«**Зорныя войны. Эпізод I: Уяўная пагроза**» (англ.: Star Wars Episode I: The Phantom Menace) — амерыканскі эпічны навукова-фантастычны фільм 1999 года, які быў выпушчаны кампаніяй «Лукасфільм» і распаўсюджваўся кампаніяй «20th Century Fox». Аўтарам сцэнарыя і рэжысёрам стаў Джордж Лукас. Гэта чацверты па ліку фільм кінасагі «Зорныя войны», галоўныя ролі ў якім згулялі Ліям Нісан, Юэн Мак-Грэгар, Наталі Портман, Джэйк Лойд, Рэй Парк, Іэн Мак-Даярмід, Энтані Дэніэлс, Кені Бэйкер, Перніла Аўгуст і Фрэнк Оз.

Падзеі карціны адбываюцца за 32 гады да арыгінальнага фільма. Асноўнымі персанажамі з’яўляюцца майстар джэдай Квай-Гон Джын і яго вучань Обі-Ван Кенобі, якія абараняюць каралеву Амідалу і спадзяюцца на мірнае завяршэнне маштабнай міжпланетнай гандлёвай спрэчкі. Разам з Энакінам Скайуокерам — маладым рабом з надзвычайна высокай канвергенцыяй Сілы — яны адначасова супрацьстаяць таямнічаму вяртанню сітхаў.

Лукас пачаў вытворчасць фільма, калі прыйшоў да высновы, што спецэфекты ў кінематографе прасунуліся да ўзроўню, які ён лічыў неабходным для чацвёртага фільма сагі. Здымкі пачаліся 26 чэрвеня 1997 года на кінастудыі ў Ліўздэне, у пустэльні Туніса і іншых месцах. Візуальныя эфекты стужкі ўключалі ў сябе шырокае выкарыстанне кампутарнай графікі: некаторыя з персанажаў былі цалкам кампутарызаваныя і не існавалі ў рэальным свеце. Фільм быў першай рэжысёрскай працай Джорджа Лукаса пасля 22-гадовага перапынку, калі ў 1977 годзе ён выпусціў першы фільм сагі «Зорныя войны».

Прэм’ера фільма адбылася 19 мая 1999 года, амаль праз 16 гадоў пасля прэмьеры папярэдняга фільма «Зорныя войны. Эпізод VI: Вяртанне джэдая». Яна шырока асвятлялася ў сродках масавай інфармацыі і была чаканай падзеяй з-за вялікай культурнай спадчыны арыгінальнай трылогіі фільмаў серыі. Нягледзячы на змешаныя водгукі крытыкаў, якія, як правіла, хвалілі візуальны складнік, але крытыкавалі сцэнарый, характары персанажаў і развіццё падзеяў, фільм сабраў больш за $924 мільёны ва ўсім свеце падчас прэм’ернага паказу, стаўшы другім касавым фільмам у гісторыі пасля карціны «Тытанік». Ён стаў самым касавым фільмам 1999 года і самым касавым фільмам кінасагі (да выхаду «Зорныя войны: Абуджэнне Сілы» ў 2015 годзе) і зараз уваходзіць у дваццатку самых касавых фільмаў у Паўночнай Амерыцы без уліку інфляцыі. 3D-перавыданне, дзякуючы якому фільм сабраў яшчэ больш за $100 мільёнаў і перасягнуў адзнаку ў $1 мільярд, было выпушчана ў лютым 2012 года. Фільм мае два сіквелы «Зорныя войны. Эпізод II: Атака клонаў», выпушчаны ў 2002 годзе, і «Зорныя войны. Эпізод III: Помста сітхаў», выпушчаны ў 2005 годзе, разам з якімі складае другую трылогію сагі.

Сюжэт
-----

Падзеі фільма адбываюцца за 32 гады да бітвы пры Явіне 4 і 10 гадоў да пачатку «вайны клонаў». Два рыцары-джэдаі — настаўнік Квай-Гон Джын і яго вучань Обі-Ван Кенобі — прызначаюцца пасламі і накіроўваюцца на касмічную станцыю Гандлёвай федэрацыі для вырашэння гандлёвага канфлікту паміж ёй і планетай Набу. Перамовам не наканавана адбыцца. Касмічны карабель паслоў знішчаюць у доку станцыі Гандлёвай федэрацыі, а саміх джэдаяў спрабуюць забіць. Квай-Гон Джын разам з Обі-Ван Кенобі бягуць на планету Набу. Тым часам Гандлёвая федэрацыя па загаду Дарта Сідыуса ажыццяўляе захоп планеты Набу. На паверхні планеты Квай-Гон Джын выратоўвае ад баявога дроіда мясцовага жыхара Джа Джа Бінкса. Джа Джа згаджаецца дапамагчы джэдаям і паказвае ім шлях у падводны горад гунганаў. Уладар горада адмаўляе паслом у дапамозе. Ён не сябруе з надводнымі жыхарамі планеты і абараняць іх ад агрэсіі з боку Гандлёвай федэрацыі не збіраецца, але дае джэдаям падводная лодка, каб тыя маглі хутка дабрацца да сталіцы, горада Цід.

Гандлёвая федэрацыя паспявае ўзяць у закладнікі каралеву Падмэ Амідалу. Квай-Гон Джын і Обі-Ван Кенобі вызваляюць Падмэ і разам бягуць з Набу на планету Карусант. У космасе карабель каралевы абстрэльваюць. Дзякуючы дроіду R2-D2, які здолеў крыху адрамантаваць карабель, джэдаі і каралева дабіраюцца да Татуіна. На Татуіне карабель робіць вымушаную пасадку дзеля якаснага рамонту. На планеце Квай-Гон Джын сустракае Энакіна Скайуокера, які зьўляецца рабом Уота, мясцовага вельмі сквапнага гандляра тэхналагічным абсталяваннем. Энакін прапаноўвае гасцям сваю хатку, дзе ён жыве разам са сваёй маці Шмі Скайуокер, якая таксама належыць Уота. Квай-Гон адчувае ў хлопчыку вялікую моц і вырашае вызваліць яго. Ён лічыць Энакіна абраным. Аднак вызваліць хлопца вельмі складана, бо Уота не хоча даваць Энакіну волю і прадаваць таксама не хоча. Адзінае, на што ён згаджаецца, гэта ісці ў заклад. Каб атрымаць абсталяванне для карабля і сваю волю, хлопчык мусіць перамагчы ў вельмі небяспечных гонках. Аднак моц на баку будучага джэдая, і Энакін перамагае ў гонках. Перад самым адлётам на Квай-Гон Джына нападае сітх Дарт Мол. Квай-Гон вымушаны адступіць.

Пад час палёту на Карусант паміж хлопцам і каралевай узнікае сімпатыя. На Карусанце Квай-Гон Джын паказвае Энакіна Савету джэдаяў. Але тыя не хочуць, каб хлопчык пачынаў навучанне, тлумачачы сваё рашэнне вельмі вялікім узростам Энакіна. Нягледзячы на забарону ордэна, Квай-Гон Джын пачынае сам вучыць Энакіна. Тым часам у галактычным сенаце ідуць спрэчкі наконт канфлікту вакол планеты Набу. Амідала выказвае ў сенаце вотум недаверу канцлеру Велоруму. На яго месца абіраецца таямнічы канцлер Палпацін. Падмэ вырашае ляцець на сваю родную планету і бараніць яе незалежнасць. Разам з Амідалай на Набу Савет джэдаяў адпраўляе Квай-Гон Джына і Обі-Вана Кенобі, таксама разам з імі туды ляціць і Энакін Скайуокер.

На планеце Падмэ яднаецца з народам гунганаў. Гунганы выстаўляюць супраць захопнікаў сваіх ваяроў. Падмэ ў гэты час разам з джэдаямі захоплівае каралеўскі палац, але ўсё змяняецца, калі з’яўляецца Дарт Мол. Пачынаецца бойка паміж двума джэдаямі і сітхам. Обі-Ван Кенобі забівае Дарта Мола, але за некалькі хвілін да гэтага Дарт Мол паспявае забіць стомленага Квай-Гон Джына. Паміраючы, Квай-Гон просіць Обі-Вана навучыць хлопчыка і зрабіць з яго сапраўднага джэдая. Тым часам Энакін, якому Квай-Гон загадаў схавацца ў кабіне знішчальніка, выводзіць гэты карабель на арбіту баявой станцыі дроідаў. Трапляючы ў самае пекла бітвы, Энакіну шанцуе і ён знішчае галоўны кіруючы цэнтр баявых дроідаў. Такім чынам ён адным ударам знішчыў усё войска дроідаў.

Савет джэдаяў дае дазвол Обі-Вану вучыць Энакіна, Квай-Гон Джына крэмуюць, жыхары планеты Набу святкуюць перамогу.

Персанажы
---------

* **Квай-Гон Джын** (Ліям Нісан, вучань графа Дуку, настаўнік Обі-Вана Кенобі)
* **Обі-Ван Кенобі** (Юэн Мак-Грэгар, вучань Квай-Гон Джына, настаўнік Энакіна Скайуокера)
* **Падмэ Амідала** (Наталі Портман, каралева Набу)
* **Энакін Скайуокер** (Джэйк Лойд, хлопчык з планеты Татуін, узровень мідыхларыянаў якога найвышэйшы)
* **Джа Джа Бінкс** (Ахмед Бест, нягеглы гунган з планеты Набу, які суправаджае джэдаяў на працягу ўсяго фільма і некалькі разоў трапляе ў розныя пацешныя сітуацыі, аднак, нягледзячы на гэта, у канцы фільма ён ідзе разам са свім войскам на бітву супраць магутнейшага войска баявых дроідаў)
* **Палпацін** (Іэн Мак-Даярмід, сенатар Набу, пасля абраны вярхоўным канцлерам)
* **Дарт Сідыус** (у тытрах Джордж Лукас адмыслова не пазначае, хто адыгрывае ролю ўладара сітхаў)
* **Мейс Вінду** (Сэмюэл Л. Джэксан, магутны майстар-джэдай)
* **R2-D2** (Кені Бэйкер, дроід, які суправаджае і дапамагае героям Зорных войнаў на працягу ўсіх 6 эпізодаў)
* **C-3PO** (Энтані Дэніелс, пацешны дроід-сябар R2-D2, якога зрабіў Энакін)

Гісторыя стварэння
------------------

Пасля выхаду апошняй часткі кінасагі «Зорныя войны. Эпізод VI: Вяртанне джэдая» Джордж Лукас паведаміў, што збіраецца распачаць працу над першым эпізодам новай трылогіі да 20-годдзя прэм’еры фільма «Зорныя войны. Эпізод IV: Новая надзея». Працу над прыквелам «Зорных войнаў» Джордж Лукас распачаў 1 лістапада 1994 года. Сцэнарый для фільма быў напісаны на аснове 15-старонкавага рэжысёрскага накіду, зробленага ў 1976 годзе. Гэты накід выкарыстоўваўся, каб было магчыма прасачыць гісторыю персанажаў і падзей, што адбыліся перад арыгінальнай трылогіяй. Працоўнай назвай быў «Пачатак» (англ.: Genesis/Beginning), пазней Джордж Лукас апублікаваў сапраўдную назву — «Уяўная пагроза». У адрозненне ад назваў іншых частак сагі, назва першага фільма мусіла быць таямнічай, каб падкрэсліць нявызначанасць лёсу Энакіна.

Для пастаноўкі трукаў у новай трылогіі быў наняты Нік Гілард. Ён распрацаваў новы стыль бойкі на светлавых мячах. У адным з інтэрв’ю Гілард заявіў, што бой на светлавых мячах — нешта накшталт гульні ў шахматы, «дзе кожны ход павінен быць прадуманы». Лукас пазней адзначыць, што джэдаі ў большай ступені «пасярэднікі», чым салдаты, таму рукапашны бой дазваляе паказаць больш духовасць і інтэлектуальную ролю джэдаяў.

Здымкі пачаліся 26 чэрвеня 1997 года і скончыліся 30 верасня 1997 года. У асноўным яны праходзілі ў студыі «Leavesden Film» у Англіі, здымкі пустыні планеты Татуін і падзей на гэтай планеце здымаліся ў Тунісе. Каралеўскі палац на планеце Набу здымаўся ў італьянскім палацы ў горадзе Казерта. Для арыгінальнай трылогіі былі створаны 9 мадэлей R2-D2. Сем з іх былі здольныя ездзіць па пустыні, адна для Кені Бэйкера, і адна была здольна варушыць 3 нагамі. На працягу здымак арыгінальнай трылогіі мадэлі, што працавалі ў пустыні, хутка ламаліся, бо іх рухавік забруджваўся жвірам. Каб пазбегнуць гэткіх праблем у новым фільме, Лукас даручыў дзвюм кампаніям — «Industrial Light & Magic» і брытанскаму аддзелу сваёй працоўнай групы па спецэфектах — стварыць новую версію R2-D2.

Саўндтрэк
---------

Асноўны артыкул: **Зорныя войны. Эпізод I: Уяўная пагроза (саўндтрэк)**
Музычнае суправаджэнне да фільма «*Зорныя войны. Эпізод I: Уяўная пагроза*» напісаў Джон Уільямс.

3D
--

У лютым 2012 года фільм Зорныя войны. Эпізод I: Уяўная пагроза выйшаў у 3D.

Зноскі
------

1. 1 2 3   Праверана 29 снежня 2015.
2. 1 2 3 4 5 6 7   Праверана 29 снежня 2015.
3. 1 2 3 4 5 6   Праверана 29 снежня 2015.
4. ↑   Праверана 29 снежня 2015.
5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20   Праверана 29 снежня 2015.
6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9   Праверана 29 снежня 2015.
7. ↑   Праверана 29 снежня 2015.
8. 1 2 3   Праверана 8 красавіка 2016.
9. 1 2 3 4 5 6 7  Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>
10. ↑  Box Office Mojo — 1999.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q223142'></a>
11. ↑  Box Office Mojo — 1999. Праверана 17 мая 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q223142'></a>
12. ↑   Праверана 8 красавіка 2016.
13. ↑
14. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 14 красавіка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
15. ↑
16. ↑  Star Wars: Episode I — The Phantom Menace — Box Office Mojo

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Зорныя войны. Эпізод I: Уяўная пагроза
* Афіцыйная старонка (англ.)
* Star Wars Episode I: The Phantom Menace на Вукіпедыі: Вікі пра *Зорныя Войны*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Box Office Mojo · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database · Metacritic · Rotten Tomatoes · The American Film Institute Catalog of Motion Pictures |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Ларуса · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNC: a12023449 · BNF: 165980986 · GND: 4557348-7 · LCCN: n99005466 · NKC: unn2006375274 · SUDOC: 089626397 · VIAF: 178747903, 177934328, 316752015 |

 |

| Lucasfilm |
| --- |
| Фільмы дляшырокага экрана | 
* Амерыканскія графіці (1973)
* Зорныя войны. Эпізод IV: Новая надзея (1977)
* Новыя амерыканскія графіці[en] (1979)
* Зорныя войны. Эпізод V: Імперыя наносіць удар у адказ (1980)
* Шукальнікі страчанага каўчэга (1981)
* Зорныя войны. Эпізод VI: Вяртанне джэдая (1983)
* Двойчы шмат гадоў назад[en] (1983)
* Індыяна Джонс і храм лёсу (1984)
* Лаціна[en] (1985)
* Місіма: Жыццё ў чатырох главах (1985)
* Говард-качка (1986)
* Лабірынт (1986)
* Такер: Чалавек і яго мара (1988)
* Уілау (1988)
* Зямля да пачатку часоў (1988)
* Індыяна Джонс і апошні крыжовы паход (1989)
* Забойствы на радыё (1994)
* Зорныя войны. Эпізод I: Уяўная пагроза (1999)
* Зорныя войны. Эпізод II: Атака клонаў (2002)
* Зорныя войны. Эпізод III: Помста сітхаў (2005)
* Індыяна Джонс і Каралеўства крыштальнага чэрапа (2008)
* Зорныя войны: Войны клонаў (2008)
* Чырвоныя хвасты (2012)
* Дзіўныя чары[en] (2015)
* Зорныя войны: Абуджэнне Сілы (2015)
* Ізгой-адзін. Зорныя войны: Гісторыі (2016)
* Зорныя войны: Апошні джэдай (2017)
* Хан Сола. Зорныя войны: Гісторыі (2018)
* Зорныя войны: Узыходжанне Скайуокера (2019)
* Індыяна Джонс і Цыферблат лёсу (2023)

 |
| Тэлестужкі | 
* Зорныя войны: Святочны спецвыпуск (1978)
* Караван смельчакоў. Прыгоды эвакаў (1984)
* Эвакі. Бітва за Эндар (1985)

 |
| Фільмы для паркаўзабаў | 
* Капітан Іо (1986)
* Star Tours[en] (1987)
* ExtraTERRORestrial Alien Encounter[en] (1995)
* Star Tours—The Adventures Continue[en] (2011)

 |
| Мульт- і тэлесерыялы | 
* Зорныя войны: Эвакі (1985—1986)
* Зорныя войны: Дроіды (1985—1986)
* Дзіўная сямейка[en] (1990—1993)
* Хронікі маладога Індыяны Джонса (1992—1993)
* Зорныя войны: Войны клонаў (2003—2005)
* Зорныя войны: Войны клонаў (2008—2014)
* Lego Зорныя войны: Хронікі Ёды (2013—2014)
* Зорныя войны: Паўстанцы (2014—н.ч.)
* Lego Зорныя войны. Гісторыі дроідаў (2015)
* Lego Зорныя войны: Прыгода Фрымэйкераў (2016)
* Мандалорац (2019—ц.ч.)
* Кніга Бобы Фета (2021—2022)
* Обі-Ван Кенобі (2022)
* Андар (2022—ц.ч.)

 |
| Франшызы | 
* Зорныя войны
* Індыяна Джонс[en]

 |
| Падраздзяленні | 
* Industrial Light & Magic
* Skywalker Sound[en]
* Lucasfilm Animation[en]
* LucasArts Entertainment
* Kerner Optical[en] (был.)
* Pixar (был.)
* THX (был.)

 |
| Ключавыя фігуры | 
* Джордж Лукас (заснавальнік)
* Кэтлін Кенэдзі (прэзідэнт)
* Говард Рофман[en] (EVP)

 |

| ⛭Зорныя войны |
| --- |
| Эпізоды | I. Уяўная пагроза (1999) · II. Атака клонаў (2002) · III. Помста сітхаў (2005) · IV. Новая надзея (1977) · V. Імперыя наносіць удар у адказ (1980) · VI. Вяртанне джэдая (1983) · VII. Абуджэнне Сілы (2015) · VIII. Апошні джэдай (2017) · IX. Узыходжанне Скайуокера (2019) |
| Іншыя фільмы | The Star Wars Holiday Special · Караван смельчакоў. Прыгоды эвакаў · Эвакі. Бітва за Эндар · Зорныя войны: Адкрыцціbeen · The Great Heepbeen · Войны клонаў · Ізгой-адзін |
| Тэлесерыялы | Мандалорац (з 2019) · Кніга Бобы Фета (2021—2022) · Обі-Ван Кенобі (2022) · Андар (з 2022) · Асока (з 2023) |
| Мультсерыялы | Дроіды · Эвакі · Войны клонаў (спіс эпізодаў) (2003) · Войны клонаў (спіс эпізодаў) (2008) · Паўстанцыbeen (2014) |
| Іншыя творы | Кнігі · Коміксы · Відэагульні · Музыка (Імперскі марш) · Радыё · Зорныя войны: Імперыя мары · Падаванская пагроза · Помста дэталькі · Узнагарода Бомбада · Пошук R2-D2 · Імперыя наносіць удар · Хронікі Ёды |
| Сусвет | Персанажы · Месцы · Расы і істоты · Тэхніка · Прадметы · Канфлікты · Даты |
| Іншае | Свята · Энцыклапедыя |