**Альпы** (фр.: Alpes, ням.: Alpen, італ.: Alpi, славенск.: Alpe, англ.: Alps) — найвышэйшая горная сістэма ў Еўропе.

Складаная сістэма горных масіваў і хрыбтоў працягнуліся дугой ад Міжземнага моря да Сярэднедунайскай раўніны. Даўжыня каля 1200 км, шырыня да 260 км, найбольшая вышыня г. Манблан (4807 м). Папярочная даліна між азёрамі Бодэнскім і Кома падзяляе больш вышынныя Заходнія Альпы і больш нізкія і шырокія Усходнія Альпы. Горная сістэма размяшчаецца на тэрыторыі 8 краін: Францыі, Манака, Італіі, Швейцарыі, Германіі, Аўстрыі, Ліхтэнштэйна і Славеніі.

Дзякуючы месцаванню ў цэнтры Заходняй Еўропы, Альпы з’яўляюцца адной з найболей вывучаных горных сістэм. З імі звязаны такія паняцці як альпійскі пояс, альпійская складкавасць, альпійскі рэльеф, альпійскія лугі, альпінізм.

Назва
-----

Адзінай думкі аб паходжанні назвы *Альпы* няма. Словам *Alpes* кельты называлі ўсе высокія горы. Меркавана, да кельтаў яно трапіла з Рымскай імперыі.

Па адной з версій, лацінскае слова *Alpes*, якое ўтварылася ад *Albus* (*Белы*), выкарыстоўвалася яшчэ ў I стагоддзі да нашай эры для пазначэння гор, пакрытых снегам. Іншую здагадку кажа пра тое, што назву адбылося ад слоў *Al* ці *Ar*, што азначала высакагорную мясцовасць. Слова *Alpe* у сучасных французскай і італьянскай мовах азначае *Горная вяршыня*, роўна як і *Alp* у нямецкай.

Слова *Alpeis*, ці *Alpes*, выкарыстоўвалася для пазначэння высокіх гор і горных масіваў навукоўцамі Старажытнай Грэцыі і Старажытнай Візантыі. У прыватнасці, Пракопій Кесарыйскі, візантыйскі пісьменнік VI стагоддзя, заве ў сваіх складаннях Альпы і Пірэнеі адной назвай, *Geminas Alpeis*. Іншыя горы зваліся падобнымі назвамі (Карпацкія горы — *Basternikae Alpes*). У нязменным выглядзе гэта слова захавалася ў сучасным грэцкім мове — *Άλπεις* (*Alpeis*).

Геалогія
--------

Альпы належаць да маладых складкавых структур альпійскага арагенезу. Восевая зона гор сфарміравана старажытнымі крышталічнымі (гнейсы, слюдзяныя сланцы), магматычнымі (граніт) і метамарфічнымі (кварцава-філітавыя сланцы) пародамі. Перадгор’і складзены з вапнякоў, мергеляў, даламітаў, філітаў і маладых маласавых фармацый.

Тэктанічная карта міжземнаморскага рэгіёна
Працэс фарміравання горнага ланцуга можна падзяліць на некалькі этапаў. Структура Альп складаецца з горных парод еўрапейскага, афрыканскага і акіянічнага паходжання.

Аналіз найстарэйшых горных парод у глыбіні Альп, у прыватнасці, цырконію, паказвае, што яны пачалі фармавацца ў канцы пратэразоя — пачатку кембрыйскага перыяду. У гэты ж час пачалося збліжэнне мацерыкоў Гандвана і Лаўразія. Да пермскага перыяду ішло пераважна фармаванне складу горных парод, якія цяпер залягаюць глыбока пад Альпамі. У гэты перыяд з’явіліся герцынскія структуры.

Утварэнне суперкантынента Пангея завяршылася ў канцы каменнавугальнага перыяду пры сутыкненні мацерыкоў Гандвана і Лаўразія. Будучыя Альпы знаходзіліся ў месцы сутыкнення дзвюх тэктанічных пліт, пры гэтым іх усходняя частка апынулася на дне старажытнага акіяна Палеатэціса. Раннепермскі перыяд характарызаваўся павышанай вулканічнай актыўнасцю, што прывяло, разам з уплывам вятроў і ападкаў, да разбурэння герцынскіх складчатасцей.

