recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Будынак жаночай гімназіі** — колішні будынак у Мазыры, які размяшчаўся на плошчы Леніна, 4.

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў канцы XIX стагоддзя для Мазырскай жаночай гімназіі. У 1917 годзе гімназія пераўтворана ў адзіную працоўную школу 2-й ступені.

У жаночай гімназіі ў 1911—1919 гадах вучылася В. З. Харужая — дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі, адзін з арганізатараў і кіраўнікоў камуністычнага падполля ў Віцебску ў Вялікую Айчынную вайну, Герой Савецкага Саюза. У 1960 годзе на ўшанаванне памяці В. З. Харужай на будынку былой гімназіі ўстаноўлена мемарыяльная дошка.

Будынак у пачатку XX ст.
У канцы XX стагоддзя выкарыстоўвалася як навучальная ўстанова. Знесена разам з іншай забудовай плошчы пасля 1985 года.

Архітэктура
-----------

Двухпавярховы цагляны будынак П-падобны ў плане. У 1-м паверсе меўся праезд ва ўнутраны двор. Сцены 2-га паверха крапаваны філёнгавымі і руставанымі лапаткамі, ліштвамі з франтонамі, фрызам. Уваходы ў будынак праз вестыбюлі бакавых крылаў. Планіроўка 1-га і 2-га паверхаў калідорная. Паверхі злучала шырокая двухмаршавая лесвіца.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  *Г. I. Дулеба, А. М. Кулагін.* 1265. Будынак жаночай гімназіі, месца вучобы Харужай Веры Захараўны // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Гомельская вобласць. — 383 с. іл.

Літаратура
----------

* *Г. I. Дулеба, А. М. Кулагін.* 1265. Будынак жаночай гімназіі, месца вучобы Харужай Веры Захараўны // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Гомельская вобласць. — 383 с. іл.
Абмеры будынка земскага і гродскага судоў, 1810
**Будынак земскага і гродскага судоў**  — колішні будынак у Пружанах, які існаваў у другой палове XVIII—XIX стст. Пабудаваны з дрэва ў стылі барока як гарадскі асабняк.

Аднапавярховы прамавугольны ў плане будынак на цагляным падмурку з мезанінам у цэнтры, завершаны высокім ламаным дахам. Вокны прамавугольныя. Мезанін, завершаны на галоўным фасадзе трохвугольным франтонам, падтрымліваўся чатырма калонамі, якія ўтваралі перад уваходам ганак. Планіроўка анфіладная. У цэнтры прыхожая і зала з гранёным эркерам на дваровым фасадзе, абапал іх размяшчаліся чатыры жылыя пакоі.

Зноскі
------

1. ↑  У крыніцах таксама падаецца як *Пружанскі жылы дом*

Літаратура
----------

* Пружанскі жылы дом // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* [ Будынак земскага і гродскага судоў (Пружаны)] на сайце Radzima.org
* [ Будынак земскага і гродскага судоў (Пружаны)] на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Ві́цебская дыяцэ́зія** — каталіцкая дыяцэзія (епархія) у Беларусі. Створана загадам Яна Паўла II па просьбе кардынала Казіміра Свёнтка 13 кастрычніка 1999 года, уваходзіць у склад Мінска-Магілёўскай мітраполіі. Першым біскупам прызначаны Уладзіслаў Блін. Віцебская дыяцэзія супадае па межах з Віцебскай вобласцю. Да ўтварэння Віцебскай дыяцэзіі гэтая тэрыторыя ўваходзіла ў Мінска-Магілёўскую архідыяцэзію. Віцебская дыяцэзія аб’ядноўвае Аршанскі, Браслаўскі, Віцебскі, Докшыцкі, Глыбоцкі, Лепельскі, Мёрскі, Полацкі і Пастаўскі дэканаты.

Гісторыя
--------

Кафедральны касцёл Ісуса Міласэрнага
13 мая 2000 года у віцебскім кафедральным касцёле св. Барбары адбыліся першыя з моманту стварэння Віцебскай дыяцэзіі прэзбітарскія пасвячэнні, якія атрымалі пяцёра дыяканаў — Марат Казлоўскі, Вячаслаў Барок, Ян Пугачоў, Валянцін Станкевіч і Алег Буткевіч, будучы ардынарый Віцебскай дыяцэзіі. На святой Імшы з гэтай нагоды прысутнічаў і Апостальскі Нунцый у Беларусі арцыбіскуп Дамінік Грушоўскі.

У 2004 годзе заснаваныя дыяцэзіяльныя структуры, створаны дыяцэзіяльная курыя Віцебскай капітулы, дыяцэзіяльны суд.

У 2001 годзе біскуп Уладзіслаў Блін здзейсніў першую кананічную візітацыю парафій у новастворанай Віцебскай дыяцэзіі. Наступныя візітацыі праходзілі ў 2006—2007 гадах і 2010—2012 гадах.

У 2004 годзе ў дыяцэзіі налічалася 83 парафіі ў дзевяці дэканатах. Сваё пастырскае служэнне няслі 93 святары і 75 законных сясцёр; у дыяцэзіяльных і законных семінарыях вучылася 42 клерыка.

На 2019 год у Віцебскай дыяцэзіі налічваецца 94 парафіі ў 11 дэканатах, у якіх служэнне нясуць 51 дыяцэзіяльны і 37 законных святароў і 1 дыякан, а таксама 47 законных сясцёр і 2 законныя браты; у дыяцэзіяльных семінарыях навучаецца 3 клерыкі. Колькасць вернікаў Віцебскай дыяцэзіі складае прыкладна 170 тысяч чалавек.

Біскупы
-------

* Уладзіслаў Блін (да 25.02.2013)
* (адміністратар — прэлат Францішак Кісель) (з 25.02.2013)
* Алег Буткевіч (з 29.11.2013)

Дэканаты
--------

* Аршанскі дэканат
* Браслаўскі дэканат
* Відзскі дэканат
* Віцебскі дэканат
* Глыбоцкі дэканат
* Докшыцкі дэканат
* Лепельскі дэканат
* Мёрскі дэканат
* Пастаўскі дэканат
* Полацкі дэканат
* Шаркаўшчынскі дэканат

Гл. таксама
-----------

* Парафіі Віцебскай дыяцэзіі
* Каталіцкі веснік

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка
* Старонка дыяцэзіі на сайце catholic.by
* Інфармацыя на сайце «Catholic Hierarchy»

| Дэканаты Віцебскай дыяцэзіі |
| --- |
| 
Аршанскі · 
Браслаўскі · 
Відзскі · 
Віцебскі · 
Глыбоцкі · 
Докшыцкі · 
Лепельскі · 
Мёрскі · 
Пастаўскі · 
Полацкі · 
Шаркаўшчынскі
 |

| ⛭Дыяцэзіі Беларусі |
| --- |
| Мінска-Магілёўская мітраполія: | Мінска-Магілёўская архідыяцэзія · Віцебская дыяцэзія · Гродзенская дыяцэзія · Пінская дыяцэзія | Карта каталіцкіх дыяцэзій у Польшчы |
| Гістарычныя: | Віленская дыяцэзія · Магілёўская архідыяцэзія · Мінская архідыяцэзія · Смаленская дыяцэзія |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 7826156677168233770003 |
**Ду́дзінцы** (славацк.: Dudince, венг.: Gyűgy, ням.: Dudintze), да 1927 — ***Дзюдзінцы*** (славацк.: Ďudince — курортны горад на поўдні Славакіі, у раёне Крупіна Баньскабістрыцкага края. Насельніцтва — 1503 чалавекі (2005).

