**Нямецкая рабочая партыя** (ням.: Deutsche Arbeiterpartei, **DAP**) — партыя-папярэднік Нямецкай нацыянал-сацыялістычнай рабочай партыі (НСДАП).

Вытокі
------

DAP была ўтворана 5 студзеня 1919 года ў піўной Штернэкерброй у выніку зліцця «Палітычнага рабочага саюза», створанага раней Карлам Харэрам, і «Камітэта Незалежных рабочых» (створаны раней Антонам Дрэкслерам). Старшынёй DAP быў абраны Карл Харэр. І Дрэкслер і Харэр былі членамі акультнага «Таварыства Туле». На палітычныя перакананні членаў партыі моцна паўплываў настаўнік Дрэкслера — доктар Паўль Тафельbede, дырэктар кампаніі MAN, які таксама быў членам «Таварыства Туле» і, акрамя таго, з’яўляўся лідарам Пангерманскага саюза. Асноўнай ідэяй Тафеля было стварэнне нацыяналістычнай партыі, якая абапіраецца на рабочых, у адрозненне ад падобных партый сярэдняга класа. У момант свайго ўтварэння партыя складалася прыкладна з сарака членаў.

Членства Гітлера
----------------

Членская картка DAP, якая належала Адольфу Гітлеру. Пазней нумар карткі быў выпраўлены на № 7
12 верасня 1919 года Адольф Гітлер, у той час капрал 1-га рэзервовага батальёна 2-га Баварскага пяхотнага палка, быў накіраваны ў якасці тайнага інфарматара рэйхсвера на сход DAP, які праходзіў у піўным зале Штернэкерброй. На сходзе Гітлер уступіў у жорсткую палеміку з адным з прысутных. Дрэкслер быў гэтак уражаны прамоўніцкімі здольнасцямі Гітлера, што тут жа прапанаваў яму ўступіць у партыю. Пасля некаторага разважання Гітлер вырашыў прыняць прапанову. У канцы верасня 1919, звольніўшыся з арміі, ён стаў членам DAP.

Сваю першую прамову ў якасці члена партыі Гітлер зрабіў 16 кастрычніка 1919 года ў піўным зале Хофбройкелер. Пасля гэтага ён пачаў хутка прасоўвацца па партыйнай лесвіцы і неўзабаве стаў адным з кіраўнікоў DAP.

Праз некаторы час пачаліся канфлікты Гітлера з Харэрам: калі Гітлер вырашыў правесці шырокамаштабны мітынг у пачатку 1920 года, Харэр выступіў супраць гэтага. Таксама Харэр выступаў супраць прапагандуемага Гітлерам антысемітызму, лічачы, што гэта можа адштурхнуць рабочых ад руху. У выніку Харэр пакінуў пасаду старшыні партыі; новым старшынёй стаў Дрэкслер (24 лютага 1920 года).

Ад DAP да НСДАП
---------------

24 лютага 1920 года па прапанове Гітлера партыя была перайменаваная ў НСДАП (ням.: Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei — *нацыянал-сацыялістычная нямецкая рабочая партыя*). Назва была запазычана ў іншай партыі таго часу — аўстрыйскай нацыянал-сацыялістычнай партыі. Першапачаткова Гітлер хацеў назваць партыю — «Партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў», але Рудольф Юнг пераканаў яго прыняць назву НСДАП.

Вядомыя члены партыі
--------------------

**У партыі састаялі наступныя вядомыя дзеячы нацыянал-сацыялізму:**

* Карл Харэр — адзін з заснавальнікаў і 1-ы Старшыня партыі
* Антон Дрэкслер — адзін з заснавальнікаў і 2-гі Старшыня партыі
* Адольф Гітлер
* Эрнст Ром
* Альфрэд Розенберг
* Готфрыд Федэр
* Ганс Франк
* Дзітрых Экарт

Заўвагі
-------

1. ↑  На момант уступлення Гітлера ў шэрагі DAP, апошняя не мела фармальных пасведчанняў аб членстве. Першы спіс членаў партыі быў складзены толькі ў студзені 1920 года. Спіс быў складзены па алфавіту, і Гітлер займаў у ім месца № 555. На самай справе яго нумар быў 55-м, але для стварэння ілюзіі колькасці спіс быў пачаты з № 501. У сваёй аўтабіяграфічнай кнізе «Мая барацьба» Гітлер сцвярджаў, што яго нумар быў 7-м, што паказвала б на яго прыналежнасць да кіраўніцтва партыі. Пазней членская картка Гітлера была падраблена ў адпаведнасці з гэтым сцвярджэннем.
2. ↑  Да гэтага часу DAP была перайменавана ў NSDAP.
3. ↑  Фармальна DAP была заснавана і створана новая партыя з тым жа складам членаў.

Зноскі
------

1. ↑  *Hitler: a study in Tyranny* by Alan Bullock
2. ↑  Sterneckerbräu, München **(нявызн.)**.  Historisches Lexikon Bayerns. Архівавана з першакрыніцы 17 снежня 2012. Праверана 18 кастрычніка 2012.
3. ↑  Konrad Heiden, «Les débuts du national-socialisme», Revue d’Allemagne, VII, No. 71 (Sept. 15, 1933), p. 821

| ⛭Палітычныя партыі Веймарскай рэспублікі |
| --- |
| Камуністычныя | Камуністычная партыя Германіі (КПГ) • Камуністычная партыя — Апазіцыя (КПА) • Ленінбунд • Левая апазіцыя КПГ (ЛА КПГ) • Міжнародныя камуністы Германіі (МКГ) • Камуністычная рабочая партыя Германіі (КРПГ) | Герб Веймарскай рэспублікі |
| Сацыялістычныя | Незалежная сацыял-дэмакратычная партыя Германіі (НСДПГ) • Сацыял-дэмакратычная партыя Германіі (СДПГ) • Сацыялістычная рабочая партыя Германіі (СРПГ) |
| Каталіцкія | Баварская народная партыя (БНП) • Цэнтр |
| Ліберальныя | Нямецкая дэмакратычная партыя (НДП) • Нямецкая народная партыя (ННП) • Радыкальна-дэмакратычная партыя • Баварскі саюз фермераў |
| Кансерватыўныя | Кансерватыўная народная партыя (КНП) • Нямецкая нацыянальная народная партыя (НННП) • Хрысціянска-сацыяльная народная служба • Нямецка-Гановерская партыя • Партыя нямецкага сярэдняга класу • Хрысціянска-нацыянальная партыя фермераў і сялян • Нямецкая сялянская партыя |
| Фашысцкія | Нямецкая рабочая партыя • Нацыянал-сацыялістычная нямецкая рабочая партыя (НСДАП) • Нацыянал-сацыялістычны вызваленчы рух |
| Іншыя партыі | Зямельны саюз |