recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мацяш.
**Уладзімір Канстанцінавіч Мацяш** (нар. 22 лютага 1951, в. Паўлавічы, Бярозаўскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1976 годзе Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут. У 1976—1978 гадах працаваў архітэктарам аддзела планіроўкі і забудовы сельскіх населеных пунктаў Дзяржбуда БССР; у 1971—2011 гадах архітэктар, старэйшы архітэктар, начальнік групы, галоўны архітэктар праектаў інстытута «Белдзяржпраект»; у 2011—2013 гадах галоўны архітэктар праектаў ТАА «ЮНІР-інвест».

З 1990 па 1997 — народны дэпутат Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў. Працаваў у камісіях па горадабудаўніцтве, архітэктуры і будаўнічым комплексе, справах інвалідаў, школьнай адукацыі і выхаванні.

Член Беларускага саюза архітэктараў, тры гады ўзначальваў арганізацыю Саюза архітэктараў «Белдзяржпраекта».

Творчасць
---------

Аўтавакзал у Бабруйску
Рэспубліканскі цэнтр аховы здароўя маці і дзіцяці
Праект інфекцыйнай бальніцы па вул. Адзінцова. Макет
У архітэктурнай дзейнасці спецыялізуецца ў вобласці практычнага праектавання аб’ектаў аховы здароўя, жылых і грамадскіх будынкаў. Асноўныя працы: Рэспубліканскі цэнтр па ахове здароўя маці і дзіцяці (1985, у сааўтарстве з А. Панамаровым), праект інфекцыйнай бальніцы па вул. Адзінцова (у сааўтарстве з А. Панамаровым) і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* Матяш Владимир Константинович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сакалоў.
**Слава Макаравіч Сакалоў** (21 лютага 1937, Ерэван) — беларускі мастак манументальна-дэкаратыўнага мастацтва.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1967 годзе, у 1968—1979 гадах выкладаў у ім. Член Беларускага саюза мастакоў з 1975 года.

Творчасць
---------

Мазаіка на ўнутранай паверхні Кальца Славы Кургана Славы Савецкай Арміі — вызваліцельніцы Беларусі
Мазаіка «Мір» на будынку Магілёўскай абутковай фабрыкі
Працуе ў мазаіцы, габелене, мастацкім афармленні інтэр’ераў. Сярод лепшых работ: мазаікі на ўнутранай паверхні Кальца Славы Кургана Славы Савецкай Арміі — вызваліцельніцы Беларусі (1969), «Беларусь партызанская» на тарцы гасцініцы «Турыст» у Мінску (1973, з А. Кішчанкам), «Мір» на будынку абутковай фабрыкі (1985), мастацкае афармленне (1975) і габелен «Квітней, Беларусь» (1981, з З. Літвінавай) у Палацы культуры аб’яднання «Хімвалакно» — усе ў Магілёве, сграфіта «Радзіма», «Космас», «Мы за мір» на жылых будынках у Мазыры (1976—1978, з В. Мігалем), дэкаратыўны рэльеф у інтэр’еры Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Я. Коласа ў Віцебску (1985, з Г. Несцеравым). Працуе таксама ў станковым жывапісе.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Сакалоў Слава Макаравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
**Уладзімір Другавец** (29 верасня 1923 — 7 лютага 1961) — беларускі грамадскі дзеяч на эміграцыі. Радны БНР.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 29 верасня 1923 года ў Заходняй Беларусі ў Польскай Рэспубліцы.

Падчас Другой сусветнай вайны па прыходзе савецкай улады быў арыштаваны і высланы ў Сібір, адкуль далучыўся да Арміі Андэрса. Ваяваў у Італіі. Пасля вайны як і ўсе былыя жаўнеры 2-га Польскага корпусу апынуўся ў Вялікабрытаніі.

Пры канцы 1940-х выехаў у Аргенціну да брата (ён прыехаў туды з ранейшай хваляй эміграцыі). Пазнаёміўся з Кастусём Мерляком, далучыўся да беларускай грамадска-палітычнай справы, быў заступнікам Мерляка ў Згуртаванні беларусаў у Аргенціне. На адной з беларускіх вечарынаў у Буэнас-Айрэсе пазнаёміўся са стрыечнай сястрой жонкі Кастуся Мерляка — Ганнай Губерт (у іншых крыніцах вядомая як Ванда Губэрт-Другавец), з якой пазней ажаніўся. У 1951—1952 і 1954 гг. быў старшынёй Згуртавання беларусаў у Аргенціне. Быў радным БНР. У 1955 годзе нарадзілася першая дачка, а ў 1957 годзе — другая.

Пры канцы 1950-х выехаў у ЗША ў пошуках магчымасці перавезці туды сям’ю, але нечакана захварэў і трапіў у псіхіятрычны шпіталь.

Скончыў жыццё самагубствам 7 лютага 1961 года па выхадзе з псіхіятрычнага шпіталя. Пахаваны ў Іст-Брансуіку (Нью-Джэрсі) на могілках парафіі Жыровіцкай Божай Маці БАПЦ. Жонка з дзвюма маленькімі дочкамі засталася ў Аргенціне адна.

У кнізе Аляксандра Адзінца змешчанае інтэрв’ю з жонкай, якая распавядае сябе, мужа і пра жыццё ў Аргенціне: у 2006 годзе яна разам з іншымі эміграцыйнымі дзеячамі падпісала зварот да беларускай эміграцыі з заклікам дапамагчы з выданнем гэтай кнігі, а ў 2007 годзе кніга была выдадзеная.

Літаратура
----------

* Адзінец, А. Паваенная эміграцыя: скрыжаваньні лёсаў: зборнік успамінаў / Аляксандр Адзінец. — Мн.: Медисонт, 2007. — 704 с. [28] с. іл. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны: Кніга 11)

Спасылкі
--------

* Наша Ніва. Зварот да беларускай эміграцыі ва ўсім сьвеце
**Іван Антонавіч Летка** (14 чэрвеня 1935, былы маёнтак Масаляны, Бераставіцкі раён, Гродзенская вобласць — 1999, Масква) — беларускі паэт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пасля заканчэння Масалянскай сярэдняй школы (1954) вучыўся ў медыцынскім вучылішчы ў Маскве. Служыў у Савецкай Арміі. Дэмабілізаваўшыся (1955), працаваў грузчыкам на бетонавым заводзе № 5 у Маскве, муляром-дэкаратарам у Цэнтральным тэатры Савецкай Арміі. У 1967 г. скончыў завочнае аддзяленне Літаратурнага інстытута ў Маскве. У 1960—1985 гг. працаваў на аўтазаводзе імя Ліхачова кавалём, майстрам, намеснікам начальніка цэха па вытворчасці, начальнікам участка, інжынерам па кадрах.

Творчасць
---------

Першы верш апублікаваў у 1959 г. (газета «Чырвоная змена»). Аўтар зборнікаў паэзіі «Тры крокі да сонца» (1967), «Тры верасні» (1970), «Грамы на зімоўцы» (вершы і паэма, 1974).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Іван Антонавіч Летка // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.

Спасылкі
--------

* Летка Іван Антонавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 129664 |
**Іван Андрэевіч Мамайка** (нар. 12 красавіка 1974, в. Велямічы Столінскага раёна Брэсцкай вобласці) — дзяржаўны дзеяч Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

Скончыў Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна, Магілёўскі каледж Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь, магістратуру Акадэміі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь.

З 1996 года па 2009 год праходзіў службу на пасадах сярэдняга і старшага кіруючага складу органаў унутраных спраў Рэспублікі Беларусь. З 2009 года — першы намеснік начальніка Стаўбцоўскага раённага аддзела ўнутраных спраў — начальнік крымінальнай міліцыі. З 2014 года па 2019 год — начальнік Стаўбцоўскага раённага аддзела ўнутраных спраў.

Выбіраўся дэпутатам Мінскага абласнога Савета дэпутатаў і Стаўбцоўскага раённага Савета дэпутатаў 26-га і 27-га скліканняў, дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За бездакорную службу» I, II і III ступені. Уручана вышэйшая ўзнагарода Міністра ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь — халодная зброя (корцік).

Зноскі
------

1. ↑  Мамайка Іван Андрэевіч // Афіцыйны сайт Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь Архівавана 27 верасня 2020.
Пажарны цягнік**Пажарны цягнік** — чыгуначны састаў, прызначаны для тушэння пажараў у непасрэднай блізкасці ад чыгуначных шляхоў, лакаматываў і на аб'ектах, размешчаных паблізу паласы адводу, а таксама для аказання дапамогі пры аварыі, крушэнні, лясных пажарах, паводках і іншых стыхійных бедствах.

Класіфікацыя і састаў
---------------------

Пажарныя цягнікі ў залежнасці ад тактыка-тэхнічных характарыстык падпадзяляюцца на: 

* першай катэгорыі (спецыялізаваныя)
* другой катэгорыі

Цягнік другой катэгорыі фарміруецца з: 

* вагона для размяшчэння асабістага складу, помпавых установак, электрастанцыі, пажарнага інвентару і запасу спецыяльных сродкаў пажаратушэння
* двух-трох цыстэрнаў з запасам вады

У спецыялізаваны цягнік ўваходзіць дадаткова:

* крыты грузавы вагон для размяшчэння абсталявання і матэрыялаў неабходных для ліквідацыі аварыйных сітуацый на чыгунцы і перапампоўкі вадкасцяў з няспраўных цыстэрнаў
* цыстэрна-прыёмнік для збору аварыйнай вадкасці пры ліквідацыі аварыйных сітуацый (у камплектацыі асобных цягнікоў)

Пажарны цягнік абсталёўваецца сродкамі сувязі, крыніцамі электрычнай энергіі.
**Парэ́цкая суко́нная фа́брыка** — фабрыка, якая дзейнічала ў 1836—1916 гадах у вёсцы Парэчча (Пінскі раён Брэсцкай вобласці).

Фабрыка выпускала трыко, тонкую шарсцяную тканіну, двайное сукно. У 1868 годзе на фабрыцы меліся 83 механічныя ткацкія станкі, 2 паравыя машыны, 3 паравыя катлы і 166 адзінак іншых машын і механізмаў. Працавала 375 рабочых. У 1885 годзе ўсе ручныя станкі былі заменены на механічныя (усяго 185 адзінак).

У час Першай сусветнай вайны абсталяванне фабрыкі было вывезена нямецкімі акупантамі, а будынак спалены.

Вырабы Парэцкай суконнай фабрыкі былі адзначаны сярэбраным медалём на Парыжскай выстаўцы 1878 года, залатым медалём на Маскоўскай выстаўцы 1882 года.

Зноскі
------

1. 1 2  Беларусь, 1995

Літаратура
----------

* Парэ́цкая суко́нная фа́брыка // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 565. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 146773 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Муравейка.

**Іван Андрэевіч Муравейка** (нар. 21 кастрычніка 1921, Таль, цяпер Мінская вобласць — 5 сакавіка 2021, Любань) — беларускі паэт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 21 кастрычніка 1921 года ў в. Таль Бабруйскага павета (цяпер Мінская вобласць) ў сялянскай сям’і. Скончыў Любанскую сярэднюю школу і паступіў у Мінскі камуністычны інстытут журналістыкі (1939). У канцы 1939 года прызваны ў Чырвоную Армію. У гады Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнічаў у баях на Заходнім, Данскім, 3-м Украінскім і 1-м Беларускім франтах, быў паранены.

У 1945—1947 гадах у складзе Цэнтральнай групы войскаў служыў у Германіі. У 1947 годзе дэмабілізаваны. У 1948—1952 гадах працаваў адказным сакратаром і рэдактарам любанскай раённай газеты «Кліч Радзімы». Скончыў Вышэйшыя літаратурныя курсы ў Маскве (1964), працаваў адказным сакратаром любанскай раённай газеты «Будаўнік камунізму». Пазней жыў у Любані. Член Саюза пісьменнікаў СССР (з 1953 года).

Памёр 5 сакавіка 2021 года.

Творчасць
---------

Дэбютаваў у друку ў 1936 годзе (газета «Піянер Беларусі»). Аўтар зборнікаў паэзіі для дзяцей «Песня над палямі» (1955), «Ручаінкі» (1956), «Вось якія мы» (1958), «Пра работу і ляноту» (1960), «Дружная сямейка» (1961), «Сняжынкі-смяшынкі» (1962), «Сем колераў вясёлкі» (1965), «Лясное возера» (1970), «Мы таксама падрасцём» (1971), «Дуб і дубок» (1977), «Няхай сонца не заходзіць» (вершы, паэмы, казкі, 1981), «Я прыдумаў казку» (1985), «Вадзіца з крыніцы» (2006), «Растуць дзеці» (2011), «Як завуць казу?» (2016) і інш. У сааўтарстве з А. Андруховічам выдаў кнігу «На зямлі камунараў» (1979). Тэме вайны прысвечаны такія зборнікі вершаў, нарысаў, успамінаў як «Прынёс з вайны» (1991), «Была вайна» (2009), «Я — Іван з Беларусі» (2010, 2014).

Узнагароды
----------

* Ордэн Айчыннай вайны I-й (двойчы) і II-й ступені
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* Медаль Ф. Скарыны
* Заслужаны работнік культуры БССР (1982)
* Лаўрэат літаратурнай прэміі «Залаты Купідон»
* Ганаровы грамадзянін горада Любані

Зноскі
------

1. ↑  Памёр дзіцячы пісьменнік Іван Муравейка **(нявызн.)**.  zviazda.by (5 сакавіка 2021).

Літаратура
----------

* Муравейка Іван // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — ISBN 5-340-00709-X.
* Іван Муравейка // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.
**Грыго́раўшчына** (трансліт.: *Hryhoraŭščyna*, руск.: Григоровщина) — вёска ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бігосаўскага сельсавета.

Пункт пропуску на мяжы з Латвіяй. З латвійскага боку яму адпавядае пункт пропуску «Патарніекі» Краслаўскага края. З’яўляецца адным з двух аўтамабільных пунктаў пропуску на мяжы Беларусі з Латвіяй і мае міжнародны статус. У вёсцы знаходзіцца рэспубліканскі пункт мытнага афармлення «Бігосава-1» (працуе 24 гадзіны).

