**Пазачарговыя выбары прэзідэнта Рэспублікі Казахстан** (каз.: Қазақстан Республикасы Президентінің кезектен тыс сайлауы) адбыліся 3 красавіка 2011 года згодна з Указам прэзідэнта № 1149 ад 4 лютага 2011 года «Аб прызначэнні пазачарговых выбараў прэзідэнта Рэспублікі Казахстан». У якасці кандыдатаў на пасаду прэзідэнта Казахстана былі зарэгістраваныя: дзеючы прэзідэнт краіны Нурсултан Назарбаеў, сакратар цэнтральнага камітэта Камуністычнай народнай партыі Казахстана Жамбыл Ахметбекащ, старшыня Партыі патрыётаў Казахстана, дэпутат сената парламента Гані Касымаў і лідар экалагічнай арганізацыі «Табігат» Мэлс Елеусізаў.

5 красавіка ЦВК РК абвясціла канчатковыя вынікі выбараў, згодна з якім дзеючы прэзідэнт Нурсултан Назарбаеў набраў 95,55 % галасоў выбаршчыкаў, Гані Касымаў — 1,94 % галасоў, Жамбыл Ахметбекаў — 1,36 %, Мэлс Елеусізаў — 1,15 %.

Прызначэнне пазачарговых выбараў
--------------------------------

23 снежня 2010 года ва Усць-Каменагорску быў арганізаваны сход з мэтай стварэння ініцыятыўнай групы, якая прапанавала б усім казахстанцам падоўжыць паўнамоцтвы першага прэзідэнта краіны Нурсултана Назарбаева да 6 снежня 2020 года. Удзельнікамі сходу былі больш за 850 чалавек з 14 абласцей Казахстана і гарадоў Астана і Алматы, у тым ліку пастаянны прадстаўнік Казахстана ў ЮНЕСКА Алжас Сулейменаў, генерал-лейтэнант, «Халық қаһарманы» (Народны герой Казахстана), намеснік старшыні Камітэта начальнікаў штабоў міністэрства абароны па баявой падрыхтоўцы Бахытжан Ертаеў, члены Асамблеі народа Казахстана. Сход сфармаваў ініцыятыўную групу па правядзенні рэферэндуму, у якую ўвайшлі 320 чалавек — па 20 прадстаўнікоў з кожнай вобласці і гарадоў рэспубліканскага значэння.

Ініцыятыва правядзення рэферэндуму па падаўжэнні паўнамоцтваў Назарбаева была падтрымана Народна-дэмакратычнай партыяй «Нур Атан», дэпутатамі парламента Казахстана, шэрагам НДА і іншымі арганізацыямі.

З крытыкай ініцыятывы выступілі прадстаўнікі незарэгістраванай Народнай партыі «Алга!», АСДП «Азат», шэраг арганізацый і грамадскіх дзеячаў. 4 студзеня 2011 года амбасада ЗША ў Казахстане распаўсюдзіла заяву аб пазіцыі ўрада ЗША па пытанні прапанаванага рэферэндуму, у якім замена прэзідэнцкіх выбараў рэферэндумам была названая «адыходам ад дэмакратыі». Сваю занепакоенасць таксама выказалі Еўрапейскі саюз і АБСЕ.

Падпісны ліст для збору подпісаў грамадзян у падтрымку правядзення рэферэндуму па падаўжэнні паўнамоцтваў Н. Назарбаева.
27 снежня кіраўніку ініцыятыўнай групы па правядзенні рэферэндуму аб падаўжэнні паўнамоцтваў прэзідэнта Казахстана да 2020 года, рэктару СГУ імя Шакаріма Ерлану Сыдыкаву было ўручана пасведчанне аб рэгістрацыі ініцыятыўнай групы, выдадзенае Цэнтральнай выбарчай камісіяй Казахстана (ЦВК РК), і падпісныя лісты. Старшыня ЦВК РК Куандык Турганкулаў растлумачыў, што згодна з дзеючым законам «Аб рэспубліканскім рэферэндуме» ініцыятыўнай групе неабходна сабраць не менш за 200 тысяч подпісаў грамадзян, якія ў роўнай меры прадстаўляюць усе вобласці, гарады Астана і Алма-Ата, г. зн. не менш чым 12,5 тысяч подпісаў у кожным рэгіёне. Таксама Куандык Турганкулаў адзначыў, што для бюджэту краіны будзе танней правесці рэферэндум, чым прэзідэнцкія выбары.

Па словах Сыдыкава, збор подпісаў пачаўся 27 снежня, да 10 студзеня 2011 года ініцыятыўная група была мае намер завяршыць збор подпісаў. Праз тры дні ініцыятыўная група па рэферэндуму ўжо сабрала 314 621 подпіс казахстанцаў. 29 снежня мажыліс (ніжняя палата парламента) Казахстана аднагалосна прыняў зварот да прэзідэнта Казахстана Нурсултану Назарбаеву аб унясенні змяненняў у канстытуцыю аб прызначэнні рэферэндуму па падаўжэнні яго прэзідэнцкіх паўнамоцтваў да снежня 2020 года.

Па стане на 4 студзеня 2011 года былі сабрана 2 мільёны 590 тысяч подпісаў у падтрымку правядзення рэферэндуму, хоць такі лік планавалася сабраць толькі да 11 студзеня. 11 студзеня ініцыятыўная група завяршыла збор подпісаў. Паводле дадзеных Выніковага пратаколу ЦВК РК аб выніках праверкі дакладнасці подпісаў грамадзян краіны, якія маюць права ўдзельнічаць у рэспубліканскім рэферэндуме, былі сабрана больш за 5 мільёнаў 16 тысяч подпісаў або 55,2 % ад агульнай колькасці грамадзян краіны, якія маюць права ўдзельнічаць у рэспубліканскім рэферэндуме.

6 студзеня сенат (верхняя палата парламента) Казахстана на пленарным пасяджэнні падтрымаў зварот дэпутатаў да кіраўніка дзяржавы Нурсултана Назарбаева аб прызначэнні ім правядзення рэспубліканскага рэферэндуму па падаўжэнні яго прэзідэнцкіх паўнамоцтваў да канца 2020 года.

6 студзеня Нурсултан Назарбаеў падпісаў указ «Аб адхіленні прапановы Парламента Рэспублікі Казахстан аб вынясенні на рэспубліканскі рэферэндум змяненняў і дапаўненняў у Канстытуцыю Рэспублікі Казахстан». Тым не менш шэраг дэпутатаў выказалі меркаванне аб неабходнасці пераадолення прэзідэнцкага вета на правядзенне рэферэндуму. 14 студзеня парламент Казахстана аднагалосна (106 дэпутатаў мажыліса і 44 дэпутатаў сената) прыняў папраўкі ў канстытуцыю краіны, якія прадугледжваюць падаўжэнне паўнамоцтваў Нурсултана Назарбаева шляхам рэферэндуму да 2020 года, аднак прэзідэнт не падпісаў закон аб прыняцці дадзеных паправак і 17 студзеня накіраваў іх на разгляд у Канстытуцыйны савет Казахстана. 24 студзеня на слуханні ў Канстытуцыйным савеце ў падтрымку правядзення рэферэндуму выступілі кіраўнік міністэрства юстыцыі Рашыд Тусупбекаў, старшыня вярхоўнага суда Мусабек Алімбекаў, віцэ-міністр замежных спраў Кайрат Амараў, упаўнаважаны па правах чалавека ў Казахстане Аскар Шакіраў, дырэктар Інстытута прававых даследаванняў і аналізу Аскар Гусманаў і прэзідэнт Саюза адвакатаў рэспублікі Ануар Тугел. Адзіным праціўнікам аказалася выканаўчы дырэктар Грамадскага фонду «Хартыя па правах чалавека» Жэміс Турмагамбетава.

31 студзеня Канстытуцыйны савет Казахстана прызнаў закон аб замене выбараў на рэферэндум неканстытуцыйным. У гэты ж дзень, выступаючы са зваротам да народу краіны, прэзідэнт пагадзіўся з рашэннем Канстытуцыйнага савета і прапанаваў правесці датэрміновыя прэзідэнцкія выбары.

2 лютага на сумесным пасяджэнні палат парламента была прынятая папраўка ў канстытуцыю, якія надзяляюць прэзідэнта краіны правам аб’явы датэрміновых прэзідэнцкіх выбараў, а 3 лютага мажыліс ухваліў законапраект, згодна з якім пазачарговыя прэзідэнцкія выбары назначаюцца рашэннем прэзідэнта і праводзяцца ў двухмесячны тэрмін пасля іх прызначэння. 4 лютага Нурсултан Назарбаеў падпісаў указ № 1149 «Аб прызначэнні пазачарговых выбараў Прэзідэнта Рэспублікі Казахстан», згодна з якім выбары былі прызначаныя на 3 красавіка 2011 года.

Вылучэнне кандыдатаў
--------------------

У верасні 2010 года ў інтэрв’ю газеце «Свабода слова» дарадца прэзідэнта Казахстана па палітычных пытаннях Ермухамет Ертысбаев заявіў, што Нурсултан Назарбаеў мае намер балатавацца на новы прэзідэнцкі тэрмін у 2012 годзе. 20 кастрычніка 2010 года на 16 сесіі Асамблеі народа Казахстана сам Назарбаеў заявіў, што гатовы застацца на пасадзе прэзідэнта да 2020 года, калі яму прапануюць «эліксір маладосці і энергіі».

22 кастрычніка аб сваім намеры выставіць сваю кандыдатуру ў 2012 годзе заявіў лідар незарэгістраванай Народнай партыі «Алга!» Уладзімір Казлоў. 27 кастрычніка падчас прэс-канферэнцыі ў Алма-Аце яго закідалі яйкамі сябры руху «Желтоксан» у знак пратэсту супраць няведання Казловым казахскай мовы. Пасля абвяшчэння даты выбараў Уладзімір Казлоў заявіў, што не будзе вылучаць сваю кандыдатуру ў сувязі з недахопам часу для вывучэння дзяржаўнай мовы.

3 лістапада старшыня грамадскага аб’яднання «Жасана, Азатык!» Жасарал Куанышалін заявіў, што будзе выстаўляць сваю кандыдатуру на прэзідэнцкіх выбарах. Пры гэтым ён паведаміў, што калі ў ходзе выбарчай кампаніі справы будуць ісці лепш у Казлова, то Куанышалін сыдзе з дыстанцыі і папросіць сваіх выбаршчыкаў аддаць свае галасы Казлову, і наадварот — Казлоў сыдзе з дыстанцыі і папросіць сваіх выбаршчыкаў аддаць свае галасы Куанышалину, калі той прыцягне большую колькасць выбаршчыкаў. Пасля абвяшчэння даты выбараў Куанышалін зноў заявіў аб тым, што будзе балатавацца ў прэзідэнты, аднак у выніку не высунуў сваю кандыдатуру.

4 лютага 2011 года ЦВК РК зацвердзіла каляндарны план асноўных мерапрыемстваў па падрыхтоўцы і правядзенні пазачарговых выбараў, згодна з якой вылучэнне кандыдатаў у прэзідэнты праходзіла з 5 па 20 лютага, рэгістрацыя кандыдатаў пачалася пасля прадстаўлення імі ўсіх неабходных дакументаў і скончылася 2 сакавіка. Згодна з дзеючым заканадаўствам свае кандыдатуры маглі вылучыць грамадзяне Казахстана не маладзей сарака гадоў, свабодна валодаюць дзяржаўных (казахскай) мовай і якія пражываюць у Казахстане апошнія пятнаццаць гадоў.

5 лютага першым сваю кандыдатуру высунуў Салім Отэн. 8 лютага ён не з’явіўся на здачу экзамена на веданне дзяржаўнай мовы, затым паспяхова здаў яго 12 лютага. У канцы лютага Отэн заявіў, што можа адмовіцца ад удзелу ў выбарчай кампаніі, калі Нурсултана Назарбаева не выключаць з ліку кандыдатаў за датэрміновую агітацыйную кампанію.

6 лютага сваю кандыдатуру высунуў прэзідэнт грамадскага культурна-гістарычнага фонду «Кенесары Хан», член АСДП «Азат» Уаліхан Кайсаров. 8 лютага ён не змог здаць экзамен на прадмет вольнага валодання казахскім мовай. Па словах старшыні лінгвістычнай камісіі Мырзатая Жолдасбекова, ён дапусціў 28 памылак у двухстраничном тэксце, зачытаў тэкст на сярэднім узроўні, не раскрыў тэму і не даў поўныя адказы на пастаўленыя пытанні ў час вуснага выступлення. Кайсараў назваў вынікі іспыту «палітычным заказам». 9 лютага Кайсараў паўторна падаў дакументы для рэгістрацыі ў ЦВК РК, аднак яго заяву было пакінута без разгляду. 19 лютага Вярхоўны суд Казахстана прыняў рашэнне адмовіць Уаліхану Кайсарову ў абскарджанні пастаноў ЦВК РК.

7 лютага сваю кандыдатуру высунуў Мусагалі Дуамбеков. 9 лютага ён паспяхова здаў іспыт па казахскай мове, пасля якога ў інтэрв’ю журналістам паведаміў, што не прэтэндуе на перамогу на выбарах і падтрымлівае палітыку Нурсултана Назарбаева.

10 лютага сваю кандыдатуру высунуў Амантай Асылбек, вядомы ў Казахстане як Амантай кажы. 12 лютага ён не з’явіўся на экзамен па казахскай мове, пры гэтым яго мабільны тэлефон быў адключаны. У той жа дзень Амантай кажи растлумачыў, што не змог прыйсці на экзамен з-за сямейнай трагедыі — смерці бабулі яго нявесткі. 16 лютага ён зноў не з’явіўся на прызначаны дзяржаўнай лінгвістычнай камісіяй экзамен па дзяржаўнай мове. 21 лютага ЦВК РК адмовіла ў рэгістрацыі кандыдатам у прэзідэнты Амантаю кажи ў сувязі з няяўкай на іспыт па казахскай мове.

11 лютага ў Астане ў Палацы незалежнасці адбыўся XIII з’езд Народна-дэмакратычнай партыі «Нур Атан» з удзелам прэзідэнта краіны Нурсултана Назарбаева. Першым у парадак дня быў уключаны пытанне аб вылучэнні кандыдата ў прэзідэнты ад НДП «Нур Атан». Прапанову аб вылучэнні Нурсултана Назарбаева ад партыі было ўнесена рэктарам СГУ імя Шакарыма, кіраўніком ініцыятыўнай групы па правядзенні рэферэндуму па прадаўжэнні паўнамоцтваў дзеючага прэзідэнта Ерланам Сыдыковым. Яго прапанова была падтрымана акімам Астаны Імангали Тасмагамбетовым, дэпутатам сената Куанышем Султановым, дэпутатам мажыліса Уладзімірам Нехорошевым, старшынёй савета дырэктараў карпарацыі «Казахмыс» Уладзімірам Кімам і іншымі дэлегатамі з’езда. Нурсултан Назарбаеў у сваёй прамове пагадзіўся балатавацца на пасаду кіраўніка дзяржавы на выбарах. Кандыдатура дзеючага прэзідэнта была аднагалосна падтрымана дэлегатамі. У той жа дзень Назарбаеў паспяхова здаў іспыт па казахскай мове.

12 лютага з’езд Агульнанацыянальнай сацыял-дэмакратычнай партыі «Азат» абраў у якасці кандыдата сустаршыні партыі Булата Абілова, вылучыўшы пры гэтым ўмова ўлады, што выбары павінны прайсці ў канстытуцыйны тэрмін у 2012 годзе, прадстаўнікі ўсіх партый павінны быць прадстаўлены ў выбарчых камісіях усіх узроўняў, усе кандыдаты павінны мець доступ да СМІ нароўні з дзеючым прэзідэнтам, улады не павінны перашкаджаць агітацыйнай працы кандыдатаў ад апазіцыі.

14 лютага на V з’ездзе Камуністычнай народнай партыі Казахстана для ўдзелу ў выбарах быў вылучаны Жамбыл Ахметбекаў, абраны дэлегатамі з’езду з ліку чатырох кандыдатаў, 17 лютага ён паспяхова здаў экзамен па дзяржаўнай мове.

14 лютага аб намеры балатавацца ў прэзідэнты Казахстана ў парадку самавылучэння заявіў кіраўнік экалагічнага руху «Табигат» Мэлс Елеусізов, пры гэтым ён адзначыў на прэс-канферэнцыі, што ацэньвае свае шанцы цвяроза і прэзідэнтам не стане адназначна. 16 лютага Мэлс Елеусізаў высунуў сваю кандыдатуру, а 18 лютага здаў іспыт па казахскай мове.

Ініцыятыва правядзення рэферэндуму па падаўжэнні паўнамоцтваў Назарбаева была падтрымана "Нур\_Отан" Народна-дэмакратычнай партыяй «Нур Атан», дэпутатамі парламента Казахстана, побач НДА і іншымі арганізацыямі.

20 лютага, у апошні дзень вылучэння кандыдатаў, сваю заяву ў ЦВК РК падаў дэпутат сената парламента Гані Касымаў, вылучаны Партыяй патрыётаў Казахстана (ППК). У той жа дзень ён здаў экзамен на свабоднае валоданне казахскім мовай. Да вылучэння Касымаў заяўляў, што ППК не мае намер вылучаць кандыдата на пазачарговых выбарах. У сувязі з тым, што за некалькі апошніх гадоў Касымаў не зрабіў ні аднаго заявы на казахскай мове, некаторыя арганізацыі выказалі сумнеў у тым, што Касымаў свабодна валодае дзяржаўнай мовай. Так, 24 сакавіка члены маладзёжнай грамадскай арганізацыі «Рух пен тіл» зладзілі акцыю, падчас якой падарылі кандыдату падручнік для першага класа па казахскай мове, абвінаваціўшы яго ў няведанні дзяржаўнай мовы.

Усяго на выбарах было вылучана 22 кандыдата; з іх 18 — у парадку самавылучэння, 3 — палітычнымі партыямі, 1 — грамадскім аб’яднаннем (Курмангазы Рахметаў — Рэспубліканскім народна-патрыятычным рухам «Желтоқсан»). 18 вылучаных кандыдатаў — мужчыны, 4 — жанчыны. Двое кандыдатаў (пенсіянерка Заура Масіна і беспрацоўны Советказы Нурсіла) знялі свае кандыдатуры. 4 кандыдата (Амантай Асылбек, Мейрамкул Кожагулова, Мурат Целібекаў, Біржан Ділмагамбет) не з’явіліся на экзамен па дзяржаўнай мове, пяць кандыдатаў (Уаліхан Кайсараў, Канат Есжанаў, Талыбай Баймурзін, Мая Карамаева, Адалбек Кунанбаеў) не здалі экзамен. Астатнім 11 кандыдатаў (Салім Отэн, Мусагалі Дуамбекаў, Нурсултан Назарбаеў, Канат Турагелдыеў, Жамбыл Ахметбекаў, Гульдана Такбаева, Мэлс Елеусізаў, Жаксыбай Базільбаеў, Гані Касымаў, Курмангазы Рахметаў, Серык Сапаргалі), адпаведнасць якіх патрабаванням канстытуцыі і закона аб выбарах было ўстаноўлена, ЦВК РК выдала падпісныя лісты для збору подпісаў грамадзян у падтрымку іх кандыдатур.

Збор подпісаў і рэгістрацыя кандыдатаў
--------------------------------------

Для рэгістрацыі кандыдатам неабходна было сабраць не менш аднаго працэнта ад агульнай колькасці выбаршчыкаў (не менш за 91 010 подпісаў грамадзян), у роўнай меры, якія прадстаўляюць не менш двух трацін абласцей, Астану і Алма-Ату.

18 лютага ў якасці кандыдата на пазачарговых выбарах быў зарэгістраваны дзейны прэзідэнт краіны Нурсултан Назарбаеў, які першым падаў неабходную колькасць подпісаў выбаршчыкаў у падтрымку яго кандыдатуры было сабрана 717 340 подпісаў выбаршчыкаў, у роўнай меры, якія прадстаўляюць усе 16 рэгіёнаў краіны, што склала каля 8 % грамадзян, якія валодаюць актыўным выбарчым правам.

26 лютага кандыдатам у прэзідэнты быў зарэгістраваны Жамбыл Ахметбекаў, які сабраў у сваю падтрымку 96 557 подпісаў выбаршчыкаў, у роўнай меры, якія прадстаўляюць 15 рэгіёнаў краіны. 28 лютага кандыдатамі ў прэзідэнты ЦВК РК зарэгістравала Гані Касымава (99 728 подпісаў) і Мэлса Елеусизова (97 830 подпісаў).

27 снежня кіраўніку ініцыятыўнай групы па правядзенні рэферэндуму аб падаўжэнні паўнамоцтваў прэзідэнта Казахстана да 2020 года, рэктару СГУ імя Шакарыма Ерлану Сыдыкову, было ўручана пасведчанне аб рэгістрацыі ініцыятыўнай групы, выдадзенае Цэнтральнай выбарчай камісіяй Казахстана (ЦВК РК), і падпісныя лісты. Старшыня ЦВК РК Куандык Турганкулаў растлумачыў, што згодна з дзеючым законе «Аб рэспубліканскім рэферэндуме» ініцыятыўнай групе неабходна сабраць не менш за 200 тысяч подпісаў грамадзян, у роўнай меры, якія прадстаўляюць усе вобласці, гарады Астана і Алма-Ата, то есць не менш чым 12, 5 тысяч подпісаў у кожным рэгіёне. Таксама Куандык Турганкулаў адзначыў, што для бюджэту краіны будзе танней правесці рэферэндум, чым прэзідэнцкія выбары.

28 лютага, за два дні да заканчэння рэгістрацыі кандыдатаў, старшыня ЦВК РК Куандык Турганкулаў паведаміў, што не ўсе кандыдаты прыступілі да збору подпісаў. Напрыклад, Базылбаев, Турагелдиев і Токбаева ні ў адным рэгіёне не прыступілі да збору подпісаў, у Отэна давераныя асобы былі толькі ў пяці галінах, у Сапаргалі — толькі ў Алма-Аце. Серык Сапаргалі, Канат Турагельдиев, Салім Отэн і Курмангазы Рахметаў заявілі, што ім неабходна дадатковы час для паездкі па ўсіх абласцях Казахстана, і папрасілі падоўжыць тэрмін збору подпісаў да 10 сакавіка. У выніку, па словах Сапаргалі і Рахметава, яны сабралі подпісаў за ўсё каля 60-70 працэнтаў ад зададзенай нормы.

1 сакавіка сваю кандыдатуру зняў Канат Турагелдыеў, 2 сакавіка свае кандыдатуры знялі Курмангазы Рахметаў і Мусагалі Дуамбекаў. 2 сакавіка ў 23 гадзіны 45 хвілін ЦВК РК прыняла пастановы аб адмове ў рэгістрацыі ў якасці кандыдатаў у Прэзідэнты Рэспублікі Казахстан Саліму Отэну, Гульдане Такбаевай, Жаксыбаю Базільбаеву і Серыку Сапаргалі ў сувязі з непаданнем ўсіх неабходных для рэгістрацыі дакументаў. Такім чынам, у якасці кандыдатаў у прэзідэнты Рэспублікі Казахстан былі зарэгістраваныя Нурсултан Назарбаеў, Жамбыл Ахметбекаў, Мэлс Елеусізаў і Гані Касымаў.

24 сакавіка місія назіральнікаў ад Бюро па дэмакратычных інстытутах і правах чалавека (БДІПЧ/АБСЕ) у прамежкавай справаздачы паказала, што працэдура праверкі подпісаў у падтрымку кандыдатаў у прэзідэнты Казахстана не была празрыстай. У дакуменце адзначалася, што невыразнасць механізмаў рэгістрацыі давераных асоб скарачала час для збору подпісаў, таксама адсутнічалі выразныя правілы праверкі подпісаў, пратаколы праверкі выбарчых камісій не ўтрымлівалі прычын прызнання несапраўднасці подпісаў, кандыдаты або іх давераныя асобы звычайна не запрашалі наведаць працэдуру праверкі. ЦВК РК у адказ на гэта заявіла, што тэрытарыяльным выбарчым камісіям былі дадзены выразныя рэкамендацыі, якія подпісы лічыць несапраўднымі пры праверцы подпісаў членамі выбарчых камісій з прыцягненнем работнікаў пашпартных службаў.

Заклікі да байкоту
------------------

Шэраг апазіцыйных партый і палітычных дзеячаў у Казахстане заклікалі да байкоту датэрміновых прэзідэнцкіх выбараў. Так, сакратар Камуністычнай партыі Казахстана Газиз Алдамжараў заклікаў усіх сваіх прыхільнікаў не прымаць удзел ва ўсенародным волевыяўленні, так як, па яго думку, «сэнсу ў выбарах няма», паколькі змены выбарчага заканадаўства не дазволілі праблемы удзелу прадстаўнікоў апазіцыйных партый у працы выбарчых камісій, прадстаўніцтва партый у ЦВК і кантролю за колькасцю вырабленых бланкаў бюлетэняў.

Па стане на 4 студзеня 2011 года было сабрана 2 мільёны 590 тысяч подпісаў у падтрымку правядзення рэферэндуму, хоць такое лік планавалася сабраць толькі да 11 студзеня. 11 студзеня ініцыятыўная група завяршыла збор подпісаў. Па дадзеных Выніковага пратаколу ЦВК РК аб выніках праверкі дакладнасці подпісаў грамадзян краіны, якія маюць права ўдзельнічаць у рэспубліканскім рэферэндуме, было сабрана больш за 5 мільёнаў 16 тысяч подпісаў або 55,2 % ад агульнай колькасці грамадзян краіны, якія маюць права ўдзельнічаць у рэспубліканскім рэферэндуме.

Незарэгістраваная Народная партыя «Алга!» стварыла камітэт «Абаронім Канстытуцыю», які выконваў ролю штаба па байкоту датэрміновых прэзідэнцкіх выбараў. Камітэт займаўся прапагандай грамадзян за тое, каб яны не хадзілі на выбары і такім чынам выказалі свой пратэст, размяшчэннем у Інтэрнэце відэаролікаў з заклікамі да байкоту. У камітэт акрамя «Алгі» ўвайшлі Камуністычная партыя Казахстана, грамадскія фонды «Ар. Рух. Хак», «Аман саулык», рух «Улт тагдыры», апазіцыянер Жасарал Куанышалін, рэжысёр Булат Атабаеў, журналісты Сяргей Дуванаў, Андрэй Свірыдаў, Ігар Віняўскі і іншыя актывісты. Старшыня ЦВК РК Куандык Турганкулаў падчас брыфінгу 16 сакавіка назваў дзеянні партыі «Алга!» па адносінах да выбараў «дэструктыўнымі», адзначыўшы, што «яўка выбаршчыкаў — гэта рашэнне кожнага выбаршчыка, але паддавацца вось такім правакацыйным дзеянням і ахвяраваць сваім канстытуцыйным правам галасаваць, гэта проста абразліва было б для любога чалавека, любога выбаршчыка».

Лідар незарэгістраванай апазіцыйнай партыі «Атамекен» Ержан Досмухамедаў, які пражывае за межамі краіны, распаўсюдзіў заяву, у якім адзначыў, што «датэрміновыя выбары навязаныя Н. Назарбаевым грамадству без якіх-небудзь канстытуцыйных падстаў. Мэта — выкарыстоўваць народ у якасці нямы дэкарацыі спектакля для падаўжэння яшчэ на 5 гадоў сваіх паўнамоцтваў» і заклікаў «ўсіх разважных суайчыннікаў» байкатаваць выбары. Лідар Сацыялістычнага супраціву Казахстана і грамадскай арганізацыі «Талмас» Айнур Курманаў заявіў, што ён схіляецца да байкоту, так як «апазіцыя не мае кантролю над выбарчым працэсам, не ўваходзіць у склад выбарчай камісіі, і галасы тых, хто прагаласуе не за Назарбаева, могуць прыплюсаваць яму».

6 студзеня Нурсултан Назарбаеў падпісаў указ «Аб адхіленні прапановы Парламента Рэспублікі Казахстан аб вынясенні на рэспубліканскі рэферэндум змяненняў і дапаўненняў у Канстытуцыю Рэспублікі Казахстан». Тым не менш шэраг дэпутатаў выказалі меркаванне аб неабходнасці пераадолення прэзідэнцкага вета на правядзенне рэферэндуму. 14 студзеня парламент Казахстана аднагалосна (106 дэпутатаў мажыліса і 44 дэпутатаў сената) прыняў папраўкі ў канстытуцыю краіны, якія прадугледжваюць падаўжэнне паўнамоцтваў Нурсултана Назарбаева шляхам рэферэндуму да 2020 года, аднак прэзідэнт не падпісаў закон аб прыняцці дадзеных паправак і 17 студзеня накіраваў іх на разгляд у Канстытуцыйны савет Казахстана. 24 студзеня на слуханні ў Канстытуцыйным савеце ў падтрымку правядзення рэферэндуму выступілі кіраўнік міністэрства юстыцыі Рашыд Тусупбеков, старшыня вярхоўнага суда Мусабек Алимбеков, віцэ-міністр замежных спраў Кайрат Амараў, упаўнаважаны па правах чалавека ў Казахстане Аскар Шакіра, дырэктар Інстытута прававых даследаванняў і аналізу Аскар Гусманаў і прэзідэнт Саюза адвакатаў рэспублікі Ануар Тугел. Адзіным супернікам апынулася выканаўчы дырэктар Грамадскага фонду «Хартыя па правах чалавека» Жемис Турмагамбетова.

1 сакавіка Жаксыбай Базильбаев запатрабаваў ад Назарбаева зняць кандыдатуру і вярнуць яму доўг у 100 млн даляраў ЗША за тое, што здымаў сваю кандыдатуру на яго карысць на мінулых прэзідэнцкіх выбарах. Не дачакаўшыся адказу ад дзейнага прэзідэнта, Базильбаев зняў сваю кандыдатуру, не прыступіўшы да збору подпісаў, і заклікаў «ўсіх казахстанцаў, усіх шматдзетных маці, пенсіянераў, моладзь не падтрымліваць гэтую выбарную кампанію і абвясціць байкот».

3 сакавіка 2011 года ў Казахстане пачаў функцыянаваць сайт «Назарбаева на пенсію!», на якім размешчаны патрабаванне, «каб Нурсултан Назарбаеў пайшоў на пенсію і вызваліў дарогу новым маладым палітыкам», і заклік да байкоту выбараў.

4 сакавіка дарадца прэзідэнта Ермухамет Ертысбаев выказаў меркаванне, што тактыка байкоту не апраўдае сябе ў Казахстане, так як «тыя, хто заклікае да байкоту, абсалютна не ведаюць душу шматнацыянальнага казахстанскага народа, які высока цэніць мір, сяброўства і згоду, які шануе стабільным і ўстойлівым развіццём краіны». Таксама ён даў прагноз, што на пазачарговых выбарах паўторыцца сітуацыя прэзідэнцкіх выбараў 2005 года.

24 сакавіка на прэс-канферэнцыі аб рашэнні байкатаваць выбары заявіў экс-кандыдат Салім Отэн. 1 красавік Серык Сапаргалі на прэс-канферэнцыі заклікаў выбаршчыкаў не ўдзельнічаць у выбарах. Па яго словах, падчас перадвыбарчай кампаніі не было створана роўных умоў для ўсіх кандыдатаў, было недастаткова часу для збору 90 тысяч подпісаў, ЦВК РК ігнаравала парушэнні закона «Аб выбарах» з боку кандыдата Назарбаева. Таксама Сапаргалі заявіў, што 28 сакавіка звяртаўся ў Вярхоўны суд і Генеральную пракуратуру з просьбай адмяніць рэгістрацыю Назарбаева ў сувязі з парушэннем ім выбарчага заканадаўства, але не атрымаў адказу.

1 красавіка каля ста актывістаў руху «За годнае жыллё» прыйшлі ў пятніцу да будынка ЦВК РК з патрабаваннем сустрэцца з старшынёй камісіі. Лідар руху Заўрэш Баталава заявіла, што ўдзельнікі руху маюць намер байкатаваць маючыя адбыцца датэрміновыя выбары. 2 красавіка старшыня ЦВК РК Куандык Турганкулаў выказаў меркаванне, што заклікі да байкоту не акажуць «істотнага ўплыву» на яўку выбаршчыкаў.

Агітацыя
--------

### Агульная інфармацыя

Запрашэнне на выбары.
Згодна з дзеючым заканадаўствам Казахстана перадвыбарная агітацыя пачалася з моманту заканчэння тэрміну рэгістрацыі кандыдатаў і скончылася ў нуль гадзін (па мясцовым часе) дня, які папярэднічае дню выбараў. Такім чынам, агітацыйны перыяд пачаўся 3 сакавіка, а 2 красавіка было забаронена праводзіць любую перадвыбарчую агітацыю. Асаблівасцю дадзеных пазачарговых прэзідэнцкіх выбараў быў скарочаны тэрмін кампаніі — роўна на месяц карацей у параўнанні з чарговымі выбарамі.

26 лютага ЦВК РК прыняла пастанову аб устанаўленні нарматываў выдаткаў кандыдатаў у прэзідэнты, покрываемых са сродкаў рэспубліканскага бюджэту, — кожнаму кандыдату былі прадастаўлены сродкі на пятнадцатиминутное выступ па тэлебачанні (4 млн 625 тыс. тэнге), дзесяціхвілінны выступ па радыё (169 тыс. тэнге), на публікацыю ў друкаваных выданнях двух артыкулаў аб’ёмам 540 см2 (810 тыс. тэнге), арэнду памяшканняў для сустрэч з выбаршчыкамі (200 тыс. тэнге), выданне друкаваных агітацыйных матэрыялаў (290 тыс. тэнге), транспартныя выдаткі (200 тыс. тэнге). Начальнік штаба Гані Касымава, Гульдана Нурпеисова 31 сакавіка на сустрэчы кіраўнікоў перадвыбарных штабоў адзначыла, што пакладзеныя на выбарчую кампанію грошы з дзяржаўнага бюджэту паступілі позна, у сувязі з чым плакаты і ўлёткі з друкарні атрыманы з спазненнем. Кандыдаты Ахметбекаў, Елеусізаў і Касымаў таксама звярталіся з скаргамі ў ЦВК РК у сувязі з тым, што мясцовыя выканаўчыя органы своечасова не даюць памяшкання для сустрэчы з выбаршчыкамі і ствараюць цяжкасці ў размяшчэнні білбордаў.

4 лютага 2011 года ЦВК РК зацвердзіла каляндарны план асноўных мерапрыемстваў па падрыхтоўцы і правядзенні пазачарговых выбараў, згодна з якой вылучэнне кандыдатаў у прэзідэнты праходзіла з 5 па 20 лютага, рэгістрацыя кандыдатаў пачалася пасля прадстаўлення імі ўсіх неабходных дакументаў і скончылася 2 сакавіка. Згодна з дзеючым заканадаўствам свае кандыдатуры маглі вылучыць грамадзяне Казахстана не маладзей сарака гадоў, свабодна валодаюць дзяржаўных (казахскай) мовай і якія пражываюць у Казахстане апошнія пятнаццаць гадоў.

Па дадзеных ЦВК РК, за час перадвыбарнай кампаніі было пададзена 10 скаргаў, з іх два былі разгледжаны на калегіяльным пасяджэнні ЦВК РК, астатнія восем скаргаў — ніжэй якія стаяць выбарчымі камісіямі, пракуратурай і іншымі органамі.

### Агітацыйная кампанія Назарбаева

Нурсултан Назарбаеў да пачатку агітацыйнага перыяду заявіў, што ён адчувае «падтрымку пяці мільёнаў казахстанцаў, якія паставілі свае подпісы ў снежні — студзені, калі быў ініцыяваны рэферэндум», і не будзе праводзіць афіцыйныя перадвыбарчыя мерапрыемствы. Пры гэтым ён заклікаў казахстанцаў актыўна ўдзельнічаць у выбарах, нягледзячы на тое, што яго перамога не выклікае сумненняў. 3 сакавіка на сустрэчы Назарбаева з членамі Рэспубліканскага перадвыбарчага грамадскага штаба ён даручыў паплечнікам, каб матэрыяльныя выдаткі на агітацыйную кампанію ажыццяўляліся выключна ў рамках выбарчага фонду. Назарбаеў паведаміў, што замест актыўнай перадвыбарчай агітацыі ён збіраецца засяродзіцца на паўсядзённых дзяржаўных справах, каб працаваць над выкананнем тых задач, якія вызначаны ў яго пасланні народу Казахстана. Прэзідэнт таксама адзначыў, што ў перыяд выбарчай кампаніі замест масавых агітацыйных мерапрыемстваў важней арганізаваць растлумачэнне насельніцтву стратэгіі будучага развіцця, асноўных прыярытэтаў, якія выкладзеныя ў пасланні народу Казахстана, у выступе на XIII з’ездзе партыі «Нур Атан» і стратэгічным плане развіцця Казахстана да 2020 года.

3 сакавіка Назарбаеў даручыў міністэрству сувязі і інфармацыі ў перыяд перадвыбарчай агітацыі забяспечыць роўны доступ кандыдатаў да сродкаў масавай інфармацыі, а таксама заклікаў мясцовыя выканаўчыя органы не ўмешвацца ў ход выбарчай кампаніі, а «займацца выключна сваімі справамі».

### Агітацыйная кампанія Ахметбекава

Інтэрв’ю Ж Ахметбекова агенцтву «Хабаров» (4 сакавіка 2011 года)
Яшчэ да пачатку агітацыйнай кампаніі Ахметбекаў заяўляў, што сур’ёзна мае намер змагацца за прэзідэнцкую пасаду:

2 сакавіка Ахметбекаў паведаміў, што будзе выкарыстоўваць Інтэрнэт, у прыватнасці, сайт «Мой Свет», у агітацыі. Толькі за апошні тыдзень агітацыі ў кандыдата з’явілася каля 200 новых «сяброў» у «Маім Свеце», прычым 137 — за адзін дзень. Па дадзеных маніторынгу, праведзенага Міжнародным цэнтрам журналістыкі «MediaNet», Ахметбекаў карыстаўся найбольшымі сімпатыямі казахскоязычной аўдыторыі Інтэрнэту. Па ўласных прагнозах, кандыдат разлічваў набраць «віртуальным» спосабам 700—900 тысяч галасоў выбаршчыкаў.

15 сакавіка кандыдат прэзентаваў сваю перадвыбарную платформу «Тры народныя ініцыятывы Жамбыла Ахметбекова», асноўнымі тэзісамі якой былі: увядзенне новай методыкі вызначэння пражытачнага мінімуму (па яго разліках, пражытачны мінімум у краіне павінен скласці 200 тысяч тэнге на чалавека, базавыя пенсійныя выплаты — 60 % ад гэтага паказчыка, то ёсць 120 тысяч тэнге, сярэдняя заработная плата — 300 тысяч тэнге); увядзенне дзяржаўных гарантый першага працаўладкавання выпускнікоў казахстанскіх вну; зніжэнне коштаў і тарыфаў на паслугі жыллёва-камунальнай гаспадаркі.

### Агітацыйная кампанія Елеусізава

Мэлс Елеусізаў са зборнай Казахстана па альпінізме на сустрэчы з выбаршчыкамі (1 красавіка 2011 года)
Яшчэ да пачатку агітацыйнага перыяду Мэлс Елеусізаў заяўляў, што не разлічвае на перамогу, загадзя ведае, што пераможцам стане дзеючы кіраўнік дзяржавы Нурсултан Назарбаеў. Па словах кандыдата, ён прыняў удзел у перадвыбарнай кампаніі для таго, каб рэалізаваць сваё канстытуцыйнае права абіраць і быць абраным, каб «разварушыць» насельніцтва, якое, па яго думку, занадта пасіўна, і падняць экалагічныя праблемы, якія сталі «галоўнымі пытаннямі выжывання для ўсяго чалавецтва». Па яго словах, урад павінна ў сваёй праграме інавацыйна-індустрыяльнага развіцця ўлічваць экалагічныя пытанні, інакш ажыццяўленне гэтай праграмы можа быць пастаўлена пад пагрозу.

3 сакавіка Мэлс Елеусізаў заявіў, што не можа пачаць агітацыю з-за адсутнасці фінансавых сродкаў, але адзначыў, што разлічвае набраць 5 % галасоў выбаршчыкаў, нават калі пачне агітацыю з сярэдзіны тэрміну агітацыйнай кампаніі.

Перадвыбарная платформа Архівавана 9 сакавіка 2011. Елеусизова была прысвечана палітычнаму, эканамічнаму і сацыяльнаму рэфармаванні краіны. Па словах кандыдата:

У сваёй выбарчай кампаніі Елеусізаў актыўна выкарыстаў інтэрнэт-рэсурсы — 21 лютага ён зарэгістраваўся на сайтах Facebook (менш за тысячу «сяброў» па стане на 28 сакавіка 2011 года) і Twitter (адзіны з кандыдатаў на дадзеным рэсурсе), таксама ён быў адзіным кандыдатам, якія вядуць уласны блог Архівавана 13 сакавіка 2011..

### Агітацыйная кампанія Касымава

4 сакавіка Гані Касымаў прэзентаваў у Алма-Аце сваю перадвыбарную платформу, якая ўключала наступныя пункты: прадстаўленасць ўсіх партый у парламенце краіны, ўвядзенне пасады віцэ-прэзідэнта, рэформа выканаўчай улады, стварэнне дзяржаўнай акадэміі навук, зніжэнне падаткаў для казахстанскіх вытворцаў, зніжэнне пенсійнага ўзросту ў жанчын да 55 гадоў, павелічэнне прадстаўніцтва жанчын у заканадаўчых і выканаўчых органах улады, стварэнне дзяржаўнага універсітэта па падрыхтоўцы спецыялістаў з краін Цэнтральнай Азіі, забеспячэння годнага жыцця людзей з абмежаванымі даходамі, абмежаванымі фізічнымі магчымасцямі, пенсіянераў і ветэранаў, прыняцце праграмы па забеспячэнню маладых сем’яў недарагім і якасным жыллём, стварэнне дзяржаўнай акадэміі казахскага мовы і ўстанова спецыяльнага свята «Ана тілі» (родную мову) і іншыя.

Гані Касымаў найбольш актыўна сярод усіх кандыдатаў працаваў у сацыяльнай сетцы Facebook, размяшчаючы на сваёй старонцы публікаваныя ў СМІ матэрыялы, пры гэтым ён паспяваў досыць аператыўна адказваць і каментаваць паведамленні іншых карыстальнікаў. За апошні тыдзень агітацыйнай кампаніі лік яго «сяброў» у сацыяльнай сетцы вырасла з 1700 да 1800 чалавек. На думку экспертаў Міжнароднага цэнтра журналістыкі «MediaNet», «лідар партыі патрыётаў зрабіў свой выбар на карысць прасунутай ліберальнай часткі электарату (уласна карыстальнікі Facebook), аб чым ускосна кажуць і яго заявы аб амністыі і вызваленні праваабаронцу Яўгена Жоўціса і журналіста Рамазана Есергепова».

Дзень галасавання
-----------------

Выбарчы бюлетэнь.
Галасаванне на выбарах прэзідэнта пачалося ў Казахстане ў нядзелю 3 красавіка ў 7:00 па мясцовым часе і завяршылася ў 20:00. У выбарчы бюлетэнь былі ўнесеныя прозвішчы чатырох зарэгістраваных кандыдатаў у алфавітным парадку, графы «супраць усіх» у бюлетэнях не было прадугледжана. Галасаванне праводзілася на 9725 выбарчых участках, пры прадстаўніцтвах Казахстана за мяжой было створана 35 выбарчых участкаў.

Працэс галасавання.
Па дадзеных ЦВК РК, яўка выбаршчыкаў на 10:00 (UTC+6) склала 18,6 %, на 12:00 — 40,3 %, на 14:00 — 66,4 %. Па стане на 16:00 яўка на выбарах склала 76,9 % (7 056 748 грамадзян), перавысіўшы агульны паказчык яўкі на выбарах прэзідэнта ў 2005 годзе. Да 18:00 па дадзеных ЦВК РК прагаласавалі 84 % выбаршчыкаў. Паводле афіцыйных выніках выбараў у спісы выбаршчыкаў па адзіным агульнанацыянальным выбарчай акрузе былі ўключаны 9 200 298 грамадзян, з іх прынялі ўдзел у галасаванні 8 279 227 чалавек, або 89,98 %. Прадстаўнікі апазіцыі і шэрагу НДА заяўлялі, што афіцыйная яўка была значна завышана.

Дзеючы прэзідэнт Нурсултан Назарбаеў прагаласаваў разам з жонкай Сарай Назарбаевай на выбарчым участку, размешчаным у Нацыянальнай акадэмічнай бібліятэцы ў Астане. На тым жа выбарчым участку прагаласавалі іх дачкі Дарыга Назарбаева, Дзінара Кулібаева з мужам Цімурам Кулибаевым.

Мэлс Елеусізаў прагаласаваў у Алма-Аце, пасля галасавання ён паведаміў журналістам, што аддаў свой голас за Нурсултана Назарбаева, так як упэўнены, што ён стане пераможцам. Жамбыл Ахметбекаў прыйшоў на выбарчы ўчастак у Астане разам з жонкай, чатырма дзецьмі, суседзямі, сваякамі, сябрамі. У інтэрв’ю журналістам ён сказаў, што прагаласаваў «за інтарэсы простага народа, за інтарэсы народа Казахстана». Гані Касымаў галасаваў у Алма-Аце на выбарчым участку № 313, на які ён прыйшоў са сваім маленькім унукам. Ацэньваючы сваю выбарчую кампанію, ён сказаў журналістам, што зрабіў усё, што мог.

Па дадзеных ЦВК РК, у дзень галасавання ў ЦВК РК не паступала скаргаў; у абласныя, гарадоў Астаны і Алма-Аты выбарчыя камісіі было пададзена ўсяго 8 зваротаў, усе яны былі аператыўна разгледжаны. Па дадзеных Генеральнай пракуратуры, у дзень галасавання на выбарах прэзідэнта ў розныя дзяржаўныя органы паступіла 15 скаргаў.

Вынікі
------

Па дадзеных экзіт-пола Асацыяцыі сацыёлагаў і палітолагаў Казахстана (АСиП), які праводзіўся на 102 выбарчых участках, Нурсултан Назарбаеў набраў 94,82 % галасоў, Гані Касымаў — 2,17 % галасоў, Жамбыл Ахметбекаў — 1,57 %, Мэлс Елеусізаў — 1,44 %. Вынікі экзіт-пола Міжнароднага інстытута рэгіянальных даследаванняў, якое праводзілася ў Астане, паказалі, што Назарбаеў набраў 95,88 %, Ахметбекаў — 1,74 %, Касымаў — 1,31 %, Елеусізаў − 1,07 %.

4 красавіка раніцай старшыня ЦВК РК Куандык Турганкулаў абвясціў папярэднія вынікі выбараў, згодна з якім дзеючы прэзідэнт Нурсултан Назарбаеў набраў 95,5 % галасоў выбаршчыкаў, Гані Касымаў — 1,9 % выбаршчыкаў, Жамбыл Ахметбекаў — 1,4 %, а Мэлс Елеусізаў — 1,2 %.

4 красавіка ўсе кандыдаты прызналі вынікі выбараў. Нурсултан Назарбаеў на форуме «Наперад, разам з лідарам!» заявіў, што мандат, які ён атрымаў ад народа, ён будзе выкарыстоўваць «для далейшай сумеснай няпростай цяжкай працы па ажыццяўленні індустрыяльна-інавацыйнай праграмы краіны, сацыяльнай мадэрнізацыі, ўздыму сельскай гаспадаркі, адукацыі, медыцыны і аказання дапамогі ўсім нашым людзям». Гані Касымаў, віншуючы пераможцаў, сказаў, што «гэтая пераканаўчая перамога пацвярджае высокую ступень даверу ўсяго нашага народа да праводзімай першым прэзідэнтам палітыцы дзяржавы і яго асабістай палітычнай платформе». Жамбыл Ахметбекаў сказаў на брыфінгу, што апублікаваныя вынікі адлюстроўваюць аб’ектыўную рэальнасць, пры гэтым заявіў, што выйграў выбары, так як яго платформа была пачутая прэзідэнтам, а значыць, «голас народа быў пачуты». Па словах Мэлса Елеусизова, «пераважная большасць казахстанскага народа звязваюць поспехі ў пабудове развітога дзяржавы і дэмакратычнага грамадства з Назарбаевым», «сёння краіне патрэбны такі лідар». Ён таксама нагадаў, што асноўнай мэтай яго ўдзелу ў выбарах была спроба данесці свае ідэі да народа, прымусіць людзей звярнуць увагу на праблемы экалогіі.

5 красавіка ЦВК РК абвясціла канчатковыя вынікі выбараў, згодна з якім дзеючы прэзідэнт Нурсултан Назарбаеў набраў 95,55 % галасоў выбаршчыкаў, Гані Касымаў — 1,94 % выбаршчыкаў, Жамбыл Ахметбекаў — 1,36 %, Мэлс Елеусізаў — 1,15 %. Паводле афіцыйных вынікаў Цэнтральнай выбарчай камісіі галасы за кандыдатаў па адміністрацыйна-тэрытарыяльным адзінкам размеркаваліся наступным чынам:

| Область | Ахметбекаў Ж. А. | Елеусізаў М. Х. | Касымаў Г. Е. | Назарбаеў Н. А. |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Усяго па Казахстану | 111 924 (1,36 %) | 94 452 (1,15 %) | 159 036 (1,94 %) | 7 850 958 (95,55 %) |
| Акмолінская вобласць | 5430 (1,21 %) | 3545 (0,79 %) | 8301 (1,85 %) | 431 451 (96,15 %) |
| Акцюбінская вобласць | 3631 (0,90 %) | 3793 (0,94 %) | 5003 (1,24 %) | 391 052 (96,92 %) |
| Алмацінская вобласць | 8444 (1,00 %) | 7009 (0,83 %) | 8613 (1,02 %) | 820 358 (97,15 %) |
| Атырауская вобласць | 3793 (1,42 %) | 2698 (1,01 %) | 6945 (2,60 %) | 253 682 (94,97 %) |
| Жамбылская вобласць | 3002 (0,65 %) | 2956 (0,64 %) | 18 938 (4,10 %) | 437 012 (94,61 %) |
| Заходне-Казахстанская вобласць | 5851 (1,64 %) | 6029 (1,69 %) | 11 095 (3,11 %) | 333 777 (93,56 %) |
| Карагандзінская вобласць | 7479 (1,03 %) | 6099 (0,84 %) | 7697 (1,06 %) | 704 833 (97,07 %) |
| Кастанайская вобласць | 5544 (1,06 %) | 7271 (1,39 %) | 10 722 (2,05 %) | 499 507 (95,50 %) |
| Кызылардзінская вобласць | 4154 (1,17 %) | 9977 (2,81 %) | 7137 (2,01 %) | 333 788 (94,01 %) |
| Мангістаўская вобласць | 2648 (1,12 %) | 2459 (1,04 %) | 2980 (1,26 %) | 228 386 (96,58 %) |
| Паўднёва-Казахстанская вобласць | 16 970 (1,54 %) | 9807 (0,89 %) | 19 946 (1,81 %) | 1 055 240 (95,76 %) |
| Паўночна-Казахстанская вобласць | 4161 (1,14 %) | 1861 (0,51 %) | 6642 (1,82 %) | 352 294 (96,53 %) |
| Паўладарская вобласць | 4364 (1,08 %) | 3011 (0,74 %) | 6084 (1,50 %) | 392 138 (96,68 %) |
| Усходне-Казахстанская вобласць | 8292 (1,03 %) | 9741 (1,21 %) | 11 673 (1,45 %) | 775 336 (96,31 %) |
| Астана | 5678 (2,21 %) | 3493 (1,36 %) | 4118 (1,61 %) | 243 118 (94,82 %) |
| Алма-Ата | 22 483 (3,41 %) | 14 703 (2,23 %) | 23 142 (3,51 %) | 598 986 (90,85 %) |

6 красавіка Цэнтральная выбарчая камісія Казахстана пастанавіла на падставе пратаколаў абласных, гарадоў Астана і Алматы выбарчых камісіяў зарэгістраваць Нурсултана Абішавіча Назарбаева прэзідэнтам Рэспублікі Казахстан, уручыць зарэгістраванаму прэзідэнту адпаведнае пасведчанне і нагрудны знак.

8 красавіка ў Палацы незалежнасці ў Астане адбылася інаўгурацыя прэзідэнта, падчас якой старшыня ЦВК РК Куандык Турганкулаў ўручыў Назарбаеву пасведчанне прэзідэнта Рэспублікі Казахстан і нагрудны знак, Назарбаеў прынёс прысягу народу Казахстана. На інаўгурацыі не прысутнічаў ні адзін прэзідэнт або прэм’ер-міністр з-за мяжы.

Назіральнікі
------------

Чаргу на выбарчым участку, размешчаным на тэрыторыі КазНУ імя аль-Фарабі.
Сярод міжнародных арганізацый, якія адправілі сваіх назіральнікаў, былі АБСЕ/БДІПЧ, выканаўчы камітэт СНД, Міжпарламенцкая асамблея СНД, Міжпарламенцкая асамблея Еўразэс, Парламенцкая асамблея АДКБ, Арганізацыя Ісламская канферэнцыя, ШАС, ПАСЕ, сярод мясцовых арганізацыі Моладзевая інфармацыйная служба Казахстана і іншыя.

Па дадзеных ЦВК РК, за ходам галасавання ажыццяўлялі назіранне 30 266 чалавек, у тым ліку 9417 давераных асоб кандыдатаў, 1212 назіральнікаў замежных дзяржаў і прадстаўнікоў замежных СМІ, 12 828 назіральнікаў ад палітычных партый, 6212 назіральнікаў ад грамадскіх назіранняў і НДА, 597 прадстаўнікоў казахстанскіх СМІ.

Місія назіральнікаў Грэцыі дала першыя ацэнкі 3 красавіка на прэс-канферэнцыі ў Алма-Аце, на якой былы мэр грэцкага горада Ахарне Панаетис Фотиадис і журналіст газеты «Свет і Омониа» Інга Абгарова адзначылі, што падрыхтоўчы перыяд да прэзідэнцкіх выбараў у цэлым арганізаваны добра.

Кіраўнік місіі назіральнікаў ад СНД Сяргей Лебедзеў на прэс-канферэнцыі паведаміў, што выбары адпавядалі нацыянальнаму выбарчаму заканадаўству і агульнапрызнаным дэмакратычным нормам, былі адкрытымі і забяспечылі свабоднае волевыяўленне грамадзян, на этапах падрыхтоўкі і правядзення выбараў быў забяспечаны высокі ўзровень арганізаванасці, працэдура падліку галасоў таксама праходзіла адкрыта, назіральнікам была прадастаўлена рэальная магчымасць бачыць працэдуру падліку бюлетэняў ад пачатку да канца. Пры гэтым, назіральнікі СНД, прэс-канферэнцыя якіх праходзіла раней, чым у місіі БДІПЧ/АБСЕ, папярэдзілі, што ад заходніх назіральнікаў варта чакаць негатыўных ацэнак і загадзя абвінавацілі еўрапейцаў ва ўжываньні «падвойных стандартаў».

Міжнародная місія па назіранні за выбарамі БДІПЧ/АБСЕ адзначыла неабходнасць рэформы па правядзенні сапраўдных дэмакратычных выбараў, «паколькі ў ходзе сапраўдных выбараў быў выяўлены шэраг недахопаў, падобных тым, якія адзначаліся ў ходзе папярэдніх выбараў». Місія адзначыла істотныя недахопы ў прававой базе, умовы дзеянняў СМІ, якія спрыяюць самацэнзуры, адсутнасць празрыстасці рэгістрацыі кандыдатаў, «сур’ёзныя парушэнні, у тым ліку шматлікія выпадкі наяўнасці, як мяркуецца, ідэнтычных подпісаў у спісах выбаршчыкаў, а таксама выпадкі ўкідвання бюлетэняў», адсутнасць празрыстасці пры вынясенні рашэнняў па выбарчых спрэчках і пры падліку галасоў. Назіральнікі ад АБСЕ у ходзе прамога назірання адзначылі таксама моцны ціск на выбаршчыкаў у дзяржаўных арганізацыях, універсітэтах, у вайсковых частках, шпіталях з мэтай забеспячэння высокай яўкі. Амбасада ЗША павіншаваў Назарбаева з перавыбраннем, выказала падтрымку папярэдніх высноваў АБСЕ, а Дзяржаўны дэпартамент ЗША ў сваім дакладзе за 2011 год заявіў, што выбары не адпавядалі міжнародным стандартам.

Дэлегацыя назіральнікаў ПАРЕ палічыла, што вынікі выбараў адлюстроўваюць волю электарату, і адзначыла высокую яўку, якая сведчыць аб даверы грамадства да выбарнай працэсу, а таксама прафесіяналізм персаналу, аднак выказала занепакоенасць няроўнымі ўмовамі на выбарах і адзначыла неабходнасць сур’ёзных паляпшэнняў для таго, каб Казахстан мог лічыцца праўдзіва дэмакратычным.

Кіраўнік місіі назіральнікаў ад Шанхайскай арганізацыі супрацоўніцтва, генеральны сакратар ШАС Муратбек Іманаліеў паведаміў, што «выбары прэзідэнта Рэспублікі Казахстан былі свабоднымі і адкрытымі, адпавядалі патрабаванням нацыянальнага заканадаўства Рэспублікі Казахстан і міжнародным выбарчым стандартам, прайшлі ў дэмакратычнай абстаноўцы, якая дазволіла грамадзянам бесперашкодна выказаць свае палітычныя перавагі».

Заўвагі
-------

1. ↑  Референдум по продлению полномочий Президента РК Н. Назарбаева до 2020 года может состояться в марте 2011 года — инициативная группа от г. Архівавана 28 снежня 2010.
2. 1 2  *Дана Мухамеджан.*
3. 1 2  «Нур Отан» поддержал инициативу о проведении референдума по продлению полномочий действующего президента.
4. 1 2  НПО Казахстана присоединились к коалиции в поддержку референдума по продлению полномочий Назарбаева.  ИА Новости-Казахстан (13 января 2011). Проверено 28 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 30 кастрычніка 2020..
5. 1 2  Мусульманское духовенство поддерживает референдум по продлению полномочий Назарбаева.
6. 1 2  Коалиция демсил, выступающая в поддержку референдума, создана в Казахстане — Нур Отан.  ИА Новости-Казахстан (12 января 2011). Проверено 28 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 26 кастрычніка 2020..
7. 1 2  Православные Казахстана призвали Назарбаева провести референдум Архівавана 31 жніўня 2011..
8. ↑  «ЗА» и «ПРОТИВ» референдума Архівавана 24 сакавіка 2011..
9. ↑  Мусульманские организации против референдума Архівавана 4 жніўня 2012..  Курсивъ (10 января 2011). Проверено 28 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 25 кастрычніка 2020..
10. ↑  В Уральске состоялась первая акция протеста против референдума(недаступная спасылка).  СоцСопр Казахстан (6 января 2011). Проверено 28 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 28 кастрычніка 2020..
11. ↑  *Артур Нигметов.* Против референдума о продлении власти Назарбаева объединились блогеры.  Радио Азаттык (6 января 2011). Проверено 28 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 15 лістапада 2015..
12. ↑  Общественные лидеры против референдума Архівавана 23 студзеня 2012..
13. ↑  Оппозиция РК не планирует меры против референдума по продлению полномочий Назарбаева.  ИА Новости-Казахстан (28 декабря 2010). Проверено 28 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 15 лістапада 2015..
14. ↑  В Таразе один активист беспрепятственно протестовал против референдума.  Радио Азаттык (12 января 2011). Проверено 28 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 24 кастрычніка 2020..
15. ↑  Счет подписей за референдум о продлении полномочий Назарбаева пошел на миллионы.  Радио Азаттык (4 января 2011). Проверено 28 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 28 кастрычніка 2020..
16. ↑  В ОБСЕ призвали остановить референдум в Казахстане Архівавана 20 студзеня 2011..
17. 1 2  *Александр Трухачёв.* Зарегистрирована инициативная группа, которая предлагает провести референдум о продлении полномочий Нурсултана Назарбаева до 2020 года.  КТК (27 декабря 2010). Проверено 26 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 21 кастрычніка 2020..
18. 1 2  «Зеленый свет» для Назарбаева(недаступная спасылка).  Радио Азадлыг (27 декабря 2010). Проверено 26 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 15 лістапада 2015..
19. 1 2  Проведение референдума будет стоить Казахстану меньше, чем президентские выборы — глава ЦИК.  ИА Новости-Казахстан (27 декабря 2010). Проверено 26 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 25 кастрычніка 2020..
20. ↑  Сбор подписей в поддержку референдума о сроке полномочий Назарбаева завершат к 10 января.
21. ↑  Собрано необходимое количество подписей для проведения референдума в Казахстане.  ИА Новости-Казахстан (30 декабря 2010). Проверено 28 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 2 лютага 2015..
22. ↑  Мажилис одобрил обращение к Назарбаеву об изменениях в Конституцию по референдуму.  ИА Новости-Казахстан (29 декабря 2010). Проверено 28 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 2 лютага 2015..
23. 1 2  Референдум о продлении полномочий Назарбаева пройдет в рамках Конституции РК.
24. ↑  Сбор подписей в поддержку референдума завершен в Казахстане.  ИА Новости-Казахстан (11 января 2011). Проверено 26 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 21 кастрычніка 2020..
25. 1 2  В поддержку проведения референдума о продлении полномочий Первого Президента РК Нурсултана Назарбаева до 6 декабря 2020 года собрано 5 млн 16 тыс. Архівавана 18 студзеня 2011.
26. 1 2  Центризбирком подтвердил достоверность подписей для проведения референдума Архівавана 16 студзеня 2011..
27. ↑  Сенат поддержал обращение к Назарбаеву об изменениях в Конституцию по референдуму.  ИА Новости-Казахстан (6 января 2011). Проверено 28 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 31 кастрычніка 2020..
28. 1 2  Президент РК Н. Назарбаев отклонил предложение Парламента о вынесении на республиканский референдум изменений и дополнений в Конституцию РК Архівавана 10 студзеня 2011..  Казинформ (7 января 2011). Проверено 28 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 25 кастрычніка 2020..
29. 1 2  Мажилисмены намерены преодолеть отказ Назарбаева от проведения референдума(недаступная спасылка).  ИА Новости-Казахстан (10 января 2011). Проверено 28 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 1 лістапада 2020..
30. 1 2  Парламент разрешил определить будущее Назарбаева на референдуме, Lenta.ru (14 января 2011). Проверено 2 апреля 2011.
31. ↑  Конституционный совет принял в производство Обращение Президента РК по поправкам в Конституцию, принятым Парламентом 14 января Архівавана 4 сакавіка 2016..  Казинформ (17 января 2011). Проверено 28 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 24 кастрычніка 2020..
32. ↑  КС заслушал экспертов по вопросу законности референдума.  ИА Новости-Казахстан (24 января 2011). Проверено 28 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 24 кастрычніка 2020..
33. ↑  Конституционный совет Казахстана признал незаконным продление полномочий Нурсултана Назарбаева.  Российская газета (31 января 2011). Проверено 28 марта 2011.
34. ↑  Нормативное постановление Конституционного Совета РК от 31 января 2011 года № 2 «О проверке Закона Республики Казахстан „О внесении изменения и дополнения в Конституцию Республики Казахстан" на соответствие Конституции Республики Казахстан» Архівавана 19 кастрычніка 2012.. Проверено 22 мая 2012. Архивировано из первоисточника 23 мая 2012 Архівавана 31 кастрычніка 2020..
35. ↑  Нижняя палата парламента Казахстана одобрила закон о досрочных выборах.  РИА Новости (3 февраля 2011). Проверено 28 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 15 лістапада 2015..
36. ↑  Указом Главы государства внеочередные выборы Президента Казахстана назначены на 3 апреля 2011 года.  Казинформ (4 февраля 2011). Проверено 28 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 24 кастрычніка 2020..
37. ↑  Назарбаев будет баллотироваться на президентских выборах в 2012 году — СМИ.  ИА Новости-Казахстан (16 сентября 2010). Проверено 29 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 1 лістапада 2020..
38. ↑  Назарбаев готов остаться на посту Президента, если ему предложат эликсир молодости(недаступная спасылка)( — *история*).
39. ↑  Лидер партии "Алга!
40. ↑  В Алматы забросали яйцами лидера партии "Алга!
41. ↑  *Казис Тогузбаев.* Владимир Козлов: «До мая месяца казахским языком уже не овладею».  Радио Азаттык (3 февраля 2011). Проверено 29 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 30 кастрычніка 2020..
42. ↑  Лидер незарегистрированной партии «Алга» Козлов не будет баллотироваться в президенты из-за незнания госязыка.  ИА Новости-Казахстан (7 февраля 2011). Проверено 29 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 24 кастрычніка 2020..
43. ↑  Оппозиционер Куанышалин решил баллотироваться в президенты.
44. ↑  *Казис Тогузбаев.* Жасарал Куанышалин выдвигается в президенты на пару с Владимиром Козловым.  Радио Азаттык (3 ноября 2010). Проверено 30 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 31 кастрычніка 2020..
45. ↑  Казахстанский оппозиционер Куанышалин намерен баллотироваться в президенты.  ИА Новости-Казахстан (7 февраля 2011). Проверено 30 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 15 лістапада 2015..
46. ↑  Выдвижение кандидатов в президенты начинается с 5 февраля и заканчивается 20 февраля, регистрация кандидатов заканчивается 2 марта — Центризбирком.  Казинформ (4 февраля 2011). Проверено 30 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 25 кастрычніка 2020..
47. ↑  Конституция Республики Казахстан от 30 августа 1995 года, ст. 41, п. 2; Конституционный закон Республики Казахстан от 28 сентября 1995 № 2464 «О выборах в Республике Казахстан», ст. 54, п. 1.
48. ↑  *Канат Омаров.* Выборы президента: стали известны имена первых участников грядущей предвыборной гонки.  КТК (7 февраля 2011). Проверено 30 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 15 лістапада 2015..
49. ↑  Самовыдвиженец Отен не явился на экзамен в ЦИК.
50. ↑  Салим Отен успешно сдал экзамен по казахскому языку.  ИА Новости-Казахстан (12 февраля 2011). Проверено 30 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 15 лістапада 2015..
51. ↑  Салим Отен требует исключить Назарбаева из числа кандидатов в президенты (28 февраля 2011). Проверено 30 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 31 кастрычніка 2020..
52. ↑  *Асель Сатаева.*
53. ↑  Кайсаров снят с предвыборной гонки.  ИА Новости-Казахстан (8 февраля 2011). Проверено 30 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 31 кастрычніка 2020..
54. ↑  Уалихан Кайсаров провал экзамена по языку назвал «политическим заказом».  Радио Азаттык (8 февраля 2011). Проверено 30 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 25 кастрычніка 2020..
55. ↑  Кайсаров, выбывший из президентской гонки из-за экзамена по госязыку, вновь подал документы в ЦИК.  ИА Новости-Казахстан (11 февраля 2011). Проверено 30 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 1 лістапада 2020..
56. ↑  ЦИК Казахстана отказала самовыдвиженцу Кайсарову в регистрации кандидатом в президенты.  Казахстанская правда (14 февраля 2011). Проверено 30 марта 2011. Архивировано из первоисточника 17 августа 2011 Архівавана 24 кастрычніка 2020..
57. ↑  ВС Казахстана поддержал Центризбирком в отказе Кайсарову в участии в гонке на пост президента.  ИА Новости-Казахстан (19 февраля 2011). Проверено 30 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 31 кастрычніка 2020..
58. ↑  Третий кандидат Мусагали Дуамбеков выдвинул свою кандидатуру для участия в президентских выборах — ЦИК(недаступная спасылка)( — *история*).
59. ↑  Мусагали Дуамбеков сдал экзамен по языку, но не претендует на победу на выборах.  Радио Азаттык (9 февраля 2011). Проверено 30 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 31 кастрычніка 2020..
60. ↑  Амантай-кажи подал заявление на участие в выборах президента.  Радио Азаттык (10 февраля 2011). Проверено 31 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 28 кастрычніка 2020..
61. ↑  Амантай кажы Асылбек не явился на экзамен по госязыку в назначенное ЦИК время.  ИА Новости-Казахстан (12 февраля 2011). Проверено 31 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 25 кастрычніка 2020..
62. ↑  Самовыдвиженец Амантай-кажы отключил мобильный и не пришел на экзамен.
63. ↑  Амантай-кажы не явился на экзамен из-за семейной трагедии.
64. ↑  Амантай кажи вновь не явился на экзамен по казахскому языку.  ИА Новости-Казахстан (16 февраля 2011). Проверено 31 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 30 кастрычніка 2020..
65. ↑  ЦИК отказала в регистрации Амантаю кажи из-за неявки на экзамен по казахскому языку.  ИА Новости-Казахстан (21 февраля 2011). Проверено 31 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 25 кастрычніка 2020..
66. ↑  Спецрепортаж с 13 съезда НДП.  Казинформ (11 февраля 2011). Проверено 3 апреля 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 15 лістапада 2015..
67. ↑  Речь Нехорошева на съезде НДП «Нур Отан» едва не смутила Назарбаева.
68. ↑  *Аскар Бимендин.* Нурсултан Назарбаев сдал экзамен на знание казахского языка Архівавана 4 сакавіка 2016..  Казинформ (11 февраля 2011). Проверено 3 апреля 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 15 лістапада 2015..
69. ↑  Партия «Азат» выдвинула Абилова кандидатом на предстоящие президентские выборы.  ИА Новости-Казахстан (12 февраля 2011). Проверено 30 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 1 лістапада 2020..
70. ↑  Партия «Азат» обуславливает своё участие в выборах рядом требований.  ИА Новости-Казахстан (12 февраля 2011). Проверено 30 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 28 кастрычніка 2020..
71. ↑  Коммунисты Казахстана выдвинули Ахметбекова кандидатом в президенты.  РИА Новости (14 февраля 2011). Проверено 1 апреля 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 28 кастрычніка 2020..
72. ↑  Кандидат в президенты коммунист Жамбыл Ахметбеков сдал экзамен по госязыку — ЦИК РК.  Казахстанская правда (17 февраля 2011). Проверено 30 марта 2011. Архивировано из первоисточника 17 августа 2011 Архівавана 15 лістапада 2015..
73. ↑  Мэлс Елеусизов выдвинул свою кандидатуру на досрочные президентские выборы.  Хабар (14 февраля 2011). Проверено 2 апреля 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 15 лістапада 2015..
74. ↑  Мэлс Елеусизов намерен баллотироваться в президенты, но не верит в победу.  Радио Азаттык (14 февраля 2011). Проверено 2 апреля 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 24 кастрычніка 2020..
75. ↑  Претендент в кандидаты в президенты Елеусизов сдал экзамен по казахскому языку.  ИА Новости-Казахстан (18 февраля 2011). Проверено 2 апреля 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 15 лістапада 2015..
76. ↑  Сенатор Касымов выдвинул свою кандидатуру для участия в президентских выборах — ЦИК.  ИА Новости-Казахстан (20 февраля 2011). Проверено 2 апреля 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 25 кастрычніка 2020..
77. ↑  Сенатор Касымов сдал экзамен на свободное владение госязыком.
78. ↑  Касымова обвинили в незнании казахского языка Архівавана 17 жніўня 2011..
79. ↑  Гани Касымову подарили школьный учебник Архівавана 6 сакавіка 2016..  Радио Азаттык (24 марта 2011). Проверено 2 апреля 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 24 кастрычніка 2020..
80. 1 2 3  20 февраля 2011 года завершилось выдвижение кандидатов на внеочередных выборах Президента Республики Казахстан, назначенных на 3 апреля 2011 года Архівавана 19 верасня 2014..  ЦИК РК (20 февраля 2011). Проверено 2 апреля 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 25 кастрычніка 2020..
81. ↑  Пенсионерка Масина сняла свою кандидатуру для участия в выборах Президента РК.
82. ↑  Советказы Нурсила успешно сдал экзамен и сразу же снял свою кандидатуру.
83. ↑  Мейрамкул Кожагулова выбыла из предвыборной гонки (23 февраля 2011). Проверено 1 июня 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 15 лістапада 2015..
84. ↑  Мурат Телибеков не явился на экзамен по казахскому языку (23 февраля 2011). Проверено 1 июня 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 15 лістапада 2015..
85. ↑  Биржан Дилмагамбет увидел в составе лингвистической комиссии недруга.
86. ↑  Ещё два претендента на пост президента Казахстана приступают к сбору подписей в свою поддержку Архівавана 2 лютага 2015..
87. ↑  *Максим Шиманский.* Зарегистрирован первый кандидат.  Казахстанская правда (19 февраля 2011). Проверено 3 апреля 2011. Архивировано из первоисточника 17 августа 2011 Архівавана 2 лютага 2015..
88. ↑  Жамбыл Ахметбеков зарегистрирован кандидатом в президенты Казахстана.
89. ↑  *Аскар Бимендин.* Гани Касымов и Мэлс Елеусизов зарегистрированы кандидатами в президенты РК — выборы.  Казинформ (26 февраля 2011). Проверено 3 апреля 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 2 лютага 2015..
90. ↑  Не все кандидаты в президенты РК приступили к сбору подписей в свою поддержку — глава ЦИК.  ИА Новости-Казахстан (28 февраля 2011). Проверено 3 апреля 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 21 кастрычніка 2020..
91. ↑  Потенциальные кандидаты в президенты Казахстана просят продлить срок сбора подписей до 10 марта.
92. ↑  2 марта 2011 года завершилась регистрация кандидатов в Президенты Республики Казахстан Архівавана 19 верасня 2014..  ЦИК РК (3 марта 2011). Проверено 4 апреля 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 15 лістапада 2015..
93. ↑  Проверка подписей в поддержку кандидатов в президенты РК не была прозрачной — миссия БДИПЧ/ОБСЕ.  ИА Новости-Казахстан (24 марта 2011). Проверено 3 апреля 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 15 лістапада 2015..
94. 1 2 3  Оппозиционные политики призывают к бойкоту президентских выборов в Казахстане.
95. ↑  Компартия Казахстана может бойкотировать президентские выборы.  Диапазон (7 февраля 2011). Проверено 15 июня 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 25 кастрычніка 2020..
96. ↑  Сбор подписей в поддержку референдума завершен в Казахстане.  ИА Новости-Казахстан (11 января 2011). Проверено 26 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 21 кастрычніка 2020..
97. ↑  Незарегистрированная оппозиционная партия "Алга!(недаступная спасылка)
98. ↑  *Казис Тогузбаев.* Часть оппозиции совещается о бойкоте, часть подбирает выражения.  Радио Азаттык (21 марта 2011). Проверено 1 июня 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 1 студзеня 2016..
99. ↑  Центризбирком призывает граждан Казахстана не поддаваться призывам бойкотировать выборы.  ИА Новости-Казахстан (16 марта 2011). Проверено 5 апреля 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 1 студзеня 2016..
100. ↑  Конституционный совет принял в производство Обращение Президента РК по поправкам в Конституцию, принятым Парламентом 14 января Архівавана 4 сакавіка 2016..  Казинформ (17 января 2011). Проверено 28 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 24 кастрычніка 2020..
101. ↑  КС заслушал экспертов по вопросу законности референдума.  ИА Новости-Казахстан (24 января 2011). Проверено 28 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 24 кастрычніка 2020..
102. ↑  Базильбаев потребовал от Назарбаева вернуть ему долг в 100 млн долл. Архівавана 22 верасня 2015.
103. ↑  Казахстан: В интернете собирают подписи под призывом «Назарбаева на пенсию!».  МИА Фергана (4 марта 2011). Проверено 5 апреля 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 28 кастрычніка 2020..
104. ↑  Тактика бойкота выборов не пройдет в Казахстане — Ертысбаев.  ИА Новости-Казахстан (4 марта 2011). Проверено 5 апреля 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 30 кастрычніка 2020..
105. ↑  Экс-кандидат в президенты Казахстана бойкотирует выборы.
106. ↑  Серик Сапаргали призывает к бойкоту выборов (1 апреля 2011). Проверено 1 июня 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 24 кастрычніка 2020..
107. ↑  Участники движения «За достойное жильё» намерены бойкотировать выборы президента — лидер движения.  ИА Новости-Казахстан (1 апреля 2011). Проверено 5 апреля 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 24 кастрычніка 2020..
108. ↑  На явку избирателей не повляют призывы к бойкоту выборов Архівавана 27 верасня 2015..
109. ↑  В Казахстане наступил «день тишины».
110. ↑  Названа главная особенность президентских выборов в Казахстане.
111. ↑  На агитационные работы из бюджета РК выделят более 6 млн тенге каждому кандидату на пост президента — ЦИК Архівавана 28 лютага 2011..  Казинформ (26 февраля 2011). Проверено 6 апреля 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 2 лютага 2015..
112. ↑  *Владислав Юрицын.*
113. ↑  Кандидаты Касымов, Елеусизов и Ахметбеков обратились с жалобами в ЦИК РК.
114. ↑  Елеусизов и Касымов попросили Центризбирком помочь им с агитацией.
115. ↑  Выдвижение кандидатов в президенты начинается с 5 февраля и заканчивается 20 февраля, регистрация кандидатов заканчивается 2 марта — Центризбирком.  Казинформ (4 февраля 2011). Проверено 30 марта 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 25 кастрычніка 2020..
116. ↑  Конституция Республики Казахстан от 30 августа 1995 года, ст. 41, п. 2; Конституционный закон Республики Казахстан от 28 сентября 1995 № 2464 «О выборах в Республике Казахстан», ст. 54, п. 1.
117. ↑  Десятью жалобами отличилась казахстанская предвыборная кампания 2011 года.
118. ↑  Назарбаев отказался от предвыборной агитации Архівавана 4 сакавіка 2016..  Рейтер (1 марта 2011). Проверено 6 апреля 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 24 кастрычніка 2020..
119. ↑  Назарбаев заверил, что затраты на его агиткампанию не будут выходить за рамки избирательного фонда.  ИА Новости-Казахстан (3 марта 2011). Проверено 11 апреля 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 28 кастрычніка 2020..
120. ↑  Сколько денег потратит на выборах Назарбаев?
121. ↑  Кандидат в президенты Казахстана Ахметбеков проведет агитацию в Интернете.
122. 1 2  *Светлана Тумакова.* Кандидаты на пост президента Казахстана активно пользуются социальными сетями для общения с избирателями Архівавана 2 лютага 2015..  ТАСС Телеком (1 апреля 2011). Проверено 28 мая 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 29 кастрычніка 2020..
123. ↑  *Михаил Польских.* Жамбыл Ахметбеков: Я не выдаю себя за того, кем не являюсь(недаступная спасылка).  Известия Казахстан. Проверено 29 мая 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 28 кастрычніка 2020..
124. ↑  Кандидат Ахметбеков пообещал среднюю зарплату в размере 300 тысяч тенге.
125. ↑  Мэлс Елеусизов намерен занять второе место после Назарбаева.
126. ↑  Елеусизов не может начать агитацию из-за отсутствия финансовых средств.  ИА Новости-Казахстан (3 марта 2011). Проверено 28 мая 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 1 студзеня 2016..
127. 1 2  Среди кандидатов в президенты РК активней всех использует соцсети Касымов.  ИА Новости-Казахстан (28 марта 2011). Проверено 28 мая 2011. Архивировано из первоисточника 23 января 2012 Архівавана 31 кастрычніка 2020..
128. ↑  *Вадим Махин.* Для воплощения воли народа. В Алматы состоялась презентация предвыборной программы кандидата в Президенты Гани Касымова.  Казахстанская правда. Проверено 26 мая 2011. Архивировано из первоисточника 17 августа 2011 Архівавана 15 лістапада 2015..
129. ↑  Голосование на президентских выборах началось в Казахстане.  РИА Новости (3 апреля 2011). Проверено 6 апреля 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 15 лістапада 2015..
130. ↑  *Аскар Бимендин.* До выборов Президента РК осталось 4 дня: Центризбирком о готовности к процессу голосования.  Казинформ (30 марта 2011). Проверено 7 апреля 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 15 лістапада 2015..
131. ↑  За три часа в Казахстане проголосовали 18,6 % избирателей — ЦИК.  ИА Новости-Казахстан (3 апреля 2011). Проверено 6 апреля 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 2 лютага 2015..
132. ↑  За пять часов в Казахстане проголосовали более 40 % избирателей.  ИА Новости-Казахстан (3 апреля 2011). Проверено 6 апреля 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 2 лютага 2015..
133. ↑  На 14.00 часов в Казахстане проголосовали более 66 % избирателей.  ИА Новости-Казахстан (3 апреля 2011). Проверено 8 апреля 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 2 лютага 2015..
134. ↑  Явка на выборах президента Казахстана достигла 77 %.  РИА Новости (3 апреля 2011). Проверено 8 апреля 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 2 лютага 2015..
135. ↑  Явка избирателей на президентские выборы в Казахстане достигла 84 % — ЦИК.  ИА Новости-Казахстан (3 апреля 2011). Проверено 8 апреля 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 16 лістапада 2015..
136. 1 2  Сообщение об итогах внеочередных выборов Президента Республики Казахстан, состоявшихся 3 апреля 2011 года Архівавана 19 верасня 2014..  ЦИК РК (5 апреля 2011). Проверено 6 апреля 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 16 лістапада 2015..
137. ↑  *Марина Барановская.*
138. ↑  Назарбаев проголосовал на выборах президента Казахстана.  ИА Новости-Казахстан (3 апреля 2011). Проверено 6 апреля 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 31 кастрычніка 2020..
139. ↑  Кандидат в президенты Елеусизов проголосовал на выборах президента за своего оппонента — Назарбаева.  ИА Новости-Казахстан (3 апреля 2011). Проверено 6 апреля 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 24 кастрычніка 2020..
140. ↑  Ахметбеков проголосовал за интересы простого народа(недаступная спасылка)( — *история*).
141. ↑  *Екатерина Ионова.* Сенатор Гани Касымов голосовал в Алматы.  Казинформ (3 апреля 2011). Проверено 7 апреля 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 24 кастрычніка 2020..
142. ↑  Назарбаев победил на выборах, набрав 95,55 % голосов.
143. ↑  Прокуратура сообщила о 15 жалобах в день выборов Архівавана 4 сакавіка 2016. (3 апреля 2011). Проверено 1 июня 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 28 кастрычніка 2020..
144. ↑  АСиП: Назарбаев набрал 94,8 процента голосов.
145. ↑  Экзитпол: Ахметбеков обошел Касымова и занял второе место по итогам голосования в Астане.
146. ↑  Назарбаев выиграл президентские выборы, набрав 95,5 % голосов избирателей — предварительные данные ЦИК.  ИА Новости-Казахстан (4 апреля). Проверено 4 апреля. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 30 кастрычніка 2020..
147. ↑  Назарбаев прокомментировал итоги выборов (4 апреля). Проверено 1 июня. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 2 лютага 2015..
148. ↑  Гани Касымов поздравил Назарбаева с победой (4 апреля). Проверено 1 июня. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 2 лютага 2015..
149. ↑  Экс-кандидат в президенты Ахметбеков не имеет претензий к организации выборов.  ИА Новости-Казахстан (4 апреля). Проверено 7 апреля. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 2 лютага 2015..
150. ↑  *Дамир Байманов.* Ж. Ахметбеков считает, что выиграл выборы, так как его платформа услышана Президентом РК.  Казинформ (4 апреля). Проверено 7 апреля. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 16 лістапада 2015..
151. ↑  Экс-кандидат в президенты Елеусизов считает итоги выборов закономерными.  ИА Новости-Казахстан (4 апреля). Проверено 7 апреля. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 2 лютага 2015..
152. ↑  Нурсултан Назарбаев набрал 95,55 процента голосов на выборах президента Казахстана.
153. ↑  ЦИК зарегистрировала Назарбаева избранным президентом Казахстана.  ИА Новости-Казахстан (6 апреля 2011). Проверено 6 апреля 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 30 кастрычніка 2020..
154. ↑  *Светлана Глушкова.* Инаугурации и тишине Назарбаева позавидует сам Лукашенко.  Радио Азаттык (8 апреля 2011). Проверено 11 апреля 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 25 кастрычніка 2020..
155. ↑  ПАСЕ направит наблюдателей на выборы Президента Казахстана.  Казинформ (11 марта 2011). Проверено 29 мая 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 24 кастрычніка 2020..
156. ↑  В избиркомы в день голосования на президентских выборах в РК поступило всего 8 обращений граждан.  ИА Новости-Казахстан (5 апреля 2011). Проверено 29 мая 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 16 лістапада 2015..
157. ↑  Международные наблюдатели сравнили выборы в Греции и Казахстане.
158. ↑  Выборы президента Казахстана организованы чётко — наблюдатели.  ИА Новости-Казахстан (4 апреля 2011). Проверено 30 мая 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 16 лістапада 2015..
159. ↑  Пресс-релиз Миссии наблюдателей от СНГ на внеочередных выборах Президента Республики Казахстан (3 апреля 2011 года).  Исполнительный комитет СНГ (4 апреля 2011). Проверено 1 июня 2011.
160. ↑  Президентские выборы в Казахстане соответствуют демократическим нормам — наблюдатели СНГ.  ИА Новости-Казахстан (4 апреля 2011). Проверено 1 июня 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 16 лістапада 2015..
161. ↑  *Ольга Коваленко.* Международные наблюдатели разошлись в оценке выборов в Казахстане.  РИА Новости (4 апреля 2011). Проверено 1 июня 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 29 кастрычніка 2020..
162. ↑  Международная миссия по наблюдению за выборами БДИПЧ/ОБСЕ. Республика Казахстан — Досрочные президентские выборы, 3 апреля 2011 года. Предварительные заключения и выводы (4 апреля 2011). Проверено 1 июня 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 30 кастрычніка 2020..
163. ↑  В ОБСЕ оказались недовольны выборами в Казахстане Архівавана 20 жніўня 2011. (4 апреля 2011). Проверено 2 июня 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 31 кастрычніка 2020..
164. ↑  Заявление посольства США Архівавана 17 лютага 2013. 04.04.2011
165. ↑  Country Reports on Human Rights Practices for 2011 Kazakhstan (англ.
166. ↑  Kazakhstan: statement by the observer delegation of the PACE (англ.) (4 апреля 2011). Проверено 1 июня 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 16 лістапада 2015..
167. ↑  *Гульнара Жандагулова.* Миссия наблюдателей ШОС считает, что выборы президента РК были свободными и открытыми.  Казинформ (4 апреля 2011). Проверено 1 июня 2011. Архивировано из первоисточника 21 августа 2011 Архівавана 25 кастрычніка 2020..

Спасылкі
--------

* Сайт Цэнтральнай выбарчай камісіі КазахстанаАрхівавана 4 снежня 2018.. Праверана 3 жніўня 2011. Архівавана з першакрыніцы 21 жніўня 2011 Архівавана 1 студзеня 2016..

| ⛭Выбары ў Казахстане Сцяг Казахстана |
| --- |
| Прэзідэнцкія | 1991 **·** 1999 **·** 2005 **·** 2011 **·** 2015 **·** 2019 **·** 2022 |
| Парламенцкія | 1990 **·** 1994 **·** 1995 **·** 1999 **·** 2004 **·** 2007 **·** 2012 **·** 2016 **·** 2021 |
| Рэферэндумы | 29 красавіка 1995 **·** 30 жніўня 1995 |