recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Marmaronetta angustirostris*
**Marmaronetta angustirostris** — птушка сямейства качыных (*Anatidae*).

Агульная характарыстыка
-----------------------

Птушка трохі драбней Anas formosa, маса гэтай качкі складае 400—600 г. Апярэнне самца і самкі шаравата-бурае са светлымі плямкамі.

Распаўсюджанне
--------------

Паштовая марка Узбекістана
Від распаўсюджаны ад Іспаніі да Цэнтральнай Азіі. Агульная колькасць гэтых качак ацэньваецца ў 50-55 тысяч. У Расіі, як мяркуецца, гэты від сустракаўся ў Прыкаспіі і дэльце Волгі (да 1920 года нават гнездаваўся). Аднак пасля 1984 года ніводнай сустрэчы з гэтымі качкамі ў межах Расіі зафіксавана не было. Зімоўкі віду знаходзяцца ў Паўночнай Афрыцы, Іране, Іраку, Пакістане і паўночнай Індыі. Ахоўваецца ў Гірканскім нацыянальным парку, Барсакельмескім запаведніку, Якуцкім заапарку, Парку дзікай прыроды імя Дарэла, нацыянальным парку Ішкель.

Лад жыцця
---------

Ціхія, даверлівыя і маларухомыя птушкі. Яны плаваюць, даволі глыбока пагрузіўшыся ў ваду і, прыпадняўшы ўгору хвост, добра ныраюць. Часта садзяцца на дрэвы. Засяляе парослыя трыснягом невялікія азёры, салёныя і прэсныя, з хмызнякамі і дрэвамі па берагах. Гняздуецца на зямлі і на дрэвах, у дуплах або ў гнёздах іншых птушак. У кладцы ад 7 да 12 яек. На зімоўцы сустракаецца на буйных вадаёмах.

### Харчаванне

Харчуецца пераважна дробнымі бесхрыбтовымі, якія жывуць ля вады і на плыткаводдзі.

Прычыны скарачэння колькасці
----------------------------

Галоўнай прычынай няўхільнага скарачэння колькасці віду з'яўляецца паляванне і знішчэнне натуральнага асяроддзя іх пражывання — дробных зарослых расліннасцю вадаёмаў.

Зноскі
------

1. 1 2  *Marmaronetta angustirostris*: інфармацыя на сайце Чырвонай кнігі МСОП (англ.)12 лютага 2015

Літаратура
----------

* Красная книга Рф М.: АСТ 2001
* Жизнь животных т.6 Птицы М.: Просвещение 1986

Спасылкі
--------

* Позвоночные животные России: Мраморный чирок Архівавана 22 верасня 2021.
**Malleus Maleficarum** — вядомы трактат па дэманалогіі, напісаны двума германскімі манахамі, дамініканскі інквізітарамі Генрыхам Крамерам (лаціназаваны варыянт імя - Генрыкус Інстыторыс) і Якабам Шпрэнгерам, і апублікаваны ў горадзе Шпаеры ў 1486 годзе.

У першай частцы абмяркоўваецца неабходнасць глыбокага ўсведамлення службовымі асобамі гнюсоты вядзьмарства, якое ўключае адрачэнне ад каталіцкай веры, адданасць і пакланенне д'яблу, ахвяраванне яму нехрышчоных дзяцей і плоцкія зносіны з інкубам або сукубам. У другой частцы устанаўлiваюцца тры тыпы злачынстваў, якія здзяйсняліся ведзьмамі, і процідзеянне кожнаму з іх. Трэцяя частка ўтрымоўвала фармальныя правілы для ўзбуджэння судовага іску супраць ведзьмы, забеспячэння яе асуджэння і вынясення прысуду.

Літаратура
----------

* Heinrich Kramer (Institoris): Der Hexenhammer. Malleus maleficarum. 3. revidierte Auflage. Dtv, München 2003, ISBN 3-423-30780-3, (Kommentierte Neuübersetzung von Günter Jerouschek und Wolfgang Behringer)
Сцяг партыі
**Юніянісцкі рух** (англ.: Union Movement) — брытанская палітычная партыя, заснаваная былым лідарам Брытанскага саюза фашыстаў сэрам Освальдам Мослі. Мослі арганізаваў партыю ў 1948 годзе, аб’яднаўшы больш за 50 груповак нацыяналістычнага, антысеміцкага і прафашысцкага напрамку. У створаны рух увайшлі таксама яго былыя паплечнікі па Брытанскім саюзе фашыстаў.

Партыя выступала за аб’яднанне заходнееўрапейскіх краін і рэзкую мілітарызацыю Вялікабрытаніі, што, на думку Мослі, было неабходна для стрымлівання СССР. Мослі лічыў, што варта выслаць з Брытаніі ўсіх імігрантаў і крытыкаваў вынікі Нюрнбергскага трыбунала. У 1959 годзе Мослі ўдзельнічаў у парламенцкіх выбарах, аднак з вынікам у 8,1% галасоў яму не ўдалося стаць дэпутатам Палаты абшчын. У ходзе перадвыбарчай кампаніі Мослі актыўна эксплуатаваў тэму іміграцыі, распавядаючы розныя гісторыі аб крымінальнай дзейнасці і сексуальных адхіленнях у чарнаскурых. У 1966 годзе вынік выбараў быў яшчэ ніжэйшы, і Мослі страціў цікавасць да палітыкі. У далейшым адбывалася маргіналізацыя партыі, якая паступова губляла ўплыў. Да 1990-х гадоў яе дзейнасць звялася да мінімуму.

Літаратура
----------

* R. Eatwell (2003), *Fascism: A History*, Pimlico
* O. Mosley (1970), *My Life*, Nelson Press
* R. Skidelsky (1975), *Oswald Mosley*, Macmillan Publishers
* R. Thurlow (1998), *Fascism in Britain*, I.B. Tauris

Спасылкі
--------

* Union Movement on OswaldMosley.com
**Пухаеды** (*Mallophaga*) — атрад (падатрад) насякомых.

Апісанне
--------

Даўжыня да 11 мм. Цела пляскатае, бяскрылае, укрытае шчацінкамі, жоўта-карычневае.
Вочы рэдукаваныя. Вусікі кароткія, 3—5-членікавыя. Ротавыя органы грызучыя. Кормяцца пер’ем, валасамі, арагавелымі часцінкамі і эпідэрмальнымі лускавінкамі скуры, крывёю.

Арэал
-----

Адрозніваецца 2 падатрады: пухаеды сапраўдныя (*Amblycera*) і пёра- і валасаеды (*Ischnocera*). Існуе каля 3 тысяч відаў. Пашыраны ўсюды.

Значэнне
--------

Паразіты млекакормячых (валасаеды) і птушак (пер’яеды). Жывуць на пёрах, валасах, скуры, унутры стрыжня пяра, у роце гаспадароў. Большасць прыстасавана да пэўных гаспадароў; пры масавым заражэнні зніжаюць іх жыццяздольнасць. На Беларусі каля 20 відаў, найбольш трапляюцца пер’яед галубіны, пер’яед качыны, пер’яед курыны, валасаед кашэчы, валасаед сабачы.

Раздзельнаполыя. Развіццё з няпоўным ператварэннем.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Максімава С. Пухаеды // БЭ ў 18 т. Т. 13. Мн. 2001.

Гл. таксама
-----------

* Trichodectidae

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | iNaturalist · ITIS TSN · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | LNB: 000316515 · Microsoft: 2777151259 · NDL: 00563050 |
**Міхаіл Фёдаравіч Халуёў** (2 красавіка 1923, пас. Леў Талстой, РСФСР — 5 мая 1990, Горкі) — расійскі мастак, партрэтыст.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 2 красавіка 1923 года ў пасёлку Леў Талстой (цяпер — Ліпецкая вобласць Расіі).

З 1947 па 1952 гг. вучыўся ў Разанскім мастацкім вучылішчы; з 1952 па 1958 гг. навучаўся ў Інстытуце імя І. Я. Рэпіна АМ СССР.

З 1958 па 1960 гады выкладаў у Горкаўскім мастацкім вучылішчы.

Член Саюза мастакоў Расіі з 1960 года. Заслужаны мастак РСФСР (1970). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі РСФСР. Жывапісец, працаваў у галіне жанравай карціны, партрэта.

З 1958 года — пастаянны ўдзельнік абласных выставак. Экспанент занальных («Вялікая Волга», 1964 г. 1967 г. 1970 г. 1974 1979, 1985 гады), рэспубліканскіх (Масква, 1960, 1965, 1970, 1975 года), усесаюзнай (Масква, 1970 г.) мастацкіх выставак.

Персанальная выстава: Горкі, 1975 г.

Старшыня занальнага выстаўкаму «Вялікая Волга», 1974 г.

Старшыня праўлення Горкаўскай арганізацыі СХ РСФСР (1967—1970 гг.).

Выкладаў у Горкаўскім мастацкім вучылішчы (1958—1960 гг.).

Памёр 5 мая 1990 года ў г. Горкі.

Асноўныя працы
--------------

* «Аўтапартрэт» (1964)
* «Жанчына з сынам» (1964)
* «Салдаты 1941 год» (1969)
* «Партрэт маці» (1970)
* «Партрэт піяністкі К. Н. Соладавай» (1974)
* «Сормово. забастоўка»

Зноскі
------

1. ↑
**Юозас Балту́шыс** (літ.: Juozas Baltušis, сапраўднае імя **Альбяртас Юазенас** (літ.: Albertas Juozėnas); 14 красавіка 1909, Рыга — 4 студзеня 1991, Вільнюс) — літоўскі савецкі пісьменнік і сцэнарыст, публіцыст, грамадскі і дзяржаўны дзеяч; Заслужаны дзеяч мастацтваў Літоўскай ССР (1954); народны пісьменнік Літоўскай ССР (1969), лаўрэат рэспубліканскіх прэмій.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся і жыў у Рызе; у час Першай сусветнай вайны разам з бацькамі жыў у Расіі (Масква, Ніжні Ноўгарад, Царыцын). З 1918 года жыў у Літве. Працаваў у вёсцы парабкам. У 1929 годзе перабраўся ў Каўнас, працаваў у тыпаграфіі. У час Другой сусветнай вайны працаваў рэдактарам перадач на літоўскай мове Маскоўскага радыё, пісаў апавяданні і радыёп'есы.

З 1944 года жыў у Вільнюсе. У 1944—1946 гадах быў старшынёй Радыёкамітэта Літоўскай ССР. У 1946—1954 гадах сакратар партыйнай арганізацыі Саюза савецкіх пісьменнікаў Літоўскай ССР і галоўны рэдактар літаратурнага часопіса Пяргале („Pergalė"). У 1947—1975, 1980—1986 гадах дэпутат Вярхоўнага Савета Літоўскай ССР, у 1959—1967 гадах намеснік старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета Літоўскай ССР. Кандыдат у члены ЦК КПЛ (1958—1961). Старшыня Камітэта абароны міру Літоўскай ССР (1970—1975, 1980—1986). Узнагароджаны савецкімі ордэнамі і медалямі. Быў праціўнікам аднаўлення незалежнасці Літвы.

Творчасць
---------

Аўтар кніг апавяданняў і нарысаў «Тыдзень пачынаецца добра» (1940), «Дзяцеліна» (1943), «Пра што ў песні не пяецца» (1959), «Валюсе патрэбны Алексас» (1965), «Па сцяжынах бацькоў і братоў» (1967), «Вялікая луста хлеба» (1974), п'ес «Спяваюць пеўні» (1947), «Раннім ранкам» (1953), раманаў «Прададзеныя гады» (т. 1, 1957; Дзяржаўная прэмія Літвы 1957; т. 2, 1969), «Сказанне пра Юзаса» (1979; Дзяржаўная прэмія Літвы 1980) і інш. Гал. тэматыка яго твораў — гістарычны лёс, жыццё літоўскага сялянства, яго духоўнае багацце. Па творах Балтушыса створаны фільмы «Жывыя героі», «Вянок з дубовых лістоў» (1976).

Зноскі
------

1. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. ↑  *Brozović D. Ladan T.* Hrvatska enciklopedija — LZMK, 1999. — 9272 с. — ISBN 978-953-6036-31-8 Праверана 17 верасня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1264934'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q429032'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18446'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1789619'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

### Беларускія пераклады

* Праданыя годы : раман-навела / Юозас Балтушыс. Пер. з літоўс. мовы О. Главацкене, А. Астрэйкі — Мінск, 1961.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 97047406 · BNF: 120308399 · CiNii: DA11268694 · GND: 122520068 · ISNI: 0000 0000 8100 648X · LCCN: n50017600 · LNB: 000138254 · NKC: ola2002151531 · NLA: 35814059 · NTA: 072008539 · NUKAT: n98008900 · SUDOC: 028481143 · VIAF: 22157300 |

 |
Танцор юпік у традыцыйным строі
**Юпік** (саманазва: *Yup’ik*, *юпик*) — група эскімоскіх народаў, якія размаўляюць на галіне моў юпік алеуцка-эскімоскай сям’і моў. Жывуць пераважна ў штаце Аляска (ЗША), Чукоцкай аўтаномнай акрузе (Расія). Агульная колькасць — каля 70 000 чалавек.

Паходжанне
----------

Існуюць 2 асноўныя версіі паходжання народаў юпік — азіяцкая і паўночнаамерыканская. Большасць сучасных даследчыкаў прытрымліваюцца першай версіі, якая заснавана на выніках археалагічных і палеагенетычных даследаванняў. Лічыцца, што продкі юпік, інуітаў, палеаэскімосаў і алеутаў перасяліліся з Азіі ў Паўночную Амерыку праз Берынгаў праліў каля 6 тысяч гадоў таму. У 4 — 3 тысячагоддзях да н. э. на Алясцы склалася мікралітычная культура, якая таксама аказвала ўплыў на жыхароў заходняга берага Берынгава праліва. У канцы 1 тысячагоддзя да н. э. на ўсходзе Аляскі і захадзе Чукоцкага паўвострава сфарміравалася археалагічная культура паляўнічых Берынгава мора, што ўжо непасрэдна датычылася продкаў сучасных юпік. Не раней за XIV ст. юпік пачалі насяляць цэнтральныя землі Аляскі ўздоўж буйных рэк.

Народы
------

* Сугпіят
* Юпік Цэнтральнай Аляскі
* Азіяцкія эскімосы (Сібірскія юпік)

Спасылкі
--------

* YUPIK
* YUP’IK AND CUP’IK CULTURES OF ALASKA Архівавана 22 ліпеня 2016.
* Yupik (Asiatic Eskimo) Архівавана 12 лістапада 2013.
* Alaska Yupik Tribe
* The Denbigh Flint Complex and the Paleo‐Eskimo Settlement of the High Arctic
* Central Yup’ik Eskimos — History and Cultural Relations

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph728934 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Каплан.

