Вельбарская культура, пачатак III стагоддзя.
     Чарняхоўская культура, пачатак VI стагоддзя.
     Рымская імперыя
**П’етраасельскі скарб —** скарб, знойдзены ў камуне П’етрааселе, Румынія ў 1837 годзе. Гэта гатычны скарб чацвёртага стагоддзя, у які ўваходзяць каля дваццаці двух прадметаў з золата. З’яўляецца адным самых вядомых прыкладаў паліхромнага стылю мастацтва перыяду міграцый. Складаўся з дваццаці двух прадметаў, з якіх захаваліся толькі дванаццаць, што захоўваюцца цяпер у Нацыянальным музеі гісторыі Румыніі ў Бухарэсце.

Апісанне
--------

Фібула ў форме арла
Адна з фібул форме арла, якія насілі парамі жанчын у эпоху готыкі
Залатая патэра
Арыгінальны скарб, выяўлены ў вялікім кальцавым кургане, вядомым як гара Істрыца каля П’етрааселе ў Румыніі, складаўся з 22 частак, сярод якіх былі мноства залатых пасудзін, талерак і кубкаў, а таксама ювелірныя вырабы, у тым ліку два кальцы з надпісамі. Калі скарб толькі выявілі, рэчы былі склеены ў неіндыфіцыруемую чорную масу, што прывяло да высноў, што скарб мог быць пакрыты нейкім арганічным матэрыялам (напрыклад тканінай ці скурай) да таго як быў закапаны ў зямлю Агульная вага знаходкі была каля 20 кг.

Дзесяць рэчаў, сярод якіх адно кальцо з надпісам, былі скрадзены неўзабаве пасля знаходкі скарба. А калі скраденыя рэчы былі зноў знойдзены, было высветлена, што кальцо было разрэзана прынамсі на чатыры часткі ювелірам з Бухарэста, пры гэтым адзін з сімвалаў надпіса быў значна пашкоджаны. На шчасце, да гэтага Лонданскае Арундэльскае таварыства зрабіла падрабязныя малюнкі, гіпсавую копію і фотаздымак кальца, і страчаны сімвал магчыма было аднавіць з адноснай пэўнасцю.

Астатнія рэчы скарба дэманструюць высокую якасць выканання, і такім чынам навукоўцы сумняваюцца ў іх мясцовым паходжанні. Тэйлар (1879), у адной з ранніх работ, прысвечаных знаходцы, мяркуе, што рэчы маглі быць часткай нарабаванага готамі падчас набегаў на рымскія правінцыі Мёзія і Фракія (238—251). Іншая ранняя тэорыя, верагодна упершыню парапанаваная Адабеску (1889) і зноў паднятая Джураску (1976), вызначае Атанарыха, язычніцкага правадыра вестготаў, як верагоднага уладальніка скарба, які, мабыць, набыў яго ў выніку канфлікту з Рымскім імператарам Валентам II у 369 годзе. У каталазе *Гальдхейма* (1994) выказваецца меркаванне, што рэчы могуць таксама разглядацца як падарункі, зробленыя Рымскімі лідарамі саюзным германскім князям.

Апошнія мінералагічныя даследаванні рэчаў скарба ўказваюць на не менш на тры асобныя рэгіёны паходжання залатой руды: Паўднёвы Урал, Нубія (Судан), і Персія. Мясцовае дакскае паходжанне руды было выключана. Хаця Какажару (1999) абвяргае магчымасць, што рымскія імперскія манеты былі пераплаўлены для вырабу асобных рэчаў, Канстанцінэску (2003) прыходзіць да супрацьлеглай высновы.

Параўнанне мінералагічнага складу, тэхналогій плаўлення і кавання, і больш ранні тыпалагічны аналіз паказваюць, што золата, выкарыстанае для вырабу кальца з надпісам, складаецца з залатой руды, дабытай на далёкай поўначы Дакія. Такім чынам, гэтыя рэчы маглі належаць готам да іх міграцыі на поўдзень (гл. Вельбарская культура, Чарняхоўская культура). Хаця гэта можа паставіць пад сумненне традыцыйную тэорыю аб рымска-міжземнаморскім паходжанні кальца, неабходны далейшыя даследаванні, якія дазволяць дакладна вызначыць паходжанне матэрыяла, выкарыстанага пры яго вырабе канчаткова.

Прычыны захавання
-----------------

Як і ў большасці знаходак гэтага тыпу, застаецца незразумелым, чаму рэчы былі памешчаны ў курган, хаця ёсць некалькі праўдападобных версій. Тэйлар сцвярджае, што кальцападобны курган, у якім гэтыя рэчы былі знойдзены, верагодна, знаходзіцца на месцы язычніцкага храма, і на падставе аналіза захаваўшагася надпіса, можна меркаваць, што яны былі часткай ватыўнага скарба. Праўда гэтая тэорыя ў значнай ступені ігнаруецца больш познімі даследаваннямі. У прыватнасці Лайенга (1997) адзначае, што ўсе астатнія рэчы ў скарбе мелі «пэўны рытуальны характар». Асабліва вартай увагі ў гэтай сувязі з’яўляецца фіяла, упрыгожаная выявамі (хучэй за ўсё германскіх) багоў.

Прыхільнікі тэорыі аб асабістым скарбе Атанарыха мяркуюць, што золата было закапана ў спробе схаваць яго ад гунаў, якія перамаглі гоцкае племя грэйтрунгаў на поўначы ад Чорнага мора і пачалі рухацца ў бок Дакіі каля 375 года. Але застаецца няясным, чаму золата так і засталось закапаным, бо дамова Атанарыха з Феадосіям I (380) дазволіў яму і яго супляменнікам знаходзіцца пад абаронай Рымскай дзяржавы да яго смерці ў 381 годзе. Іншыя даследчыкі меркавалі, што скарб належаў валадару остготаў. Русу (1984) ідэнтыфікаваў Гайну, гоцкага палкаводца рымскай арміі, які быў забіты гунамі каля 400 года, як уладальніка скарба. Хаця гэтая версія дапамагла б патлумачыць, чаму клад застаўся закапаным, яна не можа дац адказ на пытанне, чаму такі прыкметны кальцападобны курган быў абраны ў якасці месца, дзе быў схаваны такі вялікі і каштоўны скарб.

Датаванне
---------

Былі прапанаваны розныя версіі аб часе захвання скарба, якія шмат у чым засноўваюцца на паходжанні рэчаў, манеры пахавання і надпіса на кальцы. Тэйлар гаворыць аб дыяпазоне ад 210 да 250 года. У больш позніх даследваннях навукоўцы прапанавалі некалькі больш познія срокі: прыхільнікі тэорыі Атанарыха казалі аб пачатку 4-га стагоддзя, а даследчыкі Канстантынэску і Тамеску ўказвалі на пачатак 5 стагоддзя.

Зноскі
------

1. ↑  Schmauder (2002:84).
2. ↑  Фотаздымак Арундэльскага таварыства, існаванне якога амаль стагоддзе заставалась невядомым навукоўцам, быў перавыданы Бернардам Місам у 2004 годзе
3. ↑  Тейлар (1879:8) пісаў: «The great intrinsic value of the gold points to the dedication of the spoils of some great triumph — it may be the plunder of the camp of the Emperor Decius, or the ransom of the wealthy city of Marcianopolis.»
4. ↑  Odobescu (1889), Giurascu (1976). Referenced in Constantinescu (2003:3, 11).
5. ↑  *Goldhelm* (1994:230). Referenced in Looijenga (1997:28).
6. ↑  Constantinescu (2003:16). See also Cojocaru (1999:10-11).
7. 1 2  Constantinescu (2003:2).
8. ↑  Cojocaru (1999:10-11); Constantinescu (2003:16).
9. ↑  Constantinescu (2003:13-14) лічыць Уральскія горы верагодным месцам паходжання залатой руды.
10. 1 2  Taylor (1879:8).
11. ↑  Looijenga (1997:28). See also MacLeod and Mees (2006:174)
12. ↑  Constantinescu (2003:3,14).
13. ↑  Rusu (1984:207-229); referenced in Cojocaru (1999:11).
14. ↑  Constantinescu (2003:3,14); Tomescu (1994:230-235).

Літаратура
----------

* Antonsen, Elmer H. (2002). *Runes and Germanic Linguistics*. Mouton de Gruyter. ISBN 3-11-017462-6.
* Avram, Alexandru (Ed.) (1994). *Goldhelm, Schwert und Silberschätze: Reichtümer aus 6000 Jahren rumänischer Vergangenheit* (catalogue). Frankfurt am Main: Sonderausstellung Schirn Kunsthalle.
* Cojocaru, V.; Besliu, C.; Manea, C. A. (June 1999). "Nuclear Analyses of the Pietroasa Gold Hoard". *Journal of Radioanalytical and Nuclear Chemistry*. **240** (3): 897–908. doi:10.1007/BF02349869. Архівавана 5 студзеня 2013.. PDF
* Constantinescu, B.; Bugoi, R.; Cojocaru, V.; Voiculescu, D.; Grambole, D.; Herrmann, F.; Ceccato, D.; Calligaro, T.; Salomon, J. (August 2003). "Micro-PIXE Study of Gold Archaeological Objects". *Journal of Radioanalytical and Nuclear Chemistry*. **257** (2): 375–383. doi:10.1023/A:1024700316827. Архівавана 8 снежня 2012.. PDF; Summary Архівавана 1 кастрычніка 2021.
* Diculescu, Constantin (1923). *Die Wandalen und die Goten in Ungarn und Rumänien*. Leipzig: Mannus-Bibliothek, 34.
* Düwel, Klaus (2001). *Runenkunde*. Stuttgart: J.B. Metzler. ISBN 3-476-13072-X.
* Giurescu, Constantine (1976). *History of the Romanians*. Bucharest: Romanian Academy Publishing House..
* Green, Dennis H. (2000). *Language and History in the Early Germanic World*. Cambridge University Press. ISBN 0-521-79423-4.
* Heizmann, Wilhelm; Pieper, Peter (2003). *Runica-Germanica-Mediaevalia (Ergänzungsbände zum Reallexikon der Germanischen Altertumskunde)*. Berlin, New York. pp. 595–646.
* Johnsen, Ingrid Sanness (1971). "Omkring tolkning av runeinnskriften på gullringen fra Pietroassa". *Mål og namn. Studiar i nordisk mål- og namnegranskin*. Oslo: Magerøy, Hallvard, KjellVenås: 172–186.
* Krause, Wolfgang; Jankuhn, Herbert (1966). *Die Runeninschriften im älteren Füthark*. Göttingen.
* Krogmann, Willy (1978). *Die Kultur der alten Germanen: Teil I: Die materiellen Voraussetzungen*. Wiesbaden.
* Looijenga, Tineke (1997). "Runes around the North Sea and on the Continent AD 150-700: Texts and Contexts" (PDF). University of Groningen. Праверана 2008-04-08. `{{cite journal}}`: Шаблон цытавання journal патрабуе `|journal=` (даведка)
* MacLeod, Mindy; Mees, Bernard (2006). *Runic Amulets and Magic Objects*. Boydell Press. ISBN 1-84383-205-4.
* Massmann, H.F. (1857). "Der Bukarester Runenring". *Germania: Vierteljahrsschrift für Deutsche Alterthumskunde (Hg.: F. Pfeiffer)*. **2**: 209–213.
* Mees, Bernard (2004). "Runo Gothica: The Runes and the Origins of Wulfila's Script". *Die Sprache: Zeitschrift für Sprachwissenschaft*. **3**: 55–79.
* Nedoma, Robert (1993). "Abbildungen und Nachbildungen des unbeschädigten Runenrings von Pietroassa". *Die Sprache: Zeitschrift für Sprachwissenschaft*. **35**: 226–234.
* Nordgren, Ingemar (2004). *The Well Spring of the Goths: About the Gothic Peoples in the Nordic Countries and on the Continent*. iUniverse. ISBN 0-595-33648-5.
* North, Richard (1997). *Heathen Gods in Old English Literature*. Cambridge University Press. ISBN 0-521-55183-8.
* Odobescu, Alexandru (1889). *Le tresor de Petrossa: Etude sur l’orfevrerie antique*. Paris-Leipzig: J. Rotschild.
* Reichert, Hermann (1993). "GUTANI? WI HAILAG". *Die Sprache: Zeitschrift für Sprachwissenschaft*. **35**: 235–247.
* Rusu, M. (1984). "Tezaurul De La Pietroasele Şi Contextul Istoric Contemporan". *Cercetãri Arheologice*. **7**: 207–229..
* Schmauder, Michael (December 1, 2002). Corradini, Richard (рэд.). "The 'Gold Hoards' of the Early Migration Period". *The Construction of Communities in the Early Middle Ages: Texts, Resources and Artifacts*. Brill Academic Publishers: 81–107. ISBN 978-90-04-11862-1.
* Steiner-Welz, Sonja (2005). *Runenkunde: Die Welt der Germanen*. Mannheim: Reinhard Welz Vermittler. ISBN 978-3-936041-15-6..
* Taylor, Isaac (1879). *Greeks and Goths: A Study on the Runes*. London: MacMillan and Co..
* Todd, Malcolm (1992). *The Early Germans*. Blackwell Publishing. ISBN 0-631-19904-7.
* Tomescu, Dorina (1994). "Der Schatzfund von Pietroasa". *Goldhelm, Schwert und Silberschätze*. Frankfurt am Main: Sonderausstellung Schirn Kunsthalle: 230–235.
* Toril, Swan; Mørck, Endre; Westvik, Olaf J. (1994). *Language Change and Language Structure: Older Germanic Languages in a Comparative Perspective*. de Gruyter. ISBN 3-11-013538-8.
* *Ullberg, Sara*. Kultplats helgad åt guden Ull hittad i Upplands Bro **(нявызн.)**.  Dagens Nyheter (13 снежня 2007). Праверана 29 лютага 2008.

Спасылкі
--------

* П’етраасельскі скарб Архівавана 27 мая 2007. Нацыянальны музей гісторыі Румыніі
* Ілюстрацыі Архівавана 9 студзеня 2007.
* Манеты з выявай скарбаў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |