**Валянцін Васільевіч Акудовіч** (нар. 18 чэрвеня 1950, Свіслач) — беларускі філосаф, эсэіст, літаратурны крытык.

Біяграфія
---------

Працаваў экспедытарам на Свіслацкім хлебазаводзе (1967—1968), токарам, слесарам і інжынерам па металу на Мінскім маторным заводзе (1968—1969, 1970—1975), служыў у Савецкай арміі (1969—1970), дзе быў паранены аскепкам гранаты ў левае вока, быў кіраўніком турысцкага гуртка ў Доме піянераў Заводскага раёна (1980—1981), працаваў вартаўніком (1981—1985, 1986) і лодачнікам на аўтатурбазе «Нарачанка» (1985). З 1986 намеснік дырэктара Мінскай школы турызму, скуль у 1990 перайшоў на кафедру спартовага турызму Беларускага філіяла інстытута турызму (старэйшы выкладчык). Майстар спорта СССР па спартоваму турызму. 

Скончыў Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага пры СП СССР у Маскве (1980), спецыяльнасць — літаратар. 

У 1991—1999 працаваў у штотыднёвіку «Культура» (рэдактар аддзела, першы намеснік галоўнага рэдактара). Затым (1999—2000) быў рэдактарам аддзела філасофіі і замежнай літаратуры часопіса «Крыніца» і нейкі час штотыднёвіка «Літаратура і мастацтва». Па-за службай у дзяржаўных установах з'яўляўся намеснікам галоўнага рэдактара філасофскага часопіса «Фрагменты», выкладаў у Беларускім калегіуме (з 2001 — куратар аддзялення філасофіі і літаратуры). Рэдактар філасофскага часопіса «Перекрёстки» (2004—2007) і куратар літаратурна-філасофскага часопіса «Паміж».

Хрышчаны ў праваслаўнай царкве.

Бібліяграфія
------------

Аўтар філасофскіх і літаратурна-мастацкіх кніг «Мяне няма. Роздумы на руінах чалавека» (1998), «Разбурыць Парыж» (2004), «Дыялогі з Богам» (2006), «Код адсутнасці. Асновы беларускай ментальнасці» (2007), «Кніга пра нішто» (2012), "Прачнуцца ранкам у сваёй краіне" (2015). Асобныя тэксты друкаваліся ў ЗША, Польшчы, Расіі, Чэхіі, Македоніі, Сербіі, Украіне, Літве, Башкірыі, Манголіі Кніга «Дыялогі з Богам» перакладзеная на польскую мову (2008), а кніга "Код адсутнасці. Асновы беларускай ментальнасці" на літоўскую, рускую і нямецкую мовы.

Разам з Алесем Анціпенка ўклаў "Анталёгію сучаснага беларускага мыслення" (2003) і кнігу "Невядомая Беларусь" (2008).

### «Код адсутнасці. Асновы беларускай ментальнасці»

«Код адсутнасці. Асновы беларускай ментальнасці» — гістарычны нарыс беларускага, які быў упершыню апублікаваны ў 2007 годзе ў мінскім выдавецтве Логвінаў на беларускай мове.. Асновай тэксту стаў цыкл лекцый аб беларускім менталітэце, які быў прачытаны аўтарам у Беларускім Калегіюме у Мінску.

Галоўная тэма манаграфіі — пытанне аб беларускай ідэнтычнасці ў гістарычнай перспектыве. У кнізе аўтар разглядае праблемы функцыянальнасці беларускага этнанацыяналізму, якой спецыфікай яўляецца стратыфікацыя на некалькі культурных нішаў і адсутнасць фактару кансалідацыі грамадства. Згодна з філосафам, менавіта гэтыя асаблівасці з'яўляюцца сімптомам незвычайнага ў еўрапейскім кантэксце прабегу пабудовы беларускай нацыі а таксама асновай нацыянальнай самасвядомасці, якая з'яўляецца невыразная да цяперашнага часу.

