**Алена Іванаўна Сцяпаніў** (укр.: Олена Іванівна Степанів; нар.7 снежня 1892, Вішніўчык, Перамышлянскі павет, Аўстра-Венгрыя — 11 ліпеня 1963, Львоў, УССР) — украінскі гісторык, выкладчыца геаграфіі, грамадская і ваенная дзяячка; першая ў свеце жанчына, афіцыйна залічаная на ваенную службу ў званні афіцэра; чатар Украінскай Галіцкай Арміі. Вязень савецкіх лагераў.

Біяграфія
---------

*Галоўны Савет Студэнцкага Саюза 1912 год. 1-ы шэраг з лева: Дар’я Бялінская-Наўроцкая, Васіль Касарэнка-Касарэвіч, А. Паўлусевіч, Восіп Кагут, М. Жыла, Марыя Цвердахлеб, Яўген Канавалец; 2-і шэраг: Сцяпан Індышэўскі, нераспазнаны, Іван Бабін, Юрый Палянскі, В. Кацецкі, **Алена Сцяпаніў**, Раман Дашкевіч, Пётр Дзідушкаў, Юльян Ахрымавіч.*
Нарадзілася ў сям’і святара УГКЦ Івана Сцяпаніва і яго жонкі Марыі-Мінадоры. Была трэцім, самым малодшым, дзіцем. Бацька Алены быў добрым пастырам, ініцыяваў стварэнне чытальні грамадства «Асвета» у вёсцы. Брат Ананій Сцяпанаў.

З 1910 года вучылася ў Львове ў жаночай настаўніцкай семінарыі Украінскага педагагічнага Таварыства. Была членам Арганізацыі «Пласт».

У 1912 годзе паступіла ў Львоўскі ўніверсітэт на філасофскі факультэт, штудзіравала гісторыю і геаграфію. У студэнцкія гады прымала актыўны ўдзел у дзейнасці Таварыства «Сокал» (узначаліла яго першую жаночую чату ў Львове). На адным са студэнцкіх сходаў Сцяпаніў пазнаёмілася з Раманам Дашкевічам (будучы палкоўнік арміі УНР). Ужо планавалі вяселле, калі пачалася Першая сусветная вайна. Раман пайшоў на фронт, а Алена, разам з аднадумцамі, арганізавала медсёстрынскае аддзяленне і пайшла ў войска. Заклікала жанчын актыўна ўдзельнічаць у грамадскім, палітычным і ваенным жыцці. З тых часоў уступае ў шэрагі арганізацыі «Сечавыя стральцы −2». У 1920 годзе выйшла замуж за Рамана Дашкевіча.

У 1919—1921 гадах вучылася ў Венскім універсітэце, абараніла доктарскую дысертацыю.

З 1922 года выкладала гісторыю і геаграфію ў Львоўскай гімназіі-васілянак і Львоўскім тайным украінскім універсітэце.

З 1945 да арышту 1949 года працавала на пасадзе дацэнта Львоўскага ўніверсітэта.

20 снежня 1949 года арыштаваная і адпраўлена ў мардоўскія лагеры.

У 1956 годзе звольненая па стане здароўя, вярнулася ў Львоў, некалькі тыдняў жыла ў блізкай сваячкі — Арысі Лежагубскай. Пазней у прыватным доме на вул. Казацкай, 11-А (…ёсць дзве пастановы пра ўтварэнне ў ім мемарыяльнага музея Алены Сцяпаніў), дзе і пражыла да канца жыцця.

Маці Яраслава Дашкевіча.

Пахавана на 64 полі Лычакаўскіх могілак у Львове.

Баявы шлях
----------

Алена Сцяпаніў была актыўнай удзельніцай сечава-стралковага руху, сузаснавальнікам таварыства «Сечевые Стральцы — ІІ», правадніцай жаночай пары.

У 1914 годзе ўвайшла ў склад Камітэта Аб’яднаных стралковых таварыстваў (г. Львоў), выехала на фронт як камандзірка жаночай чаты Украінскіх сечавых стральцоў.

Удзельніца Карпацкай ваеннай кампаніі. Удзельнічала ў бітве пад Камарныкамі. Вызначылася адвагай у баі за гару макіўку (красавік-май 1915 года), пасля стала харунжай.

