recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Плейрыты** (ад грэч. *pleura* — рабро, бок) — парныя бакавыя склерыты сегментарнага кольца членістаногіх. Умацаваныя плейральными швамі. Згодна з субкаксальнай тэорыяй паходжання плейрытаў яны развіваюцца за кошт асноўнага членіка нагі (субкоксы), якая ўваходзіць у склад сценкі цела ў выглядзе асобных склерытаў. Паміж плейрытамі і тэргітамі сярэдня- і заднягрудзей у насякомых мацуюцца крылы, а пад імі на ўсіх грудных сегментах — ногі.

Зноскі
------

1. ↑  Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Баев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др. — М.: Сов. энциклопедия, 1986. — С. 479. — 831 с. — 100 000 экз.
2. ↑  Словарь — Справочник Энтомолога: Плейриты
**Паўста́нне Ра́кацы**, **Нацыянальна-вызваленчая вайна́ венгерскага народа** — паўстанне ў Венгрыі на чале з сяміградскім князем Ферэнцам II Ракацы, якое адбывалася ў 1703—1711 гадах падчас змагання венграў з дамінаваннем Габсбургаў. У венгерскай і славацкай літаратуры часта апісваецца як апошняе паўстанне куруцаў.

Ход паўстання
-------------

У чэрвені 1703 Ферэнц II Ракацы вярнуўся ў Венгрыю з эміграцыі ў Рэчы Паспалітай і падняў антыгабсбургскае паўстанне. Да 1705 паўстанцы занялі амаль усю тэрыторыю Венгрыі і Сяміграддзя. На той час сілы Ракацы налічвалі 31 полк пяхоты і 52 кавалерыйскія палкі. Сабраны ў 1707 годзе сойм абвясціў незалежнасць Венгрыі. У тым самым года аўстрыйцы сцягнулі на венгерскі фронт значныя сілы ў колькасці 45 пяхотных і 42 кавалерыйскіх палкоў.

3 жніўня 1708 адбылася бітва пад Трэнчынам, у якой венгры панеслі паражэнне, а ў кастрычніку страцілі крэпасці Сольнак і Шарашпатак. Паўстанне было здушана, войска распусцілася, а Ракацы 23 студзеня 1711 вярнуўся ў Рэч Паспалітую.

Гл. таксама
-----------

* Куруцы

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
* Zygmunt Ryniewicz: Leksykon bitew świata, Wyd. Almapress. Warszawa 2004.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh91005592 · NKC: ph858398 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рыжкоў.
**Віталь Рыжкоў** (28 красавіка 1986, Магілёў) — беларускі паэт, перакладчык.

Біяграфія
---------

Аўтар кнігі вершаў «Дзверы, замкнёныя на ключы» (2010). Перавыдавалася ў калекцыі «Профілі» ва ўкраінскім выдавецтве «Крок» (Тэрнопаль) у 2014 годзе.

Лаўрэат прэміі «Дэбют» імя М.Багдановіча (2011) за найлепшую дэбютную кнігу, прэміі «Залаты апостраф» часопіса «Дзеяслоў» у 2008-м і ў 2015 гадах.

Фіналіст конкурсаў беларускага ПЭН-цэнтра да стагоддзя газеты «Наша Ніва» (Мінск, 2007), імя Карласа Шэрмана (Мінск, 2009), «Пластылінавы бусел» (2005). Пераможца паэтычных слэмаў у Беларусі і Украіне.

Вершы перакладзеныя на англійскую, украінскую, рускую, польскую, чэшскую, шведскую, нямецкую, італьянскую, літоўскую, грузінскую і грэцкую мовы.

Песні на вершы і пераклады тэкстаў выконвалі Ганна Хітрык, гурты Глюкі, Nizkiz, BarRokka, Zatoczka, Пані Хіда ды інш.

Мае ўласны музычны рэп-праект Angst, удзельнічае ў гурце Belaroots. Жыве ў Мінску.

Кнігі
-----

* Дзверы, замкнёныя на ключы (Мінск, Логвінаў, 2010)

* Дзверы, замкнёныя на ключы (выпраўленае і дапоўненае) (Тэрнопаль, Крок, 2014)

Пераклады
---------

#### Проза:

Эдгар Алан По, «Вільям Вільсан» — апавяданне, пер. з англійскай, (зборнік «Маска Чырвонае Смерці», Мінск: Кнігазбор, 2011)

Віктар Марціновіч, «Сфагнум»— раман, пер. з рускай,  (Мінск: Кнігазбор, 2013)

Міхаіл Валодзін, «Наш стары добры Вавілон», — раман, пер. з рускай,  (Мінск: Кнігазбор, 2015)

Віктар Марціновіч, «Возера Радасці» — раман, пер. з рускай,  (Мінск: Кнігазбор, 2016)

Віктар Марціновіч, «Рэвалюцыя» — раман, пер. з рускай,  (Мінск: Кнігазбор, 2020)

#### Паэзія:

Тэйлар Мэлі — вершы пер. з англійскай, «Дзверы, замкнёныя на ключы» (Мінск, Логвінаў, 2010)

Майкл Сэлінджэр — вершы пер. з англійскай, Дзверы, замкнёныя на ключы" (Мінск, Логвінаў, 2010)

Уістан Х’ю Одэн — вершы пер. з англійскай, «Дзверы, замкнёныя на ключы» (Мінск, Логвінаў, 2010)

Георгій Нахуцрышвілі — вершы, пер. з грузінскай:   «Дзверы, замкнёныя на ключы» (Мінск, Логвінаў, 2010)

Рышард Крыніцкі — вершы пер. з польскай:  «Дзверы, замкнёныя на ключы» (Мінск, Логвінаў, 2010)

Рычард Бротыган — вершы пер. з англійскай: «Дзверы, замкнёныя на ключы» (Тэрнопаль, Крок, 2014)

Сяргій Жадан — вершы пер. з украінскай:  «Дзверы, замкнёныя на ключы» (Мінск, Логвінаў, 2010), Выбранае «Украінскія авіялініі» (Тэрнопаль, Крок, 2015)

Уладзімір Маякоўскі — паэма «Воблака ў штанах» (урывак), «Размова з фініспектарам пра паэзію» пер. з рускай (серыя «Паэты планеты», Выдавец Зміцер Колас, 2019)

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Аўдыёзапісы вершаў на «Літаратурным радыё»
* Старонка на lyrikline.org:
Стрыжка на механічным агрэгаце. Каля 1895 года.
Стрыжка на агрэгаце з электрычыым прыводам на спаборніцтвах. 2022 год.
**Стрыга́льны агрэга́т** — камплект абсталявання для стрыжкі сельскагаспадарчых жывёл (авечак, коз, вярблюдаў, лам і інш.).

У склад стрыгальнага агрэгата ўваходзяць стрыгальгальная машынка, электрычны або механічны прывод і іншае тэхналагічнае абсталяванне. Працэс стрыжкі можа быць арганізаваны на стацыянарных і вынасных, пераносных або перасоўных стрыгальных пунктах. Колькасць рабочых месцаў у адным агрэгаце можа складаць ад 1 да 60. Колькасны і якасны склад стрыгальнага абсталявання вызначаецца канкрэтнымі ўмовамі гаспадаркі: пародай жывёл і іх колькасцю, тэхналогіяй утрымання і размяшчэннем іх на тэрыторыі гаспадаркі, прыродна-кліматычнымі ўмовамі і да т. п.

Рухавік электрычнага прывода сілкуецца напружаннем 229/380 або 36 В і частатой 50 або 200 Гц. Стрыгальныя машынкі прыводзяцца ў дзеянне ад убудаванага электрычнага рухавіка або ад знешняга рухавіка праз механічную перадачу (гнуткі вал, карданная перадача). Таксама бываюць стрыгальныя апараты з прыводам ад рухавіка ўнутранага згарання, напрыклад ад трактара праз вал адбору магутнасці.

Заўвагі
-------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* *Кандрацьеў В. М.* Стрыга́льны агрэга́т // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 214. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Стригальный агрегат // Сельскохозяйственный энциклопедический словарь / Редкол.: В. К. Месяц (гл. ред.) и др.. — М.: Советская энциклопедия, 1989. — 656 с. — 100 000 экз. (руск.)
* Стригальный агрегат // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

Спасылкі
--------

* *Шинина И. А.* Производство надёжных и безопасных стригальных агрегатов в России // Сельскохозяйственный журнал, 2014. (руск.)(Праверана 10 чэрвеня 2023)
* Устройство и правила эксплуатации технических средств машинной стрижки овец // Технологии и технические средства в сельском хозяйстве Архівавана 10 чэрвеня 2023. (руск.)(Праверана 10 чэрвеня 2023)
Паўшар'е сушы
**Паўшар'е сушы** ўяўляе сабой паўшар'е Зямлі, з цэнтрам, размешчаным па каардынатах 47°13′ пн. ш. 1°32′ з. д.HGЯO (недалёка ад французскага горада Нанта). Дадатковым да паўшар'я сушы з'яўляецца паўшар'е вады.

Паўшар'е сушы ўключае ў сябе шэсць сёмых сушы Зямлі, у тым ліку Еўропу, Афрыку, Паўночную Амерыку, вялікую частку Азіі і вялікую частку Паўднёвай Амерыкі. Еўропа размешчана ў цэнтры паўшар'я сушы.

З прычыны, што плошча акіянаў, размешчаных на паўшар'і сушы, больш, чым плошча сушы на ім, паняцце «паўшар'е сушы» азначае паўшар'е, на якім размяшчаецца найбольшая частка сушы, а не паўшар'е, на якім плошча сушы больш, чым плошча акіянаў.

| Паўшар’і Зямлі |
| --- |
| 
Паўночнае паўшар’е |
Паўднёвае паўшар’е |
Заходняе паўшар’е |
Усходняе паўшар’е |
Паўшар’е сушы |
Паўшар’е вады
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лангэ.
**Эміль Ла́нгэ** (ням.: Emil Lange; 15 лістапада 1841, Дармштат — 2 снежня 1926, Мюнхен) — нямецкі архітэктар

, сын і вучань Людвіга Лангэ.

Біяграфія
---------

Эміль Лангэ вучыўся ў горадзе Мюнхене, затым у Парыжы ў Шарля Агюста Кетэля. З 1868 года выкладаў у Мюнхенскім мастацка-прамысловым вучылішчы, у 1875—1912 гг. быў яго дырэктарам. Па яго ж праекце быў створаны і будынак вучылішча.

Супольна з Ёзефам Бюльманам апублікаваў кнігу «Ужыванне сграфіта ў дэкараванні фасадаў» (ням.: Die Anwendung des Sgraffito für Façaden-Decoration; 1867).

Эміль Лангэ таксама пакінуў пасля сябе шэраг акварэляў пейзажнага зместу.

Літаратура
----------

* Ланге, немецкие художники // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 116688424 · ISNI: 0000 0000 6675 7066 · SUDOC: 260943045 · VIAF: 22900129 · ULAN: 500002640 |

1. 1 2  Emile Lange // AGORHA — 2009.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21994367'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сідаровіч.
**Віталь Міхайлавіч Сідаровіч** (28 кастрычніка 1973, Прыазёрск, Казахстан) — беларускі археолаг.

Біяграфія
---------

Скончыў БДУ ў 1996 годзе. У 1995—2008 працаваў у Нацыянальным музеі гісторыі і культуры Беларусі, з 2001 — загадчык вучэбнай лабараторыі музейнай справы гістарычнага факультэта БДУ.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Сааўтар выстаў «Ля вытокаў беларускай археалогіі», «Шляхамі ў вечнасць», «Вікінгі на Усходзе», «Касцярэзнае рамяство Беларусі». Укладальнік і намеснік галоўнага рэдактара навуковага выдання па археалогіі Беларусі і сумежных краін «Acta archaeologica Albaruthenica».

Прымаў удзел у раскопках гарадзішчаў Зазоны, Рацюнкі, селішча Пруднікі, археалагічных помнікаў каля в. Кавальцы. Праводзіў раскопкі паселішчаў Грыўковічы-2, Дакудава-5, Кавальцы-4 і Кавальцы-5 (1-ГЭС). Вывучае тапаграфію знаходак антычных манет на тэрыторыі Беларусі.

Спасылкі
--------

* СІДАРОВІЧ Віталь Міхайлавіч
* Віталь Міхайлавіч Сідаровіч на «Беларускай Палічцы» (бел.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Google Scholar |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1081033711 · VIAF: 18145304361978570603 |
**Паўхатан** (англ.: Powhatan, Wahunsunacock; каля 1545 - 1618 гг.) — вярхоўны правадыр індзейскай канфедэрацыі паўхатан, арганізатар барацьбы супраць каланіяльнай экспансіі Англіі ў Паўночнай Амерыцы, бацька Пакахонтас.

Пра маладыя гады Паўхатана не вядома. Паводле запісаў Джона Сміта, ён стаў вярхоўным правадыром канфедэрацыі з 6 алганкінскіх плямёнаў, што жылі каля Чэсапікскага заліва. Да 1607 г. канфедэрацыя ўключала ўжо 30 плямёнаў і займала тэрыторыю каля 200 000 км². Пасля сустрэчы ў снежні 1607 г. Джон Сміт апісваў яго як высокага зграбнага мужчыну з нібы сівымі валасамі каля 60 гадоў, што меў вялікую пашану сярод індзейцаў. "Тое, што ён загадвае, яны не могуць аслухацца нават у дробязях", — заўважаў ён. 

Пасля заснавання англійскай калоніі Джэймстаўн на землях паўхатан вярхоўны правадыр прапанаваў перасяленцам мір і даў дазвол на занятак земляробствам. Дапамога з боку індзейцаў адыграла значную ролю ў першыя гады выжывання калоніі. У 1608 г. каланісты перадалі Паўхатану падарункі, а таксама арганізавалі цырымонію яго каранацыі. Паўхатан ледзь не сапсаваў яе, калі адмовіўся ўкленчыць, каб атрымаць карону, бо жадаў заставацца вышэй за астатніх. 

У лістападзе 1609 г. паміж індзейцамі і каланістамі пачаўся канфлікт. Ён скончыўся толькі ў 1614 г. пасля паланення Пакахонтас, роднай дачкі Паўхатана. Пакахонтас прыняла хрысціянства і абрала шлюб з англійскім прадпрымальнікам Джонам Рольфам. У 1617 г. яна разам з мужам выправілася ў Англію, дзе захварэла і памерла. 

Паўхатан памёр увесну 1618 г.

Зноскі
------

1. ↑  Chief Powhatan Historic Jamestowne

Спасылкі
--------

* biography.com
* encyclopediavirginia.org
**Піянерская плошча** — плошча паміж Загарадным праспектам, вуліцамі Марата, Звенігародскай і Пад’язным завулкам у Санкт-Пецярбургу. Названая ў 1962 годзе ў гонар 40-годдзя Усесаюзнай піянерскай арганізацыі. Сфарміравалася ў 1950—1960-х гадах на месцы іпадрома на частцы былога Сямёнаўскага пляца. У 1957—1962 гадах пабудаваны тэатр юнага гледача.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1  (руск.)
**Плейстон** (ад грэч. Plēusis — плаванне, plēō — плыву) — раслінныя або жывёльныя арганізмы, якія жывуць на паверхні вады, або паўпагружаныя ў ваду (г. зн. якія жывуць адначасова ў водным і паветраным асяроддзі). Найбольш разнастайныя прадстаўнікі марскога плейстону. Для шматлікіх арганізмаў плейстону ўласціва ўтварэнне газавых камераў (напрыклад, для віду *Physalia physalis*) альбо выдзяленне пеністых паплаўкоў (гастраподы *Jantina*, *Recluzia*, *Glaucilla*; актынія мініас); іншыя выкарыстоваюць у якасці апоры паверхню вады (*Glaucus atlanticus*). З раслін да плейстону адносяць, да прыкладу, прадстаўнікоў роду *Sargassum*. Расліны плейстону могуць паглынаць як кісларод паветра, так и распушчаны ў вадзе.

Зноскі
------

Гл. таксама
-----------

* Планктон
* Нектон

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 25427112, 2777643916 |
**Плевенская вобласць** — вобласць, з'яўляецца адной з 28 абласцей Балгарыі. Код транспартных сродкаў *ЕН*. Вобласць займае плошчу 4333,54 км² і мае насельніцтва 311 985 тыс. жыхароў. Складае паўночную частку краіны.

Насельніцтва
------------

У вобласці пражывае 213 325 тыс. жыхароў, з усяго ліку балгары складаюць 280 475 (89,90%), туркі 16 931 (5,42%), 9 777 (3,13%) цыгане, і 4 802 (1,53%). жыхароў іншых нацыянальнасцей.

Спіс населенных пунктаў вобласці
--------------------------------

### Абшчына Беленэ

**Беленэ**,
Бяла вада,
Дэкаў,
Куліна вада,
Петакладэнцы,
Татары

### Абшчына Гулянцы

Брэст,
Гіген,
Іскар,
**Гулянцы**,
Долны Віт,
Дабован,
Заграждэн,
Крэта,
Ленкова,
Мілковіца,
Самавіт,
Шыякава

### Абшчына Долна Мітраполія

Байкал,
Біваларэ,
Бажурыца,
Брэгарэ,
Горна Мітраполія,
Гастыля,
**Долна Мітраполія**,
Комарэва,
Крушавенэ,
Арэхавіца,
Победа,
Подэм,
Рыбен,
Славовіца,
Ставерцы,
**Трысценік**

### Абшчына Долны Дыбнік

Быркач,
Горны Дыбнік,
Градына,
**Долны Дыбнік**,
Крушавіца,
Петырніца,
Садовец

### Абшчына Леўскі

Асенаўцы,
Аспарухава, Плевенская вобласць,
Бажурлук,
Былгарэне,
Варана,
Градыщэ,
Ізгрэў, Плевенская вобласць,
Козар Беленэ,
**Горад Леўскі**,
Малчыка,
Обнова,
Стэжэрава,
Трынчовіца

### Абшчына Нікапал

Асенава,
Бацова махала,
Выбел,
Дэбова,
Драгаш войвода,
Еўлагіева,
Жэрнаў,
Лозіца,
Любенава,
Муселіева,
**Нікапал**,
Новачэнне,
Санадзінава,
Чэркавіца

### Абшчына Іскыр

Долны Лукавіт,
**Іскыр**,
Пісарава,
Стараселцы

### Абшчына Плевен

Беглеж,
Бохат,
Брэставец,
Брышляніца,
Букоўлык,
Вырбіца,
Гарталава,
Грывіца,
Дысевіца,
Каілоўцы,
Кыртажабенэ,
Кышын,
Ласкар,
Мечка,
Нікалаева,
Опанец,
Пелішат,
**Плевен**,
Радышэва,
Ралева,
**Славянава**,
Тадорава,
Тучэніца,
Тырнене,
Ясен

### Абшчына Пордым

Барыслаў,
Вылчытрын,
Згалева,
Каменец,
Катэрыца,
Адырне,
**Пордым**,
Татлебен

### Абшчына Чэрвен браг

Брэсце,
Глава,
Горнік,
Дзевенцы,
**Кайнарэ**,
Лепіца,
Радамірцы,
Ракіта,
Рэселец,
Рупцы,
Сухачэ,
Целіш,
**Чэрвен браг**,
Чамакоўцы

### Абшчына Кнежа

Брэнніца,
Еніца,
**Кнежа**,
Лазарава

Зноскі
------

1. ↑  GeoNames — 2005. Праверана 9 ліпеня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>
2. ↑

Спасылкі
--------

* Адміністрацыйная старонка  (балг.)

| Абшчыны Плевенскай вобласці |
| --- |
| 
* Беленэ
* Гулянцы
* Долна Мітраполія
* Долны Дыбнік
* Іскыр
* Кнежа
* Леўскі
* Нікапал
* Плевен
* Пордым
* Чэрвен браг

 |

| ⛭Вобласці Балгарыі |
| --- |
| Гарадская вобласць | 
* Сафія

 |  |
| Вобласці | 
* Благоеўградская
* Бургаская
* Варненская
* Велікатырнаўская
* Відынская
* Врацкая
* Габраўская
* Дабрыцкая
* Кырджалійская
* Кюстэндзілская
* Ловецкая
* Мантанская
* Пазарджыкская
* Пернікская
* Плевенская
* Плоўдзіўская
* Разградская
* Русэнская
* Сафійская
* Сілістранская
* Слівенская
* Смалянская
* Старазагорская
* Тырговішцкая
* Хаскаўская
* Шуменская
* Ямбальская

 |
**«Наследники»** (бел.: спадкаемцы) ― беларускі музычны ансамбль з Вольгай Аліпавай у якасці вакалісткі.

Гісторыя
--------

Вольга Аліпава вучылася разам з будучымі удзельнікамі гурта ў 82 школе Мінска. Яе сусед па парце заснаваў школьны ансамбль і паклікаў Вольгу туды спяваць. Пасля першага курса навучання Вольга Аліпава даведалася пра знакаміты гурт братоў Казлоўскіх. Яна прыйшла да іх і заявіла, што будзе працаваць з імі, скарыўшы хлопцаў сваім голасам. Вольга Аліпава — адна з першых у Беларусі «*рок-вумэн*». У школе Вольга слухала «The Beatles» і «The Rolling Stones», а потым спявала іх песні ў створаным у 1968 годзе гурце «Наследники».

Ансамбль выступаў на вечарах ў радыётэхнічным інстытуце. Гурт «Наследники» трапіў у гісторыю, як першая забароненая ў Беларусі каманда. Паводле слоў Аліпавай абкам камсамола бачыў яе выключна як «*алкагалічку*» і «*наркаманку*».

Гурт супрацоўнічаў з ансамблем «Сузор’е» і выступаў у аднаіменнай кавярні. Нядоўга працаваў па запрашэнню ў філармоніі, але потым вярнуўся да рэстаранных выступленняў. Пасля распада гурта Аліпава паехала ў Маскву і некаторы час выступала па гастролях з «Кварталам[ru]».

Гурт прымаў удзел у канцэрце ў гонар 42-й гадавіны I-га мінскага біт-фестывалю.

Крытыка
-------

Сучаснікі адзначалі, што Вольга Аліпава «*спявае, як Плант*».

Зноскі
------

1. ↑  *Старавойтава, Вольга*. Крэслы, «ключы», пяць гітар **(нявызн.)**.  Культура (№ 2 (1232) 09.01.2016 - 15.01.2016 г). Архівавана з першакрыніцы 1 снежня 2020. Праверана 7 верасня 2021.
2. ↑  *Будкін, Сяргей*. Вольга Аліпава: Шалею, калі нас называюць не народам, а «насельніцтвам» **(нявызн.)**.  Хартыя'97 (16 мая 2013). Архівавана з першакрыніцы 23 красавіка 2020. Праверана 7 верасня 2021.
3. ↑  42-я годовщина I-го минского бит-фестиваля **(нявызн.)**.  Будзьма беларусамі! (2 красавіка 2010). Праверана 7 верасня 2021.
4. ↑  *Будкін, Сяргей*. 60 год беларускага рок-н-рола. Лекцыя Сяргея Будкіна **(нявызн.)**.  Onliner.by (15 кастрычніка 2020). Архівавана з першакрыніцы 27 лютага 2021. Праверана 7 верасня 2021.

Спасылкі
--------



* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* «Даўным-даўно тое было» (музыка і словы – народныя, апрацоўка і выкананне – В.Аліпава)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | SoundCloud |
**Людміла Яўгенаўна Здорыкава** (9 мая 1973, Сялец, Быхаўскі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі педагог, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7 склікання, член Пастаяннай камісіі па правах чалавека, нацыянальных адносінах і сродках масавай інфармацыі.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 9 мая 1973 года ў в. Сялец Быхаўскага раёна Магілёўскай вобласці.

Скончыла Магілёўскі дзяржаўны педагагічны інстытут па спецыяльнасці «Руская мова і літаратура».

Працавала настаўніцай рускай мовы і літаратуры, намеснікам дырэктара по вучэбнай рабоце, дырэктарам сярэдняй школы № 27 г. Магілева.

Выбіралася дэпутатам Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў дваццаць восьмага склікання.

Сям’я
-----

Замужам. Мае сына і дачку.

Зноскі
------

1. ↑  Сведения о результатах голосования по выборам депутатов Палаты представителей Национального собрания Республики Беларусь седьмого созыва 17 ноября 2019 года по Могилевской области Архівавана 30 верасня 2020.
2. ↑  Здорыкава Людміла Яўгенаўна
Рэдуктар з чарвячнай перадачай (разрэзаны)
**Чарвячная перадача** — механізм для перадачы вярчальнага руху (вярчальнага моманту) паміж скрыжаванымі валамі з дапамогаю **чарвяка** (дэталь з вінтавой нарэзкай) на вядучым вале і **чарвячнага кола** (адмена касазубага кола) на вядзёным вале.

Чарвячныя перадачы кампактныя, малашумныя і плаўныя ў рабоце. Перадатачны лік звычайна 8—100 (у спецыяльных устаноўках да 1000 і больш); перадаваемая магутнасць да 50 кВт (радзей да 200 кВт). Асноўны недахоп — значна ніжэйшы ККДз, чым у зубчастых перадачах.

Звычайна вугал скрыжавання валоў 90°. Разьба чарвяка правая ці левая; колькасць заходаў чарвяка да 4. Два асноўныя віды чарвячнай перадачы: **цыліндрычная** і **глабоідная**. Паводле формы профілю разьбы цыліндрычныя чарвякі бываюць **архімедавы**, **канвалютныя** і **эвальвентныя** (спалучаюцца з звальвентнымі чарвячнымі коламі), а таксама з увагнутым профілем. Чарвяк робіцца з вугляродзістай ці легіраванай тэрмаапрацаванай сталі, чарвячнае кола (ці яго вянец) — пераважна з бронзы.

Літаратура
----------

* Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 11. Футбол — Яя; Дадатак / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1974. — С. 187. — 656 с.: іл. карты.
* *Скойбеда А. Т. и др.* Детали машин и основы конструирования: Учебник. / Скойбеда А. Т. Кузьмин А. В. Макейчик Н. Н. Под общ. ред. А. Т. Скойбеды. — Мн.: Вышэйшая школа, 2000. — С. 335—363. — 584 с. — 3000 экз. — ISBN 985-06-0081-0
* Червячная передача // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

Спасылкі
--------

* Червячные передачи Архівавана 24 лістапада 2012. // Сайт «Прикладная механика»  (руск.)
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Чарвячная перадача

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 21261922 · NKC: ph273323 |
**Эберхард** (ням. Eberhard, пам. 940) — герцаг Баварыі ў 937-938 гадах з дынастыі Луітпольдынгаў.

Біяграфія
---------

Эбэрхард быў старэйшым сынам баварскага герцага Арнульфа Злога.

У 933 ці 934 годзе яму была прапанавана карона Італіі пасля смерці караля Рудольфа II, аднак паход Эбэрхарда ў Італію праваліўся.

У 937 годзе памёр Арнульф Злы і Эберхард атрымаў у спадчыну герцагства Баварыю. Скарыстаўшыся смерцю Арнульфа, германскі кароль Атон I Вялікі вырашыў аднавіць ўладу Германіі над Баварыяй, амаль цалкам ліквідаваную Арнульфам, і ў 938 годзе уварваўся ва ўладанні Эберхарда. У двух ваенных кампаніях Атон разграміў герцага і зрынуў яго з пасады. Замест Эберхарда герцагам быў пастаўлены яго дзядзька Бертольд, кіруючы да гэтага ў Карынціі. Далейшы лёс Эберхарда не вядомы: магчыма ён памёр каля 940 года або з'ехаў у Венгрыю (герцаг працягваў палітыку свайго бацькі па падтрыманні міру з венграмі).

Шлюб і дзеці
------------

* Луітгарда, дачка Вігерыка Вердэнскага:
	+ Вігфрыд, біскуп Вердэна (пам. 985)
	+ Вігбурга, замужам за Хартвікам, пфальцграфам Баварскім


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Арнульф** | **герцаг Баварыі**937—938 | Пераемнік**Бертольд** |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Allgemeine Deutsche Biographie |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · WeRelate · Rodovid · genealogics.org |
| Нарматыўны кантроль | GND: 133573338 · VIAF: 62741299 |
Антверпенская ратуша.
Бефруа Бругэ
**Бефруа́** (фр.: beffroi, таксама — вечавая вежа, вежа гарадскога савета) — вежа, якая была ўласцівай для шэрагу сярэднявечных гарадоў.

Ад вартавай вежы да ратушы
--------------------------

Першапачаткова бефруа служылі вартавымі вежамі, на якіх вісеў набатны звон. Падобная вежа ўяўляла сабою сімвал свабоды гораду. Паступова ў памяшканні вежаў сталі размяшчаць залы пасяджэнняў гарадской рады, месца для заховы казны, дакументаў, пячатак, гандлёвыя памяшканні. Паколькі ўнутры вежаў бракавала месца, у падножжа бефруа сталі дабудоўваць спецыяльныя будынкі. Такім чынам, бефруа паступова пераўтварылася ў ратушу.

Геаграфія
---------

Бефруа з'явіліся ў Англіі і існавалі ў Фландрыі і сумежных з ёй раёнах Францыі і Нідэрландаў. У нашыя дні большая частка бефруа захавалася ў Бельгіі. Больш за 50 бефруа Бельгіі і Францыі занесены ў Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Бефруа Брусельскай ратушы не ўваходзіць у гэты спіс бефруа, бо яна ўжо лічыцца часткай аб'екта Брусельскай цэнтральнай плошчы, унесенай асобна ў Спіс сусветнай спадчыны.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бефруа
**Замак Ольштын** (польск.: Zamek Olsztyn) — помнік сярэднявечнай прыгоннай архітэктуры Польшчы.

Размяшчэнне
-----------

Старосцінская вежа
Казімір Альхімовіч. Абарона Ольштына ў 1587 годзе, 1881
Замак знаходзіцца ў вёсцы Ольштын у гміне Ольштын у Чэнстахоўскім павеце Сілезскага ваяводства Польшчы.

Гісторыя
--------

Пабудаваны, верагодна, у першай палове XIV стагоддзя, першае згадванне адносіцца да 1306 года. У 1370—1391 гадах быў уласнасцю князя Уладзіслава Апольчыка з сілезскай галіны дынастыі Пястаў. У 1391 годзе кароль Ягайла здабыў яго ў выніку тыднёвай блакады. У 1587 годзе атакаваны аўстрыйскімі арміямі, замак абараніўся дзякуючы рашучасці старосты Карлінскага, які ахвяраваў свайго сына-закладніка. Шведы разбурылі замак у 1656 годзе, падчас Шведскага патопу.

Літаратура
----------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Замак Ольштын
* Zamek Olsztyn (польск.)
**Спаса-Праабражэнскі сабор** — праваслаўны храм у Оўручы, кафедральны сабор Оўруцкай і Карасценскай епархіі УПЦ (МП).

Гісторыя
--------

Узведзены ў 2001 годзе злева ад уезду ў Оўруч з поўдня, на месцы былога езуіцкага касцёла, які ў канцы XVIII ст. зрабіўся ўніяцкім храмам, з 1831 года — праваслаўным, а ў 1930-я гады быў знішчаны савецкай уладай. Адноўлены ў новым архітэктурным абліччы Спаса-Праабражэнскі храм стаў кафедральным саборам Оўруцкай і Карасценскай епархіі УПЦ (МП).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Спаса-Праабражэнскі сабор (Оўруч)
**Насры́ды** (араб. بنو نصر‎‎‎, ісп.: Nazarí) — дынастыя мусульманскіх кіраўнікоў Гранадскага эмірата з 1230 па 1492 гады. Стварылі ў Гранадзе адзін з вядомых узораў мастацтва мусульманскай Іспаніі — палацавы комплекс Альгамбра (араб. الحمراء‎‎‎ — *чырвоны*).

Гісторыя
--------

Львіны двор у палацы Насрыдаў, Альгамбра
У 1230 годзе Мухамад аль-Галіб з роду Бану-Наср захапіў у Альмахадаў Хаэн і зрабіў сваёй сталіцай. Неўзабаве яго ўлада распаўсюдзілася на Басу, Гуадзіс, Гранаду. Дзеля захавання сваіх земляў ад нападаў кастыльцаў Мухамад I аль-Галіб прызнаў сябе васалам Фердынанда III і дапамагаў яму ў барацьбе з іншымі дзяржавамі Аль-Андалуса.

Нашчадкі Мухамада аль-Галіба кіравалі ў Гранадскім эміраце толькі да 1313 года, пасля чаго іх зрынулі нашчадкі Ісмаіла (брата заснавальніка дынастыі). Але і сярод іх былі частыя перавароты. У смуты часта ўмешваліся Кастылія, Марока і іншыя суседзі, што знайшло адлюстраванне ў Аповесці пра Сегры і Абенсерахах.

У 1481 годзе пры Абуль-Хасане Алі вайна з хрысціянамі аднавілася. Але з-за мецяжоў сыноў эміра Мухамада і Юсуфа сілы гранадцаў былі саслаблены і гэта прывяло да падзення Гранады ў 1492 годзе. Мухамед XII Баабдзіль і іншыя прадстаўнікі роду перасяліліся ў Марока.

Спіс Насрыдаў кіраўнікоў Гранадскага эмірата
--------------------------------------------

Радаводнае дрэва Насрыдаў
* 1230—1272 Мухамад I аль-Галіб
* 1273—1302 Мухамад II аль-Факіх
* 1302—1309 Мухамад III аль-Махлу
* 1309—1313 Наср ібн Мухамад
* 1314—1325 Ісмаіл I ібн Фарадж
* 1325—1333 Мухамад IV ібн Ісмаіл
* 1333—1354 Юсуф I ібн Ісмаіл
* 1354—1359, 1362—1391 Мухамад V аль-Гані
* 1359—1360 Ісмаіл II ібн Юсуф
* 1360—1362 Мухамад VI аль-Ахмар
* 1391—1392 Юсуф II аль-Мустагані
* 1392—1408 Мухамад VII аль-Мустаін
* 1408—1417 Юсуф III ан-Насір
* 1417—1419, 1427—1429 Мухамад VIII аль-Мутамасік
* 1419—1427, 1430—1431, 1432—1445, 1448—1453 Мухамад IX аль-Галіб
* 1432— Юсуф IV ібн аль-Маўл
* 1445—1446, 1462 Юсуф V ібн Ахмад
* 1446—1448 Мухамад X аль-Ахнаф
* 1453—1454 Мухамад XI ібн Мухамад
* 1454—1464 Сад аль-Мустаін
* 1464—1482, 1483—1485 Абуль-Хасан Алі, па мянушцы Мулей Хасен
* 1482—1483, 1486—1492 Абу Абдалах Мухамад XII, па мянушцы Баабдзіль
* 1485—1486 Мухамад XIII аз-Загал, па мянушцы аз-Загал

Літаратура
----------

* *Рыжов К.* Все монархи мира. Мусульманский Восток VII-XV вв. — М.: Вече, 2004. — С. 314-318. — 544 с. — 3 000 экз. — ISBN 5-94538-301-5.

Спасылкі
--------

* Насриды **(нявызн.)**. *Руниверс*. Архівавана з першакрыніцы 21 красавіка 2012. Праверана 25 сакавіка 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 11938860X · VIAF: 22950236, 705155832937333490003 |
**За́мак Кумамота** (яп.: 熊本城 *кумомото-дзё:*) — старажытны замак раўніннага тыпу ў горадзе Кумамота, прэфектура Кумамота (раней — правінцыя Хіго), Японія.
Таксама вядомы пад назвай «замак гінкга» (яп.: 銀杏城) ці «замак крумкача» (яп.: 烏城).

Замак Кумамота ўваходзіць у спіс нацыянальных скарбаў Японіі.

Гісторыя
--------

Галоўная вежа *тэнсю*
Першапачаткова на тэрыторыі будучага замка знаходзіўся невялікі форт, пабудаваны ў перыяд паміж 1469 і 1487 гадамі.

На працягу больш за сямі гадоў (з 1601 па 1607 год) форт быў перабудаваны і пашыраны па загадзе даймё Като Кіёмаса. Пры пабудове Като выкарыстоўваў ведаў, атрыманыя падчас вайны з Карэяй — замак атачылі крапасной сцяной, агульнай даўжынёй 13 км, у межах замка для патрэб гарнізона былі выкапаны 120 студняў з пітнай вадой, пасаджаны арэхавыя дрэвы.
Праз 50 гадоў замак перайшоў у валоданне кіраўнікам правінцыі Хіго — клану Хасакава.

Пасля рэстаўрацыі Мэйдзі ў 1874 годзе замак перастаў выкарыстоўвацца. У 1877 годзе падчас сацумскага паўстання пасля пяцідзесяцідзённай аблогі замак быў захоплены, частка замка згарэла, захаваўся толькі каменны падмурак і вежа Уто.

У 1960 годзе замак быў адрэстаўраваны, галоўная вежа замка была адноўлена з выкарыстаннем жалезабетону. Плошча адрэстаўраванага замка нашмат меншая за першапачатковую, але нават цяпер складае 760 тыс. м².

У наш час замак выкарыстоўваецца як музей.
Экспанатамі з'яўляюцца адзенне, зброя і самурайскія даспехі.

Гл. таксама
-----------

* Спіс замкаў Японіі

Зноскі
------

1. ↑  
*Stephen Turnbull.* Японскія замкі. 1540-1640 = Japanese Castles 1540-1640. — Osprey Publishing, 2003. — С. 59. — 64 с. — ISBN 1-84176-429-9.
2. ↑  Артыкул «Знаёмцеся — прэфектура Кумамота»(недаступная спасылка) на сайце Японія сёння

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Замак Кумамота
* Афіцыйны сайт замка (яп.)
**Сеўніца** (славенск.: Sevnica) — горад і абшчына на ўсходзе цэнтральнай частцы Славеніі, на рацэ Сава. Плошча абшчыны складае 272,2 км². Насельніцтва горада па дадзеных на 2012 год складае 4933 чалавека; насельніцтва абшчыны па дадзеных на 2002 год налічвала 17 726 чалавек.

Гісторыя
--------

Гістарычна горад знаходзіўся на мяжы двух гістарычных абласцей: Крайны і Штырыі. Упершыню згадваецца ў пісьмовых крыніцах ў 1275 годзе пад нямецкай назвай *Liehtenwalde*. Атрымлівае статус гандлёва-рамеснага паселішча з 1322 года. У XIV—XVII стагоддзях Сеўніца часта пакутавала ад набегаў турак-асманаў. У XVI стагоддзі горад быў важным цэнтрам Рэфармацыі ў славенскіх землях. У 1862 годзе праз Сеўніцу прайшла чыгунка, што спрыяла яе далейшаму эканамічнаму развіццю.

Зноскі
------

1. ↑  Prebivalstvo - izbrani kazalniki, naselja, Slovenija, letno — Statistical Office of the Republic of Slovenia. Праверана 28 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2629661'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Палацца Дукале.
**Палацца Дукале** (італ.: Palazzo Ducale, гэта значыць «герцагскі палац») — былая рэзідэнцыя ўладароў Урбіна, выдатны прыклад палацавага комплексу эпохі Адраджэння і помнік Сусветнай спадчыны.

Гісторыя
--------

У Сярэднявеччы на скале ва Урбіна знаходзіўся невялікі замак. У палове XV стагоддзя Федэрыга да Монтэфельтра заклікаў фларэнційскіх дойлідаў, каб узвесці вакол яго палацавыя пабудовы ў апошнім гусце. Найбольшы ўнёсак у праектаванне і будаўніцтва ўнёс далмацін Лучана Лаўрана, які натхняўся творчасцю Брунелескі.

Пасля смерці герцага ў 1482 г. будаўнічыя працы былі прыпынены, але нават у няскончаным выглядзе палац набыў славу ідэальнай рэзідэнцыі для асвечанага манарха. У гэтым кантэксце ён згадваецца Бальдасарэ Кастыльёнэ ў знакамітым трактаце *«Пра прыдворнага»*.

Сучаснасць
----------

У наш час у палацы, які доўгі час служыў мэрыяй Урбіна, размешчана збор *Нацыянальнай галерэі Марке* (галоўным чынам італьянскі жывапіс эпохі Адраджэння). Пры гэтым некаторыя залы палацца нават больш значныя з мастацкага пункта гледжання, чым прадстаўленыя ў ім карціны. Да ліку такіх адносіцца кабінет герцага, на сценах якога з выкарыстаннем прыёмаў інкрустацыі і ілюзіянізму намаляваны паліцы з кнігамі, астранамічнымі і музычнымі інструментамі, а таксама сімваламі вольных мастацтваў. Палацавыя капэлы ў палацца парныя, адна хрысціянская, а іншая — язычніцкая, прысвечаная Музам.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Замак герцагаў Урбінскіх**

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 30 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. 1 2  dati.beniculturali.it — 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q52897564'></a>
3. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
4. ↑  *Vasari G.* Les Vies des meilleurs peintres, sculpteurs et architectes — Paris: 1903. — Vol. 1. — P. 416.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110548580'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q128027'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a>
5. ↑  *Vasari G.* Le vite de' più eccellenti pittori, scultori e architettori (1568) — Firenze: 1568. — Vol. 1. — P. 410.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q113560433'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q128027'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2044'></a>
**Насо́віцкі раё́н** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка БССР у 1926—1927 гадах. Цэнтр — вёска Насовічы.

Утвораны 8 снежня 1926 года падчас другога ўзбуйнення БССР у складзе Гомельскай акругі БССР. У склад раёна ўключаны 25 сельсаветаў: Антонаўскі, Гадзічаўскі, Гардуноўскі, Глыбоцкі, Грабаўскі, Дуянаўскі, Запрудоўскі, Зябраўскі, Івакаўскі, Кантакузаўскі, Клімаўскі, Краўцоўскі, Лагуноўскі, Макаўскі, Маркавіцкі, Насовіцкі, Паддабранскі, Пракопаўскі, Прыбыткаўскі, Пясочна-Будскі, Рагі-Ілецкі, Рудня-Прыбыткаўскі, Старасельскі, Хутаранскі, Чарацянскі. 4 жніўня 1927 года раён скасаваны, Антонаўскі, Грабаўскі, Дуянаўскі, Запрудоўскі, Зябраўскі, Кантакузаўскі, Клімаўскі, Лагуноўскі, Насовіцкі, Прыбыткаўскі, Пясочна-Будскі, Рудня-Прыбыткаўскі, Старасельскі, Хутаранскі сельсаветы перададзены Гомельскаму раёну, Гадзічаўскі, Гардуноўскі, Глыбоцкі, Івакаўскі, Краўцоўскі, Макаўскі, Маркавіцкі, Паддабранскі, Пракопаўскі, Рагі-Ілецкі, Чарацянскі сельсаветы — новаўтворанаму Церахоўскаму раёну.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
* Насовіцкі раён // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11). — С. 200.

| ⛭Гомельская акруга (1926—1930) |
| --- |
| Цэнтр | **Гомель** |
| Раёны | Брагінскі (з 1927) · Буда-Кашалёўскі (з 1927) · Васілевіцкі (1927) · Веткаўскі · Гомельскі · Горвальскі (1927) · Дзятлавіцкі (да 1927) · Добрушскі (да 1927) · Камарынскі (з 1927) · Лоеўскі (з 1927) · Насовіцкі (да 1927) · Рэчыцкі (з 1927) · Свяцілавіцкі (да 1927) · Уваравіцкі · Хойніцкі (з 1927) · Холмецкі (1927) · Церахоўскі (з 1927) · Чачэрскі · Чырванабудскі (да 1927) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Радзецкая.
**Людміла Яўгенаўна Радзецкая** (нар. 25 верасня 1959, Віцебск) — беларускі вучоны ў галіне акушэрства і гінекалогіі. Доктар медыцынскіх навук (2001).

Біяграфія
---------

Скончыла Віцебскі медыцынскі інстытут (1982), працуе ў ім з 1986 (з 2001 прафесар кафедры, адначасова загадчык курса павышэння кваліфікацыі спецыялістаў). Навуковыя працы па гінекалагічнай эндакрыналогіі, генітальным эндаметрыёзе.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18 Кн.1: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. — С. 442. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (Т. 18 Кн. 1).
Воты каля абраза Маці Божай Кангрэгацкай, Кафедральны касцёл Святога Францішка Ксаверыя, Гродна
**Воты** (ад лац.: votivus — *ахвяра, прынашэнне па абяцанні*) — ахвяраваныя рэчы рэлігійнага ўжытку, сасуды, статуэткі, зброя, таксама выявы частак чалавечага цела (сэрца, рука, нага, галава і г.д.) з каштоўнага металу, якія, як ахвяраванне, прымацоўваюцца да жывапіснай або скульптурнай выявы святога, за дапамогай да якога звяртаецца чалавек.

Традыцыя вядомая пачынаючы з часоў пячорнага чалавека да нашых дзён.

У археалогіі прынята адрозніваць закапаныя вотыўныя прадметы ад скарба: хоць яны маглі ўтрымліваць аднолькавыя рэчы, скарбы прызначаліся для адкопвання гаспадарамі ў будучыні, а дары багам — не.

Воты на вылячэнне
-----------------

Пінака, дар Асклепію з просьбай вылечыць нагу. I-II стст. н.э. Луўр
*Воты на вылячэнне* — дары з выявай хворага органа, якія прыносілі хворыя з просьбай аб вылячэнні ці ў падзяку за яго. Знешні выгляд вызначаўся прынцыпам падабенства.

Вотыўная карона вестгоцкага караля Рэкесвінта з гваразарскага скарбу, VII ст.
Шмат падобных матэрыяльных сведчанняў дайшло з часоў антычнасці. Вялікая калекцыя вотаў на вылячэнне, выкананых з гліны, дэманструецца ў музеі свяцілішча Асклепія ў Эпідаўры. Цікавыя воты на вылячэнне ібераў, знойдзеныя ў гарачых крыніц.

Воты ў хрысціянстве
-------------------

У каталіцтве воты (лац.: ex-voto) прыносяць у дар храму або па зароку, або ў падзяку. У нашы дні, як правіла, гэта спецыяльныя таблічкі са словамі малітвы і падзякі, свечкі, кветкі, творы мастацтва (статуі і іх адзенне).

Прыклады вядомых ахвяраванняў: статуя жонкі Генрыха III, зробленая з золата і падораная Вэстмінстэру; васковы сокал, усталяваны Эдуардам I на грабніцу Св. Вульстана; рубін з дыяментам, якія ўпрыгожваюць грабніцу Томаса Бекета; шматлікія мыліцы, пакінутыя ў Лурдскім гроце. У касцёлах невялікімі металічнымі вотамі могуць быць завешанымі цэлыя сцены.

Звычай падвешваць дары на іконы сустракаецца і ў праваслаўі. У прыватнасці, ім была ўспрынята ў язычніцтва традыцыя падвешвання вотаў на вылячэнне на цудатворныя іконы на ланцужках. Многія шанаваныя цудатворныя іконы маюць вотыўныя прывескі (часам ланцужкі і нацельныя крыжы, часам — выявы з каштоўных металаў вылечаных органаў).

Зноскі
------

1. ↑  Спафари Э. Петропулу К. *Коринф. Микены. Эпидавр.* Афины, 2005 г. С. 64
2. ↑  Рэлігія старажытных ібераў
3. ↑  Каталіцкая Энцыклапедыя пра дары
4. ↑  Ахвярныя дары як від прыкладнога мастацтва
5. ↑  Прорись иконы «Богоматерь Троеручица» с указанием следов вотивных предметов

Літаратура
----------

* Архітэктура, выяўленчае і дэкаратыўна-прыкладное мастацтва: Дапаможнік для вучняў. Менск: Беларусь, 2001. ISBN 985-01-0124-5

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Воты
**«Шлях пілігрыма»** (англ.: The Pilgrim’s Progress from This World to That Which Is to Come, літаральна **«Падаро́жжа пілігры́ма з гэ́тага све́ту ў бу́дучы»**) — хрысціянская алегорыя англійскага пісьменніка Джона Баньяна, выдадзеная ў 1678 годзе. Лічыцца адным з найбольш істотных твораў рэлігійнай англійскай літаратуры, перакладзеная больш як на 200 моў і ніколі не знікала з продажу. Баньян пачаў пісаць кнігу ў бедфардшырскай акруговай турме, куды ён быў кінуты за парушэнні Акту аб сходах, які забараняў адпраўленне рэлігійных набажэнстваў па-за юрысдыкцыяй англіканскай царквы. Першыя даследчыкі Баньяна, прыкладам Джон Браўн з Бэдфарду, лічыў, што «Шлях пілігрыма» быў пачаты падчас другога, кароткага зняволення Баньяна цягам шасці месяцаў 1675 года, аднак пазнейшыя, сярод якіх Роджэр Шэрак, лічаць, што Баньян пачаў пісаць твор ужо ў часе першага зняволення (1660—1672) адразу пасля сканчэння ўласнай духоўнай аўтабіяграфіі «Дастаткова ласкі для найвялікшага грэшніка» (англ.: Grace Abounding to the Chief of Sinners).. Яшчэ пры жыцці аўтара першая частка кнігі атрымала 11 выданняў агульным тыражом 100 000 асобнікаў.

Зноскі
------

1. ↑  *Павел Севярынец.*. Шлях пілігрыма **(нявызн.)**. *Лісты з лесу*.  Наша Ніва (6 чэрвеня 2013).
2. ↑  «The two parts of *The Pilgrim’s Progress* in reality constitute a whole, and the whole is, without doubt, the most influential religious book ever written in the English language» (Alexander M. Witherspoon in his introduction, John Bunyan, *The Pilgrim’s Progress* (New York: Pocket Books, 1957), vi.
3. ↑  Abby Sage Richardson, *Familiar Talks on English Literature: A Manual* (Chicago, A.C. McClurg & Co. 1892), 221.
4. ↑  John Bunyan, *The Pilgrim’s Progress*, W.R. Owens, ed. Oxford World’s Classics (Oxford: Oxford University Press, 2003), xiii: «…the book has never been out of print. It has been published in innumerable editions, and has been translated into over two hundred languages.»
5. ↑  F.L. Cross, ed. *The Oxford Dictionary of the Christian Church* (Oxford: Oxford University Press, 1983), 1092 *sub loco*.
6. ↑  John Brown, *John Bunyan: His Life, Times and Work*, (1885, revised edition 1928)
7. ↑  John Bunyan, *The Pilgrim’s Progress*, edited with an introduction by Roger Sharrock, (Harmondsworth: Penguins Books, Ltd. 1965), 10, 59, 94, 326-27, 375.

Спасылкі
--------

Лагатып ВікіцытатнікаЛагатып Вікіцытатніка У Вікікрыніцах ёсць тэксты па тэме  
**Шлях пілігрыма**

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Шлях пілігрыма на Вікісховішчы |

* Аўдыёверсія  (англ.)
* Кніга на праекце Гутэнберг
* Электронны варыянт (PDF)

| ⛭Творы Джона Баньяна |
| --- |
| «Дастаткова ласкі для найвялікшага грэшніка» (1666) ·  «Шлях пілігрыма» (1678, 1684) ·  «Святая вайна» (1682) ·  «Быць пілігрымам» (1684) |
Трафалаксіс паміж мурашамі віду *Oecophylla longinoda*. Таіланд.
**Трафалаксіс** — абмен ежай і вылучэннямі залоз, назіраецца паміж асобінамі грамадскіх жывёл (у пчол, мурашак, тэрмітаў). Трафалаксіс іграе вялікую ролю ў перадачы інфармацыі ад адной асобіны да другой, у кансалідацыі розных сувязяў унутры папуляцыі. Тэрмін прапанаваў Уільям Уілер у 1918-м годзе.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 125705542 |
Бесцэнтравы шліфавальны станок
**Шліфавальны станок** — станок для апрацоўкі вырабаў абразіўным інструментам (шліфаваннем).

Металарэзны шліфавальны станок
------------------------------

Выкарыстоўваюць для надання дэталям дакладных памераў і правільнай геаметрычнай формы, змяншэння шурпатасці паверхняў, пры фінішных метадах апрацоўкі, заточванні рэжучых інструментаў, абразанні загатовак і для абдзіркі загатовак, атрыманых коўкай, ліццём, штампоўкай.

Падзяляюцца на кругла-, унутры-, плоска-, бесцэнтрава-шліфавальныя; заточныя, паліравальныя, даводасныя і іншыя; прызначаныя для шліфавання пэўных дэталей (зубчастых колаў, каленчатых валоў, турбінных лапатак і да т.п.).

Вярчэнне шліфавальнага круга — ад індывідуальнага рухавіка праз раменную перадачу, дэталей — ад асобнага прывода з бесступенчатым рэгуляваннем. Прывод зваротна паступальных перамяшчэнняў сталоў і бабак гідраўлічны, падачы на глыбіню — механічны або гідраўлічны.

На Беларусі металарэзныя шліфавальныя станкі выпускаюць Аршанскі станкабудаўнічы завод "Чырвоны барэц", віцебскія заводы ААТ "Вістан", ААТ "Візас", Гомельскі станкабудаўнічы завод.

Дрэваапрацоўчыя шліфавальныя станкі
-----------------------------------

Падзяляюцца на стужачныя, цыліндравыя (барабанныя), дыскавыя, бабінныя, шчотачныя і камбінаваныя.

Дэталі пры апрацоўцы прыціскаюцца да рабочага органа (або наадварот). У некаторых выкарыстоўваецца механічная перадача загатовак. Усе станкі маюць пылапрыёмнікі.

Шліфавальныя станкі ў каменаапрацоўцы
-------------------------------------

У каменаапрацоўцы пашыраны так званыя рукаўныя шліфавальныя станкі, у якіх лёгка мяняецца становішча інструмента пры апрацоўцы, і настольныя шліфавальныя станкі. Пры масавай апрацоўцы абліцовачных вырабаў выкарыстоўваюць аўтаматызаваныя шліфавальныя станкі партальнага, кансольнага ці маставога тыпу.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8 (т. 17)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Шліфавальны станок
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Макаўе.

**Ма́каўе** (трансліт.: *Makaŭje*, руск.: Маковье) — былы пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіў у склад Глазаўскага сельсавета.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 8 км на поўдзень ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 45 км ад Гомелю.

### Гідраграфія

На ўсходзе меліярацыйныя каналы.

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Буда-Кашалёва — Гомель. Забудова драўляная сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Заснаваны напачатку XX стагоддзя перасяленцамі з суседніх вёсак. Найболей актыўная забудова даводзіцца на 1920-я гады. У 1926 годзе ў Глазаўскім сельсавеце Уваравіцкага раёна Гомельскай акругі. У 1930 годзе жыхары ўступілі ў калгас. На франтах Вялікай Айчыннай вайны загінулі 10 жыхароў. У 1959 годзе ў складзе калгаса «Новае жыццё» (цэнтр — вёска Глазаўка).

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2004 год — 3 гаспадаркі, 4 жыхара.

### Дынаміка

* 1926 год — 11 двароў, 71 жыхар.
* 1959 год — 59 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 3 гаспадаркі, 4 жыхара.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
**Э. Ч. Асонду** (англ.: E. C. Osondu) — нігерыйскі пісьменнік, вядомы сваімі кароткімі апавяданнямі.

Біяграфія
---------

Жывучы ў Нігерыі, працаваў рэкламным капірайтарам.

У 2007 годзе яго апавяданне *Jimmy Carter's Eyes* выйшла ў фінал афрыканскай прэміі імя Кейна, а ў 2009 за апавяданне «У чаканні» пісьменнік стаў прызёрам гэтай прэміі.

У 2008 годзе ён атрымаў стыпендыю ад Сіракузскага ўніверсітэта, а з 2010 году працуе старэйшым выкладчыкам ва ўніверсітэце Провідэнса ў Род-Айлендзе. У 2010 годзе ў Э. Ч. Асонду выйшла першая кніга апавяданняў «Голас Амерыкі» (англ.: Voice of America).

Беларускія пераклады
--------------------

Паасобныя творы Э. Ч. Асонду на беларускую пераклала Ю. Цімафеева.

Зноскі
------

1. ↑  Alison Flood, «EC Osondu takes £10,000 'African Booker'», *Guardian*, 7 July 2009.

Спасылкі
--------

* Апавяданне «У чаканні» (Waiting)  (бел.)
* Апавяданне «Ліст з дому» (A Letter from Home) (бел.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | SUDOC: 067305857 |
**Oenanthe crocata** — травяністая расліна сямейства Парасонавыя (*Umbelliferae*). Расце ва ўмераным клімаце Еўропы і Азіі, а таксама ў трапічных рэгіёнах Афрыкі.

Расліна малагадовая, часта жыве не больш двух гадоў. Травяністае сцябло дасягае 120 см у вышыню, вузлаватае ўнізе і гладкае ў верхняй частцы. Каранёвая сістэма магутная і разгалінаваная, прыстасаваная для росту на багністых мясцовасцях.

Таксічнасць
-----------

Як і некаторыя іншыя віды роду *Oenanthe* утрымлівае вельмі моцныя нейратаксіны. Даследаванні паказалі, што гліколь энантатаксін аказваецца больш таксічным для мышэй, чым цыкутатаксін — асноўнае атрутнае рэчыва, якое змяшчаецца ў цыкуце ядавітай (*Cicuta virosa*). ЛД50 для мышэй — менш за 1 мг / кг. Таксама ў расліне ўтрымліваюцца параўнальна слаба атрутныя спірт энантэтол і кетон энантэтон, у той час як у цыкуце кетонавага яду не выяўлена.

Першы сімптом атручвання — ірвота, затым могуць рушыць услед галюцынацыі, канвульсіі, пачашчэнне дыхання, трызм, цягліцавыя спазмы, пры цяжкіх атручваннях — рабдаміёліз, праз некалькі гадзін магчымы лятальны зыход.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  Sp. pl. 1:254. 1753
4. ↑  *Hopkins, P.M.; Ellis, F.R.* Hyperthermic and Hypermetabolic Disorders. — Cambridge, New York, 1996. — P. 253. — 286 p. — ISBN 0-521-44381-4.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |