recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**За́мак Ге́рмана** (эст.: Hermanni linnus) — сярэднявечны замак у эстонскім горадзе Нарва на беразе ракі Нарва, заснаваны ў XIII стагоддзі. У цяперашні час тут дзейнічае музей.

Гісторыя
--------

Дакладны ўзрост Нараўскага замка дагэтуль выклікае спрэчкі гісторыкаў. Большасць з іх сыходзяцца ў думцы, што першыя драўляныя ўмацаванні збудавалі датчане пасля заваёвы Паўночнае Эстоніі ў XIII стагоддзі. Першыя пісьмовыя згадкі пра замак датаваныя 1329 годам.

На пачатку XIV стагоддзя датчане пачалі будаваць каменную фартыфікацыю з вежай, якая пазней атрымае назву Германавай. У 1347 годзе кароль Даніі Вальдэмар IV прадаў Паўночную Эстонію Лівонскаму ордэну, які перабудаваў Нараўскі замак дзеля сваіх патрэбаў. З прычыны з’яўлення на супрацьлеглым баку Нарвы Івангародскага замка давялося дабудоўваць і вежу Германа.

На пераломе XV—XVI стагоддзяў Ордэн абнёс горада дадатковай сцяной (зруйнаваная ў 1777 годзе). Вядома, што яна мела чатыры брамы з усіх бакоў. Вароты былі пакрыты жалезнымі пласцінамі, перад імі размяшчаліся пад’ёмныя масты. Па перыметры сцяны былі пастаўленыя прынамсі сем вежаў і выкапаны роў.

Ад 1581 замак знаходзіўся ва ўладанні Швецыі. У 1676—1680 шведы пабудавалі дадатковыя ўмацаванні, таксама адбылася частковая перабудова ўжо існых збудаванняў. У 1684 пачалося будаўніцтва бастыённых умацаванняў паводле плану Эрыка Дальберга. Заходняя і паўночная часткі крэпасці былі значна пашыраныя і ўмацаваныя, без змяненняў засталася толькі сцяна, што выходзіла да ракі. Шведы не паспелі скончыць рэканструкцыі, бо ў 1704 годзе Нарва была захоплена расійскімі войскамі.

У 1822 завершанае будаўніцтва Заходняе брамы. У 1875 зруйнаваная Цёмная брама.

Замак быў значна пашкоджаны ў часе Другой сусветнай вайны. У 1950 распачатая рэстаўрацыя.

Цяпер у вежы Германа і ў найстарэйшай частцы замку размешчаны Нараўскі музей, а на бастыёнах Нараўскіх умацаванняў разбіты парк.

Галерэя
-------

* 1860-я1860-я
* Нараўскі і Івангародскі замкіНараўскі і Івангародскі замкі
* Вежа ГерманВежа Герман
*

Літаратура
----------

* *Эльдар Эфендиев.* Нарва. Путеводитель. — Таллинн: Периодика, 1990.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Нараўскі замак на Вікісховішчы |

* Афіцыйная старонка музея (эст.) (руск.) (англ.) (лац.) (фін.)
**Бітва пры Ватэрлоа** — адбылася ў нядзелю, 18 чэрвеня 1815 года недалёка ад Ватэрлоа ў сучаснай Бельгіі, у той час часткі Злучанага Каралеўства Нідэрландаў. Французская армія пад камандаваннем Напалеона Банапарта была разбіта дзвюма арміямі Сёмай кааліцыі: англійскіх саюзнікаў пад камандаваннем герцага Уэлінгтана і прускага войска пад камандаваннем Блюхера, прынц з Вальштадскага. Бітва прывяла да канца праўлення Банапарта і Першай Французскай імперыі, і ўсталявання храналагічнай мяжы паміж паслядоўнымі еўрапейскімі войнамі і дзесяцігоддзямі адноснага міру.

Пасля вяртання Напалеона да ўлады ў сакавіку 1815 года многія дзяржавы, якія выступалі супраць яго, утварылі Сёмую кааліцыю і пачалі мабілізацыю армій. Войскі Уэлінгтана і Блюхера былі раскватараваны недалёка ад паўночна-ўсходняй мяжы Францыі. Напалеон вырашыў напасці на іх у надзеі знішчыць іх, перш чым яны маглі з'яднацца ў каардынаваным уварваннем у Францыю з іншымі членамі кааліцыі. Бітва пры Ватерлоа была вырашальнай у кампаніі Ватэрлоа і апошняй бітвай Напалеона. Параза пры Ватэрлоа завершыла панаванне Напалеона як Французскага імператара і паклала канец яго Ста дням вяртання з выгнання. Напалеон адрокся праз 4 дні, а 7 ліпеня сілы кааліцыі ўвайшлі ў Парыж.

Пасля бітвы пры Катр-Бра Уэлінгтан адышоў ад Катр-Бра ў Ватэрлоа. Пасля бітвы пры Лін'і, якая адбылася ў той жа час, прусакі адышлі паралельна Уэлінгтану, адцягнуўшы трэцюю частку сіл Напалеона ад Ватэрлоа да асобнай і адначасовай бітвы пры Ваўрэ. Даведаўшыся пра тое, што пруская армія была ў стане падтрымаць яго, Велінгтон вырашыў даць бой на адхоне Мон-Сен-Жан ля дарогі на Брусель. Тут яму ўдалося стрымаць неаднаразовыя напады французаў у другой палове дня, абапіраючыся на павялічваючыся сілы прыбываючых прусакоў. Вечарам Напалеон кінуў свае апошнія рэзервы ў адчайным апошнім нападзе, які быў адбіты. Прусакі прарвалі правы фланг французскай арміі, а саюзная англійская армія Велінгтона контратакавала ў цэнтры, такім чынам французская армія была разбіта.

Поле бітвы знаходзіцца ў муніцыпалітэтах Брэн-л'Алё і Ласнэ, каля 15 км на поўдзень ад Бруселя, і каля 2 км ад Ватэрлоа. На месцы поля бою сёння ўсталяваны вялікі помнік Кургана Льва. Паколькі гэты курган быў насыпаны з зямлі, узятай з поля бою, сучасны рэльеф на поле бою каля насыпу не захаваўся.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX535896 · BNF: 119397802 · GND: 4189312-8 · LCCN: sh85145739 · LNB: 000321197 · NKC: ph118204 |

 |
**Юта-ацтэкскія мовы** — індзейская сям'я моў, распаўсюджаных у Паўночнай Амерыцы, пераважна на захадзе ЗША і ў Мексіцы. 

Лінгвісты вылучылі гэтую сям'ю моў яшчэ ў канцы XIX ст. аднак унутраная класіфікацыя застаецца спрэчнай. Большасць даследчыкаў лічаць месцам яе фарміравання Вялікі Басейн, дзе ў пазнейшы перыяд дамінавалі галіны хопі і нумійская. Найбольш распаўсюджанай юта-ацтэкскай мовай з'яўляецца нахуатль, на якім размаўляюць ад поўначы Мексікі да Нікарагуа. 

З юта-ацтэкскіх моў паходзяць агульнараспаўсюджаныя словы тамат, авакада, чылі, шакалад, каёт і інш.

Спасылкі
--------

* Uto-Aztecan Language Family
* Uto-Aztecan Language Family — Native language

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778570934 |
**Зносіны** — працэс наладжвання і развіцця кантактаў паміж людзьмі, выкліканы патрэбамі сумеснай дзейнасці. Уключае абмен інфармацыяй, выпрацоўку адзінай стратэгіі ўзаемадзеяння, успрыманне і разуменне другога чалавека. У працэсе зносін чалавек самавызначаецца, выяўляе свае індывідуальныя асаблівасці, яго сутнасць раскрываецца для другога чалавека. Сацыяльны сэнс зносін у далучэнні суб'екта да культурна-гістарычнага вопыту чалавецтва.

У найбольш абагульненых класіфікацыях вызнаюцца тры аспекты працэсу зносін:

* камунікатыўны — звязаны з вызначэннем спецыфікі інфармацынага працэсу паміж людзьмі з улікам іх узаемаадносін, мэт, намераў і інш.
* інтэрактыўны — увасабляе агульную стратэгію узаемадзеяння — супрацоўніцтва, суперажыванне, канкурэнцыя
* перцэптыўны — уключае працэс успрымання, разумення і ацэнкі другога чалавека, зыходзячы з асаблівасцей яго паводзін.

Адзінства гэтых аспектаў — важная ўмова аптымізацыі адносін паміж людзьмі, іх сумеснай дзейнасці. Развіццё здольнасцей і навыкаў зносін, фарміраванне іх культуры — адна з важных задач выхавання.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Нарва (значэнні).

**Нарва** (эст.: Narva) — горад у Эстоніі, уваходзіць у склад павета Іда-Віру, трэці па колькасці насельніцтва горад у краіне. Горад размешчаны на мяжы з Расіяй насупраць Івангорада, за 140 км на захад ад Санкт-Пецярбурга і за 210 км на ўсход ад Таліна. Нацыянальны склад: рускія — 88 %, іншыя народы (беларусы, украінцы, татары, армяне, немцы) — 7,5 %, эстонцы — 4,5 %.

Гісторыя
--------

Упершыню згадваецца ў 1171 годзе ў Наўгародскім летапісе. У пачатку XIII стагоддзя вядома як сяло Нарвія. У 1220—1346 гадах Нарва належала Даніі, а затым (да 1558 года) — Лівонскаму ордэну. У час Лівонскай вайны 1558—1583 гадоў была ўзята рускімі войскамі (11 мая 1558 года), а ў 1581 годзе захоплена Швецыяй. У пачатку Паўночнай вайны 1700—1721 гадоў руская армія аблажыла Нарву, але 19 лістапада ў Нарвскай бітве была разбіта шведскімі войскамі. 9 жніўня 1704 года рускія войскі ўзялі Нарву. Пасля заснавання крэпасцей Кранштат і Свеаборг Нарва страціла сваё стратэгічнае значэнне. У 1704—1722 гадах павятовы (пазней заштатны) горад Пецярбургскай губерні. Да сярэдзіны XIX стагоддзя ‒ буйны цэнтр тэкстыльнай прамысловасці. У лютым — сакавіку 1918 года атрады Чырвонай Арміі спынілі пад Нарвай наступ кайзераўскіх войскаў, якія акупавалі горад з 4 сакавіка па 28 лістапада 1918 года. 29 лістапада ў Нарве абвешчана Эстонская савецкая рэспубліка. З студзеня 1919 года ў складзе Эстоніі. З 21 ліпеня 1940 года горад Эстонскай ССР, якая ўвайшла 6 жніўня 1940 года ў склад СССР. З 17 жніўня 1941 года па 25 ліпеня 1944 года Нарва была акупаваная нацысцкімі войскамі.

Памятныя мясціны
----------------

* Аляксандраўская лютэранская царква
* Нарвская мастацкая галерэя
* Нарвская ратуша
* Нарвскі Васкрасенскі сабор

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Райманд Куль, эстонскі дырыжор
* Міхаіл Сцяпанавіч Маслаў (педыятр)
* Ільмар Тамур, эстонскі тэатральны рэжысёр

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Land Board — 1990. Праверана 21 лістапада 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5401570'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 12 лютага 2008.
* Газета «Навіны Нарвы» (руск.)

| ⛭Павет Іда-Вірумаа |
| --- |
| Гарадскіямуніцыпалітэты | 
* Ківіылі
* Кохтла-Ярвэ
* Нарва
* Нарва-Йыэсуу
* Сілламяэ

 |  |
| Воласці | 
* Авінурмэ
* Азеры
* Алайыэ
* Вайвара
* Ійзаку
* Ілука
* Йыхві
* Кохтла
* Кохтла-Нымэ
* Лохусуу
* Люганусэ
* Мяэтагузэ
* Сонда
* Тойла
* Тудуліна

 |

| ⛭Эстонія Гарады Эстоніі |
| --- |
| Сталіца | Талін |  |
| Гарады | 
* Аб’я-Палуая
* Антсла
* Валга
* Вільяндзі
* Выру
* Выхма
* Йыгева
* Йыхві
* Каластэ
* Карксі-Нуя
* Кейла
* Кехра
* Ківіылі
* Кілінгі-Нымэ
* Кохтла-Ярвэ
* Кунда
* Курэссаарэ
* Кярдла
* Ліхула
* Локса
* Маарду
* Муствеэ
* Мыйзакюла
* Нарва
* Нарва-Йыэсуу
* Отэпя
* Пайдэ
* Палдыскі
* Пылва
* Пылтсамаа
* Пюсі
* Пярну
* Ракверэ
* Рапла
* Рапіна
* Саўэ
* Сілламяэ
* Сіндзі
* Суурэ-Яані
* Тамсалу
* Тапа
* Тарту
* Тырва
* Цюры
* Хаапсалу
* Элва

 |
**Зоагеаграфія** — раздзел біягеаграфіі, навука, якая вывучае распаўсюджванне жывёл на Зямным шары і ўстанаўлівае агульныя заканамернасці гэтага распаўсюджання.

Асноўнымі аб’ектамі зоагеаграфіі з’яўляюцца фаўны і арэалы. Яна даследуе размеркаванне біялагічных відаў і іншых сістэматычных адзінак (родаў, сямействаў і г. д.) па зямным шары, вывучае распаўсюджванне фаўністычных комплексаў, а таксама працэсы рассялення і вымірання жывёл, г.зн. працэсы пашырэння і скарачэння іх арэалаў.

Зоагеаграфію звычайна падзяляюцца на *рэгістрацыйную* (апісальную), *параўнальную* і *каўзальную* (прычынную).

На Беларусі даследаванні па зоагеаграфіі вядуцца з 1920-х гадоў (А. У. Фядзюшын, У. У. Станчынскі .

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11933833c · GND: 4133437-1 · LCCN: sh85149975 · Microsoft: 63840655 · NKC: ph127666 |
**Атар Джавашвілі** (груз. ოთარ ჯავაშვილი; нар. 17 жніўня 1993, Тбілісі) — грузінскі футбаліст, абаронца ўзбекскага клуба «Маш’ал» з Мубарэка.

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец клуба «ВІТ Джорджыя», у 2011 годзе пачаў праходзіць у асноўную каманду. У 2014 годзе перабраўся ў «Зугдзідзі». У першай палове 2015 года выступаў за рэзервовую каманду польскай «Аркі» з Гдыні, пазней вярнуўся ў «Зугдзідзі». У сезоне 2015/16 каманда толькі ў стыкавых матчах захавала месца ў эліце, а ў скарочаным сезоне другой паловы 2016 года «Зугдзідзі» заняў апошняе месца ў сваёй групе і выбыў у Першую лігу.

У лютым 2017 года прыбыў на прагляд у беларускі клуб «Славія» з Мазыра і ў выніку распачаў у яго складзе сезон 2017. У мазырскім клубе замацаваўся ў якасці асноўнага левага абаронцы. Па выніках сезона 2017 «Славія» страціла месца ў Вышэйшай лізе, пасля чаго Атар пакінуў мазырскі клуб.

У студзені 2018 года пачаў трэніравацца разам з «Гомелем» і неўзабаве падпісаў кантракт. Пачынаў сезон 2018 у аснове, але пазней страціў месца ў складзе. У чэрвені 2018 года па пагадненні бакоў пакінуў «Гомель».

У ліпені 2018 года папоўніў склад клуба «Флуро» з другога дывізіёна Нарвегіі. У пачатку 2019 года вярнуўся ў Грузію, стаўшы іграком тбіліскай «Гагры», гуляў там да ліпеня. У пачатку 2020 года далучыўся да «Чыхуры», дзе гуляў да канца сезона.

У верасні 2021 года, правёўшы паўгады без клуба, папоўніў склад «Руставі», дзе гуляў да канца года. У ліпені 2022 года далучыўся да «Сіёні», а ў пачатку 2023 года перайшоў ва ўзбекскі «Маш’ал».

Зноскі
------

1. ↑  Otar Javashvili // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Грузинский полузащитник Джавашвили прибыл на просмотр в "Славию"
3. ↑  Братья Ндой, Джавашвили и еще четыре игрока покинули "Славию"
4. ↑  Отар Джавашвили стал игроком "Гомеля"
5. ↑  "Гомель" расстался с Джавашвили

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
Міністэрства замежных спраў Швецыі ў Стакгольме
**Знешняя палітыка Швецыі** (швед. *Sveriges utrikespolitik*) - палітыка Швецыі, заснаваная на строгім нейтралітэце і недалучэнні да любых вайсковых блокаў.

Прынцыпы
--------

Пасля кароткай вайны з Нарвегіяй у 1814, звязанай са стварэннем уніі, Швецыя больш не ўдзельнічала ні ў адной вайне. З часоў Першай сусветнай вайны Швецыя прытрымліваецца палітыкі недалучэння да блокаў у мірны час і нейтралітэту ў ваенны, засноўваючы ўласную бяспеку на магутнай сістэме нацыянальнай абароны. Тым не менш Швецыя далучылася да Лігі нацый у 1920 г. а да ААН ў 1946 г. Першая аперацыя ААН з удзелам шведскіх войскаў прайшла на Суэцкім канале ў 1956 г. З 1994 г.

Швецыя таксама супрацоўнічае з НАТА у рамках праграмы «Партнёрства дзеля міру». У рамках дзейнасці гэтых арганізацый Швецыя ўдзельнічала ў шматлікіх міжнародных міратворчых місіях.

Доўгі час Швецыя надавала асаблівую ўвагу сувязях з новымі дзяржавамі Афрыкі і Азіі, штогод вылучаючы на іх развіццё 1% нацыянальнага прыбытку. З 1991 памеры гэтай дапамогі былі значна скарочаныя.

Старшынства ў ЕС
----------------

Швецыя ўступіла ў Еўрапейскі Саюз 1 студзеня 1995 г. Падчас нацыянальнага рэферэндуму ў 2003 г. большасць выбаршчыкаў краіны прагаласавалі супраць далучэння да еўразоны. Урад бачыць ролю Швецыі ў ЕС важнай для будучыні краіны. Швецыя двойчы старшынствавала ў ЕС: 1 студзеня - 30 чэрвеня 2001 і 30 чэрвеня - 31 снежня 2009 г.

Адносіны з Беларуссю
--------------------

Асноўны артыкул: **Беларуска-шведскія адносіны**
Швецыя і Беларусь ўсталявалі двухбаковыя дыпламатычныя адносіны ў 1992. 7 лістапада 2004 г, Радыё Швецыі пачало вяшчанне на беларускай мове, дзе Швецыя спадзяецца падтрымаць працэс дэмакратызацыі ў Беларусі.

| ⛭Краіны Еўропы: Знешняя палітыка |
| --- |
| * Азербайджан¹
* Албанія
* Андора
* Аўстрыя
* Балгарыя
* Беларусь
* Бельгія
* Боснія і Герцагавіна
* Ватыкан
* Венгрыя
* Вялікабрытанія
* Германія
* Грузія
* Грэцыя
* Данія
* Ірландыя
* Ісландыя
* Іспанія
* Італія
* Казахстан²
* Кіпр¹
* Латвія
* Літва
* Ліхтэнштэйн
* Люксембург
* Малдова
* Мальта
* Манака
* Нарвегія
* Нідэрланды
* Партугалія
* Паўночная Македонія
* Польшча
* Расія²
* Румынія
* Сан-Марына
* Сербія
* Славакія
* Славенія
* Турцыя²
* Украіна
* Фінляндыя
* Францыя
* Харватыя
* Чарнагорыя
* Чэхія
* Швейцарыя
* Швецыя
* Эстонія
 |
| Залежныя тэрыторыі |
| * Азорскія астравы
* Аландскія астравы
* Гернсі
* Гібралтар
* Джэрсі
* Востраў Мэн
* Фарэрскія астравы
* Шпіцберген
* Ян-Маен
 |
| Непрызнаныя і часткова прызнаныя дзяржавы |
| * Абхазія¹
* Косава
* Паўднёвая Асеція¹
* Прыднястроўе
 |
| ¹ Часткова або цалкам у Азіі, у залежнасці ад праведзенай мяжы (en)  ² У асноўным у Азіі |

| ⛭Швецыя паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Швецыя»**
 |
**Dark Tranquillity** (з англ. — «Цёмны спакой», «Змрочны спакой») — шведскі метал-гурт, створаны ў 1989 годзе ў Гётэбаргу, пад назвай *Septic Broiler*. Пасля запісу дэма *Enfeebled Earth* музыканты змянілі назву на Dark Tranquillity. Нараўне з In Flames і At the Gates з'яўляюцца піянерамі жанру меладычны дэз-метал.

Дэбютны альбом *Skydancer*, які выйшаў у 1993 годзе, атрымаў распаўсюджванне ў андэграўндзе. Пасля выпуску другога альбома *The Gallery* у 1995 годзе, гурт атрымаў прызнанне больш шырокай аўдыторыі слухачоў. Альбом быў аднесены да класікі жанру нараўне з The Jester Race і Slaughter of the Soul.

Тэматыка і афармленне ранніх альбомаў, а таксама тэксты песень гурта звязаны са скандынаўскай міфалогіяй, матэрыялізмам, эзатэрыкай, смерцю. Пазнейшы матэрыял уключае ў сябе як філасофію, псіхалогію (альбом Character цалкам прысвечаны рысам характару), так і лірычныя балады («Auctioned» і «Day To End»).

Зноскі
------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце · Facebook · Myspace · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Apple Music · Bandcamp · Deezer · Google Play Music · Instagram · Last.fm · Spotify · Tidal · Яндэкс Музыка · YouTube |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · Encyclopaedia Metallum · MusicBrainz · Rate Your Music |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 140130804 · GND: 10309378-3 · ISNI: 0000 0001 2242 7548 · LCCN: n2004075795 · NKC: xx0115000 · SUDOC: 160448948 · VIAF: 124549587 |

 |
Ген **SRY** (англ.: Sex-determining Region Y) размяшчаецца на Y-храмасоме большасці сысуноў, і бярэ ўдзел у развіцці арганізма па мужчынскім тыпе.

Ген SRY не мае інтронаў і кадзіруе бялковы фактар развіцця семяннікоў, таксама званы бялком SRY, які ініцыюе развіццё мужчынскага арганізма.

Мутацыі
-------

Мутацыі ў гене SRY могуць прывесці да з'яўлення жаночага арганізма з генатыпам XY (сіндром Суайра). 

Транслакацыя часткі Y-храмасомы, якая змяшчае гэты ген, на X-храмасому прыводзіць да з'яўлення мужчынскага арганізма з генатыпам XX (сіндром дэ Ля Шапеля).

Уплыў на анатамічны пол
-----------------------

Значэнне гэтага гена ў вызначэнні полу было ўстаноўлена, у прыватнасці, з наступных фактаў:

* Людзі з адной Y-храмасомай і некалькімі X-храмасомамі (XXY, XXXY) звычайна мужчыны.
* Сустракаюцца асобы з мужчынскім фенатыпам і жаночым (XX) генатыпам. У гэтых мужчын SRY-ген размешчаны на адной з X-храмасом (або на абедзвюх) з прычыны храмасомнай транслакацыі (аднак такія мужчыны бясплодныя).
* Падобным чынам сустракаюцца жанчыны з генатыпам XXY ці XY. У гэтых жанчын адсутнічае SRY-ген на іх Y-храмасоме, або ён прысутнічае, але дэфектыўны (з-за мутацый).
**Datis Nuperrime** — энцыкліка Папы Рымскага Пія XII, апублікаваная 5 лістапада 1956 года. У гэтай энцыкліцы Папа выказаў шкадаванне ў сувязі з сумнымі падзеямі ў Венгрыі і асуджае прымяненне гвалту. Назва паходзіць ад першых словаў дакумента, у перакладзе: У нядаўняй энцыкліцы (маецца на ўвазе *Laetamur admodum*).

Асноўнай прычынай публікацыі энцыклікі была рэакцыя на савецкую інтэрвенцыю ў Венгрыю і падаўлення венгерскага паўстання 1956. Усяго некалькі дзён таму Папа выдаў энцыкліку *Laetamur admodum*, у якой ён выказаў надзею на ўстанаўленне міру, справядлівасці і свабоды ў гэтай краіне. Гэтая надзея згасла пасля навін аб уварванні замежнай арміі. Папа прызнае, што аплаквае і асуджае гэтыя трагічныя падзеі. Спасылаючыся на біблейскую гісторыю пра Каіна і Авель, напісаў: «Кроў венгерская нацыя заклікае да Бога!». Дала Папа выказаў меркаванне, што сацыяльны парадак не павінен будавацца на кровапраліцці, таму што сапраўдны свет заўсёды грунтуецца на прынцыпах справядлівасці, свабоды і міру. Ён выказаў надзею на тое, што палітыкі пакладуць канец несправядлівасці і злачынстваў. Пій XII сказаў, што моліцца за ахвяраў і заклікаў да малітвы ўсіх каталікоў.

Гэта апошняя і самая сумная з трох энцыклік Пія XII пра сітуацыю ў Венгрыі ў 1956 годзе. Раней былі выдадзеныя *Luctuosissimi Eventus* і *Laetamur admodum*. Яны выразам вялізнага цікавасці Папы да падзеяў у камуністычных краінах, асабліва да лёсу мясцовых цэркваў і вернікаў. Гэтыя і іншыя дакументы падкрэсліваюць не толькі барацьба Апостальскай Сталіцы з камуністычнай сістэмай, якую Пій XII визнанив адным з найбуйнейшых ворагаў хрысціянства, але і вялікую занепакоенасць Папы лёсам сваёй заняволенай паствы. Яны маюць вялікае маральнае значэнне, асабліва ўлічваючы частае маўчанне дэмакратычных краін Захаду да падзеяў у камуністычных краінах.

Спасылкі
--------

* Testo dell’enciclica in italiano
* Text der Enzyklika (englisch)
**Daphnis nerii** — матыль з сямейства Бражнікі (*Sphingidae*).

Апісанне
--------

Даўжыня пярэдняга крыла 45-52 мм. Размах крылаў 100—125 мм. Пярэднія крылы з бялёсымі і ружовымі хвалістымі палоскамі і вялікай цёмна-фіялетавай падоўжнай плямай ля ўнутранага вугла; заднія крылы ад аснавання да сярэдзіны чарнаватыя, а ад сярэдзіны да краю зелянява-бурыя; абодва колеры падзяляюцца белаю паласою; ніжні бок крылаў зялёны. Грудзі зелянява-шэрая: брушка зверху аліўкава-зялёнае, тры першыя членікі абрамлены белымі валасінкамі, наступныя маюць на кожным боку касыя палосы аліўкавага колеру.

Арэал
-----

Адзначаны ў зоне часовага размнажэння: на Паўночным Каўказе, у Закаўказзі да заходняга ўзбярэжжа Каспія, па берагах Азоўскага мора, у Крыму, Малдавіі. Часцей за ўсё сустракаецца на Чарнаморскім узбярэжжы Каўказа. У сярэдзіне XIX стагоддзя Бекер ў Сарэпце (цяпер — тэрыторыя Валгаграда) адзначыў нечаканае з’яўленне вусеня гэтага віду на пакаёвым алеандры, выстаўленым летам у сад.

У Паўднёвую Еўропу залятае, пакідае там нашчадства, з больш паўднёва размешчаных краін арэал уключае ўсю Афрыку і Індыю, прыбярэжныя краіны Міжземнага мора, увесь Блізкі Усход, уключаючы Турцыю, Ірак, Іран, поўдзень Туркменістана (залёты), Афганістан.

Мяжа пастаяннага арэалу вызначаецца фізіялогіяй віду, які не вытрымлівае зімовых халадоў.

Вусені
------

Вусень зялёны або жаўтлявы; на кожным боку трэцяга членіка па кропкавай вочкаваму пляме з белаю сярэдзінаю і чорна-сінім краем; ззаду трэцяга членіка белая падоўжная лінія; дыхальцы з жоўтай аблямоўкай, хваставы рог кароткі, пляскаты. Сустракаецца на алеандры (*Nerium*) і часам на *Vinca*. Вусені акуклівацца на зямлі ля алеандраў, у кокане, які складаецца з абломкаў лісця.

Кукалка
-------

Куколка падоўжаная, бурага колеру, з чорнай плямай на кожным дыхальцы.

Кукалка

Ахоўны статус
-------------

* Занесены ў Чырвоную кнігу Смаленскай вобласці

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Брандт Э. К.* Бражник олеандровый // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Олеандровый бражник (Deilephila nerii)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона |
| Таксанамія | GBIF · iNaturalist · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777382453 |
У POSIX-сістэмах, **SIGABRT** — сігнал, які дасылаецца працэсам самому сабе пры выконванні функцыі `abort()`, для аварыйнага супыну, у выпадку немагчымасці далейшага працягу праграмы.

SIGABRT — цэлалікавая канстанта, вызначаная ў загалоўкавым файле `signal.h`. Сімвальныя імёны сігналаў ужываюцца замест нумароў, бо ў розных рэалізацыях нумары сігналаў могуць адрознівацца.

У GNU/Linux, таксама ёсць сігнал **SIGIOT** які з'яўляецца сінонімам SIGABRT.

Этымалогія
----------

**SIG** — агульны прэфікс сігналаў, **АBRT** — скарочанае напісанне англ.: abort — заўчаснае спыненне, перапыненне (англійскі камп'ютарны жаргон). **IOT** абрэвіятура англ.: I/O transfer Trap — пастка увода-вывада (таксама *IOT* з'яўляецца мнемонікай інструкцыі PDP-8 абрэвіятура *I/O Transfer*)

Ужыванне
--------

Сігнал SIGABRT працэс дасылае сам сабе, калі вызывае функцыю `abort()` (функцыя libc, з прататыпам у stdlib.h). Сігнал SIGABRT можа быць перахоплены ці праігнараваны, але `abort()` прымусова завершыць праграму (папярэдне скінуўшы і зачыніўшы стандартныя струмені і зрабіўшы дамп памяці праграмы) нават калі гэта не зробіць апрацоўшчык сігналу. Такім чынам функцыя `abort()` гарантуе завяршэнне праграмы, чаму яна часта ўжываецца бібліятэкамі ў аварыйных сітуацыях — калі выкананне не павінна быць працягнута, але асноўная праграма павінна мець магчымасць выканаць дзеянні, патрэбныя перад аварыйным завяршэннем.

Таксама SIGABRT выклікаецца *сцвярджэннямі* (англ.: assertions; сродак адладкі Сі — макравызначэнне `assert()` выклікае `abort()` калі сцвярджэнне перададзенае ў якасці аргумента ілжыва).

|  |
| --- |
| **Сігналы POSIX** |
| SIGABRT | SIGALRM | SIGFPE | SIGHUP | SIGILL | SIGINT | SIGKILL | SIGPIPE | SIGQUIT | SIGSEGV | SIGTERM | SIGUSR1 | SIGUSR2 | SIGCHLD | SIGCONT | SIGSTOP | SIGTSTP | SIGTTIN | SIGTTOU | SIGBUS | SIGPOLL | SIGPROF | SIGSYS | SIGTRAP | SIGURG | SIGVTALRM | SIGXCPU | SIGXFSZ |
**Сігналы рэальнага часу** (вызначаюцца карыстальнікам) — SIGRTMIN — SIGRTMAX. |
| **Некоторыя сігналы не ўключаныя ў POSIX і сінонімы** |
| SIGIOT | SIGEMT | SIGSTKFLT | SIGIO | SIGCLD | SIGPWR (SIGINFO) | SIGLOST | SIGWINCH | SIGUNUSED |
**Das Parlament** — палітычная газета, выдавалася з 1952 да 2000 Федэральнцым цэнтрам па палітычнай адукацыі, а з 1 студзеня 2001 года выдаецца нямецкім Бундэстагам. Выходзіць па панядзелках пасля завяршэння пленарнага тыдня — па асаблівых падзеях часцей. Друкуе пераважна матэрыялы на палітычную тэматыку. Тыраж продажу — 9305 асобнікаў, тыраж распаўсюду — каля 60.000.

Асноўная ўвага надаецца нямецкай унутранай палітыцы. Прыкладна чвэрць матэрыялаў адводзіцца пад спецыяльныя тэмы (дасье), астатнія матэрыялы прысвечаны розным актуальным сацыяльна-палітычным і гістарычным тэмам, якія тычацца працы Бундэстага альбо мінулага ФРГ. Рэгулярна публікуюцца агляды спецыялізаванай літаратуры. Мае дадатак Aus Politik und Zeitgeschichte.
**SIG-Sauer P230** — пісталет, які выпускаецца аднайменнай швейцарска-германскай кампаніяй. SIG-Sauer P230 быў распрацаваны ў 1970 годзе, ён быў распрацаваны ў якасці зброі ўтоенага нашэння для сіл паліцыі. SIG-Sauer P230 пачалі распрацоўваць у канцы 1968 гады, а праз два гады ён быў гатовы. Былі выпушчаныя ўзоры пад патроны: 9×19 мм Пара; 9x17 Браўнінг; 7,65x17 HR Браўнінг; 6,35 x 15,5 HR Браўнінг; 9x18 Police-Ultra; .22 LR; а таксама пад савецкі 9×18 мм ПМ.

Пісталет працуе за кошт аўтаматыкі, заснаванай на вольным ходзе засаўкі. Ударна-спускавая сістэма курковага тыпу, падвойнага або адзінкавага дзеяння. Механічны засцерагальнік пры яго ўключэнні блакуе ўдарнік. Акрамя гэтага, у SIG-Sauer P230 прысутнічае яшчэ і аўтаматычны засцерагальнік, які блакуе ўдарнік да націску на спуск. Сцяжок самога засцерагальніка знаходзіцца з левага боку пісталета. Кнопка зашчапкі магазіна знаходзіцца знізу пісталетнай дзяржальні. Вонкавая затворная затрымка ў гэтай зброі адсутнічае.

| ⛭Пісталеты SIG |
| --- |
| 
* SIG P210
* SIG P220
* SIG P226
* SIG Pro series
	+ 2009
	+ 2022
	+ 2340
* SIG GSR
* SIG Mosquito
* SIG P225
* SIG P226
* SIG P229
* SIG P230
* SIG P232
* SIG Sauer P238
* SIG P239

* SIG P245
* SIG P250 DCc

 |
**«Dark Horse Comics»** (з англ. — «цёмны конік») — адно з найбуйнейшых незалежных выдавецтваў у ЗША, якое спецыялізуецца на коміксах і манзе. Заснавана ў 1986 годзе Майкам Рычардсанам, які да таго часу ўжо меў некалькі крам у штаце Арэгон і займаўся продажам коміксаў. На даходы з крам ён і заснаваў «Dark Horse Comics». З таго часу выдавецтва пашыралася і развівалася, і цяпер змагаецца за трэцяе месца сярод выдаўцоў коміксаў з кампаніямі «Image Comics» і «IDW Publishing».

Зноскі
------

1. ↑  Diamond Comic Distributors **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 12 мая 2014. Праверана 11 мая 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр (англ.) |
| Тэматычныя сайты | Internet Speculative Fiction Database · Лабараторыя Фантастыкі |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Бакінская і Азербайджанская епархія** — епархія Рускай Праваслаўнай Царквы ў Азербайджане.

Гісторыя
--------

19 мая 1905 года была заснавана вікарная Бакінская кафедра ў якасці 3-га вікарыяцтва Карталінскай і Кахецінскай епархіі Грузінскага Экзархата. У 1919 годзе з Бакінскага вікарыяцтва была створана самастойная епархія з цэнтрам у Баку, якая атрымала назву «Прыкаспійская і Бакінская».

У 1934 годзе епархія была ліквідавана і ўвайшла ў склад Стаўрапольскай епархіі.

Адноўлена 28 снежня 1998 года пастановай Свяшчэннага Сінода шляхам вылучэння са складу Стаўрапольскай епархіі.

Благачынныя акругі
------------------

* Бакінскае благачынне.
* Благачынне раёнаў Азербайджана.

Епіскапы
--------

* Павел (Вількоўскі) (студзень 1919 — 26 жніўня 1923)
* Аляксандр (Раеўскі) (16 лютага — 11 жніўня 1933)
* Валянцін (Мішчук) (26 лютага 1994 — 17 ліпеня 1995)

Зноскі
------

1. ↑  БАКИНСКАЯ И АЗЕРБАЙДЖАНСКАЯ ЕПАРХИЯ

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бакінская і Азербайджанская епархія
* Сайт епархіі
**Ванеса V-белае** (*Nymphalis vaualbum*) — дзённы матылёк з сямейства німфалід.

Апісанне
--------

|  |
| --- |
|  |
| Ніжні бок крылаў |

Зверху на задніх крылах сінія плямы адсутнічаюць, замест іх вылучаюцца карычнева-жоўтыя плямы на цёмным фоне. У кастальнай вобласці задняга крыла — белая пляма. Пярэднія крылы таксама з белай прывяршыннай плямай. Агульны фон карычнева-чырвоны. Знізу задняе крыло з белым V-падобным знакам на канцы дыскальнай ячэйкі. Пярэдняе крыло зубчастае, з вялікім выманнем. Даўжыня пярэдняга крыла — 25-32 мм.

Распаўсюджанне
--------------

Усходняя Еўропа; тэрыторыя былога СССР: Еўрапейская частка Расіі (поўнач (лакальна), цэнтр, поўдзень (лакальна)), Карпаты, Каўказ, поўдзень Сібіры, Далёкі Усход, Сярэдняя Азія; Азія: Турцыя, Карэя, Японія; Паўночная Амерыка: поўдзень Канады, некаторыя паўночныя штаты ЗША.

Біялогія
--------

Яйкі адкладаюцца колцавымі кладкамі на галінах кармавых раслін.

Вусені харчуюцца на вербах, таполі, вязе. Маладыя вусені жывуць у гняздзе скапленнямі, дарослыя адзінкава знізу на лісці. Кукалка вісіць на ствалах і галінках.

Лётае па лугавінах і редзінах у лясах, прасек, горных схілах, каля населеных пунктаў і інш. Час лёту — сярэдзіна ліпеня — верасня і ў маі пасля зімоўкі.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · iNaturalist · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776357619 |
**Pomacanthus asfur**- від марскіх рыб, добра вядомы за выкарыстанне ў марскіх акварыумах.

Апісанне
--------

Вырастаюць да максімальнай даўжыні 40 см. Дарослыя асобіны, як правіла, цёмна-шаравата-чорныя з шырокім, паўлунным жоўтым плаўніком і жоўтым хвастом. Спінны плаўнік мае 12 шыпоў і 19-20 мяккіх прамянёў, выцягнутых у ніткі, якія развіваюцца за рыбай у час плавання. Анальны плаўнік мае 3 шыпа і ад 18 да 20 мяккіх прамянёў. Грудныя плаўнікі маюць ад 17 да 18 прамянёў. Маладыя асобіны маюць зусім іншы знешні выгляд. У іх асноўны колер сталёва-сіні з шэрагам вертыкальных, звілістых палос белага і бледна-блакітнага колераў.

Распаўсюджанне і месцы пражывання
---------------------------------

Сустракаецца ўздоўж ўсходняга ўзбярэжжа Афрыкі на глыбіні да 15 метраў. Яго арэал распасціраецца ад Чырвонага мора і Адэнскага заліва да Занзібара. Можа быць знойдзены таксама ў Персідскім заліве. Ёсць непацверджаныя назіранні гэтага віду ля ўзбярэжжа Фларыды. Яго месцапражыванні ўключаюць прыбярэжныя рыфы з цвёрдымі і мяккімі караламі, расколіны і вусці пячор. Від баязлівы, што робіць цяжкімі яго назіранні.

Біялогія
--------

Харчуецца пераважна абалонікамі і губкамі. Ікру адкладаюць па адной ікрынцы на марскім дне.

Зноскі
------

1. ↑  Arabian Angelfish (Animal-World Pet and Animal Information) **(нявызн.)**. Праверана 15 September 2008.
2. ↑  Asfur Angelfish (Pet Education) **(нявызн.)**. Праверана 15 September 2008.
3. ↑  *Pomacanthus asfur*, Forsskål 1775: Arabian angelfish Retrieved 27 February 2012.
**Міжнародны фестываль Мсціслава Растраповіча** (азерб.: Mstislav Rostropoviç adına Beynəlxalq musiqi festivalı) — асновай гэтай падзеі паслужыў фестываль у 2006 годзе ў Баку, прысвечаны 100-годдзю з дня нараджэння Дзмітрыя Шастаковіча. Пачынаючы з 2007 года, у снежні ў Баку праводзіцца фестываль, прысвечаны вялікаму бакінцу Мсціслава Растраповічу. У якасці арганізатараў фестывалю выступаюць Міністэрства культуры і турызму Азербайджана, фонд Мсціслава Растраповіча, і фонд Гейдара Аліева. Штогод для ўдзелу ў фестывалі ў Баку прыбывае вялікая колькасць вядомых музыкантаў і выканаўцаў. Гледачы могуць атрымаць асалоду ад выступлення стыпендыятаў фонду Мсціслава Растраповіча. Канцэрты, якія праводзяцца ў рамках фестывалю, праходзяць на лепшых сцэнах горада .

Зноскі
------

1. ↑  У Баку пройдзе V Міжнародны фестываль Мсціслава Растраповіча  (руск.)
2. ↑  Праграма міжнароднага фестывалю Растраповіча ў Баку  (руск.)

Спасылкі
--------

* Міжнародны фестываль імя Мсціслава Растраповіча 2012  (руск.)
**Pomacanthus arcuatus** — трапічная марская рыба з сямейства Pomacanthidae.

Апісанне
--------

Рыба даўжынёй да 50 см. Афарбоўка цела светла-шэрага колеру з цёмна-шэрай плямай на кожнай лусцы. Горла, грудныя і брушныя плаўнікі цёмна-шэрыя. У хваставога плаўніка маецца блакітная аблямоўка. Морда белая. Спіна і анальны плаўнікі маюць ніткападобныя падаўжэнні.

Маладыя рыбы чорныя з пяццю жоўтымі вертыкальнымі палосамі на целе.

Распаўсюджанне
--------------

Жыве ў трапічнай і субтрапічнай заходняй Атлантыцы, ад узбярэжжа Бразіліі да Фларыды, у паўночнай частцы Карыбскага мора, у Мексіканскім заліве. Часам яго можна сустрэць ля ўзбярэжжа Новай Англіі. У рыб вялікая тэрыторыя плошчай больш за 1 000 м², на якой яны жывуць часцей парамі.

Харчаванне
----------

Харчуецца губкамі, асцыдыямі, імшанкамі, гідроіднымі, Gorgonaria, Zosteraceae і водарасцямі.

З-за сваёй афарбоўкі гэты від не ўтрымліваюць у акварыумах. Аднак у Карыбскім моры яе выкарыстоўваюць у ежу.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Gerald R. Allen: Falter — und Kaiserfische, Band 2, 1979, Mergus Выдавецтва, ISBN 3-88244-002-3
* Baensch/Patzner: Mergus Meerwasser-Atlas Band 6. Mergus-Verlag, Melle, ISBN 3-88244-116-X
**Podocarpus henkelii** — від хвойных раслін сямейства Podocarpaceae.

Распаўсюджанне, экалогія
------------------------

Краіны распаўсюджання: Малаві; ПАР; Танзанія; Зімбабвэ. Гэта дрэва, якое расце ў горных вечназялёных дажджавых лясах, часта на стромкіх скалістых схілах, на вышынях ад 1300 м і 2000 м над узроўнем мора.

Выкарыстанне
------------

Гэты від з’яўляецца каштоўнай крыніцай драўніны, але не настолькі распаўсюджаны, каб мець вялікае эканамічнае значэнне. Драўніна выкарыстоўваецца для будаўніцтва канструкцый і сталярных вырабаў, а таксама мэблі. У Паўднёва-Афрыканскай рэспубліцы і Зімбабвэ яго звычайна высаджваюць як дэкаратыўнае дрэва, таксама яго часта высаджваюць у паўднёвай Каліфорніі.

Пагрозы і ахова
---------------

Няўстойлівая высечка ўяўляе асноўную пагрозу для гэтага віду, асабліва ў Танзаніі. Гэты від сустракаецца ў некалькіх невялікіх ахоўных тэрыторыях.

Спасылкі
--------

* Farjon, A. 2013. Podocarpus henkelii. The IUCN  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
**ЗАТ «ВАГОНМАШ»** (былы Ленінградскі ордэна Кастрычніцкай Рэвалюцыі і ордэна Чырвонай Зоркі вагонабудаўнічы завод ім. І. Я. Ягорава) — прадпрыемства Расіі, якое займалася вытворчасцю пасажырскіх вагонаў для чыгунак і электравагонаў для рухомага складу метрапалітэна.

Гісторыя завода
---------------

Завод быў заснаваны ў 1874 годзе выхадцам з Шатландыі Ф. К. Рэштке. Першапачаткова спецыялізаваўся на металаапрацоўцы. З 1897 года пераарыентаваўся на выпуск вагонаў і быў перайменаваны ў Пецярбургскі вагонабудаўнічы завод. У 1911 годзе завод увайшоў у склад манаполіі (сіндыката) «Прадвагон».

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года завод перайшоў ва ўласнасць Савецкай дзяржавы, а ў 1922 атрымаў імя ўдзельніка рэвалюцыйнага руху І. Я. Ягорава. У 20-я — 30-я гады XX стагоддзя завод выпускаў пасажырскія вагоны для прыгарадных цягнікоў і саставаў далёкага накіравання.

У 1939 годзе тут пабудаваны першы савецкі суцэльнаметалічны вагон. У гады Вялікай Айчыннай вайны перайшоў на ваенную прадукцыю. Вагоны прыгарадных зносін пераабсталяваліся для перавозкі параненых у складзе ваенна-санітарнага цягніка. З мая 1968 г. Ленінградскі вагонабудаўнічы завод прыступіў да серыйнай вытворчасці маторвагонных цягнікоў для рухомага складу Пецярбургскага метрапалітэна.

У снежні 2013 года прызнаны банкрутам, уведзена конкурсная вытворчасць. Будынкі завода адразу былі знесены, на іх месцы пачалося масавае жылое будаўніцтва.

У цяперашні час пад назвай ТАА «Вагонмаш» на пляцоўцы Кіраўскага завода працуе сумеснае прадпрыемства Škoda Transportation (51 %) і Кіраўскага завода (49 %), адноўлена вытворчасць вагонаў «Нява».

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
Паштоўка 1863 год. *«Балаханы, адкуль нафта дастаўлялася на Бакінскія нафтаперагонныя заводы ў бурдзюках і бочках, якія перавозіліся на арбах і ўюковым спосабам.»*
**Бакінскі нафтагазаносны раён** — буйны раён па здабычы, запасам нафты і газу ў Расійскай імперыі, Азербайджанскай ССР, а затым на тэрыторыі сучаснага Азербайджана. Нафтавыя радовішчы раёна размешчаны ў межах Паўднёва-Каспійскага нафтагазаноснага басейна, на тэрыторыі Апшэронскага паўвострава і прылеглай акваторыі Каспійскага мора.

Радовішчы нафты і газу заключаны ў антыклінальных складках і купалах рознай формы, у тоўшчах пяску, пясчаніку, алеўраліту і глін магутнасцю ад 1000 да 3400 м. Паклады нафты і газу на глыбінях да 4500 м.

Прамысловая распрацоўка пачалася з апошняй траціны XIX стагоддзя. З 1870 года здабыта звыш 1 млрд т нафты. Тут упершыню ў СССР была пачата распрацоўка нафты на акваторыі мора. У Бакінскім нафтагазаносным раёне звыш 80 радовішчаў нафты і газу. Асноўныя радовішчы: Шах-Дэніз, Азеры-Чыраг-Гюнешлі, Нафтавыя Камяні, Бахарскае, Сангачалы-мора, Бібі-Эйбат, Сураханы, Карачухур, Карадаг.

Гісторыя здабычы
----------------

Першая ў свеце нафтавая свідравіна са станоўчым вынікам глыбінёй 21 м прасвідравана ў 1846 годзе паблізу г. Баку (Бібі-Эйбат); амерыканская нафтавая свідравіна была прасвідравана ў 1859 годзе ў Пенсільваніі. Працы на Бібі-Эйбате праводзіліся пад кіраўніцтвам дырэктара бакінскіх промыслаў, маёра Аляксеева.

Здабыча ў часы СССР
-------------------

На Каспіі ў 1947 г. было выяўлена радовішча Гюргяны-мора, у 1949 г. — Нафтавыя камяні, у 1950 г. — Банка Дарвіна. Самым буйным стала радовішча Нафтавыя Камяні, якое ўступіла ў эксплуатацыю ў 1959 г. Яно знаходзілася ў 50 км ад берага, пры глыбінях мора ад 6 да 27 м.

Сучасны стан
------------

Сучасны Бакінскі нафтагазаносны басейн па-ранейшаму адыгрывае ролю галоўнага рухавіка эканомікі незалежнага Азербайджана, дзякуючы здабытай нафты і высокім цэнах на яе на сусветных рынках ВУП краіны вырас на 27 % у 2007 годзе. Пабудаваны нафтаправод Баку — Тбілісі — Джэйхан і газаправод Баку-Эрзурум.

Зноскі
------

1. 1 2  Бакинский нефтегазоносный район // Казахстан. Национальная энциклопедия (руск.). — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2004. — Т. I. — ISBN 9965-9389-9-7.
2. ↑  http://www.oil-industry.ru/Hist\_Journ/index.php?

Літаратура
----------

* *[Бакинский нефтегазоносный район Бакінскі нафтагазаносны раён (руск.)]* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* Ахмедов А. М. Нефтяная и газовая промышленность Азербайджана и дальнейшие пути ее развития, «Геология нефти и газа», 1964, № 9;
* Лисичкин С. М. Очерки развития нефтедобывающей промышленности СССР, М. 1958.
* Мир-Бабаев М. Ф. Краткая история азербайджанской нефти — Баку, Азернешр, 2007.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вад.

**Вад** — агульная назва мінералаў — зямлістых сумесяў гідраксідаў марганцу.

У асноўным складаецца з піралюзіту і псіламелану. Хімічны склад нясталы. Утрыманне MnO + MnO2 32-75 %, H2O 10-21 %. Колер ад цёмна-бурага да чорнага. Цвёрдасць нізкая, найбольшая — да 4 па шкале Моаса. Шчыльнасць 2,8—4,4. Моцна порысты. Вад адносіцца да гіпергенных утварэнняў, тыповых для кор выветрывання і зон акіслення вокіслаў, карбанатных і сілікатных руд марганцу. Адрозніваюць вад алюміністы, вальфрамісты, жалезісты, кабальтысты, літыісты, медзісты (медны) і іншыя.

Літаратура
----------

* Вад (минер. вещество) // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
**Вагра́м (Варфаламей) Каме́равіч (Гамэравіч, Паміравіч) Папазя́н** (арм.: Վահրամ Փափազյան; 1888—1968) — армянскі савецкі акцёр тэатра і кіно, тэатральны рэжысёр. Народны артыст СССР (1956).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 6 (18) студзеня 1888 года ў Канстанцінопалі, цяпер — Стамбул, Турцыя.

Вучыўся ў Італіі, спачатку ў Венецыі (1905-1907), потым у Міланскай акадэміі майстэрстваў (1908-1911), дзе браў удзел у спектаклях труп Э. Дузе, Э. Навелі, Э. Цаконі, Дж. Гроса (у Італіі і за яе межамі). Дасканаліўся ў Парыжы.

У 1907-1922 гадах (з перапынкамі) працаваў у армянскіх трупах Канстанцінопаля. Гастраляваў па гарадах Балгарыі, Албаніі, Македоніі, Фракіі. У 1913-1915 гадах выступаў у Баку і Тыфлісе.

У 1922 года з групай акцёраў (Р. Нерсесян, М. Джанан др.) пераехаў у СССР.

У 1922-1954 гадах іграў і ставіў спектаклі ў армянскіх і рускіх трупах Закаўказзя (Ерэван, Тбілісі, Баку), РСФСР (Ленінград, Масква) і Украіны (Адэса).

У 1922-1923 гадах — акцёр і рэжысёр 1-га Дзяржаўнага тэатра Арменіі (цяпер Армянскі тэатр імя Сундукяна) (Ерэван).

У 1926 годзе паставіў драму «Маскарад» М. Ю. Лермантава ў Тыфліскім армянскім тэатры, дзе меў ролю *Арбеніна*. Лічачы стары пераклад несцэнічным, сам пераклаў драму на армянскую мову.

У 1932-1954 гадах жыў у Ленінградзе, нават у перыяд блакады падчас вайны заставаўся ў горадзе. У 1941—1944 гадах — акцёр ленінградскіх тэатраў — Вялікага драматычнага тэатра імя М. Горкага і Тэатра драмы імя А. Пушкіна.

Гастраляваў у многіх гарадах СССР, а таксама ва Францыі, Іране, Балгарыі, Ліване. У 1932 годзе ў парыжскім тэатры «Адэон» гуляў ролі *Атэла* і *Гамлета*.

З 1954 года — акцёр Армянскага тэатра імя Г. Сундукяна (Ерэван).

З 1917 года здымаўся ў кіно. На кінафабрыцы Аляксандра Ханжонкава (цяпер Ялцінская кінастудыя) здымаўся пад псеўданімам *Эрнэста Ваграм*.

Памёр 5 чэрвеня 1968 года ў Ленінградзе. Пахаваны ў пантэоне парка ім. Камітаса ў Ерэване.

Зноскі
------

1. ↑  Папазян Ваграм Камерович
2. ↑  Папазян

Спасылкі
--------

* Биография на сайте Энциклопедии фонда «Хайазг»
* *Папазян Баграм Камерович (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* Биография на сайте Peoples.ru
* Папазян Ваграм Камерович(недаступная спасылка)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Балабан.
Балабан
**Балабан** (азерб.: Balaban, лезг.: кфил, перс.: دودوک альбо بالابان; Narmeh-ney, турэцк.: Balaban альбо Mey, узб.: Balaban або часам баламан) — язычковы драўляны духавы музычны інструмент з двайной трасцінай. Уяўляе сабой трубку з 9-ю адтулінамі для грання. З’яўляецца народным інструментам ў азербайджанцаў, узбекаў і некаторых народаў Паўночнага Каўказа. У Азербайджане балабан таксама называюць дзюдзюк (азерб.: Düdük). Блізкі па канструкцыі і гучанні з балабанам інструмент дудук (Арменія, у Грузіі — дудукі).

Для атрымання храматычных гукаў звяртаюцца да частковага прыкрывання адтулін, падбіраючы неабходную сілу ўдзімання. Гук балабана мяккі, злёгку вібруе, выразнага тэмбру. Звычайна выкарыстоўваюць 2 балабаны — на адным граюць мелодыю, на другім — вытрыманы арганны пункт. Часам да другога далучаюцца ударныя інструменты (дэф або нагар). На балабане выконваюць мелодыі песень, танцы, п’есы. Балабан ўключаецца ў аркестры і ансамблі народных інструментаў.

| ⛭Духавыя музычныя інструменты |
| --- |
| Драўляныя | 

|  |  |
| --- | --- |
| Лабіяльныя | 

Кена • 
Калюка • 
Кугіклы • 
Жалейка • 
Флейта • 
Вістл • 
Ражок
 |
| Язычковыя | 

Англійскі ражок • 
Дуда • 
Габой • 
Дудук (Балабан, Гуань, Хіцірыкі) • 
Губная гармоніка • Жалейка • 
Кларнет • 
Контрафагот • 
Саксафон • 
Фагот • 
Шэн
 |

 |
| Медныя | 

Альт • 
Валторна • 
Вагнераўская туба • 
Гелікон • 
Горн • 
Сузафон • 
Карнет • 
Мелафон • 
Трамбон • 
Труба • 
Туба • 
Флюгельгорн • 
Эўфоніум • 
Дзіджэрыду • 
Трэмбіта
 |
| Клавішныя | 

Акардэон • 
Банданеон • 
Баян • 
Гармонік • 
Канцэрціна • 
Меладычная гармоніка • 
Арган • 
Фісгармонія
 |
| Дэталі | 

Вентыль • 
Амбушур
 |
| 

**Струнныя музычныя інструменты** • 
**Ударныя музычныя інструменты** • 
**Электронныя музычныя інструменты**
 |
Porsche 997 GT2
**Porsche 911 GT2** флагман у лінейцы аўтамабіляў Porsche. спартыўны аўтамабіль выпускаецца з 1994 года. Ён заснаваны на Porsche 911 Turbo, у яго захавана турбіна, але дададзены шматлікія мадэрнізацыі, у тым ліку больш магутны рухавік, вялікія тормазы, больш цвёрдая падвеска. Сам GT2 значна лягчэй, чым Turbo.

Мадэльны шэраг
--------------

### Кузаў 997

Аэрадынаміка пярэдняй часткі прыведзена ў адпаведнасць з запатрабаваннем рухавіка ў астуджальным паветры і высокай эфектыўнасцю тармазоў: павялічаныя паветразаборнікі дазваляюць падаваць больш паветра на цэнтральны радыятар і пярэднія тормазы. Адтуліна выпуску паветра перад вечкам багажніка значна павялічвае прыціскную сілу на пярэдняй восі. Аб тым, колькі трэба паветра, каб забяспечыць высокую магутнасць 911 GT2, можна здагадацца і па паветразаборніках для астуджэння паветра на задніх бакавінах.

Каб Вас уціснула ў сядзенне, воздухозаборные каналы ў стойках антыкрыла з узрастаннем хуткасці ўціскаюць дадатковае паветра ва ўпускны гасцінец - гэты прынцып нагнятання паветра Ram Air павышае эфектыўнасць рухавіка. Дзякуючы сістэме Ram Air, перад турбанагнятальнікамі ствараецца залішні ціск. Гэта разгружае турбанагнятальнікі, зніжае супрацьціск і тым самым павышае магутнасць рухавіка

Вынік - каэфіцыент аэрадынамічнага супраціву 0,32 і павялічаная прыціскная сіла на пярэдняй і задняй восі.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт(недаступная спасылка)  (англ.)

| * Г
* Р
* П
Мадэльны шэраг Porsche AG с 1960 г. |
| --- |
|   | 1960-я | 1970-я | 1980-я | 1990-я | 2000-я |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| F-клас |  |  |  |  |  | **Panamera** |
| S-клас |  | 912 |  | 924 |  |  | Boxster (Typ 986) | **Boxster (Typ 987)** |
| 356 |  | 914 |  |  | 944 | 968 |  |  | **Cayman** |
|  | 911 | 911 / 930 | 911 (Typ 964) | 911 (Typ 993) | 911 (Typ 996) | **911 (Typ 997)** |
|  |  | 928 |  |  |
|  |  |  | 959 |  | 911 GT1 |  | Carrera GT |
|  | **Porsche 911 GT3** |
|  | **Porsche 911 GT2** |
| J-клас |  |  |  |  |  | **Cayenne**

 |