recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Варшаўскія фільтры вады** ці **Фільтры Ліндлі** (польск.: Zespół Stacji Filtrów) — адна з трох варшаўскіх водаачышчальных станцый. Яна размешчанa паміж вуліцамі: Кашыкова, Кшывіцкага, Фільтрова і Рашынска. У адным з будынкаў на тэрыторыі станцыі фільтраў знаходзіцца Музей сістэм водазабеспячэння і каналізацыі.

Гісторыя
--------

Cтанцыя была пабудавана ў 1883—1886 гадах паводле праекта брытанскага інжынера Уільяма Ліндлі. Ліндлі разам са сваімі сынамі праектаваў і будаваў чыгуначныя лініі, сеткі каналізацыі і водазабеспячэння ў каля 30 еўрапейскіх гарадах, у тым ліку ў Варшаве, Гамбургу, Базелі і Санкт-Пецярбургу.

Варшаўскія фільтры вады былі пабудаваныя па ініцыятыве кіраўніка Варшавы, расійскага генерала Сакрата Старынкевіча. Будаўнічыя працы пачаліся ў 1881 годзе. Праект аўтарства Уільяма Ліндлі складаўся з рачной станцыі перапампоўкі і станцыі фільтраў, размешчаных на беразе ракі Вісла.

Падчас будаўніцтва выкарыстоўваліся ўсе даступныя тэхналогіі, а вялікая ўвага надавалася якасці. Першапачатковы праект аўтарства Уільяма Ліндлі пазней быў мадэрнізаваны яго сынам Уільямам Хірлейнам Ліндлі.

Першая ачышчаная вада была пастаўленая жыхарам Варшавы 3 ліпеня 1886 года.

У часы Ліндлі варшаўская водаправодная сістэма складалася са станцыі фільтраў і рачной станцыі помпаў Цэнтральнага вадаправоднага прадпрыемства, якое пампавала ваду з Віслы і транспартавала ў станцыю фільтраў. Абсталяванне станцыі фільтраў было прыкрытае зямлёй.

У 1890 годзе адбылася буйная мадэрнізацыя. У пачатку 1930-х гадоў у выніку росту попыту на ваду ў Варшаве была пабудаваная Хуткая станцыя фільтраў. З 1931 года стартаваў працэс хляравання вады.

Тэрыторыя Варшаўскіх фільтраў вады носіць характар прамыслова-архітэктурнага комплексу, аднак у значнай ступені з’яўляецца таксама зялёнай гарадской зонай, з якой у горад паступае свежае паветра.

Пачынаючы з 1973 года паступова паасобныя часткі Варшаўскіх фільтраў былі занесеныя ў Нацыянальных спіс гістарычных помнікаў Польшчы. 18 студзеня 2012 года згодна з рашэннем прэзідэнта Польшчы ў гэты спіс быў унесены ўвесь архітэктурны комплекс станцыі.

У 1907 годзе побач з воданапорнай вежай быў адкрыты помнік Сакрату Старынкевічу.

Зноскі
------

1. ↑  Варшаўскія фільтры вады (ФОТА)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Варшаўскія фільтры вады
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Крыга (значэнні).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Асіпенка.
**Алесь Кры́га** (сапр. **Аляксандр Аляксандравіч Асіпе́нка**; нар. 1 мая 1943 г. Мінск) — беларускі пісьменнік.

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння дзесяцігодкі ў 1960 годзе працаваў на Мінскім заводзе аўтаматычных ліній фрэзероўшчыкам. Вучыўся на вячэрнім, потым на завочным аддзяленні Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, які скончыў у 1989 годзе. У 1962—1966 гг. служыў на Ваенна-марскім флоце СССР. З 1967 г. — літсупрацоўнік рэдакцый рэспубліканскіх газет «Чырвоная змена», «Физкультурник Белоруссии», «Піянер Беларусі». У 1971—1972 гг. плаваў матросам траўлера на Поўначы. З 1972 г. — літсупрацоўнік іванаўскай раённай газеты «Чырвоная звязда» Брэсцкай вобласці, у 1989—1990 гг. — загадчык аддзела пісьмаў брагінскай раённай газеты «Маяк Палесся». З 1990 г. — стыльрэдактар газеты «Вячэрні Мінск». Сябра СП СССР з 1975 г.

Творчасць
---------

Першую аповесць «Я вернусь к тебе, море!» апублікаваў у 1965 г. (газета «На страже Заполярья»). Аўтар аповесцей «Паўночны фарватэр» (1971), «Порт прызначэння» (1974), «Чайкі над полем» (часопіс «Маладосць», 1978), «Марзянка для нелюбімых» (аповесць і апавяданні, 1988), кнігі для дзяцей «Медзведзяня шукае сяброў» (1987), мастацка-публіцыстычнай кнігі «Выбух над Прыпяццю» (часопіс «Полымя», 1990).

Літаратура
----------

* Крыга Алесь // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

Спасылкі
--------

* Алесь Крыга на «Беларускай Палічцы» (бел.)
* Крыга Алесь (сапраўднае Асіпенка Аляксандр Аляксандравіч) на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
**Варыўня́**, ці **сто́пка**, **істо́пка** — тып гаспадарчай пабудовы на Беларусі для захоўвання агародніны, садавіны, малака, часам і гаспадарчых прылад.

Вядома з 17 ст. Звычайна зрубная прамавугольная ў плане пабудова, накрытая 2- або 4-схільным дахам з драніцы ці саломы, з вокнамі без шкла, што зачыняліся драўлянымі засаўкамі (будавалі варыўні і без акон); часам мела ўнутраныя выгарадкі, засекі.
Ацяплялі варыўню курной печчу або гарачым вуголлем.

У 19 — пач. 20 ст. на паўднёвым захадзе Беларусі варыўні часам прыбудоўвалі да сянец. У фальварках 17 — пач. 20 ст. існавалі шматкамерныя варыўні, якія мелі сенцы, каморы і іншыя памяшканні (г. Давыд-Гарадок Столінскага, вёскі Дубае Пінскага, Урэчча Любанскага раёнаў і інш.).

Літаратура
----------

* Варыўня // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. С. 20.
**Вародзькаўскі касцёл** — колішняя каталіцкая бажніца ў в. Вародзькаў, што цяпер Крычаўскім раёне Магілёўскай вобласці.

Пабудаваны з дрэва ў 1619 г. манахам ордэну кармелітаў босых айцом Аляксеем Панятоўскім. Падчас вайны 1654—1667 гадоў і ў першыя паваенныя гады не дзейнічаў. У справаздачы ў Рым у 1682 г. заснавальнік касцёла піша: *«Царква … без святара гадоў ужо больш дзесяці … маёнтак царкоўны разбураны, ніхто нічога не атрымаў. Служба Божая стамілася, а народ не атрымоўвае пладоў духоўных».*

На 1772 г. у парафіі налічвалася 200 прыхаджан, у 1841—802 мужчыны і 556 жанчын, у 1917—415 асоб. Пасля рэвалюцыі будынак быў разабраны і перавезены ў суседнюю вёску, дзе пэўны час выкарыстоўваўся як крама.

