**Джыбу́ці** (араб. جيبوتي‎‎, фр.: Djibouti), **Рэспу́бліка Джыбу́ці** (араб. جمهورية جيبوتي‎‎, фр.: République de Djibouti) — краіна на паўночным усходзе Афрыкі, мае выхад да Індыйскага акіяна. Мяжуе з Самалі, Эфіопіяй і Эрытрэяй. Сталіца — горад Джыбуці.

Гісторыя
--------

### Дакаланіяльны перыяд

Тэрыторыю сучаснага Джыбуці шмат стагоддзяў засялялі плямёны афараў і ісаў, якія мелі моцныя гандлёвыя сувязі з арабамі. Ад арабаў у краіну пранік іслам, які стаў дзяржаўнай рэлігіяй. З 1285 да 1415 гг. тэрыторыя Джыбуці была часткай мусульманскага дзяржаўнага ўтварэння султанат Іфат.

### Каланіяльны перыяд

У другой палове ХІХ ст. тэрыторыяй, якая прылягае да Адэнскага заліва, зацікавіліся французы. У 1880-я гг. яны стварылі тут свой пратэктарат — Французскі бераг Самалі, якое паступова стала адной з французскіх калоній у Афрыцы.

У 1947 г. калонія атрымала статус заморскай тэрыторыі Францыі, а ў 1956 г. — частковую аўтаномію. У ходзе рэферэндуму 1967 г. 60,6% насельніцтва выказалася за аўтаномію ў рамках Французскай Рэспублікі і краіна з чэрвеня 1967 г. стала афіцыйна называцца «*Французскія тэрыторыі афараў і іса*». У 1970-я ў краіне і за мяжой узнік моцны незалежніцкі рух сярод іса, дыскрымінаваных французамі на карысць афараў. У 1972 г. была створана Афрыканская народная ліга. У эміграцыі дзейнічалі незалежніцкія партыі, у т.л. тыя, што выступалі за аб'яднанне з Самалі ці Эфіопіяй. 

### Незалежнасць

Асноўны артыкул: **Пратэсты ў Джыбуці**
8 мая 1977 г. тэрыторыя атрымала незалежнасць змяніўшы назву на Рэспубліка Джыбуці; ролю канстытуцыі ў краіне выконвалі «арганічныя законы». Краіну ўзначаліў Хасан Гулед Аптыдон. Прадпрымаліся спробы падтрымання этнічнага балансу паміж іса і афарамі (за першыя два гады незалежнасці тройчы мяняўся склад урада). У сакавіку 1979 г. на базе Афрыканскай народнай лігі за незалежнасць была створана партыя Народны рух за прагрэс на чале з Х. Г. Аптыдонам. Пасля яго пераабрання ў 1981 г. на безальтэрнатыўнай аснове ў краіне ўсталяваўся аўтарытарны аднапартыйны рэжым.

Унутрыпалітычная напружанасць у 1990 — 1992 гг. выклікала сутыкненні кланава-племянных інтарэсаў афараў і іса. Афарская апазіцыя стварыла Фронт за аднаўленне адзінства і дэмакратыі (ФААД) і разгарнула антыўрадавае ўзброеннае супраціўленне. У чэрвені 1992 г. Фронт разам з іншымі апазіцыйнымі партыямі і рухамі, у т.л. прадстаўнікамі інтарэсаў іса, утварылі Аб'яднаны фронт апазіцыі. У 1992 г. на рэферэндуме 98,1% прагаласавала за Канстытуцыю Джыбуці. На прэзідэнцкіх выбарах 1993 г. у чарговы раз перамогу атрымаў Х. Г. Аптыдон. У 1994 г. ўзброеныя сутыкненні скончыліся мірнай дамовай. Урад прызнаў ФААД легальнай палітычнай сілай. Умеранае крыло кіраўніцтва ФААД на парламенцкіх выбарах 1997 г. выступіла ў адзінай кааліцыі з кіруючай партыяй «Народны рух за прагрэс». Але радыкальная крыло ФААД працягвала ўзброеннае выступленне да мая 2001 г. калі з імі была таксама падпісана мірная дамова.

У 1999 г. пераемник Х. Г. Аптыдона Ісмаіл Амар Геле, атрымаўшы на прэзідэнцкіх выбарах 74% галасоў, быў абраны на шасцігадовы тэрмін прэзідэнцтва.

1 жніўня 2017 г. Кітайская народна-вызваленчая армія, для аховы судоў, выратавальных і антыпірацкіх аперацый у Адэнскім заліве і каля ўзбярэжжа Самалі, адкрыла ваенна-марскую базу ў горадзе Абок.

Палітыка
--------

Джыбуці — парламенцкая рэспубліка, з моцнай прэзідэнцкай уладай. Кіруецца згодна з канстытуцыяй, прынятай у 1992 годзе. Кіраўніком дзяржавы з'яўляецца прэзідэнт, які выбіраецца на ўсеагульных выбарах на шасцігадовы тэрмін. Выканаўчая ўлада належыць прэм’ер-міністру і ўраду, якія назначаюцца прэзідэнтам. Заканадаўчая ўлада належыць аднапалатнаму парламенту, які складаецца з 65 дэпутатаў, выбраных на пяцігадовы тэрмін.

Дазволена дзейнасць толькі адной партыі — **Народны рух на карысць развіцця**, якая кіруе краінай з моманту атрымання Джыбуці незалежнасці ў 1977 г.

Адміністрацыйны падзел
----------------------

Асноўны артыкул: **Адміністрацыйны падзел Джыбуці**
Джыбуці падзелена на 5 акругаў і адзін горад прыроўнены да акругі, якія ў сваю чаргу дзеляцца на 15 раёнаў.

Эканоміка
---------

Джыбуці — гэта бедная, слабаразвітая краіна. Атрымлівае замежную дапамогу з боку Францыі і Саудаўскай Аравіі. Асновай эканомікі застаюцца транзітныя паслугі, за якія краіна атрымлівае значныя грошы дзякуючы свайму зручнаму размяшчэнню. Значная частка эканомікі гэта сельская гаспадарка, у якой заняты 80 % працаздольнага насельніцтва.

Насельніцтва
------------

Насельніцтва краіны складаецца ў асноўным з двух этнічных груп: ісы (самалійцы) — 60 % і афары — 35 %. Астатнія 5 % гэта нашчадкі еўрапейцаў, у асноўным французаў і італьянцаў. У пачатку 90-х гадоў паміж афрамі і ісамі ўзніклі ўзброеныя сутыкненні, якія паступова перараслі ў грамадзянскую вайну.

Асноўнай рэлігіяй з'яўляецца іслам (гл. іслам у Джыбуці), хрысціянства распаўсюджана сярод еўрапейцаў (гл. хрысціянства ў Джыбуці).
Нягледзячы на тое, што афіцыйнымі мовамі з'яўляюцца французская і арабская, у штодзённым жыцці часта выкарыстоўваецца яшчэ і самалійская і афарская мовы. Акрамя сталіцы гарадское насельніцтва сканцэнтравана ў горадзе Арта.

Беларуска-джыбуційскія адносіны
-------------------------------

26 жніўня 2013 года ў Пасольстве Беларусі ў Парыжы адбылося падпісанне Сумеснага камюніке аб устанаўленні дыпламатычных адносін паміж Рэспублікай Беларусь і Рэспублікай Джыбуці. Рэспубліка Джыбуці стала 184-й дзяржавай у спісе краін, з якімі Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6)

Зноскі
------

1. ↑  Китай открыл в Джибути свою первую зарубежную военную базу (руск.). *Известия* (1 жніўня 2017). Праверана 24 сакавіка 2019.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Джыбуці

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Праваслаўная · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis · Сучаснай Украіны · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX460660 · BNF: 120780286 · GND: 4070610-2 · ISNI: 0000 0001 0729 2948 · LCCN: n78080066 · NDL: 00575679 · NKC: ge129069 · SUDOC: 029080029 · VIAF: 155608529 |

 |

| ⛭Джыбуці паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Джыбуці»**
 |

| Ліга арабскіх дзяржаў |
| --- |
| 
Сцяг ААЭ ААЭ •
Сцяг Алжыра Алжыр •
Сцяг Амана Аман •
Сцяг Бахрэйна Бахрэйн •
Сцяг Джыбуці Джыбуці •
Сцяг Егіпта Егіпет •
Сцяг Емена Емен •
Сцяг Іарданіі Іарданія •
Сцяг Ірака Ірак •
Сцяг Каморскіх Астравоў Каморы •
Сцяг Катара Катар •
Сцяг Кувейта Кувейт •
Сцяг Лівана Ліван •
Сцяг Лівіі Лівія •
Сцяг Марока Марока •
Сцяг Маўрытаніі Маўрытанія •
Сцяг Палесціны Палесціна •
Сцяг Самалі Самалі •
Сцяг Саудаўскай Аравіі Саудаўская Аравія •
Сцяг Сірыі Сірыя •
Сцяг Судана Судан •
Сцяг Туніса Туніс
 |


| ⛭Краіны Агадзірскага пагаднення |
| --- |
| Члены |  Алжыр •  Бахрэйн •  Егіпет •  Ірак •  Іарданія •  Кувейт •  Катар •  Ліван •  Лівія •  Марока •  Аман •  ААЭ •  Палесціна •  Саудаўская Аравія •  Судан •  Сірыя •  Туніс •  Емен |
| Кандыдаты |  Джыбуці •  Каморы •  Маўрытанія •  Самалі |

| Краіны Афрыкі |
| --- |
|  | 
* Алжыр
* Ангола
* Батсвана
* Бенін
* Буркіна-Фасо
* Бурундзі
* Габон
* Гамбія
* Гана
* Гвінея
* Гвінея-Бісау
* Джыбуці
* Дэмакратычная Рэспубліка Конга
* Егіпет
* Замбія
* Зімбабвэ
* Каба-Вердэ
* Камерун
* Каморы
* Кенія
* Кот-д’Івуар
* Лесота
* Ліберыя
* Лівія
* Мадагаскар
* Мазамбік
* Малаві
* Малі
* Марока
* Маўрыкій
* Маўрытанія
* Намібія
* Нігер
* Нігерыя
* Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка
* Паўднёвы Судан
* Руанда
* Рэспубліка Конга
* Самалі
* Сан-Тамэ і Прынсіпі
* Сейшэлы
* Сенегал
* Судан
* Сьера-Леонэ
* Танзанія
* Тога
* Туніс
* Уганда
* Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка
* Чад
* Экватарыяльная Гвінея
* Эрытрэя
* Эсваціні
* Эфіопія

---

Залежныя тэрыторыі
Азорскія астравы
Брытанская тэрыторыя ў Індыйскім акіяне
Канарскія астравы
Мадэйра
Маёта
Мелілья
Рэюньён
Астравы Святой Алены, Узнясення і Трыстан-да-Кунья
Астравы Эпарсэ
Сеута

---

Дзяржавы са спрэчным статусам
Сахарская Арабская Дэмакратычная Рэспубліка¹ (Заходняя Сахара)
дзяржаўныя ўтварэнні на тэрыторыі Самалі
Аўдаленд
Азанія
Галмудуг
Джубаленд
Пунтленд
Самаліленд
Сул, Санааг і Кайн
Хіман і Бэб

---

¹ З’яўляецца членам Афрыканскага Саюза, вялікая частка тэрыторый акупавана Марока.
 |

| Сцяг Афрыканскага саюза Афрыканскі Саюз |
| --- |
| 
* Алжыр
* Ангола
* Батсвана
* Бенін
* Буркіна-Фасо
* Бурундзі
* Габон
* Гамбія
* Гана
* Гвінея\*
* Гвінея-Бісау
* Джыбуці
* Дэмакратычная Рэспубліка Конга
* Егіпет
* Замбія
* Зімбабвэ
* Каба-Вердэ
* Камерун
* Каморскія Астравы
* Кенія
* Кот-д’Івуар
* Лесота
* Ліберыя
* Лівія
* Мадагаскар
* Мазамбік
* Малаві
* Малі\*
* Маўрыкій
* Маўрытанія
* Намібія
* Нігер
* Нігерыя
* Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка
* Паўднёвы Судан
* Руанда
* Рэспубліка Конга
* Самалі
* Сан-Тамэ і Прынсіпі
* САДР
* Сейшэльскія Астравы
* Сенегал
* Судан
* Сьера-Леонэ
* Танзанія
* Тога
* Туніс
* Уганда
* Цэнтральнаафрыканская Рэспубліка
* Чад
* Экватарыяльная Гвінея
* Эрытрэя
* Эсваціні
* Эфіопія

 |
| \* Членства прыпынена |

| Краіны ля Чырвонага мора |
| --- |
| 
Сцяг Джыбуці Джыбуці • Сцяг Егіпта Егіпет • Сцяг Емена Емен • Сцяг Ізраіля Ізраіль • Сцяг Саудаўскай Аравіі Саудаўская Аравія • Сцяг Судана Судан • Сцяг Эрытрэі Эрытрэя
 |

| Франкафонія |
| --- |
| 
* Албанія
* Андора
* Арменія
* Бельгія
	+ Французская супольнасць Бельгіі
* Бенін
* Балгарыя
* Буркіна-Фасо
* Бурундзі
* Вануату
* В’етнам
* Габон
* Гаіці
* Гана1
* Гвінея
* Гвінея-Бісау
* Грэцыя
* Джыбуці
* Дамініка
* Егіпет
* Каба-Вердэ
* Камбоджа
* Камерун
* Канада
	+ Нью-Брансуік
	+ Квебек
* Кіпр1
* Каморы
* Дэмакратычная Рэспубліка Конга
* Рэспубліка Конга
* Кот-д’Івуар
* Лаос
* Ліван
* Люксембург
* Маўрыкій
* Маўрытанія
* Мадагаскар
* Малі
* Марока
* Малдова
* Манака
* Нігер
* Паўночная Македонія
* Руанда
* Румынія
* Сан-Тамэ і Прынсіпі
* Сейшэльскія Астравы
* Сенегал
* Сент-Люсія
* Тога
* Туніс
* Францыя
	+ Французская Гвіяна
	+ Гвадэлупа
	+ Марцініка
	+ Сен-П’ер і Мікелон
* Цэнтральнаафрыканская Рэспубліка
* Чад
* Швейцарыя
* Экватарыяльная Гвінея

 | Сцяг Франкафоніі |
| 1Асацыяваны член |