**Вяль** — у беларускай міфалогіі адзін з цмокаў. Паданне аб ім запісана Ірынай Дубянецкай у в. Валэйкішкі (Астравецкі раён).

Вяль жыў каля валуна бліз вёскі Валэйкішкі, бавіўся з ім, перакідваў і не даваў людзям прайсці, а таксама краў у іх скаціну. Аднойчы разумны вясковец закалоў барана, злупіў з яго скуру, заліў у яе «смалу і серку» і паставіў каля камня. Цмок убачыў «барана» і адразу з’еў. Гарачая смала заліла яму глотку, і ён адразу памёр. Перад смерцю Вяль зароў так громка, што яго пачуў цмок Крок, што жыў пад Кракавам, і сам адразу памёр са страху.

Паралелі ў іншых легендах
-------------------------

Імя Вяль адсылае да імёнаў балцкіх багоў-апекуноў памерлых і падзем’я: *Vels* у латышоў, *Velinas* у літоўцаў, а таксама Вялеса, імя якога генетычна да іх узыходзіць. У гэтых тэонімах — корань *Vel-*, які на старажытным індаеўрапейскім моўным гарызонце звязаны са светам памерлых і яго ўладаром.

Сувязь персанажаў «змяёвай прыроды» з камянямі пацвярджаюць і паданні пра Змея, які лятаў над Лукомскім возерам і перакідаўся ў чалавека, а тады ў навальніцу быў забіты перуновай маланкай і пахаваны ў кургане.

У Польшчы захавалася легенда пра Вавельскага цмока, які жыў у прыгорку пад Кракавам і быў знішчаны гэтакім жа чынам, як і Вяль (дарэчы, у паданні пра Вяля згадваецца нейкі цмок Крок, што як раз жыў пад Кракавам). Цікава, што імя Крак (падобнае на Крок) у польскай легендзе (у версіі, якую запісаў Ян Длугаш) носіць старажытны князь, які распраўляецца з цмокам. У паданні пра князя Радара фігурыруе змей Крыгавей, які ўжо служыць польскаму каралю Ляху і жыве ў Польшчы, унутры прыгорка.

Спасылкі
--------

* Ірына Дубянецкая. Дзе шукаць беларускага цмока?(недаступная спасылка)
* «Вужыныя і змеевы камяні» на сайце «Родныя вобразы»(недаступная спасылка)

| ⛭Беларуская міфалогія |
| --- |
| Багі | 

|  |  |
| --- | --- |
| Славянскія багі | 
* Вялес
* Пярун
* Ярыла1
* Маці-Зямля
* Доля

 |
| Балцкія багі | 
* Дзіевас
* Пяркунас
* Лайма
* Аўшра
* Вялняс
* Жэміна

 |
| Персанажы фальклора | 
* Зара-Зараніца
* Сонца
* Месяц
* Юрай
* Ілля
* Улас

 |

 |
| Духі | 

|  |  |
| --- | --- |
| Лес | 
* Вужалкі
* Зазоўка
* Гаёвы Дзед
* Гаёўкі
* Лясун
* Пушчавік

 |
| Балота | 
* Аржавенік
* Балотнік
* Лазавік
* Багнік
* Лойма

 |
| Рэкі, азёры | 
* Вадзянік
* Азярніцы
* Свіцязянкі‎
* Русалка

 |
| Гаспадарка | 
* Дамавік
* Дамавуха
* Гуменнік
* Ёўнік
* Красналюдкі
* Пячурнік
* Сёрбай
* Хлеўнік
* Хут
* Валасень
* Пуннік
* Лён і Лляніца
* Раёк

 |
| Нячысцікі | 
* Паветрыкі
* Прахі
* Пякельнікі
* Чорт
* Люцыпар
* Хіхітун
* Шэшачкі

 |
| Хваробы, бедствы | 
* Апівень
* Баба-вяліканка
* Бадзюля
* Белая Баба
* Змора
* Кадук
* Касны
* Копша
* Мара
* Начніцы
* Паморак
* Траска-Шухна
* Чорная Баба

 |
| Пагрозадля дзяцей | 
* Жалезная баба
* Жалезны чалавек
* Меша
* Расамаха
* Стрыга
* Хапун
* Цыгра

 |
| Іншыя духі | 
* Дзяды
* Зюзя
* Кладнік
* Кумяльган
* Ох
* Сон

 |

 |
| Людзі, пачвары | 
* Валатоўны
* Ваўкалак
* Ведзьма
* Вупыр
* Волат
* Дзіва Аднавокае
* Зачараваныя князёўны
* Камень-кравец
* Цмок
* Ядзеркі

 |
| Жывёлы | 
* Варгін
* Вужыны Цар
* Кук
* Рыбін Цар
* Хабёр
* Шкурапея

 |
| Расліны | 
* Папараць-кветка
* Кветкі-цары

 |
| Землі | 
* Вырай
* Залатая Гара
* Калінавы мост
* Рака Смародзіна
* Край свету
* Лысая гара
* Пекла

 |
| Сусвет | 
* Вецер
* Вечарніца
* Вясёлка
* Касмагонія
* Рабінавая ноч
* Сусвет
* Сусветнае Дрэва

 |
| Героі | 
* Бай
* Белаполь
* Брас
* Гом
* Машэка
* Менеск
* Радар
* Рыдан
* Рымар

 |
| **Заўвагі**: 1 гістарычнасць спрэчная; 2 боскі статус спрэчны. |