recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Вера Маратаўна Пішчэйка** (нар. 23 сакавіка 1973, Віцебск) — беларуская спартсменка. Майстар спорту СССР, майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа.
Бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы 1993 года ў камандных спаборніцтвах і фіналу Кубка свету 1993 года ў сінхронных скачках.

Біяграфія
---------

У 1994—1999 гг. — трэнер нацыянальнай каманды Рэспублікі Беларусь па скачках на батуце. З 1999 года — трэнер-выкладчык аддзялення скачкоў на батуце Віцебскай спецыялізаванай дзіцяча-юнацкай школы алімпійскага рэзерву № 2.

Літаратура
----------

* Пищейко Вера Маратовна // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 2. — С. 298.
* Пищейко Вера Маратовна // Спортивная энциклопедия Беларуси / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Минск : БелЭн им. П. Бровки, 2005. — С. 337.
**Былі́на** — адзін з эпічных жанраў даўняй народнай паэзіі. Узніклі быліны ў Старажытнай Русі, шырока бытавалі на працягу XI—XVI стст. але запісвацца пачалі толькі з XVII ст. У былінах, якія выконваліся рэчытатывам, услаўляліся народныя героі — асілкі-волаты, абаронцы рускай зямлі ад нашэсця ворагаў, увасабляліся ідэі патрыятызму і дэмакратызму. Для быліны характэрныя своеасаблівыя моўна-выяўленчыя сродкі (частае выкарыстанне пастаянных эпітэтаў, паўтораў), кампазіцыя (наяўнасць зачыну, апавядальнай часткі і канцоўкі), рытміка (г. зв. былінны верш) і інш. Існуе цэлы шэраг жанравых разнавіднасцей былінаў: гераічныя, казачныя, сацыяльна-бытавыя, сатырычныя і інш. Быліны ствараліся, бытавалі калісьці і на тэрыторыі Беларусі, аднак як жанр у выніку пэўных гістарычных прычын зніклі тут вельмі рана. Сляды быліннага эпасу захаваліся толькі ў казках на былінныя сюжэты, песнях быліннага складу, асобных фрагментах беларускіх былінаў. Спроба адрадзіць гэты жанр у ХХ стагоддзі (напрыклад, у творчасці расійскага паэта I. Сяльвінскага) поспеху не мела.

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Быліна на Вікісховішчы |

* Зборнік былін.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
**Фа́ўна** (лац.: Fauna — багіня лясоў і палёў, апякунка жывёльных статкаў у рымскай міфалогіі) — сукупнасць усіх відаў жывёл, якія жывуць на пэўнай тэрыторыі. Тэрмін прымяняецца да жывёл розных сістэматычных катэгорый, аб’яднаных агульнасцю месца пражывання і спосабу жыцця.

Фаўна Зямлі налічвае не менш за 1,5 млн відаў, пры гэтым штогод адкрываюцца і апісваюцца тысячы новых відаў.

Гл. таксама
-----------

* Флора

Літаратура
----------

* Экалагічны слоўнік — Экологический словарь: Кніга для вучняў. Мн.: Народная асвета, 1993. — ISBN 5-341-00761-1.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Britannica (11-th) · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX527383 · Microsoft: 125471540 · NKC: ph114529 |
**Эндэ** (індан.: Ende) — горад на поўдні вострава Флорэс у інданезійскай правінцыі Усходняя Нуса-Тэнгара. Насельніцтва (2021 г.) — 93 894 чал.

Геаграфія
---------

Эндэ знаходзіцца за 1640 км на паўднёвы ўсход ад Джакарты, сталіцы Інданезіі. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам аднайменнага раёна правінцыі Усходняя Нуса-Тэнгара. Горад месціцца на пагорыстай раўніне паміж паміж горнымі камлюкамі. Клімат трапічны з выразнымі вільготным і сухім сезонамі. Сярэднегадавая тэмпература +26,1 °C.

Гісторыя
--------

Некаторыя даследчыкі лічаць, што Эндэ быў вядомы ўжо ў сярэдзіне XIV ст. у яванскай імперыі Маджапахіт. Карэнныя насельнікі мясцовасці — аўстранезійскае племя эндэ-ліё. Паводле іх міфалогіі, Эндэ сапраўды быў заснаваны выхадцамі з Маджапахіта і Кітая.

Землеўладальнік Амбу Нгобэ стаў пачаткоўцам дынастыі мясцовых раджаў, якія стварылі на поўдні вострава Флорэс дзяржаву з цэнтрам у Эндэ. У 1793 г. яны заключылі саюз з галандцамі. Важную ролю ў развіцці горада адыгралі *топас* або *ларантукейрас*, партугала-флорэскія крэолы з усходу вострава.

У 1854 г. дзяржава Эндэ трапіла ў залежнасць ад Галандскай Ост-Індскай кампаніі. З 1915 г. дзейнічала афіцыйнае каланіяльнае кіраванне Галандскай Ост-Індыі. У 1934—1938 гг. у Эндэ ў высылцы знаходзіўся Сукарна. У 1947 г. улады незалежнай Інданезіі канчаткова ліквідавалі манархію.

Эканоміка
---------

Эндэ — цэнтр вытворчасці і перапрацоўкі кавы, важны транспартны цэнтр на поўдні Флорэса. Развіваецца турызм.

Спасылкі
--------

 Ende даведнік на сайце *Wikivoyage*

* Афіцыйная старонка Архівавана 1 жніўня 2021.
* Турыстычныя славутасці
Змешванне цэменту з пяском
**Цэмент** (лац.: caementum — друз) — парашкападобнае вяжучае рэчыва, здольнае ўтвараць з вадой (воднымі растворамі солей або іншымі вадкасцямі) пластычную масу, што з часам загусае і пераходзіць у каменападобны стан.

У залежнасці ад сыравіны і спосабу атрымання адрозніваюць віды цэменту:

* портландцэмент і яго разнавіднасці (шлакавы і пуцалаваны);
* гліназёмісты;
* расшыральны і шэраг спецыяльных марак (напрыклад, кіслотатрывалы).

Прамысловая вытворчасць з 19 стагоддзя. Найбольш пашыраны портландцэмент — прадукт тонкага памолу, атрыманы абпальваннем да спякання (тэмпература каля 1450 °C) вапняку і гліны (суадносіны 3:1). Каб палепшыць тэхнічныя ўласцівасці, пры памоле да клінкеру дадаюць каля 3; двухводнага гіпсу і каля 15 % актыўных мінеральных дабавак (дыятаміту, трэпелу, доменнага грануляванага шлаку). Якасць цэменту вызначаецца тонкасцю памолу, тэрмінам ахоўвання і маркай (характарыстыкай трываласці пры сцісканні стандартных узораў) — абазначаецца лічбамі 200, 300, 400, 500, 600 і 700. Чым вышэй марка, тым больш трывалы выраб на яго аснове.

У Беларусі выпускаецца прадпрыемствамі «Ваўкавыскцэментнашыфер», «Крычаўцэментнашыфер».

Літаратура
----------

* *Кавалёў Я. М.* Цэмент // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Цэмент на Вікісховішчы |



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX525894 · BNF: 119757055 · GND: 4067574-9 · LCCN: sh85021731 · LNB: 000074350 · Microsoft: 523993062, 2910556879 · NDL: 00570636 · NKC: ph119096 · SUDOC: 027790223 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хромчанка.
**Кузьма Рыгоравіч Хромчанка** (25 кастрычніка 1929, п. Калінаўка, Краснапольскі раён, Магілёўская вобласць — 25 кастрычніка 2009) — беларускі літаратуразнавец, літаратурны крытык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Хадзіў у школы ў Вялікіх Хутарах і Гарадзецкай (1935-41), у Краснапольскую сярэднюю школу (1943-47). Скончыў літаратурны факультэт Магілёўскага педагагічнага інстытута (1951). Выкладаў беларускую мову і літаратуру ў Дзятлаўскай сярэдняй школе (Гродзенская вобласць, 1951—1953). Вучыўся ў аспірантуры (1953—1956), працаваў навуковым супрацоўнікам, вучоным сакратаром Інстытута літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР (1956—1966). З 1966 г. на выкладчыцкай рабоце ў Беларускім дзяржаўным універсітэце, дацэнт кафедры беларускай літаратуры. Кандыдат філалагічных навук. Член СП БССР (1983). Жыў у Мінску.

Навуковыя працы
---------------

У друку выступаў з рэцэнзіямі і літаратурна-крытычнымі артыкуламі з 1957 г. Аўтар манаграфій «Піліп Пестрак: Жыццё і творчасць» (1960), «Беларуская мастацкая проза (канец XIX — пачатак XX ст.)» (1979), навукова-папулярнай кнігі «За шчасце зямное» (1966).

Даследаваў праблемы гістарычнага развіцця беларускай прозы, пытанні тэксталогіі, мастацкага перакладу, літаратурных узаемасувязей.

Зноскі
------

1. ↑  Czech National Authority Database Праверана 17 лютага 2024.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 18 лютага 2024.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
3. ↑  Czech National Authority Database Праверана 19 лютага 2024.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>

Літаратура
----------

* Кузьма Рыгоравіч Хромчанка // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.
* Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. — Мінск, 1995. — Т. 6. — С. 202—203

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: js20241214579 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кшаптоўскі.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сабала.

Помнік Яну Кшаптоўскаму ў Закапанэ
**Ян Кшаптоўскі** ці **Саба́ла, Саба́лік** (польск.: Jan Krzeptowski, Sabała, Sabalik, 26 студзеня 1809 года, Касцяліска — 8 снежня 1894 года, Закапанэ, Аўстра-Венгрыя) — польскі паэт, гуральскі пясняр, расказчык і музыкант, горны праваднік. Прозвішча «Кшаптоўскі» Ян узяў сабе ў сталым узросце. Ян, як і многія гуралі таго часу, жыў пад мянушкай «Сабала, Сабалік» і паходзіў з гуральскага роду Гансяніцаў.

Біяграфія
---------

Ян Кшаптоўскі нарадзіўся 26 студзеня 1809 года ў вёсцы Касцяліска (сёння ў Малапольскім ваяводстве). У маладосці Ян займаўся браканьерствам. Удзельнічаў у Хахалоўскім паўстанні, за што быў асуджаны аўстрыйскім судом і пэўны час знаходзіўся ў зняволенні. Пакінуўшы паляўнічы промысел, Ян стаў займацца музычнай дзейнасцю і суправаджаў турыстаў у Татрах. Суправаджаў Цітуса Халубінскага ў яго краязнаўчых даследаваннях і дапамагаў мастаку Станіславу Віткевічу у яго падарожжах па гарах. Станіслаў Віткевіч у сваіх сачыненнях называў Яна Кшаптоўскага «Гамерам Татраў».

Апошнія гады свайго жыцця Ян Кшаптоўскі пражываў у Закапанэ ў пансіянаце Ванды Лільпаповай. Ян Кшаптоўскі памёр 8 снежня 1894 года і быў пахаваны на могілкі заслужаных ў Закапанэ.

Сачыненні
---------

Са слоў Яна Кшаптоўскага былі запісаны гуральскія казкі, байкі і песні, якія папулярызавалі Станіславаў Віткевіч і Генрых Сянкевіч. Некаторыя сачыненні Яна Кшаптоўскага былі выдадзены асобнымі кнігамі:

* Bajki według opowiadań Jana Sabały Krzeptowskiego z Kościeliska, Bronisław Dembowski, 1892
* Sabała. Portret, życiorys, bajki, powiastki, piosnki, melodie, Andrzej Stopka Nazimek, 1897.

Памяць
------

* У 1903 годзе Яну Кшаптоўскаму і Цітусу Халубінскаму быў пастаўлены помнік на скрыжаванні вуліц Халубінскага і Замойскага,
* Ян Кшаптоўскі згадваўся ў сачыненнях Генрыка Сянкевіча (Sabałowa bajka), Станіслава Віткевіча (Na przełęczy), Казімежа Пшэрвы-Тэтмаера (Legenda Tatr), Уладзіслава Оркана (Przez co Sabała omijał jarmark w Kieżmarku) і Ялю Курака (Księga Tatr).
* Імем Яна Кшаптоўскага названы вуліцы ў Закапанэ, Быдгашча, Кракаве, Лодзі і Яленяй Гуры.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Maciej Pinkwart: Zakopane w 3 dni. Warszawa: Sport i turystyka — MUZA SA, 2004. ISBN 83-7319-579-3.
* Wiesław A. Wójcik: Sabała. Zakopane: Wydawnictwo Tatrzańskiego Parku Narodowego, Wyd. I, 2009. ISBN 978-83-61788-01-0.
* Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka Encyklopedia Tatrzańska. Poronin: Wydawnictwo Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Ян Кшаптоўскі на Вікісховішчы |

* Помнік Яну Кшаптоўскаму і Цітусу Халубінскаму ў Закапанэ Архівавана 6 красавіка 2011.  (польск.)
* Homer Tatr. Jan Krzeptowski (Sabała)  (польск.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: jan-krzeptowski-sabala-1809-1894-gawedziarz-muzykant-spiewak · Sejm-Wielki.pl · Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1013904419 · ISNI: 0000000123586153 · LCCN: n88273084 · NUKAT: n97001494 · VIAF: 71806512 |
**Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар бернардзінцаў** — колішні каталіцкі культавы комплекс у гарадскім пасёлку Глуску. Сёння на месцы касцёла месціцца гарадскі стадыён.

Гісторыя
--------

Аляксандр Палубінскі ў 1662 годзе фундаваў сродкі на будаўніцтва драўлянага касцёла святога Антонія кляштара бернардзінцаў.

У 1667 годзе сойм пацвердзіў выдзяленне Аляксандрам Палубінскім «месца на касцёл, кляштар і сад» айцам бернардзінцам у Глуску-Дубровіцкім. У тым жа годзе быў пабудаваны новы мураваны касцёл (Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі). З 1744 года тут дзейнічае Глуская парафія (у Бабруйскім дэканаце). З 1781 года створана парафіяльная школа (у 1790 годзе было 15 вучняў).

У 1832 годзе пасля паўстання 1830 года кляштар бернардзінцаў быў скасаваны, а касцёл стаў парафіяльным.

У 1935 годзе касцёл быў забраны ў вернікаў. Былы касцёл ператварыўся ў склад стружкавай арцелі, дзе неўзабаве адбыўся пажар. Падчас Другой сусветнай вайны немцы ў былым касцёле зрабілі склад боепрыпасаў, а пры адступленні ў 1944 годзе склад узарвалі. У выніку выбухаў абрынуліся купал і скляпенні над алтарнай часткай. Пазней парэшткі касцёла былі ўтылізаваны на будматэрыялы.

З 1996 года некалькі сезонаў археалагічныя даследаванні сістэматычна праводзіліся пад кіраўніцтвам І. Ганецкай.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Касьцёл бернардынскі **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 21 ліпеня 2021. Праверана 23 лютага 2020.

Спасылкі
--------

* Глуск | Касцёл і кляштар бэрнардынаў
Краіны, якія маюць статус MNNA.
**«Асноўны саюзнік па-за НАТА»** (англ.: Major Non-NATO Ally або *MNNA*) — азначэнне ўрада Злучаных Штатаў Амерыкі, якое характарызуе выключна цесныя стратэгічныя і ваенныя адносіны з краінамі, якія не з’яўляюцца членамі НАТА. Увядзенне падобнага статусу ў двухбаковых адносінах вызначае прыярытэтнасць развіцця адносін ЗША з гэтымі краінамі, у тым ліку, магчымасць удзелу ў сумесных абаронных ініцыятывах, магчымасць правядзення сумесных даследаванняў ваеннага характару, удзел у шэрагу абмежаваных контртэрарыстычных мерапрыемствах, пастаўка абмежаваных відаў узбраення, сумесны ўдзел у касмічных праектах. Статус MNNA быў заканадаўча вызначаны ў 1989 годзе. Наяўнасць статусу не вызначаецца ўваходжаннем краін у тыя ці іншыя ваенныя блокі.

Статус MNNA станам на сакавік 2023 года маюць

* Аўстралія Аўстралія
* Аргенціна Аргенціна
* Бахрэйн Бахрэйн
* Егіпет Егіпет
* Ізраіль Ізраіль (мае больш высокі статус *асноўнага стратэгічнага партнёра*)
* Іарданія Іарданія
* Кувейт Кувейт
* Марока Марока
* Новая Зеландыя Новая Зеландыя
* Пакістан Пакістан
* Паўднёвая Карэя Паўднёвая Карэя
* Тайвань Тайвань (на спецыяльных умовах)
* Тайланд Тайланд
* Туніс Туніс
* Філіпіны Філіпіны
* Японія Японія

Краіны-кандыдаты

* Грузія Грузія
* Малдова Малдова
* Украіна Украіна

Нейкі час мелі статус

* Афганістан Афганістан (2012—2022)

Зноскі
------

1. ↑  Title 10, section 2350a of U.S. Code Архівавана 21 ліпеня 2012.
2. ↑  "Bahrain Joins Iran in Opposing Strike". *Fox News*. Associated Press. August 18, 2002. Праверана July 7, 2012.
3. ↑  "US tightens military relationship with Kuwait". Associated Press. January 15, 2004. Праверана July 7, 2012.
4. ↑  "US rewards Morocco for terror aid". *BBC News*. June 4, 2004. Праверана July 7, 2012.
5. ↑  22 USC 2321k: Designation of major non-NATO allies  (англ.)
6. ↑  "Bush 'upgrades' Philippines". *CNN*. May 20, 2003. Праверана July 7, 2012.
7. ↑  S.2277 — Russian Aggression Prevention Act of 2014
8. ↑  Enduring Strategic Partnership Agreement between the Islamic Republic of Afghanistan and the United States of America Архівавана 21 чэрвеня 2014.
9. ↑  "Hillary Clinton says Afghanistan 'major non-Nato ally'". *BBC News*. July 7, 2012. Праверана July 7, 2012.
10. ↑
**Касцёл Святога Яна Евангеліста і кляштар піяраў** — колішні каталіцкі культавы комплекс у гарадскім пасёлку Любэшыў, Украіна.

Гісторыя
--------

У 1686 годзе вялікі маршалак літоўскі граф Ян Караль Дольскі заснаваў калегіум айцоў піяраў.

Згодна з даследаваннямі Р. М. Шарацюка, будаўніцтва першага драўлянага касцёла ў гонар святога Апостала Яна Евангеліста пачалося 10 красавіка 1689 года Антоніем Машынскім. Унутры яго размяшчаліся пяць алтароў.

У 1745 годзе пачалося будаўніцтва мураванага касцёла піяраў, якое працягвалася да 1762 года. Папа Рымскі асабіста кантраляваў гэтае будаўніцтва, паколькі ў Любяшове амаль 20 гадоў знаходзілася рэзідэнцыя яго нунцыя.

Касцёл і кляштарныя пабудовы моцна пацярпелі падчас падзей Першай сусветнай вайны. У міжваенны перыяд на тэрыторыі Польшчы праводзіліся маштабныя працы па рэстаўрацыі архітэктурных помнікаў.

У савецкія часы ён быў зруйнаваны. Уладамі было прынята рашэнне не аднаўляць яго, а цалкам знесці, што і адбылося 17 ліпеня 1969 года.

Архітэктура
-----------

У плане любяшоўскі Касцёл Святога Яна Евангеліста ўяўляў сабой крыж, меў па баках дзве капліцы і чатыры франтоны, кожны з якіх завяршаўся вялікім жалезным крыжам.

На першых вядомых фота Любяшова (1910—1914), дзе будынкі зафіксаваны яшчэ без атрыманых падчас вайны пашкоджанняў, касцёл ужо быў без вежаў і некаторага зафіксаванага на абмерным чарцяжы дэкору. Калі вежы былі разабраны (і ці былі ўвогуле дабудаваны) — невядома.

Перад касцёлам знаходзіліся дзве каменныя калоны, на якіх стаялі каменныя фігуры Маці Божай (ласкавай) і Іосіфа (Абручніка). Побач знаходзілася драўляная званіца, у якой было чатыры званы: самы вялікі звон меў вагу 1677 фунтаў, сярэдні — 300, меншы — 206 і самы маленькі — усяго 60.

* 
* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Касцёл Св. Яна Евангелiста кляштара пiяраў **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 23 ліпеня 2021. Праверана 25 лютага 2020.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Карпіцкі.

**Ягор Карпіцкі** (нар. 27 лістапада 2003, Віцебск) — беларускі футбаліст, нападнік расійскага клуба «Крылы Саветаў» з Самары і нацыянальнай зборнай Беларусі.

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец салігорскага «Шахцёра», з 2020 года пачаў выступаць за дубль клуба. У сезоне 2021 замацаваўся ў дублі і з 39 галамі стаў найлепшым бамбардзірам першынства дублёраў. З лета 2021 года стаў таксама прыцягвацца да асноўнай каманды. Дэбютаваў за «Шахцёр» 19 ліпеня 2021 года ў матчы Кубка Беларусі супраць «Узды» (3:0), калі выйшаў на замену ў першым тайме, а ў дадатковы час адзначыўся голам. 21 жніўня ўпершыню згуляў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену на 84-й хвіліне ў матчы з мазырскай «Славіяй» (4:0). У далейшым працягваў з’яўляцца ў асноўнай камандзе, дзе заставаўся на лаўцы запасных або выхадзіў на замену.

Сезон 2022 пачынаў у дублі салігорскага клуба, а ў красавіку быў пераведзены ў петрыкаўскі «Шахцёр». Замацаваўся ў складзе петрыкаўскай каманды, за 8 матчаў забіў 10 галоў, узначальваў спіс бамбардзіраў Першай лігі. У чэрвені 2022 года быў вернуты ў асноўную каманду салігарчан, дзе стаў рэгулярна з’яўляцца ў складзе, пераважна выходзячы на замену.

У 2023 годзе замацаваўся ў асноўным складзе «Шахцёра», дзе стаў рэгулярна забіваць, за 13 гульняў чэмпіянату адзначыўся 12 галамі. У ліпені 2023 года перайшоў у самарскія «Крылы Саветаў».

Міжнародная кар’ера
-------------------

У кастрычніку 2021 года гуляў за юніёрскую зборную Беларусі (да 19 гадоў) у кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Еўропы.

21 верасня 2022 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі, выйшаўшы на замену ў другім тайме таварыскага матча супраць Расіі (1:6).

12 кастрычніка 2023 года ўпершыню згуляў за нацыянальную зборную Беларусі, калі выйшаў на замену ў канцы адборачнага матча чэмпіянату Еўропы 2024 супраць Румыніі (0:0).

Дасягненні
----------

* Беларусь 01Чэмпіён Чэмпіён Беларусі: 2021
* Беларусь Уладальнік Суперкубка Беларусі: 2023

Статыстыка выступленняў
-----------------------

| Сезон | Дывізіён | Клуб | Краіна | Матчы | Галы |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2020 | дубль | Шахцёр (Салігорск) | Беларусь | 2 | 1 |
| 2021 | Д1 | Шахцёр (Салігорск) | Беларусь | 3 | 0 |
| 2022 (пач.) | дубль | Шахцёр (Салігорск) | Беларусь | 2 | 5 |
| 2022 (1) | Д2 | Шахцёр (Петрыкаў) | Беларусь | 8 | 10 |
| 2022 (2) | Д1 | Шахцёр (Салігорск) | Беларусь | 16 | 3 |
| 2023 (1) | Д1 | Шахцёр (Салігорск) | Беларусь | 13 | 12 |
|

Крыніцы
-------

1. 1 2  Egor Karpitskiy // Transfermarkt — 2000.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. 1 2
3. ↑  От "Сморгони" и "Волны" до "Осиповичей" и "Молодечно". Заявки команд первой лиги (руск.). *football.by* (8 красавіка 2022). Праверана 18 кастрычніка 2023.
4. ↑  Карпицкий представлен в качестве игрока "Крыльев Советов" (руск.). *football.by* (15 ліпеня 2023). Праверана 16 ліпеня 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · National Football Teams.com · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) · Прэсбол |
**Макс Складаноўскі** (30 красавіка 1863, Берлин — 30 лістапада 1939) — нямецкі вынаходнік, адзін з першых кінавытворцаў.

У 1895 годзе прадэманстраваў разам з братам серыю кінафрагментаў «Зімовы сад[de]». Стужка знаходзіцца ў грамадскім набытку.

Кінафрагменты
-------------

### Бокс з кенгуру

Фільм зняты ў цырку Батча. Працягласць 16 ± 1 с.

### Жанглёр

Кінафрагмент з жанглёрам Сільвестрам Шэферам у галоўнай ролі. Працягласць 19 с.

### Барцы ў рынгу

Кінафрагмент з удзелам культурыста Юджына Сендова і барца Грэйнера. Працягласць 19 с.

### Камарынская

Адлюстраваны танец камарынская[ru]. Працягласць фільма ― 17 секунд.

### Смешны турнік

Працягласць фільма ― 20 секунд.

### Змеепадобная танцорка

«Змеепадобная танцорка» (ням.: Die Serpentintänzerin) — кінафрагмет з удзелам танцаўшчыцы Анцыён. Працягласць 20 ± 1 с.

Крыніцы
-------



| ⛭Фільмы Макса Складаноўскага?! |
| --- |
| 
* Бокс з кенгуру
* Жанглёр
* Змагар
* Змеепадобны танцор
* Камарынская
* Смешны турнік

 |
**Драгіньян** (фр.: Draguignan) — горад у французскім дэпартаменце Вар, рэгіён Праванс — Альпы — Лазурны Бераг. Супрэфектура аднайменнай акругі.

Геаграфія
---------

Знаходзіцца за 25 км ад марскога ўзбярэжжа Міжземнага мора.

Драгіньян, «вежа Пчаляра»

Гісторыя
--------

Драгіньян упершыню згадваецца ў 909 годзе. У часы Сярэднявечча паселішча было невялікай вёскай, якая жыла ў асноўным дзякуючы вырошчванню аліўкаў і вінаграду. Падчас пачатку Французскае рэвалюцыі мястэчка стала прэфектурай дэпартамента Вар, нягледзячы на тое, што яно не з’яўлялася самым вялікім яго паселішчам. Меў такі статус аж да 1974 года.

Славутасці
----------

* Музей артылерыі
* Музей мастацтваў і народных традыцый
* Царква Святога Міхаіла
* Царква Дзевы Марыі

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг Германіі Тутлінген, Германія

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Драгіньян
* Сайт горада Архівавана 25 мая 2011.
**Павел Валер’евіч Сітко** (нар. 17 снежня 1985, Рэчыца, БССР) — былы беларускі футбаліст, паўабаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Беларусі (2008—2013).

Кар’ера
-------

### Клубная

Выхаванец рэчыцкага футбола, потым перайшоў у «Віцебск», дзе дарос да ўзроўня нацыянальнай зборнай.

У 2009 перайшоў у салігорскі «Шахцёр», дзе стаў трывалым іграком асновы. Звычайна выступаў на пазіцыі левага паўабаронцы (мог выступаць як правы або цэнтральны паўабаронца). Асабліва добра ў Паўла атрымаўся пачатак сезону 2013, калі ён доўгі час узначальваў спіс лепшых бамбардзіраў чэмпіянату, але потым, перастаўшы забіваць, саступіў першынство Віталю Радзівонаву.

У снежні 2014 года падпісаў двухгадовы кантракт з «Гомелем». У складзе «Гомеля» хутка замацаваўся на пазіцыі левага паўабаронцы. Застаўся ў «Гомелі» і ў сезоне 2015, нягледзячы на фінансавыя праблемы клуба. Стаў адным з лідараў гомельскай каманды, за паўгады забіўшы 4 галы ў чэмпіянаце. У ліпені 2015 года з-за нявыплат з боку клуба звярнуўся ў АБФФ, а неўзабаве па ўзаемнай згодзе пакінуў «Гомель».

У жніўні 2015 года стаў іграком мазырскай «Славіі». Хутка замацаваўся ў якасці асноўнага левага паўабаронцы мазырскага клуба.

У студзені 2016 года зноў стаў іграком «Гомеля», які па выніках сезону 2015 пакінуў Вышэйшую лігу. Стаў капітанам каманды і ў якасці травалага іграка асновы прывёў «Гомель» да перамогі ў Першай лізе, толькі канец сезону прапусціў з-за траўмы. Пачатак сезону 2017 прапусціў з-за траўмы, пазней замацаваўся ў стартавым складзе на пазіцыі левага паўабаронцы. У другой палове сезону страціў месца ў аснове. У снежні 2017 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Гомель».

Пасля зыходу з гомельскай каманды пакінуў футбол, заняўшыся бізнесам у Рэчыцы.

### Міжнародная

З 2008 года выступаў за нацыянальную зборную Беларусі. 15 кастрычніка 2008 года забіў свой першы гол за зборную — у браму зборнай Англіі.

Дасягненні
----------

* Сцяг Беларусі 02Сярэбраны прызёр Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (4): 2010, 2011, 2012, 2013
* Сцяг Беларусі Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2016

Зноскі
------

1. ↑  Pavel Sitko // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Pavel Sitko // FBref.com<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56239490'></a>
3. ↑  Футбол. «Гомель» заключил двухлетние контракты с Павлом Ситко и Николаем Романюком
4. ↑  Близнюк, Данилов, Ситко, Савостьянов и Гаврилович обратились в АБФФ с претензиями к «Гомелю»
5. ↑  Павел Ситко и Алексей Гаврилович расстались с «Гомелем»
6. ↑  Тур 17. Анонс. «Гомелю» грозит снятие очков
7. ↑  Павел Ситко подписал однолетний контракт с «Гомелем»
8. ↑  Ситко, Афоаква, Адомако и еще четыре игрока покинули "Гомель"
9. ↑  Куда пропал Паша Ситко – белорус, забивший обалденный гол в ворота сборной Англии?

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · eu-football.info (ігрок) · FBref.com · FootballDatabase.eu · Kooora · National Football Teams.com · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
**Тургаяк** (руск.: Тургоя́к) - пасёлак (да 2004 - пасёлак гарадскога тыпу) у Расіі ў Чалябінскай вобласці. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад Міяскай гарадской акругі. Насельніцтва - 2618 чалавек (2010). Працягласць пасёлка з поўначы на поўдзень - 4,5 км, з захаду на ўсход - 2 км. У пасёлку трыццаць восем вуліц.

Пасёлак размешчаны на ўсходнім схіле Ільменскіх гор, паміж усходнім берагам возера Тургаяк і заходнім берагам ракі Міяс, за 18 км на поўнач ад чыгуначнай станцыі Міяс I. Непадалёк ад пасёлка знаходзіцца Ільменскі запаведнік.

Пасёлак вядомы з 1761 года як жалезны руднік залатавустаўскіх заводаў.

Зноскі
------
Пачатак: *Bose gozpodi miloztiuv’i…*
**Фрэйзінгенскія ўрыўкі**, таксама **Брыжынскія ўрыўкі**, састарэлае **Фрэйзінгенскі рукапіс** (славенск.: Brižinski spomeniki) — тры рэлігійныя тэксты на старажытнаславенскай мове, запісаныя лацініцай у X—XI стагоддзях. Уваходзяць у пергаментны рукапіс біскупа-місіянера Аўраама з баварскага горада Фрайзінга на лацінскай мове.

З’яўляюцца найстаражытнейшым помнікам пісьменства на славенскай мове, а таксама найстаражытнейшым тэкстам на славянскай мове, запісаным лацініцай. Упершыню выяўлены ў манастыры Фрайзінга ў 1803 годзе. Захоўваюцца ў Баварскай дзяржаўнай бібліятэцы ў Мюнхене.

Апісанне
--------

Яны прадстаўляюць сабой тры артыкулы на старажытнаславенскай мове (дзве формулы споведзі і адзін урывак павучання), устаўленыя ў стары лацінскі рукапіс. Рукапіс адносяць звычайна да Χ стагоддзя, але славянскі тэкст яе спісаны, мабыць, з больш старажытнага рукапісу. Першы ўрывак па змесце ўяўляе сабой агульную споведзь, другі ўрывак — гутарку, трэці ўрывак — верагодна, малітву.

Фрэйзінгенскія ўрыўкі былі выдадзеныя ўпершыню Пятром Кёпенам у «Зборы славінскіх помнікаў, якія знаходзяцца за граніцамі Расіі» ў Санкт-Пецярбургу ў 1827 годзе. Затым Капітарам у *Glagolita Clozianus* у Вене ў 1836 годзе, у хрэстаматыях Антона Янежыча, *Slovenska Slovnica, s kratkim pregledom Slovenskega Slovstva ter z malim cirilskim in glagoliškim berilom za Slovence* (4-е выд. 1868; 5 выд. пад загалоўкам *Slovenska Slovnica za domačo in šolsko rabo*, 1876), Міклашыча, *Chrestomathia palaeoslovenica* (1854), Васкрасенскага і інш.

Кодэкс з Фрэйзінга ўваходзіць у лік самых каштоўных і змястоўных рукапісаў Баварскай дзяржаўнай бібліятэкі. Ён прадстаўляе сабой унікальны помнік духоўнай культуры і мае вялізнае культурнае і нацыянальнае значэнне для Славеніі.

Зноскі
------

1. ↑  Кондрашов - Словенский язык **(нявызн.)**.  philology.ru. Праверана 26 лістапада 2015.
2. ↑  Собрание словенских памятников, находящихся вне России. Составлено П. Кеппеном, магистром правоведения, доктором философии и членом разных ученых обществ. Спб. тип. имп. Воспитательного дома, 1827. XXXII, 94 с.; 1 л. илл.

Літаратура
----------

* *Половинкин И. Н..* Фрейзингенские отрывки // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12817280r · LCCN: n85249621 · VIAF: 292477850 |
**Шаломаносны васіліск** (*Basiliscus basiliscus*) — від яшчарак з роду васіліскаў.

Знешні выгляд
-------------

Шаломаносны васіліск — дзённая яшчарка з доўгімі пальцамі і вострымі кіпцюрамі. На галаве самцоў прысутнічае грэбень. Большасць васіліскаў да 30 см даўжынёй і важаць 200—600 г, але сустракаюцца і асобнікі да 75 см даўжынёй. Хвост васіліска складае амаль дзве траціны даўжыні яго цела. Гэта цудоўныя плыўцы, здольныя заставацца пад вадой на працягу паўгадзіны. Яны таксама добра і хутка бегаюць, часам развіваючы хуткасць па зямлі да 11 км/гадзіну. Валодаюць здольнасцю бегаць па вадзе, утрымліваючы сваё цела на паверхні дзякуючы пачаргавальным ўдарам задніх ног. Па паверхні вады васіліск можа прабегчы да 400 метраў з хуткасцю 12 км/г.

Палавая спеласць надыходзіць у 1,5-2 гады. За сезон самка адкладае па 10-20 яек. Нованароджаныя яшчаркі важаць каля 2 г.

Харчаванне
----------

Шаломаносныя васіліскі сілкуюцца казуркамі, кветкамі раслін і дробнымі хрыбетнікавымі (змеямі, рыбамі, птушкамі і іх яйкамі). На васіліскаў палююць драпежныя птушкі, больш буйныя змеі, рыбы і паўзуны.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · Reptile Database |
**Didymium wildpretii** — від слізевікоў з сямейства *Didymiaceae*, які харчуецца гнілымі рэшткамі розных відаў кактусаў.

Апісанне
--------

Упершыню ён быў апісаны ў 2007 годзе і быў знойдзены ў Мексіцы і на Канарскіх астравах, але можа прысутнічаць там, дзе растуць іншыя кактусы. Яго спаракарпіі кароткія (0,1—0,7 мм вышыні); іх спаратэка бледна-жоўтая з аранжавай ножкай, а споры маюць дыяметр 7,5 мкм. Пры вырошчванні на агары завяршае свой жыццёвы цыкл за 28—56 дзён. Расце на асноўных асяроддзях з pH 7,8—10,0, аптымальны рост — пры 8,5—9,4. Від быў названы ў гонар Вальфрэда Вільдпрэта дэ ла Торэ  (ісп.) (бел. знаўцы флоры Канарскіх астравоў.

Гаспадары
---------

Вядома, што *Didymium wildpretii* расце на відах шарападобных кактусаў *Echinocactus platyacanthus*, *Mammillaria carnea* і *Ferocactus latispinus*; апунцыяпадобных кактусаў *Opuntia depressa*, *Opuntia maxima*, *Opuntia pilifera* і *Opuntia tomentosa*) і калонападобных кактусаў (*Myrtillocactus* geometrizans, *Pachycereus hollianus*, *Pachycereus weberi*, *Stenocereus* і *Neobuxbaumia*.

Заўвагі
-------

1. 1 2  Lado, C.; Mosquera, J.; Estrada-Torres, A.; Beltran-Tejera, E.; De Basanta, D. W. (2007). "Description and culture of a new succulenticolous Didymium (Myxomycetes)". *Mycologia*. **99** (4): 602–611. doi:10.3852/mycologia.99.4.602. PMID 18065011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · Mycobank · NCBI |
**Лі́га Манархі́чная Вялі́кага Кня́ства Літо́ўскага** (таксама **Лі́га Манархі́чная ВКЛ** або **ЛМ ВКЛ**) — грамадскае згуртаванне ліцвінаў-манархістаў у Беларусі. Задзіночанне займаецца папулязацыяй гісторыі Вялікага Княства Літоўскага, традыцыяў і ідэяў ліцвінства, кансерватызму і манархізму, пазней традыцыяналізму, выступае за аднаўленне Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай, за лацінку, супраць глабалізацыі. Арганізацыя штогод прымае ўдзел у шэсцях на Дзяды і часам у маршы незалежнасці.

Дзейнасць
---------

28 лютага 1995 года з’яўляецца газета аб’яднання — «LITWA: hłos monarchisty». Да 1998 у склад рэдакцыі ўваходзілі Уладзімір Міхневіч, Аляксандр Ян Стральцоў-Карвацкі і Уладзімір Пятровіч. З 1998 рэдактарам газеты з’яўляўся Аляксандр Ян Стральцоў-Карвацкі.

Па стварэнні Манархічнай Лігі быў утвораны ў 2002 годзе аргкамітэт. У аргкамітэце было няшмат чальцоў, фактычна да 50 чалавек.

У 2009 годзе прадстаўляе беларускую лацінскую клавіятуру «Keyboard Lithuaniae».

У 2010 годзе Стральцоў-Карвацкі ад імя руху напісаў ліст пра пазамаральную і руйноўную для грамадства дзейнасць праваабарончай арганізацыі «ГейБеларусь». З ліста:

> 
> *Варта пракламаваць ідэю адпору для ГейБеларусь, падобна як у Польшчы фармуецца «Ruch Odparcia Palikota».*
> Геям - іх месца ў іх дамах, але не на нашых вуліцах і парламентах. Найважнейшы час прапагандаваць Супольнасць Нармальных Людзей. Няхай жыве нармальнасць!
> *Арыгінальны тэкст* (бел.)  
> 
> *Warta praklamawać ideju Ruchu adporu dla GayBelarus, padobna jak u Polszczy formujecca Ruch Odparcia Palikota.*
> Gayjam - ich miejsca u ich damach, ale nie na naszych wulicach i parlamentach. Najwyszejszy czas propagawać
> Supolnaść Normalnych Ludziej. Niachaj żywie normalnaść!
> 
> 
> 

23 снежня 2011 года чальцы задзіночання разам з чальцамі аб’яднання «Краёвае згуртаванне літвінаў» усталявалі вялікі крыж у Курапатах побач з тым месцам, дзе сябры лігі ўжо ставілі крыж у 2002 годзе.

У 2012 року маршалак Лігі Манархістаў Аляксандр Стральцоў-Карвацкі зарэгістраваны кандыдатам у дэпутаты па Гарадзенскай сельскай выбарчай акрузе № 52. Агітацыя ішла пад выключна кансерватыўнымі лозунгамі.

У 2014 годзе арганізацыя прымае ўдзел у перэгрынацыі разам з фігурай Маці Божай Фацімскай, ейныя сябры наведалі Шаўлі, Цытавяны, Міцайчы, Байсагалу, Кельмы, Вільню, Салечнікі, Дзевянішкі і ўзялі ўдзел у пешай пілігрымцы з Цытавянаў да Шыдлова, дзе, як паведамляецца, у 1608 годзе мясцовым людзям аб’явілася Багародзіца, якая выказала скаргу, што імя Яе Сына не шануецца.

Зноскі
------

1. ↑  Згадваньне пасады кіраўніка
2. ↑  Пра сустрэчу з Стральцовым-Карвіцкім
3. ↑  Віншаванне з Калядамі
4. ↑  Згадваньне лігі на Радыё Свабода
5. ↑  Пра глабалізацыю
6. ↑  Здымкі з маршу незалежнасьці
7. ↑  Пра дзейнасьць лігі **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 24 лютага 2020. Праверана 27 лютага 2021.
8. ↑  Пра лацінку
9. ↑  Паведамленьне ў афіцыйнай суполцы
10. ↑  Пра пэрэгрынацыю Архівавана 24 лютага 2020.

Спасылкі
--------

* Афіцыйная суполка задзіночаньня ў сацыяльнай сетцы Ў Кантакце
* Блог у «Жывым Журнале»
**Міхалка Петрукоў** (Міхаіл Пятровіч Лотыш; 1880, Івянец — 1947) — беларускі пісьменнік, публіцыст.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Працаваў рабочым у Ракаве і Радашковічах, пісарам у Валожыне, Стоўбцах, Івянцы, настаўнікам у ваколіцах Івянца і ў Ашмянах. У 1909 змясціў у газеце «Наша ніва» першы допіс, а ў 1910 першы мастацкі твор. У 1911 стварыў у Івянцы тэатральны гурток. Быў знаёмы з Ядвігіным Ш. Спрабаваў застацца на працы ў рэдакцыі «Нашай нівы», але знайшоў выгаднейшае месца настаўніка ў Валожыне. А.Уласаў прапанаваў заработак 25 рублёў, настаўнік атрымліваў 20 рублёў з кватэрай і харчамі за казённы кошт. Тады ўжо меў сям’ю. У 1914 прызваны ў армію, удзельнік Першай сусветнай і грамадзянскай вайны, падтрымліваў камуністаў. Сваякі адцураліся яго, лічылі сябе палякамі. Памёр ад цяжкай хваробы. Месца пахавання невядомае.

Пасля смерці яго жонка з дачкой Гражынай і сынам Міхасём пераехалі ў Польшчу, а старэйшы сын Альгерд працаваў інжынерам-геадэзістам у сістэме геадэзіі і картаграфіі СССР.

Творчасць
---------

Аўтар апавяданняў «З муляркі», «Прарок», «Брыдкі сон». Друкаваўся да 1914 года. Асуджаў з’явы карупцыі, паразітызму, самаўладства чыноўнікаў. Выкрываў п’янства, народную цемру. З сімпатыяй паказваў працоўны народ. Выкарыстоўваў традыцыі фальклору. Магчыма, аўтар казкі «Вяселле і сон» (1922). Перакладаў з рускай мовы.

Пісаў пра адкрыццё ў Івянцы невялікага хаўруснага банка, куды прымаліся сялянскія ўклады пад 7-10 працэнтаў гадавых, пад залог выдаваліся пазыкі да 100 рублёў. Яго крытычныя лісты прыводзілі да станоўчых вынікаў: у 1910 годзе ён напісаў што ўлады не прымаюць мер для прафілактыкі халеры, тут жа пахваліў медыкаў. Была створана спецыяльная камісія, каб даць аправяржэнне, але выявіліся і іншыя недахопы. Заўважыў, што ў вёсцы Скіпароўцы каля паўтары сотні дамоў, а няма ніводнага пісьменнага чалавека, жыхары прапіваюць апошнія грошы на кірмашы, вяртаюцца пабітыя, а часам і без каня. У Івянцы ўсяго тры вучылішчы — 4-х класнае гарадское, народнае і пачатковае, а шынкоў легальных і патайных каля паўсотні.

Літаратура
----------

* М. А. Варвашэвіч, Т. Махнач. ПЕТРУКОЎ МІХАЛКА // Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. — Мінск, 1995. — Т. 5. — С. 18-19
* Міхалка Петрукоў — нашанівец з Івянца / Ігар Солтан // Роднае слова — 2014. ― № 8. ― С. 88―90
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Малевіч.

**Юрый Мікалаевіч Мале́віч** (нар. 30 мая 1937, Мінск, БССР — 27 жніўня 2003, Мінск) — беларускі архітэктар. Сын М. А. Малевіча.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1961 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. Працаваў у 1961—1973 гадах галоўным архітэктарам праектаў у Барысаўскім філіяле Мінскага аблпраекта, Тульскграмадзянпраекце, з 1976 года намеснік генеральнага дырэктара істытута «Белбыттэхпраект» навукова-вытворчага аб’яднання «Белбыттэхніка», з 1987 — галоўны архітэктар праектаў, кіраўнік майстэрні інсытута «Мінскграмадзянпраект», з 1996 года ў камітэце па архітэктуры, горадабудаўніцтве і тэрытарыяльным планаванні Мінскага аблвыканкама.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1972 года. Член КПСС з 1972 года. Жыў у Мінску. Памёр ад хваробы сэрца ў 2003 годзе.

Творчасць
---------

Цэнтральная плошча ў Барысаве
Асноўныя работы: праекты планіроўкі і забудова мікрараёнаў гарадоў Барысава (1967), Слуцка (1972), Чэрвеня (1963), Смалявіч, Крупак Мінскай вобласці і інш. (1962—1972), праекты цэнтральных плошчаў у Барысаве (1963, у суаўтарстве) і Беразіне Мінскай вобласці (1967), цэнтра курортнага пасёлка Нарач Мядзельскага раёна Мінскай вобласці (1970); бібліятэка (1964), спартыўны корпус з плавальным басейнам, ЗАГС (1970), 9-павярховы жылы дом у Барысаве (1964—1968); кінатэатр «Рагнеда» ў Заслаўі Мінскай вобласці (1988); бальніца з паліклінікай у г.п. Рось Ваўкавыскага раёна Гродзенскай вобласці (1992, Дзяржаўная прэмія Беларусі 1998); крытыя корты ў комплексе «Дразды» каля Мінска (1995) і інш.

Узнагароды
----------

Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (1998, у сааўтарстве) — *за архітэктуру жылога гарадка Рось Ваўкавыскага раёна Гродзенскай вобласці, здадзенага ў эксплуатацыю ў 1994—1997 гадах*. Узнагароджаны медалямі, у т.л. сярэбраным медалём ВДНГ СССР (1982).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Малевич Юрий Николаевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* Малевіч Юрый Мікалаевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
* Малевич Юрий Николаевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Мікалай Іванавіч Левы** (1928, в. Падгайна, Карэліцкі раён, Гродзенская вобласць — 1996) — беларускі педагог.

Біяграфія
---------

У 1952—1966 гг. Мікалай Іванавіч працуе настаўнікам у Лаўрынавіцкай і Дзераўнянскай сярэдніх школах.

У 1966—1977 гг. М. І. Левы займае пасаду дырэктара Ястрамбельскай школы-інтэрната.

У 1977—1983 гг. з’яўляецца спачатку метадыстам ва УА «Баранавіцкая раённая вочна-завочная школа», а потым намеснікам дырэктара Каўпеніцкай сярэдняй школы.

Узнагароды
----------

Ганаровае званне «Заслужаны настаўнік Беларускай ССР» прысвоена ў 1969 годзе.

Заўвагі
-------

1. ↑  Мікалай Іванавіч Левы, ДУК «Цэнтралізаваная бібліятэчная сістэма г. Баранавічы».

Спасылкі
--------

* Мікалай Іванавіч Левы, ДУК «Цэнтралізаваная бібліятэчная сістэма г. Баранавічы»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Быхоўскі.
**Аляксандр Якаўлевіч Быхоўскі** (1888, Магілёў — 1978, Масква) — жывапісец, графік, мастак тэатра і кіно, педагог.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Магілёве. З 1901 года вучыўся жывапісу ў іканапісца Гарбунова. У 1910—1912 гадах вучыўся ў Школе Таварыства заахвочвання мастацтваў у Пецярбургу пад кіраўніцтвам Мікалая Рэрыха. З 1913 года ўдзельнічаў у выстаўках.

У 1919 годзе быў загадчыкам плакатнай майстэрні ў Гомелі, выкладаў у ізастудыі імя М. А. Урубеля. З 1922 года ў Маскве. Удзельнічаў у выстаўках ОБІС, «Таварыства мастакоў маскоўскай школы», «Сусветная графіка» (Лейпцыг, 1927). У 1920-х гадах стварыў цыкл «Палітычны плакат». У 1929—1931 гадах выкладаў на тэатральным аддзяленні курсаў прыкладнога мастацтва імя Н. К. Крупскай.

У 1942—1945 гадах афармляў спектаклі ў Омскім лялечным тэатры. З канца 1940-х гадоў працаваў як скульптар. У 1951 годзе ўступіў у МАССМ. Памёр у Маскве 19 ліпеня 1978 года.

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* *Выготский Л. С.* А. Быховский. Графика. — Казань: Современная Россия, 1926. — 22, [2] с.: фронт. ил.
* *Азизян И. А.* Александр Быховский: ступени творчества-бытия. — М.: Галарт, Дом еврейской книги, 2007. — 288 с.:илл. — ISBN 978-5-269-01055-7
* *Ментюкова (Иванова) O. K.* Философия творчества художника и поэта А. Я. Быховского (1888—1978) Архівавана 3 студзеня 2017. // Актуальные проблемы теории и истории искусства: сб. науч. статей. Вып. 5. / Под ред. С. В. Мальцевой, Е. Ю. Станюкович-Денисовой, А. В. Захаровой. — СПб.: НП-Принт, 2015. — С. 733—744. — ISSN 2312—2129

Спасылкі
--------

*
Дзісенскі замак на плане XVIII ст.
**Дзісенскі замак** — абарончае збудаванне XIV—XVIII стагоддзяў. Размяшчалася на востраве Замак каля сутокаў Дзісны і Заходняй Дзвіны ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці.

Гісторыя
--------

Узнік на месцы старажытнага паселішча XI стагоддзя. У хроніках Лівонскага ордэна згадваецца каля 1374/1377 года. У XIV — пачатку XV стагоддзя выконваў ролю фарпоста Полацка на Заходняй Дзвіне. Пасля Грунвальдскай бітвы страціў стратэгічнае значэнне. У час Лівонскай вайны 1558-83 прыйшоў у заняпад. 25 ліпеня 1654 года быў заняты маскоўскімі войскамі. Замак хутка быў адноўлены. У 1655 годзе меў 14 вежаў, каля 40 гармат. 10 красавіка 1660 года заняты войскамі ВКЛ. Знішчаны ў час Паўночнай вайны 1700—1721.

Зноскі
------

1. ↑  Беларусь 1995.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
* Дзі́сенскі за́мак // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 267. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сарокін.

**Ігар Дзмітрыевіч Саро́кін** (14 чэрвеня 1931, вёска Марына, Тамбоўскі раён, РСФСР) — беларускі оперны спявак (драматычны барытон). Заслужаны артыст РСФСР (1961), Народны артыст Беларускай ССР (1963).

Біяграфія
---------

З 1952 года працаваў у оперных тэатрах Масквы, Чалябінска, Адэсы, Новасібірска. У 1962—1988 гадах саліст Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Рэспублікі Беларусь.

Члены Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1962 года.

Творчасць
---------

Валодае голасам шырокага дыяпазону, характэрнага тэмбру. Яркі сцэнічны талент артыста дазваляе яму ствараць псіхалагічна дакладныя вобразы. Найбольш ярка творчая індывідуальнасць Сарокіна раскрылася ў ролях драматычнага і трагедыйнага планаў. У нацыянальных операх стварыў запамінальныя вобразы Апанаса («Алеся» Я. Цікоцкага), Сцяпана («Яснае світанне» А. Туранкова), Леўчука («Сцежкаю жыцця» Г. Вагнера), Кізгайлы («Сівая легенда» Дз. Смольскага). Сярод партый класічнага і сучаснага рэпертуару: Рыгалета, Аманасра, Яга, граф ды Яўна, маркіз ды Поза, Жэрмон («Рыгалета», «Аіда», «Атэла», «Трубадур», «Дон Карлас», «Травіята» Дж. Вердзі), Зурга, Эскамілья («Шукальнікі жэмчугу», «Кармэн» Ж. Бізэ), граф Альмавіва («Вяселле Фігара» В. А. Моцарта), Скарпія («Тоска» Дж. Пучыні), Альфіо («Сельскі гонар» П. Масканьі), Фрыдрых фон Тэльрамунд («Лаэнгрын» Р. Вагнера), Томскі («Пікавая дама» П. Чайкоўскага), князь Ігар («Князь Ігар» А. Барадзіна), Гразной («Царская нявеста» М. Рымскага-Корсакава), Дэман («Дэман» А. Рубінштэйна), Шаклавіты («Хаваншчына» М. Мусаргскага), Чалхія («Міндыя» А. Тактакішвілі), Лістрат («У буру» Ц. Хрэннікава), Напалеон («Вайна і мір» С. Пракоф’ева). У камерным рэпертуары рамансы рускіх і замежных кампазітараў-класікаў, песні і рамансы беларускіх кампазітараў.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  БелЭн 2002.

Літаратура
----------

* *Шмелькіна І. М.* Сарокін Ігар Дзмітрыевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 185. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* *І. М. Шмелькіна.* Сарокін Ігар Дзмітрыевіч // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2. — 571 с. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0259-8.
* Саро́кін Ігар Дзмітрыевіч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 647. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Сарокін Ігар Дзмітрыевіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 129046 |
**Міхаіл Ігнатавіч Панфіловіч** (29 кастрычніка 1901 — 10 снежня 1977) — савецкі ваенны дзеяч, генерал-маёр (1943).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў горадзе Чавусы. Беларус.

У чэрвені 1920 года залічыўся ў РСЧА. Трапіў у 14-ы запасны стралковы полк. Потым накіраваны малодшым камандзірам на польскі фронт пад Беласток у 16-ы стралковы полк 46-й стралковай брыгады. Аднак там захварэў тыфам і быў эвакуіраваны ў ваенны шпіталь. Пасля выздараўлення ў снежні быў прыкамандзіраваны да 38-га Валагодскага палка.

З 1923 года служыў камандзірам узвода ў 9-м палку сувязі, камандзірам узвода 87-га стралковага палка, камандзірам узвода ў батарэі палкавой артылерыі, камандзірам стралковага ўзвода і ўзвода палкавой школы.

У кастрычніку 1928 года пераведзены ў 80-ы Ленінградскі стралковы Чырванасцяжны полк, дзе праходзіў службу камандзірам роты і памочнікам камандзіра батальёна, начальнікам палкавой школы. У 1936 годзе стаў начальнікам штаба 151-га стралковага палка 51-й Перакопскай стралковай дывізіі. У 1939 годзе накіраваны ў Манголію як начальнік штаба 36-й мотастралковай дывізіі. На гэтай пасадзе прымаў удзел у баях на рацэ Халхін-Гол. Пасля прызначаны ў штаб 1-й армейскай групы на пасаду намесніка начальніка аператыўнага аддзела.

У пачатку Вялікай Айчыннай вайны стаў начальнікам штаба 114-й стралковай дывізіі. Пазней узначаліў усю дывізію. У маі 1944 года прызначаны начальнікам штаба 7-й арміі. Далей заняў пасаду начальніка штаба 9-й гвардзейскай арміі. У красавіку 1945 года ўзначаліў Уральскую ваенную акругу.

Пасля вайны прызначаны начальнікам афіцэрскай школы штабной службы. Са студзеня 1947 года быў начальнікам 1-га, а з чэрвеня — 3-га аддзелаў Упраўлення ВНУ Ваеннага міністэрства СССР. Са снежня 1951 года — намеснік начальніка гэтага ўпраўлення па вучэбна-метадычных пытаннях. У маі 1953 года прызначаны начальнікам аддзела вучэбна-метадычнага і інспектарскага па вышэйшых ваенна-навучальных установах Упраўлення вышэйшых ваенна-навучальных устаноў МА СССР.

У 1954 годзе звольнены ў запас.

Памёр у Маскве.

Адукацыя
--------

Скончыў палкавую школу малодшага камскладу 14-га запаснога стралковага палка ў г. Дарагабуж (1920), 17-ю Тульскую пяхотную школу (1923), Ваенную акадэмію РСЧА імя Фрунзэ (1936), акадэмію Генштаба РСЧА (1939).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Леніна, 3 ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнамі Кутузава 2-й ст. Баявога Чырвонага Сцяга МНР, медалямі.

Спасылкі
--------

* Панфилович Михаил Игнатьевич