recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ільічы́** (трансліт.: *Iĺičy*, руск.: Ильичи) — былая вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Чамярыскага сельсавета.

Пасля Чарнобыльскай катастрофы і радыяцыйнага забруджвання жыхары (122 сям'і) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 9 км на паўднёвы захад ад Брагіна, 27 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 129 км ад Гомеля.

Транспартная сістэма
--------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтадарозе Камарын — Брагін.

Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, блізкай да шыротнай арыентацыі, да якой на ўсходзе і захадзе далучаюцца 2 кароткія просталінейныя вуліцы. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Па пісьмовых крыніцах вядомая з XVI стагоддзя як сяліба Іллічы ў Брагінскай воласці, у валоданні князя Вішнявецкага, ва 2-й палове XVII стагоддзя перайшла да Каняцпольскіх. Пасля 2-га раздзела Рэчы Паспалітай (1793 год) у складзе Расійскай імперыі. У 1811 годзе згадана як вёска ў Рэчыцкім павеце Мінскай губерні, валоданне графа Рафайлава. У 1850 годзе валоданне графіні Ракіцкай. У 1897 годзе размяшчаліся капліца, вятрак, гамарня, у Брагінскай воласці. У 1926—1927 гадах цэнтр Ільіцкага сельсавета. У 1931 годзе арганізаваны калгас «Ілліч», працавалі вятрак (з 1915 года), гамарня і воўначасалка. У 1959 годзе ўваходзіла ў склад калгаса імя М. І. Калініна (цэнтр — вёска Глухавічы). Да 8 студзеня 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Глухавіцкага сельсавета, да 26 верасня 2006 года — у склад Дублінскага сельсавета (у 1987—2005 гадах — Спярыжскі сельсавет). Вёска ліквідавана 20 жніўня 2008 года.

Паблізу ёсць радовішчы гліны.

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2010 год — жыхароў няма.

### Дынаміка

* 1850 год — 25 двароў, 172 жыхара.
* 1897 год — 43 двары, 351 жыхар (паводле перапісу).
* 1908 год — 60 двароў, 398 жыхароў.
* 1930 год — 68 двароў, 403 жыхара.
* 1959 год — 529 жыхароў (паводле перапісу).
* 1986 год — жыхары (122 сям'і) пераселены.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).. Сустракаецца таксама варыянт **Іллічы́**
3. ↑  Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).
4. ↑  Решение Гомельского областного Совета депутатов от 26 сентября 2006 г. № 295 Об изменении административно-территориального устройства районов Гомельской области Архівавана 22 верасня 2019.
5. ↑  Решение Брагинского районного Совета депутатов от 20 августа 2008 г. № 68 Об упразднении сельских населенных пунктов Брагинского района Архівавана 17 сакавіка 2018.

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 1, кн. 1. Гомельская вобласць / С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. — 632с.: іл. — Тыраж 4000 экз. — ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
**Адзінцоўскі раён** (руск.: Одинцовский район) — муніцыпальная адзінка на захадзе Маскоўскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Адзінцова.

Геаграфія
---------

Плошча раёна складае 1289 км². Раён мяжуе на паўночным усходзе з Масквой, на ўсходзе — з Істрынскім, Рускім, Нарафамінскім і Краснагорскім раёнамі.

Клімат — умерана кантынентальны. Раён уваходзіць у зону дастатковага ўвільгатнення. Пераважаюць паўднёва-заходнія вятры. Па складзе расліннасці адносіцца да падзоны змяшаных лясоў, якія займаюць да 40% усей яго плошчы.

Гісторыя
--------

Раён створаны 13 студзеня 1965 года з часткі Звянігарадскага раёна.

Дэмаграфія
----------

Насельніцтва раёна — 320 781 чалавек (2017 год). Насельніцтва зніжаецца. Мяшчан — 211 543 чал. (66,8%), сялян — 105 079 чал. (33,2%).

Зноскі
------

1. 1 2  АКТМУ. 179/2016. Цэнтральная ФА Праверана 21 кастрычніка 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26878024'></a>
2. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>
3. ↑  АКТМУ. 179/2016. Цэнтральная ФА Праверана 20 кастрычніка 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26878024'></a>
4. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйны сайт
**Адзіная сацыялістычная партыя Венесуэлы** (ісп.: Partido Socialista Unido de Venezuela, **PSUV**) — левая палітычная партыя, якая ўтварылася 24 сакавіка 2007 года пасля Баліварыянскай рэвалюцыі на чале з прэзідэнтам Уга Чавесам. Сёння PSUV з’яўляецца кіруючай партыяй і найбуйнейшым левым рухам Заходняга паўшар’я, налічваючы да 7 мільёнаў членаў.

На апошніх парламенцкіх выбарах 26 верасня 2010 г. партыя атрымала, па папярэдніх дадзеных, не менш 93 месцаў у парламенце са 165, хоць да выбараў яна мела абсалютную большасцю ў парламенце (116 месцаў) з-за байкоту апазіцыяй папярэдніх выбараў.

На выбарах кіраўнікоў штатаў партыя перамагла ў 20 правінцыях з 23. Апазіцыя дамаглася ўлады толькі ў трох абласцях — Амасонас, Лара і Міранда.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 16157343-5 · LCCN: no2009193590 · VIAF: 143477623 |
**Сцяг Драгічына** — сцяг горада Драгічына і Драгічынскага раёна. Сцяг зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 2 снежня 2008 г. № 659.

Апісанне
--------

Сцяг Драгічына ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча з суадносінамі бакоў 1:2, якое складаецца з трох роўнавялікіх вертыкальных палос: дзвюх блакітнага колеру, размешчаных па краях, і цэнтральнай паласы белага колеру, на якой намаляваны герб горада Драгічына.

Гл. таксама
-----------

* Герб Драгічына

Спасылкі
--------

* Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 2 снежня 2008 г. № 659

| ⛭Сцягі населеных пунктаў Брэсцкай вобласці |
| --- |
| Гарады |  Баранавічы ·  Брэст ·  Бяроза ·  Драгічын ·  Жабінка ·  Іванава ·  Івацэвічы ·  Кобрын ·  Лунінец ·  Мікашэвічы ·  Пінск ·  Пружаны  |  |
| Вёскі | Варацэвічы ·  Гарадзец ·  Ляхчыцы ·  Моладава ·  Чарнаўчыцы
 |
Карта скопішча Дзевы.
**Скопішча Дзевы** — скопішча галактык, размешчанае на адлегласці ад 15 да 22 мегапарсекаў, бліжэйшае да Мясцовай групы буйное скопішча. Яно складаецца не менш, чым з 1300 (хутчэй за ўсё, каля 2000) галактык. На назіраным небе скопішча мае вуглавы памер каля 8° з цэнтрам у сузор'і Дзевы, адсюль і назва. Частка скопішча размешчана ў сузор'і Дзевы, а частка — у сузор'і Валасы Веранікі (з ім не варта блытаць скопішча Волас Веранікі — іншае буйное скопішча галактык у гэтым сузор'і). Скопішча Дзевы, як і Мясцовая група, уваходзіць у склад Мясцовага звышскопішча галактык.

Першыя аб'екты скопішча былі апісаны яшчэ ў каталогу Месье, напрыклад, гіганцкая эліптычная галактыка M87. Група галактык гэтага скопішча М 84, М 86, NGC 4477, NGC 4473, NGC 4461, NGC 4458, NGC 4438, NGC 4435 цікавая тым, што меркавана ўтварае фізічна звязаную сістэму і завецца ланцужком Маркарана па імі астранома, які прапанаваў і абгрунтаваў у 1961 годзе гэту гіпотэзу.

Зноскі
------

1. ↑  Ланцужок галактык Маркарана
2. ↑  Артыкул В. Я. Маркарана ў «Астранамічным часопісе»

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Скопішча Дзевы на Вікісховішчы |

* Скопішча Дзевы на WIKISKY.ORG
* Апісанне са спісам галактык скопішча  (англ.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Скопас (значэнні).
**Ско́пас** (грэч. Σκόπας, *Skopas*; каля 395 да н.э. Парас — 350 да н.э.) — старажытнагрэчаскі скульптар і архітэктар эпохі позняй класікі, прадстаўнік новаатычнай школы. Адзін з першых майстроў грэчаскай класікі, які аддаў перавагу мармуру, практычна адмовіўшыся ад выкарыстання бронзы, упадабанага матэрыялу папярэдніх майстроў, у прыватнасці Мірана і Паліклета.

Біяграфія
---------

Скопас нарадзіўся на востраве Парас каля 395 гады да н.э. Працаваў у такіх грэчаскіх і малаазійскіх гарадах, як Тэгея (цяпер Піялі), Галікарнас (цяпер Бодрум у Турцыі) і інш. Супрацоўнічаў з Праксіцелем. Удзельнічаў у будаўніцтве храма Афіны ў Тэгеі (350—340 да н.э.) і маўзалея ў Галікарнасе (сярэдзіна IV ст. да н.э.), выступаючы і як архітэктар, і як разьбяр.

Творчасць
---------

Скопас. Бітва грэкаў з амазонкамі. Фрагмент фрыза Галікарнаскага Маўзалея
Менада
Сярод твораў Скопаса, якія дайшлі да нас, самым значным лічыцца фрыз маўзалея ў Галікарнасе з выявай амазонамахіі (створаны сумесна з Брыяксісам, Леахарам і Цімафеем; фрагменты — у Брытанскім музеі). Многія працы Скопаса вядомыя па рымскіх копіях («Потас», «Малады Геракл», «Мелеагр», «Менада»). Адмовіўшыся ад традыцыйнага для грэчаскай класікі стылю, заснаванага на ідэі гармоніі і спакою, Скопас увёў у выяўленчае мастацтва тэму душэўных перажыванняў, барацьбы жаданняў. Для гэтага ён выкарыстоўваў дынамічную кампазіцыю і наватарскія выразныя прыёмы лепкі партрэтаў (глыбока пасаджаныя вочы, маршчыны і да т.п.).

У гонар Скопаса названы кратар на Меркурыі.

Гл. таксама
-----------

* Скульптура Старажытнай Грэцыі

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Чубова А. П.* Скопас. — Л.—М. 1959.
* *Arias P. E.* Scopas. — Roma, 1952.
* *Andreas Linfert*. Von Polyklet zu Lysipp. Polyklets Schule und ihr Verhältnis zu Skopas v. Paros. — Diss. Freiburg i. B. 1965.
* *Andrew F. Stewart*. Skopas of Paros. — Noyes Pr. Park Ridge, N.Y. 1977. — ISBN 0-8155-5051-0.
* *Andrew Stewart*. Skopas in Malibu. The head of Achilles from Tegea and other sculpures by Skopas in the J. Paul Getty Museum. — J. Paul Getty Museum, Malibu, Calif. 1982. — ISBN 0-89236-036-4.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Скопас**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · Universalis · Настольны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV11648673, ADV12436861 · BNF: 16505573n · GND: 118797522 · ISNI: 0000 0000 3233 8584 · LCCN: n82070577 · NLG: 45418 · NLP: A32568162 · NTA: 070153612 · NUKAT: n2012275293 · SUDOC: 074589717 · VIAF: 3817428, 65144782998525423803, 8183937, 449154380885930290141, 214154252, 309159474048127660435 · ULAN: 500006599 |

 |
**Карын Тыдбек** (шведск.: Karin Margareta Tidbeck; нар. 6 красавіка 1977, Стакгольм, Швецыя) — шведская пісьменніца-фэнтэзі.

Біяграфія
---------

Карын Тыдбек нарадзілася 6 красавіка 1977 года ў Стакгольме. У 2010 годзе дэбютавала як пісьменніца, напісаўшы зборнік навел «Vem är Arvid Pekon?». У 2012 годзе выйшаў яе раман «Amatka». У 2012 годзе выдавецтва Cheeky Frawg апублікавала зборнік апавяданняў «Jagannath», які стаў яе першай працай на англійскай мове і атрымаў станоўчыя рэцэнзіі.

Амерыканскі літаратурны крытык Геры К. Вулф назваў Тыдбек «адным з самых выразных новых галасоў у кароткай мастацкай прозе з часоў Марго Ленеген». У 2012 годзе зборнік увайшоў у спіс прэміі Джэймса Тыптры-малодшага і быў намінаваны на Сусветную прэмію фэнтэзі. Апавяданні «Augusta Prima», першапачаткова напісаныя на шведскай мове, Тыдбек пераклала на англійскую і атрымала прэмію за пераклад навуковай фантастыкі і фэнтэзі (2013 года) у катэгорыі «Кароткая проза».

Зноскі
------

1. ↑  Karin Tidbeck // Internet Speculative Fiction Database — 1995. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2629164'></a>
2. ↑  Karin TIDBECK // NooSFere — 1999.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3343389'></a>
3. ↑  LIBRIS — 2012. Праверана 24 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1798125'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Speculative Fiction Database |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 16671193t · GND: 1110913621 · ISNI: 0000 0003 8465 2454 · LCCN: no2012152738 · NKC: xx0223631 · LIBRIS: 356906 · SUDOC: 227449177 · VIAF: 277112735 |

 |
**Скорагаворка** — фальклорны твор, пабудаваны на спалучэнні гукаў, якія перашкаджаюць хутка і выразна вымаўляць словы; жанр народна-паэтычнай творчасці. Пашырана ў дзіцячым фальклоры і выкарыстоўваецца для трэніроўкі дыкцыі. Напрыклад: «Лавіў рыбак судака, судзіў судак рыбака: лоўка, рыбак, ловіш, судаку сорам робіш», «Рапартаваў ды не дарапартаваў, стаў дарапартоўваць ды зарапартаваўся», «Пекар Пётр пёк пірог». Зборнік беларускіх народных скорагаворак «Мама Мышка сушыла шышкі» (1983) склаў І. У. Саламевіч.

Гл.таксама
----------

* Strč prst skrz krk

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0238-5 (Т. 14).

Спасылкі
--------

* Скорагаворкі на 107 мовах
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Андэрсан.





