recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Балзукевіч.

**Юзаф Балзукевіч** (польск.: Józef Bałzukiewicz, літ.: Juozapas Balzukevičius, 1 красавіка 1867, Вільня — 11 лютага 1915, Вільня) — польскі мастак з вядомай дынастыі. Сын скульптара Вінцэнта Балзукевіча, брат мастакоў Баляслава і Луцыі Балзукевічаў.

Біяграфія
---------

*Брама капэлы Св. Казіміра ў віленскім кафедральным саборы*, малюнак, (1912)
Пачатковую мастацкую адукацыю атрымаў у Віленскай рысавальнай школе Івана Трутнева.

У 1887—1893 працягнуў навучанне ў пецярбургскай Акадэміі мастацтваў пад кіраўніцтвам прафесара Б. П. Вілевальдэ. Поспехі былі адзначаны некалькімі медалямі, у тым ліку вялікі сярэбраным медалём (1893). Тры гады працаваў настаўнікам малявання ў Чарапаўцы і на Украіне.

З 1897 жыў у Вільні. Выкладаў у бясплатных класах тэхнічнага малявання і чарчэння Юзафа Мантвіла і з 1912 кіраваў класамі. Заснаваў вячэрнюю студыю малявання. Адзін з заснавальнікаў Віленскага мастацкага таварыства (1908) і ўдзельнік арганізаваных грамадствам штогадовых вясновых выставак.

Аўтар рэалістычна выкананых сцэн жыцця і побыту літоўскіх сялян, відаў Вільні, партрэтаў, інтэр'ераў віленскіх касцёлаў, рэлігійных кампазіцый. Віды Вільні пісаў алеем і акварэллю. Акрамя таго, маляваў пяром і пастэллю, займаўся рэстаўрацыяй карцін. Рэстаўраваў, у прыватнасці, карціны Шымона Чаховіча ў касцёле Св. Рафала ў Вільні (тут жа яго карціны рэлігійнай тэматыцы). Сярод творчай спадчыны скульптара — медальён з выявай Юзафа Пілсудскага для ўпрыгожвання Сената Польшчы..

Акадэмічную сухасць твораў Юзэфа Балзукевіча змякчаюць рысы імпрэсіянізму.

Пахаваны на могілках Роса (Расу) у Вільні. Надмагільны помнік усталяваны ў 1925 (аўтар — брат Баляслаў Балзукевіч).

Галерэя твораў
--------------

* Касцёл місіянераў ў Вільні па вуліцы Субач. Папера, акварэль, 52 × 66 смКасцёл місіянераў ў Вільні па вуліцы Субач. Папера, акварэль, 52 × 66 см
* Вострая брама ў ВільнеВострая брама ў Вільне
* «Дабравешчанне Прасвятой Багародзіцы», Вільня, 1912—1915«Дабравешчанне Прасвятой Багародзіцы», Вільня, 1912—1915
* «Марыя Магдаліна», Вільня, прыпісваюць Юзафу Балзукевічу«Марыя Магдаліна», Вільня, прыпісваюць Юзафу Балзукевічу

Зноскі
------

1. ↑  Józef Balzukiewicz // Artists of the World Online, Allgemeines Künstlerlexikon Online, AKL Online / Hrsg.: A. Beyer, B. Savoy — B: K. G. Saur Verlag, Verlag Walter de Gruyter, 2009. — ISSN 2750-6088 — doi:10.1515/AKL<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q64'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41640909'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q496126'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19276262'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q324303'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98818'></a>
2. ↑  *Наталля Маліноўская-Франке*. Успомнім пра забытае.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Юзаф Балзукевіч на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl · Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1058985523 · VIAF: 310700255 |
**Бронзавыя лунніцы з Абідні** — сем бронзавых лунніц II—V стст. з познезарубінецкага селішча Абідня (Быхаўскі раён). Захоўваецца ў калекцыі Нацыянальнага гістарычнага музея Беларусі.

Лунніцы выкананы з вялікім пачуццём меры ў колеравых і прапарцыяльных суадносінах. Знойдзены ў тых жа месцах, дзе і чырвоныя пацеркі з глушонага шкла ў форме сплясканых выцягнутых прамавугольнікаў, значыць, і насілі іх разам — у складзе маністаў ці галаўнога ўбору. Аналіз хімічнага саставу эмалі на адной з лунніц, чырвоных пацерак і нацёкаў чырвонай шкляной масы на тыглях, выяўленых ў Абідні, паказаў, што эмалі і шкляныя пацеркі выкананы з глушонага шкла аднаго саставу, якое не можа быць аднесена ні да аднаго тыпу антычнага шкла. Такія ж лунніцы, але больш складанай колеравай гамай, выяўлены на шматслойным селішчы II-IX стст. каля в. Тайманава.

Апісанне
--------

Лунніцы маюць форму трохвугольнікаў, у якіх верхні вугал выкарыстоўваўся ў якасці вушка. Дэкор пабудаваны на кантрасце залацістага колеру бронзы (пазней яна набыла зялёную паціну) і чырвонага колеру эмалі. Правы і левы вуглы сіметрычна ўпрыгожаны чырвонай выемчатай эмаллю ў форме кругоў, сярэдзіна — чырвонай эмаллю ў форме раўнабедранага трохвугольніка, чым яшчэ больш падкрэслівался агульная трохвугольная форма лунніцы. Ніжнія вуглы маюць круглыя завяршэнні з круглымі гнёздамі для чырвонай эмалі. У адной групы лунніц кожны вугал упрыгожаны яшчэ трыма круглымі выступамі-дыскамі, адлітымі разам з лунніцай, у адтуліны якіх працягваліся кольцы з тонкага бронзавага дроту.

У другой групе лунніц круглыя ніжнія вуглы аздоблены таксама круглымі плоскасцямі чырвоных эмалей і ўпрыгожаны трохвугольнікамі, якія падкрэсліваюць геаметрычную пабудову лунніцы. Кампазіцыя гэтых лунніц, такім чынам, пабудавана на проціпастаўленні геаметрычных і лінейнаакруглых форм і падкрэслівае акруглыя формы эмалевых аздоб.

Зноскі
------

1. ↑  Поболь. О некоторых предметах
2. ↑  Поболь. О некоторых предметах

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.
**Берлінская вуліца, Сцэна на вуліцы Берліна** (ням.: Straßenszene Berlin) — карціна, створаная Эрнстам Людвігам Кірхнерам у кірунку экспрэсіянізму ў 1913 годзе. Карціна захоўваецца ў Новай галерэі  (руск.) (бел. Нью-Ёрка.

Гісторыя карціны
----------------

Пасля стварэння карціны ў 1913 годзе, яе набыў прамысловец Альфрэд Хес  (ням.) (бел. для сваёй калекцыі. А. Хес памёр у 1931 годзе. У 1933 годзе яго сын Ханс Хес бег ад нацысцкага рэжыму, каб пазбегнуць пераследу супраць яўрэяў. Для таго каб справіцца з нястачай грошай, удава Хеса была вымушана прадаць частку калекцыі. «Вулічная сцэна ў Берліне» была прададзеная ў 1936 годзе нямецкаму прамыслоўцу Карлу Хагеману  (англ.) (бел. аднаму з самых вядомых нямецкіх калекцыянераў і заступнікаў мастацтва першай паловы XX стагоддзя, за 5000 марак. Хагеман памёр у 1940 годзе і яго калекцыя захоўваецца ў Штэдэлі ў Франкфурце-на-Майне. Пасля Другой сусветнай вайны карціна была выстаўлена некалькі разоў. У 1980 годзе Зямля Берлін набыла карціну ў удавы Хагемана за 900 000 € і выставіла яе ў музеі арт-групы «Мост»  (фр.) (бел..

У 2006 годзе нямецкія ўрады прызналі, што сям'я Хес была абрабавана нацысцкім рэжымам, таму карціна трапіла да спадчыннікаў Адольфа і Ганса Хеса, якія 8 лістапада 2006 года прадалі карціну Новай галерэі  (руск.) (бел. Нью-Ёрка за 30 мільёнаў €.

Зноскі
------

1. ↑  Expert opinion find Kirchner's "Berlin Street Scene" painting was correctly returned to Hess heir **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Nazi Looted Art. Архівавана з першакрыніцы 9 студзеня 2014. Праверана 15 чэрвеня 2014.  (англ.)
2. ↑  Ernst Ludwig Kirchner, Berlin Street Scene **(нявызн.)**.  Новая галерэя  (руск.) (бел..  (англ.)
3. ↑  *Gunnar Schnabel, Monika Tatzkow*. Presseerklärung und Gutachten zur Rückgabe des Gemäldes von Ernst Ludwig Kirchner «Berliner Straßenszene» **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 9 студзеня 2014. Праверана 15 чэрвеня 2014.  (англ.)  (ням.)

Літаратура
----------

* Giulio Bora, Gianfranco Fiaccadori; Antonello Negri; Alessandro Nova, I luoghi dell'arte — Nascita e sviluppi dell'arte del XX secolo, Milano, Mondadori : Electa, 2006.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 7583531-9 · LCCN: n2009005893 · VIAF: 179195877 |
Бронзавы медаль Летніх Алімпійскіх гульняў 1980 года
**Бронзавы медаль** — медаль, які выкарыстоўваецца ў якасці узнагароды. У спорце бронзавы медаль звычайна выдаецца удзельніку, які атрымаў трэцяе месца ў спаборніцтве.

Гісторыя
--------

Канцэпцыя падобнага знака адрознення першапачаткова ўзнікла ў ваеннай справе яшчэ ў Сярэднявеччы, але з часам бронзавым медалём сталі нярэдка адзначаць і небаявыя заслугі. Збольшага гэта адбылося дзякуючы з’яўленню ў ваеннай сферы больш канкрэтызаваных узнагарод (напрыклад: Бронзавы медаль «За воінскую доблесць», Бронзавы медаль «Заслужаным на полі Славы» і г. д.).

У больш агульным плане бронза традыцыйна з’яўляецца найболей распаўсюджаным сплавам, які выкарыстоўваюць для выраба ўсіх відаў высакаякасных медалёў, у тым ліку і мастацкіх.

Гл. таксама
-----------

* Залаты медаль
* Срэбны медаль

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бронзавы медаль
**«Хам»** (польск.: Cham) — раман Элізы Ажэшкі. «Хам» — гэта псіхалагічны раман, змешчаны ў рэаліях і краявідах беларускай вёскі каля Нёмана XIX стагоддзя. Галоўны герой — праведны і шчодры рыбак Павел, якога жонка Франка называла «*хамам*». Ён хоча вывесці Франку з маральнага заняпаду, які, на яго думку, з’яўляецца разбуральным уплывам горада і паталагічнымі рысамі яго ўласнай асобы. Аўтар, паказваючы глыбіню пачуццяў «*хама*», дае пранікнёнае даследаванне псіхікі сялянскага героя.

Сюжэт
-----

Дзеянне раману разварочваецца ў беларускай вёсцы на рацэ Нёмане. Рыбак Павел Кабыцкі жыве звычайным вясковым жыццём. Сямейнае жыццё ны склалася з-за смерці жонкі, і ён замыкаецца ў сабе і сваім занятку. Аднойчы ён знаёміцца з жанчынай Франкам, у якую закохваецца ўсёй душой. Ён спрабуе дапамагчы ёй сысці ад заганнага жыцця і жыць спакойна і мерна, але ў яго гэта не атрымліваецца.

Беларускія выданні
------------------

* *Эліза Ажэшка.* Хам. — Пецярбург: Загляне сонца і ў наша аконца, 1912. — 73 с.
* *Эліза Ажэшка.* Выбраныя творы. — Мінск: Беларускі кнігазбор, 2000. — (Беларускі кнігазбор). (пераклад з польскай мовы Ядвігі Бягінскай)
* *Эліза Ажэшка.* Хам. — Мінск: Мастацкая літаратура, 2009. — 207 с. — (Беларускі кнігазбор). — ISBN 978-985-02-1153-8. (пераклад Ядвігі Бягінскай)
* *Эліза Ажэшка.* Хам. — Папуры, 2016. — 256 с. — (Мая беларуская кніга). — ISBN 978-985-15-2986-1.

Экранізацыі
-----------

* Хам (фільм, 1931)
* Хам (фільм, 1980)

Пастановы
---------

* «Хам» (1911), у беларускім народным тэатры Ігната Буйніцкага ў Вільні.

Зноскі
------

1. ↑  Эліза Ажэшка. Хам (knihi.com)
2. ↑  Ажэшка Эліза. Хам | Prastora.by
3. ↑  «Хам» Эліза Ажэшка

Спасылкі
--------

* Эліза Ажэшка. Хам (knihi.com)
* Аналіз аповесці
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дымек.
**Ты́тус Ды́мек** (польск.: Tytus Dymek; 2 студзеня 1899, Клецк, Расійская імперыя — 23 лістапада 1970, Варшава, ПНР) — польскі акцёр

.

Біяграфія
---------

Тытус нарадзіўся 2 студзеня 1899 года ў Клецку ў сям'і рамесніка Караля Дымека і Алены Памадоўской. Пасля заканчэння школы юнак пачаў працаваць у ліцейным цэху ў горадзе Крывы Рог.

У 1921 годзе пасля пераезду на пастаяннае месца жыхарства ў Польшчу больш за дзесяць гадоў займаў пасаду хіміка-лабаранта.

З 1932 года навучаўся ў Інстытуце «Рэдута»  (польск.) (бел. ў Варшаве, пры якім існаваў свой эксперыментальны тэатр. Спачатку Тытус знаходзіўся ў ім у ролі слухача, а пазней стаў выступаць на сцэне. У 1934 годзе акцёр дэбютаваў у сталічным тэатры Comoedia, у якім працаваў пад кіраўніцтвам рэжысёра Эўгеніюша Парэды ў сезоне 1934—1935 гг. У прыватнасці, 29 лістапада 1934 г. Тытус Дымек сыграў у пастаноўцы «Ірад». Працуючы ў тэатры Рэдуты асабліва запомніўся роляй пана Твардоўскага ў спектаклі «Кракаўскі кашальковы невад». У 1938—1939 гадах з'яўляўся кіраўніком студыі акцёрскага майстэрства для моладзі пры Інстытуце «Рэдута», якая насіла назву «Акоп».

Падчас Другой сусветнай вайны ў баявых дзеяннях не ўдзельнічаў, займаючы пасаду клерка ў Падатковай палаце. Пасля заканчэння вайны Тытус Дымек зноў вярнуўся на сцэну. Яго прынялі ў трупу Польскага тэатра імя Арнольда Шыфмана ў Варшаве  (руск.) (бел. дзе ён больш за дваццаць гадоў іграў у эпізадычных ролях. Быў задзейнічаны амаль у пяці дзясятках спектакляў, сярод якіх «Гамлет», «Сід  (руск.) (бел.», «Пенелопа», «Кароль і акцёр».

У 1951 годзе польскі рэжысёр Аляксандр Форд  (руск.) (бел. запрасіў Тытуса сыграць у ваеннай драме «Юнацтва Шапена  (польск.) (бел.» эпізадычную ролю сляпога музыканта. Фільм двойчы — у 1954 і 1965 гадах намінаваўся на «Залатую пальмавую галіну».

Акцёр завяршыў тэатральную кар'еру ў 1968 годзе, ва ўзросце 69 гадоў. Тытус Дымек сканаў 23 лістапада 1970 г. у Варшаве.

Зноскі
------

1. 1 2  Tytus Dymek // e-teatr.pl — 2004.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q9249766'></a>

Спасылкі
--------

* Клетчанин снялся в фильме номинанта Каннского кинофестиваля

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1158507216 · VIAF: 476152637751420220001 |
**Го́рная сі́таўка**, горная пліска (*Motacilla cinerea*) — птушка сямейства сітаўкавых (пліскавых).

Апісанне
--------

Даўжыня цела 18-20 см, размах крылаў 25-27 см. Ніз цела жоўты, верх цёмна-папялісты. Доўгі, чорны хвост з белымі краямі, жоўтае надхвосце. У гнездавы час у самца і самкі жоўты колер больш яркі, у самца чорнае горла (узімку белаватае), у самкі горла белае. Маладыя знізу святлейшыя і больш шэрыя. Спеў — шчэбет з уплеценымі позывамі.

Пашырэнне
---------

Арэал: Заходняя, Цэнтральная і Паўднёвая Еўропа, Фенаскандыя, Малая Азія, Блізкі Усход, Азія акрамя поўначы і поўдня. Жыве на рэках і ручаях з моцным цячэннем і камяністым або галечным дном, радзей насяляе берагі азёр і раўнінных рэк, сажалкі, каналы, звычайна парослыя дрэвамі і кустамі з густой травяністай расліннасцю. Можа жыць як у нізінах, так і ў гарах. У Татрах даходзіць да 1800—1950 м, на Алтаі — да 1500 м, у Грузіі — да 3000 м, Таджыкістане — 3500 м. На Беларусі вельмі рэдкі, выпадкова залётны від.

Папуляцыі ў паўднёвай і заходняй частках арэала аселыя, у паўночнай — пералётныя. Месцы зімовак часткова ў межах гнездавога арэала, а таксама Паўднёвая і Усходняя Азія, Філіпіны, Малайскі і Зондскі архіпелагі, Новая Гвінея, Афрыка (ва Усходняй Афрыцы даходзіць да Малаві).

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Гняздо робіць у скальных шчылінах або кучах камянёў, пад мастамі, у пабудовах пры вадзе, паміж каранямі або пад паваленымі дрэвамі — заўсёды прыкрытае зверху. Знешняя частка з няшчыльна ўкладзенага моху (акрамя таго з карэньчыкаў і лістоў траў, спарадычна — са сцёблаў), наступны слой шчыльны, шарападобны, з карэньчыкаў і лістоў траў, укладзеных па крузе, высцілка з валосся і шэрсці, часам пер’я.

Яйкі 4-6 (часам 3-8), асіметрычныя, белыя з жоўтым, зялёна-жоўтым, карычневым або шэра-ржава-карычневым адценнем; дробныя шматлікія плямы рудога, светла-карычневага, шэрага або шэра-жоўтага колеру, часта такія густыя, што цалкам перакрываюць фон.

Падвіды
-------

* *M. c. cinerea* — Еўропа, паўночны захад Афрыкі, Малая Азія, Каўказ;
* *M. c. megalope* — ад заходняга Урала і Афганістана на ўсход да р. Амур;
* *M. c. robusta* — Далёкі Усход, Японія;
* *M. c. patriciae* — Азорскія астравы;
* *M. c. canariensis* — Канарскія астравы;
* *M. c. schmitzi* — Мадэйра.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. — ISBN 83-01-13187-X

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | eBird · EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4690187-5 · NDL: 01192720 |
**Бронхі** (ад стар.-грэч.: βρόγχος - «дыхальнае горла, трахея») — галіны дыхальнага горла у вышэйшых хрыбетнікаў (амніёт) і чалавека.

Уводзіны
--------

 Дыхальнае горла, ці трахея, у большасці жывёл дзеліцца на два галоўныя бронхі. Толькі ў гатэрыі падоўжная разора ў заднім аддзеле дыхальнага горла вызначае парныя бронхі, якія не маюць адасобленых паражнін. У астатніх паўзуноў, а таксама ў птушак і млекакормячых бронхі добра развітыя і працягваюцца ўнутры лёгкіх.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119760431 · LCCN: sh85017066 · Microsoft: 2780314925, 2908700850, 2910917182 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кіеўскі сквер.

| Чацвёртая лінія |
| --- |
| умоўныя абазначэнні |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  |  |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Цівалі |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Альшэўская |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Вяснянка |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Старавіленскі шлях |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Кіеўскі сквер |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Максіма Багдановіча |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Політэхнічная |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Друкарская |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Батанічны сад |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Сляпянка |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Даўгабродская |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Серабранка |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Козырава |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Праспект Міру |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Лакаматыўная |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Берасцейская |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Тучынка |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |

 |

**«Кіеўскі сквер»** (трансліт.: *Kijeŭski skvier*, руск.: Киевский сквер) — запланаваная станцыя Чацвёртай лініі Мінскага метрапалітэна, якая будзе размешчана на скрыжаванні вуліц Арлоўскай і Гая, паміж станцыямі «Старавіленскі шлях» і «Максіма Багдановіча». 

На праектных схемах развіцця Мінскага метрапалітэна першапачаткова была пазначана як «Арлоўская» (руск.: Орловская). У маі 2017 года Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт на сваім сайце распачаў галасаванне па выбары назваў новых станцый, станцыі было прапанавана надаць назву «Кіеўскі сквер», па назве паркавай зоны.

18 студзеня 2018 года рашэннем Мінгарвыканкама была афіцыйна зацверджана назва «Кіеўскі сквер».

Зноскі
------

1. ↑  Схема паэтапнага развіцця ліній Мінскага метрапалітэна Архівавана 28 мая 2021.
2. ↑  Вынікі галасавання Архівавана 2 чэрвеня 2017.. Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт
3. ↑  Без "Минск-Мира". В столице утвердили названия станций четвертой линии метро(недаступная спасылка)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Грабніцкі.
**Юзаф (Іосіф Станіслававіч) Грабніцкі** (? — пасля 1820) — дзяржаўны службовец, землеўласнік.

Біяграфія
---------

З шляхецкага роду Грабніцкіх герба «Астоя». Нарадзіўся ў сям’і Станіслава Грабніцкага.

Маршалак шляхты Полацкага павета ў 1803—1810 гадах.

Палац у Обалі. 1890
Паводле меркаванняў польскага даследчыка Р. Афтаназы, верагодна, пабудаваў палац у Обальскай сядзібе.

Сям’я
-----

Меў сына Станіслава Грабніцкага, таксама полацкага павятовага маршалка.

Зноскі
------

1. ↑  Бойко Дм. А. Предводители Дворянства всех наместничеств, губерний, областей, уездов и округов Российской Империи. 1767–1917 гг. — Запорожье, 2022. — 3316(2) с.: ил. XXXVI л. ил.
2. ↑  Обаль, г. п. Шумілінскі раён


| ?Юзаф Грабніцкі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Станіслаў Грабніцкі[d] |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  | Юзаф Дактаровіч-Грабніцкі |  |  |  | Юзаф Пакаш[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Канстанцыя з Пакашаў[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Тэрэза з Зяновічаў[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |
**Халіф** (намеснік) — назва самога высокага тытула ў мусульман.

У розныя часы погляды на ўтрыманне гэтага тытула былі рознымі. Для Амейядаў і Абасідаў халіф — гэта спадчынны тытул кіраўніка, які злучае ў сабе неабмежаваную вышэйшую духоўную і свецкую ўладу. Для харыджытаў — тытул выбарнага кіраўніка, абмежаванага воляй мусульманскай абшчыны. У Егіпецкім султанаце халіфы з'яўляліся выключна духоўнымі лідарамі, пакідаючы свецкае кіраванне султанам.

Тытул халіфа быў скасаваны з скасаваннем Турцыяй Асманскага халіфата у 1924.

Хто можа быць халіфам
---------------------

* Шыіты лічаць, што халіфам можа быць толькі нашчадак Алі і Фацімы, тым самым выняткоўваючы Амейядаў з спісу халіфаў.
* Суніты лічаць, што халіфам можа быць сейід або нашчадак паплечніка прарока.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12650190k · GND: 4203255-6 · LCCN: sh85018927 · NDL: 00576275 |
**Тытунекурэнне** (або проста **курэнне**) — удыханне дыма цмелых высушаных лістоў тытуню. Найбольш важным кампанентам тытунёвага дыму з'яўляецца нікацін. Рэгулярнае ўжыванне нікаціну выклікае прывыканне, якое па меркаванні часткі спецыялістаў, мае наркатычны характар.

Тытунекурэнне ў Беларусі
------------------------

У Рэспубліцы Беларусь уведзена абмежаванне тытунекурэння. Дэкрэтам Презідэнта Рэспублікі Беларусь ад 17.12.2002 № 28 устаноўлены месцы, дзе забараняецца курэнне (спажыванне) тытунёвых вырабаў, у прыватнасці, ва ўстановах аховы здароўя, адукацыі, культуры, спорту, на аб'ектах гандлю і бытавога абслугоўвання насельніцтва, у дзяржаўных органах і арганізацыях, у транспарце і інш.

Кодэксам Рэспублікі Беларусь аб адміністрацыйных правапарушэннях тытунекурэнне ў месцах, дзе яно забаронена, цягне накладанне штрафа ад 0,1 да 0,5 базавай велічыні.

Спасылкі
--------

* Tobacco.org  (англ.)
**Святы Юзаф Каласанс** (1557 — 25 жніўня 1648) — каталіцкі святар, заснавальнік ордэна піяраў.

Нарадзіўся ў Іспаніі, у мясцовасці Перальта-дэ-ла-Саль, у Каралеўстве Арагон. Распачаў навучанне ў калегіі ў Эстадзіла, пасля вывучаў права і філасофію ва ўніверсітэце ў Лерыда. Працягваў навучанне ў Валенсіі і Алькала-дэ-Генарэс.

У 1583 атрымаў святарскія пасвячэнні і распачаў душпастырскую працу. Спачатку — у якасці сакратара пры біскупе Каспара дэ ля Фігуэра, потым — як канонік Капітулы ва Ургелі, пробашч і эканом біскупа Андрэя Капілла.

Пасля абароны доктарскай дысертацыі ў галіне тэалогіі ў 1592 Юзаф дэ Каласанс накіраваўся ў Рым. Яго мэтай было атрыманне касцёльнага бенефіцыя. Аднак тут ён кардынальна змяняе свае планы. Прычынай былі асабістыя, унутраныя перажыванні. Вандруючы па бедным гарадскім раёне за Тыбрам, Іосіф дэ Каласанс сутыкнуўся з сумным лёсам дзяцей, якія не мелі магчымасці вучыцца і лічыліся адкідамі грамадства. Каласанс вырашыў, што не вернецца ў Іспанію, а займецца гэтымі дзецьмі.

У 1597 ўзнікла першая ў Еўропе бясплатная пачатковая школа, адчыненая для ўсіх, школа без абмежаванняў, даступная для дзяцей розных веравызнанняў, нацыянальнасцей і культур. Каласанс працаваў як настаўнік, выхавальнік, адміністратар. Да гэтай дзейнасці далучаюцца неўзабаве многія людзі, яны разам ствараюць супольнасць. Справа школаў развіваецца хутка і дынамічна — каралі шматлікіх грамадстваў, князі і мясцовыя рады звяртаюцца да Каласанса з просьбай прыслаць для працы братоў-манахаў. Школы ствараюцца ўжо не толькі ў Італіі ці Каралеўстве Неапаль, але таксама на Сіцыліі, Маравіі, у Польшчы, Іспаніі, у Германіі.

Апошнія гады жыцця Юзафа Каласанса былі сумнымі. Апостальская візітацыя (у выніку нявысветленых да канца абставін) прывяла да скасавання ордэна. Памёр Юзаф Каласанс ноччу з 24 на 25 жніўня 1648. Праз 8 гадоў ордэн быў адноўлены.

У 1748 Юзаф Каласанс беатыфікаваны, яшчэ праз нейкі час — кананізаваны. У 1948 Папа Пій XII абвяшчае яго "апекуном хрысціянскіх агульнаадукацыйных школ ва ўсім свеце".

У Сеціве
--------

* Старонка на сайцe Ордэна Піяраў www.pijary.info

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Іспанскі біяграфічны · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1997—…) · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10000798, ADV12479848, ADV10023083, ADV12482689 · BNC: a10292123 · BNE: XX1036344 · BNF: 12314029v · CONOR: 231746659 · GND: 118713159 · ICCU: CFIV062285 · ISNI: 0000 0001 1642 9758 · LCCN: n81078599 · NKC: jn20000700833 · NLA: 51934042 · NLP: A11827828 · NUKAT: n00074555 · PTBNP: 22558 · SUDOC: 032247249 · VIAF: 52484210 · ULAN: 500234942 |

 |
**Пётр Сідаравіч Дурчын** (25 кастрычніка 1918, Мазыр, Гомельская вобласць — 19 ліпеня 1997) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 25 кастрычніка 1918 года ў горадзе Мазыр Гомельскай вобласці. Займаўся ў Віцебскім мастацкім тэхнікуме (1934—1937). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Скончыў Маскоўскае мастацкае вучылішча памяці 1905 г. (1949). Вучыўся пад кіраўніцтвам Ф. Фогта, Я. Мініна, В. Бакшэева, П. Пятровічава, М. Крымава.

Удзельнік мастацкіх выстаў з 1949 года. Працаваў у станковай графіцы. Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь (1989). Узнагароджаны сярэбраным медалём імя М. Грэкава (1990). Член Беларускага саюза мастакоў з 1956 года. Член Саюза мастакоў СССР.

Памёр 19 ліпеня 1997 года.

Творчасць
---------

Работы захоўваюцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь, Віцебскім абласным краязнаўчым музеі, фондах Беларускага саюза мастакоў, Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску, музеі «Брэсцкая крэпасць-герой» і іншых музеях Беларусі.

Асноўныя працы: «Пеця Клыпа» (1965), «Партрэт К. Маркса» (1978), «Брэсцкая крэпасць» (1980—1989), «Цытадэль над Бугам» (1980-1989), «Кавалеўская С. В.» (1989), «Салтыкоў-Шчадрын М. Я.» (1989), «Талстой Л. М.» (1990), «Мамін-Сібірак Д. Н.» (1991),

Зноскі
------

1. ↑  Дурчин П. С. 1918
**Акісле́нне** — страта электронаў атамам, малекулай, іонам. Пры гэтым ступень акіслення элемента, ад якога адлучаюцца электроны, павышаецца.

Прыклады акіслення ў арганічнай хіміі
-------------------------------------

Прыкладам прымянення акіслення ў арганічнай хіміі можа служыць лабараторны метад атрымання бензойнай кіслаты з талуолу:

Гл. таксама
-----------

* Акісляльна-аднаўленчая рэакцыя
* Акісляльнік
* Аднаўленне
* Дыспрапарцыянаванне

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119418949 · GND: 4137187-2 · LCCN: sh85096307 · NDL: 00570145 · NKC: ph123882 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ржавускі.
**Пётр Сцяпанавіч Ржавускі** (8.11.1914, в. Курганне, Мінская вобласць —) — беларускі ўрач-хірург і арганізатар аховы здароўя. Заслужаны ўрач БССР (1965).

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі медыцынскі інстытут (1941). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Галоўны ўрач (1945—1946, 1949—1953), загадчык хірургічнага аддзялення (1946—1955) Маладзечанскай гарадской бальніцы. Загадчык хірургічным аддзяленнем (1955—1958), галоўны ўрач (1958—1972), хірург (1972—1989) Маладзечанскай абласной дзіцячай бальніцы. Хірург Маладзечанскай дзіцячай паліклінікі (1990—1991).

Зноскі
------

1. 1 2 3  95 лет со дня рождения Петра Степановича Ржеусского  (руск.)

Літаратура
----------

* Организаторы здравоохранения Республики Беларусь. – Минск, 2002. – С. 361.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Праневіч.

**Ала Аляксандраўна Праневіч** (нар. 1966) — беларуская эканамістка. Доктар эканамічных навук (2010), прафесар (2014).

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт (1987; аспірантура, спецыяльнасць «Эканамічная тэорыя», 1993; дактарантура, спецыяльнасць «Эканамічная тэорыя», 2004).

Працавала ў Беларускім эканамічным універсітэце (факультэт міжнародных эканамічных адносін, кафедра сусветнай эканомікі, прафесар, загадчык кафедры, прарэктар па вучэбнай рабоце).

Навуковыя інтарэсы: канкурэнтнае асяроддзе і канкурэнтаздольнасць эканомікі; канкурэнтная палітыка; міжнародная макраэканоміка; міжнародны гандаль; кан’юнктура і прагназаванне сусветных таварных рынкаў; транснацыяналізацыя сусветнай эканомікі; устойлівае развіццё эканомікі.

Бібліяграфія
------------

* Институциональные аспекты формирования конкурентной среды в трансформационной экономике : диссертация … доктора экономических наук : 08.00.01 : защищена 25.06.2009 : утверждена 19.05.2010 / Праневич Алла Александровна. — Минск, 2009.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Праневич Алла Александровна // Белорусский государственный экономический университет в биографиях преподавателей и выпускников : 75 лет, 1933—2008. ― Минск, 2008. ― С.
**Герань бураватая**, **Герань цёмна-бурая, цёмная, сумная** (*Geranium phaeum*) — кветкавая расліна сямейства гераніевых.

Апісанне
--------

Шматгадовая травяністая расліна з вузлаватым, коса ўзыходным або гарызантальным карэнішчам і апушаным кароткімі валаскамі сцяблом вышынёй 40-70 см. Лісце глыбока 5-7-пальчата-раздзеленае на клінападобна-рамбічныя, надрэзана-зубчастыя па краю долі; ніжняе — доўгачаранковае, сярэдняе — кароткачаранковае, верхняе — сядзячае. Кветкі цёмна-бура-фіялетавыя, з 5 крыху адагнутымі адваротнаяйкападобнымі, па краю хвалістымі пялёсткамі і 5 залозкамі-нектарнікамі паміж імі; размешчаны папарна на валасістых кветканожках. Плод — стэрыгма, якая распадаецца на 5 плодзікаў.

Пашырэнне
---------

Сярэднееўрапейскі рэліктавы горны від. Пашырана ў Сярэдняй, Паўднёвай Еўропе, заходніх раёнах Усходняй Еўропы, на Балканах. На Беларусі Вельмі рэдкі від, які трапляецца ў невялікай колькасці на абмежаваных тэрыторыях. Месцы росту: дубова-грабавыя, грабавыя і вытворныя ад іх бярозавыя лясы кіслічнага і сніткавага тыпаў, прыбярэжныя алешнікі. Расце адзіночнымі экзэмплярамі і невялікімі, зрэдку значнымі групамі.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Цвіце ў траўні-чэрвені, пладаносіць у чэрвені-ліпені. Зацвітае на другі год. Размнажэнне насеннае.

Таксанамія
----------

Від **Герань бураватая** ўваходзіць у род Герань (*Geranium*) сямейства Гераніевыя (*Geraniaceae*) парадку Геранекветныя (*Geraniales*).

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|   | ещё 4 семейства (згодна з Сістэмай APG II) |   | яшчэ больш 300 відаў |
|   |   |   |   |
|   | парадак **Геранекветныя** |   |   | род **Герань** |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |
|   | аддзел **Кветкавыя, або Пакрытанасенныя** |   |   | сямейства **Гераніевыя** |   |   | від **Герань бураватая** |
|   |   |   |   |   |   |
|   | яшчэ 44 парадкі кветкавых раслін (згодна з Сістэмай APG II) |   | яшчэ 4 рода |   |
|   |   |   |

Выкарыстанне
------------

Дэкаратыўная расліна.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 58. — 160 с. — 2 350 экз.

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779371496 |
**Джанет Джаган** (англ.: Janet Rosenberg Jagan, 20 кастрычніка 1920, Чыкага, ЗША — 28 сакавіка 2009, Джорджтаўн, Гаяна) — гаянскі палітык, прэм’ер-міністр Гаяны (1997), прэзідэнт Гаяны (1997−1999).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 20 кастрычніка 1920 года ў Чыкага ў буржуазнай яўрэйскай сям’і нашчадкаў эмігрантаў з Венгрыі і Румыніі, якая належала да верхавіны сярэдняга класа. Хоць яе бацькі прытрымліваліся кансерватыўных поглядаў і заўсёды галасавалі за рэспубліканцаў, Джанет з юнацтва адчувала сімпатыі да марксізму. Вучылася ў Паўночна-заходнім універсітэце ў ЗША.

У 1943 годзе выйшла замуж за Чэддзі Джагана, будучага прэзідэнта Гаяны, а ў тыя гады — зубнога лекара, і пераехала ў Гаяну, дзе першыя 10 гадоў працавала медсястрой. У 1950 годзе стала адным з заснавальнікаў Народнай прагрэсіўнай партыі Гаяны (марксісцкай арыентацыі), з 1950 па 1970 гады — генеральны сакратар партыі.

У 1953 годзе была ўпершыню абрана ў парламент (ад акругі Эсекіба). У 1955 годзе, калі брытанскія каланіялісты адмянілі канстытуцыю і зрушылі сфармаваны НВП ўрад, Джаган была арыштавана на паўгода. У 1957 годзе была ізноў абрана ў парламент, пасля чаго прызначана міністрам аховы здароўя і працы Гаяны. У 1963—1964 гадах — міністр унутраных спраў Гаяны. Пасля прыходу да ўлады ў 1964 годзе Народнага нацыянальнага кангрэса Гаяны (ННК) — адна з лідараў апазіцыі. У 1973—1997 гадах- рэдактар ​​агульнанацыянальнай газеты «Mirror». З 1975 па 1997 гады — дэпутат парламента. У 1993 годзе ўдастоена вышэйшага ордэна краіны — «За заслугі».

У 1992 годзе Чэддзі Джаган быў абраны прэзідэнтам Гаяны. Пасля яго смерці ў сакавіку 1997 года Джанет Джаган стала прэм’ер-міністрам і віцэ-прэзідэнтам. Атрымаўшы перамогу на прэзідэнцкіх выбарах восенню таго ж года, стала чацвёртым прэзідэнтам Гаяны. У жніўні 1999 года сышла ў адстаўку з пасады прэзідэнта пасля перанесенага сардэчнага прыступу. Паводле канстытуцыі, в. а. прэзідэнта стаў прэм’ер-міністр Бхарат Джагдэа.

Да Джанет Джаган, яўрэйцы па нацыянальнасці і перакананай камуністкі, заўсёды ставіліся з падазрэннем ў ЗША; яна займала бачнае месца ў шырока распаўсюджаных тэорыях «яўрэйскай змовы». У Гаяне ж яна па-ранейшаму папулярная. У 1997 годзе ЮНЕСКА узнагародзіла Джаган залатым медалёмя імя Гандзі за дзейнасць па ўмацаванні міру, развіццю дэмакратыі і барацьбу за правы жанчын.

Зноскі
------

1. 1 2  Janet Jagan // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  Janet Rosenberg Jagan // FemBio database Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q61356138'></a>
3. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Джанет Джаган

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Notable Names Database · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 132998637 · ISNI: 0000 0000 7877 5413 · LCCN: n96110238 · NTA: 267747853 · SUDOC: 079282288 · VIAF: 48501195 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Луба.

**Луба́** (саманазва: *Baluba*) — народ на поўдні Цэнтральнай Афрыкі. Жывуць пераважна ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга. Падзяляюцца на асноўную (луба-катанга), усходнюю і паўночную плыні. Часам да луба адносяць лулуа. 

Агульная колькасць (2017 г.) — каля 3 723 000 чалавек.

Гісторыя
--------

Лічыцца, што луба — нашчадкі банту, якія пасяліліся вакол возера Упемба ў сярэдзіне 1 тысячагоддзя н. э. Яны стварылі развітую культуру рыбаловаў і земляробцаў, узводзілі ірыгацыйныя збудаванні, апрацоўвалі жалеза і выраблялі кераміку.

У XVI - XIX стст. існавала манархічная дзяржава Луба, якая вяла актыўную экспансіянісцкую палітыку ў Цэнтральнай Афрыцы. У другой палове XIX ст. яна была саслаблена нападамі мусульман, што прыходзілі з узброенымі караванамі з узбярэжжа Індыйскага акіяна. У 1891 г. землі луба былі ўключаны ў склад бельгійскіх калоній. Мясцовае насельніцтва было прымушана працаваць на здабычы медзі. У 1895, 1905 - 1917 гг. луба арганізоўвалі паўстанні супраць каланізатараў. 

Пасля ліквідацыі каланіяльнага рэжыма ў 1960 г. палітыкі-луба падзяліліся паміж прыхільнікамі незалежнасці Катангі і цэнтральнага ўрада, што прывяло да фактычнай грамадзянскай вайны.

Зноскі
------

1. ↑  Luba, Luba-Bambo in Congo, Democratic Republic of
2. ↑  Kuba, Northern Luba in Congo, Democratic Republic of
3. ↑  Luba-Hemba, Eastern Luba in Congo, Democratic Republic of

Спасылкі
--------

* Kingdoms of the Savanna: The Luba and Lunda Empires
* The Luba People
* LUBA (BALUBA) PEOPLE: HIGHLY SPIRITUAL, BRAVE FOUNDERS OF PRE-COLONIAL AFRICAN KINGDOM OF LUBA AND THE LARGEST ETHNIC GROUP IN THE DEMOCRATIC REPUBLIC OF CONGO
* Luba Art and Life in Africa
**Джампетрына** (Джавані Педрыні або Джан П’етра Рыцы) — італьянскі жывапісец Ламбардскай школы, вучань і паслядоўнік Леанарда да Вінчы, які працаваў у 1495—1549 гг. Джампетрына настолькі майстэрска пераняў і скапіяваў стыль позняга жывапісу свайго настаўніка, што доўгі час яго працы лічыліся творамі самога Леанарда. Зрэшты, у атрыбутыцы карцін Джампетрына да гэтага часу шмат пытанняў, роўна як і ва ўсталяванні яго сапраўднай асобы. Лічыцца, што сапраўднае імя мастака — Джавані Пэдрыні або Джавані П’етра Рыцолі.

Поўнае імя мастака, зноў жа, як мяркуецца, гучыць як Джавані П’етра Рыцолі, перыяд яго творчай дзейнасці прыпаў на 1495—1549 гг. З поўным імем гэтага леанардэска да гэтага часу звязаны некаторыя цяжкасці. Справа ў тым, што ў спісах студыі ён фігураваў толькі як загадкавы Джампетрына, таму, паводле яшчэ адной версіі, ім мог быць і Джавані Батыста Бельмонтэ. Такая здагадка ўзнікла на аснове стылістычнага падабенства працы пэндзля гэтага мастака (1509 г) з карцінамі Джампетрына. Але дакладных доказаў пакуль няма.
**Грымячае** — возера ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці, за 27 км на паўднёвы ўсход ад горада Мар'іна Горка, за 2,5 км на поўдзень ад вёскі Весялова, каля ўрочышча Галіны. Адносіцца да басейна ракі Сіняя.

Плошча паверхні 0,01 км², даўжыня 0,12 км, найбольшая шырыня 0,11 км. Даўжыня берагавой лініі 0,35 км.

Возера размешчана на ўскраіне балотнага масіву. Берагі нізкія, пераважна сплавінныя, параслі хмызняком і рэдкалессем. На поўдні злучана ручаём з каналам Пратасевіцкі.

Літаратура
----------

* Республика Беларусь. Минская область. Пуховичский район: карта. Марьина Горка: план / Ред. С.Н. Саратова.. — Минск: РУП «Белкартография», 2011. — 3 000 экз.

Спасылкі
--------

* Ліст карты N-35-105 Архівавана 1 мая 2013.
Камера Вільсана (кароткія тоўстыя сляды — α-часціцы; тонкія сляды — β-часціцы)
**Камера Вільсана** (таксама **Туманная камера**) — адна з першых у гісторыі прылад для рэгістрацыі слядоў (трэкаў) зараджаных часціц.

Вынайдзены шатландскім фізікам Чарлзам Вільсанам паміж 1910 і 1912 гг. Прынцып дзеяння камеры выкарыстоўвае з'яву кандэнсацыі перанасычанай пары: пры з'яўленні ў асяроддзі перанасычанай пары якіх-небудзь цэнтраў кандэнсацыі (у прыватнасці, іонаў, якія суправаджаюць след хуткай зараджанай часціцы) на іх утвараюцца дробныя кроплі вадкасці. Гэтыя кроплі дасягаюць значных памераў і могуць быць сфатаграфаваныя. Крыніца доследных часціц можа размяшчацца альбо ўсярэдзіне камеры, альбо па-за ёй (у гэтым выпадку часціцы залятаюць праз празрыстае для іх акно).

Гл. таксама
-----------

* Пузырковая камера
* Эфект Ажэ
**Грымбальдава Евангелле**, ці **Евангелле Грымбальда** (англ.: Grimbald Gospels) — англасаксонскі ілюмінаваны рукапіс, створаны ў пачатку XI стагоддзя. У цяперашні час захоўваецца ў зборы Брытанскай бібліятэкі.

Гісторыя
--------

Паходзіць з царквы Святога Хрыста, што ў абацтве Вінчэсцер. Таксама прыпісваецца Эадуі Басану. Пазней, каля XI стагоддзя ў Нью-Мінстэры, туды дадалі копію пісьма Фулько, які рэкамендуе Святога Грымбальда[en]. Грымбальд шанаваўся як святы, і мошчы яго захоўваюцца ў Нью-Мінстэрскім абацтве.

Рукапіс набыты Брытанскім музеем у Куорытча 13 красавіка 1896 года.

Апісанне
--------

Верхняя вокладка
Рукапіс складаецца са 161 ліста пергамена памерамі 325 x 245 мм (тэкставая прастора: 215 х 155 мм), сабраных пад драўляным пераплётам.

Змяшчае прадмову да Евангелля ад Матфея, спасылкі на каноны адзначаны на палях. Таксама змяшчае копію пісьма ад Фулько, архіепіскапа Рэймскага, да караля Альфрэда (f.158).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Грымбальдава Евангелле на Вікісховішчы |

* Евангелие Гримбальда (1012 — 1023, Винчестер \ Британская библиотека) // Искусствоед.ру  (руск.)
* Эадуи Басан  (руск.)
**Геранім Гарнастай** (? — 1600) — землеўласнік.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Гарнастаяў герба «Гіпацэнтаўр». Сын Гаўрылы і Барбары з Ласкіх.

Удзельнічаў у вайсковых выправах ВКЛ у 1590 г. За пазыкі быў абвешчаны банітам у 1586 г.

Частку маёмасці бацькі атрымаў яшчэ пры яго жыцці. Так, Геранім стаў уладальнікам Капыля.

Сям’я
-----

Яго жонкай стала Беата Лясоцянка, якая пасля яго смерці выйшла за Януша Парыцкага. Іх сын Самуэль (нар. у 1584 г.) быў кіеўскім падкаморыем.

Самуэль быў асноўным апекуном і выдаў замуж сясцёр Ганну, Ізабелу і Барбару. Ганна першы раз выйшла за Аляксандра Парыцкага, а другім мужам яе быў Крыштаф Харлінскі. Ізабела стала жонкай Якуба Цешаноўскага. Барбара ў шлюбе з Ёрданам не мела дзяцей.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Наталля Сліж (Гродна). Лёс дзяцей Івана Гарнастая, падскарбія ВКЛ


| ?Геранім Гарнастай — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Раман Івашкавіч |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Астафій Гарнастай |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Яўфімія Каленікаўна[d] |  |
|  |  | Іван Гарнастай |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Гаўрыла Гарнастай |  |  |  |  | Марыя Скіпар[d] |  | Сямён Скіпар[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  | Геранім Гарнастай |  |  |  |  | Ганна з Саламярэцкіх[d] |  | Багдан Васілевіч Саламярэцкі[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  | Барбара з Ласкіх[d] |  | Геранім Ласкі[d] |  | Ярослаў Ласкі[d] |  | Анджэй з Ласка[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Sejm-Wielki.pl |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сакі.

**Сакі́** (польск.: Saki, па-падляску: *Sakí*) — вёска ў Бельскім павеце Падляскага ваяводства Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Бельск Падляскі.

Насельніцтва
------------

Жыхары вёскі ў большасці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход св. Нараджэння Яна Хрысціцеля ў Пасынках). Каталіцкая частка насельніцтва (парафія Божай Маці з Гары Кармэль у Бельску Падляскім) па этнічных ідэнтыфікацыях — польская.

Гісторыя
--------

Сакі былі заснаваныя як паселішча путных слуг на шляху з Варшавы ў Вільню. Да іх абавязкаў прыналежала м.ін. служба пры транспартаванні каралеўскай пошты (вядома, што жыхары Сакоў займаліся тым яшчэ ў канцы 18 ст.). Існавалі тут таксама карчмы на гэтым важным шляху. У міжваенны перыяд Сакі прыналежалі да гміны Пасынкі Бельскага павета Беластоцкага ваяводства. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывалі тут 137 жыхароў (3 каталікі палякі і 134 праваслаўных беларуса). Пасля Другай сусветнай вайны Сакі былі далучаныя да гміны Бельск Падляскі.

Ураджэнцы
---------

* Міхась Шаховіч (1953—2000) — беларускі паэт

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 5 кастрычніка 2022.
2. ↑  Pudlaśki nazvy. Saki **(нявызн.)**. *svoja.org*. Праверана 20 красавіка 2015.
3. ↑  Архіўная копія (польск.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 4 студзеня 2014. Праверана 28 чэрвеня 2016.
4. ↑  Парафія Божай Маці з Гары Кармэль у Бельску-Падляскім (польск.). Праверана 20 красавіка 2015.
5. ↑  Рыгор Сасна, Дарафей Фіёнік: *Pasynki i okolice.* Bielsk Podlaski — Ryboły — Białystok: Białoruskie Towarzystwo Historyczne, 2001. с. 23.  (польск.)
6. ↑  *Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej : opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 5. Województwo białostockie*, с. 25 (польск.). Праверана 20 красавіка 2015.
**Како Шанэль** (фр.: Coco Chanel, сапраўднае імя **Габрыэль Бонэр Шанэль**, фр.: Gabrielle Bonheur Chanel; 19 жніўня 1883 — 10 студзеня 1971) — вядучы французскі мадэльер, чые мадэрнізм, натхнёнасць мужчынскаю модаю і прытрымліванне дарагой простасці ў стваранай вопратцы зрабілі яе, магчыма, самаю важнуаю фігурай у гісторыі моды XX стагоддзя. Шанэль прынесла ў жаночую моду прыталены жакет і маленькую чорную сукенку. Уплыў Како на высокую моду быў настолькі моцны, што яе — адзіную ў гісторыі моды — часопіс «Тайм» унёс у спіс сотні самых уплывовых людзей XX стагоддзя.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў Самюры ў 1883 годзе, хоць сцвярджала, што з’явілася на свет у 1893 годзе ў Аверні. Маці памерла, калі Габрыэль было дванаццаць гадоў, пазней яе з чатырма роднымі братамі і сёстрамі пакінуў бацька; дзеці былі тады на апецы сваякоў і правялі некаторы час у прытулку. У 18 гадоў Габрыэль ўладкавалася прадаўцом у краму адзення, а ў вольны час спявала ў кабарэ. Любімымі песнямі дзяўчыны былі «Ko Ko Ri Ko» і «Qui qua vu Coco», за што ёй і далі мянушку — Како. Габрыэль не атрымала поспеху ў якасці спявачкі, аднак падчас аднаго з яе выступленняў афіцэр Эцьен Бальзан (Etienne Balsan) быў зачараваны ёю. Яна пераехала жыць да яго ў Парыж, але неўзабаве сышла да англійскага прамыслоўца Артура Капеля (Arthur Capel). Пасля стасункаў з шчодрым багатымі мужчынамі яна была ў стане адкрыць краму ў Парыжы ў 1910, прадаючы дамскія капелюшыкі, і на працягу года дом моды перамясціўся на вуліцу Камбон (Cambon), дзе і знаходзіцца па гэты дзень, як раз насупраць гатэлю «Рыц».

Зноскі
------

1. 1 2  Coco Chanel<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Coco Chanel // Nationalencyklopedin — 1999. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1165538'></a>
3. ↑  Chanel, the Couturier, Dead in Paris
4. ↑  *Pas L. v.* Genealogics — 2003.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847329'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847326'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Filmportal · Internet Movie Database · RKDartists · The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · gravsted.dk · WikiTree · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 10079241 · BNC: a10869542 · BNE: XX886281 · BNF: 11896017q · CiNii: DA09689532 · CONOR: 21872995 · GND: 118520075 · GTAA: 89028 · ICCU: VEAV021097 · ISNI: 0000 0000 8377 452X · LCCN: n50036299 · LNB: 000108891 · NDL: 00620478 · NKC: jn20000700756 · NLG: 109321 · NLP: A11864151 · NSK: 000744934 · NTA: 069002487 · NUKAT: n97025757 · LIBRIS: 182801 · SUDOC: 026777738 · VIAF: 44296637 · ULAN: 500072500 |

 |
**Камень** - адзінка масы сыпкіх рэчываў і штучных тавараў у рознічным гандлі ВКЛ і Рэчы Паспалітай. 3 XIV ст. найбольш ужываліся аўстрыйскі (11,203 кг) і прускі (для лёгкіх рэчываў 5,145 кг, для цяжкіх 10,290 кг) камень. Пры уніфікацыі мер і вагаў соймам 1764 г. для ВКЛ прыняты кракаўскі, або каронны, камень (32 варшаўскія фунты, каля 13,967 кг). Канстытуцыя ВКЛ 1766 прыраўняла літоўскі камень да 40 літоўскіх фунтаў, або 14,993 кг у вагавай сістэме XIX ст. Літоўскі камень кляйміўся скарбовым гербам, рабіўся, але не стаў агульнаабавязковай мерай. Тагачасны цэнтнер змяшчаў 5 каменяў. У канцы XIX ст. літоўскі камень складаў 36 рускіх фунтаў і 17,5 лота (14,966 кг). Як мера ўзважвання штучных цяжкіх тавараў камень суіснаваў побач з мерамі сыпкіх рэчываў да канца XIX — пачатку XX ст.

Літаратура
----------

* Baranicki M.A. O miarach prawnych i zwyczajowych w Posce // Wszechświat. - 1883. - № 44. - S.; № 45. - S.
* Volumina Legum. Tomus 7: ab anno 1764 ad annum 1768. Acta reipublicae continens. - Petersburg: Nakł. i druk. J. Ohryzki, 1860.
* Горбачевский, Н.И. Словарь древнего актового языка Северо-Западного Края и Царства Польского. - Вильна: Типография А.И.Зака, 1874.
* Скурат, К.У. Даўнія беларускія меры: (лексічны аналіз) / К.У.Скурат. - Мн.: Навука і тэхніка, 1974.