**Acherontia lachesis** — буйны масіўны матыль з размахам крылаў да 13 см, з сямейства бражнікі (*Sphingidae*). Адзін з трох відаў роду *Acherontia*. Адметнай асаблівасцю з’яўляецца характэрны малюнак на грудзях, які нагадвае чалавечы чэрап.

Характэрны малюнак «чэрапа» буйным планам

Этымалогія і таксанамія
-----------------------

Бінамінальная назва *Acherontia lachesis* узыходзіць да грэчаскай міфалогіі. Ахеронт у міфалогіі — адна з 5 рэк у падземным царстве мёртвых, таксама слова «Ахерон» ужывалася для абазначэння глыбіні і жахаў пекла.

Лахесіс  (руск.) (бел. (грэч. Λάχεσις, «Лёс») — імя адной з 3 мойр  (руск.) (бел. якая прадвызначала лёс жыцця (даўжыню ніткі).

| Шаблоны ўдзельніка |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *Acherontia* | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Acherontia lachesis*** |
|  |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Acherontia atropos* |
|  |
|  | *Acherontia styx* |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |

*Acherontia lachesis* з’яўляецца прадстаўніком роду *Acherontia*, які вылучаюць у трыбу *Acherontiini* (*Boisduval*, 1875). Сваяцтва паміж родамі ў межах трыбы цалкам не даследавана.

Філагенія віду прадстаўлена на схеме справа.

У цяперашні час вылучаюць два падвіды: *Acherontia lachesis lachesis* і *Acherontia lachesis diehli* Eitschberger, 2003 , апісаны з Філіпін.

Апісанне
--------

Самец
Самка, ніжні бок крылаў
Размах крылаў самцоў 87-110 мм, самак 100—132 мм. Пярэднія крылы маюць завостраную вяршыню, іх вонкавы край — роўны. Афарбоўка пярэдніх крылаў з’яўляецца зменлівай і ў раных асобін можа адрознівацца рознай ступенню інтэнсіўнасці малюнка, наяўнасцю альбо адсутнасцю плям і цёмных палос. У большасці выпадкаў пярэднія крылы бура-чорнага колеру, месцамі чорныя, складана размаляваныя, хвалістымі палосамі. Заднія крылы вохрыста-жоўтага колеру з двума чорнымі папярочнымі палосамі. Пасярэдзіне спінкі маецца чырванавата-жоўтая фігура, якая нагадвае чэрап з чорнымі вачніцамі. Брушка жоўтае, у чорных паўколах па пярэднім краі сегментаў і блакітна-шэрай падоўжнай паласой. Хабаток карацей грудзей, тоўсты, пакрыты вейчыкамі. Губныя шчупікі шчыльна прыціснутыя да галавы. Вусікі кароткія, стрыжнепадобныя, рэзка звужаныя і злёгку выгнутыя перад вяршыняй.

Ад распаўсюджанага ў Еўропе бражніка мёртвая галава (*Acherontia atropos*) адрозніваецца больш насычанай і яркай афарбоўкай, выцягнутай формай «чэрапу», чырванавата-карычневай або чырванавата-цаглянай акантоўкай знізу «чарапа», наяўнасцю невялікіх сініх плям на ніжніх крылах і больш буйнымі памерамі.

Арэал
-----

Від сустракаецца на тэрыторыі Японіі (астравы Хонсю, Сікоку, Кюсю, Цусіма), Карэйскага паўвострава, Кітая, Тайваня, Непала, Індыі, В’етнама, Шры-Ланкі, Малайзіі, Інданезіі, Філіпінскіх астравоў. Вельмі рэдка мігруючыя асобіны могуць сустракацца ў межах Расіі — на поўдні Прымор’я, ў Хасанскім раёне.

Біялогія
--------

Час лёту матылькоў адбываецца з канца ліпеня да сярэдзіны жніўня. Матылі актыўныя ў прыцемках і ў першай палове ночы. Іх часта прыцягваюць штучныя крыніцы святла, да якіх прылятаюць не толькі самцы, але і самкі, гатовыя да адкладвання яец. Дадатковае харчаванне гуляе важную ролю ў падтрыманні жыцця матылькоў, а таксама ў паспяванні яец у самак. Кароткі і тоўсты хабаток служыць для харчавання выцякальнымі драўнянымі сокамі, а таксама сокамі пашкоджаных і пераспелых пладоў і садавіны. Аднак, да харчавання апошнімі матылі звяртаюцца вельмі рэдка. Ахвотна ядуць мёд, пранікаючы ў гнёзды меданосных пчол, дзе праколваюць вочкі сотаў хабатком. Падчас харчавання матылі аддаюць перавагу садзіцца на субстрат, а не завісаць у палёце, як робяць многіх іншыя віды бражнікаў.

