recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Маунтага Дыяла** (1942 — 4 верасня 2017) — сенегальскі генерал і дыпламат.

Біяграфія
---------

Праходзіў падрыхтоўку ў розных французскіх ваенных навучальных установах: Спецыяльнай ваеннай школе Сен-Сір, пяхотнай школе (1965—1966), школе паветрана-дэсантных войск у По (праходзіў афіцэрскую стажыроўку), артылерыйскай школе, Вышэйшай ваеннай школе ў Парыжы (1980—1982).

У 1982 годзе атрымаў дыплом прасунутых даследаванняў у галіне паліталогіі ў Парыжскім універсітэце за дысертацыю, прысвечанай *Бяспецы Цэнтральнай і Заходняй Чорнай Афрыкі*. Затым прайшоў курсы па стратэгіі бяспекі ў Афрыцы ў Акадэміі Насера (Егіпет).

Служыў камандзірам сенегальскага кантынгенту ў Ліберыі і начальнікам афіцэраў сувязі ECOMOG, а з 1991 па 1993 — камандуючым міратворчых войск ЭКАВАС. Пасля заняў пасаду начальніка штаба арміі. З ліпеня 1996 па студзень 1998 быў намеснікам начальніка Генеральнага штаба Узброеных Сіл Сенегала. Потым заняў пасаду генеральнага інспектара.

У сакавіку 2000 года зацверджаны Саветам Бяспекі ААН на пасаду камандуючага міратворчай місіяй у Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга. Склаў паўнамоцтвы 31 снежня 2003 года.

6 верасня 2004 года прызначаны прэзідэнтам Абдулай Вадам надзвычайным і паўнамоцным паслом Рэспублікі Сенегал у Расійскай Федэрацыі.

Заўвагі
-------

1. ↑  MM. Mountaga Diallo... **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Journal officiel de la République du Sénégal*. Архівавана з першакрыніцы 10 чэрвеня 2015. Праверана 4 septembre 2017.
2. ↑  Nécrologie : Le Général Mountaga Diallo tire sa révérence **(нявызн.)**. *Pressafrik* (4 septembre 2017). Праверана 4 septembre 2017.
3. ↑  Catalogue SUDOC
4. ↑  Hommage rendu au Général Mountaga Diallo avant son départ de la MONUC
5. ↑  Décret № 2004—1212 du 6 septembre 2004
**Сефарды** — яўрэі, нашчадкі выгнаных у канцы XV ст. з Іспаніі і Партугаліі або тых, што пакінулі Пірэнейскі паўвостраў пазней (XVI—XVIII ст.). Традыцыйна карысталіся гутарковай мовай *ладзіна* (сефардскай), блізкай да іспанскай, а ў сакральных і іншых пісьмовых мэтах — іўрытам. Жывуць у краінах Паўночнай Афрыкі, Малой Азіі, Балканскага паўвострава, а таксама ў Ізраілі. Нормы сефардскага маўлення на мове іўрыт былі прыняты за аснову пры яе адраджэнні як жывой гутарковай мовы ў Ізраілі.

Гл. таксама
-----------

* Ашкеназы
* Сабры
* Выгнанне яўрэяў з Іспаніі

Спасылкі
--------

* Сефарды: От арабской Андалусии до турецкой Палестины (руск.) (недаступная спасылка) Архівавана 29 кастрычніка 2007.
**Python brongersmai** — неядавітая змяя з роду *сапраўдных пітонаў* сямейства *Пітоны*.

Апісанне
--------

Агульная даўжыня вагаецца ад 1,5 да 2,6 м. Тулава тоўстае, масіўнае, буйное самкі могуць важыць да 22 кг. Афарбоўка галавы можа вагацца ад ярка-чырвонай да засмагла-жоўтай, з аранжавымі або жоўтымі меткамі або палосамі. Аднак афарбоўка галавы бывае і цёмнай з шэрымі плямамі па баках. Тулава цёмнае, шэрае, палевае або карычневае, але бывае і ярка-чырвонае, за што гэтых пітонаў часам называюць «крывавымі». На целе прыкметны малюнак са светлых і цёмных палос і няправільнай формы плям.

Спосаб жыцця
------------

Любіць горныя і нізінныя дажджавыя лясы і плантацыі. Сустракаецца на вышыні да 2000 м над узроўнем мора. Сілкуецца дробнымі сысунамі і птушкамі.

Гэта яйцакладная змяя. Самка адкладае ад 4 да 28 яец. Праз 75 дзён з'яўляюцца маладыя пітоны.

Працягласць жыцця да 27 гадоў.

Распаўсюджанне
--------------

Насяляе ў Тайландзе, В'етнаме, на захадзе Малайзіі і Інданезіі — на астравах Суматра, Банке і Белітунг.

Літаратура
----------

* Herrmann, Jan-Matthias 1998. Haltung und Nachzucht der Buntpythonunterarten Python curtus curtus und Python curtus brongersmai Elaphe 6 (4): 7-12
* Franz, V. 2003. Pythons of the World. Reptilia (GB) (27): 16-23
* Словник-довідник із зоології. — К. 2002.
Усходняе пащшар'е
**Усходняе паўшар'е** — паўшар'е Зямлі, размешчанае на ўсход ад Грынвічскага мерыдыяна і на захад ад 180-га мерыдыяна. Мерыдыяны Усходняга паўшар'я пазначаюцца мерыдыянам ўсходняй даўгаты. Да ўсходняга паўшар'я адносяцца Еўразія на ўсход ад Лондана (не ўключаючы невялікую частку Чукоцкага паўвострава), вялікая частка Афрыкі, Індыйскі акіян, Аўстралія і часткі Атлантычнага і Ціхага акіянаў.

| Паўшар’і Зямлі |
| --- |
| 
* Паўночнае паўшар’е
* Паўднёвае паўшар’е
* Заходняе паўшар’е
* Усходняе паўшар’е
* Паўшар’е сушы
* Паўшар’е вады

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85040608 · Microsoft: 2775921472 · NKC: ge928185 |
**Даа Дэ Цзін** — асноватворная крыніца вучэння і адзін з выбітных помнікаў кітайскай думкі, які аказаў вялікі ўплыў на культуру Кітая і ўсяго свету. Асноўная ідэя гэтага твора - паняцце даа - трактуецца як натуральны парадак рэчаў, які не дапускае старонняга ўмяшання, «нябесная воля» ці «чысты нябыт». Спрэчкі пра змест кнігі і яе аўтара працягваюцца да гэтага часу.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Ларуса · Праваслаўная · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Brockhaus · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12231883c · LCCN: n83171856 · NDL: 00648033 · SUDOC: 031020178 · VIAF: 953149068437265730004 |
**Віктар Тэафіль Гамулі́цкі** (17 кастрычніка 1848, г. Астралэнка, Польшча — 14 лютага 1919) — польскі пісьменнік, літаратуразнавец, публіцыст, літаратурны крытык. Аўтар паэтычных зборнікаў «Паэзія» (1873, 1882, 1886), «Новыя песні» (1896), «Светачы» (1919), гіст. раманаў «Чароўная гараджанка» (1897), «Меч і локаць» (1903), «Апавяданні пра даўнюю Варшаву» (1900—1909). Папулярызаваў творчасць А. Пушкіна, Л. Талстога, М. Някрасава. Збіраў рукапісы вядомых у Беларусі асоб: сямейны архіў Храптовічаў (за 1644—1721), лісты мінскага ваяводы А. Хмары (1754—90), аўтографы шляхецкіх родаў Касцюшкаў (1645—1792), Міцкевічаў (1706—1824). Зберагаюцца ў бальніцы імя Асалінскіх (Польшча). Творы Г. напісаныя пад уражаннем яго падарожжа па Беларусі ў 1907, прасякнуты дэмакр. матывамі (вершы «На Белай Русі», «Пра Яся салдата», аповесць «На беларускіх разлогах», 1912). Станоўча ўспрыняў выхад газета «Наша ніва». Прэмія імя Э. Ажэшка 1918.
Мікеланджэла. Грахападзенне Адама і Евы. Роспіс Сіксцінская капэла Грэхападзенне Адама і Евы

