***Башняны*** (басн.: Bošnjani/Бошњани; адз. л. м. р.: *Bošnjanin*/Бошњанин, ж. р.: *Bošnjanka*/Бошњанка; лац.: Bosniensis), што азначае *баснійцы*, гэта назва, якая паходзіць з сярэднявечча і выкарыстоўваецца для жыхароў Босніі. Імя выкарыстоўваецца і можа быць знойдзена ў баснійскіх пісьмовых помніках таго перыяду, з'яўляючыся ў венецыянскіх крыніцах не раней за XII-е стагоддзе, згодна з даследаваннем адносін паміж Босніяй і Венецыяй, праведзеным гісторыкам Маркам Шуньічам  (англ.) (бел. і ў іншых дакументах прынамсі да пачатку XVI-га стагоддзя і асманскае заваяванне і стабілізацыя ўлады.

Тэрмін **«добры басняк»** (басн.: dobri Bošnjanin/добри Бошњанин) не быў геаграфічным азначэннем для жыхароў уздоўж ракі Босна, але ён адносіўся да насельніцтва ўсёй сярэднявечнай Босніі, незалежна ад рэлігіі, што можна ўбачыць у розных граматах XIV і XV стст у часы панавання бана Стэфана II Катраманіча, бана Твртка I Катраманіча, караля Стэфана Астоі і інш. У гэтых граматах баснійскія кіраўнікі згадваюць добрых баснякоў як сведкі.

Гісторыя
--------

Дэмонім «*башняны*» з’яўляецца ў сярэднявечных дзяржаўных дакументах (*хартыях*) замежнага і/або баснійскага паходжання, напісаных баснійскай кірыліцай  (англ.) (бел. пачынаючы з XII стагоддзя, і выкарыстоўваецца ў дачыненні да баснійскай знаці сярэднявечнай Босніі, іх падданых, сведак у спрэчках, завяшчаннях, палажэннях, іх блізкіх, сваякоў і інш. У прыватнасці, ён выкарыстоўваўся ў граматах баснійскіх магнатаў і каралеўскіх асоб, і Стэфан Тамашэвіч выкарыстоўваў яго адным з апошніх, быўшы баснійскім каралём, яшчэ да асманскай заваёвы Босніі.

З’яўляючыся ў шэрагу дакументаў таго перыяду, ён часта спалучаўся са словам «Добры» (*Dobri*/Добри). Напрыклад, у дакуменце Стэпана Астоі 1417 года згадваецца «*i nostri boni Bosnensi*», і гэты ж тэрмін выкарыстоўваецца ў дакуменце Стэпана Астоіча 1419 года. Кошкавіч датуе гэты тэрмін Стэфанам II Катраманічам (1322—1353). Сінтагму «*Добрыя Башняны*» (Dobri Bošnjani/Добри Бошњани), якая фігуруе ў гістарычных дакументах (хартыях) як сацыяльна-этычная катэгорыя, гісторык Срэчка Джая суадносіць з падобнай сінтагмай «boni homines».

Ацэнка
------

Баснійскі гісторык Пэё Чошкавіч са спасылкай на Фэрда Шышыча і Дамініка Мандзіча апісвае выкарыстанне гэтага тэрміну ў каралеўскіх дакументах як прыналежнасць да баснійскай шляхты без указання рэлігіі падданага і як палітычны тэрмін для адрознення жыхароў уласна Босніі ад людзей з іншых зямель, набытых у часы Каралеўства Боснія і ўключаных у каралеўскі тытул.

Адраджэнне
----------

У аўстра-венгерскі перыяд тэрмін Башняк таксама карыстаўся перавагай да пачатку XX-га стагоддзя і сустракаецца ў творах баснійскіх францысканцаў, такіх як выбітныя члены ордэна, гісторыкі і пісьменнікі Іван Франо Юкіч і Антун Кнежэвіч, якія былі першымі, хто суадносілі назву з этнічным і нацыянальным кантэкстам. Сітуацыя зноў змянілася ў XX-м стагоддзі, калі пераважным стаў тэрмін *Басніец* (*Bosanac;* гл. таксама: баснійская мова і баснійцы). Пасля здабыцця Босніяй і Герцагавінай незалежнасці ў пачатку 1990-х гадоў баснякі аднавілі (на той час) архаічны тэрмін *Bošnjaci* — баснякі — для сваёй нацыянальнай назвы, грунтуючыся на гістарычным этна-геаграфічным значэнні гэтага слова.

Зноскі
------

1. ↑  Klaić, Vjekoslav, (1882), *Poviest Bosne do propasti kraljevstva*, str. 43, Zagreb
2. ↑  Filipović, Muhamed, (1997), *Bosna i Hercegovina: najvažnije geografske, demografske, historijske, kulturne i političke činjenice*, str. 22
3. ↑  Ćirković, Sima, (1964), *Istorija srednjovjekovne bosanske države*, str. 350, Beograd
4. ↑  Nakaš, Župarić, Lalić, Dautović, Kurtović, (2018), *Codex diplomaticus regni bosnae - povelje i pisma stare bosanske države*, pp. 70, 73, 75, 79, 93, 96, 99, 107, 112, 381, Mladinska knjiga Sarajevo
5. ↑  The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century
6. ↑  The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest
7. 1 2  When Ethnicity Did Not Matter in the Balkans: A Study of Identity in Pre-Nationalist Croatia, Dalmatia, and Slavonia in the Medieval and Early-Modern Periods
8. ↑  Gregor Cremosnik, Bosanske i humske povelje
9. ↑  Aleksandar Solovjev-Vlasteoske Povelje Bosanskih Vladara
10. 1 2  Pejo Ćošković (June 1996). "Veliki knez bosanski Tvrtko Borovinić" (in hr). *Croatica Christiana Periodica* **20** (37): 63–64. ISSN 0350-7823.. Retrieved on 15 February 2013.  "[...] svjedoci [...] označeni izrazima "naši dobri Bošnjani (i nostri boni Bosnensi), što sasvim jasno određuje njihovu stalešku pripadnost bosanskom plemstvu.25 - Navedeni izrazi ne predstavljaju nikakvu etničku ili konfesionalnu odrednicu onih na koje se odnosi, kako se to može napose u historiografskoj literaturi o »Crkvi bosanskoj«, pa s tim u vezi navodimo tek djela nekih istaknutijih autora. Usp. F. ŠIŠIĆ, *Vojvoda Hrvoje Vukčić Hrvatinić i njegovo doba (1350–1414)*, Zagreb, 1902, 236 (dalje: ŠIŠIĆ, *Vojvoda Hrvoje*); D. MANDIĆ, *Bogomilska crkva bosanskih krstjana*, Chicago, Ill. 1962, 200, 385 (dalje: MANDIĆ, *Bogomilska crkva*).".
11. 1 2  Pejo Ćošković (July 2000). "Pogledi o povijesti Bosne i crkvi bosanskoj" (in hr). *Journal - Institute of Croatian History* **32-33** (1). ISSN 0353-295X.. Retrieved on 15 February 2013.  "Razlikovanje Bosne od ostalih kasnije stečenih dijelova ostalo je prisutno u titulaturi bosanskih vladara tijekom čitavog srednjeg vijeka. Uvažavanje te složenosti bosanskog državnog prostora može pružiti podlogu i pomoći pri razmišljanju o etničkoj i narodnosnoj pripadnosti srednjovjekovnog bosanskog stanovništva. U tijesnoj vezi s tim je postanak i funkcioniranje naziva *Bošnjani* kojim su u domaćoj izvornoj građi nazivani politički podanici bosanskih vladara od vremena Stjepana II. Kotromanića. Rjeđe su taj naziv Dubrovčani talijanizirali i pisali kao *Bosignani*.".
12. ↑  Srećko M. Džaja, 2008, "Dobri Bošnjani" i "boni homines"  #page=125