Карта рассялення славян і іх суседзяў на канец VIII стагоддзя.
**Ціверцы** — усходнеславянскае племя, якое рассялілася ў IX стагоддзі ў міжрэччы Днястра і Прута, а таксама Дуная, у тым ліку ля Буджакскага ўзбярэжжа Чорнага мора на тэрыторыі сучасных Малдовы і Украіны.

Ціверцы ўпершыню згадваюцца ў Аповесці мінулых гадоў у шэрагу з іншымі ўсходнеславянскімі плямёнамі IX стагоддзя: «*…улучи и тиверьци седяху бо по Днѣстру, присѣдяху къ Дунаеви; бе множьство ихъ, сѣдяху по Днѣстру оли до моря, и суть гради ихъ и до сего дне…*».
Асноўным заняткам ціверцаў было земляробства. Рассяліліся ў валашскім арэале. На захадзе іх арэал межаваў з землямі жывёлагадоўчага раманамоўнага насельніцтва (гл. валахі), на ўсходзе — з так званым Дзікім полем, якое ўсё больш запаўняюць качэўнікі цюркскага і мангольскага паходжання.

Ціверцы прымалі актыўны ўдзел у паходах Алега на Царград у 907 годзе і Ігара ў 944 годзе. У сярэдзіне X стагоддзя землі ціверцаў увайшлі ў склад Кіеўскай Русі. Пасля ўзмацнення феадальнай раздробненасці Русі да XII стагоддзя ціверцам усё цяжэй абараняць рэгіён свайго пражывання ад набегаў печанегаў і полаўцаў. У выніку асноўная іх маса адыходзіць на поўнач, дзе паступова змяшалася з суседнімі славянскімі плямёнамі.

У міжрэччы Днястра і Прута, верагодна, захоўваюцца рэшткі некалькіх груп славянскіх паселішчаў і гарадзішчаў (Алчждар, Екімаўцы, Цароўка, Рудзь і інш.), якія звязваюць з летапіснымі ціверцамі.

Гарадзішчы — амаль круглай формы ўмацавання дыяметрам каля 80 метраў, акружаныя равамі глыбінёй каля 4 метраў і высокімі валамі. У гарадзішчах сабрана мноства прадметаў, ідэнтычных з распаўсюджанымі сярод жыхароў Кіеўскай Русі, а часткай відавочна завезеных з Кіева.

У XIII—XIV стагоддзях рэшткі ціверцаў зліваюцца з хрысціянскім карэнным насельніцтвам раманскага паходжання. Археалагічнымі раскопкамі даследаваны ўмацаванні, жытло, майстэрні рамеснікаў і т.п. На поўнач, нашчадкі ціверцаў меркавана сталі праз некалькі сот гадоў часткай украінскага народа, а іх крайняя заходняя частка (Малдова, Букавіна) паступова раманізавалася.

Зноскі
------

1. ↑  Повесть временных лет. — М.—Л. 1950. — Т. 1. — С. 14, 210.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* ***Карта рассялення народаў Еўропы ў IX стагоддзі.***УНПК Арлоўскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт Архівавана 30 лістапада 2012.

| ⛭Спіс славянскіх плямёнаў (VII—XII стагоддзі) |
| --- |
| Усходнеславянскіяплямёны | 

|  |  |
| --- | --- |
| Дулебы | 
* Валыняне
* Драўляне
* Паляне
* Дрыгавічы

 |
| 
* Белыя харваты
* Крывічы
* Палачане
* Радзімічы
* Севяране
* Славене
* Ціверцы
* Улічы
* Вяцічы
* Бужане
* Данскія славяне
* Чарвяне1
* Балахоўцы1

 |

 |
| Заходнеславянскіяплямёны | 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Польскія плямёны | 
* Гапляне
* Ляндзяне
* Любушане
* Мазаўшане
* Заходнія паляне
* Серадзане
* Вісляне
* Куявы

|  |  |
| --- | --- |
| Сілезскія плямёны | 
* Бежунчане
* Бабране
* Сілезскія харваты
* Дзедашане
* Галенжыцы
* Апаляне
* Слупяне
* Слянзане

 |

 |
| Памаране | 
* Кашубы
* Пыжычане
* Валіняне
* Славінцы

 |
| Палабскія плямёны | 

|  |  |
| --- | --- |
| Люцічы | 
* Бражане
* Чаразпяняне
* Хіжане
* Далянчане
* Дашане
* Марычане
* Нелецічы
* Руяне
* Ратары
* Рачане
* Справяне
* Гавяляне
* Укране
* Замчычы
* Земчычы

 |
| Абадрыты | 
* Буцінцы
* Драване
* Гліняне
* Бодрычы
* Смалінцы
* Вагры
* Варны
* Палабы

 |
| Лужычане | 
* Худзічы
* Далямінцы
* Каледзічы
* Лужычане
* Мільчане
* Сусельцы
* Жырмунты
* Жыцічы
* Нелецічы
* Ніжычы
* Нішане
* Сорбы

 |

 |
| Чэшскія плямёны | 
* Чэшскія харваты
* Чэхі
* Дзячане
* Дулебы
* Лямузы
* Літамерычы
* Лучане
* Мараване
* Нітране
* Пшаване
* Седлічане
* Злічане
* Гбаны
* Дамажлічы

 |

 |
| Паўднёваславянскіяплямёны | 

|  |  |
| --- | --- |
| Балгарскіяплямёны | 
* Саюз сямі славянскіх плямёнаў
* Сяверцы

 |
| Грэка-македонскіяплямёны | 
* Другавіты
* Эзерыты
* Мілінгі
* Сагудаты
* Смаляне
* Струмяне
* Ваюніты
* Велегезіты
* Вярзіты
* Рынхіны

 |
| Далмацінскіяплямёны | 
* Харутане
* Гачане
* Славенцы
* Бранічэўцы
* Мараване
* Абадрыты

|  |  |
| --- | --- |
| Сербскія плямёны | 
* Сербы
* Нератвляне
* Захумляне
* Травуняне
* Канаўляніны
* Дукляне
* Цімачане

 |

 |

 |
| **Заўвагі**: 1 — меркавана ўсходнеславянскія плямёны, пэўна іх этнічнасць не вызначана. |