recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Аляксандр Паўлавіч Чакалін** (25 сакавіка 1925, сяло Пескавацкае, Тульская вобласць, РСФСР — 6 лістапада 1941, Ліхвін, Тульская вобласць, РСФСР) — Герой Савецкага Саюза (1942).

Біяграфія
---------

З 1938 года жыў у горадзе Ліхвін (зараз Чакалін). Скончыў 9 класаў. З набліжэннем лініі фронту ўступіў у знішчальны батальён, а пасля акупацыі горада ў партызанскі атрад «Перадавы». Удзельнічаў у баях, хадзіў у разведку, быў радістам. У пачатку лістапада 1941 года быў захоплены нямецкімі войскамі і пасля катаванняў павешаны.

Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 4 лютага 1942 года пасмяротна.

Памяць
------

А. П. Чакалін, Паштовая марка СССР 1942 года, 30 кап.
А. П. Чакалін, Паштовая марка СССР 1942 года, 1 руб.
У 1942 годзе былі выпушчаны две паштовыя маркі СССР (наміналам 30 кап. і 1 руб.) памяці Героя Савецкага Саюза А. П. Чакаліна.

У 1944 годзе горад Ліхвін (Тульская вобласць) перайменаваны ў Чакалін па прозвішчы А. П. Чакаліна, пакаранага нямецкімі акупантамі ў гэтым горадзе. У г. Чакаліне ўсталяваны помнік А. П. Чакаліну.

У Мінску імем А. П. Чакаліна названы вуліца і завулак Заводскага раёна (1961), усталявана мемарыяльная дошка.

Літаратура
----------

* Чекалин Александр Павлович // Великая Отечественная война 1941—1945: Энцикл. — М. 1985. — С. 778.
* Чекалин Александр Павлович // Их именами названы: Энцикл. справ. — Мн. 1987. — С. 660.
* Чекалин Александр Павлович // Минск: Энцикл. справ. — Мн. 1980. — С. 396.
* Чекалин Александр Павлович // Герои Советского Союза: Краткий биогр. слов.: В 2 т. — Т. 2. — М. 1988. — С. 712.
* Вставай на смертный бой! [А. Чекалин] // Петраченко Д. Н. Именами героев. — Мн. 1978. — С. 197—199.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 5773154260874424480006 |
Мараўскія Вароты на карце Чэхіі.
**Мара́ўскія Варо́та** (чэшск.: Moravská brána, польск.: Brama Morawska, ням.: Mährische Pforte, славацк.: Moravská brána) — горны праход у Чэхіі, паміж усходнімі адгор'ямі Судэтаў і заходнімі адгор'ямі Бяскідаў.

Мараўскія Вароты цягнуцца з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад на 60 км паміж гарадамі Острава і Пршэраў. Шырыня дасягае 10 км. Вышэйшая адзнака — 310 м — водападзел рэк Одра і Бечва. Узгоркі і рачныя тэрасы складзены лёсамі, галечнікамі, вапнякамі. На паўночным усходзе маюцца радовішчы каменнага вугалю.

Растуць рэдкія яловыя і дубовыя лясы. Палі заняты бульбай, пасевамі збожжавых. Рыцарскія замкі. У гарадах — помнікі Сярэднявечча. Здаўна тут праходзіў важны гандлёвы шлях з басейна Дуная ў басейн Балтыйскага мора. Пракладзены шаша і чыгунка Брно — Острава, а таксама газаправод.

Літаратура
----------

* Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006. (руск.)
* *Мараўскія Вароты (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Брулоў.
Будынак штаба Гвардзейскага корпуса ў Санкт-Пецярбургу
**Аляксандр Паўлавіч Брулоў** (29 лістапада 1798, Санкт-Пецярбург — 9 (21) студзеня 1877, Санкт-Пецярбург) — рускі мастак і архітэктар. Прафесар архітэктуры Імператарскай Акадэміі мастацтваў. Старэйшы брат Карла Брулова.

Раннія гады
-----------

Аляксандр Паўлавіч Брулоў нарадзіўся ў сям'і «акадэміка арнаментальнай скульптуры» Паўла Іванавіча Бруло  (руск.) (бел..

Разам з малодшым братам Карлам у 1809 годзе быў прыняты ў Акадэмію мастацтваў за казённы кошт, а ў 1822 годзе за кошт Таварыства заахвочвання мастацтваў  (руск.) (бел. яны былі адпраўленыя на 6 гадоў за мяжу.

Зіму браты правялі ў Мюнхене, а ў маі 1823 года прыбылі ў Рым. З асаблівай любоўю А. П. Брулоў вывучаў разваліны старажытных гарадоў, для чаго у 1824 годзе разам з Аляксандрам Львовым  (руск.) (бел. наведаў Сіцылію, а ўвосень таго ж года Пампеі, дзе склаў праект рэстаўрацыі тэрм.

Да 1826 ім былі ўжо выкананы пампейскія тэрмы, у гравюрах Сандса выдадзеныя затым у Парыжы, а тэкст да іх быў надрукаваны на французскай мове толькі ў 1829 годзе. Наступны за тым год Брулоў правёў у Парыжы, дзе слухаў курс механікі ў Сарбоне і наведваў лекцыі Бюона па гісторыі архітэктуры. Адсюль Брулоў ездзіў у Шартр і іншыя гарады, а таксама ў Англію. У 1829 годзе вярнуўся ў Санкт-Пецярбург.

«Пампейскія тэрмы» даставілі Брулову званне архітэктара Яго Вялікасці, члена-карэспандэнта Французскага інстытута, члена Каралеўскага інстытута архітэктараў у Англіі і званне члена акадэмій мастацтваў ў Мілане і Пецярбургу.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  RKDartists Праверана 2 сакавіка 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Брюллов Александр Павлович (руск.). *на сайте «Прогулки по Петербургу»*. Праверана 11 снежня 2013.

Літаратура
----------

* Пры напісанні артыкула выкарыстаны матэрыял з Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона (1890—1907).

Спасылкі
--------

* Александр Павлович Брюллов (руск.). *на портале «Воскресный день»* (10 снежня 2013).
* Брюллов (до 1822 - Брюлло) Александр Павлович (руск.)(недаступная спасылка). *Энциклопедия русских художников ArtOnline.ru*. Архівавана з першакрыніцы 23 ліпеня 2014. Праверана 10 ліпеня 2014.
* *Карнаухова Л. Архангельский С.*. Александр Павлович Брюллов — портретист (руск.). *подшивка журнала: «Наше наследие»*.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Бярэзіна · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая Южакова · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Рускі біяграфічны · Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 121060853 · ISNI: 0000 0000 6684 117X · LCCN: n84169548 · NTA: 165434686 · NUKAT: n2019188392 · SUDOC: 168381311 · VIAF: 72240156 · ULAN: 500016867 |

 |
На закрыцці алімпіяды

Мядзведзік **Мі́шка** (або **Мі́ша**) — талісман XXII Алімпійскіх гульняў, якія праходзілі ў 1980 годзе ў Маскве. Уяўляе сабой чалавекападобнага мядзедзя, які стаіць на задніх лапах і ўсміхаецца. Аўтарам персанажа з’яўляецца кніжны ілюстратар Віктар Чыжыкаў.

Ва ўсходнеславянскіх мовах імя Міхаі́л і яго вытворныя (Міха́йла Пата́павіч, Мі́ша, Мішу́тка і інш.) — традыцыйныя мянушкі для мядзведзя. Арганізацыйны камітэт Маскоўскай алімпіяды выбраў у якасці сімвала іменна гэту жывёлу, бо ёй уласцівыя такія характэрныя для спартсмена якасці, як сіла, упартасць і смеласць.

Гісторыя стварэння
------------------

У 1977 годзе арганізацыйны камітэт Алімпіяды абвясціў конкурс на лепшую выяву мядзведзя. У выніку журы выбрала эскіз Віктара Чыжыкава, на яком быў нарысованы ўсмешлівы мядзведзік, падпяразаны сіне-чорна-жоўта-зялёна-чырвоным (колеры алімпійскіх колцаў) рэменем з пражкаю ў выглядзе гэтых колцаў залацістага колеру. Мішка быў зацверджан у якасці афіцыйнага талісмана 19 снежня 1977 года.

Вялізнае медзведзяня зрабілі на футравай фабрыцы (цяпер — ТАА «Фабрика искусственного меха») у Жоўтых Водах (Украіна).
Па іншых звестках, яго зрабілі ў НДІ Гумавай прамысловасці ў Сергіевым Пасадзе.

Паштовая марка з выявай Мішкі
Як успамінае аўтар Алімпійскага Мішкі мастак дзіцячай кнігі Віктар Чыжыкаў, яму пазванілі і сказалі: «Віншуем! Ваш мядзведзь прайшоў ЦК!». У час цырымоніі закрыцця Алімпіяды-80 велізарная гумавая лялька Мішкі на паветраных шарах павольна паплыла ў маскоўскім небе пад песню Аляксандры Пахмутавай і Мікалая Дабранравава ў выкананні Льва Лешчанкі. Відовішча было настолькі кранальнае, што і гледачы, і ўдзельнікі Алімпіяды не маглі ўтрымацца ад слёз.

Ужо восенню 1980 года да савецкага ўрада звярнулася адна заходнегерманская фірма з прапановай купіць гумавага Мішку за 100 тысяч дойчмарак. Фірме адмовілі.

Цікавыя факты
-------------

* Мультфільм «Кто получит приз» (1979) быў выпушчаны студыяй «Саюзмультфільм» і прымеркаваны да адкрыцця Алімпіяды-80.
* У мультфільме Трое з Прастаквашына (1978) Дзядзя Фёдар чытае часопіс «Мурзілка», дзе на вокладцы нарысован Алімпійскі Мішка.
* У 13-м выпуску мультфільма «Ну, погоди!» (1980) Алімпійскі Мішка ўручае воўку і зайцу прыз — пірог, упрыгожаны воўкам і зайцам з шакаладу.
* Алімпійскі Мішка стаў персанажам серыі з трох мультфільмаў «Баба-Яга против!», выпушчаных у 1980 годзе студыяй «Саюзмультфільм».

Гл. таксама
-----------

* Летнія Алімпійскія гульні 1980
* Алімпійская сімволіка

Зноскі
------

1. ↑  BBC Russian — БибиСева — Як стваралі алімпійскага Мішку  (руск.)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Алімпійскі Мішка на Вікісховішчы |

* «Олимпиада-80» — аўтарскі праект Аляксея Чарыкава.
* 5 тысяч экспанатаў Архівавана 23 мая 2013. — калекцыя Алімпійскага Мішкі
**Маргары́та** (ісп.: Isla Margarita) — буйнейшы венесуэльскі востраў, які знаходзіцца ў паўднёвай частцы Карыбскага мора.

Разам з больш дробнымі астравамі Кочэ і Кубагуа, архіпелаг фарміруе адзіную астраўную правінцыю Венесуэлы з назвай Нуэва-Эспарта (Новая Спарта). Востраў мае агульную плошчу каля 1071 (1036) км². Насельніцтва — прыкладна 456 500 чалавек. За свае цудоўныя пляжы і горы, папулярныя ў турыстаў з мацерыка і з-за мяжы, а таксама за свой сонечны і сухі клімат востраў называюць жамчужынай Карыбскага мора.

Геаграфія
---------

Востраў Маргарыта — буйнейшы з астравоў Карыбскага мора, якія належаць Рэспубліцы Венесуэла. Востраў уяўляе сабой два горныя масівы, злучаныя вузкай пясчанай касой даўжынёй каля 18 км. Востраў аддзелены ад мацерыка пралівам шырынёй 22 км. Даўжыня вострава — 78 км, найбольшая шырыня — 20 км, даўжыня берагавой лініі — 152 км. Клімат сухі трапічны з тэмпературамі паміж 24 і 37 °C.

Міжнародныя авіярэйсы на востраў адсутнічаюць. Дабрацца да вострава можна толькі праз сталіцу Венесуэлы — Каракас. На востраве знаходзіцца адміністрацыйны цэнтр штата Нуэва-Эспарта — горад Ла-Асунсьён.

Гісторыя
--------

Востраў адкрыў Хрыстафор Калумб у 1498 годзе і назваў яго ў гонар прынцэсы Маргарыты Аўстрыйскай і ператварыў востраў у іспанскую калонію. У 1814 годзе жыхары вострава пачалі барацьбу за незалежнасць і першымі атрымалі яе пад кіраўніцтвам Сімона Балівара.

Рэкрэацыйны патэнцыял
---------------------

Востраў з’яўляецца адным з галоўных курортаў Венесуэлы. Многія заможныя людзі валодаюць на востраве віламі. У мінулым востраў быў вельмі папулярным у міжнародных турыстаў (асабліва немцаў), аднак палітычныя сітуацыя ў сучаснай Венесуэле прывяла да некаторага скарачэння патоку турыстаў.
На востраве ёсць два нацыянальныя паркі і тры рэзервацыі з мноствам відаў птушак — фламінга, пеліканы, папугаі і інш. Асноўныя галіны — турызм, рыбалоўства і будаўніцтва. Востраў абвешчаны зонай свабоднага гандлю, таксама з’яўляецца адзінай тэрыторыяй Венесуэлы, дзе дазволена дзейнасць казіно.

Зноскі
------

1. ↑  Географический энциклопедический словарь: Географические названия / Гл. ред А. Ф. Трёшников; Ред. кол.: Э. Б. Алаев, П. М. Алампиев, А. Г. Воронов и др.. — М.: Сов. энциклопедия, 1983. — С. 272. — 538 с. — 100 000 экз. (руск.)

Літаратура
----------

* Географический энциклопедический словарь: Географические названия / Гл. ред А. Ф. Трёшников; Ред. кол.: Э. Б. Алаев, П. М. Алампиев, А. Г. Воронов и др.. — М.: Сов. энциклопедия, 1983. — С. 272. — 538 с. — 100 000 экз. (руск.)
* Энциклопедический справочник «Латинская Америка» / Главный редактор В. В. Вольский — М.: Советская Энциклопедия, 1979—1982. (руск.)

Спасылкі
--------

* Беларуска-Венесуэльскі цэнтр навукова-тэхнічнага супрацоўніцтва. Архівавана 24 сакавіка 2009.
* Margarita Island // Encyclopaedia Britannica (англ.)
**Алімпійская хартыя** — збор статутных дакументаў па пытаннях алімпійскага руху. Зацверджана ў 1894 годзе Міжнародным спартыўным кангрэсам у Парыжы. Вызначае асноўныя мэты, прынцыпы, палажэнні і правілы арганізацыі і правядзення Алімпійскіх гульняў. Галоўныя палажэнні Алімпійскай хартыі распрацаваны П'ерам дэ Кубертэнам. Складаецца з 5 раздзелаў, афіцыйных тлумачэнняў і інструкцый, якія маюць абавязковы характар. Да Алімпійскай хартыі прыкладаюцца правілы правядзення рэгіянальных гульняў, якія апякуе Міжнародны алімпійскі камітэт.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
**Маргарыта Анатольеўна Жорава** (нар. 26 лютага 1956, Навазыбкаў Бранскай вобласці РСФСР) — беларускі юрыст, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна (юрыст), Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (спецыяліст у галіне дзяржаўнага кіравання).

Працоўную дзейнасць пачала рабочай Навазыбкаўскага мясаптушкакамбіната. Працавала статыстыкам Навазыбкаўскага гаркама ВЛКСМ, дзяржаўным натарыусам першай Гомельскай дзяржаўнай натарыяльнай канторы, кансультантам, намеснікам начальніка ўпраўлення юстыцыі Гомельскага аблвыканкама. Намеснік начальніка галоўнага ўпраўлення юстыцыі Гомельскага абласнога выканаўчага камітэта.

Выбіралася членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Узнагароды
----------

Мае Падзячнае пісьмо Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. Узнагароджана ордэнам Пашаны, юбілейнымі медалямі «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», «65 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», медалём «За супрацоўніцтва» (Саюзная дзяржава), Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Жорова Маргарита Анатольевна Архівавана 17 кастрычніка 2020.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь чацвёртага склікання
**Аліку́дзі** (італ.: Isola Alicudi) — востраў у групе Ліпарскіх астравоў. Уваходзіць у склад Італіі. Агульная плошча — 5,10 км². Насельніцтва (2001 г.) — 105 чалавек.

Геаграфія
---------

Карта
Востраў Алікудзі — самы заходні з усіх Ліпарскіх астравоў. Месціцца ў 95 км на паўночны ўсход ад Палерма. Мае амаль круглявую форму. Даўжыня з поўначы на поўдзень — 2,58 км. Найбольшая шырыня з захаду на ўсход — 2,26 км. 

Востраў мае вулканічнае паходжанне. Лічыцца, што вулкан Алікудзі пачаў вывяргацца каля 150 тысяч гадоў таму. У нашы дні кальдэра займае цэнтральную частку. Яе схілы ўзвышаюцца да 675 м над узроўнем мора. 

Паўднёвыя схілы часткова тэрасаваны штучнымі насыпамі камянёў. Дзякуючы гэтаму мясцовыя насельнікі маюць магчымасць будаваць дамы на роўнай паверхні і займацца сельскай гаспадаркай.

У заходняй частцы ёсць пячора, скалістыя берагі прыдатны для нырання з аквалангам. 

Клімат міжземнаморскі са спякотным сухім летам і сталымі вятрамі.

* КальдэраКальдэра
* Паўднёвыя тэрасаваныя схілы і портПаўднёвыя тэрасаваныя схілы і порт

Прырода
-------

Большая частка паверхні вострава камяністая. На тэрасах сустракаюцца зараснікі травы, хмызнякоў, алівы, фісташкі, ражковага дрэва, верасовых. На востраве стала жывуць дзікія трусы, кажаны, сапсаны, крумкачы, шызыя галубы, крыжанкі. Сезонна спыняюцца пеліканы, шэрая і чырвоная чаплі, фламінга.

Гісторыя
--------

Касцёл Сан-Бартола (пачатак XIX ст.)
Першыя людзі з'явіліся на востраве ў бронзавым веку. Археолагі выявілі ў цэнтральнай частцы артэфакты, застаўленыя ў XVII - XVI стст. да н. э. Цікавасць таксама ўяўляе саркафаг IV ст. да н. э. Старажытныя насельнікі займаліся земляробствам і рыбалоўствам. Алікудзі з'яўляўся важным марскім транзітным пунктам паміж Апенінскім паўвостравам і Сіцыліяй. 

Частыя напады піратаў вымушалі мясцовых жыхароў сяліцца на ўзвышшы і будаваць часавыя сховішчы ў найбольш непрыдатнай для перасоўвання зоне. На Алікудзі захаваліся прыклады старой традыцыйнай архітэктуры, у тым ліку каменныя жытлы і прыстанкі для авечак з конусападобнымі дахамі. Да канца XVII ст. з-за частых рэйдаў востраў спусцеў. Зноў быў населены пасля 1600 г. 

У XX ст. з-за эканамічных праблем назіралася эміграцыя тубыльцаў у Аўстралію і ЗША. Асновай сучаснай эканамічнай дзейнасці з'яўляюцца земляробства і аблугоўванне турыстаў. Алікудцы вырошчваюць на продаж масліны, вінаград і каперсы.

Спасылкі
--------

* Alicudi — Eolie
* History Alicudi
* Evolution of the volcanic plumbing system of Alicudi

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4505458-7 · LCCN: sh2002010122 · NKC: ge822432 · VIAF: 315529129 |
**Мацей Рыбі́нскі** (польск.: Maciej Rybiński; 24 лютага 1784, Славута, Рэч Паспалітая — 17 студзеня 1874, Парыж, Францыя) — польскі генерал, апошні кіраўнік паўстання 1830—1831 гадоў. Вінаваціўся ў перамовах аб капітуляцыі з генералам Паскевічам. Удзельнік напалеонаўскіх войнаў (1809—1814).

Біяграфія
---------

У 1805 годзе ўступіў у армію Напалеона. Служыў ад’ютантам у будучага маршала Луі Габрыэля Сюшэ, з 1807 года — у арміі Варшаўскага герцагства.

Удзельнік Напалеонаўскіх войнаў: з Аўстрыйскай імперыяй (1809), з Расіяй (1812—1813). Адзначыўся ў бітвах пад Смаленскам, Малаяраслаўцам, бітве народаў. Пад Лейпцыгам быў узяты ў палон.

У 1815—1831 гадах служыў у чыне маёра ва ўзброеных сілах Царства Польскага.

У паўстанні з 10 сакавіка 1831 года генерал брыгады, 11 верасня 1831 года генерал дывізіі. 10 верасня 1831 года прызначаны вярхоўным галоўнакамандуючым польскіх войскаў. У 1831 удзельнічаў у бітве пад Астралэнкай. У лістападзе таго ж года быў абвінавачаны ў перамовах аб капітуляцыі з генералам Паскевічам.

5 кастрычніка 1831 года на чале атрада перайшоў межы Прусіі. Пасля здушэння паўстання з красавіка 1832 года ў эміграцыі ў Францыі. Жыў у Парыжы. У 1843 годзе заснаваў сярод польскіх эмігрантаў Ваенную партыю (польск.: Stronnictwo Wojskowe). Пакінуў «Запіскі» пра час польскага лістападаўскага паўстання.

Памёр 17 студзеня 1874 года ў Парыжы, пахаваны на Манмартры.

Галерэя
-------

* Мастак Жазеф Шабор. Партрэт генерала М. Рыбінскага.Мастак Жазеф Шабор. Партрэт генерала М. Рыбінскага.
* Мастак А. Рачынскі. Генерал М. Рыбінскі ў эміграцыі.Мастак А. Рачынскі. Генерал М. Рыбінскі ў эміграцыі.

Зноскі
------

1. 1 2  Maciej Rybiński // Internetowy Polski Słownik Biograficzny<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96022943'></a>
2. 1 2 3 4  Рыбінскі Мацей // Удзельнікі паўстання 1830–1831 гг. на Беларусі: Біябібліяграфічны слоўнік / В. В. Гарбачова. — Мн.: БДУ, 2004. — 400 с. — ISBN 985-485-144-3.

Літаратура
----------

* Рыбінскі Мацей // Удзельнікі паўстання 1830–1831 гг. на Беларусі: Біябібліяграфічны слоўнік / В. В. Гарбачова. — Мн.: БДУ, 2004. — 400 с. — ISBN 985-485-144-3.
* Mirosław Krajewski, Usque ad finem. Powstanie listopadowe i partyzantka 1833 r. na ziemi dobrzyńskiej, Dobrzyńskie Towarzystwo Naukowe, Rypin 2011, ss. 205. (польск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мацей Рыбінскі
* Powstanie listopadowe (польск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · IPSB: maciej-rybinski · Sejm-Wielki.pl · Geni.com · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 119176165 · ISNI: 0000 0001 1057 8859 · LCCN: n96048569 · NLA: 49861497 · NUKAT: n95214388 · SUDOC: 169540944 · VIAF: 40182579 |

 |
**Веткаўскі біялагічны заказнік** — былы біялагічны заказнік у Беларусі ў паўднёвай частцы Веткаўскага раёна Гомельскай вобласці. Плошча 5,9 га. Створаны ў 1978 годзе з мэтай аховы дзікарослых лекавых раслін. На тэрыторыі заказнік забаранялася правядзенне асушальных прац, здабыча торфу, выпас скаціны і сенакос раней тэрмінаў, якія забяспечваюць насеннае аднаўленне раслін, а таксама збор ягад (чарніцы, брусніцы і іншых) пры дапамозе механічных прыстасаванняў (грабянцоў, скрабкоў, і іншых).

Скасаваны пастанаўленнем Савету Міністраў №1697 ад 27 снежня 2007 года.

Зноскі
------

1. ↑  Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 27.12.2007 № 1697
**Мацей Мяхоўскі**, **Мацей з Мяхова**, **Мацей Мехавіт**, **Мацей Мехавіта**, поўнае імя **Мацей Карпіга з Мяхова** (польск.: Maciej Miechowita, *Maciej Karpiga z Miechowa*, лац.: Mathias de Miechow; каля 1457 — 1523) — польскі гісторык, географ, прафесар медыцыны, астролаг.

Найбольш вядомы як аўтар прац «Хроніка палякаў», «Трактат пра дзве Сарматыі». Быў 8 разоў абраны рэктарам Кракаўскага ўніверсітэта. Лічыцца, што ўніверсітэт абавязаны яму сваім росквітам. Быў вядомы сваёй дабрачыннасцю.

Хроніка палякаў
---------------

Самая вядомая праца Мяхоўскага. Неўзабаве пасля таго, як гэтая праца была выданая (1519), увесь арыгінальны тыраж быў канфіскаваны згодна з загадам кароннага канцлера Яна Ласкага. Пасля гэтага частку старонак замянілі на новыя, адрэдагаваныя самім канцлерам. Змены тычыліся шлюбу Ягайлы з Соф’яй Гальшанскай, элекцыі Яна Ольбрахта і яго валошскага паходу 1497 годзе, панавання Аляксандра і некаторых іншых падзей.

Мяхоўскі ў сваёй працы пісаў не столькі аб палітыцы, колькі аб культуры; замест прыярытэту ў гістарычнай працы палітыкі, дзяржаўнай арганізацыі, асобы і яе вялікіх учынкаў увёў паняцці аб нараджэнні і пачатках плямёнаў і народаў, славянскай супольнасці, адводзіў Польшчы цэнтральнае месца ў славянскім свеце.

Ён выказаў гіпотэзу пра аўтахтоннасць славян і лакалізаваў іх прарадзіму ў Псарах. Ён цікавіўся галоўным чынам усходняй праблематыкай, шмат увагі аддаваў падзеям у ВКЛ, апісаў усе палітычныя акцыі ВКЛ. Аўтар крытыкаваў эканамічныя супярэчнасці ў княстве, якія прыводзілі да падзелу грамадства на два слаі — сялянства і магнатаў.

Трактат пра дзве Сарматыі
-------------------------

У гэтай працы Мяхоўскі ўпершыню звярнуў увагу на этнаграфічныя асаблівасці Русі, Літвы і Жмудзі. Таксама ён згадаў тут легенду пра паходжанне літоўцаў ад рымлян (легенда пра Літалію). Аўтар паўтарыў звесткі Яна Длугаша, што ў былыя часы русіны лічылі літоўцаў народам цёмным, вартым пагарды, жабрацкім, таму кіеўскія князі бралі з іх даніну ў знак падданства толькі дубовай карой і скуранымі паясамі. З іншага боку, частку Русі, якая належала да Польскай кароны, апісваў як багатую і прыгожую краіну.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Белазаровіч В. А.* Гістарыяграфія гісторыі Беларусі: вучэб. дапаможнік; Установа Адукацыі «Гродзенскі Дзярж. Ун-т імя Я. Купалы». — Гродна : ГрДУ, 2006. — 345 с. — ISBN 985-417-858-7.. С. 37, 38;
* *Marek Stachowski*. Miechowita’s knowledge of East European languages (mainly Hungarian, Lithuanian and Tatar), based on his *Tractatus de duabus Sarmatiis* (1517) // Studia Linguistica Universitatis Iagellonicae Cracoviensis № 130, 2013. — S. 309—316.
**Ветар** (індан.: Pulau Wetar) — самы вялікі па плошчы востраў архіпелага Барат-Дая ў групе Малых Зондскіх астравоў у Інданезіі. Знаходзіцца ў 56 кіламетрах на поўнач ад Усходняга Тымора.

Геаграфія
---------

Даўжыня вострава складае 130 км, шырыня - 45 км. У цэнтральнай частцы вострава знаходзяцца цяжкапраходныя горы, вышынёй да 1412 метраў і пакрытыя трапічнымі лясамі. Клімат субэкватарыяльны, з 2000 мм ападкаў у год.

Эканоміка
---------

Вырошчваецца какосавая пальма і іншыя трапічныя культуры. Рыбалоўства.

Спасылкі
--------

* *Ветар (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
**Ёхана «Жанэта» Апалонія Берглінд** (шведск.: Johanna «Jeanette» Apollonia Berglind; 21 жніўня 1816 — 14 верасня 1903) — шведская настаўніца мовы жэстаў і дырэктар школы. У 1860 годзе яна заснавала адну з першых школ для глуханямых у сваёй краіне — Ціхую школу (шведск.: *Tysta Skolan*) у Стакгольме.

Біяграфія
---------

Ёхана Берглінд рана асірацела і была ўсыноўлена ўдавой: прыкладна з дзесяці гадоў яна знаходзілася пад апекай сваяка сваёй памерлай маці Пера Арана Борга, педагога-наватара ў справе адукацыі глуханямых у Швецыі, а таксама заснавальніка і дырэктара грамадскага інстытута сляпых і глухіх (*Allmänna institutet för Blinda och Döfstumma*) у Стакгольме.

З 1834 па 1840 год яна была выкладчыцай у Інстытуце глуханямых, якім кіраваў Пер. Пасля смерці Борга ў 1839 годзе Берглінд зарабляла сябе на жыццё, працуючы гувернанткай і кампаньёнкай. У яе быў намер заснаваць адукацыйны пансіён для глухіх, і яна адкладала сваё жалаванне, каб фінансаваць гэтую задуму. 

У красавіку 1860 года яна адкрыла Ціхую школу (*Tysta Skolan*) з некалькімі вучнямі і адным дадатковым выкладчыкам, якога яна змагла сабе дазволіць. Аднак для яе невялікага фонду гэтыя выдаткі былі занадта вялікія. У 1862 годзе Фрэдрыка Брэмер распавяла аб яе працы ў прэсе і папрасіла дапамагчы ёй фінансава.

Дзякуючы гэтаму праект стаў вядомы на ўсю краіну і прыцягнуў вялікую ўвагу прыватных дабрачынцаў: быў створаны школьны савет, школа атрымала заступніцтва караля Карла XV, каралевы Луізы і дзяржаўную падтрымку. Гэта дазволіла Берглінд набыць неабходны будынак для школы ў 1866 годзе, і да 1872 годзе яе ўстанова ўжо не мела даўгоў і, па некаторых паведамленнях, было вельмі запатрабавана.

Жанэта мела рэпутацыю сціплай і сардэчнай жанчыны, яе характарызавалі як далікатную маці для сваіх вучняў, так як адной з яе мэтаў у школе была таксама клопат аб эмацыйных патрэбах сваіх вучняў. Школа атрымала высокую ацэнку: тры яе вучаніцы пасля працавалі выкладчыцамі ў публічных школах для глуханямых пажылых людзей.

Узнагароды
----------

Берглінд была ўзнагароджана залатым каралеўскай медалём «За грамадзянскія заслугі» (*För medborgerlig förtjänst*) і дзяржаўнай пенсіяй. Яна таксама была прызначаная ганаровым старшынёй Стакгольмскага Таварыства глуханямых.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Jeanette A Berglind — 1917.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q379406'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1724971'></a>
2. 1 2  Jeanette (Johanna) Apollonia Berglind // FemBio database Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q61356138'></a>
3. ↑  Berglind, JOHANNA APOLONIA — Svenskagravar.se. Праверана 8 мая 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26699962'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Шведскі біяграфічны |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ветах (значэнні).

**«Ве́тах»** — беларускі гурт дударскай музыкі, утвораны Вячаславам Калацэем у 1997 годзе. Ветах — традыцыйная назва Месяца ў трэцяй квадры.

Гісторыя
--------

Адпачатку «Ветах» мае ўласную спеўную дзіцячую групу-спадарожнік і супрацоўнічае са спеўна-харэаграфічным гуртам «Верас» Таццяны Пладуновай. Апошнім часам выхаванцы абодвух гуртоў усё больш актыўна дапамагаюць заснавальнікам «Ветаху» і з'яўляюцца хутчэй іх калегамі, чым вучнямі па фальклорным руху. Ад стварэння рэпертуар гурта — каляндарныя і працоўныя песні, дударская і смычковая музыка, гульні, абрады і танцы паўночнай, заходняй і цэнтральнай Беларусі. Іх пераймаюць як з фанаграм і відэазапісаў аўтэнтычных вясковых выканаўцаў, так і выяжджаючы ў фальклорныя экспедыцыі. Стылістычна вынік творчай дзейнасці гурта — т. зв. «пост-фальклор», другасныя формы каранёвай руральнай культуры, якія існуюць ва ўмовах горада. Гурт рэгулярна выяжджае з Мінску, дзе са старэйшымі носьбітамі традыцыі і аднагодкамі-жыхарамі мясцовых вёсак спраўляе каляндарныя абрады. Ім абавязкова адзначаюцца святы «Сонечнага крыжа» (Вялікдзень, Купалле, Дзяды, Каляды). З 2001 года тры-чатыры разы ў сезон (напярэдадні асноўных фальклорных свят) «Ветах» дае вялікі канцэрт-вечарыну з танцавальнай дударскай музыкай у мінскіх клубах (гэтая з'ява вядома як «Музычная вандроўка па Крывіі без баяна»). Публіка, што збіраецца на вечарыну, мае магчымасць вывучыць народныя гульні і танцы Беларусі, узяць удзел у выкананні старажытных рытуальных песень.

Музычныя інструменты
--------------------

Для акампанементу ўдзельнікі гурту выкарыстоўваюць: акарыну (керамічны аэрафон), флейту, скрыпку, гуслі (майстры Вадзім Пархімовіч, Алесь Жукоўскі), дуду (майстaр Віктар Кульпін), розныя віды ўдарных. Гурт «Ветах» неаднаразова ўдзельнічаў у эфірах радыёклуба «Фальклор» на Радыё-1 Беларусі, выступаў на розных канцэртных пляцоўках Беларусі, Эстоніі, Літвы, Латвіі, Польшчы, Германіі, Бельгіі і Францыі з такімі выканаўцамі, як Laiksne, Ліцвіны, Госціца, Наталля Матыліцкая, Guda, Kuokle, Musica Radicum, Reketukas, Meguva, Cerulites, Kapela dudarska «Manugi», Kapela Dudziarzy Wielkopolskich.

Дыскаграфія
-----------

* «*Тэмпаральнасць*» (CD, май 1999)
* «*Страла*» (CD, чэрвень 2004)
* «*Vietah Live on DVD*» (DVD, ліпень 2006)
* «*Vietah in an Acid Childhood*» (CD, снежань 2007)
* «*Дуды Юр’я зімовага*» (DVD, люты 2008)
* «*Сонца — на лета, зіма — на мароз!*» (DVD, май 2010)

Спасылкі
--------

* Афіцыйная хатняя старонка
**Маргарыта Іосіфаўна Алігер** (прозвішча пры нараджэнні — Зейлігер; 24 верасня [7 кастрычніка] 1915, Адэса, Херсонская губерня — 1 жніўня 1992, ДСК «Мічурынец») — савецкая паэтэса і перакладчыца, журналістка, ваенны карэспандэнт. Лаўрэат Сталінскай прэміі другой ступені (1943).

Біяграфія
---------

Маргарыта Зейлігер нарадзілася ў Адэсе ў сям’і служачых: бацька, Іосіф Паўлавіч (Ёсія Пінхусавіч) Зейлігер, займаўся адвакацкай практыкай, быў членам кансультацыйнага бюро пры Адэскім гарадскім з’ездзе міравых суддзяў. Паступіла ў хімічны тэхнікум, працавала па спецыяльнасці на заводзе. У пачатку 1930-х гадоў, у свае 16 гадоў, Маргарыта пакінула вучобу, Адэсу і адправілася ў Маскву. Праваліўшы іспыты ў інстытут, здымала «кут», паступіла на працу ў бібліятэку інстытута ОГИЗ і ў завадскую шматтыражку. Дэбютавала ў друку ў 1933 годзе — у часопісе «Огонёк» за подпісам «Маргарыта Алігер» былі апублікаваныя вершы «Будні» і «Дождж». У 1934—1937 гадах вучылася ў Літаратурным інстытуце імя А. М. Горкага. У 1938 годзе яе прынялі ў Саюз пісьменнікаў СССР.

У гады Вялікай Айчыннай вайны Алігер была ваенным карэспандэнтам у блакадным Ленінградзе. У 1942 годзе ўступіла ў УКП(б); у 1943 годзе перадала прысуджаную ёй Сталінскую прэмію ў Фонд абароны.

У 1955 годзе Маргарыта Алігер ўдзельнічала ў стварэнні «адлігаўскага» альманаха «Літаратурная Масква». Член праўлення Саюза пісьменнікаў РСФСР і Саюза пісьменнікаў СССР. Член рэдкалегіі часопіса «Нядзеля літаратурная» (1992).

Ажыццявіла пераклады каля 40 паэтаў.

Зноскі
------

1. ↑  Алигер Маргарита Иосифовна // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. ↑  Margarita Aliger // FemBio database Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q61356138'></a>
3. ↑  Margarita Iosifovna Aliger // Gran Enciclopèdia Catalana — Grup Enciclopèdia, 1968.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18696256'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2664168'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ганскі.
**Мацей Ганскі** (нар. 1984, Гданьск) — польскі музыкант, піяніст, педагог.

Біяграфія
---------

У 2008 г. з адзнакай скончыў Музычную акадэмію імя Станіслава Манюшкі. Навучаўся па класе фартэпіяна ў прафесара А. Арцікевіча, па класу камералістыкі — у прафесара А. Прабуцкай-Фірлей. У 2011 г. скончыў Акадэмію музыкі і драматычнага мастацтва ў Адэнсе ў Даніі па класу прафесара Ц. Бьёркоэ. У 2007—2008 гг. з’яўляўся стыпендыятам праграмы Socrates/Erazmus ў Даніі. Магістр мастацтваў.

Дзейнасць
---------

Даў больш за 600 канцэртаў, у тым ліку ў Японіі, ЗША, Егіпце, Францыі, Даніі, Германіі, Іспаніі, Нідэрландах, Балгарыі, Румыніі, Малдове, Босніі і Герцагавіне, Беларусі і Польшчы. Шматкроць выступаў як саліст з Адэнскім сімфанічным аркестрам, Ла Камерата, Са Ностра, з аркестрам Дзяржаўнай балтыйскай оперы, Вармінска-Мазурской філармоніі, Ломжынскім і Эльблонгскім камернымі аркестрамі. Выступаў з канцэртам у палацы Гатэль-дэ-Віль ў Парыжскай ратушы. Шмат разоў рабіў запісы для Польскага тэлебачання (Telewizja Polska, TVP), а таксама для тэлебачання Японіі, Іспаніі і радыё Даніі. Прымаў удзел у некалькіх дзясятках музычных фестываляў.

З 2009 г. выкладае ў Музычнай акадэміі імя Станіслава Манюшкі і Акадэміі музыкі і драматычнага мастацтва ў Адэнсе.

Дасягненні і прызнанне
----------------------

* 2008 г. — другая прэмія на The Bradshaw & Buono International Piano Competition ў Нью-Ёрку, ЗША
* 2008 г. — першая прэмія Yamaha Music Foundation of Europe Scholarship Award ў Орхусе, Данія
* 2007 г. — другая прэмія і спецыяльная прэмія на The VI International Piano Competition Vila de Capdepera на Маёрцы, Іспанія
* 2006 г. — дзве ўзнагароды Міжнароднага музычнага конкурсу імя М. К. Агінскага ў Смаргоні, Беларусь
* 2006 г. — спецыяльная прэмія за лепшае выкананне твора ХХ стагоддзя на Міжнародным конкурсе імя І. Брамса ў Гданьску, Польшча
* 2005 г. — лаўрэат Міжнароднага конкурсу імя К. Шыманоўскага ў Лодзі, Польшча
* 2003 г. — лаўрэат Міжнароднага конкурсу піяністаў ў Вільнюсе, Літва
* 2001 г. — лаўрэат Міжнароднага конкурсу піяністаў імя Я. Падэрэўскага ў Быдгашчы, Польшча
* 2001 г. — першая прэмія Агульнапольскага конкурсу піяністаў у Забжэ, Польшча
* 1998 г. — першая прэмія і спецыяльная прэмія Агульнапольскага конкурсу піяністаў імя Л. Штэфанскага ў Плоцку, Польшча

Пяць разоў быў удастоены Стыпендыі Міністэрства культуры Польшчы, тройчы — Стыпендыі Прэзідэнта горада Гданьска. Стыпендыят праграмы ўрада Даниии CIRIUS, ўрада Польшчы «Маладая Польшча», Парыжскай Міжнароднай Летняй Сесіі, Фонду Esther Bagnings, Фонду Karen og Artur Feldthusens і інш. У 2010 г. дзейнасць М. Ганскага была адзначана Узнагародай горада Гданьска для маладых дзеячаў у галіне культуры.
**Маргарыта Байс** (8 верасня 1815, Фрыбур, Швейцарыя — 27 чэрвеня 1879, Фрыбур) — швейцарская свецкая верніца-містык, каталіцкая святая.

Біяграфія
---------

Належала да Трэцяга ордэну св. Францішка Асізскага, спалучала працу швачкі з духоўным жыццём і служэннем у парафіі, навучала дзяцей катэхізісу, дапамагала ўбогім, наведвала хворых і паміраючых: свой асабісты шлях святасці яна бачыла не ў манастве, а ў свеце.

8 снежня 1854 года, калі папа Пій IX абвясціў догмат аб Беззаганным Зачацці Найсвяцейшай Дзевы Марыі, Маргарыта Байс атрымала аздараўленне ад раку і ў той жа дзень атрымала стыгматы, містычнае паходжанне якіх было пацверджана ўрачамі і Касцёлам.

Маргарыта памерла ва ўрачыстасць Найсвяцейшага Сэрца Пана Езуса ва ўзросце 63 гадоў. Пасля яе смерці Ватыкан прызнаў цуд, які прыпісваецца яе заступніцтву, калі двухгадовае дзіця было цалкам выратавана пасля таго, як яго пераехаў трактар вагой 816 кг. Яна была беатыфікавана Янам Паўлам II у 1995 годзе.

13 кастрычніка 2019 года папа Францішак абвясціць яе святой.

Зноскі
------

1. 1 2   Праверана 5 мая 2019.
2. 1 2  Marguerite Bays // GCatholic.org — 1997.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25932135'></a>
3. 1 2
4. ↑
5. ↑  Bays, Marguerite Праверана 8 чэрвеня 2023.
6. ↑  13 кастрычніка падчас урачыстай Імшы, якую папа Францішак цэлебраваў на ватыканскай плошчы св. Пятра, пяць благаслаўлёных былі абвешчаны святымі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 125502346 · GND: 11936493X · ISNI: 0000 0000 6270 6560 · NTA: 151342873 · SUDOC: 156372819 · VIAF: 89654204 |

 |
Генрых Фрыдрых Фюгер. Праметэй прыносіць агонь людзям (1817)
**Алімпійскі агонь** — адзін з сімвалаў Алімпійскіх гульняў. Гэты агонь запальваюць у горадзе правядзення Гульняў падчас іх адкрыцця і ён гарыць бесперапынна да іх заканчэння.

Гісторыя
--------

Традыцыя запальваць Алімпійскі агонь існавала ў Старажытнай Грэцыі падчас правядзення антычных Алімпійскіх гульняў. Алімпійскі агонь служыў згадкай пра подзвіг Праметэя, што па легендзе выкраў агонь у Зеўса і падараваў яго людзям.

Адраджэнне заснаванай на старажытнагрэчаскіх рытуалах традыцыі адбылося пры правядзенні Алімпійскіх гульняў 1928 года ў Амстэрдаме.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Алімпійскі агонь

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Universalis |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Люблінскі.
**Ігар Аляксандравіч Люблінскі** (26 лютага 1914, Ніжні Ноўгарад) — беларускі архітэктар. Кандыдат архітэктуры (1970).

Біяграфія
---------

Скончыў Горкаўскі інжынерна-будаўнічы інстытут у 1940 годзе. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Член КПСС з 1944 года. Член Саюза архітэктараў СССР з 1946 года.

Працаваў галоўным архітэктарам г. Фрунзэ, з 1960 года — галоўным архітэктарам, кіраўніком майстэрні ў Мінскпраекце, Белдзяржпраекце, з 1976 па 1980 г. — загадчык сектарам у БелНДІПгорадабудаўніцтва.

Пражываў у Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): генплан Мінска, эскіз планіроўкі і забудовы цэнтра Мінска (1964), генплан і ПДП цэнтра Баранавічаў (1966), генпланы Брэста, Клецка, Капыля, Узды, курортнай зоны «Нарач» (1970—1980). Навуковыя распрацоўкі па пытаннях удасканалення структуры вытворча-сялібных раёнаў, вытворчых зон (прамысловых вузлоў). Артыкулы ў часопісах і зборніках па пытаннях горадабудаўніцтва.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны II ступені, медалямі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Люблинский Игорь Александрович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Жапура́, Япуа** — рака ў Калумбіі (дзе завецца Какета, ісп.: Caquetá) і Бразіліі; левы прыток Амазонкі.

Даўжыня ракі 1930 км. Плошча вадазбору 282 000 км². Бярэ пачатак у Цэнтральных Кардыльерах Калумбіі.

У верхнім цячэнні, у Андах і ў заходняй частцы Гвіянскага нагор’я парожыстая, на Амазонскай нізіне шырокая і спакойная; у ніжнім цячэнні утварае шматлікія старыцы, рукавы, пратокі, якія за 600 км ад вусця злучаюцца з Амазонкай. Сілкаванне дажджавое. З сакавіка па ліпень адбываецца паводка, дзякуючы чаму рака шырока разліваецца, утвараючы возера.

Сярэднегадавы расход вады каля 18 тыс. м³/с. Суднаходная ў асноўным у межах Бразіліі, у Калумбіі — на асобных участках.

Зноскі
------

1. ↑  Географический энциклопедический словарь: Географические названия / Гл. ред А. Ф. Трёшников; Ред. кол.: Э. Б. Алаев, П. М. Алампиев, А. Г. Воронов и др.. — М.: Сов. энциклопедия, 1983. — С. 148. — 538 с. — 100 000 экз. (руск.)

Літаратура
----------

* Географический энциклопедический словарь: Географические названия / Гл. ред А. Ф. Трёшников; Ред. кол.: Э. Б. Алаев, П. М. Алампиев, А. Г. Воронов и др.. — М.: Сов. энциклопедия, 1983. — С. 148. — 538 с. — 100 000 экз. (руск.)
**Мацей Пранчы́нскі** — танцоўшчык і балетмайстар 2-й паловы 18 стагоддзя.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў г. Беласток. Вучань А. Пуціні.

У 1765—1772 гадах танцоўшчык прыдворнага тэатра гетмана Браніцкага ў Беластоку, у 1774—1776 гадах у Варшаўскім тэатры балета. Як балетмайстар пераклаў для Варшаўскай сцэны балеты «Дыяна і Эндыміён», «Сідней і Сілы», «Паляванне Генрыха IV».

У 1777 годзе выступаў у Слонімскім тэатры Агінскага.

У 1780—1785 гадах танцоўшчык і балетмайстар прыдворных тэатраў Сапегаў у Ружанах (у 1784 годзе паставіў балет «Літасцівасць Ціта») і Дзярэчыне.

У 1794—1795 гадах дырэктар трупы ў Вільні.

У 1795—1798 выступаў у прыдворным Шклоўскім тэатры Зорыча.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сянкевіч.
**Ігар Ісідаравіч Сянкевіч** (15 сакавіка 1927, Менск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Скончыў Ленінградскі інжынерна-будаўнічы інстытут у 1955 годзе. Працаваў архітэктарам, кіраўніком майстэрні ў Белдзяржпраекце, БелНДІПгорадабудаўніцтва, начальнікам аддзела Дзяржбуда БССР, з 1988 года — начальнік аддзела Галоўэкспертызы пры Дзяржбудзе БССР.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1958 года. Член КПСС з 1963 года. Пражываў у Мінску.

Творчасць
---------

У складзе аўтарскіх калектываў распрацоўваў схемы і праекты раённых планіровак для БССР і абласцей Нечарназёмнай зоны РСФСР (1960—1980), Каталог пашпартоў плошчаў для размяшчэння прамысловых прадпрыемстваў у гарадах БССР (1975), аўтар «Схемы размяшчэння і развіцця гарадскіх і сельскіх паселішчаў БССР да 2000 г.» (1973, 1981). Артыкулы па пытаннях рассялення і раённай планіроўкі.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1963).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Сенкевич Игорь Исидорович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-350804 |
**Жаніцьба коміна** - беларускі народны абрад, які сімвалізаваў канец лета, пачатак восені і халадоў, паступовае скарачэнне дня.

Час святкавання і распаўсюд
---------------------------

Абрад існаваў пераважна на Палессі. У розных мясцінах яго прымяркоўвалі да розных дат: 14 верасня (дзень Сімяона Стоўпніка), 22 верасня (дзень восеньскага раўнадзенства). Часам спраўлялі яшчэ веснавую Жаніцьбу коміна на Фаміным тадні (другі тыдзень пасля Вялікадня). Спевы і дзеянні, характэрныя дзеля абраду, сведчаць, што ў гэты дзень гаспадары звычайна пачыналі сеяць жыта, а таксама адбывалася ініцыяцыя дзяўчат: пасля гэтага ім дазвалялася наведваць вячоркі і попрадкі - працоўныя зборы моладзі.

Апісанне
--------

Комін - конусападобная труба, якая выходзіла, якая выходзіла вонкі праз столь і дах. У даўніну, калі ў хатах яшчэ не было вокнаў, яна служыла дзеля асветлення жытла. Праз комін зверху ў памяшканне праходзіла святло. 

Абрад выглядаў так. Пад комінам вешалі дымаход, які рабілі з дошак ці плялі з лазы і абмазвалі глінай. Пад дымаходам падвешвалі патэльню, каганец ці металічную рашотку. На рашотцы запальвалі лучыну ці хваёвыя карэнчыкі. Маленькі аганёк асвятляў хату. А дым ішоў праз дымаход і комін на вуліцу. 

"Комін" упрыгожвалі: бялілі, абвешвалі зелянінай, абвязвалі хмелем, новымі ручнікамі, кветкамі. Таксама пад яго кладуць "ахвяру" (гарбузікі, зерне, розныя ласункі). У агеньчык, які гарыць на патэльні, кідаюць сала, масла, скрылёчкі. Пасля гэтага жанчыны вадзілі вакол коміна карагод і спявалі спецыяльныя песні: "Ой прыйшлі ж ночанькі доўгенькія, мы ж цябе кветкамі ўбіралі, бервяночкам, рутай аперазалі"

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| 
Ой прыйшлі ж ночанькі доўгенькія,
Мы ж цябе кветкамі ўбіралі,
Бервяночкам, рутай аперазалі...
 | "|

Значэнне
--------

Абрад сімвалізаваў пераход ад лета да восені, прыход халадоў і скарачэнне дня. На пытанне "З кім жэніцца комін" сяляне адказваюць па-рознаму: з хатай, з печчу, з працай ці нават з доўгімі зімовымі вечарамі. Верагодна, што ў старажытнасці гэта быў абрад ушанавання агня, вогненага духа. Агонь - стыхія, без якой старажытны чалавек не мог пражыць, не мог сагрэцца зімой ці прыгатаваць ежу. Месца, дзе гарэў хатні агонь, здаўна было цэнтрам хатняй гаспадаркі. 

У час абрада спяваліся і радкі невядомай "нявесце" коміна:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Праца наша дзеўка гарненька, 
палюбіць коміна радзенька...
 | "|

Цяперашні стан абрада
---------------------

У 20 стагоддзі абрад амаль паўсюдна забыўся. Аднак у некаторых вёсках ён быў захаваны і нават імкліва адраджаецца. Студэнцкае этнаграфічнае таварыства зафіксавала яго на Цэнтральным і Усходнім Палессі (Пінскі, Жыткавіцкі, Столінскі, Лельчыцкі раёны). Адраджэннем абрада сёння займаюцца і некаторыя музычныя гурты ("Міжрэчча", "Ягорава гара"), а таксама краязнаўчая суполка "Талака".

Гл. таксама
-----------

* Жаніцьба Цярэшкі
* Пахаванне стралы
* Пахаванне Дзеда

Спасылкі
--------

* Апісанне абрада з фотаздымкамі
* Жаніцьба коміна
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Карвацкі.
**Маце́й Карва́цкі** (польск.: Maciej Karwacki; 30 сакавіка 1686, Унешаў, Прусія — 10 красавіка 1756, Навагрудак) — езуіт ад 1 кастрычніка 1706 года.

Перад уступленнем у Закон вывучаў філасофію ў Рэшлю і Браневе. Прафесар рыторыкі ў Браневе (1716—1717), Рэшлю (1717—1718) і Ломжы (1718—1719), прафесар матэматыкі, яўрэйскай і грэчаскай моў, прэфект друкарні ў Вільні (1720—1732), прэфект школаў у Слоніме (1736—1738), супер'ёр у Мітаве (1739—1741), прафесар матэматыкі і грэчаскай мовы ў Навагрудку (1743—1756). Аўтар граматыкі грэчаскай мовы «Grammatica Graeca», выдадзенае ў Вільні ў 1725. Са шляхецкага роду Карвацкіх, пляменнік Станіслава, брат Томаша, Людвіка Францішка, дзядзька Станіслава.
Славацкі танец
**Мараўская Славакія**, **Славацка** (чэшск.: Moravské Slovácko) — этнаграфічная вобласць у Маравіі на паўднёвы ўсход ад Брно. На поўначы і паўночным захадзе Мараўскую Славакію абмяжоўваюць масівы Жданіцкага лесу і Хршыбаў, на поўдні рака Дыя. Тэрытарыяльна прыналежыць раёнам Годанін, Угерске-Градзіштэ, часткова Злін і Бржэцлаў. Акрамя таго, у склад Мараўскай Славакіі часам уключаюць і славацкі Голіч.

Жыхары рэгіёна завуць сябе мараўскімі славакамі, размаўляюць на «славацкім» (чэшск.: slovacky) дыялекце чэшскай мовы, пераходным да славацкай (чэшск.: slovensky). Рэгіён багатымі фальклорнымі традыцыямі.

Спасылкі
--------

* slovacko.cz
* slovacko.org Архівавана 22 ліпеня 2020.
* Часопіс «Малованы Край»
* Славацкі музей ва Угерске-Градзіштэ
**Вайката** — найдаўжэйшая рака Новай Зеландыі. Працякае праз цэнтральную частку Паўночнага вострава, пераважна праз рэгіён Вайката, даўжыня — 425 кіламетраў. Бярэ свой пачатак на ўсходніх схілах Руапеху; злучыўшыся з ракой Тангарыра, выцякае ў возера Таупа, самае вялікае па плошчы новазеландскае возера. Перад утокам у Таупа ў яго паўночна-ўсходняй частцы, рака ўтварае каскад вадаспадаў — вадаспады Хука, а выцякаючы з Таупа, бярэ шлях на паўночны захад праз раўніну Вайката. Нясе свае воды ў Тасманава мора, у вусці ракі, паўднёвей Окленда, размешчаны Порт Вайката. Ад назвы ракі паходзіць назва рэгіёна Вайката.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Догель.

**Мацей Догель** (6 жніўня 1715, в. Гембулы, Лідскі павет — 24 лютага 1760) — вялікалітоўскі гісторык-архівіст, прававед.

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння Шчучынскага піярскага калегіума ўступіў у ордэн піяраў і займаўся выкладчыцкай дзейнасцю. Маршалак надворны літоўскі уладальнік мястэчка Шчучын Ю. Сцыпіён дэль Кампа даручыў яму выхаванне свайго сына, разам з якім Догель выязджаў за мяжу, наведваў лекцыі ў Лейпцыгскім і Парыжскім універсітэтах, удасканальваў свае веды ў філасофіі, міжнародным праве і матэматыцы. З канца 1740-х гадоў рэктар піярскага калегіума ў Вільні, заснаваў школу з асобным інтэрнатам для шляхецкай моладзі — Віленскі піярскі «Калегіум Нобіліум». У апублікаваным «Паведамленні» пра адкрыццё гэтай школы падкрэсліваў вялікую ролю асветы ў справе маральнага ўдасканалення народа. Шмат падарожнічаў, у 1748 г. як пасол Рэчы Паспалітай меў магчымасць працаваць у архівах і бібліятэках Германіі, Францыі, Галандыі, дзе сабраў шмат гістарычных і дыпламатычных дакументаў. Выкарыстоўваў таксама рэдкія, малавядомыя або нават сакрэтныя афіцыйныя дакументы, што захоўваліся ў каралеўскім архіве Кракава і Нясвіжскім архіве. Асноўным навуковым і наватарскім на той час выданнем Догелем быў збор міжнародных трактатаў. З 8 запланаваных тамоў выйшлі толькі 3 пад назвай «Дыпламатычны кодэкс Польскага каралеўства і Вялікага княства Літоўскага» (Codex Diplomaticus Regni Poloniae et Magni ducatus Lithuaniae, in guo pacta, foedera tractatus pacis etc; Т. 1, 1758, т. 4, 1764, т. 5, 1759). Нявыдадзеныя матэрыялы (5 тамоў) у рукапісах паступілі ў Каралеўскую бібліятэку (Варшава), потым у Віленскі ўніверсітэт, адтуль у Пецярбургскую публічную бібліятэку. Выдаваў таксама збор дакументаў «Граніцы Польскага каралеўства і Вялікага княства Літоўскага» (1758 г.) па размежаванні дзяржаўнай граніцы ВКЛ з Польшчай у сярэдзіне XVI ст. Яго зборнікі матэрыялаў па гісторыі міжнародных адносін Польшчы, Літвы і Беларусі за XIII — XVIII стст. як гістарычныя крыніцы не страцілі свайго значэння.

Зноскі
------

1. 1 2  Maciej Dogiel // Internetowy Polski Słownik Biograficzny<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96022943'></a>
2. 1 2 3 4 5  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
3. ↑  Dogiel M. Limites Regni Poloniae & Magni Ducatus Litvaniae. — Vilnae, 1758.

Літаратура
----------

* Encyklopedia katolicka. T. 4: Docent — Ezzo. ― Lublin, 1995
* Беларуская энцыклапедыя. Т. 6. — Мн. 1998.
* Бирало, А.А, Философская и общественная мысль в Белоруссии и Литве в конце XVII — середине XVIII в. — Мн. 1971.
* Вялікае княства Літоўскае: энцыклапедыя. Т. 1. — Мн. 2005.
* Куркоўскі Я. Мацей Догель: [пятая кніга з серыі пра знакамітых лідзян] / Яраслаў Куркоўскі // «Наша слова» / Заснавальнік: ТБМ ім. Францішка Скарыны. — 2006. — 15 лют. (№ 7). — С. 11; 22 лют. (№ 8). — С. 11.