recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Свята-Міхайлаўская царква** — праваслаўны храм у в. Уселюб Навагрудскага раёна Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца на заходняй ускраіне вёскі.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў XVIII стагоддзі з цэглы на месцы храма 1630 года. Пашырана ў 1848 годзе.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры барока і рэтраспектыўна-рускага стылю. Вырашана прамавугольным у плане аб'ёмам з паўкруглай апсідай, двухсхільны дах над якой пераходзіць у кананічны, над якім на васьмігранным барабане ўзвышаецца цыбулепадобная галоўка. Магутныя плоскасныя сцены (таўшчыня 1,5 м) расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі з глыбокімі адхіламі. Над трохвугольным франтонам галоўнага фасада надбудавана драўляная званічка (васьмярык на чацверыку) з цыбулепадобнай галоўкай.

Інтэр'ер
--------

У інтэр'еры плоскую столь падтрымліваюць 2 слупы, трохгранны іканастас вылучае апсіду і бакавыя рызніцы; пры ўваходзе створаны нартэкс з хорамі на 2-м ярусе. Абраз 1761 г. «Велікамучаніца Варвара».

Званіца-брама
-------------

Асобна перад храмам пастаўлена двух'ярусная чацверыковая мураваная званіца-брама, завершаная шатром з макаўкай. У яе афармленні выкарыстаны кілепадобныя франтоны.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Міхайлаўская царква (Уселюб)
* Свята-Міхайлаўская царква (Уселюб) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Міхайлаўская царква (Уселюб) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Міхайлаўская царква (Уселюб) на сайце Radzima.org
* Свята-Міхайлаўская царква (Уселюб) на сайце «Архіварта»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Быстрова.
**Людміла Карнелаўна Быстрова** (16 верасня 1948, в. Заскаркі, Віцебская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1972 годзе Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут. З 1972 года — архітэктар, старшы архітэктар у БелНДІПгорадабудаўніцтва.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1980 года (Мінск).

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): праекты парку-набярэжнай у Светлагорску (1976), планіроўкі прыгарадных зон Светлагорска (1977), Пінска (1979), Баранавічаў (1983), ПРП Баранавіцкага (1982), Бярэзінскага (1984), Аршанскага (1986) раёнаў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Быстрова Людмила Корнелиевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Пакроўская царква.
**Царква ў гонар Пакрова Прасвятой Багародзіцы** — праваслаўны храм у в. Алекшыцы Бераставіцкага раёна Гродзенскай вобласці.

Гісторыя
--------

Царква ў 1900 годзе.
Выгляд збоку.
Пабудавана ў 1865—1871 гг. з цэглы паводле праекта гродзенскага губернскага архітэктара Віктара Міхаэліса.

Гісторыя папярэднага храма звязана з імем Ганны Міхайлаўны Масальскай, якая ў 1620 годзе завяшчала яму *«сумы пенезеи на церковь заложения Илии Пророка в ымению Олексичах у повете городенском лежачое, где их милость панове родичи мои в церкви лежат»*.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Кананічную аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю складаюць 2-ярусная (васьмярык на чацверыку) званіца, прамавугольная трапезная і апсіда, кубападобны аб’ём малітоўнай залы. У сілуэце пануюць шацёр з макаўкай на званіцы і цыбулепадобны купал на 8-гранным барабане над цэнтральным аб’ёмам. У малюнку аконных праёмаў выкарыстана форма гатычнай стральчатай аркі. Інтэр’ер упрыгожаны насценнай размалёўкай.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Свята-Пакроўская царква (Алекшыцы) на сайце Radzima.org
* Свята-Пакроўская царква (Алекшыцы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Энгурэс** (лат.: Engures ezers) — возера ў Латвіі, размешчанае на стыку Мэрсрагскага, Энгурскага і Тукумскага краёў. У возера ўпадаюць рэкі Мэлнупэ, Грунчу, Алкснайгравіс, Чэкстгравіс, Калнупэ, Дзэдрупэ, Пэлчупэ, Дурсупэ, Юргупэ. З возера выцякае канал Мэрсрага. Возера Энгурэс — трэцяе па плошчы возера Латвіі. На ўзбярэжжы ўсходняй часткі возера знаходзіцца арніталагічны даследчы цэнтр. На возеры знаходзіцца 9 астравоў агульнай плошчай 85 га, якія часткова параслі лесам.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Энцыклапедычны лексікон |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n2014015904 · LNB: 000049241 · NKC: ge601639 · VIAF: 307431164 |
**Свята-Пакроўская царква** — праваслаўны храм у в. Вялікая Ліпа Нясвіжскага раёна Мінскай вобласці. Размешчана на заходняй ускраіне вёскі, на могілках. Помнік архітэктуры барока.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1773 годзе з цэглы. У 1896 годзе пры царкве пабудавана драўляная царкоўнапрыходская школа. Царква адкрыта ў 1990-я гады.

Архітэктура
-----------

Храм атрымаў характэрны манументальна-пластычны выгляд, чаму садзейнічаюць буйныя архітэктуныя формы і асабліва — маляўнічае завяршэнне галоўнага фасада ўвагнута-выпуклым фратонам, чляненне плоскасных бакавых фасадаў лучковымі праёмамі і арачнымі нішамі. Кампактны прамавугольны ў плане аб'ём пераходзіць у паўкруглую апсіду з бакавымі нізкімі рызніцамі. Вось сіметрыі галоўнага фасада, расчлянёнага лапаткамі на 3 праслы, адзначана лучковымі ўваходным і 2 аконнымі праёмамі. Бляшаны дах над алтарнай часткай завершаны галоўкай. Пры ўваходзе ў малітоўную залу на 2 калонках размешчаны хоры.

### Спадарожныя збудаванні

Перад царквой пастаўлена прамавугольная ў плане двух'ярусная мураванвя званіца з шатровым пакрыццём.

Каплічка ля царквы
Побач з царквой — капліца. Пабудавана ў 19 ст. з цэглы. Помнік архітэктуры класіцызму. Вырашана чатырохграннай цэнтрычнай двух'яруснай вежай, накрытай сплюшчаным купалам на нізкім цыліндрычным барабане. Першы глухі ярус крапаваны філёнгамі, другі вырашаны 4 аркамі, дэкарыраванымі па вуглах калонамі.

Капліца-пахавальня каля царквы
Побач размешчана капліца-пахавальня. Пабудавана ў 19 ст. з цэглы. Невялікі прамавугольны аб'ём пад двухсхільным дахам. Глухія плоскасныя фасады крапаваны па вуглах канеліраванымі пілястрамі, прамавугольны ўваходны праём дэкарыраваны прафіляваным сандрыкам на фігурных кранштэйнах і нішай-эпітафіяй над ім.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Пакроўская царква (Вялікая Ліпа)
* Свята-Пакроўская царква (Вялікая Ліпа) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Пакроўская царква (Вялікая Ліпа) на сайце Radzima.org
* Свята-Пакроўская царква (Вялікая Ліпа) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Пакроўская царква (Вялікая Ліпа) на сайце «Архіварта»
**Свята-Міхайлаўская царква** — праваслаўны храм у в. Рубель (Столінскі раён). Помнік драўлянага дойлідства з рысамі стылю барока.

