**Соя культурная** (*Glycine max*) — аднагадовая кветкавая травяністая расліна, від роду Соя (*Glycine*) сямейства Бабовыя (*Fabaceae*).

Батанічнае апісанне
-------------------

Прамастойкая, павойная або паўзучая травяністая расліна вышынёй 20—100 см. Сцёблы звычайна апушаныя цвёрдымі валаскамі. Трайчастае лісце чаргаванае, з прылісткамі. Кветкі дробныя, фіялетавыя, ліловыя, белыя або чырванаватыя ў пазухавых гронках. Плод — струк.

Хімічны склад
-------------

У зерні 35—50 % бялку, блізкага па амінакіслотным складзе да жывёльнага, і 13—24 % алею. Бялкі соі маюць 80 % біялагічнай каштоўнасці ад бялкоў курынага яйка. Выкарыстоўваюцца ў хлебапякарнай, кандытарскай, маргарынавай і мясной галінах харчовай прамысловасці.

Значэнне і выкарыстанне
-----------------------

Харчовая, кармавая і тэхнічная расліна. Падвержанасць грыбковым хваробам абмяжоўваецца 20 % ураджаю.

### Гісторыя

У Еўропе з’явілася ў канцы XVIII стагоддзя. У Паўночнай Амерыцы і Усходняй Азіі з’яўляецца адной з асноўных зернебабовых, кармавых і тэхнічных раслін. У Беларусі вырошчваюць ранняспелыя сарты.

### Перапрацоўка

4 тысячы гадоў да н. э. у Тыбеце (цяпер Кітайская Народная Рэспубліка) праз расціранне соі ў вадзе вынайшлі соевае малако, якое стварожваецца, што дазваляе вырабляць сыр і тварог. У наш час соевае малако пераважна выкарыстоўваюць для выпойвання маладняку буйной рагатай жывёлы. У Беларусі адзін з гомельскіх заводаў для гэтай мэты выпускае адмысловыя прылады перапрацоўкі, што дазваляюць за гадзіну вырабляць з 50 кг соі 50 літраў соевага малака.

Беларусь
--------

У краіне раянавалі 10 сартоў расліны. На 2010 год сярэдняя ўраджайнасць складала 2 тоны на гектар. 50 гаспадарак вырасцілі 3 тысячы тон соі, з якіх 2 тысячы тон — насенне. Пры гэтым
завод у Віцебску мог перапрацаваць 300 тысяч тон у год. Магутнасць вытворчасці ў Пухавіцкім раёне (Мінская вобласць) скаладала 15 тысяч тон соі. У выніку соевы бялок пераважна завозіўся ў Беларусь у выглядзе соевага шроту (выраб перапрацоўкі соі з дапамогай гарачага бензіну).

* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Аркадзь Скуратовіч.* Соя // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах / Генадзь Пашкоў. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2002. — Т. 15. — С. 109-92-93. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2.
4. ↑  *Інга Міндалёва.* Плянаваць ня «вал», а даходнасьць // *Звязда* : газета. — 17 снежня 2010. — № 248 (26855). — С. 8. — ISSN 1990-763x. Архівавана з першакрыніцы 5 сакавіка 2016.

Літаратура
----------

* *Скуратовіч А. М.* Соя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 92—63. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Соя культурная: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Соя культурная на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11965025n · GND: 4136938-5 · LCCN: sh85125884 · NKC: ph191018 |