recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Герой Народных узброеных сіл** (в’етн.: Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân) — адна з вышэйшых дзяржаўных узнагарод Сацыялістычнай Рэспублікі В’етнам.

Апісанне
--------

Прысуджаецца за выключна выдатныя дасягненні ў баі, ваеннай службе і працы, рэвалюцыйны гераізм у справе нацыянальнага вызвалення, забеспячэння нацыянальнай абароны і абароны народа. Званне прысуджаецца таксама калектывам, лаяльным да сацыялістычнай айчыне — В’етнама, з добрым унутраным адзінствам і супрацоўніцтвам з партыяй і масавымі арганізацыямі.

Гісторыя
--------

Дэкрэтам Ха Шы Міна 10 лютага 1952 года ў якасці вышэйшай узнагароды было заснавана ганаровае званне «Герой патрыятычнага супраціву». Тады ж гэта званне было прысвоена першым 4-м кавалерам. У 1955 годзе было заснавана як вышэйшае званне «Герой арміі», прысуджаемае разам з «Залатой зоркай Героя арміі». У 1970 годзе найменне ўзнагароды было заменена на званне «Герой Народных узброеных сіл ДРВ» і адпаведна найменне зоркі — на «Залатая зорка Героя Народных узброеных сіл Дэмакратычнай Рэспублікі В’етнам».

У Народна-вызваленчай арміі Паўднёвага В’етнама ў 1965 годзе было заснавана ў якасці вышэйшай узнагароды званне «Герой вызваленчай вайны». Пасля аб’яднання Паўночнага і Паўднёвага В’етнама ў 1975 годзе заснавана адзінае званне «Герой Народных узброеных сіл В’етнама», якое атрымалі і ўсе ўзнагароджаныя раней ранейшымі гэтымі званнямі.

Усяго па стане на 2006 год вядома аб 3 738 фактах прысваення звання, у тым ліку 36 двойчы і 4 тройчы. Воінам і грамадзянам гэтае званне ўручалася 149 раз за подзвігі на «вайне супраціву з французамі», 859 разоў за «вызваленчую вайну супраць ЗША», 279 разоў за ўдзел у іншых баявых дзеяннях і за подзвігі ў мірны час. Іншыя ўзнагароджання — гэта ўзнагароды воінскіх часцей і працоўных калектываў.

Сярод удастоеных гэтага звання — міністр абароны В’етнама генерал арміі Фунг Куанг Тхань, лепшы ас в’етнамскай знішчальнай авіяцыі (11 перамог) Нгуен Ван Кок, лётчык-знішчальнік Фам Туан, савецкі ваенны саветнік В. М. Замкоў, грэчаскі камуніст Нгуен Ван Лап (Костас Сарантыдыс).

Гл. таксама
-----------

* Спіс Герояў Народных узброеных сіл В’етнама

Спасылкі
--------

* Закон Вьетнама
**Тыльжа** (ням.: Tilse) — рака ў Калінінградскай вобласці Расіі, працягласцю 44 км. Плошча вадазборнага басейна — 207 км². Ад ракі пайшла назва горада Тыльзіт (сучасны Савецк).

Упершыню згадваецца ў дакументах Тэўтонскага ордэна. Літоўцы, якія імігравалі ва Усходнюю Прусію ў XV і XVI стагоддзях, назвалі раку Tilszele (Тыльзеле). Сучасная назва ракі Тыльжа з’явілася ў 1946 годзе, калі тэрыторыя ўвайшла ў склад Савецкага Саюза.

Выток размешчаны ў 5 км ад чыгуначнай станцыі Вішнёвае, якая знаходзіцца на шляху Савецк — Шчыліна — Калушскае — Чарняхоўск — Калінінград. Рака ўпадае ў Нёман на вышыні 3 метра над узроўнем мора.

Плынь хуткая. Сярэдняя шырыня рэчышча — 1,5 метраў. Тыльжа працякае праз населеныя пункты Міхайлаўка, Рудакова, Іскра, Гудкова, Ракіціна і Ветрава. На берагах ракі размешчаны гаі і лугі. Найбольш маляўнічыя пейзажы паблізу ракі размешчаны ў раёне населеных пунктаў Ветрава і Ракіціна.

Асноўныя прытокі — Малая Тыльжа, Падліпаўка, Малы (усе — правыя).

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4   (руск.) . Маштаб: 1 : 100 000. Пазначыць дату выдання/стан мясцовасці.
2. 1 2  Схема комплексного использования и охраны водных объектов бассейна реки Неман и рек бассейна Балтийского моря (российская часть в Калининградской области). Книга 1. Общая характеристика речного бассейна. Калининград, 2014. 220 с. **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 5 лютага 2020. Праверана 19 лістапада 2019.
3. 1 2 3 4  Heinz Kebesch: *Unsere Tilszele*. 8. Tilsiter Rundbrief (1978/79), S. 30 f.
4. 1 2 3   (руск.) Ліст карты **N-34-44**.
5. ↑   (руск.) Ліст карты **N-34-032-D**.
6. ↑   (руск.) Ліст карты **N-34-45**.
*«Святыя»* (Фра Беата Анджэліка, XV ст.)
**Святы** (ад праслав. Svętъ, svętъjь; мн. л. — святыя) — міфічная або гістарычная асоба, асабліва шануемая ў розных рэлігіях за пабожнасць, праведнасць, богаспадобнасць, устойлівае вызнанне веры, пасрэдніцтва паміж Богам і людзьмі.

У хрысціянстве (за выключэннем некаторых пратэстанцкіх канфесій) пабожны і дабрадзейны чалавек, кананізаваны царквой, які ўяўляе сабой узор цноты і які жыве паводле вучэння Царквы пасля яго скону на нябёсах і моліцца перад Богам за ўсіх людзей, якія жывуць на зямлі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Святы
**Ільдэфонс Бобіч** (10 студзеня 1890, в. Дзедзіна каля Друі — 28 красавіка 1944, Іўе; Псеўданімы: *Пётра Просты*) — беларускі рэлігійны і культурны дзеяч, каталіцкі святар, прыхільнік беларусізацыі касцёла. З 1930 года быў пробашчам у Іўі. Супрацоўнічаў з беларускімі часопісамі «Biełarus» і «Krynica». Пахаваны побач касцёла ў Іўі.

Біяграфія
---------

У 1909 годзе скончыў Ковенскую гімназію, у 1911 годзе — Віленскую духоўную каталіцкую семінарыю. Сябра беларускага гуртка семінарыстаў. Вышэйшую духоўную адукацыю атрымаў у Рыме ў Collegium Germanicum (вучыўся з 1912 года), доктар філасофіі. Дамогся папскага бласлаўлення часопісу для беларусаў-католікаў «Biełarus». 15 (28) ліпеня 1915 года пасвечаны ў святары. Служыў вікарыем у Друі і пробашчам на Дзісеншчыне (1917—1920). У 1921—1923 гадах выкладаў Закон Божы ў Віленскай беларускай гімназіі. З 1923 года пробашч у мястэчку Германавічы. У 1930—1944 гадах пробашч і дэкан у мястэчку Іўе.

Першае апавяданне «Слёзы» надрукаваў 25 студзеня 1907 года ў «Нашай ніве». Друкаваўся таксама ў Першым беларускім календары «Нашай нівы», газ. «Biełarus», а пазней у заходнебеларускіх выданнях «Наша думка» і «Беларускія ведамасці». Аўтар працы на беларускай мове «Нядзелішнія эвангеліі і навукі» (тт. 1-3, 1921—1922), артыкулаў па рэлігійных і культурных пытаннях, вершаў. Склаў 2 кнігі казанняў «Роднае слова ў касцёле» і «Навучайце ўсе народы» (у рукапісах). Асобныя творы перакладаліся на польскую і ўкраінскую мовы. Выступаў у польскіх рэлігійных часопісах «Przegląd Homiletyczny», «Nowa Biblioteka Kaznodziejska». Пераклаў на польскую мову працы Св. Бернара Клервоскага.

Да 1930 года актыўна выступаў за шырокае ўвядзенне беларускай мовы ў каталіцкае богаслужэнне. Праследаваўся польскім святарствам Віленшчыны.

З пачатку 1930-х гадоў адышоў ад беларускай палітычнай дзейнасці. У гады Другой сусветнай вайны арыштаваны нямецкімі акупацыйнымі ўладамі. Памёр неўзабаве пасля вызвалення з турмы. Пахаваны каля Петрапаўлаўскага касцёла ў Іўі.

Заўвагі
-------

1. 1 2  Ildefons Bobicz //

Літаратура
----------

* БП, т. 5
* EK, t. 2
* Гарбінскі БРД
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
* Станкевіч Адам. Святой памяці Пётры Простага (кс. др. Ільдэфонс Бобіч) // Беларускі Голас. № 20(116). 19 траўня 1944. // на pawet.net

Спасылкі
--------

Лагатып ВікіцытатнікаЛагатып Вікіцытатніка У Вікікрыніцах ёсць тэксты па тэме  
**Ільдэфонс Бобіч**

* Бобіч Ільдэфонс на Slounik.org
* Апавяданні «Слёзы», «Воля»
* Біяграфія І. Бобіча ў каталіцкім часопісе Архівавана 7 кастрычніка 2008. (польск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 7195 2448 · NUKAT: n01050328 · VIAF: 101683467 |
**«Мысліцель»** (фр.: Le Penseur) — адна з самых вядомых скульптурных прац Агюста Радэна. Майстар працаваў над ёй у 1880—1882 гг. Арыгінал скульптуры экспануецца ў музеі Радэна у Парыжы.

Гісторыя
--------

Мадэль
Па першапачатковай задумцы аўтара скульптура называлася *«Паэт»* і была часткай кампазіцыі *«Брама пекла»* па матывах «Боскай камедыі», дзе адлюстроўвала Дантэ, стваральніка адлітых у бронзе Радэнам карцін пекла. З часам задумка Радэна была ўскладнена, у прыватнасці вобраз Дантэ быў заменены ўніверсальным вобразам творцы. Прытрымліваючыся традыцыяў класічнай скульптуры Мікеланджэла, Радэн надзяліў свайго героя фізічнай сілай, аднак выканаў яго падкрэслена алегарычным, не маючым рэальных прататыпаў.

Мадэллю для скульптуры (як і для многіх іншых скульптур Радэна) паслужыў француз па імені Жан Бо  (фр.) (бел. (фр.: Jean Baud), мускулісты баксёр, які ў асноўным выступаў у Парыжы, у квартале чырвоных ліхтароў.

Упершыню «Мысліцель» быў публічна выстаўлены ў 1888 годзе ў Капенгагене. У 1902 годзе была адліта ў бронзе павялічаная да 181 см скульптура, якую ў 1904 Радэн выставіў у парыжскім Салоне. У 1906 бронзавы "Мысліцель" быў усталяваны ў Пантэоне. Пры гэтым Радэн, які выступаў на адкрыцці, заявіў, што "Мысліцель" з'яўляецца помнікам французскім працоўным. У 1922 годзе гэтую бронзу перанеслі ў музей Радэна у Гатэль Бірон.

Копіі
-----

Існуе больш за 20 бронзавых і гіпсавых копій статуі ў розных гарадах па ўсім свеце. У прыватнасці, бронзавая копія скульптуры ўсталяваная на магіле скульптара ў Мёдоне, прыгарадзе Парыжа. Іншыя копіі ўстаноўлены каля брамы філадэльфійскага музея Радэна і каля брамы Калумбійскага універсітэта.

Літаратура
----------

* *Albert Edward Elsen, Rosalyn Frankel Jamison, Bernard Barryte.* Rodin's art: the Rodin Collection of the Iris & B. Gerald Cantor Center for Visual Arts at Stanford University. — Oxford University Press, 2003. — P. 174-179. — 662 p. — ISBN 9780195133813.

Спасылкі
--------

* The Thinker Project Архівавана 6 верасня 2012. — Праект, прысвечаны лёсе розных копій скульптуры
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ляшчынскі.
**Іосіф Валяр’янавіч Ляшчынскі** (нар. 29 верасня 1924, Івянец, Польская Рэспубліка) — беларускі танцоўшчык. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (1967).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў звычайнай местачковай сям’і. Бацька Валяр’ян Ляшчынскі быў майстрам-мулярам, які з арцеллю будаўнікоў узводзілі храмы і палацы, жылыя дамы і крамы ў Івянцы, Валожыне, Барысаве, Вільні. А маці Юзэфа з роду Сасноўскіх была хатняй гаспадыняй і займалася выхаваннем дзяцей.

У сямігадовым узросце паступіў у першы клас школы, дзе пасаду дырэктара займала Марыя Асіповіч, унучка Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча. Быў вучнем былога саліста Варшаўскага тэатра оперы і балета Уладзіслава Аскеркі, які быў настаўнікам Івянецкай школы за польскім часам. У школе ставіліся тэатральныя пастаноўкі, дзейнічалі гурткі танцаў і спеваў. Аскерка заўважыў здольнага вучня і прывіў любоў да харэаграфіі і народных танцаў.

Закончыў курсы па харэаграфіі пры Мінскім абласным Доме народнай творчасці і рэжысёрскае аддзяленне Мінскага культасветвучылішча.

У Івянцы працаваў у кафляным цэху Івянецкага прамкамбіната і адначасова кіраваў танцавальным калектывам у Доме культуры. Яго прызначылі інструктарам Івянецкага Дома культуры, а праз год — дырэктарам.

Музычным кіраўніком у Доме культуры, супрацоўніцай Ляшчынскага ў яго харэаграфічнай дзейнасці была музыкант, вучаніца К. Паплаўскага Стэфа Чылюк, якая працавала з ім з 1956 года.

Мастацкі калектыў пад кіраўніцтвам Ляшчынскага набыў шырокую вядомасць у Беларусі, неаднаразова выступаў і за яе межамі.

Узнагароды
----------

У 1967 годзе было прысвоена ганаровае званне «Заслужанага дзеяча культуры БССР».

Зноскі
------

1. ↑  Iскры яго адмысловага таленту
2. ↑  Будзем памятаць маэстра танца з Івянца…
3. ↑  СЛАВУТЫЯ АСОБЫ

Літаратура
----------

* Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя: у 2 т. / Пад агульнай рэдакцыяй А. В. Сабалеўскага. Т. 2 : Л―Я / [рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш.] — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2003. — С. 41. — 571, [1] с.: іл. — ISBN 985-11-0259-8.
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Т. 3. Карчма — Найгрыш. — С. 334. — 751 с. — 10 000 экз.

Спасылкі
--------

* Майстар агітацыйнага танца з Івянца Архівавана 24 чэрвеня 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 131006 |
**Сцяг Светлагорска** — афіцыйны геральдычны сімвал горада Светлагорск Гомельскай вобласці. Сцяг зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь 22 верасня 2000 года № 43.

Апісанне
--------

Прамавугольнае палотнішча чырвонага колеру з суадносінамі бакоў 1:2, у цэнтры правага боку гербавая эмблема — жоўтае сонца.

Сцяг быў сканструяваны на аснове гербавай эмблемы горада з выкарыстаннем тых жа эмалі і металу.

Сцяг быў зацверджаны рашэннем Светлагорскага гарадскога Савета дэпутатаў ад 28 чэрвеня 2000 года № 41, палажэнні аб іх — гарадскім выканаўчым камітэтам 27 верасня 2000 года № 531. Аўтар сцяга С. Я. Рассадзін.

Гл. таксама
-----------

* Герб Светлагорска

Зноскі
------

1. ↑  Сцяг Светлагорска

| ⛭Сцягі населеных пунктаў Гомельскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
Буда-Кашалёва ·  Васілевічы ·  Ветка ·  Гомель ·  Добруш ·  Ельск ·  Жлобін ·  Жыткавічы ·  Калінкавічы ·  Мазыр ·  Петрыкаў ·  Рагачоў ·  Рэчыца ·  Светлагорск ·  Тураў ·  Хойнікі ·  Чачэрск |  |
| Гарадскія пасёлкі | 
Азарычы ·  Акцябрскі ·  Брагін ·  Камарын ·  Капаткевічы ·  Карма ·  Лельчыцы ·  Лоеў ·  Парычы ·  Сасновы Бор ·  Стрэшын ·  Уваравічы ·   |
**Віктар Пятровіч Супрунчук** (7 снежня 1949, в. Сялец, Бярозаўскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі пісьменнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Пасля заканчэння Сялецкай сярэдняй школы (1967) працаваў грузчыкам на Нова-Бярозаўскім вапнавым заводзе, вучыўся ў Белаазёрскім прафесійна-тэхнічным вучылішчы № 82 электратэхнікі (скончыў у 1968). У 1968—1970 гг. служыў у Савецкай Арміі. Працаваў электрамантажнікам і электразваршчыкам у трэсце «Электрацэнтрмантаж». Скончыў факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1976). Працаваў карэспандэнтам шматтыражнай газеты «Электрон» завода ЭВМ імя Арджанікідзэ. З 1977 г. — спецыяльны карэспандэнт «Сельской газеты», з 1981 г. — рэдактар аддзела літаратуры Беларускага тэлебачання, з 1983 г. — загадчык аддзела нарыса, з 1986 г. — старшы рэдактар аддзела прозы часопіса «Полымя». З 1990 г. — намеснік старшыні СП Беларусі. Член СП СССР з 1985 г.

Творчасць
---------

Друкуецца з 1977 г. Аўтар зборнікаў апавяданняў і аповесцей «Страсці» (1983), «Недзе баліць ля сэрца» (1986), «Набат» (1989), аповесці «Банальны дэтэктыў» (1989), раманаў «Жывеш толькі раз» (1988) і «З плоці і крыві» (часопіс «Полымя», 1990).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Саламевіч І. У.* Супрунчу́к Віктар Пятровіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 276. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 131063 |
**Універсітэт імя Крыстафера Ньюпарта** (англ.: Christopher Newport University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Ньюпарт-Ньюс у штаце Вірджынія.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Названы ў гонар Крыстафера Ньюпарта — англійскага марака, даследчыка і пірата, капітана аднаго з караблёў, якія перавозілі пасяленцаў у Джэймстаўн — першае пастаяннае англійскае паселішча ў Паўночнай Амерыцы.

Універсітэт прапануе мноства чатырохгадовых ступеняў бакалаўра навук і бакалаўра мастацтваў. Аспіранцкія праграмы ў галіне прыкладной фізікі і інфарматыкі, навукі аб навакольным асяроддзі і выкладання таксама даступныя ў пяцігадовым бакалаўрыяце, а таксама ў традыцыйных фарматах. Акадэмічныя праграмы прапануюцца праз Каледж мастацтваў і гуманітарных навук, Каледж натуральных і паводніцкіх навук і Каледж сацыяльных навук, у тым ліку Школу бізнесу.

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Вірджынія

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Універсітэт імя Крыстафера Ньюпарта
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 8615 0536 · LCCN: no98106478 · Microsoft: 177308816 · VIAF: 124654798 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Філіпаў.
**Ге́нрых Аляксе́евіч Філі́паў** (1 мая 1929, Варонеж — 2 чэрвеня 1993, Мінск) — дзяржаўны дзеяч БССР, міністр паліўнай прамысловасці БССР (1972—1988), кандыдат тэхнічных навук (1972).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (1951). 

З 1951 года начальнік аддзела, галоўны інжынер торфапрадпрыемства, галоўны інжынер, начальнік Гомельскага абласнога ўпраўлення сельскай гаспадаркі. З 1960 года намеснік міністра сельскай гаспадаркі БССР, старшыня Рэспубліканскага аб’яднання Сельгастэхнікі. З 1962 года намеснік старшыні Бюро ЦК КПБ па кіраўніцтву сельскай гаспадаркай, адначасова загадчык аддзела ЦК КПБ, у 1965—1967 гадах першы намеснік міністра сельскай гаспадаркі БССР. З 1968 года загадчык сектара, намеснік дырэктара Цэнтральнага НДІ механізацыі і электрыфікацыі сельскай гаспадаркі нечарназёмнай зоны СССР.

З 1972 года міністр тарфяной прамысловасці БССР, з 1977 года — міністр паліўнай прамысловасці БССР.

З 1988 па 1991 год першы намеснік Старшыні Дзяржаўнага камітэта БССР па паліву і газіфікацыі.

Памёр 2 чэрвеня 1993 года. Пахаваны на Усходніх могілках горада Мінска.

Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР (1962—1966). Кандыдат у члены ЦК КПБ (1961—1971).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага сцяга, медалямі За працоўную доблесць, Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР.

Літаратура
----------

* Філіпаў Генрых Аляксеевіч // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 10. Сошна — Фут / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1974. — С. 590. — 656 с.: іл. карты.

Спасылкі
--------

* Філіпаў Генрых Аляксеевіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 131574 |
«**Закон і правасуддзе**» — штотыднёвая рэспубліканская прававая газета на казахскай і рускай мовах, што базуецца ў горадзе Астана, Казахстан. Газета спецыялізавалася за разглядзе і асвятленні пытанняў, датычных права і палітыкі Казахстана, расследавання і абнародавання фактаў карупцыі ў краіне. Некаторыя журналісты, якія працавалі ў газеце пасля публікацый, што тычацца карупцыі, сталі асцерагацца за свае правы недатыкальнасці. Да іх ставяцца Аралгайша Амарсанава і Такберген Абіеў.

Адрас рэдакцыі: г. Астана, вул. Манаса, 31. оф. 206

Галоўны рэдактар: Гульжан Мухаметжанава.

У дзейнасці выдання адбылося парушэнне закона пры яго рэгістрацыі. Парушэнне дапусцілі ўласнік газеты ТАА «ATS.KZ» і камітэт інфармацыі і архіваў міністэрства культуры і інфармацыі.

Першы нумар газеты выйшаў у 2005 годзе, у 2008 годзе развязкам спецыялізаванага міжраённага эканамічнага суда Астаны газета была закрыта.

У 2011 годзе былы галоўны рэдактар газеты «Закон і правасуддзе» Такберген Абіеў, які выйшаў на свабоду пасля трохгадовага зняволення, падаў дакументы ў Міністэрства сувязі і інфармацыі РК на рэгістрацыю газеты «Альянс Казахстанскіх СМІ „Закон і правасуддзе"», у чым яму было адмоўлена.

Заўвагі
-------

1. ↑  Amanpour, Christiane; Simon, Joel (1 February 2008). *Attacks on the Press in 2007: a worldwide survey by the committee to protect journalists*. The Committee to Protect Journalists. p. 170. ISBN 978-0-944823-27-9.. Retrieved on 28 December 2012.
2. ↑  Kazakhstan: Authorities search for missing journalist **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  UNHCR (20 красавіка 2007). Архівавана з першакрыніцы 13 студзеня 2013. Праверана 28 December 2012.
3. ↑  Journalist, press club founder disappears in Kazakhstan **(нявызн.)**.  Committee to Protect Journalists (27 снежня 2012). Праверана 28 December 2012.
4. ↑  Закрыта республиканская правовая газета «Закон и правосудие» Архівавана 11 красавіка 2016.
5. ↑  В Казахстане есть газета «Коррупционер должен сидеть в тюрьме» | Новый репортер.org

Спасылкі
--------

*
Эфект Магнуса пры ўздзеянні на шар, які верціцца

**Эфект Магнуса** — фізічная з’ява, якая ўзнікае пры абцяканні струменем вадкасці або газу цела што верціцца. Утвараецца сіла, якая ўздзейнічае на цела і накіраваная перпендыкулярна напрамку струменя. Гэта з’яўляецца вынікам сумеснага ўздзеяння розных фізічных з’яў, такіх як эфект Бернулі і ўтварэння сумежнага пласта ў асяроддзі вакол абцякальнага аб’екта. Эфект упершыню апісаны нямецкім фізікам Генрыхам Магнусам у 1853 годзе. Велічыня ўзнікаючай сілы вызначаецца тэарэмай Жукоўскага.

Аб’ект, які верціцца стварае ў асяроддзі вакол сябе віхравы рух. З аднаго боку аб’екта напрамак віхуры супадае з напрамкам струменя, які абцякае аб’ект і, адпаведна, хуткасць руху асяроддзя з гэтага боку павялічваецца. З іншага боку аб’екта напрамак віхуры процілегла напрамку руху струменя і хуткасць руху асяроддзя памяншаецца. Такім чынам, узнікае рознасць ціскаў, якая спараджае папярочную сілу ад таго боку цела, якое верціцца, на якой напрамак вярчэння і напрамак струменя процілеглыя, да таго боку, на якой гэтыя напрамкі супадаюць.

Эфектам Магнуса тлумачыцца, напрыклад, крывалінейны палёт закручанага футбольнага футбольнага мячыка. Эфект быў выкарыстаны ў 1922—1926 гадах нямецкім інжынерам А. Флетнерам пры будаўніцтве карабля з цыліндрычнымі ротарнымі вежамі замест ветразяў.

Ураўнанне
---------

Наступнае ўраўненне апісвае неабходныя велічыні для падліку пад’ёмнай сілы, якая ствараецца кручэннем шара.

{\displaystyle {F}={1 \over 2}{\rho }{V^{2}ACl}}, дзе:
*F* — пад’ёмная сіла
*{\displaystyle \rho }* — шчыльнасць вадкасці або газу
*V* — хуткасць шара
*A* — папярочная плошча шара
*Cl* = каэфіцыент пад’ёмнай сілы
Каэфіцыент пад’ёмнай сілы можа быць вызначаны з графікаў эксперыментальных дадзеных з выкарыстаннем ліка Рэйнальдса і каэфіцыента вярчэння ((вуглавая хуткасць\*дыяметр)/(2\*лінейная хуткасць)). Для каэфіцыентаў вярчэння ад 0,5 да 4,5 каэфіцыент пад’ёмнай сілы находзіцца ў дыяпазоне ад 0,2 да 0,6.

Зноскі
------

1. 1 2  ФЭС, 1983
2. ↑  ВСЭ

Літаратура
----------

* Физический энциклопедический словарь (руск.) / Гл. ред. А. М. Прохоров. Ред. кол. Д. М. Алексеев, А. М. Бонч-Бруевич, А. С. Боровик и др.. — М.: Советская энциклопедия, 1983. — 928 с. — 100 000 экз.
* Магнуса эффект // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Эфект Магнуса

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4168611-1 · LCCN: sh85079809 · Microsoft: 27299218 |
**Ігар Мікалаевіч Ясуловіч** (руск.: И́горь Никола́евич Ясуло́вич; нар. 24 верасня 1941, сяло Рэйнсфельд, Куйбышаўская вобласць — 19 жніўня 2023, Масква, Расія) — савецкі і расійскі акцёр

 тэатра і кіно, кінарэжысёр. Народны артыст Расійскай Федэрацыі (2001) і лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Расіі (2000).

Біяграфія
---------

Продкі бацькі па паходжанні — беларусы. Дзяцінства правёў у горадзе Ізмаіл Адэскай вобласці. У 1962 годзе скончыў акцёрскі і ў 1974 годзе — рэжысёрскі факультэт УДІКа.

З 1962 года — акцёр Эксперыментальнага тэатра-студыі пантамімы («Эктэмім»), у 1964—1994 гадах — Тэатра-студыі кінаакцёра, з 1994 года — Маскоўскага ТЮГа.

У кіно з 1961 года (больш за 320 роляў, першая роля — малады пасажыр цягніка — у фільме «У дарозе»), здымаўся пераважна ў ролях другога плана і эпізодах.

Ігар Ясуловіч — уладальнік унікальнага вядомага голаса, прыгожага тэнаральнага тэмбру, багатага эмацыйнымі адценнямі. Займаўся агучваннем фільмаў і мультфільмаў.

Рэжысёр-пастаноўшчык некалькіх фільмаў.

Сумесна з Аляксандрам Цітэлем выкладаў усваёй майстэрні ў ГІТІСе, на факультэце акцёрскага мастацтва музычнага тэатра. Таксама вёў сваю акцёрскую майстэрню ва УДІК.

Памёр 19 жніўня 2023 года ў Маскве.

Фільмаграфія
------------

* «Цераз могілкі» (1963) — *Фелікс*
* «Магіла льва» (1971) — *Дзмітрый, брат Усяслава*

Зноскі
------

1. ↑  Умер актер Игорь Ясулович — 2023. Праверана 19 жніўня 2023.
2. ↑  Умер народный артист России Игорь Ясулович (руск.). *Российская газета* (19 жніўня 2023). Праверана 19 жніўня 2023.
3. ↑  Народны артыст Расіі Ігар Ясуловіч памёр на 82-м годзе жыцця

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Internet Movie Database · КиноПоиск · Аниматор.ру |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Кругасвет |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 7812 7571 · LCCN: no2010059961 · NKC: js20051205019 · VIAF: 120540740 |
**Кварц** (ням.: Quarz) — прыродны і штучны мінерал, адзін з самых распаўсюджаных у зямной кары, пародаўтваральны мінерал большасці магматычных і метамарфічных парод.
Хімічная формула: SiO2.

Апісанне
--------

Шчыльнасць кварцу 2,6—2,65 г/см³, тэмпература плаўлення прыблізна 1470 °C. Цвёрдасць 7 адзінак па шкале Моаса. Кварц хімічна ўстойлівы, празрысты да ультрафіялетавага і часткова інфрачырвонага выпраменьвання, валодае нелінейнымі аптычнымі і электронна-аптычнымі ўласцівасцямі.

Крышталі нарослыя або ўрослыя, часта ўтвараюць зросткі-друзы. Трапляюцца зерні, агрэгаты і суцэльныя масы. Крышталі маюць форму шасціграннай прызмы, увемчанай з аднаго або абодвух канцоў шасці- ці трохграннай пірамідай. У напрамку да вяршыні крышталь звужваецца. Грані прызм пакрыты папярочнай штрыхоўкай.

Крышталічныя мадыфікацыі: трыганальная (α-кварц, устойлівы ніжэй 573 °C) і гексаганальная (β-кварц, устойлівы вышэй 573 °C).

Колер разнастайны: бясколерны кварц — горны крышталь, фіялетавы — аметыст, дымчаты — раўхтапаз, чорны — марыён, залацісты — цытрын і інш. Бляск шкляны. Крохкі. Мае моцныя п’езаэлектрычныя ўласцівасці.

Распаўсюджванне ў прыродзе
--------------------------

Паходжанне пераважна эндагеннае. Свабоднае ўтрыманне кварцу ў зямной кары каля 12 %. Уваходзіць у склад іншых мінералаў у выглядзе сумесяў і сілікатаў. На Беларусі шматлікія радовішчы кварцавых пяскоў.

Выкарыстанне
------------

Кварцавыя пяскі і кварцыты выкарыстоўваюцца ў керамічнай і шкляной прамысловасці, монакрышталі кварцу — для вырабу п'езаэлектрычных прылад, лінзаў ультрафіялетавай оптыкі, прызмаў спектрометраў, кварцавага шкла і інш. Афарбаваныя разнавіднасці кварцу выкарыстоўваюцца ў ювелірнай справе.

Гл. таксама
-----------

* Ружовы кварц
* Онікс

Зноскі
------

1. ↑  ФЭС, 1983

Літаратура
----------

* *Бардон У.* Кварц // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
* Мінералы, горныя пароды і глебы роднага краю: Кн. для настаўніка / У. Фядотаў, А. Цытленак. — Мн.: Нар. асвета, 1987. — 109, [2] c.
* Физический энциклопедический словарь (руск.) / Гл. ред. А. М. Прохоров. Ред. кол. Д. М. Алексеев, А. М. Бонч-Бруевич, А. С. Боровик и др.. — М.: Советская энциклопедия, 1983. — С. 279. — 928 с. — 100 000 экз.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кварц
* Пра кварц (руск.)
* Кварц у базе webmineral.com (англ.)
* Кварц і яго разнавіднасці (руск.)
* Кварц у базе catalogmineralov.ru

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119654906 · GND: 4048011-2 · LCCN: sh85109732 · Microsoft: 2779870107 · NDL: 00570564 · NKC: ph122081 |

 |
**Філагенез** (або **філагенія**; ад стар.-грэч.: φῦλον і стар.-грэч.: γένεσις) — гістарычнае развіццё арганізмаў. У біялогіі філагенез разглядае развіццё біялагічнага віду ў часе. Біялагічная класіфікацыя засноўваецца на філагенезе, але метадалагічна можа адрознівацца ад філагенетычнага прадстаўлення арганізмаў.

Апісанне
--------

Філагенез разглядае эвалюцыю як працэс, у якім генетычная лінія — арганізмы ад продка да нашчадкаў — разгаліноўваецца ў часе, і яе асобныя галіны могуць набываць тыя ці іншыя змены або знікаць у выніку вымірання.

Наяўныя на сённяшні дзень веды аб галінаванні філагенетычнага дрэва атрыманыя шляхам пабудовы класіфікацыі жывых арганізмаў, першапачаткова задуманай Карлам Лінеем як адлюстраванне «натуральнай сістэмы» ўсёй прыроды (у тым ліку і нежывой). Пазней было ўстаноўлена, што такой «натуральнай сістэмы» не існуе, а тое, што К. Ліней уважаў за праяву гэтай сістэмы ў жывёл і раслін, з’яўляецца філагеніяй, г. зн. вынікам біялагічнай эвалюцыі.

Для больш эфектыўнага аналізу філагеніі ў цяперашні час распрацоўваюцца прынцыпы, у якіх метад запісу класіфікацыі ўдасканалены ў параўнанні з лінееўскім, што дазваляе больш адэкватна запісаць філагенію ў форме класіфікацыі і працягнуць яе аналіз.

Аналіз філагеніі далёкі ад завяршэння, паколькі ўяўляе сабой выяўленне аднаразовых непаўторных эвалюцыйных падзей, якія адбыліся ў мінулым, і таму можа ажыццяўляцца толькі ўскоснымі метадамі. Для рэканструкцыі і філагеніі патрабуецца максімальна поўнае веданне аб разнастайнасці відаў; аднак у цяперашні час навуцы ўсё яшчэ вядомая толькі малая частка відаў жывых арганізмаў, якія жывуць на Зямлі, і мізэрна малая частка відаў, якія жылі на Зямлі ў мінулым.

Гл. таксама
-----------

* Філагенетыка
* Антагенез
* Эвалюцыя

Зноскі
------

1. ↑  *Клюге Н. Ю.* Кладоэндезис и новый взгляд на эволюцию метаморфоза у насекомых Архівавана 13 студзеня 2016. // Энтомологическое обозрение 91(1)’2012. — С. 63—78.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780683402 · NKC: ph120415 |
**Паўліны** (*Pavo*) — род птушак сямейства фазанавых атрада курападобных.

Апісанне
--------

У самцоў даўжыня цела да 125 см, хваста да 45 см, падоўжаных, упрыгожаных «вочкамі» пёраў надхвосця да 150 см; маса да 4,3 кг. Афарбоўка яркая, пераважна сіне-зялёная, з металічным адлівам. На галаве чубок. Самкі драбнейшыя, бурага колеру, без доўгага надхвосця. Кормяцца насеннем, зернем, травой, насякомымі. Палігамы. Пры такаванні самец разводзіць пёры надхвосця веерам і падымае іх амаль вертыкальна. Нясуць да 6 яец.

Распаўсюджанне
--------------

Адрозніваюць 2 віды. Паўлін звычайны, або індыйскі, або чубаты (*P. cristatus*), пашыраны на п-ве Індастан і в-ве Шры-Ланка. Драбнейшы паўлін сінякрылы, або яванскі (*P. muticus*), пашыраны ў Індакітаі і Інданезіі; занесены ў Чырвоную кнігу МСАП. Жывуць у зарасніках, на лясных высечках, па берагах рэк. У Еўропу (Старажытная Грэцыя) завезены ў IV ст. да н.э.

Іншае
-----

Паўлінамі называюць таксама пароду галубоў свойскіх (паўлінавыя галубы, трасуны) з веерападобным або трубападобным хвастом (адсюль часам назва трубачы). Паходзяць з Індыі, у Еўропе — з 17 ст. адна з найбольш пашыраных парод.

Літаратура
----------

* *Петрыкаў А.* Паўліны // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Вялікая Южакова · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей |
| Таксанамія | Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бяляўскі.
**Васіль Мікалаевіч Бяляўскі** (18 сакавіка 1924, в. Крашына, Аршанскі раён — 30 красавіка 2008, Віцебск) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Скончыў мастацка-графічны факультэт Віцебскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута (1970). Вучыўся ў Ф. Гумена, І. Сталярова. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. З 1942 года ваяваў у дзеючай арміі. З 1945 года працаваў ва ўстановах культуры і асветы, дзяржаўных установах: дырэктарам Багушэўскага раённага Дома культуры, настаўнікам сярэдняй школы ў гарадскім пасёлку Багушэўск Сенненскага раёна, дырэктарам кінатэатра Віцебскага праўлення кінафікацыі (1966—1969), дырэктарам віцебскіх мастацка-вытворчых майстэрняў Мастацкага фонда БССР (1969—1981).

Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны I ступені, трыма медалямі «За баявыя заслугі», медалём «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» і іншымі ўзнагародамі. Член Саюза мастакоў (1988).

Творчасць
---------

Працаваў пераважна ў станковым жывапісе.

Сярод работ: тэматычныя кампазіцыі на тэмы Вялікай Айчыннай вайны «Агонь на сябе» (1974), «Месцы партызанскай славы» (1977), «Сустрэча воінаў Савецкай Арміі з партызанамі» (1980), «Курган партызанскай славы» (1981), «Раны зямлі» (1981), сучаснасці — «Меліяратары»(1971), «Начная змена» (1976); пейзажы «Залатая восень» (1973), «Лучоса» (1976), «Майскі снег» (1978), «Вясенні пейзаж» (1979), «Рэчка Ціхая» (1982), «Раніца» (1983), «Перад захадам» (1984), «Возера Вароны» (1984); партрэты «Партрэт брыгадзіра» (1970), «Партрэт Героя Сацыялістычнай Працы Г. Я. Рамчанкі» (1971), «Медсястра» (1973); Нацюрморты: «Асенні нацюрморт» (1982).

Творы мастака знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, Віцебскім абласным краязнаўчым музеі.

Літаратура
----------

* *Цыбульский, М. Л.* Белявский Василий Николаевич / М. Л. Цыбульский // Регионы Беларуси : энцикл. : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова (гл. ред.) [и др.]. — Мн. : Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область. Кн. 1. — С. 51.
**Сарая Ансар аль-Акіда** (араб. سرايا أنصار العقيدة‎‎; бел.: Брыгада абаронцаў догмы) — іракская шыіцкая ісламісцкая групоўка.

Узнікненне
----------

«Сарая Ансар аль-Акіда» была сфарміравана ў чэрвені 2014 года іракскімі шыітамі, якія ў 2012 годзе з’ехалі ваяваць у Сірыю, а затым вярнуліся ў Ірак падчас наступлення «Ісламскай дзяржавы».

Адносіны
--------

Групоўка ўваходзіць у склад Вышэйшага ісламскага савета Ірака і кааліцыі «Сілы народнай мабілізацыі», сфарміраванай у чэрвені 2014 года. Арганізацыя мае цесныя сувязі з апалчэннем «Сарая Ашура».

Ідэалогія
---------

«Сарая Ансар аль-Акіда» прытрымліваецца шыіцкага ісламізму і іракскага нацыяналізму, прызнае рэлігійны аўтарытэт аяталы Алі Сістані і станоўча адносіцца да Ірану.

Асабісты склад
--------------

Арганізацыю ўзначальвае Джалал ад-Дын ас-Сагір. У 2016 годзе «Сарая Ансар аль-Акіда» ў сваім складзе мела дзве брыгады: 28-ю і 66-ю. Агульная колькасць групоўкі ацэньвалася ад 1500 да 3000 чалавек. Апалчэнне вядома вытворчасцю добрай саматужнай бранятэхнікі.

Баявыя дзеянні
--------------

Падчас грамадзянскай вайны ў Іраку групоўка прыняла удзел у розных ваенных кампаніях, сярод якіх:

* Баі за Джурф аль-Сахар (2014)
* Бітва за Байджу (2014—2015)
* Першая бітва за Тыкрыт
* Бітва за Масул (2016—2017)

Падтрымка
---------

«Сарая Ансар аль-Акіда» падтрымліваецца Іранам, які пастаўляе ёй зброю.

Гл. таксама
-----------

* Спіс узброеных груповак грамадзянскай вайны ў Іраку (2011—2017)
* Спецыяльныя групы (Ірак)
* Прыватныя апалчэнні (Ірак)

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Stéphane Mantoux, Soutien à Bachar al-Assad: la milice chiite irakienne Saraya Ansar al-Aqeeda favorable à l'envoi de troupes en Syrie Архівавана 31 жніўня 2017. *France Soir*, 7 décembre 2016.
2. 1 2 3  Mourir pour Assad 9/Sayara Ansar al-Aqeeda, *Historicoblog*, 30 novembre 2016.
3. ↑  Pierre Barbancey, Les milices chiites d’Irak, un pouvoir dans le pouvoir, *L'Humanité*, 2 novembre 2016.
4. ↑  Aymenn Jawad Al-Tamimi, Hashd Brigade Numbers Index, 31 octobre 2017.

Спасылкі
--------

* Mourir pour Assad 9/Sayara Ansar al-Aqeeda, *Historicoblog*, 30 novembre 2016.
* Stéphane Mantoux, Soutien à Bachar al-Assad: la milice chiite irakienne Saraya Ansar al-Aqeeda favorable à l'envoi de troupes en Syrie Архівавана 31 жніўня 2017. *France Soir*, 7 décembre 2016.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Касцялкоўскі.
**Тадэвуш Касцялкоўскі** (польск.: Tadeusz Kościałkowski; нар. каля 1750 — ?) — пасол Чатырохгадовага Сойма, паэт.

Біяграфія
---------

Паходзіў з Вількамірскага павета, са шляхецкага роду Касцялкоўскіх герба «Сыракомля». Бацька — Францішак, падкаморы вількамірскі, маці — Ганна з Міткевічаў. У Ашмянскім павеце бацькі мелі чатырскае староства.

Вучыўся ў Collegium Nobilium у Вільні. У 1776 годзе пасол на Сойм ад Вількамірскага павета.

У 1781 годзе атрымаў ордэн Св. Станіслава.

1788 г. — абраны паслом Чатырохгадовага Сойма ад Вількамірскага павета. Быў прыхільнікам каралеўскай партыі. Бараніў ад апазіцыі Пастаянную Раду, шмат разоў выступаў супраць ліквідацыі старостваў (3 сакавіка 1789 г.), а таксама бараніў духавенства ад падатку 20 % (12 сакавіка 1789 г.). Заўсёды выступаў у абарону каралеўскіх прэрагатываў і прывілеяў (18, 28 верасня 1789 г. 2 верасня 1789 г.).

Канстытуцыю 3 мая падтрымаў, стаўшы сябрам Згуртавання прыхільнікаў урадавай канстытуцыі.

Пра далейшы лёс інфармацыі няма.

Сям’я
-----

Быў жанаты з Ганнай з Агінскіх Аскеркай, удавой мядзельскага старосты Юзафа Аскеркі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Krakowski Bernard. Kościałkowski Tadeusz // Polski Słownik Biograficzny. Tom XIV Wrocław-W-wa-Kraków 1968—1969, c. 397

Спасылкі
--------

* Генеалогія Касцялкоўскіх


| ?Тадэвуш Касцялкоўскі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Францішак Касцялкоўскі[d] |  | Міхал Касцялкоўскі[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  | Тадэвуш Касцялкоўскі |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Ганна з Міткевічаў[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |
Прэтарыянскі вексілярый
**Вексілярый** (ад лац.: vexillariusvexillarius, ад *vexillum* — сцяг, штандар) — назва сцяганосца ў рымскай арміі. Вексілярый насіў штандар у выглядзе тканевага прамавугольніка з эмблемай і нумарам воінскага падраздзялення, прымацаванага да папярочнай перакладзіны на доўгім дрэўку. Як правіла, вексілумы з’яўляліся штандарамі асобных воінскіх падраздзяленняў (пешых і конных), якія дзейнічаюць па-за складу легіёна. Таксама вексілумы мелі прэтарыянскія кагорты.

Вексілярыі, як і ўсе сцяганосцы (сігніферы) рымскай арміі, адрозніваліся звярынымі шкурамі, надзетымі на шлем, з завязанымі на грудзях лапамі. У судах насілі мядзведжыя і ваўчыныя шкуры, у прэтарыянскай гвардыі — ільвіныя. Узбраенне складалі меч (гладыюс), кінжал (пугіа). Ахоўная экіпіроўка ўключала шлем, кальчугу або лускаваты даспех і невялікі круглы шчыт (парма) .

У часы позняй Імперыі (3 — 5 стст. н.э.) вексілум паступова выцесніў традыцыйныя штандары рымскай арміі (сігнумы), стаўшы асноўным відам рымскага сцяга (у сучасным разуменні гэтага тэрміна).
**Актывіраваны вугаль**, або **актываваны вугаль** — гэта форма вугалю, аморфны вуглярод з высокімі адсарбцыйнымі ўласцівасцямі і гідрафобнай паверхняй.

Ён змяшчае велізарную колькасць пораў і таму мае вельмі вялікую удзельную паверхню (1 г вугалю мае удзельную паверхню 500—2200 м²), у выніку чаго мае высокі адсарбцыйны патэнцыял. Актываваны вугаль атрымліваюць карбанізацыяй арганічных матэрыялаў — драўнянага вугалю, каменнавугальнага коксу, шкарлупіны грэцкага або какосавага арэха і інш.

Выкарыстанне
------------

Выкарыстоўваецца як адсарбент у сродках грамадзянскай абароны, як энтэрасарбент у медыцыне, хіміі, харчовай прамысловасці і інш. а таксама як носьбіт каталізатараў у тэхналагічных працэсах, сарбент для канцэнтрацыі мікрапрымешак у аналітычнай хіміі. У кулінарыі актываваны вугаль выкарыстоўваецца як сурагат натуральнага фарбавальніка — чарніла каракаціцы.

Гл. таксама
-----------

* Гемасорбцыя

Літаратура
----------

* *Бесараб С. В.* Энтеросорбенты. Активированный уголь // Патрэон — patreon.com, 8 февраля 2021 г, 18:17
* *Quinlivan L.* Effects of activated carbon surface chemistry and pore structure on the adsorption of organic contaminants from aqueous solution // Carbon. — 40(12). - p. 2085—2100.

Спасылка
--------

* Сайт «Активированный уголь»
* Карысць і небяспека актываванага вугалю. Сапраўды бясшкодны?

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4000977-4 · Microsoft: 2779647737 · NDL: 00565134 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дубовік.
**Сяргей Валянцінавіч Дубовік** (16 жніўня 1952, в. Крыніца, Капыльскі раён, Мінская вобласць) — беларускі журналіст, літаратуразнавец. Кандыдат філалагічных навук (2000), дацэнт (2006).

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. М. Горкага (кваліфікацыя «Настаўнік рускай і беларускай мовы і літаратуры», 1975), Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (кваліфікацыя «Эканаміст-менеджар», 1996).

Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце (Інстытут журналістыкі, кафедра тэорыі і метадалогіі журналістыкі, загадчык кафедры, у 2005—2018 — дырэктар Інстытута).

Навуковыя інтарэсы: нацыянальныя СМІ ва ўмовах трансфармацыі грамадства.

Узнагароды
----------

Ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных сілах СССР» 3 ступені, ганаровыя граматы Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь (2004), Парламенцкага сходу Саюза Беларусі і Расіі (2004).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Союзное государство в глазах общественности / С. В. Дубовик // Союзный вестник. — 2001. — № 1. — С. 57—62.
* СМІ постсацыялістычнай Беларусі: пошук новай рацыянальнасці / С. В. Дубовiк. — Мінск, 2003.
* Дубовік Сяргей Валянцінавіч // Журфак : факультэт журналістыкі, 1944—2004 : 60 [год / Беларускі дзяржаўны універсітэт]. — Мінск, 2004. — С. 172.
**«Гутарка двух суседаў»** — цыкл беларускіх ананімных твораў XIX ст. Мяркуюць, што аўтарамі яго былі У. Сыракомля і В. Каратынскі. Выдаваўся Б. Шварцэ, А. Белакозам, Грынявіцкім лацінкай у беластоцкай падпольнай друкарні асобнымі выпускамі напярэдадні паўстання 1863—1864. У 1861—1862 выйшлі 4 нумары.

Напісаны ў форме вершаванага дыялога двух сялян — бывалага, спрактыкаванага Матэвуша і праставатага. наіўнага Юзафа. Зместам і ідэйнай накіраванасцю «Гутаркі…» блізкая да «Гутаркі старога дзеда», паасобнымі палажэннямі (варожасць да «ліхіх паноў», паказ агульнага ў становішчы беларускага і рускага працоўнага народа) набліжаецца да «Мужыцкая праўда» К. Каліноўскага і стаіць каля вытокаў беларускай дэмакратычнай прэсы. Па сутнасці гэта першае перыядычнае выданне на беларускай мове.

Літаратура
----------

* Александровіч, С. Х. Пуцявінамі роднага слова. — Мн. 1971. — С. 21—24.
* Кніга Беларусі, 1517—1917. Зводны каталог. — Мн. 1986. — С. 266.
* Революционная Россия и революционная Польшча. — М. 1967. — С. 44—63.

Лагатып ВікіцытатнікаЛагатып Вікіцытатніка У Вікікрыніцах ёсць тэксты па тэме  
**Гутарка двух суседаў**
**Дэмергер** — гэта форма карпаратыўнай рэструктурызацыі, пры якой бізнес-аперацыі прадпрыемства падзяляюцца на адзін або некалькі кампанентаў. Гэта супрацьлегласць зліцця або паглынання.

Дэмергер можа быць ажыццёўлены праз вылучэнне арганізацыі шляхам размеркавання або перадачы акцый дачэрняй кампаніі, якая валодае бізнесам, акцыянерам кампаніі, якая ажыццяўляе дэмергер. Дэмергер таксама можа адбыцца шляхам перадачы адпаведнага бізнесу новай кампаніі або бізнесу, у якім затым акцыянеры гэтай кампаніі выпускаюць акцыі. Наадварот, адчужэнне таксама можа «адмяніць» зліццё або набыццё, але актывы прадаюцца, а не захоўваюцца ў межах перайменаванай юрыдычнай асобы.

Большасць падзелаў адбываецца з акцыянернымі таварыствамі (напрыклад, публічнымі таварыствамі з абмежаванай адказнасцю), і законы аб акцыях ўтрымліваюць падрабязныя правілы пра гэта. Для падзелу іншых карпаратыўных формаў (напрыклад, адказнага грамадства або таварыства з абмежаванай адказнасцю) не існуе асобных правілаў. Для такіх кампаній неабходна, ў асноўным, прыступіць да роспуску кампаніі, а затым зноў зрабіць новыя кампаніі.

Дэмергер кампаніі адбываецца альбо шляхам таго, што існуючая кампанія (кампанія-перадальнік) перадае ўсе свае актывы двум або больш новым кампаніям, што кажа пра тое, што першапачатковая кампанія спыняе сваё існаванне, альбо, пры продажы, кампанія захоўвае частку сваіх фінансаў, у той час як іншыя часткі перадаюцца аднаму або некалькім іншым прыладам. У абодвух выпадках ўзнагароджанне акцыянераў, якая перадаюць кампаніі акцыі, павінны складаць з акцыі адной або некалькіх кампаній, то бок з даданнем дадатковай надбаўкі.

Дзяленне патрабуе змяненняў, што ў асноўным азначае, што 2/3 як галасоў, так і акцыянернага капіталу на гадавым агульным сходзе кампаніі павінны належаць дэмергерам, калі іншае не прадугледжана статутам кампаніі-перадальніка.

Дэмергеры могуць быць прыняты па розных дзелавых і некамерцыйных прычынах, такімі як ўмешванне ўрада, з дапамогай антыманапольнага заканадаўства або шляхам дэкартэлізацыі.

Гл. таксама
-----------

Вылучэнне ўласнага капіталу

Зноскі
------

1. 1 2  Bryer, Lanning G. (2002). *Intellectual property assets in mergers and acquisitions*. John Wiley and Sons. pp. 12.2–12.3. ISBN 978-0-471-41437-7. .
2. ↑  Krishna, K.L.; Uma Kapila (2009). *Readings in Indian Agriculture and Industry*. Academic Foundation. p. 599. ISBN 978-81-7188-734-7.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 182276799 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Санта-Круз.

**Санта-Круз** (англ.: Santa Cruz) — найбуйнейшы востраў у групе астравоў Чанэл. Адміністрацыйна належыць да амерыканскага штата Каліфорнія. Плошча - 250 км². Сталага насельніцтва няма.

Геаграфія і прырода
-------------------

Востраў Санта-Круз знаходзіцца за 20 км ад паўднёвага ўзбярэжжа Каліфорніі, амываецца водамі Ціхага акіяна. Даўжыня з захаду на ўсход — 38,63 км. Найбольшая шырыня — 10,92 км. Уздоўж паўднёвай і паўночнай частак вострава цягнуцца горныя хрыбты. Найвышэйшы пункт — пік Дэвілс, які ўзвышаецца на 740 м над ўзроўнем акіяна. Цэнтральную частку займае даліна з глыбокімі рашчылінамі. Берагі пераважна скалістыя, аднак сустракаюцца пляжы. Каля вострава знойдзена некалькі падводных пячор.

На востраве Санта-Круз выяўлена 600 відаў раслін, якія размеркаваны па 10 розных экалагічных зонах. Сустракаюцца лясныя гаі і забалочаныя мясціны. Наземная фаўна прадстаўлена 140 відамі птушак, 11 відамі сысуноў, 5 відамі паўзуноў, 3 відамі амфібій. На берагах спыняюцца ластаногія.

Гісторыя
--------

Востраў Санта-Круз быў населены каля 9000 гадоў таму. Да прыходу еўрапейцаў тут жылі індзейцы-чумашы. Востраў быў пазначаны на іспанскіх картах толькі ў 1602 г. Да 1822 г. чумашы пакінулі Санта-Круз і перасяліліся на мацерыковую частку Каліфорніі. Пасля 1821 г. мексіканскі ўрад выкарыстоўваў востраў для высылкі крымінальных злачынцаў. У 1839 г. ён быў перададзены ў маёмасць сям'і Кастыльера, якая здолела захаваць свае правы нават пасля далучэння Каліфорніі да ЗША. Санта-Круз выкарыстоўваўся як жывёлагадоўчая ферма. З 1857 г. востраў некалькі разоў мяняў уладальнікаў, пакуль у 1936 г. не быў набыты штатам Каліфорнія.

Ахова
-----

Востраў Санта-Круз уключаны ў ахоўваемыя зоны нацыянальнага парка і марскога нацыянальнага запаведніка Чанел. Востраў наведваюць турысты. Для іх адкрыты невялікі аэрапорт, порт і гасцінная зона.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Санта-Круз (востраў)
* Santa Cruz Island — Channel Islands National Park
* Santa Cruz Island The Nature Conservancy
* Santa Cruz Island Reserve

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85117365 |