recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Нуну Гансалвіш** (парт.: Nuno Gonçalves) — партугальскі мастак XV стагоддзя, адзін з першых партугальскіх мастакоў. Яго асноўным і адзіным творам, які належыць яму з вялікай верагоднасцю, з'яўляецца поліпціх святога Вінцэнта. Поліпціх быў знойдзены ў 1880-я гады ў манастыры Сан-Вісэнтэ ле Фора і адлюстроўвае людзей (дваран, у тым ліку вядомых сучаснікаў Гансалвіша, духавенства і простых людзей) Партугаліі XV стагоддзя. Ні дата нараджэння, ні дата смерці Гансалвіша дакладна невядомыя. Ён працаваў паміж 1450 і 1490 гадамі. Адзіная крыніца, якая злучае яго з поліпціхам святога Вінцэнта - сачыненне Франсіску дэ Оланды, напісанае ў XVI стагоддзі, яно і прыпісвае Нуну вялікі твор мастацтва. Сцвярджаецца, акрамя таго, што бацька Гуга ван дэр Гуса працаваў над адной са створак разам з Гансалвішам, але пацверджанняў гэтаму няма. З моманту знаходкі поліпціха ў XIX стагоддзі не спыняюцца спрэчкі пра асобу аўтара і намаляваных на ім людзей. Часта лічыцца, што на трэцяй створцы намаляваны прынц Генрых Мараплавец, але нават гэты факт не мае дакументальнага пацвярджэння і часам ставіцца пад сумнеў. У рэгіянальным музеі Авейру захаваўся партрэт прынцэсы Жуаны, які таксама прыпісваецца Гансалвішу. Нуну Гансалвіш намаляваны, разам з іншымі гістарычнымі асобамі, на помніку першаадкрывальнікам у Белене каля Лісабона.

Поліпціх святога Вінцэнта

Зноскі
------

1. ↑  The Fine Art Archive Праверана 27 жніўня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107456632'></a>
2. ↑  RKDartists Праверана 27 жніўня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.5. Мн. 1997, С.30
* Paulo Pereira (editor), "História da Arte Portuguesa", Lisbon, Editorial Estampa / Círculo de Leitores, 1996, volume 1.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нуну Гансалвіш
* Старонка ў Інтэрнэт-энцыклапедыі мастацтваў
**Шарлін Міньо** (нарадзілася 20 красавіка 1995 г.), больш вядомая як **Вендрэдзі сюр Мер** (па-французску «пятніца ля мора») — швейцарская спявачка, аўтар песень і фатограф.

Біяграфія
---------

Шарлін Міньё нарадзілася ў Рамандыі, франкамоўнай частцы Швейцарыі, дзе жыла, пакуль не пераехала ў Ліён, дзе вучылася ў мастацкай школе. Яна пачала сваю кар'еру ў якасці фатографа, у прыватнасці, працуючы з французскім вытворцам прадметаў раскошы Hermès. Натхнёная сустрэчай са сваім мэнэджэрам, які ацаніў яе самаробную песню, зробленае з сяброўкай, яна вырашыла зрабіць першыя крокі ў музычнай індустрыі. Яна пасялілася ў Парыжы і ўзяла псеўданім Вендрэдзі сюр Мер. «Я хацела імя, якое запрашае вас у падарожжа, у паэзію, у летуценне», — патлумачыла яна, дадаўшы, што менавіта мора яна чэрпае найбольшае натхненне.

У 2019 годзе яна выпусціла свой першы студыйны альбом пад назвай *Premiers émois*.

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑
**Сяргей Фёдаравіч Старасветаў** (нар. 1954) — беларускі будаўнік і гаспадарчы дзеяч. Заслужаны будаўнік Рэспублікі Беларусь (2014).

Біяграфія
---------

Рана страціў бацьку, маці адна расціла трох дзяцей. Пасля заканчэння ПТВ і службы ў войску пачаў працаваць ва Упраўленні механізацыі № 79 машыністам вежавага крана.

Разам з жонкай 8 гадоў працавалі на будаўніцтве саўгаса «Беларускі» ў Пскоўскай вобласці, будавалі горад нафтавікоў Лангепас у Заходняй Сібіры.

Стаў кіраваць ААТ «УМ № 79» у 2007 годзе. Ва ўпраўленні працуе каля 500 чалавек, палова з іх — машыністы вежавых кранаў.

У канцы красавіка 2018 года Старасветава ўшаноўвалі ў ліку іншых на конкурсе «На найлепшае дасягненне ў будаўнічай галіне Рэспублікі Беларусь за 2017 год». Ён стаў пераможцам у намінацыі «Кіраўнік года».

А праз некалькі тыдняў пасля гэтага ён быў затрыманы па падазрэнні ў хабарніцтве. У выніку С. Старасветава асудзілі на пяць гадоў калоніі ўзмоцненага рэжыму з канфіскацыяй усёй маёмасці і забаронай пяць гадоў займаць пэўныя пасады.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  6 фактов о «руководителе года», которого подозревают во взяточничестве  (руск.)
2. ↑  Задержан еще один заслуженный строитель Беларуси Сергей Старосветов  (руск.)
3. ↑  «Заслуженного строителя Беларуси» осудили на пять лет колонии за взятку
**Дзінара Юлдашава** (узб.: Dinara Yoʻldosheva; 11 студзеня 1952) — тэатральны рэжысёр
 і драматург
, галоўны рэжысёр Узбекскага рэспубліканскага лялечнага тэатра.

Бабуляй Дзінары Юлдашавай з'яўляецца народная артыстка Узбекістана Назіра Аліева  (узб.) (бел..

Біяграфія
---------

Нарадзілася 11 студзеня 1952 года. Скончыла Дзяржаўны інстытут мастацтваў Узбекістана  (руск.) (бел. ў 1974 годзе і Ташкенцкі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Нізамі ў 1988 годзе.

У 1991 годзе прыйшла працаваць ва Узбекскі рэспубліканскі лялечны тэатр.

Творчасць
---------

* спекталь «І зноў Андэрсен…»

Дасягненні
----------

2003 год — Другі Міжнародны фестываль тэатра і кіно імя С. У. Абразцова ў Маскве: спектакль «І зноў Андэрсен…» Д. Юлдашавай.
Гэты спектакль быў адабраны на 6-ы Міжнародны фестываль «Арт-Візіт» ў горадзе Краснадары.

2004 год — Спектакль «І зноў Андэрсен…» адкрыў Краснадарскі фестываль тэатраў лялек.

Зноскі
------
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Русаковіч.
**Сяргей Фёдаравіч Русаковіч** (1912, в. Асавец, Бабруйскі павет, Мінская губерня, цяпер Любанскі раён, Мінская вобласць — пасля 1937, ГУЛАГ) — беларускі празаік, перакладчык.

Біяграфія
---------

У 1930 годзе паступіў у МБПТ. Быў членам літаратурнага гуртка навучэнцаў тэхнікума. Восенню 1931 года разам з З. Астапенкам, С. Астрэйкам, У. Дудзіцкім, Л. Калюгам, У. Сядурам і некаторымі іншымі «забастоўшчыкамі» за ўцёкі «з прарыву» па збіранні мерзлай бульбы ў калгасе «Сцяпянка» выключаны з тэхнікума з «воўчым білетам» як «нацдэм». У 1931 годзе паступіў у БДУ, але неўзабаве кінуў вучобу. Працаваў перакладчыкам Ваеннага выдавецтва. 

Арыштаваны 23.2.1933 года ў Менску па адрасе: вул. Крапоткіна, д. 63б, кв. 1. Асуджаны асобай нарадай пры НКУС 10.8.1933 года як «член контр­рэвалюцыйнай нацдэмаўскай арганізацыі» да 3 гадоў пазбаўлення волі з адбываннем тэрміна пакарання ў папраўча-працоўных лагерах. Далейшы лёс невядомы. Рэабілітаваны судовай калегіяй па крымінальных справах Вярхоўнага суда БССР 24.8.1956 года. Асабовая справа С. Русаковіча № 14618-с з фотаздымкам захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

Вясной 1931 года ў часопісе «Узвышша» апублікаваў апавяданне «Крумкач». М. Кавыль пісаў, што ў апавяданні «Крумкач» у *«замаскіраванай форме* [С. Русаковіч] *крытыкаваў маскалёў, якіх у народзе называлі крумкачамі…»*.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 2 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003.
	+ Маракоў Л. Вяртанне з нябыцця // Голас Радзімы. 1999, 24 ліп.
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 3. Кніга 2 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Мн. 2005.
ВАВ (у межах 1952—1960) на карце Румыніі
Жоўты колер — тэрыторыі, якія ўваходзілі ў вобласць увесь час яе існавання; чырвоны колер — аддзеленыя ў 1960, зялёны — дададзеныя ў 1960
**Венгерская аўтаномная вобласць** (рум.: Regiunea Autonomă Maghiară, венг.: Magyar Autonóm Tartomány), у 1960—1968 **Мурэш-Венгерская аўтаномная вобласць** (рум.: Regiunea Mureş Autonomă Maghiară, венг.: Maros-Magyar Autonóm Tartomány) — нацыянальная вобласць у Румыніі, аўтаномія венгерскай меншасці (субэтнічная група секеі) у паўднёвай Трансільваніі, якая існавала ў 1952—1968 гадах. Сталіца — Тыргу-Мурэш (Марашвашархей, венг.: Marosvásárhely).

У снежні 1960 пераназвана ў Мурэш-Венгерскую вобласць (па рацэ Мурэш), яе тэрыторыя зменена (гл. карту): плошча вобласці ў гэты перыяд складала 12,25 тыс. км², насельніцтва 806 тыс. чал. (1960). Пасля гэтай змены межаў працэнт венгерскага насельніцтва ў вобласці зменшыўся з 77 % да 62 %.

У 1962 годзе бухарэсцкае выдавецтва «Мерыдыяны» выпусціла ў свет брашуру Дзьёрдзя Ковача, «Тыргу-Мурэш» (на некалькіх мовах) з вялікай колькасцю чорна-белых фотаздымкаў, якая стала своеасаблівым помнікам скасаванай пазней венгерскай аўтаноміі.

У 1968, праз тры гады пасля прыходу да ўлады Нікалае Чаўшэску, вобласць была скасавана падчас адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы, якая адмяніла вобласці і вярнула традыцыйны падзел Румыніі на паветы (жудзецы). Пры гэтым была «ціха» ліквідавана і аўтаномія венграў, якую можна назваць апошнім асколкам старажытнай Трансільванскай дзяржаўнасці. Тэрыторыя Венгерскай АВ увайшла пераважна ў склад жудзецаў Мурэш, Харгіта, Кавасна. «Антывенгерскі курс доўгі час забяспечваў дыктатару Чаўшэску сімпатыі пэўных слаёў румынскага насельніцтва» — пісала ў 1990 г. «Ное Цюрхер Цайтунг».

У наш час на тэрыторыях былой Венгерскай АВ працягваюць кампактна пражываць венгры; у дзвюх з трох жудзецаў яны складаюць большасць насельніцтва. Па румынскіх законах аб меншасцях ва ўсіх адміністрацыйных адзінках, дзе венгры складаюць мінімум 20 % насельніцтва, венгерская мова з'яўляецца афіцыйнай на мясцовым узроўні.

Зноскі
------

1. ↑  Краткая географическая энциклопедия, Том 3 / Гл. ред. Григорьев А. А. М.: Советская энциклопедия, 1962
**Дзісенскі звон** — помнік мастацкага ліцця. Адліты з бронзы 30 жніўня 1751 года ліцейшчыкамі Іванам, Сцяпанам і Максімам Сініцамі для царквы горада Дзісна. Вышыня каля 40 см, дыяметр 30 см. Аздоблены раслінным і хвалістым арнаментамі. Дата і фундацыйны надпіс размешчаны ў выглядзе фрызаў, імёны ліцейшчыкаў — на тулаве звона.

Знаходзіцца ў царкве горада Дзісна.

Гл. таксама
-----------

* Моладаўскі звон
* Крычаўскі звон
* Свірскі звон
* Ломашаўскі звон

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ластачкін.

**Аляксандр Васілевіч Ластачкін** — беларускі футбольны трэнер. Жанаты на беларускай футбалістке Наталли Ластачкінай.

Трэнерская кар’ера
------------------

У перыяд з 1991 па 2015 год ён быў галоўным трэнерам магілёўскай «Надзеі». У 2005 годзе аыйграў першы Суперкубак Беларусі сярод жаночых камандаў.

У 2016 годзе стаў гендырэктарам ФК «Дняпро».

Узнагароды
----------

Лаўрэатам спецыяльнай прэміі Магілёўскага гарвыканкама «Дасягненне» у намінацыі «Фізічная культура і спорт».

Зноскі
------

1. ↑  Абласны цэнтр у гэтым годзе можа застацца без вялікага футбола?

Спасылкі
--------

* Его жизнь — женщины и футбол. Александр Ласточкин о своём «Достижении»
* ТРЕНЕРСКИЙ ШТАБ(недаступная спасылка)
* Топ-5 тренеров, которые не были профессиональными футболистами
**Упадзіна Афар** (**Афарскі трохкунік**) — тэтканічная ўпадзіна на паўночным усходзе Афрыкі ў аснове Афрыканскага рогу на тэрыторыі Эфіопіі (большая частка), Эрытрэі, Джыбуці. З’яўляецца месцам сустрэчы сістэмы Вялікіх Афрыканскіх разломаў з акіянічнымі рыфтамі Чырвонага мора і Адэнскага заліва. У межах упадзіны размешчана возра Асаль — найніжэйшы пункт усёй Афрыкі (-155 метраў ад узроўня мора).

Геалагічная будова
------------------

Афарскі трайнік
У тэктанічным аспекце ўпадзіна ўяўляе сабою трайнік — той рэдкі выпадак, калі ў адной кропцы сыходзяцца тры разломы. З поўдня падыходзіць кантынентальны ўсходне-афрыканскі рыфт, з паўночнага ўсходу і паўночнага захаду да яго прымыкаюць марскія рыфты Адэнскага заліву і Чырвонага мора адпаведна. Месца сустрэчы разломаў адзначана возерам Абэ. Паўночная частка ўпадзіны — другое ў наш час месца пасля Ісландыі, дзе можна паназіраць акіянічны рыфтагенез. 

Вулкан Эртале
Ва ўсіх трох "нагах" трайніка зямная кара разыходзіцца з хуткасцю 1-2 см у год, што суправаджаецца землетрасеннямі і глыбокімі расколінамі ў сотні метраў даўжынёй, а дно даліны апускаецца ўсё глыбей. Таксама тэктанічныя працэсы суправаджаюцца вулканічнай актыўнасцю — у даліне маюцца буйныя дзеючыя вулканы Эртале і Дабаху. Адзінае вядомае вывяржэнне вулкана Дабаху адбылося ў 2005 годзе. Яно суправаджалася выліваннем 2,5 км³ лавы, што стварыла гіганцкую дайку; выкідам піракластычных парод, фарміраваннем паверхневай расколіны даўжынёй 500 м і глыбінёй 8 м. 

На працягу наступных мільёнаў гадоў геолагі чакаюць разбурэння і разыходжання хрыбтоў, што аддзяляюць упадзіну Афар ад Чырвонага мора. У выніку мора затопіць упадзіну і гэта стане пачаткам фарміравання вялікага ўсходне-афрыканскага мора.

Прырода ўпадзіны
----------------

Упадзіна Афар з’яўляецца адным з найгарачэйшых месцам планеты. І калі па абсалютных паказчыках яна прайграе Трыпалі і Даліне Смерці, то па сярэдняй тэмпературы ёй няма роўных. Да прыкладу, ва ўпадзіне Данакіль — самай гарачай частцы ўпадзіны — зімовай раніцай тэмпература паветра можа дасягаць 37 ° С. На працягу лета тэмпература ніколі не падае ніжэй за 40 ° С, на працягу года — 34 °. Колькасць ападкаў за год не перавышае 100-200 мм і памяншаецца пры набліжэнні да ўзбярэжжа. Такі пякельны клімат не надта спрыяе фарміраванню гідраграфічнай сеткі і багаццю расліннасці. Што да рэк, то ўпадзіну дрэнуе рака Аваш, вобласць жыўлення якой ляжыць на Эфіопскім сугор’і. На прасторах упадзіны ніжняе цячэнне ракі не можа пахваліцца прытокамі. У засушлівыя гады Аваш распадаецца на ланцуг салёных азёр ва ўпадзіне Данакіль. У больш абводненыя гады Аваш сканчае свой шлях у возеры Аббэ. 

Краявіды ўпадзіны пераважна пустынныя і паўпустынныя. Расліннасць прадстаўлена засухаўстойлівымі відамі: невялікія дрэвы (драцэны), хмызнякі і травы. Адзіным значным аазісам зялёнага жыцця з'яўляецца даліна ракі Аваш. Млекакормячыя прадстаўлены траваеднымі: зебра Грэві, газелі, бейза; ёсць тут апошні арэал афрыканскіх дзікіх аслоў. Птушкі прадстаўлены наступнымі відамі: страус, эндэмічных жаўрук Heteromirafra archeri, птушка-сакратар.
**Дзі́ра О́на** (яп.: 小野 二郎, рам.: *Ono Jirō*; нар. 27 кастрычніка 1925, Хамамацу, Сідзуока, Японія) — японскі шэф-кухар і ўладальнік Sukiyabashi Jiro, японскага сушы-рэстарану ў Кіндзе, Цюа-ку, Токіа. Сучаснікі лічаць Она адным з найлепшых сушы-майстроў і прыпісваюць яму наватарскія метады, якія выкарыстоўваюцца пры сучаснам гатаванні сушы.

Дзяцінства
----------

Она быў народжаны ў горадзе Тэнру (цяпер Хамамацу) у прэфектуры Сідзуока, Японія. Ён пачаў працаваць у мясцовым рэстаране ва ўзросце сямі гадоў, а пасля пераехаў у Токіа, каб атрымаць адукацыю. Она стаў кваліфікаваным сушы-майстрам у 1951 годзе, а ў 1965 годзе адкрыў уласны рэстаран Sukiyabashi Jiro (яп.: すきやばし次郎) у Гіндзе, Токіа.

Асабістае жыццё
---------------

У Она ёсць два сыны — Ёсікадзу і Такашы Она — і абодва яны таксама з’яўляюцца сушы-майстрамі. Такашы, малодшы сын, кіруе ўласным рэстаранам, адзначаным зоркай Мішлен. Дзіра Она стаў натхненнем Дэвіда Гелба для яго дакументальнага фільму «Дзіра: мара пра сушы», які з’явіўся на экранах у 2011 годзе. Сям’ю Она турбуе праблема празмернага вылаву рыбы, таму што гэта можа прывесці да знікнення асноўных інгрэдыентаў, якія выкарыстоўваюцца ў традыцыйных сушы.

Дзіра Она абслугоўвае японскага прэм’ер-міністра Сіндза Абэ і прэзідэнта ЗША Барака Абаму ў рэстаране Sukiyabashi Jiro ў красавіку 2014 года
Она абслугоўваў былога прэм’ер-міністра Японіі, Сіндза Абэ, і прэзідэнта ЗША, Барака Абаму, у сваім рэстаране Sukiyabashi Jiro. Абама казаў: «Я нарадзіўся на Гаваях і з’еў мноства розных сушы, але гэтыя сушы былі найлепшымі за ўсё маё жыццё».

Каментарыі
----------

1. ↑  У японскай мове імя Дзіра і слова ў назве рэстарана (*Jiro*, трансліт. *Дзіра*) пішуцца па рознаму.

Заўвагі
-------

1. ↑  Jiro Ono, a Sushi Legend, Is Captured in a New Documentary **(нявызн.)**, *The New York Times* (28 лютага 2012).
2. ↑  Sushi's New Vanguard **(нявызн.)**, *The New York Times* (29 кастрычніка 2013).
3. 1 2 3  Cast & Staff(нявызн.). *Jiro Dreams of Sushi*. Японія:  Transformer Inc. (2011). Архівавана з першакрыніцы 26 студзеня 2016.
4. ↑  *Нік Вісэр*. Jiro Ono Contemplates The End Of Sushi As We Know It **(нявызн.)**. *The Huffington Post* (5 лістапада 2014).
5. ↑  Jiro Ono warns of raw deal from overfishing **(нявызн.)**. *NY Daily News* (4 лістапада 2014).
6. ↑  Мілер, Zeke J.  Barack Obama Just Ate The Best Sushi In The World **(нявызн.)**, *Time* (23 красавіка 2014).
7. ↑  Ёахім, Дэвід С..  Obama's First Order of Business in Tokyo: Sushi From the Master **(нявызн.)**, *The New York Times* (23 красавіка 2014). «I was born in Hawaii and ate a lot of sushi, but this was the best sushi I've ever had in my life.».
**Олаф Акрэль** (шведск.: Acrel Olof; 27 лістапада 1717 — 28 мая 1807) — выбітны шведскі хірург.

Олаф Акрэль нарадзіўся ў ваколіцах горада Стакгольма. У гісторыі хірургіі займаў ганаровае месца сярод навукоўцаў, якія паднялі гэтую галіну медыцыны з фельчарскага мастацтва на ступень навукі. Олаф Акрэль стаў першым шведскім урачом, які пачаў займацца хірургіяй ў афтальмалогіі.

Удасканальваўся за мяжой і працаваў падчас вайны за аўстрыйскую спадчыну, пасля заканчэння якой быў прызначаны арганізатарам зноў адкрытага ў Стакгольме лазарэта серафімаў і першым яго обер-хірургам. Пачынаючы з 1755 года Акрэль у якасці прафесара чытаў публічныя лекцыі, ў 1776 годзе прызначаны генерал-дырэктарам ўсіх шведскіх бальніц і лазарэтаў і ў 1780 годзе ўзведзены ў дваранскую годнасць.

Олаф Акрэль памёр у Стакгольме. Прызнаны швейцарскі анатам, фізіёлаг Альбрэхт фон Галер вельмі цаніў напісаны Акрэлем у 1745 годзе твор «Om Friska särs ogenskaper».

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Olof Acrel — 1917.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q379406'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1724971'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Шведскі біяграфічны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 124149863 · ISNI: 0000 0000 5541 966X · NKC: ola2008419201 · NTA: 23999762X · LIBRIS: 242472 · SUDOC: 261389092 · VIAF: 55073199 |

 |
**Магілёўскі дзяржаўны політэхнічны каледж** (МДПК) — сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова ў Магілёве. Галоўны корпус размешчаны па адрасе вул. Першамайская, 93.

