recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Знята на лічбавую камеру Olympus з выкарыстаннем 4,5-цалёвага тэлескопа. Паколькі гэта выгляд у тэлескоп, малюнак перавернуты
 Здымак збоку Прамой Сцены (злева), кратэра Берт (у цэнтры) і разоры Берта (справа), зроблены з «Апалона-16»
**Прамая Сцяна** (лац.: Rupes Recta) — лінейны уступ на Месяцы, размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы Мора Аблокаў (22°06′ пд. ш. 7°48′ з. д.﻿ / ﻿22,1° пд. ш. 7,8° з. д.﻿ / -22.1; -7.8G). Лацінская назва ўступа перакладаецца як «Прамая скала», але часцей яе перадаюць як «Прамая Сцяна». Гэта найлепшы прыклад скіду на Месяцы  і папулярны аб’ект назірання астраномаў-аматараў.

Апісанне
--------

Сцяна мае даўжыню 120 км, тыповую шырыню 2-3 км і вышыню 240—300 м. Такім чынам, на самай справе яе ўхіл адносна невялікі. Пры асвятленні з процілеглага боку яна выглядае яркай, а пры высокім нахіле Сонца амаль нябачная .

Фарміраванне
------------

Прамая Сцяна з’явілася пры апусканні паверхні Мора Аблокаў з яе заходняга боку, але дэталі гэтага працэсу застаюцца невядомымі. Былі выказаныя меркаванні аб прасяданні марскіх базальтаў пад дзеяннем уласнай вагі (магчыма, палегчаны стоўбчатай аддзеленнасці), пра ўплыў ўдару, утварыўшых басейн Мора Дажджоў, пра ўздым рэчыва мантыі пад Акіянам Бур, і іншыя гіпотэзы. Мадэляванне 2013 года, заснаванае на рэльефе ўступа, паказала, што зрушэнне парод працягваецца да глыбіні каля 42 км а яго максімальная велічыня складае каля 400 м.

Зноскі
------

1. ↑  *Gerald North.* Observing the moon: the modern astronomer’s guide. — Cambridge University Press, 2007. — P. 331. — ISBN 978-0-521-87407-6.
2. ↑  *Wood C.* Ancient Thebit and Huygens’s Sword (англ.) // Sky & Telescope. — 2000. — September. — P. 120—121.
3. ↑  *Peter Grego.* The moon and how to observe it. — Birkhäuser, 2005. — P. 32. — ISBN 978-1-85233-748-3.
4. 1 2  *Wood, Charles A.* The Lunar 100. *Sky & Telescope*.  Sky Publishing. Дата обращения 2 февраля 2012.
5. ↑  *Nathan, Steve A.* Lunar Club Observing List.  Astronomical League. Дата обращения 2 февраля 2012.
6. ↑  *Chu A. Paech W. Weigand M.* The Cambridge Photographic Moon Atlas. — Cambridge University Press, 2012. — P. 38. — ISBN 9781107019737. — DOI:%2FCBO9781139095709 10.1017/CBO9781139095709.
7. ↑  *Wood C.* Straight Wall**(неопр.)**.  Lunar Photo of the Day (11 января 2004).
8. ↑  *Nahm A. L. Schultz R. A.* Rupes Recta and the geological history of the Mare Nubium region of the Moon: insights from forward mechanical modelling of the ‘Straight Wall’ // Volcanism and Tectonism Across the Inner Solar System / T. Platz, M. Massironi, P. K. Byrne, H. Hiesinger. — Geological Society of London, 2013. — P. 377—394. — 448 p. — (Geological Society Special Publications, vol. 401). — ISBN 9781862396326. — DOI:%2FSP401.4 10.1144/SP401.4.
**Аляксандр Мікалаевіч Башыраў** (нар. 24 верасня 1955, в. Сагом, ХМАА, Цюменская вобласць, РСФСР, СССР) — савецкі і расійскі акцёр кіно, тэлебачання і агучвання, кінарэжысёр, сцэнарыст, прадзюсар, кліпмэйкер.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 24 верасня 1955 года ў вёсцы Сагом Ханты-Мансійскай Аўтаномнай акругі Цюменскай вобласці. Маці, Марыя Катыраўна Башырава, з сібірскіх татараў вёскі Карагай Вагайскага раёна Цюменскай вобласці, пасля заканчэння курсаў тэлеграфістаў адпраўленаны па размеркаванні начальнікам пошты ў вёсцы Сагом. Бацька, Мікалай Захаравіч Касыгін, з сям’і рускіх, сасланых ў 1932 годзе з Табольска, працаваў у рачным флоце. Пасля растання з Мікалаем Марыя пераехала ў Цюмень і працавала на чыгунцы. Дзед па матчынай лініі, Катыр, быў раскулачаны. Ветэран Вялікай Айчыннай вайны, пазбавіўся рукі на вайне.

У 1972 годзе Аляксандр прыехаў у Ленінград, вучыўся ў ПТВ № 57 па спецыяльнасці плітачніка-абліцоўшчыка, затым працаваў на цэментным заводзе ў Выбарзе.

Займаўся ў літаратурным гуртку пад кіраўніцтвам Ерамея Айпіна ў Ханты-Мансійску.

У 1979 годзе паступіў у Цюменскі дзяржаўны ўніверсітэт на спецыяльнасць «Руская мова і літаратура». У 1981—1983 гадах служыў у войску (у танкавых войсках Забайкальскай ваеннай акругі). У вайсковым клубе быў мастаком, напісаў партрэт генеральнага сакратара, на якім адлюстраваў Леаніда Ільіча Брэжнева ў танкавым шлеме.

Паступіў на рэжысёрскі факультэт УДІКа ў 1984 годзе (майстэрня Ігара Таланкіна, затым майстэрня Анатоля Васільева), які скончыў у 1989 годзе. Дэбют Аляксандра Башырава ў якасці кінаакцёра адбыўся ў 1986 годзе ў фільме Сяргея Салаўёва «Чужая Белая і Рабы». У 1990—1991 гадах вывучаў англійскую мову на курсах у Калумбійскім універсітэце. Займаўся ў акцёрскай майстэрні пад кіраўніцтвам Лоўрэнса Арансіа ў «Бергхоф-студыі» ў Нью-Ёрку.

Удзельнічаў у «Поп-механіцы» і спектаклі «Калабок» Сяргея Курохіна. У 1996 годзе арганізаваў у Санкт-Пецярбургу студыю «Дэбашырфільм», у якой з’яўляецца мастацкім кіраўніком і выкладчыкам акцёрская-рэжысёрскай майстэрні. У 1998 годзе стаў адным з заснавальнікаў фестывалю незалежнага кіно «Чыстыя мары», які праводзіцца ў Санкт-Пецярбургу.

У 1998 годзе дэбютаваў фільмам «Жалезная пята алігархіі» («Ж. П. А.»), якія атрымалі мноства ўзнагарод расійскіх і замежных кінафестываляў, у тым ліку і галоўны прыз «Tiger Award» Ратэрдамскага кінафестывалю.

У велікодны тыдзень 1999 года зняў дакумэнтальны фільм «Бялград, Бялград!», Калі самалёты НАТА бамбілі горад. У 2014 годзе здзейсніў паездку ў Данбас, дзе здымаў фільм з працоўнай назвай «Данбас стукае ў нашае сэрца».

Член Саюза кінематаграфістаў Расіі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Тэматычныя сайты | AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database · КиноПоиск · MusicBrainz |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1027344968 · ISNI: 0000 0000 4981 0523 · LCCN: nr2006004821 · VIAF: 63966556 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рудаўка.

**Руда́ўка** — рака ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Дзвінаса (басейн Віліі). Даўжыня ракі 10 км. Плошча вадазбору 16 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 7,4‰. Пачынаецца за 1,3 км на паўднёвы захад ад вёскі Замошша Акалоўскага сельсавета, цячэ ў межах Мінскага ўзвышша, участкамі сярод лесу, упадае ў Плешчаніцкае вадасховішча на Дзвінасе за 1,5 км на захад ад вёскі Слабада Плешчаніцкага сельсавета. Каля вёскі Бурыя на пойме створана сажалка (плошча 0,18 км²). У верхнім цячэнні перасыхае.

Зноскі
------

1. ↑  Агульная характарыстыка рачной сеткі Мінскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  (руск.)

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
**Вера Цімафееўна Шалудчанка** (укр.: Віра Тимофіївна Шелудченко; нар. 23 мая 1952, Чудніў, Чудніўскі раён, Жытомірская вобласць, УССР) — гарадскі кіраўнік горада Жытомір у перыяд з 9 красавіка 2006 года па 9 лістапада 2010 года.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 23 мая 1952 года ў горадзе Чудніве Жытомірскай вобласці.

У 1969 годзе скончыла Чудноўскую сярэднюю школу з адзнакай. У гэты ж год паступіла на хіміка-тэхналагічны факультэт Кіеўскага інстытута лёгкай прамысловасці. У 1974 годзе скончыла навучанне ў гэтым універсітэт і атрымала кваліфікацыю «інжынер хімік-тэхнолаг».

Пасля заканчэння ўніверсітэта ў 1974 годзе ўладкавалася на працу на завод «Хімвалакно» (г. Жытомір). Працавала начальнікам змены, начальнікам цэха, намеснікам начальніка вытворчасці Жытомірскага завода «Хімвалакно». На гэтай пасадзе яна Шалудчанка заставалася да 1995 года.

У 1995 годзе яна стала галоўным інжынерам кампаніі СП «Жытомір-Полісакс» (Жытомірскі завод хімічнага валакна), праз чатыры гады стала дырэктарам кампаніі. У гэтай пасадзе працавала аж да абрання гарадскім кіраўніком Жытоміра ў 2006 годзе.

З 9 красавіка 2006 года па 9 лістапада 2010 года — гарадскі кіраўнік горада Жытоміра.
**Праметый** (лац.: Promethium) **Pm** — хімічны элемент III групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 61. Адносіцца да лантаноідаў.

Прыродныя крыніцы
-----------------

Утвараецца ў прыродзе ў нязначнай колькасці пры ядзерных рэакцыях.

Прымяненне
----------

Крыніца пастаяннага свячэння: ізатоп праметыя дадаецца ў склад люмінафораў (указальныя надпісы і знакі, напр. у шахтах). Кампактныя і бяспечныя (без гамма-выпраменьвання) атамныя батарэйкі.



| ⛭Перыядычная сістэма хімічных элементаў Д. І. Мендзялеева |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| H |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | He |
| Li | Be |  | B | C | N | O | F | Ne |
| Na | Mg |  | Al | Si | P | S | Cl | Ar |
| K | Ca | Sc | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga | Ge | As | Se | Br | Kr |
| Rb | Sr | Y | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn | Sb | Te | I | Xe |
| Cs | Ba | \* | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi | Po | At | Rn |
| Fr | Ra | \*\* | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg | Cn | Nh | Fl | Mc | Lv | Ts | Og |
| Uue | Ubn |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |
|  | **\*** | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu |  |
| **\*\*** | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Шчолачныя металы | Шчолачназямельныя металы | Лантаноіды | Актыноіды | Пераходныя металы | Лёгкія металы | Паўметалы | Неметалы | Галагены | Інертныя газы |

 |

 |
**Прагматызм** (ад стар.-грэч.: πράγμα, родны склон πράγματος - «справа, дзеянне») — філасофская плынь, якая базуецца на практыцы, як крытэрыі ісціны і сэнсавай значнасці. Яго паходжанне звязваюць з імем амерыканскага філосафа XIX стагоддзя Чарльза Пірса, які першым сфармуляваў «максіму» прагматызму. Далей прагматызм развіваўся ў працах Уільяма Джэймса, Джона Дзьюі і Джорджа Сантаяны. Сярод асноўных напрамкаў прагматызму вядомыя інструменталізм, фалібілізм, антырэалізм, радыкальны эмпірызм, верыфікаціянізм і інш.

Спасылкі
--------

* Elizabeth Anderson. *Dewey’s Moral Philosophy*. Stanford Encyclopedia of Philosophy
* Robert Burch. *Charles Sanders Peirce*. Stanford Encyclopedia of Philosophy
* Richard Field. *John Dewey (1859—1952)*. Internet Encyclopedia of Philosophy
* N. Rescher. *Process Philosophy*. The Stanford Encyclopedia of Philosophy
**Рыбалоўства** — прыватная або прамысловая лоўля  рыбы і іншых водных жывёл. Пад рыбалоўствам таксама разумеюць паляванне на іншых водных жывёл —  малюскаў,  кальмараў,  васьміногаў, марскіх  чарапах,  жаб,  ракападобных.

На працягу стагоддзяў рыбалоўства было ў чалавека адным з галоўных спосабаў здабыцця ежы. Цяпер прамысловае рыбалоўства выкарыстоўвае сучасныя тэхналогіі, а некаторыя віды рыб, малюскаў і ракападобных вырошчваюцца на спецыяльных фермах. Асабістае рыбалоўства застаецца адной з самых любімых забаў і папулярным выглядам спорту (*гл. спартыўнае рыбалоўства*).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рыбалоўства

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4017310-0 · LCCN: sh85048666 · Microsoft: 505870484 · NDL: 00562672 |
**За нашу і вашу свабоду** — дэвіз грамадзянскіх актывістаў, якія лічаць, што не можа быць свабодным народ, які заваёўвае іншы народ. З'яўляецца неафіцыйным дэвізам Польшчы і часта асацыіруецца з часамі, калі салдаты родам з падзеленай Рэчы Паспалітай змагаліся ў рухах за незалежнасць па ўсім свеце.

Дэвіз існуе ў розных варыянтах, паслядоўнасць словаў у выразе можа змяняцца. У прыватнасці, можа выкарыстоўвацца выраз «за вашу і нашу свабоду».

Узнікненне
----------


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| Сцяг паўстання 1830—1831 гадоў |

Упершыню дэвіз з’явіўся і выкарыстоўваўся Тадэвушам Касцюшкам (у форме па-польску: Za naszą wolność i waszą) у канцы XVIII стагоддзя падчас паўстання 1794 года.

25 студзеня 1831 года на патрыятычнай дэманстрацыі ў Варшаве ў падтрымку паўстання дзекабрыстаў дэвіз быў выкарыстаны на маніфестацыйных штандарах у выглядзе «У імя Бога за нашу і вашу свабоду». Як мяркуецца, аўтарства дэвізу належыць Яўхіму Лялевелю. Менавіта гэты варыянт у скарочаным выглядзе і здабыў папулярнасць.

Дэвіз выкарыстоўваўся таксама з 1989—1991 гадоў у Чарнігаве падпольнай партыяй у складзе Дэмакратычнага саюза народнай свабоды (раней Цэнтр дэмакратычных ініцыятыў).

Зноскі
------

1. ↑  «Народ, які заваёўвае іншыя народы, стварае свае ўласныя ланцугі». (Маркс К. Энгельс Ф. Соч. Т.16. С.435—438; Т.32. С.335—339).
2. 1 2  Lonnie R. Johnson, *Central Europe: Enemies, Neighbors, Friends*, Oxford University Press, 1996, ISBN 0195100719, Google Print, p.127-128
3. 1 2  Hubert Zawadzki, Jerzy Lukowski, *A Concise History of Poland*, Cambridge University Press, 2001, ISBN 0521559170, Google Print, p.145
4. ↑
5. ↑
6. ↑   Архівавана 6 студзеня 2007.
7. ↑   Архівавана 8 лістапада 2006.
8. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме За нашу і вашу свабоду
**Нагрудны знак «За ўклад у развіццё культуры Беларусі»** — узнагарода Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь. Зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 25 чэрвеня 2002 года № 407. Зарэгістраваны ў Дзяржаўным геральдычным рэгістры 9 сакавіка 2017 года. Нумар рэгістрацыі А-226.

Апісанне
--------

На падвесцы, якая мае форму ромба з абрэзанамі вугламі залацістага колеру, размешчаны срэбны круг, унутры якога — ліра, пяро і кніга (эмблема міністэрства). Па крузе ў чырвонай аблямоўцы размешчаны надпіс *«ЗА ЎКЛАД У РАЗВІЦЦЁ КУЛЬТУРЫ БЕЛАРУСІ»*.

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Нагрудны знак «За ўклад у развіццё культуры Беларусі»
**Сюй Шэнь** (каля 58 г. н. э. — каля 147 г. н. э.) — кітайскі філолаг, лінгвіст, мовазнаўца эпохі імперыі Хань. З’яўляецца аўтарам «Шо-вэнь цзе-цзы» (說文解字 або 说文解字, Shuo-wen chieh-tzu — «Паходжанне кітайскіх сімвалаў») — першага слоўніка іерогліфаў, складзенага і ўпарадкаванага па прынцыпе іерагліфічнага «ключа», а таксама з прыведзеным аналізам будовы іерагліфічнага знака. Уключае ў сябе 9353 іерогліфы, размеркаваныя па 540 ключах. Праца заснавана на вывучэнні пераважна больш позняй сістэмы пісьменства сяачжуань. Тым не менш аналіз некаторых іерогліфаў з’яўляецца памылковым, так як сістэма пісьменства сяочжуань радыкальна адрозніваецца ад больш ранніх сістэм цзіньвэнь і цзягувэнь, якія не былі вядомыя Сюй Шэню. Слоўнік быў завершаны да 100 г. н. э. аднак па палітычных прычынах пабачыў свет толькі ў 121 г. н. э. дзякуючы сыну імператара Ань-дзі імперыі Хань, які прадставіў яго бацьку.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 3034806 · CiNii: DA01573228 · GND: 119003724 · ISNI: 0000 0000 6534 5414 · LCCN: n81038897 · NDL: 00346348 · NKC: jo2009522640 · NLA: 36730810 · NTA: 141717076 · NUKAT: n2013173412 · VIAF: 317289687, 309564192 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сакавічы.

**Са́кавічы** (трансліт.: *Sakavičy*, руск.: Саковичи; былая **Галімшчына**) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпнішкаўскага сельсавета.

Гісторыя
--------

У другой палове XVI ст. вёска ў Ашмянскім павеце Віленскага ваяводства. У 1598 г. 13 валок зямлі, у складзе фальварка Вігушкі, які адносіўся да маёнтка Іўе. У 1634 г. 12 дымоў, 11 валок зямлі. У сярэдзіне XIX ст. у складзе Іўеўскай воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні. Адносілася да маёнтка Іўе графіні Замойскай. У 1861 г. 28 рэвіскіх душ. Паводле перапісу 1897 г. вёска ў Суботніцкай воласці, 20 двароў, 83 жыхары, дзейнічалі народнае вучылішча (у 1903 г. 50 вучняў), хлебазапасны магазін. У 1905 г. жыхары мелі 175 дзесяцін зямлі, акрамя земляробства займаліся сплавам лесу па р. Гаўя. У 1909 г. 16 двароў, 112 жыхароў.

У 1921—1939 гг. у Суботніцкай гміне Валожынскага, затым Лідскага паветаў Навагрудскага ваяводства Польшчы. У 1921 г. 19 двароў, 91 жыхар.

3 12 кастрычніка 1940 г. вёска (20 двароў, 120 жыхароў) у Галімшчынскім сельсавеце Іўеўскага раёна. У 1952 г. арганізаваны калгас імя М. І. Кутузава. 3 1954 г. уваходзіць у калгас «Радзіма». 3 2 снежня 1961 г. у Ліпнішкаўскім сельсавеце. У 1970 г. 57 жыхароў.

Інфармацыя для турыстаў
-----------------------

Каля в. Сакавічы знаходзіўся старадаўні могільнік. Другі такі могільнік быў дзесьці ў лесе.

Насельніцтва
------------

* 1999 — 12 двароў, 19 жыхароў.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9 (DJVU).
2. ↑  Іўеўшчына ў жалезным веку Архівавана 3 сакавіка 2007.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Сакавічы Архівавана 5 сакавіка 2016.

| ⛭**Ліпнішкаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Ліпнішкі |
| Пасёлкі | Гаўя |
| Аграгарадкі | Цэнтральная |
| Вёскі | Агароднікі ·  Аднаполь ·  Андрушкі ·  Барадыны ·  Валодкаўшчына ·  Вігушкі ·  Войтавічы ·  Вялікая Показь ·  Вялікая Почарня ·  Вялікія Князікоўцы ·  Галімшчына ·  Граблі ·  Дарашы ·  Дварчане ·  Дулькі ·  Забалаць ·  Зыгмунцішкі ·  Кавалі ·  Казінцы ·  Камянчане ·  Квачы ·  Кузьмы ·  Кяўры ·  Лосеўцы ·  Лубянята ·  Ляйкі ·  Малая Показь ·  Малая Почарня ·  Малыя Князікоўцы ·  Маслікаўцы ·  Нацкавічы ·  Некрашы ·  Новая Жыжма ·  Пакуці ·  Сакавічы ·  Сонтакі ·  Сцігане ·  Ткачы ·  Чабрынь ·  Чэхаўцы ·  Шалуці |
| Хутары | Вострава ·  Круглае Поле ·  Ліпнішкі ·  Сапяжын |
**Міхалькоўскае патрыятычнае падполле** ў Вялікую Айчынную вайну. Дзейнічала са жніўня 1941 да чэрвень 1942 г. у вёсцы Міхалькі Гомельскага раёна.

Аб'ядноўвала 29 чалавек (кіраўнікі К. В. Буры, Ц. Ф. Марозаў, М. Я. Мацвеенка). Падпольшчыкі, уладкаваўшыся на работу да акупантаў, забяспечвалі партызан і сваю арганізацыю дакументамі і разведданымі, праводзілі дыверсіі, у т.л. спалілі 12 мастоў, на працягу 12 км зрэзалі тэлефонныя слупы, сабралі і перадалі партызанам шмат зброі, боепрыпасаў, каля 3 тон зерня. Распаўсюджвалі сярод насельніцтва бліжэйшых вёсак і ў Гомелі лістоўкі і зводкі Саўінфармбюро, падтрымлівалі сувязь з Гомельскім патрыятычным падполлем. У лютым—сакавіку гітлераўцы двойчы правялі арышты і закатавалі 13 падпольшчыкаў.
**Мауна-Лоа** (англ.: Mauna Loa) — дзеючы вулкан на Гавайскіх астравах. Вышыня 4169 м (другая паводле вышыні вяршыня Гаваяў). Лічыцца самым вялікім вулканам на Зямлі паводле аб’ёма матэрыяла, які яго складае (уключна з падводнай часткай) — каля 80 тыс. км³. Разам з вулканам Мауна-Кеа ўтварае самае высокае вулканічнае збудаванне на Зямлі — узвышаецца над дном акіяна больш чым на 9 км.

Мауна-Лоа ўяўляе сабой базальтавы шчыт у форме эліпса (75 × 45 км). На вяршыні цягнецца ланцужок з 5 кратараў. У верхняй частцы шчыта размешчаны шматлікія шлакавыя і попелавыя конусы.

Вывяржэнне Мауна-Лоа 29 лістапада 2022 года.
Зафіксавана 40 вывяржэнняў вулкана, пачынаючы з 1832 года, апошняе ў XX стагоддзі адбылося ў 1984 годзе. Пасля гэтага вулкан пачаў вывяргацца 27 лістапада 2022 года.

Схілы пакрыты трапічнымі лясамі і хмызнякамі. Дзейнічае вулканалагічная станцыя (пастаянныя назіранні вядуцца з 1912). На схілах Мауна-Лоа і вулкана Кілаўэа — Гавайскі вулканічны нацыянальны парк, уключаны ў спіс Сусветнай спадчыны.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4100675-6 · LCCN: sh85082289 · VIAF: 235054920 |
**Mathematics Genealogy Project** (Праект «Матэматычная генеалогія») — гэта сеткавая база даных, якая выдае акадэмічны радавод канкрэтнага матэматыка, як з сучасных, так і з тых, што жылі ў мінулыя стагоддзі. На 21 лютага 2020 года ў базе ўтрымліваліся звесткі пра 253485 матэматыкаў.

Матэматык X лічыцца простым акадэмічным нашчадкам матэматыка Y, калі Y быў навуковым кіраўніком кандыдацкай дысертацыі матэматыка X. Для замежных матэматыкаў замест кандыдацкай дысертацыі выкарыстоўваюцца такія яе аналагі як доктар філасофіі (Ph.D. D .Phil.) або доктар навук (Sc.D. D.Sc. Dr.Sc.). «Матэматыка» ў рамках гэтага праекта разумеецца даволі шырока і ўключае статыстыку, даследаванне аперацый, інфарматыку, логіку і (асабліва ў больш старажытнай частцы) фізіку. У рэдкіх выключэннях у базу ўключаюцца навукоўцы, якія не мелі фармальна кандыдацкай або доктарскай ступені — напрыклад, Лагранж.

Гісторыя
--------

Праект працуе ў Інтэрнеце з 1997 года, калі яго заснавальніку Гары Кунцу (Harry Coonce), прафесару Універсітэта Мінесоты, захацелася даведацца навуковага кіраўніка свайго навуковага кіраўніка. У 1999 годзе ён пайшоў на пенсію, і праз тры гады ўніверсітэт вырашыў закрыць праект, што прывяло да яго перадыслакацыі ва Універсітэт Паўночнай Дакоты ў 2002 годзе. Пачынаючы з 2003 года, праект ажыццяўляецца пад эгідай Амерыканскага матэматычнага таварыства, а з 2005 года падтрымліваецца грантам Матэматычнага інстытута Клэя.

Праект «Матэматычная генеалогія» цалкам бясплатны для карыстальнікаў. Акрамя таго, кожны, хто жадае, можа папоўніць яго новымі данымі, якія праходзяць праверку перад публікацыяй. Інфармацыя гэтага праекта лічыцца найбольш надзейнай у той частцы, якая адносіцца да 1900—1960 гадоў.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  *Allyn Jackson* A Labor of Love: The Mathematics Genealogy Project(англ.) // *Notices of the AMS* : journal. — 2007. — Т. 54. — № 8. — С. 1002-1003. — ISSN 0002-9920.
3. ↑   17864 Joseph Louis Lagrange.
4. ↑  Carr, Sarah (August 18 1999). *Retired Mathematician Develops a Family Tree of the Scholars in His Field*. .
5. ↑  *Maimgren, RD, Ottino, JM, Amaral, LA* The role of mentorship in protege performance(англ.) // *Nature*. — 2010. — Т. 465. — № 7298. — С. 622-626. — DOI:10.1038 / nature09040

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка Mathematics Genealogy Project Архівавана 10 мая 2019.  (англ.)
* The Academic Family Tree  (англ.)
**Młot** (бел.: Молат) — палітычная газета, якая выдавалася з 18 снежня 1918 года да 7 сакавіка 1926 года на польскай мове (з сакавіка 1920 да лютага 1921 не выходзіла).

Газета пачала выходзіць у Мінску як орган ЦВК груп Сацыял-дэмакратыі Каралеўства Польскага і Літвы. З 30 снежня 1918 года орган ЦВК груп Камуністычнай рабочай партыі Польшчы (КРПП) у Расіі, з 23 лютага 1919 года — орган ЦВК КРПП і ЦК КП(б) Літвы і Беларусі. На працягу 1919 года выдавалася ў Вільні, Мінску, Смаленску.

З 9 сакавіка 1921 года — орган Полькага бюро пры Цэнтральным бюро КП(б) Беларусі, з лютага 1924 года — орган Польскага бюро пры Часовым беларускім бюро ЦК РКП(б), з 3 красавіка да 17 мая 1924 года — орган Часовага беларускага бюро ЦК РКП(б). Затым — орган ЦК КП(б) Беларусі.

Газета заклікала працоўных абараняць заваёвы рэвалюцыі, асвятляла пытанні грамадска-палітычнага жыцця ў Беларусі. Мела тэматычныя старонкі: для моладзі і асветніцкую.

Выйшла 1340 нумароў.


| ⛭Польскія перыядычныя выданні Беларусі да 1945 |
| --- |
| Перыядычныя выданні, якія выдаваліся да 1945 года на тэрыторыі, якая цяпер уваходзіць у склад Рэспублікі Польшча, а таксама польскамоўныя па-за ёй |
| да 1945 | Gazeta Grodzieńska (1776) • Wiadomości Grodzieńskie (1792) • Głos z Litwy (1864) • Prawda (1881) • Nowiny Wileńskie (1906) • Straż imienia Marii (1906) • Nad Świsłoczą • Przegląd Wileński (1911) • Wieś i Zaścianek (1917) • Młot (1918) • Pochodnia (1919) • Słowo (1922) • Orka (1926) • Ziemia Lidzka (1935) |
**Рудзе́цкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Алізаравічы.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года **Рудзецкі (Рудзецка-Алізараўскі) сельсавет** у складзе Горвальскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Рэчыцкага раёна. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Васількоўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**MythBusters** (бел.: Руйнавальнікі міфаў) — аўстралійска-амерыканская навукова-папулярная тэлеперадача. Вядучыя праграмы — спецыялісты па спецэфектах Адам Сэвэдж і Джэймі Хайнэман, якія выкарыстоўваюць свой досвед для праверкі разнастайных папулярных міфаў і легенд. Акрамя Адама і Джэймі ў перадачы прымалі ўдел Кары Байран, Торы Белеччы, Скоцці Чэпмэн і Грант Імахара. Перадача здымлася звычайна недалёка ад горада Сан-Францыска, штат Каліфорнія.
Першы выпуск быў паказаны на тэлеканале Discovery Channel 23 студзеня 2003 года. 14-ы сезон, прэм’ера якога адбылася ў студзені 2016 года, стаў апошнім сезонам для серыі з Адамам і Джэймі. Усяго з 2003 па 2016 гады было знята 296 эпізодаў.

25 сакавіка 2016 года тэлеканал Science, абвясціў аб сваім намеры працягнуць серыю з новымі вядучымі, якія будуць абраныя ў рэаліці-шоў. Шоў, фінал якога адбыўся 17 лютага 2017 года, называецца MythBusters: The Search. Пераможцы шоў, Джон Лунг і Браян Лоудэн, цяпер вядуць новы сезон MythBusters, які дэбютаваў 15 лістапада 2017 года і месьціцца ў Лос-Анджэлесе. Адам Сэвэдж пацвердзіў, што ён і яго былыя аднадумцы не маюць намеру уз’яднацца для будучых сумесных праектаў.

Вядучыя: Джэймі Хайнэман і Адам Сэвэдж

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт.
* MythBusters на сайце «*AllMovie*» (англ.)
* MythBusters на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | AllMovie · Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database · Metacritic |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n2006032521 · VIAF: 180393720 |
**Пурпурны колер** — гэта прамежкавы колер паміж сінім і чырвоным. Ён падобны на фіялетавы, але ў адрозненні ад яго не з'яўляецца спектральным колерам і не мае ўласнай дліны хвалі. Пурпурны колер асацыюецца звычайна з чараўніцтвам, тайнаю, нечым каралеўскім.

Пурпурны колер прыстнічаў у адзенні рымскіх магістратаў. Адзенне з пурпурнага колеру насілі імператары Рымскай і Візантыйскай імперый.

Зараз адзенне з пераважна пурпурным колерам абавязковая для японскага імператара (разам з жоўтым) і біскупаў.

Этымалогія
----------

Слова «пурпурны» прыйшло ў беларускую мову з лацінскай — *purpura*, а туды яно трапіла праз грэцкую мову — *πορφύρα.* У грэцкай мове яно пазначала фарбавальнік, які прывозілі з Тыра. Фарбавальнік вырабляўся са слізі слімакоў *Bolinus brandaris.*

Гісторыя і этнаграфія
---------------------

З старажытных часоў захавалася паважная ўвага да асоб, якія могуць дазволіць сабе набываць дарагія прадукты — у тым ліку каштоўныя фарбавальнікі: пурпур, лазурыт, пазней — кармін.

Таму, у прыватнасці, пурпур і парфір — старажытныя знакі ўлады, прыкметы царскасці іх уладальніка.

Іншыя гістарычныя і літаратурныя асацыяцыі
------------------------------------------

* У XIX ст Перкін сінтэзаваў фарбавальнік мавеін (mauve) з каменнавугальнага пёка (*coal oil*). Ён хутка стаў вельмі папулярны, і стымуляваў развіццё прамысловасці анілінавых фарбавальнікаў спачатку ў Германіі, а затым ва ўсім міры.
* Амерыканскі ваенны медаль Пурпурнае сэрца
* Рок-гурт **Deep Purple**

| ⛭Вэб-колеры |
| --- |
| Шаснаццатковыя |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| белы (white) | шэры (grey) | чырвоны (red) | жоўты (yellow) | лаймавы (lime) | вадзяністы (aqua)цыянавы (cyan) | сіні (blue) | фуксія (fuchsia)маджэнта (magenta) |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
| сярэбраны (silver) | чорны (black) | бураковы (maroon) | аліўкавы (olive) | зялёны (green) | бірузовы (teal) | гранатавы (navy) | пурпурны (purple) |

 |

 

| ⛭Адценні пурпурнага колеру |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Пурпурны | Ружовы | Маджэнта | Кармін | Мовеін | Ласасёва-ружовы | Cerise | Eggplant | Lavender blush | Lilac |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
| Маджэнта | Orchid | Red-violet | Sangria | Thistle | Violet-eggplant | Rose | Lavender rose | Mountbatten pink |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |

 |
| Прыклады, прыведзеныя вышэй, толькі арыенціровачныя. |

| ⛭Асноўныя колеры (спіс) |
| --- |
| Шэрая шкала | 
* Белы
* Шэры
* Чорны

 |
| Храматычныя | 
* Чырвоны
* Аранжавы
* Жоўты
* Зялёны
* Блакітны
* Сіні
* Фіялетавы
* Пурпурны
* Карычневы

 |
| 
Гл. таксама
Колеравая мадэль
Вэб-колеры
 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Міхалёўскі сельсавет.
**Міхалё́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Кіраўскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Новы Гарадок.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Бабруйскага 2-га раёна Бабруйскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Міхалёва. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Бабруйскага раёна Бабруйскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Бабруйскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. У 1938 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Новы Гарадок. З 20 верасня 1944 года ў складзе Бабруйскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Бортнікаўскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**ААТ «Полацк-Шкловалакно»** — беларускае прадпрыемства ў г. Полацку Віцебскай вобласці.

Гісторыя
--------

Будаўніцтва пачата ў 1956 годзе. Першая чарга здадзена ў эксплуатацыю ў 1957 годзе, другая ў 1961—1963 гадах. У 1976 годзе ўведзены ў строй корпус па вытворчасці шкловалакністых краменязёмных матэрыялаў (трэцяя чарга).

3 1981 года — полацкае вытворчае аб’яднанне «Шкловалакно». У 1984 годзе здадзена ў эксплуатацыю вытворчасць па выпрацоўцы бесперапыннага шкловалакна аднастадыйным спосабам. У 1985 годзе аб’яднала першую і другую вытворчасці. 3 2000 года — сучасная назва. Запушчана новая шклоплавільная печ.

Мае культурна-спартыўны комплекс (уваходзіць Палац культуры і Дом фізкультуры), 2 бібліятэкі, паліклініку, санаторый-прафілакторый, 2 аздараўленчыя пункты, 3 дашкольныя ўстановы, музей. Выпускаецца шматтыражная газета «Трудовая смена».

Прадукцыя
---------

Асноўная прадукцыя: электра, цеплаізаляцыйныя і будаўнічыя матэрыялы, шкловалакно, шклонітка, шклотканіна, шклосетка, шклопластыкавыя лыжныя палкі, тэлескапічныя вудзільні і тэхнічны пластык.

Сёння прадпрыемства вырабляе больш за дзвесце відаў прадукцыі і экспартуе яе больш чым у сорак краін свету. У 2004 годзе «Полацк-Шкловалакно» атрымала экалагічны сертыфікат адпаведнасці патрабаванням нацыянальнага стандарту ІСО-14001-2000. Гэты дакумент сведчыць аб экалагічнай добранадзейнасці вытворчасці.

Санкцыі
-------

З сярэдзіны 2000-х гадоў ААТ «Полацк-Шкловалакно» перманентна (з перапынкамі) знаходзіцца ў санкцыйным спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША. Апошняе ўключэнне было ў чэрвені 2021 года.

Зноскі
------

1. ↑  Полацк-Шкловалакно, ААТ. Полацкі раён
2. ↑  John R. Liebman, Roszel Cathcart Thomsen II, James E. Bartlett III (2012) (in en). *United States Export Controls*. Wolters Kluwer  (англ.) (бел.. p. 2-45. ISBN 978-1-4548-0123-8.
3. ↑  США пом’якшили санкції проти білоруських компаній (укр.).  Korrespondent.net  (англ.) (бел.. Праверана 21 ліпеня 2021.
4. ↑  OFAC Sanctions List Search, Міністэрства фінансаў ЗША
5. ↑  Steven J. Woehrel (2011) (in en). *Belarus: Background and U. S. Policy Concerns*. Congressional Research Service  (англ.) (бел.. p. 12.
6. ↑  Dėl tarptautinių sankcijų taikymo devynioms Baltarusijos įmonėms (літ.).  SEB bankas  (ням.) (бел. (2 чэрвеня 2021). Праверана 21 ліпеня 2021.

Літаратура
----------

* Бунаков, А. В новый год — новые планы! / А. Бунаков // Трудовая смена (Полоцк). — 2017. — 6 янв. — С. 1.
* Бунаков, А. Н. Из кризиса надо выходить победителями / А. Н. Бунаков // Витебские вести. — 2016. — 28 апр. — С. 5.
* Бурак, З. Майстры сваёй справы / З. Бурак // Звязда. — 2007. — 14 лют. — С. 1, 6.
* Вытворчае жыццё вірлівае і цікавае, толькі паспявай адпавядаць // Звязда. — 2010. — 23 снеж. — С. 6-7.
* На производственном совещании // Трудовая смена (Полоцк). — 2010. — 30 янв. — С. 1-4.
* Чтобы выполнить задачи 2014 года, всем нам надо потрудиться // Трудовая смена (Полоцк). — 2014. — 8 февр. — С. 1, 3.
**Велестынліс Ры́гас** (грэч. Βελεστινλής), або **Рыгас Ферэас** (грэч. Ρήγας Φεραίος; сапраўднае імя **Антоніяс Кірыязіс**, грэч. Αντώνιος Κυριαζής; каля 1757, г. Велестынан  (руск.) (бел. Грэцыя — 24 чэрвеня 1798) — адзін з заснавальнікаў грэчаскага нацыянальна-вызваленчага руху супраць турэцкага панавання, паэт. Ідэі Рыгаса былі ўспрыняты дзеячамі «Філікі этэрыі» (1814—1821). Грэчаскі народ шануе Рыгаса як нацыянальнага героя.

Біяграфія
---------

Скончыў вучылішча ў Фесаліі, быў народным настаўнікам. З 1774 года жыў у Стамбуле, каля 1782—1796 гг. — у Валахіі. У 1796—1797 гадах заснаваў у Вене тайнае грэчаскае рэвэвалюцыйнае таварыства «Этэрыя». Выступаў за аб'яднанне ўсіх балканскіх народаў для барацьбы супраць турэцкага панавання, прапаноўваў план стварэння дэмакратычнай «Грэчаскай рэспублікі» на тэрыторыі Балканскага паўвострава і Малой Азіі.

У снежні 1797 года пры вяртанні ў Грэцыю арыштаваны аўстрыйскай паліцыяй і выдадзены турэцкім уладам. Пакараны смерцю ў Бялградзе.

Творчасць
---------

Мужнай лірыцы Рыгаса (вершы «Усход і Захад», «Палымяны гімн») уласцівы патрыятызм, антытурэцкая скіраванасць.

Зноскі
------

1. ↑  Rigas Velestinlis Feraios // British Museum person-institution thesaurus Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18785969'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q34753751'></a>
2. ↑  Rigas Feraios // Lord Byron and his Times Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25935022'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Велестынліс Рыгас
**«Паходы на Літву»** (ням.: Litauerreisen) — паходы-рэйды нямецкіх войскаў на землі ВКЛ, асноўная форма ваенных дзеянняў нямецкіх Ордэнаў у час іх вайны з ВКЛ. Тыповая працягласць паходу, разам з вяртаннем на базу, складала каля двух тыдняў.

У такіх паходах удзельнічалі адносна нешматлікія кантынгенты рыцараў (ад некалькіх да сотні) і салдатаў (ад сотняў да некалькіх тысяч). Часам паход адбываўся з удзелам замежных рыцараў-«гасцей», якія разглядалі як «хрысціянскі абавязак» (ням.: Heidenkampf) барацьбу з літвінамі-«новымі ворагамі хрысціянства».

Звычайна арганізацыяй паходу займаўся вялікі магістр Ордэна або кёнігсбергскі ці рагніцкі комтуры. Збор войскаў звычайна ажыццяўляўся ў Кёнігсбергу, у студзені—лютым, калі замярзалі багны, але здараліся і паходы летам, напрыклад, інфлянцкія рыцары амаль палову сваіх паходаў правялі летам і восенню.

Рух войскаў зімой адбываўся ўздоўж берагу ракі — Нёмана або Дзвіны, а летам плылі караблямі самой ракою. Тыповы дзённы пераход складаў каля 45 км, апорнымі пунктамі і базамі забеспячэння служылі ордэнскія замкі.

Літаратура
----------

* Сагановіч Г. Беларусь і Нямецкі ордэн (да Крэўскай уніі) // З глыбі вякоў. Наш край. Вып. 2. — Мн. 2002. ISBN 985-08-0515-3.
**Вельбарк** (польск.: Wielbark, ням.: Willenberg) — горад у Польшчы ў рэгіёне Мазуры. Уваходзіць у склад Шчыценскага павета Вармінска-Мазурскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Вельбарк. Займае плошчу 1,84 км². Насельніцтва 2911 чалавек (на 2018).

Гісторыя
--------

Вельбарк быў заснаваны тэўтонскім комтурам Фрыдрыхам фон Віленбергам. Спачатку была створана тэўтонская вартаўнічая вежа, званая Вільдхаўс. Каменны замак быў пабудаваны ў канцы XIV ст. Им карыстаўся яшчэ герцаг Альбрэхт, потым замак прыйшоў у заняпад. На рэштках была ўзведзена ў сярэдзіне XVIII ст. ратуша. Паміж 1466 і 1657 гг. мясцовасць знаходзілася пад уладай Польскага каралеўства як лен. Вёска была размешчана недалёка ад польскай мяжы, на маршруце Варшава - Кёнігсберг, што спрыяла яго развіццю. У Вельбарку развівалася шыццё і ткацтва. У 1723 г. паселішча атрымала гарадскія правы. У 1747 г. горад атрымаў права правядзення трох штогадовых кірмашоў. З пункту гледжання насельніцтва гэта быў адзін з самых маленькіх гарадоў на Мазурах. Гэтыя мясцины былі вядомыя ў XIX ст. дзякуючы здабычы бурштыну. Падчас напалеонаўскай кампаніі, з 21 студзеня па 2 люты 1807 гг. , У Вельбарке жыў Напалеон. У 1813 г. квартаваў тут цар Аляксандр I. падчас паўстання 1863 г. праз Вельбарк перакідвалі зброю для паўстанцаў. У 1871 г. горад апынуўся ў межах Германіі. Падчас Першай сусветнай вайны горад двойчы акупавалі расійскія войскі. У 1920 г. інтэрнавалі тут уцякаючых з Польшчы разбітыя бальшавіцкія войскі. З-за значных разбурэнняў у 1945 г. горад страціў гарадскія правы. Неўзабаве пасля заканчэння вайны дзейнічаў тут важны размеркавальны пункт рэпатрыянтаў з усходніх рэгіёнаў міжваеннай Польшчы, якія адышлі да СССР.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 236-2010 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Рэспублікі Польшча на беларускую мову». Гл. польска-беларускую практычную транскрыпцыю.

| ⛭Шчыценскі павет |
| --- |
| Гарады | Вельбарк • Пасым • Шчытна |  |
| Гарадскія гміны | Шчытна |
| Вяскова-гарадскія гміны | Вельбарк • Пасым |
| Вясковыя гміны | Дзвяжуты • Разогі • Свянтайна • Шчытна • Ядвабна |

| ⛭Вармінска-Мазурскае ваяводства |
| --- |
| Гарады на правах павета | Ольштын *(цэнтр)* • Эльблёнг | Герб Вармінска-Мазурскага ваяводства |
| Паветы | Алецкі • Альштынскі • Аструдскі • Барташыцкі • Бранеўскі • Вэнгажэўскі • Галдапскі • Гіжыцкі • Дзялдоўскі • Ілаўскі • Кэнтшынскі • Лідзбаркскі • Мрангоўскі • Навамейскі • Нідзіцкі • Пішскі • Шчыценскі • Элцкі • Эльблёнгскі |
| Цэнтры паветаў | Алецка • Аструда • Барташыцы • Бранева • Вэнгажэва • Гіжыцка • Голдап • Дзялдова • Ілава • Кэнтшын • Лідзбарк Варміньскі • Мрангова • Нідзіца • Новэ Мяста Любаўске • Піш • Шчытна • Элк |
| Іншыя гарады | Альштынак • Арнэта • Барчэва • Біскупец • Біштынак • Бяла Піска • Вельбарк • Гурова Ілавэцке • Добрэ Мяста • Езяраны • Залева • Кісяліцы • Коршы • Лідзбарк • Любава • Мікалайкі • Мілакова • Міломлын • Млынары • Моранг • Ожыш • Паслэнк • Пасым • Пяненжна • Руцянэ-Ніда • Рын • Рэшаль • Суш • Сэмпопаль • Талькміцка • Фромбарк |
**Прадслава Уладзіміраўна** (? — 1017/1042), дачка Уладзіміра Святаславіча.

Біяграфія
---------

Паводле Іпацьеўскага летапісу, Прадслава папярэдзіла Яраслава пра гібель Барыса і Глеба. Паводле Пячэрскага патэрыка, пахавала Майсея Угрына, адданага дружынніка Барыса. Пасля заняцця Кіева польскім каролём Баляслам Храбрым палоненая Прадслава стала яго наложніцай, магчыма, гэта было помстай ёй з боку Святаполка за дапамогу Яраславу.

Адступаючы з Кіева, Баляслаў вывеў Прадславу з сабою ў Польшчу. Паводле польскіх крыніц, Баляслаў хацеў узяць шлюб з Прадславай. Трэцяя жонка Баляслава Эмгільда памерла ў 1017 годзе, а яго шлюб з Одай, дачкой мейсенскага маркграфа Экегарда І, адбыўся 3 лютага 1018 года. Такім чынам, перамовы пра магчымы шлюб Баляслава з Прадславай маглі ісці ў 1017 годзе, калі Яраслаў вёў перамовы з імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі пра саюз супраць Польшчы.

Чацвёртая жонка Баляслава Ода памерла пасля 1018 года, магчыма, польскі кароль нейкі час жыў яшчэ і з Прадславай, але ў 1042 годзе, калі палякі вярнулі 800 рускіх палонных, Прадславы сярод іх не было. Відавочна, яна памерла ў палоне да 1042 года.

Зноскі
------

1. ↑  ПСРЛ, Т.2. Ипатьевская летопись. Фототип. изд. 1908 г. —М. 1962. —XVI — 938 стб. —87 с. —IV c. Стб.129.
2. ↑  ПСРЛ, Т.5. II Псковская летопись. Часть I Софийской летописи. —СПб. 1848. —656 с. С. 132.
3. ↑  ПСРЛ, Т.7. Воскресенская летопись. —СПб. 1856. —544 с. С. 326.
4. ↑  Balzer O. Genealogia Piastów. — Kraków, 1895. —XV+ 575s. S. 41-43.

Літаратура
----------

* *Войтович Л.* Князівські династії Східної Європи (кінець IX — початок XVI ст.): склад, суспільна і політична роль. Історико-генеалогічне дослідження. Львів, 2000.


| ?Прадслава Уладзіміраўна — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Рурык |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Ігар Рурыкавіч |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Святаслаў Ігаравіч |  |  |  |  | Яфанда[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Вольга |  |  |
|  | Прадслава Уладзіміраўна |  | Уладзімір Святаславіч |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Малуша |  | Мал |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Рускі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | WeRelate · Sejm-Wielki.pl · Rodovid |
**Прадвызначэ́нне**, **наканава́нне**, **промысел Божы** (ад лац.: provideo — прадбачу, прадугледжваю) — паводле рэлігійных вучэнняў, наперад устаноўленыя этапы здзяйснення сусветных падзей і развіцця лёсаў індывідаў, суполак, народаў, чалавецтва. Ідэя прадвызначэння лічыцца універсальным выяўленнем і прызнаннем усемагутнасці Бога і бяссілля чалавека. Іудзеяхрысціянская дактрына прадвызначэння, якая мела на ўвазе звышнатуральнасць стваральніка і прадвесніка, была накіравана супраць антычных ідэй безаблічнага лёсу і касмічнай неабходнасці.

Першай сістэматызаванай канцэпцыяй прадвызначэння быў правідэнцыялізм Аўгусціна. Ён уключаў вучэнне пра дар божы, або прадвызначэнне да выратавання выбраных, і тэлеалагічную канцэпцыю гісторыі, якая ўяўлялася ажыццяўленнем недасягальнага чалавечаму разуменню боскага плана і павінна завяршыцца канцом свету і ўсталяваннем божага царства. Альтэрнатывай жорсткаму прадвызначэнню было дапушчэнне свабоды волі, якая часткова азначала пэўную самадзейнасць чалавека ў пытаннях выратавання і сацыяльнай творчасці (пелагіянства) і ў большай меры — здольнасць да граху і магчымасць збавення пры пасрэдніцтве царквы (каталіцызм, праваслаўе).

Пратэстантызм ажывіў і развіў[ru] ідэі аўгусціянства. Лютэранства прыняло больш мяккія прынцыпы прадвызначэння, што тлумачыцца некаторымі ўступкамі каталіцызму і адбілася ў Аўгсбургскай споведзі, яшчэ ў большай ступені гэта адносіцца да англіканства. Кальвінізм у трактоўцы дару божага прапаведваў ідэю жорстка ўстаноўленага прадвызначэння яшчэ да нараджэння індывіда, а ў разуменні свецкай гісторыі — прынцыпы эсхаталогіі і фаталізму. У трактоўцы гісторыі для большасці сучасных пратэстанцкіх плыняў характэрна разуменне яе як барацьба дабра і зла, канчатковы вынік якой прадвызначаны на карысць сіл дабра.

Літаратура
----------

* Прадвызначэнне // Рэлігія і царква на Беларусі : Энцыкл. давед. / Рэдкал.: Пашкоў Г.П. (гал.рэд.) і інш.; Маст. Глекаў А.А. — Мн.: БелЭн, 2001. — 365 с. — ISBN 985-11-0220-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Catholic (1997—…) · Universalis · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119765511 · GND: 4175516-9 · LCCN: sh85106244 · Microsoft: 32303920 · NKC: ph166056 |
**Сюнга** (яп.: 春画, «весенняя картинка»)(яп. 春画?, «вясновая карцінка») — эратычныя гравюры укіе-э, шырока распаўсюджаныя ў сярэднявечнай Японіі перыяду Эдa. Прадстаўлены, у асноўным, у форме гравюр на дрэве. Іерогліф «весна» (яп.: 春)(яп. 春?) у Японіі з'яўляўся эўфемізмам для абазначэння сэксуальнай сферы. Аўтары укие-э імкнуліся да ідэалізацыі сучаснага гарадскога жыцця. Выказваючы бытавыя эстэтычныя каштоўнасці сучаснага жыцця, стваральнікі сюнгі паказвалі сексуальную мараль гараджан ва ўсім разнастайнасці праяў, а таму прадметамі іх работ станавіліся як старыя, так і маладыя людзі, гетэрасексуалы і гомасэксуалы, разнастайныя сэксуальныя фетышы. Сюнга ўвасабляе эратычную фантазію аўтара ў вельмі абсурднай форме. У эпоху Эда яна карыстаецца поспехам у багатых і бедных, мужчын і жанчын, нягледзячы на адмоўнае стаўленне сёгуната. Многія майстры укіе-э займаліся сюнгай, што не шкодзіла іх рэпутацыі.

Зноскі
------

1. ↑  Сюнга **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Энциклопедия «Япония от А до Я»*.  Яндекс. Архівавана з першакрыніцы 13 красавіка 2012. Праверана 27 снежня 2009.
2. ↑  {{{загаловак}}}. — 2009. — ISBN 1741790425.
3. ↑  «Японская гравюра сер. XIX — нач. XX вв.» в Приморской картинной галерее **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Музеи России. Архівавана з першакрыніцы 6 красавіка 2017. Праверана 27 снежня 2009.
4. ↑   (in Finnish)*Forbidden Images – Erotic art from Japan's Edo Period*. Helsinki, Finland: Helsinki City Art Museum. 2002. pp. 23–28. ISBN 9-5189-6553-6.
**Прадстаўніцтва ААН у Рэспубліцы Беларусь**. Адкрыта 8 верасня 1992 года ў Мінску. Створана і дзейнічае ў адпаведнасці паміж урадам Рэспублікі Беларусь і ААН і Праграмай развіцця ААН (ПРААН). З'яўляецца першым з 8 прадстаўніцтваў ААН, створаных па ініцыятыве Б.Бутраса-Галі ў краінах СНД. Аказвае дапамогу народу і ўраду Беларусі ў правядзенні праграм эканамічнага і сацыяльнага развіцця ў час пераходу эканомікі да рыначных адносін і яе інтэгравання ў сусветнае супольніцтва, спрыяе працэсам дэмакратызацыі, свабоднаму прадпрымальніцтву, каардынуе дапамогу Беларусі ў боку краін-донараў і асобных міжнародных арганізацый, распаўсюджвае матэрыялы і дакументы ААН і з'яўляецца крыніцай інфармацыі пра дзейнасць ААН. Супрацоўнічае з грамадскімі арганізацыямі, аб'яднаннямі, сродкамі масавай інфармацыі Беларусі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).
**Прадузя́тасць** — нахіл тэмпераменту або светапогляду, пры якім суб’ект прытрымліваецца скажонага, неаб’ектыўнага погляду на рэчы, часта нават не разглядаючы магчымыя альтэрнатыўныя пункты гледжання. Людзі могуць быць *прадузятымі да* асобы, расы, рэлігіі, сацыяльнага класа або палітычнай партыі. У адрозненне ад англійскай мовы, «прадузяты» заўсёды мае нейтральны характар, паказваючае адсутнасць аб’ектыўнасці без вызначэння кірунку неаб’ектыўнасці (*прадузя́тасці*): нельга быць «прадузятым супраць» або (англ.: Bias: «biased towards» vs. «biased against») «Прадузятасць» азначае аднабаковыя погляды, якія не маюць нейтральнасці, без уліку магчымых альтэрнатыў. *Прадузятасць* можа прыйсці ў шматлікіх формах і часта лічыцца сінонімам фанатызму.

У сродках масавай інфармацыі
----------------------------

Прадузятасць у сродках масавай інфармацыі — прадузятасць журналістаў і рэдактараў навін у сродках масавай інфармацыі, якая выяўляецца ў аднабокасці адбору падзей і апавяданняў для паведамлення і дыскусій. Крайнімі ступенямі прадузятасці з’яўляюцца прапаганда і цэнзура.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4133271-4 |