recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Дваццаць адно патрабаванне
**Дваццаць адно патрабаванне** — патрабаванні, якія прад'явіла Японія Кітаю 18 студзеня 1915 года ў мэтах ўстанаўлення эканамічнага і палітычнага кантролю Японіі ў Кітаі. Складаліся з 5 груп. 1 -я група патрабавала ад Кітая даць згоду на ўсе ўмовы, пра якія Японія ў будучыні на мірнай канферэнцыі дамовіцца з Германіяй па пытанні аб германскай "арандаванай" тэрыторыі ў Шаньдуне, захопленай японцамі ў 1914 годзе. 2 - я група ўтрымоўвала патрабаванні падаўжэння тэрміну "арэнды" Люйшунь (Порт- Артура), Даляня і паўднёва-маньчжурскай чыгункі да 99 гадоў. 3-я група прадугледжвала ператварэнне Ханьепінскага металургічнага камбіната ў сумеснае япона-кітайскае прадпрыемства. 4-я група патрабавала ад Кітая ўзяцць на сябе абавязацельствы не даваць якой-небудзь трэцяй дзяржаве гавані, бухты або астравы. 5-я група ўтрымоўвала патрабаванні Японіі аб запрашэнні Кітаем японскіх дарадцаў, адзінай япона-кітайскай паліцыі ў найважнейшых гарадах і г.д. Пасля ультыматуму Японіі (у траўні 1915) патрабаванні , за выключэннем агульнапалітычных пунктаў 5-й групы, ад якіх Японія з прычыны процідзеяння іншых дзяржаў часова адмовілася, былі прынятыя ўрадам Юань Шыкая.
**Джэба́шскі хрыбет**  — горны масіў паўночнага макрасхілу Заходняга Саяна. Складзены пародамі пратэразою (хларытавыя сланцы, кварцыты, мармуры), укаранення гранітных інтрузій (дэвонскага ўзросту).

Працягласць — каля 80 км. Размешчаны паміж 30' і 91°15' уд, з’яўляецца натуральнай мяжой Таштыпскага і Бейскага раёнаў з Краснаярскім краем на паўднёвым усходзе Рэспублікі Хакасія. Рэльеф сярэднягорны, слаба раздзелены са старажытнымі выраўнаванымі вяршыннымі паверхнямі на абсалютных адзнаках 1000—1500 метраў. Максімальная вышыня на тэрыторыі Тывы — 2179 м, у Рэспубліцы Хакасія — 1958 (Карлыган).

На схілах — цёмнахваёвая тайга.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16). — карта Хакасіі
**Двор Гомель** — археалагічны помнік: селішча каля в. Двор Гомель Полацкага раёна Віцебскай вобласці. Размешчана за 0,5 км на паўночны захад ад вёскі і 0,2 км на захад ад шашы Мінск—Полацк Р46. Пляцоўка выцягнута ўздоўж паўночнага берага возера Гомель на даўжыню 400 м, плошча 2,4 га. Культурны пласт 0,5—1 м. Выяўлена Э. М. Зайкоўскім, у 1997 годзе М. В. Клімаў даследаваў 48 м². Знойдзены фрагменты глінянага посуду 5 ст. у т.л. кераміка «з расчосамі», фрагменты ляпнога посуду трэцяй чвэрці 1-га тыс. н.э. старажытна-рускага перыяду і 16—17 стст. Сярод металічных вырабаў вылучаецца жалезная шпора сярэдзіны 1-га тыс. рыбалоўны кручок, крэсіва. Пляцоўка паселішча разворваецца.

Літаратура
----------

* *Клімаў М. В.* Тапаграфія і планіроўка вясковых паселішчаў у акрузе Полацка // МАБ. 2005. Вып.9;
* *Лопатин Н. В. Фурасьев А. Г.* Северные рубежи раннеславянского мира в III—V веках н.э. — М. 2007.
* *М. В. Клімаў.* Двор-Гомель // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя. У 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — Т. 1: А―К. — 496 с. — ISBN 978-985-11-0354-2.
**Залацістая шчурка**, **шчурка-пчалаедка** (*Merops apiaster*) — птушка атраду ракшападобныя (*Coraciiformes*), сямейства шчуркавыя (*Meropidae*).

Апісанне
--------

Птушка памерамі са шпака, даўжыня цела 27-30 см. Маса 50-60 г. Афарбоўка вельмі яркая: у апярэнні шмат пёраў з зялёнымі, блакітнымі, жоўта-рыжымі адценнямі. Галава зверху каштанавая, з бакоў зеленавата-блакітная. Палоса за вокам і пад ім, пёры на вушах — чорныя. Падбародак і горла ярка-жоўтыя. Доўгая чорная дзюба крыху як бы загнутая ўніз. Спіна зверху бліжэй да галавы каштанавая, яе ніз і паясніца — залаціста-рыжыя. Хвост зеленавата-сіні, доўгі. Сярэдняя пара рулявых пёраў на 2-3 см даўжэйшая за астатнія. Ногі карычнявата-шэрыя. Афарбоўка маладых птушак больш бледная і цьмяная.

Пашырэнне
---------

Арэал: Паўднёвая і Цэнтральна-Усходняя Еўропа, Малая Азія, Блізкі Усход, Цэнтральная і Заходняя Азія і Паўночна-Заходняя і Паўднёвая Афрыка. У Еўразіі пашырана ад Малдовы і Украіны да Каўказа і вусцяў Волгі і Урала, на поўнач да Курска, Тамбова, вусця Камы, возера Балхаш, далей на ўсход арэал пашыраецца да Сяміпалацінска і Барнаула і яшчэ далей — да Зайсанскай і Эмельскай катлавін. На Беларусі вельмі рэдкі на гнездаванні, распаўсюджаны спарадычна і ў асноўным на поўдні краіны пералётны від.

Біятоп: адкрытыя, цёплыя тэрыторыі з адзіночнымі дрэвамі, стэпы і вялікія даліны, яры, абрывістыя берагі рэк. У культурным ландшафце — сухія травяністыя тэрыторыі з дрэвамі або групамі кустоў, яры (напр. пасля здабычы галькі). Узімку — афрыканскія саванны, травяністыя тэрыторыі, сухія лясы, узбярэжжы азёр, берагі вялікіх рэк. Пазбягае густых лясоў.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Грамадскія птушкі, трымаюцца чародамі, часта садзяцца на правады і сухія галіны, лятаюць хутка, лёгка. Гняздуюцца ў норах глыбінёй 1-1,5 м, якія робяць самі дзюбай у пясчаных абрывах. 

Яйкі *Merops apiaster*
У гняздзе 5-8 белых бліскучых амаль шарападобнай формы яек памерамі 26 x 21,9 мм. Кормяцца джаланоснымі восамі і пчоламі, а таксама матылькамі, у т.л. такімі, якія маюць засцерагальную афарбоўку і не паядаюцца іншымі птушкамі.

Зноскі
------

1. ↑  Упершыню названа для Палесся ў 1887 г. А.Нікольскім. У чэрвені 1980 г. за 2 км на поўнач ад Гомеля знойдзена гняздо з кладкай, а ў ліпені 1985 г. ў наваколлі г.п. Тураў ва ўрочышчы Казаргаць выяўлена каланіяльнае пасяленне птушак. У гнездавы перыяд у 1986 г. птушкі таксама адзначаны каля в. Дрэбск Лунінецкага раёна.

