Аягоз (каз. **Аягөз**) — горад раённага падпарадкавання ва Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана, адміністрацыйны цэнтр Аягозскага раёна.

Размешчаны на ўсходзе Казахстана, на абодзюх берагах ракі Аягоз. З'яўляецца буйным транспартным вузлом рэспублікі. Буйны вузел Туркестана-Сібірскай магістралі, развілка аўтатрас рэспубліканскага значэння: Алматы — Усць-Каменагорск, Караганда — Аягоз — Багаз.

Насельніцтва і састаў
---------------------

Па стану на 1 студзеня 2016 года ў горадзе было 38 126 жыхароў (18 554 мужчыны і 19572 жанчыны).

Нацыянальны састаў (на 1 лістапада 2012 года):

* казахі — 39 113 чолаў. (93,02 %)
* рускія — 1 715 чолаў. (4,68 %)
* татары — 387 чолаў. (1,06 %)
* уйгуры — 128 чолаў. (0,35 %)
* немцы — 66 чолаў. (0,18 %)
* іншыя — 262 чолаў. (0,71 %)
* Усяго — 43 671 чолаў. (100,00 %)

28 мая 2004 года ў Аягозском раддоме нарадзіўся 15-мільённы жыхар Казахстана.

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Год | 1969 | 1989 | 1999 | 2004 | 2010 | 2012 |
| Насельніцтва | 37 800 | 41 400 | 41 500 | 34 400 | 38 155 | 43 155 |

Гісторыя
--------

### Назва

Сучасная назва горада адбываецца ад назвы працякаючай праз яго ракі Аягоз. Назва ракі, па меркаванню учёных, адбываецца ад цюркскай родаплемянной н*азвы* ай і старажытнацюркскай *угуз* «рака», гэта значыць «рака роду ай»; згодна папулярнай народнай этымалогіі назва ракі і горада адбываецца ад цюркскага *ая* — «прыгожы» і гөз/коз — «вока».

Пастановай кіраўніка Сяміпалацінскай абласной адміністрацыі ад 1 верасня 1994 г. транскрыпцыя г. Аягуз зменена на г. Аягоз.

### Першыя згадванні

Першыя згадванні адносяць к XVI—XVII ст. лічыцца, што ў гэтым рэгіёне жылі «казахскія Рамэо і Джульета» — «Казы Корпеш — Баян сулу».

У 1831—1860 гадах быў акружным горадам і меў назву Аягуз па аднайменнай рацэ. Пасля 1860 года быў сельскім населеным пунктам і насіў назву Сергіопаль, Сергіопальская станіца Лепсінскага павета спачатку Сяміпалацінскай, потым Сямірэчынскай вобласці. Цяпер на месцы Сергіопаля размяшчаецца прыгараднае сяло, якое раней мела назву **Сергіопаль**, а ў перыяд незалежнасці Казахстана перайменаванае ў Мамырсу. Сучасны горад узнік каля гэтага сяла ў 1931 годзе ў якасці прыстанцыйнага пасёлка, у сувязі з будаваннем Туркестана-Сібірскай чыгункі, у 1939 году ён атрымаў статус горада і назву Аягуз, якую меў да распаду Савецкага Саюзу, затым ужо ў незалежным Казахстане афіцыйна быў перейменаваны ў Аягоз (транслітарацыя казахского назвы «Аягөз»).

Геаграфія
---------

Горад Аягоз знаходзіцца на крайнім паўднёвым усходзе стэпу Сарыарка і ў паўднёвай частцы Усходне-Казахстанскай вобласці. Горад размешчаны ў паўпустыннай прыроднай зоне па абедзвюм берагам працякаючай праз горад аднайменнай ракі Аягоз. Вышыня над узроўнем мора 654 метра. Перапад вышынь у горадзе невялікі, самая высокая кропка знаходзіцца на ўскрайку горада, а самая нізкая кропка — урэзак вады ракі Аягоз пад чыгуначным мастом. 

### Клімат

Клімат рэгіёна — рэзка-кантынентальны, што звязана з найбольшым выдаленнем на мацярыке ад акіянаў і абумоўлівае вялікія амплітуды ў гадавым і сутачным хаду тэмпературы. Тэрыторыя раёна адчынена для арктычнага басейна, аднак ізалявана горнымі сістэмамі Азіі ад уплыву Індыйскага акіяна.

Зноскі
------

1. ↑  Карта Казахстана, масштаб 1:3 000 000, Роскартография, 2011 год.
2. ↑  С 1994 года согласно официальным русскоязычным изданиям Казахстана, см **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2016. Праверана 9 лютага 2018.
3. ↑  Пятнадцать миллионов — не предел(недаступная спасылка)
4. ↑  Географические названия мира: Топонимический словарь. /Е. М. Поспелов; отв.ред. Р. А. Агеева. — 2-е изд. стереотип. — М.:Русские словари, 2002 ISBN 5-17-001389-2 ISBN 5-271-00446-5 ISBN 5-93259-014-9
5. ↑  Государственный архив Восточно-Казахстанской области(недаступная спасылка)
6. ↑  Справочник по истории административно-территориального деления Семипалатинской области 1939—1997 гг. www.cdni-arhiv.vko.gov.kz/ru/files/directory\_03.doc

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт акима Аягозского раёна Архівавана 19 лістапада 2008.

| Населеныя пункты Аягозскага раёна Усходне-Казахстанскай вобласці |
| --- |
| 
 *Абдэн* •
 Ай (Мынбулацкая с. а.) •
 Ай (Нарынская с. а.) •
 Айгыз •
 Айгыржал •
 Акбулак •
 Аклет •
 Актагай •
 Актас •
 Актубек •
 Акшакы •
 Акшаулі •
 Акшы •
 *Акшый* •
 Аркен •
 Артаарал •
 Аягоз •
 Базай •
 Байкашкар •
 *Барлы* •
 Баршатас •
 Батпак •
 Бідайык •
 Біесімас •
 Даненбай •
 Егізкызыл •
 *Егіндыбулак* •
 Емелтау •
 Ескенабулагы •
 Жарга •
 Жузагаш •
 Жыланды •
 Жалдыкара •
 Каксала •
 *Кактал* •
 Калгуты •
 Каныртау •
 Капа (Капінская с. а.) •
 Капа (Тарлаўлінская с. а.) •
 Караагаш •
 *Карааул* •
 Акшаулінская с. а. •
 *Карабулак (Касагашская с. а.)* •
 *Карабулак (Майлінская с. а.)* •
 Каражал •
 Каракум •
 *Карасу* •
 Карык •
 Касагаш •
 Кашкентал •
 Кенкалат •
 Мадэніет •
 Майліна •
 Малтугел •
 Мамырсу •
 Сарыарка •
 *Сатай* •
 Старае Майліна •
 *Таленды* •
 Тансык •
 *Тапар* •
 Тарбагатай •
 Тарлаўлы •
 *Шаграй* •
 *Шубартос* •
 Шынкажа 
 |