recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Апостальская канстытуцыя** (лац.: constitutio apostolica) — заканадаўчы акт, які быў абвешчаны Папам Рымскім і змяшчае прадпісанні агульнага і пастаяннага характару для ўсёй Каталіцкай царквы ці яе часткі.

Па форме апостальскія канстытуцыі адрозніваюцца ад motu proprio і пасланняў сваім больш высокім статусам. З дапамогай апостальскай канстытуцыі, якая выдаецца пераважна ў форме булы, публікуюцца дагматычныя вызначэнні (напрыклад, апостальская канстытуцыя *Munificentissimus Deus* ад 1 лістапада 1950 года, якая абвясціла дагмат аб Узнясенні Дзевы Марыі), а таксама разважанні ў вобласці хрысціянскага веравучэння, якія не маюць дагматычнага характару (напрыклад, апостальская канстытуцыя *Unigenitus Dei Filius* ад 8 верасня 1713 года, якая асудзіла янсенісцкія погляды Пасхазія Кенеля).

З дапамогай апостальскай канстытуцыі ў царкоўнае заканадаўства ўводзяцца найбольш важныя змены. Так, апостальская канстытуцыя *Sacrae Disciplinae Leges* ад 15 студзеня 1983 года ўвяла ў дзеянне цяперашні Кодэкс Кананічнага Права. Апостальскія канстытуцыі апублікуюць змены межаў царкоўных акруг (напрыклад, дыяцэзій і тэрытарыяльных абацтваў), акты аб заснаванні розных інстытутаў (напрыклад, манаскіх кангрэгацый) і змяненні іх статусу. З 1909 года апостальскія канстытуцыі публікуюцца ў *Acta Apostolicae Sedis*. Паводле канону 754 ККП, усе вернікі абавязаны прытрымлівацца палажэнняў апостальскай канстытуцыі ў вобласці веравучэння.

Прыклады апостальскіх канстытуцый
---------------------------------

* «Anglicanorum Coetibus» (2009) — правілы далучэння англіканскіх абшчын да Рымска-Каталіцкай Царквы.
* *Universi Dominici Gregis* (1996) — правілы Ян Павел II пры абранні Рымскага Пантыфіка;
* *Fidei depositum* (1992) — апостальская канстытуцыя Яна Паўла II аб увядзенне ў дзеянне новага Катэхізіса Рымска-каталіцкай царквы;
* *Ex corde ecclesiae* (1990) — правілы Яна Паўла II пра Каталіцкія Універсітэты;
* *Sacrae Disciplinae Leges* (1983) — апостальская канстытуцыя Яна Паўла II аб увядзенні ў дзеянне цяперашняга Кодэкса Кананічнага Права;
* *Ut sit* (1982) — апостальская канстытуцыя Яна Паўла II, якая падняла статус Opus Dei у ранг асабістай прэлатуры;
* *Romano Pontifici eligendo* (1975) — апостальская канстытуцыя Паўла VI аб абранні Рымскага пантыфіка;
* *Missale Romanum* (1969) — апостальская канстытуцыя Паўла VI аб пераглядзе чыну літургіі;
* *Paenitemini* (1966) — апостальская канстытуцыя Паўла VI аб пасце і ўстрыманні ў Рымска-каталіцкай царкве;
* *Veterum sapientia* (1962) — апостальская канстытуцыя Яна XXIII аб садзейнічанні вывучэнню лацінскай мовы;
* *Munificentissimus Deus* (1950) — дагматычная канстытуцыя Пія XII аб Узнясенні Маці Божай у нябесную славу;
* *Ineffabilis Deus* (1854) — дагматычная канстытуцыя Пія IX аб Бязгрэшным Зачацці Найсвяцейшай Дзевы Марыі;
* *Quo primum* (1570) — апостальская канстытуцыя Пія V аб Трыдэнцкай імшы.

Крыніца
-------

* «Конституция апостольская» //Католическая энциклопедия. Т.2. Изд.францисканцев, М:2005
**Павел Анатолевіч Судапла́таў** (руск.: Па́вел Анато́льевич Судопла́тов; 29 чэрвеня [12 ліпеня] 1907, Мелітопаль — 24 верасня 1996, Масква) — савецкі разведчык, супрацоўнік АДПУ (пазней НКУС — НКДБ), перад арыштам у 1953 годзе — генерал-лейтэнант Міністэрства ўнутраных спраў СССР.

Ліквідаваў кіраўніка АУН Яўгена Канавальца, арганізаваў забойства Льва Троцкага.

У час Вялікай Айчыннай вайны, узначальваючы 4-е ўпраўленне НКУС, удзельнічаў у арганізацыі мініравання стратэгічных аб’ектаў у перыяд абароны Масквы, дыверсійнай дзейнасці супраць нацысцкіх войскаў на Каўказе, стратэгічных радыёгульняў з нямецкай разведкай. Судаплатаў непасрэдна кіраваў дзейнасцю на акупаванай нямецкімі войскамі Заходняй Украіне партызанскага атрада спецыяльнага прызначэння Дзмітрыя Мядзведзева, які з’яўляўся базай для легендарнага разведчыка Мікалая Кузняцова, узначальваў аддзел, які апрацоўваў інфармацыю аб распрацоўцы атамнай бомбы ў ЗША.

У 1953 годзе быў арыштаваны, асуджаны на 15 гадоў пазбаўлення волі, поўнасцю адбыў пакаранне і быў рэабілітаваны толькі ў 1992 годзе. Стаў шырока вядомы дзякуючы сваім мемуарам «Разведка і Крэмль», «Спецаперацыі. Лубянка і Крэмль. 1930—1950 гады».

Заўвагі
-------

1. ↑  метрычная кніга<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q932420'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q34544468'></a>
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90765833 · BNF: 12424066f · CiNii: DA08786588 · GND: 11932878X · ICCU: LO1V143685 · ISNI: 0000 0001 1026 4462 · LCCN: n94051560 · LNB: 000016741 · NDL: 00516452 · NKC: jo2004213430 · NLA: 35356461 · NLP: A10931077, A11876505 · NTA: 153214465 · NUKAT: n98045906 · PTBNP: 156858 · LIBRIS: 210786 · SUDOC: 033367736 · VIAF: 49314504 |

 |
«**Апошняя міля**» — тэлекамунікацыйны канал, які непасрэдна звязвае кліента і правайдэра. Больш за ўсё тэрмін ужываецца ў тэлекамунікацыйнай сферы (Інтэрнэт, тэлевізійныя кабельныя сеткі і г. д.). На самой справе, адлегласць гэтага канала не абавязкова роўная мілі, асабліва ў аддаленай мясцовасці (вёскі). Часам сустракаецца выраз **апошні кіламетр**, але ён не так распаўсюджаны, як *апошняя міля*.

Вырашэнне праблемы «апошняй мілі» з'яўляецца адной з галоўнай задач аператараў сувязі, для гэтага выкарыстоўваюцца больш сучасныя і эфектыўныя тэхналогіі. Адным з выйсцяў, замест пракладвання дарагіх і фізічна складаных у стварэнні правадных сетак, з'яўляецца выкарыстанне бесправадных сетак (WiMAX), ці праз лініі электраперадач (BPL).

