recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Мастэрс 1985** (англ.: Masters 1985, таксама вядомы як *Benson and Hedges Masters 1985* — па назве спонсара) — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 27 студзеня па 3 лютага 1985 года ў «Уэмблі канферэнц-цэнтры», у Лондане. Турнір стаў 11-м розыгрышам Мастэрс, які праводзіцца штогод з 1975 года. Спонсарам турніру ў чарговы раз стала тытунёвая кампанія Benson and Hedges. Прызавы фонд турніру склаў £150,000 (на £35,000 больш, чым у мінулым годзе), з якіх £37,500 атрымаў пераможца.

У турніры прыняло ўдзел 16 гульцоў, якія займалі вышэйшыя пазіцыі у сусветным рэйтынгу. Яны ўсе пачалі турнір са стадыі 1/8 фіналу без якіх-небудзь папярэдніх матчаў.

Канадскі снукерыст Кліф Торбурн выйграў свой ​​другі трафей Мастэрс за тры гады. У фінальным матчы ён перайграў валійца Дуга Маўнджоя з лікам 9:6.

| ⛭Мастэрс |
| --- |
| Усе турніры | 
* 1975
* 1976
* 1977
* 1978
* 1979
* 1980
* 1981
* 1982
* 1983
* 1984
* 1985
* 1986
* 1987
* 1988
* 1989
* 1990
* 1991
* 1992
* 1993
* 1994
* 1995
* 1996
* 1997
* 1998
* 1999
* 2000
* 2001
* 2002
* 2003
* 2004
* 2005
* 2006
* 2007
* 2008
* 2009
* 2010
* 2011
* 2012
* ✯ 2013
* ✰ 2014
* 2015
* 2016
* 2017
* 2018

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Барышына.
**Барышына** — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці, у складзе Акцябрскага сельсавета.

Гісторыя
--------

У XIX ст. у складзе маёнтка Сялюты. У 1834 тут 96 рэвізскіх сялянскіх душ. У 1846 прыватная ўласнасць палкоўніка памешчыка М. П. Храпавіцкага. У 1847 у вёсцы 10 двароў, 138 жыхароў. У 1878 уласнасць памешчыка І. В. Бертансана.

На пачатку XX ст. вёска ў Сялюцкай воласці Віцебскага павета і губерні.

З 20 жніўня 1924 вёска ў Сялюцкім сельсавеце Віцебскага раёна і акругі, з 20 лютага 1938 — Віцебскага раёна і вобласці. У 1924 сялянскія дзеці наведвалі школу ў вёсцы Сялюты. У 1926 у вёсцы 34 двары, 174 жыхары. У 1936 сюды пераселены жыхары населенага пункта Шырокава.

У 1941 у вёсцы 50 двароў, 157 жыхароў. З ліпеня 1941 па чэрвень 1944 вёска акупіравана германскімі войскамі, якія ў кастрычніку 1943 знішчылі тут усе 50 двароў і 18 мірных жыхароў. На фронце загінула 6 чал. у партызанах 2.

З 16 ліпеня 1954 вёска ў Акцябрскім сельсавеце. У 1969 тут 23 двары, 58 жыхароў.

На 1 студзеня 2003 5 двароў, 6 жыхароў. Вёска ў складзе камунальнага унітарнага сельгаспрадпрыемтсва «Сялюты».

Літаратура
----------

* З гісторыі населеных пунктаў / Падрых. В. В. Віталева // Памяць: Віцебскі раён: Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал.: А. П. Красоўскі [і інш.]; Укл. У. І. Мезенцаў; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Мастацкая літаратура, 2004. — 772 с.: іл. — С. 730. — ISBN 985-02-0647-0.

| ⛭**Акцябрскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Акцябрская |  |
| Пасёлкі | Забалоцінка |
| Аграгарадкі | Копці |
| Вёскі | Арлова ·  Бандары ·  Барышына ·  Высокая ·  Зазыбы 2 ·  Заходнікі ·  Ласасіна ·  Лужына ·  Любава ·  Лятохі ·  Маклакі ·  Сакольнікі ·  Сялюты ·  Шапуры ·  Шульцава |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вішнеўская.
**Наталля Вячаславаўна Вішнеўская** (3 мая 1907, Коўна — 3 мая 1989, Ленінград) — беларуская паэтэса, рэдактар.

Біяграфія
---------

У час Першай сусветнай вайны з бацькамі ў эвакуацыі ў Самарскай губерні. Пасля грамадзянскай вайны Вішнеўскія жылі на Случчыне. Тады пачала пісаць вершы. Уплыў на фарміраванне паэтэсы аказаў Якуб Колас, які ўвёў яе ў літаратурнае аб’яднанне «Маладняк» і дапамог стаць студэнткай Менскага беларускага педагагічнага тэхнікума (1924). Удзельнічала ў 1-м з’ездзе «Маладняка» (1925). Публікавалася з 1926 года.

У 1928 годзе, на апошнім курсе вучобы, узяла шлюб з паэтам Алесем Дударом, з якім пазнаёмілася ў «Маладняку». Неўзабаве мужа арыштавалі і выслалі ў Смаленск. Паступіла ў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1929), аднак на працягу года яе творы не друкаваліся, яна не магла знайсці працы, часам галадала. У 1930 «Маладняк» і «Савецкая Беларусь» зноў пачалі друкаваць вершы Наталлі Вішнеўскай, але ў сувязі з завядзеннем новай справы на Алеся Дудара і новымі допытамі, яна з’язджае ў Маскву (1930).

У Маскве працавала ў беларускай секцыі Дзяржаўнага выдавецтва народаў СССР. Пасля яе ліквідацыі перайшла ў газету «Гудок», рэдагавала беларускую старонку. Там пазнаёмілася са сваім другім мужам Алесем Звонакам. У 1934 вярнулася ў Менск. У 1936 годзе па справах Алеся Дудара і Алеся Звонака зноў выклікалася на допыты. Арышту пазбегла, разам з маці з’ехала ўва Украіну, потым у Ленінград (1938), дзе выйшла замуж трэці раз за беларускага паэта Янку Бобрыка. З 1942 годзе ў Горкаўскай вобласці.

У 1945 годзе вярнулася ў Ленінград, працавала бібліятэкаркай. Выгадавала двух дзетдомаўскіх хлопцаў (абодва сталі капітанамі далёкага плавання). З 1962 года на пенсіі. Да літаратурнай дзейнасці не вярнулася.

Бібліяграфія
------------

* *З. Бандарына, Н. Вішнеўская, Я. Пфляумбаум.* Вершы. — ЦБ «Маладняка». — Менск, 1926. — 46 с. — (Кніжніца «Маладняка»). — 2 000 экз.
* *Н. Вішнеўская.* Неба мнагавокае : вершы, проза, эпісталярная спадчына / укл. В. Жыбуль. — Альфа-кніга. — Мінск, 2023. — 236 с. — ISBN 978-985-7272-66-2.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Маракоў Л.* Тры замужжы Наталлі Вішнеўскай // Голас Радзімы. 1999. 10 — 17 чэрв.
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 135637 |
**Мастэрс 1988** (англ.: Masters 1988, таксама вядомы як *Benson and Hedges Masters 1988* — па назве спонсара) — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 24 па 30 студзеня 1988 года ў «Уэмблі канферэнц-цэнтры», у Лондане. Турнір стаў 14-м розыгрышам Мастэрс, які праводзіцца штогод з 1975 года. Спонсарам турніру ў чарговы раз стала тытунёвая кампанія Benson and Hedges. Прызавы фонд турніру склаў £225,000 (на £25,000 больш, чым у мінулым годзе), з якіх £56,000 атрымаў пераможца.

У турніры прыняло ўдзел 16 гульцоў, якія займалі вышэйшыя пазіцыі у сусветным рэйтынгу. Яны ўсе пачалі турнір са стадыі 1/8 фіналу без якіх-небудзь папярэдніх матчаў.

Стыў Дэвіс выйграў свой другі трафей на Мастэрс, у фінальным матчы усухую разграміўшы Майка Халета - 9:0.

| ⛭Мастэрс |
| --- |
| Усе турніры | 
* 1975
* 1976
* 1977
* 1978
* 1979
* 1980
* 1981
* 1982
* 1983
* 1984
* 1985
* 1986
* 1987
* 1988
* 1989
* 1990
* 1991
* 1992
* 1993
* 1994
* 1995
* 1996
* 1997
* 1998
* 1999
* 2000
* 2001
* 2002
* 2003
* 2004
* 2005
* 2006
* 2007
* 2008
* 2009
* 2010
* 2011
* 2012
* ✯ 2013
* ✰ 2014
* 2015
* 2016
* 2017
* 2018

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бадмажапаў.
**Цогта Гармаевіч Бадмажапаў** (1879—1937) — расійскі і савецкі перакладчык і манголазнавец  (руск.) (бел. першаадкрывальнік горада Хара-Хато  (руск.) (бел..

Біяграфія
---------

Ураджэнец Троіцкасаўскай акругі Забайкальскай вобласці Расійскай імперыі, з казацкага саслоўя кяхцінскіх буратаў. У якасці перакладчыка і правадыра і ў чыне старэйшага ўрадніка, удзельнічаў у Мангола-Камскай экспедыцыі (1899—1901) П. К. Казлова  (руск.) (бел.. Працаваў у кяхцінскай гандлёвай фірме «Сабеннікаў і браты Малчанавы» пад начальствам Базара Барадзіна. Расстраляны ў 1937 годзе паводле абвінавачання ва ўдзеле ў контррэвалюцыйнай змове супраць Мангольскай Народнай Рэспублікі.

Ва ўргінскім доме Бадмажапава цяпер размяшчаецца Музей гісторыі Улан-Батара  (руск.) (бел..

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Цокто Бадмажапов — первооткрыватель "Мертвого города «Хара-Хото».
* Персоналии — Наука и образование — Бадмажапов Ц. Г.
* Люди и Судьбы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1082222488 · ISNI: 0000 0000 5108 3505 · LCCN: no2008043973 · VIAF: 29337525 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Баранкевіч.
**Іван Міхайлавіч Баранкевіч** (1888, в. Трасцівец Быхаўскага пав. Магілёўскай губерні, цяпер Быхаўскі раён Магілёўскай вобласці — 27 чэрвеня 1942, Караганда, Казахстан; Псеўданімы і крыптанімы: *Белорус*; *Быховец*; *И.Быховский*; *Гвоздь*; *Иван Лапоть*; *И. Б.*; *Б.*; *Ив. Б-ич*) — празаік, журналіст, перакладчык.

Біяграфія
---------

Удзельнік рэвалюцыі 1905—1907 гг. За правядзенне прапагандысцкай работы сярод сялян Быхаўскага павета затрымліваўся паліцыяй. Друкаваўся з 1913 г. З 1914 працаваў у часопісе «Вестник Могилевского земства»; у 1918—1919 гг. супрацоўнічаў з газетай «Чырвоны шлях», быў рэдактарам часопіса «Белорусская криница»; у 1923—1925 гг. — вядучы аўтар газеты «Соха и молот» (з 1924 — «Магілёўскі селянін»). У 1927—1929 гг. выступаў як празаік у ленінградскім часопісе «Резец» (цыкл нарысаў «Новые люди деревни»). Літаратурная студыя «Резец» у 1929 выдала «Альманах белорусской литературы», усю прозу для якога пераклаў І. Баранкевіч. Вядомы таксама як перакладчык на рускую мову твораў Я. Коласа. Арыштоўваўся ў 1924, 1931 і 1939 гадах. Загінуў у ГУЛАГу. Рэабілітаваны ў 1982 г.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
* *Скалабан В.* Под псевдонимом «Белорус»: История одного поиска // Нёман. 1983, № 12;
* *Скалабан В.* Сцежкі вяртання // Братэрства-83. — Мн. 1983.
**Мост Нармандыі** — вантавы дарожны мост, адзін з самых доўгіх падвесных мастоў у свеце. Спраектаваны французскім інжынерам Мішэлем Вірлажо.

Знаходзіцца ў Францыі, перасякае вусце ракі Сены паміж Гаўрам і Анфлёрам. Даўжыня збудавання складае ў цэлым 2350 м з цэнтральным пралётам у 935 м, маюцца два бакавых шляхаправода: паўднёвы даўжынёй 600 м і паўночны даўжынёй 800 м, а шырыня ў 23 м дастатковая для чатырохпалоснага руху транспарту. Ён стаіць на 184 апорах. Пілоны, якія падтрымліваюць праезная частка, маюць вышыню 215 м. Па сваіх памерах на 2009 год ён займае другое месца ў свеце.

У праект было ўкладзена 465 млн долараў. Праблемы пры будаўніцтве былі настолькі вялікія, што ўзвядзенне вантавага моста заняло амаль 7 гадоў. Пабудаваны ў 1995 г.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Мост Нармандыі на Вікісховішчы |
**Моўчадскае насаджэнне лістоўніцы еўрапейскай** — батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння ў Беларусі, размешчаны ў Моўчадскім лясніцтве ў Баранавіцкім раёне. Насаджэнне лістоўніцы еўрапейскай (90 %) з дамешкам хвоі веймутавай (10 %). Плошча складае 1,6 га. Узрост дрэў каля 110 гадоў, вышыня 40 м, дыяметр каля 0,5 м. Унікальны па ўзросту і прадукцыйнасці ўчастак каштоўных інтрадуцэнтаў. Ахоўны статус нададзены ў 1963 годзе.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — 588 с. іл. — 10 000 экз.
**Мост Сен-Мішэль** (фр.: Pont Saint-Michel) — мост у Парыжы цераз раку Сену. Злучае плошчу Сен-Мішэль з востравам Сітэ. Сучасны выгляд набыў у 1857, пабудаваны ў 1378.

