recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Мітрапаліт Ануфрый**  (свецкае імя *Арэст Беразоўскі*; нарадзіўся 5 лістапада 1944, в. Карытнэ, Выжныцкі раён, Чарнавіцкая вобласць) — украінскі праваслаўны дзеяч. З 17 чэрвеня 2014 года — Мітрапаліт Кіеўскі і ўсяе Украіны.

Біяграфія
---------

У 1969—1972 гадах навучаўся ў Маскоўскай духоўнай семінарыі. 18 гадоў быў у браціі Троіца-Сергіевай Лаўры.

Пастрыжаны ў манаства ў 1971 годзе. У 1971 года рукапакладзены ў іерадыякана, у 1972-м — іераманаха, у 1980-м — ігумена, 1986-м — архімандрыта. У 1984 годзе прызначаны настаяцелем Спаса-Праабражэнскага храма Афонскага падворкі ў вёсцы Лукіно, у 1985-м — благачынным Свята-Троіца-Сергіевай Лаўры. У 1988—1990 гадах быў намеснікам Пачаеўскай Лаўры.

У 1990 годзе хіратанісаны ў епіскапа Чарнавіцкага і Букавінскага. Падчас расколу Украінскай царквы ў 1992 годзе адмовіўся падтрымаць аўтакефалію. У 1994 годзе ўзведзены ў сан архіепіскапа і прызначаны пастаянным членам Святога Сінода УПЦ. У 2000 годзе узведзены ў сан мітрапаліта. З 2009 года член Міжсаборнай прысутнасці Рускай Праваслаўнай Царквы.

24 лютага 2014 года абраны на пасаду Месцаахоўніка Кіеўскай мітрапаліцкай катэдры ў сувязі з немагчымасцю ажыццяўляць выкананне абавязкаў прадстаяцеля мітрапалітам Уладзімірам, які памёр 5 ліпеня.

Зноскі
------

1. ↑  Біяграфія новага зверхніка УПЦ МП **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 27 студзеня 2020. Праверана 27 студзеня 2020.

Спасылкі
--------

* Онуфрій втратив титул митрополита Київського і всієї України

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Праваслаўная |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 30156009960449581426 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Асташоў.
**Андрэй Аляксеевіч Асташоў** (нар. 26 кастрычніка 1970, г. Ліда, Гродзенская вобласць) — беларускі скульптар.

Біяграфія
---------

У 1990 г. скончыў Мінскае мастацкае вучылішча, у 1997 — Беларускую дзяржаўную акадэмію мастацтваў (кафедра скульптуры). Удзельнік рэспубліканскіх і міжнародных выставак і пленэраў з 1995 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1999 года.

Жыве і працуе ў Мінску.

Творчасць
---------

Працуе ў галіне станковай скульптуры і паркавай скульптуры, графікі. Матэрыял — бронза, камень.

Сярод твораў: скульптуры «Выкраданне ў Еўропу», «Адраджэнне міфа», «Развітанне з небам», «Лялечнае вяселле», «Дзяўчына і гном» (усе Мінск).

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь, Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск), Музеі мастацтваў (Малага, Іспанія), у прыватных зборах у Беларусі і за яе межамі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  «ТРОГАТелЬная выставка». З 18 мая па 25 ліпеня 2011 года
2. 1 2 3 4  Асташоў Андрэй Аляксеевіч // Сучасная беларуская скульптура. XXI стагоддзе [Выяўленчы матэрыял]: альбом / аўтар тэксту, складанне, пераклад на беларускую мову: К. С. Аксёнава. — Мн.: БелЭн, 2012. — 358 с. — ISBN 978-985-11-0574-4.

Літаратура
----------

* Асташоў Андрэй Аляксеевіч // Сучасная беларуская скульптура. XXI стагоддзе [Выяўленчы матэрыял]: альбом / аўтар тэксту, складанне, пераклад на беларускую мову: К. С. Аксёнава. — Мн.: БелЭн, 2012. — 358 с. — ISBN 978-985-11-0574-4.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Марцінкоўскі.
**Міхаіл Барысавіч Марцінкоўскі** (5 ліпеня 1922, г. Сянно, Віцебская вобласць; псеўданімы: *Марцін Коўзкі*, *М. Коўзкі*, *М. Коўскі*) — беларускі пісьменнік-сатырык.

Біяграфія
---------

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Член КПСС з 1943 года. Скончыў Краснаярскі педагагічны інстытут у 1951 годзе. Палітпрацаўнік, ваенны журналіст, старшы афіцэр ваенна-навуковага аддзела, спец-карэспандэнт, адказны сакратар газеты «Літаратура і мастацтва», з 1968 па 1978 г. — аргсакратар праўлення СА БССР, з 1983 года — ва Упраўленні экспертызы Дзяржбуда БССР.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1970 года, Саюза пісьменнікаў Беларусі з 1996 года. Пражываў у Мінску.

Творчасць
---------

Аўтар артыкулаў у газетах, часопісах, энцыклапедычных даведніках па гісторыі беларускай савецкай культуры.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны I, II ступені, двума ордэнамі Чырвонай Зоркі (1942-45), медалямі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Марцинковский Михаил Борисович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бялькевіч.
**Вадзім Мікалаевіч Бялькевіч** (нар. 21 ліпеня 1955, г. Бабруйск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў архітэктурны факультэт БПІ (выкладчыкі архітэктурных дысцыплін У. А. Чантурыя, А. А. Воінаў, В. І. Кожар, С. Бяляеў, Сакалова, Я. С. Панамарова). У 1982—1986 і 1988—1991 гадах працаваў у інстытуце «Магілёўграмадзянпраект»; у 1991—1998 гадах у праектным бюро Упраўлення архітэктуры і горадабудаўніцтва; у 1996—2006 гадах аддзеле дызайну ЗАТ «Бабруйскмэбля»; у 2005—2012 гадах праектнай групе «Архі-віга»; з 2012 года ў ААТ «Аптымальнае Святло Плюс» (Мінск).

Член БСА з 1992 года.

Творчасць
---------

Асноўныя працы ў Бабруйску: інтэрнат на 250 месцаў па вул. Крылова (1985, у сааўтарстве з А. І. Нічкасавым); 77-кватэрны жылы дом па вул. Астроўскага (2009); малапавярховая блакаваная забудова па вул. Садовай (2008); рэканструкцыя былога рэстарана «Бярэзіна» (2006); рэканструкцыя будынка Праматамнагляда (2008) адміністрацыйна-гандлёвы будынак па зав. Чапаева (2010); крама харчовых тавараў па вул. Гогаля (2011); У Мінску спраектаваў фізкультурна-аздараўленчы комплекс па вул. Нававіленскай (2012, сааўтар А. А. Каролік); краму харчовых тавараў у пас. Масюкоўшчына (2013, аўтар).

Удзельнічаў у рэспубліканскіх конкурсах на праект рэканструкцыі прывакзальнай плошчы (1986, архітэктары А. І. Нічкасаў, В. М. Бялькевіч; 1 прэмія) і праект аўтавакзала ў г. Магілёве (1987, архітэктары А. І. Нічкасаў, Ю. І. Нічкасаў, А. А. Кабакоў, В. М. Бялькевіч, 1 і 3 прэмія).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Белькевич Вадим Николаевич // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Браўн.
Не блытаць з гісторыкам, бібліёграфам і педагогам Джорджам Браўнам (1801—1879).

**Джордж Скрэтчлі Браўн** (англ.: George Scratchley Brown; 17 жніўня 1918, Мантклер, Нью-Джэрсі — 5 снежня 1978, Эндрус, Мэрыленд) — амерыканскі ваенны дзеяч, генерал ВПС ЗША (1968), 8-ы старшыня Аб’яднанага камітэта начальнікаў штабоў (1974—1978) і 8-ы начальнік штаба ВПС (1973—1974). Удзельнік Другой сусветнай, Карэйскай і В’етнамскай войнаў.

Біяграфія
---------

Браўн нарадзіўся 17 жніўня 1918 года ў Мантклеры, штат Нью-Джэрсі. Скончыў сярэднюю школу ў Лівенворце, штат Канзас, і, правучыўшыся год ва Універсітэце Місуры. У 1937 годзе атрымаў прызначэнне ў Ваенную акадэмію ЗША ў Вэст-Пойнце, Нью-Ёрк. Яе Браўн скончыў у 1941 годзе, пасля чаго паступіў на лётную падрыхтоўку ў Пайн-Блаф, штат Арканзас.

З 1942 да красавіка 1944-га ён служыў на розных пасадах, у тым ліку камандзірам 329-й бамбардзіровачнай эскадрыллі. Выконваў заданні па ахове марскіх канвояў у Атлантычным акіяне. 1 жніўня 1943 г. прыняў удзел у бамбардзіроўцы нафтаперапрацоўчыя завода ў румынскім Плаешці.

У 1946 году Браўн далучыўся да штаба камандавання СПА ў Мітчэл-Філд, Нью-Ёрк, у якасці памочніка начальніка штаба авіяцыі па аперацыях, а затым стаў памочнікам намесніка па аперацыях.

Падчас Карэйскай вайны ў ліпені 1950 гады стаў камандзірам 62-й групы на базе ВПС Макорд у Вашынгтоне, якая дзейнічала паміж Заходнім узбярэжжам і Японіяй. На працягу 1951 года i ў пачатку 1952 года кіраваў 56-м знішчальны авіяполк на базе ВПС Селфрыдж, штат Мічыган.

У ліпені 1953 года Браўн прыняў на сябе камандаванне 3525-м навучальным крылом на базе ВПС Уільямс у Арызоне. У 1956 годзе ён паступіў у Нацыянальны ваенны каледж, а пасля яго заканчэння ў 1957 годзе займаў пасаду начальніка штаба ВПС ЗША. У чэрвені 1959 года быў абраны памочнікам намесніка міністра абароны, а затым стаў памочнікам міністра абароны.

У жніўні 1963 года Браўн прызначаны камандуючым базы ВПС Макгуайр, штат Нью-Джэрсі. Са жніўня 1966 па жнівень 1968 служыў памочнікам старшыні Аб’яднанага камітэта начальнікаў штабоў ў Вашынгтоне, акруга Калумбія. Затым ён прыняў камандаванне 7-й ваенна-паветранай арміяй, а таксама стаў намеснікам камандуючага па паветраных аперацыях Камандавання ваеннай дапамогі ЗША ў В’етнаме (MACV).

У верасні 1970 г. генерал Браўн уступіў на пасаду камандуючага Камандавання сістэм ВПС са штаб-кватэрай на базе ВПС Эндрус, штат Мэрылэнд.

1 жніўня 1973 года генерал Браўн быў прызначаны прэзідэнтам начальнікам штаба ВПС ЗША, а 1 ліпеня 1974 года — старшынёй Аб’яднанага камітэта начальнікаў штабоў Міністэрства абароны.

Памёр 5 снежня 1978 года. Быў пахаваны на Арлінгтонскіх могілках.

Зноскі
------

1. 1 2  George S. Brown // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>
2. ↑

Спасылкі
--------

* Brown, George Scratchley Архівавана 3 лістапада 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | American National Biography · Notable Names Database |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n78085982 · VIAF: 45566160 |
**Вадзім Юсупавіч Абдрашытаў** (руск.: Вади́м Юсу́пович Абдраши́тов; 19 студзеня 1945, Харкаў — 12 лютага 2023) — савецкі і расійскі кінарэжысёр і педагог. Народны артыст Расійскай Федэрацыі (1992).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 19 студзеня 1945 года ў Харкаве ў сям’і вайскоўца. Па нацыянальнасці татарын.

У 1959—1961 гадах вучыўся ў Алма-ацінскім тэхнікуме чыгуначнага транспарту, у 1961—1964 гадах — у МФТІ, у 1967 годзе скончыў кафедру кібернетыкі хіміка-тэхналагічных працэсаў Маскоўскага хіміка-тэхналагічнага інстытута імя Дз. І. Мендзялеева. У 1967—1970 гадах працаваў на Маскоўскім заводзе электравакуумных прыбораў.

У 1970 годзе паступіў на рэжысёрскі факультэт УДІКа, у майстэрню М. І. Рома, пасля смерці якога працягнуў навучанне ў Л. А. Куліджанава. Першая студэнцкая праца Абдрашытава, нямы шасціхвілінны дакументальны эцюд «Рэпартаж з асфальту», атрымала высокую ацэнку Рома. У 1974 годзе ён зняў у якасці курсавой працы сатырычную камедыю «Спыніце Патапава!» па апавяданні Р. І. Горына. Па словах Вадзіма Абдрашытава, *«пасля УДІКа мяне адразу ўзялі на „Масфільм" — нават дыплома не было, я абараніўся курсавой працай, фільмам „Спыніце Патапава!". Яго выпадкова ўбачыў Райзман і сказаў мне: „хопіць вучыцца, час працаваць"»*.

Юлій Райзман, які запрасіў маладога рэжысёра на працу на кінастудыю «Масфільм», быў кіраўніком творчага аб’яднання «Таварыш». Тут жа Абдрашытаў сустрэўся з Аляксандрам Міндадзэ, з якім пасля стварыў 11 фільмаў.

Работы Абдрашытава вылучае стрыманая, унутрана напружаная кінематаграфічная мова. У цэнтры прац рэжысёра заўсёды знаходзяцца вострыя маральныя праблемы.

Член СКР, у 1986—1990 гадах — сакратар праўлення Саюза кінематаграфістаў СССР, сапраўдны член Расійскай Акадэміі кіно, член праўлення Гільдыі кінарэжысёраў Расіі, член журы прэміі «Трыуюмф», старшыня Праўлення кінастудыі «Арк-фільм» кінаканцэрна Масфільм, прафесар УДІКа, кіраўнік майстэрні кафедры рэжысуры мастацкага фільма УДІКа; старшыня журы V МКФ «Пасланне да чалавека» (1995), выкладчык ВКСР.

Жыў і працаваў ў Маскве.

Памёр 12 лютага 2023 года.

Зноскі
------

1. ↑  Умер режиссер Вадим Абдрашитов

| ⛭Прэмія «Залаты арол» за лепшую рэжысёрскую працу |
| --- |
| 
Аляксандр Рагожкін (2003) · 
Вадзім Абдрашытаў (2004) · 
Валерый Тадароўскі (2005) · 
Аляксей Учыцель (2006) · 
Павел Лунгін (2007) · 
Мікіта Міхалкоў (2008) · 
Карэн Шахназараў (2009) · 
Карэн Шахназараў (2010) · 
Аляксей Учыцель (2011) · 
Андрэй Звягінцаў (2012) · 
Андрэй Прошкін (2013) · 
Аляксандр Велядзінскі (2014) · 
Андрэй Звягінцаў (2015) · 
Станіслаў Гаварухін (2016) · 
Андрэй Канчалоўскі (2017) · 
Андрэй Звягінцаў (2018)
 |
| Саюз кінематаграфістаў Расіі |
**Джордж Клоўзен** (англ.: George Clausen, 18 красавіка 1852, Лондан, Вялікабрытанія — 22 лістапада 1944, Калд Аш, Вялікабрытанія) — англійскі жывапісец, акварэліст і гравёр.

Біяграфія
---------

Бацька мастака быў датчанінам па паходжанні, працаваў мастаком-дэкаратарам, маці — шатландкай. Джордж Клоўзен у васемнаццаць гадоў пачаў працаваць чарцёжнікам у будаўнічай фірме. Паміж 1867 і 1873 гадамі ён наведваў вячэрнія заняткі ў Школе Паўднёвага Кенсінгтана, якой кіраваў Рычард Бурчэт (цяпер — Каралеўскі каледж мастацтваў). Вучыўся ў мастака Эдвіна Лонга, які пераканаў Клоўзена заняцца жывапісам прафесійна. У сваіх успамінах, якія Клоўзен апублікаваў пазней, ён пісаў, што атрымаў у Школе мастацтваў асноўныя тэхнічныя навыкі жывапісу. Выкладчыкі арыентаваліся на творчасць Фрэдэрыка Лейтана і Жана-Франсуа Міле, студэнты захапляліся Джэймсам Эбатам Мак-Нэйлам Уістлерам, якога яны сустракалі ў Чэлсі, хоць і не вырашаліся пазнаёміцца ​​асабіста. Пазней Клоўзен вучыўся ў Парыжы ў Вільяма Бугеро і Тоні Рабера-Флёры ў Акадэміі Жуліяна, аднак вучоба тут працягвалася толькі пяць месяцаў.

Джордж Клоўзен выстаўляў свае карціны ў Берлінгтан-хаўс з канца 70-х гадоў XIX стагоддзя; пераважна гэта былі карціны сельскага жыцця і краявіды. Крытыкі адзначалі шчырасць і назіральнасць маладога мастака.

Клаўзен вёў актыўную выкладчыцкую дзейнасць. Сучаснікі адзначалі высокі ўзровень яго заняткаў са студэнтамі, сцвярджалі, што маладыя радыкальна настроеныя вучні наведвалі заняткі ў школе Каралеўскай акадэміі толькі для таго, каб мець магчымасць мець зносіны з Клоўзенам. У 1906 годзе Джордж Клоўзен апублікаваў «Шэсць лекцый аб жывапісе», дзе выкарыстоўваў досвед сваіх заняткаў са студэнтамі. Таксама яму належыць кніга «Мэты і ідэалы ў мастацтве». Творчасць мастака атрымала высокую ацэнку і шырокае прызнанне сучаснікаў. Клоўзен стаў адным з заснавальнікаў New English Art Club у 1886 годзе. У 1895 годзе ён стаў членам Каралеўскай акадэміі мастацтваў, а ў 1906 годзе — акадэмікам. У 1927 годзе ён быў прысвечаны ў рыцары. Джордж Клоўзен памёр у 1944 годзе.

Зноскі
------

1. 1 2  RKDartists Праверана 23 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  George Clausen — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz · RKDartists · The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (11-th) · Оксфардскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1525541 · BNF: 14971702k · CiNii: DA10582682 · GND: 124063896 · ISNI: 0000 0000 8386 4226 · LCCN: n89605895 · NKC: xx0228635 · SUDOC: 145903664 · VIAF: 59357806 · ULAN: 500000128 |

 |
**Манумент ідэй чучхэ** (кар.: 주체사상탑) — помнік у Пхеньяне, пабудаваны ў 1982 годзе ў гонар 70-годдзя Кім Ір Сена. Уяўляе сабой абеліск з граніту вышынёй 170 метраў (вышыня слупа - 150 метраў, вышыня паходні - 20 метраў). З'яўляецца другім па вышыні збудаваннем у Пхеньяне. Ля падножжа размешчана 30-метровая бронзавая скульптурная група з трох фігур, якія прадстаўляюць селяніна, рабочага і працоўнага інтэлігента.

На поўдзень і поўнач ад манумента зроблены сквер, у якім размешчаны яшчэ 6 скульптурных груп з белага каменя (па тры з поўначы і з поўдня ад манумента), якія прадстаўляюць працоўных розных прафесій, ваенных і іншых прадстаўнікоў карэйскага народа, выкананыя ў тыповым стылі сацрэалізму. На рацэ Тэдан перад манументам зроблены два фантаны, якія выкідваюць ваду больш чым на сто метраў, падсвятляюцца па начах. З пачатку 90-х як фантаны, так і падсвятленне працуюць вельмі рэдка.

Усярэдзіне манумента ёсць ліфт, з дапамогай якога можна падняцца на назіральную пляцоўку наверсе. З паўднёвага боку ля асновы манумента ёсць ніша, сцены якой ўпрыгожаны каменнымі пліткамі, падоранымі рознымі высокапастаўленымі гасцямі Пхеньяна, таварыствамі сяброўства з КНДР, замежнымі гурткамі па вывучэнні ідэй чучхэ і іншымі сябрамі Паўночнай Карэі.

Спасылкі
--------

* orientalarchitecture.com
* Google Maps satellite photo


1. ↑  *Joinau B.* Les régimes de visibilité de Pyongyang: Pour une topo-politique de la distance — 2016. — 28 с.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q114878764'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112467624'></a>
**Хвітау** (ісл.: Hvítá) — рака ў Ісландыі.

Пачаткам ракі Хвітау з’яўляецца возера Хвітарватн, што знаходзіцца ў паўднёвай частцы ледавіка Хофсёкюдль, на захадзе Цантральнай Ісландыі. Хвітау цячэ ў паўднёвым кірунку, на адлегласці 40 кіламетраў ад яе вытокаў рака ўстварае вадаспад Гульфос. Мае тры прытокі — Тунгуфлёт, Бруара і Стора-Лакса.

Хвітау перасякае ісландскую нізменнасць ля Грымснеса і цячэ побач з гарой Інгольфсф’ял. Пачынаючы з гэтай кропкі яна мае назву Ёльвусаў і, мінуючы ў сваёй плыні горад Сельфас, упадае ў Атлантычны акіян.

Агульная працягласць Хвітау (разам з Ёльфусай) — 185 кіламетраў. З-за сваіх вясенніх разліваў і вадападаў рака лічыцца самай небяспечнай у Ісландыі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4386969-5 · VIAF: 235203917 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Астапенка.
**Вадзім Рыгоравіч Астапенка** (17 жніўня 1924, в. Шамава, Мсціслаўскі раён, Магілёўская вобласць — 22 снежня 1989) — беларускі хірург, доктар медыцынскіх навук, прафесар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і фельчара. Скончыў сярэднюю школу ў 1941 г. Удзельнічаў у Вялікай Айчыннай вайне, служыў у Савецкай Арміі, 1941—1947 гг. Скончыў МДМІ ў 1953 г. Аспірант кафедры факультэцкай хірургіі МДМІ, 1953—1956 гг. Стаў кандыдатам медыцынскіх навук у 1957 г. Асістэнт кафедры факультэцкай хірургіі МДМІ (1956—1965 гг.), Дэкан курсу, 1956—1967 гг.; Дэкан лячэбнага факультэта, 1962—1968 гг. Прысвоена вучонае званне дацэнта ў 1965 г. працягваў працаваць дацэнтам кафедры факультэцкай хірургіі ў 1965—1973 гг. Ступень доктара медыцынскіх навук прысуджана ў 1972 г. Прафесар той жа кафедры ў 1973—1975 гг. Затым быў абраны загадчыкам кафедры хірургіі БелДІУУ, якую ўзначальваў у 1975—1978 гг.

Загадчыкам 2-й кафедры хірургічных хвароб МДМІ працаваў у 1978—1987 гг. Галоўны хірург Міністэрства аховы здароўя БССР, 1977—1986 гг.
Вядучае месца ў хірургічнай і навуковай дзейнасці належыць праблеме хірургічнага лячэння таксічнага валля. Распрацоўваў метады хірургічнага лячэння язвавай хваробы страўніка і 12-пальцавай кішкі, адначасова вывучаў праблемы лячэння партальнай гіпертэнзіі, сарбцыйных метадаў дэтаксікацыі. Аўтар больш за 200 навуковых прац, у тым ліку 12 манаграфій і вучэбных дапаможнікаў. Кіраваў падрыхтоўкай 3 доктарскіх і 4 кандыдацкіх дысертацый. Прыняў удзел у арганізацыі 3-х Рэспубліканскіх з'ездаў і 18 канферэнцый, удзельнічаў у працы 4-х Міжнародных з'ездаў і канферэнцый.
Старшыня Праўлення навуковага таварыства хірургаў Беларусі. Намеснік старшыні Усесаюзнага таварыства хірургаў, член праўлення Усесаюзнага і Рэспубліканскага таварыстваў эндакрынолагаў, рэдакцыйнай калегіі часопіса «Хірургія», рэдакцыйных саветаў часопісаў «Веснік хірургіі», «Ахова здароўя Беларусі».

Узнагароды
----------

Узнагароджаны 4-ма ордэнамі (3 баявых).

Зноскі
------

1. 1 2

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 1. — С. 44. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0036-6 (т.1).

Спасылкі
--------

* Астапенко Вадим Григорьевич (17.08.1924 - 20.12.1989)  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 4400154260564324480000 · ЗЭКББ: SEK-198510 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Хевіз.
**Хевіз** (венг.: Hévízi-tó) — возера на захадзе Венгрыі, у аднайменным горадзе, у пяці кіламетрах ад паўднёва-заходняга краю возера Балатан. Гэта найвялікшае тэрмальнае возера ў Еўропе: тэмпература вады дасягае тут 24° узімку і 36° улетку. Расход вады з'яўляецца вельмі моцным: возера абнаўляецца штодзень. У склад вады ўваходзяць натрый, калій, магній, кальцый, хларыд, брамід, фтарыд, сульфат, метаборная кіслата і іншыя хімічныя элементы, таму Хевіз з'яўляецца папулярным лячэбным курортам.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хевіз (возера)
* Хевіз
Будова малекулы метанола
**Хімічнае злучэнне** — складанае рэчыва, якое складаецца з хімічна звязаных атамаў двух або некалькіх элементаў. Некаторыя простыя рэчывы таксама могуць разглядацца як хімічныя злучэнні, калі іх малекулы складаюцца з атамаў, злучаных кавалентнай сувяззю (азот, кісларод, ёд, бром, хлор, фтор, меркавана астат).
Склад хімічнага злучэння запісваецца ў выглядзе хімічных формул, а будова часта паказваецца структурнымі формуламі.

Звычайна, структурнай адзінкай хімічнага злучэння з'яўляецца малекула, хімічны склад і будова якой можа вызначацца пэўнай хімічнай формулай. Аднак, у цвёрдацельным стане хімічныя сувязі паміж атамамі розных хімічных элементаў перабудоўваюцца, і, нягледзячы на ​​тое, што цвёрдацельнае рэчыва мае аднолькавы хімічны склад са сваёй газападобнай формай, асобныя малекулы ў ёй не захоўваюцца.

У пераважнай большасці выпадкаў хімічныя злучэнні падпарадкоўваецца закону пастаянства складу і закону кратных адносін. Аднак вядомыя даволі шматлікія злучэнні пераменнага складу (берталіды), напрыклад:

PaO2,18—PaO2,21.
Хімічныя злучэнні атрымліваюць у выніку хімічных рэакцый. Складаныя рэчывы могуць раскладацца з утварэннем некалькіх іншых рэчываў. Утварэнне хімічных злучэнняў суправаджаецца вылучэннем (экзатэрмічная рэакцыя) або паглынаннем (эндатэрмічная рэакцыя) энергіі. фізічныя і хімічныя ўласцівасці хімічных злучэнняў адрозніваюцца ад уласцівасцей рэчываў, з якіх яны атрыманы. Хімічныя злучэнні падзяляюцца на неарганічныя і арганічныя. Вядома больш за 100 тыс. неарганічных і больш 3 млн. арганічных злучэнняў. Кожнае хімічнае злучэнне, якое апісана ў літаратуры, мае ўнікальны ідэнтыфікатар — CAS-нумар.

Злучэнне можа быць такім, як вада, калі сувязь утрымліваецца дзякуючы агульнай пары электронаў, гэта значыць існуе кавалентная сувязь, або іоннай, калі сувязь утвараецца дзякуючы прыцягненню процілеглых зарадаў, як хларыд натрыю. Злучэнні могуць мець розныя фізічныя станы, яны могуць быць у цвёрдым стане, вадкасцю, газам або плазмай. Яны могуць распадацца да меншых злучэнняў або да атамаў пры пэўных тэмпературах.

Складаныя рэчывы:

* Аксіды (H2O, CaO, CO2, P2O5 (P4O10) і інш.)
* Асновы (Na(OH), Ca(OH)2, Al(OH)3, Fe(OH)3 і інш.)
* Кіслоты (HCl, HNO3, H2SO4, H3PO4 і інш.)
* Солі (NaCl, KNO3, Fe2(SO4)3, LiBr і інш.)

Гл. таксама
-----------

* Простыя рэчывы
* Арганічнае рэчыва
* Аддукт

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хімічнае злучэнне
* Пералік хімічных злучэнняў Архівавана 12 ліпеня 2010. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4137599-3 · LCCN: sh85022963 · Microsoft: 2780373086 · NDL: 00564454 · NKC: ph135901 |
**Донг Ван Хуен** (в’етн.: Đồng Văn Khuyên; 29 жніўня 1927 — 22 сакавіка 2015) — генерал-лейтэнант Узброеных сіл Рэспублікі В’етнам, удзельнік Індакітайскай і В’етнамскай войнаў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і заможных землеўладальнікаў у Го Конг на паўднёвым захадзе В’етнама. У 1948 годзе скончыў французскую сярэдняю школу.

У 1951-м запісаўся ў Нацыянальную армію В’етнама, самастойнае аддзяленне Узброеных сіл Францыі ў калоніі. Прайшоў навучанне ў школе афіцэраў запасу Тху Дык. У чэрвені 1952 года, па заканчэнні вучобы, накіраваны на службу ў 4-ы аддзел Генеральнага штаба. У сярэдзіне студзеня 54-га прызначаны начальнікам аддзела лагістыкі раёна Ніньхоа, правінцыя Кханьхоа.

У лістападзе 1955 пераведзены ў шэрагі войска незалежнай Рэспублікі В’етнам. Спярша залічаны начальнікам 4-й дывізіі. У сярэдзіне 1961 года стаў намеснікам аб’яднаных сіл 6 тактычных груп. У кастрычніку 1962 года заняў пасаду дырэктара па навучанні ў міжвузаўскай школе баявых мастацтваў Тху Дык. У лістападзе 1963 года прызначаны начальнікам тылу III корпуса. У кастрычніку 64-га стаў начальнікам штаба 3-га корпуса 3-й камандна-тактычнай зоны.

У лістападзе 1965-га прызначаны кіраўніком галоўнага адміністрацыйнага ўпраўлення. У чэрвені 1967 года пераведзены на пасаду генеральнага сакратара Міністэрства абароны. У сакавіку 1974 года ўзначаліў Генеральны штаб. Раніцай 29 красавіка 1975 года, на фоне вясновага наступлення і хуткага падзення паўднёвав’етнамскага рэжыму, зняты з гэтай пасады. У 11:30 таго ж дня ён эвакуяваўся з В’етнама. Пасяліўся ў Вірджыніі, ЗША.

Памёр 22 сакавіка 2015 года ва ўзросце 88 гадоў.

Літаратура
----------

* Trần Ngọc Thống, Hồ Đắc Huân, Lê Đình Thụy (2011). *Lược sử Quân lực Việt Nam Công hòa.*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0003 6795 6296 · LCCN: n79127312 · VIAF: 233495304 |
**Хімі́чная раўнава́га** — тэрмадынамічная раўнавага ў сістэме, у якой адбываюцца толькі абарачальныя рэакцыі.

Макраскапічныя параметры стану сістэмы (тэмпература, ціск, канцэнтрацыя рэчываў) пры хімічнай раўнавазе не залежаць ад часу.

Хімічная раўнавага ўстанаўліваецца, калі скорасці прамой і адваротнай рэакцый становяцца роўнымі (гл. закон дзейных мас).

Умова раўнавагі любой хімічнай рэакцыі паказваецца суадносінамі

{\displaystyle \sum \_{i}\nu \_{i}\mu \_{i}=0}
(дзе *μ**i* — хімічны патэнцыял рэчываў, якія ўдзельнічаюць у рэакцыі,
*ν**i* — стэхіяметрычныя каэфіцыенты — дадатныя для зыходных рэчываў і адмоўныя для прадуктаў)
і выводзіцца з любой умовы тэрмадынамічнай раўнавагі.

Суадносіны паміж канцэнтрацыямі рэчываў у сістэме пры хімічнай раўнавазе вызначаюцца канстантай раўнавагі, якая залежыць ад прыроды рэагуючых рэчываў і ад тэмпературы.
Якасная залежнасць хімічнай раўнавагі ад знешніх умоў апісваецца прынцыпам Ле Шатэлье — Браўна.

Гл. таксама
-----------

* Хімічная тэрмадынаміка

Літаратура
----------

* Раўнавага хімічная // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. С. 376.
**Донга-Мантунг** (фр.: Donga-Mantung) — адзін з 7 дэпартаментаў Паўночна-Заходняга рэгіёна Камеруна. Знаходзіцца ў паўночна-заходняй частцы рэгіёна, займаючы плошчу ў 4 279 км².

Адміністрацыйным цэнтрам дэпартамента з’яўляецца горад Нкамбэ. Мяжуе з Нігерыяй на поўначы і ўсходзе, а таксама дэпартаментамі: Маё-Баньё (на паўднёвым усходзе), Нун (на поўдні), Буі (на паўднёвым захадзе), Баё (на захадзе) і Менчум (на паўночным захадзе).

Адміністрацыйны падзел
----------------------

Дэпартамент Донга-Мантунг падзяляецца на 5 камун.

Зноскі
------

1. 1 2  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>
**Лікі Фібаначы** — элементы паслядоўнасці

0, 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89, 144, 233, 377, 610, 987, 1597, 2584, 4181, 6765, 10946, … (паслядоўнасць A000045 у OEIS),
у якой кожны наступны лік роўна суме двух папярэдніх лікаў. Названыя ў гонар сярэдневяковага матэматыка Леанарда Пізанскага (вядомага як Фібаначы).

Больш фармальна, паслядоўнасць лікаў Фібаначы {\displaystyle \left\{F\_{n}\right\}} задаецца лінейнымі рэкурэнтнамі суадносінамі:

{\displaystyle F\_{0}=0,\qquad F\_{1}=1,\qquad F\_{n}=F\_{n-1}+F\_{n-2},\quad n\geqslant 2,\quad n\in \mathbb {Z} .}
Часам лікі Фібаначы разглядаюць і для адмоўных значэнняў {\displaystyle h}, як двухбакова бесканечную паслядоўнасць, якая адпавядае тым жа рэкурэнтным суадносінам. Пры гэтым члены з адмоўнымі індэксамі лёгка атрымаць з дапамогай эквівалентнай формулы «назад»: {\displaystyle F\_{n}=F\_{n+2}-F\_{n+1}}:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| n | … | −10 | −9 | −8 | −7 | −6 | −5 | −4 | −3 | −2 | −1 | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | … |
| {\displaystyle F\_{n}} | … | −55 | 34 | −21 | 13 | −8 | 5 | −3 | 2 | −1 | 1 | 0 | 1 | 1 | 2 | 3 | 5 | 8 | 13 | 21 | 34 | 55 | … |

Лёгко ўбачыць, што {\displaystyle \!F\_{-n}=(-1)^{n+1}F\_{n}}.

Зноскі
------

1. ↑  БСЭ

| ⛭Паслядоўнасці і рады |
| --- |
| Паслядоўнасць | Лікавая паслядоўнасць • Фундаментальная паслядоўнасць • Лінейная рэкурэнтная паслядоўнасць • Лікі Фібаначы • Паслядоўнасць Баркера • Паслядоўнасць дэ Бройна |
| Рады, асноўнае | Сума рада • Рэшта рада • Умоўная збежнасць • Сячэнне рада |
| Лікавыя рады(дзеянні над лікавымі радамі) | Гарманічны рад • Знакачаргавальны рад • Рад Лейбніца • Рад Дырыхле • Рад Грандзі • 1 − 2 + 3 − 4 + … |
| Функцыянальныя рады | Рад Тэйлара • Рад Ларана • Рад Фур’е • Ступенны рад • Трыганаметрычны рад • Рад Вінера |
| Іншыя віды радоў | Рад Нэймана • Рад Пюізё |
**«Хімера з Арэца»** (італ.: Chimera di Arezzo) — бронзавая скульптура, адзін з самых знакамітых узораў скульптуры этрускаў. Датуецца V стагоддзем да н. э.

Вышыня «Хімеры з Арэца» - каля 80 см. Каля правай пярэдняй лапы ёсць надпіс, якая звычайна чытаецца як TINSCVIL і лічыцца прысвячэннем Ціну, этрускаму богу дня; такім чынам, скульптура магла быць воціўным прадметам.

У цяперашні час скульптура выстаўляецца ў Археалагічным музеі Фларэнцыі. У Арэца непадалёк ад месца яе знаходкі ўстаноўлена бронзавая копія.

Гісторыя
--------

«Хімера» была знойдзена ў Арэца, заснаваным этрускамі тасканскім горадзе, ў 1553 годзе. Пры выкопванні траншэй ля гарадскіх сцен працоўныя выпадкова выявілі скарб антычных бронзавых прадметаў. Сярод іх была скульптура, якую спачатку прынялі за льва, бо змяінага хваста не хапала. Знаходкі былі дасланыя ў Фларэнцыю і паступілі ў калекцыю вялікага герцага Казіма I Медычы. Ён выставіў самую буйную скульптуру на ўсеагульны агляд у Палацца Век'ё, у той час як невялікія бронзавыя прадметы са скарбу захоўваліся ў пакоях герцага ў Палацца Піцы, дзе той, па словах Бенвенута Чэліні, «знаходзіў вялікае задавальненне ў тым, што чысціў іх сам, выкарыстоўваючы прылады златакаваля». Сярод малых прадметаў скарбу быў, па паведамленні Вазары, і кавалак хваста, дзякуючы якому скульптуру прызналі статуяй хімеры. У XVIII стагоддзі змеяпадобны хвост быў адноўлены.

Галерэя
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Гл. таксама
-----------

* Спіс антычных бронз
* Капіталійская ваўчыца
* Саркафаг мужа і жонкі

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Ranuccio Bianchi Bandinelli e Mario Torelli, *L'arte dell'antichità classica, Etruria-Roma*, Torino, Utet, 1976.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хімера з Арэца
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Джэймс.

**Лілі Хлоя Нінет Томсан** (англ.: Lily Chloe Ninette Thomson; нар. 5 красавіка 1989), больш вядомая як **Лілі Джэймс** (англ.: Lily James) — брытанская актрыса.

Лілі дэбютавала на тэлебачанні ў 2010 годзе, зняўшыся ў чатырох серыях серыяла «Проста Уільям». У 2011 годзе яна знялася ў васьмі серыях серыяла «Таемны дзённік дзяўчыны па выкліку». У 2012 годзе сыграла ролю Карыны ў фільме «Гнеў тытанаў».

З 2012 па 2015 год Джэймс здымалася ў серыяле «Абацтва Даўнтан». У 2015 годзе выйшаў фільм «Папялушка», дзе яна адыграла галоўную ролю. Роля прынца дасталася Рычарду Мэдэну.

І ў 2015 і ў 2016 гадах Лілі атрымала прэмію Гільдыі кінаакцёраў ЗША ў катэгорыі «Лепшы акцёрскі склад у драматычным серыяле» за ролю ў серыяле «Абацтва Даўнтан». У 2017 годзе знялася ў фільме «Маляня на драйве» ў ролі Дэборы. Улетку 2018 гады выйшаў фільм «Mamma Mia! 2», у якім Лілі выканала ролю юнай Донны.

У 2019 годзе актрысу можна было ўбачыць на вялікіх экранах у музычнай меладраме «Yesterday», а ў 2020 годзе — на Netflix у трылеры «Рэбека», экранізацыі аднайменнага рамана Дафны Дзюмар’е.

У 2021 годзе Лілі Джэймс выканала галоўную ролю ў міні-серыяле «У пошуках кахання». У 2022 годзе чакаецца выхад міні-серыяла «Пэм і Томі» на сэрвісе Hulu. Джэймс грае ў праекце Памэлу Андэрсан. Роля яе мужа, Томі Лі, дасталася Себасціяну Стэну. Акрамя гэтага, на 2022 год намечаны выхад у пракат рамантычнай камедыі Шэкхара Капура «Пры чым тут каханне?» з Лілі ў галоўнай ролі. У карціне таксама сыгралі Шазад Латыф і Эма Томпсан.

Зноскі
------

1. ↑  Lily James // GeneaStar<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98769076'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3100478'></a>
2. ↑  Internet Movie Database — 1990.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Макоўская.

**Алена Паўлаўна Макоўская** ‎ (нар. 1970, Кобрын, Брэсцкая вобласць) — беларуская грамадская дзяячка, кіраўнік Згуртавання беларусаў свету «Бацькаўшчына» з 2009 года.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзілася ў Кобрыне. Скончыла Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт і Акадэмію кіравання пры Савеце Міністраў.

У Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына» прыйшла адразу пасля заканчэння ўніверсітэта ў 1992 годзе па абвестцы на працу сакратара-рэферэнта. Працавала і ў іншых недзяржаўных арганізацыях, але ўвесь час была звязаная з «Бацькаўшчынай». Двойчы абіралася на пасаду старшыні Рады Згуртавання (2001—2009). Кіраўніком арганізацыі абраная на V з’ездзе беларусаў свету ў 2009 годзе.

У 2008 стала адной з каардынатарак грамадскай кампаніі «Будзьма беларусамі!». У 2019 годзе з рэкамендацыі Саюзу беларускіх пісьменнікаў была выбраная ў Еўрапейскую пісьменніцкую раду.

Мае сына.

Спасылкі
--------

* Асобы Будзма разам!
* BelarusProfile
* Анкета Свабоды

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar2498647 |
**Люблінскі сойм** (10 студзеня —… 1569).

Пасяджэнні Люблінскага сойма пачаліся 10 студзеня 1569 г. Буйныя польскія феадалы і каталіцкія біскупы трымаліся прыхаванай і вераломнай тактыцы нацкоўваць польскую шляхту на прадстаўнікоў Вялікага княства, каб потым заяўляць, што ліквідацыі яго дабіваюцца не яны, а польская шляхта, якая нібыта робіць гэта ў інтарэсах польскага народа. Так, напрыклад, ленчыцкі ваявода даў распараджэнне паслам ад шляхты патрабаваць далучэння да Польшчы Валынскай зямлі, аб чым захаваўся запіс у дзённіку Люблінскага сойма.

Такім чынам, прадстаўнікі княства звярталіся да польскіх феадалаў, спадзяючыся на дапамогу, а тыя думалі, як лепей абрабаваць і знішчыць сваіх сяброў і саюзнікаў. Планы польскіх феадалаў трымаліся ў тайне ад прадстаўнікоў княства — Жыгімонт неаднойчы напамінаў польскім паслам, каб трымалі ў тайне характар сваіх нарад.

У першыя дні польскія феадалы заявілі, што яны жадаюць поўнай ліквідацыі княства, аб чым падрыхтавалі спецыяльны дакумант і запатрабаванні, каб прадстаўнікі княства падпісалі яго без ніякага абмеркавання толькі на той падставе, што ў ім ёсць такія запісы, якія былі ў многіх актах.

15 лютага прадстаўнікі Вялікага княства адмовіліся падпісаць прапанаваны ім дакумант, заявіўшы, што «*калі ж… вы, паны, не пажадаеце з намі ўвайсці ў братэрства і па-братэрску злучыцца так, як мы прапаноўваем… але пажадаеце настойваць на вашай запісцы, у якой вы шырока распісалі, як будзеце цягнуць нас да інкарпарацыі і старых дагавораў… дык нам не будзе патрэбы тут болей заставацца; давядзецца не скончыўшы справы паехаць адсюль*». Польскія прадстаўнікі звярнуліся да Жыгімонта, каб ён прымусіў другі бок згадзіцца на прапанаваныя ўмовы «сваею каралеўскаю ўладаю», на што ён 21 лютага даў адказ, што Вялікаму княству не будзе прапанавана нічога іншага, апроч таго, чаго дабіваюцца палякі. Далей ён запатрабаваў толькі, каб было ў тайне ўсё, што адбываецца паміж імі.

У наступныя дні прадстаўнікоў княства спрабавалі прымусіць падпісаць прапанаваны акт, а калі не ўдалося гэтага дабіцца, 28 лютага «было абвешчана ад імя караля, што яго вялікасць загадвае Вялікаму княству прыйсці і сесці ў пасяджэнне» сойма, што павінна было сведчыць пра фактычна здзейсненую унію насуперак волі прадстаўнікоў княства. I гэта ўсё прапаноўвалася трымаць у сакрэце. Даведаўшыся пра такое рашэнне Жыгімонта, які зноў парушыў свае клятвы, абяцанні і прысягі, прадстаўнікі княства 1 сакавіка пакінулі Люблін. Тады Жыгімонт самачынна перадаў частку земляў ВКЛ Польшчы.

1 ліпеня 1569 пастановай Сойму быў зацверджаны акт Люблінскай уніі, аформлены ў выглядзе прывілею-дагавору.

Зноскі
------

1. ↑  Дневник Люблинского сейма 1569 года. СПб. 1869. С.78
2. ↑  Дневник Люблинского сейма 1569 года. СПб. 1869. С.105.
3. ↑  Дневник Люблинского сейма 1569 года. СПб. 1869. С117 — 118.

Літаратура
----------

* *Юхо Я. А.* Кароткі нарыс гісторыі дзяржавы і права Беларусі. Вучэб. Дапам. — Мн.: Універсітэцкае, 1992. — 270с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міхалюк.

**Алена Міхалюк** (вядомая таксама як Лёля Міхалюк), дзяв. **Марцінкевіч** (15 мая 1930, в. Лонскія Браслаўскага павета Віленскага ваяводства, цяпер Шаркаўшчынскі раён Віцебскай вобласці — 16 кастрычніка 2022, Манчэстэр) — беларуская грамадская дзяячка ў Вялікабрытаніі.

Біяграфія
---------

Нарадзілася на Браслаўшчыне. Вучылася ў польскай і беларускай школах. У часе Другой сусветнай вайны разам з маці апынулася на працах у Нямеччыне. Пазней трапіла ў беларускі лагер для перамешчаных асобаў у Ватэнштэце; вучылася ў беларускай гімназіі, брала ўдзел у скаўтынгу.

У 1947 годзе прыехала на працу ў Вялікабрытанію, працавала на тэкстыльнай фабрыцы. Пасялілася ў Брэдфардзе, дзе ў 1949 годзе пабралася шлюбам з Янкам Міхалюком. Член ЗБВБ з 28 ліпеня 1947 года. У 1960-х гадах аддала сыноў Алеся, Віктара і Эдварда ў беларускую школу-інтэрнат імя Св. Кірылы Тураўскага ў Лондане і следам разам з мужам пераехала ў брытанскую сталіцу. У 1965—1970 гадах працавала гаспадыняй у гэтай школе-інтэрнаце. Актыўна падтрымлівала БАПЦ у Вялікабрытаніі. У 1982 годзе была прынятая ў сябры Рады БНР. Сябра Англа-беларускага таварыства. Пасля смерці мужа ў 1995 годзе пераехала з Лондана ў Манчэстэр. З 1997 па 2013 гады займала пасаду старшыні ЗБВБ.

Адыйшла з жыцця 16 кастрычніка 2022 года. Пахавана на Паўднёвых могілках (Манчэстэр).

Узнагароды
----------

Узнагароджана медалём 100 гадоў БНР Рады Беларускай Народнай Рэспублікі.

Зноскі
------

1. ↑  Памерла былая шматгадовая кіраўніца Згуртаваньня беларусаў Вялікай Брытаніі Алена Міхалюк
2. ↑  Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100
3. ↑  Уручэньні Мэдалёў да стагодзьдзя БНР: Таронта, Лёндан, Вашынгтон

Літаратура
----------

* *Гардзіенка Н.* Беларусы ў Вялікабрытаніі / пад рэд. А. Гардзіенкі. — Мн, 2010.
**Валасень** — у народных павер’ях хатні дух які па начах трывожіць і пужае людзей у сне. У сваіх паводзінах ён нагадвае Дамавіка, а таксама тых міфічных істот, якія пужаюць людзей у сне. Напрыклад Мара ці Начніца.

Апісанне
--------

Валасень уяўляецца невялікай пачварнай істотай, парослай густой і доўгай цёмнай поўсцю. Ён таксама мае сяміпалыя далоні і доўгія пазногці-кіпцюры. Ходзіць Валасень, як і людзі, выпрастаўшыся.

Мужчынам Валасень казыча насы і драпае кіпцюрамі па твары. Жанчынам і дзяўчатам ён кудлаціць валасы, хапае за грудзі, а то і навальваецца ўсім сваім калматым целам. Малым дзецям ён гудзіць у вушы ці казыча пяткі.

Літаратура
----------

* Міфалогія беларусаў: энцыклапедычны слоўнік / склад. І. Клімковіч, В. Аўтушка; навук. рэд. Т. Валодзіна, С. Санько. — Мн.: Беларусь, 2011. — 607 с.: іл. ISBN 978-985-01-0903-3
**Азарыцкі бой** — бой, які адбыўся 17 лютага 1942 года ля в. Азарычы Даманавіцкага раёна.

У вёсцы размяшчаўся варожы гарнізон з 70 чалавек, знаходзіліся склады з хлебам, прызначаным для адпраўкі ў Германію.

Аперацыяй кіраваў Ф. І. Паўлоўскі. Атрад Каваленкі прыкрываў дарогу Кабыльшчына — Азарычы, узвод атрада «Чырвоны Кастрычнік» — дарогу Азарычы — Валасовічы.

У 7 гадзін раніцы партызаны скрытна занялі заходнюю частку Азарычаў, ударная група атакавала каравульнае памяшканне прціўніка. У вынніку 3-гадзіннага бою партызаны разграмілі гарнізон, знішчылі каля 40 салдат і афіцэраў, захапілі 2 станковыя і 1 ручны кулямёты, 35 вінтовак, каля 50 тыс. патронаў, раздалі насельніцтву каля 850 т. збожжа.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т.1. Кн. 1; Дадатак / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.:. — Мн.: БелЭн, 2003. — С. 67. — 616 с. — ISBN 985-11-0276-8.
**Вачаган Унанавіч Ванцян** (14 мая 1913, с. Зак, Ахалкалакскі раён  (руск.) (бел. Грузія — 1 жніўня 1944, пас. Пашэле, Укмергскі раён  (руск.) (бел. (цяпер прыгарад Укмергэ Літвы)) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945), сяржант.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1913 годзе, у Эрыванскай губерні Расійскай імперыі ў сям’і селяніна.

З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны добраахвотнікам уступіў у шэрагі Чырвонай Арміі. На фронце з чэрвеня 1941 года. З мая 1942 года ў званні сяржанта ў складзе 179-й стралковай дывізіі  (руск.) (бел. 41-й арміі  (руск.) (бел. Калінінскага фронту прымае актыўны ўдзел у баях з нямецка-фашысцкімі захопнікамі падчас правядзення Ржэўска-Сычоўскай аперацыі  (руск.) (бел. пасля заканчэння якой у красавіку 1943 года 179-я дывізія  (руск.) (бел. пад камандаваннем палкоўніка М. М. Шкурына ўвайшла ў склад 1-га стралковага корпуса  (руск.) (бел. (43-й арміі  (руск.) (бел. 3-га Беларускага фронту) і ўдзельнічала ў аперацыи Баграціён, пры правядзенні якой Вачаган Ванцян праявіў адвагу і мужнасць.

23 чэрвеня 1944 года камандзір кулямётнага разліку В. Ванцян адмеціўся падчас прарыву абароны ворага ля г. п. Шуміліна: знішчыў 3 кулямётныя кропкі, адбіў 2 контратакі праціўніка.

Асабліва вызначыўся сяржант пры фарсіраванні ракі Мемель (Нёман), так 1 жніўня 1944 года В. Ванцян захапіў плацдарм і ўтрымліваў яго да падыходу асноўных сіл адбіўшы адну за адной 5 атак гітлераўскіх салдат, якія спрабавалі вярнуць страчаныя пазіцыі, у баі за ўтрыманне гэтага плацдарма Ванцян быў цяжка паранены але не пакінуў поле бою і сцякаючы крывёю ўтрымліваў плацдарм. Падчас шостай контратакі супрацьтанкавай гранатай знішчыў танк і загінуў сам.

Сяржант В. Ванцян быў пахаваны ў пасёлку Пашэле, Укмергскі раён  (руск.) (бел. (цяпер прыгарад Укмергэ Літвы))

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 сакавіка 1945 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкіх захопнікаў, мужнасць, адвагу праяўленыя пры фарсіраванні ракі Нёман сяржанту Ванцяну Вачагану Унанавічу пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Узнагароды
----------

* Герой Савецкага Саюза
* Ордэн Леніна
* медалі

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Вантян Вачаган Унанович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 101. — 737 с.
2. ↑  Армения-ОнЛайн
3. 1 2  Энциклопедия фонда «ХайАзг»  (руск.)
4. ↑  ОБД Мемориал
5. ↑  В. А Жилин Операция «Багратион». Освобождение Белоруссии

Літаратура
----------

* Амирханян М. Д. Армяне — Герои Советского Союза. Ер. 2005. — 202 с.: ISBN 99930-4-342-7

Спасылкі
--------

* Вачаган Ванцян  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
Пячатка Ефрасінні Полацкай
**Пячатка Ефрасінні Полацкай** — віслая пячатка з верагоднай выявай Святой Ефрасінні, выяўленая на Рурыкавым гарадзішчы ў Ноўгарадзе. Знаходка кажа пра пэўны ўдзел князёўны-ігуменні ў палітычным жыцці Полацкага княства.

У час раскопак у 2015 годзе каля Спаскай царквы ў Полацку знойдзена яшчэ адна віслая пячатка Ефрасінні Полацкай. Пасля выяўлення гэтай знаходкі прыналежнасць полацкай святой пячаткі з Ноўгарада была пастаўлена пад сумненне.

Апісанне
--------

Выява Святой Ефрасінні на пячатцы
Галоўнай прыкметай для вызначэння прыналежнасці пячаткі паслужыў надпіс, які размяшчаецца вакол выявы Св. Ефрасінні: «Г[оспод]и, помози рабе своеи Ефросини нарецаемои». На іншым баку змешчана кампазіцыя Праабражэння, якая налічвае пяць фігур, цэнтральнае месца ў кампазіцыі займае Хрыстос, па баках — прарокі Ілья і Маісей, ля ног — апосталы Якаў, Ян, Пётр. Пячатка адціснута на невялікім свінцовым кружку дыяметрам да 20 мм.

Гл. таксама
-----------

* Пячатка Сафіі

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.
* Штыхов, Г. В. Древний Полоцк (IX—XIII вв.) / Г. В. Штыхов. — Минск : «Наука и техника», 1975. — 136 с. ил. стар. 115
Пячатка з выявай Маці Божай і архангела Міхаіла
**Пячатка з выявай Маці Божай і архангела Міхаіла** — пячатка, знойдзеная ў 1962 годзе пры раскопах Верхняга замка ў Полацку. На адным боку адлюстравана ў поўны рост Маці Божая Агіасарытыса, на іншым — выява архангела Міхаіла. Адлюстраванне Маці Божай у поўны рост з'яўляецца рэдкім прыкладам у старажытнарускай сфрагістыцы.

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.
**Дакумент** (лац.: documentum — узор, сведчанне, доказ, любы матэрыяльны аб’ект) — акт у пісьмовай форме, які пацвярджае наяўнасць фактаў пэўнага значэння.

Важны від дакументаў — розныя пасведчанні, якія пацвярджаюць асобу чалавека, яго прыналежнасць да якой-небудзь арганізацыі або дазвол займацца пэўнай дзейнасцю.

Запіс інфармацыі на розных носьбітах па ўсталяваных правілах называецца дакументаванне, і ўяўляе сабой працэс стварэння і афармлення дакументаў. Пры дакументаванні неабходна ўлічваць дзеючыя нормы заканадаўства, кампетэнцыю аўтара і выконваць агульнадзяржаўныя правілы складання і афармлення дакументаў. Адказнасць і паўнамоцтвы ў галіне справаводства павінны быць дакладна вызначанымі і абвешчанымі.

Сукупнасць дакументаў, прысвечаных якому-небудзь пытанню, з’яве, працэсу, асобе, установе і г. д. называецца дакументацыяй.

**Дакладная запіска** — дакумент, які ствараецца для выкладання якога-небудзь пытання з высновамі і прапановамі. У залежнасці ад зместу і мэтавага прызначэння адрозніваюць дакладныя запіскі *ініцыятыўныя* і *справаздачныя*. Мае ўступную і высноўную часткі.

**Указанне** — арганізацыйна-распарадчы дакумент, які выдаецца па пытаннях інфармацыйна-метадычнага характару, а таксама звязаных з арганізацыяй выканання загадаў, інструкцый і іншых актаў.

**Інструкцыя** — прававы акт, які выдаецца органамдзяржаўнага кіравання (ці зацвярджаецца яго кіраўніком) у мэтах усталявання правілаў, якія рэгулююць арганізацыйныя, навукова-тэхнічныя, фінансавыя і іншыя спецыяльныя бакі дзейнасці ўстаноў, арганізацый і прадпрыемстваў, службовых асоб і грамадзян.

Гл. таксама
-----------

* Дыплом
* Пашпарт
* Табель ваенны
* Дакументаабарот
**Будынак чыгуначнага вакзала ў Барысаве** — помнік архітэктуры пачатку XX стагоддзя ў г. Барысаў. Пабудаваны на чыгуначнай станцыі Барысаў, на Прывакзальнай плошчы, завяршае перспектыву праспекта Рэвалюцыі.

Гісторыя
--------

У 1871 годзе на ўсход ад Барысава прайшла чыгунка Масква — Брэст. На правым беразе Бярэзіны перад чыгуначным мастом была пабудавана чыгуначная станцыя, якая ўключала драўляны двупавярховы вакзал, кола для развароту лакаматываў, склады, водаправод. У пачатку XX стагоддзя справа ад вакзала быў пабудаваны новы цагляны вакзал, стары знесены. На месцы старога вакзала быў пабудаваны драўляны рэстаран па тыпавым праекце, які зараз не захаваўся.

Архітэктура
-----------

Мае элементы стылю мадэрн. Прамавугольны ў плане двухпавярховы будынак з сіметрычнавосевымі франтальнымі фасадамі. Галоўны фасад расчлянёны глыбокімі ўваходнымі рызалітамі з фігурнымі прафіляванымі шчытамі ў завяршэнні. Перонны фасад мае ідэнтычную кампазіцыю з неглыбокімі рызалітамі, паміж якімі выхад з будынка. Аконныя праёмы лучковыя, з клінападобнымі аркамі і замковым каменем. На зялёным фоне сцен будынку вылучаюцца пабеленыя элементы дэкору: ліштвы праёмаў, міжпаверхавыя цягі, карніз з крэмальерамі. Тарцовыя фасады глухія.

У архітэктурны комплекс чыгуначнага вакзала Барысаў таксама ўваходзіць вежа для вады, пабудаваная інжынерам Шухавым у 1920-х гадах. Падобную вежу таксама можна ўбачыць на станцыі Кайтанава.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік, Мінск, 1993
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, [1984—1988].

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Будынак чыгуначнага вакзала (Барысаў)
* Будынак чыгуначнага вакзала (Барысаў) на сайце Radzima.org
* Будынак чыгуначнага вакзала (Барысаў) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Будынак чыгуначнага вакзала (Барысаў) на сайце «Архіварта»