recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**FreeBSD** — гэта UNIX-падобная свабодная аперацыйная сістэма, якая паходзіць ад AT&T UNIX праз BSD-галіну праз аперацыйныя сістэмы 386BSD і 4.4BSD. Працуе на сістэмах, сумяшчальных з Intel x86 (у тым ліку Microsoft Xbox), а таксама на DEC Alpha, Sun UltraSPARC, IA-64, AMD64, PowerPC і NEC PC-98 архітэктурах.

*Гл. таксама*: NetBSD, OpenBSD, DragonflyBSD.

FreeBSD распрацоўваецца як суцэльная аперацыйная сістэма. Ядро, драйверы прылад і ўсе ўтыліты карыстальніка, такія як абалонка загаднага радка, утрымліваюцца ў адзіным дрэве сістэмы кантролю версій (CVS). Гэтым адрозніваецца ад іншых свабодных аперацыйных сістэм, такіх як Лінукс, дзе ядро, утыліты карыстальніка і праграмы распрацоўваюцца паасобку і збіраюцца разам асобнымі групамі як дыстрыбуцыі Лінукс.

Гісторыя і распрацоўка
----------------------

Распрацоўка FreeBSD пачалася ў 1993 годзе, абапіраючыся на неафіцыйны набор латак (patchkit), які падтрымліваўся карыстальнікамі 386BSD. Першым афіцыйным выданнем FreeBSD стаў FreeBSD 1.0 у снежні 1993.

**...**

На аснове 5-й галіны дрэва версій кампаніяй Apple быў выдзелены праект Darwin, які ляжыць у аснове АС MacOS X.

У 2003 годзе пад кіраўніцтвам Мэцью Дылана і на аснове 4-й галіны дрэва версій быў выдзелены праект DragonflyBSD.

Сумяшчальнасць з Linux
----------------------

FreeBSD забяспечвае двайковую сумяшчальнасць з шэрагам іншых Unix-падобных аперацыйных сістэм, у тым ліку з Linux. Гэта дазваляе выконваць пад FreeBSD праграмы, напісаныя для Linux, а таксама некаторыя камерцыйныя праграмы, якія распаўсюджваюцца выключна ў бінарным выглядзе.

Зноскі
------

1. ↑  The UNIX system family tree: Research and BSD
2. ↑
3. ↑  FreeBSD 9.1-RELEASE Announcement (англ.) //FreeBSD.org

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт FreeBSD
* FreeBSD  FreeBSD softwares & ports
* FreeBSD 8 Архівавана 15 чэрвеня 2010.

| ⛭Праект FreeBSD |
| --- |
| Людзі | Маршал Кірк Маккузік ·  Джордан Хаббард ·  Пол-Хенінг Камп ·  Роберт Уотсан ·  FreeBSD Foundation |  |
| вытворныяпраекты | PicoBSD ·  FreeNAS ·  ClosedBSD ·  **Форкі:** Darwin • DragonFly ·  MidnightBSD ·  **Дыстрыбутывы:** DesktopBSD • PC-BSD ·  Debian GNU/kFreeBSD ·  Gentoo/FreeBSD ·  **Live CD:** FreeSBIE • Frenzy ·  TrueBSD ·  **Файрволы:** m0n0wall • pfSense |
| Іншыя праекты | FreeBSD Documentation License ·  FreeBSD Jail ·  FreeBSD Ports ·  Sysinstall |

| ⛭UNIX-падобныя аперацыйныя сістэмы |
| --- |
| 
* AIX
* AMIX
* A/UX
* BSD
* BSD/OS
* ClosedBSD
* Dynix
* FreeBSD
* GNU
* HP-UX
* IRIX
* Linux
* macOS
* MINIX
* MirOS BSD
* NetBSD
* NeXTSTEP
* OpenBSD
* OpenSolaris
* PC-BSD
* Plan 9
* Plan B
* QNX
* Research Unix
* SCO OpenServer
* Solaris
* System V
* Tru64
* Xenix

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Open Hub |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4529581-5 · LCCN: no96008251 · NKC: ph182366 · VIAF: 184084280 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Санья.

**Санья́** (кіт.: 三亚市) — горад на поўдні вострава Хайнань у Кітаі. Насельніцтва (2010 г.) - 685 408 чал.

Геаграфія
---------

Санья — самы паўднёвы горад на востраве Хайнань. Афіцыйна ён займае плошчу 1919,58 км². У рэчаіснасці, большая частка гэтай тэрыторыі — сельскагаспадарчыя землі, а таксама доўгі пляж ў бухце Ялонг (7,5 км), прыродны рэзерват, акіянічны парк і г. д.

Клімат трапічны пасатны. Сярэдняя тэмпература найбольш спякотнага месяца мая — ад +25,6° C да +32° C, найбольш прахалоднага месяца студзеня — ад +18,5° C да +26,1° C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў - 1392,1 мм. Найбольш дажджлівая пара года цягнецца з мая да кастрычніка.

Гісторыя
--------

Мясцовасць вакол горада Санья была ўключана ў склад Кітая ўжо ў эпоху дынастыі Хань. З 110 г. да н. э. тут існавала гандлёвая паселішча, якое ў сярэднявеччы адыгрывала значную ролю ў кантактах Кітая з краінамі Паўднёва-Усходняй Азіі. Нашчадкамі перасяленцаў з Індакітая з'яўляюцца уцат, якія да нашага часу жывуць у прадмесцях Санья. 

У 1987 г. паселішча канчаткова атрымала статус горада, з'явілася гарадское кіраванне. У апошняе дзесяцігоддзе Санья ператварыўся ў буйны турыстычны цэнтр.

Эканоміка
---------

Горад Санья звязаны са знешнім светам сучаснай шашой і чыгункай. Дзейнічаюць марскі порт і аэрапорт. Асноўныя прыбыткі горад атрымоўвае ад сферы абслугоўвання і порта. Імкліма развіваецца турызм.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Каны (Францыя)
* Хабараўск (Расія)
* Ялта (Украіна)

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка
* Даведнік для вандроўнікаў
**Die Zeit** ([diː ˈtsaɪt], бел.: Час) — нямецкая штотыднёвая газета, якая выйшла ўпершыню 21 лютага 1946 года. Належыць кампаніі Zeit-Verlag Gerd Bucerius GmbH & Co. KG, якая ўваходзіць з 1996 года ў выдавецкую групу Georg von Holtzbrinck. Газета, якая прытрымліваецца ліберальна-цэнтрысцкіх поглядаў на палітыку (хоць часам схілялася і ў правым, і ў левым напрамку), выходзіць па чацвяргах у нардычным фармаце.

Наклад першага выпуску газеты Die Zeit склаў 25 тысяч асобнікаў. Па стане на 2009 год, па ўсім свеце кожны тыдзень прадаецца больш за паўмільёны асобнікаў. Першым галоўным рэдактарам быў прызначаны Эрнст Замхабер.

З 1978 па 1980 гады *Die Zeit* публікавала ў кожным выпуску рэцэнзіі на кнігі, якія сталі класікай літаратуры. Такім чынам з’явіўся спіс ста твораў, вядомы пад назвай ZEIT-Bibliothek der 100 Bücher.

Нягледзячы на тое, што газета месціцца ў Гамбургу, у яе эмблеме выкарыстоўваецца герб Брэмена. Гэта тлумачыцца тым, што гамбурзкія гарадскія ўлады пры заснаванні газеты не дазволілі выкарыстоўваць мясцовую сімволіку, а бургамістр Брэмена быў сябрам аднаго з заснавальнікаў.

Зноскі
------

1. ↑  The ISSN portal — Paris: ISSN International Centre, 2005. — ISSN 0044-2070<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12131129'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q70460099'></a>
2. ↑  Muck Rack — 2009. Праверана 12 лістапада 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q57500196'></a>
3. ↑  Werbeträgerdaten - Presseerzeugnisse **(нявызн.)**.

Спасылкі
--------

* zeit.de — афіцыйны сайт
Карта Добрушскага раёна
**Санько́ва-Мядзве́жжа** — невялікі (плошча 454 га, 4,5 км²) эксклаў Расійскай Федэрацыі на тэрыторыі Беларусі. Размешчаныя на ўсходзе Добрушскага раёна закінутыя вёскі Санькова і Мядзвежжа юрыдычна ўваходзяць у склад Бранскай вобласці Расіі.

Гісторыя
--------

У пачатку XX стагоддзя некалькі сялян з Бранскай вёскі Дабрадзееўка, размешчанай на вельмі беднай зямлі, адправіліся на заробкі ў Злучаныя Штаты Амерыкі. Адпрацаваўшы тры гады шахцёрамі ў Пенсільваніі, яны вярнуліся дахаты перад Першай сусветнай вайной, і купілі землі (Мядзвежую Дуброву і Саніну паляну) у беларускага памешчыка Шведава. Паступова, сяляне асвоілі зямлю, пабудаваўшы пару дзясяткаў гаспадарак.

У 1926 годзе, калі вырашаліся адміністрацыйныя межы, паводле волі жыхароў, вёскі Санькова і Мядзвежжа былі аднесены да Бранскай вобласці РСФСР.

У час Другой сусветнай вайны жыхары вёсак удзельнічалі ў партызанцы. Калі захопнікі спалілі беларускую вёску Хаткі, што знаходзілася побач, яе жыхары былі прыняты жыхарамі вёсак Санькова і Мядзвежжа. Летам 1943 года абедзве вёскі былі таксама спаленыя нацыстамі.

Пасля вайны вёскі былі адбудаваны і існавалі да Аварыі на Чарнобыльскай АЭС. У красавіку 1986 года землі былі моцна забруджаныя радыенуклідамі і закінутыя. Цяпер на тэрыторыі ніхто не жыве, аднак мясцовая дарога выкарыстоўваецца кантрабандыстамі для ўвозу танных тавараў у Расію ў аб’езд мытні[*крыніца?*].

Спасылкі
--------

* San’kova-Medvezh’e: Russian exclave in Belarus
**Палыгорскіт** або **атапульгіт** - гэта гліністы мінерал, сілікат магнію і алюмінію з хімічнай формулай (Mg,Al)2Si4O10(OH)·4H2O. Лічыцца адной з разнавіднасцяў *фулеравай зямлі*, уваходзіць, нароўні з мантмарыланітам, у склад бентанітавых глін. Палыгорскіт быў упершыню апісаны ў 1862 годзе для Палыгорскага радовішча на рацэ Папоўка (Сярэдні Урал, Пермскі край, Расія). Сінонім *атапульгіт* паходзіць ад назвы амерыканскага горада Атапульгус (паўднева-заходняя частка штата Джорджыя, ЗША), дзе мінерал здабываецца адкрытым спосабам.

Палыгорскіт выкарыстоўваецца як:

* цеплаізаляцыйны і гукаізаляцыйны матэрыял
* адсарбент і каталізатар у нафтахімічнай і металургічнай прамысловасці, у ядзернай энергетыцы
* пры вытворчасці ядахімікатаў і ўгнаенняў
* у якасці напаўняльніка ў пігментах, фарбах, лаках

Радовішчы
---------

Палыгорскітавыя радовішчы вядомы ва Украіне (радовішчы каля Корасценя, Сімферопаля, Чаркас), ЗША, Францыі, Іспаніі, Славакіі (радовішча Ловінобаня), Расіі (Ловазерскі масіў ў Мурманскай вобласці, Мягразерскіае радовішча ў Карэліі, Дальнегорскае радовішча у Прыморскім краі), некаторых краінах Афрыкі.

Літаратура
----------

* Huggins Charles W. Properties of palygorskite, an asbestiform mineral: US Bureau of Mines, Report of Investigaton. - 1962. - 6071. - 17 pp.
* Бетехтин А.Г. Минералогия. - М: Госгеолиздат, 1950. - с. 789 -790

Гл. таксама
-----------

* Мантмарыланіт

* Дзіактаэдрычны смекціт
**Дэмакратычнае аб'яднанне** (грэч. Δημοκρατικό Κόμμα, ΔΙΚΟ) — палітычная партыя на Кіпры, якая прытрымліваецца правацэнтрысцкай арыентацыі.

Партыя была заснавана 4 ліпеня 1976 былым старшынёй Палаты прадстаўнікоў Глафкасам Клірыдысам і хутка стала адной з дзвюх асноўным палітычных сіл нароўні з камуністычнай АКЭЛ. Клірыдыс шматразова балатаваўся ад партыі ў прэзідэнты, аднак быў абраны толькі ў 1993, пасля чаго пакінуў пасаду старшыні партыі, і пераабраны ў 1998.

У 1993—1997 старшынёй партыі быў Янакіс Маціс, а ў 1997 яго пераемнікам стаў Нікас Анастасіядыс. У 2001 партыя страціла статус найбуйнейшай парламенцкай сілы, у 2003 Клірыдыс прайграў у першым жа туры прэзідэнцкіх выбараў, а ў 2004 на рэферэндуме План Анана, які падтрымліваўся партыяй, быў адхілены насельніцтвам грэчаскай часткі вострава.

Па выніках парламенцкіх выбараў 2006 года партыя атрымала 30,3 % галасоў і 18 з 56 месцаў у парламенце, што склала роўную колькасць з мандатамі АКЭЛ. У 2008 годзе на прэзідэнцкіх выбарах кандыдат ад партыі Іааніс Касулідыс прайграў у другім туры выбараў камуністу Дзімітрысу Хрыстофіясу. На парламенцкіх выбарах 22 мая 2011 года партыя атрымала 138 682 (34,28%) галасоў і 20 месцаў.

У Еўрапейскім парламенце па выніках выбараў як 2004, так і 2009 партыя размяшчае двума дэпутатамі і ўваходзіць у Еўрапейскую народную партыю.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Сайт партыйнай моладзевай арганізацыі
**Каянская зямля** — у рускіх крыніцах XV i XVI стагоддзяў назва вобласці, якая знаходзілася між Батнічным залівам, паўночнай мяжой Водскай пяціны, пасяленнямі карэлаў і Паўночным Ледавітым акіян. Ва ўсходняй частцы яна была населена лапарамі, а ў заходняй — шведамі.

Першае знаёмства з ёй рускіх адносіцца да 1496 года, калі туды было паслана войска пад кіраўніцтвам Івана і Пятра Ушатых. Ад вусця Паўночнай Двіны рускае войска паплыло «морам-акіянам», мінула «Мурманскі Нос» (магчыма Святы Нос) «паваявала тут берагі васьмі рэк». Апісваючы падарожжа Рыгора Істомы (якое, верагодна, адбылося ў пачатку XVI стагоддзя), Сігізмунд Герберштэйн кажа, што ён «пакінуў зямлю лапароў і зрабіў 80 міль морам, дасягнуў краіны Нордпадан, якая падуладна каралю шведскаму. Рускія называюць яе Каянскай зямлёй, а народ — каянамі». Уласна каяны ці квены — фінамоўны народ, які жыве на поўначы Нарвегіі. Леапольд фон-Бух, Кастрэн і інш. лічаць, што гэтае племя са старажытняйшых часоў рассялілася па ўсёй вобласці, якая ляжала вакол паўночнай часткі Батнічнага заліва. Назва іх зямлі, якую прыводзіць Герберштэйн, — Nortpoden — азначае паўночную, нізавую зямлю. Такое ж значэнне мае, паводле тлумачэння Лерберга і фінская назва Kaunin-maa, Kainu-laiset, адкуль Kwener ці Quaener.
**Дэмаграфічная ёмістасць тэрыторыі** — максімальная кольскасць жыхароў, запатрабаванні якіх могуць быць забяспечаны за кошт рэсурсаў тэрыторыі пры захаванні экалагічнай раўнавагі. Дэмаграфічная ёмістасць раёнаў усталёўваецца звычайна шляхам аналізу найбольш важных для паўсядзённай дзейнасці прыродных кампанентаў: тэрыторый, прыдатных для прамысловага і грамадзянскага будаўніцтва; сельскагаспадарчых земляў, неабходных для арганізацыі прыгараднай сельскагаспадарчай базы; водных рэсурсаў; тэрыторый, спрыяльных для арганізацыі масавага адпачынку насельніцтва.

Дэмаграфічная ёмістасць тэрыторыі з’яўляецца велічынёй зменнай і не азначае якога-небудзь нарматыўнага паказчыку. Ён адлюстроўвае нейкі планавальны парог, за межамі якога парушаецца раўнавага ўсіх прыродных, гаспадарчых і сацыяльных умоў. Ва ўмовах росту нацыянальнага дабрабыту, падвышэнні ўрадлівасці глеб паказчыкі дэмаграфічнай ёмістасці будуць змяняцца ў бок падвышэння.
**Дэмагра́фія** (з грэч. demos — народ, насельніцтва) — навука аб законах узнаўлення насельніцтва ў залежнасці ад грамадска-гістарычных умоваў.

Дэмаграфія вывучае:

* дынаміку ўзнаўлення насельніцтва і яго асобных груп,
* у тым ліку натуральны і механічны рух насельніцтва,
* унутраныя і знешнія міграцыі,
* полаўзроставую, сямейную структуру насельніцтва.

Аб'ектамі вывучэння дэмаграфіі таксама з'яўляюцца сацыяльная і прафесійная структуры насельніцтва.

Дэмаграфічная навука распрацоўвае тэорыю ўзнаўлення насельніцтва і дэмаграфічныя прагнозы, абгрунтоўвае дэмаграфічную палітыку дзяржавы.

Гл. таксама
-----------

* Дэмаграфічная ёмістасць тэрыторыі
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Леўчанка.
**Леанід Фёдаравіч Леўчанка** (нар. 29 мая 1932, г. Мар’іна Горка, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі мастак, жывапісец. Член Беларускага Саюза мастакоў (1979).

Біяграфія
---------

Бацька, Фёдар Мікіціч, з сялян, нарадзіўся каля Любані. Маці, Ганна Пятроўна, бацька якой быў святаром.

Скончыў Адэскае мастацкае вучылішча (1955). Вучыўся ў М. Тодарава, А. Ацманчука, М. Шамоты.

Творчасць
---------

Працуе ў станковым жывапісе ў жанрах партрэта і пейзажа. Асноўныя творы: палотны «Партрэт дзяўчыны», «Растрэл камісара Фаміна», «Палкоўнік міліцыі У.Кузняцоў», «Вясна ў Раўбічах», «Мінск. Сакавік», «Рэчка Цітаўка», «Дразды», Вясна на рацэ Арэса", «Рака Свіслач», «Яхты ў мора», «Марскі прыбой», «На рэйдзе стаяць караблі», «Свежы вецер».

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, фондах БСМ, Магілёўскім абласным мастацкім музеі імя П. Масленікава, мастацкай галерэі Пухавіцкага краязнаўчага музея.

Жыве ў горадзе Мінск.

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* Памяць: Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9
* Беларускі саюз мастакоў : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1998. — С. 315.
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5 т. — Мінск, 1986. — Т. 3. — С. 247.
Платформа. На пуцях стаіць лакаматыў серыі 471
Пуці ў задняй частцы вакзала
**Сміхаўскі вакзал** (чэшск.: Nádraží Praha-Smíchov або чэшск.: Smíchovské nádraží) — чыгуначны вакзал у раёне Сміхаў (Прага 5) Прагі.

У вакзала знаходзіцца станцыя метро Сміхаўске надражы (руск.: Сміхаўскі вакзал) лініі B.

Першапачаткова вакзал быў пабудаваны ў 1861—62 гадах як канечная станцыя ў Празе ў кірунку Бераўн, Плзень і Хеб. У 1875 годзе ён быў злучаны з Галоўным вакзалам праз Вышаградскі чыгуначны мост. Аднак менш чым праз 100 гадоў, умяшчальнасці вакзала стала не хапаць. Таму будынак быў знесены, а на яго месцы ў 1953—1956 быў пабудаваны новы па праекце Яна Зазваркі (Jan Zázvorka) і Ладзіслава Жака  (чэшск.) (бел. (Ladislav Žák). Сучасны будынак вакзала мае крытыя платформы і праходы для пасажыраў.

Ззаду вакзала знаходзіцца невялікая асобная станцыя, якая завецца «Smíchov — severní nástupiště» («Сміхаў — паўночная платформа»). Адтуль ездзяць невялікія вагоны па галіне Пражскі Земерынг (чэшск.: Pražský Semmering), якія праязджаюць па віядуках у Глубачапах.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Сміхаўскі вакзал**
* Nádraží Praha — Smíchov // Пражская інфармацыйная служба
**Леанід Фёдаравіч Заіка** (23 жніўня 1948, Гродна — 27 снежня 2020, Мінск) — беларускі эканаміст, палітолаг, аналітык, кандыдат эканамічных навук, дацэнт.

Біяграфія
---------

Бацька быў родам з Украіны, маці нарадзілася ў Курску. Бацька быў ваенным, Гродна стаў новым месцам службы бацькі.

Доўгі час выкладаў у вышэйшых навучальных установах Беларусі, чытаў курсы, быў навуковым супрацоўнікам ў Вышэйшай школе эканомікі (Берлін), Народным універсітэце Кітая (Пекін), Маскоўскім дзяржаўным універсітэце (Расія), Інстытуце эканамічнага развіцця (Вашынгтон), Санкт Пецярбургскім універсітэце (Расія), Кіеўскім універсітэце імя Т. Р. Шаўчэнкі (Украіна) і Ташкенцкім універсітэце (Узбекістан).

У 1991—1994 гадах займаў пасады загадчыка кафедры, прарэктара Нацыянальнага інстытута гуманітарных навук, дэкана эканамічнага факультэта Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта.

З 1992 года кіраваў праектамі Сусветнага Банка па макраэканамічнай палітыцы у Беларусі. Як незалежны эксперт, з 1996 года па 1999 год быў членам Савета па эканамічнаму развіццю Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, з 2000 па 2002 год — членам Экспертнага савета Савета Рэспублікі Нацыянальнага Сходу Рэспублікі Беларусь.

У 1996—1997 гадах узначальваў няўрадавую арганізацыю Нацыянальны цэнтр стратэгічных ініцыятыў «Усход-Захад», з 1997 года кіраваў рэспубліканскім грамадскім аб’яднаннем «Аналітычны цэнтр „Стратэгія"».

У 2000 годзе быў навуковым рэдактарам Нацыянальнай справаздачы аб чалавечым развіцці Рэспублікі Беларусь, узначальваў навукова-кансультатыўны савет ПРААН у Беларусі. Распрацоўшчык праграмы «Стратэгія для Беларусі» (1999—2000), шэрагу законапраектаў. З 2004 года з’яўляўся навуковым кансультантам ЦСБТ «Саціо», экспертам шэрагу міжнародных арганізацый.

Быў двойчы жанаты. Другая жонка памёрла раней за яго, таму апошні час ён адзін выховўваў сына-падлетка. У красавіку 2020 года перахварэў на COVID-19, што адбілася на стане здароўя. Памёр раніцай 27 снежня 2020 года ў сваёй кватэры Мінску.

Асноўная бібліяграфія
---------------------

Аўтар і навуковы рэдактар шматлікіх публікацый у Беларусі і за мяжой, сярод якіх кнігі:

* За Вялікай кітайскай сцяной (1991);
* Нацыянальна-дзяржаўныя інтарэсы Рэспублікі Беларусь (1999);
* Еўропа ХХІ: новыя пагрозы і рызыкі бяспекі (1999);
* Беларусь на шляху ў трэцяе тысячагоддзе (2000);
* Нацыянальная і рэгіянальная бяспека (2001);
* Беларусь — Расія: вектары пераменаў (2002).

Рраздзелы ў кнігах:

* Post-Soviet Puzzles (1995, Baden-Baden);
* Аmbivalent neighbors (2003, Washington);
* Экспартны патэнцыял Беларусі — магчымыя перспектывы для грамадства (2005);
* Беларусь: дарога ў будучыню. Кніга для парламента (2005);
* Эканамічная стратэгія (2005);
* Бізнэс Беларусі: у крузе першым (2006);
* Эканамічная Канстытуцыя (2007).

Спасылкі
--------

* Біяграфія на сайце EKONOMIKA.BY
* Наша ніва: Памёр эканаміст Леанід Заіка. Ён перанёс каранавірус
* Радыё Свабода: Памёр беларускі эканаміст Леанід Заіка. Увесну ён хварэў на каранавірус Архівавана 27 снежня 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 245050987 |
Сучасны герб Іспаніі
**Plus ultra** (у перакладзе з латыні «далей мяжы» ці «за межы») — афіцыйны дэвіз Іспаніі, прыняты Карлам V.

Гісторыя дэвізу звязана з Фердынандам Арагонскім і фарміраваннем іспанскага герба.
У 1492 годзе з заваяваннем Гранады завяршылася Рэканкіста, і аб'яднанае каралеўства Кастыліі, Леона і Арагона далучыла да сябе стратэгічна важныя Геркулесавы слупы, якія з'яўляюцца варотамі з Атлантыкі ў Міжземнае мора. Тады ж на гербе Іспаніі з'явіліся Геркулесавы слупы і герб Гранады як сімвалы новых тэрыторый і кантролю над выхадам у Атлантыку.

Аднак, калі Фердынанд дадаваў на герб калоны, дэвіз гучаў інакш: Non plus ultra, гэта значыць «не далей» межаў свету. Паводле грэчаскай легенды, гэты надпіс быў нанесены на геркулесавы слупы ў папярэджанне мараплаўцам.
Але пасля адкрыцця Вест-Індыі Калумбам часціца «non» адпала і дэвіз са сцвярджальнага стаў заклічным. І ўжо ў такой форме яго зацвердзіў кароль аб'яднанай Іспаніі Карл V з мэтай разбурыць старажытнае павер'е пра тое, што хаджэнні за Гібралтар небяспечны.

Гл. таксама
-----------

* Non plus ultra
Сырнікі з разынкамі
**Сырнікі** (укр.: сирники) — страва ўкраінскай, рускай, беларускай кухняў, смажаныя аладкі з тварагу, змешанага з мукой і яйкамі, некаторыя кулінары лічаць, што муку дадаваць не трэба. Звычайна сырнікі смажаць на алеі, але таксама запякаюць у духоўцы, ёсць рэцэпты і з гатаваннем на пары.

Асаблівасць рэцэпту — тварог трэба добра адціснуць і працерці (напрыклад праз сіта або ў блендэры), чым лепей ён адціснуты, тым меней трэба мукі для атрымання пластычнага цеста. У ідэале — мукі зусім крыху. Сырнікі зусім без мукі паніруюць і гатуюць ў фрыцюры.

Найпапулярнейшыя простыя сырнікі і сырнікі з разынкамі, але распаўсюджаны сырнікі і з іншымі дабаўкамі, напрыклад морквай, курагой, яблыкамі, грушамі, арэхамі, бульбай, у рэдкіх выпадках — зяленай цыбуляй або кропам.

Падаюць сырнікі са смятанай, згушчаным з цукрам малаком, густым фруктова-ягадным кісялём або варэннем. Несалодкія сырнікі падаюць з кетчупам або маянэзам.


1. ↑
**«Ход каралевы»** (англ.: The Queen’s Gambit, **«Ферзевы гамбіт»**) — амерыканскі серыял пра шлях дзяўчынкі-сіраты да шахматнай славы, прэм'ера якога адбылася 23 кастрычніка 2020 года. Стаў самым папулярным міні-серыялам у гісторыі стрымінгавай платформы Netflix, атрымаў станоўчую ацэнку крытыкаў, а таксама сабраў пазітыўныя водгукі ў шахматнай супольнасці.

Сюжэт
-----

Серыял з’яўляецца адаптацыяй рамана Уолтэра Тэвіса 1983 года з той жа назвай.

Бэт Харман, галоўная гераіня серыяла, становіцца сіратой у 9 гадоў і трапляе ў прытулак. Там яна знаёміцца з прыбіральшчыкам, які вучыць яе гуляць у шахматы. Дзяўчынка захапляецца гульнёй, да якой у яе ёсць выключныя здольнасці. З ранняга ўзросту Бэт Харман сутыкаецца з праблемай злоўжывання псіхаактыўнымі рэчывамі, якія дапамагаюць ёй штоноч уяўляць шахматную дошку і прыдумляць розныя шахматныя камбінацыі.

Пазней Бэт трапляе ў прыёмную сям’ю і пачынае браць удзел у прэстыжных шахматных турнірах. Мужчыны-канкурэнты і арганізатары турніраў спачатку сумняюцца ў яе здольнасцях, але Бэт Харман (у дарослым узросце яе грае Ані Тэйлар-Джой) разгромна перамагае сваіх апанентаў. Такім чынам дзяўчына становіцца ўсё больш вядомай у краіне.