Гісторыя
--------

Рашэнне пра будаўніцтва новага моста з каменя было прынятае Парламентам Францыі ў 1378. Будоўля працягвалася з 1379 да 1387. Пасля завяршэння мост атрымаў назву Пон-Нёф (фр.: Pont Neuf — *Новы мост*, не блытаць з сучасным мостам Пон-Нёф).

Мост хутка пакрыўся дамамі гараджан і абваліўся зімою 1407—1408 пад іх цяжкасцю. Ён быў адбудаваны нанова з дрэва (з-за недахопы грошай падчас Стагадовай вайны) і быў меней дужым. Таму ў 1444 парламент вырашыў накіраваць сродкі на аднаўленне моста з каменя.

У Сярэднявечча мост належаў каралю і таму не меў праблем з рамонтам. Ён зноў перабудоўваўся ў 1617—1623 у класічным стылі, а сучасны выгляд набыў у 1857.

Падчас падзей 17 кастрычніка 1961 мост быў адным з месцаў забойства дэманстрантаў. Ва ўшанаванне іх памяці ў 2001 была тут была ўсталяваная мемарыяльная шыльда.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Мост Сен-Мішэль**
**Іва́н Няча́й** (? — пасля 1669) — палкоўнік казацкага запарожскага войска на Беларусі ў час вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667. Паходзіў са шляхецкай праваслаўнай сям’і з Кіеўскага ваяводства.

Жыццё
-----

Паходзіў з Мсціслаўскага ваяводства. У 1649 у Брацлаўскім палку, якім камандаваў яго брат Д. Нячай. У 1650—1654 гг. Іван Нячай — казацкі прадстаўнік пры двары крымскага хана. У 1650 годзе ажаніўся з дачкой Багдана Хмяльніцкага Сцепанідай.

У 1655 быў дасланы да войска І. Залатарэнкі, удзельнічаў у аблозе Старога Быхава. Пасля смерці Залатарэнкі, страціўшы надзею на поспех, казакі адышлі на Украіну, пакінуўшы на Беларусі частку войска на чале з Нячаем.

29 студзеня 1656 года Хмяльніцкі прызначыў Івана Нячая «палкоўнікам беларускім». У 1657 Нячай узяў Стары Быхаў. Тэрыторая паміж Бярэзінай ды Сожам была амаль цалкм пад кантролем казакоў. Мясцовае насельніцтва падтрымлівала казакоў у надзеі займець казацкія правы і прывілеі. Аднак рускія ўлады спадзяваліся самі кантраляваць гэтыя землі. Гэта быў стратэгічны рэгіён каб нанесці ўдар у напрамку Кіева ды углуб княства. Таму прысутнасць моцнай сілы была вельмі нязручнай для Крэмля і тыя рабілі ўсё каб перашкодзіць казацкаму палкоўніку. Цар Аляксей запатрабаваў каб Нячай вывеў усіх сваіх казакоў з гэтых тэрыторый, але гэты запыт быў цалкам праігнараваны, бо Масква ў гэты час вяла цяжкую вайну з Швецыяй.

У 1658 ён адкрыта перайшоў на бок Рэчы Паспалітай. Нячай падтрымаў Гадзяцкую дамову і быў амніставаны каралём, а так сама за падтрымку быў назначаны бабруйскім старастам. У гэты час так сама назіраўся актыўны пераход да Нячая шляхты якая першапачаткова падтрымлівала рускага цара. Да канца 1658 года ён кантраляваў амаль усю ўсходнюю частку Вялікага княства. Аднак адсочвалася адсутнасць падтрымкі ад ліцвінскага войска ды гетмана Івана Выгоўскага супраць рускага войска.

У снежні 1658 пацярпеў паражэнне ад расійскіх войск каля в. Благавічы Мазырскага павета, 11 сакавіка 1659 — каля Мсціслава.

Пасля ўзяцця рускімі войскамі Старога Быхава (4 снежня 1659) трапіў у палон і адпраўлены ў Маскву. 6 кастрычніка 1660 года быў сасланы ў Табольск.

Вярнуўшыся са ссылкі, Іван Нячай у 1669 неаднаразова ездзіў на Украіну да гетмана Дарашэнкі ў якасці палкоўніка літоўскага казацкага палка. Далейшы лёс невядомы.

Літаратура
----------

* Нячай Іван // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — С. 422. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Рускі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: iwan-nieczaj-neczaj-h-pobog-z-odmiana · Sejm-Wielki.pl |
**Асочнікі** — сяляне-слугі ў Вялікага Княства Літоўскага XIV—XVIII стст. галоўным абавязкам якіх была ахова пушчаў вялікага князя ці буйных феадалаў, нагляд за звярынымі пераходамі і логавішчамі, падрыхтоўка палявання і ўдзел у ім, нарыхтоўка да панскага двара пэўнай колькасці дзічыны. Вядомыя з XIV ст. жылі звычайна каля пушчаў у асобных вёсках ці на хутарах, вызваляліся ад паншчыны і грашовых падаткаў, удзельнічалі ў ваенных паходах. Паводле «Уставы на валокі» (1557) за службу атрымлівалі дзве валокі зямлі, якія не абкладаліся падаткамі. З заняпадам паляўніцтва, масавай высечкай лесу, развіццем лясных промыслаў і фальваркавай гаспадаркі эканамічнае становішча асочнікаў пагоршала. Колькасць іх скарацілася, зямельныя надзелы зменшыліся спачатку да 1, а паводле «Ардынацыі каралеўскіх пушчаў у лясніцтвах былога ВКЛ» (1641) да 0,5 валокі. У XVIII стст. змяніліся абавязкі асочнікаў: іх паступова пераводзілі на чынш, за зямельны надзел яны павінны былі выплачваць дзякло, ахоўваць лясы, рамантаваць дарогі і масты ў пушчах, перавозіць пошту, вырабляць драўнінны вугаль, дзёгаць, паташ і інш.
**Нусмір Фаіч** (басн.: Nusmir Fajić; нар. 12 студзеня 1987, Босанска-Крупа, СФРЮ) — баснійскі футбаліст, нападнік клуба «Слога» з Босанскай Отакі.

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец футбольнай школы «Градзіна Срэбранік», пазней выступаў за розныя клубы Босніі і Герцагавіны. У чэрвені 2011 перайшоў у славенскі клуб «Мура 05» (Мурска-Собата). За два сезоны ў «Муры» Фаіч забіў 27 галоў у 57 матчах ва ўсіх турнірах.

У студзені 2013 года перайшоў у склад вядучага клуба Славеніі — «Марыбара». У складзе «Марыбара» двойчы выйграў чэмпіянат і Суперкубак Славеніі і адзін раз стаў уладальнікам Кубка Славеніі. Правёў у розных турнірах (чэмпіянат і Кубак Славеніі, Ліга Еўропы і Ліга Чэмпіёнаў УЕФА) за «Марыбар» 57 матчаў, забіў 24 галы.

У сезоне 2014/15 страціў месца ў аснове «Марыбара». У выніку, у лютым 2015 года падпісаў двухгадовы кантракт з мінскім «Дынама». Аднак не здолеў замацавацца ў «Дынама» — пераважна толькі выхадзіў на замену, а з чэрвеня ўвогуле перастаў з’яўляцца на полі. 7 ліпеня 2015 года кантракт з мінскім клубам па ўзаемнай згодзе быў разарваны.

У верасні 2015 года вярнуўся на радзіму, стаўшы іграком клуба «Віцез». У 2016—2017 гуляў за кітайскі «Сіньцзян Цяньшань Леапард» і румынскі КСУ, пасля перайшоў у баснійскую «Крупу». У ліпені 2018 года перабраўся ў клуб другога баснійскага дывізіёна «Вележ» з Мостара, выйшаў з ім у Прэм’ер-лігу, а ў ліпені 2020 года стаў іграком «Адзінства», дзе гуляў да канца года.

У жніўні 2021 года далучыўся да клуба «Б’елавар» з трэцяга дывізіёна Харватыі. У ліпені 2022 года вярнуўся ў Боснію, у клуб «Слога» з Босанскай Отакі.

Дасягненні
----------

* Славенія 03Бронзавы прызёр Бронзавы прызёр чэмпіянату Славеніі: 2011/12
* Славенія Уладальнік Кубка Славеніі: 2013
* Славенія 01Чэмпіён Чэмпіён Славеніі (2): 2012/13, 2013/14
* Славенія Уладальнік Суперкубка Славеніі (2): 2013, 2014
* Боснія і Герцагавіна Пераможца Першай лігі ФБіГ: 2018/19

Зноскі
------

1. ↑  Nusmir Fajic // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Nusmir Fajić // FBref.com<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56239490'></a>
3. ↑  Минское "Динамо" официально объявило о подписании 2-летнего контракта с Нусмиром Файичем (ФОТО)
4. ↑  Нусмир Файич покинул минское "Динамо"

Спасылкі
--------

* Профіль на афіцыйным сайце мінскага «Дынама»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AS.com · by.tribuna.com · FBref.com · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) · Прэсбол |
**Пагром у Брэсце**  — антысеміцкае выступленне, якое адбылося 13 мая 1937 года ў горадзе Брэст, які на той час належаў Польскай Рэспубліцы. Асноўнымі жыхарамі горада ў той час былі яўрэі і палякі. У выніку пагрому 54 чалавекі (50 яўрэяў і 4 палякі) атрымалі раненні.

Прычына пагрому — канфлікт паміж супрацоўнікам паліцыі Стафанам Кендсзіёрам і васямнаццацігадовым гандляром мяса Вэвэлем Шчарбоўскім на Малым рынку. Гэты канфлікт павінны разглядацца на фоне таго, што шхіта часта выкарыстоўвалася ў якасці падставы для дзеянняў супраць яўрэяў. Шчарбоўскі напаў на паліцэйскага, які зрабіў заўвагу, што гандаль такім таварам з’яўляецца незаконным. Кендзіёра памёр ад атрыманых траўмаў у гэты ж дзень.

З-за бяздзейнасці ўлады падчас пагрому пры Міністэрстве ўнутраных спраў была створана камісія па расследванні. Судовы працэс па справе адбыўся 15 чэрвеня 1937 гады. Вэвэль Шчарбоўскі быў прысуджаны да смяротнага пакарання, удзельнікі пагрому былі прысуджаны да некалькіх месяцаў пазбаўлення волі.

Зноскі
------

1. ↑  Zajścia antyżydowskie w Brześciu nad Bugiem 13 maja 1937 roku **(нявызн.)**.  Podlaska Biblioteka Cyfrowa. Праверана 19 красавіка 2017.  (польск.)

Літаратура
----------

* Joanna Michlic-Coren: Anti-Jewish Violence in Poland 1918—1939 and 1945—1947. In: Polin. Studies in Polish Jewry 12 (2000), S. 34-61.
* Wojciech Śleszyński: Zajścia antyżydowskie w Brześciu nad Bugiem 13 V 1937 r. Białystok 2004 (Dokumenty do dziejów kresów północno-wschodnich II Rzeczypospolitej). ISBN 83-88097-56-3
**Асобны корпус жандармаў** (руск.: Отдельный корпус жандармов) — ваенная паліцыя ў Расійскай імперыі. Створаны ў 1836 годзе на аснове жандармскіх дывізіёнаў корпуса ўнутранай варты і жандармскага палка. Уся краіна была падзелена на некалькі (спачатку пяць, потым восем) жандармскіх акруг, на чале якіх стаялі вышэйшыя жандармскія чыны. Акругі, у сваю чаргу, распадаліся на аддзяленні. На аддзяленне прыходзілася звычайна 2-3 губерніі; начальнікамі прызначаліся жандармскія штаб-афіцэры.

У 1880 годзе Асобны корпус жандармаў пераданы ў падпарадкаванне Міністэрсту ўнутраных спраў Расійскай імперыі. Указ 25 чэрвеня (7 ліпеня) 1882 года, захаваўшы за міністрам унутраных спраў званне шэфа жандармаў і значэнне камандуючага ўсімі ўпраўленнямі і часцямі корпуса жандармаў (за выключэннем часцей, якія знаходзяцца пры ваенных акругах), непасрэднае кіраванне корпусам даручыў аднаму з таварышаў міністра, загадчыку паліцыяй, з найменнем апошняга камандзірам асобнага корпуса жандармаў. Камандзір гэты, у страявым, інспектарскім і ваенна-судовым дачыненні, карыстаўся правамі і ўладай камандуючага войскамі ваеннай акругі; па страявой частцы ён дзейнічае праз штаб корпуса, а па прадметах, якія адносяцца да выяўлення і даследаванні злачынстваў — праз дэпартамент паліцыі міністэрства ўнутраных спраў.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Анізатрапія.
**Анізатрапі́я** (ад стар.-грэч.: ἄνισος — неаднолькавы + τρόπος — напрамак) у геалогіі  абумоўлена мікраслаістасцю, упарадкаванай арыентацыяй зерняў  (руск.) (бел. і крышталёў і мікратрэшчынаватасцю горных парод і мінералаў. 

Крышталі розных мінералаў выяўляюць анізатрапію розных уласцівасцяў: слюды — аптычных, механічных (спайнасці, пругкасці, трываласці); дыстэну — цвёрдасці; кварцу, турмаліну — аптычных, п'езаэлектрычнага эфекту; магнетыту — ферамагнітных; кальцыту — аптычных. Анізатрапія некаторых мінералаў выкарыстоўваецца ў прыладабудаванні. Анізатрапія масіваў горных парод вызначаецца ўпарадкаванымі лінейнымі ці плоскаснымі элементамі будовы (стратыфікаваныя асадкавыя і метамарфічныя тоўшчы горных парод з лінейна арыентаванымі структурамі, слаістасцю, макратрэшчынаватасцю і інш.). Пры горных работах найбольшае значэнне маюць дэфармацыйныя ўласцівасці парод.

Літаратура
----------

* Анізатрапія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
**Жалезны воўк** (літ.: Geležinis vilkas) — ваенізаваная прафашысцкая арганізацыя, якая дзейнічала ў Літве падчас аўтарытарнага рэжыму Антанаса Смятоны.

Арганізацыя была ўтворана ў 1927 годзе Аўгусцінасам Вальдэмарасам, былым кіраўніком хрысціянскіх дэмакратаў і прэм’ерам Літвы да 1926 года. Назва руху паходзіць з легенды пра сон Гедзіміна, папулярызаванай Адамам Міцкевічам у «Пане Тадэвушу». Функцыі ганаровага кіраўніка арганізацыі выконваў сам Антанас Смятона. Але неўзабаве прэзідэнт і прэм’ер апынуліся ў супрацьлеглых лагерах. Арганізацыя выкарыстоўвалася Вальдэмарасам як сродак барацьбы з палітычнымі апанентамі. Аб’яднанне мела значную падтрымку сярод маладых афіцэраў літоўскай арміі, якія захапляліся лозунгамі фашызму і лічылі, што Смятона праводзіць надта памяркоўную палітыку. Рух быў забаронены ў 1930 годзе, пасля чаго ён пачаў дзейнічаць падпольна і кантактаваць з Германіяй. У красавіку 1934 года члены арганізацыі здзейснілі няўдалую спробу дзяржаўнага перавароту, пасля чаго Вальдэмарас апынуўся ў няволі. У 1938 годзе ён выйшаў на волю і эміграваў.

Спасылкі
--------

* Aras Lukšas. Lietuviškas duumviratas: pabaigos pradžia.
* Aušra Jurevičiūtė. Lietuvos Kariuomenės Kūrėjų Savanorių Sąjunga ir jos vaidmuo vidaus politikoje 1927—1940 metais.
* P.Šileikos byla: žmogžudystė Duonelaičio gatvėje.(недаступная спасылка)
* Bernardas Gailius. Sąmokslų teorija ir praktika: P.Šileikos byla (II).(недаступная спасылка)
* Mindaugas Sereičikas. Lietuvos karo aviacijos karininkai 1934 m. birželio 6-7 d. sukilime: tarp pilietinės savimonės ir kariškio statuso.
* Alan Oliver Goetz. The Iron Wolf: Lithuanian Fascism (1927—1941) — Fascist Movements in the Baltic States I.
**Паграні́чны сло́й** у гідрадынаміцы — тонкі слой цячэння вязкай вадкасці (газу), які ўзнікае пры абцяканні цвёрдага цела або на мяжы падзелу двух патокаў вадкасці з рознымі скарасцямі ці хімічным саставам.

Характарызуецца рэзкімі зменамі ў папярочным напрамку скорасці (тэмпературы, канцэнтрацыі) ад яе пэўнага значэння ў знешнім патоку да нуля на абцяканай паверхні ў выніку вязкага трэння (цеплаправоднасці, дыфузіі) і наліпання вязкай вадкасці на паверхню.

Рэжым цячэння вызначаецца лікам Рэйнальдса і можа быць ламінарным ці турбулентным (гл. ламінарнае цячэнне, турбулентнае цячэнне).

Даследаванні пагранічнага слоя маюць важнае значэнне ў аэрагідрадынаміцы, метэаралогіі і інш.

Літаратура
----------

* Пагранічны слой // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. С. 481.

Спасылкі
--------

* *Пограничный слой* — артыкул з Фізічнай энцыклапедыі
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гецман.
**Анісся Фамінічна Гецман** (10 жніўня 1915, в. Краснагоркі, Нясвіжскі раён) — Герой Сацыялістычнай Працы (1950).

Удзельніца партызанскага руху ў Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны, сувязная партызанскага атрада імя М. М. Воранава брыгады імя Г. К. Жукава. У 1947-66 звеннявая льнаводчага звяна калгаса імя Варашылава Стаўбцоўскага раёна. Званне Героя прысвоена за атрыманне высокага ўраджая льнанасення і льнавалакна. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1951-55.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Гецман Анисья Фоминична // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 146. — 737 с.

Спасылкі
--------

* Геройская праца
**Жале́зніцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Свяцілавіцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Жалезнікі.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Свяцілавіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Веткаўскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Хлусоўскага сельсавета. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Веткаўскім раёне БССР. З 12 лютага 1935 года ў складзе адноўленага Свяцілавіцкага раёна, з 20 лютага 1938 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Свяцілавіцкага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Кве́та** (англ.: Quetta, урду: کوئٹہ, белудж.: کویته, пушту:کوېټه‎) — найбуйнейшы горад і адміністрацыйны цэнтр пакістанскай правінцыі Белуджыстан. Насельніцтва (2010 г.) - 896 090 чал.

Гісторыя
--------

Квета ўзгадваецца як горная крэпасць, пабудаваная брагуйскай дынастыяй, што кіравала ў XVIII - XIX стст. Усходнім Белуджыстанам, з 1730 г. хаця мясцовасць з такой назвай была вядома значна раней. Сама назва горада азначае "ўмацаванне".

У 1876 г. Квета перайшла пад кантроль брытанцаў, якія ўтрымлівалі тут буйны гарнізон. У раён Кветы перасяляліся выхадцы з іншых раёнаў Белуджыстана і суседняга Афганістана. 31 мая 1935 г. страшэнны землятрус зруйнаваў большую частку горада. Загінула каля 40 тысяч жыхароў. Яшчэ адзін разбуральны землятрус адбыўся 29 кастрычніка 2008 г.

У 1947 г. Квета ўвайшла ў склад Пакістана. У 1971 г. набыла статус адміністрацыйнага цэнтра правінцыі Белуджыстан.

Геаграфія і клімат
------------------

Горад Квета месціцца ў горнай мясцовасці на поўначы Белуджыстана. Вышыня цэнтру ў раёне чыгуначнай станцыі дасягае 1680 м над узроўнем мора. Захоўваецца сталая сейсмічная небяспека. Найбольш разбуральныя землятрусы адбыліся 31 мая 1935 г. і 29 кастрычніка 2008 г. 

Квету часам называюць садам Белуджыстана з-за спрыяльных прыродных умоў у параўнанні з астатняй засушлівай тэрыторыяй гэтай правінцыі. У 20 км на паўднёвы захад ад горада знаходзіцца нацыянальны парк Хазарганджы-Чылтан (132 км²).

Клімат умераны, характэрны для горнай мясцовасці з перападамі вышынь. У ліпені сярэдняя тэмпература вагаецца ад 19,9 °C да 35,9 °C, у студзені — ад −3,4 °C да 10,8 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 260,9 мм.

Інфраструктура
--------------

Акруга Кветы мае агульную плошчу 2653 км², але большая яе частка занята сельскагаспадарчымі або папросту незанятымі землямі. Праз горад праходзіць аўтамагістраль, якая злучае краіны Паўднёвай Азіі з Афганістанам. Ёсць чыгуначная станцыя і аэрапорт. У 1905 г. было заснавана мясцовае ваеннае вучылішча, якое дае ў тым ліку вышэйшую адукацыю. З 1974 г. працуе ўніверсітэт Белуджыстана. Налічваецца некалькі спартыўных клубаў (футбол, крыкет, хакей і інш.). Нацыянальны стадыён Аюб, пабудаваны для правядзення футбольных і крыкетных спаборніцтваў, умяшчае да 75 тысяч чал.

Эканоміка
---------

Традыцыйна важнымі галінамі гарадской эканомікі з'яўляюцца гандаль і транспарт. У Квеце размешчаны прадпрыемствы па першаснай перапрацоўцы хрому, кансерваванню садавіны і гародніны, вытворчасці дываноў і г. д.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт правінцыі Белуджыстан Архівавана 26 кастрычніка 2017.
* Даведнік для вандроўніка
**Ілірызм** — палітычны і культурны рух у Харватыі і Славоніі, узнік у 1830—1840-х гадах стагоддзя, аказаў ўплыў таксама на грамадскае жыццё іншых паўднёваславянскіх абласцей.

Тэарэтычныя палажэнні
---------------------

Асноўнай ідэяй «ілірыстаў» была думка аб «Вялікай Ілірыі», якая, па ўяўленні харвацкіх нацыянальных дзеячаў, займала ўсе паўднёваславянскія і некаторыя неславянскія тэрыторыі. Разглядаючы іх насельніцтва як адзіны народ, які пайшоў ад карэннага насельніцтва Старажытнай Ілірыі — ілірыйцаў, ідэолагі «ілірызму» гаварылі аб літаратурна-моўным аб’яднанні паўднёвых славян, лічачы гэта асновай для будучага іхняга палітычнага адзінства.

У 1835 годзе Гай сфармуляваў бліжэйшыя задачы ілірыйскага руху. Спачатку гэта было развіццё харвацкай нацыянальнай культуры і мовы, якія ідэолагі «ілірызму» прадстаўлялі агульнымі для ўсіх паўднёвых славян. Ажыццяўленне гэтых задач «ілірысты» пачалі са стварэння новай харвацкай арфаграфіі. Вялікай заслугай іх было стварэнне харвацкай літаратурнай мовы (на аснове штакаўскага дыялекту).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
* Jezic S. «Ilirska antologia», Zagreb 1934.
* Barac A. «Hrvatska knjizevnost od preporoda do stravanja Jugoslavije», t.1 Zagreb 1954.
Ілюстрацыя да выдання 1900 года
**«Кветкі зла»** (фр.: Les Fleurs du mal) — зборнік вершаў французскага паэта-сімваліста Шарля Бадлера, які выйшаў з 1857 па 1868 гады ў трох рэдакцыях з розным аб'ёмам. Першае выданне прычыніла судовую цяжбу, у выніку якой Бадлер быў аштрафаваны за парушэнне норм грамадскай маралі і вымушаны быў выплаціць пэўную суму грошай і прыбраць са зборніка 6 найболей «непрыстойных» вершаў. Зборнік паўплываў на творчасць Арцюра Рэмбо, Поля Верлена і Стэфана Малармэ і лічыўся вытокам сучаснай еўрапейскай лірыкі.

Беларускія пераклады
--------------------

* Бадлер Ш. З кнігі «Краскі Зла»: Вершы / Перакл. А. Хадановіча; З кнігі «Маленькія паэмы прозай» / Перакл. А. Хадановіча, М. Раманоўскага // Крыніца. 1998. № 8 (45).
* Бадлер Ш. З кнігі «Краскі Зла»: Вершы / Перакл. А. Хадановіча // Annus Albaruthenicus = Год Беларускі. Крынкі, 2000.

Спасылкі
--------

* Les Fleurs du mal поўны тэкст ў французскіх Вікікрыніцах
**Братэрства і адзінства** (сербахарв.: Bratstvo i jedinstvo/Братство и јединство, макед.: Братство и единство, славенск.: Bratstvo in enotnost, алб.: Bashkim dhe Vëllazërim, венг.: Testvériség és egység) — папулярны лозунг Камуністычнай партыі Югаславіі, які быў прыдуманы падчас Народна-вызваленчай барацьбы Югаславіі (1941—1945). У далейшым, гэтыя паняцці сталі кіруючымі прынцыпамі паваеннай міжэтнічнай палітыкі Югаславіі .

Гісторыя
--------

Пасля падзелу Югаславіі гітлераўскай кааліцыяй і іх саюзнікамі ў красавіку 1941 года, захопнікі распальвалі міжнацыянальную варожасць паміж шматлікімі этнічнымі і рэлігійнымі групамі Югаславіі. Стварэнне марыянетачнай дзяржавы, так званай, Незалежнай дзяржавы Харватыя і масавыя забойствы сербаў у Харватыі і Босніі і Герцагавіне, прывялі, як гэта сцвярджалі югаслаўскія камуністы, да спроб сербскай буржуазіі ператварыць узброенае супраціўленне ў братазабойчую вайну. Разумеючы, што толькі вызваленая Югаславія магла гарантаваць нацыянальную свабоду, югаслаўская камуністычная партыя паспяхова абвясціла братэрства і адзінства югаслаўскіх народаў і нацыянальных меншасцей у іх барацьбе супраць фашысцкіх захопнікаў і ўнутраных калабарацыяністаў. На другім пасяджэнні АВНВЮ ў 1943 годзе было прынята рашэнне аб прызнанні нацыянальных правоў усіх народаў краіны, якое было расцэнена як рэалізацыя прынцыпу братэрства і адзінства.

Пасля вайны, лозунг вызначыў афіцыйную палітыку міжэтнічных адносін у Сацыялістычнай Федэратыўнай Рэспубліцы Югаславіі, якая была адлюстравана ў канстытуцыях 1963 і 1974 гадоў. Палітыка прадпісвае, што югаслаўскія народы (сербы, харваты, баснійцы, македонцы, чарнагорцы) і нацыянальныя меншасці (албанцы, венгры, румыны, балгары і іншыя) з'яўляюцца раўназначнымі групамі, якія мірна суіснуюць у федэрацыі. Наяўнасць агульных рыс і ўзаемазалежнасці дапамагае пераадолець нацыянальныя канфлікты і нянавісць. Палітыка таксама прывяла да прыняцця сістэмы долевага падзелу членаў дзяржаўных устаноў, уключаючы эканамічныя арганізацыі, у якіх нацыянальныя групы былі прадстаўлены нацыянальным складам рэспублікі ці края.

Аўтатраса «Братэрства і адзінства»
Па ўсёй Югаславіі многія заводы, школы, народныя ансамблі, спартыўныя каманды насілі імя «Братэрства і адзінства», а таксама аўтатраса, якая аб'ядноўвала цэнтры рэспублік СФРЮ, Любляна—Заграб—Бялград—Скоп’е.

Некаторыя выдатныя асобы з былой Югаславіі былі прызнаны вінаватымі за дзеянні, якія, як лічаць, пагражалі братэрству і адзінству, такія як акты шавіністычнай прапаганды ці сепаратызм. Сярод асуджаных былі будучыя прэзідэнты Босніі і Герцагавіны (Алія Ізетбегавіч) і Харватыі (Франья Туджман і Стыпе Месіч), харвацкі генерал албанскага паходжання Рахім Адэмі і шматлікія іншыя.

Гл. таксама
-----------

* Аўтатраса «Братэрства і адзінства».
* Югаславы

Літаратура
----------

* Mesic, Stipe. 2004. The Demise of Yugoslavia: A Political Memoir. Central European University Press. Pp. 246.
* «BRATSTVO I JEDINSTVO», Politička enciklopedija, Beograd 1975.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Успенская царква.
**Свята-Успенская царква** — дзеючы стараверскі храм Дрэўлеправаслаўнай паморскай царквы ў цэнтры гарадскога пасёлка Відзы Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці.

Гісторыя
--------

Першыя згадкі пра старавераў у Відзах адносяцца да канца XVIII стагоддзя. У 1907—1910 гадах быў пабудаваны новы храм паводле праекта архітэктара Лявона Вітан-Дубейкаўскага, асвечаны ў гонар Успення Прасвятой Багародзіцы.

У Відзах знаходзіцца найбуйнейшая стараверская супольнасць Дрэўлеправаслаўнай паморскай царквы ў Браслаўскім раёне. Настаяцелем храма з 1996 года з’яўляецца айцец Іаан Пушкароў.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры мадэрна. Адметнасць храму надае выкарыстанне ў архітэктурнай кампазіцыі і дэкоры элементаў гэтага стылю. Прамавугольны ў плане будынак з пяціграннай апсідай накрыты двухсхільным дахам. З боку галоўнага фасада венчык прарэзаны трох’яруснай вежай (васьмярык на 2 чацверыках), завершанай цыбулепадобным купалам. Над алтарнай часткай — драўляны васьмігранны барабан з «цыбулькай». Працяглыя бакавыя фасады рытмічна расчлянёны высокімі арачнымі аконнымі праёмамі ў прафіляваных ліштвах з лучковымі броўкамі і падаконнымі нішамі. Цаглянай муроўкай выкананы крапоўкі і элементы дэкору — вуглавыя лапаткі, прафіляваныя карнізы і цягі, а таксама паясок гарадкоў. Разбураную ў гады Першай сусветнай вайны паўднёвую сцяну аднавілі, і цяпер яе падпіраюць 2 бетонныя трохвугольныя контрфорсы. У інтэр’еры — абраз пачатку XIX стагоддзя «Святы Мікола Цудатворац».

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5. — С. 112—113
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Віцебская вобласць. — 496 с. іл. — С. 143
* Праваслаўныя храмы на Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; маст. І. І. Бокі. — 2-е выд. — Мінск: БелЭн, 2001. — 328 с. — ISBN 985-11-0190-7. — С. 38.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Успенская царква (Відзы)
* Свята-Успенская царква (Відзы) на сайце Radzima.org
* Свята-Успенская царква (Відзы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Успенская царква (Відзы) на сайце «Архіварта»
**Львоўскае паўстанне** (польск.: powstanie lwowskie) — узброеная барацьба, якая пачалася з арганізацыі руху супраціву польскай Арміяй Краёвай (польск.: Armia Krajowa), супраць нацысцкіх акупантаў у горадзе Львове падчас Другой сусветнай вайны. Яна пачалася 23 ліпеня 1944 года ў рамках плана агульнанацыянальнага паўстання пад кодавай назвай «Акцыя Бура». Паўстанне працягвалася да 27 ліпеня і ў выніку скончылася вызваленнем горада. Аднак, неўзабаве пасля гэтага польскія салдаты былі арыштаваныя Савецкімі войскамі, якія пачалі наступ на гэтыя тэрыторыі, і былі вымушаныя ўступіць у Чырвоную Армію або былі накіраваныя ў ГУЛАГ. Сам горад быў акупаваны СССР.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Старыца (значэнні).
Схема працэсу меандравання з утварэннем старыцы
Выгляд меандруючага русла на фотаздымку са спадарожніка. У рачной даліне бачныя серпападобныя старыцы
Старыца ў даліне Віслы
Зарослая старыца ў даліне ракі Буг
**Ста́рыца**, *старарэ́чча, старык* — частка былога рэчышча ракі.

Старыца зазвычай мае серпа- або петлепадобную форму. Як правіла, старыцы ўтвараюцца пры выпростванні меандруючага рэчышча, калі ў разводдзе або паводку воды, што ідуць па абалоне, здольныя прамыць больш кароткі шлях. Таксама старыцы ўтвараюцца пры дасягненні меандруючай ракой поўнай ступені развіцця такім чынам, што суседнія лукавіны злучаюцца адна з адной. Часам старыцы бываюць выцягнутай формы. Такая форма старыц утвараецца пры іншых тыпах рэчышчавых працэсаў, напрыклад, пры абалоннай шматрукаўнасці.

Пасля выпроствання рака пачынае цячы па новай (пратоцы), а былое, больш доўгае рэчышча пераўтвараецца ў старыцу. Паступова ўваходы ў старыцу заносяцца пяском і ілам. Старыца пэўны час захоўваецца як возера, а пасля трансфармуецца ў луг ці балота, альбо высыхае.

Найбольш буйная і старая з існых старыц — Узбой, старое рэчышча Амудар'і, працягласцю больш за паўтысячы кіламетраў.

Літаратура
----------

* Стары́ца, старарэчча, старык // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 165. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Попов И. В.* Деформации речных русел и гидротехническое строительство. — Л.: Гидрометеоиздат, 1965. — 328 с.
* *Галай И. П.* География: термины и понятия: словарь для учащихся и абитуриентов / И. П. Галай, Е. И. Галай. — Мн.: Белкартография, 2011. — С. 177. — 223 с. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-508-082-5. (руск.)
* Старица (географич.) // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

Спасылкі
--------

* Старица(недаступная спасылка) // Российский гуманитарный энциклопедический словарь: В 3 т. — М.: Гуманит. изд. центр ВЛАДОС: Филол. фак. С.-Петерб. гос. ун-та, 2002
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Старыца

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4440697-6 |
**Браты Лімбург** (фр.: Frères de Limbourg, нідэрл.: Gebroeders Van Limburg) — Поль, Эрман і Жанекен (меркавана паміж 1385 і 1416) — жывапісцы-мініятурысты пачатку XV стагоддзя, родам з Паўночных Нідэрландаў, якія праславіліся дзякуючы стварэнню «Цудоўнага часаслова герцага Берыйскага».

Пасля смерці бацькі, разьбяра-скульптара Арнольда з Лімбурга, вучыліся ў парыжскага залатых спраў майстра Алебрэ дэ Балюра. У 1400 годзе паступілі на службу да герцага Філіпа Смелага і заставаліся пры ім да яго смерці 1404 годзе. Пасля працавалі, верагодна, у Жана Берыйскага ў Буржы і Парыжы, але першая згадка пра братоў адносіцца толькі да 1410 года.
**Свята-Успенская царква** — стараверскі храм у в. Апідамы Пастаўскага раёна. Размешчана на паўднёвай ускраіне вёскі. Твор народнага дойлідства. Пабудавана ў XIX ст. з дрэва як стараверская.

Архітэктура
-----------

Выцягнуты прамавугольны ў плане 1-зрубны будынак накрыты 2-схільным дахам з галоўкай над алтарнай часткай. Невялікі прамавугольны ў плане бабінец завершаны высокай чацверыковай званіцай з цыбулепадобным купалам. Уваход вырашаны чатырохслуповым ганкам, трохвугольны, фігурна ашаляваны франтон якога ярусна рытмуецца са шчытом асноўнага даху. Гарызантальна ашаляваныя бакавыя фасады рытмічна расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў простых ліштвах і брусамі-сцяжкамі ў прасценках. Вертыкальнай шалёўкай вылучана цокальная частка будынка.

Спрошчаную архітэктуру інтэр'ера храма ўзбагачаюць абразы «Святы Мікалай Цудатворац» і «Благавешчанне з выбранымі святымі» (19ст.) «Троіца старазапаветная» (1864), трыпціх «Сафія — Божая прамудрасць», «Архангел Гаўрыіл» і «Архангел Міхаіл» (сярэдзіна XIX ст.).

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн. БелЭн, 2007.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Успенская царква (Апідамы)
* Свята-Успенская царква (Апідамы) на сайце Radzima.org
* Свята-Успенская царква (Апідамы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Успенская царква (Апідамы) на сайце «Архіварта»
**І́ман Муха́мед Абдулмаджы́д** (англ.: Iman Mohamed Abdulmajid; 25 ліпеня 1955, Магадыша, Самалі) — амерыканская супермадэль самалійскага паходжання. 

Нарадзілася ў сям'і самалійскага дыпламата. Першае імя было Зара. Аднак у маленстве выхоўвалася дзядуляй і бабуляй, якія далі ёй мужчынскае імя Іман (літаральна «вера»). Навучалася ў Каіры і Найробі. 

У 1976 г. падчас навучання ва ўніверсітэце Найробі была заўважана амерыканскім фатографам і запрошана для працы мадэллю ў часопісе Vogue (ЗША). Пазней працавала з такімі вядомымі дызайнерамі, як Джані Версачэ, Кельвін Кляйн, Іў Сен Ларан і інш. У 2007 г. прадставіла асабістую калекцыю адзення «Global Chic». Здымалася ў эпізадычных ролях у некалькіх амерыканскіх кіно і серыялах. 

Была тройчы замужам. Апошнім, найбольш знакамітым мужам стаў брытанскі музыкант Дэвід Боўі. Мае 2 дзяцей.

Займаецца прадпрымальніцтвам і філантрапіяй.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 14 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑  Iman // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>
3. ↑

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Кіно і серыялы з удзелам Іман на imdb
* Інтэрв'ю для Vogue
**Браты Стругацкія** (руск.: Братья Стругацкие) — рускія пісьменнікі-фантасты. Браты, сааўтары Аркадзь Натанавіч Стругацкі (1925 — 1991) і Барыс Натанавіч Стругацкі (1933 — 2012).

Творчасць
---------

Друкуюцца з 1957 года. Навукова-фантастычныя аповесці «Краіна барвовых хмараў» (1959), «Цяжка быць богам» (1964), «Панядзелак пачынаецца ў суботу. Казка для навуковых супрацоўнікаў малодшага ўзросту» (1965), «Смоўж на схіле» (1966—68), «Пікнік на абочыне» (1972), «За мільярд гадоў да канца свету» (1976—77), «Кульгавы лёс» (1986), зборнік апавяданняў «Шэсць запалак» (1960), цыкл лірычных навел «Вяртанне» (1962), раман «Горад асуджаны» (1988—89) і інш. пра шляхі развіцця цывілізацыі і ролі асобы ў грамадстве. Іх прозе ўласцівы псіхалагізм, «рэалістычнасць» дэталей фантастычнага свету, гратэск, гумар.

Літаратура
----------

* Стругацкія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Лабараторыя Фантастыкі |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Кароткая яўрэйская · Кругасвет · Даведка РІА |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n94078910 · NKC: mzk2004258725 · VIAF: 73088186 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Старыцкі сельсавет.
 
**Ста́рыцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Капыльскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — вёска Старыца.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Грэскага раёна Слуцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Мінскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Грэскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года сельсавет у Капыльскім раёне, з 21 чэрвеня 1935 года — Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці. З 20 верасня 1944 года па 8 студзеня 1954 года ў складзе Бабруйскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Слабада-Кучынскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Бясплоднасць**, *бясплоддзе* — няздольнасць дарослага арганізма даваць жыццяздольнае патомства. Пры адсутнасці цяжарнасці на працягу года і болей пры рэгулярным палавым жыцці без засцярогі шлюб лічаць бясплодным. Пры відавочнай паталогіі мужа ці жонкі дыягназ бясплоднасці правамоцны і раней. Бясплодны шлюб (паводле даных многіх краін складае 10-30 %, у сярэднім 15 %; 1995) — медыка-дэмаграфічная праблема дзяржаўнай значнасці. Рост бясплоднасці можа абумоўлівацца ўздзеяннем паталогіі экалагічных фактараў, некаторых кантрацэптываў, міграцыяй насельніцтва, нездаровым ладам жыцця, абортамі і інш. Яна выклікае больш хуткае старэннне арганізма, павышаную схільнасць да захворванняў (пухліны), скарачае працягласць жыцця.

Адрозніваюць бясплоднасць першасную і другасную. абсалютную і адносную, прыроджаную і набытую, часовую і пастаянную, фзіялагічную і паталагічную, функцыянальную і арганічную, добраахвотна ўсвядомленую і гвалтоўна вымушаную.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX527315 · BNF: 119333183 · LCCN: sh85066087 · LNB: 000117768 · NKC: ph123239 |
**Свята-Успенская царква** — праваслаўны храм у г.п. Казлоўшчына Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці.

Гісторыя
--------

Знаходзіцца ў цэнтры пасёлка. Пабудавана ў 1928 годзе з дрэва на месцы драўлянага храма, вядомага з 1773 года. Абкладзена цэглай у канцы 20 ст.

Архітэктура
-----------

Твор народнага дойлідства з рысамі рэтраспектыўна-рускага стылю. Храм складаецца са зрубаў малітоўнай залы, бабінца з двух’яруснай чатырохграннай званіцай над ім і прамавугольнай у плане апсіды з прытворамі рызніц па баках. Асноўны зруб накрыты двухсхільным дахам, завершаным макаўкай. Званіца завершана цыбулепадобным купалам, апсіда — васьмігранным барабанам з галоўкай. Фасады гарызантальна ашаляваны, рытмічна расчлянёны лучковымі аконнымі праёмамі з вертыкальнымі бусамі-сцяжкамі ў прасценках. Уваход вылучаны слуповым арачным ганкам пад двухсхільным пакрыццём.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Свята-Успенская царква (Казлоўшчына) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*