29 мая 1915 года падчас бою пад Лысовычамі на Балэхіўшчыне трапіла ў рускі палон. У 1915—1917 гадах была палоннай у Ташкенце.

У Красавіку 1917 года вярнулася на Галічыну.

Належала да арганізатараў Лістападаўскага паўстання 1918 год, прымала актыўны ўдзел у польска-ўкраінскай вайне (1918—1919) (чатар Украінскай Галіцкай Арміі).

Працавала на пасадзе рэферэнткі прэсы ў дзяржаўным сакратарыяце замежных спраў ЗУНР прэсавай рэферэнткі Міністэрства замежных спраў УНР у Камянцы-Падольскім.

У 1919 годзе з дыпламатычнай дэлегацыяй адбыла ў Вену.

Узнагароды
----------

* Медаль За адвагу (10 лістапада 1914) — *адна з вышэйшых ваенных узнагарод імперыі Габсбургаў*
* Вайсковы крыж Карла (1917) — *ваенны медаль часоў Першай сусветнай вайны*

Навуковая праца
---------------

1919—1921 гадах вучылася ў Венскім універсітэце, абараніла доктарскую дысертацыю на нямецкай мове «Размеркаванне і развіццё грамадства ў Старой Русі да паловы XIII ст.», пасля чаго вярнулася ў Львоў.

З 1922 года выкладала гісторыю і геаграфію ў Львоўскай гімназіі сясцёр-васілянак і Львоўскім тайным украінскім універсітэце. Член Навуковага таварыства імя Шаўчэнкі (ініцыявала стварэнне яго геаграфічнай камісіі), таварыства «Родная школа», рэферэнтка пры Рэвізійным Саюзе ўкраінскіх кааператываў; супрацоўнічала з «Пластам» і УВА.

З 1939 года працавала ва ўстановах АН УССР. З 1945 па 1949 год — на пасадзе дацэнткі Львоўскага ўніверсітэта.

Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны працавала старэйшай навуковай супрацоўніцай і загадчыцай сектарам эканомікі Львоўскага аддзела Інстытута эканомікі АН УССР, навуковай супрацоўніцай натуральнага музея АН УССР (1948—1949 гады).

Творы і працы
-------------

Аўтар каля 75 прац, у тым ліку ўспамінаў «Напярэдадні вялікіх падзей. Уласныя перажыванні і думкі 1912—1914», «Напярэдадні вялікіх падзей» (1943), даведніка «Кааператывы здароўя» (1930), манаграфіі «Сучасны Львоў» (1943), «Працоўныя рэзервы Львоўшчыны» (1949) і да таго падобнае.

Ушанаванне памяці
-----------------

Партрэт Алены Сцяпанів.
У гонар Алены Сцяпаніў названая Львоўская ўкраінская гуманітарная гімназія з паглыбленым вывучэннем ўкраіназнаўства і англійскай мовы, размешчаная на аднайменнай вуліцы.

1 лістапада 2003 года на фасадзе дома былой гімназіі сясцёр Васілянак, цяпер вядомай як Львоўская лінгвістычная гімназія, дзе ў 1921—1935 гады Алена Сцяпаніў-Дашкевіч выкладала гісторыю і геаграфію, урачыста адкрыта мемарыяльную таблічку Алене Сцяпаніў аўтарства скульптара Яраслава Скакуна. Пасля адкрыцця ў актавай зале навучальнай установы адбылася прэзентацыя кнігі А. Шаблія і А. Вісьтак «Алена Сцяпаніў».

7 снежня 2012 года, у дзень 120-годдзя ад нараджэння, жанчыны Прыкарпацця ініцыявалі ўстаноўку ў Івана-Франкоўску помніка першай жанчыне-афіцэру ўкраінскіх Сечавых Стральцоў Алене Сцяпаніў-Дашкевіч.

20 снежня 2012 года ў дворыку геаграфічнага факультэта ЛНУ імя І.Франка ў Львове ўрачыста адкрылі і асвяцілі мемарыяльную табліцу Алене Сцяпаніў.

У яе гонар названы вуліцы ў гарадах:

* Кіеве
* Львове
* Стрые
* Балэхіве
* Надвірным
* Слаўскэ

«Узнагароду імя Алены Сцяпаніў» з 2015 года ўручае гарадскі галава Львова. Узнагарода прадугледжана для жанчын, самаадданая працай якіх ўнесла значны ўклад у развіццё адукацыі, навукі, культуры і грамадскай сферы Львова. Выраблена ўзнагарода па праекце мастака Івана Турэцкага.

Зноскі
------

1. ↑  Вічна Ватра на Личакові: могили пластунів у Львівському історико-культурному музеї-заповіднику «Личаківський цвинтар» — Львоў: 2007. — С. 51. — 76 с.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36036'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q65564948'></a>
2. ↑  *Шевелєва, Мар'яна*. Олена Степанів: Я залишаюся зі своїм народом **(нявызн.)**. *Український інтерес* (7 снежня 2020). Праверана 14 снежня 2020.
3. ↑  *ВІТОЛІН, Олександр*. Жінки в армії: 7 берегинь з багнетом й кулеметом (укр.). *Вікенд* (17 студзеня 2022). Праверана 18 студзеня 2022.
4. ↑  Офіційний сайт Львівської української гуманітарної гімназії **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 31 липня 2018. Праверана 26 липня 2019.
5. ↑  *Мельник І. Масик Р.* Пам'ятники та меморіальні таблиці міста Львова. — Львів: Апріорі, 2012. — С. 213. — 320 с. — ISBN 978-617-629-077-3.
6. ↑  Жінки Прикарпаття ініціювали встановлення в Івано-Франківську пам’ятника першій жінці-офіцерові УСС // Радіо Свобода, 7.12.2012
7. ↑   Архівавана 14 ліпеня 2014 года. Урочисте відкриття та посвята меморіальної дошки Олени Степанів

Літаратура
----------

* *Лазарович М.* Легіон Українських Січових Стрільців. — Тернопіль: Збруч, 2002.
* *Лазарович М. Степанів Олена Іванівна // Західно-Українська Народна Республіка 1918—1923. Енциклопедія. Т. 3: П — С. Івано-Франківськ: Манускрипт-Львів, 2020. С. 495—497. ISBN 978-966-2067-65-1*
* *Науменко К. Є.* Степанів-Дашкевич Олена // Енциклопедія історії України[ru] : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій[ru] (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України[ru]. — К.: «Наукова думка[ru]», 2012. — Т. 9 : Прил — С.— С. 846. — ISBN 978-966-00-1290-5. (укр.)
* Степанів Олена // Енциклопедія українознавства  (укр.) (бел.. У 10-х томах. / Головний редактор Володимир Кубійович  (руск.) (бел.. — Париж, Нью-Йорк: «Молоде життя  (укр.) (бел.»-«НТШ  (руск.) (бел.»; 1954—1989, 1993—2000.
* Енциклопедія українознавства для школярів і студентів. — Донецьк: Сталкер, 2000. — 496 с.
* *Ірена Книш*. Життя й легенда Олени Степанів.
* Анна Кос. *Героїня україни*. — Львів: Галицька Видавнича Спілка, 2005.

Спасылкі
--------

* *Шендеровський В.* Легендарна Степанівна з галицького ґрона — Олена Степанів / Василь Шендеровський. Нехай не гасне світ науки. Книга перша. — Опубліковано: 10.08.2016.
* Архів Львівського національного університету імені Івана Франка(недаступная спасылка)
* Жінки в Легіоні Українських Січових Стрільців
* Українці в світі Архівавана 3 жніўня 2021.
* Степанівна: перша українка-офіцер в російському полоні Архівавана 15 мая 2019. // День від 2016-03-15. Україна Incognita
* Степанів О. Сучасний Львів / д-р Олена Степанів. — Краків ; Львів: Укр. вид-во, 1943. — 168 с.: іл.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 139918787 · ISNI: 0000 0001 0866 3210 · LCCN: n82211898 · NKC: js2014817606 · NUKAT: n99035409 · SUDOC: 143812262 · VIAF: 6291895 |

 |