Прычыны вышэй згаданай з'явы філосаф бачыць не толькі ў пастаянна неспрыяльных умовах геапалітычных ў рэгіёне суправаджаючых фарміраванні і распаўсюджванні беларускай нацыянальнай ідэі, але таксама ў сучасным дэфіцыце асноўнага і універсальнага пагаднення аб сутнасці беларускай ідэнтычнасці а таксама ў адносінах да канону нацыянальна-гістарычных міфаў. У якасці асноўнага фактару, які ўплывае на гэты дэфіцыт, аўтар разглядае дамінуючую ролю Расіі ў фарміраванні сацыяльных і культурных рэалій ў Беларусі. Тым не менш, Акудовіч адмяжоўваецца ад аднабаковай ацэнкі ролі Расіі у гісторыі крышталізацыі ідэі беларускасці, якая папулярная сярод праціўнікаў русіфікацыі. На яго думку гэта ў Расійскай Імперыі, а не ў Вялікім Княстве Літоўскім стварыліся перадумовы для пазнейшых працэсаў пабудовы нацый, узнікшы ў цені русіфікацыі і паланізацыі.

> *«Калі б ВКЛ — пры ўсіх магчымых гістарычных трансфармацыях,— не страціла дзяржаўнасці да нашага часу, дык, напэўна, сёння мы б не мелі знаку ні сучаснай беларускай нацыі, ні беларускай мовы […].»*
> 
> 

Філосаф заклікае адмовіцца ад існуючых да нашаго часу — бясплодных на яго думку — пробаў пераазначэння беларускай ідэнтычнасці і гістарычнай памяці на ўзор цэнтральнаеўрапейскіх этнічных нацыяналізмаў маналітнага характару. На яго думку, патрэбна станоўчае стаўленне да гісторыі Беларусі і да працэсаў пабудовы беларускай нацыі sui generis замест шырока распаўсюджанай ацэнкі іх як «няўдалых». Тэлеалагічнай здагадку неабходнасці развіцця беларускай ідэнтычнасці спосабам характэрным для большасці еўрапейскіх народаў аўтар разглядае ў якасці памылкі і прапануе замяніць яе на свядомае паважанне гетэрагеннага характару беларускай культуры.

> *«Беларусь ніколі не будзе толькі беларускай, але і ніколі яна не будзе толькі расейскай ці польскай […].»*
> 
> 

Нягледзячы пракламацый уласнага ўдзелу у развіцці і жыццяздольнасці беларускай мовы і культуры, ў сваёй кнізе Акудовіч заклікае да цвярозага падыходу у адносінах да пытанняў нацыянальнай ідэнтычнасці а таксама разгляд ідэі беларускай дзяржавы у кантэксце грамадства палітычнага, а не этнічнага.

Да гэтага часу (2016) кніга была перакладзеная на рускай і нямецкай мовах. У 2006 годзе кніжка атрымала літаратурную прэмію «Гліняны Вялес». Усёабдымны агляд апублікаваны на старонках гістарычнага партала «H-Soz-Kult».

Прэміі і ўзнагароды
-------------------

* Узнагароджаны медалём «За воінскую доблесць» (1970).
* Лаўрэат прэміі штотыднёвіка «Літаратура і мастацтва» (1993),
* Лаўрэат прэміі часопіса «Крыніца» (1995),
* Лаўрэат прэміі Беларускага гуманітарнага цэнтра (1997),
* Лаўрэат прэміі Беларускага ПЭН-цэнтра (Прэмія імя Алеся Адамовіча) (2001),
* Лаўрэат прэміі літаратурнай прэміі «Гліняны Вялес» (2007),
* Лаўрэат прэміі прэміі «Залатая літара» (2012).

Прозвішча
---------

Вядомае старажытна-яцвяжскае імя «Анкадъ», якое засведчанае ў Іпацьеўскім летапісе пад 1256 годам. У ім балцкі антрапанімічны суфікс *-аd-* дададзены да кораня *Ank-*, які ў цяперашніх літоўскіх прозвішчах *Ankus, Ankys, Ankelis*, у прозвішчах Анкудовіч, Анкуда, адкуль і тапонім Анкуды каля Ашмянаў. Апроч *-ad-*, вядомыя антрапанімічныя суфіксы *-ud-, -id-*, якія ў аднаасноўных імёнах, ад якіх тапонімы тыпу Палуды, Мілідаўшчына. Мовазнаўцы адзначаюць спрашчэнне балцкіх дыфтонгаў з цягам часу (да такіх адносяцца -*au-, -ai-, -an-*).

Зноскі
------

1. ↑   Акудовіч, Валянцін: Код адсутнасці. Асновы беларускай ментальнасці, доступ да кніжкі ў інтэрнэт-бібліятэцы «Камунікат»
2. ↑  Акудовіч, Валянцін: Код адсутнасці. Асновы беларускай ментальнасці. С. 36.
3. ↑  Акудовіч, Валянцін: Код адсутнасці. Асновы беларускай ментальнасці. С. 126.
4. ↑   Einax, Rayk: Rez. V. Akudowitsch: Der Abwesenheitscode
5. ↑  K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vilnius, 1961. C. 137.
6. ↑  Lietuvių pavardžių žodynas. A-K. Vilnius, 1985. С. 108.
7. ↑  М.В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Т. 2. Мінск, 1969. С. 21.
8. ↑  E. Grinaveckienė, J. Mackevič. Lie. (i)au vokalizmo atliepai baltarusių lituanizmuose // Baltistica III(1) Priedas 1989. C. 71-80.

Літаратура
----------

* Акудовіч Валянцін // Выдавецтва Галіяфы: Афіцыйны сайт — Эл.рэсурс goliafy.com
* Бабкоў І. Валянцін Акудовіч: (артыкул для слоўніка) // Паміж № 1, 2001.
* Сучасная беларуская проза. Традыцыі і наватарства. Анталогія. — Мн.: Сэр-Віт, 2003.

Спасылкі
--------

 У Вікіцытатніку ёсць старонка па тэме **Валянціна Акудовіча**
* Выбраныя творы В. Акудовіча — Эл.рэсурс knihi.com
* Валянцін Акудовіч чытае свае творы на Літаратурным радыё

| ⛭Лаўрэаты прэміі Гліняны Вялес |
| --- |
| Ігар Бабкоў (1993)  · Людміла Сільнова (1994)  · Алесь Разанаў (1995)  · Славамір Адамовіч (1996)  · Лявон Вашко (1997)  · Уладзімір Арлоў (1998)  · Мікола Папека (1999)  · Сяргей Астравец (2000)  · Віктар Слінко (2001)  · Альгерд Бахарэвіч (2002)  · Пятро Васючэнка (2003)  · Алена Брава (2004)  · Сяргей Дубавец (2005)  · Валянцін Акудовіч (2006)  · Алег Мінкін (2007)  · Барыс Пятровіч (2008)  · Віктар Казько (2009)  · Уладзімір Някляеў (2010)  · Аляксандр Лукашук (2011)  · Сяргей Рублеўскі (2012)  · Эдуард Акулін (2013)  · Андрэй Федарэнка (2014)  · Франц Сіўко (2015)  · Міхась Скобла (2016)  · Ганна Севярынец (2017)  · Ілля Сін (2018)  · Міхал Андрасюк (2019)  · Артур Клінаў (2020)  · Віктар Сазонаў (2021)  · Наста Кудасава (2022) |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 142822124 · ISNI: 0000 0001 1074 1564 · LCCN: nb2006009917 · NKC: mzk2005306705 · NUKAT: n2005101925 · VIAF: 84640852 |

 |