**Осла** (нарв.: Oslo (i), [↓ʊʂˈlʊ] альбо [↓ʊsˈlʊ]), з 1624 па 1877 — *Хрысціянія* (нарв. *Christiania*), з 1877 па 1924 — Крысціянія (нарв. *Kristiania*) — сталіца і самы буйны горад Нарвегіі. Осла з'яўляецца эканамічным і палітычным цэнтрам краіны. Ён таксама з'яўляецца цэнтрам нарвежскага гандлю, банкаўскай справы, прамысловасці і суднаходства, важным цэнтрам марской прамысловасці і марскога гандлю ў Еўропе. У горадзе размешчаны офісы шматлікіх кампаній, якія ўваходзяць у марскі сектар, а некаторыя з якіх адносяцца да ліку найбуйнейшых у свеце суднаходных кампаній, суднавых брокераў і марскіх страхавых брокераў.

Станам на студзень 2014 года горад мае насельніцтва ў 634 000 чалавек. Насельніцтва ў цяперашні час павялічваецца рэкорднымі тэмпамі, што робіць яго адным з самым хуткарослых буйных гарадоў у Еўропе.

Гісторыя
--------

У зборы саг «Круг Зямны» ісландскага скальда Сноры Стурлусана згадваецца, што Осла заснаваў Харальд III ў 1048 годзе. Падчас археалагічных раскопак былі знойдзены хрысціянскія пахаванні, якія адносяцца прыкладна да 1000 года. Назва Осла (Oslo) — «вусце Ло» (нарвежскае os — «вусце», Lo — назва ракі) дадзена па размяшчэнні горада.

У Сярэднія стагоддзі горад складаўся з двух крэпасцей — каралеўскага замка і біскупскага. У межах гарадскіх сцен знаходзіліся 9 цэркваў, адзін шпіталь, каля 400 драўляных дамоў гандляроў і рамеснікаў. Кароль Хокан V назваў Осла сталіцай Нарвегіі ў 1299 годзе і пабудаваў тут крэпасць Акерсхус. У гады Высокага Сярэднявечча Осла стаў важным гандлёвым пунктам, займеўшы сувязі з Ганзай. Колькасць насельніцтва павялічылася ўдвая да 3500 чалавек.

Праз стагоддзе Нарвегія пачала слабець у выніку асабістай уніі з Даніяй, і роля Осла зводзілася да правінцыйнага адміністрацыйнага цэнтра, у той час як агульны манарх пражываў у Капенгагене. Той факт, што ўніверсітэт Осла быў заснаваны толькі ў 1811 годзе вырабіў негатыўны ўплыў на развіццё краіны.

Осла быў разбураны некалькі разоў у выніку пажару, і пасля чатырнаццатага падобнага бедства ў 1624 годзе, кароль Крысціян IV загадаў перабудаваць горад на новым месцы, праз заліў, побач з замакам Акерсхус. Новае паселішча атрымала назву Хрысціянія. У 1814 годзе Хрысціянія стала сапраўднай сталіцай, калі саюз з Даніяй быў ануляваны.

Шматлікія славутасці былі пабудаваны ў горадзе ў XIX стагоддзі: Каралеўскі палац (1825—1848), будынак Стортынга (1861—1866), універсітэт, нацыянальны тэатр і фондавая біржа. Сярод сусветна вядомых дзеячаў культуры, якія жылі тут у гэты перыяд, варта адзначыць Генрыка Ібсена і Кнута Гамсуна, апошні з іх быў ганараваны Нобелеўскай прэміяй па літаратуры. У 1850 годзе Хрысціянія апярэдзіла Берген і стала самым густанаселеным горадам у краіне. У 1877 годзе горад быў перайменаваны ў Крысціянію. Арыгінальная назва Осла была адноўлена ў 1925 годзе.

Геаграфія
---------

Осла займае тэрыторыю на самым паўночным канцы Осла-фіёрда. На процілеглым узбярэжжы маецца яшчэ адзін фіёрд, ва ўсіх астатніх кірунках Осла акружаны зялёнымі ўзгоркамі і гарамі. У межах горада маецца 40 астравоў, найбуйнейшым з якіх з'яўляецца Мальмёя  (англ.) (бел. яго плошча складае 0,56 км². У Осла маецца 343 азёры, найбуйнейшым з якіх ёсць Марыдальсванэ (плошча 3,91 км²). Яно з'яўляецца асноўнай крыніцай пітной вады для большай часткі гораду.

Хоць Усходняя Нарвегія мае шэраг рэк, ніводная з іх не ўпадае ў акіян праз Осла. Замест гэтага ў горадзе маюцца дзве малыя рэчкі, гэта значыць Акерсельва і Альна. Вадаспады Акерсельвы выкарыстоўваліся як крыніцца энергіі для першай сучаснай прамысловасці Нарвегіі ў 1840 годзе аж да канца стагоддзя. Рака стала сімвалам стабільнага і паслядоўнага эканамічнага і сацыяльнага ўзрушэння Осла.

Незважаючы на тое, што насельніцтва горада мае даволі малую колькасць у параўнанні з большасцю еўрапейскіх сталіцаў, Осла займае незвычайна вялікую тэрыторыю, з якой дзве траціны складаюць ахоўныя тэрыторыі лясоў, пагоркаў і азёраў. Яго межы ахопліваюць многія паркі і адкрытыя пляцоўкі, надаючы гораду прасторны і зялёны выгляд.

### Клімат

Осла знаходзіцца строга на адной шыраце з Санкт-Пецярбургам. З прычыны таго, што Осла знаходзіцца амаль на 20 градусаў заходней, то клімат горада блізкі да марскога. Лета ў Осла халаднаватае, а зіма мяккая і снежная. Узімку рэдка бываюць моцныя маразы, а ўлетку спякота бывае не кожны год. Ніжэй −26 °C тэмпература ніколі не апускалася, гэтак жа як і не паднімалася вышэй 35 °C. Восень у Осла зацяжная, а вясна настае толькі ў самым канцы сакавіка. Сярэднегадовая тэмпература складае +6,4 °C, сярэдняя тэмпература ліпеня — +17,2 °C, сярэдняя тэмпература студзеня −2,9 °C. Сярэдняя колькасць ападкаў за год складае 805 мм.

| **Клімат Осла (норма 1981-2010)** |
| --- |
| Паказчык | Сту | Лют | Сак | Кра | Май | Чэр | Ліп | Жні | Вер | Кас | Ліс | Сне | Год |
| Абсалютны максімум, °C | 12,5 | 13,8 | 21,5 | 25,4 | 28,4 | 33,7 | 33,0 | 34,2 | 26,4 | 21,0 | 14,4 | 12,6 | 34,2 |
| Сярэдні максімум, °C | −0,4 | 0,5 | 4,4 | 10,0 | 16,5 | 20,0 | 22,3 | 20,9 | 15,7 | 9,4 | 3,9 | 0,0 | 10,3 |
| Сярэдняя тэмпература, °C | −2,9 | −2,6 | 0,7 | 5,4 | 11,2 | 14,9 | 17,2 | 16,0 | 11,4 | 6,3 | 1,5 | −2,4 | 6,4 |
| Сярэдні мінімум, °C | −5,3 | −5,3 | −2,4 | 1,7 | 6,7 | 10,6 | 13,0 | 12,2 | 8,0 | 3,8 | −0,6 | −4,7 | 3,1 |
| Абсалютны мінімум, °C | −26 | −24,9 | −21,3 | −14,9 | −3,4 | 0,7 | 3,7 | 3,7 | −3,3 | −8 | −16 | −20,8 | −26 |
| Норма ападкаў, мм | 54 | 41 | 49 | 47 | 54 | 72 | 84 | 100 | 87 | 90 | 78 | 51 | 805 |
| Тэмпература вады, °C | 5 | 4 | 4 | 6 | 10 | 14 | 17 | 17 | 15 | 12 | 9 | 6 | 10 |
| *Крыніца: «Надвор'е і клімат», «World Climate Guide»* |

| **Клімат Осла (Blindern) за перыяд 2001 - 2011 гг.** |
| --- |
| Паказчык | Сту | Лют | Сак | Кра | Май | Чэр | Ліп | Жні | Вер | Кас | Ліс | Сне | Год |
| Сярэдні максімум, °C | −0,1 | −0,5 | 4,4 | 11,9 | 16,2 | 20,9 | 22,6 | 20,5 | 16,4 | 9,7 | 4,6 | 0,1 | 10,6 |
| Сярэдняя тэмпература, °C | −2,1 | −2,8 | 0,7 | 7,3 | 11,5 | 16,0 | 18,4 | 16,7 | 12,7 | 6,9 | 2,6 | −1,6 | 7,2 |
| Сярэдні мінімум, °C | −4 | −5,2 | −3 | 2,8 | 6,8 | 11,2 | 14,2 | 12,9 | 9,0 | 4,1 | 0,6 | −3,4 | 3,8 |
| Норма ападкаў, мм | 49 | 43 | 35 | 39 | 54 | 68 | 104 | 130 | 69 | 88 | 79 | 45 | 803 |
| *Крыніца: www.weatheronline.co.uk* |

Палітыка
--------

Дзякуючы статусу сталіцы, у Осла размешчаны ўрадавыя арганізацыі, у тым ліку офіс прэм'ер-міністра Нарвегіі Енса Столтэнберга. Большасць урадавых офісаў размешчаны ва ўрадавым квартале (Regjeringskvartalet), непадалёк ад нарвежскага парламента — стортынга.

Па прычыне, што Осла з'яўляецца адначасова муніцыпалітэтам і фюльке, горад прадстаўлены ў парламенце 17 дэпутатамі, 6 з якіх складаюцца з Нарвежскай рабочай партыі; па тры парламенцкіх месцы маюць Кансерватыўная партыя і Партыя прагрэсу, па два месцы належаць Сацыялістычнай левай партыі і лібералам, Хрысціянская народная партыя прадстаўлена ў стортынгу адным дэпутатам.

З 2000 года і па цяперашні час кіраўніком гарадской адміністрацыі з'яўляецца Эрлінг Лае, абраны на гэты пост ад Кансерватыўнай партыі Нарвегіі. У 2007 годзе новым мэрам быў абраны Фабіян Станг.

Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
------------------------------------

З 1 студзеня 2004 года Осла падзелены на 15 адміністрацыйных раёнаў (паміж 1988 і 2004 годам колькасць раёнаў складала 25). Кожны раён (bydeler) мае ўласную адміністрацыю, якая займаецца справамі, што не падпадаюць пад адказнасць гарадскога муніцыпальнага савета: сацыяльная работа, дзіцячыя сады, некаторыя пытанні аховы здароўя.

Раёны Sentrum (цэнтральная частка горада) і Marka (лес і сельскагаспадарчыя тэрыторыі) у палітычным сэнсе не з'яўляюцца адміністрацыйнымі раёнамі. Sentrum знаходзіцца пад кіраўніцтвам муніцыпалітэта St. Hanshaugen, улада над Marka падзеленая паміж суседнімі раёнамі.

Адукацыя
--------

Осла з'яўляецца найважнейшым адукацыйным і навуковым цэнтрам краіны. Каля паловы ўсіх жыхароў краіны з вышэйшай адукацыяй пражываюць у рэгіёне Осла, што ставіць яго на трэцяе месца ў Еўропе датычна ўзроўню адукацыі. У сталіцы навучаюцца больш за 73 000 студэнтаў.

Найбольш буйныя вышэйшыя навучальныя ўстановы:

* Універсітэт Осла
* Нацыянальная Акадэмія Мастацтваў Осла
* Нарвежская музычная школа
* Нарвежская школа ветэрынараў
* Нарвежская школа менеджменту

Эканоміка
---------

Офісныя будынкі
Осла — найбуйнейшы эканамічны цэнтр Нарвегіі. Будучы партовым горадам, Осла налічвае каля 980 кампаній, звязаных з марской справай, з агульнай складанасцю 8500 працоўных месцаў. Тут месцяцца кампаніі, якія займаюцца марскімі перавозкамі, суднавыя маклеры, страхавыя кампаніі. Det Norske Veritas уваходзіць у тройку лідараў класіфікацыйных таварыстваў. Док Осла абслугоўвае штогод каля 6000 суднаў з грузаабаротам у 6 млн тон і звыш 5 млн пасажыраў.

У 2003 годзе ВУП Осла склаў NOK 268.047.000.000 (€ 33876000000), што складае прыкладна 17 % ад ВУП краіны. Такім чынам, Осла мае адзін з найбольш высокіх узроўнеў ВУП на душу насельніцтва, які склаў NOK 391399 (€ 49465) у 2003 годзе.

Осла лічыцца адным з самых дарагіх гарадоў свету (14 месца ў 2009 годзе). Па колькасці буйных фірмаў, якія знаходзяцца ў горадзе, Осла займае 5 месца ў Еўропе (2654 кампаній). Значны сектар займаюць кампаніі па здабычы нафты і газу. Осла таксама з'яўляецца адным з найбольш наведвальных турыстычных аб'ектаў у Нарвегіі.

Транспарт
---------

* Метрапалітэн Осла

Славутасці
----------

* Вуліца Карла-Юхана
* Кафедральны сабор Осла
* Музей Мунка
* Крэпасць Акерсхус

Вядомыя асобы
-------------

* Петэр Андрэас Мунк, гісторык
* Енс Столтэнберг
* Юхан Северын Свенсен, кампазітар і дырыжор
* Густаў Вігеланд, скульптар, стваральнік Парка скульптур Вігеланда
* Ю Несбё, пісьменнік і музыкант

Спорт
-----

* У Осла праходзілі з 14 лютага па 25 лютага 1952 года Зімовыя Алімпійскія гульні 1952.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг Ісландыі Рэйк’явік, Ісландыя
* Сцяг Кітая Шанхай, Кітай
* Сцяг Швецыі Стакгольм, Швецыя
* Сцяг Літвы Вільнюс, Літва
* Сцяг Польшчы Варшава, Польшча
* Сцяг ЗША  Вашынгтон, ЗША

Гл. таксама
-----------

* Хальвард Веб’ёрсан — святы ахоўнік горада
* Kuunkuiskaajat
* Осла-фіёрд
* Паркі Осла  (англ.) (бел.

Зноскі
------

1. ↑  Statistisk sentralbyra 01.2012
2. ↑  Statistics Norway. SSB.no
3. ↑  Oslo europamester i vekst — Nyheter — Oslo. Aftenposten.no.
4. ↑  Inside Oslo : Inside. TripAdvisor.
5. ↑  Bård Alsvik. Oslo kommune byarkivet. Oslo Kommune

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2000. — Т. 11. — С. 453-454. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0188-5 (Т. 11).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · Universalis · Гранат |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 4043968-9 · LCCN: n79018884 · NDL: 00628309 · NKC: ge259811, ge693139 · NLA: 35869001 · SUDOC: 026608200 · VIAF: 137191199 |

 |

| ⛭Сталіцы Еўропы |
| --- |
| Сталіцы краін-членаў ААН | 
* Амстэрдам
* Андора-ла-Велья
* Анкара
* Астана
* Афіны
* Баку
* Берлін
* Берн
* Браціслава
* Брусель
* Будапешт
* Бухарэст
* Бялград
* Вадуц
* Валета
* Варшава
* Ватыкан
* Вена
* Вільнюс
* Дублін
* Ерэван
* Заграб
* Капенгаген
* Кіеў
* Кішынёў
* Лісабон
* ✰ Лондан
* Любляна
* Люксембург
* Мадрыд
* Манака
* Масква
* Мінск
* Нікасія
* Осла
* Парыж
* Прага
* Рыга
* Рым
* Рэйк’явік
* Сан-Марына
* Сараева
* Сафія
* Скоп’е
* ✰ Стакгольм
* Талін
* Тбілісі
* Тырана
* Хельсінкі
* Цэтынэ

 |
| Сталіцы іншых тэрыторый | 
* Ватыкан
* Гібралтар
* Дуглас
* Епіскопі
* Лонгйір
* Мальтыйскі палац
* Марыянхаміна
* Сент-Пітэр-Порт
* Сент-Хеліер
* Торсхаўн

 |
| Сталіцы непрызнаныхі часткова прызнаных дзяржаў | 
* Данецк
* Луганск
* Прышціна
* Ціраспаль

 |

| Фюльке Нарвегіі |
| --- |
|  | 
* Акерсхус
* Бускеруд
* Вест-Агдэр
* Вестфал
* Мёрэ-ог-Румсдал
* Нурлан
* Оплан
* Осла
* Ругалан
* Согн-ог-Ф’юранэ
* Тэлемарк
* Тромс
* Трондэлаг
* Фінмарк
* Хедмарк
* Хордалан
* Эстфал
* Эўст-Агдэр

 |

| **Сталіцы зімовых Алімпійскіх гульняў** |
| --- |
|  | 
* **1924:** Шамані
* **1928:** Санкт-Морыц
* **1932:** Лэйк-Плэсід
* **1936:** Гарміш-Партэнкірхен
* **1940:** *Сапара*
* **1944:** *Карціна-д’Ампеца*
* **1948:** Санкт-Морыц
* **1952:** Осла
* **1956:** Карціна-д’Ампеца
* **1960:** Скво-Вэлі
* **1964:** Інсбрук
* **1968:** Грэнобль
* **1972:** Сапара
* **1976:** Інсбрук
* **1980:** Лэйк-Плэсід
* **1984:** Сараева
* **1988:** Калгары
* **1992:** Альбервіль
* **1994:** Лілехамер
* **1998:** Нагана
* **2002:** Солт-Лэйк-Сіці
* **2006:** Турын
* **2010:** Ванкувер
* **2014:** Сочы
* **2018:** Пхёнчхан
* **2022:** Пекін

 |