recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Класічны перыяд** (англ.: Classic period) — стадыя развіцця археалагічных культур у дакалумбавую эпоху Паўночнай Амерыкі на працягу прыкладна 500 г. н.э. — 1200 г. н. э. 

Класічны перыяд у дачыненні да паўночнаамерыканскіх археалагічных культур быў упершыню вылучаны ў 1958 г. археолагамі-аўтарамі кнігі «Метад і тэорыя ў амерыканскай археалогіі». Яны абапіраліся на вопыт вывучэння археалагічных культур паўднёвага захаду ЗША, дзе ў вылучаны перыяд існавалі развітыя культуры анасазі, патаян, хахокам, магаён, сінагуа і фрэмант. Папярэдняя перыядызацыя засноўвалася на даследаванні культур усходняй часткі ЗША, дзе да ўзнікнення Місісіпскай цывілізацыі вылучаўся працяглы лясны перыяд. Увядзенне ў храналогію развіцця археалагічных культур перыядаў фарміравання, класічнага і паслякласічнага павінна было звязаць вывучэнне паўночнаамерыканскіх культур з месаамерыканскімі і паўднёваамерыканскімі. 

Характэрныя рысы класічнага перыяду:

* Спецыялізацыя рамеснай вытворчасці
* Пачатак урбанізацыі
* Сацыяльная няроўнасць
* Фарміраванне тэакратыі
* Здабыча, апрацоўка і выкарыстанне металаў

Літаратура
----------

* Willey, G. Method and Theory in American Archaeology / Gordon R. Willey and Philip Philips. — Chicago: The University of Chicago Press, 1963 ISBN 1527906701
* Willey, G. Method and Theory in American Archaeology / Gordon Willey, Gordon Willey, R. Lee Lyman, Philip Phillips, Michael J. O'Brien. — The University of Alabama Press, 2001 ISBN 9780817391355
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Зізюк.
**Міхась Зізюк**, **Міхаіл Міхайлавіч Зізюк** (нар. 30 чэрвеня 1967, в. Лучыцы, Петрыкаўскі раён Гомельскай вобласці) — беларускі пісьменнік.

Скончыў Лучыцкую сярэднюю школу, Новасібірскае вышэйшае ваенна-палітычнае вучылішча. Служыў на Далёкім Усходзе. У 1993 годзе вярнуўся ў Беларусь. Працаваў у раённым аддзеле ўнутраных спраў. Скончыў Акадэмію МУС РБ, атрымаў кваліфікацыю юрыста. Жыве і працуе ў Наваградку.

Творчасць
---------

Пісаць пачаў у сярэдзіне 2000-х гадоў. Піша на беларускай і рускай мовах. Першае апавяданне «Цяпло яе сэрца» апублікавана ў «Звяздзе» (2005). Аўтар кніг «Пропавшая свадьба» (2007), «Зелянее рунь» (2011), «Храм его души» (2011), «Оракулы междуречья» (2013), «Планктон» (2017).

Прызнанне
---------

* Лонг-ліст Прэміі Гедройца (2018) з кнігай «Планктон».

Зноскі
------

1. 1 2   Архівавана 2 ліпеня 2019.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: js20191054145 · VIAF: 4157279792303300587 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзямідчык.
**Генадзь Іосіфавіч Дзямідчык** (нар. 28 чэрвеня 1950, Плешчаніцы Лагойскага раёна Мінскай вобласці) — беларускі палітык. Заслужаны работнік сельскай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга сельскагаспадарчую акадэмію, зоаінжынер.

Працоўную дзейнасць пачаў слесарам-рамонтнікам на Мінскім аўтамабільным заводзе. Служыў у радах Узброеных Сіл. Працаваў брыгадзірам, галоўным заатэхнікам, намеснікам дырэктара птушкафабрыкі імя Н. К. Крупскай. Займаў пасаду генеральнага дырэктара рэспубліканскага ўнітарнага сельскагаспадарчага вытворчага прадпрыемства «1-я Мінская птушкафабрыка».

Выбіраўся дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За працоўную адзнаку», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  ПАРЛАМЕНТ. Национальное собрание Республики Беларусь четвертого созыва
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Траяноўскі.
**Алесь Траяноўскі** (22 верасня 1925, х. Уздымач, Слуцкі раён, Мінская вобласць — 18 сакавіка 2005, Мінск, БССР) — беларускі пісьменнік, перакладчык, крытык, публіцыст.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і лесніка Пятра Іванавіча Траяноўскага. У час Вялікай Айчыннай вайны з верас. 1942 па ліп. 1944 — партызан брыгады імя Чапаева, з ліп. 1944 — на 3-м Беларускім і 3-м Украінскім франтах, быў цяжка паранены. Пасля дэмабілізацыі (1946) працаваў на розных пасадах у Мінску. Скончыў Маскоўскі гісторыка-архіўны інстытут (1959). У 1955—1962 — літсупрацоўнік шматтыражнай газеты «Западная трасса» (Беларускае ўпраўленне грамадзянскай авіяцыі). У 1962—1982 — літсупрацоўнік, загадчык аддзела літаратуры і мастацтва газеты «Звязда», у 1983—1986 — намеснік галоўнага рэдактара часопіса «Мастацтва Беларусі». Член СП СССР (з 1990).

Памёр 18 сакавіка 2005 года ў плябані Чырвонага касцёла ў Мінску. Пахаваны на Кальварыйскіх могілках.

Творчасць
---------

Дэбютаваў артыкуламі на літаратуразнаўчыя тэмы у 1957 у перыядычным друку. Працуе ў галіне мастацкага перакладу з 1960. Перакладае з верхнялужыцкай, ніжнялужыцкай, кашубскай, польскай і ўкраінскай моў. Адзін з укладальнікаў і перакладчыкаў, аўтар прадмовы і каментарыяў да анталогіі паэзіі лужыцкіх сербаў «Там, дзе Шпрэвя шуміць» 1969). У яго перакладах на беларускую мову выйшлі анталогія кашубскай паэзіі «За даляглядам край Сталемаў» (1980), аповесць Ю. Брэзана «Чорны млын» (1984). Пераклаў шэраг твораў І. Франка, П. Тычыны, Я. Барта-Цішынскага, Ю. Брэзана, К. Лоранца, А. Лаймінг і інш.

Узнагароджаны медалямі.

Зноскі
------

1. ↑  Родам з Уздымача. Да 90-годдзя Алеся Траяноўскага
2. ↑  80 пахаванняў выбітных беларусаў, якія варта наведаць на Дзяды Архівавана 29 студзеня 2021.

Літаратура
----------

* Траяноўскі Алесь // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — ISBN 5-340-00709-X.
* Траяноўскі Алесь // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1123304289 · ISNI: 0000 0001 1413 0963 · NUKAT: n97006850 · VIAF: 166966901 |
**Клаус Элсбергс** (лат.: Klāvs Elsbergs; 3 студзеня 1959, Рыга — 5 лютага 1987, Юрмала) — латышскі паэт і перакладчык.

Біяграфія
---------

Сын паэтэсы Візмы Бэлшавіцы. Вывучаў французскую філалогію ў Латвійскім дзяржаўным універсітэце (1977—1982), працаваў у выдавецтве *Liesma* («Полымя») і часопісе *Avots* («Крыніца»). Яго вершы пачалі з’яўляцца ў друку з 1978 года, і пры жыцці пісьменніка выйшлі два зборнікі яго паэзіі. Яшчэ адзін быў надрукаваны пасля смерці.