**Міхаіл Якаўлевіч Каплан** (29 жніўня 1932, Свяцілавічы, Гомельская вобласць, Беларуская ССР — 7 ліпеня 2022, Ізраіль) — савецкі і расійскі драматычны акцёр і тэатральны педагог, народны артыст Расійскай Федэрацыі (1997).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 29 жніўня 1932 года ў пасёлку Свяцілавічы Гомельскай вобласці БССР. Вырас у Свярдлоўску, куды ў 1941 годзе з двума дзецьмі эвакуіравалася яго маці.

У 1954 годзе скончыў Ленінградскі тэатральны інстытут імя А. М. Астроўскага. З верасня па кастрычнік 1954 года служыў у Рэспубліканскім тэатры рускай драмы Карэла-Фінскай ССР (Петразаводск). З верасня 1957 па верасень 1958 года быў акцёрам Чыцінскага абласнога драматычнага тэатра. З верасня 1958 па жнівень 1971 года выступаў на сцэне Стаўрапольскага тэатра драмы.

З верасня 1971 года больш за 40 гадоў служыў у Пензенскім абласным драматычным тэатры, дзе сыграў амаль 70 роляў.

У 1970-я гады выкладаў сцэнічную мову і сцэнічны рух на тэатральным аддзяленні Пензенскага культурна-асветнага вучылішча, з 2008 па 2012 год вёў заняткі на акцёрскім аддзяленні Пензенскага каледжа культуры і мастацтваў.

Апошнія 10 гадоў жыў у Ізраілі, дзе праходзіў працяглы курс лячэння. Памёр 7 ліпеня 2022 года на 90-м годзе жыцця ў Ізраілі. Пахавалі яго там жа 8 ліпеня 2022 г.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міроненка.
**Міхаіл Якаўлевіч Міроненка** або **Міраненка** — інжынер-архітэктар (1861 — ?). Калежскі сакратар.

Біяграфія
---------

### Дзяцінства і адукацыя

Пачатковую адукацыю атрымаў у Раменскім і Сумскім рэальных вучылішчах. У 1882 годзе паступіў у 1882 годзе, выпусціўся ў 1887 годзе са званнем грамадзянскага архітэктара і чынам X класа.

### Прафесійная дзейнасць

Працяглая хвароба не дала яму магчымасці адразу паступіць на службу, і ён быў вымушаны паехаць на радзіму, дзе меў такую-сякую практыку ў г. Рамнах Палтаўскай губерні.

З 24 мая 1889 года працаваў малодшым інжынерам у Магілёве і займаўся, галоўным чынам, складаннем праектаў і каштарысаў, а таксама кіраваў рамонтам рознага роду казённых будынкаў, як то: турмаў, прысутных месцаў, мужчынскай і жаночай гімназій у Магілёве і розных іншых. У 1891 годзе М. Міроненка, акрамя гэтага, прызначаны загадчыкам участка арлоўска-віцебскага шасэ ў межах Магілёўскай губерні. З 1895 і прынамсі да 1903 займаў пасаду магілёўскага губернскага архітэктара. Не пазней за 1909 стаў магілёўскім губернскім інжынерам і займаў гэту пасаду прынамсі да 1916 года.

Творчасць
---------

* 1887-89:
	+ Драўляная царква на могілках у с. Засуллі Раменскага павета Палтаўскай губерні
* 1889-91:
	+ Мураваны будынак гарадской казармы ў г. Магілёве
	+ Мураваная Свята-Васкрасенская царква ў м. Шамаве Мсціслаўскага павета
	+ Прыстасаванне абгарэлага будынка былых прысутных месцаў для гарадскіх устаноў у г. Мсціславе

Адрасы
------

У Магілёве да 1914 года жыў ва ўласным доме па вул. Зялёнай, а потым ва ўласным доме па вул. Дваранскай.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Барановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842-1892. с. 223  (руск.)
2. ↑  Памятная книжка Могилевской губернии на 1890. С. 273  (руск.)
3. ↑  Памятная книжка Могилевской губернии на 1898. С. 37  (руск.)
4. ↑  Памятная книжка Могилевской губернии на 1909. С. 14  (руск.)
5. ↑  Памятная книжка Могилевской губернии на 1916. С. 4  (руск.)
6. ↑  Памятная книжка Могилевской губернии на 1910 год  (руск.)
**Юньнань** — правінцыя на паўднёвым захадзе Кітая, каля граніцы з Індыяй, М’янмай, Лаосам і В’етнамам. Плошча 394 тыс. км². Насельніцтва 42,87 млн чал. (2001). Адміністрацыйны і галоўны эканамічны цэнтр — горад Куньмін.

Геаграфія
---------

Тыпавы від Юньнані
Размешчана пераважна ў межах Юньнаньскага нагор’я. Клімат у асноўным субтрапічны мусонны, на поўдні — трапічны. Сярэдняя тэмпература студзеня ў далінах і катлавінах 8—16 °C, ліпеня 20—28 °C. Ападкаў у далінах і катлавінах 1000—2000 мм, у гарах да 3000 мм за год. Лясы (каля 20 % тэрыторыі) да вышыні 1,5 тыс. м вечназялёныя, вышэй — шыракалістыя і хвойныя.

Эканоміка
---------

Аснова эканомікі — сельская гаспадарка і горназдабыўная прамысловасць. Галоўныя збожжавыя культуры: рыс, кукуруза, пшаніца. Вырошчваюць рапс, арахіс, чай, бавоўнік, цукровы трыснёг. Плантацыі каўчуканосаў, кафейнага і хіннага дрэў. Гадуюць буйную рагатую жывёлу, свіней. Шаўкаводства. Лесанарыхтоўкі. Вядзецца здабыча волава, медных, свінцова-цынкавых, жалезных руд, каменнага вугалю, солі, мармуру і інш.

Чорная і каляровая (3/4 выплаўкі волава Кітая) металургія, машынабудаванне (горнае, аўтамабільнае, электроннае), хімічная, лясная, харчовая прамысловасць. Саматужныя промыслы.

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* Юньнань // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. С. 211.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Юньнань

| Адміністрацыйны падзел Кітайскай Народнай Рэспублікі |
| --- |
| Правінцыі | 
* Аньхой
* Ганьсу
* Гірын
* Гуандун
* Гуйчжоу
* Ляанін
* Сычуань
* Тайвань1
* Фуцзянь
* Хайнань
* Хубэй
* Хунань
* Хэбэй
* Хэйлунцзян
* Хэнань
* Цзянсі
* Цзянсу
* Цынхай
* Чжэцзян
* Шаньдун
* Шаньсі
* Шэньсі
* Юньнань

 |
| Аўтаномныя раёны | 
* Гуансі
* Нінся
* Сіньцзян
* Тыбет
* Унутраная Манголія

 |
| Гарады цэнтральнага падпарадкаванні | 
* Пекін
* Цяньцзінь
* Чунцын
* Шанхай

 |
| Спецыяльныя адміністрацыйныя раёны | 
* Ганконг
* Макаа

 |
| 1 — кантралюецца Рэспублікай Кітай |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая Южакова · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Universalis · Настольны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 120991284 · GND: 4067233-5 · NDL: 00630360 · NKC: ge230573 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сарокін.

**Міхаіл Якаўлевіч Сарокін** (29 кастрычніка 1910, Абдуліна, Арэнбургская губерня, — 12 снежня 1943) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, камандзір артылерыйскага дывізіёна, маёр, Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 16 кастрычніка (29 кастрычніка па новым стылі) 1910 года ў горадзе Абдуліна цяпер Арэнбургскай вобласці ў сям'і рабочага. Рускі.

Скончыў Куйбышаўскі будаўнічы тэхнікум. Працаваў прарабам, завочна вучыўся ў Куйбышаўскім будаўнічым інстытуце.

У Чырвонай Арміі ў 1932-1934 гадах, 1939 годзе (удзельнічаў у баях з японцамі на рацэ Халхін-Гол) і з 1941 года. У 1941 годзе скончыў Кіеўскае артылерыйскае вучылішча. Член ВКП(б) з 1941 года. На фронце ў Вялікую Айчынную вайну з красавіка 1942 года.

Камандзір артылерыйскага дывізіёна 118-га артылерыйскага палка (69-я стралковая дывізія, 65-я армія, Цэнтральны фронт) маёр Міхаіл Сарокін у ліку першых у палку пераправіў асабісты склад даручанай яму дывізіёна і прылады праз раку Дняпро каля пасёлка гарадскога тыпу Радуль Рыпкінскага раёна Чарнігаўскай вобласці Украіны.

Адбіваючы варожыя контратакі, артылерыйскі дывізіён маёра Сарокіна М. Я. нанёс праціўніку значны ўрон у жывой сіле і ваеннай тэхніцы, чым садзейнічаў пераправе іншых падраздзяленняў на плацдарм.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 30 кастрычніка 1943 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм маёру Сарокіну Міхаілу Якаўлевічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» (№ 1589).

4 снежня 1943 года ў ліку 15-і іншых Герояў 69-й стралковай дывізіі маёру Сарокіну былі уручаныя вышэйшыя ўзнагароды СССР.

12 снежня 1943 года ў адным з баёў за вызваленне Беларусі М. Я. Сарокін загінуў смерцю храбрых. Пахаваны ў вёсцы Васілевічы Жлобінскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі, а ў 1945 годзе яго прах быў перапахаваны ў горадзе Куйбышаў (цяпер Самара), дзе ўстаноўлены бюст Героя і мемарыяльная дошка.

Узнагароды
----------

* Герой Савецкага Саюза (30.10.1943);
* ордэн Леніна (30.10.1943);
* ордэн Аляксандра Неўскага (№ 875 ад 17.09.1943);
* ордэн Айчыннай вайны 2-й ступені (пасмяротна).

Памяць
------

* У горадзе Абдуліна Арэнбургскай вобласці ля будынка ДПТУ-17 усталяваны бюст Міхаіла Сарокіна.
* Імем Героя Савецкага Саюза Міхаіла Сарокіна названы вуліцы ў Савецкім раёне горада Самара і горадзе Рэчыца Гомельскай вобласці Беларусі.

Спасылкі
--------

Міхаіл Якаўлевіч Сарокін на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
Жэнеўскі фантан
**Жэнеўскі фантан** (фр. Jet d'eau de Genève, у шматлікіх крыніцах на іншых мовах, у тым ліку і на беларускай, - без перакладу: Jet d'Eau, Жэ д'О) — фантан у Жэневе (Швейцарыя), важная славутасць горада і адзін з самых вялікіх фантанаў ў свеце. 

Вышыня фантана складае 140 м. Хуткасць патоку - 500 літраў у секунду. Спажыўная магутнасць помпы, якая працуе ад сеткі з напругай 2400 В, - 500 кВт. Хуткасць бруі складае 200 км/гадз.

Гісторыя
--------

Упершыню фантан быў устаноўлены ў 1886 годзе, крыху ніжэй па плыні ад сённяшняга месцазнаходжання. У 1891 годзе ў гонар 600-гадовай гадавіны Швейцарскай Канфедэрацыі фантан быў устаноўлены ў самім горадзе для ўсеагульнага агляду. 

У той час яго максімальная вышыня складала 90 метраў. На сённяшнім месцы фантан усталяваны ў 1951 годзе на помпавай станцыі, якая знаходзіцца ў возеры пад ім, каб выкарыстоўваць ваду не з вадаправода, як гэта было раней, а з самога возера. З 2003 года фантан працуе штодня. Яго адключаюць толькі пры моцным ветры і ў мароз.

Галерэя
-------

* ВясёлкаВясёлка
* Падсвятленне фантанаПадсвятленне фантана
* Паблізу фантанаПаблізу фантана
* Фантан уначыФантан уначы

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Жэнеўскі фантан

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 12 ліпеня 2007.
* Jet d`Eau на карце Google
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лотман.

**Міхаіл Юр’евіч Лотман** (эст. Mihhail Lotman; нар. 2 верасня 1952, Ленінград) — эстонскі літаратуразнаўца і палітычны дзеяч, сын літаратуразнаўцаў Юрыя Лотмана і Зары Мінц. З 30 чэрвеня 2011 г. па 29 кастрычніка 2013 г. займаў пасаду старшыні гарадскога сходу Тарту.

Спектр даследаванняў Міхася Лотмана ахоплівае агульную семіётыку, культурную семіётыку, тэорыю тэксту і гісторыю рускай літаратуры. У 1988—1994 г. быў членам праўлення Рускага культурнага таварыства ў Эстоніі. З’яўляецца прафесарам семіётыкі і літаратуразнаўства Талінскага ўніверсітэта, член даследчай групы па семіётыцы Тартускага ўніверсітэта.

2 лютага 2001 года ўзнагароджаны медалём Ордэна Белай зоркі. У апошнія гады актыўна заняўся палітыкай, быў чальцом Рыйгікогу (эстонскага парламента) ад кансерватыўнай партыі Res Publica.

У 2010 г. выступіў у падтрымку рамана Сафі Оксанен «Ачышчэнне».

Зноскі
------

1. ↑  Estonian Research Portal Праверана 1 лютага 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11824870'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90960743 · BNF: 16652521w · CiNii: DA12539673 · GND: 1028844972 · ISNI: 0000 0000 7693 8311 · LCCN: n97060833 · NKC: jo2002101541 · NTA: 204240352 · NUKAT: n2013178944 · LIBRIS: 365727 · SUDOC: 076610764 · VIAF: 9130609 |

 |
**Юо́зас Урбшы́с** (літ.: Juozas Urbšys; 29 лютага 1896, вёска Шацяней (цяпер у Кедайнейскім раёне) — 30 красавіка 1991, Каўнас) — літоўскі дыпламат, міністр замежных спраў Літвы ў 1938—1940 гг. перакладчык.

Біяграфія
---------

У 1905—1907 гадах жыў у Зарасаі. Вучыўся ў Панявежыскай рэальнай гімназіі (1907—1914), затым у Рыжскім політэхнічным інстытуце, эвакуіраваным падчас Першай сусветнай вайны ў Маскву. У 1916 годзе быў мабілізаваны. Вучыўся ў Чугуеўскім ваенным вучылішчы, браў удзел у баявых дзеяннях. Увосень 1918 года вярнуўся ў Літву. У 1919—1922 гадах служыў у Літоўскай арміі. Сышоў у запас, служыў у Міністэрстве замежных спраў, кіраваў консульскім аддзелам у Берліне (1922—1927), першым сакратаром і саветнікам пасольства Літвы ў Парыжы (1927—1933), надзвычайным і паўнамоцным паслом у Латвіі (1933—1934). З 1934 года быў дырэктарам палітычнага дэпартамента Міністэрства замежных спраў, з 1936 года — генеральны дырэктар міністэрства, з 5 снежня 1938 года да 15 чэрвеня 1940 года займаў пасаду міністра замежных спраў.

