recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Балгарыя ў 1230 годзе пры Іване II Асені
**Асе́ні** (балг.: Асеневци) — дынастыя балгарскіх цароў, паміж 1187 і 1280 гадамі. Дынастыя заснавана братамі Пятром і Іванам Асенем, ад мянушкі якога і атрымала назву дынастыя. На мяжы 1185 і 1186 гадоў з-за павышэння падаткаў у Балгарыі пачынаецца паўстанне супраць Візантыі, якое ўзначалілі браты. У выніку перамогі паўстання было створана Другое Балгарскае царства, першымі кіраўнікамі якога і сталі браты.

Першыя цары з дынастыі Асень насілі тытул «цара балгараў і валахаў», у гады найвышэйшага росквіту дзяржавы цар Іван Асень II называў сябе «царом балгараў і грэкаў».

Паходжанне
----------

Паходжанне дынастыі, асабліва нацыянальнасць трох братоў Асень (Пятра, Івана Асеня і Калаяна) застаюцца прадметам дыскусіі. Ёсць тры асноўныя гіпотэзы адносна іх паходжання:

1. Валашская тэорыя (румыны або арумуны) — заснавана на тым, што ў хроніках прама гаворыцца пра тое што браты — влахі
2. Балгарская тэорыя — заснавана на здагадцы, што браты влахі не па нацыянальнасці, а выхадцы з вобласці Валахія
3. Цюркская тэорыя (полаўцы або печанегі) — некаторыя імёны першых кіраўнікоў маюць цюркскае паходжанне. Напрыклад, Белгун (мянушка Івана Асеня) з’яўляецца вытворным ад цюркскага слова «bilgun», якое азначала «мудры».

Кіраўнікі з дынастыі Асень
--------------------------

Манумент Асенеўцы, Вяліка-Тырнава, скульптар праф. Крум Дамянаў

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Іван Асень I | 1187 — 1196 | разам з братам заснаваў Другое Балгарскае царства |
| Пётр IV | 1186 — 1197 | разам з братам заснаваў Другое Балгарскае царства |
| Калаян | 1197 — 1207 | малодшы брат Пятра IV і Івана Асеня I |
| Барыл | 1207 — 1218 | сын сястры цара Калаяна |
| Іван Асень II | 1218 — 1241 | сын Івана Асеня I |
| Каламан I Асень | 1241 — 1246 | сын Івана Асеня II |
| Міхаіл I Асень | 1246 — 1256 | сын Івана Асеня II |
| Каламан II Асень | 1256 — 1256 | унук Івана Асеня I |
| Міца Асень | 1256 — 1257 |  |
| Канстанцін Асень Ціх | 1257 — 1277 |  |
| Іван Асень III | 1279 — 1280 | унук Івана Асеня II |

Заўвага: строга кажучы, Міца Асень і Канстанцін Асень Ціх не з’яўляюцца прадстаўнікамі дынастыі Асеняў, з прычыны таго, што не былі звязаны крэўным сваяцтвам з братамі Асенямі. Міца Асень узяў імя Асень пры ўзыходжанні на прастол паколькі ён быў жанаты з Марыяй, дачкой Івана Асеня II. Канстанцін Асень Ціх таксама ўзяў імя Асень пры каранацыі, каб падкрэсліць, што ён жанаты з ўнучцы цара Івана Асеня II.

Пасля цары Балгарыі часта падкрэслівалі сваю пераемнасць (часам уяўную) з дынастыяй Асеняў. Частка дынастыі Шышманаў (пачынаючы з цара Івана Аляксандра) таксама з’яўляецца нашчадкамі Асеняў (праз адну з дочак Івана Асеня II).

Літаратура
----------

* Божилов, Ив. Фамилията на Асеневци (1186—1460). София, 1985 (1995).  (балг.)
* Асень // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Асені
**Ружамберак** — славацкі жаночы баскетбольны клуб з горад Ружамберак, Славакія.

Гісторыя
--------

Гісторыя пачынаецца з 1938 года, калі ў гімназіі Ружамбероку ўвялі спартыўную гульню «баскетбол». Але афіцыйнай датай заснавання каманды лічыцца 1941 год.

З 1979 года клуб выступае ў элітным дывізіёне і з’яўляецца самым паспяховым у сваёй краіне. На яго ліку тры чэмпіёнскіх тытулы ў часы Чэхаславакіі і 11 — у гісторыі незалежнай Славакіі. Двойчы перамагаў у самым прэстыжным кантынентальным спаборніцтве па баскетболе — Еўралізе пад кіраўніцтвам знакамітага трэнера Наталлі Хейкавай.

Легіянеры
---------

* Сцяг Украіны Любоў Алёшкіна (2008—2009)
* Сцяг Беларусі Алеся Лаловіч (2009—2010)
* Сцяг Беларусі Аляксандра Тарасава (2010—2011)
* Сцяг ЗША Джэні Сміт (2017)
* Сцяг ЗША Джаніса Джэфры (2018—2019)

Зноскі
------

1. ↑  Трэці матч Кубку. Ружамберок Архівавана 19 ліпеня 2021.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Прохараў.
**Анатоль Васільевіч Прохараў** (нар. 21 ліпеня 1949, вёска Рудкаўшчына, Горацкі раён) — беларускі паэт, сябра Саюза пісьменнікаў Беларусі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і калгаснікаў. Скончыў у Рудкаўшчыне школу-васьмігодку.Потым ГПТВ №18 горада Маркс Саратаўскай вобласці. Атэстат аб заканчэнні сярэдняй школы атрымаў у Горацкай СШ №1 (завочна). Служыў у Савецкай Арміі ў ракетных войсках. Пасля арміі працаваў будаўніком-электрыкам на будаўніцтве газаправода Таржок — Мінск — Івацэвічы. На працы атрымаў цяжкую траўму і быў надоўга прыкаваны да бальнічнага ложка ( год быў паралізованы і шэсць месяцаў нічога не бачыў). Як успамінае паэт у гэта час яму вельмі дапамог народны паэт Беларусі Рыгор Барадулін. Зараз на пенсіі па інваліднасці ( 2-я група) і жыве ў Оршы.

Літаратурная творчасць
----------------------

Літаратурны дэбют адбыўся ў 1980 годзе і першы верш быў надрукаваны ў Горацкай раённай газеце «Ленінскі шлях».
У 1983 годзе ў выдавецтве «Юнацтва» выйшла першая кніжка паэта «Буркаток», а ў 1988 годзе, калі была адкрыта новая серыя «Дэбют», ён надрукаваў зборнік вершаў «Птушыны гарадок» (1988). Потым былі кнігі: «Чарадзейка» (1994), «Вясёлы карагод» (2005). Удзельнік 9 калектыўных зборнікаў і альманахаў. У розны час яго вершы ўключаліся ў падручнікі для малодшых класаў па беларускай мове. Яго вершы прыцягваюць да сябе ўвагу дарослых і маленькіх чытачоў, што кранаюць сваёй непасрэднасцю светаўспрымання, лёгкасцю і дакладнасцю рыфмаванага слова, удалым гумарам і пластыкай вобразаў.

Друкуецца ў рэспубліканскіх, абласных і раённых СМІ. Падборкі вершаў для дзяцей дашкольнага і малодшага школьнага ўзросту ўвайшлі ў абласныя літаратурныя альманахі «Дзвіна» — 2009 і 2017 гг. часопіс «Вожык» і інш. Сябра літаратурнага народнага аб’яднання «Роднае слова», што працуе пры Горацкім гісторыка-этнаграфічным музеі.

Прызнанне
---------

* Сябра Саюза пісьменнікаў Беларусі (2007).

Творы
-----

* Буркаток — Мн.: 1983.
* Птушыны гарадок — Мн.:1988.
* Чарадзейка — Мн.: 1994.
* Вясёлы карагод — Мн.:2005.

Узнагароды
----------

* Ганаровая грамата Саюза пісьменнікаў Беларусі (2009).
* Дыпламант рэспубліканскіх фестываляў творчасці інвалідаў «Шлях — сябе» і «Глядзі на мяне, як на роўню».

Літаратура
----------

* Дзеружкова, Людміла. Сустрэча са славутым земляком / Л. Дзеружкова // Горацкі веснік. — 2016. 16 жніўня. С. 5.
* Дзетліковіч, П. На паэтычнай хвалі Анатоль Прохараў / П. Дзетліковіч // Ленінскі шлях (Горкі).1994. 10 верасня.
* Дзетліковіч, П. Сэрца закаханага звонкая струна… / П. Дзетліковіч // Ленінскі шлях (Горкі). 1991. 25 верасня.
* Прохараў Анатоль Васільевіч // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Горацкага раёна. — Мінск: 1996. С. 557.
* Ліўшыц, Уладзімір. «Тут першы крок зрабіў я ў жыцці»/ У. Ліўшыц // У кн. Раскопкі вакол Горацкага Парнаса- Горкі: 2001. С.217-219.

Спасылкі
--------

* Прохараў, А. на сайце «Край Магілёўскі. Культура. Мастацтва. Літаратура» Магілёўскай абласной бібліятэкі імя У. І. Леніна.
* Творы Прохарава, А. на сайтах:  Архівавана 13 лютага 2019.;
Бірузовая маска міштэкаў **Міштэкі** (ісп.: Mixtecos) — старажытны месаамерыканскі народ, які насяляе мексіканскі штат Аахака і штаты, размешчаныя на поўнач ад яго. У перакладзе з мовы наўатль назва міштэкі азначае «народ з краіны аблокаў». Агульная колькасць - каля 270 тысяч чалавек. Размаўляюць на міштэкскай мове ата-мангскай сям'і, таксама распаўсюджана іспанская мова. 

Міштэкі былі носьбітамі высокаразвітай дакалумбавай культуры ў паўднёвай Мексіцы. Вытокі іх культуры прасочваюцца па пісьмовых крыніцах аж да VII стагоддзя. Росквіту сваёй культуры міштэкі дасягнулі ў X стагоддзі. Былі вядомыя сваімі частымі войнамі супраць сапатэкаў. У 1455 годзе былі падпарадкаваныя ацтэкамі. 

Міштэкі былі ўмелымі рамеснікамі, а іх вырабы высока цаніліся і ў суседніх народаў. Яны выраблялі афарбаваныя ў яркія фарбы керамічныя вырабы, стваралі каштоўную бірузовую мазаіку і былі майстрамі ў апрацоўцы металаў. Шматлікія артэфакты, якія сведчаць аб высокім майстэрстве ў апрацоўцы металаў і ювелірнай справе, былі знойдзены ў пахаванні Nr. 7 у Монтэ-Альбане. Культурны ўплыў міштэкаў распаўсюджваўся і на Чалулу, дзе сфармаваўся рэгіянальны стыль міштэкаў-пуэбла. Міштэкі мелі ўласную ідэаграфічную пісьменнасць. Большасць захаваных да нашых дзён манускрыптаў, якія складаюцца з малюнкаў, — міштэкскага паходжання.

Спасылкі
--------

* Дзяржавы сапатэкаў і міштэкаў
* Гісторыя, культура, эканоміка і сацыяльная арганізацыя міштэкаў і сапатэкаў

| ⛭Дакалумбавы культуры Месаамерыкі |
| --- |
| Пералік культур | **Ацтэкі** — Веракрус — Гуаяба — Ісапа — Капача — Какле — Куікуілька — Кускатлан — **Мая** — Міштэкі — Монтэ-Альта — Альмека-шыкаланка — **Альмекі** — Сапатэкі — Тараскі — Тэатыўакан — Тлатылька — Тальтэкі — Татанакі — Уастэкі — Чычымекі — Чалула — Шахтавыя магілы і Тэўчытлан — Шачыпала — Эпіёльмекі |  |
| Рознае | **Месаамерыканская храналогія** — Дакалумбавы руіны Мексікі — Каменныя шары — Месаамерыканская гульня ў мяч — Месаамерыканская піраміда — Месаамерыканскія сістэмы пісьма — Чынампа — **Мовы Месаамерыкі** |
| Глядзіце таксама | **Дакалумбавы культуры** — Арыдаамерыка — Канкіста |
| **Партал «Індзейцы»** |
**Яго́р Забе́лаў** (нар. 12 чэрвеня 1981, Мінск, БССР) — беларускі акардыяніст і баяніст.

Біяграфія
---------

Грае на баяне з 7 гадоў, піша музыку — з 20. Яго і двух братоў вучыў іграць на баяне бацька. Затым скончыў музычную школу, вучылішча імя Рымскага-Корсакава ў Магілёве і Беларускую дзяржаўную Акадэмію музыкі. У 2002 годзе стаў лаўрэатам міжнароднага конкурсу выканаўцаў на народных інструментах імя Жыновіча.

Заснавальнік гурта «Gurzuf» і «Yegor Zabelov trio». Граў у складзе гуртоў «Серебряная свадьба» і «Нагуаль». З 2011 года выступае пераважна сольна і з трыа. Аўтар музыкі да кіно і спектакляў беларускага рэжысёра Аляксея Леляўскага. Гастраляваў ва Украіне, Польшчы, Расіі, Францыі, Партугаліі, Германіі, Славеніі. У агучцы Забелава выйшла фестывальная версія нямога фільма «Голем: як ён прыйшоў у свет» (1920).

