recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**.22 WMR** (англ.: .22 Winchester Magnum Rimfire, 5,6 мм Вінчэстэр Магнум,.22 Magnum,.22 Mag) — малаімпульсны патрон кальцавога ўзгарання сямейства 5,6 мм, ужываецца выключна ў грамадзянскай зброі.

Асаблівасці і ўжыванне
----------------------

Патрон .22 WMR значна магутней, чым, напрыклад, знакаміты «мелкашачны» патрон .22 Long Rifle, паколькі колькасць пораху ў яго набойніцэ больш прыкладна ў паўтары раза. Яго магутнасць, па меркаванні некаторых аўтараў, знаходзіцца на мяжы магутнасці, магчымай для патронаў кальцавога ўзгарання. Адпаведна, далёкасць стральбы ім істотна больш. Пачатковая хуткасць кулі вельмі высокая — яна ў некаторых тыпах патрона дасягае 600 м/с і нават на адлегласці 100 ярдаў (91,4 м) роўная хуткасці кулі .22 Long Rifle у ствальнога срэза. Эфектыўная далёкасць стральбы .22 WMR дасягае
120—130 м. Пры гэтым аддача занядбана слабая, яна часта не адчуваецца зусім.

Ужыванне гэтага патрона, у цэлым, такое жа, як і ў іншых патронаў сямейства 5,6 мм. Гэта, першым чынам, індывідуальная стралковая падрыхтоўка і навучанне стральбе. Гэтаму спрыяюць такія якасці патрона, як практычная адсутнасць аддачы, адносна нягучны гук стрэлу і таннасць. Але ў «сапраўднай» спартыўнай стральбе гэты патрон ніколі не выкарыстоўваўся. Спартсменам падвышаная хуткасць кулі не была неабходная (для стральбы па мішэнях аптымальныя балістычныя паказчыкі .22 Long Rifle, а не больш магутнага патрона) таму акцэнт у пасоўванні на рынку патрона .22 WMR быў першапачаткова зрушаны ў бок палявання. Менавіта паляўнічыя маглі цалкам рэалізаваць перавагі .22 WMR. Патрон .22 WMR — адзін з нешматлікіх патронаў кальцавога ўзгарання, які часта стаў выкарыстоўвацца для паляўнічых мэт.

Патрон .22 WMR — справа, побач з іншымі боепрыпасамі калібра 5,6 мм (.22 Long і .22 Long Rifle)
Найбольш распаўсюджаная куля для патрона .22 WMR — не свінцовая осаленая, як у меней магутных 5,6-мм патронаў, а амяднённая, бо пры хуткасцях больш 600 м/с свінцовая безабалонкавая куля можа сарвацца з нарэзаў у ствале або расплавіцца ад трэння. Часта кулі .22 WMR робяцца з экспрэснай пустэчай у галаўной частцы. Існуюць таксама адмысловыя патроны .22 WMR, мелыя замест кулі капсулу з дробным дробам, якія ўжываюцца для стральбы пацукоў і інш.

Гэты патрон падыходзіць для стральбы дробных грызуноў, трусаў, а таксама птушак, але абавязкова трэба мець у выглядзе, што на блізкай адлегласці куля можа моцна разбіць і парваць тушку такой дзічыны, асабліва калі браць кулю з экспрэснай пустэчай. Дульная энергія кулі гэтага боепрыпасу дастатковая для паражэнні дзічыны памерам да шакала або каёта ўключна.

Зброя пад патрон .22 WMR выпускаецца самая разнастайная, асабліва ў ЗША. Гэта і карабіны, і штуцары, і пісталеты (напрыклад, Kel-Tec PMR-30). У Еўропе і Расіі гэты патрон і, адпаведна, зброя пад яго, распаўсюджаныя некалькі менш.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме .22 WMR
**Чарнаморская акруга** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў РСФСР на захадзе Паўночнага Каўказа, якая існавала ў 1920—1930 гадах. Цэнтр акругі — горад Новарасійск.

Гісторыя
--------

Чарнаморская акруга была ўтворана 11 мая 1920 года ў складзе Кубана-Чарнаморскай вобласці на тэрыторыі былой Чарнаморскай губерні. Цэнтрам акругі быў прызначаны горад Новарасійск. Першапачаткова акруга падзялялася на 8 воласцей: Адлерскую, Гагрынскую, Геленджыкскую, Джубгскую, Лазараўскую, Новарасійскую, Сочынскую і Туапсінскую.

30 чэрвеня 1920 года Гагрынская воласць была перададзена Сухумскай акрузе Грузіі, а Чарнаморская акруга была падзелена на 2 аддзелы: Новарасійскі і Туапсінскі.

20 лістапада 1920 года пасля ліквідацыі Таманскага аддзела да Чарнаморскай акругі былі далучаны горад Анапа з прылеглымі паселішчамі. На гэтай тэрыторыі была ўтворана Анапская воласць Новарасійскага аддзела.

18 мая 1922 года Новарасійскі і Туапсінскі аддзелы былі скасаваны, воласці ўвайшлі ў непасрэднае падпарадкаванне акрузе.

26 студзеня 1923 года акруга была адзелена на 5 раёнаў: Анапскі, Геленджыкскі, Новарасійскі, Сочынскі, Туапсінскі.

2 чэрвеня 1924 года Чарнаморская акруга ўвайшла ў склад Паўднёва-Усходняй вобласці, з 16 лістапада 1924 года — у складзе Паўночна-Каўказскага края.

У верасні 1924 года з часткі тэрыторыі Туапсінскага раёна быў утвораны Шапсугскі нацыянальны раён з цэнтрам у горадзе Туапсэ.

10 кастрычніка 1925 года з Кубанскай акругі ў Чарнаморскую быў перададзены Крымскі раён.

27 лютага 1930 года з часткі тэрыторыі Крымскага раёна і Абінскага раёна Кубанскай акругі быў створаны Грэчаскі нацыянальны раён з цэнтрам у горадзе Крымск.

30 ліпеня 1930 Чарнаморская акруга, як і большасць астатніх акруг СССР, была скасавана. Яе раёны адышлі ў непасрэднае падпарадкаванне Паўночна-Каўказскага края.

Насельніцтва
------------

Насельніцтва акругі ў 1926 годзе складала 291 437 чалавек (у тым ліку гарадское — 112 467 чал.). З іх: украінцы — 37,5%; рускія — 34,7%; армяне — 10,0%; грэкі — 5,5%; малдаване — 2,2%; беларусы — 1,8%; чаркесы — 1,5%; грузіны — 1,3%; немцы — 1,1%.

Зноскі
------

1. 1 2  Усесаюзны перапіс насельніцтва 1926 г. **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2016. Праверана 27 жніўня 2010.
2. ↑  Геаграфічна — на паўднёвых схілах Галоўнага Каўказскага хрыбта, на Чарнаморскім узбярэжжы Каўказа.

Літаратура
----------

* Основные административно-территориальные преобразования на Кубани (1793—1985 гг.) / Сост.: А. С. Азаренкова, И. Ю. Бондарь, Н.С. Вертышева. — Краснодар: Краснодарское кн. изд-во, 1986. — 394 с.
План замка.
**Замакрэў Барнард** (англ.: Barnard Castle)  — закінуты сярэднявечны замак, размешчаны ў горадзе Барнард-Касл у графстве Дарэм (Вялікабрытанія).

Гісторыя замка
--------------

Замак быў пабудаваны з каменя ў 1095—1125 гадах баронам Гі з роду Баліялаў (англ.: Guy I de Balliol). Паміж 1125 і 1185 гадамі яго пляменнік Бернар дэ Баліял і яго сын Бернар II пашырылі будынак.

У 1216 годзе замак быў абложаны Аляксандрам II. Замак па-ранейшаму ўтрымліваўся Баліяламі, хоць іх правы аспрэчваліся біскупам дарэмскім. Калі Іаана I зрынулі з шатландскага каралеўскага трона ў 1296 годзе, замак быў перададзены біскупам дарэмскаму. Прыкладна ў 1300 годзе англійскі кароль Эдуард I перадаў замак графу Уорыку. У 1477 годзе падчас вайны Пунсовай і Белай ружы, Рычард, герцаг Глостэрскі (пасля Рычард III) авалодаў замкам, які стаў адной з яго ўпадабаных рэзідэнцый. У XV стагоддзі ў выніку жаніцьбы Рычарда III з Ганнай Невіл замак быў перададзены яе сям'і.

На працягу наступных двух стагоддзяў сямейства Невіл пашырыла замак. Аднак, калі Чарлз Невіл, 6-ы граф Уэстморленд быў пазбаўлены правоў за яго кіруючую ролю ў паўстанні, замак быў канфіскаваны. У 1626 годзе замак Барнард (а таксама замак Рэбі) былі перададзены Генры Вейну (англ.: Sir Henry Vane).

Вейн вырашыў зрабіць Рэбі сваім асноўным месцам пражывання, а замак Барнард застаўся закінутым. Частка яго муроў была знята і выкарыстана для дабудовы Рэбі.

Сучасны стан
------------

Сёння замак знаходзіцца ў распараджэнні Фонду англійскай спадчыны і адкрыты для наведвання. Асаблівую цікавасць уяўляюць руіны XII стагоддзя цыліндрычная вежа, а таксама вялікая зала і вялікая палата XIV стагоддзя.

Гл. таксама
-----------

* Спіс замкаў Англіі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Замак Барнард
* Barnard Castle Архівавана 27 верасня 2007. (англ.)
* Barnard-Castle Архівавана 11 ліпеня 2014. (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2008005945 |
**Замак Больчаў** (польск.: Zamek Bolczów, ням.: Bolzenschloss, Bolzenstein) — адзін з помнікаў сярэднявечнай рыцарскай архітэктуры Ніжняй Сілезіі.

Размяшчэнне
-----------

Замак знаходзіцца на гранітны скале (561 м над узроўнем моры) ва ўсходняй частцы Заходніх Судэтаў, у гміне Янавіцы-Вельке ў Еленягурскім павеце Ніжнесілезскага ваяводства Польшчы.

Унутраны двор замка

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў 1375 годзе. У першай палове XV стагоддзя быў разбураны ў бітве з гусітамі, адноўлены і пашыраны ў XVI стагоддзі. У 1645 годзе падчас Трыццацігадовай вайны яго занялі шведы і спалілы пры адыходзе. З тых часоў замак застаецца ў руінах.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Замак Больчаў
* Zamek Bolczow (польск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кейла.
**За́мак Ке́йла** (эст.: Keila vasallilinnus) — рэшткі замку ў эстонскім горадзе Кейла (павет Хар'ю).

У 1976 годзе мясцовыя краязнаўцы знайшлі ў зарасніку на паўднёва-ўсходняй ускраіне парку прамавугольны будынак са сценамі больш чым метровай даўжыні. На заходнім рагу будынка захаваліся сляды круглай вежы. Праведзеныя ў 1970-х і 1990-х раскопкі пацвердзілі, што даўней на гэтым месцы знаходзілася комплекс абарончых збудаванняў.

Гісторыя
--------

Меркавана гэта была ўмацаваная сядзіба феадала па прозвішчы Кегель, пабудаваная прыкладна ў сярэдзіне XIV стагоддзя. Першыя згадкі пра яе адносяцца да 1433 года, калі новы ўласнік Арнт Калле прадаў сядзібу Лівонскаму ордэну. Верагодна ў 1470 годзе, падчас рэстаўрацыі Кейльскай царквы, сядзіба была перабудавана ў васальны замак: да асноўнага аб’ёму памерам 15х25 м была дабудавана вежа і нарошчаныя муры. Усе ўмацаванні былі абкружаны драўляным частаколам. У сярэдзіне таксама быў выкапаны калодзеж 4-метровай глыбіні.

Падчас Лівонскай вайны рускія войскі спалілі замак (1560). Цягам наступных 60 гадоў замак змяніў 11 уласнікаў.

XVII стагоддзе стала эпохай росквіту маёнтка, тут у прамысловых маштабах здабывалі ласося. Паводле шведскіх і нямецкіх дакументаў 1686 і 1694 гадоў замак быў двухпавярховы.

Падчас Паўночнай вайны 1710 года замак ізноў быў моцна пашкоджаны. У 1750 канчаткова закінуты. Рэшткі падвальных памяшканняў часткова выкарыстоўваліся яшчэ ў XIX стагоддзі. Паступова руіны зараслі, ператварыўшыся ў пагорак.

Цяпер плошча замка расчышчана, рэшткі муроў закансерваваны.

Галерэя
-------

* План замкаПлан замка
* 
* КалодзежКалодзеж
*

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Замак Кейла
* Музей Хар’юмаа Архівавана 21 студзеня 2013. (эст.)
* Эстонскія сядзібы (эст.)
**Замагі́льскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чырвонаслабодскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Замагілле.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Чырвонаслабодскага раёна Слуцкай акругі, з 1927 года — Бабруйскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чырвонаслабодскім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў Чырвонаслабодскім раёне Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Чырвонаслабодскім раёне Мінскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Бабруйскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Мінскай вобласці.

Скасаваны 16 ліпеня 1954 года, тэрыторыя далучана да Акцябрскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Востраў Замак.

**За́мак** (трансліт.: *Zamak*) — востраў на возеры Мядзел. Прыкладная плошча — 0,142 км². Незаселены.

Геаграфія
---------

Карта
Знаходзіцца на возеры Мядзел прыкладна ў 8 км на поўнач ад цэнтра горада Мядзел і 123,7 км на паўночны захад ад Мінска.

Востраў Замак — самы вялікі з усіх астравоў возера Мядзел. Найбольшая даўжыня — 515,54 м, найбольшая шырыня — 443,2 м. Агульная плошча — каля 0,142 км².

Сфарміраваны ледавіковымі адкладаннямі. Сярэдняя вышыня 20—25 м над узроўнем мора. Сталых паверхневых вадацёкаў на тэрыторыі Замка няма.

Берагі адносна нізкія, часткова зарастаюць трыснягом. На поўначы вылучаюцца прагаліны пясчаных пляжаў. Частка сушы пакрыта лесам.

Востраў уваходзіць у склад Нарачанскага нацыянальнага парка.

Гісторыя
--------

У сярэднявеччы востраў Замак разам з суседнімі больш дробнымі астравамі Гарадок і Уклейна складаў частку ўмацаваных паселішчаў горада Мядзел на возеры Мядзел. На ім знаходзілася гарадзішча, якое на працягу XII — XV стст. тройчы гарэла. Каля гарадзішча месцілася неўмацаванае селішча (каля 1,5 га).

Лічыцца, што Замак падобна астатнім пасяленням старажытнага Мядзеля быў пакінуты жыхарамі ў XV ст. пасля эпідэміі. Яны перасяліліся на бераг возера Мястра, дзе знаходзіцца сучасны горад.

Археалогія
----------

Археалагічныя раскопкі праводзіліся ў 1934 г. 1956 г. 1981 г. 1985 г. але да нашага часу паселішчы на востраве Замак даследаваны толькі часткова (каля 40 м²).

Выяўлена, што культурны пласт гарадзішча дасягае 2,43 м. Падзяляецца на 3 гарызонты:

* Верхні, шэры, насычаны дробнымі каменьчыкамі, кавалкамі абмазкі, вугалем, косткамі птушак, рыб, дзікіх і свойскіх жывёл.
* Сярэдні складаецца з белаватай, чырвонай і шэрай гумусавай гліны.
* Ніжні, чорны, утрымоўвае матэрыялы XII — XIII стст.

Селішча было знойдзена ў падножжа гарадзішча і даследавана ў 1981 г. М. А. Ткачовым. Яно складалася з драўляных пабудоў, культурны пласт — 0,6—0,7 м.

Славутасці
----------

* Гарадзішча (X—XV стагоддзі) — Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 613В000449шыфр 613В000449
* Селішча (VI—VIII стагоддзі) — Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 613В000450шыфр 613В000450

Спасылкі
--------

* Востраў Замак на myadel.info Архівавана 14 сакавіка 2013.
* Востраў Замак на brsmok.by
Параўнанне памераў патронаў .50 AE і .32 ACP
.**50 Action Express** (таксама .50 AE, 12.7 x 33, 12,7×32,6 мм) — патрон калібру 12,7 мм, распрацаваны ў 1988 годзе для ізраільскага пісталета Desert Eagle. Адзін з самых магутных унітарных пісталетных патронаў у свеце. Мае тупаканцовую кулю, з-за якой дадзены патрон валодае вялікім спыняючым дзеяннем.

Годнасцi і недахопы
-------------------

Як і ўсе боепрыпасы, патрон .**50 Action Express** мае свае годнасцi і недахопы:

| Годнасцi | Недахопы |
| --- | --- |
| Вялізнае спыняючае дзеянне тупаносай цяжкай кулі, якая перасягае нават .45 ACP у некалькі разоў. | Высокая дульная ўспышка, асабліва ў цёмны час сутак. |
| Высокае забойнае дзеянне вялікай цяжкай кулі, параўнальнае з вінтовачнымі патронамі. | Балістыка тупаносых куль горш, чым ажывальных. |
| Адносна высокае прабіўное дзеянне. | Гучны гук стрэлу. |

Як і іншыя пісталетныя патроны такіх памераў, асноўнымі відамі выкарыстання .50 AE з’яўляецца сілуэтная стральба. Аднак такі патрон добра падыходзіць і для абароны ад буйных драпежнікаў (напрыклад мядзведзяў).

Літаратура
----------

* Жук А. Б. Энцыклапедыя стралковай зброі — М.: Ваяніздат, 1998.к А. Б. Энциклопедия стрелкового оружия. — М.: Воениздат, 1998.
**Чарнаморскі нацыянальны ўніверсітэт імя Пятра Магілы** — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам нацыянальнага ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў Мікалаеве.

Гісторыя
--------

Універсітэт - адна з самых маладых вышэйшых навучальных устаноў ва Украіне. Ён размешчаны на месцы, дзе ў 1862 годзе была ўтворана Мікалаеўская партовая рамесная школа. З тых часоў тут існавалі навучальныя ўстановы рознага тыпу. Ідэя стварэння Мікалаеўскага філіяла Кіева-Магілянскай акадэміі з'явілася летам 1995 года сярод выкладчыкаў Украінскага дзяржаўнага марскога тэхнічнага універсітэта, якія адчувалі, што толькі тэхнічнай адукацыі для рэгіёну ўжо мала, нягледзячы на тое, што тут дзейнічалі педагагічны інстытут і філіял Кіеўскага інстытута культуры. 3 ліпеня 1996 Кабінет Міністраў Украіны прыняў пастанову аб стварэнні Мікалаеўскага калегіума Кіева-Магілянскай акадэміі. 13 сакавіка 2002 года было выдадзена распараджэннем Кабінета Міністраў Украіны аб стварэнні Мікалаеўскага дзяржаўнага гуманітарнага ўніверсітэта імя Пятра Магілы. 10 снежня 2008 года у адпаведнасці з распараджэннем Кабінета Міністраў Украіны Мікалаеўскі дзяржаўны гуманітарны ўніверсітэт імя Пятра Магілы рэарганізаваны ў класічны Чарнаморскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Пятра Магілы. 4 чэрвеня 2016 года ўказам прэзідэнта Украіны Пятра Парашэнкі ўніверсітэт атрымлівае статус нацыянальнага.

Структура
---------

* інстытут дзяржаўнага кіравання
* інстытут філалогіі
* медыцынскі інстытут
* факультэт эканамічных навук
* факультэт камп'ютарных навук
* факультэт палітычных навук
* факультэт фізічнага выхавання і спорту
* юрыдычны факультэт
* інстытут паслядыпломнай адукацыі

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт установы
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Чарнаморскі нацыянальны ўніверсітэт імя Пятра Магілы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: no2010145315 · Microsoft: 103402955 · VIAF: 130606549 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кунаса.

**Ку́наса**, **Кунаска** — меліярацыйны канал у Нясвіжскім і Стаўбцоўскім раёнах Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Гавязнянка (басейн Нёмана).

Назва
-----

Кунаса на карце другой паловы ХІХ ст.Кунаса на карце другой паловы XIX ст.
Назва Кунаса балцкага паходжання. Ад літоўскага *kunė* «балота, твань», ад якога таксама рачная назва Кунава (на Верхнім Павоччы), літоўскія гідронімы тыпу *Kuna, Kun-upis*.

Корань пашыраны гідранімічным пашыральнікам тыпу *-es-*, які таксама ў такіх балцкіх гідронімах на Верхнім Падняпроўі і Верхнім Падзвінні, як *Akesà* (> Ачоса), *Vilkesà* (> Воўчас, Аўчоса), *Velesà* (Веляса[ru]). Ён шырока прысутны ў літоўскім назва- і словаўтварэнні: *žalias* «зялёны» — *žalesà* «зеляніна; зяленіва», *rudas* «руды» — *Rudesa* «Рудая (рака)».

Назва значыць «Балацінная (рака)».

Гідраграфія
-----------

Даўжыня канала 11 км. Пачынаецца за 2 км на паўднёвы захад ад вёскі Андрушы, упадае ў Гавязнянку на заходняй ускраіне вёскі Пагарэлае. Каля вёсак Кунаса і Суднікі створаны сажалкі. Асноўны прыток — ручай Жыгалка (злева).

Заўвагі
-------

1. ↑  *Топоров В. Н.* Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 298.
2. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 172.
3. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 155—156, 168, 181, 194—195.
4. ↑  K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vilnius, 1961. С. 544—545, 547, 608.
5. ↑  P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 311—314.
6. ↑  S. Ambrazas. Daiktavardžių darybos raida II. Vilnius, 2000. С. 30, 99.
7. ↑  Агульная характарыстыка рачной сеткі Мінскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» (руск.)

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Грунт (значэнні).
**Грунт** (ст.-белар. *кгрунтъ*,*грунтъ* ад ням.: Grund — глеба, зямля, аснова) — горныя пароды і глебы, якія залягаюць у верхняй частцы зямной кары, пераважна ў зоне выветрывання, знаходзяцца ў сферы ўздзеяння вытворчай дзейнасці чалавека і могуць быць скарыстаныя ў якасці падмуркаў, асяроддзя і матэрыялаў для розных збудаванняў.

Грунты з’яўляюцца аб’ектам вывучэння грунтазнаўства.

Зноскі
------

1. ↑  Гістарычны слоўнік беларускай мовы Архівавана 5 сакавіка 2016. Т.15

Літаратура
----------

* *Ананьев, В. П.* Инженерная геология и гидрогеология: учебник для вузов / В. П. Ананьев, Л. В. Передельский. — М.: Высш. школа, 1980. (руск.)
Абазначэнне груп армій NATO
**Група армій** (ням.: Heeresgruppe, англ.: army group), вышэйшае аператыўна-стратэгічнае аб'яднанне сухапутных войскаў на тэатры ваенных дзеянняў ва ўзброеных сілах некаторых дзяржаў, у Савецкім Саюзе аналагам быў фронт.

Камандаванне
------------

Камандаванне групай армій ажыццяўляе камандуючы ў званні генерал-фельдмаршала, або генерал-палкоўніка. У якасці першага памочніка выступае начальнік штаба.

Найменне
--------

Адзінага варыянту наймення груп армій няма. У назве групы армій можа адлюстроўвацца геаграфічнае становішча: група армій Афрыка, група армій «Курляндыя». Падчас Першай сусветнай вайны групы армій часта зваліся ў гонар свайго камандуючага (група армій спадчыннага прынца). Часам групы армій зваліся толькі адной літарай: група армій «B», група армій «F». Ва ўзброеных сілах ЗША, Вялікабрытаніі, Францыі і Кітая падчас Другой сусветнай вайны выкарыстоўваліся нумарныя абазначэнні груп армій (3-я група армій, 6-я група армій і г. д.)

Гісторыя
--------

Група армій як форма аб'яднання сухапутных войскаў і як форма кіравання імі ўзнікла ў канцы 1914 — пачатку 1915 гадоў, падчас Першай сусветнай вайны, у англа-французскай і германскай арміях. Падчас Другой сусветнай вайны нямецкія сухапутныя войскі аб'ядноўваліся ў некалькі груп армій, у склад кожнай групы армій уваходзілі 2—4 палявыя арміі і сродкі ўзмацнення. З 1942 года ў нямецкай арміі існавалі таксама армейскія групы (ням.: Armeegruppe) — часовыя аб'яднанні звычайна з 2 армій, якія выконвалі задачы на якім-небудзь аперацыйным кірунку. Англа-амерыканскія войскі на заходнееўрапейскім тэатры ваенных дзеянняў у 1944—1945 гадах аб'ядноўваліся ў 3 групы армій, якія зваліся армейскімі групамі. У Германіі за час Другой сусветнай вайны было 20 груп армій. У паваенны час ва ўзброеных сілах ЗША і ў аб'яднаных узброеных сілах НАТА ў склад групы армій уваходзяць палявыя арміі, асобныя армейскія карпусы і інш. злучэнні сухапутных войскаў.

Напачатку XXI стагоддзя групы армій перастаюць выкарыстоўвацца, а ім на змену прыходзяць драбнейшыя ваенныя фарміраванні.

З групай армій, як правіла, узаемадзейнічае тактычнае авіяцыйнае камандаванне.

Спасылкі
--------

Вялікая савецкая энцыклапедыя

  


| ⛭Сучасная іерархія ваенных фарміраванняў |
| --- |
| Падраздзяленні | 
* пост
* звяно
* аддзяленне/экіпаж/разлік
* узвод
* рота/батарэя/эскадрылля
* батальён/дывізіён

 |
| Часці | 
* асобная рота/эскадрылля
* асобны батальён/дывізіён/дывізіён караблёў
* полк

 |
| Злучэнні | 
* брыгада/брыгада караблёў
* дывізія/дывізія караблёў
* корпус

 |
| Аб’яднанні | 
* эскадра
* аператыўная эскадра
* армія
* група армій
* аператыўны флот
* фронт/акруга (група)/флот
* тэатр ваенных дзеянняў
* войскі (сілы)
* узброеныя сілы

 |
**Матлакі́т** (англ.: matlockite) — рэдкі галагенідавы мінерал, фторхларыд свінцу ланцужковай будовы. Названы паводле гораду Мэтлак у Дэрбішыры, Англія, у ваколіцах якога ён упершыню быў знойдзены. Да матлакітаў адносяць таксама групу рэдкіх мінералаў падобнай структуры.

Асобнік вялікага памеру, 10 см у папярэчыне, знойдзены ў Дэрбішыры, захоўваецца ў калекцыі Амерыканскага музея прыродазнаўства. 7-сантыметровы экзэмпляр знаходзіцца ў зборах музея і мастацкай галерэі Дэрбі.

Зноскі
------

1. ↑  Даведнік па мінералогіі
2. ↑  *Nick Moyes*. Working with Wikipedia - a museum’s perspective (англ.) (9 красавіка 2011). Праверана 15 красавіка 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Матлакіт на Вікісховішчы |
**Анфа** (стар.-грэч.: Ἄνθη)— натуральны спадарожнік Сатурна каля двух кіламетраў у дыяметры. Арбіта размешчана паміж іншымі двума спадарожнікамі: Мімас і Энцэлад. Анфа з'яўляецца шасцідзясятым пацверджаным спадарожнікам Сатурна. Анфа значна схільная да гравітацыйных абурэнняў ад значна больш цяжкіх суседніх спадарожнікаў, што прыводзіць да аскуляцыі элементаў яе арбіты. Амплітуда ваганняў вялікай паўвосі складае каля 20 кіламетраў за два зямных года.

Гісторыя
--------

Анфа была адкрыта камандай апрацоўкі здымкаў, прынятых 30 мая 2007 года з касмічнага лятальнага апарата «Касіні». Ужо пасля адкрыцця спадарожнік быў знойдзены на старых здымках, прынятых з «Касіні» яшчэ ў чэрвені 2004 года. Аб адкрыцці было абвешчана 18 ліпеня 2007 года. Спадарожнік атрымаў імя адной з алкіянід у старажытнагрэчаскай міфалогіі.

| ⛭Спадарожнікі Сатурна |
| --- |
| Спадарожнікі-пастухі | 
*S/2009 S 1* · Пан · Дафніс · Атлас · Праметэй · Пандора
**Суарбітальныя:** Эпіметэй · Янус
**Кольца G:** Эгеон
 |
| Унутраныя буйныя(і іх траянскія спадарожнікі) | Мімас · Энцэлад · Тэфія (Тэлеста · Каліпса) · Дыёна (Алена · Полідэўк) |
| Алкіяніды | Мефона · Анфа · Палена |
| Знешнія буйныя | Рэя · ✯ Тытан · Гіперыён · Япет |
| Нерэгулярныя | 
**Эскімоская (інуіцкая) група:** Ківіёк · Іджырак · Паліяк · Сіярнак · Таркек
**Нарвежская група:** Феба · Скады · *S/2007 S 2* · Скол · *S/2004 S 13* · Грэйп · Гіракін · Мундыльфары · Ярнсакса · *S/2006 S 1* · *S/2004 S 17* · Нарві · Бергельмір · Эгір · Сутунг · *S/2004 S 12* · Бестла · Фарбаўці · Хаці · *S/2004 S 7* · Трум · *S/2007 S 3* · *S/2006 S 3* · Сурт · Кары · Фенрыр · Імір · Логі · Форн’ёт
**Гальская група:** Альбіёрыкс · Бефінд · Эрыпа · Тарвас |
| Гл. таксама: Кольца Сатурна ∅ |
**Альберт Генрыхавіч Офенберг** (1831 — ?) — расійскі ваенны і дзяржаўны дзеяч, генерал-маёр (1880). З баронскага роду Офенбергаў.

Выхоўваўся ў Імператарскім вучылішчы правазнаўства, скончыў курс Мікалаеўскай акадэміі Генеральнага штаба па 2-м разрадзе. Уступіў у грамадзянскую службу служачым Урадаўнічага Сената ў чыне губернскага сакратара 13 ліпеня 1852. Ваенную службу пачаў з красавіка 1854 у званні ўнтэр-афіцэра ў 5-м гусарскім Александрыйскім палку яго імператарскай высокасці вялікага князя Мікалая Мікалаевіча-старэйшага. Удзельнік Крымскай вайны 1853—1856 на Балканскім паўвостраве і задушэння паўстання 1863—1864. Прызначаны флігель-ад’ютантам да Яго Імператарскай Вялікасці ў 1871, прызначаны камандзірам 2-га дывізіёна ў снежні 1873.

29 мая 1874 прызначаны выконваючым абавязкі ваеннага губернатара Амурскай вобласці і камандуючым войскамі з пакіданнем у званні флігель-ад’ютанта. У яго кіраванне зачынілася вядомая на ўвесь Далёкі Усход Вестманская ветэрынарная школа. Была адчынена мужчынская прагімназія. Пры ім у 1876 праводзіўся агляд войска баронам Фрыдэрыксам. Насельніцтва перажыло паводку і спадарожнае спусташэнне гаспадарак. Упершыню была праведзена мабілізацыя двух пешых батальёнаў у сувязі з руска-турэцкай вайной і іх перадыслакацыя ў Прымор'е. Іншымі найбольш значнымі падзеямі сталі рэформа войска паводле Пастановы 1879 і складанне з насельніцтва 250 тысяч рублёў абавязку скарбу, але яго ўдзел у гэтым быў мінімальным. Прызначаны за адрозненне ў службе ў генерал-маёры з звальненнем, паводле яго прашэння, ад займанае пасады і залічэннем у ваенную кавалерыю ў 1880.

З 1881 прыкамандзіраваны да войскаў Віленскай ваеннай акругі. Па звальненні жыў у Санкт-Пецярбургу і да пачатку XX ст. быў апякуном устаноў адукацыі Благавешчанска.

Кавалер ордэнаў Св. Уладзіміра 3-й і 4-й ст. з мячамі і бантам, Св. Станіслава 2-й ст. з імператарскай каронай і 3-й ст. знака адрознення Ваеннага ордэна Св. Георгія N96646. Меў медалі ў памяць вайны 1853—1856 гг. і «За ўтаймаванне польскага мецяжу».

Спасылкі
--------

* Оффенберг фон Альберт Генрихович Архівавана 2 ліпеня 2020.
Фердынанд намаляваны злева, Ізабела — справа. Надпіс вышэй ідэнтыфікуе іх як «Фердынанд і Ізабела, каралі Кастыліі і Арагона».
**Каталіцкія каралі** (ісп.: Los Reyes Catolicos) — устоянае найменне двух іспанскіх манархаў, мужа і жонкі: каралевы Ізабелы I Кастыльскай (1451—1504) і караля Фердынанда II Арагонскага (1452—1516), вяселле якіх у 1469 годзе заклала падмурак да аб'яднання каралеўстваў Арагона і Кастыліі і Леона, якое ў сваю чаргу прывяло да стварэння сучаснай Іспаніі. Яны абодва паходзілі з дынастыі Трастамара і былі траюраднымі братам і сястрой, абодва паходзілі ад Хуана I Кастыльскага; у сувязі з гэтым яны атрымлівалі дазвол на шлюб у Папы Сікста IV. Тытул каталіцкіх каралёў яны атрымалі ў 1496 годзе ад Рымскага Папы Аляксандра VI, выхадца з Іспаніі.

Фердынанд і Ізабела са сваімі падданымі

Вяселле адбылося 19 кастрычніка 1469 года ў Вальядалідзе; Ізабеле было васямнаццаць гадоў, Фердынанду было на год менш. Дзякуючы іх шлюбу ў адной сям'і аб'ядналіся дзве кароны — Арагонская і Кастыльская.

Дэвіз і эмблема
---------------

Дэвізам Каталіцкіх каралёў быў «Tanto monta, monta tanto». Гэты дэвіз быў прыдуманы Антоніа дэ Небрыхай і або быў алюзіяй на гордзіеў вузел: *Tanto monta, monta tanto, cortar como desatar* («Вынік адзіны, рассекчы ці развязаць»), і (або) казаў пра раўнапраўе манархаў: *Tanto monta, monta tanto, Isabel como Fernando* («Усё адзіна, Ізабела — тое ж, што і Фердынанд»)

Эмблема каталіцкіх каралёў
Іх сімвалам было *el **y**ugo y las **f**lechas*, ярмо, магчыма з алюзіяй на гордзіеў вузел, і фасцыі са стрэл. *Y* і *F* ініцыялы Ізабелы (*Ysabel* у архаічным напісанні) і Фердынанда.

Смерць
------

Ізабела памерла ў 1504 годзе. Фердынанд паўторна ажаніўся з Жэрменай дэ Фуа; сам ён памёр у 1516 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Isabella I

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Каталіцкія каралі
* Country Studies
* Elliott, J.H. *Imperial Spain, 1469—1716* (1963; Pelican 1970)
* Edwards, John. *Ferdinand and Isabella: Profiles in Power.*Pearson Education. New York, New York. 2005.ISBN 0-582-21816-0.
* Edwards, John. *The Spain of the Catholic Monarchs.* Blackwell Publishers. Massachusetts, 2000. ISBN 0-631-22143-3.
* Kamen, Henry. *Spain: 1469—1714 A Society of Conflict.*Longman. New York, New York. 1991. ISBN 0-582-06723-5.
* Вилар П. История Испании, М. 2006
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Крыдаль.
**Ануфрый Антоніевіч Крыдаль** (*Крыдзель*, польск.: Onufry Krydel; 1789 — 17 чэрвеня 1855, Варшава) — дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Крыдаляў герба «Одсеч». Сын Антонія (Антона). Меў брата Аляксандра.

Дарадца гродзенскай і віленскай скарбовых палат. У 1834 г. — чыноўнік па спецдаручэннях пры генерал-інфанце расійскіх войскаў.

Валодаў разам з жонкай фальваркам Талькаўшчына з вёскамі Карабкі і Баяры (у 1844 годзе — 511 дзесяцін, 57 душ мужчынскага і 46 душ жаночага полу).

Член масонскай ложы «Сябры чалавецтва» ў Гродне. 

Памёр 17 чэрвеня 1855 года ў Варшаве. Пахаваны на Паванзкоўскіх могілках.

Сям’я
-----

У шлюбе з Я.Фандбрэзілінай. Дзеці: сын: Міхал-Рудольф, у 1847 г. зацверджаны ў дваранстве і запісаны ў дваранскую кнігу Віленскай губерні. Магчыма, ягоная магіла захавалася каля касцёла ў Ішчалне.

Узнагароды
----------

* Ордэн Святой Ганны 3-й ступені (22 чэрвеня 1846).

Зноскі
------

1. ↑  *Czesław Malewski.* Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. Powiaty lidzki, oszmiański i wileński. — Warszawa: Instytut Historii PAN, 2016. — ISBN 978-83-63352-75-2.

Літаратура
----------

* *Швед, В. В.* Крыдэл Ануфрый Антоніевіч // Масоны і ложы на землях Беларусі (канец XVIII — першая чвэрць XIX ст.) : біябібліягр. слоўн.. — Гродна: ГрДУ, 2007. — 275 с. — ISBN 978-985-417-866-0.


| ?Ануфрый Крыдаль — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Ануфрый Крыдаль |  | Антоні Крыдаль[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
Магіла Катарыны ў Вадстэнскім абацтве.
Магіла Катарыны ў Вадстэнскім абацтве на выяве 1820 года з нанесеным пазней гербам сям’і Гумсехувуд.
**Катарына Карлсдотэр**, таксама вядомая як **Катарына Гумсехувуд** (шведск.: Katarina Karlsdotter, Katarina Gumsehuvud; 1418 ― пам. 7 верасня 1450) ― каралева-кансорт Швецыі у 1448―1450 гадах і каралева-кансорт Нарвегіі у 1449―1450 гадах. Другая жонка Карла VIII.

Біяграфія
---------

Дачка двараніна Карла Ормсана (Гумсехувуда). Выйшла замуж за рэгента Швецыі (і на той момант ўдаўца) Карла 5 кастрычніка 1438 года і выконвала цырыманіяльныя абавязкі каралевы да 1440 года, калі яе муж быў пасунуты з пасады рэгента. Бласлаўленне на іх шлюб даў сам папа Рымскі, паколькі Катарына была сваячкай першай жонкі Карла. Гэта бласлаўленне павінна было гарантаваць, што дзеці, народжаныя ў шлюбе, будуць лічыцца законным.

У 1448 годзе яе муж зноў стаў рэгентам, а затым, 2 ліпеня таго ж года, быў каранаваны ва Упсальскім саборы разам з Катарынай. У наступным годзе яе муж стаў каралём Нарвегіі ― а яна, адпаведна, ― каралевай Нарвегіі. Шлюб быў шчаслівым і ў ім нарадзілася дзевяць дзяцей. Іх другая дачка, Магдалена, выйшла замуж за Івара Аксельсана, дзядзька Інгеборгі Тот.

Сучаснікамі яна апісвалася як прыгожая і вясёлая жанчына, якая падтрымлівала прыемную абстаноўку і нязмушаную атмасферу пры двары і ахвотна прымала тых, хто прыйшоў шукаць аўдыенцыю.

У 1450 годзе стала адной з шматлікіх, хто памёр ад чумы ў Стакгольме. Кароль глыбока перажываў яе смерць. Яе пахавалі ў 1451 годзе ў Вадстэнскім абацтве.

Дзеці
-----

* Маргарэт Карлсдотэр (Бондэ) (1442―1462);
* Магдалена Карлсдотэр (Бондэ) (1445―1495), выйшла замуж за Івара Аксельсана (Тота) у 1466 годзе;
* Рычэза Карлсдотэр (Бондэ) (нар. каля 1445), манашка ў Вадстэнскім абацтве;
* Біргіта Карлсдотэр (Бондэ) (1446―1469), манашка ў Вадстэнскім абацтве;
* чацвёра сыноў, якія рана памерлі.

Зноскі
------

1. ↑  Katarina — 1917.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q379406'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1724971'></a>
2. ↑  Katarina // Nationalencyklopedin — 1999. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1165538'></a>
3. ↑  *Lundy D. R.* The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>
4. ↑  *(unspecified title)* Праверана 7 жніўня 2020.

Літаратура
----------

* Wilhelmina stålberg: *Anteqningar om svenska qvinnor*
* Åke Ohlmarks: *Alla Sveriges drottningar*
* Lars O. Lagerqvist: *Sveriges regenter — från forntid till nutid*
* Dick Harrison: *Karl Knutsson*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Нацыянальная біяграфія Фінляндыя · Шведскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · WeRelate |
| Нарматыўны кантроль | LIBRIS: 275420 · VIAF: 66449280 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мельнікаў.
**Альберт Рыгоравіч Мельнікаў** (нар. 25 кастрычніка 1932, с. Бярозаўскае, Валгаградская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі лесатэхнічны інстытут у 1957 годзе. Працаваў у СКБ мэблі ў Ерэване, ЭКБ мэблі ў Мінску, з 1968 па 1982 год — загадчык аддзела, намеснік дырэктара па мастацкім канструяванні ў Беларускім філіяле УНДІТЭ, з 1986 года — намеснік галоўнага інжынера Мінскага завода халадзільнікаў.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1963 года, член Саюза дызайнераў з 1987 года. Член КПСС з 1972 года. Пражывае ў г. Мінск.

Творчасць
---------

Працуе ў галіне праектавання інтэр’ераў, мэблі, вырабаў культбыту, прамысловага абсталявання. Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): інтэр’ер, мэбля і абсталяванне Палаца спорту (1964), аўтарамонтнага завода (1968), Заводскага райкама КПБ (1978) у Мінску. Адзін з аўтараў навучальнага дапаможніка для ВНУ «Асновы мастацкага канструявання» (Мінск, 1978).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны залатым і бронзавым медалямі ВДНГ СССР.

Бібліяграфія
------------

* Основы художественного конструирования : [учебное пособие для вузов] / А. А. Барташевич, А. Г. Мельников. — Минск : Вышэйшая школа, 1978. — 214, [1] с. : ил. табл. ; 21 см. — Библиография: с. 214 (19 назв.). — 10000 экз. — (В переплете) : 75 к.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Мельников Альберт Григорьевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-174784 |
**Тамара Іванаўна Паследняя** (нар. 14 красавіка 1960, в. Куклічы Свіслацкага раёна Гродзенскай вобласці) — беларускі дзяржаўны дзеяч, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыла Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт (матэматык), Маскоўскі дзяржаўны адкрыты ўніверсітэт (эканоміка і кіраванне ў галінах хіміка-ляснога комплексу, інжынер-эканаміст). Мае патэнт на карысную мадэль.

Працавала настаўнікам матэматыкі Дзяшкоўскай васьмігадовай школы Свіслацкага раёна, выхавальнікам ясляў-сада № 54 г. Гродна, бухгалтарам бухгалтэрыі дзіцячых садоў, эканамістам фінансавага аддзела, старшым бухгалтарам жыллёва-эксплуатацыйнага ўпраўлення, бухгалтарам па ўліку фондаў эканамічнага стымулявання, бухгалтарам-рэвізорам, намеснікам галоўнага бухгалтара Гродзенскага вытворчага рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «ГВА Азот», намеснікам галоўнага бухгалтара, начальнікам фінансавага аддзела, намеснікам генеральнага дырэктара па эканоміцы і інвестыцыях адкрытага акцыянернага таварыства «Гродна Азот».

Першы намеснік генеральнага дырэктара — намеснік генеральнага дырэктара па эканоміцы і фінансах адкрытага акцыянернага таварыства «Гродна Азот».

Выбіралася членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання.

Узнагароды
----------

Мае падзяку адкрытага акцыянернага таварыства «Гродна Азот».

Узнагароджана юбілейнымі медалямі «70 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», «70 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь, ганаровымі граматамі Гродзенскага аблвыканкама, Гродзенскага гарвыканкама, ганаровай граматай і знакам «Ганаровы хімік» Беларускага дзяржаўнага канцэрна па нафце і хіміі.

Зноскі
------

1. ↑  Паследняя Тамара Іванаўна Архівавана 18 жніўня 2020.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ — Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь пятага склікання Архівавана 20 кастрычніка 2021.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Новік.
**Алена Аляксандраўна Новік** (нар. 10 красавіка 1962, Алёхнавічы Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці) — беларускі педагог, член Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, гісторык.

Працавала выхавацелем, настаўніцай пачатковых класаў, настаўніцай гісторыі, намеснікам дырэктара па выхаваўчай рабоце, дырэктарам установы адукацыі «Шчэпіцкая дзяржаўная агульнаадукацыйная сярэдняя школа» Клецкага раёна Мінскай вобласці.

Выбіралася дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана юбілейнымі медалямі, Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  ПАРЛАМЕНТ. Национальное собрание Республики Беларусь четвертого созыва
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Навасад.
**Тамара Іванаўна Навасад** (нар. 1 кастрычніка 1952, в. Труханавічы Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыла Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт, настаўнік рускай мовы і літаратуры. Працоўную дзейнасць пачала старшай піянерважатай сярэдняй школы № 2 горада Ваўкавыска Гродзенскай вобласці. Працавала выхавацелем школьнага інтэрната Ліпскай сярэдняй школы Ляхавіцкага раёна Брэсцкай вобласці, старшай піянерважатай Краснасельскай сярэдняй школы Ваўкавыскага раёна Гродзенскай вобласці, дырэктарам Дома піянераў горада Ваўкавыска. Была арганізатарам пазакласнай і пазашкольнай выхаваўчай работы, дырэктарам сярэдняй агульнаадукацыйнай школы № 6 горада Ваўкавыска. Займала пасаду дырэктара ўстановы адукацыі «Гімназія № 2 г. Ваўкавыска».

Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  НОВОСАД ТАМАРА ИВАНОВНА Архівавана 29 жніўня 2019.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
**Іаган Іозеф Цафані** (ням.: Johann Zoffany; пры нараджэнні Іаган Іозеф Цаўфелі, ням.: Johannes Josephus Zauffely; 13 сакавіка 1733 — 11 лістапада 1810) — нямецкі мастак-неакласік, большую частку жыцця які працаваў у Англіі. Яго работы выстаўляюцца ў многіх вядомых брытанскіх галерэях, такіх як Лонданская нацыянальная галерэя, Брытанская галерэя Тэйт і Каралеўская калекцыя.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Франкфурце. Вучыўся ў Рэгенсбургу ў Марціна Шпеера, а пазней у Рыме; у 1760 годзе разам з Януарыусам Зікам працаваў над роспісамі палаца ў Трыры. Па вяртанні ў Рэгенсбург, ажаніўся, але няўдала, і, ратуючыся ад няшчаснага сямейнага жыцця, з’ехаў у 1761 годзе ў Лондан. Тут Цафані адкрыў для сябе жывапіс, натхнёны тэатрам, і, дзякуючы Бенджаміну Вільсану, пазнаёміўся з акцёрам Дэвідам Гарыкам, якога пазней неаднаразова партрэтаваў.

У 1762 годзе ён жыў у доме Гарыка і намаляваў яго на сваёй карціне «Вяртанне фермера» (1762), якая паклала пачатак серыі «сцэн гутаркі», натхнёнай тэатрам і ўзыходзячай да Хогарта. Гэтую серыю мастак працягваў да 1770 года, па жаданні самога акцёра, які клапаціўся аб самарэкламе («Партрэт Дэвіда Гарыка», «Гарык у ролі Абеля Другера»). Цафані выканаў таксама некалькі работ на фантастычныя сюжэты, а таксама партрэты ў натуральную велічыню.

У 1762 годзе, атрымаўшы заступніцтва англійскага караля Георга III, ён піша партрэты чальцоў каралеўскай сям’і («Прынц Валійскі і прынц Фрыдрых у выглядзе купідонаў», 1765; «Каралева Шарлота з двума дзецьмі», 1766; «Георг III з сям’ёй», 1770; Каралева Шарлота, прынц Валійскі і герцаг Йоркскі"; «Прынцэса Амелія»).

У 1769 годзе Цафані становіцца членам-карэспандэнтам Брытанскай акадэміі мастацтваў, а ў 1772 годзе выставіў карціну «Клас анатоміі ў Каралеўскай Акадэміі», адразу ж набытую Георгам III. У 1773 годзе ён з’ехаў у Фларэнцыю, дзе піша кампазіцыю «Трыбуна Уфіцы» (1776), а ў 1779 годзе вяртаецца ў Англію, зрабіўшы па дарозе прыпынак у Вене. У 1782 годзе Цафані выканаў свой шэдэўр, карціну «Чарльз Таўнлі ў сваёй галерэі скульптур».

У 1783—1789 гадах мастак наведаў Індыю, дзе напісаў, у прыватнасці, «Партрэт Уорэна Хастынгса з жонкай».

Зноскі
------

1. 1 2  John Zoffany<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  *Ashton G. Barton L.* Johan Zoffany [Zauffaly; Zauphaly; Zoffani] // Zoffany [Zauffaly; Zauphaly; Zoffani], Johan // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2018. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T093585<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56691875'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q103980215'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q810196'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21431157'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑
4. 1 2 3 4 5
5. ↑  John Zoffany // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
6. ↑
7. ↑
**Антэклі́за** (ад анты… + стар.-грэч.: κλισις — нахіл) — вялікае скляпеннепадобнае падняцце паверхні крышталічнага фундамента ў межах платформаў (пліт); процілегласць сінеклізы.

Мае круглаваты або выцягнуты контур, памеры ў папярочніку да некалькіх соцень кіламетраў. Фарміруецца на працягу некалькіх геатэктанічных этапаў як зона павольнага падняцця зямной кары на фоне апускання сумежных структур. Таму на антэклізе магутнасць платформавага чахла памяншаецца ад перыферыі да цэнтра, месцамі на зямную паверхню выходзяць пароды фундамента  (укр.) (бел.. На Рускай пліце Усходне-Еўрапейскай платформы вядомы Беларуская антэкліза (у цэнтральнай і паўднёва-заходняй частках Беларусі) і Варонежская антэкліза (заходняе крыло — на ўсходзе Беларусі).

Літаратура
----------

* Антэкліза // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
**Іаган Лінгельбах** (ням.: Johann(es) Lingelbach; 10 кастрычніка 1622, Франкфурт-на-Майне — 1674, Амстэрдам) — галандскі мастак Залатога веку, які працаваў у жанры бамбачаці.

Жыццё і творчасць
-----------------

Лінгельбах нарадзіўся ў Франкфурце, у сям’і нямецкага механіка Давіда Лінгельбаха, які ў 1634 годзе пасяліўся ў Амстэрдаме са сваёй жонкай і дзецьмі. Жывапіс будучы мастак спачатку вывучаў у Галандыі, з 1642 года — у Парыжы і з 1644 года — у Рыме. Падчас свайго знаходжання ў Рыме, працаваў у жанры бамбачаці. Некаторыя з яго прац былі калісьці прыпісаныя Пітэру ван Лару, але зараз яны па праве лічацца працамі Лінгельбаха, напрыклад, яго «Рымская вулічная сцэнка з гульцамі ў карты». У 1653 годзе ён вяртаецца ў Амстэрдам і жэніцца. Каля 1662 года Лінгельбах жыў у Рэстраце, маленькай вуліцы каля Прынсенграхта. Быў блізкім сябрам Юргена Овенса. У працах Іагана прыкметны ўплыў Філіпа Вувермана. Вядомы сваімі шматлікімі краявідамі і ваеннымі сцэнамі, у якіх адчувальны ўплыў італьянскага жывапісу. Працаваў таксама для іншых жывапісцаў, падмалёўваючы на ​​іх палотнах розныя дэталі, другі план і жывёл, у прыватнасці, Яна Вейнантса, Яна Гакарта, Мейндэрта Хобема і Яна ван дэр Хэйдэна. Палотны І. Лінгельбаха захоўваюцца ў шматлікіх карцінных галерэях Еўропы.

Зноскі
------

1. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
2. ↑  Міжнародны ідэнтыфікатар стандартных найменняў — 2012. Праверана 15 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q423048'></a>
3. ↑  Johannes Lingelbach<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18785969'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q34753751'></a>
4. ↑  artist list of the National Museum of Sweden — 2016. Праверана 25 лютага 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22681075'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists · ECARTICO |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Allgemeine Deutsche Biographie |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV12492291 · BNE: XX5549741 · BNF: 14959703f · BPN: 43123053 · GND: 118780077 · ISNI: 0000 0000 8084 8669 · NTA: 070676429 · NUKAT: n2014138008 · VIAF: 5200310 · ULAN: 500005640 |

 |
Будова вышэйшых ракаў
**Антэ́нулы** — першая пара рухомых членістых прыдаткаў галавы ў ракападобных. Зыходна простыя, у некаторых вышэйшых другасна разгалінаваныя на 2—3. Звычайна з'яўляюцца органамі дотыку і хемарэцэпцыі; у некаторых ніжэйшых ракаў ператвораны ў прыстасаванні для плавання (весланогія) або прымацавання да субстрату (вусаногія).

Літаратура
----------

* Антэнулы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Водчыц.
**Міхаіл Васілевіч Вочыц** (1955 —) — беларускі інжынер-будаўнік і гаспадарчы дзеяч. Заслужаны будаўнік Рэспублікі Беларусь (2013).

Біяграфія
---------

Скончыў Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут. Працаваў у ПМК-31 сістэмы «Галоўпалессеводбуд» у Пінску, Пінскім гаркаме партыі ў якасці інструктара арганізацыйнага аддзелу.

У 1990-м узначаліў пінскую ПМК-28, дзе прапрацаваў 12 гадоў. ААТ «Будтрэст № 8» узначальваў з 2002 года.

У чэрвені 2016 года пайшоў у адстаўку з пасады гендырэктара будтрэста. Апошняе месца працы — в. а. гендырэктара РУП «Белбудцэнтр».

Узнагароды
----------

У 2011 годзе быў названы «Кіраўніком года» ў рэспубліканскім галіновым конкурсе «За лепшае дасягненне ў будаўнічай галіне Рэспублікі Беларусь». Два гады запар — у 2012-м і 2013-м — станавіўся Чалавекам года па версіі Брэсцкага аблвыканкама. У 2013 годзе ўдастоены ганаровага звання «Заслужаны будаўнік Рэспублікі Беларусь».

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Водчиц Михаил Васильевич Архівавана 29 верасня 2022.  (руск.)
Рэпрадуктыўныя органы харавых водарасцяў — аагоній (зверху) і антэрыдый (знізу)
**Антэры́дый** (ад грэч. άνθηρός — квітнеючы) — мужчынскі орган палавога размнажэння (мужчынскі гаметафіт) споравых раслін (моха- і папарацепадобных, некаторых водарасцяў) і грыбоў (ааміцэтаў і аскаміцэтаў). У вышэйшых раслін — невялікае авальнае або шарападобнае цельца з покрывам з аднаго або некалькіх радоў бясплодных клетак.

Унутры антэрыдыя ўтвараюцца сперматагенныя клеткі, з іх потым узнікаюць мужчынскія гаметы — сперматазоіды, або спермацыі. У грыбоў змесціва антэрыдыя не падзелена на асобныя гаметы.

Літаратура
----------

* Антэрыдый // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
* Антеридии // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 33034023 |