| **Кірылічны алфавіт** |
| --- |
|  |
| **Кірыліца** |
| А | Б | В | Г | Ґ | Д | Ђ |
| Ѓ | Е | (Ѐ) | Ё | Є | Ж | З |
| Ѕ | И | (Ѝ) | І | Ї | Й | Ј |
| К | Л | Љ | М | Н | Њ | О |
| П | Р | С | Т | Ћ | Ќ | У |
| Ў | Ф | Х | Ц | Ч | Џ | Ш |
| Щ | Ъ | Ы | Ь | Э | Ю | Я |
| Гістарычныя літары |
| (Ҁ) | (Ѹ) | Ѡ | (Ѿ) | (Ѻ) | Ѣ | Ꙗ |
| Ѥ | Ꙉ | ІѢ | Ѧ | Ѫ | Ѩ | Ѭ |
| Ѯ | Ѱ | Ѳ | Ѵ | (Ѷ) | Ын | Ꚉ |  |
| Літары неславянскіх моў |
| Ӑ | Ӓ | Ә | Ӛ | Ӕ | Ғ | Ӷ |
| Ҕ | Ӗ | Ҽ | Ҿ | Ӂ | Җ | Ӝ |
| Ҙ | Ӟ | Ӡ | Ӥ | Ӣ | Ӏ | Ҋ |
| Қ | Ҟ | Ҡ | Ӄ | Ҝ | Ԟ | Ӆ |
| Ӎ | Ҥ | Ң | Ӊ | Ӈ | Ӧ | Ө |
| Ӫ | Ҩ | Ҧ | Ҏ | Ҫ | Ҭ | Ӳ |
| Ӱ | Ӯ | Ү | Ұ | Ҳ | Һ | Ҵ |
| Ӵ | Ҷ | Ӌ | Ҹ | Ӹ | Ҍ | Ӭ |  |
| **Заўвага.** Знакі у дужках не маюць статусу (самастойных) літар. |

**Ю**, **ю** (назва — ю) — літара большасці славянскі кірылічных азбук (29-я ў балгарскім, 31-я ў беларускім, 32-я ў рускім і украінскім; з сербскага выключана ў сярэдзіне XIX стагоддзя, у македонскім, пабудаваным па ўзоры новага сербскага, не ўводзілася). Ужываецца таксама ў пісьменнасцях некаторых неславянскіх моў.

У стараславянскай кірыліцы звычайна лічыцца 33-й па парадку (), у глаголіцы па ліку 34-я (). Лікавага значэння не мае. Назва ў славянскай азбуцы супадае з сучаснаю — «ю»; у стара- і церкоўнаславянскай мовах так гучыць вінавальны склон кароткай формы займенніка ст.-слав: она (руск.: яе), але супадзенне гэтага слова з назваю літары можа быць і выпадковым. Кірылічная буква паходзіць ад грэчаскай лігатуры IǑ, ιǒ (ΙΟΥ, ιου); глагалічная форма невядома, і агульнапрызнанага меркавання няма.

Напісанне ў кірыліцы мела нямнога варыянтаў, якія адрозніваліся ў асноўным размяшчэннем злучальнай рысачкі (яна магла быць пасярэдзіне, як у цяперашніх шрыфтах, ці зверху, а таксама нахільнаю). Ужываліся варыянты і з рознаю велічынёю элемантаў буквы: нешта падобнае на **ГО** са злучэннем па верхнім краі *o*, звычайна такая форма сведчыць аб паўночным паходжанні рукапісу. Гэта форма іншы раз пранікала і ў друкарскія шрыфты, напрыклад у выданні Францыска Скарыны.
У старарускім скорапісе ётавы штрых часам выраджаўся ў нешто накшталт *с*-падобнага штрыха над літарай *о*, такім чынам буква набывала выгляд грэчаскай дэльты **δ**. У стараславянскіх помніках XII—XV стагоддзяў сустракаецца яшчэ адзін варыянт літары — «абаротнае Ю» з тым жа значэннем.

У пачатку слоў, пасля галосных і раздзяляльных знакаў адпавядае пары гукаў /ју/, пасля зычных — іх змякчэнне і гук /у/. У беларускай мове пасля зацвярдзелых зычных не ўжываецца.

У беларускай і ўкраінскай мове, у адрозненне ад рускай, распаўсюджана мяккае спалучэнне *цю*.

У сучаснай царкоўнаславянскай арфаграфіі буква *ю* пасля зычных сустракаецца толькі пасля *л*, *н*, *р* і (рэдка) пасля *д*, *т*, *з*, *с*, хаця ў старым маскоўскім (а цяпер стараверскім) ізводзе царкоўнаславянскай мовы актыўна ўжывалася пасля мяккіх шыпячых: *чюдо*, *чюти* (*чуять*), *ѿвращю* і пад.

Табліца кодаў
-------------

| Кадзіроўка | Рэгістр
  | Дзесятковы код
  | 16-ковы код
  | Васьмярковы код
  | Двайковы код
  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Унікод | Вялікая
  | 1070
  | 042E
  | 002056
  | 00000100 00101110
  |
| Малая
  | 1102
  | 044E
  | 002116
  | 00000100 01001110
  |
| ISO 8859-5 | Вялікая
  | 206
  | CE
  | 316
  | 11001110
  |
| Малая
  | 238
  | EE
  | 356
  | 11101110
  |
| KOI 8 | Вялікая
  | 224
  | E0
  | 340
  | 11100000
  |
| Малая
  | 192
  | C0
  | 300
  | 11000000
  |
| Windows 1251 | Вялікая
  | 222
  | DE
  | 336
  | 11011110
  |
| Малая
  | 254
  | FE
  | 376
  | 11111110
  |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|   | Камп’ютарная клавіятура IBM/Windows (раскладка QWERTY / ЙЦУКЕН) | * Г
* Р
* П
 |

 |
| Esc |  | F1 | F2 | F3 | F4 |  | F5 | F6 | F7 | F8 |  | F9 | F10 | F11 | F12 |  | PrtScSysRq | ScrollLock | PauseBreak |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  | Ins | Home | PgUp |  | NumLk | / | \* | − |
| Del | End | PgDn | 7 | 8 | 9 | + |
|  |  |  | 4 | 5 | 6 |
|  | ^ |  | 1 | 2 | 3 | Ent |
| < | v | > | 0 | , |

Зноскі
------

1. ↑  Карский & 1928, 1979 (факс.), с. 205—206. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFКарский1928,\_1979\_(факс.) (даведка)

Літаратура
----------

* *Булич С. К..* Ю // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* *Карский Е. Ф.* Славянская кирилловская палеография / отв. ред. акад. В. И. Борковский. — 2-е изд. факсимильное. — Л. М.(факс.): Из-во АН СССР; из-во «Наука» (факс.), 1928, 1979 (факс.). — С. 205—206. — 494 с. — 2 700 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая Южакова · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Настольны |