recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Васіль Сямёнавіч Пыжыкаў** (партызанскія мянушкі *Уладзіміраў*, *Стары*, 15 снежня 1893, вёска Ерашоўка, Крупскі раён — 28 лютага 1969) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Мінскай вобласці.

Біяграфія
---------

З 1917 года ў Чырвонай гвардыі, камандзір атрада. Удзельнік грамадзянскай вайны, камандзір партызанскага атрада на Беларусі. Член РСДРП(б) з 1917. З 1919 у Чырвонай Арміі, камісар палка, памочнік камісара, камісар брыгады. З 1921 намеснік камандзір асобнага батальёна партызанскага злучэння на Далёкім Усходзе. З 1942 на партыйнай і гаспадарчай рабоце. У партызанах з чэрвеня 1942: камандзір атрада, у жніўні 1942 — маі 1943 партызанскай брыгады «Стары», у кастрычніку — снежні 1942 член падпольнага міжрайпартцэнтра Барысаўскай зоны. У 1943 арыштаваны і да 1948 знаходзіўся ў турме, рэабілітаваны ў 1955. У 1948—57 на гаспадарчай рабоце ў Мінскай вобласці. Член ЦК КП(б)Б у 1932—37. Яго імем названа вуліца ў Барысаве.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Вусач малы дубовы**, або **вусач вішнёвы** (*Cerambyx scopolii*) — від жукоў падсямейства сапраўдных вусачоў (*Cerambycinae*) сямейства вусачоў (*Cerambycidae*).

Апісанне
--------

### Імага

Жук даўжынёй ад 17 да 28 мм, з аднакаляровай чорнай афарбоўкай цела.

Галава з глыбокай баразной паміж вусікамі, паміж вачыма з падоўжным баразнаватым кілем, дробна пункціравана на лбе, у радках папярочных зярнятак або ў кароткіх складках ззаду вока. Вочы ўмерана вялікія, прыкметна збліжаныя на цемені. Вусікі значна даўжэйшыя за цела, заходзяць за вяршыню надкрылаў сярэдзінай 8-га членіка, іх трэці членік даўжэй 1-га ці 4-га, ледзь карацей 5-га, як і чацвёрты членік прыкметна, але не занадта моцна ўздуты на вяршыні, шосты членік з прыкметна выцягнутым вяршынным вонкавым вуглом, 7-10-ы членікі з адцягнутым у востры шыпік або вузенькі зубчык вонкавым вяршынным вуглом.

Пярэднеспінка ў даўжыню прыкметна большая, чым на аснове ў шырыню, бакавы грудок моцна завостраны, на дыску ўмерана пукаты, з 6-8 папярочнымі, больш ці менш правільнымі складкамі.

Распаўсюджванне
---------------

Вішнёвы вусач распаўсюджаны ў Еўропе, Каўказе, у Закаўказзі, на Блізкім Усходзе і ў Паўночнай Афрыцы.

Экалогія і месцапражыванні
--------------------------

Лёт жукоў пачынаецца з канца мая (на Каўказе нават раней). Жукі лётаюць на працягу ўсяго дня, але больш шматлікія пасля поўдня. Часта сустракаюцца на дубовым соку, які выцякае, або (у адрозненне ад буйных відаў *Cerambyx*) на кветках парасонавых і квітнеючых кустах (напр. бузіна, крушына, глог і інш.).

Размнажэнне
-----------

Генерацыя двухгадовая. Лічынка дасягае ў даўжыню 18-20 мм, у шырыню 4-5 мм. Падобная на лічынку Вялікага дубовага вусача, адрозніваючыся ад яе значна меншай велічынёй. Развіваецца ў драўніне лісцяных парод: дуб (Quercus), бук (Fagus), сліва (Prunus), арэх (Juglans), граб (Carpinus), каштан (Castanea), вярба (Salix) і іншыя. Акукліванне адбываецца ў ліпені — жніўні. Стадыя кукалкі 24-29 дзён. Жук вылупляецца ў жніўні — верасні, але застаецца ў калысцы да наступнай вясны.

Зменлівасць
-----------

### Cerambyx scopolii nitidus

* Cerambyx scopolii nitidusCerambyx scopolii nitidus Pic, 1892Pic, 1892 — турэцкая падвід.

### Cerambyx scopolii paludivagus

* Cerambyx scopolii paludivagusCerambyx scopolii paludivagus Lucas, 1842Lucas, 1842 — падвід, Распаўсюджаны у Іспаніі, [] Алжыр і   Тунісе.

### Cerambyx scopolii scopolii

* Cerambyx scopolii scopoliiCerambyx scopolii scopolii Füssli, 1775Füssli, 1775 — намінатыўны падвід, распаўсюджаны ў Еўропе.

Варіетет:

* Cerambyx scopolii var. helveticusCerambyx scopolii var. helveticus StierlinStierlin

Галерэя
-------

*

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4 5 6  BioLib Profil taxonu — druh **tesařík bukový *Cerambyx scopolii*** Füssli, 1775

Спасылкі
--------

* cerambyx.uochb.cz *Cerambyx scopolii* Fuesslins, 1775
* Тріба Cerambycini: Cerambyx (Microcerambyx) scopolii (Fuessly, 1775) — фатаграфііЩепана Зярко

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780835541 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Белона.
*Белона* Рэмбрандт
«Белона», скульптура Радэна
**Бело́на** (лац.: Bellona) — старажытнарымская багіня вайны, уваходзіла ў світу Марса, багіня падземнага свету. Мае старажытнасабінскае паходжанне.

Яе імя паходзіць ад bellum ці duelum — «вайна». Таксама лічылася маткай (варыянты — дочка, жонка, карміцелька) Марса. Паказвалася з мячом ці бізуном, з паходняй, у доўгай вопратцы, часта ў цэнтры бітвы, на калясніцы. Атрыбут — падвоеная сякера.

У 458 г. да н.э. у Рыме на Марсавым полі ёй быў прысвечаны храм, перад якім стаяла «калона вайны» — сімвалічная мяжа Рыма, адкуль у знак абвяшчэння вайны ў бок ворага кідалі кап’ё. Гэту цырымонію здзяйсняў фецыял — жрэц багіні. Каля задняй часткі храма сенат прымаў замежных паслоў, а таксама палкаводцаў, якія вярталіся з паходаў пераможцамі і чакалі трыумфу.

У I ст. да н.э. пры Суле з Кападокіі ў Рым была прывезена статуя кападакійскай (малаазійскай) багіні Ма, культ Белоны зліўся з яе культам і стаў у вышэйшай ступені аргіястычным і жорсткім. У сувязі з гэтым рымскім грамадзянам удзел у ім быў забаронены. Служкі Белоны набіраліся з іншаземцаў.