Гісторыя
--------

Царква ў 1936 годзе
Пабудавана ў 1796 годзе, спалучае традыцыі ўсходнепалескай архітэктуры і рысы стылю барока. У 1989 годзе царква аддадзеная вернікам, зроблены рамонт, дзейнічае. Занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння.

Архітэктура
-----------

Трохзрубны храм глыбінна-прасторавай кампазіцыі складаецца з прамавугольнага ў плане бабінца, васьміграннага выцягнутага па папярочнай восі цэнтральнага і пяціграннага алтарнага (з рызніцай з поўначы) зрубаў. У XIX ст. да бабінца і бакоў асноўнага зруба прыбудаваны прамавугольныя ў плане тамбуры, што надало збудаванню крыжовы план. Завяршэнні цэнтральнага зрубу двух'яруснае («васьмярык на чацверыку»), бабінца і алтара аднаяруснае васьмерыковае. Кожны верх увянчаны складаным барочным двух'ярусным купалам. Тамбуры накрытыя двухсхільнымі, рызніца — аднасхільным дахамі. Сцены вертыкальна ашаляваныя, прамавугольныя вокны аздобленыя плоскімі ліштвамі з трохвугольнымі франтончыкамі ў завяршэнні.

### Інтэр’ер

Сабор Арханёла Міхаіла. Каля 1700. НММ РБ
У інтэр'еры пануе трохсветлавая прастора малітоўнай залы, у якую адкрываецца складаная парусна-бэлечная канструкцыя падтрымкі васьміграннага барабана. Аналагічна вырашана перакрыцце бабінца і апсіды. У бабінцы вылучаны ярус для хораў, якія адкрыты ў залу вялікім праёмам з балюстраднай агароджай. Апсіда вылучана разным іканастасам. Абразы XVIII—XIX стст.: «Маці Божая Адзігітрыя», абраз-таблетка «Маці Божая Адзігітрыя» і «Святы Мікалай Цудатворац», «Хрышчэнне», «Спас Пантакратар»; Евангелле ў абкладзе 1773 г.

Званіца
-------

На захад ад царквы размешчаная трох'ярусная званіца (верхні ярус васьмерыковы, ніжнія чацверыковыя), накрытая гранёным купальным дахам.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4
* *Якімовіч Ю. А.* Рубельская Міхайлаўская царква // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 419—420. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Міхайлаўская царква (Рубель)
* Свята-Міхайлаўская царква (Рубель) на сайце Radzima.org
* Свята-Міхайлаўская царква (Рубель) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Міхайлаўская царква (Рубель) на сайце «Архіварта»
**Жан Жэрсон** (фр.: Jean Gerson; 14 снежня 1363, Жэрсон, Шампань — 12 ліпеня 1429, Ліён) — французскі тэолаг XIV ст. доктар тэалогіі (з 1392), канцлер Парыжскага ўніверсітэта (з 1395), рэфарматар сістэмы адукацыі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і, вучыўся ў Наварскім калежы, стаў ліцэнцыятам мастацтваў; затым вучыўся на тэалагічным факультэце і стаў бакалаўрам тэалогіі (з 1384) і выкладчыкам тэалагічнага факультэта Парыжскага ўніверсітэта. У 1391 годзе Жэрсон упершыню выступіў з прамовай перад каралём Францыі Карлам VI і з гэтага моманту стаў прапаведнікам і настаўнікам каралёў. Шанаваўся як бясспрэчны аўтарытэт і быў аблашчаны французскім дваром, але да канца не зразуметы. Ён быў духоўнікам герцага Бургундскага Філіпа Смелага, аднак адмовіўся стаць на бок бургіньёнаў і апраўдаць грамадзянскую вайну, якая пачалася ў Францыі.

Пасля 1407 года асудзіў забойства Жанам Бясстрашным герцага Арлеанскага і вымушаны быў з’ехаць з Парыжа, які знаходзіўся ў руках герцага Бургундскага, у Вену. Забойства апошняга ў 1419 годзе дало Жэрсону магчымасць вярнуцца на радзіму, і ён пераязджае ў Ліён, дзе яго брат быў пробашчам кляштара цэлестынцаў. Апошнія 10 гадоў жыцця Жэрсон аддаў выхаванню маленькіх дзяцей пры гэтым манастыры.

Думкі Жэрсона пра лёс культуры, пра выхаванне, асвету, пра вучонасць, пра ролю і значэнне выкладчыка ўвайшлі ў залаты фонд заходняй цывілізацыі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. ↑  Jean Charlier de Gerson //

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Project Gutenberg |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1997—…) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV11280318, ADV10005265, ADV10005264, ADV10005263, ADV10005260 · BIBSYS: 90594543 · BNC: a10442170 · BNE: XX856409 · BNF: 11904748r · CiNii: DA02566953 · CONOR: 198349923 · GND: 118557866 · ICCU: RAVV059891 · ISNI: 0000 0001 2145 048X · LCCN: n79108532 · LNB: 000250101 · NKC: ola2002158723 · NLA: 35349007 · NLG: 166187 · NLP: A11815565 · NSK: 000084510 · NTA: 068978693 · NUKAT: n2004036891 · PTBNP: 32485 · LIBRIS: 188167 · SUDOC: 02738151X · VIAF: 100160310 · ULAN: 500066828 |

 |
**Ацяпле́нне** — сістэма для абагравання памяшканняў у халодны перыяд года з мэтай кампенсацыі страт цеплаты і падтрымання тэмпературы на пэўным зададзеным узроўні. Складаецца з крыніцы цеплаты, цеплаправодаў і ацяпляльных прылад.

Бывае мясцовае (пячное ацяпленне, электрычнае ацяпленне, газавае ацяпленне і інш.) і цэнтральнае (вадзяное ацяпленне, паравое ацяпленне, паветранае ацяпленне, панэльнае ацяпленне, прамянёвае ацяпленне і інш.). Пры мясцовым ацяпленні крыніцы цяпла знаходзяцца ў памяшканнях, якія ацяпляюць; пры цэнтральным у памяшканні размяшчаюць ацяпляльныя прылады, а цепланосьбіты падаюцца з цэнтральнай крыніцы, напрыклад, цеплаэлектрацэнтралі. Цэнтральнае ацяпленне бывае і ў аднакватэрным доме, тады вадагрэйны кацёл размяшчаюць у дапаможным памяшканні або на кухні.

Цеплавая магутнасць установак разлічваецца залежна ад прызначэння памяшкання і сярэдняй вонкавай тэмпературы самай халоднай пяцідзёнкі ў пэўнай мясцовасці (для Мінска −24 °C). Жылыя памяшканні павінны мець тэмпературу 18 °C, глядзельныя залы — 16 °C і інш. У вытворчых памяшканнях прамысловых прадпрыемстваў пры пастаянным цеплавыдзяленні ад тэхналагічнага абсталявання магутнасць ацяпляльнай устаноўкі адпаведна зменшана.

Гл. таксама
-----------

* Цеплазабеспячэнне

Літаратура
----------

* Ацяпленне // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ацяпленне
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Пакроўская царква.
**Свята-Пакроўская царква** — праваслаўны храм у гонар Пакрова Прасвятой Багародзіцы ў в. Вялікія Лазіцы Шклоўскага раёна Магілёўскай вобласці

Пабудавана ў цэнтры вёскі ў 1820 годзе з дрэва. Занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння.

Архітэктура
-----------

Апсіда
Помнік народнага дойлідства з рысамі класіцызму. Аснову кампазіцыі складае крыжова-купальны асноўны аб'ём, да якога праз кароткі бабінец далучаны квадратны ў плане прытвор. Да цэнтральнага кубападобнага аб'ёму прылягаюць прамавугольныя ў плане прыдзелы і пяцігранная апсіда, накрытыя вальмавымі дахамі з макаўкамі на гранёных шыях. Цэнтральны аб'ём завершаны магутным васьмігранным светлавым барабанам з гранёным сферычным купалам. Галоўны ўваход вылучаны ганкам з двухсхільнай навіссю на парных слупах. Вертыкальна ашаляваныя фасады прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў простых ліштвах.

Інтэр'ер
--------

У інтэр'еры дамінуе прастора сяродкрыжжа, перакрытая скляпеннем на ветразях, якое абапіраецца на 3 пары слупоў.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн. БелЭн, 2007. — стар. 103.

Спасылкі
--------



|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Свята-Пакроўская царква (Вялікія Лазіцы) на Вікісховішчы |

* Свята-Пакроўская царква (Вялікія Лазіцы) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Пакроўская царква (Вялікія Лазіцы) на сайце Radzima.org
* Свята-Пакроўская царква (Вялікія Лазіцы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Пакроўская царква (Вялікія Лазіцы) на сайце «Архіварта»
**Энатры́я** (грэч. *Οἰνωτρία*, лац.: Oenotria — літаральна «*краіна, багатая на вінаграднікі*») — гістарычная вобласць на паўднёвым захадзе Італіі, які прылягае да Сіцыліі. Пазней вядомая пад імем Вялікай Грэцыі.

Паводле падання была населена нашчадкамі Энотра. Падчас грэчаскай каланізацыі на тэрыторыі Энатрыі быў пабудаваны горад Элея. У V стагоддзі да н.э. Энатрыя зведала нашэсце самнітаў. Паводле версіі старажытных аўтараў, Энатрыя — гэта старажытная назва Італіі, паколькі Італ — гэта цар энотраў.

Зноскі
------

1. ↑  Энотрия // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
2. ↑  Дмитриев С. В. Геракл в древнейшей Италии (рассказ Аполлодора и его источники)
**Свята-Пакроўская царква** — мураваны праваслаўны храм у аграгарадку Вясея Слуцкага раёна Мінскай вобласці. Знаходзіцца на вул. Пакроўская,1.

Гісторыя
--------

1 ліпеня 1993 года пачалося будаўніцтва храма.

У красавіку 1998 года быў прызначаны першы пробашч — іерэй Вячаслаў Шолах. У ліпені 2004 года настаяцелем быў прызначаны іерэй Генадзь Станкевіч.

4 лютага 2007 года храм быў асвячоны мітрапалітам Мінскім і Слуцкім Філарэтам.

Архітэктура
-----------

Пабудавана з цэглы ў традыцыях рэтраспектыўна-рускага стылю. Да малітоўнай кубападобнай залы далучаны бакавыя прыдзелы. У сілуэце пануюць цыбулепадобныя галоўкі над 4-гранным ярусам малітоўнай залы і над шатром 8-граннай званіцы. Са старажытнага царкоўнага дойлідства запазычаны какошнікавы фрыз, вокны-трафорыумы, шырынкавыя лапаткі, ганак-рундук. Архітэктурная каларыстыка заснавана на спалучэнні чырвонага фона цаглянай муроўкі сцен і сілікатнай выкладкі элементаў архітэктурнага дэкору.

Зноскі
------

1. ↑  Свята-Пакроўская царква (Вясея) Архівавана 26 кастрычніка 2019.
2. ↑  Пакроўская царква

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Свята-Пакроўская царква (Вясея) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Яншаа** (кіт. спр. 仰韶文化, піньінь *Yǎngsháo Wénhuà*) — неалітычная культура, пашыраная ў 4—3-м тыс. да н.э. ў сярэднім цячэнні р. Хуанхэ паўночнага Кітая.

Яе носьбіты займаліся матычным земляробствам (чуміза), жывёлагадоўляй, паляваннем, рыбалоўствам і збіральніцтвам. Паселішчы размяшчаліся на лёсавых рачных тэрасах, мелі адкрыты характар, складаліся з круглых або прамавугольных паўзямлянак, паглыбленых у грунт і абмазаных глінай. Кераміку выраблялі ўручную і размалёўвалі чорнай або чырвонай фарбай па жоўтым ангобе, з зааморфнымі і абстрактнымі матывамі. Вядомы таксама вырабы з расшчэпленага і паліраванага каменю. Нябожчыкаў хавалі ў доўгіх ямах.

Літаратура
----------

* Яншао // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. С. 279—280.
* Васильев Л. С. Проблемы генезиса китайской цивилизации. М. 1976.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Яншаа

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дземянцей.
**Мікала́й Іва́навіч Дземянце́й** (25 мая 1930, вёска Хотліна, Чашніцкі раён, Віцебская вобласць — 10 ліпеня 2018, Ждановічы, Мінскі раён) — беларускі дзяржаўны дзеяч, Старшыня Вярхоўнага Савета БССР (1990—1991).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 25 мая 1930 года ў в. Хотліна Чашніцкага раёна Віцебскай вобласці.

Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (1959) і Вышэйшую партыйную школу пры ЦК КПСС (1964).

Працаваў галоўным аграномам і дырэктарам МТС у Полацкім раёне. У 1957 годзе ўступіў у КПСС. У 1958—1962 гадах інструктар Віцебскага абкама, 2-і сакратар Віцебскага райкама КПБ, старшыня Віцебскага райвыканкама. З 1964 года інструктар, намеснік загадчыка, загадчык сельскагаспадарчага аддзела Віцебскага абкама КПБ, 1-ы сакратар Ушацкага райкама КПБ. З 1970 года інспектар ЦК КПБ, з 1974 года сакратар Віцебскага абкама КПБ. З 1977 года — загадчык сельскагаспадарчага аддзела, у 1979—1989 гады — сакратар ЦК КПБ. У 1989—1990 гады быў старшынёй Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР, намеснікам старшыні Вярхоўнага Савета СССР, членам Савета Федэрацыі СССР.

У пачатку 1990 года ўзначальваў Вярхоўны Савет БССР 12-га склікання. Пад яго старшынствам Вярхоўны Савет 27 ліпеня 1990 года прыняў Дэкларацыю аб дзяржаўным суверэнітэце Беларускай ССР. У 1991 годзе, у перыяд Жнівеньскага путчу ў Маскве, выступіў у падтрымку ДКНС (пасля Мікалай Дземянцей сцвярджаў, што з яго боку аніякай падтрымкі не было). 25 жніўня 1991 года заявіў аб сваім сыходзе на пенсію.

У 1997—2000 гадах — член Савета Рэспублікі па прэзідэнцкай квоце.

Памёр 10 ліпеня 2018 года ў Ждановічах Мінскага раёна. Пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках.

Зноскі
------

1. ↑  Памёр былы кіраўнік Вярхоўнага Савету БССР Мікалай Дземянцей

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

Спасылкі
--------

* Урокі жыцця Мікалая Дземянцея — Звязда
* Дземянцей: той, хто не жадаў быць першым — Радыё Свабода

| Старшыні Вярхоўнага Савета БССР |
| --- |
|  | 
* Надзея Грэкава (1938—1947)
* Васіль Казлоў (1947—1948)
* Яўген Бугаёў (1948—1949)
* Іосіф Бельскі (1949—1955)
* Цімафей Гарбуноў (1955—1963)
* Васіль Шавура (1963—1965)
* ✰ Яўген Скурко (1965—1971)
* Іван Шамякін (1971—1985)
* Іван Навуменка (1985—1990)
* Мікалай Дземянцей (1990—1991)
* Станіслаў Шушкевіч (верасень 1991)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Плоткін.
**Леў Абрамавіч Плоткін** (28 снежня 1905, Гомель — 15 красавіка 1978, Ленінград) — савецкі літаратуразнавец, літаратурны крытык, Доктар філалагічных навук, прафесар, член Саюза пісьменнікаў СССР (1934).

Біяграфія
---------

Скончыў літаратурнае аддзяленне педагагічнага факультэта Варонежскага дзяржаўнага ўніверсітэта (1930). Асістэнт, дацэнт кафедры рускай літаратуры Варонежскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута, дзе абараніў кандыдацкую дысертацыю (1934). Вучобу ва ўніверсітэце сумяшчаў з працай у газеце «Камуна» (адзін час рэдагаваў літаратурны дадатак да яе — «Тыдзень»). Актыўны ўдзельнік літаратурна-грамадскага жыцця Варонежа. Удзельнічаў у арганізацыі часопіса «Пад'ём» (1931), быў членам яго рэдакцыйнай калегіі і сталым аўтарам.

З 1936 жыў у Ленінградзе. З 1938 г. намеснік дырэктара Інстытута рускай літаратуры (Пушкінскі Дом)  (руск.) (бел. у 1949—1971 гг. прафесар кафедры савецкай літаратуры Ленінградскага дзяржаўнага універсітэта.
  
Аўтар каля 15 кніг, у тым ліку некалькіх кніг пра Д. І. Пісарава, літаратурна-крытычных нарысаў пра В. Панову (1962), Д. Граніна (1975). Пасмяротна выйшаў зборнік артыкулаў «Пісьменнік і эпоха» (Ленінград, 1981).

Зноскі
------

1. 1 2  Catalog of the German National Library Праверана 30 мая 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23833686'></a>

Спасылкі
--------

* Плоткин Лев Абрамович // Воронежский гид Архівавана 2 верасня 2018. (руск.)
Прыатлантычная нізіна на контуры ЗША
**Прыатлантычная нізіна** — нізіна ў Паўночнай Амерыцы, якая аблямоўвае атлантычнае ўзбярэжжа ЗША ад Нью-Ёрка да ўскрайку паўвострава Фларыда.

Прыатлантычная нізіна складзена комплексам антрапагенавых марскіх ападкаў (вапнякі, пясчанікі, пяскі, гліны) магутнасцю да 1000 м. Шырыня ад 30 да 350 км; вышыні не перавышаюць 100 м. Узбярэжжа на поўначы рассечана Делавэрскім і Чэсапікскім залівамі, якія далёка заходзяць ў берагавую лінію. Паўднёвей пераважаюць берагі лагуннага і маршавага тыпу, у паўднёвым ускрайку Фларыды — каралавыя рыфы. Уздоўж большай часткі ўзбярэжжа ідзе цёплае цячэнне Гальфстрым.

Клімат на тэрыторыі нізіны субтрапічны, мусоннага тыпу, на поўдні Фларыды — трапічны. Зіма цёплая, дажджлівая (на поўдні Фларыды — сухая). Сярэдняя тэмпература студзеня вагаецца ад 0 да 20 °C, аднак амаль усюды бываюць замаразкі. Лета спякотнае, сырое. Сярэдняя тэмпература ліпеня складае 22-28 °C. Колькасць ападкаў — ад 1000 да 1400 мм у год.

Пераважныя глебы — чырваназёмы, жаўтазёмы, алювіяльныя, дзярновыя і балотныя. Сустракаюцца хваёвыя і хваёва-дубовыя лясы; на забалочаных участках — лясы з ціса і Taxodium distichum. На поўдні Фларыды растуць лясы з пальмаў, фікусаў, відаў роду васкакветнік (*Cerinthe*) і іншых трапічных дрэў. На ўзбярэжжы мангравыя зараснікі. На месцы зведзеных лясоў апрацоўваюць бавоўнік, тытунь, яблыні, персікі, цытрусавыя і раннюю гародніну.

Тэрыторыя шчыльна заселеная. Найбуйнейшыя гарады: Нью-Ёрк, Філадэльфія, Вашынгтон, Балтымар, Норфалк.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Приатлантическая низменность (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Прыбалтыйска-фінскія народы** — народы, якія размаўляюць на прыбалтыйска-фінскіх мовах і ўяўляюць сабой пэўную этнакультурную супольнасць. Пражываюць на паўночным захадзе Расіі, у Фінляндыі і Эстоніі. Да прыбалтыйска-фінскіх народаў адносяць фінаў, карэл, эстонцаў, вепсаў, іжору, водзь, сету, ліваў.

Пры несумненнасці генетычнага сваяцтва прыбалтыйска-фінскіх народаў, дакладны час іх падзелу на асобныя этнасы ў наш час не вызначаны. Ва ўсякім разе, даныя археалогіі дазваляюць казаць пра наяўнасць уласнай матэрыяльнай культуры ва ўсіх народаў групы. Для этнічнай гісторыі прыбалтыйска-фінскіх народаў характэрны актыўныя культурныя сувязі ўнутры групы, а таксама з балтамі, германцамі і ўсходнімі славянамі. Агульны, характэрны для іх гаспадарча-культурны тып — ральнічае (у старажытнасці — падсечна-агнявое) земляробства, спалучанае са жывёлагадоўляй, паляваннем і рыбалоўствам. Больш актыўна земляробства развівалася ў паўднёвай частцы арэала, на поўначы большае значэнне мела жывёлагадоўля і паляванне. Перавага рыбнай лоўлі была характэрна для прыбалтыйска-фінскіх жыхароў усходняга ўзбярэжжа Балтыйскага мора: ліваў, эстонцаў, фінаў, іжоры.

Літаратура
----------

* Прибалтийско-финские народы: История и судьбы родственных народов / Сост. М. Йокипии; Ред. рус. издания П. Мутанен. — Ювяскюля: Атена, 1995. — 504 с.: ил.
* Прибалтийско-финские народы России/Отв. ред. Клементьев, Е. И. Шлыгина, Н. В. — М.: Наука, 2003. — (Народы и культуры).
* Бубрих, Д. В. Прибалтийско-финское языкознание: избранные труды./Под ред. Г. М. Керта, Л. И. Сувиженко. — СПб.: СПбГУ, 2005.

| ⛭Фіна-ўгорскія народы |
| --- |
| Волжскія | 
**марыйцы** (горныя і лугова-ўсходнія (лугавыя і ўсходнія) ·  кастрамскія ·  паўночна-заходнія) •
**мардва** (каратаі ·  мокша ·  церуханы ·  шокша ·  эрзя)
Плямёны:
мера •
мешчара •
мурама •
буртасы
 |
| Пермскія | 
**комі-зыряны** (іжамцы ·  язьвінцы ·  верхневычагодцы ·  ніжневычагодцы ·  вымічы ·  пячорцы ·  прылузцы ·  сысольцы ·  удорцы)
**комі-пермякі** (зюздзінцы ·  язьвінцы) •
**удмурты** •
**бесярмяны**
 |
| Прыбалтыйска-фінскія | 
**вепсы** •
**водзь** •
**іжора** •
**карэлы** (лівікі ·  людыкі ·  цвярскія карэлы ·  фінскія карэлы) •
**лівы** •
**фіны** (інгерманландскія фіны (*савакоты* ·  *эўрамейсы*) ·  квены ·  лясныя фіны) • 
**эстонцы** (выру ·  сету)•
Плямёны:
чудзь •
чудзь завалоцкая •
сумь •
емь •
карэла •
весь
 |
| Саамы | 
**саамы** (колты; саамы ў
Нарвегіі •
Расіі •
Фінляндыі •
Швецыі)
 |
| Угорскія | 
**венгры** (секеі ·  ясы ·  чангошы ·  мадзьярабы) •
**мансі** •
**ханты**
 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Песня.
**Песня** — адна са славутасцей Масквы, усталяваная ў 1958 годзе на Цвятным бульвары, перажыўшы перад гэтым шматлікія выстаўкі. З'яўляецца яркім узорам сацыялістычнага рэалізму.

Гісторыя
--------

Скульптура «Песня» была адкрыта на Цвятным бульвары у 1958 годзе. Манумент неаднаразова з'яўляўся на выстаўках як на радзіме свайго аўтара, Міхаіла Фёдаравіча Бабурына, гэтак і за мяжой. Стваральнік кампазіцыі ўзнагароджаны залатым медалём Акадэміі мастацтваў СССР, якая лічылася найвышэйшай узнагародай акадэміі. За экспанаванне «Песні» На Брусельскай Сусветнай выстаўцы 1958 года Бабурын ізноў атрымаў медаль найвышэйшай пробы.

Апісанне
--------

Тры маладыя моцныя сялянкі, адлюстраваныя ў поўны ўзрост, вяртаюцца з сенажаці дамоў, пра што сведчаць інструменты за іх плячамі. З мэтай прабавіць шлях, забыўшыся пра цяжкі працоўны дзень, дзяўчыны спяваюць, магчыма, адну з любых песень. Апрануты яны вельмі характэрна для сярэдзіны XX стагоддзя: адзенне іх свабоднае, падол спадніц завязаны ў вузел. Дзякуючы таму, што гераіні размясціліся пад шатамі дрэў, ствараецца ўражанне, што яны спыніліся для адпачынку. Выглядае скульптура даволі недагледжана, і з-за сваёй кампазіцыі служыць добрым матэрыялам для фатаграфіі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Памятник «Песня» **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Информационный портал 2do2go. Архівавана з першакрыніцы 26 ліпеня 2015. Праверана 25 ліпеня 2015.
2. 1 2  "Песня" на Цветном бульваре **(нявызн.)**.  Культурный туризм. Праверана 25 ліпеня 2015.
1 — рыльца, 2 — завязь
Рыльца пладніка
**Пе́сцік**, або **пладні́к** — асноўная частка кветкавых, удзельнічае ва ўтварэнні плода. Утвараецца з аднаго (*просты*) ці некалькіх (*складаны*) пладалісцікаў.

Песцік складаецца з завязі, слупка і рыльца. Самая важная і абавязковая частка песціка — завязь. У завязі знаходзяцца семязачаткі. У кожным семязачатку ў працэсе развіцця фарміруецца зародкавы мяшок. У кожным зародкавым мяшку развіваецца па адной жаночай палавой клетцы — яйцаклетцы і некалькі дапаможных клетак. Абавязковай часткай песціка з’яўляецца рыльца, на якое асядае пылок. Слупок паднімае рыльца над завяззю, што робіць больш простым пападанне на яго пылку. Слупок — гэта неабавязковая частка песціка. Напрыклад, у маку слупок адсутнічае, таму яго рыльца сядзячае.

Колькасць песцікаў і іх будова ў розных раслін розныя. Сукупнасць усіх песцікаў кветкі складае **гінецэ́й** (жаночая частка кветкі). Ён можа быць *адначленным*, калі ў яго склад уваходзіць адзін пладалісцік (адзін просты песцік), ці *мнагачленным* — калі некалькі. Калі мнагачленны гінецэй утвараецца некалькімі простымі песцікамі, ён завецца *апакарпным*, а калі адным складаным — *цэнакарпным*. Многа песцікаў у малін, суніц; адзін песцік у гароху, вішні, агурка.

Гл. таксама
-----------

* Тычынка
* Апыленне

Літаратура
----------

* Біялогія: вучэб. дапам. для 7-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / пад рэд. В. М. Ціхамірава; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 199 с.: іл. ISBN 978-985-03-1340-9
* Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Баев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др. — М.: Сов. энциклопедия, 1986.
* Лісаў М.Дз. Батаніка з асновамі экалогіі: Вучэб. дапам. / М.Дз. Лісаў. — Мн.: Выш. шк. 1998.
* Рейвн П. Эверт Р. Айкхорн С. Современная ботаника: В 2-х т. Пер. с англ. — М.: Мир, 1990.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
**Марыя Тэрэза Аньезі** (італ.: Maria Teresa Agnesi Pinottini; 17 кастрычніка 1720, Мілан — 19 студзеня 1795, там жа) — італьянская піяністка і кампазітар. Малодшая сястра знакамітай жанчыны-матэматыка Марыі Гаэтаны Аньезі.

Біяграфія
---------

Марыя Тэрэза Аньезі найбольш праславілася сваімі творамі, хаця яна таксама выдатна грала на клавесіне і спявала. Большасць твораў, якія дайшлі да нас, прызначаны для выканання на клавішных музычных інструментах, а таксама для голасу сола або з суправаджэннем.

Яна нарадзілася ў Мілане ў арыстакратычнай сям’і П’етра Аньезі. Разам са сваёй старэйшай і больш знакамітай сястрой, Марыяй Гаэтанай, яна рана атрымала адукацыю. Марыя Гаэтана была адораным матэматыкам, валодала многімі замежнымі мовамі. У той час як яна чытала лекцыі, раз’язджаючы па ўсёй Еўропе, Марыя Тэрэза выступала з канцэртамі. Марыя Тэрэза выйшла замуж за П’ера Антоніа Піноці 13 чэрвеня 1752 года і пасялілася з мужам у раёне, дзе жылі мастакі і інтэлектуалы. Аднак, у рэшце рэшт, сям’я збяднела, неўзабаве пасля чаго памёр Піноці.

Зноскі
------

1. 1 2  Maria Teresa Agnesi Pinottini // FemBio database Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q61356138'></a>
2. 1 2  Maria Teresa Agnesi Pinottini // Musicalics<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63484499'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · International Music Score Library Project · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Музычны Рымана |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX5829674 · BNF: 14784578v · GND: 12155435X · ICCU: LO1V187293 · ISNI: 0000 0001 1036 5992 · LCCN: no93033976 · NKC: xx0209805 · NTA: 400997959 · SUDOC: 204036054 · VIAF: 5791006 |

 |
**Махму́д Ялава́ч Харэзмі́** (цюрк. *ялавач* — «пасол»; ? — 1254
) — дзяржаўны дзеяч Мангольскай імперыі, харэзміец паводле паходжання.

Уваходзіў у склад пасольства Чынгіс-хана да харэзмшаха Мухамеда II у 1218 годзе. 

Пасля заваявання Сярэдняй Азіі быў прызначаны вялікім ханам Угэдэем намеснікам Маверанахра з рэзідэнцыяй у Хаджэндзе. Пасля прыгнечання паўстання Махмуда Тарабі ў Бухары, якое ўспыхнула ў 1238 годзе, каля 1239—1240 г. Чагатай самавольна зрынуў Махмуда, але затым прызнаў перад братам незаконнасць сваіх дзеянняў. Усе вобласці ад кітайскай мяжы да Бухары перайшлі ў кіраванне Мас’уд-бека, сына Махмуда Ялавача.

У рэгенцтва ўдавы Угэдэя Дарэгенэ-хатун (1242—1246) Махмуд трапіў у няласку і знайшоў разам з Чынкаем прытулак у Гадана, сына Уэдэя. Нягледзячы на тое, што хатун некалькі разоў патрабавала іх выдаць, Гадан заявіў маці, што прадставіць іх толькі на суд курултая. З прыходам да ўлады Гуюка (1246), Махмуд, атрымаўшы ярлык і пайцзу з галавой тыгра, стаў намеснікам Пекіна.

Сканаў Махмуд Ялавач у 1254 годзе ў Пекіне.

Зноскі
------

1. ↑  *Бартольд В. В.* Рецензия на книгу: E. Blochet, Introduction a l'histoire des Mongols de Fadl Allah Rashid ed-Din (1910) // *Бартольд В. В.* Сочинения. — М.: Наука, 1973. — Т. VIII: Работы по источниковедению. — С. 282.

Літаратура
----------

* *Бартольд В. В.* Туркестан в эпоху монгольского нашествия // *Бартольд В. В.* Сочинения. — М.: Издательство восточной литературы, 1963. — Т. I.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Петыпа.

**Марыя Сяргееўна Суро́ўшчыкава** (27 лютага 1836, Новачаркаск — 16 сакавіка 1882, Пяцігорск) — руская балерына. На працягу паўтара дзясятка гадоў, у 1854—1869, была жонкай балетмайстра Марыуса Петыпа; іх дзеці: балерына Марыя Петыпа (1857—1930) і Іван (1859 — ?).

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння Пецярбургскага тэатральнага вучылішча ў 1854—1869 гадах была ў складзе пецярбургскай балетнай трупы. Неўзабаве выйшла замуж за танцора трупы М. І. Петыпа, з якім разам выступала. У 1861—1862 гадах гастралявала з ім у Берліне, Парыжы, Рызе. У 1861 і 1862 гадах Марыя Суроўшчыкава-Петыпа танцавала ў тэатры парыжскай Оперы, у 1863 годзе — у Берліне.

Пражыўшы разам 15 гадоў, муж і жонка вымушаны былі раз’ехацца. Петыпа ўспамінаў у мемуарах: 

> «У хатнім жыцці нядоўга маглі мы ўжыцца з ёй у міры і згодзе. Адрозненне характараў, а можа быць, і ілжывае самалюбства абодвух хутка зрабілі сумеснае жыццё немагчымым»
> 
> 

На пецярбургскай сцэне Петыпа-Суроўшчыкова супернічала з іншай танцоркай Марфай Мікалаеўнай Мураўёвай  (руск.) (бел.: гэтыя дзве цудоўныя балерыны падзялілі балетную публіку Пецярбурга на два варагуючыя лагеры: адны сімпатызавалі Мураўёвай, іншыя былі зачараваныя Суроўшчыкавай, пра што падрабязна распавядаецца ў балетных хроніках.

Памерла ў 1882 годзе ад вострай воспы ў Пяцігорску, Расія.

Творчасць
---------

Будучы таленавітай танцоркай-мімісткай, Суроўшчыкава-Петыпа тонка адчувала прыгажосць позы, выразнасць жэсту, умела перадаць змест танцавальнага дзеяння.

Марыус Петыпа паставіў для яе кароткія балеты «Шлюб у часы рэгенцтва» (1858, графіня Мацільда), «Блакітная вяргіня  (ісп.) (бел.» (1860, Блакітная вяргіня), «Танцорка, якая падарожнічае  (англ.) (бел.» (1865, Альма) і інш.

Сярод іншых яе партый: Аспічыя («Дачка фараона  (руск.) (бел.»), Фларыда («Фларыда  (ісп.) (бел.»), Марта і Маргарыта («Фаўст»), Катарына («Катарына  (англ.) (бел.») — усё на музыку Ц. Пуні.

Выконвала стылізаваныя народныя танцы, а таксама псеўдарускія скокі «Мужычок», асуджаныя М. А. Някрасавым у вершы «Балет».

Зноскі
------

1. ↑  Муравьева Марфа Николаевна // Биографический словарь (руск.). — 2000.

Літаратура
----------

* Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович. — М.: Советская энциклопедия, 1981. — 623 стр. с илл.
* Красовская В. Русский балетный театр второй пол. XIX века, Л.-М. 1963.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 16237330d · ISNI: 0000 0000 3747 3830 · LCCN: n97873336 · VIAF: 14074482 |
Планетарная туманнасць M 1-42.
**M 1-42**, **ESO 456-67** — планетарная туманнасць, якая знаходзіцца ў сузор’і Стральца на адлегласці 10 тысяч светлавых гадоў ад Сонца. Адкрыта ў 1946 годзе германа-амерыканскім астрафізікам Рудольфам Мінкоўскі  (англ.) (бел.. З-за свайго візуальнага падабенства да Вока Саўрана з кінаадаптацыі Пітэра Джэксана «*Уладар Пярсцёнкаў*» туманнасць атрымала адпаведнае празванне «*Вока Саўрана*» (англ.: Eye of Sauron).

Зноскі
------

1. ↑  *Thomas Anderson.*. The Eye of Sauron is nebula ESO 456-67 (англ.).  «*Tech Guru Daily*» (2 сакавіка 2013). Праверана 18 кастрычніка 2018.
2. ↑  *Mark Hoffman.*. Another Eye Of Sauron Nebula (англ.).  «*Science World Report*» (25 лютага 2013). Праверана 18 кастрычніка 2018.
**Музей гісторыі каньяку** — заснаваны ў 2007 г. Будынак пабудаваны ў шаранцкім стылі. Адзіны ў Расіі.

Музей размешчаны на тэрыторыі Маскоўскага вінна-каньячнага завода «КіН». Усярэдзіне на двух паверхах знаходзіцца ўвесь доўгі шлях нараджэння каньяку ад вінаграднай лазы да спелага, вытрыманага ў дубовых бочках «лікёру багоў», як зваў каньяк пісьменнік Віктор Гюго.
Па сканчэнні экскурсіі наведнікі могуць пазнаёміцца з мастацтвам дэгустацыі каньяку, навучыцца адрозніваць адценні густу і водару маладых і вытрыманых каньякоў, слушна падаваць і спалучаць каньяк з гастранамічнымі стравамі.

У музеі пададзена мноства экспанатаў, якія даюць поўнае ўяўленне пра працэс вытворчасці каньяку: каньячнае сховішча, адзіны ў Расіі сапраўдны французскі перагонны куб — аламбік. Апроч прылад у музеі ёсць рэдкія прадметы побыту і інтэр'ера: посуд і кнігі, буфет, падлогавы гадзіннік з арэхавага дрэва, стрэлкі якіх паказваюць час акругі Каньяк у Францыі.

Экспанаты датаваны канцом XIX ─ пачаткам XX стагоддзя.
**Іскравы разрад** — нестацыянарны электрычны разрад у газе, узнікаючы пад уздзеяннем электрычнага поля пры ціску да некалькіх атмасфер.

Характэрныя звілістая і разгалінаваная форма і хуткае развіццё (каля 10-7 с). Тэмпература ў галоўным канале разрада дасягае 10 000 К.

Іскравы разрад у прыродзе — маланка.

Літаратура
----------

* Искровой разряд // Большой энциклопедический словарь: В 2-х т. / Гл. ред. А. М. Прохоров. — М.: Сов. энциклопедия, 1991. — Т. 1. — С. 506. — 863 с. — 2 000 000 экз. — ISBN 5-85270-042-8 (т. 1.). (руск.)

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Іскравы разрад
**Жан-Батыст Лепрэнс** (франц. Jean-Baptiste Le Prince, 17 верасня 1734, Мец — 30 верасня 1781, Сен-Дэні-дзю-Пор каля Парыжа) — французскі жывапісец, малявальшчык і гравёр стылю ракако.

Біяграфія
---------

Лепрэнс вывучаў жывапіс у родным горадзе Мец. У 1750 годзе адправіўся ў Парыж, дзе стаў адным з лепшых вучняў жывапісцаў Франсуа Бушэ і Жазефа-Мары В’ена. Раннія працы Лепрэнса ў выбары тэм, сюжэтаў і манеры падобныя да твораў яго настаўнікаў. У 1752 годзе Лепрэнс ажаніўся з багатай дзяўчынай Гіпон, якая была амаль удвая старэйшая за яго. У 1756 годзе бег ад яе ў Італію, а праз два гады ў Расію.

У 1758 годзе Лепрэнс па запрашэнні І. І. Шувалава прыбыў у Расію (спачатку ў Санкт-Пецярбург, а затым у Маскву, дзе знаходзіліся два яго браты і сястра) разам з групай мастакоў для працы ў толькі што створанай імператрыцай Лізаветай Пятроўнай Расійскай Акадэміі мастацтваў. Лепрэнс пражыў у Расіі пяць гадоў, працаваў у Санкт-Пецярбургу і Маскве, падарожнічаў па Фінляндыі, Літве і Сібіры (некаторыя даследчыкі лічаць, што Лепрэнс дабраўся толькі да Казані). Лепрэнс з’ехаў з Расіі ў маі 1762 года, пабываўшы па шляху ў Ліфляндыі. Вярнуўся ў Парыж у снежні 1763 года з шырокай калекцыяй малюнкаў, якія ён выкарыстоўваў для карцін і гравюр.

У 1765 годзе Ж.-Б. Лепрэнса абралі правадзейным членам Каралеўскай акадэмія жывапісу і скульптуры ў Парыжы. Сярод яго вядомых вучняў быў Жан Прудом. Сястра Ж.-Б. Лепрэнса была замужам за граматыкам, аўтарам падручніка па рускай мове Ж.-Б. Ж. Шарпанцье.

Зноскі
------

1. 1 2  Jean Baptist Leprince<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Jean Baptiste Leprince // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. 1 2  Лепренс, Жан // *Русский биографический словарь* / под ред. Н. Д. Чечулин, М. Г. Курдюмов — СПб.: 1914. — Т. 10. — С. 263.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16668993'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1960551'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21175481'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25858662'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4515376'></a>
4. ↑  artist list of the National Museum of Sweden — 2016. Праверана 25 лютага 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22681075'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Спенсер.
**Э́дмунд Спе́нсер** (англ. *Edmund Spenser*; к. 1552 — 13 студзеня 1599, Лондан) — англійскі паэт, сучаснік Шэкспіра.

Дакладная дата нараджэння невядомая. Сын суконшчыка. Атрымаў адукацыю ў Кембрыджы. Некаторы час працаваў сакратаром у розных вяльможаў. У 1579—1580 Спенсер служыў у англійскім войску і ва ўзнагароду ў 1587 г. атрымаў ірландскі маёнтак, які дазволіў яму заняцца літаратурнай дзейнасцю. Вядомыя творы: «Каралева фей» (1596, незавершаная алегорыя хрысціянскіх дабрадзейнасцей), элегія «Дафнаіда» (1590), збор вершаў «Скаргі» (1591), паэмы «Праталаміён» (1596) і «Чатыры гімна» (1596). Стваральнік так званай спэнсеравае страфы, дзевяцірадкоўя, якім пазней пісалі Байран, Шэлі і Кітс. Ірландскае паўстанне 1598 года вымусіла яго пакінуць маёнтак і перабрацца ў Лондан, дзе ён і памёр.

Зноскі
------

1. ↑  Edmund Spenser // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  Edmund Spenser // Internet Speculative Fiction Database — 1995. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2629164'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Эдмунд Спенсер
**Эдуар Лакруа** (18 ліпеня 1838 — 22 лістапада 1913) — французскі палітычны дзеяч.

Біяграфія
---------

Эдуар Лакруа нарадзіўся ў сям’і акцёра і драматурга Жазефа Філіпа Сімона, які ўзяў псеўданім Лакруа.

У маладосці вывучаў жывапіс, у 1860 годзе добраахвотнікам прыняў удзел у экспедыцыі Джузэпэ Гарыбальдзі на востраў Сіцылію, потым у якасці мастака і сакратара ездзіў з Эрнестам Рэнанам у Палестыну і Сірыю, дзе правёў тры гады. Па вяртанні ў Парыж супрацоўнічаў у «Figaro» і «Rappel». Падчас аблогі Парыжа Лакруа камандаваў атрадам і браў удзел у бітве пры Бюзенвалі. 8 лютага 1871 года ён быў абраны ў Нацыянальны сход, дзе заняў месца на крайняй левай. Галоўным пунктам яго праграмы была дэцэнтралізацыя з развіццём самастойнасці абшчын.

Па абвінавачанні ва ўдзеле ў Парыжскай Камуне Лакруа быў арыштаваны і прасядзеў у турме да чэрвеня 1871 года. Ён выступаў за канстытуцыю 1875 года, за паданне суду міністраў 16 траўня, за амністыю, у 1881 годзе за перагляд канстытуцыі, пазней супраць каланіяльнай палітыкі Феры.

У 1885 годзе Эдуар Лакруа стаў міністрам гандлю ў кабінеце Фрэйсінэ, захаваў свой партфель у міністэрстве Габле і выйшаў у адстаўку разам з апошнім у 1887 годзе; праз год у кабінеце Флаке атрымаў партфель народнай асветы; у 1889 годзе быў міністрам прамысловасці і гандлю і актыўна абараняў ідэю будаўніцтва Эйфелевай вежы; у 1894 і 1895 гг. быў адным з віцэ-прэзідэнтаў Палаты дэпутатаў. У 1895 годзе быў прэзідэнтам бюджэтнай камісіі, у якой рашуча адстойваў падаходны падатак. У лістападзе таго ж года Лакруа стаў марскім міністрам у радыкальным кабінеце Леона Буржуа і займаў гэтую пасаду яшчэ пры двух прэм’ерах да 1899 года; быў прыхільнікам актыўнага развіцця ваенна-марскога флота.

У 1893 годзе на жыццё Лакруа быў здзейснены замах вар’ятам-рамізнікам Маарам.

У 1902—1905 гадах зноў быў віцэ-прэзідэнтам Палаты дэпутатаў. У 1905 годзе актыўна падтрымліваў ідэю аддзялення царквы ад дзяржавы. Эдуар Лакруа памёр у 1913 годзе, быў пахаваны на могілках Пер-Лашэз.

Зноскі
------

1. ↑  Edouard Simon // Roglo — 1997. — 8549233 экз.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q83365652'></a>
2. ↑  Edouard Simon Dit Lockroy // Sycomore / Assemblée nationale Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193582'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15271528'></a>
3. ↑  *Pinson G. Thérenty M.* Édouard Lockroy // Médias 19 — 2011. — ISSN 1927-0178<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q62991232'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q50322521'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q50322537'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10919625 · BNF: 12534630g · CONOR: 118010211 · GND: 11739193X · ISNI: 0000 0001 1437 3391 · LCCN: n2004063659 · NKC: jn20020722499 · NTA: 142892858 · NUKAT: n2013136141 · PTBNP: 174030 · SUDOC: 073553425 · VIAF: 7499787 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Салін.
**Карл Бернхард Салін** (4 студзеня 1861, Эрэбру — 10 кастрычніка 1931, Стакгольм) — шведскі археолаг, гісторык культуры і куратар музея.

Біяграфія
---------

Бернхард Салін здаў уступны экзамен у дзяржаўнай гімназіі ў Нючэпінгу 28 мая 1880 года, а затым пачаў вучобу студэнтам Упсальскага ўніверсітэта, дзе ён стаў у 1885 годзе бакалаўрам у галіне скандынаўскіх моў, эстэтыкі, мастацтва і літаратуры, латыні, гісторыі, паліталогіі і астраноміі. Ён стаў у 1888 годзе ліцэнцыятам філасофіі ў гісторыі мастацтваў і доктарам у эстэтыцы ў 1890 годзе. Салін быў прыняты ў якасці памочніка ў Дзяржаўны гістарычны музей у 1889 годзе, дзе ён быў прызначаны другім памочнікам куратара ў 1902 годзе. Салін стаў куратарам Паўночнага музея ў 1903 годзе і быў яго дырэктарам з 1905 па 1913 год.

Салін быў першапачаткова мастацтвазнаўцам, але цікавіўся дагістарычнай археалогіяй, і, як археолаг, ён удзельнічаў у тым ліку ў раскопках у Сірэторпе ў Блекінге ў 1915 годзе. Салін прысвяціў сябе пазней гісторыі рэлігіі, асабліва развіццю скандынаўскай рэлігіі. Ён быў прызнаным спецыялістам па звярынаму стылю. У 1891, 1892, 1894 і 1895 гадах ён правёў каля двух гадоў у шырокіх даследаваннях у Цэнтральнай і Паўднёвай Еўропе. У выніку паездкі ён апублікаваў у 1904 годзе працу «Altgermanische Thierornamentik», якая змяшчае стылявы аналіз і разгляд розных культурных плыняў у перыяд міграцыі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  C Bernhard Salin — 1917.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q379406'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1724971'></a>
2. 1 2  Örebro Nikolai kyrkoarkiv, Födelse- och dopböcker, SE/ULA/11800/C/7 (1854-1861), bildid: A0005033\_00088 Праверана 21 лютага 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10501038'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q64166606'></a>
3. ↑  Bernhard Salin död // *Svenska Dagbladet* — Stockholm: 1931. — 185600 экз. — ISSN 1101-2412<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1754'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1504847'></a>
4. ↑  Kungsholms kyrkoarkiv, Död- och begravningsböcker, SE/SSA/0011/F I/20 (1930-1935), bildid: 00026757\_00087 Праверана 21 лютага 2019.
5. ↑  Salin, KARL BERNHARD — Svenskagravar.se. Праверана 12 красавіка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26699962'></a>
6. ↑  Östergren, Stefan (2000–2002). "C Bernhard Salin" (in Swedish). *Svenskt biografiskt lexikon*. **31**. Stockholm: National Archives of Sweden. p. 291.. Retrieved on 23 March 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Шведскі біяграфічны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 117600377 · ISNI: 0000 0001 0882 685X · LCCN: n82154628 · NTA: 132555921 · NUKAT: n2008101951 · LIBRIS: 251233 · SUDOC: 076390659 · VIAF: 27852521 |

 |