recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Абрамчук.

**Мікалай Іванавіч Абрамчук** (7 (20) лістапада 1912 — 1 лютага 1974) удзельнік Вялікай Айчыннай вайны (капітан, камандзір эскадрыллі 894-га знішчальнага авіяцыйнага палка 101-ай знішчальнай авіяцыйнай дывізіі СПА СССР), Герой Савецкага Саюза (1943), падпалкоўнік (1954).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 20 лістапада 1912 года ў с. Раманаўка Гродзенскай губерні (цяпер — Ваўкавыскага раёна Гродзенскай вобласці) у сям'і селяніна. Рускі. Член КПСС з 1938 года. Працаваў кацельшчыкам Астраханскага суднарамонтнага завода. У 1926 годзе скончыў школу ФЗУ. Вучыўся на рабфаку Інстытута інжынераў воднага транспарту. У Савецкай Арміі з 1932 года. У 1936 годзе скончыў Энгельсскую ваенную авіяцыйную школу.

На фронце з чэрвеня 1941 года. Камандзір эскадрыллі 894-га знішчальнага авіяцыйнага палка (101-я знішчальная авіяцыйная дывізія СПА тэрыторыі краіны) капітан Абрамчук да чэрвеня 1943 года здзейсніў 239 паспяховых баявых вылетаў, асабіста збіў 11 самалётаў суперніка. Званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» (№ 1239) М. І. Абрамчуку прысвоена 9 кастрычніка 1943 года.

Пасля вайны М. І. Абрамчук служыў у рэактыўнай авіяцыі. З 1954 года падпалкоўнік Абрамчук — у запасе. Жыў у г. Кіеў. Памёр 1 лютага 1974 года. Пахаваны ў Кіеве.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Леніна, 2 ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнам Чырвонай Зоркі, медалямі.

Зноскі
------

1. ↑  т. 5. Биографический справочник. Мн: Издательство «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. 29 с.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.

Спасылкі
--------

Мікалай Іванавіч Абрамчук на сайце «Героі краіны»(Праверана 19 студзеня 2012)
**Уладзімір Уладзіміравіч Гацко** (нар. 11 верасня 1970, в. Цялуша Бабруйскага раёна Магілёўскай вобласці) — беларускі ўрач і палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут, Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

Працаваў загадчыкам прыёмнага аддзялення, загадчыкам пульманалагічнага аддзялення Бабруйскай гарадской бальніцы хуткай медыцынскай дапамогі, галоўным урачом Бабруйскай цэнтральнай бальніцы.

Выбіраўся дэпутатам Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў 26—28-га скліканняў, дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь сёмага склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ганаровымі граматамі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, нагрудным знакам Міністэрства аховы здароўя «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь».

Зноскі
------

1. ↑  Гацко Уладзімір Уладзіміравіч
Шадо
**Шадо́** (фр.: chaudeau, chaudau, ад фр.: chaud eau — цёплая вада) — французская салодкая страва, прыгатаваная на вадзяной лазні з жаўткоў, узбітых на белым віне з цукрам. Шадо быў распаўсюджаны ў Францыі на вясельных баляваннях яшчэ да трыўмфальнага шэсця італьянскага сабаёна. Шадо гатавалі да вяселля для жаніхоў французскія нявесты.

Істотнае значэнне ў падрыхтоўцы мае віно. Надзвычайна вытанчаным атрымліваецца шадо з шампанскага. У якасці заключнай ноткі ў шадо часам дадаецца крыху каньяку ці шэры, а затым дэсерт упрыгожваецца шапкай з узбітых вяршкоў. Часам шадо гатуюць з чырвонага і ружовага віна.
**Фёдар Іванавіч Букштынаў** (5 студзеня 1904, в. Слабада, Талачынскі раён — 28 лютага 1973) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Магілёўскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

З 1931 года ў ЦК ВКП(б), СНК СССР. З ліпеня 1941 года ў народным апалчэнні, удзельнік абароны Масквы. У партызанах з чэрвеня 1942 года, у кастрычніку 1942 — сакавіку 1943 года камісар партызанскай брыгады «Чэкіст», у чэрвені 1943 — маі 1944 года сакратар Шклоўскага падпольнага РК КП(б)Б. З 1944 года на савецкай і гаспадарчай рабоце.

Зноскі
------

1. 1 2  Букштынов Фёдор Иванович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 88. — 737 с.
План Бібракты
**Бібракта** (*Бібрактэ*, *Bibracte*, грэч. Βίβρακτα, Βίβραξ) — горад і культавы цэнтр галаў (кан. 1-га тыс. да н.э. — IV ст. н.э.), цяпер гарадзішча Мон-Беўрэ каля горада Ацён (Францыя).

Гэта — адзін з найвядомых апідумаў Галіі, быў галоўным палітычным і значным гандлёва-рамесным цэнтрам кельцкага племя эдуяў. Меў плошчу каля 135 гектараў і знаходзіўся на плато ўзгорка Баўрэ, які быў звязаны з далінай ракі Луары і басейнам Сены.

Быў акружаны высокімі сценамі, унутры якіх вылучаліся некалькі падзеленых вуліцамі кварталаў, нягледзячы на адсутнасць выразнай геаметрычнай планіроўкі. Пад'язная дарога да яго падыходзіла з паўночнага ўсходу. Вада да майстэрняў падавалася з паўднёвай часткі горада па каналах, якія мелі глыбіню ў 5 метраў. Дамы будаваліся з дрэва і каменя, пакрываліся саломай або, радзей, дахоўкай.

Адзін з кварталаў займаў рынак, які адыгрываў важную ролю ў жыцці горада. Побач з кірмашом знаходзілася свяцілішча кельтаў.

У канцы 1 стагоддзя да нашай эры насельніцтва было выселена рымлянамі ў Аўгустадунум (Ацён), але горад заставаўся цэнтрам культу мясцовай багіні да 4 стагоддзя, і гарадскі кірмаш, відаць, таксама працягваў функцыянаваць — яна была добра вядомая ў Сярэднявеччы, а гандлёвыя здзелкі на гэтым месцы працягвалі заключацца аж да XX ст.

Падчас раскопак рыначнай плошчы былі выяўлены 1579 манет, з якіх 430 былі сцертымі і няскончанымі, 1006 — гальскімі, 27 — грэчаскімі, 114 — рымскімі, 1 — кельтыберская і 1 маўрытанская.

У 58 годзе да н.э. каля Бібракты адбылася бітва паміж племем гельветаў і шасцю рымскімі легіёнамі пад камандаваннем Гая Юлія Цэзара, якая атрымала ў гістарыяграфіі назву Бітва пры Бібракце.

Зноскі
------

1. ↑  Бибракта // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бібракта
* Вера Буданова Мир варваров Архівавана 4 сакавіка 2016. // журнал «История» № 15/2003
* Бибракта(недаступная спасылка) // БСЭ
* Бибракта // Реальный словарь классических древностей. Под редакцией Й. Геффкена, Э. Цибарта. — Тойбнер. Ф. Любкер. 1914.
Султанат Дарфур на карце Афрыкі 1885 г.
Дарфур (тры штата) на карце Судана
**Дарфур** (араб. دار فور‎‎; «зямля народнасці фур») – сёння рэгіён на захадзе Судана, раён міжэтнічнага Дарфурскага канфлікту, які перарос ва ўзброенае супрацьстаянне паміж цэнтральным урадам, нефармальнымі праўрадавымі арабскімі ўзброенымі атрадамі «джанджавідаў» і паўстанцкімі групоўкамі мясцовага экватарыяльнага насельніцтва.

