**Ста́ршы палітру́к** (скар. ад руск.: Старший политический руководитель — *старшы палітычны кіраўнік*) — воінскае званне старшага ваенна-палітычнага саставу Рабоча-Сялянскай Чырвонай Арміі з 1935 па 1942 год. Вышэй за званне палітрук, ніжэй за званне батальённы камісар. Адпавядала воінскаму званню капітан.

Гісторыя
--------

У 1935 годзе з увядзеннем персанальных воінскіх і спецыяльных званняў сярод іншых былі ўведзеныя спецыяльныя званні для палітработнікаў: «малодшы палітрук», «палітрук» і «старшы палітрук», адпавядалі агульным воінскім званням «лейтэнант», «старшы лейтэнант» і «капітан». Старшыя палітработнікі мелі спецыяльныя званні са словам «камісар»: «батальённы камісар» (маёр), «палкавы камісар» (палкоўнік), «дывізіённы камісар» (камдыў) і гэтак далей (у дужках дадзены адпаведныя агульныя воінскія званні).

Рашэннем ДКА ад 9 кастрычніка 1942 года ў арміі і на флоце была ліквідаваная сістэма ваенных камісараў. Усе асобы, якія насілі гэтыя званні, былі пераатэставаныя і атрымалі стандартныя армейскія і флоцкія званні; пры пераатэстацыі званне прысвойвалася на прыступку ніжэй. Так, напрыклад, *старшы палітрук*, які меў да пераатэстацыі званне, роўнае капітану, пасля пераатэстацыі атрымліваў званне старшы лейтэнант. Рэзка была скарочана колькасць палітычных пасадаў. Частка ўчорашніх палітрукоў і камісараў прызначаліся намеснікамі камандзіраў па палітчастцы (ад роты і вышэй), частка была пераведзеная на камандныя пасады. Калі раней палітрук або камісар карысталіся роўнай з камандзірам уладай у падраздзяленні (часці), то цяпер яны сталі намеснікамі камандзіраў.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| малодшае званне:Палітрук | ***Старэйшы палітрук*** | старшае званне:Батальённы камісар |

Эквівалентныя чыны

| Род войскаў | Адпаведнае званне / пасада |
| --- | --- |
| У камандным складзе |
| Агульнавайсковае званне | Капітан |
| Народны камісарыят унутраных спраў СССР | Лейтэнант дзяржаўнай бяспекі ,уведзенае пастановай ЦВК і СНК СССР ад 7 кастрычніка 1935 года і па 6 ліпеня 1945 года(ваеннаслужачыя пагранічных і ўнутраных войскаў НКУС мелі воінскія званні, прынятыя ў РСЧА) |
| Ваенна-Марскі Флот СССР | Капітан-лейтэнант |
| У начальніцкім складзе |
| у сухапутных і ваенна-паветраных сілах | Ваенінжынер 3-га рангу |
| у ваенна-марскіх сілах | Ваенінжынер 3-га рангу |
| у ваенна-гаспадарчым складзе ўсіх родаў войскаў | Інтэндант 3-га рангу |
| у ваенна-юрыдычным складзе ўсіх родаў войскаў | Ваенны юрыст 3-га рангу |
| у ваенна-медыцынскім складзе ўсіх родаў войскаў | Ваенурач 3-га рангу |
| у ваенна-ветэрынарным складзе ўсіх родаў войскаў | Ваенветурач 3-га рангу |

Знакі адрознення
----------------

Для звання ***старшы палітрук*** быў усталяваны знак адрознення — адна *шпала* ў пятліцы, як у капітана, адрознівалася толькі акантоўка пятліц. Замест камандзірскай залацістай акантоўкі была чорная, як у астатніх палітработнікаў, а таксама малодшага камсаставу і чырвонаармейцаў.

Ваеннаслужачыя палітычнага складу мелі на абодвух рукавах вышэй за абшлаг аднолькавыя для ўсіх званняў чырвоныя суконныя зоркі дыяметрам 55 мм. Зоркі па краі абшывалі чырвонай шаўковай ніткай, а ў цэнтры мелі вышытыя залацістай ніткай серп і молат.

Гл. таксама
-----------

* Камісар (у вайсковым падраздзяленні)
* Воінскія званні і знакі адрознення РСЧА 1935—1940
* Воінскія званні і знакі адрознення РСЧА 1940—1943

Зноскі
------

1. ↑  Веремеев Ю. Г. *Анатомия армии*. Таблицы воинских званий Русской Армии. Рабоче-Крестьянская Красная Армия 1935—1940 гг.

Спасылкі
--------

* Знаки различия званий Русской Армии XX век
* Знаки различия званий военнослужащих РККА 1935-40 гг.
* Рабоче-Крестьянская Красная Армия 1940—1942 гг.