recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У сучасным значэнні **флэшмоб** (ад англійскага: *flash mob* — «імгненны натоўп») азначае групу людзей, якія нечакана з’яўляюцца ў публічным месцы, цягам кароткага прамежку часу дзейнічаюць незвычайным чынам, а затым хутка знікаюць. Звычайна флэшмоберы арганізуюцца праз Інтэрнэт або іншыя сучасныя сродкі сувязі.

Не існуе адзінага меркавання наконт мэт правядзення флэшмобаў. Удзельнікі аднаго і таго жа мерапрыемства могуць пераследваць розныя мэты. Сярод магчымых варыянтаў — забава, парушэнне звычайнага ходу жыцця, уздзеянне на навакольных, адчуванне дачынення да агульнай справы, самасцвярджэнне. Ідэалогія класічнага флэшмобу прытрымліваецца дэвізу «Флэшмоб па-за рэлігіяй, па-за палітыкай, па-за эканомікай».

Рух флэшмобу заснаваны на выкананні тыповых правіл, сярод якіх найбольш важныя наступныя: адначасовы пачатак і завяршэнне акцыі яе ўдзельнікамі; дакладнае следаванне сцэнарыю; адсутнасць удзельнікаў на месцы флэшмобу да і пасля акцыі; уяўная спантаннасць дзеяння.

Паходжанне
----------

Першы флэшмоб быў арганізаваны на востраве Манхэтэн у маі 2003 года па ініцыятыве Біла Уосіка (*Bill Wasik*), галоўнага рэдактара часопіса *Harper’s*. Паходжанне флэшмобаў было невядомае, пакуль Уосік не надрукаваў артыкул пра сваё вынаходніцтва ў сакавіцкім выданні *Harper’s*. Першая спроба флэшмобу была беспаспяховай, бо вызначаная для правядзення флэшмобу крама была загадзя папярэджана пра планы людзей сабрацца ў ёй.

Першы паспяховы флэшмоб адбыўся 3 чэрвеня 2003 года ва ўнівермагу *Macy’s*. Гэтым разам Уосік здолеў правесці флэшмоб, папярэдзіўшы ўдзельнікаў аб месцы правядзення наўпрост перад самой падзеяй. Больш за 100 чалавек сабраліся вакол аднаго дарагога дывана на дзявятым паверсе ўнівермага і сталі казаць прадавачкам, што жывуць разам на складзе на ўскраіне Нью-Ёрка, і хочуць купіць «Дыванок Кахання».

Гл. таксама
-----------

* Крытычная маса (рух)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Флэшмоб
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Цырк (фільм).

**«Цырк»** (руск.: Цирк) — савецкі камедыйны музычны мастацкі фільм, пастаўлены ў 1936 годзе рэжысёрам Рыгорам Аляксандравым па сцэнары, заснаваным на п’есе Ільі Ільфа, Яўгена Пятрова і Валянціна Катаева «Пад купалам цырка» для Маскоўскага мюзік-хола. Аўтары п’есы прыбралі свае імёны з тытраў з-за нязгоды з рэжысёрскай трактоўкай.

Сюжэт
-----

Дзеянне адбываецца ў СССР у 1930-я гады. Амерыканскі цыркавы атракцыён «Палёт на месяц» прыязджае на гастролі ў СССР. Зорка нумара Мэрыян Дыксан карыстаецца велізарным поспехам у савецкіх гледачоў. Але, ведаючы факты яе асабістага жыцця, стваральнік нумару немец Франц фон Кнэйшыц шантажуе і эксплуатуе яе.

У ролях
-------

* Любоў Арлова
* Сяргей Сталяроў
* Уладзімір Валодзін

Спасылкі
--------

* Цырк (фільм, 1936) на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)
**«Фляўс і Кляйн»** ― беларускі рок-гурт.

Гісторыя
--------

Створаны ў 2003 годзе. У гэты час робіцца праграма «Холодной айсберг человека с тёплым флагом». У 2003 і 2004 гадах каманда перамагае на фестывалі «Рок-кола». Выступае з канцэртамі ў клубах Беларусі, а таксама як удзельнікі і госці на шматлікіх фестывалях («АЯ-camp» 2003―2005, «Наша Музыка», «Нова Рок», «Двина-Дзвiна-Даугава», «Продвижение»). 2005 год адзначыўся стварэннем новай акустычнай праграмы «Морские баллады Эммануила». А на «Рок-коле 2005» у намінацыі «Рок-рысталішча» гурт бярэ прыз глядацкіх сімпатыяў. На фестывалі «Ты признан быть первым 3» (Масква) ― гран-пры фэстывалю. Гурт дае канцэрты па краінах СНД. У 2005―2006 гадах як госці выступаюць на фестывалях «Ночь как день», «Пришествие» (Санкт-Пецярбург), «Белые ночи» (Крым). У 2006 годзе з’явілася новая праграма. У 2007 годзе гурт з’яўляецца пастаянным госцем на ўсіх фестывалях, якія ладзяцца прадзюсарскім цэнтрам «PPB Media» (Масква). 2007 год прынёс у праграму «Фляўс і Кляйн» беларускамоўнае выкананне песень і перамогу на фестывалі музыкі маладой Беларусі «Басовішча-2007».

Дыскаграфія
-----------

### Сінглы

* 2015 ― «Воздушный шар»

Зноскі
------

1. ↑  Фляўс і Кляйн  (бел.). *Generation.by*. Архівавана з першакрыніцы 29 лістапада 2021. Праверана 15 снежня 2021.
2. ↑  *Колесникова, Маша.*. Сингл «Воздушный шар» и превью нового альбома от «Фляус и Кляйн» (слушать) (руск.). *Еўрапейскае радыё для Беларусі* (16 снежня 2015). Архівавана з першакрыніцы 7 ліпеня 2018. Праверана 15 снежня 2021.

Спасылкі
--------



* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* «Фляус И Кляйн» на Useraudio.net
* «Фляус и Кляйн» ― «Чудеса» на YouTube

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце |
| Фота, відэа і аўдыё | Last.fm |
**Калат-аль-Бахрэйн** (араб. قلعة البحرين‎‎ — «крэпасць Бахрэйн») — аб'ект са спісу Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Бахрэйне, прадстаўляе сабою штучны ўзгорак, створаны культурнымі наслаеннямі з 2300 гг. да н.э. да 1700 гг. н.э.

З 3 ст. да н.э. да 16 ст. н.э. у гэтым партовым горадзе гандлявалі, будавалі дамы і храмы, прыязджалі і з'язджалі многія пакаленні жыхароў. Яго захоплівалі і здавалі военачальнікі розных імперый. Мяркуюць, што тут знаходзілася сталіца дзяржавы Дыльмун, якая была цэнтрам цывілізацыі гэтага рэгіёну.

Горад быў скрыжаваннем розных культур, і гэта адлюстравалася на яго архітэктуры. У выніку шматвекавой дзейнасці з'явіўся велізарны ўзгорак культурных напластаванняў вышынёй 12 м. Яго верхні слой — партугальская крэпасць, ад яе імя археалагічны аб'ект атрымаў сваю назву («кала» — крэпасць).

У адным і тым жа месцы можна ўбачыць прыклады фартыфікацыйных збудаванняў розных эпох, палацы, якія ўплылі на палацавае дойлідства іншых краін, і проста жылую забудову.

Гісторыя
--------

Археалагічныя знаходкі, раскапаныя ў крэпасці, раскрываюць многае пра гісторыю краіны. Гэтая мясцовасць была заселеная на працягу каля 5000 гадоў і ўтрымлівае каштоўную інфармацыю аб Медным і Бронзавым вяках у Бахрэйне. Першая крэпасць Бахрэйна была пабудавана каля трох тысяч гадоў таму на паўночна-ўсходнім піку вострава Бахрэйн. Крэпасць Калат-аль-Бахрэйн датуецца шостым стагоддзем нашай эры. Сталіца цывілізацыі Дзілмун быў паводле «Эпасу аб Гільгамешы», «зямлёй неўміручасці», радавым месцам шумераў і месцам сустрэчы багоў.

З 1987 года археолагі Бахрэйна працуюць над аб'ектам. Археалагічныя знаходкі паказалі сем гарадскіх цывілізацый, пачынаючы з Дзілмуна, найбольш важнай старажытнай цывілізацыі рэгіёну.

Раскопкі
--------

Раскопкі паказваюць невялікае паселішча, адзінае з гэтага перыяду ва Ўсходняй Аравіі, на яго паўночным баку. Зроблена выснова, што вёска была заселеная людзьмі, якія развівалі сельскую гаспадарку побач з аазісам, садзілі пальмы, пасвілі авец і коз, займаліся рыбалкай у Аравійскім моры. Маленькія домікі былі зробленыя з грубага каменя з глінай або растворам у якасці злучнага матэрыялу. У дамах былі прасторныя абтынкаваныя падлогі. Раскопкі таксама сведчаць, што вёска была падзелена на вуліцы, якія раздзялялі жылыя комплексы.

Знойдзены металічныя артэфакты: медныя адліўкі, прылады лоўлі; малыя і вялікія ціглі, якія выкарыстоўваюцца для плаўкі металу, былі выяўленыя ў значных колькасцях, што сведчыць аб вялікім маштабе вытворчасці прафесійных рамеснікаў. Медныя вырабы затым гандляваліся ў суседніх краінах — Амане і Месапатаміі.

Зноскі
------

1. ↑  *UNESCO*. Qal’at al-Bahrain – Ancient Harbour and Capital of Dilmun (англ.). Архівавана з першакрыніцы 2 красавіка 2012. Праверана 22 лістапада 2016.
2. ↑  Cavendish, Marshall (September 2006). *World and Its Peoples*. Marshall Cavendish. p. 42. ISBN 978-0-7614-7571-2.. Retrieved on 5 May 2011.

Літаратура
----------

* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Калаян.

**Севастакратар Калаян** — балгарскі феадальны валадар, які меў вышэйшы тытул севастакратара. Кіраваў вобласцю Срэдзеца ў XIII стагоддзі.

Калаян мог быць унукам цара Івана Асеня I (1189—1196) праз яго малодшага сына севастакратара Аляксандра, бо ён згадваецца як кузен цара Канстанціна I Ціха (1257—1277); аднак, яго дачыненні да царскай сям'і маглі быць толькі тытулярнымі. Калаян апанент правізантыйскай палітыкі цара Міхаіла Асеня I (1246—1256), браў удзел у апазіцыі яму.

Севастакратар Калаян больш за ўсё вядомы як галоўны кцітар Баянскай царквы, сярэдневяковага праваслаўнага храма ў Баяне каля Сафіі. Надпіс 1259 года ў царкве апісвае ролю Калаяна ў яе ўзвядзенні. Царква ўпрыгожана партрэтамі кцітара Калаяна і яго жонкі Дзясіславы.

Існуе таксама здагадка, што Калаян перабудаваў палац рымскага імператара Канстанціна I у Сафіі і выкарыстоўваў яго як сваю гарадскую рэзідэнцыю. Дзве іншыя невялікія царквы ў Сафіі, Св. Петкі Старой і Св. Мікалая, таксама атрыбутаваны яго кцітарствам.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Srdjan Pirivatric. The Boyana Church Portraits. A Contribution to the Prosopography of Sebastocrator Kaloyan. — В: Боянската църква между Изтока и Запада в изкуството на християнска Европа. Ред. и съст. Бисерка Пенкова. С. НИМ, 2011,
Схема глабальнай цыркуляцыі атмасферы
**Цыркуляцыя атмасферы** — планетарная сістэма паветраных цячэнняў над зямным шарам. 

Сістэма замкнёных плыняў паветраных мас праяўляюцца ў маштабах паўшар'яў або ўсяго зямнога шара. Падобныя плыні прыводзяць да пераносу рэчыва і энергіі ў атмасферы як у шыротным, так і ў мерыдыянальным кірунках, праз што з'яўляюцца найважнейшым кліматаўтваральным працэсам, ўплываючы на надвор'е ў любым месцы планеты.

Вертыкальная хуткасць на 500 hPa, ліпеньскае сярэдняе. Узыходныя (адмоўныя велічыні) канцэнтруюцца блізка да сонечнага экватара; сыходныя (станоўчыя велічыні) больш разасяроджаныя.
Асноўная прычына цыркуляцыі атмасферы - сонечная энергія і нераўнамернасць яе размеркавання на паверхні планеты, у выніку чаго розныя ўчасткі глебы і паветра маюць розную тэмпературу і, адпаведна, розны атмасферны ціск (барычны градыент). Акрамя Сонца на рух паветра ўплывае кручэнне Зямлі вакол сваёй восі і неаднароднасць яе паверхні, што выклікае трэнне паветра аб глебу і яго перасоўванне.

Паветраныя плыні па сваіх маштабах змяняюцца ад дзясяткаў і сотняў метраў (такія рухі ствараюць лакальныя вятры) да сотняў і тысяч кіламетраў, прыводзячы да фарміравання ў трапасферы цыклонаў, антыцыклонаў, мусонаў і пасатаў. У стратасферы адбываюцца пераважна занальныя пераносы (што абумоўлівае існаванне шыротнай занальнасці). у верхняй трапасферы і ніжняй стратасферы - струменныя цячэнні, якія рухаюцца з вялікай скорасцю. Глабальнымі элементамі атмасфернай цыркуляцыі з'яўляюцца так званыя цыркуляцыйныя ячэйкі - ячэйка Хадлі, ячэйка Ферэла, палярная ячэйка.

Літаратура
----------

* Геаграфічныя паняцці і тэрміны. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-085-8
**Шаганы** (укр.: Шагани) — возера-ліман у Адэскай вобласці Украіны.

Ад Чорнага мора аддзелена пясчана-ракушачнікавым перасыпам шырынёй ад 80 да 310 м, вышынёй ад 1,4-2,5 да 3,5 м. Злучана з ліманам Алібей пратокай шырынёй 1,9 км, сувязь з морам перыядычная, цераз прарывы ў перасыпе.

Утварылася ў выніку трансгрэсіі марскіх вод у лагчыну тэктанічнага паходжання і нізоўі балак. Даўжыня па восі 11,5 км, шырыня ад 2,2 да 9,3 км. Глыбіня да 2 м.

Берагі характарызуюцца чаргаваннем абразійна-абвальных і акумулятыўных форм рэльефу, назіраецца другаснае расчляненне. Дно ўкрыта цёмна-шэрым супясчаным мулам з лінзамі пяскоў, маюцца лекавыя гразі (тоўшча да 1,2 м). На берагах мінеральныя крыніцы.

Салёнасць змяняецца па сезонах ад 14 да 30-35 ‰ і больш.

Водзяцца бычкі і кефаль.

Літаратура
----------

* *Вихованець Г. В.* Шагани // Географічна енциклопедія України: [в 3 т.] / редкол.: О. М. Маринич (відповід. ред.) та ін. Т. 3. — К.: Українська енциклопедія ім. М. П. Бажана, 1993.  (укр.)
**Фуксія балівійская** (*Fuchsia boliviana*) — від раслін з сямейства Скрыпнёвыя (*Onagraceae*).

Вызначаецца доўгімі кветкамі аднастайнага каралава-чырвонага колеру, згрупаваных гронкамі на сцябле. Завязаныя кветкі ўтвараюць шматлікія мясістыя цыліндрычнай формы плады, якія па меры паспявання ператвараюцца з пачатковага светла-зялёнага колеру ў чорна-фіялетавы. Лісце светла-зялёнае. Расліны звычайна ўтвараюць групы, разрастаючыся да густых хмызнякоў.

Радзімай віду з'яўляецца Балівія. Балівійская фуксія расце звычайна ў гарыстай мясцовасці на вышынях ад 2000 да 3000 метраў над узроўнем мора.

Адчувальная да холаду расліна, таму яе вырошчванне ў Еўропе магчыма выключна ў цяплічных умовах.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
Пентасілан Si5H12
**Сіланы, крэмневадароды** — злучэнні крэмнію з вадародам. Агульная формула **SinH2n+2**. Аналагі алканаў і адрозніваюцца ад іх менш устойлівай сувяззю ланцугоў з атамаў крэмнію. Вышэйшы вядомы член гамалагічнага рада сіланаў — актасілан Si8H18.

Уласцівасці
-----------

Монасілан SiH4 і дысілан Si2H6 — бясколерныя газы з непрыемным пахам, астатнія сіланы — рухомыя, лятучыя ядавітыя вадкасці з яшчэ больш непрыемным пахам. Сіланы лёгка гідралізуюцца з утварэннем SiO2 і вадароду або прамежкавых рэчываў. Раствараюцца ў этаноле, бензіне, арганасіланах, CS2 (пры пападанні паветра ў ёмістасць з растворам сіланаў у CS2 адбываецца выбух). Пры ўзаемадзеянні з галагенавадародамі ў прысутнасці Al2O3 і галагенамі пры нізкай тэмпературы ўтвараюць галагенсіланы.  

Сіланы добрыя аднаўляльнікі. Са злучэннямі, утрымліваючымі кісларод, (ацэтон, дыэтылавы эфір) сіланы рэагуюць у газавай фазе пры высокай тэмпературы з утварэннем алкасіланаў. З аліфатычнымі спіртамі ў прысутнасці каталізатараў сіланы утвараюць тэтраэфіры.

Адметнай уласцівасцю сіланаў з'яўляецца іх надзвычайна лёгкае акісленне. Пачынаючы з трысілану Si3H8, рэакцыя акіслення суправаджаецца моцным выбухам.

Атрыманне
---------

* Раскладанне сіліцыдаў металаў кіслотамі або шчолачамі.
* Аднаўленне галагенсіланаў (галагенідаў крэмнію) гідрыдам літыю або літыйалюмінійгідрыдам LiAlH4.
* Аднаўленне галагенсіланаў вадародам у прысутнасці галагенідаў алюмінію.

Монасілан SiH4 таксама атрымліваюць раскладаннем(C2H5O)3SiH пры 20—80 °С у прысутнасці натрыю.

Выкарыстанне
------------

Сіланы выкарыстоўваюць у працэсах арганічнага сінтэзу, вытворчасці крэмнійарганічных палімераў. Монасілан з'яўляецца зыходнай сыравінай пры атрыманні паўправадніковага крэмнію.

40
4

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Артыкул на сайце ХиМиК.ру (руск.)

Літаратура
----------

* Сіланы, крэменевадароды // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 376. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Хімічны слоўнік навучэнца: Дапаможнік для вучняў / Б. Н. Качаргін, В. М. Макарэўскі, Л. Я. Гарнастаева, В. С. Аранская. — Мн.: Народная асвета, 2003. — С. 212—213. — 287 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-12-0621-8.

Спасылкі
--------

* *Кремневодороды (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* Артыкул на сайце ХиМиК.ру
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сіланы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4337259-4 · LCCN: sh90001654 · Microsoft: 2778024649 · NDL: 00576443 |
**Шавіні́зм** (фр.: chauvinisme) — ідэалогія і палітыка агрэсіўнага нацыяналізму, пропаведзь нацыянальнай выключнасці і перавагі.

Таксама, тэрмін можа выкарыстоўвацца для пазначэння ідэалогіі і практыкі гендарнай перавагі (мужчынскі/жаночы шавінізм), інакш названага сексізмам. У такім значэнні быў уведзены ў абарачэнне ў заходніх краінах у 1960-я ў асяроддзі прыхільнікаў фемінізма.

Паходжанне тэрміна
------------------

Паняцце шавінізм увайшло ў еўрапейскі ўжытак пасля напалеонаўскай эпохі. Міфічны салдат імператарскага войска Нікола Шавэн (Nicolas Chauvin), атрымалы ўзнагароду за адданую службу ад самога Напалеона, быў настолькі заўзятым змагаром імперскага нацыяналізму, што ў паслянапалеонаўскай Францыі стаў героем камедыі 1831 г. братоў Карла-Тэадора і Жана-Іпаліта Каньяр «Трохкаляровая кукарда», а яго імя стала з тых часоў намінальным.

Шавінізм і нацыяналізм
----------------------

У адрозненне ад нацыяналізму, шавінізм выяўляецца толькі ў дамінуючай, панавальнай нацыі.

Раней шавінізм было прынята лічыць формай нацыяналізму, але цяпер даследчыкі нацыяналізму праводзяць мяжу паміж нацыяналізмам, уяўлялым з сябе амбівалентную самаідэнтыфікацыю этнаса, і шавінізмам, дзе самаідэнтыфікацыя групы ствараецца «ад адваротнага».

Гл. таксама
-----------

* Вялікадзяржаўны шавінізм
* Джынгаізм
* Нацыяналізм
* Патрыятызм
* Радыкалізм

Спасылкі
--------

* Ігар Кон «Психология предрассудка» — падрабязны матэрыял аб сацыяльна-псіхалагічных каранях шавінізма

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani · Настольны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4244962-5 · LCCN: sh85022794 · Microsoft: 2777965090 · NKC: ph135354 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сілезскае ваяводства (значэнні).
 
**Сілезскае ваяводства** (польск.: Województwo śląskie) — аўтаномная адміністрацыйная адзінка ў міжваеннай Польскай Рэспубліцы. Цэнтр — Катавіцы.

