У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мінск (значэнні).
**Нацыянальны аэрапорт Мінск** (англ.: Minsk National Airport) — галоўны аэрапорт Беларусі, месціцца за 42 км на ўсход ад Мінска. Належыць да катэгорыі аэрапортаў з пасажыраплынню ад 5 да 10 млн на год. Сённяшняя прапускная здольнасць аэрапорта складае 5,8 млн пасажыраў на год.

У 2000 годзе РУП «Нацыянальны аэрапорт Мінск» стала правапераемнікам самастойнага прадпрыемства «Аэрапорт Мінск-2».

Гісторыя
--------

Аэрапорт «Мінск-1», які знаходзіўся ў межах горада, паступова забудоўваўся з усіх бакоў і меў узлётна-пасадачную паласу даўжынёй усяго 2000 метраў, што дазваляла прымаць тут самалёты не буйней за Ту-134 і Як-42. Да сярэдзіны 1970-х гадоў, нават з улікам уводу ў эксплуатацыю новага тэрмінала, аэрапорт апынуўся не ў стане абслужыць усе жадаючых. Адзіным магчымым варыянтам вырашэння праблемы было будаўніцтва новага аэрапорта за межамі Мінска.

У 1976 годзе Міністэрства грамадзянскай авіяцыі СССР і Прэзідыум Вярхоўнага Савета БССР прынялі сумесную пастанову аб будаўніцтве ў ваколіцах беларускай сталіцы новага аэрапорта, які атрымаў назву «Мінск-2». Дзяржбуд СССР узгадніў тры варыянты размяшчэння. Аэрапорт «Мінск-2» мог размяшчацца трохі ўбаку ад магілёўскай трасы, паміж вёскамі Апчак і Волма. Яшчэ адна патэнцыйная пляцоўка знаходзілася паміж Курганам Славы і Астрашыцкім Гарадком. Абмяркоўвалася і магчымасць рэканструкцыі ў аэрапорт сумеснага базіравання і ваеннага аэрадрома ў Мачулішчах, але Міністэрства абароны СССР гэтую прапанову не ўхваліла. Быў выбраны ўчастак плошчай 740 гектараў каля вёскі Шэметава Смалявіцкага раёна, за больш як 40 кіламетраў ад горада. Дзеля будаўніцтва аэрапорта была знесена вёска Вялікі Лес.

Паколькі ў краіне не было кадраў, якія мелі б досвед праектавання аэрапортаў, аб’ект спачатку аддалі ленінградскаму спецыялізаванаму інстытуту «Ленаэрапраект». Калі архітэктурны савет у чарговы раз не прыняў прапанаваныя ленінградцамі планы і фасады, у конкурсе вырашылі задзейнічаць і мінскіх архітэктараў. Былі выбраныя два праекты, якія распрацавалі Нэлі Цямнова і Барыс Ларчанка, і было прынята рашэнне зрабіць з іх кампіляцыю. Далейшым праектаваннем новага транспартнага збудавання займаўся аб’яднаны творчы калектыў інстытутаў «Ленаэрапраект» і «Мінскпраект». Узвядзенне складанага і дарагога комплексу, праектны кошт якога ацэньваўся ў 40 мільёнаў савецкіх рублёў, было даручана трэсту «Белтрансбуд» (УПП і вытворчыя аб’екты службова-тэхнічнай зоны) і будаўніча-мантажнаму аб’яднанню «Мінскпрамбуд». За першыя 5 гадоў будаўнікі змаглі ўзвесці толькі ўзлётна-пасадачную паласу, аб’екты сродкаў пасадкі, рулёжныя дарожкі, тэлефонную станцыю, склад ГЗМ і чыгуначны пуць. Будаўніцтва аэравакзала зацягнулася.

Першы самалёт, Ту-134, на ўзлётна-пасадачную паласу аэрапорта «Мінск-2» прызямліўся ў чэрвені 1982 года, а з 1 ліпеня таго ж года адсюль пачалі ажыццяўляцца рэгулярныя рэйсы ў Сімферопаль, Краснадар, Сочы, Ташкент, Ніжнявартаўск, Краснаярск і іншыя гарады СССР. У гэты час аэрапорт, у сутнасці, уяўляў сабой велізарную будпляцоўку, з 4 верасня 1982 года рэйсы спыніліся: недабудаваны будынак аэравакзала выключаў усякую магчымасць адпраўкі пасажыраў у восеньска-зімовы перыяд.

Для аднаўлення палётаў да жніўня 1983 года будаўнікі здалі ў эксплуатацыю часовы аэравакзал, які ўяўляў сабой ангар (захаваўся) памерамі 48×50 метраў і вышынёй 14 метраў. У будынку размяшчалася зона кантролю пасажыраў і багажу з прапускной здольнасцю 150 пасажыраў у гадзіну. Тут жа знаходзіліся службовыя памяшканні, білетныя касы, стойкі рэгістрацыі і нават буфет.

Па плане будаўніцтва першай чаргі аэрапорта, які ўключаў аэравакзальны комплекс, павінна было завяршыцца ў 1985 годзе. Але праект быў занадта буйным для БССР, меліся праблемы з фінансаваннем, бюджэт праекта ўвесь час узрастаў, пачаліся перабоі з будаўнічымі матэрыяламі.

1 лютага 1985 года побач з яшчэ не дабудаваным аэрапортам абылася першая ў яго гісторыі авіякатастрофа: пацярпеў крушэнне самалёт Ту-134 Другога Мінскага аб’яднанага авіяатрада Беларускага УГА, які выконваў рэйс Мінск — Ленінград, у выніку чаго загінулі 55 пасажыраў і 3 члены экіпажа з 80 чалавек, што знаходзіліся на борце. Апынулася, што перад узлётам самалёт быў недастаткова апрацаваны проціабледзяняльнай вадкасцю[ru].

Наяўнасць часовага аэравакзала дазваляла ўвесь час пашыраць геаграфію рэйсаў і колькасць перавезеных пасажыраў. Ужо ў 1986 годзе 60 % агульнага аб’ёму перавозак у рэспубліцы выконвалася праз Мінск-2. Да канца 1980-х гадоў на гэтай будоўлі было асвоена ўжо каля 60 млн рублёў.

Першы пускавы комплекс (міжнародны сектар з прапускной здольнасцю 600 чалавек у гадзіну) быў здадзены ў эксплуатацыю ў сакавіку 1989 года, усесаюзны — толькі ў 1991 годзе, а цалкам галоўны пасажырскі тэрмінал быў гатовы толькі ў 1993—1994 гадах. Атрымаўся ён агульнай плошчай у 75 000 м² і прапускной здольнасцю ў 5,8 млн пасажыраў. Велізарны будынак, разлічаны на найактыўнейшае паветранае паведамленне часоў СССР, з цяжкасцю дабудаваны, апынущся фактычна нікому не патрэбны.

У 2016 годзе пачалося будаўніцтва другога ўзлётна-пасадачнай паласы, якая дазваляе зняць абмежаванні на прыём паветраных суднаў, у тым ліку Ан-225 і Airbus A380. Дзякуючы гэтаму прапускную здольнасць можна ўзрасці да 40 млн пасажыраў на год. 4 красавіка 2019 з новага паса адбыўся першы тэхнічны рэйс, а 3 мая 2019 года ўзлётна-пасадачны пас быў урачыста адкрыты. У цырымоніі адкрыцця ўзяў удзел Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка.

Архітэктура
-----------

Макет аэрапорта «Мінск-2». Гасцінічны комплекс злева не быў рэалізаваны
Аэравакзальны комплекс забудоўваўся з 1976 г. каля пасёлка Смалявічы. Праектаванне новага транспартнага комплексу было даручана аб’яднанаму творчаму калектыву ленінградскага спецыялізаванага інстытута «Ленаэрапраект» (архітэктары А. Ізаітка[ru], В. Сірота, Б. Воцінаў, канструктары-тэхнолагі Пракоф’еў, Смірноў) і «Мінскпраекта» (архітэктары Б. Ларчанка, Ю. Грыгор’еў, Г. Сысоеў, Н. Цямнова, інжынер-канструктар Л. Ваўчэцкі). У адзіным аб’ёмна-планіровачным вузле былі аб’яднаныя два аэравакзалы (унутрысаюзных і міжнародных ліній), камандна-дыспетчарскі пункт[ru], гасцінічны комплекс (не рэалізаваны), блок з рэстаранам, кафэ, барам. Аэравакзал (размешчаны ў дугападобным аб’ёме даўжынёю больш за 500 м) — дэцэнтралізаванага тыпу, зоны адпраўлення і прыбыцця пасажыраў раздзеленыя і знаходзяцца на розных узроўнях аб’ёма. Усе асноўныя памяшканні на трох галоўных паверхах дугападобнага аб’ёма, які завяршаецца тэхнічным паверхам і камандна-дыспетчарскім пунктам. Агульная прапускная здольнасць аэравакзала складала 1800 пасажыраў у гадзіну.

Да дугападобнага аб’ёма прымыкае гаэльны комплекс, які мае сувязь з аперацыйнымі заламі аэравакзала. У гатэльны комплекс уваходзілі два гатэлі на 550 для пасажыраў унутрысаюзных ліній і на 318 месцаў для пасажыраў міжнародных ліній, а таксама прафілакторый для лётнага саставу. У сувязі з размяшчэннем паблізу ад узлётна-пасадачных палос гатэль запраектаваны ў выглядзе чашы са ссунутымі паверхамі. Жылыя нумары размешчаныя ўнутры гэтай чашы, а яе вонкавыя сцены выконваюць ролю акустычных экранаў.

Увесь комплекс збудаваны з каркасна-панэльных канструкцый, зборныя жалезабетонныя элементы якіх распрацаваныя па індывідуальных праектах.

Авіякампаніі і кірункі
----------------------

Нацыянальны аэрапорт Мінск з’яўляецца портам прыпіскі і хабам для авіякампаніі Belavia. Таксама ў аэрапорце базуюцца аператар бізнес-авіяцыі BySky і грузавыя авіяперавознікі Genex, РубіСтар і ТрансАвіяЭкспарт.

### Пасажырскія

У аэрапорт на рэгулярнай аснове выконваюць рэйсы 15 пасажырскіх авіякампаній з 14 краін Еўропы і Азіі. Сярод іх іспанская бюджэтная авіякампанія (англ.: low-cost airline) Vueling.

Зімовы расклад 2019/2020 дзейнічае з 27 кастрычніка па 28 сакавіка.

| Авіякампаніі | Кірункі |
| --- | --- |
| Aeroflot | Масква-Шарамецьева |
| Air China | Пекін-Сталічны |
| airBaltic | Рыга |
| Austrian Airlines | Вена-Швехат |
| Belavia | Адэса, Актау (з 2 чэрвеня 2020), Алматы, Амстэрдам, Баку, Барселона, Батумі, Бейрут, Берлін-Шонефельд, Брусель-Шарлеруа, Будапешт, Бялград, Варонеж, Варшава, Вена-Швехат (з 29 сакавіка 2020), Вільнюс, Гановер, Ерэван, Жэнева, Казань, Калінінград, Кіеў-Барыспаль, Кіеў-Жуляны, Кішынёў, Краснадар, Ларнака, Лондан-Гэтўік, Львоў, Масква-Дамадзедава, Масква-Жукоўскі, Масква-Шарамецьева, Мілан-Мальпенса, Мюнхен, Ніжні Ноўгарад, Нур-Султан, Парыж-Руасі, Прага, Растоў-на-Доне, Рыга, Рым-Ф’юмічына, Рэус (з 4 чэрвеня 2020), Санкт-Петэрбург, Сочы, Стакгольм-Арланда, Стамбул, Талін, Тбілісі, Туркменбашы, Тэль-Авіў, Франкфурт, Харкаў, Хельсінкі**Чартарныя:** Дубай, Хургада, Шарм-эль-Шэйх**Сезонныя:** Брэст, Гомель, Караганда, Манчэстэр, Ніца, Паланга, Паўладар**Сезонныя чартарныя:** Анталья, Бургас, Варна, Геракліян, Ізмір, Патрас, Ціват |
| Etihad Airways | Абу-Дабі |
| Iraqi Airways | Багдад |
| LOT | Варшава |
| Lufthansa | Мюнхен (з 4 красавіка 2020), Франкфурт |
| Мотор Січ | Запарожжа (да 26 мая 2021) |
| Turkish Airlines | Стамбул |
| Turkmenistan Airlines | Ашгабад |
| Utair | Масква-Унукава, Сургут |
| Uzbekistan Airways | Ташкент |
| Vueling | **Сезонны:** Барселона |
| Wizz Air | Будапешт (з вясны 2020 года) |

### Грузавыя

| Авіякампаніі | Кірункі |
| --- | --- |
| Ruby Star | Малага |
| Transaviabaltika | Вільнюс |
| Turkish Cargo | Вена-Швехат, Стамбул-Атацюрк |
| ULS Airlines Cargo | Бялград, Хельсінкі |

Статыстыка
----------

Агулам за 9 месяцаў 2019 года ў Нацыянальным аэрапорце Мінск было абслужана 21 587 вылетаў (прырост склаў 11,8 % у параўнанні з аналагічным леташнім перыядам) і 3 887 062 пасажыраў (прырост 9,5 %).

|  | Пасажыры | Змена ад папярэдняга года | Колькасць вылетаў | Змена ад папярэдняга года | Грузы, т | Змена ад папярэдняга года |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2003 |  |  |  |  | 6 230 |  |
| 2004 |  |  |  |  | 6 133 | 1,6 % ▼ |
| 2005 | 559 114 | 10,9 % ▲ | 5 456 | 2,8 % ▲ | 5 904 | 3,7 % ▼ |
| 2006 | 637 560 | 14,0 % ▲ | 6 144 | 12,6 % ▲ | 6 745 | 14,2 % ▲ |
| 2007 | 830 481 | 30,0 % ▲ | 7 590 | 23,5 % ▲ | 7 873 | 16,7 % ▲ |
| 2008 | 1 010 695 | 21,7 % ▲ | 9 256 | 21,9 % ▲ | 8 324 | 5,7 % ▲ |
| 2009 | 1 028 886 | 1,8 % ▲ | 9 341 | 0,9 % ▲ | 7 687 | 7,7 % ▼ |
| 2010 | 1 285 423 | 24,9 % ▲ | 11 020 | 18,0 % ▲ | 8 553 | 11,3 % ▲ |
| 2011 | 1 437 825 | 11,9 % ▲ | 13 686 | 24,2 % ▲ | 8 667 | 1,3 % ▲ |
| 2012 | 1 837 911 | 27,8 % ▲ | 14 947 | 9,2 % ▲ | 9 833 | 13,5 % ▲ |
| 2013 | 2 182 177 | 18,7 % ▲ | 16 585 | 11,0 % ▲ | 10 476 | 6,5 % ▲ |
| 2014 | 2 593 559 | 18,9 % ▲ | 20 036 | 20,8 % ▲ | 19 900 | 89,9 % ▲ |
| 2015 | 2 782 866 | 7,3 % ▲ | 20 365 | 1,6 % ▲ | 16 509 | 17,0 % ▼ |
| 2016 | 3 429 122 | 23,2 % ▲ | 23 034 | 13,1 % ▲ | 17 460 | 5,8 % ▲ |
| 2017 | 4 114 512 | 20,0 % ▲ | 24 508 | 6,5 % ▲ | 18 465 | 5,8 % ▲ |
| 2018 | 4 536 618 | 10,3 % ▲ | 26 082 | 6,6 % ▲ | 20 217 | 10,6 % ▲ |
| *Крыніца: Паказнікі дзейнасці прадпрыемства. Нацыянальны аэрапорт Мінск(гады: 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018)* |

Транспарт
---------

Паміж Мінскам і аэрапортам дзейнічаюць аўтамабільныя зносіны. Ад аэрапорта ў Мінск курсуюць рэйсавыя аўтобусы **№ 300Э** і **173Э**.

* **№ 300Э** *да аўтавакзала «Цэнтральны»* праз станцыю метро «Уручча» кругласутачна.
* **№ 173Э** *да мікрараёна Сокал* з 10:00 да 16:00 у будні.

Санкцыі США
-----------

9 жніўня 2021 года з-за датычнасці да прымусовай пасадкі рэйса Ryanair 4978 у аэрапорце ў спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША быў дададзены яго дырэктар Вячаслаў Харанека.

Зноскі
------

1. ↑  Архіўная копія (руск.)(недаступная спасылка).  Нацыянальны аэрапорт Мінск (23 снежня 2019). Архівавана з першакрыніцы 24 снежня 2019. Праверана 24 снежня 2019.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Районы, кварталы: Национальный аэропорт Минск
3. 1 2 3 4  Аэропорт «Минск»: 30 лет на взлете Архівавана 6 лістапада 2019.
4. ↑  РЕПОРТАЖ: Национальный аэропорт Минск готовится к открытию второй взлетной полосы (руск.). *Грамадства*.  БелТА (31 кастрычніка 2018). Праверана 3 лістапада 2018.
5. ↑  president.gov.by
6. 1 2 3  *С. Дз. Філімонаў.* Мінскія аэрапорты // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
7. ↑  Архіўная копія (руск.)(недаступная спасылка). *Навіны*.  Нацыянальны аэрапорт Мінск (26 кастрычніка 2019). Архівавана з першакрыніцы 9 снежня 2019. Праверана 10 лістапада 2019.
8. ↑  Адкрыццё рэйса ў Актау  (бел.).  Belavia (8 студзеня 2020). Праверана 10 студзеня 2019.(недаступная спасылка)
9. ↑  Адкрыццё рэйса ў Вену  (бел.).  Belavia (4 студзеня 2020). Праверана 8 студзеня 2020.
10. ↑  Адкрыццё рэйса ў Реус  (бел.).  Belavia (9 студзеня 2020). Праверана 10 студзеня 2019.(недаступная спасылка)
11. ↑  Архіўная копія (руск.)(недаступная спасылка). *Навіны*.  Нацыянальны аэрапорт Мінск (30 кастрычніка 2019). Архівавана з першакрыніцы 10 лістапада 2019. Праверана 10 лістапада 2019.
12. ↑
13. ↑  Архіўная копія (руск.)(недаступная спасылка). *Навіны*.  Нацыянальны аэрапорт Мінск (10 кастрычніка 2019). Архівавана з першакрыніцы 10 лістапада 2019. Праверана 10 лістапада 2019.
14. ↑  Архіўная копія (руск.) (pdf)(недаступная спасылка).  Нацыянальны аэрапорт Мінск. Архівавана з першакрыніцы 7 студзеня 2018. Праверана 17 сакавіка 2018.
15. ↑  Архіўная копія (руск.) (pdf)(недаступная спасылка).  Нацыянальны аэрапорт Мінск. Архівавана з першакрыніцы 7 студзеня 2018. Праверана 17 сакавіка 2018.
16. ↑  Архіўная копія (руск.) (pdf)(недаступная спасылка).  Нацыянальны аэрапорт Мінск. Архівавана з першакрыніцы 7 студзеня 2018. Праверана 17 сакавіка 2018.
17. ↑  Архіўная копія (руск.) (pdf)(недаступная спасылка).  Нацыянальны аэрапорт Мінск. Архівавана з першакрыніцы 7 студзеня 2018. Праверана 17 сакавіка 2018.
18. ↑  Архіўная копія (руск.)(недаступная спасылка).  Нацыянальны аэрапорт Мінск. Архівавана з першакрыніцы 4 ліпеня 2019. Праверана 17 сакавіка 2018.
19. ↑  Архіўная копія (руск.)(недаступная спасылка).  Нацыянальны аэрапорт Мінск (4 студзеня 2019). Архівавана з першакрыніцы 7 студзеня 2019. Праверана 12 студзеня 2019.
20. ↑  Treasury Holds the Belarusian Regime to Account on Anniversary of Fraudulent Election (англ.).  Міністэрства фінансаў ЗША (9 жніўня 2021). Архівавана з першакрыніцы 9 жніўня 2021. Праверана 10 жніўня 2021.
21. ↑  США расширили санкции в отношении официального Минска. Полный список (руск.).  zerkalo.io (9 жніўня 2021). Архівавана з першакрыніцы 9 жніўня 2021. Праверана 10 жніўня 2021.

Літаратура
----------

* *С. Дз. Філімонаў.* Мінскія аэрапорты // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Нацыянальны аэрапорт Мінск на Вікісховішчы |

* Афіцыйны сайт Нацыянальнага аэрапорта Мінск Архівавана 7 красавіка 2022.
* Районы, кварталы: Национальный аэропорт Минск
* Афіцыйны сайт авіякампаніі Белавія Архівавана 11 кастрычніка 2016.
* Расклад руху аўтобусаў да Нацыянальнага аэрапорта Мінск Архівавана 20 мая 2015.

| ⛭Транспарт Мінска |
| --- |
| Гарадскі | 
* Аўтобус
* Тралейбус
* Трамвай
* Метро
* Маршрутнае таксі

 |
| Аўтавакзалы | 
* Усходні аўтавакзал
* Маскоўскі аўтавакзал†
* Цэнтральны аўтавакзал
* Аўтастанцыя Аўтазаводская
* Аўтастанцыя Паўднёва-Заходняя

 |
| Чыгуначны | 
* Мінск-Пасажырскі
* Мінск-Паўднёвы
* Мінск-Паўночны
* Мінск-Сартыравальны
* Мінск-Усходні
* Інстытут культуры
* Дзіцячая чыгунка

 |
| Паветраны | 
* Аэрапорт Мінск-1†
* Нацыянальны аэрапорт Мінск

 |
| † — не існуюць |

| ⛭Аэрапорты Беларусі |
| --- |
| Грамадзянскія | 
* Брэст
* Віцебск
* Гомель
* Гродна
* *Мінск-1*
* Мінск-2
* Магілёў

 |
| Ваенныя | 
* Баранавічы
* *Быхаў*
* Бяроза
* Бабруйск
* Зяброўка
* Крычаў
* Ліда
* Лунінец
* Мачулішчы
* *Паставы*
* Пружаны
* *Рось*
* *Шчучын*

 |
| Іншыя | 
* Балбасава
* Ліпкі
* Мазыр

 |
| **Заўвагі:** *Курсівам* пазначаны недзеючыя. |