recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Уладзімір Іванавіч Панцюхоў** (нар. 21 сакавіка 1952, г. п. Шчыгры, Курскай вобласці, РСФСР) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 21 сакавіка 1952 года ў гарадскім пасёлку Шчыгры Курскай вобласці РСФСР.

Скончыў Магілёўскі машынабудаўнічы інстытут па спецыяльнасці інжынер-механік; Акадэмію кіравання пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці менеджар-эканаміст.

Працоўную дзейнасць пачаў інжынерам Магілёўскага завода прылад першаснай перапрацоўкі інфармацыі. Выбіраўся сакратаром камітэта камсамола завода. Працаваў інструктарам Магілёўскага абласнога Савета прафсаюза, інструктарам прамыслова-транспартнага аддзела, загадчыкам арганізацыйнага аддзела Цэнтральнага райкама КПБ г. Магілёва, загадчыкам арганізацыйнага аддзела Магілёўскага гаркама КПБ, другім, першым сакратаром Цэнтральнага райкама КПБ г. Магілёва, намеснікам старшыні — загадчыкам аддзела камісіі па рабоце з Саветамі, грамадска-палітычнымі арганізацыямі і рухамі Магілёўскага абкама КПБ, намеснікам старшыні па знешнеэканамічных сувязях кааператыва «Металіст», дырэктарам вытворча-гандлёвага прадпрыемства «Полі-гран» (г. Магілёў), старшынёй Магілёўскага абласнога тэрытарыяльнага камітэта прадпрымальніцтва і інвестыцый Міністэрства прадпрымальніцтва і інвестыцый Рэспублікі Беларусь, кіраўніком спраў Магілёўскага аблвыканкама, старшынёй Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў.

Выбіраўся членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь пятага склікання.

Быў дэпутатам, старшынёй Цэнтральнага раённага Савета дэпутатаў г. Магілёва, старшынёй пастаяннай камісіі па прамысловасці, гандлі і бытавым абслугоўванні Магілёўскага гарадскога Савета дэпутатаў.

Выбраны членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь шостага склікання ад Магілёўскай вобласці. Старшыня Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па эканоміцы, бюджэце і фінансах.

Узнагароды
----------

* адзінаццацць юбілейных медалёў,
* восем памятных і нагрудных знакаў,
* ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь,
* Ганаровая грамата Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў,
* тры ганаровыя граматы Магілёўскага аблвыканкама,
* ганаровая грамата Савета Міжпарламенцкай Асамблеі дзяржаў — удзельніц Садружнасці Незалежных Дзяржаў,
* ордэн Пятра Вялікага II ступені Агульнарасійскай грамадскай арганізацыі «Акадэмія праблем бяспекі, абароны і правапарадку»,
* ордэн «Садружнасць» Савета Міжпарламенцкай Асамблеі дзяржаў — удзельніц Садружнасці Незалежных Дзяржаў,
* падзячны ліст Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь,
* званне «Ганаровы грамадзянін Чавускага раёна»,
* медаль «За ўклад у стварэнне Еўразійскага эканамічнага саюза» III ступені (2015).

Зноскі
------

1. ↑  Решение Высшего Евразийского Экономического Совета от 8 мая 2015 года № 4 «О награждении медалью „За вклад в создание Евразийского экономического союза"» Архівавана 25 лютага 2021.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Старонка на сайце Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь Архівавана 19 жніўня 2020.
**Будынак Віцебскага корпуса манастыра базыльян** — помнік архітэктуры г. Віцебска на вул. Політэхнічная, 2.

Пабудаваны да 1785 г. разам з іншымі пабудовамі базыльянскага манастыра. Трохпавярховы Т-падобны ў плане мураваны будынак, мае калідорную сістэму планіроўкі: уздоўж аднабаковага калідора, перакрытага цыліндрычнымі скляпеннямі, першапачаткова размяшчаліся келлі і розныя службовыя памяшканні. Галоўным фасадам корпус арыентаваны на Заходнюю Дзвіну. З боку дваровага фасада па цэнтры прыбудавана двухпавярховае крыло, дзе на 1-м паверсе знаходзілася трапезная, на 2-м бібліятэка. Архітэктура фасадаў вырашана сціпла: аздоблены пілястрамі, простымі ліштвамі прамавугольных аконных праёмаў, тонкапрафіляваным карнізам.

У 1799 — 1849 гг. у былым манастырскім будынку размяшачліся прысутныя месцы, пазней (пасля ўнутранай перабудовы) да 1917 г. знаходзілася пераведзеная з Полацка духоўная семінарыя. З 1920 г. — вучэбны корпус станкаінструментальнага тэхнікума.

Літаратура
----------

* З архітэктурнай спадчыны // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска: У 2-х кн. Кн. 2 / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2003. — 680 с.: іл. — С. 597. — ISBN 985-11-0257-1.

Спасылкі
--------

* Будынак Віцебскага корпуса манастыра базыльян на сайце «Архіварта»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Свінарэнка.
**Уладзімір Іванавіч Свінарэнка** (нар. 12 чэрвеня 1959, г. Палтава, УССР) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1981 годзе архітэктурны факультэт Палтаўскага інжынерна-будаўнічага інстытута. У 1981—1987 гадах працаваў архітэктарам, вядучым архітэктарам інстытута «Магілёўграмадзянпраект». У 1987 годзе прызначаны кіраўніком Архітэктурна-канструктарскай майстэрні інстытута «Магілёўграмадзянпраект». У 1990 выбраны намеснікам старшыні, начальнікам Упраўлення архітэктуры і горадабудаўніцтва Магілёўскага гарвыканкама. З 1996 года генеральны дырэктар ЗАТ «Будпраектінвест».

Член Беларускага саюза архітэктараў з 1985 года.

Пражывае ў Магілёве па вул. Арлоўскага, 17в.

Творчасць
---------

Дом дзіцяці па вул. Бакуніна
Аўтар праектаў аб’ектаў: квартал жылой забудовы па вул. Грышына; квартал жылой забудовы МЖК па вул. Арлоўскага; Дом дзіцяці — усе у Магілёве.

Сям'я
-----

У шлюбе з архітэктарам Валянцінай Свінарэнка.

Літаратура
----------

* Свинаренко Владимир Иванович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
Каср аль-Хадж
**Каср аль-Хадж**, *Gasr Al-Hājj*, араб. قصر الحاج‎‎ — буйнае ўмацаванае збожжасховішча круглай формы, збудаванае меркавана ў 7-13 стагоддзях чалавекам па імі Абдала Абу Джатла (араб. عبدالله أبوجطلة‎‎. Знаходзіцца ў Лівіі ля шашы Трыпалі — Эль-Азізія — Аль-Джош прыкладна ў 130 км ад Трыпалі. Будынак быў пабудаваны ў якасці свірана для сем'яў з навакольных тэрыторый у абмен на чвэрць іх ураджая, які, як сцвярджаюць мясцовыя жыхары, уладальнік ахвяраваў на выкладанне Карана мясцовым жыхарам. Будынак першапачаткова складаўся з 114 камер, што, відаць, адпавядала ліку сем'яў, якія плацілі ўнёскі за карыстанне збожжасховішчам да моманту адразу пасля яго збудавання. Сярод мясцовых жыхароў распаўсюджана павер'е, што лік 114 — сімвалічна, і было выбрана, каб адпавядаць ліку сур Свяшчэннага Карана. У наш час лік камер павялічылася да 119 у выніку раздзела некалькіх камер у сувязі са спрэчкамі наконт спадчыны. Акрамя таго, было дабудавана 29 сутарэнных памяшканняў.

Гл. таксама
-----------

* Татаўін
* Вакол свету за 80 скарбаў

Спасылкі
--------

* Photos
* (ар.)  Архівавана 23 ліпеня 2011.
**Будынак Навукова-даследчага інстытута электронных вылічальных машын (НДІЭВМ)** — будынак у Мінску, размешчаны па адрасе вул. Максіма Багдановіча, 155. Пабудаваны ў 1980 г. (архіт. Ю. Грыгор’еў, А. Ладкін).

Архітэктура
-----------

Пабудаваны з цэглы і жалезабетону.

Кампазіцыя будынка асіметрычная, франтальная, з падоўжаным галоўным фасадам, складаецца з 2 13-павярховых аб'ёмаў з перападам вышынь, абумоўленым паніжэннем рэльефу, і невялікай нізкай прыбудовы. Месца злучэння аб'ёмаў падкрэслена лесвічным блокам. Галоўны ўваход вылучаны магутнай раскрапоўкай на ўсю вышыню корпуса. Да яго вядзе тэраса з шырокай лесвіцай, каля якой арганізаваны зялёны дворык з басейнам і дэкаратыўнай скульптурай. Выразнасць фасадам надае разнастайнасць канструкцыйна-дэкаратыўных прыёмаў, выкарыстанне рабрыстых і стамалітавых панэлей, маналітнага жалезабетону, каляровай тынкоўкі, прыроднага каменю. Планіроўка паверхаў калідорная, з двухбаковым размяшчэннем кабінетаў і лабараторый. На першых паверхах і ў прыбудове — службовыя памяшканні і сталовая.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.
**Будынак Магілёўскага гарадскога камітэта КПБ** — будынак у Магілёве, размешчаны па адрасе вул. Крыленкі, 12. Узведзены ў 1988 годзе па праекце архітэктара К. Аляксеева для Магілёўскага гарадскога камітэта КПБ і Магілёўскага гарадскога гаркама ЛКСМБ. У наш час у будынку размяшчаецца Магілёўскі філіял Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі.

Архітэктура
-----------

Уяўляе сабой цагляны з атынкаванымі фасадамі 5-павярховы будынак з развітым цокальным паверхам, дзе размешчаны актавая зала і фае. У аб’ёмна-планіровачнай кампазіцыі выкарыстаны рэльеф участку — значны перапад вышынь дазволіў зрабіць уваходы ў адміністрыцыйны блок на ўзроўні 1-га паверху, у актавую залу — на ўзроўні цокальнага. Уваходная група (партал) абліцавана паліраваным гранітам цёмна-чырвонага колеру. У аздабленні памяшканняў выкарыстаны граніт, мармур, каштоўныя пароды драўніны. У комплексе з будынкам вырашана добраўпарадкаванне прылеглай плошчы з парадным падыходам з боку праспекта Міру і пад’ездам аўтатранспарту з вуліцы Крыленкі.

Літаратура
----------

* Горком КПБ // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мілер.

**Канстанцін Канстанцінавіч Мілер** (руск.: *Константинъ Константиновичъ Миллеръ*; 28 красавіка (10 мая) 1836 ― 2 (15) чэрвеня 1911, Санкт-Пецярбург) ― тайны саветнік, губернатар Плоцкай і Петракоўскай губерній Царства Польскага.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 28 красавіка 1836 года ў Санкт-Пецярбургскай губерні ў дваранскай сям’і праваслаўнага веравызнання. Бацька разам з братам і сёстрамі валодаў маёнткам у Вялікім Алешына Бельска-Сяберскай воласці Лужскага павету Санкт-Пецярбургскай губерні.

Выхоўваўся ў 2-м Санкт-Пецярбургскім кадэцкім корпусе. Службу пачаў 30 мая 1855 года ў Харкаўскім губернскім батальёне у чыне прапаршчыка. 19 чэрвеня быў прыкамандаваны да рэзервовай брыгады 1-й пехотнай дывізіі. Падчас Крымскай вайны служыў у тагачаснай Лівоніі. Атрымаў бронзавы медаль у памяць аб вайне 1853—1856 гг. на Андрэеўскай стужцы. 29 красавіка 1857 года быў пераведзены ў Пскоўскі батальён. За парушенне ўстава 21 кастрычніка 1861 года быў пазбаўлены чыну падпарудчыка і пераведзены ў радавыя Неўскага пяхотнага палка. Неўзабаве ад 22 студзеня да 10 снежня 1863 года прымаў удзел у падаўленні паўстання 1863—1864 гадоў, што ратуе яго далейшую кар’еру. За гэты ўдзел зноў атрымаў пасаду прапаршчыка і быў прызначаны ад’ютантам батальёна. Ад канца 1865 года прымаў удзел у дзяржаўнай камісіі па справах сялян. Далей займаў пасаду калежскага рэгістратара. Быў зацверджаны ў пасадзе камісара Астроўскага павету Ломіжінскай губерні. Ужо ў 1864 годзе атрымаў пасаду калежскага асэсара, а праз два гады тытулярнага саветніка. У 1874 годзе выслужыўся да пасады калежскага асэсара. У 1876 годзе, за выслугу гадоў, быў прызначаны калежскім саветнікам і ў 1882 годзе стацкім саветнікам. Прымаў удзел у каранацыі Аляксандра III як адзін з урадавых прадстаўнікоў Царства Польскага. 14 снежня 1885 года стаў Кельцкім віцэ-губернатарам.

Ад 17 ліпеня 1887 года займаў пасаду генерал-губернатара Плоцкай губерні. 9 лютага 1884 года пераводзіцца на пасаду губернатара Петракоўскай губерні.

Асабістае жыццё
---------------

Пабраўся шлюбам з дваранкай каталіцкага веравызнання Аляксандрай Дамінікаўнай Канцевіч. У шлюбе было трое дзяцей: Барыс, Канстанцін і Вольга. Жонка памерла ў 1893 годзе і пахавана ў Пётркаве Трыбунальскім.

У 1896 годзе пабраўся другім шлюбам з Аляксандрай Пятроўнай Масловай ў Варшаве.
**Будынак Магілёўскага дзяржаўнага абласнога ліцэя № 3** — будынак у Магілёве, размешчаны па праспекце Міру, 10а, унутры квартала. Пабудаваны ў 1978 годзе па праекце архітэктара А. Мельнікава як будынак Навучальна-вытворчага камбіната Ленінскага раёна.

Архітэктура
-----------

Цагляны 3-павярховы будынак складанай канфігурацыі разлічаны на 400 навучэнцаў у змену. Уяўляе сабой комплекс, які складаецца з галоўнага навучальнага корпуса з актавай залай на 200 месцаў на 3-м паверсе і зблакаванага з ім навучальна-лабараторнага корпуса. Пластыку фасадаў узбагачаюць вынесеныя падвойныя пілоны. Каларыстычнае рашэнне заснавана на кантрасце белых атынкаваных сцен і чырвоных пілонаў, апрацаваных керамічнай пліткай. У навучальна-лабараторным корпусе ўздоўж калідораў былі размешчаны навучальна-вытворчыя ўчасткі і класы з тэхналагічным абсталяваннем.

Літаратура
----------

* Учебно-производственные комбинаты // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9
**Канстанцін (Кастусь) Маскалік** (1918—2010) — беларускі грэка-каталіцкі царкоўны дзеяч.

Біярафія
--------

Нарадзіўся 28 траўня 1918 года ў Гарадзеі ў сялянскай сям’і Тодара і Ганны (з роду Шыманскіх). Маці памерла, калі яму было ўсяго 8 месяцаў, а ў васьмігадовым узросце страціў і бацьку. Апеку і выхаванне ўзялі сваякі.

Скончыў мясцовую сямігодку, потым цягам двух гадоў жыў у Жыровіцкім праваслаўным манастыры. Некаторы час быў у грэка-каталіцкім манастыры айцоў студытаў ва Уніве каля Львова. У траўні 1941 мабілізаваны ў Чырвоную Армію, вывезены ў Расію, як «ненадзейны» ў хуткім часе апынуўся ў працоўным батальёне. Здолеў патрапіць у Армію Андэрса, разам з якой праз Іран, Ірак, Палесціну і Егіпет у 1944 годзе трапіў у Італію; працаваў пры кухні.

У 1947 годзе паступіў у калегію Русікум у Рыме. 10 красавіка 1955 году ўкраінскі грэка-каталіцкі архібіскуп Іван Бучко ўдзяліў яму святарскія свячанні. Праз паўгода Кастусь Маскалік прыехаў у Лондан, дзе служыў у Беларускай каталіцкай місіі. У 1958 годзе выехаў у Парыж на пасаду кіраўніка Беларускай каталіцкай місіі ў Францыі, аднак у 1962 годзе быў пераведзены ў Рым як памочнік Пятра Татарыновіча ў працы на Ватыканскім радыё. У 1985 годзе айцец Кастусь Маскалік вярнуўся ў Лондан на працу ў Місіі.

Памёр на 92 годзе жыцця 12 красавіка 2010 года. Пахаваны на могілках Св. Панкрата ў Лондане, побач з магіламі іншых беларускіх каталіцкіх святароў. Чын пахавання здзейсніў Апостальскі Візітатар беларусаў-католікаў у замежжы Аляксандр Надсан, які ведаў памерлага яшчэ з перадваеннага часу. У жалобнай падзеі прыняла ўдзел Прэзідэнт Рады БНР Івонка Сурвіла.

Зноскі
------

1. ↑  carkva-gazeta.by Архівавана 23 ліпеня 2022.

Літаратура
----------

* Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.: Жыццярысы, мартыралогія, успаміны. / Аўтар-укладальнік: Юрась Гарбінскі. — Мн.-Мюнхен: Беларускі кнігазбор, 1999. ISBN 985-6318-65-3
**Будынак Мінскага дзяржаўнага музычнага каледжа імя М. І. Глінкі** — будынак у Мінску, размешчаны па адрасе вуліца Грыбаедава, 22. Пабудаваны ў 1975 г. (архіт. Л. Маскалевіч, Г. Ласкавая).

Архітэктура
-----------

Будынак узведзены з цэглы, зборнага і маналітнага жалезабетону. У складанай кампазіцыі дамінуюць кантрастныя па вышыні і пластычным вырашэнні аб'ёмы канцэртнай залы і пяціпавярховага вучэбнага корпуса. Яны аб'яднаны на галоўным фасадзе вышынным лесвічным блокам асіметрычнай формы. Да асноўных аб'ёмаў прымыкаюць, утвараючы прамавугольны ўнутраны дворык, дапаможныя карпусы, дзе размешчаны майстэрні, склады, сталовая. Галоўны ўваход аформлены магутнымі пілонамі, якія падтрымліваюць фае канцэртнай залы, якое навісае ў выглядзе кансолі. Рытм пілонаў падкрэслівае пластычна выразнае рабрыстае зашкленне фае. Спалучэнне шэрай паверхні жалезабетону, чырвонай і белай тынкоўкі — важны дэкаратыўны элемент збудавання. Аконныя праёмы чатырох верхніх паверхаў вучэбнага корпуса вылучаны строгім белым абрамленнем. Аб'ёмы комплексу аб'яднаны агульнымі вестыбюлем, гардэробам, лесвічнымі холамі. Планіроўка вучэбнага і дапаможных карпусоў калідорная. У афармлепні інтэр'ераў выкарыстаны дрэва, метал, кераміка.

На пляцоўцы перад уваходам, да якога вядзе шырокая лесвіца, устаноўлена бронзавая скульптурная кампазіцыя «Арфей» (скульпт. В. Занковіч). Вестыбюль будынка ўпрыгожвае габелен «Музыка» (эскіз мастака А. Кішчанкі).

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.
**.onion** — псеўда-дамен верхняга ўзроўню (падобны па ўжыванні з даменамі .bitnet і .uucp, якія выкарыстоўваліся раней), створаны для забеспячэння доступу да ананімным або псеўда-ананімным адрасам сеткі Tor. Падобныя адрасы не зьяўляюцца паўнавартаснымі запісамі DNS, і інфармацыя пра іх не захоўваецца ў каранёвых серверах DNS, але пры ўсталёўцы дадатковага праграмнага забеспячэння, праграмы, падобныя браўзэраў, атрымліваюць доступ да сайтаў у даменнай зоне .onion, пасылаючы запыт праз сетку Tor-сервераў.

| ⛭Агульныя дамены верхняга ўзроўню |
| --- |
| Неспансуемыя | .biz ·  .com ·  .edu ·  .gov ·  .info ·  .mil ·  .name ·  .net ·  .org |
| Спансуемыя | .aero ·  .asia ·  .cat ·  .coop ·  .int ·  .jobs ·  .mobi ·  .museum ·  .pro ·  .tel ·  .travel ·  .xxx |
| Інфраструктура | .arpa |
| Прапанаваныя | .eco |
| Выдаленыя | .nato ·  .root |
| Зарэзерваваныя | .example ·  .invalid ·  .localhost ·  .test |
| Псеўда-дамены | .bitnet ·  .csnet ·  .ip ·  .local ·  .onion ·  .exit ·  .uucp  ·  .i2p  ·  .zet |
| Гл. таксама: **Нацыянальныя дамены верхняга ўзроўню ·  Альтэрнатыўныя каранёвыя серверы DNS** |
**Акракордыя** (*Acrocordia*) — род накіпных лішайнікаў сямейства *Monoblastiaceae*.

Апісанне
--------

Слаявіна суцэльная гладкая або з трэшчынамі, белаватая ці шараватая. Развіваецца на паверхні або ўнутры субстрату. Пладовыя целы (перытэцыі) чорныя, матавыя, з кропкападобнай вывадной адтулінай, рассеяныя або скучаныя. Сумкі цыліндрычныя, з 8 спорамі, размешчанымі ў 1 рад. Споры шырокаавальныя, двухклетачныя з тоўстымі сценкамі.

Пашырэнне
---------

Вядомы ў Паўночнай Амерыцы, Паўночнай Афрыцы, горных раёнах Еўропы і Новай Зеландыі. На Беларусі ў падзоне шыракаліста-хваёвых лясоў трапляюцца акракордыя белая (*Acrocordia gemmata*) і акракордыя шарападобная (*Acrocordia sphaeroides*). Растуць на кары лісцевых дрэў.

Значэнне
--------

Індыкатарныя расліны забруджанасці навакольнага асяроддзя некаторымі шкоднымі рэчывамі.

Зноскі
------

1. ↑  *Кабзар Н.* Акракордыя // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.. — С. 59.

Літаратура
----------

* *Кабзар Н.* Акракордыя // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.. — С. 59.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · Mycobank · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776477955 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Аляксееў.
**Канстанцін Мікалаевіч Аляксееў** (27 сакавіка 1943, г. Файзабад, Таджыкістан) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1968 годзе архітэктурнае аддзяленне Беларускага політэхнічнага інстытута (выкладчыкі: Н. М. Макляцова, А. П. Воінаў, В. І. Анікін).

У 1971—1981 гадах галоўны архітэктар г. Магілёва. Член Беларускага саюза архітэктараў з 1972. Член КПСС з 1974 года. У 1981—1987 гадах галоўны архітэктар АКМ-1 інстытута «Магілёўграмадзянпраект»; у 1987—1994 гадах дырэктар Магілёўскага камбіната «Мастацтва», у 1990—1994 гадах старшыня Магілёўскай абласной арганізацыі Саюза архітэктараў Беларусі.

У 1994—1996 гадах намеснік старшыні камітэта архітэктуры Мінгарвыканкама, галоўны мастак г. Мінска; З 1996 года начальніка упраўлення Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Беларусі. У 2007 годзе выйшаў у адстаўку з пасады намесніка начальніка аддзела.

Творчасць
---------

Лячэбна-дыягнастычны цэнтр
Будынак Магілёўскага гаркама КПБ
Будынак гаркама КПБ і гарвыканкама ў Бабруйску
Асноўныя творчыя працы: жылыя дамы па вул. Першамайскай (1972, у суаўтарстве з А. Ц. Кучарэнкам), Сіманава (1981), пр. Міру (1980, у суаўтарстве з Ю.  Дабравольскім); комплекс помніка «Змагарам за Савецкую ўладу» (1982, у суаўтарстве з архітэктарам А.  Івановым, скульптар — Л. М. Гумілеўскі); Помнік-мемарыял байцам батальёну міліцыі (1979 ці 1983; аўтар праекта, скульптар М. І. Кавалёў) у Магілёве; адміністрацыйны гаркама КПБ і гарвыканкама ў Бабруйску (1985, у суаўтарстве з архітэктарам Ю. В. Шпітам); адміністрацыйны будынак Магілёўскага гаркама КПБ (Філіял Беларускай кансерваторыі) (1988, аўтар праекта), будынак дыягнастычнага цэнтра ў г. Магілёве (1989, у суаўтарстве з Г. Аляксеевай), праект дзіцячага дыягнастычнага цэнтра (1993, не рэалізаваны); прыбудова да будынка Дома Саветаў (1995, у суаўтарстве з архітэктарам Э. А. Юшка) у Магілёве.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны прэміяй МУС СССР за стварэнне помніка-мемарыяла байцам батальёна міліцыі пад камандаваннем капітана Уладзімірава (1984).

Зноскі
------

1. ↑  Алексеев Константин Николаевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
2. ↑  Алексеев Константин Николаевич // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)

Літаратура
----------

* Алексеев Константин Николаевич // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Алексеев Константин Николаевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

| Галоўныя мастакі Мінска |
| --- |
| Сцяг Мінска | 
* Юрый Градаў (1967—?)
* Іван Мядзведзеў (1959—1967)
* Аксана Ткачук (1977—1983)
* Канстанцін Аляксееў (1994—1996)
* Аляксей Мартынаў (2001?—2003?)
* Аляксандр Андрончык (2005?)

 |
**Будынак Магілёўскага гарадскога выканаўчага камітэта** — будынак у цэнтры Магілёва, размешчаны па адрасе вуліца Першамайская, 32. Адміністрацыйны будынак — прыклад савецкай архітэктуры 1970-х гадоў.

Пабудаваны ў 1973 г. з цэглы як будынак абкама КПБ (архіт. А. Кучарэнка, Ю. Шпіт).

Архітэктура
-----------

Актыўна фарміруе забудову вул. Першамайскай. Размешчаны за 60 м ад лініі забудовы, што стварае невялікую плошчу перад будынкам. Сіметрычная аб’ёмна-прасторавая кампазіцыя складаецца з асноўнага 8-павярховага прамавугольнага ў плане корпуса, галоўным фасадам арыентаванага на вул. Першамайскую, і 2-павярховага прамавугольнага ў плане корпуса залы пасяджэнняў (на 400 месцаў), зблакіраваных Т-падобна з боку дваровага фасада. Асноўным архітэктурным матывам галоўнага фасада з’яўляюцца пілоны на ўсю вышыню будынка: у цэнтральнай частцы фасада масіўныя (да 1,2 м), па бакавых — больш тонкія, і спараныя прамавугольныя аконныя праёмы. Галоўны ўваход вырашаны 3 манументальнымі парталамі, што падкрэслівае грамадскі характар будынка. Паверхня цокальнага паверху і 3-частковы партал абліцаваны чорным паліраваным гранітам. Аб’ём залы пасяджэнняў вырашаны ў лаканічных формах. У інтэр'еры (вестыбюль, зала пасяджэнняў) выкарыстаны граніт, мармур.

У аснову планіровачнай структуры будынка пакладзена калідорная сістэма з двухбаковым размяшчэннем кабінетаў. У цэнтры кожнага паверха — хол. У 2-павярховым корпусе на першым паверсе знаходзіцца вестыбюль, гардэроб, сталовая, на другім — зала пасяджэнняў.

Літаратура
----------

* 26.  // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.
* Могилевский областной комитет КПБ // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Будынак Магілёўскага гарадскога выканаўчага камітэта
**Акрамега́лія** (ад грэч. ἄκρος — канечнасць і грэч. μέγας — вялікі) — хвароба, якая характарызуецца празмерным ростам рук, ступняў і асабліва касцей твару, што прыводзіць да развіцця масіўнай ніжняй сківіцы і цяжкіх надброўяў.

Выклікаецца залішняй сакрэцыяй  (руск.) (бел. гармону росту (самататрапіну)  (руск.) (бел. пры ацыдафільнай пухліне гіпофіза. Лішкі самататрапіну выклікаюць таксама гіпафізарны дыябет, абумоўлены тармажэннем сакрэцыі інсуліну. Акрамегалія назіраецца ў маладым узросце, развіваецца паступова, доўгія гады. Суправаджаецца болем галавы, палавой слабасцю, спыненнем менструацый, парушэннем зроку  (руск.) (бел..

Лячэнне: рэнтгенаўскае апрамяненне, хірургічнае выдаленне пухліны.

Літаратура
----------

* Акрамегалія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
* Акромегалия // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Акрамегалія

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Гранат |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12556973g · LCCN: sh85000666 · LNB: 000310577 · NDL: 01150006 · NKC: ph921677 · NSK: 004898397 |

 |
**Канстанцін Канстанцінавіч Арцэулаў** (1891—1980) — расійскі лётчык-выпрабавальнік і планерыст. Першым у Расіі выканаў на самалёце наўмысны штопар (1916). У далейшым гэтая фігура вышэйшага пілатажу была ўключана ў курс навучання лётчыкаў-знішчальнікаў, што пашырыла манеўраныя магчымасці самалёта ў баі і паменшыла колькасць ахвяр у авіяцыі.

Узнагароджаны ордэнамі Святога Уладзіміра 4-й ступені з мячамі, Святой Ганны 4-й ступені і трыма іншымі ордэнамі.

Планёр А-5 К. К. Арцэулава ў палёце, лістапад 1923 года, Узун-Сырт, I Усесаюзныя Планерныя выпрабаванні. РГАНТД. Ф.348. Оп.3. Д.146. Л.6об.
Лютаўскую і Кастрычніцкую рэвалюцыі сустрэў у Крыме. У 1918 годзе, выконваючы даручэнне салдацкага камітэта знішчальнага аддзялення, фарміраваў на базе школы 1-й Чырвоны сацыялістычны авіяцыйны атрад. Пры занятку Крыму Урангель, як былы афіцэр, не з’явіўся добраахвотна, быў фармальна мабілізаваны Урангель, фактычна застаючыся на пасады інструктара Качыньскай авіяшколы, якія лічыліся ў рэзерве войска і фактычна не дзейнічала. Падтрымліваў адносіны з бальшавіцкім падполлем. Калі ў лістападзе 1920 Чырвоная Армія падышла да Перакопа і пачаліся баі на перашыеку, агульным сходам салдат быў абраны начальнікам лётнай часткі школы, лётаў для сувязі з надыходзячымі часткамі Чырвонай Арміі. З прыездам камандавання быў афіцыйна залічаны ў шэрагі ў РККА, застаўшыся на той жа пасадзе.

Зноскі
------

1. ↑  К. Арцеулов // Internet Speculative Fiction Database — 1995. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2629164'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Speculative Fiction Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12138100f · GND: 1066608989 · ISNI: 0000 0000 0020 2287 · LCCN: n85326545 · NUKAT: n2005101930 · SUDOC: 174991401 · VIAF: 311234394 |

 |
**Акорд** (італ.: accordo — згода, сугучнасць) — спалучэнне некалькіх гукаў рознай вышыні, якія ўспрымаюцца як гукавое адзінства. Асноўны элемент гармоніі. Заканамернасць будовы акорда — тэрцавасць складу (гукі размешчаны або шляхам перастановак, могуць быць размешчаны на тэрцыях). Ніжні гука акорда называюць асноўным тонам. Адрозніваюць 2 класы акордаў: тэрцавыя (трохгуччы, септакорды, акорды з секстай, нон-акорды, ундэцым- і тэрдэцымакорды) і нятэрцавыя монаакорды і поліакорды (акорды складанай структуры, частка якіх, узятая асобна, можа разглядацца як акорд). Выразнасць акорда абумоўлена яго функцыяй, звязанай са становішчам акорда ў ладзе, і фанізмам — характарам гучання, які залежыць ад інтэрвальнага складу, размяшчэння, рэгістра, музычнага кантэксту. Найбольш пашыраны акорд тэрцавай будовы, ускладненыя храматычнай зменай гукаў — альтэрацыяй; некаторае пашырэнне атрымалі акорды квартавай будовы.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 1 : А-Л. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0152-4, С. 43

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4141705-7 · LCCN: sh94002527 · Microsoft: 175497961 · NDL: 01175258 · NKC: ph604028 |
**Дунся́н** (саманазвы: *撒尔塔*, манг.: Дуншян ястан, кіт.: 东乡族) — народ, адна з 56 афіцыйных нацыянальных меншасцяў Кітая. Жывуць пераважна ў правінцыі Ганьсу і Сіньцзян-Уйгурскім аўтаномным раёне. Агульная колькасць (2010 г.) - 621 500 чал.

Паходжанне
----------

Дунсян — мангольскі народ. Згодна дунсянскаму паданню, іх продкі трапілі ў Ганьсу ў XIII ст. разам з войскам Чынгісхана для аховы межаў. У другой палове XIV ст. дунсян прынялі іслам і, такім чынам, вылучыліся з ліку іншых манголаў, якія спавядалі будызм і шаманізм. Сучасная назва народа мае кітайскае паходжанне і значыць "усходняе паселішча" або "насельнікі ўсходняга паселішча". Самі дунсян клічуць сябе *сарт* або *сант*.

Культура
--------

Дунсян жывуць пераважна ў горнай засушлівай мясцовасці. Асноўны традыцыйны занятак — паліўнае земляробства. Вырошчваюць збожжавыя культуры, бульбу, гародніну. Жывёлагадоўля мае дапаможнае значэнне.

Традыцыйныя сельскія сядзібы нагадваюць чатырохкутнік з замкнёным унутраным дваром. Двор адзяляе жытлы ад гаспадарчых памяшканняў. Пабудовы ўзводзяць з гліны і неабпаленай цэглы. У доме абавязкова маецца штучнае ўзняцце *кан*, якое пакрываюць цыноўкамі і лямцам. На ім спяць, бавяць час, п'юць чай. У мінулым у якасці жытлаў, але часцей гаспадарчых памяшканняў выкарыстоўваліся пячоры. 

Дунсянская народная кухня даволі простая. Асноўная ежа — вараная бульба, лапша з гароднінай, ячменныя перапечкі *майшу* з часныком і спецыямі, густы суп *луоба* з мясам і гароднінай. 

Традыцыйныя мужчынскія строі складаюцца з штаноў, курткі, мяккіх тканных туфляў, кепкі або маленькага капялюшыка. Жаночыя строі ўключаюць кароткі баваўняны халат або кофту з зашпількай на правым боку, штаны, доўгія боцікі. Старыя жанчыны і ўдовы апранаюць белую галаўную павязку, маладыя жанчыны — зялёную, дзяўчаты — белую. Да сярэдзіны XX ст. быў распаўсюджаны звычай спавівання ног у дзяўчат.

Мова
----

Мова дунсян знаходзілася ў ізаляцыі ад іншых мангольскіх моў з часоў позняга сярэднявечча, а таму захавала некаторыя архаічныя рысы. Для яе характэрны багатыя лексічныя запазычанні з іранскіх моў і кітайскай мовы. Дыялектных адрозненняў амаль не маецца. Пісьмовасць на аснове кітайскай графікі.

Рэлігія
-------

Большасць вернікаў — мусульмане-суніты.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Дунсян на Вікісховішчы |

* The Dongxiang ethnic minority
* Dongxiang Архівавана 6 сакавіка 2016.
Аконны праём у Мірскім замку
**Аконны праём** — праём у сцяне (даху) для мантажу аднаго ці некалькіх аконных блокаў, канструкцыя якога прадугледжвае таксама ўстаноўку мантажнага ўшчыльнення, адкосаў, зліваў, падаконнай дошкі. Існуюць два варыянты аконных праёмаў: з вонкавай чвэрцю і без яе.

Аконны праём з чвэрцю
Аконны праём без чвэрці
Ніша ў сцяне, якая імітуе аконны праём, называецца сляпым акном.

Літаратура
----------

* «Дом: Строительная терминология», М.: Бук-пресс, 2006.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**«Гісторыя пра Атылу»** — помнік перакладной літаратуры Беларусі 2-й паловы XVI ст. беларускі пераклад гістарычнай аповесці венгерскага пісьменніка-гуманіста Міклаша Олаха, зроблены ў асяроддзі шляхты з польскага друкаванага выдання 1574 г. Збераглася ў адзіным спісе, т.зв. Пазнаньскім зборніку (каля 1580 г.), які паходзіць з Навагрудчыны. У творы падаюцца падзеі V ст. эпохі «вялікага перасялення народаў», апісваюцца ваенныя паходы гунскіх плямён пад кіраўніцтвам «біча Божага» Атылы ў Італію і Францыю, асады гарадоў, славутая бітва на Каталаўскіх палях і інш. раскрываецца гераізм еўрапейскіх народаў у барацьбе супраць нашэсця варвараў Атыла паказаны як выдатны палкаводзец, правадыр гунаў, якія атаясамліваюцца з уграмі (венграмі), як станоўчы герой еўрапейскай гісторыі. У творы адлюстраваны погляды перадавых венгерскіх колаў эпохі Адраджэння, якія перад тварам турэцкай небяспекі марылі пра мудрага і магутнага правадыра нацыі, лічылі гунаў сваімі продкамі ў патрыятычна-асветніцкіх мэтах імкнуліся ўзнавіць гераічныя старонкі далёкай мінуўшчыны свайго народа. Пераклад гэтай гістарычнай аповесці на беларускую мову сведчыць пра вялікую цікавасць на Беларусі ў XVI ст. да твораў гісторыка-гераічнай тэматыкі, да гісторыі іншых краін і народаў. Беларускі пераклад выкананы свецкім стылем старабеларускай мовы, свабодным ад архаічных стараславянскіх элементаў.

Літаратура
----------

* Zoltán, A. Oláh Miklós Athila című munkájának XVI. századi lengyel és fehérorosz fordítása / András Zoltán. — Nyíregyháza: Nyíregyházi Főisk. Ukrán és Ruszin Filológiai Tansz.; [Veszprém]: VE Tanárképző Kara; [Budapest]: ELTE Ukrán Filológiai Tansz. 2004. — (Dimensiones culturales et urbariales Regni Hungariae; 6).
* Веселовский, А. Н. Из истории романа и повести. Вып. 2. — СПб. 1888.
* Чамярыцкі, В. «Гісторыя пра Атылу» / Вячаслаў Чамярыцкі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. – С. 55 — 56. — ISBN 985-11-0041-2. — С. 39.
**Гісторыя кінамастацтва Беларусі** — 4-томнік, прысвечаны развіццю беларускага кіно за 75 год яго існавання (1924—2000).

Перыядызацыя
------------

Першы том ахоплівае перыяд 1924—1959 гг. Аўтар — доктар мастацтвазнаўства А. В. Красінскі.

Другі том ахоплівае перыяд 1960—1985 гг. Над томам працавалі:

* доктар мастацтвазнаўства А. В. Красінскі — раздзел «Дакументальнае кіно: пошукі і здзяйсненне».
* кандыдат мастацтвазнаўства А. А. Карпілава — раздзелы: «У жанры меладрамы. І. Шульман.», «Драматычная канааповесць Б. Сцяпанава», «Шляхі развіцця кінакамедыі», «Абнаўленне жанравай паэтыкі. В. Рубінчык».
* Б. У. Святлоў, А. В. Чарнушэвіч — раздзел «Кінематограф для дзяцей».
* кандыдат мастацтвазнаўства Г. В. Ратнікаў — раздзелы: «Вяртанне да эпапеі. У. Корш-Саблін», «Беларусьфільм» 60-х гадоў. Другая маладосць», «Лірычны эпас В. Турава», «Сучасная беларуская літаратура і кіно».

Трэці том ахоплівае перыяд тэлевізійнага кіно 1952—2002 гг. Аўтары: доктар мастацтвазнайства В. Ф. Нячай, кандыдат мастацтвазнаўства В. А. Мядзведзева, кандыдат мастацтвазнаўства Н. А. Агафонава.

Чацвёрты том ахоплівае гісторыю беларускага кіно з 1986 г да 2003 г. Аўтары: кандыдаты мастацтвазнаўства Л. М. Зайцава і А. А. Карпілава, а таксама І. А. Аўдзееў, Г. У. Шур.

Літаратура
----------

Гісторыя кінамастацтва Беларусі. У 4 т. 2004 г.
Від праз шкляны пол Сі-Эн Таўэра ў Таронта
**Акрафо́бія** — неадчэпны страх вышыні. Назва паходзіць ад стар.-грэч.: ἄκρος («верхні») і φόβος («страх»).

Пры знаходжанні на вышыні ў чалавека, які пакутуе на акрафобію назіраецца млоснасць і галавакружэнне.

Галавакружэнне на вялікай вышыні з'яўляецца звычайнай фізіялагічнай рэакцыяй. У акрафобаў яно развіваецца ў фобію і ўзнікае страх нават невялікай вышыні і пры адсутнасці рызыкі падзення.

Акрафобія адносіцца да катэгорыі фобій, якія звязаны з дыскамфортам прасторы і руху. Яна мае агульныя з гэтай катэгорыяй метады лячэння.

Зноскі
------

1. ↑  Галавакружэнне пры псіхавегетатыўных сіндромах **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 3 снежня 2012. Праверана 15 ліпеня 2015.
2. ↑  Акрафобія **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 3 снежня 2012. Праверана 15 ліпеня 2015.

