**Бру́чка**, **Бруква**, **Кручка**, **Букса**, **Буксінка**, **Брушчка**, **Буква**, **Кілаватка**, **Немка**, **Салядзянка**, **Сінюха**, **Чыгірынка**  (*Brassica napus var. napobrassica*, *Brassica napobrassica*) — двухгадовая караняплодная расліна роду капуста сямейства капуставых.

Экалогія
--------

У першы год развіваецца разетка лісця і мясісты караняплод, на другі — кветаноснае сцябло і насенне. Кветкі залаціста-жоўтыя ў гронках.

Хімічны склад
-------------

Караняплоды круглыя, авальныя, або сплюшчаныя, жоўтага ці жоўта-белага колеру, утрымліваюць 10 — 16 % сухіх рэчываў, да 2 % бялку, да 1,5 % клятчаткі, 5 — 10 % цукроў, мінеральныя рэчывы (калій, кальцый, натрый, фосфар, магній), карацін, вітаміны B1, B2, і асабліва C — да 30 мг %. Бручка вельмі падобная да рэпу, адрозніваецца ад яе канцэнтрычнымі зубчастымі «шрамамі» вакол сцябла. Своеасаблівы смак і пах бручкі (лепш выражаны ў старых караняплодаў) абумоўленыя эфірнымі алеямі.

Выкарыстанне
------------

### Гісторыя

У сярэднявечча і ранні Новы час бручку вырошчвалі пераважна ва Усходняй Еўропе, а таксама ў Скандынавіі, адкуль яе ў канцы XVIII ст. запазычылі заходнія еўрапейцы (па-англійску бручка называецца *swede* — «шведка»). Адносна танная і даступная, бручка была важным прадуктам харчавання ў абедзве сусветныя войны, але гэта сапсавала яе рэпутацыю, і ў наш час яна рэдка ўжываецца ў ежу.

### У кулінарыі

Адзін з самых трывалых пры захоўванні караняплодаў, да таго ж вітамін С у бручцы амаль не разбураецца пры варцы, што робіць яе вельмі каштоўнай узімку. Раней гэтая асаблівасць бручкі была добра вядомай у Беларусі, дзе з яе ўзімку гатавалі грыжанку. Дыетычныя якасці бручкі асабліва прыдатныя пры цукровым дыябеце і празмернай вазе (добра паглынае тлушч). З сырой бручкі гатуюць салаты — найлепей з хрэнам, цыбуляй і зелянінай, запраўленыя смятанай або маянэзам; з варанай — супы (малочныя і мясныя), другія стравы (бручка, фаршыраваная тварагом, бручка ў смятане, пюрэ з бручкі). Можна гатаваць тыя самыя стравы, што і з морквы; у яўрэйскай кухні з яе гатавалі салодкую страву, падобную да цымусу.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. 1 2  Анненков Н.  (руск.) (бел. Ботанический словарь, Спб, 1878
4. ↑  *З. Верас.* Беларуска-польска-расейска-лацінскі ботанічны слоўнік. — Вiльня, Субач 2: Выданне газеты «Голас беларуса», Друкарня С. Бэкэра, 1924.
5. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 25. — 160 с. — 2 350 экз.
6. ↑  Шатэрнік М. В. Краёвы слоўнік Чэрвеньшчыны. Мінск, 1929
7. ↑  Добровольский В. Н. Смоленский областной словарь. Смоленск, 1914

Літаратура
----------

* *Белы А.* Бручка // Праект «Наша ежа»

| ⛭Рапс |
| --- |
| Сарты і разнавіднасці | Спіс сартоў рапса • Азімы рапс • Яравы рапс • Канола • Бручка |
| Вырошчванне | Спіс краін па вырошчванні рапса • Спіс захворванняў рапса |
| У прамысловасці | Рапсавы алей • Біяпаліва • Рапсавая салома  (ням.) (бел. • Рапсавы жмых • Рапсавы шрот  (ням.) (бел. |
| У кулінарыі | Алей • Грыжанка • Сяртчынянь[d] |
| У культуры | Міжнародны чэмпіянат па вырэзванні бручкі  (англ.) (бел. |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IPNI · NCBI · Tropicos |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4365218-9 · NKC: ph395776 |