У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ордэн «За асабістую мужнасць».
**О́рдэн «За асабі́стую му́жнасць»** — дзяржаўная ўзнагарода Рэспублікі Беларусь. Уручаецца за праяўленую выключную адвагу і асабістую храбрасць, подзвігі, здзейсненыя ў экстрэмальных абставінах. Адзіны беларускі ордэн у форме крыжа.

Гісторыя
--------

Ордэн уведзены ў сістэму дзяржаўных узнагарод указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «Аб унясенні змен і дапаўненняў у закон Рэспублікі Беларусь „Аб дзяржаўных узнагародах Рэспублікі Беларусь"» 2 чэрвеня 1997 года. Часам памылковай датай заснавання называецца пастанова Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь № 3726-XII ад 13 красавіка 1995 года.

Хаця ордэн заснаваны па аналогіі з аднайменнай савецкай узнагародай, яго дызайн карэнным чынам адрозніваецца ад савецкага.

Першым кавалерам ордэна стаў 8 кастрычніка 1997 года майстар-выратавальнік пажарнай часткі Барысава малодшы сяржант Аляксандр Хоміч *«за мужнасць і рашучыя дзеянні ў час ліквідацыі пажару на Барысаўскім чыгуначным вузле»*.

Апісанне ўзнагароды зацверджана ўказамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 6 верасня 1999 года і 8 красавіка 2005 года, а яе палажэнне замацавана законам Рэспублікі Беларусь ад 18 мая 2004 года № 288-З «Аб дзяржаўных узнагародах Рэспублікі Беларусь».

У 2008 годзе адбылося самае масавае ўзнагароджанне ордэнам, калі ім былі ганараваны 15 членаў экіпажа самалёта Іл-76 авіякампаніі «ТрансАвіяЭкспарт», збітага 23 сакавіка 2007 года ў Самалі.

Аверс ордэна
Узнагароджанні адбываліся таксама і за спартыўныя дасягненні. Напрыклад, у 2018 годзе за залаты медаль на зімовых Алімпійскіх гульнях у Пхёнчхане ордэнам «За асабістую мужнасць» узнагародзілі спартсменаў нацыянальнай зборнай Беларусі па біятлоне.

Статут
------

Ордэнам «За асабістую мужнасць» узнагароджваюцца грамадзяне:

* за выключную адвагу і асабістую храбрасць, праяўленыя пры выкананні ваеннага абавязку, грамадзянскіх або службовых абавязкаў;
* за самаадданыя ўчынкі, здзейсненыя ў экстрэмальных абставінах;
* за мужнасць, праяўленую пры абароне дзяржаўнай граніцы;
* за мужнасць, праяўленую пры ахове грамадскага парадку;
* за смелыя і рашучыя дзеянні ў абставінах, звязаных з рызыкай для жыцця.

Ордэн «За асабістую мужнасць» носіцца на левым баку грудзей і пры пры наяўнасці іншых ордэнаў размяшчаецца пасля ордэна «За службу Радзіме».

Апісанне
--------

Ордэн уяўляе сабой пазалочаны Георгіеўскі крыж размахам 45 мм на фоне пазалочанай чатырохграннай плоскасці, канцы якога пакрыты цёмна-чырвонай эмаллю. Паміж канцамі крыжа выступаюць чатыры рабрыстыя пазалочаныя прамяні, якія ўтвараюць квадрат з бокам 30 мм, на кожным з якіх размешчаны па два тонкія злучаныя промні. У цэнтры крыжа змешчаны медальён дыяметрам 22 мм, пакрыты белай эмаллю, з надпісам «За асабістую мужнасць» і выявай лаўровых галін. У цэнтры круга — залацістая пяціканцовая зорачка на цёмна-чырвоным фоне. Круг накладзены на пазалочаны сярэдневяковы меч. 

На беларускай паштовай марцы 2008 года
Адваротны бок мае гладкую паверхню, у цэнтры знаходзіцца парадкавы нумар. Ордэн вырабляецца з срэбра з залачэннем на Гомельскім вытворчым аб’яднанні «Крышталь».

Ордэн пры дапамозе вушка і кольца мацуецца да пяцівугольнай калодкі, абцягнутай муаравай стужкай залацістага колеру шырынёй 24 мм з падоўжнай бардовай палоскай шырынёй 6 мм пасярэдзіне. Па краях стужка мае па адной падоўжнай палосцы: з левага боку — белай, з правага — бардовай, шырынёй 2 мм.

|  |
| --- |
| **Статыстыка ўзнагароджанняў ордэнам «За асабістую мужнасць» паводле гадоў** |
|  |

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  *Олег Усачев.*. История современных белорусских наград (руск.).  СБ. Беларусь сегодня (22 мая 2021). Праверана 29 кастрычніка 2021.
2. ↑  Ордена Беларуси // spec-by.ucoz.ru, 25 снежня 2010  (руск.)
3. ↑  Величко, 2015, с. 20
4. ↑  Указ Президента Республики Беларусь от 6 сентября 1999 г. №516 «Об утверждении описания орденов, медалей и нагрудных знаков к почетным званиям Республики Беларусь» **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 29 кастрычніка 2021.
5. ↑  Закон Республики Беларусь от 18 мая 2004 г. №288-З «О государственных наградах Республики Беларусь» **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 29 кастрычніка 2021.
6. 1 2 3  Величко, 2015, с. 37
7. 1 2  Указ Президента Республики Беларусь от 25 мая 2017 г. № 184 «Об изменении указов Президента Республики Беларусь» (руск.). Архівавана з першакрыніцы 3 ліпеня 2020.

Літаратура
----------

* *Величко А. М.* Фалеристика Беларуси / А. М. Величко. — Мн.: Беларусь, 2015. — С. 37. — 236, [3] с. : ил. цв. ил. с. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-01-1119-7.
* *Ісаева І. К.* Узнагароды Рэспублікі Беларусь / уклад. І. К. Ісаева. — Мн.: Беларусь, 2004. — С. 8–9,54–55. — 94, [2] с. с. — 2 000 экз. — ISBN 985-01-0531-3.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Ордэн «За асабістую мужнасць» (Беларусь) на Вікісховішчы |

Спасылкі
--------

* Ордэн «За асабістую мужнасць» на афіцыйным інтэрнэт-партале Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь  (бел.)
* Ордэн «За асабістую мужнасць» на сайце «Дзяржаўныя ўзнагароды Рэспублікі Беларусь»  (руск.)

| ⛭Ордэны Рэспублікі Беларусь |
| --- |
| Ордэн Айчыны · Ордэн Воінскай Славы · Ордэн Кастуся Каліноўскага1 · Ордэн «За службу Радзіме» · Ордэн «За асабістую мужнасць» · Орден Дружбы народаў · Ордэн Пашаны · Ордэн Францыска Скарыны · Ордэн Маці · Ордэн Працоўнай Славы · За ўмацаванне міру і дружбы |
| 1 — скасаваны |