Жыццёвы цыкл
------------

Вусень апошняга ўзросту
Яйцы зялёнага ці жоўта-зялёнага колеру памерам 1,5 × 1,2 мм. Самкі адкладаюць іх на ніжні бок лісця кармавых раслін. Вусень апошняга ўзросту дасягае даўжыні 95-125 мм. Падобны на вусеня бражніка мёртвая галава (*Acherontia atropos*), але больш буйны і яркаафарбаваны. Рог на канцы цела выгнуты ў выглядзе літары «S», крупчасты і шурпаты. Вусені з’яўляюцца паліфагамі і могуць харчавацца многімі відамі раслін з некалькіх сямействаў. Харчуюцца пераважна на раслінах з сямейства паслёнавыя (*Solanaceae*). Таксама могуць харчавацца на наступных травяністых і хмызняковых раслінах: відах сямейства вербенавых (*Verbenaceae*), бабовых (*Fabaceae*), маслінавых (*Oleaceae*), бігноніевых (*Bignoniaceae*), ясноткавых (*Labiatae*) і батаце (*Ipomoea batatas*). Кукалка гладкая і бліскучая. Яе даўжыня складае 57-87 мм, а шырыня 14 мм. Звычайна размяшчаецца ў глебе ўнутры ломкага землянога кокана.

Зноскі
------

1. 1 2 3  *Kitching I. J.* Phylogeny of the death´s head hawkmoth, *Acherontia* [*Laspeyres*], and related genera (Lepidoptera: Sphingidae, Acherontiini) // *Systematic Entomology*. — 2003. — Vol. 28. — P. 71—88.
2. 1 2 3 4  *Pittaway, A. R.* The hawkmoths of the western Palaearctic. — L.: Harley Books in association with the Natural History Museum, 1993. — 240 p. — ISBN 9780946589210.
3. 1 2 3 4 5 6  *Изерский В.В.  (руск.) (бел..* Бомбикоидные чешуекрылые и хохлатки Сибири и Дальнего Востока. — Киев: Гнозис, 1999. — 160 с.
4. 1 2  *Н. А. Кун.* Мифы Древней Греции. — Москва: АСТ, Астрель, 2004. — 400 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-17-025345-1.
5. ↑  *Dmitry Telnov.* Biodiversity, biogeography and nature conservation in Wallacea and New Guinea: Volume 2. — The Entomological Society of Latvia, 2015. — P. 168. — 428 p.
6. ↑  *A.R. Pittaway*. Acherontia lachesis (Fabricius, 1798) **(нявызн.)**.  Sphingidae of the Eastern Palaearctic. Архівавана з першакрыніцы 23 красавіка 2021. Праверана 18 чэрвеня 2010. (Праверана 16 кастрычніка 2016).
7. ↑  Определитель насекомых Дальнего Востока России. Т. V. Ручейники и чешуекрылые. Ч. 3 / под общ. ред. П. А. Лера. — Владивосток: Дальнаука, 2001. — 621 с. — 500 экз. — ISBN 5-8044-0092-4
8. ↑  *Toshirō Haruta.* Moths of Nepal. — Tokyo: Japan Heterocerists' Society, 1992. — P. 40.
9. ↑  *Jeremy Daniel Holloway.* The Moths of Borneo: Superfamily Bombycoidea: families Lasiocampidae, Eupterotidae, Bombycidae, Brahmaeidae, Saturniidae, Sphingidae. — Kuala Lumpur, 1987. — P. 122. — 199 p.

Літаратура
----------

* *Pittaway, A. R.* The hawkmoths of the western Palaearctic. — L.: Harley Books in association with the Natural History Museum, 1993. — 240 p. — ISBN 9780946589210.

Спасылкі
--------

* *A.R. Pittaway*. Acherontia lachesis (Fabricius, 1798) **(нявызн.)**.  Sphingidae of the Eastern Palaearctic.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780575109 |