17 ліпеня 1940 года разам з жонкай Марыяй Урбшэне быў арыштаваны і высланы ў Тамбоў. Утрымліваўся ў турмах у Тамбове, Саратаве, Маскве, Кіраве, Горкім, Іванаве, Уладзіміры. У 1954 годзе быў вызвалены без права вяртання на радзіму. Працаваў у лазне ў Вязніках Уладзімірскай вобласці. У 1956 годзе вярнуўся ў Літву, жыў у Каўнасе. Пахаваны на Пятрашунскіх могілках у Каўнасе.

Літаратурная дзейнасць
----------------------

З 1921 года супрацоўнічаў у друку. У 1930 годзе быў выдадзены яго пераклад аповесці Жоржа Дзюамеля «Дзённік Салавена». У перакладах Урбшыса друкаваліся «Жаніцьба Фігаро» Бамаршэ, «Тарцюф» і іншыя п'есы Мальера, раманы «Сапсаваныя дзеці» Філіпа Эрыа, «Выхаванне пачуццяў» Гюстава Флабера, «Кала Бруньён» Рамена Ралана.

Напісаў мемуарныя кнігі «Успаміны» („Atsiminimai"; 1988, 1990), «Літва ў фатальныя 1939—1940 гады» („Lietuva lemtingaisiais 1939—1940 metais"; 1988).

Узнагароды і званні
-------------------

Узнагароджаны ордэнамі Вялікага князя Літоўскага Гядзімінаса 2-й і 4-й ступені, Вітаўтаса Вялікага 4-й ступені, ордэнамі іншых дзяржаў, медалямі. У 1990 годзе Урбшысу было прысвоена званне ганаровага грамадзяніна Кедайнейскага раёна, у 1991 — горада Каўнаса. У 1995 годзе імем Юозаса Урбшыса была названа 29-я сярэдняя школа ў Каўнасе, у 1997 — адна са школ у Кедайнейскім раёне.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Garbės pilietis Juozas Urbšys Архівавана 9 снежня 2021. (літ.)
* Laikas — bejėgis. Diplomato ir vertėjo Juozo Urbšio gimimo 110-osioms metinėms (літ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 128880519 · GND: 119347571 · ISNI: 0000 0001 0889 0245 · LCCN: n90629570 · NUKAT: n99704882 · VIAF: 37724658 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Варонін.

**Міхаіл Якаўлевіч Варонін** (26 сакавіка 1945, Масква- 22 мая 2004, п. Нова-Нікольскае, Краснагорскі раён, Маскоўская вобласць, Расія) — савецкі гімнаст, двухразовы алімпійскі чэмпіён 1968 года, двухразовы чэмпіён свету, заслужаны майстар спорту СССР, заслужаны трэнер СССР.

Скончыў ГЦОЛИФК (1973). Быў намеснікам старшыні Федэрацыі гімнастыкі СССР (1973), прэзідэнтам Федэрацыі гімнастыкі РСФСР (1978—1988), старшым (затым — галоўным) трэнерам Цэнтральнага савета «Дынама» (1973—1994). Член КПСС з 1974 года. З 1992 года — прэзідэнт гімнастычнага клуба «Дынама». Аўтар кнігі «Першы нумар» (1976).

Першая жонка — алімпійская чэмпіёнка 1968 гады па гімнастыцы Зінаіда Вароніна (Дружыніна).

Зноскі
------

1. ↑  Olympedia — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сацункевіч.
**Іва́н Ляво́навіч Сацунке́віч** (28 кастрычніка 1904, вёска Маконь, Ігуменскі павет, Мінская губерня, цяпер Чэрвеньскі раён Мінскай вобласці, злілася з в. Раваніцкая Слабада — 18 красавіка 1989) — беларускі дзяржаўны дзеяч, эканаміст, дырэктар БДІНГ у 1935—1936 гадах, адзін з арганізатараў і кіраўнікоў падполля і партызанскага руху на Міншчыне ў Вялікую Айчынную вайну.

Біяграфія
---------

У 1926 годзе скончыў рабфак Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1931 скончыў прамысловае аддзяленне факультэту народнай гаспадаркі БДУ па спецыяльнасці інжынер-эканаміст па дрэваапрацоўцы. Займаўся ў аспірантуры і працаваў намеснікам дырэктара па вытворчым навучанні Планава-эканамічнага інстытута. З 1934 працаваў дэканам ФЭФ БДІНГ, а з снежня 1935 дырэктарам БДІНГ. У 1936 адкліканы Дзяржпланам для працы ў планавыя органы. З 1939 першы сакратар Заслаўскага райкама партыі, сакратар Мінскага абкаму партыі па прамысловасці.

У лютым 1942 года арганізаваў партызанскі аддзел «Разгром», стаў арганізатарам партызанскага руху ў Койданаўскім, Рудзенскім, Пухавіцкім, Чэрвеньскім, Мінскім і іншых раёнах Мінскай вобласці. З 3 кастрычніка 1942 да 15 сакавіка 1943 года ўзначальваў Мінскі падпольны міжрайкам КП(б)Б і партызанскае злучэнне Мінскай зоны, 16 лістапада 1942 — сакавік 1943 — член Мінскага падпольнага абкому КП(б)Б.

З сакавіка 1943 года камісар лёгкай прамысловасці БССР у Маскве. У 1946—1953 гадах наркам, затым міністр лёгкай прамысловасці, да 1965 года — начальнік галоўнага кіравання рыбнай прамысловасці пры Саўміне БССР.

На XIX і XX з’ездах КП(б)Б абіраўся кандыдатам у члены ЦК КП Беларусі. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР другога склікання ў 1947—1951. Узнагароджаны трыма ордэнамі, у тым ліку ордэнам Леніна. Аўтар кнігі «Суровая быль» (2-е выданне, 1979).

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т.. — Мн. : БелЭн
* Сацункевіч Іван Лявонавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 209. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Інфармацыя на сайце БДЭУ
* Сацункевіч Іван Лявонавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

| ⛭Рэктары Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўніверсітэта |
| --- |
| 
* Аляксей Гурло (1933—1935)
* Іван Сацункевіч (1935—1936)
* Арон Штаркман (1936—1937)
* Мікалай Казюк (1937—1938)
* Гаўрыіл Сугробаў (1938—1939)
* Пётр Балабанаў (1939—1940)
* Фёдар Мікуноў (1940—1941)
* Яфім Раманенка (1944—1949)
* Гаўрыіл Сугробаў (1949—1962)
* Іван Трухан (1962—1965)
* Сяргей Малінін (1965—1969)
* Фёдар Баравік (1969—1991)
* Раман Карсека (1991—2002)
* Уладзімір Шымаў (2002—2019)
* Вячаслаў Шуцілін (2019—2021)
* Аляксей Ягораў (з 2021)

 |
**Юнібакен** (шведск.: Junibacken) — дзіцячы культурна-забаўляльны цэнтр, «музей казак», размешчаны ў Стакгольме на востраве Юргордэн.

Апісанне
--------

У музеі змадэляваныя месцы з розных дзіцячых твораў шведскіх пісьменнікаў, перш за ўсё Астрыд Ліндгрэн, а таксама Тувэ Янсан, Эльзы Бескаў і шэрагу іншых, якія можна не толькі агледзець, але і пагуляць у іх. Штодня праводзяцца спектаклі і іншыя дзіцячыя забаўляльныя мерапрыемствы. У музеі ёсць таксама рэстаран і кніжны магазін, у якім можна набыць дзіцячыя кнігі на розных мовах.

Таксама адной з асаблівасцяў музея з'яўляецца казачны цягнік, на якім наведвальнікі могуць падарожнічаць па сцэнах з кніг Астрыд Ліндгрэн. Дэкарацыі выкананы па ілюстрацыях мастачкі Марыт Торнквіст (шведск.: Marit Törnqvist), якая працавала з Астрыд Ліндгрэн.

Назва **Юнібакен** (у перакладзе "ліпеньская горка") узята з твора Ліндгрэн «Мадыкен і Пімс з Юнібакена».

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Юнібакен**
* Афіцыйны сайт (шведск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Глінскі.
**Іван Львовіч Глінскі** (каля 1460 — да 1522) — згадваецца з 1482 г. намеснік ожскі і пераломскі (1495 г.), харунжы земскі (1501 г.), ваявода кіеўскі (1505 г.) і новагародскі (1507 г.). Асноўныя маёнткі меў у Кіеўскім павеце.

Падтрымаў малодшага брата Міхаіла ў час мяцяжу Глінскіх 1508 г. супраць вялікага князя ВКЛ Жыгімонта Старога, разам з ім з'ехаў у Вялікае Княства Маскоўскае, дзе атрымаў Мядынь. Пасля арышту Міхаіла істотнай ролі у палітычных падзеях не адыгрываў.

Яго сын Аляксандр і іншыя дзеці памерлі маладым.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Насевіч, В. Глінскія / Вячаслаў Насевіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. — С. 46. — ISBN 985-11-0041-2.
**Альбіна Васільеўна Пякуцька** (31 кастрычніка 1940, Далёкі Усход, Расія — 17 студзеня 2020) — беларускі музыкант, харавы дырыжор. Кандыдат педагагічных навук (1981), прафесар. Член Беларускага саюза музычных дзеячаў.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускую дзяржаўную кансерваторыю (спецыяльнасць «Харавое дырыжыраванне», 1967).

Працавала ў Палаце культуры Мінскага аўтамабільнага завода (кіраўнік хора), Мінскім дзяржаўным педагагічным інстытуце імя А. М. Горкага (выкладчык), Беларускім дзяржаўным універсітэце культуры і мастацтваў (з 1975, кафедра харавога і вакальнага мастацтва, прафесар, у 1987—2020 — загадчык кафедры; стваральнік і кіраўнік хора духоўнай музыкі «Дабравест», мужчынскага хора «Vivat»).

Памерла 17 студзеня 2020 года, пахавана на Паўночных могілках г. Мінска.

Навуковыя інтарэсы: харавое выканальніцтва; методыка работы з харавым калектывам; праблема адраджэння і захавання нацыянальных духоўных і мастацка-эстэтычных каштоўнасцей; маральнае і эстэтычнае выхаванне моладзі; педагогіка вышэйшай школы.

Узнагароды
----------

Званне «Заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь» (1995) і інш.

Бібліяграфія
------------

* Нравственно-эстетическое воспитание учащихся профтехучилищ средствами хорового пения : автореферат диссертации … кандидата педагогических наук : 13.00.01 / Пекутько Альбина Васильевна. ― Минск, 1981.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Словы ўдзячнасці і смутку : [Пякуцька Альбіна Васільеўна] / Надзея Бунцэвіч; фота Юрыя Іванова // Культура. — 2020. — 25 студзеня (№ 4). — С. 12.
* Харавыя спевы як умова шчасця : творчая вечарына дырыжора Альбіны Пякуцька / Таццяна Мушынская // Мастацтва. — 2011. — № 8. — С. 21.
* Память о выдающемся педагоге : [Альбина Васильевна Пекутько] // Веснік Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў. — 2020. — № 1. — С. 189—190.
**Іва́н (Я́нка) Маразо́віч** (псеўд. **Я́нка Мала́нка**; 1895, Барысаў — 1937, м. Яшуны, Віленскае ваяводства, цяпер Літва) — беларускі паэт, сатырык, журналіст і мастак.

Біяграфія
---------

Рэдакцыя часопіса «Маланка». Янка Маланка сядзіць першы злева. Вільня, 1926—1928 гг
Скончыў гімназію ў Барысаве. У 1916 годзе мабілізаваны ў расійскую армію. З 1920 года працаваў дробным служачым у мястэчку Яшуны паблізу Вільні. З 1925 года актыўна выступаў у перыядычным друку Заходняй Беларусі. Пэўны час, паміж 1926—1928 гадамі — адказны рэдактар сатырычнага часопіса «Маланка» (Вільня), звязанага з дзейнасцю Беларускай сялянска-работніцкай грамады. Пахаваны ў Яшунах.

Творчасць
---------

Карэкатура Янкі Маланкі «Тут ляжыць труп беларускае школы». «Маланка» №1 1926 г.
Дэбютаваў гумарэскамі ў часопісе «Авадзень», тэксты не выяўлены. Першыя вядомыя публікацыі вершаў, бясспрэчнага аўтарства Івана Маразовіча, датаваны 1925 годам. З 1926 года рэгулярна друкуе вершы, жарты, фельетоны, палітычныя частушкі ў часопісе «Маланка» пад рознымі псеўданімамі і крыптанімамі. Друкаваўся ў заходнебеларускіх выданнях «Беларуская доля», «Беларуская ніва», «Беларуская крыніца», «Наш голас», «Наша праўда», «Права працы» і інш.

У вершах Янкі Маланкі гучалі матывы сацыяльнага і нацыянальнага разняволення беларускага народа, яго духоўнага абуджэння. У сатырычных вершах асвятляў грамадска-палітычнае жыццё Заходняй Беларусі ў складзе Польшчы. Выступаў супраць палітыкі польскіх уладаў. Выкарыстоўваючы прыём літаратурнай містыфікацыі друкаваў абразкі тагачасных падзей у Кітаі, бо жыццё ў Заходняй Беларусі нагадвала жыццё ў іншых каланіяльных і залежных краінах (у 1920-я гады «кітайскія» і «індыйскія» матывы былі пашыраныя сярод пісьменнікаў Заходняй і Савецкай Беларусі).

У чаосопісе «Маланка» выступаў і як мастак, аўтар шматлікіх малюнкаў і тытульных лістоў.

Апошнія літаратурныя публікацыі Івана Маразовіча датаваны 1929 годам. Потым адышоў ад літаратурна-мастацкай і грамадскай дзейнасці. Рукапісы твораў захоўваюцца ў Цэнтральнай бібліятэцы АН Літвы.

Псеўданімы: *Янка Маланка*, *Ляо Дзэ,* *Ляо-Дзе*, *Пярун*, *Гаўрыла Пярун*, *Язэп Грамабой*, *Янка Грамабой,* *Янка Барысаўскі*; крыптанімы: *І.М. Я.М. Янка М.* і інш

Зноскі
------

1. 1 2  Багдановіч І. Ліс. А. 1994, с. 192

Літаратура
----------

* *Багдановіч І. Ліс. А.* Янка Маланка // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1994. — Т. 4. Лазарук — Перкін. — С. 192—193. — 524 с.; іл.. — ISBN 5-85700-153-6.
* Маланка Янка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
* Кароткі нарыс беларускага пытаньня: — Мн.: Логвінаў, 2009. — 396 с. — (Кнігарня «Наша Ніва»). — ISBN 978-985-6901-22-8

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Іван Маразовіч на Вікісховішчы |
**Жэнеўскі інстытут міжнародных адносін** (фр.: Institut de hautes études internationales et du développement) — адна з самых прэстыжных у Швейцарыі і свеце акадэмічных устаноў, прысвечаных вывучэнню міжнародных адносін, міжнароднай гісторыі, міжнароднай палітыкі, міжнароднай эканомікі і міжнароднага развіцця. У інстытуце магчыма атрыманне толькі ступеняў магістра і доктара.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Інстытут ажыццяўляе набор студэнтаў толькі на вышэйшыя адукацыйна-кваліфікацыйныя ўзроўні навучання, такія як магістратура і дактарантура. У магістратуры існуе адзін міждысцыплінарны кірунак і чатыры профільных напрамкі. У інстытуце даступныя такія навуковыя ступені для атрымання на ўзроўні магістратуры: магістр міжнародных спраў, магістр міжнародных навук - палітычная навука, магістр міжнародных навук - міжнародныя гісторыя і палітыка, магістр міжнародных навук - міжнародная эканоміка, магістр міжнародных навук - міжнароднае права, магістр навук міжнароднаму развіццю. На ўзроўні дактарантуры прапануюцца напрамкі падрыхтоўкі: палітычная навука, міжнародныя гісторыя і палітыка, міжнародная эканоміка, міжнароднае права.

Спасылкі
--------

* Сайт ВНУ

| Аб'яднанне еўрапейскіх універсітэтаў Europaeum |
| --- |
| 
Сцяг Вялікабрытаніі Оксфардскі ўніверсітэт **·** 
Сцяг Германіі Бонскі ўніверсітэт **·** 
Сцяг Іспаніі Універсітэт Камплутэнсэ (Мадрыд) **·** 
Сцяг Італіі Балонскі ўніверсітэт **·** 
Сцяг Нідэрландаў Лейдэнскі ўніверсітэт **·** 
Сцяг Польшчы Ягелонскі ўніверсітэт (Кракаў) **·** 
Сцяг Фінляндыі Хельсінкскі ўніверсітэт **·** 
Сцяг Францыі Універсітэт Парыж I **·** 
Сцяг Чэхіі Карлаў універсітэт (Прага) **·** 
Сцяг Швейцарыі Жэнеўскі інстытут міжнародных адносін
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 161870800 · GND: 10367259-X · ISNI: 0000 0001 2296 9873, 0000 0001 2194 0577 · LCCN: no2008104819 · Microsoft: 951315 · NKC: vse2011626377, kn20021211011 · SUDOC: 149256507 · VIAF: 154099596 |

 |
Цаізіт
**Цаізіт** (заўальпіт, аніяліт) — мінерал падкласа астраўных сілікатаў, метамарфагенны прадукт гідратэрмальнага змянення плагіяклаза. Названы ў гонар славенскага калекцыянера і асветніка С. Цойза (Baron Sigmund Zois von Edelstein; 1747—1819). Упершыню знойдзены ў 1805 годзе ў Карынтыі ў хрыбце Зау-Альпы (раней мінерал называўся па месцы здабычы заўальпітам).

Уласцівасці
-----------

З хімічнага пункту гледжання — сілікат складанага складу, які ўключае алюміній і кальцый. Іёны трохвалентнага жалеза надаюць мінералу характэрны фісташкавага-зялёны колер.

Крышталізуецца ў рамбічнай сістэме, утвараючы прызматычныя крышталі са штрыхоўкай на гранях. Часцей сустракаецца ў выглядзе агрэгатаў: крупчастых, шаставатых, кудзелістых, часам радыяльна-прамяністых.



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776884604 |
**Базафілія** (ад стар.-грэч.: βάσις аснова і φιλία — сяброўства, любоў, схільнасць) — хімічная роднасць да асноваў, у тым ліку, да асноўных фарбавальнікаў. 
Базафіліяй у гісталогіі называюць здольнасць клеткавых структур афарбоўвацца асноўнымі (шчолачнымі) фарбавальнікамі (азурам, піранінам, гематаксілінам і інш.), абумоўленую кіслотнымі ўласцівасцямі кампанентаў клеткі, якія афарбоўваюцца, галоўным чынам нуклеінавых кіслот (ДНК і РНК). Павышэнне базафіліі клеткі звычайна сведчыць аб інтэнсіўным бялковым сінтэзе, што адбываецца ў ёй. Базафілія ўласцівая пухлінавай тканцы, якая расце і рэгенеруе. Выкарыстоўваецца для адрознівання клетак крыві (гл. базафілы), аналізу клетак пярэдняй долі гіпофізу, астраўковай тканкі падстраўнікавай залозы і г. д.

Гл. таксама
-----------

Афарбоўка гематаксілінам і эазінам
Афарбоўка па Раманоўскаму — Гімзе
**Альбуга** (*Albugo*), **цыстопус** (*Cystopus*) — род ааміцэтавых грыбоў.

Пашырэнне
---------

Вядомы больш за 10 відаў, пашыравых у краінах Еўразіі, Амерыкі, Афрыкі. На Беларусі трапляецца цыстопус белы (*Albugo candida*) і цыстопус аксамітнікавы (*Albugo bliti*). Паразітуюць найбольш на раслінах сямейства складанакветных і крыжакветных. Выклікаюць разнастайныя скрыўленні і разрастанне асобных органаў раслін, пазней — з'яўленне белых бугаркоў (пустул), якія потым прарываюцца.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Міцэлій разгалінаваны, без перагародак, міжклетачны, з шматлікімі шарападобнымі гаўсторыямі. Спарангіяносцы кароткія, простыя, булавападобныя, утвараюць пад эпідэрмісам расліны-гаспадара шчыльны слой. Спарангіі верхавінкавыя, шарападобныя або цыліндрычныя, сабраныя ў ланцужкі, бясколерныя, у масе жаўтаватыя, пазней распадаюцца на асобныя зоаспарангіі, якія прарастаюць двухжгуцікавымі зааспорамі. Ааспоры (споры, якія зімуюць, узнікаюць у выніку полавага працэсу) шарападобныя, з тоўстай, бурай, сеткавай або бародаўчатай абалонкай, прарастаюць у зааспоры, рэдка ў міцэлій.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Сцефановіч А. І.* Цыстопус // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · Mycobank · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779661689 |
Схема метрапалітэна
**Манрэальскі метрапалітэн** — сістэма гарадскога транспарту ў Манрэалі. Другі па памерах і загружанасці метрапалітэн у Канадзе пасля метрапалітэна Таронта. З моманту свайго адкрыцця ў 1966 годзе па 2006 год манрэальскі метрапалітэн перавёз больш за 6 мільярдаў пасажыраў. Таксама з'яўляецца найбуйнейшым у свеце цалкам падземным метрапалітэнам.

Манрэальскі метрапалітэн першы і адзін з нямногіх у свеце ў якім выкарыстоўваюцца цягнікі на шыннай хадзе, сумешчанай з традыцыйнай рэйкавай. Шырыня каляіны — 1435 мм.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Манрэальскі метрапалітэн
Марцін V
**Ба́зельскі сабор** —царкоўны сабор, які засядаў у 1431—1449 гадах, спачатку ў Базелі, Швейцарыя, а з 1448 года — у Лазане.

Сабор быў скліканы Папам Марцінам V у 1431 года для рэфармавання царквы, урэгулявання ваеннага канфлікту з гусітамі і ўз'яднання Заходняй і Усходняй цэркваў. У рэчаіснасці сабор стаў арэнай барацьбы Папы і сабору за вярхоўную ўладу. Яшчэ да адкрыцця сабора Марцін V памёр.

Базельскі сабор праходзіў у становішчы глыбокага заняпаду папства, выкліканага так званай Заходняй схізмай, і поспехаў ранняга рэфармацыйнага руху. На Базельскім саборы разгарнулася барацьба з папствам прыхільнікаў руху, які адстойваў ідэю вяршэнства сусветных сабораў над уладай Пап.

Базельскі сабор пацвердзіў рашэнне Канстанцкага сабору (1414—1418) аб прымаце сусветнага сабору над Папам, абвясціў адмену шэрагу пабораў на карысць папскай курыі (у прыватнасці, былі адменены анаты), аб рэгулярным скліканні правінцыйных сабораў і свабодзе царкоўных выбараў.

Перамогі гусітаў у Чэхіі вымусілі Базельскі сабор пайсці на кампраміс з умеранымі гусітамі — «чашнікамі» (у 1433 годзе з імі былі заключаны Пражскія кампактаты).

Папа Яўген IV (1431—1447), які не прызнаў рашэнняў Базельскага сабору, абвясціў пра яго роспуск, а ў 1438 годзе склікаў у процівагу Базельскаму сабору сабор у Ферары, перанесены ў 1439 годзе ў Фларэнцыю.

Базельскі сабор у 1439 годзе абвясціў пра звяржэнне Яўгенія IV і абраў Папам пад імем Фелікса V (пасля прызнанага антыпапам) савойскага герцага Амадэя VIII.

Пераход на бок Яўгена IV шматлікіх кіраўнікоў Еўропы, якія раней падтрымлівалі Базельскі сабор, паслабленне прэстыжу сабору, пакінутага большасцю яго членаў, прывялі да паражэння прыхільнікаў саборнага руху.

Сабор, пераведзены ў 1448 годзе ў Лазану, у 1449 годзе прызнаў новага Папу — Мікалая V (1447—1455) і абвясціў пра свой роспуск. Дзеянні Базельскага сабора падарвалі аўтарытэт каталіцкай царквы і падрыхтавалі глебу для Рэфармацыі XVI стагоддзя.

Гл. таксама
-----------

* Ферара-Фларэнційскі сабор
**Базыль Чачуга** (30 кастрычніка 1930, Плютычы, Польшча — 10 верасня 2017) — вучоны ў галіне біяхіміі і экалогіі. Замежны член Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1995). Прафесар (1972).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1956). З 1956 года асістэнт, старшы асістэнт, ад’юнкт, дацэнт, з 1972 года прафесар Медыцынскай акадэміі ў горадзе Беласток (Польшча). Адначасова з 1962 года загадчык аддзела агульнай біялогіі Медыцынскай акадэміі ў Беластоку.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя даследаванні ў галіне воднай экалогіі, біяхіміі. Вывучаў ролю караціноідаў і іх вытворных ў працэсах фотасінтэзу, росту і адаптацыі арганізмаў да розных фактараў асяроддзя. Выступаў ў ролі эксперта па экалогіі ў шэрагу міжнародных арганізацый, уваходзіў у склад розных камітэтаў, звязаных з прыродаахоўнай дзейнасцю.

Аўтар больш за 400 навуковых прац, у т. л. 4 манаграфій.

Асноўныя працы
--------------

* Ecological-physiological aspects of Chironomidae. Bialystok, 1962.
* The Nature of North-East of Poland. Warszawa, 1973.
* The Wigri Lake. Warszawa, 1979.
* Narwianski Park Krajobrazowy. Bialystok, 1990.

Заўвагі
-------

1. ↑  Базыль Чачуга
2. ↑  prof.dr hab.Bazyli Czeczuga : Nekrologi

Спасылкі
--------

* Чачуга Базыль Васільевіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
* Базыль Чачуга ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі (руск.)
**Мануэль Фернандэс Серана** (ісп.: Manuel Fernández Serrano; нар. 1964), больш вядомы як **Манола Сола** (ісп.: Manolo Solo) — іспанскі акцёр.

Біяграфія
---------

Мануэль Фернандэс Серана нарадзіўся ў Альхесірасе ў 1964 годзе, выхоўваўся ў суседнім Лос-Барыасе[en] да 6 гадоў, пазней пераехаў у Севілью са сваёй сям’ёй. Атрымаў ступень ліцэнцыята ў галіне педагагічных навук у Севільскім універсітэце і навучаўся акцёрскаму майстэрству ў Інстытуце тэатра Севільі. Пасля дэбюту на сцэне ў 1989 годзе і шэрагу роляў на тэлебачанні, ён дэбютаваў у 2002 годзе ў поўнаметражным кіно ў драме «Калі ўсё ў парадку[ca]».

У 2006 годзе выканаў ролю лейтэнанта Гарсэса ў фільме «Лабірынт фаўна».

Зноскі
------

1. ↑  *Selva, María E.*. En Sevilla pasé 30 años pero mi raíz está en la comarca **(нявызн.)**. *Europa Sur* (11 лютага 2017).
2. ↑  Los Barrios-Sevilla-Madrid-Los Ángeles **(нявызн.)**. *La Voz de Cádiz* (15 лістапада 2021).
3. 1 2  Manolo Solo alaba la "calidad" del cine iberoamericano **(нявызн.)**. *Diario de Huelva* (17 лістапада 2018).

Спасылкі
--------

* Манола Сола на сайце «*Internet Movie Database*»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database · КиноПоиск |
**Іван Ле́каў** (балг.: Иван Леков; 4 сакавіка 1904, Сафія, Княства Балгарыя — 4 жніўня 1978) — балгарскі мовазнавец. Член-карэспандэнт Балгарскай АН (1945), прафесар (1945). Вучыўся ў Сафійскім і Ягелонскім універсітэтах.

Навуковая дзейнасць
-------------------

У працах, прысвечаных параўнальна-гістарычнаму і тыпалагічнаму вывучэнню славянскіх моў, выкарыстоўваў матэрыял беларускай мовы: «Характарыстыка агульных рыс у балгарскай і ўсходне-славянскіх мовах» (1942), «Старая супольнасць і новыя канвергенцыі ў развіцці беларускай і балгарскай моў» (1972), «Супастаўляльны аналіз беларускай і балгарскай моў у рамках роднасных адносін паміж дзвюма мовамі» (1976). Складальнік і рэдактар зборнікаў літаратурных тэкстаў на славянскіх мовах, у якіх упершыню змешчаны ўзоры беларускай мастацкай прозы і паэзіі ў арыгінале для балгарскага чытача, у т.л. вершы Я. Купалы, Я. Коласа, П. Броўкі, А. Куляшова.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 121253376 · ISNI: 0000 0001 2021 4872 · LCCN: n82276256 · NKC: jx20110615013 · NTA: 068408609 · NUKAT: n97007030 · SUDOC: 185497780 · VIAF: 15621097 |

 |