recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Астрамецкі.
**Міраслаў-Віктар Карлавіч Астрамецкі** (19 красавіка 1936, Кобрын, цяпер Брэсцкая вобласць) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут у 1967 годзе. З 1967 г. — мастак, старшы мастак, вядучы мастак у Белкааппраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1974 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: інтэр’еры гандлёвых цэнтраў у Стоўбцах (1980), Івянцы (1983), Ждановічах (1987), кааператыўнага інстытута ў Гомелі (1985), крамы «Дары прыроды» ў Мінску (1986).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Остромецкий Мирослав-Виктор Карлович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Свята-Параскева-Пятніцкая царква** — праваслаўны храм у вёсцы Вялікая Свянціца Свіслацкага раёна Гродзенскай вобласці. Размешчана на паўночнай ускраіне вёскі. Помнік архітэктуры позняга класіцызму.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў першай палове XIX стагоддзі з цэглы і каменю як касцёл, які пасля 1863 г. пераасвячоны ў праваслаўную царкву. Абкружана мураванай агароджай.

Архітэктура
-----------

Вырашана невялікім прамавугольным аб'ёмам пад двухсхільным дахам.Галоўны фасад завершаны трохвугольным фратонам, над якім узвышаецца цыбулепадобны купал на васьмігранным барабане. Уваход вылучаны нізкім 2-калонным ганкам, над якім паўкруглая люкарна. Сціплае дэкаратыўнае рашэнне фасадаў абмежавана атынкаванымі і пабеленымі вуглавымі лапаткамі, карнізам і ліштвамі прамавугольных аконных праёмаў на шэрым фоне сцен.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Вялікая Свянціца)
* Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Вялікая Свянціца) на сайце Radzima.org
* Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Вялікая Свянціца) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Крачкоўскі.

**Юльян Фаміч Крачкоўскі** (руск.: Ульян Фомич Крачковский; 25 ліпеня 1840, в. Азяты, цяпер Жабінкаўскі раён — 25 ліпеня 1903) — беларускі этнограф, фалькларыст, археограф.

Біяграфія
---------

Скончыў Санкт-Пецярбургскую духоўную акадэмію (1865). Адмовіўся ад духоўнага сану, займаўся педагагічнай дзейнасцю. Працаваў выкладчыкам рускай мовы Маладзечанскай настаўніцкай семінарыі, інспектарам народных вучылішч Тульскай губерні і Віленскай навучальнай акругі, дырэктар Полацкай настаўніцкай семінарыі і Віленскага настаўніцкага інстытута, Туркестанскай настаўніцкай семінарыі. У 1884 высланы з Туркестанскай настаўніцкай семінарыі з-за выяўлення там падазроных беларускіх гурткоў. Вярнуўся ў Вільню, у 1888—1902 старшыня Віленскай археаграфічнай камісіі. Бацька вядомага савецкага ўсходазнаўца І. Ю. Крачкоўскага (1883—1951). Пахаваны на Еўфрасіннеўскіх могілках у Вільні.

Аўтар «Нарысаў быту заходнерускага селяніна» (1869) — першага падрабязнага даследавання сямейных і каляндарна-аграрных абрадаў беларусаў і выхавання дзяцей, зборніка «Быт заходнерускага селяніна» (1873) з апісаннем беларускага вяселля, характарыстыкай абрадаў каляндарна-гадавога цыкла, дзе змешчана больш за 200 песень, 90 прыказак, некалькі народных паданняў і казак, звесткі пра народную медыцыну, народныя стравы і народны каляндар беларусаў, пра пахавальныя абрады. У працы выкарыстаны шматлікія крыніцы па беларускай этнаграфіі. Ю. Крачкоўскі складальнік 16-га і 20-га тома, аўтар прадмовы да іх і да 25-га тома Актаў Віленскай археаграфічнай камісіі. У 1900—1902 пад рэдакцыяй і з прадмовамі Ю. Крачкоўскага выйшлі 12-ы і 13-ы тамы Археаграфічнага зборніка дакументаў. Таксама Ю. Крачкоўскі аўтар прац «К истории старой Вильны» і «Топография г. Вильны в XVI и XVII века». Апублікаваў шэраг этнакрафічных артыкулаў «Виленском сборнике», этнаграфічнага артыкула «Вясельныя абрады заходнерускіх сялян» (1868) у газеце «Виленский вестник», а таксама некалькіх артыкулаў па гісторыі царкоўнай Уніі і г.д.

Зноскі
------

1. ↑  Выпускники Санкт-Петербургской (с 1914 — Петроградской) духовной академии (руск.)

Літаратура
----------

* Асветнікі зямлі беларускай: Х — пачатак ХХ ст. : энцыкл. давед. — Мн. 2001.
* Беларуская энцыклапедыя. Т. 8. — Мн. 1999.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т. 4. — Мн. 1997.
* Крачковский, Юлиан Фомич // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907. (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Параскева-Пятніцкая царква.
**Свята-Параскева-Пятніцкая царква** — праваслаўны храм у пасёлку Садовы Пінскага раёна Брэсцкай вобласці. У многіх крыніцах аднесены да суседняй вёскі Жабчыцы.

Гісторыя
--------

Знаходзіцца ў цэнтры пасёлка Садовы. Пабудавана ў 1788 г. з дрэва як уніяцкая. У 1863 адноўлена і пераведзена ў праваслаўе.

Архітэктура
-----------

Царква з боку апсіды
Помнік народнага дойлідства. Трохчасткавую аб'ёмна-прасторавую кампазіцыю храма складаюць прамавугольныя зрубы прытвора і малітоўнай залы, накрытыя агульным дахам, пяцігранная апсіда з бакавымі рызніцамі. Цэнтр двухсхільнага гонтавага даху завершаны двух'ярусным васьмігранным барабанам з цыбулепадобным купалам. Двух'ярусны прытвор (2-і ярус — званіца) накрыты больш нізкім двухсхільным дахам, франтон якога рытмічна спалучаецца з франтонам асноўнага аб'ёму. Вертыкальна ашаляваныя сцены прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў простых ліштвах.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Садовы)
* Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Садовы) на сайце Radzima.org
* Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Садовы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Садовы) на сайце «Архіварта»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Місіма.

