Схема цячэння Гальфстрым
Тэрмічная карта Гальфстрыма ва ўзбярэжжа Паўночнай Амерыкі. Крыніца: НАСА.
**Гальфстры́м** (ад англ. *gulf stream* — цячэнне з заліва) — цёплае марское цячэнне ў Атлантычным акіяне. Працягам Гальфстрыма з'яўляецца Паўночна-Атлантычнае цячэнне. З-за Гальфстрыма краіны Еўропы, што прылягаюць да Атлантычнага акіяна, адрозніваюцца больш лагодным кліматам, у адрозненні ад рэгіёнаў на аналагічнай геаграфічнай шыраце: масы цёплай вады грэюць паветра, што праходзіць над імі, а заходнія ветры пераносяць яго на Еўропу.

Апісанне
--------

Гальфстрым цягнецца на 10 тысяч кіламетраў ад паўвострава Фларыда да Вялікай Ньюфаўндлендскай банкі (уласна гальфстрым) і далей да астравоў Шпіцберген і Новая Зямля (Паўночна-Атлантычнае цячэнне).

Фарміруецца ў паўночнай частцы Фларыдскага праліва як сцёкавае цячэнне Мексіканскага заліва, рухаецца на поўнач уздоўж узбярэжжа Паўночнай Амерыкі, жывіцца водамі Паўночнага Пасатнага і Гвіянскага цячэнняў. На поўдзень (у Фларыдскім праліве) Гальфстрым мае шырыню 75 км, таўшчыню патоку 700-800 м, скорасць да 10 км/гадз, тэмпература вады на паверхні ад 24 да 28°С, расход вады каля 25 мільёнаў м³/с (у 20 разоў перавышае расход усіх рэк зямнога шара). У акіяне Гальфстрым злучаецца з Антыльскім цячэннем і на 38° паўночнай шыраты яго ягі расход дасягае 82 мільёнаў м³/с. Каля Вялікай Ньюфаўндлендскай банкі шырыня складае 200 км, тэмпература вады на паверхні ад 10 да 20°С; скорасць да 4 км/гадз, каля берагоў Еўропы — 0,4-0,7 км/гадз. Сярэднегадавая салёнасць — 36-36,4%, максімальная - 36,5% на глыбіні 200 м. Да паўднёвай ускраіны Вялікай Ньюфаўндлендскай банкі да Гальфстрыма падыходзіць з поўначы халоднае Лабрадорскае цячэнне, на мяжы з якім адбываецца перамешванне і апусканне паверхневых вод. У сістэму Гальфстрыма ўваходзяць адгалінаванні Паўночна-Атлантычнага цячэння - Нарвежскае цячэнне, Ірмінгера цячэнне і Нардкапскае цячэнне.

Гальфстрым аказвае значны ацяпляльны ўплыў на клімат, гідралагічныя і біялагічныя ўмовы паўночнай часцы Атлантычнага акіяну і Паўночны Ледавіты акіян, а таксама на клімат Еўропы.

Гісторыя адкрыцця і даследаванняў
---------------------------------

Гальфстрым выяўлены ў 1513 годзе іспанскай экспедыцыяй пад камандаваннем Хуана Понсе дэ Леона. У 1770-я гг. Бенджамін Франклін нанёс напрамкі руху цячэння на геаграфічныя карты. З 1996 года Акіянаграфічнае ўпраўленне ВМС ЗША выдае штомесячную зводку па Гальфстрыму, у якой апісваецца яго стан у Паўночнай Атлантыцы і яго фізічныя якасці.

Гл. таксама
-----------

* Пасат
* Уздзеянне Сонца на Зямлю
* Сальстраўмен
* Дынаміка паўночнаатлантычнага клімату

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.4: Варанецкі - Гальфстрым / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 1997. - 480 с.: іл.

| ⛭Марскія цячэнні і цыклы |
| --- |
| Паўночны Ледавіты акіян | **Асноўны цыкл:** Цячэнне Бафорта **Іншыя:** Трансарктычнае цячэнне ·  Усходне-Грэнландскае цячэнне ·  Заходне-Ісландскае цячэнне ·  Усходне-Ісландскае цячэнне ·  Нарвежскае цячэнне ·  Нардкапскае цячэнне ·  Шпіцбергенскае цячэнне |
| Ціхі акіян (Паўночнае паўшар'е) | **Асноўны цыкл:** Паўночнаэкватарыяльнае (Паўночнае пасатнае) цячэнне ·  Курасіа ·  Паўночна-Ціхаакіянскае цячэнне ·  Каліфарнійскае цячэнне **Іншыя:** Аляскінскае цячэнне ·  Курыльскае цячэнне ·  Экватарыяльнае проціцячэнне |
| Атлантычны акіян (Паўночнае паўшар'е) | **Асноўны цыкл:** Паўночнаэкватарыяльнае цячэнне ·  Гвіянскае цячэнне ·  Антыльскае цячэнне ·  Гальфстрым ·  Паўночна-Атлантычнае цячэнне ·  Канарскае цячэнне **Іншыя:** Цячэнне Ірмінгера ·  Заходне-Грэнландскае цячэнне ·  Лабрадорскае цячэнне ·  Усходне-Ісландскае цячэнне ·  Цячэнне Ламаносава |
|  Схема асноўных акіянічных цячэнняў |
| Ціхі акіян (Паўднёвае паўшар'е) | **Асноўны цыкл:** Паўднёвае Пасатнае (Паўднёвае Экватарыяльнае) цячэнне ·  Усходне-Аўстралійскае цячэнне ·  Антарктычнае цыркумпалярнае цячэнне ·  Перуанскае цячэнне (цячэнне Гумбальта) |
| Атлантычны акіян (Паўднёвае паўшар'е) | **Асноўны цыкл:** Паўднёвае Пасатнае (Паўднёвае Экватарыяльнае) цячэнне ·  Бразільскае цячэнне ·  Антарктычнае цыркумпалярнае цячэнне ·  Бенгельскае цячэнне ·  Ангольскае цячэнне |
| Індыйскі акіян | **Асноўны цыкл:** Паўднёвае Пасатнае (Паўднёвае Экватарыяльнае) цячэнне ·  Мазамбікскае цячэнне ·  Мадагаскарскае цячэнне ·  Антарктычнае цыркумпалярнае цячэнне ·  Заходне-Аўстралійскае цячэнне **Іншыя:** Паўночнаэкватарыяльнае цячэнне ·  Самалійскае цячэнне ·  цячэнне Агульяс ·  Цячэнне мыса Іголкавага ·  Экватарыяльнае проціцячэнне |
| Паўднёвы акіян | **Асноўны цыкл:** Антарктычнае цыркумпалярнае цячэнне (Цячэнне Заходніх Вятроў) |
| Асноўныя паняцці | Марскія цячэнні ·  Агульная цыркуляцыя акіяна ·  Сіла Карыёліса ·  Тэрмахалінная цыркуляцыя ·  Проціцячэнне |
| Марское смецце ·  Вялікая ціхаакіянская смеццевая пляма ·  Выявы на Вікісховішчы |