начальнік упраўлення рэгіёнаў Расіі; намеснік начальніка галоўнага ўпраўлення Расіі — начальнік упраўлення рэгіёнаў Расіі галоўнага ўпраўлення Расіі Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь.

З траўня 2014 года па 2021 год — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Манголіі (даверчыя граматы Прэзідэнту Манголіі ўручыў 6 жніўня 2014 г.)

Валодае англійскай мовай. Жанаты. Мае дачку.

Зноскі
------

1. ↑  Глава МИД приняла посла Республики Беларусь
2. ↑
**The Black Eyed Peas** (у перакладзе з англ. — «чарнавокія гарошкі»; першапачаткова Black Eyed Peas) — амерыканскі хіп-хоп-гурт, які складаецца з рэпераў will.i.am, apl.de.ap і Taboo. Першапачаткова гурт працаваў у жанры альтэрнатыўны хіп-хоп, пазней іх гучанне змянілася на поп і данс-поп. Гурт заснаваны ў Лос-Анджэлесе ў 1995 годзе, толькі з выхадам ў 2003 годзе трэцяга альбома, Elephunk, яны дамагліся рэкордна высокіх продажаў. З тых часоў было прададзена каля 76 мільёнаў запісаў (35 мільёнаў асобнікаў альбомаў і 41 мільён — сінглаў), што робіць іх адным з самых прадаваных гуртоў усіх часоў. Станам на 2011 год, згодна з Nielsen SoundScan, The Black Eyed Peas былі другім самым прадаваным гуртом / выканаўцам усіх часоў па загружаных кампазіцыяй (пасля Рыяны), маючы звыш 42 мільёнаў продажаў.

Зноскі
------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Myspace · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Apple Music · Deezer · Instagram · Last.fm · SoundCloud · Spotify · TikTok · Яндэкс Музыка · YouTube |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · Rate Your Music |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 5041076 · BNF: 14037049c · GND: 10319183-5 · ISNI: 0000 0001 2034 1214 · LCCN: no00088822 · NKC: xx0017988 · SUDOC: 083988327 · VIAF: 134824296 |

 |
Адна з першых опер-балетаў — «Галантная Еўропа  (руск.) (бел.» А. Кампра  (руск.) (бел. ліст з выдання 1698 года, Парыж
**Опера-балет** (фр.: opera-ballet) — музычна-тэатральны жанр, у якім дзеянне раскрываецца сродкамі вакальнага і харэаграфічнага мастацтваў. Танцы ў оперы-балеце альбо служаць фонам дзеяння, суправаджаючы вакальныя эпізоды, альбо ўтвараюць самастайныя сцэны, якія дапаўняюць і развіваюць дзеянне вакальных эпізодаў. Спевы і танцы ў оперы-балеце раўнапраўныя, хоць у асобных канкрэтных творах можа быць перавага ў той ці іншы бок.

Гісторыя
--------

Склаўся ў Францыі на мяжы 17—18 ст. Яе вытокі ў прыдворным балеце  (руск.) (бел. 16 стагоддзя, камедыях-балетах, створаных Ж. Б. Люлі разам з Мальерам і інш.

Оперы-балеты вылучаюцца маляўнічасцю і дэкаратыўнасцю.

Звычайна ўключаюць пралог і 3-4 карціны, сюжэтна амаль не звязаныя, падпарадкаваныя толькі агульнай ідэі твора, у іх танцы чаргуюцца з рэчытатывамі, арыямі, ансамблямі і іншымі опернымі формамі. У адрозненне ад прыдворных балетаў і лірычных трагедый з алегарычнымі і міфалагічнымі сюжэтамі ў операх-балетах часта ўвасоблены вобразы рэальных асоб. У операх-балетах 17—18 стагоддзя пераважаў дывертысментны пачатак.

Найбольш яскравыя ўзоры опер-балетаў створаны А. Кампра  (руск.) (бел. («Галантная Еўропа  (руск.) (бел.», 1697; «Венецыянскі карнавал  (руск.) (бел.», 1699), Ж. Ф. Рамо («Галантная Індыя  (руск.) (бел.», 1735; «Святкаванні Гебы  (англ.) (бел.», 1739, і інш.).

У 19 — 20 стст. опера-балет не атрымала значнага распаўсюджвання. М. М. Фокін паставіў у выглядзе оперы-балета «Залатога пеўніка  (руск.) (бел.» М. Рымскага-Корсакава (1914, Рускі балет Дзягілева  (руск.) (бел.). Сярод іншых твораў 19 — 20 ст.: «Перамога Вакха» А. Даргамыжскага (1848), «Млада» М. Рымскага-Корсакава (1890), «Снежная каралева» М. Раўхвергера  (руск.) (бел. (1965), «Тэатр цудаў» Х. В. Хенцэ (1948, 2-я рэд. 1965), «Давід Сасунскі» Э. Аганесяна  (руск.) (бел. (1976), «Вій» В. Губарэнкі  (руск.) (бел. (1980).

На Беларусі оперы-балеты ставіліся ў прыватнаўласніцкіх тэатрах сярэдзіны 18 стагоддзя, у т.л. «Шчаслівае няшчасце» Ф. У. Радзівіл у Нясвіжскім тэатры Радзівілаў (1752).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
* Опера-балет // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2.
* Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович. — М.: Советская энциклопедия, 1981. — 623 стр. с илл.
**«Уэмблі»** (англ.: Wembley Stadium; [ˈwɛmbli]), вядомы таксама як **Новы Уэмблі** (англ.: New Wembley) — футбольны стадыён, размешчаны ў Лондане, Англія. Стадыён быў адкрыты ў 2007 годзе на месцы старога стадыёна «Уэмблі». Стары «Уэмблі», вядомы таксама як Empire Stadium, быў адным з самых вядомых футбольных стадыёнаў свету да моманту яго зносу ў 2003 годзе.

Новы «Уэмблі» месціць 90000 гледачоў і з'яўляецца другім па ўмяшчальнасці стадыёнам у Еўропе. На ім свае дамашнія матчы праводзіць нацыянальная зборная Англіі па футболе. Уладальнікам стадыёна з'яўляецца кіравальная арганізацыя англійскага футбола, Футбольная асацыяцыя Англіі (FA).

Аўтарамі праекту стадыёна сталі кампаніі Foster and Partners і Populous. У параўнанні са старым «Уэмблі», адметнай асаблівасцю якога былі белыя «вежы-двайняты», новы стадыён вядомы сваёй «аркай Уэмблі» вышынёй у 134 м. Гэтая стальная арка з'яўляецца самай доўгай аднапралётнай канструкцыяй даху ў свеце.

