Парча
**Парча́** (руск.: парча ад перс.: parcä — тканіна) — мастацка-дэкаратыўная тканіна з шаўковай асновай, яна ўтрымлівае ва ўтку (радзей — у аснове) металічныя ніткі з золата, срэбра (або матэрыялаў, якія імітуюць іх). Слова «парча» мае персідскае паходжанне.

Гісторыя
--------

Залатыя і сярэбраныя ніткі ў парчы ў старажытнасці рабіліся з чыстага каштоўнага металу, пазней са сплаву з нязначным утрыманнем каштоўных металаў  (укр.) (бел.. Звычайна металічнай стужкай абвіваюць шаўковую або баваўняную (мішура) нітку, за кошт чаго дасягаецца неабходная гнуткасць тканіны і дастатковыя масіўнасць і бляск. Паколькі парчовае ўбранне было асабліва запатрабаванае духавенствам, вытворчасць каштоўных тканін размяшчалася, як правіла, у гарадах, якія знаходзіліся паблізу ад культавых рэлігійных цэнтраў. Зрэшты, не толькі святары хадзілі ў парчовым адзенні. Дарагая тканіна прыйшлася да спадобы і членам каралеўскіх сем’яў у Еўропе, куды мода на парчу прыйшла з Візантыі. Парча, вырабленая ў Візантыйскай імперыі для еўрапейскіх каралеўскіх двароў, упрыгожвалася багатай вышыўкай, самацветамі і золатам. Зразумела, такая тканіна не магла каштаваць танна — яна шанавалася вышэй каштоўных металаў і футра і была даступная толькі самым багатым людзям. Візантыйскія майстры старанна захоўвалі сакрэт вырабу парчы і сурова каралі тых, хто спрабаваў яго выведаць. Але, хоць раскрыццё сакрэтаў вытворчасці парчы ў Візантыі было раўнасільна дзяржаўнай здрадзе, з часам парчу навучыліся ткаць ва ўсім свеце. У сярэднія вякі сакрэтамі ткацтва парчы ўжо валодалі не толькі візантыйскія, але і сіцылійскія, італьянскія, французскія і іспанскія майстры.

Парчовыя ўборы — несумненная прыкмета багацця і ўлады. І ў казках, і ў рэальнасці толькі самыя знатныя і багатыя людзі маглі дазволіць сабе раскошныя ўборы з парчы.

Вырабляць парчу пачалі яшчэ ў пачатку нашай эры ў Кітаі, затым мастацтва вырабу парчы дасягнула краін Малой Азіі (Сірыі, Персіі і іншых), а пазней поўдня Еўропы (Сіцылія, Візантыя, Італія, Іспанія, Францыя). У Расіі першыя спробы вытворчасці парчы прыпадаюць на канец XVI стагоддзя.

Па меры распаўсюджання парчы і змены тэхналогіі яе вытворчасці цана на гэтую тканіну памяншалася. Ужо ў канцы васямнаццатага стагоддзя парча ўжывалася не толькі для вырабу нарадаў для духавенства і шляхты, але і пры вытворчасці абутку і камізэлек. Пазней тканіну сталі выкарыстоўваць для дэкарыравання дома, напрыклад, як абівальны матэрыял або фіранкі.

Дваццатае стагоддзе ўнясло свае карэктывы ў вытворчасць парчы. Новыя тэхналогіі і матэрыялы дапамаглі значна спрасціць і зрабіць таннейшай вытворчасць. Сучасная парча значна лягчэйшая па вазе і зручнейшая ў нашэнні, ды і кошт яе куды менш, чым у каштоўнай тканіны-папярэдніцы. Тым не менш, сучасныя варыянты класічнай парчы з боку выглядаюць не менш шыкоўна, чым тканіна, якая ў былыя часы выкарыстоўвалася для вырабу каралеўскага адзення.

* Чорная парча для сары, Варанасі, Індыя.Чорная парча для сары, Варанасі, Індыя.
* Парча 1727 года. Бамберг.Парча 1727 года. Бамберг.
* Каляровая парча для сары, Варанасі, Індыя.Каляровая парча для сары, Варанасі, Індыя.

Зноскі
------

1. ↑  Лазука, 2015, с. 138

Гл. таксама
-----------

* Глазет

Літаратура
----------

* *Лазука, Барыс Андрэевіч.* Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. — Мінск: Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл. партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.
* Л.Кібалава. А. Гербенава. М. Ламарова. Ілюстраваная энцыклапедыя моды. Артыя, Прага, 1988.
* Клейн у. іншаземныя тканіны, якія існавалі ў Расіі да XVIII В. і іх тэрміналогія, м. 1925
* Собалеў М. М. нарысы па гісторыі ўпрыгожвання тканін, м.  Мн. 1934
* Радоні Фонт с. L’historique du métier pour la fabrication des étoffes façonnées, P. — Liege, 1934.

Спасылкі
--------

* Парча // Українська мала енциклопедія : 16 кн. : у 8 т. / проф. Є. Онацький. — Буенос-Айрес, 1962. — Т. 5, кн. X : Літери Ол — Пер. — С. 1306. — 1000 екз.

| ⛭Тэкстыль |
| --- |
| Тканы | 
* Аб’яр
* Адрас
* Аргандзі
* Арганза
* Атлас
* Баратэя
* Барэж
* Батыст
* Бенгалін
* Брыльянцін
* Бязь
* Вельвет
* Вісон
* Габардзін
* Газ
* Гродэтур
* Грэнадзін  (шведск.) (бел.
* Дзюфель
* Дзюшэз
* Драгет
* Драп
* Дымка
* Дэнім
* Каверкот
* Казінет
* Каламянка
* Каленкор
* Кальмук
* Каніфас
* Каразея
* Кардура
* Кісяя
* Клееная тканіна
* Крэп
	+ Крэпдэшын
	+ Крэп-жаржэт
* Крэтон
* Лавабль
* Ластык
* Ладэн
* Лубяная тканіна
* Мадапалам
* Малескін
* Маркізет
* Марля
* Матласэ
* Міткаль
* Мокет
* Муар
* Мультан
* Муслін
	+ Зефір
	+ Нансук
	+ Тарлатан
* Нанбук
* Нанка
* Оксфард
* Палатно
* Паплін
* Паркаль
* Парусіна
	+ Брызент
* Пліс
* Равендук
* Рагожа
* Рацін
* Рыпс
* Рыпстоп
* Саржа
* Сацін
* Сірсакер
* Тармалама
* Тарно
* Тасьма
* Тафта
* Твіл
* Туаль
* Фай
* Філь-а-філь
* Фланель
* Фуляр
* Хабутай
* Цвід
	+ Данегольскі цвід
* Цік
* Часуча
* Чынц
* Шавіёт
* Шалон
* Шамбрэ
* Шыфон
* Эпонж

 |
| Тканы дэкаратыўны | 
* Дамаст
* Дэрмацін
* Жакардавая тканіна
* Залотная тканіна
* Камлот
* Ламе
* Парча
* Сангкет
* Фацін
* Шанжан

 |
| Тканы варсаваны | 
* Аксаміт
* Вельвет
* Дувецін
* Корд
* Крымплен
* Махровая тканіна
* Плюш
* Сінель
* Сукно
* Трып
* Фланель
* Фліс

 |
| Нятканы | 
* Балоння
* Вацін
* Лямец
* Тапа
* Флізелін
* Флок

 |
| Трыкатаж | 
* Балбрыган
* Вараная воўна
* Велюр
* Джэрсі
* Піке
* Фліс

 |
| Карункі | 
* Сетка
* Цюль

 |
| Тэхнічны  (англ.) (бел. | 
* Банарная тканіна
* Бельтынг
* Брызент
* Вугляроднае валакно
* Міткаль
* Сярпянка
* Тэрмалін

 |
| Гандлёвыя маркі™ | 
* Cordura
* Coolmax
* Dacron
* Gore-Tex

 |
| Арнаменты | 
* Аргайл
* Вішы
* Ёлачка
* Гусіныя лапкі
* Пейслі
* Двухбаковая тканіна
* Свастыка
* Тартан

 |
| Матэрыялы | 
* Акрыл
* Альпака
* Бавоўна
* Віскоза
* Воўна
	+ Ангора
	+ Кашамір
	+ Махер
* Джут
* Какос
* Каноплі
* Кеўлар
* Лён
* Марскі шоўк
* Мембранная тканіна
* Мікрафібра
* Нейлон
* Поліэстэр
* Рамі
* Сізаль
* Поліўрэтанавыя валокны
* Шоўк
* Эластамер

 |
| Аздабленне | 
* Аблямоўка
* Абровы ўзор  (узб.) (бел.
* Апрэтура
* Батык
* Ікат
* Каляндраванне
* Крэшаванне
* Мерсерызацыя  (руск.) (бел.
* Муараванне
* Прасаванне
* Санфарызацыя
* Тэкстыльны друк
* Фарбаванне
* Шарачак
	+ Тартан

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Энцыклапедычны лексікон · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 124084752 · GND: 4310411-3 · LCCN: sh85017016 · NDL: 00565879 |