Архімандрыт Іаанікій (Галятоўскі) 1620—1688
**Архімандры́т** (грэч. αρχιμανδρίτης; ад αρχι — *галоўны, старэйшы* + μάνδρα — *загон, аўчарнік, агароджа* ў значэнні *манастыр*) — адзін з вышэйшых манаскіх чыноў у Праваслаўнай царкве, адпавядае мітрафорнаму (узнагароджанаму мітрай) протаіерэю і протапрэсвітару ў белым духавенстве. Урачысты ці афіцыйны зварота да архімандрыта, як і да протаіерэя — «Ваша Высокапрападобнасць».

Архімандрыт, які прыняў вялікую схіму, завецца *схіархімандрытам*.

Апісанне чыну
-------------

Чын архімандрыта з'явіўся ва Усходняй Царкве ў V стагоддзі (ёсць некаторыя сведчанні таго, што ён існаваў ужо ў IV стагоддзі) — так называліся выбраныя архірэем з ігуменаў асобы для нагляду над манастырамі епархіі. Пазней назва «архімандрыт» перайшла да начальнікаў найважнейшых мужчынскіх манастыроў, а затым і да манахаў, якія займаюць царкоўна-адміністрацыйныя пасады.

Вядома пра існаванне ў старажытнай царкве жанчын архімандрытыс (грэч. ἀρχιμανδρίτισσα или ἀρχιμανδρῖτις). Такі чын мелі некаторыя з ігуменнь жаночых манастыроў, напрыклад, прападобная Еўпраксія Тавеніская.

На Русі ўпершыню гэты тытул сустракаецца каля 1174 года. Ім называецца Палікарп — ігумен Кіева-Пячэрскага манастыра. На Украіне было некалькі архімандрытаў — Кіева-Пячэрскі, Унеўскі, Пачаеўскі і іншыя. Пазней тытул архімандрыта стаў падавацца рэктарам семінарый, кіраўнікам духоўных місій, грэка-каталіцкіх манаскіх ордэнаў (чыноў).

У 1764 годзе паводле Маніфесту аб секулярызацыі манастырскіх земляў расійскія манастыры былі размеркаваны па трох класах; главы манастыроў 1 і 2 класаў сталі называцца архімандрытамі.

Архімандрыт носіць чорную мантыю, як усе манахі, але з чырвонымі скрыжалямі, якія носяць толькі епіскапы. Разам з узвядзеннем у сан архімандрыта адбываецца ўзнагароджанне мітрай, а ў выпадку, калі архімандрыт з'яўляецца намеснікам ці настаяцелем манастыра, ён карыстаецца правам нашэння жазла-посаха ў межах свайго манастыра, у тым ліку падчас набажэнства.

У Грэка-каталіцкай царкве маецца чын протаархімандрыта.

У Армянскай Апостальскай Царквы чын архімандрыта — вардапеты падаецца асобам, якія маюць навуковую ступень дактары багаслоўя. Протаархімандрыт у ААЦ называецца *цайрагуйн вардапет*.

Спасылкі
--------

* Архимандрит // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* **М. С. Желтов*.* Архимандрит // Православная энциклопедия. — М.: Церковно-научный центр «Православная энциклопедия», 2001. — Т. III. — С. 577-578. — 752 с. — 40 000 экз. — ISBN 5-89572-008-0.

| ⛭Праваслаўны клір |
| --- |
| Святары | 

|  |  |
| --- | --- |
| Епіскапы | 
* Вікарый
* Епіскап (Архірэй)
* Архіепіскап
* Экзарх
* Мітрапаліт
* Патрыярх

 |
| Святары | 
* Іераманах
* Ігумен
* Архімандрыт
* Іерэй
* Прэсвітар
* Протаіерэй
* Протапрэсвітар

 |
| Дыяканы | 
* Дыякан
* Іерадыякан
* Протадыякан
* Архідыякан

 |

 |
| Царкоўныя служкі | 
* Алтарнік
* Іпадыякан
* Псаломшчык
* Дзяк
* Еклісіярх

 |

| ⛭Каталіцкая іерархія |
| --- |
| Епіскапат | 
* Папа (Папа на спачыне)
* Камерленга
* Кардынал-вікарый
* Кардынал
	+ Кардынал-дыякан
	+ Кардынал-святар
	+ Кардынал-біскуп
* Кардынал-протадыякан
* Патрыярх
* Вярхоўны архібіскуп
* Прымас
* Мітрапаліт
* Архібіскуп
* Біскуп
* Каад’ютар
* Аўксіліярый
* Біскуп-эмерыт (Архібіскуп-эмерыт)
* Тытулярны біскуп (Тытулярны архібіскуп)

 |  |
| Прэсвітары | 
* Мансеньёр
	+ Пратанатарый
	+ Ганаровы прэлат
	+ Капелан Яго Святасці
* Генеральны вікарый
* Епіскапальны вікарый
* Канонік
* Пробашч
* Архіпрэсвітар
* Дэкан (ці Акруговы вікарый)
* Пастар
* Прыхадскі адміністратар
* Прыхадскі вікарый
* Кюрэ
* Памочнік пастара
* Капелан

 |
| Дыяканы | 
* Дыякан
* Пастаянны дыякан

 |
| Служкі падчас літургіі | 
* Акаліт
* Чытальнік
* Цырыманіярый
* Міністрант
	+ Турыферарый
	+ Круцыферарый

 |
| Для вызначаных задач | 
* Прэфект
* Папскі легат
* Апостальскі нунцый
* Ваенны ардынарый
* Апостальскі адміністратар
* Епархіяльны адміністратар
* Апостальскі вікарый
* Апостальскі прэфект
* Пенітэнцыярый
* Архідыякан
* Прыміцэрый
* Рэктар

 |
| Ва ўсходнекаталіцкіх цэрквах | 
* Экзарх
* Архімандрыт

 |
| У каталіцкіх ордэнах | 
* Генеральны настаяцель
* Правінцыял
* Абат-прадстаяцель
* Абат
	+ Мітрафорны абат
	+ Рэгулярны абат
* Навіцый

 |
| Скасаваныя | 
* Каралеўскі кардынал
* Князь-біскуп
* Акруговы біскуп
* Антыбіскуп
* Прэлат Ф’якета
* Абат камендаторый
* Субдыякан
* Экзарцыст
* Астыярый

 |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Праваслаўная багаслоўская · У. Даля · Britannica (11-th) · Catholic (1997—…) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4486757-8 |