recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Джа́ната па́рты** (Народная партыя) — палітычная партыя Індыі ў 1977—1980. Створана ў выніку аб’яднання партый Бхаратыя джана сангх, Бхаратыя лок дал, Сацыялістычнай партыі, Кангрэса за дэмакратыю і Індыйскага нацыянальнага кангрэса (арганізацыі), з мэтай адхіліць ад ўлады прэм’ер-міністра, кіраўніка партыі Індыйскага нацыянальнага кангрэса Індзіру Гандзі, якую яны абвінавачвалі ў аўтарытарызме, непатызме і карупцыі.

Апаненты І.Гандзі згуртаваліся вакол аднаго з ветэранаў барацьбы за незалежнасць Джая Пракаш Нараяна. Выкарыстанне ўрадам надзвычайнага становішча ў барацьбе з шырокай апазіцыяй надало апошняй больш папулярнасці, паколькі па форме палітычнае супрацьстаянне нагадвала адносна нядаўнюю барацьбу індыйцаў за незалежнасць.

Джаната парты перамагла на парламенцкіх выбарах 1977, стаўшы першай партыяй, якая нанесла паражэнне Індыйскаму нацыянальнаму кангрэсу. Сфарміраваны ёй урад аднавіў дыпламатычныя адносіны з КНР (хаця прагрэс у двухбаковых адносінах пачаўся яшчэ пры папярэднім урадзе І.Гандзі), палепшыў стасункі з Пакістанам і адстойваў на сусветнай арэне індыйскую ядзерную палітыку. Быў створаны трыбунал для расследавання злоўжыванняў падчас надзвычайнага становішча, якому, аднак, не ўдалося прыцягнуць да адказнасці І.Гандзі.

Аб’ядноўваючы ідэалагічна розныя палітычныя сілы Джаната парты аказалася недастаткова трывалай арганізацыяй, не здолела папярэдзіць павелічэнне дэзарганізацыі і неэфектыўнасці ў кіраванні, а таксама праяўленняў карупцыі сярод яе членаў. У 1980 яна прайграла парламенцкія выбары новай партыі Індыйскі нацыянальны кангрэс (Індзіра) і перанесла некалькі расколаў у 1980-я.

Члены Джаната парты, якія прыйшлі ў яе з Бхаратыя джана сангх, пазней стварылі Бхаратыя джаната парты і Джаната дал. Сёння рэшткі былой Джаната парты, якія афіцыйна захавалі гэтую назву, іграюць нязначную ролю ў індыйскай палітыцы і не прадстаўлены ў федэральным парламенце. У рэгіянальнай палітыцы партыя звычайна выступае ў альянсе з Бхаратыя джаната парты.

Палітычная спадчына Джаната парты заключаецца ў прыкладзе ўзначалення народнага руху супраць аўтарытарнага ўрада, у абарону дэмакратыі і фундаментальных свабод. Партыя стала сімвалам для тых палітыкаў і палітычных партый, якія выступаюць супраць Індыйскага нацыянальнага кангрэса, якім па сёняшні дзень кіруе сям’я Нэру-Гандзі. Вопыт Джаната парты выкарыстоўваўся кааліцыйнымі структурамі індыйскай палітычнай сістэмы ў перыяд з другой паловы 1990-х да сярэдзіны 2000-х.

Спасылкі
--------

Сайт партыі
Жангліраванне мячамі
**Жанглі́раванне** — фізічнае ўменне, якое заключаецца ў маніпуляванні прадметамі дзеля адпачынку, забавы альбо спорту. Самай вядомай формай жангліравання ёсць жангліраванне ў відзе кідання. Маніпуляцыі праводзяцца з адным, альбо з некалькімі прадметамі адначасова, выкарыстоўваючы адну альбо дзве рукі. Пад рэквізіт выкарыстоўваюцца розныя прадметы. Найбольш распаўсюджанымі прадметамі рэквізіту ёсць мячыкі, булавы альбо кольцы. Некаторыя жанглёры для драматызму выкарыстоўваюць нажы, паходні, бензапілы. Тэрмін жангліраванне таксама выкарыстоўваецца для іншых маніпуляцыйных навыкаў, такіх як дыябала, дыябальскія палачкі, поі, жангліраванне цыгарэтнымі скрынкамі, кантактнае жангліраванне.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Жангліраванне на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 13320339c · GND: 4126538-5 · LCCN: sh85070975 · NKC: ph493929 |
**Нясвіжскае княства** — феадальнае зямельнае ўладанне князёў Радзівілаў у XVI—XVIII стст. у Навагрудскім ваяводстве з цэнтрам у Нясвіжы.

М. Радзівіл «Чорны» атрымлівае ад імператара Карла V тытул князя. Невядомы мастак, XVII—XVIII стст.
У 1547 г. Радзівіл Чорны атрымаў ад імператара Карла V княжацкі тытул «Свяшчэннай Рымскай імперыі» (-«*князь на Алыцы і Нясвіжы*»), які ў 1549 быў прызнаны таксама вялікім князем ВКЛ. 3 гэтага часу да сваіх Нясвіжскіх маёнткаў Радзівілы ужывалі назву — *Нясвіжскае княства*. У пачатку 1560-х гадоў у Нясвіжскім княстве праведзена валочная памера. М. Радзівіл Чорны зрабіў невялікія зямельныя набыцці ў ваколіцах Нясвіжа (землі сяла Ліпа). У буйную латыфундыю Нясвіжскае княства пераўтварыў сын Чорнага — М. К. Радзівіл Сіротка. У 1566—87 ён набыў у прыватных уласнікаў Ліпу, Свержань, Алекавічы, Лань, Кукавічы, Юшавічы, Задзвею, Быхаўшчыну, Салтанаву Гаць і інш. У 1568—69 да яго ў спадчыну перайшло і далучана да Нясвіжскага княства Мірскае графства. У 1587 гэта латыфундыя падзялялася на 7 ключоў — Нясвіжскі, Мірскі, Свержанскі, Быхаўтычынскі, Чанавіцкі, Салтанаўскі, Затур'янскі і налічвала каля 40 сёл. У 1587—1602 набыты і далучаны да Нясвіжскага княства Белікі, Кунаса, Мікалаеўшчына, Гарадзея, Maгiльна, Лунін, Андрушы, Атцэдаі інш.

На поўдні Нясвіжскае княства межавала з Клецкім княствам Радзівілаў. На аснове Нясвіжскага княства ў 1586 быў створаны буйны маярат — Нясвіжская ардынацыя, правы на якую перадаваліся ў спадчыну старэйшаму прадстаўніку Радзівілаў па мужчынскай лініі. У далейшым княства расшырылася за кошт новых набыццяў. У пачатку XVII ст. яго памеры дасягнулі 5810 валок, тут было 3600 «дымоў» (25 тыс. чалавек насельніцтва). М. К. Радзівіл Сіротка вялікую колькасць зямель княства аддаваў шляхце ва ўмоўнае трыманне (пераважна па 5 валок), з якіх шляхціц павінен быў выстаўляць у войска конніка. Без усялякіх умоў былі падараваны землі Нясвіжскаму езуіцкаму калегіуму (с. Рудаўка, Ужанка), Мірскаму касцёлу (19 валок каля Міра, с. Возера), Нясвіжскаму бенедыкцінскаму кляштару (с. Гавязна) і інш. У Нясвіжы знаходзіўся замкавы суд, пад юрысдыкцыю якога падлягала ўсё насельніцтва, у тым ліку і шляхта.

Літаратура
----------

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Нясвіжскага раёна / Рэд. кал.: Г. П. Пашкоў (гал. П 15 рэд.) і інш.; Мает. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2001. — 632 с.: іл. ISBN 985-11-0206-7
* Нясвіжскае княства // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 540. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
**Крыстафер Джарэбан Лоік** (англ.: Christopher Jorebon Loeak; нар. 11 лістапада 1952, Аілінглапалап, Маршалавы Астравы) — маршальскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, прэзідэнт Маршалавых Астравоў з 10 студзеня 2012 г. Быў абраны парламентам, атрымаўшы 21 голас супраць 11, аддадзеных за Джурэланга Зедкаю.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся на востраве Аілінглапалап, Маршалавы Астравы. Родная мова — маршальская. Атрымаў вышэйшую адукацыю ў ЗША. Пазней скончыў два універсітэты — Ганзага і Гавайскі ціхаакіянскі.

Лоік быў абраны ў Заканадаўчы сход Маршалавых Астравоў у 1985 годзе як прадстаўнік Аілінглапалапа. З 1988 па 1992 год ён быў міністрам юстыцыі ў кабінеце прэзідэнта Амата Кабуа. У 1992 годзе ён стаў міністрам сацыяльных паслуг і займаў гэтую пасаду да смерці прэзідэнта ў 1996 годзе. Калі новым кіраўніком дзяржавы быў абраны Імата Кабуа, Лоік стаў міністрам адукацыі. Ён займаў гэтую пасаду на працягу двух гадоў. У 1998 годзе Лоік атрымаў пасаду кіраўніка ланцуга астравоў Ралік, а праз год стаў памочнікам прэзідэнта.

У 2007 годзе Лоик стаў спікерам ў Заканадаўчым сходзе, а пасля абрання кіраўніком дзяржавы Літоквы Тамеінга вярнуўся да пасады памочніка прэзідэнта. Працягваў сваю палітычную дзейнасць і пасля абвяшчэння вотуму недаверу Тамеінзе і абрання Джурэланга Зедкаі. 19 студзеня 2012 г Лоік стаў прэзідэнтам Маршалавых Астравоў.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* rmigovernment.org — афіцыйны сайт прэзідэнта Маршалавых Астравоў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1164465643 · VIAF: 3989153472521945360004 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам ван дэн Бергэ.

**Крыстафел ван дэн Бергэ** (каля 1590, Антверпен — 1642 ці пазней, Мідэлбург) — нідэрландскі жывапісец. Пра яго жыццё мала што вядома. Яго асоба была ўстаноўлена толькі ў 1950-х гадах, пасля чаго яго працы зрабіліся больш папулярнымі.

Ван дэн Бергэ працаваў у Мідэлбургу з 1617 года і, як мяркуецца, пражыў там да канца свайго жыцця. У 1619 годзе ён быў або стаў членам мясцовай гільдыі Святога Лукі. Праз тры гады ён зрабіўся яго дэканам. Вядома таксама, што ён купіў дом у Мідэлбургу ў 1621 годзе. Праз сем гадоў ён усё яшчэ жыў там.

Зноскі
------

1. 1 2  Christoffel van den Berghe // Athenaeum Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q32061534'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ступа (значэнні).
Драўляная ступа ў Музеі этнаграфіі ў Слуцку
Ступка з бронзы
Фарфоравая ступка
**Сту́па** — пасудзіна для размолвання чаго-небудзь таўкачом.

У цяперашні час выкарыстоўваецца ў асноўным у фармацэўтыцы і хімічных даследаваннях. Ступы таксама досыць актыўна выкарыстоўваюцца як кухонны прадмет.

Ступы вырабляюцца з дрэва, каменя або металу. Яны могуць мець розную форму і памеры, ад неглыбокай міскі да высокіх, больш за метр у вышыню, ступ для размалывания збожжа. Звычайна пад ступкай разумеюць невялікія пасудзіны вышынёй не больш за дваццаць сантыметраў.

Літаратура
----------

* *Мінько Л. І.* Сту́па // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 222. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Леанід Мінько.* Сту́па // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — С. 437. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.
* Ступка // Краткая энциклопедия домашнего хозяйства. Том 2. — М.: Большая советская энциклопедия, 1959. — С. 607. — 772 с. (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ступа

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Гардэроб** (англ.: Wardrobe) — шафа ў серыі К. С. Льюіса «Хронікі Нарніі», праз якую можна было трапіць у Нарнію. Згадваецца ў творах «Леў, Вядзьмарка і Гардэроб» і «Пляменнік чараўніка».

Гісторыя стварэння
------------------

Гардэроб быў зроблены прафесарам Керкам[ru], які быў сведкам стварэння Нарніі. Калі прафесар яшчэ быў хлопчыкам, пры дапамозе яблыка з нарнійскага дрэва ён выратаваў маці ад хваробы. Ён вырашыў збавіцца ад насення яблыка і закапаў яго там, дзе да гэтага закапаў кольцы, з дапамогай якіх ён з Полі[en] трапілі ў Нарнію. Гэтае насенне хутка пачало расці і праз месяц гэта было велізарнае дрэва. Яблыкі з яго ўжо не былі чароўнымі, але яны былі самыя прыгожыя ў Англіі. Праз шмат гадоў дрэва зламаў вецер і прафесар Керк заказаў з яго вялікі гардэроб, праз які Пітэр, Сьюзен, Эдмунд і Люсі трапілі ў Нарнію.

Гардэроб ў фільме
-----------------

Стваральнікі фільма «Хронікі Нарніі: Леў, вядзьмарка і чароўная шафа[ru]» перад здымкамі знайшлі шафу, якая належыць Льюісу. Яна была вялікай, даўгаватай, з гравіроўкай. Паводле яе вобразу была зроблена шафа ў фільме, аднак на гравіроўцы стваральнікі вырашылі адлюстраваць гісторыю шафы — дрэвы, яблык, кольцы, Джадзіс і яе сястру, а таксама ільвіныя галовы наверсе.

Літаратура
----------

* Sammons, Martha C. (2000). *A far-off country: a guide to C.S. Lewis's fantasy fiction*. University Press of America. pp. 16, 39, 40, 66, 305. ISBN 0761815872.. Retrieved on 2010-11-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭«Хронікі Нарніі» — серыя аповесцей Клайва Стэйплза Льюіса |
| --- |
| 
* Пляменнік чараўніка (1955)
* Леў, Вядзьмарка і Гардэроб (1950)
* Конь і ягоны хлопчык (1954)
* Прынц Каспіян (1951)
* Заваёўнік зары, або Плаванне на край сусвету (1952)
* Сярэбраны фатэль (1953)
* Апошняя бітва (1956)

 |
| Персанажы | 
* Аслан
* Пітэр
* Сьюзен
* Эдмунд
* Люсі
* Юстэс
* Джыл
* Дыгары
* Полі
* Каспіян
* Рыліян
* Шаста
* Белая Вядзьмарка
* Міраз
* Хмур
* Містэр Тумнус
* Рыпічып

 |
| Свет | 
* Нарнія
* Жыхары Нарніі
* Дзяржава Нарнія
* Арландыя
* Тархістан
* Адзінокія Астравы
* Тэльмар
* Кэр-Паравель
* Беруна
* Анвард
* Чарн
* Лес-паміж-сусветамі
* Паграхан

 |
| Прадметы | 
* Гардэроб
* Ліхтарны слуп
* Рог Сьюзен

 |
| Фільмы Walden Media | 
* Леў, Вядзьмарка і Гардэроб (2005)
* Прынц Каспіян (2008)
* Заваёўнік Зары (2010)

 |
| Фільм 20th Century Fox | 
* Сярэбраны трон

 |
| Серыял «Бі-бі-сі»[en] | 
* Леў, Вядзьмарка і Гардэроб (1988)
* Прынц Каспіян і плаванне на «Заваёўніку зары» (1989)
* «Сярэбраны фатэль»[en] (1990)

 |
| Іншыя экранізацыі | 
* Леў, Вядзьмарка і Гардэроб (1967)
* м/ф «Леў, Вядзьмарка і Гардэроб»

 |
| Камп’ютарныя гульні | 
* The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe
* The Chronicles of Narnia: Prince Caspian
* The Chronicles of Narnia: The Voyage of the *Dawn Treader*

 |
Грынвіцкі мерыдыян **Грынвіцкі мерыдыян** (*нулявы мерыдыян*) — геаграфічны мерыдыян, які праходзіць праз вось пасажнага інструмента Грынвіцкай абсерваторыі. Грынвіцкі мерыдыян служыць пачаткам адліку геаграфічных даўгот; з'яўляецца сярэднім мерыдыянам нулявога гадзіннага пояса. Мясцовы сярэдні сонечны час на грынвічскім мерыдыяне шырока ўжываецца ў астраноміі (для сінхранізацыі сусветнага часу).

Гісторыя
--------

Да канца XIX стагоддзя ў розных краінах для адліку геаграфічных даўгот выкарысталі свае ўласныя нацыянальныя нулявыя мерыдыяны, якія праходзяць, як правіла, праз цэнтральныя абсерваторыі гэтых краін. Так, у Англіі і ЗША нулявым лічыўся Грынвіцкі мерыдыян, у Францыі для гэтай мэты выкарыстоўваўся «парыжскі мерыдыян», у Расійскай імперыі — Пулкаўскі мерыдыян, і г. д. Па меры развіцця геадэзіі адсутнасць стандартнай сістэмы даўгот было прызнана міжнароднай астранамічнай супольнасцю няёмкім. У 1884 годзе на Міжнароднай мерыдыяна канферэнцыі ў Вашынгтоне за нуль-пункт адліку даўгот на ўсім зямным шары было прапанавана прыняць Грынвіцкі мерыдыян.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Грынвіцкі мерыдыян

| ⛭Нулявыя мерыдыяны |
| --- |
| 
* Пулкаўскі мерыдыян
* Парыжскі мерыдыян
* Мерыдыян Фера
* Грынвіцкі мерыдыян
* Апорны мерыдыян

 |

| ⛭Паралелі / Мерыдыяны |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| 

****Экватар****
**Паўночны тропік**
**Паўднёвы тропік**
**Паўночны палярны круг**
**Паўднёвы палярны круг**
**Экватар**
**Паўночны тропік**
**Паўднёвы тропік**
**Паўночны палярны круг**
**Паўднёвы палярны круг**
**Экватар**
**Паўночны тропік**
**Паўднёвы тропік**
**Паўночны палярны круг**
**Паўднёвы палярны круг**
**W 0°E**
30°
60°
90°
120°
150°
180°
30°
60°
90°
120°
150°
180°
5°
15°
25°
35°
45°
55°
65°
75°
85°
95°
105°
115°
125°
135°
145°
155°
165°
175°
5°
15°
25°
35°
45°
55°
65°
75°
85°
95°
105°
115°
125°
135°
145°
155°
165°
175°
10°
20°
40°
50°
70°
80°
100°
110°
130°
140°
160°
170°
10°
20°
40°
50°
70°
80°
100°
110°
130°
140°
160°
170°
**0°**
10°
20°
30°
40°
50°
60°
70°
80°
90°
10°
20°
30°
40°
50°
60°
70°
80°
90°
5° **N**
15°
25°
35°
**45°**
55°
65°
75°
85°
5° **S**
15°
25°
35°
**45°**
55°
**45x90**
**45x90**
**45x90**
**45x90**

 |

 |
**Хамайнк** (арм.: համայնք) — адзінка адміністрацыйнага падзелу Арменіі другога ўзроўню. Тэрмін таксама перакладаецца на беларускую мову як абшчына ці муніцыпалітэт.

Тэрыторыя рэспублікі падзеленая на дзесяць марзаў і горад Ерэван. Марзы раздзеленыя на 502 хамайнкі, з якіх 457 сельскія і 42 гарадскія. Горад Ерэван, падзелены на 12 раёнаў, таксама лічыцца хамайнкам.

Зноскі
------

1. ↑  У выніку кансалідацыі ў Арменіі застанецца 120-140 хамайнкаў — Panorama.am (на армянскай мове)

| ⛭Арменія Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Арменіі |
| --- |
| Сталіца | Ерэван |  |
| Марзы | 
Арагацотн •
Арарат •
Армавір •
Ваёц-Дзор •
Гегаркунік
(эксклаў Арцвашэн) •
Катайк •
Лары •
Сюнік •
Тавуш •
Шырак
 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гардэроб.
**Гардэроб** (фр.: garde — «захоўванне», фр.: robe — «сукенка»), або **адзежная шафа** — шафа, прызначаная для захоўвання адзення.

Будова
------

У асноўным аддзяленні гардэроба звычайна размяшчаецца адна або некалькі штангаў, на якіх размяшчаецца адзенне на вешалках. Штанга можа размяшчацца як паралельна дзвярэй шафы, так і перпендыкулярна. У першым выпадку глыбіня шафы павінна быць не менш як 600 мм, што вызначаецца стандартнай шырынёй вешалак, а ў другім можа быць зменшана, але штангі ў такім шафе робяць высоўнымі.

Акрамя асноўнага аддзялення ў адзежных шафах уладкоўваюць паліцы, скрыні і антрэсолі. Над штангай можа размяшчацца паліца для галаўных убораў, на дзверцах ўсталёўваюць люстэрка, а таксама перакладзіны і паліцы для захоўвання гальштукаў, паясоў і іншых дробных рэчаў.

Паліцы і скрыні адзежнай шафы звычайна разлічаны на невялікую нагрузку і не прызначаныя для захоўвання посуду, кніг і гд.

Гардэроб у Расіі
----------------

Узнікненне шафы для захоўвання адзення ў Расіі ставіцца да перыяду рэформаў Пятра I, але толькі да заканчэння ХІХ стагоддзя яна сапраўды распаўсюдзілася ў масах. Да гэтага часу дазволіць сабе мець гардэроб маглі выключна дваране. Папулярызаваў гардэроб фабрыкант з Масквы па прозвішчы Славянаў. Яго Славянаўскія шафы выпускалі да сярэдзіны XX стагоддзя.

Літаратура
----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Гардэроб (шафа) на Вікісховішчы |

* Гардэроб // *Кароткая энцыклапедыя хатняй гаспадаркі*. — М.: Дзяржаўная Навуковая выдавецтва «Вялікая Савецкая энцыклапедыя», 1959.
**Армяне ў Венгрыі** (венг. Örmények) — армянская абшчына, якая жыве ў сучаснай Венгрыі. Ацэнкі колькасці армян у Венгрыі вар'іруюць ад 3,5 да 30 тысяч человек, што складае не больш 0,01 % насельніцтва Венгрыі. Дзве траціны армянскай абшчыны пражываюць у Будапешце і рэгіёне Пешт.

У Венгрыі налічваецца 31 арганізацыя армян, роднай мовай палова лічыць армянскую. С 1924 года ў Венгрыі служаць святары Армянскай каталіцкай царквы, а сама царква арганізоўвае культурныя праграмы пры дапамозе Армянскага культурнага і інфармацыйнага цэнтра ў Будапешце. Самі армяне адлічваюць сваю гісторыю ў Венгрыі з X—XI стагоддзяў. Большасць армян прыехалі ў Венгрыю пасля распаду СССР.

Пра армян ў сваіх ўказах пісаў кароль Ласла IV, які дазволіў ім сяліцца ў гарадах. Самым вядомым украінскім горадам Венгрыі быў Самашуйвар (цяпер румынская Герлена), які называўся Арменаполісам, Арменіерштатам або Айакагакам.

Зноскі
------



1. 1 2  EUROPA — Education and Training — Regional and minority languages — Euromosaïc study  (англ.)(англ.
2. ↑  Généralités Архівавана 7 лістапада 2012.  (фр.)(фр.
3. ↑  Józsa Hévizi, Thomas J. DeKornfeld, Helen Hiltabidle, Helen Dilworth DeKornfeld, Autonomies in Hungary and Europe: a comparative study, Corvinus Society, 2005
**Крыстафер Клайберн** (нар. 20 красавіка 1996, Дэтройт, ЗША) — амерыканскі баскетбаліст, абаронца.

Кар’ера
-------

Пачынаў займацца баскетболам у старэйшай школе Ромулуса (штат Мічыган), а праз горад перабраўся ў школу Фітчбурга.

Прафесійная кар’ера гульца пачалася ва Універсітэце Невады (UNLV), дзе ён правёў 3 сезоны за мясцовую каманду. Статыстыка ў апошнім для сябе студэнцкім сезоне 2018/19 — 14.1 ачкі ды 5.3 падборы. Абаронца не быў абраны на драфце-2019, але паспрабаваў свае сілы ў Летняй Лізе за «Мілуокі».

Сезон 2019/20 правёў у быдгошчскай «Асторыі». Абаронца сыграў 21 сустрэчу ў польскай лізе са статыстыкай 15.3 ачкі, 4.6 падборы за 28.1 хвіліны на пляцоўцы.

У чэрвене 2020 года падпісаў кантракт з баскетбольным клубам «Цмокі-Мінск».

Зноскі
------

1. ↑  College Basketball at Sports-Reference.com Праверана 28 ліпеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q100311335'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18002875'></a>
2. ↑  Крыс Клайберн – навічок «Цмокаў» Архівавана 15 ліпеня 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Basketball-Reference.com (Еўропа) · Eurobasket.com (ігрок) · RealGM (ігрок) · Sports-Reference.com (каледж) · TBLStat · Адзіная ліга ВТБ |
Арморыка ў часы Рымскай імперыі. Сена і Луара пазначаны чырвоным
**Арморыка** (лац.: Armorica, лац.: Aremorica) — гістарычная вобласць на паўночным захадзе сучаснай Францыі. Часцяком назву «Арморыка» ўжываецца як сінонім назвы «Брэтань». Арморыка існавала ў антычнасці і была часткай Галіі, якая знаходзілася на ўзбярэжжы паміж вусцямі рэк Сены і Луары, уключаючы ўсю сучасную Брэтань і цягнулася на нявызначаную адлегласць углыб мацерыка.

Тапонім «Арморыка» паходзіць ад гальскай фразы *are-mori* («на моры») і суфікса *-ika*, які выкарыстоўваўся для геаграфічных назваў. Першапачаткова тэрмін тлумачыцца значна больш шырока, чым цяпер, уключаючы ўсю Нармандыю і нават усё атлантычнае ўзбярэжжа сучаснай Францыі.

Пліній Старэйшы ў «Натуральнай гісторыі» сцвярджае, што Арморыка - старая назва Аквітаніі, і тым самым яе паўднёвая мяжа праходзіць па Пірэнеях. Ён таксама пералічвае кельцкія плямёны, якія жылі ў Арморыке. Два з іх, эдуі і карнутэны, склалі да моманту стварэння кнігі мірны дагавор з Рымам, іншыя былі адносна незалежнымі.

Дыядор Сіцылійскі распавядаў, што Арморыка мела цесныя гандлёвыя адносіны з Брытаніяй.

Зноскі
------

1. ↑  Merriam-Webster Dictionary, s.v. «Aremorica»

Глядзіце таксама
----------------

* Каралеўства Арморыка
Унутры тунэля
Шкляны купал над паўднёвым уваходам у тунэль. На пярэднім плане — насавая фігура кліпера «Каці Сарк».
**Грынвіцкі пешаходны тунэль** — пешаходны тунэль пад Тэмзай ва ўсходнім Лондане, які злучае Грынвіч на поўдні з Сабачым востравам на поўначы.

Будаўніцтва пачалося ў чэрвені 1899 года, адкрыццё адбылося 4 жніўня 1902 года. Даўжыня — 370 метраў. У наш час тунэль знаходзіцца на рэстаўрацыі, заканчэнне якой запланавана на верасень 2011 года.

Зноскі
------

1. ↑  Greenwich Council Foot Tunnels refurbishment programme Архівавана 3 лютага 2011.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Грынвіцкі пешаходны тунэль

51°29′00″ пн. ш. 0°00′37″ з. д.HGЯO
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шміт.

**Альфрэд Шміт** (эст.: Alfred Schmidt, 1 мая 1898 — 5 лістапада 1972, Талін, Эстонская ССР) — эстонскі цяжкаатлет, прызёр Алімпійскіх гульняў у Антверпене (1920).

Біяграфія
---------

Альфрэд Шміт нарадзіўся ў 1 мая 1898 года ў пасёлку Хагеры, Расійская імперыя. У маладосці захапляўся лёгкай атлетыкай, з 1919 года заняўся цяжкай атлетыкай. У 1920 годзе, прадстаўляючы незалежную Эстонію на Алімпійскіх гульнях у Антверпене заваяваў сярэбраны медаль. У 1922 годзе ён стаў чэмпіёнам Эстоніі, у 1923 годзе заваяваў бронзавы медаль Чэмпіянату Балтыкі. Пазней захапляўся стэндавай стральбой, стаў суддзёй па гэтым відзе спорту. У 1936 годзе змяніў імя на **Айн Сілак**.

Памёр 5 лістапада 1972 года ў Таліне.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* *Альфрэд Шміт — алімпійская статыстыка на сайце* Sports-Reference.com *(англ.)*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | ESBL · Olympedia · Olympic Channel |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Жад (значэнні).
Выраб з жаду і каштоўных металаў, Кітай, дынастыя Цын
Пектараль з жадэіту. Культура Мая
**Жад** — агульная назва мінералаў жадэіту і нефрыту. Назва паходзіць ад ісп.: piedra de ijada — «паяснічны камень» і была дана іспанцамі пры заваяванні Амерыкі ў сувязі з прыпісанымі каменю ўласцівасцямі талісмана, які вылечвае нырачныя хваробы.

У 1863 годзе французскі вучоны А. Дэмур выявіў, што гэты вязкі камень, вядомы чалавеку некалькі тысячагоддзяў, можа быць двума рознымі мінераламі. У гемалогіі жадам могуць няправільна зваць шматлікія зялёныя непразрыстыя мінералы, з прычыны таго, што на вока адрозніць іх цяжка.

Жад можна зблытаць з агальматалітам, амазанітам, авантурынам, грасулярам, праземам, прэнітам, серпенцінам, смітсанітам, хрызапразам.

Ужыванне
--------

У старажытныя часы жад з-за сваёй трываласці і вязкасці ўжываўся для вырабу інструментаў, прылад працы і зброі. У Кітаі жад выкарыстоўваўся для вырабу прадметаў культу і знакаў дзяржаўнай улады. У Амерыцы індзейцамі жад цаніўся даражэй за золата. Пасля ўварвання заваёўнікаў мастацтва разьбы па жаду, якім віртуозна валодалі старажытныя індзейцы, было страчана. У Кітаі мастацтва разьбы па жаду развіваецца дагэтуль. Там апрацоўваецца не толькі мясцовы нефрыт, але і завазны з М'янмы жадэіт. Найбольш вядомыя цэнтры мастацкага рамяства ў Ганконгу, Пекіне і Гуанчжоу.

Існуе шмат імітацый жаду. Сярод іх найбольш вядомыя дублеты — пласцінкі з несамавітага мінерала пакрываюцца празрыстым жадэітам, прыляпляюцца зялёным клеем. Для паляпшэння колеру праводзяць афарбоўванне мінерала.

З'яўляецца сімвалам канадскай правінцыі Брытанская Калумбія.

Зноскі
------

1. ↑  Гранатавы жад — гл. грасуляр, індыйскі жад — гл. авантурын, магнетытавы жад — гл. магнетыт, мексіканскі жад — зялёны вапняк, пакістанскі жад — везувіян, трансваальскі жад — гл. грасуляр.

Літаратура
----------

* Шуман В. Мир камня. Драгоценные и поделочные камни. — М.: Мир, 1986. С.146.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Жад
* Жад, жадэіт, нефрыт
* Кітайскі жад у Брытанскім музеі Архівавана 2 сакавіка 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4162652-7 · LCCN: sh85069234 · NDL: 00563273 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шварцман.

**Карл Альфрэд Маркус Шварцман** (ням.: Karl Alfred Markus Schwarzmann; 22 сакавіка 1912, Фюрт — 11 сакавіка 2000, Гослар) — нямецкі гімнаст, трохразовы алімпійскі чэмпіён 1936 года, уладальнік шасці алімпійскіх узнагарод. Удзельнік Другой сусветнай вайны, афіцэр паветрана-дэсантных сіл вермахта, кавалер Рыцарскага крыжа Жалезнага крыжа.

Біяграфія
---------

Уступіў у шэрагі вермахта 1 красавіка 1935 года, падпісаўшы кантракт на 12 гадоў службы. 1 мая бягучага ж года выбраны ў склад гімнастычнай зборнай Германіі для ўдзелу ў Алімпійскіх гульнях 1936 года. На Алімпійскіх гульнях выйграў тры залатыя і дзве бронзавыя ўзнагароды, стаўшы алімпійскім чэмпіёнам у абсалютным першынстве, у складзе зборнай Германіі ў камандных спаборніцтвах, а таксама ў апорным скачку. Пасля завяршэння Гульняў працаваў інструктарам у спартыўнай школе.

У 1939 годзе пераведзены ў парашутныя войскі, у 1940 годзе атрымаў званне старшага лейтэнанта. 10 мая 1940 года ў складзе парашутнага падраздзялення (ням. 8./Fallschirmjäger-Regiment 1) высаджваецца ў Галандыі і прымае ўдзел у жорсткіх баях за ўзбярэжжа. Цяжка паранены ў лёгкае, знойдзены галандскімі салдатамі ў раёне горада Дордрэхт. Захаваў жыццё дзякуючы галандскаму канькабежцу Сімону (Сіму) Хайдэну (Simon (Siem) Heiden, 1905—1993, удзельнік зімовых Алімпійскіх гульняў 1928 года, рэкардсмен свету), які пазнаў у параненым афіцэры трохразовага алімпійскага чэмпіёна. 29 мая 1940 года Альфрэд Шварцман атрымлівае Рыцарскі крыж Жалезнага крыжа.

Пазней прыняў удзел у Крыцкай аперацыі, у 1942 годзе атрымлівае званне капітана. У перыяд з верасня 1941 года па чэрвень 1942 год ваюе на Усходнім фронце на тэрыторыі СССР пад Ленінградам у раёне Нявы (Неўскі пятачок) і ў раёне Волхава.

15 сакавіка 1943 года ўзначальваў штаб 7-й паветранай дывізіі, пазней Першай парашутнай дывізіі. Да канца вайны кладзецца ў шпіталь з прычыны рэцыдыву наступстваў ранення. 20 красавіка 1945 года атрымоўвае званне маёра. 9 мая 1945 года запалонены брытанцамі, вызвалены з палону 29 кастрычніка 1945 года.

Працягваў трэніроўкі і ў 1952 годзе ў 40-гадовым узросце выйграў сярэбраную алімпійскую ўзнагароду на Гульнях у Хельсінкі. Па завяршэнні спартыўнай кар’еры працаваў выкладчыкам.

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 9 красавіка 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Munzinger |
| Нарматыўны кантроль | GND: 126797803 · ISNI: 0000 0000 1472 6778 · VIAF: 65010174 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Навумчык.
**Ала Аляксандраўна Навумчык** (24 снежня 1960, пас. Вясёлы, Рэчыцкі раён, Гомельская вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V і VI скліканняў. Кандыдат эканамічных навук, дацэнт.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 24 снежня 1960 года ў пас. Вясёлы Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці.

Скончыла Гомельскі кааператыўны інстытут Цэнтрасаюза, эканаміст; Львоўскі гандлёва-эканамічны інстытут, аспірантуру, эканоміка і кіраванне народнай гаспадаркай.

Працавала эканамістам па комплекснай сістэме кіравання якасцю працы Гомельскага райспажыўсаюза; старшым эканамістам, малодшым навуковым супрацоўнікам па гаспадарча-дагаворнай тэме, асістэнтам кафедры эканомікі гандлю Гомельскага кааператыўнага інстытута. Пасля заканчэння аспірантуры Львоўскага гандлёва-эканамічнага інстытута была асістэнтам, старшым выкладчыкам кафедры эканомікі гандлю, загадчыкам кафедры эканомікі і кіравання ў аграпрамысловым комплексе, прарэктарам па навуковай рабоце Гомельскага кааператыўнага інстытута; першым прарэктарам, рэктарам установы адукацыі «Беларускі гандлёва-эканамічны ўніверсітэт спажывецкай кааперацыі».

У 2008—2012 гадах — член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання, уваходзіла ў склад Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі па міжнародных справах і нацыянальнай бяспецы.

У 2012—2016 гадах — дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

З 2016 года дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.

Член Рэспубліканскага Савета РГА «Белая Русь».

Узнагароды
----------

Узнагароджана медалём «За працоўную адзнаку», юбілейнымі медалямі «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», «65 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», медалём «За супрацоўніцтва» (Саюзная дзяржава), Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Постоянная комиссия Совета Республики Национального собрания Республики Беларусь по международным делам и национальной безопасности(недаступная спасылка) (руск.)
2. ↑

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)  (бел.)


| ⛭Рэктары Беларускага гандлёва-эканамічнага ўніверсітэта спажывецкай кааперацыі‎‎ |
| --- |
| 
* Рыгор Мікалаевіч Румко (1964—1968)
* Іван Іларыёнавіч Парфёнаў (1968—1979)
* Галіна Віталеўна Сянчук (1979)
* Мікалай Пятровіч Пісарэнка (1980—1996)
* Тамара Мікалаеўна Сыраед (1996—2002)
* Ала Аляксандраўна Навумчык (2002—2012)
* Святлана Мікалаеўна Лебедзева (з 2013)

 |
**Альфрэд Пятровіч Матрунёнак** (5 студзеня 1940, вёска Падобы, Шаркаўшчынскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі літаратуразнавец. Кандыдат філалагічных навук (1969).

Біяграфія
---------

Скончыў БДУ (1962). Настаўнічаў, у 1968-93 гадах працаваў у Інстытуце літаратуры АН Беларусі. Даследуе праблемы тэорыі, метадалогіі літаратуры, псіхалогіі творчасці. характарау ў літаратурным творы, станаўлення жанра белларускага рамана. Аўтар манаграфій «Псіхалагічны аналіз у сучасным беларускім рамане» (1972), «Псіхалагічны аналіз і станаўленне беларускага рамана» (1975), «Нараджэнне новага мастацтва» (1980, з Л. Я. Гараніным і А. С. Яскевічам), «Псіхалагічная проза: Традыцыі і час» (1988).

Творы
-----

Школа юнага рыбалова, Дзяржаўнае выдавецтва БССР. Рэдакцыя дзіцячай і юнацкай літаратуры, 1960, 149 с.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Альфрэд Пятровіч Матрунёнак // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.10: Малайзія — Мугараджы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2000. — Т. 10. — С. 205. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0169-9 (Т. 10).
**Цеплаперада́ча** – перадача унутранай (цеплавой) энергіі ад аднаго цела да іншага.

Другі закон тэрмадынамікі вызначае, што энергія пры цеплаперадачы заўсёды перадаецца ад больш гарачага цела (з больш высокай тэмпературай) да больш халоднага (з меншай тэмпературай). Хуткасць цеплаперадачы тым большая, чым большая рознасць тэмператур між целамі.

Энергія, што перадаецца пры цеплаперадачы, называецца цеплынёй, я яе колькасны выраз – колькасцю цяпла (цеплыні).

Існуюць наступныя віды цеплаперадачы:

* цеплаправоднасць
* канвекцыя
* цеплавое выпраменьванне

Гл. таксама
-----------

* Абсарбцыйная калона, прыклад цепламасаабменнага апарата
* Цеплаправоднасць
* Тэрмадынаміка
* Колькасць цеплыні
* Цеплаізаляцыя
* Цепларод
* Закон Фур'е і Закон Ньютана — Рыхмана
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Меладзэ.

**Валерый Шатаевіч Меладзэ** (груз. ვალერი შოთას ძე მელაძე; род. 23 чэрвеня 1965, Батумі, Грузінская ССР) — расійскі спявак, кампазітар
, Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі (2006), Народны артыст Чачэнскай рэспублікі (2008 год).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Батумі ў працоўным пасёлку. Бацькі ніякага дачынення да музыкі не мелі: бабуля, дзядуля, бацька і маці працавалі інжынерамі. Праўда, мама трохі грала на фартэпіяна. Вырас у Батумі, дзе скончыў музычную школу па класе фартэпіяна.

У 1983—1987 гадах вучыўся ў Мікалаеўскім караблебудаўнічым інстытуце.

У 1989 годзе разам з братам увайшоў у склад гурта «Дыялог», які пакінуў у 1993 годзе.

У 1993 годзе ў Кіеве на фестывалі кветак «Раксалана» адбыўся сольны дэбют Валерыя Меладзэ. Тады з Валерыем заключыў кантракт прадзюсар Яўген Фрыдлянд.

У 1994 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Інтэнсіфікацыя абменных працэсаў у іанітным фільтры з псеўдавібра-авадкаваным пластом катыёна».

У 2007 годзе стаў музычным прадзюсарам Фабрыкі зорак-7 разам са сваім братам Канстанцінам Меладзэ.

Дыскаграфія
-----------

* 1991 — Пасярэдзіне свету (у складзе гурта «Дыялог»)
* 1993 — Восеньскі крык ястраба (у складзе гурта «Дыялог»)
* 1995 — Сэра
* 1996 — Апошні рамантык
* 1998 — Самба белага матылька
* 1999 — Усё так і было
* 2002 — Сапраўднае
* 2003 — Пяшчота
* 2005 — Акіян
* 2008 — Насуперак

Зноскі
------

1. ↑  Valery Meladze // last.fm
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Telegram |
| Фота, відэа і аўдыё | Deezer · Instagram · Spotify · VK Music · YouTube |
| Тэматычныя сайты | Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 1199154260854924480006 |
Танцоўшчыца кабарэ
**Кабарэ** (фр.: Cabaret) — невялікая забаўляльная ўстанова з пэўнай мастацка-забаўляльнай праграмай, якая складаецца з песень (шансон), аднаактовых п'ес, скетчаў, танцавальных нумароў, аб'яднаных выступамі канферансье.

Гісторыя ўзнікнення
-------------------

Кабарэ мае французскае паходжанне. Першае кабарэ «Чорны кот» (Le Chat noir) было заснавана ў 1881 годзе Радольфа Салісам на вуліцы Манмартр у Парыжы.

Вядомыя кабарэ
--------------

* Мулен Руж
* Канкан

Гл. таксама
-----------

* Дарк-кабарэ

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 1 : А-Л. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0152-4, С.553

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | NDL: 00567089 · NKC: ph121381 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Грынкевіч.
**Андрэй Міхайлавіч Грынкевіч** (4 чэрвеня 1960, г. Берлін, Германія) — беларускі дыпламат. Пасол Беларусі ў Румыніі.

Біяграфія
---------

У 1982 годзе скончыў Мінскі радыётэхнічны інстытут, у 1996 годзе — Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт.

1982—1990 гг. — На розных пасадах у Мінскім радыётэхнічным інстытуце

1990—1994 гг.- На розных пасадах у Беларускім оптыка-механічным аб'яднанні

1994—1995 гг. — Намеснік начальніка аддзела знешне-эканамічных сувязяў Інстытута эканамічных даследаванняў Міністэрства эканомікі Рэспублікі Беларусь

1995—1997 гг. — Трэці сакратар, другі сакратар Упраўлення міжнародных эканамічных адносін Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь.

1997—1999 гг. — Начальнік аддзела ЕС і Савета Еўропы ўпраўлення рэгіянальнага супрацоўніцтва Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь

1999—2001 гг. — Начальнік упраўлення агульнаеўрапейскага супрацоўніцтва Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь

2002-кастрычніка 2004 года гг. — Пасол па асобых даручэннях Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь

З 21.10.2004 г. — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Каралеўстве Швецыя, Каралеўстве Данія і Каралеўстве Нарвегія. Быў адстаўлены з гэтых пасад у жніўні 2012 года.

З 25 кастрычніка 2016 года — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Румыніі.

Зноскі
------

1. ↑  Лукашенко уволил зампредседателя Госпогранкомитета и посла в Швеции (руск.).  moyby.com (29 жніўня 2012).
2. ↑  Назначаны новыя паслы Беларусі ў Германіі і Румыніі **(нявызн.)**.  belta.by (25 кастрычніка 2016).

| ⛭Надзвычайныя і Паўнамоцныя Паслы Беларусі ў Румыніі |
| --- |
| Пачатак дыпадносін  Адкрыццё пасольства | 14 лютага 1992  1996 |
| Паслы | Анатоль Бутэвіч (1997—2000) • Рыгор Кісель (2000—2002) • Віктар Шых (2002—2004) • Андрэй Грынкевіч (2016—2022) |

| ⛭Надзвычайныя і Паўнамоцныя Паслы Беларусі ў Каралеўстве Швецыя |
| --- |
| Пачатак дыпадносін  Адкрыццё пасольства | 14 студзеня 1992  1999 |
| Паслы | Алег Ермаловіч (1999—2004) • Андрэй Грынкевіч (2004—2012) • Дзмітрый Мірончык (з 2018) |

| ⛭Надзвычайныя і Паўнамоцныя Паслы Беларусі ў Каралеўстве Нарвегія |
| --- |
| Пачатак дыпадносін  Адкрыццё пасольства | 14 студзеня 1992  1999 |
| Паслы | Алег Ермаловіч (2000—2004) • Андрэй Грынкевіч (2004—2012) • Дзмітрый Мірончык (з 2018) |

| ⛭Надзвычайныя і Паўнамоцныя Паслы Беларусі ў Каралеўстве Даніі |
| --- |
| Паслы | Уладзімір Сянько (1994) • Алег Ермаловіч (2000—2004) • Андрэй Грынкевіч (2004—2012) |
**Акісля́льнік** – атам, малекула, іён, якія далучаюць электроны падчас акісляльна-аднаўленчай рэакцыі. Сам А. пры гэтым аднаўляецца.

Тыповымі моцнымі А. з’яўляюцца простыя рэчывы: фтор, кісларод, азон, хлор, а таксама пераксіды, іоны і злучэнні металаў (напрыклад, жалеза, марганцу, хрому) і неметалаў (напрыклад, серы, азоту, хлору) у высокай ступені акіслення.

Залежнасць ступені акіслення ад канцэнтрацыі акісляльніка
---------------------------------------------------------

Чым актыўней метал, які рэагуе з кіслатой, і чым больш разведзены яе раствор, тым паўней працякае аднаўленне.
У якасці прыкладу — рэакцыя азотнай кіслаты з цынкам:

* Zn + 4HNO3(канц.) = Zn(NO3)2 + 2NO2 + 2H2O
* 3Zn + 8HNO3(40 %) = 3Zn(NO3)2 + 2NO + 4H2O
* 4Zn + 10HNO3(20 %) = 4Zn(NO3)2 + N2O + 5H2O
* 5Zn + 12HNO3(6 %) = 5Zn(NO3)2 + N2 + 6H2O
* 4Zn + 10HNO3(0.5 %) = 4Zn(NO3)2 + NH4NO3 + 3H2O

Моцныя акісляльнікі
-------------------

Моцныя акісляльныя ўласцівасці мае «царская гарэлка» — сумесь аднаго аб'ёму азотнай кіслаты і трох аб'ёмаў салянай кіслаты. 

HNO3 + 3HCl ↔ NOCl + 2Cl + 2H2O
Хлорысты нітразіл, які ўтвараецца ў ім, распадаецца на атамарны хлор і монааксід азоту:

NOCl=NO + Cl

Царская гарэлка з'яўляецца моцным акісляльнікам дзякуючы атамарнаму хлору, які ўтвараецца ў растворы.
Царская гарэлка акісляе нават высакародныя металы — золата і плаціну.

Яшчэ адзін моцны акісляльнік — перманганат калію. Ён здольны акісляць арганічныя рэчывы і нават разрываць вугляродныя ланцугі:

С6H5-CH2-CH3 + [O] → C6H5COOH + CH3COOH
C6H6 + [O] → HOOC-(CH2)4-COOH
Сіла акісляльніка пры рэакцыі ў разведзеным водным растворы можа быць выяўлена стандартным электродным патэнцыялам: чым вышэй патэнцыял, тым мацней акісляльнік.

Гл. таксама
-----------

* Акісляльна-аднаўленчыя рэакцыі
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Секулярызацыя.
**Секулярыза́цыя** (фр.: sécularisation ад познелац.: saecularis — свецкі) — працэс выхаду з-пад уплыву рэлігіі і царквы розных сфер грамадскага жыцця, такіх як палітыка, права, культура, асвета, нацыянальныя і сямейна-бытавыя адносіны; адзін з аспектаў агульнага працэсу мадэрнізацыі, звязанага з развіццём навукі і вытворчасці, урбанізацыяй.

Адбываецца на узроўні індывідуальнай свядомасці, сацыяльных інстытутаў і прыводзіць да аслаблення былых грамадскіх сувязей і традыцый. Характарызуецца стратай рэлігіяй ролі адзінай крыніцы каштоўнасцей, ідэалаў і норм, манаполіі на тлумачэнне аб'ектыўнай рэальнасці, аслабленнем уплыву царквы на асобу і дзяржаву.

Гісторыя
--------

Рысы секулярызацыі выявіліся ў Сярэднявеччы, асабліва праявіліся ў эпоху Адраджэння, Рэфармацыі, буржуазных рэвалюцый.

### СССР

У СССР працэс секулярызацыі найбольш інтэнсіўна працякаў у 1920—1930-я гг. і звязаны з палітыкай дзяржавы, накіраванай на адлучэнне царквы ад жыцця грамадства. У адпаведнасці з дэкрэтам СНК РСФСР (1918) і пастановай СНК БССР (1922) «Аб аддзяленні царквы ад дзяржавы і школы ад царквы» былі адменены ўсё ранейшыя прывілеі царквы, маёмасць царквы і рэлігійных таварыстваў абвешчана агульнанароднай, рэлігійным арганізацыям забаронена адкрываць ці мець агульнаадукацыйныя школы, выкладаць у школах рэлігійныя вучэнні. З боку дзяржавы вялася актыўная барацьба з рэлігіяй: храмы зачынялі і разбуралі, духавенства цярпела ганенні, царква і рэлігія абвяшчаліся «перажыткам старога». Пэўнае ажыўленне рэлігійнага жыцця назіралася ў перыяд Вялікай Айчыннай вайны ў сувязі з падтрымкай з боку праваслаўнага і рымска-каталіцкага духавенства барацьбы савецкага народа супраць нямецка-фашысцкіх акупантаў.

### Постсавецкая прастора

У 1990-я гг. ў постсавецкіх краінах тэмпы секулярызацыі істотна знізіліся: рэлігія стала адным з элементаў духоўнай культуры, павялічылася колькасць храмаў, рэлігійныя арганізацыі сталі ўдзельнікамі міратворчай і дабрачыннай грамадскай дзейнасці. У канцы XX — пач. XXI ст. працэс секулярызацыі развіваецца адначасова з працэсам сакралізацыі розных сфер грамадскага жыцця і захоўваннем рэлігіі і царквы як сродкаў падтрымання духоўнасці і захавання традыцыйных грамадскіх структур.

Літаратура
----------

* *Катляроў І. В. Сосна У. А.* Секулярызацыя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 303. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Catholic (1997—…) · Treccani · Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4051238-1 · LNB: 000064887 · Microsoft: 9299846 · NKC: ph125471 |
**Васіліса Паўлаўна Шыльнікоўская** (1 ліпеня 1925, Масква — 3 чэрвеня 1991, Мінск) — беларускі архітэктар. Заслужаны архітэктар БССР (1979).

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1951 годзе Маскоўскі архітэктурны інстытут. Працавала ў праектных арганізацыях Новасібірска. З 1966 па 1982 год — галоўны архітэктар праектаў у інстытуце «Мінскпраект».

Член Саюза архітэктараў СССР з 1957 года. Пражывала ў Мінску.

Творчасць
---------

Адзін з аўтараў генплана Акадэмгарадка Сібірскага аддзялення АН СССР, праектаў жылых і грамадскіх будынкаў у Новасібірску, Кемерава, Пракоп’еўску.

Галоўныя работы на Беларусі ў галіне ландшафтнай архітэктуры: праекты зон адпачынку, азелянення і абваднення прыгараднай зоны і лесапаркавага пояса Мінска (1960—1980-я, кіраўнік і аўтар), вадасховішчы Крыніцы і Дразды пад Мінскам (1975—1976), вяслярны канал, лугапарк, лесапарк, рэканструкцыя берагавой зоны Заслаўскага вадасховішча пад Мінскам (1976), архітэктурна-ландшафтныя комплексы ўсходніх раёнаў горада на аснове Сляпянскага водна-паркавага паўкальца (1982, Дзяржаўная прэмія СССР 1989). Адзін з аўтараў генплана Мінска (1982, прэмія СМ СССР 1985).

Аўтар кнігі «Вялікі Усцюг» (Масква, 1973, 2 выд. 1987).

Узнагароды
----------

Дзяржаўная прэмія СССР за архітэктурна-ландшафтныя комплексы ўсходніх раёнаў Мінска (1989, у аўтарскім калектыве).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Шыльнікоўская Васіліса Паўлаўна // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
2. 1 2 3  Шильниковская Василиса Павловна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* Шыльнікоўская Васіліса Паўлаўна // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Шильниковская Василиса Павловна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 130357 |
**Секцыйны ізалятар** — прылада прызначаная для падзелу тралейбуснай кантактнай сеткі, трамвая або электрыфікаваных чыгунак на ўчасткі, г. зв. секцыі. Кожная секцыя засілкоўваецца асобным фідэрам ад розных цягавых падстанцый, што дазваляе рамантаваць асобныя ўчасткі не выключаючы ўсёй кантактнай сеткі.

Асноўная задача секцыйнага ізалятара — забяспечыць надзейную ізаляцыю секцый, не абмяжоўваючы пры гэтым магчымасці праезду праз яго токапрымачоў. Асноўнай перашкодай з'яўляецца электрычная дуга, якая ўзнікае пры праходзе токапрымача. Каб паменшыць ўздзеянне дугі выкарыстоўваецца дугагасільная прылада, якая складаецца з шпулькі і дугагасільнай камеры. У выпадку з'яўлення дугі яна захапляецца магнітным полем дугагасільнай шпулькі ў дугагасільную камеру, дзе расцягваецца, астуджаецца і згасае. Нягледзячы на наяўнасць дугагасільнай камеры, пры праходзе секцыйнага ізалятара кіроўцам электрычнага рухомага складу неабходна адключаць рухавік.

Канструкцыя
-----------

Нягледзячы на асаблівасці мацавання, усе секцыйныя ізаляты маюць аднолькавыя канструктыўныя элементы:

* канцавыя заціскі
* дугагасільная шпулька
* дугагасільная камера
* хадавыя элементы
* ізаляцыйны брус

Галерэя
-------

* **Секцыйны ізалятар тралейбуса (СІ-6Д):**   
 1) канцавыя заціскі;   
 2) дугагасільная шпулька;   
 3) дугагасільная камера;   
 4)хадавыя элементы;   
 5) ізаляцыйны брус.
* **Секцыйны ізалятар СІ-6Д, агульны выгляд.**
* **Чыгуначны секцыйны ізалятар.**

Літаратура
----------

* ГОСТ 28041-89 Перасячэнні, ізалятары секцыйныя, стрэлкі кантактных сетак трамвая і тралейбуса. Агульныя тэхнічныя патрабаванні
Ватрушка з тварагом і разынкамі
**Ватрушка** — круглая, плоская, адкрытая булачка з дражджавога цеста з заглыбленнем, запоўненым разнастайнай начынкай: з хатняга сыру, бульбы, варэння, мармеладу. Па адной з версій, назва піражкі роднаснае са словам «ватра» (г.зн. «вогнішча»). Паводле іншай версіі, «ватрушка» адбываецца ад больш ранняй формы *\*вотрушка* і звязана з дзеясловам «церці».

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Ватрушка // Этымалагічны слоўнік рускай мовы. — М.: Прагрэс М. Г. Фасмер 1964—1973

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Энцыклапедычны лексікон |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хрыпач.
**Андрэй Міхайлавіч Хрыпач** (нар. 28 мая 1972, Жодзіна) — беларускі футбаліст і трэнер. У цяперашні час працуе трэнерам у бабруйскай «Белшыне».

Клубная кар’ера
---------------

Пачынаў дарослую кар’еру ў бабруйскім «Фандаку», пазней гуляў за мазырскі МПКЦ. У 1996 годзе вярнуўся ў Бабруйск, стаўшы іграком «Белшыны», у складзе якой стаў уладальнікам медалёў чэмпіянату Беларусі ўсіх якасцей.

У 2003 годзе далучыўся да «Баранавічаў», якія ўзначаліў былы таварыш па «Белшыне» Андрэй Хлебасолаў, і дапамог клубу перамагчы ў Другой лізе. Гульнявую кар’еру завяршыў у 2005 годзе ў складзе рагачоўскага «Дняпра-ДЮСШ-1».

Міжнародная кар’ера
-------------------

У 1994—1997 гадах прыцягваўся да нацыянальнай зборнай Беларусі.

Трэнерская кар’ера
------------------

Пасля завяршэння гульнявой кар’еры стаў працаваць у структуры «Белшыны». У 2010—2011 быў трэнерам дубліруючага складу бабруйчан, а ў 2017 годзе ўвайшоў у трэнерскі штаб асноўнай каманды, дзе стаў дапамагаць Уладзіміру Гольмаку.

У красавіку 2018 года стаў галоўным трэнерам другалігавай «Вікторыі» з Мар’інай Горкі. Пад яго кіраўніцтвам склад каманды папоўніў шэраг маладых бабруйскіх футбалістаў. У сезоне 2019 года ўзначальваў каманду «Белшына-2», якая гуляла ў Другой лізе. У пачатку 2020 года вярнуўся ў «Вікторыю», пазней у тым жа годзе стаў трэнерам у штабе «Белшыны».

Дасягненні
----------

* Беларусь 01Чэмпіён Чэмпіён Беларусі: 2001
* Беларусь 02Сярэбраны прызёр Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі: 1997
* Беларусь 03Бронзавы прызёр Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (2): 1996, 1998
* Беларусь Уладальнік Кубка Беларусі (4): 1996, 1997, 1999, 2001
* Беларусь Пераможца Другой лігі чэмпіянату Беларусі: 2003

Зноскі
------

1. ↑  Футбол. Андрей Хрипач стал новым главным тренером «Виктории» Архівавана 29 верасня 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | eu-football.info (ігрок) · FootballFacts.ru · National Football Teams.com · teams.by · playmarkerstats.com (ігрок) |