Апошні след парафіі — могілкі з некалькімі плітамі, але большасць з іх разрабаваная. Ксёндз К. Тамэцкі сцвярджае: *«Ужо толькі самая старая жанчына ў Вародзькаве памятала восенню 1995 г. касцёл і католікаў, якія прыязджалі да яго з суседніх вёсак».*

Вядомыя парафіяне
-----------------

* Язэп Ціхінскі
* Ядвіга Ціхінская
* Казімір Ціхінскі

Літаратура
----------

* Directorium divini officii et missarum pro archidioecesi Mohilovensi…in annum domini 1917. — Petropolis, 1917. S. 405;
* НГАРБ (Нацыянальны гістарычны архіў Рэспублікі Беларусь), Ф. 1781, Воп. 26, спр. 1454, арк. 83—90.
Атол Басас-да-Індыя
**Ато́л** — слова індаарыйскага паходжання, з мальдыўскай мовы. Пазначае каралавы востраў, які мае выгляд суцэльнага або разрыўнага кальца, якое атачае лагуну. Дакладней, атол уяўляе сабой узвышэнне на дне акіяна, увянчанае каралавай надбудовай, утваральнай рыф з групай астраўкоў (моту), раз'яднаных пралівамі. Гэтыя пралівы злучаюць акіян з лагунай. Калі праліваў няма, то суша ўтворыць суцэльнае кольца, у гэтым выпадку вада ў лагуне можа быць меней салёнай, чым у акіяне. Узвышэнне на дне акіяна звычайна мае форму конуса, утворанага патухлым Вулканам.

**Этапы фарміравання**: 1.Вулканічны востраў 2.Кальцавы рыф 3.Бар'ерны рыф
Тыповы атол складаецца з трох частак: вонкавага схілу рыфа, рыфавай платформы і лагуны. Вышыня атола звычайна не перавышае 3-4 мэтраў над сярэднім узроўнем акіяна. Атолы могуць мець разнастайныя канфігурацыі і памеры. Адзін з найбуйнейшых атолаў на Зямлі — Кваджалейн (атол Меншыкава) у архіпелагу Маршалавы астравы — дасягае 2336 км², з якіх 92 % прыходзіцца на лагуну, выцягнутую на 300 км. Сумарная плошча 92 астраўкоў гэтага атола — 14,5 км². Іншы буйны атол — Рангіроа (Рангірой) у архіпелагу Туамоту — займае 1639 км², а яго 241 астравок займае 43 км². Каралавыя рыфы такіх буйных атолаў апраўляюць узняцце на дну акіяна, якое з'яўляецца вулканічным плато, а не конусам асобнага вулкана. За выключэннем невялікіх атолаў, плошча рыфаў звычайна складае некалькі працэнтаў ад плошчы саміх атолаў, а на дзель сушы часта прыходзіцца толькі дзелі працэнтаў. У выпадку невялікага атола Пангелаі, на рыфы і сушу прыходзіцца 3 з 4 км² плошчы атола.

Атолы звычайна ўтвораюцца шляхам абрастання вулканічнага вострава каралавым рыфам, які фармуе кольцавы пояс. Часта гэта суправаджаецца апусканнем вулканічнай асновы пад ваду, калі такога апускання не адбываецца, то фармуецца ядзерны атол з вулканічным востравам усярэдзіне лагун. Невялікае паніжэнне ўзроўня вады (або ўзняцце тэктанічнай асновы атола) прыводзіць да ператварэння каралавага рыфа ў атол. Наступнае ўзняцце сушы можа прывесці да фармавання паднятага атола. Калі ж атол апускаецца пад ваду, то фармуецца падводная банка (гэта значыць водмель), якая можа быць названая пагружаны атол.

Самым старым у свеце і найбуйнейшым па плошчы сушы атолам з'яўляецца востраў Кірыцімаці ў групе астравоў Лайн.

Гл. таксама
-----------

* Атол Белінсгаўзена

Літаратура
----------

* Игнатьев Г. М. Тропические острова Тихого океана. Москва, изд-во «Мысль», 1978, 270 c.
* Scott G. A. J. Rotondo G. M."A model for the development of types of atolls and volcanic islands on the Pacific lithospheric plate". USA, Washington D. C.: Smithsonian Institution, 1983.
* Fosberg G. «Story of an oceanic arcipelago». USA, Washington D. C.: Smithsonian Institution, 1994.
* Rapaport Moshe. «Population pressure on cowl atolls: trends and approaching limits». USA, Washington D. C.: Smithsonian Institution, 1990.

У Сеціве
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Атол
**Варонецкі замак** — абарончае збудаванне ў в. Варонічы Вялікага Княства Літоўскага (цяпер вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці), збудаванае паводле загаду Жыгімонта Аўгуста.

Адыгрываў істотную ролю ў час Інфлянцкай вайны. У 1581 годзе быў узяты войскамі Стэфана Баторыя. 

Замчышча
Ад замка захавалася гарадзішча, якое дасюль носіць найменне «замак» і падзяляецца на тры часткі: усходнюю, заходнюю і паўднёвую, аддзеленых адна ад адной ровам.

Літаратура
----------

* *Брэжго Б.* Замкі Віцебшчыны. — Вільня: Друкарня Я. Левіна, 1933. — 38 с.: іл.

Спасылкі
--------

* Замчышча ў г.п. Варонічы на Radzima.org
* Варонецкі замак на сайце «Архіварта»
**А́ктый** (Актын ці Актыд, стар.-грэч.: Ἀκτίς) — у грэчаскай міфалогіі адзін з сямі сыноў Роды і Геліяса, якія кіравалі востравам Родас.

Выгнаны за забойства брата, ён уцёк у Егіпет, дзе заснаваў горад Геліёпаль і быў першым, хто навучыў егіпцян астралогіі, як таго захацеў яго бацька Геліяс.

У час Сусветнага патопу многія пісьмовыя крыніцы старажытных грэкаў былі страчаны. Таму егіпцяне, паводле меркавання Дыядора Сіцылійскага, прысвоілі сабе іх дасягнення ў вобласці астралогіі. З гэтай прычыны лічылася, што толькі праз шмат пакаленняў Кадм, сын Агенора, упершыню прынёс у Эладу пісьменнасць з Фінікіі, і грэкі ўнеслі ў навуку пра зоркі свае дапаўненні, але не былі яе заснавальнікамі.

Паводле адной з версій, родасцы ў гонар Актыя ўзвялі трыццацісяміметровага Калоса — бронзавую статую Геліяса, які стаяў на ўваходзе ў гавань і лічыўся адным з сямі цудам свету.

Зноскі
------

1. ↑  Дыядор Сіцылійскі. Гістарычная бібліятэка V 56; 57
2. ↑  А. П. Кондрашов, Боги и герои древней Греции и Рима, 24

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Pauly-Wissowa |
**Псі́ла** (грэч. ψιλή), **тонкае прыдыханне** — надрадковы дыякрытычны знак грэчаскага пісьма (у політанічнай арфаграфіі, якая выкарыстоўвалася са старажытнагрэчаскіх часоў да рэформаў канца XX стагоддзя) і кірылічным царкоўнаславянскім пісьме. Быў уведзены александрыйскімі філолагамі, першапачаткова выглядаў як правая палова літары **H** (**˧**), пазней ператварыўся ў J-падобны кручок, яшчэ пазней (у грэчаскім курсіве) — у нешта падобнае да «**)**» ці да надлітарнай коскі; у гэтым апошнім выглядзе патрапіў у славянскае пісьмо (аднак у некаторых найстаражытных помніках сустракаецца і ў першапачатковай форме).

У старажытнагрэчаскай мове пазначаў цвёрды прыступ перад галоснымі ў пачатку слова і ставіўся над першай літарай, калі яна галосная (і калі над ёй не было *густога прыдыхання*, дасіі). Калі слова пачыналася не з адзіночнай галоснай, а з дыфтонга ці дыграфа, тое псіла (як і ўсе грэчаскія надрадковыя знакі) змяшчалася над другім іх кампанентам. Таксама псіла ставілася над першай з дзвюх літар ро, які стаялі побач.

У славянскім пісьме тонкае прыдыханне сустракалася досыць рэдка і паступова выйшла з ужывання. У позніх рукапісах згадваецца знак пад назвай **звацельца** (звацельніца, звацельнае), які ставіўся над першым складам. З сярэдзіны XVII стагоддзя ўтварылася простае фармальнае правіла: ставіць звацельца над першай літарай слова, калі гэта галосная. З часам знікла неабходнасць адрозніваць два віды прыдыхання, таму звацельца сталі маляваць не толькі)-падобна, але і ў выглядзе круглага капялюшыка (якая часам змешваецца па напісанні з каморай, але звычайна вузейшая і з завостранымі кончыкамі), і нават амаль (-падобна (апошняе характэрна для выданняў маскоўскай аднаверскай друкарні пры Святатраецкаўвядзенскай царквы, якая працавала ў другой палове XIX — пачатку XX ст.). Над дыграфам **оу** па грэчаскім узоры звацельца ў расійскіх выданнях ставілася над другім элементам, хоць украінскія ўніяцкія і сербскія праваслаўныя выданні змяшчалі яго пасярэдзіне.

Спалучаючыся са знакамі націску, псіла дае складовыя надрадковыя знакі:

* псіла + оксія = ісо;
* псіла + варыя = апостраф;
* псіла + камора = вялікі апостраф.

З часу рэгулярнага падзелу слоў прабеламі звацельца ў сутнасці стала залішнім знакам (у той жа меры, як, напрыклад, цвёрды знак у канцы слоў), а таму прадпрымаліся спробы адмовіцца ад яго выкарыстання: так, Расійскае біблейскае таварыства ў некаторых выданнях 1810-х — 1820-х гадоў яго не ставіла, але гэта практыка далей не распаўсюдзілася (хоць так набраная Біблія стэрэатыпна перавыдавалася яшчэ гадоў пяцьдзясят). Што ж датычна рускага грамадзянскага шрыфта, то ў ім знакаў прыдыхання не было з самага яго пачатку ў 1708 годзе.

У Юнікодзе псіла прысутнічае з кодам U+0313 для грэчаскага і U+0486 для кірыліцы. Акрамя таго, асобныя коды адведзены шэрагу маналітных сімвалаў для грэчаскіх літар з гэтым знакам.

Гл. таксама
-----------

* Слоўнік тэрмінаў царкоўнаславянскага пісьма

Зноскі
------

1. ↑  А. І. ГРУША. БЕЛАРУСКАЯ КІРЫЛІЧНАЯ ПАЛЕАГРАФІЯ
**Пскоўскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя С. М. Кірава** (ПДПУ) — першая вышэйшая навучальная ўстанова Пскоўскай вобласці, існавала ў 1932—2010 гадах. Увайшоў у склад Пскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Гісторыя
--------

Адкрыты 17 кастрычніка 1932 года з 5 аддзяленнямі: сацыяльна-эканамічнае, фізічнае, матэматычнае, хімічнае, біялагічнае. На працягу двух гадоў педінстытут і педтэхнікум працавалі ў адным будынку і пад кіраўніцтвам аднаго дырэктара, складалі адзінае «педагагічнае аб’яднанне». У 1934 годзе інстытут адасобіўся ад тэхнікума, пры самастойным педінстытуце адкрыўся двухгадовы настаўніцкі інстытут для падрыхтоўкі настаўнікаў сямігадовых школ. У ВНУ дзейнічалі два факультэты — фізіка-матэматычны і прыродазнаўства. У 1936 годзе адбыўся першы выпуск педагагічнага і настаўніцкага інстытутаў: агулам да 1941 года выйшла 933 спецыялісты.

У гады Вялікай Айчыннай вайны інстытут эвакуіраваўся ў горад Кіраў і часова спыніў сваю дзейнасць. У маі 1945 года аднавілася дзейнасць Пскоўскага педагагічнага і настаўніцкага інстытутаў у складзе чатырох факультэтаў: фізіка-матэматычны, прыродазнаўства, а таксама гістарычны і літаратурны. У 1952 годзе настаўніцкі інстытут скасавалі на карысць педагагічнага інстытута. У 1956 годзе інстытут пераведзены на 5-гадовы тэрмін навучання, пачаў рыхтаваць настаўнікаў шырокага профілю, у 1963 годзе створаны факультэт замежных моў. У 1970 годзе на карысць Пскоўскага педінстытута скасаваны Велікалуцкі педінстытут. У 1977 годзе створаны факультэт пачатковых класаў, пазней з яго вылучыўся факультэт карэкцыйнай педагогікі (затым псіхолага-педагагічны).

Па распараджэнні Старшыні Урада Расіі Уладзіміра Пуціна № 2440-р ад 27 снежня 2010 года быў створаны Пскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт. Ён быў адкрыты на базе пяці навучальных устаноў: Пскоўскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт, Пскоўскі дзяржаўны політэхнічны інстытут, Пскоўскі індустрыяльны тэхнікум, Пскоўскі каледж будаўніцтва і эканомікі і Велікалуцкі будаўнічы каледж.

Вядомыя выпускнікі
------------------

* Уладзімір Рыгоравіч Башкіраў, беларускі багаслоў
* Ада Эльеўна Райчонак, беларуская грамадская дзяячка

Зноскі
------

1. ↑  GRID Release 2017-05-22 — 2017-05-22 — 2017. — doi:10.6084/M9.FIGSHARE.5032286<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q30141628'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 0543 2267 · LCCN: no2014079768 · VIAF: 199005141 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кабылінскі.
**Ежы Себасцьянавіч Кабылінскі** (польск.: Jerzy Kobyliński; ? — не раней за 1853) — дзяржаўны службовец.

Біяграфія
---------

Меў братоў Юзафа і Францішка, прызнаных у дваранстве 31.12.1798 (11.01.1799).

Абозны мсціслаўскі ў 1784 г. У 1820 — памешчык Мінскага павета. Тытулярны дарадца. Сябра мастака Яна Дамеля ў 1822—1840 (ён намаляваў ягоны партрэт). Кабылінскі меў яго малюнкі падзеяў 1812 года. У гэты час быў сакратаром Мінскага губернскага праўлення. У 1830 г. — бабруйскі гараднічы, капітан і кавалер. Атрымаў падзяку ад Віленскага ўніверсітэта за падарунак (шоўкавае пакрывала на алтар вучылішча царквы) коштам 50 руб. асігнацыяў і ахову дамоў, дзе жывуць студэнты, ад вайсковых пастояў.

Цікавіўся старажытнасцямі, меў калекцыю, якой зацікавіўся Яўстах Тышкевіч. Сярод іх былі 3 фігуркі з паганскіх часоў: Венера Ліцвінская, Геркулес (абедзве знойдзены на Камароўскіх балотах), каплан без галавы.

Сябра масонскай ложы «Паўночная паходня» ў Мінску, 1-ы сцюарт у 1817, масон 4-й ст. у 1820; ганаровы сябра ложы Шчаслівага Вызвалення у Нясвіжы, масон 4-й ст. у 1820; сябра ніжэйшага капітула «Святыні Спакою» у Нясвіжы ў 1818, масон 4-й ст. у 1820.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Швед, В. В.* Кабылінскі Ежы Себасцьянавіч // Масоны і ложы на землях Беларусі (канец XVIII — першая чвэрць XIX ст.) : біябібліягр. слоўн.. — Гродна: ГрДУ, 2007. — 275 с. — ISBN 978-985-417-866-0.


| ?Ежы Кабылінскі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ежы Кабылінскі |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кунцэвіч.
**Ежы Міхайлавіч Кунцэвіч** — ваенны, службовец, масон.

Біяграфія
---------

У 1809 г. — сяржант 17-га пяхотнага палка. У 1811 г. — падафіцэрскі ад’юнкт. У 1812 г. — падпаручнік, у 1813 г. — паручнік. За ўдзел у
ваенных кампаніях 1809, 1812-1813 г. атрымаў польскі залаты ордэн і крыж французскага Ганаровага легіёна (за ўдзел у бітве пад в. Панкратаўцы пад Беразіной). У 1817 г. прызнаны ў дваранстве і запісаны ў дваранскую кнігу Віленскай губерні. У 1820-х — гродскі пісар Лідскага павета.

На старых Фарных могілках г. Ліды сустракаюцца магільныя склепы Кунцэвічаў ХІХ ст.

Член масонскай ложы «Сябры чалавецтва» ў Гродне, масон 3-й ст. у 1821 годзе.

Літаратура
----------

* *Швед, В. В.* Кунцэвіч Ежы Міхайлавіч // Масоны і ложы на землях Беларусі (канец XVIII — першая чвэрць XIX ст.) : біябібліягр. слоўн.. — Гродна: ГрДУ, 2007. — 275 с. — ISBN 978-985-417-866-0.


| ?Ежы Кунцэвіч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ежы Кунцэвіч |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |

 |
**Варыяцы́йныя пры́нцыпы меха́нікі** — матэматычныя суадносіны, якія вылучаюць сапраўдны рух ці стан механічнай сістэмы з усіх кінематычна магчымых (не забароненых накладзенымі на
сістэму сувязямі).
Выражаюцца роўнасцямі, куды ўваходзяць варыяцыі каардынат, скарасцей і паскарэнняў пунктаў сістэмы (гл. варыяцыйнае злічэнне).

Даюць магчымасць атрымаць ураўненні і заканамернасці руху (або стану раўнавагі) сістэмы з аднаго агульнага палажэння і вызначыць пэўныя фізічныя ўласцівасці, якія характарызуюць сапраўдны рух (або ўмовы раўнавагі) сістэмы.

Выкарыстоўваюцца ў механіцы суцэльных асяроддзяў, тэрмадынаміцы, электрадынаміцы, квантавай механіцы, тэорыі адноснасці і іншых. Складаюць метадалагічную аснову для пабудовы матэматычных мадэлей сістэм у электрадынаміцы, робататэхніцы, механіцы машын.

Варыяцыйныя прынцыпы механікі падзяляюцца на дыферэнцыяльныя і інтэгральныя.
*Дыферэнцыяльныя* характарызуюць уласцівасці сапраўднага руху сістэмы ў кожны момант часу. Прыдатныя да сістэм з любымі галаномнымі і негаланомнымі сувязямі (гл. механічныя сувязі).
Найбольш агульны прынцып статыкі несвабодных механічных сістэм — прынцып віртуальных (магчымых) перамяшчэнняў:
для раўнавагі механічнай сістэмы з ідэальнымі сувязямі сума элементарных работ усіх актыўных сіл пры розных магчымых перамяшчэннях роўная нулю

{\displaystyle \sum \_{k=1}^{n}\mathbf {F} \cdot \delta \mathbf {r} \_{k}=0.}
Інтэгральныя варыяцыйныя прынцыпы механікі характарызуюць уласцівасці руху сістэмы за канечны прамежак часу і сцвярджаюць, што на сапраўдных траекторыях руху (у параўнанні з магчымымі) пэўныя фізічныя велічыні (напрыклад, энергія) дасягаюць экстрэмальных значэнняў (гл. прынцып найменшага дзеяння).
Матэматычна запісваюцца як роўнасць нулю варыяцыі функцыянала ад некаторай функцыі, якая характарызуе энергію сістэмы.

Гл. таксама
-----------

* Лагранжава механіка
* Гамільтанава механіка

Літаратура
----------

* Варыяцыйныя прынцыпы механікі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. С. 20.
* Маркеев А. П. Теоретическая механика. М. 1990.
* Полак Л. С. Вариационные принципы механики. М. 1960.

Спасылкі
--------

* *Вариационные принципы механики* — артыкул з Фізічнай энцыклапедыі
**Е́жы Плюто́віч** (польск.: Jerzy Plutowicz, 30 студзеня 1947, Бельск-Падляшскі) — польскі паэт і эсэіст.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 30 студзеня 1947 у Бельску Падляшскім. Вывучаў рускую філалогію ў Варшаўскім універсітэце. Жыве ў Беластоку.

Творчасць
---------

Дэбютаваў у 1967 г. на старонаках часопісу «Сучаснасць» («Współczesność»). Пасля яго вершы публікаваліся ў «Паэзіі» («Poezja»), «Творчасці» («Twórczość»), «Культуры» («Kultura»), штомесячніку «Сімвалы» («Charaktery»). У 1975 г. выдаў першы паэтычны зборнік «Некалі значыць ніколі» («Niegdyś to znaczy nigdy»). З'яўляецца трохразовым лаўрэатам літаратурнай прэміі В. Казанецкага. У 2006 г. выдаў зборнік эсэ «Раптам, у свеце» («Nagłe, w świecie»). Тэксты Плютовіча перакладзены на беларускую, украінскую, сербскую і англійскую мовы. Сам аўтар займаецца таксама перакладамі, перакладаў творы Сакрата Яновіча, Васіля Петручука.

Біябліяграфія
-------------

Выдаў паэтычныя зборнікі:

* «Некалі значыць ніколі»/«Niegdyś to znaczy nigdy», 1975;
* «Пачутае да канца»/«Zasłyszane do końca», 1981;
* «Пусты гадзіннік»/«Pusty zegar», 1987;
* «Матылёк і камень»/«Motyl i Kamień», 1992;
* «Рака. Цені на вадзе»/«Rzeka. Cienie na wodzie», 1996;
* «Катлавіна»/«Kotlina» — выбраныя вершы, 1998;
* «Забытая вайна (Акно ў сад)»/«Zapomniana wojna (Okno na sad)», 2000;
* «Забытая вайна (Еўропа пасля дажджу)»/«Zapomniana wojna (Europa po deszczu)», 2002;

Эсэ:

* «Раптам, у свеце»/«Nagle, w świecie», 2006.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Аўтарская старонка Архівавана 15 верасня 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 7204 5321 · LCCN: n2008008092 · NKC: js2014850358 · NUKAT: n95019915 · VIAF: 101805135 |
**Скіт Залатога лесу ў Рытвянах** — былы скіт у вёсцы Рытвянах, Свентакшыскім ваяводстве. Размешчаны ў сярэдзіне Рытвянскай пушчы.

Гісторыя
--------

Гісторыя пачынаецца ў 1617 годзе, калі кракаўскі ваявода Мангус Тэнчыньскі падарыў ордэну камедулаў, якія некалькі гадоў раней пасяліліся ў Кракаве, зямельны ўчастак і грошы на будаўніцтва скіта ля сяла Рытвяны. Мангус Тэнчыньскі і яго брат, люблінскі ваявода Габрыэль былі галоўнымі фундатарамі скіта. Краевугольны камень пад яго будаўніцтва быў закладзены 1 мая 1624 года кракаўскім біскупам Марцінам Шышкоўскім. Будаўніцтва касцёла, кляштарных збудаванняў і скіта працягвалася да 1637 году. Тады біскуп Кракава Томаш Аборскі кансэкраваў храм, надаючы яму імя Звеставання Найсвяцейшай Дзевы Марыі.

Камедулы заставаліся ў Рытвянах больш за 200 гадоў. У 1737 і 1741 гадах адбыліся пажары, падчас якіх згарэла, між іншым, бібліятэка. Падчас падзелаў Рэчы Паспалітай Рытвяны апынуліся пад акупацыяй Расіі. Царскім указам ад 16 чэрвеня 1820 года кляштар камедулаў быў ліквідаваны. Апошнія чатыры манахі пакінулі рытвянскі скіт у 1825 годзе.

Закінуты комплекс вярнуўся ў рукі фундатараў. Тыя спрабавалі яго выратаваць і пасялілі тут айцоў рэфарматараў. Аднак, пасля паразы паўстання 1864 года, чарговы ўказ цара прымусіў францысканцаў пакінуць Рытвяны.

У 1925 годзе адбылася чарговая спроба аднаўлення зыходнай — рэлігійнай функцыі аб’екту. У комплекс вярнуліся камедулы, але стан будынкаў зрабіў немагчымым належнае функцыянаванне гэтага месца.

Дзесяць гадоў пазней, дзякуючы намаганням касцёльных уладаў і пры падтрымцы апошняга ўладальніка Рытвянаў Артура Радзівіла ў комплексе была заснаваная парафія. Большасць будынкаў манастыра тады была ў трагічным стане.

У 2007 годзе пачалася рэканструкцыя моцна пашкоджанага комплексу і праца па добраўпарадкаванні яго наваколля. З 2001 году тут дзейнічае Дыяцэзіялны цэнтар культуры і адукацыі «Крыніца», які прапануе розныя формы адпачынку і тэрапіі.

У 2013 годзе на тэрыторыі комплексу быў створаны музэй, звязаны з польскім гістарычным серыялам «Цёмныя воблакі», некалькі частак якога былі знятыя менавіта ў гэтым месцы.

Сёньня комплекс у Рытвянах гэта: гістарычны касьцёл, лячэбны цэнтар, Камедулская галерэя, бібліятэка, кляштарныя сады. На тэрыторыі комплексу дзейнічае гатэль.

Зноскі
------

1. ↑  Скіт Залатога лесу ў Рытвянах (ФОТА)
Гранітная шыльда вакзалу, усталяваная пасля рэканструкцыі 2010-2012 гадоў.
**Варшава-Цэнтральная** (польск.: Warszawa Centralna), афіцыйна **Цэнтральны вакзал імя Станіслава Манюшкі** (польск.: Dworzec Centralny im. Stanisława Moniuszki) — галоўная чыгуначная станцыя Варшавы, размешчана ў цэнтры горада каля Палаца культуры і навукі. Буйны транспартна-перасадачны вузел.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Станцыя мае 4 падземныя астраўныя платформы з 8 пуцямі. Абслугоўвае міжгароднія і міжнародныя цягнікі, а таксама некаторыя рэгіянальныя цягнікі, якія эксплуатуюцца Мазавецкай чыгункай.

Будаўніцтва пачалося ў 1972 годзе і было завершана ў 1975 годзе. Вакзал быў пабудаваны ў перыяд буму 1970-х гадоў, калі Польская Народная Рэспубліка атрымала шмат крэдытаў і стары галоўны вакзал ужо не мог прымаць усіх пасажыраў.

Станцыю пабудавалі вельмі хутка, што адбілася на якасці. На працягу 1980-х гадоў назіраліся прыкметы пагаршэння стану станцыі. Але, нягледзячы на ​​гэта, будынак на той час быў вельмі сучасным, з эскалатарамі і рассоўнымі аўтаматычнымі дзвярыма.

На думку многіх, станцыю трэба знесці, а на яе месцы пабудаваць новую. Еўра-2012, аднак, змяніла і адклала гэтыя планы. У 2011-2012 гадах Варшава Цэнтральная рэканструявана касметычна, у першую чаргу многія падземныя пераходы, якія вядуць непасрэдна на платформы. 

Ад падземных пераходаў, якія злучаюць платформы з горадам, можна хутка дабрацца да розных трамвайных і аўтобусных прыпынкаў. Побач з вакзалам таксама знаходзіцца гандлёвы цэнтр «Залатыя тэрасы».

Фота станцыі
------------

* Галоўная зала і эскалатарыГалоўная зала і эскалатары
* Адзін з перонаў станцыіАдзін з перонаў станцыі
* Выгляд вакзала з вышыніВыгляд вакзала з вышыні
* Бакавы фасадБакавы фасад

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Варшава-Цэнтральная
**Варшава-Заходняя** (польск.: Warszawa Zachodnia) — буйны транспартны вузел у Варшаве, які ўключае аднайменныя чыгуначную станцыю і аўтавакзал.

Чыгуначная станцыя
------------------

Станцыя была пабудавана ў рамках рэканструкцыі Варшаўска-Венскай чыгуначнай лініі ў 1919–1933 гадах. Пасля Другой сусветнай вайны станцыя не развівалася і адыгрывала другарадную ролю. Толькі ў 1970-я гады платформы былі злучаны падземным тунэлем з прыпынкам прыгараднай чыгункі, а ў 1980 годзе іх інтэгравалі з аўтавакзалам 20 мая 2012 года суседні прыпыначны пункт Варшава-Воля на кальцавой лініі быў афіцыйна ўключаны ў склад станцыі як платформа № 8. 

16 чэрвеня 2011 года Польская чыгунка і славацкая кампанія падпісалі кантракт на будаўніцтва новага вакзальнага комплекса разам з офісным цэнтрам у рамках дзяржаўна-прыватнага партнёрства. У канцы 2014 года было пачата будаўніцтва вакзала з паўднёвага боку (ад Іерусалімскіх алей). 9 снежня 2015 года абноўленая станцыя была адкрыта. У канцы кастрычніка быў адкрыты і першы з 2 запланаваных офісных будынкаў, а ў снежні ў яго перанеслі свае штаб-кватэры кампаній ПКП, ПКП Інтэрсіці і ПКП Інфарматыка. 22 чэрвеня 2017 года ПКП падпісала кантракт на праект грунтоўнай рэканструкцыі станцыі, якая ўключае, у тым ліку, пашырэнне падземнага пераходу з 8 да 60 метраў і падаўжэнне яго да 8-й платформы (у перспектыве да 9-й), будаўніцтва новай платформы, размяшчэнне там новага вакзала з залай чакання, касамі і магазінамі, поўнае перакрыццё даху і замена паверхні платформ, а таксама ўстаноўка там эскалатараў і пад'ёмнікаў. Па класіфікацыі Польскай чыгункі станцыя мае вышэйшую катэгорыю "Прэміум".

Фота чыгуначнай станцыі
-----------------------

* Галоўная зала станцыіГалоўная зала станцыі
* Перон № 6Перон № 6
* Выгляд у бок цэнтра горадаВыгляд у бок цэнтра горада
* Офісны цэнтр ПКПОфісны цэнтр ПКП

Аўтавакзал
----------

Аўтавакзал размяшчаецца на паўднёвы захад ад чыгуначнай станцыі ў бок Іерусалімскіх алей і кальцавога скрыжавання імя Сібірскіх ссыльных. Гэта самы вялікі аўтавакзал у Варшаве. Аператарам станцыі з'яўляецца аўтатранспартнае прадпрыемства "Палонус". З 2017 года плануецца рэканструкцыя вакзала з мэтай аптымізацыі руху аўтобусаў. У планах таксама прадугледжана перспектыва будаўніцтва новага вакзальнага будынка, размешчанага над трамвайным прыпынкам і дарогай. Завяршэнне работ запланавана на 2023 год. 

Аўтавакзал быў спраектаваны архітэктарам Зыгмунтам Клапоцкім для міжгародніх і прыгарадных аўтобусных маршрутаў у левабярэжнай частцы горада. Ён быў адкрыты ў студзені 1980 года, замяніўшы аўтавакзал на вул. Жытняй. 

Ён абслугоўвае 130 перавозчыкаў, мае 11 платформаў. Штомесяц аўтавакзал абслугоўвае 14 тысяч аўтобусаў, у тым ліку 1 800 міжнародных. Штомесяц у 2015 годзе на станцыі прадавалася каля 100 тысяч білетаў на аўтобусы. На аўтавакзале працуе зала чакання, магазіны, пункты абслугоўвання абанентаў мабільнай сувязі і інш.

Фота аўтавакзалу
----------------

* Агульны выглядАгульны выгляд
* Білетныя касыБілетныя касы
* Міжнародныя платформыМіжнародныя платформы
* Галоўная залаГалоўная зала

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Варшава-Заходняя
**Шчаўе клубкаватае** (*Rumex conglomeratus*) — від кветкавых раслін сямейства Драсёнавыя (*Polygonaceae*). Этымалогія: лац.: conglomeratus — «згрупаваныя разам».

Апісанне
--------

Шматгадовая травяністая расліна хуткага росту ад 30 да 80 сантыметраў вышынёй. Лісце базальнае і разеткавае, з хвосцікамі, авальна-ланцэтнае або авальна-даўгаватае, даўжынёй да 20 см і шырынёй 6 см. Суквецці: мяцёлка, дзе сабраны гермафрадытныя кветкі. Плод — сямянка, 1,6-1,9 мм, мае цёмна-чырвона-карычневы колер. Цвіце з чэрвеня па жнівень. Лік храмасом 2n = 20.

Распаўсюджанне
--------------

Радзіма: Афрыка: Алжыр; Лівія; Марока; Туніс; ПАР. Каўказ: Азербайджан; Грузія; Расія — Перадкаўказзе, еўрапейская частка. Азія: Таджыкістан; Туркменістан; Узбекістан; Афганістан; Кіпр; Іран; Ірак; Ізраіль; Іарданія; Ліван; Сірыя; Турцыя. Еўропа: Беларусь; Малдова; Украіна; Бельгія; Чэхія; Германія; Венгрыя; Нідэрланды; Польшча; Славакія; Данія; Ірландыя; Швецыя; Вялікабрытанія; Індыя; Боснія і Герцагавіна; Балгарыя; Харватыя; Грэцыя; Італія; Паўночная Македонія, Мальта, Чарнагорыя, Румынія, Сербія; Славенія; Францыя; Партугалія; Іспанія. Натуралізаваны: Партугалія — Азорскія астравы, Мадэйра; Іспанія — Канарскія астравы; Аўстралія; Новая Зеландыя; Канада; Мексіка; Злучаныя Штаты; Аўстралія; Аргенціна; Чылі; Эквадор; Перу.

Расце на вільготнай, багатай глебе. Расліна характэрна для абласцей вільготных траў: канавы, затокі, абрашаныя поля, вільготныя лугі і вільготныя лясныя сцяжынкі.

Галерэя
-------

* 
* Батанічная ілюстрацыя Якаба Штурма з кнігі «Deutschlands Flora in Abbildungen», 1796Батанічная ілюстрацыя Якаба Штурма з кнігі «*Deutschlands Flora in Abbildungen*», 1796

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 114. — 160 с. — 2 350 экз.
4. ↑  Dictionary of Botanical Epithets

Спасылкі
--------

* Щавель клубковатый: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)
* Germplasm Resource Information Network (GRIN)  (англ.)
* Vascular Flora

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780240676 |
**Варта начная**, **старожа** — павінасць сялян на Беларусі ў 16—19 ст. Заключалася ў адбыванні начных дзяжурстваў на панскім фальварку. На варце сяляне выходзілі па чарзе, часам яна магла замяняцца грашовым эквівалентам. Напрыклад сяляне вёскі Косценева Слонімскага павета, якой валодаў І. Адынец, у 1578 за варту начную сплачвалі 12 грошаў.

Зноскі
------

1. ↑  Лойка П. А. Прыватнаўласніцкія сяляне Беларусі. Ст. 35

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
* Лойка П. А. Прыватнаўласніцкія сяляне Беларусі:Эвалюцыя феадальнай рэнты ў другой палове XVI—XVIII ст. Мн. 1991.
**Балканістыка** (радзей **балканалогія**) — комплексная міждысцыплінарная гуманітарная дысцыпліна, якая вывучае гісторыю, этнаграфію, геаграфію, мовы і культуру народаў, якія насяляюць Балканскі паўвостраў. Ля вытокаў дысцыпліны стаялі Павел Равінскі  (руск.) (бел. Канстанцін Ёзеф Ірачак  (руск.) (бел. і Ёван Цвііч.

У 1947 годзе быў створаны Інстытут славяназнаўства РАН, які займаецца праблемамі балканістыкі.

У 1964 годзе ў Балгарыі заснаваны Інстытут балканістыкі БАН, у 1966 годзе ў горадзе Сафія адбыўся Першы міжнародны кангрэс па балканістыцы.

Суб-дысцыпліны
--------------

* Албаністыка
* Балгарыстыка
* Краатыстыка
* Македаністыка
* Сербістыка
* Эліністыка

Зноскі
------

1. ↑  Туртуриков, Георги (2003, първо издание). *Кратък терминологичен речник по история*. Стара Загора, ISBN 954-91341-1-3.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4143942-9 · NKC: ph118735 |
**Ва́ртасныя лі́чбы** — у матэматыцы — усе лічбы набліжанага ліку ад першай злева, адметнай ад нуля, да апошняй, за сапраўднасць якіх можна ручацца. Напрыклад, калі ўзважванне праведзена з дакладнасцю да 1 г, то ў запісе вынікаў 0,320 кг вартаснымі лічбамі будуць З, 2 і 0. Вартасную лічбу называюць праўдзівай, калі абсалютная хібнасць набліжанага ліку не перавышае палавіны адзінкі разраду гэтай лічбы. Напрыклад, у запісе скорасці святла c = (299 796 ± 4) км/с праўдзівыя вартасныя лічбы 2, 9, 9, 7 і 9.

Гл. таксама
-----------

* Набліжанае вылічэнне

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 181250605 |
| Маскоўская лінія |
| --- |
| умоўныя абазначэнні |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Смаленская |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 | Доступ для людзей з абмежаванымі магчымасцямі | Уручча |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 | Доступ для людзей з абмежаванымі магчымасцямі | Барысаўскі тракт |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Усход |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Маскоўская |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Парк Чалюскінцаў |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Акадэмія навук |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Плошча Якуба Коласа |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Плошча Перамогі |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Кастрычніцкая |
|  |  | 
 |  |  |
|  |  | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |

 |  | Плошча Леніна |
|  |  | 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Інстытут культуры |
|  |  | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |

 |  | ЦЧ-1 «Маскоўскае» |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 | Доступ для людзей з абмежаванымі магчымасцямі | Грушаўка |
|  |  | 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 | Доступ для людзей з абмежаванымі магчымасцямі | Міхалова |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 | Доступ для людзей з абмежаванымі магчымасцямі | Пятроўшчына |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 | Доступ для людзей з абмежаванымі магчымасцямі | Малінаўка |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Шчомысліца |
|  |  |  |  |  |  |  |

 |

«**Шчомысліца**» (трансліт.: *Ščomyslica*) — планаваная станцыя Маскоўскай лініі Мінскага метрапалітэна. Пачаць будаўніцтва планавалі спачатку ў 2013, потым у 2014 і 2015 гадах. Станам на верасень 2022 года будаўніцтва станцыі не плануецца, бо забудова мікрараёна ў Шчомысліцы была адменена і станцыя не будзе мець дастатковай пасажырскай плыні. Названа ад вёскі Шчомысліца і аднайменнага планаванага мікрараёна.

Гісторыя
--------

У 2009 годзе планавалася, што вёска і вакольная тэрыторыя стане новым жылым мікрараёнам Мінска, да ўзвядзення якога прыступяць у 2011 годзе. Раён-новабудоўля быў разлічаны на 50 тыс. чалавек. У канцы 2013 года планавалася ўвесці ў эксплуатацыю новую станцыю Мінскага метрапалітэна — «Шчомысліца», якая будзе ісці за станцыяй «Малінаўка». Таксама меркавалася будаўніцтва новага нацыянальнага футбольнага стадыёна на 30 тыс. месцаў з магчымасцю трансфармацыі да 40 тыс. месцаў. Побач са стадыёнам прадугледжвалася пабудаваць Нацыянальны выставачны цэнтр. Пасля змен у генеральным плане Мінска ў 2015 годзе гэты праект быў адменены.

Зноскі
------

1. 1 2
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Святога Яна Хрысціцеля.
**Касцёл Святога Іаана (Яна) Хрысціцеля** — мураваны каталіцкі храм у в. Валкалата Докшыцкага раёна Віцебскай вобласці.

Гісторыя
--------

Парафія была заснавана ў 1625 г. Касцёл пад тытулам св. Іаана (Яна) Хрысціцеля ў Валкалаце быў пабудаваны ў 1870 г. Асвечаны 12 кастрычніка 1885 г. ксяндзом дэканам Нікадэмам Цудзынам. Касцёл ніколі не быў адабраны або зачынены, дзейнічаў у гады савецкай улады. Пасля вайны душпастырамі парафіі былі кс. Станіслаў Гурскі, кс. Казімір Данковіч.

На тэрыторыі парафіі знаходзяцца філіяльныя капліцы: у Сергах — капліца пад тытулам святых апосталаў Пятра і Паўла, аддадзеная вернікам 15 жніўня 1992 г. і ў Янчуках — пад тытулам Маці Божай Вастрабрамскай, зробленая з жылога дома ў 1994 г.

Архітэктура
-----------

Пабудаваны з каменя і цэглы ў стылі неабарока. Памеры касцёла: даўжыня — 40 м, шырыня — 20 м і вышыня — 20 м.

Архітэктоніка храма ўяўляе несапраўдную «схаваную» 3-нефавую базіліку. Прамавугольны ў плане будынак накрыты двухсхільным дахам з атыкавымі франтонамі на тарцах, аздобленымі буйнымі валютамі. Фасады расчлянёны шырокімі пілястрамі, працягнутымі на фрыз антаблемента, фігурнымі абрамленнямі вокнаў і парталаў, белы колер якіх эфектна кантрастуе з маляўнічым фонам бутавай муроўкі.

Унутры прастора падзелена чатырма драўлянымі слупамі на 3 нефы, якія маюць бэлечныя столі рознай вышыні. Прэсбітэрый вылучаны сцяной з лучковым завяршэннем. Абапал прэсбітэрыя ў 2 ярусы размешчаны сакрыстыі. У нартэксе над уваходам знаходзяцца музычныя хоры з арганам. Верхнія ярусы бакавых памяшканняў нартэкса адкрываюцца ў асноўную залу арачнымі праёмамі. Аздобу інтэр’ера складаюць 5 драўляных алтароў, якія вырашаны як 2-ярусныя прысценныя архітэктурныя кампазіцыі з карынфскімі калонамі і пілястрамі, раскрапаванымі антаблементамі і разарванымі лучковымі франтонамі. Алтары ўпрыгожаны скульптурнымі выявамі святых і анёлаў, дэкаратыўнай разьбой. У фігурных філёнгавых рамах размешчаны каштоўныя абразы, сярод якіх абраз «Маці Божая з дзіцем» (1667). Падобны барочны дэкор мае арган, вырашаны як своеасаблівы карынфскі порцік са складаным фігурным завяршэннем і валютамі па баках. Многія элементы начыння інтэр’ера паходзяць з больш ранняга касцёла, які існаваў на гэтым месцы.

Побач з касцёлам размясцілася вялікая званіца, пабудаваная ў 1748 г. Касцёл з’яўляецца важным архітэктурным помнікам XIX стагоддзя.

* 
* 
*

Гл. таксама
-----------

* Докшыцкі дэканат

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Валкалата — парафія Святога Яна Хрысціцеля на Catholic.by

| ⛭Докшыцкі дэканат |
| --- |
| Касцёл Святой Сям'і і Святога Юрыя (Барсукі) ·  Касцёл Хрыста Валадара Сусвету (Бягомль) ·  Касцёл Маці Божай Міласэрнасці (Бярозаўка) ·  Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Валкалата) ·  Касцёл Святой Тройцы (Докшыцы)  ·  Касцёл Сэрца Ісуса (Крулеўшчына)  ·  Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Параф’янава) ·  Касцёл Маці Божай Каралевы (Порплішча) ·  Касцёл Святога Ільі (Ураджайная) |
|  |
| --- |
|  |
| **Культура Азербайджана** |
| **Літаратура** |
| **Архітэктура** |
| **Музыка** |
| **Тэатр** |
| **Танец** |
| **Балет** |
| **Адзенне** |
| **Дыван** |
| **Мініяцюра** |
| **Выяўленчае  мастацтва** |
| **Міфалогія** |
| **Адукацыя** |
| **Кіно** |
| **Права** |
| **Кулінарыя** |

**Балет у Азербайджане** (азерб.: Azərbaycan baleti) — дасягненні балетнай культуры азербайджанскага народа.

Гісторыя
--------

Першы азербайджанскі балет «Дзявочая вежа» быў складзены Афрасіябам Бадалбейлі ў 1940 годзе. Акрамя музыкі, кампазітар напісаў таксама першае лібрэта да яго. Балет таксама стаў першым балетам на мусульманскім Усходзе.

У 1950 годзе на сцэне Азербайджанскага тэатра оперы і балета імя М. Ф. Ахундава быў пастаўлены другі нацыянальны балет «Гюльшэн» С. Гаджыбекава.

Азербайджанскі балет стаў вядомы за межамі рэспублікі дзякуючы двум балетам Кары Караева: «Сем прыгажунь» (*Yeddi Gözəl*, 1952) і «Сцежкаю грому» (*İldırımlı yollarla*, 1958)

Такія танцоры як народныя артысткі СССР Гамер Алмасзадэ і яе вучаніца Лейла Вякілава, а таксама народныя артысткі Азербайджанскай ССР Чымназ Бабаева і Рафіга Ахундава зрабілі значны ўклад у азербайджанскі балет.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Азербайджанскай БАЛЕТ ў энцыклапедыі балета **(нявызн.)**. *www.ballet-enc.ru*. Праверана 3 кастрычніка 2016.  (руск.)
2. ↑  Азербайджанская тэатр оперы і балета **(нявызн.)**. *www.belcanto.ru*. Праверана 3 кастрычніка 2016.  (руск.)
3. ↑  6.3 Gara Garayev: A Legend in His Own Time **(нявызн.)**.  www.azer.com. Праверана 3 кастрычніка 2016.  (англ.)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Балет у Азербайджане на Вікісховішчы |
**Анангула** (англ.: Anangula), або  **Ананіўліяк** (англ.: Anaiuliak) — невялікі востраў у складзе Алеуцкага архіпелага (Аляска, ЗША). Плошча — каля 1,5 км². Хаця востраў з’яўляецца найстаражытнейшым вядомым населеным месцам на Алеуцкіх астравах, у нашы дні тут няма сталых жыхароў.

Геаграфія і прырода
-------------------

Востраў Анангула месціцца за 1,57 км ад большага па плошчы вострава Умнак. Мае агульнае з ім паходжанне і доўгі час з’яўляўся часткай Умнака. Адлучыўся пасля заканчэння ледавіковай эпохі ў сувязі з падвышэннем узроўню акіяна. Даўжыня з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад — 2,5 км. Шырыня — ад 180 м да 640 м. Берагавая лінія крутая і няроўная, сустракаюцца камяністыя пляжы, на паўднёвым захадзе прыбярэжныя скалы рэзка ўзвышаюцца над вадой да 50—54 м.

Паверхня вострава пакрыта тундрай. Фаўна прадстаўлена трусамі, інтрадуцыраванымі ў пачатку XX стагоддзя, а таксама марскімі птушкамі.

Археалогія
----------

У 1938 г. амерыканскі антраполаг Уільям Лафлін[en], удзельнік экспедыцыі Смітсанаўскага інстытута, адкрыў археалагічны помнік Ігахсіілуг («месца вырабу каменных лёзаў») на паўднёвым захадзе Анангулы. Далейшыя даследаванні паказалі, што гэта найстаражытнейшае вядомае месца, населенае чалавекам, на Алеуцкіх астравах. Яно датавана 6400 г. да н.э. Насельнікі Ігахсіілуга займаліся вытворчасцю каменных прылад (пластынчатых адшчэпаў, скрэблаў і лёзаў) з мясцовых радовішчаў абсідыяна, крамяню і сланца. Паселішча было знішчана вывяржэннем вулкана на суседнім востраве Умнак і апынулася пад тоўстым пластом попелу.

Над пластом попелу знойдзены рэшткі 2 алеуцкіх вёсак з характэрнымі будынкамі-барабарамі. Яны існавалі на працягу 500 гадоў. У нашы дні нашчадкі алеутаў з Анангулы жывуць у паселішчы Ніколькі на востраве Умнак.

У 1978 г. археалагічныя помнікі Анангулы (усяго 19 га) былі абвешчаны раёнам нацыянальных гістарычных славутасцей.

Спасылкі
--------

* Anangula: An 8,500 B.P. coastal occupation in the Aleutian Islands Архівавана 15 ліпеня 2021.
* Anangula National Historic Landmark
*Myrtus communis*
**Мірт** (*Myrtus*) — род паўднёвых вечназялёных драўляных раслін з белымі пухнатымі кветкамі, якія змяшчаюць эфірнае масла. Таксама міртам раней называлі вянок з кветак і лісця такога дрэва або яго галіна — сімвал цішыні, міру і асалоды.

Характарыстыка
--------------

Мірт — духмянае вечназялёнае дрэва. У яго цёмназялёнае, быццам бы паліраванае лісце, прыгожыя кветкі. У лісці мірта ўтрымліваецца эфірнае мала, якое выкарыстоўваюць для прыгатавання пахошчаў. Мірт быў знакам славы і дабрадзействаў. Міртавыя вянок з ружамі ў старажытнасці быў вясельным упрыгожваннем.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
Не блытаць з Плуціна.
**Плутоід** (англ.: plutoid) — нябеснае цела ў Сонечнай сістэме, арбіта якога праходзіць за арбітай Нептуна, і якое мае дастатковую масу, каб гравітацыйныя сілы надавалі яму амаль сферычную форму, але не такую вялікую, каб расчысціць прастору вакол сваёй арбіты (г.зн. каля іх знаходзіцца мноства дробных аб'ектаў). Тэрмін быў уведзены рашэннем выканаўчага камітэта Міжнароднага астранамічнага саюза на з'ездзе ў Осла ў чэрвені 2008 года. Да плутоідаў былі аднесены карлікавыя планеты Плутон і Эрыда. У ліпені таго ж года ў гэту катэгорыю быў уключаны Макемаке. 17 верасня 2008 у спіс дадалі Хаўмеа.

Плутоіды з'яўляюцца падмноствам карлікавых планет. Вялікія паўвосі іх арбіт большыя, чым у Нептуна.

Зноскі
------

1. ↑  Plutoid chosen as name for Solar System objects like Pluto // *International Astronomical Union (News Release - IAU0804)*. — 11.06.2008.
2. ↑  Плутон стаў плутоідам // lenta.ru.
3. ↑  Апошняе слова ў лёсе Плутона? — навінавы артыкул Астранета.

| ⛭Плутоіды (транснептунавыя карлікавыя планеты) і кандыдаты ў плутоіды |
| --- |
| Пояс Койпера |  Орк **·**  2003 AZ84 **·**  Іксіён **·**  *Плутон* **·**  2005 RN43 **·**  2002 MS4 **·**  2002 UX25 **·**  Варуна **·**  *Хаўмеа*  **·**  2002 TX300 **·**  2005 UQ513 **·**  Квавар **·**  *Макемаке* **·**  Варда **·**  2002 AW197 **·**  2007 JJ43 **·**  2004 GV9  |
| Рассеяны дыск |  2002 TC302 **·**  2006 QH181 **·**  *Эрыс* **·**  2007 UK126 **·**  2005 QU182 **·**  2007 OR10 **·**  Седна **·**  2010 EK139  |
|  Гл. таксама: Трытон **·**  Спіс транснептунавых аб'ектаў **·**  Спіс аб’ектаў у Сонечнай сістэмеПлутоіды, вылучаныя *курсівам*, маюць афіцыйны статус плутоіда. |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Браянт.

**Мірыям Мэлані Браянт** (нар.8 сакавіка 1991 г. Гётэбарг) — шведская спявачка і аўтар песень.

Біяграфія
---------

Пад уплывам музычнага выхавання свайго брытанскага бацькі і фінскай маці пачала сачыняць песні. У лістападзе 2011 года разам са сваім сябрам дзяцінства, прадзюсарам і кампазітарам Віктарам Радстрэмам яна запісала тры песні, якія склалі дэбютны альбом «Finders, Keepers» («Што знайшоў, то маё»). Альбом выйшаў у свет у сакавіку 2012 года пры садзейнічанні студыі «100Songs». Музыка Мірыям зрабілася папулярнай сярод блогераў і на музычных сайтах.

Мірыям супрацоўнічала з вядомым музычным прадзюсарам і дыджэем Зедам — ён зрабіў рэмікс яе песні «Push Play» на яго паўторна выпушчаным альбоме.

Рэліз міні-альбома «Push Play» ў ЗША адбыўся 8 кастрычніка 2013 пры падтрымцы лэйбла «Interscope Records». У 2015 годзе Браянт была адной з васьмі музыкантаў, запрошаных у праграму тэлевізійнага шоў «Sa mycket bättre» на шведскім камерцыйным канале TV4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мірыям Браянт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Apple Music · Deezer · Instagram · Last.fm · SoundCloud · Spotify · Tidal · TikTok · YouTube |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 16915045x · GND: 104741662X · ISNI: 0000 0004 3496 8378 · LCCN: no2014051279 · VIAF: 306324842 |