Не блытаць з архівам Інтэрнэту archive.org.

**arXiv.org** — найбуйнейшы бясплатны архіў электронных публікацый навуковых артыкулаў і іх прэпрынтаў па фізіцы, матэматыцы, астраноміі, інфарматыцы і біялогіі.

Апісанне
--------

Большасць публікацый архіва даступна ў зыходным выглядзе ў фармаце ΤΕΧ (і яго варыянтах), але можна таксама запампаваць дакументы, якія генеруюцца аўтаматычна ў фарматах PostScript і PDF. Частка артыкулаў выкладваецца аўтарамі ў фарматах, адрозных ад ΤΕΧ (а менавіта, PDF, PostScript і HTML).

Існуе магчымасць аформіць e-mail-падпіску на спіс новых артыкулаў з іх анатацыямі. Можна падпісацца або на ўсе артыкулы, або на артыкулы толькі па цікавай тэматыцы, напрыклад: вылічальный геаметрыі, дыскрэтнай матэматыцы і інш.

Пры даданні ў архіў публікацыя аўтаматычна дадаецца ў базу цытавання Citebase. Гэта дазваляе ацаніць індэкс цытавання, гэта значыць фармальную прыкмету значнасці артыкула.

Артыкулы, якія выкладваюцца аўтарамі ў архіў, не праходзяць працэдуру навуковага рэцэнзавання (і ў сувязі з гэтым, строга кажучы, не лічацца навуковымі публікацыямі). Мадэратары архіва могуць удакладніць і перакласіфікаваць кірунак (раздзел архіва), у якім з'явіцца артыкул. У студзені 2004 года ў архіве была ўведзена сістэма папярэдняга пацверджання (англ.: endorsement), у адпаведнасці з якой аўтар, які накіроўвае артыкул, павінен мець статус «даручальніка» (*endorser*) ці артыкул мусіць быць рэкамендаваны іншым даручальнікам; статус даручальніка атрымліваюць аўтаматычна аўтары з прызнаных акадэмічных устаноў. Гэта сістэма дазваляе паменшыць колькасць псеўданавуковых публікацый.

Артыкулы архіва могуць быць зменены іх аўтарамі; пры гэтым, як правіла, застаюцца даступнымі і раннія варыянты.

Гісторыя
--------

Архіў быў створаны Полам Джынспаргам у 1991 годзе ў Лос-Аламаскай нацыянальнай лабараторыі і першапачаткова прызначаўся для фізічных артыкулаў, але паступова ўзніклі раздзелы, прысвечаныя іншым навукам.

Старое даменнае імя архіва — xxx.lanl.gov было зменена таму, што некаторыя праграмы-фільтры блакіравалі доступ да сайта, успрымаючы *xxx* як указанне на парнаграфічны змест. Тым не менш старое даменнае імя працягвае падтрымлівацца нароўні з асноўным — arxiv.org. Існуе некалькі дзясяткаў люстэркаў архіва (у тым ліку было люстэрка і ў Расіі, але ў красавіку 2012 года яно было закрыта).

У наш час архіў спансуецца і абслугоўваецца Карнельскім універсітэтам ЗША, часткай чыёй бібліятэкі і лічыцца.

Статыстыка
----------

Да канца лістапада 2011 года ў архіве змяшчалася больш за716 688 публікацый за ўвесь перыяд існавання, а сярэднямесячнае папаўненне публікацыямі ў 2011 годзе па кірунках склала:

* Physics: 5709 (65,56 %)
	+ *astro-ph* (Astrophysics/Астрафізіка): 1105 (19,79 %)
	
	+ *cond-mat* (Condensed Matter/Фізіка кандэнсаванага стану): 1123 (20,11 %)
	
	+ *gr-qc* (General Relativity and Quantum Cosmology/Агульная тэорыя адноснасці і квантавая касмалогія): 331 (5,93 %)
	
	+ *hep-ex* (High Energy Physics — Experiment/Фізіка высокіх энергій — эксперымент): 213 (3,81 %)
	
	+ *hep-lat* (High Energy Physics — Lattice/Фізіка высокіх энергій на рашотцы): 78 (1,40 %)
	
	+ *hep-ph* (High Energy Physics — Phenomenology/Фізіка высокіх энергій — фенаменалогія): 532 (9,53 %)
	
	+ *hep-th* (High Energy Physics — Theory/Фізіка высокіх энергій — тэорыя): 457 (8,18 %)
	
	+ *math-ph* (Mathematical Physics/Матэматычная фізіка): 326 (5,84 %)
	
	+ *nlin* (Nonlinear Sciences/Нелінейная дынаміка): 124 (1,42 %)
	
	+ *nucl-ex* (Nuclear Experiment/Ядзерная фізіка — эксперымент): 101 (1,81 %)
	
	+ *nucl-th* (Nuclear Theory/Ядзерная фізіка — тэорыя): 189 (3,38 %)
	
	+ *physics* (іншыя раздзелы фізікі): 696 (12,46 %)
	+ *quant-ph* (Quantum Physics/Квантавая фізіка): 434 (7,77 %)
* *math* (Mathematics/Матэматыка): 1943 (22,31 %)
* *CoRR* (Computer Science — Computing Research Repository/Камп'ютарныя навукі — рэпазітар): 738 (8,47 %)
* *q-bio* (Quantitative Biology/Матэматычная біялогія): 113 (1,30 %)
* *q-fin* (Quantitative Finance/Фінансавая матэматыка): 46 (0,53 %)
* *stat* (Statistics/Статыстыка): 159 (1,83 %)
* Усяго: 8708 (100 %)/

Такім чынам, кожны месяц дадавалася ў сярэднім 8000—9000 артыкулаў, з якіх асноўная маса даводзіцца на фізіку і матэматыку.

Гл. таксама
-----------

* Электронны часопіс
* CiteSeer

Каментарыі
----------

1. ↑  Артыкулы ў arXiv выкладваюць навукоўцы, якія працуюць у розных краінах свету. Большасць артыкулаў напісана на англійскай мове. Можна апублікаваць артыкул і на любой мове, пры ўмове, што загаловак і анатацыя напісаны на англійскай мове.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  *Ginsparg P.* It was twenty years ago today ... — ArXiv.org. — arXiv:1108.2700v2 Праверана 13 ліпеня 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q118398'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1931745'></a>
3. ↑  *Ginsparg P.* ArXiv at 20. / M. Skipper — NPG, Springer Science+Business Media, 2011. — Vol. 476, Iss. 7359. — P. 145–147. — ISSN 1476-4687; 0028-0836<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q180445'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q176916'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1931745'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q52661223'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q180419'></a>
4. ↑
5. ↑  Электронны arXiv навукі
6. ↑  arXiv.org (англ.). — Open access to 716,688 e-prints in Physics, Mathematics, Computer Science, Quantitative Biology, Quantitative Finance and Statistics. Праверана 15 жніўня 2012.
7. ↑  arXiv.org (англ.). — Паводле даных статыстыкі па кожным раздзеле на афіцыйным сайце. Праверана 15 жніўня 2012.

Спасылкі
--------

* arxiv.org