**Вялікдзень ва Украіне** — дзяржаўнае свята, прысвечаны падзеі Уваскрасенне Хрыста, афіцыйна святкуецца ва Украіне па юліянскім календары..

Дата
----

Ва Украіне ўсталяваны выходны на Вялікдзень па юліянскім календары, як у Балгарыі, Грэцыі, Грузіі, Кіпры, Расіі, Румыніі, Сербіі, Паўночнай Македоніі і Чарнагорыі. Ў Беларусь да 1997 года. Вялікдзень у Босніі і Герцагавіны і Косава з'яўляецца выходны, як па новаюліянскім, так і па грыгарыянскім календары. Вялікдзень па юліянскім календары адзначае Праваслаўная царква Украіны, Украінская Грэка-Каталіцкая Царква, Украінская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхату і некаторыя пратэстанцкія цэрквы.

Лацінская царква, Мукачоўская грэка-каталіцкая епархія і пратэстанцкія цэрквы святкуюць Вялікдзень ва Украіне паводле грыгарыянскай Вялікдзень. Згодна з Кодэксам законаў аб працы Украіны, Вялікдзень і Тройца па грыгарыянскім календары не з'яўляюцца выходнымі днямі. Велікодныя святы па грыгарыянскім календары найбольш шырока святкуюць у Закарпацкай вобласці.

Украінская грэкакаталіцкая царква плануе правесці другі этап каляндарнай рэформы, якая будзе складацца ў святкаванні Пасхаліі па грыгарыянскім календары. Цяпер працуе сумесная камісія Усяленскага Патрыярхату Канстанцінопаля і Лацінскай Царквы, каб прыйсці да агульнай згоды ў святкаванні Вялікадня, пасля чаго якое рашэнне зможа прыняць Праваслаўная царква Украіны. Настойванне некаторых праваслаўных на тым, што Вялікдзень нельга святкаваць адначасова ці перад яўрэйскім Песахам, з'явілася ўжо ў XI–XII стагоддзях. На гэтым настойвалі візантыйскія кананісты.

Народныя традыцыі
-----------------

М. К. Піманенка. Велікодная ютрань. 1891
Па словах В. К. Сапігі, Вялікдзень на Украіне. — гэта, акрамя ўсяго іншага, свята вясновай нядзелі, абнаўленне прыроды, якое адзначалася з надыходам дня вясновага раўнадзенства яшчэ ў дахрысціянскія часы.

На Гуцульшчыне кожны, убачыўшы світанак, набожна здымаў галаўны ўбор і, павярнуўшыся тварам на ўсход, нізка кланяўся, хрысціўся і прамаўляў: «Слава табе, Госпадзе, за тварык твой Гасподні, што я паказала, праведнае; слава Табе, сьвяшчэннае!». На Валынь лічылі, што сонца з'яўляецца каралём неба, якое свяціла і грэе днём, а ноччу хаваецца за зямлю, абыходзіць яе і раніцай зноў з'яўляецца на ўсходзе. На Падолле лічылі, што сонца - гэта адлюстраванне аблічча Божага, і таму яно так ярка свеціць. Даўней ва Украіне дзяўчыны маліліся сонцу. На Прыдняпроўі дзяўчаты ўставалі з раніцы раней на Вялікдзень, і ішлі ў сад, уставалі пад яблыняй тварам на ўсход і чакалі ўзыходу сонца. Як толькі сонца з'яўлялася, дзяўчаты складалі рукі, як перад абразом, і маліліся. Пасля малітвы, на дрэве, пад якім стаялі, рабілі адзнаку крыжыкам на кары і калі яблыня заквітнее, з яе квітнеючых галінак плялі вянок і апраналі на галаву, затым гэты вянок захоўвалі і выкарыстоўвалі падчас варажбы на каханне.

Як і на Дабравешчанне, калі на Вялікдзень і на наступныя дні былі цёплыя і сонечныя, дзяўчаты хадзілі вакол вёскі (а ўслед за імі і маленькія дзеці) і спявалі вяснушкі. Ва Украіне, сабраўшыся на выгане (на вуліцы) або каля царквы, выводзілі «крывога танца» «Каструба», які сімвалізаваў зіму.

Валачэнне праводзілася з нядзелі на панядзелак, двары абыходзілі ў большасці сваёй хлопчык 8-12 гадоў, у абрадзе часам прысутнічалі элементы забаў. Ва ўкраінцаў дагэтуль існуе «Валачыльны панядзелак».

Спадар абыходзіў вакол стала з міскай асвечаных яек і кулічоў. Пасля гэтага, стаўшы тварам да ікон, разрэзаў на талерцы некалькі ачышчаных асвячоных яек і падносіў да рота кожнаму члену сям'і, прыгаворваючы: «Дай, Божа, каб і ў тым годзе дачакацца святога свята Уваскрэсення Хрыстовага ў шчасці і здароўі!».

Ў Херсонская вобласць для тых, хто быў у дарозе і не сядзеў за святочным сталом разам з сям'ёй, гаспадыня адрэзала кавалак паясы і, загарнуўшы яго ў ручнік разам з трыма фарбамі, клала ў чырвоны кут.

У некаторых рэгіёнах Украіны існаваў звычай ставіць на святочны стол талерку з зямлёй, дзе зелянела прарослая лесвіца аўса. На зеляніну клалі столькі фарбаваных яек, колькі продкаў хацелі ўспомніць. Гэты абрад здзяйснялі, перш за ўсё, тыя сяляне, якія не маглі ў гэты дзень пабываць на магіле сваіх бацькоў. Сімвалічная магіла магла стаяць да правадоў. Тады яйкі скормлівалі быдлу ці птушкам, шкарлупіну спальвалі, а зеляніна высаджвалі.

На поўначы Украіны рэшткі велікоднай трапезы звычайна захоўвалі да Юрыя дня, калі іх неслі ў поле і закопвалі на мяжы, па кутах поля або раскідвалі па полі, лічачы, што гэта засцерагае поле ад граду, навальніцы, буры.

У многіх рэгіёнах Украіны пасля велікоднага абеду ідуць на могілкі «пахрыставацца з памерлымі сваякамі».

Гл. таксама
-----------

* Нараджэнне Хрыстова ва Украіне
* Яблычны Спас

Заўвага
-------

Зноскі
------

1. ↑  Українська Лютеранська Церква перейшла на новоюліанський календар - РІСУ (укр.). *Релігійно-інформаційна служба України*. Праверана 6 жніўня 2023.
2. ↑  Зеленський ініціює запровадження нових державних релігійних свят: чи потрібні українцям додаткові вихідні | Новини | Українське радіо (укр.)  **(нявызн.)**?. *www.nrcu.gov.ua*. Праверана 6 жніўня 2023.
3. ↑  На Закарпатті з'явився додатковий вихідний у квітні – на католицький Великдень (укр.). *24 Канал* (9 красавіка 2019). Праверана 6 жніўня 2023.
4. ↑  На католицький Великдень на Закарпатті буде вихідний @ Закарпаття онлайн **(нявызн.)**. *Закарпаття онлайн*. Праверана 6 жніўня 2023.
5. ↑  Календарна реформа УГКЦ в Україні: коротко про головне (укр.). *Українська Греко-Католицька Церква*. Праверана 6 жніўня 2023.
6. ↑  *Віктор*. Єднання християн. Чи будуть православні і католики разом святкувати Великдень? Мукачівсько-Карпатська єпархія Православної Церкви України (укр.). *Мукачівсько-Карпатська єпархія Православної Церкви України* (6 жніўня 2023). Праверана 6 жніўня 2023.
7. ↑  *Хотин, Ростислав*. Єднання християн. Чи будуть православні і католики разом святкувати Великдень? (укр.). *Радіо Свобода* (15 красавіка 2023). Праверана 27 сакавіка 2024.

Літаратура
----------

* *Сапіга В. К.* Українські Народні свята та Звичаї. — К.: Т-во «Знання України», 1993. — 112 с. — ISBN 5-7770-0582-9.
* *Пономарьов А. П.* Українська етнографія : курс лекцій. — К.: Либідь, 1994. — 317 с. — ISBN 5-325-00470-0.
* Обливаний понеділок // Українська мала енциклопедія : 16 кн : у 8 т. / проф. Є. Онацький. — Буенос-Айрес, 1962. — Т. 5, кн. IX : Літери На — Ол. — С. 1164—1165. — 1000 екз.

Спасылка
--------

* Вялікдзень ва Украіне: вытокі і сучаснасць
* У Львове па пл. Рынак працягваецца»аблівалі панядзелак"


1. ↑  Нерухомыя святы украінскія хрысціянскія цэрквы святкуюць па грыгарыянскім календары пасля 2023 года, акрамя велікодных свят.