**Юкіа Місіма** (сапр. Хіраока Кімітакэ; 14 студзеня 1925—25 лістапада 1970) — японскі пісьменнік, драматург.

Біяграфія
---------

Скончыў гімназію, Такійскі ўніверсітэт. Аўтар 40 раманаў, 18 п’ес, шматлікіх апавяданняў, эсэ і публіцыстычных твораў. Сярод яго лепшых раманаў — «Споведзь маскі» (1948), «Залаты храм» (1956), «Вясенні снег» (1968), «Храм Світання» (1970) і інш. Вядомы таксама як рэжысёр, акцёр тэатра і кіно, дырыжор сімфанічнага аркестра, фатограф, спартсмен (у сферы бодыбілдынгу, каратэ). Глыбінныя вытокі сваёй творчасці бачыў у сублімацыі сваіх агрэсіўных, разбуральных схільнасцей і імпульсаў. Яго творы перакладзены на многія мовы свету, неаднаразова экранізаваліся, ставіліся на тэатральнай сцэне. Для яго творчай манеры характэрны глыбокі псіхалагізм, парадаксальныя разважанні і думкі, шакіруючыя сюжэты і паводзіны персанажаў, віртуознасць стылю, спалучэнне традыцый еўрапейскага мадэрнізму і традыцыйных японскіх мастацкіх каштоўнасцей. Скончыў жыццё самагубствам у форме традыцыйнага рытуалу японскіх самураяў (харакіры) пасля няўдалай спробы манархічнага ваеннага перавароту.

Зноскі
------

1. 1 2  Yukio Mishima // filmportal.de — 2005. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812'></a>
2. 1 2  Yukio Mishima // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>

Літаратура
----------

* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. ISBN 985-11-0277-6
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Параскева-Пятніцкая царква.
**Свята-Параскева-Пятніцкая царква** — праваслаўны храм, помнік драўлянага дойлідства ў цэнтры в. Опаль (Іванаўскі раён).

Гісторыя
--------

Царква ў пачатку XX ст.
Пабудавана ў 1796 годзе з дрэва як уніяцкая. Часткова перабудаваная і адрамантаваная ў XIX ст..

Царква дзейнічае. Занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння.

Архітэктура
-----------

Прамавугольная ў плане трохнефная базіліка са зрэзанымі вугламі ў алтарнай частцы. Цэнтральны, вышэйшы за бакавыя, неф завершаны двухсхільным дахам. Сцены вертыкальна ашаляваныя дошкамі з нашчыльнікамі, умацаваныя брусамі-ланаткамі, вокны прамавугольныя і паўцыркульныя (у цэнтральным нефе). Спачатку галоўны фасад фланкіравалі две вежы абапал трохвугольнага франтону. Пры перабудове вежы разабраныя, фасад аформлены васьмікалонным порцікам (пазней калоны схаваны шалёўкай тамбуру).

Інтэр'ер
--------

Царская брама з царквы. Пачатак 19 ст. Музей старажытнабеларускай культуры
Інтэр'ер падзелены чатырма слупамі на нефы. Хоры на двух слупах пераходзяць уздоўж бакавых сцен цэнтральнага нефа ў кансольна-бэлечныя балюстрадныя галерэйкі. Апсіда вылучана створаным у 1830-я гг. 3-ярусным іканастасам, пакрытым арнаментальнай разьбой; царскія вароты вырашаны контражурнай скразной разьбой на матыў вінаграднай лазы з гронкамі, сярод спляценняў якіх укампанаваны 6 таблетак-клеймаў з выявамі 4 евангелістаў і абразом «Благавешчанне». Мастацкую каштоўнасць уяўляюць драўляная скульптура мяжы 18 — 19 ст. «Укрыжаванне», абразы таго ж часу «Спас Пантакратар», «Святы Панцеляіман», «Маці Божая Замілаванне».

Зноскі
------

1. ↑  НГАБ у г. Гродна, ф. 1, воп. 19, спр. 1004, арк. 9 — 29.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Опаль)
* Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Опаль) на сайце Radzima.org
* Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Опаль) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Опаль) на сайце «Архіварта»
**Мірдза Кэмпэ** (латыш. Mirdza Ķempe, сапраўднае прозвішча — Найкоўская; 27 студзеня (9 лютага) 1907, Ліепая — 12 красавіка 1974, Рыга) — латышская паэтэса. Заслужаны дзеяч культуры Латвійскай ССР (1957). Народны паэт Латвійскай ССР (1967). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1967).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 27 студзеня (9 лютага) 1907 года ў Лібаве (цяпер Ліепая, Латвія) у сям’і рабочага. У 1927—1928 гадах вучылася ў Латвійскім універсітэце. Працавала на Рыжскім радыё дыктарам, затым у газеце «Інфарматар». Пасля далучэння Латвіі да СССР у 1940—1941 гадах працавала загадчыцай рэдакцыяй літаратурна-мастацкага вяшчання Рыжскага радыёкамітэта.

У час Вялікай Айчыннай вайны жыла і працавала ў Астрахані, Іванаве і ў Маскве. Пасля вайны вярнулася ў Рыгу. Друкавалася ў газетах «Цыня» («Барацьба»), «Латвіешу стрэлніекс» («Латышскі стралок»), альманаху «Карогс» («Сцяг»).

Памерла 12 красавіка 1974 гады. Пахавана ў Рызе на могілках Райніса.

Імем Мірдзы Кэмпэ ў 1980 годзе названа новая вуліца ў Рызе.

Зноскі
------

1. ↑  Кемпе Мирдза Яновна // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
**Фала́нга** (грэч. phalanx літар. падоўжны) — баявы парадак пяхоты ў войсках Старажытнай Грэцыі і Рыму, першы з вядомых баявых парадкаў.

Цесна самкнутае лінейнае пастраенне цяжкай пяхоты, складалася з 8—16 (радзей 25) шэрагаў па 800—1000 воінаў у кожнай. Мела вялікую ўдарную сілу, але была маларухомай.

З 2-й пал. 4 ст. д. н. э. тыповую грэчаскую фалангу з фронту прыкрывалі пелтасты (больш за 8 тыс. ч.), а з флангаў конніца (больш за 4 тыс. ч.)

**Фалангі́т**, воін са складу македонскай фалангі.

Гл. таксама
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Фаланга на Вікісховішчы |

* Трыярыі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Treccani · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 139542699 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Блюмкін.
**Роза Блюмкін** (англ.: Rose Blumkin, вымаўленне ў англійскай *Роўз Бламкін*, народжаная *Гарэлік*; 3 (15) снежня 1893, Шчадрын — 7 жніўня 1998, Омаха) — амерыканская прадпрымальніца.

Дачка рабіна Саламона Гарэліка. Вырасла ў вельмі беднай сям’і, з шасцігадовага ўзросту дапамагала сваёй маці Хасі Гарэлік, якая трымала прадуктовую краму. У 13 гадоў пакінула дом і ўладкавалася прадаўшчыцай у краму тканін у Гомель, з 16 гадоў заняла пасаду прыказчыцы. Ва ўзросце 20 гадоў выйшла замуж за Іцыка (Ізадора) Блюмкіна (1871—1950), які годам пазней, каб пазбегнуць прызыву на ваенную службу ў сувязі з пачаткам Першай сусветнай вайны, эміграваў у ЗША. Роза Блюмкін сабрала грошы, каб далучыцца да мужа, толькі праз тры гады.

У 1919 годзе муж і жонка ўладкаваліся ў Омасе, дзе Ізадор Блюмкін адкрыў краму ўжыванага адзення. На мяжы 1920-1930-х гадоў справа паступова перайшла пад кантроль яго жонкі, якая ў выніку ў 1937 годзе заснавала мэблевы магазін Nebraska Furniture Mart  (англ.) (бел. які стаў з часам найбуйнейшай мэблевай крамай у ЗША. У 1983 годзе Блюмкін прадала свой бізнес холдынгу Berkshire Hathaway  (руск.) (бел. за 45 мільёнаў долараў, замацаваўшы дагавор асабістым поціскам рукі з Уорэнам Бафетам і захаваўшы кіраванне ў сваіх руках. У 1989 годзе, на фоне рэзкіх рознагалоссяў са сваімі ўнукамі ў пытаннях кіравання фірмай, пайшла ў адстаўку і заснавала на той жа вуліцы ў Омасе канкуруючае прадпрыемства — краму мэблі і дываноў *Mrs. B’s Clearance and Factory Outlet*, за два гады вывеўшы яго да прыбытковай дзейнасці; у 1992 годзе Бафет быў вымушаны набыць і гэтую краму, заплаціўшы Блюмкін яшчэ 5 мільёнаў долараў. Блюмкін працягвала займацца гандлем дыванамі да 103-гадовага ўзросту. Акрамя таго, у 1981 годзе яна набыла і адрамантавала гарадскі тэатр — цяпер Цэнтр выканаўчага мастацтва Розы Блюмкін  (англ.) (бел..

У 1984 годзе Роза Блюмкін атрымала ступень ганаровага доктара Нью-Ёркскага ўніверсітэта.

Зноскі
------

1. ↑  Library of Congress Authorities — Library of Congress. Праверана 3 сакавіка 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13219454'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q131454'></a>
2. ↑  [www.geni.com/people/Isadore-Blumkin/6000000020116979122 Генеалогия семьи Блюмкин]

Спасылкі
--------

* Некролог в New York Times
* Невероятная история «Миссис Би». Как эмигрантка из Беларуси стала королевой ритейла в США // Myfin.by, 23.03.2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: no2017057394 · VIAF: 18149485483993420013 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Пакроўская царква.
**Свята-Пакроўская царква** — колішні драўляны праваслаўны храм у горадзе Сянне Віцебскай вобласці.

Гісторыя
--------

У 1860 годзе Ксаверый Войцехавіч Пуслаўскі, адзін з уладароў горада, будуе драўляную Пакроўскую царкву.

Пасля закрыцця царквы ў памяшканні доўгі час знаходзіўся мучны склад. У 1939—1940 гадах будынак быў разбураны. Пасля Другой сусветнай вайны на месцы храма пабудавалі спартыўны комплекс СШ № 2, а ў 1972 годзе быў пабудаваны новы будынак, дзе зараз размяшчаецца рэдакцыя раённай газеты «Голас Сенненшчыны».

Архітэктура
-----------

Царква была пабудавана ў народным драўляным стылі з рысамі класіцызму. Гэта быў прыходскі храм, які стаяў у планіровачным цэнтры горада і прызначаўся для вясковага насельніцтва Сенненскага павета, бяднейшых слаёў.

Царква ўяўляла сабой трохзрубны храм, выцягнуты восевай кампазіцыяй з двума купаламі. Ва ўсю даўжыню будынка ішоў неф, які ўпоперак перасякаўся з другім нефам — трансептам. Далей ішла апсіда, зробленая ў форме трох-чатырохгранных выступаў. Уся прастора царквы — прытвор, алтар і апсіда, была пакрыта адным двухсхільным дахам з франтонам над апсідай, трансептам і прытворам.

З левага боку знаходзілася рызніца, невялікае памяшканне пры алтарнай частцы, у якой захоўваліся царкоўныя рэчы. План царквы ўяўляў сабой выцягнуты крыж. У месцы перакрыжавання знаходзіўся васьмігранны барабан з васьмю аконнымі праёмамі, шатровым завяршэннем і невялікай галоўкай у форме цыбуліны. Вокны мелі класічную прамавугольную форму і былі аздоблены налічнікамі з франтонамі.

Над прытворам узнімаўся другі барабан у форме чацверыка са схіленымі вугламі, з чатырма аконнымі праёмамі, шатровым завяршэннем і галоўкай-цыбулінай. Тут знаходзілася званіца, афарбаваная ў блакітны колер, з зялёнымі купаламі. Тэрыторыя царквы была абсаджана ліпамі ў два рады і абнесена драўлянай агароджай.

Зноскі
------

1. ↑  Сянно: год за годам
2. ↑  Царква Пакроўская. Сенненскі раён, г. Сянно

Літаратура
----------

* Пакроўская царква // Экскурсія да вытокаў г. Сянно: краязнаўчы маршрут па раённым цэнтры Віцебскай вобласці / распрац. В. В. Бандарэвіча. — Віцебск, 2000. — С. 126—132.
* Пакроўская царква // Экскурсія да вытокаў горада Сянно : краязнаўчыя нарысы / В. В. Бандарэвіч. — Мінск : Литература и искусство, 2008. — С. 80-83.

Спасылкі
--------

* Покровская церковь 1860 г. разобрана в 1939-40 гг.
**Міраслава Сапілка** (укр.: Мирослава Сопілка; 24 жніўня 1897, Віннікі, Каралеўства Галіцыі і Ладамерыі
 — 28 лістапада 1937, Кіеў, УССР) — украінская паэтэса і празаік.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 24 жніўня 1897 года ў Вінніках у сялянскай сям’і. З дзяцінства батрачыла на сельгасработах. Пасля 1917 года ўладкавалася на працу мадысткай. З ранняга ўзросту захапілася літаратурай, асабліва паэзіяй.

Пачала друкавацца ў 1928 годзе ў часопісах «Вікна», «Сяйво», розных газетах. 12 мая 1929 года была ў ліку заснавальнікаў літаратурнай групы «Горно».

У 1920-х гадах Міраслава Сапілка падтрымлівала сувязь з заходнеўкраінскім рэвалюцыйным падполлем, сябравала з членамі Камуністычнай партыі Заходняй Украіны. Удзельнічала ў нелегальных сходах рэвалюцыйна настроеных чыгуначнікаў, да якіх належаў муж паэткі — Міхаіл Пастушэнка. Двойчы арыштоўвалася польскай дэфензівай.

Пад уплывам савецкай прапаганды, сям’я Пастушэнкі, якая мела да таго часу дваіх дзяцей, імкнулася перабрацца ў СССР. Жадаючы атрымаць вышэйшую адукацыю і паправіць здароўе, Міраслава Сапілка з сям’ёй у канцы 1930 года пераехала ў Савецкую Украіну. Пасялілася спачатку ў Камянцы-Падольскім, дзе працавала ў краязнаўчым музеі. У 1932 годзе пераехала ў Харкаў, а яшчэ пазней — у Ірпень пад Кіевам, дзе і была арыштаваная ў жніўні 1937 года за два тыдні да свайго саракагоддзя.

Была членам харкаўскай літаратурнай арганізацыі «Заходняя Украіна». У 1931 годзе выдала паэтычны зборнік «Працоўным рукам» і кніжку прозы «Пра ўтульны горад Забабоннікі».

30 верасня 1937 года быў арыштаваны і яе муж Міхаіл Пастушэнка. Сужэнцаў абвінавацілі ў шпіянажы ў інтарэсах польскай разведкі. На допытах ні яна, ні яе муж ні ў чым не скампраметавалі сябе і адпрэчылі ўсе абвінавачванні следства. 22 лістапада 1937 года асобая нарада пры НКУС СССР прыгаварыла паэтэсу да расстрэлу. Прысуд быў выкананы 28 лістапада ў Кіеве. Верагодней за ўсё, яе цела было пахавана на Лук’янаўскіх могілках. Доўгі час пра лёс Міраславы Сапілка нічога не было вядома, афіцыйна лічылася, што яна загінула ў ссылцы 18 лістапада 1942 года.

Рэабілітавана пасмяротна. У 1973 годзе выйшаў зборнік выбраных твораў М. Сапілкі «Да сонца».

Літаратура
----------

* Енциклопедія українознавства. У 10-х т. / Гол. ред. Володимир Кубійович. — Парыж; Нью-Йорк: Молоде Життя, 1954—1989.
* Мирослава Сопілка. До сонця. — Київ, Дніпро, 1973.
* Байцар Андрій. Видатні винниківчани: Науково — краєзнавче видання / А. Л. Байцар. — Львів-Винники, 2012. — 88 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 308780475 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Прадавец (значэнні).
Прадаўшчыца працуе
**Прадавец** — гэта чалавек ці арганізацыя, якая прадае тавар або аказвае паслугі.

Тэрмін
------

Прадавец за адпаведнае ўзнагароджанне перадае пакупніку тавар або паслугу. Гэты працэс называецца, як правіла, здзелка. Пры здзяйсненні продажу часам кажуць — заключана здзелка куплі-продажу. Другім удзельнікам здзелкі з’яўляецца пакупнік (кліент, спажывец). Прадавец мае ў пагадненні пэўную мэту — выманне прыбытку.

Прадавец абслугоўвае пакупніка ў Аддзеле рабочага забеспячэння
Варта адрозніваць паняцці «прадавец» у разуменні «актыўны прадавец» (прыклад: тэлефонныя, прамыя продажы) і «прадавец» у разуменні «прадаючы тавар» (прыклад: крама прадуктаў, бытавой хіміі).Адрозненне складаецца ў тым, што калі актыўны прадавец знаходзіцца ў пошуку кліента, схіляе кліента да куплі менавіта гэтага тавару і менавіта ў дадзенай фірме, і афармляе здзелку, то прадавец, прадаючы тавар, усяго толькі афармляе здзелку. Класікі, сучаснікі і ідэолагі актыўных продажаў: Ніл Рекхем (Кніга «Вялікія продажы»), Рудольф Шнаппауф (Кніга «Практыка продажаў»), Пазухін Валянцін (.|.) вялікі полисмэн (Кніга «Прафесійныя продажы», Ружа Спірыт (Кніга «Упраўленне продажамі»), Тэймур Касумов (Кніга «Чаму падаюць продажы? Як павялічыць збыт?»), Тоні Крэм (Кніга «Кліенты, якія маюць для Вас значэнне»), Цімур Асланаў (Кніга «Альфа-прадаўцы: спецназ у аддзеле продажаў»).

Прафесія
--------

**Прадавец** (у жаночым родзе —**прадаўшчыца**) у вузкім сэнсе — асоба, што непасрэдна кантактуе з пакупнікамі і якая ажыццяўляе продаж тавару (асоба, якая аказвае паслугі, прадаўцом не называецца).

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4126928-7 · LCCN: sh85116732 · NKC: ph921173, ph1147211 |
**Роза Сенсат і Вілья** (17 чэрвеня 1873 — 1 кастрычніка 1961) — каталонская настаўніца. Яна спрыяла развіццю дзяржаўных каталонскіх школ на працягу першай трэці XX стагоддзя.

Біяграфія
---------

Яна правяла адукацыйныя даследаванні ў Барселоне і Мадрыдзе, у Escuela Central de Magisterio (Цэнтральная Адукацыя Даследавання Школ). Пасля гэтага яна вучылася ў Жэнеўскім Інстытуце Русо і іншых еўрапейскіх школах, дзе яна даведалася аб новых адукацыйных тэндэнцыях.

У 1900 годзе яна прайшла дзяржаўныя экзамены. Выйшла замуж за Давіда Ферэра ў 1903 годзе, і пара пераехала ў Барселону. Праз год нарадзілася іх першая дачка, Анжэла Ферэр і Сенсат.

Роза Сенсат распаўсюджвала новыя адукацыйныя тэндэнцыі, і ў 1914 годзе яна стала першым дырэктарам секцыі дзяўчынак Барселонскай школы. У 1921 годзе яна атрымала заказ на праектаванне праграмы даследаванняў для Барселонскага Barcelona’s Institut de Cultura i Biblioteca Popular de la Dona, культурнага цэнтра, створанага ў 1909 годзе Франчэска Банэмасьон, які быў першым цэнтрам жаночай адукацыі у Еўропе. На працягу гэтага перыяду Роза Сенсат чытала курсы і канферэнцыі для адукацыйных праграм Макамунітат Каталоніі, у летніх школах, а таксама ў Institut de Cultura i Biblioteca Popular de la Dona. Яна таксама ўдзельнічала ў некалькіх міжнародных канферэнцыях па адукацыі, напрыклад, 1-й нацыянальнай канферэнцыі па пачатковай адукацыі (Барселона, 1909), 3-й міжнароднай канферэнцыі па адукацыі (Парыж, 1922), і канферэнцыі ў Ніцы (1932).

Зноскі
------

1. ↑  *Xarxa Vives d'Universitats*. Rosa Sensat Vilà **(нявызн.)**.  Diccionari Biogràfic de Dones. Праверана March 16, 2014.
2. ↑  Rosa Sensat i Vilà: una ciència de la vida en una escola com la llar **(нявызн.)**.  Institut Català de les Dones. Праверана March 16, 2014.
3. ↑  *Segura Soriano, Isabel*. La biblioteca popular Francesca Bonnemaison **(нявызн.)**.  Generalitat de Catalunya.

Спасылкі
--------

* Gran Enciclopèdia Catalana  (катал.)
* Rosa Sensat’s personal archive  (катал.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNC: a10770112 · BNE: XX1134733 · GND: 133296571 · ISNI: 0000 0000 5928 0888 · LCCN: n92027251 · SUDOC: 112007376 · VIAF: 6118641 |

 |
**Сейненскае паўстанне** - (польск.: Powstanie sejneńskie, літ.: Seinų sukilimas) польскае паўстанне ў этнічна змяшанай зоне ў наваколіцах горада Сейны (літ.: Seinai) супраць літоўскіх уладаў у жніўні 1919, калі нямецкія войскі, якія займалі тэрыторыю падчас Першай сусветнай вайны, адступілі з раёна і адміністрацыйнае кіраванне было перададзена літоўцам. Спрабуючы прадухіліць узброены канфлікт паміж Польшчай і Літвой, Антанта прапанавала дэмаркацыйную лінію, вядомую як Лінія Фоша. Згодна з лініяй Фоша шмат спрэчных тэрыторый Сувалкіі пераходзілі пад уладу Польшчы з вывадам літоўскага войска з гэтых тэрыторый. Літоўцы адступілі з некаторых абласцей, але адмовіліся пакінуць Сейны. Польскія нерэгулярныя войскі пачалі паўстанне 23 жніўня 1919 і неўзабаве атрымалі падтрымку ад рэгулярнага польскага войска. Пасля некалькіх сутычак, польскія войскі захапілі Сейны і літоўцы адступілі за лінію Фоша.Паўстанне не вырашыла памежны канфлікт паміж Польшчай і Літвой на этнічна змешанай Сувальшчыне. Абодва бакі выкарыстоўвалі адзін супраць аднаго рэпрэсіўныя меры. Канфлікт ўзмацніўся ў 1920 годзе падчас польска-літоўскай вайны. Сейны пераходзілі то да Польшчы, то да Літвы пакуль у кастрычніку 1920 не было падпісана Сувальскае пагадненне, якое пакінула Сейны на польскім баку. Паўстанне падарвала планы польскага лідара Юзэфа Пілсудскага, які планаваў дзяржаўны пераварот у Літве, каб замяніць літоўскі ўрад на прапольскі кабінет, які пагодзіцца на саюз з Польшчай (прапанаванае Міжмор’е). Дзяржаўны пераварот быў прадухілены. Сейны Паўстанне заахвоціла літоўскую інтэлігенцыю актывізаваць расследаванне польскай дзейнасці ў Літве. Ваенныя дзеянні ў Сейнах сталі кропкай напружання ў польска-літоўскіх міжваенных адносінах.

У рэшце рэшт, Польшча і Літва дамовіліся аб новай мяжы, якая пакідала Сейны на польскім баку. Польска-літоўская мяжа ў Сувальшчыне захавалася з тых часоў (за выключэннем перыяду Другой сусветнай вайны).

Крыніцы
-------

1. ↑  Buchowski, Stanisław. "Powstanie Sejneńskie 23-28 sierpnia 1919 roku" (in Polish). Gimnazjum Nr. 1 w Sejnach. Retrieved 2007-09-27.
2. ↑  Mańczuk, Tadeusz (2001). "Z Orłem przeciw Pogoni. Powstanie sejneńskie 1919". Mówią Wieki (in Polish). Retrieved 2007-09-27.
3. 1 2  Lesčius (2004), p. 276
4. ↑  Lesčius (2004), p. 275
5. ↑  Senn (1975), p. 158
6. ↑  Buchowski, Krzysztof (2003). "Polish-Lithuanian Relations in Seinai Region at the Turn of the Nineteenth and Twentieth Centuries". The Chronicle of Lithuanian Catholic Academy of Sciences 2 (XXIII). Archived from the original on 2007-09-27.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лесь.
**Роза Мікалаеўна Лесь** (7 лістапада 1924, пас. Кішэнька, Кішэнькіўскі раён[uk], Палтаўская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Маскоўскі інжынерна-будаўнічы інстытут у 1948 годзе. Працавала інжынерам-праектыроўшчыкам, дырэктарам Брэсцкага філіяла Белдзяржпраекта, з 1963 па 1981 г. — начальнікам упраўлення па будаўніцтве і архітэктуры Брэсцкага аблвыканкама.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1963 года. Член КПСС з 1951 года. Пражывае ў г. Брэст.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): помнік У. І. Леніну на Цэнтральнай плошчы (1959), жылыя дамы па вул. Вароўскага, кафэ «Лета» ў Брэсце, жылыя дамы па вул. М. Горкага і В. Харужай у Пінску, праектаванне, будаўніцтва і азеляненне пасёлка Мухавец Брэсцкага і Малеч Бярозаўскага раёнаў (дыпломы і медалі ВДНГ СССР, 1969, 1979).

Узнагароды
----------

Узнагароджана ордэнам «Знак Пашаны» (1966), медалямі, Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1958).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Лесь Роза Николаевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Прадрамальны перыяд** (грэч. πρόδρομος — які бяжыць наперадзе, прадвеснік) — перыяд захворвання, які працякае паміж інкубацыйным перыядам і ўласна хваробаю. Сімптомы прадрамальнага перыяду даюць зразумець пацыенту і яго лекару аб пачатку хваробы да таго, як з'явяцца клінічныя прыкметы канкрэтнага захворвання.

У прадрамальны перыяд могуць назірацца сімптомы як агульнага характару, такія, як млоснасць, слабасць, невялікая гіпертэрмія, так і спецыфічныя прыкметы або змены аналізаў.

Часцей за ўсё аб прадрамальным перыядзе кажуць у выпадку інфекцыйнага захворвання, але ён можа назірацца і пры такіх хваробах, якія не выклікаюцца інфекцыяй.

Прыклады прадрамальных сімптомаў пры розных захворваннях
--------------------------------------------------------

* Аўра пры мігрэні
* Эйфарыя, аўра, дэзарыентацыя, афазія або святлоадчувальнасць пры эпілепсіі
* Сып пры сіфілісе
* Прыкметы грыпа ці монануклеоза (ліхаманка, пастаянная стомленасць, галаўны боль, дыярэя) на ранніх этапах СНІДа
* Неўважлівасць, дрэнная канцэнтрацыя, раздражняльнасць, неспакой пры шызафрэніі
* Нарастанне частаты і цяжкасці прыступаў стэнакардыі ў перадінфарктным перыядзе
* Змены клетачнага складу касцявога мозгу ў прадклінічным перыядзе лейкоза
* З'яўленне плям на слізістай абалонцы шчок пры адзёры

Значэнне прадрамальнага перыяду
-------------------------------

Нягледзячы на ​​тое, што як правіла сімптомы ў гэтым перыядзе не даюць магчымасці паставіць дакладны дыягназ, тым не менш яны прыцягваюць увагу да нездаровага стану чалавека і дапамагаюць паставіць дыягназ як мага раней, што з'яўляецца залогам больш паспяховага лячэння.

Спасылкі
--------

* Прадрамальны перыяд у ВСЭ Архівавана 22 мая 2010.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чыньяні.

**Фелічэ Чыньяні** (італ.: Felice Cignani, 27 студзеня 1660 — 12 студзеня 1724) — італьянскі мастак эпохі барока. Сын Карла Чыньяні. Працаваў у супрацоўніцтве з бацькам, адрозніваўся ад яго больш светлым каларытам і амаль маньерысцкімі кампазіцыямі. Сярод яго лепшых твораў — «Сан Філіпа Неры з Дзевай Марыяй» (Гарадская пінакатэка, Форлі).

