У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Амбон (значэнні).
Амбон візантыйскага тыпу ў базіліцы Сант-Апалінарэ-Нуава, 5-6 вв.
**Амбон**, або **амбона** (ад стар.-грэч. ἄμβων — *узвышэнне*) — спецыяльнае збудаванне ў хрысціянскім храме, прызначанае для чытання Святога Пісання, спеваў або абвяшчэння некаторых богаслужбовых тэкстаў, вымаўлення казанняў.

Гісторыя
--------

Верагодна, першапачаткова амбон ладзіўся ў выглядзе платформы з прыступкамі і пераносным аналоям. Упершыню ён згадваецца ў канонах Лаадыкійскага сабора 364 года. З V—VI стагоддзяў гэта ўжо стацыянарная канструкцыя ўнутры візантыйскай царквы, якая размяшчалася каля сярэдзіны храма і выглядала альбо як цыліндрычнае ўзвышэнне з 2 лесвіцамі па баках, як у храмах Канстанцінопаля, альбо як паўкруглае ў плане збудаванне, якое ўключала невялікія лесвіцы.

Праваслаўная царква
-------------------

Старажытны амбон у двары Сафіі ў Стамбуле, ТурцыяДа XVII стагоддзя ў праваслаўных цэрквах выкарыстоўвалі амбоны візантыйскага тыпу. На Русі яны вядомыя з XII стагоддзя. Адзіная захаваная руская амбона гэтага тыпу паходзіць з наўгародскага Сафійскага сабора і захоўваецца ў Рускім музеі.

Пасля XVII стагоддзя амбоны візантыйскага тыпу выйшлі з ужывання і назва *«амбона»* перайшла на прымыкаючы да салеі паўкруглы выступ перад Царскай брамай.

Архірэйскі амбон
----------------

Вобразам старажытнага амбона ў сучаснай праваслаўнай царкве ў цяперашні час з'яўляецца невысокі памост ў цэнтры храма, які выкарыстоўваецца пры архірэйскім богаслужэнні. Ён завецца архірэйскім амбонам, васходніцай, аблачальным месцам або скрыняй. У выпадках, прадугледжаных тыпіконам на архірэйскім амбоне могуць ўсталёўвацца сядзенні — кафедра. Па гэтай прычыне часам памылкова архірэйскі амбон называецца кафедрай. На архірэйскім амбоне біскуп знаходзіцца да ўваходу ў алтар, на ім жа адбываецца яго ўбор. З архірэйскага амбона протадыякан чытае Евангелле.

Каталіцкая царква
-----------------

Амбоны заходніх храмаў першапачаткова не адрозніваліся ад візантыйскіх. З XI стагоддзя тут з'яўляюцца двайныя амбоны (цікавы ўзор такога амбона захаваўся ў царкве святога Клімента ў Рыме), размешчаныя па баках нааса: з паўднёвага боку — для чытання і тлумачэння Евангелля, з паўночнай — для чытання Дзеяў і лісты апосталаў. На ўзвышэнні вялі лесвіцы.

Гэтыя амбоны сталі хутка гуляць важную ролю пры ўпрыгожванні цэркваў; яны раскошна прыбіраліся, спачатку мазаікай, а пасля разьбой. Прырост суполак вернікаў выцесніў гэтыя два амбона, і яны зліліся ў сучасную кафедру. У каталіцкіх і пратэстанцкіх цэрквах амбоны звычайна замяняюцца пюпітрамі.

| ⛭Храмавая архітэктура |
| --- |
| Хрысціянскія | Крыжова-купальны храм • Шатровы храм • Базіліка • Ратонда • Васьмярык на чацверыку • Надбрамны храм • Жалезная царква • Зальны храм |  |
| Нехрысціянскія | Пранг • Пагада • Сала • Ступа • Кумбум • Тахато • Мітрэўм • Німфеўм • Наіск |
| План і аб'ёмы | Наас • Неф • Апсіда • Чацвярык • Васьмярык • Капэла • Хоры • Галерэя • Сяродкрыжжа • Прэзбітэрый |
| Памяшканні | Прытвор • Прыдзел • Крыпта • Падклет • Карыльён • Віма • Амбон • Алтар • Трансепт • Спавядальня • Эмпоры |
| Апорныя канструкцыі | Слуп • Калона • Аркада • Гатычная архітэктура • Контрфорс • Аркбутан • Нервюра |
| Скляпенні і перакрыцці | Арка • Скляпенне • Замковы камень • Конха • Парус • Тромп • Барабан • Галоўка • Купал • Шацёр • Закамара • Какошнік • Неба |
| Храмавыя збудаванні | Званіца • Карыльён • Кампаніла • Капэла • Прыдзел • Баптыстэрый • Ківор • Гульбішчы • Клуатр • Трапезная • Марцірыўм |