**Сэр Энгус Сцюарт Дзітан** (англ.: Angus Stewart Deaton; нар. 19 кастрычніка 1945, Эдынбург, Вялікабрытанія) — брытана-амерыканскі эканаміст і вучоны. У цяперашні час Дзітан з’яўляецца старэйшым навуковым супрацоўнікам і заслужаным прафесарам эканомікі і міжнародных адносін Дуайта Д. Эйзенхаўэра ў Прынстанскай школе грамадскіх і міжнародных адносін і эканамічнага факультэта Прынстанскага ўніверсітэта. Яго даследаванні сканцэнтраваны ў першую чаргу на беднасці, няроўнасці, здароўі, дабрабыце і эканамічным развіцці.

У 2015 годзе ён быў ганараваны прэміяй па эканоміцы імя Альфрэда Нобеля за аналіз спажывання, беднасці і дабрабыту.

Біяграфія
---------

Энгус Дзітан, снежань 2015 года
Дзітан нарадзіўся ў Эдынбургу, Шатландыя. Вучыўся ў сярэдняй школе Хоік, а затым у каледжы Фетс у якасці стыпендыята, які працаваў у гатэлі Portmeirion летам 1964 года. Атрымаў ступень бакалаўра, магістра і доктара філасофіі ў Кембрыджскім універсітэце, дысертацыя на ступень доктара філсофіі 1975 года мела назву «*Мадэлі спажывецкага попыту і іх прымяненне ў Злучаным Каралеўстве»* пад кіраўніцтвам Рычарда Стоўна*.* Пазней у Кембрыджы ён быў супрацоўнікам каледжа Фіцуільям і навуковым супрацоўнікам, працаваў з Рычардам Стоўнам і Тэры Баркерам на кафедры прыкладной эканомікі.

У 1976 годзе Дзітан заняў пасаду прафесара эканаметрыкі ў Брыстальскім універсітэце. У гэты перыяд ён выканаў значную частку сваёй найбольш уплывовай працы. У 1978 годзе ён стаў першым у гісторыі лаўрэатам медаля Фрыша, узнагароды, якая прысуджаецца Эканаметрычным таварыствам кожныя два гады артыкулам, апублікаваным на працягу апошніх пяці гадоў у *Econometrica*. У 1980 годзе яго праца тое, як попыт на розныя спажывецкія тавары залежыць ад коштаў і даходаў, была апублікавана ў *The American Economic Review*. З тых часоў гэты артыкул быў прызнаны адным з дваццаці самых уплывовых артыкулаў, апублікаваных у часопісе за першыя сто гадоў.

У 1983 годзе перайшоў з Брыстальскага ўніверсітэта ў Прынстанскі ўніверсітэт. У цяперашні час ён з’яўляецца прафесарам міжнародных адносін імя Дуайта Эйзенхаўэра і прафесарам эканомікі і міжнародных адносін Прынстанскай школы грамадскіх і міжнародных адносін і кафедры эканомікі ў Прынстане. З 2017 года займае пасаду па сумяшчальніцтве ва Універсітэце Паўднёвай Каліфорніі, дзе ён з’яўляецца прэзідэнцкім прафесарам эканомікі. Мае як брытанскае, так і амерыканскае грамадзянства.

У 2015 годзе Дзітан атрымаў прэмію па эканоміцы імя Альфрэда Нобеля. Дытан быў «ў захапленні» і апісаў сябе як «кагосьці, хто заклапочаны беднымі ў свеце і тым, як людзі сябе паводзяць, і што дае ім добрае жыццё». Шведская каралеўская акадэмія навук заявіла, што эканамічная палітыка, накіраваная на скарачэнне беднасці, можа быць распрацавана толькі пасля таго, як будзе зразумелы выбар чалавека ў сферы спажывання, сказаўшы: «Больш за ўсіх, Энгус Дзітан палепшыў гэта разуменне. Звязваючы дэталёвы індывідуальны выбар і сукупныя вынікі, яго даследаванні дапамаглі трансфармаваць вобласці мікраэканомікі, макраэканомікі і эканомікі развіцця». Дзітан таксама з’яўляецца аўтарам «Лістоў з Амерыкі», папулярнай паўгадовай публікацыі ў *бюлетэні Каралеўскага эканамічнага таварыства*.

