recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Mergus merganser*
**Вялікі крахаль** ці **вялікі савук** (*Mergus merganser*) — буйная качка з вузкай падоўжанай дзюбай.

Апісанне
--------

Самы буйны і найбольш распаўсюджаны з крахалёў, сваімі памерамі праўзыходзіць крыжанку. Даўжыня цела 60-70 см, маса да 2 кг. Шыя і дзюба доўгія. Характэрная афарбоўка апярэння дазваляе лёгка распазнаць птушку. У самца галава і верхняя частка шыі чорныя, з металічным зеленаватым бляскам. Астатняя яе частка, бакі і ніз цела белыя. Пярэдняя частка спіны чорная, сярэдзіна і надхвосце цёмна-попельна-шэрыя. У самкі бакі, галава і шыя рыжавата-бурыя, пёры на баках з светлай аблямоўкай. Спіна попельна-шэрая з чарнаватымі стракацінамі. Брушка белае.

У адрозненне ад большасці іншых качак, харчуецца не расліннымі кармамі, а рыбай — пра гэта сведчаць вострыя зубы на кручкаватай дзюбе, якімі птушкі трымаюць слізкую здабычу.

Пашырэнне
---------

На большай частцы арэала нешматлікая пералётная птушка. Гнездавая вобласць ахоплівае пераважна лясную зону Еўропы, Азіі і Паўночнай Амерыкі, а таксама горныя мясцовасці Сярэдняй Азіі, Гімалаяў і Тыбета. Асноўныя зімоўкі паблізу атлантычнага і ціхаакіянскага ўзбярэжжаў Еўропы, Азіі і Паўночнай Амерыкі, у раёнах Міжземнамор'я і Чорнага мора, на поўдні Каспійскага мора і ў шэрагу іншых паўднёвых раёнаў Азіі. У Беларусі вельмі рэдкі на гнездаванні (толькі ў паўночнай палове краіны), пералётны, транзітна мігрыруючы і ў нязначнай колькасці зімуючы від.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Як правіла, трымаецца парамі альбо невялікімі групамі, але часам у месцах зімовак фарміруе вялікія чароды, якія складаюцца з некалькіх тысяч асобін. Корм выключна жывёльны, аснову якога складае разнастайная рыба, часам даўжынёй да 18 см.

Для гнездавання вялікі крахаль выбірае мясціны з хуткаплыннымі рэкамі і чыстымі, глыбокімі і багатымі рыбай азёрамі, чым, уласна, і тлумачыцца яго абмежаванае пашырэнне ў Беларусі (іх тут няшмат). Гнёзды будуе часцей за ўсё ў дуплах дрэў паблізу вадаёмаў на вышыні ад 1 да 18 м. Там, дзе гэтыя птушкі не рэдкасць, яны ахвотна засяляюць штучныя гняздоўі.

Гняздуецца з сярэдзіны траўня. У поўнай кладцы 8-15 белых ці белаватых яек памерамі 55-74 x 37-50 мм. Наседжванне на працягу 32 сутак. Птушаняты растуць павольна і толькі ва ўзросце 60-70 дзён набываюць здольнасць лётаць.

Падвіды
-------

* *M. m. merganser* — Еўропа і поўнач Азіі;
* *M. m. orientalis* (comatus) — поўдзень Азіі (ад Афганістана да Кітая і Японіі);
* *M. m. americanus* — Паўночная Амерыка.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. ISBN 83-01-13187-X
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Крахаль вялікі


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Avibase · CMS · eBird · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · Neotropical Birds · SeaLifeBase · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4249078-9 · NKC: ph115356 |
Здымак кратараў Цы Байшы і Аўнатанян (здымак MESSENGER)
**Цы Байшы** — назва ударнага кратара на Меркурыі, адкрытага 14 студзеня 2008 года.

Кратар мае асіметрычную прамянёвую структуру, сфармаваную ўдарам метэарыта з усходу на захад ці з захаду на ўсход пад вельмі нізкім вуглом падзення. Побач размешчаны кратар Аўнатанян, у параўнанні з выцягнутай формай якога, кратар Цы Байшы больш блізкі да акружнасці. Дыяметр — 15 км.

Кратар названы ў гонар вядомага кітайскага мастака Цы Байшы (кіт.: 齊白石, 1864—1957).

Гл. таксама
-----------

* Спіс кратараў на Меркурыі

Зноскі
------

1. ↑  Low-angle Impacts: A Look at Qi Baishi and Hovnatanian. (англ.)
**Скульптурная кампазіцыя «Хлеб»** у Маскве усталявана на Ленінградскім праспекце ў Парку Дружбы.

Гісторыя
--------

Скульптурная кампазіцыя «Хлеб» была ўсталявана ў 1963 годзе поруч з цэнтральным уваходам у Парк Дружбы, размешчанага непадалёк ад Рачнога вакзала. Дзве маладыя дзяўчыны падымаюць над галавой велізарны сноп каласоў.
Скульптура выканана па эскізах савецкага скульптара Веры Мухінай — аўтара помніка Рабочы і калгасніца. З'яўляецца парнай з усталяванай непадалёк скульптурнай кампазіцыяй Урадлівасць.

Зноскі
------

1. ↑  Памятники Москвы советской на карте города // Московское наследие. — 2014. — № 6 (36). — С. 18—21.

Спасылкі
--------

* Скульптурная композиция Хлеб (руск.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 30 сакавіка 2018. Праверана 20 ліпеня 2014.
Кампус Трырскага ўніверсітэта
**Ка́мпус** (англ.: campus) — універсітэцкі гарадок, які ўключае, як правіла, навучальныя памяшканні, навукова-даследчыя інстытуты, жылыя памяшканні для студэнтаў, бібліятэкі, аўдыторыі, сталовыя і г. д. Часам кампусам завуць адасобленую тэрыторыю, якая належыць буйной кампаніі (якая уключае ўнутрыфірменную інфраструктуру, напрыклад, карпаратыўны ўніверсітэт). 

Слова *Campus* мае лацінскае паходжанне (пазначала «поле», «адкрытая прастора»). Упершыню кампусам назвалі тэрыторыю Прынстанскага ўніверсітэта ў XVIII стагоддзі. Універсітэцкія кампусы, як правіла, маюць аўтаномную адміністрацыю, часам выбарную.

Таксама кампусам могуць зваць комплекс збудаванняў, які складаецца з тэрыторыі, камунікацый, будынкаў, дарог і дарожнага пакрыцця, маёмасці і людзей .

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнні Bentley для кампусаў Архівавана 21 красавіка 2013.

Гл. таксама
-----------

* Студэнцкі гарадок

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Кампус**
**Развітанне і прывітанне паўстанца** (польск.: Pożegnanie i Powitanie powstańca) — дыптых польскага мастака Артура Гротгера, прысвечаны Паўстанню 1863—1864 гадоў, напісаны ў 1865—1866 гг. Карціны знаходзяцца ў калекцыі Нацыянальнага музея ў Кракаве.

