recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Агнес Фрэдрыка Вільгельміна Крыстэнсан** (шведск.: Agnes Fredrika Vilhelmina Christenson, 5 снежня 1851, Стакгольм — 28 лістапада 1935) — шведская артыстка балета, якая працавала ў Каралеўскім балеце ў Стакгольме ў 1867—1888 гадах.

Біяграфія
---------

У 1867 годзе вучылася ў Каралеўскім балеце, у 1868 годзе стала танцоўшчыцай, у 1872 годзе — другой танцоўшчыцай, у 1877—1888 гадах была першай танцоўшчыцай. Таксама выступала ў Гамбургу ў 1888 годзе, у Шчэціне ў 1893 годзе і ў Турку ў 1894 годзе.

Сярод яе роляў былі Абаціса ў «Роберце», Мелюзіна, Ф’юэла ў «Нямым», Какетка і Вальс д’Амур, а таксама выконвала партыі ў «Сне ў летнюю ноч», у «Філемоне і Баўкідзе», у «Ружы Карпаты», у «Цары аднаго дня» і ў «Мефістофелі».

Агнес Крыстэнсан лічылася адной з дзевяці лепшых балерын Каралеўскага балета з 1864 па 1901 год, нараўне з Амандай Форсберг, Хільдай Лунд, Амаліяй Полсан, Гунхільдай Росен, Сесіліяй Фламанд, Джэні Брант, Ганнай Вестберг і Вікторыяй Страндын.

У першым шлюбе 24 сакавіка 1875 з акцёрам і тэатральным рэжысёрам Генрыкам Крысціернсанам  (шведск.) (бел. нарадзіла сына Тора Крысціернсана  (шведск.) (бел.. У 1903 годзе выйшла замуж паўторна за Эрыка Петэрсана.

Зноскі
------

1. ↑  *Sveriges dödbok* 1860—2017
2. ↑  «Dödsfall: Архівавана 24 сакавіка 2022.». Svenska Dagbladet: s. 22. 1 december 1935. Läst 23 maj 2020.
3. ↑  "Vigde: Nya Dagligt Allehanda: s. 1. 1 april 1875. Läst 23 maj 2020.
4. ↑  Christiernsson i Adolf Lindgren och Nils Personne, Svenskt porträttgalleri (1897), volym XXI. Tonkonstnärer och sceniska artister
5. ↑  Christiernsson, Thor i Vem är det 1925
6. ↑  Ramsbergs församlings husförhörslängd 1895—1907, s. 1091

Літаратура
----------

* Svenskt porträttgalleri / XXI. Tonkonstnärer och sceniska artister (biografier af Adolf Lindgren & Nils Personne)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Музыкантаў.
**Алякса́ндр Дзмітрыевіч Музыка́нтаў** (нар. 3 жніўня 1983, г. Магілёў) — беларускі піяніст.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1983 годзе ў Магілёве. Навучаўся ў Рэспубліканскім музычным каледжы пры Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі, пазней — у Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі (выпускнік 2007 года). Вучань прафесаркі Зоі Качарскай.

Трыумфатар Міжнароднага конкурсу піяністаў «Мінск-2000», на якім, у 15-гадовым веку, заняў першае месца, атрымаў прыз слухацкіх сімпатыяў і прыз за найлепшае выкананне абавязковага твору беларускага кампазітара (апошні — падзяліў з двума іншымі канкурсантамі). У 2006 годзе стаў лаўрэатам Міжнароднага конкурсу піяністаў імя Эміля Гілельса ў Адэсе (6 прэмія).

Ігру Аляксандра Музыкантава вылучае выдатная тэхніка, высокая культура гуку, ясныя і яскравыя прачытанні музычных твораў. Вядомы як выдатны інтэрпрэтатар твораў Бетховена, Шапена, Ліста, Чайкоўскага, Пракоф’ева. Рэгулярна канцэртуе ў Беларусі і за мяжой.

Зноскі
------

1. ↑  Александр Музыкантов (руск.) Об артисте

Спасылкі
--------

* Musical academy conservatory competition **(нявызн.)**. *web.archive.org* (25 лістапада 2006). Архівавана з першакрыніцы 25 лістапада 2006. Праверана 23 сакавіка 2024.
* Аляксандр Дзмітрыевіч Музыкантаў на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 155436 |
**Нацыянал-сацыялістычны саюз юрыстаў** (ням.: NS-Rechtswahrerbund) — нацысцкая арганізацыя, якая аб’яднала ў сабе ўсіх дзеючых юрыстаў у нацысцкай Германіі і выцесніла астатнія прафесійныя асацыяцыі адвакатаў і прававедаў. Саюз юрыстаў меў уласныя «суды гонару», якія, у сваю чаргу, увасобілі на практыцы нацысцкія ідэі аб юрыспрудэнцыі.

Гісторыя
--------

У перыяд распаўсюджвання нацыянал-сацыялізму на тэрыторыі Германіі, стала вострае пытанне аб крыніцы права, якая б адпавядала бы нацысцкай ідэалогіі. Адным з ключавых элементаў нацызму з’яўлялася стварэнне так званага «вобраза ворага», гэта значыць стварэнне «негатыўнай выявы супернікаў», а таксама скасаванне «ўсіх неадпаведных» ідэалогіі. Галоўным «ворагам» нацызму лічыліся яўрэі, як у паўсядзённым жыцці, так і ў прававых пытаннях. Крытыка яўрэйства ў прававым полі і стала адной з прычын ўзнікнення нацыянал-сацыялістычнага саюза юрыстаў.

Крыніцы
-------

1. ↑  Варапаеў Сяргей (2005). *Энцыклапедыя Трэцяга Рэйха*. Локид-Пресс. ISBN 5-7905-3721-9.
2. 1 2  Білалудзінаў 2016, с. 213.
3. ↑  Lippman 1993, pp. 275–276.

Літаратура
----------

* *Білалудзінаў М.Д.* Эрих Юнг о национал-социалистической концепции источников права(руск.). — Правоведение, 2016. — № 6 (329).
* Matthew Lippman (1993). "They shoot lawyers don't they?: law in The Third Reich and the global threat to the independence of the judiciary". *California Western International Law Journal*.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 40113-4 · ISNI: 0000000106569175 · LCCN: nr92005132 · VIAF: 123603716 |
**Крыжавікі** (*Araneus*) — род аранеаморфных павукоў сямейства кругапрадаў (*Araneidae*).

Апісанне
--------

На верхнім баку брушка маюцца белыя або светла-бурага колеру плямы, якія ўтвараюць крыж. Памеры самкі ад 17 мм да 26 мм, самца — 10-11 мм. Поласць цела мае змешаную прыроду — міксацэль — яна ўтварылася пры злучэнні першаснай і другаснай поласцяў цела.

Пражыванне
----------

Вылучаюць больш за 1000 відаў крыжавікоў, на тэрыторыі Беларусі 15 відаў.

