recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сасноўская.
**Дар’я Кузьмінічна Сасноўская** (13 сакавіка 1918, в. Руміна, Аршанскі раён, Віцебская вобласць — 14 сакавіка 1992, Аршанскі раён) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

Біяграфія
---------

З 16 гадоў працавала паляводам у калгасе імя В. У. Куйбышава. Пасля скасавання калгаса ў 1950 годзе працягнула працаваць у аб’яднаным калгасе «Ленінская іскра» з цэнтрам у вёсцы Панізоўе.

У 1950-х гадах аграрыі Віцебшчыны шмат увагі надавалі развіццю льнаводства. Для вырошчвання лёну-даўгунцу ў панізоўскім калгасе былі створаны спецыялізаваныя льнаводчыя звёны. Увесну 1954 года адно з іх узначаліла Д. К. Сасноўская.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 30 красавіка 1966 года за поспехі, дасягнутыя ў павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак ільну, прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залатога медаля «Серп і Молат».

Неаднаразова з’яўлялася ўдзельніцай Выставы дасягненняў народнай гаспадаркі СССР, была ўзнагароджана медалямі і ганаровымі дыпломамі Галоўнага выставачнага камітэта. Выбіралася дэпутатам Аршанскага раённага і Панізоўскага сельскага Саветаў дэпутатаў працоўных. Узнагароджана ордэнам Леніна, медалямі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Сасноўская Дар’я Кузьмінічна // Памяць. Орша і Аршанскі раён: гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн. 2000. — Кн. 2. — С. 396.
* Белорусская ССР : краткая энциклопедия : в 5 т. — Минск, 1982. — Т. 5. — С. 595.
* Знаменосцы трудовой славы: очерки / сост.: Г. С. Гужва, В. Г. Скопа, Е. Я. Рыклин. — Мн.: Беларусь, 1984. — С. 308—310.
* Памяць : Орша. Аршан. р-н : Гіст-дак. Хронікі гарадоў і р-наў Беларусі: У 2 кн./ [Уклад: Т. Г. Ігнацьева і інш; Рэдкал: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. ; Маст. Э. Э. Жакевіч]. — Мн.: Бел. Энцыкл, 2000. — Кн. 2. — С. 396.
* Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2011. — Т. 2, кн. 2 : Витебская область. — С. 486.
* Слава и гордость земли Витебской : биографический справочник / Витебский областной исполнительный комитет. — Витебск, 2009. — С. 308.
Студэнты ў ветэрынарнай клініцы, Жнівень 2008 года.
**Ветэрынар** (Ветэрынарны ўрач) — спецыяліст з вышэйшай або сярэдняй спецыяльнай адукацыяй, які займаецца лячэннем жывёл (ветэрынарыяй) і спадарожнымі абавязкамі. У Беларусі спецыялістаў у галіне ветэрынарыі рыхтуе Віцебская дзяржаўная акадэмія ветэрынарнай медыцыны.

Месца працы
-----------

Ветэрынарныя урачы працуюць:

* у ветэрынарных клініках;
* на ветэрынарных станцыях;
* у заапарках;
* на прадпрыемствах па гадоўлі сельскагаспадарчых жывёл;
* на пунктах кантролю прадуктаў і сыравіны жывёльнага паходжання;
* сабакагадоўчых гадавальніках, зверафермах, рыбгасах.

Абавязкі
--------

У спіс жывёл, абавязковых да вывучэння ветэрынарам, уваходзяць коні, буйныя і дробныя сельскагаспадарчыя жывёлы, свінні, сабакі, кошкі, трусы, мышыныя, птушкі і інш. Ветэрынары вывучаюць іх анатомію, фізіялогію, патафізіялогію, мікрабіялогію. Акрамя агульных дысцыплін ветэрынарны урач павінен ведаць прыватныя — прыватная фізіялогія (напрыклад, сабакі), хваробы пчол і рыб, ветэрынарна-санітарная экспертыза жывёльнай сыравіны (скура, шкура, мяса, малако, рыба, і г.д.)

* Правядзенне нутраскурнага тэсту на алергію у сабакіПравядзенне нутраскурнага тэсту на алергію у сабакі
* Ветэрынарны шпітальВетэрынарны шпіталь
* Вымярэнне крывянага ціску у коткіВымярэнне крывянага ціску у коткі

Зноскі
------

1. ↑  Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119355947 · GND: 4128774-5, 4223083-4 · LCCN: sh85142999 · NDL: 00575089 · NKC: ph232610, ph871501, ph232610, ph871501 |
Даследчыкі NASA у ЗША якія працуюць у дзяржаўным Даследчым цэнтры Эймса ў штаце Каліфорнія.
**Даследчык** — чалавек які вядзе даследаванні, займаецца навуковымі даследаваннямі, вывучэннем, назіраннем, аналізам чаго-небудзь, спрыяе атрыманню новых ведаў. Даследчык займаецца даследаваннем, пошукам ведаў, выкарыстоўваючы які-небудзь сістэматычны метад (напрыклад навуковы метад), з мэтай устанаўлення фактаў. 

У больш вузкім сэнсе, даследчык гэта чалавек, які паводзіць вопыты. Напрыклад, аграрныя даследчыкі праводзяць вопыты з вырошчваннем сельскагаспадарчых культур, вывядзеннем новых сартоў і г.д.

Даследчыкі могуць працаваць у навуковых, прамысловых, навучальных, дзяржаўных або прыватных установах. Таксама могуць займацца прыватнымі, асабістымі даследаваннямі.

Гл. таксама
-----------

* Даследаванні
* Навуковае даследаванне
* Навуковы метад
* Веды
* Факт
* Вучоны
* Навуковы супрацоўнік
* Навука

Крыніца
-------

* Білуха М. Т. Методологія наукових досліджень: Підручник. — К.: АБУ, 2002. — 480 с.
**Ірына Эдуардаўна Луканская** (нар. 21 мая 1965, Гродна) — беларускі ўрач і палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь. Старшыня праўлення Гродзенскай гарадской арганізацыі грамадскага аб’яднання «Беларускі саюз жанчын».

Біяграфія
---------

Скончыла Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі інстытут, Беларускую медыцынскую акадэмію паслядыпломнай адукацыі па спецыяльнасці «Кіраванне аховай здароўя».

Прайшла працоўны шлях ад урача-педыятра ўчастковага, пульманолага, загадчыка аддзялення, намесніка галоўнага ўрача па медыцынскай частцы да галоўнага ўрача дзіцячай паліклінікі № 1 г. Гродна.

Выбіралася дэпутатам Гродзенскага гарадскога Савета дэпутатаў 26-га і 27-га скліканняў, Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў 28-га склікання, дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь сёмага склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана медалём «За працоўныя заслугі».

Зноскі
------

1. ↑  Луканская Ірына Эдуардаўна
**Жэтыген** (каз.: Жетіген, да 1993 года — Мікалаеўка) — ваенны аэрадром 1 класа, размешчаны ў Ілійскім раёне Алмацінскай вобласці Казахстана за 50 км на паўночны ўсход ад Алматы.

Здольны прымаць самалёты Іл-76, Ан-22, Ту-154 і больш лёгкія мадэлі. Таксама ёсць магчымасць пасадкі верталётаў усіх тыпаў.

Непадалёк размешчана аднайменнае сяло, дзе ёсць невялікі ваенны гарадок для служачых аэрадрома. Сяло Жэтыген да 1993 года называлася Нікалаеўка.

У студзені 2022 года на фоне масавых пратэстаў і беспарадкаў стаў (разам з алмацінскім аэрапортам) адным з пунктаў прыбыцця войскаў АДКБ. Пасля завяршэння разгортвання ўсіх замежных сіл заступіў пад ахову міратворчай роты 103-й асобнай гвардзейскай паветрана-дэсантнай брыгады ССА Рэспублікі Беларусь.

Гл. таксама
-----------

* Сілы паветранай абароны Рэспублікі Казахстан

Зноскі
------

1. ↑  Пилот самолета Су-24 во время полета уронил бомбу на жилой дом
2. ↑  Задание миротворцев: спецрепортаж нашего корреспондента из Казахстана // СБ. Беларусь сегодня, 9 января 2022

Спасылкі
--------

* Фотаздымкі аэрадрома
**Ветраны млын** канца ХІХ стагоддзя з в. Даматканавічы Клецкага раёна Мінскай вобласці. Перанесены ў Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту ў в. Азярцо (Мінскі раён), дзе прадстаўлены ў экспазіцыі «Цэнтральная Беларусь».

Гісторыя
--------

Па звестках мясцовых жыхароў, млын пабудаваны ў пачатку 1880-х гг. у в. Сынгалы (недалёка ад Снова) эканомам мясцовага памешчыка. Прастаяў там 25 гадоў. Затым млын перавезлі ў в. Каменку, у 1937 г. — у Даматканавічы. Дзейнічаў да 1960-х гг.

У 1957 г. былі заменены і ўкарочаны падэшвы, у выніку зменшылася плошча апоры і млын у 1970-я гг. перакуліла ветрам. Быў адрамантаваны, заменены пашкоджаныя дэталі. Апошні ўладальнік Іван Міхайлавіч Міхлай.

Архітэктура
-----------

Махі
Вышыня помніка каля 12 м. Млын уяўляе сабой тыповую канструкцыю-казлоўку. Асновай служыць парная крыжавіна (козлы), у якой замацаваны нясучы слуп, зафіксаваны ў вертыкальным становішчы магутнымі падкосамі. Сцены ашаляваныя, дах мае кроквенную канструкцыю, накрыты дранкай.

Млын мае тры ўзроўні. На першым (не бачным для вачэй) — восевы слуп на падмурку, на другім, які мае два аконныя праёмы — «скрыня» для мукі. На трэцім узроўні знаходзіцца галоўны механізм

Аснову механізма складае гарызантальны вал з прымацаваным да яго зубчатым колам і пастаў (камень) для памолу зерня. Вал прыводзіцца ў рух дзвюма ўзаемна-перпендыкулярнымі парамі крылаў. Хуткасць вярчэння рэгулюецца тармазной сістэмай.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь: [Даведнік] / склад. В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мн.: БЕЛТА, 2009. — 684 с. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-6828-35-8.
2. 1 2  ВЕТРАНЫ МЛЫН 80-Я ГАДЫ XIX СТАГОДДЗЯ З ВЁСКІ ДАМАТКАНАВІЧЫ КЛЕЦКАГА РАЁНА МІНСКАЙ ВОБЛАСЦІ

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ветраны млын з Даматканавічаў
* ВЕТРАНЫ МЛЫН 80-Я ГАДЫ XIX СТАГОДДЗЯ З ВЁСКІ ДАМАТКАНАВІЧЫ КЛЕЦКАГА РАЁНА МІНСКАЙ ВОБЛАСЦІ
* Ветраны млын з Даматканавічаў на сайце «Архіварта»
**Дар’я Манюкова** (нар. 1 лістапада 1998, Магілёў, Беларусь) — беларуская футбалістка, нападаючая. Выступала ў нацыянальнай зборнай Беларусі.

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванка магілёўскай ДЮСШАР-7, першай прафесійнай камандай была «Надзея»-ДЮСШАР-7.

У 2019 оду вярнулася ў футбол пасля народзінаў дзіцяці і падпісала кантракт з камандай «Дняпро-Магілёў», за якую выступала да канца сезона-2022. У складзе магілёвак узяла ўдзел у 85 матчах, адзначылася 25 галамі і 10 дзейснымі перадачамі.

У студзене 2023 года падпісала кантракт з мінскім «Дынама».

Зноскі
------

1. 1 2  Soccerdonna — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>
2. ↑  ДАРЬЯ МАНЮКОВА ПОКИНУЛА «ДНЕПР»
3. ↑  ДАРЬЯ МАНЮКОВА — ФУТБОЛИСТКА «ДИНАМО-БГУФК»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | soccerdonna.de (ігрок) |
**Гнілі́цкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Краснапольскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Гніліца.

Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Гніліцкі (Глініцкі) сельсавет** у складзе Краснапольскага раёна Калінінскай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Магілёўскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Краснапольскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Клясінскага сельсавета. 11 красавіка 1960 года скасаваны, населеныя пункты перададзены ў склад Касцягаўскага сельсавета (15 населеных пунктаў: Арцёхаў, Вясёлы, Гніліца, Грозны, Зарэчча, Зборны, Каўпіта, Леніна, Льва Талстога, Мікольск, Някрасава, Рашатнёўка, Слабада, Стайкі і Холмінкі) і ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Краснапольскага пассавета (15 населеных пунктаў: Буходзькава, Волата, Гара, Грыбаўшчына, Дзежыно, Доўгая Выгар, Дубраўка, Клясіна, Ламы, Малюшына, Непераможны, Сіняе Балота, Тур’я, Хвашчы і Шырокі).

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 30 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.
2. ↑  Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Раўнаме́рны рух** — разнавіднасць механічнага руху, калі цела (матэрыяльны пункт) пераадольвае аднолькавыя адлегласці за аднолькавыя прамежкі часу.

Пры раўнамерным руху

* велічыня скорасці з’яўляецца пастаяннай велічынёй (яе напрамак можа змяняцца),
* тангенцыяльнае паскарэнне цела роўнае нулю (нармальнае паскарэнне можа адрознівацца ад нуля),
* шлях, пройдзены целам за некаторы адрэзак часу t, складае s = vt, дзе v — велічыня яго скорасці.

Такім чынам, раўнамерны рух можна вызначыць як рух з нязменнай (па велічыні) скорасцю.

Раўнамерны прамалінейны рух
---------------------------

Раўнамерны прамалінейны рух — такі рух, пры якім скорасць застаецца нязменнай не толькі па велічыні, але і па напрамку. Пры раўнамерным прамалінейным руху

* паскарэнне (як нармальнае, так і тангенцыяльнае) цела роўнае нулю,
* траекторыяй руху з’яўляецца прамая,
* перамяшчэнне цела роўнае пройдзенаму ім шляху.

Адпаведна законам Ньютана, цела рухаецца раўнамерна і прамалінейна тады, калі на яго не дзейнічаюць ніякія знешнія сілы, або дзеянне гэтых сіл з’яўляецца ўзаемна скампенсаваным (раўнадзейная сіла роўная нулю).

Раўнамерны рух па акружнасці
----------------------------

Пры раўнамерным руху па акружнасці цела рухаецца з пастаяннай вуглавой скорасцю адносна восі вярчэння. Пры гэтым велічыня нармальнага паскарэння цела не змяняецца з часам і складае

{\displaystyle a\_{n}={\omega }^{2}r={\frac {v^{2}}{r}}.}
У выпадку раўнамернага вярчэння цела вакол некаторай восі кожны яго пункт выконвае раўнамернае вярчэнне па акружнасці.

Спасылкі
--------

* *Равномерное движение* — артыкул з Фізічнай энцыклапедыі
**Эстонская дыяспара** (эст.: Väliseestlased) — эстонцы, якія пастаянна пражываюць за межамі Эстоніі. За межамі Эстоніі, паводле некаторых ацэнак, жывуць больш 160000 эстонцаў. Калі ўлічыць, што агульная колькасць эстонцаў складае 1,1 мільёна чалавек, то каля 14% з іх у цяперашні час (2016) пражываюць за межамі сваёй гістарычнай радзімы. Найбольшая дыяспара сёння знаходзіцца ў РФ, Злучаных Штатах, Швецыі і Канадзе. На гэтыя чатыры краіны прыпадае 3/4 дыяспары. Эстонскія абшчыны знаходзіцца, як найменш, у 24 замежных краінах.

Літаратура
----------

* Tiit Tammaru, Kaja Kumer-Haukanoỡmm and Kristi Anniste. The Formation and Development of the Estonian Diaspora. // Journal of Ethnic and Migration Studies. Vol. 36, No. 7, August 2010, pp. 1157—1174. ISSN 1369-183X print, ISSN 1469-9451 online  (англ.)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Эстонская дыяспара на Вікісховішчы |

* Estonian World Review  (англ.)  (эст.)  (ням.)  (шведск.)
Трамвайная эстакада ў Кембрыджы, ЗША
**Эстакада** (фр.: estacade) — працяглае інжынернае збудаванне ў форме моста з мноствам калон, прызначанае для забеспячэння руху транспарту і пешаходаў вышэй за ўзровень зямлі ў мэтах павелічэння прапускной здольнасці, забеспячэння бяспекі, эканоміі плошчы.

Найчасцей эстакады з'яўляюцца часткамі іншых збудаванняў.

Гл. таксама
-----------

* Мост
* Шляхаправод
* Віядук
* Акведук
* Водны мост

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — С. 161. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Настольны · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4160265-1 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Макавецкі.

**Фёдар Яфрэмавіч Макавецкі** (25 лютага 1899, вёска Багданаўка, Талачынскі раён, Віцебская вобласць — 7 мая 1974) — удзельнік Грамадзянскай і Вялікай Айчыннай войнаў, Герой Савецкага Саюза (1943).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і сялян. Скончыў 8 класаў школы. У Чырвонай Арміі з 1919 года. Удзельнік грамадзянскай вайны. Скончыў Кароткатэрміновыя курсы ваенных камандзіраў у Маскве, у 1926 годзе — Аб'яднаную ваенную школу імя Леніна ў Ташкенце, у 1935 годзе — курсы «Выстрал». У 1927—1937 гг. на службе у пагранічных войсках НКУС СССР. У 1938 г. скончыў Вышэйшую пагранічную школу і выкладаў у Саратаўскай пагранічнай школе НКУС СССР.

У час Вялікай Айчыннай вайны са студзеня 1942 г. на Паўднёва-Заходнім, Варонежскім, Сталінградскім, Данскім, Цэнтральным, Беларускім, 1-м і 4-м Украінскім франтах. Удзельнічаў у Сталінградскай і Курскай бітвах. Стралковы полк пад камандаваннем падпалкоўніка Ф. Я. Макавецкага вызначыўся 21 верасня 1943 г. пры фарсіраванні рэк Дзясна і Дняпро на поўнач ад Кіева. 

Да 1947 года служыў у Савецкай Арміі. Жыў і працаваў у гарадскім пасёлку Коханава Талачынскага раёна. Памёр Ф. Я. Макавецкі 7 мая 1974 г.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Талачынскага раёна / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1988. — 654 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-007-6.
* *Белінскі, М.* Герой Савецкага Саюза Ф. Е. Макавецкі / Віцебскі рабочы. — 1947. — 22 чэрв.
* *Захараў, Г.* Партрэт героя / Г. Захараў // Віцебскі рабочы. — 1972. — 15 ліп.

Спасылкі
--------

* Фёдар Яфрэмавіч Макавецкі на сайце «Героі краіны»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сідарук.
**Аляксандр Дзмітрыевіч Сідарук** (нар. 14 студзеня 1968, Кобрын, Брэсцкая вобласць) — беларускі дыпламат.

Біяграфія
---------

У 1992 годзе скончыў перакладчыцкі факультэт Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута замежных моў. У 1992—1995 гадах працаваў у аддзеле знешнеэканамічных сувязяў Брэсцкага абласнога выканаўчага камітэта. У 1995 годзе скончыў Акадэмію кіравання пры Кабінеце Міністраў Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Дзяржаўнае кіраванне».

У 1995—2000 гадах працаваў ва ўпраўленні міжнародных эканамічных адносін і кіраванні агульнаеўрапейскага супрацоўніцтва МЗС Рэспублікі Беларусь. У 1998—1999 гадах — афіцэр па рэгіянальнай стабілізацыі Місіі АБСЕ ў Босніі і Герцагавіне. У 2000—2004 гадах — саветнік Пасольства Рэспублікі Беларусь у Каралеўстве Бельгія. У 2004—2007 гадах — начальнік аддзела ахоўных мер і доступу на рынкі упраўлення знешнегандлёвай палітыкі Дэпартамента знешнеэканамічнай дзейнасці МЗС Беларусі. У 2007—2011 гадах — саветнік Пасольства Рэспублікі Беларусь у Злучаным Каралеўстве Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі. У 2011—2013 гадах працаваў ва ўпраўленні еўразійскай інтэграцыі МЗС Беларусі. У 2013—2017 гадах — начальнік галоўнага ўпраўлення Расіі МЗС Беларусі.

26 снежня 2017 года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы і па сумяшчальніцтве ў Рэспубліцы Ангола, Рэспубліцы Зімбабвэ, Рэспубліцы Мазамбік і Рэспубліцы Намібія.

Мае дыпламатычны ранг Надзвычайнага і Паўнамоцнага Пасланца першага класа і другі клас дзяржаўнага служачага. Валодае англійскай і французскай мовамі.

Смя’я
-----

Жанаты, мае дачку.

| ⛭Надзвычайныя і Паўнамоцныя Паслы Беларусі ў Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы |
| --- |
| Паслы | Анатоль Ахрамчук (1999—2008) · Андрэй Моўчан (2011—2017) · Аляксандр Сідарук (з 2017) |


| ⛭Надзвычайныя і Паўнамоцныя Паслы Беларусі ў Рэспубліцы Ангола |
| --- |
| Паслы | Анатоль Ахрамчук (2002-2008) • Андрэй Моўчан (2012—2017) · Аляксандр Сідарук (з 2017) |

| ⛭Надзвычайныя і Паўнамоцныя Паслы Беларусі ў Рэспубліцы Мазамбік |
| --- |
| Паслы | Андрэй Моўчан (2012—2017) · Аляксандр Сідарук (з 2017) |

| ⛭Надзвычайныя і Паўнамоцныя Паслы Беларусі ў Рэспубліцы Намібія |
| --- |
| Паслы | Андрэй Моўчан (2012—2017) · Аляксандр Сідарук (з 2017) |

| ⛭Надзвычайныя і Паўнамоцныя Паслы Беларусі ў Рэспубліцы Зімбабвэ |
| --- |
| Паслы | Андрэй Моўчан (2013—2017) · Аляксандр Сідарук (з 2017)) |
**Шыман Забела** (? — 1793) — граф, дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, маршалак ковенскі, кашталян менскі з 23 красавіка 1784 па 10 лютага 1787. Палкоўнік артылерыі, генерал-маёр і генерал-лейтэнант войск Вялікага Княства Літоўскага, кавалер ордэна Святога Станіслава.

Жыццяпіс
--------

З роду Забелаў герба «Тапор і Ліс», другі сын ковенскага пісара земскага Міхала Забелы і Ганны, дачкі керсноўскага старосты і менскага ваяводзіча Даніэля Белазора герба «Вянява» і Еўфрасінні Білевіч герба «Магіла».

Ваенную кар'еру пачынаў капітанам у французскім войску, потым быў паслядоўна палкоўнікам артылерыі, генерал-маёрам і генерал-лейтэнантам войск Вялікага Княства Літоўскага. На грамадзянскай службе 16 гадоў быў маршалкам ковенскага павету, а 23 красавіка 1784 атрымаў менскае кашталянства пасля Адама Хмары. У 1787 годзе з-за хваробы вачэй пакінуў яго на карысць свайго пляменніка, таксама Шымана.

Памёр у 1793 годзе бяздзетным.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej, Poznań, T.1-31, 1879—1908
У логіцы **лагічная канстанта** або **пастаянны сімвал** мовы {\displaystyle {\mathcal {L}}} гэта сімвал, які мае аднолькавае семантычнае значэнне пры кожнай інтэрпрэтацыі {\displaystyle {\mathcal {L}}}. Два важныя тыпы лагічных канстант — лагічныя злучнікі і квантыфікатары. Прэдыкат роўнасці (звычайна пішацца '=') таксама разглядаецца як лагічная канстанта ў многіх сістэмах логікі.

Некаторыя сімвалы, якія звычайна разглядаюцца як лагічныя канстанты:

| Сімвал | Значэнне | Значэнне па-англійску |
| --- | --- | --- |
| T | «праўда» | «true» |
| F | «хлусня» | «false» |
| ¬ | «не» | «not» |
| ∧ | «і» | «and» |
| ∨ | «або» | «or» |
| → | «мае на ўвазе», «калі…то» | «implies», «if…then» |
| ∀ | «для ўсіх» | «for all» |
| ∃ | «існуе», «для некаторых» | «there exists», «for some» |
| = | «роўна» | «equals» |
| {\displaystyle \Box } | «абавязкова» | «necessarily» |
| {\displaystyle \Diamond } | «магчыма» | «possibly» |

Многія з гэтых лагічных канстант часам пазначаюцца альтэрнатыўнымі сімваламі (напрыклад, выкарыстанне сімвала «&» замест «∧» для абазначэння лагічнага і). Напрыклад, у Java выкарыстоўваюцца наступныя сімвалы і ключавыя словы: `!` для «не», `true` для «так», `false` для «не», `&&` або `&` для «і», `||` ці `|` для «або» і г. д.

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Пункт Стэнфардскай энцыклапедыі філасофіі пра лагічныя канстанты


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778070585 |
**Му́я Вэ́этам** (эст.: Muia Veetamm, сапраўднае імя **Эльтс Ры́стмягі** (эст.: Elts Ristmägi); нар. 2 сакавіка 1907, Трыйгійская воласць, павет Хар’ю, Эстонія — 15 снежня 1995, Талін, Эстонія) — эстонская пісьменніца.

У 1929—1931 гадах вучылася ў Талінскім каледжы Таварыства народных універсітэтаў. Друкавалася з 1936 года.

Творчасць
---------

У кнігах вершаў «Вачамі і сэрцам» (1949), «Успаміны пра пройдзены шлях» (1955) грамадзянская і пейзажная лірыка, у зборніках «Жалейка і люстэрка» (1959), «Сцяжыны і дзверы» (1968), «На мяжы мора і сушы» (1974), «Канапляны парус» (1982) актуальныя праблемы сучаснага грамадскага жыцця. Аўтар паэтычных і празаічных твораў для дзяцей, публіцыстычнай кнігі «Кветкі і карані» (1962), п'ес, лібрэта опер.

На эстонскую мову пераклала асобныя творы П. Броўкі (у зборніку «А дні ідуць», 1964), Я. Купалы (у зборніку «А зязюлька кукавала…», 1966), Я. Коласа (у зборніку «Звон шыбаў», 1968), Васіля Віткі (1980).

Зноскі
------

1. 1 2  Elts Ristmägi // Eesti biograafiline andmebaas ISIK Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25504413'></a>
2. ↑  Veetamm, Muia

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | BIBSYS: 90353122 · ISNI: 0000 0000 4394 810X · LCCN: no89013759 · NUKAT: n2020206405 · VIAF: 46317434 |
Мушкеты і штыкі.
**Мушкет** (фр.: mousquet) — гладкаствольная агнястрэльная зброя, якой страляюць з пляча. Мушкеты былі распрацаваны для выкарыстання супраць пяхоты. Салдат, узброены мушкетам, называўся мушкецёрам.

Мушкет замяніў аркебузу, і быў, у сваю чаргу, заменены вінтоўкай (у абодвух выпадках, пасля доўгага перыяду суіснавання). Тэрмін «*мушкет*» мог прымяняцца да разнастайнай зброі, у тым ліку доўгіх, цяжкіх гармат з фітылямі, з круглым або крэменевым замком, з якіх стралялі на падстаўках, а таксама лёгкія стрэльбы з крэмневымі замкамі, і кулямі з выкарыстаннем стабілізатара, да стрэльбы мог прымацоўвацца штык.

У войсках 16-га стагоддзя былі ваяры, узброеныя цяжкай версіяй аркебузы, якія падтрымлівалі строі аркебузнікаў і капейшчыкаў. Да пачатку 18-га стагоддзя, аркебузы былі выцесненыя больш лёгкімі версіямі мушкетаў, а з наданнем штыка выцесніла і дзіду, і амаль уся пяхота стала мушкецёрамі.

У 18 стагоддзі ўдасканалення боепрыпасаў і агнявых метадаў дазволіла стрэльбам стаць карыснымі для выкарыстання ў ваенных мэтах, і тэрмін «наразны мушкет» саступіў тэрміну «вінтоўка». У 19 стагоддзі наразныя мушкеты (якія былі фактычна вінтоўкі, але былі прылічаныя да мушкетаў) сталі агульнымі, якія аб'ядналі перавагі вінтовак і стрэльбаў. Пасля ўвядзення ў карыстанне картрыджа, затвораў, і некалькіх патронаў, ўсяго праз некалькі гадоў мушкеты выйшлі з шырокага выкарыстання.

Калібр мушкетаў вагаўся ад 0,50 да 0,75 у (13 да 19 мм). Звычайна гладкаствольны мушкет выкарыстоўваўся для дакладнай стральбы па адной цэлі толькі з адлегласці каля 100—150 метраў. Наразныя мушкеты сярэдзіны 19-га стагоддзя, такія, як вінтоўка Спрынгфілд Мадэлі 1861, былі значна больш дакладнымі, з магчымасцю знішчыць суперніка на адлегласці да 500 метраў.
**Мучны мост** (руск.: Мучно́й мост) — пешаходны бэлечны мост-цеплаправод цераз канал Грыбаедава ў Цэнтральным раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Казанскі і Спаскі астравы.

Перакінуты цераз канал Грыбаедава побач з Мучным завулкам. Вышэй па цячэнні знаходзіцца Банкаўскі мост, ніжэй — Каменны мост. Бліжэйшыя станцыі Санкт-Пецярбурга метрапалітэна (600 м) — «Садовая», «Сянная плошча» і «Спаская».

Сваю назву мост атрымаў у 1952 годзе ад наймення Мучнога завулка.

Першы мост на гэтым месцы быў пабудаваны ў 1931 годзе для пракладкі цеплафікацыйных труб Ленэнерга, а таксама для руху пешаходаў. Гэта быў драўляны мост бэлечна-падкаснай сістэмы на драўляных палевых апорах. Агульная даўжыня моста была 18,86 м, шырыня паміж парэнчамі — 2,28 м. Драўляная пралётная будова складалася з трох складовых бэлек з брусаў 23×20 см, размешчаных на адлегласці 110 см адна ад адной па восях. Паміж бэлькамі былі пракладзены дзве цеплафікацыйныя трубы дыяметрам 216 мм.

З прычыны поўнага загнівання і, як следства, аварыйнага стану, у 1952 годзе мост быў заменены новым металічным.

| Масты цераз канал Грыбаедава |
| --- |
| 
* Трайны, Тэатральны
* Нова-Канюшанны
* Італьянскі пешаходны
* Казанскі
* Банкаўскі пешаходны
* Мучны пешаходны
* Каменны
* Дзямідаў
* Сянны пешаходны
* Какушкін
* Вазнясенскі
* Падзьячаскі
* Львіны пешаходны
* Харламаў
* Нова-Мікольскі
* Чырвонагвардзейскі пешаходны
* Пікалаў
* Магілёўскі
* Аларчын
* Каломенскі пешаходны
* Мала-Калінкін

 |
**Княжаўка** (або **Княжоўка**) — вёска пад Гомелем, што існавала ў XVI — пачатку ХІХ ст. У 1560 г. згадвалася як селішча **Княжае**. 

Знаходзілася на рацэ Струпіца. Адносілася да мясцовасці Ляхаўскі абруб. 

Згодна з «Ведамасцю аб дваранах Магілёўскай губерні» 1777 г. належала Багуславу Корвін-Красінскаму, а яго насельніцтва (*«число головъ»*) складала 94 чалавекі хрысціянскага веравызнання. Па звестках генеральнага межавання 1784 г. значылася сярод вёсак «дачы» Яроміна, прыналежнай Фаме Красінскаму. Пазней, па ўсім відаць, перайшла ў валоданне Румянцавым. 

У дакументах вотчыннага кіравання Гомельскага маёнтка Княжаўка фігуруе сярод «рэвізскіх сказак» 1798 і 1811 гадоў. Верагодна адносілася да Багуслаўскай эканоміі Румянцавых. Аднак у справаздачы аканома Гомельскага маёнтка 1833 г. ніводная з яго эканомій не мела ў сваім спісе вёскі з такой назвай. Няма яе і на карце наваколляў Гомеля 1838 г. — прыблізна на месцы яе імавернага знаходжання пазначаны будынак авечніка і *«кирпичный сарай»* (цагельня?). Прычына знікнення вёскі застаецца невядомай.

Дакладная лакалізацыя Княжаўкі не вызначана. Супастаўляючы картаграфічныя звесткі 1784 г. з сучаснымі, можна выказаць меркаванне аб знаходжанні вёскі на абшарах жылога масіву Чырвоны Кастрычнік у раёне вуліцы Лепяшынскага.

Зноскі
------

1. ↑  Акты, издаваемые Комиссиею, высочайше учрежденною для разбора древних актов в Вильне : Акты Главного литовского трибунала. — Вильна : Тип. А. Г. Сыркина, 1886. — Т. 13 — С. 376.
2. 1 2  Генеральный план Белицкого уезда / Генеральное межевание Могилевской губернии 1784 г. — Аб'ект 12.
3. ↑  Прасцэс номіне в.п.п. Плескіх [і інш.] // Akta majątkowe i osobiste rodzin spokrewnionych z Faszczami, 1780-1783(недаступная спасылка). — Арк. 80.
4. ↑  Ведомость о дворянах Могилевской губернии, 1777 г. — Л. 108.
5. ↑  Планы дач генерального и специального межевания, 1746-1917 гг. (коллекция). Опись 233. Часть 1. Губерния, уезд: Могилевская; Белицкий. — Л. 6об.
6. ↑  Вотчинное управление гомельским имением графа Румянцева-Задунайского [пералік і аспісаннне вопісаў фонда 3014 НГАБ].
7. ↑  Са справаздачы аканома Гомельскага маёнтка г. Румянцава // Памяць : гіст.-дакум. хроніка Гомеля. У 2 кн. Кн. 1-я — Мінск : БЕЛТА, 1998. — С. 134-136.
8. ↑  Карта окрестностей местечка Гомеля снятая глазомерно в 1838 году.
9. ↑  Гомель. Атлас туриста. / Справоч. изд. Ред. Ю. М. Нестеровская. — Минск : РУП «Белкартография», 2019. — С. 10-11.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Княжыца (значэнні).
**Кня́жыца** — вёска ў Лятчанскім сельсавеце Віцебскага раёна. Чыгуначная станцыя на лініі Віцебск-Полацк. Вёска размешчана каля аўтадарогі Р151 (Дымаўшчына-Старое Сяло) у 15 км на захад ад Віцебска. Насельніцтва 146 жыхароў (2009). Вёска складаецца з двух частак: гістарычнай вёскі і пасёлка ля чыгуначнай станцыі.

Гісторыя
--------

У 1784 годзе вёска Княжыца належала графу Міхаілу Казіміравічу Пацею. У 1866 годзе ля вёскі пракладзеная Дынабург-Віцебская чыгунка і пабудавана станцыя Княжыца. Каля станцыі сфармаваўся аднайменны пасёлак. У пачатку XX стагоддзя маёнтак Княжыца Мішкаўскай воласці Віцебскага павета належала дваранцы К. Баршчэўскай. У маёнтку 1 двор, 25 жыхароў. Пасёлак каля станцыі Княжыцы належаў мешчаніну І. Шкоўскаму, 1 двор, 20 жых.

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Зінаіда Уладзіміраўна Стагурская, беларуская велагоншчыца

| ⛭**Лятчанскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Малыя Лётцы |
| Аграгарадкі | Кіраўская |
| Вёскі | Аўселева ·  Волкава ·  Вялікія Лётцы ·  Вялікія Трубачы ·  Грышаны ·  Дымаўшчына ·  Зайцава ·  Запруддзе ·  Казакі ·  Капітанава ·  Княжыца ·  Кузняцова ·  Ламы ·  Лукі ·  Малыя Трубачы ·  Навасёлкі ·  Навікі ·  Пабядзіншчына ·  Падлазнікі ·  Прыдзвінне ·  Слабада Жукаўская ·  Старое Сяло ·  Увалокі ·  Хоцінічы ·  Чырына ·  Шарсні ·  Шэвіна ·  Якуціна |
**Аквіта́ны** (лац.: Aquitani) † — старажытны іберыйскі народ у паўднёва-заходняй частцы Галіі. Ад наймення аквітанаў узніклі назва Аквітаніі.

Паходжанне
----------

Антычныя аўтары адасаблялі аквітанаў ад галаў і паведамлялі, што мяжой паміж гэтымі рознымі народамі з'яўляецца рака Гарона. На поўдні натуральнай мяжой Аквітаніі былі Пірэнеі.

Паходжанне аквітанаў даследчыкі звязваюць з носьбітамі Артэнакскай археалагічнай культуры, якая ўзнікла на захадзе Еўропы прыкладна ў 2400 г. да н. э. на аснове папярэдніх мясцовых археалагічных культур і да 1400 г. да н. э. ахоплівала тэрыторыю ад Пірэнеяў і Атлантычнага акіяна да Рэйна. Яе "спаўзанне" на паўднёвы захад тлумачыцца наступам носьбітаў Дунайскай культуры, продкаў кельтаў. Археолагі лічаць, што артэнакцы шырока ўжывалі лук, а таму іх саміх часам называюць "лучнікамі". Такім чынам, аквітаны былі старажытным ахтаўтонным насельніцтвам Еўропы.

Ужо ў часы Рымскай імперыі з'явіліся надпісы на аквітанскай мове лацінкай, якія дазволілі аднесці яе да іберскай моўнай сям'і.

Гісторыя
--------

У другой палове 1 тысячагоддзя да н. э. у Аквітаніі існавала развітая земляробчая культура. Нягледзячы на ціск галаў і васконаў, аквітаны вялі актыўны гандаль з суседзямі, а таксама ўздоўж марскога ўзбярэжжа. На поўначы іх гандлёвымі партнёпамі выступалі венеты. З III ст. да н. э. аквітаны карысталіся манетамі. Аднак яны не мелі адзінай дзяржавы і падзяляліся на 17 плямён.

У 56 г. да н. э. Аквітанія была заваявана рымлянамі. На яе тэрыторыі вырас шэраг буйных гарадоў, у тым ліку Тулуза, Бардо, Пуацье і інш. Яны з'яўляліся цэнтрамі раманізацыі мясцовых жыхароў. Аднак, як паказваюць археалагічныя раскопкі, у часы Рымскай імперыі многія тубыльцы ўсё яшчэ карысталіся роднай мовай і нават пісалі на ёй.

У 418 г. землі аквітанаў былі далучаны да вестгоцкай дзяржавы. У VII - VIII стст. існавала незалежнае герцагства Аквітанія. Відавочна, у перыяд ранняга сярэднявечча адбылася далейшая раманізацыя большай часткі мясцовага насельніцтва і яго пераход да мовы *ок*. Астатнія аквітаны, пераважна тыя, хто жыў у перадгор'ях Пірэнеяў, змяшаліся з васконамі і сталі продкамі баскаў.

Спасылкі
--------

* Ammianus Marcellinus, The Roman History
* Laurent CALLEGARIN, Les monnaies des peuples aquitains
* A. CASTAING, L'AQUITAINE PRIMITIVE
* Annals of Ancient Ireland
**Кобальтавая гармата** - прыбор для медыцынскага прымянення гама-выпраменьвання радыеізатопа кобальт-60, які выкарыстоўваецца пры лячэнні анкалагічных захворванняў. З 1950-х гадоў кобальт-60 шырока выкарыстоўваецца ў радыяцыйных (тэлетэрапеўтычных) устаноўках, якія ствараюць пучок гама-прамянёў, накіраваных на цела пацыента для барацьбы са злаякаснымі ўтварэннямі. З-за высокай цаны і неабходнасці абслугоўвання кваліфікаваным персаналам іх часта аб'ядноўвалі ў т.з. **кобальтавыя модулі**. Тэрапія радыеактыўным кобальтам была рэвалюцыйным крокам у прамянёвай тэрапіі пасля Другой сусветнай вайны, але цяпер яе замяняюць іншыя тэхналогіі, напрыклад, лінейныя паскаральнікі

Літаратура
----------

* Рудерман А. И. Физические основы дистанционной рентгено- и гамма-терапии— М.: Медицина, 1961, 244с.
* Беккера И. Лучевая терапия с помощью излучении высокой энергии.— М.: Медицина, 1964.
Пескаструменная апрацоўка каменнай сцяны
**Пескаструме́нная апрацоўка** — апрацоўка паверхняў адлівак, металічных загатовак, дэталей і інш. вырабаў перад афарбоўкай, а таксама ачыстка фасадаў будынкаў, збудаванняў струменем сціснутага паветра  (руск.) (бел. з завіслымі ў ім часцінкамі пяску. Робіцца спецыяльнымі пескаструменнымі апаратамі. У ліцейнай вытворчасці заменена шротамётнай або шротаструменнай ачысткай.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).

Славутасці
----------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пескаструменная апрацоўка
Сеўта і Перэхіль (у кружочку)
**Перэхіль** (ісп.: Perejil; неафіцыйная назва на араб. ليلة‎‎ *Лэйла* — «ноч») — малюсенькі скалісты астравок, размешчаны ў Гібралтарскім праліве, у 200 метрах ад узбярэжжа Марока, у 5 км ад Сеўты. Востраў належыць Іспаніі (Суверэнныя тэрыторыі Іспаніі), аднак яго прыналежнасць аспрэчваецца Марока. Іспанскі суверэнітэт над востравам абгрунтоўваецца тым, што востраў не быў згаданы ў дагаворы аб наданні незалежнасці Марока.

Востраў маі каля 500 м у даўжыню і каля 300 м у шырыню. Востраў незаселены. Тэрыторыя складае 0,15 км². Максімальная вышыня над узроўнем мора 74 м.

Этымалогія
----------

*Perejil* па-іспанску «пятрушка»; англійская назва *Parsley* з'яўляецца прамым перакладам іспанскай назвы. Аднак насамрэч назва вострава, відаць, не звязана з раслінай, а паходзіць ад скажонага Perez Gil («Перэс Хіль») — імя заваёўніка і першага ўладальніка.

Спасылкі
--------

* Востраў Перэхіль на Google Maps
**Замах на Курлова (1906)** — тэрарыстычны акт здзейснены І. Пуліхавым і А. Ізмайловіч з мэтаю забойства мінскага губернатара П. Р. Курло́ва.

Пасля г.зв. Курло́ўскага расстрэлу, група эсераў, таксама ўзгадаўшы П. Р. Курлову экзекуцыю сялян у Курскім павеце і жорсткае збіццё ў Курску выхаванцаў землямернага вучылішча і школьнікаў, прысудзіла губернатара да смерці.

Выканаўцу прысуду вызначалі праз жрэбій. Жрэбій выпаў на Аксенкруга, але ён спужаўся. Тады Іван Пуліхаў добраахвотна вызваўся выканаць прысуд, да яго далучылася А. Ізмайловіч. Яны нанялі кватэру паблізу дома Курлова і доўга за ім назіралі. Акцыю фінансаваў Яўстафій Любанскі.

Для здзяйснення тэракту быў выкарыстаны момант адпявання ў Петрапаўлаўскім саборы памерлага генерал-маёра Курча. Калі з сабору вынеслі і паставілі на катафалк труну, Курлоў выпраміўся і Пуліхаў кінуў у яго бомбу. Бомба патрапіла ў галаву, але не падарвалася, бо перадавалася праз агента «ахранкі» Зінаіду Жучэнку, якая папярэдне адвезла яе ў Маскоўскае ахоўнае аддзяленне, дзе бомба была абясшкоджаная начальнікам аддзялення М. фон Котэнам.

Бомба ўпала Курлову пад ногі, вакол было шмат народу і паліцэйскіх. Пуліхава схапілі, тымчасова Ізмайловіч страляла з «Браўнінга» у паліцмейстара Норава. Ізмайловіч, адбіраючы ў яе зброю, збілі. Схопленых тэрарыстаў адвезлі ў 1-ю паліцэйскую частку.

Літаратура
----------

* Бугаенко В. Иван Пулихов — кто он? Именем одного из первых террористов Беларуси названа улица Минска // Вечерний Минск, февр. 10, 1997.
Эпіцэнтры землетрасенняў (1963—1998)
Наступствы катастрафічнага землетрасення ў Сан-Францыска, ЗША у 1906 годзе.
**Землетрасенне**, **землятрус** — падземныя штуршкі і ваганні зямной паверхні, якія ўзнікаюць у выніку раптоўных, амаль імгненных разрываў і змяшчэнняў мас горных пародаў у зямной кары і ў верхняй частцы мантыі Зямлі.

Месца ўзнікнення штуршкоў, **ачаг землетрасення**, звычайна знаходзіцца на глыбіні ад 5—10 да 500—600 км. Энергія землетрасення вызначаецца ў магнітудах. Уздзеянне на зямную паверхню, **сіла землетрасення**, вызначаецца ў балах.

На зямной паверхні землетрасенні распаўсюджаныя нераўнамерна, і часцей за ўсё назіраюцца ў глыбакаводных жолабах, на ціхаакіянскіх астравах і ўзбярэжжы, у Альпійска-Гімалайскім горным поясе Еўразіі, у месцах глыбокіх упадзін сушы (возера Байкал, вобласць Усходне-Афрыканскіх азёраў).

Назіранні за землетрасеннямі вядуць сейсмічныя станцыі, вывучаюцца землетрасенні ў сейсмалогіі.

Працэсы, якія адбываюцца пры моцных землятрусах
-----------------------------------------------

Распаўсюджванне хваляў цунамі на Ціхім акіяне (2011). Землятрус пачынаецца з разрыву і перамяшчэння горных парод у глыбіні Зямлі. Гэта месца называецца агменем землятрусу або гипоцентр ым. Глыбіня яго звычайна бывае не больш за 100 км, але часам даходзіць і да 700 км. Па глыбіні ачага адрозніваюць нармальныя (70-80 км), прамежкавыя (80-300 км) і глыбокія землятрусу (больш за 300 км) .

Некаторыя вядомыя і значымыя ў гісторыі чалавецтва землетрасенні: землетрасенне ў Малой Азіі, 1201, землетрасенне ў Кітаі, 1556, землетрасенне ў Далмацыі, 1667, Лісабонскае землетрасенне, 1755, землетрасенне ў Японіі, 1923, землетрасенне ў Чылі, 1960, землетрасенне ў Перу, 1970, Таньшанскае землетрасенне, 1976, землетрасенне каля Суматры, 2004, землетрасенне ў Японіі, 2011.

Гл. таксама
-----------

* Чарлз Рыхтэр
* Сейсматрываласць

Зноскі
------

1. ↑  Геологический словарь — М.: Недра, 1973

Літаратура
----------

* Бычкоў С. В. Прагноз землятрусаў, дрэнныя навіны // Веснік навуковага цэнтра па бяспецы работ у вугальнай прамысловасці. — 2018. — № 2. — С. 82.

| ⛭Стыхійныя бедствы |
| --- |
| Зямля | Лавіны ·  Землетрасенні ·  Лахар ·  Сель ·  Вывяржэнні вулкана |
| Вада | Паводкі ·  Лімналагічныя вывяржэнні ·  Цунамі |
| Надвор’е | Завеі ·  Цыкланічныя штармы ·  Засухі ·  Градавыя штармы ·  Цеплавыя хвалі ·  Смерчы |
| Агонь | Лясны пажар |
| Здароўе і хваробы | Эпідэмія ·  Масавы голад |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11933194n · GND: 4015134-7 · LCCN: sh85040496 · NDL: 00574860 · NKC: ph116772 |
**Астраўныя тэрыторыі ЗША** (анг.: Insular areas) - тэрытарыяльныя ўладанні ЗША, якія не ўваходзяць у склад якога-небудзь з 50 штатаў краіны або Федэральнай акругі Калумбія. Астраўной тэрыторыяй можа звацца пратэктарат, садружнасць, вольна асацыяваная дзяржава, залежная тэрыторыя і г.д.

Жыхары шэрагу астраўных тэрыторый лічацца грамадзянамі ЗША, хаця не плацяць федэральных падаткаў і не могуць удзельнічаць у прэзідэнцкіх выбарах. Тавары, вырабленыя на астраўных тэрыторыях, могуць мець пазнаку Made in USA.

У лік астраўных тэрыторый уваходзяць ўладанні ў Ціхім акіяне і Карыбскім моры.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1198323728 |
Астраўныя дзяржавы свету
**Астраўная дзяржава** — дзяржава, размешчаная на адным ці некалькіх астравах і не звязаная ніводным сваім рэгіёнам з мацерыком. Па гэтых крытэрыях астраўныя дзяржавы адрозніваюцца ад прыбярэжных дзяржаў ці дзяржаў, якія не маюць выхаду да мора (бо, на цяперашні час, няма астраўных дзяржаў, якія не маюць выхаду да мора). У наш час сярод 194 незалежных дзяржаў свету 47 з'яўляюцца астраўнымі. Аўстралія хоць і лічыцца не востравам, а кантынентам, аднак размешчаная на ім дзяржава не мае сухапутных меж, што характэрна для астраўных дзяржаў.

Пералік астраўных дзяржаў па плошчы
-----------------------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **№** | **Дзяржава** | **Плошча ў км²** |
| 1 |  Інданезія | 1 912 988 |
| 2 |  Мадагаскар | 587 041 |
| 3 |  Папуа — Новая Гвінея | 462 840 |
| 4 |  Японія | 377 837 |
| 5 |  Філіпіны | 300 000 |
| 6 |  Новая Зеландыя | 270 534 |
| 7 |  Вялікабрытанія | 242 910 |
| 8 |  Куба | 110 860 |
| 9 |  Ісландыя | 103 000 |
| 10 |  Ірландыя | 70 273 |
| 11 |  Шры-Ланка | 65 610 |
| 12 |  Дамініканская Рэспубліка | 48 422 |
| 13 |  Тайвань | 36 006 |
| 14 |  Гаіці | 27 750 |
| 15 |  Саламонавы Астравы | 27 556 |
| 16 |  Фіджы | 18 367 |
| 17 |  Усходні Тымор | 14 409 |
| 18 |  Багамы | 13 939 |
| 19 |  Вануату | 12 190 |
| 20 |  Ямайка | 10 991 |
| 21 |  Кіпр | 9 251 |
| 22 |  Бруней | 5 765 |
| 23 |  Трынідад і Табага | 5 128 |
| 24 |  Каба-Вердэ | 4 033 |
| 25 |  Самоа | 2 831 |
| 26 |  Маўрыкій | 2 040 |
| 27 |  Каморы | 1 862 |
| 28 |  Сан-Тамэ і Прынсіпі | 1 001 |
| 29 |  Кірыбаці | 811 |
| 30 |  Тонга | 748 |
| 31 |  Дамініка | 746 |
| 32 |  Бахрэйн | 711 |
| 33 |  Мікранезія | 702 |
| 34 |  Сінгапур | 683 |
| 35 |  Сент-Люсія | 616 |
| 36 |  Палау | 508 |
| 37 |  Сейшэльскія Астравы | 454 |
| 38 |  Антыгуа і Барбуда | 442 |
| 39 |  Барбадас | 430 |
| 40 |  Сент-Вінсент і Грэнадзіны | 389 |
| 41 |  Грэнада | 345 |
| 42 |  Мальта | 316 |
| 43 |  Мальдывы | 298 |
| 44 |  Сент-Кітс і Невіс | 261 |
| 45 |  Маршалавы Астравы | 181 |
| 46 |  Тувалу | 26 |
| 47 |  Науру | 21 |

Дзяржавы са сталіцай у астраўной частцы
---------------------------------------

У дзвюх дзяржаў, якія адносяцца да мацерыковым, сталіцы размешчаны на астравах: Данія, Экватарыяльная Гвінея. У мінулым да такіх дзяржаў адносіліся таксама Каралеўства Сіцылія ці Сардзінскае каралеўства.

Гл. таксама
-----------

* Востраў
* Дзяржава
* Анклаў
**Падло́ссе** (трансліт.: *Padlossie*, руск.: Подлосье) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Навадворскага сельсавета. Месціцца каля МКАД, на рацэ Свіслач.

Гісторыя
--------

У 1886 годзе фальварак Сеніцкай воласці Мінскага павета Мінскай губерні. У 1897 годзе ўрочышча Падлессе. У 1916 годзе хутар Падлессе.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў і ў сярэдзіне кастрычніка 1920 года пад акупацыяй Польшчы.

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. З 20 жніўня 1924 года ў складзе Навадворскага сельсавета Самахвалавіцкага раёна Менскай акругі. 18 студзеня 1931 года перададзена ў падпарадкаванне Менскага гарсавета. З 26 траўня 1935 года ў Менскім раёне. З 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці.

У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй Германіі.

Насельніцтва
------------

* 1897 год — 26 жыхароў
* 1916 год — 4 двары, 23 жыхары
* 1997 год — 36 гаспадарак, 89 жыхароў
* 1999 год — 69 жыхароў
* 2010 год — 69 жыхароў

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (DJVU)

Літаратура
----------

* Падлоссе // Памяць: Гіст-дакум. хроніка Мінскага р-на / Гал. рэд. Беларус. Энцыкл.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.. — Мінск: БелЭн, 1998. — С. 610. — 640 с.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Падлоссе

| ⛭**Навадворскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Новы Двор |
| Аграгарадкі | Гатава |
| Вёскі | Асееўка ·  Вялікае Сціклева ·  Вялікі Трасцянец ·  Дзергаі ·  Дубкі ·  Ельніца ·  Каралішчавічы ·  Клімавічы ·  Мацавічы ·  Падлоссе ·  Пашкавічы ·  Цэсіна |
**Землеўпарадкавальны факультэт** — адзін з факультэтаў Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі.

Гісторыя
--------

Факультэт з’яўляецца цэнтрам падрыхтоўкі кадраў для дзяржаўнай землеўпарадкавальнай і картографа-геадэзічнай службы краіны. Факультэт быў утвораны ў 1924 годзе, але пачатак гісторыі бярэ з адкрыцця ў 1859 годзе зямельна-таксатарскіх класаў пры Горыгорацкай земляробчай школе.

Сярод выбітных выпускнікоў землеўпарадкавальнага факультэта прафесары П. А. Атрушкевіч, П. В. Ковель, В. Ф. Калмыкоў, Ф. К. Курапаценка, А. А. Саламонаў, ганаровы доктар акадэміі Г. І. Кузняцоў, намеснік старшыні Дзяржаўнага камітэта па маёмасці Рэспублікі Беларусь А. В. Літрэеў, генеральны дырэктар РУП «Праектны інстытут Белдзіпразем» У. В. Шалыпін і многія іншыя.

Спецыяльнасці
-------------

На землеўпарадкавальным факультэце ажыццяўляецца падрыхтоўка спецыялістаў з вышэйшай адукацыяй па дзвюх спецыяльнасцях першай ступені і адной спецыяльнасці другой ступені вышэйшай адукацыі. На першай ступені вышэйшай адукацыі падрыхтоўка ажыццяўляецца па спэцыяльнасцях «землеўпарадкаванне» і «зямельны кадастр» (вочная форма атрымання адукацыі). На другой ступені вышэйшай адукацыі — па спецыяльнасцях «землеўпарадкаванне», «кадастр і маніторынг земляў» (вочная і завочная формы атрымання адукацыі).

Кафедры
-------

У склад факультэта ўваходзяць тры кафедры, на якіх працуюць высокакваліфікаваныя спецыялісты. Кафедры аснашчаныя сучасным абсталяваннем, маюцца чатыры сучасныя камп’ютарныя класы, вучэбна-метадычны кабінет, вучэбна-геадэзічны палігон «Горкі».

Дэканы
------

* Васіль Васілевіч Папоў (1933—1934)
* Фёдар Кузьміч Курапаценка (1946—1947)
* Ізраіль Шмеравіч Гарфінкель (1948—1949)
* Фёдар Кузьміч Курапаценка (1952—1954)
* Андрэй Васільевіч Калмыкоў (2010—2017)
* Вольга Мікалаеўна Пісецкая (з 2017)

Зноскі
------

1. ↑  Землеўпарадкавальны факультэт

| ⛭Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія |
| --- |
| Факультэты | Агранамічны факультэт ·  Факультэт біятэхналогіі і аквакультуры ·  Аграэкалагічны факультэт ·  Факультэт механізацыі сельскай гаспадаркі ·  Землеўпарадкавальны факультэт ·  Меліярацыйна-будаўнічы факультэт ·  Эканамічны факультэт ·  Факультэт бухгалтарскага ўліку ·  Факультэт бізнесу і права | Навучальна-лабараторны корпус БДСГА |
| Будынкі | Адміністрацыйны корпус ·  Будынак бібліятэкі ·  Вучэбны корпус факультэта гідрамеліярацыі ·  Вучэбны корпус № 4 · 
Галоўны корпус ·  Дзіцячы сад ·  Дом Максіма Гарэцкага ·  Комплекс будынкаў ·  Правы флігель ·  Прафесарскі корпус ·  Таксатарскі корпус ·  Фізіка-хімічны корпус |
| Іншае | Батанічны сад ·  Беларуская секцыя студэнтаў ·  Горацкае раённае краязнаўчае таварыства ·  Горацкая філія «Аршанскага Маладняка» |