Асабліва культ Белоны, адначасова з іншымі ўсходнімі культамі, распаўсюдэіўся ў Рымскай імперыі ў III ст. н.э. Жрацы багіні — беланарыі (лац.: Bellonarii) насілі чорную вопратку і каўпакі, мелі ў якасці атрыбутаў падвоеныя сякеры, даводзілі сябе да шаленства ў яе гонар, яны наносілі адзін аднаму пабоі і раны, прыносячы такім чынам у ахвяру багіні чалавечую кроў, прычым яны прадказвалі будучыню. Іх называлі фанатыкамі (лац.: fanatici — утрапёныя).

Белона атаясамлівалася з грэчаскай багіняй Эніа.

У гонар Белоны быў названы астэроід (28) Белона, адкрыты 1 сакавіка 1854 года. Назва сімвалізавала пачатак Крымскай вайны.

Літаратура
----------

* Мифы народов мира / под ред. С. А. Токарева. — М.: Российская энциклопедия, 1994. — С. 167.

Спасылкі
--------

* Белона на grekroman.ru Архівавана 28 сакавіка 2014.

| ⛭Старажытнарымская рэлігія і міфалогія |
| --- |
| Жрацы | 
Аўгуры •
Аўгусталы •
Арвальскія браты •
Вялікі пантыфік •
Вясталкі •
Гаруспік •
Калегія пантыфікаў •
Саліі •
Свяшчэнны цар •
Фецыялы •
Тыцыі •
Фламіны •
Эпулоны
 |  |
| Вераванніі рытуалы | 
Кнігі Сівіл •
Святы
(Квінкватрыі •
Кансуаліі •
Лемурыя •
Луперкаліі •
Матраналіі •
Нептуналіі •
Парэнталіі •
Сатурналіі •
Тэрэнцінскія гульні •
Цэрэаліі •
Ювеналіі) •
Храм •
Аўспіцыі
 |
| Галоўныя багі | 
Апалон •
Венера •
Веста •
Вулкан •
Дыяна •
Квірын •
Марс •
Меркурый •
Мінерва •
Нептун •
Плутон •
Цэрэра •
Юнона •
Юпітэр
 |
| Іншыя багі,бажаствы і духі | 
Анона •
Белона •
Добрая багіня •
Вагітан •
Дыяскуры •
Кібела •
Конс •
Купідон •
Лары •
Опс •
Оркус •
Рома •
Сатурн •
Сол •
Тэлус •
Фаўн •
Янус •
Прыяп •
Пенаты
 |
| Персаніфікацыя | 
Ангерона •
Віртус •
Канкордзія •
Хонас •
Фартуна
 |
**Нана́я** (шум. 𒀭𒈾𒈾𒀀) — багіня кахання і прыгажосці ў шумерскай і акадскай міфалогіі.

У шумерскіх рэлігійных тэкстах Наная ўзгадваецца з канца 3 тысячагоддзя да н. э. Відавочна, яе культ набыў папулярнасць у перыяд трэцяй дынастыі Ура і адыгрываў асаблівую ролю ў 2 тысячагоддзі да н. э. пры дварах касіцкіх валадароў Вавілона. Наная лічылася ахоўніцай касіцкай дынастыі, яе шанаваннем займаліся прадстаўніцы дынастыі, меўся асобны зямельны надзел, прысвечаны багіні.

Паводле аднаго з меркаванняў, Наная з’яўлялася толькі асобным эпітэтам болей вядомай багіні Інаны, аднак гэта супярэчыць раннім вядомым тэкстам, дзе Наная выступае ў якасці *сукаль* (спадарожніцы) Інаны, але не яе самой. Высоўвалася таксама думка, што вобраз Нанаі быў адасоблены ад болей ранніх вобразаў Інаны. Іх функцыі сапраўды перасякаліся. Наная мела наступныя абліччы:

* Наная — магутная князёўна нябёсаў, дачка Ана і Нінегал (эпітэт для дробных багінь, што ахоўвалі валадарскія палацы)
* Наная — багіня святла, якая атаяснялася з дзённым сонцам і начным месяцам, а таксама з сузор’ем Паўночная Карона
* Наная — багіня кахання і сексу
* Наная дапамагае родам
* Наная ўвасабляе мудрасць і справядлівасць
* Наная ахоўвае дабрабыт
* Наная можа быць ваяўнічай

Многія даследчыкі таксама звязваюць Нанаю з акадскай багіняй Ташмету, жонкай бога Набу.

Культ Нанаі быў распаўсюджаны на Блізкім Усходзе за межамі Месапатаміі, дзе яна асацыявалася з мясцовымі жаночымі божаствамі.

Спасылкі
--------

* A tigi to Nanaya for Išbi-Erra (Išbi-Erra C)
* Michael P. Streck, Nathan Wasserman. More Light on Nanaya
* Tawny L. Holm. Nanay and Her Lover: An Aramaic Sacred Marriage Text from Egypt
**Кікладскія ідалы** — невялікія антрапаморфныя статуэткі з мармуру з выяўленай геаметрызацыяй формаў, характэрныя для кікладскай цывілізацыі  (руск.) (бел.. Фігуркі, якія пераважна датуюцца III—II тысячагоддзем да н.э. з’яўляюцца самымі яркімі помнікамі кікладскага мастацтва.

Апісанне
--------

Памер статуэтак вагаецца ад некалькіх цаляў да двух-двух з паловай футаў у вышыню. Часцей за ўсё старажытныя майстры малявалі аголеную жаночую фігуру са скрыжаванымі на грудзях рукамі і шчыльна сціснутымі канечнасцямі ног. Ідалы створаны ў старажытных, амаль неалітычных формах, якія зведзеныя да чыстай абстракцыі, але захоўваюць магічную сілу фетыша. Гэта мастацтва тлумачыла чалавечае цела ў геаметрычных формах, надаючы яму велізарную грубую моц, што заключана ў межы лінейнага абрыса. У ідалаў былі расфарбаваныя вочы, вусны і іншыя дэталі.

Прызначэнне
-----------

Даследчыкі мяркуюць, што кікладскія ідалы хутчэй за ўсё выкарыстоўваліся з рэлігійнымі мэтамі. Паколькі большая частка статуэтак паказвае цяжарных жанчын, то можна выказаць думку пра прысвечанасць гэтай скульптуры багіне ўрадлівасці.

Уплыў на сучасную культуру
--------------------------

Гэтыя кіпенна белыя, выдатна адпаліраваныя фігуркі дэманструюць гледачам такі ўпэўнены почырк і цэласны гарманічны характар, што аказалі моцны ўплыў на творчасць сучасных майстроў. Многія мастакі цяперашняга часу, напрыклад, Бранкузі, Джэйкаб Эпстайн  (руск.) (бел. і Мадыльяні, чэрпалі сваё натхненне ў простых і першародных абрысах кікладскіх фігурак.

Зноскі
------

1. 1 2  Кикладская скульптура Архівавана 4 мая 2017.  (руск.)
2. 1 2 3  *Бекетт В.; Пер. с англ. В. Нетесовой.* История живописи. — М.: Астрель: АСТ, 2007. — С. 14. — 400 с.: ил. с.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Кікладскія ідалы на Вікісховішчы |
**Таклінова** (таксама **Такліноў**) — колішні фальварак у Смілавіцкай воласці Ігуменскага павета, на рацэ Слоўст, цераз раку ад фальварка Людвінова. Цяпер у межах Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці, на месцы фальварка садаводчыя таварыствы.

Гісторыя
--------

### Ранняя гісторыя

Фальварак утвораны ў пачатку XIX стагоддзя, уласнасць Вярыгаў. Назва, верагодна, паходзіць ад імя Тэклі Станіславаўны Багінскай, жонкі першага ўладальніка фальварка Антонія Пятровічы Вярыгі.

У 1908 годзе быў 1 двор, 17 жыхароў. У 1917 годзе было 17 жыхароў, усе палякі.

### Найноўшы час

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй Польшчы (Мінская акруга ГУУЗ).

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. Праведзена нацыяналізацыя фальварка. У 1930-х гадах мела статус вёскі. У 1937 годзе быў рэпрэсаваны адзін з жыхароў вёскі, Жывіца Мамерт Антонавіч.

Крыніцы
-------

1. ↑  SgKP 1892, с. 279.
2. ↑  Смиловичская волость | Вилейский уезд – генеалогия и краеведение. Архивы, история семьи, происхождение рода. Генеалогия Беларуси. **(нявызн.)**. *vilejski-uezd.by*. Праверана 6 снежня 2023.
3. ↑  Ярмоловичъ В. 1909, с. 199.
4. ↑  Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии) 1924, с. 117.
5. ↑  Списки жертв — Живица Мамерт Антонович **(нявызн.)**. *base.memo.ru*. Праверана 6 снежня 2023.

Літаратура
----------

* *Jelski A.* Teklinów // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XII: Szlurpkiszki — Warłynka (польск.). — Warszawa, 1892. — S. 279.
* Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии) / Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.. — Минск: Белтрестпечать, 1924.
* *Ярмоловичъ В. С.* Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи. — Минскъ: Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета, 1909. — 231 с.
**Марцыбелішкі**, таксама **Марцыбілішкі** — колішні фальварак на рацэ Слоўст, цяпер у межах Мінскага раёна.

Назва
-----

Названы ў гонар Марцыбелы Агінскай, жонкі Ігнацыя Завішы.

Гісторыя
--------

### Ранняя гісторыя

Месца належала да Бакштанскага княства, уласнасць Кезгайлаў. Вядомы прынамсі з першай паловы XVIII стагоддзя, уласнасць Завішаў і Агінскіх. Уваходзіў у склад Менскага павета Менскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе Расійскай імперыі, Ігуменскі павет Мінскай губерні. Уласнасць Оштарпаў, якія ў першай палове XIX стагоддзя здавалі фальварак у арэнду, у 1811 годзе арандаваў Невяровіч. Каля сярэдзіны XIX стагоддзя ўласнасць Віктара Азямблоўскага, пазней яго сыноў Генрыха і Ціта Азямблоўскіх.

З другой паловы XIX стагоддзя ў Смілавіцкай воласці. У 1880-я года Азямблоўскія прадалі фальварак А. Хасяневічу, які ў 1882 годзе прадаў яго Амурату Асанавічу Канапацкаму. У 1897 годзе быў 1 двор, 12 жыхароў.

У 1917 годзе было 12 жыхароў, усе беларусы.

### Найноўшы час

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй Польшчы (Мінская акруга ГУУЗ).

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. Праведзена нацыяналізацыя фальварка.

Крыніцы
-------

1. ↑  Дапаможнік **(нявызн.)**. *helper.archonline.by*. Праверана 6 снежня 2023.
2. ↑  Памяць 1998, с. 603.
3. 1 2  SgKP 1885, с. 110.
4. 1 2  Смиловичская волость | Вилейский уезд – генеалогия и краеведение. Архивы, история семьи, происхождение рода. Генеалогия Беларуси. **(нявызн.)**. *vilejski-uezd.by*. Праверана 6 снежня 2023.
5. ↑  Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии) 1924, с. 117.

Літаратура
----------

* *Jelski A.* Marcybeliszki // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom VI: Malczyce — Netreba (польск.). — Warszawa, 1885. — S. 110.
* Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии) / Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.. — Минск: Белтрестпечать, 1924.
* Марцыбілішкі // Памяць: Гіст-дакум. хроніка Мінскага р-на / Гал. рэд. Беларус. Энцыкл.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.. — Мінск: БелЭн, 1998. — 640 с.
**Вайна ў Дафары** — узброены канфлікт паміж урадам брытанскага Амана і дафарскімі сепаратыстамі.

Гісторыя
--------

У апошнія дзесяцігоддзі брытанскага панавання краінай кіраваў султан Саід бен Цеймур. Пры яго кіраванні існавала рабства, а кінематограф, радыё, музыка і танцы, еўрапейскае адзення і нават сонечныя акуляры былі забаронены. У дзяржаве не існавала сістэмы аховы здароўя і адукацыі. Практыкавалася публічная лупцоўка і калектыўныя пакаранні смерцю. Тэймур не жадаў праводзіць мадэрнізацыю. Больш за тое, брытанцы з гэтым нічога не рабілі, пакуль у Амане былі разведаны значныя запасы нафты. 

Напярэдадні вайны рэвалюцыйныя ўрады Баасісцкага Ірака і Паўднёвага Емена ціснулі на аманскі рэжым з патрабаваннямі правесці рэформы. Замежныя эмісары выкарыстоўвалі незадаволенасць жорсткім праўленнем султана жыхароў горнай правінцыі Дафар. Як вынік іх дзейнасці, тут пачалося паўстанне пад кіраўніцтвам Фронту вызвалення Дафара (з 1970 года — Народны фронт вызвалення Дафара). 

Акрамя вышэй згаданых Ірака і Паўднёвага Емена, дапамога баевікам паступала і з СССР.

Да 1970 году ўрадавыя часці кантралявалі толькі ўзбярэжжа, горы перайшлі пад кантроль паўстанцаў. З-за правалаў на фронце і нежадання Тэймура праводзіць рэформы ў краіне, пры падтрымцы брытанцаў, быў арганізаваны дзяржпераварот. Да ўлады прыйшоў Кабус бен Саід. Новы султан узяўся за ажыццяўленне маштабных сацыяльных рэформаў, аднак гэта не спыніла вайну.

Брытанскі ўрад набраў для Амана наймітаў з ліку былых вайскоўцаў. Пазней да баявых дзеянняў прыцягнуты дзеючыя ваеннаслужачыя. Войскі для барацьбы з паўстаннем накіраваў таксама Іран.

У 1972 годзе баевікі пацярпелі буйное паражэнне пад Мірбатам. Гэты правал крытычна адбіўся на баяздольнасці атрадаў сепаратыстаў, пачасціліся сутыкнення паміж рознымі баявымі
групамі руху і пераходы на ўрадавы бок. Дапамога з Паўднёвага Емена, уключаючы цяжкую артылерыю, сітуацыю не выправіла, таму ў 1976 годзе паўстанцы канчаткова былі разгромлены.

Заўвагі
-------

1. 1 2  The Dhofar Rebellion **(нявызн.)**. *countrystudies.us*. Архівавана з першакрыніцы 9 красавіка 2016. Праверана 5 мая 2016.

Літаратура
----------

* Коновалов, И.П. (2015). *Солдаты удачи и воины корпораций : История современного наёмничества*. Пушкино: Центр стратегической конъюнктуры. ISBN 978-5-9906069-7-5.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85094672 |
Не блытаць з Мінскі гарадскі педагагічны каледж.
УА **Лінгвагуманітарны каледж** пры МДЛУ (руск.: УО "Лингвогуманитарный колледж" при МГЛУ) — сярэдне спецыяльная ўстанова адукацыі ў Мінску. Размешчаны па вул. Прытыцкага, 60-Б

Гісторыя
--------

У 1983 годзе было заснавана **Мінскае педагагічнае вучылішча № 2**.

У 1993 годзе вучылішча было пераназвана ў **Мінскі педагагічны каледж**. А ў 1996 годзе ён становіцца **Мінскім дзяржаўным педагагічным каледжам**. У 1998 годзе рашэннем Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта перайменаваны ў **Мінскі дзяржаўны педагагічны каледж № 1**.

У 2004 годзе рэарганізаваны ў «Педагагічны каледж» УА МДЛУ, з 2006 года — «Лінгвагуманітарны каледж» УА МДЛУ.

Адукацыя
--------

| Спецыяльнасць | Кваліфікацыя | Падрабязней |
| --- | --- | --- |
| Замежная мова | Настаўнік | Англійская і нямецкая мовы |
| Дакументазнаўства і дакументацыйнае забеспячэнне кіравання | Сакратар-рэферэнт |  |
| Лінгвістычнае забеспячэнне сацыякультурнай дзейнасці | Арганізатар сацыякультурнай дзейнасці | З веданнем замежнай мовы |

Выпускнікі Лінгвагуманітарнага каледжа маюць права паступаць на скарочаныя тэрміны навучання ў МДЛУ на ўсе спецыяльнасці вышэйшай адукацыі ў адпаведнасці з Парадкам прыёму ў МДЛУ.

Вядомыя выпускнікі
------------------

* Кацярына Станіславаўна Хадасевіч-Лісавая (нар. 1979) — беларуская пісьменніца.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Лингвогуманитарный колледж МГЛУ Архівавана 5 верасня 2016. на сайце Budny.by

Спысылкі
--------

* mslu.by/lgk — афіцыйны сайт Лінгвагуманітарнага каледжа
**«Metroid Dread»** (яп.: メトロイド ドレッド) — камп’ютарная гульня ў жанры action-adventure[en], распрацаваная студыямі «MercurySteam[en]» і «Nintendo EPD[en]» для гульнявой кансолі «Nintendo Switch». Гульня з’яўляецца працягам «Metroid Fusion[en]» (2002); падчас «Metroid Dread» гульнявы ​​персанаж — паляўнічы за галовамі Самус Аран — наведвае планету пад назвай ЗДР, дзе сутыкаецца з новымі і небяспечнымі ворагамі-робатамі. У гульні захоўваецца бакавая пракрутка[en], характэрная для класічных гульняў серыі «Metroid[en]», а таксама дадаюцца элементы стэлса[en] — Самус не можа лёгка справіцца з робатамі ў баі і павінна пазбягаць іх. Выпуск гульні адбыўся 8 кастрычніка 2021 года.

«Metroid Dread» першапачаткова распрацоўвалася ў сярэдзіне 2000-х як гульня для «Nintendo DS», але гэты ранні праект быў адменены з-за тэхнічнай цяжкасці. Яна заставалася прадметам цікавасці гульцоў і прэсы ў наступныя гады, у выніку стаўшы адным з рэдкіх прыкладаў у гісторыі камп’ютарных гульняў, калі распрацоўка раней адмененага праекта была адноўлена праз шмат гадоў. Хаця іншыя выпушчаныя пасля «Metroid Fusion» гульні серыі былі цалкам трохмернымі, серыя «Metroid» вярнулася да фармату бакавой пракруткі з «Metroid: Samus Returns[en]» (2017), распрацаванай «Nintendo EPD» у супрацоўніцтве са студыяй «MercurySteam». Стваральнік «Metroid» Ёсіа Сакамота[en], які кіраваў стварэннем большасці двухмерных гульняў серыі, быў уражаны талентам «MercurySteam», што прывяло да аднаўлення супрацоўніцтва студыі з «Nintendo» і ўдзелу ў распрацоўцы «Dread». «Nintendo» анансавала «Metroid Dread» на E3 2021[en].

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2  *Peters J.* Metroid Dread is real, and it’s coming to the Switch: Metroid Dread is launching October 8th // *The Verge* — 2021. Праверана 15 чэрвеня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2155442'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107250060'></a>

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | YouTube |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · MusicBrainz · IGN · GameFAQs · GameSpot · Giant Bomb · MobyGames · VGMdb |
**Юрый Іванавіч Зяновіч** (каля 1450 — пасля 1516) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага

Біяграфія
---------

Прадстаўнік роду Зяновічаў герба «Дэшпат», сын Івана Зяноўевіча.

Намеснік браслаўскі (1494), смаленскі ў 1507—1508, магілёўскі з 1514, маршалак гаспадарскі (з 1516).

Валодаў Смаргонню, Паставамі, Глыбокім і іншымі маёнткамі.

Сям’я
-----

Меў чатырох сыноў Мікалая, Юрыя, Міхаіла і Яна, якія памерлі маладымі і не займалі высокіх пасад. У 1522—1524 гадах першыя тры судзіліся з Радзівіламі за маентак Вапленае. У 1528 годзе ўдава Мікалая ставіла ў войска 30 коннікаў, Юрый — 11, Міхал — 28, Ян — 41. Ад Мікалая і Міхала пайшлі 2 найбольш значныя галіны Зяновічаў.

