recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ягупаў.
**Юрый Васілевіч Ягу́паў** (5 сакавіка 1937, Менск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1962 годзе. З 1962 па 1968 г. працаваў у Карагандадзіпрашахце. З 1968 г. — кіраўнік групы архітэктараў у Белдзіпрагандлі, Мінскпраекце, Белдзяржпраекце, з 1980 года — старшы мастацтвазнавец у Мінскім мастацка-вытворчым камбінаце Мастацкага фонду СССР.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1972 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Распрацаваў генплан і праект двух мікрараёнаў у г. Актаса (1958), праект помніка казахскаму паэту С. Сейфуліну (1968), ПДП і жылы мікрараён на 16 тыс. жыхароў (1965, у аўтарскім калектыве).

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве) у Беларусі: рэстаран у Барысаве (1971), аб’екты добраўпарадкавання набярэжнай р. Свіслач у раёне вул. Пуліхава ў Мінску (1977), збудаванне Вілейска-Мінскай воднай сістэмы (1980).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Ягупов Юрий Васильевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Леанід Восіпавіч Уцёсаў** (руск.: Леони́д О́сипович Утёсов; (9 (21 сакавіка) 1895, Адэса, Херсонская губерня — 9 сакавіка 1982, Масква) — савецкі эстрадны артыст — спявак, чытальнік, кіраўнік аркестра; кінаакцёр. Народны артыст СССР (1965, першым з артыстаў эстрады ўдастоены гэтага звання). Выконваў песні ў розных жанрах ад джаза да гарадскога раманса.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 9 (21 сакавіка) 1895 года ў Адэсе, у шматдзетнай сям’і. Вучыўся ў камерцыйным вучылішчы, паралельна браў урокі музыкі. Некаторы час быў гімнастам ў вандруючым цырку. З 1912 года выступаў ў Крэменчугскім тэатры мініяцюр; тады ж узяў сабе псеўданім Леанід Уцёсаў.

З 1913 года — у Адэсе. Працаваў у розных тэатрах: Вялікім Рышэл’еўскім, Малым Рышэл’еўскім, Херсонскім тэатры мініяцюр, перасоўным тэатры мініяцюр «Мазаіка».

У 1917 годзе перамог у конкурсе куплетыстаў ў Гомелі. У тым жа годзе прыехаў у Маскву, дзе выступаў у сталічным садзе «Эрмітаж».

У 1928—1929 гадах заснаваў джаз-аркестр. 8 сакавіка 1929 года аркестр даў першы канцэрт пад назвай «Тэа-джаз» на сцэне ленінградскага Малога опернага тэатра.

У гады вайны вёў актыўную канцэртную дзейнасць на франтах.

Памёр 9 сакавіка 1982 года ў Маскве. Пахаваны на Новадзявочых могілках.

Ушанаванне памяці
-----------------

Імем Уцёсава названа вуліца ў Адэсе (былы Трохкутны завулак), на вуліцы Дзерыбасаўскай яму ўсталяваны помнік.

Зноскі
------

1. ↑  Большая российская энциклопедия — М.: Большая российская энциклопедия, 2004.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1768199'></a>
2. ↑  Утёсов Леонид Осипович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кароткая яўрэйская · Даведка РІА |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Geni.com · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 15072292t, 14002964x · GND: 119500078 · ISNI: 0000 0001 1487 9798 · LCCN: n78072459 · LNB: 000112107 · NKC: jn20010602980 · NTA: 147900778 · NUKAT: n2007055513 · SUDOC: 151521603 · VIAF: 12502306 |

 |
Будова атмасферы

**Іанасфера**, **іонасфера** — іанізаваны слой верхняй атмасферы Зямлі на вышыні ад 50—80 да некалькіх тысяч кіламетраў. Верхняя мяжа іанасферы — знешняя частка магнітасферы.

Яна ўяўляе сабой іанізаваную плазму, якая валодае электраправоднасцю. Тут прысутнічаюць зараджаныя атамы кісларода, гелія і вадарода, а таксама свабодныя электроны. Атамы і малекулы паветра зараджаюцца ў выніку страты электрона, або набыцця свабоднага электрона пад уздзеяннем касмічнага і сонечнага выпрамянення.

Крыніцы іанізацыі высокіх слаёў атмасферы — ультрафіялетавае і рэнтгенаўскае выпрамяненні Сонца і патокі часцінак, што ўрываюцца ў атмасферу з калязямной касмічнай прасторы. Часцінкі іанасферы ўтвараюць вельмі разрэджанае і высок-электраправоднае асяродцзе. Iанасфера адыгрывае важную ролю ў радыёсувязі, у ёй адбываюцца палярныя ззянні і магнітныя буры.

Іанасфера складаецца з сумесі газу нейтральных атамаў і малекул (у асноўным азоту N2 і кіслароду О2) і квазінейтральнай плазмы (колькасць адмоўна зараджаных часціц толькі прыкладна роўная колькасці станоўча зараджаных). Ступень іанізацыі становіцца істотнай ужо на вышыні 60 кіламетраў і няўхільна павялічваецца з аддаленнем ад Зямлі.

Вылучаюць тры слаі з павышанай канцэнтрацыяй іонаў і электронаў:
слой D — на вышынях 60 — 90 км;
слой Е — на вышынях 105—160 км;
слой F — вышэй 180 км.

Іонасфера валодае здольнасцю паглынаць, адбіваць і пераламляць радыёхвалі рознай даўжыні. У выніку адбіцця радыёхваляў ад іонасферы магчыма далёкая радыёсувязь на Зямлі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
* *Каўрыга П. А.* Метэаралогія і кліматалогія. Вуч. дапаможнік для студэнтаў геагр. фак. — Мн: БДУ, 2004. — 185 с.: іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Іанасфера

| ⛭Атмасфера Зямлі |
| --- |
| Стратыфікацыя атмасферы | Трапасфера • Стратасфера • Мезасфера • Тэрмасфера• Трапапаўза • Стратапаўза • Мезапаўза • Тэрмапаўза |  |
| Іншае | Азонавы слой • Лінія Кармана • Турбапаўза • Іанасфера • Узровень экзабазы • Экзасфера |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Universalis · Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11980201d · GND: 4130409-3 · LCCN: sh85067833 · Microsoft: 116403925 · NDL: 00561406 · NKC: ph121184 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Герасіменка.
 **Юрый (Юрась) Паўлавіч Герасіменка-Жызнеўскі**  (9 лістапада 1948, мястэчка Даўгінава, Вілейскі раён — люты 15 лютага 1997) — беларускі графік. Працаваў у кніжнай, станковай і абстрактнай графіцы, у жанры партрэта. Член Беларускага саюза мастакоў з 1981 года.