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-095-5
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X

Спасылкі
--------
Дваццаць другая папраўка абмежавала магчымасць адной асобы займаць пасаду прэзідэнта ЗША дзвумя разамі. Такім чынам Злучаныя Штаты спрабуюць захаваць раўнавагу ўсіх трох галін улады — заканадаўчай (Кангрэс), выканаўчай (Прэзідэнт) і судовай (Вярхоўны суд). Ратыфікавана 27 лютага 1951 г.

Тэкст папраўкі
--------------

Раздзел 1. Ніводны не можа быць абраны на пасаду Прэзідэнта больш за два разы. Ніводная асоба, калі яна займае пасаду Прэзідэнта, або выконвае абавязкі Прэзідэнта на працягу больш двух гадоў, замяшчаючы яго, не можа быць абрана на пасаду Прэзідэнта больш аднаго разу. Але гэты артыкул не выкарыстоўваецца ў дачыненні да асобы, якая займае пасаду Прэзідэнта на момант, калі гэты артыкул прапанаваны Кангрэсам, і не перашкаджае на працягу тэрміну ўступлення ў сілу сапраўднага артыкула якой-небудзь асобе, якая можа займаць пасаду Прэзідэнта або выконваць абавязкі Прэзідэнта, на працягу бягучага тэрміну.

Раздзел 2. Гэты артыкул не ўступае ў сілу, пакуль ён не будзе ратыфікаваны ў якасці Папраўкі да Канстытуцыі легіслатурамі трох чвэрцяў асобных штатаў на працягу сямі гадоў пасля таго, як Кангрэс прадставіў яго штатам.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Section 1.

No person shall be elected to the office of the President more than twice, and no person who has held the office of President, or acted as President, for more than two years of a term to which some other person was elected President shall be elected to the office of the President more than once. But this article shall not apply to any person holding the office of President when this article was proposed by the Congress, and shall not prevent any person who may be holding the office of President, or acting as President, during the term within which this article becomes operative from holding the office of President or acting as President during the remainder of such term.
Section 2.
This article shall be inoperative unless it shall have been ratified as an amendment to the Constitution by the legislatures of three-fourths of the several states within seven years from the date of its submission to the states by the Congress. | » |

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Папраўкі да Канстытуцыі ЗША
* А. Берастоўскі і інш. Гісторыя ЗША ў дакументах: Пераклады на беларускую Мн. 2014
* Андрэй Берастоўскі. Гісторыя ЗША ў апавяданнях і дакументах. Мінск: выдавец А.М. Вараксін, 2019 - 176 с. ISBN 978-985-7220-59-5

| ⛭Папраўкі да Канстытуцыі ЗША |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Біль аб правах | 
* 1-я (1791)
* 2-я (1791)
* 3-я (1791)
* 4-я (1791)
* 5-я (1791)
* 6-я (1791)
* 7-я (1791)
* 8-я (1791)
* 9-я (1791)
* 10-я (1791)

 |
| 
* 11-я (1795)
* 12-я (1804)
* 13-я (1865)
* 14-я (1868)
* 15-я (1870)
* 16-я (1913)
* 17-я (1913)
* 18-я (1919)
* 19-я (1920)
* 20-я (1933)
* 21-я (1933)
* 22-я (1951)
* 23-я (1961)
* 24-я (1964)
* 25-я (1967)
* 26-я (1971)
* 27-я (1992)

 |

 |
**Залаты пярсцёнак з Бярэсця** — пярсцёнак XIV стагоддзя з золата, выяўлены на тэрыторыі старажытнага гарадзішча Бярэсця ў 1977 годзе падчас раскопак, якімі кіраваў Пётр Фёдаравіч Лысенка. Пасля вывучэння ён быў перададзены ў фонды Брэсцкага абласнога краязнаўчага музея. Захоўваўся ў запасніках і не выстаўляўся на ўсеагульны агляд з меркаванняў бяспекі да 3 красавіка 2015 года, калі публіка ўпершыню пабачыла пярсцёнак у рамках праекта «Унікальны экспанат».

Апісанне
--------

Пярсцёнак выраблены з тоўстых круглых залатых дратоў, скручаных паміж сабой у выглядзе жгутоў і звітых у касу. Каса цэнтральнай часткі пярсцёнка мае шырыню 10 мм. Дыяметр пярсцёнка складае 20 мм. Ён важыць каля 10 грамаў і зроблены з золата 750 пробы.

Пярсцёнак верагодна адносіцца да скандынаўскіх упрыгажэнняў вікінгаў. Падобная стылістыка шырока прадстаўлена ў экспанатах Гістарычнага музея ў Стакгольме. Таксама падобныя «пераплеценыя» бранзалеты сустракаліся і ў т.зв. Полацкім залатым скарбе.

Спасылкі
--------

* На выставе ў Брэсце паказалі ўнікальны залаты пярсцёнак XIV стагоддзя
**Дваякадыхальныя** (*Dipnoi*) — надатрад прэснаводных лопасцевапёрых рыб, уключае 2 сучасных атрады, 3 сямействы, 6 відаў.

Апісанне
--------

Максімальная даўжыня каля 2 м, маса каля 10 кг. Цела падоўжанае, сціснутае з бакоў ці вугрападобнае.

Дыханне жабернае і лёгачнае (адсюль назва), замест плавальнага пузыра «лёгкае», што дазваляе дыхаць атмасферным паветрам. Прымітыўныя асаблівасці: целы пазванкоў адсутнічаюць, хорда захоўваецца ўсё жыццё, сэрца з артэрыяльным конусам, кішэчнік са спіральным клапанам, верхняя сківіца зрошчана з чэрапам (аўтастылія). Ёсць унутраныя ноздры (хааны), «лёгачны» кровазварот, ніжняя полая вена, перадсэрдзе часткова падзелена на правую і левую часткі.

Пашырэнне
---------

Вядомы з сярэдняга дэвону. Жывуць у прэсных слабапраточных вадаёмах, якія перасыхаюць, Паўднёвай Амерыкі (амерыканскі лускаўнік, або лепідасірэн), трапічнай Афрыкі (віды пратоптараў) і Паўночна-Усходняй Аўстраліі (рагазуб).

Асаблівасці біялогіі
--------------------

У засуху лепідасірэн і пратоптары ўпадаюць у спячку. Нерастуюць у перыяд дажджоў.

Кормяцца беспазваночнымі, рыбамі, земнаводнымі.

Літаратура
----------

* Дваякадыхальныя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | Fossilworks · ITIS TSN |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4168317-1 · LCCN: sh85078886 · Microsoft: 2777570082 |
**Бецымісара́ка** (малагас. *Betsimisaraka*, літаральна "шмат неразлучных" або "ніколі не падзельныя") — этнічная група малагасійцаў. Насяляюць усходнюю частку Мадагаскара. Агульная колькасць - 3428 тыс. чал.

