**Дэвід Балтымар** (англ.: David Baltimore; нар. 7 сакавіка 1938, Нью-Ёрк) — амерыканскі біяхімік, малекулярны біёлаг і вірусолаг, педагог, папулярызатар навукі. У 1971 годзе прапанаваў класіфікацыю вірусаў у залежнасці ад тыпу геномнай нуклеінавай кіслаты і спосабу яе рэплікацыі. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1975).

Прэзідэнт Каліфарнійскага тэхналагічнага інстытута у 1997—2006 гады, цяпер эмерыт і яго прафесар, раней прэзідэнт Ракфелераўскага ўніверсітэта (з 1990) і прафесар Масачусецкага тэхналагічнага інстытута, у апошнім прапрацаваў больш за чвэрць стагоддзя і з’яўляўся дырэктарам-заснавальнікам Whitehead Institute[en] (1982—1990).

Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША і Нацыянальнай медыцынскай акадэміі ЗША, а таксама Амерыканскага філасофскага таварыства, замежны член Лонданскага каралеўскага таварыства і Французскай акадэміі навук. Ганараваны Нацыянальным навуковым медалём ЗША (1999).

Біяграфія
---------

Скончыў Суортмор-каледж (1960), вывучаў малекулярную біялогію і вірусалогію ў Масачусецкім тэхналагічным інстытуце (1960—1961) і Ракфелераўскім універсітэце, у апошнім у 1964 годзе атрымаў ступень доктара філасофіі (PhD), а затым удасканальваўся па біяхіміі зноў у Масачусецкім тэхналагічным інстытуце (1964—1965). У 1965—1968 гадах навуковы супрацоўнік інстытута біялагічных даследаванняў імя Дж. Солка ў Сан-Дыега (штат Каліфорнія). З 1968 Асацыіраваны прафесар мікрабіялогіі, з 1972 года поўны прафесар Масачусецкага тэхналагічнага інстытута і ў 1982—1990 гадах дырэктар-заснавальнік яго Whitehead Institute[en]. З 1990 года прэзідэнт Ракфелераўскага ўніверсітэта. У 1997—2006 гадах прэзідэнт Каліфарнійскага тэхналагічнага інстытута, затым эмерыт, у цяперашні час таксама Міліканаўскі прафесар (*Robert Andrews Millikan Professor*) біялогіі.

Старшыня Камітэта па даследаванні СНІДу Нацыянальнага інстытута здароўя ЗША (з 1986 года), а таксама кансультант па пытаннях медыцыны шэрагу ўрадавых устаноў, з 1979 года член Вучонага савета навукова-даследчага інстытута імя Х. Вейцмана.

Балтымару належыць адно з найбуйнейшых дасягненняў у малекулярнай біялогіі і генетыцы XX стагоддзя: ён эксперыментальна даказаў, што носьбітам генетычнай інфармацыі можа быць не толькі малекула ДНК (дэзоксірыбануклеінавай кіслаты), што да яго не падвяргалася сумневу, але і малекула РНК (рібанукляінавай кіслаты), якой да гэтага прыпісвалася толькі функцыя пераносу генетычнай інфармацыі ад ДНК да бялку. Пачаўшы ў сярэдзіне 1960-х гадоў даследаванні вірусаў поліяміеліту, якія змяшчаюць РНК, (шэраг лабараторных эксперыментаў ён праводзіў разам з жонкай Эліс, мікрабіёлагам), Балтымар затым звярнуўся да пухлінародным вірусам, шмат з якіх таксама ўтрымлівалі РНК, але не ўтрымлівалі ДНК. У серыі эксперыментаў канца 1960-х — пачатку 1970-х гадоў Балтымар усталяваў, што здольнасць вірусаў, якія змяшчаюць РНК, паражаць клеткі тканін чалавека і жывёл — гэта вынік так званай зваротнай транскрыпцыі, то бок магчымасці перадачы генетычнай інфармацыі ад ДНК да РНК, а затым да бялку (транскрыпцыя), а, наадварот, ад малекулы РНК да ферментаў ДНК — полімеразе (рэвертазе) і ўжо ад яго да клеткі, якая ў выніку перараджаецца ў пухлінную. Адкрыццё (адначасова з Хоўардам Тэмінам і незалежна ад яго) зваротнай транскрыпцыі дазволіла Балтымару раскрыць механізм ўзнікнення многіх формаў злаякасных пухлін і лейкозаў. Пасля 1973 Балтымар адкрыў і апісаў восем раней невядомых онкагенаў вірусаў, якія адносяцца да так званых рэтравірусаў (да апошніх належаць таксама ўзбуджальнікі гепатыту і СНІДу). У той жа час Балтымар на базе гэтага адкрыцця распрацаваў метады штучнага сінтэзу генаў, якія вызначаюць структуру бялку ў малекулах гемаглабіну чалавека, заклаўшы, такім чынам, асновы геннай інжынерыі.

За гэтыя адкрыцці ў 1975 ён быў ганараваны Нобелеўскай прэміяй па фізіялогіі і медыцыне (сумесна з Хоўардам Тэмінам і Рэната Дульбека).

Акрамя таго, у 1986 годзе Балтымар сумесна з Сінам адкрылі адзін з найбольш ключавых транскрыпцыйных фактараў — NF-kB. Гэты фактар да гэтага часу актыўна вывучаецца, і ўжо паказана, што ён уцягнуты ў рэалізацыю амаль усіх ключавых працэсаў у клетках эукарыёт.

Балтымар належыць да тых навукоўцаў, якія бачаць небяспеку злоўжывання дасягненнямі геннай інжынерыі і выступаюць за мараторый на некаторыя напрамкі даследаванняў у гэтай галіне.

Ён падпісаў «Папярэджанне навукоўцаў чалавецтву» (1992), а ў 2016 годзе — ліст з заклікам да Greenpeace, Арганізацыі Аб’яднаных Нацый і ўрадам усяго свету спыніць барацьбу з генетычна мадыфікаванымі арганізмамі (ГМА).

Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1974) і Нацыянальнай медыцынскай акадэміі ЗША (1988), Амерыканскага філасофскага таварыства (1997) і Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (1974), Папскай акадэміі навук(1978), замежны член Лонданскага каралеўскага таварыства (1987), Еўрапейскай акадэміі (1999) і Французскай акадэміі навук (2000), член EMBO (1983) і Амерыканскай асацыяцыі імунолагаў (1984), а таксама Амерыканскай асацыяцыі садзейнічання развіццю навукі, ганаровы доктар шэрагу амерыканскіх і замежных універсітэтаў, у прыватнасці Ракфелераўскага універсітэта (2004).

Узнагароды
----------

* Gustav Stern Award in Virology (1970)
* Warren Triennial Prize (1971)
* Eli Lilly and Company-Elanco Research Award[de] (1971)
* Міжнародная прэмія Гайрднера (1974)
* NAS Award in Molecular Biology[en] (1974)
* Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне (1975)
* Behring-Heidelberger Prize Амерыканскай асацыяцыі імунолагаў (1990)
* Sir Hans Krebs Medal[en] (1997)
* Нацыянальны навуковы медаль ЗША (1999)
* Warren Alpert Foundation Prize[en] (2000)
* Excellence in Mentoring Award Амерыканскай асацыяцыі імунолагаў (2009)

Зноскі
------

1. ↑  Балтимор Дейвид // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 27 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. ↑  David Baltimore // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
3. ↑  Балтимор Дейвид // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
4. ↑   Праверана 16 мая 2019.
5. ↑   Праверана 16 мая 2019.
6. 1 2   Праверана 16 мая 2019.
7. 1 2 3 4 5
8. ↑   Праверана 16 мая 2019.
9. ↑   Праверана 16 мая 2019.
10. ↑
11. ↑  Caltech’s David Baltimore and Fiona Harrison Named among America’s Best Leaders for 2008 | www.caltech.edu
12. ↑  Предупреждение учёных человечеству (англ.)
13. ↑  107 Nobel laureates sign letter blasting Greenpeace over GMOs
14. ↑  Laureates Letter Supporting Precision Agriculture (GMOs)
15. ↑  Список нобелевских лауреатов подписавших письмо
16. ↑  David Baltimore (англ.)

Спасылкі
--------

* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта (англ.)
* Амерыканская асацыяцыя імунолагаў (англ.)

| ⛭Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1951—1975 гадах |
| --- |
| 
* Тэйлер (1951)
* Ваксман (1952)
* Крэбс / Ліпман (1953)
* Эндэрс / Уэлер / Робінс (1954)
* Тэарэль (1955)
* Курнан / Форсман / Рычардс (1956)
* Бавэ (1957)
* Бідл / Тэйтэм / Ледэрберг (1958)
* Ачоа / Корнберг (1959)
* Бёрнет / Медавар (1960)
* Бекешы (1961)
* Крык / Уотсан / Уілкінс (1962)
* Эклс / Ходжкін / Хакслі (1963)
* Блох / Лінен (1964)
* Жакоб / Львоў / Мано (1965)
* Роўс / Хагінс (1966)
* Граніт / Хартлайн / Уолд (1967)
* Холі / Карана / Нірэнберг (1968)
* Дэльбрук / Хершы / Лурыя (1969)
* Кац / фон Эйлер / Аксельрад (1970)
* Сазерленд (1971)
* Эдэльман / Портэр (1972)
* фон Фрыш / Лорэнц / Тынберген (1973)
* Клод / дэ Дзюў / Паладэ (1974)
* Балтымар / Дульбека / Тэмін (1975)

 |
| 
* Поўны пералік
* (1901—1925)
* (1926—1950)
* **(1951—1975)**
* (1976—2000)
* (2001—2025)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | ORCID |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12104072f · CiNii: DA00597300 · GND: 120924455 · ISNI: 0000 0001 1680 735X · LCCN: n85363873 · NKC: nlk20000080337 · NTA: 067595006 · NUKAT: n96107910 · LIBRIS: 176685 · SUDOC: 029406145 · VIAF: 84791569 |

 |