recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Акса́на Гена́дзеўна Фёдарава** (нар. 17 снежня 1977, Пскоў, Расія) — расійская фотамадэль, тэлевядучая. Пераможца конкурсаў «Міс Расія» (2001) і «Міс Сусвет» (2002).

Біяграфія
---------

Аксана Фёдарава нарадзілася 17 снежня 1977 года ў Пскове. У 1997 годзе скончыла з залатым медалём Пскоўскую школу міліцыі. У тым жа годзе паступіла ў Санкт-Пецярбурскі ўніверсітэт МУС РФ на факультэт кіраўнікоў гарадскіх і раённых органаў унутраных спраў. У 2000 годзе скончыла з адзнакай універсітэт і прапрацавала некалькі месяцаў дазнаўцам у ЛАУС аэрапорта «Пулкава».

У 1999 годзе перамагла ў конкурсе «Міс Санкт-Пецярбург». У 2001 годзе стала пераможцай конкурсу «Міс Расія», у 2002 годзе — конкурсу «Міс Сусвет», які праходзіў у Пуэрта-Рыка. Праз чатыры месяцы пазбаўлена звання ў сувязі з нежаданнем выконваць абавязкі пераможцы. Званне перайшло Жусцін Пасек з Панамы.

У 2002—2005 гадах прымала ўдзел у выбарчых кампаніях Расійскай партыі Жыцця. З мая 2006 года з’яўляецца партнёрам Дзіцячага фонду ААН (ЮНІСЕФ) у Расіі.

Вядучая праграмы для дзяцей «Дабранач, маляняты!» на расійскім тэлебачанні. Здымалася ў тэлесерыяле «Не нарадзіся прыгожай».

Таксама дэбютавала ў якасці пісьменніцы. Выдавецтва «Эксмо» выпусціла першую кнігу Аксаны Фёдаравай «Формула стылю»: парады і рэкамендацыі па пытаннях прыгажосці і стылю. Кніга ўтрымоўвае таксама аўтабіяграфічныя ўстаўкі і фатаграфіі з асабістага архіва Аксаны. У крамах з’явілася ў верасні 2008 года. Таксама планавалася яшчэ не менш за 2 кнігі па пытаннях макіяжа, іміджу і іншага.

Маёр міліцыі, кандыдат юрыдычных навук. Дактарант факультэта падрыхтоўкі навуковых і навукова-педагагічных кадраў Санкт-Пецярбурскага ўніверсітэта МУС. З 2007 года пражывае з мамай у Маскве.

Сям’я
-----

Маці — Алена Аляксееўна. Бацька сышоў з сям’і, калі Аксана была дзіцём. Пасталеўшы, Аксана спрабавала знайсці бацьку, але ён ужо да таго часу памёр. Дзед па матчынай лініі — вайсковец у адстаўцы, памёр у 2007 годзе.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Дэніс Кіньёнес** | **Міс Сусвет**2002*(Пазбаўлена звання)* | Пераемнік**Хусцін Пасек** |

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Oksana Fedorova // Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>
3. 1 2 3 4
4. ↑  Оксана Федорова: $ 150 тысяч — мой самый большой гонорар // Труд. — № 232. — 2006. (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аксана Генадзеўна Фёдарава
* Сайт Аксаны Фёдаравай (руск.)
* Аксана Фёдарава: $150 тысяч — мой найвялікшы ганарар (інтэрв’ю) // «Труд». — 2006. — № 232. — 14 декабря. — С. 1.— 04.09.2008.
**Канстанцін Туганоўскі** (каля 1810 — 1863) — удзельнік паўстання 1863 года, памешчык Навагрудскага павета Мінскай губерні.

Біяграфія
---------

Сын Вікенція. Каталік паводле веравызнання.

Туганоўскі скончыў поўны курс навучання ў Віленскім універсітэце, пасля чаго 19 сакавіка 1835 года быў залічаны ў штат канцылярыі Гродзенскага губернскага межавога суда канцылярыстам. 21 студзеня 1835 года ён атрымаў чын губернскага сакратара. 9 верасня 1840 года ў сувязі з закрыццём межавых судоў быў пакінуты за штатам. 29 студзеня 1843 года ўдзельнічаў у арганізаваным у Далматаўшчыне святкаванні з нагоды імянін Тамаша Зана пасля ягонага вяртання з Сібіры. Туганоўскі меў дачыненне да дзейнасці Навагрудскай бібліятэкі, у фонды якой каля 1860 года ахвяраваў 105 выданняў у 251 тамах на французскай мове.

Жанаты з Соф’яй з Верашчакаў, ад якой атрымаў маёнтак Тугановічы, які папярэдне належаў Юзафу Верашчаку і куды неаднаразова прыязджаў да Міхала Верашчакі Адам Міцкевіч. Акрамя гэтага, валодаў маёнткам Рудашы. У 1861 годзе маёнтак Тугановічы наведаў сын Адама Міцкевіча Уладзіслаў.

Удзельнічаў у паўстанні 1863 года, уваходзіў у склад наваградскай паўстанцкай арганізацыі, дзе выконваў абавязкі акруговага начальніка. Быў арыштаваны і зняволены.

Памёр у турме ў Вільні падчас следства. Хутка памерлі таксама ягоная жонка і дзве дачкі. Апошняя дачка, Юзэфа Туганоўская, паміраючы ў 1930 годзе, ахвяравала маёнтак Тугановічы дзяржаве.

Спасылкі
--------

* Вольга Гарбачова. Паўстанцы 1863 года на фотаздымках Архівавана 30 красавіка 2022.
**Himantoglossum adriaticum** — від кветкавых раслін роду *Himantoglossum* сямейства Архідныя (*Orchidaceae*).

Батанічнае апісанне
-------------------

Шматгадовая травяністая расліна вышынёй 50-70 см. Лісце да свайго ападу даўгаватае або ланцэтнае, 10-12 см даўжынёй і 4-5 см шырынёй.

Цвіценне з мая па чэрвень. Суквецце змяшчае 25-40 кветак. Кветкі з прыемным водарам, двухполыя, зігаморфныя. Чашалісцікі і пялёсткі, якія ўтвараюць шлем, парамі зрастаюцца. Шлем звонку бела-ружовы, з карычнева-чырвонымі прожылкамі, усярэдзіне зялёны. Губа глыбока надрэзана на тры долі, пакрыта чырвона-карычневымі валаскамі. Канцы долей злёгку закручаныя. Шпорац 2-4 мм даўжынёй.

Апыляюцца пчоламі, якія збіраюць нектар. Нектар утвараецца клеткамі шпорца ў выглядзе маленькіх кропель.

### Цыкл развіцця

Развіццё расліны пачынаецца восенню, пасля заканчэння дажджоў, і да зімы паспяваюць ўтварыцца лісты і новы клубень. Рост працягваецца на працягу зімы, так што лісце можа пашкоджвацца марозам. Наступная фаза развіцця пачынаецца ранняй вясной. На працягу гэтага перыяду клубень расце, і ў маі адбываецца цвіценне расліны. У сухіх месцах расліна губляе лісце, каб паменшыць тым самым страты вады. Улетку расліна фармуе даччыныя клубні, і цыкл развіцця паўтараецца спачатку.

Распаўсюджанне
--------------

Сустракаецца ў Аўстрыі, Італіі, Чэхіі, Славакіі, Венгрыі, Харватыі і Сербіі да Малдовы.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».
3. ↑  EuroMed **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 8 студзеня 2016. Праверана 16 верасня 2013.

Літаратура
----------

* Manfred A. Fischer, Karl Oswald, Wolfgang Adler: *Exkursionsflora für Österreich, Liechtenstein und Südtirol*. Bestimmungsbuch für alle in der Republik Österreich, im Fürstentum Liechtenstein und in der Autonomen Provinz Bozen/Südtirol (Italien) wildwachsenden sowie die wichtigsten kultivierten Gefäßpflanzen (Farnpflanzen und Samenpflanzen) mit Angaben über ihre Ökologie und Verbreitung. 3. verb. Auflage. Biologiezentrum der Oberösterreichischen Landesmuseen, Linz 2008, ISBN 978-3-85474-187-9.
* Marion Werling: *Die Adria* Riemenzunge. In: Heinz Wiesbauer, Herbert Zettel, Manfred A. Fischer, Rudolf Maier (Hrsg.): *Der Bisamberg und die Alten Schanzen, Vielfalt am Rande der Großstadt Wien*. St. Pölten 2011, ISBN 3-901542-34-5
* Norbert Novak: *Orchideen (Orchidaceae)*. In: *Heinz Wiesbauer, Herbert Zettel, Manfred A. Fischer, Rudolf Maier (Hrsg.): Der Bisamberg und die Alten Schanzen, Vielfalt am Rande der Großstadt Wien*. St. Pölten 2011, ISBN 3-901542-34-5

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777667320 |
**Канстытуцыя федэральнай зямлі Бадэн** — канстытуцыя, прынятая 18 мая 1947 года, якая распаўсюджвала сваю юрысдыкцыю на тэрыторыю зямлі Бадэн. 19 лістапада 1953 года дзеянне Канстытуцыі адменена, так як зямля Бадэн 25 красавіка 1952 года ўвайшла ў склад зямлі Бадэн-Вюртэмберг.

Канстытуцыя мела пяць раздзелаў: асноўныя правы, абавязкі і грамадскае жыццё, дзяржаўны лад, абарона Канстытуцыі і заключныя палажэнні.

Праект канстытуцыі быў зацверджаны 21 красавіка 1947 года на 16-м пасяджэнні кансультатыўнай асамблеі Бадэна 40 галасамі супраць дванаццаці. Затым 25 красавіка яго ўхваліў французскі ваенны ўрад. Канстытуцыя зямлі Бадэн была прадстаўлена насельніцтву адначасова з правядзеннем парламенцкіх выбараў 18 мая.

Канстытуцыя ўступіла ў сілу 19 мая 1947 года. Яе дзеянне спынілася 19 лістапада 1953 года.

Заўвагі
-------

1. ↑  Verhandlungen der Beratenden Landesversammlung von Baden 16. Sitzung am 21. April 1947, Seite 8
2. ↑  *Regierungsblatt der Landesregierung Baden*, 1947, Nr. 21 vom 28. Mai 1947, S. 140 Архівавана 14 лютага 2019.

Літаратура
----------

* Birgit Wilhelm: *Das Land Baden-Württemberg: Entstehungsgeschichte – Verfassungsrecht – Verfassungspolitik.* Böhlau Verlag, Köln / Weimar, 2007
* Otto Gilliar: *Die Entstehung der badischen Verfassung vom 19. Mai 1947.* In: *Das Markgräflerland*, Heft 2/1982, S. 3–43 Digitalisat der UB Freiburg
* Paul Feuchte: *Besatzungsregime oder Selbstregierung. Demokratischer Aufbau in (Süd-) Baden nach 1945.* In: *Schau-ins-Land*, 120. Jahrgang (2001), S. 209–221, Digitalisat der UB Freiburg

Спасылкі
--------

* *Конституция земли Баден от 18 мая 1947 года*
* *Конституция земли Баден-Вюртемберг от 11 ноября 1953 года*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4553767-7 |
**Мэрылендскі ўніверсітэт Усходняга берага** (англ.: University of Maryland Eastern Shore) — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Прынсэс-Эн ў Мэрылендзе, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Гэта гістарычна "чорны" ўніверсітэт, дзе большасць студэнтаў традыцыйна складаюць афраамерыканцы. Сёння ва ўніверсітэце навучаецца 77% афраамерыканцаў, 8% "белых" і 5% прадстаўнікоў дзвюх або больш рас.

Універсітэт быў адкрыты 13 верасня 1886 года пад эгідай канферэнцыі метадысцкай епіскапальнай царквы. Праз 50 гадоў пасля адкрыцця школа афіцыйна перайшла з-пад кантролю царквы ў дзяржаўную ўласнасць.

Сёння ўніверсітэт прапануе навучанне па 37 напрамках бакалаўрыяту, а таксама па 15 праграмах атрымання ступені магістра і васьмі праграмах атрымання ступені доктара.

Структура
---------

* Школа сельскагаспадарчых і прыродазнаўчых навук
* Школа адукацыі, сацыяльных навук і мастацтваў
* Школа бізнесу і тэхналогій
* Школа фармацыі і медыцынскіх прафесій
* Школа аспірантуры

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Мэрыленд

Заўвагі
-------

1. ↑   Праверана 13 верасня 2022.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мэрылендскі ўніверсітэт Усходняга берага
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · LinkedIn · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Нарматыўны кантроль | GND: 53973-9 · ISNI: 0000 0001 2198 1096 · LCCN: n82036969 · Microsoft: 22407884 · VIAF: 166632734 |
**Брытанская Цэнтральная Афрыка** (англ.: British Central Africa) — брытанскі пратэктарат ва Усходняй Афрыцы. 

Быў абвешчаны ў 1889 г. брытанскім прадстаўніком (першапачаткова як пратэктарат узвышшаў Шырэ) у адказ на запыт брытанскіх прэсвітарыянскіх місіянераў і прадпрымальнікаў, якія сяліліся на захад ад возера Ньяса з 1860-х гг. Яны былі вымушаны змагацца з гандлярамі рабамі (пераважна арабамі, суахілі і яа), што прыходзілі з усходу ад возера Ньяса і мелі сучасную агнястрэльную зброю. Але пасяленцы таксама не жадалі далучэння да імперыі Сесіла Родса. 

У 1891 г. пасля пагаднення з Партугаліяй рашэнне было ратыфікавана брытанскім урадам, вызначаны межы, якія ахоплівалі плошчу 109 342 км². У 1893 г. сталіцай пратэктарата стала Зомба. 

У 1907 г. пратэктарат Брытанская Цэнтральная Афрыка быў трансфармаваны ў пратэктарат Ньясаленд.

Спасылкі
--------

* British Central Africa
* The British Central Africa Protectorate. Nature 51, 66–67 (1894)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Буяны.
**Буяны́** (трансліт.: *Bujany*, руск.: Буяны) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Мазалаўскага сельсавета. На беразе ракі Храпаўлянка (прыток ракі Лужаснянка), за 15 км на паўночны захад ад Віцебска, 1,5 км ад чыгуначнай станцыі Лосвіда на лініі Віцебск — Невель, на аўтадарозе Віцебск — Гарадок.

Гісторыя
--------

У 19 стагоддзі маёнтак, паштовая станцыя ў Храпавіцкай воласці Віцебскага павета Віцебскай губерні. У 1878 годзе прыватная ўласнасць памешчыцы К. В. Экман, якая валодала 1173 дзесяцінамі зямлі. У 1905 годзе (1 двор, 11 чалавек) на беразе ракі Храпаўлянка, палежаў селяніну Ястрабаву, які меў тут 38 дзесяцін зямлі. У сакавіку 1924 года вернуты ў склад БССР. З 20 жніўня 1924 года ў Бараўлянскім сельсавеце Кузняцоўскага, з 26 сакавіка 1927 года Віцебскага раёнаў Віцебскай акругі (да 26 ліпеня 1930 года). У 1926 годзе паштовая станцыя (2 двары, 5 жыхароў), фальварак (8 двароў, 46 жыхароў). У 1931 годзе арганізавана біяфабрыка № 5, працавалі кузня, слясарная майстэрня, каўбасная фабрыка. У 1936 годзе ў вёску пераселены жыхары вёскі Ярошы-1. З 20 лютага 1938 года ў Віцебскай вобласці. У Другую сусветную вайну з сярэдзіны ліпеня 1941 года да канца чэрвеня 1944 года Буяны акупіраваны нацысцкімі войскамі, якія ў час карнай аперацыі ў чэрвені 1942 года знішчылі тут усе 35 двароў і забілі 7 мірных жыхароў. На франтах загінулі 9 вяскоўцаў і 4 у партызанскай барацьбе. З 20 снежня 1960 года вёска ў Мазалаўскага сельсавеце.

Насельніцтва
------------

* 35 двароў, 118 жыхароў (1940)
* 42 двары, 132 жыхары (1969)
* 142 гаспадаркі, 359 жыхароў (2003)
* 112 гаспадарак, 261 жыхар (2018)

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Віцебская вобласць: нарматыўны даведнік / У. М. Генкін, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2009. — 668 с. ISBN 978-985-458-192-7 (DJVU).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 10: Віцебская вобласць, кн. 2 / рэдкал.: У. У. Андрыевіч (гал. рэд.) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2019. — 728 с.: іл. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-11-1126-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Мазалаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | 
* Мазалава

 |
| Вёскі | 
* Баранаўка
* Бараўляны
* Букаціна
* Буяны
* Вугалок
* Герасімава
* Грабяніца
* Доўжа
* Дрыколле
* Дудчына
* Калінава
* Канавалава
* Каралёва
* Койтава
* Красны Двор
* Лосвіда
* Лужасна
* Лужкі
* Лушчыха
* Нікалаёва
* Сакольнікі
* Саўчонкі
* Станцыя Лужасна
* Суднікі
* Сушчова
* Трыгубцы
* Хайсы
* Храпавічы
* Цяцёркі
* Шалыгі
* Шчучына
* Шылы

 |
**Іо́сіф Іва́навіч Ры́жыкаў** (2 верасня 1893, в. Рацава, Аршанскі павет, Магілёўская губерня, Расійская імперыя — 10 снежня 1979) — беларускі партыйны і дзяржаўны дзеяч, адзін з арганізатараў і кіраўнікоў партызанскага руху ў Другую сусветную вайну.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 2 верасня 1893 года ў в. Рацава (цяпер — Талачынскі раён, Віцебская вобласць).

У 1904—1914 гадах працаваў па найму, быў батраком, рабочым.

З 1914 года ў арміі, з 1918 года у НК, асобым аддзеле Чырвонай Арміі, начальнік пагранучастка.

З 1923 года на гаспадарчай і партыйнай рабоце, з 1934 года ў Камісіі партыйнага кантролю пры ЦК УКП(б) па БССР, наркам лясной прамысловасці БССР, з 1939 года 1-ы сакратар Гродзенскага райкама КП(б)Б, наркам прамысловасці будматэрыялаў БССР.

У Другую сусветную вайну сакратар ЦК КП(б)Б, узначальваў Заходнюю аператыўную групу ЦК КП(б)Б, упаўнаважаны ЦШПР на Сталінградскім фронце, намеснік начальніка БШПР, прадстаўнік ЦШПР і член ваенсавета Калінінскага і 1-га Прыбалтыйскага франтоў.

З 1944 года — наркам, міністр, а з 1953 года — першы намеснік міністра жыллёва-грамадзянскага будаўніцтва БССР, гарадскога і сельскага будаўніцтва БССР, у 1958—1959 гадах — намеснік міністра будаўніцтва БССР.

Член ЦК КПБ у 1929—1930, 1934—1938, 1952—1954 гадах. Член Рэвізійнай камісіі КП(б)Б у 1949—1952 гадах. Член ЦВК БССР у 1931—1935 гадах. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1947—1959 гадах.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны шасцю ордэнамі, у тым ліку двума ордэнамі Леніна, ордэнам Кастрычніцкай Рэвалюцыі і ордэнам Чырвонага Сцяга, шматлікімі медалямі.

Зноскі
------

1. ↑  Высшее партизанское командование Белоруссии. С. 51

Літаратура
----------

* Высшее партизанское командование Белоруссии. 1941—1944: справочник / Э. Г. Иоффе [и др.]; под общ. ред. д-ра ист. наук проф. Э. Г. Иоффе — Мінск: Беларусь, 2009.— 271 с. ISBN 978-985-01-0836-4. С. 51—52
* Рыжиков Иосиф Иванович // Биографический справочник — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 545. — 737 с.
**Таўсанскі ўніверсітэт** (англ.: Towson University) — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая знаходзіцца ў мясцовасці Таўсан ў Мэрылендзе, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Універсітэт заснаваны ў 1866 годзе як першая ў Мэрылендзе школа па падрыхтоўцы настаўнікаў. З моманту свайго заснавання ўніверсітэт ператварыўся ў восем дапаможных каледжаў з больш чым 20 000 студэнтаў. Яго кампус плошчай 329 акраў размешчаны ў акрузе Балтымар у васьмі мілях на поўнач ад цэнтра Балтымара. Універсітэт з'яўляецца адным з найбуйнейшых дзяржаўных універсітэтаў Мэрыленда і выпускае найбольшую колькасць кваліфікаваных настаўнікаў сярод усіх іншых універсітэтаў штата.

Структура
---------

* Каледж бізнесу і эканомікі
* Каледж адукацыі
* Каледж медыцынскіх прафесій
* каледж вольных мастацтваў
* Каледж дакладных навук і матэматыкі
* Ганаровы каледж
* Каледж аспірантуры і даследаванняў
* Каледж выяўленчага мастацтва і камунікацый

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Мэрыленд

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Таўсанскі ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | GND: 10000683-8 · ISNI: 0000 0001 0719 7561 · LCCN: no97062312 · Microsoft: 4322298 · VIAF: 123465342 |
Узоры мастацкай коўкі
**Коўка** — гэта высокатэмпературная апрацоўка розных металаў (жалеза, медзь і яе сплавы, тытан, алюміній і яго сплавы), нагрэтых да ковачнай тэмпературы. Для кожнага металу існуе свая ковачная тэмпература, якая залежыць ад фізічных (тэмпература плаўлення, крышталізацыя) і хімічных (наяўнасці легіруючых элементаў) уласцівасцяў. Для жалеза тэмпературны інтэрвал 1250—800 ° С, для медзі 1000—650 ° З, для тытана 1600—900 ° С, для алюмініевых сплаваў 480—400 ° С.

Адрозніваюць:

* коўка на молатах (пнеўматычных, паравых і гідраўлічных)
* ручная коўка
* штампоўка.

Вырабы і паўфабрыкаты атрымоўваныя каваннем называюць — пакоўка.

Пры каванні ў штампах метал абмежаваны з усіх бакоў сценкамі штампа. Пры дэфармацыі ён набывае форму гэтай поласці (штампаванне, ратацыйная коўка).

Пры свабодным каванні (ручным і машынным) метал не абмежаваны зусім ці ж абмежаваны з аднаго боку. Пры ручной коўцы непасрэдна на метал або на інструмент ўздзейнічаюць кувалдай ці молатам.

Свабодную коўка ўжываюць таксама для паляпшэння якасці і структуры металу. Пры пракоўцы метал ўмацоўваецца, заварваюцца так званыя несуцэльныя і здрабнелыя буйныя крышталі, у выніку чаго структура робіцца дробназярністай, набывае кудзелістую будову.

Машынную коўку выконваюць на спецыяльным абсталяванні — молатам з масай ад 40 да 5000 кг або гідраўлічных прэсах, якія развіваюць сілу 2-200 МН (200-20000 тс), а таксама на ковачных машынах. Вырабляюць пакоўкі масай 100 т і больш. Для маніпулявання цяжкімі нарыхтоўкамі пры каванні выкарыстоўваюць пад'ёмныя краны грузападымальнасцю да 350 т, кантавацелі і спецыяльныя маніпулятары.

Коўка з'яўляецца адным з эканамічных спосабаў атрымання нарыхтовак дэталяў. У масавай і буйнасерыйнай вытворчасцях пераважнае ўжыванне мае коўка ў штампах, а ў дробнасерыйнай і адзінкавай — свабодная коўка.

Пры каванні выкарыстоўваюць набор кавальскага інструмента, з дапамогай якога нарыхтоўкам надаюць патрабаваную форму і памеры.

Гл. таксама
-----------

* Коўкасць

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 436. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
* Ковка // Энциклопедический словарь по металлургии: Справочное издание. В 2-х т. Т. 1: А — О / Н. П. Лякишев и др. — М.: «Интермет Инжиниринг», 2000. — С. 212. — 412 с. — 500 экз. — ISBN 5-89594-037-4. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 131629735 · GND: 4052913-7 · LCCN: sh85050766 · Microsoft: 96494537 · NDL: 00572707 · NKC: ph254887, ph608637 |

 |
**Яўге́н Арка́дзьевіч Чка́нікаў** (нар. 5 сакавіка 1932, Смаленская вобласць) — адвакат, міністр юстыцыі БССР (1984—1986).

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі юрыдычны інстытут (1953).

Нарадзіўся ў сям’і ваеннаслужачага. У гады Вялікай Айчыннай вайны разам з маці быў у эвакуацыі ў Тамбоўскай вобласці. Пасля вайны разам з бацькамі пераехаў у Мінск, дзе ён скончыў школу і ў 1949 годзе паступіў у Мінскі юрыдычны інстытут. Пасля заканчэння інстытута працаваў ва ўпраўленні юстыцыі Віцебскага аблвыканкама: рэвізор судовага аддзела Упраўлення Міністэрства юстыцыі БССР па Віцебскай вобласці, член Судовай калегіі па грамадзянскіх справах Віцебскага абласнога суда, член Судовай калегіі па крымінальных справах Віцебскага абласнога суда, старшы народны суддзя Першамайскага раёна г. Віцебска, намеснік старшыні Віцебскага абласнога Суда.

З сакавіка 1971 па чэрвень 1976 на пасадзе Старшыні Віцебскага абласнога Суда, пасля працаваў загадчыкам аддзела адміністрацыйных і гандлёва-фінансавых органаў Віцебскага абкама КПБ.

З 1981 па 1984 год — намеснік Міністра юстыцыі БССР, з 1984 па 1986 год — Міністр юстыцыі БССР.

У 1986 годзе прыняты ў члены Мінскай абласной калегіі адвакатаў, працаваў адвакатам Мінскай абласной юрыдычнай кансультацыі.

З 1986 года — намеснік Старшыні прэзідыума Мінскай абласной калегіі адвакатаў.

З 1999 па сакавік 2002 года — Старшыня прэзідыума Мінскай абласной калегіі адвакатаў.

Зноскі
------

1. ↑  Руководство Витебской области.
2. ↑  История в лицах (руск.)(недаступная спасылка) (2-2009). — Юстиция Беларуси. Архівавана з першакрыніцы 16 лютага 2020.

Літаратура
----------

* *Конон М. С.* От консультанта до министра / М. С. Конон // Ради истины и справедливости. К 85-летию Витебского областного суда(недаступная спасылка) / М. С. Конон; под общ. ред. Т. В. Вороновича. — Витебск, 2008. — С. 180—193.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Будзянка.

**Будзя́нка** (трансліт.: *Budzianka*, руск.: Будянка) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Суражскага сельсавета. За 38 км на паўночны ўсход ад Віцебска, 44 км ад чыгуначнай станцыі Віцебск.

Гісторыя
--------

У 19 стагоддзі вёска ў складзе маёнтка Брыгітполле. У 1846 годзе паводле інвентара ўладанне памешчыка Восіпа Багдановіча і яго жонкі Эміліі. Побач з вёскай праходзіў Парэцкі тракт, на якім размяшчалася карчма. У 1866 годзе ў Віцебскім павеце. У пачатку 20 стагоддзя вёска ў Казакоўскай воласці. У 1904 годзе ў вёсца адкрыта школа. У 1905 годзе вёска адносілася да Хадорынскай сельскай грамады. У сакавіку 1924 года вернута ў склад БССР. З 20 жніўня 1924 года вёскі Будзянка-1 і Будзянка-2 у Марчонкаўскім сельсавеце Суражскага раёна Віцебскай акругі (да 26 ліпеня 1930 года). У вёсцы Будзянка-1 дзейнічала працоўная школа 1-й ступені, якая размяшчалася ў наёмным памяшканні, за наём якога плацілі 50 рублёў. У 1926 годзе ў вёсцы Будзянка-1 — 8 двароў, 110 жыхароў, у вёсцы Будзянка-2 — 4 двары, 25 жыхароў. Пазней вёскі аб’ядналіся. У 1930 годзе створаны калгас «1 Мая». У 1936 годзе ў вёску пераселены жыхары вёскі Аленкі. З 20 лютага 1938 года ў Віцебскай вобласці. У Другую сусветную вайну з сярэдзіны ліпеня 1941 года да канца кастрычніка 1943 года акупіравана нацысцкімі войскамі, якія забілі 82 жыхароў, 21 жыхара забралі ў германскі палон, 10 жыхароў загінулі супраць гітлераўскай арміі на франтах, 12 — у партызанскай барацьбе. У 1943 годзе ў баях супраць гітлераўскіх захопнікаў за вызваленне вёскі і ваколіц загінулі 77 воінаў і партызан. Пасля вайны вёска адбудавалася, але колькасць жыхароў не дасягнула даваеннага ўзроўню. З 16 ліпеня 1954 года вёска ў Балашоўскім сельсавеце. З 20 студзеня 1960 года ў Віцебскім раёне, з 1962 года ў Лёзненскім, з 1965 года зноў у Віцебскім раёнах. У 1969 годзе ў складзе калгаса «1 Мая». З 20 чэрвеня 2013 года ў Суражскім сельсавеце.

Насельніцтва
------------

* 9 двароў, 49 жыхароў (1905)
* 42 двары, 154 жыхары (1941)
* 31 двор, 60 жыхароў (1969)
* 13 гаспадарак, 29 жыхароў (2018)

Памятныя мясціны
----------------

* Скульптура воіна на брацкай магіле савецкіх воінаў і партызан (1964) — на заходняй ускраіне

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Віцебская вобласць: нарматыўны даведнік / У. М. Генкін, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2009. — 668 с. ISBN 978-985-458-192-7 (DJVU).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 10: Віцебская вобласць, кн. 2 / рэдкал.: У. У. Андрыевіч (гал. рэд.) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2019. — 728 с.: іл. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-11-1126-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Суражскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Сураж |
| Аграгарадкі | Шапурова |
| Вёскі | 
* Антонаўка
* Арэхі
* Балашы
* Брыгітполле
* Будзянка
* Дзятлы
* Каспляны
* Кісялёва
* Кузняцоўка
* Курушчані
* Маісеенкі
* Марчонкі
* Пранікі
* Пярно
* Рабава
* Слабада
* Стайкі
* Стасенкі
* Уласава
* Хадорына

 |
**Дэніел Эбеньё** (англ.: Daniel Simiu Ebenyo; нар. 18 верасня 1995) — кенійскі лёгкаатлет, спецыялізуецца ў бегу на сярэднія дыстанцыі. Сярэбраны прызёр чэмпіянату свету 2023 года, сярэбраны прызёр чэмпіянату Афрыкі 2022 года. Удзельнік летніх Алімпійскіх гульняў 2020 гады.

Біяграфія
---------

Вырас у графстве Самбуру, рана страціў бацьку. Яго выхаваннем займалася маці, а пазней і бабуля. Дабірацца да сярэдняй школы, якая размяшчалася за 24 кіламетры ад дома, кенійцу прыходзілася з выкарыстаннем хуткага кроку і бегу. Дзякуючы гэтаму ў Дэніела развіліся атлетычныя навыкі. Цяпер трэніруецца ў Ітэне ў рыфтавай даліне.

Эбеньё зарабіў месца ў зборнай Кеніі на летніх гульнях 2020 года на дыстанцыі 5000 метраў пасля таго, як фінішаваў у топ-2 на Алімпійскіх спаборніцтвах і паказаўшы асабісты рэкорд 13:05,05. На Гульнях у Токіа на дыстанцыі 5000 метраў Дэніэл у сваім папярэднім забегу заняў дзясятае месца з вынікам 13:41.64 і не патрапіў у фінал.

У сакавіку 2022 года ён фінішаваў чацвёртым на дыстанцыі 3000 метраў на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы ў памяшканні ў Бялградзе. Потым ён выйграў тытул чэмпіёна Кеніі на дыстанцыі 5000 метраў, а таксама заваяваў срэбра на чэмпіянаце Афрыкі па лёгкай атлетыцы 2022 года. Ён кваліфікаваўся ў фінал на дыстанцыі 5000 метраў на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы 2022 года ў Юджыне. Заваяваў сярэбраны медаль на дыстанцыі 10 000 м на Гульнях Садружнасці 2022 года, якія праходзілі ў Бірмінгеме.

У 2023 годзе на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы, які адбыўся ў Будапешце, атлет з Кеніі, у бегу на 10000 метраў, з вынікам 27:52,60 стаў сярэбраным прызёрам чэмпіянату свету.

Зноскі
------

1. ↑  Daniel Simiu Ebenyo //

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Olympedia · Tilastopaja · World Athletics |
| ⛭Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667) |
| --- |
| 
**1654**  Смаленск •
Гомель •
Мсціслаўль •
Шклоў (1) •
Шклоў (2) •
Шапялевічы •
Дуброўня •
Віцебск •
Стары Быхаў (1)
**1655**  Ахматаў •
Магілёў (1) •
Вільня •
Львоў •
Гарадок •
Азерная •
Слуцк •
Бярэсце 
**Аднаўленне баявых дзеянняў** 
**1658**  Кіеў •
Веркі •
Варва •
Коўна 
**1659** 
Мядзель •
Стары Быхаў (2) •
Канатоп 
**1660**  Магілёў-Падольскі •
Ляхавічы •
Барысаў •
Палонка •
Магілёў (2)•
Любар •
Слабодзішча •
Бася •
Чуднаў 
**1661**  Друя •
Кушлікі •
Вільня (2) •
Пераяслаў 
**1662**  Канеў •
Бужын 
**1663**  Перакоп 
**Кампанія Яна ІІ Казіміра** 
**1664**  Рослаў •
Глухаў •
Пірагоўка •
Касулічы •
Дрокаў 
**Заключны этап**  Віцебск (2) •
Ставішча •
Медвін •
Себеж 
**1665**  Корсунь •
Белая Царква •
Дзвіна 
**1666**  Дынабург •
Батог
 |

**Бітва на Басі** — баявое сутыкненне ў ходзе вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў, адбылася 8 кастрычніка 1660 года на рацэ Басі (прытоку Проні) паміж войскамі Рэчы Паспалітай і Расіі.

У канцы верасня 1660 года расійскі ваявода князь Юрый Аляксеевіч Далгарукаў[ru] размясціў свае войскі лагерам паблізу Чавусаў, каля вёскі Гасподы на рацэ Басі ў Аршанскім павеце. На процілеглы бераг падышлі войскі Рэчы Паспалітай колькасцю каля 12 000 ваяроў на чале з вялікім гетманам літоўскім Паўлам Янам Сапегам, Міхалам Казімірам Пацам і Стэфанам Чарнецкім. Некалькі дзён праз Басю ішла артылерыйская перастрэлка, з 4 кастрычніка адбываліся сутычкі.

У ноч на 8 кастрычніка Сапега пераправіў усе войскі праз Басю і пастроіў баявым парадкам. Сілы ўласна Сапегі занялі цэнтральныя пазіцыі, на правым флангу была размешчана дывізія Чарнецкага, на левым — Паца. Апоўдні расійскія войскі выйшлі з лагера, адбыўся ўзаемны артабстрэл, пасля пачалася генеральная бітва. У цэнтры маскоўскае войска адкінула конніцу Сапегі, пабіла шмат пяхоты і, захапіўшы гармату і некалькі сцягоў, адышла да лагера. На абодвух флангах поспех быў на баку войск Рэчы Паспалітай, якія, разбіўшы расійскія атрады, адагналі іх да лагера. Пад вечар усё расійскае войска перайшло пад ахову лагерных умацаванняў. Харугвы Рэчы Паспалітай вярнуліся за Басю.

У цэлым бітва была паспяховай для войска Рэчы Паспалітай, якое здабыло ў ходзе бітвы 7 гармат, 15 сцягоў; расійскае войска страціла 427 чалавек забітымі і 519 трапілі ў палон, у т.л. палкоўнік фон Букавен. Не маючы дастатковых сіл, каб узяць расійскі лагер, войскі Рэчы Паспалітай перагарадзілі шлях, па якім са Смаленска дастаўляўся ў лагер харчаванне. Сутычкі паміж бакамі працягваліся да 25 кастрычніка. На дапамогу асаджаным з Полацка падышло войска І. А. Хаванскага, што дало Далгарукаву магчымасць адступіць да Магілёва.

Зноскі
------

1. ↑  ЭнцВКЛ, 2005
2. ↑  Kossarzecki K. Kampania roku 1660 na Litwie. 2005. Inforteditions.

Літаратура
----------

* Бітва на Басі // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.
* Сагановіч Г. Невядомая вайна, 1654—1667. — Мн. 1995. — С. 98—99.
**Французская Заходняя Афрыка** (фр.: Afrique Occidentale Française) — каланіяльная валоданне Францыі на паўночным захадзе Афрыкі ў 1895—1958. У склад Французскай Заходняй Афрыкі ўваходзілі Бераг Слановай Косці (Кот-д’Івуар), Верхняя Вольта (Буркіна-Фасо), Гвінея (да ўтварэння ФЗА — калонія Рыўер дзю Сюд), Дагамея (Бенін) з 1899), Маўрытанія (з 1904), Нігер, Сенегал, Французскі Судан (Малі). Сталіца (рэзідэнцыя губернатара) — Сен-Луі, затым Дакар (абодва горада — у Сенегале).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis · Гранат |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 15289975d · GND: 4071423-8 · NDL: 00563740 · NKC: ge134173 · SUDOC: 027551539 · VIAF: 136723775 |

 |
**Місісіпскі ўніверсітэт для жанчын** (англ.: Mississippi University for Women) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Калумбус у штаце Місісіпі.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Раней вучэльня называлася Місісіпскім індустрыяльным інстытутам і каледжам для адукацыі белых дзяўчынак, а пазней — Місісіпскім дзяржаўным жаночым каледжам. Мужчыны прымаюцца ва ўніверсітэт з 1982 года і сёння складаюць каля 20 % агульнай колькасці студэнтаў. 

Гэта першая дзяржаўная жаночая вучэльня ў ЗША. У 1966 годзе да вучэльні былі залічаныя першыя тры мясцовыя афраамерыканкі. Статус універсітэта вучэльня атрымала ў 1974 годзе.

У 2022 годзе U.S. News & World Report паставіў Місісіпскі ўніверсітэт для жанчын на 15-е месца сярод дзяржаўных рэгіянальных універсітэтаў Поўдня ЗША і на 18-е месца сярод лепшых дзяржаўных вышэйшых школ. Універсітэт таксама ўваходзіць у топ-10 па прыкмеце сацыяльнай мабільнасці.

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Місісіпі

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 0493 6250 · LCCN: n83165434 · Microsoft: 31807967 · VIAF: 157145272 |
**Дыхавіца** або **задышка** — парушэнне частаты, рытму і глыбіні дыхання, якое суправаджаецца адчуваннем недахопу паветра. Здараецца толькі ў прытомным стане. Крайняй ступеняй немачы з’яўляецца ўдушша. Паскарэнне дыхальных скарачэнняў узнікае праз павышаную цялесную і моцную пачуццёвую (гнеў, страх, трывога і хваляванне) нагрузку.

Папярэджанне
------------

Прадухіленню нядужасці спрыяе штодзённае цялеснае размінанне і працяглыя шпацыры.

Прычыны
-------

Узнікненню нядужасці спрыяе маларухомы лад жыцця, атлусценне, малакроўе, пухліна дыхальных шляхоў, сардэчная недастатковасць, астма, тырэатаксікоз (лішак гармону шчытападобнай залозы) і цукровы дыябет.

Зноскі
------

1. ↑  *Вольга Цыбульская.* Задышка? Перавядзіце дух // *Краіна здароўя*. — 4 сакавіка 2010. — № 10 (179). — С. 5.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дыхавіца

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Новы · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4334384-3 · LCCN: sh85040344 · Microsoft: 141983124, 2908735764 · NDL: 00566507 · NKC: ph903095 |
**Жалезадэфіцытнае малакроўе** — паніжаны ўзровень гемаглабіну і чырвоных крывяных цельцаў у крыві ў сувязі з нястачай жалеза. Ёсць найбольш распаўсюджаным відам малакроўя. Ускладненне хваробы вядзе да ішэміі і інфаркту міякарда, заўчаснага старэння ў выніку кіслароднага галадання тканак.

Папярэджанне
------------

Найлепшым спосабам прадухіліць хваробу ёсць штодзённы прыём багатай на жалеза ежы жывёльнага паходжання (мяса, рыба, хатняя птушка, тварог, цвёрды сыр і яйкі). Шмат жалеза таксама змяшчаюць бабовыя, бульба і рыс. Аднак жалеза з гародніны горш засвойваецца.

Прычыны
-------

Узнікненню хваробы спрыяе недастатковае паступленне жалеза з ежай, парушэнне ўсмоктвання жалеза ў кішэчніку і кровастрата ў выніку хранічнай хваробы (гастрыт, язва страўніка і 12-палай кішкі, паліп і рак тоўстай кішкі, грыжа страўніка). Таксама шкодзяць рэўматоідны артрыт, гепатыт, глісная хвароба і сэпсіс. Усмоктванню жалеза перашкаджае і працяглы прыём лекаў, што замінаюць вытворчасці салянай кіслаты страўніка.

Праявы
------

Хвароба на пачатку выяўляецца праз павышаную стомленасць і бледнасць скуры пазногцевых ложаў, далоняў, унутранай паверхні павекаў і вуснаў. Адзначаецца пахаладанне кісцяў і ступняў, галавакружэнне і пачашчанае сэрцабіцце.

Зноскі
------

1. ↑  Disease Ontology — 2016. Праверана 15 мая 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4117183'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5282129'></a>
2. 1 2  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018. Праверана 27 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55345445'></a>
3. 1 2 3 4  *Святлана Барысенка.* Анемія спрыяе ішэміі і заўчаснаму старэнню // *Звязда* : газета. — 19 лютага 2011. — № 84 (26948). — С. 5. — ISSN 1990-763x.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Жалезадэфіцытнае малакроўе на Вікісховішчы |

* Жалеза ў дэфіцыце // *Краіна здароўя*. — 25 чэрвеня 2014. — № 10 (321). — С. 5.
**Кадравы холдынг "Анкор"** (скарот ад "АНаліз КАнсалтынг Рэкрутмент") — расійскае прадпрыемства падбору работнікаў з сядзібаю ў Маскве, што мае сваё прадстаўніцтва ў Беларусі. У Расіі мае 32 прадстаўніцтвы, у Казахстане - 3, ва Украіне — 4.

Летапіс
-------

Май 1990 — стварэнне

1992 — першае рэгіянальнае прадстаўніцтва (ў Санкт-Пецярбургу)

1993 — падпісанне пяцігадовай франчайзінгавага дагавора аб навучанні і інфармацыйнай падтрымцы з амерыканскім прадпрыемствам "RWJ/Express Personnel Services"

1994 — аддзел рэгіянальнага развіцця

1995—1996 - першае месца ў свеце паводле "Express" у пошуку і падборы сталых работнікаў

1996 — прадстаўніцтва ў Мінску

2004 — сярэбраны прызёр расійскага конкурсу «Брэнд года/Effie 2004» у галіне «Тавары i паслугі бізнесу»; ператварэнне ў холдынг

2005 — "Лізінгавае" і "Energy Services" падраздзяленні

2006 — прадстаўніцтвы ва Украіне

2007 — зліццё з прадпрыемствам "Unistaff"; падраздзяленні - "Цэнтральная Азія" ў Казахстане і "Retail Staffing Solutions"

2008 — падраздзяленне "Real Estate & Construction Staffing Solutions"; першае месца ў Расіі па колькасці занятых вакансіяў

Галіновыя прадпрыемствы
-----------------------

* **Энерджы Сэрвісэз** (Energy Services) - кадравыя паслугі нафтагазавых прадпрыемствам.
* **Нерухомасць i Будаўніцтва: Комплексныя Вынікі** (Real Estate & Construction Staffing Solutions) - кадравыя паслугі ў галіне нерухомасці і будаўніцтва.
* **Рытэйл Стафінг Салюшнс** (Retail Staffing Solutions) - падбор работнікаў гасцініцам, смаям і іншым прадпрыемствам абслугоўвання.
* **Лізінгавая кампанія** — вывядзенне работнікаў са штату, арганізацыя кароткачасовага, доўгачасовага і масавага найму.
* **Юністаф** — разлік заробку.
* **Цэнтр Аналітычных даследаванняý** — даследаванні рынку працы, заробкаў, спагнанняў і льготаў.
* **Цэнтральная Азія** — ўсе галіновыя паслугі ў Сярэдняй Азіі.

1. ↑  «Управление персоналом», 18.04.2008г. (руск.)

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт (руск.)
* Энерджы Сервісэз Архівавана 15 красавіка 2008. (руск.)
**Закон Кюры — Вейса** апісвае магнітную ўспрымальнасць ферамагнетыка ў вобласці тэмператур вышэй кропкі Кюры (гэта значыць у парамагнітнай вобласці). Закон выяўляецца наступнай матэматычнай формулай:

{\displaystyle \chi ={\frac {C}{T-T\_{c}}},}
дзе

{\displaystyle \chi } — магнітная ўспрымальнасць,
*C* — пастаянная Кюры, якая залежыць ад рэчыва,
*T* — абсалютная тэмпература ў Кельвінах,
*Tc* — тэмпература Кюры, К.
Пры *T = Tc* магнітная ўспрымальнасць імкнецца да бясконцасці. Пры зніжэнні тэмпературы да кропкі Кюры і ніжэй ўзнікае спантанная намагнічанасць рэчыва.

У многіх рэчывах закон Кюры — Вейса непрыстасавальны ў наваколлі кропкі Кюры, паколькі ён заснаваны на набліжэнні сярэдняга поля. У гэтых выпадках крытычныя паводзіны апісваюцца формулай

{\displaystyle \chi \sim {\frac {1}{(T-T\_{c})^{\gamma }}}}
з крытычным індэксам {\displaystyle \gamma \,.}. Аднак пры тэмпературах {\displaystyle T\gg T\_{c}} закон Кюры — Вейса выконваецца, хоць у гэтым выпадку {\displaystyle T\_{c}\,}, прадстаўляе тэмпературу некалькі больш сапраўднай кропкі Кюры.

Закон Кюры — Вейса выконваецца таксама для антыферамагнетыкаў пры тэмпературах вышэй кропкі Нэеля. У гэтым выпадку канстанта {\displaystyle T\_{c}} ў формуле адмоўная, яе абсалютнае значэнне па парадку велічыні блізка да тэмпературы Нэеля.

У сэгнетаэлектрыках сувязь паміж палярызаванасцю сэгнетаэлектрыка {\displaystyle \alpha } і яго тэмпературай *T* у непалярнай фазе паблізу кропкі Кюры, таксама можа быць апісана формулай, што супадае з законам Кюры — Вейса:

{\displaystyle \alpha ={\frac {C}{T-T\_{0}}}}
дзе *C* і {\displaystyle T\_{0}} — канстанты, якія вызначаюцца выглядам сэгнетаэлектрыка. Велічыня {\displaystyle T\_{0}} носіць назву тэмпературы Кюры — Вейс і вельмі блізкая да значэння тэмпературы Кюры. Калі кропак Кюры дзве, то зблізку кожнай з іх у непалярнай фазе выконваецца той жа закон. Паблізу верхняй — ў ранейшай форме, а паблізу ніжняй — у форме:

{\displaystyle \alpha ={\frac {C'}{T\_{0}'-T}}}

Гл. таксама
-----------

* Закон Кюры
* Парамагнетызм
* П’ер Кюры
* П'ер Вейс

Зноскі
------

1. ↑  *Кюри — Вейса закон* — артыкул з Фізічнай энцыклапедыі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 500440979 |
Віліс Таўэр
**Хмарачос** ці **небаскроб** (англ.: skyscraper), — вельмі высокі будынак. Звычайна будынак лічыцца хмарачосам, калі яго вышыня не менш за 150 метраў альбо 500 футаў. Таксама даволі часта пры наданні будынку статусу хмарачоса ўлічваюць яго форму і вонкавы выгляд.

Гісторыя
--------

Упершыню словам *хмарачос* пачалі называць будынкі ў Нью-Ёрку ў канцы XIX ст. Раней будынкі, вышэйшыя за 6 паверхаў, будаваліся рэдка — такой лічыцца максімальная дазволеная вышыня пад'ёму па лесвіцы. Да таго ж, водныя помпы не дазвалялі падымаць ваду на вышыню, большую за 15 метраў.

Нягледзячы на гэткія цяжкасці першыя высокія будынкі пачалі з'яўляцца ўжо ў XVII ст.

Першым хмарачосам прынята лічыць дзесяціпавярховы будынак *Home Insurance Building*, пабудаваны ў Чыкага ў 1884—1885 гадах, над якім у 1891 годзе былі надбудаваныя яшчэ два паверхі. У 1890 годзе ў Нью-Ёрку быў пабудаваны яшчэ адзін «хмарачос» — дваццаціпавярховы *New York World Building*. Ніводны з гэтых будынкаў, калі б быў пабудаваны сёння, не мог бы прэтэндаваць звацца хмарачосам. Аднак, для тых часоў такія вышыні былі даволі значнымі; да таго ж, у чыкагскім небаскробе ўпершыню была выкарыстаная новая тэхналогія: будынак абапіраўся не на *сцены*, а на спецыяльны *металічны каркас*, да якога былі прымацаваныя ўсе астатнія элементы будынку, уключаючы і сцены. Гэтая тэхналогія выкарыстоўваецца і сёння пры пабудове сучасных хмарачосаў.

Зноскі
------

1. ↑  *Юрась Бабіч, кандыдат філалагічных навук*. Небаскроб? Небасяг? Хмарачос? Як лепш сказаць па-беларуску? **(нявызн.)**.
2. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з Тлумачальным слоўнікам беларускай літаратурнай мовы. — Мн.: БелЭн, 2002. — С. 384.
3. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 4 кастрычніка 2018. Праверана 17 мая 2015.

Гл. таксама
-----------

* Skyscrapercity — форум пра хмарачосы, у тым ліку, і пра беларускія праекты

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хмарачос

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85123270 · NKC: ph262235 |
**Надзея Іванаўна Букатая** (3 мая 1918, в. Траянава, Капыльскі раён — 3 верасня 1977) — Герой Сацыялістычнай Працы (1958).

Біяграфія
---------

У 1944—77 гадах у калгасе «Прагрэс» Капыльскага раёна (з 1953 года — свінарка). Званне Героя прысвоена за поспехі ў развіцці вытворчасці сельскагаспадарчых прадуктаў і ўкараненне ў вытворчасць дасягненняў навукі і перадавога вопыту.

Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 5 склікання (1953—1962).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Букатая Надежда Ивановна // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 88. — 737 с.
**Луізіянскі паўночна-заходні дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Northwestern State University of Louisiana) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў мястэчку Накеташ у штаце Луізіяна.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Гэта першая вышэйшая школа ў штаце, якая запрапанавала абітурыентам адукацыйныя праграмы ў галіне медсястрынства і бізнесу. Вучэльня, разам са шматлікімі іншымі дзяржаўнымі вучэльнямі штата, атрымала статус універсітэта ў 1970 годзе. Універсітэт быў адной з першых шасці вучэльняў, якія ўвайшлі ў праграму сумеснага прадпрыемства з НАСА. Студэнты працавалі з навукоўцамі НАСА, каб дапамагаць аналізаваць дадзеныя і праводзіць даследаванні для місіі шатла "Калумбія" ў 1996 годзе. Універсітэт прапануе больш за 50 адукацыйных праграм. Таксама кіраўніцтва вучэльні сцвярджае, што мае больш за 70 тысяч выпускнікоў.

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Луізіяна

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Луізіянскі паўночна-заходні дзяржаўны ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | X |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 1936 869X · LCCN: n82155048 · Microsoft: 157717896 · VIAF: 130001604 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Галубкоў.
**Аляксей Канстанцінавіч Галубкоў** (24 сакавіка 1912, в. Міхайлаўская, Кастрамская вобласць — 6 ліпеня 1944) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Закончыў школу ФЗН у горадзе Кастрама, працаваў на заводзе «Рабочы металіст».

У Вялікую Айчынную вайну на фронце са жніўня 1942 года. Камандзір аддзялення сувязі сяржант А. К. Галубкоў вызначыўся ў ліпені 1944 года пры вызваленні Лынтуп і Свянцян (Літва). У час бою за Лынтупы паранены, пад агнём праціўніка аднавіў пашкоджаную сувязь, што садзейнічала паспяховаму наступленню савецкіх войскаў. У Свянцянах гранатамі знішчыў варожую кулямётную кропку. Загінуў у баі 6 ліпеня 1944 года.

Пахаваны ў Лынтупах, дзе яго імем названа адна з вуліц.

Зноскі
------

1. ↑  Абеліск на карце раёна
2. ↑  Памяці загінуўшых герояў **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 17 сакавіка 2020. Праверана 17 сакавіка 2020.
«Суніцкі трохвугольнік» на карце.
**Суніцкі трохвугольнік** — умоўны раён на тэрыторыі Ірака на поўнач і захад ад Багдада, які атрымаў вядомасць падчас Іракскай вайны.

Паходжанне назвы
----------------

Назва з’явілася яшчэ да ўварвання ў краіну войскаў міжнароднай кааліцыі ў 2003 годзе. Яна пазначала тэрыторыю, на якой пераважае арабскае суніцкае насельніцтва (на поўнач ад яе значную частку насельніцтва складаюць курды, а на подзень — арабы-шыіты). Прыблізнымі вяршынямі «суніцкага трохвугольніка» з’яўляюцца гарады Багдад, Тыкрыт і Эр-Рамадзі.

Вайна ў Іраку
-------------

У сувязі з баявымі дзеяннямі ў Іраку назва «суніцкі трохвугольнік» упершыню была згадана 10 чэрвеня 2003 года ў артыкуле «Нью-Ёрк Таймс», прысвечанай пачатку ў гэтым раёне амерыканскай ваеннай аперацыі «Peninsula Strike». Менавіта ў гэтым раёне партызанскія дзеянні супраць сіл кааліцыі ўпершыню набылі арганізаваны характар.

З сярэдзіны 2003 года да канца 2004 года «суніцкі трохвугольнік» з’яўляўся асноўнай апорай сіл супраціву. Сярод суніцкага насельніцтва было дастаткова шмат прыхільнікаў зрынутага рэжыму Садама Хусейна, у той час як шыіты ў асноўным ставіліся да войскаў ЗША як да вызваліцеляў[*крыніца?*]. Горад Эль-Фалуджа доўгі час фактычна не кантраляваўся войскамі кааліцыі і стаў галоўнай базай для антыкааліцыйных сіл

У лістападзе 2004 года войскі ЗША ўсталявалі кантроль над Фалуджай. Пасля гэтага цэнтр баявых дзеянняў паміж сіламі кааліцыі і партызанамі перамясціўся ў Эр-Рамадзі і далей на захад, да ірака-сірыйскай мяжы.

Гл. таксама
-----------

* Жалезны трохвугольнік (В’етнам)
* Бермудскі трохвугольнік

Зноскі
------

1. ↑  Ahmed Hashim. Insurgency and Counter-insurgency in Iraq. — Cornell University Press, 2005. — P. 129. — ISBN 0-8014-4452-7.
2. ↑  В «суннитском треугольнике» убиты боевики // НТВ, 21.03.2007
3. ↑  4,000 G.I.'s Circle a Hussein Bastion to Foil Attacks // The New York Times, 12.06.2003
4. ↑  «Суннитский треугольник» «поглотил» еще трех американцев // Известия, 31.01.2007
5. ↑  Ожесточенные бои в «суннитском треугольнике» Ирака // Первый канал, 13.04.2004
**Эбі-Нур** (кіт. 艾比湖) — рыфтавае возера на паўночным захадзе Кітая каля мяжы з Казахстанам, паблізу паўднёвага ўваходу ў Джунгарскія вароты. З'яўляецца найбуйнейшым возерам і цэнтрам басейна Джунгарскай раўніны, мае плошчу больш за 1 тыс. км², разам з навакольнымі балотамі - 1420 км ². Плошча і ўзровень вады моцна змяняецца (да 800 км ² і на 5 м) у залежнасці ад колькасці вады. У малаводныя гады пясчаная каса вышынёй каля 0,5 м падзяляе возера на 2 вадаёма глыбінёй 2 і 15 м.

У возера ўпадаюць рэкі (Джэргалан, Цзінхэ і Бора-Тала) і прыносяць да 1,7 км³ вады ў год. Узімку замярзае, аднак моцныя ветры з Джунгарскіх варот часам збіваюць лёд. Берагі возера нізкія, пераважна пустынныя. Вада ў возеры горка-салёная, рыба ў ім не водзіцца.

Зноскі
------

1. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Гранат |