recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Герб Малайзіі
**Герб Малайзіі** — дзяржаўны герб Малайзіі зацверджаны ў 1965 годзе.

Апісанне
--------

Герб Малайзіі адлюстроўвае двух тыграў, якія стаяць на задніх лапах — сімвал адвагі і сілы. Кожны з іх адной лапай абапіраецца на жоўтую стужку з дэвізам на малайскай мове «У адзінстве — сіла» (дэвіз паўтораны двойчы: на лацінцы і на «Джаве»), а іншымі падтрымлівае шчыт. Над шчытом — жоўтыя паўмесяц і зорка з 14 роўнымі прамянямі. На шчыце зверху — пяць нацыянальных кінжалаў — крысаў — сімвал пяці былых нефедэраваных малайскіх княстваў (Джахор, Кедах, Перліс, Келантан, Трэнгану). Злева на шчыце — арэкавая пальма і выява моста над вадой — сімвал штата Пенанг, справа — дрэва малака — сімвал штата Малака, якія раней уваходзілі ў калонію Стрэйтс-Сэтлментс. У цэнтры — злева направа аднолькавыя па памеры чырвоны, чорны, белы і жоўты прастакутнікі — колеры былых федэраваных малайскіх княстваў: чорны і белы — Паханга, чырвоны і жоўты — Селангор, чорны, белы і жоўты — Перак, чырвоны, чорны і жоўты — Негеры-Сембелан. Унізе злева — сімвал штата Сабах, справа — выява птушкі-насарога — сімвал штата Саравак, паміж імі — нацыянальная кветка гібіскус.

Гістарычныя гербы
-----------------

* (1946—1963)(1946—1963)
* (1963—1965)(1963—1965)
* (1965—)(1965—)

| ⛭Краіны Азіі: Гербы |
| --- |
| - ААЭ

- Азербайджан

- Аман

- Арменія

- Афганістан

- Бангладэш

- Бахрэйн

- Бруней

- Бутан

- В’етнам

- Грузія

- Егіпет¹

- Емен

- Ізраіль

- Індыя

- Інданезія

- Іарданія

- Ірак

- Іран

- Казахстан²

- Камбоджа

- Катар

- Кіпр

- Кыргызстан

- Кітай

- КНДР

- Кувейт

- Лаос

- Ліван

- Малайзія

- Мальдывы

- Манголія

- М’янма

- Непал

- Пакістан

- Рэспубліка Карэя

- Расія²

- Саудаўская Аравія

- Сінгапур

- Сірыя

- Таджыкістан

- Тайланд

- Туркменістан

- Турцыя²

- Узбекістан

- Усходні Тымор

- Філіпіны

- Шры-Ланка

- Японія
 |
| Непрызнаныя дзяржавы |
| - Абхазія

- Кітайская рэспубліка (Тайвань)

- Нагорны Карабах

- Палесцінская аўтаномія

- Паўднёвая Асеція

- Турэцкая Рэспубліка Паўночнага Кіпра
 |
| ¹  У асноўным у Афрыцы ² Часткова ў Еўропе |
**Герб Малдаўскай Дэмакраты́чнай Рэспу́блікі** — дзяржаўны сімвал рэспублікі, разам са сцягам і гімнам. Афіцыйна не зацверджаны.

Апісанне
--------

Гербам Малдаўскай Дэмакратычнай Рэспублікі быў герб Бесарабскай губерні з выняткам чорна-жоўта-срэбнай аблямоўкі гербавых колераў Расійскай імперыі. Асноўны элемент герба — тарча, на якой выяўлена галава тура. Паміж рагамі якога пяціканцовая зорка, справа — ружа, злева — паўмесяц.

Гісторыя
--------

20 кастрычніка (2 лістапада) 1917 года на З’ездзе малдаўскіх салдат у Кішынёве прынята рэзалюцыя з патрабаваннем да Усерасійскага Часовага Урада надаць Бесарабіі тэрытарыяльна-палітычную аўтаномію і абраны вярхоўны орган Бесарабіі — Рада краю (малд.: Сфатул Цэрий, рум.: Sfatul Ţării), якая пачала працу 21 лістапада (4 снежня) 1917 года. 27 сакавіка (9 красавіка) 1918 года на пасяджэнні Сфатул Цэрый за аб’яднанне Бесарабіі з Румыніяй прагаласавалі 86 са 150 дэпутатаў. Тэкст акта аб’яднання выпушчаны на асобных улётках з гербам. На сцягах рэспублікі, якія выкарыстоўваліся ў пачатку 1918 года, выяўлялі герб як сінюю тарчу з буйвалавай галавой, якая суправаджалася зоркай паміж рагамі, а па баках ружай і паўмесяцам.

Герб МДР афіцыйна не быў зацверджаны. У архіве Кішынёва ёсць дакумент пра падрыхтоўку закона пра дзяржаўны герб і сцяг. 29 студзеня 1918 года міністр шляхоў зносін Малдаўскай рэспублікі Мікалае Н. Босіе-Кадрану на пасяджэнні Савета міністраў зрабіў вусны даклад пра патрэбу распрацоўкі праекта закона пра нацыянальны сцяг і нацыянальны герб для яго прадстаўлення ў Савет краю. Было прапанавана Міністэрству на чале з М. М. Босіе-Кадрану падрыхтаваць склад камісію для прапрацоўкі гэтага пытання. Пасля галасавання 27 сакавіка пра далучэнне да Румыніі пытанне дзяржаўных сімвалаў адпала само сабой.

Пасля далучэння да Румыніі была створана правінцыя Бесарабія, пазней падзеленая на 9 жудзецаў, дзе малдаўскі герб не выкарыстоўваўся. Неафіцыйна герб МДР як сімвал Малдавіі выкарыстоўваўся, напрыклад, для эмблемы Малдаўскага аўтаклуба ў Ясах.

* Герб на аснове герба Бесарабскай губерніГерб на аснове герба Бесарабскай губерні
* Улётка Сфатул Цэрый з тэкстам акта аб'яднання з РумыніяйУлётка Сфатул Цэрый з тэкстам акта аб'яднання з Румыніяй
* Прамалёўка герба з дакументаў Сфатул ЦэрыйПрамалёўка герба з дакументаў Сфатул Цэрый
* Герб Рэспублікі. 1918Герб Рэспублікі. 1918
* Эмблема аўтаклуба ў Ясах. Пачатак 1930-х гадоўЭмблема аўтаклуба ў Ясах. Пачатак 1930-х гадоў

Гл. таксама
-----------

* Герб Малдовы
* Герб Малдаўскага княства

Зноскі
------

1. ↑  Вспомогательные исторические дисциплины: Высшая школа, исследовательская деятельность, общественные организации : тезисы докладов и сообщений научной конференции, Москва, 27-29 января 1994 г. — М.: РГГУ, 1994 — С. 22
2. ↑  Гербы МНР (heraldicum.ru)
3. ↑  *Mischevca V. Negrei I.* Simbolurile Ţării moldovei(недаступная спасылка) — Chişinău: Elan, 2010. — 141 с. — ISBN 978-9975-66-199-7  (рум.)
4. ↑  *Silviu Andrieş-Tabac* Simbolurile Republicii Democratice Moldoveneşti (1917—1918). Interpretări semantice // Tyragetia. Serie nouă. 2008, nr. 2(17), pp. 291—294. — ISSN 1857-0240. — P. 293
**Герб Мальты** у яго сучасным абліччы апісаны ў акце аб эмблемах і пячатках рэспублікі Мальты ад 1988 г. наступным чынам. Шчыт, уяўляе геральдычную выяву сцяга Мальты, над шчытом залатая сцяна-карона з васьмю вежамі (відаць толькі пяць), што сімвалізуе ўмацаванне Мальты і азначае горад-дзяржаву. Вакол шчыта дзве галіны: справа аліўкавая, злева - пальмавая, якія азначаюць мір і прыроду Мальты, перавязаныя ўнізе белай з чырвоным вываратам стужкай, на якой загалоўнымі чорнымі літарамі напісана: *"Repubblika ta' Malta"* (Рэспубліка Мальта па-мальтыйску.)

Герб які выкарыстоўваўся ў 1964-1975 гг.
----------------------------------------

У 1964-1975 гг. на гербе былі намаляванныя два дэльфіна, якія трымалі выяву сцяга Мальты, апраўленай з аднаго боку пальмавай, а з іншай - аліўкавай галінамі, якія азначаюць адпаведна перамогу і мір. Уверсе размяшчалася карона ў форме крэпасці з васьмю васьмікутнымі вежамі, змешчаная на шаломе з белай і чырвонай стужкамі. Унізе - сінія хвалі, якія азначаюць размяшчэнне ў Міжземным моры, васьміканцовы мальтыйскі крыж, звязаны з ордэнам Святога Джона, стужка з дэвізам *"Virtute et Constantia"* (доблесць і ўстойлівасць). Сёння гэты дэвіз выкарыстае *ордэн Мерыта*.

Герб які выкарыстоўваўся ў 1975—1988 гг
---------------------------------------

11 ліпеня 1975 года (год пасля таго, як Мальта стала рэспублікай) быў прыняты новы герб. Ён адлюстроўвае сцэну на берагу: узыходзячае сонца, мальтыйская лодка *dghajsa* на вадзе, вілы і лапата на беразе, справа расце апунцыя (від кактуса). Усе гэтыя сімвалы ў некаторай ступені звязаныя з Мальтай. Пад гэтай выявай напісана новая назва краіны — *Repubblika ta' Malta* (Рэспубліка Мальта).

Гэты герб можна было ўбачыць на манетах, якія былі ў звароце да 1 студзеня 2008 года, пакуль Мальта не перайшла на еўра.

| ⛭Мальта паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Мальта»**
 |

| ⛭Краіны Еўропы: герб |
| --- |
| * Азербайджан¹
* Албанія
* Андора
* Аўстрыя
* Балгарыя
* Беларусь
* Бельгія
* Боснія і Герцагавіна
* Ватыкан
* Венгрыя
* Вялікабрытанія
* Германія
* Грузія
* Грэцыя
* Данія
* Ірландыя
* Ісландыя
* Іспанія
* Італія
* Казахстан²
* Кіпр¹
* Латвія
* Літва
* Ліхтэнштэйн
* Люксембург
* Малдова
* Мальта
* Манака
* Нарвегія
* Нідэрланды
* Партугалія
* Паўночная Македонія
* Польшча
* Расія²
* Румынія
* Сан-Марына
* Сербія
* Славакія
* Славенія
* Турцыя²
* Украіна
* Фінляндыя
* Францыя
* Харватыя
* Чарнагорыя
* Чэхія
* Швейцарыя
* Швецыя
* Эстонія
 |
| Залежныя тэрыторыі |
| * Азорскія астравы
* Аландскія астравы
* Гернсі
* Гібралтар
* Джэрсі
* Востраў Мэн
* Фарэрскія астравы
* Шпіцберген
* Ян-Маен
 |
| Непрызнаныя і часткова прызнаныя дзяржавы |
| * Абхазія¹
* Косава
* Паўднёвая Асеція¹
* Прыднястроўе
 |
| ¹ Часткова або цалкам у Азіі, у залежнасці ад праведзенай мяжы (en)  ² У асноўным у Азіі |
**Палава́нцы** (саманазва: *Palaw'an*; тагальск.: Palawano) — карэнныя жыхары паўднёвай часткі вострава Палаван (Філіпіны). Агульная колькасць (2023 г.) — 14 000 чалавек. У шырокім сэнсе палаванцамі могуць называцца ўсе жыхары Палавана.

Палаванцы лічацца нашчадкамі найбольш старажытных жыхароў Філіпінаў, якія з'явіліся ў дадзеным рэгіёне каля 50 тысяч гадоў таму, і аўстранезійцаў, што мігравалі сюды каля 4 тысяч тысяч гадоў таму. Размаўляюць на аўстранезійскіх мовах. 

Палаванцамі звычайна называюць толькі тубыльцаў паўднёвай часткі вострава, адрозніваюць іх ад тагбануа, карэнных насельнікаў цэнтральнай і паўночнай частак. Яны падзяляюцца на 4 буйныя тэрытарыяльныя групы, кожная з якіх мае сваю мову. Кантакты паміж рознымі групамі вельмі абмежаваны. 

Палаванцы здаўна займаліся падсечным земляробствам, паляваннем, збіральніцтвам і рыбалоўствам. Хуткае знясіленне мясцовых глеб вымушала іх часта мяняць месца жыхарства. Будавалі часовыя жытлы на схілах пагоркаў, не далёка ад крыніц пітной вады, часцяком на платформах, паднятых над зямлёй, так што ўваход у хаціну месціўся знізу. 

Традыцыйная рэлігія заснавана на веры ў шматлікіх духаў. Разам з гэтым, палаванцы вераць у вышэйшага бога *Эмпук*, стваральніка сусвету. Зносінамі са светам духаў і лекаваннем займаюцца шаманы *белджан*. Іх галоўная функцыя заключана ў захаванні чалавечай жыццёвай сілы *курдува*. Гэтаму ж садзейнічаюць шматлікія цырымоніі *кегурангуранган*. Многія вернікі афіцыйна спавядаюць хрысціянства.

Зноскі
------

1. ↑  Palawano in Philippines

Спасылкі
--------

* Palawan
* Get to Know the Indigenous People that Make Palawan More Interesting
**Дзмі́трый Алякса́ндравіч Хварасто́ўскі** (16 кастрычніка 1962, Краснаярск — 22 лістапада 2017, Лондан, Вялікабрытанія) — савецкі і расійскі оперны спявак (барытон). Народны артыст Расіі (1995). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі РСФСР імя Глінкі (1991).

Біяграфія
---------

Скончыў Краснаярскае педагагічнае вучылішча імя А. М. Горкага і Краснаярскі інстытут мастацтваў па класе заслужанага дзеяча мастацтваў РФ прафесара К. К. Іофель, вучаніцы М. М. Рыёлі-Слаўцовай — жонкі рускага тэнара П. І. Слаўцова.

У 1985—1990 гадах быў салістам Краснаярскага дзяржаўнага тэатра оперы і балета.

Пасля перамогі ў 1989 годзе ў Міжнародным конкурсе оперных спевакоў у Кардыфе меў з 1990 года ангажэмент ў лепшых оперных тэатрах свету: Каралеўскі тэатр Ковент-Гардэн (Лондан), Баварская дзяржаўная опера, Берлінская дзяржаўная опера, тэатр Ла Скала (Мілан), Венская дзяржаўная опера, тэатр Калон (Буэнас-Айрэс), Метрапалітэн-опера (Нью-Ёрк), Лірычная опера ў Чыкага, Марыінскі тэатр Санкт-Пецярбурга, маскоўскі тэатр «Новая опера», оперная сцэна Зальцбургскага фестывалю. З 1994 года жыў у Лондане.

Аказваў падтрымку маладым калектывам. Запісаў з Валерыем Гергіевым і аркестрам Марыінскага тэатра вакальны цыкл «Песні і скокі смерці» Мадэста Мусаргскага і оперу «Царская нявеста» М. А. Рымскага-Корсакава (партыя Рыгора Бруднага).

Выконваў творы Г. В. Свірыдава.

19, 21 і 22 лістапада 2009 года прайшлі канцэрты ў Дзяржаўным Крамлёўскім палацы, дзе Хварастоўскі выступіў у новым амплуа, выканаўшы песні І. Я. Крутога на вершы Ліліі Вінаградавай.

Зноскі
------

1. ↑  Dmitrij Hvorostovskij // Store norske leksikon — 1978. — ISSN 2464-1480<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q746368'></a>
2. ↑  ХВОРОСТО́ВСКИЙ Дмитрий Александрович // Большая российская энциклопедия — М.: Большая российская энциклопедия, 2004. Праверана 12 кастрычніка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1768199'></a>
3. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · Spotify |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · Česko-Slovenská filmová databáze · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 139339797 · CiNii: DA11199285 · GND: 13010406X · GTAA: 113177, 257497 · ISNI: 0000 0001 1080 1651 · LCCN: nr94002866 · NKC: xx0108808 · NLP: A24166662 · NTA: 16395058X · NUKAT: n2009147347 · SUDOC: 149636059 · VIAF: 103620036 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жукаў.
**Дзмітрый Анатолевіч Жукаў** (30 жніўня 1927, Грозны — 10 верасня 2015, Масква) — рускі пісьменнік і грамадскі дзеяч.

Біяграфія
---------

У канцы 1960-х — 1970-х гадах быў старшынёй патрыятычнага аб'яднання «Рускі клуб».

Творчасць
---------

У 1960-я мела вядомасць яго навукова-фантастычнае апавяданне «Рэм і Геній». Аўтар аповесцей-хронік «Авакум», «Уладзімір Іванавіч», «Багатырскае сэрца» і інш.

У кнізе «Уладзімір Іванавіч» (1977) жыва выявіў сучаснага рускага падзвіжніка, абаронцу рускай культуры, які прысвяціў жыццё захаванню рускай духоўнай спадчыны.

У перакладах Д. Жукава на рускую выходзілі творы Айзэка Азімава, Лестэра дэль Рэя, Мюрэя Лейнстэра, Кліфарда Саймака, Роберта Шэклі, Гары Гарысана, Роберта Янга, Рэя Брэдберы, Джэймса Баларда, Джэральда Дарэла.
**Асака малакветкавая** (Carex pauciflora) — травяністая расліна сямейства асаковых.

Апісанне
--------

Шматгадовая бледна-зялёная травяністая расліна з доўгім тонкім паўзучым карэнішчам. Сцёблы вышынёй 5-40 см, прамыя, трохгранныя. Лісце вузкае, жалабатае, карацейшае за сцябло. Суквецце складаецца з верхавінкавага каласка, які нясе на верхавінцы 1-3 тычынкавых, ніжэй 2-5 песцікавых кветак. Размнажэнне насеннае і вегетатыўнае.

Пашырэнне
---------

Барэальны цыркумпалярны рэліктавы від. Пашырэнне: Скандынавія, Сярэдняя, Атлантычная, Паўночная і Усходняя Еўропа, поўдзень Сібіры, Далёкі Усход і горы Сярэдняй Азіі, Японія, Карэя, Паўночная Амерыка. Знаходзіцца ў Беларусі ў асобных лакалітэтах на крайняй паўднёвай мяжы пашырэння. Расце на вярховых балотах і ў забалочаных хваёвых хмызнячкова-падвейна-сфагнавых лясах.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5
**Трайная карона** (англ.: Tripple Crown) - зборны тэрмін, які ўжываецца да трох галоўных прафесійных снукерных турніраў: чэмпіянату свету, чэмпіянату Вялікабрытаніі і Мастэрс. Усяго дзесяць гульцоў у гісторыі выйгравалі ўсе тры турніры: Стыў Дэвіс, Тэры Грыфітс, Алекс Хігінс, Стывен Хендры, Джон Хігінс, Марк Уільямс, Роні О’Саліван, Ніл Робертсан, Марк Сэлбі і Шон Мёрфі. Толькі Хендры, Дэвіс і Уільямс выйгравалі ўсе тры тытула ў асобным сезоне, пры гэтым, Стывен Хендры - адзіны, хто здолеў паўтарыць падобны поспех. Ён выйграваў усе турніры ў сезонах 1989/1990 і 1995/1996. У 2013 годзе аўстраліец Ніл Робертсан стаў першым небрытанскім снукерыстам, які выйграў усе турніры трайной кароны.
**Тракайскі паўастраўны замак** — абарончае збудаванне Вялікага Княства Літоўскага ў горадзе Трокі (сучасны Тракай у Літве).

Гісторыя
--------

Тракайскі замак на паўвостраве
* XIV стагоддзе — будаўніцтва мураванага Ніжняга замка.
* 1382—1383 — спустошаны крыжакамі.
* 1414—1439 — адноўлены Вітаўтам, змураваны Верхні замак.
* 1953—1961 — кансервацыя рэшткаў замка.
* 2002 — пачалася рэстаўрацыя на Ахвярнай гары (Верхнім замку).

Архітэктура
-----------

Малюнак з «Атласу замкаў Віленскай губерні», 1827
Тракайскі паўвастраўны замак быў збудаваны, як рэзідэнцыя вялікага князя Кейстута, суваладара Альгерда. Замак складаўся з дзвюх частак - непасрэдна замка або Верхняга і прылеглага да горада Трокаў нашмат большага па памерах прадзамча, або Ніжняга замка. У той час як Верхні замак доўгі час заставаўся драўляным, Ніжні Тракайскі замак быў ужо ў XIV стагоддзі абнесены мурам і 6—7 вежамі. У далейшым на верхнім замку Вітаўт збудаваў велікакняжацкі палац.

Літаратура
----------

* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тракайскі паўастраўны замак
* Замак Стары (Трокі) на Radzima.org
**Дзмітрый Аляксандравіч Карчынскі** (укр.: Корчинський Дмитро Олександрович; нар. 22 студзеня 1964, Кіеў) ― украінскі палітык, пісьменнік, грамадскі дзеяч і тэлевядучы. Кіраўнік партыі «Братство».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і навуковага супрацоўніка Інстытута тэхнічнай цеплафізікі НАН Украіны Аляксандра Анатольевіча Карчынскага і яго жонкі Людмілы Васільеўны.

Скончыў школу № 206 у Кіеве, пасля чаго атрымаў адукацыю ў Кіеўскім інстытуце харчовай прамысловасці. Атрыманне вышэйшай адукацыі атрымалася няўдалым, Дзмітрый паспеў адвучыцца толькі адзін год у Кіеўскім універсітэце.

Грамадская дзейнасць пачалася пасля павернення з войску. У 1987—1988 гадах Карчынскі — удзельнік грамадскага аб’яднання «Українська Гельсінська спілка», студэнцкага апазіцыйнага аб’яднання «Український культурологічний клуб», «Громада».

З 1989 года адзін з стваральнікаў і кіраўнікоў «Спілкі незалежнай украінскай моладзі». Прымаў удзел у арганізацыі першых масавых антыкамуністычных акцый у Кіеве (экалагічныя, антывайсковыя мітынгі).

У 1990 адзін із засноўнікаў і лідараў грамадскай арганізацыі «Українська національна асамблея».

У 1998 годзе арганізатар серый акцый у Адэсе па абароне мясцовага самакіравання.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1058118439 · LCCN: nr98033108 · SUDOC: 249393972 · VIAF: 54064579 |
**Рэспубліканскі завулак** (руск.: Республиканский переулок) — вуліца ў Ленінскім раёне Магілёва, у гістарычным цэнтры горада.

Гісторыя
--------

Гістарычная назва **Бутамаў завулак** (руск.: Бутомов переулок) паходзіць ад прозвішча першапасяленца. За савецкім часам перайменаваны.

Раней цягнуўся ад скрыжавання Дняпроўскага праспекта і Лютэранскага завулка на паўночнай ускраіне Саборнай плошчы да моста цераз Дубравенку, за якім пераходзіў у завулкі Тлусты і Чарнецкі. З поўначы прымыкаў Красны завулак, з поўдня — 2-і Круты завулак. Пасля вайны трасіроўка гэтых завулкаў зменена, каб прабіць вуліцу ад вуліцы Крыленкі да Лазарэнкі, паралельную Першамайскай вуліцы. У 1959 годзе пабудаваны дом культуры швейнай фабрыкі імя Валадарскага, які адрэзаў завулак ад Першамайскай вуліцы.

* На плане 1831 года завулак не пазначаны, прыкладна на яго месцы вялікі яр ад аркі Саборнай плошчы да Дубравенкі.На плане 1831 года завулак не пазначаны, прыкладна на яго месцы вялікі яр ад аркі Саборнай плошчы да Дубравенкі.
* На плане 1835 года за Трыумфальнай аркай ужо пазначана вуліца, якая ідзе па схіле яра.На плане 1835 года за Трыумфальнай аркай ужо пазначана вуліца, якая ідзе па схіле яра.
* На плане 1862 года завулак праходзіць на поўнач ад Саборнай плошчыНа плане 1862 года завулак праходзіць на поўнач ад Саборнай плошчы
* Завулак на нямецкім аэрафотаздымку. 1943Завулак на нямецкім аэрафотаздымку. 1943

Размяшчэнне
-----------

Лесвіца да Дубравенкі
Арыентаваны з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Пачынаецца ад скрыжавання з Чырвоным і 2-м Крутым завулкамі. Больш як палову даўжыні складае лесвіца да Дубравенкі.

Зноскі
------

1. ↑  Улицы Могилева: сто лет назад и сегодня
2. ↑  *А. М. Мезенко.* Имя внутригородского объекта в истории : Об урбанонимах Беларуси XIV — нач. XX в.. — Минск: Выш. шк. 2003. — 299 с. — ISBN 985-06-0905-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У алгебры,  **цыклічная група** - гэта група , генерыраваная праз адзін элемент. Гэта значыць, што яна складаецца з мноства элементаў з абарачальнай асацыятыўнай аперацыяй і змяшчае элемент такі, што кожны элемент групы можа быць атрыманы шляхам шматразовага прымянення аперацыі групы або яе адваротнай да *g*. Кожны элемент групы можа быць запісаны як ступень *g* у мультыплікатыўнай натацыі, або як кратнасць *g* у адытыўнай натацыі. Элемент *g* называецца *генератарам* групы.

Усе бясконцыя цыклічныя групы ізаморфныя да адытыўнай групы **Z**, цэлых лікаў. Кожная канечная цыклічная група парадку *n* ізаморфная да адытыўнай групы **Z**/n**Z**, цэлых лікаў па модулю *n*. Кожная цыклічная група з'яўляецца абелевай групай (гэта азначае, што яе групавая аперацыя з'яўляецца камутатыўнай).

Азначэнне
---------

Група *G* называецца цыклічнай, калі існуе элемент *g* з *G* такі, што *G* = ⟨*g*⟩ = { *g**n* | *n* гэта цэлы лік }.  Паколькі любая група, генерыраваная элементам з групы з'яўляецца падгрупай гэтай групы, то паказаць, што адзіная падгрупа групы *G* , якая змяшчае *g* - гэта само *G,*хопіць, каб даказаць, што *G*  з'яўляецца цыклічнай.

Напрыклад, калі *G* = { *g*0, *g*1, *g*2, *g*3, *g*4, *g*5 }- група парадку 6, то *g*6 = *g*0, і *G* з'яўляецца цыклічнай. Па сутнасці, *G* - гэта тая самая група (гэта значыць ізаморфная) што і мноства { 0, 1, 2, 3, 4, 5 } з аперацыяй складання па модулю 6. Напрыклад, 1 + 2 ≡ 3 (mod 6) адпавядае *g*1 · *g*2 = *g*3, і 2 + 5 ≡ 1 (mod 6) адпавядае *g*2 · *g*5 = *g*7 = *g*1, і гэтак далей. Можна выкарыстоўваць ізамарфізм χ азначаны як χ(*g**i*) = *i*.

Прыклады
--------

* Мноства цэлых лікаў, з аперацыяй складання стварае групу. Яна з'яўляецца **бясконцай цыклічнай групай**, таму што ўсе цэлыя лікі могуць быць запісаныя як канечная сума або рознасць копій лічбы 1. У гэтай групе, 1 і -1 з'яўляюцца адзінымі генератарамі. Кожная бясконцая цыклічная група ізаморфная гэтай групе.

* Для кожнага дадатнага цэлага ліку *n*, мноства цэлых лікаў па модулю *n*, зноў з аперацыяй складання, стварае канечную цыклічную групу, групу **Z**/(*n*). Элемент *g* гэта генератар гэтай групы, калі *g* узаемна просты з *n* (таму што гэтыя элементы змогуць стварыць усе астатнія элементы групы праз цэлалікавае множанне). Такім чынам, колькасць розных генератараў роўна *φ*(*n*), дзе *φ* гэта функцыя Эйлера, функцыя, якая падлічвае колькасць лікаў па модулю *n*, ўзаемна простых з *n*. Кожная канечная цыклічная група ізаморфная групе **Z** /(*n*), дзе *n* - парадак групы.

Літаратура
----------

* *Винберг Э. Б.* Курс алгебры. — м: «Факториал Пресс», 2002. — ISBN 5-88688-060-7.
**До́ўгі Ге́рман** (эст.: Pikk Hermann) — вежа замка Тоампеа, на аднайменным узгорку ў Таліне, сталіцы Эстоніі. Першая частка была пабудавана ў 1360—1370 гадах. Яна была перабудавана (вышыня павялічана да 45,6 метраў) ў XVI стагоддзі. Да вяршыні вежы вядзе лесвіца з 215 прыступак.

Вежа Доўгі Герман размешчана побач з будынкам Эстонскага парламента, а сцяг на вяршыні вежы на вышыні 95 метраў над узроўнем мора з'яўляецца адным з сімвалаў Эстоніі.

Дзяржаўны сцяг, з памерамі 191 см на 300 см, падымаецца адначасова з прайгравання дзяржаўнага гімна Эстоніі падчас узыходу сонца (але не раней 7 гадзіны раніцы) і апускаецца ў час захаду (але не пазней 10 гадзін вечара). Калі яго спускаюць, можна чуць песню «Радзіма, маё шчасце і радасць мая».

1. 1 2  TallHermann at riigikogu.ee

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Доўгі Герман
* Стародка пра вежу Доўгі Герман на сайце Віртуальных прагулак VirtualGuide.ru

|  Вежы Таліна |
| --- |
| 
Вежа Брэмені •
Вежа Кулдзяла •
Дзявочая вежа •
Доўгі Герман •
Кік-ін-дэ-Кёк •
Тоўстая Маргарыта
 |
**«Фехервар»** (венг.: MOL Fehérvár Football Club) — венгерскі футбольны клуб з горада Секешфехервар.

Гісторыя
--------

Клуб заснаваны ў 1941 годзе. З 1968 па 2018 гады большую частку часу клуб насіў назву «Відэатон», 1 ліпеня 2018 года быў перайменаваны ў «МОЛ Відзі». З ліпеня 2019 года клуб зноў змяніў назву на «Фехервар» (або «МОЛ Фехервар»)

Галоўным дасягненнем на еўрапейскай футбольнай арэне стаў выхад у фінал Кубка УЕФА 1985 года, у якім венгерскі клуб прайграў мадрыдскаму «Рэалу».

Дасягненні
----------

* **Чэмпіянат Венгрыі:**

**Чэмпіён (3):** 2010/11, 2014/15, 2017/18
**2-е месца (8):** 1975/76, 2009/10, 2011/12, 2012/13, 2015/16, 2016/17, 2018/19, 2019/20
* **Кубак Венгрыі:**

**Пераможца (2):** 2005/06, 2018/19
**Фіналіст (5):** 1981/82, 2000/01, 2010/11, 2014/15, 2020/21
* **Кубак лігі:**

**Пераможца (3):** 2007/08, 2008/09, 2011/12
**Фіналіст (2):** 2012/13, 2013/14
* **Суперкубак Венгрыі:**

**Пераможца (2):** 2011, 2012
**Фіналіст (3):** 2006, 2010, 2015

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт  (венг.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Soccerway · Transfermarkt · УЕФА |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Максіміліян II.

**Максіміліян II** (ням.: Maximilian II. von Bayern, *Максіміліян Іосіф*; 28 лістапада 1811 — 10 сакавіка 1864) — кароль Баварыі з 1848 года, з дынастыі Вітэльсбахаў.

Біяграфія
---------

Сын караля Людвіга I. Па заканчэнні ў 1831 годзе курсу гістарычных і юрыдычных навук у Гётынгене і Берліне, здзейсніў некалькі вялікіх падарожжаў па Германіі, Італіі і Грэцыі. Узыйшоў на прастол у 1848 годзе пасля адрачэння бацькі.

У 1863 годзе Максіміліян для папраўкі здароўя адправіўся ў Італію, але абвастрэнне адносін паміж Прусіяй і Даніяй выклікала яго на радзіму, дзе ён неўзабаве памёр. Помнікі Максіміліяну ўзведзены ў Мюнхене, Байрэйце, Ліндау і Кісінгене.

Культурная палітыка
-------------------

Прытрымліваючыся традыцый дому Вітэльсбахаў, ён акружаў сябе мастакамі, музыкантамі і пісьменнікамі. У 1858 годзе ён заснаваў пры Мюнхенскай акадэміі дзве камісіі: адну — гістарычную, іншую — прыродазнаўчую і тэхнічную; першая зрабіла вялікі ўнёсак у справу вывучэння нямецкай гісторыі.

Унутраная палітыка
------------------

У якасці кіраўніка адрозніваўся некаторым лібералізмам; уплыву фаварытаў і палюбоўніц, якія кіравалі Баварыяй пры яго бацьку, быў пакладзены канец; распаўсюджванню народнай адукацыі перасталі чыніць перашкоды; друк стаў больш свабадным, і кароль не жадаў уступаць у сутычкі з народным прадстаўніцтвам, хоць яго не раз падахвочвалі яго да гэтага.

Знешняя палітыка
----------------

У 1848—1849 гадах Максіміліян выступіў рашучым праціўнікам імкненняў да германскага адзінства і ў процівагу гэтым імкненням стварыў план саюза дробных дзяржаў Сярэдняй Германіі пад вяршэнствам Баварыі, досыць моцнага, каб супрацьстаяць Прусіі і Аўстрыі.

Сям'я
-----

У 1842 годзе ажаніўся з Марыяй Прускай (1825—1889), унучкай Фрыдрыха Вільгельма II. Дзеці:

* Людвіг (1846—1886), кароль Баварыі з 1864 па 1886;
* Ота (1848—1916), кароль Баварыі з 1886 па 1913, быў цяжка псіхічна хворы.

Зноскі
------

1. 1 2  Maximilian II king of Bavaria // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. 1 2  *Lundy D. R.* Maximilian II König von Bayern // The Peerage Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>
3. ↑  *(unspecified title)* Праверана 7 жніўня 2020.

Літаратура
----------

* *Водовозов В. В..* Максимилиан II, король баварский // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Hauff, «Leben und Wirken Maximilian’s II, Königs vou Bayern» (Мюнхен, 1864);
* Söltl, «M. II» (2 выд. Аўгсбург, 1867);
* V. Müller, «M. II» (Рэгенсбург, 1864);
* Heigel, «Histor. Vorträge und Studien» (3 выд. Мюнхен, 1887);
* Bodenstedt, «Eine Konigsreise» (1878).


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Людвіг I** | **кароль Баварыі**1848—1864 | Пераемнік**Людвіг II** |
**Ётунхейм** (стар.-сканд.: Jǫtunheimr, *зямля ётунаў*) — у скандынаўскай міфалогіі — адзін з дзевяці міроў, зямля населеная волатамі-ётунамі.

Па легендах быў створаны асамі да ўсходу ад Мідгарду дзеля Бергельміру і яго нашчадкаў. Ад Асгарду Ётунхейм адлучае рака Івінг. Ётунхеймам кіруе кароль Трым. Асноўнае селішча Ётунхейма — Утгард. Таксама згадваюцца размешчаныя там Жалезны лес і Каменныя горы. У Ётунхейме размешчаныя Гастрапнір — хата Менглад і Трымхейм — хата Т'яцы.

Часта наведваўся асамі. У сагах згадваецца неаднаразовыя вандраванні Тора і Локі па Ётунхейму, у тым ліку і ў Утгард.
Рэшткі шанца ў Вернбергу (Аўстрыя)
**Чатырохвугольны шанец** (ням.: Viereckschanze) — тып месцаў пакланення на тэрыторыі заходняй і цэнтральнай Еўропы, вядомы з перыяду латэнскай культуры (датуюцца II ст. да н. э. — І ст. н. э.) і прыпісваны кельтам.

Назва паходзіць ад марфалогіі аб'ектаў, якія нагадваюць прастакутны шанец абароны. Яны складаюцца з плоскай або злёгку ўвагнутай вобласці з абрысам чатырохвугольніка, акружанай валам і праходзячым звонку ровам са стромкімі сценкамі і з папярочным перасекам ў форме літары «V». Унутр вяла адкрытая брама ў вале, часам дзве брамы, з розных бакоў, нярэдка з усходу, але ніколі з поўначы. Брама уяўляла сабой прагал у вале, але не ў ірве. Памеры гэтых аб'ектаў вельмі розныя — ад 50 да 200 м, як правіла, ад 70 да 90 м, а іх плошча складае ад 1600 м² да 25000 м².

Унутры некаторых шанцаў знаходзяцца рэшткі падземных і наземных збудаванняў, часам шыбы глыбінёй ад некалькіх да 35 метраў (самая глыбокая ў Вольфратсхаузене каля Мюнхена). У шыбах знаходзяць фігуры, чалавечыя косткі і мноства іншых прадметаў. Большая частка паверхні вала была не забудавана.

Больш за ўсё такіх збудаванняў былі знойдзены на тэрыторыі паўднёвай Германіі і Аўстрыі — каля 250, прыкладна 30 сканцэнтравана у ніжнім цячэнні Сены, каля 10 знаходзіцца на тэрыторыі Багеміі. Адзін, яшчэ не правераны аб'ект, размешчаны ў Маравіі, у вёсцы Людэраў  (польск.) (бел..

Зноскі
------

1. ↑  Venclová, N.  (чэшск.) (бел. Archeologie pravěkých Čech 7 — Doba Laténská, s.35, Praha 2008
2. ↑  Friedrich Schlette: *Celtowie*, Wydawnictwo Łódzkie, Łódź, 1987, ISBN 83-218-0633-3, s.137-138
3. ↑  Náboženství Keltů: Posvátná místa. Archeolog. cz: Katalog archeologických památek na území ČR [online]. 2009, 25.6. [cit. 2012-05-09]. Dostupné z:
4. ↑  Friedrich Schlette: *Celtowie*, Wydawnictwo Łódzkie, Łódź, 1987, ISBN 83-218-0633-3, s.138-139
5. ↑  Friedrich Schlette: *Celtowie*, Wydawnictwo Łódzkie, Łódź, 1987, ISBN 83-218-0633-3, s.137

Бібліяграфія
------------

* Jana Čižmářová  (чэшск.) (бел.: *Encyklopedie Keltů na Moravě a ve Slezsku*, Praha, 2004, s. 48.
* Friedrich Schlette  (ням.) (бел.: *Celtowie*, Wydawnictwo Łódzkie, Łódź, 1987, ISBN 83-218-0633-3, s.137-141
* Jiří Waldhauser  (чэшск.) (бел.: *Encyklopedie Keltů v Čechách*, Praha, 2001, s. 96-98.

Спасылкі
--------

* Viereckschanze — Skřipel, Osov
* Kelten in Bayern: Karte der Keltenschanzen südlich München Архівавана 30 чэрвеня 2013.. webkonzil.de
* Viereckschanzen. Kelten-Info-Bank
**До́ўскі раё́н** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР, якая існавала ў 1935 годзе.

Гісторыя
--------

Раён утвораны 12 лютага 1935 года ў складзе БССР. Цэнтр — вёска Журавічы. У склад раёна ўключаны 15 сельсаветаў: Абідавіцкі, Баханскі, Вяліказімніцкі (Зімніцкі, Малазімніцкі), Ісканскі, Сялец-Халапееўскі, Хатаўнянскі сельсаветы — з Быхаўскага раёна; Балатнянскі, Журавіцкі сельсаветы — з Кармянскага раёна; Рагоўскі (Рагінскі), Рэкценскі (Ракцянскі) сельсаветы — з Прапойскага раёна; Доўскі, Званецкі, Курганскі, Маластралкоўскі, Свержанскі сельсаветы — з Рагачоўскага раёна. 12 сакавіка 1935 года Рагоўскі (Рагінскі) сельсавет вернуты ў склад Прапойскага раёна. 5 красавіка 1935 года раён перайменаваны ў Журавіцкі раён.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
* *Мікола Камінскі.* Доўскі раён // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1996. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
*Carex buchananii* — шматгадовая травяністая расліна, від рода Асака (*Carex*) сямейства Асаковыя (*Cyperaceae*).

Батанічнае апісанне
-------------------

Воласападобнае вечназялёнае лісце карычнева-меднай афарбоўкі. Маецца палева-зялёны гатунак. Пры лёгкім укрыцці магчыма вырошчванне ў паўднёвых абласцях Расіі. Цікава глядзіцца ля вады, сярод хвойных, на фоне раслін з серабрыстымі лісцем, побач з ліловымі, бэзавымі кветкамі, а таксама ў інеі і пры першым снезе. Сонцалюбівы, але не вельмі марозаўстойлівы від.

На радзіме можа дасягаць вышыні ў 60 см.

Распаўсюджанне
--------------

Родам з Новай Зеландыі, але ў цяперашні час вырошчваецца ў садах і на кветніках і ў паўночным паўшар’і, у тым ліку і ў Расіі.

Практычнае выкарыстанне
-----------------------

Выкарыстоўваецца як дэкаратыўная расліна.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».
3. 1 2  Декоративные травы Архівавана 3 ліпеня 2012.  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · NCBI · POWO · Plantarium · The Plant List · Tropicos · WFO |
**Caloplaca obamae** — лішайнік сямейства целасхіставых (*Teloschistaceae*) від роду Калаплака (*Caloplaca*).

*Caloplaca obamae* была адкрыта ў 2007 годзе ў амерыканскім ліхенолагам Кэры Кнудсенам (Каліфарнійскі ўніверсітэт у Рыверсайд) на востраве Санта-Роза ў Каліфорніі і была апісана ў сакавіку 2009 года. Яна мае вонкавае падабенства з іншым відам гэтага роду,  Caloplaca xanthostigmoidea.

Назва
-----

Дадзены таксон названы ў гонар прэзідэнта ЗША Барака Абамы; гэта першы від жывых арганізмаў, названы ў яго гонар.

«Я назваў гэты від *Caloplaca obamae*, каб паказаць сваю ўдзячнасць прэзідэнту за падтрымку навукі і адукацыі», — патлумачыў Кэры Кнудсен свой выбар відавага эпітэта.

Арэал і асяроддзе пасялення
---------------------------

*Caloplaca obamae* з’яўляецца эндэмікам паўночнай часткі вострава Санта-Роза, расце на гліністых глебах плейстацэну, размешчаных на марскіх тэрасах. Папуляцыя жывёл на востраве ў цяперашні час памяншаецца і, магчыма, від, які ледзь не знік з твару зямлі ў часы бурнага ўсплёску жывёлагадоўлі, верне свае пазіцыі на востраве.

Зноскі
------

1. ↑  I named it *Caloplaca obamae* to show my appreciation for the president's support of science and science education.

Спасылкі
--------

* New Species Of Lichen Named After President Barack Obama (англ.) (Праверана 4 мая 2010)
**«Чатыры апосталы»** — карціна нямецкага мастака Альбрэхта Дзюрэра.

Гэты твор меў для мастака велізарнае значэнне. У яго былі ўкладзены ідэі, якія найбольш хвалявалі Дзюрэра і складалі самую сутнасць высокіх этычных уяўленняў майстра пра чалавека, такім, якім ён павінен быць. Карціну Дзюрэр паднёс у дарунак роднаму гораду Нюрнбергу ўвосень 1526 г. і яна знаходзілася ў зале ратушы, дзе вырашаліся самыя важныя справы гарадскога самакіравання. Курфюрст Максіміліян I літаральна сілком вымантачыў яе ў жыхароў горада. Баючыся непаслухацца, яны адправілі яе ў Мюнхен, употай спадзяючыся, што тэкст пісання апосталаў пад імі ў лютэраўскім перакладзе прымусіць Максіміліяна вярнуць карціну назад. Аднак курфюрст загадаў адпілаваць ерэтычны тэкст і адправіць назад рамы. Толькі ў 1922 г. створкі і тэкст былі зноў адноўлены ў аўтарскіх старадаўніх рамах.

Карціна — дыптых — складаецца з дзвюх вертыкальных вузкіх створак, змацаваных паміж сабой. На левай створцы намаляваны апосталы Іаан і Пётр, на правай — Марк і Павел. Апосталы знаходзяцца ў адной прасторы, стаяць на адным поле. Кампазіцыйна яны цесна спаяныя разам. духоўна яны здаюцца абсалютна адзінымі. Іх адрознівае цвёрдая воля і тэмперамент барацьбітоў. Стан духоўнай актыўнасці, інтэнсіўнага разважання не толькі злучае іх, але прымушае выказаць здагадку аб агульнасці інтэлектуальных пошукаў. Выявы апосталаў нясуць у сабе глыбокае філасофска-этычнае ўтрыманне. Дзюрэр стварае іх у надзеі падаць дасканалы прыклад чалавечых характараў і розумаў, накіраваных у высокія сферы духу.

У чатырох апосталах таксама бачылі ўвасабленне асноўных тэмпераментаў — халерычнага, меланхалічнага, сангвінічнага і флегматычнага. Сапраўды, Дзюрэр імкнуўся стварыць розныя тыпы людзей, з іх здольнасцю да актыўнага жыццёвага дзеяння, але нароўні з гэтым і больш усяго яго захапляла мэта стварэння выявы магутнай, духоўна багатай асобы. Карціна «Чатыры апосталы» павінна была ўспрымацца своеасаблівым завяшчаннем вялікага нямецкага мастака-гуманіста сучаснасці і будучым пакаленням.

Пад фігурай Іаана цытата з 2-га пасланні Пятра (2:1): 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Былі і лжэпрарокі ў народзе, як і ў вас будуць ілжэнастаўнікі… | "|

Зноскі
------

1. 1 2

Літаратура
----------

* *Боргези С.* Старая пинакотека: Мюнхен: Альбом. 2003.
* *Седова Т. А.* Старая пинакотека в Мюнхене. М.: Искусство, 1990

| ⛭Працы Альбрэхта Дзюрэра |
| --- |
| Жывапіс | 
* Дыптых з партрэтамі бацькоў (1490)
* Аўтапартрэт (1493)
* Аўтапартрэт (1498)
* Аўтапартрэт (1500)
* Адам і Ева (1507)
* Чатыры апосталы (1526)

 |  |
| Гравюра | 
* Апакаліпсіс (1498)
* Адам і Ева (1504)
* Рыцар, смерць і д’ябал (1513)
* Меланхолія (1514)
* Святы Іеранім у келлі (1514)
* Насарог (1515)

 |
| Рысунак | 
* Аўтапартрэт аголеным (паміж 1500 і 1512)
* Рукі таго, хто моліцца (~1508)

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вераб'і, значэнні.

**Вераб'і** — возера ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца за 33 км на паўночны ўсход ад горада Астравец каля вёскі Вераб'і. Належыць да Сарачанскай групы азёр, самае паўднёвае з гэтай групы.

Возера знаходзіцца ў басейне ракі Страча. Плошча Вераб'ёў складае 0,46 км². Найбольшая глыбіня возера — 3,1 м. Даўжыня возера — 1,12 км, найбольшая шырыня — 0,57 км. Даўжыня берагавой лініі — 2,9 км. Аб'ём вады ў возеры складае 0,94 млн м³, плошча вадазбору возера — 8,2 км².

Схілы катлавіны возреа маюць вышыню 12—13 м, на поўдні вышыня схілаў складае да 5 м. Схілы пераважна разараныя, на поўдні знаходзяцца пад лесам. Берагі возера нізкія, на паўднёвым усходзе і захадзе — сплавінныя. На поўначы берагі зліваюцца з схіламі.

Дно вадаёма плоскае, на мелкаводдзі пясчанае, глыбей — высланае сапрапелем. Зарастае 35% плошчы паверхні возера. Паласа прыбярэжнай расліннасці пашыраная да глыбіні 1,8—2 м і мае шырыню 15—20 м.

Па паўднёвым захадзе ў возера ўпадае ручай з возера Гульбеза. Па паўднёвым усходзе з Вераб'ёў выцякае ручай у раку Страча.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.

| Сарачанскія азёры |
| --- |
| 
* Баранскае
* Белае
* Вераб’і
* Галадзянка
* Галодна
* Гульбеза
* Ёдзі
* Залаўскае
* Каймін
* Клевел
* Тумскае
* Туравейскае

 |
Герб «Чацвярцінскія»
**Чацвярцінскія**, **Святаполк-Чацвярцінскія** — княжацкі род уласнага герба. Прозвішча ад горада Чацвяртня ў Луцкім павеце, з XVII стагоддзя ўжывалі прыдомак *Святаполк*. Паходжанне вядуць ад Рурыкавічаў. Родапачынальнікам лічыцца ўнук Яраслава Мудрага вялікі кіеўскі князь Святаполк Ізяславіч (1093—1113), унук якога Юрый Яраславіч быў князем тураўскім. Дакладная сувязь Чацвярцінскіх з нашчадкамі Юрыя, якія валодалі тураўскімі ўдзеламі, не прасочваецца.

Першы вядомы прадстаўнік роду Чацвярцінскіх у Вялікім Княстве Літоўскім — Аляксандр, які разам з іншымі князямі ў 1388 годзе паручыўся Ягайлу за Алехну Дзмітрыевіча. Аляксандр меў сына Івана (упамінаецца ў 1432—1451) і ўнука Аляксандра (упамінаецца ў 1472—1495). Яны і іх нашчадкі мелі маёнткі на Валыні. Родавае гняздо Чацвярцінскіх — Чацвяртня (Старая Чацвяртня); валодалі таксама Баровічамі (Новая Чацвяртня), Сакалем (прадстаўнікі гэтай лініі роду зваліся князямі Сакальскімі), Хлапоцінам, Рагачоўкай, Перамышлем і інш. Вызнавалі праваслаўе, з канца XVII ст. пераходзілі ў каталіцтва.

У 1843—1886 гадах княжацкі тытул Чацвярцінскіх зацверджаны ў Расійскай імперыі.

Вядомыя прадстаўнікі
--------------------

* Юрый Іванавіч (? — 1502) — сын Івана Аляксандравіча, намеснік уладзімірскі ў 1502 годзе.
* Фёдар Іванавіч (? — пасля 1507) — сын Івана Аляксандравіча, намеснік брацлаўскі і звянігарадскі ў 1494—1498 гадах, пасол да валашскага ваяводы ў 1494 годзе.
* Якаў Андрэевіч (? — да 1616) — сын Андрэя Фёдаравіча, ляснічы пінскі, пасол у Маскву ў 1580 і 1586 гадах.
* Мікалай (? — 1659) — сын Стафана, кашталян менскі з 1649 года.
* Сільвестр (у свеце Стафан; ? — 1727) — сын Вацлава, праваслаўны епіскап магілёўскі і беларускі з 1704 года.
* Гедэон (у свеце Рыгор; ? — 1690) — сын Захара, праваслаўны мітрапаліт кіеўскі з 1685 года.

Літаратура
----------

* *Пазднякоў В.* Чацвярцінскія // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 742—743. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Чацвярцінскія

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Верабкі** — археалагічны помнік каля вёскі Верабкі  Лепельскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 0,1 км на ўсход ад вёскі на падоўжаным узгорку (гара Плоская), на правым беразе ракі Бярэшча.

Апісанне
--------

Пляцоўка гарадзішча роўная, з невялікім нахілам на ўсход, здзірванелая, зарасла хвойнікам і хмызняком. Даўжыня з захаду на ўсход 68 м, максімальная шырыня 40 м, мінімальная — 26 м. Вышыня схілаў да 12 м, паўночны і паўднёвы стромкія, усходні адносна пакаты. 3 заходняга боку пляцоўка гарадзішча ўмацавана валам і шырокім ровам. Шырыня вала ў аснове да 9 м, вышыня 1,1 м. 3 боку пляцоўкі схілы вала пакатыя, з боку рова — стромкія. Глыбіня рова не менш за 10 м, шырыня да 20 м.

Выявіў у 1931 годзе А. М. Ляўданскі, абследавалі А. Р. Мітрафанаў (1972) і Ю. А. Заяц (1981). Культурны пласт у цэнтры 0,2-0,3 м, бліжэй да краёў каля 1 м, добра прасочваецца па ўсёй пляцоўцы. Трапляюцца абломкі штрыхаваных пасудзін, кавалкі жалезнага шлаку і абпаленыя камяні. Характар керамікі (дамешак жарствы, вострарабрыстая форма пасудзін, параўнальна добрае абпальванне) дае магчымасць датаваць гарадзішча I—III стст. н. э. і аднесці яго да культуры штрыхаванай керамікі.

Літаратура
----------

* Гарадзішчы Лепельскага раёна // Памяць: Лепельскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: В. Я. Ланікіна [і інш.]; уклад.: В. Я. Ланікіна, А. У. Стэльмах; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : Беларусь, 1999. — С. 24-29.
* Лепельскі раён // Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь / склад.: В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мінск : БЕЛТА, 2009. — С. 173—175.
* Лепельскі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 271—286.
Рака Акаванга ў Батсване
**Акаванга** — рака ў паўднёва-заходняй Афрыцы. Чацвёртая па даўжыні рачная сістэма ў Паўднёвай Афрыцы.

Цячэ ў напрамку на паўднёвы ўсход. Працягласць — 1600 км. Сярэдні расход вады — 475 м³/с. Бярэ свой пачатак у Анголе, дзе яна называецца **Кубанга**. Паўднёвей па ёй праходзіць частка мяжы паміж Анголай і Намібіяй, пасля чаго рака цячэ па тэрыторыі Батсваны.

Яшчэ да Батсваны зрэз ракі паніжаецца на 4 метра з-за парогаў, вядомых пад назвай *Вадаспады Попа*.

Акаванга не ўпадае ў аніякае мора. Замест гэтага яна губляецца ў балотах на паўночным захадзе пустыні Калахары, гэта месца звычайна называюць Дэльта Акаванга (балота Акаванга). Плошча дэльты — 15 000 км². Частка рачных водаў напаўняе возера Нгамі. У басейне Акаванга знаходзіцца запаведнік Марэмі (у Батсване), вядомы сваёй багатай дзікай прыродай.

Літаратура
----------

* Кубанга, Акаванга // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 551. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4713749-6 · NKC: ge343732 · VIAF: 244536573 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Асташынскі.

**Валянцін Міронавіч Асташынскі** (29 чэрвеня 1950, Мінск) — беларускі фізік. Доктар фізіка-матэматычных навук (2000), дацэнт (2010), член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2014).

Біяграфія
---------

Скончыў БДУ (1973). З 1969 у Інстытуце фізікі, з 1992 у Інстытуце малекулярнай і атамнай фізікі Нац. АН Беларусі (з 2001 загадчык сектара, з 2004 — загадчык лабараторыі), з 2007 — зноў у Інстытуце фізікі, загадчык лабараторыі, з 2013 — у Інстытуце цепла- і масаабмену імя А. У. Лыкава НАН Беларусі, загадчык аддзялення фізікі плазмы і плазменных тэхналогій.

Навуковыя працы па фізіцы плазменых паскаральнікаў, плазмадынаміцы. Развіў канцэпцыю аб паскарэнні замагнічанай плазмы ў квазістацыянарных плазменных паскаральніках. Прапанаваў і стварыў камбінаваныя плазмадынамічныя сістэмы для генерацыі кампрэсійных эразійных плазменных плыней. Распрацаваў методыку паскоранай дыягностыкі рэжымаў работы плазменных паскаральнікаў.

Медаль «За працоўныя заслугі» (2023).

Зноскі
------

1. ↑  Навука. — 2023. — 18 красавіка. — С. 2

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — С. 338. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).

Спасылкі
--------

* Валянцін Міронавіч Асташынскі ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
* Профіль на сайце НАН Беларусі  (руск.)
**Акадэмія албаналагічных даследаванняў** (алб.: Akademia e Studimeve Albanologjike) — адна з найбольш важных навукова-даследчых устаноў албанамоўнага свету. Была заснавана ў 2007 годзе ўрадам Албаніі і размяшчаецца ў албанскай сталіцы Тыране побач з Тыранскім ўніверсітэтам.

Гісторыя
--------

Цэнтр албаналагічных даследаванняў быў заснаваны ў рамках рэканструкцыі і мадэрнізацыі албанскай акадэмічнай і універсітэцкай сістэмы. Рашэнне было прынята ўрадам Албаніі ў жніўні 2007 года. Утварэнне акадэміі адбылося ў выніку аб’яднання чатырох існуючых устаноў: Інстытута археалогіі, Інстытута мовазнаўства і літаратуры, Інстытута гісторыі і Інстытута культурнай антрапалогіі і мастацтвазнаўства з двума навуковымі падраздзяленнямі: «Мастацтвазнаўства» і «Албанская энцыклапедыя», якія раней належалі Албанскай акадэміі навук.

Цэнтр быў рэарганізаваны 10 сакавіка 2008 года як навукова-даследчы інстытут і атрымаў статус міжвузаўскага органа. Ён атрымаў у спадчыну штат спецыялістаў і багаты архіў высокай важнасці. Нароўні з даследаваннямі ў галіне гісторыі, археалогіі, культурнай антрапалогіі, мастацтвазнаўства, лінгвістыкі, літаратуры і г.д. частка яго працы накіравана на даследаванне, ацэнку, захаванне і прасоўванне матэрыяльнай і духоўнай спадчыны албанскай культуры. У цэлым гэта адзін з асноўных інстытутаў албаналогіі. Ён таксама прапануе магістарскія і кандыдацкія праграмы, а таксама даследчыя праграмы па ўсіх галінах, якія ахоплівае інстытут.

У 2017 годзе Цэнтр албаналагічных даследаванняў змяніў назву на Акадэмію албаналагічных даследаванняў.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Council of Ministers
3. ↑  History (in Albanian) **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2016. Праверана 11 мая 2015.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт (алб.)

| ⛭Універсітэты Албаніі |
| --- |
| Дзяржаўныя | 
* Влёраўскі ўніверсітэт імя Ісмаіла Кемалі
* Гіракастрыйскі ўніверсітэт імя Экрэма Чабэя
* Дурэскі ўніверсітэт імя Аляксандра Маісі
* Карчыйскі ўніверсітэт імя Феафана Нолі
* Тыранскі ўніверсітэт
* Тыранскі медыцынскі ўніверсітэт
* Тыранскі політэхнічны ўніверсітэт
* Тыранскі сельскагаспадарчы ўніверсітэт
* Тыранскі спартыўны ўніверсітэт
* Тыранскі ўніверсітэт мастацтваў
* Шкодэрскі ўніверсітэт імя Луідзя Гуракучы
* Эльбасанскі ўніверсітэт імя Аляксандра Джувані

 |
| Прыватныя | 
* Албанскі ўніверсітэт
* Бедэрскі ўніверсітэт
* Луарасійскі ўніверсітэт
* Тыранскі еўрапейскі ўніверсітэт
* Тыранскі сталічны ўніверсітэт
* Універсітэт «Поліс»
* Універсітэт «Эпоха»
* Універсітэт імя Марына Барлеці
* Універсітэт Маці Божай Добрай Рады
* Незалежніцкі ўніверсітэт
* Нью-Ёркскі ўніверсітэт у Тыране

 |