Дыскаграфія
-----------

### Альбомы

* 2020 — «Niti»

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑  Чалавек-сусвет Ягор Забелаў – сола і з трыа ў #BML **(нявызн.)**.  Белсат (2 лютага 2019). Праверана 4 кастрычніка 2021.
3. ↑  *РУСУ, ДАР'Я*. «Часам важныя не ноты». Баяніст Ягор Забелаў пра першы сольнік, ідэальнага слухача і музыку эмоцый **(нявызн.)**.  Hrodna.life (23 ВЕРАСНЯ 2020, 20:58). Праверана 4 кастрычніка 2021.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Ягор Забелаў на «Тузін Гітоў»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | VK |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бірыла.

**Іван Антонавіч Бірыла** (1900, Голтна Мінскай губерні — 3 сакавіка 1945, Ліда) — беларускі хірург. Кандыдат медыцынскіх навук (1938).

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Закончыў медыцынскі факультэт БДУ (1927). З 1932 па 1935 ўзначальваў міжхірургічнае аддзяленне ў Слуцку. Асістэнт хірургічнай клінікі Беларускага медыцынскага інстытута (1935), старшы навуковы супрацоўнік эксперыментальнай лабараторыі АН БССР. Удзельнік фінскай кампаніі. Вялікая Айчынная вайна заспела на яго адпачынку ў Друскеніках. Адыходзіў, пад Смаленскам патрапіў у палон. Вярнуўся ў Мінск, дзе з сям'ёю жыў да вайны; дом згарэў, загінулі матэрыялы доктарскай дысертацыі. У маі 1942 пераехаў у Ліду, пачаў працаваць у хірургічным аддзяленні лякарні для мясцовага насельніцтва. Перадаваў партызанам медыкаменты. Пахаваны ў Лідзе.

Навуковая дзейнасць
-------------------

У 1938 г. І. А. Бірыла паспяхова абараніў кандыдацкую дысертацыю «Артэрыяльнае ўліванне крыві пры шоку, агоніі і спыненні сэрца». Распрацоўшчык методыкі ажыўлення шляхам артэрыяльнага нагнятання крыві ў сэрца. Па прапанове праф. Ф. А. Андрэева, упершыню ў свеце ва ўмовах клінікі прымяніў артэрыяльнае нагнятанне крыві для ажыўлення людзей, якія знаходзіліся ў стане шоку, агоніі, клінічнай смерці.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Бірыла Іван
2. ↑  І. А. Бірыла. Артэрыяльнае ўліванне крыві пры шоку, агоніі і спыненні сэрца. Хірургія, 1939, № 8, стар. 3-17.
3. ↑  Учёный С. С. Брюхоненко Архівавана 4 верасня 2012.  (руск.)

Літаратура
----------

* Бирилло І. А. Хирургия, 1939, № 8, стар. 3. — Бирилло І. А. Берман С. Ш. Там жа, 1941, № 6-7, стар. 50.
* І. А. Бірыла. Артэрыяльнае ўліванне крыві пры шоку, агоніі і спыненні сэрца. Хірургія, 1939, № 8, стар. 3-17.

Спасылкі
--------

* Бірыла Іван
**Іван Іванавіч Янушкоўскі** (2 (15) мая 1913, в. Пыжы, Віцебская губерня, Расійская імперыя (цяпер Лёзненскі раён, Беларусь) — 18 верасня 1944) — камандзір 254-га мінамётных палка 27-й Ленінградскай брыгады (1944), гвардыі маёр, Герой Савецкага Саюза (1945, пасмяротна).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў стараверскай сялянскай сям’і. Да вайны працаваў у Віцебску на мэблевай фабрыцы, на будаўніцтве электрастанцыі. На службе ў РСЧА ў 1932—1935 гадах і з 1937 года. Скончыў 2-е Кіеўскае артылерыйскае вучылішча ў 1939 годзе.

З кастрычніка 1941 года на фронце, а са жніўня 1941 — у перадавых частках на Заходнім, Ленінградскім, 2-ім Украінскім франтах, удзельнік Сталінградскай бітвы.

Камандзір мінамётнага палка гвардыі маёр І. І. Янушкоўскі вызначыўся ў баях на тэрыторыі Румыніі. 18 верасня 1944 года пры руху калоны артылерыйскага палка на пазіцыі штаб палка быў атакаваны групай венгерскіх аўтаматчыкаў колькасцю да ўзмоцненай роты. Янушкоўскі асабіста ўзначаліў групу байцоў і работнікаў штаба, якая адсякала нападнікаў, што акружылі штаб, ад калоны, і адстаў штаб і сцяг палка. У гэтым баі Янушкоўскім былі забіты каля 20 гітлераўцаў, але сам ён загінуў.

Урна з прахам пахавана ў Віцебску.

Узнагароды
----------

Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 24.03.45 пасмяротна. Узнагароджаны ордэнам Леніна, Чырвонага Сцяга, Айчыннай вайны I ст. медалямі.

Памяць
------

У Віцебску яго імем названа вуліца.

Зноскі
------

1. 1 2  Паводле іншых дадзеных(Праверана 19 сакавіка 2009) 17 верасня 1944 года
2. 1 2 3 4 5  Янушковский Иван Иванович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 718. — 737 с.
3. 1 2 3  з сайта 60 Гадоў Вялікай Перамозе// Міністэрства абароны Расіі  (руск.)

Літаратура
----------

* Навечно в сердце народном: Справочник / Глав. ред. И. П. Шамякин. — 3-е изд. испр. и доп. — Мн.: БелСЭ, 1984. — 607 с. — 65 000 экз.
* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1. (руск.)
* Их именами названы…: Энциклопедический справочник. — Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1987. — 711 с. ил. — 30 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Янушковский Иван Иванович  (руск.) // Праект «Память народа»
* Янушкоўскі Іван Іванавіч // Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 132905 |
**Палац Торэ-Талье** (ісп.: Palacio de Torre Tagle) — палац пачатку XVII стагоддзя ў стылі севільскага барока размешчаны па адрасе вуліца Укаялі 363 у цэнтры Лімы. У цяперашні час з'яўляецца штаб-кватэрай Міністэрства замежных спраў Перу.

Галоўны ўваход у палац, уверсе бачны разьбяны порцік з гербам Торэ Талье
Унутраны двор палаца
Карэта маркіза Торэ Талье ў адным з пакояў палаца
Палац быў пабудаваны ў 1735 донам Хасэ Талье і Брахіа, маркізам дэ Торэ Талье, казначэем іспанскага каралеўскага флоту. У 1954—1956 гадах была праведзена капітальная рэканструкцыя палаца пад кіраўніцтвам архітэктара Андрэса Боера.

Галоўны асіметрычны фасад будынка выглядае яскрава і гарманічна, першы паверх абліцаваны каменем, другі пакрыты тынкоўкай, большасць матэрыялаў выкарыстаных пры будаўніцтве былі прывезены з Іспаніі, Панамы і цэнтральнай Амерыкі. Разьбяны порцік палаца увенчаны гербам роду Торэ Талье. Знешні і ўнутраны стыль палаца ўяўляе сабой тыповае севільскае барока з істотным уплывам андалускага мудэхара.

У палацы 14 пакояў, сталовая, кухня, невялікая капліца упрыгожаная золатам і элегантны салон упрыгожаны люстэркамі і цікавай дэкаратыўнай столевай пліткай іспанска-маўрытанскага стылю. У асноўнай зале палаца знаходзяцца два партрэты, маркіза Торэ Талье і яго жонкі.

Перуанскі ўрад набыў палац 27 чэрвеня 1918 года за 320000 соляў, і перадаў яго для выкарыстання МЗС краіны.

Літаратура
----------

* *Colección «Documental del Perú», Departamento de Lima, Volumen XV, Tercera Edición, abril de 1973,* **EL PALACIO DE TORRE TAGLE. La Mansión más lujosa de Lima***, páginas 16-19*.  (ісп.)
* *«ITINERARIOS DE LIMA» por Héctor Velarde, Patronato de Lima, Segunda Edición, 1990, páginas 66-69*.  (ісп.)
* ***GUIDE TO PERU***, Handbook for travelers, 6th. Edition, by Gonzalo de Reparaz Ruiz, Ediciones de Arte Rep, Lima — Perú, Libro editado en idioma inglés por el Fondo de Promoción Turística del Perú — FOPTUR, páginas 111—112*.  (ісп.)*

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Міністэрствы замежных спраў Перу  (ісп.)
* Гісторыя палаца Торэ Талье  (ісп.)
**Універсітэт імя Джорджа Мэйсана** (англ.: George Mason University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Фэрфакс у штаце Вірджынія.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Універсітэт быў першапачаткова заснаваны ў 1949 годзе як рэгіянальнае аддзяленне Вірджынскага ўніверсітэта ў Паўночнай Вірджыніі. Названая ў гонар бацькі-заснавальніка ЗША Джорджа Мэйсана ў 1959 годзе, вучэльня стала незалежным універсітэтам у 1972 годзе. З тых часоў вучэльня ператварылася ў буйнейшы дзяржаўны ўніверсітэт у Вірджыніі.

Універсітэт кіруе чатырма кампусамі ў Вірджыніі, якія знаходзяцца ў акругах Фэрфакс, Арлінгтан, Фронт-Роял і Прынс-Уільям. Ён таксама кіруе канферэнц-цэнтрам у Лортане і міжнародным кампусам у Інчхоне, Паўднёвая Карэя. Галоўны кампус універсітэта знаходзіцца ў Фэрфаксе, штат Вірджынія.

Вучэльня класіфікуецца як доктарскі ўніверсітэт з вельмі высокай даследчай актыўнасцю. Два прафесара ўніверсітэта, Джэймс М. Бьюкенен ў 1986 годзе і Вернан Л. Сміт у 2002 годзе, былі ўзнагароджаны Нобелеўскай прэміяй па эканоміцы.

Структура
---------

* Школа права
* Школа міру і вырашэння канфліктаў
* Каледж адукацыі і развіцця чалавека
* Каледж інжынерыі і камп'ютарных навук
* Каледж гуманітарных і сацыяльных навук
* Каледж грамадскага здароўя
* Каледж прыродазнаўчых навук
* Каледж візуальных і выканальніцкіх мастацтваў
* Школа палітыкі і дзяржаўнага кіравання
* Школа бізнесу

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Вірджынія

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Універсітэт імя Джорджа Мэйсана
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 2059338 · BNF: 12513611j · CiNii: DA02029386 · GND: 14736-9 · ISNI: 0000 0004 1936 8032 · LCCN: n81002942 · Microsoft: 162714631 · NKC: ko2007376556, ko2007376557 · NLA: 36506092 · SUDOC: 034373888 · VIAF: 150101760 · ULAN: 500300203 |

 |
**Гарнастаевыя молі** (*Yponomeutidae*) — сямейства молепадобных лускакрылых. У склад сямейства ўваходзяць каля 600 відаў.

Апісанне
--------

Дробныя або сярэдняй велічыні матылі з размахам крылаў 6-28 мм. Галава ўкрыта воласападобнымі, густымі, часцей белымі лускавінкамі, прыціснутымі на лбе, накіраванымі наперад на цемені і адагнутымі ў выглядзе чубка на патыліцы. Вусікі ніткападобныя, крыху карацейшыя за пярэднія крылы, 2-і членік губных шчупікаў карацей 3-га. Афарбоўку некаторых матылёў — чорныя кропкі на снежна-белым фоне (адсюль назва сямейства). Крылы ланцэтападобна-авальныя, пераважна з кропкавым малюнкам. Яйцаклад практычна не выяўлены. Матылькі сядзяць у характэрнай позе: паралельна субстрату са шчыльна прыціснутымі вусікамі.

Вусені 1-га ўзросту часта мінуюць лісце і сцёблы кармавой расліны, затым харчуюцца адкрыта, утвараючы павуцінневыя гнёзды на галінках. Кукалкі размяшчаюцца ў адзіночных або злепленых пачкамі коканах у павуцінневых гнёздах. Зімуюць вусені 1-га ўзросту на кары кармавой расліны пад «шчытком», які ўтвараецца выдзяленнямі, якімі ён пакрывае яйцакладку.

Распаўсюджанне і экалогія
-------------------------

Распаўсюджаныя шырока, але большая частка — у тропіках. У Беларусі выяўлена 6 родаў, 14 відаў.

Вусені развіваюцца на раслінах сямейства ружавых, хваёвых, бярозавых, брызглінавых, крушынавых, таўсцянкавых, вярбовых, каменяломнікавых. Адно пакаленне за год.

Прадстаўнікі сямейства — фітафагі, шэраг відаў шкодзіць пладовым і лесапаркавым культурам. Вусені плятуць грамадскае павуцінне, на якім разам развіваюцца мноства вусеняў, і наносяць нязначную шкоду сельскай гаспадарцы, лесаводству і раслінаводству.

Літаратура
----------

* *Піскуноў У.* Гарнастаевыя молі // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1 / Рэдкал І. Шамякін і інш. — Мн.: БелСЭ, 1983.
* Thomas Kaltenbach, Peter Victor Küppers: *Kleinschmetterlinge*. Verlag J. Neudamm-Neudamm, Melsungen 1987, ISBN 3-7888-0510-2.

Спасылкі
--------

* An invasion of caterpillars has city covered in webs
* Large infestation of ermine moths Архівавана 4 лютага 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85149400 · Microsoft: 2776992582 |
**Falculea palliata** — птушка сямейства Vangidae. Адзіны від манатыпнага роду.

Апісанне
--------

Даўжыня цела складае 32 см, маса — ад 106 да 119 г. Галава і тулава белыя, крылы і хвост чорныя. Дзюба доўгая і серпападобная, як ва ўдода.

Арэал
-----

Эндэмік Мадагаскара, дзе жыве на заходнім баку вострава на вышыні ад 0 да 900 метраў над узроўнем мора. Птушку часта можна ўбачыць у саваннах і паўпустынях вострава. Від не мігруе.

Спосаб жыцця
------------

Харчуецца насякомымі, выкарыстоўваючы сваю выгнутую дзюбу, каб здабываць іх з адтулін у драўніне.

Гняздо з’яўляецца нетыповым для сямейства, бо складаецца з вялікай колькасці галінак. Яго дыяметр складае 30-40 см, размешчана на вышыні 9-16 метраў ад зямлі ў скрыжаванні дрэва. Унутры гняздо высцілаецца больш тонкім матэрыялам. Будуюць гняздо абедзве птушкі, але больш самка. У кладцы 3-4 яйкі крэмава-белага колеру з дробнымі плямкамі. Самец і самка наседжваюць кладку, і ўдзельнічаюць у выкормліванні птушанят, але, як і пры будаўніцтве гнязда, самкі прымаюць большы ўдзел, чым самцы. Інкубацыйны перыяд доўжыцца ад 16 да 18 дзён, птушаняты аперваюцца праз 19-23 дня.

Зноскі
------

1. ↑  Rocamora, Gérard; Yeatman-Berthelot, Dosithée (2009). "Family Vangidae (Vangas)". in del Hoyo, Josep; Elliott, Andrew; Christie, David. *Handbook of the Birds of the World. Volume 14: Bush-shrikes to Old World Sparrows*. Barcelona: Lynx Edicions. pp. 142–170. ISBN 978-84-96553-50-7.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
**Чхонджы** або **Цяньчы** (кар. 천지, кіт. 天池, вядома таксама як *Нябеснае возера*) — кратарнае возера, размешчанае на мяжы КНДР і Кітая. Знаходзіцца ў кальдэры вулканічнай гары Пэктусан, якая з'яўляецца часткай хрыбта Чанбайшань.

З 1979 возера ўваходзіць у склад міжнароднага біясфернага запаведніка.

Апісанне
--------

Нябеснае возера занесена ў Кнігу рэкордаў Гінеса як самае высокае кратарнае возера ў свеце — вышыня паверхні вады складае 2189 м. Возера мае плошчу 9,82 км², з сярэдзіны кастрычніка па сярэдзіну чэрвеня водная паверхня пакрыта лёдам. Вада вельмі празрыстая. У возеры водзіцца некалькі відаў рыб.

Кратар утварыўся ў выніку моцнага вывяржэння ў 969 годзе (± 20 гадоў). Берагі возера вельмі стромкія. Сілкаванне дажджавое, сцёк вады адбываецца праз раку Эрдаабайхэ, якая з’яўляецца адным з прытокаў Сунгары.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская |
**Наскальныя малюнкі ў Астувансалмі**, фін. *Astuvansalmen kalliomaalaukset*, размешчаны ў Фінляндыі на беразе возера Юовесі, якое прадстаўляе сабой частку возера Сайма. Гэта найбуйнейшая калекцыя наскальнага жывапісу ва ўсёй Фенаскандыі, якая змяшчае 65 малюнкаў. Першае паведамленне аб знаходцы петрогліфаў апублікаваў фінскі археолаг Пека Сарвас ў 1968 г. хоць мясцовым жыхарам выявы былі вядомыя і раней.

У цяперашні час малюнкі размяшчаюцца на вышыні 7,7 - 11,8 метраў над узроўнем возера Сайма, аднак у часы стварэння малюнкаў яго ўзровень быў значна вышэй. Найбольш старыя з петрогліфы датуюцца каля 3000-2500 гг. да н.э. Яны размешчаны на максімальнай ў той мясцовасці вышыні (11 м над узроўнем мора). Тагачасны ўзровень мора даволі хутка змяніўся на 2,5 метра пасля апоўзня Вуоксы. Пазней ўзровень мора паступова апусціўся яшчэ на 8 метраў да цяперашняга ўзроўню. Усе пазнейшыя выявы былі выкананы малявальшчыкамі, якія падплывалі да скал на лодках.

Літаратура
----------

* Wirilander Hannele, Ristiinan historia 1, Pieksämäki 1989, pages: 18-20, 23, 31-34

Зноскі
------

1. ↑  The Rock paintings of Astuvansalmi at Ristiina — UNESCO World Heritage Centre

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Петрогліфы Астувансалмі**
* Unesco world heritage site
* Juha Pentikäinen: Astuvansalmi rituaalipaikkana Архівавана 29 сакавіка 2007.
* Astuvansalmen kalliomaalaukset  Архівавана 27 кастрычніка 2007.

Галерэя
-------

* Выявы ласёў, людзей і лодак ў Астувансалмі.Выявы ласёў, людзей і лодак ў Астувансалмі.
* Навіслая скала, якая бараніла наскальныя малюнкі ў Астувансалмі ад эрозіі.Навіслая скала, якая бараніла наскальныя малюнкі ў Астувансалмі ад эрозіі.
* Постаць жанчыны з лукам ўнікальная сярод малюнкаў.Постаць жанчыны з лукам ўнікальная сярод малюнкаў.
**Мурундава** (састар. «Марандава», фр.: Morondava) — горад на Мадагаскары.

Геаграфія
---------

Размешчаны на захадзе краіны, у дэльце ракі Мурундава  (малаг.) (бел.. Адміністрацыйны цэнтр рэгіёна Менабэ, які ўваходзіць у склад правінцыі Туліяра  (руск.) (бел..

Насельніцтва
------------

Насельніцтва па даных на пачатак 2012 года складае 41 819 чалавек; насельніцтва па даных перапісу 1993 года налічвала 25 021 чалавека.

Транспарт
---------

Ёсць аэрапорт, які прымае ўнутраныя рэйсы Антананарыву і Туліяра. Адлегласць да сталіцы краіны па дарозе складае каля 750 км. Важнай часткай эканомікі горада з’яўляецца рыбалоўства.

Зноскі
------

1. ↑  *English Wikipedia community* Wikipedia — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q328'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112669601'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4659849-2 · LCCN: n81115677 · SUDOC: 142711918 · VIAF: 126682373 |
**Аэрапорт Кутаісі** (груз. ქუთაისის საერთაშორისო აეროპორტი (IATA: **KUT**, ICAO: **UGKO**) — міжнародны аэрапорт размешчаны за 14 км на захад ад Кутаісі, Грузія. Носіць імя Давіда IV Будаўніка.

Гісторыя аэрапорта
------------------

Раней аэрадром выкарыстоўваўся ваеннай авіяцыяй СССР. У перыяд з 1947 па красавік 1954 года на аэрадроме базаваўся 166-ы гвардзейскі штурмавы авіяцыйны Чырванасцяжны полк на самалётах Іл-10. У красавіка 1954 года перабазаваўся на аэрадром Марнеулі (Сандар). Затым на аэрадроме з 1961 года базаваўся 143-і бамбардзіровачна-авіяцыйны полк на Іл-28, Як-28 (з 1966 года) і Су-24 М (з 1973 года). У 1993 годзе полк выведзены ў Марозаўск.

З 1960 года аэрадром выкарыстоўваецца авіяцыяй СПА, на ім базуецца 167-ы гвардзейскі знішчальны Стараканстантынаўскі ордэна Суворава авіяцыйны полк СПА на самалётах МіГ-17 і Су-9. У 1976 годзе полк быў расфарміраваны на аэрадроме.

28 жніўня 2012 года аэрапорт прыняў першы рэйс, які ажыццявіў грузавы Boeing 747.

Кутаіскі аэрапорт афіцыйна адчынены 27 верасня 2012 года, з гэтага дня лоу-кост авіякампанія Wizz Air запусціла авіярэйс паміж Кіевам і Кутаісі (Грузія).

У 2017 годзе аэрапорт Кутаісі абслужыў 405 173 пасажыра. За 2018 год аэрапорт Кутаісі абслужыў 617 373 пасажыра. У 2019 годзе аэрапорт Кутаісі абслужыў 873 616 пасажыраў.

Перавозчыкі і пункты прызначэння
--------------------------------

| Авіякампанія | Пункты прызначэння  |
| --- | --- |
| Wizz Air | Афіны, Барселона,Бове,Берлін (Шонефельд), Будапешт, Бухарэст, Варшава (Шапен), Вена, Вільнюс, Вроцлаў, Дортмунд, Катавіцы-Пыжавіцы, Ларнака, Лондан (Лутон), Мемінген, Мілан, Прага, Рыга, Рым (Ф’юмічына), Салонікі |
| Vanilla Sky | Местыя |
| SCAT |  Актау |
| Ukraine International Airlines | Кіеў (Барыспаль), Харкаў |
| FlyArystan | Нур-Султан, Атырау, Актау |

Зноскі
------

1. ↑  GeoNames — 2005. Праверана 6 красавіка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>
2. ↑
3. ↑  Wizz Air запустил авиарейсы из Киева в Кутаиси. Архівавана 19 красавіка 2013.
4. ↑  Wizz Air Announces An Extensive Low-Fare Network From Athens
5. ↑  Rome, Paris, Barcelona, Prague: Wizz Air launches new direct flights from Kutaisi
6. ↑  WizzAir launches Bucharest-Kutaisi direct flights
7. ↑  WIZZ AIR ANNOUNCES AUSTRIAN BASE IN VIENNA WITH 3 BASED AIRCRAFT AND 17 NEW LOW-FARE ROUTES

Спасылкі
--------

* 

* 

* Кутаісі (аэрапорт) ў сацыяльнай сетцы «Facebook»

| ⛭Грузія Аэрапорты Грузіі |
| --- |
| 
* Амбралауры
* Батумі
* Кутаісі
* Местыя
* Натахтары
* Тбілісі

 |
**Заходне-Вірджынскі ўніверсітэт** (англ.: West Virginia University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Моргантаўн у штаце Заходняя Вірджынія.

Агульная характарыстыка
-----------------------

У адпаведнасці з умовамі закона ад 1862 года аб выдачы зямлі каледжам, заканадаўчы орган Заходняй Вірджыніі стварыў Заходне-Вірджынскі сельскагаспадарчы каледж 7 лютага 1867 года, які афіцыйна адкрыўся 2 верасня таго ж года. 4 снежня 1868 года заканадаўцы штата перайменавалі каледж у Заходне-Вірджынскі ўніверсітэт, каб паказаць больш шырокі спектр паслуг ў галіне вышэйшай адукацыі і навукі. Кампус універсітэта пабудаваны на тэрыторыі трох былых вучэльняў: Акадэміі Манонгаліі 1814 года, Жаночай акадэміі Моргантаўна 1831 года і Жаночай семінарыі Вудберна 1858 года. Пасля заснавання ўніверсітэта мясцовая газета сцвярджала, што «месца, больш прыдатнага для спакойнага і паспяховага занятку навукай і літаратурай, нідзе не знайсці».

Вучэльня класіфікуецца як доктарскі ўніверсітэтаў з вельмі высокай даследчай актыўнасцю. Заходне-Вірджынскі ўніверсітэт з'яўляецца філіялам Ракфелераўскага інстытута неўралогіі, які займаецца вывучэннем хваробы Альцгеймера і іншых захворванняў, якія разрушаюць мозг. Ён таксама з'яўляецца лідэрам у даследаваннях біяметрычных тэхналогій і вядучым акадэмічным партнёрам Федэральнага бюро расследаванняў ЗША у галіне біяметрыі.

Структура
---------

* Каледж сельскай гаспадаркі, прыродных рэсурсаў і дызайну
* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж бізнесу і эканомікі
* Каледж крэатыўных мастацтваў
* Каледж інжынерыі і мінеральных рэсурсаў
* Каледж адукацыі і сацыяльных паслуг
* Каледж медыяў
* Каледж права
* Школа стаматалогіі
* Школа медыцыны
* Школа медсястрынства
* Школа фармацыі
* Школа грамадскага здароўя
* Каледж фізічнай актыўнасці і спартыўных навук
* Універсітэцкі каледж
* Ганаровы каледж

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Заходняя Вірджынія

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>
2. ↑  U.S. and Canadian 2022 NTSE Participating Institutions Listed by Fiscal Year 2022 Endowment Market Value, Change in Market Value from FY21 to FY22, and FY22 Endowment Market Values Per Full-time Equivalent Student (Excel) — National Association of College and University Business Officers, 2023. Праверана 22 мая 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q30268203'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Заходне-Вірджынскі ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90224218 · BNF: 120006619 · CiNii: DA01075253 · GND: 39379-4 · ISNI: 0000 0001 2156 6140 · LCCN: n79059828 · Microsoft: 12097938, 130288811 · NKC: kn20080911009, ko2008471577 · NLA: 35601162 · NUKAT: n2014062429 · PTBNP: 534699 · SUDOC: 028105982 · VIAF: 129811317 |

 |
**Рафалаў** — былы пасёлак у Спярыжскім сельсавеце Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджвання жыхары (16 сем'яў) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы. У 2005 годзе пасёлак быў выключаны са звестак па ўліку населеных пунктаў.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 8 км на паўднёвы захад ад Брагіна, 25 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы- Гомель), 129 км ад Гомеля.

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Камарын — Брагін.

Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы шыротнай арыентацыі, забудаванай драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1931 годзе арганізаваны калгас. У 1959 годзе ўваходзіў у склад калгаса імя М. І. Калініна (цэнтр — вёска Глухавічы).

Да 8 студзеня 1987 года пасёлак уваходзіў у склад Глухавіцкага сельсавета, пасля — у склад Спярыжскага сельсавета.

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2010 год — жыхароў няма.

### Дынаміка

* 1959 год — 116 двароў (паводле перапісу).
* 2004 год — жыхары (16 сем'яў) пераселены.

Зноскі
------

1. ↑  РЕШЕНИЕ ГОМЕЛЬСКОГО ОБЛАСТНОГО ИСПОЛНИТЕЛЬНОГО КОМИТЕТА 20 января 2005 г. № 29 ОБ ИСКЛЮЧЕНИИ ИЗ ДАННЫХ ПО УЧЕТУ И РЕГИСТРАЦИИ АДМИНИСТРАТИВНО-ТЕРРИТОРИАЛЬНЫХ И ТЕРРИТОРИАЛЬНЫХ ЕДИНИЦ НАСЕЛЕННЫХ ПУНКТОВ БРАГИНСКОГО, ДОБРУШСКОГО, КОРМЯНСКОГО И НАРОВЛЯНСКОГО РАЙОНОВ
2. ↑  Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
**Вальвоксавыя** (*Volvocales*) — парадак (клас) зялёных водарасцей.

Апісанне
--------

Найбольш прымітыўная група зялёных водарасцей. Аднаклетачныя, цэнабіяльныя ці каланіяльныя арганізмы, маюць манадную структуру цела і жгуцікі (1—2, радзей 4—8). У вегетатыўным стане рухомыя на працягу ўсяго жыцця. Бясполае размнажэнне адбываецца падоўжным дзяленнем клетак або зааспорамі, палавы працэс — галагамія, ізагамія, гетэрагамія і аагамія. Пры масавым развіцці выклікаюць зялёнае і чырвонае «цвіценне» вады, што вядзе да зніжэння ў ёй кіслароду і замору рыб.

Сістэматыка і арэал
-------------------

Уключае поліблефарыдавыя, хламідаманадавыя і вальвоксавыя; агульная колькасць сямействаў, родаў і відаў не вызначана. Пашыраны амаль па ўсім зямным шары, на Беларусі трапляюцца ўсюды. Растуць у стаячых прэсных вадаёмах (планктонныя формы), таксама ў глебе. Найбольш вядомыя роды: вольвакс (*Volvox*), гематакокус (*Haematococcus*), гоніум (*Gonium*), дуналіела (*Dunaliella*), пандарына (*Pandorina*), хламідамонас (*Chlamydomonas*), эўдарына (*Eudorina*).

Значэнне і выкарыстанне
-----------------------

Біялагічныя ачышчальнікі і індыкатары забруджаных і сцёкавых водаў, удзельнічаюць ва ўтварэнні сапрапелю. Вальвоксавыя — важнае звяно ў ланцугу спажывання гідрабіёнтаў. 3 некаторых відаў атрымліваюць карацін.

На прыкладзе вальвокса даследаваны асаблівасці будовы і жыццядзейнасці каланіяльных водарасцей.

Літаратура
----------

* Вальвоксавыя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · Tropicos · WFO · WoRMS |
**Галы́** (трансліт.: *Haly*, руск.: Галы) — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Патапаўскага сельсавета.

На поўдні мяжуе з лесам.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 11 км на паўночны захад ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 59 км ад Гомеля.

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым па аўтадарогах, якія адыходзяць ад Буда-Кашалёва. Планіроўка складаецца з кароткай крывалінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Забудова двухбаковая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Па пісьмовых крыніцах вядомая з канца XIX стагоддзя як ваколіца ў Рагачоўскім павеце Магілёўскай губерні. Побач быў аднайменны фальварак, гаспадар якога ў 1866 годзе меў 988 дзесяцін зямлі. У 1909 годзе 292 дзесяцін зямлі.

У 1929 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. На франтах Вялікай Айчыннай вайны загінулі 25 жыхароў вёскі. У 1959 годзе ў складзе гаспадаркі Буда-Кашалёўскага аграрна-тэхнічнага каледжа (цэнтр — горад Буда-Кашалёва).

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2004 год — 24 гаспадаркі, 35 жыхароў.

### Дынаміка

* 1868 год — 12 двароў, 194 жыхара.
* 1908 год — 19 двароў.
* 1959 год — 266 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 24 гаспадаркі, 35 жыхароў.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

| ⛭**Патапаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Патапаўка |
| Пасёлкі | Дзедаў Курган ·  Дзёміна ·  Дубраўка ·  Качан ·  Муравей ·  Перамога |
| Вёскі | Галы ·  Гаўлі ·  Забаб'е ·  Медзвядзёва |
**Луізіянскі тэхналагічны ўніверсітэт** (англ.: Louisiana Tech University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Растан у штаце Луізіяна.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Вучэльня адкрылася як індустрыяльны інстытут і каледж ў 1894 годзе падчас Другой прамысловай рэвалюцыі. Першапачатковай місіяй вучэльні было навучанне студэнтаў мастацтвам і дакладным навукам з мэтай развіцця індустрыяльнай эканомікі ў пострэканструкцыйнай Луізіяне. Чатырма гадам пазней у 1898 годзе штат змяніў назву вучэльні на Луізіянскі індустрыяльны інстытут. У 1921 годзе вучэльня змяніла назву на Луізіянскі політэхнічны інстытут, каб адлюстраваць яе развіццё як больш буйной тэхнічнай вучэльні. Луізіанскі політэхнічны інстытут афіцыйна змяніў сваю назву на сучасную ў 1970 годзе, бо тады ён ужо цалкам адпавядаў крытэрыям даследчага ўніверсітэта.

Структура
---------

* Каледж прыкладных і прыродазнаўчых навук
* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі
* Каледж інжынерыі і дакладных навукі
* Каледж вольных мастацтваў
* Цэнтр прадпрымальніцтва і інфармацыйных тэхналогій

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Луізіяна

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Луізіянскі тэхналагічны ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | X |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 2150 6076 · LCCN: n50048676 · Microsoft: 919208787 · VIAF: 124303132 |
**Тараканавыя**, **Тараканы** (*Blattoptera* або *Blattodea*) — падатрад насякомых атрада тараканападобных; часам вылучаецца ў асобны атрад. Вядома больш за 4500 відаў (4565 відаў па стане на люты 2008 г.).

Апісанне
--------

Даўжыня да 9,5 см. Цела пляскатае, авальнае. Галава часткова схавана пад пярэд­нес­пін­кай. Вусікі доўгія, шматчленікавыя, шчацінкападобныя. Пярэднія крылы звычайна ператвораны ў шчыльныя надкрылы (з выразным жылкаваннем), заднія тонкія, перапончатыя, схаваныя пад надкрыламі; у некаторых відаў надкрылы і крылы адсутнічаюць. Ногі бегальныя з 5-членікавымі лапкамі. Брушка падоўжанае, 8—10-членікавае, у самцоў брушка часта з пахучымі залозамі. Ротавыя органы грызучыя.

