recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Тарасік.

**Вера Рыгораўна Тарасік** (30 верасня 1899 — 22 красавіка 1986) — актрыса, настаўніца.

Скончыла Мінскае гарадское вучылішча (1916). Удзельніца Першага беларускага таварыства драмы і камедыі (1917—1920), Беларускага савецкага тэатра. У 1920—1956 г. В. Тарасік працавала настаўніцай.

Пра самабытны талент В. Тарасік пісаў Змітрок Бядуля. Стварыла на сцэне каларытныя народныя характары, напр. Агата і Марыля («Паўлінка» і «Раскіданае гняздо», Я. Купала), Ганна («Модны шляхцюк», К. Каганец), Ульяна («Хам», Э. Ажэшка), Дарота і Мар'я («Бязвінная кроў» і «Пісаравы імяніны», У. Галубок).

Зноскі
------

1. ↑  Газета «Беларусь» ад 21.12.1919 г.

Літаратура
----------

* Вера Рыгораўна Тарасік // Тэатральная Беларусь: У 2 т. Т. 2. — Мн. 2003. — С.406.
**Джаул**, або **Д'яал** (англ.: Djaul, Dyaul) — востраў архіпелага Бісмарка на паўднёвым захадзе Ціхага акіяна. Уваходзіць у склад аднайменнай правінцыі дзяржавы Папуа — Новая Гвінея. Плошча - 118 км². Насельніцтва (2002 г.) - 1000 чал.

Востраў Джаул месціцца ў 10 км на поўдзень ад паўночна-заходняга ўзбярэжжа вострава Новая Ірландыя. Складзены вапнякамі арганічнага паходжання, што адкладаліся на падводным вулканічным плато алігацэнавага перыяда. Найвышэйшы пункт — гара Бендэман (226 м). Востраў пакрыты трапічнымі лясамі. Фаўна прадстаўлена птушкамі, кажанамі і грызунамі. Каля ўзбярэжжа — працяглыя каралавыя рыфы, каля якіх сустракаюцца рэдкія віды акул, вугроў і скатаў. 

Джаўл населены двумя групамі меланезійцаў, якія размаўляюць на мовах *тыгак* і *тыянг*. Аснова эканомікі — земляробства і рыбалоўства. Узбярэжжа Джаула наведваюць турысты.

Спасылкі
--------

* Geoview: Dyaul Island
* Islands of Papua New Guinea Архівавана 13 ліпеня 2012.
* Geology of New Ireland, Papua New Guinea

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
Шчытападобная залоза
Тканка шчытападобнай залозы пад мікраскопам
**Шчытападобная залоза** (лац.: glandula thyr(e)oidea) — эндакрынная залоза пазваночных жывёл і чалавека, якая выпрацоўвае тры гармоны: тыраксін, трыёдтыранін і кальцытанін (рэгулюе фосфарна-кальцыевы абмен).

Няпарны орган (радзей парны — у земнаводных і птушак), размешчаны ў сярэдняй вобласці шыі ў вобласці гартанных храсткоў і складаецца з дзвюх долей, якія аб'ядноўваюцца мосцікам. Асноўная марфалагічная і функцыянальная адзінка шчытападобнай залозы — фалікул. Мае форму шчыта (адсюль назва) або падковы. Яе гармоны ўплываюць на працэсы абмену рэчываў: павялічваюць выкарыстанне бялкоў, тлушчаў і вугляводаў, павышаюць расход энергіі, узмацняюць кровазварот і дыханне.

У чалавека шчытападобная залоза размешчана ў пярэдняй вобласці шыі, спераду і па баках ад трахеі, складаецца з 2 доляў (правай і левай), злучаных перашыйкам. Маса шчытападобнай залозы дарослага чалавека 20—60 г, нованароджанага — 1—2 г.

Недахоп гармонаў шчытападобнай залозы тыраксіну і трыёдтыраніну ў раннім дзіцячым узросце прыводзіць да крэтынізму. У дарослых пры гіпафункцыі ўзнікае захворванне мікседэма, або слізісты ацёк: сэрца працуе недастаткова інтэнсіўна, хворы адчувае слабасць і санлівасць, набірае масу, у яго зніжаецца ўзбудлівасць нервовай сістэмы. Гіперфункцыя шчытападобнай залозы вядзе да павелічэння яе памераў і ўзмоцненага ўтварэння гармонаў. Лішак гармонаў выклікае павышэнне ўзбудлівасці нервовых клетак, развіццё лупатасці, пачашчэнне сэрцабіцця, празмернае схудненне — базедаву хваробу.

Шчытападобная залоза ўтрымлівае ёд, які жыццёва неабходны для яе дзейнасці. Таму парушэнні функцый шчытападобнай залозы ўзнікаюць, як правіла, у выніку недахопу ў пітной вадзе ёду, які патрэбен для сінтэзу гармонаў. Характэрная прымета расстройства — павелічэнне шчытападобнай залозы ў выглядзе валляка. Было высветлена, што, чым больш аддалена мясцовасць ад мора, тым часцей у яе жыхароў сустракаецца валляк. Таму ў праблемных раёнах у прафілактычных мэтах да кухоннай солі дадаюць ёдыд калію з разліку 1 г на 100 г солі. Акрамя таго, рэкамендуецца часцей ужываць у ежу разнастайныя морапрадукты, багатыя на ёд.

Літаратура
----------

* Біялогія: вучэб. дапам. для 9-га кл. устаноў агульн. сярэдн. адукацыі з бел. мовай навучання / М. В. Машчанка, А. Л. Барысаў; пер. з рус. мовы В. У. Клімко. — 3-е выд. — Мн.: Нар. асвета, 2011. ISBN 978-985-03-1531-1.
* *Семяненя І. М.* Шчытападобная залоза // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis · Настольны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX527071 · BNF: 11944307w · GND: 4052461-9 · LCCN: sh85135163 · LNB: 000110991 · Microsoft: 526584372 · NDL: 00566928 · NKC: ph127883 |

 |
**Ці́на Ма́зэ** (славенск.: Tina Maze, 2 мая 1983, Славені-Градзец, СР Славенія) — славенская гарналыжніца, двухразовая алімпійская чэмпіёнка 2014 года ў хуткасным спуску і гіганцкім слаламе, чэмпіёнка свету 2011 і 2013 гадоў. Уладальніца Кубка свету 2012/13 ў агульным заліку. Першая ў гісторыі Славеніі чэмпіёнка зімовых Алімпійскіх гульняў.

Найбольш паспяхова выступае ў гіганцкім слаламе. Мае на сваім рахунку перамогі на этапах Кубка свету ва ўсіх пяці сучасных гарналыжных дысцыплінах (адна з шасці гарналыжніца ў гісторыі з падобным дасягненнем). Чатыры разы прызнавалася спартсменкай года ў Славеніі (2005, 2010, 2011 і 2013 года).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Ціна Мазэ на Вікісховішчы |

* Сайт Ціны Мазэ Архівавана 22 студзеня 2009.  (славенск.)  (англ.)  (італ.)
* Ціна Мазэ — статыстыка на сайце FIS (англ.)
* *Ціна Мазэ — алімпійская статыстыка на сайце* Sports-Reference.com *(англ.)*
* Статыстыка Мазэ на сайце ski-db.com  (англ.)
**Куцця** — у беларусаў і іншых славянскіх народаў абрадавая страва; каша з ячных круп, радзей з пшанічных зярнят. Гатуюць для жалобнага стала па нябожчыку (памінкі), а таксама на Дзяды, Радаўніцу і іншыя памінальныя дні. Спажывалі астуджанай з сытой або алеем

Таксама абрадавая страва на Каляды ў славян і іншых народаў; каша з тоўчаных ячных круп (у некаторых народаў з зярнят пшаніцы); вячэра напярэдадні Каляд (посная Куцця), Новага года (стары стыль, багатая або скаромная Куцця) і перад Вадохрышчам (посная Куцця). На ўсе тры куцці кашу варылі ў адным і тым жа гаршку і з аднолькавай колькасці круп. Звараную куццю перад заходам сонца ставілі на покуці. Куцця, якую варылі з цэлых зярнят, была сімвалам жыцця. Вялікае значэнне надавалася прыкметам, варажбе.

Куцця ў літаратуры
------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| 
Куцці гаршчок ужо ў калена
Стаяў на лаве, чакаў сена,
І вось цяпер гаршчок з куццёю,
Як цар даўнейшаю парою,
Ў пачэсны кут, на свой прастол,
Стаўляўся з гонарам за стол
На гэта сена пад багамі,
Ўладар над хлебам і блінамі,
Бо ён у гэты дзень — персона!
Яго вянчаў абрус-карона. «Новая зямля» (Якуб Колас) | "|

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 64. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0155-9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**Анатоль Бароўскі** (нар. 12 мая 1942, Крушнікі, Мазырскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі пісьменнік.

Жыццяпіс
--------

Нарадзіўся ў сям’і настаўніка.

Пасля заканчэння Асавецкай сярэдняй школы Мазырскага раёна (1960) працаваў у калгасе, затым на заводзе жалезабетонных вырабаў у Мазыры, настаўнікам пачатковых класаў у вёсцы Турбінка Мазырскага раёна.

У 1961—1962 гадах студэнт Мазырскага педагагічнага інстытута (скончыў завочна ў 1967 годзе).

У 1962—1964, 1968—1970 гадах служыў у Савецкай арміі.

Працаваў у Мазырскай раённай газеце «Камуніст Палесся», адказным сакратаром гарадскога таварыства «Веды», інструктарам гаркама партыі, намеснікам дырэктара Мазырскага вучылішча геалогіі.

З 1975 года — уласны карэспандэнт газеты «Чырвоная змена» па Гомельскай і Брэсцкай абласцях. Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1990 года.

Творчасць
---------

Друкуецца з 1963 года. Аўтар кніг прозы «Каліна пад акном» (1987), «Азірніся ў каханні» (1994), «Чорны бусел — белы цень» (1997), «Пякельны рай» (2002), «Спакуса» (2007), «Які будуецца заўтрашні дзень» (2008), «Мы — Юніцкі» (2010), «Раманы. Аповесці. Апавяданні» (двухтомнік, 2012), «Юніцкага нябесныя дарогі» (2014) і кнігі вершаў «Заручыцца з маланкай» (2007).

Грамадская дзейнасць
--------------------

Больш за пятнаццаць гадоў узначальваў Гомельскую абласную арганізацыю Таварыства беларускай мовы. Старшыня Гомельскага абласнога аддзялення Саюза беларускіх пісьменнікаў.

Узнагароды
----------

Лаўрэат літаратурнай прэміі «Воін Святла» ​​за раман «Воляй абраны» пра нацыянальна-вызваленчую барацьбу беларускага народа супраць Расійскай імперыі (1863—1864).

Зноскі
------

1. 1 2 3  26 січня на Грушевського вперше вручатимуть літературну премію «Воїн світла» // 24 січня 2016 Мистецький портал «Жінка-УКРАЇНКА»

Спасылкі
--------

* Бароўскі Анатоль. Біяграфія.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Плод (значэнні).

**Плод** (лац.: fructus) — відазмененая падчас падвойнага апладнення кветка; орган размнажэння пакрытанасенных раслін, які ўтвараецца з адной кветкі і служыць для фарміравання, абароны і распаўсюджвання насення, якое знаходзіцца ў ім.
Шматлікія плады — каштоўныя прадукты харчавання, сыравіна для атрымання лекавых, фарбавальных рэчываў і г. д.

Навуку, якая вывучае плады, завуць **карпалогіяй**. Раздзел карпалогіі, які вывучае заканамернасці распаўсюджвання пладоў і насення, завуць **карпаэкалогіяй** (часам карпоэкологию разумеюць у шырокім сэнсе — як сінонім дыяспаралогіі, навукі, што вывучае заканамернасці распаўсюджвання дыяспор).

Гл. таксама
-----------

* Ягада

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Плод на Вікісховішчы |

* *Плод (орган покрытосеменных растений) (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі  (Праверана 14 жніўня 2010)
* *Карпология (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі  (Праверана 14 жніўня 2010)
Храм Амона

**Ан-Нака** (араб. ٱلـنَّـقْـعَـة‎‎‎) — археалагічны помнік у Судане. Уяўляе рэшткі старажытнага горада перыяда дзяржавы Куш. У 2011 годзе разам з Мероэ і Аль-Мусаўварат ас-Суфра быў унесены ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Геаграфія
---------

Нака знаходзіцца за 50 км на паўночны усход ад Хартума. Месціцца ў падножжа скальнага масіва за 33 км ад берага Ніла.

Гісторыя даследавання
---------------------

Рэшткі старажытнага горада Ан-Нака былі адкрыты ў 1822 годзе. У 1843 годзе з’явілася першае навуковае апісанне, зробленае прускай геаграфічнай экспедыцыяй. З 1995 года арганізуюцца археалагічныя раскопкі.

Славутасці
----------

Старажытны горад Ан-Нака, відавочна, быў заснаваны ў 1 тысячагоддзі да н.э. Ён з’яўляўся важным гандлёвым і культурным цэнтрам паміж Егіптам і Кушам. Егіпецкі ўплыў асабліва адчуваўся ў ранні перыяд. У пазнейшую эпоху жыхары горада запазычвалі элементы рымскай культуры. Росквіт паселішча адбыўся паміж IV ст. да н.э. і IV ст. н.э.

Характэрна, што горад знаходзіўся адносна далёка ад рэчышча Ніла. Магчыма, быў пакінуты ў 1 тысячагоддзі н.э. з-за недахопу пітной вады.

Захавалася некалькі значных помнікаў:

* Храм Амона
* «Ільвіны храм» — храм мераіцкага бога-воіна Апедэмака
* «Рымскі кіёск» — храм Хатхор у эліністычным стылі
* Храм «500» (II ст. да н. э.) з рэшткамі прысвячальных надпісаў
* Рэшткі гараждскіх жытлаў і пахаванняў

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нака (Судан)

* A brief guide to Naqa
* Naqa, a ruined ancient city of the Kushitic Kingdom

| ⛭Сусветная спадчына ў Судане |
| --- |
| Культурныя помнікі | 
* Джэбель-Баркал, Эль-Куру, Нуры, Санам і Зума[pl] (2003)
* Мероэ, Мусаўварат ас-Суфра і Нака (2011)

 | Welterbe-Emblem Flagge des Sudan |
| Прыродныя помнікі | Нацыянальныя марскія запаведнікі Санганеб[pl] і Дунганаб[en] – Мукаўвар[pl] (2016) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Адзярыха.
**Міхась Якаўлевіч (Якубавіч) Адзярыха** (ліпень 1904, в. Белічы, Слуцкі павет, Мінская губерня, цяпер Слуцкі раён, Мінская вобласць — 5 студзеня 1938, Віцебск, турма НКУС) — краязнавец, педагог, брат Цімафея Адзярыхі.

Біяграфія
---------

З 1922 вучыўся ў БДУ, скончыў педагагічны факультэт БДУ. Даследаваў руіны замка ў Койданаве. Удзельнічаў у краязнаўчым руху. Падчас арышту сакратар часопісу «Асвета». Арыштаваны 6.3.1927 у Мінску па адрасе: вул. Свярдлова, д. 77, кв. 1. Асуджаны паводле пастановы калегіі АДПУ 23.9.1927 як «*член антысавецкага гуртка*» да 3 гадоў ссылкі. Жыў у Вятцы, Тыфлісе (Тбілісі). Зноў арыштаваны 18.11.1937 у Віцебску, дзе працаваў выкладчыкам у школе для дарослых пры фабрыцы імя Кагановіча. 14.12.1937 асуджаны асобай нарадай пры НКУС СССР як «*член ПАВ*» да ВМП. Расстраляны 5.1.1938 у віцебскай турме НКУС. Па першай справе рэабілітаваны трыбуналам БВА 3.12.1957, па другой — пpакуpатуpай Беларусі 22.5.1992. Справы Міхася Адзярыхі № 33688-с (з фотаздымкам) і № 6942-п захоўваюцца ў архіве КДБ Беларусі і ў архіве УКДБ Віцебскай вобласці.

Творы
-----

* Апісанне Койданаўскага замка // Наш край. 1926, № 1.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 3. Кніга 2 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Мн. 2005.
	+ Вяргей В. Археалагічная навука ў Беларускай ССР 1919—1941 гг. — Мн. 1992;
	+ Улашчык М. Краязнаўства. — Мн. 1999. С. 13.
**Таарыл** (кіт. трад. 王汗, піньінь *Wáng Hàn*, Тогорил, Тогрул; ? 1130—1203), больш вядомы як **Ван-хан** (Он-хан) — хан караітаў  (руск.) (бел. у 1165—1203 гадах.

Жыццяпіс
--------

Унук Маркуза Буюрук-хана  (укр.) (бел. сын Курджакуз Буюрук  (укр.) (бел. (Хурчахус-Буірух)-хана. У дзяцінстве быў захоплены меркітамі  (укр.) (бел. аднак збег ад іх ва ўзросце 13 гадоў.

Кіраваў караітамі  (руск.) (бел. паміж 1165 і 1203 гадамі. Паводле Тайнай гісторыяй манголаў у пачатку праўлення знішчыў двух братоў, а яго трэці брат збег да найманаў  (укр.) (бел.. Дапамог Чынгісхану вызваліць яго жонку Бортэ, выкрадзеную меркітамі.

Гісторыя адносін Ван-Хана і Чынгісхана коратка выкладзена па польскай першакрыніцы маскоўскім гісторыкам А. Лізловым  (укр.) (бел. у «Скіфскай гісторыі  (укр.) (бел.», напісанай у канцы 1680 года.

Зноскі
------

1. ↑  Toghrul //  Праверана 9 кастрычніка 2017.
2. ↑  China Biographical Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13407958'></a>


| ?Ван-Хан — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Ван-Хан |  | Kurchakus[d] |  | Q55654020? |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid · genealogics.org |
| Нарматыўны кантроль | CBDB: 0117106 |
Герб «Даленга»
**Даленга** (польск.: Dołęga) — прыватнаўласніцкі герб, вядомы з пачатку XV ст. у Вялікім Княстве Літоўскім — пасля Гарадзельскай уніі 1413 года. Гербам карысталіся каля 170 родаў Беларусі, Украіны, Літвы і Польшчы, у тым ліку Мыцельскія, Радзівіловічы, Серакоўскія, Хадакоўскія.

Гісторыя
--------

У час барацьбы Баляслава Крывавустага з прусамі рыцар Даленга, што належаў гербу Побуг, з засады напаў на непрыяцельскі фланг, дзе знаходзіўся варожы начальнік, і выстралам з арбалета скінуў яго з каня, гэта вельмі напалохала прусаў. Такі манеўр вырашыў вынік бітвы. За гэты гераічны ўчынак князь Баляслаў дараваў Даленгу стралу ў прыдатак да яго герба Побуг.

Апісанне
--------

У блакітным полі сярэбраная падкова канцамі ўніз, на ёй залаты кавалерскі крыж, унізе сярэбраная страла вастрыём уніз; клейнод — над прылбіцай з каронай чорнае крыло, прабітае сярэбранай стралой.

Літаратура
----------

* Даленга // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 571. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Даленга (герб)
* Даленга (герб) на сайце Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»
* Herbu Dołęga
* Герб Даленга

| ⛭Гербы Гарадзельскай уніі |
| --- |
| 
* Абданк
* Агоньчык
* Адрованж
* Асорыя
* Багорыя
* Быхава
* Вадвіч
* Вонж
* Гадземба
* Геральт
* Гржымала
* Грыф
* Даленга
* Даліва
* Дзялоша
* Дрыя
* Дэмбна
* Задора
* Зарэмба
* Корчак
* Ладдзя
* Лебедзь
* Ліс
* Ляліва
* Марскі кот
* Навіна
* Налэнч
* Окша
* Першхала
* Побуг
* Помян
* Порай
* Пулкозіц
* Равіч
* Роля
* Свінка
* Суліма
* Сыракомля
* Сякера
* Топач
* Трубы
* Тшаска
* Цёлек
* Шранява
* Яліта
* Яніна
* Ястрабец

 |
**Метрапалітарны дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Metropolitan State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, які месціцца ў агламерацыі (метрапалітарнай вобласці) Мінеапаліс-Сент-Пол у штаце Мінесота, ЗША.

Гісторыя
--------

Установа была заснавана ў 1971 годзе як Мінесоцкі метрапалітарны дзяржаўны каледж. Сёння ўніверсітэт прапануе 62 праграмы бакалаўрыяту і 25 праграм магістратуры. Па дадзеных 2016–2017 навучальнага года, 45% студэнтаў універсітэта складалі так званыя "каляровыя" студэнты (афраамерыканцы, індзейцы, азіяты і інш.), 4% былі студэнтаў паходзілі з-за межаў штата і 2% былі замежнымі грамадзянамі.

Структура
---------

* Каледж грамадскіх студый і грамадскіх спраў
* Каледж індывідуальнага навучання
* Каледж вольных мастацтваў
* Каледж менеджменту
* Каледж медсястрынства і навук пра здароўе
* Каледж прыродазнаўчых навук
* Школа гарадской адукацыі

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Мінесота

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
*Мужчынская палавая сістэма:*  

1 — мачавы пузыр;   

2 — лабковая косць;   

3 — палавы член;   

4 — пячорыстае цела;   

5 — галоўка члена;   

6 — скуравінка;   

7 — вонкавая адтуліна урэтры;   

8 — абадочная кішка;   

9 — прамая кішка;   

10 — семявы пузырок;   

11 — семявыкідальнай пратока;   

12 — прадсталёвая залоза;   

13 — куперава залоза;   

14 — задні праход;   

15 — семявы канал;   

16 — прыдатак яечка;   

17 — яечка;   

18 — машонка
**Мужчынская палавая сістэма** чалавека — сукупнасць органаў сістэмы размнажэння ў мужчын, пабудаваная ў сваёй аснове па тым жа прынцыпе, што і сістэма органаў размнажэння у самцоў пазваночных жывёл, у асаблівасці ў сысуноў, але мае свае асаблівасці, уласцівыя менавіта чалавечаму віду. З прычыны, што ў працэсе эвалюцыі гэтыя органы развіваліся з частак мочавыдзяляльнай сістэмы або ў цеснай сувязі з імі, то часта гэтыя сістэмы з'яўляюцца блізка звязанымі і часта носяць аб'яднаную назву - мочапалавая сістэма.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Мужчынская палавая сістэма на Вікісховішчы |


| ⛭Рэпрадуктыўная сістэма чалавека |
| --- |
| Мужчына | Мужчынская палавая сістэма • Пеніс • Галоўка пеніса • Крайняя плоць • Вуздэчка крайняй плоці пеніса • Яечкі • Прыдатак яечка • Прыдатак прывеска яечка • Машонка • Семявывяргальны канал • Насенныя бурбалкі • мочаспускальны канал • Пячорыстае цела • Прадсталёвая залоза (прастата) • Сперма • Бульбаурэтральныя залозы |
| Жанчына | Жаночая палавая сістэма • Жаночы палавы абсяг • Похва • Клітар • Малыя палавыя губы • Вялікія палавыя губы • Дзявочая плява • Матка • Шыйка маткі • Маткавыя трубы • Яечнікі • Барталінавыя залозы • Пераддзвер'е похвы • Прыдаткі яечніка • Прыяечнік |
Машонка чалавека **Машонка** (лац.: scrotum) — скурна-цягліцавае мехападобнае ўтварэнне ў мужчын і самцоў большасці млекакормячых, якое змяшчае яечкі. Уяўляе сабой выраст брушнай поласці, размешчаны ў прамежку паміж палавым членам і анусам. 

У чалавека пасля палавога паспявання аснова машонкі пакрытая лабковымі валасамі. Унутры яе існуе падоўжаная перагародка, якая раздзяляе яе на дзве паловы, у кожнай з якіх знаходзіцца яечка з прыдаткам і насенным канацікам. 

Размяшчэнне яечкаў ў машонцы дазваляе ствараць для іх тэмпературу ніжэй, чым усярэдзіне цела. Аптымальнай тэмпературай лічыцца 34,4 ° С. Тэмпература падтрымліваецца прыкладна пастаяннай за кошт таго, што машонка апускаецца ніжэй у цёплых умовах і падцягваецца да цела ў халодных умовах. 

Адно яечка звычайна размешчана ніжэй за іншае, што дазваляе ім не быць прыціснутымі адзін да аднаго ў папярочным кірунку. 

Асноўныя слаі машонкі - скура, мясістая абалонка, фасцыі і цягліцы. 

| ⛭Рэпрадуктыўная сістэма чалавека |
| --- |
| Мужчына | Мужчынская палавая сістэма • Пеніс • Галоўка пеніса • Крайняя плоць • Вуздэчка крайняй плоці пеніса • Яечкі • Прыдатак яечка • Прыдатак прывеска яечка • Машонка • Семявывяргальны канал • Насенныя бурбалкі • мочаспускальны канал • Пячорыстае цела • Прадсталёвая залоза (прастата) • Сперма • Бульбаурэтральныя залозы |
| Жанчына | Жаночая палавая сістэма • Жаночы палавы абсяг • Похва • Клітар • Малыя палавыя губы • Вялікія палавыя губы • Дзявочая плява • Матка • Шыйка маткі • Маткавыя трубы • Яечнікі • Барталінавыя залозы • Пераддзвер'е похвы • Прыдаткі яечніка • Прыяечнік |
**«Энеіда навыварат»** — парадыйна-сатырычная паэма; адзін з першых буйных твораў беларускай літаратуры новага часу.

Напісана пасля 1812 і не пазней пач. 1830-х г. Дайшоў толькі ўрывак з паэмы (палавіна 1-й песні). Першыя датаваныя спісы адносяцца да 1837, першая публікацыя — у пецярбургскім часопісе «Маяк» (1845), больш поўная — у «Смоленском вестнике» (1890). Большасць даследчыкаў лічыць, што паэма нарадзілася на заходняй Смаленшчыне, цесна звязанай з Беларуссю, яе аўтар В. Равінскі.

Энеіда навыварат

Жыў-быў Эней, дзяцюк хупавы,  

Парнюк няўвошта украсіў;  

Хоць пан, а ўдаўся нялукавы,  

Даступен, весял, неспясіў.  

Но грэкі вуйму нарабілі:  

Як ляда, Трою ўсю спалілі.  

Кашэль ён згробшы – науцёк,  

І швыдко зробіўшы чаўнок,  

Траянцамі яго набіў  

І ў мора з імі ён паплыў.

*В. Равінскі*

Паэма напісана ў жанры травесціі (гл. бурлеска) і парадзіруе «Энеіду» Вергілія. Прымыкае да шэрагу травесційных «Энеід», якія пачынаючы з XVII ст. ўзнікалі ў многіх еўрапейскіх літаратурах як дэмакратычная рэакцыя на класіцызм. Бліжэйшымі ўзорамі для аўтара «Энеіда навыварат» былі адпаведныя ўкраінскія (І. Катлярэўскага) і рускія (М. Осіпава) творы. У сваіх папярэднікаў ён запазычыў сюжэт (прыгоды легендарнага героя Энея), але стварыў арыгінальны твор, напоўнены рэаліямі беларускага жыцця часоў прыгонніцтва. Траянцаў — спадарожнікаў Энея — аўтар надзяліў рысамі прыгонных сялян, паказаў кемлівасць, працавітасць і жыццелюбівасць народа. Пад выглядам старажытных багоў (Юнона, Эол) і некаторых іншых персанажаў (Дыдона) выводзяцца памешчыкі і іх памагатыя. Аўтар прадэманстраваў дасканалае веданне беларускага фальклору, вялікія выяўленчыя магчымасці беларускай мовы (усходнебеларускія гаворкі). Твор багаты па танальнасці і фарбах. У паказе жыцця аўтар імкнецца да праўдзівасці, хоць гэта яшчэ не рэалізм у поўным сэнсе слова.

«Энеіда навыварат» адыграла вялікую ролю ў станаўленні новай беларускай літаратуры і ўваходзіць у скарбніцу беларускай паэзіі.

Публікацыі
----------

* Энеіда навыварат. Тарас на Парнасе: Паэмы. Мн. 1982.

Літаратура
----------

* Карский Е. Белорусы. Т. 3, вып. 3. Пт. 1922;
* Лазарук М. Станаўленне беларускай паэмы. Мн. 1968;
* Бас I. Літаратурныя пошукі, знаходкі, даследаванні. Мн. 1969;
* Гісторыя беларускай дакастрычніцкай літаратуры. Т. 2. Мн. 1969;
* Кісялёў Г. Загадка беларускай «Энеіды». Мн. 1971;
* Кісялёў Г. Разыскивается классик… Мн. 1989;
* Кісялёў Г. Слядамі «Энеіды» // Полымя. 1996. № 10;
* Блінава Э. Лінгвістычны аналіз паэмы «Энеіда навыварат» // Роднае слова. — 2005. — № 12. — С. 31-34.

Спасылкі
--------

* Хаўстовіч М. «Энеіда навыварат»: спроба рэканструкцыі
* Энеiда навыварат (аудыё)(недаступная спасылка)

Лагатып ВікіцытатнікаЛагатып Вікіцытатніка У Вікікрыніцах ёсць тэксты па тэме  
**Энеіда навыварат**
Ісус ацаляе дачку хананіянкі, Цудоўны часаслоў герцага Берыйскага, XV ст.
**Выгнанне бесаў з дачкі хананіянкі** — Евангельская падзея, адзін з цудаў Ісуса Хрыста.

Біблейскае апавяданне
---------------------

Эпізод запісаны ў Евангеллі ад Матфея 15:21-28 і Марка 7:24-30.

Паводле Евангелляў, Ісус выгнаў бесаў з дачкі хананіянкі ў вобласці Тыра і Сідона.

Хананіянка, прыйшоўшы да Ісуса, крычала: «Госпадзі, Сын Давідаў, памілуй мяне! Мая дачка апантаная і жудасна пакутуе». Ісус на гэта не адказаў ніводным словам. Таму Ягоныя вучні, прыступіўшы да Яго, пераконвалі, каб Ісус адпусціў жанчыну, бо яна моцна дакучала ім. На гэта Ісус адказаў: «Я пасланы толькі да пагіблых авечак дому Ізраілевага». Жанчына ўстала перад Ім на калені: «Госпадзі, дапамажы мне!» — сказала яна. Хрыстос адказаў, што не мае права адымаць хлеб у дзяцей і кінуць яго сабакам. «Так, Госпадзе, — сказала жанчына, — але нават сабакі ядуць крошкі, якія падаюць са стала свайго гаспадара». Тады Ісус сказаў ёй: «Жанчына, вялікая твая вера! Хай будзе па слову твайму». Дачка жанчыны ацалілася ў гэты час.

Гэты эпізод з’яўляецца прыкладам таго, як Ісус падкрэслівае каштоўнасць веры, што таксама паказана ў гісторыі вылячэння раба сотніка. Гісторыя таксама з’яўляцца своеасаблівым дакорам вучням, якія лічылі, як і большасць іўдзеяў, што Божыя дабраслаўленні не тычацца язычнікаў, а толькі Ізраіля, як Богаабранага народа. Таму сама размова праходзіла з пункту гледжання вучняў, а ацаленне паказвала, што нават язычнікі не пазбаўленыя Божай ласкі.

| ⛭Цуды Ісуса Хрыста |
| --- |
| Вылячэнне | 
* Жанчына з крывацячэннем
* Сляпы ў Віфсаідзе
* Сляпы ад нараджэння
* Сляпы Вартымей
* Два сляпыя ў Галілеі
* Слуга цэнтурыёна
* Пракажоны
* Дзесяць пракажоных
* Глуханямы з Дзесяціграддзя
* Хворы на вадзянку
* Жыхары Генісарэта
* Згорбленая жанчына
* Цешча Пятра
* Паралізаваны ў Віфездзе
* Паралізаваны ў Капернауме
* Сын царадворца
* Служка з адсечаным вухам
* Мужчына з завялай рукой

 |  |
| Выгнанне бесаў | 
* Сляпы і нямы
* Хлопчык
* Дачка хананіянкі
* Мужчына ў сінагозе Капернаума
* Герасінскі беснаваты
* Нямы
* На заходзе сонца

 |
| Уваскрэсенне памерлых | 
* Сын удавы з Наіна
* Дачка Іяіра
* Лазар

 |
| Кантроль над прыродай | 
* Лоў рыбы
* Манета ў роце рыбы
* Насычэнне мноства людзей
* Праклён смакоўніцы
* Вяселле ў Кане
* Суцяшэнне шторму
* Праабражэнне Ісуса
* Хаджэнне па вадзе

 |
**Ферменты** (лац.: fermentum) або **энзімы** (грэч. ζύμη, ἔνζυμον — дрожджы, закваска) — звычайна бялковыя малекулы або малекулы РНК (рыбазімы) ці іх комплексы, якія паскараюць (каталізуюць) хімічныя рэакцыі ў жывых сістэмах. Рэагенты ў рэакцыі, якая каталізуецца ферментамі, называюцца субстратамі, а атрыманыя рэчывы — прадуктамі. Ферментатыўная актыўнасць можа рэгулявацца актыватарамі і інгібітарамі. Бялковыя ферменты сінтэзуюцца на рыбасомах, а РНК — у ядры.

Тэрміны «фермент» і «энзім» даўно выкарыстоўваюцца як сінонімы: першы — пераважна ў германска- і славянскамоўнай навуковай літаратуры, другі — у раманскамоўнай.

Гісторыя вывучэння
------------------

Ферментатыўныя працесы вядомыя чалавеку са старажытнасці. Браджэнне шырока выкарыстоўвалася грэкамі для атрымання віна (адкрыццё гэтага спосабу прыпісвалася богу Бахусу). Народы многіх краін з даўніх часоў валодалі мастацтвам прыгатавання хлебу, сыру, воцату на аснове перапрацоўкі расліннай і жывёльнай сыравіны. Аднак, сучасны этап у развіцці энзімалогіі адносіцца да пачатку XIX стагоддзя.

У 1814 годзе чалец Пецярбургскай Акадэміі навук К. Кірхгоф выявіў, што крухмал пераўтвараецца ў цукар пад уплывам некаторых рэчываў, якія знаходзяцца ў ячменным зерні, якое прарастае. Наступны крок у гэтым напрамку быў зроблены французскімі хімікамі А. Пайенам і Ж. Пірсо, якія ў 1833 годзе выявілі, што тэрманяўстойлівае рэчыва, якое атрымліваюць з соладавага экстракту шляхам асаджэння спіртам, валодае здольнасцю гідралізаваць крухмал; яны назвалі яго дыястазай.

У хуткім часе разгарэлася спрэчка пра прыроду браджэння, у якой удзельнічалі найбуйнейшыя прадстаўнікі прыродазнаўства таго часу. У прыватнасці, Л. Пастэр прытрымліваўся меркавання, што браджэнне выклікаецца жывымі мікраарганізмамі і, такім чынам, звязана выключна з іх жыццядзейнасцю. З іншага боку, Ю. Лібіх і К. Бэріар адстойвалі хімічную прыроду браджэння, мяркуючы, што яно звязанае з адмысловымі рэчывамі, падобнымі дыястазе (амілазе). Ё. Берцэліус у 1837 годзе выявіў, што ферменты – гэта каталізатары, якія пастаўляюць жывыя клеткі. Менавіта тады з’явіліся тэрміны "фермент" (ад лац. fermentatio - браджэнне) і "энзім" (ад грэч. ἐν ζύμη – у дрожджах). Спрэчка канчаткова вырашылася толькі ў 1897 годзе, калі браты Ганс і Эдвард Бюхнеры выявілі, што дрожджавы бясклеткавы сок (атрыманы пры расціранні дрожджаў з інфузорнай зямлёй) здольны зброджваць цукар з утварэннем спірту і CO₂. Стала зразумелым, што дрожджавы сок утрымлівае складаную сумесь ферментаў (названую зімазай), і гэтыя ферменты здольныя функцыянаваць як унутры, так і звонку клеткі. Як сказаў адзін з гісторыкаў, з’яўленне бурбалак вуглякіслага газу ў доследзе Бухнераў азначала нараджэнне сучасных біяхіміі і энзімалогіі.

Гл. таксама
-----------

* Ізамеразы

Крыніцы
-------

1. ↑  Овчинников Ю.А. Биоорганическая химия - М.: Просвещение, 1987. - 815 с.
Дыялекты беларускай мовы:      Паўночна-ўсходні      Паўднёва-заходні      Сярэднебеларускія гаворкi

---

     Палескія (заходнепалескія) гаворкі

---

Лініі:   
      Мяжа беларускіх гаворак (1903, Карскі)      Усходняя мяжа заходняй групы рускіх гаворак (1967, Захарава, Арлова)      Мяжа беларускіх і ўкраінскіх гаворак (1980, Беўзенка)
Паўночная мяжа гэтага дыялекту праходзіць прыкладна па лініі Ліда — Мінск — Бабруйск — Рэчыца — Лоеў. Дыялект уключае ў сябе наступныя групы гаворак: берасцейска-пінскую, заходнюю (гарадзенскую), слуцка-бабруйска-мазырскую.

Асаблівасці
-----------

Паўднёва-заходні дыялект характарызуецца недысіміляцыйным аканнем і яканнем: *вада, нага, вясна*; цвёрдым гукам [р]: *рака, бяроза*; наяўнасцю дыфтонгаў [уо], [іе] ў словах *дуом, сіена*; наяўнасцю канчатка *-му* ў дзеясловах будучага часу: *казацьму, рабіцьму* і інш.

У перыферыйных гаворках на захадзе Гродзеншчыны і поўдні Гомельшчыны існуе з'ява прыстаўнога [г] у словах тыпу *гавечка*, *гуліца*.
Для часткі паўднёва-заходніх гаворак у зваротных дзеясловах характэрны постфікс *-са*: *памыласа*, *садземса*.

Прыклад сказаў на паўднёва-заходнім дыялекце:

> 
> 
>  Колісь тутака стаялі вялікія горы з песковей. На іх стаяў цёмны драмучы лес. Кала лесу было глыбокае гозера. У лесе жылі дэкеі зверы. Воны хадзілі піці воду да гозера. Больш за ўсё тутака было лосяў. Гозера перасохла. Людзі вырубілі лес, пастроілі хаты, Сяло назвалі Лосінцы.

Крыніцы
-------

1. ↑  Беларуская мова: энцыклапедыя // Пад рэд. А. Я. Міхневіча. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1994. — C. 55.
2. ↑  Легенды і паданні. — Навука і тэхніка, 1983. — 542 с. — 5 100 экз.

Літаратура
----------

* *Галіна Андарала, Віктар Бекіш, Сяргей Берднік.* Беларуская мова. Вучэбны дапаможнік для пед. ВНУ / Пад рэд. Ларысы Грыгор’евай. — Мінск: Вышэйшая школа, 1994. — 366 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-339-00950-5.

| ⛭Беларуская мова |
| --- |
| Гісторыя | Старабеларуская мова • ✰✰ Беларускі лемантар 1906 • Беларуская граматыка Тарашкевіча 1918 • Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі 1926 • Беларуская граматыка Тарашкевіча 1929 • Беларускі правапіс 1930 • Беларускі правапіс 1933 • Рэформа 1934 года • Рэформа 1959 года • Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі 2008 года • Русіфікацыя |
| Дыялекты | Паўночна-ўсходні дыялект • Паўднёва-заходні дыялект • Сярэднебеларускія гаворкі • Заходнепалескія гаворкі • Трасянка |
| Літаратурныя мовы | Старабеларуская літаратурна-пісьмовая мова • Сучасная беларуская літаратурная мова |
| Правапісы | Акадэмічны • Тарашкевіца • Дзеясловіца |
| Сістэмы пісьма | Кірыліца (Палеаграфія) • Лацінка • Арабіца |
| Раманізацыя | Інструкцыя па транслітарацыі (2007) • BGN/PCGN раманізацыя беларускай мовы • ISO 9 |
**Хапама́** (арм.: ղափամա) — армянскі фаршаваны гарбуз. Гэтую страву часта гатуюць падчас курортнага сезона. Хап ама ў нацыянальных традыцыях падавалася да стала на вяселле, як знак багацця.

Хапама рыхтуецца шляхам выдалення вантроб гарбуза (вядомай як դդում у Арменіі, *ddum* ва Усходняй Арменіі і *ttum* у Заходняй Арменіі). Верх гарбуза зразаецца, атрымваецца гатовы гарбузовы збанок. Вычышчаюцца лыжкай гарбузовыя семкі. Частка мякаці адкладаецца для начыння і дробна рэжацца.

Рыс для начыння папярэдне варыцца 5 хвілін у салёнай вадзе да паўгатовасці і пасля гэтага крыху астуджаецца. Фарш складаецца з адвараной рыс з сухафруктамі, такімі як сечаны міндаль, яблык, кізіл, абрыкос, слівы, фінікі, чарнасліў і разынкі. Фарш можна паліць мёдам і закрасіць карыцай ці цукрам. Паколькі хапама шырока пашырылася як ва ўсходняй кухні, так і ў еўрапейскай, то ў яе сталі класці кожныя сухафрукты і арэхі па выбары кухара. Пры перасыханні кампанентаў іх папярэдне замочваюць. Арэхі сякуцца ці здрабняюцца выбівачкай.

Гарбуз знутры змазваюць вяршковым маслам і ўкладаюць у яго згатаваны фарш. Зверху на фрош кладзецца вяршковае масла. Начынне ў гарбуз выкладваецца не да верха, бо падчас запякання ён павялічваецца ў аб'ёме. Гарбуз зверху зачыняецца зрэзанай крышкай, загортваецца ў фальгу і кладзецца на 2 гадзіны ў духоўку. З-за рознага аб'ёму карыстаных гарбузоў і асаблівасцей працы духоўкі час гатавання можа змяняцца. Звычайна на выпяканне сыходзіць ад 40 мін да 1,5 гадзіны пры тэмпературы каля 200 градусаў.

Гарбуз запякаецца датуль, пакуль ён не стане мяккім, пасля чаго падаецца да стала. Перад ужыткам гарбуз разразаецца зверху ўніз лустамі. Да стравы падаюць распаленае вяршковае масла, мёд, вымытыя сухафрукты і інш.

Выкарыстанне назвы
------------------

Ёсць армянская песня Հէյ Ջան Ղափամա (*Эй, Джан Хапама*).

Зноскі
------

1. ↑  Ghapama **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Glendale News Press*. Архівавана з першакрыніцы 24 верасня 2015. Праверана 3 July 2015.
2. ↑  Хапама — армянский сладкий плов. Рецепт с фото
3. ↑  Irina Petrosian; David Underwood (2006). *Armenian Food: Fact, Fiction & Folklore*. Lulu.com. pp. 120–. ISBN 978-1-4116-9865-9.

Спасылкі
--------

* Armeniapedia — Хапама
* Хапама-рэцэпт
* Хапама
**Югі́** (саманазва *югын*, *юган*) — енісейскі народ, карэнныя насельнікі Сібіры. 

Да 1960-х гг. югі разглядаліся этнографамі як паўднёвая галіна кетаў, якая насяляла рэчышчы Сым і Вялікі Дубчэс. У савецкіх перапісах насельніцтва фіксаваліся як кеты. Аднак падрабязнае вывучэнне мовы югаў дазволіла вылучыць іх у асобны этнас. Мяркуецца, што мовы кетаў і югаў адасобіліся каля 600 — 700 гадоў таму. 

У перапісе насельніцтва Расіі ў 2002 г. упершыню было зафіксавана 19 югаў. У 2010 г. — толькі 1 чалавек. У 2021 — 7.

Традыцыйнымі заняткамі югаў з'яўляліся рыбалоўства і паляванне. Ужывалі мяса, рыбу, дзікія расліны, пазней — вырабы з мукі. Жылі ў канічных чумах з берасцянымі ціскамі або паўзямлянках з бярвеністым каркасам, пакрытых зямлёй.

Зноскі
------

1. ↑  *Костяков М. М.*, Время расхождения кетского и коттского языков по данным лексикостатистики // Вопросы строя енисейских языков — Новосибирск, 1979

Спасылкі
--------

* Edward J. Vajda, The Ket and Other Yeniseian Peoples
* Этноатлас: народы и народности, населяющие Красноярский край Архівавана 20 чэрвеня 2018.
* Один в поле воин - РБК
Каўчэг Запавету. Мастацкая рэканструкцыя XIX стагоддзя, якая ўключае стылістычныя элементы эпохі Адраджэння. Херувімы прадстаўлены ў выглядзе ангелаў.
**Каўчэ́г Запаве́ту**, ці **Каўчэг Адкрыцця** (Сведчання) (іўр.: אֲרוֹן הַבְּרִית, *арон а-брыт*, таксама іўр.: אֲרוֹן הַעֵדֻת, *арон а-эдут*) — паводле Бібліі — найвялікшая святыня яўрэйскага народа: каўчэг, у якім захоўваліся каменныя Скрыжалі Запавету з Дзесяццю запаведзямі (Друг. 10:2), а таксама, паводле Паслання да Яўрэяў, пасудзіна з маннай і кій Аарона (Яўр. 9:4). Каўчэг, паводле Торы, з'яўляўся сімвалам саюза Бога з народам Ізраіля і служыў пасведчаннем прысутнасці Бога ў яго асяроддзі (Зых. 25:22, 2Пар. 6:41).

Каўчэг Запавету носіць у Бібліі таксама і іншыя назвы: Каўчэг Усявышняга, Каўчэг Бога Ізраіля, Каўчэг Запавету Божага, Каўчэг Магутнасці, — і толькі аднойчы Каўчэг Запавету названы *арон а-кадэш* (іўр.: אֲרוֹן הַקֹּדֶשׁ, Каўчэг Святыні). Аднак часта яго завуць проста *а-арон* — Каўчэг.

У царкоўнаславянскай Бібліі для абазначэння Каўчэга Запавету выкарыстоўваецца грэчаскае слова «ківот» (грэч. κῑβωτός τῆς διαθήκης, «каўчэг запавету», ад κῑβωτός, «куфар»), тым самым адрозніваючы яго, як і ў арыгінальным тэксце, ад Ноева каўчэга (а таксама кошыка, у які было пакладзена немаўля Майсей).

Паводле Бібліі, у часы Зыходу яўрэяў з Егіпта Каўчэг размяшчаўся ў Святая святых Скініі сходу (паходнага храма), затым — у Святая святых Іерусалімскага храма.

Зноскі
------

1. ↑  Ковчег Завета // Энциклопедия «Религия»(недаступная спасылка)
2. ↑  Нав. 3:13
3. ↑  1Цар. 5:10
4. ↑  Суд. 20:27
5. ↑  Пс. 132:8
6. ↑  2Пар. 35:3
7. ↑  GRKWH:He.9:4, Rev.11:19

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Каўчэг Запавету
* Артыкул «*Каўчэг Запавету*» у Электроннай яўрэйскай энцыклапедыі
* «*Ark of the Covenant*». Jewish Encyclopedia.
* «*Ark of the Covenant*». The Catholic Encyclopedia, Volume I.

| ⛭Каўчэг Запавету |
| --- |
| Людзі | Калены Ізраілевы • Левіты • Першасвятар • Веселеіл • Калена Іуды • Агаліяў • Кааф • Калена Левія • Ерамія • Ісус Навін • Самуіл • Саламон • Менелік I • Эфіопскія яўрэі |
| Змесціва | Скрыжалі Запавету • Дзесяць запаведзяў • Манна • Ааронаў жазло • Херувімы • Медны скрутак |
| Месцы | Гара Сінай • Іерыхон • Іардан • Святая святых • Гай • Сілом • Гіва • Гілгал • Авен-Езер • Храмавая гара • Купал Скалы • Студня душ • Шартрскі сабор • Тана Кіркас • Сабор Найсвяцейшай Дзевы Марыі Сіёна |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX4577126 · BNF: 119654999 · GND: 4146959-8, 1022835432 · LCCN: sh85007198 · SUDOC: 027660427 |
Акцёр Роўэн Аткінсан
**Акцёр** (фр.: acteur, лац.: actor — выканавец; ж. род **актрыса**, **акцёрка**) — выканавец роляў у драматычных спектаклях і кіно, радзей у оперных, балетных, эстрадных і цыркавых прадстаўленнях. 

Акцёрскае мастацтва бесперапынна эвалюцыянавала. Да пачатку XX стагоддзя ў акцёрскай гульні пераважалі шаблоннасць характараў і тыпажоў. Рэвалюцыю ў акцёрскім майстэрстве здзейсніў заснавальнік МХАТа Станіслаўскі. Ён заклікаў акцёраў адчуваць, што адчувае герой, літаральна «залазіць у яго шкуру». Унутраны свет герояў пачаў мець большае значэнне, чым дэкарацыі тэатра і строй гарнітураў.

Аснову акцёрскай творчасці складае прынцып пераўвасаблення.
Існуюць паняцці вонкавага і ўнутранага пераўвасаблення, якія, аднак, могуць быць падзеленыя толькі ўмоўна. Па сутнасці, гэта два бакі складанага творчага працэсу, змешчаныя паміж сабой у цеснай узаемасувязі. Падчас пераўвасабленняў дзеянне, думка і пачуццё знаходзяцца ў непарыўным адзінстве. Акцёр звяртаецца да дапамогі грыма, касцюма (у некаторых відах тэатра — да дапамогі маскі), выпрацоўвае інтанацыі, жэсты, хаду, міміку, якія перадаюць з той або іншай ступенню жыццёвай пэўнасці або тэатральнай умоўнасці знешнасць і манеру паводзін адлюстроўваемай ім асобы. Але сапраўднае пераўвасабленне складаецца не толькі ў тым, каб перадаць на сцэне вонкавае аблічча персанажа: акцёр раскрывае духоўны свет свайго героя, паказвае яго характар, выяўляе яго думкі і перажыванні.

Гл. таксама
-----------

* Амплуа
* Тэатр
* Кінематограф
* Рэжысёр
* Кінарэжысёр

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 1 : А-Л. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0152-4, С.54
2. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з Тлумачальным слоўнікам беларускай літаратурнай мовы. Мн.:БелЭн, 2002, С.54.
3. ↑  Слоўнік беларускай мовы / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы ; уклад. Н. П. Еўсіевіч [і інш.] ; навук. рэд. А. А. Лукашанец, В. П. Русак. – Мінск : Беларус. навука, 2012. – 916 с.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Акцёры**
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Акцёркі**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Pauly-Wissowa · Universalis · Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX524522 · BNF: 133184428, 11930823b · GND: 4052154-0, 4153179-6 · LCCN: sh85000744 · NDL: 00562827 · NKC: ph117199, ph120685 |

 |
**Герб Жыровіцаў** — герб аграгарадка Жыровіцы Слонімскага раёна. Герб зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 24 ліпеня 2014 г. № 373.

Гісторыя
--------

Гістарычны герб
Жыровіцы атрымалі ў 1652 годзе Магдэбургскае права ад караля і вялікага князя Яна Казіміра. Неўзабаве яны сталі буйным гандлёвым цэнтрам, які карыстаўся ўласным гербам: *«у блакітным полі выява двух мужчынскіх постацей — правая стаіць на каленях, левая трымае ў працягнутых руках кнігу»*

Верагодна, што на гербе намаляваны Ян Мялешка і Св. Іасафат Кунцэвіч. Шляхціч Рыгор Трызна, маршалак слонімскі, пазнаёміў ігумена Быценскага манастыра Іасафата Кунцэвіча з сваім праваслаўным суседам Янам Мялешкам, смаленскім кашталянам. Пад уплывам ераманаха Іасафата Ян Мялешка прыняў Унію і падараваў манахам Жыровіцы, дзе была царква з цудатворнай іконай Багародзіцы. Шляхціч Ян Мялешка разам з жонкай Ганнай з Фурсаў збудавалі ў Жыровічах манастыр і 29 кастрычніка 1613 годзе ўрачыста ўвялі туды Іасафата Кунцэвіча з яго манахамі. Іасафат Кунцэвіч стаў першым ігуменам Жыровіцкага манастыра.

Апісанне
--------

Сучасны герб Жыровіцаў уяўляе сабой барочны шчыт, у блакітным полі якога намаляваны дзве мужчынскія фігуры: правая ў белым адзенні, укленчаная, левая (Іасафат Кунцэвіч) ў чорным адзенні з німбам над галавой, якая трымае ў працягнутых руках кнігу. У ніжняй частцы герба намаляваны залаты меч.

Зноскі
------

1. ↑  Жыровічы Архівавана 29 жніўня 2008. // *Цітоў А.* Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998. — 287 с. — ISBN 985-07-0131-5.
2. ↑  Святыя вярнуліся на гярбы Жыровічаў і Адэльска(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Герб Жыровіцаў
* Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 24 ліпеня 2014 г. № 373 Архівавана 4 жніўня 2020.

| ⛭Гербы адзінак Гродзенскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
* Астравец
* Ашмяны
* Бярозаўка
* Ваўкавыск
* Гродна
* Дзятлава
* Іўе
* Ліда
* Масты
* Навагрудак
* Свіслач
* Скідзель
* Слонім
* Смаргонь
* Шчучын

 |  |
| Гарадскія пасёлкі | 
* Астрына
* Воранава
* Вялікая Бераставіца
* Жалудок
* Зэльва
* Карэлічы
* Краснасельскі
* Любча
* Мір
* Поразава
* Радунь

 |
| Вёскі/Аграгарадкі | 
* Адэльск
* *Воўпа*
* Гальшаны
* *Крэва*
* *Ліпнішкі*
* Цырын

 |
| Раёны | Гродзенскі |
| *Курсівам* пазначаны гербы, якія не маюць афіцыйнага статуса ў сучаснай Беларусі |
**«Заходняя Русь»** (руск.: Западная Русь) — міжнародны сеціўны навукова-адукацыйны праект заходнерусісцкага накірунку.

Назва
-----

Назва праекта ўзятая ад рускага імперскага назова тэрыторыі сучаснай Беларусі і Заходняй Украіны.

Гісторыя
--------

Увесну 2010 года заходнерусісты Беларусі, Украіны і Расіі вырашылі стварыць нефармальнае адукацыйнае задзіночанне для распаўсюду сваіх ідэй. Мэтай праекта было агалошанае знішчэнне *«нацыяналістычных міфаў»* ва Украіне і Беларусі, а таксама *«крытыка скажэння гісторыі ў савецкай гісторыяграфіі з апорай на традыцыі Рускай Праваслаўнай Царквы і на спадчыне дарэвалюцыйных навукоўцаў заходнерускай школы».*

30 чэрвеня 2010 года быў запушчаны сайт.

У 2017 годзе сайт удзельнічаў у стварэнні часопіса «Аспект», які прысвечаны сацыяльным і гуманітарным даследаванням і выдаецца дагэтуль пры ўдзеле «Заходняй Русі». Таксама рэдакцыя сайта ўдзельнічае ў выдавецтве часопіса «Нямігі літаратурнай».

Прапаганда заходнерусізму
-------------------------

Хоць сайт і падае сябе як навукова-адукацыйны, але шчырай прапаганды не пазбаўлены. У шмат якіх артыкулах прасочваецца ідэя непаўнавартасці беларусаў як асобнай нацыі. Беларуская ж мова прызнаецца «штучнай» і «неўласцівай» самім беларусам. З артыкула «Развагі беларуса пра сваю мову» (руск.: Размышления белоруса о своем языке):

> 
> *З самага пачатку беларуская мова была стораная штучна, у процівагу рускай з мэтай адарвання Белай Русі ад Расіі.*
> *Арыгінальны тэкст* (руск.)  
> 
> *Изначально, белорусский язык был создан искусственно, в противовес русскому с целью отторжения Белой Руси от России (примерно та же история, что и с Украиной).*
> 
> 
>

Зноскі
------

1. ↑  Развагі беларуса пра сваю мову

Спасылкі
--------

* 10 гадоў праекту
* У служэнні расейскаму слову Архівавана 1 ліпеня 2020.
**Бека́а** (араб. **البقاع**‎‎) — адна з правінцый Лівана. Сталіца правінцыі (мухафазы) — Захле. Іншыя гарады: Эль-Херміль. Насельніцтва складае каля 750 000 чалавек.

**Паўночны  
Ліван**
Акар
Мініе-  
Даніе
Згарта
Кура
Трыпалі
Бішары
Батрон
**Горны  
Ліван**
Джэбейль
Кесерван
Матн
**Бейрут**
♦
Баабда
Алей 
Шуф
**Паўднёвы  
Ліван**
Джэзін
Сидон
Цір
**Бекаа**
Хермель
Баальбек
Захле
Заходняя Бекаа
Рашая
**Набатыя**
Хасбая
Набатыя
Мардж-Уюн
Бінт-  
Джабіль

Раёны
-----

Правінцыя падзелена на 5 раёнаў.

| Ліван Правінцыі Лівана |
| --- |
| 
Бейрут • Горны Ліван • Паўночны Ліван • Бекаа • Набатыя • Паўднёвы Ліван
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Станкевіч.
**Вячасла́ў Пятровіч Пале́скі** (сапр. **Станкевіч**; 21 кастрычніка (3 лістапада) 1912, в. Астрагляды, Рэчыцкі павет, Мінская губерня, Расійская імперыя — 18 чэрвеня 1971) — беларускі драматург, заслужаны дзеяч культуры Беларускай ССР (1967).

Біяграфія
---------

З 1930 года працаваў у газеце «Палеская праўда», «Савецкая Беларусь», «Калгаснік Беларусі», у 1941—1944 гадах — на радыёстанцыі «Савецкая Беларусь» у Маскве. З 1944 года адказны сакратар, намеснік рэдактара газеты «Звязда». З 1961 года намеснік старшыні, у 1965—1971 гадах старшыня Дзяржаўнага камітэта Савета Міністраў БССР па радыёвяшчанні і тэлебачанні.

Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР 8-га склікання. На XXVI з’ездзе КПБ быў абраны членам Рэвізійнай камісіі КПБ, на XXVII з’ездзе КПБ быў абраны членам ЦК КПБ.

Творчасць
---------

Друкаваўся з 1930 года. Аўтар п’ес пра пасляваеннае аднаўленне народнай гаспадаркі, калектывізацыю і жыццё калгаснай вёскі «Песня нашых сэрцаў» (пастаўлена ў 1949), «Калі зацвітаюць сады» (пастаўлена ў 1950), «Гарачыя пірагі» (1958).

Творы
-----

* П’есы. Мн. 1976.

Зноскі
------

1. ↑  Палескі Вячаслаў Пятровіч // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 8. Паддубнікі — Рабкі / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1975. — С. 46. — 676 с.: іл. карты.

Літаратура
----------

* Палескі Вячаслаў Пятровіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

Спасылкі
--------

* Палескі (сапраўднае Станкевіч) Вячаслаў Пятровіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 128250 |