Статак альпак у Перу
**Воўна альпакі** — тэкстыльны матэрыял, выраблены з поўсці альпак — паўднёваамерыканскіх прадстаўнікоў сямейства Вярблюдавыя (*Camelidae*).

Гісторыя
--------

Альпака адносіцца да прыручаных вярблюдавых. Гэты від сямейства прыбыў у Паўднёвую Амерыку 2,5 мільёна гадоў таму. Каля 6000 гадоў таму альпакі (вельмі імаверна) пайшлі ад вікуньяў. Воўна альпак высока шанавалася на працягу цэлага тысячагоддзя, але пасля іспанскага ўварвання альпак доўгі час трымалі толькі на мяса. У сярэдзіне XIX стагоддзя шэрсць альпак пачалі завозіць у Еўропу, а з XX стагоддзя альпак сістэматычна разводзяць для атрымання высакаякаснай воўны. У пачатку XXI стагоддзя колькасць жывёл ацэньвалася ў 3,5 мільёна галоў, а сусветная вытворчасць сырой воўны складала 4000 тон (каля 90 % у Перу).

Стрыжка воўны альпак
--------------------

Стрыжка альпакі
Тэкстыльныя валокны атрымліваюць з двух відаў альпак: каля 90 % з іх — *huacyaya* (са злёгку кучаравай поўсцю) і 10 % *suri* (таўсцейшая поўсць, амаль гладкая, шаўкавістыя бліскучыя валокны, вельмі мала грубых валасінак). Поўсць вырастае прыкладна на 100—125 мм у год, стрыжка ў асноўным вырабляецца ўручную з атрыманнем каля 3 кг сырой воўны.

Уласцівасці воўны альпакі
-------------------------

Поўсць альпакі змяшчае каля 10 % грубых валокнаў (валасінак). Уласцівасці спрадзеных валокнаў: таўшчыня самага тонкага ― менш за 20 мкм і самага тоўстага ― больш за 30 мкм, даўжыня ― 6-15 см, трываласць ― каля 16 сН/тэкс, лінейная шчыльнасць ― 8,0 дтэкс, удзельная вага ― 1,3 г/см³.

Валокны злёгку скручаныя (прыкладна 2 скруткі на сантыметр, у параўнанні з авечай поўсцю з 6 скруткамі), з мікраскапічнымі паражнінамі (цеплаізаляцыя), з нізкай успрымальнасцю да скатвання, усаджванне больш моцнае, чым у воўны авечак, маецца каля 20 колераў адценняў.

Апрацоўка воўны альпакі
-----------------------

Пража з воўны альпакі
Пража з воўны альпакі
Вымытая  (чэшск.) (бел. і абезвалошаная  (чэшск.) (бел. воўна альпакі можа быць апрацавана з дапамогай тэхналогіі прадзення пасля адпаведнай адаптацыі да звычайных машын. Уласцівасці валокнаў і мінімальны памер частак пражы абумоўліваюць адносна высокія вытворчыя выдаткі (напрыклад, часальныя машыны працуюць з вельмі нізкай прадукцыйнасцю каля 15 кг за гадзіну, больш за 8 абрываў пражы  (ням.) (бел. на кілаграм на кольцапрадзільных машынах).

Большая частка матэрыялу перапрацоўваецца ў камвольную пражу, толькі меншая частка перапрацоўваецца ў кардаваную пражу. Пража ад 100 % альпак павінна ўтрымліваць не менш за 40 валокнаў у папярочным перасеку, што азначае максімум 20 тэкс. Трываласць адзінкавай пражы ледзь перавышае 5 сН/тэкс, шляхам трашчэння  (руск.) (бел. і змешвання воўны альпакі з тонкай авечай воўнай трываласць можна павялічыць на 20—30 %.

З пражы вырабляюць больш вязанага  (англ.) (бел. чым тканага тэкстылю. Навобмацак вязаныя рэчы з воўны альпакі мякчэйшыя за вырабы з авечай воўны.

Аб спосабе прамысловай перапрацоўкі пражы з альпакі ў тканіны або трыкатаж да гэтага часу (2016) нічога не апублікавана. Вядомы толькі прыклады аматарскай вытворчасці пражы і тканін.

Выкарыстанне тэкстылю з воўны альпакі
-------------------------------------

Шалік з воўны альпакі
З воўны альпакі вырабляюць ніткі для ручнога вязання, вязаныя рэчы (часцей камвольныя): верхняе адзенне, хатні тэкстыль, тканіны, штучны мех, коўдры, шалі.

Цэны на прадукцыю з альпакі (2016): шаль — €50—200, світар — €100—300, шкарпэткі — €10, коўдра — €350.

Зноскі
------

1. ↑  texsite.info **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 2 мая 2023. Праверана 2 мая 2023.
2. ↑  bonnydoonalpacas.org **(нявызн.)**.
3. 1 2 3  Kozlowski: *Handbook of natural fibres*, Volum 1, Woodhead Publishing 2012, ISBN 978-1-84569-697-9, str. 202—209
4. 1 2  Wang: *The quality and processing performance of alpaca fibres", Rural Industries Research and Development Corporation 2003, ISBN 0642-58694-2*
5. ↑  dnfi.org **(нявызн.)**.
6. ↑  youtube.com **(нявызн.)**.
7. ↑  edlerzwirn.com **(нявызн.)**.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Воўна альпакі на Вікісховішчы |


| ⛭Воўна |
| --- |
| Віды | 
* Авечка
	+ Каракулевая воўна
	+ Мерыносавая воўна
	+ Паярак  (руск.) (бел.
* Альпака
* Аронга
* Аўцабык  (укр.) (бел.
* Вікунья
	+ Вігонь  (чэшск.) (бел.
* Вярблюд
* Гуанака
* Каза
	+ Кашамір
	+ Махер
* Сабака
* Лама
* Трус
	+ Ангора
* Як  (англ.) (бел.

 |
| Біялогія | 
* Поўсць
	+ Восць  (укр.) (бел.
	+ Падшэрстак  (руск.) (бел.
	+ Пух
	+ Руно
	+ Шчаціна  (руск.) (бел.
* Футра
* Мёртвы волас
* Завадская воўна

 |
| Падрыхтоўка | 
* Стрыжка  (фр.) (бел.
	+ Авечак  (англ.) (бел.
* Ачыстка  (англ.) (бел.
	+ Адходы ачысткі воўны  (англ.) (бел.
* Абезвалошванне  (чэшск.) (бел.
* Мыццё  (чэшск.) (бел.
* Карбанізацыя  (чэшск.) (бел.
* Часанне  (руск.) (бел.
	+ Кардаванне  (італ.) (бел.
* Паралелізацыя
* Прадзенне
	+ Трашчэнне  (руск.) (бел.
	+ Суканне  (ням.) (бел.
* Фарбаванне  (руск.) (бел.
* Абпальванне  (англ.) (бел.
* Дэкаціроўка  (англ.) (бел.
* Рэгенерыраванне

 |
| Выкарыстанне | 
* Валянне  (руск.) (бел.
	+ Фільцаванне  (фр.) (бел.
	+ Мокрае валянне
* Ткацтва
* Аплікацыя воўнай
* Вышыўка воўнай
* Ваўнярскі промысел  (чэшск.) (бел.
* Сукнаробства

 |
| Пражы | 
* Гарус  (руск.) (бел.
* Лопі  (англ.) (бел.
* Камвольная пража  (чэшск.) (бел.
* Кардная пража  (англ.) (бел.

 |
| Тканіны | 
* Баркан
* Бастон
* Вараная воўна  (англ.) (бел.
* Габардзін
* Грызета
* Джэрсі
* Дзюфель
* Драгет
* Каверкот
* Ладэн
* Лямец
* Пашміна
* Сукно
	+ Бібер
	+ Драдэдам
	+ Драп
	+ Сярмяга
* Каразея
	+ Кармазін
* Рацін
* Цвід
	+ Данегольскі цвід
* Трып
* Фрэскалана  (італ.) (бел.
* Шавіёт

 |
| Эканоміка | 
* Артэ дэлла Лана
* Аўстралійскі ваўняны савет  (англ.) (бел.
* Брытанскі савет па маркетынгу воўны  (англ.) (бел.
* Высокашаноўная кампанія ваўняроў  (англ.) (бел.
* Места  (руск.) (бел.
* Міжнародны сакратарыят воўны  (англ.) (бел.
* Новазеландскі ваўняны савет  (англ.) (бел.
* Новазеландскі ваўняны бум  (англ.) (бел.
* Міжнародная арганізацыя ваўнянога тэкстылю  (англ.) (бел.
* Паўднёва-Афрыканскі ваўняны савет  (англ.) (бел.

 |
| Прафесіі | 
* Ваўначос
* Сшывальнік воўны  (англ.) (бел.

 |
| Гісторыя і культура | 
* Сярэдневяковы гандаль воўнай  (англ.) (бел.
	+ Ваўняны горад  (англ.) (бел.
* Ваўняная прамысловасць ва Уэльсе  (англ.) (бел.
* Ваўняная рэвалюцыя  (ісп.) (бел.
* Музеі
	+ Нацыянальны музей воўны (Аўстралія)  (англ.) (бел.
	+ Нацыянальны музей воўны (Уэльс)  (руск.) (бел.
* Святы
	+ Нью-Ёркскі фестываль авечак і воўны  (англ.) (бел.
	+ Шэфілдскі фестываль ураджаю  (англ.) (бел.

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |