**Крывіцкая канцэпцыя** — гісторыка-ідэалагічная тэорыя, паводле якой продкі беларусаў — крывічы, праз чыю самабытнасці беларусы адрозніваюцца ад рускіх і украінцаў. Аўтары канцэпцыі лічылі патрэбным называць беларусаў крывічамі, а Беларусь — *Крывіяй*.

Гісторыя
--------

Ужываць назву Крывія датычна тэрыторый сучаснай Беларусі пачалі ў другой палове XVIII — пачатку XIX стагоддзяў. Польская гістарычная традыцыя другой паловы XVIII стагоддзя пашырала зону засялення племені крывічоў у раннім сярэднявеччы практычна на ўсю тэрыторыю сучаснае Беларусі. Гэта не адпавядае сучасным гістарычным ведам — лічаць, што крывічы засялялі толькі паўночныя і часткова цэнтральныя рэгіёны Беларусі, але стала падставай лічыць крывічоў непасрэднымі продкамі славянскага насельніцтва, якое пазней сталі называць «беларусамі». Узнікненне «крыўскай» візіі старажытнага мінулага Беларусі звязваюць звычайна з даследаваннямі Адама Нарушэвіча, які ў сваёй працы «Гісторыя народу польскага» сяліў крывічоў не толькі паміж Дзвіною і Дняпром, але і на Палессі. Крыўская тэрміналогія ўжывалася для азначэння насельніцтва сучаснае Беларусі, а таксама згадак пра яе мінулае. Але на працягу ХIХ стагоддзя слова «крывічы» паступова ператвараецца ў гістарыцызм, саступаючы цэнтральнае месца ў палітыцы і даследаваннях назве «Беларусь».

З 1920-х гадоў, канцэпт «Крывіі» ўспрымаецца як сродак канчатковай дэкаланізацыі нацыянальнае тоеснасці. У сваю чаргу Беларусь («Белая Русь») разглядаецца як форма ідэнтыфікацыі, моцна злучаная з каланіяльнай залежнасцю, навязаная адміністрацыяй Расійскае імперыі. У гэты перыяд у большасці выпадкаў Крывія ўжываецца як сінонім Беларусі, але як сінонім адлюстроўвае і розныя культурныя і гістарычныя канатацыі. Часам гэта мела навуковы грунт, часам выглядала малапраўдападобна, але на першым месцы была, відавочна, інтэнцыя да канчатковай дэкаланізацыі нацыянальнага наймення, а значыць і рэпрэзентацыі нацыі. «Крывія» і вытворныя ад яе словы становяцца сімвалам старажытнасці і «гістарычнай даўніны» Беларусі. Адсочваецца паралель з апазіцыяй «Украіна» і «Маларосія» ва ўкраінскім кантэксце ХIХ — пачатку ХХ стагоддзяў, толькі з супрацьлеглым вынікам. Назва замацоўваецца на агульнакультурным узроўні і пачынае цыркуляваць у літаратурных і мастацкіх тэкстах. У розных версіях і ў розных кантэкстах яе ўжывалі Ларыса Геніюш, Уладзімір Жылка, Янка Купала.

Нягледзячы на недастатковую ідэйную і палітычную аформленасць, «крыўская тэма» была заўважана ў БССР і стала адным з аб’ектаў крытыкі і ціску з боку савецкіх афіцыйных структур. Крытыка мела не толькі «навуковы», але і выразны ідэалагічны характар, інтэрпрэтуючы прыхільнасць да крыўскіх тэорый як праяву шавінізму і нацыяналізму, фашызму. З 1930-х гадоў «крыўская тэма» разам з іншымі праявамі «нацыяналізму» апазнаецца як ідэйны вораг савецкага разумення беларускае нацыянальнае тоеснасці і выціскаецца, у тым ліку праз фізічнае вынішчэнне прыхільнікаў, з літаратурнага і навуковага поля.

Падчас нямецкае акупацыі крыўская тэма зазнае пэўны рэнесанс уласнай рэпрэзентацыі ў Беларусі, звязаны галоўным чынам з актыўнасцю Яна Станкевіча — друкуюцца адпаведныя падручнікі і часткова аднаўляецца дыскусія ў друку. Пасля вайны крыўская дыскусія канчаткова выціскаецца з Беларусі, працягвае сваё існаванне на эміграцыі і паступова згасае.

Прыхільнікі крывіцкай канцэпцыі
-------------------------------

* Вацлаў Ластоўскі
* Аляксандр Шлюбскі
* Ян Станкевіч

Гл. таксама
-----------

* Крывіч (часопіс)

Літаратура
----------

* *Казакевіч, А. М.* Кароткая генеалогія крыўскае ідэі // Палітычная сфера. — 2006. — № 6. — С. 4—10.

| ⛭Беларусы |
| --- |
| Культура Беларусі | 
* Абрады і звычаі
* Архітэктура
* Вёска
* Гаспадарчыя заняткі
* Дэманалогія
* Імёны
* Інтэрнэт
* ✯ Касцюм
* Кінематограф
* Кухня
* Літаратура
* Мастацтва
* Народнае дойлідства
* Міфалогія
* Музыка
* Прамысловыя заняткі
* Прозвішчы[ru]
* ✰ Танец
* Тэатр
* Тэлебачанне
* Фальклор

 |
| Беларусы паводле краін | 
* Азербайджан
* Аргенціна
* Арменія
* Аўстралія

	+ Адэлаіда
	+ Брысбен
	+ Мельбурн
	+ Перт
	+ Сідней
* Аўстрыя
* Беларусь
* Венесуэла
* Вялікабрытанія
* Германія
* Казахстан
* Канада
* Кыргызстан
* Кітай
* Латвія
* Літва
* Мексіка
* Малдова
* Новая Зеландыя
* Польшча

	+ Беласточчына
* Расія

	+ Будакі
	+ Тудаўляне
	+ Ліцвіны Севершчыны
* ЗША
* Таджыкістан
* Туркменістан
* Узбекістан
* Украіна
* Фінляндыя
* Чэхія
* Швецыя
* Эстонія

 |
| Стаўленне да рэлігіі | 
* Праваслаўе
* Каталіцтва
* Пратэстанцтва
* Атэізм
* Іслам
* Уніяцтва

 |
| Беларуская мова | 
* Латвія
* Літва
* Польшча
* Расія
* Украіна
* Эстонія

 |
| Канцэпцыі паходжання | 
* Польская
* Вялікаруская
* Крывіцкая
* Крывіцка-дрыгавіцка-радзіміцкая
* Фінская
* Балцкая
* Старажытнаруская
* Славяна-балцкая
* Сучасная

 |
| Рознае | 
* Антрапалогія
* Беларусазнаўства
* Беларусізацыя
* Беларусцы
* Бульбаш
* Вайсрутэнізацыя
* Гісторыя
* Гуды
* Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»
* Кіраўнікі
* ✯ Краязнаўства
* Ліцвіны
* Нацыянальнае адраджэнне
* Нацыяналізм
* Нацыянальны характар
* Этнагенез
* Этнаграфія
* Этнічная тэрыторыя

 |