recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Савіч.

**Уладзі́мір Пятро́віч Са́віч** (нар. 16 красавіка 1952, Акцябр, Лагойскі раён, Мінская вобласць, БССР) — мастак. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1990).

Біяграфія
---------

Скончыў у сярэднюю школу № 2 горада Дзяржынска (Мінская вобласць). Скончыў Рэспубліканскую школу-інтэрнат па выяўленчым мастацтве. У 1976 годзе закончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут. Вучыўся ў народнага мастака Беларусі Васіля Шаранговіча. Выкладае ў Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў. Прафесар (1996). Член Беларускага саюза мастакоў (БСМ) з 1978 г. З 28 лістапада 2007 года па 23 снежня 2013 года займаў пасаду старшыні БСМ. Працуе ў станковай і кніжнай графіцы. Асноўныя творы: «А зязюля кукавала», «Асенні матыў», «Драўляная скульптура», «Паклон», «Памяць сівых курганоў», «Старая дарога. Зіма», «Шэсце», ілюстрацыі да кніг «Пінская шляхта» Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча, «Выбранае» Цёткі (Алаізы Пашкевіч).

Працуе ў вобласці станковай і кніжнай графікі, выстаўляецца з 1972 года.

Узнагароджаны шматлікімі дыпламамі і прэміямі за лепшае афармленне кніг. Працы мастака знаходзяцца ў шэрагу музеяў Беларусі і Расіі, у тым ліку ў Нацыянальным мастацкім музеі ў Мінску і Дзяржаўнай Траццякоўскай галерэі ў Маскве, а таксама ў галерэі Хагельстам Vil-Impex Oy (Фінляндыя) і галерэі графікі горада Банска-Бістрыца (Славакія).

Зноскі
------

1. ↑  *Зьміцер Панкавец*. Уладзімер Савіч — новы старшыня Саюза мастакоў **(нявызн.)**. *Культура*.  Наша Ніва (28 лістапада 2007). Праверана 3 кастрычніка 2011.
2. ↑  Савіч Уладзімір Пятровіч // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна. — Мінск: БелТА, 2004. — С. 615. — 704 с.

Літаратура
----------

* *Салавей А. Ф.* Са́віч Уладзімір Пятровіч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 641. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Уладзімір Пятровіч Савіч

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 135303 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Грамовіч.
**Уладзімір Пятровіч Грамовіч** (нар. 30 верасня 1948, Мінск) — беларускі акцёр тэатра лялек. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1979).

Біяграфія
---------

З 1967 года працуе ў Дзяржаўным тэатры лялек Беларусі.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1969 года.

Творчасць
---------

Яго персанажы-лялькі арганічныя, выразныя, каларытныя. У спектаклях для дзяцей сыграў ролі: Дзед («Дзед і Жораў» В. Вольскага), кот Максім («Граф Глінскі-Папялінскі» А. Вольскага), Першы прыдворны («Салавей[ru]» паводле Х. К. Андэрсена), Іван («Канёк-Гарбунок[ru]» паводле П. Яршова), Жак («Кот у ботах» Г. Уладычынай). Найбольш поўна раскрылася індывідуальнасць акцёра ў рэпертуары для дарослых: Адам («Боская камедыя[ru]» І. Штока), Іван («Да трэціх пеўняў» В. Шукшына), Іван Бяздомны («Майстар і Маргарыта» паводле М. Булгакава), Апалон («Цудоўная Галатэя» С. Дарваша[hu] і Б. Гадара[hu]), Гаспадар таверны («Зорка і смерць Хаакіна Мур’еты» паводле П. Нэруды) і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Грамовіч Уладзімір Пятровіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
**Себхат Нега** (нар. у 1935, Адуа, Эфіопія) — тыграйска-эфіопскі палітык і дзяржаўны дзеяч, удзельнік грамадзянскай вайны, паплечнік Мелеса Зенаўі, галоўны ідэолаг НФВТ. Адзін з заснавальнікаў Народнага фронту вызвалення Тыграя. У 1991—2010 гг. з’яўляўся членам Палітбюро НФВТ. Адзін з найбольш уплывовых лідараў партыі. Да 2018 года займаў пасаду генеральнага дырэктара эфіопскага ўрадавага аналітычнага цэнтра. У 2020 годзе стаў адным з лідараў тыграйскага боку ў ваенна-палітычным канфлікце з эфіопскім урадам Абія Ахмеда Алі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Адуа ў 1935 годзе. Скончыў эканамічны факультэт, некаторы час працаваў у Міністэрстве фінансаў Эфіопіі, у 1976 годзе сышоў у падполле, стаўшы актывістам эфіопскай узброенай апазіцыі. Удзельнічаў у грамадзянскай вайне ў Эфіопіі.

У 1970-я і 1980-я гады стаў адным з заснавальнікаў НФВТ і Марксісцка-ленінскай лігі Тыграя (МЛЛТ), чыя ідэалогія грунтавалася на марксізме, хаджаізме і тыграйскім нацыяналізме. Падчас узброенай барацьбы супраць ДЭРГ Себхат фактычна кантраляваў фінансы НФВТ, будучы кіраўніком дабрачыннага фонду аднаўлення Тыграя (будучы EFFORT) і эканамічнага камітэта партыі. У 1991 годзе, пасля звяржэння ваеннага рэжыму ў Эфіопіі, стаў адным з галоўных функцыянераў урада Мелеса Зенаўі, не займаючы пры гэтым ніякіх ключавых дзяржаўных пастоў. Себхат Нега стаў галоўным ідэолагам НФВТ, а таксама кіраўніком эканамічнага Дэпартамента кіруючага Рэвалюцыйна-дэмакратычнага фронту эфіопскіх народаў. У 2001 годзе стаў выканаўчым дырэктарам EFFORT — даччынай арганізацыі НФВТ, якая кантралявала фінансавыя, транспартныя, гандлёвыя, прамысловыя, будаўнічыя і энергетычныя «партыйныя кампаніі». У 2010—2012 гг. пакінуў партыйныя пасады ў ЦК і Палітбюро НФВТ, узначаліўшы ўрадавы аналітычны цэнтр. Себхат страціў былы ўплыў і магутнасць пасля смерці прэм’ер-міністра Эфіопіі Мелеса Зенаўі, аднак працягваў заставацца адным з лідараў «фронту».

У 2020 годзе ў рэгіёне Тыграй ўспыхнула ўзброенае супрацьстаянне паміж НФВТ і урадам Абія Ахмеда Алі. На думку эфіопскіх уладаў, Себхат Нега быў адным з ініцыятараў нападу сіл паўстанцаў на базы Паўночнага камандавання эфіопскай федэральнай арміі ў пачатку лістапада 2020 года. Пасля ўзяцця сталіцы рэгіёну Тыграй Мэкэле ўрадавымі войскамі збег у горныя раёны Тыграя, дзе хаваўся ў сховішчах НФВТ. 8 студзеня 2021 года Себхат Нега быў арыштаваны ў сваім горным прытулку ў выніку спецаперацыі федэральнай арміі Эфіопіі, разам з ім былі затрыманыя яго жонка і некалькі афіцэраў тыграйскіх сіл.

