Ласяня ў зарасніках вярбы і скрыпеню
**Лось** (лац.: Alces alces), — від млекакормячых з сямейства аленяў (*Cervidae*). Дарослая асобіна есць за суткі летам 30-40 кг параўнальна вільготнага корму, восенню да 20 кг, а зімой 10-12 кг галінавага корму.

Вербы (Salix)
-------------

У межах усяго арэала віды роду Вярба упадабаны корм ласёў. Ласі ахвотна іх ядуць з моманту з’яўлення лісця разам з маладымі парасткамі. У гэты перыяд расліны валодаюць найбольшай пажыўнай каштоўнасцю. Лісце розных відаў утрымлівае 20-29 % пратэіну, 2,6—8,5 % тлушчу і найменшую колькасць абалоніны. Па назіраннях у Ленінградскай вобласці лісце вербаў складае 2,5 — 11,6 % рацыёну, а ў жніўні-верасні становіцца асноўных кормам. Аналіз 6 страўнікаў ласёў рознага ўзросту і полу, здабытых летам і ў канцы верасня ў Якуціі, паказаў, што яны на 90-100 % былі запоўненыя лісцем і парасткамі вербаў.

Да найбольш каштоўных відаў ставіцца: брэднік (*Salix caprea* L.), вярба ломкая (*Salix fragilis* L.), *Salix lapponum* L. *Salix myrsinifolia* Salisb.), лаза вушастая (*Salix aurita* L.), *Salix phylicifolia* L. вярба попельная (*Salix cinerea* L.), вербалоз (*Salix pentandra* L.).

Асіна (Populus tremula)
-----------------------

Гуляе прыкметную ролю ў летнім і зімовым рацыёне лася. Найбольшую кармавую каштоўнасць прадстаўляе лісце. У адным аналізе маладыя парасткі з лісцем у чэрвені ўтрымлівалі 17,8 % пратэіну і 7,2 % тлушчу. У значнай колькасці ласі ядуць лісце з канца мая да пачатку чэрвеня, калі яно дасягае поўнага развіцця. У засушлівае, гарачае лета лістота на маладых асінках да канца лета ўсыхае і чарнее і ласі перамыкаюцца на іншыя пароды. Найбольшая колькасць асіны з’ядаецца ў першай палове зімы. Па назіраннях у Ленінградскай вобласці доля асіны ў рацыёне ў кастрычніку—лістападзе складала 40-42 %, а ў раёнах з перавагай асінавых насаджэнняў да 62,6 %. Да сакавіка—красавіка асінавыя парасткі складалі ўсяго 7,8 — 10,2 %. Зімуючыя парасткі да 1 см у дыяметры ўтрымліваюць 4-6 % пратэіну і 2,2—9,5 % тлушчу і значную колькасць клятчаткі — 39,1—44,2 %. Кара змяшчае да 6,3 % пратэіна і 10,3-25,2 % тлушчу. Канцэнтрацыя дубільных рэчываў у кары дасягае 3-5 %. Колькасць пажыўных рэчываў у кары прыкметна ўзрастае ад восені да зімы. Кару пачынаюць есці падчас вясновай адлігі.

Хвоя звычайная (Pinus sylvestris)
---------------------------------

Адзін з найважнейшых зімовых кармоў. У бясснежны перыяд пажыўная каштоўнасць ігліцы і парасткаў у 3-4 разы менш, чым у лісцяных парод, а ўтрыманне абалоніны дасягае максімуму. У снежны перыяд пажыўная каштоўнасць хвоі не саступае вярбе і асіне. Па дадзеных некалькіх аўтараў ігліца ўтрымлівае 5,5—7,7 % пратэіну, 5,3—12,2 % тлушчу, 13,6—33,2 % клятчаткі. Разам з ігліцай скусваюць парасткі даўжынёй 10-15 см і дыяметрам 1 см. Найбольш ахвотна ядуць маладыя дрэвы на высечках, а таксама верхнія часткі крон паваленых дрэў. Кару ў параўнанні з лісцянымі пародамі ласі ядуць менш ахвотна.

Роля хвоі ў зімовым харчаванні залежыць ад раёна і яе багацця. Па назіраннях у Ленінградскай вобласці пры дастатковай колькасці вярбы і асіны ласі могуць шчасна існаваць без яе. У такіх раёнах доля хвоі ў рацыёне ў першай палове зімы не перавышае 2,2 %, а на працягу ўсяго сезону 7,6 %. У раёнах дзе хвоя займае вялікія плошчы, становіцца адным з найважнейшых зімовых кармоў, які дазваляе падтрымліваць на працягу некалькіх гадоў высокую папуляцыю жывёл. У такіх умовах ласі пачынаюць есці сасну ў першай палове кастрычніка, а ў лістападзе яна можа складаць больш за 60 % ад з’едзенага корму.

