Гусляр спявае аб смерці Лазара, у лагеры ў Явары, падчас сербска-турэцкай вайны.
**Сербская эпічная народная паэзія** (**Сербская эпічная народная песня**; сербск.: *Српске епске народне песме**Српске епске народне песме*) — гэта форма эпічнай паэзіі (песень), створаная сербамі, якія паходзяць з сённяшняй Сербіі, Босніі і Герцагавіны, Харватыі, Паўночнай Македоніі і Чарнагорыі. Асноўныя цыклы былі створаны невядомымі сербскімі аўтарамі паміж XIV і XIX стагоддзямі. Яны ў значнай ступені звязаны з гістарычнымі падзеямі і асобамі. Паэмы звычайна чытаюцца рэчытатывам суправаджэнні гусле.

Сербская народная эпічная паэзія спрыяла развіццю сербскай нацыянальнай самасвядомасці. Цыклы вершаў пра Марка Кралевіча, гайдуках і ускоках натхнялі сербаў, на аднаўленне свабоды і іх гераічнага мінулага. Гайдукі разглядаюцца як неад'емная частка нацыянальнай ідэнтычнасці; у апавяданнях гайдукі былі героямі: яны гулялі ролю сербскай эліты падчас праўлення Асманскай імперыі, абаранялі сербаў ад асманскага прыгнёту, рыхтаваліся да нацыянальнага вызвалення і спрыялі Сербскай рэвалюцыі.

Гісторыя
--------

Самы ранні запіс сербскай эпічнай паэмы — гэта фрагмент песні бугарштыцы 1497 года аб паланенні Янаша Хуньядзі Георгіем Бранкавічам. Вядома, што сербы спявалі на гусле ў перыяд Асманскай імперыі. Вядомыя сербскія выканаўцы гралі пры польскіх каралеўскіх дварах у 16-м і 17-м стагоддзях, і пазней ва Украіне і ў Венгрыі. Венгерскі гісторык Себасцьян Тінодзі пісаў у 1554 годзе, што «тут у Венгрыі шмат хто іграе на гусле, але нікога няма лепшага у сербскім стылі, чым Дзімітрые Караман». Ён апісаў выступ Карамана перад знатным туркам Улуманам у 1551 годзе ў Ліпаве: гусляр трымаў гусле паміж каленяў, яго выкананне было незвычайна эмацыйным з сумным выразам твару. Гісторык і паэт Мацей Стрыйкоўскі (1547-1582) уключыў у сваю хроніку 1582 года эпічныя вершы сербаў, у якіх гаворыцца аб гераічнай барацьбе іх продкаў з туркамі.

У 1824 годзе Вук Караджыч накіраваў копію сваёй калекцыі народных песень Якабу Грыму, які быў асабліва ў захапленні ад «*Будынка Скадара*». Грым перавёў гэты твор на нямецкую мову, і ахарактарызаваў як «адзін з самых кранальных вершаў ўсіх часоў і народаў».

Большасць эпічных вершаў прысвечаны эпосе асманскага прыгнёту і барацьбы за вызваленне ад яго. Дзякуючы намаганням этнографа Вука Караджыча, многія з гэтых эпасаў былі сабраныя і апублікаваныя ў кнігах у першай палове і ў сярэдзіне XIX стагоддзя. Караджыч запісаў гэтыя паэмы «з вуснаў народу». Сербская паэзія была добразычліва прынята ў Еўропе, паколькі зборнікі вершаў выйшлі ў самы росквіт перыяду рамантызму. Якаб Грым пачаў вывучаць сербская, каб чытаць вершы ў арыгінале. Ён напісаў падрабязны аналіз кожнага новага зборніка сербскіх эпічных вершаў. Ён называў іх роўнымі песні песняў, як і Гётэ некалькі пазней. Дзякуючы Якабу Грыму і словенцу Йернеру Капітару, сербская народная літаратура знайшла сваё месца ў сусветнай літаратуры.

Цыклы
-----

Сербская эпічная паэзія падзелена на цыклы:

* Негістарычнага цыкл (сербск.: Неисторијски циклус) — вершы аб славянскай міфалогіі, у прыватнасці пра драконаў і німф
* Дакосаўскі цыкл (сербск.: Преткосовски циклус) — вершы пра падзеі, якія папярэднічалі бітве на Косавам полі (1389)
* Косаўскі цыкл (сербск.: Косовски циклус) — вершы пра падзеі, якія адбыліся непасрэдна перад і пасля бітвы на Косавам поле
* Цыкл Кралевіча Марка (сербск.: циклус Краљевића Марка)
* Посткосаўскі цыкл (сербск.: Покосовски циклус) — вершы пра падзеі пасля бітвы
* Цыкл гайдукоў і ускокаў (сербск.: Хајдучке и ускочке песме) — вершы пра разбойнікаў і мяцежнікаў
* Вершы аб вызваленні Сербіі і Чарнагорыі (сербск.: Песме о ослобођењу Србије и Црне Горе) — вершы пра баі супраць асманаў, якія адбываліся ў 19-ым стагоддзі

Вершы апісваюць гістарычныя падзеі з рознай ступенню дакладнасці.

Зноскі
------

1. 1 2  Dragnich 1994, pp. 29–30. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFDragnich1994 (даведка)
2. ↑  Edited by Norman M. Naimarkand Holly Case; Norman M. Naimark (2003). *Yugoslavia and Its Historians: Understanding the Balkan Wars of the 1990s*. Stanford University Press. pp. 25–. ISBN 978-0-8047-8029-2. `{{cite book}}`: `|author1=` мае агульную назву (даведка)
3. ↑  *Matica Srpska Review of Stage Art and Music*. Matica. 2003. p. 109.
4. ↑  Milošević-Đorđević, Nada (2001). *Srpske narodne epske pesme i balade*. Zavod za udžbenike i nastavna sredstva. p. 10. Крајем XV века, 1497. године, појављује се за сада први познати запис од десет бугарштичких стихова, које је у свом епу забележио италијански ... Јанка, ердељског племића (чије је право име Јанош Хуњади) у тамници српског деспота Ђурђа Бранковића.
5. ↑  *Pejovic, Roksanda*. Medieval music **(нявызн.)**. *The history of Serbian Culture*.  Rastko (1995).
6. ↑  Petrović 2008, p. 100. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFPetrović2008 (даведка)
7. ↑  Georgijević. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFGeorgijević (даведка)
8. ↑  Alan Dundes (1996). *The Walled-Up Wife: A Casebook*. Univ of Wisconsin Press. pp. 3–. ISBN 978-0-299-15073-0. `{{cite book}}`: Пададзена больш чым адно значэнне `|author=` і `|last=` specified (даведка)
9. ↑  Paul Rankov Radosavljevich (1919). *Who are the Slavs?: A Contribution to Race Psychology*. Badger. p. 332. `{{cite book}}`: Пададзена больш чым адно значэнне `|author=` і `|last=` specified (даведка)
10. ↑  Milošević-Đorđević. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFMilošević-Đorđević (даведка)

Літаратура
----------

* *Половинкин И. Н.* Сербская народная поэзия // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Bjeladinović-Jergić, Jasna (2001). *Зборник Етнографског музеја у Београду: 1901-2001*. Етнографски музеј. pp. 489–.
* Dragnich, Alex N. (1994). *Serbia's Historical Heritage*. East European Monographs. ISBN 978-0-88033-244-6. `{{cite book}}`: Пададзена больш чым адно значэнне `|ISBN=` і `|isbn=` specified (даведка)
* *Georgijević, Krešimir*. Српскохрватска народна песма у пољској књижевности: Студија из упоредне историје словенских књижевности **(нявызн.)**. Belgrade:  Rastko; Српска краљевска академија (2003).
* Ling, Jan (1997). "Narrative Song in the Balkans". *A History of European Folk Music*. University Rochester Press. pp. 86–90. ISBN 978-1-878822-77-2. `{{cite book}}`: Пададзена больш чым адно значэнне `|ISBN=` і `|isbn=` specified (даведка)
* *Milošević-Đorđević, Nada*. The oral tradition **(нявызн.)**. *The history of Serbian Culture*.  Rastko (1995).
* Petrović, Sonja (2008). "Oral and Written Art Forms in Serbian Medieval Literature". *Oral Art Forms and Their Passage Into Writing*. Museum Tusculanum Press. pp. 85–108. ISBN 978-87-635-0504-8. `{{cite book}}`: Невядомы параметр `|editors=` ігнараваны (прапануецца `|editor=`) (даведка); Пададзена больш чым адно значэнне `|ISBN=` і `|isbn=` specified (даведка)
* Popovic, Tanya (1988). *Prince Marko: The Hero of South Slavic Epics*. Syracuse University Press. ISBN 978-0-8156-2444-8. `{{cite book}}`: Пададзена больш чым адно значэнне `|ISBN=` і `|isbn=` specified (даведка)