recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чарняўскі.
**Уладзімір Іванавіч Чарняўскі** (22 чэрвеня 1950, в. Акунёва, Мёрскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1972 годзе. Працаваў начальнікам аддзела грамадзянскага і прамысловага будаўніцтва Упраўлення па будаўніцтве і архітэктуры Віцебскага аблвыканкама, з 1980 года — галоўны архітэктар, начальнік архітэктурна-будаўнічага аддзела Віцебскага філіяла Белжылпраекта.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1977 года. Пражывае ў г. Віцебск.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: праекты памятнага знака «Віцебскія (Суражскія) вароты» (1977, з В. В. Ягадніцкім), добраўпарадкаванне брацкага пахавання воінаў Савецкай Арміі па вуліцы Цітова (1979), урачэбна-фізкультурны дыспансер па вуліцы Даватара (1983) у Віцебску.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Чернявский Владимир Иванович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чаркасаў.

**Уладзімір Іванавіч Чаркасаў** (23 чэрвеня 1918, Уфа — 22 кастрычніка 1943) — камандзір кулямётнага разліку 188-га Аргунскага стралковага палка (106-я Забайкальская стралковая дывізія, 65-я армія, Цэнтральны фронт), Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Уладзімір Іванавіч Чаркасаў нарадзіўся 23 чэрвеня 1918 года ў горадзе Уфе, у сям'і рабочага. Рускі. Скончыў 7 класаў школы. Кандыдат у члены ВКП(б) з 1943 года.

Уладзімір Іванавіч працаваў токарам, брыгадзірам на машынабудаўнічым заводзе ў горадзе Рыбінску і Уфімскім маторабудаўнічым заводзе.

У шэрагі Чырвонай Арміі прызваны Уфімскім гарваенкаматам ў 1938 годзе. Удзельнік баёў на рацэ Халхін-Гол у 1939 годзе.

На фронце Вялікай Айчыннай вайны з 15 лютага 1943 года. Ваяваў на Цэнтральным фронце.

Служыў камандзірам кулямётнага разліку 188-га Аргунскага стралковага палка (106-я Забайкальская стралковая дывізія, 65-я армія, Цэнтральны фронт).

Загінуў 22 кастрычніка 1943 года, пахаваны ў вёсцы Чаплін Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

Подзвіг
-------

«Сяржант У. І. Чаркасаў са сваім разлікам станковага кулямёта 15 кастрычніка 1943 г. у ліку першых фарсіраваў р. Дняпро у раёне п. Лоеў (Гомельская вобласць) і замацаваўся на правым беразе ракі. Кулямётным агнём прыкрываў пераправу групы захопу і іншых падраздзяленняў. Пры гэтым адбіў 3 контратакі праціўніка, знішчыў 50 нямецкіх салдат і афіцэраў; 16 кастрычніка замяніў выбыўшага са строю камандзіра роты і кіраваў яе боем на плацдарме».

Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 30 кастрычніка 1943 года.

Памяць
------

У пасёлку Лоеў усталяваная мемарыяльная дошка ў гонар Героя.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка» Героя Савецкага Саюза (30.10.1943);
* ордэн Леніна (30.10.1943).

Літаратура
----------

* *Алёшкин А. М.* Сердцем на амбразуру. — Иркутск, 1976. / стр. 305—306.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. — Минск, 1984. / стр. 565.
* Славные сыны Башкирии. — Уфа, 1968, кн. 3. / стр. 432—436.
* В памяти народной. 2-е изд. — Киев, 1985. / стр. 353.
* Несокрушимые. — Уфа, 1985. / стр. 174—204.
* Славные сыны Башкирии. — Уфа, 1979, кн. 4. / стр. 31—34.
* Башкирская энциклопедия. Гл. ред. М. А. Ильгамов т. 7. Ф-Я. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 2011. — 624 с.

Спасылкі
--------

Уладзімір Іванавіч Чаркасаў на сайце «Героі краіны»
Іван Хруцкі. Партрэт невядомай з кветкамі і фруктамі. 1838. НММ РБ
**Карці́на** — твор станковага жывапісу, які мае самастойнае мастацкае значэнне, вылучаецца завершанасцю, адзінствам формы і зместу. У адрозненне ад іншых відаў жывапісу карціна непасрэдна не звязана з пэўным інтэр'ерам, сістэмай дэкарыравання ці культавым прызначэннем. Складаецца з асновы (дрэва, палатно, кардон, метал і інш.), грунту  (руск.) (бел. фарбавага слоя. Некалькі карцін, аб’яднаных адной тэмай, у залежнасці ад іх колькасці складаюць дыптых, трыпціх, паліпціх. Часам тэрмін «карціна» ўжываюць як сінонім паняцця жанр.

З’явілася ў Старажытнай Грэцыі ў 4 ст. да н.э. У еўрапейскім мастацтве вядома з 12 ст. на Беларусі — з 16 ст.

Зноскі
------

1. 1 2  Карціна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

Літаратура
----------

* Карціна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
* Картина // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Карціна

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4122164-3 · LCCN: sh85096661 · NKC: ph123609 |
Памінальныя камяні ў краязнаўчым музеі Готланда
**Памінальныя** або **карцінныя камяні** (шведск.: bildstenar) — асобна пастаўленыя валуны (як правіла, з вапняка) з нанесеным на іх арнаментам, якія адносяцца да перыяду вікінгаў.

Карцінныя камяні адрозніваліся ад рунічных тым, што на іх наносіліся не руны, а выявы накшталт піктаграм. Пераважная іх большасць знаходзіцца на астравах Готланд і Мэн. Камяні, як правіла, усталёўваліся ў людных месцах (напрыклад, ля перапраў праз ручаі), значна радзей — над пахаваннямі.

Карцінныя камяні датуюцца трыма перыядамі з V па XI стагоддзя. Тлумачэнне малюнкаў часцяком выклікае складанасці. Вельмі распаўсюджаныя сцэны з выявай вершніка, што вяртаецца з вайны, якога сустракае дома жанчына з рогам у руцэ. Найбольш буйны з захаваных камянёў (на Готландзе) мае вышыню 370 см.

Прыклады
--------

* Стура-Хамарскі камень
* Цёнгельгордскі камень

Літаратура
----------

* Sune Lindqvist (1941-42) *Gotlands Bildsteine I—II.* KVHAA, Stockholm
* Erik Nylén, Jan Peder Lamm (2003) *Bildstenar.* Gidlunds Bokförlag, Stockholm — ISBN 91-7844-352-0
* Erik Nylén & Jan Peder Lamm (1988) *Stones, Ships and Symbols.* Gidlunds Bokförlag, Stockholm — ISBN 91-7844-116-1
* Шейкин Е. В. Особенности композиции готландских рисованных камней раннего периода. Скандинавские чтения 2002 года. МАЭ РАН, СПб, 2003 — ISBN 5-88431-093-5

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Картинные камни**
**Гісторыя Крымскага паўвострава**, гістарычна вядомага як *Таўрыйскі Херсанес* (*Χερσόνησος Ταυρική*), пачалася каля 5 стагоддзя да н.э. калі ўздоўж яго ўзбярэжжа было ўсталявана некалькі грэчаскіх калоній. Паўднёвае ўзбярэжжа заставалася ў сферы ўплыву грэчаскай культуры на працягу амаль двух тысяч гадоў у складзе Рымскай імперыі (47 г. да н.э. — 330 г. н.э.) і яе дзяржаў-пераемніц Візантыйскай імперыі (330 г. н.э. — 1204 г. н.э.), Трапезундскай імперыі (1204—1461) і незалежнага княства Феадора (да 1475 года). У 13 стагоддзі некаторыя партовыя гарады кіраваліся венецыянцамі і генуэзцамі. У перыяд сярэднявечча Крымскі паўвостраў быў заселены скіфамі (скіфа-кімерыйцамі), таўрамі, рымлянамі, гунамі, кыпчакамі і хазарамі. Крым быў часткай Кіеўскай Русі да таго, як быў захоплены мангольскімі нашэсцямі Залатой Арды. Пасля гэтага паўвостраў уваходзіў у склад Крымскага ханства і Асманскай імперыі ў выніку заваяванняў у 15 і 18 стагоддзях адпаведна.

Сучасная гісторыя Крыма пачынаецца з анексіі паўвострава Расійскай імперыяй у 1783 годзе. У 1921 годзе была створана Крымская АССР у складзе РСФСР. Рэспубліка была ліквідаваная ў 1945 годзе і Крым стаў вобласцю спачатку РСФСР (1945—1954), а потым Украінскай ССР (1954—1991). З 1991 года тэрыторыя ўвайшла ў склад Аўтаномнай Рэспублікі Крым і горада Севастопаль у рамках незалежнай Украіны. У 2014 годзе ў выніку Крымскага крызісу паўвостраў быў захоплены прарасійскімі сіламі і Крым быў далучаны да Расійскай Федэрацыі ў якасці двух суб’ектаў: Рэспублікі Крым і федэральнага горада Севастопаля. Украіна і міжнародная супольнасць не прызнаюць тэрыторыю паўвострава расійскай, сцвярджаючы, што Расія парушыла «тэрытарыяльную цэласнасць Украіны і яе міжнародна прызнаных межаў».
Замак Арэнберг, адзін з будынкаў Лёвенскага каталіцкага ўніверсітэта.
**Гісторыя Лёвенскага ўніверсітэта да падзелу** (лац.: Universitas lovaniensis) — гісторыя самага першага і самага вядомага ўніверсітэта Бельгіі, якая ўключае гісторыю старога Лёвенскага ўніверсітэта і Лёвенскага каталіцкага ўніверсітэта, які ўзнік у ім пазней. Адкрыццё Лёвенскага ўніверсітэта санкцыянаваў у 1425 годзе Папа Рымскі Марцін V па хадайніцтве герцага Жана IV Брабанцкага.

З прыходам французаў у 1797 годзе Лёвенскі ўніверсітэт спасціг лёс усіх рэгіянальных універсітэтаў Францыі: ён быў скасаваны. Адроджаны мясцовым епіскапствам у 1834 годзе ў г. Мехелен, у наступным годзе пераехаў у Лёвен, усталяваўшы такім чынам пераемнасць з навучальнай установай дарэвалюцыйнага часу. Мовай выкладання доўгі час была латынь, у XIX стагоддзі латынь і французская, з 1930 года — французская і нідэрландская.

Пасля 1968 года ўніверсітэт падзяліўся. З-за пратэстаў фламандцаў франкамоўны паток вымушаны быў пакінуць горад Лёвен і заняў новы студгарадок ужо на тэрыторыі Валоніі.

Агульная храналогія
-------------------

* Стары ўніверсітэт (1425—1797)
* Новы каталіцкі ўніверсітэт (1835—1968)
* Лёвенскі крызіс 1962—1968 гг.

Новыя ўніверсітэты
------------------

У канцы крызісу 1968 года ўніверсітэт падзяляецца на дзве асобныя галіны:

* Лёвенскі каталіцкі ўніверсітэт — нідэрландамоўную, якая засталася ў Лёвене на месцы старога ўніверсітэта.
* Лувенскі каталіцкі ўніверсітэт — франкамоўную, якая пераехала ў новы горад Лувен-ля-Нёў, Валонія.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n81104385 · SUDOC: 029116163 · VIAF: 265019383 |
Малюнак Фюзелі
**Арнольд фон Вінкельрыд** або **Эрні Вінкельрыд** (Arnold von Winkelried; пам. 9 ліпеня 1386 года, Земпах) — легендарны швейцарскі народны герой, змагар за незалежнасць ад Габсбургаў, удзельнік бітвы пры Земпаху.

Вінкельрыд лічыцца жыхаром кантона Унтэрвальдэн. У ходзе бітвы пад Земпахам ён прыняў на сябе ўдар варожых дзід, чым забяспечыў перамогу швейцарскага войска над герцагам Леапольдам Аўстрыйскім.

Для швейцарцаў Арнольд фон Вінкельрыд стаў увасабленнем самаахвяравання ў імя выратавання радзімы, аднак гістарычнасць яго асобы падвяргаецца сумневу.
**Карчма** — будынак у в. Нача (Воранаўскі раён). Помнік драўлянага дойлідства. Пабудаваная ў XIX ст. Пазней выкарыстоўвалася як жылы дом. Згарэла ўначы 15 кастрычніка 2010 года.

Архітэктура
-----------

Карчма
Брама карчмы
Аднапавярховы Т-падобны ў плане будынак складаецца з двух прамавугольных у плане аб'ёмаў: галоўнага (у ім размяшчаліся шынок з кухняй, чатыры пакоі для падарожнікаў), арыентаванага цэнтральным фасадам на плошчу, і перпендыкулярна прыбудаванага да яго дваровага фасада памяшкання са стайняй. Галоўны аб'ём накрыты паўвальмавым, дваровы — двухсхільным гонтавым дахамі. Сцены гарызантальна ашаляваныя, вокны прамавугольныя, па восі галоўнага аб'ёму шырокая брама. Аб'ёмна-прасторавая кампазіцыя адпавядала функцыянальнаму прызначэнню пабудовы.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Карчма (Нача) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Ако́пскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Нараўлянскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Акопы.

