Паштовая марка Беларусі
**Беларускае народнае ткацтва** — від народнага рамяства, шырока распаўсюджаны па ўсёй тэрыторыі Беларусі.

Гісторыя
--------

### Раннія звесткі пра ткацтва на беларускіх землях

Прасліцы са знаходак селішча Чавусы
Ткацтва — адно са старадаўніх рамёстваў у Беларусі. У раннеславянскіх плямёнаў мілаградскай і зарубінецкай культур (з VII стагоддзя да н.э.) прадзенне і ткацтва мелі ўжо значнае пашырэнне. На тэрыторыі Беларусі вядома па археалагічных знаходках з эпохі зарубінецкай культуры, у XI—XII стагоддзях. Сярод знаходак прасліцы, адбіткі тканін на керамічным посудзе, многія з якіх датуюцца другой паловай 1-га тысячагоддзя да нашай эры. Чаўнакі і іншыя дэталі гарызантальных ткацкіх станаў выяўлены пры раскопках у Гродне, Мінску, Полацку, Віцебску ў культурных пластах канца XI — XIII стагоддзяў. Гэтыя знаходкі сведчаць, што ткацкая тэхніка знаходзілася ў X—XII стагоддзях на адносна высокім узроўні. Ужо былі вядомыя ўзорыстае ткацтва, вышыўка шарсцянымі, шаўковымі і залотнымі ніткамі.

Стары вертыкальны ткацкі станок, выкарыстоўваецца сёння ў якасці ўпрыгожвання ў адным з рэстаранаў у Мінску.
Узораў старажытных тканін да нашага часу захавалася мала. Кавалак грубага ваўнянага сукна з карычневай пражы, з рысункам «у елачку», вытканай на 4 панажы, знойдзены ў Гродне. Адсюль жа паходзяць фрагменты арнаментальнай плеценай і ўзорыстатканай стужак. 11 фрагментаў тканін, пераважна дамашняга сукна, у тым ліку з узорам «у ёлачку», знойдзены пры раскопках старажытнага Полацка. Нярэдкія сярод знаходак і прывазныя тканіны, што, вядома, уплывала на развіццё мясцовай вытворчасці. Фрагменты такіх тканін вядомыя з раскопак старажытнага Гродна. У іх ліку — кавалак тасьмы з махрамі, узорыстай тканіны накшталт парчы і іншае. Некаторыя звесткі пра старажытнае ткацтва даюць таксама творы выяўленчага мастацтва, напрыклад, абразы.

Асноўным матэрыялам для ткацтва з’яўляўся лён, але пры раскопках знойдзены таксама фрагменты тканін, вырабленых з воўны.

### Ткацтва ў Вялікім Княстве Літоўскім

Беларускі арнамент на тканых прадметах. Фрагмент беларускай іконы «Нараджэнне Маці Божай», 1649 г. Мастак Пётр Яўсеевіч. *(Нацыянальны мастацкі музей Беларусі)*
Пра некаторыя вырабы мясцовай вытворчасці нагляднае ўяўленне даюць тагачасныя творы выяўленчага мастацтва. Так, кужэльныя наміткі, навалачкі, ручнікі з геаметрычным арнаментам адлюстраваны на абразах XVII стагоддзя «Нараджэнне Маці Божай» з-пад Магілёўва і з-пад Століна.

У дакументах XVI—XVII стагоддзяў ёсць матэрыялы па ткацтве беларусаў. У апублікаваных матэрыялах Віленскай археаграфічнай камісіі ёсць паведамленні пра тканіны і тканыя вырабы хатняй вытворчасці.

На іконе «Нараджэнне Маці Божай» (Ляхаўцы, 1648—1650. Служанкі намаляваны ў строях беларускіх сялянак — андараках, кужэльных сарочках і гарсэтах са шнуроўкай.
Ткацтва ў Беларусі займала значнае месца ў народнай гаспадарцы. У XVI—XVII стагоддзях ткацтва з сялянскага промысла пачынае перарастаць у гарадское рамяство. У некаторых гарадах і мястэчках узнікаюць ткацкія цэхі. У 1605 годзе такі цэх узнік у Слоніме. Яго далейшае існаванне пацвярджаецца граматамі 1609 і 1679 гадоў. У 1652 годзе ткацкі цэх быў арганізаваны ў мястэчку Капылі. Аб ім упамінаецца ў граматах канца XVII — пачатку XVIII стагоддзяў.

Паралельна развівалася феадальная эксплуатацыя працы прыгонных ткачоў. У феадальных маёнтках і манастырах ствараюцца ткацкія майстэрні, заснаваныя на працы прыгонных.

Феадалы-прадпрыемцы ў пагоні за кваліфікаванай рабочай сілай дзейнічалі прымусам. Найбольш багатыя выкрадалі прыгонных ткачоў у больш слабых суседзяў або запрыгоньвалі свабодных. У 1568 годзе Андрэй Ціханоўскі, напрыклад, скардзіўся ў Слонімскі земскі суд на Мікалая Сапегу, які напаў на яго маёнтак і выкраў ткачых. Звесткі пра падобныя выпадкі можна знайсці і ў XVIII стагоддзі ў актах літоўскага трыбунала.

Прыгонныя ткачы выраблялі тонкія палотны, узорныя тканіны, абрусы, дываны і іншае. Аднак тэхніка ткацтва была даволі простая. Усё рабілася на простых ручных станках. На іх ткалі грубыя і тонкія палотны, дзяругу і ўзорныя тканіны. Якасць вырабу моцна залежала ад умення і майстэрства самой ткачыхі.

У XVI—XVII стагоддзях ткацтва і вышыўка былі ўжо развітымі рамёствамі. Аб’яднаны цэх ткачоў і рамеснікаў іншых спецыяльнасцей быў у Слуцку, у 1652 годзе ткацкі цэх быў арганізаваны ў Капылі, у 1605 годзе — у Слоніме, у 1686 годзе — у Міры, пад 1777 годам згадваецца цэх у Гродне, а мінскі існаваў аж да 1870-х гадоў.

### Беларускае ткацтва ў часы Расійскай імперыі

Прасніцы першай паловы XX стагоддзя. Музей старажытнабеларускай культуры
Пры заняпадзе ільнаткацтва ў еўрапейскіх краінах, дзе тэкстыльная вытворчасць ручнога ткацтва была выцесненая машыннай мануфактурай у XVIII стагоддзі, ткачы-рамеснікі ў пошуках заробкаў мігравалі на еўрапейскі ўсход — у Польшчу і заходнія гарады сучаснай Беларусі.

З архіўных крыніц вядома, што ў сярэдзіне ХІХ стагоддзя прускія рамеснікі-ткачы перасяляліся ў Гродзенскую губерню і закладвалі тут ткацкія майстэрні. Запрашалі іх і мясцовыя памешчыкі, якія засноўвалі вотчынныя льняныя і суконныя мануфактуры. Імі вырабляўся досыць шырокі асартымент тканін для розных запатрабаванняў, у тым ліку і для вырабу ватных матрацаў, пасцельнай бялізны і іншых спальных рэчыў.

У XIX стагоддзі мануфактурная вытворчасць занепадае, і хоць некаторыя ткацкія мануфактуры яшчэ працягвалі сваю дзейнасць, але ад стварэння ўнікальных мастацкіх вырабаў на заказ пераходзяць на выпуск больш таннай масавай прадукцыі, неабходнай у побыце сярэдняй шляхты і мяшчан. Традыцыйнае народнае ткацтва заняпаду не зазнала, паколькі амаль цалкам бытавала ў сферы хатняй вытворчасці, а патрэба ў саматканых вырабах была пастаяннай. У сувязі з нізкай пакупніцкай здольнасцю беларускага сялянства прамысловвыя тканіны не маглі скласці сур’ёзнай канкурэнцыі саматканым. Наадварот, якраз з канца XIX стагоддзя назіраецца ажыўленне народнага ткацтва, узбагачэнне яго новымі ткацкімі тэхнікамі; набываюць пашырэнне новыя віды тканін, прыкметнае месца ў інтэр’еры народнага жылля пачынаюць займаць дэкаратыўныя вырабы, раней для народнага побыту не тыповыя.

Сыравіна
--------

У канцы XIX — пачатку XX стагоддзяў асноўнай сыравінай для вырабу тканін у хатніх умовах у беларусаў былі кудзелістыя расліны і авечая воўна. З кудзелістых раслін найбольш пашыранымі былі лён, каноплі.

### Лён

На тэрыторыі Беларусі лён здаўна выкарыстоўваўся для вырабу адзення. Знаходкі археолагаў сведчаць пра бытаванне льнянога адзення ў эпоху жалезнага веку з 7 стагоддзя да н.э. Летнія комплексы як жаночага, так і мужчынскага адзення амаль цалкам шыліся з даматканага палатна. У культуры беларусаў лён меў высокі сакральны статус. Ён надзяляўся магічнымі ахоўнымі ўласцівасцямі, таму беларуе ільняное палатно суправаджала беларуса ад нараджэння да смерці.

Падрыхтоўчыя работы
-------------------

### Прадзенне

Асноўны артыкул: **Прадзенне**
Беларуская жанчына за прадзеннем
Прадзенне — працэс вырабу нітак з воўны, кудзелі і пад..

Дзяўчаты і жанчыны пралі звычайна з лістапада да сакавіка ва ўсе дні тыдня, акрамя святаў і нядзель.

У Беларусі прадзенне было выключна жаночай справай. Зімовымі вечарамі дзяўчаты збіраліся на вячоркі. На паўднёвым усходзе дамаўляліся з адным ці некалькімі гаспадарамі і за пэўную плату хадзілі прасці ў іх хаты на працягу усёй зімы. Навучаць дзяўчатак прадзенню пачыналі недзе з 7-8 гадоў, спачатку з нізкаякаснага валакна, а тады і з кужалю.

Асноўнымі прыладамі прадзення былі прасніца (прасліца, потась), верацяно і самапрадка (самапраха, калаўрот, каўрыдак).

### Фарбаванне пражы

Рушнік і афарбаваная пража. Слуцкі этнаграфічны музей
Фарбаванне пражы і палатна вядомае з глыбокай старажытнасці. У XVIII стагоддзі ў традыцыйным ткацтве карысталіся фарбавальнікамі мясцовага паходжання: настоямі траў, кары, лісця дрэў і балотнай руды. Сярод раслін, што прымяняліся, згадваюцца талакнянка (*Arctostaphylos*), бяроза (*Betula*), крушына (*Frangula*), палын (*Artemisia*), дзераза (*Lycopodium*), ажына (*Rubus caesius*), пырнік (*Elytrigia*), трыпутнік (*Plantago*), бузіна (*Sambucus*), хвошч (*Equisetum*), ядловец (*Juniperus*), ягады чаромхі (*Prunus padus*), таполя (*Populus*), шчаўе конскае (*Rumex confertus*), вольха (*Alnus*), мацярдушка (*Origanum*) і іншыя.

З канца XIX — пачатку XX стагоддзяў даволі шырокае распаўсюджанне атрымалі хімічныя фарбавальнікі, якія да XX стагоддзя цалкам выцеснілі раслінныя.

### Снаванне

Асноўны артыкул: **Снаванне**
Снаванне — гэта размяшчэнне пражы такім чынам, каб у момант ткання аснова дзялілася на верхні і ніжні рады, каб утварыўся зеў. Вядомы тры спосабы снавання: на сцяне, на раме і на снавалцы, якая круціцца.

Прылады ткацтва
---------------

### Дошчачкі

Віды дошчачак
Асноўны артыкул: **Ткацтва на дошчачках**
Ткацтва на дошчачках  (руск.) (бел. — адзін з самых старых спосабаў вырабу тканага палатна. Дошчачкі гэта невялікія плоскія фігуры з дрэва, на Беларусі найчасцей квадраты памерам 10 на 15 см, з адтулінамі па чатырох вуглах. Такая прылада выкарыстоўвалася для ткацтва паясоў.

### Бёрда

Асноўны артыкул: **Бёрда (ткацтва)**
Прынцып працы бёрда
Бёрда — прыстасаванне для ручнога ткацтва, род грэбня. Вядома са старажытных часоў. Можа быць выкарыстана для стварэння нешырокай тканай паласы. На бёрдзе можна вырабіць пояс, нешырокі ручнік, абрусы і да т. п.

### Кросны

Беларускія кросны  (руск.) (бел.
Асноўны артыкул: **Беларускія кросны**
Чаўнок. Віцебская вобласць.
На Беларусі асноўны тып кроснаў уключае: ставы — драўляны каркас, на якім збіраюць канструкцыйна важныя вузлы станка; навоі — 2 драўляныя валы, на адзін з якіх навіваюць ніткі асновы, а на другі намотваюць палатно; ніты, або нічальніцы, — надзетыя радамі на 2 паралельныя пруткі (верхні і ніжні) ніцяныя завесы, праз якія працягваюць ніткі асновы (ад колькасці нітоў залежыць узор тканіны); бёрда — прыстасаванне для прыбівання уточнай ніткі, якое складаецца з тонкіх вузкіх пласцінак накшталт грабеньчыка з 2 спінкамі і ўкладваюцца ў набіліцы, панажы, калёсцы, чапёлкі — рычагі і блокі для прывядзення ў рух нітоў. Пры націсканні на панажы, прывязаныя да іх ніты разыходзяцца і ўтвараюць у аснове зеў, праз які пракідваюць чаўнок  (англ.) (бел. з навітым на цэўку  (англ.) (бел. утком.

Віды ткацтва
------------

У традыцыйным ткацтве вылучаюць наступныя віды: выбранае, пераборнае, закладное, шматнітовае (двухнітовае, чатырохнітовае).

Рэгіянальныя асаблівасці народнага ткацтва
------------------------------------------

### Верхнядзвінскае ткацтва

Асноўны артыкул: **Верхнядзвінскае ткацтва**
### Гродзенскае ткацтва

Асноўны артыкул: **Гродзенскае ткацтва**
Посцілка. Вёска Малая Воля Дзятлаўскага раёна
**Гродзенскае ткацтва** — народнае мастацкае ўзорыстае ткацтва на Гродзеншчыне. Паводле пісьмовых крыніц вядома з XVII стагоддзя.

### Капыльскае ткацтва

Асноўны артыкул: **Капыльскае ткацтва**
Распаўсюджана ў вёсках Капыльшчыны. Вядомае з XVI стагоддзя.

### Слуцкае ткацтва

Асноўны артыкул: **Слуцкае ткацтва**
Распаўсюджана на тэрыторыі Слуцкага і суседніх Капыльскага, Салігорскага, Любанскага раёнаў Мінскай вобласці. На яго аснове ў XVIII стагоддзі створана Слуцкая мануфактура шаўковых паясоў, дзейнасць якой садзейнічата пашырэнню ў рэгіёне новых ткацкіх тэхнік і прыёмаў.

Асноўныя віды вырабаў народнага ткацтва
---------------------------------------

### Палатно для адзення

Асноўны артыкул: **Беларускі нацыянальны касцюм**
Традыцыйнае верхняе летняе адзенне беларускіх сялян, XIX стагоддзе. Музей старажытнабеларускай культуры
У беларускім нацыянальным касцюме выкарыстоўваліся толькі натуральныя тканіны, якія вырабляліся ў хатніх умовах з лёну, канопель і воўны. Пры вырабе адзення з ткацкіх тэхнік выкарыстоўваліся бранае, выбарнае, перавыбарнае, закладное, рамізнае, пераборнае і ўзорнае ткацтва. У многіх выпадках крой быў полікавы, гэта значыць, тканіна не разразалася, а адразу ткалася прастакутнымі палотнішчамі рознага памеру, якія потым злучаліся рознымі тэхнікамі, у тым ліку высокадэкаратыўнымі: простымі швамі, вывязанымі кручком карункамі, рознакаляровымі стужкамі і гэтак далей.

### Паясы

Мужчынскія сялянскія паясы слуцкага тыпу, XIX ст. Тканыя на кроснах, на ніту, плеценыя, вітыя, тканыя на дошчачках, на бердзечку.
У народзе былі распаўсюджаны паясы з ільну ці суканай воўны. Звычайна ў кожнай гаспадарцы ткаліся паясы жаночыя і мужчынскія, верхнія і ніжнія. Жаночыя ткаліся на «ніту», а мужчынскія — на звычайным ткацкім стане бранай тэхнікай на 3 — 6 — 8 дошчачках. Часам стан замяняўся калочкамі, забітымі ў сцяну або зямлю, на якія нацягвалася паясная аснова.

Карыстаючыся такой няхітрай тэхнікай, беларуская ткачыха рабіла ўзорныя паясы, якія адзначаліся высокай якасцю. «У іншых паясоў узоры настолькі чыстыя і добрыя», — заўважае Нікіфароўскі, — «што цяжка верыцца ў ручную хатнюю вытворчасць паясоў».

Паясы для верхняга адзення ткаліся з суканай воўны розных колераў — чырвоныя, чорныя і іншыя.

Даўжыня мужчынскіх тканых паясоў была вельмі значнай — прыблізна адзін сажань (каля 2,20 м). Меркавалася два паясных абхваты і паўаршына на канцы. Шырыня пояса для верхняга адзення даволі ўмоўная — 1—1,5 вяршка.

### Рушнікі

Беларускія рушнікі
Асноўны артыкул: **Беларускія ручнікі**
На ўсёй тэрыторыі Беларусі пашыраны серабрыста-белыя, тканыя ў 2—3 ніты ручнікі, а таксама ўзорыстатканыя, так званыя дэкаратыўныя, тканыя ў 4—8 (часам да 12) нітоў ручнікі, якія пашырыліся з узнікненнем пераборнай і закладной тэхнік ткацтва. Ручнікі ткуць на кроснах і аздабляюць усімі традыцыйнымі тэхнікамі. Памеры беларускіх ручнікоў: даўжыня пераважна 1,5—3 м і шырыня 25 — 30 см.

### Посцілкі

Разнастайнасць тканых беларускіх посцілак. Слуцкі этнаграфічны музей
Паўсядзённыя посцілкі ткаліся з ільняной пражы. Святочныя — паўсуконныя або суконныя. Яны вылучаюцца разнастайнасцю тэхнічных прыёмаў, арнаментыкай, а таксама каляровай гамай. Паводле формы посцілкі былі прамавугольныя (1,5—2,3 м даўжыні, 0,9—1,5 м шырыні) з двух (рэдка аднаго) кавалкаў тканіны з ільняных нітак (або аснова льняная, уток ваўняны). Традыцыйныя посцілкі ткалі ў 3—4 ніты або перабіранай ці шматнітовай тэхнікай ткацтва.

### Дарожкі

Палавікі-дарожкі ў інтэр’еры музея «Пружанскі палацык»
Дарожкі (палавікі) ткалі звычайным спосабом, выкарыстоўваючы ў якасці асновы ніткі з трывалага матэрыялу — канапляныя, льняныя, баваўняныя. Звычайна метад ткацтва палавікоў прапаноўваў двухнітовую тэхніку, але сустракаліся таксама коўрыкі тканыя на трох і чатырох нітках. Для ткацтва палавікоў выкарыстоўваліся спецыальныя берды з больш вялікімі зубамі.

Вывучэнне беларускага ткацтва
-----------------------------

Для этнографаў беларускае народнае ткацтва ўяўляе вялікую цікавасць, бо яно цесна звязана з гісторыяй народа і можа служыць каштоўным матэрыялам пры даследаванні этнічных працэсаў мінулага, этнакультурных узаемасувязяў беларусаў з іншымі народамі. Найбольш значны матэрыял па ткацтве Віцебшчыны змяшчаецца ў працы М. Я. Нікіфароўскага «Нарысы простанароднага жыцця-быцця ў Віцебскай Беларусі і апісанне прадметаў ужытку». У архіўных крыніцах ёсць звесткі аб распаўсюджанні і ўзроўні развіцця беларускага ткацтва ў XVII—XVIII стагоддзях.

Гл. таксама
-----------

* Музей традыцыйнага ручнога ткацтва Паазер’я

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  *Курилович А. Н.* Белорусское народное ткачество. — Мн.: Наука и техника, 1981. — 119 с.
2. ↑  Очерки по археологии Белоруссиии. — Минск, 1970. Ч. 1. — С. 103.
3. ↑  *Поболь Л. Д.* Славянские древности Белоруссии. — Мн. 1971..
4. ↑  *Воронин Н. Н.* Древнее Гродно // Материалы и исследования по археологии древнерусских городов. — М. 1954. — Т. 3.
5. 1 2 3 4 5 6  История белорусского ткачества  (руск.)
6. ↑  Беларускае народнае мастацтва / Я. М. Сахута; (фота Я. М. Сахуты, Г. Л. Ліхтаровіча, В. У. Харчанкі). ― Мінск : Беларусь, 2011. — 367 с. С. 307.
7. ↑  Воронин, Н. Н. Древнее Гродно / Н. Н. Воронін. — М. 1954. — С. 173.
8. ↑  Воронин, Н. Н. Древнее Гродно / Н. Н. Воронин. — М. 1954. — С. 38, 173.
9. ↑  Штыхов, Г. В. Древний Полоцк, IX—XIII вв. / Г. В. Штыхов. — Минск, 1975. — С. 101.
10. ↑  Воронин, Н. Н. Древнее Гродно / Н. Н. Воронин. — М. 1954. — С. 66.
11. 1 2 3 4  Якуніна 1960, с. 23.
12. ↑  Жывапіс Беларусі XII—XVIII стагоддзяў: (Альбом). — Мінск, 1980. — Іл. 33, 66.
13. ↑  Россия. Полное географическое описание нашего Отечества : настольная и дорожная книга для русских людей / под ред. В. П. Семенова  (руск.) (бел.; под общ. рук. П. П. Семенова и В. И. Ламанского; [предисл. В. Семенова]. — СПб. : А. Ф. Девриен, 1899—1914. — С 5-го т. : под ред. В. П. Семенова-Тян-Шанского и под общ. рук. П. П. Семенова-Тян-Шанского и В. И. Ламанского. Т. 9 : Верхнее Поднепровье и Белоруссия : [Смоленская, Могилевская, Витебская и Минская губернии] / сост. В. П. Семенов [и др.]. — 1905. — VIII, 619, [1] с. [14] л. ил. карт. : ил. — Библиогр. : с. 575—582. — Указ. геогр. назв. имен личных и предметов, встречающихся в тексте: с. 583—619. С. 527 и последующие.
14. ↑  «Беларусь», 1947, № 3 (артыкул «Ткацтва на Беларусі»).
15. ↑  Беларускае народнае мастацтва / Я. М. Сахута; (фота Я. М. Сахуты, Г. Л. Ліхтаровіча, В. У. Харчанкі). ― Мінск : Беларусь, 2011. — 367 с. С. 307.
16. ↑  Беларускае народнае мастацтва / Я. М. Сахута; (фота Я. М. Сахуты, Г. Л. Ліхтаровіча, В. У. Харчанкі). ― Мінск : Беларусь, 2011. — 367 с. С. 308—309.
17. ↑  Беларускае народнае мастацтва / Я. М. Сахута; (фота Я. М. Сахуты, Г. Л. Ліхтаровіча, В. У. Харчанкі). ― Мінск : Беларусь, 2011. — 367 с. С. 309—310.
18. ↑  Беларускі нацыянальны касцюм Архівавана 6 снежня 2010.  (руск.)
19. 1 2  Традыцыйнае адзенне Архівавана 18 лістапада 2011.
20. 1 2  Лён 2009, с. 78.
21. 1 2 3  Лён 2009, с. 8.
22. 1 2  Этнаграфія Беларусі: Энцыклапедыя / Рэд.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1989.
23. ↑  Лазука 2015, с. 161.
24. ↑  *Лебедева Н. И.* Прядение и ткачество восточных славян в XIX - начале XX в. // Восточнославянский этнографический сборник. — М. 1953. — С. 493..
25. ↑  *Селівончык Вера.* Ткацтва на дошчачках. Практычны дапаможнік(Майстроўня).. — Мн.: Медысонт, 2009. — 64 с.
26. ↑  ТКАЦТВА НА ДОШЧАЧКАХ. Інструменты і матэрыялы Архівавана 30 сакавіка 2012.
27. ↑  Ткацтва
28. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
29. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
30. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
31. 1 2  *Н. Я. Никифоровский*. Очерки простонародного житья-бытья в Витебской Белоруссии. Витебск, 1895, стр. 23.
32. ↑  *Н. Я. Никифоровский*. Очерки простонародного житья-бытья в Витебской Белоруссии. Витебск, 1895, стр. 108.
33. ↑  «Этнография», 1926, № 1 — 2, стр. 223
34. 1 2  Посцiлкi, дываны, дарожкi
35. ↑  *Н. Я. Никифоровский.* Очерки простонародного житья-бытья в Витебской Белоруссии и описание предметов обиходности. — Витебск, 1895.
36. ↑  Центральный исторический музей БССР, ф. 694, оп. 2, д. 2001, л. 21; д. 3137, лл. 33-35; д. 4975, л. 84; Государственный архив Минской области, ф. 333Ю hg. 1? l/ 30 и др.

Літаратура
----------

* *Якуніна, Лідзія Іванаўна.* Слуцкія паясы = Слуцкие пояса. Малы лексікон / Л. І. Якуніна ; [рэдактары: А. І. Залескі, К. П. Кабашнікаў ; Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН БССР]. — Мінск: Выдавецтва Акадэміі навук БССР, 1960. — 237, [2] с. : іл. каляр. іл.. — 3 000 экз.
* Лён (руск.) / сост. Л. В. Ловчая; под общ. ред. И. А. Голуба; худож. В. В. Котович. — Минск: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2009. — 168 с.: ил..
* *Лазука, Барыс Андрэевіч.* Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. — Мінск: Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл. партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.

Спасылкі
--------

* Сялянская хата ў малюнках. Кросны Архівавана 4 сакавіка 2016. // «Рэгіянальная газета»

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Беларускае народнае ткацтва на Вікісховішчы |


| ⛭Беларускае народнае мастацтва |
| --- |
| Кераміка | 

Бабінавіцкая • 
Бабруйская  • 
Бешанковіцкая ‎ • 
Благаўская • 
Віцебская • 
Гарадоцкая • 
Гарадоцкая (Глускі раён) • 
‎Гараднянская • 
Глыбоцкая‎ • 
Дарасінская ‎ • 
‎Дзісенская • 
Дубровенская • 
Івянецкая • 
Копыская • 
Крэўская • 
Крычаўская • 
Магілёўская • 
Мазырская • 
Мсціслаўская • 
Пагост-загародская • 
Падняпроўская • 
‎Палеская • 
‎Пружанская • 
‎Ракаўская
*Кафля:*
‎Мазырская • 
‎Магілёўская • 
Мсціслаўская • 
‎Гальшанская • 
‎Гродзенская • 
‎Зэльвенская
 | Выраб з саломкі. Беларуска |
| Разьба | 

*Разьба:*
Беларуская рэзь‎ • 
Веткаўская разьба‎ • 
Магілёўская разьба • 
Сожская скань
 |
| Мэбля | 

*Куфры:*
Агоўскія • 
Давыд-Гарадоцкія • 
Лідскія
 |
| Скульптура | 

Абразкі каменныя • 
Беларускія народныя крыжы
 |
| Шкло | 

Мазырскае  • 
Мсціслаўскае  • 
Налібоцкае  • 
Урэцкае 
 |
| Салома | 

Аплікацыя саломкай • Рухаўскія дываны
*Саломапляценне:*
Саламяныя павукі • Саламяны капялюш
 |
| Ткацтва | 

**Народнае ткацтва**: Ажурнае • 
Бранае • 
Выбарнае • 
Двухасноўнае • 
Двухнітовае • 
Верхнядзвінскае • 
Гродзенскае • 
Капыльскае • 
Слуцкае
*Ручнікі:*
Дубровенскія  • 
Капыльска-Клецкія • 
Кіраўскія  • 
Магілёўскія  • 
Мотальскія  • 
Калінкавіцкія • 
Віцебскія  • 
Буда-Кашалёўскія • 
Неглюбскія • 
Ляхавіцкія
*Дываны:*
Падвойныя
*Шпалеры:*
Карэліцкія 
*Паясы:*
Кунтушовыя (Слуцкія)
 |
| Вышыўка | Гладдзю • Крыжыкам • Процягам |
| ✯ Адзенне | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Строі | 

|  |  |
| --- | --- |
| Заходняе Палессе | 

Дамачаўскі • 
Кобрынскі • 
Мотальскі • 
Маларыцкі • 
Пінска-Івацэвіцкі
 |
| Усходняе Палессе | 

Брагінскі строй • 
Давыд-Гарадоцка-Тураўскі • 
Ельска-Нараўлянскі • 
Калінкавіцкі • 
Турава-Мазырскі
 |
| Падняпроўе | 

Буда-Кашалёўскі • 
Быхаўскі • 
Магілёўскі • 
Мсціслаўска-Клімавіцкі • 
Краснапольскі • 
Неглюбскі
 |
| Цэнтральная Беларусь | 

Капыльска-Клецкі • 
Ляхавіцкі • 
Пухавіцкі • 
Слуцкі
 |
| Панямонне | 

Ваўкавыска-Камянецкі • 
Навагрудскі
 |
| Віленшчына | Вілейскі |
| Паазер’е (Падзвінне) | 

Дзісенскі • 
Дубровенскі • 
Лепельскі • 
Расонскі • 
Смаленскі
 |

 |

 |
| Рознае | 

Агоўская размалёўка • 
Батлейка • 
Выцінанка • 
Маляваныя дываны • 
Кавальства • 
Набіванка • 
Пісанка • 
Беларускі народны роспіс на шкле • 
Беларуская народная цацка • 
Цікетка
 |