Гісторыя
--------

Бецымісарака як этнічная група склаліся толькі ў XVIII ст. калі некалькі варожых адзін да другога плямёнаў былі аб'яднаны каралём Рацымілаху (каля 1694 – 1750 гг.), сынам вядомага англійскага пірата Тома Цью і малагасійскай "каралевы" Антаваратры Рахена. Ён стварыў на ўсходзе Мадагаскара дзяржаву, якая кантралявала значную частку ўзбярэжжа, востраў Сен-Мары і перадгор'і. Менавіта ён у 1712 г. увёў адзіную назву *бецымісарака* і правёў шэраг рэформ, накіраваных на знішчэнне племянной розніцы. Пасля яго смерці адзіная дзяржава згубіла цэласнасць, але працягвала існаваць як федэрацыя. 

Дачка Рацымілаху, Бэцці (Біці) падаравала частку сваіх валоданняў Францыі (у тым ліку востраў Сен-Мары і важны порт Туамасіна) пасля шлюбу з французскім капралам. У 1817 г. бецымісарака былі заваяваны каралём мерына, Радамам I, і ўвайшлі ў склад яго дзяржавы. 

Зараз большасць прадстаўнікоў гэтай этнічнай групы прызнаюць сябе адначасова малагасійцамі і бецымісарака, захоўваюць многія самастойныя рысы культуры.

Культура
--------

Галоўны гаспадарчы занятак - земляробства. Вырошчваюць рыс, садавіну, какосавую пальму, клубняплоды, на продаж - спецыі, эфіра-алейныя культуры, тытунь, каву. Зямля належыць розным сем'ям, аднак прынята апрацоўваць яе сумесна. Пад час сумесных сяўбы або жніва суседзі ядуць разам рытуальны суп *ро*. Для жыхароў узбярэжжа важным з'яўляюцца такія заняткі як лоў рыбы і кабатажнае суднаходства. Жывёлагадоўля мае другараднае значэнне. 

Жытло будуюць з бамбуку. Традыцыйная вопратка - доўгія сукенкі для жанчын, саламяныя капялюшы для жанчын і мужчын. 

Бецымісарака вядомы як добрыя музыкі. Музычныя інструменты ладзяць з бамбуку. Пераважае рытмічная музыка. Папулярны народны танец, які адрознівае бецымісарака ад іншых груп, - *басэса*.

У складзе бецымісарака вылучацца група *занамулата*, нашчадкаў еўрапейскіх піратаў і тубыльцаў, для якой характэрна спалучэнне еўрапейскіх і малагасійскіх культурных традыцый.

Мова
----

Бецымісарака размаўляюць на некалькіх дыялектах малагасійскай мовы.

Рэлігія
-------

Каля 45% бецымісарака спявадаюць хрысціянства (каталіцызм і пратэстанцтва), астатнія - традыцыйную рэлігію, заснаваную на кульце продкаў.

Зноскі
------

1. ↑  Betsimisaraka, South of Madagascar
2. ↑  Betsimisaraka, North of Madagascar

Спасылкі
--------

* Даведайцеся пра бецымісарака
* Канфедэрацыя бецымісарака
* Танец басэса (сучасная версія)
**Ляды** — археалагічны помнік каля вёскі Ляды Дубровенскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на паўночнай ускраіне вёскі, ва ўрочышчы Гарадзец.

Апісанне
--------

Мае авальную форму, памерам 40×30 м, стромкасць схілаў да 70°. З усіх бакоў умацавана валам, вышыня заходняга дасягае 6 м, іншых — 3 м, шырыня каля асновы 10-11 м, па грэбені — 6-7 м, даўжыня 12 м. Вядома з 1873 года. Абследаваў у 1972 годзе У. Ф. Ісаенка. Раскопкі не праводзіліся.

Літаратура
----------

* Гарадзішча (в. Ляды) // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 266.
**Бецыбу́ка** (малагас *Betsiboka*) — рака ў паўночна-заходняй частцы вострава Мадагаскар. Мае даўжыню 525 км, з’яўляецца найбуйнейшай ракой вострава. Вядомая сваім чырвона-карычневым колерам, які тлумачыцца вялікай колькасцю седыментаў, якія вымываюцца ракой у мора.

Геаграфія і гаспадарчае выкарыстанне
------------------------------------

Бецыбука бярэ пачатак у гарах цэнтральнай частцы вострава, на поўначы правінцыі Антананарыву. Рака ўтвараецца пры сутоцы рэк Мананару і Дзабу, якая знаходзіцца ў 85 км на поўнач ад сталіцы Мадагаскара, затым цячэ ў паўночным кірунку. Недалёка ад населенага пункта Маэватанана Бецыбука выходзіць на раўніну і прымае (злева) воды свайго найбуйнейшага прытоку — ракі Ікупа. На 40-км участку ад гэтага месца да зліцця (справа) з ракой Камуру ў паселішчы Амбатубуэні ўздоўж рэчышча ракі размешчана вялікая колькасць невялікіх азёр. Побач з населеным пунктам Марувуай Бецыбука ўпадае ў бухту Бумбетука Мазамбікскага праліва, утвараючы дэльту.

Суднаходная на 130 км ад вусця, у яе нізоўях размяшчаюцца шырокія рысавыя палі.
Беташар у Паўднёвым Казахстане
**Беташар** (каз.: беташар, узб.: беточар — літар. *раскрыццё твару*) — абрад знаёмства нявесты з раднёй мужа, адзін з вясельных абрадаў у казахаў і узбекаў.

У старажытнасці твар нявесты, якая прыбыла ў дом да свёкра, не паказвалі ні яму, ні свякрусе. На працягу трох дзён яна начавала без мужа ў кампаніі іншых дзяўчат, а раніцай чацвёртага дня яе твар закрывалі вялікім покрывам-шалем і выводзілі да запрошаных на вяселле ва ўрачыстай вясельнай вопратцы. У ходзе абраду нявесту за рукі вядуць нявесткі і маладыя жанчыны з добрай рэпутацыяй. Адзін з канцоў пакрывала прымацоўваецца да домбры або да кія і спявак-імправізатар (*жыршы*) пачынае выконваць *беташар жыры*, адначасова знаёмячы нявесту з бацькамі і раднёй мужа. Нявеста вітае кожнага з іх паклонам, а яны ў сваю чаргу абвяшчаюць падарунак, які яны ўручаць маладым. Пасля беташара пачынаецца абрад *шәй ішу* (распіццё чаю), у ходзе якога бацькі мужа і іншыя госці ўпершыню п'юць чай з рук нявесты.

З-за таго, што бацькі мужа паспяваюць пазнаёміцца з нявестай да абраду, у сучасным Казахстане цырымонія *беташар* страціла сваё былое значэнне.

Зноскі
------

1. 1 2  *Гобугло М. Н. Остапенко Л. В.* Современное развитие этнических групп Средней Азии и Казахстана. — Институт этнологии и антропологии им. Миклухо-Маклая РАН, 2005. — С. 25—27.
2. ↑  *Г. П. Васильева, Б. Х. Кармышева.* Этнографические очерки узбекского сельского населения. — Наука, 1969. — С. 226. — 295 с.
3. ↑  *Н. И. Гродеков.* Киргизы и карагиргизы. — Т. 1. — С. 74. — 546 с. — ISBN 9785458100564.
4. ↑  *Сеит Кенжеахметов.* Казахские народные традиции и обряды. — Ана тілі, 2000. — С. 18—19. — 95 с.
5. ↑  *А. Т. Толеубаев.* Реликты доисламских верований в семейной обрядности казахов (XIX — начало ХХ в.). — Ғылым, 1991. — С. 30. — 213 с.
**Выбухі пад Белгарадам** — ​​падчас расійска-ўкраінскай вайны пад Белгарадам (на Слабажаншчыне) адбылося некалькі магутных выбухаў. 29 сакавіка 2022 года адбыўся пажар і выбухі на складзе боепрыпасаў у прыгарадзе, а 1 красавіка — ракетны ўдар з верталётаў Мі-24 і пажар на нафтабазе ў горадзе.