Gallery
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Multiplex and Mott MacDonald settle Wembley case
4. ↑
Мяцельнік на паравозе
**Пуцеачышчальнік**, *мяцельнік* (састарэлая назва: скатаадкідальнік, скатаскідвальнік, *скатаадбойнік* ад англ.: cowcatchercowcatcher, таксама існуе жарганізм *намяцельнік*) — падобнае з бульдозерным адвалам прыстасаванне, зманціраванае на пярэдняй часткі лакаматыва або галаўным вагоне МВРС, для скіду з чыгуначнага пуці любых старонніх прадметаў: жывёлы, снегу, бярвення, аўтамабіляў і т. п. не дапушчаючы траплення іх пад рухомы састаў, што можа выклікаць пашкоджанне абсталявання, якое знаходзіцца пад дном (асабліва тармазнога) або сход з рэек.

У залежнасці ад выгляду рухомага саставу і мясцовых умоў пуцеачышчальнік можа выконвацца ў форме рашоткі, шчыта. На дарогах, дзе частыя снежныя заносы на пуцях, прымяняюцца пуцеачышчальнікі ў выглядзе плугавога адвалу. На хуткасным ПС мяцельнік таксама выконвае ролю абцякальніка.

Архаічная назва, што прымянялася некаторы час пасля вынаходкі гэтай прылады — скатаадкідальнік, літаральны пераклад з англ.: cowcatchercowcatcher — «скатаўлоўнік». Хоць гэта назва і выкарыстоўваецца да гэтага часу ў некаторых афіцыйных дакументах (пратаколы ДТЗ на чыгуначных пераездах) і неадмыслоўцаў, шырока яна не ўжываецца.

Гл. таксама
-----------

* Снегаачышчальнік
* Снегаўборачная машына
* Снегаўборачны цягнік
* Ротарны снегаачышчальнік (en)
* Кенгуратнік
* Супрацьпадкатны брус
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кунцэвіч.
**Станіслаў Уладзіміравіч Кунцэвіч** (1937 —) — беларускі спецыяліст у галіне электраэнергетыкі. Заслужаны будаўнік Рэспублікі Беларусь (1996).

Біяграфія
---------

Выпускнік Беларускага політэхнічнага інстытута (1960). З 1960 — у ААТ «Западэлекрасетбуд», г. Мінск (галоўны інжынер, кіраўнік трэста, генеральны дырэктар, намеснік генеральнага дырэктара).

Зноскі
------

1. 1 2  Кунцевич, Станислав Владимирович (энергетика; род. 1937)  (руск.)

Літаратура
----------

* Кто есть кто в энергетике Беларуси : энциклопедический справочник. — Минск, 2004.
**Мячэць Бадшахі** (урду: ‏ بادشاہی مسجد, імператарская мячэць) — другая па велічыні мячэць Пакістана, размешчаная ў горадзе Лахор. Адна з найбуйнейшых мячэцяў свету. Знаходзіцца на даступнай па лесвіцы платформе, якая ўзвышаецца над старым горадам насупраць Садоў Шалімара і Лахорской крэпасці. Была пабудавана ў 1673—1674 гадах па загаду вялікага магола Аурангзеба і лічыцца адным з найбольш значных помнікаў інда-ісламскай сакральнай архітэктуры эпохі Вялікіх Маголаў.

Мячэць Бадшахі падобная на пабудаваную двума дзесяцігоддзямі раней мячэць Джама-Масджыд у Дэлі. Будынак, вуглы якога пазначаны чатырма нізкімі васьміграннымі мінарэтамі, увянчанымі павільёнамі, пакрыта трыма белымі мармуровымі купаламі. Сіметрычны фасад з чырвонага пясчаніку з устаўкамі з белага мармуру складаецца з высокага цэнтральнага айвана, да якога з бакоў прылягаюць па пяць меншых айванаў. У квадратным унутраным двары ёсць месца для пяці тысяч вернікаў. З кожнага боку ён абнесены сцяной па 150 м у даўжыню, па вуглах размешчаны высокія мінарэты. Рэзервуар з вадой у цэнтры двара прызначаны для рытуальных абмыванняў перад малітвай. Галоўны будынак размешчана на заходнім боку двара, галоўная брама знаходзіцца на ўсходняй. Інтэр'ер мячэці ўпрыгожваюць выкананыя з стука картушы і расліны.

Ля ўваходу знаходзіцца невялікі музей, у якім выстаўлены рэліквіі ісламскіх святых, да прыкладу цюрбан прарока Мухамада.

У наш час мячэць Бадшахі з'яўляецца кандыдатам у спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Гл. таксама
-----------

* Спіс мячэцяў Лахора

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Мячэць Бадшахі**
* Мячэць Бадшахі на сайце ЮНЕСКА
**Опса** — курганны могільнік каля аграгарадка Опса Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 3 км на поўдзень ад вёскі, у лесе, злева ад шашы Браслаў — Відзы.

Апісанне
--------

Адносіцца да IX — 1-й паловы XI стагоддзяў. Належаў крывічам.

80 насыпаў вышынёй ад 0,8 м да 2 м, дыяметрам ад 5 да 10 м. Вакол многіх насыпаў праглядаюцца раўкі. У паўночнай частцы могільніка знаходзяцца найбольш высокія курганы.

Вядомы з канца XIX стагоддзя. У 1893 годзе 11 курганоў даследаваў Ф. В. Пакроўскі. Пахавальны абрад — трупаспаленне і трупапалажэнне. Знойдзены жалезныя нажы і спражкі, крэсівы, бранзалеты, ляпныя пасудзіны. Могільнік абследавалі ў 1972 годзе М. М. Чарняўскі, у 1980 годзе — Л. У. Дучыц, у 2009 годзе — А. М. Плавінскі. У 1996 годзе Л. У. Дучыц даследавала 1 курган, В. Н. Рабцэвіч і А. М. Плавінскі — пяць.

У аснаванні насыпаў былі выяўлены попельныя праслойкі. Рэшткі здзейсненых па-за межамі курганоў крэмацый змешчаны ў мацерыковых ямках, на гарызонце, у насыпе і на вяршыні. Былі выяўлены ляпныя і раннекругавыя гаршчкі, бронзавыя ўпрыгажэнні, пашкоджаныя агнём: фргаменты бранзалета, шыйных грыўняў, бранзалетападобных скроневых кольцаў, ланцужкоў, спіральных пранізак, трохдзіркавыя ланцугатрымальнікі, трапецападобныя падвескі, гузікі, аплаўленыя шкляныя пацеркі жоўтага і блакітнага колеру, жалезныя нажы, спражка, ігла, крэсіва.

Пахаванні па абрадзе трупапалажэння змешчаны на гарызонце, галовамі на ўсход, паўднёвы ўсход і захад. Пахавальны інвентар — ляпны і кругавы гаршчкі, сякера.

Матэрыялы даследаванняў Ф. В. Пакроўскага знаходзяцца ў Нацыянальным музеі Літвы, Л. У. Дучыц, А. М. Плавінскага і В. Н. Рабцэвіча — у Браслаўскім раённым аб’яднанні краязнаўчых музеяў.

Літаратура
----------

* Археалогія Беларусі: энцыклапедыя. У 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2: Л—Я. — 464 с. — ISBN 978-985-11-0549-2. — С. 147
* *Дучыц, Л. У.* Курганны могільнік // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Віцебская вобласць. — 496 с. іл. — С. 153.

Спасылкі
--------

* Опса (курганны могільнік) на сайце «Архіварта»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бадэн (значэнні).

**Маркграфства Бадэн** — гістарычная тэрыторыя ў складзе Свяшчэннай Рымскай імперыі, якая існавала з прыкладна 1112 года і да свайго падзелу ў 1535 годзе на маркграфствы Бадэн-Дурлах  (руск.) (бел. і Бадэн-Бадэн  (руск.) (бел. з уз’яднаннем якіх у 1771 годзе адзінае маркграфства Бадэн праіснавала да 1803 года, увайшла ў склад новаўтворанага курфюрства Бадэн  (руск.) (бел. і ў 1806 годзе стала часткай Вялікага герцагства Бадэн  (руск.) (бел..

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Armin Kohnle: Kleine Geschichte der Markgrafschaft Baden. Leinfelden-Echterdingen 2007, ISBN 978-3-7650-8346-4.
* Hansmartin Schwarzmaier: Baden. In: Meinrad Schwab, Hansmartin Schwarzmaier (Hrsg.): Handbuch der baden-württembergischen Geschichte. Band 2: Die Territorien im alten Reich. Im Auftrag der Kommission für geschichtliche Landeskunde in Baden-Württemberg herausgegeben. Klett-Cotta Verlag, Stuttgart 1995, ISBN 3-608-91371-8, S. 164—246
**Опер па выкліку** — рускамоўны 52-серыйны тэлесерыял ўкраінскай вытворчасці ў жанры прыгодніцкага дэтэктыва. Серыял распавядае пра працу Дэпартамента крымінальнай выведкі. Прэм’ера серыяла адбылася 12 сакавіка на канале 2+2.

Апісанне серыяла
----------------

«Опер па выкліку» гэта вострасюжэтны серыял пра кемлівага, харызматычнага дасведчанага капітана Арцёма Трафімава. Трагічная гібель нявесты ў корані змяняе яго жыццё, жаданне пакараць забойцу прыводзіць яго ў Дэпартамент крымінальнай выведкі. Працуючы пад прыкрыццём ў Музеі міліцыі Арцём разблытвае складаныя крымінальныя галаваломкі звяртаючыся да маніпуляцый, шпіянажу і майстэрства пераўвасабленняў. Дапамагаюць Трафімаву псіхолаг-крыміналіст Лідзія, аналітык Слава, знаўца зброі і адзінаборстваў Раман і начальнік АКР па мянушцы «Дзед».

Героі
-----

* Арцём Трафімаў — Павел Вішнякоў
* Лідзія — Слава Красоўская
* Дзед — Аляксандр Игнатуша
* бухгалтар — Валянціна Ішчанка
* Раман — Аляксандр Пажарскі
* Слава — Арцём Мартинишин

Заўвагі
-------

1. ↑   опер па выкліку глядзець онлайн (укр.). *Афіцыйны сайт канала 2 + 2 - 2plus2.ua*. Праверана 12 сакавіка 2018.
**Араўкарыевыя** (*Araucariaceae*) — сямейства голанасенных раслін.

Апісанне
--------

Вечназялёныя высокія дрэвы да 60 м увышыню і да 1 м ў дыяметры.

У будове вегетатыўных органаў маецца шэраг прымітыўных прыкмет. У адрозненне ад іншых хвойных у араўкарыевых даволі моцны асяродак. Трахеіды другаснай драўніны (да 3 мм) — самыя доўгія сярод хвойных. Па будове і размяшчэнні пор яны нагадваюць трахеіды кардаітавых (*Cordaitales*) і старажытных хвойных лебахіевых (*Lebachiaceae*) з палеазою. Драўнінная парэнхіма адсутнічае. Смаляных хадоў у ствалах няма. Лісты араўкарыевых часцей вялікія, шырокія, амаль яйцападобныя, ці параўнальна дробныя — лінейныя, ігольчастыя. Яны густа сядзяць на галінах.

Пашырэнне
---------

Гэта вельмі старажытная група хвойных. Вядомы з трыясу. Распаўсюджаны ў Паўднёвай Амерыцы, Аўстраліі і Палінезіі.

Сям'я ўключае тры роды: араўкарыю (*Araucaria*), агаціс (*Agatis*) у кожным з іх прыблізна да 15-20 відаў і валемію (*Wollemia*) — манатыпны род.

Араўкарыевыя каштоўныя сваёй драўнінай, многія дэкаратыўныя.

Літаратура
----------

* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Таксанамія | APNI · EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4283368-1 · LCCN: sh85006441 · Microsoft: 2778817360 · NKC: ph519298 |
| * Г
* Р
* П
*Ленінская лінія* |
| --- |
|  умоўныя абазначэнні

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Заяльцоўская  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Гагарынская  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | ЭД-1 «Яльцоўскае»  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | 
 | 
 |  |

 |  | Красны праспект  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Плошча Леніна  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Акцябрская  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Рачны вакзал  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | р. Об |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | *Спартыўная* (буд.)  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Студэнцкая  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Плошча Маркса  |

 |

**«Заяльцоўская»** (руск.: Заельцовская) — канцавая станцыя Ленінскай лініі Новасібірскага метрапалітэна. Адкрыта 2 красавіка 1992 года

Архітэктура
-----------

Станцыйныя сцены, згодна з праектам, абапіраюцца на цёмна-чырвоны гранітны цокаль і выкананы ўвагнутымі. Гэтая невялікая ўвагнутасць сцен, паводле задумы, павінна надаць сценам выгляд адзінства са столевымі перакрыццямі. Сцены станцыі абліцаваныя белым мармурам «Каелга», а падлога - чырвона-бардовым гранітам.

Зноскі
------
**Заяц-русак**, **Заяц-шарак** (*Lepus europaeus*) — млекакормячая жывёла сямейства зайцавых.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 50—70 см, хваста 7—11 см, ступні 11,5—15,0 см. Маса цела да 5-6,5 кг. Поўсць летам карычнявата-вохрыста-шэрая з цёмна-стракатым малюнкам, ніз цела чыста-белы. Вакол вачэй белае кольца, пад вачыма цёмная пляма. Кончыкі вушэй чорныя, хвост зверху чорны або чорна-буры, знізу белы. Бакі чырванавата-палевыя. Зімой поўсць гусцейшая, пераважна шэрых таноў, асабліва на задняй частцы тулава і баках.

Пашырэнне
---------

Паштовая марка Беларусі
Пашыраны ў розных зонах Еўропы, у Паўночнай Афрыцы, Закаўказзі, Паўднёава-Заходняй Сібіры, Паўночным Казахстане; акліматызаваны ў шэрагу раёнаў Паўднёвай Сібіры, Паўночнай Амерыцы, Новай Зеландыі і Паўднёвай Аўстраліі. На Беларусі звычайны від. Колькасць залежыць ад наяўнасці корму, кліматычных і іншых фактараў. Характэрны для адкрытых ландшафтаў, жыве на палях, у ярах, на высечках, лясных палянах, узлесках.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Пераважна начны звер. Актыўны ўвесь год. Корм раслінны: летам — травяністыя расліны, пераважна злакавыя і бабовыя, зімой дрэвавыя і кустовыя — кара і маладыя парасткі вярбы, асіны, яблынь, груш.

Размнажэнне на Беларусі з лютага да верасня, дае 2—4 прыплоды па 1—7 (найчасцей па 4) зайчанят. Цяжарнасць 42—45 сут. Працягласць жыцця да 10 гадоў.

Гаспадарчае значэнне
--------------------

Аб'ект спартыўнага палявання і пушнога промыслу.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская навуковая тэрміналогія: слоўнік лясных тэрмінаў. — Мінск: Інбелкульт, 1926. — Т. Вып. 8. — 80 с. — у крыніцы пад назвай Merula merula

Літаратура
----------

* *Фядосаў А. К.* Заяц-русак // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
* *Гричик В. В. Бурко Л. Д.* Животный мир Беларуси. Позвоночные: учеб. пособие. — Мн.: Изд. центр БГУ, 2013. — 399 с. ISBN 978-985-553-128-0  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX532736 · BNF: 12552830z · GND: 4135436-9 · LCCN: sh85045826 · NKC: ph116734 |
«Украінская лялька-мотанка»
**Берагіня** *(лялька-мотанка, мотанка, шытая лялька)* — беларуская шытая лялька, адна з самых старажытных абярэгавых лялек. Галоўная функцыя Берагіні быць заступніцай і абаронцай ад злых духаў і суроку, прыносіць у дом дастатак. Часцей за ўсё Берагіню ставілі насупраць уваходных дзвярэй. Яе галоўнай функцыяй было абараняць жыллё ад злых духаў і людзей з нядобрымі намерамі і сустракаць і прыцягваць **—** добрых і доўгачаканых гасцей. У некаторых рэгіёнах гэты абярэг, насупраць, хавалі ад старонніх вачэй і толькі зрэдку даставалі, знаходзячыся ў адзіноце, каб падзякаваць або папрасіць нешта.

### Магічныя абрады

Ляльку Берагіню неабходна было вырабляць з захаваннем мноства правіл і абрадаў. Адзін са звычаяў казаў, што ляльку магла вырабляць толькі жанчына, таму што з найстаражытных часоў жанчына была асноўнай захавальніцай традыцый, і захоўвала і перадавала веды і навыкі з пакалення ў пакаленне. Жанчына рабіла ляльку, эмацыйна настроіўшыся, бо ад якасці яе працы залежаў лёс сям’і і роду.

Жанчыны выраблялі рытуальных лялек суправаджаючы працэс стварэння абавязковым рытуальным дзеяннем. Лялька была памерам прыкадна 25-30 сантыметраў і яе скручвалі са шматкоў старога адзення і садзілі ў Чырвоны Кут. Жыхарка в. Пералёўка Веткаўскага раёна Гомельскай вобласці Лідзія Ільінічна Малашанка ўспамінае, што дзецям чапаць гэтую ляльку забаранялася. Яе функцыя была — аберагаць хату. Яе бабуля строга сачыла, каб ніхто нават не дакранаўся да гэтай лялькі .

Непасрэднаму вырабу лялькі папярэднічаў цэлы шэраг рытуальных этапаў, злучаных са з’яўленнем неабходнага для яе матэрыялу: пасеў, вырошчванне і апрацоўка лёну. Народжаная пад яе рукамі лялька мела сакральнае, магічнае значэнне, служыла сувязным звяном паміж чалавекам і навакольным светам. Тканіна ў адзенні доўга была ва ўжыванні, праходзіла разам з чалавекам праз многія каляндарныя і сямейныя абрады. Затым тканіна зношвалася, і была на мяжы вяртання ў свет прыроды. І толькі пакінутыя цэлымі кавалкі адслужылі каб стаць лялькамі.

Каб надзяліць ляльку магічнай сілай, пры яе вырабе чыталі замову, якую часам трэба было паспець прачытаць да канца, ні разу не збіўшыся, але некаторыя лялькі жанчына рабіла ў маўчанні, а замовы прамаўляла ў думках.

«Вепсская лялька»

### Час стварэння і выкарыстання

Абрадавыя лялькі выраблялі пад час правядзення пэўных каляндарных ці сямейных абрадаў, і час вырабу лялек залежаў ад часу рытуалу. Лялек звычайна выраблялі перад рытуалам. Некаторыя лялькі рабілі нават і падчас самога дзейства.

Берагіні служылі пэўны час. Калі яны выконвалі сваё прызначэнне, іх знішчалі ў агні, тапілі ў вадзе, закопвалі ў зямлі, ператваралі ва ўтылітарныя прадметы ці ў цацкі для дзяцей. На доўга захоўвалі вясельныя лялькі, ляльку-суцяшальніцу з падолу матчынай сукенкі, трасавіц, збожжаўку **—** з восені да вясны, замяшчальныя лялькі **—** пакуль не вернецца са службы ці далёкай паездкі муж, сын, брат.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Текстильные обрядовые куклы / Зимина З. И. — М.: Издательство «Ладога100», 2007. — 64 с. ил. (Русская Традиция).
**Беразавік** — балота на паўночным захадзе Беларусі, на тэрыторыі Вілейскага раёна Мінскай вобласці і Смаргонскага раёна Гродзенскай вобласці, большай часткай у вадазборы ракі Спягліца, часткова ў вадазборы возера Вішнеўскае. 

Нізіннага (62%), верхавога (30%), пераходнага (2%), змешанага (6%) тыпаў. Плошча 7,8 тыс. га, у межах прамысловых адкладаў 5,3 тыс. га. Глыбіня торфу да 5,7 метраў, сярэдняя 1,8 метра, ступень раскладання нізіннага тыпу 31%, верхавога - 25%, зольнасць адпаведна 10,2 і 4,2%. Пярвічныя запасы торфу 18100000 тон. Ёсць адклады сапрапелю магутнасцю да 2,5 метраў. 

