recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Гомельскае партызанскае злучэнне** — партызанскае злучэнне, якое дзейнічала на тэрыторыі Гомельскай вобласці. Пачало складвацца ў лістападзе 1942 года, дзейнічала да верасня—лістапада 1943 года.

Гісторыя
--------

З першых дзён нямецкай акупацыі Гомельскі падпольны абком КП(б)Б арганізаваў два партыйныя цэнтры для аператыўнага кіраўніцтва партызанскім рухам у паўднёвых і паўночных раёнах вобласці. Іх узначалілі А. А. Куцак (паўночныя раёны) і І. П. Кожар (паўднёвыя раёны). У ліпені—верасні 1942 года дзейнічаў штаб паўднёвай групы партызанскіх атрадаў, у лістападзе 1942 створаны штаб партызанскай групы партызанскіх атрадаў і некалькіх дыверсійных і арганізатарскіх груп, якія прыслалі з савецкага тылу. 5 лютага 1943 года штаб партызанскіх атрадаў паўднёвай групы перайменаваны ў штаб кіраўніцтва партызанскімі атрадамі, якому ў сакавіку—красавіку 1943 былі падпарадкаваны ўсе партызанскія фармірававанні, што дзейнічалі на тэрыторыі вобласці.

Партызанам Е. І. Барыкіну, А. Л. Ісачанку, П. І Кавалёву, І. П. Кожару, Ф. П. Котчанку, Ф. Я. Кухараву, Э. В. Лаўрыновічу, М. А. Міхайлашаву прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Камандаванне
------------

Камандзір — Ілья Паўлавіч Кожар, начальнік штаба — Емяльян Ігнатавіч Барыкін.

Склад
-----

У склад злучэння ўваходзілі:

* 1-я Буда-Кашалёўская партызанская брыгада;
* 1-я Гомельская партызанская брыгада;
* 8-я Рагачоўская партызанская брыгада;
* 10-я Журавіцкая партызанская брыгада;
* Партызанская брыгада «Бальшавік»;
* Добрушская партызанская брыгада імя І. В. Сталіна;
* Партызанская брыгада «Жалязняк»;
* Партызанская брыгада імя П. К. Панамарэнкі;
* Партызанская брыгада імя В. І. Чапаева;
* Партызанская брыгада імя М. А Шчорса;
* Лоеўская партызанская брыгада «За Радзіму»;
* Партызанская брыгада «Мсцівец»;
* Рэчыцкая партызанская брыгада імя К. Я. Варашылава;
* 255-ы партызанскі полк;

2 асобна дзейныя атрады:

* 108-ы партызанскі атрад імя Р. І. Катоўскага;
* Партызанскі атрад імя С. М. Кірава;

агульная колькасць — 16 300 партызан.

На тэрыторыі Гомельскай вобласці дзейнічалі партызанскія фармаванні, якія не ўваходзілі ў склад злучэння:

* Партызанская брыгада «Уперад»;
* Партызанская група «Другія»;
* Партызанская група «Дружба»;
* Партызанская група «Бывалыя»,

агульная колькасць — 872 партызаны.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.:І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
Выява перакрыжаванага агню
**Перакрыжаваны агонь** (таксама вядомы як **скавальны агонь**) — ваеннае паняцце, якое тычыцца вядзення агню некалькімі стралкамі, звычайна з аўтаматычнай зброі  (укр.) (бел. як, напрыклад, штурмавыя вінтоўкі або пісталеты-кулямёты такім чынам, каб траекторыі іх агню перасякаліся. Гэтая тактыка атрымала вядомасць падчас Першай сусветнай вайны.

Падобнае размяшчэнне зброі, з’яўляецца прыкладам прымянення абароннага прынцыпу *ўзаемнай падтрымкі*. Перавага такога размяшчэння зброі ў кропках, якія наўзамен падтрымліваюць адзін аднаго ў тым, што гэта вельмі абцяжарвае атакуючаму боку пошук прыкрытага падыходу да кожнай асобнай абарончай пазіцыі.

Выкарыстанне брані, паветранай падтрымкі, непрамой агнявой падтрымкі і тактыкі ўтоенасці могуць быць выкарыстаны для нападу на абарончую пазіцыю, аднак, у спалучэнні з наземнымі мінамі  (укр.) (бел. снайперамі, калючым дротам  (укр.) (бел. і паветраным прыкрыццём, крыжаваны агонь стаў вельмі эфектыўнай тактыкай пачатку XX стагоддзя.

Пазіцыйная вайна
----------------

Тактыка выкарыстання перасякальных траекторый агню атрымала распаўсюджванне падчас Першай сусветнай вайны яна была характэрнай рысай пазіцыйнай вайны. Кулямёты размяшчаліся групамі, на спецыяльных агнявых пазіцыях і такім чынам абаранялі фронт траншэй. Шмат жыццяў было страчана ў дарэмных спробах штурму папярок нічыйнай зямлі дзе былі размешчаныя гэтыя перакрыжаванні.

«Апынуцца пад крыжаваным агнём»
-------------------------------

«Трапіць пад крыжаваны агонь» — гэта выраз, які часта ўжываецца ў дачыненні да непрадбачаных ахвяр (мінакі і да таго падобнае), якія загінулі або атрымалі раненні з-за траплення на поле бою або ў перастрэлку, напрыклад, у месцы, якое трывае паразу з абодвух бакоў. Фраза стала азначаць любое прычыненне ранення ці шкоды (фізічных ці іншых) прычыненых трэцяму боку ў выніку дзеянняў ваюючых бакоў (суправаджальная шкода  (укр.) (бел.).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Meyers 1905 Eintrag: Kreuzfeuer
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл.  Нептун.
Крылатая ракета і комплекс «Нептун»
**Р-360 «Нептун»** — украінская супрацькарабельная крылатая ракета. Распрацавана канструктарскім бюро «Луч».

Апісанне
--------

Крылатая ракета для паражэння караблёў пачалі распрацоўваць з 2014 года пасля фактычнай страты Украінай свайго флоту. Упершыню яго паказалі шырокай публіцы ў кастрычніку 2019 года. Афіцыйна прынялі на ўзбраенне яшчэ ў 2020 годзе, аднак рэальна першы і пакуль што адзіны дывізіён ракет паступіў у войска толькі ў студзені 2022 года.

Максімальная дальнасць паражэння ракеты складае 280 км над морам. Могуць выводзіць з ладу судны танажнасцю да 5 тысяч тон ‒ вялікія дэсантныя караблі, эсмінцы, крэйсеры або карветы.

Выкарыстанне
------------

14 красавіка 2022 года, падчас уварванне Расіі ва Украіну, украінскае камандаванне заявіла, што расійскі флагманскі крэйсер «Масква» быў падбіты супрацькарабельнамі ракетамі «Нептун».

Зноскі
------

1. ↑  Што вядома пра ракеты «Нептун», якімі падбілі расійскі флагманскі карабль «Масква» 15.04.2022
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Самойлаў.

**Павел Васілевіч Самойлаў** (руск.: Павел Васильевич Самойлов; 1866-1931) — рускі акцёр. Заслужаны артыст Рэспублікі (1923).

