**Во́ртыгерн** (ˈvɔrtɨdʒɜrn; стар.-англ.: Vortigern, вал.: Gwrtheyrn, часам таксама *Gwrtheyrn Gwrthneu*, «Вортыгерн Худы») — кельцкі кароль Брытаніі першай паловы V стагоддзя, які запрасіў англа-саксаў для барацьбы з піктамі.

Біяграфія
---------

Магчыма, Вортыгерн першапачаткова валодаў землямі на Корнуале і ў Дэваншыры, але пасля таго, як рымскіх легіёнаў пакінулі Брытанію, стаў кіраўніком тэрыторыі большай часткі сучаснай Англіі. Літаральна імя «Вортыгерн» азначае «вярхоўны кіраўнік». Сутыкнуўшыся з уварваннямі піктаў і скотаў, Вортыгерн заклікаў германцаў (саксаў) з кантынента і пасяліў іх на тэрыторыі графства Кент.

У пачатку 440-х гг. саксы паўсталі, верагодна з-за неатрымання належнай аплаты за дапамогу ў барацьбе з піктамі. Па легендзе, бачачы сваю слабасць, германцы пайшлі на хітрасць. Іх правадыр Хенгест запрасіў дружыну Вортыгерна на банкет і загадаў пераразаць усіх, акрамя самога Вортыгерна. Гэта падзея замацавалася ў народнай памяці як «Ноч доўгіх нажоў». Затым паўстанцы захапілі Кент, частку Усходняй Англіі, узбярэжжа Ёркшыра і разарылі цэнтральныя вобласці Брытаніі. Вортыгерну ўдалося адбіць напады саксаў, аднак цалкам выгнаць іх з Англіі яму не ўдалося. Больш таго, у 450-х гг. пачалася масавая міграцыя англаў, саксаў і ютаў на паўднёва-ўсходняе ўзбярэжжа Брытаніі. Да гэтага часу Вортыгерн ужо сканаў. Яго пераемнікам, відавочна, стаў Аўрэліян Амвросій, — паводле легенды, дзядзька будучага караля Артура.

Неній у сваёй «Гісторыі брытаў», называючы Вортыгерна сынам Гвітаўла і ўнукам Гвіталіна, узводзіў яго род да Глова, легендарнага заснавальніка Глостэра. У валійскіх генеалогіях Вортыгерн згадваецца як адзін з каралёў Повіса.

Сям’я
-----

* 1-я жонка Севера (нар. каля380), дачка Максена Вледыга.
	+ Рыбаўст (нар. каля400), жонка Брыхана Брыхейніягскага.
	+ Вортымер (каля402 — каля453), кіраўнік Гвертрыніяна.
	+ Кадэірн (каля404 — каля447), кіраўнік Повіса.
	+ Паскен (каля406 — каля465), кіраўнік Біэлта і Гвертрыніяна, з 453 года.
	+ Брыду (нар. каля408), кіраўнік Майліэніда.
	+ Эдэрн (нар. каля410).
* 2-я жонка Марцыя, дачка Юліяна, сына Канстанціна.
	+ Фаўст (каля416 — каля490), епіскап Рыцза, магчыма ён быў сынам ад Севера
	+ Скотнэ (пам. каля462)
* 3-я жонка Ровена, дачка Хенгіста
	+ Гота (нар. каля450)
	+ Аліса (нар. каля450), замужам за Элам.

Зноскі
------

1. ↑  Неній. Гісторыя брытаў, гл. 49.
2. ↑  *Ненний.* История бриттов. — Гальфрид Монмутский. История бриттов. Жизнь Мерлина. — М.: Наука, 1984. — 288 с.
3. ↑  Powys (англ.).  The History Files. Архівавана з першакрыніцы 27 лютага 2012. Праверана 1.2.2011.

Літаратура
----------

* *Bachrach B. S*. Gildas, Vortigern and constitutionality in Sub-Roman Britain // Nottingham Medieval Studies. Vol. XXXII. 1988. P. 126—140
* *Kirby D. P.* Vortigern // BBCS (Bulletin of the Board of Celtic Studies). Vol. XXIII. 1968. Pt. 1. P. 37-59.
* *Ralegh Radford C. A.* Vortigern // Antiquity. Vol. 32. № 125. March 1958. P.9-24.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вортыгерн
* Гісторыя Брытаніі Архівавана 23 жніўня 2007.
* Сайт пра Вортыгерна
* High King Vortigern

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Валійскі біяграфічны · Britannica (онлайн) · Dictionary of National Biography · Infernal (6e éd.) · Treccani · Оксфардскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n83122705 · VIAF: 33372249 |