Літаратура
----------

* *Насевіч В.* Зяновічы // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 661. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.


| ?Юрый Іванавіч Зяновіч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Юрый Іванавіч Зяновіч |  | Іван Зяноўевіч Зяновіч[d] |  | Зяновій Братошыч[d] |  | Братоша |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |

 |
**Каралеўства Кастылія і Леон**, вядомае таксама як **Кастыльская карона** (ісп.: Corona de Castilla) — трэцяе і канчатковае палітычнае аб'яднанне Каралеўстваў Леон і Кастылія пад Кастыльскай каронай. Прынята лічыць, што існуе з 1230 г. — моманту каранавання Кастыльскага караля (які ўключае Таледскую карону) Фердынанда III на Леонскі прастол (які ўключае Галісійскую карону). Аб'яднанне парламентаў 2-х каралеўстваў адбылося значна пазней, праз некалькі дзесяцігоддзяў.

Два каралеўства
---------------

Каралеўства Леон узнікла з Каралеўствы Астурыя. Каралеўства Кастылія першапачаткова існавала як акруга Каралеўства Леон. З другой паловы 10-га стагоддзя да першай паловы 11-га яно пераходзіла з рук у рукі паміж Леонам і Каралеўствам Навара. У 11-м стагоддзі, яно нарэшце становіцца незалежнай дзяржавай.

Каралеўствы Леон і Кастылія раней два разы аб'ядноўваліся:

* З 1037 па 1065 гады пад уладай Фердынанда I Леонскага. Пасля яго смерці ўсе каралеўствы пераходзілі да яго сыноў: Леон — Альфонсу VI, Кастылія — Санча II, і Галісія — Гарсіі.
* З 1072 па 1157 гады пад уладай Альфонса VI (памёр 1109), Урака (памерла 1126), і Альфонса VII. З 1111 па 1126 гады Галісія вылучалася з саюза пад карону Альфонса VII. У 1157 годзе, каралеўствы былі падзелены паміж сынамі Альфонса VII: Фердынанд II атрымаў Леон, а Санча III — Кастылію.

Фердынанд III атрымаў Каралеўства Кастылію ад сваёй маці Берэнгарыі Кастыльскай у 1217 годзе, і Каралеўства Леон ад свайго бацькі Альфонса IX Леонскага ў 1230 годзе. У далейшым абодва каралеўства былі аб'яднаны пад імем Каралеўства Леон і Кастылія, ці проста як Карона Кастыліі. Фердынад III пазней заваяваў даліну Гвадалквівіра, тады як яго сын Альфонс X заваёўваў Каралеўства Мурсія са складу Аль-Андалуса, пашыраючы плошчу каралеўства. Пасля гэтых набыццяў тытул Кастыльскай кароны гучаў як: «Кароль Кастыліі, Леона, Таледа, Галісіі, Мурсіі, Хаэна, Кардобы, Севільі, і Лорд Біскайскі і Малінскі» пералічваючы і іншыя ўладанні, якія яны пазней набылі. З 14-га стагоддзя спадкаемец трона насіў тытул Прынца Астурыйскага.

Спасылкі
--------

* Рэферат: Каралеўства Кастыліі і Леона ў XI—XIII стст. Рэканкіста
* Леон
* Пірэнейскія дзяржавы (XI — канец XIII ст.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | ICCU: BVEV021171 |
Аль-Фаціха
ٱلۡفَاتِحَةِ
**Якая адкрывае** (**Аль-Фаціха**) — першая сура Карана.

Тып суры: Меканская. Па згодзе ўсіх багасловаў сура аль-Фаціха складаецца з сямі аятаў.

Гэта першая сура па парадку размяшчэння ў Каране і першая сура, пасланая цалкам. У гэтай суры гаворыцца аб сукупнасці ідэй і агульным значэнні Карана, які пацвярджае Адзінабожжа, з’яўляецца добрай весткай для вернікаў, папярэджвае аб пакаранні няверуючых і грэшнікаў, паказвае на неабходнасць пакланення Алаху, на шлях да шчасця ў сапраўдным і будучым жыцця і распавядае пра тых, якія падпарадкоўваліся Алаху і здабылі асалоду, і пра тых, якія не падпарадкоўваліся Яму і апынуліся ў страце, і таму гэтая сура называецца «Маці Кнігі».

Фаціха з’яўляецца найбольш распаўсюджанай мусульманскай малітвай, і абавязкова чытаецца ў кожным ракааце намаза.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзямідава.
**Ала Сяргееўна Дзямідава** (руск.: А́лла Серге́евна Деми́дова, нар. 29 верасня 1936, Масква) — савецкая і расійская актрыса тэатра і кіно, майстар мастацкага слова, педагог. Народная артыстка РСФСР (1984). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1977).

Шырокую вядомасць Дзямідава атрымала ў Тэатры на Таганцы і ўвайшла ў гісторыю расійскага мастацтва як «адна з самых значных і стыльных сучасных рускіх актрыс». Многія крытыкі адзначалі шырокі стылістычны дыяпазон актрысы, незалежнасць і смеласць яе творчых рашэнняў, уменне па-новаму высвяціць класічныя вобразы, кожны раз выяўляючы «тонкае пачуццё літаратурнага партрэта, аўтарскага стылю аднаўляемай эпохі».

Ала Дземідава — аўтар дзевяці кніг і арганізатар уласнага эксперыментальнага тэатра.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Alla Demidova // Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>
3. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Internet Movie Database · MusicBrainz · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Сучаснай Украіны · Даведка РІА |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 14046275f · GND: 119253240 · ISNI: 0000 0003 6410 7686 · LCCN: n81044170 · NKC: jn20020716736 · NLA: 36569890 · NTA: 074727257 · NUKAT: n2007144176 · SUDOC: 035092106 · VIAF: 278133194 |

 |
**Інстытут рэгіянальных даследаванняў НАН Украіны** — навукова-даследчы інстытут у сістэме Нацыянальнай акадэміі навук Украіны.

З'яўляецца галаўной навуковай установай Украіны па праблемах рэгіянальнай палітыкі і трансгранічнага супрацоўніцтва.Утвораны ў 1994 годзе на базе Львоўскага аддзялення Інстытута эканомікі НАН Украіны, якое было заснавана ў 1964 годзе.

Інстытут ўзначальвае акадэмік НАН Украіны Васіль Сцяпанавіч Краўцоў, доктар эканамічных навук, прафесар.

Структура
---------

* Аддзел рэгіянальнай эканамічнай палітыкі
* Аддзел рэгіянальнай экалагічнай палітыкі і прыродакарыстання
* Аддзел сацыяльна-гуманітарнага развіцця рэгіёну
* Аддзел рэгіянальнай фінансавай палітыкі
* Аддзел развіцця тэрытарыяльных супольнасцей і трансгранічнага супрацоўніцтва
* Аддзел развіцця вытворчай сферы рэгіёну і інвестыцый
* Сектар праблем трансгранічнага супрацоўніцтва
* Сектар прасторавага развіцця

У Інстытуце працуе больш за 130 работнікаў. Сярод амаль 80 навуковых работнікаў дактароў навук – 18, кандыдатаў навук – 42. Сярэдні ўзрост дактароў навук – 54 года, кандыдатаў навук – 42 гады, навуковых работнікаў – 44 гады.

Даследаванні
------------

У Інстытуце праводзяцца фундаментальныя і прыкладныя даследаванні: праблемы фарміравання рэгіянальнай палітыкі, сістэм кіравання і эколага-эканамічнага рэгулявання развіцця рэгіенаў, рацыянальнага выкарыстання вытворчага, працоўнага, прыродна-рэсурснага і інтэлектуальнага патэнцыялу рэгіёнаў, рынкавай інфраструктуры і прадпрымальніцтва, знешнеэканамічнай дзейнасці і трансгранічнага супрацоўніцтва, рэгіянальнай статыстыкі і інш.

Інстытут ажыццяўляе падрыхтоўку праектаў праграм сацыяльна-эканамічнага развіцця розных тэрытарыяльных адзінак, прадпрыемстваў і арганізацый, распрацоўку методык, праектаў заканадаўчых і нарматыўных актаў, навуковыя экспертызы, арганізацыю нарад, семінараў, канферэнцый, дае кансультацыі па ўсіх напрамках сваёй навуковай дзейнасці.

Інстытут выконвае функцыі метадалагічнага, навукова-арганізацыйнага і каардынацыйнага цэнтра, з'яўляецца заснавальнікам і выдаўцом навукова-практычнага часопіса "Рэгіянальная эканоміка".

Спасылкі
--------

* Сайт інстытута
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бельскі сельсавет.
 
**Бе́льскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дубровенскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Бель.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Ляднянскага раёна Аршанскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года сельсавет у Ляднянскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Дубровенскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. 12 мая 1959 года ў склад сельсавета з Маласавінскага сельсавета перададзены 2 населеныя пункты (Вусце і Расасна). 16 верасня 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Ляднянскага (11 населеных пунктаў: Антоненкі, Арловічы, Батуроўшчына, Бель, Буда, Валяўкі, Гарошкава, Зазер’е, Камары, Каробкі і Копанік) і Маласавінскага (8 населеных пунктаў: Вусце, Марчонкі, Расасна, Слабада, Снегіры, Фесеўка, Церахі і Янкаўшчына) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 19 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 мая 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 5.
2. ↑  Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 верасня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Вайнонскі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Winona State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, які месціцца ў горадзе Вайнона ў штаце Мінесота, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Вучэльня была заснавана як Мінесоцкая першая дзяржаўная нармальная школа ў 1858 годзе і з'яўляецца найстарэйшай часткай універсітэтскай сістэмы штата Мінесота. Гэта была першая звычайная (настаўніцкая) школа на захад ад ракі Місісіпі. Універсітэт прапануе 65 праграм бакалаўрыяту і 12 праграм магістратуры. У 2013 годзе ён стаў першым дзяржаўным універсітэтам на Сярэднім Захадзе, які прапануе планшэт ці ноўтбук усім студэнтам. Мэта гэтай праграмы - павялічыць сувязь паміж адукацыяй і тэхналогіямі.

Структура
---------

* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі
* Каледж вольных мастацтваў
* Каледж медсястрынства і навук пра здароўе
* Каледж прыродазнаўчых навук і інжынерыі

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Мінесота

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вайнонскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 9070 2866 · LCCN: n83238658 · Microsoft: 5795714 · VIAF: 132567713 |
**Салінскі дагавор**, **Залінвердэрскі дагавор** — дагавор паміж ВКЛ і Тэўтонскім ордэнам, тэкст узгоднены 23 красавіка 1398 у Гародні, абмен дагаворнымі граматамі паміж вялікім князем літоўскім Вітаўтам і вялікім магістрам Ордэна Конрадам фон Юнгінгенам адбыўся 12 кастрычніка 1398 на востраве Салін, што на Нёмане супраць вусця ракі Невяжы.

Гэты дагавор устанаўляў «вечны мір» паміж ВКЛ і Ордэнам. Вітаўт пацвердзіў сваю ранейшую саступку Ордэну Жамойці да ракі Невяжы і абяцаў пэўную падтрымку Ордэну ў замацаванні ўлады над гэтай тэрыторыяй. Таксама Вітаўт саступаў палову Судувы. У сваю чаргу, Ордэн абавязваўся не падтрымліваць прэтэнзій Свідрыгайлы на сталец ВКЛ.

Вітаўт адмаўляўся ад усякіх прэтэнзій на Пскоў, і ў выпадку пераходу Пскова пад уладу Ордэна прызнаваў такі пераход «навечна». Адпаведна, Ордэн адмаўляўся ад усякіх прэтэнзій на Ноўгарад, і ў выпадку пераходу Ноўгарада пад уладу ВКЛ прызнаваў такі пераход «навечна». Прадугледжвалася літоўская дапамога Ордэну для заваявання Пскова і ордэнская падтрымка ВКЛ для авалодання Вялікім Ноўгарадам, а таксама для паходу супраць Залатой Арды.

Неафіцыйна Вітаўт заручыўся згодай Ордэна са сваімі планамі дабівацца поўнай незалежнасці ад Польшчы; на святкаваннях у гонар падпісання Салінскага дагавору Вітаўт быў адзінадушна абвешчаны князямі і баярамі ВКЛ "каралём Літвы і Русі". Гэта выклікала насцярожанае стаўленне да дагавора польскага караля Ягайлы, а планы захопу Ноўгарада і Пскова прывялі да пагаршэння адносінаў ВКЛ з гэтымі землямі, а таксама з вялікімі княствамі Маскоўскім і Цвярскім. Сур'ёзнай рэальнай падтрымкі ў рэалізацыі сваіх экспансіянісцкіх планаў Вітаўт не атрымаў, што, у прыватнасці, абумовіла паражэнне войскаў ВКЛ у бітве на Ворскле (1399). Умовы Салінскага дагавору былі ўдакладнены Рацёнжскім дагаворам (1404), да якога далучылася і Польшча.

Літаратура
----------

* *Белы А.* Салінскі дагавор 1398 // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 538-539. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* Н. А. Казакова. Русско-ливонские и русско-ганзейские отношения. Конец XIV—начало XVI в. — Л.: Наука, 1975. — 361 с. С.37,38.
* Liv-, Est- und Kurlaendisches Urkundenbuch nebst Regesten. Hersg. v. Fr. G. von Bunge. Abt. 1. Bd. 4. 1394—1413. Dorpat, 1859; Scriptores Rerum Prussicarum. Bd. 3.
* Сагановіч Г. Ад Крэва да "Вялікай вайны" // Спадчына. 2000. №1.
**Дэмакратычная партыя Кімант, ДПК** (таксама *Кемант*) — палітычная партыя ў Эфіопіі, якая прадстаўляе інтарэсы народнасці кімант.

Альянсы
-------

У снежні 2019 года Дэмакратычная партыя Кімант аб’ядналася з дзевяццю іншымі палітычнымі партыямі Эфіопіі, уключаючы Фронт вызвалення Арома, Фронт нацыянальнага вызвалення Агадэна і Народна-вызваленчы рух Гамбелы, заявіўшы, што яны будуць працаваць разам супраць кіруючай Партыі росквіту ў рамках падрыхтоўкі да выбараў 2021 года.

У красавіку 2021 года рэгіянальныя ўрадавыя чыноўнікі Амхары заявілі, што ДПК звязана з Народным фронтам вызвалення Тыграя (НФВТ) і Вызваленчай арміяй Арома (ВАА).

5 лістапада ДПК і шэраг іншых невялікіх груп абвясцілі аб стварэнні кааліцыі «Аб’яднаны фронт эфіопскіх федэралісцкіх і канфедэралісцкіх сіл», чыя заяўленая мэта заключалася ў звяржэнні Абія Ахмеда Алі ваеннай сілай або шляхам перамоваў.

Кіраўніцтва
-----------

Станам на верасень 2019 года лідарам ДПК быў Ата Абеджэў Варкіне.

Акцыі
-----

У красавіку 2021 года прыхільнікі Дэмакратычнай партыі Кімант правялі мітынг у падтрымку сваёй партыі ў горадзе Гондэр. Мітынг трапіў пад крытыку з боку рэгіянальных уладаў, а ДПК абвінавацілі ў сувязях з НФВТ і ВАА. Пасля гэтага адбыліся арышты членаў арганізацыі.

Зноскі
------

1. ↑  Shaban, Abdur Rahman (2019-12-07). "Ten Ethiopian opposition parties agree to work together in 2020 polls". *Africanews*. Архівавана з арыгінала 2021-11-15. Праверана 2021-11-17.
2. ↑  Country of Origin Information Report Ethiopia **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Government of the Netherlands]\* (4 лютага 2021). Архівавана з першакрыніцы 15 лістапада 2021. Праверана 17 лістапада 2021.
3. 1 2  Mekonnen, Siyanne (2021-04-22). "Analysis: Many feared dead in renewed violence in central Gonder; authorities blame 'Kimant rebels', witnesses blame regional security". *Addis Standard*. Архівавана з арыгінала 2021-09-06. Праверана 2021-11-17.
4. ↑  "Kimant Minority Group". *Addis Standard*. 2021-09-03. Архівавана з арыгінала 2021-11-16. Праверана 2021-11-17. Архіўная копія **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 16 лістапада 2021. Праверана 22 кастрычніка 2022.
5. ↑  "Nine anti-gov't groups team up as Ethiopia recalls ex-soldiers". *Al Jazeera English*. 2021-11-05. Архівавана з арыгінала 2021-11-06. Праверана 2021-11-06.
6. ↑  "Ethiopia's Tigray forces seek new military alliance". *Thomson Reuters*. 2021-08-11. Архівавана з арыгінала 2021-10-01. Праверана 2021-11-06.
7. ↑  "Interview with Qemant Democratic Party leader Ato Abejew Workineh about ADP Genocide on Kimant People". *Ethiopian365 News*. 2019-09-02. Архівавана з арыгінала 2020-01-29. Праверана 2021-11-17. Архівавана 16 лістапада 2021. Архіўная копія **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 16 лістапада 2021. Праверана 17 студзеня 2023.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 16 лістапада 2021.
Азулежу на будынку ў Алівейра-дзі-Аземейш  (руск.) (бел.
**Азулежу** (парт.: azulejo) — назва партугальскай кафлі  (руск.) (бел.. Традыцыйны партугальскі азулежу ўяўляе сабой распісаную цагляную плітку, часцей за ўсё квадратнай формы, абпаленую, паліваную, памерам 14 см на 14 см.

Вытокі
------

Першапачаткова слова *zulaycha* або *zuleija* («маленькі паліраваны каменьчык») прыйшло ў партугальскую мову з арабскай. Керамічныя кафлі выраблялі на старажытным Усходзе і выкарыстоўвалі для абліцоўвання сцен. Арабы прынеслі з сабой паліваную кафлю (зуляйдж  (руск.) (бел.) у Іспанію (дзе яна стала называцца «асулехас») і Партугалію (дзе тое ж самае слова прамаўлялася «азулежу»).

Самыя старыя азулежу ў Партугаліі (Каралеўскі палац у Сінтры, манастыр Кансейсан  (парт.) (бел. у Бежы) прыйшлі з Севільі і адносяцца да XV стагоддзя. Іх паверхня рэльефная, перагародкі і канаўкі прадухілялі непажаданае змешванне фарбаў. Арнамент, па мусульманскай традыцыі, складаўся ў асноўным з зорак.

Далейшая эвалюцыя
-----------------

Азулежу на гарадскіх варотах Обідуша  (укр.) (бел.
У XVI стагоддзі ў італьянцаў была перанятая тэхніка маёлікі з нанясеннем фарбаў на плоскую паверхню, пакрытую цынкавай глазурай. З Італіі прыйшлі таксама і новыя тэмы, напрыклад, сцэны з антычных міфаў. Матывы жывапісу — часткай арнаментальныя, часткай натуралістычныя — станавіліся ўсё больш разнастайнымі і маляўнічымі.

З сярэдзіны XVII стагоддзя ў тэхніцы азулежу адбываюцца змены, звязаныя з нарастальным імпартам з Галандыі. Замест звыклай шматколернасці мастакі пачалі выкарыстоўваць выключна кантраст паміж белым колерам і кобальтавым сінім, а ў якасці сюжэтаў аддавалі перавагу выкарыстоўванню жанравых кампазіцый. У перыяд ракако (другая палова XVIII стагоддзя) азулежу зноў сталі паліхромнымі з перавагай далікатных тонаў (напрыклад, у палацы Келуш).

Сапраўды народным гэта мастацтва стала ў сярэдзіне XIX стагоддзя дзякуючы масавай прамысловай вытворчасці. З гэтага часу бліскучымі кафлямі пачынаюць упрыгожваць не толькі палацы і храмы, але таксама вонкавыя і ўнутраныя сцены самых розных пабудоў.

Музей азулежу
-------------

У Лісабоне ёсць музей керамікі  (укр.) (бел. дзе наглядна прадстаўлена развіццё гэтак характэрнага для Партугаліі кафлянага мастацтва ад пачатковых этапаў да нашых дзён. Адзін з экспанатаў уяўляе сабой панараму Лісабона даўжынёй 40 м, выкананую ў 1730 годзе, якая паказвае, якім быў горад да яго разбурэння пры землятрусе 1 лістапада 1755 года.

* Азулежу ў палацы КелушАзулежу ў палацы Келуш
* Фасад палаца Пена ў СінтрыФасад палаца Пена ў Сінтры

Зноскі
------

1. ↑  "Азулежу - Португалия, Лиссабон. Здесь человек счастлив" [руская]. 2017-05-22. Праверана 2017-07-11. Архівавана 11 лістапада 2017. Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 11 лістапада 2017. Праверана 4 красавіка 2022.

Спасылкі
--------

* Азулежу.рф Міні-партал аб азулежу
* azulejos.fr Гісторыя і галерэя азулежу

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX529896 |
**Лісабонскі пратакол** — пратакол да *Дагавора паміж Саюзам Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік і Злучанымі Штатамі Амерыкі аб скарачэнні і абмежаванні стратэгічных наступальных узбраенняў*, які быў падпісаны ў Лісабоне 23 мая 1992 года Расіяй, ЗША, Украінай, Беларуссю і Казахстанам.

Гэты пратакол з'яўляецца дадаткам да савецка-амерыканскага дагавора аб скарачэнні і абмежаванні стратэгічных наступальных узбраенняў, падпісанаму ў 1991 годзе.

Падпісаўшы Лісабонскі пратакол, Украіна, Казахстан і Беларусь былі прызнаны бакамі дагавора СНЗ-I, далучыліся да ДНЯЗ і былі занесены ў спіс краін, якія не маюць ядзернай зброі. Усе стратэгічныя ядзерныя боегалоўкі на іх тэрыторыі яны абавязаліся ліквідаваць ці перадаць Расіі.

Якія падпісаліся
----------------

Дагавор падпісалі прадстаўнікі кожнай з краін — міністры замежных спраў ці асобы, што выконваюць іх абавязкі:

* За Рэспубліку Беларусь — Пётр Краўчанка,
* За Рэспубліку Казахстан — Тулеген Жукееў,
* За Расійскую Федэрацыю — Андрэй Козыраў,
* За Украіну — Анатоль Зленка,
* За Злучаныя Штаты Амерыкі — Джэймс Бейкер.

Спасылкі
--------

* Пратакол да Дагавора аб скарачэнні і абмежаванні стратэгічных наступальных узбраенняў (txt)Архівавана 1 лютага 2012. (PDF)
* Protocol to the Treaty on the reduction and limitation of strategic offensive arms (PDF) (англ.)

Гл. таксама
-----------

* Дагавор аб нераспаўсюджанні ядзернай зброі
* МАГАТЭ
* Ядзерная зброя
Артыкул пра мірны дагавор 1466 года. Пра дагавор 1411 года гл. Першы Таруньскі мір.
**Другі Таруньскі мір** — мірны дагавор паміж Тэўтонскім ордэнам і Каралеўствам Польскім, падпісаны 19 кастрычніка 1466 года ў горадзе Торунь (ням.: Торн). Завяршыў Трынаццацігадовую вайну 1454—1466 гадоў, распачатую паўстаннем Прускай канфедэрацыі супраць улады крыжакоў.

Апісанне
--------

Першы аркуш дагавора
Дакумент уяўляе сабой сшытак, які складаецца з 3 пергаментных аркушаў (12 старонак) памерам 456x296 мм. Тэкст на лацінскай мове. Прывешана 55 пячатак. Утрымлівае ўласнаручны роспіс і натарыяльныя знакі папскага легата Рудольфа Рудэсхаймскага, а таксама роспісы публічных натарыусаў: Яна Эвіх дэ Атэндорна і Станіслава Франка Рэдкавіцкага.

Умовы
-----

Тэўтонскі ордэн пасля 1466
Абодва бакі пагадзіліся на пацверджанне ўмоў міру рымскім Папам Паўлам III і імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі Фрыдрыхам III, але польскі бок настаяў (а тэўтонцы вымушаны былі пагадзіліся), што мір сапраўдны і без такога пацверджання.

Паводле Таруньскага міру да Польшчы адышла заходняя частка ўладанняў ордэна — Гданьскае Памор'е, землі Хелмінская і Міхалаўская, Мальбарк, Эльблонг і княства-біскупства Вармія. Пасля гэта частка ўладанняў Ордэна стала звацца польскай ці Каралеўскай Прусіяй. Ордэн, сталіцай якога пасля страты Мальбарка (Марыенбурга) стаў Кёнігсберг, прызнаў сябе васалам польскага караля.

Зноскі
------

1. ↑  Пруская канфедэрацыя складалася з гарадоў: Гданьска (ням.: Данцыг), Эльблонга (ням.: Эльбінг), Хелмна (ням.: Кульм) і Торуня (ням.: Торн), а таксама прускай арыстакратыі.
2. ↑  Описание договора(недаступная спасылка) // Polska.pl  (польск.)

Публікацыі
----------

* *Weise E.*, Die Staatsverträge des Deutschen Ordens in Preussen im 15. Jahrhundert, t. 2 (1437—1467), Marburg 1955, nr 403;
* *Grzegorz M.*, Analiza dyplomatyczno-sfragistyczna dokumentów traktatu toruńskiego 1466 r. Toruń 1970, s. 170—219.

Літаратура
----------

* *Górski K.*, Związek Pruski i poddanie się Prus Polsce. Zbiór tekstów źródłowych, Poznań 1949;
* *Górski K.*, Uwagi o traktacie toruńskim 1466, «Zapiski Historyczne», t. 22, 1956, s. 63-67;
* *Biskup M.*, Traktat toruński 1466, Bydgoszcz 1966;
* *Hejnosz W.*, Traktat toruński z 1466 r. i jego prawnopolityczne znaczenie, «Zapiski Historyczne», t. 31, z. 3, 1966, s. 91-108;
* *Biskup M.*, Trzynastoletnia wojna z Zakonem Krzyżackim 1454—1466, Warszawa 1967;
* *Biskup M.*, Labuda G. Dzieje Zakonu Krzyżackiego w Prusach, Gdańsk 1986.

Спасылкі
--------

* Высакаякасная выява дагавора Архівавана 15 снежня 2009. // Polska.pl
* Описание договора(недаступная спасылка) // Polska.pl  (польск.)
* Другі Таруньскі мір // Torunski Serwis Turidtyczny  (польск.)
* Печати, привешенные к договору(недаступная спасылка) Polska.pl  (польск.)
* Тэкст дагавора // Torunski Serwis Turidtyczny  (польск.)
**Аста́пенскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Сенненскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Песачанка.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Багушэўскага раёна Аршанскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Астапенкі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Багушэўскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года сельсавет у складзе Аршанскага раёна, з 12 лютага 1935 года — у складзе адноўленага Багушэўскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. Пасля вайны цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Песачанка. З 20 студзеня 1960 года сельсавет у складзе Сенненскага раёна. 4 сакавіка 1960 года ў склад Асінаўскага сельсавета Віцебскага раёна перададзены 4 населеныя пункты (Зарэчча, Кавалі, Лучоса і Пушчаёва). 20 мая 1960 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад зноў утворанага Багушэўскага сельсавета.

Крыніцы
-------

1. ↑  Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 сакавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 6.
2. ↑  Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.