recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Блізняты (значэнні).
Разрэз маткі з блізнятамі
Блізняты
**Блізня́ты** (**Блізнюкі**) — нараджэнне (амаль адначасовае) двух і болей дзяцей у чалавека і млекакормячых жывёл, для якіх характэрна аднаплоднасць.

Блізняты могуць быць аднаяйцавыя (моназіготныя), развіваюцца з адной аплодненай яйцаклеткі — зіготы, і двух’яйцавыя (дызіготныя), развіваюцца з двух ці болей адначасова аплодненых яйцаклетак. Аднаяйцавыя блізняты заўсёды аднаполыя, маюць аднолькавы генатып, групу крыві і надзвычай высокую ступень падабенства.

Двух’яйцавыя блізняты могуць быць адна- і разнаполыя, іх генатыпічнае і вонкавае падабенства не большае, чым паміж іншымі братамі і сёстрамі (сібсамі). Суадносіны паміж мона- і дызіготнымі блізнятамі ў чалавека вызначаюцца прыкладна як 1 і 2, нараджэнне двайнят у сярэднім складае 1 на 100 родаў (ад 0,6 у 4,5 у Афрыцы), трайнят — прыкладна на 10 тыс. чацвярнят — на 1 млн.; вядомы выпадкі нараджэння 5 і 6 блізнят; шматплоднасць больш уласціва прадстаўнікам негроіднай расы, менш мангалоідам. Зніжэнне нараджэння блізнят у апошнія дзесяцігоддзі звязваюць з уплывамі сацыяльна-бытавых фактараў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3). — С. 192.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Блізняты на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX548570 · BNF: 11942304c · GND: 4068271-7 · LCCN: sh85139043 · NDL: 00571450 · NKC: ph119652 |

 |
Цюк сена
**Кармы** — прадукты расліннага і жывёльнага паходжання, а таксама мінеральныя рэчывы, якія выкарыстоўваюца для кармлення свойскіх і ельскагаспадарчых жывёл. Таксама яны складаюць кармавую базу для дзікіх жывёл.

Агульнасусветнае спажыванне кармоў складае 635 мільёнаў тон (на 2006 год), штогадовыя тэмпы росту складаюць каля 2 %.

Віды кармоў
-----------

* Зялёныя кармы.
* Грубыя кармы.
* Сакаўныя кармы.
* Зерневыя кармы.
* Прадукты з кармавых адыходаў.
* Жывёльныя кармы.
* Прадукты з мінеральных кармоў.

Вытворчасць кармоў
------------------

Перавозка копы сена ў Танзаніі
Большасць кармоў для сельскагаспадарчых жывёл выпрацоўваюць з раслін, але некаторую частку вырабляюць з прадуктаў жывёльнага паходжання. У большасці сваёй гэта сена, сілас, салома, кармавыя карняплоды і бульба.

Кармы могуць як спэцыялізавана вырошчвацца, так і збірацца (выкошвацца на прыродных лугах). Нарыхтоўка кармоў — важны від работ у сельскай гаспадарцы. Чалавек пачаў займацца гэтым з моманту прыручэння хатніх жывёл: толькі ў вельмі рэдкіх выпадках жывёлы маглі паклапаціцца пра харчаванне сабе самі, альбо маглі здавольвацца рэшткамі са стала чалавека (кошка, сабака).

Часам у кармавых мэтах могуць выкарыстоўвацца адыходы сельскай гаспадаркі: жмых, салома, касцевая, перавая і рыбная мука. Выкарыстоўваюцца таксама розныя адходы прамысловай вытворчасці — мезга, барда, жом.

Пералік раслін, якія выкарыстоўваюцца ў кармавых мэтах, досыць шырокі і дасягае некалькіх дзясяткаў; ён моцна залежыць ад геаграфіі месца вырошчвання і віду жывёл, якім прызначаны ў ежу.

Атрутныя кармы
--------------

Самае вядомае рэчыва, якое выкарыстоўваецца ў кармах для жывёл, якое дрэнна ўплывае на здароўе чалавека — рактапамін[*крыніца?*]. Мае складаную структурную форму. Ужываецца для павелічэння масы выраблянага мяса — адкорму жывёл для продажу. У цяперашні час яго выкарыстанне з'яўляецца прадметам вострых міжнародных палітычных дыскусій.

Гл. таксама
-----------

* Фураж

Літаратура
----------

* *Рабцэвіч Г.* Кармы // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.

Спасылкі
--------

* Fodder Plants Архівавана 26 студзеня 2018.(англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4019014-6 · LCCN: sh85047658 · Microsoft: 513193947 · NDL: 00565201 · NKC: ph115017 |
**Лідзія Іванаўна Сямешка** (нар. 1947, в. Моладава, Іванаўскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі мовазнавец. Кандыдат філалагічных навук, дацэнт.

Нарадзіўся ў 1947 годзе ў вёсцы Моладава Іванаўскага раёна.

Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Беларуская і руская мова і літаратура». Працавала ў Беларускім дзяржаўным універсітэце, дацэнт кафедры сучаснай беларускай мовы, у 1997—1999 — загадчык кафедры; прафесар кафедры моладзевай палітыкі і сацыякультурных камунікацый. Дырэктарка Міжнароднай летняй школы беларусістыкі Рэспубліканскага інстытута вышэйшай школы.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Спрэд (значэнні).
Cпрэд, нават астуджаны ў халадзільніку, лёгка рэжацца і не крышыцца
**Спрэд** (англ.: Spread — мазаць) — эмульсія какосавага, пальмавага, рапсавага і сланечнікавага алею, малочнага тлушчу  (англ.) (бел. смятанкі і сметанковага масла з даданнем малака і вітамінаў. Прынамсі 20 % масы складае тлушч, да 8 % якога прыпадае на транс-тлушч  (англ.) (бел. тлустых кіслот. У Еўрапейскім Саюзе і Расіі вырабляецца з выкарыстаннем гідрагенізаванага  (англ.) (бел. алею.

Віды
----

Паводле ўтрымання малочнага тлушчу падзяляецца на раслінна-тлушчавы (да 15 %), раслінна-сметанковы (15-50 %) і сметанкова-раслінны (50-85 %).

Гл. таксама
-----------

* Маргарын

Зноскі
------

1. ↑  *Святлана Барысенка.* Натуральны прадукт, або Паглядзім, што з'ядзім // *Звязда* : газета. — 20 жніўня 2009. — № 155 (26513). — С. 2. — ISSN 1990-763x.
2. ↑  *Марына Носава.* Алейнатлушчавыя прадпрыемствы Беларусі распрацоўваюць рэцэптуры маргарынаў і спрэдаў у адпаведнасці з новымі стандартамі. — БелаПАН, 31 ліпеня 2010. Архівавана з першакрыніцы 5 сакавіка 2016.

