**Браніслаў Медард Друцкі-Любецкі**, а пазней **Аляксандр Ксавер'евіч Друцкі-Любецкі** (польск.: Aleksander Medard Drucki-Lubecki, руск.: Александр Ксаверьевич Друцкий-Любецкий; 1827—1898) — буйны землеўласнік Расійскай Імперыі, гродзенскі павятовы маршалак (1862—1863).

Паходжанне і сям'я
------------------

Належаў да княскага роду Друцкіх-Любецкіх.

Нарадзіўся 8 (20) ліпеня 1827 г. у сям'і князя Фрацішка Ксаверыя Францішкавіча Друцкага-Любецкага (1778—1846) і яго жонкі Марыі Сцыпіён (1793—1874). Марыя Сцыпіён з'яўлялася свайму мужу Фрацішку Ксаверыю Друцкаму-Любецкаму роднай пляменніцай, а дазвол на такі блізкароднасны шлюб быў атрыманы ад папы рымскага.

Па нараджэнні быў хрышчаны ў каталіцызм і атрымаў імя «Браніслаў-Медард-Францішак-Ксаверый», з якіх звычайна карыстаўся імем «Браніслаў». У 1866 г. Браніслаў змяніў канфесію — ахрысціўся ў праваслаўе і прыняў імя «Аляксандр» («Аляксандр Ксавер'евіч Друцкі-Любецкі»).

У 1850 г. ажаніўся з заможнай дваранкай-каталічкай Марыяй Феліцыяй Шэмет (1833—1897), якая была дачкой Ежы Шэмета і Людвікі Мікульскай. У шлюбе меў трох дзяцей:

* 1) князь Францішак Ксаверый Аляксандравіч Друцкі-Любецкі (1860—1918) — жонкай стане Марыя Ацілія Волер
* 2) князь Аляксандр Аляксандравіч Друцкі-Любецкі (1861—1926) — жонкай стане Марыя Журоўская (1873—1927)
* 3) князь Уладзіслаў Аляксандравіч Друцкі-Любецкі (1864—1913) — жонкай стане графіня Марыя Здзіславаўна Замойская (1868—1939)

* Княгіня Марыя Феліцыя Друцкая-Любецкая (1833—1897) з роду Шэметаў. Мастак Франц Ксавер Вінтэрхальтэр, 1853 г.Княгіня Марыя Феліцыя Друцкая-Любецкая (1833—1897) з роду Шэметаў. Мастак Франц Ксавер Вінтэрхальтэр, 1853 г.
* Княгіня Марыя Феліцыя Друцкая-Любецкая (1833—1897) з роду Шэметаў. Фота каля 1861 г.Княгіня Марыя Феліцыя Друцкая-Любецкая (1833—1897) з роду Шэметаў. Фота каля 1861 г.
* Княгіня Марыя Феліцыя Друцкая-Любецкая (1833—1897) з роду Шэметаў. Фота каля 1875 г.Княгіня Марыя Феліцыя Друцкая-Любецкая (1833—1897) з роду Шэметаў. Фота каля 1875 г.
* Князь Аляксандр Аляксандравіч Друцкі-Любецкі (1861—1926). Фота каля 1880 г.Князь Аляксандр Аляксандравіч Друцкі-Любецкі (1861—1926). Фота каля 1880 г.
* Князь Уладзіслаў Аляксандравіч Друцкі-Любецкі (1864—1913). Фота каля 1913 г.Князь Уладзіслаў Аляксандравіч Друцкі-Любецкі (1864—1913). Фота каля 1913 г.

Маёнткі
-------

Адносіўся да латыфундыстаў. Атрымаў у спадчыну ад бацькі землі ў Гродзенскай губерні (маёнтак Чарлёна (Чарлёна, Лунна, Станіславова і інш.) у Гродзенскім павеце; маёнтак Шчучын (Шчучын, Каралеўшчына і інш.) у Лідскім павеце), у Мінскай губерні (вёска Загароддзе ў Пінскім павеце) і Царстве Польскім (маёнтак Балтаў у Келецкай губерні), дзе меліся прыгожыя палацы і невялікія прадпрыемствы. Маёнтак Загароддзе (Пагост-Загародскі) у 1878 г. налічваў 10 832 дзесяціны зямлі і кіраваўся аканомам князя.

Пасля смерці маёнткі Чарлёна і Шчучын (Чарлёна, Лунна, Станіславова, Шчучын і інш.) атрымаў у спадчыну яго сын — князь Уладзіслаў Аляксандравіч Друцкі-Любецкі (1864—1913), а маёнтак Балтаў другі сын — князь Аляксандр Аляксандравіч Друцкі-Любецкі (1861—1926).

