**Смаўг** (англ.: Smaug, транскр.: [smaʊg]; часам выкарыстоўваецца **Смог**, у беларускім перакладзе **Драк**) — агнядышны крылаты цмок у легендарыуме[en] Дж. Р. Р. Толкіна, галоўны антаганіст[en] у рамане 1937 года «*Хобіт, або Туды і назад*». Вядомы тым, што ў 2770 годзе Трэцяй Эпохі Міжзем’я знішчыў горад Дэйл і авалодаў скарбамі гномаў Адзінокай Гары. У 2941 годзе, разгневаны з’яўленнем у яго ўладаннях атрада пад кіраўніцтвам Торына Дубашчыта (гэта былі трынаццаць гномаў і хобіт Більба Бэгінс), Смаўг вырашыў знішчыць Эсгарат[en] — горад людзей на Доўгім возеры, але быў забіты Бардам Лучнікам.

Пры стварэнні вобразу цмока Джон Р. Р. Толкін выкарыстаў матывы са скандынаўскай міфалогіі і англасаксонскай літаратуры[en]. Даследчыкі адзначаюць яго падабенства з Фафнірам[en], персанажам «*Сагі пра Волсунгаў[en]*», і цмокам з паэмы «*Беавульф*».

У «*Хобіце*» Смаўг апісаны як «*асабліва хцівы, моцны і зламысны*». Смаўг непасрэдна звязаны з адной з асноўных тэм рамана Толкіна — сквапнасцю, якую выклікае ахоўнае ім золата.

Імя
---

Толкін адзначыў, што «*дракону ў якасці імя — ці, хутчэй, псеўданіма — дасталася форма мінулага часу старажытнагерманскага дзеяслова „smugan", „працісквацца ў дзіру": філалагічны жарт нізкага кшталту*». Па меркаванні Томаса Шыпі[en], гэтае імя магло быць узята з таямнічага выразу «*sm’eah-wyrm*» (стар.-англ.:  «*пранікаючы чарвяк*»), якое прысутнічае ў англасаксонскім тэксце X стагоддзя «*Bald's Leechbook[en]*», і старажытнаанглійскага заклінання «*wið sméogan wyrme*» — «*ад чарвяка пранікаючага*». Слова «*sméogan*» роднаснае старажытнаскандынаўскаму дзеяслову «*smjúga*», формай мінулага часу якога з’яўляецца «*smaug*», «*ён поўзаў*». Шыпі дадае, што гэтае імя адлюстроўвае розум дракона, бо старажытнаанглійскае слова «*sméagan*» таксама азначае «*ўнікаць*», а ў форме прыметніка — «*дасведчаны, умелы*», што адпавядае Смаўгу, які, «*у параўнанні з астатнімі персанажамі „Хобіта", найбольш хітрамудры*».

Па словах амерыканскага лінгвіста Марка Хукера, яшчэ да таго, як ён азнаёміўся з тлумачэннем Толкіна, ён сфармуляваў уласны варыянт этымалогіі імя — ад праіндаеўрапейскага кораня «*smeug(h)-/smeuqh-*», ад якога ўзніклі словы на розных мовах індаеўрапейскай сям’і, што азначаюць «*дым*» (англ.: smoke, прагерм. *smauk*, сярэдневерхненямецкае *smouch*, старажытнагаландскае *smooc*, старажытналітоўскае *smáugiu*) і «*дракон*» (царк.-слав: смокъ, старажытначэшск. і польск.: smok).

Пытанне аб правільным вымаўленні імя цмока на англійскай мове з’яўляецца прадметам дыскусіі. Марк Хукер адзначае, што Крыстафер, сын Дж. Р. Р. Толкіна, вымаўляе яго як [smowg].

Згадкі ў творах
---------------

### «Хобіт»

Драк быў адным з астатніх вялікіх цмокаў Міжзем'я. Пра яго стала ўпершыню вядома пасля яго нападу на Дол і захопу Адзінокай гары з усімі яе скарбамі. Гэта адбылося прыкладна за 150 гадоў да падзей «Хобіта», і дагэтуль Смог ужо меў узрост некалькі стагоддзяў. У «Хобіце» распавядаецца пра выправу гномаў і хобіта Більба Торбінса да Гары, каб забіць цмока і вярнуць гномам іх каралеўства.

За стагоддзі, што Драк правёў лежачы на золаце і каштоўных камянях у сваіх уладаннях, гэтыя каштоўнасці ўпіліся ў скуру на яго бруху, зрабіўшы і без таго непранікальную браню з лускі яшчэ крапчэйшай. Аднак Більба, убачыўшы цмока ў яго логаве, угледзеў на левых грудзях маленькі неабаронены лапік скуры. Яго расповед пра гэта падслухаў дрозд і распавёў Барду Лучніку з Эсгарота. Калі Смог заатакаваў горада, Бард забіў цмока трапным выстралам у яго неабароненую кропку.

Сярод нарабаванага Смогам былі выяўлены Аркенстон і некалькі міфрылавых кальчуг, адну з якіх Торын Дубашчыт падараваў Більба. Праз некалькі дзесяцігоддзяў гэтая кальчуга не раз уратоўвала Більбавага пляменніка Фрода ад пагібелі.

### «Вяртанне караля»

У дадатку A, секцыі III «Вяртання караля» Смог згаданы як «найвялікшы з цмокаў свайго часу», які, пачуўшы пра багацці Эрэбара, «паўстаў і без папярэджання напаў на караля Трора, накінуўшыся на гару ў полымі». У гэтым тэксце сцвярджаецца, што цмокі жылі ў пустцы (Ссохлая Пустэча) па-за Шэрымі гарамі, «абвясціўшы вайну гномам і рабуючы іх майно». Можна меркаваць, што і Смог з'явіўся адтуль.

### «Няскончаныя казанні»

У аповедзе «Паход на Эрэбар» (англ.: The Quest of Erebor) Гэндальф кажа, што ён чакаў, што Смог можа ўяўляць сур'ёзную пагрозу, калі яго скарыстае Саўран, які тады знаходзіўся ў Дол Гулдуры ў Ліхалессі. Гэта і стала матывам удзелу Гэндальфа ў выправе Торына з кампаніяй дзеля адваявання іх радзімы.

Вобраз Смога ў кіно
-------------------

Бенедыкт Камбербэтч (вобраз, рухі і агучка цмока Смога)
У экранізацыі кнігі «Хобіт, або Туды і назад» рэжысёра Пітэра Джэксана — «Спусташэнне Цмока» 2013 года вобраз цмока стварыў англійскі акцёр Бенедыкт Камбербэтч з дапамогай тэхналогіі «захопу руху і мімікі» і агучвання персанажа.

Зноскі
------

1. ↑  *J. R. R. Tolkien.* Appendix E — Writing and Spelling: I. Pronunciation of Words and Names // The Lord of the Rings.: «*All these diphthongs were 'falling' diphthongs, that is stressed on the first element, and composed of the simple vowels run together. Thus …* au *(*aw*) as in* loud*,* how *and not* laud*,* haw*.*»
2. ↑  *Джон Рональд Руэл Толкін.* 1. Нечаканая вечарынка // Хобіт, або вандроўка туды і назад = The Hobbit or There and Back Again. — 2002. — 264 с. — ISBN 978-985-7916-41-7.
3. ↑  The Letters of J. R. R. Tolkien, 1981
4. ↑  Shippey, Creation from Philology, 1979, p. 301
5. 1 2  Shippey, The Road to Middle-earth, 2005
6. ↑  Shippey, Tolkien and Iceland, 2007, p. 196
7. 1 2  Hooker, Tolkien Through Russian Eyes, 2003
8. ↑  *Jonathon Owen*. The Pronunciation of 'Smaug' (англ.).  Сайт «*The Huffington Post*» (17 студзеня 2014). Праверана 23 верасня 2022.
9. ↑  *Fugelso, K. Ferré, V. Montoya, A. C.* Medievalism on the Margins (англ.). — Cambridge: Boydell & Brewer Ltd, 2015. — С. 198. — 258 с. — ISBN 1843844060.
10. ↑  *Mike Fleming*. Benedict Cumberbatch To Voice Smaug in ‘The Hobbit’ (англ.)(недаступная спасылка) (16 чэрвеня 2011). Архівавана з першакрыніцы 5 лютага 2014. Праверана 27-12-2011.

Літаратура
----------

* *Humphrey Carpenter.* Tolkien: A Biography (англ.). — New York: Ballantine Books, 1977. — ISBN 978-0-04-928037-3.
* *John Garth.* Tolkien and the Great War (англ.). — Harper-Collins, 2003. — ISBN 978-0-00-711953-0.
* *Mark T. Hooker.* Tolkien Through Russian Eyes (англ.). — Walking Tree Publishers, 2003. — 320 p. — (Cormarë series). — ISBN 9783952142479.
* *Tom Shippey.* Creation from Philology in The Lord of the Rings // J.R.R. Tolkien, Scholar and Storyteller (англ.) / Eds. M. Salu, R. T. Farrell. — London; Ithaca (N.Y.): Cornell University Press, 1979. — P. 86—316. — 325 p. — ISBN 080141038X.
* *Tom Shippey.* The Road to Middle-earth (англ.). — Third edition. — Houghton Mifflin Company, 2005. — ISBN 978-0-618-25760-7.
* *Tom Shippey.* Tolkien and Iceland: The Philology of Envy // Roots and Branches: Selected Papers on Tolkien (англ.). — Zurich: Walking Tree Publishers, 2007. — P. 187—202. — 417 p. — ISBN 9783905703054.
* The Letters of J. R. R. Tolkien (англ.) / Eds. Humphrey Carpenter, Christopher Tolkien. — London: George Allen & Unwin, 1981. — ISBN 978-0-04-826005-5.

Спасылкі
--------

* Вікі-энцыклапедыя  (англ.)
* Tolkien Gateway  (англ.)

| ⛭Свет Міжзем’я |
| --- |
| Персанажы «Хобіта» і«Уладара пярсцёнкаў» | 
* Арагорн
* Арвен
* Бард Лучнік
* Більба
* Борамір
* Галадрыэль
* Гімлі
* Голум
* Грыма Чарвявуст
* Гэндальф
* Даін
* Дрэвабарод
* Дэнетар II
* Кірдан Карабел
* Кароль-чарадзей
* Легалас
* Мэры
* Піпін
* Радагаст
* Саруман *(Голас Сарумана)*
* Саўран
* Смаўг
* Сэм
* Тэадэн
* Тэадрэд
* Том Бамбадзіл
* ✰ Торын
* Трандуіл
* Фарамір
* Фрода
* Шэлаб
* Эльранд
* Эавін
* Эамер
* «Брацтва пярсцёнка»

 |
| Персанажы«Сільмарыліяна» | 
* Амандзіл
* Анарыён
* Анград
* Арэдэль
* Арыэн
* Аэгнар
* Белег
* Берэн
* Гіл-Гэлад
* Глаурунг
* Гларфіндэйл
* Гатмаг
* Даэран
* Дыяр
* Ідрыль
* Індзіс
* Ісільдур
* Кархарот
* Келебрымбар
* Куруфін
* Люціэнь
* Маглар
* Маэглін
* Маэдрас
* Меліян
* Мелькар
* Мірыэль
* Нэсса
* Ольвэ
* Орамэ
* Орафер
* Руміл з Тырыёна
* Тыліён
* Тынгал
* Тулкас
* Туор
* Турган
* Турын Турамбар
* Ульма
* Унголіянт
* Феанар
* Фінвэ
* Фінган
* Фінголфін
* Фіндуілас
* Фінрад
* Хуан
* Эарендзіл
* Элрас
* Эльвінг
* Эру Ілуватар

 |
| Геаграфія | 
* Арда
* Азанулбізар
* Азёрны горад
* Аман
* Ангбанд
* Ангмар
* Андуін
* Арнор
* Артэдайн
* Барад-дур
* Белерыянд
* Бэкланд
* Гандалін
* Гондар
* Дол Гулдур
* Дорыят
* Дэйл
* Жалезныя Пагоркі
* Ізенгард
* Кардалан
* Куівіэнен
* Лебенін
* Ліндон
* Ліхалессе
* Лорыэн
* Менеграт
* Мінас Моргул
* Мінас Тырыт
* Мордар
* Морыя
* Нан Эльмат
* Нуменар
* Арадруін
* Артханк
* Асгіліят
* Прыгорра
* Рывендэл
* Рохан
* Рудаўр
* Сірыён
* Стары лес
* Тангарадрым
* Тол-Сірыён
* Тол-Эрэсеа
* Туманныя горы
* Утумно
* Фангорн
* Харад
* Шыр
* Эльдамар
* Эрэбар
* Эрэд Энгрын

 |
| Бітвы | 
* Пешая бітва за Белерыанд
* Дагор-нуін-Гіліят
* Дагор Агларэб
* Дагор Браголах
* Нірнаэт Арноэдзіяд
* Вялікая вайна
* Вайна Гнева
* Бітва пры Баюотэры
* Аблога Барад-Дура
* Бітва пры Дагорладзе
* Бітва пры Доле
* Бітва на Зялёных Палях
* Падзенне Ізенгарда
* Бітва пры Асгіліяце
* Бітва пры Мараноне
* Бітва ў Морыі
* Бітва пры Пеларгіры
* Бітва на Пеленорскіх палях
* Бітва пры Форнасце
* Бітва пры Хельмавай Падзі
* Бітва Пяці Воінстваў

 |
| Артэфакты | 
* Альфірын
* Аркенстон
* Ацэлас
* Белае дрэва
* Гламдрынг
* Джала
* Лембас
* Міфрыл
* Нарсіль
* Оркрыст
* Паланціры
* Пярсцёнкі Улады
* Пярсцёнак Усеўладдзя
* Сільмарылы

 |
| Расы і народы | 
* Айнур
	+ Валар
	+ Маяр
	+ Балрагі
* Варгі
* Гномы
* Драконы
* Людзі
	+ Эдайн
	+ Істэрлінгі
	+ Нуменарцы
	+ Рахірым
* Оркі
	+ Урук-хаі
* Тролі
* Хобіты
* Эльфы
	+ Эльдар
	+ Авары
* Энты

 |
| Эпохі | 
* Першая
* Другая
* Трэцяя
* Чацвёртая

 |