Літаратура
----------

* Спрэд // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 122. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
**А капэла** (акапэльныя спевы) (італ.: а cappella — «як у капліцы») — шматгалосны харавы спеў без інструментальнага суправаджэння. Тэрмін з’явіўся ў канцы XVII стагоддзя, яго звычайна звязваюць з практыкай папскага набажэнства ў рымскай Сікстынскай капэле. У больш шырокім сэнсе «а капэла» завуць вакальную партыю, якую выконвае без музычнага суправаджэння.

Распаўсюджанае ў народнай творчасці, царкоўнай музыцы (раннехрысціянскай — апалагетам хвалы Богу, які аддаваўся выключна словам (логасам), агучаных чалавечым голасам, без «флейт і труб», быў ужо Клімент Александрыйскі; ранняй каталіцкай і праваслаўнай; арганнае суправаджэнне на Захадзе ўведзена толькі ў 660), а затым у творах кампазітараў нідэрландскай школы, творчасці Джавані Палестрына.

Стыль спеваў a cappella развіваўся таксама ў свецкім спеўным мастацтве кампазітарамі Адраджэння, у тым ліку ў мадрыгалах.

Як стыль прафесійнага харавога мастацтва спевы a cappella вызначыліся ў культавай паліфаніі да канца сярэдніх стагоддзяў, дасягнулі росквіту ў майстроў нідэрландскай школы і атрымалі класічны выраз у рымскай школе (Палестрына, Беневолі, Скарлаці). Варта ўлічыць, што ў XVII—XVIII стагоддзях спевы a cappella (асабліва свецкія) маглі суправаджацца саліруючымі інструментамі або генерал-басам; затым стала зноў шанавацца выкананне наогул без суправаджэння.

Харавое мастацтва праваслаўных цэркваў выкарыстоўвае спевы выключна a cappella. У Старажытных (манафізіцкіх) цэрквах Усходу (Эфіёпскай, Копцкай, Малабарскай) часам дапускаецца музычнае суправаджэнне, у тым ліку з выкарыстаннем традыцыйных афрыканскіх і азіяцкіх інструментаў. У Расіі прыхільнікам ўкаранення ў набажэнствы інструментаў быў знакаміты кампазітар Аляксандр Грэчанінаў, аднак гэта рашэнне не было прынята Памесным саборам 1917—1918.

Спевы a cappella шырока ўжываюцца ў камернай харавой музыцы еўрапейскіх кампазітараў XIX стагоддзя. Вялікіх вышынь дасягнула ў рускай харавой культуры XX стагоддзя (сачыненні Танеева, Кастальскага, Рахманінава, Часнакова, Віктара Каліннікава, Давідзенка, Коваля, Шабаліна, Шастаковіча, Свірыдава, Салманава; дзейнасць Сінадальнага хору, Прыдворнай пеўчай капэлы і інш.) У цяперашні час спевы a cappella распаўсюджана ў многіх краінах.

Гл. таксама
-----------

* Капэла
* Вакаліз

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | А капэла на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Britannica (онлайн) · Treccani · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4140954-1 |
***Sphagnum centrale*** — 

```
від роду сфагнум (*Sphagnum*) сямейства *Sphagnaceae*.
```

Распаўсюджанне
--------------

Радзімай з'яўляецца Еўропа, Макаранезія, Паўночная Амерыка, Азія, Новая Зеландыя.

Расце ў лясных балотах на вялікіх вышынях або ў прамежкавых балотах.

Характарыстыка
--------------

Сфагнавы мох сярэдняга памеру, які мае тэндэнцыю ўтвараць друзлыя кілімкі. Галоўкі часцей сустракаюцца ў свабоднарослых формаў. У цэлым расліны ніколі не бываюць цёмна-зялёнымі, а хутчэй бледнымі. У формаў, якія растуць у цені, можна ўбачыць бледна-зялёнае адценне афарбоўкі, тады як у формаў, якія растуць свабодна, з'яўляецца бледная, але часам таксама моцна жаўтлявая афарбоўка. Часам таксама з'яўляецца злёгку ружовы колер. Ствол ад светла-карычневага да бурага колеру. Яго эпідэрміс забяспечаны трывалымі, выразна адрознымі спіральнымі валокнамі. Сцябловае лісце вырастае да 1,2-2,2 × 0,8-1 мм і можа быць кудзелістым. Від мае доўгія завужаныя галіны, забяспечаныя лісточкамі, што тырчаць і размешчаны як чарапіца. Сцёблы галін часта маюць вялікія круглыя поры на паверхні. Лісце галін яйцападобнай формы кудзелістае і дасягаюць памераў да 1,7×1,5 мм.

Від двухдомны. Споравыя каробачкі спеюць у канцы лета. Споры маюць памер ад 23 да 30 мкм; паверхня ад злёгку шурпатай да гладкай.

Літаратура
----------

* Jan-Peter Frahm, Wolfgang Frey: Moosflora (= UTB. 1250). 4. neubearbeitete und erweiterte Auflage. Ulmer, Stuttgart 2004, ISBN 3-8252-1250-5.


1. ↑  *Sphagnum centrale* (англ.). *The Catalogue of Life*. Праверана 23.02.2024.
2. ↑  *Sphagnum centrale* (англ.). *Global Biodiversity Information Facility*. Праверана 23.02.2024.
**Змеегалоўнік малдаўскі** (*Dracocephalum moldavica* L.) — шматгадовая (у Сібіры нярэдка аднагадовая) травяністая апушаная расліна з прыемным пахам мелісы.

Апісанне
--------

Батанічная ілюстрацыя Якаба Штурма з кнігі «*Deutschlands Flora in Abbildungen*», 1796
Сцябло чатырохграннае, вышынёй 15-50 см. Лісце супратыўнае, даўгавата-ланцэтнападобнае. Кветкі сіне-фіялетавыя, сабраны на верхавіне сцябла ў шасцікветкавую мутоўку. Цвіце ў ліпені-жніўні.

Прымяненне
----------

Лекавай сыравінай з’яўляецца трава. Расліна змяшчае эфірны алей, які па паху нагадвае мелісавы. Калі сабраць траву ў канцы цвіцення, то пах лімона будзе адчувальным на працягу 3-х гадоў.

Настой травы ў народнай медыцыне лічыцца звязальным, проціспазматычным, абязбольвальным сродкам. Рэкамендуюць пры страўнікава-кішачных захворваннях, пачашчаным сэрцабіцці, галаўным болі, прастудных захворваннях.

Настоем палошчуць рот пры зубным болю; свежае здробненае лісце прыкладваюць да гнойных ран; травяныя прыпаркі і кампрэсы выкарыстоўваюць пры ударах і рэўматызме.

На думку лекараў Тыбету, змеегалоўнік «лечыць павышаную тэмпературу страўніка і печані».

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 46. — 160 с. — 2 350 экз.

Спасылкі
--------

* Змеегалоўнік малдаўскі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · Plantarium · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777747461 |
Спаборніцтвы па гімнастыцы Солт-Лэйк-Сіці, штат Юта.
**Гімнастыка** — сістэма спецыяльна падабраных фізічных практыкаванняў, метадычных прыёмаў, якія выкарыстоўваюцца для ўмацавання здароўя, гарманічнага фізічнага развіцця і ўдасканалення рухальных здольнасцяў чалавека, сілы, спрыту, хуткасці рухаў, трываласці і інш. Аб'ём практыкаванняў дазваляе ўздзейнічаць на ўвесь арганізм у цэлым і развіваць асобныя групы цягліц і органы, рэгуляваць нагрузку з улікам полу, узросту, узроўню фізічнай падрыхтоўкі.

Да спартыўных відаў гімнастыкі адносяцца: спартыўная гімнастыка, мастацкая гімнастыка, акрабатычная

Зноскі
------

1. 1 2
2. 1 2

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гімнастыка
* Міжнародная федэрацыя гімнастыкі
* Еўрапейскі гімнастычны саюз Архівавана 7 лютага 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · Спартыўная каталанская · Britannica (онлайн) · Universalis · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 13162671n · GND: 4061266-1 · LCCN: sh85058059 · NDL: 00572565 · NKC: ph120626 |
**Ютаўскі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Utah State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Логан у штаце Юта, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Вучэльня класіфікуецца як доктарскі ўніверсітэт з вельмі высокай даследчай актыўнасцю. Універсітэт мае больш чым 250 тысяч выпускнікоў, размешчаных ва ўсіх 50 штатах ЗША і больш чым у 125 краінах свету. Заснаваны ў 1888 годзе як каледж, першапачатковы вучэльня была сканцэнтравана на тэхніцы, сельскай гаспадарцы, ваеннай навуцы, тэхналогіях і механіцы. Да 1947 года ваенная праграма ўніверсітэта была настолькі паспяховай і набыла такую вядомасць, што ўніверсітэт стаў вядомы як Уэст-Пойнт Захаду, паколькі ўніверсітэт прыняў больш афіцэраў, чым любая іншая вучэльня ў краіне, за выключэннем Ваеннай акадэміі ЗША ва Уэст-Пойнце. Сучасную назву ўніверсітэт атрымаў у 1957 годзе. Універсітэт звязаны з 7 стыпендыятамі Родса, адным лаўрэатам Нобелеўскай прэміі, 4 стыпендыятамі Трумэна і 34 стыпендыятамі Голдуотэра.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў
* Каледж сельскай гаспадаркі і прыкладных навук
* Каледж інжынерыі
* Каледж сацыяльна-гуманітарных навук
* Каледж прыродазнаўчых навук
* Каледж ветэрынарнай медыцыны
* Каледж адукацыі і сацыяльных паслуг
* Школа бізнесу
* Каледж прыродных рэсурсаў
* Школа магістарскіх студый

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Юта

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Аляксандр Васілевіч Саветаў** (руск.: Алекса́ндр Васи́льевич Сове́тов; 12(24).11.1826—24.11(7.12).1901) — расіскі вучоны, аграном, педагог.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў с. Гульнева Дзмітраўскага раёна Маскоўскай вобласці. Пасля закан­чэння ў 1850 Горы-Горацкага земляробчага інстытута працаваў у ім выкладчыкам. У 1853—55 гадах камандзіраваны ў Германію, Бельгію i іншыя краіны Еўропы для вывучэння сельскай гаспадаркі. У 1855—57 гадах ён узначальваў у інстытуце кафедру сельскагаспадарчай тэхналогіі, чытаў лекцыі па аграхіміі. 3 1859 года загадчык кафедры сельскай гаспадаркі Пецярбургскага ўніверсітэта. У гэтым жа годзе за працу «Пра развядзенне кармавых траў у полі», якая была падрыхтавана i напісана ў Горках, яму прысуджана ступень магістра сельскай гаспадаркі, у 1867 годзе за працу «Аб сістэмах земляробства» — ступень доктара сельскай гаспадаркі (першы ў Pacійскай імперыі). У 1888—1900 гадах працаваў дэканам фізікаматэматычнага факультэта Пецярбургскага ўніверсітэта. Асноўныя працы прысвечаны сістэмам земляробства i севазваротам. Распрацоўваў рацыянальныя спосабы вядзення сельскай гаспадаркі, абгрунтаваў мэтазгоднасць пасеваў бабовых i злакавых кармавых траў. 3 1860 года кіраваў сельгасаддзелам Вольнага эканамічнага таварыства. У 1885—96 (разам з В. В. Дакучаевым) i ў 1898—1900 (разам з М. П. Адамавым) выдаваў «Матэрыялы па вывучэнні рускіх глеб». Адстойваў прыярытэт рускага земляробства ў практыцы травасеяння, выступаў як прыхільнік прагрэсіўнай ідэі адзінства арганічнай i неарганічнай прыроды, падкрэсліваў стваральную ролю раслін у працэсе глебаўтварэння. Палявое травасеянне ён разглядаў не толькі як крыніцу, але i як найважнейшы фактар паляпшэння фізічных якасцей глебы i павышэння яе ўрадлівасці. Добра ведаючы стан сельскай гаспадаркі i навукі за мяжой, С. ніколі не прапаноўваў слепа капіраваць чужы досвед, a падкрэсліваў неабходнасць выпрацоўкі ўласных метадаў вядзення гаспадаркі, якія дапасоўваліся да эканоміі i адпаведных глебавых i кліматычных умоў пэўных раёнаў.
**Батанічны сад Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі** — батанічны сад у г. Горкі Магілёўскай вобл. Плошча батанічнага сада складае каля 25 га. Дэндралагічны парк, які займае плошчу 14,5 га, мае статус батанічнага помніка прыроды рэспубліканскага значэння.

Гісторыя
--------

Дэндрарый у рэгулярным стылі спраектаваны ў 1840 г. італьянскім архітэктарам інстытута Анжэла Кампіёні. Батанічны сад ствараўся паступова з 1847 пры Горы-Горацкай земляробчай школе (з 1848 — інстытуце). Пасля закрыцця інстытута ў 1863 сад занядбаны. Аднаўленне пачалося ў 1920 годзе з аднаўленнем Горы-Горацкага земляробчага інстытута (1919). У садзе было каля 300 відаў дрэўных раслін. У аддзеле сістэматыкі амаль 400 відаў травяністых раслін.

План дэндралагічнага парку
У Вялікую Айчынную вайну большая частка калекцыі загінула. Аднаўляецца з 1950 года. Рэстаўрыраваны аддзел сістэматыкі травяністых раслін (450 відаў). Створаны новыя батанічныя экспазіцыі. База для падрыхтоўкі спецыялістаў сельскай гаспадаркі, правядзення навуковых даследаванняў і культурна-асветнай работы ў галіне прыродазнаўства і аховы прыроды.

У 1963 годзе дэндрарый быў абвешчаны батанічным помнікам прыроды рэспубліканскага значэння.

У 2009 годзе батанічны сад акадэміі ўключаны ў Савет батанічных садоў Беларусі і Расіі.

Калекцыя
--------

У дэндралагічным парку
180-гадовы вяз шурпаты
Калекцыя батанічнага саду і дэндрарыя налічваецца 3335 таксонаў раслін якія належаць да 840 родаў, 1476 відаў і 1019 сартоў. З іх 267 хваёвых таксонаў і 293 ліставых. Прадстаўленыя ў садзе драўнінна-хмызняковыя расліны адносяцца да 42 сямействаў і 93 родаў.

Калекцыя цюльпанаў Батанічнага саду налічвае 180 сартоў, нарцысаў — 27 сартоў, гіяцынтаў — 19 сартоў, лілей — 115 сартоў, крокусаў — 9 сартоў, гладыёлусаў — 40 сартоў, руж — 88 сартоў.

Экспазіцыя аднагадовых і двухгадовых кветкавых раслін прадстаўлена 37 сямействамі, 37 родамі, 60 відамі, 235 сартамі, шматгадовых травяністых раслін — 415 відамі з 45 сямействаў, 105 сартамі, аранжарэйных раслін — 350 відамі розных субтрапічных і трапічных раслін, якія адносяцца да 75 сямействаў.

У аранжарэі маецца зімовы сад, у якім прадстаўлены пальмы, бананы, разнастайная трапічная папараць, магноліі, алеандры, лаўр, мірт, лімоны, фейхоа, гібіскус (кітайская ружа), аспідыстра з Японіі; бягонія рэкс (царская, ці каралеўская) з Індыі; арыгінальныя кусты з лекавым лісцем каланхоэ; монстэры, колеусы, клівіі, сансевіерыя, хларафітумы і сыць
.

Зноскі
------

1. ↑  Помнікі прыроды рэспубліканскага значэння. Магілёўская вобласць Архівавана 4 сакавіка 2016. // Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь  (руск.)
2. 1 2 3 4 5 6 7  Батанічны сад БДСГА **(нявызн.)**.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн. 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Батанічны сад Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі
* Батанічны сад Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі на сайце «Архіварта»
Маршрутызатар, які выкарыстоўваецца на магістральных каналах
**Маршрутыза́тар** (*праф. жарг.* **ра́ўтар**, **ру́тар** (ад англ.: router /ˈɹu:tə(ɹ)/ або /ˈɹaʊtəɹ/, /ˈɹaʊtɚ/) або **ро́ўтар** (вымаўленне слова англ.: router як транслітараванага)) — спецыялізаваны сеткавы камп’ютар, які мае мінімум два сеткавыя інтэрфейсы і можа перасылаць пакеты даных паміж рознымі сегментамі сеткі; ён прымае рашэнні аб перасылцы на падставе інфармацыі аб тапалогіі сеткі і правілах, зададзеных адміністрацыяй.

Маршрутызатары падзяляюцца на праграмныя і апаратныя.

Маршрутызатар працуе на больш высокім узроўні сеткавай мадэлі OSI («сеткавым», № 3), чым камутатар і сеткавы мост («канальны», № 2).

Зноскі
------

1. ↑  2) router — Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary

Спасылкі
--------

* Праграмныя маршрутызатары Архівавана 22 верасня 2012.

| ⛭Сеткавае абсталяванне |
| --- |
| 
Сеткавая плата (Network interface card) •
Паўторнік (Repeater) •
Канцэнтратар (Hub) •
Мост (Bridge) •
Камутатар (Switch) •
Шлюз (Gateway) •
Маршрутызатар (Router) •
Бесправадны пункт доступу 
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 135602665 · GND: 4298524-9 · LCCN: sh99004539 · NKC: ph229475 |
**Партыя «Свабодная Карэя»** (кар.: 자유한국당 *Чаюхангуктан*) — кансерватыўная палітычная партыя правага толку ў Рэспубліцы Карэя, кіруючая партыя краіны. Назвы партыі з 1997 па 2012 — «**Партыя вялікай краіны**» (кар.: 한나라당 *Ханнарадан*), з 2012 па 2017 — «**Партыя новых рубяжоў**» (кар.: 새누리당 *Сэнурыдан*).

Партыя была заснавана ў 1963 годзе пад назвай Дэмакратычнай рэспубліканскай партыі (кар.: 민주공화당), тады яе лідарам быў Пак Чонхі. Пасля забойства Пака новым лідарам стаў Чон Духван, які перайменаваў яе ў Дэмакратычную партыю справядлівасці (кар.: 민주정의당민주정의당). 9 лютага 1990 года яна злучылася з Дэмакратычнай партыяй уз’яднання і Новай дэмакратычнай рэспубліканскай партыяй, сфарміраваўшы Дэмакратычную ліберальную партыю. Новая назва «Партыя вялікай краіны» партыя атрымала ў лістападзе 1997 года.

Па выніках парламенцкіх выбараў 2004 года партыя пацярпела паражэнне, атрымаўшы толькі 121 месца з 299. Аднак ужо ў 2007 г. партыя адыгралася за паражэнне, паколькі на прэзідэнцкіх выбарах з буйной перавагай перамог кандыдат гэтай партыі Лі Мёнбак.

2 лютага 2012 года «Партыя вялікай краіны» вырашыла прыняць новае імя і надалей называцца «Партыя новых рубяжоў».

Пад гэтым імем яна атрымала перамогу на выбарах 2012 года, атрымаўшы 152 з 300 месцаў у парламенце. На прэзідэнцкіх выбарах 2012 года ад партыі была вылучана Пак Кынхе.

На парламенцкіх выбарах 2012 года Пак Кынхе прывяла партыю да перамогі, і партыя атрымала большасць у парламенце (152 месцы з 300). Гэта павысіла ролю Пак Кынхе ўнутры партыі як кандыдата на прэзідэнцкіх выбарах.

Выбары кандыдата ў прэзідэнты ад Партыі новых рубяжоў прайшлі 20 жніўня 2012 года. Пак Кынхе перамагла сваіх супернікаў, атрымаўшы 83,97 % галасоў (86 589 з 103 118), і была выбрана кандыдатам у прэзідэнты ад партыі. На ўсенародных выбарах 19 снежня Пак Кынхе набрала 51,55 % галасоў выбаршчыкаў.

Дачка заўчасна загінулых ад рукі тэрарыстаў Пак Чонхі (забойца: Кім Джэгю) і Юк Ёнсу (забойца: Мун Сегван) стала першай у гісторыі Рэспублікі Карэя жанчынай-прэзідэнтам — інаўгурацыя адбылася 25 лютага 2013 года.

На выбарах у Нацыянальны сход 20-га склікання, якія адбыліся 13 красавіка 2016 года, пацярпела паражэнне. Лідар партыі Кім Мусон абвясціў пра сыход у адстаўку з пасады лідара партыі.

8 лютага 2017 года партыя вырашыла прыняць новае імя і надалей называцца «Свабодная Карэя».