Гісторыя
--------

Навучальная ўстанова ўзнікла ў першыя гады Савецкай улады. Грамадзян­ская вайна і замежная ваенная інтэрвенцыя не дазволілі разгарнуцца навучальнаму працэсу, і функцыянаванне новага навучальнага цэнтра надоўга было адкладзена.

Сваё другое нараджэнне тэхнікум атрымаў пасля Вялікай Айчыннай вайны — Пастановай Савета Міністраў СССР № 178р ад 10 студзеня 1947 года ў быў заснаваны **Магілёўскі машынабудаўнічы тэхнікум**. 7 лютага гэтага ж года першыя 90 студэнтаў прыступілі да заняткаў. Навучальны працэс у тэхнікуме ажыццяўляўся па чатырох спецыяльнасцях: «Пнеўматычныя і электрычныя машыны і інструменты», «Вытворчасць абсталявання для прамысловасці будаўнічых матэрыялаў», «Апрацоўка металаў рэзаннем», «Мантаж прамысловага абсталявання». Першы выпуск адбыўся ў 1949 годзе.

У пачатку 1950-х гадоў колькасць навучэнцаў дасягнула 1600 чалавек, што зрабіла тэхнікум адным з найбуйнейшых цэнтраў падрыхтоўкі спецыялістаў у СССР. Разнастайнасць спецыяльнасцяў, шырата профілю падрыхтоўкі спецыялістаў паступова ператварылі тэхнікум з машынабудаўнічага ў політэхнічны, і з 1 студзеня 1966 г. ён быў перайменаваны ў **Магілёўскі політэхнічны тэхнікум**.

1 верасня 2003 года Магілёўскі дзяржаўны політэхнічны тэхнікум быў рэарганізаваны ва Установу адукацыі «Магілёўскі дзяржаўны політэхнічны каледж».

Вядомыя выпускнікі
------------------

* Аляксандр Віктаравіч Агееў (нар. 1952) — беларускі дзяржаўны дзеяч, міністр энергетыкі Рэспублікі Беларусь (2004—2006).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Магілёўскі дзяржаўны політэхнічны каледж
* Афіцыйны сайт
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Алексанян.

**Дзіран Алексанян** (фр.: Diran Alexanian; 1881—1954) — франка-амерыканскі віяланчэліст і музычны педагог армянскага паходжання.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Лейпцыгу ў Фрыдрыха Груцмахера, юнаком іграў у камерным ансамблі разам з Іозефам Іаахімам, у 17 гадоў выконваў сольную партыю ў «Дон Кіхоце» Рыхарда Штрауса пад кіраваннем аўтара. 20-гадовым перасяліўся ў Парыж, дзе пазнаёміўся з Пабла Казальсам, на доўгія дзесяцігоддзі стаўшы яго найбліжэйшым паплечнікам.

Казальс і Алексанян незалежна адзін ад аднаго прыйшлі, як высветлілася, да вельмі своеасаблівых аплікатураў і, у сувязі з гэтым, да нечаканых фразіровак. Свае погляды на выканальніцкую тэхніку і музычную эстэтыку яны вырашылі адстойваць разам. У 1921—1937 гг. Алексанян асісціруе Казальсу ў яго парыжскай выкладчыцкай дзейнасці, паклаўшы ў аснову працы свой падручнік «Тэорыя і практыка гульні на віяланчэлі» (фр.: Traité Théorique et Pratique du Violoncelle; 1922); сярод яго вучняў былі П'ер Фурнье, Эмануэль Феерман, Льерка Шпілер, Герберт дэ Кастра. У 1929 г. выйшла знакамітае выданне сюіт Баха пад рэдакцыяй Алексаняна. Разам з тым Алексанян працягвае канцэртаваць — у прыватнасці, яркай старонкай парыжскага музычнага жыцця стала ў 1936 г. сумеснае выступленне Алексаняна і Джорджэ Энеску ў канцэрце Брамса для скрыпкі і віяланчэлі з аркестрам; адначасова Алексанян выканаў перад парыжанамі другую віяланчэльную санату Энеску.

З 1937 г. Алексанян жыў у ЗША і выкладаў у кансерваторыі Пібадзі і Манхэтанскай школе музыкі; сярод яго вучняў быў, у прыватнасці, Дэвід Соер.

Зноскі
------

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011. Праверана 10 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
2. ↑  Diran Alexanian // SNAC — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311'></a>
3. 1 2 3 4 5  Армянская савецкая энцыклапедыя / пад рэд. Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q164396'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6429958'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2657718'></a>
4. 1 2 3 4 5 6  Armenian Concise Encyclopedia — 1990.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13053618'></a>
**Магілёўскі металургічны завод** — прадпрыемства чорнай металургіі ў горадзе Магілёве, Беларусь. Асноўнай прадукцыяй завода з’яўляюцца сталёвыя трубы, чыгуначныя восі і тэхнічны шрот. Таксама вырабляюцца сталёвыя профілі, чыгунныя запаўняльнікі, мастацкае ліццё.

Гісторыя
--------

Магілёўскі металургічны завод з’яўляецца адным з найстарэйшых прамысловых прадпрыемстваў абласнога цэнтра. У канцы 1920-х на паўночна-ўсходняй ўскраіне горада Магілёва пачалося будаўніцтва. 6 лістапада 1932 года Магілёўскі, тады *трубаліцейны* завод святкаваў свой Дзень нараджэння: быў зроблены пробны пуск трубаліцейнага цэха — адлітая першая чыгунная вадаправодная труба дыяметрам 150 мм. У вайну абсталяванне завода было эвакуявана ў глыбокі тыл на Урал. У 1944-48 гг.. завод быў адбудаваны. У сакавіку 1953 года завод асвоіў вытворчасць чыгуннага дахавага ліста. У 1959 упершыню ў СССР тут былі атрыманы трубы, адлітыя напаўнеперарыўным спосабам. Асваенне гэтай тэхналогіі ў пачатку 1960-х ператварыла БССР у экспарцёра трубапракатнай прадукцыі ў рэспублікі Прыбалтыкі і на новабудоўлі Расіі і Украіны. У 1980-х завод перайшоў да вытворчасці электразварных труб, для чаго было адкрыта тры трубапракатных станы. Гэты тэхналагічны паварот вызначыў далейшую спецыялізацыю прадпрыемства. У 2003 уведзены ў эксплуатацыю ўчастак па вытворчасці чыгунных люкаў і дажджапрыёмнікаў. У 2006 годзе ААТ «ММЗ» ўвайшло ў склад вытворчага аб’яднання «Беларускі металургічны завод».

Прадукцыя
---------

У цяперашні час Адкрытае акцыянернае таварыства «Магілёўскі металургічны завод» вырабляе наступную сертыфікаваную прадукцыю:

* Трубы сталёвыя электразварныя прасташвоўныя ДАСТ 10704-91, ДАСТ 10705-80;
* Трубы сталёвыя вадагазаправодныя ДАСТ 3262-75;
* Трубы сталёвыя профільныя ДАСТ 8639-82, ДАСТ 8645-68, ДАСТ 13663-86;
* Профілі сталёвыя гнутыя замкнёныя зварныя квадратныя і прастакутныя для будаўнічых канструкцый ДАСТ 30245-2003;
* Профілі полыя зварныя канструкцыйныя халоднай фармоўкі з нелегіраванай сталі DIN EN 10219-1,2;
* Шрот тэхнічны чыгунны адліваны і колаты ДАСТ 11964-81;
* Шрот чыгунны адліваны баластны ТУ BY 700123720.010-2013;
* Люкі чыгунныя для назіральных калодзежаў ДАСТ 3634-99, EN 124;
* Восі чарнавыя вагонныя;
* Запаўняльнік для асабліва цяжкіх бетонаў ТУ BY 700123720.054-2013;
* Запаўняльнікі чыгунныя адліваныя і колатыя ТУ BY 700123720.017-2013;
* Тавары народнага спажывання;
* Малыя архітэктурныя формы.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт

| ⛭Прадпрыемствы холдынгу «Беларускі металургічны завод» |
| --- |
| ААТ | 
* Белвторчермет
* Белндзіліц
* Белцветмет
* Жлобінскі кар’ер фармовачных матэрыялаў
* Кобрынскі інструментальны завод «Сітомо»
* Легмаш
* Магілёўскі металургічны завод
* Мінскі падшыпнікавы завод
* Рэчыцкі метызны завод

 |  |
| УН | 
* Жлобінметалургбуд
* Металурггандаль
* Металургтранс
* Палессеэлектрамаш
* Папаратнае
* Сэрвісны цэнтр «БМЗ»

 |
**Дзінка Трэбоціч** (харв.: Dinko Trebotić; нар. 30 ліпеня 1990, Спліт) — харвацкі футбаліст, паўабаронца румынскага клуба «Бузэў».

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец спліцкага «Хайдука», дэбютаваў за каманду 5 кастрычніка 2008 года ў матчы супраць «Краацыі Сесветэ». Больш у сезоне 2008/09 на полі не з’яўляўся, пазней выступаў у арэндзе ў клубах другога дывізіёна «Юнак» і «Рудаш». Вярнуўся ў «Хайдук» у ліпені 2010 года і стаў іграком асноўнага складу.

У лютым 2012 года да канца сезона 2011/12 быў аддадзены ў арэнду ў «Заграб». У жніўні таго ж года, пакінуўшы «Хайдук», перайшоў у «Лакаматыву». Праз два гады далучыўся да венгерскага «Відэатона», разам з якім стаў чэмпіёнам Венгрыі. У ліпені 2016 года перайшоў у «Бней Іегуду», першую палову 2017 года правёў у нарвежскім «Фрэдрыкстадзе». У сезоне 2017/18 выступаў за «Славен Бялупа».

У чэрвені 2018 года падпісаў кантракт з беларускім клубам «Дынама» з Мінска, дзе стаў іграком асноўнага складу. У пачатку 2019 года, з прыходам новага галоўнага трэнера Рамана Піліпчука, быў пазбаўлены месца ў складзе і не заяўлены на сезон 2019. У чэрвені 2019 года, калі дынамаўцаў зноў узначаліў Сяргей Гурэнка, вярнуўся ў асноўны склад. У першым жа сваім матчы 16 чэрвеня 2019 года аформіў дубль у браму «Энергетыка-БДУ» (выніковы лік 6:1). З верасня зноў страціў месца ў аснове.

У студзені 2020 года быў аддадзены ў арэнду венгерскаму клубу «Ракацы», дзе спачатку выхадзіў на замену, а пасля замацаваўся ў стартавым складзе. У ліпені 2020 года вярнуўся ў «Дынама», згуляў адзін матч за дубль, пасля чаго па пагадненні бакоў разарваў кантракт з беларускім клубам.

У жніўні 2020 года стаў іграком баснійскага клуба «Зрыньскі», а ў ліпені 2021 года перайшоў у «Агілас» з чацвёртага дывізіёна Іспаніі. У студзені 2022 года далучыўся да румынскага «Бузэў».

Міжнародная кар’ера
-------------------

Выступаў за моладзевую зборную Харватыі.

Дасягненні
----------

* Харватыя 02Сярэбраны прызёр Срэбраны прызёр чэмпіянату Харватыі (2): 2010/11, 2012/13
* Венгрыя 01Чэмпіён Чэмпіён Венгрыі: 2014/15
* Венгрыя 02Сярэбраны прызёр Срэбраны прызёр чэмпіянату Венгрыі: 2015/16
* Беларусь 03Бронзавы прызёр Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 2018

Зноскі
------

1. ↑  Dinko Trebotic // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Dinko Trebotić // FBref.com<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56239490'></a>
3. ↑  Хорватский полузащитник Треботич пополнил ряды минского "Динамо"
4. ↑  Минское "Динамо" отдало Треботича в аренду аутсайдеру чемпионата Венгрии
5. ↑  Треботич вернулся в минское «Динамо»
6. ↑  Треботич покинул минское "Динамо"

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FBref.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол · УЕФА · ХФС |
Дзесяць розных канічных перасекаў, якія адкрываюцца направа ад агульнай кропкі перасячэння, у якой яны маюць агульны радыус крывізныІлюстрацыя розных канічных канстант
**Канічная канстанта** (або **канстанта Шварцшыльда**, у гонар Карла Шварцшыльда) - велічыня, якая апісвае канічныя сячэнні. Канічную канстанту прынята пазначаць літарай *K*. Яна выражаецца праз эксцэнтрысітэт канічнага сячэння наступным чынам:

{\displaystyle K=-e^{2},}
Раўнанне канічнага сячэння з вяршыняй у пачатку каардынат, што датыкаецца да восі *y*, задаецца з дапамогай канічнай канстанты наступным чынам:

{\displaystyle y^{2}-2Rx+(K+1)x^{2}=0,}
паслядоўна

{\displaystyle x={\dfrac {y^{2}}{R+{\sqrt {R^{2}-(K+1)y^{2}}}}}}
дзе *R* — радыус крывізны канічнага сячэння ў пункце *x* = 0.

Канічная канстанта шырока ўжываецца ў геаметрычнай оптыцы для апісання сціснутых сфераідальных (*K* > 0), сфераідальных (*K* = 0), выцягнутых сфераідальных (0 > *K* > −1), парабалічных (*K* = -1) і гіпербалічных (*K* < -1) паверхняў лінз і люстэркаў.

У некаторых выпадках у якасці канічнай пастаяннай выкарыстоўваецца велічыня *p* = *K* + 1.

Літаратура
----------

* *Smith, Warren J.* Modern Optical Engineering, 4th ed (англ.). — McGraw-Hill Education, 2008. — P. 513—515. — ISBN 978-0071476874.
**Магілёўская скульптура** — працэс станаўлення самабытнай культавай разной скульптуры Магілёўшчыны адбываўся ў першай палове XVII стагоддзя і супаў па часе з фарміраваннем славутых нацыянальных школ у Галандыі, Іспаніі, Фландрыі і інш. У выніку сталых культурных сувязей узнікла самабытная непаўторная школа беларускага разьбярства — магілёўская скульптурная школа, якая стала сінтэзам заходне-еўрапейскага і мясцовага мастацтва. Магілёўскія майстры актыўна ўспрынялі пануючы ў Заходняй Еўропе стыль барока і ўключыліся ў агульна-еўрапейскі мастацкі працэс. Іх творы будаваліся на кантрастах, асіметрыі, дынамізме кампазіцыі, крывалінейнасці абрысаў, своеасаблівай дэкаратыўнасці, выяўлялі чалавечую дуалістычную прыроду, барацьбу нябеснага і зямнога пачаткаў.

Анёл з в. Гарадзец Быхаўскага раёна, першая паловая XVII ст. Нацыянальны мастацкі музей Беларусі
Драўляная магілёўская скульптура, што адносіцца да «высокага» барока, вызначалася вялікай стылістычнай свабодай, лаканічнай пластычнай мовай, цікавасцю да ўнутранага стану персанажаў, абагульненай трактоўкай фігуры і адзення («Ян Багаслоў» і «Марыя» з магілёўскай Спаскай царквы, пачатак XVII ст.). Для той часткі скульптур, якую часта называюць «нізавое» барока, было характэрна шырокае выкарыстаннне розных дэфармацый фігуры, частак цела, такіх як вялікія кісці рук, несуразмерныя з тулавам галовы («Анёл лятучы» з в. Гарадзец Быхаўскага раёна, першая паловая XVII ст.). Яны адлюстроўвалі простанародны тыпажы і мелі канкрэтныя (зямныя) рысы.

Яшчэ большым дэмакратызмам выдзялялася драўляная пластыка шматлікіх прыдарожных капліц, крыжоў і скульптур, што ўсталёўваліся на могілках. Традыцыйна скульптурныя творы выразалі з дрэва, радзей выкарыстоўвалі камень і стука (сумесь вапны, пяску, гіпсу, мармуровай крошкі і клею). Драўляныя скульптурныя выявы, за выключэннем рук і твараў, пакрывалі залатой ці сярэбранай фарбай, або рабілі паліхромнымі. Асноўнымі заказчыкамі скульптур у гэты час з’яўляліся ўніяцкія цэрквы і каталіцкія касцёлы. Большая іх частка стваралася і размяшчалася ў галоўных і бакавых алтарах, якія ўражвалі пышнасцю і хараством, стваралі ілюзію заможнасці.

Скасаванне Брэсцкай уніі падчас Полацкага сабору 1839 прывяло да рэзкага зніжэння попыту на драўляную пластыку і знішчэння многіх твораў уніяцкай магілёўскай сакральнай скульптуры. У выніку прафесійная магілёўская школа разьбярства заняпала, а яе традыцыі найбольш поўна захаваліся толькі у народнай разьбе па дрэве.

Літаратура
----------

* Магілёўская скульптура // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі. — Т. 5. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0495-2.
Падрыхтоўка да крэмацыі ў Непале
Трупы ў чаканні крэмацыі ў Індыі
Працэс крэмацыі на вогнішчы
**Крэмацыя** (ад лац.: Cremare — паліць, спальваць) — працэс спальвання трупаў. Звычайна праводзіцца ў якасці абраду перад пахаваннем. Ажыццяўляецца ў крэматорыі, у старажытных грамадствах — на вогнішчы.

Гісторыя
--------

Крэмацыя была распаўсюджаная ўжо ў старажытныя часы, узнікла ў часы позняга неаліту і раннягай бронзавага веку. Першабытныя людзі аддавалі агню цела нябожчыка, па адной тэорыі — каб забяспечыць яму абарону багоў ў замагільным свеце.

У Еўропе крэмацыя шырока выкарыстоўвалася ў Старажытнай Грэцыі. Грэкі лічылі, што спальванне дапаможа нябожчыку ў замагільным свеце. Затым гэтая традыцыя была перанесена ў Старажытны Рым. Там крэміраваныя парэшткі пачалі захоўваць у адмысловых месцах — калумбарый.

На тэрыторыі Беларусі трупаспаленне з’явілася ў 2-м тысячагоддзі да н.э. найбольш ранняе зафіксавана ў могільніках позняга этапу сярэднедняпроўскай культуры. У жалезным веку звычай трупаспалення трывала зацвердзіўся ў шэрагу плямён (мілаградская культура, зарубінецкая культура). Да канца X стагоддзя шырока распаўсюдзіўся ва ўсходніх славян.

З пашырэннем хрысціянства трупаспаленне паступова знікла, бо хрысціянская царква лічыла яго язычніцкім рытуалам, які супярэчыць хрысціянскаму вучэнню аб «уваскрашэнні з мёртвых» і «замагільным жыцці». Адбыўся паступовы пераход да трупапалажэння і пахавання паводле хрысціянскіх абрадаў. Да 400 г. н. э. большасць народаў Еўропы прыняло хрышчэнне і адмовілася ад крэмацыі. У 785 годзе, пад пагрозай смяротнага пакарання, Карл Вялікі забараніў крэмацыю, і яна была забытая прыкладна на тысячу гадоў.

Адраджэнне крэмацыі адбылося ў Еўропе ў другой палове XVIII стагоддзя. У гэты час хутка раслі гарады. Могілкі не спраўляліся з пастаянным патокам памерлых. З’явіліся брацкія магілы і пахаванні побач з дамамі. Блізкасць могілак часам выклікала эпідэміі сярод мясцовых жыхароў. Адкрыццё мікраарганізмаў паказала, што пахаванні з’яўляюцца крыніцай небяспекі для людзей. Таму ўспомнілі пра спальванне трупаў. Пры гэтым крэмацыю неабходна было арганізаваць без абразы нябожчыка і яго сваякоў. Звычайныя вогнішчы не падыходзілі для гэтых мэтаў. Таму пачалі будаваць крэматорыі.

У 1869 годзе Міжнародная медыцынская канферэнцыя, якая праходзіла ў Фларэнцыі, прыняла рэзалюцыю, у якой заклікала да шырокага распаўсюду крэмацыі, бо яна спрыяе «захаванню здароўя і зямлі для жывых людзей».

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8). — С.536
* Штыхаў Г. В. Трупаспаленне // Энцыклапедыя Археалогія і нумізматыка Беларусі. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1993.

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Крэмацыя

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX4596819 · BNF: 12651816b · GND: 4154259-9 · LCCN: sh85033903 · NKC: ph162014 |
Places of touristic relevance
**Кападо́кія** (грэч.  Καππαδοκία, перс.: کاپادوکیه (Katpatuka, «Краіна цудоўных коней»), лац.: Cappadocia, турэцк.: Kapadokya) — гістарычная назва мясцовасці ў сярэдняй частцы Малай Азіі на тэрыторыі сучаснай Турцыі (частка зямель правінцый Неўшэхір, Кайсеры, Аксарай і Нійдэ), ужываецца з часоў антычнасці да нашых дзён. Характарызуецца надзвычай цікавым ландшафтам вулканічнага паходжання, падземнымі гарадамі, створанымі ў 1 тысячагоддзі да н.э. і абшырнымі пячорнымі манастырамі, якія вядуць сваю гісторыю з часоў ранніх хрысціян. Нацыянальны парк Гёрэме і пячорныя паселішчы Кападокіі ўваходзяць у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Гл. таксама
-----------

* Арыярат III
* Арыярат V
**Марыца** (балг.: Марица, грэч. Εβρος, турэцк.: Meriç) — адна з буйнейшых рэк Балканскага паўвострава. Даўжыня 490 км. Плошча вадазбору 53 846 км². Рака бярэ пачатак з Марыцкіх азёр, размешчаных каля горада Долна-Баня ў паўднёвай Балгарыі, ва ўсходняй частцы Рыльскіх гор, затым цячэ праз шырокую раўніну — Плоўдзіўскую даліну, прарывае ланцуг узгоркаў пад Плоўдзівам і ўступае на грэка-турэцкую тэрыторыю. Далей цячэ ў кірунку Эдзірнэ ўздоўж усходніх адгор’яў Радоп і затым каля балота Эноса ўпадае ў Эгейскае мора.

Па ніжняму цячэнню ракі ў адпаведнасці з Лазанскім мірным дагаворам праходзіць мяжа паміж Грэцыяй і Турцыяй.

Прытокі Марыцы: Сазлійка, Тунджа, Эргене (левыя), Крычыма, Чэпелар, Выча, Арда (правыя). Жыўленне ракі пераважна дажджавое. У летні час істотна мяльчэе. Сярэдні расход вады — каля 200 м³/с. У нізоўях Марыцы звычайны паводкі, выкліканыя моцнымі снегападамі ці дажджамі ў вярхоўях.

Пачынаючы ад Эдзірнэ рака, хоць і з цяжкасцю, даступна для суднаходства. Воды ракі выкарыстоўваюцца для арашэння. Пабудаваны шэраг ГЭС. На берагах ракі знаходзяцца гарады: Пазарджык, Плоўдзіў, Дзімітраўград (Балгарыя), Эдзірнэ (Турцыя).

У гонар ракі названы пік Марыца на востраве Лівінгстан (Смаленск) у антарктычным архіпелагу Паўднёвыя Шэтландскія астравы.

Зноскі
------

1. ↑  SCAR Composite Gazetteer — Maritsa peak // data.aad.gov.au  (Праверана 10 красавіка 2015)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4761279-4 · LCCN: sh88007012 · VIAF: 136281809 |
**Ла-Гранха** (ісп.: La Granja — «Ферма») — загарадная летняя рэзідэнцыя, пабудаваная па загаду караля Іспаніі Філіпа V у гарадку Сан-Ільдэфонса за 80 км на поўнач ад Мадрыда.

На працягу стагоддзяў гэтыя краі былі ўпадабаным месцам паляўнічых забаў кастыльскіх каралёў. Першапачаткова ў планы Філіпа ўваходзіла будаўніцтва паляўнічага дамка, аднак пад кіраўніцтвам італьянскага архітэктара Філіпа Ювары задума набыла форму паўнавартаснай загараднай рэзідэнцыі з рэгулярным паркам на версальскі манер і скульптурнымі групамі фантанаў. На працягу 1720-х гадоў вакол палаца выраслі пакоі вышэйшых саноўнікаў, казармы, сабор і каралеўская шкловыдзімальная фабрыка. Філіп так палюбіў гэта месца, што завяшчаў пахаваць сябе ў палацавай царкве з фрэскамі пэндзля Т’епола.

Гл. таксама
-----------

* Каралеўскі палац у Аранхуэсе

Зноскі
------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28563569'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4580425'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Ла-Гранха**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX131205 · BNF: 12286682q · GND: 4625567-9 · SUDOC: 031701256 · VIAF: 316428562 |
**Беларусь Партызанская** — мемарыяльны знак у Мінску. Аўтар помніка скульптар В. Занковіч.

16 ліпеня 1944 года з боку Магілёўскай шашы ў сталіцу ішлі партызанскія атрады і брыгады на знакаміты парад партызан. Адкрыты 5 мая 2005 года, напярэдадні Дня Перамогі, на скрыжаванні Партызанскага праспекта і вуліцы Енісейскай.

Апісанне
--------

Дамінантай твора з’яўляецца архітэктурная форма — высокая, 21-метровая калона з дэкаратыўнымі паясамі ў выглядзе нацыянальнага геаметрычнага арнаменту. Калона, высечаная з суцэльнага граніту, прывезенага з кар’ера ў Жытомірскай вобласці Украіны, размешчана на асіметрычнай базе, з аднаго боку якой — гарэльефная шматфігурная кампазіцыя, з другога — ступеньчаты п’едэстал.

Помнік на праспекце
У гарэльефным фрызе каля падножжа ўвасоблены сюжэтна-тэматычныя сцэны з партызанскага жыцця, апавядальна-ілюстрацыйная трактоўка тэматычных сцэн вырашана ў цяжкіх надуманых формах. У эпізодах барацьбы: сыход людзей у лес, ад малога да вялікага; фарміраванне партызанскіх атрадаў. Гладкая паверхня светлага граніту калоны некалькі згладжвае гіперактыўную пластыку фрыза.

Ніжняя і верхняя часткі пластычных вырашэнняў калоны аб’яднаны партызанскай тэматыкай. На скошаным завяршэнні калоны скульптурная кампазіцыя з алегарычна-дакументальных выяў партызанскай сям’і. Скульптурная пластыка герояў вырашана ў складаных ракурсах, дынаміку форм узмацняе хвалепадобная, віціеватая пластыка. Сілуэт фігуратыўнай групы, улічваючы вышыню, на якой ён размешчаны, цяжкі для прачытання, надае мемарыяльнаму знаку прыземісты характар.

Па-за мастацка-эстэтычнай роляй помнік «Беларусь партызанская» арганізоўвае навакольную прастору, вакол якой разгортваецца плошча сквера з зонай адпачынку, развітой гарадской інфраструктурай. Уключаны ў сучаснае асяроддзе высотных дамоў, мемарыяльны знак канцэнтруе ў сваім мастацкім вобразе інтэнсіўнасць рытмаў праспекта.

Архітэктурна-пластычная ідэя В. Занковіча набліжана да стэрэатыпнага, апрабавана-вобразнага вырашэння, манументальнай пампезнасці. Дамінуючая вертыкаль калоны ўступае ў саперніцтва з архітэктурнай прасторай, у вніыку чаго твор вылучаецца з кантэксту наваколля.

Зноскі
------

1. 1 2 3  «Беларусь Партызанская» Архівавана 26 лістапада 2018.
2. 1 2 3 4 5 6  М. П. Чайко. Сучасная манументальная скульптура помнікаў і мемарыялаў Вялікай Айчыннай вайны
3. ↑  Манументальная скульптура Беларусі і архітэктурнае асяроддзе, спецыфіка сінтэзу на сучасным этапе. Чайко, М. П.(недаступная спасылка)
Палац «Ла-Манеда»
**Палац «Ла-Манеда»** (ісп.: Palacio de La Moneda) — афіцыйная рэзідэнцыя прэзідэнта Чылі, размешчаная ў Сант’яга. У будынку знаходзяцца таксама міністэрства ўнутраных спраў і сакратарыяты прэзідэнта і ўрада.

Гісторыя
--------

Палац быў пабудаваны іспанскай каланіяльнай адміністрацыяй Чылі ў 1784—1805 гадах па праекце італьянскага эмігранта Хаакіна Таескі ў стылі класіцызму як будынак манетнага двара, які размяшчаўся ў будынку ў 1814—1929 гадах і даў яму назву. У 1845 годзе прэзідэнт Мануэль Бульнес зрабіў яго таксама рэзідэнцыяй прэзідэнта і ўрада, а ў 1930 годзе ў перыяд праўлення Габрыэля Гансалеса Відэлы палац стаў афіцыйнай рэзідэнцыяй прэзідэнта Чылі, а да 1958 года — і месцам яго пражывання. У тым жа годзе перад палацам была адкрыта Плошча Канстытуцыі.

11 верасня 1973 года палац, дзе знаходзіўся прэзідэнт Сальвадор Альендэ, быў часткова разбураны ў ходзе штурму падчас ваеннага перавароту, аднак да 11 сакавіка 1981 года адноўлены, хоць некаторыя сляды куль былі захаваныя. Акрамя гэтага, па распараджэнні Піначэта пад будынкам быў пабудаваны бункер.

У 2003 годзе прэзідэнт Рыкарда Лагас адкрыў палац для наведвання турыстамі. У 2006 годзе перад яго паўднёвым фасадам з’явілася плошча Грамадзян, на якой быў узведзены культурны цэнтр палаца і ўсталяваны помнік прэзідэнту Артура Алесандры.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | SUDOC: 078686202 · VIAF: 139022869 |
**Палац Лейхтэнбергскіх** — палац у стылі позняга класіцызму, размешчаны на грэбні берагавога ўступа ў паўночна-ўсходняй частцы парку Сергіеўка (заходняя ўскраіна Пецяргофа).

