**Бітва пры Багесундзе, Бітва на возеры Осунд** (дацк.: Slaget ved Bogesund, шведск.: Slaget på Åsundens is, slaget vid Bogesund) — бітва, якая з’яўляецца часткай Вайны за незалежнасць Швецыі, якая адбылася 19 студзеня 1520 года паміж шведскімі паўстанцкімі і дацкімі войскамі на возеры Осундэн, прыкладна ў трох кіламетрах на поўдзень ад цяперашняга Ульрысэгамна. Шведскія паўстанцы на чале з рэгентам Швецыі Стэнам Стурэ Малодшым увайшлі ў бой з дацкімі войскамі на чале з Отэ Крумпенам. Стэн Стурэ быў цяжка паранены і памёр 3 лютага 1520 года ад наступстваў свайго ранення. У выніку дацкія войскі дайшлі да Стакгольма, дзе Крысціян II 4 лістапада 1520 года каранаваўся каралём Швецыі, а затым адбылася Стакгольмская крывавая лазня.

Перадгісторыя і падрыхтоўка
---------------------------

У 1473 годзе адбыўся Кальмарскі савет, на якім было прынята, што Швецыя магла мець аўтаномію ад Даніі на чале з рэгентам, аднак пачынаючы з 1518 года, Крысціян II спрабаваў зноў падначаліць Швецыю. Першая спроба завяршылася паражэннем у Брэнчурцы (Brännkyrka). Зімою 1519 — 1520 гадоў ён распачаў новую спробу вярнуць уладу над Швецыяй.

Камандаваў дацкімі войскамі дацкі рыцар Отэ Крумпен. Армія складалася з добра навучаных наймітаў са Свяшчэннай Рымскай імперыі, Францыі і Шатландыі. Халодны перыяд года быў абраны таму, што, акрамя існуючых сцежак, рэкі, азёры і балоты змерзлі, што дазволіла хутка ісці добра экіпіраванай дацкай арміі. Крумпен павёў сваё войска маршам праз мяжу праз даліну Этранс.

Са шведскага боку для абароны былі мабілізаваны жаўнеры з захада Готланда і сяляне памежных раёнаў.

Стурэ, які ўзначальваў шведская апалчэнне, выбраў месца на захадзе Готланда, дзе хацеў даць бой датчанам. Возера ў гэтым месцы было адносна вузкім, на ўсходзе ад якога, на беразе, на ўзвышшы знаходзіцца мемарыяльны камень каля сучаснай фермы Скотэк.

Тады, 19 студзеня, на месца прыйшла дацкая армія.

Ход бітвы і наступствы
----------------------

У самым пачатку бітвы, Стэн Стурэ быў паранены гарматным ядром, якое адскочыўшы ад лёду трапіла яму вышэй калена. Яго выносілі з поля бою, і шведскія войскі пачалі адступаць. Падрабязнасці самой бітвы не захаваліся, але вынікам стала поўная перамога дацкай арміі. 

Траўмы Стурэ не былі належным чынам апрацаваны, і ён памёр 3 лютага падчас зваротнага шляху ў Стакгольм на санях па лёдзе Меларэна. Датчане рушылі далей на поўнач і рабавалі тэрыторыі ў кірунку Ульрысэгамна, Фальчопінга, і Шэўдэ і Скара. У Тыведэне адбылася яшчэ адна бітва, якая каштавала датчанам паловы іх войскаў.

21 лютага абодва бакі згадзіліся на 8 дзён скласці зброю ў Стрэнгнэсе. 2 сакавіка датчане дасягнулі Упсалы і заключылі перамір’е са шведскім паслом на чале з архіепіскапам Густавам Тролем, у якім шведскі бок пакляўся каралю Крысціяну ІІ у вернасці, а дацкі бок абавязаўся ўстрымлівацца ад сілавых мер.

Крысціян II быў каранаваны каралём Швецыі ў Стакгольме 4 лістапада 1520 года. Адразу пасля каранацыі, нягледзячы на папярэднюю амністыю, супраць прыхільнікаў Стэна Стурэ пачаліся судовыя працэсы, у выніку якіх было пакарана больш за 80 чалавек. Цела Стэна Стурэ таксама было выкапана і спалена на вогнішчы.

Падзеі бітвы таксама апісваюцца ў «Скандынаўскай рыфмахроніцы»:

*Som the begynthe skjuta som bäst*
*Och jag redh opå en blakoten häst,*
*Som vrenede och språng både till och frå*
*I örlig kunde både bijta och slå;*
*Lyckan ej bättre med mig stod*
*Genom benet bleff jag skutin med ett lod.*
Прыкладны нелітаратурны пераклад:

*Як толькі пачынаецца добрая бойка*
*А я ехаў на чорным кані,*
*Хто разварочваўся і скакаў туды і назад*
*Эрліг мог і ўкусіць і ўдарыць*
*Шчасце прайшло каля мяне*
*Па назе мяне ўдарылі ядром.*
У знакамітым вершы Эдварда Бэкстрома «*Herr Stens visa»* ёсць матывы бітвы, як ён іх сабе ўяўляў.

Мемарыял
--------

Мемарыяльны камень у Скотэку
На полі для гольфа каля фермы Скотэка быў усталяваны мемарыяльны камень з такім надпісам:

Riksföreståndaren  
Sten Sture d.y.  
sårades dödligt på Åsundens is  
den 19 januari 1520  
under strid mot rikets fiender  
för Sveriges själfständighet  
 - - -   
vid Skotteken restes denna vård  
år 1914  
för att hugfästa minnet af  
en bland Sveriges ädlaste män
Пераклад:

Палкаводзец  
Стэн Стурэ М.  
смяротна паранены на лёдзе Осунда  
19 студзеня 1520  
у бітве з ворагамі каралеўства  
за незалежнасць Швецыі  
 - - -   
гэты помнік узведзенны ў Скотэне  
1914 года  
каб замацаваць памяць  
аднаго з самых высакародных людзей Швецыі

Зноскі
------

1. ↑  Ulricehamns krönika: blad och bilder ur en stads historia. — Ulricehamn, 1951.
2. ↑  James L. Larson: *Reforming the North. The Kingdoms and Churches of Scandinavia, 1520–1545.* Cambridge 2010, S. 73.
3. ↑  James L. Larson: *Reforming the North. The Kingdoms and Churches of Scandinavia, 1520–1545.* Cambridge 2010, S. 74.

Літаратура
----------

* Bygden vid ridvägarna : årtusenden kring Åsunden. — Ulricehamn, 1997. — ISBN 91-971038-6-1.
* Kalmarunionens tid : från drottning Margareta till Kristian II. — Stockholm, 1997. — ISBN 91-518-3165-1.
* Friedrich Rühs: *Geschichte Schwedens, Band 2.* Johann Jakob Gebauer, Halle 1805 (online)

Спасылкі
--------

* Artikel bei www.denstoredanske.dk
* *Sten Sture d.y.* bei www.historiesajten.se