* Палац князёў Друцкіх-Любецкіх у маёнтку Чарлёна. Фота каля 1913 г.Палац князёў Друцкіх-Любецкіх у маёнтку Чарлёна. Фота каля 1913 г.
* Палац князёў Друцкіх-Любецкіх у маёнтку Станіславова. Малюнак Напалеона Орды, 1870-ыя гг.Палац князёў Друцкіх-Любецкіх у маёнтку Станіславова. Малюнак Напалеона Орды, 1870-ыя гг.
* Палац князёў Друцкіх-Любецкіх у маёнтку Балтаў (Келецкая губерня, Расійская Імперыя). Фота 2006 г.Палац князёў Друцкіх-Любецкіх у маёнтку Балтаў (Келецкая губерня, Расійская Імперыя). Фота 2006 г.
* Касцёл Святой Тэрэзы Авільскай ў Шчучыне. Фота 2010 г.Касцёл Святой Тэрэзы Авільскай ў Шчучыне. Фота 2010 г.
* Касцёл Святой Ганны ў вёсцы Лунна. Фота 2012 г.Касцёл Святой Ганны ў вёсцы Лунна. Фота 2012 г.

Службовая дзейнасць
-------------------

У 1862 г. князь Браніслаў Друцкі-Любецкі быў абраны дваранамі Гродзенскага павета на пасаду гродзенскага павятовага маршалка на трохгоддзе. Аднак усяго тэрміну не праслужыў. Напярэдадні Студзеньскага паўстання (1863—1864) карэнныя каталіцкія дваране-землеўласнікі літоўска-беларускіх губерняў у 1861—1862 гг. спрабавалі мірным шляхам дабіцца ад расійскага ўрада пэўных саступак у палітыцы мясцовага кіравання (у тым ліку ўвядзення аўтаноміі і адкрыцця ў краі ўніверсітэта), адпраўляючы афіцыйныя звароты і дваранскія дэлегацыі ў Санкт-Пецярбург. Іх лідарамі былі мінскі губернскі маршалак Аляксандр Лапа і граф Віктар Старжынскі, які тады выконваў абавязкі гродзенскага губернскага маршалка. Гэтыя захады былі безвыніковымі. Наадварот, у студзені 1863 г. гродзенскі губернатар (1862—1863) Іван Галер забараніў дваранам Гродзенскай губерні збірацца на свае прыватныя і афіцыйныя сходы і загадаў усім заставацца ў сваіх правінцыйных сядзібах. Месцам такіх прыватных сходаў дваран Гродзенскай губерні да таго часу былі дамы ў Гродне, якія належалі графу Віктару Старжынскаму і князю Браніславу Друцкаму-Любецкаму.

1 сакавіка 1863 г. у знак пратэсту граф Віктар Старжынскі, які тады выконваў абавязкі гродзенскага губернскага маршалка, падаў у адстаўку з пасады маршалка і разаслаў цыркулярны ліст да ўсіх павятовых маршалкаў і міравых пасрэднікаў Гродзенскай губерні, у якім заклікаў іх падаць у адстаўку і абвінавачваў расійскі ўрад у мэтанакіраваным і сістэматычным замаруджанні ўнутранага развіцця «Літвы» (г.зн. зямель былога Вялікага Княства Літоўскага — літоўска-беларускіх губерняў Расійскай Імперыі).

Маршалкі і міравыя пасрэднікі ў сакавіку 1863 г. падалі калектыўна ў адстаўку. Нежадаючы пакуль прымаць маштабныя рэпрэсіўныя захады, расійскі ўрад замяніў Галера ў красавіку 1863 г. на пасадзе гродзенскага губернатара графам Уладзімірам Бобрынскім, аднак з 1863—1864 гг. пасады павятовых і губернскіх маршалкаў у Заходнім краі перасталі быць выбарнымі ад дваранства — на іх пачалі прызначаць асоб па паспараджэнні расійскага ўрада.

Князь Браніслаў Друцкі-Любецкі пазбег пакарання за падачу ў адстаўку ў сакавіку 1863 г. з пасады гродзенскага павятовага маршалка, а таксама не ўдзельнічаў у Студзеньскім паўстанні (1863—1864), таму яго маёнтак пазбег канфіскацыі расійскім урадам.