8 студзеня 2021 была праведзена спецаперацыя ўрадавых сіл у раёне Кола Тэмбеін, у выніку якой Себхат Нега быў арыштаваны. У ходзе мерапрыества былі таксама арыштаваны два палкоўнікі тыграйскіх войскаў і жонка Себхата, а некалькі яго целаахоўнікаў і жанчына-актывістка НФВТ былі забіты ў перастрэлцы з урадавай арміяй.

Зноскі
------

1. 1 2  Amid EPRDF Reshuffle, Sebhat Nega, a TPLF Founder, Retires from Think Tank
2. ↑  Wikileaks: on TPLF’s EFFORT Companies
3. ↑  Sebhat Nega, TPLF founder and ideologue, captured alive
4. ↑  Ethiopia: Founding TPLF member arrested
5. ↑  Head Of The TPLF Clique Ringleaders Sebhat Nega Arrested
Руіны Самарыі
**Себастыя**, **Самарыя** — арабская вёска ў Палесцінскай аўтаноміі, на месцы старажытнага біблейскага горада Себастыя.

### Гісторыя

Біблейскі горад цэнтральнай Палесціны заснаваны каля 880 да н.э. ізраільскім царом Амрыем, пазней быў сталіцай Ізраільскага царства. У перыяд персідскага панавання (6—4 ст. да н.э.) Самарыя была адміністрацыйным цэнтрам персідскай правінцыі ў Палесціне. У 332 да н.э. заваявана Аляксандрам Македонскім, заселена македонцамі і сірыйцамі і стала развівацца як эліністычны горад. У 20—30-я да н.э. цар іўдзейскі Ірад I атрымаў Самарыю ад рымскага імператара Аўгуста, пабудаваў у ёй храмы, тэатр, стадыён і назваў яе Себастыяй. У 1 ст. горад з'яўляўся адным з відных цэнтраў актыўнай раннехрысціянскай прапаганды. На працягу 2—3 ст. Себастыя перажывала найбольшы свой росквіт. У перыяд панавання Усходняй Рымскай імперыі горад страціў сваё значэнне.

Зноскі
------

1. ↑  Скарына Ф. Творы:… С. 146.

Літаратура
----------

* *Скарына Ф.* Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт. падрыхт. тэкстаў, камент. слоўнік А. Ф. Коршунава, паказальнікі А. Ф. Коршунава, В. А. Чамярыцкага. — Мн.: Навука і тэхніка, 1990. — С. 146. — 207 с.: іл. ISBN 5-343-00151-3.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Стравінскі.

**Марцін Стравінскі** (? — 1594) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Кашталян менскі (1590—1592) і віцебскі (з 1592).

Біяграфія
---------

Быў цівуном і гараднічым троцкім. Войт магілёўскі з 1580. Маршалак гаспадарскі ў 1580—1590, потым кашталян менскі і віцебскі, таксама староста румбарскі (1589). Пазычаў грошы каралю Стэфану Баторыю на Інфлянцкую вайну 1558—1582.

Сям'я
-----

Прадстаўнік роду Стравінскіх герба «Суліма», сын Яна. Меў братоў Эразма, Крыштафа і Бальцара.

Быў жанаты з Данімістрай Копаць, меў сына Гераніма Максіміліяна, старосту рагачоўскага, і дачку Соф'ю, якая выйшла за аршанскага падкаморага Рыгора Сапегу.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Красноў М.* Стравінскія // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 636. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* *Красноў М. І.* Страві́нскія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 192. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Данец.
**Уладзімір Пятровіч Данец** (16 красавіка 1945, г. Смалявічы, Мінская вобласць — 3 чэрвеня 2020) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1969 годзе. З 1970 года — архітэктар, начальнік майстэрні, галоўны спецыяліст па архітэктуры Барысаўскай праектнай майстэрні Мінскграмадзянпраекта.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1977 года. Член КПСС з 1975 года. Пражываў у г. Барысаў.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): піянерлагер у в. Хутар Чэрвенскага раёна (1972), 9-павярховы жылы дом з кафэ і Палацам шлюбу (1974), гасцініца, жылыя дамы з убудаванымі памяшканнямі (1975) у пас. Нарач, прафілакторыі ў Нясвіжы (1977) і на возеры Сялява (1978), 10—13-павярховы жылы дом па вул. Гагарына ў Барысаве (1988).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны дыпломам II ступені ВДНГ БССР (1979), 2-я прэмія за праекты Цэнтральнага Дому Саюза архітэктараў БССР (1974, у аўтарскім калектыве), дом катэджнага тыпу для сельскай мясцовасці ў БССР (1978) на рэспубліканскіх конкурсах.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Донец Владимир Петрович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Cебасцьян Блэйш** (сучаснае імя *Норберт*) (ням.: Sebastian Bleisch; 10 чэрвеня 1957, Шверын) — нямецкі пісьменнік і рэжысёр гомасексуальнай парнаграфіі.

Дэбютаваў як празаік, апублікаваў раманы «Страта кантролю» (ням.: Kontrollverlust; Ростак, 1988, покетбук — Мюнхен, 1989, выдавецтва Бертэльсман), «Лорд Мюль» (ням.: Lord Mull; Ростак, 1990), «Чацвёртая Германія» (ням.: Viertes Deutschland; Франкфурт-на-Майне, 1992, выдавецтва Зуркамп, заахвочвальная прэмія імя Альфрэда Дзебліна).

У 1990 г. пачаў валодаць школьным відэаклубам у Шверыне, здымаючы разам са школьнікамі аматарскае відэа эксперыментальнага, некамерцыйнага плану. Здымка хутка прыняла эратычны характар, і Блэйш паслаў нарэзку з найбольш адкрытых эпізодаў у дзюсельдорфскую студыю GERO, якая з'яўляецца самым вялікім дыстрыбутарам гей-порна ў Еўропе. Студыя прапанавала яму кантракт на ўмовах 7000 нямецкіх марак за кожны 60-хвілінны фільм пры ўмове з'яўлення пяці новых мадэляў у кожным фільме, і на працягу наступных пяці гадоў Блэйш зняў 60 порнафільмаў з удзелам больш 160 мадэляў ва ўзросце ад 14 да 18 гадоў.

16 верасня 1996 г. Блэйш быў арыштаваны падчас здымак чарговага фільма і 20 мая 1997 г. прысуджаны да двух з паловай гадоў пазбаўлення волі за ўдзел у яго фільмах падлеткаў ва ўзросце да 16 гадоў. Справе Блэйша была прысвечана кніга двух нямецкіх журналістаў, названая «Оскар Уайльд са Шверына» (ням.: Der Oscar Wilde von Schwerin).

