**41-ы батальён дапаможнай паліцыі**, раней **1-ы** **батальён дапаможнай паліцыі** — украінскае падраздзяленне дапаможнай паліцыі, якое дзейнічала на Беларусі. Складалася таксама і з расейцаў.

Шлях батальёна
--------------

### 1-ы батальён

Паводле Клепша, улетку 1941 года ў Менску з ліку вызваленых з палону ваеннапалонных ўкраінскай нацыянальнасці быў сфармаваны асобны паліцыйны батальён у колькасці 910 чалавек, узятых з лагераў Менска и ваколіцаў. Батальён характаразаваўся поўнай адсутнасцю надзейных ўкраінскіх камандоўцаў, недастатковай колькасцю камандоўцаў узводаў і аддзяленняў, адсутнасцю аснады, недастатковасцю памяшканняў для размяшчэння. Узімку 1941-1942 гадоў гэты батальён быў падзелены на два ўкраінскія ахоўныя паліцыйныя батальёны (41-ы і 42-і).

Аднак паведамленні Клепша, падвяргаюцца сумненням. Паводле наяўных у НАРБ дакументаў і матэрыялаў, першы дапаможны паліцыйны батальён быў сфармаваны 10 ліпеня 1941 года ў мястэчку Беластоку з вайскоўцаў-украінцаў і тых, хто «*жадаючы палегчыць сваё становішча выдаваў сябе за ўкраінцаў*».

У жніўні 1941 года батальён у колькасці 481 чалавека прыбыў у Менск. Ён размяшчаўся ў былой артылерыйскай школе на Камароўцы. Першапачаткова называўся 1-м батальёнам, а некалькі пазней у Менску быў арганізаваны 2-і батальён, які атрымаў назву «*рабочы батальён*». Пазней 1-ы быў перайменаваны ў 41-ы, а наваствораны — у 42-і. У абодвух батальёнах было 1086 чалавек. 41-ым батальёнам камандаваў лейтэнант Аляксандр Ялавы, а 42-м — лётнік, лейтэнант Кручкоў.

### 41-ы батальён

У кастрычніку 1941 года 1-я рота 41-га батальёна прымала ўдзел у расстрэле габрэяў. Гэта адбылося ў памяшканні былой шостай калоніі НКУС па Танкавай вуліцы, за чыгуначным пераездам. Менскі падпольнік Рафаэль Бромберг, які у кастрычніку 1942 года прыбыў за лінію фронту, распавёў пра гэта пры апытанні работніку Беларускага штаба партызанскага руху (БШПР):

> 
> *Мне вядома са слоў салдата ўкраінскага батальёна. Гэта быў першы масавы разгром. У калонію прывезлі габрэяў з гета на машынах, трымалі суткі ў двары пад падстрэшкам. Затым загадалі зняць з сябе ўсю вопратку і прывялі да краю выкапаных ямаў. Выстраілі ў чаргу 1-ю роту ўкраінскага батальёна паліцыі, якая стаіць у Менску па Шырокай вуліцы, у будынку казармы 38-га кавпалку, і загадалі салдатам адкрыць агонь. Пасля першай каманды не было ніводнага стрэлу. Падалі другую каманду «Агонь»! - пачуліся 2-3 стрэлы ў паветра. Пасля гэтага немцы адвялі украінцаў, прывезлі дзве бочкі спірту, напаілі іх. Потым другі раз пабудавалі украінцаў, за іх спінамі ўсталі нямецкія аўтаматчыкі. Тады ўкраінцы адкрылі агонь... Не ўсе кінутыя ў ямы былі дабітыя. У горад пачалі сцякацца цяжкапараненыя, жанчыны з дзецьмі, звар’яцелыя маці неслі на руках мёртвых дзяцей* 
> *Арыгінальны тэкст* (руск.)  
> 
> *Мне известно со слов солдата украинского батальона. Это был первый массовый разгром. В колонию привезли евреев из гетто на машинах, держали сутки во дворе под навесом. Затем приказали снять с себя всю одежду и привели к краю вырытых ям. Выстроили в шеренгу 1 роту украинского батальона полиции, которая стоит в Минске по Широкой улице, в здании казармы 38-го кавполка, и приказали солдатам открыть огонь. После первой команды не было ни одного выстрела. Подали вторую команду «Огонь»! — раздались 2-3 выстрела в воздух. После этого немцы отвели украинцев, привезли две бочки спирта, напоили их. Затем вторично построили украинцев, за их спинами встали немецкие автоматчики. Тогда украинцы открыли огонь... Не все брошенные в ямы были добиты. В город начали стекаться тяжелораненные, женщины с детьми, обезумевшие матери несли на руках мертвых детей*
> 
> 
> 

За зімні перыяд батальён некалькі разоў ўзбройваўся, а затым раззбройваўся, што тлумачылася няўстойлівым маральна-псіхалагічным станам асабовага складу. Да траўня 1942 года масавых пераходаў да партызанаў не было. Масавы пераход пачаўся з траўня 1942 году. 41-м і 42-м батальёнамі камандаваў Залеўскі — арганізатар ўкраінскіх батальёнаў. Залеўскі — мл. лейтэнант РСЧА, з ім разам дзейнічаў Яшчанка. Узначальваў увесь гарнізон украінец-немец Гумер, які добра размаўляў па-расейску.

Да асабістага складу ўжывалі наступныя рэпрэсіі: ў кастрычніку 1941 года 12 чалавек выпілі й пачалі сьпяваць савецкія песні. Немцы пасадзілі іх на гаўптвахту, а пасля лупцавалі розгамі. Калі нехта своечасова не з’явіцца ў батальён ці не адсалютуе — білі палкамі. Форма ўкраінскіх батальёнаў у асноўным чырвонаармейская, за выключэннем кукарды з жоўтага матэрыялу на пілотках, а пасля асабісты склад 41-га батальёна быў аснаджаны ў летувіскімі мундзірамі.

41-ы і 42-і батальёны складаліся з былых ваеннапалонных, а часткова з добраахвотнікаў. Мабілізацыя папаўнення была немагчымая як з-за ненадзейнасьці ўкраінскіх ваеннапалонных, так з-за адсутнасьці ўкраінскіх добраахвотнікаў. З гэтае прычыны, Клепш у сваім выступе прамаўляў, што празь некаторы час нямецкія ўлады будуць вымушаныя зьліць гэтыя батальёны.

Літаратура
----------

* Dmitrij A. Żukow, Iwan I. Kowtun, Русские эсэсовцы, 2010

Спасылкі
--------

* *Аляксей Літвін.* Местная вспомогательная полиция на территории Беларуси (июль 1941 – июль 1944 гг.)(руск.). — 2011-12-13.