Зноскі
------

1. ↑  Журнал «Планета»: *«Папина дочка»*. Январь 2013
2. ↑  Под материнской дланью (руск.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 26 лістапада 2015. Праверана 17 сакавіка 2017.
3. ↑  "Правящая партия выиграла парламентские выборы в Южной Корее" [руская]. Лента.Ру. 12 красавіка 2012.
4. ↑  "김무성 "선거 패배 책임지고 당 대표직 물러나겠다"". Кёнхян сінмун. 14 красавіка 2016.
5. ↑  "Правящая партия Сэнури решила изменить название" [руская]. KBS World Radio Russian Service. 9 лютага 2017. Архівавана з арыгінала 7 мая 2021. Праверана 17 сакавіка 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Twitter |
| Фота, відэа і аўдыё | YouTube |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Філіповіч.
**Галі́на Васі́льеўна Філіпо́віч** (12 лістапада 1966, в. Судавіца, Светлагорскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V і VI скліканняў.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 12 лістапада 1966 года ў в. Судавіца Светлагорскага раёна Гомельскай вобласці.

Скончыла Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ф. Скарыны, педагог, матэматык; Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь, спецыяліст у галіне дзяржаўнага і мясцовага кіравання.

Працавала загадчыкам Новагалоўчыцкага дзіцячага сада; настаўнікам Новагалоўчыцкай сярэдняй школы Петрыкаўскага раёна Гомельскай вобласці; настаўнікам, дырэктарам Чыркавіцкай сярэдняй школы Светлагорскага раёна Гомельскай вобласці; намеснікам загадчыка па вучэбна-выхаваўчай рабоце аддзела адукацыі Светлагорскага раённага выканаўчага камітэта; загадчыкам гарадскога вучэбна-метадычнага кабінета аддзела адукацыі Светлагорскага гарадскога выканаўчага камітэта; начальнікам аддзела адукацыі Светлагорскага раённага выканаўчага камітэта; старшынёй Светлагорскага раённага Савета дэпутатаў.

З'яўлялася дэпутатам Светлагорскага раённага Савета дэпутатаў дваццаць трэцяга, дваццаць чацвёртага, дваццаць пятага і дваццаць шостага скліканняў, дэпутатам Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў дваццаць шостага склікання.

Узначальвае раённую арганізацыю грамадскага аб'яднання «Беларускі саюз жанчын».

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання. З 2016 года дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаная медалём «За працоўныя заслугі».

Асабістае жыццё
---------------

Мае дзвюх дачок.

Зноскі
------

1. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Афіцыйны інтэрнэт-партал Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (26 лістапада 2018). Архівавана з першакрыніцы 22 снежня 2018. Праверана 28 лістапада 2018.

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)  (бел.)
**6-я Магілёўская партызанская брыгада** — партызанская брыгада, створаная ў лістападзе 1942 года. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Бялыніцкага і Магілёўскага раёнаў. У лістападзе 1943 года брыгада (1377 партызан) была расфарміравана.

Склад
-----

Брыгада была створана ў складзе 121-га, 425-га, 600-га атрадаў, таксама ў яе склад увайшлі атрады: 113-ы, 122-гі «За Радзіму» і 760-ы імя М. Беразоўскага.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* К. М. Белавусаў.

### Камісар

* З. П. Гапонаў.

### Начальнікі штаба

* С. Г. Сідарэнка-Салдаценка;
* Д. І. Фядотаў.

Гісторыя
--------

Партызаны вялі баі па вызваленню тэрыторыі дыслакацыі ад нямецкіх войск. 11 лютага разбілі нямецкі гарнізон у вёсцы Пашкава Магілёўскага раёна. 13 красавіка ўдзельнічалі ў разгроме нямецкіх апорных пунктаў у вёсках Заполле, Забавы і Бахані Бялыніцкага раёна. У студзені і маі 1943 года змагаліся супраць карнікаў, з баямі выходзілі з блакады. У лістападзе 1942 года падарвалі чыгуначны мост праз раку Друць, наносілі ўдары па чыгунцы Магілёў — Рагачоў, у чэрвені 1943 года падарвалі чатыры эшалоны. Пасля ліквідацыі брыгады ў ліпені 1943 года 113-ы і 121-ы атрады былі перададзены Магілёўскай ВАГ, атрады 600-ы, 122-і «За Радзіму» і 760-ы імя М. Беразоўскага — Бялыніцкай ВАГ.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Нью-Амстэрдам** (англ.: New Amsterdam) — порт і другі па значэнню горад Гаяны, знаходзіцца на ўзбярэжжы Атлатычнага акіяна ў вусці ракі Бербіс. Насельніцтва складае каля 33 тысяч чалавек (2005 г.)

Гісторыя
--------

Нью-Амстэрдам — самы стары горад Гаяны. Быў заснаваны ў 1733 г. галандскімі каланістамі. Быў умацаваны крэпасцю Насау. У канцы XVIII ст. жыхары перасяліліся пад абарону крэпасці Святога Андрэя. У 1763 г. у раёне горада ўспыхнула паўстанне рабоў афрыканскага паходжання, аднак захапіць сам Нью-Амстэрдам яны не здолелі. У 1803 г. стаў часткай каланіяльных валоданняў Вялікабрытаніі. У 1966 г. увайшоў у склад незалежнай Гаяны.

Эканоміка
---------

Нью-Амстэрдам — порт і важны гандлёвы цэнтр на рацэ Бербіс. Развіты харчовая прамысловасць, рыбалоўства (здабыча крэветак), абслугоўванне марскіх суднаў.

Культура
--------

Нью-Амстэрдам мае этнічна стракатае насельніцтва. Большасць мясцовых жыхароў — нашчадкі чарнаскурых афрыканскіх рабоў або выхадцаў з Усходняй Індыі. Горад асабліва добра вядомы сваімі музычнымі традыцыямі. Пачатак ім паклалі пратэстанцкія місіянеры, якія ў XIX ст. стваралі царкоўныя хоры. Хоравыя спевы папулярны да нашага часу. Музыканты з Нью-Амстэрдама працавалі ў іншых гарадах Гаяны, ЗША, Вялікабрытаніі, краінах Карыбскага басейна.

Спасылкі
--------

* New Amsterdam – Guyana’s oldest town
* The Council of Friends of New Amsterdam
* A History of New Amsterdam
Тэрытарыяльныя набыцці Швецыі: акруга Халанд (чырвоным колерам), акруга Сконэ і Бохуслен (жоўтым колерам), акруга Борнхальм і Трондэлаг (паказаны фіялетавым колерам).
**Роскільскі мір** — мірны дагавор, заключаны Даніяй і Швецыяй 26 лютага 1658 года ў горадзе Роскіле (Данія). Гэтым мірам завяршылася дацка-шведская вайна 1657—1658 гадоў, распачатая каралём Даніі і Нарвегіі Фрэдэрыкам III. Данія, якая пацярпела паражэнне ад войскаў Карла X Густава, пагадзілася на велізарныя тэрытарыяльныя саступкі. Да Швецыі адышоў, у прыватнасці, паўвостраў Сконэ. Акрамя таго, Швецыя вызвалялася ад мыт за праход гандлёвых суднаў праз праліў Эрэсун. Данія таксама абавязалася перашкаджаць праходу праз пралівы ў Балтыйскае мора ўсіх флатоў краін, варожых Швецыі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
**Сыма Ю** (кіт. трад. 司馬昱, піньінь *Sīmǎ Yù*, 320 — 12 верасня 372) — 12-ы імператар дынастыі Цзінь і 8-ы ўладар эпохі Усходняя Цзінь (372 год).

Біяграфія
---------

Паходзіў з імператарскага роду Сыма. Быў сынам імператара Сыма Жуя. У 322 годзе стаў князем Ланье. У 326 годзе імператар Сыма Янь даў яму тытул князя Куайцзі. У 344 годзе, пры кіраванні імператара Сыма Даня, атрымаў пасаду другога канцлера імперыі. З 347 года пачаў барацьбу супраць уплывовага губернатара Хуань Вэня. Сыма Ю рабіў усё для паслаблення ўплыву апошняга, але дарэмна. Яго сілы ў 347—352 гадах пацярпелі паражэнне ў вайне супраць царства Позняя Чжаа, у выніку чаго пазіцыі Сыма Ю пры двары аслабелі.

Зрэшты, ужо ў 353 годзе Сыма Ю стаў адзіным канцлерам. На гэтай пасадзе ён таемна змагаўся супраць Хуань Вэня. У 358 годзе, калі імператар дасягнуў паўналецця, Сыма Ю сышоў у адстаўку. Аднак ужо ў 361 годзе імператар памёр, а новы ўладар Сыма Пі зноў прызначыў Сыма Ю канцлерам. У 363 годзе некаторы час выконваў абавязкі рэгента. У той перыяд Сыма Ю падзяляў уплыў у дзяржаве з военачальнікам Хуань Вэнем.

У 365 годзе, пасля смерці Сыма Пі і прыходу да ўлады Сыма І, Сыма Ю захаваў сваю пасаду. Аднак ужо ў 372 годзе Хуань Вэнь зрынуў імператара, адправіўшы таго ў ссылку, а новым уладаром прымусіў стаць Сыма Ю. Апошні ўзяў імя *Цзяньвэн-Дзі*.

### Валадаранне

Кіраванне яго было непрацяглым. Увесь час працягвалася супрацьстаянне з Хуань Вэнем, які фактычна кіраваў краінай. Пад ціскам апошняга імператар звальняў і прызначаў міністраў. Зрэшты, ужо 12 верасня у тым жа годзе імператар Цзяньвэнь-дзі памёр.

Зноскі
------

1. 1 2  China Biographical Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13407958'></a>

Літаратура
----------

* Wan Yingnan, 1994, Monolog über die Geschichte der Wei, Jin, Südlichen und Nördlichen Dynastien, Kapitel 10, Östliche Jin nach dem Schlacht am Feishui, S. 235.


| ?Сыма Ю — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Sima Yi[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Sima Zhou[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Fu[d] |  |
|  |  | Sima Jin[d] |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Gia Cát thái phi[d] |  | Zhuge Dan[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Emperor Yuan of Jin[d] |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Сыма Ю |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Q10871555? |  | Xiahou Wei[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Zheng Achun[d] |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Xiahou Guangji[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Q76825137? |  | Yang Dan[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | CBDB: 0030910 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Экла.

Экла, Вежа каля мэрыі
**Экла** (нідэрл.: Eeklo) — горад і камуна у Фландрыі, Бельгія.

Горад Экла знаходзіцца на крайнім паўночным усходзе Бельгіі, за некалькі кіламетраў ад нідэрландскай правінцыі  Зеландыя. Адміністрацыйна уваходзіць у правінцыю Усходняя Фландрыя  рэгіёну Фландрыя, цэнтр акругі Экла. Адлегласць ад Гента — 20 кіламетраў на паўночны ўсход, ад Антверпена — 66 кіламетраў на захад, ад Бруселя — 80 кіламетраў на паўночны захад. Вышыня над узроўнем мора — 8 метраў.

Плошча камуны Экла складае 30,05 км². Колькасць насельніцтва роўная 20 468 чалавек (на 2015 год). Шчыльнасць насельніцтва — 681 чал./км².

Славутасці
----------

Ратуша Экла разам з яе  бефруа у 1999 годзе занесена ў спіс  Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Carcaixent[d], Іспанія
* Баньёль-сюр-Сез[d], Францыя
* Браўнфельс, Германія
* Ньюберы, Вялікабрытанія
* Фельтрэ[d], Італія

*

Зноскі
------

1. ↑   Экла // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Экла — інфармацыя даступная ў галандскай і абмежаваны аб’ём інфармацыі на англійскай, французскай, нямецкай і іспанскай мовах.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дукса.

**Мар’ян Мікалаевіч Ду́кса** (5 красавіка 1943, в. Каракулічы, цяпер Мядзельскі раён, Мінская вобласць — 19 красавіка 2019) — беларускі празаік
 і паэт
.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзіўся 5 красавіка 1943 года ў вёсцы Каракулічы Мядзельскага раёна Мінскай вобласці ў сялянскай сям’і. Рана страціў бацьку. У 1958—1960 гг. займаўся ў Свірскім вучылішчы механізацыі сельскай гаспадаркі, закончыўшы яго, працаваў у калгасе ўлікоўцам трактарнай брыгады, адначасова вучыўся завочна ў сярэдняй школе. У 1969 годзе скончыў філалагічны факультэт БДУ. З 1969 па 1987 год працаваў настаўнікам сярэдняй школы ў Солах.

Памёр 19 красавіка 2019 года на 77-ым годзе жыцця.

Творчасць
---------

На старонках рэспубліканскай перыёдыкі выступае з вершамі з 1960 года. Выдаў вершаваныя зборнікі «Спатканне» (1967), «Крокі» (1972), «Станцыя» (1974), «Прыгаршчы суніц» (1976), «Забытыя словы» (1979), «Зона супраціўлення» (1982), «Твая пара сяўбы» (1985), «Заснежаныя ягады» (1989), «Горн прымірэння» (1993). Аўтар кніг для дзяцей «Зялёны акварыум» (1980) і «Світаюць сосны» (1987).

Прыгажосць Бацькаўшчыны, роднай прыроды, паэзія кахання, праблемы дабра і зла, веры — асноўныя матывы яго твораў.

Прэміі і ўзнагароды
-------------------

Лаўрэат Літаратурнай прэміі Саюза пісьменнікаў Беларусі імя А.Куляшова (1990) за кнігу паэзіі «Заснежаныя ягады» (1989).

Ганаровы грамадзянін Смаргоні (2013).

Зноскі
------

1. ↑  Памёр літаратар Мар’ян Дукса **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  racyja.com (19 красавіка 2019). Архівавана з першакрыніцы 19 красавіка 2019. Праверана 19-4-2019.
2. ↑  Ганаровыя грамадзяне | | Смаргонскі раён | Смаргонь | Смаргонскі райвыканкам | Навіны Смаргонскага раёна (руск.)  **(нявызн.)**?(недаступная спасылка).  smorgon.grodno-region.by. Архівавана з першакрыніцы 21 красавіка 2019. Праверана 12 ліпеня 2018.

Літаратура
----------

Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| ISNI: 0000000408672944 · LCCN: n87813622 · NKC: js2011634175 · NUKAT: n00010782 · SUDOC: 223997358 · VIAF: 301691664 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бірукоў.
**Іван Сямёнавіч Бірукоў** (нар. 6 кастрычніка 1918, в. Масалоўка, Тамбоўская вобласць — 25 чэрвеня 1944, Бешанковіцкі раён) — Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

23 чэрвеня 1944 года пад час прарыву абароны непрыяцеля каля вёскі Сіроціна (цяпер Шумілінскага раёна) гвардыі старшы лейтэнант Бірукоў арганізаваў кіраванне падраздзяленнямі і іх забеспячэнне ў баі.

24 чэрвеня 1944 года ён з групай байцоў батальёна фарсіраваў пад шквальным агнём праціўніка Заходнюю Дзвіну каля вёскі Дварышча Бешанковіцкага раёна Віцебскай вобласці і захапіў плацдарм, адбіўшы дзесяць контратак варожай пяхоты і танкаў. Памёр у баю.

Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена пасмяротна 22 ліпеня 1944 года.

Пахаваны ў брацкай магіле вёскі Узрэчча.

Зноскі
------

1. ↑  Бирюков, Иван Семёнович
2. ↑  ПОМНІКІ ГІСТОРЫІ **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 13 студзеня 2020. Праверана 31 сакавіка 2020.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
**«Краязна́ўчы рэсу́рс у вывучэ́нні белару́скай літарату́ры»** — кніга Алеся Карлюкевіча, літаратурна-краязнаўчай энцыклапедыі выданая ў 2015 годзе выдавецтвам часопіса «Адукацыя і выхаванне».

Змест
-----

У навукова-папулярным выданні на прыкладзе аднаго рэгіёна Беларусі — Пухавіччыны — разглядаецца характар узаемасувязі мясцовасці, *«культурных гнёздаў»* з творчасцю паэтаў, празаікаў, драматургаў, літаратуразнаўцаў. У кнізе згаданы Якуб Колас, Кандрат Крапіва, Сымон Баранавых, Пятро Глебка, Міхась Лынькоў, Міхась Чарот, Алесь Бачыла і іншыя знакавыя беларускія літаратары, з яе можна даведацца ў сувязі з якімі падзеямі і як нараджаліся іх творы.

Зноскі
------

1. ↑  *Яноўская, Аксана*. А. Карлюкевіч. Краязнаўчы рэсурс у вывучэнні беларускай літаратуры **(нявызн.)**. *Саюз пісьменнікаў Беларусі* (2 снежня 2016). Архівавана з першакрыніцы 18 лютага 2020. Праверана 19 снежня 2021.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Кніга на сайце выдавецтва Архівавана 19 снежня 2021.
**Ашмянскі краязнаўчы музей імя Ф. К. Багушэвіча** — музей у Беларусі, заснаваны ў горадзе Ашмяны паводле пастановы Савета Міністраў БССР ад 27 верасня 1952 г. Адкрыты для наведвальнікаў 16 кастрычніка 1955 г. Плошча экспазіцыі на той час складала 144 м². Музеем кіравалі А. М. Кушнераў, В. У. Свенціхоўскі, Л.Дз. Яфімцава, М. Ф. Спірыдонаў, В. Р. Навумаў, Ю. М. Борд, М. М. Бараноўскі, А. Р. Каранеўскі, Д. І. Васілеўская. З 1998 г. дырэктар Ж. І. Іванова.

У 1981 годзе плошча экспазіцыі музея складала 248 м². Дзейнічалі аддзелы гісторыі дасавецкага перыяду, гісторыі савецкага перыяду і аддзел прыроды.

Асноўны фонд музея (2008) налічвае 9144 адзінак захоўвання, навукова-дапаможны — 9870 адзінак. У калекцыях музея старажытныя прылады працы, фрагменты шклянога і керамічнага посуду XI—XVI ст. знойдзеныя пры археалагічных раскопках на Ашмяншчыне, манеты 18 — 19 ст. прадметы побыту, творы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, вырабы народных майстроў, дакументы і фотаздымкі па гісторыі Ашмянскага краю. Экспанаты расказваюць пра ўдзельнікаў гістарычных і рэвалюцыйных падзей М. С. Арэхву, Г. Дэмбінскага, А. Снядэцкага. У фондах музея зберагаюцца дакументы і матэрыялы перыяду Вялікай Айчыннай вайны, у тым ліку аб партызанскай брыгадзе імя Гастэлы, якая дзейнічала на тэрыторыі раёна, друкарскі станок, партызанскія газеты і лістоўкі. Значная частка калекцыі прысвечана жыццю і творчасці Францішака Багушэвіча: асабістыя рэчы, выданні яго твораў, макет дома ў Кушлянах і інш. У музейнай бібліятэцы захоўваецца каля 1,5 тысячы тамоў каштоўных выданняў XIX—XX ст.

У 2000 г. музей пераведзены ў гістарычны будынак у цэнтры горада і закрыты для наведвальнікаў. З верасня 2006 г. вядзецца рэканструкцыя. Выставачная дзейнасць адбываецца ў навучальных установах, установах культуры, іншых музеях.

Зноскі
------

1. 1 2  Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
* {Крыніцы/ЭПБ|1|*Васлеўская Д. І.* Ашмянскі краязнаўчы музей}} — С. 197—198.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Юхансан.

**Ені Юхансан** (шведск.: Jennie Johansson; нар. 15 чэрвеня 1988, Хедэмура, Швецыя) — шведская плыўчыха, чэмпіёнка свету 2015 года ў заплыве на 50 метраў брасам. Шматразовая призёрка чэмпіянатаў Еўропы. Прадстаўляла Швецыю ў плаванні на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года. Спецыялізуецца ў плаванні брасам на дыстанцыях 50 і 100 метраў.

Першага поспеху дабілася ў 2006 годзе, стаўшы чэмпіёнкай Швецыі сярод юніёраў. У 2009 годзе выйграла бронзавую ўзнагароду на дарослым чэмпіянаце Еўропы на кароткай вадзе. Пасля гэтага шматкроць падымалася на подыум чэмпіянатаў Еўропы, аднак залатую ўзнагароду так і не заваёўвала.

У 2012 годзе ў складзе зборнай Швецыі прыняла ўдзел у Алімпійскіх гульнях у Лондане, прыняўшы ўдзел у заплывах на 100 метраў брасам і ў заплыве камбінаванай эстафеты 4 × 100 метраў, у абедзвюх дысцыплінах заняла выніковае 10-е месца.

У 2015 годзе на чэмпіянаце свету ў Казані выйграла званне чэмпіёнкі свету ў заплыве на 50 метраў брасам, паўтарыўшы свой уласны асабісты рэкорд 30,05. Таксама стала сярэбраным прызёрам чэмпіянату ў заплыве камбінаванай эстафеты 4 × 100 метраў, у якім зборная Швецыі саступіла менш секунды камандзе Кітая.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ені Юхансан

Зноскі
------

1. ↑  *(unspecified title)* — World Aquatics. Праверана 2 мая 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q189289'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FINA · Olympedia · Swimrankings.net · SwimSwam · Алімпійскі камітэт Швецыі |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дуглас.

**Стывен Арнольд Дуглас** (англ.: Stephen Arnold Douglas; 23 красавіка 1813 - 3 чэрвеня 1861) - член дэмакратычнай партыі ЗША. Быў супернікам Аўраама Лінкальна на выбарах у Сенат ЗША 1858 года, падчас якіх атрымаў перамогу над рэспубліканцам, і выбарах прэзідэнта ЗША 1860 года, якія выйграў Лінкальн.

Яго пазіцыя па пытанні рабаўладання была дваістай: з аднаго боку, ён катэгарычна супрацьстаяў паўднёвым рабаўладальнікам і пасля нападу на форт Самтэр быў прыхільнікам жорсткіх мер супраць іх; з іншага боку, быўшы двойчы жанаты з прадстаўніцамі рабаўладальніцкай арыстакратыі, ён дамогся Кампрамісу 1850 года з рабаўладальнікамі, паводле якога на старых землях захоўваўся статус-кво (частка штатаў — не рабаўладальніцкія, частка — рабаўладальніцкія), аднак на новых землях рабаўладальніцтва. У грамадзянскай вайне актыўна падтрымаў бок федэральнага ўрада, але памёр да заканчэння канфлікту.
**Лепельскі раённы краязнаўчы музей** — музей горада Лепеля. Адпаведна з распараджэннем Савета Міністраў БССР ад 4 лістапада 1953 г. быў створаны краязнаўчы музей, які размясціўся на беразе возера ў драўляным будынку пачатку XIX ст.

Гісторыя
--------

У 1959 г. будынак музея перавезлі на скрыжаванні вуліц М. Горкага і Калініна (Мопраўская), дзе ён знаходзіцца і зараз.

У жніўні 1967 г. дырэктарам музея стала Э. Жарнасек. У гэты час у музеі было ўжо больш за 3 тыс. экспанатаў асноўнага фонду.

Да будынка музея робіцца прыбудова для фондасховішча. Паступова павялічвалася плошча музея, расла колькасць экспанатаў. У 1974 г. у асноўным фондзе музея налічвалася ўжо 4200 адзінак.

Структура
---------

У цяперашні час музей мае 7 экспазіцыйных залаў (пл. экспазіцыі 283 м²), 12,6 тыс. экспанатаў асноўнага фонду (01.01.1995 г.), аддзелы прыроды, гісторыі дасавецкага і савецкага перыядаў. У экспазіцыі адлюстравана гісторыя краю ад старажытнасці да нашых дзён. Дэманструюцца прылады працы і побыту сялян XIX–XX стст. калекцыя адзення, музычныя інструменты, археалагічныя знаходкі, прадметы нумізматыкі, у тым ліку 3 клады манет, матэрыялы аб удзельніках рэвалюцый, грамадзянскай і 1-ай сусветнай войнаў, асабістыя рэчы і дакументы партызан і ўдзельнікаў вызвалення Лепельшчыны ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў, карціны мясцовых мастакоў.

Сярод асабліва цікавых экспанатаў трэба адзначыць зброю XIX–XX стст. фотаздымкі і паштоўкі лепельскага фатографа Р.Б. Фідэльмана, пячаткі павятовых і валасных органаў улады XIX ст. і іншыя.

Літаратура
----------

* Лепельский районный краеведческий музей // Республика Беларусь : энциклопедия : в 6 т. / редкол.: Г.П. Пашков [и др.]. – Мн. 2006. – Т. 4. – С. 448.
* Памяць: Лепельскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: В.Я. Ланікіна [і інш]. – Мн. 1999. – С. 595–596.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лепельскі раённы краязнаўчы музей
* lepel.museum.by
Урач-неанатолаг Вірджынія Апгар
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Урач (значэнні).
Запыт «Доктар» перанакіроўваецца сюды; гл. таксама іншыя значэнні.
**Урач** — асоба з поўнай вышэйшай медыцынскай адукацыяй, якая прафесійна займаецца падтрымкай або аднаўленнем здароўя людзей праз пазбяганне (прафілактыку), распазнанне (дыягностыку) і лекаванне захворванняў і траўмаў.

Першая прафесійная клятва ўрача — клятва Гіпакрата.

Сінонімы
--------

* Доктар
* Лекар
* Эскулап

Гл. таксама
-----------

* Урачы без межаў
* Пацыент

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11932462m · GND: 4003157-3 · LCCN: sh85101610 · LNB: 000058967 · Microsoft: 2910680907 · NDL: 00564249 · NKC: ph122495, ph137964 |

 |
**«Палеская легенда»** — фільм, зняты на кінастудыі «Беларусьфільм» па матывах апавядання У. Караленкі  (руск.) (бел. «Лес шуміць» (1885). Прэм'ера фільму адбылася 5 чэрвеня 1957 года.

Сюжэт
-----

Фільм пачынаецца з таго, як прыгонны ляснік Раман прыводзіць да пана Міхася, які забіў у панскім лесе лісу. Тым часам у маёнтку гулянне. Госці слухаюць спевы Апанаса, вольнага селяніна. За прыгожыя спевы пан абяцае выканаць любое жаданне хлопца. Апанас просіць даць вольную яго нявесце Аксане. Але пан адпраўляе спевака да другога пана, гвалтуе Аксану, а потым вырашае аддаць яе ў жонкі лясніку Раману.

Афармленне
----------

Мастакамі карціны былі Уладзімір Белавусаў (першая самастойная праца ў кіно) і Армэн Грыгар'янц.

Акцёры
------

* Аксана — Ала Ларыонава  (руск.) (бел.
* Раман — Іван Пераверзеў  (руск.) (бел.
* Апанас — Леанід Кадраў
* Пан Іван — Леанід Рахленка
* Багдан — Уладзімір Уладамірскі
* Пан Антоній — Глеб Глебаў
* Міхась — Віктар Кулакоў  (руск.) (бел.
* Васілёк — Віця Лазараў

У эпізодах таксама здымаліся Уладзімір Дзядзюшка, Марыя Зінкевіч, Кузьма Кулакоў, Аляксандр Кістаў, Яўген Карнавухаў, Аляксандра Клімава, Уладзімір Кудрэвіч, Вітаўтас Канцлерыс  (літ.) (бел. і іншыя.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Полесская легенда  (руск.)
2. ↑  Полесская легенда. Актёры и роли  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database |