Эбсторфская карта
**Эбсторфская ка́рта** створаная каля 1284 года (паводле іншых звестак, у 1240 годзе) круглая (дыяметр каля 3,5 м) каляровая карта вядомага свету на пергаментным аркушы агульнай плошчай 13 м².

Аўтарства прыпісваюць ці то англійскаму схаласту Гервасію Тыльберыйскаму (памёр у 1235 годзе), ці то Гервасію фон Тыльбурну — высокаадукаванаму нямецкаму рыцару, які шмат падарожнічаў па розных краінах, а ў канцы жыцця прыняў манаства і атрымаў у валоданне бенедыкцінскі кляштар у ніжнесаксонскім горадзе Эбсторфена поўдзень ад Гамбурга (адкуль назва), дзе з дапамогай манахаў пачаў ствараць Эбсторфскую карту. Знаходзілася ў алтары царквы кляштара, у XVI стагоддзі закінутая, знойдзена і ўведзена ў навуковы абарот у 1830-х гадах. У 1943 годзе арыгінал загінуў, захаваліся 4 копіі XIX—XX стагоддзяў.

Такія тыповыя для Сярэднявечча карты, арыентаваныя, у адрозненне ад сучасных, не на поўнач, а на ўсход, служылі ілюстрацыяй да біблейскага апавядання аб рассяленні сыноў Ноя пасля патопу. Традыцыйна мелі выгляд круга, у які ўпісвалася літара «T», утвараючы манаграму «O-T», што расшыфроўвалася як *Orbis Terrarum* (круг зямны). Верхні сектар круга адпавядаў Азіі, заселенай нашчадкамі Сіма; левы ніжні — Еўропе (Яфета); правы ніжні — Афрыцы (Хама). Вертыкальнай рысай «T» служыла Міжземнае мора, гарызантальнай — Дон, Чорнае, Мармуровае, Эгейскае мора і Ніл (ці Чырвонае мора). У цэнтры знаходзіўся Іерусалім.

Эбсторфская карта — самая славутая з карт гэтага тыпу і першая з вядомых еўрапейскіх карт, на якой адлюстравана тэрыторыя Беларусі: рэкі Нёман (*Memela*) і Дзвіна (*Duna*); над апошняй размешчаны Смаленск (*Smalentike*) і Полацк (*Plosceke civitas*), апошні далей ад вусця Дзвіны, чым першы. Выдуманая выява Полацка — адна з першых у заходнееўрапейскай іканаграфіі. Эбсторфская карта сведчыць пра важнасць гандлёвага шляху па Дзвіне і разнастайныя сувязі, якія існавалі паміж Полацкам, Віцебскам, Смаленскам і нямецкімі гарадамі Інфлянтаў і Готланда ў XIII стагоддзі.

Літаратура
----------

* Алесь Белы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т.. — Мн. : БелЭн
* Journeys to the Promised Land: maps, diaries, and journals of travellers to Israel in ancient days and the present. London, 1989.
* Alexandrowicz S. Rozwoj kartografii Wielkiego Ksiestwa Litewskiego od XV do polowy XVIII w. Poznan, 1989.
* Дитмар А. Б. От Птолемея до Колумба. М. 1989.
* Белы А. Беларусь на Эбсторфскай карце XIII ст. // Спадчына. 1999. № 2.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Арыгінальны артыкул(недаступная спасылка)
* Старонка, прысвечаная Эбсторфскай карце з магчымасцю прагляду фрагментаў і пошуку Архівавана 24 сакавіка 2005.  (ням.)

| ⛭Знакамітыя карты і глобусы |
| --- |
| Старажытны свет |  Турынская папірусная карта ·   Вавілонская карта свету ·   Карта Пталамея ·   Пейтынгерава табліца ·   Мадабская карта ·   Хрысціянская тапаграфія |  |
| Сярэднявечча(Mappa mundi, партуланы) |  Карта Т-О ·   Меравінгская карта ·   Беатава карта ·   Карта Ражэра ·   Херэфардская карта ·   Эбсторфская карта ·   Карты Далорта ·   Каталонскі атлас ·   Карта Піцыгана ·   Карта дэ Вірга ·   Карта Б'янка ·   Карта фра Маўра ·   Карта Вінланда |
| Вялікія геаграфічныяадкрыцці |  Карта Хуана дэ ла Коса ·   Планісфера Канціна ·   Карта дэ Каверы ·   Карта Вальдземюлера ·   Карта П'етра Копа ·   Карта Піры-рэіса ·   Атлас Мілера |
| Новы час |  Carta Marina ·   Leo Belgicus ·  Maris Pacifici ·   Вялікі Чарцёж ·   Карта Касіні
 Меркатаравы карты ·  Атлас Артэлія  ·   Касмаграфія Блау ·   План Цюрго |
| Далёкаўсходнія карты |  Вялікая карта дынастыі Мін ·   Каніда ·   Карта Маа Куня ·   Карта Матэа Рычы  |
| Глобусы |  Зямны яблык ·   Ягелонскі глобус ·   Глобус Іагана Шонера ·   Готарпскі глобус ·   Глобус Блау |