У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дудар.

**Алесь Дуда́р** (сапр.: **Алякса́ндр Алякса́ндравіч Дайлідо́віч**; 24 снежня 1904, в. Навасёлкі, цяпер Гомельская вобласць — 29 кастрычніка 1937, Менск, НКУС) — беларускі паэт, крытык, перакладчык.

Біяграфія
---------

Алесь Дудар
Нарадзіўся ў вёсцы Навасёлкі Мазырскага павета Мінскай губерні ў сям’і беззямельнага селяніна

У час Першай сусветнай вайны Дайлідовічы знаходзіліся ў бежанстве. Выязджалі ў горад Казлоў Тамбоўскай губерні Расіі (цяпер Мічурынск). Вясной 1917 года сям’я вярнулася на Беларусь.

Па заканчэнні ў 1921 годзе сярэдняй школы (паводле іншых звестак — сямігодкі) уступіў у тэатральную трупу Уладзіслава Галубка. У 1923 годзе адзін з заснавальнікаў менскай, віцебскай і полацкай філій літаратурнага аб’яднання «Маладняк». У 1927—1928 гадах вучыўся на літаратурна-лінгвістычным аддзяленні педагагічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У выніку кампаніі супраць беларускіх пісьменнікаў-студэнтаў быў вымушаны пайсці з універсітэта. У снежні 1927 года выйшаў з «Маладняка» і далучыўся да новага літаратурнага аб’яднання «Полымя».

20 сакавіка 1929 года арыштаваны Дзяржаўным палітычным упраўленнем БССР за верш «*Пасеклі наш край папалам…*». Высланы на тры гады ў Смаленск (РСФСР). 22 ліпеня 1930 года яго арыштавалі ў Смаленску і прывезлі ў Менск на допыты па сфабрыкаванай справе «Саюза вызвалення Беларусі». У 1931 годзе ізноў у Смаленску. Па сканчэнні тэрміну высылкі вярнуўся ў Менск. Сябар Саюза пісьменнікаў БССР з 1934 года. У 1935—1936 гадах займаўся перакладамі.

Сябры літаратурнага аб’яднання «Полымя», 1928 г. Алесь Дудар стаіць другі справа
Трэці раз арыштаваны 31 кастрычніка 1936 года ў Менску па адрасе: вуліца Правадная, д. 15а, кв. 2. 3 чэрвеня 1937 года Галоўнае ўпраўленне ў справах літаратуры і выдавецтваў Беларускай ССР (Галоўліт БССР) выдала Загад № 33 «Спіс літаратуры, якая падлягае канфіскацыі з бібліятэк грамадскага карыстання, навучальных устаноў і кнігагандлю». Паводле Загаду, «усе кнігі» Алеся Дудара трэба было «спальваць». 28 кастрычніка 1937 года пазасудовая калегія НКУС асудзіла Алеся Дудара да расстрэлу з канфіскацыяй маёмасці як «члена *антысавецкай аб’яднанай шпіёнска-тэрарыстычнай нацыянал-фашысцкай арганізацыі*». Расстраляны ў сутарэннях менскай унутранай турмы НКУС («амерыканкі») у ноч масавага расстрэлу беларускіх дзеячаў з 29 на 30 кастрычніка 1937 года.

Пасмяротна рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 21 верасня 1957 года. Асабовая справа Алеся Дудара № 10861-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

Творчасць
---------

Дэбютаваў вершам у 1921 (газета «Савецкая Беларусь»). Аўтар зборнікаў паэзіі «*Беларусь бунтарская*» (1925), «*Сонечнымі сцежкамі*» (1925), «*І залацісцей, і сталёвей*» (1926), «*Вежа*» (1928), паэмы «*Шанхайскі шоўк*» (1926), «*Слуцак*» (1935), зборнік апавяданняў «*Марсельеза*» (1927). У 1959 годзе выйшлі Выбраныя творы, у 1984 годзе — зборнік вершаў і паэм «*Вежа*». Разам з Андрэем Александровічам і Анатолем Вольным напісаў раман «*Ваўчаняты*» (1925).

Выступаў як крытык. Пад псеўданімам *Т. Глыбоцкі* выдаў зборнік артыкулаў «*Пра літаратурныя справы*» (1928).

Перакладаў з рускай, нямецкай, французскай моў. Пераклаў раман «*Еўгеній Онегін*» і некаторыя творы Аляксандра Пушкіна, «*Дванаццаць*» Аляксандра Блока, урыўкі з «Фаўста» Ёгана Гётэ, творы Сяргея Ясеніна, Барыса Пастарнака, Мікалая Ціханава, Гайнрыха Гайнэ, Эрыха Вайнерта і інш. Асобнымі выданнямі выйшлі «*Выбраныя вершы*» Станіслава Стандэ (1932), аповесць Фёдара Гладкова «*Новая зямля*» (1932), раман Уладзіміра Кузьміча «*Крыллі авіяспіралі*» (1932), «*Апавяданне пра кайданы*» Мікалая Ляшко (1933), «*Вільгельм Тэль*» Фрыдрыха Шылера (1934), «*Жаніцьба Фігара*» П’ера Бамаршэ (1936).

Выкарыстоўваў псеўданімы і крыптанімы: *Т. Глыбоцкі*; *Тодар Глыбоцкі*; *Ал. Д.*; *Т. Г.*; *Т.Г-кі*; *Арцём Яроцкі.*

* «Беларусь бунтарская». 1925«Беларусь бунтарская». 1925
* «Ваўчаняты». 1925«Ваўчаняты». 1925
* «Сонечнымі сьцежкамі». 1925«Сонечнымі сьцежкамі». 1925
* «Шанхайскі шоўк». 1926«Шанхайскі шоўк». 1926
* «І залацісьцей і сталёвей». 1926«І залацісьцей і сталёвей». 1926
* «Марсэльеза». 1927«Марсэльеза». 1927
* «Вежа». 1928. Вокладка — Васіль Літко«Вежа». 1928. Вокладка — Васіль Літко
* «Пра нашы літаратурныя справы». 1928«Пра нашы літаратурныя справы». 1928
* «Ваўчаняты». 1929«Ваўчаняты». 1929
* «Слуцак». 1935«Слуцак». 1935

Памяць
------

У 2018 годзе вуліца ў Мінску (жылы раён Лошыца) была названая ў гонар Алеся Дудара.

У 2019 годзе выйшаў з друку гістарычны раман Ганны Севярынец «*Гасцініца „Бельгія"*», у якім Алесь Дудар адзін з цэнтральных персанажаў.

Бібліяграфія
------------

* Беларусь бунтарская. Мн. БДВ, 1925
* Сонечнымі сцежкамі. Мн. БДВ, 1925
* І залацісцей, і сталёвей. Мн. БДВ, 1926
* Марсельеза. Апавяданні. Мн. 1927
* Пра літаратурныя справы. Крытычныя артыкулы. (Пад псеўданімам «Тодар Глыбоцкі»). Мн.1928
* Вежа. Вершы. Мн. 1928.
* Выбраныя творы. Укладанне С.Баркоўскага. Мн. 1959;
* Вежа: Вершы і паэмы. Укладанне М.Яроша. Мн. 1984.
* Выбраныя творы / укладанне, прадмова, каментар Ганна Севярынец. — Мн .: Лімарыус, 2017. — 480 с. — (Галасы Айчыны). — 300 экз. — ISBN 978-985-6968-66-5.

Крыніцы
-------

1. ↑  *Алесь Лукашук.* Мова гарыць (Загад № 33) // *Спадчына* : часопіс. — 1996. — № 3. — С. 76—91. — ISSN 0236-1019. Архівавана з першакрыніцы 3 чэрвеня 2021.
2. ↑  Севярынец Г. К. 2019.
3. ↑  Ім было што сказаць. Менск, які памятае рэпрэсаваных пісьменнікаў // budzma.by 16 красавіка 2019

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — С. 311. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2.
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 3. Кніга 2 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Мн. 2005.
* Дудар Алесь // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — 22 000 экз. — ISBN 5-340-00709-X.
* Дудар Алесь // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.
* Багдановіч І. Будучыня з сінімі крыламі: Літаратурны партрэт А. Дудара // Роднае слова. 1994, № 12;
* Міхнюк У. Арыштаваць у высылцы: Дакументальны нарыс пра Алеся Дудара. Мн. 1996;
* Маракоў Л. Алесь Дудар: штрыхі да партрэта пісьменніка // Роднае слова. 2001. № 12.
* *Севярынец Г. К.* Гасцініца «Бельгія»: раман. — Мн .: Регистр, 2019. — 376 с. — 500 экз. — ISBN 978-985-7215-04-1.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| s: | Алесь Дудар у Вікікрыніцах |
| commons: | Алесь Дудар на Вікісховішчы |

* Грай, Дудар // *zviazda.by (часопіс «Маладосць»)*. — 10 снежня 2019.
* Расстраляныя літаратары. Алесь Дудар, бунтоўны паэт, двойчы высланы, аднойчы забіты // *svaboda.org*. — 09 кастрычніка 2017.
* *Севярынец Г.* «За ўсходнім дэспатам-царком мы бегаем на задніх лапах»: стала вядомая дакладная дата напісання легендарнага «Пасеклі край наш папалам» // *nashaniva.by*. — 26 лютага 2018.
* *Севярынец Г.* Не-герой свайго часу. Жыццё і смерць Алеся Дудара // *nashaniva.by*. — 13 красавіка 2017.
* *Севярынец Г.* Самым зацятым праціўнікам расейскага ўплыву быў Алесь Дудар // *svaboda.org*. — 15 сакавіка 2017.
* Алесь Дудар (1904—1937). Адкрытая лекцыя Ганны Севярынец // *youtube.com*. — 15 лістапада 2017.
* Алесь Дудар: згублены пераклад «Анегіна» // *novychas.online*. — 23 кастрычніка 2017.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 121141861 · ISNI: 0000000120335324 · NKC: js2011634167 · NUKAT: n2011166885 · SUDOC: 229036821 · VIAF: 122014600 |

 |