**Таманг** (саманазва: *तामाङ*, літаральна «вершнікі», або «меднікі») — гімалайскі народ, які насяляе Непал, Сікім і Заходняя Бенгалію. Агульная колькасць (2022 г.) — каля 1 985 000 чалавек.

Гісторыя
--------

Археалагічныя раскопкі 1980-х гг. на тэрыторыі паўночнага Непала, населенага пераважна таманг, паказалі, што людзі жылі тут ужо каля 30 тысяч гадоў таму. Параўнанне знойдзеных прылад працы паказала, што яны падобныя на прылады, якімі ў той час карысталіся на тэрыторыі Манголіі. Адсюль узнікла гіпотэза, што першанасельнікі паўднёвых схілаў Гімалаеў мігрыравалі з цэнтральнай Азіі. У нашы дні на гэтай падставе некаторыя культурныя і палітычныя дзеячы Непала напрасткі атаясняюць таманг з нашчадкамі манголаў.

На самой справе, таманг — сіна-тыбецкі народ, які перасяліўся з поўначы да пачатку сярэднявечча. У пісьмовых помніках яны зафіксаваны ў XIII ст. Таманг здаўна з’яўляліся пасрэднікамі ў гандлі паміж Тыбетам і Непалам. Яны стварылі некалькі дзяржаўных утварэнняў, заваяваных у другой палове XVIII ст. горкхамі. Іх землі былі размеркаваны паміж непальскімі ваеннымі і чыноўнікамі. У 1854 г. яны былі прыраўнаны індуісцкім каралеўскім дваром да ніжэйшых каст шудраў. Ім забаранялася служыць у арміі, затое таманг былі прымушаны выконваць абавязкі чорнарабочых, хатніх служак, насільшчыкаў, прастытутак і г. д. Гэта прывяло да значнага дэкласавання асабліва той часткі народа, што прымусова або добраахвотна перасялялася ў даліну Катманду або ў суседнія рэгіёны Індыі. Да 1932 г. было забаронена ўжываць назву **таманг**. У другой палове XX ст. вылучыліся прафесійныя рабочыя, сярод якіх панавалі леварадыкальныя настроі.

У нашы дні адбываецца паступовая эмансіпацыя таманг, звязаная з дэмакратызацыяй Непала і стварэннем аўтаноміі ў Дарджылінгу.

Асаблівасці культуры
--------------------

У канцы XVIII — XIX стст. таманг фактычна былі пазбаўлены правоў на зямлю. Тым не меней, іх значная частка займаецца сельскай гаспадаркай у якасці арандатараў, парабкаў і пастухоў. Вырошчваюць для самазабеспячэння грэчку, кукурузу, бульбу, розную гародніну. Багата ўжываюць у ежу мяса, у тым ліку ялавічыну. У раёнах, дзе развіваюцца альпінізм і турызм, таманг звычайна займаюць ніжэйшую прыступку ў сферы абслугоўвання. У гарадах працуюць рабочымі, прыбіральшчыкамі, хатнімі служкамі, але таксама далучаюцца да крымінальных груповак.

Асноўны традыцыйны тып паселішча — вёска з колькасцю жыхароў не болей за 250. Будуюць чатырохкутныя доўгія хаціны з каменю і гліны, умацаваныя драўлянымі бярвеннямі, часам з некалькімі паверхамі. Дахі крыюць драўлянай дахоўкай. Гарадскія таманг селяцца каля прамысловых прадпрыемстваў або на ўскраінах.

Падзяляюцца на мноства родавых аб’яднанняў *тар*, якія паходзяць ад адзінага продка па мужчынскай лініі. Шлюб знутры родаў і паліандрыя забаронены. Сустракаюцца як малыя нуклеарныя, так і вялікія пашыраныя сем'і. Таманг маюць багаты фальклор, у тым ліку міфы, гістарычныя паданні, прафесійныя і рэлігійныя песні.

Мова
----

Мова таманг фарміруе асобную галіну сіна-тыбецкай групы моў. Да 1991 г. адукацыя на ёй адсутнічала. Тым не меней, таманг маюць сваю літаратуру, пераважна рэлігійную. У мінулым карысталіся пісьмом на аснове тыбецкага. У нашы дні шырока ўжываецца дэванагары.

Рэлігія
-------

Таманг захавалі старажытныя формы культу продкаў і анімізму, у тым ліку лекавую магію, астралогію, ахвярапрынашэнні жывёл шматлікім мясцовым багам і духам. Большасць вернікаў прытрымліваецца тыбецкай формы будызму. Ламы адыгрываюць значную ролю ў жыцці абшчын.

Зноскі
------

1. ↑  Tamang

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Таманг на Вікісховішчы |

* The Tamang Community
* THE TAMANGS TRIBE Архівавана 3 сакавіка 2022.
* Tamangs under the shadow
* ANNE KUKUCZKA, Negotiating Ethnic Identity in the Himalaya — The Tamang in Nepal
* Brigitte Steinmann, The Lost Paradise of the Tamang shaman Origins and Fall

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11945924c · LCCN: sh85132158 · NDL: 00576374 |