Няпоўная фільмаграфія
---------------------

* *Die Knabenburg* (Замак хлопчыкаў) — першы камерцыйны фільм Блэйша, выпушчаны ў 1991 г.
* *Pfadfinderschlacht* (Бітва байскаўтаў)
* *Blumenbengel* (Кветкавыя гарэзы)
* *Die Boys vom Bahnhof* (Хлопчыкі з вакзалу)
* *Boy-Kidnapping* (Выкраданне хлопчыка)
* *Steinzeitbengel* (Гарэзы з каменнага стагоддзя)
* *Sperma Service*
* *Rembrandt Jr.* (Рэмбрандт-малодшы)
* *New Golden Boys № 51, 52, 53, 55, 57, 59, 61, 62, 78* (Новыя Залатыя хлопчыкі)

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Frank Goyke, Andreas Schmidt. Der Oscar Wilde von Schwerin. Chronik der Pornoaffare Sebastian Bleisch. — Schwarzkopf und Schwarzkopf Verlag, Berlin 1998. ISBN 3-89602-145-1

Спасылкі
--------

* Сайт прыхільніка фільмаў Себасцьяна Блэйша Архівавана 9 лютага 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Filmportal · Internet Movie Database |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 120154234 · ISNI: 0000 0001 0965 6880 · LCCN: nr90021051 · NUKAT: n2004036042 · SUDOC: 165198672 · VIAF: 40202428 |

 |
**Марцін з Врацімавіц** (польск.: Marcin z Wrocimowic) (? — 1442) — рыцар герба Полуказы і каронны харунжы караля Уладзіслава II Ягайлы, стараста ловіцкі (горад у Польшчы, уваходзіць у Лодзьскае ваяводства, Ловіцкі павет), харунжы кракаўскі.

Біяграфія
---------

Па паходжанню — немец з Малапольшчы.

Нягледзячы на тое, што ў 1399 г. ён страціў сваю вотчыну ў Врацімавіцах (Малапольскае ваяводства), ён не перастаў падпісвацца гэтым прозвішчам. З 1430 г. ён стаў уладальнікам Дэмбоўца (Падкарпацкае ваяводства). Меў сына, таксама Марціна, які падпісваўся ўжо, як Марцін з Дэмбоўца (але, часам таксама і як Марцін з Врацімавіц).

Згадваецца ў Яна Дугаша (Гісторыя Польшчы: Год Гасподзень 1410), у Генрыка Сянкевіча (раман «Крыжакі»), а таксама адлюстраваны на карціне Яна Матэйкі «Грунвальдская бітва».

Як харунжы Кракаўскі прыняў удзел у Грунвальдскай бітве ў 1410 г. падчас якой нёс на чале войск польскіх галоўную харугву з белым арлом, якую выраніў пад націскам крыжакоў у пылу бітвы. Гэта здарылася тады, калі войска літоўскае кінулася ў бегства і развярнулася жорсткая бітва паміж польскімі і прускімі войскамі. Між тым, як крыжакі сталі прыкладаць усе сілы да перамогі, вялікая харугва польскага караля Уладзіслава з белым арлом, якую нёс Марцін з Врацімавіц, пад варожым націскам падае на зямлю. Крыжакі ўжо думалі, што перамога іхняя, але, дзякуючы вопытным і адважным рыцарам, якія былі побач са сцягам і ў той жа час затрымалі яго падзенне, сцяг хутка паднялі і вярнулі на месца. Каб замяць ганьбу і крыўду, і адстаяць гонар сцяга, польскія рыцары, натхнённыя падняццем сцяга і жаданнем адстаяць яго гонар, у ярасным націску кінуліся на ворага, сакрушаюць яго, павяргаючы на зямлю. Пасля гэтага здарэння каронным харунжыям караля Уладзіслава II Ягайлы становіцца рыцарам Мацей Грушэцкі

Зноскі
------

1. ↑  Adam Krzemiński, «Nagie miecze na lemiesze», Polityka, nr 2 z 9 stycznia 2010, s.60-63
2. ↑  Грушэцкія (Gruszecki) у Польскім гербоўніке(1738 г.) Каспра Нясецкого, стр. 301—302)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
**Ээра Антэра Мянцюранта** (фінск.: Eero Antero Mäntyranta; 20 лістапада 1937, Пела — 30 снежня 2013, Оўлу) — фінскі лыжны гоншчык, трохразовы алімпійскі чэмпіён. Заваяваўшы 7 медалёў на чатырох зімовых Алімпійскіх гульнях, Мянцюранта з’яўляецца адным з самых паспяховых фінскіх лыжнікаў за ўсю гісторыю. За свае неверагодныя поспехі на Алімпійскіх гульнях 1964 года атрымаў мянушку *Mister Seefeld* (па назве месца правядзення лыжных гонак на гэтай Алімпіядзе).

Мянцюранта — першы фінскі спартсмен з станоўчым вынікам на допінг-тэсце. Падчас нацыянальнага чэмпіянату 1972 годзе ў яго спробе былі знойдзеныя сляды амфетамінаў, аднак вынікі былі схаваныя. Пасля Алімпійскіх гульняў у Сапара гэты факт усплыў, аднак Мянцюранта яго адмаўляў. Пазней ён прызнаў, што калоў сабе гармоны, якія падчас яго выступаў не былі забароненыя.

У апошнія гады жыцця займаўся развядзеннем паўночных аленяў у сябе на радзіме ў Пеле. Памёр 30 снежня 2013 года ў Оўлу пасля працяглай хваробы.

Зноскі
------

1. ↑  BiographySampo Праверана 23 сакавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105657727'></a>
2. ↑  Kansallisbiografia / пад рэд. M. Klinge — Suomalaisen Kirjallisuuden Seura, Suomen Historiallinen Seura. — ISSN 1799-4349 Праверана 28 лютага 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3055194'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10495591'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2843522'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4349956'></a>
3. ↑  Eero Mantyranta // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
4. ↑  Eero Mäntyranta — SLS.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q769544'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10429758'></a>
5. ↑
6. ↑
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вайніловіч.
**Себасцян Вайніловіч** (пам. пасля 1694 года) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Вайніловічаў герба «Сыракомля». Сын Мікалая Вайніловіча (пам. пасля 1651 г.) і Яўфіміі з Палонскіх. Меў братоў Тамаша Мікалая, Мікалая і Яна.

Стольнік мазырскі ў 1674 годзе. Купіў у Крыштафа Пятра Вайніловіча ягоную частку Клюкавічаў.

Памёр пасля 1694 года.

Спасылкі
--------

* Рыбчонак С. Радавод Вайніловічаў гербу «Сыракомля» змененая // Герольд Litherland. Горадня-Менск. 2011. — № 18. — С.116-123


| ?Себасцян Вайніловіч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Сямён Вайніловіч[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Мікалай Вайніловіч[d] |  | Іван Вайніловіч |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Себасцян Вайніловіч |  |  |  |  |  | Раіна Галаўнянка[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Яўфімія з Палонскіх[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |
**Язэп Зазека**, сапр.: **Іосіф Васілевіч Зазека** (24 чэрвеня 1907, в. Восаў, цяпер Клічаўскі раён, Магілёўская вобласць — 27 жніўня 1977) — беларускі пісьменнік, навуковец і педагог.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і батрака. Скончыў у 1936 годзе літаратурны факультэт Вышэйшага педагагічнага інстытута ў Мінску, у 1940 годзе — аспірантуру пры гэтым інстытуце. Працаваў намеснікам дырэктара Беластоцкага педагагічнага інстытута. У першыя гады Вялікай Айчыннай вайны ў падполлі на тэрыторыі заходніх абласцей БССР, з красавіка 1943 — рэдактар газеты «Свіслацкая праўда» пры партызанскай брыгадзе імя Чапаева Беластоцкага злучэння. Пасля вызвалення Беларусі працаваў намеснікам дырэктара, дэканам Мінскага педагагічнага інстытута. У 1949—1952 загадваў кафедрай рускай літаратуры ў Адэскім педагагічным інстытуце. У 1952—1973 — дацэнт БДУ. Кандыдат філалагічных навук. Член Саюза пісьменнікаў СССР (з 1967).

Творчасць
---------

Друкавацца пачаў у 1930. Выдаў зборнік апавяданняў «Рукою ворага» (1932), зборнік нарысаў «Партызанскія сцежкі» (1959), кніжкі апавяданняў для дзяцей «Лясныя сябры» (1966), «Сонечны алень» (1969), «Трывожная ноч» (апавяданні і нарысы, 1972). Аўтар брашуры «Вялікі і вечна жывы: Вобраз У. І. Леніна ў беларускай народнай творчасці» (1968), паасобных артыкулаў пра беларускі фальклор. Укладальнік зборнікаў партызанскай творчасці «Песні барацьбы» (з М. Меяровіч і С. Карабанам, 1946), «Лясныя песні» (1970, 2-е дапоўненае выданне ў 1974).

Прызнанне
---------

Узнагароджаны польскім ордэнам Крыж партызанскі, медалямі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Зазека Язэп // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — ISBN 5-340-00709-X.
* Зазека Язэп // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 6842154260443624480001 |
**Язэ́п Салаве́й** (? — 21 студзеня 1926, Вільня) — беларускі нацыянальны дзеяч, журналіст.

Перад Першай сусветнай вайной працаваў рабочым у Вільні. Адзін з лідараў беларускага нацыянальнага руху ў акупаванай кайзераўскімі войскамі Вільні ў 1915—1918 гадах, член Беларускай сацыял-дэмакратычнай работніцкай групы, Беларускага народнага камітэта, Віленскай беларускай рады. Прафсаюзны актывіст, член «Беларускага камітэта ахвярам вайны».

З сярэдзіны 1917 да канца 1918 года рэдактар газеты «Гоман». У 1924—1926 гадах быў рэдактарам заходнебеларускай паланафільскай газеты «Грамадскі Голас».

Раптоўна памёр проста на вуліцы каля будынку рэдакцыі 21 студзеня 1926. Менавіта нечаканасцю смерці без афіцыйнай перадачы рэдактарскіх паўнамоцтваў тлумачыцца спыненне выхаду «Грамадскага голасу» і перайменавання яго ў «Беларускае слова».

Зноскі
------

1. ↑  Юрый Туронак «Беларусь пад нямецкай акупацыяй»//Мадэрная гісторыя Беларусі, Вільня 2006
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сміглецкі.
**Марцін Сміглецкі** (лац.: Martinus Smiglecius, польск.: Marcin Śmiglecki, 11 лістапада 1563, па іншых звесткі 1562 або 1572, Львоў — 26 ліпеня 1618, Каліш) — багаслоў і філосаф, вядомы ў свой час палеміст Вялікага княства Літоўскага, выкладчык у езуіцкіх калегіях і адзін з самых выбітных прафесараў Віленскай езуіцкай акадэміі.

Біяграфія
---------

Ураджэнец Львова, адукацыю атрымаў ў Акадэміі віленскага Таварыства Ісуса, дзе яму была прысвоена ступень магістра тэалогіі. У 1581 годзе ў Рыме, дзе працягнуў навучанне, уступіў у ордэн езуітаў. Вывучаў філасофію (1582—1584) і тэалогію (1584—1586) пад кіраўніцтвам Франсіска Суарэса і Раберта Белларміно. Па вяртанні выкладаў у Віленскай езуіцкай акадэміі філасофію (1586—1590) і схаластычную тэалогію (1591—1599). Атрымаў ступень доктара тэалогіі (1594).

Быў рэктарам езуіцкіх навучальных устаноў у Пултуску (1600—1602), Познані (1602—1607), Калішы (1609—1611). Удзельнічаў у шостай і сёмай Генеральных кангрэгацыях ордэна езуітаў у Рыме (1608, 1615).

Гліняная урна з прахам Сміглецкага была знойдзена ў 1856 годзе пад вялікім алтаром у Калішскім фарным касцёле. На скрыні быў выпісаны ўвесь алфавіт (сімвал вучонасці) і чытаўся надпіс *Martinus Smiglesius AD 1619*.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV11233386 · BNE: XX1752924 · BNF: 121006159 · GND: 124557252 · ISNI: 0000 0001 2031 8110 · LCCN: n88029480 · LNB: 000313898 · NKC: ola2011635831 · NTA: 074467646 · NUKAT: n2003066289 · LIBRIS: 105024 · SUDOC: 160835194 · VIAF: 29563226 |

 |
**Язык** — няпарны выраст дна ротавай поласці ў пазваночных жывёл і чалавека.

Функцыі языка
-------------

Язык чалавека утвораны папярочна-паласатай цягліцавай тканкай і пакрыты слізістай абалонкай. Язык — цягліцавы орган. Пры скарачэнні цягліц яго форма змяняецца. Язык ўдзельнічае ў працэсе жавання, выразнай прамовы, з'яўляецца органам густу. Надзвычай важная роля языка пры смактанні малака маці нованароджаным і грудным дзіцем.

Будова языка
------------

Язык чалавека змяшчае 16 цягліц і з'яўляецца, магчыма, самай рухомай, але ніяк не самай моцнай цягліцай чалавека.

Зноскі
------

1. ↑  hednk-024 — выява ад Універсітэта Паўночнай Караліны
**Марцін Тураўскі** (? — 27 чэрвеня 1150) — беларускі святы, вялебны.

Памяць 27 чэрвеня ў Саборы Беларускіх святых.

Жыціе
-----

Служыў кухарам пры Тураўскіх біскупах Сімеоне, Ігнаціі, Іаакіме (1144—1146) і Георгіі. Апошні свяціцель звольніў святога Марціна па яго старасці. Але старац не захацеў расстацца з манастыром ў імя святых Барыса і Глеба ў Тураве, дзе жылі біскупы, і ў адзін з дзён Вялікага посту прыняў манаства.

Святы стаў жыць пустэльнікам: «Один жил о Бозе». З прычыны старасці і ранейшых цяжкіх работ, ён часта хварэў. Аднойчы, калі святы пакутаваў ад хваробы і ляжаў у келлі, знемагаючы ад смагі, ён старанна заклікаў на дапамогу святых мучанікаў Барыса і Глеба. На трэці дзень бездапаможнаму Марціну з'явіліся двое юнакоў. Пустэльнік не прызнаў у іх абліччы святых мучанікаў, хоць яны «з'явіліся ў сваім падабенстве, як былі напісаныя на іконе». Распытаўшы аб хваробе прападобнага, святыя браты працягнулі Марціну коўш вады і напаілі. Вялебны Марцін прапанаваў гасцям паесці, пакорліва папрасіўшы прабачэння, што сам не можа прынесці ім хлеба, але святыя, дабраславіўшы гасціннага гаспадара, зрабіліся нябачнымі. Толькі тады зразумеў ён, хто наведаў яго падчас хваробы, уславіць Госпада і святых мучанікаў, і з таго часу выздаравеў ад немачы і распавёў пра з'яву свайму духоўнаму бацьку.

Пасля гэтага цудоўнага вылячэння блажэнны Марцін пражыў яшчэ адзін год. Памёр вялебны Марцін 27 чэрвеня 1150.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фрыч.

**Ма́рцін Фрыч** (чэшск.: Martin Frič; 29 сакавіка 1902, Прага — 26 ліпеня 1968) — чэхаславацкі кінарэжысёр; адзін з заснавальнікаў нацыянальнага кінамастацтва. Народны артыст Чэхаславакіі (1965). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Чэхаславакіі (1950, 1951).

Творчасць
---------

Працаваў у тэатры, кіналабараторыі. Першыя фільмы «Патэр Войцех» (1928), «Арганіст сабора Св. Віта» (1929). Сярод найбольш значных фільмаў: камедыі «Гэй, рулі» (1934), «Свет належыць нам» (1937), «Пекар імператара» (1951), гістарычныя «Янашык» (1936, прыз Міжнароднага кінафестывалю ў Венецыі), «Сцеражыся!» (1947), гісторыка-рэвалюцыйны «Загартаваныя» (1950, прыз Міжнароднага кінафестывалю ў Карлавых Варах, Чэхія), біяграфічны «Тайна крыві» (1953). Зняў таксама фільмы «Рэвізор» (1933), «Белая спражка» (1960), «Людзі з фургонаў» (1966).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 150497730 · GND: 130653527 · ISNI: 0000 0000 5520 9494 · LCCN: nb99019647 · NKC: jk01031887 · SUDOC: 153538988 · VIAF: 37202616 |

 |
**Язэп Іванавіч Семяжон**, **Іосіф Семяжонаў** (**Семежонаў**) (16 лістапада 1914, в. Пятровічы, Смалявіцкі раён, Мінская вобласць — 16 жніўня 1990) — беларускі перакладчык і паэт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і лесніка. Пасля заканчэння Смілавіцкай сярэдняй школы (1930) працаваў у калгасе рахункаводам, вучыўся на драматычных курсах у Мінску. У 1932—1934 — акцёр БДТ-3. Скончыў факультэт замежных моў Мінскага педагагічнага інстытута (1938). У 1938—1940 служыў у Чырвонай Арміі, удзельнічаў у паходзе ў Заходнюю Беларусь, у савецка-фінляндскай вайне. Настаўнічаў у роднай вёсцы. У 1941—1945 удзельнічаў у Вялікай Айчыннай вайне. Дэмабілізаваўся ў 1959. Выкладаў замежныя мовы ў Мінскім сувораўскім вучылішчы (1953—1960), у БДУ (1961—1975), адначасова працаваў у рэдакцыі часопіса «Беларусь» (1962—1967). Член Саюза пісьменнікаў СССР (з 1954).

Дэбютаваў вершамі ў 1931. Перакладамі пачаў займацца з 1938. Перакладаў з англійскай, французскай, нямецкай, італьянскай, польскай, чэшскай, славацкай, рускай, літоўскай і іншых моў. У яго перакладзе выйшлі «Кароль Лір» У. Шэкспіра («Трагедыі», 1954), кніжка паэзіі Дж. Радары «Неапаль без сонца» (1955), Р. Бёрнса «Шатландская слава» (1957) і «Вам слова, Джон Ячмень» (1983), раман М. Твэна «Жанна д’Арк» (з Н. Цімафеевай, 1961), зборнік класічнай і сучаснай паэзіі В’етнама «Апалены лотас» (1968), паэма беларускага паэта-лацініста М. Гусоўскага «Песня пра зубра» (1973), кніга выбраных перакладаў паэзіі «Сем цудаў свету» (1977), раман Г. Ота «Пара ў дарогу, буслы!» (з У. Чапегам, 1982), паэма А. Міцкевіча «Пан Тадэвуш» (1985), зборнік Дж. Байрана «Лірыка» (1989), камедыі У. Шэкспіра «Дванаццатая ноч, альбо Чаго пажадаеце», «Утаймаванне наравістай» (зборнік У. Шэкспіра «Тры камедыі», 1989).

Выступаў з артыкуламі па пытаннях мастацкага перакладу.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, Дружбы народаў, Айчыннай вайны I ступені, двума ордэнамі Чырвонай Зоркі, польскім ордэнам Залатой Зоркі Заслугі і медалямі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Семяжон Язэп // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 321. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Семяжон Язэп // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — ISBN 5-340-00709-X.
* Семяжон Язэп // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995. Т. 5, 1995. — С. 288—295.
**Марцін Шафнер** (ням.: Martin Schaffner; каля 1477/1478, Ульм — 1546/1549, Ульм) — нямецкі мастак, адзін з найважнейшых майстроў ульмскай школы, росквіт якога прыпаў на перыяд з 1508 па 1535 гады.

Вучань Штокера. У першую пару сваёй дзейнасці Шафнер прытрымліваўся рэалістычнага напрамку, пісаў вельмі характэрныя партрэты і нават у рэлігійных карцінах даваў фігурам фізіяноміі і касцюмы сваіх сучаснікаў, як, напрыклад, у «Пакланенні вешчуноў».

Пасля паездкі ў Італію ён пад уплывам тамтэйшых жывапісцаў змяніў сваю ранейшую манеру на больш ідэалістычную і пачаў імкнуцца да прыгажосці і высакароднасці формаў і да выказвання душэўных настрояў, як, напрыклад, у чатырох карцінах Мюнхенскай пінакатэкі («Дабравешчанне», «Стрэчанне Гасподняе», «Сашэсце Святога Духа на апосталаў» і «Успенне Багародзіцы»).

Пад кіраўніцтвам Шафнера быў выкананы самы вялікі па плошчы фрэскавы ансамбль Германіі XVI стагоддзя — вонкавая роспіс Ульмскай ратушы, якая збольшага захавалася.
**Уладзімір Маркавіч Пасікаў** (10 жніўня 1922 — 15 студзеня 1984) — разведчык; камандзір аддзялення, узвода пешай разведкі 933-га стралковага палка 254-й стралковая дывізія 2-га Украінскага фронту, сяржант.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 10 жніўня 1922 года ў вёсцы Мікольск Горацкага раёна Магілёўскай вобласці ў сялянскай сям'і. Беларус. Скончыў 7 класаў. Працаваў у калгасе, затым на чыгунцы.

У Чырвонай Арміі і ў баях Вялікай Айчыннай вайны з верасня 1941 года. Абараняў Ленінград, Маскву, ваяваў на Ленінградскім, 2-м і 1-м Украінскіх франтах.

Разведчык 933-га стралковага палка малодшы сяржант Уладзімір Пасікаў на чале групы разведчыкаў у ноч на 31 мая 1944 года на паўночным захадзе ад румынскага горада Ясы пракраўся на вышыню, якую абараняў вораг. Разведчыкі пад камандаваннем малодшага сяржанта Пасікава выявілі размяшчэнне агнявых кропак, закідалі гранатамі бліндаж, знішчыўшы звыш аддзялення салдат праціўніка.

Загадам па 254-й стралковай дывізіі ад 14 чэрвеня 1944 года за мужнасць і адвагу праяўленыя ў баях малодшы сяржант Пасікаў Уладзімір Марковіч узнагароджаны ордэнам Славы 3-й ступені.

Камандзір аддзялення, узвода пешай разведкі 933-га стралковага палка сяржант Уладзімір Пасікаў з разведчыкамі даручанага яму аддзялення 21 жніўня 1944 года ў баі за населены пункт Варавешцій, размешчаны ў дзесяці кіламетрах на захад ад румынскага горада Ясы, гранатамі і агнём з аўтаматаў знішчыў да дзесяці варожых пехацінцаў, а чацвярых узяў у палон.

Загадам па 4-й гвардзейскай арміі ад 29 верасня 1944 года за мужнасць і адвагу праяўленыя ў баях сяржант Пасікаў Уладзімір Марковіч узнагароджаны ордэнам Славы 2-й ступені.

12-13 студзеня 1945 года камандзір аддзялення, узвода пешай разведкі 933-га стралковага палка сяржант Уладзімір Пасікаў пры вызваленні польскага горада Хмельнік асабістым прыкладам першым падняў байцоў у атаку і першым уварваўся ў варожую траншэю, у баях забіў шасцярых праціўнікаў, а дваіх узяў у палон.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 10 красавіка 1945 года за ўзорнае выкананне заданняў камандавання ў баях з нямецка-варожымі захопнікамі сяржант Пасікаў Уладзімір Марковіч узнагароджаны ордэнам Славы 1-й ступені, стаўшы поўным кавалерам ордэна Славы.

У 1947 годзе старшына Пасікаў дэмабілізаваны. Вярнуўся ў родную вёску Мікольск Горацкага раёна. Працаваў брыгадзірам паляводчай брыгады, з 1964 года — трактарыстам у калгасе. Памёр 15 студзеня 1984 года.

Узнагароджаны ордэнамі Славы 1-й, 2-й, 3-й ступені, медалямі.

Зноскі
------

1. ↑  Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9.
2. 1 2 3  Уладзімір Маркавіч Пасікаў на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9.

Спасылкі
--------

Владимир Маркович Пасиков на сайце «Героі краіны»
**Скаловія** (*Scalowia*, *Schalowenу*) — пруская зямля населеная племям скалваў ці скаловаў (*Scalowite*). 

Знаходзілася на ўсходзе Прусіі, ляжала па абодвух берагах р. Нёман у ніжнім яго цячэнні, у басейне р. Нёмана і Прэгеля і па беразе Куршскага заліва. На ўсходзе да Скаловіі адносіліся таксама землі ніжняга цячэння р. Юры да вусця р. Мітавы і Нёмана. Цэнтрам Скаловіі, верагодна, была Раганіта (цяпер г. Неман).

Назва, верагодна, з'яўляецца азначэннем лесу, часам яе таксама выводзяць да назвы невядомай р. Скальве-Скальва або да літ.: skalauti — блукаць. Адзначаная таксама форма *Scalwo*. Гледзячы на археалагічныя матэрыялы, скалвы былі роднасныя куршам — і першыя, і другія пасля ўвайшлі ў склад літоўскай і латышскай народнасцяў.

  


| Вобласці Старажытнай Прусіі |
| --- |
| 
Бартыя |
Вармія |
Галіндыя |
Любавія |
Надровія |
Натангія |
Памезанія |
Самбія |
Сасовія |
Скаловія |
Судавія
 |

Зноскі
------

1. ↑  Паводле Мікалая фон Ярошына
2. ↑  Lowmianski H. Studja nad poczatkami spoleczenstwa i paristwa litewskiego. Wilno, 1931 — 1932. T. I—II. II. S. 22; Harmjanz H. Volkskunde und Siedlungsgeschichte Altpreussens. Berlin, 1942. S. 121; Powierski J. Skalowia // SSS. Wroclaw, 1975, T. 5, cz. 1. S.192—193. S.193
3. ↑  Wilinski K. Walki polsko-pruskie w X—ХIII w. Lodz, 1984. S. 182
4. ↑  Pierson W. Altpreussische Namen-Kodex // Zeitschrift fur preussische Geschichte und Landeskunde. Jg. X. Berlin, 1873. S.714.
5. ↑  Финно-угры и балты в эпоху Средневековья / Отв. ред. В. В. Седов. М. 1987. С.409; 419
**Скалы Доўбуша** (укр.: Скелі Довбуша)  — група скальных астанцаў вышынёй да 80 метраў, размешчаная ў Далінскім раёне Івана-Франкоўскай вобласці Украіны, за 11 км на паўднёвы захад ад горада Балехаў, недалёка ад вёскі Бубнішча. Назва скал паходзіць ад імя правадыра народных мсціўцаў — апрышкаў Алексе Доўбушу.

Скалы Доўбуша з'яўляюцца комплексным помнікам прыроды агульнадзяржаўнага значэння і ўваходзяць у склад Паляніцкага рэгіянальнага ландшафтнага парку.

Апісанне скал
-------------

Скалы складаюцца з ямненскага пясчаніка. Скалы ўтварыліся больш 70 млн гадоў таму на дне цёплага мора. Масіў скал мае шырыню каля 200 м, даўжыню каля 1 км і арыентаваны з захаду на ўсход. Масіў размешчаны пасярод букава-яловага лесу.

Гісторыя
--------

Паводле дадзеных археалагічных даследаванняў у X—XVII ст. да н. э. на Скалах Доўбуша размяшчалася паганскае свяцілішча-абсерваторыя.

У другім тысячагоддзі н. э. пасля распаўсюду хрысціянства на гэтым месцы паўстаў невялікі скіт, а трохі пазней — вартаўнічая крэпасць (адно з умацаванняў, якім Яраслаў Асамысл, паводле слоў аўтара «Слова пра паход Ігараў», падпёр Венгерскія горы), што вытрымала татара-мангольскае нашэсце і праіснавала да XVI стагоддзя.

Паводле паданняў у XVII—XVIII ст. ля скал знаходзілася адна з баз апрышкаў, у тым ліку ў 1743 годзе — лагер атрада Алексы Доўбуша.

Засяленне горных схілаў у раёне Скал Доўбуша адбывалася ў пасляваенныя гады.

Турызм і спорт
--------------

Скалы Доўбуша з'яўляюцца папулярным месцам сярод скалалазаў — па скалах пракладзена мноства скалалазных маршрутаў розных катэгорый складанасці, рэгулярна праводзяцца спаборніцтвы па скалалазанню.
Скалы Доўбуша таксама з'яўляюцца папулярным турыстычным месцам.

Спасылкі
--------

* Апісанне Скал Доўбуша (укр.) Архівавана 6 чэрвеня 2008.
**Яшчаркі** (*Lacertilia*, раней *Sauria*) — падатрад лускаватых класа паўзуноў.

Апісанне
--------

Падатряд яшчарак не з'яўляецца біялагічна дакладна вызначанай катэгорыяй, а ўключае ў сябе ўсе тыя віды, якія не адносяцца да іншых двух падатрадаў лускаватых — змей і двуходак. Змеі, імаверна, з'яўляюцца нашчадкамі вараноідных яшчарак і па біялагічных прынцыпах таксама могуць лічыцца яшчаркамі, але ўмоўна вылучаюцца ў асобны падатрад. Усяго налічваецца звыш 4300 відаў яшчарак.

Даўжыня ад 3,5 см (некаторыя геконы) да 3,7 м, маса да 150 кг (вараны). Тулава валькаватае або цыліндрычнае, рознай афарбоўкі. Большасць мае развітыя канечнасці, у некаторых яны слаба развітыя або іх няма. Цела ўкрыта лускавінкамі ці іншымі рагавымі ўтварэннямі. Многія віды здольныя да аўтатаміі хваста.

Пашырэнне
---------

З'явіліся ў трыясе.

Пашыраны паўсюдна, акрамя Антарктыды. Большасць вядзе наземны спосаб жыцця; некаторыя жывуць у глебе, закопваюцца ў пясок (круглагалоўкі і інш.), на дрэвах, скалах; марская яшчарка жыве каля лініі прыбою і часта заходзіць у ваду. Некаторыя водзяцца толькі ў стэпавых і пустынных зонах Зямлі. На Беларусі 3 віды: вераценніца ломкая, яшчарка жывародная і яшчарка порсткая.

Класіфікацыя
------------

Падатрад яшчарак падзяляюць на 5 інфраатрадаў (геконападобныя, ігуанападобныя, сцынкападобныя, вераценніцападобныя, варанападобныя), якія аб'ядноўваюць 20 сямействаў. Паводле розных ацэнак, агульная колькасць вядомых зараз відаў яшчарак больш за 4 тыс. спецыялісты таксама лічаць, што да цяперашняга часу апісана менш як 80 % відаў. Гэта найбольш шматлікая група сучасных рэптылій, вельмі пашыраная на зямным шары. Напрыклад, геконавыя (*Gekkonidae*) налічваюць больш за 600 відаў, агамы (*Agamidae*) — больш за 300 відаў, сцынкавыя (*Scincidae*) — каля 700 відаў.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Яшчаркі ў асноным яйцакладныя, ёсць яйца- і жывародныя. Некаторым уласцівы партэнагенез. Адкладваюць да 35 яец. Кормяцца беспазваночнымі, пераважна насякомымі, зрэдку дробнымі пазваночнымі; радзей расліннаедныя або ўсёедныя.

Мяса некаторых вялікіх яшчарак ядомае, скура ідзе на вырабы. Некаторыя віды ядавітыя.

Літаратура
----------

* Земнаводныя. Паўзуны: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1996. ISBN 985-11-0067-6
* '**Самусенка Э.*.* Яшчаркі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).**

Гл. таксама
-----------

* Сапраўдныя ігуаны
* Васіліскі
* Ctenosaura similis
* Марская яшчарка
* Gerrhosaurus major

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Яшчаркі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Настольны |
| Таксанамія | Fossilworks · iNaturalist · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85077831 · LNB: 000104093 · Microsoft: 2777871726 · NKC: ph114836 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мірскі.
**Себасцьян Мірскі** (? — пасля 1641) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Мірскіх герба «Бялыня». Нарадзіўся ў сям’і Рыгора Рыгоравіча, суддзі земскага браслаўскага.

Суддзя земскі браслаўскі.

Да 1633 перадаў участак зямлі Полацкаму Богаяўленскаму манастыру, у 1641 годзе выдаў фундуш касцёлу ў Мёрах, у 1644 годзе заснаваў там праваслаўны мужчынскі манастыр.

Сям’я
-----

Яго сын Крыштоф быў падкаморым браслаўскім і дэпутатам Скарбовага трыбунала ВКЛ у 1658 і 1678.

Літаратура
----------

* *Валерый Пазднякоў.* Мірскія // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх


| ?Себасцьян Мірскі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Себасцьян Мірскі |  | Рыгор Рыгоравіч Мірскі[d] |  | Рыгор Мірскі[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Фландрыя.
Карта Фландрыі 1609 года
**Фла́ндрыя** (нідэрл.: Vlaanderen, з.-флам.: Vloandern, фр.: Flandre) — гістарычная вобласць на тэрыторыі сучасных Францыі, Бельгіі і Нідэрландаў. Насельніцтва Фландрыі складаюць галоўным чынам фламандцы.

З другой паловы IX стагоддзя Фландрыя знаходзілася ў залежнасці ад Францыі. У XII—XV стагоддзях уваходзіла ў лік рэгіёнаў Еўропы з найбольш развітай эканомікай, у сувязі з чым там рана ўзніклі і развіліся сярэднявечныя гарады, у якіх вялікі ўплыў мелі цэхавыя аб'яднанні гарадскіх рамеснікаў. Сярод гарадоў Фландрыі найбольшае значэнне мелі Гент, Іпр і Бругэ, у якіх развівалася вытворчасць сукна.

Напачатку XIV стагоддзя Фландрыя была акупавана Францыяй. У 1384 годзе Фландрыя стала часткай уладанняў герцагаў Бургундскіх, у 1477 годзе ўвайшла ў склад уладанняў Габсбургаў, у 1556 годзе — у склад уладанняў іспанскай кароны.

У наш час большая частка тэрыторыі гістарычнай Фландрыі ўваходзіць у склад Бельгіі, складаючы правінцыі Заходняя Фландрыя і Усходняя Фландрыя), невялікая частка — у састаў Францыі (частка тэрыторыі дэпартамента Нор), частка — у састаў Нідэрландаў.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Ларуса · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11931412t · GND: 4248467-4 · NKC: ge462395, ge134168 · VIAF: 246181632 |
**Свіязь** (*Anas penelope*) — птушка з сямейства качыных.

Апісанне
--------

Качка сярэдніх памераў. Даўжыня цела 44-49 см, маса да 900 г. Самца лёгка пазнаць па светла-каштанавай галаве з белаватым цемям. Спінны бок шэры, з тонкімі папярочнымі струменістымі палоскамі. Валляк ружавата-карычневы. Самка шаравата-бурая; галава, шыя, грудзі і бакі рыжаватыя. Дзюба прыкметна меншая, чым у іншых качак. У палёце добра адрозніваецца характэрным посвістам.

Пашырэнне
---------

Паштовая марка Беларусі, 1996
Пашырэнне: Паўночная Еўразія, ад Кольскага паўвострава да Камчаткі. Месцы пражывання: буйныя, зарастаючыя вадаёмы з вялікімі ўчасткамі адкрытай вады, невялікія лясныя азёры, вялікія вокны адкрытай вады сярод балот. Гняздуецца на сырых поймавых лугах, зрэдку ў лесе, на значнай адлегласці ад вадаёма.

Пералётныя птушкі. Сустракаюцца ў час міграцый на тэрыторыі Беларусі. Вясной пралёт ідзе даволі інтэнсіўна і заканчваецца ў канцы красавіка. Ляцяць свіязі шчыльнымі чародамі і ў асноўным ноччу. Асенні пралёт у паўднёва-заходнім напрамку з верасня да сярэдзіны кастрычніка.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Корміцца пераважна воднай расліннасцю, а таксама малюскамі і насякомымі.

Гнёзды будуюць на сухім месцы і заўсёды добра маскіруюць. У канцы кладкі ў гняздзе з’яўляецца даволі многа шэра-попельнага пуху. Кладка з 7-10 яек памерамі 54,6 x 38,8 мм у траўні.

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. — ISBN 5-85700-095-5.
* Свіязі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 268. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свіязь

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Таксанамія | Avibase · eBird · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · ITIS TSN · NCBI · Neotropical Birds · WoRMS |
**Себарэя** (ад лац.: Sebum (сала) і грэч. Rrhea (цяку)) — хваравіты стан скуры, абумоўлены ўзмоцненым салааддзяленнем з прычыны парушэння нейраэндакрыннай рэгуляцыі функцый сальных залозаў скуры.

Віды себарэі
------------

Адрозніваюць 3 віды себарэі: тлустая, сухая і змешаная.

### Тлустая себарэя

Тлустая себарэя выяўляецца ў пашырэнні вусця сальных залоз. Пры гэтым зніжаецца эластычнасць скуры, назіраюцца пашыраныя поры, можа адбывацца закаркаванне сальна-валасяных фалікул рагавымі масамі, што прыводзіць да ўтварэння камедонаў і вугравых высыпанняў. Таксама назіраецца падвышаная тлустасць валасоў і жаўтлявыя лускавінкі на галаве. Тлустая себарэя можа прыводзіць да ўзнікнення гнайніковых захворванняў скуры.

Тлустая себарэя характэрная для падлеткавага ўзросту і часцей выяўляецца ў жанчын (60% пацыентаў).

### Сухая себарэя

Сухая себарэя ўяўляе сабой паніжанае салааддзяленне, пры гэтым на скуры галавы і ў валасах багата лускавінак перхаці. Сухая себарэя з'яўляецца як вынік зніжэння імунітэту з прычыны інтэнсіўных эмацыйных, фізічных нагрузак і няправільнага харчавання. Цыкл натуральнага адлушчвання клетак скуры скарачаецца, узнікае перхаць, парушаецца структура воласа (валасы робяцца тонкімі, сухімі, ломкімі), можа назірацца выпадзенне валасоў.

### Змешаная себарэя

Пры змешанай себарэі ў пацыента могуць назірацца прыкметы сухой і тлустай себарэі на аднолькавых участках скуры.

Прыкметы себарэі
----------------

Себарэя выяўляецца ў павышаным вылучэнні скурнага сала і яго якаснай змене. 

* Патаўшчэнне рагавога пласта эпідэрмісу
* Тлусты бляск скуры
* Лушчэнне скуры
* Скурны сверб
* Выпадзенне валасоў
* Багатая перхаць

Гл. таксама
-----------

* Перхаць

Зноскі
------

1. 1 2 3  Disease Ontology — 2016. Праверана 15 мая 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4117183'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5282129'></a>
2. 1 2 3  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018. Праверана 28 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55345445'></a>

Літаратура
----------

* *Ягоўдзік М. З.* Себарэя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 286. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2909287977 |
На сграфіта на фасадзе дома «Каля хвіліны» ў Старым горадзе Прагі
**Сграфі́та**, або **графіта**  (італ. *sgraffito*, *graffito* — літ. *выдрапаны*) — від манументальнага дэкаратыўнага жывапісу, прынцыпы і тэхніка якога заснаваныя на прадрапванні верхняга тонкага слою тынкоўкі да наступнага слою, па колеры кантрастнага першаму. Вызначаецца трываласцю і ўстойлівасцю да атмасферных змен. Выкарыстоўваецца пераважна для аздаблення фасадаў і інтэр'ераў будынкаў. Вядома з эпохі Адраджэння ў Італіі, пазней у Чэхіі, Польшчы і іншых еўрапейскіх краінах.

Беларусь
--------

Фрагмент сграфіта на фрызе касцёла кляштара брыгітак у Гродне
На Беларусі рэшткі сграфіта захаваліся на сценах Старога замка (XVI ст. цяпер затынкаваны) і фрызе касцёла кляштара брыгітак (сярэдзіна XVII ст. рэстаўрыраваны ў 1978) ў Гродне. Цікавасць да сграфіта ў пэўнай ступені адрадзілася ў творах стылю класіцызму, пракладам чаго могуць служыць фрагменты сграфітавага дэкору ў Ружанскім палацы. 

З другой паловы XX ст. выкарыстоўвалася ў манументальным мастацтве: дэкаратыўныя кампазіцыі ў фае кінатэатра «Кіеў» у Мінску (мастакі Г. Гаркуноў, А. Кішчанка), у кінатэатры «Беларусь» у Брэсце (маст. І. Крупскі), палацы культуры Мінскага камвольнага камбіната (мастакі Г. Вашчанка, У. Стальмашонак) і інш. У тэхніцы сграфіта працавалі беларускія мастакі Г. Вашчанка, С. Дамарад, Г. Жарын, А. Жгун, Л. Каленік, А. Кішчанка, У. Крываблоцкі, З. Літвінава, С. Рабашчук, С. Сакалоў, У. Стальмашонак, В. Чайка.

Літаратура
----------

* Сграфіта. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сграфіта