Карціны «Развітанне з паўстанцам» і «Прывітанне паўстанца» з'яўляюцца часткай польскай школы гістарычнага жывапісу, выдатнымі прадстаўнікамі якой былі таксама Ян Матэйка і Юзаф Хэлмоньскі. Тут відавочны метад, прыняты Гротгерам для прадстаўлення гістарычных падзей праз прызму сцэн з рэальнага жыцця[3]. Як і ў серыі малюнкаў «Польшча» або «Літва», Гротгер бярэцца за тэму Паўстання 1863-64 гг.

Апісанне
--------

Гротгер зрабіў дыптых у 1866 годзе падчас свайго знаходжання ў сучасным украінскім мястэчку Снятынка, якое тады належала Станіславу Тарноўскаму.

### «Развітанне з паўстанцам»

На першай карціне «Развітанне з паўстанцам» мы бачым сцэну, дзе жонка з пяшчотай развітваецца з паўстанцам, які выпраўляецца змагацца за свабоду Польшчы, прышпіліўшы да яго шапкі нацыянальны бант. З чалавекам шляхецкага паходжання развітваецца жанчына, апранутая ў жалобнае чорнае, гатовая адмовіцца ад асабістага шчасця дзеля радзімы. Абедзве постаці глядзяць адзін на аднаго. На заднім плане бачны атрад Кракусаў. Дзеянне разгортваецца на парозе шляхецкай сядзібы, сімвалізуючай малую радзіму — міфічнае месца.

### «Прывітанне паўстанца»

Другая карціна «Прывітанне паўстанца» паказвае цёмную постаць паўстанца, які крадком вяртаецца дадому, вітаючы сваю жонку. Жанчына апранута ў белую сукенку, якая кантрастуе з адзеннем мужчыны. На гэты раз героі не глядзяць адзін аднаму ў вочы. Галава жанчыны павернутая на другі бок. Тут радасць вяртання азмрочваецца горыччу прайгранага паўстання. Маёнтак зноў з'яўляецца на заднім плане. Аднак на гэты раз на даляглядзе відаць чорныя злавесныя хмары, якія ўзмацняюць драматызм сцэны.

Дыптых
------

16 студзеня 2013 года Нацыянальны банк Польшчы выпусціў 800 000 асобнікаў памятнай манеты наміналам 2 злотых да 150-годдзя паўстання. Узор, распрацаваны Эвай Тыц-Карпіньскай і Русанкай Навакоўскай, утрымлівае фрагмент карціны Артура Гротгера з дыптыха пад назвай «Развітанне».

Зноскі
------

1. 1 2  Muzeum Narodowe w Krakowie, 2013-01-18, Aleksandra Krypczyk
2. ↑   Artur Grottger, Galeria Malarstwa Polskiego (Ottyniowice na Podolu 1837 — Amélie-les-Bains 1867)
3. 1 2  Dwory i pałace Artura Grottgera, Жыгмунт Яслоўскі
**Кампраміс** (грэч. compromissum — пагадненне, згода) — згода з кім-небудзь у чым-небудзь, што дасягаецца ўзаемнымі саступкамі; саступка дзеля дасягнення мэты.

Кампраміс у палітычным узаемадзеянні з'яўляецца адной з істотных прыкмет дэмакратычнага грамадства, важным, вызначальным яго прынцыпам, згодна якому ўдзельнікі палітычнага працэсу павінны згаджацца на саступкі, умець ахвяраваць пэўнай другараднай доляй сваёй пазіцыі дзеля дасягнення згоды ў галоўным, для ўстанаўлення ўзаемнай прымальнасці намераў і рашэнняў. Кампраміс з'яўляецца важным сродкам прадухілення сацыяльна-палітычным, этнічным, міжнародным сутыкненнем, змякчэньня канфрантацыі, пераадолення ўнутрыпалітычных крызісаў, пазбегнуць расколу ў грамадстве. Ён бывае магчымым, калі яго следствам узнікае магчымасць пазбегнуць страт большых, чым ахвяры кампрамісу. Палітыка кампрамісу з'яўляецца неадкладным патрабаваннем сучаснага палітычнага працэсу, калі ва ўмовах развітой сацыяльнай разнастайнасці любы бескампрамісны, няўступлівы, «прынцыповы» курс, заснаваны на нягнуткіх ідэалагічных устаноўках і прынцыпах, на «няўхільнай паслядоўнасці», прыводзіць да ізаляцыі палітычнай супольнасці і да ўзнікнення крызісных станаў у ёй.

Кампраміс варта адрозніваць ад беспрынцыповасці, непаслядоўнасці і непрадказальнасці ў палітыцы

Спасылкі
--------

* Сайт інфармацыйна-аналітычнай падтрымкі рэалізацыі права грамадства на эфектыўнае самакіраванне і мясцовае развіццё

Літаратура
----------

* *Т. Сенюшкіна*. Компроміс // Політична енциклопедія. Редкол.: Ю. Левенець (голова), Ю. Шаповал (заст. голови) та ін. — К.: Парламентське видавництво, 2011. — с.346 ISBN 978-966-611-818-2

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4164923-0 · LCCN: sh85029457 · Microsoft: 46355384 |
| Каланіяльны падзел Афрыкі |
| --- |
| Франка-туніская вайна •
Паўстанне махдзістаў •
Войны з мандзінга •
Бітва пры Дагалі •
Першая франка-дагамейская вайна •
Pioneer Column Expedition •
Другая франка-дагамейская вайна •
Першая англа-ндэбельская вайна •
Англа-ашантыйскія войны •
Першая італа-эфіопская вайна •
Другая англа-дагамейская вайна •
Бенінская экспедыцыя •
Цэнтральнаафрыканская экспедыцыя •
Фашодскі крызіс •
Другая англа-бурская вайна •
Генацыд плямёнаў герэра і нама •
Танжэрскі крызіс •
Паўстанне Бамбаты •
Франка-вадаіская вайна •
Агадзірскі крызіс •
Другая франка-мараканская вайна •
Італа-турэцкая вайна •
Паўстанне Марытза |

**Італа-турэцкая вайна**, або **Турэцка-італьянская вайна** (таксама вядомая ў Італіі як «Лівійская вайна», а ў Турцыі як «Трыпалітанская вайна») — вайна паміж Каралеўствам Італія і Асманскай імперыяй з 29 верасня 1911 г. па 18 кастрычніка 1912 г. (386 дзён). Італія захапіла вобласці Асманскай імперыі Трыпалітанію і Кірэнаіку (тэрыторыю сучаснай Лівіі), а таксама грэкамоўны архіпелаг Дадэканес (уключаючы востраў Родас).

Хоць гэтую вайну нельга параўнаць па маштабах з Першай сусветнай, яна ўсё ж паслужыла своеасаблівым пралогам да яе, бо распаліла нацыяналізм у балканскіх дзяржавах. Вайна прадэманстравала слабасць турэцкай арміі, і, жадаючы выкарыстоўваць цяжкае становішча Асманскай імперыі, члены Балканскага саюза напалі на яе, перш чым скончыліся ваенныя дзеянні супраць Італіі. У Італа-турэцкай вайне былі ўпершыню прыменены новыя дасягненні ваенна-тэхнічнага прагрэсу: радыё, авіяцыя, бронеаўтамабілі.

