**Храм велікамучаніцы Кацярыны на Усполлі** (руск.: Храм Великомученицы Екатерины на Всполье) — праваслаўны храм Маскварэцкага благачыння Маскоўскія епархіі. Падворак Праваслаўнай Царквы ў Амерыцы.

Храм размешчаны ў раёне Якіманка, Цэнтральнай адміністрацыйнай акругі горада Масквы, па адрасе: Вялікая Ардынка, 60/2. Галоўны прастол летняга храма асвячоны ў гонар велікамучаніцы Кацярыны. Галоўны прастол зімовага храма асвячоны ў гонар Спаса Нерукатворнага Абраза; прыдзелы ў гонар свяціцеля Мікалая, у гонар дабравернага князя Аляксандра Неўскага.

Будынак 1766—1775 гадоў, архітэктар — Карл Бланк, агароджа з брамай — 1820-я, архітэктар Фёдар Шастакоў, багадзельня — 1879—1880, архітэктар Дзмітрый Пяўніцкі.

Гісторыя
--------

Першыя звесткі пра драўляны храм на гэтым месцы датаваны 1612. *Усполле* (руск.: Всполье) ў мове Масквы тых часоў азначала ворныя землі, размешчаныя за фактычнай гарадской мяжой; землі ў раёне сучаснай Серпухаўскай плошчы апрацоўваліся Екацярынінскай чорнай слабадой аратых, у якой да 1651 налічвалася 87 двароў (Сыцін). У гэты ж час (1657) царква змяняецца каменнай.

Сучасны храм у стылі барока пабудаваны ў 1766—1775 па праекце Карла Бланка. Верагодна, што ўзядзенне храма была заказана асабіста Кацярынай II падчас яе каранацыі ў 1762. Бланк пабудаваў новы будынак побач са старым, аб'яднаўшы два храмы цэнтральным аб'ёмам са званіцай. Новая (захаваная) царква дзейнічала ўлетку, старая (цёплая) — узімку.

Фота 1883 (з паўднёвага боку). Званіца і купал цёплай царквы (на фота злева) знесены ў 1930-я.
Тады ж, у 1769, пабудавана агароджа (перабудавана ў 1820-х пасля пажару 1812), для якой былі выкарыстаны рашоткі, зробленыя ў 1731 для Саборнай плошчы ў Крамлі.

Іконы для храма былі напісаны Д. Р. Лявіцкім сумесна з В. І. Васілеўскім; не захаваліся.

Цёплая царква, якая згарэла ў 1812, была перабудавана толькі ў 1870—1872 у імя Спаса Нерукатворнага (гл. фота 1883). У 1879—1880 гадах на тэрыторыі царквы архітэктар Д. І. Пяўніцкі пабудаваў багадзельню.

У 1920—1924 гадах у храме на прастольнае свята служыў Патрыярх Ціхан. Званіца разбурана ў 1930-я. У 1931—1992 гадах храм быў зачынены, выкарыстоўваўся пад розныя канторы і жыллё. Будынак Спаскай цёплай царквы пазбаўлены купала і выкарыстоўваецца ў прамысловых мэтах дагэтуль.

У 1970—1983 летняя Екацярынінская царква знешне адноўлена рэстаўрацыйнымі майстэрнямі Інстытута Грабара. У 1992 быў перададзены праваслаўнай абшчыне. 7 снежня 1994 перададзены падворку Праваслаўнай Царквы ў Амерыцы. Першая літургія ў храме была здзейснена на Дабравешчанне 1995.

11 чэрвеня 1999 адбылося вялікае асвячэнне храма Патрыярхам Алексіем II пры саслужэнні мітрапаліта Феадосія.

Літаратура
----------

* Москва. Памятники архитектуры XVIII — первой трети XIX века, М. «Искусство», 1975
* П. В. Сытин, «Из истории московских улиц», М. 1948

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт прадстаўніцтва
* Храм велікамучаніцы Кацярыны на *ortho-rus.ru* Архівавана 4 сакавіка 2016.
* Храм велікамучаніцы Кацярыны на *russian-church.ru*

| ⛭Падворкі памесных Праваслаўных Цэркваў у Маскве |
| --- |
| Дзеючыя | Александрыйскай • Амерыканскай • Антыяхійскай • Балгарскай • Грузінскай • Іерусалімскай • Сербскай • Чэшскіх земляў і Славакіі • Кітайскай • Беларускага экзархата • Казахстанскай Мітрапалічай Акругі |
| Гістарычныя | Александрыйскай • Канстанцінопальскай • Рускага замежжа • Сербскай |