recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Гарыбальдчыкі** або **Легіён Гарыбальдзі** — аддзел італьянскіх добраахвотнікаў, якія бралі ўдзел у Студзеньскім паўстанні 1863 года. Іхняй арганізацыяй займаўся сын Джузэпэ Гарыбальдзі — Меноці, а камандзірам быў Франчэска Нулья, які загінуў у адным з баёў на тэрыторыі Царства Польскага.

Дзейнасць
---------

Прыхільнік польскіх паўстанцаў, Франчэска Нулья склікаў у Бергама ўсіх ахвотных. У красавіку 1863 года яго аддзел прыбыў у Кракаў. 3 мая італійцы перайшлі мяжу з Кангрэсавай Польшчы ля Крышавіцаў. Злучыўшыся з паўстанцкім аддзелам палкоўніка Юзафа Мінеўскага, яны ў той самы дзень разбілі расійскае войска пад Падлэмжамі.

5 мая адбылася бітва пад Кжыкаўкай, у якой гарыбальдчыкі атрымалі значныя страты, Франчэска Нулья і Юзаф Мінеўскі былі забіты, ад’ютант Нулья Элья Маркеці сканаў ад ран некалькі дзён пазней. Некаторыя італійцы трапілі ў палон і былі сасланы ў Сібір, астатнія здолелі вярнуцца ў Італію.

Уплыў
-----

Большасць даследчыкаў ацэньваюць колькасць гарыбальдчыкаў у дваццаць чалавек, таму яны не аказалі вялікага ўплыву на хаду ваенных дзеянняў. Аднак сталі запамінальным прыкладам замежнай падтрымкі паўстанцаў. Цяпер імя Франчэска Нулья ці яго аддзела маюць шматлікія вуліцы і школы ў розных гарадах Польшчы.

Зноскі
------

1. ↑  *Monica Gardner.* An Italian Tragedy in Siberia // *The Sewanee Review*. — Jul. - Sep. 1926. — Т. 34. — № 3. — С. 329—338.
**Гары Потэр: прыквел** — твор Джаан Роўлінг даўжынёй у 800 слоў, які быў напісаны ў 2008 годзе на паштоўцы спецыяльна для продажу на дабрачынным аўкцыёне пры падтрымцы сеткі кніжных крам Waterstone’s. Паштоўка з тэкстам была прададзена 11 ліпеня 2008 года за £25.000 ($48.855). Уладальнікам твора стаў Хіра Дыгпал (англ.: Hira Digpal), прэзідэнт інвестыцыйнай банкаўскай кансалтынгавай фірмы Red-33, якая знаходзіцца ў Токіа. Пасля аўкцыёна, ён сказаў, што быў гатовы заплаціць максімум £50.000 (у два разы болей). У той жа дзень тэкст твора быў апублікаваны у Інтэрнэце.

Сюжэт
-----

Сірыўс Блэк і Джэймс Потэр, уцякаючы на матацыкле ад паліцэйскага аўтамабіля, які пераследваў іх, згортваюць у вузкі завулак паміж хатамі, у канцы якога — тупік. Аўтамабіль таксама заязджае ў гэты завулак і, такім чынам, падлеткі апыняюцца заціснутымі паміж сцяной і паліцэйскай машынай. Сяржант Фішэр і паліцыянт Андэрсэн вылазяць з машыны і прад’яўляюць марадзёрам абвінавачванне ў перавышэнні хуткасці, яздзе на матацыкле без шлема і супраціве арышту. Нечакана ў завулку з’яўляюцца тры постаці на мётлах, Сірыўс і Джэймс прамаўляюць нейкі заклён, які паднімае машыну на дыбы, а троіцу пакідае без свядомасці. У наступнае імгненне Сірыўс і Джэймс ляцяць на матацыкле, пакінуўшы здзіўленых паліцыянтаў.

Беларускія пераклады
--------------------

Існуе аматарскі пераклад на беларускую мову твора «Гары Потэр: прыквел» Андрэя Багача і Андрэя Філіпчыка, які быў апублікаваны ў электронным фармаце на сайце belpotter.by у 2008 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Артыкул з сайта www.snitchseeker.com  (англ.)
2. ↑  Навіны BBC news  (англ.)
3. ↑  Bloomberg.com: Muse Arts  (англ.)
4. ↑  Гары Потэр на беларускай  (бел.).  belpotter.by. Праверана 3 ліпеня 2022.

Спасылкі
--------

* Асабісты сайт Дж. К. Роўлінг
* «Гары Потэр: прыквел» на беларускай
* Арыгінал «Прыквела» на вэб-старонцы Waterstone’s

| ⛭Творы Джаан Роўлінг |
| --- |
| Серыя пра Гары Потэра | 

|  |  |
| --- | --- |
| Раманы | 
* Філасофскі камень (1997)
* Таемная зала (1998)
* Вязень Азкабана (1999)
* Кубак агню (2000)
* Ордэн Фенікса (2003)
* Прынц-паўкроўка (2005)
* Дары Смерці (2007)

 |
| Звязаныя творы | 
* Фантастычныя звяры і дзе іх шукаць (2001)
* Квідыч са старажытнасці да нашых дзён (2001)
* Казкі барда Бідля (2007)
* Гары Потэр: прыквел (2008)

 |

 |
| Іншыя творы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Казкі | 
* Ікабог (2020)
* Каляднае парася (2021)

 |
| Кнігі для дарослых | 
* Выпадковая вакансія (2012)

 |

 |
| Пад псеўданімам Роберт Гэлбрэйт | 
* Покліч зязюлі (2013)
* Шаўкапрад (2014)
* На службе зла (2015)
* Смяротная беласць (2018)
* Дурная кроў (2020)

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кіраўскі раён (значэнні).
 
**Кіраўскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым захадзе Санкт-Пецярбурга. Названы ў гонар С. М. Кірава. Мае выхад да берага Неўскай губы Фінскага заліва. На поўначы мяжа раёна з Адміралцейскім раёнам праходзіць па рацэ Екацерынгофцы і плошчы Стачак, на ўсходзе — з Маскоўскім раёнам — па лініі чыгункі на Ламаносаў і Гатчыну, і на поўдні — з Краснасельскім раёнам — па праспекце Маршала Жукава і рацэ Красненькай. У склад раёна ўваходзяць мікрараёны: Нарвская застава, Аўтава, Дачны, Ульянка і ўсходняя частка Лігава, а таксама астравы Неўскай губы — Гутуеўскі, Кананерскі і Белы. Да рэвалюцыі ў гарадскія межы ўваходзілі толькі поўнач і паўночны захад сучаснай тэрыторыі раёна (на поўнач ад ракі Тараканаўкі), яны знаходзіліся ў складзе Нарвскай часткі. Землі на поўдзень ад Тараканаўкі ўваходзілі ў прыгарадны Пецяргофскі ўчастак.

