recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Федчанка.
**Іван Сямёнавіч Федчанка** (20 жніўня 1915, в. Сытнэ, Украіна — 20 студзеня 1981, Чаркасы, Украіна) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Мар’іна Горка. Мемарыял 8-ай танкавай дывізіі, памятная дошка
Скончыў 10 класаў школы № 600 у Маскве. У Чырвонай Арміі з ліпеня 1941 года. Змагаўся на Сталінградскім, Паўднёва-Заходнім, Паўночна-Заходняй, Варонежскім, 1-м Украінскім і 1-м Беларускім франтах. Удзельнічаў у бітве пад Масквой, Сталінградскай і Курскай бітвах, фарсіраваў Днепр, Віслу, вызваляў Варшаву, штурмаваў Берлін.

У баі за вёску Вэлыкы Букрын (Мыроніўскі раён Кіеўскай вобласці) з 28 па 29 верасня знішчыў з экіпажам 3 процітанкавых гарматы, 2 мінамёты праціўніка, што дазволіла іх роце паспяхова дзейнічаць пры вызваленні вёскі.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 3 чэрвеня 1944 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» гвардыі старшыне Федчанка Івану Сямёнавіч прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаль «Залатая Зорка» (№ 3069).

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

Спасылкі
--------

* Іван Сямёнавіч Федчанка на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шчаўлінскі.
**Мікалай Барысавіч Шчаўлінскі** (нар. 1955, п. Дзяржынск (з 2003 года — Раманаў), Жытомірская вобласць, Украіна) — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук (2000), дацэнт (2009).

Біяграфічныя звесткі
--------------------

У 1991 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, у 1995 годзе — аспірантуру БДУ. З 2000 года — выкладчык кафедры гісторыі, сусветнай і айчыннай культуры Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта.

Навукова-даследчыцкая дзейнасць
-------------------------------

Аўтар больш як 70 навуковых работ, у тым ліку дзевяці манаграфій. Сфера навуковых інтарэсаў: грамадска-палітычнае развіццё Беларусі ў пачатку ХХ стагоддзя; беларускі нацыянальны рух у гады Першай сусветнай вайны; гісторыя стварэння і развіцця грамадзянскай авіяцыі Беларусі.

Выбраная бібліяграфія
---------------------

* Ва ўмовах вайны. Развiццё беларускай культуры ў 1914—1918 гадах / М. Шчаўлінскі // Беларуская думка. — 2016. — № 6. — С. 90-93.
* Беларуская культура ў гады першай сусветнай вайны (1914—1918 гг.) / М. Б. Шчаўлінскі. — Мінск, 2002.

Літаратура
----------

* Щавлинский Николай Борисович // Историки Беларуси в начале XXI столетия : биобиблиографический справочник / Г. В. Корзенко. — Минск, 2007. — С. 450—451 : фото.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: BNTU-ar130264 |
**Мікалай Васілевіч Дземянёў** (12 снежня 1902, Чормазскі завод, Пермская губерня, Расійская імперыя — 5 чэрвеня 1982, Мінск) — фізікахімік. Доктар тэхнічных навук (1948), прафесар (1949). Акадэмік АН Кіргізскай ССР (1961).

Біяграфія
---------

Скончыў Уральскі індустрыяльны інстытут (1930), Уральскі фізіка-хімічны навукова-даследчы інстытут (аспірантура, 1939).

Працаваў у Уральскім фізіка-хімічным інстытуце Уральскага філіяла АН СССР (1932—1936, дырэктар), Уральскім філіяле АН СССР (прэзідыум, у 1938—1957 — намеснік старшыні, 1957—1961 — старшыня), Інстытуце хіміі і металургіі Уральскага філіяла АН СССР (1945—1950, дырэктар), Інстытуце горнай справы і металургіі АН Кіргізскай ССР (з 1960, загадчык аддзела абагачэння, хіміі і металургіі), Інстытуце неарганічнай і фізічнай хіміі АН Кіргізскай ССР (1962—1965, дырэктар), Беларускім дзяржаўным інстытуце народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава (з 1965, факультэт эканомікі і кіравання гандлем, загадчык кафедры хіміі).

Навуковыя інтарэсы: праблемы комплекснага выкарыстання руд, якія змяшчаюць тугаплаўкія, рэдказямельныя і радыеактыўныя элементы; фізічная хімія дысперсных сістэм; хімія і тэхналогія рэдкіх элементаў.

Узнагароды
----------

Ордэны Працоўнага Чырвонага Сцяга, «Знак Пашаны» і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Дземянёў Мікалай Васілевіч // Беларуская савецкая энцыклапедыя : [у 12 т.]. — Мінск, 1971. — Т. 4. — С. 192.
* Деменев Николай Васильевич // Ученые Уральского научного центра Академии наук СССР : биобиблиографический указатель. — Свердловск, 1987. — С. 73—74.
* Институту химии и фитотехнологий Национальной академии Кыргызской Республики — 75 лет / Мурзубраимов Бектемир Мурзубраимович // Известия НАН Кыргызской Республики. — 2018. — № 5. — С. 8—18. — Информация на с. 11.
Амфітэатр у Маладзечне
**Маладзечанскі фестываль беларускай песні і паэзіі** — рэспубліканскі фестываль беларускай эстраднай песні і паэзіі. Праводзіцца з 1993 года штогод у г. Маладзечна Мінскай вобласці (у 1995 годзе адбыўся ў Мінску). Мае на мэце выяўленне таленавітых маладых спевакоў, кампазітараў і паэтаў. У праграмах фестывалю конкурсы маладых выканаўцаў, канцэрты сучаснай беларускай песні, поп- і рок-музыкі. Сярод удзельнікаў: Дзяржаўны аркестр сімфанічнай і эстраднай музыкі (дырыжор Міхаіл Фінберг), вакальна-інструментальныя, вакальныя і фальклорныя ансамблі «Песняры», «Верасы», «Сябры», «Камерата», «Карусель-2», «Бяседа», «Раство», рок-гурты «Крама», «Мроя», «Новае неба», «Палац», «ULIS» і іншыя, вядучыя выканаўцы Беларусі, у тым ліку В. Вуячыч, В. Дайнэка, Т. Раеўская, А. Ярмоленка і іншыя.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Маладзечанскага фестывалю беларускай песні і паэзіі Архівавана 19 лістапада 2017.
**Цэментацыя сталі** — разнавіднасць хіміка-тэрмічнай апрацоўкі, яўляе сабой дыфузійнае насычэнне паверхневага пласта вырабаў з нізгавугляродзістай сталі (0,1-0,2 % С) вугляродам пры нагрэве ў адпаведным асяроддзі. Мэта цэментацыі — павышэнне цвёрдасці і зносаўстойлівасці паверхні, што дасягаецца узбагачэннем павярхоўнага пласта вугляродам (да 0,8-1,2 %) і наступнай загартоўкай з нізкім адпускам (пры гэтым сярэдзіна выраба, не насычаная вугляродам, захоўвае высокую глейкасць). Глыбіня цэментаванага пласта 0,5-1,5 мм (радзей больш); канцэнтрацыя вугляроду ў пласце змяншаецца ад паверхні да сярэдзіны выраба. Цэментацыя і наступная тэрмічная апрацоўка павышаюць мяжу трываласці металу і паніжаюць адчувальнасць яго да канцэнтратара напружання. Адрозніваюць цэментацыю цвёрдымі вугляродаўтрымальнымі сумесямі (карбюрызатарамі) і газавую цэментацыю.
**Іван Сцяпанавіч Ганецкі** (26 верасня (8 кастрычніка) 1810 — 8 (20) красавіка красавіка 1887) — расійскі ваенны дзеяч, удзельнік каўказскіх паходаў і руска-турэцкай вайны 1877—1878, кавалер ордэна Святога Георгія III класа і шматлікій іншых, генерал ад інфантэрыі.

Скончыў 1-й кадэцкі корпус (1828). Служыў у лейб-гвардыі Фінляндскім палку. У 1836—1837 прымаў удзел у баявых дзеяннях супраць горцаў на Кубані і на Чарнаморскай берагавой лініі. У 1838 — ротны камандзір, у 1848—1849 камандаваў батальёнам Фінляндскага палка, прымаў удзел у Вянгерскай кампаніі 1849. У 1854—1855, падчас Крымскай вайны, удзельнічаў у ахове Балтыйскага ўзбярэжжа. У 1863 прымаў удзел у прыгнечанні Польскага паўстання. З 1876 — член Аляксандраўскага камітэта аб параненых, у 1877 — камандзір Гренадерского корпуса. Падчас руска-турэцкай вайны 1877—1878. адрозніўся пры аблозе і штурме крэпасці Плеўна.

Узнагароджаны ордэнам Св. Георгія 3-й ступені. З 1878 — член Ваеннага Савета, у 1881 — камендант Санкт-Пецярбургскай (Петрапаўлаўскай) крэпасці.
Князь **Мікалай Барысавіч Юсупаў** (15 (26) кастрычніка 1750 — 15 ліпеня 1831, Масква) — дзяржаўны дзеяч, дыпламат (1783—1789), аматар мастацтва, адзін з найбуйнейшых у Расіі калекцыянераў і мецэнатаў, уладальнік падмаскоўных сядзіб Архангельскае і Васільеўскае.

Займаныя афіцыйныя пасады: галоўны кіраўнік Аружэйнай палаты і Экспедыцыі Крамлёўскага будаўніцтва, дырэктар Імператарскіх тэатраў (1791—1796), дырэктар Эрмітажа (1797), узначальваў палацавыя шкляныя, фарфоравыя і шпалерныя заводы (c 1792), сенатар (з 1788), сапраўдны тайны саветнік (1796), міністр Дэпартамента надзелаў (1800—1816), член Дзяржаўнага савета (з 1823).
Падзел Іспаніі на Блізкую і Далёкую ў 197 да н.э..
Іспанія пасля рэформы Цэзара Аўгуста ў 27 да н.э.
**Блізкая Іспанія** (лац.: Hispania Citerior) — правінцыя рымскай рэспублікі на Пірэнейскім паўвостраве, размешчаная на паўночным усходзе сучаснай Іспаніі і ў даліне ракі Эбра (лац.: Iberus), па якой увесь паўвостраў атрымаў назву іберыйскага. Сталіцай правінцыі быў горад Тарака.

У выніку рэформаў Аўгуста пасля канчатковага заваявання Пірэнейскага паўвострава рымлянамі, якое скончылася Кантабрыйскімі войнамі, правінцыя Блізкая Іспанія была аб'яднана з Галісіяй (лац.: Gallaecia), часткай правінцыі Далёкая Іспанія. Такім чынам, узнікла новая правінцыя Тараконская Іспанія (лац.: Hispania Tarraconensis, ісп.: Tarraconense).

Літаратура
----------

* Géza Alföldy: *Fasti Hispanienses. Senatorische Reichsbeamte und Offiziere in den spanischen Provinzen des römischen Reiches von Augustus bis Diokletian*. Steiner, Wiesbaden 1969 (S. 3-130, 230—252 zu den Beamten der *Hispania citerior*)
* Tilmann Bechert: *Die Provinzen des römischen Reiches. Einführung und Überblick.* Von Zabern, Mainz 1999, ISBN 3-8053-2399-9, S. 65-71

|  Правінцыі Рымскай рэспублікі |
| --- |
| 
Азія ·  Афрыка ·  Ахея ·  Блізкая Іспанія ·  Віфінія ·  Далёкая Іспанія ·  Егіпет ·  Ілірык ·  Кілікія і Кіпр ·  Корсіка і Сардзінія ·  Крыт і Кірэнаіка ·  Македонія ·  Мёзія ·  Нарбонская Галія ·  Сірыя ·  Сіцылія ·  Цызальпійская Галія
 |
**Віле́йскі абласны́ камітэ́т Камуністы́чнай па́ртыі Белару́сі** (з 1944 года — **Маладзечанскі**) — орган кіравання Вілейскай (з 1944 — Маладзечанскай) абласной партыйнай арганізацыяй КП Беларусі (1939—1960 гады).

Гісторыя
--------

Вілейская вобласць утворана 4 снежня 1939 года на тэрыторыі былога Віленскага ваяводства Польшчы, далучанага да СССР у верасні 1939 года. Цэнтр — Вілейка. 20 верасня 1944 года вобласць была перайменаваная ў Маладзечанскую вобласць, адміністрацыйны цэнтр вобласці перанесены ў Маладзечна.

У 1960 годзе вобласць была ліквідаваная, яе раёны ўвайшлі ў склад Віцебскай, Гродзенскай і Мінскай абласцей.

Першыя сакратары абкама
-----------------------

* Пётр Захаравіч Калінін (29 лістапада 1939 — кастрычнік 1940)
* Іван Фролавіч Клімаў (кастрычнік 1940 — 1951)
* Васіль Рыгоравіч Доркін (1951 — красавік 1954)
* Сяргей Восіпавіч Прытыцкі (красавік 1954 — студзень 1960)

Другія сакратары
----------------

* Барыс Ханонавіч Перачынскі (? — 2 ліпеня 1941)
* Фядот Паўлавіч Аксёнаў (ліпень 1944 — 1952)
* Вячаслаў Васілевіч Юдзін (1952 — студзень 1960)

Літаратура
----------

* Центральный комитет КПСС, ВКП(б), РКП(б), РСДРП(б): Историко-биографический справочник / Сост. Ю. В. Горячев. М. 2005.
**Цэйхгаўз** (ням.: Zeughaus, прамаўляецца «*цойгхаус*») — будынак у Берліне, было пабудавана ў якасці арсенала на бульвары Унтэр-дэн-Ліндэн і з’яўляецца яго найстарэйшым будынкам.

Першы камень у падмурак гэтага арсенала быў закладзены ў 1695 годзе. Будаўніцтва аднаго з самых прыгожых будынкаў нямецкага барока ў Паўночнай Германіі завяршылася толькі ў 1730 годзе.

Багата аздоблены фасад упрыгожвае мноства алегарычных фігур. На галоўным партале — выява прускага караля Фрыдрыха I, па загадзе якога быў пабудаваны Цэйхгаўз. Дзве багіні Перамогі нясуць яго герб. Надпіс, сэнс якога павінен падкрэсліць разумнасць ужывання зброі толькі для справядлівых мэт, у прыватнасці абвяшчае: *«…На страх ворагам, у імя абароны свайго народа і саюзнікаў — Фрыдрых I»*. Чатыры жаночыя фігуры галоўнага ўваходу сімвалізуюць піратэхніку, арыфметыку, геаметрыю і механіку.

У 1806 годзе Цэйхгаўз быў разбураны войскамі Напалеона. У 1817—1821 гадах будынак быў адноўлены пад кіраўніцтвам Шынкеля, а падчас Другой сусветнай вайны зноў разбураны.

21 сакавіка 1943 года быў запланаваны замах на Гітлера з Герынгам, Гімлерам і Кейтэлем падчас іх наведвання выстаўкі армейскіх трафеяў у Цэйхгаўзе. План складаўся ў тым, што начальнік разведкі групы армій «Цэнтр» палкоўнік Рудольф-Крыстаф фон Герсдорф ахвяруе сабой, схаваўшы на сабе дзве міны запаволенага дзеяння, каб падарваць фюрара і яго акружэнне. Аднак Гітлер прабыў на выстаўцы менш часу, чым чакалася, і план сарваўся.

З 1952 па 1990 гады ў будынку Цэйхгаўза знаходзіўся Музей нямецкай гісторыі. Пасля ўз’яднання краіны плошчы былі перададзены Нямецкаму гістарычнаму музею.

Цікавыя факты
-------------

У фільме Тома Тыквера «Бяжы, Лола, бяжы» берлінскі Цэйхгаўз выступае ў якасці будынка казіно.

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 30 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. ↑  Berlin cultural heritage database / пад рэд. Senate Department for Urban Development and the Environment Праверана 22 лютага 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21776846'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21776837'></a>
3. ↑  *Л. П. Крысин.* Толковый словарь иностранных слов. — М: Русский язык, 1998.
4. ↑  Берлінскі замах на Гітлера **(нявызн.)**.  // 1batalion.com. Архівавана з першакрыніцы 21 студзеня 2013. Праверана 2013-1-16.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Берлінскі Цэйхгаўз**
**Мар-Чыкі́та** (ісп.: Mar Chiquita — «маленькае мора») — буйное бяссцёкавае салёнае возера, размешчанае ў паўночна-заходняй частцы Пампы аргенцінскай правінцыі Кордава. З’яўляецца найбуйнейшым натуральным салёным возерам у Аргенціне.

Возера займае паўднёвую частку западзіны памерам 80 (поўнач-поўдзень) на 45 (захад-усход) км. Паколькі глыбіня возера невялікая (каля 10 м), яго плошча моцна вагаецца ад 2 да 4,5 тыс. км², што адпавядае вышыні над узроўнем мора 66—69 м.

У асноўным Мар-Чыкіта сілкуецца салёнымі водамі ракі Рыа-Дульсэ, якая цячэ з правінцыі Сант’яга-дэль-Эстэра, зліваючыся на поўначы з Рыа-Саладыльё. Тэрыторыя ў ніжнім працягу Рыа-Дульсэ і Мар-Чыкіты забалочаная і населена шматлікімі відамі жывёл, асабліва вадаплаўнымі птушкамі. З паўднёва-заходняга боку возера нерэгулярна падсілкоўваецца рэкамі Рыа-Прымера і Рыа-Сегунда, якія сцякаюць з гор Сьерас-дэ-Кордава, а таксама некалькімі ручаямі. Салёнасць возера Мар-Чыкіта моцна вагаецца — ад 250 г/л падчас нізкай вады да 40 г/л у вільготныя гады (напрыклад, у 1980-я).

Літаратура
----------

* Географический энциклопедический словарь: Географические названия / Гл. ред А. Ф. Трёшников; Ред. кол.: Э. Б. Алаев, П. М. Алампиев, А. Г. Воронов и др.. — М.: Сов. энциклопедия, 1983. — С. 274. — 538 с. — 100 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Гідраграфія правінцыі Кордава Архівавана 12 снежня 2005.  (ісп.)
* Урад правінцыі Кордава — аддзел вод і санітарыі Архівавана 20 мая 2011.  (ісп.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сляпцоў.
**Васіль Аляксеевіч Сляпцо́ў** (руск.: Василий Алексеевич Слевцов; 31 ліпеня 1836 — 4 красавіка 1878) — рускі пісьменнік і публіцыст.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Варонежы. Сын афіцэра. Вучыўся ў Маскоўскай гімназіі, у 1849—1852 гадах вучыўся ў Пензенскім дваранскім інстытуце, у 1854—1855 гадах на медыцынскім факультэце Маскоўскага ўніверсітэта. Неўзабавае пераехаў у Яраслаўль, дзе быў акцёрам у гарадскім тэатры. У 1857—1862 гадах служыў чыноўнікам. Пад уплывам творчасці М. Г Чарнышэўскага у 1863 годзе арганізаваў у Санкт-Пецярбургу «Знаменскую камуну», дзе спрабаваў увасобіць сацыялістычныя ідэі ўсеагульнай працы, раўнапраўя жанчын і інш. Камуна была ліквідавана пад пагрозай ссылкі яе ўдзельнікаў. У 1866 годзе, пасля няўдалага замаху Д. І. Каракозава на імператара Аляксандра II В. А. Сляпцоў быў арыштаваны і неўзабаве вызвалены пад негалосны нагляд паліцыі.

У 1873 годзе у Сляпцова была выяўлена язва. Ён лячыўся на Каўказскіх Мінеральных водах, жыў у Тыфлісе, у маёнтку сваёй маці ў Саратаўскай губерні і ў Маскве. Перанёс аперацыю ў Санкт-Пецярбургу і зноў лячыўся.

Памёр В. А. Сляпцоў у маёнтку сваёй маці. Пахаваны на гарадскіх могілках у Сярдобску.

Літаратурная творчасць
----------------------

Друкавацца В. А. Сляпцоў пачаў у 1861 годзе. Вядомасць яму прынёс цыкл нарысаў «Уладзімірцы і Клязьма» (1861). Аўтар фельетонаў, літаратурна-крытычных артыкулаў, цыкла нарысаў «Лісты аб Асташкаве», апавяданняў і драматычных эцюдаў «Гадаванка», «Начлег», «Свінні», «Мёртвае цела», аповесці «Цяжкі час» (1865), незавершанага рамана «Добры чалавек».

Зноскі
------

1. 1 2  Слепцов Василий Алексеевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. 1 2  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Сляпцоў Васіль Аляксеевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 37. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* СЛЕПЦОВ, ВАСИЛИЙ АЛЕКСЕЕВИЧ  (руск.) // Энцыклапедыя «Кругасвет»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90780548 · GND: 118922106 · ISNI: 0000 0001 0959 128X · LCCN: n80020466 · NKC: xx0004309 · NTA: 071213481 · NUKAT: n2010077356 · SUDOC: 130773352 · VIAF: 20479158 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Залатароў.

**Васіль Андрэевіч Залатароў** (7 сакавіка 1872, Таганрог — 25 мая 1964) — рускі і беларускі кампазітар
 і педагог. Заслужаны артыст Расіі (1932), народны артыст Беларусі (1949). Прафесар (1918).

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Вучыўся ў Прыдворнай пеўчай капэле ў М. Балакірава і А. Лядава, скончыў Пецярбургскую кансерваторыю (1900, клас М. Рымскага-Корсакава). У 1909—33 выкладаў у кансерваторыях і музычна-драматычных інстытутах у Расіі і на Украіне, у 1933—41 вёў клас кампазіцыі ў Беларускай кансерваторыі. Яго вучнямі былі Л. М. Абеліёвіч, А. В. Багатыроў, У. У. Алоўнікаў, К. Ф. Данькевіч.

Творчасць
---------

Творча развіваў рэалістычныя традыцыі рускай класічнай музыкі. Напісаў шэраг твораў на матэрыяле фальклору розных народаў, у т.л. ўкраінскага, узбекскага, малдаўскага, туркменскага і інш. У беларускую музычную культуру арганічна ўвайшлі яго балет па матывах народных легенд «Князь-возера» (паст. 1949; на тую ж музыку пастаўлены балеты «Аповесць пра каханне», 1953, і «Палымяныя сэрцы», 1955); сімфонія «Беларусь» (4-я, 1934), танцавальная сюіта і уверцюра-фантазія на беларускія тэмы (1937) для сімфанічнага аркестра; Маленькая сюіта на тэмы заходнебеларускіх народных песень для хору а капэла (1943); цыкл апрацовак народных песень для голасу з сімфанічным аркестрам «Кантрасты» (1939). Сярод іншых твораў: опера «Дзекабрысты» (паст. 1925), 4 кантаты, 6 сімфоній, 6 струнных квартэтаў і інш.

Аўтар манаграфіі «Фуга» (1932) — першай рускамоўнай працы, спецыяльна прысвечанай гэтай музычнай форме.

Прэміі і ўзнагароды
-------------------

* Дзяржаўная прэмія СССР (1950)

Бібліяграфія
------------

* Воспоминания… М. 1957.
* Фуга. 3-е изд. М. 1965.

Зноскі
------

1. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 13 жніўня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. ↑  т. 5. Биографический справочник. Мн: Издательство «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. 29 с.

Літаратура
----------

* Нисневич С. В. А. Золотарев. М. 1964.
* Нісневіч С. Залатароў // БЭ ў 18 т. Т. 6. Мн. 1998.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | International Music Score Library Project · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Музычны Рымана · Праваслаўная |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 148165751 · GND: 1031651632 · ISNI: 0000 0000 6657 6433 · LCCN: n97866272 · LNB: 000158889 · NKC: jx20090812012 · NTA: 183635124 · NUKAT: n2015124717 · LIBRIS: 358301 · VIAF: 37182112 |

 |
Легенда
Легенда
**Блізкі Усход** (англ.: MiddleEast, ням.: MittlererOsten, арабск.: الشرق الأوسط, іўрыт: המזרח התיכון, перс.: *shargh-e miyane*) — назва, якая выкарыстоўваецца для азначэння геаграфічнага абшару на стыку трох кантынентаў — Еўропы, Азіі і Афрыкі. Часам для азначэння прыблізна таго ж рэгіёна вызначаецца назва **Сярэдні Усход**. Азначэнні Блізкі, Сярэдні і Далёкі Усход — тыповыя прыклады этнацэнтрычных назваў, у гэтым выпадку еўропацэнтрычных, бо адлюстройваюць гледжанне еўрапейцаў на ўсходнія цывілізацыі.

Блізкі Усход уключае краіны паўднёва-заходняй Азіі і паўночна-ўсходняй Афрыкі. Краіны, якія складаюць Блізкі Усход — Саудаўская Аравія, Бахрэйн, Ірак, Іран, Ізраіль, Емен, Іарданія, Катар, Кувейт, Ліван, Аман, Сірыя, Турцыя, Аб’яднаныя Арабскія Эміраты, Егіпет. Плошча складае каля 9,7 млн. км² з насельніцтвам больш за 300 млн. чалавек (1995).

Рэгіён - калыска вялікіх старажытных цывілізацый (Месапатамія, Старажытны Егіпет, Іран), і трох сусветных рэлігій (іўдаізм, хрысціянства, іслам). Доўгі час Блізкі Усход быў цэнтрам старажытнага свету. Большая частка насельніцтва Блізкага Усходу арабскамоўная і вызнае іслам. Апроч арабскага свету да рэгіёна належыць неарабскія Турцыя і Іран. Гэты рэгіён быў і працягвае быць палітычна нестабільным (араба-ізраільскія войны, ірана-іракская вайна, войны ў Персідскім заліве). На Блізкім Усходзе сканцэнтраваная значнай частка сусветнай здабычы нафты, таму гэты рэгіён вельмі важны для сусветнай эканомікі. Таксама тут перакрыжоўваюцца важныя міжнародныя лініі камунікацый — паветраныя і марскія (Суэцкі канал).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Блізкі Усход

| ⛭Рэгіёны свету |
| --- |
|  Еўропа | 
* Паўночная
* Заходняя
* Цэнтральная
* Усходняя
* Паўднёвая

 |
|  Азія | 
* Заходняя
* Цэнтральная
* Паўночная
* Усходняя
* Паўднёвая
* Паўднёва-Усходняя

* Блізкі Усход
* Сярэдні Усход
* Далёкі Усход

 |
|  Афрыка | 
* Паўночная
* Заходняя
* Цэнтральная
* Усходняя
* Паўднёвая

 |
|  Амерыка | 
* Паўночная
* Карыбы
* Лацінская
* Цэнтральная
* Паўднёвая

 |
|  Акіянія | 
* Аўстралія
* Новая Зеландыя
* Меланезія
* Мікранезія
* Палінезія

 |
|  Палярныя вобласці | 
* Арктыка
* Антарктыка

 |
|  Акіяны | 
* Атлантычны
* Індыйскі
* Паўночны Ледавіты
* Ціхі
* Паўднёвы

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4039755-5 · NKC: ge128412 · LIBRIS: 153874 · VIAF: 246530764 |
**Лена Куўрмаа** (эст.: Lenna Kuurmaa; нарадзілася 26 верасня 1985, Талін, Эстонія) — эстонская музыкантка, спявачка, удзельніца гурта Vanilla Ninja.

Біяграфія
---------

Яшчэ ў дзяцінстве Лена марыла аб тым, каб стаць спявачкай. Першапачаткова яе бацькі ставіліся да гэтага крытычна. Але пакрысе Лена пачала з'яўляцца на сцэне. Яна брала ўдзел у мюзіклах «Кароль і я», «Гукі музыкі». Адным з найвялікшых поспехаў стаў удзел у паўфінале «Fizz Superstar 2002». Лена не выйграла, але менавіта там яе прыкмеціў рэжысёр Свен Лыхмус (эст.: Sven Lõhmus), уладальнік лэйбла TopTen.

Пасля заканчэння школы Лена з яе аднакласіцай Маар'яй Ківі і яшчэ дзвюма дзяўчынкамі — Пірэт Ярвіс і Катрын Сіскай стварылі гурт Vanilla Ninja. Першы дыск Vanilla Ninja быў выдадзены ў 2003 годзе. Гурт быў удзельнікам «Еўравізіі-2005», ён карыстаўся вялікай папулярнасцю ва Еўропе (асабліва ў Эстоніі, Германіі, Швейцарыі).

Пасля канфлікту з чарговым прадзюсарам Дэвідам Брэндасам, Лена разам з іншымі ўдзельніцамі пачала сама складаць лірыку і музыку для сваіх песняў. У дадзены момант гурт Vanilla Ninja складаецца з Лены Куурмаа, Пірэт Ярвіс і Катрын Сіскі. Лена з'яўляецца вядучай спявачкай, піша песні. Яна грае на гітары і скрыпцы.

У кастрычніку 2007 года Лена знялася ў эстонскім фільме «Kuhu põgenevad hinged» («Куды бягуць душы») пра жыццё падлеткаў. Таксама яна з'яўляецца актрысай эстонскага серыяла «Kodu keset Linna».

Лена валодае эстонскай, нямецкай і англійскай мовамі. Апроч удзелу ў Vanilla Ninja Лена пяе сола, а таксама выступае з іншымі гуртамі і артыстамі.

На Eesti laul 2010 года Лена ўдзельнічала з песняй «Rapunzel». У фінале конкурсу яна заняла другое месца.

Дыскаграфія
-----------

У 2009 г. быў выдадзены сінгл «Musta Pori Näkku». У 2010 г. Лена са сваім аднайменным гуртам запісала эстонскамоўны альбом *Lenna*, што адразу заняў першае месца ў музычных чартах Эстоніі.

Цікавосткі
----------

* Лена мае лабрадора па мянушцы Ninja
* Яе дэвіз: «Тыя, хто ведаюць, чаго хочуць — выйграюць». Яна мае татуіроўку з такім тэкстам на назе.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Міжнародны фан-клуб Архівавана 17 чэрвеня 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Myspace · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Spotify |
| Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Discogs · Internet Movie Database · КиноПоиск · MusicBrainz |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 3132 1497 · LCCN: no2012057292 · VIAF: 241920838 |
**Герб Пе́трыкава** — афіцыйны геральдычны сімвал горада Петрыкава.
Герб зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь 20 лютага 2001 г. пад № 49.

Апісанне:
іспанскі шчыт рассечан «у слуп», у правым чырвоным полі залаты ключ бародкаю ўверх, у левым блакітным — сярэбраны ключ бародкаю ўніз.

Аўтар герба — Е. С. Жалняркевіч, мастак — А. В. Леўчык.

Гістарычныя вытокі сімволікі герба
----------------------------------

Паводле легенд горад існуе з X ст. і атрымаў назву ад імені свайго заснавальніка, яцвяжскага князя, які прыняў пры хрышчэнні імя аднаго з апосталаў — Пятра. Паданні данеслі да нас славянскае імя Петрык. Па гістарычных жа крыніцах Петрыкаў вядомы з XV ст. як мястэчка Слуцкага княства ў складзе Вялікага княства Літоўскага. У гэты час паселішча належала князям Алелькавічам. У XV—XVI стст. па загадзе Юрыя Алелькавіча тут быў пабудаваны замак, разбураны ў час вайны Вялікага Княства Літоўскага з Маскоўскай дзяржавай у 1534—1537 гг.

Гэтыя дзве акалічнасці, імя легендарнага заснавальніка і гарадскія ўмацаванні, розныя па часе, але вельмі значныя для гісторыі развіцця горада, леглі ў аснову сучаснага гарадскога герба.

Ключ, якім можна адмыкаць ці замыкаць штосьці, — сімвалічны прадмет, які характарызуе таксама «развязваючую і звязваючую сілу» яго ўладальніка. Гэтай сілай у царкоўнай сферы надзелены, паводле Евангелля ад Матфея, апостал Пётр, з іменем якога звязваюць назву горада. Абавязковымі атрыбутамі, якімі суправаджаюцца ўсе выявы гэтага апостала, з’яўляюцца два ключы, сярэбраны і залаты.

Разам з тым ключы з’яўляюцца сімвалам закрытага, умацаванага горада. Перадача ключа ад абложанага горада ворагам была выражэннем капітуляцыі перад заваёўнікам. З другога боку, ключы ад горада ўручаюцца ганаровым гасцям, як знак перадачы ўлады, прыязнасці і гасціннасці. У сімволіцы ключы на гербе паказваюць таксама на давер і выпрабаваную вернасць, праяўленую ў адносінах да свайго гаспадара і ўладара.

Ключ ці пара ключоў з рознымі атрыбутамі ёсць на гербах гарадоў літ.: Babtai і літ.: Plateliai (Літва), Перакопа (Украіна), Шлісельбурга (Расія), Брэмена (Германія), Ватыкана, Ліды (Беларусь) і іншых.

Літаратура
----------

* Адамушко В. И. Елинская М. М. Гербы и флаги Беларуси. — Минск: Беларусь, 2006. — 254 с.

Спасылкі
--------

* Герб города Петрикова // «Геральдика Беларуси»  (руск.)

| ⛭Гербы населеных пунктаў Гомельскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
Буда-Кашалёва ·  Васілевічы ·  Ветка ·  Гомель ·  Добруш ·  Ельск ·  Жлобін ·  Жыткавічы ·  Калінкавічы ·  Мазыр ·  Нароўля ·  Петрыкаў ·  Рагачоў ·  Рэчыца ·  Светлагорск ·  Тураў ·  Хойнікі ·  Чачэрск
 |  |
| Гарадскія пасёлкі | 
Азарычы ·  Акцябрскі ·  Брагін ·  Камарын ·  Капаткевічы ·  Карма ·  Лельчыцы ·  Лоеў ·  Парычы ·  Сасновы Бор ·  Стрэшын ·  Уваравічы
 |
**Мары́я Я́каўлеўна Фру́мкіна** (народжаная *Малка Янкелеўна Ліўшыц*, у першым шлюбе Фрумкіна, у другім — Віхман, партыйны і літаратурны псеўданім Эстэр) (1880, Мінск — 9 чэрвеня 1943, Карлаг) — удзельніца яўрэйскага сацыял-дэмакратычнага і камуністычнага руху, палітычны дзеяч, публіцыст.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям'і меламеда. Атрымала традыцыйнае яўрэйскае рэлігійнае выхаванне. Скончыла Мінскую Марыінскую гімназію, Вышэйшыя педагагічныя курсы ў Пецярбургу.

З 1897 член мінскай арганізацыі Бунда, з 1910 член яе ЦК. Вяла партыйную працу ў гарадах Беларусі і Украіны. У 1905—1907 займалася выданнем партыйнай перыядычнай літаратуры. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі адзін з лідараў левага крыла Бунда, рэдагавала газету «Дэр Векер», член Мінскага Савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў. Летам 1917 года была абрана ў Мінскую гарадскую думу, уваходзіла ў гарадскі савет яўрэйскай абшчыны. Садзейнічала стварэнню першых яўрэйскіх савецкіх і беларускіх школ у Мінску. З вясны 1919 года член ЦВК Літбел. У 1919—1920 гадах член Гомельскага губернскага савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў, з восені 1920 года наркам асветы БССР. У 1920—1921 гадах адзін з лідараў Камбунда, пасля зліцця яго з РКП(б) — адзін з кіраўнікоў Яўсекцыі РКП(б), член рэдкалегіі газеты «Дэр Эмес». У 1928 была сурэдактарам часопісаў «Юнгвалд» і «Піянер» (абодва — 1925—1928). У 1922—1925 прарэктар, у 1925—1936 рэктар Камуністычнага ўніверсітэта нац. меншасцяў Захаду.

Прымала ўдзел у падрыхтоўцы і выданні на мове ідыш зборы твораў У. І. Леніна ў 8 тамах, аўтар біяграфіі Леніна на ідышы (у 1925—1926 вытрымала 3 выдання).

У 1938 годзе была арыштаваная НКУС, у 1940 асуджаная на 8 гадоў як «член нелегальнай контррэвалюцыйнай нацыяналістычнай арганізацыі». Памерла ў лагеры. Рэабілітавана пасмяротна.

### Сачыненні (пад імем Эстэр Фрумкін)

* «Цу дэр фрагэ вегн дэр ідышэр фолксшул» («Да пытання аб яўрэйскай народнай школе», Вільня, 1910; 3-е выданне — СПб. 1917)
* «Ус фар фолксшулн дарфн мір хобн» («Якія народныя школы мы павінны мець», М. 1917)

Зноскі
------

1. ↑  Esther Frumkin // NUKAT — 2002.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11789729'></a>
2. ↑  Ester // MAK<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105192847'></a>

Спасылкі
--------

* ФРУМКІНА Марыя
* *Фрумкина Мария Яковлевна* — артыкул з РЕЭ Расійскай яўрэйскай энцыклапедыі
* Артыкул «*Фрумкина Мария*» у Электроннай яўрэйскай энцыклапедыі
**Перына дэль Вага** (іт. Perino del Vaga, уласнае імя П’еро Буанакорсі, 1501, Фларэнцыя — 19 кастрычніка 1547, Рым) — італьянскі мастак-маньерыст.

Біяграфія
---------

Страціў маці ў двухмесячным узросце, выхоўваўся мачахай. Вучыўся ў Рыдольфа Гірландая. Каля 1517 г. прыехаў у Рым, рабіў дробныя працы, дапамагаючы Рафаэлю ў роспісах лоджый Ватыкана. Таксама пісаў па малюнках Рафаэля выявы планет у апартаментах Борджа. Фактычна Перына стаў другім, пасля Джуліа Рамана, памочнікам Рафаэля. Самастойна распісаў палац Бальдасіні, напісаў выяву Маці Божай тужлівай у царкве Санта-Стэфана дэль Кака.

Пасля смерці Рафаэля (1520) і эпідэміі чумы (1523) Пярына вярнуўся ў Фларэнцыю, зблізіўся з Роса Ф’ёрэнціна. У 1527 годзе запрошаны ў Геную. Распісваў там Палаца дэль Прынчыпе ў манеры, блізкай да прац Джуліо Рамана ў мантуанскім Палаца дэль Тэ. Зрабіў некалькі прац у Пізе.

У 1538 вярнуўся ў Рым. Пісаў у царкве Трыніта-дэі-Монці, у Замку Сант-Анджэла, Ватыкане, Сікстынскай капэле.

Пахаваны ў рымскім Пантэоне.

1. ↑   Праверана 12 лютага 2023.
**Марыя Юр’еўна Стэфюк** (укр.: Марія Юріївна Стеф’юк; нар. 16 ліпеня 1948) — савецкая і ўкраінская оперная спявачка (лірыка-каларатурнае сапрана). Народная артыстка СССР (1985). Герой Украіны (2008).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 16 ліпеня 1948 года ў сяле Рожніў (цяпер Косіўскі раён, Івана-Франкоўская вобласць, Украіна). Вучылася ў Сняцінскім музычна-педагагічным вучылішчы. У 1973 годзе скончыла Кіеўскую кансерваторыю (цяпер Нацыянальная музычная акадэмія Украіны імя П. І. Чайкоўскага) (клас вакалу Н. Захарчанкі). З 1972 па 2013 год — салістка Кіеўскага тэатр оперы і балета ім. Т. Шаўчэнкі, дэбютавала ў партыі Марфы ў оперы Н. А. Рымскага-Корсакава «Царская нявеста».

У 1981 годзе брала ўдзел у Міжнародным фестывалі імя М. П. Мусаргскага, дзе яна выканала партыю Парасі («Сарачынскі кірмаш» М. П. Мусаргскага) на сцэне тэатра «Ла Скала» (Мілан).
Выступае ў канцэртах, у асноўным у камерным жанры. Таксама ў рэпертуары творы савецкіх і замежных кампазітараў, украінскія народныя песні. Гастралюе за мяжой: Канада, ЗША, краіны Заходняй Еўропы і інш.

Запісваецца на радыё і кампакт-дыскі.

З 2000 года выкладае на кафедры сольных спеваў у Нацыянальнай музычнай акадэміі Украіны ім. П. Чайкоўскага (прафесар). У 2009 годзе выступіла ў Львоўскай філармоніі разам з капэлай бандурыстаў. З 2010 года — член Камітэта па Нацыянальнай прэміі Украіны імя Тараса Шаўчэнкі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Стафю́к Марыя Юр’еўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 182. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Музыкальная энциклопедия / Под ред. Ю. В. Келдыша. — М.: Советская энциклопедия, Советский композитор, 1973—1982. (руск.)

Спасылкі
--------

* Мария Стефюк // КИНО-ТЕАТР.РУ  (руск.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n87812951 · VIAF: 21198587 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Нічыпаровіч.

**Уладзі́мір Мікала́евіч Нічыпаро́віч** (15 лістапада 1934; г.п. Астрына, Шчучынскі раён, Гродзенская вобласць, БССР — 29 снежня 2002; Мінск, Рэспубліка Беларусь) — дзяржаўны дзеяч Беларусі. Міністр статыстыкі і аналізу Рэспублікі Беларусь (1994—1998).

Біяграфія
---------

У 1967 годзе скончыў БДІНГ імя В. У. Куйбышава, а ў 1982 годзе — Акадэмію грамадскіх навук пры ЦК КПСС.

У 1952 годзе загадваў аргінструктарскім аддзелам Васілішкаўскага райкама ЛКСМБ Гродзенскай вобласці. Адслужыўшы ў арміі, у 1957 годзе стаў старшынёй Камітэта па фізічнай культуры і спорце Васілішкаўскага райвыканкама, затым кіраваў Шчучынскім раённым саветам Саюза спартыўных таварыстваў і арганізацый Гродзенскай вобласці. У 1963 годзе быў прызначаны інспектарам-арганізатарам парткама ў Шчучынскім вытворчым калгасна-саўгасных кіраванні, затым — інструктарам Шчучынскага райкама КПБ Гродзенскай вобласці. У 1965 годзе ўзначаліў планавую камісію Шчучынскага райвыканкама Гродзенскай вобласці. У 1967 годзе перайшоў у сістэму Дзяржплана БССР, працаваў старшым эканамістам, пазней — намеснікам начальніка аддзела. У 1975 годзе быў запрошаны ў апарат ЦК КПБ інструктарам, затым загадчыкам сектара, намеснікам загадчыка аддзела. У 1980 годзе заняў пасаду начальніка Цэнтральнага статыстычнага ўпраўлення БССР, у 1987 годзе — Старшыні Дзяржаўнага камітэта БССР па статыстыцы і аналiзу, у 1994 годзе — Міністра статыстыкі і аналізу Рэспублікі Беларусь. З 1999 года працаваў эканамічным саветнікам міністра.

Абіраўся членам прэзідыума кантрольнай камісіі КПБ (1990), дэлегатам XXIX і XXX з’ездаў КПБ, дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР дзясятага і адзінаццатага скліканняў.

Памёр у 2002 годзе, пахаваны на Усходніх могілках у Мінску.

Узнагароды
----------

* Ордэн «Знак Пашаны»
* 15 жніўня 2000 — Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
**Аляксандр Апанасавіч Жук** (1918—1983) — генерал-маёр Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Аляксандр Жук нарадзіўся 31 снежня 1918 года ў вёсцы Веска (цяпер Салігорскі раён Мінскай вобласці Беларусі). Вучыўся ў Мінскім тарфяным тэхнікуме. У 1934 годзе Жук быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1937 годзе ён скончыў Мінскае пяхотнае вучылішча, у 1942 годзе — курсы «Стрэл». З сакавіка 1942 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Прымаў удзел у баях на Заходнім, Калінінскім, Данскім, Бранскім, Цэнтральным, 1-м Украінскім, 1-м і 2-м Беларускім франтах. Удзельнічаў у вызваленні Польшчы, у тым ліку гарадоў Новагеоргіеўск  (руск.) (бел. і Пшасныш. Да вясны 1945 года падпалкоўнік Аляксандр Жук камандаваў 342-м стралковым палком 136-й стралковай дывізіі  (руск.) (бел. 70-й арміі  (руск.) (бел. 2-га Беларускага фронту. Вызначыўся ў час баёў у Германіі.

18—20 красавіка 1945 года Жук арганізаваў фарсіраванне свайго палка праз Ост - і Вест-Одэр. Замацаваўшыся на захопленым плацдарме ў раёне населенага пункта Шэнінген (цяпер — Камянец на поўдзень ад Шчэціна), полк пашырыў яго, блакаваўшы магістраль, што спрыяла паскарэнню наступу савецкіх войскаў на гэтым участку.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 29 чэрвеня 1945 года за «умелае камандаванне стралковым палком, узорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» падпалкоўнік Аляксандр Жук быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» за нумарам 7486.

Пасля заканчэння вайны Жук працягнуў службу ў Савецкай Арміі. У 1948 годзе ён скончыў Ваенную акадэмію імя Фрунзэ. У 1959 годзе ў званні генерал-маёра ён быў звольнены ў запас. Жыў у Маскве, працаваў у адным з маскоўскіх НДІ. Памёр 18 ліпеня 1983 года, пахаваны на Кунцаўскіх могілках Масквы.

Быў таксама узнагароджаны трыма ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнамі Кутузава  (руск.) (бел. 3-й ступені, Айчыннай вайны 1-й ступені, Чырвонай Зоркі, шэрагам медалёў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Аляксандр Апанасавіч Жук на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. Минск, 1984.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кавалёва.
**Марыя Цімафееўна Кавалёва** (нар. 18 студзеня 1929, в. Пустаселле) — беларускі мовазнавец і педагог. Кандыдат філалагічных навук (1967).

Біяграфія
---------

З 1936 года жыла ў Бягомлі. У Вялікую Айчынную вайну з 1943 года разам з маці знаходзілася ў 1-м партызанскім атрадзе брыгады «Жалязняк». Была сувязной.

Скончыла Глыбоцкае педвучылішча (1948), літаратурны факультэт Мінскага педінстытута (1952). Працавала асістэнтам, старшым выкладчыкам на кафедры беларускага мовазнаўства гэтага інстытута.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Першая друкаваная праца, прысвечаная беларускаму дзеяслову, выйшла ў 1961 годзе. З таго часу яе публікацыі штогод друкуюцца на старонках навуковых зборнікаў, энцыклапедычных і перыядычных выданняў. Адзін з аўтараў шматлікіх падручнікаў і дапаможнікаў для студэнтаў-філолагаў, для вучняў і настаўнікаў-беларусазнаўцаў: «Беларуская мова» (1971), «Сучасная беларуская літаратурная мова: Марфалогія» (1975; 1997), «Сучасная беларуская літаратурная мова: Лексікалогія. Фанетыка. Арфаграфія» (1976; 1993), «Сучасная беларуская літаратурная мова: Практычныя заняткі» (1981; 1995), «Беларуская мова: Зборнік дыктантаў» (1998), «Беларуская мова: Дапаможнік для абітурыентаў» (1992; 1998), «Беларуская мова: Дапаможнік для вучняў старэйшых класаў» (1982; 1995, 1996); праграм навучальных курсаў: «Сучасная беларуская літаратурная мова», «Дзяржаўны экзамен па беларускай мове»; факультатываў для вучняў сярэдняй школы: «Стылістыка і культура мовы», «Сінтаксіс і пунктуацыя».

Узнагароды
----------

* Ганаровымі граматамі Міністэрстваў асветы БССР (1979, 1982) і СССР (1986).
* Ордэн Айчыннай вайны 2-й ступені
* Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»
* Заслужаны настаўнік Беларусі (1982)
* Значок «Выдатнікі народнай асветы БССР» (1970)
* Медаль Францыска Скарыны (1999)

Літаратура
----------

* Кавалёва Марыя Цімафееўна // Памяць: Докшыцкі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; уклад. А. В. Скараход; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2004. — С. 623—624.
* Міхайлаў, П. Добрая слава даражэйшая за багацце: да юбілею Марыі Кавалёвай / П. Міхайлаў // Роднае слова. — 2014. — № 1. — С. 51-52.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Каральчук.
**Уладзімір Мікалаевіч Каральчу́к** (нар. 8 ліпеня 1958, Мінск) — беларускі кампазітар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую кансерваторыю ў 1982 годзе па класе баяна, і ў 1992 годзе па класе кампазіцыі Дз. Смольскага.

Член Беларускага саюза музычных дзеячаў з 2000 года, член Беларускага саюза кампазітараў з 1992 года.

Творчасць
---------

Працуе ў розных жанрах. Музычная мова твораў абапіраецца на асаблівасці стылю сучаснай музыкі. Сярод твораў: кантата «Успамін» (1991); сімфоніі (1994, 1997, для сімфанічнага аркестра і саліруючага трамбона); «Сумны канцэрт» для флейты з сімфанічнага аркестра (1992); канцэрты для кантрабаса (1990), для альта (1996), для баяна і віяланчэлі (1998) і камернага аркестра; камерна-інструментальныя (у т. л. саната для трамбона і фартэпіяна, 1991) і вакальныя (у т. л. «Musica Doloroso» для барытона і камернага ансамбля, 1993) творы.

Літаратура
----------

* Каральчук Уладзімір Мікалаевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Савосцікаў.

**Іван Савосцікаў** (22 жніўня 1941, г. Мінск — 19 ліпеня 2018) — беларускі футбаліст (нападаючы) і футбольны трэнер. Майстар спорту СССР (1963), Заслужаны трэнер БССР (1982). Быў першым трэнерам зборнай Беларусі па футболе U-21 (1992—1999).

Клубная кар’ера
---------------

Быў уладальнікам Кубка БССР (1960), бронзавым прызёрам чэмпіянату СССР (1963), фіналістам Кубка СССР (1965).

Савосцікаў у другой палове 1980-х трэніраваў мінскае «Дынама», з якім дабраўся да фіналу Кубка СССР (1987), а таксама выйграў Кубак Беларусі (1999) з «Белшынай».

Зноскі
------

1. ↑  На 77-м годзе жыцця пасля працяглай хваробы памёр вядомы футбольны спецыяліст Іван Іванавіч Савосцікаў, піша Прессбол.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FootballFacts.ru · teams.by · Transfermarkt (трэнер) · Спорт-страна.ру |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шчэрба.

**Іва́н Іва́навіч Шчэ́рба** (нарадзіўся ў 1956, в. Паднеўка Барысаўскага раёна Мінскай вобласці) — беларускі дзяржаўны дзеяч, міністр транспарту і камунікацый Беларусі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1956 годзе ў вёсцы Паднеўка Барысаўскага раёна Мінскай вобласці Беларусі.

З 1974 годзе — працаўнік саўгаса, пасля служба ў войску.

У 1980 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава (спецыяльнасць — таваразнаўства і арганізацыя гандлю харчовымі таварамі).

1980—1985 — праца на прадпрыемствах Мінгандлю.

1985—1993 — на прадпрыемствах Беларускай чыгункі.

1993—2005 — намеснік начальніка ўпраўлення знешнеэканамічных сувязяў, начальнік упраўлення транспартнай палітыкі, начальнік аддзела транспартнай палітыкі, начальнік упраўлення дарожна-транспартнай палітыкі, начальнік аддзела транспартнай палітыкі Міністэрства транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь.

У 2002 г. скончыў Акадэмію кіравання пры прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (спецыяльнасць — дзяржаўнае кіраўніцтва).

2005—2006 — начальнік управы транспарту і сувязі Апарату Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь.

З 30 снежня 2006 года — намеснік міністра транспарту і камунікацый.

З 26 чэрвеня 2009 года — міністр транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь.

27 студзеня 2011 года ўзнагароджаны Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

31 ліпеня 2012 года вызвалены ад пасады міністра ў сувязі з пераходам на іншую работу.

Зноскі
------

1. ↑  Пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 27 студзеня 2011 г. № 95 "Аб узнагароджанні І.І.Шчэрбы Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь"(недаступная спасылка)
2. ↑  Указ Прэзідэнта РБ № 337 ад 31 ліпеня 2012 «Аб вызваленні ад пасады І.І.Шчэрбы» (руск.)

Спасылкі
--------

* Профіль на праекце «Хто ёсць хто ў РБ»(недаступная спасылка) (руск.)

| ⛭Міністры транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь |
| --- |
| Міністры транспарту (1990—1993) | Уладзімір Бародзіч (1990—1993) |  |
| Міністры транспарту і камунікацый (з 1993) | Сцяпан Шкапіч (1993—1994) • Аляксандр Лукашоў (1994—2001) • Міхаіл Баравы (2001—2005) • Уладзімір Сасноўскі (2005—2009) • Іван Шчэрба (2009—2012) • Анатоль Сівак (2012—2018) • Аляксей Аўраменка (2019—2023) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кузьменка.
**Уладзімір Мікалаевіч Кузьменка** (22 снежня 1942, Кастрама) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1968 годзе. Працаваў архітэктарам, старшым архітэктарам у Белкамунпраекце, з 1973 года — архітэктар Мінскага мастацка-вытворчага камбіната.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1972 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): будынак Фрунзенскага РАУС у Мінску (1969), адміністрацыйна-бытавы корпус мясакамбіната ў Гомелі (1974), мемарыяльныя комплексы ў Слуцку (1975), пас. Гадзілавічы Рагачоўскага раёна (1982), у г.п. Зэльва Гродзенскай вобласці (1981), змагарам за Савецкую ўладу «Рудабельская рэспубліка» ў г.п. Акцябрскі Гомельскай вобласці (1981).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Кузьменко Владимир Николаевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Папкоў.
**Аляксандр Андрэевіч Папкоў** (2 студзеня 1948, в. Шчэкатава, Магілёўская вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 2 студзеня 1948 года ў в. Шчэкатава Магілёўскай вобласці.

Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію; Вышэйшую партыйную школу. Кандыдат эканамічных навук. Аўтар шэрагу навуковых работ і публікацый.

Уся працоўная дзейнасць непарыўна звязана з сельскай гаспадаркай. У 19 гадоў — галоўны аграном калгаса «Іскра» Круглянскага раёна Магілёўскай вобласці, у 24 гады — старшыня калгаса імя Андрэева Шклоўскага раёна Магілёўскай вобласці. У наступныя гады працы на Шклоўшчыне — першы намеснік старшыні, старшыня Шклоўскага раённага выканаўчага камітэта, першы сакратар раённага камітэта КПБ. З 1996 па 1998 год — старшыня Круглянскага раённага выканаўчага камітэта. У 1998 годзе прызначаны Намеснікам Прэм'ер-міністра Рэспублікі Беларусь, які курыруе пытанні сельскай гаспадаркі. Працуючы з 2003 года на пасадзе Намесніка Кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, працягваў займацца рашэннем стратэгічных задач аграрнай эканомікі, адраджэння вёскі, развіцця яе сацыяльнай сферы, курыраваў пытанні кадравай і рэгіянальнай палітыкі.

З'яўляўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь чацвёртага склікання.

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

11 кастрычніка 2016 года Прэзідэнт Беларусі прызначыў Аляксандра Папкова членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Пашаны, медалём «За працоўную доблесць», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае дзвюх дачок.

Зноскі
------

1. ↑  Лукашенко назначил Попкова членом Совета Республики  (руск.)

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)  (бел.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |