**Лю́небург** (ням.: Lüneburg, н.-ням.: Lümborg) — ганзейскі нямецкі горад у Ніжняй Саксоніі, за 50 км на паўднёвы ўсход ад Гамбурга. Цэнтр аднайменнага раёна. Праз Люнебург працякае рака Ільменаў, прыток Эльбы. Насельніцтва — 70 312 чалавек (на 2005 г.).

Гісторыя
--------

У Сярэднявеччы горад славіўся багаццем дзякуючы гандлю соллю. Побач з горадам знаходзілася некалькі радовішчаў солі. Яе экспартавалі ў суседнія землі. Па Старому салянаму шляху яе дастаўлялі ў Любек, а адтуль на ўсё балтыйскае ўзбярэжжа. Доўгі час Люнебург быў адной са сталіц герцагаў Браўншвайг—Люнебургскіх; горад і яго соль былі фактарамі магутнасці і росквіту Ганзы.

Люнебург упершыню згадваецца ў летапісах 956 года. У 1158 годзе шматлікія люнебургскія купцы сталі паўнапраўнымі членамі Гандлёвага саюза — папярэдніка Ганзы. У Ганзейскі саюз горад прынялі на першым жа з’ездзе Ганзы ў 1356 годзе, ўто можа тлумачыцца дзвюма важкімі прычынамі: яго геаграфічным становішчам і камерцыйным значэннем.

У XVI—XVII стст. — сталіца герцагства Браўншвайг-Люнебургскага, якім кіравалі Вельфы. З пераносам сталіцы іх уладанняў у Гановер палітыка-эканамічнае значэнне горада зменшылася. У 1700—1703 гадах у пеўчай школе пры царкве Св. Міхаіла ў Люнебургу вучыўся Іаган Себасцьян Бах. Тут жа ён пазнаёміўся з вядомым арганістам Георгам Бёмам, якія працаваў у царкве Св. Іаана і аказаў вялікі ўплыў на далейшы лёс кампазітара.

На сродкі Люнебурга з яго жыхароў у 1815 годзе быў створаны Люнебургскі батальён, які прыняў удзел у бітве пры Ватэрлоа. Сцяг батальёна нёс прынц з дынастыі Пон. Батальён амаль у поўным складзе на чале з прынцам загінуў пры абароне Гэ-Сента.

У 1814 годзе Люнебург застаўся ў складзе Браўншвайг-Люнебурга, ператворанага па рашэнні Венскага кангрэса з курфюрства Браўншвайг-Люнебург у каралеўства Гановер.

Горад у 1895 годзе
Пасля Аўстра-прускай вайны 1866 года каралеўства Гановер быў анексаваны Прусіяй і ператворана ў прускую правінцыю Гановер. У яе складзе Люнебург заставаўся да ліквідацыі правінцый Прусіі ў 1946 годзе і з’яўляўся адміністрацыйным цэнтрам урадавага раёна Люнебург.

У эпоху Трэцяга рэйха з 1937 года Люнебург быў сталіцай гау НСДАП «Усходні Гановер». У канцы Другой сусветнай вайны 4 мая 1945 года ў вёсцы Вендыш-Эферн на поўдзень ад Люнебурга нямецкая дэлегацыя на чале з генерал-адміралам Гансам-Георгам фон Фрыдэбургам у прысутнасці брытанскага фельдмаршала Бернарда Мантгомеры падпісала Акт аб безумоўнай капітуляцыі германскіх войскаў на паўночным захадзе Германіі, у Даніі і Нідэрландах. Па заканчэнні вайны Люнебург увайшоў у Брытанскую акупацыйную зону.

У Люнебургу здзейсніў самагубства вядомы нацыст, рэйхсфюрар СС Генрых Гімлер. Апынуўшыся ў брытанскім палоне, 23 мая 1945 года перад допытам ён раскусіў ампулу з цыяністым каліем. Таксама ў Люнебургу праз тыдзень у брытанскім шпіталі пасля спробы суіцыду памёр арыштаваны англічанамі гаўляйтар Усходняга Гановера Ота Тэлшаў.

Люнебург з вышыні птушынага палёту
Здабыча солі была канчаткова спынена толькі ў 1980 годзе — гэты год стаў апошнім у тысячагадовай гісторыі промыслу. У 1989 годзе ў Люнебургу быў заснаваны ўніверсітэт. Працяглая высечка лесу, які выкарыстоўваўся ў якасці паліва для выпарвання солі, прывяла да з’яўлення вакол горада ўнікальнай Люнебургскай пусткі.

Да XVIII стагоддзя ў Люнебургу, у Люнебургскім раёне Люхаў пражывалі рэшткі мясцовых славян — глінян і драван, якія жылі ў гэтым раёне да далучэння да Свяшчэннай Рымскай імперыі напачатку другога тыс. нашай эры.

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Жан Лепін, нямецка-французскі мастак

Гарады-пабрацімы
----------------

* Ісалмі, Фінляндыя
* Іўрэя[d], Італія
* Вібарг, Данія
* Кламар[d], Францыя
* Кульмбах, Германія
* Наруто[d], Японія
* Скантарп[d], Вялікабрытанія
* Тарту[d], Эстонія

Зноскі
------

1. ↑  register of German municipalities (4th quarter 2022) — DESTATIS, 2023. Праверана 12 лютага 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q764739'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q116783074'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Люнебург
* Афіцыйны сайт горада

| ⛭Ганза |
| --- |
| Вендская і Памеранская акруга | 
* ***Любек***
* *Гамбург*
* Кіль
* Люнебург
* Ростак
* Штадэ
* Старгард
* Шчэцін
* Штральзунд
* Вісмар

 | Extent of the Hansa, showing the Circles асноўныя напрамкі гандлю Ганзы |
| Саксонія, Цюрынгія,  Брандэнбург | 
* **Браўншвайг**
* Берлін
* Брандэнбург-на-Хафелі
* *Брэмен*
* Эрфурт
* Франкфурт-на-Одэры  (уключаючы Слубіцы)
* Гослар
* Гале
* Магдэбург

 |
| Польшча, Прусія,  Лівонія, Швецыя | 
* Данцыг
* Брэслау
* Дэрпт
* Фелін
* Эльбінг
* Кёнігсберг  (Калінінград)
* Кракаў
* Рэвель
* Рыга
* Стакгольм
* **Торн**
* Вісбю

 |
| Рэйн, Вестфалія,  Нідэрланды | 
* Дортмунд\*†
* Бохум
* Брэкерфельд
* Кёльн†
* Дэвентэр
* Дуйсбург
* Гронінген
* Гальтэрн-ам-Зэе
* Гам
* Хардэрвейк
* Хатэм
* Хаселт
* Кампен
* Мюнстэр
* Олдэнзал
* Оснабрук
* Рэклінггаўзен
* Рурманд
* Зост†
* Уна
* Верль
* Зютфен
* Зволе

 |
| \* Галоўны горад акругі     † Імперскі горад Свяшчэннай Рымскай імперыі |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12385730p · GND: 4036512-8 · ISNI: 0000 0004 0394 5042 · LCCN: n79065823 · NKC: ge388965 · SUDOC: 068672594 · VIAF: 136029148 |

 |