recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Сукенка, аздобленая аграмантам (1828)
**Аграмант** (ад фр.: agrements — упрыгажэнне) — басонны выраб, плеценая сеткавая тасьма са шнуркоў, абвітых шаўковай ніткай.

Апісанне
--------

Прадстаўляе ўзорыстае пляценне з каляровага або аднакаляровага шнура ў выглядзе доўгай стужкі для ашалёўкі краёў адзення, аздаблення драпіровак, мэблі і г. д.

У якасці матэрыялу для вырабу шнура аграманта выкарыстоўваліся шоўк, металізаваныя ніткі або поўсць. Назва ад фр.: agrément *(у дадзеным выпадку — упрыгажэнне)*.

Выкарыстанне
------------

У другой палове XVIII стагоддзя адамантамі называлі махры ў слуцкіх паясах.

Аграмант у якасці аздаблення сукенак у XIX стагоддзі ўваходзіў у моду толькі час ад часу. Нязменную вернасць аграманту захоўвала рускае купецтва. У жаночых уборах аграмант ужываўся ў якасці зашпілек, накладных узораў на крыссе або спінку вопраткі. Нароўні з пераважным распаўсюджваннем аграмантаў у выглядзе плеценай стужкі рознай шырыні і даўжыні вядомыя таксама плеценыя разеткі і накладкі ў выглядзе банта на галаўныя ўборы і прычоскі. У літаратуры яны набылі назву *«тарсада»*, ад фр.: torsade — *віты шнурок*.

У касцюмах XX стагоддзя выкарыстоўваліся ў так званых *касцюмах у стылі Шанэль*, паліто і плашчах у «нацыянальным стылі». Звычайна аграмант прышывалі на тканіну зверху — у адрозненне ад махроў.

Зноскі
------

1. 1 2  Лазука, Барыс Андрэевіч. Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. ― Мінск : Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл. партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.
2. ↑  Словарь иностранных слов. — М.: «Русский язык», 1989. — 624 с. ISBN 5-200-00408-8
3. ↑  Аграманты — узорчатые плетёжки из снурков, для обшивки женских уборов, занавесок… (Даль, т. 1, стр. 11)
4. ↑  Костюм в русской художественной культуре, 1995

Літаратура
----------

* Лазука, Барыс Андрэевіч. Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. ― Мінск : Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл. партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.
* *Р. М. Кирсанова.* Костюм в русской художественной культуре 18—первой половины 20 вв.: Опыт энциклопедии / под редакцией Т. Г. Морозовой, В. Д. Синюкова. — М.: Большая энциклопедия, 1995. — С. 11—12. — 383 с. — ISBN 5-85270-144-0.
**Медыка-рэабілітацыйная экспертная камісія** (**МРЭК**) — медыцынская камісія, якая вызначае наяўнасць, прычыны, ступень інваліднасці і працаздольнасці інвалідаў. Утворана ў 1992 годзе замест урачэбна-працоўных экспертных камісій. Заключэнні і працоўныя рэкамендацыі МРЭК абавязковыя для выканання адміністрацыяй прадпрыемстваў, устаноў, гаспадарак і інш. МРЭК з’яўляецца юрыдычнай асобай, фінансуецца за кошт бюджэтных асігнаванняў на ахову здароўя, знаходзіцца ў непасрэдным падпарадкаванні ўпраўленняў аховы здароўя аблвыканкамаў і Камітэта па ахове здароўя (Мінск). У Беларусі функцыянуюць (2006) 27 МРЭК: вышэйшыя (рэспубліканскі, абласныя), першасныя (гарадскія, раённыя, міжраённыя), у тым ліку спецыялізаваныя для хворых на туберкулёз, сардэчна-сасудзістыя, анкалагічныя і інш. захворванні.

Літаратура
----------

* Медико-реабилитационная экспертная комиссия // Республика Беларусь: Энциклопедия в 6 т. Т. 4.: Картография — Миноговые / редкол. Г. П. Пашков и др. — Минск: БелЭн, 2007. — 768 с. ISBN 978-985-11-0385-6
**Медыцынская п'яўка** (*Hirudo medicinalis*) — від бясхобатных п'явак.

Апісанне
--------

Даволі буйныя п'яўкі са шчыльным целам, даўжыня якога можа дасягаць 12-20 см. Пярэдні канец цела вузейшы. Суадносіны шырыні і даўжыні цела прыблізна 1:10. Афарбоўка жывёл вельмі зменлівая і можа вар'іраваць ад карычневых да зялёных тонаў. Брушны і спінны бок цела аблямаваны аранжава-жоўтай палоскай. Акрамя таго, на спінным баку маецца яшчэ дзве падоўжныя аранжава-пярэстыя палосы. На пярэднім канцы цела знаходзяцца размешчаныя дугой 5 пар вачэй, не заўсёды добра прыкметных. Буйная задняя прысоска па дыяметры перавышае палову максімальнай шырыні цела. На спінным баку крыху вышэй задняй прысоскі змяшчаецца невялікая анальная адтуліна.

Пашырэнне
---------

Эндэмік Палеарктыкі. Аддае перавагу невялікім і неглыбокім вадаёмам, якія добра праграваюцца і маюць багатую расліннасць. Жыве ў вадаёмах усёй Паўднёвай Еўропы, а таксама Паўночнай Афрыкі і Заходняй Азіі. У Беларусі сустракаецца ў вадаёмах на поўдні і захадзе Палесся, дзе праходзіць паўночная мяжа арэалу гэтага цеплалюбівага віда.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Гермафрадыт. Размножваецца палавым спосабам. Апладненне ўнутранае. Аплодненыя яйцы пакуюцца ў рудавата-шэры кокан, які п'яўкі, выпаўзаючы на бераг, адкладаюць у вільготны грунт прыбярэжнай паласы. Колькасць яец у кокане (10-25), а таксама лік фармаваных адной асобінай коканаў (1-4) вызначаюцца трафічнымі ўмовамі падчас росту і палавога паспявання. У прыродзе п'яўкі сілкуюцца крывёй халоднакроўных (жаб) і цеплакроўных жывёл, якія жывуць у вадаёме ці наведваюць яго для вадапою ці палявання. Пры разнастайных крыніцах сілкавання п'яўкі хутчэй растуць і спеюць, больш эфектыўна размножваюцца. Медыцынскім п'яўкам патрабуецца каля 3 гадоў для дасягнення палавой спеласці.

Медыцынская п'яўка ў працэсе ссання
Спецыяльнае бялковае рэчыва — гірудзін, якое паступае пры ўкусе п'яўкі з яе слінных залоз, перашкаджае згортванню крыві ў ахвяры. Гэта дазваляе захоўваць кроў у страўніку драпежніка і выкарыстоўваць яе для запатрабаванняў арганізму, які расце, да сустрэчы з наступнай ахвярай.

Выкарыстанне
------------

Унікальная здольнасць медыцынскай п'яўкі выпрацоўваць рэчывы, якія разрэджваюць кроў, на працягу шматлікіх стагоддзяў дазваляла выкарыстоўваць гэтых жывёл для лячэння хворых з высокім ціскам, тромбафлебітам, інсультам і іншымі хваробамі.

Ахова
-----

Від уключаны ў Чырвоны спіс МСАП, спіс Бернскай канвенцыі, Чырвоную кнігу Беларусі, мае нацыянальны статус аховы ў Літве і Латвіі.

Зноскі
------

Спасылкі
--------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2775926713 |
Медыцынская генетыка
**Медыцынская генетыка** — раздзел генетыкі чалавека, які вывучае спадчынныя хваробы, прычыны іх узнікнення, шляхі пашырэння, метады папярэджання, дыягностыкі і лячэння, ролю спадчынных структур у развіцці іншых хвароб, а таксама зваротны ўплыў паталагічных фактараў і знешняга асяроддзя на спадчынны апарат чалавека. Выкарыстоўвае метады *агульнагенетычныя* і *спецыяльныя* (блізнятны, генеалагічны, цытагенетычны, біяхімічны, папуляцыйна-статыстычны і інш.).

Гісторыя
--------

Медыцынская генетыка пачала развівацца ў пачатку 20 ст. калі былі сфарміраваны асноўныя палажэнні тэорый мутацыі, храмасомнай, папуляцыйнай і эвалюцыйнай спадчыннасці, устаноўлены яе матэрыяльныя носьбіты.

Вядомыя генетыкі ў СССР— С. Р. Левіт, С. М. Давыдзенкаў, С. Н. Ардашнікаў, М. С. Навашын і інш.

### На Беларусі

На Беларусі распрацоўкі па медыцынскай генетыцы вядуцца з 1960-х у Інстытуце генетыкі і цыталогіі АН, медыцынскіх установах ВНУ. Даследавалася: генетыка злаякасных пухлін і імунагенетыка (М. В. Турбін, Г. В. Краскоўскі, А. Ю. Бранавіцкі), роля храмасомных парушэнняў у патагенезе спантанных абортаў і анамалій развіцця (Ю. В. Гулькевіч), месца спадчынных фактараў у развіцці некаторых дзіцячых хвароб (І. Н. Усаў), анамалій мочапалавой сістэмы (М. Я. Саўчанка), лейкозаў (А. І. Свірноўскі) і інш.; аналізуюцца метады геннай інжынерыі як найбольш перспектыўныя ў лячэнні спадчынных хвароб.

Наладжана сістэма медыка-генетычнага кансультавання насельніцтва, у т.л. асоб з абцяжаранай спадчыннасцю, на базе рэспубліканскага медыка-генетычнага цэнтра ў Мінску, адпаведных кансультацый і кабінетаў у абласных гарадах. Працуе НДІ спадчыннасці і прыроджанных захворванняў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 64474127 · NKC: ph122497 |

| ⛭Генетыка |
| --- |
| Асноўнае | Храмасома ·  ДНК · Нуклеатыд ·  РНК · Ген · Геном · Алелі |
| Раздзелы генетыкі | Класічная генетыка · Малекулярная генетыка · Папуляцыйная генетыка · Генетыка развіцця · Экалагічная генетыка · Эпігенетыка · Медыцынская генетыка |
| Археагенетыка | Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі · Брытанскіх астравоў · Еўропы · Італіі · Блізкага Усхода · Паўднёвай Азіі · Мітахандрыяльная Ева · Y-храмасомны Адам · Генагеаграфія |
| Звязаныя тэмы | Генетык · Геноміка · Генетычны код · Малекулярная эвалюцыя · Генетычная інжынерыя · Генетычная разнастайнасць · Спадчыннасць · Гены і асяроддзе · Генетычная генеалогія |
**Медныя ўгнаенні** — адзін з відаў мікраўгнаенняў, які змяшчае ў якасці неабходнага раслінам мікраэлемента Cu. Асноўная біяхімічная функцыя апошняй — удзел у ферментатыўных рэакцыях у складзе медзьутрымальных ферментаў.

Уласцівасці
-----------

У аптымальных канцэнтрацыях (0,0001 −0,05 %) медзь узмацняе інтэнсіўнасць працэсаў дыхання, што спрыяе паляпшэнню бялковага абмену, росту і развіццю раслін. Пры недахопе медзі расліны паражаюцца так званай «хваробай апрацоўкі», або экзантэмай. Найбольш распаўсюджаныя:

1. Медны купарвас CuSO4·5H2АБ (23,7-24,9 % Cu);
2. Медна-калійныя ўгнаенні (1,0 ± 0,2 Cu, 56,8 ± 0.6 Да2О), якія атрымліваюцца змешваннем і наступным грануляваннем меднага купарвасу з хларыдам калія;
3. Медны амафос (0,9 ± 0,1 % Cu, 52 ± 1 % P2O5, 12 ± 1 % N);
4. Медны двайны суперфасфат (0,8 ± 0,05 % Cu, 42-43 % P2O5), які рыхтуюць шляхам увядзення ў Н3РО4 або нейтральную пульпу меднага купарвасу, аксіду медзі альбо медзьутрымальных адходаў вытворчасцей каляровай металургіі;
5. Пірытныя недагаркі (0,3 0,5 % Cu) — адходы сернакіслотнай і папярова-цэлюлознай вытворчасцей, якія прымяняюцца ў месцах іх атрымання.

Выкарыстанне
------------

### У сельскагаспадарчых культурах

Медныя ўгнаенні выкарыстоўваюць на асушаных тарфяна-балотных, супясчаных і пяшчаных дзярнова-падзолістых і іншых глебах пад збожжавыя, кармавыя і агароднінныя культуры, цукровыя буракі, бульбу, сланечнік, аднагадовыя і шматгадовыя травы
і г. д.

### Прапорцыі

Медны купарвас ужываюць у выглядзе воднага раствора для некорневой падкормкі (0,02-0,05 % Cu, 100—300 л/га), а таксама для апрацоўкі насення (0,1-0,02 % Cu, 6-8 л/ц), якую мэтазгодна праводзіць адначасова з іх пратручваннем пестыцыдамі. Медна-калійныя ўгнаенні, медны амафос і медны двайны суперфасфат выкарыстоўваюць для ўнясення ў глебу (50-120 кг Р2Аб5 і 1,0-2,1 кг Cu на 1 га).

Літаратура
----------

* *Н.С. Зефиров.* Химическая энциклопедия. — м.
**Далмацінская архітэктура** — архітэктурная школа, якая склалася ў Харвацкім каралеўстве, на землях Далмацыі, у 10—11 ст. Яе з'яўленне было абумоўлена ўмацаваннем харвацкай дзяржавы. Сярод вядомых дойлідаў далмацінскай школы: майстар Міха з Антывары (14 ст.), Юры Далмацінец  (руск.) (бел. (сяр. 15 ст.).

Уплывовая ў сваім рэгіёне школа, прыпадабненні ёй відаць у некаторых культавых будынкі Венецыі 15 ст. У выніку заняпаду гандлёвых гарадоў Далмаціі з 16 ст. заняпала і школа архітэктуры, а моцнае землетрасенне 1667 года не толькі разбурыла вялікую колькасць будынкаў, але і паклала канец самастойнаму развіццю архітэктуры ў рэгіёне.

Гісторыя
--------

Гэтая арх. школа змяніла сабою раннехарвацкую архітэктуру 8—9 ст. пра якую мала вядома, і ад якой захавалася мала помнікаў, апроч характэрных цэркваў, сіметрычных у плане — круглых, крыжавідных або шматпялёсткавых: царква ў Ніне (канец 8 ст.), царква Троіцы ў Пальюдзе (9 ст.), царква Даната ў Задары (810—815).

Далмацінская архітэктура характарызавалася кладкай сценаў з часанага каменю, з багатым выкарыстаннем высечаных з каменю дэкарацыйных дэталяў і рэльефаў. Сюжэты рэльефаў бывалі складанымі, і ўлучалі выявы звяроў і птушак, людзей і цэлыя сцэны, выкананыя ў агульным стылі тагачаснага харвацкага мастацтва. Характэрным было афармленне вонкавых сценаў аркатурамі.

З 10 ст. у харвацкім культавым дойлідстве распаўсюджваюцца базілікі, звычайныя малыя аднанефныя. Аднымі з лепшых узораў культавых будынкаў школы лічацца сабор у Задары (1263—1285 і 1324), сабор у Трогіры (пач. 13 ст. адноўл. у 1420).

Іншым характэрным узорам далмацінскай архітэктуры з'яўляюцца чатырохкантовыя вежы-званніцы, сярод якіх самыя вядомыя шасцівянцовая званніца Спліцкага сабору (вядомая з 13 ст.), званніца Трагірскага сабору  (руск.) (бел. (1435, потым разбурана, нанова ў 1598), званніца Котарскага сабору  (руск.) (бел. (пасля 1667).

Пратэктарат Венецыі над харвацкімі землямі з пач. 11 ст. не перашкодзіў развіццю далмацінскай архітэктурнай школы. Вядомыя францішканскі кляштар у Дуброўніку  (руск.) (бел. (13 ст. цалкам перабудаваны 14 ст.), Княжаў двор  (руск.) (бел. (г. зв. Палац рэктараў) тамсама (з 12 ст. перабудаваны Юрыем Далмацінцам у 1464), сабор у Дуброўніку (разбураны ў 1667 і не аднаўляўся), сабор у Шыбеніку  (руск.) (бел. (пачаты ў 1431, з 1441 над ім працаваў Юры Далмацінец).

Літаратура
----------

* Всеобщая история архитектуры. Т.1, 1958. — 686 с. С.398—402.
**Медыка-дыягнастычны факультэт** — адзін з факультэтаў Гродзенскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта.

Гісторыя
--------

Згодна з загадам Міністэрства аховы здароўя БССР № 92 ад 23 мая 1991 года ў Гродзенскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце пачалі падрыхтоўку медыцынскіх сясцёр на ўмовах мэтавага прыёму. Функцыі кіраўніцтва аддзяленнем медыцынскіх сясцёр з вышэйшай адукацыяй спачатку выконвалі дэканы іншых факультэтаў:

* 1991—1997 — М. М. Пяткевіч
* 1997 — Г. Р. Мармыш
* 1998 — К. У. Вільчук

У 2000 годзе арганізаваны факультэт медыцынскіх сясцёр з вышэйшай адукацыяй (у 1998—2000 гадах — кіраўнік аддзялення, у 2000—2004 гадах — дэкан К. М. Іядкоўскі, з 2005 года — дэкан Я. М. Цішчанка).

Загад МАЗ РБ № 606 ад 16 ліпеня 2007 года «Пра некаторыя пытанні дзейнасці ўстановы адукацыі „Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт"» рэгламентаваў пераўтварэнне факультэта медыцынскіх сясцёр з вышэйшай адукацыяй у медыка-дыягнастычны факультэт з ажыццяўленнем падрыхтоўкі кадраў па спецыяльнасцях «Сястрынская справа», «Медыка-дыягнастычная справа». У 2008 годзе ўтвораны медыка-дыягнастычны факультэт. У 2010 годзе факультэт прайшоў акрэдытацыю.

Спецыяльнасці
-------------

* «Медыка-псіхалагічная справа», кваліфікацыя «ўрач», тэрмін навучання — 5 год, вочная форма навучання;
* «Сястрынская справа», кваліфікацыя «Медыцынская сястра з вышэйшай адукацыяй», тэрмін навучання — 5 год, завочная форма навучання.

Дэканы
------

* Яўген Міхайлавіч Цішчанка (2008—2013)
* Яўген Станіслававіч Окалакулак (2013—2020)
* Ірына Андрээеўна Курстак (з 2020)

Зноскі
------

1. ↑  Медыка-дыягнастычны факультэт

| ⛭Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт |
| --- |
| Факультэты | Лячэбны факультэт ·  Педыятрычны факультэт ·  Медыка-псіхалагічны факультэт ·  Медыка-дыягнастычны факультэт ·  Факультэт замежных навучэнцаў ·  Факультэт павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі | Галоўны корпус Гродзенскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта |
Асноўны артыкул: **Грошы**
наяўная замежная валюта ў выглядзе банкнотаў
наяўная замежная валюта ў выглядзе манет
**Ная́ўныя гро́шы**, **гато́ўка** (англ.: cash money) — сума выпушчаных у абарот папяровых і манетных грошаў, якія з'яўляюцца сапраўднымі аплатнымі сродкамі.

Наяўныя грошы нязручныя тым, што імі нельга аплаціць дыстанцыйна (напрыклад, у інтэрнэце), для гэтага трэба выкарыстоўваць электронныя грошы або безнаяўную аплату, але вельмі зручныя, калі трэба аплаціць што-небудзь канфідэнцыйна.

Цікавыя факты
-------------

* Па стане на 2012 год у Швецыі толькі 3% разлікаў ажыццяўляюцца наяўнымі (для параўнання: у ЗША - 7%, у ЕС - 8%).
* У 1661 Швецыя стала першай краінай, якая ўвяла ў абарачэнне папяровыя грошы. У цяперашні час там нават у царкве можна зрабіць ахвяраванні аплатнымі карткамі.

Зноскі
------

1. ↑  Гатоўка // Слоўнік беларускай мовы.. — Мн.: Беларуская навука, 2012. — ISBN 978-985-08-1365-7.
2. 1 2 3  Полумацканич Б. Навіть у церквах розраховуються кредитками...(недаступная спасылка) // 27.03.2012. Газета «Високий Замок»  (укр.)
**Істрарумыны** (саманазв. **улахі**; таксама харв. *ciri* — *чэры*) — адзін з усходне-раманскіх народаў, а таксама адно з самых малалікіх аўтахонных нацыянальных меншасцей свету. Па стане на пачатак ХХI стагоддзі істрарумыны ў колькасці ад 500 да 1000 чалавек жывуць галоўным чынам на паўночным усходзе паўвострава Істрыя, рэспубліка Харватыя, у некалькіх населеных пунктах блізу гары Учка (Монтэ-Маджорэ).

Яшчэ ў XVIII стагоддзі арэал іх рассялення распасціраўся ад Трыеста на поўначы да шэрага адрыятычных астравоў на поўдні. Гістарычна роднай з'яўляецца істрарумынская мова. З XVII—XVIII стагоддзяў істрарумыны сталі двухмоўныя, а да канца XX стагоддзя практычна цалкам перайшлі на штакаўскі дыялект харвацкай мовы. Вернікі, гістарычна праваслаўныя, у харвацкім асяроддзі ўспрынялі каталіцтва. Імёны і прозвішчы цалкам хорватизированы (напр. Вальня Смілавіч, Гвазданучы Врзич і проч.). Гістарычны занятак истрорумын, як і ўсіх валашскіх груп — паўкачавое гавядніцтва, у наш час спалучаецца з успрынятым у славянаў земляробствам. У сярэдзіне ХХ стагоддзі невялікая група істрарумын эмігравала ў г. Нью-Ёрк, ЗША, дзе праводзіць дзейнасць па захаванні памяці пра дадзеную мову.

Гісторыя
--------

Пытанне пра гісторыю і этнагенез народа дыскусійнае. На думку лінгвіста О. Дэнсушану, істрарумыны ўяўляюць сабою некалькі пластоў дакарумынскага насельніцтва розных эпох. У адрозненне ад аўтахонных раманамоўных далмацінаў, некалькі груп валахаў, у тым ліку і марлахі, мігравалі ў Істрыю з Дакіі паміж ІХ і ХIII стагоддзямі. Падчас сваёй працяглай міграцыі, дакорумынские групы ішлі спачатку на поўдзень, дзе кантактавалі з арумы намі і славянамі ў VIII-Х стагоддзях, а потым пайшлі на паўночны захад Балкан у XI-XIII стагоддзях. У істрарумынскай лексіцы таму адсутнічаюць венгерскія элементы, якіх шмат у румынскай.

Зноскі
------

1. ↑  Энциклопедии@Mail.Ru(недаступная спасылка)
2. ↑  Endangered tongues
3. ↑  банк рефератов, скачать реферат бесплатно, юридические рефераты, бизнес рефераты, бесплатные рефераты | ЛОГОС Архівавана 9 сакавіка 2016.
**«Ісус і самаранка»** — скульптура на Саборнай плошчы ў горадзе Глыбокае.

Гісторыя
--------

23 красавіка 2014 года, калі горад святкаваў сваё 600-годдзе, адбылося адкрыццё і асвячэнне помніка. Скульптурная кампазіцыя ўпрыгожыла Саборную плошчу. Гэта месца сімвалічнае тым, што насупраць адзін аднаго тут узвышаюцца каталіцкі і праваслаўны храмы.

Ідэя належыць скульптару Вячаславу Долгаву. Аўтарамі скульптуры з’яўляюцца Мікалай Сталяр і Яраслаў Парахневіч.

Апісанне
--------

Скульптура з’яўляецца сімвалам духоўнасці, простага чалавечага слова, супакою паміж народамі. Вада — гэта сімвал праўды, ісціны, вечнасці, якія ўзвышаюць свядомасць чалавецтва.

Зноскі
------

1. ↑  «Езус і самаранка». У Глыбокім паставілі скульптуру, якая мусіць нагадваць аб узаемнай пашане і любові Архівавана 27 лютага 2020.
2. ↑  Скульптура «Ісус і самаранка».
3. ↑  У Глыбокім адкрыты і асвячаны помнік «Езус і самаранка»

Літаратура
----------

* Берникович, Д. Украсила город скульптура / Д. Берникович // Витебские вести. — 2014. — 3 мая. — С. 15.
Паўстанцы Касцюшкі акварэлі Аляксандра Арлоўскага
**Найвышэйшая нацыянальная рада** (польск.: Rada Najwyższa Narodowa) — найвышэйшы заканадаўчы і адміністрацыйна-выканаўчы орган паўстання 1794 года для ўсёй Рэчы Паспалітай. Утвораная загадам Т. Касцюшкі 21 мая 1794.

У склад Рады ўваходзілі начальнік паўстання, восем радцаў, якія ўзначальвалі аддзелы, і 32 іх намеснікі, па чытыры на аддзел. У Вышэйшай радзе былі ўтвораны аддзелы парадку, бяспекі, справядлівасці, фінансаў, харчовы, ваеннага забеспячэння, замежных спраў, народнай інструкцыі, які наглядаў за школамі, газетамі, прапагандай.

Галоўнай задачай рады была мабілізацыя ўсіх сіл на барацьбу за вызваленне, камплектаванне і забеспячэнне паўстанцкай арміі, арганізацыя новых мясцовых органаў кіравання, стварэнне новай судовай сістэмы, правядзенне ў жыццё пастаноў, распараджэнняў, загадаў Начальніка паўстання і самой рады, вядзенне дыпламатычных спраў, вызначэнне падаткаў. Дзейнасць рады лічылася тымчасовай, да вызвалення краіны і ўсталявання пастаянных органаў дзяржаўнага кіравання. Рада займалася і рэлігійнымі справамі. Мясцовымі органамі ўлады былі ваяводскія камісіі парадку, у склад якіх мелі ўваходзіць па восем землеўладальнікаў, восем домаўладальнікаў мяшчан і па пяць духоўных асоб. Ніжэйшымі судовымі і адміністрацыйнымі органамі павінны былі стаць дазорныя ўпраўленні, якія ўтвараліся ваяводскімі камісіямі з разліку адзін дазор на 1000—1200 сялянскіх гаспадарак. У кожнае дазорнае ўпраўленне назначаўся наглядчык, які разглядаў скаргі сялян на паноў, а таксама скаргі пана на непадпарадкаванне сялян. Ён таксама мог разглядаць спрэчкі паміж сялянамі.

Гл. таксама
-----------

* Найвышэйшая Літоўская Рада
**Істотна асаблівым пунктам** называецца ізаляваны асаблівы пункт {\displaystyle z\_{0}} функцыі {\displaystyle f(z)}, галаморфнай у некаторым праколатым наваколлі гэтага пункта, такі што граніца

{\displaystyle \lim \_{z\to {z\_{0}}}f(z)}
не існуе.

Крытэрый істотна асаблівага пункта
----------------------------------

Пункт {\displaystyle z\_{0}} з'яўляецца істотна асаблівым пунктам функцыі {\displaystyle f(z)} тады і толькі тады, калі ў раскладанні функцыі {\displaystyle f(z)} у рад Ларана ў праколатым наваколлі пункта {\displaystyle z\_{0}} галоўная частка змяшчае бясконцую колькасць ненулявых членаў, гэта значыць, у раскладанні

{\displaystyle f(z)=\sum \_{k=-\infty }^{\infty }{f\_{k}}(z-z\_{0})^{k}}
ёсць бесканечна многа ненулявых каэфіцыентаў {\displaystyle f\_{k}\neq 0} пры адмоўных ступенях {\displaystyle k<0}.

Тэарэма Сахоцкага — Веерштраса
------------------------------

Асноўны артыкул: **Тэарэма Сахоцкага — Веерштраса**
Якім бы ні быў камплексны лік *B*, для любога {\displaystyle \varepsilon >0} у любым наваколлі істотна асаблівага пункта {\displaystyle z\_{0}} знойдзецца пункт {\displaystyle z} такі, што {\displaystyle |f(z)-B|<\varepsilon }.

Літаратура
----------

* Маркушевич А. И. Теория. аналитических функций, 2 изд. т. 1—2, М. 1967—1968.
* Бицадзе А. В. Основы теории аналитических функций комплексного переменного — М. Наука, 1969.
* Шабат Б. В. Введение в комплексный анализ — М. Наука, 1969.
Арыгінальная старонка дагавора
**Паўночнаатлантычны дагавор** (*Паўночнаатлантычны пакт, Вашынгтонскі дагавор (1949)*), міжнароднае пагадненне, заключанае 4 красавіка 1949 у Вашынгтоне, ЗША заходнееўрапейскімі і паўночнаамерыканскімі краінамі з мэтай аб'яднання намаганняў для калектыўнай абароны, захавання міру і бяспекі ў Паўночнаатлантычным раёне. Дагавор — устаноўчы дакумент НАТА.

Першапачатковыя ўдзельнікі — ЗША, Вялікабрытанія, Францыя, Бельгія, Данія, Ісландыя, Італія, Канада, Люксембург, Нарвегія, Нідэрланды, Партугалія. У адпаведнасці з арт. 10 дагавора далучыліся: у 1952 — Грэцыя і Турцыя, у 1955 — ФРГ (у 1990 дзеянне дагавора пашырылася на тэрыторыю былой ГДР), у 1982 — Іспанія, у 1999 — Венгрыя, Польшча, Чэхія, у 2004 — Балгарыя, Латвія, Літва, Румынія, Славакія, Славенія, Эстонія. Яшчэ шэраг краін заявіў аб намеры далучыцца да дагавора. 

Арт. 5 дагавора прадугледжвае стварэнне сістэмы калектыўнай абароны: бакі дагавора пагаджаюцца, што ўзброены напад на адну ці некалькі краін-удзельніц будзе разглядацца як напад на іх ўсіх, і калі такое адбудзецца, кожная краіна ў парадку ажыццяўлення права на індывідуальную ці калектыўную абарону дапаможа ахвяры, у тым ліку з прымяненнем узброенай сілы.

Геаграфічная зона дзеяння дагавора — Паўночнаатлантычны раён — апісаны ў арт. 6. і ўключае ў сябе тэрыторыі краін-удзельніц, астравы, якія знаходзяцца пад іх юрысдыкцыяй у Атлантычным акіяне на поўнач ад тропіку Рака, караблі і паветраныя судны любой з краін-удзельніц у гэтым раёне.

Паўночнаатлантычны дагавор заключаны на няпэўны тэрмін. Названыя ў тэксце дагавора тэрміны датычаць часу магчымага пачатку кансультацый «з мэтай перагляду дагавора» і тэрміна, па сканчэнні якога «любы бок, які дамаўляецца, можа адмовіца ад удзелу ў дагаворы».

Дагавор можа быць перагледжаны пасля ўзаемных кансультацый бакоў па патрабаванню любога з іх. Згодна з арт. 12 дагавора, гэтыя кансультацыі можна праводзіць «па сканчэнні 10-гадовага тэрміну з дня ўступлення ў сілу дагавора ці ў любы наступны час», прымаючы пры гэтым пад увагу «фактары, што ўплываюць у той момант на мір і бяспеку ў Паўночнаатлантычным раёне, уключаючы развіццё як усеагульных, так і рэгіянальных пагадненняў, заключаных у адпаведнасці са Статутам Арганізацыі Аб’яднаных Нацый для падтрымання міжнароднага міру і бяспекі». 

Што датычыцца адмовы ад удзелу ў дагаворы, то, у адпаведнасці з арт. 13, «па сканчэнні 20-гадовага тэрміну з дня ўступлення ў сілу дагавора любы бок, які дамаўляецца, можа адмовіцца ад удзелу ў дагаворы праз год пасля заявы аб дэнансацыі, накіраванага ўраду Злучаных Штатаў Амерыкі, які паведаміць урадам іншых бакоў, якія дамаўляюцца, аб дэпаніраванні кожнай заявы аб дэнансацыі». На сёняшні дзень ніводная краіна не выкарыстала гэтую магчымасць, абмежаваўшыся выхадам з ваеннай арганізацыі (Францыя) ці неўступленнем у яе (Іспанія і Ісландыя).

Гл. таксама
-----------

* Арганізацыя Паўночнаатлантычнага дагавора
* Арганізацыя Варшаўскага дагавора

Зноскі
------

1. ↑  Тэрмін *дагавор* падаецца паводле: *Дагавор // Юрыдычны энцыклапедычны слоўнік. - Мінск: БелЭн, 1992. - С. 155.*

Спасылкі
--------

* Афіцыйны тэкст Паўночнаатлантычнага дагавора
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сінюха.

**Павуціннік фіялетавы**, **Сінюха** (*Cortinarius violaceus*) — ядомы грыб з роду павуціннік сямейства павуціннікавыя (*Cortinariaceae*).

Апісанне
--------

Капялюшык 5-15 см у дыяметры, спачатку выпуклы, затым падушкападобны, у старых грыбоў з распасцёртым, хвалістым краем, цёмна-фіялетавага колеру. Пласцінкі, шырокія, рэдкія, цёмна-фіялетавага колеру. Ножка 6-12 см вышынёй і 1-2 см таўшчынёй, у верхняй частцы пакрытая дробнымі лускавінкамі, з клубнепадобным патаўшчэннем ў аснове,. Споравы парашок іржава-бурага колеру. Споры 11-16 × 7-9 мкм, міндалепадобнай формы, іржава-вохрыстага колеру.

Мякаць бялёсая, блакітнаватая, фіялетавая або шаравата-фіялетавая, з арэхавым смакам або без яго.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · Mycobank · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776089002 |
**Статут аўтаноміі Галісіі 1936 года** — статут аўтаноміі, які цалкам абапіраўся на рэферэндум 28 чэрвеня, але не атрымаў зацвярджэння ў парламенце з-за грамадзянскай вайны ў Іспаніі, а таксама з-за што Галісія кантралявалася паўстанцамі з пачатку баявых дзеянняў.

Працэс галісійскай аўтаноміі была праведзены першапачаткова рэспубліканцамі з Аўтаномнай Галісійскай рэспубліканскай арганізацыі (ORGA), у тым ліку нацыяналістамі Вільярам Понтэ і Лоіса Пенья Нова. ORGA заўсёды меў большасць у камісіях, сходах і г.д. да 1932 года. Тым не менш, паколькі праект не быў зацверджаны законам у Асамблеі муніцыпалітэтаў, якая праводзілася ў Сант’яга-дэ-Кампастэла ў канцы 1932 года, Галісійская партыя стала падбухторшчыкам і рухаючай сілай працэсу, асабліва ў падрыхтоўцы і распрацоўцы плебісцыту 1936 года.

Зноскі
------

1. ↑  Quen, en 1921, publicara o libro *La Mancomunidad Gallega*, obra de referencia dos galeguistas á hora de concretar o autogoberno.

### Бібліяграфія

* Alfonso Bozzo, Alfonso : «Estatuto de Autonomía», na *Gran Enciclopedia Galega*, s. v. «Estatuto», Lugo, 2003.
* Beramendi, Justo: *A Autonomía de Galicia*. Cadernos do Museo do Pobo Galego 13, Santiago 2005.
* Castelao: *Diario 1921*, Editorial Galaxia, Vigo, 1977.
* Monteagudo, Henrique (coord.): *Obras [Castelao]*, Galaxia, Vigo, 2000.
* Cores Trasmonte, Baldomero: «O Estatuto de Autonomía de Galicia (1932—1936) Os Documentos Oficiais», FOESCA, Santiago, 1998, ISBN 978-84-605-7632-7.
* Salgado, Fernando:*El Estatuto gallego del 36*, Tiempo de historia. Año II, n.22, 1976.
* Villares, Ramón (coord.): «Vota o Estatuto», en *Galicia siglo XX*, *La Voz de Galicia*, 2004.
* *Estatuto de Autonomía de Galicia*(недаступная спасылка), Enciclopedia Galega Universal, en liña.
* *Galicia. Estatutos de Autonomía 1936 e 1981* Архівавана 5 кастрычніка 2011.. Parlamento de Galicia, 2011. ISBN 978-84-7836-095-6

### Спасылкі

* *Galicia conmemora hoy el 50º aniversario…*, El País, 28/06/1986  (ісп.).
* *O referendo da autonomía de Galicia frustrada pola ditadura…* Архівавана 31 жніўня 2011. Xornal.com, 01/07/2011.
* *De como un fraude electoral salvó la vida a Castelao*(недаступная спасылка), 28/06/2011, Atlántico Diario  (ісп.).
* Alfonso Bozzo: «El Estatuto de 1936 y la oposición gallega», en *Triunfo digital* 720, 13.11.1976, 41-42
**Статус-кво** (лац.: status quo, літаральна — «становішча, у якім») — тэрмін, які ўжываецца ў міжнародным праве для абазначэння актуальнага ў пэўны момант (сучаснага ці былога) фактычнага або прававога становішча, аб аднаўленні або захаванні якога ідзе гаворка.

У міжнароднай прававой практыцы ўжываецца таксама тэрмін «status quo ante bellum» — становішча, якое існавала перад пачаткам вайны.

Гл. таксама
-----------

* Дэ-юрэ
* Дэ-факта

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776748549 |
**Стату́т Уладзі́міра Манама́ха 1113 года** — законы вялікага кіеўскага князя Уладзіміра Манамаха (княжыў у Кіеве ў 1113—1125), змешчаныя ў пашыранай рэдакцыі Рускай праўды.

Статут быў прыняты прадстаўнікамі вышэйшай феадальнай знаці ў сяле Берастове[ru] каля Кіева пасля ўступлення Уладзіміра Манамаха на велікакняжацкі прастол.

Статут складаецца з 69 артыкулаў, якія змяшчаюць нормы крымінальнага, цывільнага і судовага права. Пад уплывам Кіеўскага паўстання 1113 года статут рабіў некаторыя ўступкі гарадскім нізам: вызначаліся крыніцы халопства (гл. халопы), некалькі абмяжоўвалася ўлада гаспадара над закупамі, ліхвярскі працэнт не мог перавышаць 25 % гадавых, забаранялася ператвараць у раба неплацежаздольнага купца-даўжніка, калі ён стаў такім з-за няшчаснага выпадку.

Літаратура
----------

* Стату́т Уладзі́міра Манама́ха 1113 // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 172—173. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**Кецалькаатль** (на мове наўатль Quetzalcoatl "ke.ʦal.ˈkoː.waːtɬ" «птушкападобны змей») — імя бажаства старажытнай Амерыкі, адзін з галоўных багоў ацтэкскага пантэона і пантэона іншых цывілізацый Цэнтральнай Амерыкі.

Паходжанне
----------

Імя бога паходзіць ад назвы невялікай птушкі кецаль (кетсаль, кетцаль, квезал) з яркім смаргдавым апярэннем. Яна высока шанавалася ў традыцыйных культурах Амерыкі як сімвал свабодалюбнасці, бо не жыве ў няволі.

Бог Кукумац, падобны Кецалькаатлю, быў вядомы ўжо ў V - VIII стст. да н. э. старажытным тальтэкам. Тады ён увасабляў вятры, што прыносілі з Атлантыкі вільгаць на палі. У I - VI стст. культ Кукумаца распаўсюдзіўся ў іншых частках Цэнтральнай Амерыкі. Індзейцы мая называлі яго Кукульканам. 

Кукумацу—Кецалькаатлю прыпісваліся ўласцівасці першага галоўнага бога, стваральніка свету, людзей і культуры земляробства, уладара стыхій і ранешняй зоркі, заступніка жрацоў і двайнят. Ён таксама называўся першым гаспадаром тальтэкскага міфічнага горада Талана (магчыма, іх сталіцы Тулы, вярхоўныя жрацы якой пазней насілі імя Кецалькаатля). 

Згодна паданню, Кукумац быў прываблены сваёй супрацьлегласцю Тэскатліпокам, пачаў парушаць свае жа забароны, піць і прыставаць да сваёй дачкі. Гэта прывяло да шэрагу катастроф. Ён пакінуў Талан, перасяліўся на ўсход, дзе памёр і быў спалены.

Культ у ацтэкаў
---------------

Ацтэкі перанялі тальтэкскі вобраз бога праз сваіх папярэднікаў хуастэкаў. Яму таксама надаваліся імёны Эекатля (бога ветру), Шалотля (бога двайнят і пачвар), Тлаўіскальпантэкутлі (бога Венеры) і інш. 

Кецалькаатль маляваўся як барадаты чалавек у масцы з велізарнымі вуснамі, часам у хуастэкскай вопратцы (высокай шапцы і насцегнавой павязцы са скуры ягуара, плюмажом з пер'я кецаля, нагруднай пласціне ў выглядзе ракавіны), або як змея, пакрытага пер'ем. 

Галоўным цэнтрам шанавання лічылася Чалула (Мексіка). 

Ацтэкі верылі, што адыход Кецалькаатля на ўсход, у краіну Тлілан-Тлапалан, мае часовы характар, і ён яшчэ вернецца. Па іроніі, у год Кецалькаатля на амерыканскім узбярэжжы высадзіліся іспанскія канкістадоры, якія разбурылі дзяржаву ацтэкаў.

Спасылкі
--------

* Міф пра птушынага змея Архівавана 27 сакавіка 2012.
* Кецалькаатль: чалавек ці міф?

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Ларуса · Праваслаўная · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 118787497 · LCCN: no2019110235 · NKC: jo2016908767 |
**Перац чорны** (*Piper nigrum*) — шматгадовая павойная расліна, від роду перац (*Piper*) сямейства перцавыя (*Piperaceae*).

Расліна культывуецца дзеля пладоў, з якіх шляхам рознай апрацоўкі атрымліваюць такія вострыя прыправы, як чорны перац, белы перац, зялёны перац і ружовы перац (пад назвамі зялёны перац і ружовы перац таксама вядомыя плады іншых раслін, якія не маюць дачынення да чорнага перцу). Гэтыя вострыя прыправы ўжываюцца як у молатам выглядзе, так і гарошкам.

Батанічнае апісанне
-------------------

Ліяна даўжынёй да 15 м з паветранымі каранямі, якія ўтвараюцца на вузлах. Лісце простае, яйкападобнае, скурыстае, чаргавальнае, даўжынёй 80—100 мм. Кветкі дробныя, шэра-жоўтыя ці белыя, сабраныя ў друзлыя суквецці даўжынёй 7—10 см. Плод — круглявая аднасямянка-касцянка 3—5 мм у дыяметры, зялёная, пры паспяванні чырванее, высушаная — чорная. Катахі даўжынёй 80—140 мм ўтрымліваюць 20—30 касцянак. Пладаносіць 2 разы на год на працягу 25—30 гадоў.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · Plantarium · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85102395 |
**Статуя Зеўса Алімпійскага** — праца Фідыя. Выдатны твор антычнай скульптуры, адно з былых сямі цудаў свету. Знаходзілася ў храме Зеўса Алімпійскага, у Алімпіі — горадзе ў вобласці Эліда, на паўночным захадзе паўвострава Пелапанес, дзе з 776 г. да н. э. па 394 г. н. э. кожныя чатыры гады праводзіліся Алімпійскія гульні — спаборніцтва грэчаскіх, а затым і рымскіх спартсменаў. Грэкі лічылі няшчаснымі тых, хто не бачыў статую Зеўса ў храме.

| Сем цудаў свету |
| --- |
| 
* Піраміда Хеопса
* Вісячыя сады Семіраміды
* Храм Артэміды Эфескай
* Статуя Зеўса
* Александрыйскі маяк
* Калос Радоскі
* Галікарнаскі маўзалей

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | SUDOC: 153792965 · VIAF: 201268202 |
**Кечкемецкая ратуша** — ратуша ў Кечкемеце, размешчана на адной з самых старадаўніх цэнтральных плошчаў Венгрыі, дзе захавалася атмасфера сярэднявечных сельскіх мястэчак – плошчы Лаяша Кошута. Будаўніцтва працягвалася з 1893 па 1897 г. у стылі сецэсіён. Праект гарадской ратушы быў падрыхтаваны дзвюма архітэктарамі Эдзёнам Лехнерам і Дзьюлам Парташам. У 1911 г. пасля моцнага землетрасення пад пільным надзорам Лехнера будынак аднавілі на ранейшым месцы. Падмурак уяўляе сабой фрагмент архітэктуры ў стылі рэнесанс, фасад жа ўпрыгожаны керамічным дэкорам. Знадворку і ўсярэдзіне будынак дэкарыраваны гербамі Венгрыі і горада Кечкемет.

Фрэска Берталана Сейкея
Кечкемецкая ратуша з вышыні птушынага палёту
У галоўнай зале ратушы ў 1895-1897 гг. Берталан Сейкей стварыў фрэскі. Адна з іх адлюстроўвае «Крэўны дагавор», а другая – каранаванне Ферэнца Ёжэфа I. Ідэя мастака меркавала аб'яднаць гэтыя дзве падзеі стварэннем чарадой ілюстрацый наступных важных падзей венгерскай гісторыі, але, нажаль, ідэі не наканавана было збыцца. Адведзенае месца запоўнілі выявы вялікіх дзеячаў венгерскай гісторыі: Св. Іштвана, Св. Ласла, Калман Коньвеш, Лаяш Нодзь, Янаш Хуньядзі, Мацьяш Хуньядзі, Міклаш Зрыні, Габар Бетлен, Ферэнц II Ракацы, Іштван Сечэні, Лаяш Кошут, Ферэнц Дэак.

На фасадзе будынка ўсталяваны музычны гадзіннік са званкамі, які кожную гадзіну іграе мелодыю знакамітага венгерскага кампазітара Кодая Золтана, які нарадзіўся ў гэтым горадзе. Таксама адной з мелодый гадзінніка з'яўляецца народная песня пра Кечкемет.

У нашы дні ў гарадской ратушы знаходзіцца савет гарадскога кіравання і дзяржаўныя ўстановы.

Літаратура
----------

* Rita Stiens: Węgry. Bielsko-Biała: Pascal, 2006, s. 73. ISBN 978-3-8297-6377-6.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кечкемецкая ратуша
Фрагмент панарамы
**Панарама Месдаха** (нідэрл.: Panorama Mesdag) — карціна вышынёй 14 м і даўжынёй 120 м, якая адлюстроўвае рыбацкі пасёлак Схевенінген у XIX стагоддзі, працы мастака Хендрыка Вілема Месдаха. Размешчана ў спецыяльна пабудаваным музейным будынку ў Гаазе, Нідэрланды.

Хендрык Месдах, з'яўляючыся вядомым марыністам Гаагскай школы, пачаў працу над палатном у 1880 годзе пры ўдзеле сваёй жонкі і мноства сваіх вучняў. Цыліндрычная форма панарамы стварае ілюзію прысутнасці гледача ў намаляванай мясцовасці на высокіх пясчаных дзюнах перад вёскай.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт панарамы
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Касцян.
**Сяргей Іванавіч Касцян** (15 студзеня 1941, вёска Усохі, Клічаўскі раён) — беларускі палітык, грамадскі дзеяч. Кандыдат гістарычных навук.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзіўся на Магілёўшчыне. Скончыў сямігодку ў роднай вёсцы Усохі (1954), затым працаваў у калгасе. У 1956 паступіў у будаўнічую школу ў Чалябінску. У 1957-60 працаваў у жыллёва-будаўнічым цэху Чалябінскага трактарнага завода, адначасова вучыўся ў школе рабочай моладзі.

У 1960-64 служыў на Ціхаакіянскім Ваенна-Марскім флоце, быў сакратаром камітэта камсамола, атрымаў званне малодшага лейтэнанта. З 1964 па 1966 выхавацель у школе-інтэрнаце № 2 Чалябінска. У 1965 паступіў на гістарычны факультэт Чалябінскага педінстытута. У 1966 пераехаў у Мазыр, у 1970 скончыў гістарычны факультэт Мінскага педінстытута.

З 1967 па 1979 займаў пасады сакратара камітэта камсамола калгаса «Каменка», 2-га, 1-га сакратара Мазырскага РК ЛКСМБ, інструктара, загадчыка парткабінетам, загадчыка аддзелам агітацыі і прапаганды Мазырскага РК КПБ.

У 1979 скончыў аспірантуру пры БДУ. У 1980 абараніў кандыдацкую дысертацыю, тэма: «Удзел камсамола Беларусі ў меліярацыі беларускага Палесся (1966—1975 гг.)».

З 1979 па 1997 старшы выкладчык, загадчык кафедрай, дацэнт (з 1984) Мазырскага педінстытута. З 1999 — прафесар.

Быў дэпутатам Вярхоўнага Савета (з 1995), затым Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га, 2-га і 3-га скліканняў, актывіст фракцыі камуністаў. З 2000 года намеснік старшыні Камісіі па міжнародным справам і сувязям з СНД. Ініцыятар стварэння блока «Анты-НАТА» ў Палаце прадстаўнікоў 2-га склікання.

Старшыня Беларускага славянскага камітэта, Старшыня Славянскага парламентскага саюза, член Міжнароднага славянскага камітэта, член Прэзідыума Еўрапейскага форума міру. Сакратар ЦК Камуністычнай партыі Беларусі.

Першы дырэктар рэдакцыйна-выдавецкай установы «Літаратура i Мастацтва» (2002).

Бібліяграфія
------------

* З гісторыі меліярацыі Беларускага Палесся (1994)  (руск.)
* Камсамольская хроніка (1995)  (руск.)
* Боль мая Югаславія (2000)  (руск.)
* Хто ёсць я (у 2-х тамах, 2000)  (руск.)
* На стыку тысячагоддзяў (2004)  (руск.)
* Мір і адзінства славянам (2008)  (руск.)

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Старонка на сайце Нацыянальнага архіва Беларусі Архівавана 14 снежня 2016.  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Матусевіч.
**Гена́дзь Вацла́вавіч Матусевіч** (10 красавіка 1954, г. Чэрвень Мінскай вобласці) — беларускі скульптар і мастак. Працуе ў розных жанрах станкавага жывапісу, скульптуры, керамікі.

Біяграфія
---------

Член Беларускага Саюза мастакоў. Узнагароджаны медалём Язэпа Драздовіча «За плён у мастацтве». Скончыў Мінскае мастацкае вучылішча (1974 г.), Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (1985 г.). Вучыўся ў Б. Аракчэева, В. Грамыкі. Удзельнік мастацкіх выставак з 1988 г. Жыве і працуе ў горадзе Чэрвені.

Творы знаходзяцца ў фондах Беларускага Саюза мастакоў, музеях сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску, Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, Магілёўскім абласным мастацкім музеі імя П. Масленікава, прыватных калекцыях у Ірландыі, Англіі, Польшчы, Расіі, Балгарыі.

Асноўныя творы: «Млечны шлях», «Курган векавечны», «Нараджэнне міфа», «Час збіраць камяні», «Саюз зямлі і вады», «Святаяннік», «Васільковы рай», «Мсціслаўль», «Сонейка», «Лялькі», «Блакітная мара»; «Уваскрэшанне», «Троіца» — касцёльныя алтарныя роспісы.

Мемарыяльныя дошкі: Міколу Равенскаму, Марыі Мякоце.

Скульптура: «Піета» — помнік палякам, расcтраляным 26 чэрвеня 1941 года, Станіславу Манюшку, Маці-Ігуменні, Лірнік, Ваяр, Піета, Мадонна, Жыцень, Ляля, Смуткуючы анёл, Пярун.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Архівавана 7 лютага 2008. - прыватны сайт мастака
* Як адзін мастак беларусізаваў цэлы горад Архівавана 27 верасня 2007.
**Генадзь Анатолевіч Анісовіч** (25 жніўня 1932, Мінск — 6 снежня 2003) — беларускі савецкі вучоны ў галіне металазнаўства. З 1972 г. член-карэспандэнт, а з 1984  — акадэмік АН БССР, доктар тэхнічных навук (1970). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР (1978).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1955 годзе. У 1960—1970 гг. у Фізіка-тэхнічным інстытуце АН БССР, з 1970 года дырэктар Магілёўскага аддзялення Фізіка-тэхнічнага інстытута АН БССР.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Апублікаваў больш за 200 навуковых прац, у тым ліку 6 манаграфій. Мае 155 аўтарскіх пасведчанняў на вынаходніцтва.

Навуковыя працы па тэхналогіі металаў, цеплафізіцы ліцейных металургічных працэсаў, цеплавым асновам тэхналогіі металаў пры фазавых ператварэннях у металах і сплавах. Даследаваў працэсы фарміравання адлівак пры зацвярдзення металу ў пясчаных, абалонкавых, двухслойных металічных і камбінаваных ліцейных формах, працэс астуджэння адлівак складанай канфігурацыі і прапанаваў спосабы кіравання гэтымі працэсамі пры прымусовым астуджэнні ліцейнай формы і змяненні яе цеплавых уласцівасцей. Распрацаваў метады вызначэння тэрмафізічных уласцівасцей металаў, сплаваў і фармовачных сумесяў, вывучыў спосаб атрымання адлівак і нарыхтовак з чорных і каляровых металаў (ліццё намарожваннем, крышталізацыя пад ціскам).

### Асноўныя працы

* Охлаждение отливки в комбинированной форме. М. 1969 (совм. с Н. П. Жмакиным).
* Затвердевание отливок. Мн. 1979.

Узнагароды
----------

Дзяржаўная прэмія БССР (1990) за даследаванне, распрацоўку і ўкараненне эфектыўных рэсурса-і металлосберегающих экалагічна бясшкодных тэхналагічных працэсаў атрымання высакаякасных адлівак ва ўмовах цэнтралізаванага вытворчасці.

Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга (1981), «Знакам Пашаны», медалямі.

У 1999 годзе атрымаў прэмію НАН Беларусі за цыкл работ па тэарэтычных асновах фарміравання адлівак.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Акадэмік АНІСОВІЧ Генадзь Анатольевіч  (руск.)
2. 1 2 3  Анисович Геннадий Анатольевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 19. — 737 с..
3. ↑  Лаўрэаты прэмій НАН Беларусі 1999 года Архівавана 25 верасня 2007.

Літаратура
----------

* Геннадий Анатольевич Анисович (К 70-летию со дня рождения) // Изв. НАН Беларуси. Сер. физико-техн. наук. 2002, № 3.
* Анисович Геннадий Анатольевич (Некролог) // Сов. Белоруссия. № 230 (21896), Вторник 9 дек. 2003 г.
* Памяти академика НАН Беларуси Геннадия Анатольевича Анисовича // Изв. НАН Беларуси. Сер. физико-техн. наук. 2004, № 3.
* Геннадий Анатольевич Анисович (К 75-летию со дня рождения) // Изв. НАН Беларуси. Сер. физико-техн. наук. 2007, № 3.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сталяроў.
**Генадзь Канстанцінавіч Сталяро́ў** (руск.: Геннадий Константинович Столяров; нар. 24 кастрычніка 1933) — вучоны ў галіне інфарматыкі і вылічальнай тэхнікі, кандыдат фізіка-матэматычных навук (1980).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў горадзе Вольск. У 1957 годзе скончыў Ленінградскі ваенна-механічны інстытут, у 1961 годзе завочна Ленінградскі ўніверсітэт. У 1957—1959 гадах займаўся навукова-даследчай і доследна-канструктарскай працай у абароннай прамысловасці. У 1959—1968 гадах працаваў начальнікам лабараторыі, начальнікам навукова-даследчага аддзела машыннай матэматыкі, намеснікам галоўнага інжынера па матэматычным забеспячэнні ў НДІЭВМ у Мінску. З 1968 года Г. К. Сталяроў працуе ў Інстытуце матэматыкі Акадэміі навук БССР. Тут ён загадвае лабараторыяй сістэм матэматычнага забеспячэння. У 1990 годзе заняў пасаду намесніка дырэктара па навуковай рабоце філіяла міжнароднага канцэрна «Новыя інфармацыйныя тэхналогіі» у Маскве. З 1996 года — сустаршыня Беларускага падкамітэта Сусветнага камп’ютарнага таварыства (IEEE Computer Society).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар больш за 120 навуковых прац і вынаходстваў па вылічальнай тэхніцы, сістэмным праграмным забеспячэнні. Распрацаваў шэраг інфармацыйных дакументальна-фактаграфічных сістэм, першыя ў Беларусі базы даных для розных галін ведаў. У НДІЭВМ кіраваў працамі па праграмным забеспячэнні ЭВМ «Мінск» першага і другога пакаленняў, быў намеснікам галоўных канструктараў ЭВМ «Мінск-1», «Мінск-2», «Мінск-23».

Узнагароды
----------

* Дзяржаўная прэмія СССР (1970)
* Дзяржаўная прэмія БССР (1982)
* Медаль «Піянер камп’ютарнай тэхнікі» (2000)

Зноскі
------

1. 1 2  БелЭн, 2002
2. 1 2 3 4 5  Ветераны НИИЭВМ // Виртуальный компьютерный музей  (руск.)

Літаратура
----------

* Сталяро́ў Генадзь Канстанцінавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 141. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Сталяроў Генадзь Канстанцінавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
* Ветераны НИИЭВМ // Виртуальный компьютерный музей  (руск.)
* Записки мультиматерного студента  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | All-Russian Mathematical Portal |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 4634154260784024480007 · БАП: 141782 |
**Генадзь Казак** (1924 — канец 1940-х) — дзеяч беларускага нацыянальнага супраціву, арганізатар і кіраўнік падпольнага Саюза вызвалення Беларусі ў Навагрудку. Мянушка «Віктар».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў вёсцы Брацянка Навагрудскага ваяводства (цяпер Навагрудскі раён Гродзенскай вобласці). Меў сярэднюю адукацыю. Падчас Другой сусветнай вайны ў 1944 г. быў вывезены на прымусовыя работы ў Германію, дзе працаваў на заводзе па рэмонту самалётаў у Эгеры. Паступіу ў школу малодшых афіцэраў Беларускага легіёна ў Берліне, якой кіраваў Барыс Рагуля. Падчас навучання Генадзь Казак уступіў у Беларускую Незалежніцкую Партыю, узначаліў школьную арганізацыю БНП. Пасля вайны вярнуўся ў Беларусь як рэпатрыянт, жыў у Навагрудку. У лістападзе 1946 г. арганізаваў Саюз вызвалення Беларусі — падпольную моладзевую арганізацыю, мэтай якой было стварэнне незалежнай беларускай дзяржавы. Меў мянушку «Віктар». Арганізацыя працавала сістэмай 
«троек», але належнай канспірацыі не было. У выніку арганізацыя была выдадзена спецыяльна засланымі правакатарамі і савецкія спецслужбы нават атрымалі пратаколы пасяджэнняў кіраўніцтва арганізацыі.

Генадзь Казак быў арыштаваны 30 мая 1947 года, быў моцна катаваны на допытах у Баранавіцкай турме. У жніўні таго ж года асуджаны трыбуналам войск МДБ у Баранавічах. Трапіў у Карагадзінскі канцлагер МДБ Казахскай ССР у в. Долінка, дзе амаль адразу памёр. Не быў рэабілітаваны.

Зноскі
------

1. ↑   Біяграфія Генадзя Казака
2. ↑  *Сяргей Ёрш*. Вяртаньне БНП. Асобы і дакумэнты Беларускай Незалежніцкай Партыі **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 25 ліпеня 2019.

Літаратура
----------

* Валаханович И. А. Антисоветское подполье на территории Беларуси в 1944—1953 гг. — Мн. 2002.

Гл. таксама
-----------

* Саюз вызвалення Беларусі (1946—1947)

Спасылкі
--------

* Біяграфія Генадзя Казака на старонцы Леаніда Маракова