Дудзінцы вядомыя сваімі гаючымі мінеральнымі водамі і спа-курортамі.

Геаграфія
---------

Горад размешчаны ля ўзножжа Крупінскай планіны ў даліне ракі Шцьяўніца, прыкладна за 27 км на паўднёвы захад ад Крупіны і за 15 км на поўнач ад Шагаў.

Гісторыя
--------

Археалагічныя раскопкі паказалі, што паселішча на гэтым месцы існавала ўжо ў неаліце.

Першыя пісьмовыя згадкі пра сучаснае паселішча датаваныя 1284 годам, калі яно мела назва *Дзьюд*. Першыя згадкі пра гарачыя крыніцы датаваныя 1551 годам.

Рымскія купелі
Дудзінская вуглекіслая вада пачала выкарыстоўвацца для лекавых мэтаў з пачатку XX стагоддзя, а ў 1983, калі Дудзінцы атрымалі статус курорту, тут пачалі комплексна лекаваць усялякія немачы два бальнеалагічныя цэнтры. Мінеральная вада ў купелях гідрахлараваная, содна-вапнаватая, яшчэ нейкая там і гіпатанічная. Вада мае пастаянную тэмпературу 28 °C.

Акрамя гэтых комлексаў, у Дудзінцах захаваліся каля 20 каменныя басейны рымскай пары.

Насельніцтва
------------

Паводле вынікаў перапісу 2011 года ў горадзе пражывалі 1475 жыхароў. 1314 (89,08 %) з іх — славакі, 42 (2,85 %) — венгры; нязначная колькасць чэхаў і ўкраінцаў.

Паводле веравызнання 55,67 % жыхароў — рыма-каталікі, 28,93 % — лютэране, яшчэ 11,27 % не звязаныя з рэлігіяй (2001).

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг ЗША  Кент, Агая, ЗША

Зноскі
------

1. ↑  *Ivana Juhaščíková, Pavol Škápik, Zuzana Štukovská.* Základné údaje zo Sčítania obyvateľov, domov a bytov 2011. Obyvateľstvo podľa národnosti. — Štatistický úrad Slovenskej Republiky, 2012. — С. 51. — ISBN 978-80-8121-206-2.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дудзінцы
* Афіцыйная старонка (славацк.)
* Курорт Дудзінцы (славацк.) (ням.) (англ.) (венг.) (руск.)
* Дудзінцы і курорты (славацк.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4590745-6 · NKC: ge129099 · VIAF: 239198828 |
**Марыя Восіпаўна (Іосіфаўна) Кнебель** (6 (18) мая 1898, Масква — 1 чэрвеня 1985, там жа) — савецкая тэатральны рэжысёр

 і тэатральны педагог, актрыса

, доктар мастацтвазнаўства, народная артыстка РСФСР (1958).

Біяграфія
---------

Марыя Кнебель нарадзілася ў Маскве ў сям’і кнігавыдаўца Восіпа Кнебеля. З 1918 года вучылася ў студыі М. А. Чэхава, у 1921 годзе паступіла ў школу пры 2-й студыі МХАТа (педагог М. В. Дзямідаў), дзе выконвала пераважна вострахарактарныя ролі. Па заканчэнні школы, у 1924 годзе была прынята ў трупу Мастацкага тэатра, дзе служыла да 1950 года.

Рэжысёрскую дзейнасць Марыя Кнебель пачала ў 1935 годзе ў студыі імя М. М. Ярмолавай (у далейшым — у Маскоўскім тэатры імя М. М. Ярмолавай), паставіўшы сумесна з М. А. Церашковіч п’есу Э. Скрыба «Мастацтва інтрыгі». У другой палове 1930-х гадоў ажыццявіла ў тэатры шэраг самастойных пастановак.

У 1940-х гадах у якасці рэжысёра прымала ўдзел у пастаноўцы спектакляў МХАТа «Крамлёўскія куранты» М. Ф. Пагодзіна (1942) і «Рускія людзі» К. М. Сіманава (1943, разам з В. Я. Станіцыным). Разам з А. Д. Паповым Кнебель паставіла спектакль «Цяжкія гады» А. М. Талстога з М. П. Хмялёвым у ролі Івана Грознага. У 1957 годзе самастойна паставіла спектакль «Безназоўная зорка» па п’есе М. Себасцьяна.

З 1950 года — рэжысёр, а ў 1955—1960 гадах — галоўны рэжысёр Цэнтральнага дзіцячага тэатра.

Зноскі
------

1. ↑  Кнебель Мария Осиповна // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. ↑  Mariâ Osipovna Knebel' // Babelio — 2007.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2877812'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1179178 · BNF: 15514014k · GND: 128707755 · ICCU: LIGV016309 · ISNI: 0000 0001 0877 1799 · LCCN: n87916466 · NKC: jx20060205073 · NTA: 06883439X · NUKAT: n97084092 · SUDOC: 110113713 · VIAF: 19987349 |

 |
Мюзікл «1000 і адна ноч» (2014) у Беларускім дзяржаўным акадэмічным музычным тэатры
**Мюзікл** (англ.: musical — музычны) — музычны сцэнічны жанр, які спалучае элементы драматычнага, харэаграфічнага і опернага мастацтваў. Сфарміраваўся ў ЗША ў канцы 19 — пачатку 20 ст. на аснове аб'яднання розных самастойных тыпаў відовішчаў (аперэты, шоу, рэвю, меладрамы і інш.). Перыяд росквіту мюзіклу — сярэдзіна 20 ст. («Мая цудоўная лэдзі» Ф. Лоў, 1956; «Вестсайдская гісторыя» Л. Бернстайна, 1957; «Скрыпач на даху» Дж. Бока, 1964 і інш.). Шырокую вядомасць атрымалі таксама экранізацыі мюзіклаў — «Дзяўчаты з Рашфора» М. Леграна (1966), «Смешная дзяўчына» Дж. Стайна (1969), «Олівер» Л. Барта (1970) і інш. У 1980-1990-я г. беларускія кампазітары стварылі нямала твораў ў жанры мюзіклаў — А. Мдзівані («Мес Менд», 1987), У. Кандрусевіч («Нявеста для Марціна», 1988; «Джулія», 1990); С. Бельцюкоў («Сцяпан — вялікі пан», 1989), А. Будзько («Пітэр Пэн», 1990) і інш.

Літаратура
----------

* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. ISBN 985-11-0277-6

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Канадская · Канадская · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4040801-2 · LCCN: sh85089018, sh89002771 · Microsoft: 558565934 · NDL: 00567959 · NKC: ph123057, ph123058 |
**Плітка з Ваўкавыска** — вапняковая плітка XII-XIII стст. знойдзеная у Ваўкавыску. Захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі. На плітцы ў тэхніцы рэльефу на ёй выразана фігура фантастычнага звера. Галава крута завернута назад, доўгі хвост, прапушчаны між задніх ног, заканчваецца пышным завітком-крынам. Такая трактоўка вельмі блізкая да адлюстраванняў на кніжных мініяцюрах, дзе тэраталагічны стыль дасягнуў асаблівага росквіту.

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.
**Лідскі гісторыка-мастацкі музей** — дзяржаўная ўстанова ў г. Ліда Гродзенскай вобл. Асноўны фонд (2008) налічвае звыш 35 тыс. адзінак захоўвання, агульная плошча музея 1820 м².

Гісторыя
--------

Створаны 28 мая 1939 года як музей Польскага краязнаўчага таварыства, з 22 студзеня 1941 года — абласны гісторыка-краязнаўчы. 24 красавіка 1959 года музей адкрываецца ў трэці раз, адпаведна пастанове Савета Міністраў БССР, як краязнаўчы музей. Цалкам пад музей быў выдзелены будынак былога Піярскага касцёла. Да 1964 года музей быў размешчаны ў цэнтральнай частцы былога храма, а потым пераведзены ў двухпавярховую прыбудову (у цэнтральнай частцы будынка быў адкрыты планетарый).

З 1999 года музей пераязджае ў будынак салона сямейных урачыстасцей, дзе размяшчалася мастацкая галерэя «Лідзея». Паводле рашэння Лідскага гарвыканкама ад 27 студзеня 2000 года мастацкая галерэя і краязнаўчы музей былі аб'яднаны ў гісторыка-мастацкі музей. У сувязі з рэканструкцыяй музея з 2000 г. экспазіцыйныя плошчы для наведвання закрыты. Доўгі час музейныя супрацоўнікі праводзілі мерапрыемствы за сценамі музея. Быў арганізаваны цыкл мерапрыемстваў «Дзень музея ў школе», вулічныя вернісажы, выставы аднаго дня і прадмета. 8 кастрычніка 2008 года музей быў адкрыты для наведвання.

Экспазіцыя
----------

Сярод экспанатаў карысныя выкапні, чучалы жывёльнага свету Лідчыны, знаходкі з археалагічных раскопак старажытных паселішчаў, Лідскага замка, друкаваныя выданні і абразы XIX — пач. XX ст. дакументы і матэрыялы пра вайну 1812 года, паўстанне 1863—64 гадоў, нацыянальна-вызвольную барацьбу ў Заходняй Беларусі, пра дзейнасць патрыятычнага падполля і партызанскі рух у Вялікую Айчынную вайну, аднаўленне гаспадаркі горада і раёна ў пасляваенны час. Экспануюцца народнае адзенне, узоры дэкаратыўна-прыюладнога мастацтва (разьба па дрэве, вышыванкі, ткацтва), вырабы шклозавода «Нёман» і іншых прадпрыемстваў.

Літаратура
----------

* *Жалезны Р.* Лідскі краязнаўчы музей // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Лідскі гісторыка-мастацкі музей на Вікісховішчы |

* Афіцыйны сайт
**«Лідскі летапісец»** — краязнаўчы, гісторыка-літаратурны часопіс.

Выходзіць з 1997 года ў Лідзе на беларускай мове. Змяшчае матэрыялы па гісторыі Ліды і краю. Заснавальнік — Валерый Васільевіч Сліўкін, рэдактар Станіслаў Вацлававіч Суднік.

У 2006 годзе Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь вынесла папярэджанні рэдакцыі і заснавальніку часопіса.

Да 2020 года выйшла 90 нумароў. У кастрычніку 2021 года паводле ліста Валерыя Сліўкіна Міністэрства інфармацыі анулява Пасведчанне аб дзяржаўнай рэгістрацыі выдання, часопіс працягвае выхад.

Зноскі
------

1. ↑  Двайное папярэджаньне часопісу «Лідзкі летапісец» **(нявызн.)**.  Наша Ніва (7 чэрвеня 2006). Праверана 3 ліпеня 2020.
2. ↑  Папярэджаны "Лідскі летапісец" **(нявызн.)**.  Сайт Беларускай асацыяцыі журналістаў (6 чэрвеня 2006). Праверана 3 ліпеня 2020.
3. ↑  Лідскі Летапісец № 3-4 (95-96)

Спасылкі
--------

* Старонка на pawet.net
* «Лідскі Летапісец» **(нявызн.)**.  Kamunikat.org. Праверана 3 ліпеня 2020.
**Камянецкі павет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Падляшскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Цэнтр — горад Каменец.

Да 1320-х гг. Камянецкая воласць уваходзіла ў Берасцейскую зямлю Галіцка-Валынскай дзяржавы. Канчаткова адышла да Вялікага Княства Літоўскага ў 1366 г. Статус павета воласць атрымала пры ўтварэнні ў 1413 г. Троцкага ваяводства. Аднак ў далейшым неаднаразова ўпамінаецца і як воласць. Пры ўтварэнні Падляшскага ваяводства ў 1513 г. у яго быў уключаны Камянецкі павет, але пазней у шэрагу выпадкаў па-ранейшаму лічыцца ў складзе Троцкага ваяводства. На пасадзе камянецкіх намеснікаў вядомы: Мікалай Насута, Пац Доўкшавіч (каля 1445—1453), Фёдар Алізаравіч Шылавіч (1454), Іван Рагацінскі (1461), Ян Насуціч, Аляксандр Дрожджа, С. Ю. Гальшанскі (1489—1501), С. А. Чартарыйскі (1507—1518), Б. Багавіцінавіч (1518—1530), М. Ю. Пац (1532—1546), К. Заслаўскі (1546—1556). Паўночную частку Камянецкага павета займала амаль ненаселеная Белавежская пушча, частка якой адносілася да маёнтка Шарашова, падараванага Вітаўтам М. Насуту. У паўднёвай частцы павета знаходзіліся адносна невялікія маёнткі, падараваныя шляхце і магнатам (Вярховічы, Каранёва, Расна, Трасцяніца, Чамяры і інш.). Рэшту стварала Камянецкая дзяржава (староства) з лясніцтвам, да якога ў сярэдзіне XVI ст. далучана і пушча, набытая разам з Шарашовым у 1536 г. вялікай княгіняй Бонай у Ю. Іллініча. У 1528 г. шляхецкае апалчэнне Камянецкага павета налічвала 69 коннікаў. У выніку адміністрацыйнай рэформы 1565—1566 гг. павет скасаваны і далучаны да Берасцейскага павета.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Насевіч В.* Камянецкі павет // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 29. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
Engern — айчына ангрыварыяў.
**Ангрыварыі** (лац.: Angrivarii) — старажытнагерманскае племя, якое жыло на тэрыторыі сучаснай Саксоніі на поўнач ад племя херускаў (агароджаныя ад іх, па ініцыятыве ангіварыі земляным валам) па абодвух берагах ракі Везер і ў Тэўтабургскім лесе, паміж бруктэрамі з паўднёвага захаду і фозамі з паўднёвага ўсходу. Пазней ангрыварыі былі вядомыя як ангры або енгры.

Гэта племя было вядома яшчэ ў часы ранняй Рымскай імперыі, першае згадванне аб ім было знойдзена ў старажытнагрэчаскага вучонага Клаўдзія Пталемея, які на старажытнагрэчаскай мове назваў яго «Ἀνγριουάρροι».

У асноўным адносіны анграў са старажытнымі рымлянамі былі партнёрскімі і саюзніцкімі, аднак калі Германік Юлій Цэзар Клаўдзіян вёў вайну супраць херускаў, ангрыварыі таксама ўзнялі бунт, які, аднак, быў неўзабаве падаўлены.

З часам энгры пачалі распаўсюджвацца на паўднёвы захад. Згодна з старажытнарымскім гісторыкам Публіем Карнеліем Тацытам, ангрыварыі занялі тэрыторыю бруктэраў.

| Германскія плямёны |
| --- |
| 
Алеманы · Ангрыварыі · Англы · Бавары · Батавы · Бургунды · Вандалы · Вестготы · Гепіды · Герулы · Готы · Гёты · Даны · Квады · *Кімвры*\* · Лангабарды · Лугіі · Маркаманы · Неметы · Остготы · Ругі · Саксы · Свевы · Свеі · Скіры · Таіфалы · Тэўтоны · Тэнктэры · Франкі · Хаты · Херускі · Юты
Племянныя саюзы: Інгевоны · Істэвоны · Герміноны
 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Егіпецкі музей.

**Егіпецкі музей** у Турыне (*Museo Egizio*) — першы ў свеце музей, прысвечаны цывілізацыі Старажытнага Егіпта. Гісторыя музейнага збору ўзыходзіць да 1730-х гадоў, калі сардзінскі кароль Карл Эмануіл III, у рукі якога патрапіла алтарная таблічка з храма Ізіды, адправіў у Егіпет батаніка Віталіяна Данаці для пошуку егіпецкіх старажытнасцяў, падобных ёй.

У 1824 годзе Шампальён, працуючы над папірусамі з турынскага збору, абвясціў пра расшыфроўку іерогліфаў, і Еўропу захліснула хваля егіптаманіі. У тым жа годзе кароль Карл Фелікс, не павыкупляючыся на выдаткі, набыў для свайго музея збор Бернардына Дравеці, які, прадстаўляючы інтарэсы Напалеона ў Каіры, на працягу шматлікіх гадоў скупляў егіпецкія старажытнасці.

У працяг XIX стагоддзі музей папоўніўся зборамі егіптолага Эрнэста Ск'япарэлі, аднак з часам музейная калекцыя стала саступаць па паўнаце і значнасці як збору Луўра, так і берлінскаму Егіпецкаму музею. Апошнім значным даданнем да калекцыі стаў невялікі храм, вывезены з Нубіі ў перыяд будаўніцтва Асуанскай плаціны.

Егіпецкі музей — адзін з найбольш наведвальных у Турыне. Штогод тут бывае звыш паўмільёна турыстаў. Напярэдадні Зімовай Алімпіяды ў Турыне будынак музея быў перабудаваны, а ў 2004 годзе ўрад у парадку эксперыменту перадаў кантроль над музеем у рукі спецыялізаванага прыватнага фонду.

Гл. таксама
-----------

* Турынскі папірус

Заўвагі
-------

1. 1 2 3  Indagine sui musei e le istituzioni similari — 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112132470'></a>
2. ↑  Art's most popular: Exhibition and museum visitor figures 2021 // *The Art Newspaper* — 2022. — ISSN 0960-6556<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q113437655'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2331628'></a>
3. ↑  *ISTAT*  — 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q113576238'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q214195'></a>
4. ↑  dati.beniculturali.it — 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q52897564'></a>

Літаратура
----------

* Wolfgang Kosack: «Schenute von Atripe» De judicio finale. Papyruskodex 63000.IV im Museo Egizio di Torino // Einleitung, Textbearbeitung und Übersetzung herausgegeben von Wolfgang Kosack. Berlin 2013, Verlag Brunner Christoph, ISBN 978-3-9524018-5-9
* Wolfgang Kosack:*Basilios «De archangelo Michael»: sahidice Pseudo — Euhodios «De resurrectione»: sahidice Pseudo — Euhodios «De dormitione Mariae virginis»: sahidice & bohairice : < Papyruskodex Turin, Mus. Egizio Cat. 63000 XI. > nebst Varianten und Fragmente. In Parallelzeilen ediert, kommentiert und übersetzt von Wolfgang Kosack.* Christoph Brunner, Berlin 2014. ISBN 978-3-906206-02-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Егіпецкі музей (Турын)
* Афіцыйны сайт Егіпецкага музея

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1006866-1 · ISNI: 0000 0001 2162 2210 · NKC: kn20030407007 · SUDOC: 063804190 · VIAF: 134577059 |
**Егіпецкі трохвугольнік** — прамавугольны трохвугольнік з суадносінамі старон 3:4:5.

Егіпецкі трохвугольнік
Асаблівасцю такога трохвугольніка, вядомай аж з часоў антычнасці, з'яўляецца тое, што ўсе тры бакі яго цэлалікавыя, а па тэарэме Піфагора ён прамавугольны. Егіпецкі трохвугольнік з'яўляецца найпрасцейшым (і першым вядомым) з Геронавых трохвугольнікаў — трохвугольнікаў з цэлалікавымі бакамі і плошчамі.

Назву трохвугольніку з такімі суадносінамі бакоў далі эліны: у VII—V стагоддзях да н. э. грэчаскія філосафы і грамадскія дзеячы актыўна наведвалі Егіпет. Напрыклад, Піфагор у 535 да н.э. па парадзе Фалеса для вывучэння астраноміі і матэматыкі адправіўся ў Египет — менавіта спроба абагульнення суадносін квадратаў, характэрных для егіпецкага трохвугольніка, на любыя прамавугольныя трохвугольнікі прывяла Піфагора да доказу знакамітай тэарэмы.

Для пабудовы прамога вугла дастаткова мець шнур, падзелены пазнакамі (вузламі) на 12 (3+4+5) роўных частак: трохвугольнік, пабудаваны нацягненнем такога шнура, з высокай дакладнасцю з'яўляецца прамавугольным і самі шнуры-катэты з'яўляюцца накіроўнымі лініямі для муроўкі прамога вугла будынку.

Зноскі
------

Гл. таксама
-----------

* Магічны квадрат
* Тэарэма Піфагора
* Формула Герона
* Піфагорава тройка
Рада Літоўскай і Віленскай епархіі (1930). Протаіерэй Яўстафій Каліскі — чацвёрты злева.
**Яўста́фій Ка́ліскі** (руск.: Евстафий Калисский; 20 чэрвеня 1865, Гродзенская губерня, Расійская імперыя — 29 жніўня 1954, Каўнас, ЛітССР, СССР) — праваслаўны святар, мітрафорны протаіерэй Літоўска-Віленскай епархіі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Гродзенскай губерні ў сям'і святара. Скончыў Жыровіцкае духоўнае вучылішча, Віленскую духоўную семінарыю (1888). Выконваў абавязкі псальмяра ў расенскай царкве. Рукапакладзены ў дыяканы ў 1889 годзе; пасля рукапакладзены ў святары і прызначаны ў засімавіцкі прыход (Пружанскі павет Гродзенскай губерні).

У 1893 пераведзены ў новаадчынены прыход у горадзе Янава Ковенскага павета. З 1901 — клірык ковенскай царквы Святога Аляксандра Неўскага, наглядальнік царкоўна-прыходскіх школаў.

З пачаткам Першай сусветнай вайны айцец Яўстафій прызначаны святаром 1-га Рыпінскага пагранічнага палка, яго жонка і дачка сталі сёстрамі міласэрнасці, а двое сыноў — вольнавызначанымі ў войску. У 1915 годзе разам з палком Яўстафій пакінуў Коўну, быў дабрачынным пагранічнай дывізіі. Пасля дэмабілізацыі ў 1918 служыў спярша ў трысвяцкім, пасля ў друйскім прыходзе Віленскай губерні.

У 1920 прызначаны даверанай асобай мітрапаліта Еляўферыя ў Літве і пераехаў у Коўну. з 1921 — старшыня Каўнаскай царкоўнай управы, настаяцель Каўнаскага кафедральнага сабора  (літ.) (бел.. У 1923 абраны членам епархіяльнага савета Літоўскай епархіі пры архіепіскапе Еляўферыі.

Рэдактар ковенскіх «Голосов Литовской Православной Епархии» (былыя «Литовские Епархиальные Ведомости»), адзін з заснавальнікаў ковенскага пахавальна-дабрачыннага брацтва імя прападобнага Серафіма Сароўскага, наглядальнік царкоўна-прыходскіх школаў епархіі, выканаўца абавязкаў капелана літоўскага войска (да 1926).

Па Другой сусветнай вайне служыў у Віленскай епархіі Маскоўскай патрыярхіі. Мітрафорны протаіерэй.

Зноскі
------

1. 1 2  *Герман Шлевис.*. Каунасские православные храмы. Воскресенская церковь (руск.). Праверана 5 студзеня 2013.(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* *Священник Виталий Серапинас.* Православная Церковь в Литве в межвоенный период (1918-1939 гг.).(недаступная спасылка)
**Ван І** (кіт.: 王毅, нар. 19 кастрычніка 1953, Пекін, КНР) — дзяржаўны дзеяч Кітая, Міністр замежных спраў КНР з сакавіка (2013-22 і з 2023 года). З 2018 года таксама член Дзяржсавета КНР. Член ЦК КПК 17—20-га скліканняў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 19 кастрычніка 1953 года ў Пекіне.

Пасля заканчэння школы працаваў 8 гадоў у Хэйлунцзянскім вытворча-будаўнічым корпусе. У 1982 годзе скончыў факультэт моў краін Азіі і Афрыкі Другога пекінскага інстытута замежных моў, спецыялізаваўся на японскай мове, бакалаўр эканомікі. З 1982 года працуе ў МЗС Кітая. Міністр замежных спраў КНР с сакавіка 2013 па 2022 год і з 25 ліпеня 2023 года.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ван І

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1296441393 |
**Лу Ю** (кіт. трад. 陸游, спр. 陆游, піньінь *Lù Yóu*, 13 лістапада 1125 — 26 студзеня 1210) — кітайскі дзяржаўны дзеяч, вядомы паэт часоў імперыі Сун.

Біяграфія
---------

Паходзіў з сям’і чыноўніка Лу. Незадоўга да яго нараджэння на краіну напалі чжурчжэні, якія захапілі сталіцу імперыі Сун — Кайфэн. Таму Лу Ю нарадзіўся падчас уцёкаў яго сям’і на поўдзень у лодцы на рацэ Вэй.

Атрымаў добрую адукацыю. У 12 гадоў ужо пачаў складаць першыя вершы. У 1144 годзе паспрабаваў здаць дзяржаўны экзамен, аднак пацярпеў няўдачу. У 1145 годзе ўпершыню ажаніўся са сваёй стрыечнай сястрой Тан Ван, але бацькі марылі парадніцца з больш уплывовай сям’ёй, таму Лу Ю ў 1152 годзе па іх патрабаванні развёўся і ажаніўся з дзяўчынай з магутнага роду Ван. Выхоўваўся ў імкненні аднавіць тэрыторыю Сун, адваяваўшы паўночныя землі ў чжурчжэней. У 1154 годзе бліскуча здаў дзяржаўны экзамен. Аднак яго прасоўванню па кар’ернай лесвіцы перашкодзіў ўплывовы арыстакрат Цын Сун. Толькі пасля смерці апошняга Лу Ю змог пачаць працаваць у дзяржаўных органах. Зрэшты, яго спробы прапанаваць рэформы ў арміі сутыкнуліся з процідзеяннем канцлера Цынь Гуя. Аднак у 1163 годзе Лу Ю атрымаў падтрымку імператара Сяа-цзуна, атрымаўшы высокі сан цзіньсі. Лу Ю было даручана планаванне ваенных дзеянняў арміі. Лу Ю выступаў за актыўныя наступальныя дзеянні супраць чжурчжэняў, але не атрымаў падтрымкі пры імператарскім двары. У 1190 годзе ён сышоў у адстаўку. Пасяліўся ў горадзе Шаасін, дзе і памёр 26 студзеня 1210 года, займаючыся літаратурнымі практыкаваннямі.

Творчасць
---------

Працаваў у жанрах шы і цы. Па розных звестках, Лу Ю стварыў ад 9 да 11 тысяч вершаў (частку сваіх вершаў ён знішчыў ва ўзросце 46 гадоў), аб’яднаных у 7 зборнікаў. Найбольш вядомымі з’яўляюцца «Калекцыя Вэйнань» і «Вершы Цыаньнань». Вядомая таксама паэма «Да майго сына», вершы «Фенікс» і «Сад Шэнь».

Беларускія пераклады
--------------------

На беларускую мову перакладаў Мікола Мятліцкі.

Зноскі
------

1. ↑  China Biographical Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13407958'></a>

Літаратура
----------

* Philip Watson (trans.) (2007), Grand Canal, Great River: The Travel Diary of a Twelfth-century Chinese Poet, Frances Lincoln Publishers. ISBN 978-0-7112-2719-4.
* Артыкул у Encyclopedia Britannica.


| ?Лу Ю — продкі |
| --- |
| 

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz · Project Gutenberg |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 97001141 · BNF: 145444594 · CBDB: 0003640 · CiNii: DA00620694 · GND: 119010372 · ISNI: 0000 0001 0963 2010 · LCCN: n50067206 · LNB: 000258115 · NDL: 00315979 · NLC: 000255776 · NLA: 35515270, 36732286 · NTA: 140130217 · NUKAT: n2006112559 · LIBRIS: 248533 · SUDOC: 074349368 · VIAF: 32235876 |

 |
**Мікала́й Андрэ́евіч Фідзі́рка** (нар. 15 чэрвеня 1987) — былы беларускі тэнісіст.

Найвышэйшую адзіночную пазіцыю сусветнага рэйтынгу — 610 месца дасягнуў 25 кастрычніка 2010, парную — 357 месца — 30 жніўня 2010 года. Здабыў 6 парных тытулаў тура ATP[en].

На дадзены момант з’яўляецца трэнерам Аляксандры Сасновіч.

Спартыўная кар’ера
------------------

Фідзірка ўпершыню згуляў у 2009 годзе ў трэцім класе ITF Future Tour і дайшоў да свайго першага фіналу ў адзіночным разрадзе. У парным разрадзе яму ўдалося выйграць два фіналы з чатырох. У канцы года ён заняў 746-е месца ў адзіночным разрадзе і 555-е месца ў парным разрадзе ў свеце. Таксама ў 2010 і 2011 гадах ён выйграў два тытулы Futures у парным разрадзе, дзе таксама быў больш паспяховым агулам. Дасягнуў піка сваёй кар’еры ў кастрычніку 2010 года, заняўшы 610-е месца ў адзіночным разрадзе, і ў жніўні 2010 года, заняўшы 357-е месца ў парным разрадзе. У 2011 годзе ён гуляў у парным разрадзе ў дадатак да ф’ючарсаў і трох турніраў больш высокага класа ATP Challenger Tour. У Казані выйграў свой адзіны матч на такім узроўні. Свой адзіны турнір у кар’еры беларус правёў у рамках ATP World Tour у Санкт-Пецярбургу ў 2012 годзе, дзе прабіўся праз кваліфікацыю і прайграў у асноўнай сетцы Тэймуразу Габашвілі. У 2014 годзе ён згуляў свой апошні турнір.

Зноскі
------

1. ↑  Фидирко Николай Андреевич
2. ↑  María Camila Osorio, lista para Indian Wells

Спасылкі
--------

* Профіль на сайце ATP тура (англ.)

* Профіль на сайце ITF (англ.)
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Балачанка, значэнні.

**Балача́нка** (трансліт.: *Balačanka*, руск.: Болочанка) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Пухавіцкага сельсавета.

Геаграфія
---------

Знаходзіцца за 10 км на паўднёвы ўсход ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Пухавічы на лініі Мінск-Асіповічы, на р. Балачанка.

Гісторыя
--------

### Гарадзішча

Гарадзішча (пачатак 1-га тысячагоддзя н.э.) за 1,5-1,7 км на паўднёвы захад ад вёскі, на правым беразе р. Балачанка, урочышча Дубы.

### Пад уладай Расійскай імперыі

Паводле перапісу 1917 г. маёнтак Балачанка Пухавіцкай воласці Ігуменскага павета.

### Найноўшы час

У канцы лютага 1918 года тэрыторыя акупіравана войскамі кайзераўскай Германіі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час Польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 года пад акупацыяй Польшчы.

З 31 ліпеня 1920 года ў БССР. У 1921 годзе адкрыта працоўная школа 1-ай ступені, у якой у 1922 годзе вучыліся 34 хлопчыкі і дзяўчынкі. На пачатку 1930-ых гг. праведзена калектывізацыя, створаны калгас імя В. М. Молатава, працавала кузня.

У 1937 г. у вёсцы адпачываў Якуб Колас, які паказаў гэтыя мясціны ў сваіх творах.

Пад час Другой сусветнай вайны з канца чэрвеня 1941 г. да 3 ліпеня 1944 г. акупіравана нямецкімі войскамі.

Насельніцтва
------------


* 1917 — 4 двары, 9 жыхароў.
* 1926 — 15 двароў, 83 жыхары.
* 1 студзеня 2002 — 3 двары, 5 жыхароў.

Турыстычная інфармацыя
----------------------

* Гарадзішча.
* Мемарыяльная дошка на доме ў якім адпачываў і працаваў Якуба Коласа.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (DJVU)
2. ↑

Літаратура
----------

* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748, [1] с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Пухавіцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Пухавічы |
| Вёскі | Асавок ·  Балачанка ·  Балоча ·  Баравая ·  Восава ·  Высокая Старына ·  Вялікія Лукі ·  Глушка ·  Дукаўка ·  Залессе ·  Зафранцузская Грэбля ·  Зацітава Слабада ·  Зацішша ·  Красны Акцябр ·  Ліпнікі ·  Маркаўчызна ·  Машчонава ·  Міжрэчча ·  Наваполле ·  Падбярэжжа ·  Падкоссе ·  Падсобнае ·  Пестун ·  Растокі ·  Раўчак ·  Рэпішча ·  Снусцік ·  Французская Грэбля ·  Хідра ·  Ясная Паляна |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ганько.
**Міхась Ганько** (28 лютага 1918, в. Каледзіно, Вілейскі павет, Віленская губерня, цяпер Маладзечанскі раён, Мінская вобласць — ?; Псеўданімы: *В.Аганёк*, *М.Волат*) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, рэдактар, кіраўнік Саюза беларускай моладзі. Беларускі калабарант з нацыстамі ў часы Другой сусветнай вайны.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

У 1938—1939 гг. вучыўся на медыцынскім факультэце Віленскага ўніверсітэта. У 1939—1941 гг. працаваў дырэктарам Лужкоўскай няпоўнай сярэдняй школы (Маладзечанскі раён).

У чэрвені 1941 г. мабілізаваны ў Чырвоную Армію. У снежні 1941 г. трапіў у нямецкі палон. Вызвалены з лагера па хадайніцтве Ф. Акінчыца. Скончыў школу прапагандыстаў. Працаваў у аддзеле прапаганды пры Генеральным камісарыяце Беларусі. Супрацоўнічаў з беларускай прэсай. 22 чэрвеня 1943 г. узначаліў Кіраўнічы штаб СБМ. Быў галоўным рэдактарам часопіса «Жыве Беларусь!», дзе друкаваўся пад псеўданімамі. Удзельнік 2-га Усебеларускага кангрэса.

У ліпені 1944 г. выехаў у Германію. Імкнуўся перавесці ўзброеныя атрады, сфарміраваныя з ліку сяброў СБМ, пад камандаванне генерала А. А. Уласава. На пачатку 1945 г. уступіў у падпольную Беларускую незалежніцкую партыю. Служыў афіцэрам-прапагандыстам у дэсантным батальёне «Дальвіц». Рэдагаваў часопіс «Змагар». Пасля раззбраення батальёна «Дальвіц» сляды Ганько знікаюць. Ёсць звесткі, што ў 1945 г. нелегальна вярнуўся ў Беларусь, дзе браў удзел у антысавецкім партызанскім руху.

Меў брата Міколу.

Узнагароды
----------

* Медаль для ўсходніх народаў 2-й ступені ў срэбры.

Зноскі
------

1. ↑  Antonio J. Munoz, Oleg V. Romanko: *Hitler's White Russians. Collaboration, Extermination and Anti-partisan Warfare in Byelorussia, 1941–1944.* Europa Books, Bayside NY 2003, С. 452

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
* Соловьев А. К. Белорусская Центральная Рада. — Мн. 1995.
* Беларускі нацыяналізм: Даведнік / Укладальнік Пятро Казак. — Менск: Голас Краю, 2001. — 46 с.
* Юрэвіч Л. Вырваныя бачыны. Да гісторыі Саюзу Беларускае Моладзі. — Мн. 2001.

Спасылкі
--------

* Міхась Ганько і Вільгельм Кубэ на адным фотаздымку
* Дзённік М. Ганько Архівавана 17 лістапада 2013.
**Імбірнае пячэнне** (англ.: ginger nut), або Перачнае (пранае) пячэнне (напр. шведск.: pepparkaka) — каляднае пячэнне з імбірам і іншымі дадатковымі прыправамі. З’яўляецца стравай англійскай, латышскай, дацкай, шведскай, нямецкай, фінскай і эстонскай кухні.

Складнікі
---------

Для прыгатавання выкарыстоўваюцца: ванілін (0,3 чайнай лыжкі), сушаны молаты імбір (2 чайныя лыжкі), молаты кардамон (0,5 чайнай лыжкі), карыца (1 чайная лыжка), масла (100 грам), мука (2 шклянкі), молаты мускатны арэх (1 чайная лыжка), разрыхляльнік (1,5 чайнай лыжкі), цукар (3/4 шклянкі), яйка (1 вялікае курынае).

Прыгатаванне
------------

Масла (100 грам) размякчаюць да пакаёвай тэмпературы і расціраюць відэльцам у мяккую масу. Затым масла засыпаюць цукрам (3/4 шклянкі) і ўзбіваюць да частковага растварэння цукру. Пасля дадаюць разрыхляльнік (1,5 чайнай лыжкі), яйка (1 вялікае курынае) і прыправы (ванілін, імбір, кардамон, карыца і мускатны арэх) і ўзбіваюць да поўнага растварэння цукру і ўварэння белай і пышнай сумесі. У асобную міску прасейваюць горкай муку (2 шклянкі), наверх якой заліваюць атрыманую масляную сумесь. Затым змешваюць да ўтварэння мяккага, цягучага цеста, сухую паверхню якога прысыпаюць рэштай мукі.

Атрыманае цеста раскачваюць да таўшчыні 3—4 міліметраў і выразаюць з яго пякарскія фігуры пры дапамозе кухарскіх формаў. Пасля духоўку разаграюць да +180°C. Тым часам фігуры печыва раскладаюць на блясе, засланай паперай для выпечкі, асобна адно ад аднаго, бо пры выпечцы печыва павялічваецца ў памерах. Наступнае выпяканне ў духоўцы ажыццяўляецца пры +180 °C цягам 10—15 хвілін. Гатовасць настае пры пацямненні нізу печыва і залацістасці яго верху. Затым печыва здымаюць з бляхі і астуджаюць да пакаёвай тэмпературы.

Часам пячэнне аздабляюць белай глазурай з узбітых яечнага бялку, цукру і лімоннага соку. Саму глазуру пакрываюць распушчаным шакаладам і харчовымі фарбамі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Імбірнае печыва // *Звязда* : газета. — 17 снежня 2011. — № 241 (27105). — С. 8. — ISSN 1990-763x.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4203253-2 · LCCN: sh85054974 · NKC: ph115718 |
**Паўднёва-Каралінскі медыцынскі ўніверсітэт** (англ.: Medical University of South Carolina) — амерыканская дзяржаўная спецыялізаваная вышэйшая навучальная ўстанова, якая месціцца ў горадзе Чарлстан, штат Паўднёвая Караліна.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Унімверсітэт быў адкрыты ў 1824 годзе як невялікі прыватны каледж, прызначаны для падрыхтоўкі лекараў, і з тых часоў заснаваў бальніцы і медыцынскія ўстановы па ўсім штаце. Гэта адна з найстарэйшых пастаянна дзеючых школ медыцыны ў Злучаных Штатах і найстарэйшая на Поўдні.

Вучэльня пашырылася ў дзяржаўны універсітэт з медыцынскім цэнтрам і шасцю каледжамі для падрыхтоўкі спецыялістаў у галіне аховы здароўя, біямедыцынскіх навукоўцаў і іншага персаналу сферы аховы здароўя. Яна таксама працуе як даследчы цэнтр і мае ўласную агульнадаступную бальніцу.

Структура
---------

Універсітэт складаецца з дэпартаментаў: анестэзіі і перыаперацыйнай медыцыны, біяхіміі і малекулярнай біялогіі, біястатыстыкі і эпідэміялогіі, клетачнай і малекулярнай фармакалогіі і эксперыментальнай тэрапіі, параўнальнай медыцыны, дэрматалогіі, сямейнай медыцыны, медыцыны, мікрабіялогіі і імуналогіі, неўралогіі, акушэрства і гінекалогіі, афтальмалогіі, артапедычнай хірургіі, оталарынгалогіі, хірургіі галавы і шыі, паталогій і лабараторнай медыцыны, педыятрыі, псіхіятрыі і паводніцкіх навук, радыяцыйнай анкалогіі, радыялогіі, хірургіі, рэгенератыўнай медыцыны і клеткавай біялогіі, а таксама ўралогіі.

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Паўднёвая Караліна

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Паўднёва-Каралінскі медыцынскі ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 2189 3475 · LCCN: n77020217 · Microsoft: 153297377 · VIAF: 154746512 |
**Хуайхэская раўніна** (кіт. трад. 江淮, піньінь *jiānghuái*) — раўніна ў Кітаі, у басейне сярэдняга і ніжняга цячэння ракі Хуайхэ. Паўднёвая частка Вялікай Кітайскай раўніны.

Раўніна складзена пераважна рачнымі адкладамі. На яе тэрыторыі размешчаны буйныя азёры (Хунцзэху, Гаабаоху) і шматлікія ірыгацыйныя збудаванні (вадасховішчы, каналы, дамбы). Раўніну перасякае Вялікі канал. На абрашаных землях, якія займаюць плошчу каля 5 млн. га, вырошчваць пшаніцу (на поўначы) і рыс (на поўдні). Тэрыторыя густа населена. Тут знаходзяцца такія буйныя гарады, як Сюйчжоу  (руск.) (бел. Хуайнань і Бэнбу  (руск.) (бел..

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Хуайхэская равнина // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
**Паўднёва-Алічурскі хрыбет** — горны хрыбет на поўдні Паміра, паміж ракамі Алічур і Памір. Адміністрацыйна размешчаны на тэрыторыі Горна-Бадахшанскай аўтаномнай вобласці Таджыкістана.

Працягласць хрыбта складае каля 150 км, сярэдняя вышыня — 5100 м. Вышэйшы пункт — гара Кызылдангі (5706 м). Хрыбет складзены галоўным чынам гранітамі, гнейсамі і крышталічнымі сланцамі. Пераважае высакагорны рэльеф і пустэльная расліннасць. У прыгрэбневай зоне размешчана 256 ледавікоў, агульная плошча якіх складае 72 кв. км.

Літаратура
----------

* *Паўднёва-Алічурскі хрыбет (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі.
* Южно-Аличурский хребет // Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006. (руск.).
**Эгільмар I** (**Элімар I**; ням.: Egilmar I, Elimar I; каля 1055 — раней 1112) — першы граф Ольденбурга (Egilmarus comes in confinio Saxonie et Frisie) (наўкола 1088—1108), фогт кляштара Растрэдэ, заснавальнік Ольдэнбургскай дынастыі.

Продак па простай мужчынскай лініі расійскіх імператараў (Пятра III і далейшых), каралёў Даніі, Швецыі і Нарвегіі; продак па простай мужчынскай лініі прынца Джорджа Кембрыджскага у 28 калене.

Біяграфія
---------

### Паходжанне і ўладанні

Эгільмар I быў пляменнікам (сынам сястры) і, імаверна, спадчыннікам Хуна, графа ў Растэдэ, які згадваецца ў 1059 годзе. Іх сям'я была родам з Оснабрука, дзе мела ўладанні ў Лерыгаў і Хазегаў. Магчыма, быў спадчыннікам Фрыдрыха - бяздзетнана брата графа Хуна.

Праз шлюб з Рыхенцай Эгільмар I набыў тэрыторыі на ўсход ад Везера.

Ольдэнбург упершыню названы ў ліку яго ўладанняў у 1108 годзе. Сталіцай графства ён стаў значна пазней.

### Праўленне

Саксонскі граф Эгільмар упершыню згадваецца ў 1091 году ў дакументах брэменска-гамбургскага арцыбіскупа Лімара як сведка ў судовым працэсе, які адбыўся на некалькі гадоў раней.

У 1108 годзе ён сышоў у кляштар Убург, захаваўшы графскі тытул.

### Шлюб і дзеці

Жонка Эгільмара I Рыхенца была дачкой графа Дэда фон Дытмаршан (ці Этэлера фон Дытмаршан) і Іды фон Эльсдарф. У іх было трое дзяцей:

* Эгільмар II, граф Ольдэнбурга
* Хрысціян
* Гертруда

Літаратура
----------

* Michel Huberty, L'Allemagne dynastique, Volume 7, Giraud, 1994, ISBN 2-901138-07-1, ISBN 978-2-901138-07-5
* http://fmg.ac/Projects/MedLands/OLDENBURG.htm#EgilmarIOldenburgdied1108
* *Geschichte der Stadt Oldenburg.* Bd. 1, S. 16–18 (Isensee-Verlag, ISBN 3-89598-400-0)
* *Biographisches Handbuch zur Geschichte des Landes Oldenburg.* S. 166, S. 338 Isensee-Verlag, ISBN 3-89442-135-5
* Bernd Ulrich Hucker: *Brudermord im Hause Oldenburg - Kampf um Herrschaft und Macht im* 12. *Jahrhundert*, In: Die frühen Oldenburger Grafen, Isensee-Verlag, Oldenburg 2008, ISBN 978-3-89995-534-7, S. 47–64 mit umfassenden Nachweisen der älteren Literatur S. 64-68
* Dieter Riemer: *Graf Huno auf der Spur.* In: *Die frühen Oldenburger Grafen.* Isensee-Verlag, Oldenburg 2008, ISBN 978-3-89995-534-7, S. 6–46
* Dieter Riemer: *Grafen und Herren im Erzstift Bremen im Spiegel der Geschichte Lehes.* Diss. phil. Oldenburg, W. Mauke Söhne, Hamburg-Bremerhaven 1995, ISBN 3-923-725-89-2
**Рэдукава́ная фо́таметры́чная велічыня́** — фотаметрычная велічыня, утвораная па матэматычнай мадэлі лінейнага спектральна-адытыўнага для разгляданай з'явы прыёмніку:

{\displaystyle X\_{r}=K\int \_{0}^{\infty }X\_{e,\,\lambda }\,S'\left(\lambda \right)\,dx}

дзе {\displaystyle K} — пераводны множнік ад адзінак энергетычных велічынь да адзінак, ужывальных у дадзенай сістэме рэдукаваных велічынь; {\displaystyle S'\left(\lambda \right)} — адносная спектральная адчувальнасць рэальнага або мадэльнага фотапрыёмніка.

У залежнасці ад выгляду крывой спектральнай адчувальнасці можна пабудаваць некалькі сістэм рэдукаваных фотаметрычных велічынь. У цяперашні час толькі адна такая сістэма — сістэма светлавых велічынь — з'яўляецца міжнародна-прызнанай. Сьстэма светлавых велічынь заснаваная на крывой спектральнай адчувальнасці чалавечага вока, адаптаванага да дзённага зроку.

Таксама можна вызначыць сістэму рэдукаваных фотаметрычных велічынь для бактэрыцыднага дзеяння, гадоўлі раслін, карцынагеннага дзеяння выпраменьвання, або напрыклад для жывёльнага зроку — бо ў шматлікіх жывёл крывыя спектральнай адчувальнасці вачэй не супадаюць з чалавечай крывой. Па гэтай прычыне вымярэнне колькасці святла пры дапамозе звычайных люксметраў пры вопытах, напрыклад, на пацуках, трэба рабіць з асцярогай — люксметр па прынцыпе свайго дзеяння выкарыстоўвае крывую спектральнай адчувальнасці чалавечага вока і колькасць святла, атрыманая пацукамі не будзе супадаць з паказаннямі прыбора.

Літаратура
----------

* ДАСТ 26148—84
**MUC1** — мембранны бялок  (руск.) (бел. пратэаглікан  (руск.) (бел. з групы муцынаў. Сінтэзуецца апікальнай паверхняй эпітэліяльных клетак і забяспечвае іх ахову ад бактэрый і ферментаў. Звышэкспрэсія MUC1 часта звязана з ракам тоўстай кішкі, малочнай залозы, яечнікаў, лёгкіх і падстраўнікавай залозы. Джойс Тэйлар-Пападымітрыу  (англ.) (бел. ідэнтыфікавала і ахарактарызавала антыген падчас сваёй працы з пухлінамі малочнай залозы і яечнікаў.

Зноскі
------

1. ↑  "Mucin and Toll-like receptors in host defense against intestinal parasites". *Trends Parasitol* **19** (7): 305–311. July 2003. doi:10.1016/S1471-4922(03)00122-3. PMID 12855381. .
2. ↑  "MUC1, the renaissance molecule". *J. Mammary Gland Biol Neoplasia* **6** (3): 339–353. July 2001. doi:10.1023/A:1011379725811. PMID 11547902.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777421810, 2908744986 |
**Фёдар Уладзіміравіч Стрыкаў** (нар. 2 снежня 1947, в. Мадора, Рагачоўскі раён, Гомельская вобласць, БССР) — ганаровы дарожнік, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання (2004—2008).

Біяграфія
---------

У 1971 годзе пасля заканчэння дарожна-будаўнічага тэхнікума пачаў працаваць у Дзяржынскім раёне тэхнікам МБУ-2. Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут. Працаваў майстрам, прарабам на будаўніцтве мастоў, намеснікам дырэктара, дырэктарам завода жалезабетонных маставых канструкцый. З 1997 года генеральны дырэктар РУП «Дарбудіндустрыя», якое аб’ядноўвае 11 прадпрыемстваў у Беларусі і ва Украіне.

З 17 кастрычніка 2004 года да лістапада 2008 года дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь. Жыве ў г. Фаніпаль.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» (2003).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Стрыкаў Фёдар Уладзіміравіч // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Дзяржынскага р-на. — Мн.: БелТА, 2004. — С. 612. — 704 c.: іл. — ISBN 985-6302-64-1.