1 красавіка губернатар Расіі Вячаслаў Гладкоў і неназваны амерыканскі чыноўнік заявілі, што два ўкраінскія верталёты Мі-24 атакавалі і падпалілі склад паліва ў Белгарадзе ў выніку нанясення паветранага ўдару на малой вышыні без страт. Украіна не пацвярджае і не абвяргае адказнасць. Сакратар РНБА Аляксей Данілаў абверг тое, што авіяўдар па Белгародскай вобласці нанесены Украінай.

Прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі не адказаў на пытанне, ці атакавала Украіна з дапамогай верталётаў нафтабазу ў Белгарадзе, адзначыўшы, што ён не абмяркоўвае свае загады ў якасці галоўнакамандуючага. Гэта першы нібыта ўкраінскі авіяўдар па тэрыторыі Расейскай Фэдэрацыі з пачатку ўварваньня Расеі ва Ўкраіну ў 2022 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Ukraine attacks Russian oil depot as Mariupol awaits evacuations and Putin's troops abandon Chernobyl **(нявызн.)** (1 April 2022).
2. ↑  Russia alleges Ukrainian helicopters struck Belgorod fuel depot **(нявызн.)** (1 April 2022).
3. ↑  Ukrainian Attack Helicopters Just Slipped Into Russia And Blew Up A Fuel Depot **(нявызн.)**. *Forbes*.  Forbes. Праверана 1 April 2022.
4. ↑  *CNN, By Simone McCarthy, <a href='/profiles/travis-caldwell'>Travis Caldwell</a> and <a href='/profiles/helen-regan'>Helen Regan</a>*. Fire breaks out at a Russian fuel depot near Ukrainian border (англ.). *CNN* (1 красавіка 2022). Праверана 1 красавіка 2022.
5. ↑  Ukraine's top security official says Ukraine was not behind helicopter attack on Russian oil depot - Reuters **(нявызн.)**.  BNO News. Праверана 1 April 2022.
6. ↑  *AP*. Ukraine denies it hit Russian oil storage facility (англ.)  **(нявызн.)**?. *www.timesofisrael.com*. Праверана 1 красавіка 2022.
7. ↑  *Miller, Andrew*. Zelenskyy to Fox News: Ukraine 'will not accept any outcome' besides 'victory' (англ.)  **(нявызн.)**?. *Fox News* (1 красавіка 2022). Праверана 2 красавіка 2022.
8. ↑  Ukraine's Military Helicopters Strike Inside Russia—Local Official **(нявызн.)** (1 April 2022).
**Ксёнж** (пол. *Książ*) або **Фюрстэнштайн** (ням. *Fürstenstein*) — найбуйнейшы замак Сілезіі і трэці па велічыні ў Польшчы пасля Мальбарка і Вавеля. Размешчаны на ахоўнай прыроднай тэрыторыі непадалёк ад Валбжыха.

У XIII—XIV стст. замак служыў рэзідэнцыяй князёў свідніцка-яварскіх  (руск.) (бел. з дома Пястаў. Яго будаўніком лічыцца Болька I Суровы (кіраваў у 1287-1301). 30-метровы данжон і сярэдневяковыя часткі замка ўзведзены ў другой палове XIV стагоддзя. У 1392 г. адышоў да багемскай кароны, у 1428—29 гг. заняты гусітамі.

З 1509 г. да канца Другой сусветнай вайны замкам валодаў графскі род Хохбергаў, які ў сярэдзіне XIX стагоддзя таксама атрымаў у спадчыну ад Асканіяў  (руск.) (бел. правы на княства Пшчыньскае (герцагства Плес). У другой палове XVI стагоддзя Хохбергі абнавілі замак у адпаведнасці з мастацкімі густамі эпохі Адраджэння.

У 1671—88 гг. Фюрстэнштайн быў адноўлены пасля Трыццацігадовай вайны. Італьянскі дойлід Антоніа Даменіка Росі перабудоўвае паўднёвае крыло ў стылі барока. На працягу XVIII ст. амаль усе інтэр'еры былі пераабсталяваны у стылях барока і ракако. 

У час Другой сусветнай вайны нямецкае камандаванне ўключыла замак у праект «Волат» (*Riese*), які прадугледжваў перанос нямецкіх прамысловых прадпрыемстваў пад зямлю. Многія інтэр'еры замка былі страчаны, а пад ім былі выкапаныя два паверхі (на ўзроўні 15 і 53 метраў пад узроўнем падлогі, адпаведна).

Улады сацыялістычнай Польшчы размяшчалі ў замку розныя канторы. У цяперашні час Ксёнж з'яўляецца «гваздом» турыстычнага маршруту «Замкі Пястаў». Ідзе паступовае аднаўленне парку і інтэр'ераў.

Галерэя
-------

* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 30 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
3. ↑
4. ↑  Валбжих // Большой Кавказ — Великий канал. — М. : Большая Российская энциклопедия, 2006. — С. 526. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов; 2004—). — ISBN 5-85270-333-8.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Замак Ксёнж на Вікісховішчы |

* Афіцыйны інтэрнэт-сайт замка Ксёнж
* Інфармацыя для турыстаў Архівавана 30 верасня 2018.
**Фрэдэрыксборг** (дацк.: Frederiksborg Slot) — замак (дакладней — палац), размешчаны ў гарадку Хілерод (дацк.: Hillerød) у Даніі. Замак быў пабудаваны для караля Крысціяна IV і ў наш час вядомы як Музей Нацыянальнай Гісторыі.

Гісторыя
--------

К. Кёбке. «Замак Фрэдэрыксборг», 1835
Першы замак на месцы Фрэдэрыксборга быў пабудаваны ў 1560 годзе каралём Фрэдэрыкам II (дацк.: Frederik II) і атрымаў назву Хілерэдсхолм (дацк.: Hillerødsholm) ад імя горада непадалёк.

У 1599 года Крысціян IV правёў сур’ёзную рэканструкцыю замка і назваў яго ў гонар свайго бацькі — Фрэдэрыксборг.

З 1693 годзе капліца замка была перададзена дацкім ордэнам Слана і Данеброг (*Dannebrog*).

У ноч з 16 на 17 снежня ў 1859 годзе ў замку здарыўся вялікі пажар, які пакінуў ад Фрэдэрыксборга адны руіны. Адразу пасля пажару была распачата рэканструкцыя замка. Нацыянальны гістарычны музей у замку Фрэдэрыксборг быў заснаваны ў 1878 годзе па ініцыятыве дацкага півавара Якабсена як аддзяленне фонду «Карлсберг».

1 лютага 1882 года абноўлены палац-музей адкрыўся для ўсіх жадаючых.

*Малая рыцарская зала* на першым паверсе і *Вялікая рыцарская зала* на другім паверсе былі адноўлены ў тым відзе, у якім яны былі ў часы караля Крысціяна IV (1588—1648). У астатніх залах перыядычна змяняюцца разнастайныя экспазіцыі. У залах на другім паверсе выстаўлены экспанаты часоў першых Олдэнбургскіх каралёў — ад Крысціяна I (1448—1481) да Крысціяна IV. Ва ўсходнім крыле прадстаўлены экспанаты другой паловы XIX-пачала XX стст. На трэцім паверсе прадстаўлены карціны, мэбля і прадметы палацавага ўжытку XVIII—XIX стст. На чацвёртым паверсе прадстаўлена сучаснае мастацтва Даніі.

Цікаўныя факты
--------------

З 1671 па 1840 год усе дацкія манархі каранаваліся менавіта ў капліцы палаца Фрэдэрыксборг.

Вядомыя асобы
-------------

* Эйнар Герцшпрунг

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Замак Фрэдэрыксборг
* Афіцыйны сайт замка Фрэдэрыксборг (англ.) Архівавана 22 лістапада 2010.
* Гісторыя і архітэктура замка Фрэдэрыксборг (рус.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзямідаў.

**Васіль Аляксандравіч Дзямідаў** (12 красавіка 1921, вёска Чарэя, Чашніцкі раён, Віцебская вобласць — 11 чэрвеня 1989, Віцебск) — ваенны лётчык 1-га класа, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

В. А. Дзямідаў нарадзіўся у вёсцы Чарэя. У 1939 годзе паступіў у Віцебскі аэраклуб, які скончыў у 1940 годзе. У Чырвонай Арміі з 1940 года. У 1942 годзе скончыў Омскую ваенную авіяцыйную школу пілотаў. Праходзіў службу ў 1-й вучэбна-трэніровачнай авіяцыйнай брыгадзе ў Маскоўскай ваеннай акрузе. З сакавіка 1943 г. ваяваў на Заходнім, 1-м Прыбалтыйскім і 3-м Беларускім франтах. Старшы лейтэнант В. Дзямідаў, камандзір звяна асобнага разведвальнага авіяпалка, да 1 сакавіка 1945 г. зрабіў 226 баявых вылетаў. Удзельнік Арлоўскай, Смаленскай, Віцебскай зімовай, Беларускай, Прыбалтыйскай, Усходне-Прускай наступальных аперацый.

Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена ў 1945 годзе.

Пасля вайны В. А. Дзямідаў працягваў службу ў Ваенна-паветраных сілах СССР. У 1955 годзе скончыў Ваенна-паветраную акадэмію, у 1956 годзе — Разанскую афіцэрскую школу баявога прымянення. Служыў на пасадах камандзіра авіяцыйнай эскадрыллі, намесніка камандзіра і камандзіра авіяцыйнага палка. З 1960 г. у Ракетных войсках стратэгічнага прызначэння — камандзір ракетнага палка ў горадзе Умань. 

З 1961 г. падпалкоўнік В. А. Дзямідаў у запасе. Жыў у Віцебску. Працаваў выкладчыкам пачатковай ваеннай падрыхтоўкі у сярэдняй школе № 21, дыспетчарам Віцебскага аэрапорта. З 1980 года В. А. Дзямідаў на пенсіі. Памёр і пахаваны ў Віцебску.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна
* 4 ордэны Чырвонага Сцяга
* Ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені
* 2 ордэны Айчыннай вайны 2-й ступені
* Ордэн Багдана Хмяльніцкага 3-й ступені
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* медалі

Памяць
------

Мемарыяльная дошка ў Віцебску на доме, дзе жыў В. А. Дзямідаў.

Зноскі
------

1. ↑  Герои Советского Союза // Информационный портал города Чашники Архівавана 29 лістапада 2014. (руск.)
2. 1 2 3 4  Васіль Аляксандравіч Дзямідаў на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Дзямідаў Васіль Аляксандравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — С. 140. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
* Дзямідаў Васіль Аляксандравіч // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 193. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
* Памяць: Гіст.-дакументальная хроніка Віцебска: У 2-х кн. Кн. 1-я / Рэд. кал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелЭн, 2002. — 648 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0246-6.

Спасылкі
--------

* Васіль Аляксандравіч Дзямідаў на сайце «Героі краіны»
* Василий Александрович Демидов Герой Советского Союза, лётчик 10 ОРАП (руск.)
* Демидов Василий Александрович // Интернет-портал Минобороны России (руск.)
* Герои Советского Союза // Информационный портал города Чашники Архівавана 29 лістапада 2014. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Патапаў.
**Васіль Абрамавіч Патапаў** (27 сакавіка 1918, в. Бортнае, Арлоўская губерня — 5 жніўня 1996, Мэлітопаль, Украіна) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Мар’іна Горка. Мемарыял 8-ай танкавай дывізіі, памятная дошка
Скончыў тэхнікум у 1936 годзе. У Чырвонай Арміі з 1938 года. Удзельнік паходаў савецкіх войскаў у Заходнюю Украіну 1939 годзе і Бесарабію 1940 гада.

Камандзір батальёна 59-й гвардзейскай танкавай брыгады (8-ы гвардзейскі танкавы корпус, 40-я армія, Варонежскі фронт) вызначыўся ў баі 11 верасня 1943 гады. Зайшоўшы ў тыл праціўніка, ён павёў батальён у атаку, у выніку якой асабіста знішчыў 9 гармат, 1 самаходна-артылерыйскае прылада, 10 аўтамашын і больш за 150 ваенных.

25 верасня 1943 года батальён пад камандаваннем Патапава адным з першых паспяхова фарсіраваў Днепр.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 3 чэрвеня 1944 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» гвардыі старшыне Федчанка Івану Сямёнавіч прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаль «Залатая Зорка» (№ 3067).

У 1946 годзе скончыў Ленінградскую вышэйшую афіцэрскую школу бранятанкавых і механізаваных войскаў.

З 1956 года у запасе. Жыў і працаваў у горадзе Мелітопаль Запарожскай вобласці.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

Спасылкі
--------

* Васіль Абрамавіч Патапаў на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**За́мак Наго́я** (яп.: 名古屋城) — старажытны японскі замак, размешчаны ў цэнтры горада Нагоя (прэфектура Айты, Японія).

Пабудаваны ў 1612 годзе як галоўны замак галінкі роду сёгунаў Такугава з правінцыі Авары. Да 1871 года служыў палітыка-адміністрацыйным цэнтрам княства Авары. У 1872—1930 гадах знаходзіўся пад кіраваннем урада Японскай імперыі, пасля чаго перайшоў ва ўласнасць горада Нагоя. Да 1945 года знаходзіўся ў спісе Нацыянальных скарбаў Японіі, аднак быў разбураны авіяцыяй ЗША падчас Другой сусветнай вайны. Часткова адбудаваны ў 1959 годзе з жалезабетону на ахвяраванні жыхароў горада Нагоя.

Замак Нагоя адносіцца да раўнінным замкам. Складаецца з пяці ўзроўняў і сямі паверхаў, унутры замка дзейнічае музей гісторыі горада Нагоя. Для аріхтэктурнага аблічча замка характэрны тыповыя рысы архітэктуры перыяду Адзуці-Мамаяма.

Сёння служыць музеем і сімвалам Нагоі. Унесены ў спіс нацыянальных гістарычных помнікаў Японіі.

Зноскі
------

1. ↑  Артыкул «Пад аховай залатых дэльфінаў» Архівавана 30 красавіка 2005. на сайце «Японія сёння»

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Замак Нагоя
* (яп.) Афіцыйны сайт замка Архівавана 12 сакавіка 2008.
* (яп.) 400-летняя гісторыя Нагойскага замка
* *Г. Б. Брылевский* Японские замки — история и современность
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Аўдзееў.
**Васіль Аляксандравіч Аўдзе́еў** (нар. 11 ліпеня 1966, г. Магілёў — 16 сакавіка 1987, каля Сурубі[en], Афганістан) — савецкі ваеннаслужачы, удзельнік Афганскай вайны.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Магілёве. Беларус. Маці, Марыя Калінаўна, пенсіянерка, бацька, Аляксандр Барысавіч, працаваў слесарам на заводзе штучнага валакна. У 1983 годзе скончыў Магілёўскую сярэднюю школу № 2. Член УЛКСМ. Працаваў на абутковай фабрыцы ў Магілёве.

24 чэрвеня 1985 года прызваны ў Савецкую Армію Цэнтральным РВК г. Магілёва. З кастрычніка 1985 года ў Рэспубліцы Афганістан, старэйшы майстар па рамонце сродкаў сувязі. Удзельнічаў у 6 баявых аперацыях. 16 сакавіка 1987 года, выконваючы баявую задачу па рамонце апаратуры сувязі, у раёне населенага пункта Сурубі[en] патрапіў пад абстрэл мяцежнікаў. Нягледзячы на бесперапынны агонь, працягваў выконваць задачу і быў смяротна паранены.

Магіла на Машэкаўскіх могілках
Пахаваны на Машэкаўскіх могілках у г. Магілёве. У 1990 годзе на магіле пастаўлена надмагілле, выкананае ў выглядзе «ветразя» з чорнага габра.

Узнагароды
----------

* ордэн Чырвонай Зоркі (пасмяротна).

Зноскі
------

1. ↑  Могила воина-интернационалиста, рядового Авдеева Василия Александровича Архівавана 26 кастрычніка 2019.

Спасылкі
--------

* АВДЕЕВ Василий Александрович
**Эвернія распасцёртая** (*Evernia divaricata*) — від грыбоў рода Эвернія сямейства Umbilicariaceae, які расце на скалах.

Апісанне
--------

Слаявіна даўжынёй 8-20 см, барадападобная, павіслая, мяккая, жаўтавата-, шэравата- ці бледна-зеленаватая, густая, радзей слаба разгалінаваная, звычайна без пэўнага органа прымацаваня. Лопасці шырынёй 0,8-2 мм, у месцах галінаванняў шырынёй да 3-5 мм, радыяльна-вуглаватыя, па ўсёй даўжыні кольцападобна патрэсканая з бачнай у трэшчынах белаватай сарцавінай, сімпадыяльна, дыхатамічна, часам няпэўна разгалінаваныя ад самай асновы або толькі ў верхавінкавай частцы, з раскіданымі па ўсёй даўжыні дробнымі шыпападобнымі адросткамі даўжынёй 2-5 мм.

Эвернія распасцёртая ўтрымлівае ўснінавую кіслату.

Пашырэнне
---------

Еўропа, Паўднёвая Азія, Паўночная і Паўднёвая Амерыка, Грэнландыя. На тэрыторыі Беларусі вядомы ў Брэсцкай (Пружанскі і Столінскі раёны), Віцебскай (Верхнядзвінскі і Расонскі раёны), Гомельскай (Лельчыцкі раён), Мінскай (Мядзельскі раён) і Магілёўскай (Асіповіцкі раён) абласцях.

Аддае перавагу хваёвым лясам.

Ахова
-----

Ахоўваецца ў Беларусі, Польшчы і Літве, Нарвегіі, Швецыі, Фінляндыі.

Зноскі
------

1. ↑  photomacrography.net
2. 1 2  Эвернія распасцёртая ў Чырвонай кнізе Беларусі(недаступная спасылка)  (руск.)
3. ↑  Evernia divaricata  (англ.)

Спасылкі
--------

* Апісанне  (руск.)
* Выявы
* Выявы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · ITIS TSN · Mycobank · NCBI |
**Замак Раканіджы** (*Castello Reale di Racconigi*) — загарадная рэзідэнцыя п’емонцкіх манархаў у мястэчку Раканіджы каля Кунеа. У ліку іншых рэзідэнцый Савойскага дому знаходзіцца пад аховай ЮНЕСКА як помнік Сусветнай спадчыны.

У Сярэднявеччы замак належаў маркграфам Салуца. У 1630 годзе перайшоў ва ўладанне малодшай, карыньянскай галіны Савойскага дому. Цяперашні будынак замка будаваўся ў другой палове XVII стагоддзя па праекце Гварына Гварыні. У канцы XVIII стагоддзя быў прыведзены ў адпаведнасць з навамоднымі прынцыпамі класіцызму. Флігелі былі дабудаваны ўжо пры Карле Альберце. У 1904 годзе ў замку нарадзіўся апошні італьянскі манарх, Умберта II.

Вялікая цікавасць для аматараў садова-паркавага мастацтва ўяўляе рэгулярны парк у Раканіджы, стварэнне якога прыпісваецца самому Ленотру. Сярод іншых паркавых павільёнаў маецца і дача ў рускім стылі, пабудаваная для размяшчэння Мікалая II, які падпісаў у Раканіджы руска-італьянскае пагадненне 1909.

Зноскі
------

1. 1 2  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. 1 2  dati.beniculturali.it — 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q52897564'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Замак Раканіджы
* Сайт каралеўскага замка Раканіджы

| ⛭Рэзідэнцыі Савойскага дому |
| --- |
| Турын | Замак Валянціна ·  Палацца Карыньяна ·  Палацца Чыяблезэ ·  Палацца Мадама ·  Каралеўскі палац ·  Віла дэла Рэгіна |  |
| Правінцыя Турын | Алье ·  Замак Манкальеры ·  Замак Рыволі ·  Ступініджы ·  Ла Мандрыя ·  Палац Рэджыя дзі Венарыя |
| Правінцыя Кунеа | Гавонэ ·  Паленціа ·  Замак Раканіджы |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | SUDOC: 148760848 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ісаеў.

**Васіль Ісаевіч Ісаеў** (руск.: Василий Исаевич Исаев; 10 мая 1854, Масква, Расійская імперыя — 12 траўня 1911, Кранштат, Расійская імперыя) — рускі мікрабіёлаг і эпідэміёлаг.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся Васіль Ісаеў 10 мая 1854 года ў Маскве. У 1877 годзе скончыў медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта. У 1887 годзе паспяхова абараніў доктарскую дысертацыю аб змене кішачных гангліяў пры сухотах і некаторых іншых захворваннях і камандзіраваны на Неапалітанскую біялагічную станцыю для працы ў галіне заалогіі. З 1888 па 1891 год працаваў ваенна-марскім суднавым урачом у кругасветнае падарожжа на крэйсеры Адмірал Нахімаў і сабраў багатыя заалагічныя калекцыі. У 1889 годзе апублікаваў медыка-тапаграфічны нарыс аб востраве Маўрыкій. Васіль Ісаевіч з’яўляўся вучнем І. І. Мечнікава. У 1892 годзе ён вучыўся на курсах бактэрыялогіі і паспяхова скончыў іх. У 1892 годзе пераязджае ў Кранштат, дзе да 1911 года працаваў медыцынскім інспектарам у Кранштацкім порце, адначасова з гэтым, з 1896 года займае пасаду галоўнага доктара Кранштацкага марскога шпіталя. На працягу трох гадоў Васіль Ісаевіч кіраваў працамі па эпідэміялогіі чумы ў лабараторыі форта Аляксандр I.

Памёр Васіль Ісаевіч Ісаеў 12 мая 1911 года ў Кранштаце.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**Васіль Аляксеевіч Плавільшчыкаў** (руск.: Василий Алексеевич Плавильщиков; 1768, Масква — 26 (14) жніўня 1823, Санкт-Пецярбург) — рускі выдавец, бібліятэкар і кнігагандляр.

Біяграфія
---------

Паходзіў з маскоўскага купецкага роду. Брат акцёра і пісьменніка П. А. Плавільшчыкава, а таксама дзяржаўнага служачага і выдаўца А. А. Плавільшчыкава. У канцы 90-х гадоў XVIII стагоддзя ў Пецярбургу, арандаваўшы друкарню, арганізаваў буйное выдавецкае і кнігагандлёвае прадпрыемства. У 1815 годзе пры кнігарні Плавільшчыкава была створана першая ў Пецярбургу публічная «бібліятэка для чытання».

Бібліятэка і кнігарня Плавільшчыкава карысталіся ў першай чвэрці XIX стагоддзя вялікай папулярнасцю сярод навукоўцаў і літаратараў. У 1820 году бібліёграф В. Р. Анастасевіч зрабіў вопіс усіх кніг з бібліятэкі (у свой час адзінай у Санкт-Пецярбургу), склаўшы «Роспіс расійскім кнігам для чытання … з бібліятэкі В. А. Плавільшчыкава», якая налічвала каля 7 тысяч найменняў рускіх кніг. Да «Роспісу» штогод выдаваліся «Прыбыткі», так з 1820 па 1825 год выйшла 6 «Прыбыткаў», і яшчэ 3 пасля яго смерці.

Пахаваны на Літаратарскіх мастках. Кніжнае прадпрыемства (крама, бібліятэка і друкарня) Плавільшчыкава пасля яго смерці па завяшчанні перайшло да А. П. Смірдзіна, які служыў у яго прыказчыкам.

Зноскі
------

1. 1 2 3  *Модзалевский Б. Л.* Плавильщиков, Василий Алексеевич // *Русский биографический словарь* / под ред. А. А. Половцов — СПб.: 1905. — Т. 14. — С. 1–2.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21175485'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25858534'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1963546'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1960551'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4299399'></a>
2. ↑  Плавильщиков Василий Алексеевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 83144648400551939850 |
**Анры Эдуард Трэска** (фр.: Henri Édouard Tresca; 12 кастрычніка 1814, Дзюнкерк - 21 чэрвеня 1885, Парыж) — французскі інжынер-механік, прафесар Нацыянальнай кансерваторыі мастацтваў і рамёстваў у Парыжы.

Параўнанне крытэрыяў пластычнасці Трэска і фон Мізеса
З'яўляецца бацькам тэорыі пластычнасці, або незваротнай дэфармацыі, якія ён вывучыў у шырокай серыі эксперыментаў, пачатых у 1864 годзе. Адкрыў крытэрый пластычнасці матэрыялу Трэска (або максімальнага зруху).
Крытэрый Трэска з'яўляецца адным з двух асноўных крытэрыяў пластычнасці, якія выкарыстоўваюцца сёння. Другі важны крытэрый належыць фон Мізэсу.

Густаў Эйфель паставіў яго імя трэцім у спісе з 72 чалавек, якія зрабілі магчымым будаўніцтва Эйфелевай вежы ў Парыжы.



1. ↑  Bulletin de la Sabix — ISSN 0989-3059; 2114-2130<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q58222884'></a>
2. ↑
**Тэрэза Тараньска** (1 студзеня 1944, Ваўкавыск — 2 студзеня 2013, Варшава) — польская журналістка і пісьменніца.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 1 студзеня 1944 года ў Ваўкавыску.

У 1970-х гадах супрацоўнічала са штотыднёвікам «Культура», а затым таксама з парыжскім эмігранцкім часопісам «Культура», які з’яўляўся культурным і палітычным цэнтрам польскай эміграцыі. З’яўляецца аўтарам кнігі «Яны», якая змяшчае інтэрв’ю з былымі дысідэнтамі і камуністычнымі чыноўнікамі аб іх ацэнцы дасягненняў сацыялізму ў Польшчы. Гэтыя інтэрв’ю былі ўзяты ў перыяд ваеннага становішча. Яна таксама аўтар ток-шоў «Зараз Вы» на TVP2 і цыклаў тэлевізійных інтэрв’ю з камуністычнымі чыноўнікамі, у тым ліку з прэзідэнтам Радыёкамітэта ПНР ў 1972—1980 гадах Мацеем Шчэпаньскім, адным з аўтараў прапаганды поспеху 1-га сакратара ЦК ПАРП Эдварда Герэка.

У 2000 годзе за кнігу «Яны» атрымала прэмію польскага ПЭН-клуба імя Ксаверыя Прушынскага. З’яўляецца першым лаўрэатам прэміі імя Барбары Лапіньскай за лепшае інтэрв’ю-рэліз за інтэрв’ю з генералам Войцехам Ярузельскім. Працавала ў выданні «Duży Format» (дадатку да «Gazeta Wyborcza»), дзе ладзіла інтэрв’ю з вядучымі дзеячамі польскай грамадскай сцэны.

Памерла 2 студзеня 2013 года ў Варшаве ад раку лёгкага. Пахавана ў Варшаве.

Зноскі
------

1. 1 2  Teresa Torańska // Internetowy Polski Słownik Biograficzny<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96022943'></a>
2. ↑  1 студзеня 1944 года ў Ваўкавыску нарадзілася Тэрэза Тараньска — польская журналістка і пісьменьніца


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: teresa-toranska-dziennikarka-wiesz |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90187995 · BNF: 12703086x · CiNii: DA02712283 · GND: 134273044 · ISNI: 0000 0000 7779 2609 · LCCN: n85250807 · LNB: 000226108 · NKC: js2007400402 · NLA: 35875437 · NSK: 000607192 · NTA: 073632120 · NUKAT: n94005479 · SUDOC: 114965196 · VIAF: 37326072 |

 |
**Ансамбль жылых дамоў па бульвары Касманатаў** — архітэктурны ансамбль у Брэсце, размешчаны па бульвары Касманатаў.

Архітэктура
-----------

Сфарміраваны ў 1979 г. (арх. Р. Шылай, А. Казюкоў, Р. Будзько) з 4 аднолькавых па сваім архітэктурна-планіровачным вырашэнні 9-павярховых дамоў (№ 90, 92, 94, 96), аб'яднаных 3 аднапавярховымі блокамі гандлёва-бытавых устаноў. Кожны 60-кватэрны дом складаецца з 2 аб'яднаных лесвічна-ліфтавым вузлом карпусоў. Тыпавыя паверхі карпусоў уключаюць аб'яднаныя вакол калідора кватэры з утульнымі жылымі пакоямі, прасторнымі кухнямі, убудаванымі шафамі, балконамі ці лоджыямі. Аб'ёмна-прасторавая кампазіцыя ансамбля ствараецца кантрастным проціпастаўленнем высокіх і нізкіх аб'ёмаў. Сцены жылых будынкаў абліцаваны керамічнай пліткай цёмна-ружовага колеру.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1984. — Брэсцкая вобласць. — 368 с. іл.
**Воцатны ангідрыд** — ангідрыд воцатнай кіслаты, (CH3CO)2O.

Бясколерная празрыстая рухомая вадкасць з рэзкім пахам. Тэмпература плаўлення -73,1 °С. Тэмпература кіпення 139,6 °С. Шчыльнасць 1,083 г/см³. Раствараецца ў бензоле, дыэтылавым эфіры, этаноле, абмежавана ў вадзе. У гарачай вадзе гідралізуецца да воцатнай кіслаты.

Выкарыстанне
------------

Воцатны ангідрыд выкарыстоўваецца ў вытворчасці ацэтылцэлюлозы, вінілацэтату, фарбавальнікаў, пахучых рэчываў і лекавых сродкаў і інш.

Шкоднае ўздзеянне
-----------------

Воцатны ангідрыд таксічны. Выклікае раздражненне верхніх дыхальных шляхоў і вачэй, апёкі скуры.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4. — С. 281. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0.

Спасылкі
--------

* Інфармацыя на сайце ХиМиК.ру (руск.)
* Інфармацыя на сайце CharChem (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4153053-6 · Microsoft: 2779854550 |
**Лілія Сямёнаўна Кучур** (7 верасня 1936, в. Уласы, Баранавіцкі раён — 5 красавіка 2004) — беларускі палявод, Герой Сацыялістычнай Працы, дэпутат Вярхоўнага Савета БССР (1975—1980).

Біяграфія
---------

З 1951 года — палявод, з 1965 года — звеннявая льнаводчага звяна калгаса «Перамога» Баранавіцкага раёна. За поспехі ў павелічэнні вытворчасці і продажы дзяржаве льну 12 снежня 1973 года прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы.

Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1975—1980 гадах.

Узнагароды
----------

Узнагароджана залатым медалём «Серп і Молат» і ордэнам Леніна.

Зноскі
------

1. ↑  Лілія Сямёнаўна Кучур
Схема з праекта зон аховы гісторыка-культурных каштоўнасцей у Вістычах. Тэрыторыі гісторыка-культурных каштоўнасцей пазначаны чырвоным колерам.
**Тэрыторыя гісторыка-культурнай каштоўнасці** — тэрыторыя, якая непасрэдна занята нерухомай матэрыяльнай гісторыка-культурнай каштоўнасцю і (або) звязана з ёй гістарычна і функцыянальна і з’яўляецца яе неад’емнай часткай. На тэрыторыі гісторыка-культурнай каштоўнасці на падставе дзеючага заканадаўства Рэспублікі Беларусь забяспечваецца магчымасць яе навуковага даследавання, захавання і правядзенне рамонтна-рэстаўрацыйных работ на гісторыка-культурнай каштоўнасці.

Літаратура
----------

* Рэкамендацыі па складзе і парадку распрацоўкі праектаў зон аховы нерухомых матэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцей
**Нескёйпстадзюр** (ісл.: Neskaupstaður) — горад на ўсходзе Ісландыі. Адміністрацыйна ўваходзіць у абшчыну Фіёрдабігд рэгіёну Эйсцюрланд. Колькасць насельніцтва складае 1.432 чалавека (на 1 снежня 2007 года). 

На берагах Норд-фіёрда
Заснаваны ў 1892 годзе на беразе Норд-фіёрда як гандлёвая станцыя. Нягледзячы на складаныя кліматычныя ўмовы, якія ўскладняюць сувязь жыхароў Нескёйпстадзюра з іншымі часткамі Ісландыі горад, дзякуючы багатай папуляцыі селядца ў прыбярэжных водах і наладжанай рыбаперапрацоўчай індустрыі (засолка) стаў з часам значным гандлёвым цэнтрам усходняга ўзбярэжжа.

Нескёйпстадзюр злучае з акруговай дарогай траса 92, аднак рух па гэтай стромкай і звілістай дарозе ў зімовы час ускладнены. Для спрашчэння паездак па трасе на ёй у 1972—1977 гадах быў пабудаваны тунэль.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нескёйпстадзюр

1. ↑  Iceland in figures 2018 — Reykjavík: Statistics Iceland, 2018. — ISBN 978-9979-770-58-9 Праверана 11 чэрвеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q64562971'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3782407'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1764'></a>
**Неса** (стар.-грэч. Νησώ) — нерэгулярны спадарожнік планеты Нептун са зваротным арбітальным абарачэннем. Названая ад імя адной з нерэід з грэчаскай міфалогіі. Таксама пазначаецца як **Нептун XIII**.

Гісторыя адкрыцця
-----------------

Першыя назіранні Неса былі зробленыя 14, 16 жніўня і 3 верасня 2002 года групамі астраномаў пад кіраўніцтвам Мэцью Холмана і Брэта Глэдмана. Аднак выяўленая на атрыманых фотаздымках яна была толькі ў 2003 годзе. Спадарожнік атрымаў часовае абазначэнне **S/2002 N 4**. Уласная назва была прысвоена 3 лютага 2007 года.

Характарыстыкі
--------------

Неса абарачаецца на адлегласці больш за 48 млн км ад Нептуна. Гэта робіць яе найбольш далёкім ад сваёй планеты спадарожнікам з вядомых. Арбіта Неса па памерах супастаўная з геліяцэнтрычнай арбіты. Так, напрыклад, Неса ў апапасейдыі аддаляецца ад Нептуна на 72 млн км, у той час як Меркурый у афеліі аддаляецца ад Сонца толькі на 70 млн км. Затое спадарожнік робіць адзін абарот вакол Нептуна больш чым за 25,5 гадоў, што з'яўляецца найбольшым паказчыкам сярод усіх месяцаў Сонечнай сістэмы.

Па арбітальных параметрах Неса мае блізкае падабенства з Псамафай. Гэтыя два спадарожнікі могуць быць фрагментамі ранейшага больш буйнога спадарожніка.

| ⛭✯ Нептун |
| --- |
| Спадарожнікі | Галатэя · Галімеда · Гіпакамп · Дэспіна · Лаамедэя · Ларыса · Наяда · Нерэіда · Неса · Пратэй · Псамафа · Сао · Таласа · Трытон |  |
| Характарыстыкі | Вялікая цёмная пляма ·  Кольцы Нептуна |
| Адкрыццё | Джон Куч Адамс ·  Іаган Готфрыд Гале ·  Уільям Ласел ·  Урбэн Левер’е |
| Траянскія астэроіды | 2001 QR322 ·  2004 UP10 ·  2005 TN53 ·  2005 TO74 ·  2006 RJ103 ·  2007 RW10 |
| Даследванне | Касмічная праграма «Вояджэр» ·  Вояджэр-2 |
| Іншае | Спіс астэроідаў, якія перасякаюць арбіту Нептуна · Нептун у фантастыцы |
| **Category Катэгорыя:Нептун (планета) •  Вікісховішча:Нептун** |