| ⛭Шуцманшафт батальёны |
| --- |
| Літоўскія | 
1-ы • 
2-гі • 
3-ці • 
4-ы • 
5-ы • 
6-ы • 
7-ы • 
8-ы • 
9-ы • 
10-ы • 
11-ы • 
12-гі • 
13-ці • 
14-ы • 
15-ы • 
241-ы • 
242-гі • 
243-ці • 
250-ы • 
251-ы • 
252-гі • 
253-ці • 
254-ы • 
255-ы • 
256-ы • 
257-ы • 
301-ы • 
302-гі • 
303-ці • 
304-ы • 
305-ы • 
306-ы • 
307-ы • 
308-ы • 
309-ы • 
310-ы • 
321-ы
 |
| Латышскія | 
16-ы «Зэмгале» • 
17-ы «Відзэмэ» • 
18-ы «Курзэмэ» • 
19-ы «Латгале» • 
20-ы «Рыга» • 
21-ы «Ліепая» • 
22-гі «Даўгавас» • 
23-ці «Гаўя» • 
24-ы «Тальсі» • 
25-ы «Абава» • 
26-ы «Тукумс» • 
27-ы «Буртніеку» • 
28-ы «Бартас» • 
266-ы • 
267-ы «Резекнес» • 
268-ы «Эрглу» • 
269-ы • 
270-ы • 
271-ы «Вальміра» • 
272-гі «Даўгаўгрывас» • 
273-ці «Лудза» • 
274-ы • 
275-ы • 
276-ы «Кульдыга» • 
277-ы «Зыгульда» • 
278-ы «Добэле» • 
279-ы «Цэсу» • 
280-ы «Бальдэрая» • 
281-ы «Абрэнэ» • 
282-гі «Вэнта» • 
283-ці • 
284-ы • 
311-ы «Вальміра» • 
312-гі • 
313-ці • 
314-ы • 
315-ы • 
316-ы • 
317-ы • 
318-ы • 
319-ы • 
320-ы • 
322-гі • 
323-ці • 
324-ы • 
325-ы • 
326-ы • 
327-ы • 
328-ы
 |
| Эстонскія | 
29-ы • 
30-ы • 
31-ы • 
32-гі • 
33-ці • 
34-ы • 
35-ы • 
36-ы «Арэнсбург» • 
37-ы «Дорпат» • 
38-ы • 
39-ы «Оберпален» • 
40-ы «Плескау» • 
41-ы • 
42-гі • 
286-ы • 
287-ы • 
288-ы • 
289-ы • 
290-ы • 
291-ы • 
292-гі • 
293-ці
 |
| Крымскататарскія | 
147-ы • 
148-ы • 
149-ы • 
150-ы • 
151-ы • 
152-гі • 
153-ці • 
154-ы • 
155-ы
 |
| Беларускія | 
46-ы • 
47-ы • 
48-ы • 
49-ы • 
60-ы •
64-ы • 
65-ы • 
66-ы • 
67-ы • 
68-ы наваградскі • 
69-ы • 
 |
| Украінскія | 
23-ці руска-ўкраінскі СД • 
57-ы • 
62-гі «Багун» • 
63-ці «Тарас Шаўчэнка» • 
102-гі валынскі • 
103-ці маціеўскі • 
104-ы валынскі • 
105-ы цярнопальскі • 
106-ы • 
108-ы • 
109-ы • 
110-ы • 
111-ы • 
113-ці • 
114-ы • 
115-ы • 
116-ы • 
117-ы • 
118-ы • 
119-ы • 
120-ы • 
121-ы • 
122-гі • 
123-ці • 
124-ы • 
125-ы • 
126-ы • 
129-ы • 
130-ы • 
131-ы • 
134-ы • 
135-ы • 
136-ы • 
137-ы • 
138-ы • 
139-ы • 
140-ы • 
143-ці • 
144-ы • 
145-ы • 
146-ы • 
201-ы • 
157-ы • 
158-ы • 
159-ы • 
160-ы • 
161-ы • 
200-ы галіцкі • 
203-ці галіцкі • 
204-ы галіцкі • 
205-ы галіцкі • 
206-ы галіцкі • 
207-ы галіцкі • 
208-ы галіцкі • 
209-ы казацкі • 
210-ы казацкі • 
211-ы казацкі • 
212-гі казацкі
 |
| Польскія | 
107-ы • 
202-гі • 
213-ці • 
 |
| Іншыя батальёны | 
43-ці • 
44-ы • 
45-ы • 
50-ы • 
51-ы • 
52-гі • 
53-ці • 
54-ы • 
55-ы • 
56-ы • 
58-ы • 
59-ы • 
61-ы • 
70-ы • 
71-ы • 
72-гі • 
73-ці • 
74-ы • 
75-ы • 
76-ы • 
77-ы • 
78-ы • 
79-ы • 
80-ы • 
81-ы • 
82-гі • 
83-ці • 
84-ы • 
85-ы • 
86-ы • 
87-ы • 
88-ы • 
89-ы • 
90-ы • 
91-ы • 
92-гі • 
93-ці • 
94-ы • 
95-ы • 
96-ы • 
97-ы • 
98-ы • 
99-ы • 
100-ы • 
101-ы • 
112-гі • 
128-ы • 
132-гі • 
133-ці • 
141-ы • 
142-гі • 
156-ы • 
162-гі • 
163-ці • 
164-ы • 
165-ы • 
166-ы • 
167-ы • 
168-ы • 
169-ы • 
170-ы • 
171-ы • 
172-гі • 
173-ці • 
174-ы • 
175-ы • 
176-ы • 
177-ы • 
178-ы • 
179-ы • 
180-ы • 
181-ы • 
182-гі • 
183-ці • 
184-ы • 
185-ы • 
186-ы • 
187-ы • 
188-ы • 
189-ы • 
190-ы • 
191-ы • 
192-гі • 
193-ці • 
194-ы • 
195-ы • 
196-ы • 
197-ы • 
198-ы • 
199-ы • 
200-ы • 
214-ы • 
215-ы • 
216-ы • 
217-ы • 
218-ы • 
219-ы • 
220-ы • 
221-ы • 
222-гі • 
223-ці • 
224-ы • 
225-ы • 
226-ы • 
227-ы • 
228-ы • 
229-ы • 
230-ы • 
231-ы • 
232-гі • 
233-ці • 
234-ы • 
235-ы • 
236-ы • 
237-ы • 
238-ы • 
239-ы • 
240-ы • 
244-ы • 
245-ы • 
246-ы • 
247-ы • 
248-ы • 
249-ы • 
258-ы • 
259-ы • 
260-ы • 
261-ы • 
262-гі • 
263-ці • 
264-ы • 
265-ы • 
285-ы • 
294-ы • 
295-ы • 
296-ы • 
297-ы • 
298-ы • 
299-ы • 
300-ы
 |