Гісторыя
--------

Прававой асновай аўтаноміі польскай часткі Верхняй Сілезіі і польскай часткі Цешынскай Сілезіі стаў канстытуцыйны акт Сейма ад 15 ліпеня 1920 года. Ён дзейнічаў да канца міжваеннага перыяду. У літаратуры адзначаецца, што рашэнне польскага Сейма стала своеасаблівым адказам на ўзняцце Рэйхстагам 14 кастрычніка 1919 года Апольскага рэгенцтва ў ранг правінцыі. Статут гарантаваў аўтаномію той часткі Верхняй Сілезіі і частак Цешынскага княства, якія ўвойдуць у межы Польскай дзяржавы.

Рэальна ваяводства было створана менш чым праз два гады, у чэрвені 1922 года, пасля падпісання дагавора ў Жэневе 15 мая 1922 года. У кастрычніку 1938 года частка Заользя (заходняй частцы Цешынскай Сілезіі за ракой Ользай) была ўключана ў склад Сілезскага ваяводства.

У выніку пачатку Другой сусветнай вайны ў верасні 1939 года ваяводскія ўлады эвакуіравалі разам з прэзідэнтам і ўрадам на эміграцыю. Сілезскі сейм, як адзіны заканадаўчы орган у Польшчы, не быў распушчаны ўказам прэзідэнта. Акупаваныя землі Сілезскага ваяводства ўказам Адольфа Гітлера ад 8 кастрычніка 1939 года былі непасрэдна далучаны да Трэцяга рэйха.

У 1944 годзе Польскі камітэт нацыянальнага вызвалення скасаваў адміністрацыйны падзел акупантаў і аднавіў польскі адміністрацыйны падзел. Але 9 мая 1945 года польская адміністрацыя ў заходняй частцы Цешынскай Сілезіі была ліквідавана Чырвонай Арміяй, а ўлада перайшла да Чэхаславакіі.

Гарады
------

* Катавіцы
* Вадзіслаў
* Свентахлавіцы
* Бельска
* Рыбнік
* Цешын
* Тарноўске Гуры
* Пшчына
* Люблінец
* Жоры
* Хожаў

| ⛭Адміністрацыйны падзел міжваеннай Польскай Рэспублікі |
| --- |
| Ваяводствы | 
* Беластоцкае
* Валынскае
* Варшаўскае
* Віленскае
* Келецкае
* Кракаўскае
* Лодзьскае
* Львоўскае
* Люблінскае
* Навагрудскае
* Пазнаньскае
* Палескае
* Паморскае
* Сілезскае (аўтаномнае)
* Станіславаўскае
* Тарнопальскае

 |  |
| Гарады | Варшава |
**Ільі́цкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брагінскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Ільіч.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Брагінскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Глухавіцкага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
Японскі жолаб
**Японскі жолаб** — акіянічная ўпадзіна на захадзе Ціхага акіяна на ўсход ад вострава Хансю, на поўдзень ад Хакайда і на поўнач ад астравоў Бонін. Даўжыня жолаба перавышае 1000 км. Папярочны профіль жолабу мае V-падобную форму. Максімальна вымераная глыбіня - 8412 м. Жолаб з'яўляецца паўднёвым працягам Курыла-Камчацкага жолаба. 11 жніўня 1989 на апараце Shinkai 6500 тры даследчыка дасягнулі глыбіні 6526 м. У кастрычніку 2008 года японска-брытанская экспедыцыя здолела засняць на глыбіні 7700 м марскіх смаўжоў.

Літаратура
----------

* Японскі жолаб // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — С. 294. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кароль (значэнні).

**Алякса́ндр Міха́йлавіч Каро́ль** (нар. 30 студзеня 1960, г. п. Чырвоная Слабада, Салігорскі раён, Мінская вобласць) — беларускі дыпламат.

Біяграфія
---------

У 1982 годзе скончыў Беларускі інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі, у 2004 годзе — Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

У 1982—1986 гадах — старшы інжынер, галоўны інжынер, намеснік дырэктара эксперыментальнай базы імя Суворава Уздзенскага раёна Мінскай вобласці. У 1986—1993 гадах — галоўны інжынер СПМК-109(82) трэсту «Мантажспецбуд». У 1993—1997 гадах — галоўны спецыяліст, начальнік аддзела Дзяржаўнага камітэта Рэспублікі Беларусь па знешніх эканамічных сувязях, затым Міністэрства знешніх эканамічных сувязяў Рэспублікі Беларусь. У 1997—2000 гадах — першы сакратар, саветнік Пасольства Рэспублікі Беларусь ва Украіне. У 2000—2003 гадах — першы намеснік начальніка ўпраўлення знешнеэканамічнай дзейнасці і міжнароднага супрацоўніцтва, першы намеснік начальніка галоўнага ўпраўлення міжнароднага супрацоўніцтва і гандлю — начальнік упраўлення знешнеэканамічнай дзейнасці Апарату Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь. У 2003—2008 гадах — саветнік Пасольства Рэспублікі Беларусь у Літоўскай Рэспубліцы. У 2008—2009 гадах — начальнік галоўнага ўпраўлення міжнароднага супрацоўніцтва і гандлю Апарату Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь. У 2009—2011 гадах кансультант аддзела Украіны, Малдовы і Закаўказзя упраўлення двухбаковага супрацоўніцтва з краінамі СНД Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. У 2011—2013 гадах — Генеральны консул Рэспублікі Беларусь у Гданьску, Рэспубліка Польшча.

З снежня 2013 года Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Літоўскай Рэспубліцы, 15 студзеня 2019 года ўказам Прэзідэнта № 19 ад вызвалены з пасады.
Валодае беларускай, рускай і англійскай мовамі.

Жанаты, мае дваіх дзяцей.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 19 «Об А. М. Короле» (руск.).  Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь (15 студзеня 2019).

| ⛭Надзвычайныя i Паўнамоцныя Паслы Рэспублiкi Беларусь у Літоўскай Рэспубліцы |
| --- |
| Пачатак дыпадносінАдкрыццё пасольства | 30 снежня 1992  1993 |
| Паслы | 
* Яўген Вайтовіч (1993—1998)
* Уладзімір Гаркун (1998—2005)
* Уладзімір Дражын  (2006—2013)
* Аляксандр Кароль (2013—2019)
* Валерый Бараноўскі (2019—2021)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Целеш.

**Аляксандр Міхайлавіч Целеш** (нар. 1930) — беларускі інжынер-канструктар у галіне цывільнага будаўніцтва. Галоўны інжынер рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Белдзяржпраект». Заслужаны будаўнік БССР (1980).

Творчасць
---------

Пад яго кіраўніцтвам быў узведзены шэраг буйных аб’ектаў г. Мінска (кінатэатр «Партызан», шматзальны кінатэатр «Беларусь», «Мінск-Арэна» і інш.).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны», трыма медалямі, Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР. Заслужаны будаўнік БССР (1980).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Телеш, Александр Михайлович (градостроительство; род. 1930)  (руск.)
«**Цынкавыя хлопчыкі**» (руск.: Цинковые мальчики) — дакументальная кніга савецкай і беларускай пісьменніцы Святланы Алексіевіч, прысвечаная Афганскай вайне.

У кнізе раскрываюцца праўдзівыя рэальныя жыццёвыя сюжэты пра афганскую вайну ва ўспамінах тых, чыё жыццё гэта вайна падзяліла на «да» і «пасля». С. Алексіевіч асвятляе гісторыю апошніх гадоў савецкай улады, канчаткова падарванай гэтай вайной. Яна апісвае бясконцае гора маці «цынкавых хлопчыкаў», іх жаданне ведаць праўду пра тое, як і за што ваявалі і гінулі ў Афганістане іх сыны. Не ўсё ў СССР жадалі чуць такую праўду — кнігу Алексіевіч судзілі «за паклёп», супраць яе выступалі ў прэсе.

Сюжэт
-----

У кнізе ў жанры дакументальна-мастацкай прозы сабраны ўспаміны сябровак, матак і жонак савецкіх салдатаў — загінулых маладых хлопцаў, якія прынялі ўдзел у спецаперацыі СССР у Афганістане. Аўтар не называе імёнаў сваіх суразмоўцаў — адны прасілі аб тайне споведзі, іншых яна спрабуе абараніць ад жорсткіх папрокаў.

Спасылкі
--------

* Арыгінальны тэкст на рускай мове(недаступная спасылка)
* Асаблівасці тэкстуальнай арганізацыі дакументальнай аповесці Святланы Алексіевіч «Цынкавыя хлопчыкі»
**Остэ** (ісп.: Hoste) — востраў у паўднёвай частцы архіпелага Вогненная Зямля. Уваходзіць у склад Чылі. Плошча - 4 117 км². Насельніцтва (2002 г.) - 11 чал.

Геаграфія і прырода
-------------------

Востраў Остэ знаходзіцца ў 2396 км на поўдзень ад Сант'яга, сталіцы Чылі. Аддзелены ад вострава Вогненная Зямля на поўначы пралівам Бігль, ад вострава Наварына на ўсходзе — аднайменным пралівам, які ў самым вузкім месцы дасягае толькі 533 м. Остэ надзвычай гарысты. Найвышэйшая вяршыня дасягае 1402 м. Берагі перарэзаны фіёрдамі і залівамі, часцяком спадзістыя або пакрытыя друзам. 

Клімат марскі прахалодны. Сярэдняя гадавая тэмпература +4°C. Найбольш цёплы месяц — студзень, калі сярэдняя тэмпература падвышаецца да +10,4°C. Пераважаюць заходнія вятры. Сярэдняя вільготнасць 74%. Высокія горы нават у летні перыяд пакрыты снегам.

Ніжнія схілы гор пакрыты нізкімі шырокалісцевымі лясамі. Аднак вышэй пачынаецца горная тундра. Наземныя жывёлы прадстаўлены пераважна грызунамі. На марскім узбярэжжы шмат птушак. Каменныя пляжы Остэ вабяць ластаногіх звяроў і пінгвінаў.

Гісторыя
--------

Востраў здаўна быў населены індзейцамі кавескар і ямана. Тут яны здабывалі пірыт. У XVIII - пачатку XX стст. даследаваны шэрагам еўрапейскіх экспедыцый. У 1979 г. усходняе ўзбярэжжа Остэ выкарыстоўвалася ВМС Чылі ў канфлікце з Аргенцінай. У нашы дні большая частка вострава ўваходзіць у склад чылійскага Нацыянальнага парка Альберта дэ Агасціні.

Турызм
------

З 1990-ых гг. на ўсходзе вострава развіваецца турызм. З гэтай мэтай створаны спецыялізаваныя сцяжыны. Востраў Остэ вабіць прыхільнікаў незакранутай дзікай прыроды.

Літаратура
----------

* Nicholas Coghlan, Winter in Fireland: A Patagonian Sailing Adventure (Google eBook). University of Alberta, 2012

Спасылкі
--------

* Isla Hoste in Chile
* Around Isla Hoste
* ISLA HOSTE, CHILE WEATHER
**Аляксандр Міхайлавіч Рай** (31 кастрычніка 1924, г. Луганск — 7 верасня 1993, г. Луганск, Украіна) — Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Закончыў 7 класаў і школу ФЗН. Працаваў токарам на паравозна-будаўнічым заводзе. У арміі з 16 лютага 1943 года, на фронце з 12 мая 1943 года. Радавы, наводчык станкавага кулямёта 190-га стралковага палка (5-я стралковая Арлоўская Чырванасцяжная дывізія 3-й арміі 2-га Беларускага фронту). 29 кастрычнка 1943 года ў баі за ўзяцце сопкі ў раёне вёскі Майчажрак павёў за сабою байцоў і першым уварваўся ў варожыя траншэі. У гэтым баі з асабістай зброі знішчыў 15 нямецкіх салдат пасля чаго быў цяжка паранены. За гэты бой узнагароджаны Ордэнам Славы 3-й ступені.

Пасля вайны дэмабілізаваны. Жыў у Варашылаўградзе. У 1959 годзе скончыў машынабудаўнічы тэхнікум. Працаваў у вытворчым аб’яднанні «Варашылаўградтеплавоз» старэйшым тэхнолагам кузаўнога цэха.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Леніна, Кастрычніцкай Рэвалюцыі (1971 г.), Айчыннай вайны 1-й ст. медалямі.

Зноскі
------

1. ↑  31 кастрычніка 1924 г. у г. Луганск (Варашылаўград) у сям’і працоўнага нарадзіўся РАЙ Аляксандр Міхайлавіч. 24.03.1945 г. удастоены звання Героя Савецкага Саюза за вызваленне Ваўкавыска

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Гуаўярэ** (ісп.: Río Guaviare) — рака на ўсходзе Калумбіі, левы прыток ракі Арынока; у верхнім цячэнні Гуаябера. Даўжыня 1300 км, плошча басейна 140 тысяч км². Пачынаецца на Усходняй Кардыльеры, цячэ па пласкагор'і Пардаас, дзе ўтварае парогі і вадаспады; ніжняе цячэнне Гуаўярэ — на нізіне Арынока. Сярэдні расход вады 5200 м³/с. Характэрны дажджавыя паводкі. Суднаходная для невялікіх суднаў да ўпадзення левага прытока ракі Ар'яры (з перарывамі каля парогаў).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гоманаў.
**Аляксандр Міхайлавіч Гоманаў** (нар. 1955, Слаўгарад) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

У 1971—1975 гг. вучыўся ў Мінскім архітэктурна-будаўнічым тэхнікуме, у 1980—1986 гг. — у Беларускім політэхнічным інстытуце на аддзяленні архітэктуры. У 1975—1978 гг. служыў у Савецкай Арміі.

З 1975 г. працаваў у Касцюковіцкім райвыканкаме Магілёўскай вобласці інжынерам-інспектарам дзяржаўнага архітэктурна-будаўнічага кантролю, архітэктарам у праектных інстытутах: Белкалгасбуд, Дзяржаўны праектны інстытут № 12, Ваенпраект.

Праекты
-------

За гэты час быў аўтарам і сааўтарам шматлікіх будаўнічых аб'ектаў: Дом ваеннага аддзялення па вуліцы Я. Коласа, адміністрацыйна-бытавы корпус на вуліцы Лынькова, комплекс шматпавярховых жылых дамоў на вуліцы Сурганава і Бяды, гасцініца на вуліцы Трактарнай і інш. (г. Мінск), гасцініца (г. Рыга), 9-14-павярховыя жылыя дамы (г. Смаленск).

Сумесна з турэцкай фірмай «Энка» прымаў удзел у праектаванні вайсковых жылых гарадкоў (г. Барысаў), з фінскай фірмай «Хакі» (г. Мар’іна Горка) і інш.

У сааўтарстве зрабіў іканастас у вёсцы Слабодка Стаўбцоўскага раёна Мінскай вобласці, рэстаўрацыю касцёла ў горадзе Дзяржынск і пабудаваў плябанію.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Гоманаў А. М.//Памяць: гісторыка-дакум. хроніка Слаўгарадскага раёна.- Мн. 1999.-С. 517.
«**Дзяўчынка з запалкамі**» (дацк.: Den lille Pige med Svovlstikkerne) — кароткае каляднае апавяданне Ханса Крысціяна Андэрсена, напісанае ў замку Аўгустэнбарг як тэкставае суправаджэнне да гравюры Іагана Лундбю  (дацк.) (бел. з выявай юнай прадаўшчыцы запалак. Апублікавана ў 1845 годзе.

Апавяданне распавядае пра маленькую прадаўшчыцу запалак, якая замярзае напярэдадне Новага года, бо не можа вярнуцца дадому з-за страху перад жорсткім бацькам. Кожны раз, калі яна запальвае запалку, каб сагрэцца, перад яе вачамі паўстаюць светлыя вобразы — тлустая гусь, якая падымаецца з талеркі і ідзе ёй насустрач, калядная елка з цацкамі, памерлая бабуля… Ранкам дзяўчынку знаходзяць замёрзлай з пачкай спаленых запалак.

Па матывах знакамітага апавядання Жан Рэнуар у 1928 годзе зняў нямую кароткаметражку, а студыя Дыснею ў 2006 годзе стварыла кароткаметражны анімацыйны фільм (дзеянне якога перанесена ў дарэвалюцыйную Расію). Вядомыя і зусім раннія экранізацыі — 1903 года (Дж. Уільямсан) і 1919 года (Ю. А. Жалябужскі). У 1897 г. дацкім кампазітарам Аўгустам Энам паводле апавядання была напісана аднайменная опера.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дзяўчынка з запалкамі
* Дзяўчынка з запалкамі ў перакладзе Раісы Баравіковай

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz · MusicBrainz · Лабараторыя Фантастыкі |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская |
**Аляксандр Міхайлавіч Малярэвіч** (нар. 20 лістапада 1962, г. Мінск) — беларускі вучоны ў галіне оптыка-электроннага і лазернага прыборабудавання. Член-карэспандэнт (2017), доктар фізіка-матэматычных навук (2009), прафесар (2010).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна (1984).

З 1984 года ў Беларускім дзяржаўным універсітэце. З 1994 года старшы навуковы супрацоўнік, вядучы навуковы супрацоўнік, у 1996—2001 гадах вучоны сакратар, з 2009 года загадчык лабараторыі Міжнароднага лазернага цэнтра (з 1995 у складзе беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта). Адначасова з 1996 года дацэнт, з 2009 года прафесар кафедры Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта. З 2010 года дэкан прыборабудаўнічага факультэта, з 2016 годапрарэктар па навуковай рабоце Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя даследаванні ў галіне распрацоўкі новых аптычных матэрыялаў для кіравання характарыстыкамі выпраменьвання цвёрдацельных лазераў і стварэння на іх аснове оптыка-электронных прыбораў і лазерных сістэм. Пад яго навуковым кіраўніцтвам распрацаваны клас шклокрышталічных матэрыялаў для лазернай тэхнікі, што дазволіла ствараць шырокі спектр лазерных сістэм блізкага інфрачырвонага дыяпазону, генерыруючых імпульсы выпраменьвання працягласцю ад адзінак пікасекунд да дзясяткаў нанасекунд у залежнасці ад патрабаванняў. Распрацаваны ўнікальныя навукова-навучальныя комплексы для вымярэння шэрагу лінейных і нелінейных аптычных характарыстык, аналізу фотапругкіх скажэнняў лазерных элементаў і аптычных матэрыялаў.

Аўтар каля 290 навуковых і вучэбна-метадычных работ, у тым ліку 1 манаграфіі, 9 патэнтаў.

### Бібліяграфія

* Твердотельные просветляющиеся среды. Минск, 2008 (в соавт.).
* Semiconductor-Doped Glass Saturable Absorbers for Near-Infrared Solid-State Lasers // J. Appl. Physics. 2008. Vol. 103, N 8.
* Optical applications of glass-ceramics // J. Non-Cryst. Solids. 2010. Vol. 356, N 52.

Зноскі
------

1. ↑  МАЛЯРЭВІЧ Аляксандр Міхайлавіч

Спасылкі
--------

* Аляксандр Міхайлавіч Малярэвіч у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | ORCID · ResearcherID · Scopus |
**Явар пенсільванскі**, таксама **Клён пенсільванскі** (*Acer pensylvanicum*) — від дрэў роду Клён (Acer) сямейства Сапіндавыя (Sapindaceae). Назва pensylvanicum было дадзена Карлам Лінеем.

Распаўсюджанне
--------------

Расце ва ўсходняй частцы Паўночнай Амерыкі, паўночная мяжа арэала праходзіць ад поўдня канадскай правінцыі Антарыа на захадзе да Новай Шатландыі на ўсходзе, на поўдні мяжа арэала праходзіць ад усходняга Ілінойса да Нью-Джэрсі, у Апалачскіх гарах распаўсюджаны значна на поўдзень ад астатняга арэала, да паўночнай Джорджыі.

Батанічнае апісанне
-------------------

Ствалы явара пенсільванскага
Уяўляе сабой маленькае лістападнае дрэва да 5-10 м ў вышыню са ствалом да 20 см у дыяметры. Маладая кара пакрыта зялёнымі і белымі палосамі, якія становяцца з узростам карычневымі. Лісце шырокае і мяккае, 8-15 см даўжынёй і 6-12 см шырынёй, з трыма неглыбока ўрэзанымі і накіраванымі наперад лопасцямі. Плод — крылатка; насенне каля 27 мм даўжынёй і 11 мм шырынёй, з вуглом паміж крылаткі 145° і плоданожкай, пакрытай прыкметнымі пражылкамі.

Умовы росту
-----------

Явар пенсільванскі расце ў атачэнні сасны і гікоры ў Нью-Ёрк
Расце ў падлеску прахалодных вільготных лясоў, аддае перавагу касагору. Ставіцца да самых ценестойкіх з лістападных дрэў. Можа гадамі расці ў выглядзе маленькага кустоўя ў падлеску, вельмі хутка вырастаючы да сваёй поўнай вышыні пры атрыманні прасвету паміж дрэвамі. Аднак ён не заўсёды становіцца дрэвам падлеску і калі прасвет зверху закрываецца, пачынае багата квітнець і даваць каранёвы параснік.

Культывацыя і выкарыстанне
--------------------------

Часам вырошчваецца ў якасці дэкаратыўнага дрэва з-за сваёй кары, аднак цяжка паддаецца перасадцы. Драўніна мяккая і сярод іншых клёнаў не шануецца. Хоць няма падстаў лічыць гэта расліна пустазельным, аднак ляснікі часам змагаюцца з ім нават з ужываннем гербіцыдаў. Ценестойкасць гэтага дрэва ўскладняе магчымасці кантролю за яго распаўсюджваннем, часта яно расце ў падлеску ў вялікіх колькасцях.

Класіфікацыя
------------

### Таксанамія

Від **Клён пенсільванскі** ўваходзіць у род Клён (*Acer*) сямейства Сапіндавыя (*Sapindaceae*).

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|   | яшчэ 8 сямействаў (па Сістэме APG II) |   | яшчэ больш 100 відаў |
|   |   |   |   |
|   | парадак **Сапіндакветныя** |   |   | род **Клён** |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |
|   | аддзел **Кветкавыя, ці Пакрытанасенныя** |   |   | сямейства **Сапіндавыя** |   |   | від **Клён пенсільванскі** |
|   |   |   |   |   |   |
|   | яшчэ 44 парадкі кветкавых раслін (па Сістэме APG II) |   | яшчэ 140—150 родаў |   |
|   |   |   |

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. ,. — Минск: «Наука и техника», 1967. — С. 7. — 160 с. — 2 350 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мядзведзеў.
**Аляксандр Міхайлавіч Мядзведзеў** (нар. 7 лютага 1960, Мінск) — беларускі археолаг. Кандыдат гістарычных навук (1991), дацэнт (2001).

Біяграфія
---------

Скончыў БДУ у 1984 г. Навучаўся ў 1987—1990 гадах у аспірантуры пры Інстытуце археалогіі АН СССР. У 1991 г. абараніў дысертацыю кандыдата гісторычных навук па тэме «Беларускае Панямонне ў раннім жалезным веку (1 тыс. да н.э. — 5 ст.н.э.)» (навуковы кіраўнік — В. В. Сядоў).

З 1980 г. працуе ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі. У 2001 г. — прысвоена вучонае званне дацэнт. У 2006—2013 гг. — знаходзіўся на пасадзе загадчыка аддзела; 2013—2016 гг. — загадчык аддзела першабытнай археалогіі, 2016—2019 гг. — загадчык аддзела археалогii першабытнага грамадства, з 10 чэрвеня 2019 г. — старшы навуковы супрацоўнік таго ж аддзела.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследуе праблемы паходжання беларускага этнасу, этнакультурныя працэсы ў жалезным веку і раннім сярэднявеччы. Праводзіў раскопкі помнікаў жалезнага веку і сярэднявечча. Выконвае працы па гаспадарчых дамовах.

Аўтар 85 навуковых выданняў (у тым ліку 3 манаграфіі, 7 раздзелаў у каллектыўных працах).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Мядзведзеў Аляксандр Міхайлавіч

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 138782067 · ISNI: 0000 0001 1350 0504 · LCCN: no2015135538 · NUKAT: n98048569 · SUDOC: 183007611 · VIAF: 165794494 · ЗЭКББ: SEK-455946 |

 |
**Явапай** (саманазва: *Yavapé*, літаральна «людзі сонца») — індзейскі народ на паўднёвым захадзе ЗША. Агульная колькасць (2020 г.) — 8 300 чалавек.

Явапай лічацца нашчадкамі носьбітаў культуры патаян, якія мігрыравалі ў XIV ст. на ўсход ад ракі Каларада. Асноўнымі заняткамі былі збіральніцтва, сезоннае паляванне, земляробства. Гандлявалі з махавэ, квечан і апачы. 

Не мелі палітычнага адзінства. Падзяляліся на некалькі рэгіянальных груп:

* *Yavapé* (непасрэдна явапай)
* *Ɖo:lkabaya* (заходнія явапай)
* *Wipukepaya* (паўночна-заходнія явапай)
* *Guwevkabaya* (паўднёва-усходнія явапай)

Знутры груп вылучаліся асобныя роды, што вялі паўкачавы лад жыцця. 

З канца XVI — пачатка XVII ст. былі ўсталяваны кантакты з іспанцамі. Моцна пацярпелі ад эпідэмічных захворванняў, асабліва сухотаў, што прывяло да значнага скарачэння насельніцтва да сярэдзіны XIX ст. У 1863 г. на землях явапай было адкрыта золата. Шматлікія амерыканскія перасяленцы парушалі межы груп і ўступалі ў канфлікты. 

У 1875 — 1937 гг. федэральныя ўлады ЗША перасялілі явапай у рэзервацыі на захадзе Арызоны. Асноўнымі сучаснымі заняткамі з'яўляюцца рамяство і абслугоўванне турыстаў. Явапай захавалі традыцыйныя танцы, гістарычныя і міфічныя паданні.

Спасылкі
--------

* Yavapai Prescott Indian Tribe Архівавана 18 красавіка 2020.
* Yavapai Apache Nation
* The Yavapai – Fierce Warriors of the Colorado River
* Yavapai Culture and History
**Дзёран** — верхні пласт глебы, які фарміруецца травою і перапляценнем травянога карэння.

Біяцэноз
--------

Дзёран фарміруецца пераважна на лугавых і стэпавых участках, адкрытых лясных прагалінах, уздоўж дарог, дзе росту травы не замінаюць іншыя расліны. Складае аснову культурных газонаў.

Час фарміравання займае ад 1 года і болей у залежнасці ад відаў травянога пакрыцця. У прыродзе адбываецца сталае ўзаемадзеянне і канкурэнцыя травяных раслін, што залежыць ад асаблівасцей надвор’я, кліматычных умоў і характару глебы.

Год за годам дзёран стварае шчыльную, цяжкую глебу. Па складу яна бяднейшая за перагной, але ўтрымоўвае менш хваробатворных бактэрый і грыбоў. Шырока распаўсюджаны дзярнова-падзолістыя і дзярнова-карбанатныя глебы.

З’яўляецца важным месцам для існавання шматлікіх насякомых, жывародкаў, чарвякоў, яшчарак, змей, грызуноў і г. д..

Выкарыстанне ў земляробстве
---------------------------

Дзярновая зямля ўваходзіць у склад большасці садовых зямельных сумесяў. Нарыхтоўваецца ўвесну або ў іншы цёплы перыяд года. Лепшая дзярновая зямля атрымліваецца пры нарыхтоўцы яе з месцаў, дзе растуць канюшына і люцэрна. Для атрымання штучнай дзярновай зямлі пасля нарыхтоўкі дзярніну складаюць у штабелі, багата паліваюць і час ад часу перагортваюць для далейшага гніення сцёблаў травы і карэнчыкаў.

Для стварэння газонаў выкарыстоўваюць як прыродны, так і штучны дзёран, сфарміраваны газоннымі травамі. У далейшым яго выкарыстоўваюць для слання паверхні стадыёнаў, пляцовак, а таксама ў дэкаратыўных мэтах.

У многіх краінах свету існуе цэлы напрамак дзярновага земляробства, які адрозніваецца значнай эканамічнай эфектыўнасцю.

Выкарыстанне ў будаўніцтве
--------------------------

Здаўна ў мясцовасцях, бедных на іншыя будаўнічыя матэрыялы, дзёран ужываўся пры пабудове жытла. Для пабудовы дзярновых хацін канструюецца каркас, які абкладваецца скруткамі або «цаглінамі» з дзёрну. Дзярновыя будынкі шырока вядомы ў Ісландыі, стэпавых рэгіёнах Паўночнай Амерыкі і Аўстраліі. Акрамя таго, у краінах Скандынавіі да нашых дзён дзёрнам крыюць дахі. Сухі дзёран можа ўжывацца для затыкання дзірак у драўляных і глінабітных пабудовах. На Беларусі выкарыстоўваўся для ацяплення прызбы.

Як будаўнічы матэрыял дзёран мае асаблівасць назапашваць вільгаць, што адмоўна ўплывае на стан драўлянага каркасу. Пры ўзнікненні працэсу гніення патрабуе замены.

Гл. таксама
-----------

* Мульча

Галерэя
-------

* Дзярновае земляробстваДзярновае земляробства
* Нарыхтоўка дзёрнуНарыхтоўка дзёрну
* Газонны покрыў стадыёна "Дынама" у МінскуГазонны покрыў стадыёна "Дынама" у Мінску
* Ісландскія дзярновыя жытлыІсландскія дзярновыя жытлы
* Хата з дзярновым дахамХата з дзярновым дахам
* Выкарыстанне дзёрну ў дэкаратыўных мэтах (Канбера)Выкарыстанне дзёрну ў дэкаратыўных мэтах (Канбера)

Спасылкі
--------

* Родныя вобразы Архівавана 3 красавіка 2012.
* СПАРТЫЎНЫ ГАЗОН АД А ДА Я
* Жыццё ў дзярновым доме
* Як будуецца ісландскі дом з дзёрну

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7607818-8 |
**Дзённік Гуантанама** (англ.: Guantánamo Diary) — мемуары, напісаныя Махамедам Ульд Слахі, якога ўлады ЗША ўтрымлівалі без прад’яўлення абвінавачванняў на працягу чатырнаццаці гадоў. Публікацыя стала самым падрабязным сведчаннем ад зняволенага турмы Гуантанама.

Гісторыя
--------

Ульд Слахі быў схоплены амерыканскімі спецслужбамі ў роднай Маўрытаніі неўзабаве пасля тэрактаў 11 верасня. Ён сцвярджаў, што перад адпраўкай у турму Гуантанама яго дапытвалі ў Іарданіі і Афганістане. Па словах адваката Нэнсі Халандэр, міністр абароны ЗША Дональд Рамсфельд загадаў прымяніць у дачыненні да Махамеда «спецыяльныя метады допыту», якія мелі на ўвазе катаванні.

У зняволенні аўтар вывучыў ангійскую мову і напісаў усе 466 старонак свайго дзённіка ад рукі. Адвакаты перадалі рукапіс журналісту Лары Сімсу, які рэдагаваў кнігу. Кожная старонка павінна была быць прадстаўлена ваенным цэнзарам. На працягу некалькіх гадоў кніга знаходзілася пад забаронай да публікацыі з боку амерыканскіх афіцыйных асоб. Мемуары былі апублікаваны ў 2015 годзе, калі Слахі ўсё яшчэ ўтрымліваўся пад вартай.

Ва ўвядзенні мемуараў падкрэсліваецца, што гэта не аўтарызаваная версія.

Экранізацыя
-----------

Мемуары сталі асновай для фільма. Праект быў анансаваны ў лістападзе 2019 года. Здымкі пачаліся 2 снежня таго ж года ў Паўднёвай Афрыцы. Першапачаткова карціна павінна была называцца «Вязень 760», але ў лістападзе 2020 года атрымала канчатковую назву «Маўрытанец».

Прэм’ера фільма адбылася 12 лютага 2021 года.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Общественное пытание **(нявызн.)** (13 лютага 2015). Архівавана з першакрыніцы 18 красавіка 2021. Праверана 7 сакавіка 2021.
2. 1 2 3 4  «Дневник узника Гуантанамо»: заключённый самой страшной тюрьмы США написал книгу **(нявызн.)** (21 студзеня 2015). Архівавана з першакрыніцы 18 красавіка 2021. Праверана 7 сакавіка 2021.
3. ↑  Jodie Foster, Tahar Rahim & Shailene Woodley Board ‘Prisoner 760’, STX Launching At AFM **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 2 лістапада 2019. Праверана 7 сакавіка 2021.
«**Дзяўчынка з гатэля „Эксэльсіёр"**» (польск.: Dziewczynka z hotelu Excelsior) — польскі псіхалагічны фільм 1988 года рэжысёра Антонія Краўзэ.

Сюжэт
-----

Адпачываючы на моры, бухгалтар захопліваецца трынаццацігадовай дзяўчынкай. Ён пакідае жонку і прыяцеляў і бязмэтна блукае па пляжы з дзяўчынкай-падлеткам. Парадаксальна, уцякаючы ад аднаго канфармізму (руціны шлюбнага сумеснага жыцця, працы), ён трапляе ў іншую залежнасць, якая скончыцца для яго трагічна…

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 18 красавіка 2016.
2. ↑  Dziewczynka z hotelu Excelsior (1988) — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 12 чэрвеня 2022.

Спасылкі
--------

* Дзяўчынка з гатэля «Эксэльсіёр» на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
Гуаш
Карціна гуашшу. Андэрс Цорн
**Гуаш** (фр.: gouache, ад італ.: guazzo — вадзяная фарба) — фарбы, якія складаюцца з тонка расцёртых пігментаў з водна-клеявым злучальнікам (гуміарабік, пшанічны крухмал, дэкстрыну і інш.) і прымешкай бяліл, а таксама твор мастацтва, выкананы гэтымі фарбамі.

Гуаш звычайна выкарыстоўваецца для жывапісу на паперы, кардоне, фанеры, палатне, шоўку, косці. Узнікла як разнавіднасць акварэлі (у спалучэнні з якой гуаш часта ўжываецца), калі мастакі, каб дасягнуць шчыльнасці маляўнічага пласта, прымешвалі бялілы ў вадзяныя фарбы. Гуаш шырока выкарыстоўвалася ўжо ў сярэднявеччы ў мастацтве многіх краін Еўропы і Азіі пераважна для малявання кніжных мініяцюр, з эпохі Адраджэння — таксама для эскізаў, кардонаў, пазней — для партрэтных мініяцюр. У XVII — пачатку XIX стст. некаторыя мастакі выкарыстоўвалі гуаш для выканання мініяцюрных малюнкаў. Пачатак фабрычнай вытворчасці спецыяльных гуашавых фарбаў ў сярэдзіне XIX стагоддзя спрыяла ператварэнню гуашы ў самастойную тэхніку, якая адрозніваецца ад акварэлі гушчынёй і непразрыстасцю.

Літаратура
----------

* Гуашь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гуаш

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (11-th) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4071972-8 · LCCN: sh85056013 · NKC: ph122060, ph413858 |