Утвораны 21 лютага 1929 года як **Акопскі нацыянальны ўкраінскі сельсавет** у складзе Нараўлянскага раёна Мазырскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговага падзелу з 26 ліпеня 1930 года ў складзе Нараўлянскага раёна БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Мазырскай акругі. У 1937 годзе рэарганізаваны ў беларускі сельсавет. З 20 лютага 1938 года ў Нараўлянскім раёне Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Вуглоўскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Савіныя**, таксама **Совы нармальныя** або **Совы сапраўдныя** (*Strigidae*) — сямейства драпежных птушак, якое адносіцца да атрада совападобных. Да савіных належаць, напрыклад, вушастыя совы, няясыці, сычы, сплюшкі і пугачы. Усяго да савіных прылічаюць 23 роды і больш за 200 відаў.

Даўжыня цела да 84 см, размах крылаў да 2 м, маса да 4,5 кг. Самкі буйнейшыя за самцоў. Апярэнне мяккае, рыхлае, шараватае, бурае або рыжаватае, з цёмнымі і светлымі плямамі і стракацінамі. Тваравы дыск акруглы. 3 органаў пачуццяў найбольш развіты слых і бінакулярны зрок. Вочы вялікія, у арбітах нерухомыя. У многіх відаў на галаве «вушкі» з падоўжаных пёраў (відавая адзнака). Вонкавыя вушныя адтуліны вялікія. Шыйных пазванкоў 14, шыя вельмі рухавая (галава можа паварочвацца на 180—270°). Крылы шырокія, закругленыя, хвост адносна кароткі. Дзюба вострая, кароткая, крута загнутая ўніз, каля асновы з васкавіцай, якая прыкрыта шорсткімі пёркамі. Лапы моцныя, чатырохпальцыя (4-ы палец паварочваецца назад). Цэўкі ўкарочаныя, апераныя, кіпцюры гладкія.

Гняздуюцца на зямлі, у дуплах дрэў, гнёздах іншых птушак, расколінах скал, збудаваннях. Аселыя і вандроўныя птушкі. Большасць савіных палююць выключна ноччу або ў прыцемках. Ад іншых драпежных птушак адрозніваюцца адсутнасцю валля, наяўнасцю доўгіх сляпых кішак.

Манагамы. Адкладваюць 3—6 (зрэдку да 14) яец. Развіццё птушанят па птушанятным тыпе.

У шматлікіх народаў совы з'яўляюцца сімвалам мудрасці. Сава заўсёды адлюстроўвалася разам з старажытнагрэчаскай багіняй мудрасці Афінай Паладый і рымскай Мінервай.

Зноскі
------

1. ↑  Усе варыянты напісання ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.14. Мн. 2002, С.68.

Літаратура
----------

* *Петрыкаў А. М.* Савіныя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 68—69. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / Пер. з пол. Варшава, 2000.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 121245607 · LCCN: sh85128727 · Microsoft: 2779617172 · NKC: ph487827 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Спаса-Праабражэнская царква.
**Спаса-Праабражэнская царква** — праваслаўны храм у вёсцы Міронім Івацэвіцкага раёна Брэсцкай вобласці. Знаходзіцца на паўднёвай ускраіне вёскі.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1866—1869 гадах з бутавага каменю і цэглы на месцы драўлянай царквы 1752 года. Праект складзены 15 верасня 1865 года архітэктарам Г. М. Меерам. Будаўніцтвам храма кіраваў грамадзянскі інжынер Леанард Кржыжаноўскі.

У 1894 годзе прыхаджане на свае ахвяраванні паставілі вакол храма мураваную агароджу з брамай, над аркай якой абраз «Спас Нерукатворны».

Архітэктура
-----------

Праект царквы аўтарства Г. Меера
Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Чатырохчасткавая падоўжна-восевая аб’ёмна-прасторавая кампазіцыя царквы складаецца з трох’яруснай (васьмярык на 2 чацверыках) званіцы, прамавугольнай у плане трапезнай, кубападобнага са скошанымі вугламі асноўнага аб’ёму, пяціграннай апсіды. У сілуэце храма дамінуюць цыбулепадобныя купалы на шатры званіцы і гранёным барабане над васьмісхільным пакатым дахам асноўнага аб’ёму. Ніжні і верхні ярусы званіцы акаймаваны паясамі трохвугольных франтончыкаў. Галоўны ўваход вырашаны шырокім арачным парталам.

Каларыстычнае рашэнне заснавана на спалучэнні паліхромнай бутавай муроўкі сцен з атынкаванымі элементамі архітэктурнага дэкору, які ўключае вуглавыя лапаткі, плоскія з руставанымі імпастамі ліштвы арачных аконных праёмаў, карнізы і цягі, філёнгавы цокаль.

Малітоўная зала перакрыта парусным скляпеннем. Алтарная частка вылучана трох’ярусным драўляным іканастасам, спраектаваным ў 1868 годзе архітэктарам Кржыжаноўскім.

Зноскі
------

1. ↑  Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі ў г. Гродна, ф. 97, воп. 1, спр. 13, арк. 2.
2. 1 2  *Кулагин А. Н.* Архивные сведения о гродненских зодчих XIX — начала XX веков // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі. Выпуск 23. — Мінск, «Права і эканоміка». — 2017. — С. 47—49
3. ↑  Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі ў г. Гродна ф. 97, воп. 1, спр. 13, арк. 49.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1984. — Брэсцкая вобласць. — 368 с. іл. — С. 211—212.
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Спаса-Праабражэнская царква (Міронім)
* Спаса-Праабражэнская царква (Міронім) на сайце Radzima.org
* Спаса-Праабражэнская царква (Міронім) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Спаса-Праабражэнская царква (Міронім) на сайце «Архіварта»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Спаса-Праабражэнская царква.
**Спаса-Праабражэнская царква** — праваслаўны храм у в. Жолкіна Пінскага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1996 г. на месцы знішчанай пад час ВАВ драўлянай царквы 19 ст.

Архітэктура
-----------

Вырашана прамавугольным зрубам пад вальмавым дахам, завершаным па ўскрайках цыбулепадобнымі купаламі. Галоўкай завершаны пакаты шатровы дах далучанай да фасада двух'яруснай чатырохграннай званіцы. Ход аформлены двухслуповым ганкам пад двухсхільным дахам. Вертыкальна ашаляваныя фасады расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі. Алтарная частка вырашана пяцігранным апсідным прырубам.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Спаса-Праабражэнская царква (Жолкіна)
* Спаса-Праабражэнская царква (Жолкіна) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Спаса-Праабражэнская царква.
**Спаса-Праабражэнская царква** — праваслаўны храм у в. Нагорнае Клецкага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

На могілках. Пабудавана ў канцы 18 ст. з дрэва.

Архітэктура
-----------

Інтэр’ер
Апсідная частка
Помнік народнага дойлідства. Вырашана прамавугольным зрубам з вузейшым пяцігранным алтарным прырубам, двухсхільны дах над якім пераходзіць у вальмавы. Бакавыя вертыкальна ашаляваныя фасады зруба і апсіды прарэзаны адзіночнымі высока ўзнятымі прамавугольнымі аконнымі праёмамі.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4
**Яжоўскі Юзаф** (каля 1793 — 16 жніўня 1855), удзельнік вызваленчага руху на Беларусі і ў Літве ў пачатку 19 стагоддзя, філолаг, філосаф.

Біяграфія
---------

Па некаторых звестках, паходзіў са шляхецкай сям'і Васількаўскага павета Кіеўскай губерніі.

Скончыў базыльянскую школу ў г. Умань (1815), вучыўся ў Віленскім універсітэце. Займаўся філасофіяй і філалогіяй, асновай яго светапогляду стала філасофія І. Канта.

У час вучобы адзін з заснавальнікаў і прэзідэнт (1817—1823) таварыства філаматаў. Дапрацаваў прапанаваны А. Міцкевічам і Т. Занам праект статута філаматычнай суполкі, які і быў прыняты. Імкнуўся да канспіратыўнага існавання таварыства, быў зацікаўлены ў яго аўтаноміі ад масонства. Займаўся ўдасканаленнем арганізацыйнай структуры філаматычнага руху, выступаў на паседжаннях з навуковымі паведамленнямі і перакладамі з твораў старажытных аўтараў. Даказваў неабходнасць эфектыўнай, прадукцыйнай дзейнасці моладзі з мэтай сацыяльна-эканамічнага росквіту роднага краю, ставіў задачу выхавання ўсебакова развітой асобы, высокай грамадзянскасці і патрыятызму. Лічыў мэтазгодным абмежаванне цікавасці да рэлігіі ў час станаўлення і дзейнасці маладзёжных таварыстваў, таму што яна стрымлівае інтэлектуальныя пошукі моладзі. Склаў статут «Пятнаццаць правіл паводзін для моладзі, якая належыць Таварыству сяброў карыснай забавы», перапрацаваў статут літаратурнага таварыства і дамогся яго пераходу пад кіраўніцтва філаматаў. Падтрымаў ідэю Зана пра арганізацыю таварыства натуралістаў з мэтай вывучэння прыродных багаццяў краю і іх выкарыстання. Асобую ўвагу звяртаў на неабходнасць распрацоўкі спецыяльнай праграмы жаночага выхавання.

Прыцягнуты да следства і арыштаваны па справе таварыства філаматаў, дзейнасць якога трактаваў пераважна як навуковую, імкнучыся аблегчыць лёс удзельнікаў таварыства.

24 кастрычніка 1824 вымушаны выехаць у Расію, працаваў настаўнікам ліцэя ў Адэсе. З ліпеня 1825 года ў Маскве, настаўнік класічных моў у гімназіі, выкладчык грэчаскай мовы ва універсітэце. Займаўся навуковай працай, выдаў у Маскве кнігі «Шэсць песняў „Адысеі" Гамера» (1828, на лацінскай мове) і «Аб развіцці філалагічных даследаванняў пісьмаў Платона» (1829).

У пачатку 1841 года вярнуўся ва Украіну, працаваў хатнім настаўнікам.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — С. 288. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 10357852v · ISNI: 0000 0000 0078 3894 · NLP: A11368810 · NUKAT: n00041677 · SUDOC: 153428422 · VIAF: 33151776820818012465 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Тэарэма Ферма.
**Мала́я тэарэ́ма Ферма́** — класічная тэарэма тэорыі лікаў, якая сцвярджае, што

|  |
| --- |
| 
Калі *p* — просты лік, і *a* не дзеліцца на *p*, то
{\displaystyle a^{p-1}\equiv 1{\pmod {p}}.}
Інакш кажучы, {\displaystyle a^{p-1}} пры дзяленні на {\displaystyle p} дае астачу 1.
 |

Раўназначная фармулёўка:

|  |
| --- |
| 
Для любога простага *p* і цэлага *a* лік {\displaystyle (a^{p}-a)} дзеліцца на {\displaystyle p.}
 |

Малая тэарэма Ферма ляжыць у аснове тэста на простасць і з'яўляецца адным з галоўных вынікаў у элементарнай тэорыі лікаў. Тэарэма носіць імя П'ера Ферма, які сфармуляваў яе ў 1640 годзе. Яна называецца "малой тэарэмай", каб адрозніваць яе ад т.зв. Вялікай тэарэмы Ферма.

Гл. таксама
-----------

* Тэарэма Ойлера
* Моцны псеўдапросты лік
* RSA

Літаратура
----------

* *Сендеров В, Спивак А.* Малая теорема Ферма // *КВАНТ*. — 2000. — № 1.

* *Сендеров В, Спивак А.* Малая теорема Ферма // *КВАНТ*. — 2000. — № 3.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Спаса-Праабражэнская царква.
**Спаса-Праабражэнская царква** — праваслаўны храм, пабудаваны на ўрадавыя сродкі ў 1859 годзе на цэнтральнай плошчы вёскі Новая Мыш Баранавіцкага раёна. Абнесены драўлянай агароджай з трохпралётнымі арачнымі брамамі і старымі пасадкамі ліпы.

Царква ў 1916 годзе

Архітэктура
-----------

Царква адносіцца да тыпу цэнтрычных крыжова-купальных храмаў; зрублена на высокім мураваным цокалі. Чатырохсхільны дах над асноўным кубападобным аб’ёмам завершаны пяццю васьміграннымі двух’яруснымі барабанамі з шатровымі вярхамі, увянчанымі цыбулепадобнымі купаламі. Грані барабанаў аформлены кілепадобнымі шчытамі. У адным з купальных барабанаў створана званічка з 4 званамі. Бакавыя прыдзелы завершаны двухграннымі шчытамі і прарэзаны здвоенымі аконнымі праёмамі з каляровымі вітражамі. Гарызантальна ашаляваныя фасады акаймаваны шырокімі вуглавымі лапаткамі і вялізным карнізам, прарэзаны высокімі прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў разных ліштвах з мудрагелістым арнаментальным завяршэннем. Галоўны ўваход з заходняга боку адзначаны высокім цвінтаром з лесвічным каскадам і прытворам з паўвальмавым дахам і макаўкай на вільчыку.

Інтэр’ер
--------

У інтэр’еры дамінуе цэнтральная прастора малітоўнай залы, у якую адкрываецца светлавы васьмігранны барабан, падтрыманы магутнымі рыгелямі і чатырма крыжовымі ў сячэнні ўстоямі. Бакавыя прыдзелы, апсіда і прытвор адкрываюцца ў асноўны аб’ём шырокімі праёмамі са скошанымі верхнімі вугламі. У дэкоры інтэр’ера выкарыстаны прамавугольныя і фігурныя філёнгі ў фрызавай частцы. Апсіда вылучана выкананым у дрэве ў 2-й палове XIX ст. аднаярусным іканастасам з цэнтральным кілепадобным франтонам. Абразы: «Спас Пантакратар» і «Маці Божая з дзіцем» (канец 18 ст.), «Святы Аляксандр Неўскі» (19 ст.).

Літаратура
----------

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка горада Баранавічы і Баранавіцкага раёна // Г. К. Кісялёў (галоўны рэдактар), Р. Б. Венцэль, М. К. Дзёмін і інш. (рэдкал.), М. І. Бернат (укладальнік). — Мн. БЕЛТА, 2000. — 736 с.: іл. ISBN 985-6302-28-5. — С. 645—646.
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; маст.: З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Спаса-Праабражэнская царква (Новая Мыш)
* Спаса-Праабражэнская царква (Новая Мыш) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Спаса-Праабражэнская царква (Новая Мыш) на сайце «Архіварта»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Спаса-Праабражэнская царква.
**Спаса-Праабражэнская царква** — драўляны праваслаўны храм у в. Язвінкі Лунінецкага раёна Брэсцкай вобласці. Знаходзіцца на вул. Леніна.

Гісторыя
--------

Драўляная першая вядомая царква была пабудавана ў 1759 годзе. Згодна прыходскага летапісу, яна была «досыць моцнай». Прамавугольны будынак меў два купалы, адзін рад вокнаў без кратаў і гонтавы дах. У 1873 годзе ў інтэр’еры ўладкавалі новы разьбяны іканастас з калонамі.

Першую царкву ў Язвінках разабралі ў 1909 годзе з-за яе старасці. У 1910 годзе была пабудавана новая драўляная царква. 12 верасня 1910 года былі асвячоны крыжы, а 27 снежня асвячоны сам будынак храма.

У савецкі час храм быў адкрыты.

Царква некалькі разоў рэстаўравалася. У 1999 годзе ў царкве ўсталявалі кацёл для абагравання, у 2004 годзе быў узведзены будынак нядзельнай школы (да гэтага заняткі праходзілі ў хаце святара), у 2007 годзе да царквы падвялі паравое ацяпленне.

Архітэктура
-----------

Царква з’яўляецца помнікам народнага дойлідства. Праект распрацоўваў мінскі архітэктар Віктар Струеў. Іканастас для храма набылі ў Кіева-Пячэрскай Лаўры і абыйшоўся ў 700 царскіх рублёў.

Зноскі
------

1. ↑  14. Приход храма Преображения Господня д. Язвинки Лунинецкого района Архівавана 27 снежня 2017.
2. ↑  Праабражэнская царква ў в. Язвінка
3. ↑  Спаса-Праабражэнская царква ў вёсцы Язвінкі Архівавана 8 снежня 2019.

Спасылкі
--------

* Спаса-Праабражэнская царква (Язвінкі) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Спаса-Праабражэнская царква (Язвінкі) на сайце «Архіварта»
*Ab urbe condita*, 1493
**«Гісто́рыя ад заснава́ння го́рада»** («Ab urbe condita») — асноўны твор Ціта Лівія, адна з найбольш вядомых і фундаментальных працаў па гісторыі Старажытнага Рыма. Ахоплівае перыяды ад традыцыйнай даты заснавання Рыма па храналогіі Варона (753 да н.э.) да 9 года. З 142 кнігаў цалкам захаваліся 35. Гэтая частка ўмоўна падзяляецца на так званыя дэкады:

* 1-я (кнігі I—X) ахоплівае перыяд ад заснавання горада да 293 года да н. э.;
* 3-я, 4-я і палова 5-й (кнігі XXI—XLV) ахопліваюць перыяд з 218 года да н. э. да 167 года да н. э..

Гэты падзел, таксама разам з пентадамі, з’явіўся каля 4 стагоддзя. Фрагменты кнігі XCI апісваюць вайну з Серторыем, а фрагменты кнігі CXX утрымліваюць апісанне смерці Цыцэрона.

Лівій працаваў над «Гіторыяй» 40 гадоў і грунтаваўся галоўным чынам на працах малодшых аналістаў: Луцыя Элія Туберона, Гая Ліцынія Макра і Валера з Анцыя (пераважна ў першай дэкадзе), а таксама на Фабія Піктара, Кальпурнія Пізана, Клаўдзія Квадрыгарыя і Палібія. Мяркуецца, што першыя кнігі былі створаныя паміж 27 і 25 гадамі да н.э. кніга IX была напісаная да 20 года да н. э. а апошнія — толькі пасля 14 года. Галоўным героем «Гісторыі» стаў народ — *populus Romanus*, хаця палітычная барацьба патрыцыяў з плебеямі апісаная з арыстакратычнага пункту гледжання.

Найбольш значнымі з пераказаў твора, якія захаваліся да нашых дзён, з’яўляюцца так званыя «Перыёхі».

Спасылкі
--------

* «Гісторыя ад заснавання горада» на лацінскай мове
* «Гісторыя ад заснавання горада» на рускай мове
Гродзенскі каралеўскі замак. Фрагмент гравюры Т.Макоўскага (1600).
Гродзенскі парафіяльны касцёл. Рэканструкцыя стану на канец XVI ст.
**Юзаф Ройтэн (Райсцін)** — архітэктар Стэфана Баторыя, кіраўнік прац па перабудове гродзенскага Старога замка ў стылі нямецкага маньерызму.

У 1589 годзе ў лаўнічых кнігах Львова Ройтэн згадваецца як «Яго Каралеўскай Вялікасці будаўнічы і архітэктар замка гарадзенскага» («Sacrae Regiae Maiestatis Murator et Architectus in Arce Grodnensis»). Вядома, што Ройтэн пэўны час жыў у Гродне і нават валодаў зямельным надзелам у Сухім сяле (цяпер у раёне былой Гарадніцы). Таксама Ройтэн браў удзел у будаўніцтве гродзенскага парафіяльнага касцёла, Фары Вітаўта, які Стэфан Баторый першапачаткова планаваў перадаць езуітам. У актах Літоўскай метрыкі за 1592 год ён так і згадваецца — «будаўнічы касцёла гродзенскага». Польская даследчыца сакральнай архітэктуры Марыя Каламайска-Саед[pl] лічыць, што Ройтэн можа быць выхадцам з Аўстрыі, бо ў ваколіцах Лінца ёсць вёска Ройтэн[de].

Бібліяграфія
------------

* W. Łoziński, Sztuka Lwowska XVI i XVII w. Lwów, 1901, s. 96
* Jarosław Wojciechowski, *Stary zamek w Grodnie*, II // Biuletyn Historii Sztuki i Kultury Nr. 3. – Warszawa: Zakład Architektury Polskiej i Historii Sztuki Politechniki Warszawskiej, 1938
* Józef Jodkowski, Grodno, Wilno, 1923, s. 82
* M. Kałamajska-Saeed, Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej, Część IV, Tom 4, s. 32

Спасылкі
--------

* Не Санці Гучы. Стары замак у Гродне насамрэч спраектаваў немец?
* Якім жа быў купал брамнай вежы Старога замка?
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Спаса-Праабражэнская царква.
**Спаса-Праабражэнская царква** — праваслаўны храм у в. Мамаі (Глыбоцкі раён). Помнік архітэктуры класіцызму з элементамі позняга барока. Пабудаваны ў канцы XVIII ст. як касцёл. З 1866 г. — царква Праабражэння Гасподняга.

Архітэктура
-----------

Прамавугольны ў плане мураваны будынак накрыты двухсхільным пакатым дахам з трохвугольнымі франтонамі на тарцах. У аснову архітэктарскай пластыкі фасадаў пакладзены дарычны ордар. Галоўны фасад раскрапаваны паўкалонамі, прамавугольнымі плоскімі і глыбокімі паўкруглымі нішамі. Уваход аформлены вялікім парталам. Бакавыя фасады з высока размешчанымі прамавугольнымі вокнамі аздобленыя пілястрамі. Сцены завершаныя развітым дарычным антаблементам. Унутры будынку дапаможныя памяшканні па чатырох вуглах прасторава вылучаюць з асноўнага памяшкання ўваходную і алтарную часткі. На сценах пілястры карынфскага ордара, на плоскай столі — цыліндрычныя скляпенні.

Брама-званіца
Па восі будынку стаіць двух'ярусная мураваная званіца-брама, завершаная трохвугольным франтонам, якая па стылістыцы адпавядае архітэктуры касцёла.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Спаса-Праабражэнская царква (Мамаі)
* Спаса-Праабражэнская царква (Мамаі) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Спаса-Праабражэнская царква (Мамаі) на сайце Radzima.org
* Спаса-Праабражэнская царква (Мамаі) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Спаса-Праабражэнская царква (Мамаі) на сайце «Архіварта»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сяліцкі.

**Юзаф Сяліцкі** (? — 12 красавіка 1791) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Кашталян полацкі (1784—1791)

Біяграфія
---------

3 сакавіка 1765 года стаў полацкім войскім, а дзесьці ў 1769 атрымаў хоцлаўскае староства. Пры падтрымцы Антонія Тызенгаўза станавіўся паслом на соймы 1773, 1776, 1782.

У 1777 атрымаў пасаду рэгента канцылярыі ВКЛ. У 1784 па просьбе Станіслава Аўгуста саступіў Тадэвушу Жабу пасаду ваяводы полацкага, а сам задаволіўся кашталянствам таго ж ваяводства.

У верасні 1788, дзякуючы дамоўленасці з Тадэвушам Жабам, змог арганізаваць выбары свайго сына Антонія Сяліцкага паслом на Чатырохгадовы сойм. Сам прысутнічаў на пачатку сойма і нават абараняў Вайсковы дэпартамент Пастаяннай Рады.

З 1789 у Полацку, цяжка хварэе. Памёр 12 красавіка 1791.

Кавалер ордэна Святога Станіслава (1778), ордэна Белага Арла (люты 1788).

Валодаў фальваркам Юшкаў у Віцебскім ваяводстве і хоцлаўскім староствам.

Сям'я
-----

Паходзіў з незаможнага роду Сяліцкіх, прадтаўнікі якога займалі пасады ў Полацкім ваяводстве. Сын Міхала Сяліцкага, рэгента канцылярыі ВКЛ.

Быў жанаты з Марынай Цеханавецкай. Меў 2 дзяцей – сына Антонія і дачку Элеанору.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Zofia Zelinska. Sielicki Józef // Polski Słownik Biograficzny. Tom XXXVI W-wa-Krakow 1995-1996, с. 592-593
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Спаса-Праабражэнская царква.
**Спаса-Праабражэнская царква** — дзеючы праваслаўны храм у горадзе Чашніках Віцебскай вобласці. Помнік архітэктуры класіцызму.

Гісторыя
--------

Спаса-Праабражэнская царква пабудавана ў цэнтры горада ў 1843—1845 гг. з цэглы. Спаса-Праабражэнская царква адлюстравана на малюнку Напалеона Орды (1876).

Архітэктура
-----------

Будынак храма крыжападобны ў плане з прамавугольнымі крыламі трапезнай, бакавых прыдзелаў і апсіды. Завершаны сферычным купалам на светлавым барабане. Над трапезнай знаходзіцца званіца. Галоўны фасад аформлены порцікам з франтонам. З арсенала класічнай архітэктуры выкарыстаны пілястры, паўцыркульныя сандрыкі прамавугольных аконных праёмаў, прафіляваны апяразваючы карніз з плоскім фрызам.

Інтэр’ер
--------

У залу храма адкрываецца падкупальная прастора і праз шырокія арачныя прасветы бакавыя скляпеністыя прыдзелы, апсіда і трапезная. Скляпенні аздоблены адноўленай у 1970 г. фрэскавай размалёўкай з выявамі Бога Саваофа на троне і 12 апосталаў, на ветразях выявы евангелістаў, у алтары «Богаяўленне», на сценах — евангельскі цыкл. Абразы 18 — 19 ст.: «Маці Божая Адзігітрыя», «Хрышчэнне», «Феадосій Угліцкі», «Спас Пантакратар».

Літаратура
----------

* *Кулагін А. М.* Праваслаўныя храмы на Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 2001. — 3 000 экз. — ISBN 985-11-0190-7.
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4
* РДГА, ф. 799, воп. 33, спр. 1480, арк.16.

Спасылкі
--------

* Сайт Віцебскай епархіі Архівавана 27 сакавіка 2012. (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Спаса-Праабражэнская царква.
**Спаса-Праабражэнская царква** — мураваны праваслаўны храм у гарадскім пасёлку Сапоцкін Гродзенскага раёна Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца на вул. Школьная, 1а.

Гісторыя
--------

У 1780 годзе была пабудавана мураваная царква ў Сапоцкіне. У 1893 годзе быў заснаваны жаночы праваслаўны манастыр.

У савецкія часы будынак стаў выкарыстоўвацца як збожжасховішча, затым у ім складалі тытунь. У 1970 годзе па загаду мясцовых уладаў царква была разбурана.

Драўляны будынак, у якім знаходзіцца сучасная царква, быў перавезены з вёскі Калеты, дзе ён выконваў функцыі школы. У 1980—1981 гадах будынак быў абкладзены белай сілікатнай цэглай.

29 мая 1996 года праваслаўнай грамадзе быў прадастаўлены ў пастаяннае карыстанне ўчастак зямлі плошчай 0,1592 га для эксплуатацыі і абслугоўвання будынка царквы.

Зноскі
------

1. ↑  Храм Праабражэння Гасподняга г.п. Сопоцкин Архівавана 26 снежня 2019.

Спасылкі
--------

* Спаса-Праабражэнская царква (Сапоцкін) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Спаса-Праабражэнская царква.
**Спаса-Праабражэнская царква** — праваслаўны храм у вёсцы Грыцкавічы Крупскага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Царква са званіцай у пач. XX ст.
На высокім узгорку, на паўднёва-заходняй ускраіне вёскі, на могілках. Пабудавана каля 1822 г. з дрэва. Двух’ярусная слуповая шатровая званіца стаяла асобна перад царквой. Была прыпісана да Халопеніцкай Успенскай царквы'. Каля царквы захаваўся старажытны каменны крыж.

Архітэктура
-----------

Твор народнага дойлідства. Вырашана кампактным прамавугольным зрубам на бутавым падмурку і пад вальмавым дахам (гонтавы перакрыты бляхай у 1979), якія пераходзяць у шатровы над пяціграннай апсідай з нізкімі бакавымі рызніцамі. Дах па цэнтры завершаны васьмігранным шатровым барабанам з невялікай макаўкай на вузкай шыі. Уваходы праз двухслуповы ганак з двухсхільнай навіссю. Вертыкальна ашаляваныя сцены апяразаны падкарнізнай аркатурай і маюць па адным прамавугольным (у апсідзе лучковым) аконным праёме, расчлянёным брусамі-сцяжкамі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Спаса-Праабражэнская царква (Грыцкавічы)
* [ Спаса-Праабражэнская царква (Грыцкавічы)] на сайце Radzima.org
* [ Спаса-Праабражэнская царква (Грыцкавічы)] на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* РДГА, ф. 799, воп. 33, спр. 822, арк. 99;
* Описание церквей и приходов Минской епархии. Игуменский уезд. Мн. 1879. С. 245.

| ⛭Крупскае благачынне |
| --- |
| Свята-Мікалаеўская царква (Бобр) ·  Спаса-Праабражэнская царква (Грыцкавічы) ·  Свята-Мікалаеўская царква (Крупкі) ·  Свята-Пакроўская царква (Ухвала) ·  Свята-Успенская царква (Халопенічы) ·  Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Худаўцы) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Спаса-Праабражэнская царква.
**Спаса-Праабражэнская царква** — праваслаўны храм у в. Новая Папіна Драгічынскага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

У цэнтры вёскі. Храм пабудаваны ў 1810 г. з дрэва на месцы царквы 1723 г.

Архітэктура
-----------

Царква з боку апсіды
Помнік народнага дойлідства. Вырашана працяглым прамавугольным у плане зрубам, накрытым вальмавым дахам, завершаным па цэнтры цыбулепадобнай галоўкай. З усходу далучана пяцігранная апсіда з бакавой рызніцай, з захаду — прамавугольны прытвор, над якім у другой палавіне XX стагоддзя ўзведзена двух’ярусная чатырохгранная шатровая званіца з макаўкай. Гарызантальна ашаляваныя бакавыя фасады расчлянёны лучковымі аконнымі праёмамі і брусамі-сцяжкамі ў прасценках, апяразаны цокальным поясам з вертыкальнай шалёўкай.

Інтэр’ер
--------

Зала перакрыта плоскай столлю па бэльках, апсіда вылучана драўляным іканастасам, выкананым у 1830-я гады.

Зноскі
------

1. ↑  Архіў Мінскай епархіі. ПАП (справа царквы в. Папіна); НГАБ у г. Гродна, ф. 1, воп. 19, спр. 1004, арк. 9 — 29.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Спаса-Праабражэнская царква (Новая Папіна) на сайце Radzima.org
* Спаса-Праабражэнская царква (Новая Папіна) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Спаса-Праабражэнская царква (Новая Папіна) на сайце «Архіварта»
**«Гісторыя каралёў Брытаніі»** (лац.: Historia Regum Britanniae; таксама **«Гісторыя брытаў»**) — псеўдагістарычная праца па брытанскай гісторыі, напісаная каля 1136 года Гальфрыдам Монмуцкім. Яна ўяўляе сабой хроніку кіравання брытанскіх каралёў на працягу двух тысячагоддзяў, ад засялення Брытаніі траянцамі і да захопу значнай яе часткі англасаксамі каля VII стагоддзя. «Гісторыя каралёў Брытаніі» стала адной з галоўных крыніц фарміравання брытанскага міфалагічнага цыклу.

Хоць да XVI стагоддзя праца Гальфрыда ўспрымалася некрытычна, з XVII стагоддзя стала лічыцца, што яна ўяўляе малую каштоўнасць з гістарычнага пункта гледжання — калі апісанне падзей, такіх як уварванне Юлія Цэзара ў Брытанію, можа быць праверана па іншых крыніцах, Гальфрыд аказваецца вельмі недакладным — аднак яна застаецца значным творам сярэднявечнай літаратуры, які змяшчае першую вядомую версію гісторыі караля Ліра і яго трох дочак, а таксама першае паслядоўнае апавяданне пра жыццё легендарнага караля Артура.

Гл. таксама
-----------

* Спіс легендарных каралёў Брытаніі

Зноскі
------

1. ↑  Першай рэакцыяй англічан на скептычнае чытанне Гальфрыда Монмуцкага Палідорам Вергіліем было адмаўленне, але з часам версія Гальфрыда была канчаткова замешчана новым гістарычным падыходам Рэнесансу; паводле Hans Baron, «Fifteenth-century civilisation and the Renaissance», у «The New Cambridge Modern history», том 1 1957:56.

Спасылкі
--------

* Арыгінальны лацінскі тэкст на Google Books

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119603974 · GND: 4211887-6 · LCCN: n83160992 · SUDOC: 027598373 · VIAF: 105642044 |
**Тапаніміка** (ад грэч. τόπος *(топас)* — мясцовасць, *ὄνομα, (онама)* — імя) — раздзел анамастыкі, які вывучае назвы геаграфічных аб'ектаў (тапонімы). Даследуе паходжанне назваў, іх сэнсавае значэнне, развіццё, сучасны стан, вымаўленне і напісанне.

Як спецыяльная навуковая дысцыпліна, тапаніміка знаходзіцца на сумежжы 3-х галінаў ведаў: лінгвістыкі, геаграфіі і гісторыі, і выкарыстоўвае іх даныя. Тапаміка уключае ў сябе шэраг кірункаў, у якіх даследуюцца розныя групы тапонімаў: айканіміка (вывучэнне назваў населеных пунктаў), гідраніміка (назваў рэк і інш. водных аб'ектаў), аранімія (вывучэнне назваў форм рэльефа), мікратапаніміка (назваў малых геаграфічных аб'ектаў) і інш.

Сукупнасць тапонімаў на якой-небудзь тэрыторыі называецца *тапанімія*.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).
* Сучасная беларуская мова: Уводзіны. Фанетыка. Фаналогія. Арфаэпія. Графіка. Арфаграфія. Лексікалогія. Лексікаграфія. Фразеалогія. Фразеаграфія: Вучэб. дапам. / Я. М. Камароўскі, В. П. Красней, У. М. Лазоўскі і інш. — 2-е выд. дапрац. і дап. — Мн. : Выш. школа, 1995. — 334 с. ISBN 985-06-0075-6.
* *Галай И. П.* География: термины и понятия: словарь для учащихся и абитуриентов / И. П. Галай, Е. И. Галай. — Мн.: Белкартография, 2011. — С. 189. — 223 с. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-508-082-5.  (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тапаніміка
* **Taponim.by** — карта тапонімаў Беларусі. Пошук па шаблоне з візуалізацыяй на карце.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Паўлікоўскі.
**Юзаф Паўлікоўскі** (*Józef Pawlikowski*; 28 сакавіка 1767, в. Розпжа, Мазовія, Польшча — 1828) — польскі публіцыст
, палітычны дзеяч.

Біяграфія
---------

Вывучаў права ў Ягелонскім універсітэце (Кракаў), дзе належаў да Саюза філантропаў. Працаваў адвакатам. Выступаў супраць Таргавіцкай канфедэрацыі. Адзін з галоўных арганізатараў паўстання 1794. Пасля разгрому паўстання эмігрыраваў у Бельгію, потым у Францыю, дзе 22.8.1795 падпісаў акт пра стварэнне радыкальнай эмігранцкай арганізацыі Польская дэпутацыя. У 1799—1800 сакратар і дарадчык Т. Касцюшкі. Пазней жыў у Варшаве, з 1821 член тайнага Нацыянальнага патрыятычнага таварыства. У 1826 арыштаваны, памёр у зняволенні.

Творчасць
---------

У першай публіцыстычнай працы «Пра польскіх прыгонных», выдадзенай ананімна ў 1788, выказваў фізіякратычныя погляды радыкалаў, якія патрабавалі адмены прыгону, асабістай незалежнасці і правоў для сялян. У трактаце «Палітычныя думкі для Польшчы» (1789) сфармуляваў філасофскую праграму народнай манархіі. Пад кіраўнідгвам Т. Касцюшкі напісаў працу «Ці могуць палякі дамагчыся незалежнасці?» (1800), у якой патрабаваў спалучэння нацыянальна-вызвольнай барацьбы з барацьбой за грамадскі прагрэс. Аўтар «Успамінаў пра падрыхтоўку касцюшкоўскага паўстання».

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 121726602 · GND: 1210208814 · ISNI: 0000 0001 1628 1570 · NKC: js2014851104 · NUKAT: n99027831 · SUDOC: 225665441 · VIAF: 41881695 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Румо.
**Алег Васілевіч Румо** (нар. 21 жніўня 1941, в. Таліца, Слуцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі ўрач і палітык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 21 жніўня 1941 года ў в. Таліца Слуцкага раёна.

Бацька, Васіль Цімафеевіч Румо (1909—1983), нарадзіўся ў сялянскай сям’і ў вёсцы Мастычыне Сенненскага павета. Працаваў дырэктарам кансервавага завода ў Слуцку, загадчыкам аддзела прапаганды Клецкага райкама КП(б)Б, пасля вайны — на партыйнай працы, пазней — старшынёй калгаса. Маці, Вольга Мікалаеўна Румо (Балвановіч), усё жыццё працавала фельчарам.

У 1958 годзе Алег Румо скончыў школу ў Слуцку з залатым медалём і паступіў у Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут, які скончыў у 1964 годзе.

У 1963 годзе ўзяў шлюб з Валянцінай Міхайлаўнай Драко, якая вучылася разам з ім у медыцынскім інстытуце на медыка-педыятра. Пасля медыцынскага інстытута працаваў у медыцынскай амбулаторыі (в. Пасека Старадарожскага раёна), пазней — анколагам, хірургам у Слуцкай бальніцы. У 1976 годзе прызначаны на пасаду намесніка галоўнага ўрача Слуцкага раёна.

У 1995 годзе абраны дэпутатам Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання (1995—1996). 27 лістапада 1996 года ўвайшоў у склад Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га склікання.

Пасля заканчэння дэпутацкіх паўнамоцтваў працягнуў працаваць урачом. У 2010 годзе выйшаў на пенсію.

Узнагароды
----------

* Ганаровы грамадзянін Слуцка (2016)

Зноскі
------

1. ↑  Руммо рассказал о своей малой родине (руск.)
2. ↑  Династия Руммо (руск.)
3. ↑  Указ Президента Республики Беларусь от 27 ноября 1996 г. № 495 «Об одобрении списка депутатов Верховного Совета Республики Беларусь, включаемых в состав Палаты представителей Национального собрания Республики Беларусь» (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Семянчук.

**Алег Аляксеевіч Семянчук** (нар. 20 снежня 1958, в. Мервіны Клецкага раёна Мінскай вобласці) — беларускі настаўнік і палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Мазырскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя Н. К. Крупскай па спецыяльнасці «Агульнатэхнічныя дысцыпліны з дадатковай спецыяльнасцю фізіка».

Працаваў майстрам вытворчага навучання, намеснікам дырэктара па вучэбна-вытворчай рабоце Заастравецкага вучэбна-вытворчага камбіната, намеснікам загадчыка аддзела народнай адукацыі Клецкага райвыканкама, настаўнікам СШ № 3 г. Клецка, дырэктарам Клецкага дзіцячага дома, намеснікам начальніка ўпраўлення адукацыі, старшынёй камітэта па працы, занятасці і сацыяльнай абароне Мінскага аблвыканкама.

Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ганаровымі граматамі Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь, Мінскага абласнога выканаўчага камітэта, Граматай Мітрапаліта Мінскага і Слуцкага Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі, знакам Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь «Выдатнік адукацыі». Мае падзякі Старшыні Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Міністра працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь.

Заўвагі
-------

1. ↑  Семянчук Алег Аляксеевіч