Астрамірава Евангелле (11 ст.)
**Агульная ўсходнеславянская мова**, **старажытнаруская мова** або **праруская мова** — мова *свецкай пісьменнасці*, агульная для ўсіх усходніх славян у 10—14 ст. пасля распаду якой узніклі тры ўсходнеславянскія літаратурныя мовы (стараруская, старабеларуская, стараўкраінская).

Пастулат існавання такой мовы традыцыйны для мовазнаўства, асабліва расійскага і позне-савецкага. Тэрмін «агульная ўсходнеславянская» дзеля пазбягання неадназначнасцей быў прапанаваны М. І. Талстым.

Некаторыя аўтары, асабліва ў расійскай і пазнейшай савецкай навуковых школах, распаўсюджвалі канцэпцыю агульнай усходнеславянскай мовы на ўзровень *гутарковай* мовы, агульнай для ўсіх усходніх славян, якая аформілася каля 8—9 ст. і працягвала існаваць як дастаткова аднародная з'ява найпазней да 13 ст.

Апроч таго, тэрміны «старажытнаруская мова» (руск.: древнерусский язык; як сінонім агульнай усходнеславянскай) і «стараруская мова» (руск.: старорусский язык; як вынік распаду агульнай усходнеславянскай), былі практычна злітыя разам савецкімі і расійскімі навукоўцамі пасля выдання акадэмічнага «Слоўніка рускай мовы 11—17 ст.» (руск.: «Словарь русского языка 11—17 вв.»; пад рэд. С. Г. Бархударава).

Іншыя аўтары, падтрымліваючы канцэпцыю агульнай усходнеславянскай мовы ў перыяд да 14 ст. уводзяць канцэпцыю яе распаду ў 14 ст. не на тры, а на дзве *літаратурныя* мовы, «русінскую» (Ruthenian) і «старарускую» (Old Russian), а *гутарковыя* мовы на беларускіх і украінскіх землях лічаць некансалідаваным мноствам дыялектаў да канца 18 — 19 ст.

Крытыка
-------

Таксама існуе школа думкі, якая адкідае канцэпцыю існавання *гутарковай* агульнай усходнеславянскай мовы, і, як вынік, канцэпцыю агульнай *літаратурнай* мовы. Тут, пры разглядзе канцэпцый прота-моў заходніх, усходніх і паўднёвых славян, сцвярджаецца, што «*…няма навуковай патрэбы ва ўвядзенні такой канцэпцыі*», а *гутарковы* варыянт беларускай мовы ў Сярэднявеччы разглядаецца як выведзены непасрэдна са славянскіх племянных дыялектаў, утвораных пасля распаду протаславянскай мовы. Такія аўтары адзначаюць, што фанетычныя і марфалагічныя адметнасці, агульныя для ўсходнеславянскіх моў, і якіх няма ў іншых славянскіх мовах, занадта малалікія, і нават могуць паходзіць адразу з протаславянскай мовы. Таксама адзначаецца, што сучасная беларуская мова ўтрымлівае шмат протаславянскіх рыс, якіх няма ў рускай і ўкраінскай мовах.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах.. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2002. — Т. 15. — С. 157.
2. ↑  Праводзіцца, напрыклад, у працах Карскага, Шахматава, Воўк-Левановіча і інш.
3. 1 2  Будзько, С.166.
4. ↑  У працах Філіна, Жураўскага і інш.
5. ↑  Такая канцэпцыя з’яўлена, напр. у артыкуле з Encyclopedia Britannica: Ukrainian language.
6. ↑  Напрыклад, Даніель Бунчыц.
7. ↑  У працах Ільінскага, Гуера, Бузука, Я. Станкевіча, паводле, напр. (Станкевіч 1927).
8. ↑  Праф. О. Гуер, як працыт. у (Станкевіч 1930).
9. ↑  Думка Гуера, падтрыманая ў (Станкевіч 1930).

Гл. таксама
-----------

* Старажытнаруская мова

Літаратура
----------

* *Яновіч А. І.* Старажытнаруская мова, агульнаўсходнеславянская мова // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 157. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Жураўскі А. І.* Беларуская мова // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.
* *Ян Станкевіч*. Беларуская Акадэмічная Конфэрэнцыя 14.—21.XI.1926 і яе працы дзеля рэформы беларускае абэцэды й правапісу (агульны агляд) [1927] // Станкевіч Я. Збор твораў у двух тамах. Т. 1. — Мн. : Энцыклапедыкс, 2002. — 552 с. — С. 223—235. — ISBN 985-6599-45-8 (т.1).
* *Ян Станкевіч*. Месца беларускага языка сярод іншых славянскіх языкоў і час яго ўзьніку [Вільня, 1930] // Станкевіч Я. Збор твораў у двух тамах. Т. 1. — Мн. : Энцыклапедыкс, 2002. — 552 с. — С. 223—235.- ISBN 985-6599-45-8 (т.1)