Пабудаваны архітэктарам Андрэем Штакеншнейдэрам для дачкі Мікалая I Марыі Мікалаеўны і яе мужа Максіміліяна, герцага Лейхтэнбергскага, у 1839—1842 гадах. Штакеншнейдэр таксама з'яўляецца аўтарам пецярбургскай рэзідэнцыі Лейхтэнбергскіх — Марыінскага палаца.

У гады вайны будынак быў моцна пацярпеў; адноўлены пазней.

З савецкага часу палац і суседнія пабудовы заняты Біялагічным інстытутам СПбДУ.

Гл. таксама
-----------

* Сядзіба Лейхтэнбергскіх
Беларусь, адна з першых дзяржаў СНД, якая ў студзені 1992 года падпісала Парыжскую хартыю для новай Еўропы 1990 года і стала членам АБСЕ. Паспяхова развівалася супрацоўніцтва Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь з Парламенцкай асамблеяй АБСЕ.

Увосень 1996 года, падчас канстытуцыйнага крызісу ў Беларусі і ўсталявання суперпрэзідэнцкай формы кіравання адносіны паміж АБСЕ і Беларуссю пагоршыліся. АБСЕ адмовіліся накіраваць сваіх назіральнікаў на рэферэндум па ўнясенні змяненняў і паправак у Канстытуцыю.

Канфліктныя сітуацыі
--------------------

У 1998 годзе была створана **Кансультацыйна-назіральная група АБСЕ**, якую ў 1998—2001 гадах узначальваў Ханс-Георг Вік, які напярэдадні прэзідэнцкіх выбараў 2001 года намагаўся кансалідаваць апазіцыю і «развіць палітычную культуру супрацоўніцтва і здольнасць да кампрамісаў». Аднак, нават дэпутат Палаты прадстаўнікоў Вольга Абрамава ў адным са сваіх артыкулаў ў «Белорусской деловой газете» «раскрытыкавала» «дактрыну доктара Віка». Рэакцыя афіцыёзу на палітызаваную рыторуку старшыні КНГ АБСЕ была наступнай: У верасні 2001 года з’явіўся артыкул у «Советской Белоруссии» «Аперацыя «Белы бусел» (05.09.2001), дзе ў найлепшых традыцыях канспіралогіі газета намалявала Х.-Г. Віка як ворага, што пляце змовы, у якіх удзельнічае беларуская апазіцыя. Пасля выбараў і акцый пратэсту ў Мінску беларускія ўлады аб'явілі пра свой намер зачыніць місію АБСЕ ў Мінску, пакуль яна не перагледзіць прынцыпы сваёй працы, не пачне ставіцца да ўладаў з большай павагай. Кіраўнік місіі Х.-Г. Вік пакінуў краіну ў снежні 2001 года, і пасоя гэтага рыторыка АБСЕ стала выглядаць менш канфрантацыйнай.

Зноскі
------

1. ↑  Кларк, І. Трактоўкі грамадзянскай супольнасці ў беларускай прэсе (2000—2010) / Ірына Кларк // ARCHE Пачатак. — 2015. — № 4 (137). — С. 45.
2. ↑  *Mite, V.*. Belarus: Government Says OSCE Must Show More Respect, Or Leave (англ.). *Radio Free Europe/Radio Liberty* (23 кастрычніка 2002). Праверана 28 жніўня 2021.
**Сядзібна-паркавы ансамбль Цюндзявіцкіх** — сядзіба ў в. Галошава Талачынскага раёна Віцебскай вобласці.

Гісторыя
--------

Дом Цюндзявіцкія пабудавалі ў 1897 годзе з уласнай цэглы, вырабленай на сваім цагельным заводзе. У сувязі з падзеямі 1917 года выехалі ў Польшу, а ў доме размяшчалася школа. Пад час Вялікай Айчыннай вайны ў будынку размяшчаўся нямецкі гарнізон, які два разы атакавалі партызаны.

Апошнія дзесяцігоддзі сядзібны дом быў закінуты і прыйшоў у аварыйны стан. У пачатку 2021 года ён быў уключаны ў спіс аб’ектаў якія падлягаюць спісанню і зносу.

Архітэктура
-----------

Галоўны ўваход вылучаны чатырма калонамі.

У доме размяшчалася веранда, пакоі для пражывання, кабінеты, сталовая, зала для прадстаўнічых мэт, бібліятэка з уласным экслібрысам. Мелася калекцыя твораў мастацтва ў выглядзе фамільных партрэтаў, напісаных алеем, халоднай зброі, антыкварных вырабаў з фарфору і старога срэбра.

Ацяпляўся з дапамогай адной печы праз дымаходы. А потым, «пры школе», сістэма ацяплення сапсавалася і замест яе ўсталявалі некалькі грубак.

Побач з домам былі ўзведзены гаспадарчыя пабудовы і жыллё для прыслугі, дзе пазней знаходзілася калгасная кантора, клуб і бібліятэка.

Ад сядзібы да возера вядзе алея, дзе захаваліся даволі рэдкія для Беларусі дрэвы — дзве лістоўніцы Сукачова і чатыры чорныя таполі. У возеры водзяцца карасі, шчупакі і акуні.

Зноскі
------

1. ↑  nn.by
2. ↑  Сядзібна-паркавы комплекс Цюндзявіцкіх.

Літаратура
----------

* Абрамовіч, С. Дом добрых паноў / С. Абрамовіч // Наша Талачыншчына. — 2009. — 29 жн. — С. 3.
* Имение Тюндевицких // Друцк / О. Н. Левко [и др.]; редкол.: А. А. Коваленя [и др.]. — Минск : Беларуская навука, 2014. — С. 554—555. — (Древнейшие города Беларуси).
* Кавалеўскі, С. Галошаўскія легенды здольны зацікавіць тысячы турыстаў / С. Кавалеўскі // Народнае слова. — 2012. — 31 студз. — С. 7.
* Кавалеўскі, С. Легенды Галошава / С. Кавалеўскі // Витебские вести. — 2013. — 23 нояб. — С. 10.
* Цуприянович, М. Заповедные уголки моей маленькой Родины / М. Цуприянович // Наша Талачыншчына. — 2007. — 22 верас. — С. 4.

Спасылкі
--------

* Сядзібна-паркавы ансамбль Цюндзявіцкіх на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Сядзібна-паркавы комплекс Рудзяеўскіх** — помнік архітэктуры класіцызму 1-й паловы XIX ст. на паўночна-ўсходняй ускраіне в. Пярэдзелкі Лоеўскага раёна, на правым беразе р. Дняпро.

Архітэктура
-----------

Сядзібны дом уяўляе сабой двухпавярховы будынак складанай у плане формы, сіметрычнай аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі, накрыты вальмавым дахам. Цэнтральная частка будынка закрытымі галерэямі злучана з аднапавярховымі флігелямі. Уваход па цэнтры галоўнага заходняга фасада вылучаны дарычным порцікам з аздобленым сухарыкамі трохвугольным франтонам і балконам, аналагічны порцік вылучаецца і на цэнтральнай частцы дваровага фасада. Будынак дэкараваны ліштвамі, сандрыкамі, рустам, філёнгамі. Планіроўка сядзібнага дома калідорная, з вялікім вестыбюлем у цэнтры.

Часткова захаваўся пейзажны парк, у якім растуць мясцовыя пароды дрэў.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь: [Даведнік] / склад. В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мн.: БЕЛТА, 2009. — 684 с. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-6828-35-8.

Спасылкі
--------

* Сядзібна-паркавы комплекс Рудзяеўскіх (Пярэдзелка) на сайце Radzima.org
* Сядзібна-паркавы комплекс Рудзяеўскіх (Пярэдзелка) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*