Навуковыя працы
---------------

**Амаль ідэальная сістэма попыту**

Першай працай Дзітана, якая стала вядомай, была « Амаль ідэальная сістэма попыту», якую ён распрацаваў разам з Джонам Мюэлбаўэрам і апублікаваў у *The American Economic Review* (AER) у 1980 годзе. Як мадэль спажывецкага попыту, яна забяспечвае набліжэнне першага парадку да любой сістэмы попыту, якая задавальняе аксіёмам парадку, агрэгуе па спажыўцах без выкарыстання паралельных лінейных крывых Энгеля, адпавядае бюджэтным абмежаванням і лёгка ацэньваецца.

Згодна з аглядам American Economic Review, дакумент «ўводзіць практычную сістэму раўнанняў попыту, якія адпавядаюць максімізацыі пераваг і валодаюць дастатковай гнуткасцю для падтрымкі поўнага аналізу дабрабыту палітыкі, якая ўплывае на спажыўцоў». Газета ўвайшла ў лік 20 лепшых апублікаваных работ у AER за першыя 100 гадоў існавання часопіса.

**Захворванне і смяротнасць у 21 стагоддзі**

У 2015 годзе Эн Кейс і Энгус Дзітан апублікавалі ў часопісе Proceedings of the National Academy of Sciences артыкул "Павышэнне захворвання і смяротнасці ў сярэднім узросце сярод белых неіспанамоўных амерыканцаў у 21 стагоддзі «. У артыкуле Кейс і Дзітан падкрэсліваюць рост смяротнасці ад усіх прычын сярод белых неіспанамоўных амерыканцаў сярэдняга ўзросту за апошняе дзесяцігоддзе, нядаўняя тэндэнцыя, унікальная сярод „багатых" краін. Кейс і Дзітан выявілі, што рост смяротнасці адбываўся толькі для белых нелацінаамерыканцаў і што менш адукаваныя белыя нелацінаамерыканцы падвяргаліся найбольшай рызыцы. Акрамя таго, яны выявілі, што рост смяротнасці сярод белых нелацінаамерыканцаў можна класіфікаваць як „смерць ад адчаю", у першую чаргу ад атручванняў наркотыкамі і алкаголем, самагубстваў і хранічных захворванняў печані і цырозу». Яны адзначылі, што павышэнне ўзроўню смяротнасці суправаджаецца ростам захваральнасці, у прыватнасці, «пагаршэнне стану здароўя, псіхічнага здароўя і здольнасці весці паўсядзённае жыццё, а таксама ўзмацненне хранічнага болю і няздольнасць працаваць». Каб растлумачыць свае высновы, Кейс і Дзітан паказваюць на рост даступнасці і злоўжывання апіёідамі.

  

У працяг сваёй папярэдняй працы Кейс і Дзітан атрымалі фінансаванне ад Нацыянальнага інстытута па праблемах старэння праз Нацыянальнае бюро эканамічных даследаванняў, каб апублікаваць больш маштабнае даследаванне, якое было апублікавана ў 2017 годзе пад назвай «*Смяротнасць і захворванне ў 21-м стагоддзі»*. Пашыраючы сваё даследаванне, яны выявілі, што ўзровень смяротнасці адукаваных белых неіспанамоўных зноў пачаў зніжацца, хоць паказчыкі для неадукаваных белых неіспанамоўнага насельніцтва працягвалі расці; у той жа час стаўкі для лацінаамерыканцаў і чарнаскурых працягвалі зніжацца, незалежна ад адукацыйнага ўзроўню. Акрамя таго, яны выявілі, што сучасныя рэсурсы не ўплываюць на ўзровень смяротнасці і што, наадварот, пагаршэнне магчымасцяў на рынку працы для неадукаваных белых неіспанамоўных прывяло да шэрагу *кумулятыўных недахопаў* для людзей сярэдняга ўзросту, такіх як пагаршэнне вынікаў шлюбу і ў цэлым здароўе.

У выніку гэтага даследавання Кейс выказаў меркаванне, што фізічныя і псіхічныя пакуты могуць павысіць рэйтынг такіх кандыдатаў, як Дональд Трамп і Берні Сандэрс. Сапраўды гэтак жа, Washington Post і Gallup Poll паказалі моцную карэляцыю паміж падтрымкай Трампа і высокім узроўнем смяротнасці.

Узнагароды і ганаровыя пасады
-----------------------------

* 1978 — Медаль Фрыша, узнагарода, прысуджаная Эканаметрычным таварыствам
* 2007 — Абраны прэзідэнтам Амерыканскай эканамічнай асацыяцыі
* 2011 — Прэмія фонду BBVA Frontiers of Knowledge Award у галіне эканомікі, фінансаў і менеджменту за яго фундаментальны ўклад у тэорыю спажывання і зберажэнняў і вымярэнне эканамічнага дабрабыту
* 2014 — Абраны ў Амерыканскае філасофскае таварыства
* 2015 — Абраны членам Нацыянальнай акадэміі навук
* 2015 — Прэмія па эканоміцы імя Альфрэда Нобеля за аналіз спажывання, беднасці і дабрабыту
* 2016 — Прысвечаны ў рыцары ў гонар дня нараджэння каралевы за заслугі ў галіне даследаванняў у галіне эканомікі і міжнародных адносін
* 2016 — № 14 у спісе (разам з Эн Кейс) у даведніку Politico 50 пра мысляроў, дзеячаў і празорцаў, якія трансфармавалі амерыканскую палітыку ў 2016 годзе

Дзітан з’яўляецца членам Эканаметрычнага таварыства, Брытанскай акадэміі і Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук.

Мае ганаровыя ступені Рымскага ўніверсітэта Тор Вергата; Універсітэцкага каледжа Лондана; Універсітэта Сэнт-Эндрус і Эдынбургскага ўніверсітэта.

Асабістае жыццё
---------------

Удавец ад першага шлюба, Дзітан мае двое дзяцей 1970 і 1971 гадоў нараджэння. Цяпер жанаты на Эн Кейс, прафесар эканомікі і сувязяў з грамадскасцю ў Школе грамадскіх і міжнародных адносін Прынстанскага ўніверсітэта. Пара захапляецца операй і лоўляй стронгі.

Кнігі
-----

* Deaton, Angus; Muellbauer, John (1980). *Economics and Consumer Behavior*. New York: Cambridge University Press. ISBN 0521228506.
* Deaton, Angus. (1981). Essays in the Theory and Measurement of Consumer Behaviour. New York: Cambridge University Press. ISBN 9780521067553ISBN 9780521067553.
* Deaton, Angus (1992). *Understanding Consumption*. Oxford: Clarendon Press. ISBN 0198287593.
* Deaton, Angus (1997). *The Analysis of Household Surveys: A Microeconometric Approach to Development Policy*. Baltimore: Johns Hopkins University Press for the World Bank. ISBN 0801852544.
* Deaton, Angus; Zaidi, Salman. (2002). Guidelines for Constructing Consumption Aggregates for Welfare Analysis. New York: World Bank Press. ISBN 0821349902ISBN 0821349902.
* *The Great Indian Poverty Debate*. New Delhi: Macmillan India Ltd. 2005. ISBN 9781403926449.
* Deaton, Angus (2013). *The Great Escape: Health, Wealth, and the Origins of Inequality*. Princeton: Princeton University Press. ISBN 9780691153544.
* Case, Anne; Deaton, Angus (2020). *Deaths of Despair and the Future of Capitalism*. Princeton University Press. ISBN 978-0691190785.

Абраныя артыкулы
----------------

* Deaton, Angus; J Muellbauer (1980). An almost ideal demand system, The American economic review 70 (3), 312—326
* Deaton, Angus (1989). Saving and liquidity constraints, National Bureau of Economic Research.
* Deaton, Angus (2001). *Health, inequality and economic development*.

Зноскі
------

1. ↑  Angus S. Deaton // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  Angus Deaton // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. 1 2 3 4 5 6 7  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
4. ↑  Матэматычная генеалогія — 1997.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q829984'></a>
5. ↑   Праверана 30 верасня 2019.
6. ↑   Праверана 30 верасня 2019.
7. ↑   Праверана 30 верасня 2019.
8. ↑   Праверана 30 верасня 2019.
9. ↑   Праверана 6 красавіка 2023.
10. ↑  "Bio". *Professor Sir Angus Deaton* [англійская]. Princeton University. princeton.edu.
11. 1 2  The Prize in Economic Sciences 2015 **(нявызн.)**. *nobelprize.org*.
12. 1 2  Nobel prize in economics won by Angus Deaton – live **(нявызн.)**. *The Guardian. theguardian.com*.
13. ↑  Angus Deaton - Biographical **(нявызн.)**. *nobelprize.org*.
14. ↑  Cambridge alumnus awarded Nobel economics prize **(нявызн.)**.
15. 1 2  NBER Profile: Angus Deaton **(нявызн.)**.  National Bureau of Economic Research.
16. ↑  "Nobel Laureate Sir Angus Deaton Named a Presidential Professor".
17. ↑  Rising. "Scottish economist Angus Deaton wins Nobel economics prize". Yahoo! News.
18. ↑  British academic awarded Nobel economics prize **(нявызн.)**.  BBC News Online (12 кастрычніка 2015).
19. ↑  Letters from America **(нявызн.)**.  princeton.edu.
20. ↑  Deaton, A; Muellbauer, J. (1980). "An Almost Ideal Demand System". *American Economic Review*. **70** (3): 312–326.
21. 1 2  Arrow. "100 Years of theAmerican Economic Review: The Top 20 Articles". `{{cite journal}}`: Шаблон цытавання journal патрабуе `|journal=` (даведка)
22. 1 2 3  Case, Anne; Deaton, Angus (8 December 2015). "Rising morbidity and mortality in midlife among white non-Hispanic Americans in the 21st century" (PDF). *Proceedings of the National Academy of Sciences*. **112** (49): 15078–15083. Bibcode:2015PNAS..11215078C. doi:10.1073/pnas.1518393112. PMC 4679063. PMID 26575631.
23. 1 2  Case, Anne; Deaton, Angus (Spring 2017). "Mortality and Morbidity in the 21st Century" (PDF). `{{cite journal}}`: Шаблон цытавання journal патрабуе `|journal=` (даведка)
24. ↑  "Mortality and morbidity in the 21st century". *Brookings* [амерыканская англійская]. 23 March 2017.
25. ↑  "The Forces Driving Middle-Aged White People's 'Deaths Of Despair'". *NPR.org* [англійская]. 23 March 2017.
26. 1 2 3  The POLITICO 50 - 2016 **(нявызн.)**. *POLITICO Magazine*.
27. ↑  ""Deaths of despair" are killing America's white working class". *Quartz*.
28. ↑  "Death predicts whether people vote for Donald Trump". *Washington Post*.
29. ↑  Rothwell, Jonathan; Diego-Rosell, Pablo (2 November 2016). "Explaining Nationalist Political Views: The Case of Donald Trump". Rochester, NY. SSRN 2822059.
30. ↑  "Angus Deaton y su teoría del consumo, premio BBVA". *ABC* [іспанская]. 21 February 2012.
31. ↑  Newly Elected - April 2014 **(нявызн.)**.
32. ↑  News from the National Academy of Sciences **(нявызн.)** (28 красавіка 2015).
33. ↑  British Academy Fellows: DEATON, Professor Angus Архівавана {{{2}}}. — website of the British Academy
34. ↑  Honorary graduates **(нявызн.)**. *Annual Review 2010/11*.  The University of Edinburgh. www.ed.ac.uk.
35. ↑  *Deaton, Angus*. Curriculum Vitae **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Princeton University* (1 лістапада 2014). Архівавана з першакрыніцы 15 кастрычніка 2015. Праверана 24 снежня 2021.
36. ↑  Deaton, Angus; Muellbauer, John (1980). "An Almost Ideal Demand System". *The American Economic Review*. **70** (3): 312–326. ISSN 0002-8282.
37. ↑  Deaton, Angus (1989-12-01). "Saving and Liquidity Constraints". `{{cite journal}}`: Шаблон цытавання journal патрабуе `|journal=` (даведка)
38. ↑  Deaton, Angus (2003-03-01). "Health, Inequality, and Economic Development". *Journal of Economic Literature*. **41** (1): 113–158. ISSN 0022-0515.

Спасылкі
--------

* Сайт Ангуса Дытана
* Энгус Дытан Цытаты з малюнкамі

| ⛭Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па эканоміцы ў 2001—2025 гадах |
| --- |
| 
* Джордж Акерлоф / Майкл Спенс / Джозеф Стыгліц (2001)
* Даніэль Канеман / Вернан Сміт (2002)
* Роберт Інгл / Клайв Грэнджэр (2003)
* Фін Кідланд / Эдвард Прэскат (2004)
* Роберт Аўман / Томас Шэлінг (2005)
* Эдмунд Фелпс (2006)
* Леанід Гурвіч / Эрык Мэскін / Роджэр Маерсан (2007)
* Пол Кругман (2008)
* Олівер Уільямсан / Элінар Острам (2009)
* Пітэр Дайманд / Дэйл Мортэнсен / Крыстафер Пісарыдэс (2010)
* Томас Сарджэнт / Крыстафер Сімс (2011)
* Лойд Шэплі / Элвін Рот (2012)
* Юджын Фама / Ларс Пітэр Хансен / Роберт Шылер (2013)
* Жан Ціроль (2014)
* Энгус Дзітан (2015)
* Олівер Харт / Бенгт Хольмстрэм (2016)
* Рычард Тэйлер (2017)
* Уільям Нордхаўс / Пол Ромер (2018)
* Абхіджыт Банерджы / Эстэр Дзюфло / Майкл Крэмер (2019)
* Роберт Уілсан / Пол Мілграм (2020)
* Дэвід Кард / Джошуа Дэвід Ангрыст / Гвіда Імбенс (2021)
* Бэн Бернанке / Дуглас Дайманд / Філіп Дзібвіг (2022)

 |
| 
* Поўны пералік
* (1969—1975)
* (1976—2000)
* **(2001—2025)**

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | X (англ.) |
| Тэматычныя сайты | Google Scholar · Матэматычная генеалогія · ORCID · zbMATH Open · Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90396155 · BNC: a11807453 · BNE: XX1167632 · BNF: 12311000d · CiNii: DA01317807 · GND: 122003020 · ICCU: MILV056270 · ISNI: 0000 0001 0921 1072 · LCCN: n79074344 · LNB: 000014873 · NDL: 001186194 · NKC: skuk0002216 · NLA: 35034465 · NLP: a0000002136210 · NSK: 000033221 · NTA: 068712782 · NUKAT: n2007006063 · PTBNP: 153853 · SSRN: 51215 · SUDOC: 031997651 · VIAF: 85162145 |

 |