recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Дэпазі́т** (ад лац.: depositum — рэч, што аддалі на захаванне) — перадача сродкаў кліента ў часовае карыстанне банку.

Дэпазіты бываюць: да запатрабавання, тэрміновыя, умоўныя.

Дэпазіты да запатрабавання — сродкі кліента, якія могуць быць запатрабаваныя ў кожны момант, без папярэджання загадзя.

Тэрміновыя дэпазіты — дэпазіты, што прыцягваюцца банкам на пэўны тэрмін.

Умоўныя дэпазіты - дапазіты, якія праводзяцца ў адпаведнасці з дагаворам, у якім адзначаны ўмовы вяртання дэпазіту і прычыны па якіх яго абавязаны вернуць

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4056021-1 · Microsoft: 103565092 · NDL: 00574292 |
6 жніўня 2023 года ў 13:18 дзесяць вагонаў чыгуначнай кампаніі Hazara Express, якія рухаліся з Карачы ў Равалпіндзі ў Пакістане, сышлі з рэек недалёка ад Навабшаха ў Сіндзе, у выніку чаго не менш за 30 чалавек загінулі і больш за 100 атрымалі раненні. Служба выратавання, армія і паліцыя правялі выратавальную аперацыю на месцы крушэння.

Міністр чыгунак Хаваджа Саад Рафік заявіў, што на пуцявым участку, дзе адбылася аварыя, не было зарэгістравана ніякіх няспраўнасцяў. У папярэдняй справаздачы, прадстаўленай 8 жніўня, адзначалася, што металічныя накладкі, якія злучаюць рэйкі на месцы здарэння, адсутнічаюць, а частка шляху заменена драўнінай. У справаздачы таксама адзначаецца, што колы лакаматыва былі пашкоджаныя і нельга выключаць сабатажу. 9 жніўня Рафік абверг больш раннія паведамленні аб адсутнасці накладак і аб тым, што для рамонту выкарыстоўвалася драўніна.

Зноскі
------

1. ↑  At least 30 killed and 80 injured in Pakistan train derailment(нявызн.), *ABC News (Australia)* (6 August 2023). Праверана 6 August 2023.
2. ↑  Pakistan passenger train derails killing 30 **(нявызн.)**, *BBC News* (6 August 2023). Праверана 6 August 2023.
3. ↑  *Ali, Z*. 35 perish, 100 injured as 10 bogies of Hazara Express derail **(нявызн.)**. *The Express Tribune* (6 жніўня 2023). Архівавана з першакрыніцы 7 August 2023. Праверана 8 August 2023.
4. ↑  30 dead, over 80 injured in train accident near Nawabshah **(нявызн.)**.  Thenews.com.pk. Архівавана з першакрыніцы 6 August 2023. Праверана 6 August 2023.
5. ↑  Hazara Express mishap: Railways minister directs for investigation **(нявызн.)**, *BOL News* (6 August 2023). Праверана 6 August 2023.
6. ↑  *Mehto, Zulfiqar*. Pakistan Railways suspends 6 officials in wake of Hazara Express train tragedy (англ.). *Samaa* (8 жніўня 2023). Праверана 8 жніўня 2023.
7. ↑ . Six officials sacked over Hazara express tragedy (англ.). *The Express Tribune* (9 жніўня 2023). Праверана 9 жніўня 2023.
Медаль Лорэнца.
**Медаль Лорэнца** (Нідэрланды) — залаты медаль, які прысуджаецца кожныя чатыры гады Нідэрландскай каралеўскай акадэміяй навук (нідэрл.: Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappe). Заснаваны 11 снежня 1925 года ў гонар 50-годдзя доктарскай ступені Хендрыка Антона Лорэнца за важныя даследаванні ў вобласці тэарэтычнай фізікі, хоць сярод лаўрэатаў ёсць і фізікі-эксперыментатары. Многім лаўрэатам пасля была прысуджана Нобелеўская прэмія.

Спасылкі
--------

* *Старонка медаля Лорэнца на сайце Instituut-Lorentz*  (англ.)

| ⛭Узнагароджаныя медалём Лорэнца |
| --- |
| 
* ✰ ✯ Планк (1927)
* Паўлі (1931)
* Дэбай (1935)
* Зомерфельд (1939)
* Крамерс (1947)
* Лондан (1953)
* Онсагер (1958)
* Паерлс (1962)
* Дайсан (1966)
* Уленбек (1970)
* ван Флек (1974)
* Бломберген (1978)
* Абрагам (1982)
* ’т Хоафт (1986)
* дэ Жэн (1990)
* Палякоў (1994)
* Віман / Корнел (1998)
* Вільчэк (2002)
* Каданаў (2006)
* Уітэн (2010)
* Беры (2014)
* Малдасена (2018)

 |
**Су́ціна бало́та** — нізіннае балота ў Беларусі, у Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці і Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці.

Балота знаходзіцца ў вадазборы рэк Пціч і Свіслач. Плошча 9000 га. Глыбіня торфу да 3 м, сярэдняя 2,2 м. Агульныя запасы торфу каля 33 млн тон.

Частка балота асушана дрэнажом. На неасушаных участках хмызнякова-асаковая расліннасць. Маюцца пясчаныя лясістыя астравы. На асушаных участках вырошчваюцца сельскагаспадарчыя культуры (збожжавыя, прапашныя, сеяныя травы, гародніна).

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Су́ціна бало́та // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 298—299. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ляховіч.
**Аляксандр Пятровіч Ляховіч** (нар. 4 ліпеня 1989 года, в. Варняны, Астравецкі раён, Гродзенская вобласць, БССР) — беларускі лёгкаатлет. Спецыялізуецца ў хадзьбе на 5000 м, 10 км, 20 км. Майстар спорту Беларусі. Стыпендыят Міжнароднай федэрацыі ўніверсітэцкага спорту (FISU)

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 4 ліпеня 1989 года ў в. Варняны. У 2000—2004 гадах вучыўся дзіцяча-юнацкай спартыўнай школе г. Астравец, у 2005—2007 гадах у Гродзенскім дзяржаўным вучылішчы алімпійскага рэзерву, у 2008—2009 гадах у Рэспубліканскім вучылішчы алімпійскага рэзерву.

У 2015 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры па спецыяльнасці «спартыўна-педагагічная дзейнасць».

12 чэрвеня 2015 года выканаў кваліфікацыйны нарматыў XXXI летніх Алімпійскіх гульняў 2016 года ў Рыа-дэ-Жанэйра (Бразілія) на Чэмпіянаце Расіі  (руск.) (бел. ў г. Чэбаксары (Расія) з вынікам 1:23:26 (алімпійскі нарматыў 1:24.00). Прыняў удзел у Чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы 2015 ў Пекіне

У 2014, 2015, 2016 станавіўся чэмпіёнам Беларусі.

Пераможца Кубка Беларусі 2016 года ў хадзьбе на 20 кіламетраў з вынікам 1:21.14.

Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі 2016 года ў хадзьбе на 20 кіламетраў з вынікам 1:25.16.

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты з Людмілай Ляховіч, жыве ў Астраўцы.

Зноскі
------

1. ↑  Aliaksandr Liakhovich // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>
2. 1 2  Списочный состав национальной и сборной команды Республики Беларусь по лёгкой атлетике на 2017 год Архівавана 15 лютага 2017.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Профіль на сайце Рэспубліканскага цэнтра алімпійскай падрыхтоўкі па лёгкай атлетыцы
* Аляксандр Пятровіч Ляховіч — профіль IAAF (англ.)
* Ляхович Александр Архівавана 23 чэрвеня 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · Sportbox.ru · TheSports.org · World Athletics |
Іспанскія (Аўстрыйскія) Нідэрланды паказаны на поўдзень ад чырвонай рысы.
**Паўднёвыя Нідэрланды** (нідэрл.: Zuidelijke Nederlanden, фр.: Pays-Bas méridionaux, Pays-Bas du Sud) — паўднёвая частка гістарычных Нідэрландаў, якая з XVI стагоддзя па 1713 год знаходзілася пад уладай іспанскіх Габсбургаў (**Іспанскія Нідэрланды**, нідэрл.: Spaanse Nederlanden), з 1713 па 1794 гады — пад уладай аўстрыйскіх Габсбургаў (**Аўстрыйскія Нідэрланды**).

Тэрмін з’явіўся ў 1581 годзе, калі іспанскі военачальнік Алесандра Фарнезэ здолеў захаваць для іспанскай кароны паўднёвыя (пераважна каталіцкія) правінцыі Нідэрландаў, якія паўсталі супраць караля Філіпа II падчас Нідэрландскай рэвалюцыі, у той час як пратэстанцкія паўночныя правінцыі вылучыліся ў Галандскую рэспубліку.

Сталіцай паўднёвых Нідэрландаў быў Брусель, а ў склад уключаліся наступныя землі:

* графства Артуа з горадам Камбрэ (паводле Німвегенскага мірнага дагавора 1678 года, адрынуты ад Нідэрландаў на карысць Францыі, цяпер рэгіён Поўнач — Па-дэ-Кале);
* графства Фландрыя з горадам Турнэ;
* герцагства Люксембург;
* герцагства Лімбург;
* графства Генегау (Эно);
* графства Намюр;
* графства Мехелен;
* герцагства Брабант;
* чвэрць герцагства Гелдэрланд.

Пасля спынення іспанскай галіны Габсбургаў і Вайны за іспанскую спадчыну паўднёвыя правінцыі паводле Утрэхцкага міру 1713 года перайшлі пад кіраванне імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі. Мясцовае насельніцтва было незадаволена такім развіццём падзей і паўстала супраць аўстрыйскіх чыноўнікаў у 1789-90 гадах, у выніку чаго ў студзені 1790 года былі створаны *Бельгійскія злучаныя штаты*, якія праіснавалі да снежня таго ж года. Падчас рэвалюцыйных войнаў у 1794 годзе Паўднёвыя Нідэрланды былі далучаны да Францыі, падзелены на дзевяць дэпартаментаў і заставаліся ў такім становішчы да 1815 года.

Венскі кангрэс 1815 года нарэшце аб’яднаў паўднёвыя Нідэрланды з Паўночнымі (а таксама з біскупствам Льежскім) у адзінае каралеўства Нідэрланды, аднак ужо праз пятнаццаць гадоў каталіцкая большасць былых іспанскіх і аўстрыйскіх правінцый ізноў здабыла палітычную самастойнасць, вылучыўшыся ў каралеўства Бельгія. Апроч Бельгіі, на тэрыторыі Паўднёвых Нідэрландаў цяпер знаходзіцца яшчэ адно палітычнае ўтварэнне — вялікае герцагства Люксембургскае.

Намеснікі
---------

* Гл. Штатгальтары габсбургскіх Нідэрландаў

Гл. таксама
-----------

* Гістарычныя Нідэрланды
* Аўстрыйскія Нідэрланды
* Габсбургскія Нідэрланды
* Іспанскія Нідэрланды
**Вера Лютава**, поўнае імя **Вера Сяргееўна Лютава** (10 жніўня 1910, в. Каськова — 24 мая 1952) — беларуская паэтэса.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 10 жніўня 1910 года ў вёсцы Каськова (цяпер — Дарагабужскі раён Смаленскай вобласці) ў сям’і саматужніка.

Сярэднюю адукацыю атрымала ў Дарагабужы (1927). Працавала статыстыкам, бібліятэкарам у Смаленску. Пасля заканчэння (завочна) Смаленскага педагагічнага інстытута (1940) настаўнічала на Смаленшчыне, а ў 1941—1942 гадах — у Тамбоўскай вобласці. З 1942 года была на бібліятэчнай рабоце ў Яраслаўлі, з 1943 года перайшла на журналісцкую працу. У 1944 годзе разам з рэдакцыяй ваеннай газеты пераехала ў Мінск. Некалькі год узначальвала секцыю расійскай літаратуры Саюза пісьменнікаў БССР. Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1946 года.

Памерла 24 мая 1952 года. Пахавана ў Мінску на Вайсковых могілках.

Творчасць
---------

У друку выступіла ў 1930 годзе. Пісала на рускай мове. Вершы друкаваліся ў смаленскіх абласных газетах, газеце «Комсомольская правда», у часопісах «Смена», «Огонёк». Выйшлі зборнік вершаў «Воля да жыцця» (Яраслаўль, 1943) і аповесць «Зарыва над лесам» (1951).

Літаратура
----------

* Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. — Мінск, 1994. — Т. 4. — С. 135.
* Беларускія пісьменнікі (1917—1990) : даведнік / [складальнік А. К. Гардзіцкі]. — Мінск, 1994. — С. 360.
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5 т. — Мінск, 1986. — Т. 3. — С. 320.
Прыклад на рэвальверы Smith & Wesson
**Прыклад** (плечавы ўпор) — частка агнястрэльнай зброі ці арбалета, якая ўпіраецца ў плячо стралка для паглынання аддачы і падвышэння ўстойлівасці зброі пры прыцэльванні да выстрала, што, тым самым, павялічвае кучнасць стрэльбы.

"Прыкладамі" абсталёўваюцца перш за ўсё многія віды лёгкай стралковай зброі, арбалетаў, ручных кулямётаў і гранатамётаў (напрыклад — РГ-6, РГС-50, M79, MGL і іншыя). Акрамя гэтага," прыклады "ўсталёўваюцца на некаторых мадэлях фотаружай, кінакамер і нават цяжкіх ручных дрылёў. Зброевыя прыклады (напрыклад ружэйны, вінтовачны ці аўтаматны) таксама выкарыстоўваюцца ў якасці зброі рукапашнага бою («калі мала штыка, так дамо прыклада»). Канструкцыйна зброевы "прыклад" можа быць як асобнай дэталлю, так і часткай зброевай ложы.

1. ↑  {{cite web/url= |12-unusual-cameras-of-the-past / title=Артыкул «12 незвычайных камер мінулага» на сайце "tracer.ru" |access-date=2015-01-12 |archive-date=2015-01-12 |archive-url= |deadlink=no }}
2. ↑  Шаблон:ВТ-ТСД2
**Барыс Васілевіч Барысёнак** (нар. 22 ліпеня 1934 г. Беразіно, Мінская вобласць) — беларускі акцёр

 тэатра і кіно. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1969).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 22 ліпеня 1934 г. у мястэчку (з 1938 г. — гарадскі пасёлак) Беразіно Мінскай вобласці. З дзяцінства марыў стаць акцёрам. У 1956 г. быў адным з усяго дзесяці студэнтаў, якія скончылі навучанне ў Беларускім дзяржаўным тэатральна-мастацкім інстытуце (БДТМІ). У гэтым жа годзе прыняты ў трупу новастворанага Мінскага Тэатра юнага гледача.

Першай роляй Барыса Барысёнкі быў Шура Гараеў у спектаклі «Учора ў Касаткіна» паводле п’есы Зака і Кузняцова. Іграў шмат, стаў вядучым майстрам сцэны.

У 1981 годзе перанёс інфаркт, а праз год — другі. Атрымаў трэцюю групу інваліднасці, але хутка аднавіў сваю фізічную форму.

У ТЮГу працуе больш за 65 гадоў, заняты ў бягучым рэпертуары. За гады службы Барысам Васільевічам сыграна каля 120 разнапланавых роляў, ад гераічных і вострахарактарных да камедыйных. Вялікі стаж працы дазволіў увасобіць на сцэне як выявы маладых і дзейных сучаснікаў, так і ўзроставых персанажаў. Многія спектаклі з удзелам Барысёнкі сталі залатым фондам беларускай культуры. Здымаўся ў кіно і серыялах, браў удзел у тэле- і радыёпастаноўках, з 1975 па 1979 гг. выкладаў у БДТМІ.

Узнагароды і званні
-------------------

* Заслужаны артыст Беларускай ССР (1969)
* Ордэн Францыска Скарыны (2014)
* Прыз «Хрустальная Паўлінка» Беларускага саюза тэатральных дзеячаў (2017)
* Граматы Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь і Мінскага гарвыканкама

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
15 красавіка 2023 года ў горадзе Вакаяма (рэгіён Кансай) быў здзейснены замах на прэм’ер-міністра Японіі Фуміа Кісіда. Здарэнне адбылося напярэдадні выбараў губернатара прэфектуры Вакаяма. Менш чым год назад баевіком забіты былы прэм’ер-міністр Сіндза Абэ.

Інцыдэнт
--------

15 красавіка 2023 года прэм’ер-міністр Японіі Фуміо Кісіда выступаў у горадзе Вакаяма з прамовай у падтрымку палітыка Ліберальна-дэмакратычнай партыі, кандыдата, які балатаваўся на выбарах губернатара прэфектуры. Падчас мерапрыемства ў 1 метры побач з ім здэтанавала выбухоўка. Палітык не пацярпеў і быў эвакуяваны з раёна, але адзін паліцэйскі, які знаходзіўся на месцы падзей, атрымаў раненні. Выбуховае прыстасаванне, скінутае каля Кісіда, спрацавала праз некалькі дзясяткаў секунд.

Нападнік
--------

Нападніка затрымаў мясцовы рыбак, а хутка арыштаваны паліцыяй. 

Па словах суседзяў затрыманага (нападнік жыў у прэфектуры Хіёга), ён выглядаў ціхім і далікатным.

Рэакцыя
-------

* Індыя: прэм’ер-міністр Нарэндра Модзі выказаў палёгку, даведаўшыся, што Кісіда перажыў напад, і заявіў, што Індыя асуджае акты гвалту.

Зноскі
------

1. 1 2  Man arrested after explosion prompts evacuation of Japanese leader Fumio Kishida from speech venue **(нявызн.)**. *CNN* (15 красавіка 2023).Jozuka, Emi; Ogura, Junko (15 April 2023).
2. ↑  Japan's Prime Minister Safely Evacuated After Blast **(нявызн.)**. *The New York Times* (14 красавіка 2023).
3. 1 2  【速報中】岸田首相 演説先で爆発音 首相は無事 24歳の男逮捕(нявызн.). *NHK* (15 красавіка 2023).
4. ↑  首相がエビ試食した直後…「お前何やっとんや！」　男を取り押さえたのは地元漁師(нявызн.). *THE SANKEI NEWS* (15 красавіка 2023).
5. ↑  Japan PM Fumio Kishida evacuated after what appears to be smoke bomb thrown **(нявызн.)**. *BBC* (15 красавіка 2023).
6. ↑  岸田首相襲撃　容疑者の24歳男「優しい人という印象だった」　川西の自宅近辺で驚きの声(нявызн.). *Kobe Shimbun* (15 красавіка 2023).
7. ↑  *narendramodi*. Learnt of a violent incident at a public event at Wakayama in Japan where my friend PM @Kishida230 was present. Relieved that he is safe. Praying for his continued well-being and good health. India condemns all acts of violence. **(нявызн.)**. *Твітэр*.

Спасылкі
--------

* Device explodes near Japan's prime minister Fumio Kishida - The Guardian official YouTube
* 【瞬間】岸田首相の演説直前に筒状の何かが投げられる様子 (Japanese) - Asahi Shimbun Company official YouTube
Стайня-вазоўня ў Трокеніках
**Вазо́ўня**, або **карэ́тная** — гаспадарчая пабудова, дзе захоўваліся транспартныя сродкі. Звычайна мела выгляд павеці з адна- ці двухсхільным дахам, прыбудаванай да хлява ці іншай гаспадарчай пабудовы. Будаваліся ў корчмах і аўстэрыях, у сядзібах звычайна будавалася ля стайні. У вазоўні захоўвалі таксама колатыя дровы, некаторыя сельскагаспадарчыя прылады.

Зноскі
------

1. 1 2  Якимович, 1991
2. 1 2  Этнаграфія Беларусі, 1989

Літаратура
----------

* Вазоўня // Этнаграфія Беларусі: Энцыклапедыя / Рэдкалегія: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. . — Мн.: БелСЭ, 1989. — 575 с. — ISBN 5-85700-014-9.
* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. : справ. пособие / Ю. А. Якимович. — Минск : Навука i тэхнiка, 1991. — 367 с.
**Парламенцкія выбары ў Рэспубліцы Кіпр** прайшлі 22 мая 2011 года.

Перад выбарамі
--------------

На 56 месцаў Палаты Прадстаўнікоў, які прадстаўляе грэчаскую абшчыну вострава, прэтэндуе 412 кандыдатаў ад 10 партый і рухаў. 24 месцы, замацаваныя Канстытуцыяй за турэцкай абшчынай вострава, застануцца вакантнымі. Яшчэ тры месцы замацавана за нацыянальнымі і рэлігійнымі меншасцямі Кіпра — армянамі, каталікамі і маранітамі. На 21 месца ад Нікасіі прэтэндуе 142 кандыдаты (6,76 чалавек на месца), на 12 месцаў ад Лімасола — 86 (7,17), на 11 месцаў ад Фамагусты — 77 (7), на 5 месцаў ад Ларнакі — 50 (10), на 4 месцы ад Пафаса — 34 (8,5), на 3 месцы ад Кірэніі — 23 кандыдата (7,67). За месца ад армянскай абшчыны падужаюцца незалежны Андранік Ашчан і прадстаўнік АРФ «Дашнакцуцюн» Вардгес Махтэсян. У барацьбе за месца ад каталіцкай абшчыны таксама ўдзельнічаюць два кандыдаты, ад мараніцкай абшчыны — пяць кандыдатаў.

Найбольшыя рэйтынгі — у камуністычнай Прагрэсіўнай партыі працоўнага народа і правага Дэмакратычнага аб’яднання, разрыў паміж якімі, паводле апошніх апытанняў грамадскай думкі, складае меней 1 %.

