recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Венеты.

**Венеты** (лац.: Veneti) † — старажытны індаеўрапейскі народ на поўначы Адрыятыкі.

Паходжанне
----------

Страбон лічыў венетаў Адрыятыкі часткай венетаў-кельтаў, аднак у яго час было прынята лічыць, што венеты — нашчадкі малаазіяцкіх энетаў. 

Нягледзячы на тое, што ад венетаў захавалася дастаткова шмат запісаў на іх роднай мове, паходжанне гэтага народа ў наш час з'яўляецца дыскусійным. Большасць сучасных даследчыкаў адносіць іх або да ілірыйцаў, або да італікаў, або да самастойнай групы індаеўрапейцаў.

Гісторыя
--------

Венеты з'явіліся на поўначы адрыятычнага ўзбярэжжа сучаснай Італіі ў канцы 2 тысячагоддзя да н. э. адкуль яны выціснулі больш старажытны народ *эўганеі*, што насяляў гэтую тэрыторыю з часоў неаліту і быў вымушаны зысці ў Альпы, дзе відавочна змяшаўся з рэтамі. У сярэдзіне 1 тысячагоддзя да н. э. частку зямель венетаў захапілі кельты. Венеты выступалі саюзнікамі рымлян у войнах з кельтамі і карфагенянамі. У I ст. да н. э. былі канчаткова далучаны да рымскай дзяржавы і пазней раманізаваны. Магчыма, што нашчадкамі венетаў з'яўляюцца фрыулы.

Тапонімы
--------

Ад наймення венетаў паходзяць назвы Венета і Венецыя.

Зноскі
------

1. ↑  Страбон, Кніга 12:III:8, III:25

Спасылкі
--------

* Тамара ГАБРУСЬ, СВЯТЫНІ ПАЎНОЧНАЙ ІТАЛІІ
* Andres Pääbo, THE VENETI LANGUAGE
* Osnovna dejstva o Venetih Архівавана 20 студзеня 2013.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Раства-Багародзіцкая царква.
**Свята-Раства-Багародзіцкая царква** — праваслаўны храм у в. Дарапеевічы Маларыцкага раёна. Помнік драўлянага дойлідства. Занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння.

Гісторыя
--------

У цэнтры вёскі. Пабудавана ў 1671 годзе з дрэва. У 1902 г. з усходняга боку прыбудавана апсіда. У 1964 г. прыход скасаваны, адноўлены ў 1988 г.

Архітэктура
-----------

Царква з боку апсіды
Адносіцца да тыпу аднавежавых культавых будынкаў, яе архітэктура блізкая да абарончых готыка-рэнесансных мураваных храмаў XVI—XVII стст. Спачатку царква ўключала прамавугольны асноўны аб’ём, завершаны квадратным у плане верхам, і вежу-званіцу з захаду, у ніжнім ярусе якой знаходзіліся бабінец і хоры. Унутраную прастору храму замыкаў з усходу вялікі разны алтар. Увесь будынак па перыметры абкружала адкрытая слупавая галерэя — «кружганак». У 1902 г. царква рэканструявана. Трохзрубную падоўжна-восевую кампазіцыю (на невысокім бутавым падмурку) утвараюць прамавугольныя ў плане асноўны аб’ём, званіца і алтарная апсіда. Асноўны аб’ём і ніжэйшая за яго апсіда накрытыя вальмавымі дахамі, завершанымі цыбулепадобнымі купалкамі на глухіх васьмерыках. Двухярусная чацверыковая званіца з шатровым дахам з галоўкай. Сцены знадворку гарызантальна ашаляваныя, умацаваныя лапаткамі, расчлянёныя прамавугольнымі аконнымі праёмамі, аформленымі плоскімі ліштвамі. Верхні ярус званіцы дэкарыраваны двухпралётнымі арачнымі вокнамі.

Інтэр’ер
--------

У інтэр’еры апсіда адмежавана драўляным разным іканастасам. Абразы: «Спас Пантакратар» (17 ст.), «Ражджаство Багародзіцы» (17 — 18 ст.), «Хрышчэнне», «Ісус Хрыстос» (абодва 19 ст.).

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Дарапеевічы)
* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Дарапеевічы) на сайце Radzima.org
* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Дарапеевічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Прадметна-кабінетная сістэма навучання** — арганізацыя навучання ў агульнаадукацыйных школах, пры якой навучальныя заняткі па прадметах праводзяцца ў спецыяльна абсталяваных кабінетах.

Адказвае ўзроўню сучасных патрабаванняў да тэхнічнай і метадычнай аснашчанасці школьнага ўрока. У абсталяванні кабінета ўлічваецца спецыфіка навучальных дысцыплін. У кожным кабінеце сканцэнтравана неабходная наменклатура карцінных, графічных, аб’ёмных (муляжы, мадэлі) наглядных дапаможнікаў, кніг (падручнікі, задачнікі, хрэстаматыі, слоўнікі і інш.), найпростых тэхнічных сродкаў (фільмаскопы, кодоскопы, эпідыяскопы, кінаапараты) і іншае абсталяванне.

Прадметна-кабінетная сістэма навучання дазваляе засяродзіць у адным месцы сродкі, прыборы і апараты, неабходныя для эфектыўнага засваення навучэнцамі зместу навучальных дысцыплін. На працягу навучальнага дня канкрэтны клас у поўным складзе перамяшчаецца з аднаго кабінета ў іншы.

Альтэрнатывай з’яўляецца класна-кабінетная сістэма, пры якой Класны пакой замацоўваецца за класам, а настаўнікі-прадметнікі прыходзяць да навучэнцаў і прыносяць з сабой навучальныя дапаможнікі, тэхнічныя сродкі і іншае дэманстрацыйнае абсталяванне. Тэхнічная аснашчанасць заняткаў пры такой арганізацыі навучальнага працэсу ніжэй, чым пры прадметна-кабінетнай сістэме.

Прадметна-кабінетная сістэма-Асноўная ў школах Расіі. Яна змяніла класна-кабінетную яшчэ ў савецкі перыяд (у 1960-я гады) і ўкаранёна ў многіх краінах, напрыклад у Германіі.

Зноскі
------

1. ↑  Кабинетная система обучения // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — Т. III. — ISBN 9965-9746-4-0. (CC BY-SA 3.0)
**Абу Мухамад аль-Джулані** або **аль-Галані** (араб. أحمد حسين الشرع‎‎; нар. 1982, Эр-Рыяд) — сірыйскі радыкальны ісламіст і дзеяч джыхадзісцкага руху. Пры нараджэнні быў названы Ахмадам Хусейнам аш-Шам. Браў удзел у Іракскай вайне на баку ІДІ, пазней стаў адным з лідараў тэрарыстычнай арганізацыі Джэбхат ан-Нусра ў Сірыі, якая затым была перайменаваная ў Хаят Тахрыр аш-Шам.

Раннія гады
-----------

Нарадзіўся ў вёсцы Аль-Рафід, што ў вобласці Эль-Кунейтра на поўдні Сірыі, на Галанскіх вышынях. Яго бацька быў работнікам нафтавай прамысловасці, напісаў некалькі кніг па нафтаздабычы і нафтараспрацоўкі. Маці была настаўнікам геаграфіі. Шам вывучаў СМІ і медыя ва Універсітэце Дамаска. Калі пачалася Іракская вайна, ён кінуў вучобу і адправіўся на дапамогу джыхадзістам у Ірак. Быў паплечнікам Абу Мусаб аз-Заркаві. Быў арыштаваны амерыканцамі і змешчаны ў лагер Кэмп-Букій. Вызваліўся ў 2008 годзе. Стаў адным з членаў групоўкі Ісламская дзяржава Ірак.

Стварэнне Джэбхат аль-Нусры
---------------------------

У 2011 годзе, з пачаткам грамадзянскай вайны ў Сірыі, кіраўніцтва Ісламскай дзяржавы Ірак вырашае пачаць экспансію ў Сірыю, і пасылае туды аль-Джулані, для арганізацыі даччынай структуры ў Сірыі. Новая групоўка была створана 23 студзеня 2012 года і адразу ж стала галоўнай рухаючай сілай сярод ісламістаў у Сірыі. Група стала паспяхова адціскаць часці сірыйскай арабскай арміі.

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑  Elusive Al-Qaeda leader in Syria stays in shadows **(нявызн.)**. *Times of Israel* (4 лістапада 2013). Праверана 15 June 2015.
3. ↑  Terrorist Designations of the al-Nusrah Front as an Alias for al-Qa'ida in Iraq **(нявызн.)** .

Спасылкі
--------

* Abu Muhammad al-Golani Counter Extremism Project profile

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · КиноПоиск |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Янушка.

**Вячаслаў Аляксеевіч Янушка** (3 лістапада 1950, Бяроза, Брэсцкая вобласць — 30 мая 2021) — беларускі вучоны ў галіне сардэчна-сасудзістай хірургіі, прафесар, доктар медыцынскіх навук (1990). Старшынёй Беларускай асацыяцыі ангіёлагаў і сасудзістых хірургаў, членам Еўрапейскага таварыства кардыёлагаў, Еўрапейскай асацыяцыі кардыятаракальных хірургаў.

Біяграфія
---------

У 1973 годзе скончыў Мінскі медінстытут і пасля праходжання інтэрнатуры па спецыяльнасці «хірургія» на базе Баранавіцкай гарадской бальніцы працаваў хірургам у Івацэвіцкай раённай бальніцы, хірургам у аддзяленні сасудзістай паталогіі Мінскай абласной клінічнай бальніцы, у БелНДІ кардыялогіі.

У 1982 годзе абараніў кандыдацкую, а ў 1990 годзе стаў доктарам медыцынскіх навук.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Шмат гадоў быў галоўным пазаштатным сасудзістым хірургам Міністэрства аховы здароўя. Упершыню распрацаваў хірургічную тактыку аднамомантавага лячэння хворых з спалучаным паражэннем каранарных артэрый і артэрый розных лакалізацый, якая з поспехам ужываецца ў многіх краінах СНД ды інш.

За час практычнай дзейнасці правёў больш за 7000 аперацый на сэрцы і сасудах.

Узнагароды
----------

* Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь

Зноскі
------

1. ↑  Янушко Вячеслав Алексеевич **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 2 чэрвеня 2021. Праверана 30 мая 2021.
2. ↑  Памёр прафесар Вячаслаў Янушка. Ён правёў больш за 7000 аперацый на сэрцы і сасудах
3. ↑  Янушко Вячеслав Алексеевич

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 276.
* Республика Беларусь: энциклопедия: [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 726.
**Старая Рыга** або **Вецрыга** — (лат.: Vecrīga) — найстарэйшая частка горада на правым беразе Даўгавы, вядомая саборамі і іншымі гістарычнымі будынкамі.

Абмежавана Набярэжнай 11 лістапада, вуліцай 13 студзеня, вуліцай Крыш’яна Валдэмара і бульварамі Аспазіі і Зігфрыда Ганны Мейеравіца.

У 1967 годзе Стары горад атрымаў статус ахоўнай тэрыторыі, з 1983 года — горад-помнік, у 1997 годзе гістарычны цэнтр Рыгі (Старая Рыга) уключаны ЮНЕСКА ў спіс Сусветнай спадчыны.

Заўвагі
-------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 6 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: n97021967 · VIAF: 137375867 |
**Павя́жынскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ашмянскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Павяжы.

Утвораны 16 ліпеня 1954 года ў складзе Ашмянскага раёна Маладзечанскай вобласці БССР шляхам аб’яднання скасаваных Маствілішкаўскага і Ашмянскага сельсаветаў. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 2 снежня 1961 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Жупранскага (18 населеных пунктаў: вёскі Ажалеі, Альгецішкі, Багданішкі, Бартэлі, Бярвенцы, Валынішкі, Дукойні, Кракоўка, Латавічы, Людзвінова, Лэйлубка, Міхалконі, Навашышкі, Пятрулі, хутары Відзеткі, Пасека, Ройста і Чорны Луг) і Куцавіцкага (29 населеных пунктаў: вёскі Адамполле, Ажышкі, Аляны, Асінаўка, Бачкелы, Войневічы, Гай, Грыбаўшчына, Гурэлі, Казяны, Каменка, Крамешава, Мажэйкі, Маствілішкі, Мачылы, Навадворцы, Нікрышкі, Пабядзінішына, Павяжы, Падбалванішкі, Паўлаўцы, Паўлінова, Петкаўшчына, Расанішкі, Сарокішкі, Скабейкі, Стрыбы, Хадоркі і Шыманова) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 47 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.
2. ↑  Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 2 снежня 1961 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 2 (961).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — 1987. — 281 с.
**Балота Мох** — гідралагічны заказнік рэспубліканскага значэння, створаны ў 1981 годзе, каб зберагчы ў натуральным стане тарфяны масіў Балота Мох, які рэгулюе водны рэжым прылеглай тэрыторыі і азёр Абстэрна, Важа, Набіста, Укля.

Апісанне
--------

Заказнік размешчаны ва ўсходняй частцы Полацкай нізіны ў складзе Дзісенскага геабатанічнага раёна Заходне-Дзвінскай акругі падзоны дубова-цемнахвойных лясоў. Ён знаходзіцца на тэрыторыі Перабродскага сельсавета Мёрскага раёна.

### Гідралогія

З поўдня на поўнач заказнік перасякае р. Галчыцы, якая ўпадае (на тэрыторыі заказніка) у р. Хараброўка (Вята).

Флора
-----

У заказніку пераважаюць хваёва-кусцікава-сфагнавыя, кусцікава-сфагнавыя згуртаванні з дамешкамі бярозы, елкі, асіны і інш. Тарфяны масіў прадстаўлены верхавымі і пераходнымі відамі тарфоў і займае 86 % агульнай плошчы.

У флоры трапляецца рэдкі ахоўны від — марошка (*Rubus chamaemorus*) (адзінае месца ў Беларусі), якая пладаносіць. Сярод іншых рэдкіх відаў *Corydalis cava*, шпажнік чарапіцавы (*Gladiolus imbricatus*), карлікавая бяроза (*Betula nana*).

З ягадных культур сустракаюцца журавіны (*Vaccinium subgen. Oxycoccus*), брусніцы (*Vaccinium vitis-idaea*), чарніцы (*Vaccinium myrtillus*), дурніцы (*Vaccinium uliginosum*).

Фаўна
-----

Фаўна прадстаўлена наступнымі відамі: дзік (*Sus scrofa*), еўрапейская касуля (*Capreolus capreolus*), лось (*Alces alces*), заяц-русак (*Lepus europaeus*), лісіца звычайная (*Vulpes vulpes*), воўк (*Canis lupus*), дзербнік (*Falco columbarius*), скапа (*Pandion haliaetus*), бусел чорны (*Ciconia nigra*).

У 1999 годзе ва ўрочышчы Камянполле праводзіліся даследванні асаблівасці гнездавання вадаплаўных і каляводных птушак заказніка. Падчас іх былі выяўлены гнёзды такіх відаў, як чайка-клыгун (*Larus argentatus*), чайка шызая (*Larus canus*), нырэц чырвонагаловы (*Aythya ferina*) і чарнец чубаты (*Aythya fuligula*).

Выкарыстанне
------------

Заказнік — аб'ект экалагічнага турызму. Побач з заказнікам знаходзяцца драўляны касцёл Святога Георгія, царква, захаваліся рэшткі старадаўніх сядзібаў.

Рознае
------

Бліжэйшы населены пункт — в. Пераброддзе Мёрскага раёна.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Гидрологический заказник республиканского значения «Болото-Мох» (руск.)
2. 1 2  Некоторые особенности гнездования водоплавающих и околоводных птиц заказника «Болото Мох» Архівавана 9 сакавіка 2011.  (руск.)

Літаратура
----------

* Балота Мох // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 342. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
* Болото Мох // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн. 2007. — С. 53.
* *Ивановский, В.* Пролетая над кладовой солнца / В. Ивановский // Народнае слова. — 1995. — 20 крас.
**Крысціян Атанай Наполес** (ісп.: Cristian Atanay Nápoles; нар. 27 лістапада 1998 г. Мар'янаа) — кубінскі лёгкаатлет, які спецыялізуецца ў трайным скачку, бронзавы прызёр чэмпіянату свету 2023 года. Удзельнік летніх Алімпійскіх гульняў 2020 года.

У 2015 годзе на юнацкім чэмпіянаце свету ў Калумбіі з вынікам 16,13 метраў кубінец стаў чэмпіёнам. У 2017 годзе дэбютаваў на дарослым чэмпіянаце свету ў Лондане, дзе заняў высокае чацвёртае месца са скачком на 17 м 16 см.

На чэмпіянаце свету 2019 года, у сталіцы Катара, Наполес зноў выйшаў у фінал і з вынікам 17 метраў 38 см стаў пятым.

На летніх Алімпійскіх гульнях 2020 года ў Японіі Крысціян адабраўся ў склад удзельнікаў і па выніках спаборніцтваў стаў 10-м з рэзультатам 16,63 м.

У 2023 годзе на чэмпіянаце свету ў Будапешце Наполес заняў трэцяе месца ў трайным скачку з вынікам 17,40 м і асабістым рэкордам.

Зноскі
------

1. ↑  Cristian Napoles // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Tilastopaja · Track and Field Statistics · World Athletics |
**Нараўлянска-Шчакатоўская аперацыя** — баі паміж партызанскім атрадам імя Кірава, Мазырскай партызанскай брыгадай, украінскім партызанскім злучэннем А. М. Сабурава, асобным партызанскім атрадам імя В. Н. Бажэнкі і нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў гарадскім пасёлку Нароўля і вёсках Шчакатава і Слабада Мазырскага раёна.

Перадумовы
----------

Паводле даных партызанскай разведкі Нараўлянскі гарнізон налічваў каля 130 гітлераўцаў, якія былі ўзброены 4 станковымі і 6 ручнымі кулямётамі, 3 мінамётамі, 15 аўтаматамі, вінтоўкамі, быў умацаваны бліндажамі і дзотамі. У ноч на 30 жніўня 1943 года партызаны атрадаў імя Кірава (камандзір У. П. Пятроў) і імя Бажэнкі (М. А. Рудзіч), якія падзяліліся на некалькі груп, зрабілі налёт на Нароўлю.

Бой
---

Баявы заслон перакрыў дарогу Нароўля — Барбароў. Штурмавыя групы захапілі мост цераз раку Нараўлянка, акружылі казармы гарнізона, іншыя падраздяленні прасунуліся да цэнтра пасёлка. Да раніцы гарнізон быў знішчаны, партызаны захапілі трафеі і без страт пакінулі Нароўлю. Праціўнік страціў 12 чалавек забітымі і параненымі, фактычна не прыняў бою. У гэту ж ноч Мазырскі партызанскі атрад (А. Л. Жыльскі) ва ўзаемадзеянні з партызанамі злучэння Сабурава атакавалі фашысцкія гарнізоны ў вёсках Шчакатава і Слабада. Група аўтаматчыкаў злучэння Сабурава перарэзала тэлефонную сувязь з вёскай Козенкі, дзе знаходзіліся значныя сілы праціўніка, і зрабілі засаду на дарозе Шчакатава — Козенкі. Байцы Мазырскага атрада ўзялі пад кантроль дарогі з Шчакатава ў вёскі Рудня і Слабада, а штурмавыя групы акружылі будынак, дзе размяшчаліся салдаты праціўніка. У 4 гадзіны раніцы 30 жніўня 1943 года партызаны абстралялі праціўніка з гармат і кулямётаў, і ў кароткім баі разграмілі гітлераўцаў, што знаходзіліся ў вёсцы, потым перанеслі артылерыйскі агонь на гарнізон у вёсцы Слабада. Націск атакуючых паралізаваў спробы фашыстаў прыйсці на дапамогу сваім у вёсцы Шчакатава і вымусіў іх пакінуць вёску Слабада. Падмацаванне гітлераўцаў, якое рушыла з вёскі Козенкі, партызанская засада расстраляла. У выніку бою, які працягваўся 1 гадзіну партызаны вывелі са строю больш за 100 гітлераўцаў, знішчылі 3 аўтамашыны, захапілі 4 кулямёты, больш за 90 вінтовак, 120 коней, 3 тоны збожжа і іншыя трафеі. Страты партызан: 1 забіты і 1 паранены. Гарнізоны ў вёсках Слабада і Шчакатава праціўнікам болей не ствараліся.

Літаратура
----------

* *У. С. Пасэ.* Нараўлянска-Шчкатоўская аперацыя // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 376-377. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Ранкізм** (ад англ. rankism) – гэта зневажальныя, дыскрымінацыйныя ці эксплуатацыйныя паводзіны ў дачыненні да людзей, якія маюць меншую ўладу з-за іхняга ніжэйшага ранга ў якой-небудзь іерархіі.

Дыскрымінацыя, заснаваная на сацыяльным становішчы, вельмі звязаная са шматлікімі іншымі з’явамі, такімі як: буллінг (цкаванне), расізм, хэйзінг (зневажальнае стаўленне падчас ініцыяцыі пры далучэнні да пэўнай супольнасці), эйджызм (дыскрымінацыя па ўзросце), сексізм і гамафобія. Тэрмін "ранкізм" быў прыдуманы амерыканскім фізікам, выкладчыкам і сацыяльным рэфарматарам Робертам Фулерам у 2003 годзе.

Характарыстыка
--------------

Ранкізм можа прымаць разнастайныя формы, уключаючы:

* злоўжыванне ўладай/старшынством;
* жорсткае абыходжанне з дзецьмі ў сям’і;
* несправядлівае стаўленне да супрацоўніка з боку кіраўніцтва;
* жорсткае абыходжанне ў месцах пазбаўлення свабоды;
* выкарыстанне вышэйстаячага становішча ў якасці абароны ад адказнасці за абразы і знявагі;
* нічым не абгрунтаваная перавага над кімсьці, заснаваная на ілжывай перавазе (расізм, сексізм, класавая дыскрымінацыя)

Ранкізм можа сустрэцца ў любой сацыяльнай іерархіі, такой як дзяржава, карпарацыя, сям’я, недзяржаўная арганізацыя, універсітэт.

Ранкізм і годнасць
------------------

Згодна Фулеру, злоўжыванне сацыяльным становішчам пераносіцца ягонымі ахвярамі як знявага годнасці асобы. Фулер і ягоныя адэпты пачалі новы грамадскі рух з мэтай пераадолець ранкізм таксама, як рух за грамадзянскія правы і рух за правы жанчын змагаюцца супраць расізму і сексізму.
**Ганна Міхайлаўна Эйсмант** — беларуская журналістка.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў Гродна. Вучылася на факультэце журналістыкі БДУ па спецыяльнасці «Радыё і тэлебачанне». У 2020 годзе мадэльер Аляксандр Варламаў заявіў, што прыкладна ў 2002 годзе пазнаёміў Ганну Эйсмант з Аляксандрам Лукашэнка на прыватнай вечарыне, што, па яго сцверджанню, паспрыяла кар’ернаму росту Ганны, яе брата і яго жонкі. 

У 2003 году скончыла БД*У*. Працавала на Радыё Рокс, затым стала вядучай спартыўных навін на каналах Белтэлерадыёкампаніі. Пасля стала аўтарам тэлефільмаў пра беларускіх спартсменаў і спартсменак. У 2013—2014 гадах яе фільм аб хакеісце Руслане Салее атрымаў узнагароды Беларускай асацыяцыі спартыўнага друку і Міжнароднага фестывалю спартыўных фільмаў. У 2017 году атрымала ўзнагароду Міжнароднага алімпійскага камітэта *«у знак прызнання выдатнага ўкладу ў прапаганду і развіццё ідэй удзелу жанчын і дзяўчат у спорце»*.

Дачыненне да забойства Рамана Бандарэнкі
----------------------------------------

Асноўны артыкул: **Раман Ігаравіч Бандарэнка**
Паводле дадзеных «BYPOL», праз атрыманыя аўдыёзапісы і білінг  (укр.) (бел. нумароў мабільных тэлефонаў аб’яднанню ўдалося дакладна ўсталяваць кола асоб, якія маюць дачыненне да забойства мінчука Рамана Бандарэнкі, які памёр у шпіталі пасля таго, як быў збіты. Эйсмант уваходзіць у гэты лік.

Сям’я
-----

Брат Іван Міхайлавіч Эйсмант, старшыня Белтэлерадыёкампаніі. Міліцыянер па прафесіі Іван прыйшоў на тэлебачанне па пратэкцыі сястры.

У шлюбе, ёсць дачка Іванка.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Анна Эйсмонт Архівавана 20 лістапада 2020.
2. ↑  Белорусский модельер рассказал об отправке женщин в баню к Лукашенко
3. ↑  «Анна Эйсмонт в бане» — откуда взялось
4. ↑  Модельер Варламов признался, что поставлял девушек Лукашенко **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 18 верасня 2021. Праверана 18 верасня 2021.
5. ↑  Белорусский модельер рассказал, как водил женщин в баню к Лукашенко
6. ↑  Автор и ведущая проекта «Женщины и спорт» Анна Эйсмонт награждена дипломом МОК
7. ↑  Месяц после гибели Романа Бондаренко. Что мы выяснили за это время? (руск.).  TUT.BY (12 снежня 2020). Архівавана з першакрыніцы 12 снежня 2020. Праверана 12 снежня 2020.
8. ↑  Предварительная проверка BYPOL по факту смерти Романа Бондаренко Архівавана 3 жніўня 2021.
9. ↑  «Нет, алкоголем не пахнет вообще». BYPOL опубликовал свое расследование по факту смерти Романа Бондаренко (руск.).  TUT.BY (27 студзеня 2021). Архівавана з першакрыніцы 27 студзеня 2021. Праверана 27 студзеня 2021.
10. ↑  Уроженец Гродно Иван Эйсмонт возглавил «Белтелерадиокомпанию»
11. ↑  Жизнь в прямом эфире, или эти незвездные Эйсмонты **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 23 лістапада 2020. Праверана 18 верасня 2021.

Спасылкі
--------

* Анна Эйсмонт: «Горжусь тем, что занимаюсь любимым делом»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пліса.

**Пліса́, Яблынька** — рака ў Талачынскім раёне Віцебскай вобласці і Крупскім раёне Мінскай вобласці, левы прыток ракі Бобр (басейн Дняпра).

Назва
-----

Назва Пліса балцкага паходжання.

Найбліжэйшы аналаг — прускі тапонім *Plissinges*, у якім корань *Plis-* пашыраны пашыральнікам *-ing-*. Гэты ж пашыральнік у назве прытоку Пцічы ракі Аражня < *Аряжня* < *Ar-ing-in-*.

На ўсходзе старабалцкай тэрыторыі назву Пліса маюць рэкі — прытокі Нёмана, Бярэзіны, рака на Падзесенні на ўсходзе ад Чарнігава, азёры паабапал Глыбокага (на правабярэжжы дзвінскай ракі Дзісны).

Сваёй структурай назва Пліса блізкая да балцкай назвы дзвінскай ракі Дрыса, у якім корань *Dris-* так жа сама дакладна не вытлумачваецца. Іх адносяць да групы гідронімаў з канчаткам *-(с)са*: *Іса*, *Ліса*, *Уса*, *Эса*, *Дрыса*, *Пліса*, *Неса[ru]*, *Труса*, *Таса*, *Рэса*, *Выса*, *Васа* (на Падзвінні, Панёманні, Павісленні, Павоччы).

З іх некаторыя этымалагізуюцца больш-менш надзейна: Уса ад *\*aus-/\*us-* «блішчэць», Іса ад *\*eis-/\*is-* «імкнуцца». На балцкае паходжанне таксама паказвае тое, што корань пашыраецца з дапамогай вядомых балцкіх гідранімічных пашыральнікаў: Іса — \*Ісла (< Іслач < *Is-l-, ak-*), Уса — Усія (*Us-ij-*), Неса — Несла, Нясета (*Nes-, -l-, -et-*), Дрыса — Дрысела (*Dris-, -el-*), Рэса — Рэсята́[ru] (*Res-, -et-*).

Гідраграфія
-----------

Даўжыня ракі 24 км. Плошча вадазбору 179 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1 м/км. Пачынаецца на паўночнай ускраіне вёскі Раманаўка Талачынскага раёна, вусце ў межах вёскі Пліса Крупскага раёна.

Заўвагі
-------

1. ↑  *В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев.* Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 202.
2. ↑  *В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев.* Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.
3. ↑  *Топоров В. Н.* Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 281—282.
4. ↑  H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 55—57.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).
**Юг Фабрыс Занга** (англ.: Hugues Fabrice Zango; нар. 25 чэрвеня 1993, Уагадугу) — афрыканскі лёгкаатлет, які прадстаўляе Буркіна-Фасо, які спецыялізуецца ў трайным скачку, бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў 2020 года, чэмпіён свету 2023 года, сярэбраны прызёр чэмпіянату свету 2022 года, бронзавы прызёр чэмпіянату свету 2019 года, чэмпіён Афрыканскіх гульняў 2019 года, чэмпіён Афрыкі 2018 года, прызёр двух летніх Універсіяд. Удзельнік летніх Алімпійскіх гульняў 2016 года. Адзіны прызёр Алімпійскіх гульняў у гісторыі Буркіна-Фасо.

Зноскі
------

1. ↑  Fabrice Zango Hugues // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Facebook · LinkedIn · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Diamond League · Olympedia · Olympic Channel · Tilastopaja · World Athletics · МАК |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Munzinger |
**Вызваленчая армія Арома, ВАА** (арома: Waraana Bilisummaa Oromoo) — аромская ўзброеная групоўка, якая адкалолася ад Фронту вызвалення Арома ў 2018 годзе. Члены арганізацыі не прызналі падпісанае «фронтам» мірнае пагадненне з уладамі Эфіопіі і працягнулі ўзброеную барацьбу.

Гісторыя
--------

У 1973 годзе аромскімі нацыяналістамі быў створаны Фронт вызвалення Арома. Падчас грамадзянскай вайны ў Эфіопіі арганізацыя вяла актыўныя баявыя дзеянні супраць Дэрга. Пасля падзення гэтага ваенна-сацыялістычнага ўрада фронт працягнуў сваю барацьбу супраць эфіопскіх уладаў.

У 2018 годзе парламент Эфіопіі выключыў арганізацыю са спісу тэрарыстычных, у які яна была ўнесена ў 2011 годзе. У жніўні 2018 года прэзідэнт рэгіёну Аромія Лема Мергеса і лідар фронту вызвалення Арам Давуд Ібса падпісалі пагадненне аб спыненні ваенных дзеянняў.

Аднак не ўсе члены групоўкі пагадзіліся з мірным пагадненнем, і частка баевікоў працягнула ўзброеную барацьбу, стварыўшы «Вызваленчую армію Арома».

Прававы статус
--------------

6 мая 2021 года Палата народных прадстаўнікоў Эфіопіі абвясціла ВАА тэрарыстычнай арганізацыяй.

Злачынствы
----------

Групоўка абвінавачваецца ў забойствах на нацыянальнай глебе (так, ёй прад’яўлеецца забойства 54 прадстаўнікоў народнасці амхара ў вёсцы Гава Канке). Паводле агульных ацэнак, у 2018—2020 гадах члены арганізацыі забілі 700 мірных жыхароў.

Зноскі
------

1. ↑  Ethiopia govt agrees peace deal with Eritrea-based 'ex-terror' group(англ.) (7 August 2018).
2. 1 2  Ethiopia: The Oromo Liberation Front is not a terrorist organisation **(нявызн.)** (27 July 2021).
3. ↑  Эфиопия и "Фронт освобождения Оромо" подписали соглашение о примирении **(нявызн.)**.  РИА Новости (7 жніўня 2018). Праверана 25 жніўня 2018.
4. ↑  Ethiopia: Victory for the Oromo will come from winning hearts and minds, not terrorising people **(нявызн.)** (18 June 2021).
5. ↑  At least 54 killed in Ethiopia massacre, says Amnesty **(нявызн.)**.  The Guardian (2 лістапада 2020). Праверана 2 November 2020.
6. ↑  Guji Oromo need freedom from liberators **(нявызн.)** (3 August 2020).
7. ↑  Worsening violence in western Ethiopia forcing civilians to flee **(нявызн.)** (20 March 2021).
**Культура шэрай размаляванай керамікі** — археалагічная культура на поўначы Індыі (XII стагоддзе да н.э. — VI стагоддзе да н.э.), якую атаясняюць з распаўсюджаннем уплыву індаарыяў у Паўднёвай Азіі.

Характэрнай прыкметай культуры былі шэрыя танкасценныя ганчарныя вырабы, з’яўленне жалезных прылад і вялікіх паселішчаў з протагарадскім ладам. Вялікія паселішчы вылучаліся на фоне малых. Адзін з найбуйнейшых протагарадскіх цэнтраў існаваў у Матхуры. Насельніцтва займалася жывёлагадоўляй і земляробствам, карысталася тэракотавымі статуэткамі і рытуальнымі талеркападобнымі пласцінамі. Назіраецца істотная розніца накаплення розных рэчаў у асобных будынках, што можа значыць сацыяльнае распластаванне і ўзнікненне каставага грамадства.

Спасылкі
--------

* THE PAINTED GREY WARE CULTURE OF THE IRON AGE
* Pottery — Evolution and significance

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 160843493 |
**Каралеўства Вялікабрытанія** было ўтворана ў 1707 годзе шляхам уз'яднання каралеўстваў Англія і Шатландыя (гл. Акт аб уніі 1707 года). Кіраўніцтва створанай краінай перадавалася ў рукі сумеснага парламенту і сумеснага ўраду ў горадзе Вэстмінстэр. Шатландыя і Англія былі звязаны паміж сабой персанальнай уніяй, пачынаючы ўжо з 1603 года.

У 1707 годзе на змену англійскай і шатландскай манархіям прыйшла "брытанская манархія". Парламент Англіі быў пашыраны да парламенту Вялікабрытаніі, а шатландскі парламент быў распушчаны і перастаў існаваць. Абедзве краіны атрымалі месцы ў Палаце обшчын і ў Палаце лордаў. Але Шатландыя не мела магчымасці дэлегаваць такую колькасць дэпутатаў, якая прапарцыянальна адпавядала б колькасці насельніцтва краін, адсылаючы крыху меншую колькасць парламентарыяў. Шатландыя мела права адпраўляць у Лондан усяго толькі 45 дэпутатаў парламента і 16 пэраў.

Шатландскі парламент быў узноўлены 1 ліпеня 1999 года, пасля таго як насельніцтва Шатландыі падтрымала закон аб дэцэнтралізацыі на рэферэндуме 11 верасня 1999 года.

На змену Каралеўству Вялікабрытанія у 1801 годзе прыйшло Аб'яднанае Каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі.


| ⛭Вялікабрытанія Манархі Вялікабрытаніі |
| --- |
| Вялікабрытанія Каралеўства Вялікабрытанія (1707—1800) | 
* Ганна (1707—1714)
* Георг I (1714—1727)
* Георг II (1727—1760)
* Георг III (1760—1820)

 |
| Вялікабрытанія Злучанае Каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі (1801—1927) | 
* Георг III (1760—1820)
* Георг IV (1820—1830)
* Вільгельм IV (1830—1837)
* Вікторыя (1837—1901)
* Эдуард VII (1901—1910)
* Георг V (1910—1936)

 |
| Вялікабрытанія Злучанае Каралеўства Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі (з 1927) | 
* Георг V (1910—1936)
* Эдуард VIII (1936)
* Георг VI (1936—1952)
* Лізавета II (1952—2022)
* Карл III (з 2022)

 |
**Стары́цкі бой**, **Бой у Старыцкім лесе**  — бой, які адбыўся 7 лістапада 1942 года паміж савецкімі атрадамі партызанскай брыгады імя К. Я. Варашылава і нямецкімі сіламі, якія праводзілі антыпартызанскую аперацыю «Альберт I».

У пачатку лістапада нямецкія акупацыйныя войскі сканцэнтравалі ў раёне Старыцкага леса 14-ы нямецкі паліцэйкі полк СС, 2 ахоўныя батальёны, артылерыйскую і танкавую роты, роту сувязі. 7 лістапада матарызаваныя групы занялі вёскі Заполле, Свідзічы, Слабада, Кучынка, Русакі, закрыўшы партызанам шляхі адыходу ў заходнім напрамку. Пасля артылерыйска-мінамётнай падрыхтоўкі галоўныя нямецкія сілы пачалі наступаць з поўдня і ўсходу на пазіцыі партызанскіх атрадаў імя Шчорса і імя Чапаева. З поўдня партызанскі атрад імя Шчорса атакавала танкавая рота з дэсантам.

Партызаны падбілі галаўны танк, падпалілі другі, збілі з танкаў дэсант і расстралялі яго. Нямецкія сілы тройчы спрабавалі прарвацца на гэтым участку, страцілі 3 танкі, 2 бронемашыны і адступілі. Атрад імя Чапаева адбіў каля 10 атак праціўніка, двойчы сам пераходзіў у контратакі. На дапамогу партызанскім атрадам у Старыцкім лесе з Вялешынскага лесу падышоў атрад імя Катоўскага, які разбіў нямецкую аўтакалону і ўдарыў з тылу. Калі ў партызанскіх атрадах скончыліся боепрыпасы, яны па загаду камандавання пакінулі абарону і адышлі ў Вялешынскі лес.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* *В. С. Лазебнікаў.* Старыцкі бой 1942 // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 578. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
* Стары́цкі бой 1942 // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 166. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Великая Отечественная война в Копыльком районе Архівавана 17 мая 2017.  (руск.) // Сайт БДМУ
* Старицкий бой 1942 (Старица)  (руск.) // Праект «Шукач»
**Ндэбе́ле** (саманазва: *Ndebele*) — моўна-этнічная група народаў банту на поўдні Афрыкі. Вылучаюцца паўночныя ндэбеле (*amandebele*), якія насяляюць Зімбабвэ, Батствану і Замбію (агульная колькасць у 2016 г. — 1 807 000 чал.), і паўднёвыя ндэбеле ў Паўднёва-Афрыканскай рэспубліцы (агульная колькасць у 2016 г. — 1 115 000 чал).

Паходжанне
----------

Ндэбеле паходзяць ад груп нгуні, што насялялі да пачатку XIX ст. сучасны Натал. У 1821 г. ад альянса зулусаў на чале з правадыром Чакам адасобілася буйное аб'яданне на чале з правадыром Мзіліказі, які вёў актыўную заваявальную палітыку ў Трансваалі, Лесота, поўдні Мазамбіка, захадзе Зімбабвэ. Заснаваная ім дзяржава Матабеле праіснавала да 1889 г. Падзел Матабеле на некалькі каланіяльных тэрыторый з рознай палітыкай у адносінах да мясцовага насельніцтва ў выніку прывёў да падзелу ндэбеле на паўднёвую і паўночную галіны.

Культура
--------

Традыцыйнымі заняткамі ндэбеле з'яўляюцца жывёлагадоўля і земляробства. Жывёлагадоўля адыгрывала значную ролю ў часы фарміравання адзінага аб'яднання ндэбеле. Каровы лічыліся галоўным багаццем. У нашы дні галоўная роля ў гаспадарцы належыць земляробству. Вырошчваюць проса, кукурузу, некаторыя віды гародніны. Падзел працы ажыццяўляецца па гендэрнай прыкмеце. Жанчыны займаюцца земляробствам і хатняй гаспадаркай, мужчыны — жывёлагадоўляй і будаўніцтвам. Ужо ў дакаланіяльныя часы вылучылася рамесная спецыялізацыя кавалёў. Здабычу і апрацоўку жалеза звычайна вялі прадстаўнікі клана Тшабангу.

Асноўны від традыцыйнага паселішча — сямейныя хутары *імізі*, што складаюцца з асобных хацін *ізіндлу*. *Імізі* ўключалі як жылыя, так і гаспадарчыя пабудовы. *Ізіндлу* ўяўлялі сабою круглявы каркас, пакрыты саломай, пазней — сумяссю саломы і гліны.

Галоўная сацыяльная адзінка — пашыраная сям'я з трох пакаленняў, якая складала насельніцтва *імізі*. Главой сям'і заўсёды з'яўляецца мужчына. Распаўсюджана палігінія. Сем'і аб'яднаны ў 80 патрылінейных родаў *ізібонга*. У перыяд існавання Матабеле правадырскія роды Мгвезане Махлангу і Самлакотва Мабхена атрымалі высакародны статус.

Ндэбеле маюць багаты вусны фальклор — гістарычныя казанні, казкі, песні і г. д. Іх культура славута выяўленчым мастацтвам, асабліва яркім роспісам сцен. Фарбаваннем займаюцца жанчыны.

Мова
----

Паўднёвыя групы ндэбеле размаўляюць на некалькіх мовах і дыялектах. Сярод паўночных ндэбеле распаўсюджана адзіная літаратурная мова ісіндэбеле. Яна мае афіцыйны статус у Зімбабвэ.

Рэлігія
-------

Традыцыйныя вераванні засяроджаны вакол культаў продкаў *ііньянга* і *ізангома*. Вылучаюцца чараўнікі *абатакаты* і *абалоі*. Імі могуць быць мужчыны і жанчыны. З XIX ст. распаўсюджваюцца розныя плыні хрысціянства.

Зноскі
------

1. ↑  Ndebele
2. ↑  Ndebele, Southern in South Africa
3. ↑  The Matebele Kingdom: Ndebele Tribe
4. ↑  Ndebele - Economy
5. ↑  Ndebele - Settlements
6. ↑  Ndebele - Kinship
7. ↑  Ndebele - Sociopolitical Organization
8. ↑  The Painted Houses of The Ndebeles
9. ↑  Ndebele - Religion and Expressive Culture
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хупер.
**Джордан Рэнэ Хупер** (нар. 20 лютага 1992, ЗША) — амерыканская баскетбалістка, форвард.

Кар’ера
-------

Пачынала сваё захапленне баскетболам у старэйшай школе Альянсу, штат Невада. Потым былі 4 гады ва Універсітэце Небраскі, дзе была стабільным гульцом стартавай пяцёркі. У 2013 годзе яна была выклікана ва ўніверсітэцкую зборную ЗША, з якой заваявала золата Універсіяды ў Казані.

У 2014 была задрафтавана «Тулсай Шок», у складзе якой правяла 35 гульняў з паказнікамі 5.7 ачкоў і 2.3 падборы у сярэднім за гульню. Па сканчэнню сезона ў WNBA форвард на год з’ехала ў турэцкі «Бешыкташ», але потым вярнулася ў «Тулсу».

У сезоне 2015/16 амерыканка паспрабавала свае сілы ў Пуэрта-Рыка, Аўстраліі і Ліване, а потым зноў вярнулася ў элітную амерыканскую лігу — «Далас Вінгз».

Новы гульнявы сезон 2016 форвард праводзіць у Турцыі, а ў 2017 выступае спачатку за «Канектыкут Сан», а потым за «Атланту Дрым».

Наступныя тры сезоны 2017—2019 Хупер правяла ў Аўстраліі і Ізраілі. Пры тым амерыканка была адной з лепшых у складзе сваіх камандаў: у сезоне 2018/19 яна набірала ў сярэднім 18.1 ачкоў, 8.6 падбораў, 1.2 перадачу і 1.4 перахоп, а ў наступным годзе — 13.0 ачкоў, 9.7 падбораў, 1.5 перадачы і 1.3 перахопу.

Гульнявы сезон 2020/21 пачынала лістападаўскім кантрактам з «Энерга Торунь».

У студзене 2021 года падпісала кантракт з баскетбольным клубам «Цмокі-Мінск».

Зноскі
------

1. ↑  Jordan Hooper //
2. ↑  Джордан Рэнэ Хупер — навічок жаночай каманды! Архівавана 19 ліпеня 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Basketball-Reference.com (ігрок) · Eurobasket.com (ігрок) · Sports-Reference.com (каледж) |
**«Псіхасаматыка»** — чацвёрты сольны музычны альбом Лявона Вольскага. Альбом з дзвюх канцэптуальных частак быў запісаны з нарвежскім саўндпрадзюсарам Снорэ Бергерудам. «Псіхасаматыка» стала даступнай для слухачоў 15 лістапада 2016 на сайце выканаўцы. Прэзентацыя адбылася 3 снежня 2016 у віленскім клубе Loftas.

Аб альбоме
----------

У «Псіхасаматыцы» 16 кампазіцый, разбітых на дзве паловы. Першая палова аб’яднана назвай «Горад» і з’яўляецца больш рокавай, сацыяльнай, бескампраміснай. Другая частка — «Лес» — больш асабістая, лірычная, бадай, бардаўская. Абедзве паловы пачынаюцца з песні «Гэй!», дакладней, двух розных тэкстаў, пакладзеных на адну музыку. Нечаканым для Вольскага хітом альбома стала песня «Жорны». На песню «Цёплае мінулае» ў 2016 і «Спявайце» ў 2017 былі зняты відэакліпы, прычым у здымках апошняга паўдзельнічала мноства зорак беларускага і нават украінскага року.

Альбом — першая маштабная праца Вольскага, выпушчаная пасля смерці жонкі і прадзюсара Ганны — прасякнуты сумам і адзінотай, асабліва ягоная другая палова.

Спіс кампазіцый
---------------

**Дыск 1. Горад**

| № | Назва | Працягласць |
| --- | --- | --- |
| 1. | «Гэй! (Горад)»  | 2:57 |
| 2. | «Радзіма нарадзіла»  | 1:57 |
| 3. | «Спявайце»  | 1:55 |
| 4. | «Найлепшы для жыцця»  | 2:29 |
| 5. | «Няма калі»  | 3:06 |
| 6. | «Жорны»  | 2:35 |
| 7. | «Скончылася шоў»  | 1:40 |
| 8. | «Дай мне нагоду»  | 2:19 |
| **18:58** |

**Дыск 2. Лес**

| № | Назва | Працягласць |
| --- | --- | --- |
| 1. | «Гэй! (Лес)»  | 3:18 |
| 2. | «Ідзі і глядзі»  | 2:07 |
| 3. | «Дом»  | 2:42 |
| 4. | «Чорны квадрат»  | 3:18 |
| 5. | «На вайне»  | 2:37 |
| 6. | «Цёплае мінулае»  | 3:44 |
| 7. | «Чалавек Ніхто»  | 2:28 |
| 8. | «Мне трэба ісці»  | 2:49 |
| **23:03** |

Аўтар музыкі і слоў усіх песень — Лявон Вольскі.

Рэцэнзіі
--------

Альбом «змяшчае так шмат, а пралятае так хутка: „Горад" на ўдых, „Лес" на выдых. Такі надзвычай удалы фармат быў бы немагчымым без „схемы Бергеруда" — поўнай адмовы ад сола і брыджаў, імкнення да максімальнай лаканічнасці; усяго чатыры песні тут не змясціліся ў троххвілінны хранаметраж… „Псіхасаматыка", нават разбітая на палоўкі, гучыць цэльна.» — піша музычны крытык Мікалай Янкойць на сайце Experty.by.

Удзельнікі запісу
-----------------

* Лявон Вольскі — вакал
* Snorre Bergerud — усе гітары, бас
* Sindre Skeie — бубны

Зноскі
------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
**Ганна Сяргееўна Рызатдзінава** (укр.: Га́нна Сергі́ївна Різатді́нова, нар. 16 ліпеня 1993, Сімферопаль, Украіна) — украінская гімнастка. Бронзавая прызёрка Алімпійскіх гульняў 2016 года ў індывідуальным шматбор’і, чэмпіёнка свету ў практыкаваннях з абручом (2013), шматразовая прызёрка чэмпіянатаў свету і Еўропы, іншых міжнародных спаборніцтваў.

Спартыўная кар’ера
------------------

Пачала займацца мастацкай гімнастыкай ва ўзросце 5 гадоў. Першы трэнер — Вераніка Бяляева. Маці, Аксана Валер’еўна Рызатдзінава, таксама трэнер па мастацкай гімнастыцы ў Сімферопалі.

### 2011

2011 год — бронзавая прызёрка чэмпіянату Еўропы і чэмпіянату свету ў камандным першынстве.

### 2012

Удзельніца Летніх Алімпійскіх гульняў-2012.

У 2012 годзе стала восьмай на чэмпіянаце Еўропы ў Ніжнім Ноўгарадзе, і шматразовым прызёрам этапаў Кубка свету.

### 2013

На Чэмпіянаце свету ў Кіеве, які праходзіў з 28 жніўня па 1 верасня, Ганна выступала ў 6 дысцыплінах і заваявала залаты і два сярэбраныя медалі.

### 2014

На спаборніцтвах чэмпіянату свету ў Баку (чэрвень 2014) і Ізміры (восень) заваявала бронзавыя ўзнагароды  — у шматбор’і, у практыкаваннях з булавамі і стужкай, камандным першынстве.

### 2015

У верасні на ліцэнзійным чэмпіянаце свету ў Штутгарце Рызатдзінава заваявала чатыры бронзы (у практыкаваннях са стужкай, абручом і булавамі, а таксама ў камандным першынстве  — разам з Вікторыяй Мазур і Элеанорай Раманавай), атрымаўшы алімпійскую ліцэнзію. Яна таксама стала чацвёртай у практыкаваннях з мячом і пятай  — у індывідуальным шматбор’і.

### 2016

На чэмпіянаце Еўропы ў ізраільскім Халоне, які праходзіў у новым фармаце (толькі шматбор’і, без фіналаў у асобных відах), Ганна атрымала бронзавую ўзнагароду.

20 жніўня Ганна заваявала бронзавы медаль на спаборніцтвах па мастацкай гімнастыцы ў індывідуальным шматбор’і на Алімпійскіх гульнях 2016 у Рыа-дэ-Жанэйра (Бразілія).

Крыніцы
-------

Спасылкі
--------

* Ганна Рызатдзінава — Модныя ножкі
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кішкін.

**Алесь Кішкін** — беларускі музыкант, адзін з заснавальнікаў гурта «Камэлот» (разам з Ігарам Войнічам, Змітром Сідаровічам і Валікам Агеевым). Граў на сола-гітары, разнастайных духавых інструментах (дудкі, флейты, кларнет), а таксама на экзатычных, кшталту кокле (іх чуваць у песні «Дуда, Лютня ды Бубен»). Скончыў журналісцкі факультэт БДУ. Напісаў музыку да найбольш рамантычных песень гурта. Пасля запісу першага альбома гурта і сваркі Сідаровіча з Басаем заявіў, што граць разам адказваецца. Усе гэтыя гады трымаў сваё слова, нягледзячы на многія прапановы іншых удзельнікаў гурта сыграць разам ці зрабіць які-небудзь музычны праект.

Зноскі
------
**Х’юстанскі ўніверсітэт** (англ.: University of Houston) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Х’юстан у штаце Тэхас.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Вучэльня была створана ў 1927 годзе як Х’юстанскі малодшы каледж. У 1934 годзе каледж быў рэарганізаваны ў чатырохгадовую навучальную ўстанову і перайменаваны ў Х’юстанскі ўніверсітэт. Сёння ён з'яўляецца трэцім па велічыні універсітэтам у Тэхасе, штогод прысуджаючы амаль 11 000 акадэмічных і навуковых ступеняў. Універсітэцкі кампус, які ў асноўным знаходзіцца на паўднёвым усходзе Х’юстана, займае 3,62 км2. Х’юстанскі ўніверсітэт таксама з'яўляецца галаўной установай аднайменнай універсітэцкай сістэмы. Амаль 88% студэнтаў паходзяць з Тэхаса і 9% з'яўляюцца замежнымі студэнтамі, якія прадстаўляюць больш за 130 краін свету. Ён класіфікуецца як доктарскі ўніверсітэт з вельмі высокай даследчай актыўнасцю і штогод выдаткоўвае каля 240 мільёнаў долараў на даследаванні. Універсітэт кіруе больш чым 35 навукова-даследчымі цэнтрамі і інстытутамі ў такіх галінах, як звышправоднасць, камерцыялізацыя і даследаванне космасу, біямедыцынскія навукі і інжынерыя, энергетыка і прыродныя рэсурсы, а таксама штучны інтэлект. Універсітэт уносіць у эканоміку Тэхаса больш за 6,4 мільярда долараў штогод, адначасова ствараючы каля 62 000 працоўных месцаў.

Структура
---------

* Каледж архітэктуры і дызайну
* Каледж мастацтваў
* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі
* Каледж інжынерыі
* Каледж сусветнага гатэльнага лідарства
* Каледж вольных мастацтваў і сацыяльных навук
* Каледж медыцыны
* Каледж прыродазнаўчых навук і матэматыкі
* Каледж медсястрынства
* Каледж оптаметрыі
* Каледж фармацыі
* Каледж сацыяльнай работы
* Цэнтр права
* Школа грамадскіх спраў

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Тэхас

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Х’юстанскі ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | X |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 30935-7 · ISNI: 0000 0004 1569 9707 · LCCN: n79022298 · Microsoft: 44461941 · NKC: ko2011655960 · VIAF: 131213901 |

 |
**Брыт-поп** — разнавіднасць альтэрнатыўнага року, што мела распаўсюджанне на брытанскай музычнай сцэне ў 1990-х гадах. Кірунак брыт-поп узнік як рэакцыя на музыку грандж сярод брытанскіх музыкаў, азнаменаваў моцную хвалю зацікаўленасці сваёй культурнай музыкальнай традыцыяй. Брыт-поп сфарміраваўся пад уплывам гітарнай поп-музыкі 1960-ых гадоў, таксама на яго паўплывалі такія музычныя кірункі, як глэм-рок, панк-рок і так званае брытанскае ўварванне.

Найбольш паспяховымі гуртамі, звязанымі з рухам, з’яўляюцца Oasis, Blur, Suede і Pulp; гэтыя гурты вядомыя як «вялікая чацвёрка».

Стыль і корні
-------------

Брыт-поп часам разглядаецца як рэтраспекцыя, інструмент маркетынгу і культурная падзея, а не музыкальны стыль увогуле. Такую выснову можна зрабіць, зыходзячы з рознабаковасці стылістык, якія ён у сябе ўключае: элементы брытанскай музыкі шасцідзесятых гадоў, глэм-року і панка сямідзесятых, інды-попа васьмідзесятых. Уплыў на гурты дзевяностых ішоў з розных крыніц: Blur i Oasis натхняліся The Kinks і The Beatles, у той час як гучанне гурта Elastica несла адбітак арт-панк-року. Што аб’ядноўвала — агульная павага да брытанскай поп-сцэны мінулага, а таксама ўплыў гурта The Smiths. Сур’езна паўплывала на станаўленне жанра сцэна Мадчэстера, усталяваўшы ўпор на добра запамінальныя песні, якія маглі канкурыраваць з пануючым пад канец 1980-х шугейзам і хваляй амерыканскага гранджу.

Першыя гады
-----------

«Бітва брыт-попа»
-----------------

Зніжэнне ўздзеяння
------------------

Прадстаўнікі жанру
------------------

З жанрам брыт-поп ассацыіруюць наступныя гурты:

* Ash
* Black Grape
* Blur
* The Boo Radleys
* Cast
* The Divine Comedy
* Elastica
* Kula Shaker
* Oasis
* Ocean Colour Scene
* Pulp
* Sleeper
* Suede
* Supergrass

Прадстаўнікі жанру на Беларусі
------------------------------

* Hair Peace Salon
* Jitters
* Open Space

Заўвагі
-------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4418311-2 · GTAA: 262877 |

| ⛭Рок-музыка |
| --- |
| 
* Альтэрнатыўны метал
* Альтэрнатыўны рок
* Анаталійскі рок
* Арт-рок
* Барока-поп
* Біт
* Блюз-рок
* Брыт-поп
* Віяланчэльны метал
* Гаражны рок
* Глэм-рок
* Грандж
* Джаз-ф’южн
* Дэнс-рок
* Інструментальны рок
* Індастрыал-метал
* Інды-рок
* Камеды-рок
* Кантры-рок
* Кетлік-рок
* Краўт-рок
* Лацін-рок
* Матэматычны рок
* Метал
* Нойз-рок
* Паб-рок
* Паўэр-поп
* Панк-рок
* Поп-рок
* Пост-панк
* Пост-рок
* Прагрэсіўны рок
* Прота-панк
* Псіхадэлічны рок
* Рокабілі
* Рок-н-рол
* Рок супраць камунізму
* Рэп-рок
* Рэпкор
* Сатэрн-рок
* Сёрф-рок
* Сінці-рок
* Софт-рок
* Спэйс-рок
* Стадыённы рок
* Стоўнер-рок
* Трып-рок
* Фанк-рок
* Фолк-рок
* Хард-рок
* Хартленд-рок
* Хрысціянскі рок
* Хэві-метал
* Чыкана-рок
* Эксперыментальны рок

 |