Пашырэнне
---------

Вядомы з карбону (каля 350 млн гадоў назад).

Налічваецца звыш 4000 відаў. Пашыраны ўсюды, пераважна ў тропіках і субтропіках. Жывуць пад камянямі, у раслінным подсціле, глебе, норах грызуноў, некаторыя віды: прусак (*Blattella germanica*), чорны таракан (*Blatta orientalis*) і інш. — у жыллі чалавека. На Беларусі 6 відаў (прусак (*Blattella germanica*), чорны (*Blatta orientalis*), лапландскі (*Ectobius lapponicus*) тараканы і інш.).

Асабліваці біялогіі
-------------------

Пераважна начныя наскомыя, жывуць скрытна.

Большасць відаў кормяцца дэтрытам або ўсёедныя, але некаторыя віды спецыялізаваны як фітафагі ці драпежнікі.

Яйцы адкладваюць у асаблівых капсулах. Развіццё з няпоўным ператварэннем. Лічынкі развіваюцца ад 3—4 месяцаў да 4 гадоў. Некаторыя трапічныя віды жывародныя. Ра­звіва­юцца ад 3-4 месяцаў да 3-4 гадоў.

Сінантропныя віды могуць пашкоджваць харчовыя прадукты, скураныя вырабы, пакаёвыя і цяплічныя расліны. Некаторыя — пераносчыкі ўзбуджальнікаў хвароб (напр. дызентэрыі) і яец гельмінтаў.

Літаратура
----------

* *Максімава С.* Тараканавыя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | LNB: 000124083 · Microsoft: 2776009955 · NDL: 00562534 · NKC: ph198762 |
**Новаарлеанскі ўніверсітэт** (англ.: University of New Orleans) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Новы Арлеан у штаце Луізіяна.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Упершыню адкрыты ў 1958 годзе як Луізіянскі дзяржаўны ўніверсітэт у Новым Арлеане, гэта буйнейшы дзяржаўны ўніверсітэт і адзін з двух доктарскіх даследчых універсітэтаў у рэгіёне так званага Вялікага Новага Арлеана.

Галоўны кампус вучэльні плошчай 195 акраў размешчаны на беразе возера Понтчартрэйн у мясцовасці Джэнтылі. Ва ўніверсітэцкім кампусе размешчаны таксама шматлікія спартыўныя аб'екты. 

Універсітэт таксама валодае і кіруе навукова-тэхналагічным паркам, які прымыкае да галоўнага кампуса.

Структура
---------

* каледж бізнес-адміністравання
* каледж гуманітарных навук, адукацыі і чалавечага развіцця
* каледж інжынерыі
* каледж прыродазнаўчых навук

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Луізіяна

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Новаарлеанскі ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90224221 · BNF: 13333536t · CiNii: DA02143778 · GND: 10353155-5 · ISNI: 0000 0001 2179 5031 · LCCN: n80020552 · Microsoft: 192396691 · SUDOC: 035744855 · VIAF: 146619830 |

 |
**Праваслаўная архітэктура Беларусі** (**hram.by**) — сайт, заснаваны Цэнтрам духоўнай асветы і сацыяльнага служэння Беларускага экзархата з мэтамі стварэння пазнавальнага рэсурса, на старонках якога можна знайсці фотаздымкі і гістарычнае апісанне беларускіх праваслаўных храмаў, паўдзельнічаць у абмеркаванні мастацкіх якасцей пабудоў, расказаць пра свае ўражанні і ўспаміны, звязаныя з храмамі, размясціць уласныя фота. Куратар праекта — архітэктар Віталь Арабей.

Апісанне сайта
--------------

У раздзеле «Бібліятэка» даступна спецыялізаваная літаратура, прысвечаная культавай архітэктуры. Раздзел «Майстэрня» дае магчымасць падзяліцца з калегамі чарцяжамі, фотаздымкамі, артыкуламі. У раздзеле «Спасылкі» можна знайсці інфармацыю аб падобных рэсурсах Беларусі і суседніх краін, а таксама сайты, прысвечаныя праектаванню храмаў і вырабу царкоўнага начыння.

Праект знаходзіцца ў стане распрацоўкі. Распрацоўка сайта, збор фотаздымкаў і іншай інфармацыі здзяйсняецца ўдзельнікамі праекта на валанцёрскай аснове, што абумоўлівае пэўную павольнасць развіцця.

Літаратура
----------

* *Аляксандр Якімюк.* http://hram.by // *Ніва*. — 30 снежня 2018. — № 52 (3268). — С. 10. — ISSN 0546-1960.(недаступная спасылка)
* *Уладзімір Лапцэвіч.* http://www.hram.by // *Ніва*. — 8 лютага 2009. — № 6 (2752). — С. 10. — ISSN 0546-1960.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Сайт «Праваслаўная архітэктура Беларусі»
* Цэнтр духоўнай асветы і сацыяльнага служэння Беларусскага Экзархата
**Шэфердскі ўніверсітэт** (англ.: Shepherd University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Шэфердстаўн у штаце Заходняя Вірджынія.

Гісторыя
--------

Шэфердскі ўніверсітэт пачаў сваю дзейнасць, калі ў ліпені 1871 года сядзіба акругі Джэферсан была перанесена са свайго часовага месца ў Шэфердстаўне назад у горад Чарльз-Таўн. Жыхары Шэфердстаўна і яго ваколіц вырашылі выкарыстоўваць вызвалены будынак суда ў адукацыйных мэтах. Вучэльня стала чатырохгадовым каледжам для падрыхтоўкі настаўнікаў 1 ліпеня 1930 года, у гэты час установа пачала надаваць ступень бакалаўра мастацтваў. У 1943 годзе каледж атрымаў дазвол на рэалізацыю праграм па гуманітарных навуках, а ў 1950 годзе была дададзена ступень бакалаўра прародазнаўчых навук. Таксама ў 1950 годзе ён быў акрэдытаваны Паўночна-Цэнтральнай асацыяцыяй каледжаў і школ, а ў 1951 годзе ён стаў членам Асацыяцыі амерыканскіх каледжаў. 7 красавіка 2004 года губернатар штата падпісаў закон, які дазваляў каледжу змяніць статус і назву на ўніверсітэт.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў, гуманітарных і сацыяльных навук
* Каледж бізнесу
* Каледж медсястрынства, адукацыі і навук аб здароўі
* Каледж прыродазнаўчых навук, тэхналогій, інжынерыі і матэматыкі
* Школа аспірантуры і прафесійных студый

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Заходняя Вірджынія

Заўвагі
-------

1. 1 2  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Шэфердскі ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 8756 0932 · Microsoft: 107118585 · VIAF: 127074043 |