Харчаванне
----------

Крыжавік можа чакаць здабычу, седзячы як у цэнтры павуціння, так і побач з ім, на сігнальнай нітцы. Асноўны здабычай для яго з’яўляюцца мухі і камары. Калі ў сетку трапіцца што-небудзь не вельмі ядомае (напрыклад, атрутная аса), то павук можа дапамагчы ёй вызваліцца, абрываючы павуцінку. Са злоўленай здабычай крыжавік можа паступаць па-рознаму. Калі вельмі галодны, то можа тут жа пачаць жэрці, але часцей за ўсё сцягвае яе ў зацішны куток або проста аблытвае павуціннем і пакідае да больш падыходнага моманту.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне **Крыжавікі** ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.8. Мн. 1999, С.502

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776568556, 2908955626 |
Honda AccordHonda AccordHonda Accord на ВікісховішчыHonda Accord на ВікісховішчыАгульныя даныя

|  |  |
| --- | --- |
| Вытворца: | Honda |

|  |  |
| --- | --- |
| Выпуск: | 2012 — ц.ч. 
  |

ХарактарыстыкіМасава-габарытныя

|  |  |
| --- | --- |
| Даўжыня: | 4890 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Шырыня: | 1850 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Вышыня: | 1465 мм 
  |

**Honda Accord** — серыя аўтамабіляў, якая вырабляецца з 1976 года японскай карпарацыяй Honda. Усяго прадстаўлена 9 пакаленняў Honda Accord:

* 1 пакаленне — 1976—1981
* 2 пакаленне — 1981—1985
* 3 пакаленне — 1985—1989
* 4 пакаленне — 1989 −1993
* 5 пакаленне — 1993—1997
* 6 пакаленне — 1997—2002
* 7 пакаленне — 2002—2008
* 8 пакаленне — 2008—2012
* 9 пакаленне — 2012—2017
* 10 пакаленне — 2017 — ц.ч.

Апісанне '2017
--------------

Пярэдняпрывадны седан і купэ ад Honda даступныя з 4- або 6-цыліндравымі рухавікамі на 188 і 278 к. с. адпаведна. Кожны можа быць арганізавана як з ручной, так і з аўтаматычнай каробкай перадач. Бензінавыя мадэлі з 4-цыліндравым маторам выкарыстоўваюць скрынку перадач CVT, а V6 выкарыстоўвае традыцыйную аўтаматыку. Калі вы хочаце Accord V6 з механічнай каробкай перадач, то вам прыйдзецца набыць Honda Accord ў форме купэ. Найбольш эфектыўны 3,5-літровы рухавік мае 280 конскіх сіл. З расходам бензіну да 6,5 л на сотню нават стандартная мадэль Honda Accord адзначаецца высокай эфектыўнасцю. Гібрыдны седан дамогся паказчыка 4.8 л / 100 км, выкарыстоўваючы пры гэтым як 2-літровы 4-цыліндравы звычайны рухавік, так і пару электрарухавікоў. Літый-іённы акумулятар знаходзіцца ў задняй часткі аўтамабіля.

Бяспека
-------

Вынікі краш-тэсту Honda Accord 2017 года ад страхавога інстытута дарожнай бяспекі (IIHS):


Honda Accord 2017 года| Франтальны ўдар
з малым перакрыццем
(з боку вадзіцеля) | Франтальны ўдар
з сярэднім
перакрыццем | Бакавыя бок | Моцнасць даху | Падгалоўнікі
і сядзенні |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Добра | Добра | Добра | Добра | Добра |

Агляд мадэлі
------------

Да 2012 года Honda Accord быў схільны рэдызайн. У аўтамабілі дзявятага пакалення пасажыры будуць адчуваць сябе больш камфортна, так як Accord папрастарнеў, нягледзячы на ​​памяншэнне даўжыні кузава.

* Honda Accord_quaterHonda Accord\_quater
* Honda Accord_rearHonda Accord\_rear

Зноскі
------

1. ↑  Обзор тест-драйва: Honda Accord 2017
2. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 19 снежня 2017. Праверана 18 снежня 2017.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзік.

**Па́вел Уладзі́міравіч Дзік** (нар. 30 кастрычніка 1955, Ленінград) — беларускі дзяржаўны дзеяч, міністр фінансаў Беларусі (1994—1997). Кандыдат эканамічных навук.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 30 кастрычніка 1955 года ў г. Ленінградзе ў сям’і служачых. Кандыдат эканамічных навук.

Працоўную дзейнасць пачаў у 1977 годзе ў апараце Міністэрства фінансаў пасля заканчэння Беларускага дзяржаўнага інстытута народнай гаспадаркі.

З 1979 па 1981 гады служыў у шэрагах Савецкай Арміі.

Пасля заканчэння службы працаваў старэйшым рэвізорам кіравання дзяржрасходамі, галоўным спецыялістам, начальнікам аддзела, намеснікам начальніка ўпраўлення, а затым начальнікам упраўлення даходаў бюджэту.

У снежні 1994 года прызначаны міністрам фінансаў Рэспублікі Беларусь.

У снежні 1997 года вызвалены ад займаемай пасады ў сувязі з выхадам у адстаўку.

У 2004—2006 гадах працаваў дацэнтам кафедры бюджэту і фінансаў знешнеэканамічнай дзейнасці БДЭУ.

Крыніцы
-------

1. 1 2  БГЭУ 2008, с. 247.

Спасылкі
--------

* ДИК ПАВЕЛ ВЛАДИМИРОВИЧ(руск.) // *Белорусский государственный экономический университет в биографиях преподавателей и выпускников. 75 лет (1933—2008)*. — Мн.: БГЭУ, 2008. — С. 247. — ISBN 978-985-484-515-9.
* Фінансавай сістэме Беларусі - 90 год (руск.)

| Міністры фінансаў Рэспублікі Беларусь |
| --- |
|  | 
* Сцяпан Янчук (1990—1994)
* Павел Дзік (1994—1997)
* Мікалай Корбут (1997—2008)
* Андрэй Харкавец (2008—2014)
* Уладзімір Амарын (2014—2018)
* Максім Ермаловіч (2018—2020)
* Юрый Селівёрстаў (з 2020)

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Меры.
**Арнольд Меры** (1 ліпеня 1919, Талін, Эстонія – 27 сакавіка 2009, Талін, Эстонія) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза, ганаровы старшыня Антыфашысцкага камітэту Эстоніі.

Біяграфія
---------

З 1926 года жыў з сям'ёй у Югаславіі. У 1938 сям'я вярнулася ў Эстонію, дзе Арнольд быў прызваны ў армію. Пасля далучэння Эстоніі да СССР абраны ў гарадской камітэт камсамолу Таліна, і яму было даручана ствараць камсамольскія арганізацыі ў арміі. Пасля ператварэння арміі ў 22-і Эстонскі корпус, ён быў прызначаны намеснікам палітрука 415-га радыёбатальёна. 

На франтах Вялікай Айчыннай вайны з канца чэрвеня 1941 года, прыняўшы першы бой у раёне горада Порхаў Пскоўскай вобласці.

> 17 ліпеня 1941 года праціўнік, фарсіраваўшы раку Шалонь, пачаў наступленне на горад Дно. На батальён быў скінуты дэсант. У цяжкіх умовах, калі пачалося адступленне байцоў, Арнольд Меры спыніў іх і арганізаваў абарону. У баю ён быў чатырохразова паранены (у правую руку, у калена, у бядро, у грудзі), але працягваў камандаваць. Планы праціўніка па выхадзе да шашы «Порхаў — Дно» былі сарваныя
> 
> 
> 

Меры стаў першым эстонцам, удастоеным звання Героя Савецкага Саюза, якое было яму прысвоена 15 жніўня 1941 года за дзеянні ў гэтым баі.

Пасля лячэння Арнольд Меры вучыўся ў Маскоўскім ваенна-інжынерным вычылішчы, служыў намеснікам начальніка палітаддзела 249-й Эстонскай дывізіі і 8-га Эстонскага стралковага корпуса.

У чэрвені 1945 года Арнольд Меры быў дэмабілізаваны з арміі і накіраваны на радзіму, дзе яго абралі першым сакратаром ЦК камсамола Эстоніі. У 1949 годзе ён паступіў у Вышэйшую партыйную школу пры ЦК УКП(б). Тады жа накіраваны на востраў Хіюмаа ў якасці партыйнага ўпаўнаважанага для правядзення дэпартацый, што пасля паслужыла падставай для абвінавачвання яго ў дачыненні да злачынстваў супраць людскасці.

У 1951 годзе па даносу яго выключылі з ВПШ і пазбавілі дзяржаўных узнагарод. Ён з'ехаў з сям'ёй у Эстонію і працаваў столярам, а пасля пераехаў у Горна-Алтайск. У 1956 годзе пасля XX з'езду КПСС ён быў рэабілітаваны і яму вярнулі званне Героя Савецкага Саюза. Ён скончыў ВПШ і працаваў выкладчыкам палітэканоміі ў Горана-Алтайскім педагагічным інстытуце.

З 1960 года Арнольд Меры працуе ў Эстоніі на кіруючых пасадах у міністэрстве асветы Эстонскай ССР. У 1979 годзе ён стаў старшынёй прэзідыўма Эстонскага таварыства сяброўства і культурных сувязяў з замежнымі дзяржавамі. На пенсію Арнольд Меры сыйшоў у 1989 годзе. У апошнія гады жыцця Арнольд Меры узначальваў Антыфашысцкі камітэт Эстоніі.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Именем эстонского подсудимого Арнольда Мери назовут улицу Архівавана 3 красавіка 2009. Росбалт
3. ↑  Равиль Зиганшин Русофобия. О подлинных героях и оборотнях Эстонии. Арнольд Мери против Леннарта Мери «Российская Федерация сегодня» №24, 2003

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Лентапедыя |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1050483898 · VIAF: 308694743 |
**Арэ** (эст.: Are vald) — былая воласць у Эстоніі ў складзе павета Пярнумаа. У выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 24 кастрычніка 2017 года ўвайшла ў склад новай воласці Торы.

Воласць Арэ знаходзілася ў паўднёва-заходняй Эстоніі і мела плошчу 161 км². Насельніцтва — 1332 чалавекі (2006). Воласць знаходзілася за 17 км ад горада Пярну. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак Арэ. Акрамя яго, у воласць уваходзілі таксама вёскі Эаверы, Элбу, Курэна, Леплаанэ, Муру, Нііду, Суігу, Табрыя, Перывера, Парыселья і Вёла.

Веб-сайт
--------

* Інтэрнэт-сайт воласці Арэ Архівавана 2 ліпеня 2007.  (эст.)

| ⛭Павет Пярнумаа |
| --- |
| Гарадскіямуніцыпалітэты | 
* Пярну
* Сіндзі

 |  |
| Воласці (да рэформы 2017 года) | 
* Арэ
* Аудру
* Варбла
* Вяндра
* Каонга
* Кіхну
* Пайкусэ
* Саардэ
* Сауга
* Сур’ю
* Тахкурана
* Тоатсі
* Торы
* Тыстамаа
* Халінга
* Хяэдэмеэстэ

 |
**Рэзалюцыя Генеральнай Асамблеі ААН ES-11/5 "Садзейнічанне ажыццяўленню прававой абароны і забеспячэнню пакрыцця ўрону ў сувязі з агрэсіяй супраць Украіны»** — рэзалюцыя адзінаццатай надзвычайнай спецыяльнай сесіі Генеральнай Асамблеі Арганізацыі Аб'яднаных Нацый (ГА ААН), прынята 14 лістапада 2022 года. 

Суаўтарамі рэзалюцыі выступілі 46 краін. У рэзалюцыі Генеральная Асамблея ААН прызнала, што Расійская Федэрацыя павінна быць прыцягнута да адказнасці за любыя парушэнні міжнароднага права ва Украіне ці супраць Украіны і што яна павінна несці прававыя наступствы ўсіх сваіх міжнародна-супрацьпраўных дзеянняў, у тым ліку пакрыццё ўрону нанесенага такімі дзеяннямі. Рэзалюцыя рэкамендавала стварыць дзяржавам прадстаўнікам міжнародны рэестр урону ў супрацоўніцтве з Украінай. Рэзалюцыя была прынятая пры 94 галасах за, 14 супраць і 73 тых, хто ўстрымаўся. Гэтая рэзалюцыя атрымала амаль такую ж падтрымку, як і трэцяя рэзалюцыя, якая прыпыніла членства Расіі ў Савеце ААН па правах чалавека.

Глядзіце таксама
----------------

**Рэзалюцыі ГА ААН аб расійскім уварванні на Украіну (з 2022)**
* Рэзалюцыя Генеральнай Асамблеі ААН ES-11/1
* Рэзалюцыя Генеральнай Асамблеі ААН ES-11/2
* Рэзалюцыя Генеральнай Асамблеі ААН ES-11/3
* Рэзалюцыя Генеральнай Асамблеі ААН ES-11/4

**Рэзалюцыі ГА ААН па анэксіі Крыма**
* Рэзалюцыя Генеральнай Асамблеі ААН 68/262
* Рэзалюцыя Генеральнай Асамблеі ААН 71/205[uk]

Заўвага
-------

1. ↑  Генассамблея ООН одобрила резолюцию о возмещении Украине ущерба, нанесенного российским вторжением (руск.). *Новости ООН* (14 лістапада 2022). Архівавана з першакрыніцы 14 лістапада 2022. Праверана 14 лістапада 2022.
2. ↑  Furtherance of remedy and reparation for aggression against Ukraine : resolution / adopted by the General Assembly. Итоги голосования (руск.).  Цифровая библиотека ООН (14 лістапада 2022). Праверана 17 лістапада 2022.

Літаратура
----------

* Bem Markiyan, Ivan Horodyskyy, Mission is Possible? Legal and Institutional Challenges of Compensation Mechanism for Ukraine, 73 Syracuse Law Review. 479 (2023), p. 487
**Зарыфа Саіднасіраўна Саіднасірава** (30 верасня 1908, Туркестан - 16 жніўня 1986, Ташкент) - узбекскі хімік, кандыдат хімічных навук, прафесар, заслужаны дзеяч навукі Узбекскай ССР (1968).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 30 верасня 1908 года ў Туркестане, які тады быў у складзе Расійскай імперыі.

Першая ўзбекская мастачка. Дачка вядомага асветніка {{нп3|Саіднасыр Мірджалілаў|С. Мірджалілава|ru|Мирджалилов Саиднасыр}}.

У Ташкенце вучылася ў школе імя Песталоці (1922-26), вучэбна-тэхнічным вучылішчы (1924-26), затым у студыі выяўленчых мастацтваў Разанава (1924-26). 

Скончыўшы хімічнае аддзяленне фізіка-матэматычнага факультэта Сярэднеазіяцкага ўніверсітэта (1926-30), выкладала фізіку, матэматыку і хімію ў сярэдніх школах, жаночых навучальных установах і рабфаках. 

Была выкладчыкам, дацэнтам і загадчыкам аддзела Сельскагаспадарчага інстытута (1930-86), выкладчыкам Ташкенцкага медыцынскага інстытута (1932-37), рэдактарам вучэбна-педагагічнага Выдавецтва (1934-35). 

Кандыдат хімічных навук (1945). 

Аўтар падручніка »Хімія" для сярэдніх школ і тэхнікумаў (1933). Акрамя педагагічнай дзейнасці, Зарыфа Саіднасірава вяла навуковую працу над руска-ўзбекскім слоўнікам хімічных тэрмінаў. Унесла вялікі ўклад у захаванне, арганізацыю і публікацыю літаратурнай спадчыны свайго мужа ўзбекскага пісьменніка Айбека. Прымала актыўны ўдзел у падрыхтоўцы 20-томнага «Зборніка твораў» пісьменніка (1975-85) на узбекскай мове і 5-томных «Сачыненняў» на рускай мове (1985-87). 

Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Узбекістана імя Беруні (1985).

Была жонкай узбекскага пісьменніка {{нп3|Муса Ташмухамедаў|Айбека|ru|Ташмухамедов, Муса}}.

Памерла ў Ташкенце 16 жніўня 1986 года.

Літаратура
----------

* 
* Саидносирова Зарифа. Ойбегим менинг: Хотиралар. Нашрга тайерловчи масъул мухаррир Наим Каримов. Тошкент: Шарк, 2005. 256 стр.

1. 1 2  Зарифа Саидносирова (1908-1986) - www.ziyouz.uz
**БелАЗ-7521** — серыя звышцяжкіх кар’ерных самазвалаў грузападымальнасцю 170—190 тон, распрацаваных Беларускім аўтамабільным заводам.

Гісторыя
--------

Да канца 1960-х гадоў у свеце ішло бурнае развіццё новых відаў кар’ернай тэхнікі, у прыватнасці стварэнне звышцяжкіх вялікагрузных кар’ерных самазвалаў. Амерыканская фірма **Unit Rig** у 1968 годзе прадставіла адзін з самых тады вялікіх у свеце кар’ерных самазвалаў **Lectra Haul M200** грузападымальнасцю 180 тон. Новая машына была вельмі выгадная, паколькі дазваляла вывозіць за адзін раз пароду, якую раней давялося б вывозіць як мінімум пяццю самазваламі грузападымальнасцю 30-40 тон. У СССР таксама зацікавіліся падобнай тэхнікай, але яе трэба было яшчэ асвоіць.

Амерыканскі самазвал Lectra Haul M200
У пачатку—сярэдзіне 1970-х гадоў СССР закупіў партыю з некалькіх дзесяткаў самазвалаў Lectra Haul M200, паколькі ў краіне кар’ерных самазвалаў падобнага класа яшчэ не выпускалі. Тады ў ЗША пачала ўжо дзейнічаць папраўка Джэксана-Вэніка, па якой забаранялася прадаваць Савецкаму Саюзу амерыканскія тэхналогіі, і продаж аўтамабіляў быў ажыццёўлены праз канадскі філіял кампаніі Unit Rig. БелАЗ у гэты час толькі рыхтаваўся да засваення 75-тоннай мадэлі БелАЗ-549. М200 уважліва вывучылі савецкія спецыялісты. Пазней было прынята рашэнне аб стварэнні савецкіх самазвалаў аналагічнага тыпу на БелАЗе.

Летам 1979 года, да 35-годдзя вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў, быў пабудаваны першы вопытны ўзор 170-тоннага самазвала БелАЗ-7521. Нягледзячы на тое, што кампановачныя і тэхнічныя рашэнні былі падобныя да амерыканскіх аналагаў, аўтамабіль меў і істотныя адрозненні. Так дызель агрэгаціраваўся з генератарам пераменнага току, пераменны ток паступаў на сілавы выпрамнік, ад выпрамніка пастаянны ток падаваўся на матор-колы. Першапачаткова планавалася ўсталёўваць дызелі чэхаславацкай вытворчасці, аднак, на серыйных машынах ставілі цеплавозныя дызелі Каломенскага завода.

У 1982 годзе быў пабудаваны абноўлены варыянт БелАЗ-75211, які з наступнага года пачалі збіраць серыйна. У далейшым, з 1989 года пачалася вытворчасць мадэрнізаванай мадэлі БелАЗ-75213, затым, з 1991-га — мадэлі 75214, з 1993-га — мадэлі 75215. За гэты час грузападымальнасць гэтых аўтамабіляў падрасла са 170 да 190 тон. У вытворчай праграме БелАЗа 190-тонныя аўтамабілі ўжо фінальнай мадыфікацыі 75216 заставаліся аж да 2003, калі ім на замену прыйшла новая мадэль БелАЗ-75180.

Мадыфікацыі
-----------

* **БелАЗ-7521** — першы прататып, пабудаваны ў 1979 годзе.
* **БелАЗ-75211** — першая серыйная мадыфікацыя, якая будавалася з 1983 па 1989 год. Стала першай мадэллю, якая атрымала абноўлены выгляд для наступных мадэляў аўтамабіляў гэтай маркі. Тэхнічна адрознівалася ад першага прататыпа зніжанай на дзве тоны ўласнай масай і шэрагам іншых дапрацовак.
* **БелАЗ-75213** (1989—1991) — далейшае развіццё мадэлі.
* **БелАЗ-75214** (1991—1993) — далейшае развіццё мадэлі.
* **БелАЗ-75215** (1993—канец 1990-х).
* **БелАЗ-75216** (канец 1990-х — 2003) — фінальная мадыфікацыя.

Спасылкі
--------

* БелАЗ-7521 Архівавана 28 лістапада 2016.
* Самосвалы БелАЗ: Белорусские великаны
**2-і стралковы Хінганскі корпус** - агульнавайсковае тактычнае злучэньне (стралковы корпус) Узброеных Сіл СССР.

Гісторыя
--------

Сфарміраваны ў маі 1942 года ў г. Іркуцк. Пры фарміраванні корпуса ў яго склад увайшлі 399-я стралковая дывізія, 229-я стралковая брыгада і 51-я кавалерыйская дывізія. У пастаянны склад корпуса ўваходзілі 10-ы асобны батальён сувязі, 967-ы асобны сапёрны батальён і 1999-я палявая паштовая станцыя. Неўзабаве стралковыя часці былі адпраўленыя на фронт, а корпус аб'яднаў у сабе іншыя злучэнні. Склад да 1945 года неаднаразова мяняўся, у баявых дзеяннях на савецка-германскім фронце корпус не ўдзельнічаў.

Да чэрвеня 1945 года корпус знаходзіўся ў непасрэдным падначаленні Забайкальскага фронту, затым увайшоў у склад 36-й арміі

У дзеючай арміі з 9 жніўня па 3 верасня 1945 года.

  

Удзельнічаў у савецка-японскай вайне. За чацвёра сутак наступлення корпус імкліва прасунуўся на 180 кіламетраў, заняў асноўныя перавалы Вялікага Хінганскага хрыбта. Да 19 жніўня 1945 года злучэнні падышлі да г. Цыцыкар

  

За адрозненне ў вайне корпусу было прысвоена ганаровае найменне»Хінганскі".

Пасля вайны корпус перададзены ў Забайкальска-Амурскую ваенную акругу, упраўленне пераведзена ў г. Борзя. У 1946 годзе ў яго складзе былі 36-я стралковая, 3-я і 8-я кулямётна-артылерыйскія дывізіі. У лютым 1947 года корпус быў расфармаваны.

### Баявы склад

Станам на жнівень 1945 года.

| Дата | Фронт | Армія | У складзе (Стралковыя) | Іншыя часткі, уключаючы пасаджаныя | Заўвага |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 01.07.1945 | Забайкальскі фронт | 36-я армія | 103-я стралковая дывізія  275-я стралковая дывізія  292-я стралковая дывізія |  |  |
| 01.08.1945 | Забайкальскі фронт | 36-я армія | 103-я стралковая дывізія  275-я стралковая дывізія  292-я стралковая дывізія |  |  |
| 03.09.1945 | Забайкальскі фронт | 36-я армія | 103-я стралковая дывізія  275-я стралковая дывізія |  |  |
|

Камандзіры
----------

* генерал-маёр Данііл Яфімавіч Пятроў (28.05.1942 — 20.07.1945)
* генерал-лейтэнант Антон Іванавіч Лапацін (20.07.1945 — 14.03.1946)
* генерал-лейтэнант Аляксей Ільіч Данілаў (жнівень 1946-студзень 1947)

Заўвагі
-------

1. ↑  Предыстория | Форум | Казачество | Казаки в Маньчжурии (руск.). Архівавана з першакрыніцы 20 снежня 2014. Праверана 23 жніўня 2013.
2. ↑  Глава 16 АВГУСТОВСКАЯ ГРОЗА — Молниеносная аойна. Блицкриги Второй мировой
3. ↑  Герои Советского Союза. Краткий биографический словарь. Т.1. М. 1987.
4. ↑  Сайт Герои страны. Лопатин Антон Иванович.
5. ↑  Капитуляция войск Квантунской армии (руск.). Архівавана з першакрыніцы 13 снежня 2014. Праверана 23 жніўня 2013.
6. ↑  *Феськов В. И. Голиков В. И. Калашников К. А. Слугин С. А.* Вооружённые Силы СССР после Второй мировой войны: от Красной Армии к Советской (часть 1: Сухопутные войска). / Под науч. редакцией В. И. Голикова. — Новосибирск: Академиздат, 2020. — 864 с. — ISBN 978-5-6043239-8-4. — С. 160.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза. Краткий биографический словарь. Т.1. М. 1987. Лопатин Антон Иванович.

Спасылкі
--------
**Магілёўскі замак** існаваў у XVI—XIX стагоддзях. Пабудаваны ў 1526 г. на месцы старажытнага грунтавога могільніка эпохі Кіеўскай Русі на высокім узгорку са стромкімі схіламі пры ўпадзенні р. Дубравенкі ў Дняпро.

Плошча больш за 1 га. Умацаваны па перыметры пясчана-гліняным абарончым валам (вышынёй 5 м, шырынёю ў аснове каля 16 м), на якім (паводле інвентара 1604 г.) стаялі 7 вежаў (з іх 2 вежы-брамы з пад’ёмнымі мастамі), злучаных сценамі-гароднямі, накрытымі гонтавымі стрэшкамі. Вёжы (тры 5-ярусныя, чатыры 4-ярусныя; ніжнія ярусы 4-гранныя, верхнія — 8-гранныя) былі накрыты 4-схільнымі дахамі з драніц. На адной з вежаў быў бронзавы звон. З замка вялі патаемныя хады да Дняпра і Дубравенкі.

Археалагічныя даследаванні пацвердзілі звесткі Баркулабаўскага летапісу пра замак: *«Лета 1526 большой замок зароблен і прінято много горы Могілы, на которой теперь замок Могілев стоіт»*. Ад назвы гэтай гары і атрымаў сваю назву замак. У 16 стагоддзі Магілёўскі замак меў драўляныя ўмацаванні зрубнай канструкцыі, цэйхгаўз для зброі і ваеннага рыштунку. Уначы ахоўвала варта. У ваенны час яго абаранялі жыхары Магілёва і воласці, y гароднях замкавых умацаванняў размяшчаліся іх сем’і са сваім скарбам.

«Налівайка ў Магілёве». 1989. А. Панамарэнка. Магілёўскі абласны краязнаўчы музей
У час паўстання пад кіраўніцтвам С. Налівайкі Магілёўскі замак спалены 13 снежня 1595, аднак хутка адноўлены, пра што сведчыць інвентар Магілёва за 1604. Замкавыя ўмацаванні складаліся з 7 вежаў і 2—3-ярусных гародняў, пастаўленых на высокім земляным вале. Цераз абарончы роў, які аддзяляў замак ад горада, быў перакінуты драўляны мост на палях. Яго апошні пад’ёмны пралёт — «узвод на ланцугах» — падводзіў да 5-яруснай «Горнай брамы». Астатнія 6 вежаў былі 3—5- ярусныя, a «Дольная» брама мела 4 ярусы. 3 боку замка да Дняпра і Дубравенкі вялі 2 патаемныя хады. Сцены гародняў і вежаў мелі таўшчыню ў 1—2—3 бервяны, з боку поля іх рабілі больш магутнымі і звычайна абмазвалі глінай. У 1633 г. замак згарэў. У 1638 г. адноўлены, меў выгляд астрога з 2 брамамі.

План Магілёўскага замка. XIX ст.
У час вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—67 з 6 лютага да 1 мая 1655 года Магілёўскі замак вытрымаў аблогу казацкіх войск, ад падкопаў замкавы вал моцна пацярпеў. У 1655—1660 замак аднавілі і рэканструявалі: з трох бакоў пабудавалі бастыёны, на дзядзінцы — разнастайныя гаспадарчыя пабудовы (пазней двойчы гарэлі). Бастыённыя ўмацаванні замка ў пачатку 19 стагоддзя знівеліраваны.

Археалагічныя даследаванні замка праводзілі М. А. Ткачоў (1982), З. Л. Яцкевіч (1990), І. М. Марзалюк (1992—96). У выніку даследаванняў Марзалюка даказана, што на гары Магіла ў 12—13 стст. існавала ўмацаванае славянскае паселішча.

Бронзавы макет замка, устаноўлены ў парку Горкага

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 466-467. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0155-9.
* 28. Замшчышча // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.
**Сцяг Парагвая** — адзін з дзяржаўных сімвалаў Парагвая, быў прыняты ў 1842 годзе. Выгляд, прапорцыі сцяга і эмблемы, змешчаныя на сцягу, змяняліся з часам.

Парагвайскі сцяг складаецца з трох гарызантальных палос, афарбаваных ў чырвоны, белы і сіні колеры. Колеры былі ўзятыя з французскага трыкалора - знака вызвалення. Сістэма сімвалаў сцяга шчодрая ў адносінах да парагвайскага народа. Чырвоны колер сімвалізуе патрыятызм, смеласць, доблесць, роўнасць і справядлівасць; белы - чысціню ідэй, стойкасць, мір і адзінства; сіні - спакой, любоў, веды, пачуццё рэальнасці і свабоду.

Парагвай — адзіная краіна свету, сцяг якой мае розныя эмблемы на асноўным і зваротным боку (і адна з двух, нараўне з Саудаўскай Аравіяй, у якіх наогул адрозніваецца малюнак двух бакоў). З 1990 года на адным боку намаляваны нацыянальны герб - жоўтая пяціканцовая зорка на сінім дыску, абрамленая вянком і словамі «República del Paraguay». На адваротным боку намаляваная друк казначэйства Парагвая - сімвал абароны свабоды - выява льва, якая ахоўвае чырвоны вянок волі. Суадносіны бакоў 3:5.

Дзень Сцяга ў Парагваі адзначаецца 14 жніўня.


| Краіны Паўднёвай Амерыкі: Сцягі |
| --- |
| 
Аргенціна ·  Балівія ·  Бразілія ·  Венесуэла ·  Гаяна ·  Калумбія ·  Парагвай ·  Перу ·  Сурынам ·  Уругвай ·  Чылі ·  Эквадор
 |
| 
Фалклендскія астравы ·  Французская Гвіяна ·  Паўднёвая Георгія і Паўднёвыя Сандвічавы астравы
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Flags of the World |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
Vite (фр.: vit, гучыць як "віт") – сервер лакальнай распрацоўкі, створаны заснавальнікам Vue.js Эванам Ю. Па змоўчанні выкарыстоўваецца ў Vue і для шаблонаў React праектаў. Падтрымлівае TypeScript і JSX.

Ён адсочвае файлы падчас іх рэдагавання, і пры захаванні файла вэб-браўзэр перазагружае рэдагуемы код з дапамогай працэсу, званага «Hot Module Replacement» (HMR). HMR працуе шляхам простай перазагрузкі пэўнага змененага файла з выкарыстаннем модуляў ES6 (ESM) замест перакампілявання ўсёй праграмы.

Vite забяспечвае убудаваную падтрымку рэндэрынгу на баку сервера (SSR). Па змаўчанні ён працуе з портам TCP 5173. Можна наладзіць Vite на абслугоўванне змесціва па пратаколе HTTPS і перадачу запытаў (у тым ліку WebSocket) на ўнутраны вэб-сервер (напрыклад, Apache HTTP Server ці lighttpd).

Глядзі таксама
--------------

* Vue.js

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  What is Vite and why do you need it? **(нявызн.)**. *www.gpmd.co.uk*. Праверана 7 верасня 2023.
3. ↑  What’s Vite: The Guide to Modern, Super-Fast Project Tooling (англ.). *Telerik Blogs* (13 студзеня 2022). Праверана 7 верасня 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Twitter |
| Тэматычныя сайты | GitHub |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шыцько.

**Арцём Шыцько** (нар. 26 чэрвеня 1995, Мінск) — беларускі футбаліст, паўабаронца.

Клубная кар’ера
---------------

Пачынаў кар’еру ў мінскай «Зорцы-БДУ», у 2014 годзе выступаў за каманду ў Першай лізе, але не меў трывалага месца ў складзе і неўзабаве далучыўся да другалігавай «Беліты-Вітэкс» (пазней «Узда»). У 2016 годзе, калі «Узда» пакінула Другую лігу, зноў стаў іграком «Зоркі-БДУ», дзе выступаў да ліпеня.

Сезон 2017 пачынаў у Першай лізе ў стаўбцоўскім «Нёмане-Агра», але летам вярнуўся ва «Узду». У 2020 годзе, калі «Узда» зноў пакінула Другую лігу, стаў гуляць за мар’інагорскую «Вікторыю». У ліпені 2021 года чарговы раз далучыўся да «Узды», дзе гуляў да канца сезона.

Крыніцы
-------

1. ↑  Шпаченко и Шитько покинули «Звезду-БГУ» (руск.). *by.tribuna.com*.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) |
**Эдуард Чудноўскі** (нар. 3 студзеня 1991, Мінск) — беларускі футбаліст, паўабаронца.

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец прыватнай сталічнай футбольнай школы «Фартуна». Там ён займаўся да 14 гадоў, пасля чаго перайшоў у БАТЭ-РМ. Каманда 1991 года нараджэння, якую ўзначальваў Вадзім Мурсалаў, неаднаразова займала высокія месцы ў юнацкім чэмпіянаце Беларусі. Чудноўскі, які выступаў на пазіцыі «пад нападнікам», і яго партнёры, у ліку якіх былі Раман Сцяпанаў, Кірыл Алексіян і Алег Патоцкі, два разы заваявалі срэбра і аднойчы — бронзу. І даволі вялікай групай перабраліся ў дубль барысаўскага БАТЭ пад кіраўніцтва трэнера Дзмітрыя Шаўчука.

Там Чудноўскі правёў чатыры сезоны і дзейнічаў не толькі ў цэнтры поля, але і на левым флангу паўабароны. Эдуард запомніўся выкананнем «стандартаў», уменнем разагнаць атаку, аддаць разумную перадачу, прабіць здалёк. У 2011 годзе ён стаў пераможцам першынства Беларусі сярод дублюючых складаў, згуляўшы ў 32 матчах з 33.

За асноўную каманду БАТЭ Чудноўскі правёў два паядынкі ў Кубку Беларусі 2011/12. Ён выхадзіў на замены ў канцы сустрэч з «Гарадзеяй» і брэсцкім «Дынама». У пачатку наступнага года было прынята рашэнне аддаць футбаліста ў арэнду. У такім статусе ён паспеў пагуляць за магілёўскі «Дняпро», слонімскі «Белтрансгаз» і пінскую «Хвалю».

У 2014 годзе пакінуў БАТЭ ў якасці свабоднага агента. У канцы лютага перайшоў у ерэванскі «Арарат». Аднак у армянскім клубе Чудноўскі прабыў зусім нядоўга і вярнуўся назад у беларускі чэмпіянат, перайшоўшы ў «Клецк».

У пачатку 2015 года падпісаў кантракт з футбольным клубам «Ліда». Стаў адным з лідараў каманды, правёў усе 30 матчаў у сезоне 2015. У пачатку 2016 года перайшоў у «Смаргонь», дзе таксама быў іграком асновы. У першай палове 2018 года згуляў за «Смаргонь» толькі ў чатырох матчах і ў ліпені пакінуў каманду, неўзабаве пасля гэтага папоўніў склад «Оршы». Па заканчэнні сезона 2018 пакінуў аршанскі клуб.

У пачатку 2019 года стаў трэніравацца з «Маладзечна», у красавіку афіцыйна далучыўся да складу каманды, выступаў у яе складзе да лета.

Міжнародная кар’ера
-------------------

У 2010 годзе згуляў у трох матчах за малодшую моладзевую зборную Беларусі (да 20 гадоў).

Крыніцы
-------

1. ↑  Eduard Chudnovskiy // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Футбол. Эдуард Чудновский пополнил ереванский "Арарат" (руск.)(недаступная спасылка). *pressball.by* (26 лютага 2014). Архівавана з першакрыніцы 24 верасня 2015.

Спасылкі
--------

* Чудновский Эдуард (руск.)(недаступная спасылка). *Афіцыйны сайт «Ліды»*. Архівавана з першакрыніцы 17 ліпеня 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сахно.
**Віктар Іванавіч Сахно** (29 чэрвеня 1938, г. Бэрыслаў, Херсонская вобласць — 7 жніўня 2007, г. Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Днепрапятроўскі інжынерна-транспартны інстытут у 1960 годзе. Працаваў у Данецкім філіяле Дзіпраграда, з 1970 года — у Мінскграмадзянпраекце, з 1979 па 1994 год — галоўны спецыяліст, кіраўнік архітэктурнай майстэрні БелНДІПгорадабудаўніцтва.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1972 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: Паўднёва-Заходні жылы раён, мікрараёны № 245, 239, 236, праект забудовы грамадска-адміністрацыйнага цэнтра, комплекс педінстытута ў Горліўцы Данецкай вобласці (1960—1970), жылыя раёны Камсамольскі ў Славянску (196]), Янакіевэ (1970); у аўтарскім калектыве: ПДП і праекты забудовы Барысава, Жодзіна, Салігорска (1975), ПДП рэканструкцыі гістарычнага цэнтра Пінска (1981), праекты планіроўкі і забудовы новых жылых раёнаў Мінскай АЦЭЦ і аэрапорта «Мінск-2» (1983).