Зноскі
------

1. 1 2  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
2. ↑  Union List of Artist Names — 2017. Праверана 21 мая 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
**Роза Пятроўна Валевіч** (нар. 25 жніўня 1944, в. Забалацце, Смалявіцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне цэнаўтварэння. Кандыдат эканамічных навук (1975), прафесар (1999).

Біяграфія
---------

Скончыла Мінскі фінансава-эканамічны тэхнікум (1962), Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава (спецыяльнасць «Эканоміка гандлю», 1968), Інстытут эканомікі АН Беларускай ССР (аспірантура, 1975).

Працавала ў Іўеўскім, Ашмянскім (Гродзенская вобласць), Вілейскім (Мінская вобласць) раённых фінансавых аддзелах (1963—1965), Беларускім філіяле Усесаюзнага навукова-даследчага інстытута кан’юнктуры і попыту (1968—1971, старшы навуковы супрацоўнік), Інстытуце эканомікі АН Беларускай ССР (1975—1981, старшы навуковы супрацоўнік), Беларускім дзяржаўным эканамічным універсітэце (з 1981, факультэт камерцыі і турыстычнай індустрыі, кафедра эканомікі гандлю і паслуг, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: цэнаўтварэнне; эканоміка гандлю; бізнес-планаванне; эканоміка інавацый; эканоміка якасці.

Узнагароды
----------

* Медаль Францыска Скарыны (2003).

Бібліяграфія
------------

* Учет соотношения спроса и предложения в розничных ценах (на примере основных непродовольственных товаров) : автореферат диссертации … кандидата экономических наук : 08.00.09 / Валевич Роза Петровна. ― Минск, 1975.
* Устойчивое развитие экономики Беларуси: теоретические и организационные аспекты / [Г. А. Шмарловская и др.]. ― Минск, 2006.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Валевич Роза Петровна // Белорусский государственный экономический университет в биографиях преподавателей и выпускников : 75 лет, 1933—2008. ― Минск, 2008. ― С. 44—45.
**Прадаўгаваты мозг** — аддзел галаўнога мозга.

З'яўляецца працягам спіннога мозга. Хаця дакладнай мяжы паміж імі няма, лічыцца, што як толькі спінны мозг праходзіць праз патылічную адтуліну ў чэрапе, ён пераходзіць у прадаўгаваты мозг.

Прадаўгаваты мозг не мае дакладнага падзелу на шэрае і белае рэчывы. Шэрае рэчыва (целы нейронаў) размяшчаецца ў ім асобнымі групамі — ядрамі. Паколькі яны кіруюць жыццёва важнымі рэфлексамі, іх называюць цэнтрамі (сасударухальны, дыхальны, глытання, чхання, кашлю, ірвоты, слёза-, слінааддзялення, мігання і інш.).

Акрамя рэфлекторнай, прадаўгаваты мозг, як і спінны, выконвае і правадніковую функцыю. Праз яго праходзяць адчувальныя і рухальныя праводзячыя шляхі, якія звязваюць спінны мозг з рознымі структурамі галаўнога мозга.

Прадаўгаваты мозг з'яўляецца жыццёва важным аддзелам нервовай сістэмы, яго пашкоджанне непазбежна прыводзіць да гібелі арганізма.

Літаратура
----------

* Машчанка М. Біялогія: вучэб. дапам. для 9-га кл. устаноў агульн. сярэдн. адукацыі з бел. мовай навучання / М.В.Машчанка, А.Л.Барысаў; пер. з рус. мовы В.У.Клімко. — 3-е выд. — Мн.: Нар. асвета, 2011. ISBN 978-985-03-1531-1.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вільнер.
**Уладзімір Бертольдавіч Вільнер** (21 сакавіка 1885, Гродна — 9 жніўня 1952, Кіеў) — вядомы тэатральны рэжысёр

, кінарэжысёр, прафесар (1947), рэжысёр яўрэйскага тэатра на ідыш.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Швейцарыі, у 1912 годзе скончыў Пецярбургскі ўніверсітэт (юрыдычны факультэт). Вучыўся драматычнаму мастацтву (1910). Падчас вучобы ва ўніверсітэце быў акцёрам пецярбургскага Новага драмтэатра.

З сярэдзіны 1920-х гг. заняты ў кінематографе. Працаваў на ВУФКУ, у Адэсе (1926-28 гг.). Ставіў спектаклі ва Унзэр-Вінкле (Наш куток; тэатр, Харкаў) і Дзяржаўным яўрэйскім тэатры Украіны.

Народны артыст УССР (1940).

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 16169731s · ISNI: 0000 0001 1951 2186 · VIAF: 76225559, 103666512 |
**Aula Magna** (бел.: Вялікая зала) — самая вялікая аўдыторыя Стакгольмскага ўніверсітэта ў Швецыі, завершана ў 1998 годзе.

Акрамя вялікай лекцыйнай залы, у будынку ёсць меншыя залы для нарад і семінараў. Па-за лекцыйнай залай ёсць галерэя для чытання. Аўдыторыя выкарыстоўваецца для правядзення акадэмічных збораў, такіх як канферэнцыі і сімпозіумы, а таксама для знешніх функцый, такіх як агульны сход. Тут таксама праводзіліся нобелеўскія лекцыі.

У жніўні 2019 года ў Вялікай залі адбылося адкрыццё канферэнцыі «Вікіманія 2019» і прайшла частка мерапрыемстваў канферэнцыі.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Aula Magna (Стакгольмскі ўніверсітэт)
**Розенборг** (*Rosenborg*), або **Розенборгскі замак** — колішняя рэзідэнцыя дацкіх каралёў, пабудаваная на загад караля Крысціяна IV на ўскраіне Капенгагена ў 1606—1624 гадах.

Фламандзец Ганс Стэнвінкель Малодшы спраектаваў будынак у рэнесансным стылі сваёй радзімы. Найбольш пышна быў аформлены бальная зала, дзе праходзілі ўрачыстыя банкеты і каралеўскія аўдыенцыі. Вакол замка быў разбіты Каралеўскі сад, які штогод наведвае 2,5 млн турыстаў. Гэта самы папулярны парк дацкай сталіцы.

У 1710 г. дацкі кароль Фрэдэрык IV, які развярнуў будаўніцтва некалькіх палацаў у больш лёгкім стылі барока, пакінуў са сваім сямействам замак Розенборг. З тых часоў дацкія каралі вярталіся ў замак толькі двойчы — на час перабудовы Крысціянсборга, які пагарэў, і на час Капенгагенскай бітвы ў 1801 годзе.

З 1838 г. Розенборгскі замак адкрыты для вольнага наведвання публікі. Тут выстаўлены мастацкія і гістарычныя зборы дацкіх каралёў, а таксама дацкія каралеўскія рэгаліі.

Спасылкі
--------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Розенборг на Вікісховішчы |

* Афіцыйны сайт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4264689-3 · ISNI: 0000 0001 2286 1491 · LCCN: n50052821 · VIAF: 173253842, 131937809 |
Месячнае святло

Праслухаць адрэстаўраваны аўдыёзапіс 1860 года

---

  
*Праблемы з праслухоўваннем?* Дапамога.

«**Au clair de la lune»** (бел.: Месячнае святло) — 10-секундны аўдыёзапіс, які ўяўляе сабой голас, што спявае «Au clair de la lune, Pierrot repondit[fr]». З’яўляецца самым старым з вядомых гуказапісам у свеце[ru].

Гісторыя стварэння
------------------

Даследчыкі з групы вывучэння гісторыі гуказапісу «First Sounds», выявілі і змаглі прайграць гукавы запіс народнай песні, зроблены французскім вынаходнікам у 1860 годзе, за 17 гадоў да таго, як Томас Эдысан вынайшаў фанограф[en]. Працягласць запісу складае 10 секунд. На ім чутны меркавана жаночы голас, які спявае «Au clair de la lune, Pierrot repondit». Запіс быў зроблены 9 красавіка 1860 года парыжскім вынаходнікам Эдуардам-Леонам Скотам дэ Мартэнвілем[fr] з дапамогай прылады, званай «фонааўтограф[fr]». Апарат прадрапваў гукавыя дарожкі на аркушы паперы, вычарненым дымам ад алейнай лямпы. Адзін з гісторыкаў, Давід Джаваноні, паведаміў, што даведаўся пра існаванне запісу 1 сакавіка 2008 года. Ён захоўваўся ў парыжскім архіве. Эксперты з «First Sounds» перавялі яго ў лічбавы фармат. Джованоні сведчыць, што гэтая знаходка раўнацэнная знаходцы найстарэйшай у свеце фатаграфіі, якая была б зроблена за 17 гадоў да вынаходства камеры. Аднак запіс першапачаткова, не прызначаўся для праслухоўвання. Адзіным намерам вынаходніка было захаваць візуальна на паперы гукавыя ваганні.

Зноскі
------

1. ↑  Обнаружена старейшая в мире звукозапись (руск.). *РБК[ru]* (29 сакавіка 2008). Праверана 9 студзеня 2022.
2. ↑  Самая старая аудиозапись в мире (руск.). *Mydiscoveries.ru* (1 чэрвеня 2015). Архівавана з першакрыніцы 1 сакавіка 2017. Праверана 9 студзеня 2022.

Спасылкі
--------

* «Au Clair de la Lune» на YouTube
**Уладзі́мір Ану́фрыевіч Канава́ленка** (22 красавіка 1917—22 сакавіка 1944) — удзельнік савецка-фінляндскай вайны 1939—1940 і Вялікай Айчыннай вайны, камандзір 203-га гвардзейскага стралковага палка 70-й гвардзейскай стрелковай дывізіі 13-й арміі Центрального фронту, гвардыі маёр. Герой Савецкага Саюза (1943).

Біяграфія
---------

У. А. Канаваленка нарадзіўся ў вёсцы Скрэбні Віцебскага павета (сучасны Віцебскі раён Віцебскай вобласці). У Чырвонай Арміі з 1937 года. У 1941 годзе Сухумскае ваенна-пяхотнае вучылішча. У дзеючай арміі падчас Вялікай Айчыннай вайны са студзеня 1942 г. Удзельнік Сталінградскай і Курскай бітваў.

Вызначыўся ў 1943 годзе ў баях за вызваленне Чарнігаўшчыны і Палесся. Полк пад камандаваннем гвардыі маёра У. А. Канаваленкі першым фарсіраваў раку Сейм, авалодаў чыгуначнай станцыяй Бахмач (Чарнігаўская вобласць), фарсіраваў рэкі Дзясну, Дняпро і Прыпяць. 23 верасня 1943 года полк адбіў 8 контратак праціўніка, знішчыў шмат яго жывой сілы і тэхнікі.

У. А. Канаваленка быў цяжка паранены ў баі каля горада Жмерынка (Вінніцкая вобласць) і памёр ад ран 22 сакавіка 1944 г. Пахаваны ў горадзе Жмерынка ў брацкай магіле.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка» (№ 1822)
* Ордэн Леніна
* Ордэн Чырвонага Сцяга
* Ордэн Суворава 3 ступені
* Ордэн Аляксандра Неўскага
* 2 ордэны Чырвонай Зоркі
* медалі.

Памяць
------

* Мемарыяльная дошка ў аграгарадку Замасточча Віцебскага раёна (1964).
* Імем Героя названа школа ў Замасточчы.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 7. — 608 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0130-3.
* Навечно в сердце народном: Справочник / Главный ред. И. П. Шамякин. — 3-е изд. испр. и доп. — Мн.: БелСЭ, 1984. — 607 с. — 65 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

Уладзімір Ануфрыевіч Канаваленка на сайце «Героі краіны»

* Коноваленко Владимир Ануфриевич(недаступная спасылка) (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Бавеян** (індан.: Bawean) — востраў у Яванскім моры. Уваходзіць у склад інданезійскай правінцыі Усходняя Ява. Плошча — 196,27 км². Насельніцтва (2016 г.) — 107 761 чалавек.

Геаграфія
---------

Карта
Востраў Бавеян месціцца ў Яванскім моры ў 155 км на поўнач ад Сурабаі, адміністрацыйнага цэнтра Усходняй Явы. Уяўляе сабою вяршыню падводнага вулкана. Цэнтральная частка вострава ўзвышана, складзена магматычнымі пародамі. Найвышэйшы пункт — 650 м. Адной з прыцягальных мясцін з'яўляецца кратарнае возера Кастоба (0,3 км²). Прыбярэжная частка нізкая, сфарміраваная алювіяльнымі адкладамі. Тут сустракаюцца буйныя пласты шэрай гліны і латэрыты. 

На востраве здаўна здабывалі яшму. Знойдзены радовішчы вугалю і оніксу. На шэльфе каля вострава здабываюць прыродны газ. 

Клімат вызначаны мусонамі, якія цягнуцца са снежня да сакавіка. Сярэдняя тэмпература вагаецца ад +24°C да +30°C.

Прырода
-------

У мінулым цэнтральная частка вострава была пакрыта трапічным лесам. У нашы дні першародны лес займае толькі 10% паверхні. Яшчэ 15% тэрыторыі пакрыты штучным лесам, што выкарыстоўваецца для здабычы драўніны. Шырока распаўсюджаны фікусы, архідэі, папараці, марэны і інш. На ўзбярэжжы сустракаюцца мангры. Даследаванне флоры паказала, што яна блізка да флоры вострава Ява. Гэта тлумачыцца тым, што да канца ледавіковай эпохі і ўзнікнення Яванскага мора Бавеян быў злучаны з сушай Усходняй Явы. 

Астраўная фаўна прадстаўлена рэдкімі аленямі, цыветамі, марскімі кракадзіламі, малпамі, шматлікімі птушкамі. 

Для аховы ўнікальнай прыроды некалькі ўнутраных раёнаў Бавеяна абвешчаны запаведнымі.

Гісторыя
--------

Узгадкі пра Бавеян у яванскіх пісьмовых крыніцах з'явіліся толькі ў XV - XVI стст. У 1597 г. ён быў адкрыты галандскімі мараплаўцамі. У 1601 г. яванскі мусульманскі місіянер Маўлан Умар Масуд зрынуў уладу бавеянскага раджы Бебілеона, які спавядаў анімізм, і заснаваў сваю манархічную дынастыю, незалежную ад яванскіх валадароў. Яго нашчадкі кіравалі да 1747 г. Апошні манарх Пурбанегора перадаў востраў у 1743 г. у валоданне Галандскай Ост-Індскай кампаніі. Пасля яго смерці была прызначана каланіяльная адміністрацыя на чале галандскага чыноўніка. 

Ост-Індскай кампанія выкарыстоўвала Бавеян як прамежкавую стаянкі для сваіх караблёў. Мясцовыя высакародныя асобы захоўвалі асабістыя правы на землі. Суд знаходзіўся ў руках святароў. З-за перанаселенасці бавеянцы былі вымушаны наймацца маракамі або эмігрыраваць у іншыя краіны. Бавеянскія абшчыны *пантук* з'явіліся ў Сінгапуры, Джакарце, Сурабае. Большасць эмігрантаў складалі мужчыны, таму ў Інданезіі прынята называць Бавеян востравам жанчын. 

У 1942 — 1945 гг. акупаваны Японіяй. У 1950 г. далучаны да незалежнай Інданезіі.

Спасылкі
--------

* A contribution to the geology of Bawean
* Botanical survey in thirteen montane forests of Bawean Island Nature Reserve, East Java Indonesia
* Indonesia’s Bawean Island: The Magic of Faith
* The Baweanese (Boyanese)
* LAAOBE — CHANGING TIMES Архівавана 23 чэрвеня 2019.
* Baweanese

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 315528095 |
**Быдгашцкі замак**, або **Быдгашчскі замак** (польск.: Zamek w Bydgoszczy) — былы мураваны замак у гатычным стылі ў Быдгашчы, цяпер Куяўска-Паморскага ваяводства Польшчы. Існаваў у 1346—1656 гадах, рэшткі да 1895 года.

Гісторыя
--------

План Быдгашчы у 1657 годзе.
Замак быў узведзены па загаду караля Казіміра Вялікага як адзін з вузлоў паўночных умацаванняў Каралеўства Польскага на лініі рэк Нотаць і Вісла. Будаўніцтва вялося 10-20 гадоў, магчыма, з 1343 да мяжы 1350-1360-х гадоў.

У 1577 годзе тры месяцы ў замку жыў кароль польскі і вялікі князь літоўскі Стэфан Баторый.

Падчас Шведскага патопу (1655—1658) замак быў значна пашкоджаны. Шведскія войскі захапілі замак у жніўні 1655 года, але ў красавіку 1656 года пад націскам войскаў Стэфана Чарнецкага адступілі. Замак зноў трапіў у рукі шведаў у маі 1656 года. У кастрычніку 1656 года адбыўся чарговы штурм польскага войска, падчас якога шведы аказалі жорсткае супраціўленне. Крэпасць была ўзарвана, а выбухам былі разбураны жылыя флігелі і бастыённыя ўмацаванні, якія атачалі ўзгорак. Пасля вайны замак не аднаўляўся.

У 2019 годзе з’явіўся праэкт па адбудове замка да 2030 года.

Галерэя
-------

* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Bydgoszcz chce odbudować zamek z czasów Kazimierza Wielkiego. «Jak w Poznaniu»

Літаратура
----------

* Zdzisław Biegański, Włodzimierz Jastrzębski (red.): Bydgoszcz jako ośrodek administracyjny na przestrzeni wieków, zbiór studiów. Bydgoszcz 1998.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Быдгашцкі замак
**«Те, що треба»** (*Тое, што трэба*) — першы студыйны альбом украінскай групы «С.К.А.Й.», выпушчаны ў 2006 годзе лэйблам «Lavina music».

У альбом увайшлі 12 кампазіцый і было знята 3 кліпы.

Спіс песень
-----------

1. Виходьте з хати (4:25)
2. Тебе це може вбити (4:43)
3. Ремікс (2:41)
4. Дике почуття (4:15)
5. Комплекс (6:01)
6. Лист додому (5:18)
7. Дивно (3:08)
8. 37 пісень (4:12)
9. Зникаю (3:43)
10. Вечері нема (3:43)
11. Небо в твоїх очах (3:59)
12. Те, що треба (3:34)

Тебе це може вбити
------------------

 
**Тебе це може вбити** (*Цябе гэта можа убіць*) — песня гурта «Скай», выдадзеная ў лютым 2006 года як сінгл. У 2005 годзе песня ўпершыню прагучала ў эфіры канала М1 і перадачы «Свежая кроў». Сінгл адразу атрымаў ратацыі на 25 радыестанцыях Украіны, а аднайменны відэакліп доўгі час займаў лідзіруючыя пазіцыі ў хіт-парадах украінскіх тэлеканалаў. Пазней кампазіцыя «Тебе це може вбити» ўвайшла ў альбом «Те, що треба».

### Відэакліп

Відэа было знята ў 2005 годзе і прадстаўлена у пачатку 2006. У пачатку відэа паказана дзяўчыну, што быццам-то заснула ў ваннай. Пасля гэтага яё падымае вакаліст гурта Алег Сабчук і пакідае яё на ложку ў пакоі. Пад час прыпеву паказана удзельнікаў групы, якія граюць у гэтым пакоі. У канцы відэа Алег Сабчук выпадае з акна дома, і пасля гэтага ўсе падзеі на відэа пачынаюць адбывацца ззаду-наперад.

Кадр з кліпа 2005 года. Алег Сабчук.

Ремікс
------

 
**Ремікс** (таксама *Remix*) — песня гурта СКАЙ, якая была выдадзена ў 2006 годзе. Песня ўваходзіць у альбом «Тое, што трэба».

### Відэакліп

У 2006 годзе быў зняты відэакліп. Гэта быў другі кліп гурта пасля «Тебе це може вбити». На відэа паказана група «СКАЙ», што грае на інструментах сярод хмарачосаў (выкарыстаная функцыя chromakey). У канцы відэа удзельнікі групы руйнуюць усе хмарачосы, скачучы на іх зверху і разбіваючы гітары. у 2006 годзе відэа патрапіла ў эфір тэлеканала М1.

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 9 студзеня 2014.

Спасылкі
--------

* Тэксты песень на партале НАШЕ
* Альбом на Itunes

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |