recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Іосіф Маркавіч Тойбін** (руск.: Иосиф Маркович Тойбин; 25 снежня 1919, Хойнікі Гомельскай губерні РСФСР — 19 верасня 1988, Курск) — савецкі вучоны-філолаг, літаратуразнаўца, даследчык творчасці А. С. Пушкіна. Доктар філалагічных навук. Выдатнік народнай асветы РСФСР.

Біяграфія
---------

У 1941 скончыў філалагічны факультэт Ленінградскага ўніверсітэта, дзе вучыўся ў прафесара Б. М. Эйхенбаўма. Падчас ВАВ, восенню 1941 добраахвотнікам пайшоў у народнае апалчэнне Ленінграда, пасля быў літаратурным супрацоўнікам газеты «Чырвоны Сцяг» Ленінградскага фронту. У 1943, пасля ранення і лячэння ў шпіталі, быў дэмабілізаваны з войска. У тым жа годзе быў залічаны ў аспірантуру Ленінградскага ўніверсітэта, скончыўшы яе ў 1946, абараніў дысертацыю на суісканне вучонай ступені кандыдата філалагічных навук.

Працоўную дзейнасць пачаў у Курскім дзяржаўным педагагічным інстытуце ў 1946 у якасці дацэнта, а затым загадчыка кафедры літаратуры, прафесара. У 1950-х Т. арганізаваў і шмат гадоў кіраваў студэнцкім літаратурным гуртком, які наведвалі студэнты розных факультэтаў інстытута.

Аўтар больш за 40 работ навукова-даследчага характару. Вынікам шматгадовых навуковых пошукаў стала яго доктарская дысертацыя па творчасці А. С. Пушкіна, якая атрымала высокую ацэнку ў айчыннай навуцы.

Навуковыя працы
---------------

* «Пушкин, Материалы к семинарию», (М. Просвещение, 1964),
* «Пушкин, Творчество 1830-х гг. и вопросы историзма» (Варонеж, 1976)
* «Тревожное слово» : (О поэзии Е. А. Баратынского) — Варонеж : Изд-во Воронеж. ун-та, 1988

Зноскі
------

Спасылкі
--------

*
**Пірымідзі́н** (1,3-дыазін) — арганічнае гетэрацыклічнае злучэнне.

Уласцівасці
-----------

Бясколерныя крышталі, tпл 22,5 °C, tкіп 124 °C. Добра раствараецца ў вадзе, этаноле, дыэтылавым эфіры. Слабая аснова. Інертны да электрафільных рэагентаў (не ўступае ў рэакцыі нітравання і сульфіравання). Пратанаванне адбываецца пры ўзаемадзеянні з вельмі моцнымі кіслотамі з утварэннем солі па адным атаме азоту. Лёгка ўступае ў рэакцыі нуклеафільнага замяшчэння.

Вытворныя
---------

Вытворныя пірымідзіну называюцца *пірымідзінавымі асновамі*, або *пірымідзіны*. Пірымідзін і яго вытворныя ўваходзяць у састаў найважнейшых біяпалімераў — нуклеінавых кіслот, а таксама шэрагу біялагічна актыўных рэчываў: вітаміну В1, антыбіётыкаў аміцэтыну і блеаміцыну, барбітуратаў, каэнзімаў і інш. У малекулах нуклеінавых кіслот акрамя кананічных пірымідзінавых асноў — цытазіну (4-аміна-2-пірыдон), тыміну (5-метыл-пірымідзін-2,4-дыен), урацылу (пірымідзін-2,4-дыен) ёсць, у адносна невялікай колькасці, т. зв. мінорныя пірымідзінавыя асновы (5-метылцытазін, 5-карбаксіметылурацын і іншю). Паслядоўнасць пурынавых і пірамідзінавых асноў у полінуклеатыдным ланцугу вызначае генетычную інфармацыю ДНК і матрычных РНК.

Пірымідзіны — бясколерныя высакаплаўкія (tпл≥300 °C) крышталі. Раствараюцца ў гарачай вадзе, нерастваральныя ў этаноле і дыэтылавым эфіры. Існуюць у таўтамерных формах. Біясінтэз пірымідзінаў у клетках адбываецца ў выніку ператварэнняў вытворных аротавай кіслаты. Атрымліваюць звычайна метадам кіслотнага гідролізу нуклеінавых кіслот.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).

| ⛭Азоцістыя гетэрацыклы |
| --- |
| Трохчленныя | Азірын • Азірыдзін |
| Чатырохчленныя | Азетыдзін • Азетыдзінон(β-лактам) |
| Пяцічленныя | Пірол • Піраліны • Піралідзін • Піразол • Імідазол • Трыязолы • Тэтразол ·  Пентазол • Піралідон(γ-лактам) • Індол |
| Шасцічленныя | Акрыдзін • Ізахіналін • Піперыдзін • Піперыдон(δ-лактам) • Пірыдзін • Пірымідзін • Хіналізідзін • Хіналін |
| Сямічленныя | Капралактам(ε-лактам) |
| Высшыя | Парфін • Фталацыяніны • Карын |
**Пірэне́йскі паўво́страў**, **Іберы́йскі паўво́страў** — паўвостраў размешчаны на паўднёвым захадзе Еўропы. Абмываецца Міжземным морам, Атлантычным акіянам і Біскайскім залівам. Пірэнейскі паўвостраў самы паўднёвы і заходні з трох паўднёвых паўвостраваў Еўропы (Пірэнейскі, Апенінскі і Балканскі).

У цяперашні час на Пірэнейскім паўвостраве размяшчаюцца наступныя дзяржавы: Іспанія, Партугалія, Андора, Францыя і залежная тэрыторыя Вялікабрытаніі — Гібралтар.

| Краіна/Тэрыторыя | км² | Доля ад паўвострава (у %) | Апісанне |
| --- | --- | --- | --- |
| Сцяг Іспаніі Іспанія | 493,519 | 85 | займае большую частку паўвострава |
| Сцяг Партугаліі Партугалія | 89,261 | 15 | займае заходнюю частку паўвострава |
| Сцяг Францыі Францыя | 540 | менш за 1 % | малая паўночная частка паўвострава |
| Сцяг Андоры Андора | 468 | менш за 1 % | малая паўночная частка паўвострава |
| Сцяг Гібралтарa Гібралтар | 7 | менш за 1 % | Брытанскія заморскія тэрыторыі на паўднёвай ускраіне паўвострава |

Геалогія і рэльеф
-----------------

Асноўны артыкул: **Геалогія і рэльеф Пірэнейскага паўвострава**
Самая высокая кропка паўвострава — гара Муласен ў масіве Сьера-Невада.

У рэльефе пераважаюць шырокія пласкагор’і (Месета і Галісійскі масіў), лінейна выцягнутыя горныя сістэмы: Пірэнеі, Кантабрыйскія горы, Каталонскія горы, Іберыйскія горы, Андалускія горы. Нізіны займаюць невялікія плошчы па ўскраінах на захадзе (Партугальская), паўднёвым захадзе (Андалуская нізіна) і ўсходзе (Валенсійская, Мурсійская).

Прырода
-------

Адной з найбуйнейшых рэк паўвострава з’яўляецца рака Дуэра.

Гісторыя
--------

### Дарымскі перыяд

Асноўны артыкул: **Дагістарычная Іберыя**
### Рымскі перыяд

Гл. таксама: Пунічныя войны і Рымская Іспанія
### Сярэднявечча

Гл. таксама: Гісторыя Іспаніі і Гісторыя Партугаліі

Гл. таксама
-----------

* Іберызм
* Іберыйскае імя

Літаратура
----------

* Пірэнейскі паўвостраў // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — С. 385. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).
Шатландскі палаш без ножан
 **Палаш**  (польск.: pałasz, венг.: pallos), ручная халодная зброя, прызначаная для нанясення колючага або сякучага ўдару. Меў даўжыню простага адналязовага клінка 85 — 90 см. , на канцы завостранага з двух бакоў, і дзяржанне з ахоўнай гардай. Вядомы ў Еўропе ў XVI ст. і разам з шабляй і шашкай прызначаўся для замены мяча. Форма дзяржання, блізкая да шабельнай, з XVIII ст. меў ахоўную чашку (гард). Насілі палаш у акаваных металам скураных похвах, якія мацавалі да пасы ці да сядла з левага боку. На Беларусі шырока выкарыстоўваўся ў XVII—XVIII ст. (быў на ўзбраенні гусараў, драгунаў і іншых). У войску Вялікага княства Літоўскага ім таксама ўзбройваліся паштовыя (радавыя кавалерыі нешляхецкага паходжання); афіцэры коннай гвардыі былі ўзброены гвардзейцы. Палаш з гардай, багата аздобленай пазалотай. Пісьмовыя крыніцы гэтага часу палаш часам называлі гусарскую шаблю. У Расіі быў на ўзбраенні з канца XVII ст. да канца XIX ст.; на флоце палаш, як від абардажнай зброі, меў больш кароткі клінок. Да 1917 г. палаш — частка форменнай амуніцыі гардэмарынаў. У 1940—1958 гг. палаш насілі курсанты савецкіх вышэйшых ваенна-марскіх вучылішчаў. У Ваенна-марскім флоце Рассіі і некаторых іншых дзяржаў палаш уваходзіць у склад форменнага рыштунку для асістэнтаў пры Баявым Сцягу.

Гл. таксама
-----------

* Шатландскі палаш
* Халодная зброя

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Малы Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph558444 |
Афіша 1915 года
**Факстрот** (англ.: foxtrot, fox-trot, fox trot, ад fox — ліса і trot — рысь, хуткі крок) — бальны танец. Музычны памер 4/4, тэмп умерана хуткі, рытм сінкапіраваны. 

Узнік у ЗША, пасля 1912 года пашырыўся ў Еўропе. З сярэдзіны 1920-х гадоў з’явіўся так званы квік-факстрот (хуткі факстрот, квікстэп). Звычайны факстрот ва ўмерана хуткім тэмпе пачалі называць слоу-факстрот (павольны факстрот). Адзін з абавязковых у праграме сучасных бальных танцаў. Жанравыя рысы факстрота ўвасобілі ў сваіх творах Дж. Пучыні, Дз. Шастаковіч. Элементы факстрота ёсць у музыцы беларускіх кампазітараў С.Картэса, А.Мдывані, В.Помазава, В.Раінчыка, Дз. Смольскага ды інш.

З 1950-60-х гадоў атрымаў пашырэнне ў народным побыце Беларусі. Уваходзіць у рэпертуар народных інструментальных ансамбляў і асобных выканаўцаў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4170763-1 · LCCN: sh85051128 · NKC: ph224337 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дмахоўскі.

**Фадзей Уладзіслававіч Дмахоўскі** (1858—1930) — беларускі жывапісец, педагог.

Біяграфія
---------

Паходзіць са старога шляхецкага роду Бомбаль-Дмахоўскіх. Нарадзіўся на Піншчыне. Вучыўся ў 1873—1877 гадах у Пецярбургскай Акадэміі мастацтваў, у Кракаве ў Я. Матэйкі. У 1907 годзе разам з беларускім мастаком Апалінарыем Гараўскім выкладаў арнаментыку ў Вышэйшай школе заахвочвання мастацтваў у Пецярбургу. З 1920 г. асістэнт факультэта мастацтваў у Вільні, выкладаў малюнак.

Пахаваны на могілках Роса ў Вільне.

Творчасць
---------

Прысяга князя
Пісаў кампазіцыі на гістарычныя тэмы i пейзажы («Прысяга князя», «Лясная глуш»). Аўтар серыі малюнкаў гербаў беларускіх гарадоў для «Гербоўніка літоўскага», які публікаваўся ў пачатку 20 стагоддзя ў віленскіх часопісах «Kwartalnik Litewski  (літ.) (бел.» («Квартальнік літоўскі»), «Litwa i Ruś» («Літва i Русь»). Вядомы яго графічная серыя партрэтаў польскіх каралёў (Леха, Крака, Мешкі II, Пяста i інш.), гістарычных асоб (Т. Касцюшкі, Напалеона), дзеячаў культуры (А. Міцкевіча і інш.).

Зноскі
------

1. 1 2  Tadeusz Jan Dmochowski // RKDartists Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Tadeusz Jan Dmochowski // MAK<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105192847'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
* Дробов Л. Н. Живопись Белоруссии XIX — начала XX в. Мн. 1974.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Фадзей Уладзіслававіч Дмахоўскі на Вікісховішчы |
**Герб Жодзіна** — геральдычны знак горада Жодзіна Мінскай вобласці, Беларусь. Зацверджаны 22 верасня 1998 года.

Гісторыя стварэння
------------------

Са здабыццём незалежнасці Беларусью, Жодзіна ўсё болей прымаў міжнародныя дэлегацыі з Германіі, Італіі, Францыі, Расіі, ЗША і іншых краін свету, шырыліся сувязі, здзяйсняліся паездкі ў адказ. У гэтых умовах гарадскі Савет дэпутатаў, каб падкрэсліць палітычны статус Жодзіна як горада абласнога падпарадкавання, а таксама ў мэтах надання завершанасці гарадской атрыбутыцы, у 1998 годзе прымае рашэнне аб зацвярджэнні герба горада.

Быў аб’яўлены конкурс на стварэнне лепшага праекта герба, у якім прынялі ўдзел шматлікія беларускія мастакі і навучэнцы жодзінскіх школ.
Лепшымі былі прызнаныя эскізы члена саюза мастакоў Рэспублікі Беларусь Уладзіміра Папсуева.

Рашэннем гарадскога Савета дэпутатаў № 62 ад 22 верасня 1998 праект герба горада быў зацверджаны ўжо 14 кастрычніка 1998 года.

Апісанне
--------

У чырвоны полі варажскага шчыта срэбная жаночая фігура, што трымае ў руках шчыт таго ж металу, у якім тры чорныя паляўнічыя ражкі — герб Радзівілаў «Трубы».
Герб зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь 14 кастрычніка 1998 г. № 28.

Тлумачэнне
----------

Вядома некалькі тлумачэнняў галоўнай геральдычнай фігуры ў Жодзінскім гербе. Хтосьці лічыць, што яна ўвасабляе Дзеву Марыю, і тым самым выяўляе прамую геральдычную сувязь з гербам Мінска, дзе адлюстраваны канкрэтны біблейскі сюжэт — Ушэсце Дзевы Марыі. Іншыя звязваюць жаночую фігуру то з Божай Маці Фацімскай, у гонар якой у Жодзіне узведзены Рымска-каталіцкі касцёл, то з іконай Божай Маці Збавіцелькі з аднайменнай праваслаўнай царквы. У Міхайлаўскай капліцы ў алтары вісіць абраз Божай Маці Чарнобыльскай, напісаны вядомым беларускім мастаком Аляксеем Марачкіным. Нарэшце, праводзяць паралель паміж жаночым вобразам у гарадскім гербе і постаццю Анастасіі Купрыянавай, маці пяцёх сыноў, якія загінулі пад час Другой Сусветнай вайны, адлюстраванай у знакамітым мануменце ў гонар маці-патрыёткі — адной са славутасцяў горада.

У шчыце, які трымае ў руках жанчына, намаляваныя тры паляўнічых ражкі з муштукамі, накіраванымі ў цэнтр, — гэта родавы герб «Трубы» князёў Радзівілаў — заснавальнікаў Жодзіна.

Гл. таксама
-----------

* Сцяг Жодзіна

Зноскі
------

1. ↑  Город Жодино: вчера, сегодня, завтра  (руск.)
2. ↑  Адамушко, В. И. Гербы и флаги Беларуси / В. И. Адамушко, М. М. Елинская. — Минск : Беларусь, 2006. — 254 с  (руск.)

Літаратура
----------

* Адамушко, В. И. Гербы и флаги Беларуси / В. И. Адамушко, М. М. Елинская. — Минск : Беларусь, 2006. — 254 с  (руск.)

Спасылкі
--------

* Герб города Жодино // «Геральдика Беларуси»  (руск.)

| ⛭Гербы адзінак Мінскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
Барысаў ·  Беразіно ·  Валожын ·  Вілейка ·  Дзяржынск ·  Жодзіна ·  Заслаўе ·  Капыль ·  Клецк ·  Крупкі ·  Лагойск ·  Любань ·  Маладзечна ·  Мар’іна Горка ·  Мінск1 ·  Мядзел ·  Нясвіж ·  Салігорск ·  Слуцк ·  Смалявічы ·  Старыя Дарогі ·  Стоўбцы ·  Узда ·  Фаніпаль ·  Чэрвень |  |
| Гарадскія пасёлкі | 
Бобр ·  Гарадзея ·  Івянец ·  Радашковічы |
| Раёны | 
Мінскі |
| 1 не ўваходзіць у склад вобласці |
Фазавая дыяграма для вады
Фазавая дыяграма жалеза з прымешкамі вугляроду
**Фазавая дыяграма** — графічная выява ліній суіснавання фаз ў залежнасці ад тэрмадынамічных параметраў.

Фазавыя дыяграмы часцей за ўсе будуюцца ў залежнасці ад тэмпературы і ціску і ад тэмпературы і кампанентнага складу.

Аднакампанентныя рэчывы
-----------------------

Для аднакампанентных рэчываў фазавыя дыяграмы будуюцца ў залежнасці ад тэмпературы і ціску. Па правілу фаз, суіснаванне двух агрэгатных станаў, напрыклад, вадкасці і газу, задаецца на дыяграме лініяй. Суіснаванне трох фаз магчыма ў асобных кропках. Малюнак справа падае прыклад фазавай дыяграмы для вады.

Бінарныя сумесі
---------------

Для двухкампанентных рэчываў існуюць тры параметры: тэмпература, ціск і канцэнтрацыя адной з кампанент. Звычайна фазавыя дыяграмы будуюцца, адкладваючы па восі абсцыс кампанентны склад, а па восі ардынат — тэмпературу або ціск. Для Фазова діаграма сумесяў магчыма адначасовае існаванне чатырох фаз. На дыяграмах вылучаюцца вобласці аднастайнай сумесі і вобласці расслаення на фазы.

Глядзіце таксама
----------------

* Солідус
* Ликвидус
* Дыяграма стану сплаваў жалеза-вуглярод
«**Искусство**» (Мастацтва) ― літаратурна-мастацкі часопіс, які выходзіў у Віцебску на рускай мове ў 1921 годзе накладам 500 асобнікаў. Выйшла 6 нумароў.

Гісторыя выдання
----------------

Часопіс паўстаў па ініцыятыве Веры Міхайлаўны Ермалаевай — тагачаснага дырэктара Віцебскага мастацкага вучылішча, якое ў 1921 годзе стала называцца Вышэйшымі дзяржаўнымі мастацка-тэхнічнымі майстэрнямі.

Часопіс з'яўляўся органам пададдзела мастацтва аддзела народнай адукацыі Віцебскага губіспалкома і Саюза працаўнікоў мастацтва горада Віцебска. У 1922 годзе злучаны з часопісам «Работнік асветы» і стаў выходзіць пад назвай «Работнік асветы і мастацтва».

Змест часопіса
--------------

Віцебскія мастакі. 1922 год. У першым шэрагу Вера Ермалаева
Публікаваліся артыкулы і нарысы пра мастацкае, музычнае і тэатральнае жыццё Віцебска, аб стварэнні музеяў («Аб музейным будаўніцтве і віцебскім Музеі сучаснага мастацтва»), пра выяўленне археалагічных помнікаў Віцебшчыны («Нататкі аб складанні археалагічнай карты Віцебскай губерні» У. Зянковіча), тэксты п'ес, якія ставіліся ў віцебскім Тэатры рэвалюцыйнай сатыры, даваліся агляды мастацкіх выстаў, друкаваліся мастацкія і літаратурныя маніфесты і інш. Так, напрыклад, першы нумар адкрываў праграмны маніфест Казіміра Малевіча «Уновіс». Часам тэксты былі адлюстраваныя рэпрадукцыямі (кубафутурыстычныя гравюры Веры Ермалаевай і іншае). Сярод аўтараў часопіса ― М. Кунін, М. Малько, П. Мядзведяў, М. Пустынін і іншыя.

Зноскі
------

1. ↑  В круге Малевича: Соратники; Ученики; Последователи в России 1920—1950-х гг. / Сост. И.Карасик. — СПб.: Palace Exibitions, 2000. — 400 с.
2. ↑  Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. Т. 3. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — 751 с. — 10 000 экз.
3. ↑  *Шатских А. С.* Витебск. Жизнь искусства 1917—1922. — М.: Языки русской культуры, 2001. — 256 с. — ISBN 7859-0117-X.
4. ↑  *Шишанов В.* «Витебские будетляне» (к вопросу об освещении театральных опытов Уновиса в витебской периодической печати) // *Малевич. Классический авангард. Витебск — 12: [альманах / ред. Т. Котович]*. — Мн.: Медисонт, 2010.

Літаратура
----------

* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1
* *Медведев Ю. Медведева Д.* Труды и дни М. М. Бахтина // Звезда, 2008, № 7
**Герб Жалудка** — герб гарадскога пасёлка Жалудок Шчучынскага раёна. Герб і сцяг зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 14 чэрвеня 2007 г. № 279.

Апісанне
--------

Герб уяўляе сабой перасечаны варажскі шчыт, у верхнім залатым полі якога намаляваны бык чорнага колеру, у ніжнім зялёным — залатая падкова.

Сімволіка
---------

Жалудок вядомы з XVI стагоддзя, на працягу стагоддзяў знаходзіўся ў прыватным уладанні. Чорны бык на залатым полі шчыта ўзяты з герба «Буйвал», родавага герба Тызенгаўзаў. Прадстаўнікі гэтага вядомага роду пачынаючы з XVIII стагоддзя валодалі Жалудком. Сімвал падкова ў ніжняй частцы герба мае шырокае тлумачэнне, адзін з варыянтаў — поспех, удача, шчасце, а сем цвікоў у ёй сімвалізуюць колькасць шляхетных родаў, што валодалі Жалудком.

Гл. таксама
-----------

* Сцяг Жалудка

Зноскі
------

1. ↑  Сяргей РАСОЛЬКА. «Гербы Гродзеншчыны — абсалютна еўрапейская, шматгаворачая геральдыка» Архівавана 1 кастрычніка 2020.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Герб Жалудка
* Архівавана 23 жніўня 2020.

| ⛭Гербы адзінак Гродзенскай вобласці |
| --- |
| Гарады | Астравец ·  Ашмяны ·  Бярозаўка ·  Ваўкавыск ·  Гродна ·  Дзятлава ·  Іўе ·  Ліда ·  Масты ·  Навагрудак ·  Свіслач ·  Скідзель ·  Слонім ·  Смаргонь ·  Шчучын |  |
| Гарадскія пасёлкі | Астрына ·  Воранава ·  Вялікая Бераставіца ·  Жалудок ·  Зэльва ·  Карэлічы ·  Краснасельскі ·  Любча ·  Мір ·  Поразава ·  Радунь |
| Вёскі/Аграгарадкі | Адэльск ·  Гальшаны ·  Ліпнішкі ·  Цырын |
| Раёны | Гродзенскі |
**Фазлідзін Мухамадзіеў** (15 чэрвеня 1928, г. Самарканд, Узбекістан — 6 кастрычніка 1986) — таджыкскі пісьменнік. Народны пісьменнік Таджыкістана (1986).

Творчасць
---------

Друкаваўся з 1955 года. У кнігах нарысаў і апавяданняў «Перасяленцы» (1959), «Сад кахання» (1969), аповесцях «Узрыў, якога не было» (1961), «Домік на ускраіне» (1962), «Зайнабібі» (1964), «Падарожжа на той свет, або Аповесць пра вялікага Хаджу» (1966), «Японскі шоўк» (1982), рамане «Вуглавая палата» (1974) надзённыя сацыяльна-палітычныя і маральна-этычныя праблемы. У творах спалучаў лірызм і тонкі гумар, паглыблены псіхалагізм, публіцыстычны пафас і дакументалізм.

На беларускую мову асобныя творы Ф. Мухамадзіева пераклалі М. Стральцоў, Г. Ткачова.

Літаратура
----------

* Мухамадзіеў // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гуркоў.
**Алесь Гурко́ў** (нар. 11 жніўня 1965, Мінск) — беларускі грамадска-культурны дзеяч, удзельнік незалежнага выдавецкага і маладзёжнага рухаў у другой палове 1980-х.

Арганізатар і кіраўнік нефармальнай маладзёжнай суполкі «Світанак» Беларускага тэхналагічнага інстытута, выдавец і рэдактар газеты «Студэнцкая думка» (1988—1989), адзін з заснавальнікаў і выдаўцоў газеты «Свабода» (1990). Браў актыўны ўдзел у акцыях беларускага маладзёжнага руху, арганізацыі «Мартыралог Беларусі» і БНФ «Адраджэньне», дапамагаў іншым суполкам наладзіць выпуск самвыдату. Член БНФ ад 1988 года. Падчас вучобы быў пад спагнаннямі з боку адміністрацыі інстытута, выклікаўся ў пракуратуру для «субяседвання». Пасля 1991 адышоў ад палітычнай дзейнасці і заняўся бізнесам.

Літаратура
----------

* Дэмакратычная апазіцыя Беларусі (1956—1991). Даведнік, slounik.org
**Герб Калумбіі** — адзін з дзяржаўных сімвалаў Калумбіі, прыняты 9 мая 1834 года, унесены нязначныя змены ў 1924 годзе.

Шчыт герба падзелены на тры часткі. У ніжняй частцы намаляваны два караблі, якія нагадваюць пра марское значэнне Калумбіі (Панамскі перашыек належаў Калумбіі да 1903 года) і пра два акіяны, у якія Калумбія мае выхад (Ціхі і Атлантычны). У сярэдняй частцы на плацінавым фоне намаляваны фрыгійскі каўпак - сімвал свабоды і імкнення да дасягнення высокіх ідэалаў. У верхняй частцы намаляваны плод граната на блакітным фоне, што нагадвае пра Новую Гранаду, вялікае віцэ-каралеўства, якое існавала раней на тэрыторыі Калумбіі. Па абодва бакі граната знаходзяцца рогі багацця, якія азначаюць прыродныя багацці краіны. Над шчытом знаходзіцца вялікі кондар, які трымае ў дзюбе аліўкавую галіну, а ў лапах - стужку з дэвізам *Libertad y Orden* (Свабода і Парадак). Па абодва бакі герба знаходзяцца два дзяржаўныя сцягі Калумбіі.

Гл. таксама
-----------

* Сцяг Калумбіі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Герб Калумбіі

| Краіны Паўднёвай Амерыкі: Гербы |
| --- |
| 
Аргенціна ·  Балівія ·  Бразілія ·  Венесуэла ·  Гаяна ·  Калумбія ·  Парагвай ·  Перу ·  Сурынам ·  Уругвай ·  Чылі ·  Эквадор
 |
| 
Фалклендскія астравы ·  Французская Гвіяна ·  Паўднёвая Георгія і Паўднёвыя Сандвічавы астравы
 |

| ⛭Калумбія паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Калумбія»**
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жыгуноў.
**Алесь (Аляксандр Міхайлавіч) Жыгуноў** (нар. 27 лістапада 1954 года, вёска Троіца, Шклоўскі раён) — беларускі паэт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Закончыў Нова-Брашчынскую СШ (1970), працаваў загадчыкам клуба ў вёсцы Баркі. Пасля заканчэння філалагічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1976) — настаўнік беларускай і рускай мовы і літаратуры Чарневіцкай СШ Глыбоцкага раёна. З 1980 года — карэспандэнт-арганізітар Глыбоцкага раённага радыё, з 1988 — загадчык аддзела радыёінфармацыі раённай газеты «Шлях перамогі». З 1989 года працуе ў рэдакцыі раённай газеты «Веснік Глыбоччыны» (новая назва газеты). Жыве ў Глыбокім.

Творчасць
---------

Аўтар зборнікаў вершаў «Матчына вышыванка» (1984), «Мая Тройца» (1993).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. — Т. 2. Верабей — Іваноў. — С. 460. — 541 с.; іл.. — ISBN 5-85700-075-0.

Спасылкі
--------

* Жыгуноў Алесь (Аляксандр Міхайлавіч) на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 130934 |
**Псуя** — археалагічны помнік каля аграгарадку Псуя Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на могілках. Выцягнута з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход.

Апісанне
--------

Памер пляцоўкі 150×45. Узвышаецца над наваколлем на 15 м. Выявілі ў 1970 годзе мясцовыя краязнаўцы. Абследавала ў 1981 годзе Л. У. Дучыц. Культурны пласт 0,7 м. Знойдзены фрагменты ляпнога посуду днепра-дзвінскай і штрыхаванай керамікі культур, косці жывёл. Датуецца VI ст. да н. э. — IV ст. н. э.

Матэрыялы абследавання захоўваюцца ў Інстытуце гісторыі АН БССР.

Літаратура
----------

* Археалагічныя помнікі // Гісторыя Залескага краю / Р. Шарыпкін. — Глыбокае : Вольнае Глыбокае, 2002. — С. 8-13.
* Глыбоцкі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 224—239.
Царква Васіля на Горцы, XV ст.
**Пско́ўская шко́ла до́йлідства** — адна з мясцовых школ старажытнарускага дойлідства.

Гісторыя
--------

Успенская царква ў Мялётаве, XV ст.
Царква Міколы на Усосе, XVI ст.
Склалася ў 13—17 ст. у г. Пскове і яго ўладаннях.
Знайшла ўвасабленне ў абарончым, культавым і грамадзянскім будаўніцтве.
Адна з першых пабудоў — абарончыя ўмацаванні Пскоўскага крамля.
Да помнікаў абарончага дойлідства належаць крэпасць Ізборск[ru] пад Псковам (14 ст.) і ўмацаванні Пскова-Пячорскага манастыра.

Першыя храмы не мелі адметных рыс, іх будавалі з плінфы і каменю ў традыцыях Наўгародскай школы дойлідства (саборы Спаса-Праабражэнскі[ru] Міражскага манастыра, Іаана-Прадцечанскі[ru] Іванаўскага манастыра[ru]).

Як самастойная школа выявілася ў 14 ст. Для яе характэрна аднакупальная, трохапсідная кубічная
кампазіцыя храма; пашыраны і бесслуповыя цэрквы з сістэмай ступеньчатых скляпенняў.
Звычайна плоскія пабеленыя сцены падзяляліся плоскімі
лапаткамі на тры часткі з паўкруглымі аркамі ў завяршэнні (царква Успення ў Мялётаве, 1463).

Адметнасць Пскоўскай школы дойлідства — увядзенне ў кампазіцыю храмавага комплексу прытвораў, прыдзелаў, галерэй, шматпралётных званіц: цэрквы Васіля на Горцы[ru] (1413), Міколы на Усосе[ru]
(1535), Новаўзнясенская[ru] (16—17 ст.).

У 16—17 стст. у Пскове будавалі вялікія, на некалькі паверхаў, купецкія дамы з таўшчынёй сцен да 2 м. Унутры сцен размяшчалі лесвіцы, міжпаверхавыя пераходы, нішы, тайнікі. Аконныя праёмы
мелі выгляд крапасных амбразур, зачыняліся каванымі аканіцамі і кратамі.
Фасады звычайна не аздаблялі. З боку двара ставілі характэрны пскоўскі ганак на шырокіх стойках з аркамі (палаты Паганкіных[ru], да 1645).

Літаратура
----------

* Пскоўская школа дойлідства // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. С. 107.
* Спегальский Ю. П. Псков. [2 изд. Л. 1978].
* Древний Псков: История, искусство, археология: Новые исслед. М. 1988.
**Интерфакс-Запад** (бел.: Інтэрфакс-Захад) — інфармацыйнае агенцтва, кампанія ў структуры міжнароднай інфармацыйнай групы Interfax Information Services. Працуе на беларускім інфармацыйным рынку з 1994 года.

Штат агенцтва - звыш 70 адмыслоўцаў рознага профіля (журналісты рознага фарматаў і кірункаў, адмыслоўцы па рэкламе, праграмісты, web-дызайнеры, фатографы, маркетолагі).

Праекты агенцтва
----------------

### www.interfax.by

У жніўні 2004 года «Інтэрфакс-Захад» прыступіў да рэалізацыі праекта па стварэнні рэспубліканскага інфармацыйна-даведачнага інтэрнэт-партала interfax.by. Партал забяспечвае доступ як да інфармацыйных рэсурсаў самога агенцтва, так і да самой разнастайнай даведачнай інфармацыі аб Беларусі. interfax.by складаецца з 21 тэматычнай рубрыкі, кожная з якіх уяўляе сабой паўнавартасны сайт. У рубрыках размяшчаецца інфармацыя даведачнага і забаўляльнага характару, навіны, інтэрв'ю, каментарыі спецыялістаў, базы дадзеных па кампаніям, гандлёвым фірмам, крамам і г. д.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 27 верасня 2011.  (руск.)
**Герб Жамойцкага староства** (польск.: Herb Starostwa Żmudzkiego) — геральдычны сімвал Жамойцкага староства Вялікага княства Літоўскага.

У 1411 годзе, пасля Вялікай вайны з Тэўтонскім ордэнам, паспяховай для Польшы і ВКЛ, Жамойць паводле 1-га Таруньскага міру ўвайшла ў склад ВКЛ. З 1411 года вялікія князі літоўскія рэгулярна прызначалі ў Жамойць старостаў, але ў вялікакняжацкім тытуле яна называлася княствам.

Апісанне
--------

У чырвоным полі чорны паўсталы мядзведзь са срэбным (часам выяўлялі залатым) ашыйнікам.

Гісторыя
--------

Мядзведзя на гербе Жамойці звязвалі з Урсінамі, адным з легендарных арыстакратычных родаў, якія паводле падання пра Палемона перасяліліся з Італіі ў Літву, бо прозвішча роду паходзіць ад лац.: ursus (мядзведзь або мядзведжы). Аднак у Грунвальдскай бітве (1410) і на Канстанцкім царкоўным саборы (1415) жамойты ўдзельнічалі яшчэ без свайго герба, у Канстанцы яны прасілі вялікага князя Вітаўта дазволу карыстацца яго геральдыкай.

У 1584 годзе герольд Барташ Папроцкі ўпершыню дае апісанне герба Жамойціі — у барвовым полі чорны мядзведзь з белым ланцугом вакол шыі.

Мядзведзь, які стаіць на чатырох лапах, на пячатцы вялікага князя Вітаўта, які раней лічылі гербам Жамойці, аказаўся гербам Смаленскага княства, бо на пячатках вялікіх князёў Аляксандра, Жыгімонта Старога і Жыгімонта Аўгуста над мядзведзем надпіс Smoleghne (Смаленскі).

На вялікім гербе Расійскай імперыі таксама выяўлялі «герб Самагіцкі» — у залатым полі «чорны, паўсталы на задніх лапах, мядзведзь, з барвянымі вачыма і языком».

Галерэя
-------

* Герб староства пад княжацкай каронай (каля 1586).Герб староства пад княжацкай каронай (каля 1586).
* Герб з гербоўніка Барталамея Папроцкага.Герб з гербоўніка Барталамея Папроцкага.
* З гербоўніка Каспара Нясецкага.З гербоўніка Каспара Нясецкага.
* Герб пад княжацкай каронай ў Пасольскай зале Каралеўскага замка ў Варшаве.Герб пад княжацкай каронай ў Пасольскай зале Каралеўскага замка ў Варшаве.
* У складаным гербе ў Вавельскім замку ў Кракаве.У складаным гербе ў Вавельскім замку ў Кракаве.
* У складзе вялікага герба ВКЛ на вокладцы Віленскага выдання Статута (1614).У складзе вялікага герба ВКЛ на вокладцы Віленскага выдання Статута (1614).
* Выява 1720 года.Выява 1720 года.
* Гербы Жмудскага біскупства, Жмудскага княства і горада Меднікі (1900).Гербы Жмудскага біскупства, Жмудскага княства і горада Меднікі (1900).
* У складзе вялікага герба Расійскай імперыі (1882).У складзе вялікага герба Расійскай імперыі (1882).

Зноскі
------

1. ↑  Канчаткова Жамойць увайшла ў склад ВКЛ паводле Мельніцкаму міру 1422 года
2. ↑  Герб исторической области Жямайтия (Жмудь, Самогития) **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 22 лютага 2022. Праверана 22 лютага 2022.
3. ↑  *Бартош Папроцкий* Гербы польскага рыцарства, 1584
4. ↑  Исторические области Литвы **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 5 лютага 2022. Праверана 22 лютага 2022.

Спасылкі
--------

* *Edmundas Rimša*[lt] Istoriniai duomenys. Išsamiau apie Žemaitijos herbą  (літ.)
| **Кірылічны алфавіт** |
| --- |
|  |
| **Кірыліца** |
| А | Б | В | Г | Ґ | Д | Ђ |
| Ѓ | Е | (Ѐ) | Ё | Є | Ж | З |
| Ѕ | И | (Ѝ) | І | Ї | Й | Ј |
| К | Л | Љ | М | Н | Њ | О |
| П | Р | С | Т | Ћ | Ќ | У |
| Ў | Ф | Х | Ц | Ч | Џ | Ш |
| Щ | Ъ | Ы | Ь | Э | Ю | Я |
| Гістарычныя літары |
| (Ҁ) | (Ѹ) | Ѡ | (Ѿ) | (Ѻ) | Ѣ | Ꙗ |
| Ѥ | Ꙉ | ІѢ | Ѧ | Ѫ | Ѩ | Ѭ |
| Ѯ | Ѱ | Ѳ | Ѵ | (Ѷ) | Ын | Ꚉ |  |
| Літары неславянскіх моў |
| Ӑ | Ӓ | Ә | Ӛ | Ӕ | Ғ | Ӷ |
| Ҕ | Ӗ | Ҽ | Ҿ | Ӂ | Җ | Ӝ |
| Ҙ | Ӟ | Ӡ | Ӥ | Ӣ | Ӏ | Ҋ |
| Қ | Ҟ | Ҡ | Ӄ | Ҝ | Ԟ | Ӆ |
| Ӎ | Ҥ | Ң | Ӊ | Ӈ | Ӧ | Ө |
| Ӫ | Ҩ | Ҧ | Ҏ | Ҫ | Ҭ | Ӳ |
| Ӱ | Ӯ | Ү | Ұ | Ҳ | Һ | Ҵ |
| Ӵ | Ҷ | Ӌ | Ҹ | Ӹ | Ҍ | Ӭ |  |
| **Заўвага.** Знакі у дужках не маюць статусу (самастойных) літар. |

**К** – дванаццатая літара беларускага алфавіта. Паходзіць з кірылічнай К («кака»), якая ўзнікла на аснове грэка-візантыйскай устаўной К («капа»). У старабеларускай графіцы ў сувязі з функцыянаваннем розных пісьмовых школ і выкарыстаннем розных тыпаў пісьма (устаў, паўустаў, скорапіс) ужывалася ў некалькіх варыянтах, якія дапамагаюць вызначыць час і месца напісання пэўнага помніка. Абазначала гукі «к», «к'» («камень», «кислый»). Мела лікавае значэнне «дваццаць». У XVI ст. акрамя рукапіснай формы набыла друкаваную.

У сучаснай беларускай мове абазначае шумныя глухія выбухныя заднеязычныя зычныя гукі «к», «к'». Бывае вялікая і малая, мае рукапісную і друкаваную формы. Пры класіфікацыйным падзеле мае значэнне «адзінаццаты» (група «к»), пры лічбавай нумарацыі – дадатковае значэнне для размежавання прадметаў пад адным нумарам (шрыфт № 8к).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 7. — 608 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0130-3.
* *Булич С. К.* К // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · У. Даля · Гранат |
**Герб Камянецкага раёна** — чаканы геральдычны сімвал Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

У 2004 годзе з Геральдычнага савета пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь пад старшынствам А. В. Праляскоўскага прыйшла прапанова распрацаваць эскіз і зацвердзіць герб і сцяг Камянецкага раёна. Старшыня Камянецкага раённага Савета дэпутатаў Ніна Данілаўна Стасюк адказна паставілася да гэтай прапановы, быў абвешчаны конкурс сярод школ раёна на найлепшы варыянт герба і сцяга. З усіх прац былі адабраны эскізы за аўтарствам Святланы Анатолеўны Постнікавай, на той момант мастачкі раённага цэнтра дзіцячай творчасці. Герб уяўляў сабой шчыт чырвонага колеру, аблямаваны залатой паласой, верхняя частка ў форме контуру Камянецкай вежы, на чырвоным фоне шчыта сіметрычна размешчаны дубовыя галіны залатога колеру (сімвал багацця і прыгажосці прыроды, мінуўшчыны, светлай будучыні), галіны перавязаны стужкай блакітнага колеру, якая сімвалізуе раку Лясная, правы і левы яе прытокі.

Геральдычны савет эскізы забракаваў і прапанаваў іх дапрацаваць, звярнуўшыся па дапамогу да спецыялістаў.

У першай палове 2022 года на разгляд у Геральдычны савет пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь накіраваны новы варыянт герба, распрацаваны Марынай Міхайлаўнай Ялінскай і мастаком Віктарам Аляксандравічам Ляхарам.

Зноскі
------

1. 1 2  Герб Каменца и Каменецкого района. 02.12.2019
2. ↑  РАЗРАБОТАНЫ ФЛАГ И ГЕРБ КАМЕНЕЦКОГО РАЙОНА
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Разец (значэнні).
**Разе́ц** — востраканцовая прылада з пласціны ці адшчэпа крэменю, прызначаная для разьбы, гравіроўкі, выразання пазоў і расчлянення косці, рога, дрэва.

Рабочая частка, або галоўка разца, звычайна ў форме двухграннага вугла, утварае пры перасячэнні граней вузкі кант, які нясе асноўную функцыянальную нагрузку. Адна з граней галоўкі разца звычайна афармлялася з дапамогаю спецыяльнага тэхнічнага прыёму — разцовага сколу, вузкай пласцінкі, адшчэпленай ударным спосабам у тарцовай плоскасці загатоўкі. Другая грань атрымлівалася пры простым абломванні канца пласціны метадам усячэння яго крутой рэтушшу або шляхам зняцця другога разцовага сколу.

У залежнасці ад спосабу падрыхтоўкі рабочай часткі вылучаюць 3 асноўныя тыпы разцоў:

* на вугле зламанай загатоўкі,
* рэтушныя, ці бакавыя,
* двухгранныя, ці сярэдзінныя.

Былі шырока распаўсюджаны ў эпоху позняга палеаліту. На тэрыторыі Беларусі існавалі на працягу каменнага веку.

Літаратура
----------

* *Кудрашоў, В. Я.* Разец / В. Я. Кудрашоў // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1993.
* *Кудрашоў, В. Я.* Разец / Віктар Кудрашоў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 85. — ISBN 985-11-0214-8.
* *Кудрашоў В. Я.* Разец // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 258. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
* Орудия каменного века. — Киев: Наукова думка, 1978. — 136 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776758005 · NDL: 00560480 |
**Нікола Ігняціевіч** (сербск.: Никола Игњатијевић / Nikola Ignjatijević; нар. 12 снежня 1983, Пажаравац) — сербскі футбаліст, абаронца.

Клубная кар’ера
---------------

Нікола з’яўляецца выхаванцам бялградскай «Црвены Звезды», гуляў за моладзевыя каманды, але ў аснову прабіцца не здолеў, аддаваўся ў арэнды клубам ніжэйшых дывізіёнаў «Адзінства» і «Явар». У 2006 годзе, пакінуўшы сталічны клуб, стаў іграком «Земуна», пазней выступаў за «Напрэдак», а з 2007 па 2009 год зноў быў іграком «Явара».

Улетку 2009 года вярнуўся ў склад «Црвены Звезды». 16 ліпеня 2009 года дэбютаваў на міжнароднай арэне ў матчы супраць славенскага «Рудара» (1:0), а 15 жніўня таго ж года — і ў Сербскай Суперлізе ў матчы з «Ягодзінай» (3:0). У студзені 2011 года быў аддадзены ў арэнду румынскай «Тымішаары» да канца сезону 2010/11, дапамог клубу заваяваць срэбраныя медалі чэмпіянату Румыніі.

У студзені 2012 года, пакінуўшы «Црвену Звезду», падпісаў кантракт з луганскай «Зарой», дзе адразу стаў іграком асноўнага складу. Пакінуў луганскі клуб па заканчэнні кантракта ў студзені 2015 года, вярнуўся на радзіму, дзе гуляў за «Раднічкі» і ОФК.

У сакавіку 2016 года прыбыў на прагляд у салігорскі «Шахцёр», з якім неўзабаве падпісаў кантракт. У складзе «Шахцёра» замацаваўся ў якасці асноўнага левага абаронцы. У снежні 2016 года па заканчэнні кантракта пакінуў салігорскі клуб.

У студзені 2017 года вярнуўся ў Сербію, стаўшы іграком клуба «Борац» (Чачак). У студзені 2018 года перайшоў у «Рад», пакінуў яго ў студзені 2019 года і завяршыў кар’еру. Пасля працаваў трэнерам у юнацкіх камандах.

Дасягненні
----------

* Сцяг Сербіі 02Сярэбраны прызёр Срэбраны прызёр чэмпіянату Сербіі: 2009/10
* Сцяг Сербіі Уладальнік Кубка Сербіі: 2009/10
* Сцяг Румыніі 02Сярэбраны прызёр Срэбраны прызёр чэмпіянату Румыніі: 2010/11
* Сцяг Беларусі 02Сярэбраны прызёр Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі: 2016

Заўвагі
-------

1. ↑  Nikola Ignjatijević // FBref.com<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56239490'></a>
2. ↑  "Шахтер" объявил о подписании Игнатьевича и Рудыки (руск.).  football.by (31 сакавіка 2016). Праверана 23 красавіка 2016.
3. ↑  Рыбак и Бушма продлили контракты с «Шахтером», Котенко, Игнятиевич и Киренкин покинули клуб (руск.).  by.tribuna.com (2 снежня 2016). Праверана 10 снежня 2016.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нікола Ігняціевіч

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FBref.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · playmarkerstats.com (ігрок) · Transfermarkt (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) · Прэсбол · УАФ |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Раздан.

**Разда́н** (арм.: Հրազդան, таксама За́нгу) — найбуйнейшая рака Арменіі, левы прыток Аракса (басейн ракі Кура) на мяжы з Турцыяй. Раздан працякае праз усю краіну з поўначы на поўдзень. Даўжыня 141 км, плошча басейна з басейнам возера Севан 7310 км², плошча басейна самога Раздана — 2560 км². Працякае праз сталіцу Арменіі Ерэван. На рацэ размешчана гідраэлектрастанцыя.

Раздан выцякае з возера Севан у яго паўднёва-ўсходняй частцы, непадалёку ад горада Севан. У вярхоўях рака цячэ па горнай даліне (непадалёк ад патухлага вулкана Ара лер) на поўдзень, да Ерэвана. У наваколлі Ерэвана Раздан робіць некалькі крутых згібаў. У нізоўях рака цячэ па Арарацкай раўніне, і нарэшце ўпадае ў Аракс на мяжы з Турцыяй.

Паміж 1932 і 1962 гадамі на рацэ быў узведзены каскад з шасці гідраэлектрастанцый.
**Ні́клат** (? — 1160) — князь бодрычаў (каля 1131—60).

Біяграфія
---------

Узначальваў супраціўленне палабска-прыбалтыйскіх славян нямецкай (саксонцы) і дацкай (Кнуд Шлезвігскі) экспансіі.
Імкнуўся захаваць добрыя адносіны з саксонцамі: у 1131 прызнаў вяршэнства Лотара III з Суплінбурга, потым саксонскага герцага Генрыха Льва, што не выратавала яго ад пазнейшых нападаў.

У час крыжовага паходу супраць славян 1147 арганізаваў паспяховую абарону зямель бодрычаў ад уварвання войска Генрыха Льва, здзейсніў напад на апорныя пункты крыжакоў у Вагрыі, спаліў г. Любек, разбіў крыжацкае войска каля пабудаванай ім крэпасці Добін, што вымусіла крыжакоў заключыць мір.

Загінуў у час новага паходу Генрыха Льва.

Ад Ніклата паходзіў анямечаны ў наступных пакаленнях род мекленбургскіх князёў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Ніклат // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. С. 344.
**Ніко** (яп.: 日光) — адзін з найстарэйшых рэлігійных і паломніцкіх цэнтраў Японіі. Размешчаны за 140 км на поўнач ад Токіа. Станам на 2 снежня 2020 года ў муніцыпалітэце пражывала 80 239 чалавек. Пры плошчы каля 1500 км² — гэта трэці па працягласці муніцыпалітэт Японіі.

Японскія гісторыкі сцвярджаюць, што сінтаісцкая кумірня дзейнічала ў Ніко яшчэ ў IV ст. н. э. У 767 годзе на вяршыні патухлага вулкана было заснавана свяцілішча Футарасан. Яго сцены, а таксама старадаўні масток цераз горную рэчку, пафарбаваны ў ярка-пунсовы колер.

Галоўная славутасць Ніко — сінтаісцкай свяцілішча Ніко Тосё-гу — месца спачыну вялікага палкаводца і дзяржаўнага дзеяча сёгуна Іэясу Такугавы.

Зноскі
------

1. ↑   — Geospatial Information Authority of Japan. — С. 22.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2986578'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12140154n · CiNii: DA05127235 · GND: 4117885-3 · NDL: 00372823 · NKC: ge130178 · VIAF: 257873522 |

 |
**Ваенны факультэт БДАА(ВФ БДАА)** — адзін з факультэтаў Беларускай дзяржаўнай акадэміі авіяцыі. Факультэт пачынае сваю гісторыю з ваеннай кафедры Мінскага авіяцыйна-тэхнічнага вучылішча грамадзянскай авіяцыі, якая была створана ў 1993 годзе. У 2007 годзе ваенная кафедра была пераўтворана ў ваенны факультэт Мінскага дзяржаўнага вышэйшага авіяцыйнага каледжа.

Факультэт падрыхтоўвае афіцэраў і прапаршчыкаў авіяцыйна-тэхнічнага профілю для ваенна-паветраных сіл і войскаў СПА Узброеных Сіл РБ і ўнутраных войскаў МУС РБ.

Склад факультэта
----------------

Факультэт мае ў сваім складзе наступныя кафедры:

* Кафедра беспілотных авіяцыйных комплексаў і баявога кіравання
* Кафедра паветраных суднаў і авіяцыйнага абсталявання
* Кафедра сродкаў наземнага забеспячэння палётаў
* Кафедра тактыкі і агульнаваенных дысцыплін

Гл. таксама
-----------

* Факультэт грамадзянскай авіяцыі БДАА

Спасылкі
--------

* Ваенны факультэт БДАА на сайце БДАА
* Ваенны факультэт БДАА Архівавана 1 лютага 2022. на сайце Міністэрства абароны РБ
Пасольская ізба ў каралеўскім замку ў Варшаве
**Пасольская ізба** (літар. *«Палата дэпутатаў»*, польск.: Izba Poselska) — ніжняя палата сойма Каралеўства Польскага, а пазней і Рэчы Паспалітай, якая складалася з выбраных шляхтай на сейміках дэпутатаў (паслоў). Пасольская ізба была адным з трох органаў (нароўні з сенатам і каралём), якія складалі Сойм Рэчы Паспалітай. Пасля Люблінскай уніі, якая аб'яднала Карону Каралеўства Польскага з Вялікім Княствам Літоўскім у адну дзяржаву Рэч Паспалітую, у пасольскай ізбе было 170 дэпутатаў, у тым ліку 48 з Вялікага Княства Літоўскага. Да сярэдзіны XVIII стагоддзя колькасць дэпутатаў павялічылася. Дапушчалася прысутнасць дэпутатаў ад вялікіх гарадоў (Кракава і Вільні, пазней таксама Любліна, Львова, Данцыга і Камянца-Падольскага), аднак без права голасу.

Зноскі
------

1. ↑  *Радаман А.* Сенат // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т.. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя.
2. ↑  *Дмитрачков П. Ф.* Из истории развития государственности на белорусских землях (вторая половина XVI-XVIII вв.) // *Беларуская думка*. — 07, 2009.
**Максім Міхайлавіч Вылегжанін** (нар. 18 кастрычніка 1982, сяло Шаркан, Удмурцкая АССР) — заслужаны майстар спорту Расіі (лыжныя гонкі), трохразовы віцэ-чэмпіён свету, пераможца зімовай Універсіяды 2007, шматразовы чэмпіён Расіі. Трохразовы віцэ-чэмпіён Алімпійскіх гульняў 2014 у эстафеце, камандным спрынце і лыжным марафоне.

Спартыўная кар’ера
------------------

Максім Вылегжанін з’яўляецца трохразовым віцэ-чэмпіёнам свету ў індывідуальных гонках: 2009 года ў мас-старце на 50 км вольным стылем, 2011 года ў дуатлоне на дыстанцыі 30 км і ў мас-старце на 50 км вольным стылем.

Пераможца Сусветнай Універсіяды (2007) на дыстанцыі 30 км вольным стылем, бронзавы прызёр у гонцы пераследу на 15 км.

З’яўляўся членам алімпійскай зборнай каманды Расіі на Алімпіядзе ў Ванкуверы. Лепшы вынік — 8 месца ў гонцы на 50 км.

Трохразовы чэмпіён Расіі на дыстанцыях 30 км (дуатлон, 2007) і 50 км (2007 — мас-старт класічным стылем, 2008 — мас-старт вольным стылем).

На рахунку Максіма Вылегжаніна дзве перамогі на этапах Кубка свету на дыстанцыі 30 км вольным стылем ў сезоне 2010/2011 і на дыстанцыі 15 кіламетраў класічным стылем на этапе «Тур дэ скі» ў Аберхофе ў сезоне 2012—2013.

9 лютага 2014 года на Алімпійскіх гульнях у Сочы заняў 4 месца ў скіятлоне (15 км класічным стылем + 15 км каньковым ходам), саступіўшы на фінішы нарвежскаму спартсмену Мартыну Сундбю.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Максім Вылегжанін — статыстыка на сайце FIS (англ.)
* Старонка на сайце зімовых алімпійскіх гульняў 2010  (англ.) (фр.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIS (лыжныя гонкі) · Olympedia · Olympic Channel |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Васілевіч.

**Нікола Васілевіч** (сербск.: Никола Васиљевић; нар. 30 чэрвеня 1991, Лазаравац, Сербія) — сербскі футбаліст, абаронца клуба «Калубара» з Лазараваца.

Клубная кар’ера
---------------

Нарадзіўся ў сербскім горадзе Лазаравац і пачынаў займацца футболам у мясцовым клубе «Калубара». Ва ўзросце 17 гадоў пачаў прыцягвацца да асноўнай каманды, якая гуляла ў Першай лізе Сербіі, і пазней замацаваўся ў складзе. У пачатку 2012 года перайшоў у клуб Суперлігі ОФК, дзе таксама стаў асноўным іграком, а пазней і капітанам каманды.

У студзені 2015 года паведамлялася аб цікавасці да абаронцы з боку барысаўскага БАТЭ, але Васілевіч перайшоў у румынскі клуб «Пандурый». У сезоне 2015/16 дапамог камандзе заняць трэцяе месца ў чэмпіянаце Румыніі, а ў пачатку сезону 2016/17 дэбютаваў у Лізе Еўропы, згуляўшы у абодвух матчах трэцяга кваліфікацыйнага раўнда супраць тэль-авіўскага «Макабі» (1:3, 1:2). У 2017 годзе гуляў у другім дывізіёне Японіі за клуб «Такусіма Вортыс».

У лютым 2018 года перайшоў у беларускі клуб БАТЭ з Барысава. Пачынаў сезон 2018 у стартавым складзе, у красавіку не гуляў з-за траўмы, пазней звычайна заставаўся на лаўцы запасных, а з ліпеня з-за чарговай траўмы перастаў з’яўляцца ў складзе. У лютым 2019 года кантракт абаронцы з барысаўчанамі быў разарваны.

У ліпені 2019 года далучыўся да «Вайводзіны», аднак так і не згуляў за яе. У лютым 2020 года вярнуўся ў «Калубару», дзе замацаваўся ў складзе і стаў капітанам каманды, па выніках сезона 2020/21 дапамог клубу выйсці ў Суперлігу.

Дасягненні
----------

* Румынія 03Бронзавы прызёр Бронзавы прызёр чэмпіянату Румыніі: 2015/16
* Беларусь 01Чэмпіён Чэмпіён Беларусі: 2018

Зноскі
------

1. ↑  Nikola Vasiljevic // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Васильевич перешел в румынский «Пандурий»
3. ↑  Сербский центрбек Василевич подписал контракт с БАТЭ
4. ↑  БАТЭ расторг контракт с Василевичем

Спасылкі
--------

* Профіль на афіцыйным сайце БАТЭ (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FBref.com · FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · J.League (ігрок) · Romanian Soccer · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) · Прэсбол |