У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Выру.

Традыцыйная тэрыторыя Вырумаа (жоўтым)
**Вы́руская мова**, альбо **вы́рускі дыялект** (вырус. *võro kiil*, эст.: võru keel) — адна з гаворак паўднёваэстонскай мовы альбо дыялект у складзе паўднёвай гаворкі эстонскай мовы. З’яўляецца найбольш распаўсюджанай гаворкай паўднёваэстонскай моўнай супольнасці і яе літаратурным стандартам. Распаўсюджаная на ўсходнім поўдні Эстоніі, павет Вырумаа.

Гісторыя
--------

Паўднёваэстонскія дыялекты.
Вырускія гаворкі з’яўляюцца часткай паўднёваэстонскай мовы (дыялекту). Выруская мова — найбольш далёкая ад паўночнаэстонскага літаратурнага стандарту. Блізкія паўднёваэстонскія гаворкі тарту і мулгі з’яўляюцца бліжэйшымі да дыялектаў паўночнай Эстоніі.

На гаворках, блізкіх да вырускай мовы, да другое паловы 20 ст. размаўлялі ў ваколіцах Лудзы, Лэйві (Латвія) і Краснагародскага (Расія).

У канцы 19 стагоддзя паўднёваэстонскія гаворкі выйшлі з ужытку праз пранікненне ў Эстонію праваліберальных ідэй, згодна з якімі ў краіне мае быць адзіная дзяржаўная нацыянальная мова. З 1980-х гадоў ідзе актыўнае адраджэнне мовы, існуе Вырускі інстытут.

Пісьмовасць
-----------

Выруская мова мае свой уласны літаратурны стандарт і алфавіт, які аналагічны алфавітам іншых шматлікіх прыбалтыйска-фінскіх моў.

Выгляд вырускага алфавіта.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | B b | C c | D d | E e | F f | G g | H h |
| I i | J j | K k | L l | M m | N n | O o | P p |
| Q q | R r | S s | Š š | T t | U u | V v | W w |
| Õ õ | Ä ä | Ö ö | Ü ü | X x | Y y | Z z | Ž ž |
| ’ |  |  |  |  |  |  |  |

Літарай Qq паказваецца асаблівы гартанны гук, які не з’яўляецца ні галоснай, ні зычнай. Апостраф з’яўляецца паказчыкам памякчэння папярэдняга зычнага гуку.

Грамадскае жыццё
----------------

Указальнік па-эстонску і выруску.
Адраджэнне паўднёваэстонскіх гаворак і ў прыватнасці вырускай літаратурнай мовы пачалося ў 1980-х гадах.

Зараз вырускую мову ўжываюць у сваёй дзейнасці шэраг паўднёваэстонскіх паэтаў, аўтараў і драматургаў. Раз на два тыдні выдаецца газета Uma Leht. Маюцца 26 школ, у якіх даступна вывучэнне мовы. Нягледзячы на даволі істотную грамадскую падтрымку, выруская мова зараз з’яўляецца мовай, якая знаходзіцца пад патэнцыяльнай пагрозай вымірання. Літаратурны паўночнаэстонскі стандарт мае большую папулярнасць сярод жыхароў паўднёвай Эстоніі.

Гл. таксама
-----------

* Выру, этнас

Зноскі
------

1. ↑  Võro Instituut (англ.),  (эст.)
2. ↑  Võru kirjakeele sõnamuutmissüsteem (Inflectional Morphology in the Võro Literary Language) by Sulev Iva, Phd at Tartu University (эст.)

Спасылкі
--------

Вікіпедыя

Вікіпедыя мае **раздзел**, напісаны  

***вырускай*** 


* Uma Leht — газета на вырускай мове
* Võro-Eesti synaraamat (эст.) — выруска-эстонскі слоўнік
* Ilma rahaldaq intõrnetimängoq — вырускамоўны гульнёвы партал
* Lastekas.ee (англ.),  (руск.) — мультфільмы па-выруску
* Võro Instituut

| ⛭Фіна-ўгорскія мовы |
| --- |
| Пермскія | 
* комі • комі-пярмяцкая (комі-язьвінская*) • удмурцкая*

 |
| Фіна-волжскія | 
* марыйскія: лугава-ўсходняя марыйская • горнамарыйская • паўночна-заходняя марыйская
* мардоўскія: макшанская • эрзянская
* вымерлі: мяранская † • мяшчэрская † • мурамская †

 |
| Прыбалтыйска-фінскія | 
* вепская • водская (*кравінскі †*) • іжорская • карэльская (*цвярскі карэльскі* • *лівікоўскі дыялект* • *людыкоўскі дыялект*) • ліўская † • фінская (*квенская • меянкіелі*) • эстонская (*паўднёваэстонскі* • *вырускі*)

 |
| Саамскія | 
* бабінская † • інары • яканьгская • кімі † • кільдзінская • колта • луле • пітэ • паўночнасаамская • умэ • паўднёвасаамская

 |
| Венгерскія | 
* венгерская

 |
| Обска-ўгорскія | 
* мансійская • хантыйская

 |
| **†** — мёртвыя мовы |