**Помнікі неаліту на Аркнейскіх астравах** — група помнікаў, якія размешчаны на востраве Мэйнлэнд у Аркнейскім архіпелагу на поўначы Шатландыі і датуюцца 3000-2000 гадамі да н.э. Гэтыя помнікі неаліту даюць уяўленне пра культурныя дасягненні таго часу.

Шэсць асноўных помнікаў былі ўключаны ў спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА 2 снежня 1999 года. На плане кіравання аб'ектам, прынятым у 2001 годзе, Уотч-Стоўн і Барнхаўз-Стоўн былі далучаны да помніка «Камяні Стэнес»:стар.5.

Апісанне аб'ектаў
-----------------

Група помнікаў складаецца з:

* Мейсхау — пахавальная камера;
* Камяні Стэнес — цырыманіяльнае кольца камянёў;
* Круг Бродгара — цырыманіяльнае кольца камянёў;
* Скара-Брэй — паселішча;
* мноства іншых аб'ектаў, яшчэ не раскапаных.

Уотч-Стоўн
Мейсхау
Круг Бродгара
**Камяні Стэнес** уяўляюць сабой чатыры захаваныя камяні з 11 (ці 12) першапачатковых камянёў, размешчаныя ў форме эліпса дыяметрам 30-32 м. Камяні былі пастаўлены паміж 3100 і 2900 гадамі да н.э. Самы высокі з захаваных камянёў дасягае 5,7 метраў. Камяні з'яўляюцца адным з самых ранніх прыкладаў стварэння каменных кругоў. Частка элементаў круга была выкарыстана паўторна праз тры тысячы гадоў пасля яго з'яўлення, што пацвярджаецца знаходкамі ў паселішчы Барнхаўз непадалёк. Барнхаўз-Стоўн — маналітны камень вышынёй 3 метра, размешчаны недалёка ад Мейсхау. Камень стаіць на адной лініі з уваходам у пахавальную камеру ў кірунку да зімовага світанку (паўднёваму захаду) на адлегласці 0,8 км і бачны з камеры. Уотч-Стоўн — камень на мосце Бродгар, вертыкальны маналіт вышынёй 5,6 метра. У 1930 годзе быў знойдзены фундамент другога каменя за 12,8 метраў ад першага:стар.13.

**Мейсхау** з'яўляецца вялікай пахавальнай камерай эпохі неаліту. Курган вышынёй звыш 7 метраў і дыяметрам 35 метраў быў узведзены 5000 гадоў назад на штучнай платформе. Вакол кургана знаходзіцца роў шырынёй 14 м і глыбінёй 2 м. Некаторыя камяні, выкарыстаныя пры будаўніцтве, важаць да 30 тон:стар.12. Мейсхау з'яўляецца аб'ектам археалагічных даследаванняў з 1861 года:стар.13.

**Скара-Брэй** — паселішча на краю заліва Скейл, якое датуецца 3100-2500 гадамі да н.э. Частка паселішча была разбурана морам. Яно было выяўлена пасля моцнага шторму ў 1850 годзе. Паводле меркавання сучасных навукоўцаў, існуюць рэшткі паселішча на паўднёвым усходзе:стар.14.

**Круг Бродгара**, адно з самых добра захаваных мегалітычных кольцаў Брытанскіх астравоў (захавалася 36 з 60 камянёў). Дыяметр круга — 104 метра. Вакол кольца размешчаны роў шырынёй 10 м і глыбінёй 3,4 м, частка якога была разбурана ў 1973 годзе. У раёне кольцаў знаходзіцца 13 курганоў неаліту і бронзавага веку:стар.14.

Ахова аб'екта
-------------

Круг Бродгара, знак Сусветнай спадчыны
У 1998 годзе разам з намінацыяй аб'ектаў было складзена чатыры планы кіравання для розных элементаў, якія былі аб'яднаны ў 2000 годзе і апублікаваны ў сакавіку 2001 года пасля публічных кансультацый:стар.11.

Складзены ў 2008 годзе план па кіраванні аб'ектамі аб'ядноўвае працу партнёраў: Гістарычнай Шатландыі, Савета Аркнейскіх астравоў, Прыроднай спадчыны Шатландыі і Каралеўскага таварыства абароны птушак. План разглядае пытанні кіравання тэрыторыяй у бліжэйшыя пяць гадоў, доўгатэрміновае планаванне на наступныя 30 гадоў, а таксама праводзіць ацэнку кіравання аб'ектам з моманту прыняцця яго ў лік аб'ектаў Сусветнай спадчыны:стар.5.

Фармальна, перагляд плана прызначаны на 2012—2013 гады:стар.12.

Зноскі
------

1. 1 2  Heart of Neolithic Orkney (англ.)(недаступная спасылка).  ЮНЕСКА. Архівавана з першакрыніцы 29 красавіка 2012. Праверана 7 мая 2010.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  HEART OF NEOLITHIC ORKNEY WORLD HERITAGE SITE (англ.)(недаступная спасылка).  Historic Scotland. Архівавана з першакрыніцы 9 мая 2013. Праверана 7 мая 2010.

| ⛭Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Вялікабрытаніі |
| --- |
| Англія | 
* Айран-Брыдж
* Бат
* Бленхеймскі палац
* Вэстмінстэрскі палац, Вэстмінстэрскае абацтва і царква Святой Маргарыты
* Горнапрамысловы ландшафт Корнуала і Заходняга Дэвана
* Дарэмскі замак і Дарэмскі сабор
* Кентэрберыйскі сабор, абацтва Святога Аўгусціна і царква Святога Марціна
* ✰ Каралеўскі батанічны сад у К’ю
* Парк Стадлі і разваліны Фаўнцінскага абацтва
* Ліверпульскі порт
* Лонданскі Таўэр
* Вал Адрыяна
* Прыморскі Грынвіч
* Солтэйр
* Стоўнхендж і Эўбюры
* Комплекс фабрык у даліне ракі Дэруэнт
* Юрскае ўзбярэжжа

 |  |
| Паўночная Ірландыя | Дарога гігантаў |
| Уэльс | 
* Акведук Понткісілтэ
* Горнапрамысловы ландшафт Блэнавана
* Замкі Эдуарда I ва Уэльсе

 |
| Шатландыя | 
* Нью-Ланарк
* Помнікі неаліту на Аркнейскіх астравах
* Вал Антаніна
* Сент-Кілда
* Стары і Новы горад у Эдынбургу

 |
| Брытанскіязаморскіятэрыторыі | 
* Сент-Джордж
* Астравы Гоф і Інасесібл
* Трыстан-да-Кунья
* Хендэрсан

 |