Сярод балота возера Калодкі. Цэнтральная частка балота занята драбналессем з хвоі і бярозы, кусцікавы ярус з багуну і буякоў, ёсць журавіны. Уздоўж Спягліцы і на ўскрайках балота вярба, разнатраўе, асокі.

Літаратура
----------

Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
Гай Шульмана
**Мафусаіл** — экземпляр дрэва *Pinus longaeva*, адно з самых старажытных дрэў на Зямлі вядомых навуцы. Прыблізная ацэнка часу прарастання насення, з якога яно вырасла, — 2831 год да нашай эры (па стане на 2018 год прыкладны век дрэва, такім чынам, складае 4847 гадоў).

Расце ў Нацыянальным лесе Ініа, на ўсходзе штата Каліфорнія (ЗША). Мясцовасць, дзе расце дрэва, знаходзіцца на вышыні звыш трох тысяч метраў над узроўнем мора, у раёне горнага хрыбта Уайт-Маўнтынс. Каб не дапусціць вандалізму, дакладнае месцазнаходжанне дрэва не выдаецца. Знойдзена ў 1953 годзе батанікам Эдмундам Шульманам. У 1958 годзе аб гэтым быў апублікаваны артыкул у часопісе National Geographic.
**Арэшнікавая cоня** (*Muscardinus avellanarius*) — млекакормячая жывёліна, грызун сямейства соневых.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 7,5-8 см, хваста 5,5-8 см, маса 15-28 г. Афарбоўка вохрыста-бурая, знізу з палевым адценнем.

Вельмі рухавы звярок, спрытна лазіць па дрэвах і кустах. Актыўны пераважна ўначы і на змярканні. З траўня па жнівень прыносіць 2 прыплоды па 2-9 дзіцянят, працягласць цяжарнасці 21-28 сутак. Корміцца жалудамі, арэхамі, насеннем і ягадамі лясных раслін, насякомымі, робіць запасы. Пры тэмпературы паветра 15 °C і ніжэй упадае ў здранцвенне, а пры яе далейшым паніжэнні — у спячку. Зімой тэмпература цела звярка можа паніжацца да 0,2-0,5 °C.

Пашырэнне
---------

Арэал арэшнікавай соні займае лясную частку тэрыторыі Заходняй Еўропы да Вялікабрытаніі на захадзе і Швецыі на поўначы. Сустракаецца ў Малой Азіі. У Еўропе жыве ў зоне шыракалістых і мяшаных лясоў, у лесастэпе. Паўночная мяжа сучаснага арэала віду праходзіць па паўночнай частцы Беларусі — трапляецца соня пераважна ў паўднёвых і цэнтральных раёнах.

Месцы пражывання: мяшаныя ці лісцевыя лясы з падлескам з ляшчыны і ягадных кустоў. Жыве ў дуплах ці шарападобных гнёздах на галінках кустоў на вышыні 1-2 м. Ахвотна займае штучныя гняздоўі для птушак. У час зімовай спячкі з надземных гнёздаў пераходзіць у сховішчы пад каранямі пнёў, паваленымі дрэвамі.

Соня вядома як непатрабавальны насельнік куткоў жывой прыроды.

Ахова
-----

Від уключаны ў Чырвоную кнігу Беларусі, Чырвоны спіс МСАП (LR/nt, ver. 2.3, 1994).

Спасылкі
--------

* Артыкул у Чырвонай кнізе Беларусі(недаступная спасылка)  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4159193-8 · LCCN: sh85059463 |
**Галоснасць** азначае палітыку максімальнай адкрытасці ў дзейнасці дзяржаўных устаноў і свабоды інфармацыі. У сучасным словаўжыванні, асноўны кампанент палітыкі перабудовы, якая праводзілася М. С. Гарбачовым у другой палове 1980-х у СССР і заключалася ў значным паслабленні цэнзуры і ліквідацыі існуючых у савецкім грамадстве шматлікіх інфармацыйных бар'ераў.

Галоснасць у СССР
-----------------

Мітынг галоснасці — мітынг, праведзены дысідэнтамі і спачуваючымі 5 снежня 1965 года на Пушкінскай плошчы ў Маскве. Стаў першай публічнай палітычнай дэманстрацыяй у пасляваенным СССР..

Паняцце пачало шырока ўжывацца з 1987 года як азначэнне аднаго з галоўных напрамкаў рэформ («галоснасць — перабудова — паскарэнне»), якія праводзіліся ў 1987-1991 гадах М. С. Гарбачовым на пасадзе Генеральнага сакратара ЦК КПСС і Прэзідэнта СССР, шырока вядомых пад агульнай назвай «Перабудова». Тады ж узніклі лозунгі: «Больш галоснасці! Больш дэмакратыі!».

Зноскі
------

1. ↑  5 декабря 1985. М. Сост. Зубарев Д. И.2005

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4193963-3 · LCCN: sh89002248 |
**Васілевіцкае патрыятычнае падполле** — савецкае падполле для барацьбы з нямецкімі акупацыйнымі ўладамі ў Васілевіцкім раёне. Дзейнічала са жніўня 1941 да лістапада 1943 года. Кіраўнікі: Ц. М. Астапенка (да ліпеня 1942 года, загінуў), М. С. Белы.

Аб’ядноўвала 5 груп (57 чал.): 2 у Васілевічах (кіраўнікі Л. П. Курганская-Сакалова і А. I. Белы), у в. Бабічы (П. А. Астапенка), в. Навінкі (А. Ф. Фралоў), у вёсках Хамічы і Гогалева (С. П. Алісейка). Трымала сувязь з Васілевіцкім партызанскім атрадам і атрадам імя Варашылава. Падпольшчыкі прымалі па радыёпрыёмніках і распаўсюджвалі зводкі Саўінфармбюро, вялі агітацыю сярод насельніцтва, здабывалі і перадавалі партызанам зброю, боепрыпасы, медыкаменты, звесткі разведкі, папярэджвалі партызан і насельніцтва пра карныя аперацыі нямецкіх акупацыйных улад, вывелі са строю электрастанцыю ў Васілевічах, падпалілі мэблевую фабрыку ў Бабічах, падарвалі вайсковы эшалон на чыгунцы Калінкавічы — Рэчыца. У барацьбе загінуў 31 падпольшчык.

У Васілевічах на брацкай магіле падпольшчыкаў пастаўлены абеліск.

Брацкая магіла падпольшчыкаў у Васілевічах

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Маркава, А. Ф.* Васілевіцкае патрыятычнае падполле // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0. — С. 226.
**Махамат Махдзі Алі** (фр.: Mahamat Mahdi Ali; нар. 1964/1969) — адзін з лідараў паўстанцкага руху гаранаў (даза), узначальвае групоўку «Фронт перамен і згоды ў Чадзе» (ФПЗЧ).

Біяграфія
---------

Больш за 25 гадоў у Францыі меў статус палітычнага бежанца, удзельнічаў у кампаніях французскай сацыялістычнай партыі.

У канцы 1990-х стаў адным з лідараў Руху за дэмакратыю і справядлівасць у Чадзе (MDJT), паўстанцкай групоўкі этанаса тубу. Быў старшынёй камісіі групоўкі падчас мірных перамоваў з уладамі Чада. Вярнуўшыся ў краіну ў 2005 годзе, прызначаны інспектарам Міністэрства інфраструктуры. Неўзабаве далучыўся да Саюзу сіл за дэмакратыю і развіццё (UFDD), адной з многіх чадскіх груповак, якія базаваліся ў той час у Судане і ўдзельнічалі ў грамадзянскай вайне 2005—2010 гадоў.

У сакавіку 2016 года Махамат Махдзі Алі абвясціў аб стварэнні новай узброенай групы на крайнім поўначы Чада — Фронт перамен і згоды ў Чадзе (ФПЗЧ). У арганізацыю першапачаткова ўвайшло парадку 700 чалавек.

У красавіку 2021 года групоўка Махамата Махдзі Алі пачала буйное ўзброенае выступленне на поўначы Чада, чаму папярэднічалі прэзідэнцкія выбары, на якіх перамогу атрымаў прэзідэнт Ідрыс Дэбі, што знаходзіўся ва ўладзе 30 гадоў.

Санкцыі
-------

18 студзеня 2017 года французскія ўлады замарозілі яго фінансавыя актывы, а таксама актывы Махамата Нуры (паўстанцкая група UFDD) ў адпаведнасці з артыкулам L562-1 валютна-фінансавага кодэкса, які прадугледжвае *«замарожванне ўсіх або часткі сродкаў, фінансавых інструментаў і эканамічных рэсурсаў [...], якія належаць фізічным або юрыдычным асобам, што здзяйсняюць або спрабуюць здзейсніць тэрарыстычныя акты»*. Францыя абвінаваціла апазіцыю Чада ў супрацоўніцтве з ісламістамі. Лідары паўстанцаў, са свайго боку, заявілі аб свецкім характары сваёй барацьбы.

Зноскі
------

1. 1 2  Tchad : pour Mahamat Mahdi Ali du Fact, « seule la force fera partir Déby »
2. ↑  Mahamat Mahadi Ali, la rose et le glaive(недаступная спасылка)
3. ↑  «La France gèle discrètement les comptes de trois opposants africains», *Libération*, 27 janvier 2017
**Махавік чырванеючы**, або рубінава-ружовы (*Xerocomus rubellus*) — шапкавы базідыяльны грыб сямейства балетавых.

Апісанне
--------

Пладовае цела грыба — шапка на ножцы. Шапка дыяметрам 3—6(8) см, пукатая, потым пляскатая, тонкаапушаная, іншы раз са шчылінкамі, вішнёва-чырвона-бурая або ружова-бураватая, звычайна з аліўкавым адценнем. Мякаць жоўтая, на разрэзе ў ножцы злёгку зелянее. Трубачкі прырослыя, з вуглаватымі порамі, жоўта-аліўкавыя, пры дотыку зелянеюць. Ножка памерам 4—8 х 1—2 см, суцэльная, роўная, каля трубачак жоўтая, каля асновы з вішнёва-чырвоным адценнем. Споры 8—15 х 4—6 мкм, падоўжана-эліпсаідальныя, гладкія, жоўта-аліўкавыя.

Пашырэнне
---------

Немаральны від з еўразійска-афрыканскім арэалам. Пашырэнне: Еўразія, Паўночная Афрыка. На тэрыторыі Беларусі вельмі рэдкі від, які трапляецца ў невялікай колькасці і на абмежаваных плошчах.

Месцы росту: дубравы і іншыя шыракалістыя лясы. Пладаносіць адзінкавымі пладовымі целамі і невялікімі групамі.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Мікарызны сімбіёнт дуба, граба, магчыма ляшчыны. Пладаносіць ва ўмовах умеранага ўвільгатнення. Пладовыя целы з'яўляюцца ў ліпені-верасні.

Выкарыстанне
------------

Дэкаратыўны малавядомы ядомы грыб.

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IRMNG · Mycobank · NCBI |
**Егарлык**, *Вялікі Егарлы́к* (руск.: Егорлы́к) — рака ў Перадкаўказзі. Працякае ў Стаўрапольскім краі, Калмыкіі і Растоўскай вобласці, упадае ў Пралетарскае вадасховішча. Даўжыня — 448 кіламетраў, плошча вадазборнага басейна — 15 300 км². Назва паходзіць ад цюркскага *agri* «крывы», *-lyk* афікс, у рускай мове змянілася пад уплывам імя Ягор.

Паводле даных дзяржаўнага воднага рэестра Расіі Вялікі Егарлык адносіцца да Данской басейнавай акругі, водагаспадарчы ўчастак ракі — Егарлык ад вытока да Сенгілееўскага гідравузла, рачны падбасейн ракі — басейн прытокаў Дона ніжэй упадзення Северскага Данца. Рачны басейн ракі — Дон (расійская частка басейна).

Егарлык — тыпова стэпавая рака з невялікім ухілам і павольным цячэннем, цячэ ў напрамку з поўдня на поўнач. Вытокі ракі знаходзяцца на паўночна-ўсходнім схіле гары Стрыжамент, на вышыні 831 метр, за 2 кіламетры ад станіцы Новаекацярынаўская. Упадае Егарлык у Пралетарскае вадасховішча недалёка ад сяла Новы Маныч, вышыня вусця — 13 метраў.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
МахавікМахавік
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Махавік.
**Махавік** (*Махавае кола*) — масіўнае круцельнае кола, якое выкарыстоўваецца ў якасці назапашвальніка кінетычнай энергіі.

Часта функцыю махавіка выконвае масіўны круцельны элемент механізму. Такія як ганчарны круг, масіўныя колы вадзянога млына ці масіўныя зубчастыя колы.

Фізіка
------

Кінетычная энергія кручэння, назапашаная ў махавіку, можа быць разлічана па формуле:

{\displaystyle E={\frac {1}{2}}I\omega ^{2}}
дзе:

* {\displaystyle ~I} — момант інерцыі масы адносна восі кручэння махавіка
* {\displaystyle ~\omega } (О мега) — вуглавая хуткасць у радыянах у секунду

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Махавік

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 31107917 · NDL: 00563053 |
Сабор Святой Марыі ў Сібіу — галоўны храм Царквы
**Евангелічная царква аўгсбургскія вызнання Румыніі** (ням.: Evangelische Kirche A.B. in Rumänien, рум.: Biserica Evanghelică de Confesiune Augustană din România) — найстарэйшая лютэранская дэнамінацыя Румыніі, якая існуе з часоў Рэфармацыі. Аб'ядноўвае пераважна этнічных немцаў (трансільванскіх саксаў). Уваходзіць у Сусветную лютэранскую федэрацыю. Цэнтр Царквы знаходзіцца ў Сібіу, кіраўнік — біскуп Крыстаф Кляйн.

Гісторыя
--------

Помнік Іаханесу Хонтэрусу ў Брашаве
Працы Лютэра былі вядомыя сярод трансільванскіх немцаў ужо з 1519 года, аднак пачатак Рэфармацыі ў Трансільваніі звязваюць з імем Іаханеса Хонтэруса, які не толькі актыўна прапаведаваў лютэранскія ідэі, але і выдаваў у сваёй друкарні пратэстанцкую літаратуру. Пачынаючы з 1542 года лютэранства атрымала досыць шырокае распаўсюджанне ў рэгіёне.

У 1572 годзе пры выбарах трэцяга лютэранскага біскупа (Лукас Унглерус) сінод Царквы прызнаў у якасці веравучыцельных дакументаў Аўгсбургскае вызнанне. Усяго лютэранскія абшчыны існавалі ў 200 населеных пунктах Трансільваніі. Гэта веравучэнне настолькі трывала ўкаранілася сярод немцаў, што нават пераход рэгіёна пад уладу Габсбургаў у канцы XVII стагоддзя не аказаў істотнага ўплыву на рэлігійную сітуацыю.

У 1921 годзе група вернікаў аддзялілася ад ЕЦАВР, утварыўшы асобную дэнамінацыю, якая з 2001 года называецца Евангелічна-лютэранская царква Румыніі і таксама з'яўляецца членам Сусветнай лютэранскай федэрацыі.

Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны нямецкае насельніцтва Трансільваніі падвяргалася праследаванням, у тым ліку ўлады аказвалі сур'ёзны ціск на Царкву. Многія немцы былі дэпартаваны ў лагеры ў СССР.

Сучаснае становішча
-------------------

Пасля падзення камуністычнага рэжыму ў 1989 годзе большая частка вернікаў (да 90 %) выехала ў Германію. У наш час Царква налічвае толькі каля 14 300 вернікаў.

Артыкулы
--------

* Пратэстанцтва ў Румыніі
* Сабор Святой Марыі, Сібіу
* Чорная царква, Брашаў
* Лютэранская царква, Клуж-Напока
* Лютэранская царква, Бістрыца
* Лютэранская царква, Краёва

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Евангельская царква аўгсбургскага вызнання (Румынія)
* Афіцыйная старонка
Старонка Евангеллі Генрыха Льва
**Евангелле Генрыха Льва** — рукапіснае выданне Евангеллі, створанае прыкладна ў 1188 годзе па замове Генрыха Льва (1129—1195), герцага Саксоніі і Баварыі, прадстаўніка дынастыі Вельфаў для алтара Дзевы Марыі ў Браўншвайгскім саборы. Манускрыпт утрымлівае ў сабе чатыры Евангеллі, налічвае 226 старонак, аформленых ва ўнікальным раманскім стылі манахамі і паслушнікамі бенедыкцінскага абацтва Хельмарсхаўзен, і ўключае 50 ілюстрацый. Лічыцца шэдэўрам сярод манускрыптаў XII ст. Пасля пагібелі Генрыха Льва манускрыпт працяглы час лічыўся згубленым. У XIX стагоддзі ён быў знойдзены ў Празе, у 1861 годзе яго займеў Георг V, кароль Гановера, продкам якога лічыцца Генрых Леў. Пяццю гадамі пазней Георг V быў зрынуты і бег у Аўстрыю і павёз з сабой манускрыпт. Далей след рэліквіі зноў быў згублены, але ў 1983 годзе невядомы гандляр выставіў «Евангелле Генрыха Льва» на таргі дому Sothebys. Падчас аўкцыёну яго ўласнікам стала Германія — у фінансаванні набыцця ўдзельнічаў федэральны ўрад, урада Баварыі і Ніжняй Саксоніі, таксама фонд «Пруская культурная спадчына». У наш час манускрыпт захоўваецца ў бібліятэцы імя барона Аўгуста ў гарадку Вольфенбютэль (Германія)

Цікава
------

Евангелле было выкуплена ўрадам Германіі на аўкцыёне Сотбіс у Лондане ў 1983 годзе за 11.7 млн долараў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Евангелле Генрыха Льва
* Фатаграфіі старонак Евангелля
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ушанскі сельсавет.
 
**Уша́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Карэліцкага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Уша.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Мірскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. З 17 снежня 1956 года ў складзе Карэліцкага раёна, з 25 снежня 1962 года ў складзе Навагрудскага раёна, з 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Карэліцкага раёна. 23 ліпеня 1979 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Жухавіцкага сельсавета.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 7 населеных пунктаў: вёскі Кожава, Лемнікі, Пясочная, Радунь, Трашчычы, Уша і Церабостынь.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 23 ліпеня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вількамірскі павет.
**Вількамірскі паве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Віленскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Плошча каля 9,9 тыс. км². Сталіца — горад Вількамір.

Гісторыя
--------

Узнік у якасці судовай і ваенна-мабілізацыйнай акругі (воласці, харунжаства) не пазней за 1380-я. 3 1413 уваходзіў у склад Віленскага ваяводства.

Пад назвай «павет» выступае ў попісе войска 1528 года, калі мясцовае паспалітае рушанне налічвала 418 коннікаў (з іх 187 былі дробнымі шляхціцамі, якія ішлі ў войска асабіста, без слугаў). У 1567 вількамірскае рушанне налічвала 653 коннікі і 3 пешыя шляхціцы.

Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) да павету далучыліся Анікштынскага, Курклеўскага, Пенянскага, паўночная часткі Гедройцкага харунжастваў, дзяржаўнай Ушпольскай воласці. У гэты час увадзіліся пасады павятовага маршалка, падкаморага, земскага суддзі з падсудкам і пісарам.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) спыніў сваё існаванне.

Дэмаграфія
----------

У сяр. XVII ст. налічваў 20,4 тыс. дымоў (каля 135—140 тыс. чал.), па Трынаццацігадовай вайны (1654—1667) колькасць дымоў скарацілася да 15,8 тыс.

У апошняй чвэрці XVIII ст. насельніцтва павета складала каля 150—170 тыс. чал.

Геаграфія
---------

У 2-й пал. XVI ст. плошча павета склала каля 9,9 тыс. км² (польскія даследчыкі трымаюцца лічбы 9 тыс. км²), ляжаў цалкам на тэрыторыі сучаснай Літвы.

У склад павету ўваходзіла тэрыторыя Анікштынскага, Больніцкага, Купіскага, Курклеўскага, Пенянскага і Ушпольскага старостваў (дзяржаўных воласцей), таксама буйныя вотчыны Радзівілаў (Віжуны, Дусяты, Саламесць, Свядасць, Солы) і роднасных ім Осцікавічаў (Аванта).

Ураднікі
--------

Асноўны артыкул: **Старосты вількамірскія**
У Вількаміры размяшчаліся падкаморскі, земскі і гродскі суды, склікалася паспалітае рушанне. Мясцовая шляхта абірала двух паслоў на Вальны сойм і двух дэпутатаў на Галоўны Трыбунал.

На Гарадзенскім сойме 12 студзеня 1793 дзеля павелічэння колькасці сенатараў ад ВКЛ быў намінаваны кашталян вількамірскі шляхам павышэння да кашталянскай годнасці мясцовага павятовага маршалка, якім на той момант быў Ігнацы Касцялкоўскі. Ён атрымаў прывілей 26.10.1793, але ўжо ў канцы восені таго ж года новая адміністрацыйна-тэрытарыяльная рэформа Рэчы Паспалітай скасавала вількамірскую кашталянію. У выніку, кашталян вількамірскі захаваў свой тытул, але ўжо не меў сенатарскіх паўнамоцтваў.

Зноскі
------

1. ↑  ЭнцВКЛ, 2005

Літаратура
----------

* *Насевіч В.* Вількамірскі павет // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 440. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.
**Дзя́лтува** (літ.: Deltuva), традыцыйная беларуская назва — **Дзява́лтаў** — мястэчка ва Укмяргскім раёне Вільнюскага павета Літвы, на рацэ Армона. Адміністрацыйны цэнтр Дзялтуваўскай сянюніі. Насельніцтва 503 чал. (2001).

Знаходзіцца за 6 км на паўночны захад ад Укмярге. Згодна з сучаснай афіцыйнай літоўскай класіфікацыяй мястэчка належыць да этнаграфічнага рэгіёна Аўкштота.

Гісторыя
--------

Першы пісьмовы ўспамін пра Дзявалтаў датуецца 1385, цэнтр воласці. Уваходзіў у склад Вількамірскага павета Віленскага ваяводства. У XV ст. — у валоданні Валімунтавічаў, пазней Кезгайлаў, у XVI ст. — Радзівілаў, у XVII ст. — Падбярэзскіх, пазней Грушэўскіх. У 1476 Кезгайлы фундавалі ў Дзяволтаве драўляны касцёл, перароблены да 1570 Радзівіламі на кальвінскі збор. Пры ім існавала школа. Статус мястэчка атрымаў у XVI ст. у 1744 — прывілей на таргі і кірмашы. У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) апынуўся ў складзе Расійскай імперыі. З 1918 — у складзе Літвы.

Насельніцтва
------------

* 1897 — 506 чал.
* 1923 — 442 чал.
* 1959 — 361 чал.
* 1970 — 352 чал.
* 1989 — 521 чал.
* 2001 — 550 чал.

Турыстычная інфармацыя
----------------------

### Славутасці

* Кальвінскі збор (XVI ст.)
* Касцёл (1752)

Галерэя
-------

* Руіны збораРуіны збора
* КасцёлКасцёл
* СажалкаСажалка
* Вуліца мястэчкаВуліца мястэчка

Зноскі
------

1. ↑  ЭнцВКЛ, 2010, с. 200
2. ↑  ЭнцВКЛ, 2010, с. 201

Літаратура
----------

* Дзявалтаў // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т. 3: Дадатак. А — Я. — С. 200—201. — 696 с. — ISBN 978-985-11-0487-7 (т. 3), ISBN 985-11-0315-2.
* Dziewałtów // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom II: Derenek — Gżack (польск.). — Warszawa, 1881. S. 289—290

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дзялтува
**Заімка** — зямельная ўласнасць, набытая правам першай занятай свабоднай зямлі. У Расіі (часцей у Сібіры і на поўначы Еўрапейскай часткі) — паселішча, звычайна аднадворнае, якое ўзнікла ў выніку заімкі, тобок пастаўленае на зямельным участку, занятым кім-небудзь па праву першага валодання, удалечыні ад асвоеных тэрыторый, тып населенага пункта у Расійскай Федэрацыі .

Заімка з’яўляецца першапачатковым, а ў найстаражытнае час і адзіным спосабам набыцця пазямельнага уласнасці. Калі для права ўласнасці на зямлю стала патрабавацца асаблівую падставу (тытул), заімках не зусім страціла сваё значэнне: з дапамогай яе установлялось валоданне маёмасцю або распаўсюджваліся яго мяжы.

Заімкі ўзнікалі ў адасобленых і глухіх участках, у лясной глушы, па берагах рэк, у тым ліку для палявання, рыбалкі.

Зямельны кодэкс РСФСР 1922 года ўзаконіў так званую працоўную заімку, якая дазвалялася толькі ў пэўных шматзямельных мясцовасцях і патрабавала дзяржаўнай рэгістрацыі .

Зноскі
------

1. ↑  Теория и практика регулирования земельных отношений в условиях рынка (М. Х. Вахаев, 2006)
2. ↑  Земельный кодекс РСФСР
3. ↑  Теория и практика регулирования земельных отношений в условиях рынка (М. Х. Вахаев, 2006)
4. ↑  Земельный кодекс РСФСР
Заілійскі Алатау
**Заілійскі Алатау** (каз.: Іле Алатауы, кірг.: Иле Ала-Тоосу) — горны хрыбет на паўночным захадзе Цянь-Шаня (на мяжы Казахстана і Кыргызстана).

Распасціраецца на 360 км уздоўж 43 ° паўн.ш. Пераважныя вышыні — 4000—4600 м, вышэйшы пункт — гара Талгар (4973—5017 м). Паўночны схіл параўнальна спадзісты, моцна раздзелены левымі прытокамі ракі Ілі, паўднёвы схіл крута абрываецца да далінах рэк Чылік і Чон-Кемін (правы прыток Чу). Перамычкай паміж вытокамі гэтых рэк, якая называецца Чон-Кемінскай, злучаецца з хрыбтом Кюнг-Ала-Тао, які знаходзіцца ў Кыргызстане. Вялікая колькасць азёр. Самымі буйнымі і вядомымі азёрамі ў Заілійскім Алатау з'яўляюцца Вялікае Алмацінскае возера і возера Ісык. Пераважае высакагорны рэльеф. У паўночных перадгор'ях размешчаны горад-мільённік Алматы. Тут жа знаходзяцца знакаміты спартыўны комплекс Медэа і высакагорная гарналыжная база Чымбулак.