Джон Уільям Уотэрхаус. «Наведванне аракула» (1884)
**Ара́кул** (лац.: oraculum, ад лац.: oro — «гавару, прашу») — найбольш распаўсюджаная ў антычнасці форма прадракання, якая складалася ў тым, што прадказанне ад імя бажаства па запыце вернікаў апавяшчаў спецыяльны жрэц, які і называўся аракулам. У шырэйшым сэнсе пад аракулам разумелі і прадракалішча — месца, дзе апавяшчалася прадказанне, і сам тэкст прадказання.

У сучаснай мове пад аракулам разумеецца прадказальнік будучыні, а таксама чалавек, усе меркаванні якога прызнаюцца бясспрэчнай ісцінай, адкрыццём.

Паходжанне
----------

Гл. таксама: Дадона
За выключэннем дэльфійскай піфіі, усе старажытныя аракулы былі мужчынскага полу. Гісторыкі мяркуюць, што аракулы прыйшлі ў Старажытную Грэцыю з Старажытнага Усходу, бо падобныя прадракалішчы існавалі ў Мары і ў Асірыі, а таксама ў старажытнаегіпецкім горадзе Буто.

Па сведчанні Герадота, найстаражытны з аракулаў Элады знаходзіўся ў Эпіры, у горадзе Дадона. Мяркуецца, што ён узнік да прыходу ў Эладу грэкаў як свяцілішча Багіні-Маці, якая ў грэчаскай традыцыі тлумачылася як багіня зямлі, Гея. Як і ўсе, мабыць, найстаражытнейшыя аракулы ён быў звязаны з хтанічным культам: жрацы чэрпалі прадказанні ў шолаху лісця свяшчэннага дуба.

Герадот згадвае і іншыя аракулы. Ён распавядае, што лідыйскі цар Крэз вырашыў абраць самага дакладнага аракула і разаслаў ганцоў «у Дэльфы, іншых у Абы, што ў Факідзе, трэціх у Дадону; іншыя былі пасланы таксама да Амфіярая і да Трэфонія і, нарэшце, у Бранхіды ў Мілецкай вобласці». Тое, што Крэз будзе варыць у катле чарапаху і ягня, змагла прадказаць толькі дэльфійская піфія. Гэта гісторыя паказвае, што аракулаў паважалі не толькі старажытныя грэкі, але і іх непасрэдныя суседзі.

Піфія
-----

Асноўны артыкул: **Піфія**
Цар Эгей перад піфіяй
Найбольш знакаміты і аўтарытэтны аракул антычнага свету знаходзіўся ў Дэльфах, якія лічыліся пупам свету, бо там знаходзіўся омфал. Вытокі гэтага аракула таксама хтанічныя, што знайшло адлюстраванне ў міфе пра знішчэнне змея Піфона богам святла Апалонам, якому пасля і было прысвечана гэта прадракалішча. Жрыца, званая піфіяй, удыхала атрутныя пары, якія выходзілі з расколіны ў пародзе, і ўпадала ў свяшчэнны экстаз, а жрацы запісвалі яе словы. Прадказанні фармуляваліся цёмнай, паэтычнай мовай і часцяком дапушчалі дыяметральна процілеглыя тлумачэнні.

Як і іншыя аракулы, піфія давала прадказанні ў строга вызначаныя дні — толькі ў сёмы дзень месяца, прытым на зіму свяцілішча зачынялася. Каб гарантаваць добразычлівасць піфіі, тыя, што пытаюцца, павінны былі прыносіць у Дэльфах багатыя ахвяры. Людзі прасцей па гэта звярталіся не да піфіі, а да вандроўных прадракальнікаў. Дэльфскі аракул быў зачынены ў 393 годзе па загаду імператара-хрысціяніна Феадосія Вялікага як апора язычніцтва.

Зноскі
------

1. 1 2  Broad, William J. 2007. *The Oracle: Ancient Delphi and the Science Behind Its Lost Secrets*. New York: Penguin Press. Pages 15, 19.
2. ↑  Walter Burkert. *Greek Religion*. Harvard University Press, 1985. Pp. 116—118.

| ⛭Спосабы варажбы |
| --- |
| Агульнараспаўсюджаныя | 
* аксінамантыя
* алеўрамантыя
* алектрыямантыя
* аламантыя
* антрапамантыя
* арыфмамантыя
* астралогія
* астрагаламантыя
* бібліямантыя
* геамантыя
* гідрамантыя
* картамантыя і таромантыя
* капнамантыя
* катапранамантыя
* клерамантыя
* крысталамантыя
* міамантыя
* мірмамантыя
* некрамантыя
* анірамантыя
* педамантыя і хірамантыя
* пірамантыя
* тасэамантыя і кофемантыя

 |
| Нацыянальныя | 
* аракулы
* аўспіцыі аўгураў
* варажба па зярнятах
* па пяску
* па рэшаце
* па панцырах чарапахі
* па вантробах ахвярных жывёл
* па сцеблях крываўніка
* па рунах
* цара Саламона
* іфа
* амікудзі

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4043694-9 · NDL: 00572627 · NKC: ph407302 |