Але на радзіме Элсбергс вядомы не толькі як выбітны паэт, але як і выдатны перакладчык з французскай, англійскай і рускай моваў. Сярод яго перакладчыцкіх здабыткаў — паэзія Гіёма Апалінера, Поля Элюара, Луі Арагона і раман «Бойня нумар 5» Курта Вонегута.

Памёр Клаус Элсбергс у Юрмале пры нявысветленых абставінах.

У 1987 годзе ў Латвіі была заснаваная літаратурная прэмія яго імя за найлепшую дэбютную кнігу.

Бібліяграфія
------------

* *Pagaidīsim ausaino.* (1981)
* *Bēdas uz nebēdu.* (1986)
* *Velci, tēti.* (1989)

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Bibliogrāfija // Elsbergs K. Tīkami rosīgi šļaksti. — Rīga: Enigma, 2000. — 285.—323.lpp. (Informācija par Klāva Elsberga, kā arī viņam veltītām publikācijām.)

Спасылкі
--------

* Мой свет у сумётах тоне. Вершы
* Кароткая біяграфія
* Кароткая біяграфія

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 14622895c · GND: 1055751971 · ISNI: 0000 0000 3839 9169 · LCCN: n99253013 · LNB: 000010406 · NTA: 083943617 · VIAF: 42095286 |

 |
**Алесь (Аляксей Іванавіч) Рылько** (27 сакавіка 1923, в. Рыдамля, Талачынскі раён, Віцебская вобласць — 16 красавіка 1967; Псеўданімы і крыптанімы: *Аляксей Добры*, *А. Дрыль*, *Ал. Дрыль*, *Алесь Дрыль*, *Л. Дрыль*, *Алесь Кандыба*, *Кандыдат навук бытавога абслугоўвання*, *В. Крыжэня*, *Прымус Чапяльніцкі*, *Алесь Рыль*, *Л. Халіцкі*, *А. Яленец*, *Ал. Яленец*, *Л. Яленец*, *Ал. Ялень*) — беларускі празаік, драматург, публіцыст. Член СП Беларусі (з 1952).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Скончыў 9 класаў школы ў Радамлі (1939), педагагічныя курсы ў Оршы (1939). Працаваў загадчыкам Лявонаўскай пачатковай школы на Аршаншчыне, адначасова завочна вучыўся ў настаўніцкім інстытуце (1939—1941). У першы год Вялікай Айчыннай вайны (ліпень 1941 — жнівень 1942) А. Рылько жыў у бацькоў, працаваў на сельскай гаспадарцы. У 1942—1944 — разведчык у партызанскім атрадзе «Перамога» брыгады К. Заслонава, потым мінёр спецгрупы «Непераможныя». Быў паранены. Узнагароджаны медалямі.

Пасля вызвалення Беларусі ад фашысцкіх захопнікаў працаваў адказным сакратаром Баранавіцкага аблспорттаварыства «Дынама», настаўнічаў на Пастаўшчыне (1944—1946). У 1946 паступіў на аддзяленне журналістыкі філалагічнага факультэта БДУ, якое скончыў у 1951 годзе. Працаваў у газеце «Савецкі селянін» (1947—1948), «Літаратура і мастацтва», часопісах «Вожык», «Полымя», літаратурным кансультантам праўлення СП БССР (1952—1967). Загінуў ад няшчаснага выпадку.

Творчасць
---------

Дэбютаваў у друку ў 1946 годзе. Першае апавяданне «Сама зразумела» змешчана ў часопісе «Вожык». Аўтар кніг апавяданняў «Мае сустрэчы» (1952), «Цвіце чаромха» (апавяданні, п’есы, 1957), «Стуканок у аблавушцы» (гумарыстычныя апавяданні, 1959), «Ты прыгожая, Арынка» (апавяданні, нарысы, 1960), «Напрадвесні» (выбранае, 1984), аповесці для дзяцей «Мядовыя краскі» (1959, 1983), аднаактовай п’еса «Гром з яснага неба» (1953), «Колькі вяровачку не віць…» (аднаактовая камедыя і сцэнкі, 1958). У 1969 г. выйшла «Выбранае».Смерць перапыніла працу над раманам «Срэбныя росы». Творы А. Рылько перакладзены на балгарскую, польскую, рускую (Ю. Багушэвічам), чэшскую і іншыя мовы.

Галоўнае ў творчасці А. Рылько — лірычны роздум пра жыццё і працу, любоў да сціплых людзей і працаўнікоў, іх барацьба з захопнікамі, выяўленне рамантыкі будняў беларускай вёскі, паказ пошукаў чалавекам свайго месца ў жыцці. Для творчасці характэрны ярка выяўленыя гумарыстычна-сатырычныя элементы, каларытная, па-народнаму дасціпная мова, увага да трапнай дэталі, дынамічны, экспрэсіўны стыль.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Рылько Алесь // Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. / пад. рэд. А. В. Мальдзіса. — Мн. 1993. — Т. 5. — С. 186—188.
* Шчодрасць: (да 60-годдзя з дня нараджэння Алеся Рылько) // Віцебскі рабочы. — 1983. — 29 сак.
* Рылько Алесь // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 499. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
**Алесь Усюкевіч** (люты 1925 — 10 студзеня 2004) — дзеяч беларускага нацыянальнага супраціву, удзельнік падпольнага Саюза вызвалення Беларусі ў Навагрудку. Мянушка «Аршын». Брат Яўгена Усюкевіча

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1925 годзе ў в. Хадасы Любчанскай гміны Навагрудскага ваяводства, Польшча. У сям'і было тры браты, акрамя самога Алеся вядома таксама пра ягонага старэйшага брата Яўгена Усюкевіча. Пры польскай уладзе Алесь вучыўся ў школе ў Любчы. У 1939 г. паступіў у Лідскую тэхнічную школу, але пачалася Другая сусветная вайна, таму паехаць на вучобу не атрымалася. Пасля савецкай акупацыі Алесь працягваў вучобу ў любчанскай школе, а калі прыйшлі ўжо нямецкія акупанты — скончыў настаўніцкія курсы ў Наваградку. Падчас нямецкай акупацыі Беларусі разам з братам Яўгенам далучыўся да беларускага нацыянальнага руху. Працаваў настаўнікам пачатковых класаў у в. Ляхавічы ў былым Любчанскім раёне. 

Летам 1944 г. хацеў разам з немцамі эвакуявацца на Захад, але яму забараніў брат Яўген. У выніку Алесь быў мабілізаваны ў Чырвоную армію і ў яе складзе ваяваў супраць Германіі. Быў нагароджаны медалямі «За адвагу», «За баявыя заслугі», «За ўзяцце Кёнігсбергу» ды інш. Падчас вайны быў лёгка кантужаны. Дэмабілізаваўся ў ранзе сяржанта. Вярнуўся ў Навагрудак у 1945 г. у гэты час ягоны брат Яўген ужо знаходзіўся ў савецкім канцлагеры як лейтэнант 1-й беларускай дывізіі СС: яго разам з іншымі беларусамі амерыканцы выдалі саветам. Пасля вяртання Алесь вучыўся ў вячэрняй школе рабочай моладзі.

У канцы 1946 г. Алесь Усюкевіч далучыўся да антысавецкай беларускай падпольнай арганізацыі «Саюз вызвалення Беларусі» (СВБ), быў сакратаром арганізацыі (мянушка «Аршын»). Галоўнай цэллю арганізацыі было аддзяліць Беларусь ад СССР і ўтварыць незалежную дзяржаву. Арганізацыя базавалася на сістэме «троек», але належнай сістэмы канспірацыі не было. Пад канец мая 1947 года савецкія спецслужбы арыштавалі ў Баранавіцкім раёне 18 сяброў арганізацыі, якіх выдаў правакатар Алесь Бажко. У хуткім часе таксама было арыштаванае і кіраўніцтва арганізацыі, сам Алесь быў арыштаваны 30 траўня. Падчас допытаў яго прывялі асабіста да міністра дзяржбяспекі Цанавы, дзе Алесь схапіўшы табурэтку хацеў напасці на Цанаву, але быў схоплены ахоўнікамі і моцна збіты. 30 жніўня 1947 г. ваенны суд прысудзіў дзеячаў арганізацыі на тэрмін ад 8 да 25 гадоў лагераў. Алесь Усюкевіч атрымаў 10 гадоў савецкіх лагераў.

Зняволенне Алесь Усюкевіч адбываў у Казахскай ССР, дзе застаўся жыць па вызваленні і ажаніўся. Памёр 10 студзеня 2004 г. у Паўладары ў Казахстане. Не рэабілітаваны.

Зноскі
------

1. ↑   Біяграфія Алеся Усюкевіча
2. ↑

Літаратура
----------

* Сяргей Ёрш, Саюз Вызваленьня Беларусі 1946—1947 гг. Слонім - Мінск 2005
* Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. ISBN 985-6374-07-3

Спасылкі
--------

* Уладзімер Арлоў. Імёны Свабоды — Алесь Усюкевіч
* Сяргей Ёрш. Кароткі нарыс гісторыі Саюзу Вызваленьня Беларусі

Гл. таксама
-----------

* Саюз вызвалення Беларусі (1946—1947)
**Крывуля**, **Пукоўка** — рака ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці, правы прыток ракі Лясная (басейн Віслы). Даўжыня 13,2 км. Плошча вадазбору 62 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,6 ‰. Пачынаецца каля вёскі Перкавічы, вусце за 1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Мікалаева. Рэчышча каналізаванае. Асноўны прыток — рака Рабянка (злева).

Працякае каля вёсак: Войская, Селяховічы, Сюлкі, Мікалаева.
Каля вёсцы Селяховічы на рацэ ўтворана запруда, лоўля рыбы ў ёй забаронена.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
Мідыя з роду *Mytilus*, прымацаваная да паверхні скалы некалькімі бісуснымі ніткамі
**Бісус** (стар.-грэч.: βύσσος — «вісон, найтонкае палатно») — трывалыя бялковыя ніткі, якія вылучаюць некаторыя двухстворкавыя малюскі (*Bivalvia*). Бялковы сакрэт бісусавай залозай пры выдзяленні мае вадкую форму і застывае, ужо патрапіўшы ў ваду.

Найбольш звычайна выкарыстанне малюскамі бісусу для прымацавання да цвёрдых паверхняў. Для маладых асобін некаторых відаў апісана пасіўнае плаванне ў тоўшчы вады з дапамогай пучкоў нітак, якія выступаюць у ролі ветразя (англ.: byssal drift).

Пук бісусных нітак
Мяркуюць, што бісус узнік як прыстасаванне для ссядання планктонных лічынак на дно. Гэта збольшага пацвярджаецца тым, што прадстаўнікі толькі нямногіх груп захоўваюць дзейную бісусавую залозу на працягу ўсяго жыцця. Большасць такіх формаў вядзе маларухомы або нерухомы лад жыцця на цвёрдых субстратах: *Mytilidae*, *Dreissenidae*, *Anomiidae*, *Arcidae* і *Pinnidae*. Выключэнне з гэтага правіла складаюць *Pectinidae*, якія актыўна плаваюць.

Вісон
-----

Выява Ісуса Хрыста на вісоне
Асноўны артыкул: **Вісон**
З доўгіх биссусных нітак міжземнаморскіх *Pinna* вырабляюць тонкую залацістую тканіну — вісон, таксама званы «марскім шоўкам». Па сведчанні Герадота ў Старажытным Егіпце вісон выкарыстоўвалі для абгортвання мумій.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Рупперт Э. Э. Фокс Р. С. Барнс Р. Д. Зоология беспозвоночных: функциональные и эволюционные аспекты. Т. 2: Низшие целомические животные. — М.: Издательский центр «Академия», 2008. — 448 с
2. ↑  Lane D. J. W. Beaumont A. R. Hunter J. R.(1985). Byssus drifting and the drifting threads of the young post-larval mussel Mytilus edulis. Marine Biology, vol. 84(3), pp. 301—308.
3. ↑  *Бісус (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777123295 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Спакуса святога Антонія (значэнні).

**«Спакуса Святога Антонія»** — трыпціх Іераніма Босха, адзін з яго найважнейшых твораў.

Сюжэт трыпціха — звышнатуральныя спакусы, якім падвергнуўся Святы Антоній у час знаходжання ў егіпецкай пустыні — шырока распаўсюджаны ў заходнееўрапейскім сярэдневяковым мастацтве і літаратуры.

У 1523 годзе трыпціх быў набыты партугальскім гуманістам Дамьяа дэ Гоіш, і ў сучасны час знаходзіцца ў пастаяннай экспазіцыі Нацыянальнага музея старадаўняга мастацтва (Museu Nacional de Arte Antiga) у Лісабоне. Існуе каля 20 копій трыпціха — поўных і (часцей) фрагментарных, з якіх, мабыць, самая дакладная і поўная (датаваная 1520—1530 гадамі) знаходзіцца ў брусельскім Музеі старадаўняга мастацтва.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 24 ліпеня 2022.
2. ↑  Varallo, Franca N (2004). *Bosch*. Milan: Skira.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Спакуса Святога Антонія (Лісабон)**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDimages |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |

| ⛭Іеранім Босх |
| --- |
| Карціны | Спакуса Святога Антонія (каля 1505) • Сад зямных асалодаў (1505) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гарадзішча.
**Гарадзі́шча** (трансліт.: *Haradzišča*) — востраў на Богінскім возеры, колішні помнік прыроды мясцовага значэння ў Браслаўскім раёне. Плошча вострава складае 7,5 га. Рэльеф узгорысты. Ахоўны статус нададзены ў 1977 годзе.

У складзе расліннага покрыва дуб, ясень, ліпа драбналістая; у падлеску глог, брызгліна еўрапейская, рабіна, чаромха. Захаваліся рэшткі старажытнага гарадзішча IX—XII стст. Мае культурна-пазнавальнае, навуковае i эстэтычнае значэнне.

Літаратура
----------

* Гарадзішча // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
**Гальшанскае княства** — феадальная вотчына князёў Гальшанскіх у канцы XIII — сярэдзіне XVI ст. Цэнтр — Гальшаны (цяпер Ашмянскага раёна). Займала першапачаткова тэрыторыю міжрэчча Віліі і Нёмана, у XV ст. распасціралася з поўначы на поўдзень — ад Вількаміра (цяпер г. Укмерге, Літва) і Паставаў да Глуска і Турава, з усходу на захад — ад Мінска да Мастоў. Упершыню ўпамінаецца ў крыніцах каля 1280 года, калі Гольша «замак сталічны княства свайго заснаваў на рэчцы Карабель». Князі Гальшанскія доўгі час займалі высокія пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім. У 1440 і 1492 у Гальшанах адбыліся нарады для выбараў кандыдатаў на велікакняжацкі прастол. У сярэдзіне 16 ст. радавое ўладанне Гальшанскіх перайшло да Сапегаў.

Літаратура
----------

* Гальшанскае княства // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.
* Полное собрание русских летописей. Т. 32. М, 1975.
* Корзун Э. С. Гольшаны. Мн. 1987
* Pułaski K. Ks. Holszańscy. Kraków, 1887
* Wolff Józef. Kniaziowie litewsko-ruscy od końca czternastego wieku. Warszawa. 1895.
**Гарадзішча, селішча** — помнікі археалогіі каля в. Мыто Лідскага раёна Гродзенскай вобласці.

Гарадзішча
----------

Гарадзішча другой паловы I тысячагоддзя да н.э. размешчана за 1,5 км на паўночны захад ад вёскі, у пойме правага берага р. Дзітва. Яно займае ўзгорак, які ўзвышаецца над далінай ракі на 20 м. Пляцоўка авальнай формы выцягнута з захаду на ўсход, памерам 30 х 20 м. Схілы гарадзішча моцна абараны, а пляцоўка пашкоджана ямамі. Пры зачыстцы сценак ям знойдзена ляпная кераміка. Археолагі мяркуюць, што у тут было гарадзішча — сховішча, куды падчас небяспекі хаваліся жыхары з блізкага селішча. Валоў і равоў гарадзішча не мела і верагодна агароджвалася драўлянай сцяной.

Селішча
-------

Побач з гарадзішчам у полі знаходзіцца селішча канца 1 тысячагоддзя да н.э. Плошча каля 1 га. Культурны пласт моцна пашкоджаны пры ворыве. Знойдзена ляпная кераміка, кавалкі абпаленай глінянай абмазкі.

Прыкладна з XVIII ст. на вяршыні ўзгорка знаходзіўся фальварак Мыто. З-за гаспадарчай дзейнасці у 1980-х гадоў значная частка гарадзішча разбурана.

Валун
-----

На поўнач ад гарадзішча Мыто ляжыць валун, які на сваёй паверхні мае даволі вялікае паглыбленне ў выглядзе чашы. Мясцовыя людзі расказваюць, што ў выемцы гэтага незвычайнага каменя заўсёды стаіць вада, і яна не высыхае нават у самую спёку, і вада гэтая гаючая — лечыць бародаўкі і «канапушкі». Колькі людзі сябе памятаюць, яны хадзілі да гэтага каменя лекавацца і пасёння водзяць сюды дзетак. У 1988 ці 1989 гг. моладзь з менскай «Талакі» была тут у вандроўцы, і імі былі запісаны расказы мясцовых людзей пра гэты камень, які мае назву «Чара Багародзіцы». Адна з бабуляў распавяла наступную легенду:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| 
Стаяла вельмі сухое лета, выгаралі палі… Студні ў вёсцы пачалі сохнуць, і ў іх ужо амаль не было вады. Дзяўчына пайшла ў лес, дзе калісьці была крыніца. Але на тым месцы, дзе па паданні была крыніца, ляжаў вялікі камень… Дзяўчына была знясіленая ад смагі і, упаўшы на зямлю, пачала маліцца да Маці Божай, каб тая дапамагла не толькі ёй, але і ўсім вяскоўцам. Малітва была такая шчырая і чыстая, што Багародзіца падаравала дзяўчыне адмысловую чару з вадой, якая цудатворна з’явілася на камені. Усё лета вяскоўцы бралі з яе ваду і гэтым выратаваліся ад смяротнай спякоты.
 | "|

На паўночным баку каменя быў высечаны крыж, аднак яго счасалі па загадзе мясцовага партсакратара на пачатку 1960-х гадоў.

Зноскі
------

1. ↑  *Лаўрэш Л.* Лідчына да XIV стагоддзя // Лідскі летапісец. 2019. № 3(87). С. 23.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Гарадзішчанская сядзіба** — колішняя сядзіба ў в. Гарадзішча Баранавіцкага раёна.

Паводле пісьмовых крыніц, вядома з 1413 г. як маёнтак Гарадзішча. З канца XV ст. у розны час уладанне князя Сямёна Бельскага, вялікай княгіні Алены Іванаўны, Няміравічаў, Давойнавічаў, Карыцкіх, Гастомскіх, Хадкевічаў, Каменскіх, Зяновічаў, Л. Паца, Бухавецкіх.

Гарадзішча да 1831 г. належала графу Людвіку Пацу, аднаму з найбольш заможных беларускіх магнатаў, які меў у зарэчанскай частцы раскошны двор.
У яго ўваходзілі палац, гаспадарчыя пабудовы, млын, малатарня, сад і маляўнічы парк.

За ўдзел у паўстанні 1831 года маёнтак быў канфіскаваны і перададзены царскім урадам расійскім землеўладальнікам, а мураваны касцёл (1640) перабудаваны ў 1864 г. пад праваслаўную царкву. На сённяшні час ад палаца і парку практычна ўжо нічога не засталося.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Гарадзішча // Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны Х — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы) / Л. М. Несцярчук. — Мн.: БЕЛТА, 2002. — С. 64. — 336 с. — ISBN 985-6302-37-4.
**Гальштынская брама** (**Хольстэнтор**, ням.: Holstentor [ˈhɔlˌstentoːʁ]) — сярэднявечныя гарадскія вароты Любека ў паўночна-заходняй частцы ўнутранага горада. Помнік паўночна-еўрапейскага архітэктурнага стылю «цагляная готыка». Гістарычны сімвал горада, Ганзы і архітэктурнага ландшафту ўсёй Паўночнай Германіі. Аб'ект Сусветнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА.

Гісторыя
--------

Хольстэнтор, фота 1890—1900 гг.
Карта гарадскіх умацаванняў XVIII стагоддзя. Брама — у цэнтры ўверсе.
Комплекс крапасных збудаванняў. Малюнак 1700 г.
Брама ўваходзіла ў сістэму крапасных гарадскіх умацаванняў сталіцы Ганзы. Да зносу крэпасці ў 1864 годзе ўвесь комплекс брамы ўяўляў сабой каскад з чатырох, размешчаных адзін за адным, самастойных абаронных збудаванняў (гл. малюнак 1700 года). Брама з'яўлялася цэнтральным звяном у паўночна-заходняй, найбольш уразлівай для нападаў з боку гальштынскіх герцагстваў і Дацкага каралеўства, частцы сістэмы сцен, вежаў, земляных валаў, капаніраў і каналаў, якія акружалі гістарычнае ядро Любека па абодвух берагах рэк Травэ і Вакеніц[de].

З 1950 года ў Гальштынскай браме размяшчаецца музей гісторыі горада.

Архітэктура
-----------

Від на браму са званіцы царквы Св. Пятра[de]
У наш час Гальштынская брама складаецца з дзвюх вежаў, паўночнай і паўднёвай, і цэнтральнага пралёта, які злучае іх. Вежы складзены з ярусаў чырвонай і чорнай паліванай цэглы, вокны ўяўляюць сабой байніцы.

Першы паверх у цэнтральнай частцы брамы адсутнічае, з прычыны таго, што тут знаходзіцца праход праз браму. Пабудова мае пяць паверхаў, першы паверх злучае вежы паміж сабой. З унутранага (гарадскога) боку вежы выглядаюць як адзінае цэлае, а са знешняга (палявога) боку яны выступаюць, і адлегласць паміж імі дасягае 3,5 м. Вежы характэрны сваімі конусападобнымі дахамі, а сярэдні пралёт упрыгожаны франтонам.

Надпіс на франтоне: CONCORDIA DOMI FORIS PAX
Плошча-сквер перад брамай часам выкарыстоўваецца гарадскімі ўладамі для правядзення культурных ці відовішчных прадстаўленняў, канцэртаў. Брама застаецца заўсёды адкрытай для прахожых. Сярэднявечны надпіс залатымі літарамі на франтоне з вонкавага боку брамы абвяшчае: «**Concordia Domi Foris Pax**» (лац.: Згода ўнутры, знадворку мір).

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 30 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>

Літаратура
----------

* Jonas Geist: *Versuch, das Holstentor zu Lübeck im Geiste etwas anzuheben.* Wagenbach, Berlin 1976, ISBN 3-8031-2012-8
* Wulf Schadendorf: *Das Holstentor*. Weiland, Lübeck 1977, 1985, ISBN 3-87890-023-6
* Heinz-Joachim Draeger: *Lübeck anschaulich — Geschichte erleben in einer alten Stadt*. Convent, Hamburg 2003, ISBN 3-934613-48-9

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Хольстэнтор**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4036485-9, 10058682-X · VIAF: 248068756, 124125318 |
**Леў Міхайлавіч Эльсто́н** (25 лютага 1900, г. Мікалаеў, Херсонская губерня, Расійская імперыя, цяпер Украіна — 3 жніўня 1986) — беларускі рэжысёр. Заслужаны дзеяч мастацтваў Карэліі (1946).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1921 годзе драматычную студыю ў Адэсе пад кіраўніцтвам М. І. Сабальшчыкова-Самарына.

З 1924 года арганізатар і кіраўнік Уральскага рабочага рэалістычнага тэатра ў Свярдлоўску. Узначальваў тэатры ў Тамбове (1937—1944), Сімферопалі (1944—1949), Кіраве (1949—1953), Арле (1958—1962). З 1958 года галоўны рэжысёр, у 1962—1964 гадах рэжысёр Гомельскага абласнога драматычнага тэатра.

Творчасць
---------

Сярод лепшых пастановак у Гомельскім тэатры: «Порт-Артур» паводле А. Сцяпанава (1958), «Зімовая казка» (1958) і «Рамэа і Джульета» (1962) У. Шэкспіра, «Сабака на сене» Лопэ дэ Вэгі (1959), «Імем рэвалюцыі» М. Шатрова, «Угрум-рака» паводле В. Шышкова (абедзве 1960), «Лявоніха на арбіце» А. Макаёнка, «Акіян» А. Штэйна, «Крэдыт у Нібелунгаў» Ф. Куна (усе 1961), «Інтэрвенцыя» Л. Славіна (1963), «Сакрэты фірмы „Клеменс і сын"» М. Вірты (1964).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Эльстон Леў Міхайлавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).

Спасылкі
--------

* з Тэатральнай энцыклапедыі Архівавана 7 верасня 2007.
Андрафагі на мапе «Мір Герадота»
**Андрафагі** (стар.-грэч.: Ἀνδροφάγοι, «якія ядуць мужчын») — назва народа, замацаваная старажытнагрэчаскімі гісторыкамі і географамі за плямёнамі, якія насялялі ў сярэдзіне I-га тыс. да н.э. лясную зону Усходняй Еўропы, магчыма у т.л. і тэрыторыю сучаснай Беларусі.

Андрафагі пяць разоў узгадваюцца ў 4-й кнізе «Гісторыі» Герадота, калі той апісвае паўночную мяжу Скіфіі і вайну скіфаў з Персіяй. Андрафагі Герадота гэта «самы верхні» (паўночны) народ, што мае «дзікунскія норавы» і «не прызнае праўды і не мае ніякіх законаў», вядзе вандроўнае жыццё, носіць вопратку, падобную на скіфскую, але мае асобную мову. Герадот цвердзіць, што андрафагі — адзінае племя з «верхніх», дзе ядуць людзей.

Гістарыяграфія
--------------

Спробы лакалізацыі андрафагаў пачаліся з XIX ст. калі археолагі спрабавалі знайсці ў куханных адкідах чалавечыя косткі з абламанымі эпіфізамі. Але даследаванні XX ст. засведчылі наогул шырокае распаўсюджанне канібалізму ў жалезным веку. Таму далейшыя спробы лакалізацыі вяліся на аснове геаграфічных звестак Герадота.

На думку гісторыка У. Дз. Блавацкага, паўночная мяжа Скіфіі праходзіла прыкладна праз Гомель і Рэчыцу, а землі андрафагаў знаходзіліся ў межах сучаснай Беларусі, таму што р. Бярэзіна ў старажытнасці лічылася вытокам р. Дняпро.

Акадэмік Б. А. Рыбакоў лакалізаваў андрафагаў у арэале днепра-дзвінскай культуры, на Смаленшчыне, археолаг Б. А. Шрамко — у басейне р. Сулы, А. І. Цераножкін — у арэале мілаградскай культуры, М. І. Артамонаў — у басейне р. Росі (Украіна), Б. М. Грэкаў — у ніжнім цячэнні Дняпра, А. П. Смірноў — у стэпавай зоне ніжняга цячэння Дняпра.

С. Я. Рассадзін размяшчае андрафагаў таксама ў арэале днепра-дзвінскай культуры ранняга жалезнага века (VIII ст. да н.э. — V ст.), але на Міншчыне, мяркуючы, што ніжнія пласты лабенскай археалагічнай культуры пазбаўлены скіфскага ўплыву ў адрозненне ад смаленскага варыянту, і што запіс Герадота аб «верхнім народзе» на Барысфене не можа адназначна адносіцца да вытокаў Дняпра, таму што на думку пецярбургскага даследчыка Б. А. Булкіным, з якім згодны Рассадзін, антычныя аўтары лічылі вытокам Барысфена і Беразіну, і нават Свіслач. Таксама, на думку Рассадзіна, з андрафагамі магчыма атаясаміць «амадокаў», вядомых Пталемею.

Літаратура
----------

* *Белазаровіч В. А.* Гістарыяграфія гісторыі Беларусі: вучэб. дапаможнік; Установа Адукацыі «Гродзенскі Дзярж. Ун-т імя Я. Купалы». — Гродна : ГрДУ, 2006. — 345 с. — ISBN 985-417-858-7.. С.27,28.
* Блаватский, В. Д. О северной окраине Скифии Геродота / В. Д. Блаватский // Древности Восточной Европы / [Отв. ред. Л. А. Евтюхова]. — М.: Наука, 1969. — 303 с. с илл.; 2 л. илл. — (Материалы и исследования по археологии СССР; № 169).
* Рассадзін, С. Я. Андрафагі / С. Я. Рассадзін // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 36. — ISBN 5-85700-077-7.
* Рассадин, С. Е. Милоградская культура и известия Геродота // Хозяйство и культура доклассовых и раннеклассовых обществ: Тезисы докладов III конф. молодых ученых ИА АН СССР. — М. 1986. — 184 с. — С.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Піменаў.

**Леў Васільевіч Піменаў** (нар. 1 сакавіка 1947, в. Круча, Круглянскі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі дзеяч ў галіне спорта, палкоўнік КДБ.

Біяграфія
---------

Быў членам зборнай Магілёўскага педінстытута і зборнай вобласці па баскетболе. Скончыў Інстытут нацыянальнай бяспекі ў Мінску. Працаваў у кіраванні КДБ па Магілёўскай вобласці. З 1995 года кіраваў адным з падпадзелаў КДБ Беларусі.

З 2001 па 2008 год быў старшынёй Беларускай федэрацыі баскетбола.

Зноскі
------

1. ↑  Спорт: руководство белорусским спортом переходит в руки чекистов

Спасылкі
--------

* Летопись белорусского баскетбола
**Нацыянальны парк Маіко́** (фр.: Parc national de la Maiko) — нацыянальны парк на паўночным усходзе Дэмакратычнай Рэспублікі Конга. Створаны ў 1970 г. для захавання прыроды Ітуры. У нашы дні займае плошчу 10885 км².

Гісторыя
--------

У 1949 г. бельгійская каланіяльная адміністрацыя стварыла на месцы Маіко паляўнічы заказнік, як мяркуецца, для захавання мясцовых лясоў ад здабытчыкаў каштоўных каменняў, што цікавіліся гэтым раёнам. 20 лістапада 1970 г. Мабуту Сесе Секо падпісаў указ пра стварэнне нацыянальнага парка. Аднак захаванню дзікай прыроды перашкаджала палітычная нестабільнасць. У розныя гады часткі парка кантраляваліся ўзброенымі паўстанцамі, якія не заміналі паляванню і здабычы мінералаў. У нашы дні паступова развіваецца турызм.

Прырода
-------

Большая частка нацыянальнага парка Маіко пакрыта даджавым трапічным лесам. Тут сустракаюцца такія жывёлы, як леапард, гарыла, лясны афрыканскі слон, акапі, шмат розных птушак.

Спасылкі
--------

* Дапаможнік для вандроўнікаў
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Навіны (значэнні).

**«Навіны»** — грамадска-палітычная газета, якая выдавалася з 16 студзеня 1998 па 29 верасня 1999 года ў Мінску на беларускай мове. Замяніла газету «Свабода», якую 24 лістапада 1997 г. зачыніў Вышэйшы гаспадарчы суд Рэспублікі Беларусь. 24 верасня 1999 года суд задаволіў позву Дзяржаўнага сакратара Савета Бяспекі Віктара Шэймана да газеты і журналіста Сяргея Аніські памерам 15 млрд. рублёў. 25 лютага 2000 года аднаўляецца выпуск і выходзіць 8-палосны першы нумар газеты «Наша Свабода».

Зноскі
------

1. ↑  Ягор Маёрчык.  Навіны 29 верасня 1999 г. **(нявызн.)**, *Радыё «Свабода»* (29 верасня 1999). Праверана 15 верасня 2014.
**Фёдар (уласна Фідэліа) Антонавіч Бруні** (10 чэрвеня 1799, Мілан — 30.8(11.9).1875, Санкт-Пецярбург) — рускі мастак.

Біяграфія
---------

Італьянец па паходжанні. Вучыўся ў Пецярбургскай АМ (1809-18) у А. І. Іванава, А. Я. Ягорава, В. К. Шабуева. У 1818-36 і 1838-41 гадах працаваў у Італіі. Прафесар (1836) і рэктар (1855-71) пецярбургскай АМ. У 1820-я гадах у некаторых сваіх творах імкнуўся напоўніць грамадзянскім пафасам і рамантычнай эмацыйнасцю ўмоўныя формы акадэмічнага мастацтва («Смерць Камілы, сёстры Гарацыя», 1824, Рускі музей; малюнкі для альбома «Нарысы падзей з Расійскай гісторыі…», выдадзены ў 1839). Да гэтага ж перыяду адносіцца лепшы сярод нешматлікіх партрэтаў Бруні — рамантычны партрэт З. А. Валконскай у касцюме Танкрэда (1820, Рускі музей). Адначасова Бруні працаваў над інтымна-лірычнымі сцэнамі на антычныя тэмы («Абуджэнне грацый», 1827, Траццякоўская галерэя). З 1830-х гадах Бруні становіцца прадстаўніком найбольш кансерватыўных тэндэнцый рамантызму ў рускім жывапісе, які ў яго творчасці набывае рэлігійна-містычную афарбоўку. Грандыёзнае палатно Бруні на біблейскую тэму «Медны змей» (1827-41, Рускі музей) адзначана выразам злавеснай фатальнасці таго, што адбываецца. Бруні — аўтар 35 кардонаў для роспісаў Ісакіеўскага сабора (1841-45, Рускі музей). З канца 1840-х гг. — кіраўнік рускага акадэмізму.

Зноскі
------

1. ↑  Fedor Antonovich Bruni // RKDartists Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  БРУ́НИ Фё­дор (Фи­де­лио) Ан­то­но­вич — М.: Большая российская энциклопедия, 2004.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1768199'></a>
3. ↑  *Маркина Л.А.* Фёдор Бруни: Начало династии — 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Рускі біяграфічны · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV12557067 · BNF: 14970703p · GND: 1193579279 · ISNI: 0000 0001 1597 9061 · LCCN: n85324732 · NUKAT: n2020065405 · VIAF: 13768021 · ULAN: 500120876 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бандарчук.

**Наталля Сяргееўна Бандарчук** (руск.: Наталья Серге́евна Бондарчу́к; нар. 10 мая 1950, Масква, РСФСР) — савецкая і расійская актрыса

, кінарэжысёр, сцэнарыст; заслужаная артыстка РСФСР (1977), заслужаны дзеяч мастацтваў РФ (2009). Дачка народных артыстаў СССР рэжысёра Сяргея Бандарчука і актрысы Іны Макаравай.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 10 мая 1950 года ў Маскве ў сям’і рэжысёра Сяргея Бандарчука і актрысы Іны Макаравай. У 1971 годзе скончыла акцёрскі факультэт Усесаюзнага дзяржаўнага інстытута кінематаграфіі (майстэрня народных артыстаў СССР Сяргея Герасімава і Тамары Макаравай), у 1975 годзе — рэжысёрскі факультэт УДІКа (у тых жа майстроў).

У кіно дэбютавала ў 1970 годзе ў фільме «Ля возера», затым знялася ў стужках «Прыйшоў салдат з фронту», «Ты і я». Найбольшы поспех да яе прыйшоў пасля выканання ролі Хары ў фільме Андрэя Таркоўскага «Салярыс».

У якасці рэжысёра і сцэнарыста дэбютавала ў 1975 годзе навэлай «Бешчасная Матроня» ў альманаху «Пашахонская даўніна». Найбольшую вядомасць атрымалі два фільмы, пастаўленыя М. Бандарчук у канцы 1980-х гадоў па сваіх сцэнарыях, — «Дзяцінства Бембі» і «Юнацтва Бембі».

Арганізавала свой уласны дзіцячы тэатр «Бембі».

Зноскі
------

1. ↑  Natal'ja Bondarčuk // filmportal.de — 2005. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812'></a>
2. ↑  Catalog of the German National Library Праверана 30 мая 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23833686'></a>
3. 1 2  Catalog of the German National Library Праверана 10 чэрвеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23833686'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1237322 · BNF: 14046372p · GND: 128903880 · ISNI: 0000 0000 6302 3307, 0000 0004 5875 4841 · LCCN: no2003054856 · NKC: xx0170298 · NTA: 24145834X · SUDOC: 094097224 · VIAF: 301977290 |

 |
**Дадо́ма** – сталіца Танзаніі з 1981 года, знаходзіцца ў цэнтральнай частцы краіны на вышыні каля 1100 м над узроўнем мора, сталіца адміністрацыйнай адзінкі Дадома, насельніцтва складае каля 320 тыс. чалавек.

Да 1981 года сталіцай быў горад Дар-эс-Салам. Рашэнне аб пераносе сталіцы было прынятае з улікам цэнтральнага палажэння горада, развітай інфрастуктуры, чыгункі, якая злучае горад з Замбіяй, Мазамбікам і Кеніяй, тут так сама ёсць аэрапорт. Пасля пераносу сталіцы частка дзяржаўных і грамадскіх устаноў засталіся ў Дар-эс-Салам.

Гісторыя
--------

Дадома была заснавана ў канцы ХІХ стагоддзя, як адно з каланіяльных паселішчаў у складзе Германскай Усходняй Афрыкі. У першае дзесяцігоддзе ХХ стагоддзя немцы пачалі будаўніцтва тут чыгуначнай станцыі і працягнулі чыгунку, якая павінна была злучыць горад з буйнымі паселішчамі калоніі, у тым ліку і з Дар эс Саламам. Пасля Першай Сусветнай вайны Дадома ўвайшла ў склад каланіяльных уладанняў Вялікабрытаніі. Але насельніцтва горада, у тым ліку і акрамя германскіх пасяленцаў, мясцовыя негры і арабы, адмоўна аднесліся да брытанскіх уладаў. Эканамічны крызіз 1930-х гг разбурыў брытанскую каланіяльную сістэму на тэрыторыі Танганьікі, а пасля Другой Сусветнай вайны Дадома ўвайшла ў склад тэрыторый ААН, кіруемай Вялікабрытаніяй. У 1950-х гг. у горадзе як і ва ўсёй Танганьіцы, актывізаваўся нацыянальна-вызваленчы рух, які прывёў да атрымання незалежнасці Танганьікай ў 1961 годзе. У 1964 годзе, пасля ўтварэння Аб’яднанай Рэспублікі Танзаніі, у склад якой увайшлі Танганьіка і Занзібар, Дадома атрымала статус адміністрацыйнага цэнтра правінцыі. З 1981 года Дадома — сталіца краіны.

| Сталіцы Афрыкі |
| --- |
| Сталіцы краін | 
* Абуджа
* Адыс-Абеба
* Акра
* Алжыр
* Антананарыву
* Асмара
* Бамако
* Бангі
* Банжул
* Бісау
* Блумфантэйн
* Бразавіль
* Вікторыя
* Віндхук
* Габаронэ
* Гітэга
* Дакар
* Джыбуці
* Джуба
* Дадома
* Каір
* Кампала
* Кейптаўн
* Кігалі
* Кіншаса
* Конакры
* Лібрэвіль
* Лілонгвэ
* Ламэ
* Луанда
* Лусака
* Магадыша
* Малаба
* Манровія
* Мапуту
* Мароні
* Масеру
* Мбабанэ
* Найробі
* Нджамена
* Ніямей
* Нуакшот
* Порт-Луі
* Порта-Нова
* Прая
* Прэторыя
* Рабат
* Сан-Тамэ
* Трыпалі
* Туніс
* Уагадугу
* Фрытаўн
* Харарэ
* Хартум
* Ямусукра
* Яўндэ

 |
| Іншых тэрыторый | 
* Джэймстаўн
* Сен-Дэні

 |
| Непрызнаных дзяржаў | 
* Тыфарыці
* Гаровэ
* Харгейса
* Эль-Аюн

 |
**Сарыкамы́шскае возера**, **Сарыкамыш** (туркм.: Sarygamyş köli, узб.: Sariqamish ko‘li) — бяссцёкавае саланаватае возера ў цэнтральнай частцы Сарыкамышскай катлавіны, у Туркменістане і Узбекістане, прыкладна пасярэдзіне паміж Каспійскім і Аральскім морамі. Прыкладна чвэрць возера (паўночна-заходняя) належыць Узбекістану, астатняе — Туркменістану. Возера паступова перасыхае, гэты працэс пачаўся ў старажытнасці.

Геаграфія і гідралогія
----------------------

Сарыкамышскае возера паўстала ў 1971 годзе ў выніку затаплення калектарна-дрэнажнымі водамі групы Сарыкамышскіх азёр. З 60-х гадоў XX стагоддзя падсілкоўваецца дрэнажнымі водамі праз калектары Дар’ялык і Азёрны, што паступаюць з арашаных зямель на левабярэжжы Амудар’і. Берагі пясчаныя, парэзаныя. Заходняя і паўднёвая часткі возера плыткія. Найбольш нізкія адзнакі дна Сарыкамышскай катлавіны — 40,5 м ніжэй за ўзровень мора. На ўсходнім беразе знаходзіцца крыніца мінеральных тэрмальных вод. На возеры развіта рыбалоўства.

Зноскі
------

1. 1 2  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Сарыкамышскае возера // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 187. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* *Сарыкамышские озёра (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
|  |
| --- |
| 
**Гісторыя Грэцыі** |
| **Дагістарычная Грэцыя** (да XXX ст. да н. э.) |
| **Эгейская культура** (XXX—XII да н. э.) |
| Заходнеанаталійская цывілізацыя |
| Мінойская цывілізацыя |
| Кікладская культура |
| Эладская цывілізацыя |
| Мікенская цывілізацыя |
| **Старажытная Грэцыя** (XI — 146 да н. э.) |
| Цёмныя стагоддзі (XI—IX) |
| Архаічны перыяд (VIII—VI) |
| Класічны перыяд (V—IV) |
| Эліністычны перыяд (IV — 146) |
| **Грэцыя ў складзе Рымскай дзяржавы** |
| Рымская Грэцыя (146 да н. э. — 330 н. э.) |
| **Сярэднявечча і Новы час** (330—1832) |
| Візантыйская Грэцыя (330—1453) |
| Франкакратыя (1204—1458) |
| Асманская Грэцыя (1458—1832) |
| **Сучасная Грэцыя** (пасля 1821) |
| Вайна за незалежнасць (1821—1832) |
| Каралеўства (1832—1924) |
| Другая Рэспубліка (1924—1935) |
| Рэжым 4 жніўня (1936—1941) |
| Другая сусветная вайна (1941—1944) |
| Грамадзянская вайна (1944—1949) |
| Пасляваенны час (1950—1967) |
| Рэжым палкоўнікаў (1967—1974) |
| Трэцяя Рэспубліка (з 1974) |
| **Тэматычныя артыкулы** |
| Ваенная гісторыя |
| Грэчаскія імёны |
| Грэчаская мова |
| Грэчаская літаратура

---

Гэта панэль: * глядзець
* размовы
* правіць
 |

**Дагістарычная Грэцыя** — храналагічны перыяд у гісторыі Грэцыі з часоў палеаліту і да ўзнікнення Эгейскай цывілізацыі.

Аб засяленні тэрыторыі Грэцыі чалавекам сведчать археалагічныя раскопкі, у выніку якіх былі знойдзены палеалітычныя стаянкі перыяду сярэдняга палеаліту (каля 100 — 40 тысячагоддзяў да н.э.) на тэрыторыі ад Македоніі да Эліды. Да гэтага часу адносіцца чэрап неандэртальскага чалавека, знойдзены на паўвостраве Халкідыкі. Адной з самых старажытных неалітычных стаянак у Грэцыі лічыцца пячора Франхты (грэч. Σπήλαιο Φράγχθι), датаваная 7 тысячагоддзем да н.э. якая сведчыць аб наяўнасці ў яе жыхароў развітога мараходства. У перыяд неаліту (каля сярэдзіны 7 тысячагоддзя да н.э. — 28 стагоддзе да н.э.) насельніцтва Грэцыі асвоіла земляробства, займалася жывёлагадоўляй і вяло аседлы лад жыцця. У гэты перыяд радавы лад, які пачаў складацца яшчэ ў эпоху сярэдняга палеаліту, дасягнуў поўнага развіцця. Неаліт Грэцыі мае анаталійскае паходжанне і прадстаўлены культурамі Сескла, Дыміні и Ларысы, для якіх былі характэрны ўмацаваныя паселішчы (3000–4000 чалавек) на ўзгорках, з'яўленне мегарона (прамавугольнае памяшканне з вузкай фасаднай стараной і драўлянымі калонамі, у цэнтры якога быў ачаг), чорная і шэрая кераміка разам з паліхромнай керамікай з малюнкамі двух колераў (звычайна чорнага і чырвонага). У 5—4 тысячагоддзях да н.э. з'яўляліся лакальныя варыянты неалітычнай культуры мацерыковай Грэцыі, астравоў Эгейскага мора і асабліва Крыта. На мацерыку і астравах адзначаны перамяшчэнні плямён. У гэты перыяд насельніцтва Грэцыі мела пастаянныя сувязі з паўночнай часткай Балканскага паўвострава, узбярэжжам Малай Азіі і Сірыяй.
**Кашо** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці.

Размешчана ў 4 км на паўночны захад ад горада Гарадок у басейне ракі Усыса (прыток ракі Обаль), якая выцякае з возера пад назвай Гараджанка.

Плошча возера складае 4,15 км² пры найбольшай шырыні 1,3 км. Плошча вадазбору 60,1 км². Найбольшая глыбіня 17,1 м, сярэдняя — 3,5 м. Берагавая лінія звілістая, даўжынёй 21,7 км. Схілы катлавіны дасягаюць вышыні да 6 м, у асобных месцах — да 10 м. Берагі нізкія, месцамі забалочаныя. Катлавіна складаецца з усходняга (глыбінёй 5,9 м), цэнтральнага (9 м) і заходняга (17,1 м) плёсаў. На возеры два вострава. Мелкаводдзе пясчанае, плоская цэнтральная частка дна пакрыта сапрапелем.
На возеры адзначаныя гнездаванні вялікага крахаля.

Каля возера размешчаны вёскі Вялікае і Малое Кашо, Пагост, Сазоненкі, Кавалёўцы.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто - Кулі / Редколл.: Г. П. Пашков и др — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0144-3
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі: У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ ім. Петруся Броўкі, 1984. — 588 с. іл. — 10 000 экз.
* Витебская область: Общегеографический атлас / Ред. И. Н. Шлык — Мн.: РУП «Белкартография», 2008. — С. 21. — 36 с. — 5000 экз. — ISBN 978-985-508-049-8.
**Гарадзішча** — археалагічны помнік перыяду ранняга жалезнага веку (V стагоддзе да н.э. — V стагоддзе н.э.), размешчаны за 0,6 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Яршэвічы Валожынскага раёна, за 250 м
ад вясковых могілак, ва ўрочышчы *Замак*.

Пляцоўка плоская, роўная, памерам 75×45 м, з паўночнага боку ўмацавана падковападобным валам вышынёй 1,5 м. Вядома з 1838 г. абследавалі ў 1893 г. Ф. В. Пакроўскі, у 1983 г. Э. М. Зайкоўскі. Культурны пласт у шурфах 0,3—0,7 м. Знойдзены 18 фрагментаў штрыхаванай керамікі, абпалены крэмень, шлакі. Адносіцца да культуры штрыхаванай керамікі. Раскопкі не праводзіліся.

Матэрыялы абследавання захоўваюцца ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі.

Літаратура
----------

* *Э. М. Зайкоўскі.* 519. Гарадзішча // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1987. — Мінская вобласць. Кніга 1. — 284 с.: іл.
**Віўлен Айвазян** (арм.: Վիուլեն Այվազյան, нар. 1 студзеня 1995, Гюмры) — армянскі футбаліст, нападнік.

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец ерэванскага «Пюніка», з 2010 года выступаў у Першай лізе Арменіі за фарм-клубы «Пюнік-3» і «Пюнік-2». У сезоне 2012/13 далучыўся да асноўнай каманды, і 5 мая 2012 года дэбютаваў у Прэм’ер-лізе ў матчы супраць «Арарата» (3:2), калі выйшаў на поле на 74-й хвіліне замест Гукаса Пагасяна і праз восем хвілін забіў вырашальны гол сваёй каманды. У першым жа сезоне з 12 галамі стаў найлепшым бамбардзірам «Пюніка»ў чэмпіянаце, але ў сезоне 2013/14 стаў радзей з’яўляцца на полі.

У 2015 годзе перайшоў у «Шырак», у складзе якога станавіўся срэбраным і двойчы бронзавым прызёрам чэмпіянату Арменіі, гуляў за клуб у Лізе Еўропы. Спачатку ў асноўным выхадзіў на замену, і толькі ў сезоне 2016/17 замацаваўся ў стартавым складзе. У жніўні 2017 года перайшоў у латвійскі клуб «Вэнтспілс», але не здолеў замацавацца ў аснове, толькі зрэдку выходзячы на замену.

У сакавіку 2018 года стаў іграком беларускага клуба «Дняпро» з Магілёва. Аднак, згуляў толькі ў чатырох матчах, у асноўным выходзячы на замену. У жніўні 2018 года па пагадненні бакоў пакінуў магілёўскі клуб.

У жніўні 2019 года беспаспяхова праходзіў прагляд у гродзенскім «Нёмане», і неўзабаве перайшоў у «Ерэван», дзе гуляў да канца года. У жніўні 2020 года далучыўся да «Севана» з другога дывізіёна Арменіі, а ў лютым 2021 года перайшоў у «Ван», дзе гуляў да канца сезона 2020/21, пасля чаго завяршыў кар’еру.

Міжнародная кар’ера
-------------------

Выступаў за юнацкія і моладзевыя зборныя Арменіі розных узростаў.

Дасягненні
----------

* Арменія 02Сярэбраны прызёр Срэбраны прызёр чэмпіянату Арменіі: 2015/16
* Арменія 03Бронзавы прызёр Бронзавы прызёр чэмпіянату Арменіі: 2014/15, 2016/17
* Арменія Уладальнік Кубка Арменіі (3): 2013, 2014, 2017

Заўвагі
-------

1. ↑  Viulen Ayvazyan // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  «Днепр» подписал армянского форварда Айвазяна
3. ↑  Айвазян покинул «Днепр»
4. ↑  Армянский форвард Айвазян не подошел "Неману"

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) · Прэсбол |