| Хрысціянства |
| --- |
|  |
| Біблія |
| * Стары Запавет
* Новы Запавет
* Апокрыфы
* Евангелле
* Дзесяць запаведзей
* Нагорная пропаведзь
 |
| Тройца |
| * Бог Айцец
* ✯ Ісус Хрыстос
* Святы Дух
 |
| Гісторыя хрысціянства |
| * Храналогія хрысціянства
* Апосталы
* Сусветныя саборы
* Вялікі раскол
* Крыжовыя паходы
* Рэфармацыя
 |
| Хрысціянскае багаслоўе |
| * Грэхападзенне
* Грэх
* Дабрадзейнасць
* Выкупленне
* Выратаванне
* Уваскрэсенне
* Другое прышэсце
* Богаслужэнне
* Дабрадзейнасці
* Таінствы
 |
| Галіны хрысціянства |
| * Каталіцтва
* Праваслаўе
* Пратэстанцтва
* Сацыніянства
 |

**Грэх** — у аўраамічных рэлігіях з'яўляецца актам парушэння Божай волі. Грэх можа таксама разглядацца як усе, што парушае ідэальныя адносіны паміж чалавекам і Богам. Слова «*грэх*» вызначаецца як «*прамазаць*». Некаторыя правіны разглядаюцца як грахі, а некаторыя грахі лічацца больш цяжкімі, чым іншыя. У гэтым нюансе грахі разглядаюцца ў дыяпазоне ад нязначных памылак да смяротных злачынстваў.

Каталіцызм разглядае найменш цяжкія правіны як даравальныя грахі, якія з'яўляюцца часткай чалавечага жыцця, і калі грэшнік не паспеў раскаяцца і ён варты неба, то ён зможа ачысціца ад грахоў у Чыстцы. З іншага боку, грахі вялікага зла з'яўляюцца смяротнымі грахамі — якія прыносяць наступствы пекла, калі не адбылося акта здзейсненага раскаяння ці споведзі пра іх. Грахі бестурботнага жыцця лічацца разбуральнымі і могуць прывесці да Семі смяротных грахоў.

Іншая канцэпцыя звязвае грах са справамі, якія існуюць на зямлі, але не на нябёсах. Прадукты харчавання, напрыклад, неабходны для здароўя цела, але не для вечнага трансцэндэнтальнага жыцця, такім чынам, празмернае спажыванне ежы лічыцца грахом.

Грэх таксама трактуецца як непазбежны акт, які перадаецца з пакалення ў пакаленне ад агульнага продка Адама. Лічыцца, што падобна хваробе што грэх атруціў сэрца кожнага чалавека ў далейшым, і што кожны чалавек з'яўляецца абсалютна поўным граху і не можа інакш думаць і дзейнічаць, і можа толькі замаскіраваць прысутнасць граху.
Былы асабняк «Паляўнічы домік» у Гомелі ўлетку
**Асабняк** — добраўпарадкаваны гарадскі або загарадны асобна стаячы прыватны жылы дом, часта вялікі і багата дэкарыраваны, часам палацавага тыпу. У межах сядзібы часта называўся **гасподай**.

Асабнякі пашырыліся ў XVIII—XIX ст. у краінах Заходняй і Усходняй Еўропы. На Беларусі паводле архітэктурна-планіровачнай структуры блізкія да сядзібных дамоў. Вызначаліся лаканізмам у вырашэнні планаў і фасадаў. Паводле планіровачнай кампазіцыі — пераважна 6-часткавыя з вылучанай у цэнтры залай і анфіладай меншых памяшканняў. У асабняках 1-й паловы XIX ст. з'явілася калідорная сістэма. Фасады аздаблялі 4-калонным порцікам. Выкарыстанне цэглы і дрэва ў будаўніцтве асабнякоў абумовіла спалучэнне стылявых дэталяў класічнай архітэктуры з элементамі народнага дойлідства.

Асабнякі адыгрывалі важную ролю ў гарадскім асяроддзі і стваралі архітэктурныя акцэнты забудовы. Сучасныя будаўнічыя матэрыялы і канструкцыі значна ўзбагацілі архітэктуру асабнякоў новымі выразнымі сродкамі і прыёмамі. У прыгарадзе і сельскай мясцовасці па індывідуальных праектах будуюцца добраўпарадкаваныя катэджы.

У адрозненне ад загараднай вілы, асабняк разлічаны на сталае пражыванне. Загарадны асабняк з прылеглымі зямельнымі ўгоддзямі называецца сядзібай.

Літаратура
----------

асабняк
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн. 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (11-th) |
| Нарматыўны кантроль | LNB: 000300677 |
| **Кірылічны алфавіт** |
| --- |
|  |
| **Кірыліца** |
| А | Б | В | Г | Ґ | Д | Ђ |
| Ѓ | Е | (Ѐ) | Ё | Є | Ж | З |
| Ѕ | И | (Ѝ) | І | Ї | Й | Ј |
| К | Л | Љ | М | Н | Њ | О |
| П | Р | С | Т | Ћ | Ќ | У |
| Ў | Ф | Х | Ц | Ч | Џ | Ш |
| Щ | Ъ | Ы | Ь | Э | Ю | Я |
| Гістарычныя літары |
| (Ҁ) | (Ѹ) | Ѡ | (Ѿ) | (Ѻ) | Ѣ | Ꙗ |
| Ѥ | Ꙉ | ІѢ | Ѧ | Ѫ | Ѩ | Ѭ |
| Ѯ | Ѱ | Ѳ | Ѵ | (Ѷ) | Ын | Ꚉ |  |
| Літары неславянскіх моў |
| Ӑ | Ӓ | Ә | Ӛ | Ӕ | Ғ | Ӷ |
| Ҕ | Ӗ | Ҽ | Ҿ | Ӂ | Җ | Ӝ |
| Ҙ | Ӟ | Ӡ | Ӥ | Ӣ | Ӏ | Ҋ |
| Қ | Ҟ | Ҡ | Ӄ | Ҝ | Ԟ | Ӆ |
| Ӎ | Ҥ | Ң | Ӊ | Ӈ | Ӧ | Ө |
| Ӫ | Ҩ | Ҧ | Ҏ | Ҫ | Ҭ | Ӳ |
| Ӱ | Ӯ | Ү | Ұ | Ҳ | Һ | Ҵ |
| Ӵ | Ҷ | Ӌ | Ҹ | Ӹ | Ҍ | Ӭ |  |
| **Заўвага.** Знакі у дужках не маюць статусу (самастойных) літар. |

**Ѡ, ѡ** (амега) - літара стара-і царкоўнаславянскай кірыліцы, іншыя назвы: от, о. Адпавядае грэчаскай літары амега (Ω, ω), хоць прайгравае толькі малой яе напісанне (загалоўныя сустракаецца вельмі рэдка, толькі ў загалоўках у дэкаратыўных мэтах). ў старажытнай (круглай) глагаліцы мае выгляд. Лікавае значэнне ў кірыліцы — 800, у глаголіцы - 700.

Стараславянская мова
--------------------

У стараславянскай мове амега па гучанні не адрозніваецца ад звычайнай літары **О**; ўжыванне той ці іншай з гэтых літар вызначалася эстэтычнымі меркаваннямі і свабодным месцам у радку (натуральна, за выключэннем лікавага выкарыстання літар). Даволі рана выпрацавалася традыцыя пісаць праз Амегу спалучэнне **О** у пачатку слова, ставячы пры гэтым літары адзін на аднаго; так паўстаў знак **Ѿ**, які даволі часта лічаць літарай (з такім разуменнем беспаспяхова змагаюцца ўжо амаль чатыры стагоддзі).

Варыянты амегі
--------------

* Ѡ ѡ — амега

* Ѡ҃ ѡ — амега з цітлам

* Ѿ ѿ — лігатура «от»

* Ѽ ѽ — амега з вялікім апострафам
* — амега круглая
**Арэгонскі ўніверсітэт навук аб здароўі** (англ.: Oregon Health & Science University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Портленд у штаце Арэгон, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Установа была заснавана ў 1887 годзе як медыцынскі факультэт Арэгонскага ўніверсітэта, а пазней стала медыцынскай школай гэтага ж універсітэта. У 1974 годзе кампус стаў незалежнай самакіравальнай установай адукацыі. Праграмы ўніверсітэта маюць высокі рэйтынг на нацыянальным узроўні.

Структура
---------

* Каледж медыцыны
* Каледж стаматалогіі
* Каледж фармацыі
* Каледж медсястрынства
* Каледж грамадскага здароўя

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Арэгон

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вяснін.
**Мікалай Дзмітрыевіч Вяснін** (нар. 1922, в. Арлоўка, Амурская вобласць — 25 чэрвеня 1944, Бешанковіцкі раён) — Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Адукацыя няпоўная сярэдняя. З 15 гадоў пачаў працаваць у калгасе. З 1939 года жыў і працаваў у горадзе Куйбышевка-Усходняя (цяпер Белагорск) Амурскай вобласці. У чэрвені 1941 года быў прызваны ў Чырвоную Армію Куйбышаўскі райваенкаматам.

Летам 1944 года быў камандзірам аддзялення 938-га стралковага палка 306-й стралковай дывізіі. Асабліва вызначыўся пры фарсіраванні ракі Заходняя Дзвіна. 25 чэрвеня 1944 года першым пераправіўся праз раку ў раёне вёскі Шарыпіна (Бешанковіцкі раён). Выявіў схаваныя немцамі лодкі і пад агнём праціўніка, разам з Антонам Масліковым, пераправіў іх на свой бераг, забяспечыўшы падраздзяленне переправочнымі сродкамі. Удзельнічаў у баях за ўтрыманне плацдарма, у той жа дзень загінуў.

Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена пасмяротна 22 ліпеня 1944 года.

Пахаваны ў брацкай магіле вёскі Саннікі.

Зноскі
------

1. ↑  Веснин, Николай Дмитриевич
2. ↑  ПОМНІКІ ГІСТОРЫІ

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**«Аксамітныя ручкі»** (італ.: Mani Di Velluto) — італьянскі камедыйны фільм 1979 года, рэжысёрскага дуэта Кастэлана і Піпала, з Адрыяна Чэлентана і Элеанорай Джорджы ў галоўных ролях.

Сюжэт
-----

Інжынер Гвіда Квілер разбагацеў на продажы браніраванага шкла для ювелірных крам, яго багацце ацэньваецца ў 12 мільярдаў лір (383 000 долараў па курсе 1978 года). Але сваім шклом ён раззлаваў страхавыя кампаніі і рабаўнікоў. Жонка (і яе палюбоўнік) хоча з ім развесціся і забраць усе яго грошы. Падчас сустрэчы са сваёй дзяўчынай Гвіда расказвае ёй, што пасля разводу ён стане зусім бедным і хоча пачаць усё спачатку. Аднак дзяўчыну цікавіць толькі яго банкаўскі рахунак, і яна сыходзіць ад яго. У пагоні за каханай, якой Гвіда хацеў вярнуць забытую сумачку, ля мапеда, на якім ён ехаў, адмаўляюць тармазы, і Гвіда падае ў фантан. У гэты час сям'я злодзеяў, якая едзе за ім на машыне, прымае Квілера з сумкай у руках за дылетанта, які скраў сумачку. Пасля падзення Квілера ў фантан сям'я злодзеяў, не знайшоўшы ў яго пры сабе дакументаў, вырашае адвезці яго да сябе дадому.

У сям'і злодзеяў дзядуля сядзіць у турме, унучка - кішэнніца, а яе брат друкуе фальшывыя грошы. Гвіда прыгадвае, што прыгожая зладзейка аднойчы абакрала яго ў метро. Паліцыя лічыць, што Квілера скралі дзеля выкупу. Гвіда збягае дадому, але працягвае сустракацца з дзяўчынай. Інжынеру даводзіцца прыкідвацца, што ён бедны злодзей, каб заваяваць сімпатыю дзяўчыны. Ён прыдумляе розныя рабаванні і махінацыі, каб ёй спадабацца.

Але аднойчы яна даведваецца яго сапраўднае імя…

У ролях
-------

* Адрыяна Чэлентана - Гвіда Квілер / Бені
* Элеанора Джорджы - Цілі
* Вольга Карлатас - былая жонка Гвіда Квілера.
* Піпа Сантанастаза - следчы

Зноскі
------
**Портлендскі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Portland State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Портленд у штаце Арэгон, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Заснаваны ў 1946 годзе як вышэйшая навучальная ўстанова для ветэранаў Другой сусветнай вайны. На працягу наступных двух дзесяцігоддзяў ён ператварыўся ў чатырохгадовы каледж і атрымаў статус універсітэта ў 1969 годзе. Гэта адзін з двух дзяржаўных універсітэтаў Арэгона, размешчаных у вялікім горадзе. Універсітэт складаецца з сямі устаноўчых каледжаў, якія прапануюць ступені бакалаўра па 123 спецыяльнасцях і магістра па 117 спецыяльнасцях.

Структура
---------

* Каледж адукацыі
* Каледж вольных мастацтваў і навук
* каледж мастацтваў
* Каледж гарадскіх і грамадскіх спраў
* Каледж інжынерыі і камп'ютарных навук
* Школа грамадскага здароўя
* Школа сацыяльнай працы
* Школа магістратуры
* Школа бізнесу
* Універсітэцкі ганаровы каледж

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Арэгон

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Тромбаліты́чная тэрапі́я** (тромбалі́зіс) — від фармакалагічнай тэрапіі, накіраваны на аднаўленне крыватоку ў сасудзе за кошт лізісу тромба.

Прынцып дзеяння
---------------

Актывацыя фібрыналітычнай актыўнасці крыві за кошт трансфармацыі плазмінагена ў яго актыўную форму — плазмін.
У адрозненне ад гепарыну, які толькі запавольвае фарміраванне тромбалітычных мас, дадзеная тэрапія спрыяе іх (тромбаў) разбурэнню і аднаўленню крыватоку па закаркаваным сасудзе.
Тромбалітычная тэрапія найбольш эфектыўна ў першыя 72 гадзіны ад утварэння тромба.

Гісторыя
--------

1976 лічыцца годам нараджэння тромбалітычнай тэрапіі, калі ўпершыню быў апублікаваны артыкул Я. І. Чазава аб унутрыкаранарным лізісе тромба пры дапамозе стрэптазы. Пазней, у 1979 годзе, гэтыя звесткі пацвердзіў K. P. Rentrop.

Тромбалітычныя агенты (рэчывы)
------------------------------

Да цяперашняга часу вядомыя наступныя агенты:

* Стрэптакіназа
* Альтэплаза
* Уракіназа
* Тэнэктэплаза

Вобласці ўжывання
-----------------

* Востры каранарны сіндром (інфаркт міякарда) з пад’ёмам сегмента ST на ЭКГ
* Ішэмічны інсульт
* Тромбаэмбалія лёгачнай артэрыі
* Трамбоз глыбокіх вен ніжніх канечнасцей
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хаменкаў.
**Мікалай Нічыпаравіч Хаменкаў** (нар. 1923, Калужская вобласць — 22 чэрвеня 1944, Шумілінскі раён) — Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Адукацыя пачатковая. Працаваў у калгасе, затым вучням токара на заводзе ў Маскве.

У Чырвоную Армію прызваны ў чэрвені 1942 года і напраўлены на фронт.

22 чэрвеня 1944 года пры прарыве ўмацаванай абароны праціўніка каля вёскі Карташы (Шумілінскі раён) ён прыняў на сябе камандаванне ротай і павёў байцоў у атаку. Падчас бою загінуў.

Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена пасмяротна 24 сакавіка 1945 года.

Пахаваны на вайсковых могілках у Тропіне.

Зноскі
------

1. ↑  Хоменков, Николай Никифорович
2. ↑  ПОМНІКІ ГІСТОРЫІ

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
**Мітрафан (Дзмітрый Іванавіч Краснапольскі)** (22 кастрычніка (3 лістапада) 1869 — 6 ліпеня 1919) — свяшчэннамучанік, царкоўны, палітычны і грамадскі дзеяч, удзельнік нацыянальна-манархічнага руху, епіскап Рускай праваслаўнай царквы, дэпутат III Дзяржаўнай Думы ад Магілёўскай губерніі (фракцыя правых).

Уключаны ў Сабор Беларускіх святых. Дзень памяці — 23 чэрвеня

Біяграфія
---------

Скончыў Варонежскую духоўную семінарыю (1890), Кіеўскую духоўную акадэмію (1897, са ступенню кандыдат багаслоўя). У 1896 годзе прыняў манаства, з 1897 года — іераманах. У 1897—1902 гадах — інспектар Іркуцкай духоўнай семінарыі, з 1902 года — рэктар Магілёўскай духаўнай семінарыі.

У 1907 годзе хіратанісан у епіскапа Гомельскага, вікарыя Магілёўскай епархіі. У тым жа годзе абраны дэпутатам Дзяржаўнай думы. У перыяд сваёй працы у Думе ў 1907—1912 прымаў дзейны ўдзел у манархічным і рускім нацыяналістычным руху. Рэгулярна ўдзельнічаў у паседжаннях Рускага сходу, падтрымліваў цесныя адносіны з кіраўніцтвам Саюза рускага народа (СРН), у лютым 1908 года ў якасці ганаровага госця прысутнічаў на адкрыцці з’езду СРН, а ў лютым 1910 года асвячаў новае памяшканне Галоўнага Савета СРН, чытаў лекцыі для рабочых-манархістаў па просьбе Рускага Народнага Саюза імя Міхаіла Архангела.

У 1912 годзе атрымаў прызначэнне на самастойную кафедру епіскапа Мінскага і Тураўскага. З 1916 года — епіскап Астраханскі і Царэўскі. З 1918 года — архіепіскап.

25 мая (7 чэрвеня) 1919 года разам са сваім вікарыем Лявонцій (фон Вімпфен) быў арыштаваны чэкістамі ў Астрахані па ўказанні Сяргея Кірава. Спробы праваслаўных жыхароў горада выручыць сваіх архіпастараў поспехам не ўвянчаліся. Перад расстрэлам, які быў арганізаваны 23 чэрвеня (6 ліпеня)1919 года, арцыбіскуп Мітрафан блаславіў салдат, якім загадалі яго пакараць смерцю. Тады чэкіст, які камандаваў расстрэлам, ударыў арцыпастыра рэвальверам па дабраслаўляючай дзясніцы і стрэліў яму ў скронь.

Зноскі
------

1. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 8 мая 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. ↑  Беларуская праваслаўная царква ў канцы ХХ — ХХІ стагоддзях
3. ↑  Священномученик Митрофан (Краснопольский), архиепископ Астраханский и Енотаевский
4. ↑  НОВОМУЧЕНИКИ И ИСПОВЕДНИКИ РОССИЙСКИЕ, НОВОПРОСЛАВЛЕННЫЕ СВЯТЫЕ  Архівавана 29 чэрвеня 2006 года.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мітрафан (Краснапольскі)

| ⛭Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі ад Магілёўскай губерні |
| --- |
| I скліканне | Буслаў • Каранькоў • Аўсяннікаў • Сямёнаў • Сакалоўскі • Цвёрды • Хамянтоўскі |  |
| II скліканне | Гашкевіч • Емяльянаў • Казакоў • граф Лубенскі • Сазановіч • Шыдлоўскі • Шчарбянок |
| III скліканне | Галынец • фон-Гюбенет • Ладамірскі • епіскап Мітрафан • Сазановіч • Тамашэвіч • Шаўцоў |
| IV скліканне | Бачкоў • Вараб'ёў • Дрыбінцаў • Ладамірскі • Радкевіч • Тамашэвіч • Энгельгарт |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Белая.

**Белая** — рака ў Расіі, левы прыток Кубані (упадае ў Краснадарскае вадасховішча). Даўжыня 273 км, плошча басейна 5990 км². 

Бярэ пачатак на Галоўным, або Водападзельным хрыбце Вялікага Каўказа, ля вяршыняў гор Фішт і Оштан. У верхнім цячэнні мае рысы тыповай горнай ракі з шэрагам каньённых участкаў, у ніжнім цячэнні набывае раўнінны характар. Жыўленне змяшанае — ледавіковае, снегавое, дажджавое. 

Галоўныя прытокі: Пшэха, Курджыпс, Руфабга. На Белай размешчаныя гарады Майкоп, Беларэчанск, пасёлкі гарадскога тыпу Каменнамосцкі, Тульскі, пасёлак Нікель. 

Энергетычны патэнцыял ракі выкарыстоўваецца Беларэчанскім каскадам ГЭС, які складаецца з Беларэчанскай і Майкопскай ГЭС (сумарная магутнасць станцый — 57,4 МВт, выпрацоўка — 241,9 млн. квт·ч/год).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гайлевіч.
**Язэп (Юзаф) Казіміравіч Гайле́віч** (26 лютага 1893, в. Дразды, Дзісенскі павет, Віленскай губерні — 18 кастрычніка 1971, в. Бальбінава, Краслаўскі раён, ЛатССР) — рымска-каталіцкі святар, грамадскі і культурны дзеяч, педагог, прыхільнік беларусізацыі Каталіцкай царквы, дзеяч беларускага руху ў Латвіі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў невялікай вёсцы Дразды Друйскай воласці ў вялікай сям’і. Вучыўся ў Мёрах. На службу ўсёй сям’ёй хадзілі ў мясцовы касцёл у Ідолце, на фэсты ездзілі ў Друю.

Настаўнікі Дзвінскай беларускай гімназіі, у цэнтры — С. Трубіцын, дырэктар С. Сахараў, Я. Гайлевіч
Пад уплывам знаёмых святароў у 1913 годзе паступіў у Магілёўскую духоўную каталіцкую семінарыю ў Пецярбургу. З-за падзей 1917—1918 гадах у Расіі быў вымушаны перапыніць вучобу. Заняткі прадоўжыў у Мінскай духоўнай каталіцкай семінарыі. 29 лютага 1920 года пасвечаны ў святары. У 1920—1921 гадах вікарый у м. Друя Браслаўскага пав. У 1921—1934 гадах адміністратар у Бальбінаве Дзісенскага пав. У 1934—1935 гадах вікарый у касцёле Сэрца Ісуса ў Рэзэкнэ (Латвія). У 1935—1943 вікарый у касцёле Дзевы Марыі ў Дзвінску (Даўгаўпілс, Латвія), адначасова выкладаў Закон Божы ў беларускіх школах. Прымаў удзел у культурным і грамадскім жыцці беларусаў Латвіі. Выступаў з казаннямі на беларускай мове. Пераследаваўся латышскімі ўладамі. Абвінавачваўся ў планах далучыць Латгалію да Польшчы. Падчас 2-й сусветнай вайны заставаўся на акупаванай тэрыторыі, служыў у адноўленым вернікамі касцёле Найсвяцейшай Тройцы ў м. Росіца, цяпер Верхнядзвінскі раён Віцебскай вобласці З 1943 года зноў у Бальбінаве.

Арыштаваны органамі МДБ 10 верасня 1949 года. Абвінавачваўся ў «правядзенні антысавецкай агітацыі». Асуджаны 8 красавіка 1950 года да 10 гадоў ППЛ. Этапаваны 4 чэрвеня 1950 года у Мінеральны лагер МДБ Комі АССР. 5 студзеня 1956 года пераведзены ў Дубраўны лагер МДБ Мардоўскай АССР. Вызвалены 22.6(ці 24.10).1956 года. Служыў у касцёле ў м. Рундак (Латвія). З 1959 года зноў у Бальбінаве, потым у касцёле ў в. Індра, Латвія.

Памёр 18.10.1971. Пахаваны ў Бальбінаве.

Зноскі
------

1. 1 2  Мікола ПАЎЛОВІЧ. ЯЗЭП ГАЙЛЕВІЧ

Літаратура
----------

* Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.: Жыццярысы, мартыралогія, успаміны / Уклад. Ю. Гарбінскі. — Мн.-Мюнхен: Беларускі кнігазбор, 1999. ISBN 985-6318-65-3
* Календарыюм // «Czasopis» № 10/2006
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
**Намазга-Дэпэ** (туркм.: Namazga depe, «малітоўны пагорак») — помнік археалогіі неаліта, меднага і бронзавага вякоў на тэрыторыі Туркменістана. Агульная плошча — каля 70 га.

Намазга-Дэпэ месціцца за 80 км на ўсход ад Ашгабада каля мяжы з Іранам. Быў адкрыты і даследаваны ў другой палове XX ст. археолагамі В. М. Масонам[ru] і В. І. Сарыяніды.

Неалітычнае паселішча ўзнікла на месцы Намазга-Дэпэ 8200 гадоў таму. У раннім медным веку яго жыхары пачалі займацца сельскай гаспадаркай. Вырошчвалі мяккую пшаніцу, трымалі кароў, коз, авечак. Палеагенетычныя даследванні паказалі, што генетычны склад насельніцтва Намазга-Дэпэ амаль не змянялася з часоў неаліту. Хаця навукоўцы мяркуюць, што ў медным веку магла прысутнічаць міграцыя выхадцаў з суседняга Іранскага нагор’я, якія прынеслі новыя навыкі.

У перыяд існавання Бактрыйска-Маргіянскага археалагічнага комплекса Намазга-Дэпэ набыў памеры горада. У ім развіваліся рамёствы, вялося планавае будаўніцтва вуліц. Мяркуецца, што колькасць насельніцтва магла дасягаць 5 000 — 10 000 чалавек. Аднак з пачатку 2 тысячагоддзя да н.э. пачаўся заняпад, колькасць насельніцтва рэзка скарацілася. Прычынамі маглі быць пагроза з боку качэўнікаў-індаеўрапейцаў і змены клімату, якія вымушалі мясцовых жыхароў перасяляцца на паўднёвы ўсход.

Паселішча на месцы Намазга-Дэпэ праіснавала прыкладна да IV ст. да н.э.

Спасылкі
--------

* V. M. Masson, THE BRONZE AGE IN KHORASAN AND TRANSOXANIA
* Hiebert F.T. The Kopet Dag Sequence of Early Villages in Central Asia
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гілевіч.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гіль.
**Мікола Гіль** (сапр. Мікалай Сымонавіч Гілевіч; 15 чэрвеня 1936, в. Слабада, Лагойскі раён, Мінская вобласць — 14 сакавіка 2022, Мінск) — беларускі пісьменнік, журналіст, перакладчык. Брат Ніла Гілевіча.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 15 чэрвеня 1936 года ў в. Слабада Лагойскага раёна Мінскай вобласці ў сялянскай сям’і Сымона Пятровіча і Кацярыны Міхайлаўны Гілевічаў, бацька быў старшынёй Слабодскага сельсавета. Усяго ў сям’і было васьмёра дзяцей, у т. л. Ліна, Леў (Леўка), Нінел, Іда (Ідзея), двайняты Мікалай і Святлана, Марат, Сальвір (Алесік).

У 1959 годзе скончыў філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Працаваў рэдактарам перадач для дзяцей на Мінскай студыі тэлебачання (1960—1961), у часопісах «Родная прырода» (1972) і «Маладосць» (1972—1977). Большая частка працоўнай біяграфіі звязана з газетай «Літаратура і мастацтва» (1961—1972, 1977—2002; у 1990—1997 гадах галоўны рэдактар выдання). У 2004—2008 гадах — галоўны рэдактар часопіса «Мастацтва».

Памёр 14 сакавіка 2022 года.

Творчасць
---------

Як журналіст пачаў друкавацца ў 1952 годзе. У 1962 годзе ў часопісе «Бярозка» з’явілася яго першае апавяданне «Новенькі і кукса». Аўтар шэрагу кніг.

* Ранішнія сны (1973)
* На лясной вуліцы (1975)
* Таццянін чэрвень (1978)
* Самы галоўны чалавек (1980)
* Пётр Климук: (фотоальбом) (1981)
* Пуд жыта (1982)
* Ёсць на зямлі крыніца (1983)
* Тэлеграма з Кавалевіч (1984)
* Пасеянае — узыдзе (1985)
* Камандзіроўка ў Вішанькі (1987)
* У времени в плену: Страницы жизни Геннадия Карпенко (2001)

Перакладаў на беларускую мову творы літоўскіх, венгерскіх і шведскіх пісьменнікаў.

Сям’я
-----

Брат — Народны паэт Беларусі Ніл Гілевіч. Сын — беларускі пісьменнік Мікола Віч (Мікалай Мікалаевіч Гілевіч)..

Зноскі
------

1. ↑  «Усе сышлі, сышла эпоха. Няма Караткевіча, няма Брыля, няма Гілевіча». Жыхарка дома па вуліцы Карла Маркса, 36 згадвае пра сваіх суседзяў і іх лёсы
2. ↑
3. ↑  Памёр пісьменнік Мікола Гіль, родны брат Ніла Гілевіча
4. ↑  Мікола Гіль // Беларускія пісьменнікі (1917—1990) : Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі; нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — С. 141—142.

Літаратура
----------

Савік Л. С. Гілевіч Мікола// Беларускія пісьменнікі. Біябібліяграфічны слоўнік. Т. 2. Мн.: БелЭН, 1993. С. 205—208.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1120419662 · LCCN: n84114771 · NUKAT: n2011162881 · VIAF: 16171455 |
**Малыя Швакшты**, **Малая Швакшта** — возера ў Беларусі, у Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. За 22 км на паўднёвы захад ад горада Паставы, каля вёскі Папоўцы, у басейне ракі Страча (выцякае з возера).

Назва
-----

Назва балцкага паходжання.

Звязана з літоўскім *švakšnoti* «накропваць, імжыць», *švakštelėti* «лінуць (ваду)».

Назва звязаная з павольным рухам вады ў возеры, якое праточнае (уцякае пратока з возера Вялікая Швакшта, выцякае рака Страча).

Гідраграфія
-----------

Плошча 1,91 км². Найбольшая глыбіня 3,2 м. Даўжыня 2,3 км, найбольшая шырыня 1,3 км. Даўжыня берагавой лініі 6,75 км. Аб’ём вады 2,86 млн м³. Плошча вадазбору 105 км².

Схілы катлавіны вышынёй 3—4 м, параслі хмызняком. Берагі нізкія, забалочаныя. Дно выслана сапрапелем, прыбярэжная частка пясчана-галечная. 2 астравы. У летні час вада добра перамешваецца і праграецца. Поўнасцю зарастае (пераважна падводнай расліннасцю).

Упадаюць 3 ручаі. Злучана пратокай з возера Вялікія Швакшты. Маюцца два астравы.

Заўвагі
-------

1. ↑  Ліст карты N-35-30. Выданне 1986 года. Стан мясцовасці на 1981 год. (руск.)

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Густыр.
**Ян Фёдаравіч Густыр** (1904, мяст. Ружаны, Слонімскі павет, Гродзенская губерня, цяпер Пружанскі раён — 17 мая 1937, Менск, НКУС) — беларускі навуковец.

Біяграфія
---------

З сялянскай сям’і. У 1919—1920 у Чырвонай арміі. У 1925 уступіў у ВКП(б). Атрымаў вышэйшую адукацыю. У пачатку 1930-х г. навуковы супрацоўнік БелАН. Быў жанаты, гадаваў траіх дзяцей. 

Арыштаваны 29.10.1933 у Менску па адрасе: вул. Маскоўская, д. 8, кв. 1. Асуджаны калегіяй АДПУ 9.1.1934 як «кіраўнік контррэвалюцыйнай арганізацыі БНЦ» да ВМП з канфіскацыяй маёмасці. Расстраляны. Адначасова з БССР была выслана сям’я Густыра. 

Рэабілітаваны трыбуналам БВА 18.4.1956. Справа Густыра ? 10182-с (спынена 16.8.1956) з фотаздымкам захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

Літаратура
----------

* ГУСТЫР Ян Фёдаравіч // Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 3. Кніга 1 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Мн. 2004.
**Іосіф Антонавіч Парфіяно́віч** (4 верасня 1902 — 4 жніўня 1993) — вучоны-фізік, заснавальнік навуковай школы па люмінесцэнцыі і радыяцыйнай фізіцы. Доктар фізіка-матэматычных навук (1958), прафесар (1960). Заслужаны дзеяч навукі РСФСР (1970).

Біяграфія
---------

І. А. Парфіяновіч нарадзіўся ў горадзе Лепель Віцебскай губерніі (зараз Віцебская вобласць).  

З 1917 года жыве ў Іркуцку. У 1921 годзе скончыў школу і паступіў вучыцца ў Політэхнічны практычны інстытут. У 1923 годзе пераведзены на 2-і курс у Іркуцкі дзяржаўны ўніверсітэт, які скончыў у 1926 годзе і застаўся ў ім працаваць (асістэнт кафедры фізікі, аспірант па кафедры агульнай і тэарэтычнай фізікі). З 1930 года прызначаны дацэнтам і загадчыкам кафедры фізікі, з 1 кастрычніка 1931 года загадчыкам фізічнага аддзялення ўніверсітэта, з 1933 года дэканам фізіка-матэматычнага факультэта. У 1931—1949 гадах І. А. Парфіяновіч выконваў абавязкі прафесара кафедры фізікі, у 1960 г. зацверджаны ў званні прафесара кафедры фізікі. У 1974—1986 гадах — дырэктар НДІ прыкладной фізікі пры ІДУ.

У 1953 годзе І. А. Парфіяновіч узнагароджаны ордэнам Леніна.

Навуковая дзейнасць
-------------------

І. А. Парфіяновічу належаць навуковыя працы ў галіне люмінесцэнцыі крышталічных рэчываў. Ён займаўся даследаваннем люмінесцэнцыю і цэнтры афарбоўкі ў шчолачна-галоідных фосфарах, прыроду лакальных станаў у іонных крышталях, тэрма-, фотастымуляваную і рэнтгеналюмінесцэнцыю, дазіметрычныя ўласцівасці монакрышталёў. У 1958 годзе на Вучоным савеце Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта абараніў доктарскую дысертацыю «Люмінесцэнцыя і цэнтры афарбоўкі шчолачна-галоідных фосфараў, узбуджаных рэнтгенаўскімі праменямі».

Сярод апублікованых прац:

* «Электронные центры окраски в ионных кристаллах» (Іркуцк, 1977. Разам з І. І. Пензінай);
* «Люминесценция кристаллов» (Іркуцк, 1988. Разам з У. М. Саламатавым).

Зноскі
------

1. ↑  Парфианович Иосиф Антонович Архівавана 26 кастрычніка 2007. // Сайт Фізічнага факультэта Іркуцкага дзяржаўнага ўніверсітэта (руск.)

Літаратура
----------

* Касцюковіч М. М. // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).

Спасылкі
--------

* Парфианович Иосиф Антонович Архівавана 26 кастрычніка 2007. // Сайт Фізічнага факультэта Іркуцкага дзяржаўнага ўніверсітэта (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | All-Russian Mathematical Portal |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 8283151112595337180003 |
Буцькоўскі ідал ля Пружанскага палацыка
**Буцько́ўскі і́дал** — археалагічны помнік дахрысціянскага часу. Знойдзены ў 1986 падчас раскопак на курганным могільніку ля вёскі Буцькі Пружанскага раёна. У 1999 годзе перавезены ў Пружаны, усталяваны з усходняга боку музея «Пружанскі палацык». Ахоўваецца дзяржавай.

Ідал высечаны са светла-шэрага валуна. Вышыня 1,04 м, шырыня 40—50 см, таўшчыня 30 см. Галава на 1/4 частку ўсёй фігуры, рукі абазначаны невялікімі бакавымі выступамі, плечы асіметрычныя. На твары прасочваюцца вочы, нос, рот. На грудзях выбіты крыж у коле. Унізе фігура крыху пашыраецца.

* Зноскі
------

1. ↑  *Эдуард Кобяк.* Пружанскі палацык взвращается из забытья // *«Заря»*. — 28 жніўня 1999.

Літаратура
----------

* *Т. Н. Коробушкина.* д. Бутьки, Ворониловичский сельсовет. 1553. Каменный идол // Свод памятников истории и культуры Белоруссии. Брестская область / Редкол.: С. В. Марцелев (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 357. — 25 000 экз. — ISBN 5-85700-017-3.

Спасылкі
--------

* Фотаздымкі на «Радзіме майго духу»
* Археологические памятники Пружанского района (руск.)
**Гаме́ты** (ад грэч. γᾰμετή — жонка, γᾰμέτης — муж) — рэпрадуктыўныя клеткі жывёл і раслін, якія маюць гаплоідны (адзінарны) набор храмасом, які фарміруецца ў працэсе гаметагенезу, і ўдзельнічаюць у гаметным, у прыватнасці, палавым размнажэнні. Пры зліцці двух гамет у палавым працэсе ўтвараецца зігота, якая развіваецца ў асобіну (або групу асобін) са спадчыннымі прыкметамі абодвух бацькоўскіх арганізмаў, што спрадукавалі гаметы.

Гаметы забяспечваюць перадачу спадчыннай інфармацыі ад бацькоў патомкам. Ва ўсіх шматклетачных арганізмаў спелыя гаметы (сперматазоіды і яйцакяеткі) развіваюцца ў палавых залозах — ганадах (мужчынсіх — семянніках і жаночых — яечніках). Адрозніваюцца паміж сабой марфалагічнай будовай і паходжаннем. Гаметы аднолькавай велічыні называюцца ізагаметамі, неаднолькавай — анізагаметамі, больш вялікія — макрагаметамі, дробныя — мікрагаметамі. 

Часам магчыма развіццё арганізма з неаплодненай гаметы — партэнагенез.

Літаратура
----------

* Гаметы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 123072575 · GND: 4157017-0 · LCCN: sh85052973 · Microsoft: 2776803348, 2909764482 · NKC: ph423156 |
Увечары 3 снежня 2023 года нігерыйская армія нанесла ўдар з БПЛА па вёсцы Тудун-Біры ў штаце Кадуна (Нігерыя), дзе мясцовыя жыхары адзначалі мусульманскае свята Маўлід. Вайскоўцы памылкова выказалі здагадку, што маюць справу з групай узброеных бандытаў. У ходзе атакі загінула звыш 85 мірных жыхароў, у асноўным жанчын і дзяцей, мноства людзей атрымалі раненні. Прэзідэнт Бола Цінубу выказаў спачуванні і загадаў правесці ўсебаковае расследаванне здарэння.

Інцыдэнт асвятліў складанасці і рызыкі, звязаныя з дронавымі аперацыямі. Згодна з аглядам прэсы атака на вёску прымусіла задумацца аб далікатнай раўнавазе паміж мэтамі нацыянальнай бяспекі і неабходнасцю абароны жыцця грамадзянскага насельніцтва.

Заўвагі
-------

1. ↑  Harin Bama-Bamai Kan Masu Maulidi A Kaduna Ya Fusata 'Yan Najeriya (англ.). *Arewa Radio*. Праверана 5 снежня 2023.
2. ↑  *Sulaiman*. Sojojin Nijeriya Sun Dauki Alhakin Kai Harin Bam Cikin Kuskure A Wurin Taron Mauludi A Kaduna (англ.)  **(нявызн.)**? (4 снежня 2023). Праверана 5 снежня 2023.
3. ↑  Tinubu ya ce a gudanar da bincike kan harin da ya kashe masu Mauludi a Kaduna (хаўса). *RFI* (5 снежня 2023). Праверана 5 снежня 2023.
4. ↑  'Dole a hukunta wadanda suka hari ta sama a jihar Kaduna' (хаўса). *BBC News Hausa* (5 снежня 2023). Праверана 5 снежня 2023.
5. ↑  Military Drone Attack Kills 85 People in Nigerian Village (англ.). *Voice of America* (5 снежня 2023). Праверана 5 снежня 2023.
6. ↑  Nigerian military drone attack kills 85 civilians in error (англ.). *Al Jazeera*. Праверана 5 снежня 2023.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шыфрын.

**Шыфрын Кусіэль Саламонавіч (Шлёмавіч)** (26 ліпеня 1918, Мсціслаў — 2 чэрвеня 2011, ЗША) — геафізік. Стваральнік навуковай школы па оптыцы атмасферы і акіяна. Член Міжнароднага геафізічнага саюза, Амерыканскага аптычнага таварыства. Доктар фізіка-матэматычных навук,

Біяграфія
---------

У 1940 скончыў скончыў фізічны факультэт Ленінградскага ўніверсітэта. У 1946—1969 гадах у Галоўнай геафізічнай абсерваторыі імя А. І. Ваейкава, загадчык лабараторыі радыяцыйных працэсаў у атмасферы. З 1969 года загадчык лабараторыі оптыкі акіяна ў Ленінградскім аддзялення Інстытута акіяналогіі Акадэміі навук СССР. З 1992 года — у ЗША, у Арэгонскім універсітэце.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Першыя навуковыя працы ў вобласці электроннай тэорыі цвёрдых цел: правёў асноватворнае даследванне электрычных уласцівасцей добраправодзячых паўправаднікоў. З 1946 года пачаў займацца праблемамі оптыкі. Распрацаваў методыку вывучэння атмасферы і акіяна прыборамі, усталяванымі на штучных спадарожніках Зямлі. Кіраўнік навуковай школы оптыкі атмасферы і акіяна.

Аўтар каля 350 навуковых прац і некалькі манаграфій, у т. л. «рассейванне святла ў каламутнай асяроддзі» (М.-Л. 1951), «Фізічная оптыка акіянскай вады» (Л. 1983). Прымаў удзел у стварэнні «Табліц па светларассейванню» (1968-77) і 8 калектыўных манаграфій па фізіцы атмасферы і акіяна.

Зноскі
------

1. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 11 ліпеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. ↑  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — С. 22. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).

Спасылкі
--------

* *Шифрин Кусиель Соломонович* — артыкул з РЕЭ
* Шыфрын Кусіэль Саламонавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 8197 4579 · NKC: mzk20221155499 · NUKAT: n2004035479 · VIAF: 115151778198018130002 · БАП: 140799 |
**Прыма** (лац.: prima — першая) — музычны інтэрвал шырынёй у адну ступень, гэта значыць утвораны двума гукамі аднолькавай назвы (напрыклад, до — до , до — до-дыез, рэ-бемоль — рэ-дыез), пазначаецца лічбай 1.

Разнавіднасці прымы
-------------------

**1. Чыстая прыма** — інтэрвал у адну ступень і нуль тонаў, гэта значыць дакладнае паўтарэнне аднаго і таго ж гуку, інакш называецца *ўнісонам*. Пазначаецца *ч. 1*

**2. Павялічаная прыма** — інтэрвал у адну ступень і ў адзін паўтон. Энгарманічна роўная малой секундзе, пазначаецца *пав. 1*

**3. Двойчы павялічаная прыма** — інтэрвал у адну ступень і ў адзін цэлы тон. Энгарманічна роўная вялікай секундзе, пазначаецца *дв. пав. 1*. Можа быць пабудаваная на тых ступенях, якія дапускаюць альтэрацыю як уверх, так і ўніз, гэта значыць на II паніжанай ў мажоры і на IV паніжанай ў міноры. У абодвух выпадках пераходзіць у вялікую тэрцыю (у мажоры - на I ступені, у міноры - на III).

**4. Паменшаная прыма** — тэарэтычна немагчымая, аднак у паліфаніі такое паняцце часам выкарыстоўваецца для абазначэння інтэрвалу велічынёй у паўтон, які ўтвараецца пры перасячэнні ліній двух суседніх галасоў.

Іншыя значэння ў музыцы
-----------------------

* Прымай часам называюць асноўны тон акорду.
* Назва сапранавай разнавіднасці некаторых інструментаў (напрыклад, балалайка-прыма)
* *A prima vista* або Р. v. пазначае выкананне п'есы без падрыхтоўкі, з ліста (а premiere vue).
* *Prima volta* — надпіс над паўтарае фраз пры першым яе выкананні.

| ⛭Музычныя інтэрвалы |
| --- |
| Простыя | Прыма · Секунда · Тэрцыя · Кварта · Квінта · Секста · Септыма · Актава |
| Складовыя | Нона · Дэцыма · Ундэцыма · Дуадэцыма · Тэрцдэцыма · Квартдэцыма · Квінтдэцыма |
| Асаблівыя | Схізма · Дыясхізма · Кома · Дыеса · Ліма · Апатома · Дытон · Паўдытон · Трытон · Ваўчыная квінта · Цэнт · Паўтон · Міліактава |
**R** — гэта мова праграмавання, створаная для статыстычных вылічэнняў і графічнага прадстаўлення даных навукоўцамі Росам Іхака і Робертам Джэнтльменам. Мова напісана на C, Fortran і ўласна R, яе падтрымкай займаюцца R Core Team і R Foundation.

R выкарыстоўваецца для інтэлектуальнага аналізу даных, у біяінфарматыцы і статыстыцы для аналізу даных і распрацоўкі статыстычнага праграмнага забеспячэння. Магчымасці R значна пашыраюцца дадатковымі пакетамі, якія ствараюцца непасрэдна карыстальнікамі R і распаўсюджваюцца праз адзіны рэпазіторый CRAN. Станам на студзень 2023 года рэпазіторый CRAN налічвае 18988 даступных пакетаў.

R распаўсюджваецца як свабоднае праграмнае забеспячэнне з адкрытым зыходным кодам па ліцэнзіі GNU GPL у выглядзе выконвальных файлаў для розных аперацыйных сістэм, у тым ліку FreeBSD, Linux, Windows і MacOS. Мова мае інтэрфейс каманднага радка, таксама даступныя графічныя карыстальніцкія інтэрфейсы, напрыклад RStudio і Jupyter.

У студзені 2023 года R займала 13-е месца ў індэксе TIOBE, абганяючы Ruby, Rust і Perl. Станам на студзень 2018 года мова R мела менш за 1% актыўных карыстальнікаў на GitHub.

Прыклад
-------

Прыклад базавага сінтаксісу праграмы на R:

```
> x <- 1:6 # Ствараецца новы цэлалікавы вектар x
> y <- x^2 # Ствараецца вектар квадратаў y на аснове вектара x
> print(y) # Выдрук значэнняў вектара
[1] 1 4 9 16 25 36

> z <- x + y # Ствараецца вектар сумы x і y
> z # Зварот значэння z да бягучага асяроддзя
[1] 2 6 12 20 30 42

> z\_matrix <- matrix(z, nrow=3) # Ствараецца матрыца на аснове вектара z
> z\_matrix 
 [,1] [,2]
[1,] 2 20
[2,] 6 30
[3,] 12 42

> 2\*t(z\_matrix)-2 # Матрыца транспануецца, кожны элемент памнажаецца на 2, ад кожнага элемента адымаецца 2
 [,1] [,2] [,3]
[1,] 2 10 22
[2,] 38 58 82

```

Гл. таксама
-----------

* Статыстыка
* Біяінфарматыка

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 23 жніўня 2016.
2. ↑  The Comprehensive R Archive Network (англ.). *cran.r-project.org*. — «Currently, the CRAN package repository features 18988 available packages.»  Праверана 6 студзеня 2023.
3. ↑  TIOBE Index - The Software Quality Company (англ.). *www.tiobe.com*. Праверана 6 студзеня 2023.
4. ↑  *Frederickson, Ben*. Ranking Programming Languages by GitHub Users (англ.). *www.benfrederickson.com*. Праверана 6 студзеня 2023.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт R  (англ.)
* Рэпазіторый пакетаў для R (англ.)
* Тэхнічныя артыкулы аб мове праграмавання R і пакетах для яе (англ.)

| ⛭Мовы праграмавання |
| --- |
| 
* Ada
* ActionScript
* ALGOL
* APL
* Асэмблер
* BASIC
* C
* C++
* C#
* COBOL
* Delphi
* Erlang
* Forth
* Fortran
* Go
* Haskell
* Java
* JavaScript
* Kotlin
* Lisp
* Logo
* Lua
* Modula-2
* Objective-C
* Pascal
* Perl
* PL/I
* PHP
* Prolog
* Python
* R
* Ruby
* Rust
* Scala
* SQL
* Scheme
* Smalltalk
* Swift
* Zig
* *больш...*

 |
|  Спіс паводле катэгорый |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая кітайская |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 14568271t · GND: 4705956-4 · LCCN: sh2002004407 · NKC: ph986737 · SUDOC: 08080859X · VIAF: 7154440112035341758 |

 |
**Памятны знак «У гонар дружбы і згоды канфесій Іўеўшчыны»** — помнік у горадзе Іўе Гродзенскай вобласці Беларусі.

Гісторыя
--------

На Іўеўскай зямлі стагоддзямі жылі ў згодзе беларусы, палякі, татары і яўрэі. Разнастайнасць нацыянальных традыцый і рэлігійных вераванняў надае тутэйшым мясцінам асаблівы каларыт. Шматнацыянальнае і шматканфесіянальнае Іўе называюць у народзе «маленькім Іерусалімам». У 2009 годзе ў горадзе пачаў працаваць музей нацыянальных культур.

У чэрвені 2012 года на цэнтральнай плошчы горада Іўе ўсталявалі памятны знак «У гонар дружбы і згоды канфесій Іўеўшчыны» як сімвал мірнага суіснавання праваслаўных, католікаў, мусульман і іудзеяў.

Пасля помнік быў дапоўнены барэльефамі і паўторна адкрыты 15 чэрвеня 2013 года.

Помнік
------

Ён уяўляе сабой чатыры стэлы, кожная з якіх павернута ў бок галоўнага культавага збудавання адпаведнай рэлігіі (праваслаўнай, каталіцкай, мусульманскай і іўдзейскай).

Стэлы упрыгожаны рэлігійнымі сімваламі. На каталіцкай частцы манумента размешчана грэчаская анаграма Хрыста, выява папы Рымскага Яна Паўла ІІ з заклікам *«Адчыніце дзверы Хрысту!»*, на праваслаўнай — выява Спаса Нерукатворнага і ікона Пакрова Прасвятой Багародзіцы, уверсе цытата з Евангелля *«Я есть путь к истине и истина, и жизнь»*, на мусульманскай — паўмесяц і Каран, а іўдзейская стэла ўпрыгожана падсвечнікам — мінорай (сімвал дзяржавы Ізраіль) і словамі на рускай мове і іўрыце *«Мир вам!»*.

У сярэдзіне гэтай манументальнай групы, як разуменне таго, што пара «збіраць камяні» — горка з камянёў. Яна змешчана ў коле. Кола — як еднасць цыкла прыроды, жыцця, як сімвал Бога, а вада, што струменіцца па каменнях — гэта сімвал вечнасці.

Памятны знак «У гонар дружбы і згоды канфесій Іўеўшчыны» стаў сапраўднай «візітнай карткай» горада Іўе.

Зноскі
------

1. ↑  Памятный знак в честь дружбы и согласия конфессий Ивьевщины. г. Ивье. Аэросъёмка.
2. ↑  Ивьевский район отмечает 80-лети
3. ↑  Памятны знак «У гонар дружбы і згоды канфесій Іўеўшчыны»(недаступная спасылка)