Пераход у праваслаўе
--------------------

Пасля падаўлення Студзеньскага паўстання (1863—1864) у Заходнім краі расійская ўлада ўстанавіла рэжым выключных законаў, галоўным чынам, рэпрэсіўнага характару ў адносінах да мясцовага каталіцкага дваранства, і праводзіла русіфікатарскую палітыку: прымусовыя пераводы сялян з каталіцтва ў праваслаўе; увядзенне з 1870-х гг. рускай мовы замест польскай у дадатковае каталіцкае набажэнства ў касцёлах; мэтанакіраванае насаджэнне рускага («вялікарускага») землеўладання; службовыя перавагі і ільготы для набыцця маёнткаў з казённых і канфіскаваных зямель для асоб «рускага паходжання» і г.д.

Адгукаючыся на палітыку расійскага ўрада і заклікі заходнерусістаў, 28 жніўня (ст.ст.) 1866 г. у Вільні ў праваслаўным манастыры Святога Духа князь Браніслаў Друцкі-Любецкі ахрысціўся ў праваслаўе і прыняў новае імя «Аляксандр» («Аляксандр Ксавер'евіч Друцкі-Любецкі»), а пры абрадзе хросту прысутнічаў віленскі генерал-губернатар (1865—1866) Канстанцін Каўфман, аднак не прысутнічалі знаёмыя-каталікі, бо лічылі пераход князя ў праваслаўе як русіфікацыю.

Напярэдадні хросту ў адкрытым лісце «Мой пераход у праваслаўе» (1866), спачатку разасланым для сваякоў і знаёмых, а пасля надрукаваным у розных газетах, князь патлумачыў свой крок як разрыў з паланізмам, вяртанне да сваіх каранёў і адмову ад паўстанчай практыкі: *«Я думаю, што нам, рускім па паходжанні, продкі якіх былі праваслаўнымі, пераход у праваслаўе — адзіны шлях, які можа прынесці карысць краю і паставіць нас саміх на натуральную глебу. <...> Даволі нашай крыві і грошай пайшло на зусім чужыя нам планы. Пара перастаць. <...> Углядаючыся ў палітычнае становішча, я бачу, з аднаго боку, магутную Расію, з мільёнамі брацкага народу, з другога боку — Польшчу, чужую нам, «заходне-русам». Што дала нам Польшча? Доўгія гады непарадкаў, збядненне, анархію, заняпад навук і забыццё нашай народнасці. Мова, вера, звычаі нашых продкаў — усё заменена паланізмам і каталіцтвам, якія не далі нам ні шчасця ў мінулым, ні надзеі на лепшую будучыню. Ці можна хістацца, у які бок прыстаць? У нас нічога няма і не павінна быць з Польшчай, і Варшава для нас і нашых дзяцей — горад чужы»* («Виленский Вестник», 1866 г. №186). Даследчыкі знаходзяць у гэтых заявах Любецкага шмат падабенства да тых ідэалагічных штампаў, фраз і лямантацый, якія распаўсюджваліся ў 1860-х гг. у публікацыях заходнерусістаў, у першую чаргу — Міхаіла Каяловіча.

Гэты крок князя быў шырока распрапагандаваны расійскім урадам і адміністрацыяй віленскага генерал-губернатара, але не атрымаў ухвалы ў мясцовага каталіцкага дваранства. Мясцовая шляхта, нават тая, якая памятала, што яе продкі былі праваслаўнымі і называлі сябе два стагоддзі назад «рускімі» (па-польску — «русінамі»), упарта супраціўлялася спробам русіфікацыі і асіміляцыі і была гатова цярпець усялякія нягоды, але захоўваць каталіцызм. Сыны і жонка князя таксама засталіся каталікамі.

Зноскі
------

1. 1 2  *Aftanazy, R.* Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. – Wrocław – Warszawa – Kraków, 1993. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 3. Województwo trockie, Księstwo Żmudzkie, Inflanty Polskie, Księstwo Kurlandzkie. — С. 38, 131.
2. ↑  *Дрозд, Д. М.* Землевладельцы Минской губернии, 1861—1900 : справочник... С. 193.
3. ↑  *Долбилов, М.Д.* Русский край, чужая вера... С. 176, 178—179.
4. ↑  *Долбилов, М.Д.* Русский край, чужая вера... С. 176, 178.
5. 1 2  *Комзолова, А.А.* Политика самодержавия в Северо-Западном крае в эпоху Великих реформ... С 130.
6. ↑  *Комзолова, А.А.* Политика самодержавия в Северо-Западном крае в эпоху Великих реформ... С 130—131.
7. ↑  *Комзолова, А.А.* Политика самодержавия в Северо-Западном крае в эпоху Великих реформ... С 133.
8. ↑  *Комзолова, А.А.* Политика самодержавия в Северо-Западном крае в эпоху Великих реформ... С 189.
9. ↑  Паводле тагачасных уяўленняў расійскага ўрада і грамадства, пераход у праваслаўе азначаў уключэнне ў склад «рускага народа», адзінага ў трох галінах (вялікарусах, маларусах і беларусах), — г.зн. этнічную асіміляцыю («абрусенне»), бо ў тыя часы ў Расійскай Імперыі галоўнай этнавызначальнай прыкметай лічылася веравызнанне: каб лічыцца «рускім», трэба было спавядаць праваслаўе.
10. ↑  У генеолагаў няма трывалай думкі, ці з'яўляюцца князі Друцкія-Любецкія нашчадкамі Рурыка (г.зн. належаць да Рурыкавічаў) альбо Гедзіміна (г.зн. належаць да Гедзімінавічаў), але вядома, што ў ранніх сваіх пакаленнях князі былі праваслаўнымі, а толькі пазней — каталікамі.
11. ↑  Цытуецца паводле: *Цьвікевіч, А.* «Западно-руссизм»: Нарысы з гісторыі... С. 162.
12. ↑  *Долбилов, М.Д.* Русский край, чужая вера... С. 376.
13. ↑  *Цьвікевіч, А.* «Западно-руссизм»: Нарысы з гісторыі... С. 162.
14. ↑  *Долбилов, М.Д.* Русский край, чужая вера... С. 376—377.

Літаратура
----------

* *Долбилов, М. Д.* Русский край, чужая вера: Этноконфессиональная политика империи в Литве и Белоруссии при Александре II / М. Д. Долбилов. — Москва : Новое литературное обозрение, 2010. — 1000 с.
* *Дрозд, Д. М.* Землевладельцы Минской губернии, 1861—1900 : справочник / Д. М. Дрозд. — Минск : Медисонт, 2010. — 672 с.
* *Комзолова, А. А.* Политика самодержавия в Северо-Западном крае в эпоху Великих реформ / А.А. Комзолова. — Москва : Наука, 2005. — 383 с.
* Памятная книжка Гродненской губернии на 1862 год. — Гродно, 1862.
* Памятная книжка Гродненской губернии на 1863 год. — Гродно, 1863.
* *Цьвікевіч, А.* «Западно-руссизм»: Нарысы з гісторыі грамадзкай мысьлі на Беларусі ў ХІХ і пачатку ХХ в. / А. Цьвікевіч. — 2-е выд. — Мінск : Навука і тэхніка, 1993. — 352 с.
* *Швед, В. В.* Губернскі Гродна: Аповяды з гісторыі горада (канец XVIII — пачатак ХХ ст.) / В. В. Швед. — Гродна, 2002. — 193 с.
* *Aftanazy, R.* Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. – Wrocław – Warszawa – Kraków : Zaklad im. Ossolinskich Wyd-wo, 1993. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 3. Województwo trockie, Księstwo Żmudzkie, Inflanty Polskie, Księstwo Kurlandzkie. — 413 s.

Спасылкі
--------

* Радавод Аляксандра Ксаверавіча Друцкага-Любецкага // sejm-wielki.pl


| ?Аляксандр Ксавер’евіч Друцкі-Любецкі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Багдан Казімір Друцкі-Любецкі[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Юзаф Друцкі-Любецкі |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Тэрэза з Войнаў[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Францішак Друцкі-Любецкі |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Аляксандр Скірмунт |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Вікторыя са Скірмунтаў[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Карнелія з Ордаў[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Францішак Ксаверый Друцкі-Любецкі |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Юзаф Алізар-Ваўчкевіч[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Ануфрый Алізар[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | Даміцэла з Чацвярцінскіх[d] |  |
|  |  |  |  |  | Генавефа з Алізар-Ваўчкевічаў[d] |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Марыяна Ружа з Кажанёўскіх[d] |  | Самуэль Антоні Кажанёўскі[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  | Аляксандр Ксаверыевіч Друцкі-Любецкі |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Юзаф Сцыпіён |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Ігнацы Сцыпіён[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Вераніка з Фірлеяў[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Юзаф Сцыпіён дэль Кампа[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Пётр Вадзіцкі[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Марыяна з Вадзіцкіх[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Канстанцыя з Дэмбінскіх[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Марыя са Сцыпіёнаў[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Юзаф Друцкі-Любецкі |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Францішак Друцкі-Любецкі |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Вікторыя са Скірмунтаў[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Тэрэза з Друцкіх-Любецкіх[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Ануфрый Алізар[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Генавефа з Алізар-Ваўчкевічаў[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Марыяна Ружа з Кажанёўскіх[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl · Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 1386 8392 · NUKAT: n2008124139 · VIAF: 166483050 |