Прадметам граматыкі англійскай мовы з’яўляюцца марфалогія мовы і яе сінтаксіс.

Граматычны лад пераважна аналітычны, асноўныя сродкі перадачы адносін паміж словамі і словазлучэннямі — службовыя словы і фіксаваны парадак слоў у сказе.

Структура сказа
---------------

Парадак членаў сказа англійскай мовы адносна гібкі, але падпарадкаваны пэўным правілам.

Тыпы сказаў
-----------

Сказы англійскай мовы можна падзяліць на тры групы:

* просты сказ (John was eating soup — Джон еў суп);
* складаназлучаны сказ — дзе дзве часткі сказа звязаны паміж сабой злучнікам, а па-асобку не залежаць адзін ад аднаго (Dick wanted to come, but had to stay at home — Дзік хацеў прыйсці, але мусіў застацца дома);
* складаназалежны сказ, які складаецца з галоўнага сказа, што выражае асноўную думку і даданага сказа, які дапаўняе яе (If your father were rich I woud marry you — Калі б твой бацька быў багаты, я б з табой ажаніўся (ці ажанілася б)).

Члены сказа
-----------

### Дзейнік і выказнік

Найбольш прынцыповае адрозненне беларускай мовы ад англійскай у тым, што беларуская мова адносіцца да катэгорыі сінтэтычных, а англійская да аналітычных. Таму пры перакладзе на беларускую, як і на рускую з англійскай неабходна ведаць якое слова ў англійскім сказе з’яўляецца дзейнікам, а якое выказнікам. Дзейнікам у сказе служыць слова, якое характарызуе нейкія прадмет, з’яву ці асобу, якія ажыццяўляюць нейкае дзеянне ці знаходзяцца ў пэўным стане. У англійскім сказе дзейнік выражаецца назоўнікам, рознымі відамі займеннікаў, інфінітывам ці герундыем. А выказнікам з’яўляецца любы дзеяслоў ці спалучэнне некалькі дзеясловаў альбо камбінацыя дзеяслова з прыметнікам ці назоўнікам. У прыкладзе ніжэй дзейнік вылучаны цёмным, а выказнік курсівам:

**Mr.Brown/He/This/To run/Working** *was important* — **М-р Браўн/Ён** *быў важным*/**Гэта/Бегчы/Працаваць** *было важным*.

Магчыма выкарыстанне адначленных сказаў (сказаў, у якіх ёсць дзейнік, але няма выказніка ці наадварот) у такіх сітуацыях: мастацкая літаратура (сказы з адным дзейнікам напр. «Слязіна (A tear)», «Трэйлер (The trailer)»); імператывы (сказы з адным выказнікам, напр. «Стой! (Halt!)») і папяраджальныя знакі (сказы з адным выказнікам, напр. «Ідзіце (Walk)»).

### Азначэнне, дапаўненне і акалічнасць

Нярэдка азначэнне, якое звычайна выражаецца ў сказе прыметнікам, займеннікам ці назоўнікам і якое характарызуе ўласцівасці дзейніка, ставіцца першым словам у сказе англійскай мовы. Але яго можа «апярэдзіць» артыкль.

The **wise/then/state** secretary went out. — **Мудры/Тагачасны/Дзяржаўны** сакаратар выйшаў.

Дапаўненне можа быць выражана дзеясловам ці назоўнікам і звычайна ставіцца пасля выказніка паколькі дапаўняе яго значэнне:

He went **home** — Ён пайшоў **дадому**.

У большасці выпадкаў акалічнасць у сказе выражаецца прыслоўем ці прыметнакм. Акалічнасць звычайна ўдакладняе сэнс выказніка: They *went* **fast** — Яны *ішлі* **хутка**. Існуе каля дзясятка відаў акалічнасці — месца, часу, вобразу дзеяння, мэты і г.д.

