**Шэфіка Гаспрынская** (крымскатат.: Şefiqa Gasprinskaya, Şefiqa Gaspıralı, нар. 14 кастрычніка 1886, Бахчысарай, Таўрычаская губерня, Расійская імперыя — 31 жніўня 1975, Стамбул, Турцыя) — лідар крымскататарскага руху «Выканаўчы камітэт мусульманак Крыма» («Кадынлар гюню»), які дзейнічаў у Крыме на пачатку дваццатага стагоддзя. З яе імем звязана ўнікальнае для іслама таго часу з’ява, як жаночы мусульманскі рух.

Дачка вядомага крымскататарскага асветніка, лідара джадыдызму Ісмаіла Гаспрынскага. Жонка аднаго з заснавальнікаў Азербайджанскай Дэмакратычнай Рэспублікі, Насіб-бека Усубекава.

Дзейнасць
---------

У 1905 годзе Шэфіка Гаспрынская стала рэдактарам створанага яе бацькам Ісмаілам Гаспрынскім першага ў Крыме мусульманскага жаночага часопіса «Алем-і нісван» («Жаночы свет»), дадаткі да газеты «Тэрджыман», якія выходзілі ў свет на крымскататарскай мове.

1—11 мая 1917 года Шэфіка Гаспрынская прымала ўдзел у складзе Крымскай дэлегацыі ў працы I Усерасійскага мусульманскага з’езда ў Маскве. Пазней яна была абрана дэлегатам i Курултая крымскататарскага народа, які адбыўся ў Бахчысараі 9 снежня 1917 года і была прызначана Нацыянальным урадам крымскататарскага народа дырэктарам Сімферопальскага жаночага педагагічнага вучылішча. Імклівым прасоўваннем крымскіх татараў да вырашэння жаночага пытання ў палітыка-прававой вобласці стала ўключэнне ў Канстытуцыю абвешчанай Крымскай Народнай Рэспублікі у снежні 1917 года пункта аб роўнасці мужчыны і жанчыны. Але гэтыя пачынанні не былі ажыццёўлены ў жыццё.

Пасля разгрому Нацыянальнага самакіравання крымскататарскага народа яна пакідае Крым і пераязджае ў Баку, дзе арганізуе педагагічнае вучылішча.

Пасля звяржэння Нацыянальнага азербайджанскага ўрада, яе муж Насіб-бек Усубекаў быў расстраляны і яна эмігравала ў Турцыю, дзе працавала пасля загадчыцай сіроцкага дома. У 1930 годзе Шэфіка Гаспрынская заснавала і ўзначаліла ў Стамбуле «Саюз крымскататарскіх жанчын». Акрамя гэтага яна займалася праблемамі крымскататарскіх эмігрантаў і дабрачыннасцю.

Шэфіка Гаспрынская (Гаспрынская) памерла 31 жніўня 1975 года у Стамбуле і была пахавана на могілках Зінджырлікую.

Асабістае жыццё
---------------

Шефика Гаспринская с сыном Ниязи и дочкой ЗехраШэфіка Гаспрынская з сынам Ніязі і дачкой Зехра.
Яна выйшла замуж за Насіб-бека Усубекава (Юсіфбейлі) у 1906 годзе. Ад гэтага шлюбу нарадзіліся сын Ніязі і дачка Зехра, але ў сувязі з праблемамі ў мужа Шэфіка Гаспрынская пакінула Гянджу (Елізаветпаль) і вярнулася ў Бахчысарай. У Бахчысараі яна заставалася аж да захопу яго бальшавікамі.

Зноскі
------

1. ↑  *Губернский, Богдан*. «Грешно оставлять их темными, как животных» **(нявызн.)**. *Крым Реалии* (3 сакавіка 2016). Архівавана з першакрыніцы 17 кастрычніка 2022.
2. ↑  *Хаблемитоглу, Шенгюл, Хаблемитоглу, Наджип.* Шефика Гаспирали и тюркское женское движение в России (1893—1920) = Şefika Gaspiralı ve Rusya'da Türk Kadın Hareketi (1893-1920) (тур.). — Стамбул, 2004. — С. 672. — ISBN 975-6-44880-6.

Літаратура
----------

* Ганкевич В. Ю. *Роль И. Гаспринского и его семьи в развитии народного образования среди крымскотатарских женщин на рубеже XIX—XX веков*/ Крым и Россия: неразрывные исторические судьбы и культура. Материалы республиканской научно-общественной конференции. — Симферополь, 1994, стр. 19—21.
* Абдульваапов. Н. *Гапринская Шефика* / Деятели крымскотатарской культуры (1921—1944): Библиографический словарь. — Симферополь: Доля, 1999, стр. 69.

Спасылкі
--------

* Жаночае пытанне" на старонках выданняў І. Гаспрынскага і яго ўплыў на развіццё крымскататарскай журналістыкі пачатку XX ст.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 131423118 · LCCN: no2001073584 · NTA: 314926038 · VIAF: 35588018 |