**Каяфа**, ***Іосіф Каяфа*** (грэч. Καϊάφας) — у Новым Запавеце імя іўдзейскага першасвятара, які арганізаваў змову з мэтай забіць Ісуса. Каяфа таксама актыўна ўдзельнічаў у судовым разбіральніцтве над Ісусам у Сінедрыёне. Вавілонскі Талмуд дае прозвішча Куппай, у той час як Іерусалімскім Талмудзе згадваўся Некіфі, а ў Мишне як Ха-Кoф (малпа), гульня слоў з-за яго супрацьстаяння Ха-хасідаў.

Паводле Евангелляў, Каяфа быў галоўным абвінавальнікам Ісуса.

Згадванне ў Іосіфа Флавія
-------------------------

Яўрэйскі гісторык 1-га стагоддзя Іосіф Флавій лічыцца самай надзейнай літаратурнай крыніцай пра Каяфу. Яго працы ўтрымліваюць інфармацыю пра даты знаходжання Каяфы на высокім святарстве, разам з справаздачамі па іншых першасвятароў, а таксама дапамагаюць аднавіць апісанне абавязкаў першасвятара. Іосіф Флавій у *Іўдзейскіх старажытнасцях* распавядае, што Каяфа стаў першасвятаром у час бурнага перыяду. Ён таксама сцвярджае, што праконсул Вітэлій зняў яго з пасады (Antiquitates Judaicae 18.95-97). Звесткі Іосіфа Флавія заснаваны на больш старой крыніцы, у якім асобы, якія займаюць высокае святарства былі пералічаны ў храналагічным парадку.

Згодна з Іосіфам Флавіем, Каяфа быў прызначаны ў 18 г. н.э. рымскім прэфектам, які папярэднічаў Понцію Пілату, Валерый Грат.

Іосіф быў зяцём Ганне (таксама званы Ананія), сына Сіфа. Ганна быў скінуты, але меў пяць сыноў, якія служылі ў якасці першасвятароў пасля яго. Часы святарстваў Ганны, Каяфы і пяць братоў з’яўляюцца:

* Ананія (або Ганна), сын Сіфа (6-15)
* Элеазар, сын Ананіі (16-17)
* Каяфа — правільна называецца Іосіф, сын Каяфы (18-36), які ажаніўся з дачкой Ганны (Ян 18:13)
* Іянафан, сын Ананіі (36-37 і 44)
* Феафіл, сын Ананіі (37-41)
* Матфей, сын Ананіі (43)
* Ананія, сын Ананіі (63)

Асуарыі Каяфы і Мірыям
----------------------

### Асуарый Каяфы

Асуарый Каяфы
У лістападзе 1990 года, рабочыя выявілі багата ўпрыгожаны вапняковы асуарый, пракладваючы дарогу ў лесе Міру на поўдзень ад Абу-Тор раёне Іерусаліма. Гэты склеп апынуўся некранутым і ўтрымліваў чалавечыя рэшткі. Арамейскі надпіс на баку паведамляў «*Іосіф, сын Каяфы*», і на аснове гэтага косці пажылога чалавека аднесены да першасвятара Каяфы. З часу адкрыцця гэтая ідэнтыфікацыя была пастаўлена пад сумнеў некаторымі навукоўцамі з розных падстаў, у тым ліку напісанне надпісам, адсутнасць якой-небудзь згадкі аб статусе Каяфы, як Першасвятара, плоскіх формаў магілы (хоць сам склеп як багата арнаментаваны, чаго і варта было чакаць ад чалавека яго звання), і іншых прычын.

### Асуарый Мірыям

У чэрвені 2011 года археолагі з універсітэта Бар-Ілана і Тэль-Авіўскага ўніверсітэта абвясцілі аднаўленне скрадзенага асуарыя, выкрадзенага з магілы ў даліне Эла. Ізраільскі дэпартамент старажытнасцей заявіў пра сапраўднасць асуарыя, і выказаў шкадзіраванне, што ён не можа быць вывучаны на месцы. На асуарыі знаходзіўся тэкст: «*Мірыям, дачка Іосіфа, сына Каяфа, першасвятара з Бет Імры*». Зыходзячы з гэтага, Каяфа можа быць аднесены да святарскага роду, усталяванага яшчэ пры цары Давідзе.

Новазапаветняе апавяданне
-------------------------

«Хрыстос перад Каяфам». Першасвята адлюстраваны ў разарваным адзенні ў адказ на яго погляд блюзнерства Ісуса. (Капела Скравеньі ў Падуі, Джота дзі Бандонэ, *Жыццё Хрыста*)
У Евангеллі паводле Матфея 26:57-67 Каяфа і іншыя святары Сінедрыёну робяць допыт Ісуса. Яны шукаюць «ілжывых паказанняў», з якімі было б магчыма абвінаваціць Ісуса, але ім гэта не ўдалося. Ісус маўчыць на працягу ўсяго допыту, пасля Каяфа патрабуе, каб Ісус сказаў ці Ён — Хрыстос. Ісус адказвае: «*Ты так сказаў*» (грэч. Σὺ εἶπας) 26:64, і «*Я ёсць; і вы ўбачыце Сына Чалавечага, што сядзіць справа сілы і ідзе на аблоках нябесных*». (Марк. 14:62) Каяфа і іншыя людзі абвінавацілі Яго ў блюзнерстве, і прысудзілі Яго на смерць.

У Евангеллі паводле Яна 11, першасвятары выклікаць сход Сінедрыёна ў адказ на ўваскрасенне Лазара. Каяфа вырашае разам з «*першасвятарамі і фарысеямі*», што рабіць з Ісусам, Чый уплыў павялічваецца. Яны асцерагаюцца, што калі яны пакінуць усё як ёсць, дык усе ўверуюць у Яго, і «прыйдуць Рымляне і знішчыць і наша святое месца, і наш народ». Каяфа робіць палітычны разлік, мяркуючы, што гэта будзе лепш, каб «*адзін чалавек*» (Ісус) памер, чым «*ўсёсь народ*» будзе знішчаны. Пазней Каяфа і першасвятары вырашаюць забіць таксама і Лазара (12:10). Аднак рымляне не выконвалі пакананняў у дачыненні да парушэнняў яўрэйскага закона, і, такім чынам, абвінавачванне ў блюзнерстве для Пілата не мела б значэння. Таму Каяфа вырашыў адвінаваціць Ісуса не толькі ў блюзнерстве, але і ў абвяшчэнні сябе Месіяй, што б разглядалася як спроба вяртання трона цара Давіда. Гэта было б актам бунту і заахвоціла рымскае пакананне.

У Ян. 18 Ісуса прыводзяць да Ганны і Каяфы да допыту, з перарывістым збіццём. Пазней, іншыя святары (Каяфа не суправаджае іх) вядуць Ісуса да Понція Пілата, рымскаму кіраўніку Іўдзеі і настойваюць на выкананні прысуда Ісусу. Пілат кажа святарам, каб яны судзілі Ісуса самі, на што яны адказваюць, што не маюць паўнамоцтваў для гэтага. Пілат задае пытанні Ісусу, пасля чаго ён сцвярджае, што не бачыць ніякіх падстаў для абвінавачванняў супраць Яго. Пілат прапануе натоўпу выбраць аднаго зняволенага, каб вызваліць — у гонар Пасхі — і яны выбіраюць злачынцу Вараву замест Ісуса.

Каяфа з’яўляецца і пазней, у кнізе Дзеяў 4. Пётра і Яна прывялі да Ганны і Каяфы пасля вылячэння кульгавага ў двары храма. Першасвятары паставілі пад сумнеў аўтарытэт апосталаў, каб зрабіць такі цуд. Тады Пётр, натхнёны Святым Духам, адказаў, што Ісус з Назарэта быў крыніцай іх улады. Каяфа і іншыя святары зразумелі, што гэтыя двое вучняў не мелі афіцыйнай адукацыі, адказвалі вельмі красамоўна. Каяфа загадаў вевесці апосталаў і параіўся з іншымі святарамі, якія слова пра цуд ужо распаўсюдзіліся вельмі шырока, каб спрабаваць абвергнуць, таму святары загадалі апосталам, каб тыя не распаўсюджвалі імя Ісуса. Апосталы аднак адмовіўся, сказаўшы, што ім трэба больш слухацца Бога, а не людзей, і яны не могуць не гаварыць пра тое, што бачылі і чулі.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Каіяфа

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1997—…) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 129446424 · LCCN: n94114587 · NKC: uk2005277823 · VIAF: 161055492 |