Прапускная здольнасць — да 680 транспартных сродкаў у суткі ў абодвух напрамках. Працягласць памежнага пераходу ад шлагбаўма Пагранічнага камітэта Рэспублікі Беларусь на ўездзе ў пункт пропуску да шлагбаўма на выездзе з пункта пропуску з боку Латвіі складае 500 метраў. Размешчаны па дарозе Р20 Наваполацк — Верхнядзвінск — Рыга.

Працягласць маршруту праз пункт пропуску «Грыгораўшчына-Патарніекі» складае з Мінска да Рыгі 599 км; з Таліна да Мінска 860 км; з Адэсы да Рыгі 1558 км.

Бліжэйшы пункт пропуску — міжнародны пункт пропуску Урбаны ў Браслаўскім раёне за 114 км.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Віцебская вобласць: нарматыўны даведнік / У. М. Генкін, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2009. — 668 с. ISBN 978-985-458-192-7 (DJVU).. Сустракаецца таксама варыянт **Грыгаро́ўшчына**

| ⛭**Бігосаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Бігосава |  |
| Вёскі | Баліны ·  Барэйкі ·  Вопытная ·  Грыгораўшчына ·  Данькі ·  Жукава ·  Кавалеўшчына ·  Каменцы ·  Карценева ·  Маразы ·  Навікі ·  Новае Сяло ·  Паўлюкі ·  Спругі ·  Стаклы ·  Сумкі ·  Сушкі ·  Цінкаўцы ·  Цынгялі ·  Чурылава ·  Шавёлкі ·  Шармухі ·  Юльянова |
**Сен-Барт перш за ўсё** (фр.: Saint-Barth d’abord!) — палітычная партыя заморскай супольнасці Сен-Бартэльмі. Партыя звязана з партыяй метраполіі «Рэспубліканцы».

Гісторыя
--------

На першых тэрытарыяльных выбарах партыя перамагла з вялікай перавагай і набраўшы 72,24% галасоў атрымала 16 мандатаў з 19. «Сен-Барт перш за ўсё» атрымаў права прызначыць свайго кандыдата прэзідэнтам Тэрытарыяльнага савета. Ім стаў французскі бізнесмен Бруна Магра. На выбарах партыя захавала колькасць сваіх мандатаў, што дазволіла выбраць прэзідэнта Тэрытарыяльнага савета Бруна Магра на другі тэрмін.

Удзел у выбарах
---------------

| Выбары | Колькасць галасоў |  % | Мандаты | +/- |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2007 | 2 399 | 72,24 | 16 / 19 | ▲ 16 |
| 2012 | 2 626 | 73,78 | 16 / 19 | ▬ |
| 2017 | 1 950 | 53,66 | 14 / 19 | ▼ 2 |
| 2022 |  |  |  |  |

Зноскі
------


| ⛭Палітычныя партыі Сен-Бартэльмі |
| --- |
| Партыі, прадстаўленыя ў Тэрытарыяльным савеце | 
* Сен-Барт перш за ўсё (14/19)
* Саюз за Сен-Бартэльмі (2/19)
* Іншы Сен-Барт (2/19)
* Усе за Сен-Барт (2/19)

 |
| Іншыя | 
* Дзеянне, баланс, празрыстасць

 |
Лаганец асенні
**Лаганец асенні** (*Scorzoneroides autumnalis*) — від травяністых раслін сямейства Астравыя (*Asteraceae*).

Назва
-----

Лаганец асенні, млячай (млечай), залатушная трава.

Батанічнае апісанне
-------------------

Расліна вышынёй 15-40 см голая або апушаная. Сцяблы дугападобна ўзнятыя, вілавата разгалінаваныя. Лісце ў прыкаранёвай разетцы, вузкаланцэтнае, выемчата-зубчастае, сцябловае — дробнае, лускападобнае. Кветкі двухполыя, жоўтыя, з доўгім язычковым 5-зубчастым вяночкам, у адзіночных кошыках. Абгортка з павуцініста-апушаных ланцэтных лісцікаў. Плод — бурая сямянка, з чубком з перыстых аднарадковых валаскоў.

Біялогія і экалогія
-------------------

Расце на лугах, ускрайках палёў, лясных палянах і ўзлесках, каля дарог і жылля. Цвіце ў чэрвені- жніўні. У Беларусі з’яўляецца відам прыроднай флоры.

Хімічны склад
-------------

Тэрпеноіды: α-амірын, β-амірын. Каўчук. Каратыноіды. Стэроіды: β-сітастэрын.

*Падземная частка* Тэрпеноіды: 8-дэзокснлактуцын, яквіленін. Каратыноіды.

*Надземная частка* Стэроіды. Алкалоіды. Лейкоантацыяны. Дубільныя рэчывы. Флаваноіды.

*Лісце* Тэрпеноіды: 8-дэзоксілактуцын, яквіленін. Каратыноіды: віалаксанцін. Флаваноіды: лютэалін. Нектар. Вугляводы: цукроза. Тэрпеноіды: 8-дэзоксілактуцын, яквіленін. Каратыноіды. Вітаміны: токаферол.

*Насенне* тлусты алей 24 %.

Выкарыстанне і ўласцівасці
--------------------------

Выкарыстоўваецца як лекавая расліна: надземная частка адвар — пры рэспіраторных інфекцыях; вонкава (ванны) — седатыўнае для дзяцей. На Палессі — пры захворваннях печані і дыскінезіі жоўцевых пратокаў. З’яўляецца меданосам, а таксама пашавай раслінай.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 73. — 160 с. — 2 350 экз.
4. ↑  Анненков Н.  (руск.) (бел. Ботанический словарь, Спб, 1878

Літаратура і крыніцы
--------------------

* *Губанов И. А. Киселёва К. В. Новиков В. С. Тихомиров В. Н.* 1390. *Leontodon autumnalis* L. — Кульбаба осенняя // Иллюстрированный определитель растений Средней России. В 3-х томах. — М.: Т-во научных изданий КМК, Ин-т технологических исследований, 2004. — Т. 3. Покрытосеменные (двудольные: раздельнолепестные). — С. 454. — ISBN 5-87317-163-7.
* Определитель высших растений Беларуси / Под ред. В. И. Парфенова. — Минск: Дизайн ПРО, 1999.
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі / гал. рэд. І. П. Шамякін. Т. 3. — Мн.: БелСЭ, 1983.

Спасылкі
--------

* Специализированный кадастр растений, животных, грибов естественной среды обитания Беларуси  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779218885 |
**Лагер НКУС для нямецкіх ваеннапалонных № 410** — лагер сістэмы ГУЛАГа, які дзейнічаў у горадзе Баранавічы ў 1945-49 гг. У лагеры трымалі нямецкіх ваеннапалонных, якіх выкарыстоўвалі ў прымусовай працы на аднаўленне эканомікі СССР пасля Вялікай Айчыннай вайны. У лагеры маглі знаходзіцца і прадстаўнікі іншых нацыянальнасцяў, а таксама вайскоўцы з краін-саюзніц Германіі. Як і выпадку з аналагічным лагерам пад Мінскам (№ 168) акрамя ваеннапалонных у лагеры маглі знаходзіцца цывільныя грамадзяне, прымусова вывезеныя з Германіі згодна з пастановай Дзяржкамітэта абароны ад 3 лютага 1945 г. і загадам НКУС СССР Л. Берыя ад 6 лютага 1945 г.

Асноўная інфармацыя пра лагер 410 знаходзіцца ў занальным дзяржаўным архіве г. Баранавічы, у тым ліку планы работы зняволенных і спецданясенні аб пабегах ваеннапалонных.

Гл. таксама
-----------

* Нямецкія ваеннапалонныя ў СССР
* Выкарыстанне прымусовай працы нямецкага цывільнага насельніцтва ў СССР
* Інтэрніраванне немцаў у ЗША

Зноскі
------

1. ↑  Управление лагеря военнопленных № 410 Министерства внутренних дел СССР, г. Барановичи Барановичской области// Зональный государственный архив в г. Барановичи
2. ↑  В. Черкасова ЗАЛОЖНИКИ ВОЙНЫ. После окончания боев ими остаются военнопленные// Белгазета 17.09.2001, № 36 (302)
3. ↑  О. И. Усачёв. Лагерь военнопленных и мемориал в Масюковщине ч. 3 Архівавана 5 жніўня 2017.//Минск старый и новый
4. ↑  Управление лагеря военнопленных № 410 Министерства внутренних дел СССР, г. Барановичи Барановичской области// Зональный государственный архив в г. Барановичи

| ⛭Лагеры НКУС для нямецкіх ваеннапалонных у Беларусі |
| --- |
| Нумары лагераў | 
* 56
* 168
* 183
* 189
* 271
* 281
* 284
* 311
* 410

 |
**Венскі S-Bahn** (ням.: Wiener S-Bahn, Schnellbahn, *шнэлька*) — сістэма прыгарадна-ўнутрыгарадскога чыгуначнага транспарту (S-Bahn) у Вене, яе агламерацыі і прылеглых землях Аўстрыі. Уваходзіць у склад дзяржаўных Аўстрыйскіх чыгунак (Österreichischen Bundesbahnen, ÖBB). Інтэгравана ў сістэму гарадскога транспарту Вены, у тым ліку адзіным пасажырскім квітком у рамках т.зв. Усходняга транспартнага аб'яднання (VOR, Verkehrsverbund Ost Region).

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Венскі S-Bahn на Вікісховішчы |

* Афіцыйны сайт S-Bahn, у тым ліку лініі, карта сістэмы
* Прыгарадная лінія S45 Архівавана 15 студзеня 2008. фота, апісанні


1. ↑  nach Angaben der ÖBB
**Венскае літаратурнае пагадненне** (сербахарв.: Договор о српском књижевном jезику у Бечу/Dogovor o srpskom književnom jeziku u Beču, сербахарв.: Бечки књижевни договор/Bečki književni dogovor) — першы з дзвюх дагавор аб адзінстве сербскахарвацкай мовы, падпісаны 28 мая 1850 года ў Вене (сербахарв.: Беч/Beč, венг.: Bécs) найбуйнейшымі сербскімі, харвацкімі і славенскімі навукоўцамі.

Яго ініцыятарамі былі Вук Стэфанавіч Караджыч з сербскага боку і Людэвіт Гай з харвацкага. У аснову мовы быў пакладзены распаўсюджаны ў Сербіі штокаўскі дыялект, пры гэтым былі прызнаны раўнапраўнымі «экаўская» і «іекаўская» нормы (гэта значыць вымаўленне былога «яць» як «э» або «іе»).

Спасылкі
--------

* Арыгінальны тэкст у сербскіх «Вікікрыніцах»
* *Багдасаров А. Р.* История развития хорватско-сербских этноязыковых отношений (1940-1990-я гг. XX в.)//Славянский вестник. Вып. 2. — М.: МАКС пресс, 2004. — С. 608.
**Лагер НКУС для нямецкіх ваеннапалонных № 271** — адзін з лагераў сістэмы ГУЛАГ для ваеннапалонных Вермахта, нямецкіх цывільных інтэрніраваных і ваеннапалонных армій саюзных Германіі дзяржаў, які дзейнічаў з сярэдзіны 1940-х па пачатак 1950-х гадоў у Віцебску. У лагеры знаходзіліся не толькі вайскоўцы, узятыя ў палон пад Віцебскам у 1944 годзе, але і палонныя і інтэрніраваныя з іншых месц. На 30 красавіка 1946 года паводле дадзеных, апублікаваных гісторыкам МУС А. Шарковым ў лагеры знаходзіліся 7 900 чалавек, з іх 389 — у лазарэце і 3 461 — у спецкамандах. У шырокім доступе амаль няма звестак пра лагер № 271, але малаверагодна, што побыт і ўмовы працы зняволенных гэтага лагера, адрозніваліся ад аналагічных у Беларусі і ўсім СССР. Звычайна ваеннапалонных выкарыстоўвалі на адбудоўлі гаспадаркі горада і з канца 1940-х паступова адпраўлялі на Радзіму, пакуль лагер не спыніў існаванне.

Гл. таксама
-----------

* Нямецкія вайсковыя могілкі 1941—1944 гадоў пад Мінскам
* Выкарыстанне прымусовай працы нямецкага цывільнага насельніцтва ў СССР
* Інтэрніраванне немцаў у ЗША
* Нямецкія ваеннапалонныя ў СССР

Зноскі
------

1. ↑  В. Черкасова ЗАЛОЖНИКИ ВОЙНЫ. После окончания боев ими остаются военнопленные// Белгазета 17.09.2001, № 36 (302)
2. ↑  Паводле работы: А. В. Шарков Содержание и трудовое использование немецких военнопленных на территории Беларуси (1944-51 гг)//Советские и немецкие военнопленные в годы Второй мировой войны, с. 375


| ⛭Лагеры НКУС для нямецкіх ваеннапалонных у Беларусі |
| --- |
| Нумары лагераў | 
* 56
* 168
* 183
* 189
* 271
* 281
* 284
* 311
* 410

 |
Капіталійская плошча ўвасабляе горадабудаўнічыя ідэалы Мікеланджэла (гравюра Эцьена дзю Перака, 1568).
Вялікая зала Новага палаца.
**Капіталійскія музеі** (італ.: Musei Capitolini) — найстарэйшы публічны музей у свеце, пачатак якому паклаў Папа Сікст IV у 1471 годзе, перадаўшы ў дарунак «народу Рыма» збор антычнай бронзы, якае размяшчалася да таго пад сценамі Латэрана.

Будынкі
-------

Музеі размяшчаюцца ў трох палацах на спраектаванай Мікеланджэла Буанароці плошчы Капітолія ў Рыме: сярэднявечны Сенатарскі палац, перабудаванае Мікеланджэла рэнесанснае Палацца Кансерватараў і Новы палац XVII стагоддзя, які паўтарае яго аблічча. У XX стагоддзі частка экспазіцыі, якая ўвесь час папаўняелася, была перанесена ў суседняе палацца Кафарэлі-Клеменціна.

Палацца дэі Кансерваторы згадваецца ў шматлікіх кнігах па гісторыі мастацтва як першы будынак, пры перабудове якога быў ужыты гіганцкі ордэр — пілястраы, якія працягнуліся на некалькі паверхаў. Архітэктурныя матывы гэтага палацца заўважаны ў пабудовах розных часоў на розных кантынентах (напр. Ленінградскі вакзал у Маскве).

На Капіталійскай плошчы ўстаноўлена дакладная копія адзінай захаванай з Антычнасці коннай статуі — конная статуя Марка Аўрэлія, якога ў сярэднявечча па памылцы прымалі за імператара Канстанціна.

Шэдэўры збору
-------------

* Капіталійская ваўчыцаКапіталійская ваўчыца
* Конная статуя Марка АўрэліяКонная статуя Марка Аўрэлія
* Геркулес з Бычынага форумаГеркулес з Бычынага форума
* Хлопчык, які вымае стрэмкуХлопчык, які вымае стрэмку
* Camillus*Camillus*
* Капіталійскі БрутКапіталійскі Брут
* Паміраючы галПаміраючы гал
* Кентаўры ФурыеціКентаўры Фурыеці
* Венера КапіталійскаяВенера Капіталійская
* Антыной КапіталійскіАнтыной Капіталійскі
* Фрагмент калоса КанстанцінаФрагмент калоса Канстанціна
* «Медуза» Берніні«Медуза» Берніні
* 
* 
* 
* 
* 
*

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Капіталійскія музеі**
* Афіцыйны сайт музея (англ.) (ісп.) (італ.) (фр.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 121420049 · GND: 1214261-X · ISNI: 0000 0001 2117 0496 · LCCN: n79126898 · SUDOC: 029890012 · VIAF: 171285001, 124435534, 295385945 |

 |
**Філіпа** (англ.: Filippo Reef) — меркаваны каралавы рыф у Ціхім акіяне, што ўваходзіць у групу астравоў Лайн. Згодна апісанню, цягнецца ў даўжыню з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход на 1,6 км. 

Першыя звесткі пра рыф з'явіліся 28 чэрвеня 1886 г. ад капітана італьянскага судна «Філіпа», у гонар якога была дадзена назва. У 1926 г. існаванне рыфа было падцверджана. Але пазнейшымі мараплаўцамі рыф не быў знойдзены. Хаця ён часам дэманструецца на сучасных картах, у пазначаных каардынатах няма нават падводнага ўзвышша, на якім мог бы месціцца рыф.

Спасылкі
--------

* Filippo Reef Explained
* Marine Gazetteer Placedetails
**Сюзанна Валадон**, **Сюзан Валадон** (фр.: Suzanne Valadon, народжаная: **Мары-Клеменцін Валад** (*Marie-Clémentine Valade*): 23 верасня 1865, Бесін-сюр-Гартамп, дэпартамент Верхняя В'ена — 7 красавіка 1938, Парыж) — французская мастачка; першая жанчына, прынятая ў французскі саюз мастакоў (1894). Таксама вядомая як натуршчыца і маці мастака Марыса Утрыло.

Біяграфія
---------

Дачка незамужняй прачкі. З дзяцінства добра малявала. Ва ўзросце пятнаццаці гадоў працавала цыркавой акрабаткай, але праз год была вымушаная завяршыць цыркавую кар'еру з-за траўмы. Затым працавала натуршчыцай у многіх вядомых мастакоў: П'ера Пюві дэ Шавана, затым Рэнуара, Тулуз-Латрэка, Дэга. Перажыла раманы з некаторымі з іх; вучылася ў іх тэхніцы, але да нейкага часу нікому не паказвала свае малюнкі. У снежні 1883 года нарадзіла сына Марыса, пра бацькоўства якога няма адназначнага меркавання (прозвішча Утрыло хлопчыку даў праз восем гадоў усынавiцель).

Малюнкі Сюзанны першым з мастакоў убачыў Тулуз-Латрэк, а затым Дэга, высока ацаніў чысціню ліній і заахвоціў да кар'еры мастачкі. У адрозненне ад многіх сваіх сучаснікаў, Сюзанна Валадон здолела дамагчыся прызнання і фінансавага поспеху пры жыцці.

Пісала нацюрморты і пейзажы. Вядомая таксама выявамі аголенай натуры. На першых выставах у пачатку 1890-х гадоў былі прадстаўлены пераважна партрэты яе пэндзля, у тым ліку партрэт Эрыка Саці, з якім у яе быў ў 1893 годзе раман. У 1894 годзе Валадон становіцца першай жанчынай, дапушчанай да сяброўства ў Нацыянальным таварыстве прыгожых мастацтваў.

Валадон працавала над некаторымі сваімі карцінамі да трынаццаці гадоў, перш чым прадставіць іх публіцы. Таксама працавала пастэллю.

Надзейнай саюзніцай Валадон была Берта Вейль, галерыстка, з 1913 па 1932 год яна прэзентавала работы Сюзагны ў 19 экспазіцыях, у тым ліку арганізавала тры персанальныя выставы.

Сюзанна Валадон памерла 7 красавіка 1938 года ў асяроддзі сяброў-мастакоў Андрэ Дэрэна, Пабла Пікаса і Жоржа Брака. Пахавана на парыжскім могілках Сент-Уан.

Зноскі
------

1. 1 2  Suzanne Valadon<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Suzanne Valadon — 2008.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18558540'></a>
3. ↑
4. ↑
5. 1 2 3 4 5
6. ↑   — С. 9.
7. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>
8. ↑
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сэтльмент (значэнні).
**Сэ́тльмент** (англ.: settlement — *паселішча*) — асобы раён у горадзе, які ствараўся ў залежных краінах імперыялістычнымі дзяржавамі для пражывання іх падданых. Найбольш вядомыя адасобленыя кварталы ў цэнтры некаторых буйных гарадоў Кітая у XIX — пачатку XX стагоддзяў, якія здаваліся ў арэнду замежным дзяржавам.

Сэтльменты карысталіся правам экстэрытарыйнасці і ахоўваліся паліцыяй і ўзброенымі сіламі дзяржавы-арандатара. Нягледзячы на тое, што часта да 95-97 % жыхароў сэтльментаў складалі кітайцы, на іх тэрыторыі не дзейнічалі кітайскія законы, а кітайцы не мелі права набываць размешчаную ў сэтльменце нерухомасць.

Адны з самых буйных і вядомых сэтльментаў у Кітаі знаходзіліся ў Шанхаі: англа-амерыканскі міжнародны (тэрыторыя Шанхайскага муніцыпальнага савета, гл. Банд) і французскі сэтльменты (Шанхайскі міжнародны сэтльмент), таксама вядомы востраў Шамянь у Гуанчжоу. Гэтыя тэрыторыі сёння ператварыліся ў галоўныя турыстычныя зоны гэтых гарадоў.

Канчаткова сэтльменты перайшлі пад юрысдыкцыю Кітая ў 1943 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік беларускай мовы / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; ўклад. Н. П. Еўсіевіч [і інш]; навук. рэд. А. А. Лукашанец, В. П. Русак. - Мінск : Беларус. навука, 2012. - 916 с. - ISBN 978-985-08-1365-7 : 53 334 р.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NDL: 00571382 |
**Даніэль Альсіна Альсіна** (ісп.: Daniel Olcina Olcina, нар. 25 лютага 1989, Альбайда, Іспанія) — іспанскі футбаліст, нападнік.

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец «Валенсіі», дэбютаваў за гэты клуб 27 жніўня 2009 у Лізе Еўропы ў матчы супраць нарвежскага «Стабека», выйшаўшы на замену замест Хуана Маты. Пазней гуляў за розныя клубы ў Сегундзе B.

### «Тарпеда-БелАЗ»

У ліпені 2013 года ў якасці свабоднага агента падпісаў кантракт з «Тарпеда-БелАЗ», але хутка атрымаў траўму. У верасні 2013 года, аднавіўшыся ад траўмы, здолеў замацавацца ў асноўным складзе аўтазаводцаў.

У пачатку сезона 2014 быў асноўным іграком жодінцаў, выступаў на пазіцыі цэнтральнага паўабаронцы, але ў красавіку 2014 года атрымаў траўму і больш на полі не з’яўляўся. У чэрвені 2014 года кантракт з «Тарпеда-БелАЗ» быў разарваны.

### Апошнія гады

У 2014 годзе вярнуўся ў Іспанію, гуляў за клубы ніжэйшых дывізіёнаў. Першую палову 2016 года правёў у Нікарагуа, пасля ў Іспаніі далучыўся да клуба «Торэ Левантэ». Восенню 2018 года пераехаў у Кітай, дзе стаў дзіцячым трэнерам у горадзе Цзуньі, гуляў на аматарскім узроўні. У пачатку 2020 года пакінуў Кітай.

Зноскі
------

1. ↑  За жодинское «Торпедо» будут играть два испанца Архівавана 2 жніўня 2013.
2. ↑  Ольсина расстался с жодинским "Торпедо"

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Тэматычныя сайты | BDFutbol · by.tribuna.com · FootballFacts.ru · lapreferente.com · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
**Сэідзі́ Сэіт-Назар-Хабіб-Хаджа-Аглы** (туркм.: Seýdi; 1775, Лама, цяпер Карабекевюльскі этрап, у Лябапскім велаяце, Туркменія — 1836) — класік туркменскай літаратуры, паэт-ваяр.

Біяграфія
---------

Паходзіў з роду Кара-Бекаул, племені эрсары. Бацька будучага паэта быў мулой. Навучаўся ў медрэсэ Шыргазы-хана ў Хіве, пазней у медрэсэ Бухары.

Палкаводзец. Сэідзі ўзначальваў барацьбу туркменскіх плямёнаў супраць уладароў Бухарскага ханства. У 1797 годзе кіраваў адным з туркменскіх атрадаў у бітвах проці войскаў бухарскага эміра Шахмурада. Пацярпеўшы паражэнне, Сэідзі ўцёк спярша ў Хіву. Пазней, па запрашэнні свайго сябра — паэта Зэлілі, перасяліўся ў Кара-Кала, размешчаны ў перадгор'ях Капетдага.

У бітве з персамі ў складзе атрада туркменскага племені гаклен (Кара-Калы) у 1836 г. Сэідзі быў узяты ў палон і забіты.

Творчасць
---------

Свае вершы Сэідзі пісаў на чагатайскай мове. Зацікаўленасць вершамі ў Сэідзі адзначаюць з ранняга ўзросту. Быў паслядоўнікам класіка туркменскай літаратуры Махтумкулі.

Найбольш яскрава талент Сэідзі праявіўся пры стварэнні ім цыклу любоўных лірычных вершаў.

У творчай спадчыне паэта, што дайшла да нашых дзён, шмат павучальных, выкрывальных і героіка-патрыятычных вершаў.

Ліставанне паэтаў Сэідзі з яго сябрам, паэтам-ваяром Зэлілі, стала новай формай паэзіі — эпісталярнай.

Сэідзі быў вядомы не толькі як паэт, але і як бахшы, спявак-апавядальнік, выканаўца туркменскага фальклору.

Памяць
------

* Імем Сэідзі названы горад у Лябапскім велаяце (колішні Нефцезаводск, Чарджоўская вобласць), вуліцы ў шэрагу гарадоў.
* У горадзе Туркменабад усталяваны помнік паэту—ваяру Сэідзі.
* У гонар Сэідзі названы Туркменскі дзяржаўны педагагічны інстытут.

Зноскі
------

1. 1 2  Seĭdi // Faceted Application of Subject Terminology Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3294867'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q846596'></a>
2. 1 2  Seidi // CERL Thesaurus — Consortium of European Research Libraries.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q60909659'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1127581'></a>

Літаратура
----------

* Сеиди. Избранные произведения. Ашхабад, 1948
* Сеиди. «Сайланан эсерлер». Ашхабад, 1959
* Сеиди. Зелили. Сборник. Библиотека поэта. Большая серия. Советский писатель. Ленинградское отделение. 1984.
* Клычева М. М. Новаторский характер поэзии Сейитназара Сеиди // Наследие Восточного Туркменистана в системе средневековых культур: материалы международной научной конференции. 10-12 марта 2010 г. — Ашхабад, 2010.
* Кор-Оглы Х. Туркменская литература, М. 1972
* Каррыев М. Сейди, Ашхабад, 1962


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 133828077 · LCCN: n85086453 · NUKAT: n2019217781 · VIAF: 268795249 |
**Сельфас** (ісл.: Selfoss) — горад у Ісландыі.

Геаграфія
---------

Горад Сельфас знаходзіцца ў паўднёвай частцы Ісландыі, непадалёк ад пабярэжжа Атлантычнага акіяна, у абшчыне Арборг рэгіёна Судурланд. Найбольш буйны горад як абшчыны Арборг, так і ўсёй Паўднёвай Ісландыі. Ляжыць на рацэ Ёльфуса, на кальцавой аўтатрасе № 1, што злучае сталіцу краіны Рэйк’явік з усходнімі рэгіёнамі Ісландыі, паміж гарадкамі Кверагердзі і Хела. Насельніцтва горада складае 6.253 чалавек (на 2007 год).

У снежні 2008 года на сельфоскіх могілках быў пахаваны чэмпіён свету па шахматах Бобі Фішэр.

Панарама Сельфоса

Гл. таксама
-----------

* Керыз

Зноскі
------

1. ↑  Карта Ісландыі, БЭ, Т.7

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4604214-3 · LCCN: n94092112 · VIAF: 126823750 |
**Euchalcia variabilis** — від насякомых з сямейства Соўкі. Адзін з 42 відаў палеартычнага роду, паліморфны; у фаўне Украіны прадстаўлены тыпавым падвідам.

Марфалагічныя прыкметы
----------------------

Размах крылаў — 28-45 мм. Асноўны фон пярэдніх крылаў зелянява-аліўкавы. Круглая і V-падобная дадатковая плямы абведзеныя бліскуча-белай лініяй, пупышкападобная пляма абведзены часткова белай, часткова буравата-ружовай лініяй. Заднія крылы светла-шэрыя, з жоўтым адценнем, з больш цёмнымі жылкамі і вонкавым краем.

Распаўсюджанне
--------------

Еўропа і палеарктычная Азія акрамя поўначы, на ўсходзе ў Магаданскай вобласці і Манголіі.

Ва Украіне — у Карпатах (каля г. Сколе Львоўскай вобласці, Ярэмчанскі і Вэрхавынскі раёны Івана-Франкоўскай вобласці), на Данецкім кражы (с. Правалля Свярдлоўскага раёна Луганскай вобласці), у Горным Крыму. Трапляецца вельмі рэдка ў гарах на субальпійскіх і альпійскіх лугах і ўзлесках на вышыні 1200—2000 м н. у. м. і ў стэпе.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Дае 1 генерацыю у год. Лёт імага доўжыцца з чэрвеня да сярэдзіны жніўня. Актыўны на змярканні і ўначы, сілкуецца нектарам кветак смалёўкі і чартапалоха. Вусень жыве спачатку групамі сярод аплеценага павуцінкай лісця кармавых раслін пасля зімоўкі — у адзіночку. Харчуецца пераважна верхавіннымі лісцем казяльцовых (аканіт, рагулькі, Thalictrum aquilegiifolium, Consolida ajacis). Закукліваецца ў канцы мая ў белым шаўкавістым кокане на кармавых раслінах. Развіццё кукалкі доўжыцца 14-15 сутак.

Пагрозы і ахова
---------------

Пагрозы: празмерны выпас жывёлы, прымяненне пестыцыдаў, наяўнасць паразітычных насякомых.

Меры па ахове не распрацаваны. Трэба захоўваць участкі альпійскіх і субальпійскіх лугоў, абмежаваць выпас жывёлы, выкошванне травы, прымяненне пестыцыдаў у месцах пражывання віду.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Чырвоная кніга Украіны
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Руда (значэнні).

**Руда́** (трансліт.: *Ruda*, руск.: Руда) — вёска ў Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Пятрэвіцкага сельсавета.

Гісторыя
--------

Вопіс парафій Лідскага дэканату ў 1784 г. згадвае вёску Руда ў складзе Беліцкай парафіі, як уласнасць князя Караля Радзівіла ў дзяржанні Статкевіча. Тут меліся карчма і млын. Каля вёскі існаваў неглыбокі і малы стаў, які жывіўся з рэчкі Ізва; на рацэ дзейнічаў тартак. Гасцінец вёў праз вёску Сялец да перавозу цераз Нёман, а далей да карчмы і вёскі Руда. Адсюль гасцінец да Наваградка ішоў пушчай да трушчобы пад назвай Глушыца, дзе меўся малы не балоцісты брод і дрэнны масток, далей дарога вяла пушчай. На ўсход, аж да вёскі Гезгалы цягнуліся разлеглыя сасновыя лясы, прыдатныя для будоўлі.

З 1795 г. вёска ў Расійскай імперыі. У 1915 годзе акупавана Германіяй, з 1921 года ў складзе Польшчы, з 1939 года — у БССР. З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9 (DJVU).
2. ↑  pawet.net

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Пятрэвіцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Пятрэвічы |
| Вёскі | 
* Асмолава
* Астроўна
* Багданка
* Васілевічы
* Вуглы
* Вялікая Ізва
* Вялікая Русілаўка
* Журавельнікі
* Каменка
* Карабітаўка
* Крамушаўка
* Крываногава
* Лаўцы
* Макрэц
* Малая Ізва
* Межнікі
* Навіны
* Налібакі
* Оркавічы
* Пудзіна
* Руда

 |
| Хутары | Новая Гута ·  Устрынь-Боркі |
**Каракол** (кірг.: Каракол — Чорная рука) — горад у Кыргызстане, адміністрацыйны цэнтр Ісык-Кульскай вобласці. У 1889—1922 і 1939—1992 гг. насіў назву **Пржавальск**. Насельніцтва (2009) — 63,4 тыс. чалавек.

Горад размешчаны ва ўсходняй частцы вобласці, ля падножжа хрыбта Тэрскей-Алатаа, у ніжнім цячэнні ракі Каракол, за 12 км ад узбярэжжа возера Ісык-Куль, на вышыні 1690—1850 метраў над узроўнем мора. Адлегласць да горада Бішкек — 400 км, да бліжэйшай чыгуначнай станцыі Балыкчым 220 км па аўтадарозе і водным шляхам — 184 км.

У Караколе пахаваны вядомы даследчык Паміра, Тыбету, Уйгурыі і Манголіі М. М. Пржавальскі.

Вядомыя асобы
-------------

* Яўген Рыгоравіч Дзягцярык (1924—2001) — беларускі кампазітар.

Зноскі
------

1. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>
2. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Каракол

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4231000-3 · VIAF: 153771439 |
Кантрэвы Уэльса
**Рувоніяг** (вал.: Rhufoniog) — суб-каралеўства, затым кантрэў Гвінеда.

Руван, сын Кунеды, атрымаў землі ў раёне Дэнбіга, заснаваўшы там каралеўства, названае ў яго гонар *Рувоніяг*. Размяшчалася яно паміж Росам (на поўначы), Эдэйрніянам (на поўдні) і Дагвейлінгам (на ўсходзе). Каля 540 года Гвінед далучыў Рувоніяг да сваіх уладанняў.

Каралі Рувоніяга
----------------

* Руван (445-)
* Брохвайл
* Мор ап Руфан
* Айдан ап Мор
* Морэйд ап Айдан
* Мор ап Морэйд (-540)

Зноскі
------

1. ↑  згадваецца ў харлеанскіх генеалогіях у якасці бацькі Мора

Спасылкі
--------

* Архівавана 11 сакавіка 2008.
*
**Па́вел з Ві́зны** (польск.: Paweł z Wizny) — дзеяч пратэстантызму другой паловы XVI стагоддзя, ідэолаг радыкальнай рэфармацыі ў Вялікім Княстве Літоўскім.

У снежні 1665 года ўдзельнічаў на сінодзе польскіх і літоўскіх братоў у Венграве на Падляшшы, дзе быў сярод тых, хто падтрымаў сацыяльны радыкалізм мюнстэрскіх анабаптыстаў. У студзені 1568 года на сінодзе літоўскіх братоў, які праходзіў у Іўе, Якуб разам з Якубам з Калінаўкі вёў палеміку з лідарам правага крыла антытрынітарыяў Сымонам Будным. Павел выступаў за сацыяльная роўнасць, быў супраць уладання сялянамі, лічачы, хто кожны павінен зарабляць сабе на хлеб уласнай працай. Спасылаючыся на Біблію, падкрэсліваў, што Бог стварыў усіх людзей роўнымі і панаваць над іншымі людзьмі не варта хрысціяніну. У 1568 годзе на сінодзе ў Пеляшніцы падтрымаў сацыяльны радыкалізм Гжэгажа Паўла.

Зноскі
------

1. 1 2  Павел з Візны // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.

Літаратура
----------

* *Подокшин С. А.* Реформация и общественная мысль Белоруссии и Литвы: (Вторая половина XVI — начало XVII в.) / АН БССР, Ин-т философии и права. — Минск, 1970.
**Карай Янза** (венг.: Károly Janza 11 красавіка 1914, Будапешт, Аўстра-Венгрыя — 21 чэрвеня 2001, Будапешт, Венгрыя) — венгерскі военачальнік, Міністр абароны Венгерскай Народнай Рэспублікі (1956).

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння пачатковай школы працаваў токарам на суднабудаўнічай верфі Ганц. У 1945 становіцца прэзідэнтам аперацыйнага камітэта верфі, аднак у 1949, вызваліўшыся, сыходзіць добраахвотнікам у войска. Становіцца намеснікам, затым — начальнікам службы харчовага забеспячэння Венгерскай народнай арміі. У 1952 яму быў прысвоены чын генерал-лейтэнанта.

У студзені-кастрычніку 1956 — намеснік міністра, у канцы кастрычніка-пачатку лістапада 1956 — Міністр абароны Венгерскай Народнай Рэспублікі. Падчас Венгерскага паўстання (1956) беспаспяхова спрабаваў пераканаць паўстанцаў скласці зброю.

21 лютага 1958 быў пазбаўлены вайсковага звання. У 1990 быў рэабілітаваны.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. 1 2  Hungarian National Namespace — 2019. Праверана 8 мая 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q64076372'></a>

Спасылкі
--------

* 
*
Копцкі крыж
Копцкі праваслаўны храм св. Марка ў Александрыі
**Копцкая Праваслаўная Царква Александрыі** — афіцыйная назва хрысціянскай царквы ў Егіпце, адна з старажытнаўсходніх (дахалкідонскіх) цэркваў. Заснавана, паводле падання, Св. Евангелістам Маркам († 63 Р. Х.) у Александрыі, да біскупскай кафедры якой узводзіць сваю пераемнасць копцкі патрыярх. Уласна копцкай адзіная царква Егіпта становіцца пасля падзелу (у перыяд з 536 па 580 год) Александрыйскага патрыярхата на дзве кафедры - грэчаскай халкідонісцкай і копцкай антыхалкіданіцкай. У набажэнстве выкарыстоўваецца копцкі абрад. 

Пры саманазве «Праваслаўная», копцкая царква (як і ўсе іншыя старажытнаўсходнія цэрквы), прызнаючы рашэнні толькі першых трох Сусветных сабораў, не ўваходзіць у сям'ю памесных праваслаўных цэркваў (візантыйскай традыцыі); роўным чынам яна не трымаецца ў цэлебрацыі зносінаў з каталіцкай царквой. Мае эўхарыстычнай зносіны з Армянскай Апостальскай Царквой, Сірыйскай Праваслаўнай Царквой і іншымі арыентальнымі цэрквамі. 

У цяперашні час складаецца з 400 суполак, большасць з іх знаходзіцца ў Егіпце, астатнія — ў егіпецкай дыяспары.

Набажэнства
-----------

Набажэнства на арабскай і копцкай мовах. Асмагалоссе. Літургіі Васіля Вялікага, Рыгора Багаслова і Кірылы Александрыйскага. Захавала некаторыя іудзейскія (раннехрысціянскія) абрады, такія як абразанне. Узначальвае яе Александрыйскі Папа і Патрыярх Свяцейшы Шэнуда III.

Яшчэ адна характэрная рыса коптаў — пры хрышчэнні пасля абраду робяць татуіроўку ў выглядзе крыжа на запясце правай рукі, якая сімвалізуе гатоўнасць прыняць пакутніцтва за веру.

Царкве належыць самы стары манастыр ў Егіпце — Манастыр Святога Антонія.

Гл. таксама
-----------

* Эфіопская праваслаўная царква
* Кірыл VI Александрыйскі

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Афіцыйны сайт Патрыярха Архівавана 12 чэрвеня 2010.

| ⛭Арыентальныя (нехалкідонскія) цэрквы |
| --- |
| **Аўтакефальныя** | Армянская • Копцкая (Александрыйская) • Маланкарская (Індыйская) • Сіра-Якавіцкая (Антыяхійская) • Эрытрэйская • Эфіопская |
| **Аўтаномныя** | Армянская: Кілікійская • Канстанцінопальская  ·  Іерусалімская Копцкая: Брытанская • Французская Маланкарская: ГаанскаяСіра-Якавіцкая: Маланкарская Сірыйская |
**Ламанціны** (*Trichechidae*) — род водных млекакормячых атрада сірэн.

Даўжыня дарослых асобін дасягае 5 м, маса да 400 кг. Афарбоўка ад шэрай да чорна-шэрай. У адрозненне ад большасці млекакормячых ламанціны маюць 6 шыйных пазванкоў. Верхняя губа раздвоеная. Замест разцоў рагавыя пласціны. На ластах 3 сярэднія пальцы з пазногцепадобнымі капыткамі. Хваставы плаўнік закруглены.

Вядома 3 віды: амерыканскі ламанцін, амазонскі ламанцін, афрыканскі ламанцін. Пашыраны ламанціны каля берагоў Цэнтральнай Амерыкі, у р. Амазонка і яе эстуарыі, каля атлантычных берагоў трапічнай Афрыкі і басейне р. Нігер.

Жывуць ламанціны на марскіх мелкаводдзях, у вусцях і нізоўях рэк. Расліннаедныя жывёлы. Трымаюцца групамі. Нараджаюць 1 дзіцяня.

Усе віды знаходзяцца ў Чырвонай кнізе МСАП.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ламанціны
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сабалеўскі.
**Аляксандр Аляксандравіч Сабале́ўскі** (нар. 11 снежня 1942, Бярозавіца, Мінская вобласць — 28 лістапада 2020, Мінск) — беларускі архітэктар. Заслужаны архітэктар Беларусі (1991).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1968 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. У 1968—1975 гадах працаваў у інстытуце «Белдзяржпраект», з 1975 года — кіраўнік брыгады архітэктараў у «Мінскпраекце», з 1977 — галоўны архітэктар праектаў інстытута «Белдзяржпраект» (з 1990 года арэнднае прадпрыемства «Белпраект»), адначасова з 1993 года кіраўнік творчай майстэрні пры Саюзе архітэктараў Беларусі.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1972 года. Пражываў у Мінску.

Памёр 28 лістапада 2020 года.

Творчасць
---------

Будынак інстытутаў Белдзіпрадар і Дзіпрасувязь
Будынак эксперыментальнай школы № 137[d] у мікрараёне Усход-1
Асноўныя работы ў Мінску: будынкі праектных інстытутаў «Белдзіпрадор» і «Дзіпрасувязі» па вул. Сурганава (1973—1976), райвыканкама і РК КПБ Партызанскага раёна (1978—1980), с на 40 класаў з плавальным басейнам у мікрараёне Усход 1 (1975—1978, у сааўтарстве), забудова мікрараёна Сярова 1 (1977—1982), вытворчы будынак СКТБ з доследнай вытворчасцю пры Белдзяржуніверсітэце (1982—1984), вучэбна-лабараторны корпус інжынерна-фізічнага факультэта БПІ па вул. Я. Коласа (1985—1990), праект комплексу Белдзяржуніверсітэта на праспекце Дзяржынскага (1989), галоўны вучэбна-лабараторны корпус універсітэцкага гарадка і студэнцкі інтэрнат для замежных студэнтаў пры БДУ (1991—1997); жылыя дамы ў Бабруйску (1998); аўтасэрвісны цэнтр у Мінскім раёне (2000—2001) і інш. Аўтар праекта парку ўніверсальнага спартыўна-відовішчнага комплексу ў Салігорску (у сааўт. 2006).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Сабалеўскі Аляксандр Аляксандравіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
2. ↑  Скончался белорусский архитектор Соболевский Александр Александрович
3. 1 2  Соболевский Александр Александрович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
4. ↑  Соболевский Александр Александрович

Літаратура
----------

* Сабалеўскі Аляксандр Аляксандравіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — С. 45. — ISBN 5-85700-078-5.
* Соболевский Александр Александрович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Соболевский Александр Александрович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
* Саабалеўскі Аляксандр Аляксандравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 45. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).