Біяграфія
---------

Бацька Павел Герасіменка быў мастаком-самавучкам. Сям'я пераязджае жыць у Маладзечна. Потым мастак паступае ў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут. Вучыцца на графічным аддзяленні Шаранговіча.

У 1972 годзе Юрый Герасіменка выконвае «Партрэт Я. Коласа», які прызнаны лепшым партрэтам паэта. У 1977 годзе Ю. Герасіменка абараняе дыплом мастака-графіка. Мастак ілюструе кнігі Быкава, Зуёнка. За ілюстраванне кнігі апошняга ў 1980 годзе ўзнагароджаны дыпломам 1 ступені Рэспубліканскага конкурсу кнігі.

У 1982 годзе за ілюстрацыі да кнігі Коласа ўзнагароджаны дыпломам Ф. Скарыны і дыпломам 2 ступені на Усесаюзным конкурсе кнігі.

Аўтар першага герба Маладзечна (1988, Папараць-кветка).

Ад 1995 года выкладаў у Маладзечанскім музычным вучылішчы імя М.К.Агінскага. Быў ініцыятарам стварэння ў музвучэльні аддзялення дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. Памёр у 1997 годзе. Пахаваны ў Даўгінаве.

Дыпламант рэспубліканскіх і ўсесаюзных конкурсаў кнігі.

Са спадчыны мастака
-------------------

Працы Юрася Герасіменкі знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску, іншых музеях краіны, у прыватных калекцыях ЗША, Францыі, Германіі, Польшчы.

### Ілюстрацыі да кніг

* «Маўчанне травы», Васіль Зуёнак, (1980)
* «Выбранае», Якуб Колас, (1981)
* «Казкі і краскі», Васіль Вітка, (1983)
* «Знак Бяды», Васіль Быкаў (1984)
* «Беларускі каляндар» на 1992 г.

### Партрэты

* Якуба Коласа, (1972)
* Аўтапартрэт, (1978)
* «Ніна», (1979)
* «Марыся», (1980)

### Станковыя работы

* «Поры года», серыя, паводле паэмы Якуба Коласа «Новая зямля» (1977)
* «Мае сябры», серыя, (1979)
* «Здані», серыя, (1980)
* «Кампазіцыя», (1991)

Зноскі
------

1. ↑  Памяць. Вілейскі раён. // Герасіменка-Жызнеўскі Юрый Паўлавіч. — Мн.: БелТА. 2003. — С. 579. — 704 с. — (Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі.). — 3 000 экз. — ISBN 985-6302-56-0.
2. 1 2 3 4 5   Архівавана 5 сакавіка 2016.. Герасіменка-Жызнеўскі Юрый // «Рэгіянальная газета»
3. ↑   Архівавана 11 красавіка 2013.. З гісторыі герба Маладзечна // «Рэгіянальная газета»

Спасылкі
--------

* Герасіменка-Жызнеўскі Юрый Архівавана 5 сакавіка 2016.
* Неамагнетызм дзядоўніка
* Знак бяды. Рэгіянальная газета, 21 лютага 1998, №8 (96).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2006143332 · VIAF: 166452513 |
**Навум Охрыдскі** (балг.:  і макед.: Наум Охридски, таксама вядомы як **Навум Праслаўскі**; 830-я — 23 снежня 910 года, Охрыд) — балгарскі святы, асоба ўшанаваны ў сучасных Балгарыі і
Паўночнай Македоніі.

Святы Навум разам са Святымі Кірылам і Мяфодзіем, а таксама са сваім падзвіжнікам Святым Кліментам Охрыдскім з'яўляецца адным з заснавальнікаў балгарскай рэлігійнай літаратуры. Балгарская Праваслаўная Царква ўключае Святога Навума ў лік Седзьмачысленікаў.

У 886—893 гг ён пражываў у Праславе, стаўшы арганізатарам мясцовай літаратурнай школы. Потым ён узначаліў школу ў Охрыдзе. У 905 годзе ён заснаваў манастыр на беразе возера Охрыд, сёння названы яго імем. Там жа захоўваюцца і яго мошчы.

У гонар яго названы бульвар у Сафіі, а таксама названа гара Святога Навума на востраве Смаленск (Лівінгстан) (Паўднёвыя Шэтландскія астравы).

Манастыр Св. Навума Охрыдскага ў Свеці-Наўм, Паўночная Македонія.

Зноскі
------

1. ↑  Прападобны Навум Охрыдскі
2. ↑  Жыціе Святога Навума
3. ↑  Obolensky, Dimitri (1994). *Byzantium and the Slavs/Візантыя і Славяне*. St Vladimir's Seminary Press. pp. 48-49. ISBN 088141008X. .
4. ↑  Pravoslavie.Ru / Особо чтимые святые Болгарской Православной Церкви

Літаратура
----------

* *Obolensky, Dimitri (1994). Byzantium and the Slavs. St Vladimir’s Seminary Press, стр. 48-49.* ISBN 0-88141-008-X.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Новы · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 119463393 · ISNI: 0000 0000 7859 2844 · LCCN: nr91036484 · NKC: jn20000701298 · VIAF: 7249009 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ліпскі.

**Юрый Навумавіч Лі́пскі** (22 лістапада 1909, Дуброўна — 24 студзеня 1978, Масква) — савецкі астраном, доктар фізіка-матэматычных навук (1963), прафесар. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Ю. Н. Ліпскі нарадзіўся ў Дуброўна (сучасны раённы цэнтр Віцебскай вобласці Беларусі). З 1925 г працаваў электраманцёрам на вагонарамонтным заводзе. У 1933 годзе паступіў на фізіка-матэматычны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта, які скончыў у 1938 годзе і застаўся ў аспірантуры пад кіраўніцтвам акадэміка В. Р. Фясенкава. У 1941 годзе прыняты на пасаду загадчыка Кучынскай астрафізічнай лабараторыі Дзяржаўнага астранамічнага інстытута імя П. К. Штэрнберга (ДАІШ). З лютага 1942 г. да верасня 1945 г. Ю. Н. Ліпскі у дзеючай арміі, удзельнік баёў на Варонежскім, Украінскім франтах, на тэрыторыі Польшчы, Чэхаславакіі, Германіі. Пасля дэмабілізацыі Ю. Н. Ліпскі на пасадзе асістэнта ДАІШ, у 1948 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю. З 1953 года на пасадзе загадчыка Лабараторыі фотаметрыі і спектраскапіі. Адначасова чытаў курс лекцый па тэарэтычнай фізіцы. У 1963 годзе Ю. Н. Ліпскі абараніў доктарскую дысертацыю. З 1964 г. загадчык Аддзела фізікі Месяца і планет ДАІШ.

Памёр Ю. Н. Ліпскі 24 лютага 1978 г. Пахаваны на Ваганькаўскіх могілках у Маскве.

Узнагароды
----------

За баявыя заслугі Ю. Н. Ліпскі ўзнагароджаны ордэнамі і медалямі.

Памяць
------

* Рашэннем Міжнароднага астранамічнага саюза ў гонар Ю. Н. Ліпскага названы кратэр на адваротным баку Месяца.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  *Шевченко В. В. Родионова Ж. Ф.* ЮРИЙ НАУМОВИЧ ЛИПСКИЙ (К 90-летию со дня рождения) (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9). — С. 278.

Спасылкі
--------

* *Шевченко В. В. Родионова Ж. Ф.* ЮРИЙ НАУМОВИЧ ЛИПСКИЙ (К 90-летию со дня рождения) (руск.)
* Липский Юрий Наумович // Астронет (руск.)
* Липский Юрий Наумович Архівавана 30 верасня 2022.  (руск.) // Праект «Память народа»
* Юрий Наумович Липский (К 100-летию со дня рождения) // НАУКÁРУС  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | All-Russian Mathematical Portal |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| ISNI: 0000 0001 1168 2877 · NTA: 131793101 · NUKAT: n99034984 · SUDOC: 182661105 · VIAF: 162444430 · БАП: 138182 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ермантовіч.
**Леанід Аляксеевіч Ермантовіч** (17 лютага 1956, в. Красноўцы, Лідскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 17 лютага 1956 года ў в. Красноўцы Лідскага раёна Гродзенскай вобласці.

Скончыў Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Я. Купалы, настаўнік гісторыі і грамадазнаўства; Мінскую вышэйшую партыйную школу, спецыяліст у галіне партыйнага і савецкага будаўніцтва.

Працаваў выхавальнікам інтэрната, выхавальнікам групы прадоўжанага дня Красноўскай сярэдняй школы Лідскага раёна Гродзенскай вобласці; загадчыкам аддзела камсамольскіх арганізацый Лідскага райкама ЛКСМБ; інструктарам, загадчыкам сектара па рабоце камсамольскіх арганізацый прафтэхадукацыі Гродзенскага абкама ЛКСМБ; першым сакратаром Дзятлаўскага райкама ЛКСМБ; загадчыкам арганізацыйнага аддзела, другім сакратаром Дзятлаўскага райкама КПБ Гродзенскай вобласці; начальнікам упраўлення па працы і сацыяльнай абароне насельніцтва, намеснікам старшыні па пытаннях ліквідацыі наступстваў аварыі на Чарнобыльскай АЭС і надзвычайных сітуацый Дзятлаўскага райвыканкама; старшынёй Дзятлаўскага раённага Савета дэпутатаў; намеснікам старшыні Дзятлаўскага райвыканкама па інфармаванні насельніцтва, сувязях з грамадскасцю і сацыяльных праблемах; начальнікам упраўлення арганізацыйна-кадравай работы Гродзенскага аблвыканкама.

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі».

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае сына.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)  (бел.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пагарэльскі.

**Леанід Вячаславіч Пагарэльскі** (нар. 1941) — дэпутат Вярхоўнага Савета Беларусі (1996—2001), дэпутат Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га склікання.

Біяграфія
---------

Бацька Леаніда Вячаслававіча загінуў на фронце і маці-сялянка выхоўвала сына адна.

У 1962 годзе пачаў працаваць электраманцёрам у калгасе імя Кутузава на Сенненшчыне. Там быў прынялі ў партыю, накіравалі ў Магілёўскую савецка-партыйную школу, дзе ён атрымаў спецыяльнасць заатэхніка-арганізатара. Пазней быў накіраваны ў Шумілінскі раён. У 1986 годзе быў выбраны старшынёй калгасу імя Энгельса, які ўзначальваў цягам 13 гадоў.

У 1995 годзе стаў дэпутатам у Вярхоўным Савеце Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* У Башнях прайшлі ўрачыстасці, прысвечаныя працоўнай біяграфіі знакамітага кіраўніка калгаса Леаніда Пагарэльскага (фота)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Данілевіч.
**Таіса Іванаўна Данілевіч** (13 мая 1958, в. Вусце, Дзятлаўскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі педагог і палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 13 мая 1958 года ў в. Вусце Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці.

Скончыла Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. М. Горкага, настаўнік гісторыі; Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь, эканаміст-менеджар.

Працавала настаўнікам, арганізатарам пазакласнай і пазашкольнай работы, намеснікам дырэктара па выхаваўчай рабоце Чаланецкай пачатковай школы Салігорскага раёна Мінскай вобласці, у сярэдніх школах № 5 і № 1 г. Салігорска Мінскай вобласці; загадчыкам аддзела арганізацыйна-кадравай работы, загадчыкам аддзела адукацыі Салігорскага гарадскога выканаўчага камітэта; старшынёй Салігорскага гарадскога Савета дэпутатаў; начальнікам упраўлення адукацыі Мінскага абласнога выканаўчага камітэта.

Удастоена ганаровага звання «Заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь».

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана медалём «За працоўныя заслугі», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Мае дзве падзякі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)  (бел.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Башкіраў.

**Леанід Андрэевіч Башкіраў** (24 снежня 1930, Рыльск, Курская вобласць, Расія — 12 лютага 2020) — хімік. Доктар хімічных навук (1973), прафесар (1987).

Біяграфія
---------

Скончыў Варонежскі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Неарганічная хімія», 1954; аспірантура, 1959).

Працаваў у Інстытуце фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў АН БССР (з 1959, у 1970—1985 — загадчык лабараторыі), Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (1985—2018, факультэт хімічнай тэхналогіі і тэхнікі, кафедра фізічнай і калоіднай хіміі, прафесар, у 1985—1995 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: даследаванне крысталічнай структуры магнітных, электрычных уласцівасцей, ІЧ-спектраў цвёрдых раствораў на аснове ферытаў стронцыя са структурай магнетаплюмбіта, у якіх праведзена частковае гетэравалентнае замяшчэнне іонаў стронцыя іонамі лантана і іонаў жалеза іонамі пераходных металаў; уплыў дыямагнітнага разбаўлення іонамі індыя, скандыя, ітрыя, іонаў кобальта, кабальцітаў, рэдказямельных элементаў са структурай пераўскіта на іх магнітную ўспрымальнасць, спінавы пераход, пераход паўправаднік-метал, сенсорныя ўласцівасці.

Узнагароды
----------

Ганаровыя граматы АН БССР (1979), Камітэта па навуцы і тэхналогіях Рэспублікі Беларусь (2000), Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2001), нагрудны знак «Выдатнік адукацыі» (2005), медалі «За доблесную працу» (1970), «За працоўныя заслугі» (2010) і інш.

Бібліяграфія
------------

* Фазовые равновесия и кинетика обменных реакций в тройных системах Me’O — Me*O — Fe2O3 : автореферат диссертации … доктора химических наук : 02.00.01 / Башкиров Леонид Андреевич. — Минск, 1972.*

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Башкиров Леонид Андреевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 221.
* Башкіраў Леанід Андрэевіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1996. — Т. 2. — С. 364.
* Башкіраў Леанід Андрэевіч // Хто ёсць хто ў Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце. — Мінск, 2010. — С. 98.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Падолін.
**Юрый Міхайлавіч Падолін** (нар. 25 кастрычніка 1958, Мінск) — беларускі графік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 25 кастрычніка 1958 года ў Мінску. У 1974—1978 гадах вучыўся ў Мінскім мастацкім вучылішчы імя А. К. Глебава, у 1985—1991 гадах у Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце на кафедры графікі. У 1994—1996 гадах стажыраваўся ў творчых майстэрнях Акадэміі мастацтваў пры Міністэрстве культуры Рэспублікі Беларусь.

З 1986 пастаянны ўдзельнік рэспубліканскіх і абласных выставак у Рэспубліцы Беларусь. Супрацоўнічае з галерэямі Мінска, Нацыянальным мастацкім музеем РБ, Палацам мастацтваў, Музеем сучаснага выяўленчага мастацтва. Стажыраваўся ў Германіі, вывучаў культуру краіны. З 2007 год працуе ў Беларускай акадэміі мастацтваў, дацэнт кафедры манументальна-дэкаратыўнага мастацтва, аддзялення рэстаўрацыі.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1993 года.

Творчасць
---------

Творы адметныя спалучэннем метафарычна-абстрактнага і сюжэтна-рэалістычнага, шырокім выкарыстаннем тэхнічных сродкаў выканання. Сярод твораў: «Ноч», «Фея», «Юр’я», «Куст», «Ганна зімовая», «Прысвячэнне Г. Мансу», «Нарач», серыі «Ілья Прарок», «Святы Іеранім», «Купалле», «Размова з вечнасцю», «Адзінота», «Поліфанія», «Легенды старых ліхтароў» (усе 1990-я г.), «2», «Туці», «Час жоўтага месяца», «Лесвіца ў неба», «Залаты дождж», «Святая Магдаліна», «Тэатр», «Зязюля», «Філосафы», «Савіньён», серыя «Нарачанскі край» (усе 2000).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *М. М. Паграноўскі.* Падолін Юрый Міхайлавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
Таётомі Хідэёры
**Таёто́мі Хідэё́ры** (яп. 豊臣秀頼, 29 жніўня 1593 — 4 чэрвеня 1615) — самурайскі палкаводзец сярэднявечнай  Японіі  перыяду Сэнгоку. Сын Таётомі Хідэёсі ад наложніцы Ёда, пляменніцы  Оды Набунагі.

Біяграфія
---------

Традыцыйна гістарыяграфія называе Хідэёры сынам Таётомі Хідэёсі. Аднак многія сучасныя гісторыкі ставіць бацькоўства апошняга пад сумненне. Хідэёсі меў некалькі дзясяткаў наложніц, аднак ніводная з іх не зацяжарыла на працягу 30 гадоў яго кар'еры. Толькі адна з іх, спадарыня Ёда, нарадзіла двух сыноў, калі яму ўжо за 50 гадоў.

У 1598 годзе Таётомі Хідэёсі памёр. Яго пераемнікам стаў 5-гадовы Хідэёры. Замест малалетняга ўладальніка краінай кіраваў савет пяці старэйшын, які ўзначальваў Такугава Іэясу, і савет пяці кіраўнікоў, у якой старшынстваваў Ісіда Міцунары. Пасля  бітвы пры Секігахары ў 1600 годзе, уся рэальная ўлада ў Японіі была сканцэнтравана ў руках  Такугавы, які 3 праз гады атрымаў тытул сёгуна. Нягледзячы на шлюб сваёй праўнучка Сен-хімэ з Хідэёры,  Іэясу працягваў разглядаць род Таётомі як небяспеку для свайго рэжыму.

У 1614 сёгун пачаў супраць Хідэёры вайну. Цягам  Осакскіх кампаній 1614 і 1615 гадоў род Таётомі быў знішчаны. Галоўная цытадэль Хідэёры — Осакскі замак — згарэў разам з целам свайго гаспадара. Наступіла эпоха роду Такугава, які кіраваў Японіяй больш за 250 гадоў.

Гл. таксама
-----------

* Таётомі Хідэёсі
* Такугава Іэясу

Зноскі
------

1. ↑  Toyotomi Hideyori // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>


| ?Таётомі Хідэёры — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Кінасіта Яэмон[d] |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  | Таётомі Хідэёсі |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Ōmandokoro[d] |  | Q106650694? |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Azai Sukemasa[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  | Таётомі Хідэёры |  |  |  | Azai Hisamasa[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Azai Nagamasa[d] |  |  |  |  | Q109776058? |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Ono-dono[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Ёда-дона[d] |  |  |  |  | Oda Nobusada[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Ода Набухідэ[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Q17209483? |  |
|  |  |  | Oichi[d] |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Дота Гозэн[d] |  | Q11423803? |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 2305 6024 · LCCN: n82082345 · NDL: 00626440 · SUDOC: 184485207 · VIAF: 43185078 |
Не блытаць з Поршань.
**Поршні, пасталы́** — абутак з кавалка ялавай або свіной сырамятнай скуры, сабранай на ступні абораю.

У пісьмовых крыніцах слова «поршань» упершыню сустракаецца ў Ніканаўскім летапісе пад 1074 годам: «Егда же приспеаше зима і мрази лютый, стояше въ поръшьныхъ въ протоптанных». Само слова «поршні» перакладаецца са старажытнарускай як «шматок» ці «рыхлы».

Першапачаткова поршні ўяўлялі сабой адзіны кавалак сырамятнай скуры, выразаны па форме ступні, загнуты ўверх і сцягнуты праз прарэзы тонкім скураным раменьчыкам падобна да мяшэчка. Майстры-гарбары скуру для поршняў разміналі і насычалі тлушчам. Для вырабу поршняў выкарыстоўвалі драўляныя калодкі-правілы. Шылі скураны абутак аднолькава на правую і левую ногі, а ўжо потым уладальнік пары абутку разношваў яе, як хацеў.

Шырока распаўсюджанымі поршні рабілі прастата вырабу і зручнасць. Іх насілі галоўным чынам гараджане, бо на драўляных маставых сярэднявечных гарадоў лапці, сплеценыя з лыку, вельмі хутка зношваліся.

Грубыя зморшчыны прыносілі даволі шмат нязручнасцей. Яго даводзілася даволі доўга насіць, каб ён прыняў больш-менш зручную для ступні форму. Да таго часу скура ўжо паспявала знасіцца ды працерціся. Пазней самыя грубыя зморшчыны наска і пяткі пачалі выразаць.

Пазней зніжэнне колькасці зморшчын дамагаліся за кошт арыгінальнага крою. Кавалак скуры сталі выразаць не па форме ступні з прыпускамі, а выкройваць прамавугольныя або трапецыяпадобныя нарыхтоўкі, па баках якіх рабіўся шэраг прарэзаў для скуранога раменьчыка. Менавіта гэты тып стаў самым распаўсюджаным.

Акрамя простых поршняў вядомы так званыя ажурныя поршні, якія сустракаюцца значна радзей, паколькі выконвалі функцыю параднага абутку і вырабляліся ў меншай колькасці. Акрамя таго, ажурныя поршні горш захоўваліся з-за мноства прарэзаў, якія рабілі іх менш зносаўстойлівымі. Некаторыя віды поршняў у шкарпэтцы шнураваліся. Пры гэтым фігурныя прарэзы для шнуркоў адначасова служылі і ўпрыгожаннем.

Гл. таксама
-----------

* Поршні з Бярэсця
* Макасіны

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12). — С. 168.

Спасылкі
--------

* Макасіны з XII стагоддзя. Якія поршні ёсць у Брэсце?
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Навушнікі (значэнні).
Навушнікі Technics
**Навушнікі** — прылада для персанальнага праслухоўвання музыкі, мовы ці іншых гукавых сігналаў. У камплекце з мікрафонам могуць служыць галаўной гарнітурай — сродкам для вядзення перамоў па тэлефону ці іншаму сродку галасавой сувязі. Акрамя таго, навушнікі выкарыстоўваюцца ў гуказапісвальных студыях для дакладнага кантролю запіснога трэка музычнай кампазіцыі.

Гл. таксама
-----------

* Гучнагаварыцель

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Навушнікі
* Нетрадыцыйныя выпраменьвальнікі. Артыкул.
**Валерый Фёдаравіч Чычурын** (1941—2005) — беларускі гаспадарчы дзеяч. Заслужаны будаўнік Рэспублікі Беларусь (2000).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Іжэўску. Бацька загінуў у Вялікай Айчыннай вайне, маці памерла ад хваробы, калі сыну было 14 гадоў. Выхоўваўся бабуляй.

Скончыўшы 8 класаў сталічнай школы, ён паступіў у Мінскі дзяржаўны архітэктурна-будаўнічы тэхнікум, пасля размеркавання некаторы час працаваў на будоўлі. Чатыры гады ён адслужыў у Ваенна-марскім флоце ў г. Пінску Брэсцкай вобласці, дзе на адным з вечароў пазнаёміўся са сваёй будучай жонкай Людмілай.

Пазней вучыўся ў Беларускім політэхнічным інстытуце, але з-за сямейных цяжкасцей перавёўся на завочнае аддзяленне Маскоўскага будаўнічага інстытута.

Паралельна працаваў загадчыкам аддзела будаўніцтва Мінскага абкама КПБ. А ў 1988 годзе яго запрасілі ўзначаліць ДВА «Мінскбуд», які ён узначальваў да сваёй смерці ў 2005 годзе.

Прафесійныя вынікі
------------------

Пад кіраўніцтвам В. Ф. Чычурына ўведзены ў эксплуатацыю такія сталічныя аб’екты, як чыгуначны вакзал, Палац Рэспублікі, Дом Міласэрнасці, крыты футбольны манеж, Нацыянальная бібліятэка Беларусі, Рэспубліканскі гарналыжны цэнтр «Сілічы» і шмат іншага.

Узнагароды і памяць
-------------------

Заслужаны будаўнік Рэспублікі Беларусь (2000).

У 2003 годзе ўдастоены звання «Мінчанін года» ў галіне будаўніцтва за вялікі ўклад у развіццё сталіцы.

У Мінску ў гонар Валерыя Фёдаравіча Чычурына названа вуліца ў мікрараёне Дамброўка-6. 2 жніўня 2012 года на доме № 6 устаноўлена мемарыяльная дошка.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  По праву памяти  (руск.)
2. 1 2  УЛИЦА ИМЕНИ… Чичурин(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* По праву памяти  (руск.)
**Мельбурнскі музей** (англ.: Melbourne Museum) размяшчаецца ў парку Карлтан-Гардэнс , Мельбурн, Аўстралія. У гэтым жа парку, непасрэдна насупраць будынкі музея, размяшчаецца іншая важная славутасць горада — Каралеўскі выставачны цэнтр. Мельбурнскі музей лічыцца найбуйнейшым музеем у Паўднёвым паўшар’і.

Экспазіцыі музея размешчаны ў сямі асноўных галерэях, дзіцячай галерэі, а таксама адмысловай трохузроўневай галерэі, прызначанай для часовых экспазіцый.

У будынку музея, апроч асноўных выстаў, размяшчаюцца таксама некалькі глядзельных зал і тэатраў. Сярод іх Амфітэатр Сіднея Маера і тэатр Зэ Эдж. На ніжнім узроўні музея размешчаны Дыскаверы-Сентэр, грамадскі даследчы цэнтр. На гэтым жа ўзроўні размешчаны кінатэатр IMAX, у якім можна паглядзець аб’ёмныя і дакументальныя фільмы. Акрамя таго, у музеі знаходзяцца кафэ і сувенірная крама.

Спасылкі
--------

* Архівавана 25 чэрвеня 2011.
**Навум Саламонавіч Перкін** (15 лютага 1912, Тураў, цяпер Жыткавіцкі раён, Гомельская вобласць — 2 кастрычніка 1976) — беларускі літаратуразнавец.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і саматужніка. У 1928 г. паступіў у Гомельскі педагагічны тэхнікум, у 1929—1931 г. настаўнічаў у пачатковых школах на Гомельшчыне. Скончыў літаратурны факультэт Мінскага педагагічнага інстытута (1936) і аспірантуру пры гэтым інстытуце (1941). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны — з 1941 г. на фронце, з 1942 г. у партызанах на Браншчыне, з 1944 г. зноў на фронце. Быў двойчы паранены. З 1946 г. — навуковы супрацоўнік, у 1963—1976 — загадчык сектара ўзаемасувязей літаратур Інстытута літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР. Доктар філалагічных навук, прафесар. Член Саюза пісьменнікаў СССР (з 1954).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Дэбютаваў у друку з літаратурна-крытычнымі артыкуламі і рэцэнзіямі ў 1946 г. Пісаў на рускай і беларускай мовах. Аўтар прац «Аркадзь Куляшоў: Паэтычная творчасць» (1951), «Творчасць Петруся Броўкі» (1952), «Шляхі развіцця беларускай савецкай літаратуры 20-30-х гадоў: Праблемы сацыялістычнага рэалізму» (1960), «В семье братских литератур» (1967), «Нацыянальнае і інтэрнацыянальнае ў літаратуры» (1971), «Человек в советском романе» (1975), брашуры «Пятро Глебка» (1955), зборніка літаратурна-крытычных артыкулаў «Абсягі думкі» (1979). Апублікаваны аўтабіяграфічныя мастацкія творы «Мальчик из местечка» (1981) і «Я стал партизаном» (1982).

Адзін з аўтараў «Гісторыі беларускай савецкай літаратуры» (1964), «Истории советской многонациональной литературы» (1970—1971), сааўтар дакладаў да III Міжнароднага з'езда славістаў «Асноўныя асаблівасці развіцця сучаснай беларускай літаратуры» (з В. Івашыным, 1958) і да V — «Беларускапольскія ўзаемасувязі ў XIX ст.» (з А. Лойкам, 1969), а таксама падручніка «Беларуская савецкая літаратура» для 9-10 класаў (з Ю. Пшырковым, 1959—1973).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі і медалямі. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР імя Якуба Коласа (1980) за ўдзел у 2-томным даследаванні «История белорусской дооктябрьской литературы» і «История белорусской советской литературы».

Зноскі
------

1. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>

Літаратура
----------

* Перкін Навум // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — ISBN 5-340-00709-X.;
* Перкін Навум // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995..

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| CONOR: 208693859 · GND: 1038283566 · ISNI: 0000 0001 1045 7571 · LCCN: n84053785 · NKC: js20191054132 · NTA: 174831951 · NUKAT: n95207225 · SUDOC: 172687837 · VIAF: 23537066 |

 |
**Мелоца да Форлі** (італ.: Melozzo da Forli), сапр. імя — Марка дэльі Амброджы (Marco degli Ambrogi) — італьянскі мастак (1438 — 1494). Паходзіў з Форлі, вучань жывапісца Ансуіна да Форлі. На станаўленне як жывапісца вялікі ўплыў аказала творчасць Андрэа Мантэньі і П'ера дэла Франчэскі.

Фрэска *Анёл з віёлай*, каля 1480 года, Пінакатэка Ватыкана
З 1476 да 1481 працаваў у Рыме для папы Сікста IV і яго пляменніка, уладара Форлі — Джыралама Рыярыа. Для апошняга ён выбудаваў на Марсавым полі палац, пасля перабудаваны ў палацца Альтэмпс. Да гэтага часу адносіцца адзін з лепшых твораў Мелоца — роспіс бібліятэкі Ватыкана. Ад роспісу захаваўся фрагмент «Заснаванне Ватыканскай бібліятэкі Папам Сікстам IV» (1477 год, Ватыканская пінакатэка). Кампазіцыя, якая нагадвае працы П'ера дэла Франчэскі, выканана як групавы партрэт на фоне складанага архітэктурнага інтэр'еру бібліятэкі.

У рымскі перыяд былі выкананы роспісы плафона апсіды царквы Св. Апосталаў па замове кардынала. Ад гэтага жывапісу ацалелі два фрагменты: «Хрыстос, які ўзносіцца на неба» (знаходзіцца на лесвіцы Квірынальскага палаца) і «Анёлы, якія іграюць на музычных інструментах» (у рызніцы сабора Св. Пятра).

Іншыя вядомыя творы: роспісы сакрысціі Сан Марка ў Ларецкім свяцілішча (1478 год); фрэскі ў Палацца Дукале ва Урбіна (1473—1475).

Зноскі
------

1. ↑  RKDartists Праверана 19 сакавіка 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2 3  Netherlands Institute for Art History Праверана 1 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q758610'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Мелоца да Форлі**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1997—…) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10001288 · BIBSYS: 90386491 · GND: 118783114 · ISNI: 0000 0000 8343 1076 · LCCN: n86021753 · NLA: 36026643 · NLP: A31601984 · NTA: 075059134 · NUKAT: n2009086802 · SUDOC: 061681059 · VIAF: 40174386 · ULAN: 500020519 |

 |
**Мельбурнскі ўніверсітэт** — дзяржаўны ўніверсітэт Аўстраліі, найстарэйшы ў штаце Вікторыя. Асноўны кампус універсітэта размяшчаецца ў Парквіле, прыгарадзе Мельбурна. У выніку далучэння невялікіх каледжаў мае некалькі дадатковых кампусаў як у самім Мельбурне, так і ў іншых раёнах Вікторыі. Член Групы васьмі і Пясчанікавых універсітэтаў.

У Мельбурнскім універсітэце навучаюцца каля 40 000 студэнтаў, персанал — 6000 чалавек. Асабліва развітыя ва ўніверсітэце мастацтва, гуманітарныя і біямедыцынскія навукі. Уваходзіць у групу самых прэстыжных універсітэтаў свету. У рэйтынгу Times Higher Education Мэльбурнскі універсітэт — лепшы ў Аўстраліі і Акіяніі.

На тэрыторыі універсітэта размешчаны Аўстралійскі інстытут матэматычных навук.

Першым рэктарам універсітэта быў Рэдманд Бары, вярхоўны суддзя Вікторыі, які знаходзіўся на гэтай пасадзе да самай смерці.

Зноскі
------

1. ↑  Times Higher Education World University Rankings 2010, Top 200
2. ↑  Times Higher Education World University Rankings 2010, Oceania Архівавана 31 снежня 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Sina Weibo · Твітэр · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12154752s · GND: 1025478-X · ISNI: 0000 0001 2179 088X, 0000 0001 0120 7028 · LCCN: n79054099 · Microsoft: 165779595 · NKC: ko2003184535 · SUDOC: 030053196 · VIAF: 146316977 |

 |
Тэктанічныя структуры Беларусі
**Вілейскі пахаваны выступ** — тэктанічная структура, паўночна-ўсходняя перыклінальная частка Беларускай антэклізы.

Размешчана на поўначы Мінскай і на захадзе Віцебскай абласцей. Мае форму роўнастаронняга прамавугольнага трохвугольніка з шырынёй старон каля 200 км, па ізагіпсе паверхні фундамента -600 м. На паўднёвым захадзе Вілейскі пахаваны выступ аддзелены ад Валожынскага грабена. Паўночна-заходні схіл выступа пераходзіць у Прыбалтыйскую монакліналь на мяжы з паўднёва-ўсходнім крылом Балтыйскай сінеклізы, усходні — паўднёва-ўсходні схіл — у Прыаршанскую монакліналь на сучляненні з паўночна-заходнім крылом Аршанскай упадзіны.