Зноскі
------

1. ↑
**Шы́шчыцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Грэскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр сельсавета — вёска Шышчыцы.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Грэскага раёна Слуцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Мінскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Грэскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года сельсавет у Слуцкім раёне. З 12 лютага 1935 года ў складзе адноўленага Грэскага раёна, з 21 чэрвеня 1935 года — Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Грэскім раёне Мінскай вобласці. З 20 верасня 1944 года ў складзе Бабруйскай вобласці. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Мінскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Грэскага сельсавета.

Станам на 1 студзеня 1947 года ў склад сельсавета ўваходзілі 6 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Белорусская ССР: административно-территориальное деление на 1 января 1947 года / Информационно-статистический отдел Президиума Верховного Совета БССР. — Минск: Государственное издательство БССР, 1947. — 300 с.
Андрэй Мілеўскі ў ролі Густава-Конрада ў пастаноўцы Станіслава Выспянскага (Гарадскі тэатр у Кракаве, прэм’ера 31 кастрычніка 1901 года)
**Дзяды́** (польск.: Dziady) — цыкл рамантычных драм Адама Міцкевіча, апублікаваных у 1822—1860 гадах. Складаецца з чатырох частак:

* «Дзяды (частка II)» — 1822
* «Дзяды (частка IV)» — 1822
* «Дзяды (частка III)» — 1832
* «Дзяды (частка I)» — 1860, няскончаная

Пачаткова Міцкевіч напісаў I, II, III і IV часткі, аднак апублікаваў толькі дзве часткі (II и IV), якія паводле месца напісання атрымалі назву «віленска-ковенскія». Пад уражаннямі ад паўстання 1830 года Міцкевіч, знаходзячыся ў Дрэздэне, напісаў і апублікаваў III частку, якая атрымала «дрэздэнскіх Дзядоў». Няскончаны рукапіс I часткі быў знойдзены толькі пасля смерці аўтара.

Змест
-----

Часткі звязаныя між сабою абрадам дзядоў — дакладна апісаным у II частцы, згаданы Густавам у IV частцы і паказаным у IX сцэне III часткі. У творы змешчаны пэўныя аўтабіяграфічныя звесткі, ідэі рамантызму, звязанага з народавольніцкай барацьбой пад расейскім падзелам.

У II частцы апісваецца абрад дзядоў, падчас якога перад яго ўдзельнікамі з’яўляюцца духі памерлых, якія просіць дапамогі ў жывых. Па словах Міцкевіча, у народных забабонах прасочваецца «маральная ідэя, вобразна выяўленая простым людам». Апрача драм, у склад II часткі ўваходзіць верш «Упыр», пачаткова публікаваны асобна.

Частка IV — гісторыя Густава, які скончыў жыццё самагубствам з-за кахання. IV частка стала мастацкім адлюстраваннем няшчаснага кахання паэта да яго «рамантычнай музы» — Марылі Верашчакі.

У III частцы Дзядоў Міцкевіч звярнуўся да іншых падзей перыяду маладосці — да арышту і турэмнага зняволення па справе філаматаў у 1824 годзе. Сам паэт «зашыфраваны» тут пад імем Конрада.

Беларускія пераклады
--------------------

Паэма перакладзеная на беларускую мову Сержам Мінскевічам (1999) і Кастусём Цвіркам (2001).

* *Адам Міцкевіч*. Дзяды = Dziady : паэма (у 2-х тамах) / Перакладчык Серж Мінскевіч, беларуская і польская мовы; камент.: Зоф'я Стэфаноўская[pl], Серж Мінскевіч. – Мінск : Медысонт, 1999. — ISBN 985-6530-07-5. Першы поўны пераклад паэмы на беларускую мову, зроблены ў 1994—1998 гадах да 200-годдзя Адама Міцкевіча.
* *Адам Міцкевіч*. Дзяды : паэма / Пер. з пол. [прадм. камент.] Кастуся Цвіркі ; мастак Уладзімір Вішнеўскі. – Мінск : ГА "Беллітфонд", 2001. – 301, [1] с.

Зноскі
------

1. ↑  Дзяды (у двух тамах). Адам Міцкевіч // livelib.ru

Спасылкі
--------

* «Дзяды» на мове-арыгіналу (польскай)
* Беларускі пераклад
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Тулава, значэнні.
Тулава мужчыны
**Тулава** (лац.: Truncus — ствол) — цэнтральная ў анатамічных адносінах частка цела ў жывёл, якая не ўключае галаву, шыю, канечнасці і хвост. Торсам завецца частка тулава, размешчаная ніжэй жывата, які адносіцца да часткі цела «тулава», вышэй за пояс.

Часці
-----

Тулава падзяляецца на чатыры часткі:

* Грудная клетка (Thorax).
* Жывот (Abdomen).
* Спіна (Dorsum).
* Таз (Pelvis).

Асобныя часткі падзяляюцца далей на рэгіёны (Regiones pectoris, Regiones abdominis, Regiones dorsi і Regiones pelvis).

Найбольш вузкай часткай тулава з'яўляецца *талія*.

Гл. таксама
-----------

* Галава

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4178696-8 · Microsoft: 523889960 · NKC: ph126767 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Клімаў.
**Віктар Віктаравіч Клімаў** (29 верасня 1935, г. Нікапаль, Днепрапятроўская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Маскоўскі архітэктурны інстытут у 1960 годзе. Працаваў у Яраслаўлі, Мінскпраекце, з 1971 года — галоўны архітэктар праектаў у БелНДІПгорадабудаўніцтва.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1963 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): ПДП жылога раёна па праспекце Дзяржынскага (1967), праект мясаперапрацоўчага завода ў Мінску (1969), праекты планіроўкі 34 адміністрацыйных раёнаў БССР і Нечарназёмнай зоны РСФСР (1973—1983), эксперыментальны генплан Мазырскай сістэмы населеных месцаў (1983), схема раённай планіроўкі Курскай і Мінскай вобласці (1983—1987).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Климов Виктор Викторович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Нямцоў.

**Віктар Віктаравіч Нямцоў** (нар. 8 верасня 1941, с. Белая Гліна, Краснадарскі край, Расія) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1972 годзе. З 1972 года выкладае ў Беларускай акадэміі мастацтваў, з 1995 года загадчык кафедры.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1978 года.

