recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Калонія Расу** — гістарычная частка Вільні, квартал гарадскіх катэджаў дамовага таварыства (кааператыва) канца XIX — пачатку XX стагоддзя. Займае каля 10 га ў цэнтры горада паміж раёнамі Расу, Зарэччам, Старым горадам. Межамі з’яўляюцца вуліцы Друёс (*Drujos, Друйская*), П. Вішынскё (*P. Višinskio, П. Вішынскаса*), Балстогес (*Balstogės, Беластоцкая*) і Расу (*Rasų, Росы)*, а таксама чыгунка. Раён унесены ў Рэестр культурнай спадчыны Літвы пад нумарам 16077.

Гісторыя
--------

Катэджы на вуліцы Швянчону (Švenčionių)
У XVIII стагоддзі на месцы калоніі былі парк і сад, у XIX стагоддзі зямля належала графам Чапскім. У 1898 годзе дырэктар Віленскага зямельнага банка, вядомы бізнэсмэн і грамадскі дзеяч Іосіф Монтвіл выкупіў зямлю ў графіні Веранікі Плятэр-Зіберг і паручыў забудову прыватнаму архітэктурнаму бюро Клейна і Стыпулкоўскага, якія таксама праектавалі для яго аналагічныя дамовыя кааператывы на Лукішках і Шніпішках. Большая частка парку была падзеленая на асобныя кавалкі зямлі, праз яго праклалі сетку новых прамых вуліц, што перакрыжоўваліся пад простымі вугламі, — Беластоцкая (Baltstogės), Віцебская (Vitebsko), Магілёўская (Mielagėnų), Радомская (Švenčionių) і Гярвяцкая (Gervėčių). Для найтаннейшага жытла быў пабудаваны двухпавярховы квартал з васемнаццаці аднолькавых блочных секцыяў (1898 год, архітэктар Уладзіслаў Стыпулкоўскі, вул. Швянчону, 1-35). У кожнай секцыі было два двары: адзін выходзіў на вуліцу, а другі, плошчай 1,4 сотак, быў за домам. Большасць двухквартэрных сядзібных дамоў будавалася па праекце Стыпулкоўскага: яны маюць два асобныя ўваходы, вокны з аканіцамі і цэльны двусхільны дах. На маленькіх вулачках у глыбіні захавалася дзесяць такіх дамоў. Кожны ўладальнік атрымоўваў ўчастак зямлі ў 12-15 сотак. У 1899—1900 годзе паводле праекта Аўгуста Клейна было пабудавана яшчэ пяць чатырохкватэрных дамоў на двух сотках зямлі. У адпаведнасці з праектам Клейна ў 1900 годзе паўсталі яшчэ восем аднапавярховых катэджаў. Іх уладальнікі мелі ўчасткі памерам не менш за 3 соткі. Тры комплексы дамоў Стыпулкоўскі праектаваў індывідуальна. У цэлым калонія была пабудавана на працягу 4 гадоў — з 1898 па 1902. Каля калоніі ў адпаведнасці з праектам Клейна 1903 года з’явілася віла генерал-маёра А. Мушнікова (П. Вішынскё, 27).

Гл. таксама
-----------

* Могілкі Росы

Літаратура
----------

1. «Vilniaus miesto istorinė dalis, vad. Rasų kolonija». Lietuvos Respublikos kultūros vertybių registras. Nuoroda tikrinta 2014-09-22.
2. «Vilniaus miesto centrinė dalis išskaidyta į atskiras urbanistines vietoves». spec.lt. 2010-06-07. Nuoroda tikrinta 2014-09-22.
**Епіскап Уладзімір** (свецкае імя *Васіль Сцяпанавіч Нікольскі*; 13 студзеня 1829 — 11 студзеня 1901) — праваслаўны дзеяч, епіскап.

Біяграфія
---------

У 1851 годзе скончыў Курскую духоўную семінарыю. У 1859 годзе паступіў у Санкт-Пецярбургскую духоўную акадэмію і ў 1863 годзе скончыў яе.

З 18 ліпеня 1864 года — інспектар і прафесар Казанскай духоўнай семінарыі. З 10 ліпеня 1869 года — рэктар Самарскай духоўнай семінарыі.

16 сакавіка 1875 года хіратанізаваны ў епіскапа Брэсцкага, вікарыя Літоўскай епархіі. З 16 мая 1877 года — епіскап Ковенскі, вікарый Літоўскай епархіі.

Зноскі
------

1. ↑  Владимир (Никольский)
**Будынак пошты** — помнік архітэктуры ў стылі функцыяналізму ў горадзе Ліда Гродзенскай вобласці, па адрасе вуліца Міцкевіча, 8. Збудаваны ў 1930-я гады.

Гісторыя
--------

Будынак быў спраектаваны ў 1936 годзе архітэктарам Вандай Баэрнер-Пшэўлоцкай (хоць існуе папулярнае меркаванне, быццам будынак пошты ў Лідзе, як і ў польскім Быдгашчы, узведзены па праекце англійскіх архітэктараў). Лідская пошта мела пачаць працу ў новым памяшканні да верасня 1938. Але ўрачыстае адкрыццё будынка пошты адбылося толькі ў пачатку мая 1939 года (верагодна, толькі да гэтага часу быў цалкам закончаны мантаж абсталявання).

Зараз у будынку знаходзіцца Лідскі вузел паштовай сувязі і офіс «Белтэлекама».

Архітэктура
-----------

З пункту гледжання архітэктуры гмах пошты складаецца з кубічных аб'ёмаў з элементамі, тыповымі для стылю Ле Карбюзье: першы паверх знаходзіцца трошкі ў глыбіні, што падкрэслена больш цёмным колерам, і на першым плане бачныя канструкцыйныя слупы. У галоўным аб'ёме будынка знаходзіліся паштова-касавая зала і бакавая тэлеграфна-тэлефонная зала з агульным вестыбюлем. Вакол паштова-касавай залы размяшчаліся памяшканні розных паштовых службаў. Для работнікаў пошты меліся асобныя выхады з боку і тылу будынка. На другім-чацвёртым паверхах знаходзіліся розныя офісныя памяшканні, а таксама тэлефонная і тэлеграфная станцыі, у бакавым крыле пошты — кватэры.

Зноскі
------

1. ↑  *Леанід Лаўрэш.* Ліда ў 1936—1939 гг. у люстэрку прэсы // Лідскі летапісец. — 2014. — № 2 (66). — С. 33—36.

Літаратура
----------

* Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь / склад. В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мінск: БЕЛТА, 2009. — С. 385. — 684 с.: іл. — 1000 экз. — ISBN 978-985-6828-35-8.
* *Лаўрэш Л.* Будынак Лідскай пошты — шэдэўр стылю функцыяналізму // Лідская газета. № 69 (12828). 6 верасня 2017.
* Лаўрэш Леанід. Стыль функцыяналізму ў Лідзе да 1939 г. // НАША СЛОВА № 19 (1170) 7 траўня 2014 г.; № 20 (1171) 14 траўня 2014 г.; № 21 (1172) 21 траўня 2014 г. // на pawet.net

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Будынак пошты (Ліда) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Будынак Лідскай пошты — шэдэўр стылю функцыяналізму — lidanews.by
* Будынак пошты (Ліда) на сайце «Архіварта»
Калонія Монтвіла (літ.: *Montvilos kolonija*) — гістарычны раён у Вільні, жылы квартал пачатку ХХ стагоддзя ў эксперыментальным эклектычным стылі. Пабудаваны ў 1911-1913 гадах па праекце архітэктараў А. Клейна і В. Міхневіча, складаецца з 22 дамоў. Лічыцца найстарэйшым дамовым таварыствам у горадзе: дамы перажылі як Першую, так і Другую сусветную вайну без вялікіх пашкоджанняў. 

Калонія знаходзіцца побач з плошчай Лукішкі і аднайменным турэмным ізалятарам, паміж вуліцамі Ю. Савіцкіса (*J. Savickio, раней Мантвілаўскі завулак*), Кражу (*Kražių*) і Ё. Тумаса-Вайжгантаса (*J. Tumo-Vaižganto*). За польскімі часамі гэты раён лічыўся вельмі прэстыжным, аднак страціў частку сваёй прыцягальнасці пасля ўзвядзення Лукішскай турмы ў 1901-1904. 

Квартал быў пабудаваны па ініцыятыве вядомага віленскага банкіра і грамадскага дзеяча Юзафа Монтвіла, дырэктара Віленскага земскага банка. Вуліца Й. Савіцкё да 1995 года называлася яго імем. Гэты раён таксама называлі «банкаўскай калоніяй», таму што супрацоўнікі Віленскага земскага банка маглі атрымаць тут участак і пабудаваць дом, узяўшы доўгатэрміновы крэдыт. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| «Калонія нагадвала Стары горад у Варшаве, бо кожны з дамоў з фронту меў 3-4 акны, і ўсе дамы былі трохпавярховыя»Андрэй Раствароўскі, сын архітэктара Тадэвуша Раствароўскага, «Зямля, якой не ўбачыш» | "|

Акрамя гэтай калоніі, у 1896-1913 гадах Юзаф Монтвіл пабудаваў яшчэ чатыры жылыя кварталы — калонію Расу, кварталы ў Сніпішках і Новым горадзе. 

Архітэктура калоніі Монтвіла дэманструе моцны ўплыў стылю «сецэсія», а таксама цаглянай архітэктуры брытанскіх працоўных раёнаў. Яшчэ адна архітэктурная ідэя, якую ўвасабляў праект, — мадэрнісцкая канцэпцыя горада-саду. Дамы ўпрыгожваюць шматлікія архітэктурныя дэталі, у тым ліку флюгер у форме крылатага гусара. 

У 1921-1931 гадах ў Мантвілаўскай калоніі, ва ўласным доме, які спраектавала яго архітэктурнае бюро, пражываў да самай смерці вядомы архітэктар Тадэвуш Раствароўскі.

Зноскі
------

1. ↑  Andrijauskas, Donatas. 100 istorinių Vilniaus akcentų // Made In Vilnius,  2014-04-04
2. ↑  Раствароўскі Андрэй. Зямля, якой ужо не ўбачыш // Ад Лідскіх муроў. Літаратурна-мастацкі зборнік. Ліда, 2012—2015. № 8. С. 354—393. Архівавана 31 ліпеня 2017. // на pawet.net
3. ↑  Reklaitė, Julija and Leitanaitė, Rūta (eds.). 2011. Vilnius 1900–2012: naujosios architektūros gidas. Vilnius: Architektūros fondas, Baltos lankos.

Літаратура
----------

* Drochneris, Nerijus. Montvilos kolonija – pati seniausia sostinėje namų bendrija. // Diena.lt. 2014-01-16
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Корбан.
**Уладзімір Іванавіч Корбан** (25 жніўня 1910, Барань, Аршанскі раён, Віцебская вобласць — 30 лістапада 1971) — беларускі літаратар, байкапісец. Заслужаны дзеяч культуры БССР (1970).

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Працаваў на заводах у Барані, Ленінградзе, Лідзе, Оршы. З канца 1946 года да студзеня 1948 года — дырэктар цвіковага завода ў Лідзе. З 1952 года працаваў у часопісе «Вожык», з 1967 — галоўны рэдактар.

Творчасць
---------

Друкаваўся з 1946. Аўтар зборнікаў сатырычных і гумарыстычных вершаў, баек і вершаваных фельетонаў «Мы іх ведаем» (1950), «Байкі» (1953), «3 вецярком» (1957), «Гарачая прыпарка» (1959), «Не на сваім месцы» (1965), «Свінні ў рэпе» (1968), «Дзям’янаваюшка» (1970), «Выбранае» (1970) і інш. зборнікаў апавяданняў і гумарэсак «Да цешчы на бліны» (1963), «Дзядзькава крыўда» (1982). Аўтар кніг для дзяцей «Янка і санкі» (1957), «Пра жывёл і пра звяроў», «Учора, сёння і заўжды» (абедзве 1963), «Суседні двор» (1967) і інш. Яго творы вылучаюцца акгуальнасцю тэматыкі, сатырычнай вастрынёй, мастацкай прастатой. Пераклаў на беларускую мову паасобныя творы I. Крылова, Л. Украінкі, С. Алейніка, Т. Масэнкі і інш.

Прэміі і ўзнагароды
-------------------

Узнагароджаны ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, Айчыннай вайны II ст. Чырвонай Зоркі, «Знак Пашаны».

Выбраная бібліяграфія
---------------------

* Шклянка чаю: Выбраше. Мн. 1970.
* Выбранае. Мн. 1976.
* Дзядзькава крыўда: Апавяданні, гумарэскі, турысцкія замалёўкі. Мн. 1982.
* Не на сваім месцы: Байкі. Мн. 1990.

Зноскі
------

1. ↑  Памяць: Ліда. Лідскі р-н (2004)
2. ↑  Беларусь, 1995

Літаратура
----------

* *Казека Я.* Няходжанай дарогай. — Мн. 1973. — С. 121—150.
* Корбан Уладзімір Іванавіч // Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. / рэдкал.: І. Э. Багдановіч [і інш.]. — Мн. 1993. — Т. 2. — С. 374.
* Корбан Уладзімір Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8). — С. 417.
* Корбан Уладзімір Іванавіч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 398. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Корбан Уладзімір Іванавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кухараў.

**Уладзімір Іванавіч Кухараў** (18 лістапада 1916, в. Задзетуні, цяпер у Віцебскім раёне Віцебскай вобласці — 11 ліпеня 2000, Віцебск) — беларускі мастак-жывапісец.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Фёдара Фогта і Івана Ахрэмчыка ў Віцебскім мастацкім вучылішчы, якое скончыў ў 1938 годзе. Удзельнік мастацкіх выставак з 1946 г. Сябра Саюза мастакоў БССР з 1953 года. Жыў у Віцебску.

Творчасць
---------

Працаваў у розных жанрах станковага жывапісу, часцей у партрэце і тэматычнай карціне. Ствараў эпічныя палотны на ваенна-гістарычную тэматыку: «Рэквіем», «Віцебшчына, 1941-й», «Балада пра жанчыну», «Смутак», «Партызаны» і партрэтаў герояў Вялікай Айчыннай вайны. Беларусі прысвечаны патрыятычныя палотны «Беларус», «Хлеб», «Мой Віцебск». Дзявочая чысціня, матчына самаадданасць, жаночая прыгажосць адлюстраваны ў карцінах «Калыханка», «Мацярынства», «Нявеста», «Марыя», «Студэнтка». 

Сярод іншых работ: «У засценках гестапа» (1945), «К. Заслонаў» (1946), «Зоя Касмадзям'янская» (1952), «Развітанне славянкі» (1955), «Бацька Мінай» (1957), «Героі 1-й Беларускай» (1958), «Артыстка Г. Маркіна» (1965), «Хатынь. Маці» (1978), «Ветэран» (1979), «Народны артыст Ф. Шмакаў» (1981), «Даніла Райцаў» (1985), «Францыск Скарына» (1989), «Дабравешчанская царква» (1989), «Віцебская прыгажуня-89» (1989), «Вячэрні звон» (1991), «Малітва» (1992), «Еўфрасіння Полацкая» (1993), «Уладзімірская Багародзіца» (1993), «Віцебск» (1993).

### Партрэты

Напісаныя ў розныя перыяды творчасці, працы Уладзіміра Кухарава адлюстроўваюць не толькі духоўны свет сучаснікаў мастака, але і дэманструюць эвалюцыю яго творчай манеры, выразнасць пластычнай формы, багацце і разнастайнасць мастацкай палітры.

* 1952 — «Школьніца»
* 1954 — Актрыса М. Бялінская
* 1974 — Вера Харужая
* 1982 — «Дзяўчына ў кажушку»
* 1987 — Марк Шагал
* 1989 — Францыск Скарына
* 1991 — Княгіня Вольга
* 2000 — Уладзімір Караткевіч

За 60-гадовы творчы шлях мастак стварыў больш за 900 твораў, якія неаднаразова экспанаваліся на мастацкіх выставах у Беларусі, на тэрыторыі былога Савецкага Саюза, за мяжой. Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь, фондзе Беларускага саюза мастакоў. Вялікая колькасць работ У. Кухарава знаходзіцца ў музеях і карцінных галерэях, прыватных калекцыях у Германіі, Італіі, Японіі, Польшчы, Літве, Латвіі, Францыі, Ізраілі, ЗША.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9). — С. 62.
* *Цыбульский, М. Л.* Кухарев Владимир Иванович // Регионы Беларуси : энцикл. : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова (гл. ред.) [и др.]. — Мн. : Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область. Кн. 2. — С. 16.
* Беларускі саюз мастакоў: Энцыклапедычны даведнік / аўтар-складальнік Б. А. Крэпак і інш.. — Мн .: ВТАА «Кавалер Паблішерс», 1998. — С. 290. — 664 с. — 3 000 экз. — ISBN 985-6427-09-6.
Савецкі цяжкі танк КВ-2
Нямецкі цяжкі танк Тыгр
**Ця́жкі танк** — танк, які мае баявую масу звыш 30 тон і ўзброены некалькімі гарматамі розных калібраў і кулямётамі. Цяжкія танкі прызначаліся для ўзмацнення агульнавайсковых злучэнняў пры прарыве моцна ўмацаванай абароны праціўніка і атакі яго ўмацаваных раёнаў.

Акрамя дадзенай класіфікацыі існавалі класіфікацыі танкаў па ўзбраенні і іх тактычнаму прызначэнні. Першапачаткова ў Германіі, а пасля ў ЗША і Вялікабрытаніі, ужывалася класіфікацыя танкаў па калібры асноўнай зброі. Згодна з такой класіфікацыяй да цяжкіх танкаў адносіліся танкі з гарматамі ад 75 міліметраў і больш.

Літаратура
----------

* *Солянкин А.Г. Павлов М.В. Павлов И.В.*  = Отечественные бронированные машины. 20 в. В 4-ех томах.. — М. — Т. 1. Архівавана 8 жніўня 2010.
Прынцып дзеяння бёрда
**Бёрда, бярдо** (фінск.: pirta, kaide, piirta, piirto, руск.: бёрдо, укр.: бердо, балг.: бърдо, сербахарв.: бр̏до, славенск.: brdȯ, славацк.: brdo, чэшск.: brdo, польск.: bardo) — адно з асноўных рабочых прыстасаванняў ткацкага станка. Mae выгляд грэбеня з вузкімі металічнымі пласцінкамі, замацаванымі ў драўляных або металічных планках. Служыць для раўнамернага размеркавання ніткі асновы, якая праходзідь паміж пласцінкамі па шырыні тканіны.

Таксама бёрдам называюць прыстасаванне для ручнога ткацтва, род грэбня. Вядомае са старажытных часоў. Можа быць выкарыстана для стварэння нешырокай тканай паласы. На бёрдзе можа быць выраблены пояс, нешырокі ручнік, абрусы і да т. п.

Будова і выкарыстанне
---------------------

Бёрда ўяўляе сабой плоскую дошчачку, у якой зроблена некалькі дзесяткаў падоўжных шчылін. У кожным «слупку», падзеленым на дзве шчыліны, зроблена адтуліна. Такіх адтулін можа быць — па вертыкалі — ад аднаго да трох, што дазваляе ўскладняць ўзор, працуючы з ніткамі розных колераў.

Пры стварэнні палатна ў бёрда забэрзваюцца ніткі — як у падоўжныя шчыліны, так і ў «слупковыя» адтуліны. Затым бёрда перамяшчаецца уверх-уніз. Ніткі ў падоўжных шчылінах застаюцца на месцы, а ніткі, якія забэрзаны у адтуліны, ссоўваюцца ўверх ці ўніз. За кошт гэтага ствараецца «зеў» — прамежак паміж ніткамі асновы. У гэты «зеў» забэрзваецца нітка ўтка — рукамі ці з дапамогай чаўнака. Такім чынам ствараецца палатно тканіны або пояса.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
* Бежкович А. С. [и др.] Хозяйство и быт русских крестьян. — М.: Советская Россия, 1959. — с.98.
* Восточно-славянский этнографический сборник. — М.: Изд-во АН СССР. — Лебедева Н. И. Прядение и ткачество восточных славян в XX в. — Т.30. — С.516.
* Vuorela T. Kansatieteen sanasto. — SKS. — Helsinki, 1964. [Этнографический словарь] — с.155.

Спасылкі
--------

* Как научиться ткать на бёрдышке Архівавана 28 красавіка 2010.
* Обсуждение на форуме «Тоже город».(недаступная спасылка)
* Определитель музейных предметов
* Словари и энциклопедии на Академике
* Ткачество поясов с помощью берда

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**«Я — рок-музыка́нт»** — песня рок-гурта «Мроя», якая выйшла на альбоме «Дваццаць восьмая зорка». Словы для песні напісалі Лявон Вольскі і Уладзімір Давыдоўскі ў кавярні «Папараць-кветка». Кавер-версіі песні запісалі ў 2016 годзе Сяргей Башлыкевіч і гурт «Leibonik», а таксама гурт «Жадан і Собаки[uk]».

Відэакліп
---------

На песню беларускім тэлебачаннем быў зняты відэакліп, які стаў адным з першых беларускіх музычных кліпаў.

Зноскі
------

1. ↑  Leibonik адрадзіўся, каб запісаць кавэр на «Мрою» (аўдыё)  (бел.). *Тузін Гітоў* (12 верасня 2016). Праверана 5 лістапада 2022.

Спасылкі
--------



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Last.fm · SoundCloud |
**Нацыянальная інжынерная акадэмія ЗША** (англ.: National Academy of Engineering) — амерыканская незалежная навуковая арганізацыя. З’яўляецца часткай Нацыянальных акадэмій навук, інжынерыі і медыцыны разам з Нацыянальнай акадэміяй навук, Нацыянальнай акадэміяй медыцыны і Нацыянальным даследчым саветам.

Нацыянальная інжынерная акадэмія рэалізуе інжынерныя праграмы, накіраваныя на задавальненне нацыянальных патрэб, заахвочвае адукацыю і даследаванні і прызнае выдатныя дасягненні інжынераў. Новыя члены штогод абіраюцца дзеючымі членамі на аснове іх выдатных і пастаянных дасягненняў у арыгінальных даследаваннях. Інжынерная акадэмія з’яўляецца аўтаномнай у сваім кіраванні і ў выбары сваіх членаў, падзяляючы з астатнімі нацыянальнымі акадэміямі ролю дарадцы федэральнага ўрада.

Гісторыя
--------

Заснавана ў 1964 годзе. Кансультуе ўрад ЗША. Налічвае больш за 2 тыс. членаў. Галаўны офіс знаходзіцца ў Вашынгтоне.

Прысуджае шэраг прэмій, сярод якіх прэмія Дрэйпера  (руск.) (бел. — за значныя інжынерныя дасягненні, якія аказалі моцны ўплыў на грамадства, а таксама прывялі да паляпшэння якасці жыцця і/або аблегчылі доступ да інфармацыі.

Зноскі
------

1. 1 2  Google Maps — 2005. Праверана 19 студзеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12013'></a>
2. ↑   Праверана 19 студзеня 2022.
3. ↑  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011. Праверана 19 студзеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | LinkedIn · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | YouTube |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90085021 · BNC: a10129443 · BNF: 122841251 · CiNii: DA02339689 · GND: 2287-1 · ISNI: 0000 0001 1957 7553 · LCCN: n79110490 · Microsoft: 1329254379 · NKC: ko2007248496 · NLA: 36056974 · NLG: 105347 · NUKAT: n2007051634 · SUDOC: 031670105 · VIAF: 151260454 |

 |
**Бясполае размнажэнне** — размнажэнне жывёл і раслін без апладнення.

Яно ажыццяўляецца без удзелу палавых клетак, часта з дапамогай вегетатыўных органаў. Уласціва бактэрыям (дзяленне), аднаклетачным (дзяленне, фрагментацыя, пачкаванне і спораўтварэнне) і шматклетачным арганізмам (вегетатыўнае размнажэнне, спораўтварэнне, поліэмбрыянія). Ёсць у вышэйшых раслін, адсутнічае ў малюскаў, членістаногіх, пазваночных.

Адрозніваюць уласна бясполае размнажэнне — утварэнне спецыяльных клетак — спораў, якія пры прарастанні даюць пачатак новаму арганізму, і вегетатыўнае размнажэнне. Патомства, якое атрымліваецца ў выніку бясполага размнажэння, генетычна аднароднае, што часта выкарыстоўваецца ў раслінаводстве для замацавання карысных якасцей гібрыдаў. Шэрагу арганізмаў уласціва чаргаванне бясполага размнажэння з палавым размнажэннем.

Спасылкі
--------

* *Бесполое размножение (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
Гэта старонка — інфармацыйны спіс.

У гэтым спісе прадстаўлены спіс персон, якія нарадзіліся ў 2016 годзе.

Студзень
--------

Люты
----

Сакавік
-------

Прынц Оскар, каралеўскі картэж, Стакгольм, чэрвень 2019 года.
* 2 сакавіка — Прынц Оскар, шведскі прынц, герцаг правінцыі Сконэ, сын кронпрынцэсы Вікторыі і прынца Даніэля, малодшы брат прынцэсы Эстэль.

Красавік
--------

Май
---

Чэрвень
-------

Ліпень
------

Жнівень
-------

Верасень
--------

Кастрычнік
----------

Лістапад
--------

Снежань
-------

Гл. таксама
-----------

* Спіс памерлых у 2016 годзе

Зноскі
------

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Спіс народжаных у 2016 годзе на Вікісховішчы |
Пабудовы ў Нью-Ланарку
**Нью-Ланарк** — аб’ект са спіса Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Шатландыі.

Філантроп і ўтапічны ідэаліст Роберт Оўэн (1771-1885) разам са сваім зяцем Дэвідам Дэйлам у пачатку 19 ст. заснаваў у маляўнічай мясцовасці ў Шатландыі ўзорную індустрыяльную абшчыну.

Даходы ад баваўнапрадзільнага прадпрыемства, якое хутка стала самым буйным у краіне, гаспадары ўкладалі ў сацыяльную структуру пасялення. Для рабочых адкрыліся школа, шпіталь, будаваліся зручныя дамы. Оўэн лічыў, што менавіта ўкладанні ў духоўнае і фізічнае развіццё людзей будуць спрыяць развіццю бізнеса. 

Бавоўнапрадзільныя прадпрыемствы дзейнічалі да 1968 г. Пасля іх закрыцця пасёлак хутка прыйшоў у заняпад. Аднак пасля пачала дзейнічаць праграма аднаўлення Нью-Ланарка як музейнага цэнтра.

Зараз у пасёлку зноў ёсць жыхары, адноўлены дамы рабочых узора 1820 і 1930 гг. крама, дом-музей Оўэна, можна ўбачыць дзеючыя ткацкія станкі. Хоць мадэль Оўэна так і засталася ўтопіяй, пасёлак Нью-Ланарк стаў помнікам гуманізму гэтага чалавека.

Літаратура
----------

* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.

| ⛭Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Вялікабрытаніі |
| --- |
| Англія | 
* Айран-Брыдж
* Бат
* Бленхеймскі палац
* Вэстмінстэрскі палац, Вэстмінстэрскае абацтва і царква Святой Маргарыты
* Горнапрамысловы ландшафт Корнуала і Заходняга Дэвана
* Дарэмскі замак і Дарэмскі сабор
* Кентэрберыйскі сабор, абацтва Святога Аўгусціна і царква Святога Марціна
* ✰ Каралеўскі батанічны сад у К’ю
* Парк Стадлі і разваліны Фаўнцінскага абацтва
* Ліверпульскі порт
* Лонданскі Таўэр
* Вал Адрыяна
* Прыморскі Грынвіч
* Солтэйр
* Стоўнхендж і Эўбюры
* Комплекс фабрык у даліне ракі Дэруэнт
* Юрскае ўзбярэжжа

 |  |
| Паўночная Ірландыя | Дарога гігантаў |
| Уэльс | 
* Акведук Понткісілтэ
* Горнапрамысловы ландшафт Блэнавана
* Замкі Эдуарда I ва Уэльсе

 |
| Шатландыя | 
* Нью-Ланарк
* Помнікі неаліту на Аркнейскіх астравах
* Вал Антаніна
* Сент-Кілда
* Стары і Новы горад у Эдынбургу

 |
| Брытанскіязаморскіятэрыторыі | 
* Сент-Джордж
* Астравы Гоф і Інасесібл
* Трыстан-да-Кунья
* Хендэрсан

 |
Раймунд VII  (руск.) (бел. (справа) у прысутнасці караля Людовіка IX (злева) каецца перад царквой у асобе кардынала Рамена Банавентура  (руск.) (бел. (у цэнтры). Мініяцюра другой паловы XIII стагоддзя.
**Парыжскі дагавор 1229 года** (фр.: traité de Paris de 1229), вядомы таксама як **Дагавор у Мо** (фр.: traité de Meaux) — мірны дагавор, заключаны ў горадзе Мо, на паўночны ўсход ад Парыжа, 12 красавіка 1229 года паміж графам Тулузскім Раймундам VII  (руск.) (бел. і каралём Францыі Людовікам IX, які скончыў Альбігойскі крыжовы паход.

Па ўмовах дагавора Раймунд VII зноў прызнаваў сябе васалам караля Людовіка IX, губляў палову тэрыторый, перш за ўсё ўсе землі віконтаў Транкавеляў; Бакер і Каркасон станавіліся французскімі сенешальствамі. Яму таксама больш не належалі маркізат Праванс, гэта значыць зямлі цяперашніх дэпартаментаў Францыі Гар, Эро, Дром, Ваклюз і Од. За ім заставаліся Ажэн, Руэрг, частка Альбі і частка Керсі. Акрамя гэтага, ён абавязваўся выдаць сваю адзіную дачку Жанну  (руск.) (бел. (якой тады было дзевяць гадоў) за брата караля Альфонса дэ Пуацье, які і павінен быў успадкаваць усе яго землі; у выпадку, калі шлюб будзе бяздзетным, усе ўладанні адыходзілі французскай кароне. Гэта азначала канец самастойнага графства Тулуза. Раймунд таксама абавязваўся пераследваць на сваіх землях ератыкоў, выплаціць буйныя сумы шэрагу абацтваў, знесці ўмацаванні ў многіх гарадах і фінансаваць Тулузскі ўніверсітэт (заснаваны для ўзмацнення барацьбы з ерассю). На яго землях уводзілася інквізіцыя.

Паколькі Раймунд першапачаткова быў адлучаны ад царквы ў 1225 годзе, то падпісанню дагавора папярэднічала зневажальная сцэна пакаяння перад царквой, якую ён здзейсніў у Саборы Парыжскай Божай Маці, пасля чаго яго вярнулі ва ўлонне царквы.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
**Бяссцёкавае возера**, возера, якое не мае паверхневага і падземнага сцёку. Найчасцей тралляецца ў абласцях унутранага сцёку стэпавай і паўпустынных зон і ў абласцях развіцця шматгадовай мерзлаты. Расход вады ідзе праз выпарэнне, таму ў засушлівым клімаце ў Бяссцёкавым возеры назапашваюцца мінеральныя солі. Прамысловая здабыча кухоннай солі вядзецца ў азёрах Эльтон і Баскунчак, соды ў Дародінскім возеры (Расія), мірабіліту ў Салёным возеры (ЗША) і інш.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дубаў.

**Аляксандр Васільевіч Дубаў** (нар. 11 красавіка 1955, Вязнікі Уладзімірскай вобласці Расійскай Федэрацыі) — беларускі правазнаўца, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь. Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь. Дзяржаўны саветнік юстыцыі 3 класа.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт.

З 1981 года па 2000 год працаваў на розных пасадах у органах пракуратуры Віцебскай вобласці. З 2000 года — Віцебскі транспартны пракурор. З 2008 года — Мінскі транспартны пракурор. З 2012 года — першы намеснік Беларускага транспартнага пракурора. З 2014 года па 2019 год — намеснік Генеральнага пракурора Рэспублікі Беларусь.

Выбіраўся дэпутатам Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў 22-га склікання, дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь сёмага склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі».

Зноскі
------

1. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 15 красавіка 2021. Праверана 15 красавіка 2021.
2. ↑  Дубаў Аляксандр Васільевіч
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вясёлы.
**Вясёлы Пасёлак** — гістарычны раён Санкт-Пецярбурга. Размешчаны на правым беразе ракі Нявы. Уваходзіць у склад Неўскага раёна. З’яўляецца часткай гістарычнага раёна Правы бераг Нявы.

Знаходзіцца паміж Нявой, вуліцай Дыбенкі, праспектам Бальшавікоў і вуліцай Навасёлаў. Жыхары часцяком адносяць да Вясёлага Пасёлка раён на поўнач ад вуліцы Дыбенкі да вуліцы Калантай.

Праз Вясёлы Пасёлак працякае рака Акервіль.

На тэрыторыі раёна знаходзяцца муніцыпальныя акругі «Неўскі» і «Акервіль».

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
Лубрыканты ў аптэцы
**Лубрыкант** (лац.: lubrico — рабіць гладкім, слізкім) — матэрыял, які аблягчае трэнне, тое ж, што і змазка, у значэнні *матэрыял*.

У адрозненне ад шматзначнага тэрміна *змазка*, тэрмін *лубрыкант* мае тэхнічны характар. Вельмі часта ім пазначаюцца інтымныя гелі-змазкі. Звычайна лубрыканты — гэта рэчывы арганічнага паходжання, галоўным чынам розныя натуральныя і сінтэтычныя воскі. *Лубрыканты* таксама абараняюць слізістую абалонку ад з'яўлення мікратрэшчын і раздражнення, праз якія пранікаюць інфекцыі, здымаюць болевыя адчуванні і павялічваюць камфорт. Лубрыканты не маюць супрацьпаказанняў да ўжывання. У рэдкіх выпадках можа ўзнікнуць алергічная рэакцыя на некаторыя складнікі прадукту. Алергіі можна пазбегнуць — досыць правільна падабраць адпаведны сродак з больш за двухсот найменняў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Lubrifiant
**Краіназнаўства** — геаграфічная дысцыпліна, якая займаецца комплексным вывучэннем краін, сістэматызуе і абагульняе разнастайныя дадзеныя аб іх прыродзе, насельніцтве, гаспадарцы, культуры і сацыяльнай арганізацыі.

Асобны раздзел краіназнаўства, які гістарычна сфармаваўся ў Еўропе як адасобленая навуковая дысцыпліна - усходазнаўства.

Па прадмеце краіназнаўства збольшага перасякаецца з рэгіёназнаўствам (вывучэнне фактараў развіцця тэрытарыяльных супольнасцяў, геапалітычных, геаграфічных, эканамічных, сацыякультурных, канфесійных і інш. рэгіянальных груповак, краін і іх рэгіёнаў), аднак не з'яўляецца тоесным яму, бл выкарыстоўвае іншыя метады, што, у прыватнасці, адлюстроўваецца ў адрозненнях класіфікацыйных структур, якія выбудоўваюцца ў рамках краіна-і рэгіёназнаўства.

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн. 1999, С.442-443
Лубянская плошча, 1960 год.
**Лубянская плошча** (руск.: Лубянская площадь) — плошча ў цэнтры Масквы, непадалёк ад Чырвонай плошчы. Знаходзіцца паміж Тэатральным праездам, Мікольскай вуліцай, Новай плошчай, Лубянскім праездам, Мясніцкой вуліцай, вуліцай Вялікая Лубянка і Гарматнай вуліцай.

Гісторыя
--------

Назва Лубянка ўпершыню згадана ў летапісе у 1480 годзе, калі Іван III загадаў наўгародцам, выселеным у Маскву пасля падзення рэспублікі, сяліцца ў гэтым месцы. Менавіта пры ўдзеле наўгародцаў была пабудавана царква Святой Сафіі, па прыкладу Сафійскага сабора ў Ноўгарадзе, і менавіта яны назвалі гэты раён Лубянкай, у гонар Лубяніц — раёна Ноўгарада.

У 1926 годзе плошча была перайменаваная ў плошчу Дзяржынскага, у гонар Фелікса Дзяржынскага, заснавальніка ВЧК — савецкай службы дзяржбяспекі. Адначасова была пераназваная і вуліца Вялікая Лубянка ў вуліцу Дзяржынскага. У 1991 годзе плошчы было вернута ранейшая назва — Лубянская плошча.

Зноскі
------
**«Краі́на Белару́сь. Ілюстрава́ная гісто́рыя»** — беларуская кніга, выдадзеная накладам 3 000 асобнікаў.

Змест
-----

Кніга ўводзіць у свет нашай мінуўшчыны ад найстаражытнейшых часоў да пачатку XX стагоддзя. На яе старонках сустрэча з выдатнымі гістарычнымі асобамі, жыццё і побыт, вайсковыя перамогі і культурныя дасягненні беларусаў у розныя эпохі. У кнізе змешчаныя блізу дзвюх тысяч ілюстрацый, у тым ліку ўнікальныя летапісныя мініяцюры, сярэдневяковыя гравюры, рэдкія фотаздымкі. Шмат якія ілюстрацыі беларускаму чытачу дагэтуль былі невядомыя. Гісторыя краіны разглядаецца як частка агульнаеўрапейскага руху цывілізацыі.

Іншыя дадзеныя
--------------

Рэцэнзентамі кнігі з’яўляюцца доктар гістарычных навук Анатоль Грыцкевіч, доктар гістарычных навук Георгій Штыхаў. Кніга мела два выданні, выданне другое было дапрацавана. Выданню кнігі спрыялі Нацыянальная бібліятэка Рэспублікі Беларусь, Нацыянальны гістарычны музей Беларусі, Нацыянальны мастацкі музей Беларусі, Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва, Музей беларускага кнігадрукавання. Кніга выдадзена пры падтрымцы «BelSwissBank».

Зноскі
------

1. ↑  Краіна Беларусь. Ілюстраваная гісторыя **(нявызн.)**.  Knihi.by. Праверана 2 кастрычніка 2021.

Спасылкі
--------

* Краіна Беларусь на Радыё Свабода
*Lupinus angustifolius* — Тулузскі музей
**Лубін вузкалісты** (*Lupinus angustifolius*) — від кветкавых раслін сямейства Бабовыя (*Fabaceae*). Кармавая культура.

Апісанне
--------

Сцябло прамое, вышынёй 50-120 см. Лісце пальчата-складанае, чарговае, з вузкімі лісточкамі, якіх бывае 5-11. Кветкі матыльковага тыпу, жоўтыя, сабраны ў доўгіх верхавінных гронках, тычынкі усё зрослыя ў трубачку. Песцік сагнуты, схаваны ў лодачцы. У любінаў пераважае самаапыленне, хоць можа быць і перакрыжаванае апыленне насякомымі. Плод — боб, трохі членісты, вялікі, буры, на верхавіне з калючкай, пакрыты ўзорам. Бабы лёгка рэпаюцца пры паспяванні. Насенне бобападобнае, шэрае, са светлымі плямкамі. Корань стрыжневы, з вялікай колькасцю бакавых каранёў, якія распаўсюджваюцца глыбока ў глебу і маюць вялікую засваяльную здольнасць. Клубянькі ў лубіну вялікія; яны пакрываюць як галоўны корань, так і бакавыя. Лубін вузкалісты мае выдатную азотазасваяльную здольнасць.

Значэнне і выкарыстанне
-----------------------

Лубін вузкалісты часцей за ўсё вырошчваюць у пару  (укр.) (бел. на зялёнае ўгнаенне. Падобныя з ім лубін жоўты (*Lupinus luteus*) і *Lupinus albus*. Асабліва важнае значэнне набываюць безалкалоідныя формы любінаў, якія выкарыстоўваюцца на корм жывёле.

Распаўсюджанне
--------------

Расліна шырока распаўсюджана ва ўсіх міжземнаморскіх краінах, а таксама ў Малой Азіі, Закаўказзі і Іране. Інтрадукаваны ў Паўднёвай Афрыцы і Паўднёва-Заходняй Аўстраліі. Шырока культывуецца ў Паўночнай Еўропе (Германіі, Нідэрландах, Польшчы, Усходняй Еўропе), у паўднёва-ўсходняй частцы ЗША і ў Новай Зеландыі.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 77. — 160 с. — 2 350 экз.

Спасылкі
--------

* Zhukovsky, P.M. (1929). A contribution to the knowledge of genus Lupinus Tourn. *Bull. Apll. Bot. Gen. Pl.-Breed.*, Leningrad-Moscow, XXI, I:16-294.
* Gladstones, J.S. (1998). Distribution, Origin, Taxonomy, History and Importance. In: J.S. Gladstones et al. (eds.), *Lupin as Crop Plants. Biology, Production and Utilization*. 1-39.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779796875 |
**Англасаксы** — германскія плямёны саксаў, англаў, ютаў, фрэзаў і франкаў, якія пачалі перасяляцца на Брытанскія астравы (450?) пасля распаду Рымскай Імперыі. Англасаксы лічацца продкамі сучасных англічанаў. *Гл. таксама*: Белы дракон.

Перасяленне саксаў і англаў з тэрыторый сучаснага Шлезвіга-Гальштэйна і ютаў з Ютландыі пачалося ў 5 ст. Частка саксаў засталася на сваіх ранейшых тэрыторыях і (гл. Герцагства Саксонія) пашырала сваі ўладанні на поўдні і паўднёвым захадзе, некаторая частка англаў перасялілася пазней у паўночныя раёны сучанай Саксоніі-Анхальта. Канчаткі «-leben» і «-legen» ў назвах паселішчаў сведчаць аб іх заснаванні англамі. Асноўнай мэтай перасялення англаў і саксаў у Брытанію гісторыкі лічаць пошукі раманізаваным брытанскім насельніцтвам, пасля вываду апошніх рымскіх легіёнаў з Брытаніі (калі 410), абароны ад нападаў піктаў і шкотаў. Англы і саксы спачатку служылі раманізаванаму брытанскаму насельніцтву колішніх рымскіх правінцый на дагаворнай аснове (*foederati*), час ад часу ўздымалі паўстанні, і, нарэшце, падпарадкавалі сабе колішнія рымскія тэрыторыі ў заваяваннях пад кіраўніцтвам легендарных военачальнікаў Хенгіста і Хорса.

Гл. таксама
-----------

* Кердык
* Эдрэд

Спасылкі
--------

* Англосаксонская раса // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Энцыклапедычны лексікон · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11978403c · GND: 4002009-5 · NDL: 00560257 · NKC: ph118467 |
**Краўн-эфіры** (Краўн-злучэнні) — макрагетэрацыклічныя злучэнні, якія змяшчаюць у сваіх цыклах больш за 11 атамаў, з якіх не менш за чатыры - гетэраатамы, якія звязаныя паміж сабой этыленавымі масткамі.

Як правіла, гетэраатамам з'яўляецца атам кіслароду. Калі адзін або некалькі атамаў кіслароду замененыя атамамі азоту або серы, то злучэнні называюцца адпаведна азакраўн- або тыакраўн-эфірамі. Калі краўн-эфіры кандэнсаваныя з бензольнымі або цыклагексанавымі кольцамі, то яны адносяцца да бензакраўн- або цыклагексанкраўн-эфіраў. Атрыманы краўн-эфіры, якія змяшчаюць у цыкле атамы P, Si, As, а таксама амідныя, складанаэфірныя і некаторыя іншыя функцыянальныя групы.

Наменклатура
------------

Краўн-эфіры
У трывіяльных назвах краўн-эфіраў агульная колькасць атамаў у цыкле і колькасць гетэраатамаў пазначаюць лічбамі, якія ставяць перад і пасля слова «краўн». Паводле ІЮПАК краўн-эфіры ўяўляюцца як вытворныя цыклічных вуглевадародаў:

* **формула I** — 12-краўн-4; (1,4,7,10-тэтраоксацыклададэкан)
* **формула II** — 1,10-дыяза-18-краўн-6; (1,4,10,13-тэтраокса-7,16-дыязацыклаоктадэкан)
* **формула III** — 1,7-дытыа-15-краўн-5
* **формула IV** — дыбенза-18-краўн-6
* **формула V** — цыклагексана-15-краўн-5

Літаратура
----------

* Краўн-эфіры // БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн. 1999, С.466
**Казімі́р Пятро́віч Стэ́цкі** (20 верасня 1905, хутар Пад’ельнік, Барысаўскі павет, Мінская губерня — 16 жніўня 1984) — беларускі рэжысёр. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1965).

Біяграфія
---------

Скончыў Кіеўскі інстытут тэатральнага мастацтва ў 1936 годзе. Працаваў у тэатрах Беларусі: Польскім вандроўным (1929—1930), Лепельскім калгасна-саўгасным (1939—1941), Бабруйскім тэатры драмы і камедыі і Баранавіцкім абласным драматычным (1944—1945), Мазырскім ансамблі песні і танца (з 1946), Рэспубліканскім Доме народнай творчасці (з 1947). У 1958—1977 гадах рэжысёр на Рэспубліканскай студыі тэлебачання.

Творчасць
---------

Творчыя рысы найбольш раскрыліся ў жанрах грамадска-палітычнага тэлевяшчання, рэпартажах з месца падзей, тэленарысах. Сярод тэатральных пастановак: «Хто смяецца апошнім» Кандрата Крапівы, «Ірынка» Кузьмы Чорнага, «Не было ні гроша, ды раптам шастак» А. Астроўскага, «Сыночак» М. Меё і М. Энекена (1939—1941), «Урок жыцця» В. Галаўчынера (1945).

Літаратура
----------

* *Балыніна Л. І.* Стэ́цкі Казімір Пятровіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 238. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 128748 |
**П’ер-Жуль Мэн** (1810 — 1879) — французскі скульптар. Ён лічыцца піянерам сярод скульптараў-анімалістаў XIX стагоддзя.

Мэн зрабіў шэраг скульптур жывёл, пераважна свойскіх, у тым ліку коней, кароў і быкоў, авечак, коз, якія былі моднымі падчас Другой імперыі. Ён быў прадстаўніком школы французскіх анімалістаў, якая таксама ўключала Розу Банёр  (руск.) (бел. П'ера Луі Руіларда  (англ.) (бел. Антуан Луі Бары, Агюста Нікаля Каэна  (руск.) (бел. Франсуа Пампона  (англ.) (бел..

Яго працы ўпершыню паказаны ў Лондане Эрнеста Гамбартам  (англ.) (бел. у 1849. Мэн спецыялізаваўся на невялікіх бронзавых скульптурах, што тлумачыць той факт, чаму не адна з іх не стала грамадскай статуяй. Яго працы былі папулярныя сярод буржуазіі, існуе шмат копій кожнай скульптуры, якія часта ўпрыгожвалі вялікую колькасць прыватных дамоў таго часу. Пры гэтым якасць работ была даволі высокая.

З-за пладавітасці аўтара і шматлікіх копій яго прац, рыначная каштоўнасць скульптур Мэна не вельмі вялікая, да таго ж існуе многа падробак.

Некалькі прац скульптара захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь.

* Сабакі, якія напалі на дзіка. 1846Сабакі, якія напалі на дзіка. 1846
* Фламандская карова з цялём.1879Фламандская карова з цялём.1879

Зноскі
------

1. ↑  Pierre Jules Mène<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Pierre Jules Mene — ministère de la Culture.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2886420'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q384602'></a>
3. ↑  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011. Праверана 10 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
4. ↑  RKDartists Праверана 20 чэрвеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>

Літаратура
----------

* *Catalogue raisonné of Pierre-Jules Mêne* by Michel Poletti and Alain Richarme (Paris, 1998). Catalogues 240 models with a history of editions from 1838 to 1933; biography; context of life and work in Second Empire Paris (in French).

Спасылкі
--------

* Bronze sculpture by Pierre Jules Mene

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 14914520f · GND: 135530377 · ISNI: 0000 0000 6688 5033 · LCCN: no2008077862 · SUDOC: 124218407 · VIAF: 65224522 · ULAN: 500052969 |

 |
Яловы лес у Польшчы
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ельнікі.
**Яло́выя лясы́**, **е́льнікі** — фармацыя карэнных хвойных лясоў, у дрэвастоі якіх пераважае елка. Адносяцца да прыродна-прагрэсіўных эдыфікатараў, здольных укараняцца ў іншыя фітацэнозы і выцясняць іх. Пашыраны ва ўмераным поясе Паўночнага паўшар’я.

Беларусь
--------

Ельнік імшысты, Ліпічанская пушча, Беларусь
У Беларусі яловыя лясы займаюць плошчу каля 6,9 тыс. км², што складае каля 9,6 % усяго лесапакрытага абшара краіны. Пашыраны амаль па ўсёй тэрыторыі рэспублікі; часцей за ўсё ельнікі сустракаюцца на поўначы Беларусі (прыкладна 70 % усіх яловых лясоў краіны), дзе займаюць тэрыторыі, складзеныя гліністымі і суглінкавымі горнымі пародамі. 

Узрост тэхнічнай спеласці 81—90 гадоў. У выніку павышанай эксплуатацыі ў яловых лясах пераважаюць маладнякі. Прадукцыйнасць высокая, насаджэнні вышэйшых банітэтаў (Іа—II) складаюць каля 96 %. Ценевынослівасць елкі спрыяе фарміраванню насаджэнняў з высокай паўнатой, самкнутым полагам. 

Вылучаюць 12 тыпаў яловых лясоў: імшыстыя, кіслічньм, чарнічныя, арляковыя, даўгамошныя і інш. У напрамку з поўначы на поўдзень яловыя лясы істотна адрозніваюцца. Найбольш устойлівыя фітацэнозы характэрны для Паазер'я. Цёмнахваёвым ельнікам паўночнай часткі Беларусі ўласцівыя ў першым і другім ярусах бяроза і асіна, у падлеску — ядловец, бружмель. У больш паўднёвых раёнах краіны ў першым і другім ярусах яловых лясоў з’яўляецца дуб, ясень і граб, а ў падлеску — ляшчына, брызгліна, жаўтазель, ракітнік.

Па ўскраінах нізінных і пераходных балотаў растуць своеасаблівыя травяна-асотавыя і асотава-сфагнавыя яловыя лясы, якія выконваюць важную водарэгулюючую функцыю — садзейнічаюць устойліваму пераводу павярхоўных водаў у грунтавыя падземныя воды. У падлеску і ў наглебавым полазе гэтых лясоў пераважаюць расліны — гіграфіты.

Значэнне
--------

Яловыя лясы маюць вялікае прыродаахоўнае і гаспадарчае значэнне. Даюць высакаякасны будаўнічны матэрыял, сыравіну для цэлюлозна-папяровай прамысловасці, атрымання віскознага валакна, кармавых дражджэй, спірту, каніфолі і інш.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Яловыя лясы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).

Літаратура
----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Яловыя лясы на Вікісховішчы |

* Фізічная геаграфія Беларусі: Вучэб. дапам. / Пад рэд. Б. М. Гурскага, К. К. Кудло. — Мн.: Універсітэцкае, 1995. — 181 с. ISBN 985-09-0058-x
* Яловыя лясы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).
**Банджа́рская мова** (бандж.: Bahasa Banjar, بهاس بنجر) — мова банджараў, адна з малайска-палінезійскіх моў аўстранезійскай моўнай сям'і. Колькасць носьбітаў — 5,9 млн. Распаўсюджана ў Паўднёвым Калімантане, а ў якасці лінгва-франка амаль па ўсім інданезійскім Калімантане.

Вельмі блізкая да малайскай мовы, і паводле розных класіфікацый уключаецца або ва ўласна малайскую падгрупу (Local Malay), або ў вышэйстаячую малайска-чамскую галіну (малаічную, Malayic) заходнезондскай зоны.

У якасці пісьменасці выкарыстоўваецца мадыфікаваны арабскі алфавіт джаві і лацініца.

Фаналагічныя звесткі
--------------------

Вакалізм прадстаўлены пяццю галоснымі /a, i, u, e, o/ (у некаторых дыялектах — толькі трыма).

Звесткі пра дыялекты
--------------------

Вылучаюць два асноўныя дыялекты — верхні рачны (Banjar Hulu) і ніжні рачны (Banjar Kuala).

Спасылкі
--------

* Банджарская мова ў *Ethnologue. Languages of the World*.

Вікіпедыя

Вікіпедыя мае **раздзел**, напісаны  

***Tungkaran Tatambaian банджарскай***



Лагатып «Вікіслоўнікі»Лагатып «Вікіслоўнікі»
У Вікіслоўніку спіс слоў банджарскай мовы змяшчаецца ў катэгорыі ***«Банджарская мова»***

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85011543 |
**Рэйк’явікскі ўніверсітэт** (ісл.: Háskólinn í Reykjavík) — ісландская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у Рэйк’явіку.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Гэта буйнейшы прыватны ўніверсітэт у Ісландыі. Ён заснаваны Гандлёвай палатай, Федэрацыяй прамысловасці і Канфедэрацыяй працадаўцаў Ісландыі. Яго не варта блытаць з Універсітэтам Ісландыі, які таксама знаходзіцца ў Рэйк’явіку.

Універсітэт складаецца з сямі акадэмічных дэпартаментаў у дзвюх школах. У рамках школы сацыяльных навук ёсць юрыдычны дэпартамент, дэпартамент дзелавога адміністравання, дэпартамент спартыўных навук і дэпартамент псіхалогіі. У рамках тэхналагічнай школы ёсць дэпартамент камп'ютэрных навук, дэпартамент інжынерыі і дэпартамент прыкладной інжынерыі. 

Універсітэт двухмоўны (англійская і ісландская мовы).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

Зноскі
------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | GND: 6028651-9 · ISNI: 0000 0004 0643 5232 · LCCN: no2016074035 · Microsoft: 123185442 · VIAF: 298145003306361301015 |

| ⛭Універсітэты Ісландыі |
| --- |
| 
* Біфросцкі ўніверсітэт
* ‎Ісландскі сельскагаспадарчы ўніверсітэт
* ‎Ісландскі ўніверсітэт мастацтваў
* Ісландскі ўніверсітэт
* Рэйк’явікскі ўніверсітэт
* Універсітэт Акурэйры
* Хоўларскі ўніверсітэт

 |