Паверхня фундамента ў межах Вілейскага пахаванага выступу спадзіста апускаецца з паўднёвага захаду на паўночны ўсход у напрамку Маладзечна — Докшыцы — Полацк ад -0,2 да -0,6 км, найбольш стромка — у бок Аршанскай упадзіны. Платформавы чахол складзены пераважна з адкладаў венду, сярэдняга дэвону і з антрапагенавых утварэнняў. Магутнасць платформавага чахла ад 300 да 700 м. Найбольшую магутнасць маюць адклады венду, якія звычайна залягаюць непасрэдна на фундаменце. Нахіл паверхні вендскіх адкдладаў згодны з нахілам паверхні фундамента.

Узрост залажэння ўсходняга — паўднёва-ўсходняга схілу Вілейскага пахаванага выступу сярэднерыфейскі, паўночна заходняга — каледонскі, канчатковае фарміраванне структуры звязана з тэктанічнымі рухамі герцынскай эпохі тэктагенезу.

Літаратура
----------

* *Шкуратаў У.* Вілейскі пахаваны выступ // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
Белы леў з Браціслаўскага заапарка
**Браціслаўскі заапарк** (славацк.: Zoologická záhrada Bratislava) — заапарк у раёне Браціславы Карлава Вес, размешчаны ў лесе на схілах Малых Карпат.

Першыя прапановы пра стварэнне заапарка ў Браціславе датуюцца 1948 годам. У якасці месцаў прапанаваліся Браціслаўскі лесапарк і Млынская даліна, якую і абралі, хоць перш там планаваўся парк культуры. Будаўніцтва заапарка пачалося ў 1959 годзе, а 9 мая 1960 года адбылося афіцыйнае адкрыццё. Спачатку заапарк размяшчаўся на плошчы каля 9 га, сёння плошча складае 96 га, якую ў 2006 годзе насялялі 1396 жывёл 174 відаў. У 2006 годзе ў Браціслаўскім заапарку пабывала 203 тыс. наведвальнікаў.

Спасылкі
--------

* (славацк.)Афіцыйны сайт Браціслаўскага заапарка

Зноскі
------

1. ↑  ZOO Bratislava — História
2. ↑  Zoological garden Bratislava Архівавана 26 лістапада 2009.  (англ.)
3. ↑  Visit Bratislava - Facts and Figures (opens a page with link to PDF file) **(нявызн.)**.  City of Bratislava (26 ліпеня 2007). Праверана 5 May 2007.
**Валерый Уладзіміравіч Путаў** (нар. 2 студзеня 1954, Коханава, Талачынскі раён, Віцебская вобласць) — расійскі ваенны дзеяч, генерал-палкоўнік. Удзельнік Другой чачэнскай вайны.

Біяграфія
---------

Скончыў Вышэйшае памежнае ваенна-палітычнае Чырванасцяжнае вучылішча КДБ пры Савеце Міністраў СССР імя К. Я. Варашылава (1975), ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ (1984), акадэмію Генеральнага штаба РФ (1998).

Служыў у Забайкальскай памежнай акрузе, у Кокуйскім памежным атрадзе (старшым афіцэрам штаба).

З 1984 года — начальнік штаба Градзякоўскага памежнага атрада, затым — начальнік Скавародзінскага памежнага атрада.

З 1993 года — намеснік начальніка штаба Упраўлення групы пагранічных войск Расіі ў Рэспубліцы Кыргызстан, затым — намеснік камандуючага войскамі Забайкальскай пагранічнай акругі.

Займаў пасады начальніка Забайкальскага рэгіянальнага ўпраўлення, начальніка штаба Паўночна-Каўказскага рэгіянальнага ўпраўлення Федэральнай памежнай службы Расіі (з 2000 года).

Кіраваў у Чачні аперацыямі супраць банды Гелаева (2000), а таксама супраць банды брыгаднага генерала Хусэйна Ісабаева (2002).

З чэрвеня 2003 года — генерал-лейтэнант.

З 2003 года ўзначальваў Паўночна-Усходняе памежнае ўпраўленне берагавой аховы ФСБ РФ, у 2006—2009 гадах — Рэгіянальнае памежнае ўпраўленне ФСБ Расіі па Далёкаўсходняй федэральнай акрузе.

З 2011 года — віцэ-прэзідэнт ТАА «Аналітык груп».

Член Саюза журналістаў Расіі, аўтар артыкулаў і кніг пра жыццё пагранічнікаў.

Узнагароды
----------

* Заслужаны пагранічнік Расіі
* ордэн Чырвонай Зоркі (1991)
* ордэн «За ваенныя заслугі»
* медаль «За баявыя заслугі» (1979)
* медаль «За адзнаку ў ахове дзяржаўнай мяжы»
* імянная агнястрэльная зброя

Зноскі
------

1. ↑  Путаў Валерый Уладзіміравіч
2. ↑  Путов Валерий Владимирович
**Насток** (*Nostoc*) — род сіне-зялёных водарасцей сямейства настокавых (*Nostocaceae*).

Апісанне
--------

Калоніі — шарападобныя (дыяметрам да 5 см), коркападобныя або ніткападобна-кусцістыя ў выглядзе дзярнінак. Размнажэнне абрыўкамі нітак і спорамі. Здольныя да азотфіксацыі.

Пашырэнне
---------

Адрозніваецца каля 40 відаў. Пашыраны амаль па ўсіх кліматычных зонах. Жывуць у прэсных вадаёмах, на глебе, у каранёвых патаўшчэннях некаторых вышэйшых раслін, напрыклад, канюшыны (*Trifolium*), сагаўнікаў (*Cycadales*), кампанент лішайнікаў — сямейства калемавых (*Collemataceae*). На Беларусі 7 відаў: насток балотны (*Nostoc paludosum*), насток Кільмана (*Nostoc kilmani*), насток кропкападобны (*Nostoc punctiforme*), насток Лінка (*Nostoc linckia*), насток мікраскапічны (*Nostoc microscopicum*), насток слівападобны (*Nostoc pruniforme*), насток слізісты.

Значэнне і выкарыстанне
-----------------------

Ва Усходняй Азіі спажываюць у ежу.

Літаратура
----------

* *Міхеева Т.* Насток // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779465136 |
**Лукомскія** — княжацкі род герба «Рох» зменены ў Вялікім Княстве Літоўскім. Магчыма, паходзяць з мясцовых князёў, нашчадкаў полацкага князя Усяслава Брачыславіча, але паходжанне дакладна не высветлена.

Вядомыя прадстаўнікі
--------------------

Упершыню згадваюцца ў 2-й палове XV стагоддзя князі **Baсіль** (упамінаецца ў 1463 годзе) і **Iвaн** (у 1473 годзе з’ехаў y Маскву, дзе ў 1493 годзе пакараны смерцю за змову супраць вялікага князя Івана III). У пачатку XVI стагоддзя вядома некалькі князёў Лукомскіх, якія сумесна валодалі замкам і мястэчкам Лукомль і іншымі маёнткамі ў Лукомскім княстве. З іх **Фёдар Іванавіч** y 1508 годзе ўдзельнічаў y мяцяжы князёў Глінскіх. Верагодна, яго братамі былі **Iвaн Іванaвіч** (каля 1460 — пасля 1520), уладальнік Шчыдутаў і Гарадца, заснавальнік шчыдуцкай галіны Лукомскіх, **Андрэй Iвaнaвіч** (каля 1470 — пасля 1528), уладальнік Меляшковічаў і Бельнякоў, заснавальнік згаслай y першай палове XVII стагоддзя меляшковіцкай галіны, і **Paмaн** (? — пасля 1500), уладальнік Пачаевічаў y Лукомскім княстве, Дабрыгораў y Полацкай зямлі і Лічкава ў Лідскім павеце. Іх нашчадкі раздрабілі свае ўладанні. З другой паловы XVI стагоддзя яны неаднаразова займалі павятовыя пасады пераважна ў Аршанскім і Віцебскім паветах. Сенатарскай годнасці дасягнуў **Фрыдэрык** (каля 1565 — 1611), падкаморы аршанскі з 1600 года, адначасова староста крычаўскі з 1602 года, кашталян мсціслаўскі з 1610 года.

Род Лукомскіх захаваўся да XX стагоддзя, многія змізарнелыя яго прадстаўнікі не карысталіся княжацкім тытулам.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 366. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Шляхам жыцця.
**Шляхам жыцця** (**Падарожныя**) — карціна беларускага мастака Пётры Сергіевіча (1900—1984), напісаная ў 1934 годзе. Захоўваецца ў калекцыі Дзяржаўнага літаратурнага музея Янкі Купалы.

Апісанне
--------

У карціне закранута тэму непрытульнасці беларусаў на роднай зямлі пад чужой уладай (у час напісання карціны Заходняя Беларусь знаходзілася пад уладай Польшчы). На палатне намаляваны дзве фігуры - мужчыны ў шэрым адзенні і жанчыны ў чырвонай блузцы і карычневай спадніцы, паказаныя спінамі да гледача. Жанчына, якая трымае дзіцё на руках, злёгку павернута ўлева; мужчына, сагнуты пад цяжкім мяшком, нахілены ўперад. На жоўта-вохрыстым шляху людзей зялёныя ўзгоркі, лагчыны, адзінокая бярозка, справа — вялікае выгнутае дрэва з панурай лістотай, злева, на ўзбочыне дарогі, палявы камень. Удалечыні хмарнае неба, са светлымі палоскамі кволай надзеі.

Зноскі
------

1. 1 2  Выстава Сергіевіча і Сеўрука: вяртанне класікі
2. 1 2  "Я — беларускі мастак Пётра Сергіевіч" // Культура
**Лукомскае княства** — феадальнае ўладанне на землях вакол Лукомскага возера. Цэнтр — Лукомль. На думку археолага Л. В. Аляксеева, Лукомскае княства магло ўзнікнуць як адзін з удзелаў Полацкай зямлі ў XII—XIII стст. але ў тагачасных крыніцах ніводны князь не названы яго ўладальнікам. Відаць, яно было падаравана кімсьці з вялікіх князёў літоўскіх заснавальніку роду князёў Лукомскіх у сярэдзіне — другой палове XIV ст.

У другой трэці XV ст. значная частка княства зноў трапіла ва ўласнасць вялікага князя або ў выніку згасання адной з галін князёў Лукомскіх, або праз канфіскацыю часткі іх уладанняў за падтрымку князя Свідрыгайлы ў час яго барацьбы з Жыгімонтам Кейстутавічам. Гэта частка Лукомскага княства была тады ж раздадзена іншых феадалам: паны Саковічы атрымалі Улу, Боліна і Свяда ў міжрэччы Улы і Эсы, паны Кезгайлы — землі ў вярхоўях Эсы, дзе пазней узнік маёнтак Халопенічы. Напэўна, тады ж Цяпіна стала цэнтрам маёнтка Амельяновічаў, а Чарэя — паноў Чарэйскіх.

Рэшта княства з маёнткамі Лукомль, Гарадзец, Меляшковічы, Шчыдуты, Пірошыцы і інш. засталася ва ўладанні князёў Лукомскіх. У выніку падзелаў паміж імі раздрабілася і фактычна перастала існаваць як адзінае цэлае ўжо ў XVI ст.

Літаратура
----------

* *Вячаслаў Насевіч.* Лукомскае княства // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* Насевіч В. Л. Лукомль і Лукомльская воласць// Гіст.-археал. зб. Мн. 1994. № 4.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Яршова.
**Людміла Ільінічна Яршова** (22 верасня 1932, Алма-Ата) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Сярэднеазіяцкі політэхнічны інстытут у 1956 г. Працавала ў праектных арганізацыях у Ташкенце, з 1973 па 1977 г. — галоўным архітэктарам праектаў у БелНДІПгорадабудаўніцтва.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1965 года. Пражывала ў Мінску.

Творчасць
---------

У аўтарскіх калектывах выканала праекты бальніцы, гасцініцы «Узбекістан» у Ташкенце (1962—1972), праекты прыбудаванай да жылога дому бібліятэкі, дамоў для маласямейных у Наваполацку (1979—1981).

Сям’я
-----

У шлюбе з архітэктарам Анатолем Яршовым.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Ершова Людмила Ильинична // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Арцёменка.
**Людміла Аляксандраўна Арцёменка** (нар. 9 студзеня 1955, Віцебск, Беларусь) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыла Віцебскі дзяржаўны педагагічны інстытут, настаўнік пачатковых класаў, рускай мовы і літаратуры. Працавала настаўнікам пачатковых класаў Добрынскай васьмігадовай школы Віцебскага раёна, метадыстам, інспектарам аддзела адукацыі Віцебскага райвыканкама, адказным сакратаром Віцебскай раённай арганізацыі таварыства «Веды», дырэктарам Кіраўскай сярэдняй школы Віцебскага раёна.

Выбіралася дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, знакам «Выдатнік народнай асветы Рэспублікі Беларусь»..

Зноскі
------

1. ↑  АРТЕМЕНКО ЛЮДМИЛА АЛЕКСАНДРОВНА Архівавана 26 жніўня 2019.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.