Прычыны вайны
-------------

Італія як новаўтвораная дзяржава шукала новыя рынкі збыту і імкнулася пашырыць свае маленькія каланіяльныя ўладанні. Італьянцы пачалі весці дыпламатычную падрыхтоўку да ўварвання ў Лівію яшчэ ў канцы XIX стагоддзя, а ваенную з пачатку XX стагоддзя. Італьянскай грамадскай думцы Лівію падавалі як краіну з вялікай колькасцю карысных выкапняў і добрымі прыроднымі ўмовамі, да таго ж яе абаранялі 4000 турэцкіх салдат. Варта адзначыць, што само насельніцтва Лівіі было варожа настроена ў адносінах да турак і дружалюбна да італьянцаў, бо першапачаткова бачыла ў іх вызваліцеляў ад турэцкага прыгнёту. Італьянцы ўяўлялі ўварванне ў Лівію не інакш як «ваенны шпацыр».

У 1900 годзе Італія заручылася згодай Францыі на захоп Трыпалі і Кірэнаікі. Шырокі подкуп французскай прэсы нямала спрыяў забеспячэнню добразычлівай пазіцыі Францыі. У 1909 годзе ў Раканіджы Італія дамаглася таго ж і ад Расіі. Італьянскія палітыкі разлічвалі, што Германія і Аўстра-Венгрыя таксама не будуць процідзейнічаць.

Гл. таксама
-----------

* Італьянская Лівія

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Італа-турэцкая вайна
Азербайджанка ў нацыянальным строі на свяце Наўруз ў Баку
**Азербайджанскі нацыянальны касцюм** (азерб.: **Azərbaycanın Milli geyimləri**) ствараўся ў выніку працяглых працэсаў развіцця матэрыяльнай і духоўнай культуры азербайджанскага народа, ён цесна звязаны з яго гісторыяй і адлюстроўвае яе нацыянальную спецыфіку.

У касцюме знайшлі адлюстраванне этнаграфічныя, гістарычныя, мастацкія асаблівасці народнай творчасці, які выяўляўся і ў стварэнні пэўных яго формаў. Азербайджанскае мастацтва дае аб сабе ведаць і ва ўпрыгожванні касцюма мастацкай вышыўкай, у ткацтве і вязанні.

У XVII стагоддзя адной з буйных шаўкаводчай  (руск.) (бел. абласцей Блізкага Усходу з'яўлялася тэрыторыя сучаснага Азербайджана, а галоўным раёнам шаўкаводства быў Шырван. Шаўковыя тканіны вырабляліся ў Шамахы  (руск.) (бел. Баскале  (руск.) (бел. Гянджы, Шакі  (руск.) (бел. Шушы і інш. У гэтых гарадах выраблялі дзіўныя па прыгажосці узораў, вытанчаныя тканіны, шаўковыя жаночыя галаўныя хусткі і інш.

Стыль адзення адлюстроўваў і сямейнае становішча, а таксама ўзрост яго ўладальніка. Так напрыклад касцюм дзяўчыны і замужняй жанчыны прыкметна адрозніваліся. Маладыя жанчыны апраналіся найбольш ярка і прыгожа.

З XX стагоддзя нацыянальныя касцюмы ў Азербайджане носяць у асноўным толькі ў сельскіх зонах. Амаль усе народныя танцы выконваюцца ў нацыянальных касцюмах.

У філатэліі
-----------

* Марка СССР 1963 годаМарка СССР 1963 года
* Марка Азербайджана 1996 годаМарка Азербайджана 1996 года

* Маркі Азербайджана 1997 года
* Дзяўчына з танбурамДзяўчына з танбурам
* Дзяўчына з чэнгам  (руск.) (бел.Дзяўчына з чэнгам  (руск.) (бел.

* Маркі Азербайджана 2012 года
* Жаночы касцюм. Шуша, XIX стагоддзеЖаночы касцюм. Шуша, XIX стагоддзе
* Мужчынскі касцюм. Шуша, XIX стагоддзеМужчынскі касцюм. Шуша, XIX стагоддзе

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Екатерина Костикова. Азербайджанский национальный костюм Архівавана 26 красавіка 2012.  (руск.)
* О. Буланова. История азербайджанского национального костюма Архівавана 18 чэрвеня 2015.  (руск.)

|  |
| --- |
|  |
| **Культура Азербайджана** |
| **Літаратура** |
| **Архітэктура** |
| **Музыка** |
| **Тэатр** |
| **Танец** |
| **Балет** |
| **Адзенне** |
| **Дыван** |
| **Мініяцюра** |
| **Выяўленчае  мастацтва** |
| **Міфалогія** |
| **Адукацыя** |
| **Кіно** |
| **Права** |
| **Кулінарыя** |
**Азерцы** — археалагічны помнік: гарадзішча каля вёскі Азерцы (Лепельскі раён, Віцебская вобласць, Беларусь). Знаходзіцца за 200 м на ўсход ад вёскі, на падоўжаным узгорку, абмежаваным з поўначы і паўднёвага захаду азёрамі.

Пляцоўка роўная, памерам 70х55 м. Схілы гарадзішча ў іх верхняй частцы стромкія, у ніжняй — пакатыя. У 1972 г. даследаваў А. Р. Мітрафанаў. Культурны пласт у агаленнях заходняга і паўночнага схілаў 1,3—1,4 м. У цэнтры пляцоўкі быў закладзены шурф памерам 0,5х0,25 м, культурны пласт тут 1,1 м, мае 2 гарызонты. У верхнім знойдзены фрагменты ганчарнага посуду, 2 невялікія абломкі ляпных гаршчкоў з жарствой у гліне, у ніжнім — рэшткі ляпных гладкасценных пасудзін. Трапляюцца ўлакі, абпаленыя камяні, косці жывёл. Належала плямёнам днепра-дзвінскай (не пазней III—IV стст.), банцараўскай (VI—VIII) культур, функцыяніравала і ў перыяд Кіеўскай Русі X—XIII стст.

Літаратура
----------

* *Алексеев, Л. В.* Отчет о полевых археологических исследованиях Полоцкого отряда Прибалтийской комплексной экспедиции АН СССР летом 1956 г. // Архіў Інстытута гісторыі НАН Беларусі.
* Археологическая карта Белоруссии / Белорусское добровольное общество охраны памятников истории и культуры, Сектор археологии Ин-та истории АН БССР. Вып. 2: Памятники железного века и эпохи феодализма / Г. В. Штыхов; Под ред. Ф. В. Борисевича. — Мн.: Изд-во «Полымя», 1971. — 274, [2] c. — С. 59.
* *Мітрафанаў, А. Р.* Азерцы / А. Р. Мітрафанаў // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 28—29. — ISBN 5-85700-077-7.
**Не́бытаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Хойніцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Небытаў.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Хойніцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Казялужскага сельсавета. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года ў складзе Хойніцкага раёна БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — у складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Забалацкага сельсавета.

16 красавіка 1959 года цэнтр Забалацкага сельсавета перанесены ў вёску Небытаў, сельсавет перайменаваны ў Небытаўскі. 30 чэрвеня 1966 года вёска Будаўнік перададзена ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Хойніцкага пассавета, населеныя пункты Гарошкаў, Карчовае, Кастрычнік, Чырвоны Араты перададзены ў склад Паселіцкага сельсавета, цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Казялужжа, сельсавет перайменаваны ў Казялужскі сельсавет.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.
2. ↑  Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 красавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 5.
3. ↑  Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 чэрвеня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 22 (1142).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Вялікі Водападзельны хрыбет** (англ.: Great Dividing Range) — горная сістэма ў Аўстраліі. Даўжыня 4000 км. Найвышэйшы пункт — гара Касцюшка.

Распасціраецца ўздоўж усходняга і паўднёва-ўсходняга ўзбярэжжа Аўстраліі прыблізна на 4000 км. Утварылася ў неаген-антрапагене на месцы дэнудзіраванай палеазойскай складкаватай краіны. Горы складзеныя ў асноўным вапнякамі, гранітамі, гнейсамі, вулканічнымі пародамі. Вядомыя радовішчы нафты і газа, каменнага і бурага вугалю, волава, поліметалічных руд, золата, медзі, тытана-магнетыта і манацытавых пяскоў. Усходнія схілы стромкія, моцна і глыбока раздзеленыя, заходнія схілы паката пераходзяць у пагорыстыя перадгор’і (даўнсы). На поўнач ад 28° п. ш. горы параўнальна невысокія, дасягаюць шырыні 650 км. Берагавыя хрыбты вышынёй каля 1000 м і вулканічныя плато, аддзеленыя шырокімі падоўжнымі катлавінамі ад заходняга, больш нізкага водападзельнага ланцуга з пакатымі вяршынямі. На поўдні размешчаныя больш высокія і маналітныя горы. Вылучаюць хрыбты Мак-Ферсан, Нью-Інглэнд, Гэйстынгс, Ліверпул, Блакітныя горы і Аўстралійскія Альпы.
На схілах бяруць пачатак шматлікія рэкі, у тым ліку самыя буйныя на кантыненце — рака Мурэй і рака Дарлінг. У далінах рэк узведзена нямала дамб з мэтай выпрацоўкі электраэнергіі і забеспячэння гарадоў вадой.

Расліннасць — лістападна-вечназялёныя і эўкаліптавыя лясы (усходнія схілы), саваны, рэдкалессе, хмызнякі (заходнія схілы).

Значная частка Блакітных гор аб’яўлена аб’ектам Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА, які складаецца з некалькіх нацыянальных паркаў. З прычыны зручнага і маляўнічага размяшчэння ў цэнтры аднаго з іх, горад Катумба з’яўляецца важным цэнтрам турызму ў рэгіёне.

Вялікі Водападзельны хрыбет

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85056980 · VIAF: 315526345 |
**Невенка Петрыч** (сербск.: Nevenka Petrić; 11 сакавіка 1927 — 27 снежня 2015) — сербская пісьменніца, паэтка, педагог і эксперт у галіне планавання сям’і і гендэрных адносін. Далучылася да партызанаў ва ўзросце 14 гадоў. Яна стала кіраўніком аховы здароўя і сацыяльнай палітыкі ў югаслаўскім мясцовым самакіраванні. Была членам югаслаўскага жаночага сходу, сакратаром Канферэнцыі па сацыяльнай дзейнасці югаслаўскіх жанчын (1961—1969) і прэзідэнтам Савета па планаванні сям’і Югаславіі (1968—1976). Прадстаўляла Еўропу ў Цэнтральным савеце Міжнароднай федэрацыі планаванага бацькоўства і была прэзідэнтам Еўрапейскага камітэта па адукацыі ў гэтым органе. Дапамагала даследчым праектах Фонду ААН у галіне народанасельніцтва, а таксама кіравала курсам ААН па гендэрных адносін і бацькоўства для навучэнцаў з краін, якія развіваюцца.

Петрыч апублікавала мноства работ па планаванні сям’і і гендэрных адносін, а таксама пісала вершы, апублікаваныя ў чатырох зборніках.

Творчасць
---------

### Паэзія

Невенка Петрыч выпусціла чатыры верша на сербскай:

* «Я шукаў прамень сонца мора» 1993
* «Запіс на ветру», Бялград, 1994.
* «Вясновыя акорды», Бялград, 1994.
* «Кропля расы на кветцы», Бялград, 1996.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 121820475 · ISNI: 0000 0000 7145 3585 · LCCN: n85824327 · SUDOC: 113068484 · VIAF: 3337696 |
**Галоўск**, **Крывіна** — археалагічныя помнікі каля вёскі Галоўск Сенненскага раёна Віцебскай вобласці. Выяўлены тры паселішчы позняга неаліту, якія датуюцца III — II тысячагоддзямі да н.э.

Крывіна-I
---------

Размешчана за 0,8 км на паўночны захад ад вёскі Галоўск, на паўднёва-ўсходнім краі выспы Ворлева. Пры асушэнні балота прарэзана меліярацыйнымі канавамі. Культурны пласт з пяску, раслінных і драўняных рэшткаў перакрываецца торфам. У 1934 годзе выявіў, у 1934 і 1939 гадах даследаваў К. М. Палікарповіч, у 1961—1963 гадах даследавалі П. А. Прыбыткін, у 1966 годзе — М. М. Чарняўскі. 

Даследавана 510 м² плошчы. Вылучаны ніжні і верхні гарызонты. У ніжнім знойдзены нешматлікія фрагменты гладкасценнай керамікі з разрэджанымі арнаментамі, утворанымі насечкамі, грабеньчатымі адбіткамі, рознымі плыткімі кропачкамі, драўняны вугаль, крамянёвыя і касцяныя прылады працы. Датуецца другой паловай III тыс. да нашай эры. У верхнім гарызонце, які датуецца першай паловай II тыс. да нашай эры і адносіцца да позняга неаліту і ранняга бронзавага веку, знойдзены рэшткі драўляных жытлаў; шматлікія фрагменты арнаментаваныя шчыльнымі насечкамі, грабеньчатымі адбіткамі шнура, з пракрэсленымі рысамі керамікі паўночнабеларускай культуры; касцяныя і рагавыя прылады працы — праколкі, наканечнікі стрэл, сякеры, долаты і іншыя; нешматлікія крамянёвыя прылады; упрыгожванні з бурштыну, касцей і зубоў жывёл.

Крывіна-2
---------

Знаходзіцца за 1 км на паўночны захад ад вёскі Галоўск, на ўсходнім краі ўрочышча Ворлева. У 1963 годзе выявіў і даследаваў 25 м² плошчы П. А. Прыбыткін, у 1980—1981 гадах даследаваў 55 м2 плошчы Э. М. Зайкоўскі. Культурны пласт 0,25—0,4 м залягаў пад пластом торфу таўшчынёй 0,2—1 м. Знойдзеныя крамянёвыя і касцяныя прылады працы і кераміка нарвенскай і паўночнабеларускай культур (канец III — пачатак II тыс. да нашай эры).

Крывіна-3
---------

За 1 км на паўночны ўсход ад вёскі Галоўск, абапал магістральнага канала (выпрастанае рэчышча ракі Крывінкі), на Крывінскім тарфяніку. Плошча каля 0,3 га. У 1978 годзе выявіў і даследаваў (81 м² плошчы) Э. М. Зайкоўскі. Культурны пласт каля 0,8 м. Знойдзена ляпная арнаментаваная кераміка, крамянёвыя скрабкі, праколкі, трохвугольныя наканечнікі стрэл, каменная свідраваная ромбападобная сякера, прылады працы з рогу і косці (цёслы, шылы, наканечнікі стрэл), упрыгожванні з косці і бурштыну, берасцяныя паплаўкі. Датуецца пачаткам II тыс. да нашай эры, адносіцца да паўночнабеларускай культуры (позні неаліт і ранні бронзавы век).

Літаратура
----------

* Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А — К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2009. — 496, [1] c. — С. 212. — ISBN 978-985-11-0354-2.
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Віцебская вобласць. — 496 с. іл.
**Падрэ́цкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Кіраўскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Стаўпішча.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Бабруйскага 2-га раёна Бабруйскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Падрэчча. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Бабруйскага раёна Бабруйскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Бабруйскім раёне БССР. З 12 лютага 1935 года ў складзе Кіраўскага раёна, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Бабруйскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Казуліцкага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
Адзін з заездаў чэмпіянату свету
**Чэмпіянат свету па шашэйна-кальцавых матагонках** (англ.: FIM Road Racing World Championship Grand Prix) — вышэйшая катэгорыя спартыўных гонак на матацыклах. Праводзіцца Міжнароднай матацыклетнай федэрацыяй з 1949 года.

Рэгламент
---------

Матацыкл завадской каманды Ямаха
### Тэхнічны

Чэмпіянат свету па матагонках падзяляецца на тры класа — Moto3, Moto2, MotoGP. Да 2002 года вышэйшым класам была класа 500 см³, але з-за таго, што ў ім выкарыстоўваліся 2-тактавыя рухавікі і матацыклы падобнай схемы не ўжываліся больш нідзе, яго было вырашана замяніць класам MotoGP, дзе выкарыстоўваюцца 4-тактавыя маторы да 990 см³, з 2007 па 2011 гады з-за небяспекі іх хуткасцей іх аб’ём быў паменшаны да 800 см³, пасля чаго ў 2012 годзе вярнуліся да «літровых» спартыўных прататыпаў.

### Спаборніцкі

Старт гонак праводзіцца з месца. Дыстанцыя вар’іруецца паводле класаў, гэта значыць для Moto3 дыстанцыя складае 100 км, Moto2 — 110 км, МотоGP — 120 км. Налічэнне пунктаў вырабляецца паводле звычайнай для кальцавых матагонак сістэме, як узнагароджваюцца першыя 15 пілотаў, якія атрымліваюць ад 25 пунктаў да 1 паводле наступнай схемы 25-20-16-13-11-10-9-8-7-6-5-4-3-2-1.

У залік марак ідзе лепшы вынік паводле маркаў.

Чэмпіёны
--------

Кейсі Стоўнер на гран-пры ў Брно
### Класы МотоGP

* Нікі Хейдэн (2006)
* Кейсі Стоўнер (2007)
* Валянціна Росі (2008)
* Валянціна Росі (2009)
* Хорхэ Ларэнса (2010)
* Кейсі Стоўнер (2011)
* Хорхэ Ларэнса (2012)

### Класы Moto2

* Хорхэ Ларэнса (2006)
* Хорхэ Ларэнса (2007)
* Марка Сіманчэлі (2008)
* Хіросі Ааяма (2009)
* Тоні Эліяс (2010)
* Штэфан Брадль (2011)
* Марк Маркес (2012)

### Класы Moto3

* Альвара Баўтыста (2006)
* Габар Талмашы (2007)
* Майк Дзі Мельё (2008)
* Хуліян Сімон (2009)
* Марк Маркес (2010)
* Нікалас Тэроль (2011)
* Сандра Картэзэ (2012)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Чэмпіянат свету па шашэйна-кальцавых матагонках
* Афіцыйны сайт
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Макранскі сельсавет.
 
**Макра́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чырвонаслабодскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр сельсавета — вёска Сярэднія Макраны, з 1935 года — вёска Макраны, з 1939 года — вёска Задвор’е.

Створаны 20 жніўня 1924 года ў складзе Чырвонаслабодскага раёна Слуцкай акругі БССР, з 1927 года — Бабруйскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы ў 1930 годзе ў Чырвонаслабодскім раёне БССР. З 1935 года ў Чырвонаслабодскім раёне Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога дзялення ў 1938 годзе ў Чырвонаслабодскім раёне Мінскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Бабруйскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Мінскай вобласці.

Скасаваны 16 ліпеня 1954 года, тэрыторыя далучана да Семежаўскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пантон.
Выявы колераў Pantone
**Колеравая мадэль Пантон**, або **сістэма PMS** (ад англ.: Pantone Matching System) — стандартызаваная сістэма падбору колеру, распрацаваная амерыканскай фірмай Pantone Inc у сярэдзіне XX ст. Выкарыстоўвае лічбавую ідэнтыфікацыю колераў выявы для паліграфіі друку як сумесевымі, так і трыяднымі фарбамі. Эталонныя пранумараваныя колеры надрукаваны ў спецыяльнай кнізе, старонкі якой веерападобна раскладваюцца.

Існуе мноства каталогаў узораў колераў Pantone, кожны з якіх разлічаны на пэўныя ўмовы друку. Напрыклад, для друку на мелаванай, немелаванай паперы, каталог для металізаваных фарбаў (бронза, срэбра) і г.д. Вытворца настойвае на тым, што «вееры» неабходна штогод замяняць, таму што за гэты час працэс выцвітання і сцірання выявы робіць колеры недакладнымі.

У жніўні 2007 года было абвешчана пра пагадненне аб куплі Pantone Inc кампаніяй X-Rite, адным з вядучых вытворцаў абсталявання і праграмнага забеспячэння для кіравання колераўзнаўленнем.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт

| ⛭Колеравыя мадэлі |
| --- |
| 
RGB (sRGB, ProPhoto) •
CMYK •
XYZ •
HSV (HSB) •
HSL •
AHSL •
RYB •
LAB •
PMS (Panton) •
LMS •
Мансела •
NCS •
RAL •
YUV •
YCbCr •
YPbPr •
YDbDr •
YIQ
 |  |
**Разведка** — практыка і тэорыя збору інфармацыі аб суперніку або канкурэнце для забеспячэння сваёй бяспекі і атрымання пераваг у вобласці ўзброеных сілаў, палітыкі ці эканомікі.

Разведка можа выкарыстаць як легальныя метады збору інфармацыі (напрыклад збор і аналіз дадзеных з адкрытых крыніц, праслухоўванне радыёканалаў з-за мяжы, назіранне пры дапамозе разведвальных спадарожнікаў), так і нелегальныя аперацыі, якія падпадаюць пад паняцце «шпіянаж» або «крадзеж інфармацыі».

Гл.таксама
----------

* Контрразведка

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 112138406 |
**Пінскі гарадскі Савет дэпутатаў** — прадстаўнічы орган мясцовага самакіравання на тэрыторыі горада Пінск Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

З 1954 года друкаваным органам Савета дэпутатаў працоўных стала «Пинская правда».

У часы жнівеньскага путча ў 1991 годзе, па патрабаванні дэпутатаў ад Беларускага народнага фронта «Адраджэньне» на чале з Яўгенам Шатохіным, была склікана нечарговая сесія. У гэты час гарсавет быў падзелены на дзве дэпутацкія групы. Тая, што падтрымала путчыстаў складалася пераважна з кіраўнікоў прадпрыемстваў і мела назоў «За грамадзянскую згоду». Другая група складалася з прыхільнікаў дэмакратычных рэформ. Менавіта яны 19 жніўня сабралі патрэбную колькасць подпісаў і прымусілі старшыню гарсавета склікаць сесію 20 жніўня. На сесіі ім удалося сабраць належную колькасць галасоў для прыняцця заявы, якая асудзіла путч.

Спасылкі
--------

* Старонка Пінскага гарадскога Савета дэпутатаў Архівавана 7 верасня 2015.
**Баго́рыя** (суахілі: Bogoria) — салёнае шчолачнае возера ў Кеніі. Плошча паверхні — 33 км². Найбольшая глыбіня — 9 м. Плошча вадазбору — 700 км².

Геаграфія
---------

Возера Багорыя знаходзіцца ў Вялікай рыфтавай даліне ў Кеніі, у раёне тэктанічнай актыўнасці. Вышыня над узроўнем мора — 990 м. Выцягнута на 17,37 км з поўначы на поўдзень. Найбольшая шырыня — 3,8 км. Сярэдняя глыбіня — каля 5 м. Плошча вадазбору — 700 км².

Возера Багорыя без сталага сцёку. Дзякуючы гэтаму, а таксама мясцовым фумаролавым крыніцам (некаторыя б’юць з дна возера) вада ў ім мае незвычайны малахітавы колер, надзвычай салёная (каля 100 г солі на літр) і ўтрымоўвае значны працэнт іонаў Na+, HCO3- і CO32-.

Узровень вады амаль не змяняецца на працягу года.

Прырода
-------

Нягледзячы на высокую канцэнтрацыю соляў, возера Багорыя населена адным надзвычай прадукцыйным відам цыанабактэрыяў, якім корміцца шматлікі заапланктон. Ён, у сваю чаргу, прываблівае земнаводных, яшчарак і паўзуноў, а таксама птушак. Асабліва вядомыя чырвоныя фламінга (*Phoenicopterus minor*), колькасць якіх у асобныя гады дасягае 200 тыс. У 1990-ыя гг. калі іншыя азёры Вялікай рыфтавай даліны перажывалі засуху, Багорыя была населена птушкамі вельмі шчыльна.

Мясцовасць каля возера саваннага тыпу. Вакол расце 44 віды двухдольных і 31 від аднадольных раслін.

Ахова
-----

У 1970 г. быў створаны прыродны парк Возера Багорыя, адкрыты для наведвальнікаў. У 1983 г. ён быў пераўтвораны ў Нацыянальны запаведнік, што займае 107 км².

У 1999 г. Нацыянальны запаведнік Возера Багорыя быў уключаны ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. У 2011 г. разам з азёрамі Накуру і Элементэйта ўвайшло ў ахоўваемую групу сістэмы азёр Вялікай рыфтавай даліны.

У 2000 г. запаведнік атрымаў статус Рамсарскага ўгоддзя.

* Знешні выглядЗнешні выгляд
* ФламінгаФламінга

Спасылкі
--------

* unesco.org
* Bogoria Lake Profile
* K. Martens, Aquatic biodiversity and saline lakes: Lake Bogoria National Reserve, Kenya(недаступная спасылка)
* A Directory of Wetlands of International Importance(недаступная спасылка)
* Lake Bogoria National Reserve World Ramsar Site (No.1057)
**Пі́нта** — адзінка вымярэння аб'ёму ў сiстэме англiйскiх мер. 1 пiнта прыкладна роўна 0,568 літра. 

Пінта піва
Акрамя англійскай пінты, існуюць амерыканская вадкая (0,473 л), амерыканская сухая (0,551 л) і метрычная пінты (0,5 л) (апошняя ўжываецца нефармальна).

У цяперашні час ў выніку ўвядзення метрычнай сістэмы мер пінта выкарыстоўваецца ў Вялікабрытаніі толькі ў вымярэнні піва ці сідра, радзей — малака. У Ірландыі ўжываецца толькі пры рознічнай продажы піва або сідра ў барах і пабах, у астатніх выпадках выкарыстоўваецца метрычная пінта.

Раней, да ўвядзення метрычнай сістэмы вымярэння гэтую меру аб'ёму выкарыстоўвалі і ў іншых еўрапейскіх краінах (Францыя, Галандыя).

Спасылкі
--------

* Pints and miles will not disappear due to European Commission proposal  (англ.)
* Урывак з БСЭ Архівавана 25 снежня 2011.  (руск.)
**Разбітае пакаленне** (англ.: beat generation, «бітнікі») — літаратурны і моладзевы рух у ЗША эры 1950-х — пачатку 1960-х гадоў. Прапагандаваў добраахвотную беднату, бадзяжніцтва, эратычную волю, анархічны геданізм, адхіленасць ад сацыяльных праблем, захапленне дзен-будызмам. Пісьменнікі разбітага пакалення (Джэк Керуак, Ален Гінзберг, Лоўрэнс Ферлінгеці) імкнуліся да бессюжэтнасці, вольнага вершу, метафарычнай мовы, шакавальнай лексікі і натуралістычнасці апісанняў. Неаавангардысцкія і нігілістычныя тэндэнцыі абумовілі распад руху.

Літаратура
----------

* *Waldman, Anne; Ginsberg, Allen.* The Beat Book: Writings from the Beat Generation. — Shambhala Publications, 2007. — 400 p. — ISBN 9781590304556.
* *Gioia, Dana.* California poetry: from the Gold Rush to the present. — Heyday, 2004. — 376 p. — ISBN 9781890771720.

Спасылкі
--------

* Святлана Астапук: Вобраз Біт-пакалення ў эсэістыцы Джэка Керуака — prajdzisvet.org
К. А. Трутоўскі  (руск.) (бел.. У разводдзе. Раней 1893 года.
**Разводдзе** — адна з фаз воднага рэжыму  (руск.) (бел. ракі, якая штогод паўтараецца ў адзін і той жа сезон года, — адносна доўгае і значнае павелічэнне воднасці  ракі, якое выклікае падняцце яе ўзроўню; звычайна суправаджаецца выхадам вод з межаннага  (руск.) (бел. рэчышча і затапленнем поймы.

Разводдзе выклікаецца ўзмоцненым працяглым прытокам вады, які можа быць абумоўлены:

* вясновым раставаннем снегу на раўнінах;
* летнім раставаннем снегу і леднікоў ў гарах;
* багатымі дажджамі.

Разводдзі, выкліканыя вясновым снегараставаннем, характэрныя для многіх раўнінных рэк, якія дзеляцца на 2 групы:

* ракі з перавагай вясновага сцёку  (руск.) (бел. (напрыклад, Волга, Урал)
* ракі з перавагай летняга сцёку (напрыклад, Анадыр, Юкан, Макензі).

Разводдзі, абумоўленыя летнім раставаннем горных снягоў і леднікоў, характэрныя для рэк Сярэдняй Азіі, Каўказа, Альпаў.

Паводкі, выкліканыя мусоннымі дажджамі, характэрныя для рэк Паўднёва-Усходняй Азіі (Янцзы, Меконг).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Treccani |
**Галоўпаштамп** — гістарычны будынак у цэнтры Брэста, у якім месціцца адзяленне паштовай сувязі № 40. Адметнай рысай з’яўляецца тое, што будынак на працягу ўсяго свайго існавання не змяняў свайго прызначэння. Адзін з самых старых будынкаў у Брэсце.

Гісторыя
--------

У сувязі з будаўніцтвам Брэсцкай крэпасці, у 1840-х горад быў перанесены на ўсход. Адразу паўстала пытанне пра будаўніцтва паштовай станцыі. Тагачасныя паштовыя станцыі мелі шэраг функцый — гасцініца, рэстаран, невялікая канюшня. Месца для будаўніцтва было абрана невыпадкова, бо тут праходзіла яшчэ раней пракладзеная дарога на усход, з якой і пачалася сетка гарадскіх вуліц. Побач быў пабудаваны будынак казначэйства. Пазней, у сярэдзіне 1860-х, насупраць паштовай станцыі паўстаў Свята-Сімяонаўскі сабор, такім чынам утварыў даволі шырокую плошчу.

У канцы XIX стагоддзя паштовая станцыя называлася паштова-тэлеграфнай канторай.

Пры адступленні расійскай імператарскай арміі гэта адзін з нешматлікіх будынкаў, які не быў зруйнаваны.
**Чэмпіянат свету па шахматах сярод жанчын 2016** — матч за званне чэмпіёнкі свету па шахматах паміж дзеючай чэмпіёнкай свету Марыяй Музычук з Украіны і прэтэндэнткай на тытул Ху Іфань з Кітая. Запланаваны 10-гульнявы матч праходзіў з 1 па 14 сакавіка 2016 года ў Львове, Украіна. 

14 сакавіка Ху стала пераможцай чэмпіянату, атрымаўшы перамогу ў дзявятай партыі і скончыўшы матч. Як і ў двух папярэдніх паядынках паміж шахматысткамі кітаянка выйграла пераканаўча, не прайграўшы ніводнай партыі.

Крыніцы
-------

1. 1 2  March 2016 ratings: Vachier Lagrave is world no. 5 **(нявызн.)**.  chessbase.com. Праверана 1 сакавіка 2016.
**Дані́лаўцы** (трансліт.: *Danilaŭcy*, руск.: Даниловцы) — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Роскага сельсавета.

Гісторыя
--------

Вядома з XVIII ст. У 1737 г. у складзе Воўпаўскага староства, мела 42 валокі. У 1796 г. фальварак і вёска ў складзе Воўпаўскага староства, належала графу Плятэру. У 1836 г. дзяржаўная вёска, 20 двароў, 277 жыхароў.

Насельніцтва
------------

На 01.01.2004 г. 97 двароў, 190 жыхароў.

Памятныя мясціны
----------------

Селішча, ранняе Сярэднявечча (XI-XII ст.). На захад ад вёскі, на беразе р.рось. Плошча 1,2 га. Абследавалі ў 1958 г. Ф.Д.Гурэвіч, у 1973 г. Я.Г.Звяруга. Знойдзены фрагменты ганчарнай керамікі, жалезнвыя тыглі. Матэрыялы абследавання селішча знаходзяцца ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі. Курганны могільнік, ранняе Сярэднявечча (XI-XIII ст.). За 0,7 км на паўднёвы ўсход ад в.Старына. Адкрыла і даследавала ў 1958 г. Ф.Д.Гурэвіч, абследаваў у 1973 г. Я.Г.Звяруга. 3 курганы, вышыня 0,6 м, дыяметр да 12 м.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9 (DJVU).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Роскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Рось |
| Аграгарадкі | 
* Дубаўцы
* Ендрыхаўцы

 |
| Вёскі | 
* Агароднікі
* Альхова
* Андрушы
* Боблава
* Бойдаты
* Вехатніца
* Данілаўцы
* Дзятлавічы
* Дуляўцы
* Дыхнавічы
* Зарачаны
* Зенчыкі
* Каты
* Крываносаўцы
* Лозы
* Мількаўцы
* Міслюкі
* Навікі
* Новае Сяло
* Пасынкі
* Плябанаўцы
* Скрыбава
* Станкаўцы
* Студзянец
* Шаўкі

 |
**Юсефіна Дэланд** (шведск.: Josefina (Josephine) Deland, 1 кастрычніка 1814, Стакгольм, Швецыя — 8 сакавіка 1890, Парыж, Францыя) — шведская пісьменніца, праваабаронца, феміністка, выкладчыца французскай мовы. Заснавальніца і старшыня (у 1855—1859 гадах) Фонда пенсіённага забеспячэння для жанчын-настаўніц (шведск.: Svenska lärarinnors pensionsförening).

Біяграфія
---------

Юсефіна Дэланд была дачкой артыста балета Луі Дэланда і актрысы Марыі Дэланд. Яе бацька, які меў люксембургскія карані, трохі ведаў французскую мову; сама Юсефіна здзейсніла паездку ў Францыю ў юным узросце. Пасля яна стала настаўніцай французскай мовы ў Стакгольме, а ў 1839 годзе апублікавала кнігу пра французскую мову.

Апроч працы настаўніцы Дэланд актыўна займалася грамадскай дзейнасцю, стаўшы адной з першых шведскіх феміністак у гістарычны перыяд, калі ў краіне не існавала арганізаванага руху за правы жанчын. У 1852 годзе яна пачала публічную дыскусію пра тое, што дзяржава не дае пенсіі жанчынам-настаўніцам і гувернанткам, якія часта аказваюцца за рысай беднасці.

У 1855 годзе, дзякуючы яе намаганням, быў створаны дзяржаўны пенсійны фонд (шведск.: Svenska lärarinnors pensionsförening). Аднак яе першапачатковае патрабаванне, каб фонд быў арганізаваны жанчынамі, было асмяянае і адпрэчанае сродкамі масавай інфармацыі. Сучаснікамі Юсефіна характарызавалася як «сладастрасная спакуслівая дама, мужчынскія паводзіны якой зрабілі б непрыемные ўражанне [на навакольных], калі б яно не было крыху змякчанае залатым бляскам яе валасоў і яркай гульнёй яе вачэй».

У 1859 годзе Дэланд пакінула Швецыю і з’ехала ў Францыю. На пасадзе старшыні пенсійнага фонду яе змяніла шведская грамадская дзяячка Сафія Альбум.

Зноскі
------

1. 1 2  Josephine Deland, urn: sbl:17409, Svenskt biografiskt lexikon (art av O. WlESELGREN.), hämtad 2015-06-20.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Шведскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
**Юстына Марыя Кавальчык-Тэкіелі** (польск.: Justyna Maria Kowalczyk-Tekieli; нар. 19 студзеня 1983, Ліманова, Новасандэцкае ваяводства) — польская лыжніца, двухразовая алімпійская чэмпіёнка (2010 і 2014), чатырохразовая ўладальніца Кубка свету па лыжных гонках. Спартсмен года Польшчы (2009—2013). Удзельніца чатырох Алімпійскіх гульняў і дзевяці Чэмпіянатаў свету.

Адна з дзвюх лыжніц у гісторыі (разам з фінкай Мар'ё Матыкайнен), якая тройчы запар выйгравала Кубак свету. Кавальчык з’яўляецца адзінай лыжніцай у гісторыі, якая выйграла чатыры Кубкі свету за пяць гадоў. Адзіная спартсменка, якая чатыры разы запар перамагала на шматдзёнцы Тур дэ Скі. Заваяваўшы ў агульнай складанасці пяць алімпійскіх медалёў, яна з’яўляецца самым выдатным (па колькасці медалёў) польскім спартсменам у гісторыі зімовых Алімпійскіх гульняў і другім, пасля Ірэны Шэвінскай, па колькасці заваяваных медалёў на Алімпійскіх гульнях увогуле. Кавальчык мае доктарскую ступень па фізічнай культуры.

У 2018—2021 гадах з’яўлялася памочнікам галоўнага трэнера нацыянальнай жаночай зборнай Польшчы па лыжных гонках. З 26 сакавіка 2021 г. займае пасаду спартыўнага дырэктара Польскай біятлоннай асацыяцыі.

Першыя кубкавыя ачкі Юстына заваявала 19 снежня 2001 года ў італьянскім Азіяга, заняўшы 30-е месца ў спрынце класічным стылем. Упершыню паднялася на подыум 7 студзеня 2006 года, фінішаваўшы на 3-м месцы ў гонцы на 10 км класічным стылем у эстонскім Отэпя. Першую кубкавую перамогу Кавальчык атрымала праз год, 27 студзеня 2007 года, у Отэпя ў гонцы на 10 км класічным стылем. У 2018 годзе завяршыла кубкавую кар’еру. Па колькасці перамог і месцаў на подыуме Юстына саступае толькі нарвежцы Марыт Б’ёрген.

Зноскі
------

1. ↑  Olympics.org athletes database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28796597'></a>
**Пінскі Богаяўленскі (брацкі) манастыр** — мужчынскі праваслаўны манастыр у горадзе Пінску (Брэсцкая вобласць) у пачатку 17 — пачатку 20 ст.

Гісторыя
--------

Манастыр узнік у ранні перыяд праваслаўна-ўніяцкай канфрантацыі. У жніўні 1614 на сродкі Р. Гарабурдзінай і Пінскага праваслаўнага брацтва пабудавана Богаяўленская царква, пры ёй аселі манахі з Пінскага Лешчанскага манастыра. Праз месяц царква была разабрана ўніятамі, скаргі праваслаўных да караля і ў сейм былі безвыніковымі.

У 1633 кароль Уладзіслаў IV дазволіў брацтву пабудаваць на ўскраіне горада манастыр з вучылішчам, пачатковай школай і шпіталем.

У 1647 драўляны манастыр згарэў, у 1650 зноў адбудаваны.
Манастыр быў цэнтрам праваслаўя на Піншчыне.

У 18 ст. цярпеў прыцясненні з боку пінскага ўніяцкага епіскапа і фанатычнай шляхты. Аднак у 1757 за манастыр заступаўся канцлер Ф. М. Чартарыйскі, а ў 1775 кароль Станіслаў Аўгуст Панятоўскі вызваліў манастырскіх падданых ад усіх падаткаў.

У 1799 драўляныя будынкі згарэлі, у 1800 манастыр размешчаны ў комплексе былога Пінскага касцёла і калегіума езуітаў (тады ж сюды пераведзены манахі з Мінскага Петрапаўлаўскага манастыра, а ў 1848 — духоўнае вучылішча з Лядаў).

Манастыр спыніў існаванне ў час першай сусветнай вайны.

Літаратура
----------

* Пінскі Богаяўленскі манастыр // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. С. 369.
**Юсефіна Леанціна Аманда Ветэргрунд** (швед. Josefina Leontina Amanda Wettergrund, 2 верасня 1830, Ранебю — 8 сакавіка 1903, Стакгольм) — шведская пісьменніца і паэтэса.

Біяграфія і творчасць
---------------------

Юсефина Веттергрунд нарадзілася ў 1830 годзе ў Сконэ. Яе бацькам быў Карл Густаф К’ельберг, мытны інспектар, а маці — Ульрыка Лундберг, настаўніца. У шлюбе яны не былі, і Юсефіну выхоўвала маці. Наведвала школу ў Карлсхамне, шмат чытала і ў школьныя гады пачала пісаць апавяданні і вершы. Уплыў на яе аказаў паэт Вільгельм фон Браўн: прачытаўшы некалькі вершаў паэтэсы-пачаткоўкі, ён параіў ёй працягваць пісаць.

На працягу некалькіх гадоў Юсефіна працавала гувернанткай, пасля чаго адкрыла школу для дзяўчынак у Ранебю, якой кіравала да 1857 года. Затым яна выйшла замуж за Вільгельма Ветэргрунда, тэлеграфіста. Муж і жонка спачатку пасяліліся ў Істадзе, а потым пераехалі ў Кальмар. Пасля ў іх нарадзілася двое дзяцей. У 1866 годзе сям’я пераехала ў Стакгольм, дзе Юсефіна Ветэргрунд супрацоўнічала з газетай Aftonbladet, а таксама заснавала ілюстраваны штотыднёвы часопіс «Svalan. Illustrerad veckotidning för familjekretsar».

Першы свой літаратурны твор — «Småbitar på vers och prosa» — яна апублікавала ў 1858 годзе пад псеўданімам Леа, які затым выкарыстоўвала на працягу ўсёй сваёй кар’еры. Прадмова да выдання напісаў Вільгельм фон Браўн. За наступныя дзесяць гадоў яна выдала яшчэ чатыры кнігі ў той жа серыі, а таксама шэраг іншых зборнікаў паэзіі і прозы.

Юсефіна Ветэргрунд памерла ў 1903 годзе і была пахавана на Паўночных могілках у Стакгольме.

Зноскі
------

1. 1 2  Josefina Wettergrund // Nationalencyklopedin — 1999. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1165538'></a>
2. 1 2  Josefina Leontina Amanda Wettergrund // WomenWriters Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22811588'></a>
3. ↑  Hedvig Eleonora kyrkoarkiv, Död- och begravningsböcker, SE/SSA/0006/F I/18 (1901-1903), bildid: 00012488\_00216, sida 236 Праверана 30 студзеня 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q64166606'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10478639'></a>
4. ↑  Wettergrund, JOSEFINE LEONTINE AMANDA //  — Svenskagravar.se. Праверана 29 красавіка 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26699962'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | BIBSYS: 97014409 · LIBRIS: 101607 · VIAF: 9812912 |