Існуючыя спосабы прадстаўлення апошняй мілі
-------------------------------------------

Аптычнае валакно як адно з рашэнняў праблемы апошняй мілі.
### Правадныя сістэмы (у тым ліку аптавалакно)

Правадныя сістэмы ўяўляюць сабой сістэмы перадачы інфармацыі па правадах. Праблемай з'яўляецца паслядоўнае затуханне сігналу, і, калі не ладзіць узмацняльнікі праз пэўныя адлегласці, гэта прыводзіць да ўтварэння абмежавання на адлегласць.

#### Лакальныя вылічальныя сеткі (LAN)

Звычайна лакальныя сеткі ладзяцца на аснове медных кааксіяльных кабеляў ці вітай пары. Звычайна падобныя сеткі дзейнічаюць на хуткасці перадачы 100 МБіт/с, але новыя пратаколы дазваляюць хуткасць перадачы інфармацыі да 1000 МБіт/с. Праблема крыецца ў абмежаванні на адлегласць кабелю з-за хуткага затухання сігналу пасля 800 метраў. Нізкаякасныя кабелі таксама могуць падвяргацца наводкам ад электрамагнітнага выпраменьвання вонкавых прылад і кабеляў, што гэтакім жа чынам спрыяе затуханню сігнала.

#### Аптычнае валакно

Аптычнае валакно дазваляе перадаваць вялікія аб'ёмы інфармацыі на вялікія адлегласці, што забяспечвае сучасныя патрэбы карыстальнікаў сетак.

Гл. таксама
-----------

* Аператар сувязі
* Хатняя сетка
* FTTR

Зноскі
------

1. ↑  «Белтелеком» променяет Metro Ethernet на современные кабели? Архівавана 20 лютага 2010. TUT.BY  (руск.)

| ⛭Доступ у Інтэрнэт (тэхналогіі перадачы даных) |
| --- |
| Правадныя | Валаконна-аптычная лінія (ВАЛС) (FTTx, PON)  ·  xDSL ·  DOCSIS ·  Ethernet ·  Камутаваны доступ ·  ISDN ·  Сувязь па ЛЭП |
| Бесправодныя | Wi-Fi ·  iBurst ·  DECT ·  WiBro/WiMAX ·  UMTS-TDD ·  HSPA ·  EV-DO ·  Спадарожнік ·  LTE ·  Wireless USB ·  GPRS ·  EDGE ·  WiGig |
Партытура для голасу і фартэпіяна Play (i)
**Партытура** (італ.: partitura, дакладны пераклад — падзел, размеркаванне) у музыцы — нотны запіс шматгалоснага музычнага твора, прызначаны для выканання ансамблем, хорам або аркестрам, у якім усе партыі (галасы) дадзены адна над іншай у вызначаным парадку. Ідэальная для сімфанічнага або опернага выканання; старонка партытуры чытаецца злева направа — па гарызанталі, і адначасова зверху ўніз — па вертыкалі. Кожны гарызантальны нотны радок — голас або аднаго інструмента, або групы аднолькавых інструментаў. Партытура ляжыць на пульце ў дырыжора, на пюпітры ў кожнага аркестранта маецца, як правіла, нотны запіс толькі той партыі, якую павінен гуляць гэты музыка.

Гісторыя
--------

Першапачаткова шматгалосныя творы запісваліся і (з XVI стагоддзя) выдаваліся толькі ў выглядзе набору асобных галасоў (пагалоснікаў). Першымі ўзорамі *друкаванай* партытуры лічацца фрагменты партытурнага запісу музыкі, прайграныя нямецкімі тэарэтыкамі першай паловы XVI стагоддзя: прыклад расшыфроўкі табулатуры ў партытуру ў Марціна Агрыкалы (у трактаце «Musica instrumentalis deudsch», 1529) і мацет Філіпа Вердэло «Sancta Maria succurre miseris», які прыводзіць Лампадый (у трактаце «Музычны кампендый», 1537). З часам партытура стала асноўнай формай запісу шматгалосных твораў.

Пачынаючы з XIX стагоддзя для выканання выдаюцца як партыі асобных выканаўцаў, так і партытура (аркестравая, харавая, ансамблевая).

Парадак размяшчэння галасоў
---------------------------

Дырыжорская партытура
У *вакальнай партытуры* галасы размяшчаюцца зверху ўніз па меры паніжэння тэсітуры:

* сапрана,
* альт,
* тэнар,
* барытон,
* бас.

Для *сімфанічнага аркестра* партыі размяшчаюцца па наступных групах:

* драўляныя духавыя музычныя інструменты,
* медныя духавыя,
* ударныя,
* арфа,
* смычковыя.

У кожнай з груп партыі размяшчаюцца паводле вышыні гучання. Партыі інструментаў, якія саліруюць, вакальных галасоў і хору змяшчаюцца паміж партыямі арфы і смычковых інструментаў.

Літаратура
----------

* *Барсова И. А.* Очерки по истории партитурной нотации (XVI — первая половина XVIII века). — М.: МГК, 1997.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Музычны Рымана · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4173447-6 · NDL: 00562195 · NKC: ph759856 |
**Баліялы (Бэліялы)** (англ.: Balliol) — англа-шатландскі дваранскі род, прадстаўнікі якога займалі прастол каралеўства Шатландыя ў канцы XIII—пачатку XIV стагоддзя.

Заснавальнік дынастыі Баліял — нармандскі рыцар Рэнар дэ Баель (фр.: Renard de Bailleul), у 1066 г. прыбыў у Англію у складзе войскаў Вільгельма Заваёўніка. Яго сын і спадчыннік Бернард дэ Баель атрымаў ад караля зямельныя ўладанні ў Дарэме і Нартумберлендзе, дзе ён пабудаваў замак Барнард, стаўшы 1-м баронам Барнард-Касла.

Джон дэ Баліял, 5-ы барон Барнард-Касла, у 1223 г. ажаніўся з Дэрваргілай Голуэйскай, адной са спадчынніц вялікага кельцкага графства Голуэй у паўднёва-заходняй Шатландыі. Джон Баліяль і яго жонка вядомыя як заснавальнікі аднаго з першых каледжаў Оксфардскага ўніверсітэта. Дэрваргіла па маці, Маргарыце Шатландскай, даводзілася ўнучкай Давіду Хантынгданскаму, малодшаму брату шатландскіх каралёў Малкальма IV і Вільгельма Льва. Гэта дало магчымасць сыну Дэрваргілы, Іаану Баліялю прад'явіць прэтэнзіі на шатландскі прастол пасля смерці ў 1290 г. каралевы Маргарыты, апошняй прадстаўніцы Данкельдскай дынастыі.

Каралі Шатландыі
----------------

* Іаан I Баліял, кароль Шатландыі ў 1292—1296 гг. зрынуты англійскім каралём Эдуардам I.
* Эдуард Баліял, кароль Шатландыі ў 1332—1336 гг. сын Іаана I, аспрэчваў карону ў караля Давіда II з дынастыі Брусаў.

Эдуард Баліял дзяцей не меў і з яго смерцю ў 1365 г. дынастыя Баліял спыніла існаванне. Іх імя ўвекавечыў адзін з найстарэйшых каледжаў Оксфарда — каледж Баліял.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Баліялы
Партызанскія зоны на тэрыторыі БССР улетку 1943 года
**Партызанскія зоны** ў Вялікую Айчынную вайну — тэрыторыі, якія кантралявалі партызаны.

Першыя партызанскія зоны на тэрыторыі БССР — Акцябрска-Любанская, Клічаўская ўтварыліся ўвосень 1941 года, у 1942 — Суражская, Івянецка-Налібоцкая, Расонска-Асвейская, Сенненска-Аршанская, Полацка-Лепельская, у пачатку 1943 года Барысаўска-Бягомльская. Паводле звестак БШПР да пачатку 1943 года партызаны кантралявалі каля 50 000 км², на канец 1943 года — 108 000 км² (58,4% акупаванай тэрыторыі Беларусі), у тым ліку 37 800 км² было ачышчана ад праціўніка поўнасцю. Сумеснымі намаганнямі беларускіх, рускіх, украінскіх, латышскіх, літоўскіх партызан былі створаны партызанскія зоны ў раёнах Беларусі і сумежных з ёй рэспублік. У выніку аб’яднання некаторых з іх утварыліся партызанскія краі: у чатырохвугольніку Алеўск—Оўруч—Мазыр—Тураў (14 раёнаў, больш за 200 000 чалавек), на стыку БССР, РСФСР і Латвіі (плошча 10 000 км²), у міжрэччы Дняпра, Прыпяці, Дзясны. На тэрыторыі партызанскіх зон дзейнасцю насельніцтва і партызан кіравалі партызанскія абкомы, міжрайкомы, райкомы КП(б)Б, якія тут і дыслацыраваліся. У многіх раёнах дзейнічалі выканкомы Саветаў дэпутатаў працоўных. Ролю органаў улады выконвалі найчасцей партызанскія атрады, спецыяльна створаныя імі камендатуры, якія падтрымівалі парадак у вызваленых населеных пунктах, вырашалі гаспадарчыя пытанні, арганізоўвалі групы самаабароны. Партызанскія зоны з’яўляліся базай і своеасаблівым тылам, дзе партызаны прымалі самалёты з Вялікай зямлі, рыхтавалі рэзервы. Партызаны пастаянна вялі баі з карнымі экспедыцыямі (Боўкінская абарона, Здзітаўская абарона, Каткоўская аперацыя, Лепельская аперацыя, Полацка-Лепельская бітва, Хаценчыцкі бой, Чудзінскі бой). У перыяд вызвалення Беларусі існаванне партызанскіх зон перашкаджала праціўніку арганізаваць трывалую абарону, што спрыяла наступленню савецкіх войск.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9.
* Партыза́нскія зо́ны // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 563. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
Запуск балістычнай ракеты з падводнай лодкі
**Балістычная ракета** — разнавіднасць ракетнай зброі. Большую частку палёту здзяйсняе па балістычнай траекторыі, гэта значыць знаходзіцца ў некіраваным руху.

Патрэбная хуткасць і кірунак палёту паведамляюцца балістычнай ракеце на актыўным участку палёту сістэмай кіравання палётам ракеты. Пасля адключэння рухавіка рэшту шляху баявая частка, якая з’яўляецца карыснай нагрузкай ракеты, рухаецца па балістычнай траекторыі. Балістычныя ракеты могуць быць шматступеннымі, у гэтым выпадку пасля дасягнення зададзенай хуткасці адпрацаваныя ступені адкідаюцца. Такая схема дазваляе паменшыць бягучую вагу ракеты, тым самым дазваляе павялічыць яе хуткасць.

Балістычныя ракеты могуць запускацца з разнастайных пускавых установак: стацыянарных — шахтавых або адкрытых, мабільных — на базе колавага або гусенічнага шасі, самалётаў, караблёў і падводных лодак.

Балістычныя ракеты дзеляцца на стратэгічныя і тактычныя.

Гл. таксама
-----------

* Балістычныя ракеты падводных лодак
* Ядзерная трыяда
* Крылатая ракета

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Балістычная ракета

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12011618m · LCCN: sh85011308 · Microsoft: 122136912 |
**Celtic Frost** (з англ. — «Кельцкі мароз») — швейцарскі метал-гурт з горада Цюрых, творчасць якога зрабіла моцны ўплыў на экстрэмальны метал. Celtic Frost стварылі Томас Габрыэль Фішэр і Марцін Эрык Айн пасля распаду іх папярэдняга гурта, Hellhammer. Гурт быў актыўны ў перыяд з 1984 па 1993 гады і быў зноў утвораны ў 2001 годзе. Пасля сыходу аднаго з чальцоў гурта, Томаса Габрыэля Фішэра, Celtic Frost вырашыў канчаткова спыніць сваю дзейнасць. Басіст Марцін Эрык Айн, адзін з заснавальнікаў гурта, памёр ад сардэчнага прыступу 21 кастрычніка 2017 года.

Гурт быў натхнёны як іншымі гуртамі жанру метала, такімі як Black Sabbath, Judas Priest і Venom, так і гуртамі жанру гатычны рок — Bauhaus, Siouxsie and the Banshees і Christian Death, і гуртом жанру хардкор-панк Discharge.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Myspace |
| Фота, відэа і аўдыё | Deezer · Last.fm · Spotify |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · Encyclopaedia Metallum · MusicBrainz · Rate Your Music |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 10083512 · BNE: XX5149134 · BNF: 139023442 · GND: 10292200-7 · ISNI: 0000 0001 1481 0571 · LCCN: n2004068267 · NKC: xx0092277 · SUDOC: 085675903 · VIAF: 123283267 |

 |
**Баліс Дварыёнас** (6(19).6.1904, Ліепая — 23 жніўня 1972) — літоўскі кампазітар, дырыжор, піяніст, педагог, народны артыст СССР (1954).

Біяграфія
---------

У 1924 скончыў Лейпцыгскую кансерваторыю па класе фартэпіяна, у 1939 па класе дырыжыравання (экстэрнам). З 1926 года выкладчык фартэпіяна ў Каўнаскім музычным вучылішчы, з 1933 — у Каўнаскай кансерваторыі, з 1949 — у Дзяржаўнай кансерваторыі Літоўскай ССР у Вільнюсе (з 1947 прафесар). З 1928 года выступаў як піяніст (у 1933 гастраляваў у Маскве і Ленінградзе). У 1935-38 галоўны дырыжор сімфанічнага аркестра літоўскага радыё ў Каўнасе. У 1940 годзе арганізаваў сімфанічны аркестр у Вільнюсе. У 1940-41 і 1958-61 гадах галоўны дырыжор сімфанічнага аркестра Літоўскай філармоніі і ўсіх рэспубліканскіх свят песні.

Стварыў мноства твораў розных жанраў, у іх ліку опера «Даля» (паст. 1959), балет «Сватаўство» (паст. 1933), сімфонія (1947), канцэрт для скрыпкі з аркестрам (1948; Сталінская прэмія, 1949) , 2 канцэрты для фартэпіяна (1960, 1962), канцэрт для валторны (1963), 2 уверцюры (1946, 1967), інструментальныя п’есы, хоры, у тым ліку «Свята песні» (1965), рамансы, апрацоўкі народных песень, музыка для тэатра і кіно (да фільма «Савецкая Літва»; Сталінская прэмія, 1952) і інш. Аўтар гімна Літоўскай ССР (сааўтар Ёнас Швядас, словы Антанас Венцлава, 1950). Узнагароджаны ордэнам Леніна, 2 інш. ордэнамі, а таксама медалямі.

Зноскі
------

1. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. 1 2  Balys Dvarionas // Musicalics<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63484499'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 140153259 · CiNii: DA11806388 · GND: 119031191 · ISNI: 0000 0001 0861 761X · LCCN: n81129530 · NKC: xx0011425 · NTA: 314845143 · NUKAT: n97023228 · SUDOC: 116294345 · VIAF: 208802 |

 |
**Catholic.by** — афіцыйны партал Рымска-Каталіцкай Царквы ў Беларусі. Апрача беларускай (асноўная) мае яшчэ 4 моўныя версіі — рускую, англійскую, польскую і нямецкую.

У 2008 годзе на сайце з’явіліся блогі, сярод аўтараў якіх вядомы беларускі тэолаг і філосаф дк. Пётр Рудкоўскі OP, святар з Пінскай дыяцэзіі кс. Андрэй Рылка, а таксама Андрэй Расінскі.

29 верасня 2009 года цалкам перапрацаваны дызайн і структура сайта — замест агульнай стужкі навін з’явілася тры сегменты — Беларусь, Ватыкан, Замежжа. Больш зручным стаў доступ да фотаматэрыялаў партала, а таксама да відэасэрвісаў Ватыкана. З’явілася інтэрактыўная карта каталіцкіх парафій Беларусі, дзе можна знайсці час правядзення набажэнстваў і кантакты ксяндзоў.

Дырэктары
---------

* кс. Аляксандр Амяльчэня (2008—2010)
* кс. Аляксандр Улас (з 2010)

Зноскі
------

1. ↑  Блогі на catholic.by(недаступная спасылка) // Наша Ніва, 15 кастрычніка 2008
2. ↑  *Кастусь Шыталь*. Новая версія парталу Catholic.by(недаступная спасылка) // Westki.info, 29.09.2009

Спасылкі
--------

* Галоўная старонка сайту
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Матусевіч.
**Павел Аляксеевіч Матусе́віч** (нар. 15 ліпеня 1930) — вучоны ў галіне хіміі высокамалекулярных злучэнняў, доктар хімічных навук (1990).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Давыд-Гарадку (зараз у Столінскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі). У 1947 годзе скончыў сярэднюю школу. У 1955 годзе скончыў хімічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, у 1961 годзе — аспірантуру пры кафедры арганічнай хіміі. Працаваў ва ўніверсітэце ў 1958—1994 гг. У 1966 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю. У 1978—1989 гг. загадваў створанай ім лабараторыяй мадыфікацыі і стабілізацыі палімераў Навукова-даследчага інстытута фізіка-хімічных праблем БДУ.

Навуковая дзейнасць
-------------------

П. А. Матусевічу належаць навуковыя працы па сінтэзе і даследаванні фізіка-хімічных уласцівасцей сінтэтычных палімераў. Займаўся вывучэннем рэакцыйнай здольнасці біфункцыянальных фенолаў і іх хіноідных вытворных. Распрацаваў новы клас стабілізатараў і мадыфікатараў, якія ахоўваюць палімеры ад старэння. Таксама ён стварыў біялагічна актыўныя лекавыя прэпараты і распрацаваў шэраг прыбораў і прылад, выкарыстоўваемых у даследаваннях палімераў.

Аўтар больш за 130 навуковых прац, у тым ліку 40 аўтарскіх пасведчанняў. Кіраваў падрыхтоўка 3-х кандыдатаў навук.

Член Рэспубліканскага навуковага савета па выкарыстанню палімерных матэрыялаў ў народнай гаспадарцы, вучонага Савета па абароне дысертацый у Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце.

Узнагароды
----------

* Юбілейны медаль «50 год Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»

Зноскі
------

1. 1 2 3  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10.
2. ↑  Сайт ДУА «Сярэдняя школа № 1 г. Давыд-Гарадка»(недаступная спасылка) (руск.)
3. 1 2 3 4 5 6 7  Матусевич Павел Алексеевич // История БГУ (руск.)

Літаратура
----------

* Матусевіч Павел Аляксеевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10). — С. 207.

Спасылкі
--------

* Матусевич Павел Алексеевич // История БГУ (руск.)
* Матусевич, Павел Алексеевич (доктор химических наук; род. 1930) Архівавана 19 верасня 2020. (руск.) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
**Навукова-даследчы цэнтр Мізеса** — структурнае падраздзяленне аналітычнага цэнтру «Стратэгія». Недзяржаўны беларускі даследчы цэнтр, які быў створаны ў 2002 г. эканамістамі, аналітыкамі, выкладчыкамі соцыагуманітарных дысцыплін і названы ў гонар эканаміста аўстрыйскай школы Людвіга Мізеса.

Займаецца аналізам беларускай і сусветнай эканомікі, а таксама распаўсюджваннем ідэй рынкавай мадэлі і лібертарыянства. Здзеснівае крытычны аналіз сучаснай беларускай эканамічнай мадэлі. Кіраўнік цэнтра — Яраслаў Раманчук.

Узнагароды
----------

2007 Templeton Freedom Awards

Спасылкі
--------

* «Навукова-даследчы цэнтр Мізеса» (афіцыйны сайт)
Гіраскоп у карданным падвесе
**Гіраскоп** (ад стар.-грэч.: γῦρος «круг» і σκοπέω «гляджу») — сіметрычнае цвёрдае цела, якое хутка верціцца і вось вярчэння якога можа мяняць свой напрамак у прасторы.

Уласцівасці гіраскопа маюць нябесныя целы, артылерыйскія снарады, ротары турбін, вінты самалётаў, колы веласіпедаў і матацыклаў і іншыя целы, якія верцяцца. Найпрасцейшы гіраскоп — дзіцячая цацка ваўчок.

Свабодны паварот восі гіраскопа ў прасторы забяспечваецца замацаваннем яго ў кольцах т.зв. карданавага падвесу, у якім восі ўнутранага і знешняга кольцаў і вось гіраскопа перасякаюцца ў адным пункце (у цэнтры падвесу). Такі гіраскоп мае тры ступені свабоды. Калі цэнтр цяжару гіраскопа супадае з цэнтрам падвесу, гіраскоп называецца ўраўнаважаным ці свабодным, калі не — цяжкім. Вось ураўнаважанага гіраскопа ўстойліва трымае нязменны напрамак у прасторы. Пад уздзеяннем прыкладзенай да гіраскопа пары сіл яго вось прэцэсіруе і адначасова робіць нутацыйныя ваганні.

Гіраскоп з трыма ступенямі свабоды выкарыстоўваецца пры канструяванні гіраскапічных прылад для аўтаматычнага кіравання рухам самалётаў (аўтапілот), ракет, марскіх суднаў, тарпед і інш. Гіраскопы з дзвюма ступенямі свабоды выкарыстоўваюцца як паказальнікі павароту, розныя віды стабілізатараў (напр. гіраскапічны заспакойвальнік — гірарама). Камбінацыя трох гірарам з узаемна перпендыкулярнымі восямі можа служыць для прасторавай стабілізацыі рухомага аб'екта, напр. штучнага спадарожніка Зямлі.

Гл. таксама
-----------

* Квантавы гіраскоп

Літаратура
----------

* *Болсун А.* Гіраскоп // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11982033z · GND: 4158614-1 · LCCN: sh85058127 · Microsoft: 158488048 · NDL: 00574969 · NKC: ph216724 |

 |
**Гі́пнум** (*Hypnum*) — род імхоў сямейства гіпнавых.

Апісанне
--------

Адна- і двухдомныя, звычайна буйныя, радзей дробныя, меза- і ксерафільныя лістасцябловыя імхі. Дзярнінкі зялёныя ці жаўтавата-зялёныя, больш або менш шаўкавіста-бліскучыя. Сцябло ляжачае ці ўзнятае, 2—10 см даўжынёй, перыста-разгалінаванае, радзей простае, парасткі з кручкаватымі канцамі. Лісце серпападобнае, яйцападобна- або падоўжана-ланцэтнае. Спарагоны на бакавых галінках. Каробачка са спорамі на доўгай ножцы, падоўжана-эліпсападобная ці цыліндрычная. Перыстом двайны. Вечка з бародаўкай або дзюбкай.

Пашырэнне
---------

Вядома звыш 60 відаў. Пашыраны пераважна ва ўмераных шыротах Паўночнага паўшар’я. На Беларусі найбольш часта ў лясах пры аснове дрэў, на гнілой драўніне, глебе, камянях расце гіпнум кіпарысападобны (*Hypnum cupressiforme*); радзей трапляюцца гіпнум бледнаваты (*Hypnum pallescens*), гіпнум пладучы (*Hypnum fertile*), гіпнум расстаўлены (*Hypnum imponens*).

Літаратура
----------

* **Рыкоўскі Г. Ф.*.* Гіпнум // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
**Гіпертрафія** — павелічэнне аб'ёму органа цела або асобнай яго часткі. Гіпертафія ў чалавека або жывёлы можа адбывацца альбо ў выніку павелічэння аб'ёму асобных складовых элементаў органа (клетак і тканак) , альбо з прычыны павелічэння іх колькасці (гіперплазія). Адрозніваюць сапраўдную гіпертрафію і псеўдагіпертрафію. Да сапраўднай адносяцца павелічэнне аб'ёму або масы спецыфічных элементаў у выніку узмоцненай функцыянальнай нагрузкі або пры парушэнні рэгуляторных уплываў з боку нервовай і эндакрыннай сістэм. Працоўная гіпертрафія можа ўзнікаць у здаровым арганізме ў асоб, занятых фізічнай працай, спартсменаў, а таксама пры паразе часткі якога-небудзь органа, напрыклад сэрца пры яго загане або пры гібелі парнага органа, напрыклад ныркі. Ва ўсіх выпадках рабочай гіпертрафіі адбываецца кампенсацыя парушаных функцый. Прыкладамі гіпертафіі, якая надыходзіць у выніку парушэння нейра-эндакрынных уплываў, з'яўляюцца акрамегалія, гінекамастыя; ў гэтых выпадках ніпертрафія не мае компенсаторнага значэння, а суправаджаецца значнымі разладамі функцый. Псеўдагіпертрафіяй называюць павелічэнне органа ў выніку залішняга разрастання тлушчавай тканкі пры атрафіі парэнхімы (функцыянальнай тканкі); функцыя органа пры гэтым звычайна бывае зніжана.

| ⛭Медыцына: Паталогія |
| --- |
| Патагісталогія | 
Пашкоджанне клеткі: Апаптоз •
Некрабіёз (карыяпікноз •
карыярэксіс •
карыялізіс) •
Некроз (каагуляцыйны некроз •
каліквацыйны некроз •
гангрэна •
секвестр •
інфаркт)
Клетачная адаптацыя: Атрафія •
Гіпертрафія •
Гіперплазія •
Дысплазія •
Метаплазія (плоскаклетачная •
жалезістая)
Дыстрафія: Бялковая •
Тлушчавая •
Вугляводная •
Мінеральная
 |
| Тыповыяпаталагічныяпрацэсы | 
Запаленне (альтэратыўнае •
эксудатыўнае •
праліфератыўнае) •
Ліхаманка •
Гіпаксія •
Паталогія гемадынамікі (гіперэмія [артэрыяльная •
вянозная] •
ішэмія •
стаз •
трамбоз •
эмбалія) •
Пухліна (дабраякасная •
злаякасная) •
Паталогія абмену рэчываў •
Галаданне (поўнае •
няпоўнае •
частковае)
 |
| Лабараторнаядыягностыкаі аўтапсія | 
Судовая паталагаанатомія •
Макраскапічнае даследаванне •
Патагісталогія •
Гістахімія (Імунагістахімічнае даследаванне) •
Электронная мікраскапія •
Імунафлюарэсцэнцыя •
Флюарэсцэнтная гібрыдызацыя in situ •
Клінічная хімія •
Медыцынская мікрабіялогія •
Імунадыягностыка •
Ферментатыўны аналіз •
Мас-спектраметрыя •
Храматаграфія •
Праточная цытаметрыя
 |
| Івуарыйскі канфлікт |
| --- |
| **Першая вайна** • «Аднарог» • Беларускае найміцтва • Ліна-Маркусі • Банк BCEAO • Аперацыя ААН • Лістапад 2004 года • Прэторыя • Уагадуга • Беспарадкі 2008 года • Украінская місія • Выбары 2010 года • **Другая вайна** • Верталётны скандал • Дуэкуэ • Абіджан |

**Уагадугускае пагадненне** (фр.: Accord de Ouagadougou) — мірны дагавор, падпісаны 4 сакавіка 2007 года паміж прэзідэнтам Кот-д’Івуара Ларанам Гбагбо і лідарам групоўкі «Новыя сілы» Гіёмам Саро ў горадзе Уагадугу (Буркіна-Фасо). Дакумент паклаў канец Першай Івуарыйскай вайне. Пагадненне было чацвёртай па ліку мірнай ініцыятывай па ўрэгуляванні канфлікту. Дагавор абавязваў бакі спыніць агонь, дэмантаваць буферную зону паміж поўначчу і поўднем краіны, пачаць падрыхтоўку да прэзідэнцкіх выбараў. Кіраўнік мяцежнікаў хутка атрымаў пасаду прэм’ер-міністра. У сваю чаргу яго байцы павінны былі раззброіцца (усяго 40 тысяч паўстанцаў склалі зброю). 

У адрозненне ад папярэдніх пагадненняў, заключаных пры пасярэдніцтве Францыі і ПАР, гэта было заключана ў выніку прамых перамоваў паміж паўстанцамі і ўладамі Кот-д’Івуара.

Некаторую выгаду ад заключэння мірнага пагаднення атрымаў прэзідэнт Буркіна-Фасо Блез Кампаарэ, які змог зарэкамендаваць сябе як уплывовы палітык у Заходняй Афрыцы. Акрамя таго, гэта вырашыла шэраг праблем для яго краіны: знешні гандаль спыніўся ў выніку грамадзянскай вайны ў суседняй дзяржаве, бо большая частка яго ажыццяўлялася праз івуарыйскі порт Абіджан. У выніку імпартныя тавары сталі значна даражэйшымі, але пасля спынення баявых дзеянняў сітуацыя наладзілася.

Зноскі
------

1. ↑  Vertrag von Ouagadougou vom 4. März 2007. download(недаступная спасылка) (недаступная спасылка)
2. ↑  Bettina Engels: Ein bisschen Frieden. Labournet.de Germany, 8. Januar 2008. online Besucht am 14. November 2008.
3. ↑  David Robert und Corinna Heuer: Die Côte d’Ivoire zwischen Aufbruchstimmung und Skepsis. Länderbericht des Regionalprogramms Politischer Dialog Westafrika, Konrad-Adenauer-Stiftung, 9. Mai 2007 (online)(недаступная спасылка) (недаступная спасылка). Besucht am 14. November 2008.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Серабракоў.

**Павел Аляксеевіч Серабрако́ў** (руск.: Серебряков Павел Алексеевич; 28 лютага 1909 — 17 жніўня 1977) — савецкі піяніст, рэктар, прафесар Ленінградскай кансерваторыі, Народны артыст СССР (1962).

Канцэртаваў з 1929 года. На працягу многіх гадоў быў увасабленнем музычнага жыцця Ленінграда, адным з яе сімвалаў. Выступаў і як сольны выканаўца, і ў ансамблі са скрыпачамі М. І. Вайманам, Б. Л. Гутнікавым, віяланчэлістам М. Л. Растраповічам, спявачкай К. В. Ізотавай і інш. Граў пад кіраваннем дырыжораў Я. А. Мравінскага, К. П. Кандрашына, Арвідса Янсанса, М. С. Рабіновіча і многіх інш. Сярод іх сын піяніста Юрый Серабракоў (1939—2016).

Віртуознасць, яркая эмацыянальнасць, натхнёнасць, буйны маштаб творчага мыслення дазвалялі піяністу самабытна і пераканаўча выконваць як сачыненні класічнага і рамантычнага рэпертуараў, так і творы савецкіх кампазітараў, многія з якіх у яго выкананні прагучалі ўпершыню (Першы фартэпіянны канцэрт Д. Д. Шастаковіча). Аддаваў перавагу творам Л. Бетховена, Ф. Ліста, Ф. Шапэна, Р. Шумана, М. П. Мусаргскага, П. І. Чайкоўскага, С. В. Рахманінава, С. С. Пракоф’ева, Д. Д. Шастаковіча.

Праводзіў шырокія канцэртныя цыклы. Гастраляваў у многіх краінах, у тым ліку ў Аўстраліі, Японіі, Турцыі, Іране, Бразіліі.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1  (руск.)
* Серабракоў Павел Аляксеевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 341. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 139825328 · GND: 134878981 · ISNI: 0000 0001 1606 2626 · LCCN: no94000951 · NKC: mzk2006363697 · NUKAT: n2018164684 · VIAF: 22336583 |

 |
**Навуковая журналістыка** — галіна журналістыкі, у якой для стварэння матэрыялаў выкарыстоўваецца навуковая інфармацыя. У агульным выглядзе навуковая журналістыка разглядаецца як «*пераклад*» навуковага даследавання з навуковай мовы на звычайную без скажэння сэнсу. Да навуковай журналістыкі таксама адносяць медыцынскую і экалагічную журналістыку.

Першая задача навуковага журналіста — апрацаваць вельмі падрабязную, спецыфічную, і часта загружаную прафесійным жаргонам інфармацыю, сабраную навукоўцамі, у форму зразумелую і прыдатную для ацэнкі сярэднім спажыўцом СМІ. Адначасова інфармацыя у СМІ ўсё яшчэ перадаецца дакладна. Навуковыя журналісты часта маюць паглыбленую падрыхтоўку па пэўных навуковых дысцыплінах, якія яны ахопліваюць — яны былі вучонымі і ўрачамі, перад тым як стаць журналістамі — або, прынамсі, праявілі раней здольнасці ў апісанні навуковых тэм.

Зноскі
------

1. ↑  *Полевое руководство для научных журналистов*, Под ред. Дебора Блюм, Мэри Кнудсон, Робин Маранц Хениг. — М: Альпина нон-фикшн.- 2018.- 484 c. ISBN 978-5-91671-816-4
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Уайт-Рывер.
**Уайт-Рывер** (англ.: White River) — рака ў штатах Небраска і Паўднёвая Дакота, ЗША. Прыток ракі Місуры. 933 км у даўжыню; плошча басейна — каля 26 000 км².

Назва ракі («Белая рака») паходзіць ад колеру вады. Характэрны бялёса-шэры колер ёй надаюць пясок, гліна і вулканічны попел. Працякае праз слаба заселеныя мясцовасці сярод пагоркаў, плато і пустак. Бярэ пачатак на паўночным захадзе штата Небраска, на поўнач ад вёскі Харысан, на вышыні 1482 м над узроўнем мора. Цячэ пераважна ва ўсходнім і паўночна-ўсходнім напрамках. Упадае ў раку Місуры прыкладна за 24 км на паўднёвы захад ад горада Чамберлейн.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Крыванос.

**Павел Ананьевіч Крыванос** (1920 — 23 чэрвеня 1944, Віцебская вобласць) — малодшы лейтэнант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Павел Крыванос нарадзіўся ў 1920 годзе ў вёсцы Альхоўка (цяпер Клічаўскі раён Магілёўскай вобласці Беларусі). Скончыў сярэднюю школу. У 1941 годзе быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1943 годзе ён скончыў Саратаўскае танкавае вучылішча. З таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Да чэрвеня 1944 года малодшы лейтэнант Павел Крыванос камандаваў узводам 253-га інжынерна-танкавага палка 4-й штурмавой інжынерна-сапёрнай брыгады 3-га Беларускага фронту. Вызначыўся ў час Беларускай аперацыі.

23 чэрвеня 1944 года ўзвод Крываноса удзельнічаў у разгроме нямецкай групоўкі, якая апынулася ў акружэнне на тэрыторыі Віцебскай вобласці Беларускай ССР. Калі яго танк камандзіра быў атакаваны варожай штурмавой гарматай, Крыванос закрыў яго сваім танкам, цаной свайго жыцця спасшы яго. Пахаваны ў вёсцы Скрыдлева Віцебскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 сакавіка 1945 года малодшы лейтэнант Павел Крыванос пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама пасмяротна быў узнагароджаны ордэнам Леніна.

У гонар Крываноса усталяваны абеліск у Скрыдлёва, названая вуліца ў Клічаве, яго імя носіць ААШ № 1 горада Клічава, а насупраць старога будынка школы ўстаноўлены бюст П. А. Крываноса.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Кривонос Павел Ананьевич (руск.).  AZ Library. Праверана 2013-9-17.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.

Спасылкі
--------

* Павел Ананьевіч Крыванос на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Навум Абрамавіч Лапідус** (руск.: Лапидус Наум Абрамович; 1908, в. Лапічы Асіповіцкі раён — 1976) — савецкі цяжкаатлет. Адзін з заснавальнікаў беларускай цяжкай атлетыкі. Заслужаны трэнер Беларускай ССР (1965).

Біяграфія
---------

Выхадзец з сям’і друкарскага пераплётчыка. У 1915 г. сям’я Лапідуса пераехала ў Мінск. У 1924 г. скончыў школу ФЗН, працаваў на заводзе. У юнацтве захапіўся гіравым спортам, цяжкай атлетыкай і хутка дамогся добрых вынікаў. У 1926—1951 гг. удзельнічаў у спаборніцтвах усесаюзнага маштабу. У 1932—1936 гг. чатыры разы станавіўся чэмпіёнам СССР па штанзе ў самай лёгкай вазе. У 1928—1947 гг. сем разоў быў прызёрам усесаюзных першынстваў, выступаючы за каманду «Дынама» (Мінск). Усталяваў 25 рэкордаў СССР. У гады Вялікай Айчыннай вайны быў на фронце. У 1951 г. скончыў факультэт фізічнага выхавання Мінскага педагагічнага інстытута імя А. М. Горкага. Працаваў трэнерам па цяжкай атлетыцы ў Мінскай школе алімпійскага рэзерву. Падрыхтаваў дзесяткі майстроў спорту, чэмпіёнаў Беларусі, Узброеных сіл, СССР і Еўропы, рэкардсменаў краіны.

Узнагароды
----------

Заслугі Лапідуса адзначаны званнямі заслужанага майстра спорту СССР (1936), суддзі міжнароднай катэгорыі па цяжкай атлетыцы (1968).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Архівавана 4 сакавіка 2016.
* NAUM LAPIDUS  (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
Храм Масак, ён жа — збудаванне E-VII. Першая вядомая абсерваторыя культуры мая
**Уашактун** (Вашактун, *Uaxactún*) — археалагічны помнік культуры мая. Знаходзіцца ў 25 км на поўнач ад Тыкаля ў дэпартаменце Петэн, Гватэмала. Назва Уашактун, на мове мая «каменныя вочы», даў помніку Сільванус Морлі па адным з надпісаў, які ўяўляў сабой дар правіцеля Тыкаля пасля паражэння, якое яму нанёс правіцель Уашактуна.

Гісторыя
--------

У старажытнасці горад называўся Сіаан К'аан (*Siaan K'aan*), гэта значыць «народжаны небам». Горад быў населены з дакласічнага перыяду, каля 900 г. да н. э. і на працягу ўсяго класічнага перыяду. Росквіт горада прыпадае на 500—900 гг. н.э.

Найбольш ранні надпіс на Стэле 9 адносіцца да 328 года, а найбольш позні, на Стэле 12 — да 899 года. Уашактун быў самым вялікім населеным пунктам на тэрыторыі Петэна і доўгі час лічыўся самым старажытным — да таго часу, пакуль не былі знойдзеныя Накбе і Эль-Мірадор, самыя старажытныя гарады культуры мая.

Як і многія іншыя гарады класічнага перыяду, Уашактун быў пакінуты ў пачатку X стагоддзя н.э. і быў схаваны джунглямі аж да адкрыцця ў 1930 годзе.

Сучасныя даследаванні
---------------------

Археолагі называюць астранамічныя комплексы маяскіх гарадоў «Група Е» па той прычыне, што першы комплекс падобнага тыпу быў Групай будынкаў Е ў Уашактуне.

У горадзе выяўлены насценныя роспісы. Асабліва шмат іх было выяўлена ў жылым Будынку B XIII, які не захаваўся да цяперашняга часу, дзе былі прадстаўлены выявы на гістарычную тэму. Па шматколернасці выканання гэта адзін з найбольш дасканалых насценных роспісаў дакласічнага перыяду.

Літаратура
----------

* *Historia General de Guatemala*, 1999, Varios Autores, ISBN 84-88522-07-4.

Спасылкі
--------

* Proyecto La pintura mural prehispánica en México, UNAM
* Descripción y Muchas Fotos de Uaxactún
* Sitio en inglés de La Universidad de Minessota Архівавана 18 лютага 2009.
* Project Uaxactun Архівавана 5 кастрычніка 2011.

| ⛭Гарады мая |
| --- |
| Беліз | Алтун-Ха ·  Караколь ·  Кахаль-Печ ·  Куэя ·  Ламанай ·  Лубаантун ·  Нім-Лі-Пуніт ·  Шунантуніч |  |
| Гватэмала | Агуатека ·  Балберта ·  Гумарках ·  Дос-Пілас ·  Ішымчэ ·  Ішкун ·  Яшха ·  Камінальхую ·  Канкуэн ·  Кірыгуа ·  Ла-Карона ·  Мачакіла ·  Мішка-В'еха ·  Наачтун ·  Накбэ ·  Наранха ·  П'едрас-Неграс ·  Сакулеу ·  Сан-Бартола ·  Сейбаль ·  Сіваль ·  Таясаль ·  Такалік-Абах ·  Тыкаль ·  Тапоштэ ·  Уашактун ·  Эль-Бауль ·  Эль-Мірадор ·  Эль-Перу |
| Гандурас | Капан ·  Эль-Пуэнтэ |
| Мексіка | Акамтун ·  Аканмуль ·  Акансех ·  Баламку ·  Бекан ·  Банампак ·  Ічпіч ·  Яшчылан ·  Кабах ·  Калакмуль ·  Каба ·  Камалькалька ·  Кахунліч ·  Лабна ·  Маяпан ·  Мані ·  Муіль ·  Накучыч ·  Ашкінтак ·  Паленке ·  Рыа-Бек ·  Саіль ·  Сакпетэн ·  Санта-Роса-Штампак ·  Танках ·  Таніна ·  Тулум ·  Ушмаль · Ушуль ·  Хайна ·  Цыбільчальтун ·  Чакмультун ·  Чактун ·  Чакчабен ·  Чыкана ·  Чынкультык ·  Чычэн-Іца ·  Чунчукміль ·  Шкіпчэ ·  Шпухіль ·  Эк-Балам ·  Эцна |
| Сальвадор | Сан-Андрэс ·  Тасумаль ·  Хоя-дэ-Серэн |
| Гл. таксама: **Дакалумбавы цывілізацыі** |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дудчык.
**Павел Андрэевіч Дудчык** (12 ліпеня 1918, вёска Казённыя Паршні, Аршанскі раён — 17 красавіка 1994) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

У Чырвонай Арміі з 1938 г. У 1942 г. скончыў Бранскае ваенна-палітычнае вучылішча, у 1950 г. — Вышэйшую афіцэрскую артылерыйскую школу.

У Вялікую Айчынную вайну з мая 1942 г. на Калінінскім, Паўночна-Заходнім, 2-м Прыбалтыйскім, 1-м Украінскім і 4-м Украінскім франтах. Вызначыўся ў баях пад горадам Ліепая і за вёску Берзі (сучасны Добэльскі край, Латвія) у снежні 1944 г.: артылерыйская батарэя пад камандаваннем капітана Дудчыка за 6 гадзін адбіла 11 варожых контратак, знішчыла каля 200 гітлераўцаў, падбіла 8 танкаў і прымусіла ворага адступіць. Герой Савецкага Саюза (29.06.1945 г.).

Да 1959 г. у Савецкай Арміі, палкоўнік. Працаваў начальнікам штаба грамадзянскай абароны на Мінскім аўтазаводзе. Памёр і пахаваны ў Мінску.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка»,
* ордэн Леніна,
* 2 ордэны Айчыннай вайны 1-й ступені,
* 2 ордэны Айчыннай вайны 2-й ступені,
* 3 ордэны Чырвонай Зоркі,
* медалі.

Зноскі
------

1. 1 2  Павел Андрэевіч Дудчык на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Дудчык Павел Андрэевіч // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Оршы і Аршанскага раёна : у 2 кн. / рэдкал. Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн. 1999. — Кн. 1. — С. 370.
* Дудчык Павел Андрэевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6). — С. 255.

Спасылкі
--------

* Павел Андрэевіч Дудчык на сайце «Героі краіны»
**Навукі пра Зямлю** (**геанавукі**) ахапляюць навукі, якія займаюцца вывучэннем планеты Зямля (літасферы, гідрасферы і атмасферы), а таксама касмічнай прасторы вакол Зямлі. Вывучэнне зямлі служыць мадэллю для даследавання іншых планет зямной групы. Пасля з'яўлення касмічных зондаў, якія дазвалялі даследаваць аб'екты Сонечнай сістэмы, у навукі аб Зямлі была таксама ўключана планеталогія. Планеталогія займаецца вывучэннем Месяца, планет і іх спадарожнікаў, астэроідаў, метэарытаў і камет. Часта, кажучы пра навукі аб Зямлі, ужываюць больш агульны тэрмін: навукі аб Зямлі і аб Сусвеце.

Планету Зямля вывучаюць геадэзія (даследуе фігуру і памеры 3ямлі), астраномія (рух 3ямлі як нябеснага цела), геафізіка (стан рэчыва 3ямлі і фізічныя працэсы ва ўсіх геасферах), геахімія (размеркаванне хімічных элементаў 3ямлі і працэсы іх міграцыі), геалогія (гісторыю развіцця 3ямлі, склад, будову зямной кары і больш глыбокіх сфер), фізічная геаграфія і біялогія (прыродныя працэсы і з'явы, што адбываюцца ў геаграфічнай абалонцы і біясферы). 3ямля з'яўляецца канчатковым аб'ектам даследавання ўсіх навук, якія вывучаюць законы ўзаемадзеяння прыроды і грамадства.

Пералік навук пра Зямлю
-----------------------

* Вулканагеадэзія
* Атмасферныя даследаванні
* Вулканалогія
* Геаграфія
* Геадэзія
* Геалогія
* Геамарфалогія
* Геастатыстыка
* Геафізіка
* Геахімія
* Гляцыялогія
* Кліматалогія
* Крышталаграфія
* Лімналогія
* Мэтэаралогія
* Мінералогія
* Акіянаграфія
* Палеагеаграфія
* Палеакіяналогія
* Палеакліматалогія
* Палеанталогія
* Глебазнаўства
* Спелеалогія
* Сейсмалогія
* Тэктоніка
* Гідралогія

Гл. таксама
-----------

* Геаінфарматыка

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Навукі аб Зямлі

| ⛭Вобласці прыродазнаўства |
| --- |
| 
Астраномія · 
Біялогія · 
Хімія · 
Навукі пра Зямлю · 
Фізіка
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11936451x · GND: 4020288-4 · LCCN: sh85040468 · Microsoft: 1965285 · NDL: 00572966 · NKC: ph127381 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пякарскі.
**Павел Антонавіч Пякарскі** (15 сакавіка 1889, Віленская губерня — 2 мая 1954, Вільня) — беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч, каталіцкі святар.

Біяграфія
---------

Паходзіў з беларускай каталіцкай сям’і. Скончыў Віленскую духоўную каталіцкую семінарыю (1911). Вучыўся ў Мітрапалітальнай духоўнай каталіцкай акадэміі ў Пецярбургу (1911-15), дзе быў абраны старшынёй беларускага культурна-асветнага гуртка. Пасвячоны ў святары ў 1914. З 1915 на пасадзе вікарыя ў Беластоку, выкладаў Закон Божы ў мясцовых навучальных установах. На правах ганаровага госця ўдзельнічаў у пасяджэннях школьнай камісіі польскага епіскапата (1919). У 1925 прызначаны кіраўніком Ашмянскага дэканата і пробашчам у парафіі Жупраны. У 1932 абраны ў сінадальную Кансультатыўную раду святароў пры Віленскай мітрапалітальнай курыі. Выконваў святарскія абавязкі ў Віленскай архідыяцэзіі.

Магіла Паўла Пякарскага на могілках Роса, 2022 г.
Пахаваны на могілках Роса ў Вільні.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.: Жыццярысы, мартыралогія, успаміны / Аўтар-укладальнік: Ю. Гарбінскі. — Мн.-Мюнхен: Беларускі кнігазбор, 1999. ISBN 985-6318-65-3
**Жарнак** (фр.: Jarnac) — горад у Францыі, у гістарычнай вобласці Сентонж, на правым беразе ракі Шаранта, у аднайменным дэпартаменце, паміж Ангулемам і Каньяком.

Узнік ў IX стагоддзі як адзін з замкаў графаў дэ ла Марш. Сярод дуэлянтаў было паняцце «ўдар Жарнака» — нечаканы выпад, які ўпершыню выкарыстаў Гі Шабо, сеньёр дэ Жарнак пад час дуэлі з Франсуа дэ Вівонам ў 1547 г. У канцы XVI стагоддзя ўладальнікі Жарнака з роду Шабо прынялі пратэстантызм. У бітве пры Жарнаку (1569) склаў галаву першы Прынц Кандэ.

Берагі Шаранты ў Жарнаку
Сучасны Жарнак вядомы як адзін з цэнтраў каньячнай вытворчасці ў Францыі. Родны горад прэзідэнта Франсуа Мітэрана. Насельніцтва 4508 чалавек (2007).

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Жарнак**
* Сайт мэрыі Жарнака

1. ↑  Sandre<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1520862'></a>
Эмблема Сурдлімпійскіх гульняў
**Сурдлімпійскія гульні** ці **Дэфлімпіяда** (англ.: Deaflympics, ад англ.: deaf — «глухі») — спартыўныя спаборніцтвы людзей з парушэннямі слыху (да 2001 года — Сусветныя гульні глухіх, таксама раней — Міжнародныя гульні глухіх).

Сурдлімпійскія гульні праводзяцца з 1924 года для людзей з парушэннямі слыху. Да ўдзелу ў гульнях дапускаюцца спартсмены, якія маюць страту слыху не менш за 55 дБ на лепшае вуха. Падчас спаборніцтваў удзельнікам забаронена выкарыстоўваць слыхавыя апараты і кахліярныя імпланты. Замест гукавых сігналаў прымяняюцца візуальныя.

Праграма
--------

У праграму Сурдлімпійскіх гульняў уваходзяць наступныя віды спорту :

### Летнія віды спорту

індывідуальныя
* Бадмінтон, лёгкая атлетыка, боўлінг, гольф, веласпорт-шаша, вольная барацьба, грэка-рымская барацьба, дзюдо, каратэ, маунцінбайк, настольны тэніс, плаванне, спартыўнае арыентаванне, кулявая стральба, тэніс, тхэквандо

камандныя
* Баскетбол, валейбол, пляжны валейбол, футбол, гандбол

### Зімовыя віды спорту

індывідуальныя
* Гарналыжны спорт, лыжныя гонкі, снаўбордынг

камандныя
* Кёрлінг, хакей з шайбай

Гл. таксама
-----------

* Алімпійскія гульні
* Паралімпійскія гульні

Зноскі
------

1. ↑  Sports - International Committee of Sports for the Deaf Архівавана 3 лютага 2014.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сурдлімпійскія гульні
* Афіцыйны сайт Міжнароднага камітэта спорту глухіх  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |