**Першая Усебеларуская канферэнцыя**, **Першая Усебеларуская палітычная канферэнцыя**, або **Нацыянальна-палітычная нарада** — сход прадстаўнікоў беларускіх арганізацый і партый Заходняй Беларусі, Германіі, Латвіі, Літвы, Польшчы і Чэхаславакіі. Адбылася 25—28 верасня (паводле іншых крыніц 26—29 верасня) 1921 года ў Празе.

У яе рабоце ўдзельнічалі 37 чалавек. Беларускую партыю сацыялістаў-рэвалюцыянераў прадстаўлялі Сяргей Баран, Клаўдзій Душэўскі (Дуж-Душэўскі), Лявон Заяц, Аляксандр Карабач, Вацлаў Ластоўскі, Язэп Мамонька, Мікола Шыла; Вера Маслоўская, Васіль Русак, Аляксандр Галавінскі і іншыя, Беларускую партыю сацыялістаў-федэралістаў — Васіль Захарка, Канстанцін Езавітаў, Пятро Крачэўскі, Аляксандр Цвікевіч; Беларускую сацыял-дэмакратычную партыю — Браніслаў Тарашкевіч; Беларускі нацыянальны камітэт у Варшаве — Лявон Дубейкаўскі. Дэлегатамі былі, таксама, прадстаўнікі сялян, што вялі партызанскую барацьбу ў Заходняй Беларусі.

Канферэнцыя прыняла рэзалюцыю пра Слуцкае паўстанне 1920 года, у якой перасцерагала беларускі народ ад непажаданага праліцця крыві. У рэзалюцыі пра дзейнасць Барыса Савінкава адзначалася, што ён *«Беларускім Нацыянальным Штандарам прыкрывае авантуры польскай і расійскай рэакцыі»*, *«не мае ніякай сувязі з беларускімі палітычнымі і нацыянальнымі арганізацыямі і з’яўляецца правакатарам беларускай дзяржаўнасці і ворагам беларускага народа»*. У рэзалюцыі пра дзейнасць Станіслава Булак-Балаховіча сцвярджалася, што ён не мае ніякай падтрымкі з боку беларускіх нацыянальных палітычных арганізацый і з’яўляецца *«ўзурпатарам і авантурнікам»*. Асобная рэзалюцыя датычылася Рыжскага мірнага дагавора 1921 года. У ёй канферэнцыя пацвярджала вернасць Трэцяй Устаўнай грамаце Рады БНР. У рэзалюцыі пра дзяржаўнае будаўніцтва Беларусі канферэнцыя абвяшчала, што Беларусь — край працоўнага сялянства, рабочых і працоўнай інтэлігенцыі, а таму павінна быць *«дзяржавай працоўнага народа»*; пацвярджаўся прынцып незалежнасці і непадзельнасці Беларусі. Канферэнцыя заявіла, што адзіным заканадаўчым органам Беларусі з’яўляецца Рада Беларускай Народнай Рэспублікі.

Рэзалюцыі з асуджэннем Рыжскага дагавора і пра становішча беларускага народа пад акупантамі былі накіраваны ў роўнай ступені і супраць палякаў, і супраць Савецкай Расіі. Напрыклад, дэлегат Клаўдзій Душэўскі адзначаў: *«І Жэліговія, і Савецкая Беларусь — нежыццяздольныя і штучныя фарміраванні»*. Яго падтрымаў Язэп Мамонька, прадстаўнік Рады БНР, які вярнуўся з паездкі па БССР. Ён заявіў, што савецкая рэспубліка створана маскоўскімі камуністамі і *«кіруюць там не беларусы»*. Антыпольскі ўхіл не задавальняў некаторых беларускіх нацыянал-дэмакратаў, якія выбралі шлях супрацоўніцтва з палітычнымі і ваеннымі структурамі Польшчы. Так, Арсен Паўлюкевіч выказаў падзяку польскім уладам за падтрымку Слуцкага паўстання 1920 года і выступіў рашуча супраць першай часткі лозунга *«ні польскіх паноў, ні маскоўскіх камуністаў»*. Павел Аляксюк, хаця і прызнаў недахопы ў палітыцы Варшавы, усё ж настойваў на больш сур’ёзнай пагрозе, якая ішла з Усходу, а не з Захаду: *«І таму Беларусь павінна шукаць сабе падтрымку і дапамогу на Захадзе, у Польшчы і Антанты»*, — падкрэсліў ён.

Супярэчнасці ва ўрадзе БНР па пытанні пра стаўленне да БССР прывялі да правядзення Другой Усебеларускай канферэнцыі (Берлін, 1925).

Літаратура
----------

* *Сідарэвіч А.* Першая Усебеларуская канферэнцыя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).
* *Гігін В.* «Прызнаць Мінск адзіным цэнтрам нацыянальна-дзяржаўнага адраджэння…» // Беларуская думка. № 1. 2016.

Спасылкі
--------

* Пратакол паседжаньняў Беларускай Нацыянальна-палітычнай нарады ў ПРАЗЕ, 26-30 верасьня 1921 г.