У ролях
-------

* Бэт Харман у дзяцінстве — Ісла Джонстан
* Бэт Харман у дарослым узросце — Ані Тэйлар-Джой

Кансультанты
------------

Кансультантамі для шахматных сцэн сталі былы чэмпіён свету Гары Каспараў і вядомы амерыканскі трэнер па шахматах Брус Пандальфіні.

Ацэнкі
------

«Ход каралевы» паказвае шахматы як высокаэстэтычную гульню, серыял паспрыяў адраджэнню грамадскай цікавасці да шахматаў. Толькі за першы месяц пасля выхаду яго паглядзелі 62 мільёны карыстальнікаў Netflix.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22  Series Cast // The Queen's Gambit (TV Mini-Series 2020) - Full Cast & Crew - IMDb
2. ↑  nn.by

Спасылкі
--------

* «Ход каралевы» на сайце Netflix
* Пра серыял — nn.by
**Lurkmore.to** ці **Луркамор’е** (руск.: Луркоморье)  — анлайн-энцыклапедыя, пабудаваная на рухавіку MediaWiki; з’яўляецца аналагам англійскамоўнай гэгапедыі (гумарыстычнай энцыклапедыі) lurkmore.com. Пазіцыянуе сябе як «энцыклапедыя мемаў, фальклору і Усяго Іншага». Праект быў заснаваны пасля канфлікту паміж адміністрацыяй рускай Вікіпедыі і некалькімі яе ўдзельнікамі.

Паходжанне выразу *Луркамор’е*
------------------------------

*Луркамор’е* (руск.: луркoморье) — слова, што ўтварылася шляхам спалучэння англійскага жаргоннага выразу *lurk moar* і рускага слова (руск.: лукоморье). Само словазлучэнне *«lurk more»* тлумачыцца так: «*У большасці сеткавых супольнасцяў вітаюцца „маўклівыя навічкі", якія спачатку, не выяўляючы сябе, чытаюць паведамленні і толькі праз нейкі час, паабвыкнуўшы, пачынаюць пісаць*».

Тэматыка і стыль
----------------

Праект першапачаткова пазіцыянаваў сябе як энцыклапедыя інтэрнэт — мемаў, але па меры развіцця яго артыкулы сталі ахопліваць значна больш шырокае кола тэм: інтэрнэт і інфармацыйныя тэхналогіі, камп’ютарныя гульні, побыт, палітыку, гісторыю, культуру, грамадскае жыццё і многае іншае.

Луркамор’е характарызуецца своеасаблівым стылем артыкулаў, адметным агульнай нефармальнасцю, паўжартаўлівым і саркастычным характарам, вольным ужываннем нецэнзурнай лексікі, бесцырымоннасцю выказванняў, а таксама рэзкай крытыкай недахопаў разгляданых з’яў.

Адметнай рысай артыкулаў таксама з’яўляецца спецыфічны слэнг  — «луркамоўе» (*луркояз*), які складаецца з сеткавага жаргону, асобных слоў з ужытку падонкаў і кашчанітаў, а таксама ўласных неалагізмаў.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Alexa Internet — 1996. Праверана 30 лістапада 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q230051'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гумілеўскі.
**Леў Мікалаевіч Гуміле́ўскі** (31 кастрычніка 1930, Масква — 3 ліпеня 2021) — беларускі скульптар

, народны мастак Беларусі (1991).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 31 кастрычніка 1930 года ў Маскве. Пасля вайны апынуўся ў Нясвіжы. Вучыўся ў мастацкай студыі ў мастака М. К. Сеўрука (1946—1949). Скончыў Мінскае мастацкае вучылішча. У 1955 годзе паступіў на аддзяленне скульптуры ў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут. Вучыўся ў А. К. Глебава, А. А. Бембеля, А. Мазалёва.

Памёр 3 ліпеня 2021 года.

Творчасць
---------

Працаваў у манументальнай і станкавай скульптуры. Асноўныя творы: помнікі Я. Купалу ў Мінску (у суаўтарстве з Анатолем Анікейчыкам і Андрэем Заспіцкім), помнікі Я. Янішчыц, Ал. Клімавай у Мінску, мемарыяльная дошка Ф. Багушэвічу ў Вільнюсе, помнік «Плошча Славы» у Магілёве; станкавыя кампазіцыі «Скіф», «Партызанская сям’я», «А. Міцкевіч» (у сааўтарстве), «Кастусь Каліноўскі», «Ценям Касцюшкі», «А. Пушкін», юным падпольшчыкам братам Сянько (1973) у Мінску, мемарыяльны комплекс у Магілёве «Барацьбітам за савецкую ўладу» (1982), статуя «Русалка» (1990), бюсты Юрыю Нясвіжскаму і Мікалаю Хрыстафору Радзівілу Сіротке ў Нясвіжы і інш. Разам з сынам Сяргеем стварыў помнікі Кірылу Тураўскаму ў Гомелі, Янку Купалу ў Маскве, Францішку Багушэвічу ў Смаргоні.

Узнагароды
----------

* Дзяржаўная прэмія БССР (1974),
* сярэбраны медаль імя Грэкава (1983),
* медаль Францыска Скарыны (2000),
* прэмія Саюзнай дзяржавы (2010).

Зноскі
------

1. ↑  Памяці Льва Гумілеўскага
2. ↑  У Смаргоні паставілі помнік Багушэвічу Архівавана 5 сакавіка 2016.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1996. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2. — С. 174.

Спасылкі
--------

* Юбілейная дата і пазачасавы кантэкст // Культура (газета) 2020 № 44.
* Гумілеўскі Леў Мікалаевіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 133115 |
**«Родль і партнёры»** з’яўляецца міжнароднай кансультацыйнай кампаніяй з наступнымі сферамі дзейнасці: аўдыт, падатковыя кансультацыі, юрыдычныя паслугі. Кампанія была створана ў 1977 годзе доктарам Берндам Родалем ў г. Нюрнберзе (Германія). На сённяшні дзень колькасць супрацоўнікаў налічвае каля 3000 чалавек амаль ў 80 філіялах па ўсім свеце, у асноўным у Германіі, Расіі, ва Усходняй Еўропе, у Азіі і ЗША. З 2007 года кампанія «Родль і партнёры» прадстаўлена і ў Беларусі. У офісе кампаніі ў горадзе Мінску працуе каманда з юрыстаў, падатковых кансультантаў і аўдытараў, а таксама дапаможны офіс. Кліентамі прадпрыемства з’яўляюцца ў асноўным вялікія і сярэднія нямецкія кампаніі і міжнародныя канцэрны. 

Спіс краін з філіяламі: Аўстрыя, Беларусь, Бельгія, Балгарыя, Боснія і Герцагавіна, Бразілія, Венгрыя, В’етнам, Германія, Ганконг, Індыя, Інданезія, Італія, Іспанія, Катар, Кітай, Карэя, Латвія, Літва, Малайзія, Малдавія, ААЭ, Польшча, Расія, Румынія, Сінгапур, Славакія, Славенія, ЗША, Тайланд, Турцыя, Украіна, Францыя, Харватыя, Чэхія, Швейцарыя, Швецыя, Эстонія

У Сеціве
--------

* www.roedl.de - афіцыйны сайт
* www.roedl.by - афіцыйны сайт
Луска рыбы
**Луска** — вонкавае покрыва некаторых жывых істот, утвараецца рагавымі (у амніёт) або касцянымі (у рыб) пласцінкамі.

Большасць рыб пакрытыя луской, хоць у некаторых яна пэўны працэс рэдукцыі. Іх луска развіваецца ў корыуме і ўяўляе сабой ахоўнае касцяное ўтварэнне ў скуры, часам якое мае складаную будову. Луска рыб спалучаецца з наяўнасцю слізістых залоз ў скуры.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Луска

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля |
Устаў «Астрамірава евангелля», 1057 г.
**Уста́ў**, ці **ўста́ўнае пісьмо́** — самы старажытны тып кірылічнага пісьма.

Узнік на аснове візантыйскага ўстава. Выкарыстоўваўся ў раннім славянскім пісьменстве, у старабеларускім пісьменстве — да канца 14 ст. зрэдку ў 15 ст. пераважна ў дзелавых граматах на пергаменце.

Вызначаўся стройным і выразным абрысам літар. Словы ва ўставе звычайна не аддзялялі адно ад аднаго, літары пісаліся асобна, амаль перпендыкулярна ў радку і мелі формы, блізкія да геаметрычных. Скарачэнне слоў і напісанне літар пад радком практыкавалася рэдка. У якасці знакаў прыпынку былі кропка і двукроп'е, падрадковых знакаў — цітлы, спалучэнні кропак і знак, які нагадвае знак кароткасці. Знак для абазначэння тысячы (**҂**) ставіўся не перад літарай-лічбай, а пасля яе.

Уставам пісалі і кнігі: Псалтыр (1296), Тураўскае (11 ст.), Аршанскае (13 ст.), Полацкае (13—14 ст.), Друцкае, Лаўрышаўскае (14 ст.) евангеллі. Да ўстаўнага пісьма адносяць і пісьмо берасцяных грамат. Найбольш доўга і трывала ўстаў ужываўся ў полацкіх граматах. Беларускія граматы 2-й палавіны 14 ст. напісаныя ў іншых мясцовасцях, характарызуюцца меншай акуратнасцю пісьма, драбнейшымі літарамі і наяўнасцю ў асобных літарах паўустаўных і нават скарапісных элементаў.

У канцы 14 ст. устаў быў заменены паўуставам і скорапісам.

Літаратура
----------

* Устаў // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. С. 270.
* Карский Е. Ф. Славянская кирилловская палеография. М. 1979.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Русакоў.
**Леў Васі́льевіч Русако́ў** (7 ліпеня 1928, Мінск — 1986) — беларускі дзяржаўны і гаспадарчы дзеяч, міністр мясцовай прамысловасці БССР (1977—1984).

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскую вышэйшую партыйную школу (1960), планава-эканамічны факультэт БДІНГ імя В. У. Куйбышава (1967).

Працаваць пачаў у 1949 годзе ў дэпо станцыі Орша качагарам, затым стаў памочнікам машыніста, сакратаром вузлавога камітэта камсамола, машыністам паравоза. З 1953 года на камсамольскай рабоце: абіраўся другім, потым першым сакратаром Аршанскага гаркама ЛКСМБ, пасля член бюро Аршанскага гаркама КПБ, член ЦК ЛКСМБ. У 1960 годзе стаў інструктарам Віцебскага абкама КПБ, у 1964 годзе быў абраны першым сакратаром Аршанскага гаркама партыі. У 1970 годзе заняў пасаду намесніка міністра, а з 1977 міністра мясцовай прамысловасці БССР. З 1984 года быў прызначаны пастаянным прадстаўніком Савета Міністраў БССР пры Савеце Міністраў СССР, затым — намеснікам генеральнага дырэктара Беларускага рэспубліканскага НВА «Комплекс».

Абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР (1975—1985), кандыдатам у члены ЦК КПБ (1981—1986).

Леў Васільевіч Русакоў памёр у 1986 годзе, пахаваны ў Мінску.

Літаратура
----------

* Русаков Лев Васильевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 542. — 737 с.

Спасылкі
--------

* РУСАКОВ ЛЕВ ВАСИЛЬЕВИЧ(руск.) // *Белорусский государственный экономический университет в биографиях преподавателей и выпускников. 75 лет (1933—2008)*. — Мн.: БГЭУ, 2008. — С. 298—299. — ISBN 978-985-484-515-9.
**Frithia** — род сукулентных раслін сямейства *Aizoaceae*, які расце ў некалькіх невялікіх скалістых раёнах у наваколлі правінцыі Гаўтэнг, Паўднёвая Афрыка.

Апісанне
--------

Як і некаторыя яго блізкія сваякі, напрыклад, прадстаўнікі роду *Fenestraria* і іншыя расліны ў сваім экатыпе (напрыклад, некаторыя віды родаў *Haworthia* і *Bulbine*) мае эпідэрмальныя вокны  (руск.) (бел. (напаўпразрыстыя ўчасткі ў лісці) у якасці адаптацыі да цяжкасцей фотасінтэзу ў засушлівым асяроддзі.

Вырошчванне
-----------

Прадстаўнікі роду з’яўляюцца летнімі відамі, паколькі іх натуральнае асяроддзе пасялення знаходзіцца ў рэгіёне летніх дажджоў. Яны растуць на вельмі добра дрэнаванай пясчанай глебе з перыядычным лёгкім палівам летам і сухім асяроддзем зімой.

Віды
----

Род змяшчае наступныя віды:

* Frithia pulchra NEBr.
* Frithia humilis Burgoyne

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · NCBI · POWO · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2775909515 |
**Дэмакратычная партыя Арома, ДПА** (арома: Paartii Demokraatawaa Oromoo) — палітычная партыя ў Эфіопіі, якая ў саюзе з Народным Фронтам вызвалення Тыграя, Дэмакратычнай партыяй амхара, Дэмакратычным фронтам паўднёва-эфіопскіх народаў утварала Рэвалюцыйна-дэмакратычны фронт эфіопскіх народаў (РДФЭН). Першапачаткова дзейнічала пад назвай «Дэмакратычная арганізацыя народа арома» (ДАНА). Выступала пераважна ў якасці саюзніка НФВТ.

РДФЭН
-----

У складзе блока арганізацыя лічылася з моманту яго стварэння ў 1989 годзе.

1 снежня 2019 года па ініцыятыве прэм’ер-міністра Эфіопіі Абія Ахмеда Алі РДФЭН быў распушчаны і на яго базе створана новая кіруючая Партыя росквіту. ДПА стала адной з структур-заснавальнікаў.

Змена назвы
-----------

На сваім штогадовым сходзе, які адбыўся 20 верасня 2018 года ў Джыме, Дэмакратычная арганізацыя народа арома змяніла сваю назву на Дэмакратычную партыю Арома.

Выбары
------

На выбарах у заканадаўчыя органы 15 мая 2005 года партыя ўваходзіла ў склад РДФЭН, які атрымаў 327 з 527 месцаў. На выбарах у рэгіянальныя сходы ў жніўні 2005 года партыя атрымала 387 з 537 месцаў у рэгіёне Аромія і 14 з 36 месцаў у рэгіёне Харары. На дадатковых выбарах 2008 года ДАНА выйграла 23 месцы ў заканадаўчым органе Ароміі.

Зноскі
------

1. ↑  Ethnicity and Power in Ethiopia
2. ↑  OPDO changes name, logo (англ.)(недаступная спасылка). *Fanabc*. Архівавана з першакрыніцы 20 верасня 2018. Праверана 20 September 2018.
3. ↑  Ethiopian House of Peoples' Representatives Website Архівавана 22 сакавіка 2006.
4. ↑  African Elections Database
5. ↑  OPDO changes name, logo (англ.)(недаступная спасылка). *Fanabc*. Архівавана з першакрыніцы 20 верасня 2018. Праверана 20 September 2018.
**Павел Мацвеевіч Сільчонак** (нар. 11 лістапада 1963, в. Краснагорка Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці) — беларускі вайсковец, дзеяч мясцовага кіравання, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

Скончыў Даўгаўпілскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае інжынернае вучылішча па спецыяльнасці «Авіяцыйныя радыёэлектронныя сродкі».

Праходзіў службу на розных пасадах ва Узброеных Сілах СССР і Рэспублікі Беларусь, працаваў спецыялістам Віцебскага абласнога ваеннага камісарыята, кіраўніком аддзела арганізацыйна-кадравай работы адміністрацыі Першамайскага раёна г. Віцебска, старшынёй Браслаўскага раённага аб’яднання прафсаюзаў.

Выбіраўся дэпутатам Браслаўскага раённага Савета дэпутатаў, дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь сёмага склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За бездакорную службу» II і III ступені.

Зноскі
------

1. ↑  Сільчонак Павел Мацвеевіч
Спадарожнікавы здымак дэльты Ганга
**Дэльта Ганга** — самая буйная дэльта ў свеце, размешчана ў гістарычным рэгіёне Бенгалія. Складаецца з больш за 240 рэк і ўтвараецца ў выніку зліцця асноўных рэк Ганга і Брахмапутры.

Дэльта Ганга мае форму трохвугольніка і пакрывае плошча ў 105 640 км², ці ўдвая больш дэльты Місісіпі. Басейн рэк, якія ўпадаюць у Індыйскі акіян у дэльце Ганга, ахоплівае Індыю, КНР, Бутан, Непал і Бангладэш. Дэльта Ганга падзяляецца на ўсходнюю (больш актыўную) і заходнюю (меней актыўную) частку. Яна складаецца з лабірынта рэчышчаў, балот, азёр і заліўных астравоў. Нацыянальны парк Сундарбан, у якім размешчаны самы вялікі мангравы лес у свеце, з’яўляецца часткай дэльты Ганга.

Нягледзячы на рыскі паводак і цыклонаў, у дэльце Ганга пражываюць больш 145 мільёнаў чалавек. Паміж 1961 і 1991 гадамі ад гэтых прыродных з’яў загінула звыш 700 тысяч чалавек.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4341928-8 · LCCN: sh91001143 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Леаніла.
**Леані́ла Апана́саўна Ма́лаш-Аксамі́тава** (нар. 1 чэрвеня 1927, в. Несцераўка, Докшыцкі раён, Віцебская вобласць, БССР, СССР) — беларуская фалькларыстка. Кандыдат філалагічных навук (1967).

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1952 годзе БДУ. З 1952 года працавала ў Інстытуце літаратуры і Цэнтральнай навуковай бібліятэцы АН Беларусі, БДУ, у 1968—1990 гадах у Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН Беларусі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследуе беларускі фальклор, гісторыю беларускай фалькларыстыкі, беларускае вяселле на агульнаславянскім фоне. Адзін з аўтараў манаграфій «Беларуская фалькларыстыка: Эпоха феадалізму» (1989, з Г. А. Каханоўскім і К. А. Цвіркам), «З душой славяніна: Жыццё і дзейнасць З. Я. Даленгі-Хадакоўскага» (1991, з А. С. Аксамітавым). Укладальнік кнігі «Вяселле: Песні» (кн. 1—6, 1980—1988), а таксама зборніка «Украінскія народныя песні ў запісах Зарыяна Даленгі-Хадакоўскага» (Кіеў, 1974, з А. Дэем). Дзяржаўная прэмія БССР 1986 года за ўдзел у шматтомным навуковым выданні «Беларуская народная творчасць».

Сям’я
-----

У шлюбе з беларускім мовазнаўцам Анатолем Аксамітавым.

Творы
-----

* Беларуская этнаграфія і фальклор у працах славянскіх вучоных эпохі рамантызму. Мн. 1973 (разам з В. К. Бандарчыкам);
* Беларускае вяселле ў яго адносінах да заходнеславянскіх вяселляў — польскага і славацкага. Мн. 1993 (разам з А. С. Аксамітавым).

Зноскі
------

1. ↑  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>

Літаратура
----------

* Малаш-Аксамітава Леаніла Апанасаўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
**Леанід Фёдаравіч Пісанік** (30 жніўня 1957, Мазыр — 5 кастрычніка 2020) — беларускі ваенны і палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь шостага і сёмага скліканняў (2016—2020).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 30 жніўня 1957 года ў Мазыры. Скончыў Рыжскае вышэйшае ваенна-палітычнае Чырвонасцяжнае вучылішча імя Маршала Савецкага Саюза С. С. Бірузова, Ваенна-палітычную акадэмію імя У. І. Леніна па спецыяльнасці «Ваенна-палітычная», Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (спецыяліст у галіне дзяржаўнага і мясцовага кіравання).

Праходзіў ваенную службу на пасадах намесніка камандзіра дывізіёна па палітычнай частцы, прапагандыста вайсковай часці, намесніка камандзіра палка па працы з асабістым складам, намеснікам камандзіра палка, намесніка начальніка аддзела па выхаваўчай рабоце, намесніка камандзіра дывізіі па выхаваўчай рабоце вайсковай частцы.

Працаваў загадчыкам агульным аддзелам упраўлення справамі, першым намеснікам старшыні Мазырскага гарвыканкама, старшынёй Мазырскага гарадскога Савета дэпутатаў, старшынёй Мазырскага раённага Савета дэпутатаў, старшынёй Ельскага райвыканкама. Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь шостага і сёмага скліканняў.

Памёр 5 кастрычніка 2020 года ад інсульту.

Узнагароды
----------

* ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Умер депутат Палаты представителей
2. ↑  Умер депутат Леонид Писаник: «Скончался скоропостижно. Это не коронавирус»
3. ↑  Пісанік Леанід Фёдаравіч
**Куйта** (фін. Kuittijärvet) — група з трох азёр у Карэліі ў басейне ракі Кемь: Верхняе Куйта, Сярэдняе Куйта і Ніжняе Куйта. Азёры выцягнутыя дугападобна на 140 км у шыротным кірунку. Усе азёры замярзаюць у лістападзе, адкрываюцца ў пачатку траўня. Паміж сабой азёры звязаныя пратокамі. Пратока з возера Верхняе Куйта ў возера Сярэдняе Куйта мае даўжыню каля 8 км, часткова праходзіць па менш буйному возера Алаярві. На перамычцы паміж Сярэднім Куйта і Ніжнім Куйта (Луусальмскім праліве) стаіць карэльскі пасёлак Луусалмі. Пасля будаўніцтва плаціны напачатку ракі Кемь ў 1956 Сярэдняе Куйта і Ніжняе Куйта ператвораныя ў вадасховішча.

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн. 1999, С.566

Спасылкі
--------

* Рыбалка ў Карэліі. Апісанне возера Куйта(недаступная спасылка)
* Турысцкі патэнцыял: Калевальскі нацыянальны раён Архівавана 25 лістапада 2019.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Леапольд IV.

**Леапольд IV** (ням.: Leopold IV; каля 1108 — 18 кастрычніка 1141) — маркграф Аўстрыі з 1136 года і герцаг Баварыі з 1139 года з дынастыі Бабенбергаў.

Біяграфія
---------

Статуя Леапольда IV у Хофкірхэ (прыдворнай царкве) Інсбрука, Аўстрыя
### Кіраванне

Леапольд IV быў сынам аўстрыйскага маркграфа Леапольда III Святога і Агнэсы, дачкі імператара Генрыха IV.

У 1138 годзе на сталец Германіі ўзыйшоў кароль Конрад III Гогенштаўфен, брат ад адной маці маркграфа Леапольда IV. Зразумела, што Леапольд IV актыўна падтрымаў Гогенштаўфенаў у іх барацьбе з домам Вельфаў. У 1139 годзе, пасля пазбаўлення ўсіх тытулаў герцага Баварыі Генрыха X з дынастыі Вельфаў, кароль перадаў герцагства Леапольду IV. У выніку Аўстрыя была аб'яднана з Баварыяй, а ўплыў Бабенбергаў рэзка ўзрос.

Падчас усяго нядоўгага кіравання Леапольда IV у Баварыі ён вёў бесперапынную барацьбу з Вельфамі. Барацьба гэта была няўдалай: у 1141 годзе герцаг пацярпеў паражэнне і неўзабаве сканаў. Леапольд IV не меў дзяцей і яго спадчыннікам стаў малодшы брат Генрых II Язаміргот.

### Шлюб

* (1138) Марыя Чэшская (пам. каля 1160), дачка Сабеслава I, князя Маравіі

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Allgemeine Deutsche Biographie |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · WeRelate · Sejm-Wielki.pl · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
| Нарматыўны кантроль | GND: 136708021 · VIAF: 81007447 |
**Сао** (стар.-грэч.: Σαώ) — нерэгулярны спадарожнік планеты Нептун з прамым арбітальным абарачэннем. Названая ад імя адной з нерэід з грэчаскай міфалогіі. Таксама пазначаецца як **Нептун XI**.

Гісторыя адкрыцця
-----------------

Сао была адкрыта Мэцью Холманам, Джонам Кавеларсам, Томі Гравам, Уэслі Фрэйзерам, Дэнам Мілісаўлевічам па здымках, зробленых у жніўні 2002 года з дапамогай 4-м тэлескопа «Бланка» абсерваторыі Сера-Талала. Спадарожнік атрымаў часовае абазначэнне **S/2002 N 2**. Уласнае назва была прысвоена 3 лютага 2007 года.

Характарыстыкі
--------------

Спадарожнік знаходзіцца ў так званым рэзанансе Кадзая, гэта значыць нахіл і эксцэнтрысітэт звязаны (пры памяншэнні нахілу арбіты павялічваецца эксцэнтрысітэт, і наадварот).

| ⛭✯ Нептун |
| --- |
| Спадарожнікі | Галатэя · Галімеда · Гіпакамп · Дэспіна · Лаамедэя · Ларыса · Наяда · Нерэіда · Неса · Пратэй · Псамафа · Сао · Таласа · Трытон |  |
| Характарыстыкі | Вялікая цёмная пляма ·  Кольцы Нептуна |
| Адкрыццё | Джон Куч Адамс ·  Іаган Готфрыд Гале ·  Уільям Ласел ·  Урбэн Левер’е |
| Траянскія астэроіды | 2001 QR322 ·  2004 UP10 ·  2005 TN53 ·  2005 TO74 ·  2006 RJ103 ·  2007 RW10 |
| Даследванне | Касмічная праграма «Вояджэр» ·  Вояджэр-2 |
| Іншае | Спіс астэроідаў, якія перасякаюць арбіту Нептуна · Нептун у фантастыцы |
| **Category Катэгорыя:Нептун (планета) •  Вікісховішча:Нептун** |
**Лава́ндавы алей** — эфірны алей з суквеццяў лаванды вузкалістай (*Lavandula angustifolia*), атрымліваемы ў выніку перагонкі з парай.

Бясколерная рухомая вадкасць з пахам лаванды, горкая на смак. Шчыльнасць 885—897 кг/м³. Не раствараецца ў вадзе. Раствараецца ў этаноле. 
У склад лавандавага алею ўваходзяць гераніёл, ліналаол, камфара, ліналацэтат і інш.

Выкарыстанне
------------

Лавандавы алей пераважна выкарыстоўваецца ў якасці пахучага рэчыва ў парфумерыі і вытворчасці мыйных сродкаў, у вытворчасці лінілілацэтату, а таксама ў ароматэрапіі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9). — С. 84.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лавандавы алей
**Альбінізм** (лац.: albus — белы) — адсутнасць ад нараджэння пігменту скураных покрываў, валасоў, радужнай і пігментнай абалонак вачэй. Альбінізм - спадчынная прыкмета, якая характарызуецца адсутнасцю ў клетках меланіну праз адсутнасць (ці блакаду) ферменту тыразіназы, што і вызначае афарбоўку. Вочы ў альбіносаў ружова-чырвоныя ў выніку прасвечвання крывяносных сасудаў у дэпігментаванай радужыне. Сустракаюцца поўныя альбіносы і частковыя, у апошніх пігментацыя адсутнічае толькі на асобных частках цела. Сярод дарослых амфібій і рэптылій, якія трапляюцца на тэрыторыі Беларусі, поўныя альбіносы сустракаюцца вельмі рэдка, крыху часцей можна ўбачыць зусім белых апалонікаў. Частковая адсутнасць пігментацыі трапляецца ў змей, яшчарак і некаторых амфібій. У прыродзе альбіносы гінуць хутчэй за іншых асобін, бо яны менш жыццяздольныя, у большай ступені схільныя да захворвання і часцей становяцца здабычай для драпежных жывёл.

Спасылкі
--------

Земнаводныя. Паўзуны: Энцыклапедычны даведнік. Менск: Беларуская Энцыклапедыя, 1996. ISBN 985-11-0067-6

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Альбінізм на Вікісховішчы |
**Смілавіцкае падняцце** (ад назвы г.п. Смілавічы Чэрвеньскага раёна) — тэктанічная структура ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобл. ускладняе Прыаршанскую монакліналь Беларускай антэклізы па ўчастку сучлянення з Чэрвеньскім структурным залівам Аршанскай упадзіны. Вылучана электра- і сейсмаразведкамі, буравымі работамі.

Выдзяляецца па паверхні фундамента, рыфейскіх, вендскіх і сярэднедэвонскіх адкладах, выцягнута у паўночна-ўсходнім напрамку. Памеры 23х10,5 км. Амплітуда 150 м. Паўночна-заходняе крыло ўскладнена разрыўным парушэннем паўночна-ўсходняга распасцірання амплітудай 100 м.

Фарміраванне Смілавіцкага падняцця адбывалася ў рыфейскі, вендскі і дэвонскі час.

Літаратура
----------

* Смілавіцкае падняцце // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз.