**Юрый Барысавіч Нарштэйн** (руск.: Юрий Борисович Норштейн; нар. 15 верасня 1941, в. Андрэеўка, Каменскі раён, Пензенская вобласць) — савецкі і расійскі рэжысёр мультыплікацыі, аніматар, сцэнарыст, мастак. Мультфільм «Вожык у тумане» (1975) названы «лепшым мультфільмам усіх часоў» паводле апытання 140 кінакрытыкаў розных краін у 2003 годзе. Другое месца ў гэтым жа рэйтынгу заняў мультфільм Ю. Нарштэйна «Казка казак» (1979). Працуе ў ручной тэхніцы шматслойнай перакладкі. Цікавіцца сучаснымі накірункамі мультыплікацыі і кінематографа, але сам па мастацкіх меркаваннях адмаўляецца карыстацца камп’ютарнай анімацыяй. Японскі рэжысёр анімэ Хаяо Міядзакі назваў Юрыя Нарштэйна сваім настаўнікам.

Біяграфія
---------

### Дзяцінства і юнацтва

Нарадзіўся 15 верасня 1941 г. у вёсцы Андрэеўка Пензенскай вобласці. Яго маці, Бася Гіршаўна Крычэўская, выхавальніца дзіцячага сада, была эвакуіравана туды пад час вайны. Бацька, Берка Лейбавіч Нарштэйн ў той час быў на фронце. У 1943 годзе маці разам з двума дзецьмі (Юрый Нарштэйн — малодшы) вярнулася ў Маскву.

У 1956 г. памёр бацька Нарштэйна. У тым жа годзе хлопчык паступіў у мастацкую школу; адначасова наведвае і сярэднеадукацыйную школу. Скончыўшы сярэднюю адукацыю, у 1958-59 гг. працуе сталяром на мэблевым камбінаце. У 1959-61 гг. вучыўся на курсах мастакоў-мультыплікатараў пры кінастудыі «Саюзмультфільм». У 1961-89 гг. працаваў на гэтай студыі рэжысёрам і аніматарам.

У 1961-73 гг. удзельнічаў у стварэнні больш за 50 стужак як мастак-мультыплікатар. Супрацоўнічае з Фёдарам Хітруком, Івановым-Вано, Раманам Качанавым.

### Першыя самастойныя працы

У 1968 г. выступае рэжысёрам (разам з Аркадзем Цюрыным) свайго першага мультфільма «25-е, першы дзень», прысвечанага падзеям Кастрычніцкай рэвалюцыі. Назва была пазычана з паэмы У. Маякоўскага «Уладзімір Ленін». Але рэжысёры нечакана для кіраўніцтва студыі ператвараюць прапагандысцкую стужку ў авангардысцкі калаж-метафару адноўленага свету. Многія вобразы аўтарам падказала творчасць мастакоў-мадэрністаў Татліна, Малевіча, Шагала, Жоржа Брака і іншых. Саунд-трэк — музыка Шастаковіча. Кіраўніцтва студыі была шакіравана свавольствам рэжысёраў, фільм апынуўся на паліцы.

Ідэя наступнага мультфільма — «Сеча пры Кержанцы» (1971) — належала рэжысёру Іванову-Вано, таму там цяжка разглядзець творчы почырк Нарштэйна. Але трэці мультфільм — «Ліса і заяц» — Нарштэйн паставіў ужо самастойна.

«Вожык у тумане» быў з вялікімі цяжкасцямі дапушчаны ў пракат. Але пасля гэтага ён каля чатырнаццаці месяцаў збіраў поўныя залы гледачоў.

Праект мультфільма «Казка казак» кіраўніцтва студыі спачатку не дазволіла як «чужую для народа». Але, калі «Вожык у тумане» атрымаў Дзяржаўную прэмію СССР, кіраўніцтва змяніла сваю пазіцыю, і праца над «Казкай казак» пачалася. Пасля выхаду на экран мультфільм сабраў шэраг прэмій.

### Пасля распаду СССР

Юрый Нарштэйн, 2012 г.
З 1981 г. і па сённяшні дзень Нарштэйн працуе над мультфільмам «Шынель». У 1990-х (у даволі цяжкі перыяд жыцця і творчасці) ён здымае 4 рэкламныя ролікі «Рускі цукар», а пасля — застаўку дзеля праграмы «Спакойнай ночы, малышы», якую вельмі хутка забаранілі нібыта з-за таго, што дэталёвая прапрацоўка пужала дзяцей. На працу над застаўкай Нарштэйн патраціў паўтара гады. У 2003 выходзіць мультфільм «Зімовыя дні», які складаўся з шэрагу эпізодаў: над кожным з іх працаваў асобны рэжысёр, і кожны быў прысвечаны пэўнаму вершу японскага паэта Басё. Юрый Нарштэйн стварыў першы эпізод, у якім паэт сустракаецца са сваім героем — лекарам-шарлатанам Цікусаем.

Пасля «Шынэлі» Нарштэйн плануе зняць мультфільмы «Прытча пра Іова» і «Песня песняў».

У 1979-96 гг. выкладае на Вышэйшых курсах сцэнарыстаў і рэжысёраў на факультэце кінарэжысёраў анімацыйнага кіно. У 1990—2006 гг. працуе у «Фондзе Ралана Быкава»; арганізоўвае там студыю «Арцель». У 1993 г. разам з Фёдарам Хітруком, Эдуардам Назаравым і Андрэем Хржаноўскім арганізоўвае студыю «Шар». У 2000 стварае «Фонд Юрыя Нарштэйна».

У 2010 г. адзін з заснавальнікаў КінаСаюза.

Сям’я
-----

Жонка — мастак Франчэска Ярбусава (прымала ўдзел у стварэнні «Жураўля і чаплі», «Вожыка ў тумане», «Шынэлі» і іншых). Мае двух дзяцей і восем унукаў.

Фільмаграфія
------------

### Рэжысёр

Паштовая марка «Вожык у тумане», СССР, 1988 г.
* 1968 — «25-е, першы дзень» (сумесна з Аркадзем Цюрыным)
* 1969 — «Дзеці і запалкі»
* 1971 — «Сеча пры Кержанцы» (сумесна з Іванам Івановым-Вано)
* 1973 — «Ліса і заяц»
* 1974 — «Чапля і журавель»
* 1975 — «Вожык у тумане»
* 1979 — «Казка казак» — **слайды**
* 1994 — «Рускі цукар» — 4 рэкламных роліка — **відэа 1** Архівавана 15 верасня 2007. — **відэа 2**
* 1999 — «Спакойнай ночы, малышы!» — застаўка (1999—2001) — **відэа**
* 2003 — «Зімовыя дні» (яп.: 冬の日) (яп.: 冬の日 *фую-но хі*) (эпізод паводле хоку Басё «Вар’яцкія вершы») — **відэа**
* 1981 — па сённяшні дзень — «Шынэль»

### Сцэнарыст

* 1968 — «25-е, першы дзень» (сумесна з Аркадзем Цюрыным)
* 1974 — «Чапля і журавель» (сумесна з Раманам Качанавым)
* 1979 — «Казка казак» (сумесна з Людмілай Петрушэўскай)

Кнігі
-----

* «Казка казак» (2005)
* «Снег на траве» (2008)

Зноскі
------

1. 1 2  Norstein, Yuri // Who's Who in Animated Cartoon: An International Guide to Film and Television's Award-Winning and Legendary Animators — NY: Hal Leonard LLC, 2006. — ISBN 978-1-55783-671-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1384'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36463449'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5640839'></a>
2. 1 2 3 4   Праверана 18 мая 2018.
3. ↑

Спасылкі
--------

* Біяграфія і творчасць Юрыя Нарштэйна
* Біяграфія Юрыя Нарштэйна Архівавана 26 снежня 2012.
* Юрый Нарштэйн Архівавана 29 верасня 2020. на сайце «*Чапаев*»

| ⛭Мультфільмы Юрыя Нарштэйна |
| --- |
| 
* 25-га — першы дзень (1968)
* Дзеці і запалкі (1969)
* Поры года (1969)
* Сеча пры Кержанцы (1971)
* Ліса і заяц (1973)
* Чапля і журавель (1974)
* ✯ Вожык у тумане (1975)
* Казка казак (1979)
* Зімовыя дні (2003)
* Шынель

 |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Internet Movie Database · КиноПоиск · Аниматор.ру |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX4917183 · BNF: 144446345 · CONOR: 109705059 · GND: 13163626X · ISNI: 0000000116636589 · LCCN: no2006014589 · NDL: 00823503 · NKC: jx20070411004 · NUKAT: n2016240990 · LIBRIS: 235608 · SUDOC: 073709751 · VIAF: 67605041 |

 |