recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Сервацый Маастрыхцкі** (нідэрл.: Servaas van Maastricht, лац.: Servatius *Сербатыяс*; *(традыцыйна)* нарадзіўся ў Арменіі — памёр 13 мая 384, Маастрыхт, Нідэрланды) — першы біскуп Тонгерэнскі (сучасная Бельгія), хрысціянскі святы, шануецца як свяціцель, памяць у Каталіцкай царкве здзяйсняецца 13 мая. Заступнік Маастрыхта, Грымбергена і Схейндэла.

Пэўных звестак пра паходжанне Сервацыя няма. Лічыцца, што ён нарадзіўся ў Арменіі і праз Іерусалім прыбыў на тэрыторыю сучасных Бельгіі і Нідэрландаў (прычынай жыціе называе цудоўны відзеж анёла, які загадаў яму весці пропаведзь хрысціянства ў паўночных землях). Быў пасвечаны ў біскупы горада Тонгерэна на тэрыторыі сучаснай Бельгіі.

У нямецкім Трыры Сервацый пазнаёміўся з Афанасіем Александрыйскім, які знаходзіўся там у ссылцы ў 336—338 гадах. На царкоўным саборы ў Сердыцы (сучасная Сафія) у 343 годзе Сервацый стаў абаронцам Афанасія ад арыян (пра гэта згадвае сам Афанасій у сваіх лістах). Сервацый увайшоў у гісторыю царквы як адзін з абаронцаў трынітарнага дагмату ад нападак арыян (вядомы сваім асуджэннем арыянскіх біскупаў на саборы ў Кёльне ў 346 годзе).

У 350 годзе Сервацый стаў пасланцам узурпатара Магненцыя да імператара Канстанцыя II у Эдэсу. На памесным саборы ў Рыміні (359—360 гады) вёў доўгія спрэчкі з арыянамі, але быў уведзены ў зман і падпісаў арыянскі сімвал веры. У 381—382 гадах здзейсніў паломніцтва ў Рым, дзе, як апавядае паданне, яму з’явіўся апостал Пётр і загадаў у сувязі з нашэсцем гунаў перанесці біскупскую кафедру ў Маастрыхт.

Грабніца Святога Сервацыя ў Маастрыхце
Сканаў каля 384 года ў Маастрыхце, дзе яго мошчы захоўваюцца ў кафедральным саборы — базіліцы Святога Сервацыя. Частка мошчаў Святога Сервацыя знаходзіцца ў базіліцы Святога Ламберта ў Дзюсельдорфе (Германія).

Гейнрых фон Фельдэке ў XII стагоддзі на аснове лацінскага жыція Сервацыя напісаў яго пераказ у вершах на народным (лімбургскім) дыялекце. Сярэднявечныя легенды прыпісвалі святому сваяцтва з Іаанам Хрысціцелем і 375 гадоў жыцця.

Зноскі
------

1. ↑  Гл. Абараняльнае слова прад царом Канстанцыем і Абараняльнае слова супраць арыян
2. ↑  Сервацый, біс. у Tongern
3. ↑  Basilika St. Lambertus Dusseldorf-Altstadt. Kunstverlag Josef Fink, Lindenberg, 1. Auflage 2004, s. 22.

Літаратура
----------

* Буров А. А. Избранные жития святых, в Европейских землях просиявших. Москва, 2005.

Спасылкі
--------

* Сервацый Маастрыхцкі (Адкрытая праваслаўная энцыклапедыя «Дрэва»)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 14517036g · GND: 118796305 · VIAF: 66151776728418010475 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сяўко.

**Баляслаў Іванавіч Сяўко́** (15 мая 1940, вёска Міжэрычы, Зэльвенскі раён, Гродзенская вобласць — 2 чэрвеня 2002) — беларускі акцёр. Заслужаны артыст БССР (1972).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і селяніна. У 1961 годзе быў прыняты ў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут на акцёрскі факультэт. Яго педагогам быў прафесар, народны артыст БССР Д. А. Арлоў. Пасля заканчэння інстытута ў 1965 годзе — акцёр тэатра імя Я. Коласа ў Віцебску. З 1969 года заснавальнік і кіраўнік Віцебскага народнага тэатра пантамімы «Мім».

Творчасць
---------

На працягу многіх гадоў — выканаўца рознапланавых роляў: Толік («Вайна пад стрэхамі» А. Адамовіча), Юрка («Таблетку пад язык» А. Макаёнка), Валодзька («Трыбунал» А. Макаёнка), Колесаў («Развітанне ў чэрвені» А. Вампілава), Уладзімір («Чужы» Л. Ніканенка), сын («Зацюканы апостал» А. Макаёнка), Аўгуст Фіш («Аз і Ферт» П. Фёдарава) і іншых. Здымаўся ў кіно (фільм «Дзяржаўная граніца», фільм 5 «Год сорак першы» — Стапінскі і кароткаметражны фільм «Барвяная трава» — трактарыст).

Узначальваў калектыў пантамімы, якому прысвоена званне «Народны». На 12-м і 13-м Міжнародных фестывалях пантамімы ў горадзе Брно (Чэхія) калектыў займаў першыя месцы ў намінацыях: сола, дуэт і трыа ў групавым выступленні з кароткай праграмай.

Узнагароды і званні
-------------------

* Заслужаны артыст Беларускай ССР (1976)
* Ордэн Францыска Скарыны (2002)
* Дыплом «За лепшую мужчынскую ролю» на Фестывалі сучаснай нямецкай драматургіі за выкананне галоўнай ролі ў спектаклі «Адукаваныя» (1998) М. Чокэ

Зноскі
------

1. 1 2 3  БелЭн 2002.
2. 1 2  Болеслав Севко // КИНО-ТЕАТР.Ру (руск.)

Літаратура
----------

* Сяўко́ Баляслаў Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 363. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1987. — Т. 5. Скамарохі — Яшчур. — С. 222. — 703 с. — 10 000 экз.

Спасылкі
--------

* *Сяргей Чыгрын* Артыст самай залежнай прафесіі // Культура, № 23 (1462) 06.06.2020 — 13.06.2020 г.
* *Сяргей Чыгрын* Заслужаны артыст з Міжэрычаў // Зэльвенская раённая газета «Праца»
* Сяўко Баляслаў Іванавіч // Узнагароды Беларусі
* Болеслав Севко // КИНО-ТЕАТР.Ру (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 132835 |
**Валія** — кароль вестготаў паміж 415 і 419 гадамі, прадстаўнік дынастыі Балты.

Змяніў на пасадзе Атаўльфа і Сігерыка, якія ў тым жа годзе былі забіты.

Валія са сваім войскам жадаў авалодаць часткай Афрыкі, аднак задумка не ажыццявілася і ён вярнуўся ў Галію. Пасля чаго Валія быў змушаны пайсці на мірныя перамовы з Рымскай імперыяй і вярнуць рымскаму імператару Ганорыю яго сястру Гала Плацыдзію, якая знаходзілася ў знатных закладніках яшчэ ў караля вестготаў Аларыха.

У сутнасці, быў адноўлены дагавор 413 года, па якім вестготы атрымалі дазвол пасяліцца ў Аквітаніі, у якасці федэратаў імперыі. Выконваючы абавязкі федэратаў, вестготы выступілі ў паход супраць аланаў і вандалаў-сілінгаў у Іспаніі і паміж 416 і 418 гг. у значнай ступені знішчылі іх асноўныя сілы.

Таксама ён перанёс свой палац у Тулузу, якая застанецца сталіцай вестгоцкай дзяржавы да канца V стагоддзя.

Пасля смерці Валіі ўлада перайшла да Тэадорыха I.

Зноскі
------

1. ↑  Клауде Дитрих. История вестготов (руск.)

Спасылкі
--------

* Edward Gibbon, *History of the Decline and Fall of the Roman Empire,* chapter 31 Архівавана 14 верасня 2004.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Сігерых** | **Кароль вестготаў**415—419 | Пераемнік**Тэадорых** |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Іспанскі біяграфічны · Малы Бракгаўза і Эфрона · Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani |
| Генеалогія і некрапалістыка | WeRelate · Geni.com · Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX1529021 · GND: 139141308 · VIAF: 100444744 |
**Красічынская сядзіба** — колішняя сядзіба ў вёсцы Жабчыцы Пінскага раёна.

Належала графу Красіцкаму, уваходзіла ў склад маёнтка Жабчыцы. Пасля Першай сусветнай вайны і да 1939 г. Красічынскі двор знаходзіўся ў братоў Івана і Уладзіміра Дымічаў.

Пасля ўстанаўлення савецкай улады ў 1939 г. сядзіба разам з пабудовамі выкарыстоўвалася чыгуначным ведамствам, якое абслугоўвала лінію Пінск — Брэст.

З 1944 г. да 1947 г. у сядзібе размяшчаўся калгас, да канца 1950-х гадоў — бальніца, а ў сучасны перыяд на яе тэрыторыі размешчана Пінскае прафтэхвучылішча № 161. З пабудоў ужо нічога не засталося, палац знішчаны, гаспадарчыя будынкі разабраны. Ёсць сажалка, равы, рэшткі парку, дзе растуць грабы, адзінкавыя дрэвы каштана, дуба, клёна, ясеня.

Літаратура
----------

* Красічын // Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны Х — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы) / Л. М. Несцярчук. — Мн.: БЕЛТА, 2002. — 336 с. — ISBN 985-6302-37-4.

1. ↑  Злобин Э. Поселения Пинщины // Пінскі веснік. 9.07.1999. С. б
**Леанід Сазанаў** (нар. 1960, Брэст) — структурны біёлаг, біяхімік, прафесар Інстытута навукі і тэхналогій Аўстрыі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1960 годзе ў Брэсце. Вучыўся на кафедры біяфізікі фізічнага факультэта БДУ ў Мінску, потым атрымаў доктарскую ступень па біяфізіцы ў МДУ ў Маскве. 

Доўгі час працаваў у Вялікабрытаніі — у Бірмінгеме, Лондане, затым 18 гадоў у Кембрыджы. З 2015 года — прафесар Інстытута навукі і тэхналогій Аўстрыі. 

Апублікаваў каля 70 навуковых прац. З’яўляецца членам Лонданскага каралеўскага таварыства. Вядомы адкрыццём першай атамнай структуры комплексу I дыхальнага ланцуга. 

Атрымаў у 2024 годзе прэмію Эрвіна Шродзінгера, якая ўручаецца Аўстрыйскай акадэміяй навук з фармулёўкай «за выдатныя дасягненні ў галіне структурнай біялогіі мембранных бялковых комплексаў».

Зноскі
------

1. ↑  oeaw.ac.at
**Šuma**, **Shuma** — беларускі электронны этна-праект, заснаваны спявачкамі Русяй і Надзеяй Чугуновай. Мае на мэце спалучыць даўнія народныя беларускія традыцыі з сучаснай клубнай моладзевай культурай. Да праекту таксама далучаны саўнпрадзюсар Аляксей Карабейнік, супрацоўнічае і з шэрагам іншых беларускіх бітмэйкераў. У даробку: міні-альбом «Золак», «remixes EP», shuma-медытацыя для супрацоўнікаў офісаў, shuma-бібліятэка беларускіх арнаментаў. Дэбютны альбом «Žnivo» (2015).

Дыскаграфія
-----------

### Альбомы

* Жніво (2015)
* Сонца (2016)
* Me, Mother (2019)

Зноскі
------

1. ↑  tuzinfm.by

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | VK · Facebook |
**Уладзімір Сцяпанавіч Садзін** (19 сакавіка 1924, Чыркова, Лунінскі раён  (руск.) (бел. Пензенская вобласць, Расія — 23 лютага 2010, Слуцк) — беларускі мастак. Выдатнік народнай адукацыі (1985), Заслужаны работнік культуры БССР (1985), член Беларускага саюза мастакоў (1964), ганаровы грамадзянін Слуцкага раёна (2006).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Расіі. Пасля заканчэння сярэдняй школы (1940) навучаўся ў фабрычна-завадской школе, атрымаў спецыяльнасць слесара па рамонце аўтамабіляў. Працаваў у Ташкенце.

У 1942 годзе прызваны ў войска. Служыў у артылерыйскіх частках. Удзельнік баявых дзеянняў на Курскай дузе, ва Украіне, Беларусі і Усходняй Прусіі.

З 1945 года да самай смерці жыў Слуцку, займаўся творчасцю і мастацкай педагагічнай дзейнасцю ў студыі пры мясцовым Доме культуры.

Скончыў завочнае аддзяленне малявання і жывапісу Усесаюзны Дом народнай творчасці[ru] ў Маскве (1953). Выкладчыкамі яго былі Р. Закін, А. Зэдэлер. Таксама на творчую манеру мастака аказалі ўплыў У. А. Фаворскі, Ю. М. Непрынцаў, М. М. Жукаў.

Уладзімір Садзін выгадаваў цэлую плеяду мастакоў, у тым ліку братоў Уладзіміра і Міхаіла Басалыг, Георгія Скрыпнічэнку, Уладзіміра Голуба, Уладзіміра Цэслера, Уладзіміра Акулава, Уладзіміра Суздальцава, Ігара Ціткоўскага, Аляксандра Рубца і іншых.

Памёр 23 лютага 2010 года. Пахаваны ў вёсцы Кальчыцы Слуцкага раёна.

Творчасць
---------

Аўтар графічных (у тэхніцы лінагравюры) і жывапісных твораў. Стварыў больш за тысячу работ. Многія з іх цяпер знаходзяцца ў музеях Беларусі, ЗША, В’етнама, Расіі, Казахстана, Японіі, Германіі, Англіі, Ірландыі і іншых краін.

Займаўся кніжнай графікай. Ім створаны экслібрысы для для слуцкага настаўніка і краязнаўцы Рыгора Родчанкі, Слуцкай гарадской дзіцячай бібліятэкі, а таксама для літаратурнага крытыка Рыгора Шкрабы, гімнасткі Нэлі Кім, касманаўта Уладзіміра Кавалёнка, калекцыянера і кіраўніка Міжнароднага клуба экслібрысістаў прафесара Петэра Майера і шэраг іншых.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны II ступені, медалямі «За адвагу», «За ўзяцце Кёнігсберга» і іншымі.

Памяць
------

Імя Уладзіміра Садзіна носіць мастацкая галерэя ў Слуцку, якая з’яўляецца філіялам Слуцкага краязнаўчага музея.

Зноскі
------

1. ↑  Садзін Уладзімір Сцяпанавіч
2. 1 2  Умер Владимир Степанович Садин Архівавана 10 кастрычніка 2017.  (руск.)
3. 1 2 3 4  Да юбілею мастака, імя якога носіць галерэя **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 9 сакавіка 2016. Праверана 19 лютага 2015.
4. ↑  Слуцкая палитра: Из фондов Слуцкого краеведческого музея: фотоальбом / сост. авт. текста Н. Г. Серик; фото В. А. Сибрикова. — Минск: Літаратура і Мастацтва, 2010. — С. 6. — 64 с.
5. ↑  Адзнакі кніжных скарбаў **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 24 студзеня 2021. Праверана 19 лютага 2015.

Літаратура
----------

* Беларускі саюз мастакоў, 1938—1998 : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1998.
* Художники Советской Белоруссии. — Минск, 1976.

Спасылкі
--------

* Садзін Уладзімір Сцяпанавіч
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Харытонаў.

**Мікалай Міхайлавіч Харытонаў** (руск.: Никола́й Миха́йлович Харито́нов; нар. 30 кастрычніка 1948, Рэзіна, Новасібірская вобласць, РСФСР, СССР) — расійскі палітычны дзеяч. Старшыня камітэта Дзяржаўнай Думы па развіццю Далёкага Усходу і Арктыкі з 12 кастрычніка 2021 года. Член Прэзідыума Цэнтральнага камітэта КПРФ. Герой Працы Расійскай Федэрацыі (2023).

Дэпутат Дзяржаўнай Думы з 1993 года, уваходзіць у склад фракцыі КПРФ. Сябра ПАРЕ (да 2022 года). Кандыдат эканамічных навук. Браў удзел у прэзідэнцкіх выбарах 2004 года, на якіх заняў другое месца (13,69% галасоў выбаршчыкаў).

Кандыдат на прэзідэнцкіх выбарах 2024 года ад партыі КПРФ.

З-за ўварвання Расіі ва Украіну знаходзіцца пад міжнароднымі санкцыямі ЕС, ЗША, Вялікабрытаніі і шэрагу іншых краін.
**Георгій Віктаравіч Судакоў** (укр.: Георгій Вікторович Судаков; нар. 1 верасня 2002) — украінскі футбаліст, паўабаронца клуба «Шахцёр» і нацыянальнай зборнай Украіны.

Кар’ера
-------

### Клубная

Ігрок прайшоў шэраг дзіцяча-юнацкіх школаў. У 2017 годзе далучыўся да акадэміі данецкага «Шахцёра», у складзе якога гуляў у юнацкіх камандах. Напярэдадні матчу групавога раўнда Лігі чэмпіёнаў супраць мадрыдскага «Рэала» 21 кастрычніка 2020 года купа футбалістаў «Шахцёра» выбыла праз каранавірус і не здолела ўзяць удзел у матчы. У выніку галоўны трэнер гарнякоў Луіш Каштру ўключыў Судакова ў заяўку на гульню. 18-гадовы дэбютант выйшаў на гульнявую пляцоўку ў канцы матча замест Дэнцінью. Дэбют у чэмпіянаце Украіны адбыўся 24 кастрычніка 2020 года ў матчы супраць палтаўскай «Ворсклы» (1:1). Першы гол за данецкі клуб уключыў 30 кастрычніка 2020 года ў хатнім матчы Прэм’ер-лігі супраць «Марыупаля» (4:1). З сезону 2022—2023 гадоў стаў іграком першай адзінаццаткі каманды. Паводле вынікаў апытання быў прызнаны найлепшым іграком «Шахцёра» 2023 года.

### Міжнародная

15 лістапада 2020 года атрымаў выклік у нацыянальную зборную Украіны поруч з Аляксандрам Назаранкам і Сяргеем Булецам праз траўмы Аляксандра Зінчанкі і Руслана Маліноўскага. 23 мая 2021 года ў веку 18 гадоў дэбютаваў у складзе зборнай Украіны ў хатнім таварыскім матчы супраць зборнай Бахрэйна (1:1), выйшаўшы на замену на 46-й хвіліне замест Тараса Сцепаненкі. 1 чэрвеня 2021 года быў уключаны ў афіцыйную заяўку зборнай галоўным трэнерам Андрэем Шаўчэнкам дзеля ўдзелу ў матчах чэмпіянату Еўропы 2020 года.

Дасягненні
----------

**«Шахцёр»**:

* Чэмпіён Украіны: 2023
* Уладальнік Суперкубка Украіны: 2021

Зноскі
------

1. ↑  «Шахтер начал еврокубковый сезон с победы над Реалом». Football.ua.
2. ↑  «Шахтер не сумел дожать игравшую в меньшинстве Ворсклу». Football.ua.
3. ↑  «Судаков забил дебютный гол за Шахтер после паса Вьюнника». Football.ua.
4. ↑  «Збірна України в товариському матчі зіграла внічию з командою Бахрейну». Украінская асацыяцыя футболу.
5. ↑  «Офіційно. Андрій Шевченко оголосив заявку збірної України на Євро-2020». Украінская асацыяцыя футболу.

Спасылкі
--------

* (англ.)
* 
* Профіль на сайце *worldfootball.net* (англ.)

Шаблон:Украіна на ЧЕ-2020
**Віктар Віталевіч Цыганкоў** (укр.: Віктор Циганков; нар. 15 лістапада 1997) — украінскі футбаліст, атакуючы паўабаронца іспанскага клуба «Жырона» і нацыянальнай зборнай Украіны. Нарадзіўся ў Ізраілі, але яшчэ маладым хлопцам пераехаў ва Украіну.

Кар’ера
-------

### Клубная

Цыганкоў ёсць выхаванцам сістэмы акадэмій вінніцкай «Нівы» і кіеўскага «Дынама». Ягоным першым трэнерам быў Мікалай Загаруйка. Ва ўкраінскай Прэм’ер-лізе дэбютаваў у складзе «Дынама» 14 жніўня 2016 года ў матчы супраць «Сталі». У сезоне 2018—2019 гадоў Цыганкоў тройчы прызнаваўся іграком месяца ва ўкраінскім першынстве, гэта значыць у сакавіку 2018 года, снежні 2018 года і красавіку 2019 года. 17 студзеня 2023 года Цыганкоў далучыўся да іспанскага клуба «Жырона», склаўшы дагавор з іспанскім клубам да чэрвеня 2027 года. Яе паведамлялася, угода каштавала жыронцам 5 мільёнаў еўра з умовай што 50% наступнага трансферу адыдзе на карысць кіеўскага «Дынама».

### Міжнародная

Упершыню быў выкліканы да складу нацыянальнай зборнай Украіны ў кастрычніку 2016 года да адборачных матчаў супраць зборных Турцыі і Косава. Аднак на полі ігрок не з'яўляўся. паклаў пачатак выступы толькі 12 лістапада таго ж года, з'явіўшыся на 83-й хвіліне матчу супраць зборнай Фінляндыі.

Дасягненні
----------

**«Дынама»**:

* Чэмпіён Украіны: 2021
* Уладальнік Кубка Украіны: 2020, 2021
* Уладальнік Суперкубка Украіны: 2018, 2019, 2020

Зноскі
------

1. ↑  «Віктор Циганков — найкращий гравець місяця Чемпіонату УПЛ!.. УПЛ.
2. ↑  «Віктор Циганков — найкращий гравець Чемпіонату УПЛ у грудні!». УПЛ.
3. ↑  «Віктор Циганков — найкращий гравець квітня в Чемпіонаті УПЛ!». УПЛ.
4. ↑  «Viktor Tsygankov, nou jugador del Girona». Girona FC.
5. ↑  «Oficial: Viktor Tsygankov firma hasta 2027». Diario AS

Спасылкі
--------

* (англ.)
* 
* Профіль на сайце *worldfootball.net* (англ.)

| ⛭Зборная Украіны — Чэмпіянат Еўропы 2020 |
| --- |
| Сцяг Украіны | 
* 1 Бушчан (б)
* 2 Собаль
* 3 Судакоў
* 4 Крыўцоў
* 5 Сідарчук
* 6 Сцепаненка
* 7 Ярмоленка
* 8 Маліноўскі
* 9 Ярамчук
* 10 Шапарэнка
* 11 Марлус
* 12 Пятаў (б)
* 13 Забарны
* 14 Макаранка
* 15 Цыганкоў
* 16 Міколенка
* 17 Зінчанка
* 18 Безус
* 19 Бяседзін
* 20 Зубкоў
* 21 Караваеў
* 22 Мацвіенка
* 23 Трубін (б)
* 24 Тымчык
* 25 Папоў
* 26 Доўбік
* трэнер: Андрэй Шаўчэнка

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Валошын.
**Аляксандр Іовіч Валошын** (нар. 1 студзеня 1922, г. Екацярынаслаў — 22 верасня 1989, Баранавічы) — лётчык-знішчальнік, Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

А.І.Валошын - ганаровы грамадзянін горада Баранавічы
Нарадзіўся ў сям'і чыгуначніка. Скончыў аэраклуб і быў накіраваны на вучобу ў школу лётчыкаў-знішчальнікаў. З красавіка 1940 - у Качынскай авіяцыйнай школе пілотаў. У 1941 годзе пасля яе заканчэння накіроўваецца ў 814-ы авіяполк у г.Лепель.

З першых дзён Вялікай Айчыннай вайны — на фронце. Першую перамогу (збіў нямецкі бамбардавальнік) атрымаў 29 снежня 1942 года з раёне Мімерава. 

З красавіка 1942 года - камандзір звена 106-га знішчальнага авіяпалка. Удзельнічаў у баях на Заходнім, Калінінскім, Паўднёва-Заходнім, 1-м Украінскім франтах, у Сталінградскай і Курскай бітвах.

У 1944 годзе над Польшчай на палаючай машыне здзейсніў таран нямецкага самалёта, пасля чаго сам здолеў пасадзіць свой самалёт.

За час вайны Аляксандр Валошын здзейсніў 293 баявых вылета, правёў 68 паветраных баёў, асабіста збіў 16 самалётаў праціўніка. 

За ўзоравае выкананне заданняў на фронце 24 чэрвеня 1945 года У.І.Валошыну прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Пасля вайны служыў у войску. З 1972 года — у запасе.

21 сакавіка 1975 года атрымаў званне Ганаровага жыхара горада Баранавічы.

26 чэрвеня 2008 года рашэннем гарадскога Савета дэпутатаў яго імём названа вуліца ў мікрараёне Бараўкі горада Баранавічы.

Зноскі
------

1. ↑  Ганаровыя грамадзяне
**Біямаса** — сукупная маса раслінных і жывёльных арганізмаў, якія прысутнічаюць у біягеацэнозе ў момант назірання.

Біямаса ў энергетыцы
--------------------

Біямаса — шостая паводле запасаў з даступных у сучаснасці (2008) крыніц энергіі пасля гаручых сланцаў, урану, вугалю, нафты і прыроднага газу. Прыблізна біямаса Зямлі ацэньваецца ў 2,4\*1012 тон.

Біямаса — пятая паводле прадукцыйнасці аднаўляемая крыніца энергіі пасля прамой сонечнай, ветравай, гідра і геатэрмальнай энергіі. Штогод на Зямлі ўтвараецца каля 170 млрд т. першаснай біялагічнай масы і прыблізна той жа аб'ём разбураецца.

Біямаса — найбуйнейшы паводле выкарыстання ў сусветнай гаспадарцы аднаўляемы рэсурс (больш 500 млн т.у.п./год). Біямаса ўжываецца для вытворчасці цеплаты, біяпаліва. Асноўная частка паліўнай біямасы (да 80%), гэта галоўным чынам драўніна, якая ўжываецца для ацяплення жылля і гатавання ежы ў краінах, якія развіваюцца.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Біямаса на Вікісховішчы |

* Directory:Biomass // Pure Energy Systems — freeenergynews.com Архівавана 30 снежня 2010. — Эл.рэсурс PESWiki.com
* Дэпартамент Энергетыкі ЗША
* Навіны Архівавана 9 мая 2008.
* Біятэхналогіі ў сельскай гаспадарцы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Treccani · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4006877-8 · LCCN: sh90000612 · Microsoft: 2779371384 · NDL: 01165461 · NKC: ph118913 |
**Ірына Васільеўна Ятчанка** (нар. 31 кастрычніка 1965, Гомель) — беларуская кідальніца дыска, чэмпіёнка свету 2003 года і бронзавая прызёрка Алімпійскіх гульняў 2000 года.

Біяграфія
---------

Трэніравалася пад кіраўніцтвам Уладзіміра Сіўцова.

Замужам за беларускім кідальнікам молата Ігарам Астапковічам. Сын — баскетбаліст Антон Астапковіч.

Удзельніца пяці запар летніх Алімпіяд (1992—2008). Асабісты рэкорд — 69 м 14 см (2004). Уладальніца лепшага выніку сезона ў свеце ў кіданні дыска (2004).

Стала паказваць свае лепшыя вынікі ва ўзросце за 30 гадоў: чэмпіёнкай свету стала ва ўзросце 37 гадоў, а другую алімпійскую бронзу выйграла ў 38, у тым жа сезоне ўстанавіла свой асабісты рэкорд. У фінале афінскай Алімпіяды 2004 года Ятчанка нават лідзіравала некаторы час з вынікам 66 м 17 см, але затым яе абышлі грачанка Анастасія Келесіду (66,68) і расіянка Наталля Садава (67,02). У 2012 годзе была пазбаўлена бронзавай узнагароды Афін за выкарыстанне допінгу.

Зноскі
------
**Тура́йдскі замак** (лат.: Turaidas pils), або Тра́йдэнскі замак (ням.: Burg Treiden) — нямецкі цагляны замак у Лівоніі (сучасная Латвія, Сігулдскі край, горад Сігулда, мясцовасць Турайда). Заснаваны ў 1214 годзе па загадзе рыжскага біскупа Альберта фон Буксгеўдэна як фарпост у ліўскай Таарскай зямлі (Трайдэне). Будаўніцтва завершана ў XVI стагоддзі. Згарэў у 1776 годзе. Сучасны выгляд набыў пасля рэстаўрацыі 1973 года.

Гісторыя
--------

Пабудаваны на месцы зруйнаванага лівамі драўлянага замка ліўскага князя Каўпа. Замак будаваўся паступова (да XVI стагоддзя) і быў адной з рэзідэнцый рыжскага біскупа. Пасля распаду Лівонскай дзяржавы стаў часткай уласнасці маёнтка Турайда.

Замак згарэў падчас пажару ў 1776 годзе. Рамантычныя руіны прываблівалі турыстаў у XVIII і XIX стагоддзях. У 1936 годзе ў круглай вежы была пабудавана аглядная пляцоўка. У 1973 годзе пачаліся археалагічныя даследаванні і рэстаўрацыя замка, якая цягнулася 25 гадоў. У прыватнасці, цалкам была адноўлена галоўная вежа замка, вышыня якой дасягае 38 метраў.

У 1988 годзе на прылеглай да замку тэрыторыі быў заснаваны Турайдскі музей-запаведнік.

Гл. таксама
-----------

* Сігулдскі сярэдневяковы замак
* Сігулдскі замак

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Турайдскі замак**
* Вэб-сайт Турайды
* Турайдскі музей-запаведнік
* Сайт пра сярэдневяковыя замкі Латвіі
**Мікраглосум зялёны** (*Microglossum viride*) - від грыбоў сямейства {{bt-bellat||Geoglossaceae}}.

Этымалогія
----------

Слова *Microglossum* паходзіць ад грэчаскіх слоў mikrós + glōssa і літаральна азначае «маленькі язык». Відавы эпітэт *viride* паходзіць ад лацінскага viridis, што азначае «зялёны».

Гісторыя
--------

*Microglossum viride* быў апісаны {{нп3|Хрысціян Генрых Персан|Хрысціянам Генрыхам Персанам|ru|Персон, Христиан Генрих}} у 1797 годзе як *Geoglossum viride*. У 1879 годзе ён быў перанесены ў род *{{bt-bellat|мікраглосум|Microglossum}}*.

Падобныя віды
-------------

Калекцыі зялёных прадстаўнікоў роду *Microglossum* з лускаватай ножкай звычайна называлі *M. viride*. У 2014 годзе марфалагічныя і малекулярныя дадзеныя выявілі яшчэ адзін таксон, схаваны пад гэтай назвай, які быў выдзелены і апісаны як новы, {{bt-bellat||*Microglossum griseoviride}}* (яго эпітэт азначае «шэра-зялёны»). Акрамя мікраскапічных характарыстык, такіх як памер спор, яны адрозніваюцца і макраскапічна – сапраўдны *M. viride* мае жоўты да аліўкавага колер і аддае перавагу вільготным месцапражыванням (напрыклад, на вільготнай зямлі вакол ручаёў, часта сярод пячоначных імхоў), у той час як *M. griseoviride* мае больш халодныя колеры, ад шаравата-зялёнага да шыза-зялёнага і расце далёка ад вады ў падсцілцы з шыракалістых дрэў. Вакол {{bt-bellat||*Microglossum nudipes}}* ёсць таксама група зялёна-блакітных відаў, якія маюць ножку без лускі і звычайна сустракаюцца на лугах і пашах. Па стане на 2018 год у выніку працяглага даследавання іх разнастайнасці нядаўна апісана пяць новых відаў з Еўропы.

Распаўсюджанне
--------------

Віды *Microglossum viride* сустракаюцца ў лясах Паўночнай Амерыкі, Аўстраліі і Еўропы.

 *Microglossum viride*

Спасылкі
--------

* *Microglossum viride* at Mushroom Observer -
* *Microglossum viride* Distribution Map -
* Index Fungorum *Microglossum viride* record -
* California Fungi - *Microglossum viride* -
* Key to Club Fungi in the PNW -

1. ↑  Kučera, Viktor; Lizoň, Pavel; Tomšovský, Michal; Kučera, Jaromír; Gaisler, Jan (2014). "Re-evaluation of the morphological variability of Microglossum viride and M. griseoviride sp. nov". *Mycologia* [англійская]. **106** (2): 282–290. doi:10.3852/106.2.282. ISSN 0027-5514. PMID 24782496. S2CID 20962118.
2. ↑  Kučera, Viktor; Tomšovský, Michal; Lizoň, Pavel (2014). "A new green earth-tongue Microglossum parvisporum, sp. nov. from Slovakia". *Sydowia*. **66**: 335–343 – via. `{{cite journal}}`: Вонкавая спасылка ў ``|via=`` (даведка)
3. ↑  Kučera, Viktor; Lizoň, Pavel; Tomšovský, Michal (2017-01-02). "Taxonomic divergence of the green naked-stipe members of the genus Microglossum (Helotiales)". *Mycologia* [англійская]. **109** (1): 46–54. doi:10.1080/00275514.2016.1274620. ISSN 0027-5514. PMID 28402783. S2CID 28414804.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Далёкія.

**Далёкія** (трансліт.: *Daliokija*, руск.: Далёкие) — аграгарадок у Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Тарноўскага сельсавета.

Знаходзіцца за 8 км на паўднёвы захад ад г. Ліда, на чыгунцы Ліда — Гродна.

Гісторыя
--------

У Падымным тарыфе 1775 г. у Лідскай парафіі згадваецца вёска Далекія — 23 дымы. Паводле вопісу парафій Лідскага дэканату ў 1784 г. Далекія ўласнасць Гінета, крайчага Лідскага.

У XIX — пачатку XX ст. вёска Лідскага павета Расійскай імперыі. З спісу парафіян-уніятаў 1829 г. бачна, што Далекія належыць Андрэйкавічам. У 1885 адкрыта школа царкоўнай граматы, якая адносілася да Лідскага праваслаўнага прыхода. У 1896 у ёй вучылася 15 хлопчыкаў і 3 дзяўчынкі. На пачатку XX ст. вёска Тарноўскай воласці Лідскага павета, 221 жыхар, 331 дзесяціна зямлі.

Паводле польскага перапісу 1921, вёска Тарноўскай гміны Лідскага павета.

З 1939 года — у БССР, з 1940 года ў Лідскім раёне. Акупавана нацыстамі з канца чэрвеня 1941 да пачатку ліпеня 1944 гадоў. У 1951 створаны калгас «Перамога». Затым вёска цэнтр калгаса «Камунар». Дзейнічае аддзяленне сувязі, дзіцячыя яслі-сад, комплексны прыёмны пункт бытавога абслугоўвання, фельчарска-акушэрскі пункт, базавая школа, клуб, бібліятэка. У 1967 устаноўлены помнік — стэла на ўшанаванне памяці 8 аднавяскоўцаў, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну. Да 11 лютага 1972 года вёска ўваходзіла ў склад Мыцкага сельсавета.

Насельніцтва
------------

* 1921—216 чал. (39 жылых пабудоў)
* 1971—180 чал. (64 двары)
* 1996—315 чал. (130 двароў)
* 2004—326 чал. (111 двароў)

Вядомыя асобы
-------------

* Мірон Антонавіч Бобер (нар. 1937) — беларускі гісторык.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9 (DJVU).
2. ↑  Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 лютага 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 8 (1346).

Літаратура
----------

* Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал В. Баранаў і інш. — Мн.: Беларусь, 2004. ISBN 985-01-0522-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Тарноўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Тарнова |
| Аграгарадкі | Далёкія |
| Вёскі | 
* Агароднікі
* Бабоўцы
* Бахматы
* Белагруда
* Вольжава
* Вялікае Вольжава
* Вялікія Канюшаны
* Гарняты
* Дзітрыкі
* Дубчаны
* Дудары
* Ерамеевічы
* Заборцы
* Любары
* Малое Вольжава
* Малыя Канюшаны
* Мохавічы
* Навасады
* Няцеч
* Палубнікі
* Парачаны
* Раклёўцы
* Фалькавічы
* Цацкі
* Цыбары
* Чаплічы

 |
| Хутары | 
* Ерамеічы

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ультыматум (значэнні).
Савецкі ўльтыматум групе армій «Курляндыя»
**Ультыматум** (лац.: ultimatum — даведзенае да канца) — патрабаванне, звязанае з абмежаваннем часу, дадзенага на яго выкананне, а таксама з пагрозай сур'ёзных наступстваў у выпадку яго невыканання. Ультыматум з'яўляецца дэманстрацыяй нежадання якога-небудзь роду перамоў.

Ультыматумы ўжываюцца перш за ўсё ў палітыцы і часам папярэднічаюць абвяшчэнню вайны. Часам ультыматумы сустракаюцца і ў іншых жыццёвых абласцях, напрыклад у асабістым жыцці або ў эканоміцы. З этычнага пункта гледжання ўльтыматумы ў наш час ацэньваюцца хутчэй адмоўна, асабліва калі яны звязаны з шантажом. Тым не менш у пэўных палітычных сітуацыях ультыматумы здольныя прадухіліць большае зло.

Гл. таксама
-----------

* Дэмарш

Спасылкі
--------

* *Ультиматум* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (11-th) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12049449w · GND: 4186707-5 · LCCN: sh85139462 · NDL: 00569988 · SUDOC: 028714814 |
***Cladonia macilenta*** — від лішайнікаў сямейства {{bt-bellat||Cladoniaceae}}.

Від занесены ў Чырвоны спіс Ісландыі як від, які знаходзіцца пад пагрозай знікнення (EN).

*Verrucaster lichenicola*, апісаны Фрыдрыхам Тоблерам у 1913 годзе , лічыўся грыбом з васковымі пікнідамі і гіялінавымі канідыямі. Аднак гэта быў малавядомы таксон, бо тыпавы асобнік быў страчаны і больш не збіраўся. Паўторнае адкрыццё тыпавога матэрыялу больш чым праз стагоддзе паказала, што тое, што Тоблер лічыў ліхенападобным грыбам, было пікнідай *Cladonia macilenta*, і такім чынам гэтыя два таксоны змешчаны ў сінаніміі. 

1. ↑  Náttúrufræðistofnun Íslands [Icelandic Institute of Natural History] (1996). *Válisti 1: Plöntur.* (in Icelandic) Reykjavík: Náttúrufræðistofnun Íslands.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пячэрскі.
**Арнольд Уладзіміравіч Пячэрскі** (рус. *Арнольд Владимирович Печерский*) (1963 — 1999) — беларускі прадпрымальнік, а таксама грамадскі і палітычны дзеяч.

Біяграфія
---------

Стваральнік прафсаюза прадпрымальнікаў. Член прафсаюза «Садружнасць». Член партыі БНФ і актывіст Аб'яднанай грамадзянскай партыі. З 1997 г. член стачкама прадпрымальнікаў Беларусі і кіраўнік стачкама прадпрымальнікаў па г. Мінску і Мінскай вобласці. Арганізатар забастовак прадпрымальнікаў на рынках «Дынама» і «Ждановічы». Паводле ўспамінаў А. Макаева (нам. старшыні Руху салідарнасці "Разам"): "фінансаваў некалькі юрыстаў, якія па "гарачай лініі" аказвалі бясплатную дапамогу беларускім прадпрымальнікам па розных пытаннях; дапамагаў Вячаславу Сіўчыку выдаваць прадпрымальніцкі бюлетэнь "Кірмаш"". Давераная асоба М. Чыгіра падчас удзелу апошняга ў прэзідэнцкіх выбарах 1999 г.

Гібель
------

24 красавіка 1999 г. вяртяючыся з Масквы па справах свайго бізнеса, А. Пячэрскі патрапіў у аварыю на трасе Масква-Мінск у раёне горада Крупкі, у якой загінуў. Гэты дзень адзначаецца беларускай апазіцыяй, як дзень памяці Арнольда Пячэрскага Архівавана 28 красавіка 2013.(недаступная спасылка)(недаступная спасылка). 27 красавіка пахаваны на Кальварыйскіх могілках у Мінску.

Існуюць 2 асноўныя версіі яго гібелі. Афіцыйная: вадзіцель Пячэрскага заснуў за рулём і машына сутыкнулася з дарожна-будаўнічай тэхнікай. Альтэрнатыўная: "ягоная смерць супала ў часе са смерцю Карпенкі, знікненнем Ганчара, Захаранкі» (некаторых іншых лідараў беларускай апазіцыі) і мае дачыненне да гэтых смярцей і знікненняў" і да яго смерці могуць мець дачыненне ўлады Беларусі. Паведамленне пра смерць А. Пячэрскага ўвайшло ў штогадовы агляд парушэнняў правоў чалавека ў Беларусі за 1999 г.

Зноскі
------

1. ↑  8 лет со дня гибели известного лидера предпринимателей // Сайт В. Леванеўскага
2. ↑  Таццяна Уласенка 24 красавіка — дзень памяці Арнольда Пячэрскага // Новы час 24.04.2013
3. ↑  В автокатастрофе погиб активист белорусской оппозиции// Gazeta.ru
4. ↑  Памяці Арнольда Пячэрскага// Наша ніва 26.04.2010
5. ↑  Очередная загадочная смерть потрясла Республику Беларусь//Бюллетень «ПРЕДПРИНИМАТЕЛЬ» № 14 (апр. 1999 г)
6. ↑  REVIEW-CHRONICLE OF THE HUMAN RIGHTS VIOLATIONS IN BELARUS IN 1999, рр.53-54

Спасылкі
--------

* Погиб Арнольд Печерский // Белорусы и рынок Архив: № 17(346) 3 — 10 мая 1999 г.
* ПРОФСОЮЗНОЕ ДВИЖЕНИЕ БЕЛАРУСИ в 1990—2004 гг. Архівавана 11 сакавіка 2016.
* Statement of Charter'97 of May 11, 1999
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гладышчук.
**Анатоль Антонавіч Гладышчук** (нар. 9 чэрвеня 1947, в. Чарнякава, Бярозаўскі раён) — беларускі фізік, спецыяліст у галіне фізікі паўправаднікоў, краязнавец. Кандыдат фізіка-матэматычных навук. Член-карэспандэнт Беларускай інжынернай акадэміі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 9 чэрвеня 1947 года ў вёсцы Чарнякава Бярозаўскага раёна ў сялянскай сям’і. Бацька ў 1939 годзе быў прызваны ў польскае войска, удзельнічаў у абароне Варшавы, пасля паражэння Польшчы вярнуўся дахаты, у час Вялікай Айчыннай вайны дапамагаў партызанам.

Анатоль Гладышчук сямігодку скончыў у Лясковічах, сярэднюю школу — у Міжлессі. У 1965—1970 гадах вучыўся на фізічным факультэце Харкаўскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Пасля заканчэння прыехаў працаваць на кафедру фізікі Брэсцкага інжынерна-будаўнічага інстытута.

Кандыдацкую дысертацыю «Возбуждение, ориентация и гашение стримерных разрядов в широкозонных полупроводниках А2В6» абараніў у Вільнюскім універсітэце, атрымаў навуковую ступень кандыдата фізіка-матэматычных навук і званне дацэнта. З 1986 па 2015 год — загадчык, з 2015 года — прафесар кафедры фізікі Брэсцкага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта.

Дзейнасць
---------

У 1971—1972 гадах кіраваў насценгазетай «Пресс-фото», стварыў фотаклуб. Займецца фатаграфіяй, яго фотаздымкі друкаваліся ў розных выданнях. Захапіўся кінааматарствам і здымаў на кінастужку археалагічныя раскопкі П. Ф. Лысенкі на тэрыторыi Брэсцкай крэпасці. У 1973 годзе быў адным з арганізатараў горна-турысцкага клуба «Цытадэль». Разам з членамі клуба пакараў вяршыні на Каўказе, у Крымскіх гарах, Карпатах, на Цянь-Шані, Алтаі, Хабінах, Паміра-Алаі, Альпах, Татрах. У 1994 годзе арганізаваў веламарафон з Брэста (Беларусь) у Брэст (Францыя), група праехала 3342 км. У 1999 годзе была спартыўная экспедыцыя ў Швейцарыю «Сувораўскі пераход цераз Альпы». У 2001 годзе кіраваў экспедыцыяй па слядах беларускага этнографа П. Шпілеўскага.

### Як краязнаўца

Анатоль Антонавіч вядомы краязнавец, даследчык гісторыі Бярозаўскага раёна, Брэста і Брэсцкага раёна, роду Нямцэвічаў, удзельнік міжнародных навукова-практычных канферэнцый «Берасцейскія кнігазборы» (2008, 2012, 2013, 2015 гг.) і інш. У друку рэгулярна з’яўляюцца яго артыкулы па розных аспектах гісторыі, аўтару ўдаецца знаходзіць і даследаваць невядомыя старонкі мінулага, удакладняць вядомае. Напрыклад, вызначыў дакладнае месца друкарні Мікалая Радзівіла Чорнага, у якой выйшла знакамітая Брэсцкая Біблія, вызначыў каардынаты Брэсцкага манетнага двара, Берасцейскага замка. Прымаў удзел у стварэнні гісторыка-мемарыяльнага музея «Сядзіба Нямцэвічаў» у в. Скокі Брэсцкага раёна (адкрыты 14 снежня 2013 г.).

Зноскі
------
***Anchinia daphnella*** — від матылькоў сямейства {{bt-bellat||Depressariidae}}.

Распаўсюджанне
--------------

Від распаўсюджаны на большай частцы тэрыторыі Еўропы і Паўночнай Азіі на ўсход да Кітая

Апісанне
--------

Размах крылаў складае 23-26 мм. Яго крылы ўсеяныя карычневым, жоўтым і фіялетавым колерамі.

Спосаб жыцця
------------

Імага лётаюць у чэрвені-ліпені. Лічынкі харчуюцца лісцем {{Bt-bellat|Ваўчаягада звычайная{{!}}ваўчаягады звычайнай|*Daphne mezereum}}*.

Спасылкі
--------

* lepiforum.de


1. ↑  Fauna Europaea **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 4 березня 2016. Праверана 20 серпня 2021.
2. ↑  Swedish Moths **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 4 березня 2016. Праверана 20 серпня 2021.
Віла Мальтыйскіх рыцараў у Рыме
**Магістральная віла** (італ. *Villa del Priorato di Malta*) — другі галаўны офіс Мальтыйскага ордэна.

Размяшчаецца на Авенціне, прызнаецца Італіяй як уласнасць Мальтыйскага ордэна.

У Магістральнай віле размяшчаюцца Вялікі Прыярат Рыма — старадаўняе аб'яднанне членаў Ордэна ў цэнтральнай частцы Італіі — і пасольства ў Італьянскай рэспубліцы.

Зноскі
------

1. ↑  14) Дзе размяшчаецца Ордэн?

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Магістральная віла**
* Gran Priorato di Roma del Sovrano Militare Ordine di Malta (sito web ufficiale)
* Sito Ufficiale del Sovrano Militare Ordine di Malta
* Galleria fotografica di Villa Malta Архівавана 1 лютага 2014. (con alcune foto dell'interno)
Тытульны ліст Астрожскай бібліі
 **Астрожская Біблія** — адзін з першых славянскіх перакладаў Бібліі і першае завершанае выданне Бібліі на царкоўнаславянскай мове, апублікаванае ў Астрозе рускім першадрукаром Іванам Фёдаравым у 1581 г. з дапамогай праваслаўнага князя Канстанціна-Васіля Астрожскага.

Разумеючы, што самая надзённая патрэба для праваслаўнага насельніцтва Вялікага Княства Літоўскага заключаецца ў духоўнай асвеце, веданні Бібліі, Астрожскі прыкладае намаганні, каб зрабіць славянскі біблейскі тэкст поўным і агульнадаступным, г.зн. распаўсюдзіць яго ў друкаваным выглядзе. Астрожскі хацеў выдаць тэкст Бібліі ў найбольш дакладным выглядзе. Пад час падрыхтоўкі Бібліі князь неаднаразова звяртаўся да Патрыярха Канстанцінопальскага Іераміі з просьбай даслаць «добре исправленныя и безпорочныя греческия и словенския рукописи» і «людей способных». Астрожскі атрымаў копію Генадзіеўскай Бібліі з Масквы, адправіў давераных людзей у грэчаскія, сербскія, балгарскія манастыры для збору спіскаў Бібліі. Выкарыстоўваючы ўжо існуючыя славянскія пераклады, у тым ліку зробленыя Ф. Скарынам, складальнікі Бібліі ажыццявілі параўнаўчы аналіз і рэдагаванне розных тэкстаў. Першае пробнае выданне пабачыла свет 12 ліпеня 1580 г. і ўключала Новы Запавет і Псалтыр. Другое — асноўнае выданне — выйшла 12 жніўня 1581 г. і ўключала поўны біблейскі звод і ўсе прадмовы да кнігі. Астрожская Біблія стала вялікім духоўным скарбам усяго славянскага і хрысціянскага свету.

Астрожская Біблія, у падрыхтоўцы і рэдагаванні якой актыўны ўдзел браў сам князь, стала першым друкаваным выданнем поўнага біблейскага зводу на тэрыторыі ВКЛ і Рэчы Паспалітай. Яна была афіцыйна прызнана Маскоўскім Патрыярхатам і забяспечвала літургічныя патрэбы праваслаўнага славянства на працягу чатырох стагоддзяў. Першае маскоўскае выданне Бібліі 1663 г. было перадрукам Астрожскай Бібліі[*крыніца?*], яно ж было пакладзена ў аснову Елізавецінскага выдання 1751 г.

Пры тыражы каля 1000—1500 экзэмпляраў да нашага часу дайшло больш за 260 асобнікаў Астрожскай Бібліі, якія захоўваюцца ў музеях, бібліятэках, архівах Украіны, Расіі, Беларусі, Польшчы, Літвы, Румыніі, Ватыкана, Грэцыі, Сербіі і іншых краін.

Гл. таксама
-----------

* Біблія Гутэнберга

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Астрожская Біблія
* PDF-версія выдання Р. Турканяка. Архівавана 15 снежня 2014.
* «Астрожская Біблія», аблічбаваная ў фармаце DjVu па рэпрынту «Слово-Арта».

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Праваслаўная |
**Джаміль Мукулу** (народжаны як **Дэвід Стывен**; нар. 17 красавіка 1964) — заснавальнік угандыйскай групоўкі «Альянс дэмакратычных сіл». У 2015 годзе быў арыштаван па абвінавачваннях у ваенных злачынствах і злачынствах супраць чалавечнасці.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ва ўгандыйскай вёсцы Нтоке ў акрузе Каюнга, у хрысціянскай сям’і Лутакомэ Сервады і Айшы Накіемба. Атрымаў ступень у галіне кіравання бізнесам у Найробі, Кенія.

Незаўбаве прыняў іслам, змяніўшы імя з Дэвід Стывен на Джаміль Мукулу. Далей вучыўся ў Саудаўскай Аравіі, дзе ён пазнаёміўся з фундаменталісцкімі ісламскімі ідэалогіямі, такімі як салафізм. Уліўся ў шэрагі рэлігійных баевікоў, падтрымаўшы стварэнне ісламскай дзяржавы ва Угандзе. У 1991 годзе ў складзе групы радыкалаў удзельнічаў у нападзе на штаб-кватэру UMSC у Старой Кампале. За датычнасць да атакі трапіў у турму, але ў 1995 годзе вызвалены.

На волі далучыўся да «Нацыянальнай арміі вызвалення Уганды». Потым стварыў сваю ўласную фракцыю «Альянс дэмакратычных сіл».

Згодна з даследаваннем ААН, апублікаваным у 2002 годзе, у перыяд з 1996 па 2001 гады сілы Мукулу здзейснілі шматлікія падрывы, масавыя забойствы, выкарыстоўвалі дзяцей-салдат.

У 2015 годзе лідар групоўкі быў арыштаваны паліцыяй у Танзаніі і рэпатрыяваны ва Уганду, дзе яго абвінавацілі ў забойстве, ваенных злачынствах і злачынствах супраць чалавечнасці. «Альянс дэмакратычных сіл» у гэты час узначаліў Муса Балуку. Адначасна ў ДР Конга Мукулу завочна вынесены смяротны прысуд, але ўгадыйскія ўлады адмовілася перадаць баевіка кангалезцам.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4 5 6  Who is ADF's Jamil Mukulu? **(нявызн.)** (5 студзеня 2021).
2. 1 2
3. ↑  Bariyo, Nicholas (30 April 2015). "Tanzania Detains Ugandan Rebel Leader Jamil Mukulu". *Wall Street Journal*.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Васілеўская.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ленская.
**Альжбета Васілеўская (Ленская)** (польск.: Elżbieta Wasilewska (Łęska); 1869, маёнтак Сула — 1951, Рубяжэвічы) — землеўладальніца, філантропка, апошняя ўладальніца маёнтка Сула, малодшая сястра мастака Зянона Ленскага, стрыечная сястра грамадскай дзяячкі Міхаліны Ленскай.

Біяграфія
---------

Партрэт Альжбеты Васілеўскай (Ленскай) аўтарства мастака Антона Каменскага
Міхаліна нарадзілася ў сям’і землеўладальніка Аляксандра Ленскага і Сабіны Карказовіч, уладальнікаў маёнтку Сула.

Ажанілася з Казімірам Васілеўскім, уладальнікам маёнтка Гродна. Падчас Першай сусветнай вайны муж Альжбеты загінуў, і Альжбета была вымушана перадаць маёнтак Казіміра сваякам, бо ў шлюбе не мела дзяцей.

Стаўшы ўдавой, вярнулася ў бацькоўскі маёнтак у Суле. У 1907 г. пачала займацца будаўніцтвам Касцёлу Св. Язэпа ў Рубяжэвічах: фундавала сродкі і кіравала працэсам. Дзякуючы Альжбеце касцёл быў пабудаваны да 1911 года. Акрамя таго, Альжбета актыўна апекваецца будынкам сядзібы ў Суле: займаецца рэстаўрацыяй і абнаўленнем. Існуе паданне, што падчас падпісання Рыжскага дагавора падкупіла памежнікаў, каб тыя перанеслі мяжу на 4 км на ўсход ад Рубяжэвічаў.

У 1939 г. падчас паходу Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь ледзь не была арыштавана. Паводле адной версіі Альжбету абаранілі сяляне, якія абступілі шляхцянку і дамовіліся з НКУСаўцамі не арыштоўваць Альжбету, якая знаходзілася тады ва ўжо сталым узросце, а па іншай версіі выратаваў Альжбету хабар, які яна паднесла арыштантам.

Палац у Сулах быў разбураны ў 1939 годзе, пасля чаго Альжбета пераехала ў дом служак, дзе пражыла са сваёй былой служкай і сяброўкай Стэфаніяй да смерці ў 1951 г. Пахавана на могілках у Рубяжэвічах.

Зноскі
------

1. 1 2  Последние владельцы Сулы. Эльжбета Ленская — женщина с непростой судьбой.
***Tornieria*** — род вымерлых яшчаратазавых дыназаўраў з сямейства Diplodocidae, які адносіцца да заўраподаў, якія жылі ў юрскім перыядзе на тэрыторыі цяперашняй Танзаніі. Упершыню апісаны палеантолагам Sternfeld у 1911 годзе. Прадстаўлены адным агульнапрызнаным відам — *T. africana*.

Гісторыя
--------

У 1908, палеантолаг Эберхард Фраас (*Eberhard Fraas*) ідэнтыфікаваў рэшткі дзвюх разнавіднасцяў заўрапод з Танзаніі, якія ён назваў *Gigantosaurus robusta* і *Gigantosaurus africanus*.
Пазней у 1911 годзе іншы палеантолаг *Sternfeld* пераназваў танзанійскіх заўраподаў у *Tornieria*, робячы дзве разнавіднасці *T. robusta* і *T. africana*. Пераацэньванне *Tornieria* у 1961 палеантолагам *Werner Janensch* паказала, што адна разнавіднасць, *T. africana*, з'яўляецца фактычна афрыканскім відам які жыў у Паўночнай Амерыкі *Barosaurus* (хоць некаторыя палеантолагі не згаджаюцца з гэтай ацэнкай). Рэшткі іншага віду, *T. robusta*, апынулася, належалі тытаназаўру і былі пераназваны ў *Janenschia*.

У наш час да роду *Тornieria* адносіцца агульнапрызнаны від *T. africana* і адзін спрэчны від *T. gracilis* (іншая афрыканская разнавіднасць *Barosaurus*) з-за незразумеласці, ці з'яўляюцца *Тornieria* і *Barosaurus* сінанімічнымі.

Зноскі
------

1. ↑  Sternfeld, R. 1911. Zur Nomenklatur der Gattung Gigantosaurus Frass. Sitzungsb. Gesellsch. Naturfosch. Freunde Berlin, 1911, 398.

Спасылкі
--------

* Сайт пра выкапнёвых *The Paleobiology Database* Архівавана 18 ліпеня 2011. на *www.paleodb.org*  (англ.)
**Бары Левінсан** (англ.: Barry Levinson; нар. 6 красавіка 1942) — амерыканскі кінарэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар. Лаўрэат прэміі «Оскар» 1989 года.

Біяграфія
---------

Бары Левінсан нарадзіўся ў Балтымары (штат Мэрыленд, ЗША). Бацькі — Ірвін Левінсан і Віялета Крычынская, яўрэйскія імігранты з Расіі. Вучыўся ў Амерыканскім універсітэце (Вашынгтон, акруга Калумбія). Жонка Валеры Кёрцін. Сын — сцэнарыст і рэжысёр Сэм Левінсан.

Яго першым паўнаметражным рэжысёрскім досведам стаў настальгічны фільм «Забягалаўка» (1982) пра кампанію хлопцаў, якія сталелі ў Балтымары ў канцы пяцідзясятых. Дэбют, у якім згулялі будучыя зоркі Галівуду, тады малавядомыя акцёры Стыў Гутэнберг, Дэніэл Стэрн, Мікі Рурк і Кевін Бейкан, меў поспех у крытыкаў і гледачоў, апынуўшыся вельмі пацешным фільмам з бліскучымі камічнымі дыялогамі. «Добрай раніцы, В’етнам» з Робінам Уільямсам, якія рушылі за ім, у ролі залішне вясёлага армейскага радыёвядучага і «Чалавек дажджу» з Дасцінам Хофманам у ролі аўтыста, якія выйшлі ў 1987 і 1988 гадах, прынеслі Левінсану сусветную вядомасць.
**Сярэднееўрапейскі лясны кот**, **лясны кот**, **дзікі кот** (*Felis silvestris silvestris*) — драпежная млекакормячая жывёла сямейства каціных, падвід *Felis silvestris*.

Апісанне
--------

Нагадвае вялікага свойскага ката. Даўжыня цела 52—75 см, маса 4—6 кг. Поўсць густая, мяккая, на спіне жаўтавата-шэрая з 8—12 папярочнымі цёмнымі палосамі і плямамі, на бруху шаравата-вохрыстая. Хвост 27—34 см з 4—6 цёмнымі кольцамі і чорным канцом.

Пашырэнне
---------

Трапляецца ў Еўропе, у т. л. ва Украіне, Малдове. На Беларусі магчыма зніклы від, раней вадзіўся ў шыракалістых лясах заходняй і цэнтральнай частак, на Палессі, апошні раз здабыты ў 1927 годзе ў Барысаўскім раёне. У 2017 годзе лясны кот, як мяркуецца, трапіў у фотапастку ў Палескім дзяржаўным радыяцыйна-экалагічным запаведніку ў Нараўлянскім раёне. Лясныя каты, распаўсюджаныя ў Карпатах, апошнім часам пашыраюць арэал на ўсход, аж да левабярэжжа Дняпра; імаверна, гэты рух ляснога ката закрануў і Беларусь.

У Германіі ў канцы ХХ ст. паспяхова былі праведзены работы па яго рэінтрадукцыі. Колькасць віду пачала лакальна расці. Так, лясны кот пачаў з'яўляцца ў Нідэрландах і Аўстрыі, павялічылася яго колькасць у Францыі, Швейцарыі і Закарпацці.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Селіцца ў дуплах, радзей у норах іншых жывёл. Корміцца дробнымі сысунамі, птушкамі і іх яйцамі.

Полавая спеласць на 2-м годзе жыцця. Гон у лютым — сакавіку. Цяжарнасць 63—68 сутак. У прыплодзе 3—6 кацнянят, да восені яны дасягаюць памераў дарослых асобін. Працягласць жыцця каля 20 гадоў.

Зноскі
------

1. ↑  nashaniva.by
2. ↑  wildlife.by Архівавана 6 лістапада 2017.

Літаратура
----------

* *Козла П.* Кот лясны сярэднееўрапейскі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).