Зноскі
------

1. ↑  Сахно, Виктор Иванович (недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* Сахно Виктор Иванович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Прывалаў.

**Пё́тр Фро́лавіч Прыва́лаў** (22 снежня 1898, в. Смалявічы Чарнігаўскай губерні, Расійская імперыя — 31 снежня 1951, Масква, РСФСР, СССР) — савецкі военачальнік, генерал-маёр (1940), удзельнік Першай сусветнай, грамадзянскай і Другой сусветнай войнаў.

Біяграфія
---------

Пётр Прывалаў нарадзіўся 22 снежня 1898 года ў вёсцы Смалявічы Чарнігаўскай губерні ў сям’і працоўнага. Пасля сканчэння вясковай школы цягам сямі гадоў працаваў пекарам і чарнарабочым. У 1917 годзе быў прызваны ў царскае войска, браў удзел у Першай сусветнай вайне на Заходнім фронце, даслужыўся да звання унтэр-афіцэра. У сакавіку 1918 года далучыўся да Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, служыў ваяром марскога аддзела, удзельнічаў у бітвах з войскамі Юдзеніча і Калчака, быў паранены.

Пасля вайны да 1925 года Прывалаў камандаваў кулямётнымі ўзводам і ротай. У 1926 скончыў пяхотную школу ў Кіеве і да 1931 года камандаваў рознымі стралецкімі падраздзяленнямі. Пасля цягам двух гадоў Прывалаў служыў начальнікам штабу стралковага палка, і трох гадоў — яго камандзірам. У 1936—1937 гадах ён быў памочнікам камандзіра дывізіі. У чэрвені 1938 года прызначаны камандзірам 80-й стралковай дывізіі Кіеўскай асаблівай ваеннай акругі. 4 чэрвеня 1940 года яму нададзенае званне генерал-маёра. У маі 1941 года скончыў Вышэйшыя акадэмічныя курсы пры Ваеннай акадэміі Генеральнага штаба РСЧА, пасля чаго атрымаў прызначэнне камандзірам 192-й горнастралковай дывізіі ў Кіеўскай асаблівай ваеннай акрузе.

У пачатку Вялікай Айчыннай вайны дывізія Прывалава змагалася на Паўднёва-Заходнім фронце, брала ўдзел у прыгранічным змаганні і Кіеўскай абарончай аперацыі. У апошняй дывізія трапіла ў атачэнне і зазнала вялікія страты. У жніўні 1941 года пры спробе выйсці з атачэння Прывалаў трапіў у нямецкі палон. Утрымліваўся ў некалькіх нямецкіх канцэнтрацыйных лагерах. У пачатку мая 1945 года Прывалаў быў вызвалены з лагера Вайсенбург амерыканскімі войскамі. Праз савецкую ваенную місію па рэпатрыяцыі ў Парыжы быў перанакіраваны ў Маскву. Па праверцы ў органах НКУС 15 снежня 1945 года быў арыштаваны і аддадзены пад суд. У 1950 годзе Ваеннай калегіяй Вярхоўнага Суда СССР прысуджаны да найвышэйшай меры пакарання. Прысуд быў выкананы 31 снежня 1951 года. Пасмяротна рэабілітаваны 18 сакавіка 1968.

Узнагароды
----------

* Ордэн Чырвонага сцяга (20.02.1928)

Крыніцы
-------

1. 1 2 3  Свердлов 1999, с. 139—142.
2. ↑  Приказ революционного военного совета Союза Советских Социалистических Республик по личному составу армии № 101. 23 февраля 1928 года. Москва. — М.: Центральная типография НКВМ, 1928. — С. 23. — 36 с. — 430 экз.

Літаратура
----------

* *Свердлов Ф. Д.* Советские генералы в плену. — М.: Изд-во фонда «Холокост», 1999. — 246 с. — 500 экз.
**Міхал Сапель** (17 лістапада 1967, Браслаў — 10 снежня 2021) — беларускі каталіцкі святар, першы пробашч адроджанай парафіі Касцёла Найсвяцейшай Тройцы (святога Роха) на Залатой Горцы ў Мінску.

Біяграфія
---------

Міхал Сапель нарадзіўся ў Браславе. Ягоны бацька быў праваслаўным і працаваў электрыкам, а маці каталічкай, якая працавала на мясцовым рыбзаводзе. У 1984 годзе ён паступіў у медыцынскую вучэльню ў латвійскім Даўгаўпілсе, але праз год перавёўся ў духоўную семінарыю ў Рызе, якую паспяхова скончыў у 1990 годзе.

У 1990 годзе прызначаны вікарыем Касцёла Узвіжання Святога Крыжа на Кальварыйскіх могілках у Мінску. Пазней ён атрымаў ад арцыбіскупа і будучага кардынала Казіміра Свёнтка заданне душпастырскай апекі над тымі, хто ў Мінску жадаў маліцца па-беларуску: «*Ты мусіш заняцца беларусамі*».

Дзякуючы грамадска-палітычным пераменам на пачатку 1990-х гадоў, аднавіліся набажэнствы ў адной з забраных савецкімі ўладамі мінскіх святынь — Касцёле Найсвяцейшай Тройцы (Святога Роха) на Залатой Горцы. У 1990-я парафія «*стала сапраўды залатым месцам, дзе збіралася шмат [беларускай] выбітнай інтэлігенцыі*».

Сапель развіваў метадычную працу па перакладзе літургічных тэкстаў на беларускую мову, галоўным плёнам якой стаў выдадзены ў 2004 годзе «Рымскі Імшал для дыяцэзій на Беларусі». Таксама ён наладжваў дабрачынную дзейнасць — у 1991 годзе ў Мінску з’явілася свая арганізацыя «*Caritas*», якая праз некалькі гадоў стварыла дзіцячы цэнтр у Лескаўцы. У 1992 годзе было наладжана выданне часопіса «Хрысціянская думка».

Акрамя парафіі на Залатой Горцы Сапель да 1996 года быў пробашчам парафіі ў Ракаве і пэўны час з душпастырскай неабходнасці служыў вернікам у Заслаўі.

Міхал Сапель памёр 10 снежня 2021 года на 55-м годзе жыцця.

Крыніцы
-------

1. 1 2 3  *Аксана Ючкавіч.*. Кс. Міхал Сапель: «У святарскім жыцці трэба прытрымлівацца здаровых традыцый і прынцыпаў»  (бел.).  Сайт «Catholic.by» (12 чэрвеня 2015). Праверана 20 снежня 2021.
2. 1 2 3 4 5  Адышоў у вечнасць ксёндз Міхал Сапель (+праграма развітання і пахавання)  (бел.).  Сайт «Catholic.by» (10 снежня 2021). Праверана 20 снежня 2021.
3. 1 2 3 4 5  Памёр ксёндз Міхаіл Сапель — першы пробашч адроджанай парафіі святога Роха на Залатой Горцы  (бел.).  Сайт газеты «Наша Ніва» (10 снежня 2021). Праверана 20 снежня 2021.
4. ↑  Карытас Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі  (бел.).  Сайт «Caritas.by» (14 верасня 2013). Праверана 20 снежня 2021.

Спасылкі
--------

 Голас паклікання - Размова з кс. Міхалам Сапелем
**Я́блыневая пладажэ́рка** (*Cydia pomonella* ці *Laspeyresia pomonella*) — матыль сямейства ліставёртак, небяспечны шкоднік яблыні.

Апісанне
--------

Крылы ў размаху 14—21 мм. Пярэднія крылы даўжэйшыя, цёмна-карычневыя, з папярочнымі больш цёмнымі хвалістымі лініямі, на вяршынным краі карычнева-бурая з бронзавым адлівам пляма. Заднія крылы больш светлыя, карычнева-бурыя са светлымі махрамі па краях.

Яблык, пашкоджаны вусенем
Вусені даўжынёю да 18 мм, ружаватыя з карычневай галавой і пярэднегрудным шчытком. Зімуюць у шчыльных коканах на ствалах і шкілетных галінах яблынь, у трэшчынах кары дрэў, радзей у глебе на глыбіні 1—3 см і на яе паверхні пад смеццем. Матылі вылятаюць у перыяд цвіцення яблыніПраз 2—10 дзён пасля вылету матылькі пачынаюць адкладваць яйцы. Вусені адраджаюцца праз 6—17 дзён і ўгрызаюцца ў плод, закрываючы ўваходную адтуліну коркам з кавалкаў плода, аплеценых павуціннем. Кормяцда мякаццю і насеннем пладоў. Пашкоджаныя плады недаразвіваюцца, заўчасна жаўцеюць і асыпаюцца задоўга да ўборкі ўраджаю.

Шкода
-----

Пашырана ў раёнах культывавання яблыні (у т. л. на Беларусі). Небяспечны шкоднік пладоў яблыні і грушы. У садах, дзе не праводзіцца мерапрыемстваў па барацьбе з пладажэркай, пашкоджанасць пладоў можа дасягаць 90 %. Пашкоджвае таксама плады слівы, персіка, айвы, абрыкоса, грэцкага арэха.

Меры барацьбы
-------------

Рэгулярнае збіранне і выдаленне з саду ападкаў разам з вусенямі, якія знаходзяцца ўнутры пладоў; у канцы ліпеня накладванне на штамбы лоўчых паясоў, якія пасля збору ўраджаю знішчаюць разам з вусенямі; майстраванне ферамонных пастак (самцы пладажэркі ляцяць на пах ферамону і прыліпаюць да клеявой паверхні); апрацоўка біяпрэпаратмі і хімікатамі.

Літаратура
----------

* Хваробы і шкоднікі пладовых і ягадных культур // Энцыклапедыя сельскага гаспадара. — Мн.: БелЭн, 1993.
* Яблыневая пладажэрка // БЭ ў 18 т. Т. 18. Кн. І. — Мн.: БелЭн, 2004.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776710024 · NKC: ph500487 |
**Лю Шэньэ** (кіт. трад. 劉愼諤, спр. 刘慎谔, піньінь *Liú Shèn-è*; 1897—1975) — кітайскі батанік. Тэставае паведамленне, патрэбна выдаліць пасля захавання

Біяграфія
---------

Лю Шэньэ нарадзіўся 26 жніўня 1897 года ў {{нп3|Мупін|Нінхайскай вобласці|ru|Мупин}}. Вучыўся ў школе ў Цзінане, у 1920 годзе адправіўся ў Францыю для атрымання далейшай адукацыі. У 1929 годзе атрымаў ступень доктара філасофіі ў Ліёнскім універсітэце. Тэставае паведамленне, патрэбна выдаліць пасля захавання

Па вяртанні ў Кітай у 1930 годзе Лю працаваў у Пекінскім батанічным інстытуце. У гэты ж час ён узначаліў Нацыянальную акадэмію Пекіна. У тым жа годзе ён здзейсніў падарожжа па ўсходнім Кітаю, наведаўшы прыбярэжныя зоны правінцый Шаньдун, Цзянсу, Чжэцзян, Фуцзянь і Гуандун. У 1931 годзе ён прымаў удзел у французскай экспедыцыі ў Сіньцзян. Тэставае паведамленне, патрэбна выдаліць пасля захавання

У 1935 годзе Лю Шэньэ і Чжун Буцю даследавалі флору Аньхоя. У 1936 годзе адбылася экспедыцыя Лю ў Ганьсу і Цынхай. Па вяртанні ў Пекін ён разам з Батанічным інстытутам быў вымушаны пераехаць у Сянь у Шаньсі з прычыны распачатай войны з Японіяй. Лю працягнуў падарожнічаць па паўночным усходзе краіны, займаючыся батанічнымі даследаваннямі. У 1941 годзе інстытут быў перавезены ў Куньмін, пасля заканчэння Другой сусветнай вайны - вернуты ў Пекін. Тэставае паведамленне, патрэбна выдаліць пасля захавання

У 1950 годзе Лю Шэньэ ўзначаліў паўночна-ўсходнюю сельскагаспадарчую службу, у 1954 годзе стаў выканаўчым дырэктарам Інстытута глебазнаўства Кітайскай акадэміі лясніцтва. Пасля Лю наведваў КНДР, СССР і іншыя краіны. Тэставае паведамленне, патрэбна выдаліць пасля захавання

Лю быў членам першага, другога і трэцяга Усекітайскіх народных сходаў, член Дэмакратычнай лігі. Ён некалькі гадоў працаваў намеснікам мэра Шэньяна, а таксам Тэставае паведамленне, патрэбна выдаліць пасля захаванняа ў адміністрацыі правінцыі Ляанін.

23 лістапада 1975 года Лю Шэньэ памёр. Тэставае паведамленне, патрэбна выдаліць пасля захавання

Некаторыя навуковыя публікацыі
------------------------------

* Шаблон:Книга (фр.) (англ.) (кіт.)
* Шаблон:Книга (кіт.)
* Шаблон:Книга (кіт.) (лац.)

Некаторыя віды раслін, названыя ў гонар Лю Шэньэ
------------------------------------------------

* Carex liouana F.T.Wang & Tang, 1949
* Cinnamomum lioui C.K.Allen, 1939
* Eleocharis liouana Tang & F.T.Wang, 1961

Спасылкі
--------

* Liou, Tchen-Ngo (1898-1975) (англ.).  JSTOR. Архівавана з першакрыніцы 15 ліпеня 2014. Праверана 15 ліпеня 2014.
**«Вышэ́йшая шко́ла»** — дзяржаўнае кніжнае выдавецтва. Заснавана ў 1961 годзе ў Мінску на базе выдавецтва БДУ і рэдакцыйна-выдавецкага аддзела. Да 1963 года называлася Выдавецтвам вышэйшай, сярэдняй спецыяльнай і прафесійнай адукацыі БССР. Спыніла існаванне ў сакавіку 2024 году.

Выдае падручнікі, навуковыя дапаможнікі і навучальна-метадычную літаратуру для ВНУ, сярэдніх спецыяльных навучальных устаноў сістэмы прафесійна-тэхнічнай адукацыі, манаграфіі, навукова-папулярную літаратуру, даведнікі, слоўнікі, міжведамасныя навуковыя і навукова-тэхнічныя зборнікі, кнігі па гісторыі Беларусі, тапаніміцы, гісторыі беларускай культуры, фальклоры і інш.

Літаратура
----------

* «Вышэйшая школа» // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
* «Вышэ́йшая шко́ла» // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 183. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт