recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Лебядзінае.

**Лебядзі́нае** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Дрыса, за 30 км у напрамку на паўночны ўсход ад Полацка, за 5 км на паўночны ўсход ад вёскі Шчаперня ва ўрочышчы Гайдамакі.

Плошча паверхні возера 0,08 км². Даўжыня 0,5 км, найбольшая шырыня 0,25 км. Даўжыня берагавой лініі 1,2 км. Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Схілы катлавіны невыразныя. Берагавая лінія слаба звілістая. Возера знаходзіцца ў забалочанай мясцовасці, парослай хмызняком.

Літаратура
----------

* Республика Беларусь. Витебская область. Полоцкий район: карта / Ред. В. А. Змачинская. — Мн.: Белкартография, 2012. — 5 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Артыкул на сайце «Белорусский Посейдон» Архівавана 31 жніўня 2013.
* Ліст карты N-35-11. Стан мясцовасці на 1986 г. Выданне 1987 г. Архівавана 2 мая 2013.
**Этнаграфічны музей** (польск.: Muzeum Etnograficzne) — музей, які знаходзіцца ў Познані, Польшча. Этнаграфічны музей — філіял пазнаньскага Нацыянальнага музея.

Гісторыя
--------

Музей размешчаны ў будынку былой масонскай ложы, якая была пабудавана ў пачатку XIX стагоддзя. У музеі экспануюцца матэрыялы, звязаныя з этнаграфічнай культурай Вялікай Польшчы. У музеі дзейнічае пастаянная выстаўка «Народнае мастацтва Вялікай Польшчы», якая экспануе этнаграфічныя матэрыялы ХІХ—ХХ стагоддзяў. У музеі ёсць аддзелы, прысвечаныя азіяцкай, лацінаамерыканскай і афрыканскай этнаграфіі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: no2013062753 · VIAF: 146421501 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Таджура.

**Таджура** (фр.: Tadjoura; афар.: Tagórri; араб. تجورة‎‎) — горад у Джыбуці.

Адзін з найбуйнейшых гарадоў Джыбуці. Адміністрацыйны цэнтр рэгіёна Таджурах.

Гісторыя
--------

*«Белы горад»*
Горад Таджура з'яўляецца найстарэйшым горадам у Джыбуці і адным з найстарэйшых на ўсходнім узбярэжжы Афрыкі. Назва горада (на афарскай — Tagórri) этымалагічна паходзіць ад слова *tágar* (*tágor*, *tógor*), што на мове афар — *«бурдзюк для вады з казлінай шкуры»*, у асобным значэнні: *«перапоўнены вадой»*.

Горад узнік прыкладна ў XII стагоддзі. З'яўляўся рэзідэнцыяй афарскіх султанаў. Працяглы перыяд горад з'яўляўся цэнтрам рабагандлю ў рэгіёне. У другой палове XIX стагоддзя патрапіў пад французскі кантроль. 21 верасня 1884 года султанат Таджура быў абвешчаны пратэктаратам Францыі з падпарадкаваннем французскаму губернатару Абока.

Зручнае размяшчэнне горада на беразе заліва зрабіла яго важным гандлёвым портам на шляху ў Эфіопію. Доўгі час асноўнымі таварамі, якія праходзілі праз порт, былі рабыні і слановая косць. Таксама гандлявалі пшаніцай, мёдам, золатам, сенечны і іншымі таварамі.

Дэкрэтам французскага ўрада ад 26 кастрычніка 1889 года гандаль рабынямі быў афіцыйна забаронены. Значэнне Таджуры зменшылася пасля пабудовы напачатку XX стагоддзя Франка-эфіопскай чыгункі, якая злучыла порт у горадзе Джыбуці з Адыс-Абебай. У 2000 годзе порт Таджуры быў істотна мадэрнізаваны.

Таджура з'яўляецца папулярным турыстычным месцам. Для яго характэрны беласценныя хаты (заслужыў эпітэт «Белы горад» — фр.: La ville blanche) і пясчаныя пляжы з маляўнічымі наваколлямі. Злучаны з Джыбуці паромнай пераправай, маецца аэрапорт.

Спасылкі
--------

* Таджура
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пітэрс.
**Ленры Леапольд Уілфрэд Пітэрс** (англ.: Lenrie Peters; 1 верасня 1932, Батэрст, Брытанская Гамбія — 28 мая 2009, Дакар) — гамбійскі паэт
, празаік
, хірург.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і крэолаў Сьера-Леонэ  (руск.) (бел.. У 1949 годзе пераехаў у Сьера-Леонэ, дзе атрымаў адукацыю ў Школе Прынца Уэльскага ва Фрытаўне. З 1952 года працягнуў вучобу ў Трыніці-каледжы ў Кембрыджы, у 1956 годзе атрымаўшы ступень бакалаўра прыродазнаўчых навук. Падчас вучобы быў абраны прэзідэнтам Афрыканскага саюза студэнтаў.

З 1956 па 1959 вучыўся ў бальніцы універсітэцкага каледжа (University College Hospital) у Лондан, у 1959 годзе атрымаў дыплом урача-хірурга.

У 1955—1968 гадах працаваў на радыё Бі-бі-сі, рыхтаваў праграмы для афрыканскіх краін. Займаўся медыцынскай практыкай у Гілфардзе і Нартгемптане. Быў членам Каралеўскай калегіі хірургаў Англіі.

Вярнуўшыся ў Гамбію, працягнуў хірургічную практыку ў Банжуле. Быў філантропам, імкнуўся дзяліцца сваім багаццем з маючымі патрэбу.

Абіраўся прэзідэнтам Гістарычнай камісіі па захаванні помнікаў Гамбіі, быў старшынёй савета дырэктараў Нацыянальнай бібліятэкі Гамбіі і Гамбійскага каледжа (1979—1987).

Памёр у Дакары пасля непрацяглай хваробы.

Творчасць
---------

Аўтар паэтычных зборнікаў «Вершы» (1964), «Спадарожнікі» (1967), «Катчыкалі» (1971), рамана «Другі круг» (1965), напісанага па ўражаннях асабістай медыцынскай практыкі, які распавядае пра стан афрыканскага грамадства напярэдадні здабыцця многімі краінамі незалежнасці.

Абіраўся старшынёй Саюза пісьменнікаў Гамбіі.

Выбраныя творы
--------------

* 1964: *Poems* (Ibadan: Mbari Publications)
* 1967: *Satellites* (London: Heinemann, African Writers Series No. 37)
* 1971: *Katchikali* (London: Heinemann, African Writers Series No. 103) ISBN 0-435-90633-X ; ISBN 0-435-90103-6
* 1981: *Selected Poetry* (London: Heinemann, African Writers Series No. 238) ISBN 0-435-90238-5

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 15 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. ↑
3. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 31 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>

Літаратура
----------

* Энциклопедический справочник «Африка». — М.: Советская Энциклопедия. Главный редактор Ан. А. Громыко. 1986—1987.

Спасылкі
--------

* Adieu Lenrie PetersАрхівавана 30 чэрвеня 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12019526w · GND: 138877599 · ISNI: 0000 0001 1469 286X · LCCN: n50010602 · NTA: 06820633X · NUKAT: n2012062998 · LIBRIS: 291599 · SUDOC: 028339614 · VIAF: 24585002 |

 |
**Этнаплюралізм** — канцэпцыя, распрацаваная Хенінгам Эйхбергам, якая выступае ў абарону этнакультурнай разнастайнасці ў сусветным маштабе, але крытыкуе культурную разнастайнасць (мультыкультуралізм) у кожным канкрэтным грамадстве. Этнаплюралізм зарадзіўся ў 1970-я гг. у асяроддзі новых правых. Этнаплюралізм прадугледжвае права народа на тую ці іншую тэрыторыю, што з'яўляецца адгалоскам ідэі геапалітыкі і жыццёвай прасторы. У адрозненне ад нацыяналізму «старых правых» этнаплюралізм не прадугледжвае шавінізму, бо ў ім зацвярджаецца прынцып «роўныя, але асобныя».

Левыя радыкалы сцвярджаюць, што этнаплюралізм з'яўляецца эўфемізмам і прыкрыццем для палітыкі сегрэгацыі.

Зноскі
------

1. ↑  Антон Шахаўцоў. Архівавана 24 лютага 2021.

Спасылкі
--------

* Этнаплюралізм
* «Этнаплюралізм» — канцэпцыя «новых правых»(недаступная спасылка)
**Юрый (I) Сямёнавіч Слуцкі** (1492— 17 красавіка 1542) — удзельны князь слуцкі і капыльскі (1503—1542), пан рады Вялікага Княства Літоўскага, адзіны сын і пераемнік князя Сямёна Міхайлавіча Слуцкага (каля 1460—1503) ад шлюбу з Анастасіяй Іванаўнай Мсціслаўскай. Нашчадак вялікага князя літоўскага Гедзіміна ў VII калене і сваяк дынастыі Ягелонаў.

Біяграфія
---------

У 1503 годзе пасля смерці бацькі Сямёна Міхайлавіча 10-гадовы Юрый стаў князем слуцкім. Фактычнай кіраваннем княствам да паўналецця Юрыя займалася яго маці, княгіня-ўдава Анастасія Іванаўна Слуцкая. Яна паспяхова абараняла княства ад набегаў крымскіх татараў і мяцежнага князя Міхаіла Глінскага.

У 1514 годзе са сваёй харугвай браў удзел у пераможнай бітве пад Оршай, у 1527—разгроме крымскіх чамбулаў на р. Альшаніцы пад Кіевам. Часта выступае разам з вялікім гетманам Канстанцінам Астрожскім, які ў 1523 годзе ажаніўся з яго малодшай сястрой Аляксандрай Сямёнаўнай (пам. пасля 1556).

Памёр у красавіку 1542 года, яго пераемнікам быў старэйшы сын Сямён.

Сям'я
-----

У 1531 годзе ажаніўся з Аленай Мікалаеўнай Радзівіл (пам. 1546), дачкой ваяводы віленскага і канцлера вялікага літоўскага, князя Мікалая Мікалаевіча Радзівіла (каля 1470—1521), і Эльжбеты Саковіч (пам. пасля 1542). Дзеці:

* Сямён Юр'евіч (пам. 1560), князь слуцкі (1542—1560)
* Юрый Юр'евіч (пам. 1578), князь слуцкі (1560—1578).
* Сафія — жонка Юрыя Хадкевіча з 1558 года

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Радаводны роспіс Алелькавічаў-Слуцкіх
* Князі Слуцкія на сайце «Усе манархі свету» Архівавана 29 верасня 2013.
* ОЛЕЛЬКОВИЧІ-СЛУЦЬКІ


| ?Юрый Сямёнавіч Алелькавіч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Уладзімір Альгердавіч |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Алелька Уладзіміравіч |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Ганна[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Міхаіл Алелькавіч |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Сямён Міхайлавіч Слуцкі[d] |  |  |  |  |  | Васіль I Дзмітрыевіч |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Ганна[d] |  |  | Настасся Васілеўна[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Соф’я Вітаўтаўна |  |
|  | Юрый Сямёнавіч Слуцкі |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Лугвен Альгердавіч |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Анастасія Іванаўна Слуцкая[d] |  | Іван Юр’евіч Мсціслаўскі |  | Юрый Лугвенавіч |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Марыя Дзмітрыеўна[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Sejm-Wielki.pl · Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar13570123 |
**Юрый Трубніцкі** (1680 (?) — 1747) — магілёўскі храніст, рэгент гарадской канцылярыі, лаўнік магілёўскі.

З 1725 года член Магілёўскага магістрата, з 1734 года рэгент гарадской канцылярыі. Напісаў адну з частак Магілёўскай хронікі (запісы пра падзеі 1701—1746 гадоў), якую ў 1747 годзе аб'яднаў з летапісам Т. Сурты. Асабліва падрабязна апісаў падзеі 1710-х гадоў перыяду Паўночнай вайны, намаляваў яскравыя вобразы гістарычных асоб таго часу. Пры складанні хронікі выкарыстаў успаміны сучаснікаў і ўдзельнікаў падзей, дакументальныя матэрыялы магілёўскага архіва, гісторыка-літаратурныя крыніцы. Апрача летапісу Сурты, уключыў у хроніку ананімны сатырычны памфлет «Карнавал іншаземны ў Польшчы», пасля хронікі змясціў «Гісторыю пра рэвалюцыю Шведскага і Дацкага каралеўстваў». Ю. Трубніцкі вылучаўся шырынёй поглядаў, юрыдычнай дасведчанасцю, смеласцю і сацыяльнай завостранасцю грамадскай пазіцыі, дэмакратызмам. Ягоная хроніка мае высокую літаратурную каштоўнасць.
**Дом Агінскага** — колішні будынак у Гродне, які існаваў у канцы XVIII — сярэдзіне XIX стст. Пабудаваны ў 1790 г. па праекце архітэктара Караля Шыльдгаўза ў стылі класіцызму з элементамі народнага дойлідства.

Архітэктура
-----------

Уяўляў сабой двухпавярховы прамавугольны ў плане будынак з развітымі рызалітамі ў цэнтры галоўнага і дваровага фасадаў і 4 алькежамі па вуглах. У мураваным першым паверсе знаходзіліся каморы і парадная двухмаршавая лесвіца. Драўляны другі паверх уключаў жылыя пакоі, залы, кухні. Асноўны аб'ём накрыты высокім чатырохсхільным чарапічным дахам. Фасады дома мелі чатырох'яруснае вырашэнне. Ніжні ярус (першы паверх) масіўны, з невялікімі гладкімі прамавугольнымі аконнымі праёмамі, верхні (другі паверх) — больш высокі, ажурны, прарэзаны рытмічным радам шырокіх акон з ліштвамі. Рызаліт на галоўным фасадзе быў завершаны невялікім атыкам, галоўны ўваход быў аформлены стылізаваным порцікам.