Сцяг Дарфура
На працягу некалькіх соцень гадоў існаваў незалежны султанат Дарфур. У 1899 ён быў далучаны да Судана англа-егіпецкімі войскамі. Вобласць падзелена на тры штата: Заходні Дарфур, Паўднёвы Дарфур і Паўночны Дарфур, якія аб’яднаны Часовым Урадам Дарфура. З-за генацыду мясцовага экватарыяльнага насельніцтва (народнасці фур) арабскімі ўзброенымі атрадамі Дарфур апынуўся ў стане гуманітарнай катастрофы і надзвычайнай сітуацыі з 2003 года.

31 ліпеня 2007 г. пачалася міратворчая аперацыя ААН і Афрыканскага Саюза. У ліпені 2010 года быў павінен прайсці рэферэндум аб будучыні рэгіёну. Жыхарам трэба было адказаць на пытанне ці жадаюць яны, каб Дарфур складаўся з трох асобных штатаў або застаўся адзін аўтаномны рэгіён Дарфур са сваёй канстытуцыяй і ўрадам.

| ⛭Гісторыка-геаграфічныя вобласці Афрыкі |
| --- |
|  Паўночная Афрыка | Магрыб  · Атлас  · Лівія · Кардафан  · Дарфур · Усходні Судан · Нубія |
|  Заходняя Афрыка | Заходні Судан · Цэнтральны Судан · Сахель · Гвінея  · Тэкрур · Атлантычнае ўзбярэжжа |
|  Усходняя Афрыка | Афрыканскі рог:  · Эфіопскае нагор’е  · Усходняя прыбярэжная Афрыка  · Міжазер'е |
|  Цэнтральная Афрыка | Экватарыяльная Афрыка |
|  Паўднёвая Афрыка | Паўднёвая Афрыка  · Мадагаскар і астравы |
**Дзікае поле**, *Поле* - традыцыйная назва прычарнаморскіх стэпаў у XVI-XVII ст. У вузкім сэнсе — гістарычная назва неразмежаваных і слаба заселеных прычарнаморскіх стэпаў паміж сярэднім і ніжнім цячэнням Днястра на захадзе, ніжнім цячэнням Дона і Северскага Данца на ўсходзе, ад левага прытоку Дняпра — Самары і вярхоўяў прытокаў Паўднёвага Буга — Сынюхы і Ингула на поўначы, да Чорнага і Азоўскага мораў і Крыма на поўдні. У шырокім сэнсе - назва ўсяго Вялікага еўразійскага стэпу, які таксама называўся Вялікай Скіфіяй ў часы антычнасці або Вялікай Тартарыяй ў часы сярэднявечча ў еўрапейскіх і ўсходніх (пераважна персідскіх) крыніцах.

Прыблізная лакалізацыя Дзікага поля на мапе сучаснай Украіны
Займала тэрыторыю сучаснага Цэнтральнага Чарназем'я і частку сучаснай Украіны (басейны рэк Северскі Данец, Ворскла і інш.), а таксама землі Ніжняга Прыдоння, Сярэдняга і Ніжняга Паволжа. Тэрыторыя Дзікага поля ахоплівала акрамя дзікага стэпу вялікую частку асвоеных зямель, якія ўваходзілі ў склад Курскага, Ялецкага і часткова Разанскага княстваў. Да канца XIV ст. першыя 2 княствы спынілі сваё існаванне, а іх цэнтры, як і іншыя навакольныя гарады, ператварыліся ў гарадзішчы. У XIV — XVI ст. тэрыторыя Дзікага поля ўмоўна падзелена паміж ВКЛ (потым Рэччу Паспалітай) і Расійскай дзяржавай. Але гэты падзел не прызнаваўся нашчадкамі Залатой Арды (Вялікай Ардой, Крымскім ханствам), а Дзікае поле выкарыстоўвалася імі эпізадычна як качэўі (напрыклад, у 1490, 1491, 1501 гг.). Рэальнай улады над тэрыторыяй Дзікаг поля не мелі ні маскоўскі, ні літоўскі бок. Паводле дагавора 1503 вялікая частка Дзікага поля намінальна трапіла ў склад Расійскай дзяржавы. Паступова яго памеры скарачаліся. Калі ў 1-й палове XVI ст. Дзікае поле пачыналася адразу за Тулай, то ў сярэдзіне таго ж стагоддзя яно адсунулася да адноўленых гарадоў Арла, Данкава, Шацка і інш. 3 1571 г. «на Полі» пачала няспынна дзейнічаць агульнадзяржаўная расійская вартавая служба, арганізатарам якой быў баярын М.І.Варатынскі. Неўзабаве полем сталі называць тэрыторыю, на якой стаяла расійская ахова і дзейнічалі раз'езды. Да канца XVI ст. пабудаваны ці адноўлены шэраг гарадоў (Варонеж, Ліўны, Курск, Белгарад, Ялец і інш.), а сама тэрыторыю Дзікага поля стала часткай расійскіх зямель. У нізоўях Дона пачало канцэнтравацца аўтаномнае данское казацтва. Такім чынам, у канцы XVI ст. тэрмін «Поле» страціў першапачатковы сэнс, але працягваў ужывацца для абазначэння пэўнага геаграфічнага рэгіёна.

Літаратура
----------

* *Цемушаў В.* Дзікае поле // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 585. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.
	+ Заговорский, В.П. История вхождения Центрального Черноземья в состав Российского государства в XVI веке / В.П.Загоровский. - Воронеж: Издательство Воронежского университета, 1991. - 269, [1] с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 311358372 |
Бібліятэка Марыа дэ Андрадэ
**Бібліятэка Марыа дэ Андрадэ** (парт.: Biblioteca Mário de Andrade) — найбуйнейшая публічная бібліятэка Сан-Паўлу, Бразілія. З'яўляецца адным з найважнейшых навуковых і культурных цэнтраў краіны. Бібліятэка носіць імя Марыа дэ Андрадэ — паэта, пісьменніка і заснавальніка бразільскага мадэрнізму. Заснавана ў 1925 годзе.

Бібліятэка размешчана ў гістарычным цэнтры Сан-Паўлу ў будынку стылю ар-дэко. Маецца ёсць некалькі філіялаў у іншых раёнах горада.

Палітыка бібліятэкі складаецца ў набыцці твораў сучаснага мастацтва мясцовых і замежных мастакоў, пісьменнікаў і паэтаў. З 1958 года яна ўваходзіць у сістэму бібліятэчных дэпазітароў ААН. У калекцыях установы знаходзіцца каля 3,2 млн адзінак захоўвання, уключаючы звыш 60 тыс. старадаўніх кніг, інкунабул, карт, гравюр, створаных у перыяд паміж XV і XIX стагоддзямі.

Спасылкі
--------

* Сайт бібліятэкі
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ігнатовіч.

**Фё́дар Іва́навіч Ігнато́віч** (12 верасня 1938, Сяльцо, цяпер Салігорскі раён — 1 снежня 2016) — беларускі лекар-гігіеніст, гісторык медыцыны, краязнавец. Кандыдат медыцынскіх навук (2002).

Біяграфія
---------

У 1957 годзе скончыў Слонімскае медыцынскае вучылішча. У 1967 годзе скончыў Ленінградскі санітарна-гігіенічны інстытут. У 1967—1996 гадах працаваў лекарам, загадчыкам лабараторыі ў Гродзенскім абласным цэнтры гігіены і эпідэміялогіі, адначасова выкладаў гісторыю медыцыны ў Гродзенскім медыцынскім інстытуце. У 1979—1982 урач-спецыяліст санітарна-эпідэміялагічнага атрада групы савецкіх войск у Германіі. З 1986 года намеснік старшыні Гродзенскага навуковага таварыства гісторыкаў медыцыны. Адзін з арганізатараў, старшы навуковы супрацоўнік Гродзенскай аптэкі-музея (з 1996). У 2003—2008 гадах асістэнт кафедры агульнай гігіены і экалогіі Гродзенскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта. У 2008—2009 гадах у Гродзенскім дзяржаўным універсітэце.

Даследаваў гісторыю медыцыны і фармацыі Беларусі XVIII—XX стагоддзяў.

Памёр 1 снежня 2016 года.

Зноскі
------

1. 1 2  Ігнатовіч, Фёдар Іванавіч. Электронны каталог НББ **(нявызн.)**.

Літаратура
----------

* *Майсяёнак А.* Ігнатовіч Фёдар Іванавіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — С. 392. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 139868 |
**Міжземнаморскі клімат** — клімат, тыповы для тэрыторый Міжземнага мора, а таксама тэрыторый, якія ўваходзяць у яго басейн мораў (Чорнае, Азоўскае, Мармуровае, Эгейскае, Адрыятычнае, Тырэнскае). Часта сустракаецца на заходнім узбярэжжы мацерыкоў, прыкладна паміж шыротах 30 ° і 45 ° на поўнач і на поўдзень ад экватара. Адна з разнавіднасцяў субтрапічнага клімату.

Геаграфія
---------

Міжземнаморскі клімат найбольш тыповы на узбярэжжах і ўнутраных частках Міжземнага мора (адсюль назва). У Еўропе да гэтага клімату адносяцца цэнтральная і паўднёвая Партугалія, так званая «Сухая Іспанія» (уся тэрыторыя краіны акрамя Галісіі, Астурыі, Кантабрыі, Краіны Баскаў, Навары і Ла-Рыёхі), міжземнаморскае ўзбярэжжа Францыі, цэнтральная і паўднёвая Італія, Адрыятычнае ўзбярэжжа Харватыі (Далмацыя) і Чарнагорыі, Албанія, Паўночная Македонія, Грэцыя, паўднёвая частка Балгарыі і Еўрапейская частка Турцыі. У Пярэдняй Азіі да міжземнаморскага клімату адносяцца міжземнаморскае ўзбярэжжа Турцыі, Кіпр, міжземнаморскае ўзбярэжжа Сірыі, Лівана, паўночная і цэнтральная часткі Ізраіля, лівійскае ўзбярэжжа Кірэнаікі, ўзбярэжжа Лівіі ад Сірта да мяжы з Тунісам, амаль увесь Туніс (акрамя поўдня), Алжыр на поўнач ад Сахарского Атласа і Марока на поўнач ад Высокага Атласа.

Міжземнаморскі клімат характэрны і для ўзбярэжжа Чорнага мора, у тых месцах дзе раёны абаронены з поўначы ад халодных вятроў гарамі (Паўднёвы бераг Крыму, а таксама Чарнаморскае ўзбярэжжа Каўказа).

Акрамя басейна Міжземнага мора, рэгіёны са міжземнаморскім кліматам ўключаюць значную частку Каліфорніі (Вялікая Каліфарнійская даліна і ўзбярэжжа ад Сан-Францыска да мяжы з Мексікай), правінцыю Заходні Кейп ў ПАР, цэнтральную частку Чылі, прыбярэжныя раёны на поўдні Заходняй Аўстраліі (раён горада Перт) і паўвостраў Эйр ў Паўднёвай Аўстраліі.

Сустракаюцца прыклады мікраклімату, блізкага да міжземнаморскага, і за межамі названых зон, аднак гэта абумоўлена лакалізаванымі працэсамі, якія не з'яўляюцца характэрнымі для рэжыму міжземнаморскага клімату.

На сушы міжземнаморскі клімат пераходзіць з павышэннем шыраты (бліжэй да палюсоў) у зоны акіянічнага або прыморскага клімату, для якога характэрныя багатыя летнія дажджы, а з паніжэннем шыраты (бліжэй да экватара) — у засушлівыя (у летні час) стэпы з рэдкімі дажджамі ў зімовы час.

Спасылкі
--------

* Тлумачэнні да міжземнаморскага клімату Архівавана 5 жніўня 2009.  (англ.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Міжземнаморскі ўніверсітэт.

**Міжземнаморскі ўніверсітэт** (сербск.: Univerzitet Mediteran) — чарнагорская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта і з сядзібай у горадзе Падгорыца.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Міжземнаморскі універсітэт з’яўляецца першым прыватным універсітэтам у Чарнагорыі. Ён быў заснаваны 30 мая 2006 года. Сядзіба ўніверсітэта знаходзіцца ў Падгорыцы. З моманту свайго заснавання Міжземнаморскі ўніверсітэт функцыянуе як адзіная юрыдычная асоба ў адпаведнасці з Балонскай дэкларацыяй. Якасць навучальных праграм на ўсіх факультэтах універсітэта ў 2008 годзе праверана экспертнай камісіяй Савета па вышэйшай адукацыі Чарнагорыі. Універсітэт быў паўторна акрэдытаваны на наступныя пяць гадоў, што з’яўляецца паказчыкам высокай якасці працы.

Структура
---------

* Факультэт турызму
* Факультэт эканомікі і бізнесу
* Факультэт інфармацыйных тэхналогій
* Факультэт выяўленчых мастацтваў
* Факультэт замежных моў
* Юрыдычны факультэт
* Інжынерны факультэт

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Міжземнаморскі ўніверсітэт (Чарнагорыя)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 26840924 |

| ⛭Універсітэты Чарнагорыі |
| --- |
| 
* Чарнагорскі ўніверсітэт
* Доня-Горыцкі ўніверсітэт
* Міжземнаморскі ўніверсітэт

 |
Дафніс і Хлоя
**Дафніс** (стар.-грэч.: Δάφνις, ад δάφνη «лаўр») — у старажытнагрэчаскай міфалогіі сіцылійскі пастух незвычайнай прыгажосці, стваральнік пастушыных песень, якія выконваліся ў суправаджэнні флейты. Сын Гермеса і адной з німф, якая пакінула сына пры нараджэнні. Па адной версіі міфа, Дафніс, аслеплены сваёй каханай за тое, што не стрымаў клятву вернасці, кінуўся са скалы ў мора (ці быў ператвораны ў скалу); па іншай — памёр ад безнадзейнай любові. Міф пра Дафніса выкарыстоўваўся ў антычнай літаратуры (Феакрыт, Вергілій, Лонг) і ў букалічнай паэзіі 17-18 стст.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дафніс
**Уджунг-Кулон** (індан.: Taman Nasional Ujung Kulon) — нацыянальны парк на захадзе Явы і шэрагу астравоў Зондскага праліва. З'яўляецца аб'ектам сусветнай спадчыны. Плошча — 1 206 км².

Геаграфія
---------

Нацыянальны парк Уджунг-Кулон месціцца на аднайменным паўвостраве. Частку яго плошчы (443 км²) займаюць навакольныя марскія прасторы і астравы ў Зондскім праліве, у тым ліку Панаітан і Кракатаў. Большасць яго тэрыторыі — пагорыстыя раўніны, пакрытыя лясамі. На ўсходзе парк абмежаваны невысокімі гарамі.

Гісторыя
--------

Паўвостраў Уджунг-Кулон быў пакінуты насельніцтвам у 1883 г. пасля вывяржэння вулкана Кракатаў. Астравы на месцы вулкана былі абвешчаны запаведнымі. Запаведнік Уджунг-Кулон быў створаны ў 1958 г. для захавання раўнінных трапічных лясоў Явы. У 1991 г. уключаны ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. У 1992 г. пераўтвораны ў нацыянальны парк.

Прырода
-------

На тэрыторыі нацыянальнага парка Уджунг-Кулон зафіксавана 57 рэдкіх відаў раслін, 35 відаў сысуноў, 240 відаў птушак, 72 віды паўзнуноў і земнаводных. Найбольшую цікавасць уяўляюць такія жывёлы, як леапарды, алені, гібоны, макакі, бантэнг, апошнія яванскія насарогі. У мінулым тэрыторыю парка таксама насялялі яванскія тыгры і марскія кракадзілы.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 21 чэрвеня 2019.
* Уджунг-Кулон на сайце ЮНЕСКА



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh90002439 · VIAF: 315130946 |
Набярэжная Луары ў Амбуазе
**Амбуаз** (фр.: Amboise) — горад на Луары ў сэрцы Францыі (дэпартамент Эндр і Луара), акружаны рэнесанснымі замкамі, сярод якіх найбольш знакамітыя каралеўскі замак Амбуаз і сядзіба Шэнансо. Насельніцтва 12,7 тыс. жыхароў (2006).

Горад з'яўляецца ў хроніках пад 504 годам, калі на «Залатым возеры» пасярод Луары праходзілі перамовы каралёў Хлодвіга I і Аларыха II. Анжуйскі граф Фульк Нера ў XI стагоддзі адабраў ключавы брод праз Луару ў графаў Блуа і ўмацаваў яго ўзвядзеннем высокага данжона, які з гадамі эвалюцыянаваў у Амбуазскі палац.

У XV стагоддзі Амбуаз перайшоў з рук феадальнага сямейства Амбуазаў у каралеўскую казну. Кароль Карл VIII, быўшы выхадцам Амбуаза, прыцягнуў да будаўніцтва новага замка італьянскіх дойлідаў, да якіх у 1515 годзе дадаўся Леанарда да Вінчы, які тутака ж быў і пахаваны (гл. Кло-Люсэ).

У гісторыі Рэлігійных войн з Амбуазскай рэзідэнцыяй звязаны дзве падзеі — Амбуазская змова гугенотаў супраць Гізаў (1560) і Амбуазскі эдыкт аб свабодзе веравызнання (1563). Пры Бурбонах замак запусцеў і руйнаваўся. Каб прадухіліць яго канчатковы знос, Нацыянальная асамблея ў 1872 годзе вярнула яго Арлеанскай дынастыі.

Апроч каралеўскага палаца-замка, у Амбуазе і яго наваколлях добра вядомы дом-музей Леанарда да Вінчы ў Клу, сяміярусная пагада герцага Шуазеля — прыклад захаплення «кітайшчынай», ратуша XVI стагоддзя і познегатычная брама з карыльёнам. У мэрыі г. Амбуаз захоўваюцца пісталеты, адным з якіх падчас дуэлі быў смяротна паранены А.С. Пушкін.

Зноскі
------

1. ↑  база даных аб французскіх камунах — Institut national de l'information géographique et forestière. Праверана 26 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1665102'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q20894925'></a>
2. ↑  Sandre<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1520862'></a>
3. ↑  Populations légales 2020 — Нацыянальны інстытут статыстыкі і эканамічных даследаванняў Францыі, 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q115923391'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q156616'></a>
4. ↑  Base officielle des codes postaux — La Poste, 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q66049091'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q373724'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Амбуаз
* Амбоаз // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | YouTube |
| Тэматычныя сайты | INSEE |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 15257555k · GND: 4079744-2 · LCCN: no97064896 · NKC: ge1127802 · VIAF: 129650678 |
**Амдэрма**  — пасёлак (у 1936—2004 гадах — пасёлак гарадскога тыпу) у Ненецкай аўтаномнай акрузе. Заснаваны ў 1933 годзе. Знаходзіцца ў памежнай зоне. Размешчаны на ўзбярэжжы Карскага мора, на ўсход ад праліва Югорскі Шар на Югорскім паўвостраве. Адлегласць да акруговага цэнтра, горада Нар’ян-Мара, складае 420 км. Бліжэйшая чыгуначная станцыя знаходзіцца за 270 км у горадзе Варкуце. Пасёлак размяшчаецца за Паўночным палярным кругам у еўрапейскай частцы Расіі. Палярны дзень доўжыцца з 20 мая па 30 ліпеня, палярная ноч — з 27 лістапада па 16 студзеня. Недалёка ад пасёлка працякае рака Амдэрмінка.

Зноскі
------

1. ↑  АКТМУ. 185/2016. Паўночна-Заходняя ФА Праверана 25 кастрычніка 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26842998'></a>
2. ↑
3. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1). — карта Архангельскай вобласці
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Каратаеў.
**Іван Пракопавіч Каратаеў** (21 чэрвеня 1817 — 22 лютага 1886) — рускі бібліяфіл і бібліёграф.

Біяграфія
---------

Паходзіў з купецкага саслоўя, але сам ніколі не займаўся гандлем. З ранніх гадоў стаў збіраць старадрукаваныя славянскія кнігі і старыя гравюры. У 1840-х пазнаёміўся з Сахаравым, Пагодзіным, І. Царскім і інш. і ім абавязаны многімі парадамі.

Каратаеў распачаў цэлы шэраг паездак па Расіі і сабраў адзін з лепшых збораў старадрукаваных кніг, які перайшоў (у 1858 годзе) у Імператарскую Публічную бібліятэку: Санкт-Пецярбургскія Ведамасці (№ 101 за 1861 год) надрукавалі матэрыял А. Ф. Бычкова «Новае набыццё Імператарскай Публічнай Бібліятэкі», у якім гаварылася аб зборы старадрукаваных кніг І. П. Каратаева, які складаўся з 485 тамоў.

Першай бібліяграфічнай працай Каратаева быў «Храналагічны роспіс славянскіх кніг, надрукаваных кірылаўскімі літарамі 1491—1730 гг.» (СПб. 1861), якая змяшчае кароткія апісанні 1581 старадрукаванага выдання; гэта праца была удастоены Дзямідаўскай прэміі па адкліканні Вастокава). Найбольш значны твор Каратаева — «Апісанне славяна-рускіх кніг, надрукаваных кірылаўскімі літарамі»: першае выданне выйшла ў 1878 годзе і апісвала 147 выданняў, якія ўбачылі свет у 1491—1600 гадах, а ў другім выданні (1883) гаворка ідзе ўжо аб 686 кнігах, выдадзеных аж да 1652 года. Гэта выданне вельмі падрабязна ў апісаннях, у ім перадрукаваныя многія прадмовы і пасляслоўі першадрукароў, у тым ліку Івана Фёдарава. «Апісанне» Каратаева было важнай вяхой у вывучэнні ранніх этапаў рускага кнігадрукавання. Акрамя таго, Каратаевым быў рэпублікаваны «Асьмагласнік 1491 г. надрукаваны ў Кракаве» (СПб. 1876; уключае здымак помніка і артыкул Каратаева аб ім).

Каратаеў быў членам-карэспандэнтам Акадэміі навук і Імператарскай Публічнай бібліятэкі; членам-спаборнікам Таварыства гісторыі і старажытнасцяў Расійскіх.

Зноскі
------

1. ↑  Каратаев Иван Петрович //
2. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 8 лютага 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
3. ↑  У энцыклапедычным слоўніку Бракгаўза і Ефрона — імя па бацьку: *Пятровіч*; у артыкуле Е.
4. ↑  Биографическая справка Архівавана 10 кастрычніка 2013.
5. ↑  Почётные члены и почётные корреспонденты Публичной библиотеки (1850—1917) Архівавана 16 сакавіка 2017.

Літаратура
----------

* Каратаев, Иван Петрович // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Каратаев, Иван Петрович // Русский биографический словарь : в 25-ти томах. — СПб.—М. 1896—1918. — Т. 8. — С. 516—517. (руск.)
* *Немировский Е. Л.* Иван Фёдоров и возникновение книгопечатания в Москве и на Украине  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1055792147 · ISNI: 0000 0001 1159 0040 · NKC: js2007400451, js20231176500 · NTA: 128652004 · NUKAT: n2004096934 · SUDOC: 157548902 · VIAF: 162276733 |

 |
**Вызваленне Парыжа** (таксама вядомая як **бітва за Парыж**) — бітва падчас Другой сусветнай вайны на Заходнім фронце, якая доўжылася з 19 жніўня 1944 года да капітуляцыі нямецкіх акупацыйных сіл 25 жніўня таго ж года. Гэта бітва адзначыла вызваленне Парыжа і ўцёкі ўрада Вішы ў горад Зігмарынген у Германіі.

Сталічны рэгіён Францыі быў акупаваны нацысцкай Германіяй з моманту падпісання Другога Камп'енскага перамір'я ў чэрвені 1940 года, калі германская армія акупавала паўночную і паўднёва-заходнюю Францыю і калі быў створаны марыянетачны рэжым Вішы ў аднайменным горадзе ў цэнтральнай Францыі.

Вызваленне Парыжа пачалося з паўстання французскага Супраціўлення супраць нямецкага гарнізона ў горадзе. 24 жніўня 1944 года так званыя французскія ўнутраныя сілы (*Forces françaises de l'intérieur*, FFI) атрымалі падмацаванне ад сіл Змагарнай Францыі і ад амерыканскай арміі пад камандаваннем генерала Патана.

Гэта бітва разглядаецца некаторымі гісторыкамі як апошняя бітва ў бітве за Нармандыю, хоць у рэчаіснасці яна скончылася разгромам сіл вермахта амерыканскай арміяй пад камандаваннем генерал-лейтэнанта Джорджа С. Патана і брытанскай арміяй пад камандаваннем фельдмаршала Мантгомеры ў Фалезскай аперацыі ў заходняй Францыі прыкладна ў той жа час. Вызваленне Парыжа можна разглядаць як пераходны момант ва ўварванні саюзных войскаў: ад аперацыі «Аверлорд» да пачатку агульнага маштабнага наступу, хоць такога меркавання прытрымліваецца меншая частка спецыялістаў.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Вызваленне Парыжа на Вікісховішчы |

* *Battle for Paris: August 16-26*
* De Gaulle's speech from the Hôtel de Ville Архівавана 16 снежня 2008.
* De Gaulle's speech in retrospect — BBC News
* Paris Liberated: Rare, Unpublished Архівавана 1 студзеня 2011.
Дафінэ на карце сучаснай Францыі
**Дафінэ́** (фр.: Dauphiné) — гістарычная вобласць Францыі, якая ўключае цяперашнія дэпартаменты Ізер, Верхнія Альпы, большую частку дэпартамента Дром і невялікую частку дэпартамента Ваклюз. Галоўны горад — Грэнобль.

Геаграфія
---------

Дафінэ арашаецца двума прытокамі Роны: Дром і Дзюранс; усходняя частка (Верхняе Дафінэ) узвышаная (Каційскія Альпы); тут знаходзіцца багатая на глетчары гара Пельву вышынёй 4103 м (найвышэйшая ў Францыі, акрамя Савоі). Дафінэ належыць да самых маляўнічых частак Францыі; багатая на мінералы; асноўная вытворчасць — збожжавы хлеб, віно, алей, сена, каноплі, тутавыя ягады, шоўк.

Гісторыя
--------

Гл. таксама: Спіс графаў д'Альбон і дафінаў В'енскіх

Дафінэ, краіна алаброгаў, знаходзілася з часоў Цэзара пад рымскім валадарствам і пасля падзення Заходняй Рымскай імперыі ўтварыла паўднёвую частку Бургундскага каралеўства, разам з якім увайшло ў склад дзяржавы франкаў. З 880 г. належала Арэлацкай дзяржаве; з 1032 г. да сярэдзіны XIV ст. — у складзе Свяшчэннай Рымскай імперыі. Сярэднявечнае Дафінэ служыла буферам паміж Французскім каралеўствам і Савойскім герцагствам. 

На сцягу Дафінэ намаляваны каралеўскія лілеі і дэльфіны.
Графы д’Альбон, якія займалі пасаду сенешаля Арэлацкай дзяржавы, насілі тытул дафінаў (верагодна, ад выявы дэльфіна ў іх гербе) і далі гэту назву самой краіне. Першая дынастыя дафінаў згасла ў канцы XII стагоддзя. Спадчынніца роду, Беатрыса, была ў шлюбе з герцагам Бургундскім, і сын яе, Гіг VI Андрэ (пам. 1237), быў заснавальнікам другой, Бургундскай дынастыі дафінаў. Спадчыніццай апошняга з гэтай дынастыі Гіга VII (пам. 1282) стала яго сястра Ганна (пам. 1293), якая была ў шлюбе з Юмберам I дэ Ла Тур-дзю-Пін (пам. 1307), іх сын, Жан II (пам. 1319), пачаў сабой трэцюю дынастыю дафінаў. Апошнім прадстаўніком яе быў Юмбер II (пам. 1355), які ў 1342 годзе прадаў Дафінэ каралю Францыі.

Насуперак пагадненню, паводле якога Дафінэ было далучана да Францыі, з цягам часу яно страціла большую частку сваіх вольнасцей і паступова злілося з Францыяй. Тытул дафіна стаў насіць старэйшы сын караля. Лічыцца, што Карл VI першым у гісторыі атрымаў пры нараджэнні тытул «дафін» і правінцыю Дафінэ ў якасці апанажу.

Зноскі
------

1. ↑  
Charles VI le Fou(фр.), *France pittoresque*. Праверана 10 лютага 2009.

Літаратура
----------

* Chapuys-Montlaville, «Histoire du Dauphiné» (1827);
* Lory, «Description géologique du Dauphiné» (1860-64);
* Chorier, «Histoire générale du Dauphiné» (1883);
* Guy-Albard, «Dictionnaire historique, chronologique, géographique etc. du Dauphiné» (1864-65) и др.

Спасылкі
--------

* Дофинэ // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Пры напісанні артыкула выкарыстаны матэрыял з Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона (1890—1907).
**Іван Пятровіч Дэйніс** (1900, г. Невель, Віцебская губерня, цяпер Пскоўская вобласць, Расія — 1985) — беларускі педагог і краязнавец.

Біяграфія
---------

Прафкамітэт працаўнікоў асветы педфакультэта БДУ. У верхнім радзе 4-ты злева — І. П. Дэйніс. 1928
Нарадзіўся ў Невелі Віцебскай губерні. У 1905 годзе сям’я пераехала ў Полацк. У 1910—1917 гадах вучыўся ў Віцебскай мужчынскай гімназіі. Пасля заканчэння педкурсаў працаваў настаўнікам у Полацку. У 1925 годзе — сакратар Полацкага краязнаўчага таварыства.

Скончыў у 1929 годзе педагагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1930—1941 гадах выкладаў у Полацкім лясным тэхнікуме. У гады Вялікай Айчыннай вайны ў эвакуацыі, дырэктар Белаярскага дзіцячага дома на Урале. У 1944—1960 гадах выкладаў у Полацкім лястэхнікуме. У 1960 годзе выйшаў на пенсію.

Вёў актыўную краязнаўчую работу. Шматразова абіраўся дэпутатам Полацкага гарсавета дэпутатаў працоўных.

Аўтар успамінаў.

Памёр у 1985 годзе. Пахаваны на Ксавер’еўскіх могілках у Полацку.

Узнагароды
----------

Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР. 1978
Ганаровы грамадзянін г. Полацка (1967). Узнагароджаны медалямі, граматамі Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Іван Пятровіч Дэйніс
* Іван Пятровіч Дэйніс (1900—1985)
**Есіка Элін Марыя Ландстрэм** (шведск.: Jessica Elin Maria Landström; нар. 12 снежня 1984), больш вядомая як **Есіка Ландстрэм** (шведск.: Jessica Landström) — шведская футбалістка, паўабаронца і нападаючы.

Кар’ера
-------

### Клубная

Пасля чатырохгадовай кар’еры ў клубе «Юргардэн» Ландстрэм перайшла ў склад каманды «Хамарбю», у якой выступала з 2005 па 2007 гады. Праз некалькі тыдняў пасля свайго дэбюту ў зборнай Швецыі Ландстрэм атрымлівае запрашэнне ад клуба «Лінчэпінг». У 2010 годзе футбалістка заключае кантракт з амерыканскай камандай «Скай Блю». Пасля дзевяці гульняў за «Скай Блю» Ландстрэм заключыла двухгадовы кантракт з нямецкім клубам «Франкфурт». Футбалістка падвергла крытыцы амерыканскі клуб за адсутнасць ўмелага кіраўніцтва і выказала надзею на тое, што выступы ў Германіі дапамогуць ёй лепш падрыхтавацца да Чэмпіянату свету 2011. З канца сезону 2012 гады Ландстрэм выступае за футбольны клуб «Гётэбарг».

### У зборнай

Ландстрём дэбютавала ў складзе нацыянальнай зборнай Швецыі 8 лістапада 2007 года ў матчы супраць зборнай Даніі. У гэтым жа матчы футбалістка забіла свой першы гол за зборную.

Зноскі
------

1. ↑  Jessica Landström // Soccerdonna — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FBref.com · Olympedia · soccerdonna.de (ігрок) · Soccerway · svenskfotboll.se · worldfootball.net (ігрок) · Нямецкі футбольны саюз · Алімпійскі камітэт Швецыі · УЕФА |
**Ешыва́**, таксама сустракаецца назва **ешыбот** (іўр.: יְשִׁיבָה, літаральна «сядзенне, паседжанне»; множны лік — іўр.: יְשִׁיבוֹת, *ешыво́т*) — яўрэйская вышэйшая рэлігійная навучальная установа, прызначаная для вывучэння Вуснага Закону, галоўным чынам Талмуда. У пэўныя эпохі ешывы выконвалі таксама заканадаўчыя і судовыя функцыі. У апошнія стагоддзі ешывы выконвалі таксама функцыі падрыхтоўкі вучоных да звання равіна.

Побач з тэрмінам «ешыва» (які ўпершыню сустракаецца ў апакрыфічнай кнізе «Мудрасць Сіраха», 51:23, 29) для абазначэння гэтага інстытуту выкарыстоўваліся, у адпаведнасці з ягонымі функцыямі, назвы бэйт-мідраш (*дом навучання*), мэтыўта або мотва (па-арамейску — *паседжанне*), часам з вызначэннем *раба́* (арам.: вялікае, значнае), бэйт-дын (*дом суду*), бэт-дын гадол (*дом вялікага суду*); ешывы, што ўзначальваліся т.зв. "намеснікамі" (насі) ў Эрэц-Ісраэль таксама называлася бэт-ва‘ад (*дом сходу*). Для абазначэння ешываў талмудычнага пэрыяду і пэрыяду гаонаў у еўрапейскіх мовах выкарыстоўваецца тэрмін «акадэмія».

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ешыва
* Артыкул «*Ешыва*» у Электроннай яўрэйскай энцыклапедыі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская · Праваслаўная · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph187612 |
**Іва́н Про́харавіч Дзядзю́ля** (18 верасня 1917, Асавец, Любанскі раён — 5 сакавіка 2013, Масква) — савецкі разведчык, дыпламат, палкоўнік дзяжбяспекі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, памочнік старшыні КДБ СССР па разведцы.

Біяграфія
---------

Іван Дзядзюля нарадзіўся 18 верасня 1917 года ў сялянскай сям'е. У 1939 годзе пасля заканчэння літаратурнага факультэта Магілёўскага педагагічнага інстытута быў прызваны ў РСЧА. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны з 1941 года, быў палітруком роты, меў раненні.

У 1942 годзе быў у складзе групы накіраваны ў Мінскую вобласць для арганізацыі партызанскага руху. У гэтым жа годзе прызначаны камісарам створанага атрада «Смерць фашызму». З 1943 года — камісар партызанскай брыгады «Смерць фашызму».

З 1944 года працаваў у Смалявіцкім райкаме КП(б)Б. З 1947 года пасля заканчэння Вышэйшай дыпламатычнай школы МЗС СССР, працаваў у апараце палітычнага саветніка пры Савецкай ваеннай адміністацыі у Германіі, быў начальнкам консульскага аддзела ў Дрэздэне.

З 1951 года ў ранзе першага сакратара працаваў у цэнтральным апараце Міністэрства замежных спраў СССР. Збірўся пісаць кандыдыцкую дысертацыю, калі атрымаў прапанову перайсці ў разведку. З 1954 года пасля заканчэння Курсаў разведкі быў прызначаны памочнікам начальніка, начальнікам 2-га аддзела Спецупраўлення Першага галоўнага упраўлення КДБ пры Савеце Міністраў СССР. З 1957 года прызначаўся памочнікам, намеснікам рэзідэнта ПГУ КДБ СССР у Аўстрыі, працаваў пад прыкрыццём пасады супрацоўніка консульскага аддзела пасольства, пазней — на пасадзе консула.

З 1962 года — рэзідэнт у Ізраіле пад дыпламатычным прыкрыццём пасады консульскага аддзела пасольства СССР. У 1967 годзе прызначаны памочнікам (старэйшы рэферэнт) старшыні КДБ СССР па разведцы.

З 1985 года ў адстаўцы.

Памёр 5 сакавіка 2013 года ў Маскве. Пахаваны на Траякураўскіх могілках.

Аўтар кніг (пад псеўданімам І. П. Прохараў) «Германскае пытанне і задачы забеспячэння еўрапейскай бяспекі» (1954), «Лясная гвардыя» (1968), «Партызански фронт» (1975).

Узнагароды
----------

* ордэн Чырвонага Сцяга;
* два ордэны Айчыннай вайны 1-й ступені;
* два ордэны Чырвонай Зоркі;
* медаль «Партызану Айчыннай вайны» 1-й і 2-й ступені;
* медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»;
* ведамасныя адзнакі.

Зноскі
------

1. 1 2  ПРОВАЛ ПЕНЬКОВСКОГО НАЧАЛСЯ С ТАЙНИКА **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2016. Праверана 25 красавіка 2013.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
* Энциклопедия секретных служб России. — М.: АСТ. 2003. — 800 стр.
* Дедюля Н. П. на сайте Службы Внешней разведки РФ
* Дедюля Иван Прохорович на сайте истории Советских спецслужбАрхівавана 4 сакавіка 2016.
* Владимир Карпов (составитель). Рассекречено внешней разведкой // Иван Дедюля. ВЫСОКОЕ ДОВЕРИЕ. — М.: ОЛМА-ПРЕСС Образование, 2003. — ISBN 5-94849-084-X.
**Удалё́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лоеўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Удалёўка.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Холмецкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Лоеўскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Хаткаўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
Будынак, у якім першапачаткова размяшчаўся тэатр
**Вызвалены тэатр** (чэшск.: Osvobozené divadlo) — чэхаславацкі тэатр палітычнай сатыры. Заснаваны ў 1925 годзе ў Празе рэжысёрамі І. Гонзлем і І. Фрэйкам. У рэпертуары тэатра былі сатырычныя камедыі Я. Верыха і І. Воскаўца, п'есы В. Незвала, І. Волькера, В. Ванчуры, А. Гофмайстэра. Музыку да спектакляў пісаў кампазітар Я. Ежак. П'есы былі прасякнуты злабадзённымі палітычнымі намёкамі, у іх сатырычна малявалася буржуазная рэчаіснасць. Спектаклям, блізкім да палітычных аглядаў, надавалася форма своеасаблівага тэатра масак, дзе галоўнымі дзеючымі асобамі былі два клоўны — Воскавец і Верых (V-j-W). Вялікае месца займала імправізацыя. Адным з пастаянных крытыкаў тэатра быў Ю. Фучык. Напярэдадні акупацыі Чэхаславакіі  (руск.) (бел. (1938) «Вызвалены тэатр» быў зачынены. Пасля вызвалення краіны ў 1945 годзе тэатр аднавіў сваю дзейнасць. З 1957 пераназваны ў тэатр «АВЦ».

Літаратура
----------

* Milan Obst, Adolf Scherl: K dějinám české divadelní avantgardy, ČSAV, Praha, 1962

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вызвалены тэатр
Фоглер 14 ст. з каморай і колцамі для стацыянарнага лафета, від збоку і разрэз. Пд. Віяле-ле-Дзюка.
**Фо́глер** (ням.: Vögler, Kammerbüchse, Pulversack, фр.: veuglaire, польск.: foglerz) — еўрапейскі тып лёгкай кавана-жалезнай гарматы са зменнай зараднай каморай; першы вядомы тып казназараднай гарматы. Тып з'явіўся ў канцы 14 ст. шырока ўжываўся ў Заходняй Еўропе 15 ст. пераважна для абароны ўмацаванняў, і выйшаў з ужытку пад канец 15 ст.

Гл.далей: гуфніца, тарасніца, бамбарда, гакаўніца.

Гармата мацавалася на стацыянарным (козлы, да якіх руля прымацоўвалася за свае колцы) або на простым двухколавым лафеце з заднім упорам (часам, лафет меў дугавы механізм вертыкальнага навядзення) і канструктыўна складалася з рулі, адкрытай з абодвух канцоў, і зменнай, адкрытай з аднаго канца зараднай каморы, якая перад стрэлам устаўлялася ў рулю ззаду і замацоўвалася, напрыклад, клінам і ўпорам. Наяўнасць дзвюх або болей камораў дазваляла весці параўнальна часты і бесперапынны агонь (30 стрэлаў за дзень у фоглерах 1-й пал. 15 ст.). Цела гарматы выконвалася з каванага жалеза, паводле гарматнай тэхналогіі 15 ст. што паніжала эфектыўнасць канструкцыі — з-за страт парахавых газаў праз шчыліны між недакладна дапасаванымі каморай і руляй. Лафет  (руск.) (бел. мог быць стацыянарным або двухколавым.

Зноскі
------

1. ↑  Polska bron… С.22.

Літаратура
----------

* Stanisław Kobielski. Polska broń palna. Zakład narodowy im. Ossolińskich, Wrocław, 1975. 201 c.
* Harald Skala. Geschichte der k. k. Artillerie.
Від на сучасны Ервандашат
**Ервандашат** (арм.: Երվանդաշատ) — другая сталіца старажытнай Арменіі пасля Армавіра, горад заснаваны апошнім прадстаўніком дынастыі Ервандуні царом Ервандам III каля 200 г. да н.э.. Заставаўся сталіцай Арменіі да перанясення царскай рэзідэнцыі ў Арташат у II стагоддзі да н.э.. Напачатку IV стагоддзя цар Вялікай Арменіі Трдат III перадаў горад роду Камсаракан як цэнтр вобласці Аршарунік. Горад разбураны ў 364 годзе падчас нашэсця Шапура II, а насельніцтва (каля 20000 армянскіх і 30000 яўрэйскіх сем'яў) дэпартавана ў Персію. Вядома, што Ервандашат існаваў у VII стагоддзі.

Апроч рэштак гарадскіх умацаванняў, невялікія археалагічныя даследаванні 1980-х гадоў, выявілі сляды старажытных садоў і палацаў, апісаных старажытнаармянскімі гісторыкамі. Таксама захаваліся сляды сцен, вуліц, будынкаў былой сталіцы Арменіі.

Гл. таксама
-----------

* Спіс сталіц армянскіх дзяржаў

Зноскі
------

1. 1 2  *Cyrille Toumanoff.* Studies in Christian Caucasian history. — Georgetown University Press, 1963. — С. 75.:"*The capitals of Armenia were successively: Armavira or Armawir of the Orontids (Manandyan, O torgovle 37) untill the transfer by Orones IV of his residence to Eruandasat (\*Orontasata)*"
2. 1 2 3 4 5 6  *Eruandašat* — артыкул з Encyclopædia Iranica. Robert H. Hewsen
3. ↑  *M. Chahin.* The kingdom of Armenia: a history. — Routledge, 2001. — С. 191—192.

| Гістарычныя сталіцы Арменіі |
| --- |
| 
* Ван
* Армавір
* Ервандашат
* Арташат
* Тыгранакерт
* Вагаршапат
* Аршакаван (Баязет)
* Двін
* Багаран
* Шыракаван
* Карс
* Ані
* Ерэван

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
Галілей Галілей асуджаны за ерэтыка
**Е́рась** (грэч. αἵρεσις — «выбар, кірунак, думка») — свядомы адыход ад дагматаў веры, які па-новаму тлумачыць раней прынятыя каноны рэлігійнага вучэння; вылучэнне са складу царквы новай абшчыны. 
У шырокім сэнсе «ерассю» называюць любое свядомае адмаўленне ці скажэнне таго вучэння, якое лічыцца ісцінным.

Вызначэнні
----------

Ератыкі звычайна не вызначаюць свае перакананні як ерэтычныя. Ерась — гэта пераацэнка каштоўнасцяў у рамках ўсталяванай сістэмы вераванняў. Да прыкладу, каталікі называлі пратэстантаў ерэтыкамі, ў той час як некаторыя некаталікі разглядалі Каталіцызм як «Вялікае адступніцтва».

У сучаснай мове тэрмін мае адмоўнае адценне, таму ў Рускай праваслаўнай царкве выкарыстоўваецца слова «інаслаўе», якому надаецца прыкладна той жа сэнс, аднак без адмоўнай ацэнкі, якую тэрмін «ерась» набыў у новазапаветных пасланнях. Прычына такой з'вы заключаецца ў тым, што прымалася толькі адная ісціна Хрыста: лічылася, што ніводная альтэрнатыўная ісціна не магла забяспечыць чалавеку пазбаўленне.

Вытворныя паняцці
-----------------

* **Ерасія́рх** (грэч. αἱρεσιάρχης) — глава ерэтычнай рэлігійнай абшчыны ці руху.
* **Ераты́к** (грэч. αἱρετικός) — прыхільнік ерэтычнай ідэалогіі, член ерэтычнай абшчыны.

Ерасі ў хрысціянстве
--------------------

З пункту гледжання артадаксальнага хрысціянства, наступныя вучэнні традыцыйна разглядаюцца як ерэтычныя:

* Акефалы
* Альбігойцы
* Арыянства
* Арнальдысты
* Архонтыкі
* Афінгане
* Бегарды
* Дакетызм
* Данатысты
* Монафізіцтва
* Ісахрысты
* Манафеліцтва
* Мантанізм
* Філятызм
* Флагелянцтва

Глядзіце таксама
----------------

* Святая інквізіцыя

| ⛭Ерасі ў хрысціянстве |
| --- |
| Гнастычныя ерасі | Дакетызм ·  Мікалаіты ·  Адаміты ·  Паўлікіяне ·  Багамілы ·  Катары ·  Альбігойцы ·  Вальдэнсы ·  Лоларды |  |
| Трынітарныя ерасі | Трытэізм ·  Манархіяне (Адапцыяністы) (Савеліянства) ·  Арыянства ·  Анамеі  ·  Македаніянства ·  Агнаіты |
| Хрысталагічныя ерасі | Апалінарызм ·  Монафізіцтва ·  Аўтардакецтва ·  Агнаіты ·  Монафеліцтва ·  Нестарыянства |
| Эклезіялагічныя ерасі | Мантанізм ·  Данатызм ·  Старакаталіцызм ·  Філетызм ·  Седзевакантызм |
| Іншыя ерасі | Хіліязм ·  Псілантрапізм ·  Пелагіянства ·  Арыгенізм ·  Іканаборства ·  Ерась жыдоўствуючых ·  Стрыгольнікі ·  Янсенізм ·  |
**Фога** (англ.: Fogo) — найбуйнейшы востраў каля ўзбярэжжа Ньюфаўндленда, частка канадскай правінцыі Ньюфаўндленд і Лабрадор. Плошча — каля 237,71 км². Насельніцтва (2016 г.) — 2 244 чал.

Геаграфія
---------

Востраў Фога месціцца за 13 км ад паўночна-ўсходняга ўзбярэжжа Ньюфаўндленда. Паверхня сфарміравана старажытнымі вулканічнымі і асадкавымі пародамі, узрост якіх часам дасягае 420 млн гадоў. Унутраная частка гарыстая. Найвышэйшы пункт дасягае 128 м. Берагі скалістыя, парэзаныя фіёрдамі.

Клімат мяккі акіянічны, вельмі вільготны. Сярэднегадавая тэмпература трымаецца каля +4,2 °C. Гадавая колькасць ападкаў — 1 187 мм.

Прырода
-------

Значная частка вострава Фога пакрыта лугамі, хмызнякамі і зараснікамі хваёвых. Усяго сустракаецца каля 200 відаў раслін. Найбуйнейшы прадстаўнік фаўны — карыбу. На берагах гняздуе шмат птушак.

Гісторыя
--------

Да прыходу еўрапейцаў Фога быў населены індзейцамі беатук. У XVI ст. быў адкрыты партугальскімі маракамі. У 1606 г. упершыню пазначаны на геаграфічных картах. У XVII быў далучаны да французскіх каланіяльных валоданняў у Паўночнай Амерыцы. Да сярэдзіны XVIII ст. на ім узніклі сталыя паселішчы ірландскіх рыбакоў. Сутычкі паміж каланістамі і індзейцамі прывялі да зыходу апошніх на Ньюфаўндленд, а потым і выміранню. У 1784 г. востраў быў далучаны да брытанскай калоніі ў Ньюфаўндлендзе.

Жыхары Фога традыцыйна займаліся рыбалоўствам, здабывалі траску, амараў і крабаў. У пачатку XX ст. яны аднымі з першых на канадскім атлантычным узбярэжжы пачалі аб’ядноўвацца ў кааператывы, каб супрацьстаяць буйным гандлярам з Сент-Джонса. Аднак у 1992 г. здабыча практычна спынілася з-за вычарпання рэсурсаў. У нашы дні астравіцяне развіваюць турызм. На востраве створаны прыродны парк, пешаходныя сцежкі, адрэстаўраваны старыя будынкі.

Галерэя
-------

* Паселішча Фога — адміністрацыйны цэнтр востраваПаселішча Фога — адміністрацыйны цэнтр вострава
* Скалісты берагСкалісты бераг
* КарыбуКарыбу
* Касцёл Святой ГанныКасцёл Святой Ганны

Спасылкі
--------

* Fogo Island — National Geographic
* Town of Fogo Island
* Fogo and Change island Surficial geology