**Карын Элізабет Андэрсан** (шведск.: Karin Elizabet Andersson; 8 кастрычніка 1918, Халанд, Швецыя — 20 ліпеня 2012, там жа) — шведскі палітычны дзеяч, член Партыі Цэнтра. Займала пасаду міністра па пытаннях гендэрнай роўнасці ва ўрадзе Швецыі ў перыяд з 1979 па 1982 год.

Біяграфія
---------

Карын Андэрсан нарадзілася ў сям’і муніцыпальнага дарадцы Эліяса Андэрсана. У 1947 годзе пачала працаваць у якасці журналіста ў выданні «Hallands Nyheter», затым — у газеце «Alandstidningen» (да 1957 года). У 1960-х гадах Андэрсан супрацоўнічала са Шведскім радыё; у гэты ж перыяд Карын уступіла ў Партыю Цэнтра і ў 1966 годзе атрымала пасаду федэральнага сакратара арганізацыі. Андэрсан знаходзілася на пасадзе да 1979 года.

У 1966 годзе Андэрсан была выбрана ў гарадскі савет Стакгольма, а ў 1971—1985 гадах з’яўлялася членам Рыксдага. У 1979 годзе ёй прапанавалі пасаду міністра па пытаннях гендэрнай роўнасці ў кабінеце прэм’ер-міністра Турб’ёрн Фельдыне. Першапачаткова яна планавала пакінуць рыксдаг і адмовіцца ад пасады, але ў рэшце рэшт прыняла прапанову і служыла міністрам да 1982 года. Членам урада яна засяродзіла сваю ўвагу на гендэрнай роўнасці ў сферы працы, а таксама на праблеме імігрантаў і бежанцаў, якія прыязджаюць у краіну. Пасля сыходу з палітыкі яна пакінула Стакгольм перасялілася на ферму ў Халандзе, дзе правяла канец свайго жыцця.

Зноскі
------

1. ↑  Karin ANDERSSON //

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 5195 1253 · LIBRIS: 203480 · VIAF: 73826733 |
**Геслероўскі мост** — аўтадарожны рамны мост цераз Карпаўку ў Санкт-Пецярбургу, злучае Аптэкарскі і Петраградскі востраў. Размешчаны па восі Чкалаўскай праспекта, злучаючы яго і Ардынарную вуліцу з набярэжнай правага берага. Вышэй па цячэнні знаходзіцца Сілін мост, ніжэй — Карпаўскі мост. Бліжэйшая станцыя метрапалітэна — «Петраградская» (525 м). Назва была прысвоена 17 чэрвеня 1904 года па найменні Геслероўскага завулка (цяпер у складзе Чкалаўскай праспекта), які атрымаў сваю назву ад гардэробмайстара Паўла I Геслера, які валодаў зямлёй на Петраградскім востраве.

| Масты цераз Карпаўку |
| --- |
| 
* Аптэкарскі
* Петрапаўлаўскі
* Сілін
* Геслероўскі
* Карпаўскі
* Барачны
* Маладзёжны

 |
**Герэра** — народ, жыве ў асноўным у Намібіі, а таксама ў Батсване і Анголе. Размаўляюць на мове герэра групы банту. Налічваецца каля 240 тыс. чалавек. Вернікі - пратэстанты, частка захоўвае традыцыйныя вераванні. Асноўны занятак - жывёлагадоўля.

У Намібіі ў большасці выпадкаў яны працуюць на фермах і гандлююць, у гарадах - гандляры і рамеснікі. У Анголе герэра займаюцца пераважна жывёлагадоўляй. На тэрыторыі Намібіі герэра жывуць як група прадстаўнікоў свайго племя ў Каакалендзе (Kaokoland), дзе ў рэзервацыі знаходзіцца племя хімба.

У 1904-1907 гадах пры падаўленні паўстання нямецкімі войскамі знішчана каля 65 000 (80% племя) чалавек герэра.

Спасылкі
--------

* Герэра на Ethnologue: Languages of the World*, 15th edition. SIL International.*
* Africa on the Matrix: Herero People of Namibia Архівавана 18 сакавіка 2006. — Фатаграфіі і дадатковая інфармацыя.
Схема Паднябеснай і кітаецэнтрычнага свету. У цэнтры — Імператар (天子, «Сын Неба»), за ім — прыдворныя (内臣, «унутраныя слугі») і рэгіянальныя чыноўнікі (外臣, «знешнія слугі»). Пасля іх — акультураныя варвары (朝貢国, «краіны-даннікі»), за якімі ідуць «дзікія варвары» бакоў свету: усходнія (東夷), заходнія (西戎), паўднёвыя (南蠻) і паўночныя (北狄). За імі распасціраецца зона, недасяжная для культрэгерскай місіі кітайцаў (化外之地, «землі па-за асветніцкім уплывам»).
**Кітаецэнтрызм** (кіт.: 中国中心主义) — светапоглядная сістэма ва Усходняй Азіі, паводле якой у цэлым свеце, напоўненым «варварамі», толькі Кітай з'яўляецца цэнтрам цывілізацыі, культуры і філасофіі, а таксама галоўным асветнікам «варварскіх» народаў. Гэта сістэма абгрунтоўвала вядучую ролю Кітая ў рэгіёне і свеце на працягу 2 апошніх тысячагоддзяў.

Асновы кітаецэнтрычнага светапогляду былі закладзены ў канцы дынастыі Чжоу і канчаткова аформіліся ў эпоху дынастыі Хань. Яны былі цесна звязаны з канфуцыянствам і канцэпцыяй Паднябеснай. Першапачатковы этнацэнтрычны характар кітаецэнтрызму змяніўся імперскім, пасля заваявання Кітая манголамі і стварэння дынастыі Юань.

Суседнія «варварскія» народы і дзяржавы капіравалі кітаецэнтрызм, стварыўшы ўласныя мікра-кітаецэнтрычныя сістэмы (小中華思想) у Карэі, Японіі і В'етнаме. Водгаласам кітаецэнтрызму была сістэма ярлыкоў на Русі, укаранёная Залатой Ардой.

Кітаецэнтрычная сістэма была асновай міжнародных адносін ва Усходняй Азіі да сярэдзіны 19 стагоддзя. Да яе развалу прывялі дзяржавы Захаду, якія пачалі каланізацыю Азіі і прыўнеслі ў Кітай канцэпцыі і тэхналогіі, якія развіліся ў Еўропе Новага часу.

Гл. таксама
-----------

* Кітайцы і варвары
* Вялікі Кітай
* Паднябесная
* Pax Sinica
* Кітайскі свет
* Знешняя палітыка Кітайскай Народнай Рэспублікі

Крыніцы і літаратура
--------------------

* 張岱年主編 『中華思想大辞典』、 吉林人民出版社、　1991.
* 増田義郎著 『アジア人の価値観』（アジア研究所叢書　13）, 亜細亜大学アジア研究所、 1999.

Спасылкі
--------

* Н. А. Ретунских. *К вопросу об истоках китаецентризма*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Галіцын.

Князь **Аляксандр Міхайлавіч Галіцын** (6 лістапада 1723 — 15 лістапада 1807, Масква) — рускі пасол у Францыі і Англіі, віцэ-канцлер, прадстаўнік малодшай галіны роду Галіцыных  (руск.) (бел..

Біяграфія
---------

Старэйшы сын генерал-адмірала Міхаіла Міхайлавіча Галіцына  (руск.) (бел. ад шлюбу з Таццянай, дачкой маскоўскага губернатара Кірыла Аляксеевіча Нарышкіна  (руск.) (бел..

У 1742 годзе пачаў службу ў пасольстве Расіі ў Галандыі. З 1749 па 1755 пасол у Парыжы, у 1755—1761 гадах — пасол у Лондане. Спрыяў уступлення на пасад Кацярыны II. Падчас чэрвеньскага перавароту Галіцын быў пасланы Пятром III да Кацярыны з лістом, у якім імператар «прасіў памілавання» і дазволу выдаліцца ў Галштынію; Галіцын не вярнуўся і перайшоў на бок Кацярыны.

З 9 чэрвеня 1762 года па 2 красавіка 1775 віцэ-канцлер, віцэ-прэзідэнт Калегіі замежных спраў  (руск.) (бел. кавалер ордэна Аляксандра Неўскага (1762), сапраўдны тайны саветнік (1764).
У 1774 у атрымаў ордэн Андрэя Першазванага  (руск.) (бел. і стаў сенатарам; обер-камергер  (руск.) (бел. (1775).

Зноскі
------

Літаратура
----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Аляксандр Міхайлавіч Галіцын (віцэ-канцлер) на Вікісховішчы |

* Дмитрий Григорьевич Левицкий 1735—1822: Каталог временной выставки — Государственный Русский музей. — Л.: Искусство, Ленинградское отделение, 1987. — 142 с.

Спасылкі
--------

* «Российский архив» на проекте «Руниверс»  (руск.)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Пётр Рыгоравіч Чарнышоў  (руск.) (бел.** | **Пасол Расіі ў Вялікабрытаніі  (руск.) (бел.**1755—1762 | Пераемнік**Аляксандр Раманавіч Варанцоў** |
**Гетэразігота** — клетка або арганізм, якія маюць у спадчынным наборы (генатыпе) розныя формы (алелі) таго ці іншага гена. Гетэразігота атрымліваецца пры зліцці рознаякасных па генным складзе гамет, кожная з якіх прыносіць у зіготай свае алелі. Напрыклад, гомазіготныя формы АА і аа ўтвараюць гаметы адпаведна А і а. Атрыманая пры скрыжаванні АА 'аа Гетэразігота заўсёды ўтварае рознаякасныя гаметы: А і а. Скрыжаванне такой формы ўнутры сябе або з рэцэсіўнай бацькоўскай формай аа дае нашчадкаў двух відаў - фенатыпічна А і фенатыпічна а. Расшчапленне гетэразіготы адбываецца па вызначаным правіле (Мендэля законы). Захаванне гетэразіготы мае значэнне для сельсканаспадарчай практыкі, бо расшчапленне часта вядзе да страты каштоўных якасцяў. Амаль усе пладовыя дрэвы з'яўляюцца гетэразіготнымі. Каб папярэдзіць ў іх расшчапленне прыкмет і страту каштоўных уласцівасцяў, звяртаюцца да вегетатыўнага размнажэння або апаміксісу. Для захавання гетэразіготнага стану могуць прымяняцца таксама гінагенез і партэнагенез.
**Рыгор Мацвеевіч Лінькоў** (4 лютага 1899, сяло Васільеўка Арэнбургскай вобласці — 17 снежня 1961) — камандзір савецкага дыверсійна-разведвальнага атрада ў часы Вялікай Айчыннай вайны. 

З верасня 1941 узначальваў атрад асобага прызначэння на акупіраванай тэрыторыі Беларусі. Партызанскі атрад пад яго камандаваннем прайшоў 600 км па тылах ворага ў паўднёвых раёнах Баларусі, ладзіў дыверсіі, падрываў камунікацыі праціўніка. З мая 1943 камандаваў дыверсійна-разведвальнай групай, якая дзейнічала ў раёне Брэста, Баранавічаў, Ваўкавыска, а затым на тэрыторыі Польшчы і Чэхаславакіі. Стварыў цэнтралізаваную разгалінаваную сетку партызанскіх атрадаў на тэрыторыі Беларусі. 

З 1946 — на партыйнай і дзяржаўнай рабоце, палкоўнік у адстаўцы. Загінуў у 1961, пахаваны на Навадзевічых могілках.

*Гл. таксама*: Антон Пятровіч Брынскі
Пісуар
**Пісуар** (фр.: Pissoir) — разнавіднасць унітаза толькі для мачавыпускання. Распаўсюджаны ў грамадскіх туалетах. Вырабляецца з санфаянса, радзей з эмаліраванага металу, пластмасы, нержавеючай сталі.

Пісуар для жанчын
-----------------

З улікам асаблівасцяў анатоміі бываюць як мадэлі, прызначаныя для мужчын, так і (радзей) для жанчын.
Пры ўстаноўцы такой сантэхнічнай прылады прадугледжана, што яно дазваляе мачыцца, не дакранаючыся целам унітаза і не згінаючыся, што дапамагае жанчынам, хворым на артрыт. Шырокага распаўсюджвання жаночыя пісуары не атрымалі з-за відавочнай нязручнасці і няўмення жанчын імі карыстацца, што не дапамагае падтрыманні чысціні ў туалеце.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh87006257 |
**Пітарэцкі манастыр** (груз. ფიტარეთის მონასტერი) — мужчынскі манастыр у вёсцы Пітарэці ў Грузіі. Адносіцца да Болніскай епархіі Грузінскай праваслаўнай царквы. Манастыр знаходзіцца ў цясніне ракі Храмі у 12 км на паўднёвы захад ад горада Тэтры-Цкаро і ў 100 км ад Тбілісі.

Гісторыя
--------

Манастыр пабудаваны ў 1213-1222 гадах падчас праўлення цара Лашы Георгія. Быў разбураны пасля нашэсця манголаў і харэзмійцаў, у першай палове XIV века быў адноўлены.

У XVII стагоддзі манастыр быў зноў адрамантаваны і перабудаваны Капланам Баратышвілі: узведзена званіца, сцены вакол манастыра, вінны склеп, пахавальня і іншыя гаспадарчыя пабудовы.

У 1750 на манастыр напалі лезгіны, пабудовы былі моцна пашкоджаны, і манастыр зачыніўся да 1752 года. У вёсцы Пітарэці пасяліліся асеціны і аднавілі храм.

Падчас землятрусу 1988 года быў сапсаваны купал і перакрыцці сабора. У канцы 1990-ых сабор быў зноў адноўлены.

Архітэктура
-----------

Цэнтрам манастырскага комплексу з'яўляецца сабор Раства Прасвятой Багародзіцы, званіцы з варотамі і гаспадарчых пабудоў. Сабор Раства Прасвятой Багародзіцы — крыжова-купальны храм, у плане ўяўляе сабой амаль правільны квадрат, 15 метраў у даўжыню і 13 метраў у шырыню. Вышыня сабора 23 метры.Купал трымаецца на двух васьмігранных апорных слупах і выступах апсіды. На цыліндрычным барабане купала размешчана 12 вокнаў. Сабор пабудаваны са светлага каменя розных адценняў і ўпрыгожаны арнаментальнай разьбой, якая ўключае рэльефныя выявы святых, львоў, птушак, чалавечых галоў. Раней сабор быў увесь распісаны фрэскамі, якіх зараз захавалася мала.

* Від на сабор з варотаў званіцыВід на сабор з варотаў званіцы
* Барабан купалаБарабан купала
* Усходні фасадУсходні фасад
* Агульны від манастыраАгульны від манастыра
* Сабор Раства Прасвятой Багародзіцы, від з поўдняСабор Раства Прасвятой Багародзіцы, від з поўдня

Зноскі
------

1. ↑  GeoNames — 2005. Праверана 6 красавіка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>
2. ↑  Zakaraia, P. (1990), ქართული ხუროთმოძღვრება XI-XVIII სს. ("Georgian Architecture of the 11th-18th centuries"). Tbilisi: pp. 96–113.
3. ↑  *Джанашия С. Н.* Генеалогия рода Бараташвили Архівавана 3 мая 2021. // Этнографическое обозрение. — 1999. — № 1. — С. 125—136.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мясаедаў.

**Рыгор Паўлавіч Мясаедаў** (1901-1943) — старшы сяржант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

Біяграфія
---------

Рыгор Мясаедаў нарадзіўся 27 верасня 1901 года ў сяле Новосергиевка (цяпер — пасёлак у Арэнбургскай вобласці). Рускі. У 1925 годзе пераехаў у Акцюбінская, дзе скончыў Вышэйшую камуністычную сельскагаспадарчую школу і загадваў Домам партыйнай асветы. У 1941 годзе Мясаедаў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З чэрвеня таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны.

Да кастрычніка 1943 года старшы сяржант Рыгор Мясаедаў быў старшынёй роты 895-га стралковага палка 193-й стралковай дывізіі 65-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро. 15 кастрычніка 1943 года Мясаедаў пераправіўся праз Дняпро у раёне пасёлка Лоеў Гомельскай вобласці Беларускай ССР і прыняў актыўны ўдзел у баях за захоп і ўтрыманне плацдарма на яго заходнім беразе. 19 кастрычніка 1943 года ён загінуў у баі. Пахаваны ў брацкай магіле ў вёсцы Крупейкі Лоеўскага раёна.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 30 кастрычніка 1943 года старшы сяржант Рыгор Мясаедаў пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнам Леніна і медалём.

У гонар Мясаедава названая вуліца ў Акцюбінску.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь. — М.: Воениздат.

Спасылкі
--------

* Рыгор Паўлавіч Мясаедаў на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
Дзёруры ў суправаджэнні сямісэну
**Дзёруры** — жанр драматычнай рытмаванай прозы Японіі, прызначанай адмыслова для рэчытатыўных спеваў.

Прататыпам для Дзёруры было мастацтва вандроўных манахаў, якія збіралі міласціну чытаннем урыўкаў з самурайскіх гераічных хронік.

У 2-й палове XVI ст. узнікае Дзёруры. Вакальна-выканальніцкая тэхніка ўспрымаецца цалкам (неўзабаве ўводзіцца ва ўжыванне трохструнны «сямісэн»), змест тэкстаў падвяргаецца грунтоўнай рэдакцыі. Так, напрыклад, чароўны волат самурайскіх хронік, грозны Усівакамару, у Дзёруры выступае ў абліччы закаханага хлопчыка, які цалкам залежыць ад лёсу.

Гісторыя дзёруры падзяляецца на дзве стадыі. У першай дзёруры ўяўляе сабой невялікія тэксты для спеваў. Другая стадыя пачынаецца з канца XVI стагоддзя, калі дзёруры было прыстасаванае для музычнага суправаджэння лялечных паказаў — любімага відовішча гарадскога насельніцтва. Росквіт дзёруры як жанру вакальнага мастацтва і як жанру драматычнай прозы адносіцца да першай паловы XVIII стагоддзя і звязаны з імёнамі знакамітага спевака Такэмато Гідаю, селяніна з Сэтцу, і пісьменніка Цікамацу, які стварыў цыкл дзёруры на тэмы з жыцця гараджан.

Літаратура
----------

* *Рубель В. А.* Японська цивілізація: традиційне суспільство і державність. — Київ: «Аквілон-Прес», 1997.

Спасылкі
--------

* (англ.) Japanese Music in the Early Modern Period Архівавана 15 кастрычніка 2014.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кітаеўская сінагога (значэнні).
**Кітаеўская сінагога** — колішняя сінагога ў Пінску, якая размяшчалася на вул. Бутрымовіча, 5 (пазней — вул. Папярочна-Школьная, Піянерская, цяпер — вул. Каржа). Належала любавіцкім хасідам. Пабудавана з цэглы па праекце архітэктара Мікалая Катовіча (нар. 1875) на месцы драўлянай сінагогі (каля 1766), якая згарэла ў 1921 г. Зачынена ў 1962 г. Выкарыстоўвалася ў якасці спартыўнай залы да пачатку 1980-х гг. Зруйнавана, месца былой забудовы занята паркоўкай.

Зноскі
------

1. ↑  ДАБрВ, ф. 5, оп. 2, спр. 339.

Літаратура
----------

* Бюлетэнь маніторынгу гістарычнай прасторы. Сшытак 1. Сінагогі Беларусі / Барысюк Ю.. Кукуня В. і інш.. — Warszawa, 2016. — С. 35. — 344 с. — ISBN 978-83-940777-1-6.
**Рыго́р Пятро́віч Грысе́віч** (1896, г. Бельск, Гродзенская губерня, Расійская імперыя — 1938) — дзяржаўны дзеяч БССР.

Біяграфія
---------

Скончыў Ленінградскі камуністычны ўніверсітэт (1926).

З 8 гадоў пачаў працаваць на кафляным заводзе ў Бельску. У 1910 годзе за ўдзел у забастоўцы звольнены з завода. Уладкаваўся на чыгунку. У 1915 годзе быў мабілізаваны ў армію і накіраваны на фронт. У 1917 годзе ўступіў у РКП(б). У 1918—1920 гадах у Чырвонай арміі. У 1920—1921 гадах на гаспадарчай і партыйнай рабоце ў Баранавічах. Пасля заключэння Рыжскага міру і перадачы Заходняй Беларусі Польшчы пераехаў у Барысаў. На працягу 1926—1929 гадоў сакратар Магілёўскага, Бабруйскага акруговых камітэтаў КП(б)Б. З 1929 года старшыня Вышэйшага савета народнай гаспадаркі БССР, у 1932—1933 гадах наркам лёгкай прамысловасці БССР. Падчас барацьбы ўнутры партыйнай вярхушкі КП(б)Б па загаду Гікалы Грысевіч, як чалавек Галадзеда быў зняты з пасад і накіраваны начальнікам палітаддзела чыгункі ў Сібір. Арыштаваны і расстраляны ў 1938 годзе. Рэабілітаваны ў 1956 годзе.

Член ЦК КП(б)Б у 1927—1934, член Бюро ЦК КП(б)Б у 1929—1934.

Зноскі
------

1. ↑  Сымон Кандыбовіч. Разгром нацыянальнага руху ў Беларусі. — Мінск: БГА, 2000.— 160 с. ISBN 985-6374-15-4.

Літаратура
----------

* Грысевіч Рыгор Пятровіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1996. — С. 164. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
**Кітайскае евангельская супольнасць** (кіт.: 中华福音团契) — хрысціянская пяцідзясятніцкая царква ў Кітаі. Царква таксама вядома пад назвай **Супольнасць Танхэ** (кіт.: 唐河团契). Уяўляе сабою сетку хатніх цэркваў і з'яўляецца адной з найбуйнейшых кітайскіх падпольных цэркваў. Колькасць вернікаў руху ацэньваецца ў 10 млн чалавек.  
   
 Царква не прызнана дзяржавай і яе дзейнасць у краіне забаронена.

Гісторыя
--------

Царкву заснаваў Фэн Цзяньго. Фэн нарадзіўся ў 1927 годзе ў хрысціянскай сям'і. У дзяцінстве ён вучыўся ў школе, заснаванай амерыканскімі прэсвітарыянскімі місіянерамі. З 1950-х гадоў Фэн Цзяньго пачаў навучаць ва ўездзе Танхэ (правінцыя Хэнань). Заснаваны ім рух атрымаў назву *супольнасць Танхэ*. Нягледзячы на пераследы і арышты лідараў (Фэн Цзяньго знаходзіўся ў турме ў 1975-80 гадах), супольнасць пашырылася па ўсёй краіне.

Сусветную вядомасць рух атрымаў у 2002 годзе, калі 34 найвышэйшых лідара царквы былі выкрадзены членамі секты «Маланка Усходу». Праз два месяцы ўсе захопленыя кіраўнікі супольнасці былі вызвалены. У 2004 годзе 100 лідараў царквы былі арыштаваны кітайскай ваеннай паліцыяй.

У 2002 годзе місіянеры царквы наведалі Расію і пачалі духоўную місію сярод кітайскіх працоўных-мігрантаў.

Веравучэнне
-----------

У момант фарміравання царква была ізалявана ад замежнага багаслоўскага ўплыву і стварала ўласнае веравучэнне. І ўсё ж, веравучэнне царквы падобна з веравучэннем класічных пяцідзясятнікаў. Царква прызнае боганатхняльнасць 66 кніг Бібліі, трыадзінства Бога і боскасць Ісуса Хрыста. Кіраўніцтва царквы заяўляе аб апалітычнасці руху і выступае супраць удзелу царквы ў палітыцы.
У 1998 годзе лідары руху Кітайскай евангельскай супольнасці, разам з кіраўніцтвам царквы «Кітай за Хрыста» і іншымі пяцідзясятніцкімі хатнімі цэрквамі падпісалі агульную дэкларацыю веры. Сярод іншага, дэкларацыя прызнае дары Духу Святога, у тым ліку і гаварэнне на іншых мовах. Дакумент таксама падкрэслівае, што знакі і дзівы, уласцівыя апостальскай цэркве, магчымыя і ў нашы дні.  
 [[Файл:Chinese Chirstian.JPG|thumb|Хрысціяне-кітайцы ў каталіцкім саборы дабравесця, Назарэт ]

Зноскі
------

1. 1 2  *Luke Wesley* Is the Chinese Church Predominantly Pentecostal?(англ.) // *Asian Journal of Pentecostal Studies* : Часопіс. — 2004. — С. 225-254. Архівавана з першакрыніцы 23 верасня 2015.
2. ↑  *Hughes Oliphant Old.* The Reading and Preaching of the Scriptures in the Worship of the Christian Church. — Wm. B. Eerdmans Publishing, 2010. — С. 620. — 714 с. — ISBN 978-0-8028-1771-6.
3. ↑  *David Aikman.* Jesus in Beijing: How Christianity Is Transforming China And Changing the Global Balance of Power. — Washington: Regnery Publishing, 2006. — С. 83. — 418 с. — ISBN 978-1-59698-025-9.
4. ↑  "Евангельскія браты" не паверылі ў кітайскую сялянку **(нявызн.)**.  Партал Newsru.com (24 чэрвеня 2002). Архівавана з першакрыніцы 27 мая 2013. Праверана 26 мая 2013.
5. ↑  More than 100 house Church leaders arrested in Xinjiang (англ.)(недаступная спасылка).  Association for Asian Research (22 ліпеня 2004). Архівавана з першакрыніцы 13 снежня 2010. Праверана 26 мая 2013.

Гл. таксама
-----------

* Пяцідзясятнікі
* Царква «Кітай за Хрыста»
Чыгуначны мост цераз раку Сунгары
**Кіта́йска-Усхо́дняя чыгу́нка** (**КУЧ**) (да 1917 года — **маньчжурская дарога**, са жніўня 1945 года — **Кітайская Чанчуньская чыгунка**, з 1953 — **Харбінская чыгунка**) — чыгуначная магістраль, якая праходзіла па тэрыторыі Маньчжурыі і злучала Чыту з Уладзівастокам і Порт-Артурам. Дарога пабудавана ў 1897—1903 гадах як паўднёвая галіна Транссібірскай магістралі (*de facto*). Належала Расіі і абслугоўвалася яе падданымі. Будаўніцтва дарогі было крокам па павелічэнні ўплыву Расійскай імперыі на Далёкім Усходзе, умацаванні расійскай ваеннай прысутнасці на берагах Жоўтага мора. Аднак паражэнне ў вайне з Японіяй паставіла крыж на ўсіх гэтых намаганнях і спадзяваннях.

22 кастрычніка 1928 года з Кітая былі высланы ўсе савецкія служачыя КУЧ.

12 кастрычніка — 22 снежня 1929 года выбухнулі баявыя дзеянні паміж Кітаем і СССР.

21 жніўня 1937 года быў падпісаны савецка-кітайскі дагавор аб ненападзе.

Дарога была перададзена Кітаю 31 снежня 1952 года.

Літаратура
----------

* Аблова Н. Е. КВЖД и российская эмиграция в Китае. — М.: Русская панорама, 2004. — 432 с. — ISBN 5-93165-119-5.
* «Китайско-Восточная железная дорога» в Энциклопедии Забайкалья.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кітайска-Усходняя чыгунка

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n80067046 · VIAF: 220681958 |
Карыкатура на Клінта Іствуда
**Карыкатура** (італ.: caricatura, ад caricare — нагружаць, перабольшваць) — спосаб мастацкай тыпізацыі, выкарыстанне шаржу і гратэску для крытычна накіраванага, тэндэнцыйнага перабольшвання і падкрэслівання негатыўных бакоў жыццёвых з'яў або асоб з мэтай іх выкрыцця і высмейвання; спецыфічная галіна праяўлення камічнага ў выяўленчым мастацтве праз сатырычную ці гумарыстычную выяву. У шырокім сэнсе карыкатура — усякі вобраз, дзе свядома ствараецца камічны эфект, спалучаюцца рэальнае і фантастычнае, перабольшваюцца і завастраюцца характэрныя рысы фігуры, твару, адзення, паводзін людзей, змяняюцца іх суадносіны з навакольным асяроддзем, выкарыстоўваюцца незвычайныя супастаўленні і іншае. У вузкім сэнсе — асобны жанр выяўленчага мастацтва (пераважна графікі), форма сатыры. Росквіт карыкатуры звычайна звязаны з перыядам буйных грамадскіх канфліктаў, палітычнай нестабільнасці, войнамі.

Элементы карыкатуры вядомы ў мастацтве Старажытнага Егіпта, антычнасці, Сярэднявечча і эпохі Адраджэння. Зараджэнне карыкатуры як жанру звязана з Сялянскай вайной 1524-26 у Германіі, Рэфармацыяй, рэвалюцыямі 16-18 стагоддзяў у Нідэрландах, Англіі, Францыі. Самастойная эстэтычная значнасць асэнсавана ў пачатку 19 стагоддзя рамантыкамі. Вялікая роля ў развіцці сусветнай карыкатуры належыць У.Хогарту, Дж.Гілрэю, Ж.Гросу, Ф.Гоі, А.Дам'е, П.Гаварні, Х.Бідструпу.

Гл.таксама
----------

* Карыкатурны скандал 2005—2006 гадоў

Літаратура
----------

* Карыкатура // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 171. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Кароткая яўрэйская · Ларуса · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX526067 · BNF: 119777107 · GND: 4029670-2 · LCCN: sh85020312, sh99001244, sh85020311 · LNB: 000263188, 000068612 · NDL: 00563782 · NKC: ph121476 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Карыда.
Карыда
**Карыда** (ісп.: Corrida) — масавае відовішча, пашыранае ў Іспаніі і некаторых іншых краінах — бой тарэадора з быком. Вядома са старажытнасці, звязана з тагачасным культам быка. З пачатку 18 стагоддзя — традыцыйнае відовішча ў Іспаніі, Партугаліі, Паўднёвай Францыі і краінах Лацінскай Амерыкі, якое звычайна наладжваецца ў час свят. Адбываецца на спецыяльнай арэне ці абгароджанай пляцоўцы. Кожная карыда праходзіць у некалькі этапаў: спачатку тарэра (удзельнікі карыды) дражняць быка чырвонымі плашчамі, потым пікадоры (конныя тарэра) наносяць жывёле лёгкія ўдары доўгімі пікамі, а бандэрыльё раздражняюць яе кароткімі коп’ямі (бандэрыльямі); завяршае карыду матадор (галоўная фігура карыды), які трапным ударам шпагі ў загрывак забівае раз’юшанага быка. У краінах, дзе пашырана карыда, у яе ёсць шмат праціўнікаў, якія разглядаюць карыду як крывавае, небяспечнае для людзей, негуманнае ў адносінах да жывёлы і таму амаральнае відовішча.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 1 : А-Л. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0152-4

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
**Вісарыён Міхайлавіч Саянаў** (руск.: Виссарион Михайлович Сая́нов; 3(16).6.1903 — 22 студзеня 1959, Ленінград) — рускі савецкі пісьменнік.

Біяграфія
---------

У 1922-25 гадах вучыўся ў Ленінградскім універсітэце. Выступіў ў 1923 годзе як паэт. Першы зборнік вершаў — «Фартовыя гады» (1926). Героіка Грамадзянскай вайны, атмасфера новага побыту выказаліся ў зборніках «Камсамольскія вершы» (1928), «Сучаснікі» (1929), «Залатая Алёкма» (1934). Вялікае месца ў творчасці Саянава займалі фальклорныя матывы (цыкл «Лукамор’е», 1939; аповесці «Вярба», 1939, «Белавежская аповесць», 1943). У аповесцях «Сяброўка верная мая» (1930), «Востраў Мадагаскар» (1933), «Дзве ракі» (1936) распрацоўваў тэму сацыялістычнага будаўніцтва. У перыяд Вялікай Айчыннай вайны 1941—1945 быў у войску, працаваў карэспандэнтам франтавых газет, напісаў кнігі «У баях за Ленінград» (1943), «Нюрнбергскі дзённік» (1948). Раманы «Неба і зямля» (кнігі 1-4, 1935-54, Сталінская прэмія, 1949), «Лена» (кнігі 1-2, 1953—1955), «Краіна родная» (кнігі 1-2, 1953—1956), вершаваны раман «Колабава» (1955) узнаўляюць сацыяльна-гістарычную панараму дарэвалюцыйнай Расіі і станаўлення сацыялістычнага грамадства. Саянаў — аўтар літаратуразнаўчых работ «Сучасныя літаратурныя групоўкі» (1928), «Ад класікаў да сучаснасці» (1929) і інш. Узнагароджаны 4 ордэнамі, а таксама медалямі.

Зноскі
------

1. 1 2  Саянов Виссарион Михайлович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бія-бібліяграфічны рускіх пісьменнікаў XX стагоддзя |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 98022390 · CiNii: DA0396566X · GND: 129123374 · ISNI: 0000 0000 8393 6293 · LCCN: n84236345 · LNB: 000229441 · NKC: js2009244503 · NTA: 068163940 · NUKAT: n2006011373 · SUDOC: 135479118 · VIAF: 72463168 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Паўлаў.
**Вісарыён Міхайлавіч Паўлаў** (6 чэрвеня 1762 — 1804) — беларускі архітэктар. Прадстаўнік класіцызму.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1782 годзе Пецярбургскую АМ. Працаваў у Пецярбургу, у 1783—1785 у Маскве пад кіраўніцтвам арх. В. Бажэнава прымаў удзел у будаўніцтве палацавых ансамбляў Падмаскоўя. У 1785—1799 гадах Магілёўскі губернскі архітэктар. Прымаў удзел у перабудове гарадоў Магілёўскай і Віцебскай губерняў. Паводле яго праектаў пабудаваны саляныя крамы ў Рагачове і Новай Беліцы (з 1854 прадмесце Гомеля) і 2 мураваныя флігелі для дзяржаўнай установы ў Клімавічах (усе 1787), астрог (1796), палац губернатара і будынак дзяржаўных устаноў (1797, прыстасаваны будынак былога манастыра базыльян) у Віцебску, зрабіў праект мытні ў Талачыне (1788). Ажыццяўляў тэхнічнае кіраўніцтва будаўніцтвам Магілёўскага Іосіфаўскага сабора, пасля завяршэння якога выканаў інвентарызацыйныя чарцяжы і падрабязнае апісанне будынка (1780—1798), некаторыя дапрацоўкі Крычаўскага палаца (1785).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Паўлаў Вісарыён Міхайлавіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Па́ўлаў Вісарыён Міхайлавіч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 568—569. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — С. 203. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 135938 |
**Даменіка Гарджула** (каля  1609—1610 — каля  1675) — італьянскі мастак эпохі барока, у асноўным працаваў у Неапалі і вядомы сваімі пейзажамі, жанравымі сцэнамі і гістарычнымі карцінамі. Даменіка Гарджула быў сынам каваля мячоў. Гэта прынесла Даменіка мянушку «Міка Спадара» («спадара» азначае «вытворца мячоў»). Ён навучаўся ў майстэрні мастака-баталіста Аньела Фальконэ, дзе быў сучаснікам Андрэа дзі Леонэ і Сальватара Розы. Ён таксама працаваў з Вівіяна Кадацы, да архітэктурных карцін якога дадаў фігуры.

На яго раннія працы паўплываў Паул Брыл, працы якога ён павінен быў ведаць па пейзажных фрэсках Брыла 1602 года ў атрыуме S Maria Regina Coeli ў Неапалі. На яго таксама паўплываў Філіпа Напалетана.

Сярод яго вучняў былі П’етра Пешэ і Ігнацыа Аліва. Яго апекавалі такія калекцыянеры, як Гаспар Румер. Ён намаляваў паўстанне Мазаньела і чуму 1656 года.

Зноскі
------

1. ↑  Art UK — 2003. Праверана 16 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q7257339'></a>
2. 1 2  Domenico Gargiulo // RKDartists Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. 1 2  Domenico Gargiulo — Netherlands Institute for Art History.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q758610'></a>
4. ↑  *Swartz A.* Domenico Gargiulo // Open Library — 2007. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q461'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1201876'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q302817'></a>
**«Сму́рфікі 2»** (англ.: The Smurfs 2) — амерыканскі камедыйны фэнтэзійны сямейны фільм пра Смурфікаў з спалучэннем жывых акцёраў і камп'ютарнай анімацыі. Прэм'ера фільма ў ЗША адбылася 31 ліпеня 2013 года. Фільм ёсць сіквелам фільма 2011 года «Смурфікі».

Фільм атрымаў узроставай ўзровень 0+ (гэта значыць для любога глядацкай аўдыторыі).

Сюжэт
-----

Пасля кашмарнага сну Смурфетка прачнулася і паразмаўляла з татам Смурфам (які зайшоў павіншаваць яе з днём нараджэння). У вёсцы смурфаў ішла падрыхтоўка да дня нараджэння Смурфеткі. У гэты час у Парыжы праходзіць сусветна вядомая выстава пра супер-чараўніка Гаргамеля — яго палюбілі ва ўсім свеце. І злы чараўнік не меў сваёй мэтай стаць супер-зоркай, ён стварыў Гакуса і Вексі — пару зласлівых стварэнняў, вельмі падобных на смурфікаў і наказаў Вексей выкрасці Смурфетку. У Гаргамеля быў зладзейскі план — ён хацеў скрасці Смурфетту і даведацца ў яе рэцэпт, які б пераўтворыцца Неслухнянікаў ў сапраўдных Смурфаў.

Праз некаторы час да Парыжа прыбываюць і смурфы-ратаўнікі: тата Смурф, Буркун, Чапурнік і Нязграба. Заручыўшыся дапамогай сям'і Уінслоў яны адпраўляюцца на пошукі Смурфеткі. І на спектаклі Гаргамель ператварае спадара Віктара Дойля — айчыма Патрыка Уінслоў на качку, тата Смурф гаворыць, што чары сыдуць праз некаторы час. На працягу доўгіх пошукаў смурфы знаходзяць Смурфетку і бачаць, што ёй весела з Неслухнянікамі — тата Смурф упадае ў адчай.

Пасля душэўнай размовы з містэрам Уінслоў тата Смурф разумее, што абыякава адкуль Смурфетка родам, галоўнае, кім яна захоча быць. Тое ж разумее і Патрык Уінслоў, які пасварыўся са сваім айчымам.

Таму, смурфы разам з містэрам Уінслоў і Віктарам Дойлэм зноў адпраўляюцца на выратаванне Смурфеткі, але, на жаль, спазняюцца — Смурфетка ўжо распавяла рэцэпт ператварэння, і Гаргамель ператварыў Гакуса і Вексі ў сапраўдных смурфаў і стаў неверагодна магутным. Але ўсё ж такі, як дабро перамагае зло, так і смурфы разам з новымі смурфамі-неслухнянікі перамагаюць Гаргамеля і Азраэля (кота), якія вяртаюцца назад у свой стары дом Свету Смурфаў.

Гл. таксама
-----------

* Смурфікі
* Смурфы

Зноскі
------

1. 1 2 3 4   Праверана 8 мая 2016.
2. 1 2 3 4 5 6   Праверана 8 мая 2016.
3. ↑   Праверана 8 мая 2016.
4. 1 2   Праверана 8 мая 2016.
5. ↑   Праверана 8 мая 2016.
6. ↑   Праверана 8 мая 2016.
7. 1 2 3 4  Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>
8. 1 2 3   Праверана 8 мая 2016.
9. ↑   Праверана 8 мая 2016.
10. ↑  Box Office Mojo — 1999. Праверана 7 сакавіка 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q223142'></a>
11. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 17 жніўня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
12. ↑
**Даменіка Андрэа Трэзіні** (італ.: Domenico Trezzini, каля 1670, Думенца, паблізу Лугана, Швейцарыя — 19.2(2.3).1734, Санкт-Пецярбург) — расійскі архітэктар і інжынер.

Швейцарац па паходжанні. З 1703 года працаваў у Расіі. Па праектах Трэзіні закладзены Кранштат і Аляксандра-Неўская лаўра, выканана частка планіроўкі Васільеўскага вострава, там жа выбудаваныя Летні палац Пятра I (1710-14), Пятроўскія вароты і Петрапаўлаўскі сабор Петрапаўлаўскай крэпасці, будынак 12 калегій (цяпер універсітэт, 1722-34). Трэзіні па ўказанні Пятра I склаў «узорныя» (тыпавыя) праекты жылых дамоў для розных слаёў насельніцтва. Пабудовы Трэзіні адрозніваюцца выразнасцю планаў, сціплым дэкаратыўным ўбранствам, спалучэннем строгіх ордэрных элементаў з барочнымі дэталямі.


1. ↑  Domenico Trezzini // Kunstindeks Danmark Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3362041'></a>
2. ↑  Domenico Trezzini // Structurae — Ratingen: 1998. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3791'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1061861'></a>
**Вірусныя захворванні** — інфекцыйныя хваробы і пухліны, якія выклікаюць значная частка вірусаў.

Агульныя заканамернасці вірусных інфекцый адпавядаюць інфекцыйным працэсам. Галоўная асаблівасць — цытатрапізм і аблігатны ўнутрыклетачны паразітызм вірусаў, што робіць іх ва ўсіх адносінах (метабалічна, энергетычна і экалагічна) залежнымі ад клеткі-гаспадара. Як правіла, ДНК-вірусы чалавека реплікуюцца ў ядры клеткі, а РНК-вірусы — у цытаплазме. Выключэнні складаюць поксвірусы, ДНК якіх реплікуецца ў цытаплазме, а таксама ортаміксавірусы і вірус гепатыту D, РНК якіх реплікуюцца ў ядры клеткі.

Зноскі
------

1. 1 2  Disease Ontology — 2016. Праверана 15 мая 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4117183'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5282129'></a>