Вынікі
------

| Партыя | Галасоў | Месцаў |  ? |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Дэмакратычнае аб’яднанне | 138 682 (34,28 %) | 20 | ▲ 2 |
|  | Прагрэсіўная партыя працоўнага народа | 132 171 (32,67 %) | 19 | ▲ 1 |
|  | Дэмакратычная партыя | 63 763 (15,76 %) | 9 | ▼ 2 |
|  | Рух за сацыял-дэмакратыю | 36 113 (8,93 %) | 5 | 0 |
|  | Еўрапейская партыя | 15 711 (3,88 %) | 2 | ▼ 1 |
|  | Партыя зялёных | 8960 (2,21 %) | 1 | 0 |

Гл. таксама
-----------

* Прэзідэнцкія выбары на Кіпры, 2013

Зноскі
------

1. 1 2 3  Elections: full steam ahead **(нявызн.)**, *Cyprus Mail* (04.05.2011).
2. ↑  С приближением парламентских выборов на Кипре борьба между кандидатами-армянами усиливается **(нявызн.)**, *news.am* (05.05.2011).
3. ↑  Политика:Кипр-Парламент-Выборы **(нявызн.)**, *Euronews/ИТАР-ТАСС* (19.05.2011).

Спасылкі
--------

* Прамежкавы даклад АБСЕ (23.03.2011)  (англ.)  (PDF)
**Кабан** (тат. Кабан күле) — сістэма азёр, размешчаных каля гарадской мяжы Казані. Складаецца з трох азёр, што працягнуліся ад цэнтра да поўдня горада і злучаных пратокамі: Ніжні Кабан, Сярэдні Кабан і Верхні Кабан.

З'яўляецца самай буйной па плошчы азёрнай сістэмай у Татарстане.

Азёры ўзніклі як старыцавыя на месцы былой буйной лукавіны ракі Волгі ў выніку ўскладнення карставымі праваламі. Выцягнуты на поўнач і поўдзень уздоўж уступа высокай волжскай тэрасы. Водаабмен паміж Ніжнім (Блізкім) і Далёкім (Сярэднім) азёрамі адбываецца па Батанічнай пратоцы (даўжыня - 750 м, шырыня - 100-120 м, глыбіня - 2-3 м), размешчанай уздоўж Казанскага заабатанічнага саду.

Ніжні (Блізкі) Кабан аддзелены ад натуральнай пратокі Булак перамычкай, праз якую ваду перыядычна перапампоўваюць з возера з мэтай рэгулявання ўзроўню пратокі.

Далёкі (Сярэдні) Кабан мае паведамленне з Волгай. Ад яго паўднёвай часткі адыходзіць Манастырская пратока, якая злучае возера з волжскім залівам Падувалье.

У раёне пасёлка Атары пратока перакрыта дамбай, праз якую ваду перапампоўваюць з дапамогай помпаў у Куйбышаўскае вадасховішча.

Верхні (Барыскаўскі) Кабан — замкнёны вадаём, які не мае з іншымі азёрамі сістэмы гідралагічнай сувязі: узровень вады ў ім прыкладна на 2 м вышэйшы, чым у Ніжнім (Блізкім) і Далёкім (Сярэднім) азёрах.

Агульная плошча азёрнай сістэмы – 186 га. Даўжыня злучаных пратокай Ніжняга (Блізкага) і Далёкага (Сярэдняга) азёр — 5575 м, Верхняга (Барыскоўскага) — 1030 м. Найбольшая глыбіня — 19,0 м (Сярэдні Кабан). Агульны аб'ём вады – 11,8 млн м³.

Да будаўніцтва і запаўнення Куйбышаўскага вадасховішча азёры былі злучаны пратокамі з рэкамі Волга і Казанка.
Чудское возера з космасу
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Чудское возера (значэнні).
**Чудское возера**, або **Пэ́йпсі** (эст.: Peipsi) — буйное прэснаводнае возера, з'яўляецца паўночным складнікам так званага Чудска-Пскоўскага азёрнага комплексу.

Плошча возера складае 2613 км² (73 % ад азёрнага комплексу).

Паўночны і заходні берагі належаць рэспубліцы Эстонія, усходні — Расійскай Федэрацыі (Пскоўская вобласць і невялікі ўчастак у вытоку ракі Нарва належыць Сланцаўскаму раёну Ленінградскай вобласці). З боку рэспублікі Эстонія з возерам мяжуюць з поўначы на поўдзень мааконды (паветы) Іда-Вірумаа, Йыгевамаа і Тартумаа.

Пасярэдзіне возера праходзіць мяжа Расіі і Эстоніі. Раней з'яўлялася ўнутраным вадаёмам СССР, а да гэтага — Расійскай імперыі, калі да яго берагоў выходзілі межы Пскоўскай, Санкт-Пецярбургскай, Ліфляндскай і Эстляндскай губерняў. Прылеглыя да возера тэрыторыі называюцца Прычуддзе.

Этымалогія
----------

Этнонім *чудзь* у Старажытнай Русі шжываўся для пазначэння старажытных эстаў, уключаючы сету, а таксама як зборная назва розных фіна-ўгорскіх народаў. Назва гэта чыста славянская, таму, што эсты сябе чуддзю ніколі не звалі.

Гістарычныя факты
-----------------

На лёдзе Чудскога возера 5 красавіка 1242 года адбылося знакамітае Лядовае пабоішча — бітва рускага войска князя Аляксандра Неўскага супраць войскаў Лівонскага ордэна. З-за зменлівасці гідраграфіі Чудскога возера, гісторыкам доўгі час не атрымлівалася дакладна вызначыць месца, дзе адбылася бітва. Толькі дзякуючы працяглым даследаванням, праведзеным экспедыцыяй Інстытута археалогіі Акадэміі навук СССР, было ўсталявана месца бітвы. Яно летам пагружана ў ваду і знаходзіцца прыблізна ў 400 метрах ад вострава Сігавец.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
2. ↑  Дзяржаўны камітэт Пскоўскай вобласці па прыродакарыстанні і ахове навакольнага асяроддзя. Геаграфічнае апісанне рэгіёна(недаступная спасылка)
3. ↑  *Поспелов Е. М.* Географические названия мира: Топонимический словарь.— 2-е изд. стереотип.— М.: Русские словари, ООО «Издательство Астрель», ООО «Издательство АСТ», 2001

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Чудское возера
* Чудское возера. Падрабязны нарыс
* Чудское возера. Гідраграфія Архівавана 3 верасня 2014.
* Чудское озеро // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
Прыкладная схема аэрапоннай устаноўкі
**Аэрапоніка** (ад грэч. ἀήρ «паветра» і грэч. πόνος «праца») — метад вырошчвання раслін без глебы ў вільготным паветры.

Гісторыя
--------

Магчымасць вырошчвання раслін шляхам распылення пажыўнага раствору ў каранёвую сістэму была вынайдзена і апісана ў 1911 г. У. М. Арцыхоўскім, расійскім батанікам украінскага паходжання. У 1957 г. галандскі даследчык Ф. В. Вент упершыню ўжыў тэрмін «**аэрапоніка**». Першая аэрапонная ўстаноўка камерцыйнага прызначэння была створана ў ЗША ў 1983 г. Яе найменне «Машына генезісу» было запазычына з тэлесерыяла «Зорны шлях».

Тэхналогія
----------

Аэрапоніка задавальняе патрабаванні раслін у вільгаці і пажыўных рэчывах дзякуючы частай дазаванай падачы аэразолепадобнага пажыўнага раствора непасрэдна ў зону каранёвай сістэмы раслін пры дапамозе помпы і распыляльнікаў. Такім чынам расліны могуць расці без глебы, хаця патрабуюць замацавання ў кантэйнерах або трубах, звычайна вырабленых з палімерных матэрыялаў. 

Раствор падаецца ў пэўныя прамежкі часу, неабходныя для змочвання каранёў. Большы прамежак яны застаюцца ў паветры і могуць болей эфектыўна спажываць кісларод, неабходны для функцыянавання расліны. Актыўны газаабмен спрыяе развіццю каранёў, вегетатыўнай масы і паскарае наступ генератыўнай фазы, таму ўраджай атрымоўваецца хутчэй. Культурныя расліны не пакутваюць з-за канкурэнцыі з пустазеллем, у замкнёным асяроддзі зніжаецца магчымасць уздзеяння патагенаў. Кантэйнеры або трубы з раслінамі размяшчаюць шмат'ярусна, што садзейнічае эканоміі плошчы. Акрамя атрымання ўраджаю, аэрапоніка актыўна выкарыстоўваецца для вегетатыўнага размнажэння каштоўных сартоў і гібрыдаў. 

Тэхналогія аэрапонікі ўключае дастаткова складаныя працэсы, у тым ліку сталы кантроль вады і ўгнаенняў для раствору, ачыстку кантэйнераў ад непажаданай мікрафлоры, а таму патрабуе аўтаматызацыю, высокатэхналагічнае абсталяванне і значны расход электрычнай энергіі. Для падвышэння эфектыўнасці сучасныя аэрапонныя ўстаноўкі забяспечаны помпамі высокага ціску, расліны атрымоўваюць дадатковы дыяксід вугляроду і прэпараты, што стымулююць іх рост.

Спасылкі
--------

* How Does Aeroponics Work? - Modern Farmer
* Progressive Plant Growing is a Blooming Business - NASA Архівавана 25 верасня 2022.
* Mazhar H. Tunio, Jianmin Gao, Sher A. Shaikh, Imran A. Lakhiar, Waqar A. Qureshi, Kashif A. Solangi, Farman A. Chandio Potato production in aeroponics: An emerging food growing system in sustainable agriculture forfood security
* Priyanka B.J. Rohan Sharm, Somanna A. G. Sathyamurthy S. K. DIGITAL FARMING USING AEROPONICS
**Андрэй Васілевіч Бандарэнка** (н. 17.7.1955, Вільнюс) - беларускі кампазітар, педагог.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1981 годзе Беларускую кансерваторыю. 3 1985 выкладаў у Гродзенскім музычным вучылішчы. У 1992-1996 гадах мастацкі кіраўнік «Гродэенскай капэлы». 3 1995 года свяшчэннаслужыцель у Гродзенскай Барысаглебскай царкве. Адначасова ў 2003-2008 гадах выкладаў у Гродзенскім філіяле Беларускай акадэміі муэыкі. Скончыў у 2002 годзе Мінскую духоўную семінарыю. 3 2007 года протаіерэй Гродзенскага Пакроўскага кафедральнага сабора.

Творчасць
---------

Працуе ў галіне духоўнай музыкі. Сярод твораў: опера «Князь Наваградскі» (паст. 1992; Дзяржаўная прэмія Беларусі 1994), харавыя канцэрты «Пахвала вялікаму князю Уладзіміру Святаславічу» (1987), «Вячэрняя малітва» (1993), «Літургія Іаана Златавуста» (1995), «Цяпер адпускаеш» (1999), «Дабравешчанне Прасвятой Багародзіцы» (2000), «Надпіс на крыжы Ефрасінні Полацкай» (2002), кантаты «Святло ціхае» (2002), «Хвала набожнаму мужу» (2008), стыхіра «Пакровы Прасвятой Багародзіцы» (2009), хоры на кананічныя тэксты і інш. 

Адзін з заснавальнікаў фестывалю праваслаўных песнапенняў «Духоўнае адраджэнне» (з 2002).
**«Пе́сня жаўрука́»** — беларускамоўны мультфільм, зняты на студыі анімацыйных фільмаў кінастудыі «Беларусьфільм» пры падтрымцы Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь паводле казкі Леаніда Улашчанкі.

Сюжэт
-----

У даўнія часы ў жаўрукоў не было сваёй песні. Аднойчы вясновай раніцай маленькі жаўрук вырашыў знайсці песню і адправіўся ў дарогу.

Здымачная група
---------------

* сцэнарыст, рэжысёр — Таццяна Кубліцкая
* мастацкі кіраўнік — Таццяна Кубліцкая
* музыка — Леанід Паўлёнак
* гукарэжысёр — Павел Гальяс

Зноскі
------

1. ↑  Песня жаўрука **(нявызн.)**. *Лістапад*. Праверана 28 чэрвеня 2022.

Спасылкі
--------



* «Песня жаўрука» на YouTube
**Хасан Гулед Аптыдон** (15 кастрычніка 1916 — 21 лістапада 2006) — першы прэзідэнт Джыбуці.

Нарадзіўся на тэрыторыі цяперашняга Самалі. Выступаў за незалежнасць Джыбуці ад Францыі і супраць далучэння да Самалі. Пасля выбараў 1958, на якіх партыя Рэспубліканскі саюз, якая выступала за аб’яднанне з Самалі, пацярпела паразу, Аптыдон стаў віцэ-старшынёй Урадавага савета, а ў красавіку 1959 быў абраны прадстаўляць Джыбуці ў Нацыянальным сходзе Францыі. У 1963—1967 ён быў міністрам адукацыі, а ў маі 1977 стаў прэм’ер-міністрам краіны, а 27 чэрвеня Джыбуці атрымала незалежнасць, пасля чаго Аптыдон стаў прэзідэнтам, да ліпеня таксама застаючыся прэм’ер-міністрам.

У 1981 Аптыдон абвясціў аднапартыйны рэжым, калі стаў на чале адзінай партыі Народны рух за прагрэс, і пераабіраўся на пасаду прэзідэнта як адзіны кандыдат. Нягледзячы на ​​жорсткія метады кіравання ў палітычным жыцці, эканоміка Джыбуці расла. У 1991 у краіне адбылася грамадзянская вайна з апазіцыйнымі сіламі, і ў верасні 1992 Аптыдон правёў рэферэндум, які ўхваліў шматпартыйны лад краіны з не больш чым чатырма палітычнымі сіламі. Тым не менш, яго партыя атрымала ўсе месцы ў парламенце, а сам Аптыдон у наступным годзе быў пераабраны на чарговы шасцігадовы тэрмін, атрымаўшы 60,7 %. У 1990-я месца ў эканоміцы Джыбуці пачаўся рэзкі спад, што падштурхнула Аптыдона да вырашэння назваць сваім пераемнікам на прэзідэнцкай пасадзе свайго пляменніка Ісмаіла Амара Геле, які быў абраны ў 1999.

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑
3. ↑

| ⛭Сцяг Джыбуці Прэзідэнты Джыбуці |
| --- |
| 
* Хасан Гулед Аптыдон (1977—1999)
* Ісмаіл Амар Геле (з 1999)

 | Герб Джыбуці |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 13548220c · GND: 1193967805 · ISNI: 0000 0000 4187 2965 · LCCN: n89132355 · SUDOC: 050807811 · VIAF: 64169601 |

 |
**Гаўдэмунда**, імаверна **Гаўдзіманта** (літ.: Gaudimantė; 1260-я — 1288/1291), хроснае імя **Сафія** — дачка князя Трайдзеня, напэўна, сястра князёў Будзікіда і Будзівіда.

Імя
---

Імя з шэрагу старабалцкіх (старалітоўскіх) двухасноўных імёнаў, што дайшлі з індаеўрапейскай даўніны. Адпачатная форма мела выгляд тыпу «Гаўдзіманта».

Першая аснова звязаная з літоўскім *gauti* «здабываць, атрымліваць»*, gaudyti* «лавіць, здабываць» і ў іменніку несла значэнне здабыцця ваеннай здабычы.

Другая аснова *Mant-* звязаная з літоўскім *manta* «перасоўная маёмасць; (ваенная) здабыча». Тое, у сваю чаргу, звязана з *manyti*, адно са значэнняў якога (апроч асноўнага «думаць, меркаваць») — «займець, здабыць».

Імя Гаўдзіманта адносілася да слою «ваярскіх» імёнаў, якія запанавалі ў раннелітоўскім іменніку разам з абсалютызацыяй ролі ваяроў у структуры грамадства, іх пачалі надаваць асобам як мужчынскага, так і жаночага полу.

Такога ж тыпу «ваярскія» імёны мелі дочкі князя Гедзіміна Айгуста (адпаведнае мужчынскае імя значыла «звыклы да (ваенных) паходаў») і князя Кейстута Рымгайля (імя Рымгайла значыла «трывалы і моцны»).

Жыццяпіс
--------

З 1279 года ў шлюбе з плоцкім князем Баляславам Земавітавічам.

Апошні раз Гаўдэмунда згадваецца пад 1288 годам, а ў 1291 годзе Баляслаў ажаніўся з Кунегундай, дачкой Пржэмысла Отакара II.

Гаўдзіманта мела двух сыноў — Земавіта і Тройдэна, імёны якіх паўтараюць імёны дзядоў — мазавецкага Земавіта І (з боку бацькі Баляслава) і літоўскага Трайдзеня (з боку маці Гаўдзіманты).

Заўвагі
-------

1. ↑  Puzyna, 1935
2. ↑  T. Milewski. Indoeuropejskie imiona osobowe. Wrocław-Warszawa-Kraków, 1969. С. 11—13.
3. ↑  Daiva Sinkevičiūtė. Baltų dvikamienių asmenvardžių kamienas *gud- :* ryšiai su *gaud-* ir kai kurie jo variantai // Baltistica XLVI (2) 2011 299—310. С. 303.
4. ↑  Lit. zweistämmige Personennamen mit mant- und mantà «bewegliche Habe» // Pranas Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 4. Vilnius, 1998. C. 758—763.

Літаратура
----------

* Monumenta Poloniae Historica [MPH]. T. 3. — Lwów, 1877. — P. 474;
* *Powierski J.* Polityczne tło małżeństwa Bolesława II mazowieckiego z córką Trojdena litewskiego Gaudemundą Zofią // Europa środkowa i wschodnia w polityce Piastów. Toruń. —1997. — S. 63—82;
* *Puzyna J.* Kim był i jak sie naprawdę nazywał Pukuwer ojciec Giedymina // Ateneum Wileńskie. t.10. 1935. — S. 1—43;
* *Rowell S. C.* Lithuania Ascending: A Pagan Empire Within East-Central Europe, 1295—1345, Cambridge Studies in Medieval Life and Thought: Fourth Series. Cambridge University Press, № 7-8. 1994. ISBN 9780521450119;
**Дамінез Барнет** (нар. 28 кастрычніка 1992, Флінт, ЗША) — амерыканскі баскетбаліст.

Кар’ера
-------

Пачаў займацца баскетболам у Паўночна-заходняй старэйшай школе ў камандзе «Flint». Потым былі 4 гады (2012—2016) ва ўніверсітэце Давенпорту ў NCIA (асацыяцыя малых коледжаў і ўніверсітэтаў), дзе ён адразу замацаваўся ў стартавай пяцёрцы.

Cвой першы прафесійны год Бaрнет правёў у Еўропе і асеў на паўтара года ў чэшскай «Pardubice» (2016—2018). У студзені 2018 года абаронца перабіраецца ў латышскі «Ventspils», з якім стаў чэмпіёнам Латвіі, а сезон 2018/19 правёў у Італіі — «De Longhi Treviso Basket», дзе правёў 43 гульні, набіраючы ў сярэднім 13,2 ачка, 3,6 падбору і 3,3 рэзультатыўныя перадачы.

У жніўні 2019 года падпісаў кантракт з баскетбольным клубам «Цмокі-Мінск». У верасні 2019 года стаў з клубам уладальнікам Кубка Беларусі. У Адзінай лізе ВТБ выступаў за «Цмокі-Мінск» да спынення турніру ў сакавіку 2020 года з-за пандэміі COVID-19. Правёў у лізе 18 гульняў, набіраючы ў сярэднім 14,1 ачкоў, 3 падборы і 2,8 рэзультатыўных перадачаў. У ліпені 2020 года пакінуў клуб пасля заканчэння тэрміну кантракта.

У далейшым Барнет выступаў за клубы «MZT Skopje» (Паўночная Македонія, 2021), «Pardubice» (Чэхія, 2021), «Vichy-Clermont» (Францыя, 2021/22), «Ironi Nahariya» (Ізраіль, 2022/23).

Зноскі
------

1. ↑  Вітаем у складзе «Цмокаў» Дамінэза Барнэта Архівавана 17 ліпеня 2021.
2. ↑  Доминез Барнетт пополнил стан «Цмоки-Минск»
3. ↑  Кубок Беларуси. Лишили интриги **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 20 верасня 2019. Праверана 2 лютага 2023.
4. ↑  Барнетт покидает «Цмоки-Минск»

Спасылкі
--------

* Профіль на сайце eurobasket.com
* Профіль на сайце championat.com
* Профіль на сайце soccerstand.com

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Eurobasket.com (ігрок) · RealGM (ігрок) · Адрыятычная ліга · Адзіная ліга ВТБ |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Каган.

**Сара Рувімаўна Каган** (ідыш: שׂרה קאַהאַן‎ — *Сарэ Кахан*; 3 ліпеня 1885, Максімавічы, Мінская губерня — 1941, Мінскае гета) — беларуская яўрэйская паэтэса, празаік
. Пісала на ідыш.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 3 ліпеня 1885 года ў вёсцы Максімавічы Ігуменскага павета Мінскай губерні (цяпер — сяло Старыя Максімавічы Клічаўскага раёна Магілёўскай вобласці) ў сям’і служачага.

Працавала ў Бабруйску і загадвала гарадской бібліятэкай. У 1935 годзе па прапанове партыйнай арганізацыі яўрэйскай секцыі Саюза пісьменнікаў БССР (у якой яна была адзінай жанчынай) разам з сям’ёй пераехала ў Мінск.

У Мінску паступіла на вячэрняе аддзяленне філалагічнага факультэта педагагічнага інстытута.

Пасля акупацыі Беларусі нямецкімі войскамі ў 1941 годзе, Сара Каган, яе муж і малодшы сын апынуліся ў Мінскім гета, дзе ў тым жа годзе загінулі. Старэйшы сын загінуў пад Ленінградам.

Творчасць
---------

У літаратуру Каган прыйшла пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі. Першай публікацыяй сталі вершы ў газеце «Октябэр». Асноўныя публікацыі на ідышы адбыліся ў 1930-я гады: зборнікі вершаў і апавяданняў «У дарозе», «Маёй Радзіме», «Нашы людзі», «Першая прэмія», раман «Скрыпач». Дзякуючы Змітраку Бядулю творы Каган былі перакладзены на беларускую мову і апублікаваныя перад Вялікай Айчыннай вайной. Член рэдкалегіі літаратурнага часопіса «Штэрн» (*Зорка*).

У 2005 годзе вершы і проза Сары Каган былі апублікаваныя ў зборніку «Скрыжалі памяці».

Публікацыі
----------

* *Каган С.* אין װעג (У дарозе) : [ідыш] : [вершы і паэмы] / С. Каган. — Мінск : Дзяржвыд Беларусі, 1934. — 43 с.
* *Каган С.* מײַן הײמלאַנד (Маёй Радзіме) : [ідыш] : [вершы і паэмы] / С. Каган. — Мінск : Дзяржвыд БССР, 1938. — 96 с.
* *Каган С.* Першая прэмія : [ідыш] : [вершы і паэмы] / С. Каган. — Мінск : Дзяржвыд БССР, 1938. — 15 с.
* *Каган С.* Скрыпач : [ідыш] : [аповесць] / Сара Каган. — Мінск : Дзяржвыд БССР, 1941. — 174 с.
* *Каган С.* Апавяданні / С. Каган; пераклад з яўрэйскай мовы З. Бядулі. — Мінск : Дзяржвыд СНК, 1940. — 38 с. — (Масавая бібліятэка).

Заўвагі
-------

1. ↑  Sarah Ḳahan //
2. ↑  Релес, 2006, с. 70
3. ↑  Elissa Bemporad «Becoming Soviet Jews: The Bolshevik Experiment in Minsk»
4. ↑  Релес, 2006, с. 69
5. 1 2  Релес, 2006
6. ↑  Сара Каган **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Журнал «Лексикон»*. Архівавана з першакрыніцы 28 студзеня 2016.
7. ↑  А. ШКОЛЬНЫЙ \* А. SHKOLNY / НИКТО НЕ ЗАБЫТ? НИЧТО НЕ ЗАБЫТО? \* NOBODY FORGOTTEN? NOTHING FORGOTTEN?. Архівавана з першакрыніцы 23 ліпеня 2015.
8. ↑  Gennady Estraikh «In Harness: Yiddish Writers' Romance With Communism»

Літаратура
----------

* Релес Г. Еврейские советские писатели Белоруссии: Воспоминания / пер. с идиша М. Я. Аккермана, С. Л. Лиокумовича. — Мн.: Колас, 2006. — С. 69-71. — 320 с. — 500 экз. — ISBN 985-6783-11-9.
* Беларускія пісьменнікі: 1917—1990. Менск: Мастацкая літаратура, 1994. ISBN 5-340-00709-X

Спасылкі
--------

* Верш Сары Кахан у перакладзе на англійскую мову

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 6956 7591 · VIAF: 97310908 |
Кольская звышглыбокая, фотаздымак 2007 года
**Кольская звышглыбокая свідравіна** (СГ-3) — найглыбейшая свідравіна з прасвідраваных у свеце. Знаходзіцца ў Мурманскай вобласці, за 10 км на захад ад горада Запалярнага, на тэрыторыі Балтыйскага шчыта. Яе глыбіня складае 12 262 метры. У адрозненне ад іншых звышглубокіх свідравін, якія рабіліся для здабычы нафты або геолагавыведкі, СГ-3 была прасвідраваная выключна з мэтай даследавання літасферы ў тым месцы, дзе мяжа Махаровічыча падыходзіць блізка да паверхні Зямлі.

Гісторыя
--------

Кольская звышглыбокая свідравіна была закладзена ў гонар 100-годдзя з дня нараджэння У. І. Леніна, у 1970 годзе. У лепшыя гады на Кольскай звышглыбокай свідравіне працавала 16 даследчых лабараторый, якія курыраваў асабіста міністр геалогіі СССР.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777073941 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чартарыйскі.

**Васіль Чартары́йскі** (? — пасля 1417) — пачынальнік роду князёў Чартарыйскіх.

Паводле генеалагічнай традыцыі лічыцца сынам князя Канстанціна Альгердавіча (?—1390); пры гэтым спасылаюцца на пацвярджэнне польскім каралём Уладзіславам III граматай ад 14.6.1442 сваяцтва Чартарыйскіх з Альгердам. Аднак гісторыкі ХІХ ст. выказвалі сумненні ў верагоднасці гэтай граматы і схіляліся да версіі пра беларускае паходжанне роду.

У 1393 пры двары Ягайлы, валодаў Лагойскам. Уладальнік маёнтка Чартарыйска на р. Стыр на Палессі (Луцкі павет, Валынскае ваяводства ВКЛ), ад якога атрымаў у XV ст. прозвішча. Сынамі яго былі Іван (? — каля 1460), Аляксандр (? — пасля 1477) і Міхаіл (? — да 1489).

Літаратура
----------

* Грыцкевіч А. Чартарыйскія // ЭГБ у 6 т. Т. 6. Кн. II. Мн. 2003.


1. ↑  *Pas L. v.* Genealogics — 2003.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847329'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847326'></a>
**Імперфе́кт** (ад лац.: imperfectum — незакончаны) — у індаеўрапейскіх мовах простая дзеяслоўная форма прошлага часу, якая абазначае працяглае дзеянне ў мінулым.

У стараславянскай і старажытна-рускай мовах імперфект абазначаў незакончанасць або шматразовасць і ўтвараўся ад асновы інфінітыва з дапамогай суфікса «ѣах- > -аах-(-яах-) > -ах-(-ях-)»: «несѣахъ > несяахъ > несяхъ» — «я нёс» ці «я насіў».

У 12—13 ст. ва ўсходне-славянскіх мовах перастаў быць жывой формай. Ролю імперфекта выконваюць дзеясловы незакончанага трывання. У сучасных славянскіх мовах імперфект як жывая форма захоўваецца ў балгарскай і македонскай мовах.

Літаратура
----------

* Імперфект // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — С. 211. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4026650-3 · Microsoft: 2780310539 |
Rockapella at their January 9, 2010 concert with new band member Steven Dorian.
**Вакаліст** (лац.: vox — «голас» і *vocalis* — «які гучыць») — музычная прафесія, звязаная са спевам, гэта значыць выкананнем розных вакальных партый; удзельнік якога-небудзь вакальна-інструментальнага ансамбля, у якім гэты ўдзельнік выконвае вакальныя партыі.

Тэрмін *вакаліст* амаль супадае з тэрмінам спявак, але ў сучаснай эстраднай музыцы тлумачыцца некалькі шырэй, у прыватнасці маючы на ўвазе магчымасць дэкламавання, рэчытатыву і г. д.

**Лідар-вакаліст** — удзельнік музычнага калектыву, выканаўца пераважна вядучых вакальных партый.

**Бэк-вакаліст** — удзельнік музычнага калектыву, выканаўца дадатковых, гарманічных вакальных партый на заднім плане.

**Экс-вакаліст** — былы ўдзельнік музычнага калектыву, выканаўца галоўным чынам вядучых вакальных партый.

Гл. таксама
-----------

* Спеў
* Пеўчыя галасы
* Спіс оперных спевакоў і спявачак

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Вакаліст на Вікісховішчы |

* Спеў - шэраг артыкулаў
* Беларускі харавы партал
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Журык.
**Сцяпан Іванавіч Журык** (12 (24) жніўня 1898, в. Крупка, Ігуменскі павет, цяпер Пухавіцкі раён — 25 лістапада 1938) — дзеяч беларускага маладзёжнага руху, вучоны-аграном, публіцыст.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Мар’іна-Горскім вучылішчы. У 1919—1920 гадах працаваў у Наркамаце земляробства. У 1919—1921 гадах старшыня Беларускай секцыі студэнтаў Горацкага сельскагаспадарчага інстытута; скончыў інстытут у 1924 годзе. На пачатку 1920-х г. адзін з ідэолагаў беларускага маладзёжнага і студэнцкага нацыянальнага руху; па гэтай тэме выступаў у друку.

3 1925 года асістэнт Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі; член-карэспандэнт Інбелкульта. 3 1930 года прафесар.

Арыштаваны ДПУ БССР 11.1.1933. Паводле пастановы Калегіі АДПУ СССР ад 9.7.1933 накіраваны ў лагеры. Паўторна асуджаны 2.11.1938. Памёр у зняволенні. Па першым прысудзе рэабілітаваны 21.8.1956, па другім — 12.5.1965.

Творы
-----

* Культурна-асветная праца Беларускае Секцыі студэнтаў Горацкага сельскагаспадарчага інстытуту // Савецкая Беларусь. 1921,19 чэрв.;
* Пытанні бэконізацыі ў БССР. Мн. 1930.

Літаратура
----------

* Журык Сцяпан Іванавіч // Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Буда, значэнні.

**Бу́да** (трансліт.: *Buda*, руск.: Буда) — вёска ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Марохараўскага сельсавета.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 63 км на паўночны ўсход ад Жыткавіч, 38 км ад чыгуначнай станцыі Старушкі (на лініі Лунінец — Калінкавічы), 296 км ад Гомелю. На ўсходзе мяжуе з лесам.

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Марохарава — Любань. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі вуліцы, да якой з усходу і захаду далучаюцца завулкі, на ўсходзе ад асноўнай праходзіць просталінейная, кароткая, амаль мерыдыянальнай арыентацыі вуліца. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Заснавана напачатку XX стагоддзя як маёнтак Буда Дзякавіцкая. У 1917 годзе ў Дзякавіцкай воласці Мазырскага павета Мінскай губерні. У 1930 годзе арганізаваны калгас "Новая Буда", працавала гамарня. Падчас Вялікай Айчыннай вайны дзейнічала падпольная арганізацыя. Нямецкія акупанты ў сакавіку 1943 года спалілі вёску і забілі 48 жыхароў; 11 жыхароў загінулі на франтах. Паводле перапісу 1959 года ў складзе калгаса "Кастрычнік" (цэнтр — вёска Дзякавічы). Да 27 снежня 2022 года вёска ўваходзіла ў склад Дзякавіцкага сельсавета.

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2004 год - 34 гаспадаркі, 49 жыхароў.

### Дынаміка

* 1921 год - 191 жыхар.
* 1940 год - 87 двароў 348 жыхароў.
* 1959 год - 295 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год - 34 гаспадаркі, 49 жыхароў.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).
2. ↑  Решение Гомельского областного Совета депутатов от 27 декабря 2022 г. № 423 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Житковичского района Гомельской области

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. - Мн.: Белэн, 2004. 632 с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Марохараўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Марохарава |
| Пасёлкі | Старушкі |
| Аграгарадкі | Бялёў ·  Дзякавічы ·  Дуброва |
| Вёскі | Брынёва ·  Буда ·  Вятчын ·  Вятчынская Рудня ·  Замошша ·  Лутоўе ·  Навуць ·  Пасталы ·  Хвойка |
**Верхнякамскае ўзвышша** — узвышша ў вярхоўях рэк Кама і Каптура, у межах Удмурціі, Пермскага края і Кіраўскай вобласці Расіі. На ўсходнім схіле ўзвышша бяруць свой пачатак галоўныя правабярэжныя прытокі Камы — Каса, Іньва, Обва, на іншым схіле водападзелу знаходзіцца выток самой ракі Камы. Вышыня рэльефу ў найбольш прыпаднятай частцы ўзвышша дасягае 300—335 м (вышэйшая кропка — 337 м), сярэднія жа яго адзнакі 240—280 м. Складзена глінамі, мергелямі і пяскамі. Рэльеф моцна раздзелены. Пакрыта большай часткай хваёвымі лясамі.

Спасылкі
--------

* *Верхнякамскае ўзвышша (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дзедаўка.

**Дзе́даўка** (трансліт.: *Dziedaŭka*, руск.: Дедовка) — вёска ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Людзяневіцкага сельсавета. Чыгуначная станцыя на лініі Лунінец — Калінкавічы.

Непадалёк радовішча кааліну (8,5 млн т). На захадзе і поўначы мяжуе з лесам.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 15 км на захад ад Жыткавіч, 248 км ад Гомелю.

Гідраграфія
-----------

На поўдні і ўсходзе меліярацыйныя каналы.

Транспартная сетка
------------------

Побач аўтадарога Лунінец — Калінкавічы. Планіроўка складаецца з падзеленых чыгункай 2 частак: паўднёвай (просталінейная вуліца блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі) і паўночнай (2 просталінейныя, паралельныя паміж сабой мерыдыянальнай арыентацыі вуліцы, злучаныя дарогай). Забудова драўляная, двухбаковая, сядзібнага тыпу. У 1 км на захад ад асноўнай забудовы чыгуначная станцыя.

Гісторыя
--------

Паводле пісьмовых крыніц вядомая з XIX стагоддзя як вёска ў Жыткавіцкай воласці Мазырскага павета Мінскай губерні. Паводле інвентара 1845 года 391 дзесяціна зямельных угоддзяў. У 1879 годзе згадваецца ў ліку паселішчаў Людзяневіцкага царкоўнага прыходу. 16 лістапада 1904 года пачаў працу чыгуначны раз'езд, тэлеграфны пост.

У 1921 годзе ў наёмнай хаце адкрыта школа. У 1931 годзе арганізаваны калгас «Чырвоная Дзедаўка», працавалі паравы млын, гамарня. Падчас Вялікай Айчыннай вайны 5 ліпеня 1944 года вызвалена ад акупантаў. 36 жыхароў загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года ў складзе саўгаса «Людзяневічы» (цэнтр — вёска Людзяневічы). Дзейнічаюць пачатковая школа, бібліятэка, клуб, фельчарска-акушэрскі пункт.

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2004 год — 116 гаспадарак, 274 жыхара.

### Дынаміка

* 1862 год — 10 двароў.
* 1897 год — 31 двор, 198 жыхароў (паводле перапісу).
* 1908 год — 51 двор, 268 жыхароў.
* 1917 год — у вёсцы 518 жыхароў, на чыгуначным раз'ездзе 57 жыхароў.
* 1921 год — 75 двароў.
* 1959 год — 464 жыхара (паводле перапісу).
* 2004 год — 116 гаспадарак, 274 жыхара.

Вядомыя выхадцы
---------------

* Ф. І. Пяцюшкін — генерал-маёр артылерыі.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дзедаўка (Жыткавіцкі раён)

| ⛭**Людзяневіцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Людзяневічы |
| Вёскі | Беразіна ·  Браніслаў ·  Вільча ·  Вязаў Лес ·  Града ·  Дзедаўка ·  Доўгая Дуброва ·  Загацце ·  Загорбашша ·  Калінаўка ·  Князь-Бор ·  Сялко |