recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Каразійная ўстойлівасць** — здольнасць матэрыялаў супраціўляцца карозіі, вызначаецца хуткасцю карозіі ў дадзеных умовах. Для ацэнкі хуткасці карозіі выкарыстоўваюцца як якасныя, так і колькасныя характарыстыкі. Змена вонкавага выгляду паверхні металу, змяненне яго мікраструктуры з'яўляюцца прыкладамі якаснай ацэнкі хуткасці карозіі. Для колькаснай ацэнкі можна выкарыстоўваць: 

* час, мінулы да з'яўлення першага каразійнага ачага;
* лік каразійных ачагоў, якія ўтварыліся за пэўны прамежак часу;
* памяншэнне таўшчыні матэрыялу ў адзінку часу;
* змена масы металу на адзінцы паверхні ў адзінку часу;
* аб'ём газу, які вылучыўся (або быў паглынуты) у ходзе карозіі адзінкі паверхні за адзінку часу;
* шчыльнасць току, якая адпавядае хуткасці дадзенага каразійнага працэсу;
* змяненне якой-небудзь уласцівасці за пэўны час карозіі (напрыклад, электрасупраціўлення, адбівальнай здольнасці матэрыялу, механічных уласцівасцяў).

Розныя матэрыялы маюць розную каразійную стойкасць, для павышэння якой выкарыстоўваюцца спецыяльныя метады. Так, павышэнне каразійнай стойкасці магчыма пры дапамозе легіравання (напрыклад, нержавеючыя сталі), нанясеннем ахоўных пакрыцяў (храміраванне, нікеліраванне, алітыраванне алюмінія, цынкаванне, афарбоўка вырабаў), пасівацыяй  (руск.) (бел. і інш. Устойлівасць матэрыялаў да ўздзеяння карозіі, характэрнай для марскіх умоў, даследуецца ў камерах солевага туману  (руск.) (бел..

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Каразійная ўстойлівасць (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
**Рынак Траяна** — руіны гандлёвых будынкаў на форуме Траяна ў Рыме.

Пяціпавярховы гандлёвы комплекс быў пабудаваны ў 100—112 гадах Апаладорам Дамаскім у выглядзе тэрас на схіле ўзгорка. У ім знаходзіліся каля 150 крам, карчмы, закусачныя, а таксама пункты бясплатнай раздачы прадуктаў насельніцтву. Кожная крама мела выхад (*vitrina*) на вуліцу. У крамах прадаваліся спецыі, садавіна, віно, аліўкавы алей, рыба, шоўк і іншыя тавары з Усходу. Пасярод рынка размяшчалася *Via Biberatica* — вуліца, названая па якія знаходзіліся на ёй харчэўням.

Рынак Траяна цікавы сваёй архітэктурнай канструкцыяй з ужываннем бетону і цэглы: аснову сцяны складала сумесь з бетону з камянямі, што дазволіла павялічыць вышыню збудавання да пяці паверхаў; сцены былі абліцаваны цэглай. Рынак быў аддзелены ад рымскага форума супрацьпажарнай сцяной.

У Сярэднявеччы комплекс быў дабудаваны асобнымі збудаваннямі, напрыклад *Torre delle Milizie* (1200 год), і жылымі будынкамі, якія былі знесены ў 1924 годзе. Інтэнсіўныя раскопкі рынка вяліся ў 1930-33 гадах.

Гл. таксама
-----------

* Імператарскія форумы

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Henze, Anton.* Kunstführer Rom. — Stuttgart: Reclam, 1994. — ISBN 3-15-010402-5.
* Maria Paola Del Moro, Marina Milella, Lucrezia Ungaro, Massimo Vitti, *Il Museo dei Fori Imperiali nei Mercati di Traiano*, Milano, Mondadori Electa, 2007.
* Sovraintendenza Comunale ai Musei Gallerie Monumenti e Scavi, *Gli anni del Governatorato (1926—1944)*, Collana *Quaderni dei monumenti*, Roma, Edizioni Kappa, 1995. ISBN 88-7890-181-4:

Valter Vannelli, *Le case dei Mercati Traianei tra la piazza del Foro, via Alessandrina e via di Campo Carleo: premesse su via dei Fori Imperiali*, pp. 25-38.
Lucrezia Ungaro, *Scoprimento dell’emiciclo del Foro di Traiano (1926—1934)*, pp. 39-46.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Рынак Траяна**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 12323122p · ISNI: 0000 0001 2154 5809 · LCCN: n88624655 · SUDOC: 032144458 · VIAF: 127674881 |
Нацыянальная бібліятэка Нарвегіі
**Нацыянальная бібліятэка Нарвегіі** (нарв.: Nasjonalbiblioteket) — галоўная навуковая бібліятэка Нарвегіі, размешчаная ў горадзе Осла. Нацыянальная бібліятэка Нарвегіі атрымлівае абавязковы экзэмпляр усіх публікацый, якія з’яўляюцца ў друку ў Нарвегіі. Бібліятэка была заснавана ў 1988 годзе.

Гісторыя
--------

Гісторыя нацыянальнай бібліятэкі Нарвегіі цесна звязана з гісторыяй самой дзяржавы, якая атрымала незалежнасць толькі ў 1905 годзе, выйшаўшы з саюза са Швецыяй. У 1815 годзе пасля аддзялення ад Даніі, функцыі нацыянальнай бібліятэкі былі прадастаўлены бібліятэцы ўніверсітэта Осла. З 1883 года пачалася публікацыя нацыянальнай бібліяграфіі.

Паўнавартасная нацыянальная бібліятэка была створаная толькі ў канцы XX стагоддзя — у 1988 годзе. Стортынг прагаласаваў за стварэнне бібліятэкі ў сталіцы краіны Осла. У 1999 годзе ўніверсітэцкая бібліятэка была перафарміравана і некаторыя аддзелы перайшлі ў падпарадкаванне да нацыянальнай бібліятэцы. 15 жніўня 2005 года было адкрыта новае памяшканне нацыянальнай бібліятэкі. У 2005 годзе ў Осла праводзіўся семдзесят першым кангрэс Міжнароднай федэрацыі бібліятэчных асацыяцый і ўстаноў.

Фонды бібліятэкі
----------------

* 2 900 000 кніг і часопісаў
* 135 000 карт
* 30 000 рукапісаў
* 50 000 мікрафільмаў
* 200 000 алічбаваных малюнкаў (фота)

Да найстаражытных дакументаў бібліятэкі належаць Малітоўнік з Хедмарка (XIII ст.) і збор законаў нарвежскага караля Магнуса Лагабетэ (Магнус VI) «Magnus Lagabøters Landslov» (XIV ст.). Тут захоўваюцца лісты нарвежскага пісьменніка Генрыка Ібсена, а таксама рукапісы Кнута Гамсуна і яго шлюбныя перапіскі, набытыя бібліятэкай у 2002 годзе.

| Нацыянальныя бібліятэкі Еўропы |
| --- |
| 

Азербайджан **·** 
Албанія **·** 
Андора **·** 
Арменія **·** 
Аўстрыя **·** 
Балгарыя **·** 
Беларусь **·** 
Бельгія **·** 
Боснія і Герцагавіна **·** 
Ватыкан **·** 
Вялікабрытанія (Брытанія, Уэльс і Шатландыя) **·** 
Венгрыя (імя Сечэні і Дэбрэцэнскага ўніверсітэта) **·** 
Германія (нацыянальная і эканамічная) **·** 
Грузія **·** 
Грэцыя **·** 
Данія **·** 
Ірландыя **·** 
Ісландыя **·** 
Іспанія (Каталонія) **·** 
Італія (Рым і Фларэнцыя) **·** 
Казахстан **·** 
Латвія **·** 
Літва **·** 
Ліхтэнштэйн **·** 
Люксембург **·** 
Македонія **·** 
Малдова **·** 
Мальта **·** 
Манака **·** 
Нарвегія **·** 
Нідэрланды **·** 
Партугалія **·** 
Польшча **·** 
Расія (РНБ і РДБ) **·** 
Румынія **·** 
Сан-Марына **·** 
Сербія **·** 
Славакія **·** 
Славенія **·** 
Турцыя **·** 
Украіна (парламенцкая і імя Вярнадскага) **·** 
Фінляндыя **·** 
Францыя **·** 
Харватыя **·** 
Чарнагорыя **·** 
Чэхія (нацыянальная і тэхнічная) **·** 
Швейцарыя **·** 
Швецыя **·** 
Эстонія
**Еўрапейская бібліятэка**
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90362181 · BNC: a19800976 · BNE: XX268851 · BNF: 13612047z · GND: 2165809-2 · ISNI: 0000 0001 2315 5505 · LCCN: no00004978 · NLA: 49862484 · NUKAT: n2014015382 · LIBRIS: 382821 · SUDOC: 055826199 · VIAF: 169349351 |

 |
**Рынак працы** — сукупнасць эканамічных адносін, звязаных з адносінамі куплі-продажу спецыфічнага тавару — працоўнай сілы, дзе здзяйсняецца абмен працы на заработную плату .

### У мікраэканоміцы

Сфера фармавання попыту і прапановы на энергію працоўнай сілы. Праз яго ажыццяўляецца продаж працоўнай сілы на пэўны тэрмін і падбор персанала на пэўны тэрмін.

### У макраэканоміцы

Рынак працы — гэта вядучы кампанент класічнай канцэпцыі занятасці, які грунтуецца на наступных прынцыпах :

1. Дасканалая канкурэнцыя на рынку працы.
2. Узаемазаменнасць фактараў вытворчасці.
3. Намінальнасць заработнай платы.
4. Рацыянальныя паводзіны эканамічных суб’ектаў.
5. Арыентацыя суб’екта на рэальную заработную плату.

Зноскі
------

1. ↑  Рынок трудовых ресурсов(руск.). Праверана 29 красавіка 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Канадская · Brockhaus · Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11933626j · GND: 4002733-8 · LCCN: sh89000875 · LNB: 000060593 · NDL: 00569622 · NKC: ph116483 |

 |
**Бяроста** — пругкі і водаўстойлівы вонкавы слой кары бярозы. 

З бяросты атрымліваюць дзёгаць (сухой перагонкай), смалу (апрацоўкай азотнай кіслатой або спірта-шчолачнай экстракцыяй), сажу (спальваннем пры няпоўным доступе паветра). Здаўна выкарыстоўвалася для вырабу асобных рэчаў хатняга ўжытку і як матэрыял для пісьма.

Наўгародская берасцяная грамата

Гл. таксама
-----------

* Берасцяныя вырабы

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
* Берестяные изделия // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
**Вольга Уладзіміраўна Петрашова** (нар. 27 снежня 1968, Кізел, Пермская вобласць, РСФСР) — беларускі педагог, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI і VII скліканняў.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 27 снежня 1968 года ў г. Кізел Пермскай вобласці РСФСР.

Скончыла Магілёўскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. А. Куляшова па спецыяльнасці «Руская мова і літаратура», Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Дзяржаўнае і мясцовае кіраванне».

Працавала настаўнікам пачатковых класаў Батаеўскай пачатковай школы Хоцімскага раёна, настаўнікам рускай мовы і літаратуры сярэдняй школы № 2 г. Хоцімска, інспектарам школ аддзела адукацыі Хоцімскага райвыканкама, загадчыцай дзіцячага садзіка № 3 г. Хоцімска, выконваючым абавязкі намесніка старшыні, намеснікам старшыні Хоцімскага райвыканкама па сацыяльных пытаннях і інфармаванні, намеснікам начальніка ўпраўлення адукацыі Магілёўскага аблвыканкама, намеснікам старшыні Магілёўскага абласнога аб’яднання прафсаюзаў.

З'яўлялася дэпутатам Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў 26-га і 27-га скліканняў.

З’яўлялася дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь шостага склікання, была членам Пастаяннай камісіі па міжнародных справах, уваходзіла ў склад рабочай групы Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па супрацоўніцтве з Парламентам Каралеўства Бельгія.

У Палаце прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь сёмага склікання з’яўляецца намеснікам старшыні Пастаяннай камісіі па міжнародных справах.

Старшыня пярвічнай прафсаюзнай арганізацыі Сакратарыята Палаты прадстаўнікоў і пярвічнай арганізацыі Беларускага саюза жанчын Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

17 студзеня 2023 года прызначана першым намеснікам адказнага сакратара Парламенцкага сходу Саюза Беларусі і Расіі.

Асабістае жыццё
---------------

Замужам, мае сына і дачку.

Узнагароды
----------

* падзяка і падзячныя пісьмы Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь,
* ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь,
* ганаровыя граматы Парламентскага Сходу Саюза Беларусі і Расіі, Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў, Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі,
* медаль «100 гадоў прафсаюзнаму руху Беларусі»,
* медаль «110 гадоў прафсаюзнаму руху Беларусі»,
* медаль «115 гадоў прафсаюзнаму руху Беларусі».

Зноскі
------

1. ↑  Сведения о результатах голосования по выборам депутатов Палаты представителей Национального собрания Республики Беларусь шестого созыва 11 сентября 2016 года по Могилевской области Архівавана 15 лютага 2020.
2. ↑  Сведения о результатах голосования по выборам депутатов Палаты представителей Национального собрания Республики Беларусь седьмого созыва 17 ноября 2019 года по Могилевской области Архівавана 30 верасня 2020.
3. ↑  Петрашова Вольга Уладзіміраўна Архівавана 25 лютага 2020.
4. ↑  Рэктары ВНУ, мясцовая вертыкаль і ратацыі ў кіраўніцтве міністэрстваў. Лукашэнка разгледзеў кадравыя пытанні
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Васілёнак.

**Вольга Уладзіміраўна Васілёнак** (17 мая 1980, Мядзел) — беларуская лыжніца, удзельніца двух Алімпійскіх гульняў, чэмпіёнка Універсіяды. Больш паспяхова выступала ў спрынтарскіх гонках.

Кар’ера
-------

У Кубку свету Васілёнак дэбютавала ў студзені 2004 года, тады ж першы раз патрапіла ў дзесятку лепшых на этапе Кубка свету, у эстафеце. Усяго мае на сваім рахунку 2 траплення ў дзесятку лепшых на этапах Кубка свету, абодва ў камандных спаборніцтвах, у асабістых гонках не паднімалася вышэй 11. Месцы. Лепшым вынікам у выніковым агульным заліку Кубка свету, з’яўляецца для Васілёнак 58-е месца ў сезоне 2004-05.

На Алімпіядзе-2006 у Турыне стала 51-й у дуатлоне 7,5 7,5 км, 15-й у эстафеце, 25-й у спрынце і 34-й у мас-старце на 30 км.

На Алімпіядзе-2010 у Ванкуверы прымала ўдзел у чатырох гонках: 10 км каньком — 55-е месца, спрынт — 46-е месца, камандны спрынт — 13-е месца, эстафета — 10-е месца.

За сваю кар’еру прымала ўдзел у трох чэмпіянатах свету, лепшы вынік — 6-е месца ў камандным спрынце на чэмпіянаце 2007 года, у асабістых гонках не паднімалася вышэй за 17-е месца.

Па заканчэнні сезона 2009—2010 Вольга Васілёнак завяршыла прафесійную кар’еру.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Вольга Васілёнак — статыстыка на сайце FIS (англ.)
* *Вольга Васілёнак — алімпійская статыстыка на сайце* Sports-Reference.com *(англ.)*
**Копцеўская озавая града** знаходзіцца ў Завуццеўскім і Язненскім сельсаветах Мёрскага раёна ля вёсак Копцева, Субачава, Бор-Паляна.

Апісанне
--------

Знаходзіцца за 9,5 км на паўднёвы ўсход ад Дзісны і столькі ж — да Завуцця (на паўночны ўсход); за 33 км на паўднёвы ўсход ад Мёраў.

Форма рэльефу мёртвага лёду ўтварылася 13 — 16 тысяч гадоў таму, адклады — дробназярністыя пяскі, алеўрыты і стужкавыя гліны.

Даўжыня грады — 3 км, і шырыня — 2,4 км, вышыня — 16 м. Плошча — 2,1 км².

Літаратура
----------

* Очарование Миорского края = Сharm of Myory region / cост. В. А. Ермалёнок, П. И. Боголей; фото О. В. Молодечкин. — Новополоцк, 2007. — 50 с.: ил. — (Краеведы Витебщины о любимом крае).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзюфур.

**Бернар Дзюфур** (21 лістапада 1922 — 21 ліпеня 2016) — французскі мастак.

Дзюфур вывучаў сельскагаспадарчае машынабудаванне, потым вучыўся ў Акадэміі Гранд Шамьер у Парыжы. Спачатку пісаў абстрактныя карціны, потым далучыўся да руху «Новае фігуратыўнае мастацтва». Падчас нямецкай акупацыі прыцягнуты да ваеннай працы. Яго адправілі ў Германію з Аленам Роб-Грые, там яны сустрэлі Клода Алье. Зімой 1944—1945 гадоў ён паступіў у Гейдэльбергскі ўніверсітэт і вывучаў творчасць Эжэна Дэлакруа і Стэфана Малармэ. Пасля вайны капіяваў творы Мікеланджэла і Тынтарэта ў Луўры.

Яго першая персанальная выстава адбылася ў Galerie Maeght у 1948 годзе, пасля чаго адбыліся выставы ў галерэі Жанны Бухер паміж 1951 і 1953 гадамі. Заахвочаны гэтымі поспехамі, неўзабаве ён падпісаў эксклюзіўны кантракт з арт-дылерам П’ерам Лёбам. Ён супрацоўнічаў з многімі пісьменнікамі, у тым ліку з Рэнэ дэ Салье, Андрэ П’ер дэ Мандзіяргесам, Жоржам Ламбрыхсам, Полем Тэвененам і Аленам Жуфруа. У канцы 1950-х гадоў ён пачаў прыцягваць увагу за межамі Францыі; у 1959 годзе ўдзельнічаў у другой выставе дакументаў у Каселі.

Зноскі
------

1. 1 2  Fichier des personnes décédées Праверана 8 лютага 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q80900474'></a>
2. ↑  Bernard Dufour — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. 1 2 3
4. 1 2
5. ↑  RKDartists Праверана 7 чэрвеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
**Сафі Оксанен** (фін. Sofi-Elina Oksanen, нар. 7 студзеня 1977, Ювяскюля) — фінская пісьменніца, актыўны публіцыст, феміністка, удзельніца ЛГБТ-руху.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 7 студзеня 1977 года ў горадзе Ювяскюля. Бацька — фін (па прафесіі — электрык), маці — эстонскі інжынер, якая ў 1970-я гады эмігравала ў Фінляндыю. Вучылася ва ўніверсітэтах Ювяскюля і Хельсінкі, вывучала драму ў Акадэміі тэатра Фінляндыі. Публічна заяўляе пра сваю бісексуальнасць, пакутуе на псіхагенны харчовы разлад.

У 2009 годзе ў сааўтарстве з эстонскай пісьменніцай Імбі Паю Сафі Оксанен выпусціла ў Фінляндыі дакументальны зборнік «За ўсім стаяў страх», які складаецца з артыкулаў розных аўтараў на тэму савецкага перыяду ў гісторыі Эстоніі. У 2010 годзе зборнік «За ўсім стаяў страх» выйшаў у перакладзе на эстонскую мову.

3 снежня 2012 года ўзнагароджана медалём «Pro Finlandia» («За Фінляндыю») ордэна Льва Фінляндыі.

У 2013 годзе выдавецтва Bazar запатрабавала з пісьменніцы ў судовым парадку каля 1 млн еўра па заключанай у 2005 годзе дамове на кнігу пад працоўнай назвай «Французская груша», якая так і не была напісана. 17 ліпеня 2015 года павятовы суд Хельсінкі прысудзіў пісьменніцу да выплаты кампенсацыі памерам у 35 тысяч еўра, скасаваўшы яе дамову з выдавецтвам і загадаўшы Bazar выплаціць аўтару судовыя выдаткі ў 15 тысяч еўра.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 15 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑  Sofi Oksanen // Internet Speculative Fiction Database — 1995. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2629164'></a>
**Балцінава** (лат.: Baltinava) — сяло на ўсходзе Латвіі, адміністрацыйны цэнтр Балцінаўскай воласці. Першая згадка каля 1760 года. З 1772 года да пачатку 1920-х гадоў у складзе Люцынскага павета. У 1924—1944 гадах у складзе Абрэнскага павета. У 1925 годзе населены пункт атрымаў статус пасёлка. У савецкі час населены пункт быў цэнтрам Балцінаўскага сельсавета. У пасёлку размяшчаўся саўгас «Балцінава». Да 2009 года ўваходзіў у Балвскі раён. Сярэдняя школа, музей, аптэка, каталіцкі касцёл (1931), праваслаўная царква.

Зноскі
------

1. ↑  Vietvārdu datubāze: Informācija par Baltinavu — 2005.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16362112'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LNB: 000203644 |
**Слабы гіперзарад** — падвоеная рознасць паміж электрычным зарадам і слабым ізаспінам часціцы. Ён генеруе цэнтр электраслабай калібравальнай групы.

У суадносінах, якія фактычна з'яўляецца аналагам формулы Гела-Мана-Нісідзімы для электраслабага ўзаемадзеяння, мы маем

{\displaystyle \qquad Q=T\_{z}+{Y\_{W} \over 2}}
дзе «Q» — электрычны зарад (у адзінках элементарнага зарада), *Tz* — трэцяя кампанента слабага ізаспіна, а *YW* і ёсць **слабы гіперзарад**. Адсюль можна вызначыць слабы гіперзарад праз электрычны зарад і слабы ізаспін часціцы:

{\displaystyle \qquad Y\_{W}=2(Q-T\_{z})}
C улікам таго, што слабы ізаспін роўны 1⁄2 для ўсіх левых ферміёнаў, гэта значыць ферміёнаў з адмоўнай хіральнасцю, і 0 для ўсіх правых ферміёнаў — ферміёнаў з дадатнай хіральнасцю, усё дублеты слабага ізаспіна будуць мець сярэдні зарад

{\displaystyle \qquad {\bar {Q}}={Y\_{W} \over 2},}
дзе

* *Y* = −1 для левых лептонаў (+1 для антылептонаў)
* *Y* = +1⁄3 для левых кваркаў (-1⁄3 для антыкваркаў)

Гл. таксама
-----------

* Слабы ізаспін
* Электрычны зарад
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мама (значэнні).

**Ма́ма** (руск.: Ма́ма) — рака ў Азіяцкай частцы Расіі, у Іркуцкай вобласці і Рэспубліцы Бурація, левы прыток ракі Віцім (басейн Лены).

Утвараецца ў месцы зліцця рэк Левая Мама і Правая Мама. Даўжыня ракі складае 406 км (ад вытоку Левай Мамы) і 211 км ад месца зліцця Левай і Правай Мам. Плошча вадазбору 18 900 км². Выток ракі знаходзіцца на паўночных схілах Верхнеангарскага хрыбта. Упадае ў Віцім за 171 км ад яго вусця, каля пасёлка Мама. Вадазбор на схілах і перадгор’і Верхнеангарскага хрыбта.

Басейн ракі Віцім
Сярэдні расход вады ў ніжнім цячэнні складае 350 м³/с, аб’ём сцёку 11,046 км³/год. Рэкі Левая Мама і Правая Мама маюць паўгорны характар. Ніжэй іх зліцця даліна ракі пашыраецца, рэчышча падзяляецца на рукавы. Ніжэй вусця ракі Канкудзера рэчышча Мамы ўрэзанае, слабазвілістае, са скалістымі берагамі. Сярэдні нахіл воднай паверхні ў ніжнім цячэнні 1,09 м/км. Жыўленне ракі пераважна дажджавое. Замярзае ў канцы кастрычніка, вызваляецца ад лёду ў красавіку — пачатку мая. Суднаходная на адлегласці 110 км (ад вусця да вусця ракі Брам’я).

Прытокі: Агдында-Маскіт, Асікта, Анамакіт, Майгунда, Сярэдні Амнундакан, Ніжні Амнундакан, Ушмун, Тала, Шаман, Індамкура, Якша, Джэганкта, Іменда, Грамда, Каверга, Лульма, Буаркан, Якдакар, Канкудзера, Джыліндра, Брам’я, Камніга, Красная, Вялікая Слюдзянка, Асінкіна, Вялікая Чукча і іншыя рэкі і ручаі.

Каля ракі пасёлкі Брам’я, Слюдзянка, Лугаўской, Мама. У басейне Мамы маюцца радовішчы слюды.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  *Завадский А. С.* Мама // Научно-популярная энциклопедия «Вода России» (руск.)
2. ↑  Большой энциклопедический словарь: В 2-х т. / Гл. ред. А. М. Прохоров. — М.: Сов. энциклопедия, 1991. — Т. 1. — С. 757. — 863 с. — 2 000 000 экз. — ISBN 5-85270-042-8 (т. 1.). (руск.)
3. 1 2 3  *Река МАМА (руск.)*  (руск.) — інфармацыя пра аб'ект у Дзяржаўным водным рэестры РФ.

Літаратура
----------

* Мама // Большой энциклопедический словарь: В 2-х т. / Гл. ред. А. М. Прохоров. — М.: Сов. энциклопедия, 1991. — Т. 1. — С. 757. — 863 с. — 2 000 000 экз. — ISBN 5-85270-042-8 (т. 1.). (руск.)

Спасылкі
--------

* *Река МАМА (руск.)*  (руск.) — інфармацыя пра аб'ект у Дзяржаўным водным рэестры РФ.
* *Завадский А. С.* Мама // Научно-популярная энциклопедия «Вода России» (руск.)
**Кубанскае вадасховішча** (руск.: Кубанское водохранилище) — наліўное вадасховішча ў Прыкубанскім раёне Карачаева-Чаркесіі, уваходзіць у склад збудаванняў Вялікага Стаўрапольскага канала.

Выкарыстоўваецца для сезоннага рэгулявання сцёку — напаўняецца з канала ў летні паводкавы перыяд, спрацоўваецца ў малаводны зімовы перыяд, забяспечваючы працу каскада Кубанскіх ГЭС і працу сістэм водазабеспячэння, якія жывяцца з канала. Напаўненне і спрацоўка вадасховішча ажыццяўляецца праз збудаванні Кубанскай ГАЭС. Напоўнена ў 1967 годзе, створана ў натуральнай катлавіне на месцы возера Вялікае Салёнае. Штогадовыя ваганні ўзроўню складаюць да 15 м. Уласнік плаціны, якая ўтварае вадасховішча — ПАТ «Русгідра». Плошча паверхні — 50 км², поўны аб’ём — 0,587 км³, карысны аб’ём — 0,475 км³.
**Балтыйскі шлях** (эст.: Balti kett, гэта значыць *Балтыйскі ланцуг*; лат.: Baltijas ceļš, літ.: Baltijos kelias) — мірная акцыя ў Прыбалтыйскіх ССР, праведзеная 23 жніўня 1989 года. Жыхары Літвы, Латвіі і Эстоніі зрабілі жывы ланцуг даўжынёй амаль у 600 км (каля двух мільёнаў чалавек, гэта значыць прыкладна 25 % трох прыбалтыйскіх рэспублік на той час), такім чынам аб'яднаўшы Талін, Рыгу і Вільнюс. Акцыя была прымеркавана да 50 годдзя са дня падпісання пакта Молатава-Рыбентропа, мэтай акцыі было прыцягнуць увагу сусветнага грамадства да гістарычных падзей, якія змянілі статус краін Прыбалтыкі. Згодна з пактам і сакрэтным пратаколам, які прыкладаецца да яго, СССР і Германія падзялялі сферы ўплыву ў Еўропе: Латвія, Эстонія, Фінляндыя, усходнія вобласці Польшчы і Бесарабіі адыходзілі СССР, а Літва і захад Польшчы — Германіі.

Акцыя прадэманстравала растучую ўпэўненасць сіл, якія змагаліся за незалежнасць прыбалтыйскіх краін. Арганізатарамі сталі Народны фронт Эстоніі, Народны фронт Латвіі і Саюдзіс у Літве. Балтыйскі шлях дазволіў прадэманстраваць усяму свету жаданне народаў Прыбалтыкі аддзяліцца ад СССР, іхнюю салідарнасць у гэтым памкненні. Сепаратысцкія арганізацыі скарысталіся акцыяй, каб сказаць, што акупацыя СССР Прыбалтыйскіх краін пытанне не толькі палітычнае, але і маральнае. Улады СССР адрэагавалі на акцыю толькі рыторыкай, не зрабіўшы ніякіх рэальных крокаў для ўмацавання адносін паміж рэспублікамі, у выніку чаго праз 6 месяцаў пасля правядзення Балтыйскага шляху Літва першай з рэспублік Савецкага Саюза аб'явіла пра выхад з яго складу.

У 2009 годзе арганізацыя ЮНЕСКА прызнала гэту акцыю феноменам негвалтоўнага супраціўлення і прыняла рашэнне ўключыць дакументальныя матэрыялы пра яе ў міжнародны рэгістр праграмы «Памяць Свету».

У 2019 годзе ў межах Месяца фатаграфіі ў Мінску праходзіла выстаўка, прысвечаная Балтыйскаму шляху.

Зноскі
------

1. ↑  Thirty-Five Documentary Properties Added to UNESCO's Memory of the World Register  (англ.)

Спасылкі
--------

* The Baltic Way  (англ.)
Кайкэн
**Кайкэн** — кінжал, які насілі мужчыны і жанчыны самурайскага класа ў Японіі, разнавіднасць танта. Кайкэны выкарыстоўваліся для самаабароны ў памяшканні, дзе доўгія катаны і сярэдняй даўжыні вакідзасі былі менш зручныя і эфектыўныя, чым кароткія кінжалы. Жанчыны насілі іх у поясе-обі для самаабароны або (рэдка) для самагубства (дзігая). Можна было насіць іх і ў парчовым мяшэчку са шнурком, што дазваляла хутка дастаць кінжал. Кайкэн уваходзіў у пералік вясельных падарункаў жанчыне. У цяперашні час ён з’яўляецца адным з аксесуараў традыцыйнай японскай шлюбнай цырымоніі: нявеста бярэ кайкэн, каб ёй спадарожнічала ўдача.

| ⛭Тыпы японскіх мячоў |
| --- |
| Вялікія мячы | Нагамакі · Надаці · Одаці · Акатана |
| Доўгія мячы | Цёкуто · Дотанукі · Катана · Сін-гунто · Таці · Цуругі · Учыгатана |
| Кароткія мячы | Цідзакатана · Кадаці · Сікамідзуе · Вакідзасі · Ніндзято |
| Нажы/кінжалы | Айкуці · Хатывара · Танто · Кайкэн · Ёраі тосі · Кусунгобу |
| Трэніравальная зброя | Бокэн · Іяйто · Шынай · Субурыта · Танрэн бо |
| Выдуманыя мячы | Дайкатана · Дзамбата |
| Іншае | Нагамакі · Нагіната · Бісэнто |
*Tadorna tadorna*
**Пярэстая качка**, ці **пеганка** (*Tadorna tadorna*) — буйная вадаплаўная птушка сямейства качыных, адметная характэрным апярэннем са спалучэннем белага, рудага, шэрага і чорнага колераў. У сістэматыцы займае прамежкавае становішча паміж гусямі і тыповымі качкамі, вонкавым абліччам і паводзінамі нагадваючы абедзве гэтыя групы птушак.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 58—71 см, размах крылаў 110—135 см. Самка крыху меншая за самца. Палавы дымарфізм слаба вызначаны — у гнездавы перыяд у самцоў з’яўляецца нарасць каля асновы чырвонай дзюбы. У самак белае кольца вакол асновы дзюбы. Дарослыя птушкі маюць чорную галаву з зялёным бляскам, за белымі грудзьмі характэрная паласа ржавага колеру. У маладых буры верх і белы ніз цела, люстэрка ржава-зялёнага колеру.

Пашырэнне
---------

Насяляе пясчаныя або ілістыя марскія ўзбярэжжы, на поўдні таксама марскія астравы, эстуарыі, лагуны, засоленыя ўчасткі, розныя тыпы прэсных вадаёмаў у глыбі кантынентаў (асабліва азёрныя астравы), а таксама яры і абрывістыя пагоркі паблізу ад мораў, якія параслі густымі кустамі або групамі дрэў.

Арэал разарваны: лакальна сустракаецца ў Еўропе, галоўным чынам на паўнёва-заходніх узбярэжжах Чорнага і Каспійскага мораў (ліняючыя птушкі збіраюцца на Гельгаландзе, Фрызскіх а-вах, у Галандыі і Вялікабрытаніі), у Міжземнаморскім басейне, Сярэдняй Азіі, Блізкім Усходзе, Паўночнай Афрыцы. На Беларусі вельмі рэдкі залётны від; толькі аднойчы адзначаны на гнездаванні.

Пералётны від. Месца зімовак: Брытанскія астравы, Заходняя Еўропа, Міжземнае мора, Паўднёвая Азія.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Гняздо робіць у норах (пакінутых лісамі або барсукамі), радзей пад каранямі або ў дуплах паваленых дрэў. Адтуліна добра схаваная ў кустах або навіслымі травамі. Гнёзды ў норах на адлегласці прыблізна 1 м ад увахода (спарадычна да 3-4 м). Знешняя частка з сухіх траў (часта з прымессю марскіх водарасцей), багатая высцілка з пуху.

Яйкі (7-12) з тупым вузейшым канцом або з аднолькавымі канцамі, белыя. Памеры: 67,0 × 47,0 мм.

Заўвагі
-------

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

Спасылкі
--------

* Позвоночные животные России: Пеганка(недаступная спасылка) (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Таксанамія | Avibase · CMS · eBird · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4146457-6 · Microsoft: 2778913148 |
**Каймін**, **Каймінскае** — возера ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі. Знаходзіцца за 36 км на паўночны ўсход ад горада Астравец, каля вёскі Кайміна Горная. Належыць да Сарачанскай групы азёр.

Возера знаходзіцца ў басейне ракі Сарачанка. Плошча Кайміну складае 0,43 км². Найбольшая глыбіня возера — 19,5 м. Даўжыня возера — 1,55 км, найбольшая шырыня — 0,38 км. Аб’ём вады ў возеры складае 3,26 млн м³. Даўжыня берагавой лініі 4,3 км, плошча вадазбору — 159 км². Велічыня празрыстасці вады ў возеры складае 2,0 м.

Схілы катлавіны возера маюць вышыню 10—15 м, на паўночным захадзе велічыня схілаў складае 3—5 м. Схілы парослыя лесам і хмызняком, на поўначы ўчасткамі разараныя. Берагі пераважна зліваюцца з схіламі, на поўдні і паўднёвым захадзе маюць вышыню да 0,5 м, знаходзяцца пад хмызняком. На захадзе берагі знаходзяцца пад лесам.

Дно вадаёма мае ўпадзіны. Да глыбіні 4—6 м высланае пяском і апясчаненым глеем, на большых глыбінях — сапрапелем. Расліннасць пашыраная да глыбіні 1—1,8 м.

Праз возера працякае рака Клевель (Сарачанка).

Літаратура
----------

* Озёра Белоруссии. / О. Ф. Якушко и др. — Мн.: Ураджай, 1988. (руск.)
* Каймін // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — С. 440. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

| Сарачанскія азёры |
| --- |
| 
* Баранскае
* Белае
* Вераб’і
* Галадзянка
* Галодна
* Гульбеза
* Ёдзі
* Залаўскае
* Каймін
* Клевел
* Тумскае
* Туравейскае

 |
**Іван Арцёмавіч Глядчанка** (1 красавіка 1918, в. Матушова, Лёзненскі раён — 1986) — Герой Сацыялістычнай Працы (1949).

Працаваць пачаў у 1936 г. у калгасе «Інтэрнацыянал» Лёзненскага раёна Віцебскай вобласці. З 1950 г. працаваў у калгасе «Пражэктар», з 1959 г. у калгасе імя Леніна Лёзненскага раёна.

З 1945 года брыгадзір паляводчай брыгады, з 1977 слесар малочнатаварнай фермы калгаса імя Леніна Лёзненскага раёна.

Званне Героя было прысвоена за высокія паказчыкі па вытворчасці ільнопрадукцыі, збожжа і бульбы.

Памёр I. А. Глядчанка ў 1986 годзе.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Леніна, «Знак Пашаны», медалямі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Глядченко Иван Артёмович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 152. — 737 с.
2. ↑  Глядчанка Іван Арцёмавіч // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя : у 12 т. / рэдкал. П. У. Броўка [і інш.]. — Мн. 1971. — Т. 3. — С. 521.
3. ↑  ГЛЯДЧАНКА Іван Арцёмавіч

Спасылкі
--------

* Біяграфія з фота(недаступная спасылка)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Іван Аўдзеевіч Авекаў** (19 мая 1919, в. Асінаўка, Дубровенскі раён — 17 красавіка 1943? ) — лётчык, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, камандзір авіяцыйнай эскадрыллі 519-га знішчальнага авіяцыйнага палка 20-й арміі Заходняга фронту, Герой Савецкага Саюза (1943), капітан.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 19 мая 1919 года на станцыі Асінаўка, цяпер Дубровенскі раён Віцебскай вобласці Беларусі ў сям’і рабочага. Беларус. Адукацыя няпоўная сярэдняя. Жыў і працаваў у Віцебску.

У Чырвонай Арміі з 1937 года. У 1939 годзе скончыў Харкаўскую ваенную авіяцыйную школу лётчыкаў-назіральнікаў, а ў 1940 годзе — Адэскую ваенную авіяцыйную школу пілотаў. З чэрвеня 1941 года ў дзеючай арміі. Ваяваў на Паўднёва-Заходнім, Заходнім і Цэнтральным франтах. Актыўны ўдзельнік абароны гарадоў-герояў Масквы і Тулы.

Камандзір авіяцыйнай эскадрыллі 519-га знішчальнага авіяцыйнага палка (20-я армія, Заходні фронт) кандыдат у члены ВКП (б) капітан Іван Авекаў да сакавіка 1942 года здзейсніў 178 баявых вылетаў, з іх 45 на штурмоўку войскаў і аэрадромаў праціўніка. У паветраных баях збіў асабіста пятнаццаць i ў групе шэсць варожых самалётаў, адзін тараніў, 23 знішчыў штурмавымі дзеяннямі на аэрадромах.

20 сакавіка 1942 года ў раёне Гжацка, цяпер горада Гагарына Смаленскай вобласці, у паветраным баю з сям’ю самалётамі непрыяцеля Іван Авекаў збіў два з іх.

Адважны лётчык-знішчальнік капітан Авекаў І. А. загінуў у выніку катастрофы 17 красавіка 1943 года. Пахаваны ў брацкай магіле гарадскіх могілак горада Данкаў Ліпецкай вобласці у ліку сямідзесяці шасці загінуўшых воінаў.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 жніўня 1943 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце ў барацьбе з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм капітану Авекаву Івану Аўдзеевічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка» Героя Савецкага Саюза
* Ордэн Леніна

Памяць
------

* У 1988 годзе на брацкай магіле у горадзе Данкаў, у якой спачывае прах героя, усталяваны помнік.

Гл. таксама
-----------

* Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
* Героі Савецкага Саюза

Зноскі
------

1. ↑  Месца смерці па наяўных крыніцах не ўстаноўлена. Загінуў у выніку катастрофы. Пахаваны ў г. Данкаў, Разанская вобласць, РСФСР, СССР
2. 1 2 3 4  т. 5. Биографический справочник. Мн: Издательство «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. 29 с.

Літаратура
----------

* Іван Аўдзеевіч Авекаў на сайце «Героі краіны»(Праверана 24 студзеня 2012)
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Памяць: Гіст.-дакументальная хроніка Віцебска: У 2-х кн. Кн. 2-я / Рэд. кал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелЭн, 2003. — 680 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0257-1.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Дагавор Вялікіх Княстваў Літоўскага і Маскоўскага** 1449 года быў падпісаны Казімірам Ягайлавічам і Васілём II, і вызначаў падзел земляў Русі паміж двума вялікімі княствамі. Вотчынай (сферай інтарэсаў) вялікага князя літоўскага прызнаваліся Смаленск, «Любутеск», Мцэнск, землі Украіны. Вотчынай вялікага князя маскоўскага прызнаваліся Ноўгарад Вялікі, Ржэў і Пскоў. Таксама вялікі князь літоўскі абавязваўся прызнаць выбранага ў Маскве мітрапаліта Іону, а абодва вялікія князі дамовіліся не прыймаць князёў-перабежчыкаў.

Такім чынам, Вялікае Княства Літоўскае адмовілася ад актыўнай палітыкі на прылеглых усходнеславянскіх землях, і наогул на ўсходзе. Мяркуецца, што так стала таму, што Казімір Ягайлавіч, стаўшыся польскім каралём, страціў цікавасць да спраў ВКЛ, або што такая адмова была вымушанай радам іншых замежнапалітычных фактараў, а між іншым — рэзкім узрастаннем пагрозы з боку Асманскай імперыі. У кожным разе, ВКЛ страціла на ўсходніх землях Русі і ўплыў, і саюзнікаў.

Дагавор стабілізаваў адносіны ВКЛ і ВКМ на перыяд 1450-х—1480-х гадоў, аднак карэнных супярэчнасцей не ліквідаваў. Так, Маскоўская дзяржава не мела намеру па-сапраўднаму адмаўляцца ад прэтэнзій на ўсе праваслаўныя землі Русі, што прывяло да раду ваенных канфліктаў ВКЛ і ВКМ канца 15 — пач. 16 ст.

Зноскі
------

1. ↑  Пд. М. Ермаловіча.
2. ↑  Пд. Г. Сагановіча

Літаратура
----------

* Нарысы гісторыі Беларусі. У 2-х ч. Ч. 1. М. П. Касцюк, У. Ф. Ісаенка, Г. В. Штыхаў і інш. — Мн.: Беларусь, 1994. — 527 с.: іл. ISBN 5-338-00929-3 (ч. 1), ISBN 5-338-01083-6
* *Сагановіч Г.* Нарыс гісторыі Беларусі ад старажытнасці да канца XVIII стагоддзя. — Мінск: Энцыклапедыкс, 2001. — 412 с. — ISBN 985-6374-34-2

| Войны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім |
| --- |
|  | 
Паходы Альгерда на Маскву (1368—1372) · 
Стаянне на Угры (1406—1408) · 
Памежная вайна (1492—1494) · 
Вайна 1500—1503 · 
Вайна 1507—1508 · 
Дзесяцігадовая вайна (1512—1522) · 
Старадубская вайна (1534—1537) · 
Лівонская вайна (1558—1583)
 |  |
**Малы праспект Васільеўскага вострава** — праспект на Васільеўскім востраве ў Санкт-Пецярбургу, які праходзіць ад набярэжнай Макарава да вуліцы Нахімава.

Гісторыя і славутасці
---------------------

Малы праспект праходзіць на Васільеўскім востраве. Пракладзены ў другой палове XVIII стагоддзя і першапачаткова называўся 3-й Першпектыўнай. Затым яго пачалі называць Малым — у адносінах да Вялікага і Сярэдняга праспектаў. У 1939 годзе Малы праспект перайменавалі ў праспект Жалезнякова, а ў 1944 года яму вярнулі ранейшую назву, яна — адна з самых старых у горадзе (у гонар балтыйскага матроса А. Р. Жалезнякова пазней была названая іншая магістраль).

У 1972 годзе Малы праспект быў працягнуты да Налічнай вуліцы (у яго ўвайшла частка Налічнага завулка). У 1998 годзе да Малога праспекта далучылі астатнюю частку Налічнага завулка, і зараз ён праходзіць ад набярэжнай Макарава да вуліцы Нахімава.

На Малым праспекце паміж 7-й і 8-й лініямі размешчаны Благавешчанскі сквер. Пасля дома 57 і да вуліцы Берынга на Малы праспект выходзяць Смаленскія праваслаўныя могілкі.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фактаровіч.
**Давід Яўсеевіч Фактаровіч** (23 верасня 1917, Саратаў — 28 лютага 1993, Масква) — беларускі філолаг, літаратуразнавец, кандыдат філалагічных навук (1941), дацэнт (1943), член Саюза журналістаў СССР (1960).

Вывучаў узаемасувязі і ўзаемадзеянні нацыянальных літаратур і тэорыі мастацкага перакладу (у першую чаргу на прыкладзе ўзаемасувязей беларускай літаратуры з сусветнымі літаратурамі). Ім у 1961 годзе выдадзена манаграфія «Беларуская савецкая літаратура за рубяжом», апублікаваны шэраг артыкулаў па дадзенай тэматыцы. Быў удзельнікам дыскусіі «Узаемасувязі і ўзаемадзеянне нацыянальных літаратур», праведзенай Інстытутам сусветнай літаратуры імя А. М. Горкага АН СССР, дзе выступіў з дакладам «Вывучэнне ўзаемасувязяў беларускай і замежных літаратур».

Вынікам мэтанакіраваных даследаванняў узаемасувязяў і ўзаемадзеяння нацыянальных літаратур, а таксама тэорыі і практыкі мастацкага перакладу (перш за ўсё на прыкладзе беларускай літаратуры) з’явілася напісанне доктарскай дысертацыі «Асновы тэорыі мастацкага перакладу», рукапіс якой атрымаў шырокі водгук сярод філолагаў і спецыялістаў па мастацкім перакладзе. У 1964 годзе дысертацыя была рэкамендавана вучоным саветам філалагічнага факультэта БДУ да выдання асобнай кнігай. На аснове гэтай работы Фактаровіч распрацаваў і ажыццявіў у навучальным працэсе на філалагічным факультэце БДУ праграму спецкурса «Асновы тэорыі мастацкага перакладу», якая на думку члена праўлення, кіраўніка секцыі перакладу Саюза Пісьменнікаў СССР П. Г. Антакольскага, стала «першай у Савецкім Саюзе ўдалай спробай сістэматычнага выкладання курса тэорыі мастацкага перакладу». Аднак па не залежных ад аўтара абставінах кніга ў свой час не была выдадзеная. Публікацыя дысертацыі Фактаровіча «Асновы тэорыі мастацкага перакладу» асобнай кнігай адбылася толькі ў 2009 годзе, і тым не менш, як адзначыў рэцэнзент М. Кенька, кніга «нягледзячы на доўгі шлях да чытача, не састарэла, не страціла навуковай каштоўнасці».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Давід Яўсеевіч Фактаровіч // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.

Спасылкі
--------

* Фактаровіч Давід Яўсеевіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 136054 |
**Нітрабензол**, *мірбанавы алей* — найпрасцейшае араматычнае нітразлучэнне C6H5NO2.

Алеепадобная вадкасць зеленаватага колеру з пахам горкага міндалю. Малекулярная маса 123,12 а.а.м. Шчыльнасць 1,2037 г/см³ пры тэмпературы 20 °С. Тэмпература плаўлення 5,85 °C. Тэмпература кіпення 211,03 °C. Добра раствараецца ў бензоле, раствараецца ў арганічных растваральніках (дыэтылавым эфіры, этаноле і інш.), мала раствараецца ў вадзе (0,19 г на 100 г вады пры тэмпературы 20 °C).

Атрыманне
---------

Нітрабензол атрымліваюць нітраваннем бензолу сумессю канцэнтраванай азотнай і сернай кіслот.

Выкарыстанне
------------

Нітрабензол выкарыстоўваецца ў вытворчасці аніліну, бензідыну, азабензолу, ханаліну і інш. у якасці растваральніка і ўваходзіць паліравальных сумесяў для паліравання металаў.

Шкоднае ўздзеянне
-----------------

Нітрабензол з’яўляецца атрутным рэчывам. Гранічна дапушчальная канцэнтрацыя ў паветры рабочай зоны 0,003 мг/л. Усмоктваецца праз скуру. Уздзейнічае на цэнтральную нервовую сістэму, печань, парушае абмен рэчываў, акісляе гемаглабін да метагемаглабіну.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Справочник по веществам // ХиМиК.ру (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — С. 351. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

Спасылкі
--------

* Інфармацыя на сайце ХиМиК.ру (руск.)
* К вопросу об отравлении нитробензолом (по данным литературных источников) // Сообщество русскоговорящих судебно-медицинских экспертов (руск.)
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нітрабензол

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 14619564r · GND: 4171938-4 · LCCN: sh97009279 · Microsoft: 2780809723 · NDL: 00576025 · NKC: ph249382 |

 |
**Андрэй Уладзіміравіч Любы** (нар. 2 студзеня 1980, Мінск) — беларускі гісторык. Спецыяліст па палітычнай гісторыі Вялікага Княства Літоўскага XIV—XVI стагоддзяў і гістарыяграфіі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага. Кандыдат гістарычных навук (2006), дацэнт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 2 студзеня 1980 года ў Мінску. Вучыўся ў СШ № 83 г. Мінска.

Скончыў у 2002 годзе гістарычны факультэт БДУ. У 2003—2005 гадах навуковы супрацоўнік і выкладчык гістарычнага факультэта БДУ. У 2005 годзе скончыў аспірантуру БДУ. У 2006 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Унутрыпалітычная барацьба ў Вялікім княстве Літоўскім у 30-40-ыя гг. XV ст.»

У 2006—2007 гадах выкладаў у Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце. У 2007—2010 гадах загадчык кафедры гуманітарных дысцыплін Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў. З 2010 года дацэнт кафедры гісторыі Беларусі Старажытнага часу і Сярэдніх вякоў гістарычнага факультэта БДУ.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Напрамкі даследаванняў: гістарыяграфія гісторыі Беларусі, унутрыпалітычныя канфлікты ў гісторыі Вялікага Княства Літоўскага, эпоха Ягелонаў у гісторыі і гістарыяграфіі дзяржаў Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, палітычная культура Вялікага Княства Літоўскага, царкоўная гісторыя.

Навуковыя гранты і стажыроўкі
-----------------------------

Удзельнічаў у міжнародных даследчых праграмах Вышаградскага фонда, Фонда імя Юзафа Мяноўскага, Польскага камітэта ЮНЕСКА, Міністэрства адукацыі Літвы, Міністэрства нацыянальнай адукацыі і вышэйшай школы Рэспублікі Польшча. Удзельнік міжнародных гуманітарных школ пры Даследчым цэнтры антычнай традыцыі і Інстытуце «Artes Liberales» Варшаўскага ўніверсітэта.

Сям’я
-----

У шлюбе з гісторыкам Алёнай Любай.

Бібліяграфія
------------

Удзел у калектыўных працах
* Гісторыя Беларусі са старажытных часоў да канца XVIII ст.: вучэбны дапаможнік для 10-га класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання. Мінск, 2020.
* Гісторыя Беларусі: дапаможнік. У 4 ч. Ч. 1: Ад старажытнасці да сярэдзіны XVI ст. Мінск, 2018.
* Беларускае мастацтва: гісторыя і сучаснасць / III Няфёдаўскія чытанні. Т. 2: Вялікае княства Літоўскае ў гісторыі і культуры Беларусі. Мінск, 2009.

Літаратура
----------

* ЛЮБЫ Андрэй Уладзіміравіч // Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага : біябібліяграфічны даведнік / С. П. Марозаў. — Гродна-Каўнас: ЮрСаПрынт, 2022. — 290 с. — ISBN 978-985-7257-57-7, 978-609-96340-1-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
Вокладка першага паэтычнага зборніка Янкі Купалы «Жалейка»
**Збо́рнік** — выданне, у якім сабраны творы аднаго ці некалькіх аўтараў, а таксама розныя афіцыйныя, навуковыя ці інфармацыйныя матэрыялы па вызначанай тэматыцы.

Таксама зборнікам называюць вучэбны дапаможнік з задачамі і практыкаваннямі.

Літаратура
----------

* Зборнік // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778055342 · NKC: ph928142 |
**Андрэй Уладзіміравіч Шульмін** (нар. 11 верасня 1972, г. п. Вялікая Мурта, Вялікамурцінскі раён, Краснаярскі край) — урач, спецыяліст у галіне грамадскага здароўя і аховы здароўя. Доктар медыцынскіх навук (2013, Расія; 2020, Беларусь), прафесар (2019).

Біяграфія
---------

Скончыў Краснаярскую дзяржаўную медыцынскую акадэмію (спецыяльнасць «Лячэбная справа», 1996).

Месца працы, пасада: Краснаярскі краявы інфармацыйна-аналітычны цэнтр (2000—2006, начальнік аддзела аналізу і прагназавання); Краснаярскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт імя В. Ф. Войны-Ясянецкага (2006—2019, загадчык кафедры грамадскага здароўя і аховы здароўя); Віцебскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт (з 2019, кафедра грамадскага здароўя і аховы здароўя з курсам ФПК і ПК, старшы выкладчык, з 2020 — загадчык кафедры менеджменту і маркетынгу фармацыі).

Навуковыя інтарэсы: грамадскае здароўе і ахова здароўя; медыцынская статыстыка; доказная медыцына; сацыялогія. Пазапрафесійная дзейнасць: усходнія адзінаборствы (першы дан (чорны пояс) па каратэ Фудакан).

Узнагароды
----------

Нагрудны знак Міністэрства аховы здароўя Расійскай Федэрацыі «Отличник здравоохранения» (2017).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Стратегия совершенствования информационных потоков в системе здравоохранения : на модели «терапевтический участок» : диссертация … доктора медицинских наук : 14.02.03 : защищена 20.06.2013 : утверждена 21.10.2013 / Шульмин Андрей Владимирович. — Красноярск, 2013.
**Зборнік найлепшых песень**, таксама **Альбом найлепшых хітоў**, або The Best of (з англ. — «Найлепшае з [творчасці]»), The Very Best of (з англ. — «Самае найлепшае з [творчасці]») і The Best (з англ. — «Найлепшае»), а таксама Greatest Hits (з англ. — «Найвялікшыя хіты») — распаўсюджаная назва музычных альбомаў, якія ўяўляюць сабой зборнікі лепшага матэрыялу (па камерцыйных, мастацкіх ці іншых крытэрыях), створанага тым ці іншым артыстам. Музычныя альбомы могуць таксама называцца **Single Collection** або ўключаць у свае назвы такія эпітэты, як Gold з англ. — «Залаты»), Classic (з англ. — «Класічны»), Essential (з англ. — «Выбранае») або Ultimate (з англ. — «Канчатковы»), аднак часам яны ўвогуле могуць быць без такіх назваў.

Зноскі
------

1. ↑  *Plummer, Robert*. Is the greatest hits album dead? **(нявызн.)**. *BBC* (2 лютага 2018). Праверана 16 March 2020.

Спасылкі
--------



* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Цытакіны** — клас невялікіх пептыдаў і бялкоў (маса каля 8-30 кДа), якія рэгулююць міжклеткавыя і міжсістэмныя ўзаемадзеянні ў арганізме: выжыванне клетак, стымуляцыю або тармажэнне іх росту, дыферэнцыраванне, функцыянальную актыўнасць і апаптоз. Менвіта цытакіны ў нармальных умовах забяспечваюць каардынацыю імуннай, эндакрыннай і нервовай сістэмы і ўдзельнічаюць ў адказе арганізма на паталагічныя ўздзеянні. Тэрмін «цытакіны» быў прапанаваны С. Коэнам у 1974 годзе

Функцыі цытакінаў
-----------------

Цытакіны актыўныя ў вельмі нізкіх канцэнтрацыях. Іх біялагічнае дзеянне на клеткі рэалізуецца праз узаемадзеянне са спецыфічным рэцэптарам, лакалізаваным на клеткавай мембране. Сэкрэцыя цітакіна носіць кароткачасовы характар ​​і строга рэгулюецца. Спектры біялагічнай актыўнасці розных цытакінаў часта перакрываюцца: адзін і той жа працэс можа стымулявацца ў клетцы адразу некалькімі цытакінамі. У многіх выпадках назіраецца сінэргізм дзеянняў.

Цытакіны — антыген неспецыфічныя фактары. Таму дыягностыка інфекцыйных, аўтаіммунных і алергічных захворванняў з дапамогай вызначэння ўзроўню цітакінаў немагчыма. Але вызначэнне канцэнтрацыі гэтых рэчываў у крыві дае інфармацыю аб функцыянальнай актыўнасці розных відаў клетак адказных за імунітэт, аб ступені выяўленасці запаленчага працэсу, ці пераходзе яго на сістэмны ўзровень.

Класіфікацыя
------------

Усе цыітакіны, а іх вядома больш за 30, па структурных асаблівасцях і біялагічным дзеянні дзеляць на некалькі самастойных груп. Па механізму дзеяння вылучаюць наступныя группы:

* супрацьзапаленчыя, якія забяспечваюць мабілізацыю запаленчага адказу, напрыклад, інтэрлейкіны 1,2,6,8, TNF, інтэрферон γ
* супрацьзапаленчыя, якія абмяжоўваюць развіццё запалення, напрыклад, інтэрлейкіны 4,10, TGFβ
* рэгулятары клеткавага і гумаральнага імунітэту — натуральныя або спецыфічныя, якія маюць уласныя эфектарныя функцыі (супрацьвірусныя, цытатаксічныя).

Зноскі
------

1. ↑  Cohen S. Similarities of T cell function in cell-mediated immunity and antibody production*//Cell Immunol*/1974. — 12: 150—159.