recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Вышэйшая духоўная семінарыя імя святога Тамаша Аквінскага ў Пінску** — вышэйшая каталіцкая спецыяльная навучальная ўстанова для падрыхтоўкі святароў. У 2018 года семінарыя страціла статус міждыяцэзіяльнай і рыхтуе будучых святароў толькі для Пінскай дыяцэзіі.

Гісторыя
--------

У верасні 1925 года біскуп Зігмунд Лазінскі заснаваў у Пінску вышэйшую духоўную семінарыю ў будынку былога кляштара францысканцаў. Пасля ўз’яднання Беларусі ў верасні 1939 годзе дзейнасць семінарыі ў Пінску была спынена савецкімі ўладамі.

12 верасня 2001 года ў Пінску была адноўлена дзейнасць семінарыі імя святога Тамаша Аквінскага. Дэкрэт апостальскай сталіцы аб адкрыцці семінарыі падпісаў 31 мая 2001 года Папа Рымскі Ян Павел II.

Рэктары
-------

* Вітальд Івіцкі (1925—1926)
* Ян Васілеўскі (1926—1933)
* Караль Няміра (1933—1935)
* Алексій Петрані (1935—1939)
* Казімір Свёнтак (2001—2003)
* Ян Саламон (2003—2015)
* Андрэй Рылка (з 2015)

Вядомыя выпускнікі
------------------

* Казімір Свёнтак, царкоўны дзеяч, рымска-каталіцкі кардынал.
* Мечыслаў Багаткевіч, блажэнны Рымска-Каталіцкай Царквы, святар, пакутнік.
* Фабіян Пачобут-Адляніцкі, беларускі каталіцкі святар.

Зноскі
------

1. ↑  Завяршыўся апошні навучальны год у Міждыяцэзіяльнай семінарыі ў Пінску
2. ↑  Духоўная семінарыя ў Пінску святкуе паўналецце

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 17 кастрычніка 2015.
* Профіль на catholic.by

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: n2007013056 · VIAF: 153826535 |
**Пінскае рэальнае вучылішча** — сярэдняя навучальная ўстанова, якая працавала ў Пінску. Першае рэальнае вучылішча на тэрыторыі сучаснай Беларусі.

Гісторыя
--------

Пінскае рэальнае вучылішча на Кіеўскай вуліцы
У 1857 годзе ў Пінску адкрылася гімназія, якая размясцілася ў будынку скасаванага дваранскага пяцікласнага вучылішча. У 1872 годзе пераўтвораная ў шасцікласнае рэальнае вучылішча з дадатковым сёмым класам навучання, якое стала першай падобнай установай на тэрыторыі сучаснай Беларусі.

Уваходзіла ў Віленскую навучальную акругу. Мела 7 класаў. На чале з дырэктарам працавалі 16 выкладчыкаў, 3 законанастаўнікі, інспектар. Выкладаліся руская, польская, нямецкая, і французская мовы, геаграфія, хімія, гісторыя, матэматыка, законазнаўства, касмаграфія, маляванне, чарчэнне, пачатковая ваенная навука, музыка, рамёствы, гімнастыка і інш.

У 1885 годзе ў Пінскім рэальным вучылішчы навучаліся 185 юнакоў.

Выпускнікі мелі перавагу пры паступленні ў вышэйшыя тэхнічныя і сельскагаспадарчыя навучальныя ўстановы, на фізіка-матэматычныя факультэты ўніверсітэтаў. Сярод выкладчыкаў былі выхаванцы вучылішча, выпускнікі Мінскай духоўнай семінарыі, Віленскага настаўніцкага інстытута, універсітэтаў Масквы, Юр’ева, Кіева, Лейпцыгскай філалагічнай семінарыі і інш.

У 1915 годзе вучылішча пераведзена ў Мазыр. У 1918 годзе скасавана.

У Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі захоўваюцца дакументы, звязаныя з існаваннем Пінскага рэальнага вучылішча.

Вядомыя выпускнікі
------------------

* Хаім Вейцман — навуковец-хімік, адзін з лідараў сіянісцкага руху, 1-ы прэзідэнт Дзяржавы Ізраіль
* Сайман Кузнец — сусветна вядомы эканаміст і нобелеўскі лаўрэат
* Міхаіл-Стэфан Іосіфавіч Курневіч — казяніцкі павятовы інжынер і архітэктар
* Арон Паўлавіч Лурыя  (руск.) (бел. — рускі журналіст, выдавец, сацыял-дэмакрат
* Мікалай Мацвеевіч Сакалоў — рускі грамадзянскі інжынер і галоўны архітэктар горада Растова-на-Доне з 1887 года
* Уладзіслаў-Станіслаў Аляксандравіч Чахоўскі — расійскі і польскі грамадзянскі інжынер і архітэктар

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  140 гадоў з часу заснавання Пінскага рэальнага вучылічша — першага рэальнага вучылішча на Беларусі (1872)
2. ↑  Пинское реальное училище Минской дирекции народных училищ, город Пинск Пинского уезда Минской губернии  (руск.)

Літаратура
----------

* Пінскае рэальнае вучылішча // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — С. 366. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Пінскае рэальнае вучылішча на Вікісховішчы |

* Альма-матэр Хаіма Вейцмана
* 150 лет назад в Беларуси открыли первое реальное училище(недаступная спасылка)  (руск.) // Тэлеканал СТБ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 147320 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Крэмень (значэнні).

**Пінхус Крэмень** (фр.: Pinchus Krémègne; 28 ліпеня 1890, Жалудок, каля Ліды, Расійская імперыя — 5 красавіка 1981, Серэ, дэпартамент Усходнія Пірэнеі, Францыя) — французскі мастак Парыжскай школы. Акрамя жывапісу, займаўся таксама скульптурай і графікай.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў яўрэйскай сям’і, бацька — рамеснік. У 1909—1910 вучыўся ў мастацкай школе Вільні, дзе пазнаёміўся з Суціным і Кікоіным.

У 1912 пасяліўся ў Парыжы, у інтэрнацыянальным інтэрнаце мастакоў «Вулей» (фр.: La Ruche). Пазнаёміўся з Шагалам, Лежэ, Цадкіным, Мадыльяні, Дэрэнам. У 1914 выставіў тры скульптурныя працы ў Салоне незалежных.

У Першую сусветную вайну жыў у Парыжы. У гэты перыяд яго карцінамі пачалі цікавіцца парыжскія калекцыянеры (Поль Гіём, Леапольд Збароўскі). У 1918 пасяліўся ў Серэ, прыязджаў у Парыж, у 1920-я гады шмат падарожнічаў (Корсіка, Швецыя).

Другую сусветную вайну правёў на поўдні Францыі, у дэпартаменце Карэз, быў наёмным работнікам у вёсцы. У 1945 пасяліўся ў Серэ.

Пахаваны ў Парыжы на могілках Манпарнас.

Дзевяць яго жывапісных твораў захоўваюцца ў карпаратыўнай калекцыі Белгазпрамбанка ў Мінску.

Зноскі
------

1. ↑  Pinchus Kremegne — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
2. ↑  Pinkus Krémègne // RKDartists Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. ↑  Кремень Пинхус Архівавана 29 жніўня 2021.

Літаратура
----------

* George W. Kremegne. Paris: Triangle, 1930
* Diehl G. Kremegne ou l’expressionnisme sublimé. Paris: Navarin editeur, 1990
* Kremegne. Chartres: Musée des Beaux-Arts de Chartres, 1996


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12341249x · GND: 119198878 · ISNI: 0000 0000 7861 1996 · LCCN: n81082581 · NTA: 114118787 · SUDOC: 032369808 · VIAF: 79414300 · ULAN: 500048142 |

 |
**Макруха яловая, слімак, макрэц** (*Gomphidius glutinosus*) — шапкавы грыб з роду Макруха (*Gomphidius*) сямейства Макрухавыя (*Gomphidiaceae*).

Апісанне
--------

Пладовае цела грыба — шапка на ножцы. Шапка дыяметрам 4—10 см, пукатая, пазней уціснутая ў сярэдзіне, з апушчаным ўніз краем, гладкая, слізістая. Колер шапкі цёмна-карычневы, шаравата-карычневы або шаравата-ліловы. Мякаць добра развітая, белая, у ножцы жаўтаватая, унізе ярка-жоўтая, без асаблівага паху. Ножка даўжынёй 5—10 см і 1—2 см у дыяметры, суцэльная, укрытая слоем слізі, белая, унізе жаўтаватае. На ножцы маецца слізістае кольца і, часам, чарнаватыя лускавінкі. Пласцінкі дугападобныя, тоўстыя. Колер пласцінак спачатку белаваты, пазней становіцца шэра-карычневым або пурпурова-карычневым. Споры верацёнападобнай формы, гладкія, цёмна-пурпурова-бурага колеру.

Умоўна ядомы грыб. У ежу выкарыстоўваецца пасля стараннага адварвання.

Распаўсюджанне і экалогія
-------------------------

Расце ў хвойных (пераважна яловых) і змешаных з елкай лясах. Утварае мікарызу з елкай, зрэдку — з хвояй. Пладовыя целы з'яўляюцца ў чэрвені—кастрычніку, часам вялікімі групамі.

Літаратура
----------

* *Сержанина Г. И. Змитрович И. И.* Макромицеты. Иллюстрированное пособие для биологов (руск.) / Под ред. Н. А. Дорожкина. — Мн.: Вышэйшая школа, 1978. — С. 69. — 192 с. — 60 000 экз.

Спасылкі
--------

* Мокруха еловая, или мокруха клейкая — Gomphidius glutinosus (Fr.) Fr. // Экалагічны цэнтр «Экосистема»™ (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · Mycobank · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778249897 |
**Умо́ва Брэ́га—Ву́льфа** вызначае напрамак узнікнення максімумаў інтэнсіўнасці пры дыфракцыі рэнтгенаўскіх прамянёў на крышталях; аснова рэнтгенаўскага структурнага аналізу[ru].

Устаноўлена ў 1913 незалежна У. Л. Брэгам і Г. В. Вульфам.

Паводле ўмовы Брэга—Вульфа

{\displaystyle 2d\sin \Theta =m\lambda ,}
дзе *d* — адлегласць паміж адбівальнымі (крышталеграфічнымі) плоскасцямі,
Θ — вугал паміж праменем, што падае, і адбівальнай плоскасцю (*брэгаўскі вугал*),
*λ* — даўжыня хвалі выпрамянення,
*m* — цэлы дадатны лік (парадак адбіцця).

Умова Брэга—Вульфа дае магчымасць вызначыць велічыню *d* (*λ* звычайна вядома, вугал Θ вымяраецца эксперыментальна).

Умова Брэга—Вульфа выконваецца таксама пры дыфракцыі γ-выпрамянення, электронаў, нейтронаў на крышталях, электрамагнітнага выпрамянення радыё- і аптычнага дыяпазонаў на перыядычных структурах, пры дыфракцыі светлавых хваль на ультрагуку.

Літаратура
----------

* Брэга—Вульфа ўмова // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. С. 280.

Спасылкі
--------

* *Брэгга — Вульфа условие* — артыкул з Фізічнай энцыклапедыі
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Галаўня (значэнні).
**Галаўня́** — возера ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці, за 22 км на паўднёвы ўсход ад горада Чашнікі, паміж вёскамі Будзілава і Мар'іна, у басейне ракі Лукомка.

Плошча паверхні 0,29 км². Даўжыня 1,16 км, найбольшая шырыня 0,31 км. Найбольшая глыбіня 9,2 м, сярэдняя — 4,4 м. Даўжыня берагавой лініі 2,79 км. Аб'ём вады ў возеры 1,28 млн м³. Плошча вадазбору 5,53 км².

Схілы катлавіны вышынё 5—8 м, на захадзе да 14 м, у верхняй частцы разараныя. Берагі нізкія. Пойма шырынёй ад 10 да 200 м, забалочаная, месцамі пад хмызняком. Дно ілістае, каля берагоў пясчанае. Расліннасць пашырана да глыбіні 3 м. Упадае ручай з возера Залаціно, на поўдні пратока ў возера Чарэйскае.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.

Спасылкі
--------

* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб'екты Рэспублікі Беларусь» Архівавана 17 мая 2017.
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб'екты Рэспублікі Беларусь» Архівавана 6 сакавіка 2016.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ганчарэнка.

**Рыгор Рыгоравіч Ганчарэнка** (нар. 30 лістапада 1950, г. Талас, Кыргызстан) — беларускі вучоны ў галіне папуляцыйнай і эвалюцыйнай генетыкі, генетыкі лясных культур. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1996), доктар біялагічных навук (1991), прафесар (1993).

Біяграфія
---------

Скончыў Новасібірскі дзяржаўны ўніверсітэт (1979). У 1982—1985 гадах выкладчык Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1986—2000 гадах старшы навуковы супрацоўнік, загадчык сектара, лабараторыі Інстытута лесу Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. З 2002 года загадчык кафедры Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Ф.Скарыны.

Узнагароды
----------

* Прэмія Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1995),
* Медаль «За працоўныя заслугі» (8 студзеня 2020).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Асноўныя працы ў галіне генетыкі лясных драўняных культур, генетыкі прыродных папуляцый жывёл і раслін, эвалюцыйнай і радыяцыйнай генетыкі, карціравання геному. Пад яго кіраўніцтвам выкананы комплексныя даследаванні, накіраваныя на захаванне, рацыянальнае выкарыстанне і ўзнаўленне генетычных рэсурсаў найважнейшых лесаўтваральных відаў Беларусі і сумежных дзяржаў. Вырашыў шэраг фундаментальных праблем, якія тычацца сістэматыкі і эвалюцыі хвойных раслін і шэрагу вышэйшых насякомых, якія ўваходзяць у палеарктычныя лясныя цэнозы. Пабудаваў генетычныя карты для соснаў і елак Усходняй Еўропы. На аснове распрацаванай тэст-сістэмы правёў ацэнку ступені пашкоджання спадчыннага матэрыялу ў выніку аварыі на Чарнобыльскай АЭС.

Аўтар больш за 260 навуковых прац, у тым ліку 20 манаграфій і навучальных дапаможнікаў, 2 вынаходстваў.

### Бібліяграфія

* Популяционная и эволюционная генетика сосен Восточной Европы и Сибири. — Мн. 1997 (совм. с А. Е. Силиным).
* Геносистематика и эволюционная филогения лесообразующих хвойных Палеарктики. Мн. 1999.
* Популяцинно-генетические ресурсы пихты белой в беларуси. — Гомель, 2000 (разам з Б. П. Савіцкім)
* Основы генетической инженерии. — Мн.: Вышэйшая школа, 2005.
* Основы биотехнологии. — Гомель: ГГУ, 2008 (у сааўтарстве).

Зноскі
------

1. ↑  ГАНЧАРЭНКА Рыгор Рыгоравіч
2. ↑  Ганчарэнка Рыгор Рыгоравіч

Спасылкі
--------

* Рыгор Рыгоравіч Ганчарэнка ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
Пры аптымізацыі з абмежаваннямі **бар'ерная функцыя** — гэта бесперапынная функцыя, значэнне якой у кропцы імкнецца да бясконцасці пры набліжэнні кропкі да мяжы вобласці дапушчальных рашэнняў (Nocedal, Wright, 1999). Бар'ерная функцыя выкарыстоўваецца як штрафны член пры парушэнні абмежаванняў. Двума найбольш выкарыстоўванымі тыпамі бар'ерных функцый з'яўляюцца зваротныя бар'ерныя функцыі і лагарыфмічныя бар'ерныя функцыі. Аднаўленне цікавасці да лагарыфмічных бар'ерных функцый выклікана іх сувяззю з дваіста-прамымі метадамі ўнутранай кропкі.

Калі шукаецца аптымальнае значэнне функцыі f(x), тэмпература {\displaystyle x} можа быць абмежаваная значэннем, строга меншым, чым некаторая канстанта {\displaystyle b}, шляхам замены на аптымізацыю функцыі {\displaystyle f(x)+g(x,b)}. Тут {\displaystyle g(x,b)} — бар'ерная функцыя.

Лагарыфмічная бар'ерная функцыя
-------------------------------

Для лагарыфмічных бар'ерных функцый {\displaystyle g(x,b)} вызначаецца як {\displaystyle -\log(b-x)} для {\displaystyle x<b} і {\displaystyle \infty } ў адваротным выпадку (у памернасці 1. Глядзіце ніжэй для больш высокіх памернасцяў). Пры такім вызначэнні абапіраюцца на той факт, што {\displaystyle \log(t)} імкнецца да мінус бясконцасці, калі {\displaystyle t} імкнецца да 0.

Гэта дае вялікія значэнні градыенту для функцыі, якую аптымізуюць, паблізу {\displaystyle b}, у той час як змены функцыі удалечыні ад {\displaystyle b} мала змяняюцца.

Замест лагарыфмічнай бар'ернай функцыі можа быць зручней выкарыстоўваць зваротную бар'ерную функцыю, якая мае меншую вылічальную складанасць, але гэта залежыць ад функцыі, якую аптымізуюць.

### Высокія памернасці

Пашырэнне да высокіх памернасцяў адбываецца проста, абслугоўваючы кожную памернасць асобна. Для кожнай зменнай {\displaystyle x\_{i}}, якая павінна быць строга абмежаваная значэннем {\displaystyle b\_{i}}, дадаем {\displaystyle -\log(b\_{i}-x\_{i})}.

### Фармальнае вызначэнне

Мінімізаваць {\displaystyle \mathbf {c} ^{T}x} пры ўмовах {\displaystyle \mathbf {a} \_{i}^{T}x\leq b\_{i},i=1,\ldots ,m}

Прымаем строгія абмежаванні: {\displaystyle \{\mathbf {x} |Ax<b\}\neq \emptyset }

Вызначым **лагарыфмічны бар'ер** {\displaystyle \Phi (x)={\begin{cases}\sum \_{i=1}^{m}-\log(b\_{i}-a\_{i}^{T}x),Ax<b\\+\infty ,Ax\geq b\end{cases}}}

Літаратура
----------

* Numerical Optimization. — New York, NY: Springer, 1999. — ISBN 0-387-98793-2.
* Lecture 14: Barrier method from Professor Lieven Vandenberghe of UCLA
**«Tygodnik Ilustrowany — Przyjaciel Ludu»** (бел.: Ілюстраваны штотыднёвік — Сябар народа) — агульнапольскі літаратурна-мастацкі і грамадска-палітычны ілюстраваны штотыднёвы часопіс, які друкаваўся ў Варшаве ў 1859—1939 гадах.

У часопісе асвятляліся найважнейшыя грамадскія падзеі, біяграфіі знакамітых людзей, помнікі і нацыянальныя святыні, падарожжы, публікаваліся раманы і паэзія, змяшчаліся агляды ў вобласці выяўленчага мастацтва, літаратуры, навукі, сельскай гаспадаркі, прамысловасці і вынаходстваў, народнага мастацтва, фальклору, археалогіі і г. д.

Распаўсюджвалася не толькі ў Польшчы, але і на тэрыторыі Расійскай імперыі.

Першапачаткова яго выдаўцом быў Ю. Унгер (1859—1882), пазней выпуск часопіса ажыццяўляла выдавецтва «Гебетнер і Вольф».

Галоўнымі рэдактарамі былі: Л. Еніке, Я. Вольф, А. Oпман, А. Гжымала-Сядлецкі, З. Дэмбіцкі, П. Хайноўскі, В. Гебетнер, В. Чарскі і С. Страшэвіч.

У 1860 г. часопіс выпускаўся пад мастацкім кіраўніцтвам Я. Лявіцкага, у 1862—1868 г. — Ю. Косак, затым Ф. Тэгаца і да 1890 г. мастацкім кіраўніком часопіса быў Юзаф Халявіньскі.

У перыяд пазітывізму быў органам, так званага, *старога друку*. З часопісам на гэтым этапе супрацоўнічалі Ю. Крашэўскі, Г. Сянкевіч, В. Сабоўскі, Я. Захарэвіч, З. Мілкоўскі, П. Хмялеўскі, В. Багуслаўскі, М. Гавалевіч, Ю. Вяняўскі, К. Вазніцкі, Ю. В. Аляксандровіч, С. Ленц, Л. Стаф і інш.

На сваіх старонках часопіс змяшчаў навінкі літаратуры. Так, у 1884 г. тут упершыню быў апублікаваны раман Г. Сянкевіча «Агнём і мячом», а ў 1897—1900 г. — яго ж раман «Крыжакі». У часопісе ўпершыню апублікавалі свае творы Э. Ажэшка («Над Нёманам»), Б. Прус («Фараон») і інш.

Акрамя польскіх твораў, публікаваліся навінкі літаратуры з іншых моў у перакладзе М. Канапніцкай, З. Пшэсмыцкага, Ч. Янкоўскага і іншых.

Штотыднёвік адыграў важную ролю ў развіцці польскай графічнай ілюстрацыі. Ілюстратарамі ў ім працавалі В. Герсон, Х. Пілаці, Ф. Кастжэўскі, Ф. Тэгаца, С. Рэйхан, Ф. Бжазоўскі, М. Андрыёлі.
Асаблівай папулярнасцю карысталіся ілюстрацыі, выкананыя ў тэхніцы графікі — ксілаграфіі (гравюра на дрэве).

Абраныя ілюстрацыі
------------------

* 
* 
* 
*

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Tygodnik Ilustrowany на Вікісховішчы |

* Tygodnik Ilustrowany у бібліятэцы ўніверсітэта ў Лодзі(недаступная спасылка)
* Падборка часопіса «TYGODNIK ILUSTROWANY» за 1859-1865 г.
**Свята-Міхайлаўская царква** — праваслаўны храм у г. Шчучын Гродзенскай вобласці.

Гісторыя
--------

На вул. 17 верасня. Пабудавана ў 1863 г. з бутавага каменю і цэглы.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Складаецца з асноўнага кубападобнага аб’ёму, 5-граннай апсіды, кароткай трапезнай і прытвора-званіцы. Асноўны аб’ём і васьмярык званіцы накрыты шатровымі дахамі з цыбулепадобнымі купаламі. У дэкоры фасадаў выкарыстаны атынкаваныя какошнікі, руставаныя вуглавыя лапаткі, кілепадобныя ліштвы арачных аконных праёмаў, аркатурныя фрызы, рэльефныя крыжы.

Інтэр’ер
--------

У інтэр'еры апсіда вылучана драўляным іканастасам. Шануецца абраз «Маці Божая Хуткапаслушніца», які знаходзіцца ў храме з часу яго асвячэння.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Царква Святога Міхаіла Арханёла (Шчучын) на сайце «Архіварта»
**Царква Святога Паўла** (ням.: Paulskirche) — храм у Франкфурце-на-Майне. Будаваўся з 1789 да 1833 года на месцы знесенай у 1786 годзе сярэдневяковай царквы, і да 1944 года з’яўляўся галоўнай лютэранскай царквой Франкфурта. У царкве Святога Паўла з 1848 па 1849 гады засядалі дэлегаты першага германскага парламента — Франкфурцкага нацыянальнага сходу.

Пасля бамбёжкі 18 сакавіка 1944 года царква згарэла. Пасля Другой сусветнай вайны яна была адноўлена. У дзень сотай гадавіны Франкфурцкага нацыянальнага сходу 18 мая 1948 года царква была адкрыта пад назвай Дом усіх немцаў (ням.: Haus aller Deutscher). З гэтага моманту яна з’яўляецца нацыянальным помнікам і выкарыстоўваецца галоўным чынам для грамадскіх мерапрыемстваў.

У Паўльскірхэ праводзіцца цырымонія ўручэння Прэміі міру нямецкіх кнігагандляроў.

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Царква Святога Паўла**
**Пінская генеральная кангрэгацыя 1791 года** - сход праваслаўнага духавенства і вернікаў Рэчы Паспалітай з мэтай стварыць у краіне аўтакефальную царкву, незалежную ад Сінода Расійскай імперыі.

Рашэнне аб скліканні кангрэгацыі прынята Чатырохгадовым соймам 1788—1792 гг. 23 сакавіка 1791 года кароль Станіслаў Аўгуст Панятоўскі прызначыў камісарамі на кангрэгацыю ад Кароны сандамірскага пасла М.Каханоўскага і люблінскага пасла князя Чартарыйскага, ад ВКЛ - троцкага пасла Залескага і пінскага пасла і падстарасту М.Бутрымовіча. Новагародскі пасол Бярновіч быў прызначаны для зносін з кангрэгацыяй і для забеспячэння яе дакументамі. У Пінск прыбылі 96 дэлегатаў: 24 манахі, 21 святар, 51 свецкая асоба (сярод іх 19 чалавек са шляхты, астатнія з мяшчан). У кангрэгацыі ўдзельнічалі і католікі (напрыклад, генерал-інспектар ВКЛ Грабоўскі) і уніяцкае духавенства (епіскап пінскі Іаакім Дашкевіч-Гарбацкі і яго каад'ютар Іасафат Булгак).

Кангрэгацыя пачала працу ў Пінску 1 ліпеня 1791 года. Яна прыняла рашэнне, што Генеральная кангрэгацыя, або "Нацыянальны сінод праваслаўных цэркваў каралеўства Польскага і Вялікага княства Літоўскага", складаецца з архіепіскапа і 3 епіскапаў, старшых, архімандрытаў, асэсараў кансісторыі і дэпутатаў, абраных епархіяльнымі кангрэгацыямі. Генеральная кангрэгацыя павінна была збірацца праз кожныя 4 гады. Яе галоўная, або генеральная кансісторыя складаецца з 12 чалавек. Архіепіскап павінен быць на правах мітрапаліта і знаходзіцца ў духоўнай залежнасці ад канстанцінопальскага патрыярха. На сваіх з'ездах кангрэгацыя павінна была абмяркоўваць духоўныя справы сваёй царквы, прызначаць, калі гэта патрэбна, 4 кандыдатаў на кафедру епіскапа. З іх каралеўскі ўрад павінен быў выбраць адну. Месцам склікання генеральнай кангрэгацыі прызначаўся Пінск. Нягледзячы на пратэсты з боку некаторых каталіцкіх і уніяцкіх епіскапаў, сойм зацвердзіў рашэнне кангрэгацыі і абвясціў у 1792 годзе закон "Упарадкаванне царкоўнай іерархіі грэка-ўсходняга абраду" ("Urządzenie hierarchii cerkiewnej obrządku grecko-orientalnego"). Але 2-і і 3-і Падзелы Рэчы Паспалітай не дазволілі выканаць гэтыя рашэнні.

Гл. таксама
-----------

* Канфесіянальная гісторыя Беларусі

Зноскі
------

1. ↑  1 ліпеня 1791 Пачала працу Пінская кангрэгацыя 1791 г. // Бібліятэка гістарычных артыкулаў
2. ↑  Ц.Акудовіч «СПРОБА СТВАРЭННЯ АЎТАНОМНАЙ ПРАВАСЛАЎНАЙ ЦАРКВЫ НА ВЯЛІКІМ СОЙМЕ РЭЧЫ ПАСПАЛІТАЙ 1788–1792 гг.»
3. ↑  Як у Рэчы Паспалітай Аўтакефальную Царкву стваралі: Праваслаўная кангрэгацыя ў Пінску Архівавана 25 лістапада 2018. || Крыніца.INFO

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т. 5. – Мн. 1999. – С.499
* Беднов В.А. «Православная Церковь в Польше и Литве». Глава IV: От 1686 года до четырехлетнего сейма Минск: Лучи Софии, 2003. (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Царква Святой Ганны.
**Царква Святой Ганны** — праваслаўны храм у горадзе Стоўбцах Мінскай вобласці. Цэнтр Стаўбцоўскага благачыння. Знаходзіцца ў цэнтры горада, па адрасе: вуліца Савецкая, 6.

Гісторыя
--------

Пабудавана як касцёл у 1825 годзе з цэглы па фундацыі ўладальніка маёнтку князя Адама Чартарыйскага. Абнесена бутавай агароджай з двух’яруснай брамай-званіцай.

Архітэктура
-----------

Інтэр’ер
Брама-званіца
Помнік архітэктуры класіцызму з рысамі барока. Вырашаная цэльным прамавугольным у плане аб’ёмам пад двухсхільным дахам. Галоўны фасад завершаны двух’ярусным фігурным франтонам з увагнутымі бакавымі гранямі і цэнтральнай арачнай нішай, фланкіраванай дзвюма парамі пілястраў. Яркім дэкаратыўным элементам фасаду з’яўляецца рама, размешчаная над цэнтральным уваходам і вырашаная паслядоўна ўпісанымі геаметрычнымі фігурамі — квадрата з раскрапаванымі вугламі і квадрата з васьмівугольнікам. Бакавыя аконныя праёмы фасаду акаймоўваюць простыя ліштвы з несапраўднымі замковымі камянямі і архівольтамі. Фасады рытмічна расчлянёныя арачнымі аконнымі праёмамі ў пластычных ліштвах і пілястрамі дарычнага ордара ў прасценках, апяразаныя спрошчаным антаблементам.

### Інтэр’ер

Унутры малітоўная зала перакрытая люстравым скляпеннем з падугамі; сцены апяразаны антаблементам, крапаваныя пілястрамі. Над уваходам зробленыя хоры, падтрыманыя чатырма драўлянымі калонкамі. Алтарная частка вылучаная іканастасам чатырох’яруснай сямічасткавай кампазіцыі, расчлянёным канеліраванымі пілястрамі. Завяршаюць кампазіцыю пяць фігурных франтонаў з бакавымі валютамі. Арнаментальна-дэкаратыўны акцэнт іканастаса — разная царскія вароты. Абразы іканастаса размежаваныя на два ярусы антаблементам з трыгліфным фрызам.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1987. — Мінская вобласць. Кніга 2. — 308 с.: іл. — С. 235—236
* Праваслаўныя храмы на Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; маст. І. І. Бокі. — 2-е выд. — Мінск: БелЭн, 2001. — 328 с. — ISBN 985-11-0190-7.
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Царква Святой Ганны (Стоўбцы)
* Царква Святой Ганны (Стоўбцы) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Царква Святой Ганны (Стоўбцы) на сайце Radzima.org
* Царква Святой Ганны (Стоўбцы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Барысаўскае прадпрыемства музычных інструментаў** — колішняе прадпрыемства ў Барысаве.

Гісторыя
--------

Створана ў 1935 годзе як фабрыка піяніна на базе лесазавода. У Вялікую Айчынную вайну была разбурана, адноўлена ў 1944 годзе. У 1944—1965 гадах рэканструявана і пашырана (пабудаваны галоўны вытворчы корпус, цэхі металадэталяў, лесапільны, сушыльны і інш.). У 1976—1997 гадах галаўное прадпрыемства ВА «Белмузпрам». Вядомасць прынесла піяніна маркі «Беларусь», якіх штогод выраблялася да 24 тысяч адзінак.

У другой палове 90-х прадпрыемства пачало стагнаваць. У 1997 ператворана ў ААТ *«Музінструмент-Барысаў»*, з 2001 — ААТ з сучаснай назвай.

У 2000 годзе фабрыка стварыла 1868 піяніна, у 2002 — толькі 688 адзінак. Да 2003 года прадпрыемства стала практычна банкрутам, знешняя запазычанасць перавысіла 1,3 мільёна долараў, утварылася трохмесяцовая запазычанасць па заработнай плаце. Зацікаўленым замежным інвестарам не ўдалося дамовіцца з уладамі Беларусі.

У 2006 годзе на падставе прадпісанняў Барысаўскага гарадскога аддзела Міністэрства па надзвычайных сітуацыях аб аварыйным стане цэхаў вытворчая дзейнасць прадпрыемствабыла спынена. У 2010 годзе прынята рашэнне аб ліквідацыі прадпрыемства.

Прадукцыя
---------

Электрагітары Сола-2 і Бас-1 (1980)
Асноўная прадукцыя (2005): піяніна, цымбалы, акустычныя гітары, дзіцячыя музычныя цацкі (цымбалы, ксілафоны і інш.), нарды і інш.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Борисовское предприятие музыкальных инструментов // Республика Беларусь: Энциклопедия в 6 т. Т. 2: А — Герань / редкол. Г. П. Пашков и др. — Минск: БелЭн, 2006. — 912 с : ил. — ISBN 985-11-0341-1. — ISBN 985-11-0371-3 (Т. 2).
2. 1 2 3 4  Бельмо на глазу. Кто спасет убитую борисовскую «пианинку»? Архівавана 26 лютага 2021.

Літаратура
----------

* Борисовское предприятие музыкальных инструментов // Республика Беларусь: Энциклопедия в 6 т. Т. 2: А — Герань / редкол. Г. П. Пашков и др. — Минск: БелЭн, 2006. — 912 с : ил. — ISBN 985-11-0341-1. — ISBN 985-11-0371-3 (Т. 2).
* Барысаўская фабрыка піяніна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Барысаўскае прадпрыемства музычных інструментаў
**Царква Святога Пятра** (ням.: Kirche St. Peter) — найстарэйшая царква Цюрыха. Царква знакамітая самым вялікім вежавым гадзіннікам у Еўропе: дыяметр цыферблата складае 8,7 метраў.

Гісторыя
--------

Вежа з гадзіннікам
У ходзе археалагічных раскопак удалося выявіць раннюю царкву, датаваную прыкладна VIII—IX стагоддзем. Гэты будынак быў заменены новай раманскай царквой прыкладна ў 1000 годзе. Яна ж у сваю чаргу змянілася ў 1230 годзе на позднераманскі будынак, частка якога і захавалася да нашых дзён. Рудольф Брун — першы незалежны мэр горада, быў пахаваны тут у 1360 годзе. Неф быў перабудаваны ў 1460 годзе ў гатычным стылі.

Сучасны будынак быў асвечаны ў 1706 годзе як першая царква, пабудаваная пры пратэстантызме. Да 1911 года вежа выкарыстоўвалася ў якасці сігнальнай вежы пры пажары. З 1970 па 1975 год праводзіліся рэстаўрацыйныя працы.

Зноскі
------

1. ↑  Federal Register of Buildings and Dwellings — 2000. Праверана 24 кастрычніка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q99417842'></a>

Літаратура
----------

* Peter Ziegler: *St. Peter in Zürich. Von den Ursprüngen bis zur heutigen Kirchgemeinde*. Buchverlag NZZ, Zürich 2006  (ням.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Царква Святога Пятра ў Цюрыху**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1051600723 · LCCN: n78047061 · SUDOC: 147078105 · VIAF: 155870481 |
**Сцяг Паўднёвай Караліны** (англ.: Flag of South Carolina) - адзін з дзяржаўных знакаў  амерыканскага  штата  Паўднёвая Караліна.

Сцяг уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча цёмна-сіняга колеру з белым контурам пальмы ў цэнтры. У крыжы - белы паўмесяц, разгорнуты сярпом да левага верхняга кута палотнішча.

Цяперашні сцяг штата быў прыняты 28 студзеня 1861 года, як дзяржаўны сцяг абвешчанай Рэспублікі Паўднёвая Караліна пасля выхаду штата са складу ЗША. Малюнак пальмы ўзяты ў памяць пра падзею 28 чэрвеня 1776 года, калі быў адбіты напад англічан на форт *Moultrie* ў *Sullivan's Island*. Сцены гэтага форта былі пабудаваны з ствалоў пальмы роду Сабан (*Sabal palmetto*). Драўніна гэтай пальмы не мае кольцаў, у выніку чаго, гарматныя ядры, выпушчаныя англічанамі, захрасалі ў сценах форта.

Сіні колер палотнішча і паўмесяц былі ўзятыя з сцяга, распрацаванага ў 1775 годзе, з пачаткам вайны за незалежнасць, палкоўнікам Уільямам Молтры для паўднёвакаралінскіх войскаў. Сіні колер сцяга - колер уніформы міліцыі (народнага апалчэння), паўмесяц - эмблема на іх галаўных уборах. Аднак гэтыя элементы маляваліся яшчэ ў 1765 годзе на сцягу, які выкарыстоўвалі паўднёвакаралінскія праціўнікі Акту аб гербавым зборы.

У 2001 Паўночнаамерыканская вексілалагічная асацыяцыя прысудзіла бягучаму сцягу штата дзесятае месца ў рэйтынгу сцягоў Паўночнай Амерыкі.

* 
* 

| ≛ Сцягі штатаў ЗША |
| --- |
| Штаты | 
Агая · 
Аёва · 
Айдаха · 
Аклахома · 
Алабама · 
Аляска · 
Арканзас · 
Арызона · 
Арэгон · 
Ваёмінг · 
Вашынгтон · 
Вермонт · 
Віргінія · 
Вісконсін · 
Гаваі · 
Джорджыя · 
Дэлавэр · 
Заходняя Віргінія · 
Ілінойс · 
Індыяна · 
Каларада · 
Каліфорнія · 
Канектыкут · 
Канзас · 
Кентукі · 
Луізіяна · 
Мантана · 
Масачусетс · 
Мінесота · 
Місісіпі · 
Місуры · 
Мічыган · 
Мэн · 
Мэрыленд · 
Небраска · 
Невада · 
Нью-Гэмпшыр · 
Нью-Джэрсі · 
Нью-Ёрк · 
Нью-Мексіка · 
Паўднёвая Дакота · 
Паўднёвая Караліна · 
Паўночная Дакота · 
Паўночная Караліна · 
Пенсільванія · 
Род-Айленд · 
Тэнесі · 
Тэхас · 
Фларыда · 
Юта
 |  |
| Федэральная акруга | Акруга Калумбія |
| Астраўныя тэрыторыі | Амерыканскае Самоа ·  Гуам ·  Паўночныя Марыянскія астравы ·  Пуэрта-Рыка ·  Амерыканскія Віргінскія астравы |
| Гл. таксама | Сцяг Канфедэратыўных Штатаў Амерыкі |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Царква Святой Марыі Магдаліны.
**Царква Святой Марыі Магдаліны** — мураваны праваслаўны храм у аграгарадку Сігневічы Бярозаўскага раёна Брэсцкай вобласці. Знаходзіцца на вуліцы Кастрычніцкая, 21.

Гісторыя
--------

На тэрыторыі аграгарадка Сігневічы ніколі не было праваслаўнага храма. Рашэнне аб будаванне царквы было прынята разам з утварэннем рэлігійнай грамады на першым сходзе жыхароў вёсак: Сігневічы, Маравіль, Мар’янова і Зарэчча. Сход праходзіў 8 снежня 2009 года. Закладзіны храма адбыліся 23 жніўня 2010 года.

1 ліпеня 2014 года настаяцелем храма быў прызначаны іерэй Аляксей Асіпчук.

Будаўніцтва храма завершана ў 2015 годзе, ён быў асвечаны 4 жніўня Іаанам, епіскапам Брэсцкім і Кобрынскім.

Пры храме дзейнічае Нядзельная школа.

Зноскі
------

1. ↑  Храм святой равноапостольной Марии Магдалины
2. ↑  Храм Роўнаапостальнай Марыі Магдаліны, в. Сігневічы

Літаратура
----------

* Семенюк, О. В агрогородке Сигневичи Березовского района освящен новый храм в честь Равноапостольной Марии Магдалины / Ольга Семенюк // Брестская газета. — 2015. — 13 августа.
* Чиж, В. Престольный праздник в Сигневичах: [о праздновании престольного праздника будущего храма] / Валентина Чиж // Маяк. — 2012. — 22 августа.
**«Сцяг Перамогі над рэйхстагам»** (руск.: Знамя Победы над рейхстагом, у некаторых крыніцах — «Чырвоны сцяг над рэйхстагам») — серыя здымкаў савецкага ваеннага карэспандэнта Яўгена Халдэя[ru], зробленых на даху будынка паўразбуранага нацысцкага парламента. Здымкі шырока выкарыстоўваюцца для ілюстрацыі перамогі Савецкага Саюза ў Вялікай Айчыннай вайне. Фатаграфіі дадзенай серыі з’яўляюцца аднымі з найбольш распаўсюджаных здымкаў Другой сусветнай вайны.

Заўвагі
-------

1. ↑  *Jahn, Peter.* Савецкі салдат узнімае чырвоны сцяг над рэйхстагам, Берлін 2 траўня 1945 // Триумф и боль: советская и постсоветская память о войне 1941-1945 (руск.) = Triumph und Trauma: Sowjetische und Postsowjetische errinerung an der Krieg 1941-1945 (ням.). — Berlin-Karlshorst: Ch. Links Verlag, 2005. — P. 40. — 215 p. — ISBN 3-8615-3356-1.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Сцяг Перамогі над рэйхстагам на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская |
**Артэрыяльная пратока** (лац.: ductus arteriosus; таксама **Баталава пратока** ад імя італьянскага лекара Леанарда Батала) — пратока, верхні аддзел 6-й артэрыяльнай дугі, які злучае ў эмбрыёнаў наземных пазваночных лёгачны ствол са спінной аортай.

Неўзабаве пасля нараджэння зарастае і ператвараецца ў непраходны для крыві артэрыяльны звязак (лац.: ligamentum arteriosum s. lig. aorticum). З дапамогай артэрыяльнай пратокі вянозная кроў лёгачнай артэрыі прымешваецца да чыстай (артэрыяльнай) крыві аорты. У некаторых выключных выпадках артэрыяльная пратока не зарастае, пры гэтым узнікае прыроджаны парок сэрца — адкрытая артэрыяльная пратока.

У кракадзілаў ёсць сасуд, аналагічны артериальнай пратоцы, які застаецца ў іх на ўсё жыццё і гэтак жа змешвае вянозную кроў з артэрыяльнай; гэта — левая аортная дуга (arcus aortae sinister), якая выходзіць з правага страўнічка (і, такім чынам, змяшчае вянозную кроў) і злучае ззаду сэрца з правай аортнаю дугою (arcus aortae dexter), якая пачынаецца ў левым жалудачку сэрца і змяшчае чыстую артэрыяльную кроў для ўтварэння ствала аорты (truncus aortae).

Зноскі
------

1. ↑  Боталли, Леонард // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
2. ↑  *Брандт Э. К.* Боталлов проток // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Літаратура
----------

* *Брандт Э. К.* Боталлов проток // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
Ілюстрацыя аль-Васіці, створаная ў Багдадзе, якая паказвае рынак нявольнікаў у еменскім горадзе Забідзе  (руск.) (бел..
**Ях’я ібн Махмуд аль-Васіці** (араб. **يحيى بن محمود الواسطي**‎‎**يحيى بن محمود الواسطي**‎‎) іракска-арабскі мастак і каліграф XIII стагоддзя, вядомы сваімі ілюстрацыямі макамаў  (руск.) (бел. Мухамада аль-Харыры  (руск.) (бел..

Біяграфія
---------

Аль-Васіці, верагодна, нарадзіўся ў Васіце  (англ.) (бел. на поўдзень ад Багдада. У 1236-37 гадах ён перавёў і праілюстраваў копію Макамата (зборніка макамаў  (руск.) (бел.), серыю анекдотаў і сацыяльнай сатыры, напісаную Мухамадам аль-Харыры  (руск.) (бел.. Ілюстрацыі Аль-Васіці, якія з’яўляюцца аднымі з лепшых прыкладаў стылю, што быў распаўсюджаны ў XIII стагоддзі, і паслужылі натхненнем для сучаснага мастацкага руху ў Багдадзе XX стагоддзя.

Вельмі мала вядома пра яго жыццё .

Ілюстрацыі з Макамата
---------------------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Makiya, Kanan (1991) (in en). *The Monument: Art, Vulgarity, and Responsibility in Iraq*. University of California Press. ISBN 9780520073760. .
2. ↑  Ankori, Gannit (2013) (in en). *Palestinian Art*. Reaktion Books. ISBN 9781780232416. .
3. ↑   (in en)*Explorers: Tales of Endurance and Exploration*. Penguin. 2010. ISBN 9780756675110. .
4. ↑  Jonathan Bloom and Sheila S. Blair (eds), *Grove Encyclopedia of Islamic Art & Architecture,* Oxford University Press, 2009, p.210;
Kember, P. (ed.), *Benezit Dictionary of Asian Artists,* Oxford University Press, 2012, ISBN 9780199923014
5. ↑  Jonathan Bloom and Sheila S. Blair (eds), *Grove Encyclopedia of Islamic Art & Architecture,* Oxford University Press, 2009, p.294
6. ↑  Wijdan, A. (ed.), *Contemporary Art From The Islamic World,* p.166
7. ↑  «Yaḥyā ibn Maḥmūd al-Wāsiṭī,» in: *Encyclopædia Britannica,* Online:

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | SUDOC: 119695421 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Васканян.

**Арус Тыгранаўна Васканян** (у дзявоцтве Дарбасян; 28 красавіка (10 мая) 1889 года, Канстанцінопаль — 20 ліпеня 1943, Ерэван) — савецкая армянская актрыса.

Нарадзілася ў сталіцы Асманскай імперыі. Маладыя гады правяла ў Анкары, атрымала добрую адукацыю. Гуляць на сцэне пачала ў Канстанцінопалі ў 1908 годзе. У 1910 годзе пераехала ў расійскае Закаўказзе і пасялілася ў Баку, дзе стала членам Бакінскай армянскай трупы, у складзе якой атрымала слыннасць ролямі *Афеліі* і *Дэздэмоны* у, адпаведна, «Гамлеце» і «Атэла» Уільяма Шэкспіра і *Соны* і *Сусан* у, адпаведна, «Злым духу» і «Намусе» Шырванзадэ. Выйшла замуж за Іосіфа Васканяна, акцёра той жа трупы.

У 1917 годзе пераехала ў Тыфліс (цяпер Тбілісі), дзе стала гуляць у мясцовых тэатрах і была членам Армянскага драматычнага таварыства; з 1921 года, пераехаўшы ў Ерэван, стала адной з вядучых актрыс 1-га Дзяржаўнага тэатра Арменіі, (з 1937 года завецца Армянскі тэатр імя Сундукяна). У 1935 годзе атрымала званне Народнай артысткі Армянскай ССР. Пасля пачатку Вялікай Айчыннай вайны выступала ў шпіталях і на прадпрыемствах як майстар мастацкага слова. Памерла ў 1943 годзе ад брушнага тыфу.

Крытыкамі адзначаліся філігранная распрацоўка дэталяў у яе акцёрскай манеры, майстэрства сцэнічнай гаворкі і вывастраная сцэнічная форма, а таксама падкрэслівалася імкненне актрысы надаць класічным выявам сучаснае гучанне. Найбольш вядомыя ролі — *Антыгона* («Антыгона», Сафокла), *Нара* («Лялечны дом», Ібсена), *Ануш* («Дзядзька Багдасар» Параняна). Таленавіта выконвала як трагічныя ролі: *Кацярыны* («Навальніца» Астроўскага), *лэдзі Макбет* («Макбет» Шэкспіра), так і камедыйныя: *Сюзанны* («Жаніцьба Фігаро» Бамаршэ), *Катарыны* («Утаймаванне нязгодлівай» Шэкспіра). Шмат гуляла ў спектаклях па п’есах рускіх пісьменнікаў (*Кручыніна* у «Без віны вінаватыя» Астроўскі, *Панова* у «Любові Яравой» Трэнёва, *Марыя Мікалаеўна* у «Рускіх людзях» Сіманава, *Рыма* у «Ядзе» Луначарскага), асабліва Максіма Горкага; найбольш вядомыя выкананне роляў *Насты* у «На дне» і *Рашэль* у «Васе Жалязновай». Сваёй дзейнасцю Восканян спрыяла збліжэнню армянскага тэатральнага мастацтва з рускай тэатральнай культурай і яго прылучэнню да агульнасусветных тэатральных працэсаў.

Народная артыстка Армянскай ССР (1935). Заслужаная артыстка Армянскай ССР (25.01.1927).

Бібліяграфія
------------

* Арутюнян С. Арус Восканян, Ер. 1953
* Зарян Р. Арус Восканян, Ер. 1957
* Э. Мурадян, неапублікаваныя ўспаміны пад агульнай назвай «Заслона дзён»
* 1940 г. — дакументальны фільм «Юбілей Арус Васканян», рэж. Г. Баласанян

Зноскі
------

1. ↑  Хронография Еревана = Երևանի տարեգրությունը. — Ер.: Музей истории города Еревана, 2009. — С. 67. — 240 с.

Спасылкі
--------

* *Восканян Арус Тиграновна* — артыкул з БСЭ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 1193154260550224480002 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Свірыдаў.

**Мікалай Андрэевіч Свірыдаў** (нар. 19 мая 1950, в. Зацітава Слабада, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі вучоны. Кандыдат сельскагаспадарчых навук (1985).

Біяграфія
---------

Скончыў Пухавіцкую сярэднюю школу (1967), Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (1973). Служыў у Савецкай Арміі (1973 - 1974).

Навуковы супрацоўнік, загадчык аддзела, першы намеснік дырэктара Беларускага навукова-даследчага інстытута бульбаводства і пладова-агародніны (1974 - 1995).

Працаваў у Дзяржкантролі Републікі Беларусь (1997 - 2000). З 2001 года начальнік аддзела канцэрна Белдзяржхарчпром.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар каля 50 навуковых публікацый.

Узнагароды і званні
-------------------

Узнагароджаны сярэбраным медалём ВДНГ СССР у 1986 годзе.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Памяць : Пухавіцкі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 2003.
**Малапло́тніцкая шкляна́я мануфакту́ра** — колішняя мануфактура, якая дзейнічала ў 1842—1898 гадах у маёнтку Малая Плотніца (цяпер вёска ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці). Вырабляла ліставое шкло, бутэлькі і іншы посуд. У 1879 годзе працавала 16 чалавек, выпушчана 90 скрынак ліставога шкла, 100 тысяч штук бутэлек і іншага посуду. У 1898 годзе працавала 80 чалавек.

Літаратура
----------

* Малаплотніцкая шкляная мануфактура // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10). — С. 10.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шавялёў.

**Мікалай Артамонавіч Шавялёў** (25 снежня 1899 — 21 лістапада 1943) — савецкі ваенны дзеяч, капітан Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Грамадзянскай і Вялікай Айчыннай войнаў, Герой Савецкага Саюза (30 кастрычніка 1943 года).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 25 снежня 1899 года ў вёсцы Бежычы (цяпер у межах горада Бранска) у сям’і селяніна. Рускі. Член КПСС з 1931 года.

Скончыў сельскагаспадарчы тэхнікум. Працаваў на паравозабудаўнічым заводзе ў Бранску. У Чырвонай Арміі ў 1918—1923 і з кастрычніка 1941 года. Удзельнік Грамадзянскай вайны.

На фронце ў Вялікую Айчынную вайну з чэрвеня 1942 года. Намеснік камандзіра батальёна па палітычнай частцы 120-га стралковага палка (69-я стралковая дывізія, 65-я армія, Цэнтральны фронт) капітан Шэвелеў з дэсантнай групай 15 кастрычніка 1943 года фарсіраваў Дняпро ў раёне пасёлка Радуль (Рыпкынскі раён Чарнігаўскай вобласці), захапіў і ўтрымліваў рубеж, забяспечваючы пераправу падраздзяленняў палка.

Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 30 кастрычніка 1943 года. Узнагароджаны ордэнамі Леніна, Чырвонай Зоркі. Памёр ад ран 21 лістапада 1943 года.

Пахаваны ў г. п. Лоеў Гомельскай вобласці, дзе яго імем названа вуліца. Мемарыяльная дошка ўстаноўлена ў горадзе Мазыр Гомельскай вобласці.

Узнагароды СССР
---------------

* Герой Савецкага Саюза (30 кастрычніка 1943 года);
* ордэн Леніна;
* ордэн Чырвонай Зоркі;
* медалі.

Зноскі
------

1. ↑  Биография Николая Артамоновича Шевелёва // Библиотека.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

Спасылкі
--------

* Мікалай Артамонавіч Шавялёў на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Маланка.

**Мала́нка** — заходнебеларускі ілюстраваны сатырычны часопіс. Выдаваўся ў Вільні з 15 студзеня 1926 года раз на два тыдні. Агулам выйшла 43 нумары. Рэдактарамі-выдаўцамі ў розны час былі Іван Касяк, М. Луцэвіч, Янка Маразовіч (псеўданім Янка Маланка). Асобныя нумары «Маланкі» былі канфіскаваныя польскімі ўладамі, замест іх выйшлі аднадзёнкі «Пякучая маланка», «Новая маланка» (абедзве 1928 год). Выданне спынена праз рэпрэсіі польскіх уладаў. Апошні нумар выйшаў 26 снежня 1928 года.

Рэдакцыя часопіса, 1926—1928 гг.
Выступаў у абарону інтарэсаў народа Заходняй Беларусі, садзейнічаў фарміраванню яго нацыянальнай і палітычнай свядомасці, асуджаў палітыку сацыяльнага і нацыянальнага прыгнёту польскіх улад. Публікаваў мастацкія творы (вершы, байкі, апавяданні, фельетоны, эпіграмы, гумарэскі, жарты), публіцыстычныя артыкулы, допісы.

Часопіс сярод іншага публікаваў творы Міхася Касцевіча (Міхася Васілька), Івана Маразовіча (Янкі Маланкі), Міколы Засіма, Уладзіслава Паўлюкоўскага (У. Ініцкага), Гальяша Леўчыка, Макара Касцевіча (Звончыка), Янкі Пачопкі (Башкіра), Ігната Дварчаніна, Язэпа Драздовіча (Народніка), сатырычныя вершы Францішка Багушэвіча, Янкі Купалы, Якуба Коласа, Кандрата Крапівы і іншых. Карыкатуры і гумарыстычныя малюнкі Язэпа Горыда, Язэпа Драздовіча, Івана Маразовіча, Васіля Сідаровіча, Мікалая Васілеўскага вылучаліся прафесіяналізмам, вастрынёй і надзённасцю, палітычным падтэкстам.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Маланка (часопіс)
* Архіў нумароў на сайце Літоўскай акадэміі навук
Краіны, якія падпісалі Канвенцыю      Падпісалі і ратыфікавалі
     падпісалі, але не ратыфікавалі
     не падпісалі і не ратыфікавалі
**Канвенцыя супраць катаванняў і іншых жорсткіх, бесчалавечных ці прыніжаючых годнасць відаў абыходжання і пакарання** — канвенцыя ААН, які забараняе катаванні пры любых абставінах, забараняе выдачу асобаў у краіны, дзе для іх існуе сур’ёзная пагроза катаванняў, і ўстанаўлівае абавязак крымінальнага пераследу за катаванні. Прынятая ў 1984 годзе і ўступіла ў сілу ў 1987 годзе. Нагляд за выкананнем канвенцыі ажыццяўляе Камітэт супраць катаванняў  (руск.) (бел. у складзе дзесяці экспертаў; ён робіць заўвагі па дакладах дзяржаў-удзельніц канвенцыі і разглядае скаргі на тыя дзяржавы-удзельніцы, якія прызналі адпаведную кампетэнцыю камітэта, зрабіўшы заяву згодна з артыкуламі 21 і 22 канвенцыі. У 1992 годзе былі прынятыя папраўкі да канвенцыі, якія не ўступілі ў сілу, па стане на 2016 год.

У 2002 годзе быў прыняты і ў 2006 годзе ўступіў у сілу факультатыўны пратакол да канвенцыі, які стварыў механізм візітаў па мадэлі ЕКПК. Гэтыя функцыі ажыццяўляе Падкамітэт па папярэджанні катаванняў і іншых жорсткіх, бесчалавечных ці прыніжаючых годнасць відаў абыходжання і пакарання Камітэта супраць катаванняў. Таксама пратакол устанаўлівае для дзяржаў-удзельніц абавязак стварыць нацыянальны прэвентыўны механізм.

Па стане на студзень 2016 года ў канвенцыі ўдзельнічае 158 краін, у факультатыўным пратаколе 80. Па стане на сакавік 2009 года, заяву аб прызнанні кампетэнцыі камітэта разглядаць індывідуальныя скаргі зрабілі 64 краіны, разгледжана 379 скаргаў, з іх па 47 канстатаваныя парушэнні.

Зноскі
------

1. ↑  Данные о ратификации поправок к статьям 17 (7) и 18 (5) КПП (англ.)
2. ↑  Данные о ратификации Конвенции и протокола
3. ↑  Statistical survey of individual complaints dealt with by the Committee against Torture under the procedure governed by article 22 of the Convention **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2010. Праверана 7 красавіка 2010.

Спасылкі
--------

* Канвенцыя
* Факультатыўны пратакол
* Камітэт супраць катаванняў (англ.)
* Падкамітэт па папярэджанні катаванняў і іншых жорсткіх, бесчалавечных ці прыніжаючых годнасць відаў абыходжання і пакарання (англ.)
* Падборка матэрыялаў па падрыхтоўцы канвенцыі, 1974—1984, гісторыя яе прыняцця і аглядны артыкул (англ.) (частка матэрыялаў таксама дае спасылкі на іншамоўныя версіі)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4223209-0 · LCCN: n87865133 · Microsoft: 2780844469 · VIAF: 181495016 |