Літаратура
----------

* Гродзенскі дом Агінскага // Архітэктура Беларусі : энцыкл. давед. / Беларус. энцыкл.; рэдкал..: А. А. Воінаў і інш. — Мінск,1993. — С. 171.
* Гродзенскі дом Агінскага / Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5-і т. / гал. рэд. І. П. Шамякін. — Мінск, 1985. — Т. 2. — С. 188.\* Гродзенскі дом Агінскага // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мінск, 1997. -Т. 5. — С. 431.
* Чантурия, В. А. [Гродненский дом Огиньского] / В. А. Чантурия // Чантурия В. А. История архитектуры Белоруссии : в 2 т. / Чантурия В. А. — Минск, 1985.- Т.1. — С. 264.

Спасылкі
--------

* Гродзенскі дом Агінскага
**Юрый (Юрась) Сямёнавіч Бушлякоў** (29 мая 1973, Мінск — 4 чэрвеня 2013, Мінск) — беларускі мовазнавец, журналіст і перакладчык.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Скончыў філалагічны факультэт БДУ з чырвоным дыпломам, аспірантуру. Працаваў выкладчыкам на кафедры сучаснай беларускай мовы БДУ (1999—2003), таксама выкладаў у Нацыянальным гуманітарным ліцэі ў Мінску, Карлавым універсітэце ў Празе. Адначасова займаўся журналістыкай, працаваў у тэлекампаніі «ФІТ» (1994—1995), на Радыё 101,2 (1995—1996), у штотыднёвіку «Наша Ніва» (1997), карэспандэнтам беларускай і ўкраінскай рэдакцый Польскага радыё (1997—1999), журналістам на Беларускім Радыё Рацыя (1999—2002), з 1996 года (праграма «Новае пакаленне выбірае») з перапынкамі супрацоўнічаў з «Радыё Свабода», у 2003—2004 гадах вёў там аўтарскую перадачу «Жывая мова» — нататкі з культуры беларускага маўлення. Меў сына.

Пахаваны на мінскіх Паўночных могілках.

Навукова-даследчыцкая дзейнасць
-------------------------------

Абараніў кандыдацкую дысертацыю (2003) на тэму *«Моватворчая практыка Янкі Станкевіча (з гісторыі нармалізацыі беларускай мовы)»*. Кірункі навуковых інтарэсаў — феномен моўнага пурызму, пытанні нармалізацыі беларускай літаратурнай мовы, яе стылістыкі і культуры.

Адзін з сааўтараў кнігі «Беларускі клясычны правапіс» (2005, разам з В. Вячоркам, З. Санько і З. Саўкам). Таксама займаўся перакладамі, пераклаў на беларускую мову паасобныя творы Ч. Мілаша, Э. А. По, В. Гамбровіча, З. Герберта, Я. Сейферта.

Зноскі
------

1. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 8 чэрвеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. 1 2 3 4  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
3. ↑  Ня стала Юрася Бушлякова — Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода, 04 чэрвеня 2013.
4. ↑  Беларускі клясычны правапіс. Збор правілаў. Сучасная нармалізацыя. Вільня—Менск, 2005. — 160 с.

Літаратура
----------

* *Арлоў У.* Імёны Свабоды. — 3-е выд. дап. — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2015. — 668 с.: іл. ISBN 978-0-929849-71-3

Спасылкі
--------

* — Старонка памяці Юрася Бушлякова
**Дом, які танцуе** у Празе  — дзве цыліндрычныя часткі будынка ў стылі дэканструктывізма, у жарт званыя «Джынджэр і Фрэд». Як і многія дэканструктывісцкія збудаванні, рэзка кантрастуе з суседнім суцэльным архітэктурным комплексам рубяжа XIX—стагоддзяў.

Дом размешчаны ў раёне Прага 2, на рагу Рэславай вуліцы і набярэжнай. Аўтары праекта — харвацкі архітэктар Влада Мілуніч і канадскі архітэктар Фрэнк Геры. Будаўніцтва вялося з 1994 па 1996 гады. Будаўніцтва дома курыраваў асабіста Вацлаў Гавел.

Будынак уяўляе сабой офісны цэнтр, у якім размяшчаюцца некалькі міжнародных кампаній. На даху знаходзіцца французскі рэстаран з відам на Прагу.

Гісторыя будынка
----------------

Дом, які танцуе, быў пабудаваны на месцы разбуранага падчас бамбардзіроўкі Прагі амерыканскай авіяцыяй будынка, пабудаванага ў стылі неакласіцызму ў канцы XIX стагоддзя. Ідэя будаўніцтва новага будынка на месцы руін, які псаваў твар горада аж да 1960-х належыць Вацлаву Гавелу, былому прэзідэнту Чэхіі, які на працягу многіх гадоў пражываў па суседству.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом, які танцуе
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Качар.

**Алеса Міхайлаўна Качар** (нар. 9 мая 1987, Мінск) — беларуская актрыса.

Біяграфія
---------

Скончыла школу ў 2004 годзе. Паступіла ва УДІК на акцёрскі факультэт (майстэрня А. С. Лянькова  (руск.) (бел.), які скончыла ў 2008 годзе з чырвоным дыпломам. Адразу пасля выпуску пачала актыўна здымацца ў кіно, не толькі ў расійскім, але і ў карцінах беларускай, украінскай, азербайджанскай, іранскай і іншай вытворчасці.

Найбольшую папулярнасць Алеса Качар атрымала, сыграўшы галоўную ролю ў поўнаметражным фільме Аляксандра Баршака «12 месяцаў  (руск.) (бел.», які выйшаў у кінатэатрах у 2013 годзе. Партнёрамі па здымачнай пляцоўцы былі вядомыя акторы, як Армен Джыгарханян, Артур Смальянінаў  (руск.) (бел. Кацярына Гусева  (руск.) (бел. Іван Дорн і іншыя.

Актрыса экзатычнай прыгажосці, рэгулярна трапляе ў топы самых прыгожых маладых актрыс і самых прыгожых ураджэнак Беларусі.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Інтэрв’ю Алесы Качар, чэрвень 2014
* Інтэрв’ю Алесы Качар, ліпень 2014 г. (недаступная спасылка)
* Інтэрв’ю Алесы Качар, ліпень 2014 частка 1
* Інтэрв’ю Алесы Качар, ліпень 2014 частка 2
* Інтэрв’ю Алесы Качар, верасень 2013
* Інтэрв’ю Алесы Качар, чэрвень 2012 г.(недаступная спасылка)
* Відэа-інтэрв’ю Алесы Качар на прэм’еры фільма «12 месяцаў»
* Відэа-інтэрв’ю: Алеса Качар ў перадачы «tea-TIME», студзень 2014

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
Уваход Гасподні ў Іерусалім. Старонка з Бенедыкцыянала Святога Этэльвольда
**Бенедыкцыянал** — кніга, якая змяшчае збор бенедыкцый  (англ.) (бел. або дабраславенняў  (руск.) (бел. які выкарыстоўваецца ў Рымска-Каталіцкай Царкве, па сутнасці, вынятыя з тэксту сакраментарыя  (англ.) (бел..

Англа-саксонскі Бенедыкцыянал Святога Этэльвольда з’яўляецца самым вядомым з адносна нячастых прыкладаў ілюмінаваных манускрыптаў гэтага жанру, якія ў асноўным датуюцца раннім Сярэдневякоўем.

Зноскі
------

1. ↑  Benedictional — Артыкул з Каталіцкай энцыклапедыі

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Бенедыкцыянал на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Catholic (1997—…) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph118805 |
Не блытаць з Дом Воліна (1900).

**Дом Во́ліна** — двухпавярховы будынак у Мінску, колішні даходны дом. Пабудаваны ў 1890 годзе. Месціцца па вуліцы Валадарскага 12.

Гісторыя
--------

Вуліца ў 1931 годзе. Дамы Воліна першыя злева
Пабудаваны ў 1890 годзе, уласнік — Волін Самуіл Лазаравіч, з 1905 года — Волін Самуіл, яго жонка Воліна Блюма-Фейга, іх дачка і пяць сыноў. Стары адрас — вуліца Серпухаўская, 12, меў адзін адрас з суседнім трохпавярховым домам Воліна.

У канцы XIX— пач. XX стст. кватэры здаваліся ўнаём. У 1905—1909 гадах у доме, сярод іншых, быў прыёмны кабінет грамадскага ўрача па нутраных, жаночых і дзіцячых хваробах Лур’е Мендаля Ісеравіча. У 1915 годзе ў доме месцілася зубная лячэбніца пры паўтарыцельных курсах для ўрачоў, зубных урачоў і дантыстаў А. Л. Дземіхоўскага. З 25 лютага 1918 года ў доме месцілася Беларускае народнае прадстаўніцтва на чале з Раманам Скірмунтам і рэдакцыя друкаванага органа Беларускі шлях.

У 1921 годзе маёмасць нацыяналізаваная.

Архітэктура
-----------

Рэклама зубной лячэбніцы Дземіхоўскага з Памятнай кніжкі Мінскай губерні на 1915 год
Двухпавярховы з цокальным паверхам будынак накрыты двухсхільным дахам. Вуглавыя часткі будынка акцэнтаваныя плоскімі лапаткамі. Сіметрычна па баках на другім паверсе размешчаныя балконы. Галоўны фасад завершаны карнізам з дэнтыкуламі. Фасадная плоскасць расчлянёная на першым паверсе прамавугольнымі аконнымі праёмамі, на другім — лучковымі ў простых абрамленнях. Пад вокнамі першага паверха праходзіць прафіляваны карніз.

Дом Воліна (першы злева), 1930 г.

Зноскі
------

1. ↑  Маракоў, 2012, с. 166
2. ↑  Маракоў, 2012, с. 170
3. ↑  Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь, 2009, с. 614

Літаратура
----------

* Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь: [Даведнік] / Склад. В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мн.: БЕЛТА, 2009. — 684 с. — ISBN 978-985-6828-35-8.
* *Леанід Маракоў.* Галоўная вуліца Мінска. 1880—1940 гг. Кніга I.. — Мінск: Мастацкая літаратура, 2012. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-02-1426-3.
* Памятная книжка Минской губерніи на 1915 г. Изданіе Минскаго Губернскаго статистическаго Комитета. — Минскъ: Губернская Типографія, 1914.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Алоры.

**Алесандра Алоры** (іт. Alessandro di Cristofano di Lorenzo del Bronzino Allori; 31 мая 1535 — 22 верасня 1607) — італьянскі (фларэнційскі) жывапісец, прадстаўнік маньерызму.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Фларэнцыі. Вучань свайго дзядзькі, Аньёла Бранзіна, і таму нярэдка называўся Алесандра Бранзіна, мастак вельмі таленавіты, але падвергся моцнаму ўплыву Мікеланджэла. Уплыў маньерызму асабліва адчуваецца ў яго рэлігійных карцінах, умоўных і цвёрдых па малюнку і рэзкіх па каларыце. Талент Алоры ярчэй праяўляецца ў партрэтах.

Найважнейшыя з яго твораў: «Хрышчэнне Гасподняе», «Ахвярапрынашэнне Ісаака», партрэты Джуліяна Медычы, Б’янкі Капэла, самога мастака (усе пяць у галерэі Уфіцы, у Фларэнцыі), партрэт кардынала Фердынанда Медычы (у Палаца Піці), «Хрыстос у Марфы і Марыі» (у Венскім музеі), «Вірсавія ў купальні» і партрэт маладога чалавека (у Эрмітажы), Венера і Купідон (Музей Фабра, Манпелье), Хрыстос і Самаранка (Санта-Марыя-Навела). Сярод суаўтараў быў Джавані Марыя Батэрлі, а яго вучнямі былі Джавані Бізелі, Джавані Батыста Вані, Крыстафора дэль Альтысіма, Чэзарэ Дандзіні, Аўрэліа Ломі, Джон Масье, Алесандра П’ероні і Манані.

Алесандра Алоры памёр 22 верасня 1607 года ў родным горадзе.

Яго сын Крыстафана Алоры таксама стаў мастаком.

Зноскі
------

1. ↑   — С. 33. — ISBN 88-422-0279-7
2. ↑
3. 1 2
4. ↑
5. ↑  Alessandro Allori — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
6. ↑  Alessandro Allori // Internet Speculative Fiction Database — 1995. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2629164'></a>
7. ↑  Union List of Artist Names — 2017. Праверана 25 кастрычніка 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
Эліс-Талі-хол
**Джульярдская школа** (англ.: Juilliard School) — адна з найбуйнейшых амерыканскіх вышэйшых навучальных устаноў у галіне мастацтва і музыкі. Размешчана ў нью-ёркскім Лінкальн-цэнтры.

Гісторыя
--------

У 1905 годзе ў Нью-Ёрку быў заснаваны Інстытут музычнага мастацтва (англ.: Institute of Musical Art) на чале з дырыжорам Франкам Дамрашам  (англ.) (бел. які ў першы ж год заняткаў набраў каля 500 студэнтаў. У 1926 годзе інстытут быў аб'яднаны з заснаванай за два гады да гэтага Джульярдскай вышэйшай школай (англ.: Juilliard Graduate School), створанай дабрачынным фондам Агастаса Джульярда; пад адзіным кіраўніцтвам два інстытута заставаліся адносна самастойнымі, паколькі Джульярдская школа была прызначана для студэнтаў больш старэйшага ўзросту, якія ўжо маюць пэўную музычную адукацыю. Далейшае зліццё дзвюх частак адзінай кансерваторыі адбылося ў 1946 годзе, і аб'яднаная навучальная ўстанова стала называцца *Джульярдскай школай музыкі*, а з 1969 года проста Джульярдскай школай. З часам да першапачатковага аддзялення выканальніцкага мастацтва ў галіне акадэмічнай музыкі дадалося аддзяленне танца (1951), а затым і аддзяленне драмы (1968); у 2001 годзе ў Джульярдскай школе быў адкрыты курс выканальніцкага майстэрства для джазавых музыкаў.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт (англ.)
**Рэа́льныя вучы́лішчы** — няпоўныя сярэднія і сярэднія навучальныя ўстановы ў Германіі, Расійскай імперыі і шэрагу іншых краін.

Будынак рэальнага вучылішча ў Магілёве
Упершыню з’явіліся ў Германіі ў сярэдзіне XVIII стагоддзя. У Расійскай імперыі рэальныя вучылішчы існавалі ў 1872—1917 гадах (у 1913 годзе налічвалася 276 вучылішчаў, у якіх навучаліся каля 13 тыс. навучэнцаў). На тэрыторыі сучаснай Беларусі першае рэальнае вучылішча створана ў 1872 годзе ў Пінску.

Будынак Пінскага рэальнага вучылішча (справа)
Утвараліся рэальныя вучылішчы на базе рэальных гімназій і прызначаліся пераважна для выхадцаў з гандлёва-прамысловага саслоўя. Тэрмін навучання складаў 6—7 гадоў. Асноўнымі прадметамі навучання былі матэматыка, фізіка, прыродазнаўства, чарчэнне, рысаванне, замежныя мовы. У 5-м і 6-м класах выкладаліся прыкладныя навукі прафесійнага кірунку. У 1888 годзе рэальныя вучылішчы пераўтвораны ў агульнаадукацыйныя навучальныя ўстановы, якія давалі выпускнікам права паступаць на вучобу ў тэхнічныя і сельскагаспадарчыя вышэйшыя навучальныя ўстановы, а з пачатку XX стагоддзя — на фізіка-матэматычныя і медыцынскія факультэты ўніверсітэтаў. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года рэальныя вучылішчы, як тып навучальных устаноў, былі ліквідаваны.

Рэальныя вучылішчы ў значна пераўтвораным стане працягваюць існаваць у сістэмах адукацыі шэрагу краін.

Зноскі
------

1. ↑  Беларусь, 1995
2. 1 2 3 4  ВСЭ, 1969—1978
3. ↑  150 лет назад в Беларуси открыли первое реальное училище(недаступная спасылка)  (руск.) // Тэлеканал СТБ

Літаратура
----------

* *Еўдакімава А. Л.* Рэа́льныя вучы́лішчы // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 633—634. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
* Реальное училище // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4048689-8 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кампі.

**Джуліа Кампі** (іт. Giulio Campi; 1502, Крэмона — 1572, Крэмона) — італьянскі мастак.

Жыццё і творчасць
-----------------

Нарадзіўся ў Крэмоне ў 1502 годзе. Джуліа Кампі быў старэйшым сынам мастака Галеаца Кампі. Першыя ўрокі атрымаў ад бацькі. У 1522 годзе ён паступіў у майстэрню Джуліа Рамана ў Мантуі, дзе, акрамя жывапісу, вывучаў таксама скульптуру і архітэктурнае майстэрства. Наведаў Рым. У некаторых працах ён супрацоўнічаў з Каміла Бакачына, сынам Бакача Бакачына, у якога Кампі, магчыма, таксама навучаўся. Яго браты Вінчэнца Кампі і Антоніа Кампі таксама сталі вядомымі мастакамі.

Найбольш вядомай яго працай з’яўляецца алтарная выява сабора Сан-Абандыа ў Крэмоне (1527), дзе Кампі аднавіў выяву Дзевы Марыі з двума святымі рыцарамі Цэльса і Назара. Карціна гэта выканана ў стылі венецыянскай школы жывапісу. Вядомыя таксама фрэскі пэндзля Джуліа Кампі ў крэмонскім саборы Санта-Маргарыта.

Зноскі
------

1. 1 2  RKDartists Праверана 23 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Giulio Campi // Campi, Giulio // *Benezit Dictionary of Artists* — OUP, 2018. — ISBN 978-0-19-977378-7 — doi:10.1093/BENZ/9780199773787.ARTICLE.B00031117 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q104015932'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
**Соўка гама**, **Вуса-гама** (*Autographa gamma*) — матылёк з сямейства совак (*Noctuidae*). Лацінская назва паходзіць ад малюнка на пярэдніх крылах, якія нагадваюць літару гама грэчаскага алфавіту.

Апісанне
--------

Матылёк сярэдняга памеру, размах крылаў 40 — 48 мм. Афарбоўка пярэдніх крылаў ад шэрай да цёмна-бурай або чырванавата-бурай, заднія крылы шэра-жоўтыя з шырокай бураватай аблямоўкай па краі. У цэнтры кожнага пярэдняга крыла маецца серабрыстая пляма, якая нагадвае літару грэчаскага алфавіту гама. Афарбоўка матылькоў шмат у чым залежыць ад кліматычных умоў мясцовасці, дзе развіваўся вусень.

Распаўсюджанне
--------------

Распаўсюджана практычна па ўсей Еўропе, у большай частцы Азіі і ў Паўночнай Афрыцы. Як правіла, дарослыя матылі залятаюць на поўнач ад свайго асноўнага арэалу. Вясной асобныя матылі дасягаюць Ісландыі, Грэнландыі і Фінляндыі, у некаторыя гады бываюць масавыя міграцыі. Наступная хваля міграцыі адбываецца ў сярэдзіне лета. Часам адзначаецца і зваротная восеньская міграцыя матылькоў ў больш паўднёвыя раёны.

Жыццёвы цыкл
------------

Вусень
Матыль дае ад 1 да 3 пакаленняў у год, у залежнасці ад рэгіёна. У асобныя гады пры спрыяльных умовах можа быць 4 пакаленні. Яйкі бялёсыя, авальныя, з рабрыстай паверхняй; адкладаюцца, як правіла, на ніжнюю паверхню лісця па 1-2, радзей па 3-6. Вусені выводзяцца праз 3-7 дзён, у халодным клімаце развіццё можа зацягнуцца.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік тэрміналёгіі агульнае расьлінагадоўлі (праект). Менск: Інбелкульт, 1930

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779709029 |
**Рэактапла́сты, тэрмарэактыўныя пласмасы** — пластычныя масы на аснове ацвярджальных алігамераў (смол), перапрацоўка якіх суправаджаецца неабарачальнай хімічнай рэакцыяй, у выніку якой утвараюцца трохмерная сеткавая структура палімера, страціўшая здольнасць растварацца і пераходзіць пры награванні ў вязкацякучы стан.

Радыёпрыёмнік у корпусе з бакеліту
Найбольш пашыраны рэактапласты на аснове фенолфармальдэгідных (фенапласты), мачавінафармальдэгідных і меламінафармальдэгідных (амінапласты), поліэфірных і эпаксідных смол. У якасці напаўняльнікаў выкарыстоўваецца шкловалакно, сажа, крэйда і іншыя матэрыялы.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 531. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Реактопласты // Большой энциклопедический политехнический словарь — 2004. (руск.)
* Пластмассы (руск.) // Энцыклапедыя Кругасвет

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85134819 · Microsoft: 171359207 · NDL: 01202694 · NKC: ph634655 |
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Залессе.

**Зале́ссе** (трансліт.: *Zaliessie*, руск.: Залесье) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Чэрнінскага сельсавета. Размешчана за 18 км на паўночны ўсход ад Брэста, за 15 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Усходні.

У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Маладая гвардыя» (цэнтр — в. Чэрні).

Гісторыя
--------

Паводле пісьмовых крыніц вядома з XVII стагоддзя як шляхецкая ўласнасць у Берасцейскім павеце і ваяводстве Вялікага Княства Літоўскага. У 1630 годзе належала П. Вітаноўскаму, у 1774 годзе — А. Вітаноўскаму, у 1789 годзе — Старавольскім.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расійскай імперыі, у Слонімскай, з 1797 года — у Літоўскай, з 1801 года — у Гродзенскай губернях.

У 1861 годзе вёска ў складзе маёнтка Збірагі, прыватнае ўладанне графа Грабоўскага. У 1889 годзе вёска ў Збіражскай воласці Кобрынскага павета; тут размяшчалася Збіражская валасная ўправа. У 1890 годзе сяляне Залескай сельскай грамады мелі 118 дзесяцін зямлі. Працавала школа граматы.

У 1905 годзе вёска ў Збіражскай воласці Кобрынскага павета Гродзенскай губерні. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Збіражскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну 5 вяскоўцаў загінулі на фронце, 1 — у партызанах.

Насельніцтва
------------

* 72 жыхары (1861)
* 11 двароў, 129 жыхароў (1886)
* 121 жыхар (1905)
* 21 двор, 89 жыхароў (1921)
* 45 двароў, 223 жыхары (1940)
* 157 жыхароў (1959)
* 124 жыхары (1970)
* 33 гаспадаркі, 71 жыхар (1997)
* 28 гаспадарак, 58 жыхароў (2005)

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Чэрнінскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Чэрні |  |
| Вёскі | Братылава ·  Бярдычы ·  Валоскі ·  Вітошкі ·  Вялікая Курніца ·  Вялікія Косічы ·  Вялюнь ·  Гутавічы ·  Забярэззе ·  Залессе ·  Збірагі ·  Карабаны ·  Клімовічы ·  Селяхі ·  Харытоны |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Спадарожнік.
Спадарожнікі Марса Фобас і Дэймас
**Спадарожнік** — нябеснае цела, якое абарачаецца па вызначанай траекторыі (арбіце) вакол іншага аб’екта (напрыклад планеты) у касмічнай прасторы, пад дзеяннем гравітацыі. Адрозніваюць штучныя і натуральныя спадарожнікі.

Сярод астраномаў ёсць меркаванне, што спадарожнікам неабходна лічыць аб’ект, які абарачаецца вакол цэнтральнага цела (планеты, карлікавай планеты ці астэроіда) так, што барыцэнтр сістэмы, які складаецца з гэтага аб’екта і цэнтральнага цела, знаходзіцца ўнутры цэнтральнага цела. Калі барыцэнтр знаходзіцца па-за цэнтральным целам, аб’ект не павінен лічыцца спадарожнікам, а павінен лічыцца кампанентам сістэмы, якая складаецца з дзвюх ці некалькіх планет (карлікавых планет, астэроідаў). Аднак, Міжнародны астранамічны саюз яшчэ не даў строга вызначэння спадарожніка, заяўляючы, што гэта будзе зроблена пазней. У прыватнасці, МАС працягвае афіцыйна лічыць Харон спадарожнікам Плутона.

Апроч паказанага, існуюць і іншыя магчымыя спосабы фармальнага вызначэння паняцця «спадарожнік».

Спадарожнікі ў спадарожнікаў
----------------------------

Асноўны артыкул: **Спадарожнік спадарожніка**
У спадарожнікаў таксама могуць быць свае спадарожнікі, але ў большасці выпадкаў прыліўныя сілы галоўнага цела зрабілі б такую сістэму няўстойлівай. Былі здагадкі наяўнасці спадарожнікаў у Месяца, Рэі і Япета, але ў наш час спадарожнікі натуральнага паходжання ў спадарожнікаў не выяўлены.

Цікавыя факты
-------------

З усіх планет Сонечнай сістэмы ніколі не мелі ўласнага штучнага спадарожніка Уран і Нептун.

Гл. таксама
-----------

Адносныя памеры з планетамі зямной групы і плутонам
* Штучны спадарожнік Зямлі
* Спадарожнікі планет
* Спіс геастацыянарных спадарожнікаў

Зноскі
------

1. ↑  Pluto and the Developing Landscape of Our Solar System
2. ↑  Месяц — спадарожнік ці планета?

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11978636w · GND: 4179141-1 · LCCN: sh85117635 · LNB: 000252511 · Microsoft: 99927674 · NDL: 00561855 · NKC: ph128123 |

 |
Унутрыскурная ін'екцыя туберкуліну.
Памер папулы вымяраецца праз 48-72 гадзіны.
**Рэакцыя Манту**, **Проба Манту** (іншыя назвы: спроба Піркэ, туберкулінавая проба, туберкулінадыягностыка) — метад даследавання напружаннасці імунітэту ад узбуджальніка туберкулёзу (сухотаў) з дапамогай ацэнкі рэакцыі на адмысловы прэпарат мікрабактэрый (туберкулін).

Класічны кшталт туберкуліну быў вынайдзены ў 1890 годзе знаным нямецкім урачом Робертам Кохам. Аўтарам метаду туберкулінадыягностыкі на аснове ўжывання туберкуліну Коха для дыягностыкі сухотаў, належыць Піркэ (1907). На ўвярэджаную адмысловым свярдзёлкам скуру наносіўся туберкулін. З цягам часу гэты метад быў мадыфікаваны і ўвярэджанне скуры сталі рабіць адмысловым ланцэтам. Блізу так выглядае спроба Піркэ і ў нашы дні. Французскі ўрач Шарль Манту (*Charles Mantoux*) прапанаваў іншую мадыфікацыю спробы — унутрыскурныя ўвядзенні туберкуліну. Проба ў мадыфікацыі Манту стала выкарыстоўваецца ў Беларусі з 1965 года.

Рэакцыя Манту ёсць рэакцыяй на ўводзіны туберкуліну. У месцы ўводзінаў прэпарата ў скуру ўзнікае своеасаблівае запаленне, якое выклікаюцца інфільтрацыяй Т-Лімфацытамі — спецыфічнымі клеткамі крыві, адказнымі за клетачны імунітэт. Фрагменты мікабактэрый быццам прыцягваюць да сябе лімфацыты з блізулеглых крывяносных сасудаў скуры. Рэагуюць не ўсе Т-лімфацыты, а толькі тыя, што ўжо цалкам ці часткова «знаёмыя» з палачкай Коха. Калі арганізм «знаёмы» з сапраўднай мікрабактэрыяй туберкулёзу, дык такіх лімфацытаў будзе болей, запаленне больш інтэнсіўным, а рэакцыя будзе станоўчай, гэта значыць мела месца інфікаванне палачкай Коха. Мераючы лінейкай дыяметр папулы (запаленчай «бляшкі» ці «гузіка»), ацэньваюць напружанасць імунітэту ад туберкулёзнай палачкі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рэакцыя Манту

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777913248, 2908919115 |
**Масавае забойства ў сярэдняй школе № 88** у Іжэўску (Расія) адбылося раніцай 26 верасня 2022 года.

Напад
-----

Першыя паведамленні аб стральбе паступілі ў 10:30 па МСК. Яна пачалася падчас урока — мужчына ў майцы з нацысцкай сімволікай і балаклаве ўварваўся ў школу. Першай справай нападнік застрэліў 73-гадовага ахоўніка, які спрабаваў аказаць яму супраціў, а затым адкрыў стральбу па дзецях і настаўніках. Ідучы па калідорах, забойца без разбору расстрэльваў усіх, хто трапляў на вочы. У многіх класах вучні збудавалі барыкады з парт і крэслаў, хаваліся за шафамі. У паніцы некаторыя дзеці сталі выскокваць у вокны, а мужчына ў пошуках новых ахвяр стаў біцца і страляць у зачыненыя дзверы класаў. У 11:00 ён здзейсніў самагубства.

Нападнік
--------

Паводле звестак СК РФ, страляў Арцём Казанцаў, выпускнік 88-й школы 1988 года нараджэння. Паводле інфармацыі кіраўніка Удмурціі Аляксандра Брэчалава, нападнік знаходзіўся на ўліку ў псіханеўралагічным дыспансеры з дыягназам шызафрэнія.

Ахвяры
------

У выніку стральбы загінулі 17 чалавек (11 з іх — дзеці), яшчэ 23 (у тым ліку 21 дзіця) атрымалі раненні рознай цяжкасці.

Гл. таксама
-----------

* Масавае забойства ў казанскай гімназіі №175
* Масавае забойства ў Пермскім дзяржаўным універсітэце

Зноскі
------

1. ↑  Что известно о стрельбе в школе в Ижевске **(нявызн.)**.  «ТАСС» (26 верасня 2022). Праверана 26 верасня 2022.
2. 1 2 3 4  Стрельба в школе Ижевска: 15 человек погибли, из них 11 — дети. Что известно (руск.). *«Би-би-си»* (26 верасня 2022). Праверана 26 верасня 2022.
3. 1 2  Стрельбу с жертвами в ижевской школе устроил ее 34-летний выпускник (руск.). *«Интерфакс»* (26 верасня 2022). Праверана 26 верасня 2022.
4. ↑  Роман ЛЯЛИН, Елена ТРЕТЬЯКОВА, Михаил ГОРЮНОВ.  Полная хронология стрельбы в школе №88 в Ижевске: беспощадная расправа, реки крови и признания в любви **(нявызн.)**, *Комсомольская правда* (26 верасня 2022).
5. ↑  Степан Жирнов.  Мужчина, открывший огонь по детям в школе в Ижевске, покончил с собой(руск.), *Вечерняя Москва* (26 верасня 2022).
**Соць** (руск.: Соть) — рака ў еўрапейскай частцы Расіі; працякае па Яраслаўскай вобласці, у верхнім цячэнні — па Першамайскім раёне, у ніжнім — на мяжы раёнаў Данілаўскага на захадзе і Любімскага на ўсходзе. Бярэ пачатак на Данілаўскім узвышшы, цячэ на паўднёвы ўсход, упадае з паўночнага захаду, побач з вусцем ракі Воньга, у Кастрамскі заліў Горкаўскага вадасховішча, да стварэння якога была правым прытокам ракі Кастрамы. Даўжыня — 144 км, плошча басейна — 1460 км². Жыўленне пераважна снегавое. Разводдзе ў красавіку — маі, у гэты час сплаўная. Сярэднегадавы расход вады — 6,5 м³/с (за 59 км ад вусця). Пад лёдам з канца кастрычніка — лістапада па красавік.

Соць пачынаецца ва ўрочышчы Мядзведкава побач з вёскай Малеева Першамайскага раёна, за адзін кіламетр ад мяжы з Валагодскай вобласцю.

У верхнім цячэнні Соць цячэ сярод высокіх лясных берагоў, шырыня ракі 8—10 метраў. У сярэднім цячэнні, ніжэй за адміністрацыйны цэнтр Першамайскага раёна пасёлка Прачыстае, размешчанага за кіламетр ад ракі, рака пашыраецца да 15—20 метраў. У верхнім і сярэднім цячэнні рака часам утварае невялікія перакаты і парожкі, цячэнне даволі хуткае. За вусцем ракі Коншы ніжэй населенага пункта Цітова пачынае адбівацца падпор вадасховішча, цячэнне значна запавольваецца, рака выходзіць на раўніну і пачынае ўтвараць вялікія лукавіны.

Каля Левінскага перасякае аўтамагістраль М8 «Масква — Халмагоры» і чыгунку Данілаў — Волагда; каля Барадзіно — чыгунку Данілаў — Любім.

Зноскі
------
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Навара.
**Павел (Павал) Навара** (17 верасня 1927, в. Купіск, цяпер Навагрудскі раён Гродзенскай вобл. — 24 мая 1983) — беларускі грамадскі дзеяч у Вялікабрытаніі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся на Навагрудчыне. У 1942—44 вучыўся ў Навагрудскай настаўніцкай семінарыі. З вясны 1944 быў курсантам Менскай афіцэрскай школы БКА, разам з якой быў далучаны да 30-й грэнадзёрскай дывізіі СС. У верасні 1944 здаўся ў палон амерыканцам ля в. Клерваль (Францыя) і пазней далучыўся да 2-га Польскага корпусу. Па сканчэнні падафіцэрскай школы ў Сан-Базіліа на поўдні Італіі браў удзел у баявых дзеяннях на поўначы Апенінаў.

У жніўні 1946 прыбыў у Вялікабрытанію, дзе стаў адным з заснавальнікаў ЗБВБ і рэгулярна абіраўся ў Галоўную ўправу арганізацыі. Быў таксама сябрам ЗБК (ад 1949) і БХАА «Жыцьцё» (ад 1948). У 1952 скончыў факультэт матэматыкі, хіміі і фізікі Лонданскага ўніверсітэта. Працаваў хімікам у лонданскіх лабараторыях. У 1954 быў адным з ініцыятараў стварэння Англа-беларускага таварыства. У Галоўнай управе ЗБВБ часта абіраўся на пасаду (1954, 1957, 1966—70), а таксама доўгі час у 1970-х быў сакратаром арганізацыі.

Памёр і пахаваны ў Лондане на могілках Святога Панкрата.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Гардзіенка Н.* Беларусы ў Вялікабрытаніі / пад рэд. А. Гардзіенкі. — Мн,, 2010. — ISBN 978-985-6887-63-8.
* *Юрэвіч, Л.* Шматгалосы эпісталярыум : гісторыя людзей і ідэй на эміграцыі ў ліставанні / Прадм. і рэд. Н. Гардзіенка. — Мінск: Кнігазбор, 2012. — 660 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны ; кн. 20). — ISBN 978-985-7007-43-1.

Спасылкі
--------

* Навара Павал (бел.) // *Запісы*. — Нью-Ёрк - Менск: БІНіМ, 2014. — № 37. — С. 156-157.
**Уладзімір Грынь** (нар. 1927) — удзельнік беларускага патрыятычнага падполля ў 1946—1947 гг. у Баранавіцкай вобласці, сябра арганізацыі «Чайка».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і ў 1927 г. у в. Малыя Вераб’евічы Навагрудскага ваяводства ў Польскай Рэспубліцы (зараз Навагрудскі раён Гродзенскай вобласці). Вучыўся ў Навагрудскай настаўніцкай семінарыі, у 1945 г. скончыў Навагрудскае педвучылішча. Пасля паступіў у Баранавіцкі настаўніцкі інстытут. 

У 1946 г. далучыўся да падпольнай арганізацыі «Чайка», якая арганізавала змаганне за нацыянальныя правы беларусаў, годнасць, культуру, мову, гісторыю, свабоду і незалежнасць Беларусі. Належаў да групы пры Баранавіцкім настаўніцкім інстытуце. У 1947 годзе вучыўся на другім курсе інстытута. У сярэдзіне 1947 г. арганізацыя была выкрытая савецкімі спецслужбамі ў сувязі з арыштамі сябраў Саюза вызвалення Беларусі (СВБ выдаў уладам савецкі агент Алесь Бажко). Пачаліся таксама арышты ўдзельнікаў «Чайкі», бо некаторыя сябры «Чайкі» ўтрымлівалі сувязь з СВБ у выніку канспірацыйнай памылкі.

Уладзімір быў арыштаваны органамі МДБ БССР 17 чэрвеня 1947 г. і засуджаны ваенным трыбуналам войскаў МУС Баранавіцкай вобласці 18 кастрычніка 1947 г. паводле артыкулаў 73 КК БССР на 5 гадоў канцлагераў у Комі АССР. Пакаранне адбываў у турмах Баранавічаў і канцлагерах Магаданскай вобласці.

Рэабілітаваны 3 кастрычніка 1975 г. Вярхоўным Судом БССР.

Далейшы лёс не вядомы.

Зноскі
------

1. ↑   Біяграфія Уладзіміра Грыня

Літаратура
----------

* Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. ISBN 985-6374-07-3.

Спасылкі
--------

* Грынь Уладзімір Уладзіміравіч (1927)
**Анатацыя** (ад лац.: annotatio «заўвага») — кароткая характарыстыка арыгінала, якая перадае змест у выглядзе пераліку асноўных пытанняў; указваецца чытацкае назначэнне.

Інфармацыя арыгінала выкладаецца ў фармулёўках рэферэнта. Выкладзеная інфармацыя дае толькі павярхоўнае ўяўленне, аб чым гаворыцца ў арыгінале, аблягчае пошук неабходнай інфармацыі. Пішацца сваімі словамі.

Зноскі
------

1. ↑  Тлумачальны слоўнік беларускай мовы: У 5 т. — Мінск: БелЭн, 1977—1984..

Літаратура
----------

Беларуская мова. Прафесійная лексіка : дапам. / аўт.-склад. В. В. Маршэўская, І. В. Піваварчык, А. С. Садоўская. — Гродна : ГрДУ, 2006. — 84 с. ISBN 985-417-772-6

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4560829-5 · Microsoft: 2776321320 · NKC: fd131816 |
**Мемарыяльны ансамбль у памяць аб савецкіх воінах Вялікай Айчыннай вайны на Антакальнісе** — помнік савецкім воінам, якія вызвалялі Вільнюс ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў падчас Вялікай Айчыннай вайны. Уключае пахаванне 2906 воінаў 3-га Беларускага фронту, якія загінулі пры вызваленні Вільнюса ў ліпені 1944 года, 86 партызан і прыкладна 150 рэвалюцыянераў, грамадскіх дзеячаў і дзеячаў культуры Літоўскай ССР. Ансамбль размешчаны ва ўсходняй частцы раёна Вільнюса Антакальніс і з’яўляецца часткай Антакальніскіх могілак, якія былі заснаваны яшчэ ў пачатку XIX стагоддзя ўладамі Расійскай імперыі. Ансамбль займае плошчу каля 2 га.

Апісанне
--------

Цэнтральная частка ансамбля — даліна, дзе ў брацкіх магілах пахаваны 81 воін, 86 партызан і падпольшчыкаў — члены аператыўных груп ЦК КПЛ, Тракайскай партызанскай брыгады і партызанскай брыгады «Жальгірыс», партызанскага злучэння «Гражына», партызанскіх атрадаў «Бічуляй» («Прыяцелі»), «Дайнавас партызанас» («Партызан Дайнавы»), «Кяршытаяс» («Мсціўца»), імя Адама Міцкевіча, «Мірціс фашызмуй» («Смерць фашызму»), «Шарунас», «Уж пяргале» («За перамогу»). Уваход у даліну — з захаду, ён пазначаны чатырма ўзвышэннямі апорнай гранітнай сцяны, на двух з якіх выгравіраваны лічбы, якія абазначаюць перыяд Вялікай Айчыннай вайны: «1941» і «1945».

Даліна разбіта на шэсць шырокіх тэрас, якія раўнамерна ўздымаюцца ва ўсходні бок. Тэрасы і лесвіцы паміж імі выкладзены плітамі з шэрага граніту. На III—V тэрасах размешчаны 16 надмагілляў з шэрага граніту з паліраванымі плітамі з чорнага граніту.

Брацкія магілы воінаў размешчаны ў даліне і на паўднёвым схіле мемарыяльнага ансамбля, на іх устаноўлены бетонныя надмагіллі з чыгуннымі і гранітнымі плітамі. Магілы на схіле размешчаны трыма тэрасамі, якія падымаюцца ў паўднёвы бок, ля магіл пасаджаны туі.

Акрамя брацкіх магіл савецкіх воінаў і партызан, у савецкі перыяд помнікамі гісторыі лічыліся дзве групы магіл у паўночнай і паўднёва-ўсходняй частцы мемарыяла. Першую групу складала 41 магіла, абвешчаная гістарычным помнікам рэспубліканскага значэння: Герояў Савецкага Саюза — воінаў Вялікай Айчыннай вайны, віленскіх камунараў, вядомых дзяржаўных, партыйных дзеячаў і дзеячаў культуры Літоўскай ССР. Другую групу большай часткай складалі 88 магіл, абвешчаных гістарычнымі помнікамі мясцовага значэння: дзеячаў культуры, вядомых грамадскіх і ваенных дзеячаў Літоўскай ССР, рэвалюцыянераў-падпольшчыкаў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мемарыяльны ансамбль у памяць аб савецкіх воінах Вялікай Айчыннай вайны на Антакальнісе