**Капуставыя**, **Крыжакветныя**, **Крыжакветкавыя** (*Brassicáceae*) — сямейства двухдольных раслін, якое ўключае ў сябе аднагадовыя і шматгадовыя травы, зрэдку паўхмызнякі або хмызнякі. Раней сямейства называлася **крыжакветныя** (Cruciferae).

Аб'ём сямейства — 349 родаў і больш за тры з паловай тысяч відаў. Адметнай асаблівасцю сямейства з'яўляецца багацце двугадовых монакарпічных (гэта значыць квітнеючых толькі на апошнім годзе жыцця) траў. Капуста з'яўляецца важнейшым для чалавека прадстаўніком гэтага сямейства.

Батанічнае апісанне
-------------------

Сям'я аб'ядноўвае травяністыя расліны, рэдка паўхмызнякі з чарговымі лістамі, без прылісткаў. Пласцінка ліста простая, цэльная ці ў рознай ступені расчлененая. Характэрны аднаклетачныя, простыя ці разгалінаваныя, радзей мнагаклетачныя, залозістыя валаскі. Вегетатыўныя органы капусных маюць асобныя клеткі (ідыябласты) з міразінам. Кветкі ў гронках, якія часта сабраны ў мяцёлкі. Кветка мае двайны калякветнік: чашалісцікаў 4 у двух кругах, чашалісцікі ўнутранага круга ў аснове маюць паглыбленні з нектарам. Вяночак з 4 пялёсткаў з ногцікамі. Андрацэй у большасці з 6 тычынак; дзве з іх утвараюць знешні круг і маюць больш кароткія ніці. Чатыры тычынкі ўнутранага круга з больш доўгімі ніцямі размяшчаюцца дзвюма парамі і чаргуюцца з тычынкамі знешняга круга. Гінецэй заўсёды цэнакарпны з двух пладалісцікаў, зрослых краямі. Ад швоў вырастае перагародка, якая падзяляе поласць завязі па вертыкальным напрамку на два гнязды. Семязачаткаў звычайна некалькі, яны прымацоўваюцца ўздоўж шву. Завязь несапраўдна двухгняздовая са слупочкам і рыльцам.

Плод — стручок (даўжыня перавышае шырыню больш чым у 3 разы), стручочак (даўжыня перавышае шырыню не болей чым у 3 разы), рэдка распадаецца (у рэдзькі дзікай), ці аднасенны арэх. Эвалюцыя крыжакветных ішла па шляху змянення пладоў ад тыповага доўгага стручка ў кароткі стручочак. Стручочкі двух тыпаў: шырокаперагародачныя і вузкаперагародачныя; нераскрываемыя стручкі — членістыя, разломвальныя. Семя без эндасперма, семядолі ўтрымліваюць алей, гліказіды. Зародак сагнуты, з розным становішчам карэньчыка адносна семядолей. Будова плода і насення — важная сістэматычная адзнака для адрознення больш дробных груп сям'і.

Сістэматыка
-----------

Сямейства ўключае 349 родаў раслін, якія размеркаваны па 45 трыбам:

* Aethionemeae
* Alysseae
* Alyssopsidae
* Anastaticeae
* Anchonieae
* Aphragmeae
* Arabideae
* Asteae
* Biscutelleae
* Boechereae
* Brassiceae
* Buniadeae
* Calepineae
* Camelineae
* Cardamineae
* Chorisporeae
* Cochlearieae
* Conringieae
* Cremolobeae
* Descurainieae
* Dontostemoneae
* Erysimeae
* Euclidieae
* Eudemeae
* Eutremeae
* Halimolobeae
* Heliophileae
* Hesperideae
* Iberideae
* Isatideae
* Kernereae
* Lepidieae
* Lunarieae
* Megacarpaeeae
* Microlepidieae
* Noccaeeae
* Notothlaspideae
* Oreophytoneae
* Physarieae
* Schizopetaleae
* Sisymbrieae
* Smelowskieae
* Thelypodieae
* Thlaspideae
* Yinshanieae

Выкарыстанне
------------

Крыжакветныя — важныя харчовыя, кармавыя, а таксама вітамінаносныя (утрымліваюць вітамін С) расліны, і таму ўжываюцца як каштоўны проціцынготны сродак; ёсць меданосныя, алейныя, тэхнічныя, пустазельныя і дэкаратыўныя прадстаўнікі.

Гл. таксама
-----------

* Жаўтушнік

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  **Капуставыя**, **Крыжакветныя** ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.8. Мн. 1999, С.502
4. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 145. — 160 с. — 2 350 экз.
5. ↑  Brassicaceae (англ.). *The Plant List (2010). Version 1. Published on the Internet;*.  Royal Botanic Gardens, Kew and Missouri Botanical Garden (7 лістапада 2010). Архівавана з першакрыніцы 19 лютага 2012. Праверана 28 лістапада 2011.
6. ↑  Гл. спасылку GRIN у картцы расліны.

Літаратура
----------

* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6
* Hall, J. C. K. J. Sytsma and H. H. Iltis. 2002. Phylogeny of Capparaceae and Brassicaceae based on chloroplast sequence data. *American Journal of Botany* 89: 1826—1842 (abstract Архівавана 18 лютага 2011.) (англ.)

Спасылкі
--------

* Brassicaceae Архівавана 3 студзеня 2007. in L. Watson and M.J. Dallwitz (1992 onwards). The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, information retrieval Архівавана 3 студзеня 2007. (англ.)
* Капустные — семейство Brassicaceae: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Universalis |
| Таксанамія | APNI · EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · Tropicos · WFO · WoRMS · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12267901j · GND: 4165639-8 · LCCN: sh85034360 · Microsoft: 2775943906 · NKC: ph114203 |