Творчасць
---------

Сярод твораў: габелены «Музыка» ў Беларускай дзяржаўнай філармоніі (1974—1976, у сааўтарстве з А. Яскіным, У. Ткачовым), «Беларусь — край мой родны» ў рэзідэнцыі прэзідэнта Беларусі (1983—1984), вітражы «Песні Беларусі» і «Поры года» ў Тэатры юнага гледача Беларусі (1978, у сааўтарстве з У. Ткачовым), «Сонечныя кветкі. Флора і фауна» ў медыцынскім інстытуце (1992—1993), «Старажытная геральдыка гарадоў Беларусі» ў тэхналагічным універсітэце (1993—1994; усе ў Мінску), «Белавежская пушча» ў беларускай урадавай рэзідэнцыі Віскулі ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці (1981—1982), дэкаратыўных рэльефаў. Аўтар жывапісных палотнаў «Успаміны. Дзікі мёд» (1981), «Алегорыя трывогі» (1986), «Бабіна лета» (1990), «Стары млын» (1992), «Каля люстэрка» (1996), «А. Пушкін», «А. Міцкевіч» (абодва 1999), трыпціха «Поры года» (1995), серыі пейзажаў «Па Галандыі і Францыі» (1999). Творам уласцівы гарманічная пластычнасць з рэалістычнай трактоўкай сюжэта, метафарычнасць.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Л. Ф. Салавей.* Нямцоў Віктар Віктаравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

Спасылкі
--------

* Віктар Віктаравіч Нямцоў на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 134304 |
Аўстэрыя ў в. Варняны, пач. XX ст. 
**Аўстэ́рыя** (італ.: osteria) — заезны дом; тып карчмы. Вядома ў Польшчы і на Беларусі з XVI ст. найбольш пашырана з XVIII ст. Размяшчаліся аўстэрыі звычайна на гандлёвых плошчах або галоўных вуліцах гарадоў і мястэчак. Будавалі іх з дрэва, цэглы, у тэхніцы «прускага муру». У плане пераважала форма прамавугольніка. Уключалі стайні, вазоўні, гасціныя пакоі, каморы. Гасціныя пакоі абсталёўваліся лавамі, сталамі, мелі кафляную грубку для ацяплення памяшкання і мураваную печ для гатавання ежы. Некаторыя аўстэрыі былі складанымі комплексамі, якія ўключалі жылыя, гаспадарчыя, гандлёвыя і іншыя будынкі, згрупаваныя вакол агульнага двара. А. сталі прататыпам для гасцініц і паштовых станцый.

Гл. таксама
-----------

* Слонімская аўстэрыя

Літаратура
----------

* Аўстэрыя. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ельяшэвіч.
**Ала Сяргееўна Ельяшэ́віч** (нар. 27 мая 1949, г. Мінск) — беларуская актрыса. Заслужаная артыстка Аўтаномнай Рэспублікі Крым (1999).

Біяграфія
---------

У 1971 годзе скончыла тэатральны факультэт Беларускага дзяржаўнага тэатральна-мастацкага інстытута па спецыяльнасці «Актрыса драмы і кіно» (курс У. А. Маланкіна). З 1972 года працуе ў Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Янкі Купалы.

У 2020 годзе засталася сярод 13 акцёраў трупы, якія не сышлі ў жніўні з тэатра ў знак пратэсту супраць фальсіфікацыі прэзідэнцкіх выбараў, жорсткага разгону пратэстоўцаў, катаванняў затрыманых, ціску на тэатр і звальнення дырэктара Паўла Латушкі.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1976 года.

Творчасць
---------

У бягучым рэпертуары (2020) выконвае ролі: Бона Сфорца («Чорная панна Нясвіжа» А. Дударава); Таіса («Зямля Эльзы» Я. Пуліновіча).

Зноскі
------

1. ↑  У Купалаўскі спрабуюць набраць трупу з акцёраў абласных тэатраў і студэнтаў

Спасылкі
--------

* Старонка на сайце Купалаўскага тэатра
* Ала Сяргееўна Ельяшэвіч на сайце Кино-театр.ру[ru] (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Нікіцін.
**Віктар Дзмітрыевіч Нікіцін** (14 красавіка 1951, Брэст) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1973 годзе Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут. З 1973 года — архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў у Мінскпраекце. У 1976—1977 гадах служыў у шэрагах Савецкай арміі. У 1984—1993 гадах намеснік начальніка па вытворчасці ГалоўАПУ Мінгарвыканкама, у 1993—1994 гг. — першы намеснік старшыні Камітэта архітэктуры Мінскага гарвыканкама, у 1994—1996 гг. — выконваючы абавязкі старшыні Камітэта архітэктуры, горадабудаўніцтва і землекарыстання Мінскага гарвыканкама — галоўнага архітэктара горада Мінска, у 1996—2006 гг. — першы намеснік старшыні Камітэта архітэктуры, горадабудаўніцтва і землеўпарадкавання Мінскага гарвыканкама. У 2006—2011 года галоўны архітэктар горада Мінска, старшыня Камітэта архітэктуры і горадабудаўніцтва Мінскага гарвыканкама.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1979 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

14-павярховы навучальна-лабараторны корпус Мінскага педінстытута імя А. М. Горкага
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): будынак Фрунзенскага аддзялення Будбанка БССР (1977), комплекс НДІ па вул. Горкага (1983), кафэ па вул. Варвашэні (1983), навучальна-лабараторны корпус Мінскага педінстытута імя А. М. Горкага на пл. Леніна (1986—1988), бізнес-цэнтр «XXI стагоддзе» (1998, сааўтары А. Корбут, Зееў Натэс, Даніэль Бран), гандлёвы цэнтр «Сталіца» пад плошчай Незалежнасці, шматпрофільны культурна-спартыўны комплекс «Мінск-арэна» (2006—2008, будаўніцтва ў 2007—2009; сааўтары У. А. Будаеў, А. М. Ніціеўскі, А. А. Шабалін, В. Б. Куцко), архітэктурны праект нацыянальнага гісторыка-археалагічнага цэнтра «Мінскае замчышча» (1991—2009, сааўтар С. Г. Багласаў), новы будынак музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны (2010—2013, саўтары В. Крамарэнка, А. Грышан), эскізнае рашэнне Палаца Незалежнасці (2011—2013, у сааўтарстве) у Мінску.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ганаровым дыпломам на Міжнародным конкурсе ў Варне (Балгарыя) за праект «Прастору для калектыўнага вольнага часу» (1973). Узнагароджаны Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь. Лаўрэат V Нацыянальнага фестывалю архітэктуры (2003), лаўрэат XIII Рэспубліканскага конкурсу лепшых архітэктурных твораў (I прэмія).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Никитин Виктор Дмитриевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
2. 1 2  ВИКТОР НИКИТИН: МИНСК — ГОРОД, В КОТОРОМ УЮТНО

Літаратура
----------

* Никитин Виктор Дмитриевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шэлест.

**Ала Якаўлеўна Шэлест** (руск.: Алла Яковлевна Ше́лест; 1919—1998) — савецкая прыма-балерына.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 26 лютага 1919 года ў Смаленску. Вучылася ў ЛХВ у Л. П. Герт і А. Я. Ваганавай. У 1937—1963 гадах — балерына ЛАТОБ імя С. М. Кірава.

У 1952—1955 гадах — педагог ЛАХВ імя А. Я. Ваганавай. У 1959—1963 гадах — балетмайстар-рэпетытар ЛАТОБ імя С. М. Кірава, у 1970 годзе — педагог-рэпетытар Будапешцкага тэатра оперы і балета; у 1965—1970 гадах — выкладчык кафедры рэжысуры (курс Майстэрства балетмайстра) у ЛДК імя Н. А. Рымскага-Корсакава. У 1971 годзе — педагог-рэпетытар у «Aterballetto» у Рэджа-нель-Эмілія, Італія; у далейшым мела статус «guest professor» — запрошанага педагога. Працавала ў розных кампаніях, у тым ліку ў Марыінскім тэатры (1989—1994).

У 1970—1973 гадах была галоўным балетмайстрам Куйбышаўскага тэатра, на сцэне якога паставіла балеты «Лебядзінае возера», «Жызель».

Зноскі
------

1. 1 2  Catalog of the German National Library Праверана 10 чэрвеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23833686'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Свяцкі.
**Гары Міхайлавіч Свяцкі** (29 мая 1936, г. Менск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1960 годзе. Працаваў у Мінскпраекце, з 1964 года — архітэктарам Фрунзенскага і Цэнтральнага раёнаў Мінска, з 1975 года — галоўны архітэктар праектаў, галоўны спецыяліст тэхаддзела ў Белжылпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1974 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Дом мадэляў
Адміністрацыйны будынак ЦНДІТК па Партызанскім праспекце
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): Рэспубліканскі дом мадэляў па праспекце Машэрава (1969), адміністрацыйны будынак[d] ЦНДІТК па Партызанскім праспекце, інтэрнат трэста «Энергаспецмантаж» па праспекце Пушкіна (1971), рэканструкцыя трыбун і падтрыбунных памяшканняў стадыёна «Дынама», праект будынка Беларускага тэатра імя Я. Купалы (1980), рэканструкцыя адміністрацыйнага будынка па вул. Камсамольскай (1981) у Мінску.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Святский Гарри Михайлович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Агата Фёдараўна Турчынская** (укр.: Ага́та Фе́дорівна Турчи́нська; 11 лютага 1903, Кулікоў, Жалкоўскі павет, Галіцыя (цяпер Львоўскага раёна Львоўскай вобласці Украіны) — 22 жніўня 1972, Кіеў) — украінская паэтэса і празаік.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў беднай сям’і. Рана асірацела. У 1915 годзе аказалася ў Кіеве. Выхоўвалася ў дзіцячым доме. У 1923 годзе скончыла трохгадовыя настаўніцкія курсы ім. Барыса Грынчанкі ў Кіеве, затым — Кіеўскую музычную школу, пазней у 1926 — Кіеўскі інстытут народнай адукацыі (зараз — Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Тараса Шаўчэнкі). Працавала выхавальніцай у дзіцячым доме.

Член кіеўскай групы літаратурнай арганізацыі «Заходняя Украіна». А. Турчынская прымала актыўны ўдзел у грамадскай рабоце. З 1938 года — член Саюза пісьменнікаў Украіны.

У час Вялікай Айчыннай вайны знаходзілася ў эвакуацыі (1941—1943), працавала ў газеце «Туркменская іскра», інспектарам па справах мастацтваў Саўнаркама Туркменскай ССР, была намеснікам старшыні секцыі рускіх пісьменнікаў.

Пасля вызвалення Украіны ад нямецкіх акупантаў, вярнулася ў Кіеў.

Узнагароджана медалём «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.».

Памерла 22 жніўня 1972 у Кіеве. Пахаваная на Байкавых могілках.
**Тыгровая балка** (тадж.: Бешаи палангон) — запаведнік у Таджыкістане, размешчаны на зліцці рэк Вахш і Пяндж.

Тэрыторыя запаведніка плошчай каля 50 тысяч га прасціраецца ад ракі Пяндж на поўдні і пустыняў Кашкакум да хрыбта Хаджа-Казіян. Атрымаў статус запаведніка ў 1938 годзе. Тугайныя лясы Тыгровай балкі займаюць значную тэрыторыю параўнальна мала закранутую антрапагенным уздзеяннем. У запаведніку захоўваюцца рэдкія і асабліва каштоўныя віды жывёл, у тым ліку бухарскі алень. Сустракаўся туранскі тыгр, які вымер у сярэдзіне XX стагоддзя.

Спасылкі
--------

* Дзяржаўны прыродны запаведнік «Тыгровая балка» Архівавана 21 мая 2017.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Агат (значэнні).

**Агат** — мінерал, схаванакрышталічная разнавіднасць кварца, уяўляе сабой тонкавалакністы агрэгат халцэдона з паласатай ці плямістай тэкстурай або дэкаратыўнымі ўключэннямі.

Назва
-----

Знакаміты вучоны старажытнасці Пліній Старэйшы лічыў, што назва паходзіць ад ракі Ахатэс (стар.-грэч.: Ἀχάτης) на Сіцыліі (магчыма, сучасная Карабі ці Дзірыла), іншае тлумачэнне — ад грэчаскага «ἀγαθός» — добры, шчаслівы. Часцей за ўсё малюнак агата нагадвае вока. Паводле адной са старажытных легенд, гэта вока нябеснага белага арла, які пасля бітвы з чорным ведзьмаком зваліўся на Зямлю і стаў каменем. А яго вока працягвае глядзець на людзей, аддзяляючы добрыя справы ад злых. Агат таксама завуць Вокам Творцы.

Апісанне
--------

Агат шэры, Бразілія, 10 см
Адрозніваюць: агаты (блакітнавата-шэрыя і белыя), агатавы оніхс (белыя і чорныя слаі), карнеалонікс (чырвоныя і белыя), сардонікс (чырвона-бурыя і белыя) і інш. Характар афарбоўкі — вясёлкавы. Бляск васковы да матавага. Цвёрдасць 6—6,5. Шчыльнасць каля 2,6 г/см³.

Утварэнне
---------

Агаты павольна фармаваліся ва ўмовах, якія забяспечваюць праходжанне перыядычных хімічных рэакцый, звязаных з дыфузіяй і перанасычэннем злучэнняў крэмнія. Зоны агатаў могуць мець таўшчыню да 1,5 мкм.

Выкарыстанне
------------

Выкарыстоўваецца ў прыладабудаванні, як паўкаштоўны камень.

Гл. таксама
-----------

* Агата

Літаратура
----------

* Агат // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Агат**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa · Universalis · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4206226-3 · LCCN: sh85002057 · NDL: 01166276 · NKC: ph618947 |
**Бітва за Брытанію** — авіяцыйная бітва Другой сусветнай вайны, якая доўжылася з 9 ліпеня па 30 кастрычніка 1940 года. Тэрмін *«Бітва за Брытанію»* упершыню скарыстаўся прэм'ер-міністр Вялікабрытаніі сэр Уінстан Чэрчыль, назваўшы так спробу Трэцяга рэйха заваяваць панаванне ў паветры над поўднем Англіі і падарваць баявы дух брытанскага народа.
Падчас бязлітасных паветраных баёў Каралеўскія ВПС Вялікабрытаніі (РАФ) адбілі спробы ВПС Трэцяга рэйха заваяваць панаванне ў паветры, знішчыць брытанскія ВПС, разбурыць прамысловасць і інфраструктуру краіны, дэмаралізаваць насельніцтва і тым самым прымусіць Вялікабрытанію да капітуляцыі ці заключэння міру.

Бітва за Брытанію з’явілася першай ваеннай кампаніяй, у якой удзельнічалі выключна ВПС і сілы проціпаветранай абароны. З ліпеня 1940 асноўнымі мэтамі нямецкіх бамбардзіровак з’яўляліся прыбярэжныя канвоі і марскія базы, такія як Портсмут, але ўжо праз месяц люфтвафэ пераключыліся на англійскія аэрадромы. Падчас бітвы люфтвафэ таксама падвяргалі бамбардзіроўцы авіяцыйныя заводы і аб’екты наземнай інфраструктуры. У канчатковым выніку, люфтвафэ звярнуліся да тактыкі застрашвальнага бамбакідання і нападам на аб’екты, якія маюць вялікае палітычнае значэнне.

Няздольнасць Германіі да выканання пастаўленых перад пачаткам кампаніі задач лічыцца першым паражэннем Трэцяга рэйха ў Другой сусветнай вайне і адным з яе паваротных пунктаў. У тым выпадку, калі б Германіі ўдалося дамагчыся перавагі ў паветры, Адольф Гітлер планаваў аперацыю «Марскі леў» — уварванне ў Вялікабрытанію з мора і паветра.

«Дзень Бітвы за Брытанію» адзначаецца ў Вялікабрытаніі 15 верасня; паводле меркавання англічан, страты, панесеныя нямецкімі ВПС у гэты дзень у 1940 годзе, вымусілі германскае камандаванне прызнаць немагчымасць зламаць абарону Брытанскіх астравоў і маральны дух брытанцаў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бітва за Брытанію

| Заходнееўрапейскі тэатр ваенных дзеянняў Другой сусветнай вайны |
| --- |
| Саар • «Дзіўная вайна» • Данія-Нарвегія • Францыя • Брытанія • Сен-Назер • Дзьеп • Нармандыя • Паўднёвая Францыя • Лінія Зігфрыда • Ардэны • Эльзас-Латарынгія • Кальмар • Маас-Рэйн • Цэнтральная Еўропа |
Стары вакзал у Біркіркары
**Біркіркара** (мальт.: Birkirkara, прынята таксама скарочанае напісанне B’Kara) — горад на Мальце. Насельніцтва - каля 25 000 чалавек.

У горадзе 4 аўтаномныя парафіі: Святой Алены, Святога Язэпа, Багародзіцы Кармельскай і Святой Марыі. Тут жа знаходзіцца адзін з лепшых каледжаў Мальты, каледж Святога Алойзія.

Тут нарадзіліся былы прэзідэнт Эдвард Фенек Адамі, лідар апазіцыі Альфрэд Сант, а таксама першы прэзідэнт Мальты Антоні Мамо.

Дэвіз на гербе горада — In hoc signo vinces, а на гербе горада намаляваны чырвоны крыж, над якім узвышаецца карона.

Сярод славутасцяў Біркіркары варта адзначыць Стары вакзал (чыгунка была пракладзеная ў 1931 годзе), які ў цяперашні час пераўтвораны ў публічны парк. Нягледзячы на тое, што Біркіркара ператварылася ў камерцыйны цэнтр Мальты, яна захоўвае зачараванне архітэктуры і побыту жылога сектара.

У горадзе таксама ёсць уласны футбольны клуб Біркіркара, заснаваны ў 1950 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10). — карта Мальты


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**Тыграі** (**тыгрэ**, **тыграй**, **тыграі**, **тыгрынья**) — семіцкая этнічная група ў Паўночнай Эфіопіі (правінцыя Тыграй) і паўднёвай, цэнтральнай і паўночнай Эрытрэі. Невялікія групы пражываюць таксама ў былых правінцыях Эфіопіі Бэгемдыр і Вало (цяпер вобласць Амхара). Мова тыгрынья. Складаюць прыкладна 95% насельніцтва хрысціянскай вобласці Тыграй і 6,2% насельніцтва Эфіопіі. Агульная колькасць 4,5 мільёна (на 2006 год). Яшчэ 2,24 мільёна ў суседняй Эрытрэі, якія складаюць каля паловы яе насельніцтва, таксама гавораць на мове тыгрынья.

Маюць сваяцтва з народам тыгрэ, размаўлялым на адпаведнай мове тыгрэ.

Зноскі
------

1. ↑  FDRE States: Basic Information — Tigray Архівавана 19 лютага 2007 года. Population (accessed 22 March 2006)
2. ↑  Ethiopia: A Model Nation of Minorities (accessed 22 March 2006)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12324547c · GND: 4120361-6 · LCCN: sh85135328 · SUDOC: 032160674 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Трылесінскі сельсавет.
**Трыле́сінскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бялыніцкага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Вялікі Трылесін.

Утвораны 16 ліпеня 1954 года ў складзе Бялыніцкага раёна Магілёўскай вобласці шляхам аб’яднання тэрыторыі скасаваных Кудзінскага і Шылавіцкага сельсаветаў. 11 красавіка 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Галоўчынскага (15 населеных пунктаў: Атраднае, Ветка, Вялікі Кудзін, Калінін, Кастрычнік, Красны Пахар, Ленінскі, Ліпіншчына, Ляшчэўнік, Малы Кудзін, Малы Трылесін, Пачапок, Пушча, Рубеж, Чырвоная Звязда), Прыхабскага (5 населеных пунктаў: Звязда, Краснае, Свяцілавічы 1-я, Свяцілавічы 2-я, Студзёнка) сельсаветаў, частка перададзена ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Бялыніцкага пассавета (7 населеных пунктаў: Вялікі Трылесін, Гараватка, Запакулле, Зарэчча, Перамога, Шылавічы і пасёлак Свяцілавіцкага цагельнага завода).

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 27 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.
2. ↑  Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Трыліснік.
Трыліснік
**Трыліснік** (ірл.: seamróg) —  адзін з найгалоўнейшых сімвалаў Ірландыі, уяўляе сабой маладую галінку канюшыны белай. Лічыцца, што гісторыя сімвала ўзыходзіць сваімі каранямі да часоў Святога Патрыка. Як кажуць, апякун Ірландыі выкарыстоўваў трыліснік у якасці метафары, тлумачачы людзям сэнс Святой Троіцы. Назва сімвала ў ірландскай мове *seamróg* паходзіць ад ірландскага слова *seamair*, якое азначае маладая канюшына. У даўнія часы канюшына выкарыстоўвалася ў медыцыне, бо вядомая сваімі лекавымі ўласцівасцямі. У эпоху каралевы Вікторыі трыліснік становіцца папулярным сімвалам на адзенні. Канюшына выкарыстоўваецца ў якасці сімвала шматлікіх ірландскіх спартыўных каманд, дзяржаўных арганізацый, ваенных злучэнняў, універсітэтаў і іншых арганізацый, напрыклад: футбольнага клуба «Кліфтанвіл Белфаст», футбольнага клуба «Шэмрак Роверс», авіякампаніі Aer Lingus, Дублінскага ўніверсітэцкага каледжа. Акрамя гэтага трыліснік Канюшыны, у адпаведнасці з канстытуцыяй Ірландыі, з'яўляецца дзяржаўным сімвалам Ірландыі. Яго выява выкарыстоўваецца ў паштовых марках, дзяржаўных і ваенных узнагародах, на сцягах месцаў і ваенных штандарах. Трыліснік Канюшыны таксама выкарыстоўваецца ў якасці сімвала ірландскага палка войска Вялікабрытаніі.

* 
* 
* 
* 
*

Гл. таксама
-----------

* Чатырохлістая канюшына

Зноскі
------

1. ↑  Nelson, E. Charles, *Shamrock: Botany and History of an Irish Myth*, Boethius Press, 1991, isbn 0-86314-199-4, p 14

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Трыліснік (сімвал)
**Тулвінскае ўзвышша** — узвышша на ўсходняй частцы Рускай раўніны. Знаходзіцца паміж рэкамі Кама, Сылва, Ірэнь і Вішэра.

На поўдні ўзвышша знаходзіцца выток Тулвы — адной з найбольш буйных рэк Пермскага края. Ва ўсходняй частцы знаходзяцца вышэйшыя вяршыні ўзвышша — Белая Гара (446 м) і Асінавая Галава (430 м). У паўднёва-усходняй частцы сустракаюцца карставыя формы рэльефу.

Ад іншых араграфічных утварэнняў у краі Тулвінскае ўзвышша адрозніваецца высокай ступенню расчлянённасці рэльефу.

Зноскі
------

1. ↑  Энциклопедия Пермской области — Тулвинская возвышенность
Спуск з вуліцы Партовай на вуліцу Падгорную. Верагодная тэрыторыя колішняга яра Дзядно (кастрычнік 2012 г.).Спуск з вуліцы Партовай на вуліцу Падгорную. Імаверная тэрыторыя колішняга яра Дзядно (кастрычнік 2012 г.).
**Дзядно** (або **Дзедна**) — глыбокі яр са стромкімі абрывамі, які да 1930-х гг. існаваў на схіле высокага карэннага берага ракі Сож у Гомелі. Знаходзіўся на паўночным усходзе гістарычнага раёна «Каўказ», прыблізна ў раёне між сучаснымі вуліцамі Тэльмана, Партовай і Падгорнай. Быў знівеліраваны ў пачатку 1930-х гг. падчас будаўніцтва гомельскага рачнога порта. Магчыма, на частцы ранейшай тэрыторыі яра Дзядно пралягае сучасны лесвічны спуск ад вуліцы Партовай да вуліцы Падгорнай.

Паходжанне і назва
------------------

Яр Дзядно з’яўляўся рэшткай рэчышча старажытнай рэчкі, якая, імаверна, упадала ў возера Дзядно — затоку ракі Сож. Менавіта з назвай азначанага возера, першая пісьмовая згадка якога адносіцца да 1560 г. (старабел.: *«Дѣдно озеро»*), звязана ўзнікненне назвы яра. Аднак невядома, ці мела рэчка, якая ўтварыла яр Дзядно, такую ж назву. Ручай Дзядно, *«впадающій въ озеро того же названія»*, паводле крыніц ХІХ ст. працякаў па лугавой даліне (сучасны Мельнікаў Луг). Картаграфічныя матэрыялы ХІХ — першай трэці ХХ ст. не даюць адказу на пытанне аб часе, калі назва «Дзядно» замацавалася за адным з гомельскіх яроў. 

Навукоўцы схіляюцца да славянскай этымалогіі слова «Дзядно» («Дзедна»). Корань «дзед» у назвах яроў і водных аб’ектаў звычайна тлумачацца як абазначэнне старыц, заток і рукавоў рэк.

У пераліку аб’ектаў, якія ўваходзілі ў склад 2-й паліцэйскай часці Гомеля па стане на 1914 г. мясцовасць фігуруе як *«Оврагъ Дѣдко»* (з'яўленне літары «к» у назве напэўна звязана з памылкай друку).

Размытыя моцнымі дажджамі 18—19 жніўня 1917 г. схілы Дзядна пачалі спаўзаць, што вымагала іх тэрміновага ўмацавання. Гарадское самакіраванне выдаткавала на гэтыя патрэбы 4 тысячы рублёў. Ускласці адказнасць за здарэнне на мясцовых асенізатараў не ўдалося — тыя запрасілі павелічэння платы за сваю працу.

Зноскі
------

1. 1 2  Рогалев, А.Ф. Топонимический словарь Гомеля и Гомельского района [Текст] / А. Ф. Рогалев. — Гомель : Барк, 2012. — С. 78.
2. ↑  "Кавказ" в плену : (история строительства Гомельского порта) / Д. Аллан, Мих. Пирожников, В. Розкин. — Гомель, 1933.
3. ↑  Рэестр рэвізіі гаспадарскай Гомельскай воласці, 1560 г.
4. ↑  Военно-статистическое обозрение Российской Империи / [Текст]. — Санкт-Петербург : в типографии Департамента Генерального Штаба , 1848-1858. — Т. 8, ч. 3: Могилевская губерния. — 1848. — Отд. 2. — С. 26.
5. ↑  Карта окрестностей местечка Гомеля снятая глазомерно в 1838 году
6. ↑  Памятная книжка Могилевской губернии на 1914 год. — Могилев губ. : Губернская типография, 1914. — Отд. III, С. 75.
7. ↑  Мятліцкая, В. М. На паграніччы эпох і дзяржаў. Старонкі гісторыі Гомеля (1917—1918) / Валянціна Мятліцкая. — Гомель : Барк, 2021. — С. 77.

| Яры і спускі Гомеля |
| --- |
| 
* Дзядно
* Цыганскі яр
* Валатаўскі спуск
* Крушэўскі спуск
* Баярскі спуск
* Кіеўскі спуск
* Замкавы спуск
* Гамяюк
* Кагальны роў
* Ільінскі спуск
* Выратавальная вуліца

 |
**Зваро́тны працэ́с** – працэс, які можна правесці ў адваротным напрамку з поўным аднаўленнем пачатковага стану як самой сістэмы, так і навакольнага асяроддзя.

Зваротнасць можна разумець у вузкім і шырокім сэнсе. У шырокім сэнсе зваротнасць азначае магчымасць вяртання сістэмы ў зыходны стан. Зваротнасць у вузкім сэнсе патрабуе не проста вяртання першапачатковага стану, але і праходжання (у адваротным напрамку) праз усе прамежкавыя станы.

Умовай зваротнасці тэрмадынамічнага працэсу з'яўляецца яго раўнаважнасць.

Усе зваротныя працэсы з'яўляюцца ізаэнтрапійнымі.

Паняцце зваротнага працэсу з'яўляецца ідэалізацыяй. Усе рэальныя працэсы з'яўляюцца незваротнымі.
**«Купа́лаўскае»**— аграхолдынг у Шклоўскім раёне, які спецыялізуецца на малочна-мясной жывёлагадоўлі з племянным развядзеннем цялушак і вырошчваннем збожжавых культур. Створаны на падставе ўказа № 232 ад 29 чэрвеня 2017 года «Аб стварэнні гаспадарчага таварыства». У склад холдынга ўваходзяць ТАА «Купалаўскае» — кіруючая кампанія холдынга, ЗАТ «Вялікія Славені», ААТ «Амкадор-Шклоў» (у 2017 годзе яго далучылі «Новае Юбілейнае»), ААТ «Новагарадзішчанскае». Колькасць работнікаў аграхолдынга складае 652 чалавекі.

Станам на 2018 год агульнае пагалоўе буйной рагатай жывёлы складала 17 382 галоў; вытворчасць малака — 26 615 т; сярэдні ўдой малака ад каровы — 4 474 кг; сяреднясутачнае прыбаўленне ў вазе БРЖ — 534 г; гадоўля жывёлы і птушкі (у жывой вазе) — 2 026 т. Вытворчасць збожжа — 32,8 тыс. т. Чысты прыбытак склаў 1 704 тыс. беларускіх рублёў.

Улетку 2017 года Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка заявіў, што на прыкладзе холдынгу «Купалаўскае» хоча паказаць, «якім мусіць быць сельгасвытворчасць у XXI стагоддзі». Пры гэтым глава дзяржавы не выключыў, што ў перспектыве «Купалаўскае» можа быць аб’яднана з ААТ «Александрыйскае».

У пачатку 2018 года знялі з пасады старшыні Дрыбінскага райвыканкама і прызначылі на пасаду дырэктара холдынгу «з прычыны вытворчай неабходнасці» Дзмітрыя Васілеўскага. 31 сакавіка 2018 года яго знайшлі павешаным у лесе. Самагубства звязваюць з працоўнай дзейнасцю.

26 сакавіка 2019 года Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка наведаў малочнатаварны комплекс «Сліжы» ААТ «Амкадор-Шклоў», які належыць да аграхолдынга «Купалаўскае», дзе быў абураны ўмовамі, у якіх утрымліваюцца жывёлы, а таксама адсутнасцю парадку ў вытворчых памяшканнях. У выніку Лукашэнка даручыў зняць з пасад усіх вінаватых і ўзбудзіць крымінальныя справы, старшыню Шклоўскага райвыканкама Васіля Віцюнова было вырашана назначыць кіраўніком аграхолдынга «Купалаўскае», а памочніка Прэзідэнта па Магілёўскай вобласці Генадзя Лаўранкова — выконваючым абавязкі старшыні райвыканкама. 27 сакавіка Лукашэнка таксама вызваліў ад пасад старшыню Магілёўскага аблвыканкама Уладзіміра Даманеўскага, намесніка прэм’ер-міністра Міхаіла Русага і міністра сельскай гаспадаркі і харчавання Леаніда Зайца. Упраўленне Дэпартамента фінансавых расследаванняў Камітэта дзяржаўнага кантролю па Магілёўскай вобласці завяло крымінальную справу па фактах злоўжывання службовымі паўнамоцтвамі з боку службовых асоб ААТ «Амкадор-Шклоў» і ТАА «Купалаўскае» (кіруючая кампанія холдынгу).

Зноскі
------

1. 1 2  «Меўся адказваць перад Лукашэнкам». Што кажуць землякі кіраўніка аграхолдынгу на Шклоўшчыне, які павесіўся
2. 1 2  Аграхолдынг «Купалаўскае» 26.03.2019 // БелТА
3. ↑  Экс-председатель Дрибинского райисполкома найден повешенным. Он оставил две предсмертные записки Архівавана 27 сакавіка 2019.
4. ↑  Рабочая паездка ў Магілёўскую вобласць 26 сакавіка 2019 года
5. ↑  Освобождены от должностей вице-премьер, губернатор и министр — Лукашенко подписал кадровые указы Президент 27.03.2019 | 20:10 // БелТА
6. ↑  У дачыненні да кіраўнікоў «Амкадор-Шклоў» і «Купалаўскае» распачалі крымінальную справу
**Сцяпан Міхайлавіч Крынін** (14 красавіка 1920, с. Мікалаеўскае, Енатаеўскі раён, Астраханская вобласць — 18 ліпеня 1988, г. Астрахань, РСФСР) — Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Скончыў пачатковую школу. Да вайны жыў і працаваў у саўгасе «Сарпа» Юстынскага раёна Калмыцкай АССР, пазней на Астраханскім рыбакамбінаце.

У Чырвонай Арміі з 1940 года. На франтах Вялікай Айчыннай вайны з 1942 года Камандзір аддзялення 190-га стралковага палка (5-я стралковая дывізія 3-й арміі 2-га Беларускага фронту) сяржант Крынін вызначыўся ў баях пры разгроме варожай калоны і вызваленні Ваўкавыска.

14 ліпеня 1944 года у баях за Ваўкавыск Крынін са сваім аддзяленнем дзейнічаў у складзе дэсантнай групы. Дэсантнікі перарэзалі шашы на захад ад Ваўкавыска, па якім рухалася калона немцаў колькасцю да 600 чалавек. Аддзяленне Крыніна ўступіла ў бой і знішчыла шмат жывой сілы супраціўніка. Пры штурме Ваўкавыска аддзяленне Крыніна першым уварвалася ў горад.

Пасля вайны дэмабілізаваўся. Пражываў у горадзе Астрахань, працаваў у параходстве і на рыбакамбінаце.

Памёр 18 ліпеня 1988 года. Пахаваны ў Астрахані, на Старых могілках.

Узнагароды
----------

Званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» (№ 9016) Крыніну прысвоена 24 сакавіка 1945 года.

Узнагароджаны ордэнамі Леніна, Айчыннай вайны 1-й ступені, Славы 3-й ступені, медалямі.

Зноскі
------

1. ↑  14 красавіка 1920 г. у с. Мікалаеўскае Енатаеўскага раёна Астраханскай вобласці ў сям’і селяніна нарадзіўся ўдзельнік Вялікай Айчыннай вайны Герой Савецкага Саюза Сцяпан Міхайлавіч КРЫНІН

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза : краткий биографический словарь : [в 2 т.] / [редколлегия: И. Н. Шкадов (председатель) и др.]. — Москва, 1987. — Т. 1. — С. 787.
* Навечно в сердце народном : [справочник / главный редактор И. П. Шамякин]. — 3-е издание, дополненное и исправленное. — Минск, 1984. — С. 273.
* Памяць патрэбна жывым / Браніслаў Ермашкевіч; пад рэд. Р. К. Казлоўскага. — Гродна, 2018. — С. 85-86.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
Савецкая паштовая марка з выявай куоклес сярод іншых традыцыйных латвійскіх інструментаў.
**Куокле** (лат.: kokle, латг.: kūkle) — струнны музычны інструмент, які выкарыстоўваецца ў народнай музыцы Літвы, Латвіі. Па канструкцыі і паходжанню падобны да расійскіх гусляў, або фінскіх кантэле.

Паходжанне
----------

Першыя пісьмовыя звесткі аб куоклес датуюцца XV ст.[*крыніца?*] Балтыйскія плямёны распрацавалі куоклес на аснове аналагічных музычных інструментаў фіна-угорскіх і славянскіх народаў рэгіёну. Ёсць паданне, што струны уяўляюць сабой сонца. На куоклес з Гістарычнага музея ў Рызе выяўлены руны.

Зноскі
------

1. ↑  Simon Broughton (1994). *World music: the rough guide*. Rough Guides. ISBN 978-1-85828-017-2.. Retrieved on 14 June 2012.
2. ↑  Arvids Ziedonis (1968). *The religious philosophy of Janis Rainis, Latvian poet*. Latvju Grāmata.. Retrieved on 14 June 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Куоклес на Вікісховішчы |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Анан.

**Нанэ Анан** (шведск.: Nane Annan; 1944, Стакгольм, Швецыя) — шведская праваабаронца. Жонка сёмага Генеральнага сакратара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый (ААН) Кофі Анана. Пляменніца шведскага дыпламата Рауля Валенберга.

Біяграфія
---------

Злева направа: Кофі Анан, Нанэ Анан, Брэд Піт, Анджэліна Джалі. 26 студзеня 2006, Давос, Швейцарыя.
Нанэ Лагергрэн нарадзілася 1944 годзе ў Стакгольме, скончыла факультэт юрыспрудэнцыі ў Стакгольмскім універсітэце ў 1968 годзе.

У 1975 годзе ўладкавалася працаваць памочнікам суддзі ў шведскім судзе.

Удзельнічала ў распрацоўцы заканадаўчых праектаў як памочнік сакратара ў шведскім парламенце (1976—1981) і як эксперт у шведскай камісіі па этнічных прадузятасцяў і дыскрымінацыі (1979—1980). У 1981 годзе яна ўладкоўваецца ў юрыдычную службу Выканаўчага камітэта Упраўлення Вярхоўнага Камісара ААН па справах бежанцаў у Жэневе і да 1983 года працуе там. У 1983 годзе яе запрашаюць працаваць у галоўным офісе ААН у Нью-Ёрку і яна пераязджае туды.

Нанэ выйшла замуж за Кофі Анана ў 1984 годзе ў Нью-Ёрку. Пасля таго, як яе муж у 1997 годзе становіцца генеральным сакратаром Арганізацыі Аб’яднаных Нацый, яна паказвае сябе як паслядоўны змагар з праблемамі тысячагоддзя, такімі як: беднасць, праблема дзяцей, якія не маюць магчымасці атрымаць адукацыю, гендарная роўнасць, пашырэнне правоў і магчымасцяў жанчын.

Нанэ Анан — куратар праграмы ЮНЕСКА па Годзе Чыстай Вады (2003), змагар за чысціню навакольнага асяроддзя. Яна адна з удзельнікаў распрацоўкі плана сістэмы папярэджання цунамі.

Захапляецца мастацтвам і з’яўляецца мастачкай.

Зноскі
------

1. ↑  *Pas L. v.* Nane Maria Lagergren // Genealogics — 2003.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847329'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847326'></a>
2. ↑  Кофи Аннан | Генеральный секретарь ООН (RU).
3. ↑  Nane Annan — Kofi Annan Foundation

Спасылкі
--------

* «The United Nations, Come along with me!»
* Адкрыты ліст Нанэ Анан
* Нанэ Анан змагаецца са СНІДам у Індыі Архівавана 13 сакавіка 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | genealogics.org |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 5299 1118 · LCCN: nr2001006697 · NDL: 00903496 · VIAF: 34381913 |
Лагатып кампаніі з канца XIX стагоддзя да 1933 года
Цэнтральны офіс кампаніі
**ASEA** (абр. ад шведск.: Allmanna Svenska Elektriska Aktiebolaget, Усеагульная шведская электрычная акцыянерная кампанія) — шведскае прамысловае прадпрыемства, буйны вытворца электратэхнічнай прадукцыі і машын, трамваяў, электравозаў.

У 1988 годзе злілася са швейцарскай кампаніяй Brown, Boveri & Cie, з адукацыяй кампаніі ASEA-Brown Boveri (ABB). ASEA працягвае існаваць, але зараз ужо як холдынгавая кампанія, якая валодае 50 % акцый ABB.

Гісторыя
--------

Кампанія была заснавана ў 1883 годзе Людвігам Фрэдгальмам у Стакгольме як вытворца электрычных лямпаў і генератараў. Пасля зліцця з Кампаніяй электрычнай энергіі Венстрэма і Гранстрэма, кампанія стала звацца шведск.: Allmänna Svenska Elektriska Aktiebolaget (чытаецца «Альмэна свенска электрыска актыэбалагет» —), скарочана ASEA.

Электравоз Rc будаваўся на заводах ASEA
* У 1889 Ёнас Венстрэм стварае трохфазныя генератары, рухавікі і трансфарматары.
* У 1933 з-за негатыўных асацыяцый з германскім нацызмам кампанія змяняе лагатып, раней утрымоўвалы свастыку.
* У 1953 кампанія стварае першыя прамысловыя дыяменты.
* У 1955 годзе стварае электравоз Rapidlok
* У 60-х гадах XX стагоддзя будуе 9 з 12 шведскіх АЭС.
* У 1974 кампанія пачынае ўжываць прамысловыя робаты.
* У 1988 зліваецца з Brown Boveri & Cie.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n83825862 · NKC: ko2002105709 · VIAF: 315073998 |
**Iris winkleri** — від кветкавых раслін роду *Касач*, уваходзіць у падрод *Hermodactyloides* і *секцыю Monolepsis*. Гэта цыбульны шматлетнік.

Ён быў знойдзены батанікамі ў 1884 годзе і апублікаваны ў выданні *«Працы Санкт-Пецярбургскага батанічнага сада»* (руск.: Труды Санкт-Петербургского ботанического сада) паміж 1884 і 1885. Відавая назва дадзена ў гонар Канстанціна Юльевіча Вінклера  (руск.) (бел. (1848—1900), батаніка з Дэрпцкага ўніверсітэта. Пазней у 1897 годзе, Вінклер быў галоўным батанікам у Санкт-Пецярбургскім батанічным садзе.

Батанічнае апісанне
-------------------

Вырастае да 10-20 см вышынёй з блакітна-фіялетавымі кветкамі, якія з’яўляюцца ў чэрвені.

Арэал
-----

Першапачаткова быў знойдзены ў рэгіёнах з умераным кліматам у Сярэдняй Азіі і Кыргызстане. Ён таксама сустракаецца і ў іншых былых рэспубліках Савецкага Саюза, (уключаючы Узбекістан) і на Цянь-Шані.

Экалогія
--------

Гэты касач лічыцца вельмі падобнымі на Iris kolpakowskiana (які таксама *ўваходзіць у секцыю Monolepsis* *падроду Hermodactyloides*), але ён мае плёнкавую абгортку цыбуліны. *Іris kolpakowskiana* (іншы член секцыі) мае сеткаватую абгортку. Іншы блізкі *від -* *Іris pskemensis*.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».

Літаратура
----------

* Czerepanov, S. K. 1995. Vascular plants of Russia and adjacent states (the former USSR).
* Komarov, V. L. et al. eds. Flora SSSR. 1934—1964.
* Mathew, B. 1981. The Iris. 179.
* Seisums, A. Ruksans, J. 1998. The Hunt for Iris winkleri (QUARTERLY BULLETIN- ALPINE GARDEN SOCIETY)
* Lazkov, G.A.; Umralina, A.R. Endemic and Rare Plant Species of Kyrgyzstan (Atlas). 2015 -pp. 58-59

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |