recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Трансфарматар — адзін з асноўных элементаў электрычных ліній
**Электратэхніка** — вобласць тэхнічных навук, што вывучае атрыманне, размеркаванне, пераўтварэнне і выкарыстанне электрычнай энергіі.

Электратэхніка вылучылася ў самастойную навуку з фізікі ў канцы XIX стагоддзя.

У наш час электратэхніка складаецца з некалькі навук: электраэнергетыкі, электронікі, сістэмы кіравання, апрацоўкі сігналаў і тэлекамунікацыі. Асноўнае адрозненне ад электронікі складаецца ў тым, што электратэхніка вывучае праблемы, звязаныя з сілавымі буйнагабарытнымі электроннымі кампанентамі: лініі электраперадачы, электрычныя прывады, у той час як у электроніцы асноўнымі кампанентамі з’яўляюцца камп’ютары і інтэгральныя схемы. У іншым сэнсе, у электратэхніцы асноўнай задачай з’яўляецца перадача электрычнай энергіі, а ў электроніцы — інфармацыі.

Зноскі
------

1. ↑  What is the difference between electrical and electronic engineering? **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *FAQs - Studying Electrical Engineering*. Архівавана з першакрыніцы 10 лютага 2005. Праверана 4 February 2005.
Схематычная выява электрахімічнай ячэйкі для даследавання электролізу
**Электро́ліз** («электра» + гр. λύσις «люзіс» — вызваленне, паслабленне) — хімічныя рэакцыі, якія працякаюць пад дзеяннем электрычнага току на электродах, утопленых у раствор, расплаў або цвёрды электраліт.

Працэс выдзялення складючых часткак (іонаў) растворанага рэчыва (электраліту) пад дзеяннем знешняга электрычнага поля. Электроліз з'яўляецца адным з тыпаў электрычнага току. У адрозненне ад току ў металах, электроліз абумоўлены пераносам рэчыва.

У электрычным полі дадатна зараджаныя іоны (катыёны) рухаюцца да катода, адмоўна зараджаныя (аніёны) — да анода. На катодзе адбываецца аднаўленне, на анодзе — акісленне іонаў або мапекул, якія ўваходзяць у састаў электраліту. Колькасць рэчываў, што ўтвараюцца на электродах, і электрычны зарад, які праходзіць праз электраліт, звязаны законамі Фарадэя.

Звычайна электроліз ажыццяўляюць у электралізёрах. 3 дапамогай электролізу ажыццяўляюць рэакцыі акіслення і аднаўлення з вялікім выхадам і высокай селектыўнасцю, якія ў звычайных хімічных працэсах цяжка дасягальныя. Гэта дазваляе выкарыстоўваць лектроліз для прамысловага атрымання і ачысткі многіх рэчываў. Напрыклад, электролізам водных раствораў атрымліваюць і ачышчаюць медзь, цынк, кадмій, нікель і іншыя металы. Электролізам расплаваў — атрымліваюць алюміній, натрый, літый, кальцый і інш. Электроліз выкарыстоўваюць таксама ў гальванатэхніцы, электрасінтэзе і інш.

Літаратура
----------

* Электроліз // БЭ ў 18 т. Т. 18. Кн. 1. Мн. 2004.

| ⛭Артыкулы, якія адносяцца да электролізу |
| --- |
| Пачатак электролізу | Хімічныя крыніцы току • Законы Фарадэя • Стандартны электродны патэнцыял |
| Матэрыялы, зробленыя электролізам | Алюміній • Металічны кальцый • Хлор • Фтор • Вадарод • Металічны літый • Магній • Металічны калій • Металічны натрый • Гідраксід натрыю • Цынк |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119763237 · GND: 4014288-7 · LCCN: sh85042152 · LNB: 000131518 · Microsoft: 163127949 · NDL: 006764557 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Юргордэн (значэнні).

**Юргордэн** (шведск.: Djurgården), таксама **Сёдра Юргордэн** (даслоўна: *Паўднёвы Юргордэн*) — востраў і гістарычны раён у цэнтры Стакгольма, у складзе адміністрацыйнага раёна Эстэрмальм. Плошча 2,79 км². Насельніцтва каля 800 чалавек. Востраў гістарычна называўся Вальдэмарсён (шведск.: Valdemarsön).

Юргордэн вядомы сваімі шматлікімі славутасцямі і прыродай з мноствам старых дубоў. На востраве знаходзіцца шэраг папулярных музеяў (у т.л. Скансен, які разам з паркам забаваў Грэна Лунд займае большую яго частку; Музей карабля Ваза, Музей Паўночных краін, Музей ABBA), цікавых з культурна-гістарычнага пункту гледжання сядзіб, пасольства. Жылыя кварталы знаходзяцца ў паўднёва-заходняй частцы вострава.

Панарама
--------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Юргордэн
**Клас 4000 чыгуні Union Pacific Railroad**, больш вядомы як *Big Boy* (белар. "Бамбіза") — серыя сучлененых паравозаў тыпу 2-4-0 +0-4-2, якія будаваліся ў 1941-1944 гг. на паўночнаамерыканскім заводзе *ALCO*, пад кіраўніцтвам галоўнага канструктара Ота Джэйбелмена (Otto Jabelmann). Былі створаны на аснове канструкцыі паравозаў Challenger тыпу 2-3-0 +0-3-2 і прызначаліся для праводкі цяжкіх грузавых цягнікоў праз хрыбет Уосач (Скалістыя горы). Першапачатковае пазначэнне паравозаў было **Клас 4000** (Class 4000, бо іх нумарацыя пачыналася з № 4000), аднак у свеце яны больш вядомыя як Big Boy - менавіта такую назву напісаў крэйдай на адным з першых паравозаў серыі невядомы рабочы заводу. Пасля гэта мянушка трывала замацавалася за паравозамі дадзенай серыі.

Паравозы Big Boy з'яўляюцца самымі буйнымі серыйнымі паравозамі свету (даўжыня паравоза з тэндэрам - 132 футы 9 ¼ дзюймаў, або 40,47 метра) і другімі па велічыні ў гісторыі сусветнага паровозабудавання (пасля выпрабавальнага паравоза PRR S1), а таксама самымі цяжкімі лакаматывамі ў свеце (службовая маса паравоза з тэндэрам - 1.208.000 фунтаў, або 548,3 тоны).

Спасылкі
--------

* UP Big Boy 4-8-8-4 Архівавана 15 верасня 2012.. RailwayModel.com.(Праверана 26 чэрвеня 2011)
* 4-8-8-4 «Big Boy» Locomotives Архівавана 22 верасня 2009. (англ.). SteamLocomotive.com.(Праверана 26 чэрвеня 2011)
* UP Class 4000 Big Boy (англ.). JLS Railroad Website.(Праверана 26 чэрвеня 2011)


| ⛭Гіганцкія лакаматывы дарогі Union Pacific |
| --- |
| American Locomotive Company (ALCO) | 9000 class 4-12-2 ·  Challenger ·  Big Boy ·  C855 |
| Electro-Motive Division, GM (EMD) | DD35 ·  DD35A ·  DDA40X ·  SD90MAC |
| General Electric (GE) | Газатурбавоз у 4500 к.с.  · Газатурбавоз у 8500 к.с.  · U50  · U50C  · AC6000CW |
**Густаў Адлерфельт** (шведск.: Gustaf Adlerfelt; 1671—9 ліпеня 1709, Палтава) — шведскі прыдворны.

Вучыўся ва ўніверсітэтах Упсалы (Швецыя), Гале (Германія), падарожнічаў па краінах Еўропы. З 1700 года горфюнкер, з 1701 года пры двары Карла XII, суправаджаў яго ў паходах. Удзельнік Паўночнай вайны 1700—1721. Загінуў у баі пад Палтавай. Вёў дзённік ваенных дзеянняў, у тым ліку на тэрыторыі сучаснай Беларусі, дапаўняў яго афіцыйнымі дакументамі, іншымі крыніцамі. Часткова надрукаваны (ананімна) у 1707 годзе ў Гамбургу, дапрацаваны сынам, выдадзены на французскай, англійскай і нямецкай мовах (1740—1742); у арыгінале выдадзены ў 1919 годзе.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Густаў Адлерфельт // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0036-6 (т.1).
*Usnea dasypoga*
**Usnea dasypoga** — від лішайнікаў роду Уснея (*Usnea*) сямейства Пармеліевыя (*Parmeliaceae*).

Апісанне
--------

Слаявіна ніцяна-кусцістая, сцелецца па субстрату або звісае, прымацоўваецца дыскападобным аснаваннем, да 30 см даўжыні, саламяна- або жаўтлява-зялёная, багата галінаваная. Галінкі, танклявыя да вяршыні, жорсткія, пакрытыя дробнымі паўкруглымі ў перасеку або завостранымі бародавачкамі, па ўсёй даўжыні колцападобных патрэсканыя, як бы членістыя, са шматлікімі перпендыкулярна адлеглымі бакавымі галінкамі ад 0,5 да некалькіх сантыметраў даўжыні.

Уся паверхня слаявіны ўсеяная саралямі з сарэдыямі цыліндрычнай формы. Пладовыя целы (апатэцыі) шматлікія, размяшчаюцца на бакавых галінах, з вейчыкамі па слаявіннаму краю і крэмавым дыскам. Споры авальныя, 7×9,5 мкм.

Біялогія
--------

Расце на ствалах і суках дрэў іглічных і лісцяных парод.

Шырока распаўсюджаная ў паўночных і ўмераных абласцях.

Сустракаецца ў паўночнай частцы Беларусі.

Выкарыстанне
------------

Змяшчае ўснінавую кіслату.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Уснея густобородая // Лекарственные растения и их применение. — 5-е, перераб. и. доп.. — Мн.: «Наука и техника», 1974. — С. 55-56. — 592 с. — 120 000 экз.
2. ↑  Уснея густобородая  (руск.)

Літаратура
----------

* Уснея густобородая // Лекарственные растения и их применение. — 5-е, перераб. и. доп.. — Мн.: «Наука и техника», 1974. — С. 55-56. — 592 с. — 120 000 экз.

Спасылкі
--------

* Уснея густобородая  (руск.)
**Густ** — здольнасць чалавека да распазнавання, разумення і ацэнкі прыгожага і пачварнага ў з'явах рэчаіснасці і творах мастацтва. Густ уяўляе сабой вынік працяглага гістарычнага развіцця.

У эстэтыцы да 19 стагоддзя ішлі спрэчкі, якую прыроду мае густ: рацыянальную або ірацыянальную, грунтуецца ён на розуме або на пачуцці, з'яўляецца прыроджанай або здольнасцю ад выхавання, мае ўсеагульнае або індывідуальнае значэнне. У Францыі катэгорыя густу атрымала рацыяналістычнае рашэнне ў творах Н. Буало, Ш. Бата, Ш. Мантэск'ё, Вальтэра і інш. Пачынаючы з Буало, які знаходзіўся пад уплывам рацыяналістычнае філасофіі Дэкарта, асновай густу лічыцца вывучэнне твораў старажытнасці, а яго галоўнымі прыкметамі - праўдападабенства, разумнасць, яснасць. У англійскай эстэтыцы 17-18 стст. паняцце густу набыло не толькі эстэтычны, але і маральны сэнс: згодна з А. Шэфтсберы і Г. Хамам, сапраўдны густ абумоўлены не розумам і ведамі, а характарам, гарманічнай ўраўнаважанасцю ў чалавеку розных афектаў. Густ праяўляецца не ў прытрымліванні абмежавальных правілаў, а ў пачуцці праўды, у адпаведнасці праўдзе, прыродзе. Англійскія філосафы Ф. Хатчасан, а затым Э. Бёрк сцвярджалі усеагульнасць эстэтычнага густ, якое мае месца ў супольнасці псіхафізіялагічнае арганізацыі ўсіх людзей. Д. Юм акцэнтаваў суб'ектыўнасць густу.

Гл. таксама
-----------

* Кіч

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 162017022 · NKC: ph127127 |
**Сія́лавыя кісло́ты** — монацукрыды, аднаасноўныя поліаксіамінакіслоты, вытворныя нейрамінавай кіслаты. Моцныя кіслоты.

Бясколерныя крышталі, раствараюцца ў вадзе, мала раствараюцца ў метаноле, не раствараюцца ў эфіры.

У звязаным стане прысутнічаюць у тканках чалавека, жывёл і некаторых мікраарганізмаў, дзе ўваходзяць у склад глікапратэінаў, глікаліпідаў і інш. У свабодным стане выяўлены ў спіннамазгавой вадкасці, шчытападобнай залозе, слізістай абалонцы страўніка, ікры некаторых відаў рыб. Вызначаюць антыгенныя і рэцэптарныя ўласцівасці клетак, удзельнічаюць у іх узаемадзеянні з вірусамі, таксінамі, гармонамі і інш. Надаюць вязкасць сакрэтам слізістых абалонках, што ахоўвае іх ад механічных пашкоджанняў і пранікнення бактэрый.

Зноскі
------

1. 1 2 3  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* *Семяненя І. М.* Сіялавыя кіслоты // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 428—429. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12252053w · LCCN: sh85122186 · Microsoft: 2780115458 · NDL: 00575897 |
**Marvel Ultimate** — імпрынт выдавецтва коміксаў Marvel Comics. Пад гэтым імпрынтам выходзяць коміксы з пераасэнсаванымі версіямі персанажаў кампаніі, уключаючы Чалавека-павука, Людзей Ікс, Мсціўцаў і Фантастычнай чацвёркі. Імпрынт быў запушчаны ў 2000 годзе з выдання серый *Ultimate Spider-Man* і *Ultimate X-Men*, якія далі персанажам новае паходжанне. Сусветам была прызначаная **Зямля-1610** Мульцісусвета Марвэл, якая змяшчае бясконцую колькасць альтэрнатыўных сусветаў.

Гісторыя публікацый
-------------------

Сусвет Ultimate быў запушчаны ў 2000 годзе з публікацыі *Ultimate Spider-Man*, за якой рушыла ўслед *Ultimate X-Men* ў 2001 годзе і *The Ultimates* і, нарэшце, *Ultimate Fantastic Four*. Да запуску імпрынт ішоў пад працоўнай назвай «Ground Zero». Персанажы гэтага імпрынта існуюць за межамі Зямлі-616 Сусвету Марвэл і ніяк не ўзаемадзейнічаюць з арыгінальнымі сваімі версіямі.

Гісторыі і персанажы Marvel Ultimate былі адаптаваныя, каб адлюстроўваць адрозненні паміж сапраўдным і мінулым кантынуўмамі, вялікая частка якіх была створана паміж 1960-мі і 1970-мі. Да прыкладу, Чалавек-павук гэтага сусвету атрымаў суперздольнасці ад генетычна мадыфікаванага павука, а не ад радыеактыўнага, і яго альтэр-эга, Пітэр Паркер, які першапачаткова быў фатографам для газеты Daily Bugle, цяпер вэб-майстар у газеце на палову стаўкі. Іншым аспектам сусвету Ultimate з’яўляецца тое, што многія персанажы з’яўляюцца больш маладымі, чым арыгінальныя версіі.

Са снежня 2005 года па пачатак 2007 года выдавецтва Marvel выпусціла рэкламную кампанію, якая паказала па ўсім серыям Ultimate слоган «Ultimate Marvel: Залаты стандарт».

Сцэнарыстамі, датычныя працы над імпрынтам, былі Браян Майкл Бендыс, Уорэн Эліс, Марк Мілар, Джо Кесада і былы прэзідэнт Marvel, Біл Джэмас.

Увесь імпрынт Ultimate Marvel быў адноўлены ў 2009 годзе пасля маштабнай падзеі *Ultimatum* і цяпер праходзіць пад назвай **Ultimate Comics**.

У жніўні 2011 года Marvel зноў перазапусціла лінію Ultimate, у гэты раз пад слоганам **Ultimate Comics Universe Reborn**, пасля заканчэння сюжэтнай аркі «The Death of Spider-Man», якую ён узначальвае Джонатанам Хікменам, Нікам Спенсерам і Браянам Майклам Бендысам. Пры гэтым былі перазапускі серыі *Ultimate Comics: X-Men*, *Ultimate Comics: The Ultimates* і *Ultimate Comics: Spider-Man*. Плюс да гэтага былі выпушчаныя міні-серыі *Ultimate Fallout* і *Ultimate Comics: Hawkeye*.

Заўвагі
-------

1. ↑  Ultimate Universe, Marvel.com, «*The Basics*: Universe: Earth-1610 (Ultimate Universe)»
2. ↑  *Khouri, Andy.*
3. ↑  Kaare Andrews Covers Marvel’s Ultimate Relaunch.
4. ↑  Marvel’s Ultimate Comics Universe reborn: so what now for the Ultimate Universe?

Спасылкі
--------

* Marvel.Машын s Marvel Ultimate Encyclopedia
**Густавія** (фр.: Gustavia) — горад, сталіца заморскай абшчыны Францыі Сен-Бартэльмі, якая ўтварылася толькі ў 2007 годзе, (да гэтага Сен-Бартэльмі быў аддаленым раёнам заморскага дэпартамента Гвадэлупа).

Насельніцтва — 3,2 тыс. жыхароў (2005) з 6,8 тыс. усёй абшчыны Сен-Бартэльмі.

Сваю назву горад атрымаў у гонар шведскага караля Густава III, калі Францыя ў 1785 годзе ў абмен на правы гандлю ў рэгіёне саступіла частку сваіх уладанняў. У 1878 годзе Густавія з Сен-Бартэльмі зноў перайшла да Францыі.

Асноўная галіна эканомікі Густавіі, як і ўсёй абшчыны — турызм.

З славутасцяў захаваліся некалькі англіканскіх цэркваў сярэдзіны XIX стагоддзя. Аднак, большасць жыхароў Густавіі — каталікі.

Зноскі
------

1. ↑  база даных аб французскіх камунах — Institut national de l'information géographique et forestière. Праверана 26 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1665102'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q20894925'></a>
Папа Бенедыкт XVI абвяшчае Urbi et Orbi на свята Нараджэння Хрыстова 2008 года
**Urbi et Orbi** — літаральна, «Гораду (Рыму) і Свету» — назва ўрачыстага папскага блаславення.

З выраза Urbi et Orbi пачыналіся важныя абвяшчэнні ў Старажытным Рыме. Звычай урачыста прамаўляць папскае блаславенне з нагоды асабліва значных падзей сфарміраваўся да XIII стагоддзя.

У сучаснай практыцы Папа штогод абвяшчае Urbi et Orbi двойчы: на святы Нараджэння Хрыстова і Вялікдня. Апроч гэтага, Папа прамаўляе Urbi et Orbi падчас цырымоніі сваёй інтранізацыі пасля абрання, пры абвяшчэнні юбілейнага года і ў рэдкіх выпадках для блаславення паломнікаў.

На святы Раства і Вялікдня Папа Рымскі прамаўляе Urbi et Orbi з цэнтральнага балкона базілікі Святога Пятра. Уласна перад тэкстам блаславення абвяшчаецца папскага пасланне з нагоды свята, а таксама віншаванне вернікам ва ўсім свеце на розных мовах (у віншаваннях Яна Паўла II і Бенедыкта XVI колькасць моў магла перавышаць 60).

Раней існавала практыка выкладаць папскае блаславенне «Гораду і Свету» ў дзень святых апосталаў Пятра і Паўла (у базіліцы Святога Пятра) і на святы Узнясення Гасподняга (у Латэранскай базіліцы) і Унебаўзяцця (у базіліцы Санта-Марыя-Маджорэ), аднак яна была спынена ў 1870 годзе пасля ліквідацыі Папскай дзяржавы. Атрыманне папскага блаславення Urbi et Orbi можа даваць магчымасць для атрымання індульгенцыі.

Тэкст блаславення на латыні:

> 
> 
> Sancti Apostoli Petrus et Paulus, de quorum potestate et auctoritate confidimus, ipsi intercedant pro nobis ad Dominum.
> 
> 
> Amen.
> 
> 
> Precibus et meritis beatæ Mariae semper Virginis, beati Michaelis Archangeli, beati Ioannis Baptistæ et sanctorum Apostolorum Petri et Pauli et omnium Sanctorum misereatur vestri omnipotens Deus et dimissis omnibus peccatis vestris, perducat vos Iesus Christus ad vitam æternam.
> 
> 
> Amen.
> 
> 
> Indulgentiam, absolutionem et remissionem omnium peccatorum vestrorum, spatium verae et fructuosae penitentiæ, cor semper penitens et emendationem vitae, gratiam et consultationem sancti Spiritus et finalem perseverantiam in bonis operibus, tribuat vobis omnipotens et misericors Dominus.
> 
> 
> Amen.
> 
> 
> Et benedictio Dei omnipotentis: Patris et Filii et Spiritus sancti descendat super vos et maneat semper.
> 
> 
> Amen.
> 
> 
>

Зноскі
------

1. 1 2  «Urbi et Orbi» // Католическая энциклопедия. Т.5. М.:2013. Ст. 893—894
2. ↑  Папа Рымскі павіншаваў з Раством на 65 мовах
3. ↑  «Apostolic Blessing» //Catholic Encyclopedia. 1913
4. ↑  Enchiridion indulgentiarum. 2002
**Гур-Эмір** (узб.: Go'ri Amir ад перс.: گور امیر — «Грабніца эміра») — маўзалей азіяцкага заваёўніка Аміра Цімура (таксама вядомага як Тамерлан) у Самаркандзе (Узбекістан).

Фамільная грабніца Цімура і спадчыннікаў імперыі была ўзведзена ў паўднёва-заходняй частцы горада у 1404 годзе. Мазаіка, сабраная са светла- і цёмна- блакітных глазураваных цаглін, ўпрыгожвае сцены і барабан. Гэты шэдэўр сярэднеазіяцкага дойлідства займае важнае месца ў гісторыі сусветнай ісламскай архітэктуры. Гур-Эмір паслужыў правобразам для вядомых помнікаў архітэктуры эпохі Вялікіх маголаў: маўзалея Хумаюна ў Дэлі і маўзалея Тадж-Махал у Агры, пабудаваных нашчадкамі Цімура, якія ў свой час былі кіруючай дынастыяй Паўночнай Індыі.

Помнік рэстаўраваўся ў 1950-х гадах (вонкавыя купалы і глазур), больш маштабныя работы па яго аднаўленні былі пачаты ў 1967 годзе.

Галерэя
-------

* На карціне Верашчагіна ў 1870 годзеНа карціне Верашчагіна ў 1870 годзе
* 
* Сотавы зводСотавы звод
*
Сцяг Змагарнай Францыі
Французскія ваенныя злучэнні на парадзе ў Парыжы, жнівень 1944 года.
**Змагарная Францыя** (фр.: la France Combattante) — патрыятычны рух французаў за нацыянальную незалежнасць Францыі ў 1940—1945 гадах.

Рух узначальваўся генералам Шарлем дэ Голем са штаб-кватэры ў Лондане (Французскі нацыянальны камітэт, да 1943 года). Ставіла перад сабой мэту аднаўлення незалежнасці Францыі ад нацысцкіх акупантаў і вішысцкіх калабарацыяністаў, які супрацоўнічалі з імі. Прылягала да антыгітлераўскай кааліцыі.

Рух меў узбраенне і ўдзельнічаў у шэрагу аперацый Другой сусветнай вайны. Поспеху руху шмат у чым спрыяла падтрымка руху супраціўлення ўнутры Францыі.

Прыкладна 300 тысяч байцоў Змагарскай Францыі ўдзельнічалі ў высадцы саюзнікаў у Нармандыі ў 1944 годзе[*крыніца?*]. У тым жа годзе 24 жніўня дэ Голь з трыўмфам вярнуўся ў Парыж і прыступіў да аднаўлення французскай дзяржавы.

У лістападзе 1942 года Змагарская Францыя накіравала ў СССР групу французскіх лётчыкаў для сумеснай барацьбы супраць нацысцкай Германіі, якія пасля сталі авіяпалком «Нармандыя-Нёман».

Пераназванні
------------

3 чэрвеня 1943 года рух быў пераназваны ў **Французскі камітэт нацыянальнага вызвалення**, кіруючы орган які прадстаўляў інтарэсы Францыі ў 1943-1944 гадах.

2 чэрвеня 1944 года камітэт пераназваў сябе ў часовы ўрад Французскай Рэспублікі, узначаліў які генерал Шарль дэ Голь.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
**«Unia»** — беларускі фолк-рок гурт, заснаваны ўлетку 2006 года ў Мінску.

Гісторыя
--------

Першы склад гурта налічваў 9 асобаў. У канцы кастрычніка 2006 года было запісана першае дэма, якое музыкі прэзентавалі на радыё «Сталіца».

З 2007 года гурт пачаў выступаць у мінскіх клубах, у лютым адбыўся дэбют у хіт-парадзе «Тузін гітоў», хоць пасля першага ж тура песня «Свахначка» вылецела з хіт-парада. Неўзабаве гурт пакінула скрыпачка, затое з'явіўся дудар. Каманда ўзяла удзел у фэсце «Фолк-безумие» ў Мінску ды выступіла на беларускім тэлебачанні (у праграме «Музыкальный плей-офф»), пасля чаго здабыла ўхвальныя водгукі крытыкаў. Замест двух вакалістаў з'явіўся новы франтмен.

У чэрвені гурт прайшоў адбор на «Басовішча 2007», на якім заняў трэцяе месца. У кастрычніку 2007 года запрацаваў афіцыйны сайт гурта. Неўзабаве адбылася чарговая змена вакаліста. Пазней гурт перамог на студэнцкім фэсце «Такие пряники». У канцы 2007 гурт узяўся за запіс дэбютнага альбому.

На Раство 2008 года гурт правёў акустычны канцэрт у жывым эфіры Беларускага нацыянальнага радыё. У маі 2008 года быў прэзентаваны дэбютны альбом «Долам».

У 2009 годзе гурт узяў удзел у фэсце «Підкамінь-2009». На пятым фэсце беларускай музыкі «Амбасовішча» «Unia» заняла трэцяе месца. У тым жа годзе гурт Unia быў узнагароджаны ганаровым прызом ад Беларускага Дзяржаўнага Універсітэта Культуры і Мастацтва за ўнёсак у развіццё беларускай альтэрнатыўнай музыкі.

У 2012 годзе гурт выпускае другі студыйны альбом «Едзем». У 2015 годзе Unia прадпрымае спробу змяніць фармат свайго гучання, выпусціўшы новы EP «Usled za Taboj» і заявіўшы пра магчымасць адмовы гурта ад этнікі.

Дыскаграфія
-----------

### Рэлізы

* 2008 — Крынічанька (інтэрнэт-сінгл)
* 2008 — Долам
* 2012 — Едзем
* 2015 — Usled za Taboj (EP)

### Удзел у зборніках

* 2008 — НезалежныЯ (песня «Хлопец пашаньку пахае»)
* 2008 — LiveSound. Made in Belarus (песня «Крынічанька»)
* 2008 — Не заганяйся (песня «Крынічанька»)
* 2009 — Budzma (песня «Крынічанька»)

Зноскі
------

1. ↑  У фестывалі беларускай музыкі «Амбасовішча» перамог гурт «Хуткі смоўж»  (бел.).  Хартыя-97 (25 чэрвеня 2009). Праверана 5 сакавіка 2017.
2. ↑  Unia нарэшце даехала да альбома / Еўрарадыё
3. 1 2  Гурт Unia выдаў EP "Usled za Taboj" (+слухаць) / Experty.by

Літаратура
----------

* *Д.П.* «UNIA» // Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі (бел.) / уклад. Дз. Падбярэзскі і інш. — Мінск: Зміцер Колас, 2008. — С. 311. — 368 с. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-6783-42-8.

Спасылкі
--------

* Unia на Last.fm
* Unia Вконтакте

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце |
| Фота, відэа і аўдыё | Last.fm |
| Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
**Гунель Марта Інгегерд Ліндблум** (швед. Gunnel Märtha Ingegerd Lindblom, 18 снежня 1931, Гётэбарг — 24 снежня 2021, Бротбі) — шведская актрыса, рэжысёр тэатра і кіно.

Біяграфія і творчасць
---------------------

У 12 гадоў пачала выступаць на сцэне ў клубе рабочай моладзі. Скончыла акцёрскую школу пры гарадскім тэатры Гётэбарга, у трупу якога была прынята ў 1950 годзе. З 1954 па 1959 год грала ў трупе гарадскога тэатра Мальмё, якім кіраваў Інгмар Бергман. Сярод яе роляў — Ларыса Дзмітрыеўна ў «Беспасажніцы» Астроўскага, Сольвейг ў «Пер Гюнце», Маргарыта ў «Фаўсце». У 1960-х грала ў гарадскім тэатры Упсалы (Алена ў «Дзядзьку Ваню», Дэздэмона ў «Атэла»). Шмат працавала на тэлебачанні. З 1968 года — у Каралеўскім драматычным тэатры Швецыі (Драматэн) пад кіраўніцтвам Бергмана. Грала ў п’есах Ібсена, Чэхава, Стрындберга, у бергманаўскіх пастаноўках «Войцэка» Г.Бюхнера і драмы Альфа Шоберга «Бацька».

У 1970-я гады выступіла як тэатральны рэжысёр, спачатку асіставала Бергману, а затым самастойна паставіла п’есы Чэхава, Шоу, Ібсена і інш. Ставіла спектаклі, у тым ліку — оперныя, у Даніі і Нарвегіі. У 1980-х гадах сыграла ў Бергмана Гертруд2 ў «Гамлеце», Бергман выступіў прадзюсарам некалькіх фільмаў Ліндблум як кінарэжысёра.

Сярод апошніх па часе роляў Ліндблум на сцэне Драматэн — у спектаклях «Бланш і Мары» (2007) па рамане Энквіста, і «Каралеўская карона» (2008) па рамане Карла Юнаса Ловэ Альмквіста. У 2009 годзе яна паставіла драму Юна Фосэ «Дзяўчына ў жоўтым дажджавіку».

Зноскі
------

1. ↑  Gunnel Lindblom // filmportal.de — 2005. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812'></a>
2. ↑  Skådespelaren Gunnel Lindblom är död

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск · Rotten Tomatoes |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Notable Names Database |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 13949936m · CONOR: 67642723 · GND: 14215086X · ISNI: 0000 0001 2098 8800 · LCCN: n86041233 · NKC: pna2007389326 · NLP: A23303268 · NUKAT: n2009083942 · LIBRIS: 208774 · SUDOC: 059517522 · VIAF: 7363914 |

 |
Злітак золата (100 гр.)
**Злітак** — зацвярдзелая маса металу (сплаву) пэўнай формы (усечанай піраміды, прызмы, цыліндра, конуса); паўфабрыкат, прызначаны для далейшай перапрацоўкі (пракаткай, каваннем, пераплаўкай). Атрымліваюць пры крышталізацыі ва ўліўніцах, бесперапынным ліццём, электрашлакавым пераплавам, спяканнем металічных парашкоў і інш. Пры вытворчасці сталі атрымліваюць зліткі масай у некалькі дзясяткаў тон для наступнага абціскання на блюмінгах і слябінгах.

**Ізрой** — назва, якой у Полацкім княстве называлі сярэбраны злітак. У «безманетны перыяд» 12—13 ст. зліткі рознай вагі замянялі тут грошы. «Літоўскія» мелі вагу 100—105 г, «кіеўскія» — 163—165 г, «наўгародскія» — 200 г.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
* Нарысы гісторыі Беларусі. У 2-х ч. Ч. 1. М. П. Касцюк, У. Ф. Ісаенка, Г. В. Штыхаў і інш. — Мн.: Беларусь, 1994. — 527 с.: іл. ISBN 5-338-00929-3 (ч. 1), ISBN 5-338-01083-6 С.91 (са спас. на Историческое краеведение Белоруссии, Мн. 1980. С.182,183
**Ёган Якаб Дорнер Малодшы** (7 ліпеня 1775, Мюнхен — 4 снежня 1852, Мюнхен) — нямецкі пейзажыст і гравёр. Ён быў сынам Ёгана Якаба Дорнера Старэйшага.

Біяграфія і творчасць
---------------------

Дорнер навучыўся маляваць у бацькі і ўпершыню стварыў афорты. У 1803 годзе ён намаляваў дзве літаграфіі, памятныя помнікі ў Абаху і Заале, якія з’яўляюцца аднымі з самых ранніх мастацкіх работ у гэтай новай тэхніцы. У тым жа годзе ён стаў рэстаўратарам *Hofgartengalerie*, для якой у 1808 годзе быў прызначаны інспектарам. З 1820 г. пакутаваў на хваробу вачэй і перанёс некалькі паспяховых аперацый. У 1824 годзе стаў ганаровым членам Акадэміі.

Зноскі
------

1. 1 2  Johann Jakob, the younger Dorner<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
2. 1 2  Johann Jakob Dorner<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18785969'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q34753751'></a>
3. 1 2   Праверана 15 кастрычніка 2016.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ілава.
**І́лава** — возера ў Шаркаўшчынскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дзісна, за 32 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Шаркаўшчына, за 6 км на ўсход ад вёскі Погары, на вярховым балоце.

Плошча паверхні 1,44 км², найбольшая глыбіня 4 м, даўжыня 1,49 км, найбольшая шырыня 1,19 км, даўжыня берагавой лініі 4,9 км, аб'ём вады 4,25 млн м³, плошча вадазбору 4 км². Схілы катлавіны невыразныя. Берагі вышынёй 0,3—0,5 м, тарфяністыя, да ўрэзу вады ў лес. Дно плоскае, тарфяністае. Вада вызначаецца вельмі нізкай мінералізацыяй, кіслай рэакцыяй (рН 3,6—4,9) i высокай празрыстасцю. Зарастае падводнай расліннасцю.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 7. — С. 195. — 608 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0130-3.
* Блакітны скарб Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. 2007.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 18, 19. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
**Іларыён Мікалаевіч Пляшчынскі** (29 сакавіка 1927, Докшыцы — 6 лютага 1961, Кіеў) — графік і жывапісец.

Біяграфія
---------

Удзельнік Першай сусветнай і грамадзянскай войнаў. Трапіў у германскі палон, у якім правёў 4 гады, да 1918 года.

Вучыўся ў школе «Таварыства заахвочвання мастакоў» у Пецярбургу. У 1919 годзе прыехаў у Казань і адразу ж паступіў у Казанскія вольныя мастацкія майстэрні (пазней — Казанскі мастацка-тэхнічны інстытут), дзе пасля іх заканчэння (1921) кіраваў майстэрняй літаграфіі і ўзначаліў графічны факультэт інстытута.

У сярэдзіне 1920-х гадоў мастак пераязджае ў Кіеў, дзе выкладае ў Кіеўскім мастацкім інстытуце і Кіеўскім інжынерна-будаўнічым інстытуце. З 1948 года — прафесар Кіеўскага мастацкага інстытута, у 1931—1944 гадах — загадчык кафедрай малюнка і жывапісу Кіеўскага інжынерна-будаўнічага інстытута. На працягу многіх гадоў з’яўляўся старшынёй бюро секцыі графікі Украінскага саюза мастакоў.

Пахаваны ў Кіеве на Байкавых могілках.

Творчасць
---------

Іларыён Мікалаевіч Пляшчынскі працаваў пераважна ў галіне лірычнага пейзажа, а таксама кніжнай і прамысловай графікі. Стварыў серыі літаграфій, афортаў і малюнкаў: «Кіеў. Пейзажы на беразе Дняпра» (1927), «Па шаўчэнкаўскіх месцах», «Шаўчэнкаўскі запаведнік у Каневе» (1936—1938), «Дняпроўскія матывы» (1947—1961) і інш. 3 канца 1940-х гадоў неаднаразова наведваў родныя мясціны, якім прысвяціў шэраг твораў, у тым ліку «Лодкі на заснежаным беразе», «Алеся ў Першамайскім садзе», «Казлоўская вуліца», «Ранняя вясна» (1953), «Увесну на Перадмоставай слабадзе» (1958), «Перадмоставая слабада. Лодкі на беразе» (1959), «На вуліцы ўзімку» (1960) і інш. Яго творы знаходзяцца ў калекцыях найбуйнейшых музеяў Масквы, Санкт-Пецярбурга, Казані, Кіева, а гэтак жа ў прыватных зборах усяго свету. Работы мастака выстаўляліся на рэспубліканскіх і міжнародных выставах. Персанальныя выставы Пляшчынскага датуюцца 1922, 1924, 1937, 1964, 1978, 1983, 2013 гадамі. За час творчай дзейнасці меў 8 персанальных выставак.

Літаратура
----------

* Пляшчынскі Іларыён Мікалаевіч // Памяць: Докшыцкі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; уклад. А. В. Скараход; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2004. — С. 635—636.
**Іларыён**, ці **Ларыён** (?—?) — старажытнарускі царкоўны дзеяч, філосаф і пісьменнік, заснавальнік Кіева-Пячэрскай лаўры (1051), першы мітрапаліт кіеўскі з мясцовага духавенства (1051—54 ці 1055).

Аўтар публіцыстычнага твора Старажытнай Русі — «Слова пра закон і дар Божы» (паміж 1037 і 1050), дзе развіваецца думка пра роўнасць народаў, якія вызнаюць хрысціянства, высока ацэньваюцца справы князёў, якія праславілі Русь у іншых краінах. У «Слове» выказаны таксама ідэі вялікага князя кіеўскага Яраслава Мудрага аб царкоўнай незалежнасці Кіеўскай дзяржавы ад Візантыі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Іларыён // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. С. 195.
**Змова князёў Вялікага Княства Літоўскага**, выкрытая ў Кіеве ў 1481 годзе, складзеная ў колах арыстакратыі Вялікага Княства Літоўскага, узначаленая слуцкім князем Міхаілам Алелькавічам, яго стрыечным братам Фёдарам Іванавічам Бельскім і Іванам Гальшанскім-Дубровіцкім.

Змоўшчыкі планавалі забіць вялікага князя і польскага караля Казіміра Ягайлавіча, калі той прыедзе ў Кобрын на вяселле Фёдара Бельскага і Ганны Кобрынскай, і ўзвесці на велікакняжацкі сталец Міхаіла Алелькавіча. Змова была выкрыта, і 30 жніўня 1481 года ў Вільні Міхаіл Алелькавіч і Іван Гальшанскі-Дубровіцкі прылюдна пакараны адсячэннем галавы. Бельскі здолеў уцячы ў Маскву.

Змоўшчыкі і тая частка буйных феадалаў Вялікага Княства Літоўскага, на каго яны абапіраліся, былі незадаволеныя ўнутранай палітыкай Казіміра Ягайлавіча, адначасова і польскага караля — занядбаннем ім праблем Княства, яго нязгодай саступіць велікакняжацкі сталец, прыніжэннем ім палітычнай ролі буйной арыстакратыі.

Адносна ролі нацыянальна-рэлігійнага фактару ў змове думкі разыходзяцца — адны аўтары мяркуюць, што аснова незадаволенасці вычэрпвалася крыўдай старой арыстакратыі за ліквідацыю ўдзелаў, а ўся акцыя была родавай акцыяй Алелькавічаў. Які-небудзь нацыянальны або рэлігійны характар у такім выпадку адмаўляецца цалкам. Іншыя аўтары ўказваюць на падтрымку змовы з боку пэўнага кола феадалаў, якія былі ў апазіцыі да пракаталіцкіх кіраўнікоў Вялікага Княства Літоўскага, і сярод якіх былі адчувальным сепаратысцкія прамаскоўскія настроі.

Адпаведна, і планаваны пераход змоўшчыкаў са сваімі землямі «да ракі Бярэзіны» пад уладу маскоўскага вялікага князя называецца, або рэакцыяй змоўшчыкаў на выкрыццё, або загадзя запланаванымі дзеяннямі па выхадзе з-пад улады вялікага князя літоўскага.

Зноскі
------

1. ↑  Напр. Г. Сагановіч.
2. ↑  Напр. П. А. Лойка, П. Г. Чыгрынаў.

Літаратура
----------

* Нарысы гісторыі Беларусі. У 2-х ч. Ч. 1. М. П. Касцюк, У. Ф. Ісаенка, Г. В. Штыхаў і інш. — Мн.: Беларусь, 1994. — 527 с.: іл. ISBN 5-338-00929-3 (ч. 1), ISBN 5-338-01083-6
* *Сагановіч Г.* Нарыс гісторыі Беларусі ад старажытнасці да канца XVIII стагоддзя. — Мінск: Энцыклапедыкс, 2001. — 412 с. — ISBN 985-6374-34-2
* *Чыгрынаў П. Г.* История Беларуси с древности до наших дней: Учеб. пособие / П. Г. Чигринов. — Мн.: Книжный Дом, 2004. — 672 с. ISBN 985-428-804-8
**«Жоўтая страла»** (руск.: Жёлтая стрела) — алегарычная аповесць Віктара Пялевіна, напісаная ў 1993 годзе. Уваходзіла ў склад розных зборнікаў з творамі гэтага аўтара.

Сюжэт
-----

Усё дзеянне адбываецца ў «Жоўтай страле» — цягніку, які ідзе да разбуранага маста. Галоўны герой па імі Андрэй спрабуе зразумець гэты свет. Ён падарожнічае па цягніку, мае зносіны з рознымі людзьмі і ўсведамляе нікчэмнасць марнасці жыцця, засяроджанай вакол матэрыяльных каштоўнасцяў. У выніку сваіх разважанняў Андрэй пакідае цягнік. Увесь цягнік і яго пасажыры заміраюць, Андрэй крадзе ў правадніка ключы і адкрывае дзверы тамбура. У выніку яму адкрываецца выратаванне ад штодзённай рэальнасці.

Сутнасць аповесці можна ахарактарызаваць як пошукі сябе ў жыцці, усведамленне сваёй мэты. Герой аповесці прарабляе шлях з марнай бясконцасці да нуля, заміранню або пазачасавасці. Пра гэта сведчыць незвычайная нумарацыя глаў твора — ад 12 да 0. Мір цягніка, яго фарбы, гукі, пахі, аўтар прадстаўляе ў адмоўным святле.

У аповесці выкарыстоўваецца мноства алегорый, мноства разоў абыгрываецца чыгуначная тэматыка ў любым аб'екце гэтага свету. Цягнік сімвалізуе жыццё, разбураны мост — смерць, стук колаў — ход часу. Прысутнічае шэраг адсылак да Бібліі. У творы таксама прысутнічае алюзія на прытчу Франца Кафкі «Чыгуначныя пасажыры». Па меркаванню крытыкаў, у творы прысутнічаюць матывы містычнага вучэння Карласа Кастанеды.

Уплыў
-----

Па матывам аповесці «Жоўтая страла» напісаны тэкст песні «Горящая стрела» групы «Арыя» (альбом «Хімера»).

Таксама па матывам аповесці быў напісаны тэкст для песні «Жёлтая стрела» з альбома «Прометей роняет факел» рэп-выканаўцы Horus (Луперкаль) і песні «Поезда» групы Anacondaz.

Зноскі
------

1. ↑  *Путечева О. А. Ряполова В. В.* Образ стрелы времени в культуре российского постмодернизма // Общество: философия, история, культура. 2017
2. 1 2  *Маркова Т. Н.* «Поезд идет к разрушенному мосту» (материалы к уроку по повести В. Пелевина «Желтая стрела») // Филологический класс. 2014.
3. ↑  *Шляхова С. С.* Семиотика звука в повести В. Пелевина «Желтая стрела» // Вестник Оренбургского государственного университета. 2005.
4. ↑  Маргарита Пушкина — «Ария Маргариты» Архівавана 9 лютага 2009.

Літаратура
----------

* *Крючкова Я. Р.* Структурные особенности художественного пространства в повести В. Пелевина «Желтая стрела» // Східнослов’янська філологія. Збірник наукових праць. — Донецький національний університет, 2009. — Вип. 14.

Спасылкі
--------

* Аўдыёверсія
**Ляшоцкі манастыр** (макед.: Лешочки манастир) — манастырскі комплекс Тацеўска-Гасціварскай епархіі Македонскай праваслаўнай царквы. Знаходзіцца ў абшчыне Цетава на паўднёва-усходнім схіле горнага хрыбта Шар-Планіна на вышыні 638 метраў над узроўнем моры недалёка ад сельскага селішча Ляшок. Найбуйнейшы духоўны, адукацыйны і турыстычны цэнтр рэгіёна.

Першыя хрысціянскія будынкі на гэтай зямлі датуюцца яшчэ 1321—1331 гадамі, летапісы сведчаць пра існаванне невялікага манастыра прыкладна ў 500-800 м адсюль шэрагам з сярэднявечным горадам Лешчак на рацэ Ляшочка. Звесткі пра гэты манастыр вельмі абмежаваны, даследчыкі дагэтуль не маюць адзінай думкі пра яго паходжанне — паводле адной з версій манастыр быў пабудаваны па дырэктыве князя Лазара, іншая версія заве заснавальнікам вялебнага Антонія, які пасля стаў першым біскупам манастыра. У такім выглядзе манастыр дзеяў цягам некалькіх стагоддзяў.

Сучасны Ляшоцкі манастыр, згодна з манастырскім рукапісам, заснаваны на новым месцы мітрапалітам скоп'еўскім Ніканорам у 1600 годзе. І ўсё ж, у 1690 годзе разам са многімі іншымі хрысціянскімі цэнтрамі рэгіёна быў практычна цалкам знішчаны туркамі Асманскай імперыі.

Адраджэнне манастыра пачалося толькі праз 128 гадоў у 1818 годзе пад кіраўніцтвам ігумена Кірыла Пейчынавіча. У 1879 годзе тут з'явілася Царква Прачыстыя Найсвяцейшай Багародзіцы, тады як у 1925 годзе была пабудавана Царква Святога Апанаса — цяпер гэтыя два збудаванні складаюць асноўную частку манастыра. Усе будынкі манастырскага комплексу змесцаваны на даволі шырокім двары, абгароджаным з усіх бакоў высокімі каменнымі сценамі. Усярэдзіне апроч цэркваў знаходзяцца два інтэрнаты, капліца, бібліятэка, сталовая, трохі вінных скляпоў. Цэнтральны будынак — двухпавярховае, з дахоўкавым дахам.

У час канфлікту 2001 года манастыр падпаў пад нападу албанскіх экстрэмістаў, у выніку чаго многія будынкі апынуліся разрабаванымі і разбуранымі, у прыватнасці была падарвана Царква Святога Апанаса.

Зноскі
------

1. ↑  Албанцы взорвали православную церковь **(нявызн.)**.  Независимая газета (12 верасня 2001). Праверана 9 красавіка 2016.
2. ↑  Албанские экстремисты захватили монастырь Святого Афанасия в селе Лешок **(нявызн.)**.  NEWSru.com (22 жніўня 2001). Праверана 9 красавіка 2016.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Ляшоцкі манастыр на Вікісховішчы |

* www.lesok.org.mk Архівавана 25 чэрвеня 2013.  (макед.)
* А1 статија за пренесувањето на моштите на Кирил Пејчиновиќ  (макед.)
* Статија за уништувањето на лешочкиот манастир на www.antiwar.com Архівавана 23 красавіка 2013.  (макед.)
* Сардисале Лешочкиот Манастир  (макед.) — изведба на познатата песна песна од повеќе интерпретатори
**Unibet** — платформа для ставак на спорт, анлайн-казіно, Бінга і анлайн-покера, з’яўляецца часткай холдынгу Kindred Group. Абслугоўвае больш за 11 мільёнаў кліентаў у 100 краінах свету.

Галоўны офіс размешчаны на Мальце, на 2012 год абарот кампаніі склаў GBP 197,2 мільёна.

Гісторыя
--------

Заснавана Андэрсам Стрэмам у 1997 годзе ў сваёй кватэры ў Эрлс-Корце, у Лондане. У 1998 году кампанія Unibet атрымала ліцэнзію ў Вялікабрытаніі, каб займацца гульнявой дзейнасцю. Кампанія адкрыла офіс у Лондане і пачала сваю камерцыйную дзейнасць у якасці букмекера, прымаючы стаўкі па тэлефоне. У 1999 годзе запушчаны інтэрнэт-сайты на шведскай і англійскай мовах. У 2000 годзе зарэгістраваная група Unibet Group Plc. У гэтым жа годзе кампанія Unibet атрымала міжнародную ліцэнзію і адкрыла офіс на Мальце.

Unibet з’яўляецца чальцом Еўрапейскай асацыяцыі азартных гульняў і ставак (EGBA), якая аб’ядноўвае 12 вядучых кампаній азартных гульняў у Еўропе. Статут асацыяцыі вызначае, якім чынам кампаніі-сябры павінны мець справу з такімі пытаннямі, як залежнасць ад азартных гульняў, незаконных азартных гульнях непаўналетніх, недатыкальнасць прыватнага жыцця гульца і адмыванні грошай.

Праца ў Беларусі
----------------

На сённяшні дзень уваходзіць у спіс легальных букмекераў, якія прайшлі ліцэнзаванне ў Беларусі.

Узнагароды
----------

Unibet быў неаднаразова ўзнагароджаны міжнародным часопісам «eGaming Review», як лепшы Еўрапейскі аператар спартыўных ставак у 2006, 2008 і 2009 годзе, а таксама як аператар live ставак у 2009 годзе.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑   Архівавана 6 красавіка 2012.
**Корла Аўгуст Коцар** (3 снежня 1822, Загор, Верхняя Лужыца — 19 мая 1904 недалёка ад Лёбаў) — сербалужыцкі кампазітар і патрыёт, прафесійны выкладчык. Аўтар музыкі да Гімна лужыцкіх сербаў.

Біяграфія
---------

У дзяцінстве вучыўся гульні на скрыпцы, фартэпіяна і тэорыі музыкі. Пачатковую адукацыю атрымаў у Будзестецах. Падчас вучобы ў каледжы ў Баўцэне у 1839 годзе быў вучнем К. Э. Герынга — мясцовага арганіста і кампазітара, які быў сябрам Роберта Шумана.

У 1844 годзе ён сустрэў на сваім шляху Гандрыя Зэйлера, сорбскага паэта і музыканта-аматара зачараванага родным фальклорам. Супрацоўніцтва з Зейлерам натхніла Корлу на стварэнне араторыі, заснаванай на сорбскай культуры.

Творчасць
---------

Араторыі
* Serbskie requiem, 1894.
* Wěnc hórskich spěwow, 1860.

Оперы
* Jakub i Kasia (Jakub a Kata), 1871.

Інструментальныя творы
* Trio klawesynowe, 1873.
* Kwartet smyczkowy, 1879.
* Trzy serbskie pieśni narodowe, 1879.
* Serenada, 1889.
* Rjana Łužica, 1845.

Літаратура
----------

* Frido Mětšk: *Kocorowe zawostajenstwo* [Das Erbe Kocors]. Bautzen 1971.
* Zbigniew Kościów: *Korla Awgust Kocor*. Bautzen 1972.
* Jan Raupp: *Sorbische Musik*. Bautzen 1979.
**«Моторостроитель»** (бел.: Маторабудаўнік) — грамадска-карпаратыўнае выданне ААТ «Кіруючая кампанія холдынга „Мінскі маторны завод"», штотыднёвік. З 2020 года перыядычнасць выдання — 1 раз у 2 тыдні. Газета распаўсюджваецца па падпісцы.

На сваіх старонках адлюстроўвае пераважна дзейнасць холдынга «Мінскі маторны завод», а таксама асноўныя падзеі грамадска-палітычнага і сацыяльна-культурнага жыцця краіны.

Асноўныя рубрыкі: развіццё вытворчасці, як мы працуем, выставы, прафсаюзныя навіны, рынкі збыту і інш.

Кантактная інфармацыя
---------------------

* Адрас рэдакцыі: 220070, г. Мінск, вул. Ваўпшасава, 4
**UWC Dilijan College** — каледж у армянскім горадзе Дыліжан. Уваходзіць у сетку «Каледжы Аб'яднанага Свету» (United World Colleges — UWC). Гэта першая міжнародная школа-інтэрнат у Арменіі. У каледжы жывуць і вучацца каля 100 студэнтаў з больш за 50 краін свету. Навучэнцаў набіраюць незалежнымі нацыянальнымі камітэтамі UWC на падставе іх адоранасці і таленту. Падаецца стыпендыя на навучанне.

Пасля двух гадоў навучання ў коледжы можна атрымаць міжнародны бакалаўрыят. Пачынальна з 2017 года прымаюцца вучні 8 класа з 13 гадоў. Акадэмічная праграма будзе потым пашырана за кошт улучэння IGCSE.

Каледж
------

Будынак каледжа знаходзіцца на паўдарозе паміж сталіцамі Арменіі і Грузіі. Каледж займае тэрыторыю 88 га на ўскраіне Дыліжанскага нацыянальнага парка. Ён быў пабудаваны па праекце лонданскага архітэктара Ціма Фліна.

Адукацыя
--------

Выкладанне вядзецца на англійскай мове ў адпаведнасці з навучальнымі планамі Арганізацыі Міжнароднага бакалаўрыята ў Жэневе. Заняткі фізкультурай, музыкай і выяўленчым мастацтвам з'яўляюцца абавязковымі. Пасля двух гадоў навучання студэнты здаюць выпускны экзамен і атрымліваюць міжнародны бакалаўрыят.

Першыя 96 вучняў каледжа прыехалі з 50 краін, з іх 10 студэнтаў з Арменіі. Да 2020 года плануецца павялічыць лік студэнтаў да 650. Для гэтага пачынаючы з 2017 года прымаюцца вучні восьмага і дзявятага класаў, якія спачатку рыхтуюцца да атрымання Кембрыджскага міжнароднага сертыфіката пра сярэднюю адукацыю (IGCSE).

Гісторыя
--------

Школа была створана па ініцыятыве прадпрымальніка Рубена Варданяна і яго мужы Веранікі Занабенд, якія інвеставалі больш $115 млн у развіццё школы. На стварэнне каледжа ахвяравалі сродкі і іншыя армянскія мецэнаты.

Коледж быў афіцыйна адкрыты 11 кастрычніка 2014 года. На ўрачыстай цырымоніі былі прэзідэнт Арменіі Серж Саргсян, сербскі прэзідэнт Томіслаў Нікаліч, прэзідэнт Нагорна-Карабахскай Рэспублікі Бако Саакян, а таксама Вярхоўны Патрыярх і Каталікос усіх армян Гарэгін II.

Зноскі
------

1. ↑  International School Officially Opens in Dilijan(нявызн.). *Asbarez Newspaper* (14 кастрычніка 2014). Праверана 2 лістапада 2014.
2. 1 2  *Edmond Y. Azadian*. When You Put Your Money Where Your Mouth Is(нявызн.) (23 кастрычніка 2014). Праверана 2 лістапада 2014.
3. ↑  Armenian President attends opening of UWC Dilijan College(нявызн.) (11 кастрычніка 2014). Праверана 2 лістапада 2014.
4. ↑  *Max Hägler*. United World College in Freiburg Die Anti-Elite-Schule(нявызн.). *sueddeutsche.de* (22 верасня 2014). Праверана 27 верасня 2014.
5. ↑  UWC Dilijan profile(нявызн.). *United World Colleges*. Праверана 2 лістапада 2014.
6. ↑  Key Information(нявызн.). *UWC Dilijan College*. Праверана 2 лістапада 2014.
(недаступная спасылка)
7. ↑  В Армении официально открылась международная школа-пансион UWC Dilijan College // mediamax.am

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
**Змеегалоў** (*Channa argus*) — прэснаводная рыба сямейства змеегаловыя.

Распаўсюджанне
--------------

Першапачатковы арэал - рэкі Далёкага Усходу ад Янцзы на поўдні да басейна ракі Амур на поўначы, у тым ліку ў Прыморскім краі ў рэках Усуры, Раздольнае і ў азёрах Хасан і Ханка.
Акліматызаваны ў Сярэдняй Азіі.

Апісанне
--------

Буйная рыба даўжынёй да 1 м і больш, масай да 10 кг і больш. Трымаецца моцна зарослых участкаў вадаёмаў на плыткаводдзі.

Лёгка пераносіць дэфіцыт кіслароду, можа жыць практычна ў заморных вадаёмах. Багата вылучае слізь, якая пакрывае цела, ёсць адмысловыя наджшчылепавыя органы для дыхання атмасферным паветрам. Змеегалову неабходна дыханне атмасферным паветрам, калі доступ атмасфернага паветра будзе перапынным для змеегалова, то ён гіне нават у свежай вадзе. Лёгка пераносіць высокую мінералізацыю. У высмаглых вадаёмах ён закопваецца ў выкапаную ім камеру ў глеі глыбінёй да 60 см і змазаную сліззю і знаходзіцца там да наступнага дажджлівага сезону або да павышэння ўзроўню вады. Можа жыць без вады да пяці сутак. Лёгка перапаўзае паміж вадаёмамі на значныя адлегласці.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
**Жо́ўцевыя кісло́ты** — высокамалекулярныя монакарбонавыя поліцыклічныя кіслоты з класа стэроідаў, вытворныя халанавай кіслаты. Утвараюцца ў клетках печані чалавека і многіх жывёльных арганізмаў і выдзяляюцца з жоўцю.

Жоўцевыя кіслоты, што атрымліваюць з жоўці вышэйшых жывёл, выкарыстоўваюцца ў фармацэўтычнай прамысловасці як сыравіна для вытворчасці палавых гармонаў і інш.

Жоўцевыя кіслоты чалавека
-------------------------

Да жоўцевых кіслот належаць холевая, дэзоксіхолевая, літахолевая і іншыя кіслоты. Асноўная частка іх у жоўці злучаецца з глікаколам і таўрынам і ўтварае т.зв. парныя жоўцевыя кіслоты (напрыклад, глікахолевыя кіслоты), солі якіх садзейнічаюць эмульгаванню і ператраўленню тлушчаў, усмоктванню тлустых кіслот.

* Жоўцевыя кіслоты чалавека
* Холевая кіслатаХолевая кіслата
* Хенадэзоксіхолевая кіслатаХенадэзоксіхолевая кіслата
* Дэзоксіхолевая кіслатаДэзоксіхолевая кіслата
* Літахолевая кіслатаЛітахолевая кіслата
* Глікахолевая кіслатаГлікахолевая кіслата
* Глікахенадэзоксіхолевая кіслатаГлікахенадэзоксіхолевая кіслата
* Таўрахолевая кіслатаТаўрахолевая кіслата
* Таўрахенадэзоксіхолевая кіслатаТаўрахенадэзоксіхолевая кіслата

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX4904155 · BNF: 11987253b · GND: 4155851-0 · LCCN: sh85014008 · LNB: 000294980 · Microsoft: 2779399885, 2908785009, 2909024991 |

 |
**Асьют** — мухафаза ў Арабскай Рэспубліцы Егіпет. Адміністрацыйны цэнтр - горад Асьют. Размешчана ў цэнтры краіны, у даліне Ніла, на захад ад мухафазы Чырвонае Мора, на ўсход ад мухафазы Новая Даліна, на поўдзень ад мухафазы Эль-Мінья і на поўнач ад мухафазы Сахаг. У мухафазе развіты турызм. Тут знаходзяцца старажытнаегіпецкія, мусульманскія і копцкія помнікі мастацтва.

Насельніцтва
------------

Насельніцтва мухафазы складае каля 3,5 млн чалавек (мужчыны 51,21%; жанчыны 48,79%). Штогадовы прырост насельніцтва 2,6%.

Адміністрацыйны падзел
----------------------

Мухафаза складаецца з 11 адміністрацыйных цэнтраў (раёнаў), 11 гарадоў, 2 асобных гарадскіх акруг і 52 сельскіх мясцовых абшчын, да якіх адносяцца 235 вёсак і 971 дробных паселішчаў.

1. ↑
2. ↑