У сказе азначэнне выражанае прыметнікам ставіцца пераважна перад назоўнікам, які яно характарызуе. Калі ў якасці азначэння выкарыстоўваюць іншыя часціны мовы, напрыклад, дзеепрыметнік (those *interested* — зацікаўленыя) ці інфінітыў (a man *to do* it — чалавек, *які здольны гэта зрабіць*) яно можа стаяць і пасля слова, якое яно характарызуе. Таксама адносна свабодную пазіцыю ў сказе мае свабоднае азначэнне (яно аддзяляецца коскамі ад астатніх членаў сказа, таму і лічыцца свабодным: *Happy and tired*, they were sitting together/They were sitting together, *happy and tired* — *Шчаслівыя і стомленыя*, яны сядзелі разам.

Дапаўненне звычайна стаіць пасля дзеяслова, значэнне якога яно дапаўняе ці ўдакладняе. Акалічнасць можа стаяць у самых розных пазіцыяй: у пачатку сказа, паміж дапаможным і асноўным дзеясловамі, пасля выказніка і ў канцы сказа. Адзін і той жа від акалічнасці можа ставіцца ў розных пазіцыях і пры гэтым значэнне фразы можа не змяняцца.

Асноўны артыкул: **Прыметнікі англійскай мовы**
Асноўны артыкул: **Прыслоўі англійскай мовы**
### Прыклады складаных канструкцый з дзейнікам, выказнікам і дапаўненнем

* **Складаны дзейнік**: *He* is known *to work* much — Пра *яго* ведаюць, што ён шмат *працуе*.
* **Складанае дапаўненне з інфінітывам'*: I saw* him help *you — Я бачыў,*** *як ён дапамагаў табе*.
* **Інфінітыўная канструкцыя з прыназоўнікам**: It’s possible *for us to accept* your invitation — Магчыма, што *мы прымем* ваша запрашэнне
* **Складаны выказнік**: They *are angry* with you — Яны *злуюцца* на цябе.

Асноўны артыкул: **Неасабовыя формы дзеясловаў англійскай мовы**

Інверсія
--------

Існуюць граматычны і эмфатычны віды інверсіі. Граматычны пераважна сустракаецца ў агульных? спецыяльных i альтэрнатыўных пытаннях з мадальнымі дзеясловамі, а таксама be і will:

**Was** he happy? (Ці **быў** ён шчаслівым?) параўн. з He **was** happy (Ён **быў** шчаслівым);

What **can** you do? (Што ты **можаш** зрабіць?) параўн. з So, what you **can** do… (Вось, **што** ты можаш зрабіць…).

**Will** you drink tea or coffee? (Ты **будзеш** піць чай ці каву?) параўн. з You **will** drink tea or coffee (Ты **будзеш** піць чай ці каву).

Эмфатычная інверсія сустракаецца ў выпадках калі ў сказе робіцца націск на пэўнае слова, напрыклад: **Friends** she had many замест She had many friends. У такім выпадку пераклад ідзе з націскам на тое ж слова і з прыкладна такім жа парадкам слоў у беларускім сказе. Таму лепш перакласці вышэй прыведзены прыклад «**Сяброў** у яе было шмат», а не «У яе было шмат сяброў».

Зноскі
------

1. ↑  Слепович, 2001, p. 7
2. ↑  KrylovaGordon, 2008, p. 416
3. ↑  KrylovaGordon, 2008, p. 416—432
4. ↑  Слепович, 2001, p. 86

Літаратура
----------

* Слепович, В. С. (2001). *Курс перевода. Русский-английский*. Мн.: НТООО ТетраСистемс.
* Krylova, I.P.; Gordon, E.M. (2008). *A Grammar of Present-day English. Practical Course* (12th ed.). М.: КДУ.

| ⛭Граматыка англійскай мовы |
| --- |
| 
* Амерыканскі варыянт англійскай мовы
* Артыклі
* Выклічнікі
* Даданы сказ часу і ўмовы
* Дзеясловы
* Займеннікі
* Злучнікі
* Назоўнікі
* Неасабовыя формы дзеясловаў
* Прыметнікі
* Прыназоўнікі
* Прыслоўі
* Сістэма форм выражэння часу
* Тыпы пытанняў
* Ускосная мова

 |