recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**23 чэрвеня 2019 года ў Празе** прайшла масавая акцыя пратэсту з патрабаваннем адстаўкі прэм’ер-міністра Андрэя Бабіша. У ёй, па розных звестках, прынялі ўдзел ад 200 да 250 тысяч чалавек. У акцыі прынялі ўдзел людзі з усёй Чэхіі. Многія спецыяльна прыехалі ў Прагу з аддаленых раёнаў. Квіткі на цягнікі і аўтобусы да Прагі былі выкупленыя яшчэ ў пачатку тыдня.

Акцыі пратэсту
--------------

Галоўным патрабаваннем пратэстоўцаў была адстаўка прэм’ер-міністра Бабіша. Удзельнікі акцыі неслі ў руках плакаты з патрабаваннямі адстаўкі палітыка. Акцыі праходзілі пад лозунгамі «Ганьба Бабішу» і «Усё залежыць ад нас». Пратэстоўцы абвінавацілі прэм’ер-міністра краіны ў розных злачынствах і запатрабавалі яго адстаўкі. У парламенце Чэхіі планавалася галасаванне аб недаверы Бабішу.

Гэта не першы пратэст супраць прэм’ера Бабіша. Так, у красавіку 2018 года больш чым у 20 гарадах Чэхіі праходзілі мітынгі супраць прызначэння Андрэя Бабіша прэм’ер-міністрам Чэшскай Рэспублікі. У ходзе пратэстаў удзельнікі падпісвалі петыцыі за недапушчэнне Бабіша да ўдзелу ва ўрадзе, якія затым перададуць у Пражскі град.

Раней Бабіш неаднаразова крытыкаваўся СМІ і апазіцыйнымі партыямі як алігарх, чый высокі ўрадавы пост цягне за сабой канфлікт інтарэсаў з яго камерцыйнымі матывамі. Па гэтай прычыне яго параўноўвалі з Сільвіё Берлусконі: напрыклад, часопіс Foreign Policy назваў яго «Бабісконі», у адказ на што Бабіш пагражаў падаць у суд.

Гэта найбуйнейшая за 30 гадоў акцыя пратэсту ў Чэхіі з часоў Аксамітнай рэвалюцыі 1989 году. Сваю падтрымку пратэстаў выказалі розныя чэшскія знакамітасці, да прыкладу Здэнек Сверак і Томаш Клус. Крытычна да пратэстаў паставіўся былы прэзідэнт Чэхіі Вацлаў Клаўс. Замежныя аглядчыкі адзначалі спакойную і прыязную атмасферу дэманстрацый, называючы іх «вялікім пікніком».

Зноскі
------

1. ↑  250 тысяч митингующих в Праге потребовали отставки премьера Бабиша
2. ↑  «Гнездо аиста» подвело чешского премьера Бабиша
3. ↑  В Чехии проходят митинги против назначения премьером миллиардера Бабиша
4. ↑  Now the Czechs Have an Oligarch Problem, Too **(нявызн.)**, *Foreign Policy* (10 April 2015). Праверана 17 June 2015.
5. ↑  В Чехии прошла крупнейшая за 30 лет акция протеста
6. ↑  Hrstička zneuznaných a frustrovaných, kritizuje demonstranty exprezident Klaus
7. ↑

Спасылкі
--------

* Пророссийский Бабиш отбивается от «бархатной революции»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Малышаў.

**Фёдар Аляксеевіч Малышаў** (1914—2005) — капітан Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, партызан Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Фёдар Малышаў нарадзіўся 20 красавіка 1914 года ў вёсцы Заполле (цяпер — у межах вёскі Камаровічы Петрыкаўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі). Пасля заканчэння Мінскага політэхнічнага інстытута працаваў інжынерам на торфапрадпрыемстве. Неўзабаве пасля пачатку Вялікай Айчыннай вайны апынуўся ў акупацыі, вярнуўся ў родную вёску. Разам са сваімі братамі ўступіў у партызанскі атрад. Актыўна займаўся дыверсійнай дзейнасцю з ліпеня 1942 года, з лістапада таго ж года камандаваў дыверсійнай групай 78-га атрада 125-й Капаткевіцкай партызанскай брыгады.

Пад кіраўніцтвам Малышава група правяла вялікую колькасць дыверсійных акцый, пусціўшы пад адкос 19 варожых эшалонаў з баявой тэхнікай і жывой сілай.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 жніўня 1944 года за «ўзорнае выкананне заданняў камандавання ў барацьбе супраць нямецкіх захопнікаў у тыле праціўніка і паказаныя пры гэтым адвагу і геройства» капітан Фёдар Малышаў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка».

Пасля вайны Малышаў працаваў у Міністэрстве паліўнай прамысловасці Беларускай ССР, загадваў тарфяной лабараторыzq, кандыдат тэхнічных навук. Пражываў у Мінску. Памёр 1 мая 2005 года, пахаваны на Усходніх могілках Мінска.

Быў таксама ўзнагароджаны ордэнамі Чырвонага Сцяга, Айчыннай вайны 1-й ступені і «Знак Пашаны», беларускім ордэнам «За службу Радзіме» 3-й ступені, шэрагам медалёў.

У гонар Малышава названая сярэдняя школа № 48 у Мінску.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Фёдар Аляксеевіч Малышаў на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Люди легенд. Выпуск 2. М. 1966.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. Минск, 1984.
**Фёдар Ангіле́йка** — беларускі гравёр па дрэве ў ХVII — ХVIII ст. Ярка выяўляў Магілёўскую школу гравюры. Афармляў вядомыя кнігі «Ирмолой сиречь Осмогласник» Іаана Дамаскіна (1700), «Часослов сиречь Последование службы» (1703), выдадзеных у магілёўскай друкарні М. Вашчанкі. «Ирмолой сиречь Осмогласник» змяшчае выявы Ісуса Хрыста, цара Давіда і Іаана Прадцечы з уласным подпісам, а таксама дробныя карцінкі, яго ж працы, з манаграмай: Ѳ.А:. Яго гравюрам уласцівы лаканізм тэхнічных прыёмаў і кампазіцыі, што збліжае іх з творамі народнага мастацтва.

Ілюстрацыі Ірмалога|  |  |  |
| Нявер'е Фамы
  | Сашэсце Святога Духа на апосталаў
  | Успенне Маткі Боскай
  |

Зноскі
------

1. 1 2  АНГІЛЕЙКА ФЁДАР
2. 1 2  Ангилейка Фёдор // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 19. — 737 с..
3. ↑  Ангилейко, Федор // Большая биографическая энциклопедия. — 2009.
**Фёдар Іванавіч Панцялеенка** (нар. 1 сакавіка 1950, в. Крукавічы, Калінкавіцкі раён, Гомельская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне парашковай металургіі. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2004), доктар тэхнічных навук (1992), прафесар (1992). Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь (2011).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (1972).

З 1972 года ў Полацкім дзяржаўным універсітэце: малодшы навуковы супрацоўнік, асістэнт, старшы выкладчык, дацэнт, з 1980 года загадчык кафедры, з 1998 года прарэктар па навуковай рабоце.

У 2006—2008 гадах загадчык кафедры, з 2008 года першы прарэктар Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» (1986), медалём.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя даследаванні ў галіне парашковай металургіі, кампазіцыйных матэрыялаў, умацавальных і аднаўленчых тэхналогій. Унёс істотны ўклад у распрацоўку новага класа самафлюсуючыхся парашкоў і кампазіцыйных матэрыялаў з іх, ахоўных пакрыццяў, умацавальных і аднаўленчых тэхналогій. Устанавіў заканамернасці дыфузійнага масапераносу пры легіраванні мікрааб’ектаў. Стварыў новы клас эфектыўных самафлюсуючыхся парашкоў, дратоў і высокаэфектыўныя тэхналогіі для атрымання інструмента, вырабаў або кампазіцыйных ахоўных пакрыццяў на іх. Распрацаваў кампазіцыйныя матэрыялы, якія атрымліваюцца шляхам тэрмахімічнай апрацоўкі або папластовага нанясення на металічныя падкладкі, якія чаргуюцца тонкімі (10-15 мкм) нікелевымі і цынк-фасфатнымі слаямі і наступнай тэрмічнай апрацоўкі, а таксама эфектыўныя керамічныя парашкі, градыентныя і іншыя спецыяльныя пакрыцці шматфункцыянальнага прызначэння. Распрацаваў комплексную методыку неразбуральнага кантролю і ацэнкі хімічнага складу, структуры, уласцівасцяў і рэшткавага рэсурсу адказных прамысловых металічных аб’ектаў, канструкцый, абсталявання.

Аўтар больш за 200 навуковых прац, у т.л. 13 манаграфій і кніг, 30 вынаходак і патэнтаў.

### Бібліяграфія

* Самофлюсующиеся порошки и износостойкие покрытия из них. (Обзорная информация / БелНИИНТИ Госэкономплана БССР. Серия 55.22.19). Минск: [б. и.], 1991. (совм. с С. Н. Любецким).
* Самофлюсующиеся диффузионно-легированные порошки на железной основе и покрытия из них. Минск: Технопринт, 2001.
* Восстановление деталей машин. М.: Машиностроение, 2003 (совм. с В. П. Лялякиным, В. П. Ивановым, В. М. Константиновым).
* Новые ресурсосберегающие технологии и композиционные материалы. М.: Энергоатомиздат; Гомель: БелГУТ, 2004 (в соавт.).
* Закономерности электронно-лучевого воздействия на борсодержащие материалы и принципы оптимизации электронно-лучевого оборудования и технологий упрочнения и восстановления. Полоцк: ПГУ, 2005. (в соавт.).
* Методология оценки состояния материала ответственных металлоконструкций. Минск: БНТУ, 2010. (совм. с А. С. Снарским).

Зноскі
------

1. ↑  ПАНЦЯЛЕЕНКА Фёдар Іванавіч

Спасылкі
--------

* Фёдар Іванавіч Панцялеенка ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 138938, 168609 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Юркевіч.
**Аляксандр Іванавіч Юркевіч** (21 красавіка 1954, в. Малыя Лясковічы, Бярозаўскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання. Кандыдат тэхнічных навук.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 21 красавіка 1954 года ў в. Малыя Лясковічы Бярозаўскага раёна Брэсцкай вобласці.

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут, інжынер-механік; аспірантуру БелНДІМСГ.

Працаваў інжынерам-канструктарам канструктарскага бюро «Саюзтрактарапрам» у г. Кішынёве (Малдаўская ССР); галоўным тэхнолагам, намеснікам кіраўніка Гарадзішчанскага спецаддзялення «Сельгастэхніка» Баранавіцкага раёна; галоўным інжынерам Баранавіцкага раённага аб'яднання «Сельгасхімія» Брэсцкай вобласці; старшынёй Пружанскага раённага аб'яднання «Сельгасхімія» Брэсцкай вобласці; начальнікам упраўлення сельскай гаспадаркі Пружанскага раённага выканаўчага камітэта; старшынёй Пружанскага раённага выканаўчага камітэта.

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі», Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

Рашэннем ад 10 ліпеня 2013 года раённы Савет дэпутатаў прысвоіў званне «Ганаровы грамадзянін Пружанскага раёна».

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае дзвюх дачок.

Зноскі
------

1. ↑  А.І.Юркевіч — Ганаровы грамадзянін Пружанскага раёна Архівавана 11 студзеня 2022.

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)  (бел.)
**Фёдар Аляксандравіч Сцебянёў** (21 верасня 1899, в. Падсосенне, Валагодская вобласць — 8 лютага 1971, Масква) — Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Удзельнік Грамадзянскай вайны. У Чырвонай Арміі з 1919 года. У 1919 годзе ваяваў на Заходнім фронце супраць войскаў генералаў Булак-Булаховіча і Юдзеніча, удзельнік абароны Петраграда, быў паранены. У 1920 годзе ваяваў на Паўднёвым фронце супраць Урангеля. У 1921 годзе скончыў Сімферопальскія камандныя пяхотныя курсы, затым ваенна-палітычныя курсы ў Кіеве. Служыў палітруком палкавой школы.

Удзельнік вызваленчага пахода Чырвонай Арміі у Заходнюю Беларусь 1939 года.

Сустрэў Вялікую Айчынную вайну на пасадзе намесніка начальніка палітаддзела ваеннага вучылішча ў Беларускай ССР. На фронце з 1941 года — палкоўнік, камандзір палка. Вызначыўся ў Беларускай аперацыі. У 1943 годзе скончыў курсы «Выстрал». 27 чэрвеня 1944 года полк на чале з Ф. А. Сцебеневым захапіў чыгуначную станцыю Орша. Удзельнічаў у вызваленні Барысава і Мінска, фарсіраваў Нёман каля Гродна, захапіў і ўтрымліваў плацдарм да падыходу падмацавання.

У 1946 годзе звольнены ў запас. Жыў і працаваў у Маскве.

Памёр 8 лютага 1971 года ў Маскве. Пахаваны ў Маскве на Увядзенскіх могілках.

Памяць
------

У 1973 годзе яго імем названы вуліца і завулак у Кастрычніцкім раёне Мінска.

Літаратура
----------

* Сцебенеў Фёдар Аляксандравiч // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя: У 12 т. — Т.10. — Мн. 1976. — С. 144.
* Стебенев Фёдор Александрович // Их именами названы…: Энцикл. справ. — Мн. 1987. — С. 574.
* Стебенев Фёдор Александрович // Минск: Энцикл. справ. — Мн. 1983. — С. 383.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Апейка.

**Фёдар Аляксандравіч Апейка** (21 лютага 1908, Мінск — 29 красавіка 1970) — беларускі вучоны ў галіне механікі тарфяных машын. Член-карэспандэнт АН БССР (1950), член-карэспандэнт Акадэміі сельскагаспадарчых навук БССР (1959—1961), доктар тэхнічных навук (1949), прафесар (1950).

Біяграфія
---------

Скончыў Маскоўскі тарфяны інстытут (1932). З 1933 па 1941 гады асістэнт, дацэнт Беларускага політэхнічнага інстытута.

У час Вялікай Айчыннай вайны выкладаў у Чалябінскім аўтатрактарным тэхнікуме і актыўна супрацоўнічаў са спецыялістамі ў галіне танкабудавання.

З 1942 года дацэнт Маскоўскага інстытута механізацыі і электрыфікацыі сельскай гаспадаркі, з 1949 года і да канца жыцця загадчык кафедры тарфяных машын Беларускага політэхнічнага інстытута. Адначасова ў 1938—1941 гадах і з 1949 года да канца жыцця старшы навуковы супрацоўнік Інстытута торфу Акадэміі навук БССР.

Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» (1959, 1968), медалём «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»

Навуковы і практычны ўклад
--------------------------

Навуковыя працы па прыкладной механіцы, разліку тарфяных машын і сельскагаспадарчай тэхнікі. Стварыў матэматычную тэорыю трэння, пакладзеную ў аснову тэорыі гусенічнага ходу і іншых фрыкцыйных механізмаў. Распрацаваў спрошчаную тэорыю дакладнасці механізмаў, якая адрозніваецца дасканалым спосабам вылічэння хібнасцяў элементаў пар. Аўтар прац па тэорыі пластычнасці, кантактнай трываласці.

Аўтар больш за 130 навуковых прац, у тым ліку 4 манаграфій, 6 вынаходак.

Падрыхтаваў 3 дактары і 44 кандыдаты навук.

### Асноўныя працы

* Колесный и гусеничный ход. Мн.: Изд-во Акад. с.-х. наук БССР, 1960.
* Теория прочности. Мн.: Изд-во М-ва высш. сред. спец. и проф. образ. БССР, 1961.
* Торфяные машины. Мн.: Вышэйшая школа, 1968.
* Математическая теория трения. Мн.: Наука и техника, 1971.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
* Кислов Н.В. Научная и педагогическая деятельность члена-корреспондента АН БССР и Академии сельскохозяйственных наук БССР, профессора, доктора технических наук Ф.А. Опейко (к 100-летию со дня рождения) // Горная механика. - 2007. - №4. - С. 94-97.

Спасылкі
--------

* Член-карэспандэнт АПЕЙКА Фёдар Аляксандравіч на сайце НАН Беларусі
* Фёдар Аляксандравіч Апейка ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
* Электронный каталог РНТБ — Опейко, Федор Александрович (1908—1970)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дубаневіч.
**Аляксандр Іосіфавіч Дубаневіч** (нар. 5 ліпеня 1955, в. Леснікі, Лагойскі раён, Мінская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1982 годзе архітэктурны факультэт БПІ. У 1976—1982 гадах працаваў у інстытуце «Белдзіпрасельгас», тэхнік, старэйшы тэхнік, архітэктар; у 1982—1984 гадах кіраўнік праектнага бюро; у 1984—1999 гадах архітэктар Лагойскага раёна; у 1999—2007 гадах галоўны архітэктар праектаў інстытута «Мінсксельбудпраект»; у 2007—2010 гадах галоўны архітэктар праектаў, дырэктар ТАА «СТЭЙР»; з 2010 года індывідуальны прадпрымальнік.

Жыве ў Лагойску.

Член Беларускага саюза архітэктараў з 2002 года.

Творчасць
---------

Распрацаваў больш 100 індывідуальных праектаў адна-двухпавярховых дамоў. Запраектаваў і пабудаваў як каля 50 каркасных дамоў па канадскай тэхналогіі. Браў удзел у распрацоўцы архітэктурнага праекта ГСАК «Лагойск», праектаваў планіроўку шэрагу сельсаветаў, населеных пунктаў і кварталаў індывідуальнай жылой забудовы і іншыя аб’екты.

Літаратура
----------

* Дубаневич Александр Иосифович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сягоднік.
**Аляксандр Іванавіч Сягоднік** (30 чэрвеня 1956, в. Хілякі, Бераставіцкі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V і VI скліканняў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 30 чэрвеня 1956 года ў в. Хілякі Бераставіцкага раёна Гродзенскай вобласці.

Скончыў Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. М. Горкага, настаўнік беларускай мовы і літаратуры; Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь, спецыяліст дзяржаўнага кіравання.

Працаваў настаўнікам беларускай мовы і літаратуры Сушанскай васьмігадовай школы Лепельскага раёна Віцебскай вобласці; арганізатарам пазакласнай і пазашкольнай работы Матырынскай сярэдняй школы Лепельскага раёна; загадчыкам аддзела адукацыі Лепельскага райвыканкама; інструктарам Віцебскага абкама КПБ; генеральным дырэктарам Віцебскага абласнога аб'яднання па арганізацыі пазашкольнай работы з дзецьмі і падлеткамі; старшынёй Віцебскага абкама прафсаюза работнікаў адукацыі і навукі; першым намеснікам начальніка ўпраўлення адукацыі Віцебскага аблвыканкама; начальнікам упраўлення адукацыі Гродзенскага аблвыканкама.

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання. З 2016 года — дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі».

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае дваіх дзяцей.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)  (бел.)
**Дзасатын-Элісун** — пясчаная пустыня па паўночным захадзе Кітая (Сіньцзян), у цэнтральнай часткі Джунгарскай раўніны. Плошча каля 45 тыс.км², з якіх каля 38 тыс.км² паўзамацаваныя градавыя і барханныя пяскі, астатняя частка — такыры і пясчана-галечныя раўніны. Грады пераважна мерыдыяльнага напрамку, вышынёй да 30 м (у паўночнай частцы да 80-100 м), са стромкімі ўсходнімі схіламі і больш спусцістымі заходнімі. На барханах рэдкія зараснікі саксаулу, палыну, вярблюджай калючкі, на такырах — тамарыску. Выкарыстоўваецца як паша для авечак і вярблюдаў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 315531407 |
«**Дзве тысячы слоў**» (поўная назва: «**Дзве тысячы слоў, звернутых да рабочых, сялян, служачых, навукоўцаў, працаўнікоў мастацтва і ўсіх іншых**», чэшск.: Dva tisíce slov, které patří dělníkům, zemědělcům, úředníkům, umělcům a všem) — адзін з двух знакамітых дакументаў Пражскай вясны, аўтарам якога быў пісьменнік Людвіг Вацулік. У ім былі змешчаны заклікі да рэформы КПЧ. Кіраўніцтва КПЧ гэты дакумент разглядаць адмовілася, а пасля пачатку палітыкі нармалізацыі пераследвала асоб, якія падпісалі зварот.

Апублікаваны 27 чэрвеня 1968 года ў пражскай газеце «Літарарні новіны» і іншых чэхаславацкіх газетах за подпісамі каля 60-ці інтэлектуалаў. У рэдакцыі праводзіўся збор дадатковых подпісаў у падтрымку гэтага маніфеста і рэформаў Аляксандра Дубчака, накіраваных на стварэнне «сацыялізму з чалавечым тварам».

Масавасць падтрымкі гэтых рэформаў выклікала занепакоенасць кіраўніцтва СССР магчымасцю паўтору венгерскіх падзей 1956 года. Публікацыя маніфеста была ўспрынята як спроба ідэалагічнай дыверсіі, а подпісы пад дакументам пасля інтэрвенцыі войскаў арганізацыі Варшаўскага дагавора служылі нагодай для праследавання.

Спасылкі
--------

* «Дзве тысячы слоў» у анталогіі самвыду
* «Дзве тысячы слоў» у арыгінале Архівавана 14 мая 2006.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шпакоўскі.
**Аляксандр Іванавіч Шпакоўскі** — расійскі і беларускі інжынер-архітэктар.

Біяграфія
---------

Прафесійную адукацыю атрымаў у Пецярбургскім інстытуце грамадзянскіх інжынераў.

У 1904-05 гадах на складаўся малодшым інжынерам будаўнічага аддзялення валагодскага губернскага праўлення і яшчэ не меў чына.

З 1908 года працаваў у Віцебскай губерні на пасадзе малодшага архітэктара губернскага будаўнічага аддзялення ў чыне тытулярнага саветніка.

Зноскі
------

1. 1 2  Памятная книжка Витебской губернии на 1908 год. Стр. 6
2. ↑  Шпаковский Александр Иванович  (руск.)
**Фёдар Андрэевіч Казубоўскі** (нар. 5 жніўня 1895, с. Богушава — 2 верасня 1938) — савецкі ўкраінскі археолаг, камандзір Другога Палескага камуністычнага паўстанцкага палка.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і селяніна. Скончыў Смаленскі настаўніцкі інстытут у 1916 годзе. Знаходзячыся на ваеннай службе, з 1917 удзельнічаў у палітычнай барацьбе на баку бальшавікоў. Адзін з арганізатараў Палескага ўзброенага паўстання 1918—1919 гадоў. Камандаваў 2-м Палескім камуністычным паўстанцкім палком, які вёў баі супраць нямецкіх войскаў, Дырэкторыі Украінскай народнай рэспублікі, польскай арміі ў раёне гарадоў Сарны (цяпер горад Ровенскай вобласці), Пінск (цяпер горад Брэсцкай вобласці, Беларусь). З 1921 працаваў настаўнікам, інспектарам народнай адукацыі, дырэктарам краязнаўчага музея ў горадзе Корастэнь. 1929—1932 — дырэктар Адэскай абласной бібліятэкі, кіраўнік абласнога архіўнага ўпраўлення і адначасова аспірант Адэскага краявога гісторыка-археалагічнага музея. Пасля аспірантуры — на навуковай працы ва Усеўкраінскім археалагічным камітэце. Займаў пасаду навуковага сакратара аддзялення УУАН (1933—1934), дырэктар Інстытута гісторыі матэрыяльнай культуры АН УССР (1934—1936).

Кола навуковых інтарэсаў Казубоўскага — першапачатковая археалогія. У 1925 годзе правёў абследаванне паселішчаў меднага веку і бронзавага веку і гарадзішчаў і курганоў перыяду Кіеўскай Русі на Жытоміршчыне. Прымаў актыўны ўдзел у арганізацыі і ажыццяўленні экспедыцыйных даследаванняў розных археалагічных помнікаў ва Украіне — на Чарнігаўшчыне, Чаркашчыне, у Ольвіі, на Перакопскім перашыйку, узначальваў працы па археалагічным даследаванні тэрыторыі будучага падтаплення ГЭС на Паўднёвым Бугу (1930-32).

У канцы красавіка 1936 быў арыштаваны па сфальсіфікаваных органамі НКУС УССР абвінавачванні ў контррэвалюцыйнай дзейнасці. Змешчаны ў псіхіятрычную бальніцу. Прасіў урачоў даць яму яд. Пакараны смерцю 2 верасня 1938. Рэабілітаваны 12 жніўня 1958.

Памяць
------

Імя Ф. А. Казубоўскага носяць вуліца і праезд у Пінску.

Сям’я
-----

Жонка — Ганна Захараўна, дзеці — Віктар і Слава.

Навуковыя працы
---------------

* Археологические исследования на территории БОГЕСу 1930—1932 гг К. 1933;
* Экспедиционные исследования Института истории материальной культуры ВУАН 1934 г. «Известия ВУАН», 1934, № 8-9;
* Стоянки родовых общин на полесских дюнах. «Научные записки Института истории материальной культуры», 1934, № 1;
* Новая палеолитическая стоянка (Чулатове-1 Черниговской области). Там жа, 1935, № 5-6.

Зноскі
------

1. ↑  Анатолий Брусникин — Герой иного времени — стр 50

Літаратура
----------

* *Шовкопляс И. Г.  (укр.) (бел.* К 75-летию со дня рождения Ф. А. Козубовского // «УІЖ», 1970, № 8. С. П. Юренко.
Сучасны лёгкі аўтажыр з кабінай адкрытага тыпу
Сучасны лёгкі аўтажыр з кабінай закрытага тыпу
**Аўтажы́р** (ад грэч. αύτός — сам і γύρος — кола) або **гіраплан** — вінтакрылы лятальны апарат, цяжэйшы за паветра. Пад’ёмная сіла ствараецца дзякуючы ротару, які размешчаны над фюзеляжам і свабодна круціцца ад дзеяння сустрэчнага паветранага патоку (з'ява аўтаратацыі).

Паступальны рух аўтажыра ствараецца звычайным паветраным вінтом, які круціцца з дапамогай авіяцыйнага рухавіка. Аўтажыры маюць вялікі дыяпазон хуткасцяў (ад 30 да 220 км/г), нязначны разбег пры ўзлёце і амаль нулявы прабег пры пасадцы. 

Першы аўтажыр стварыў у 1923 годзе іспанскі інжынер-авіятар Хуан дэ Ла Сіерва  (ісп.) (бел.. Ён актыўна развіваў канструкцыю ротара, асноўнага элемента канструкцыі аўтажыра, і атрымаў некалькі патэнтаў (у асноўным яны тычыліся шарнірнага злучэння лопасцяў ротара з воссю кручэння).

Ротар аўтажыра забяспечвае толькі ўздым у паветра, для перамяшчэння ў гарызантальнай плоскасці выкарыстоўваецца дадатковы рухавік (паветраны вінт, рэактыўны рухавік). Для скарачэння прабегу пры ўзлёце, ротар могуць раскручваць дзякуючы працы рухавіка, які забяспечвае перамяшчэнне ў гарызантальнай плоскасці.

Аўтажыры выцесненыя з эксплуатацыі больш дасканалымі вінтакрылымі лятальнымі апаратамі - верталётамі. Веды, атрыманыя пры праектаванні і эксплуатацыі аўтажыраў, дапамаглі пры стварэнні вінтакрылаў.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Аўтажыр на Вікісховішчы |

Гл.таксама
----------

* Верталёт
* Вінтакрыл

| ⛭Лятальныя апараты |
| --- |
| Планіруючыя | 
Планёр
(матапланер) •
Дэльтаплан
(дэльталёт) •
Параплан
(паралёт ·
мотапараплан)
 |
| Вінтакрылыя | 
Аўтажыр •
Верталёт •
Верталёт-заплечнік •
Вінтакрыл •
Канвертаплан •
Мультыкоптар
 |
| Аэрастатычныя | 
Аэрастат
(шарльер ·
мангальф'ер ·
раз'ер ·
стратастат) •
Дырыжабль
 |
| Аэрадынамічныя | 
Самалёт •
Гідраплан •
Лятаючая падводная лодка •
Экранаплан (Экраналёт)
 |
| Ракетадынамічныя | 
Ракетаплан •
Реактыўны заплечнік
(Martin Jetpack •
Грыфон) •
Крылатая ракета
 |
| Іншыя | 
Арнітоптар •
Мускулалёт •
Цыклакоптар
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Баталаў.

**Фёдар Аляксеевіч Баталаў** (29 жніўня (11 верасня) 1900 — 17 жніўня 1941) — савецкі афіцэр, удзельнік трох войнаў, Герой Савецкага Саюза (9.08.1941). У гады Вялікай Айчыннай вайны — камандзір стралковага батальёна 437-га стралковага палка 154-й стралковай дывізіі 21-й арміі Заходняга фронту, капітан.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 29 жніўня (11 верасня) 1900 ў горадзе Казані, цяпер сталіцы Рэспублікі Татарстан, у сям'і рабочага. Рускі. Скончыў пачатковую школу. Працаваў у Казані.

У Чырвонай арміі з 1918 года.

Удзельнік грамадзянскай вайны.

Член ВКП(б) з 1927 года. У 1929 годзе скончыў ваенную школу ў Казані, а ў 1939 годзе — курсы «Стрэл».

Удзельнік фінскай вайны, на якой быў узнагароджаны ордэнам Баявога Чырвонага Сцяга.

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны з чэрвеня 1941 года.

Батальён 437-га стралковага палка (154-я стралковая дывізія, 21-я армія, Заходні фронт) пад камандаваннем капітана Баталава Фёдара 14-18 ліпеня 1941 года падчас баёў у раёне гарадоў Жлобіна і Рагачова Гомельскай вобласці Беларусі, у ходзе якіх па чарзе акружыў і заняў вёскі Прыдарожнае, Заграддзе і Заводнае, адбіў контратаку праціўніка і заняў дэпо станцыі «Жлобін».

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 9 жніўня 1941 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і геройства капітану Баталову Фёдару Аляксеевічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза. Атрымаць ўзнагароды ён не паспеў. 

17 жніўня 1941 года капітан Ф. А. Баталаў загінуў у баі ў раёне вёскі Скепня Гомельскай вобласці. Пахаваны на месцы гібелі.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка» Героя Савецкага Саюза
* Ордэн Леніна
* Ордэн Чырвонага Сцяга
* Медаль

Памяць
------

* у горадзе Жлобіне імем Ф. А. Баталава названая вуліца, там жа ўсталяваны памятны знак.
* Вобраз капітана Баталава знайшоў адлюстраванне ў песні «Слухаюць атрады франтавую песню», створанай невядомымі аўтарамі ў першыя месяцы Вялікай Айчыннай вайны.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Ш. З. Ракипов. Память о комбате (пер. с татарского М. Зарипова) // Хранить вечно. Казань, Татарское кни. изд-во, 1980. стр. 43-67.
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза начальствующему составу Красной Армии» от 9 августа 1941 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1941. — 17 августа (№ 36 (151)). — С. 1.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.

Спасылкі
--------

Фёдар Аляксеевіч Баталаў на сайце «Героі краіны»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шырын.

**Фёдар Ігнатавіч Шырын** (22 мая 1907, в. Сухая Міля, Салігорскі раён — 26 ліпеня 1980) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Пінскай вобласці.

Член КПСС з 1932 года. З 1933 года на гаспадарчай, савецкай і партыйнай рабоце ў Старобінскім раёне. Удзельнік польскага пахода Чырвонай Арміі, савецка-фінскай вайны. У партызанах з 1941 года: камандзір групы, намеснік камандзіра, з сакавіка 1943 года камандзір атрада, у лістападзе 1943 — ліпені 1944 — партызанскай брыгады імя С. М. Будзённага, адначасова — член Ленінскага падпольнага РК КП(б)Б. У 1944 — 1960 гадах — на партыйнай, савецкай і адміністрацыйна-гаспадарчай рабоце.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.


1. ↑
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ціханаў.
**Аляксандр Іванавіч Ціханаў** (руск.: Алекса́ндр Ива́нович Ти́хонов, нар. 2 студзеня 1947, сяло Уйскае, Калгасны раён, Чалябінская вобласць) — савецкі біятланіст.

Спартыўная кар’ера
------------------

Чатырохразовы алімпійскі чэмпіён, сярэбраны прызёр зімовых Алімпійскіх гульняў 1968 года ў Грэноблі, 11-кратны чэмпіён свету, 15-кратны чэмпіён СССР, чэмпіён спартакіяды СССР, уладальнік Кубка СССР 1978 г. Прэзідэнт (1996—2008), віцэ-прэзідэнт (2008—2010) Саюза біятланістаў Расіі. Першы віцэ-прэзідэнт Міжнароднага саюза біятланістаў (2002—2009). Заслужаны майстар спорту СССР з 1968 г. Член КПСС з 1975 года. Рэкорд Ціханава па колькасці залатых алімпійскіх медалёў у біятлоне заставаўся непабітым да 2002 года, а па залатых медалях чэмпіянатаў свету — да 2009 года.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | IBU · Olympedia · Olympic Channel · МАК |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Лентапедыя · Munzinger · Даведка РІА |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 3654 4780 · LCCN: n2008003882 · LNB: 000224414 · VIAF: 63474534 |
Аўтамабільны рухавік Porsche Cayenne
**Аўтамабільны рухавік** — рухавік, які пераўтварае энергію якога-небудзь роду ў механічную працу, неабходную для прывядзення аўтамабіля ў рух.

Найбольш распаўсюджаным тыпам аўтамабільнага рухавіка з'яўляецца поршневы рухавік унутранага згарання. Гэты рухавік можа быць карбюратарным або інжэктарным, харчавацца розным аўтамабільным палівам (бензін, дызельнае паліва, звадкаваны нафтавы або сціснуты прыродны газ). Але акрамя гэтага на аўтамабілях могуць быць устаноўлены рухавік Стырлінга або ротарна-поршневы рухавік Ванкеля, рухавікі, якія выкарыстоўваюць энергію папярэдне раскручанага махавіка, энергію газу, які знаходзіцца пад высокім ціскам, паравыя рухавікі, электрарухавікі.

На гібрыдных аўтамабілях сілавая ўстаноўка камбінаваная.

Зноскі
------

1. 1 2  Большая Российская энциклопедия: В 30 т. / Председатель науч.-ред. совета Ю. С. Осипов. Отв. ред С. Л. Кравец. Т. 2. Анкилоз — Банка. — М.: Большая Российская энциклопедия, 2005. — 766 с.: ил.: карт.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 56238396 |
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Стругаўка.
**Стругаўка** (руск.: Стру́говка) — вёска ў Гардзееўскім раёне Бранскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Гліннаўскага сельскага паселішча.

Гісторыя
--------

Заснавана ў пачатку XVIII ст.

Да Лютаўскай рэвалюцыі вёска ў складзе Суражскага павета Чарнігаўскай губерні. 20 лістапада 1917 года вёска абвяшчалася часткай Севершчыны Украінскай Народнай Рэспублікі. 25 снежня 1917 года вёска ўключана ў склад Украінскай рэспублікі Саветаў.

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад Гомельскай губерні РСФСР, а пасля ліквідацыі губерні ў 1926 годзе ў Бранскую губерню.

З 1929 года ў складзе Клінцоўскай акругі, а з 1932 года ў Заходняй вобласці, у 1937 годзе перададзена ў склад Арлоўскай вобласці. У 1944 годзе ўвайшла ў склад Бранскай вобласці.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ГКНП 13-012-2011 «Тэхнічная інструкцыя па перадачы найменняў геаграфічных аб’ектаў з рускай мовы на беларускую мову»

| ⛭ Населеныя пункты Гардзееўскага раёна |
| --- |
| Сёлы | 
* Вялікі Бор
* **Гардзееўка**
* Гліннае
* Жоўнец
* Кажаны
* Казарычы
* Кузняцы
* Пярэцін
* Пятрова Буда
* Смяльч
* Стругава Буда
* Тварышына
* Унашава
* Шыраеўка

 |  |
| Вёскі | 
* Алісаўка
* Антонаўка
* Дзмітрыеўка
* Завод-Карэцкі
* Калыбелі
* Малаўдзёбнае
* Міхайлаўка
* Наваселле
* Нежча
* Нованавіцкая
* Паконь
* Папоўка
* Петракаўка
* Рудня-Вараб’ёўка
* Старанавіцкая
* Старая Палана
* Стругаўка
* Удзел
* Фёдараўка 1-я
* Фёдараўка 2-я
* Хармынка
* Чарнетаўка
* Чорны Ручай
* Ямнае

 |
| Пасёлкі | 
* Барэц
* Беліца
* Дуброўка
* Заліпоўе
* Зялёны Клін
* Іпуць
* Крашчэнскі
* Мірны
* Мядзведаўка
* Смелы
* Сугродаўка
* Уладзіміраўка
* Шамры

 |
**Джэсіка Ліндэль-Вікарбю** (шведск.: Jessica Lindell-Vikarby; нар. 7 лютага 1984, Худынгэ) — шведская гарналыжніца, бронзавы прызёр чэмпіянату свету 2015 года ў гіганцкім слаламе, пераможца двух этапаў Кубка свету. Найбольш паспяхова выступала ў супергіганце і гіганцкім слаламе.

У Кубку свету Ліндэль-Вікарбю дэбютавала ў 2002 годзе, у студзені 2009 года першы раз атрымала перамогу на этапе Кубка свету, у супергіганце. 1 снежня 2013 года, праз амаль пяць гадоў, выйграла свой другі этап Кубка свету, перамогшы ў гіганцкім слаламе ў Бівер-Крыку. Лепшым дасягненнем Ліндэль-Вікарбю ў агульным заліку Кубка свету з’яўляецца 11-е месца ў сезоне 2013/14, у тым жа сезоне яна заняла другое месца.

На Алімпіядзе-2006 у Турыне паказала наступныя вынікі: хуткасны спуск — 18-е месца, камбінацыя — 8-е месца, супергігант — 24-е месца, гіганцкі слалам — 18-е месца.

На Алімпіядзе-2010 у Ванкуверы стала 30-й у хуткасным спуску, 22-й у камбінацыі, 26-й у супергіганце і 31-й у гіганцкім слаламе.

На Алімпійскіх гульнях 2014 года ў Сочы заняла сёмае месца ў гіганцкім слаламе.

За сваю кар’еру ўдзельнічала ў сямі запар чэмпіянатах свету (2003, 2005, 2007, 2009, 2011, 2013, 2015), лепшы вынік — трэцяе месца ў гіганцкім слаламе на чэмпіянаце свету 2015 года ў амерыканскім Бівер-Крыку.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIS (лыжныя гонкі) · FIS (горналыжны спорт) · Olympedia · ski-db.com · Алімпійскі камітэт Швецыі |
**Ёкуцкія мовы** — сям'я моў паўночнаамерыканскіх індзейцаў, распаўсюджаная ў цэнтральнай Каліфорніі. Родныя мовы ёкутаў. 

Да кантактаў з еўрапейцамі ў 1772 г. налічвалася да 50 розных груп ёкутаў, кожная з якіх размаўляла на асабістай мове. У нашы дні захавалася некалькі моў, прычым частка з іх ужо мёртвая. У 2011 г. налічвалася меней за 12 чалавек, якія гутарылі на мове *вікчамні*, каля 6 чалавек — *чайнімні*, меней за 24 — *явелмані*, некалькі чалавек — *чукчансі* і *тачы*.

Даследаванне моў ёкутаў пачалося ў другой палове XIX ст. Важную ролю ў гэтым адыграў амерыканскі антраполаг Альфрэд Льюіс Кробер. Некаторыя лінгвісты адносяць ёкуцкія мовы да так званых пенутыйскіх моў, што існуюць на заходнім узбярэжжы ЗША. Найбольш распаўсюджана думка, што ёкуцкія мовы складаюць асобную сям'ю.

Налічваецца некалькі класіфікацый ёкуцкіх моў. Звычайна вылучаюць 2 галіны — асабіста ёкуцкія мовы і мову *палеўямі*.

Спасылкі
--------

* A. L. KROEBER, THE YOKUTS LANGUAGE OF SOUTH CENTRAL CALIFORNIA
* YOKUTS LANGUAGES

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Кансальва Санезі** (італ.: Consalvo Sanesi, 28 сакавіка 1911, Арэца — 28 ліпеня 1998, Мілан) — італьянскі аўтагоншчык, пілот Чэмпіянату Еўропы AIACR, затым - Формулы-1.

Кар'ера
-------

Кансальва Санезі быў тэст-пілотам каманды Alfa Romeo. У якасці баявога пілота Чэмпіянату Еўропы AIACR ён выходзіў на Talbot. У сезонах 1946-1948 Санезі ўзяў шэраг подыумаў у Чэмпіянаце Еўропы. Пасля ён заняў другое месца ў Mille Miglia.

У 1950 пачаліся гонкі Формулы-1. Кансальва Санезі не здолеў правесці першыя гонкі, бо быў траўміраваны ў новай гонцы Mille Miglia. Ён быў заменены на Луіджы Фаджыёлі. Санезі ўдзельнічаў у Гран-пры Італіі. Там ён не дамогся поспехаў з-за праблем з рухавіком.

У 1951 сезоне Кансальва правёў чатыры Гран-пры і набраў тры ачкі (4 месца ў швейцарскім Гран-пры). Аднак Alfa Romeo пакінула Формулу-1, і Санезі пачаў удзельнічаць толькі ў гонках спорткараў. У 1954 ён стаў пераможцам у класе ў гонцы Carrera Panamericana. Потым ён быў траўміраваны на тэстах, але ўжо ў 1955 вярнуўся ў гонкі і заняў 2 месца ў гонцы па ўздыму на ўзгорак на ўласнай Alfa Romeo. Гэта было яго апошняе аўтаспартыўнае выступленне.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Tim Hill. The Complete Story Formula One.*

Спасылкі
--------

* Кансальва Санезі (руск.) на сайце wildsoft.motorsport.com
**Прафесар-эмерыт** (ад лац.: emeritus «заслужаны, які адслужыў, стары») — тытульнае абазначэнне для прафесараў, якія ў сувязі з паважным узростам вызваленыя ад большасці сваіх службовых абавязкаў, але працягваюць выконваць некаторыя з іх.

Статус эмерыта не раўназначны статусу пенсіянера. Калі прафесар, які выйшаў на пенсію, цалкам спыняе выкананне прафесійных функцый, то прафесар-эмерыт працягвае часткова выконваць свае функцыі, напрыклад выконваючы ролю навуковага кіраўніка або кансультанта, з'яўляючыся старшынёй або сябрам савета па абароне дысертацый і інш. Пасля атрымання такога статусу грашовае ўтрыманне асобы, як правіла, значна вышэй звычайнай пенсіі і прыблізна адпавядае апошняй зарплаце. Прафесар-эмерыт звычайна ўжо не ажыццяўляе паўнавартаснай выкладчыцкай дзейнасці і не займае адміністрацыйныя пасады (напрыклад, прафесар-эмерыт ужо не можа ўзначальваць кафедру або факультэт), але працягвае ажыццяўляць навуковыя даследаванні, кіраваць навуковымі працамі маладых навукоўцаў (у тым ліку дыпломнымі, магістарскімі і доктарскімі дысертацыямі), быць членам экзаменацыйных камісій, выконваць экспертныя функцыі для дзяржаўных органаў і інш. 

Аналагічны статус могуць атрымліваць акрамя прафесароў таксама і царкоўныя іерархі. Напрыклад, Бенедыкт XVI пасля свайго адрачэння атрымаў тытул «Папа-эмерыт» (лац.: Papa Emeritus), а Уладзіслаў Блін — тытул біскупа-эмерыта.

| ⛭Кваліфікацыі, ступені і званні ў навуцы і адукацыі |
| --- |
| Выпускнікі ВНУ | 
* Бакалаўр
* Ліцэнцыят
* Інжынер
* Спецыяліст
* Магістр

 |
| Навуковыя ступені | 
* Кандыдат навук
* Доктар філасофіі
* Доктар honoris causa
* Доктар навук
* Хабілітаваны доктар

 |
| Навуковыя званні і пасады | 
* Выкладчык-стажор
* Асістэнт
* Старшы выкладчык
* Дацэнт
* Прыват-дацэнт
* Ад’юнкт
* Ад’юнкт-прафесар
* Асістэнт-прафесар
* Асацыяваны прафесар
* Прафесар
* Ардынарны прафесар
* Экстраардынарны прафесар
* Запрошаны прафесар
* Ганаровы прафесар
* Заслужаны прафесар
* Прафесар-эмерыт
* Малодшы навуковы супрацоўнік
* Навуковы супрацоўнік
* Старшы навуковы супрацоўнік
* Вядучы навуковы супрацоўнік
* Галоўны навуковы супрацоўнік

 |
| Іншыя | 
* Член-карэспандэнт
* Дзейсны член акадэміі
* Акадэмік

 |
**Ёнас Гелажус** (літ.: Jonas Gelažius, нар. 18 студзеня 1947, в. Гумбялей[lt], Біржайскі раён, Літоўская ССР) — юрыст. Кандыдат юрыдычных навук, дацэнт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 18 студзеня 1947 года ў в. Гумбялей[lt] Біржайскага раёна. Літовец. Пасля заканчэння сярэдняй школы пачаў працоўную дзейнасць настаўнікам у васьмігадовай школе. Скончыў юрыдычны факультэт Вільнюскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя В. Капсукаса ў 1973 годзе. У 1973—1975 гадах працаваў ва Універсітэце марксізму-ленінізму Вільнюскага гаркама КПСС, а затым памочнікам Міністра меліярацыі і воднай гаспадаркі Літоўскай ССР і галоўным юрысконсультам гэтага ж міністэрства. 3 1979 па 1982 год навучаўся ў аспірантуры Інстытута дзяржавы і права Акадэміі навук СССР (г. Масква) пад кіраўніцтвам знакамітага навукоўца-міжнародніка, прафесара, доктара юрыдычных навук Анатолія Аляксандравіча Маўчана. Абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Міжнародны дагавор і нацыянальнае заканадаўства аб ахове марскога асяроддзя». Працоўную дзейнасць у Гродзенскім дзяржаўным універсітэце пачаў у 1983 годзе на кафедры тэорыі і гісторыі дзяржавы і права, у 1984—1985 гг працаваў на кафедры крымінальнага права, працэса і крыміналістыкі, звольніўся з працы у 1987 годзе.

Пасля ад’езду з г. Гродна на пражыванне ў г. Вільнюс ва ўмовах перабудовы актыўна займаўся палітычнай дзейнасцю, прымаў удзел у стварэнні шэрагу дэмакратычных партый у Літве.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Асноўныя навуковыя працы прысвечаны пытанням міжнароднага марскога права.

Літаратура
----------

* ГЕЛАЖЮС Іонас Іонавічус (1947—2010) // Юрыдычны факультэт Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы: імёны : біяграфічны даведнік / М. У. Сільчанка ; Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, Установа адукацыі «Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Я. Купалы». — Гродна : ГрДУ, 2011. — 293 с. : табл. партр. ; 21 см. — Частка тэксту на рускай мове. — 1200 экз. — ISBN 978-985-515-395-6
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Казакоў.

**Аляксандр Ільіч Казакоў** (9 лютага 1900, Харкаў — 27 снежня 1961) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1946).

Біяграфія
---------

Удзельнік грамадзянскай вайны ў Расіі.

На фронце з чэрвеня 1941 года. Змагаўся на 1-м Беларускім фронце, вызваляў землі Баранавіцкай вобласці.

Званне Героя Савецкага Саюза атрымаў 15 мая 1946 года. Пасля вайны жыў і працаваў у Харкаве.

Памяць
------

У горадзе Баранавічы вуліца Крошынская ў 1985 годзе была перайменавана ў вуліцу Казакова, дзе адкрыта мармуровая дошка з надпісам: «Вуліца імя Казакова Аляксандра Ільіча, удастоенага звання Героя Савецкага Саюза за мужнасць і гераізм у барацьбе з нямецка-фашысцкімі акупантамі на тэрыторыі Беларусі ў ліпені 1944 г.».

Заўвагі
-------

1. ↑  Мемарыяльныя дошкi Вялiкай Айчыннай вайны ў г. Баранавiчы Архівавана 24 сакавіка 2020.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
**Аўтадафэ́** (парт.: auto de fé, літаральна, — акт веры) — абвяшчэнне і выкананне прыгавору інквізіцыі — публічнае спаленне на вогнішчы асуджаных за ерась або грахі.

Першыя аўтадафэ праведзены ў 13 ст. ў Іспаніі, Партугаліі і іх калоніях. У канцы 15 ст. набылі характар масавага тэатралізаванага рытуальнага відовішча. У Іспаніі на працягу 1481—1808 гадоў спалена каля 35 тысяч чалавек. Апошняе аўтадафэ адбылося ў 1826 у Валенсіі.

Літаратура
----------

* Аўтадафэ // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. С. 109.
* Аутодафе // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
**Стру́менскі** — біялагічны заказнік мясцовага значэння на тэрыторыі Кармянскім раёне Гомельскай вобласці. Плошча заказніка складае 8683,67 га. Заснаваны ў мэтах захавання ўнікальнага прыроднага комплексу ў даліне ракі Сож, на якой багата дзікарослых раслін і дзікіх жывёл, унесеных у Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь.

Гісторыя
--------

Струменскі біялагічны заказнік рэспубліканскага значэння заснаваны ў 1978 годзе для аховы прыродных запасаў лекавых раслін (чабор, цмен пясчаны, святаяннік прадзіраўлены, брусніцы, ландыш майскі і інш.). Плошча заказніка склада 12,3 тыс. га. Ён займаў лясныя масівы, у якіх пераважалі хвойнікі імшыстыя, чарнічныя, верасовыя, значныя ўчасткі бярэзнікаў, трапляюцца ельнікі чарнічныя.

12 лістапада 2008 года пастановай Савета Міністраў № 1697 заказнік быў скасаваны. 28 снежня 2012 года рашэннем Кармянскага раённага выканаўчага камітэта № 12-894 створаны Струменскі біялагічны заказнік мясцовага значэння.

Заўвагі
-------

1. 1 2  БелЭн, 2002
2. 1 2  О биологическом заказнике местного значения «Струменский». Решение Кормянского районного исполнительного комитета от 28.12.2012 N 12-894 Архівавана 15 чэрвеня 2018.
3. ↑  Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 12.11.2008 № 1697

Літаратура
----------

* *Лабанок П. І.* Струме́нскі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 212. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* О биологическом заказнике местного значения на Кормянщине  (руск.)(Праверана 5 чэрвеня 2023) // Газета Кармянскага раёна «Зара над Сожам»
* Особо охраняемые природные территории Чечерского спецлесхоза  (руск.)(Праверана 5 чэрвеня 2023) // Афіцыйны сайт Чачэрскага лясгаса
Тыпы пластыдТыпы пластыд
**Пратэінапласты** — тып пластыдаў — лейкапластаў, якія назапашваюць бялкі. Бялкі назапашваюцца ў іх у відзе крышталёў, акрамя таго, пратэінапласты могуць быць пунктамі ферментатыўнай актыўнасці, у якой задзейнічаны змяшчаныя ў іх бялкі. Хоць усе пластыды ўтрымліваюць бялкі ў высокіх канцэнтрацыях, толькі ў пратэінапластах, як было высветлена ў 1960-х і 1970-х гадах, утрымліваюцца буйныя бялковыя ўключэнні, бачныя як у светлавы, так і ў электронны мікраскоп. Дагэтуль невядома, ці спецыялізуюцца яны выключна на назапашванні бялкоў, падобна да таго як амілапласты назапашваюць крухмал і элаяпласты — тлушчы.

У 2007 годзе было заўважана, што ў папярэднія 25 гадоў не было праведзена ніякіх даследаванняў па пратэінапластах.

Пратэінапласты выяўлены ў шматлікім насенні, напрыклад, насенні бразільскага арэха (*Bertholletia excelsa*) і арахіса культурнага (*Arachis hypogaea*).

Зноскі
------

1. ↑  Wise, Robert (2007). "1". *The Diversity of Plastid Form and Function*. Springer. . (недаступная спасылка)

| ⛭Раслінныя клеткі |
| --- |
| Арганелы | 
* Пластыды
	+ Лейкапласты
	+ Храмапласты
	+ Хларапласты
	+ Элаяпласты
	+ Амілапласты
	+ Пратэінапласты
	+ Статаліты
* Вакуоля

 | Раслінная клетка |
| Клетачная сценка | 

|  |  |
| --- | --- |
| Арганічныя рэчывы | 
* Цэлюлоза
* Геміцэлюлоза
* Пекцін
* Лігнін
* Куцін
* Суберын

 |
| Структуры | 
* Першасная клетачная сценка
* Другасная клетачная сценка
* Поры
* Плазмадэсмы
* Дэсматубула

 |

 |
| Дзяленне расліннай клеткі | 

|  |  |
| --- | --- |
| Адмысловыя стадыі | Прэпрафаза |
| Структуры | 
* Прэпрафазная стужка
* Фрагмасома
* Клетачная пласцінка
* Фрагмапласт
* Фікапласт

 |

 |
**Ён Ола Санд** (нарв.: Jon Ola Sand; 21 снежня 1961, Осла, Нарвегія) — нарвежскі акцёр, выканаўчы дырэктар, супервайзер у Еўрапейскім вяшчальным саюзе.

Біяграфія
---------

У 2010 годзе Ён Ола Санд быў прызначаны выканаўчым прадзюсарам конкурсу песні «Еўрабачанне 2010», які праходзіў у Осла, Нарвегія.

26 лістапада 2010 года, па вырашэнню Еўрапейская вяшчальнага саюзу, Ён Ола Санд прызначаны на пасаду супервайзера. Рашэнне ўступіла ў сілу з 1 студзеня 2011 года, калі з пасады сышоў Свантэ Стаксэліус. Як супервайзер Ён Ола Санд дэбютаваў на Еўрабачанні 2011, які праходзіў у Дзюсельдорфу, Германія.

Зноскі
------

1. ↑  Jon Ola Sand new Executive Supervisor  (англ.)