recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Святога Яна Хрысціцеля.
**Касцёл Святога Яна Хрысціцеля** — каталіцкі храм, помнік архітэктуры. Знаходзіцца ў аграгарадку Опса (Браслаўскі раён, Віцебская вобласць), непадалёку ад цэнтральнай плошчы, на ўзвышшы па-над возерам Опса.

Гісторыя
--------

Драўляны храм 1768 года пабудовы згарэў у 1886 годзе. Старажылы расказваюць, што здарылася гэта ў час набажэнства, калі на алтар ахвяравалі кудзелю, якая загарэлася ад полымя свечкі як порах. Разам з будынкам згарэла шмат парафіян. На яго месцы ў 1887 годзе па фундацыі Ядзвігі Цеханавецкай быў узведзены неагатычны касцёл.

Будынак пацярпеў ад пажару 1928 года. У 1949 годзе зачынены. У 1989 ў будынку адкрылася канцэртна-выставачная зала Браслаўскага аддзела культуры. У лістападзе 1989 года будынак вярнулі католікам.

Архітэктура
-----------

Інтэр’ер касцёла
Помнік неагатычнай архітэктуры. Аднанефавы храм мае адну вежу, якая выступае за плоскасць галоўнага фасада, з шатровым завяршэннем. Галоўны фасад упрыгожаны парталам з вымпергам, невялікім акном-ружай, аркатурай, паяском у выглядзе парэбрыка. Алтарная частка завершана гранёнай апсідай, сіметрычна па баках ад яе размешчаны нізкія сакрысціі. Асноўны аб’ём накрыты двухсхільным дахам, больш нізкая апсіда — вальмавым, сакрысціі — двухсхільнымі дахамі, якія вырашаны накшталт вімпергаў.

У дэкоры выкарыстаны прафіляваныя цягі, аркатурныя паясы, лапаткі і арачныя нішы. Унутры неф і апсіда перакрыты цыліндрычным скляпеннем з распалубкамі. Арачныя бакавыя аконныя праёмы запоўнены каляровымі сюжэтнымі вітражамі.

Цвітнар абнесены прыгожай агароджай з цэглы і бутавага каменю. Побач з касцёлам знаходзіцца будынак плябаніі, узведзены адначасова з храмам.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5. — С. 376—377
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Віцебская вобласць. — 496 с. іл. — С. 153
* *Кулагін А. М.* Каталіцкія храмы на Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; маст. І. І. Бокі. — 2-е выд. — Мн.: БелЭн, 2001.— 216 с.: іл. ISBN 985-11-0199-0. – С. 116.
* Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5. — С. 271—272
* *Шыдлоўскі, К. С.* Касцёл Святога Яна Хрысціцеля ў Опсе / К.С. Шыдлоўскі // Архітэктурная спадчына Браслаўшчыны : гістарычна-архітэктурны нарыс. – Мн. 1996. – С. 64–66.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Опса)
* Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Опса) на сайце Catholic.by (бел.)
* Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Опса) на сайце Radzima.org
* Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Опса) на сайце Глобус Беларусі (руск.)

| ⛭Відзскі дэканат |
| --- |
| Троіцкі касцёл (Відзы) ·  Касцёл Святога Станіслава (Далёкія) ·  Касцёл Святых Пятра і Паўла (Дрысвяты) ·  Касцёл Маці Божай Анёльскай (Мяжаны) ·  Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Опса)  ·  Касцёл Божай Міласэрнасці (Пагошча)  ·  Касцёл Святога Якуба (Мілюнцы) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Асіповіч.
**Павел (Павал) Асіповіч** (19 лістапада 1923, в. Беніца Маладзечанскага павету Віленскага ваяводства, цяпер Маладзечанскі раён Мінскай вобл. — 23 студзеня 1997) — беларускі грамадскі дзеяч у Вялікабрытаніі.

Біяграфія
---------

Падчас нямецкай акупацыі вучыўся ў Маладзечанскай гандлёва-адміністрацыйнай школе, Менскай афіцэрскай школе БКА, у складзе якой апынуўся на выгнанні і быў далучаны да 30-й грэнадзёрскай дывізіі СС. Перайшоў на бок саюзнікаў і далучыўся да 2-га Польскага корпусу. 

З 1946 у Вялікабрытаніі, там жа ў 1948 г. дэмабілізаваўся. Скончыў Польскую гандлёвую школу ў Глазга. Працаваў бухгалтарам у Вялікабрытаніі, Гане і Нігерыі. Пазней пасяліўся ў Лондане. Сябра ЗБВБ ад 1.10.1946. Ва ўправе арганізацыі займаў розныя пасады. У 1953 і 1955 быў старшынём ЗБВБ, а ў 1963—96 — скарбнікам. Быў сябрам ЗБК (з 1949) і Беларускага хрысціянскага акадэмічнага аб’яднання «Жыцьцё» (з 1948). Адзін з заснавальнікаў Англа-беларускага таварыства, быў скарбнікам у 1964—97, а таксама скарбнікам Беларускай харытатыўнай секцыі. Ад імя ЗБВБ браў удзел у працы Еўрапейскай групы сувязі (*European Liaison Group*), дзе таксама доўгі час выконваў функцыі скарбніка. Памёр у Лондане. Паводле жадання жонкі спалены прах пахаваны пры касцёле Андрэя Баболі[en] ў брытанскай сталіцы.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Гардзіенка Н. Беларусы ў Вялікабрытаніі / пад рэд. А. Гардзіенкі. — Мн,, 2010.
Размяшчэнне стакселя на судне
**Стаксель** (гал.: *stagzeil*; ням.: *Stagsegel*; англ.: *staysail*) — асноўны з пярэдніх косых парусоў; ставіцца на штазе (адсюль назва).

У яхтавых парусных аснашчэннях цягавыя характарыстыкі стакселя лепшыя за грот, бо ён не мае тоўстага рангоўта па пярэдняй шкатарыне. Гэта, між іншым, у значнай ступені тлумачыць і лепшыя цягавыя якасці шлюпаў у пар. з кечамі.

Стаксель мае значэнне не толькі на лавіроўцы, але і як сталы, на ўсіх курсах, сродак павелічэння пад'ёмнай сілы пастаўленага за ім грота. Апроч уласнай цягі, стаксель дапамагае і лепшай працы пастаўленага за ім грота. Павелічэнне пад'ёмнай сілы грота дасягаецца за кошт памяншэння завіхрэнняў паветра за ім, і можа дасягаць, пры правільна пастаўленым стакселі (калі канцы стакселя кіруюць паток паветра ўздоўж контура падветранага боку грота), 10—15% на курсе бейдэвінд, 20—25% — на курсе галфвінд і блізкіх да яго. Уздзеянне прыкметнае нават на курсе бакштаг. З іншага боку, дрэнна пастаўлены або няправільна пашыты стаксель, асабліва такі, які моцна заходзіць за машту (генуэзскі), можа значна пагоршыць працу грота. Дзеля павелічэння карыснага эфекту стакселя дамагаюцца яго максімальна магчымай вышыні, у параўнанні з гротам.

Зноскі
------

1. ↑  Школа яхтенного капитана. М.:Физк. и спорт, 1968. С.75.
2. ↑  Школа яхтенного капитана. М.:Физк. и спорт, 1968. С.73 —75.
**Павел Антонавіч Куксёнак** (15 мая 1891, в. Царкавішча, Полацкі павет, Віцебская губерня — 3 снежня 1941) — адзін з арганізатараў камуністычнага падполля ў Віцебскай вобласці ў Вялікую Айчынную вайну.

Біяграфія
---------

Удзельнік Грамадзянскай вайны. У 1918—1920 гадах — старшыня Полацкага павятовага райкама, з 1924 года — старшыня Полацкага, Ульскага райвыканкамаў, дырэктар Слуцкай МТС. З 1938 года — на кіруючай пасадзе ў Наркамземе БССР. З 1940 года — дэпутат Вярхоўнага Савета БССР.

Напярэдадні Вялікай Айчыннай вайны працаваў старшынёй Глыбоцкага райвыканкама. У 1941 годзе пасля акупацыі тэрыторыі Беларусі стварыў і ўзначальваў Сакалішчанскую арганізацыю Расонскага камуністычнага падполля. Падпольшчыкі знішчылі 4 масты на аўтамабільных дарогах, лакаматыў, аўтамашыну з немцамі, лесапілку ў в. Боркавічы, масласепаратыўны пункт у в. Белае (зараз — Азіна). 3 снежня 1941 года быў расстраляны.

У 1965 годзе на магіле ў в. Кульнева пастаўлены абеліск.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя : у 5 т. — Мінск, 1981. — Т. 5. — С. 338.
* Белорусская ССР : краткая энциклопедия : в 5 т. — Минск, 1982. — Т. 5. — С. 342.
* Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2011. — Т. 2, кн. 2 : Витебская область. — С. 12.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі : у 6 т. — Мінск, 1997. — Т. 4. — С. 293.

Спасылкі
--------

* Помнікі гісторыі. Расонскі раён
Сталагміт «Вядзьмарчын палец»
**Сталагмі́ты** (ад грэч. σταλαγμίτης — кропля) — нацечныя мінеральныя ўтварэнні (большая частка: вапняковыя, радзей гіпсавыя, саляныя), што растуць у выглядзе конусаў, слупоў са дна пячор і іншых падземных карставых поласцей насустрач сталактытам і нярэдка зліваюцца з імі, утвараючы сталагнат. Самым высокім у свеце лічыцца сталагміт, знойдзены ў пячоры Лас Вільяс (Куба). Яго вышыня — 63 м. У Еўропе — 35.6 м (пячора Бузго ў Славакіі).

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Сталагміты // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 132. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4636317-8 · LCCN: sh85127270 · Microsoft: 156579228 |
**Бамбардзіроўка Тэтуана** (ісп.: Bombardeo de Tetuán) — паветраная атака на горад Тэтуан, сталіцу Іспанскага Марока, якая адбылася 18 ліпеня 1936 года ў пачатку грамадзянскай вайны ў Іспаніі.

Сітуацыя
--------

Асноўны артыкул: **Путч у Іспаніі (1936)**
17 ліпеня 1936 года ў Мелільі пачалося паўстанне нацыяналістычна настроеных вайскоўцаў. Ноччу яны здолелі цалкам захапіць горад. Артура Альварэс-Буіла Гадзіна, вярхоўны камісар Іспаніі ў Марока, адмовіўся далучыцца да апазіцыі, але ў рэшце рэшт быў узяты ў палон і заменены палкоўнікам Эдуарда Саенсам дэ Буруага. Да таго часу ўсё Іспанскае Марока апынулася ў руках паўстанцаў.

Як толькі рэспубліканскі ўрад у Мадрыдзе атрымаў першыя весткі аб паўстанні, то ён загадаў ваенна-паветраным сілам здзейсніць серыю налётаў на пазіцыі мяцежнікаў. Для правядзення паветраных аперацый былі хутка пераабсталяваны камерцыйныя самалёты Douglas DC-2 і Fokker F.VII, якія вылецелі з аэрадрома Таблада (Севілья) для здзяйснення 17 і 18 ліпеня серыі налётаў на гарады Мелілья (там размяшчаліся казармы Замежнага легіёна), Сеута, Лараш і Тэтуан.

Бамбардзіроўка
--------------

18 ліпеня ў раёне, вядомым як Медзіна Тэтуана, рэспубліканцы скінулі 8 бомбаў. Яны трапілі ў будынак Вярхоўнай камісіі і мячэць, што прывяло да шматлікіх ахвяр. З-пад абломкаў было вынята 15 забітых і больш за 40 параненых. Мясцовае мараканскае насельніцтва, раззлаванае разбурэннямі і ахвярамі, падняло паўстанне супраць іспанцаў. Натоўп накіраваўся да Вярхоўнага камісарыяту. Мяцежныя войскі спрабавалі суцішыць мараканцаў, але тыя апынуліся нястрымнымі. Дэлегат па справах карэнных народаў палкоўнік Хуан Луіс Бегбедэр адправіўся да свайго сябра, візіра Ахмеда эль-Ганміа, просячы дапамогі. Ён прыбыў на месца падзей на кані і, заклікаючы да імя Алаха, уціхамірыў суайчыннікаў.

Візір быў удастоены ордэна Святога Фердынанда. Генерал Франсіска Франка, лідар іспанскіх нацыяналістаў, асабіста ўручыў яму ўзнагароду.

Вынікі
------

Налёт не нанёс ніякай шкоды сілам нацыяналістаў, але сама бамбардзіроўка выклікала раздражненне ў мараканцаў і згуртавала іх вакол паўстанцаў супраць рэспубліканскага ўрада.

Зноскі
------

1. ↑  Hugh Thomas (1976), La Guerra Civil Española, pág. 240
2. ↑  Hugh Thomas (1976), La Guerra Civil Española, pág. 241
3. ↑  Hugh Thomas (1976), La Guerra Civil Española, pág. 248
4. ↑  Solé i Sabaté, Josep María; Villarroya, Joan (2003). España en llamas. La guerra civil desde el aire. p. 25.
5. 1 2 3 4  Solé i Sabaté, Josep María; Villarroya, Joan (2003). España en llamas. La guerra civil desde el aire. p. 25.
6. 1 2  Hugh Thomas (1976), La Guerra Civil Española, pág. 251
7. ↑   Joaquín Arrarás: Historia de la Cruzada Española, volumen III, páginas 49-50.
**Якаў Давыдавіч Гільдэнблат** (руск.: Гильденблат Яков Давидович; 1907, Дуброўна — 1973) — вядомы савецкі спецыяліст у галіне рачной гідраўлікі, водагаспадарчых і воднаэнергетычных разлікаў. Аўтар методык разліку неўсталяванага руху вады пры сутачным рэгуляванні магутнасці ГЭС.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (1929). У 1929—1932 гг. працаваў у меліярацыйных арганізацыях у Гомелі. З 1932 па 1937 — інжынер упраўлення будаўніцтва канала Масква—Волга. З 1937 — начальнік аддзялення маскоўскага праектнага кіравання «Глаўгідрастрой» НКУС, затым начальнік аддзела гідралогіі і воднай гаспадаркі інстытута «Гідрапраекта». На працягу 19 гадоў кіраваў праектным аддзелам воднай гаспадаркі ў інстытуце «Гідрапраект» імя С. Я. Жука. У 1968 г. перайшоў у навукова-даследчы сектар інстытута «Гідрапраекта», узначаліў лабараторыю водных рэсурсаў і водагаспадарчых балансаў.
  
Удзельнічаў у праектаванні гідраэлектрастанцый на Волзе і Каме, Рыжскай на рацэ Даўгава; каналаў Масква—Волга, Волга—Дон і Іртыш-Караганда.
  
Сааўтар трох манаграфій і аўтар больш за 20 навуковых артыкулаў.
  
Член тэхнічных, навукоўцаў і экспертных саветаў, дзяржаўных экспертных камісій Дзяржплана СССР.
  
Лаўрэат Сталінскай прэміі (1950).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Гильденблат Яков Давидович // Музейный комплекс «Дорога памяти»(недаступная спасылка)
*
**Баліцкі валун** — помнікі прыроды рэспубліканскага значэння на Беларусі. За 500 м на поўнач ад в. Балічы Шчучынскага раёна Гродзенскай вобласці.

Апісанне
--------

Валун шэрага гнейсу з мноствам крышталёў гранату, даўжыня 4,1 м, шырыня 2 м, вышыня 1,5 м, у абводзе 9,5 м, аб'ём 12,3 м³, маса каля 33 т. Прынесены ледавіком каля 200 тыс. г. назад ca Скандынавіі. Мае 31 паўсферычнае паглыбленне (3—5 см у папярочніку, да 4 см глыбіні), зробленае чалавекам каля 2— 2,5 тыс. г. назад. У язычніцкія часы прадмет пакланення.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Баліцкі валун
**Рассеянне святла** - рассейванне хваль аптычнага дыяпазону, якое заключаецца ў змене прасторавага размеркавання, частаты, палярызацыі аптычнага выпраменьвання пры яго ўзаемадзеянні з рэчывам.

Колькасная характарыстыка працэсу рассейвання – сячэнне рассейвання. Дыфферэнцыяльнае сячэнне рассеяння dσ вызначаецца так:

{\displaystyle \mathrm {d} \sigma ={\frac {\mathrm {d} \Phi }{\mathrm {d} \Phi \_{0}}},}
дзе dФ - паток выпраменьвання, рассеяны ў малы элемент цялеснага вугла dΩ, а dФ0 – шчыльнасць падаючага патока.

У хвалевай тэорыі
-----------------

У рамках хвалевай тэорыі выпраменьвання падаючая светлавая хваля ўзбуждае ў часціцах асяроддзя вымушаныя ваганні электрычных зарадаў, якія становяцца крыніцамі другасных светлавых хваль, якія ў сваю чаргу рассейваюць у бакі частку энергіі падаючай хвалі. З-за сваёй кагерэнтнасці яны інтэрферыруюць паміж сабой.

У квантавай тэорыі
------------------

З пункту гледжання квантавай тэорыі, адзінкавы акт рассейвання святла разглядаецца як паглынанне часціцай рэчыва падаючага на яго фатона з энергіяй **hω**, імпульсам **hk** і палярызацыяй **μ**, а затым выпраменьванне фатона з энэргіяй **hω’**, імпульсам **hk’** і палярызацыяй **μ’**.(Тут **ω** і **ω’** – частоты падаючага і рассеянага выпраменьванняў, **k** і **k’** – хвалевыя вектары, **h** – пастаянная Планка).

Калі **ω=ω’**, рассейванне называюць *рэлееўскім*, ці *пругкім*. Калі **ω≠ω’**, рассейванне называюць *няпругкім*, і яно суправаджаецца пераразмеркаваннем энергіі паміж выпраменьваннем і рэчывам.

Віды рассейвання
----------------

Выдзяляюць 5 ідэалізаваных спосабаў апісання розных выпадкаў рассейвання:

1. Томсанаўскае рассейванне, пры якім святло рассейваецца асобным электронам.
2. Рассейванне асобнымі атамамі.
3. Камбінацыйнае рассейванне, або няпругкае рассейванне святла малекуламі.
4. Рассейванне дробнымі і вялікімі часціцамі.
5. Рассейванне святла асяроддзямі, якія складаюцца з вялікай колькасцю часціц.

Прыклады рассейвання святла ў паўсядзённым жыцці
------------------------------------------------

Зямная атмасфера інтэнсіўна рассейвае кароткахвалёвую частку спектра, таму неба – блакітнае. Пры захадзе сонца кароткахвалевае выпраменьванне рассейваецца, і ў выніку святло, якое праходзіць, афарбаванае ў чырвоны колер. Чырвоны колер светлафора рассейваецца менш за зялёны і бачны з большай адлегласці – таму ён і выкарыстоўваецца для сігнала спынення і небяспекі. Хвалі на паверхні возера прыводзяць да дыффузнага рассейвання святла, у адрозненне ад амаль люстранога адбіцця ў спакойнае надвор’е.

Зноскі
------

1. ↑  Оптика (общая физика): курс лекций / Авт.-сост. В.А.Саечников, М.И.Хомич. - Минск: БГУ, 2008. - 331 с. ISBN 978-985-485-685-8. С. 191--192.
2. ↑  Дисперсия и рассеяние света. Леннаучфильм, 1980.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4167602-6 · Microsoft: 120456961 · NKC: ph138409 |
**Філалогія** (ад ст.-грэч. φιλολογία, «любоў да слова») — назва групы дысцыплін (лінгвістыка, літаратуразнаўства, тэксталогія і інш.), якія вывучаюць культуру праз тэкст. Лінгвістыка не заўсёды ўключаецца ў філалогію[*крыніца?*]: па-першае, яна не абавязкова даследуе тэксты, па-другое, не заўсёды закранае культуралагічны бок пытання (хоць сувязь мовы і культуры - лінгвафіласофская праблема, якая нярэдка ставіцца); для лінгвістыкі характэрна вялікая блізкасць да дакладных навук, чым для іншых дысцыплін, што традыцыйна адносяцца да філалогіі.

| ⛭Навука |
| --- |
| 

| **Навуковыя кірункі** |
| --- |
| Гуманітарныя ·  Натуральныя ·  Грамадскія ·  Прыкладныя ·  Тэхнічныя ·  Дакладныя |

 |
| Астраномія ·  Біялогія ·  Геаграфія ·  Геалогія ·  Інфарматыка ·  Гісторыя ·  Мовазнаўства ·  Матэматыка ·  Медыцына ·  Псіхалогія ·  Паліталогія ·  Сацыялогія ·  Фізіка ·  Філалогія ·  Хімія ·  Эканоміка ·  Юрыспрудэнцыя |
| Спіс акадэмічных дысцыплін |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Каляда.

**Канстанцін Уладзіміравіч Каляда** (нар. 25 кастрычніка 1941, в. Старыца, Капыльскі раён, Мінская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне раслінаводства. Прафесар, доктар сельскагаспадарчых навук, член-карэспандэнт Беларускай інжынернай акадэміі

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Бадзяжоўскай сямігодцы, у восьмым класе ў Камсамольскай дзесяцігодцы. Служыў у пустыні Каракум, абслугоўваў энергасістэмы «Байканура». У войску ён набыў прафесію электрыка і вадзіцеля.

У 1975 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю і стаў выкладчыкам, а затым дацэнтам кафедры раслінаводства Гродзенскага сельскагаспадарчага інстытута. Улетку 1999 года становіцца яе загадчыкам, а ў канцы года атрымлівае ступень доктара сельскагаспадарчых навук. У 2003 годзе прысвойваецца званне прафесара.

Узнагароды
----------

Ордэн Пашаны.

Цікавы факты
------------

У гонар сваёй матулі Канстанцін Каляда назваў высокаўраджайны гатунак пшаніцы «Ядзвіся», а у гонар любімага горада стварыў «Гродзенская-7», «Гродзенская-23».

Зноскі
------

1. ↑  Каляда Канстанцін Уладзіміравіч

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 399.
* Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2014. — Т. 4, кн. 1 : Гродненская область. — С. 425.
* Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 139.

Спасылкі
--------

* Ён зараджае энергiяй поле
**Навуковы інстытут імя Вейцмана** (іўр.: מכון ויצמן למדע, англ.: Weizmann Institute of Science) — ізраільская дзяржаўная вышэйшая навучальная і навукова-даследчая ўстанова са статусам універсітэта, сядзіба якой знаходзіцца ў горадзе Рэхавот. Інстытут носіць імя Хаіма Вейцмана.

Установа адрозніваецца ад іншых ізраільскіх універсітэтаў тым, што прапануе толькі аспірантуру і толькі ў галіне прыродазнаўчых і дакладных навук.

Гэта міждысцыплінарны даследчы цэнтр, які налічвае каля 3800 супрацоўнікаў — навукоўцаў, дактароў і магістраў, а таксама навукова-тэхнічнага і адміністрацыйнага персаналу, які працуе ў інстытуце.

Станам на 2019 год шэсць лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі і тры лаўрэаты прэміі Цьюрынга былі звязаны з гэтай установай.

У 2019 годзе інстытут заняў 2-е месца па якасці даследаванняў і ўвайшоў у топ-25 навукова-даследчых інстытутаў/універсітэтаў свету ў дзвюх асноўных катэгорыях: «Самыя цытуемыя» а таксама «Публікацыі і патэнты». Інстытут заняў 7-е месца ў справаздачы Еўрапейскага даследчага савета ў 2020 годзе за высокі ўзровень поспеху ў атрыманні грантаў на даследаванні. У 2018 годзе інстытут заняў 9-е месца ва ўсім свеце і першае ў Ізраілі па рэйтынгу, які заснаваны на долі навуковых прац універсітэта, апублікаваных у перыяд з 2012 па 2015 год, якія склалі 10 % найбольш цытуемых у сваёй вобласці.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Навуковы інстытут імя Вейцмана
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · LinkedIn · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Кароткая яўрэйская |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 118690572 · ISNI: 0000 0004 0604 7563 · LCCN: n78095545 · Microsoft: 53964585 · NKC: zmp20181003570 · SUDOC: 026444011 · VIAF: 143049955 |

 |

| ⛭Універсітэты Ізраіля |
| --- |
| 
* Арыэльскі ўніверсітэт
* Ізраільскі адкрыты ўніверсітэт
* Ізраільскі тэхналагічны інстытут «Тэхніён»
* Навуковы інстытут імя Вейцмана
* Негеўскі ўніверсітэт імя Бен-Гурыёна
* Тэль-Авіўскі ўніверсітэт
* Універсітэт імя Бар-Ілана
* Універсітэт Райхмана
* Хайфаўскі ўніверсітэт
* Яўрэйскі ўніверсітэт у Іерусаліме

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Канановіч.
**Канстанцін Юльянавіч Канановіч** (8 снежня 1872, вёска Грабаўка, Магілёўская губерня — 15 сакавіка 1954) — беларускі вучоны ў галіне санітарыі і эпідэміялогіі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і дробнага служачага. Агульную адукацыю атрымаў у Гомельскай 6-класнай прагімназіі і Чарнігаўскай гімназіі. Закончыўшы з адзнакай у кастрычніку 1899 г. медыцынскі факультэт Кіеўскага ўніверсітэта, працаваў земскім урачом у мястэчку Уваравічы Гомельскага павета. Лячыў хворых і пісаў першую навуковую працу, вывучаў стан урачэбнай дапамогі сельскаму насельніцтву і назіраў за будаўніцтвам бальніцы, займаўся санітарна-гігіенічнымі пытаннямі.

У чэрвені 1906 г. пераехаў у Магілёў, атрымаў пасаду ўрача земскай управы. Пасля праходжання спецыялізацыі ў Пецярбургу па захворваннях вуха, горла і носа ў тым жа годзе стаў першым спецыялістам па гэтых хваробах у Магілёўскай губерні.

На працягу сваёй урачэбнай дзейнасці напісаў звыш 50 навуковых прац, надрукаваў больш 60 папулярных артыкулаў. Быў арганізатарам першага губернскага з’езда ўрачоў, які адбыўся ў 1907 г.

Значным фактычным статыстычных матэрыялам напоўнена манаграфія К. Ю. Канановіча. У ёй коратка апісана гісторыя сельскай медыцынскай часткі ў губерні, паказаў на крайні недахоп лячэбных і санітарных устаноў. Прапановы К. Ю. Канановіча ляглі ў аснову многіх рэкамендацый першага з’езда ўрачоў Магілёўскай губерні, які адбыўся ў 1907 годзе.

У маі 1911 г. заняў пасаду магілёўскага санітарнага ўрача. Па яго прапанове ў горадзе быў створаны шэраг санітарных устаноў: прышчэпачны пункт, лабараторыя, дэзінфекцыйна-транспартнае бюро і інш. пачата рэгістрацыя інфекцыйных хворых, імунізацыя насельніцтва.

Будучы ваенным урачом, у 1914—1918 гг. узначальваў санітарна-эпідыміялагічную службу ў павятовым аддзеле аховы здароўя, працягваючы адначасова працаваць як спецыяліст.

У гады Вялікай Айчыннай вайны добраахвотна ўступіў у Чырвоную Армію, паехаў на фронт і працаваў там па спецыяльнасці. Узнагароджаны ордэнам Леніна і медалямі.

15 сакавіка 1954 г. К. Ю. Канановіч памёр у г. Уладзіміры.

Зноскі
------

1. ↑  Общество врачей Могилевской губернии  (руск.)
2. ↑  «Могилевская губерния» (Государственные религиозные и общественные учреждения 1772—1917) Минск «Беларусь» 2014 Авторы: Е. К. Анищенко, З. В. Антонович, В. В. Врублевский

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 136265 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Уладзіміраў.

**Канстанцін Рыгоравіч Уладзіміраў** (1899, г. Рослаўль — 18 ліпеня 1941) — удзельнік абароны Магілёва ў 1941 годзе.

Біяграфія
---------

У Чырвонай Арміі з 1918 года, удзельнік грамадзянскай вайны. З 1923 у органах міліцыі. Напярэдадні Вялікай Айчыннай вайны начальнік аддзела службы і баявой падрыхтоўкі Магілёўскага абласнога ўпраўлення міліцыі, капітан.

Пры падыходзе нямецка-фашысцкіх захопнікаў да Магілёва капітан Уладзіміраў узначаліў батальён міліцыі з добраахвотнікаў (250 камуністаў і камсамольцаў), які 12-18 ліпеня 1941 года каля в. Пашкава і Гаі прыкрываў подступы да чыгуначнага вузла. Калі сілы былі на зыходзе, паранены К. Р. Уладзіміраў падняў астатніх байцоў батальёна ў атаку. Загінуў у гэтым баі.

Пахаваны ў вёсцы Гаі Магілёўскага раёна ў брацкай магіле байцоў батальёна міліцыі.

Памяць
------

Яго імем названа вуліца ў Магілёве. У гонар батальёна міліцыі, у якім ваяваў Уладзіміраў, у в. Гаі ў ліпені 1980 адкрыты мемарыяльны комплекс.

Узнагароды
----------

Пасмяротна узнагароджаны ордэнам Леніна.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Владимиров Константин Григорьевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 117. — 737 с.

Літаратура
----------

* Могилёв: Энцикл. справ. / Сов. Энцикл.; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 472 с. ил.

Спасылкі
--------

* Официальный сайт Могилевского облисполкома. 65 лет освобождения Беларуси — часть 1 — Оборона Могилева. Архівавана 25 ліпеня 2013.  (руск.)
* Wikimapia.org. Помнік батальёну міліцыі на Вікімапіі
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Араны (значэнні).
Араны, 2020 г.
**Ара́ны, Ара́нскае прадме́сце** — гістарычны раён Мінска, размешчаны ў паўднёвай частцы горада. Назва мясцовасці пайшла ад урочышча Араны.

На паўднёвым захадзе ад Аранаў размяшчаецца прадмесце Сенажаны, на паўночным захадзе — Уборкі, на поўначы — Ляхаўка, на захадзе — Тры Карчмы, на поўдні — Серабранскія Млыны.

Завод «Энергія» ў Ляхаўцы з боку Аранскай вуліцы, 1930 г.
Араны, ліпень 1942 г.
У 1909 годзе член гарадской управы В. Цывінскі склаў праект на пабудову Аранскага і Татарскага мастоў цераз раку Свіслач. Па гэтых мастах мусіў кіравацца грузавы гужавы транспарт, каб не загрувашчваць цэнтральныя вуліцы і не разбураць тамтэйшыя маставыя. У 1917 годзе масты збудавалі на сродкі ваеннага ведамства (на кожны мост і выпраўленне шляхоў асігнавалася па 100 тыс. рублёў).

У цяперашні час пра колішняе прадмесце нагадвае Аранская вуліца, якая зберагла сваю дарэвалюцыйную назву.

Зноскі
------

1. ↑  «План губернского города Минска (1903)» з выпраўленнямі і дадаткамі І. Сацукевіча // Гісторыя Мінска. 1-е выданне. — Мінск: БелЭн, 2006. C. 196—197
2. ↑  Памяць. Мінск, 2002, с. 177

Літаратура
----------

* Новыя масты // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 2-я. — Мн.: БЕЛТА, 2002. — С. 177. — 714 с.: іл. — ISBN 985-6302-46-3.
* Гісторыя Мінска. 1-е выданне. — Мінск: БелЭн, 2006.— 696 с. ISBN 985-11-0344-6.

Спасылкі
--------

* Шпацыраванне па Аранах (руск.)

| ⛭Гістарычныя раёны Мінска |
| --- |
| Цэнтр горада | 
* Валокі Полацкія
* Высокі Рынак
* Замчышча
* Земляны Вал
* Нізкі Рынак
* Новае Места
* Цёмныя Крамы

 |
| Прадмесці | 
* Араны
* Архірэйская Слабодка
* Весялоўка
* Грушаўка
* Добрыя Мыслі
* Доўгі Брод
* Залатая Горка
* Кальварышкі
* Кальварыя
* Камароўка
* Кашары
* Козырава
* Крупцы
* Лавы
* Лошыца
* Людамонт
* Ляхаўка
* Міхалянка
* Мядзвежына
* Пляшчанка
* Пярэспа
* Пятніцкае
* Пятроўшчына
* Ракаўскае
* Раманаўская Слабада
* Сакалянка
* Сенажаны
* Серабранскія Млыны
* Старажоўка
* Старосцінская Слабада
* Стромкі Бераг
* Татарская Слабада
* Траецкае
* Тры Карчмы
* Тучынка
* Уборкі
* Цівалі

 |
Хачкар Сурб Хач.
**Сурб Хач** — армянскі хачкар (крыж-камень) VI стагоддзя, які паслужыў асновай для аднайменнага манастыра ў Крыме, потым перавезены ў раён ракі Дон. У наш час знаходзіцца ў манастыры Сурб Хач у Растове-на-Доне.

### Гісторыя

У XI — XIII стагоддзях, пасля падзення сталіцы армянскага царства горада Ані, гнаныя туркамі-сельджукамі, а потым мангола-татарамі, пакінулі свой горад і радзіму. Вялікая частка перасяленцаў апынулася ў Крыме. Вывезены з Ані хачкар Сурб Хач паслужыў асновай для крымскага аднайменнага манастыра, узведзенага ў 1385 годзе ў наваколлі горада Стары Крым. Цягам пяці стагоддзяў хачкар знаходзіўся ў крымскім армянскім манастыры Сурб Хач. 

У 1778 годзе пачалося перасяленне крымскіх армян у раён рэкі Дон. Сыходзячы, армянскія перасяленцы бралі з сабой самае патрэбнае, у тым ліку і царкоўную маёмасць, сярод якіх было 800 хачкараў, улучаючы хачкар Сурб Хач. На новай Радзіме былыя жыхары Крыма спрабавалі захаваць выгляд і імёны пакінутых храмаў. Прывезеныя з сабой арнаментаваныя хачкары ў пабудаваных цэрквах рабіліся неадымным элементам мастацкага ўбрання. Яны месцаваліся на фасадах і ў інтэр'ерах храмаў. Асаблівую сімвалічную ролю гуляў анійскі хачкар, змешчаны ў цэрквы мужчынскага манастыра Сурб Хач, што атрымала назву ў гонар крымскага прыстанку.

У 1924 годзе манастырская царква была зрабавана. Крыж-камень быў перавезены ў Саборны храм Сурб Лусаворыч. Аднак пасля таго, як і ён, у 30-я гады быў зачынены, хачкар Сурб Хач быў усталяваны ў могілкавай царкве Святога Карапета. Пасля гэтага хачкар быў перавезены ў музей руска-армянскага сяброўства, які знаходзіўся ў будынку зачыненай царквы Сурб Хач. У 2007 годзе манастыр быў вернуты Армянскай Апостальскай Царкве. Планавалася, што пры пераездзе музея ў новы будынак хачкар таксама будзе перавезены. Аднак па просьбе вернікаў хачкар Сурб Хач застаўся ў аднайменнай царкве, дзе і знаходзіцца дасёння.

Будова
------

У канцы XIX стагоддзя хачкар Сурб Хач апраўляла пазалочаная шкляная рама, дапаўнялі яго два крыжы: вялікі медзяны і невялікі срэбны, якія зніклі пасля рабавання царквы ў 20-я гады. Не адрозніваючыся асаблівай вытанчанасцю, хачкар быў зроблены з базальту. Надпісы на помніку адсутнічалі. На добрым боку крыжа-каменя ёсць дзве выявы тыповыя для хачкараў старажытнага паходжання: У верхняй частцы каменя — разетка з дэкаратыўным арнаментам, сімвалізуючым сонца — што ў сваю чаргу з'яўляецца знакам вечнасці, што паказвае на вечнае жыццё. Пад разеткай знаходзіцца вялікі крыж — знак хрысціянства.

Зноскі
------

1. 1 2 3  *Светлана Хачикян*. Хачкар Сурб Хач вновь в Сурб Хаче (руск.)(недаступная спасылка).  Нахичеванские вести. Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2016. Праверана 15 верасня 2013.
2. ↑  Монастырь Сурб-Хач в Ростове-на-Дону возвращён Армянской Церкви (руск.).  Патриархия.ru (26 марта 2007 г.). Праверана 16 ліпеня 2009.
3. ↑  Хачкар - камень-крест (руск.).  Музеи России. Праверана 15 верасня 2013.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Аран (значэнні).
**А́ран** (ірл.: Oileáin Árann, англ.: Aran Islands) — архіпелаг у Атлантычным акіяне, каля заходняга ўзбярэжжа Ірландыі. Агульная плошча — 51 км². Насельніцтва (2006 г.) — 1225 чал.

Геаграфія і прырода
-------------------

Карта
Архіпелаг Аран знаходзіцца ў заліве Голуэй у 219 км на захад ад Дубліна і 2430 км на захад ад Мінска. Складаецца з 8 астравоў, толькі 3 з якіх населены. Найбуйнейшы востраў — Інішмор.

Архіпелаг сфарміраваны пераважна гранітамі і карставымі вапнякамі. Берагі большасці астравоў абрывістыя. На сушы вылучаюцца пагоркі. Найвышэйшы пункт (123 м) знаходзіцца на Інішморы.

Клімат марскі ўмераны. Дзякуючы блізкасці Гальфстрыма ўзімку сярэдняя тэмпература трымаецца каля 6 °C. Адзіная за ўвесь перыяд назірання снежная зіма здарылася ў 2010/2011 г. Сярэдняя тэмпература ліпеня 15 °C.

Да канца Сярэднявечча большую частку буйных астравоў займалі дубовыя і ясеневыя гаі. У наш час пераважаюць травяністая расліннасць і хмызнякі. Але для флоры архіпелага ўласціва пэўная разнастайнасць. На ім сустракаюцца расліны, характэрныя для арктычнай, альпійскай і міжземнаморскай прыродных зон.

Фаўна бедная. Шматлікія толькі насякомыя і птушкі.

Гісторыя
--------

Авальная крэпасць на востраве Інешман
Архіпелаг Аран быў населены каля 2300 — 2000 гг. да н.э. выхадцамі з суседняй Ірландыі. Яны займаліся земляробствам і рыбалоўствам. Археалагічным помнікам першапасяленцаў з’яўляецца курган Кнок-Райфні. У ім былі знойдзены урны з попелам. Рытуал пахавання падобны на той, што практыкаваўся на тэрыторыі Шатландыі.

У канцы 1 тысячагоддзя да н.э. Аран захапілі кельты з племені *фірбалг*.

У V — VIII стст. сярод астравіцян пашырылася хрысціянства. Хрысціянскім заступнікам Арана лічыцца Святы Энда. У гэты час будуюць каменныя ўмацаванні *дуны*, якія павінны былі ахоўваць насельніцтва ад піратаў. Сваімі памерамі асабліва вылучаецца Авальная крэпасць на востраве Інешман.

У высокае Сярэднявечча Аран ператварыўся ў важны гандлёвы і паломніцкі цэнтр Заходняй Ірландыі. У XIII ст. уладу на астравах захапіла сям'я О’Браенаў. Яны ўзвялі замак О’Браен на востраве Інішыр. У 1582 г. улада перайшла да сям’і О’Флаерці.

У 1652 г. Аран быў захоплены англійскімі салдатамі Олівера Кромвеля. На Інішморы з’явіўся англійскі гарнізон. Фармальнае далучэнне да Вялікабрытаніі адбылося ў XVIII ст.

У 1921 г. архіпелаг увайшоў у склад Ірландыі.

У XIX — XX стст. Аран адыграў значную ролю ў адраджэнні ірландскай культуры. Тут нарадзіліся або працавалі многія ірландскія мастакі і пісьменнікі. У нашы дні архіпелаг з’яўляецца папулярным турыстычным кірункам.

Асаблівасці культуры
--------------------

Насельнікі астравоў Аран размаўляюць на ірландскай мове. Захаваліся традыцыйныя рамёствы — выраб лодак *курах* (з драўлянай асновы, абцягнутай скурай), мяккіх скураных ботаў і знакамітых ваўняных джэмпераў. На кожным востраве святкуюць дні святых заступнікаў, а таксама «ноч вогнішчаў» напярэдадні дня Святога Яна (23 чэрвеня), *Тэд-фэст*, прысвечаны героям папулярнага камедыйнага серыяла 1990-ых гг.

Спасылкі
--------

* aranislands.ie
* aranisland.info
* aranislandferries.com
* aranislands.galway-ireland.ie
* tedfest.org
**Momphidae** — сямейства молепадобных матылькоў.

Апісанне
--------

Матылі дробныя, з размахам крылаў 7-20 мм. У спакоі сядзяць, прыціснуўшыся ўсім целам да субстрату. Галава ў шчыльна прылеглых лускавінках, лоб слаба выпуклы. Вусікі ад 2/3 да 3/4 даўжыні пярэдняга крыла, ніткападобныя. Сківічныя шчупікі маленькія, 3-членікавыя, абвярнуты вакол аснавання хабатка. Губныя шчупікі даволі доўгія, дугападобна выгнутыя Хабаток нязначна даўжэй губных шчупікаў. Пярэднія крылы вузкаланцэтападобныя, амаль заўсёды з 2 буйнымі прыўзнятымі пучкамі. Жылкаванне поўнае.

Актыўныя ў прыцемках перад заходам і на ўзыходзе сонца. Перыяд лета звычайна расцягнуты. Яйкі размяшчаюцца на кармавыя расліны адзінкава; агульная пладавітасць дасягае 100 яек. Зімуюць, як правіла, матылькі. Характэрная экалагічная асаблівасць — цесная сувязь з раслінамі сямейства скрыпнёвых: на іх сілкуюцца вусені больш за 90 % вядомых відаў. Прадстаўнікоў сямейства можна сустрэць практычна ва ўсіх біятопах з удзелам гэтых раслін. Пераважае вузкая алігафагія. Спосаб жыцця вусеня вельмі разнастайны і ўключае мінаванне лісця, галаўтварэнне, радзей пражыванне на падземных частках сцеблаў, сплеценых паміж лісцем або ў пладах. Часам у ходзе антагенезу спосаб жыцця вусеняў мяняецца.

Арэал і віды
------------

Невялікае сямейства, якое налічвае ў сусветнай фаўне не больш за 100 відаў. Распаўсюджанне пераважна галарктычнае, шэраг відаў сустракаецца і ў гарах Паўднёвай Амерыкі. Невялікія эндэмічныя роды апісаны з Аўстраліі, Новай Зеландыі і з астравоў Хуан-Фернандэс.

Падсямействы
------------

* *Blastobasinae*
* *Coleophorinae*
* *Momphinae*
* *Pterolonchinae*

Роды
----

* *Anchimompha*
* *Anybia*
* *Batrachedrodes*
* *Batrachedropsis*
* *Bifascia*
* *Coccidiphila*
* *Cyphophora*
* *Desertidacna*
* *Gracilosia*
* *Inflataria*
* *Isorrhoa*
* *Lacciferophaga*
* *Laverna*
* *Leucophryne*
* *Licmocera*
* *Lienigia*
* *Lophoptilus*
* *Mompha*
* *Moriloma*
* *Patanotis*
* *Phalaritica*
* *Psacaphora*
* *Semeteria*
* *Synallagma*
* *Tenuipenna*
* *Urodeta*

Літаратура
----------

* J. C. Koster, S. Yu. Sinev: *Momphidae, Batrachedridae, Stathmopodidae, Agonoxenidae, Cosmopterigidae, Chrysopeleiidae*. In: P. Huemer, O. Karsholt, L. Lyneborg (Hrsg.): *Microlepidoptera of Europe*. 1. Auflage. Band 5, Apollo Books, Stenstrup 2003, ISBN 87-88757-66-8, S. 25.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779735884 |
**Царква Казанскай Маці Божай** — праваслаўная царква, размешчана ў цэнтры в. Парэчча (Гродзенскі раён).

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1901 годзе з дрэва як царква-школа на месцы храма, які згарэў у 1846 г.

Архітэктура
-----------

Прамавугольны ў плане гарызантальна выцягнуты будынак пад вальмавым дахам, у цэнтры якога надбудаваны чацвярык з цыбулепадобным купалам на цыліндрычным барабане. З боку галоўнага фасада ўзвышаецца чатырохгранная шатровая званіца. Цыбулепадобная галоўка завяршае вальмавы дах прамавугольнага прыруба апсіды з бакавымі рызніцамі. Бравенчатыя сцены раўнамерна прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў разных ліштвах і расчлянёны брусамі-сцяжкамі ў прасценках.

Інтэр’ер
--------

Унутры храма вылучаны папярочны неф і вузкі бабінец, па баках якога былі размешчаны класы царкоўна-прыходскай школы.

Прыпісная капліца
-----------------

Маецца прыпісная капліца ў імя святога мучаніка немаўляці Гаўрыіла Беластоцкага на могілках в. Рыбніца. Капліца была асвечана 16 жніўня 2014 г. архіепіскапам Гродзенскім і Ваўкавыскім Арцеміем.

Літаратура
----------

* Кулагін, А. М. Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэд. савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. — С. 315. — ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Царква Казанскай Маці Божай (Парэчча)
* Царква Казанскай Маці Божай (Парэчча) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Царква Казанскай Маці Божай (Парэчча) на сайце Radzima.org
* Царква Казанскай Маці Божай (Парэчча) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Царква Казанскай Маці Божай (Парэчча) на сайце «Архіварта»
«Маленькі» стол для Рускага більярда.
**Більярдны стол (Більярд)** — спецыяльны стол, сканструяваны і абсталяваны для гульні ў більярд.

Канструкцыя
-----------

Більярд як правіла, уяўляе сабой абцягнуты сукном стол з шасцю падвешанымі да кутах лузами з бартамі, для гульні адмысловымі шарамі пры дапамозе кія.

Більярдны стол складаецца з рамы, стальніцы, падставы гульнявай паверхні, апор, бартоў і луз.

Більярдавыя сталы (дакладней — пліта стала) вырабляюцца з дрэва або каменя; адпаведна, яны адрозніваюцца па якасці і цане. Параметры і характарыстыкі гульнявага поля залежаць ад тэхналогіі і матэрыялаў, іх вырабу. Звычайна даўжыня більярднага стала роўна ў два разы больш яго шырыні.

Памер стала часцей за ўсё вар'іруецца ад 8х4 да 12х6 футаў (2240х1120 і 3500х1750 мм. адпаведна). Колер сукна — зялёны (радзей — сіні, сустракаецца на сталах для пула). Памеры і формы луз адрозніваюцца ў розных відах більярда (хоць, напрыклад, у карамболе лузы, наогул адсутнічаюць).

Спасылкі
--------

* Унікальнае вынаходства - крыштальныя більярдавыя сталы Архівавана 1 чэрвеня 2013.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Біль аб правах.
Біль пра правы 1689 года.
**Біль аб правах 1689** — «Акт, які дэкларуе права і свабоды падданага і ўстанаўлівае ўспадкоўванне Кароны» (англ.: Bill of Rights - "An Act declaring the Rights and Liberties of the Subject and Settling the Succession of the Crown") — заканадаўчы акт, прыняты парламентам Англіі 16/26 снежня 1689 года ў выніку «Слаўнай рэвалюцыі» — адна з асноўных частак брытанскай Канстытуцыі (нараўне з Хабеас корпус актам і Актам пра ўладкаванне). Стаў адным з першых дакументаў, які юрыдычна зацвердзіў правы чалавека.

У ім былі замацаваны абмежаванні правоў манарха на карысць вышэйшага органа прадстаўнічай улады. Кароль пазбаўляўся наступных правоў:

* прыпыняць дзеянне законаў або іх выкананне;
* ўсталёўваць і спаганяць падаткі на патрэбы кароны;
* фарміраваць і ўтрымоўваць пастаяннае войска ў мірны час.

Спасылкі
--------

* Біль аб правах, англійскі тэкст Архівавана 18 чэрвеня 2008.
Скрыня пластыліну
**Пластылін** (італ.: plastilina, від стар.-грэч.: πλαστός — ляпны) — матэрыял для лепкі. Вырабляецца з вычашчанага і здробленага парашку гліны з дадаткам воску, сала ды іншых рэчываў, якія перашкаджаюць высыханню. Бывае рознакаляровым. Служыць для выканання фігур эскізаў для скульптурных прац, невялікіх мадэляў, вырабаў малых форм.

Гісторыя
--------

Пытанне каго лічыць вынаходнікам пластыліну спрэчнае. У Германіі ім лічаць Франца Колба[en] (патэнт 1880 года), у Вялікабрытаніі — Вільяма Харбута[en] (патэнт 1899 года).

Выкарыстоўванне
---------------

Пластылін выкарыстоўваецца дзецьмі як матэрыял для дробнай лепкі. Гульні з пластылінам спрыяюць развіццю каардынацыі пальцаў.

Адзін з жанраў анімацыі — пластылінавая анімацыя — ствараецца з дапамогай фігур, вылепленых з пластыліну.

Недахопы пластыліну
-------------------

* Выцвітанне на святле
* Прыліпанне пылу
* Расплыванне на спякоце
* Забруджанне рук пры працы з пластылінам

Гл. таксама
-----------

* Гліна
* Творчасць
**Іван Іосіфавіч Ясіновіч** (26 лютага 1904, в. Рагатка, Барысаўскі раён — 1984) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Мінскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Скончыў Вышэйшую камуністычную сельскагаспадарчую школу Беларусі імя Леніна ў 1937 годзе.

З 1938 года загадчык аддзелам, з 1940 года сакратар Смалявіцкага РК КП(б)Б. У партызанах са жніўня 1941 года: камандзір групы, камісар атрада. У кастрычніку 1942 — ліпені 1944 года сакратар Плешчаніцкага падпольнага РК КП(б)Б, адначасова ў сакавіку—чэрвені 1944 года камісар партызанскай брыгады імя М. І. Калініна.

У 1944—1960 гадах на партыйнай, савецкай і гаспадарчай працы.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Ясинович Иван Иосифович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 720. — 737 с.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Плат** (англ.: Platte) — рака ў ЗША, правы прыток Місуры (упадае ў яе каля горада Платсмут (побач з буйным горадам Омаха). Утвараецца зліццём рэк Норт-Плат (Каларада, Ваёмінг і Небраска) і Саўт-Плат (Каларада, Небраска), якія бяруць пачатак на Перадавым хрыбце Скалістых гор. Рака Плат (не ўлічваючы вышэйзгаданых вытокаў) працякае толькі па Небраска. Даўжыня ад месца зліцця вытокаў 510 км, ад вытоку Норт-Плат 1415 км. Плошча басейна 241 тыс. км². Вясновая паводка ад раставання снегу, летняя межань. Сярэдні гадавы расход вады ў вусці 150 м³/с. Выкарыстоўваецца для арашэння.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Валькі.

**Валькі́** (трансліт.: *Vaĺki*, руск.: Вальки) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Янавіцкага сельсавета.

Гісторыя
--------

У XVIII ст. вёска Праніна ў Віцебскім ваяводстве Вялікага Княства Літоўскага. У 1770 годзе ў складзе маёнтка Глазамічы, маёмасць Пацеяў. Пасля 1-га падзелу Рэчы Паспалітай, у 1772 годзе ўвайшла ў склад Расійскай імперыі. Уваходзіла ў Віцебскі павет Пскоўскай, з 1776 года Полацкай губерняў. У XIX ст. вядома ў складзе маёнтка Глазамічы ў Суражскім павеце Віцебскай губерні, уласнасць памешчыка Фёдара Багдановіча. Паводле інвентара 1846 года вёска (9 двароў), прыватная ўласнасць малалетніх нашчадкаў Багдановічаў. У 1870 годзе ў Янавіцкай воласці Веліжскага павета Віцебскай губерні. У пачатку XX ст. вёска (165 дзесяцін зямлі) адносілася да Глазаміцкай сельскай грамады. У 1905 годзе ў вёске 19 двароў.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**: 1846 — 149 чал.
* **XX стагоддзе**: 1905 — 172 чал.; 1926 — 228 чал.; 1941 — 278 чал.; 1969 — 241 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2003 — 122 чал.; 2018 — 62 чал.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Віцебская вобласць: нарматыўны даведнік / У. М. Генкін, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2009. — 668 с. ISBN 978-985-458-192-7 (DJVU).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Янавіцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Янавічы |
| Вёскі | 
* Валькі
* Востраў
* Глазамічы
* Дружная
* Задзетуні
* Іменне
* Казімірова
* Лёпіна
* Панкі
* Півавары
* Пукшына
* Сёміна
* Слабада
* Сцяпная
* Чыжыкі
* Шпуры

 |
**Прыбярэжнік аднакветкавы** (*Littorella uniflora*) — травяністая расліна сямейства трыпутнікавых.

Батанічнае апісанне
-------------------

|  |
| --- |
|  |
| Прыбярэжнік аднакветкавы. Батанічная ілюстрацыя Якаба Штурма з кнігі «*Deutschlands Flora in Abbildungen*», 1796 |

Шматгадовая травяністая расліна вышынёй 2—15 см з укарочаным сцяблом і карэнішчам з прыдатачнымі каранямі і паўзучымі сталонападобнымі парасткамі. Лісце ў прыкаранёвай разетцы, вузкае (2—2,5 мм), мясістае, лінейнае або лінейна-шылападобнае. Кветкі аднаполыя: тычынкавыя (1, рэдка 2) на ножках даўжынёй 2—9 см, з 4 чашалісцікамі, шырокатрубчастымі, плевачнымі, белаватымі вяночкамі і 4 тычынкамі на доўгіх (у 5—6 разоў даўжэй вяночка) ніцях; песцікавыя (1—8) сядзяць у пазухах трохвугольна-ланцэтных прыкветнікаў каля асновы або ў сярэдняй частцы ножкі тычынкавай кветкі, чашалісцікі падобны на прыкветнікі, вяночак з 3 кароткімі неаднолькавымі долямі, песцік з доўгім слупком. Плод — аднанасенны карычневы арэшак.

Пашырэнне
---------

Пашырэнне: Сярэдняя і Атлантычная Еўропа, Скандынавія, заходняе Міжземнамор’е. Знаходзіцца ў Беларусі ў ізаляваным лакалітэце за паўднёва-ўсходняй мяжой арэала (знойдзены ў возеры Свіцязь). Месцы росту: прыбярэжныя зоны азёр да глыбіні 2,5 м, сырыя берагі азёр і рэк. Утварае значныя зараснікі, радзей расце адзіночнымі экзэмплярамі або невялікімі групамі.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

|  |
| --- |
|  |
| Зараснікі на пясчаным дне |

Цвіце ў маі—верасні, плоданасіць у жніўні—верасні. Размнажэнне насеннае і вегетатыўнае. На поўначы, асабліва на глыбіні 30—80 см, звычайна не цвіце, размнажаецца сталонападобнымі парасткамі. Ветраапыляльная расліна, цвіце над вадой, аднак бутоны тычынкавых і песцікавых кветак развіваюцца пад вадой. Ва ўмовах наземнай паўзаліваемай культуры развіваюцца ў канцы траўня — чэрвені двухполыя кветкі (замест тычынкавых), а ў ліпені і жніўні — тычынкавыя. Чэрвеньскія двухполыя кветкі звычайна бясплодныя.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 76. — 160 с. — 2 350 экз.

Літаратура
----------

* *Прохараў В. М.* Прыбярэжнік // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 56. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. — ISBN 5-85700-095-5

Спасылкі
--------

* Прибрежница одноцветковая: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)
* *Littorella uniflora* (L.) Aschers. // ИАС «ООПТ России» (руск.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph940886 |