Спасылкі
--------

* Акрафобія **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 3 снежня 2012. Праверана 15 ліпеня 2015.
* Галавакружэнне пры псіхавегетатыўных сіндромах **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 3 снежня 2012. Праверана 15 ліпеня 2015.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778284909 |
**Кама́рка** (ісп.: comarca) — традыцыйная назва рэгіянальнага або лакальнага раёна кіравання, якая выкарыстоўваецца ў частцы Іспаніі, паўднёвай Францыі, Панаме. У Партугаліі і Бразіліі тэрмін камарка (парт.: comarca) выкарыстоўваецца для абазначэння судовай акругі.

* Каталонія - 41 камарка;
* Валенсія - 34 камаркі;
* Балеарскія астравы - 6 камарак;
* Паўночная Каталонія - 5 гістарычных камарак;
* Заходняя паласа - 4 камаркі.

Паходжанне назвы
----------------

Паходзіць ад познелацінскага *commarca* — «мяжа». У Сярэднявеччы выкарыстоўвалі формы chomarcha, comarquia і commarca.

Камаркі каталонскіх краін
-------------------------

* Камаркі Аўтаномнай вобласці Каталонія*Камаркі Аўтаномнай вобласці Каталонія*
* Камаркі Аўтаномнай вобласці Валенсія*Камаркі Аўтаномнай вобласці Валенсія*
* Заходняя паласа - шэсць сучасных камарак Арагона, дзе распаўсюджана каталонская мова (выдзелена больш цёмным)*Заходняя паласа - шэсць сучасных камарак Арагона, дзе распаўсюджана каталонская мова (выдзелена больш цёмным)*

Спасылкі
--------

Спіс камарак Іспаніі і графічныя схемы раёнаў.
Барадуліна Ліда ў эрзянскім касцюме. Саранск, 1917. На сцёгнах павязаны пулай.
**Пулай** — элемент эрзянскага народнага жаночага касцюма, які насілі на поясе.

Апісанне
--------

Традыцыйны народны касцюм, які захаваўся ў шматлікіх сёлах Мардовіі і традыцыйнага пражывання эрзян за межамі рэспублікі. У цяперашні час апранаецца з нагоды свят і важных падзей. Захаваўшыся да сюль касцюмы перадаюцца ад маці дачкам.

Жаночы касцюм звычайна вырабляўся з белай тканіны і складаўся з доўгай белай кашулі, падабранай поясам, званым *пулай*. Спадніцу дапаўняў чырвоны або блакітны фартух з каўняром накшталт кафтана без рукавоў. Касцюм звычайна быў упрыгожаны вышыўкай з выкарыстаннем ракавінак. Пулай пры гэтым быў неад’емнай часткай эрзянскай дзяўчыны. Дзяўчына пачынала насіць яго ў падлеткавым узросце і насіла да старэйшага ўзросту.

Пула — гэта тканы пояс-валік, выкананы з конскага воласу і воўны, які можа важыць ад трох да пяці кілаграм. Пулай насілі на сцёгнах па-над кашуляй. Адрозніваюць пулай двух відаў: без валіка (пулоааркс, цёкакаркс) і з валікам (пулагай, пулай, пулакш). У яго аснове — прамавугольны кавалак кардона або лямца даўжынёй 20-30 см. Бачны бок упрыгожвалі вышыўкай, плоскімі гузікамі, ракавінамі, пазументам, махрамі з медных ланцужкоў і каляровых пацерак. Каб ніткі не блыталіся пула вымочваюць у адмысловым растворы.

Дарослая жанчына не магла з'явіцца на людзях без пулая, гэта прыраўноўвалася да з'яўленню без адзення. Жанчыны не здымалі яго нават летам падчас працы ў полі. Пулай меў сакральнае магічнае значэнне і выконваў ахоўныя функцыі абярэга: благое вока заблытваўся ў чорных тугіх нітках і не могло зрабіць жанчыну бясплоднай. Дадаткова ён служыў і для ўцяплення, зберагаючы жанчыну ад прастуды і пераахаладжэння нырак. Цяжкі пулай рабіў цела жанчыны больш моцным, а сцягна і ікры больш круглявымі.

На Сусветнай выставе ў Парыжы, жаночы эрзянскі касіцюм, прывезены Макарам Яўсеўевым, быў удастоены залатога медаля.

У жаночым пахавальным касцюме пулай адсутнічаў.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Mordovia is a nationality of people. Mordva characteristic features **(нявызн.)**.  gigafox.ru. Праверана 28 сакавіка 2020.
2. ↑  Mordovija yra žmonių pilietybė. Mordva būdingi bruožai **(нявызн.)**.  gigafox.ru. Праверана 28 сакавіка 2020.
3. ↑  Набедренное украшение-пулай **(нявызн.)**.  www.museum.ru. Праверана 28 сакавіка 2020.
4. ↑  САМОБЫТНОСТЬ КУЛЬТУРЫ МОРДОВСКОГО НАРОДА **(нявызн.)**.  school-science.ru. Праверана 28 сакавіка 2020.
**О́раўскае вадасхо́вішча** (славацк.: Oravská priehrada) — вадасховішча на поўначы Славакіі, у аднайменным рэгіёне. Разам з вадасховішчам Тврдошын  (славацк.) (бел. складае гідрасістэму Орава, пабудаваную на сутоку рэк Белая і Чорная Орава. Гэта найбольшае вадасховішча ў Славакіі плошчай 35 км² і максімальнай глыбінёй 38 м.

Гісторыя
--------

Памятны камень
Працы на праекце стартавалі ў 1941 годзе, увод плаціны ў эксплуатацыю адбыўся ў 1954. Дзеля напаўнення вадой былі затоплены вёскі Сланіца, Осада, Гамры, Ляўкава, Усце над Оравай, дольная частка вёскі Бобраў і ²/3 Наместава з яго гістарычным цэнтрам. Па вёсцы Сланіца над паверхняй вады застаўся пагорак, які ўтварыў Сланіцкі і Птушыны астравы, якія пры нізкім узроўні вады злучаныя вузкім праходам.

Вадасховішча з яго берагамі і астравамі адносіцца да найістотнейшых месцаў пражывання вадаплаўных птушак у Славакіі, ляжыць на міграцыйнай трасе водных і прыводных птушак.

Турыстычная інфармацыя
----------------------

Ораўскае вадасховішча з'яўляецца адным з курортных месцаў, якое штогод наведваюць тысячы турыстаў. Улетку найбольшай папулярнасцю карыстаецца паўднёвая і заходняя часткі вадасховішча, дзе з'яўляецца магчымасць пакатацца на яхтах, водных матацыклах, заняцца веславаннем ці віндсёрфінгам, іншымі воднымі відамі спорту і гульнямі. Узімку практыкуюцца зімовыя віды спорту і проста прагулянкі па прыбярэжным лёдзе.

На Сланіцкім востраве, які ўтварыўся пасля затаплення вёскі Сланіца, знаходзіцца рымска-каталіцкі касцёл Узвіжання Святога Крыжа (XVIII стагоддзе) і лапідарый. У касцёле ладзяцца выстаўкі і канцэрты.

З прэснаводных рыб, што насяляюць вадасховішча, — судак, карп, шчупак і ласось  (чэшск.) (бел. сустракаюцца таксама вугры і самы.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ораўскае вадасховішча
* Інфармацыя пра вадасховішча (славацк.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пукапука (значэнні).
**Пукапука** (саманавзва *Pukapuka*) — карэнныя палінезійскія насельнікі атола Пукапука на Астравах Кука. Жывуць таксама ў Новай Зеландыі, Вялікабрытаніі, ЗША. Агульная колькасць — 5600 чал. з іх на Астравах Кука — 1200 чал. (2011 г.)

Гісторыя
--------

Насельнікі Пукапука значна адрозніваюцца па мове і культуры ад маары астравоў Кука. Мяркуецца, што яны з’яўляюцца нашчадкамі перасяленцаў XIII ст. з Заходняй Палінезіі або з астравоў Туамоту. Аднак археолагамі было выяўлена, што людзі жылі на атоле значна раней. У пластах III ст. да н. э. былі знойдзены косткі сабак, якія не маглі дасягнуць ізаляванай сушы самастойна. Не вядома, ці быў атол Пукапука населены бесперапынна, і перасяленцы XIII ст. асімілявалі папярэдніх жыхароў, ці старажытныя тубыльцы пакінулі яго да з’яўлення заходніх палінезійцаў.

У 1525 г. атол Пукапука перажыў цунамі, пасля якога ў жывых засталося ўсяго 15 мужчын і 2 жанчыны. Яны сталі прамымі продкамі ўсіх сучасных пукапука.

20 жніўня 1595 г. атол быў адкрыты іспанскімі мараплаўцамі. У 1857 г. на ім высадзіліся хрысціянскія місіянеры палінезійскага паходжання, што стала прычынай хуткай хрысціянізацыі астравіцян. У 1892 г. быў усталяваны брытанскі пратэктарат, а ў 1901 г. атол увайшоў у склад Астравоў Кука.

Навуковыя даследаванні пукапука пачаліся ў 1930-ыя гады.

Культура
--------

Дзякуючы адноснай ізаляванасці пукапука добра захавалі традыцыйную культуру. Іх асноўнымі заняткамі да нашых дзён з’яўляюцца земляробства і лоў рыбы. Галоўныя сельскагаспадарчыя культуры — тара і какосавая пальма. Тара вырошчваюць на штучна забалочаных агародах. Праца на іх лічылася жаночым абавязкам. Акрамя таго, пукапука вырошчваюць цукровы трыснёг, садавіну і гародніну. Развіццю традыцыйнай сельскай гаспадаркі садзейнічае палітыка мясцовых уладаў на падтрыманне здароўя жыхароў праз здаровую ежу, што ў першую чаргу адбіваецца на абмежаванні продажу прывазных прадуктаў.

Сем’і вялікія пашыраныя і малыя нуклеарныя. Нават у нашы дні захоўваецца вызначальная роля суседскай абшчыны, якая кантралюе і пераразмяркоўвае зямлю, аказвае дапамогу і прымае супольныя рашэнні.

Пукапука вядомы сваёй прыхільнасцю да спорту. На маленькім атоле існуе футбольная, тэнісная, валейбольная і іншыя спартыўныя каманды. Асабліва папулярны крыкет *кірыкіры*, запазычаны з Самоа.

Мова
----

Пукапука размаўляюць на асобнай мове, якая застаецца непісьменнай.

Зноскі
------

1. ↑  Pukapuka of Cook Islands

Спасылкі
--------

* Пукапука
* Пукапука — востраў прыгожых дзяўчын Архівавана 4 лютага 2012.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вуліца Камуністычная (значэнні).
**Камуністычная вуліца** — вуліца ў паўночнай частцы Віцебска ў Кастрычніцкім раёне. Працягласць ад вуліцы Савецкай да Смаленскай плошчы складае 610 м забудавана пераважна 3—5-павярховымі дамамі.

На вуліцы размешчаны Успенская царква, абласная студыя тэлебачання. Да вуліцы прымыкае Батанічны сад.

Гісторыя
--------

Успенская царква
Сучасную назву атрымала ў 1919 годзе. Паўднёвы ўчастак вуліцы насіў назву **Вялікая Багаслоўская** (на карце 1904 — Багаслоўская), паўночны — **Малая Багаслоўская**. Вуліца пачала фарміравацца з які знаходзіўся ў XVI стагоддзі на плоскай гора Багаслоўскага пасада (пачатак сучаснай вуліцы). У пачатку XX стагоддзя на Багаслоўскай вуліцы знаходзіліся Багаслоўская (Царква Іаана Багаслова), Успенская (адзінаверская) і Мікалаеўская (прыпісная да Багаслоўскай) царквы, дырэкцыя народных вучылішч.

Літаратура
----------

* Витебск. Энциклопедический справочник, Изд. «Белорусская Советская Энциклопедия» имени Петруся Бровки, Минск, 1988. ISBN 5-85700-004-1
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чарнышоў.
**Віктар Паўлавіч Чарнышоў** (17 ліпеня 1919, г. Луганск — 21 студзеня 2008, Мінск) — беларускі архітэктар. Заслужаны будаўнік БССР (1965).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1941 годзе Харкаўскі інстытут інжынераў камунальнага будаўніцтва. Працаваў галоўным архітэктарам Оршы, Гомеля, Мінска (1967—1970), начальнік Віцебскага абласнога філіяла інстытута «Белдзяржпраект», галоўны архітэктар інстытута «Белдзяржпраект», намеснік дырэктара БелНДІдзіпрасельбуд, дырэктар Мінскага філіяла цэнтральнага навукова-даследчага і праектнага інстытута горадабудаўніцтва. У 1954—1957 выкладчык Віцебскага будаўнічага тэхнікума.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1957 года. Член КПСС з 1960 года. Пражываў у г. Мінск.

Творчасць
---------

Работы: праекты забудовы кварталаў па вуліцах Савецкай, Сялянскай, Першамайскай у Гомелі (1949—1950), вул. Фрунзэ ў Віцебску (1957—1959), планіроўка пл. Леніна ў Оршы (1962), генпланы (з карэкціроўкамі) Віцебска (1955—1956, 1971—1974), Наваполацка (1960, 1972—1974, усе ў аўтарскім калектыве), схема фарміравання сеткі гарадскіх і сельскіх паселішчаў БССР да 2000 года (1972—1975).

Аўтар шэрагу артыкулаў па пытаннях горадабудаўніцтва Беларусі.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі «Знак Пашаны» (1966), Айчыннай вайны II ступені (1985), медалямі, дзвюма Ганаровымі граматамі Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1963, 1969). Дзяржаўная прэмія БССР 1984 за планіроўку і забудову Наваполацка.

Зноскі
------

1. 1 2  Чарнышоў Віктар Паўлавіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
2. 1 2 3 4 5 6  Чернышев Виктор Павлович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* Чарнышоў Віктар Паўлавіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Чернышев Виктор Павлович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)