**Гвадэлупа** (фр.: Guadeloupe) — востраў у складзе архіпелага Малыя Антыльскія астравы. Уваходзіць у французскі заморскі дэпартамент Гвадэлупа. Плошча вострава - 1 434 км². Насельніцтва - 387 333 чал. (2010 г.)

Геаграфія і прырода
-------------------

Востраў Гвадэлупа — адзін з найбуйнейшых астравоў французскай Вест-Індыі. Складае аснову заморскага дэпартамента Гвадэлупа. Знаходзіцца ў 6736 км на паўднёвы захад ад Парыжа і ў 8484 км на паўднёвы захад ад Мінска. 

Востраў фактычна падзяляецца на 2 часткі, адрэзаныя вузкім пралівам Салёная Рака (шырыня не перавышае 200 м): 

* Бас-Тэр на захадзе (848 км²)
* Гран-Тэр на ўсходзе (586 км²)

Частка Бас-Тэр узгорыстая, пакрытая густымі трапічнымі лясамі, з густой сеткай рэк. Самы высокі пункт - вулкан Суфрыер (1457 м). 

Заходняя частка Гран-Тэр сфарміравана пераважна вапнякамі, якія месцяцца на старажытным вулканічным плато. Для яго характэрны засушлівы клімат і сталы недахоп пітной вады. Берагі скалістыя, аднак на поўначы шмат пясчаных пляжаў, схаваных ад акіяна каралавым рыфам. 

Цэнтральную частку вакол праліва Салёная Рака займаюць мангравыя балоты. На поўнач ад іх у плыткім заліве мангры ўтвараюць на водмелях ланцуг нізкіх дробных астраўкоў.

Гвадэлупа славіцца мноствам птушак, таксама распаўсюджаны шматлікія насякомыя, ігуанавыя, гвадэлупскі янот.

Гісторыя
--------

Індзейцы-аравакі з'явіліся на Гвадэлупе прыкладна ў III ст. да н.э. Яны назвалі яе *Карукера* ("востраў прыгожых вод"). Асноўным заняткам першапасяленцаў была сельская гаспадарка. У VIII ст. іх пацяснілі ваяўнічыя карыбы, індзейцы, якія захапілі ўзбярэжжа. Сутыкненні паміж карыбамі і аравакамі працягваліся да прыходу еўрапейцаў.

У лістападзе 1493 г. востраў быў адкрыты Хрыстафорам Калумбам, які даў яму назву ў гонар кляштара Святой Марыі ў Гвадэлупе Эстрэмадурскай. На востраве іспанцы ўпершыню знайшлі новую для сябе расліну - ананас. 

Перасяленне іспанскіх каланістаў доўгі час стрымлівалі індзейцы-карыбы. Але ў 1635 г. Гвадэлупу захапілі французы, якія заснавалі крэпасць Бас-Тэр і вынішчылі большую частку тубыльцаў. У 1641 г. карыбы былі вымушаны пакарыцца. Французы заняліся вырошчваннем тытуню і цукровага трыснягу. Для працы на плантацыях увозіліся чарнаскурыя афрыканскія рабы. У 1759 — 1763 гг. 1789 і 1791 г. Гвадэлупу захоплівалі брытанцы. 

Пасля Французскай рэвалюцыі мясцовыя каланісты асцерагаліся адмены рабства, таму адмовіліся падпарадкавацца рэспубліканскаму ўраду і ўвайшлі ў змову з брытанцамі. Але ў 1794 г. рэспубліканец Віктор Юг з дапамогай паўстаўшых рабоў авалодаў востравам і абвясціў аб адмене рабства. Праведзеныя ім рэформы садзейнічалі ўмацаванню мясцовага самакіравання і мясцовых узброеных сіл. Калі ў 1802 г. Напалеон абвясціў аб узнаўленні рабства і паслаў у Вест-Індыю войскі, частка афіцэраў-крэолаў на чале Людовіка Дэльгрэ арганізавала супраціўленне. Кантроль Францыі быў усталяваны ў выніку жорсткіх рэпрэсій. 

У 1810 г. Гвадэлупу захапілі брытанцы. У 1813 г. яны перадалі яе Швецыі. Але паводле мірных дагавораў у Парыжы (1814 г.) і Вене (1815 г.) востраў зноў пераходзіў у валоданне Францыі. 

У 1848 г. было адменена рабства. Патрэба ў таннай працоўнай сіле вымусіла плантатараў увозіць закантрактаваных работнікаў з Індыі. Сусветны крызіс вытворчасці цукру ў 1870 г. прывёў на эканамічнага заняпаду. Пасля I Сусветнай вайны мясцовыя ўлады імкнуліся развіваць экспарт садавіны, асабліва бананаў. Для задавальнення сацыяльных патрэб у 1925 г. індыйцам, якія жылі ў Гвадэлупе, было дадзена французскае грамадзянства. У 1946 г. на тэрыторыі Гвадэлупы і прылеглых астравоў быў заснаваны французскі заморскі дэпартамент Гвадэлупа.

У пачатку 2009 г. на Гвадэлупе адбыліся грамадскія хваляванні, якія суправаджаліся патрабаваннямі сацыяльнай роўнасці і падвышэння зарплат.

Галерэя
-------

* Плантацыі цукровага трыснягуПлантацыі цукровага трыснягу
* Крайні ўсходні мыс Гран-ТэрКрайні ўсходні мыс Гран-Тэр
* Вулкан СуфрыерВулкан Суфрыер
* АэрапортАэрапорт

Спасылкі
--------

 Guadeloupe даведнік на сайце *Wikivoyage*

* Guadeloupe’s Geological Complexity and Biological Diversity
* Countries and Their Cultures: Guadeloupe
* Guadeloupe Archipelago

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ge867231 |