Да сярэдзіны трыясавага перыяду кантынентальны рыфтагенез Афрыкі і Еўропы спарадзіў старажытны акіян Паратэціс. У канцы юрскага перыяду акіян адступіў з тэрыторыі сучасных Паўднёвых Альп, пакінуўшы характэрныя вапняковыя адклады. У гэты ж час убок Еўропы ад Афрыкі пачала рухацца Адрыятычная пліта, якая выклікала ўтварэнне акіянічных упадзін ва Усходніх Альпах. У наш час пліта працягвае рухацца ўбок Еўропы, у прыватнасці, Перыядрыятычны разлом у Альпах ляжыць на мяжы пліт.

У мелавым перыядзе распачалося асноўнае гораўтварэнне. Працэс развіваўся перш ва ўсходнім рэгіёне Альп і паступова прасунуўся на захад, ён атрымаў назву альпійскай складкаватасці.

На гары Матэрхорн можна ўбачыць пласты парод, што адносяцца да розных геалагічных эпох.
Вылучаюць тры асноўных рэгіёны Альп, адрозных па структуры і геалагічным складзе: Заходнія, Усходнія і Паўднёвыя Альпы. Заходнія Альпы ўяўляюць сабою наймалодшую вобласць з кайназойскімі адкладамі, якая характарызуецца высокімі вострымі пікамі, складзены з крышталічных і метамарфічных парод. Высокая вобласць Альп характарызуецца пашыраннем горна-ледавіковага рэльефу і сучаснага зледзянення. Усходнія Альпы ніжэйшыя і пакатыя, з адкладамі мезазойскай эры, у асноўным мелавога перыяду.

Карысныя выкапні
----------------

Альпы з’яўляюцца крыніцай мінералаў, якія здабываюцца чалавекам на працягу некалькіх тысяч гадоў. У эпоху культуры *Hallstatt* (VIII—VI стагоддзе да нашай эры) кельцкія плямёны здабывалі медзь, а пазней рымляне здабывалі золата для манет у Бад Гаштайнскай вобласці. Радовішча ў Штырыі з’яўляецца крыніцай высакаякаснай жалезнай руды для сталеліцейнай прамысловасці. Апроч таго, на тэрыторыі большай часткі альпійскага рэгіёна сустракаюцца крышталі, такіх мінералаў як кінавар, аметыст і кварц. Паклады кінавару ў Славеніі з’яўляюцца важнай крыніцай розных пігментаў кінавары.

Рэльеф
------

Асноўныя артыкулы: **Заходнія Альпы**, **Усходнія Альпы**, **Паўднёвыя Вапняковыя Альпы** і **Паўночныя Вапняковыя Альпы**
Папярочнай далінай паміж Бодэнскім возерам і возерам Кома Альпы падзяляюцца на больш высокія *Заходнія Альпы* (вышыня да 4 808 м, гара Манблан) і ніжэйшыя і шырокія *Усходнія Альпы* (вышыня да 4 049 м, гара Берніна)

Варта адзначыць, што ў французскай традыцыі заміж адзіных Заходніх Альп прынята вылучаць *Заходнія* і *Цэнтральныя*. У такой мадэлі мяжы паміж трыма часткамі Альп практычна супадаюць з дзяржаўнымі: Заходнія Альпы апынаюцца галоўным чынам ва Францыі, Цэнтральныя — у Швейцарыі, і Усходнія — у Аўстрыі.

Ніжэй даецца спіс асноўных раёнаў Альп. Варта мець на ўвазе, што ён носіць шмат у чым умоўны характар, бо розныя крыніцы праводзяць адпаведныя межы па-рознаму.

* Заходнія Альпы
	+ Лігурыйскія Альпы
	+ Прыморскія Альпы
	+ Праванскія Альпы
	+ Коцкія Альпы
	+ Альпы Дафінэ
	+ Грайскія Альпы
	+ Пенінскія Альпы
	+ Бернскія Альпы
	+ Лепантынскія Альпы
	+ Гларнскія Альпы
* Усходнія Альпы
	+ Зона фліша
* Паўночныя Вапняковыя Альпы
	+ Баварскія Альпы
* Цэнтральныя Усходнія Альпы
	+ Ретыйскія Альпы
	+ Эцтальскія Альпы
	+ Цылертальскія Альпы
	+ Высокі Таўэрн
* Паўднёвыя Вапняковыя Альпы
	+ Ламбардскія Альпы
	+ Даламітавыя Альпы
	+ Карнійскія Альпы
	+ Юлійскія Альпы
	+ Караванкэ

У сваю чаргу існуе і больш дробавае дзяленне гэтых раёнаў. Так, прыкладам, паўночней Інсбрука вылучаюць Ветэрштайнгебірге і Карвендэльгебірге, а паўднёвей — **Штубаеральпен** і **Туксеральпен**.

Самыя высокія вяршыні
---------------------

Гара Манблан, кастрычнік 2004.

| Назва | Вышыня, м | Месцазаходжанне |
| --- | --- | --- |
| Манблан | 4810,45 м | Грайскія Альпы |
| Монтэ-Роза | 4634 м | Пенінскія Альпы |
| Дом | 4545 м | Пенінскія Альпы |
| Вайсхорн | 4505 м | Пенінскія Альпы |
| Матэрхорн | 4478 м | Пенінскія Альпы |
| Гран-Камбен | 4314 м | Пенінскія Альпы |
| Фінстэраргорн | 4273 м | Бернскія Альпы |
| Алечхорн | 4192 м | Бернскія Альпы |
| Бар-дэз-Экрэн | 4102 м | Альпы Дафінэ |
| Гран-Парадызо | 4061 м | Грайскія Альпы |
| Берніна | 4049 м | Рэтыйскія Альпы |
| Вайсміс | 4023 м | Пенінскія Альпы |

Клімат
------

Альпы — важны кліматападзел Еўропы.

На поўнач і захад ад Альп мясцуюцца тэрыторыі з умераным кліматам, да поўдня — субтрапічныя міжземнаморскія ландшафты. Клімат розных альпійскіх рэгіёнаў залежыць ад вышыні, становішча і кірунку ветру. Улетку ў Альпах бываюць гарачыя дні, якія змяняюцца халоднымі вечарамі. Раніцай у горах звычайна сонечна, пасля абеду набягаюць аблокі. Зіма прыносіць частыя снегапады і працяглыя перыяды нізкай тэмпературы. Клімат на паўночным боку Альп халаднейшы і вільготны, а на паўднёвай наадварот — цяплей і сушэй. Сярэдняя тэмпература ліпеня — ніжэй +14 °C, студзеня — да −15 °C. Выпадае 1 000 мм ападкаў у год. Снег трымаецца на раўнінах ад аднаго да шасці месяцаў у годзе. На працягу большай часткі зімы ў далінах трымаюцца туманы. Для Альп характэрныя мясцовыя вятры. Найважны з іх — цёплы і сухі фён, які ўтвараецца ў выніку спуску паветраных мас па горных схілах і іх сціскі, суправаджаецца адыябатычным нагрэвам. Гэта істотна павялічвае мясцовую тэмпературу, што прыводзіць да рэзкага раставання снягоў і частым лавінам, што ўяўляе пагрозу для жыцця людзей і можа адразаць ад навакольнага свету цэлыя горныя раёны. У той жа час фен стварае ўмовы для земляробства на значна большых абсалютных вышынях, чым у тых месцах, дзе яго не бывае.

Зорнае неба ў Альпах.
Клімат і глебава-расліннае покрыва Альп маюць выразна выяўленую вертыкальную занальнасць. Альпы пабіты на пяць кліматычных паясоў, кожны з якіх адрозніваецца тыпам навакольнага асяроддзя. Клімат, раслінны і жывёльны свет маюць адрозненні ў розных кліматычных паясах Альп. Зона горнага масіву вышэй 3 000 метраў завецца нівальнай зонай. Гэта вобласць, якая мае халодны клімат, увесь час пакрыта шматгадовым снегам. Таму ў нівальнай зоне практычна адсутнічае расліннасць.

Альпійскія лугі ляжаць на вышыні ад 2 000 да 3 000 метраў. Гэта зона з’яўляецца менш лядоўняй, чым нівальная зона. Для альпійскіх лугоў характэрная спецыфічная, нізкарослая, расліннасць, а таксама расліннасць, якая ўтварае «травяныя падушкі». Гэта збліжае дадзены тып экасістэм з тундравымі, дзякуючы чаму альпійскія лугі таксама завуць «горнай тундрай».

Пераход Суворава праз Альпы ў 1799 годзе.
Ледзь ніжэй альпійскай зоны мясцуецца субальпійскі пояс, на вышыні ад 1 500 да 2 000 метраў. У субальпійскай зоне растуць яловыя лясы, тэмпература навакольнага асяроддзя павольна павялічваецца. Тэмпература ў субальпійскім поясе падымаецца летам максімум да +24 °C у гарачыя сонечныя дні, а звычайна не дасягае 16 °C. Замаразкі магчымыя ў любую пару года.

На вышыні ад 1 000 да 1 500 метраў размешчана ўмераная зона. Мільёны дрэў дуба растуць у гэтай зоне. Таксама тут займаюцца сельскай гаспадаркай.

Ніжэй 1 000 метраў — нізіна, якое характарызуецца вялікай разнастайнасцю расліннасці. Сёлы таксама мясцуюцца ў нізіне, бо тэмпературны рэжым з’яўляецца прыдатным для жыццядзейнасці людзей і жывёл.

Гідраграфія
-----------

Фізічная карта Альп.
У Альпах знаходзяцца вытокі буйных рэк (Рэйна, Роны, По, Адыджэ, правых прытокаў Дуная), а таксама шматлікія азёры ледавіковага і тэктоніка-ледавіковага паходжання (Бодэнскае, Жэнеўскае, Кома, Лага-Маджорэ і іншыя).

Ледавікі (глетчары)
-------------------

Для альпійскага пояса характэрна значнае шыранне горна-ледавіковых формаў рэльефу. У горах, на вышыні больш 3 000 метраў над роўнем мора, зімой вывальваецца больш снегу, чым можа растаць. У тых месцах, дзе снег ляжыць круглы год, з-за ціску снегу, раставання і замярзання яго верхняга пласта ўтвараецца грунт ледавіка. Паступова, па меры сцякання вады па паверхні ледавіка, лёдавыя пляцоўкі прасоўваюцца ў глыб даліны. Лёд спаўзае, па дарозе разбурае верхні пласт глебы, адрывае і выносіць з сабой частка камянёў, пяску ці грунту. Паверхня ледавіка пакрыта расколінамі рознай велічыні.

Лінія вечнага снегу ляжыць на поўначы на вышыні 2,5 км, а на поўдні — ад 3 да 3,2 км. Агульная плошча сучаснага зледзянення — 4 140 км². Ледавікоў у Альпах каля 1 200, найбольшы — Алечскі ў Бернскіх Альпах з плошчай 169 км². Ад ледавікоў бяруць пачатак ракі: Рона, Рэйн і іншыя.

Вышынная пояснасць
------------------

Добра выяўлена вышынная пояснасць ландшафтаў. Выдзяляецца пяць вышынных паясоў.

Да вышыні 800 метраў клімат умерана цёплы, на паўднёвых схілах — міжземнаморскі, шмат вінаграднікаў, садоў, палёў, міжземнаморскія хмызнякі і шырокалісцевыя лясы. На вышыні 800 — 1 800 метраў клімат умераны, вільготны; шырокалісцевыя лясы з дуба і букаа дагары паступова замяшчаюцца хвойнымі. Да вышыні 2 300 метраў клімат цягнецца так званы Субальпійскі пояс пояс, з моцнымі вятрамі, доўгатэрміновым снегавым покрывам, пераважна высакагорнай хмызняковай расліннасцю (рададэндран, ядловец, кедравы сланік і інш.) і субальпійскімі лугамі. Вышэй, да мяжы вечных снягоў — так званы альпійскі пояс з халодным кліматам, перавагай нізкіх зрэджаных альпійскіх лугоў, большую частку года пакрытых снегам. Яшчэ вышэй — нівальны пояс з ледавікамі, снежнікамі, камяністымі схіламі.

Насельніцтва
------------

Гальштат
На 2001 год агульная колькасць насельніцтва ў Альпах складала 12 мільёнаў 300 тысяч жыхароў, вялікая частка з якіх французы, немцы і італьянцы. Таксама істотнай абшчынай з’яўляюцца славенцы.

Самыя вялікія горада ў Альпах: Грэнобль (Францыя) з насельніцтвам 155 100 чалавек, Інсбрук (Аўстрыя) — 127 000 чалавек, Трэнта (Італія) — 116 893 чалавек і Бальцана (Італія) — 98 100 чалавек.

Ахова навакольнага асяроддзя
----------------------------

Штогод у горных раёнах высякаюцца вялікія плошчы лесу для будавання лыжных трас і баз адпачынку, што парушае натуральную раўнавагу ў горах. Дрэвы маюць вялікае значэнне для прадухілення эрозіі глебы, а іх ствалы змяншаюць лавіна-небяспеку. Высечка лясоў прыводзіць да лавін і селяў, ахвярамі якіх у 1987 годзе ў плынь 20 дзён стала больш 60 чалавек. Прычынай змяншэння плошчы лясоў, апроч высечкі, робяцца атрутныя выкіды фабрык і выкарыстанне ў горах цяжкай тэхнікі. Дрэвы слабеюць і лягчэй паддаюцца хваробам і ўраганам. Па ацэнках навукоўцаў, знішчана прыкладна 60-80 % альпійскіх лясоў. Пагаршэнне стану асяроддзя негатыўна ўплывае на жыццё жывёл і раслін. Ва ўсіх краінах, дзе ёсць Альпы, былі арганізаваны ахоўныя рэгіёны.

Турызм
------

Італьянскія Альпы
Альпы — раён міжнароднага альпінізму, гарналыжнага спорту і турызму. Альпы папулярныя як улетку так і ўзімку, як месца для турызму і спорту. Гарналыжны спорт, сноўборд, катанне на санках, шпацыры на снегаступах, лыжныя туры даступныя ў большасці рэгіёнаў са снежня па красавік. Улетку Альпы карыстаюцца папулярнасцю ў турыстаў, раварыстаў, парапланерыстаў, альпіністаў, тым часам як многія альпійскіх азёр прыцягваюць плывуноў, яхтсменаў і сёрфінгістаў. Нізінныя рэгіёны і буйныя гарады Альп добра злучаны аўтамагістралямі і хуткаснымі дарогамі, але вышэй, горныя перавалы і аўтамабільныя трасы могуць быць небяспечнымі нават улетку. Многія горныя перавалы зачынены ў зімовы перыяд. Развіццю турызму спрыяе вялікая колькасць аэрапортаў па ўсіх Альпах, а таксама добрае чыгуначнае паведамленне з усімі суседнімі краінамі. Альпы звычайна наведвае больш 50 мільёнаў турыстаў штогод.

* Ціроль,  АўстрыяЦіроль, Сцяг Аўстрыі Аўстрыя
* Рамзау-Берхтэсгадэн,  ГерманіяРамзау-Берхтэсгадэн, Сцяг Германіі Германія
* Бернскія Альпы,  ШвейцарыяБернскія Альпы,  Швейцарыя
* Гарда,  ІталіяГарда, Сцяг Італіі Італія
* Сен-Жэвеле-Бен,  ФранцыяСен-Жэвеле-Бен, Сцяг Францыі Францыя
* Юлійскія Альпы,  СлавеніяЮлійскія Альпы, Сцяг Славеніі Славенія

Фотагалерэя
-----------

* Выгляд на масіў Дахштайн у Вапняковых АльпахВыгляд на масіў Дахштайн у Вапняковых Альпах
* Цясніна Партнаха. У Гарміш-ПартэнкірхэнаЦясніна Партнаха. У Гарміш-Партэнкірхэна
* Нямецкія Прэдальпы. Вяршыня ВендэльштайнНямецкія Прэдальпы. Вяршыня Вендэльштайн
* Вадаспад ля ГолінгаВадаспад ля Голінга
* Спартбаза блізу ФлахауСпартбаза блізу Флахау
* Хагенгебіргэ і царква св. МікалаяХагенгебіргэ і царква св. Мікалая

Заўвагі
-------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
2. ↑  *George William Lemon.* English Etymology. — G. Robinson, 1783. — 693 с.
3. ↑  Этимология названий гор на сайте официальном инфопортале Швейцарии (руск.).  swissworld.org. Праверана 27 сакавіка 2015.
4. ↑  *Joseph Spence, Edward Holdsworth, William Warburton, John Jortin.* Miscellanea Virgiliana, in scriptis maxime eruditorum virorum varie dispersa, in unum fasciculum collecta. — W.P. Grant, 1825. — С. 128. — 308 с.
5. ↑  Graciansky 2010, с. 29.
6. 1 2 3  Piaz 2003, с. 179-180.
7. ↑  Piaz 2003, с. 178-179.
8. ↑  Graciansky 2010, с. 1-2.
9. 1 2 3  Piaz 2003, с. 179.
10. 1 2  Shoumatoff 2001.
11. ↑  Schmid 2004, с. 97.
12. ↑  Schmid 2004, с. 97-99.
13. ↑  Der Grose ADAC Alpenführer- 1992.ADAC Verlag GmbH, München. ISBN 3-87003-470-X

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
* *Pierre-Charles de Graciansky, David G. Roberts, Pierre Tricart.* The Western Alps, from Rift to Passive Margin to Orogenic Belt. An Integrated Geoscience Overview. — Elsevier, 2010. — Т. 14. — 432 с. — ISBN 0444537252.
* *Giorgio V. Dal Piaz, Andrea Bistacchi, and Matteo Massironi* Geological outline of the Alps(англ.) // *Episodes Journal of International Geoscience*. — 2003. — Т. 3. — № 26. — С. 175-180.
* *Nicholas Shoumatoff, Nina Shoumatoff.* The Alps: Europe’s Mountain Heart. — University of Michigan Press, 2001. — 265 с. — ISBN 978-0-472-11111-4.
* *Schmid, Stefan* Tectonic map and overall architecture of the Alpine orogen(англ.) // *Eclogae Geologicae Helvetiae*. — 2004. — № 97. — С. 93-117.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Альпы
* Даведнік для горных турыстаў, якія наведваюць Альпы Архівавана 10 лістапада 2014.
* Альпы, горная система Европы // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Горные походы в Альпы, карты, приюты, фотографии
* «Альпы» — стихотворение Федора Тютчева Архівавана 20 сакавіка 2015.

| Горныя сістэмы Еўропы |
| --- |
|  | 
* Альпы
* Апеніны
* Ардэны
* Балканскія горы
* Вагезы
* Велебіт
* Вялікі Каўказ
* Гарц
* Горскі Котар
* Дынарскае нагор’е
* Ісландыя
* Кантабрыйскія горы
* Кардыльера-Бетыка
* Карпаты
* Каўказ
* Кембрыйскія горы
* Крымскія горы
* Матра
* Парнон
* Паўночна-Шатландскае нагор’е
* Пенінскія горы
* Пінд
* Пірын
* Пірэнеі
* Радопы
* Рыла
* Рэйнскія Сланцавыя горы
* Скандынаўскія горы
* Судэты
* Сьера-Марэна
* Тайгет
* Татры
* Урал
* Хібіны
* Цэнтральная Кардыльера
* Цэнтральны масіў
* Шварцвальд
* Юра

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Энцыклапедычны лексікон · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa · Treccani · Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX451467 · BNF: 11934036f · GND: 4001328-5 · ISNI: 0000 0001 0375 9678 · LCCN: sh85003839 · NDL: 01078176 · NKC: ge128379 · SUDOC: 027259285 · VIAF: 148144928888154441142 |

 |