Chosenia
--------

Прысутнічае ў рацыёне ва ўсе часы года, але найбольшае значэнне мае як зімовы корм. У параўнанні з зараснікамі вярбы ўтварае больш разраджаныя насаджэнні і з’яўляецца больш даступнай для капытных. Узімку ласі скусваюць значную частку галінак, абломваюць маладыя дрэвы, здзіраюць доўгія вузкія кавалкі кары са ствалоў. У летні час ласі ядуць вельмі багатае пратэінам лісце.

Ядловец звычайны (Juniperus communis)
-------------------------------------

Шышкаягады ядлоўцу
Адзін з упадабаных зімовых кармоў. У раёнах багатага росту адыгрывае важную ролю ў зімовым харчаванні. Па ўтрыманню пажыўных рэчываў не саступае хвоі звычайнай. Узімку галіны з ігліцай утрымліваюць 6,7 — 7,3 % пратэіну, 6,2—9,0 % тлушчу, 29,0—33,7 клятчаткі. Розныя часткі расліны ўтрымліваюць да 8 % дубільных рэчываў, а ігліца і асабліва плады вялікую колькасць эфірных алеяў. У месцах, дзе расліна мае выгляд нізкарослага хмызняку моцна пашкоджваецца ласямі ў першай палове зімы, а з павелічэннем снежнага покрыва паступова выпадае са складу кармоў. У раёнах, дзе ўтварае багаты падлесак і прадстаўлены дрэвамі каля 3 метраў вышынёй, прысутнічае ў рацыёне на працягу ўсёй зімы.

Бярозы (Betula)
---------------

Найбольшую ролю адыгрывае маладое лісце ранняй вясной. Да найбольш каштоўных відаў ставяцца: бяроза карлікавая (*Betula nana* L.), бяроза пушыстая (*Betula pubescens* Ehrh.)), бяроза павіслая (*Betula pendula* Roth). Бярозы пачынаюць вегетаваць раней іншых парод і іх лісце адрозніваецца высокай пажыўнасцю. Утрымлівае да 14,3 % пратэіну і 3-9 % тлушчу. У Ленінградскай вобласці ў маі парода складае 31,4 % усяго рацыёну, а на працягу лета 15,3—19,8 %. Пажыўнасць зімовых парасткаў надзвычай нізкая і параўнальна з іншымі пародамі рэзка падае па меры павелічэння іх дыяметра. У першай палове зімы ласі амаль не ядуць бярозу, а сістэматычна ядуць толькі пры недахопе іншых больш каштоўных кармоў, звычайна ў лютым-красавіку.

Травяністыя расліны
-------------------

Сярод сямейства аленяў лось найменш траваедны. Без цяжкасцяў есць высокую траву. Для гэтага яму даводзіцца шырока расстаўляць ў бакі пярэднія ногі ці ўставаць на калені. Для палягчэння паглынання высокай травы часам корміцца ля берагавой лініі стоячы ў вадзе. Найбольш інтэнсіўна ласі ядуць траву вясной і ў першай палове лета, калі яна ўтрымлівае найбольшую колькасць рэчываў.

### Хвошч (Equisetum)

Прадстаўнікі роду служаць асноўнымі нажыровачнымі кармамі ў вяснова—летні перыяд. У Якуціі ядуць на працягу ўсёй зімы дзякуючы багаццю, даступнасці і высокім кармавым вартасцям. Хвашчы ўтрымліваюць алкалоід эквізітын, вялікую колькасць крэмневай і арганічных кіслот. Атрутныя для сельскагаспадарчых жывёл. Да найбольш значных ставяцца: хвошч палявы (*Equisetum arvense* L.), хвошч багнавы (*Equisetum fluviatile* L.), *Equisetum sylvaticum* L. *Equisetum hyemale* L. *Equisetum scirpoides* Michx..

### Скрыпнёвыя (Onagraceae)

*Epilobium latifolium*
*Chamaenerion angustifolium* (L.) Scop. адзін з асноўных нажыровачных кармоў. Да наступлення фазы цвіцення расліна ўтрымлівае 15,6—26,6 % пратэіну, 2,3—4,8 % тлушчу і параўнальна мала клятчаткі. Найболь ахвотна пад’ядаецца ласямі ў чэрвені. Доля ў рацыёне ў Ленінградскай вобласці ў гэтым месяцы складае 35,6 %. Таксама ядуцца *Chamaenerion latifolium* (L.) Sweet.

Культурныя расліны
------------------

У раёнах з развітой сельскай гаспадаркай ласі наведваюць пасевы люцэрны, соі, канюшыны, грэчкі, аўса, кукурузы, капусты, цукровых буракоў, рапсу, сланечніка, тапінамбура  (руск.) (бел. азімых і яравых пасеваў, і іншых культур. У Курскай вобласці была адзначана кармленне лася на паданцы груш і яблыкаў. У лесаахоўных палосах ля чыгунак жывёлы елі плады цёрну (*Prunus spinosa* L.).

Кармавыя канкурэнты
-------------------

У межах агульнага распаўсюджвання лось уступае ў кармавую канкурэнцыю з ізюбрам (*Cervus elaphus xanthopygus* H. Milne-Edwards). Аднак, пры сучасным узроўні колькасці абодвух відаў канкурэнцыя не можа мець сур’ёзных наступстваў. Да іншых кармавых канкурэнтаў, якія ядуць галінавы корм, можна аднесці *Capreolus pygargus* Pallas, зайца-русака (*Lepus europaeus* Linnaeus), белую курапатку (*Lagopus lagopus* Linnaeus).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Данилкин 1999.
2. ↑  Бородин 1940, с. 137.
3. ↑  Соколов 1949, с. 194.
4. 1 2  Егоров 1971, с. 557.
5. ↑  Филонов 1983, с. 116—118.
6. ↑  Чернявский, Домнич 1989, с. 46.
7. ↑  Данилкин 1999, с. 225.
8. ↑  Тимофеева 1974, с. 39.
9. ↑  Чернявский, Домнич 1989, с. 48.
10. 1 2  Бородин 1940.
11. 1 2 3 4  Тимофеева 1974.
12. ↑  Соколов 1949.
13. 1 2  Егоров 1971.
14. ↑  Филонов 1983.
15. 1 2 3  Работнов 1951.
16. 1 2  Тимофеева 1974, с. 42—43.
17. ↑  Чернявский, Домнич 1989, с. 40, 44.
18. 1 2  Данилкин 1999, с. 223.
19. ↑  Соколов 1949, с. 197.
20. 1 2  Тимофеева 1974, с. 44.
21. ↑  Тимофеева 1974, с. 47.
22. ↑  Соколов 1949, с. 193.
23. ↑  Кнорре 1956, с. 10.
24. ↑  Абрамов 1963, с. 71.
25. ↑  Филь, Гордиенко 2009, с. 83.
26. ↑  Филь, Гордиенко 2009.

Літаратура
----------

* *Абрамов Г. А.* Копытные звери Дальнего Востока и охота на них. — Владивосток: Приморское книжное выдавецтва, 1963. — С. 67, 71—72. — 132 с. — 15 000 экз. Архівавана 26 ліпеня 2022.
* *Бородин Л. П.* Учет, размещение и кормовая база лося в Окском заповеднике // Труды Окского государственного заповедника. — М. 1940. — С. 129, 134—143. — 187 с.
* *Данилкин А. А.* Род Лоси // Оленьи (Cervidae). — М.: ГЕОС, 1999. — С. 219—228. — 552 с. — (Млекопитающие России и сопредельных регионов). — 1 000 экз. — ISBN 5—89118—092—8. Архівавана 8 снежня 2022.
* *Егоров О. В.* Artiodactyla — парнопалые // Млекопитающие Якутии. — М.: Наука, 1971. — С. 556—559. — 660 с. — 2 400 экз. Архівавана 9 красавіка 2022.
* *Кнорре Е. П.* Опытная лосеферма. — Сыктывкар: Коми книжное выдавецтва, 1956. — С. 10. — 34 с. — 1 000 экз. Архівавана 7 снежня 2022.
* *Работнов Т. А.* Кормовые растения сенокосов и пастбищ СССР : у 3 т. / под ред. И. В. Ларина. — М. ; Л. : Сельхозгиз, 1951. — Т. 2 : Двудольные (Хлорантовые — Бобовые). — С. 28—30. — 948 с. — 10 000 экз.
* *Соколов Е. А.* Парнокопытные (Artiodactyla) // Корма и питание промысловых зверей и птиц. — М. 1949. — С. 192—196. — 256 с. — 10 000 экз.
* *Тимофеева Е. К.* Питание лося // Лось (Экология, распространение, хозяйственное значение). — Л. 1974. — С. 27—53. — 167 с. — 18 000 экз.
* *Чернявский Ф. Б. Домнич В. И.* Экология // Лось на северо-востоке Сибири. — М.: Наука, 1989. — С. 44—74. — 119 с. — 1 350 экз. Архівавана 9 красавіка 2022.
* *Филонов К. П.* Питания лося // Лось. — М.: Лесная промышленность, 1983. — С. 111—134. — 246 с.
* *Филь В. И. Гордиенко В. Н.* Лось Камчатского края. — Петропавловск—Камчатский: Камчатпресс, 2009. — С. 78—84. — 234 с. — 300 экз. — ISBN 978—5—9610—0110—5.