Біяграфія
---------

Належаў да знакамітай акцёрскай сям’і Самойлавых. Сын Васіля Васілевіча Самойлава (ад шлюбу з М. А. Бібікавай, па сцэне Спорава). На сцэне з 1888 года (дэбютаваў у Пецярбургу пад прозвішчам Спораў): антрэпрызы М. М. Барадая, А. М. Дзюкава; тэатры ў Казані, Кіеве, Харкаве, Растове-на-Доне, Маскве (1891—1893, Тэатр Корша). У 1904—1905 гадах у Тэатры В. Ф. Камісаржэўскай (Пецярбург). У 1900—1904 і 1920—1924 гадах — у трупе Александрынскім тэатра (Ленінградскі тэатр драмы імя А. С. Пушкіна).

Граў ролі: Гамлет, Хлестакоў (Рэвізор М. В. Гогаля), Карандышаў (Беспасажніца А. Н. Астроўскага), Жадаў («Прыбытковае месца» А. М. Астроўскага), Фердынанд (Падступства і каханне Ф. Шылера), Незнамаў (Без віны вінаватыя А. М. Астроўскага), Чацкі (Гора ад розуму А. С. Грыбаедава), Старыцын («Прафесар Старыцын» Л. М. Андрэева), Той («Той, хто атрымлівае аплявухі» Л. М. Андрэева), Арбенін (Маскарад М. Ю. Лермантава), Урыэль Акоста («Урыэль Акоста» К. Ф. Гуцкова), Освальд («Прывіды» Генрыка Ібсена), Астраў (Дзядзька Ваня А. П. Чэхава), Штарк («Канцлер і слесар» А. В. Луначарскага; 1923).

Памёр 16 красавіка 1931 года ў Ленінградзе. Пахаваны на Новадзявочых могілках, у 1936 годзе перапахаваны (з перанясеннем помніка) у сямейнай магіле з бацькам і яго першай жонкай, балерынай С. І. Самойлавай на Ціхвінскіх могілках (Некропаль майстроў мастацтваў) Свята-Троіцкай Аляксандра-Неўскай лаўры.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 6766154260750224480001 |
**Нерга́л** (шумерскае імя; першапачаткова, магчыма, Эн-уру-гал, *«Уладар вялізнага жылля»*, іўр.: נֵרְגַל, арам.: ܢܹܪܓܵܐܠ) — бог сонечнай спёкі і падземнага свету нябожчыкаў у шумера-акадскай міфалогіі, муж багіні Эрэшкігаль.

Шумера-акадская міфалогія
-------------------------

Відавочна, у найстаражытнейшыя часы з'яўляўся лакальным богам шумерскага горада Куфы, яго заснавальнікам ці валадаром (адзін з першых тытулаў "валадар Куфы"). Пазней трапіў у агульнашумерскую міфалогію як бог сонечнай спёкі, разносчык эпідэмічных захворванняў, ваяўнічы знішчальнік варожых краін. Яму прыпісвалася некалькі шлюбаў з ваяўнічымі багінямі. Звычайна маляваўся ў вобразе чалавека-льва.

У акадскі перыяд Нергал ужо ўспрымаўся як бог падземнага свету, муж Эрэшкігаль. Захавалася некалькі варыянтаў міфа аб іх узаемнай барацьбе і каханні. Згодна адной версіі, Нергал перамог Эрэшкігаль у бітве, але пашкадаваў яе, ажаніўся і пачаў разам валадарыць светам нябожчыкаў. Згодна іншай версіі, ён прыйшоў у падземны свет, правёў 7 дзён у каханні з Эрэшкігаль, а потым падманам збёг ад яе. Угневанная Эрэшкігаль пагражала выпусціць нябожчыкаў. Спужаныя багі схілілі Нергала вярнуцца і стаць яе мужам.

Міфалогія краін Блізкага Усходу
-------------------------------

Вобраз Нергала ўвайшоў у асірыйскую і вавілонскую міфалогію і астралогію, дзе ён адлюстроўваўся на цыліндрычных пячатках, яго імя надавалі Марсу. Ён узгадваецца ў Бібліі. Вядомая хецкая выява Нергала ў Антаоліі. Існуе магчымасць, што вобраз Нергала праз малаазіяцкую міфалогію быў запазычаны старажытнымі грэкамі і паўплываў на фарміраванне грэчаскага бога Арэса.

Шанаванне
---------

Галоўныя цэнтры шанавання Нергала знаходзіліся ў месапатамскіх гарадах Куфа і Апіяк.

Спасылкі
--------

* Нергал і Эрэшкігаль
* Шумерскія і акадскія міфы Архівавана 31 студзеня 2012.
* Нергал у Бібліі


| ?Нергал — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  | Аншар |  | Лахму[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Энліль |  | Ан |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Нергал |  |  |  |  |  | Kishar[d] |  |  |  | Лахаму[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Нінліль |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2010012876 · SUDOC: 160228042 · VIAF: 289477015 |
**Вялікае Кізі́, Кізі** (руск.: Большо́е Кизи́, руск.: Кизи) — прэснаводнае возера ў Хабараўскім краі Расіі, на правабярэжнай пойме ракі Амур.

Плошча паверхні возера 281 км². Даўжыня 48 км, найбольшая шырыня 10 км. Глыбіні да 4 м (пры сярэднім узроўню вады). Аб’ём вады ў возеры 0,7 км³. Плошча вадазбору 5100 км².

Вялікае Кізі знаходзіцца ў міжгорнай катлавіне. Урэз вады на вышыні 6 м над узроўнем мора. Катлавіна возера падзяляецца на 3 плёсы: Айскі заліў, Ніжняе Кізі і Верхняе Кізі. Жыўленне снегавое і дажджавое. Упадаюць рэкі Яй, Шытнікаўская, Сігавая, Перабоеўка, Малая Сігавая, Малая Чыльба, Вялікая Чыльба, Дульдзі, пратока Марыінская і іншыя вадатокі. З ракой Амур возера звязанае пратокамі і ракой Амуркан. Замярзае Вялікае Кізі ў пачатку лістапада, ускрываецца ў сярэдзіне мая.

У возеры водзяцца галавень, галец, ялец, карась, акунь, мянтуз, омуль, плотка, рыбец, сіг, судак, шчупак, язь, шып і іншыя віды рыб.

Каля паўночнага берага сёлы Марыінскі Рэйд, Вялікія Саннікі, Тулінскае.

Зноскі
------

1. ↑  Большой энциклопедический словарь: В 2-х т. / Гл. ред. А. М. Прохоров. — М.: Сов. энциклопедия, 1991. — Т. 1. — С. 153. — 863 с. — 2 000 000 экз. — ISBN 5-85270-042-8 (т. 1.). (руск.)
2. 1 2  Озеро Большое Кизи (Кизи) // Государственный водный реестр РФ (руск.)
3. 1 2 3 4 5 6 7  *Измайлова А. В.* Кизи // Научно-популярная энциклопедия «Вода России» (руск.)

Літаратура
----------

* Большое Кизи // Большой энциклопедический словарь: В 2-х т. / Гл. ред. А. М. Прохоров. — М.: Сов. энциклопедия, 1991. — Т. 1. — С. 153. — 863 с. — 2 000 000 экз. — ISBN 5-85270-042-8 (т. 1.). (руск.)

Спасылкі
--------

* *Озеро Большое Кизи (Кизи) (руск.)*  (руск.) — інфармацыя пра аб'ект у Дзяржаўным водным рэестры РФ.
* *Измайлова А. В.* Кизи // Научно-популярная энциклопедия «Вода России» (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сазонаў.

**Мікалай Аляксеевіч Сазонаў** (8 красавіка 1903, Цвер, Расійская імперыя — 31 студзеня 1963) — вучоны ў галіне электрыфікацыі сельскай гаспадаркі. Акадэмік Акадэміі сельскагаспадарчых навук БССР (1959—1961), акадэмік АН БССР (1961), доктар тэхнічных навук (1948), прафесар (1951).

Біяграфія
---------

Скончыў Маскоўскае вышэйшае тэхнічнае вучылішча імя Н. Э. Баўмана (1929). Працаваў навуковым супрацоўнікам, загадчыкам лабараторыі ва Усесаюзным электратэхнічным інстытуце. З 1933 г. дырэктар Усесаюзнага НДІ электрыфікацыі сельскай гаспадаркі (Масква), у 1938—1947 гг. кіраўнік аддзела па выкарыстанні электраэнергіі ў сельскай гаспадарцы Маскоўскага НДІ механізацыі і электрыфікацыі сельскай гаспадаркі. У 1948—1954 гг. ва Усесаюзным НДІ электрыфікацыі сельскай гаспадаркі, адначасова ў 1948—1952 гг. кіраўнік работ па выяўленні мясцовых энергетычных рэсурсаў Беларусі для электрыфікацыі сельскай гаспадаркі рэспублікі. У 1954—1958 гг. прафесар Маскоўскага інстытута механізацыі і электрыфікацыі сельскай гаспадаркі. У 1959—1961 гг. акадэмік-сакратар Аддзялення механізацыі і электрыфікацыі сельскай гаспадаркі Акадэміі сельскагаспадарчых навук БССР, з 1961 г. кіраўнік аддзела Цэнтральнага НДІ механізацыі і электрыфікацыі сельскай гаспадаркі Нечарназёмнай зоны СССР (Мінск).

Навуковы і практычны ўклад
--------------------------

Работы па пытаннях прымянення электраэнергіі ў сельскай гаспадарцы, праблемах павышэння каэфіцыента магутнасці ў электрычных устаноўках. Прапанаваў метады разліку асінхронных электрарухавікоў.

Аўтар каля 100 навуковых прац, у тым ліку 2 манаграфій.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, «Знак Пашаны», медалямі.

Асноўныя працы
--------------

* Компенсированные асинхронные машины — М.; Л.: ОГИЗ-ГНТИ, 1931.
* Справочник по применению электроэнергии в сельском хозяйстве — М.: Сельхозгиз, 1958 (в соавт.).
* Руководство для сельского электромонтера. 5-е изд. — М.: Сельхозгиз, 1960.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Сазонаў Мікалай Аляксеевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 81. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Акадэмік Сазонаў Мікалай Аляксеевіч
* Сводный электронный каталог системы корпоративной каталогизации — Сазонов, Николай Алексеевич (доктор технических наук ; 1903—1963)
* Мікалай Аляксеевіч Сазонаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-120189 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кузьмін.

**Па́вел Васі́льевіч Кузьмі́н** (1899, г. Орск, Арэнбургская губерня — *невядома*) — наркам юстыцыі і пракурор БССР (1933—1936).

Біяграфія
---------

У 1919 годзе — радавы Чырвонай Арміі. У 1923—1924 гадах вучыўся на Вышэйшых юрыдычных курсах у Маскве, пасля заканчэння быў накіраваны на працу сакратаром Белябееўскага райкама Арэнбургскай вобласці. У 1925-1927 гадах абіраўся членам ЦВК Башкірскай аўтаномнай рэспублікі, членам абкама партыі Башкірыі.

У 1930 годзе скончыў прававое аддзяленне Інстытута чырвонай прафесуры ў Маскве, займаўся навуковай працай. З 1933 па 1936 гады — пракурор БССР, адначасова наркам юстыцыі БССР. З 1936 па жнівень 1937 года працаваў пракурорам следчага аддзела Пракуратуры СССР. У жніўні 1937 года звольнены з органаў пракуратуры без пазначэння матываў, пасля чаго працаваў слесарам завода № 14 у Маскве. Быў выключаны з партыі ў 1937 годзе за адсутнасць барацьбы з шкоднікамі. 

31 сакавіка 1938 года быў арыштаваны НКУС. На момант арышту працаваў слесарам электраарматурнага завода ў Маскве. У 1939 годзе быў асуджаны за ўдзел у контррэвалюцыйнай арганізацыі і накіраваны ў папраўча-працоўны лагер. Прысуд — 8 гадоў папраўча-працоўных лагераў. Але пасля адбыцця пакарання пастановай асобай нарады пры МУС СССР 24 мая 1947 года яго зноў за тое ж «злачынства» прысуджаюць да ссылкі ў Краснаярскі край на 5 гадоў, а затым на пасяленне. У 1950 годзе прысуд адменены і справа спынена за адсутнасцю складу злачынства. З ссылкі вызвалены ў 1954 годзе. Далейшы лёс невядомы.

Рэабілітаваны Вярхоўным Судом СССР 16 красавіка 1955 года.

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑  История в лицах (руск.)(недаступная спасылка) (1-2010). — Юстиция Беларуси. Архівавана з першакрыніцы 16 лютага 2020.

Літаратура
----------

* Белорусская юридическая энциклопедия: В 4 т.- Т. 2. - Минск:ГИУСТ БГУ, 2009. - С.150



| ⛭Генеральныя пракуроры Беларусі |
| --- |
| Генеральныя пракуроры Беларускай ССР | Адольф Гетнер ·  Майсей Сягаль ·  Нікандр Міхайлаў ·  Максім Ляўкоў  ·  Павел Кузьмін ·  Самуіл Новік ·  Іван Вятроў ·  Аляксей Бондар ·  Леў Максімаў ·  Іван Пастрэвіч ·  Адам Магільніцкі ·  Віктар Макараў ·  Георгій Тарнаўскі |
| Генеральныя пракуроры Рэспублікі Беларусь | Мікалай Ігнатовіч ·  Васіль Шаладонаў ·  Васіль Капітан ·  Алег Бажэлка ·  Віктар Шэйман ·  Пётр Міклашэвіч ·  Рыгор Васілевіч ·  Аляксандр Канюк ·  Андрэй Швед |
**Літаратура Косава** - складаецца з літаратурных твораў, напісаных на албанскай, сербскай, баснійскай і турэцкай мовах аўтарамі з Косава. Вылучаецца асманскі перыяд у гісторыі літаратуры Косава, нягледзячы на тое, што ўлады Асманскай імперыі забаранілі пісьмовае выкарыстанне албанскай мовы да 1912 года. Гэтая палітыка працягвалася падчас сербскага праўлення да пачатку Другой сусветнай вайны.

Пасля вайны школьнае навучанне ажыцяўлялася на сербскай мове. Пад канец 1940-х была была распаўсюджана падпольная літаратура, якая стваралася і публікавалася на албанскай мове. Кожны, хто набываў Rilinja - газету на албанскай мове, браўся на ўлік таемнай паліцыяй. Поўныя правы албанская мова і культура набылі пасля абвяшчэння новай югаслаўскай канстытуцыі 1974 года. Косаўская албанская літаратура і культура атрымалі штуршок да далейшага развіцця.

Зноскі
------

1. ↑  Elsie, Robert (2010). *Historical Dictionary of Kosovo*. pp. 179–180. ISBN 978-0-8108-7483-1. .
2. ↑  Malcolm, Noel (1999). *Kosovo: A Short History*. Harper Perennial. p. 267. ISBN 978-0-06-097775-7. .
3. ↑  Malcolm, Noel (1999). *Kosovo: A Short History*. Harper Perennial. p. 327. ISBN 978-0-06-097775-7. .

Спасылкі
--------
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гогель.
**Мікалай Валяр’янавіч Гогель** (1838 — 1870) — член Асобай следчай камісіі па палітычных справах Расійскай імперыі над удзельнікамі паўстання 1863—1864 года ў Польшчы, Літве і Беларусі.

Сын магілёўскага губернскага пачтмайстара Валяр’яна Фёдаравіча, унук генерал-лейтэнанта Фёдара Рыгоравіча Гогеля  (руск.) (бел.. Вучыўся ў Першым Маскоўскім кадэцкім корпусе, пасля заканчэння якога ў 1855 годзе ў чыне паручніка накіраваўся на Крым, дзе ўдзельнічаў у ар’ергарднай справе Еўпаторскага атрада з туркамі пры Саках, у баі пры Чорнай рацэ, у справе левага авангарда Еўпаторскага атрада ля вёскі Чэбатарэй і двойчы ў баях за тую ж вёску. У Севастопальскім гарнізоне прабыў толькі 3 дні. З пачатку 1860-х гадоў служыў на тэрыторыі Беларусі. Удзельнічаў у пяці баях з паўстанцамі Гродзенскай губерні, з лістапада 1863 года ў складзе Віленскай камісіі, Артылерыст, да моманту выхаду ў адстаўку ў 1869 годзе даслужыўся да чына падпалкоўніка.

Л. Ф. Панцялееў, удзельнік рэвалюцыйнай арганізацыі «Зямля і воля», у адносінах да яго пісаў: *«Кожны раз, калі ўспамінаецца чаму-небудзь яго прозвішча, я адчуваю гаркату няздзейсненай помсты»*.

Аўтар кнігі пра паўстанне 1863—1864 гадоў «Иосафат Огрызко и санкт-петербургский революционный жонд в деле последнего мятежа» (Вільня, 1866), эпіграфам да якой сталі словы «Як воўка ні кармі, усё роўна ў лес глядзіць», маючы на ўвазе польскі народ. Генадзь Кісялёў адзначаў, што гэтая кніга, нягледзячы на сваю мэту паклёпу на паўстанцаў, рабіла расійскаму ўраду мядзведжую справу, у сувязі з чым па загадзе віленскага генерал-губернатара графа Баранава амаль увесь тыраж другога выдання кнігі (павялічанай у параўнанні з першым амаль удвая) быў знішчаны.

Зноскі
------

1. ↑  Кісялёў Г. Сейбіты… С. 28.

Літаратура
----------

* Иосафат Огрызко и петербургский революционный ржонд в деле последнего мятежа / Гогель Николай Валерианович. — Вильна, 1866.
* *Кісялёў, Г.* Сейбіты вечнага. — Мінск, 2009.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3. — Мінск, 1996.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: no2010138029 · VIAF: 297392256 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бялоў.
**Мікалай Васілевіч Бялоў** (8 снежня 1919, с. Дзіева-Гарадзішча, Някрасаўскі раён, Яраслаўская вобласць — 1999) — беларускі архітэктар і мастак. Кандыдат архітэктуры (1964).

Біяграфія
---------

У 1939 годзе прызваны ў армію. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Удзельнічаў у бітвах за Запаляр’е і возера Балатан. У 1946 годзе дэмабілізаваны з Вены.

За час вайны бацькі бацькі памерлі, таму ён паехаў да сваёй сястры Зоі, якая ў Ленінградскім будаўнічым інстытуце, дзе пасяліўся ў жаночым інтэрнаце за фіранкай.

Скончыў у 1952 годзе Ленінградскае вышэйшае мастацка-прамысловае вучылішча імя В. І. Мухінай, у 1956 годзе аспірантуру Ленінградскага інжынерна-будаўнічага інстытута. Працаваў асістэнтам, старэйшым выкладчыкам у Новасібірскім інжынерна-будаўнічым інстытуце, з 1966 па 1982 г. — дацэнт кафедры рысунку ў Брэсцкім інжынерна-будаўнічым інстытуце. Пастаянны ўдзельнік мастацкіх выставак пры Брэсцкім філіяле Саюза мастакоў БССР.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1969 года. Член КПСС з 1950 года. Пражываў у Брэсце.

Дзейнасць
---------

Аўтар навуковых прац, каталогаў мастацкіх выставак. Ілюстраваў дзіцячыя кнігі. Працы знаходзяцца ў прыватных калекцыях Расіі, Беларусі, Польшчы і ў іншых краінах.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалямі.

Сям’я
-----

Пазнаёміўся з жонкай у Новасібірску, ад яе меў дачку Вольгу.

Зноскі
------

1. 1 2 3  «Герцогиня» из чугунной ванны: фронтовик после войны начал рисовать необычные картины

Літаратура
----------

* Белов Николай Васильевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Уладзі́мір Алякса́ндравіч Валы́нскі** (3 студзеня 1899 — 10 лютага 1938) — савецкі партыйны дзеяч, член Сакратарыята ЦК КП(б)Б.

Біяграфія
---------

У 1917—1918 гадах у Чырвонай гвардыі, пасля працаваў у рэдакцыі часопіса «Komunistas» ЦК Літоўскай КП.

У 1925 годзе працаваў адказным рэдактарам газеты «Звязда».

12 снежня 1925 года на I Пленуме ЦК КП(б)Б быў абраны членам Сакратарыята, адначасова загадваў Арганізацыйна-размеркавальным аддзелам ЦК КП(б)Б. Быў зняты з пасады на X з'ездзе КП(б)Б у студзені 1927 года.

З 1931 года працаваў 1-м сакратаром Істрынскага (Маскоўская вобласць) раённага камітэта УКП(б).

Арыштаваны 25 ліпеня 1937 года, расстраляны ў 1938 годзе.

Кандыдат у члены (1925—1926), член бюро ЦК КП(б)Б (1926—1927).

Спасылкі
--------

* Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898 – 1991
Вітаўт Вялікі. Літаграфія невядомага мастака XIX стагоддзя паводле старажытнага партрэта.
**Літагра́фія** (ад грэч. λίθος lithos — камень і грэч. γράφειν graphein — пішу) — спосаб друку, пры якім адбітак атрымліваецца пераносам фарбы пад ціскам з плоскай, гладкай або зярністай, паверхні камення (вапняку) або металічнай формы непасрэдна на паперу. Спосаб быў вынайдзены ў 1796 годзе нямецкім пісьменнікам і акцёрам Алаізам Зенефельдэрам як танны метад выдання тэатральных твораў. Літаграфія можа выкарыстоўвацца як для друку тэкстаў, гэтак і ілюстрацый. У беларускай графіцы літаграфія вядома з першай паловы XIX стагоддзя.

**Літаграфіяй** таксама называюць асобны твор, выраблены сродкамі літаграфіі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Архітэктура, выяўленчае і дэкаратыўна-прыкладное мастацтва: Дапаможнік для вучняў / Уклад. Б. А. Лазука. — Мн.: Беларусь, 2001. ISBN 985-01-0124-5.
2. ↑  Meggs, Philip B. A History of Graphic Design. (1998) John Wiley & Sons, Inc. p 146 ISBN 0-471-29198-6
3. ↑  Carter, Rob, Ben Day, Philip Meggs. Typographic Design: Form and Communication, Third Edition. (2002) John Wiley & Sons, Inc. p 11
4. ↑  Pennel ER, ed. (1915). *Lithography and Lithographers. London: T. Fisher Unwin Publisher.*

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Літаграфія

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11949559w · GND: 4036042-8 · LCCN: sh85077598 · Microsoft: 204223013 · NDL: 00570557 · NKC: ph122414 |

 |
**Мікалай Васільевіч Казюк** (1898, в. Корчыцы, цяпер Кобрынскі раён — 1979) — беларускі літаратурны крытык.

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. У Першую сусветную вайну як бежанец трапіў у Расію. Быў добраахвотнікам Чырвонай Арміі, скончыў рабфак, потым — інстытут журналістыкі, аспірантуру. Працаваў у расійскіх выданнях «Рабочая Масква» і «Вясковы камуніст», у ЦК ВКП(б) інструктарам культпропа і ў аддзеле друку. У 1931 годзе ў Цэнтральным выдавецтве народаў СССР у Маскве выйшла брашура М. Казюка «Другая бальшавіцкая вясна». У 1936 г. Казюк быў пераведзены на працу ў ЦК КП(б) Беларусі на пасаду загадчыка аддзела друку і выдавецтваў. У лістапада 1937 г. прызначаны дырэктарам Беларускага дзяржаўнага інстытута народнай гаспадаркі. Мікалай Казюк быў першым у спісе дэлегацыі, якая ўручала ў 1936 г. Сталіну на з'ездзе Саветаў у Маскве знакаміты «Ліст беларускага народа Вялікаму Сталіну».

2 кастрычніка 1937 г. Бюро ЦК КП(б)Б разгледзела справу М. Казюка і за «прытупленне палітычнай пільнасці да ворагаў народа Поссе і інш, якое выявілася ў невыкрыцці іх, будучы ў блізкіх адносінах з імі», абвясціла Казюку вымову з занясеннем у асабістую справа. Захавалася стэнаграма пасяджэння, з якой вынікае, што па прапанове наркама НКУС Бермана матэрыялы пра Казюка былі перададзеныя ў «органы НКУС для далейшага расследавання». Казюк апелюе ў Камісію партыйнага кантролю пры ЦК ВКП(б), якая 10 красавіка 1938 г. на выязным пасяджэнні ў Мінску вымову зняла.

28 ліпеня 1938 года Мікалая Казюка арыштавалі па абвінавачванні ў прыналежнасці да контррэвалюцыйнай арганізацыі. Абвінавачванне не пацвердзілася, і 8 сакавіка 1939 г. Мікалай Казюка быў вызвалены з-пад варты. У 1940 г. Мікалай Казюк ужо ў якасці галоўнага рэдактара Дзяржаўнага выдавецтва пры СНК БССР прысутнічаў 28 сакавіка на вядомым нарадзе ў ЦК КП(б)Б па пытанні рэформы беларускага правапісу.
Мікалай Казюк з пачатку Вялікай Айчыннай вайны — у войсках Заходняга фронту, быў цяжка кантужаны. Пасля выздараўлення працаваў начальнікам палітаддзела Залесаўскай МТС у Арэнбургскай вобласці. У 1943 годзе Мікалай Казюк апынуўся ў ваенна-паветранай акадэміі ў Моніна пад Масквой. Палкоўнік, выкладчык Ваенна-паветранай акадэміі імя Ю. А. Гагарына.

Памёр у 1979 годзе.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Мистика из табакерки. Штрихи к истории белорусской литературной критики Архівавана 11 красавіка 2012.
* Архивный детектив Архівавана 11 красавіка 2012.
* Две фразы(недаступная спасылка)

| ⛭Рэктары Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўніверсітэта |
| --- |
| 
* Аляксей Гурло (1933—1935)
* Іван Сацункевіч (1935—1936)
* Арон Штаркман (1936—1937)
* Мікалай Казюк (1937—1938)
* Гаўрыіл Сугробаў (1938—1939)
* Пётр Балабанаў (1939—1940)
* Фёдар Мікуноў (1940—1941)
* Яфім Раманенка (1944—1949)
* Гаўрыіл Сугробаў (1949—1962)
* Іван Трухан (1962—1965)
* Сяргей Малінін (1965—1969)
* Фёдар Баравік (1969—1991)
* Раман Карсека (1991—2002)
* Уладзімір Шымаў (2002—2019)
* Вячаслаў Шуцілін (2019—2021)
* Аляксей Ягораў (з 2021)

 |
**Мікалай Барысавіч Фадзеечаў** (руск.: Никола́й Бори́сович Фаде́ечев; 27 студзеня 1933, Масква — 23 чэрвеня 2020, там жа) — савецкі і расійскі артыст балета, педагог; народны артыст СССР (1976), лаўрэат прэміі імя Вацлава Ніжынскага (1958).

Біяграфія
---------

У 1952 годзе скончыў Маскоўскую харэаграфічнае вучылішча (цяпер Маскоўская дзяржаўная акадэмія харэаграфіі) па класе А. М. Рудэнкі. На выпускным спектаклі разам з Марынай Кандрацьевай выканаў галоўныя партыі ў балеце «Шчаўкунок» П. І. Чайкоўскага.

Дзякуючы добрым прыродным дадзеным, выдатнай школе, прыроджанай далікатнасці і чуласці ў дуэтным танцы, высунуўся ў салісты і аказаўся незаменным партнёрам для ўсіх вядучых балерын свайго часу. У розныя гады ён танчыў з Г. С. Уланавай, М. М. Плісецкай (пастаянны партнёр усе 1960-я гады), Р. С. Стручковай, Н. У. Цімафеевай, М. В. Кандрацьевай, С. Дз. Адырхаевай , Н. І. Бяссмертнавай, К. С. Максімавай, Л. І. Семянякай.

У 1956 годзе быў удзельнікам першых гастроляў Вялікага тэатра ў Лондане, дзе дэбютаваў у балеце «Жызэль» А. Адана з Галінай Уланавай. Ангельскія рэцэнзенты назвалі яго «самым арыстакратычным камуністам». Паўтарыў поспех у Парыжы. У 1961 годзе быў удзельнікам першых гастроляў Вялікага тэатра ў ЗША, дзе быў партнёрам Маі Плісецкай.

Зноскі
------

1. 1 2  Фадеечев Николай Борисович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. ↑  Died People's Artist of the USSR Nikolai Fadeechev
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Грунтовіч.

**Мікалай Васілевіч Грунтовіч** (нар. 6 лютага 1943, в. Забалоцце, Барысаўскі раён, Мінская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне энергетыкі і тэхнічнай дыягностыкі. Доктар тэхнічных навук (1994), прафесар (2008).

Біяграфія
---------

Скончыў Севастопальскае вышэйшае ваенна-марское інжынернае вучылішча (кваліфікацыя «Ваенны інжынер-электрык», 1966), Ваенна-марскую акадэмію імя А. А. Грэчкі (Ленінград; спецыяльнасць «Карабельныя электраэнергетычныя сістэмы», 1976).

Служыў на Паўночным флоце (1966—1974; з 1968 — камандзір групы міжпаходавай падрыхтоўкі электраэнергетычных сістэм падводных лодак); працаваў у Севастопальскім вышэйшым ваенна-марскім інжынерным вучылішчы (1974—1994; з 1985 — начальнік кафедры АСК атамных энергетычных установак); ААТ «Белэнергарамналадка» (1994—1998, начальнік лабараторыі тэхнічнай дыягностыкі); НТРУП «ДаЭкАс» (Мінск; 1998—1999, намеснік генеральнага дырэктара па навуцы); ААТ «Белгархімпрам» (1999—2008; у 1999—2003 — начальнік галіновага навукова-тэхнічнага цэнтра энергазберажэння і дыягностыкі, з 2003 — загадчык аддзела дыягностыкі энергетычнага абсталявання); Гомельскім дзяржаўным тэхнічным універсітэце імя П. В. Сухога (з 2008, кафедра электразабеспячэння, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: энергетыка; энергаэфектыўнасць; тэхнічная дыягностыка. 5 пасведчанняў на вынаходствы.

Бібліяграфія
------------

* Разработка методологических принципов автоматизированных систем информационной поддержкиоператоров атомных энергетических установок : автореферат диссертации … доктора технических наук : 20.02.14 / Грунтович Николай Васильевич. — Ленинград, 1994.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Известные земляки
**Вежа Вікторыі** (англ.: Victoria Tower) — вежа, якая знаходзіцца на паўднёва-заходнім вуглу Вестмінстэрскага палаца ў Лондане. Яна была ўзведзена ў стылі неаготыкі па праекце архітэктара Чарлза Бэры. Вежа з’яўляецца самай высокай з усіх вежаў палаца, яе вышыня — 98,5 м (325 футаў), знакаміты Біг-Бен ніжэйшы за яе на 2 метры. У час свайго будаўніцтва была самай вялікай квадратнай вежай у свеце.

Названа ў гонар каралевы Вікторыі, якая 22 снежня 1843 года заклала першы камень у падмурак.
Будаўніцтва было скончана ў 1860 годзе і служыла як архіўнае сховішча для дакументаў парламента. Падчас пажару 1834 года ў палацы згарэлі ўсе дакументы Палаты абшчын. Супольна з Чарлзам Бэры ў рабоце над праектам палацу прымаў удзел Аўгуст П’юджын, які і быў асноўным аўтарам праекта вежы. Згодна з яго праектам, вежа мае чыгунную канструкцыю, замураваную ў падмурак. 12 з 14 паверхаў занятыя пад архівы Палаты лордаў і Палаты абшчын Парламента Вялікабрытаніі. Вежа перажыла дзве вялікія рэканструкцыі: у 1948—1963 гадах і ў 2000—2004 гадах.

Зноскі
------

1. ↑
**Сыкун Ту** (кіт. трад. 司空图, спр. 司空圖, піньінь *Sīkōng tú*, другое імя **Бяашэн**, 837—908) — кітайскі паэт
 часоў дынастыі Тан.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 837 годзе ў павеце Юйсян акругі Хэдун (тэрыторыя сучаснага гарадскога павета Юнцзі  (руск.) (бел. ў правінцыі Шаньсі). У 869 годзе здаў дзяржаўны экзамен і заняў прыдворную пасаду. У 878 годзе адмовіўся ад усіх пасад і сышоў у даоскі манастыр Гуанлу каля горада Лаян, але праз тры гады, пасля захопу гэтага рэгіёна паўстанцамі Хуан Чаа  (руск.) (бел. быў вымушаны бегчы і перабраўся ў іншы манастыр. Шмат разоў яму прапаноўвалі вярнуцца на службу, але ён адмаўляўся. Пасля падзення дынастыі Тан і гібелі імператара Ай-дзі, Сыкун Ту пакончыў з сабой, замарыўшы сябе голадам.

Творчасць
---------

Пакінуў больш за 500 вершаў і 69 твораў у іншых жанрах. Большасць твораў прысвечаны тэматыцы прыроды, набліжэння чалавека да прыроды і адхілення ад свецкай мітусні. Як тэарэтык (паэма «Катэгорыі вершаў» і інш.) лічыў паэзію сакрамэнтам, найвышэйшым увасабленнем абсалюту (даа). Галоўнае для паэта — выхад за межы бачнага, да няўлоўнай унутранай сутнасці, дасягненне звышпачуццёвай асалоды ў яднанні з даа. Адчуваў уплыў паэзіі Таа Юаньміна, Ван Вэя. Найбольш вядомыя творы Сыкун Ту — «Паэма пра паэта», якая складаецца з 24 вершаў, і зборнік вершаў «Крык» (887), у які таксама ўвайшлі творы яго бацькі. Паэт аказаў уплыў на далейшае развіццё літаратуры і літаратурнай крытыкі ў Кітаі і нават называецца родапачынальнікам кітайскай паэтычнай эстэтыкі.

На рускую мову творчасць Сыкун Ту перакладаў у пачатку XX стагоддзя акадэмік Васіль Аляксееў. Рускі пераклад «Паэмы пра паэта» аказаў уплыў на творчасць Аляксандра Блока і некаторых іншых сімвалістаў.

Заўвагі
-------

1. ↑  China Biographical Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13407958'></a>

Літаратура
----------

* Алексеев В. М. Китайская поэма о поэте. Стансы Сыкун Ту. Пер. и исследование, П. 1916
* Федоренко Н. Т. Проблемы исследования китайской литературы, М. 1974, с. 282—304
* Цзу Бао-цюань, Сыкун Туши пинь цзешо, Хэфэй, 1964
* Wu Tiao-kung, Ssukung Tu’s poetic criticism, «Chinese Literature», 1963, № 7.

Спасылкі
--------

* И. С. Лисевич. Сыкун Ту
* Лисевич И. С. Сыкун Ту // Краткая литературная энциклопедия / Гл. ред. А. А. Сурков. — М.: Сов. энцикл. 1962—1978. Т. 7: «Советская Украина» — Флиаки. — 1972. — Стр. 295.
* В. М. Алексеев и «Поэма о поэте» 詩 品 Сыкун Ту司空圖

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | International Music Score Library Project |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX5227857 · BNF: 15550385s · CBDB: 0092445 · GND: 118923692 · ISNI: 0000 0000 8182 8109 · LCCN: n84156930 · NDL: 00969488 · NTA: 071555919 · SUDOC: 075061740 · VIAF: 114547074 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Целяпнёў.
**Уладзімір Мікалаевіч Целяпнёў** (8 сакавіка 1950, в. Радуша, Жлобінскі раён, Гомельская вобласць — 18 снежня 2018, Мінск) — беларускі архітэктар і будаўнік.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1972 годзе. Працаваў архітэктарам, кіраўніком групы архітэктараў у Саюзмашпраекце, з 1978 года — кіраўнік групы архітэктараў, галоўны архітэктар у Мінскметрапраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1979 года. Пражываў у Мінску. Памёр 18 снежня 2018 года пасля цяжкай працяглай хваробы.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): аптычны корпус механічнага завода імя Вавілава (1981), адміністрацыйна-бытавы корпус вагоннага дэпо (1984) у Мінску. Удзельнічаў у распрацоўцы архітэктурна-планіровачных рашэнняў такіх станцый Мінскага метрапалітэна, як Спартыўная, Кунцаўшчына, Каменная Горка, Барысаўскі тракт, Уручча, Грушаўка, Міхалова, Пятроўшчына, Малінаўка.

Сааўтар праектаў 9 аўтадарожных тунэляў на Каўказе (Расійская Федэрацыя), якія складалі аб'язны шлях Сочы, алімпійскай аўтадарогі Адлер-Чырвоная Паляна і шэрагу збудаванняў метрапалітэна ў Маскве, Чалябінску, Казані, Варшаве і інш.

Узнагароды
----------

Лаўрэат прэміі Савета Міністраў СССР.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Телепнев Владимир Николаевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
2. ↑  Памяти архитектора В.Н. Телепнева Белорусский союз архитекторов. (21 декабря 2018).
3. ↑  «Старое метро как музей Советского Союза»

Літаратура
----------

* Телепнев Владимир Николаевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
* У вітражах «Падземкі» / Алена Гормаш // Мастацтва. — 2004. — № 2. — С. 33-35. (3Ок1214)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar3274724 |
**Чашалісцік** — асобная частка ***чашачкі*** кветкі. Чашачка з'яўляецца вонкавай часткай ***калякветніка***, які складаецца з бясплоднага ўнутранага і вонкавага ***лісточкаў калякветніка***, якія, як правіла, падзелены на *пялёсткі* і *чашалісцікі*. У «звычайнай» кветцы чашалісцікі зялёныя і размешчаны пад больш заўважнымі пялёсткамі. Калі кветка ў бутоне, чашалісцікі прылягаюць і абараняюць больш далікатную ўнутраную частку кветкі.

Колькасць чашалісцікаў у кветкі вызначае класіфікацыю расліны: у двухдольных іх звычайна чатыры або пяць, у аднадольных і палеадыкотаў — тры або лічба, кратная тром.

Існуе пэўная разнастайнасць формаў чашалісцікаў сярод кветкавых. Звычайна чашалісцікі невялікага памеру, у выглядзе кастрыцы, лускавінак, зубчыкаў ці грабеньчыкаў. У некаторых кветках чашалісцікі злучаюцца каля асновы, утвораючы кальцо кубачка. Гэта кольцо таксама можа ўключаць пялёсткі і месца мацавання тычынак.

Спасылкі
--------

* Oxford dictionary: sepal **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 22 мая 2013. Праверана 24 жніўня 2015. (англ.)
* Collins dictionary: sepal **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 8 снежня 2017. Праверана 24 жніўня 2015. (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85019062 · Microsoft: 13512557 |
**Панцырныя малюскі**, таксама **хітоны** (*Polyplacophora*) — клас малюскаў (*Mollusca*).

Марскія жывёлы. Выпуклая спіна прыкрыта ракавінай, што падзяляецца на 8 пласцін. Каля 1000 відаў. Распаўсюджаныя практычна ва ўсіх морах.

Апісанне
--------

Даўжыня ад 0,5 да 40 см, найбольш буйныя прадстаўнікі дасягаюць вагі ў некалькі кілаграмаў. Цела падоўжана-авальнае або чэрвепадобнае, падзяляецца на галаву, тулава і шырокую плоскую мускулістую нагу. Выпуклая спіна прыкрыта ракавінай.

Ракавіна хітонаў складаецца з васьмі рухома сучлененых пласцін, якія незалежна фармуюцца ў ходзе эмбрыягенеза. Пласцінкі размешчаны паслядоўна уздоўж пярэдняй-задняй восі цела. Першая і апошняя пласцінкі адрозніваюцца ад астатніх па форме. Сярэднія шэсць пласцінак сваёй формай нагадваюць ромбы і нясуць дзве пары вырастаў — пярэднюю (апофізы) і заднюю (бакавыя інсерцыённыя пласцінкі), якія пагружаныя ў эпітэлій і складаюцца выключна з артыкуламентума.

Брушная частка знізу плоская. Маюць мускулістую нагу з плоскай падэшвай. Нага служыць не толькі для перамяшчэння, а і для прысмоктвання малюска да камянёў, скал і да т.п. У выпадку небяспекі згортваюцца клубком.

На пярэднім канцы выдзяляецца галава ў выглядзе паўкруглага дыска, аддзеленага ад нагі папярэчнай баразёнкай. У цэнтры галаўнога дыска знаходзіцца рот, а ззаду, пад нагой, — заднепраходная адтуліна. У прадольных баразёнках размяшчаюцца шчэлепы (жабры), якімі малюск дыхае.

Пад скураным покрывам, паміж жабернымі баразёнкамі і краем ракавіны на спінным баку, знаходзіцца мантыя. Гэта частка паверхні пакрыта вапняковымі іголкамі. У большасці відаў ніжняя частка мантыі шчыльна прыціскаецца да паверхні прадмета, на якім знаходзіцца жывёла.

Панцырныя малюскі маюць своеасаблівыя органы пачуццяў (эстэты), размешчаныя ў каналах, што пранізваюць ракавіну. Гэтыя органы служаць для ўспрымання ціску вады і часткова пераўтвораны ў вочкі.

Пашырэнне
---------

Вядомы з ранняга кембрыю (560 млн гадоў назад).

Пашыраны ва ўсіх морах, найбольш у Паўднёвым паўшар’і. Насяляюць галоўным чынам прыліўна-адліўную зону розных мораў, мелкаводдзе, шэраг відаў можна знайсці ў больш глыбокіх і спакойных месцах. Жывць на дне на камянях, скалах, ракавінах.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Кормяцца водарасцямі, дэтрытам.

Раздзельнаполыя. Развіццё з ператварэннем, лічынка плавае.

Літаратура
----------

* *Максімава С.* Панцырныя малюскі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779690771 · NDL: 00563299 |
**Будынак клуба** — будынак у Чачэрску Гомельскай вобласці, размешчаны па Савецкай вуліцы, 15. Цяпер у будынку размяшчаецца Гарадскі дом культуры.

Будынак клуба перад вайной
Пабудаваны ў 1937—1938 гадах у паводле тыпавога праекта з невялікімі зменамі.

Архітэктура
-----------

Характэрны прыклад тагачаснага клубнага збудавання з няпоўным складам памяшканняў. Кампактны будынак складаецца з 2 аб’ёмаў: 1-павярховага (у плане выцягнуты прамавугольнік) і прылеглага да яго з тарца 2-павярховага, які ўтварае галоўны фасад з 2-калонным порцікам, завершаным атыкам. Вуглавое вырашэнне кампазіцыі акцэнтавана вежавай надбудовай. У 2-павярховай частцы размешчаны вестыбюль з гардэробам, бібліятэка, клубныя пакоі і кінапраекцыйная, у 1-павярховай — глядзельная зала на 500 месцаў, сцэнічныя памяшканні і фае.

Літаратура
----------

* Чачэрскі клуб // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1987. — Т. 5. Скамарохі — Яшчур. — С. А. А. Воінаў. — 703 с. — 10 000 экз.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Чачэрскі клуб у Банку звестак аб гісторыка-культурнай спадчыне Рэспублікі Беларусь
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Тарноўскі.
**Уладзімір Мікалаевіч Тарноўскі** (нар. 17 студзеня 1947, г. Ужгарад, Закарпацкая вобласць, Украіна) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1970 годзе Львоўскі політэхнічны інстытут. З 1970 года — архітэктар, галоўны архітэктар праектаў у «Мінскпраекце», з 1987 года — кіраўнік майстэрні «Белдзяржпраекта». У 1989—1996 гадах кіраўнік персанальнай творчай майстэрні, з 1996 года ізноў у інстытуце «Мінскпраект».

Член Саюза архітэктараў з 1974 года. Пражываў у Мінску.

Творчасць
---------

Дзяржаўны музычны тэатр Беларусі
Асноўныя работы (у сааўтарстве): у Мінску — комплекс 9-, 12-павярховых жылых дамоў для Беларускай ваеннай акругі па Старавіленскім тракце (1974—1980), студэнцкі інтэрнат Інстытута народнай гаспадаркі па вул. Ванеева (1975), Дзяржаўны музычны тэатр Беларусі (1980), помнік А. С. Пушкіну і ландшафт навакольнага асяроддзя (1999); жылы гарадок Рось (Дзяржаўная прэмія Беларусі 1998); рэканструкцыя Рэзідэнцыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «Дразды» пад Мінскам (1997) і будынка Нацыянальнага банка Беларусі па вул. Леніна (2000). Сярод іншых работ: забудова мікрараёна «Тарон-4» у г. Ванадзор (Арменія; 1992), жылы дом па вул. Леніна ў Астане (1998).

Узнагароды
----------

Дыплом СА СССР на Усесаюзным аглядзе творчасці маладых архітэктараў (1982). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (1998, у сааўтарстве) — *за архітэктуру жылога гарадка Рось Ваўкавыскага раёна Гродзенскай вобласці, здадзенага ў эксплуатацыю ў 1994—1997 гадах*.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Тарноўскі Уладзімір Мікалаевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
2. ↑  Тарновский Владимир Николаевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* Тарноўскі Уладзімір Мікалаевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Тарновский Владимир Николаевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Bakuman** (яп.: バクマン。) — манга ад стваральнікаў «Сшытка смерці» Цугумі Обы і Такэсі Абаты. Першы выпуск Bakuman быў апублікаваны ў часопісе «Weekly Shonen Jump» 11 жніўня 2008. З 2 кастрычніка 2010 г. па 30 сакавіка 2013 г. выйшлі тры сезоны анімэ-адаптацыі сюжэту. У красавіку 2012 года манга была афіцыйна завершана.

Сюжэт
-----

Машыра Марытака па прапанове свайго аднакласніка Акіта Такагі вырашае стаць мангакай. З адабрэння сваякоў у якасці майстэрні яны пачынаюць выкарыстоўваць кватэру памерлага мангакі, дзядзькі Марытакі Масіра Набухіра, які быў закаханы ў маму аднакласніцы Марытакі і Такагі, у якую закаханы Морытака. Даведаўшыся, што Адзука, любімая Марытакі, хоча стаць сэйю і агучваць ролі ў анімэ, Марытака выпадкова прапануе ёй ажаніцца пасля таго, як Адзука стане сэйю і агучыць галоўную ролю ў анімэ Марытакі. Адзука згаджаецца. Марытака прымае прапанову Такагі стаць яго напарнікам і маляваць мангу.

Зноскі
------

1. ↑  Death Note Creators Confirmed to Launch Bakuman Manga(нявызн.).  Anime News Network (3 августа 2008 года). Праверана 12.10.2010.

Спасылкі
--------

* Bakuman на сайце Seasonvar
**Вейка Аарнэ Алекс Хухтанен** (фінск.: Veikko Aarne Aleks Huhtanen; 5 чэрвеня 1919, Вііпуры — 29 студзеня 1976, Хельсінкі) — фінскі гімнаст, уладальнік пяці медаляў Алімпійскіх гульняў 1948 года, тры з якіх залатыя, двухразовы сярэбраны прызёр чэмпіянату свету 1950 года.

Кар’ера
-------

Гімнастыкай займаўся з 12 гадоў. Дэбютаваў у зборнай у 1938 годзе ў міжнародным матчы паміж Германіяй і Фінляндыяй. Павінен быў дэбютаваць на Алімпіядзе 1940 года, якую планавалі правесці ў Хельсінкі, аднак з-за Другой сусветнай вайны Гульні былі адменены.

На Алімпіядзе 1948 года ў Лондане фінская зборная паказала фенаменальны вынік, да чаго меў дачыненне датычным і Вейка. У камандным спаборніцтве фіны апярэдзілі зборную Швейцарыі на 1,6 бала, а ў асабістым спаборніцтве Хухтанен абыйшоў на 0,7 бала Вальтэра Лемана. Апроч усяго іншага, яму ўдалося стаць бронзавым прызёрам у практыкаваннях на перакладзіне, сярэбраным прызёрам у практыкаваннях на паралельных брусах і чэмпіёнам Гульняў у практыкаваннях на кані (тытул ён падзяліў з Паава Аалтаненам і Хейкі Саваляйненам).

У 1950 годзе Хухтанен узяў сярэбраныя медалі на чэмпіянаце свету ў камандным першынстве і практыкаваннях на перакладзіне. З-за траўмы пляча ён адмовіўся ад удзелу ў Алімпійскіх гульнях 1952 года і неўзабаве завяршыў кар’еру.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Erich Kamper/Bill Mallon: Who’s Who der Olympischen Spiele 1896—1992. Mailand 1992 ISBN 3-928562-47-9
* Volker Kluge: Olympische Sommerspiele. Die Chronik II. Berlin 1998 ISBN 3-328-00740-7

Спасылкі
--------

* Timo Soukola: Huhtanen, Veikko (1919—1976). Kansallisbiografia-verkkojulkaisu. 25.8.2000. Helsinki: Suomalaisen Kirjallisuuden Seura.
* *Вейка Хухтанен — алімпійская статыстыка на сайце* Sports-Reference.com *(англ.)*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · TheSports.org · МАК |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Нацыянальная біяграфія Фінляндыя |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
**Сцены Перуджы** — абарончыя ўмацаванні г. Перуджа. Комплекс складаецца сцен, вежаў і брам, якія былі часткова перабудаваны, але досыць добра захаваліся, каб можна было судзіць пра іх першапачатковы стан. Манументальна апрацаваны так званыя Арка Аўгуста (на паўночным боку) і Порта Марцыа (каля паўднёва-ўсходняга вугла гарадской сцяны). Датаванне брам Перуджы не спрэчнае; відаць, яны разам са сцяной адносяцца да мяжы II-I стагоддзяў да н.э. калі Перуджа ўжо была саюзніцай Рыма.

Літаратура
----------

* Кауфман С. А. Николаев И. С. Цирес А. Г.Блаватский В. Д. Всеобщая история архитектуры, том. II, книга 2. М.: Издательство академии архитектуры СССР, 1948.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сцены Перуджы