**Ціль Уленшпігель** — балет у 3-х дзеях кампазітара Яўгена Глебава, створаны ім у 1974 годзе паводле матываў рамана Шарля дэ Кастэра  (руск.) (бел..

Вобраз Тыля Уленшпігеля
-----------------------

Народная кніга пра Уленшпігеля. Тытульны ліст выдання 1515 года
Тыль Уленшпігель  (руск.) (бел. (нідэрл.: Tijl Uilenspiegel, н.-ням.: Dyl Ulenspegel, ням.: Till Eulenspiegel) — персанаж сярэднявечных нідэрландскіх і нямецкіх легенд.

Яго вобраз па-рознаму інтэрпрэтуюць у нямецкім і фламандскім фальклоры ў XIV стагоддзі.

Але гэта заўсёды — жабрак-валацуга, прадстаўнік самых сацыяльных нізоў, безжурботны вандроўнік.

Гісторыя пастановак
-------------------

Упершыню быў пастаўлены ў Мінску Беларускім дзяржаўным тэатрам оперы і балета ў 1974 (прэм'ера 29 снежня 1974 года). Лібрэта і харэаграфія Атар Дадзішкіліані, дырыжор-пастаноўшчык Таццяна Каламійцава, мастак Валерый Левенталь  (руск.) (бел.. Тыль — Віктар Саркісьян, Неле — Людміла Бржазоўская, Філіп — Уладзімір Камкоў.

У 1975 г. балет быў пастаўлены Львоўскім дзяржаўным тэатрам оперы і балета (прэм'ера 26 красавіка 1975). Дырыжор-пастаноўшчык С. Арбіт, балетмайстар-пастаноўшчык Міхаіл Заслаўскі  (укр.) (бел. мастак Н. Беўзенка-Занкіна.

Потым пастаноўка прайшла ў Чалябінску (1976, балетмайстар В. Бутрымовіч).

У 1976 г. балет быў прыняты да пастаноўкі ў Ленінградскім тэатрам оперы і балета імя С. Кірава. Дырыжор Я. Фядотаў, балетмайстар-пастаноўшчык Валянцін Елізар'еў, мастак Я. Лысік, але так і быў зняты з рэпертуара. У 1978 Валянцін Елізар'еў аднавіў пастаноўку ў Мінску. Балет таксама быў пастаўлены ў Хельсінкі (Фінляндыя).

У 2004 В. Елізар'еў зноў звярнуўся ў Мінску да балета. Трэцяя рэдакцыя атрымала назву «Легенда пра Уленшпігеля» (адноўлена сцэнаграфія Я. Лысіка), дырыжор — В. Воліч. Спектакль да гэтага часу карыстаецца заслужанай папулярнасцю і любоўю гледача. 5 красавіка 2010 у рамках адкрыцця Года культуры Беларусі ў Расійскай Федэрацыі быў паказаны на сцэне Вялікага тэатра Расіі.

Сюжэт
-----

Сюжэт пабудаваны на літаратурным творы Шарля дэ Костэра, у якім Тыль перарадзіўся ў народнага героя і змагара з засіллем ворагаў. Дзеянне адбываецца ў сярэдзіне XVI стагоддзя ў Фландрыі, у часы зверстваў інквізіцыі, заснаванай іспанскім каралём Філіпам II.

Асноўная тэма балету — барацьба нідэрландскага народа супраць іспанскага гвалту, бязмежнай улады жорсткага і фанатычнага караля Філіпа II.

Тыль Уленшпігель — аднагодак Філіпа Другога, яны нарадзіліся адначасова, але ў розных месцах, у розных сем'ях і ў розных сацыяльных асяроддзях. Іх вобразы супрацьпастаўленыя адзін аднаму.

Музыка
------

У гэтым балеце кампазітар ярка паказаў вобраз легендарнага народнага героя Тыля Уленшпігеля. У творы з'яўляюцца рысы філасофскай, лірыка-псіхалагічнай драмы.

Для балета характэрна сацыяльная накіраванасць, высокі гуманізм і грамадскі пафас балета, выразныя лейтматывы, эмацыйнае напружанне, дынамізм, рэльефнасць музыкі. У музыцы былі выкарыстаны бельгійскія і фламандскія мелодыі 15-18 стагоддзяў. Кампазітар робіць зварот да традыцыйных формаў балета — лірычнага адажыа, сольных танцавальных нумароў, пантамім, скразных разгорнутых сцэн. У балеце яркая аркестравая партыя.

Акцёры
------

* Тыль — Юрый Траян, Віктар Саркісьян, Уладзімір Камкоў, Дзяніс Клімук
* Неле — Л. Г. Бржазоўская, Вольга Гайко
* Філіп II — Уладзімір Камкоў
* Інквізітар — Уладзімір Камкоў, Мікалай Коўмір  (руск.) (бел.

Цікавыя факты
-------------

Балет стаў першым беларускім музычна-сцэнічным творам, пастаўленае за мяжой. У 2013 годзе балет быў сыграны на сцэне ў соты раз.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Легенда об Уленшпигеле Архівавана 24 лістапада 2014.  (руск.)
2. ↑  Литературные герои. — Академик. 2009. ТИЛЬ УЛЕНШПИГЕЛЬ
3. ↑  Бржозовская Людмила Генриховна // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 81. — 737 с.
4. 1 2  «ТИЛЬ УЛЕНШПИГЕЛЬ»
5. ↑  Валентин Николаевич Елизарьев(недаступная спасылка)  (руск.)
6. 1 2  Балет «Легенда пра Уленшпігеля» сыгралі ў соты раз
7. 1 2 3 4  Лекції — Білоруська музика Архівавана 29 лістапада 2018.  (укр.)
8. ↑  Мероприятие «Легенда об Уленшпигеле» уже прошло. Архівавана 29 сакавіка 2010.
9. ↑  Першы выканаўца
10. ↑  Першая выканаўца

Літаратура
----------

* Зубрич И. «Тиль Уленшпигель» Е. Глебова / / Белорусская музыка. Вып. 1. Мн. 1975.
* Чурко Ю. М. «Тиль Уленшпигель». // Энциклопедия «Балет». М. 1981
* Шантырь Г. «Тиль Уленшпигель» (балет Е. Глебова) // Музыкальная жизнь. 1975. № 13.

Спасылкі
--------

* Легенда об Уленшпигеле (балет)  (руск.)
* Відэа балету 2004 года
* Страсти по балету  (руск.)

| ⛭Оперныя і балетныя пастаноўкі, упершыню пастаўленыя на сцэне Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета |
| --- |
| Оперы | 
* Міхась Падгорны (1939)
* У пушчах Палесся (1939)
* Кветка шчасця (1939)
* Алеся (1944)
* Надзея Дурава (1946)
* Кастусь Каліноўскі (1947)
* Страшны двор (1952)
* Марынка (1955)
* Яснае світанне (1958)
* Калючая ружа (1960)
* Калі ападае лісце (1968)
* Зорка Венера (1970)
* Гарэзныя прыпеўкі (1971)
* Джардана Бруна (1977)
* Сівая легенда (1978)
* Сцежкаю жыцця (1980)
* Новая зямля (1982)
* Майстар і Маргарыта (1982)
* Дзікае паляванне караля Стаха (1989)
* Князь Наваградскі (1992)
* Візіт дамы (1995)
* Юбілей (2002)
* Запіскі вар’ята (2005)
* Сіняя Барада і яго жонкі (2006)
* Чужое багацце нікому не служыць (2009)

 |
| Балеты | 
* Салавей (1939)
* Князь-возера (1949)
* Аповесць пра каханне (1953)
* Паламяныя сэрцы (1955)
* Блакітны Дунай (1958)
* Падстаўная нявеста (1958)
* Мара (1961)
* Святло і цені (1963)
* Альпійская балада (1967)
* Выбранніца (1969)
* Пасля балю (1971)
* Ціль Уленшпігель (1974)
* Курган (1982)
* Страсці (Рагнеда) (1995)
* Вітаўт (2013)
* Анастасія (2018)

 |
| 1. ↑  прэм’ера на беларускай мове
 |