У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Охрыд (значэнні).
**О́хрыд** — горад на ўсходнім беразе Ахрыдскага возера ў Паўночнай Македоніі. Насельніцтва — каля 55,8 тыс. жыхароў. У горадзе вялікая колькасць маляўнічых дамоў і помнікаў, асноўным артыкулам бюджэту горада з’яўляецца турызм. Размешчаны на ўсход ад Тыраны (Албанія) і на паўднёвы захад ад Скоп’е. Паводле адной са здагадак назва Охрыд — славянскага паходжання і азначае «на градзе», гэта значыць «на гары».

У 1979/1980 гадах Охрыд і Ахрыдскае возера былі ўключаны ў спіс аб’ектаў сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Гісторыя
--------

Від на Охрыд з Крэпасці Самуіла
Сучасны горад Охрыд пабудаваны на месцы антычнай грэчаскай (іліра-македонскай) калоніі Ліхнідос (грэч. Λυχνιδός), вядомай яшчэ з II—III стагоддзяў да н.э. У 148 годзе да н.э. калонія была захоплена рымлянамі, якія пасля разбуральнага землетрасення ў 518 годзе амаль цалкам яе перабудавалі, з грэчаскіх пабудоў захаваліся толькі мармуровыя слупы.

У перыяд рымскага і візантыйскага валадарства горад з’яўляўся важным гандлёвым пунктам на пабудаванай рымлянамі дарозе ад узбярэжжа Адрыятычнага мора да Канстанцінопаля, вядомай як Эгнаціева дарога (лац.: Via Egnatia). Археалагічныя раскопкі пацвярджаюць, што горад вельмі даўно прыняў хрысціянства. Епіскапы Ліхнідоса бралі ўдзел у першых сусветных саборах.

Да канца V — пачатку VI стагоддзяў горад паступова засяляецца славянскімі народамі. У 861 годзе ўваходзіць у склад Балгарыі і неўзабаве атрымлівае сучасную назву (пад назвай Охрыд упершыню згадваецца ў 879 годзе). У Охрыдзе з 886 года вядзе асветніцкую дзейнасць вучань Кірыла і Мяфодзія Св. Клімент Охрыдскі, які заснаваў у Охрыдзе па распараджэнні балгарскага цара Барыса кніжную школу па перакладзе царкоўных грэчаскіх кніг на славянскую мову. Лічыцца, што менавіта ў Охрыдзе ўпершыню быў створаны алфавіт кірыліца.

З 990 да 1015 гады Охрыд быў сталіцай Балгарскага царства цара Самуіла. Над горадам дагэтуль застаюцца руіны яго крэпасці. З 990 па 1018 у Охрыдзе мелася свая патрыярхія. Тым не менш, пасля заваявання Охрыда Візантыяй у 1018, у Охрыдзе застаўся толькі архіепіскап Охрыдскага аўтакефальнага архіепіскапства, які падпарадкоўваўся патрыярху канстанцінопальскаму. Пад валадарствам Візантыі была пабудавана вялікая колькасць храмаў.

Пры Іване Асене II (1218—1241) быў уключаны ў склад адноўленага незалежнага Балгарскага царства. У 1334 годзе заваяваны сербскім каралём Стэфанам Душанам.

У 1394 годзе горад акупуе Асманская імперыя, пад уладай якой ён застаецца да 1912 года, паступова прыходзячы ў заняпад. У 40-х гадоў XIX стагоддзя рускі славіст Віктар Грыгаровіч адзначыў, што насельніцтва горада пераважна балгарскае, а таксама валашскае і турэцкае і часткова — грэчаскае і албанскае. Паводле даных балгарскага этнографа Васіла Кынчава ў канцы XIX стагоддзя колькасць насельніцтва Охрыда складала 14 860 чалавек — 8 000 балгары, 5 000 туркі, 300 албанцы-мусульмане, 300 албанцы-хрысціяне, 460 валахі і 600 цыгане.

У 1913 годзе, пасля заканчэння Першай Балканскай вайны адышоў да Сербіі.

|  |
| --- |
|   |
|   |
|   |
| *Царква Св. Іаана Багаслова над возерам* |

Дэмаграфія
----------

Паводле перапісу 2002 года, у горадзе Охрыд пражывала 42 033 жыхароў.

Этнічны склад:

* македонцы, 33 791 (80,4 %)
* албанцы, 2959 (7,0 %)
* туркі, 2256 (5,4 %)
* іншыя, 3027 (7,2 %)

Родныя мовы жыхароў горада:

* македонская, 34 910 (83,1 %)
* албанская, 3957 (9,4 %)
* турэцкая, 2226 (5,3 %)
* іншыя, 1017 (2,4 %)

Рэлігійны склад:

* праваслаўныя хрысціяне, 33 987 (80,9 %)
* мусульмане, 7599 (18,1 %)
* іншыя, 447 (1,1 %)

Помнікі гісторыі і культуры
---------------------------

* Антычны тэатр
* Базіліка Св. Сафіі
* Мячэць Зейнал Абідзіна
* Мячэць імя прарока Мухамеда
* Манастыр Перыўлепты Охрыдскай
* Манастыр Св. Навума Охрыдскага
* *Плаошнік* — адноўлены сабор Св. Клімента Охрыдскага і руіны «ўніверсітэта»
* *Самуілава твердзіна* — крэпасць
* Храм Багародзіцы Захумскай *Св. Завум*
* Храм Св. Іаана *Канеа*
* Дом сям’і Робевых

Гарады-пабрацімы
----------------

* Славенія Піран; Славенія
* Расія Падольск; Расія
* Аўстралія Вуланганг; Аўстралія
* Чарнагорыя Будва; Чарнагорыя
* Нідэрланды Катвейк; Нідэрланды
* Харватыя Вінкаўцы; Харватыя
* Турцыя Ялава; Турцыя
* Турцыя Сафранбалу; Турцыя
* Балгарыя Плоўдзіў; Балгарыя
* Кітай Далянь; Кітай
* Канада Вінзар; Канада
* Албанія Поградэц; Албанія
* Сербія Крагуевац, Сербія

Зноскі
------

1. ↑  Нови градоначалници во 46 општини (макед.)
2. ↑  «Популярная художественная энциклопедия.» Под ред. Полевого В. М.; М.: Издательство «Советская энциклопедия», 1986.
3. 1 2 3 4  Советская историческая энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия. Под ред. Е. М. Жукова. 1973—1982.
4. ↑  Димитри Хоматиан. Краткое житие Климента Охридскога, XIV  (балг.)  (грэч.)
5. ↑  Словарь современных географических названий. — Екатеринбург: У-Фактория. Под общей редакцией акад. В. М. Котлякова. 2006.
6. ↑  Григорович, В. Очеркъ путешествія по Европейской Турціи, Москва, 1877
7. ↑  Кынчов, Васил. Македония. Этнография и статистика, София 1900, с. 252 (балг.)
8. ↑  Macedonian census, language and religion

Гл. таксама
-----------

* Спіс охрыдскіх архіепіскапаў

| ⛭Паўночная Македонія Гарады Паўночнай Македоніі Паўночная Македонія |
| --- |
| Сталіца | Скоп’е |  |
| Гарады | 
* Багданцы
* Берава
* Бітала
* Валандава
* Велес
* Вініца
* Геўгелія
* Госцівар
* Дзебар
* Дзелчава
* Дземір-Капія
* Дземір-Хісар
* Кавадарцы
* Кічава
* Кочані
* Кратава
* Крушава
* Крыва-Паланка
* Куманава
* Македонска-Каменіца
* Македонскі-Брод
* Негоціна
* Охрыд
* Пехчава
* Пробішціп
* Прылеп
* Радавіш
* Рэсен
* Свеці-Ніколе
* Струга
* Струміца
* Цетава
* Шціп

 |

| Гістарычныя сталіцы Балгарыі |
| --- |
| 
* Пліска (681-893)
* Праслаў (893—972)
* Скоп’е (972—992)
* Охрыд (992—1018)
* Вяліка-Тырнава (1185—1393, 1878—1879)
* Сафія (з 1879)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Pauly-Wissowa |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4043401-1 · LCCN: n80123400 · NKC: ge307746 · SUDOC: 027401936 · VIAF: 146582198 |