recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Мастацкае прадстаўленне фасфенаў, выкліканых механічным ціскам на сятчатку
**Фасфен** (ад стар.-грэч.: φῶς - святло і φαίνω - паказваю, выяўляю) — зрокавае адчуванне, якое ўзнікае ў чалавека без уздзеяння святла на вока.

Фасфены могуць узнікаць праз уздзеянне на зрокавую сістэму на яе розных узроўнях: механічным уздзеяннем (націск на закрытае вока, напрыклад), моцнымі магнітнымі палямі, хімічнымі рэчывамі, электрычным узбуджэннем сятчаткі праз прыкладзеныя да скроняў электроды, а таксама шляхам непасрэднага электрычнага ўзбуджэння зрокавых цэнтраў кары галаўнога мозгу.

Колер і форма фасфенаў бывае самая разнастайная, але ў большасці выпадкаў яны маюць слабыя сіняватыя, зеленаватыя, жаўтлявыя і аранжавыя адценні і простыя формы (кропкі, кругі, кароткія лініі), а таксама фігуры чагосьці, бачанага раней.

Пры ўзбуджэнні зрокавых цэнтраў кары галаўнога мозгу чалавек перастае бачыць наваколле і назірае толькі рухомыя плямы святла, якія перамяшчаюцца сінхронна са зменай кірунку погляду.

Узбуджэнне некалькіх суседніх абласцей кары прыводзіць да з’яўлення фасфенаў у выглядзе пэўных геаметрычных формаў.

Сляпыя ад нараджэння не бачаць фасфенаў. Аслеплы ж чалавек, як правіла, можа назіраць іх пры штучным узбуджэнні. На падставе гэтага лічыцца магчымым стварэнне зрокавых пратэзаў са штучным узбуджэннем фасфенаў.

У шэрагу выпадкаў фасфены назіраюцца і на святле, змешваючыся з бачнай карцінай і выклікаючы зрокавыя ілюзіі.

Наяўнасць яркіх фасфенаў можа з’яўляцца сімптомам хваравітага стану арганізма.

Фасфены ў касмічных палётах
---------------------------

Упершыню аб убачаных імі светлавых успышках паведамілі Астранаўты Эдвін Олдрын і Ніл Армстранг, удзельнікі месяцавай экспедыцыі «Апалон-11» у 1969 годзе. NASA адразу арганізавала серыю спецыяльных даследаванняў і прыйшло да высновы, што асноўнай прычынай успышак варта з вялікай верагоднасцю лічыць зараджаныя часціцы касмічных прамянёў, якія хутка рухаюцца.

Касманаўты, асабліва якія доўга знаходзяцца на МКС, бачаць фасфены, асабліва падчас падрыхтоўкі да сну. Гэта тлумачыцца тым, што на вышыні арбіты МКС электрамагнітнае поле Зямлі слабейшае, дзякуючы чаму высокаэнергетычныя часціцы лягчэй дасягаюць сятчаткі вока, выклікаючы назіранне феномену.

Зноскі
------

1. ↑  Булюбаш 2008. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFБулюбаш2008 (даведка)

Літаратура
----------

* *Барыс Булюбаш.* Элементарныя бамбардзіроўкі вачэй(руск.) // *Вокруг света* : часопіс. — 2008.
* Фасфен — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі. Н. А. Валюс.
* *Ларухіна Г. М.* Электрофизиология органа зрения // Вялікая медыцынская энцыклапедыя, 3-е выд. — М.: Савецкая энцыклапедыя. — Т. 28.

Спасылкі
--------
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вольскі.

**Мікалай Вольскі** (1583 ці 1584 — 3 мая 1621) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Маршалак земскі ваўкавыскі (1605—1615), кашталян віцебскі (з 1615).

Сын падстолія літоўскага Крыштафа, ажаніўся з Барбарай, дачкой берасцейскага кашталяна Рыгора Войны. Меў сына Казіміра.

Надмагільны помнік Вольскіх у касцёле Св. Юрыя
Валодаў маёнткам Крамяніца ў Ваўкавыскім павеце, дзе заснаваў касцёл. Быў пахаваны разам з жонкай у гэтым касцёле, там захавалася пліта з надпісам:
«*ILL.D. Nicolaus Wolski haeres Krzemienicensis castella[nus] Witebsscen[sis] OBIIT Anno D. MDCXXI. MAI DIE 3 AETATIS SUAE 37» — «Найяснейшы Пан Мікалай Вольскі, дзедзіч Крамяніцы, кашталян віцебскі, памёр года Божага 1621 дня 3 мая ва ўзросце 37 гадоў*».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Шаланда А.* Сапраўдны гербоўнік шляхты Ваўкавыскага павета ў другой палове XVI—XVIII ст. // Герольд Litherland № 18, Горадня-Менск, 2011. С.138
**Дорыс Лойтхард** (ням.: Doris Leuthard; нар. 10 красавіка 1963, Мерэншванд, Аргау, Швейцарыя) — швейцарскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, двойчы ў 2010 і 2017 гадах прэзідэнт Швейцарыі, прадстаўляе Хрысціянска-дэмакратычную народную партыю, у 2004 годзе старшыня.

Біяграфія
---------

Скончыла юрыдычны факультэт Цюрыхскага ўніверсітэта. У 1991—2006 гадах працавала юрыстам. У 1997-2000 гадах была дэпутатам кантанальнага парламента Аргау.
У 1999-2006 гадах была дэпутатам Нацыянальнага савета. У 2006 годзе пасля адстаўкі Жазефа Дэйса была абраная замест яго чальцом Федэральнага савета, стаўшы часткай федэральнага дэпартамента па эканамічных справах, што парушыла традыцыю, па якой чалец Федэральнага савета замяняўся прадстаўніком той жа моўнай групы. Яна стала 109-м чальцом Федэральнага савета і 5-й жанчынай на гэтай пасадзе. У 2008 годзе была абрана 173 са 198 галасоў віцэ-прэзідэнтам Швейцарыі на 2009. 2 снежня 2009 года абрана 158 са 183 галасоў прэзідэнтам Швейцарыі на 2010 год. У снежні 2015 года абрана на 2016 год віцэ-прэзідэнтам Швейцарыі. 7 снежня 2016 года была абрана 188 галасамі на 2017 год прэзідэнтам Швейцарыі. Уступіла на пасаду 1 студзеня 2017 года.

Зноскі
------
**Hippasteria phrygiana** — від марскіх зорак сямейства *Goniasteridae* парадку *Valvatida*.

Апісанне
--------

Hippasteria phrygiana можа дасягаць да 20 см у дыяметры, яна мае кароткія прамяні на адносна вялікім целе. Цела цвёрдае, з цвёрдай структурай, падушкападобнае. Верхняя паверхня чырвонага колеру і пакрыта белымі, закругленымі на канцах грудкамі, ніжняя паверхня змяшчае многіх макраскапічных двухстворкавых педыцэлярый.

Арэал і асяроддзе пражывання
----------------------------

Жыве ў асноўным у Шатландыі, у тым ліку ў раёне Шэтландскіх астравоў, і ў Паўночным моры. Аб месцах пражывання вядома мала, як мяркуецца, жыве на плоскім ападкавых дні, сілкуючыся іншымі ігласкурымі і двухстворкавымі малюскамі.

Зноскі
------

1. 1 2  Hippasteria phrygiana **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 29 мая 2014. Праверана 3 кастрычніка 2016.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · SeaLifeBase · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2781384483 |
**Гаўдэрых** (лац.: Gaudericus; ? — каля 897) — біскуп Велетры (850—867).

Біяграфія
---------

Належаў да інтэлектуальнай эліты Рыму другой паловы IX ст. У 867 годзе разам з Гіманідам і Стэфанам Непійскім Гаўдэрыха выгналі з Рыму, але неўзабаве кароль Людовік II пры пасярэдніцтве папы Адрыяна II памілаваў яго..

У 875 годзе папа Ян VIII накіраваў Гаўдэрыха разам з Фармозам з Порта і Янам з Арэца запрасіць Карла Лысага на імператарскую каранацыю ў Рым.

Зноскі
------

1. ↑  Böhmer J. F. Regesta Imperii I. Die Regesten des Kaiserreichs unter den Karolingern 751-918 (926). Bd. 3, Tl. 1. — Wien, 1991. S. 285.
2. ↑  Böhmer J. F. Regesta Imperii I. Die Regesten des Kaiserreichs unter den Karolingern 751-918 (926). Bd. 3, Tl. 1. — Wien, 1991. S. 477.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 128816200 · ISNI: 0000 0000 0019 4299 · SUDOC: 068530994 · VIAF: 9976340, 274159474047627660443, 7273160668274203560009 |
У гэтым карэйскім імі прозвішча (Ом) стаіць перад асабістым імем.

**Ом Юн Чхоль** (кар.: 엄윤철; нар. 18 лістапада 1991, Хамгён-Пукто, КНДР) — паўночнакарэйскі цяжкаатлет, чэмпіён Алімпійскіх гульняў 2012 года ў катэгорыі да 56 кг.

Кар’ера
-------

Удзельнічаў у юніёрскім (4-е месца) і дарослым чэмпіянаце свету ў 2011 годзе, дзе заняў 6-е месца. На Алімпійскіх гульнях 2012 года выйграў залаты медаль, устанавіўшы новы рэкорд спаборніцтваў, а таксама стаўшы 5-м чалавекам у гісторыі, якому атрымалася падняць вагу, якая ў 3 разы перавышае вагу ўласнага цела.

Зноскі
------

1. ↑  *(unspecified title)* Праверана 26 красавіка 2022.
2. ↑  〈런던올림픽〉 력기 남자 56kg급, 엄윤철선수가 금메달 획득, 올림픽기록 갱신  (кар.)
3. ↑  New Olympic record for Om  (англ.)

Спасылкі
--------

* Старонка на сайце iwf.net Архівавана 21 кастрычніка 2013.  (англ.)
* Старонка на сайце london2012.com  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | IAT · IWF · Olympedia |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ветэр.

**Эрнст Ветэр** (ням.: Ernst Wetter; 27 жніўня 1877, Вінтэртур, кантон Цюрых, Швейцарыя - 10 жніўня 1963, **Памылка ў шаблоне: незразумелы сімвал «Ц»**[[Катэгорыя:Памерлі ў **Памылка ў шаблоне: незразумелы сімвал «Ц»**]], Швейцарыя) - швейцарскі палітык, прэзідэнт Швейцарыі, член Федэральнага савета, міністр фінансаў Швейцарыі.

Біяграфія
---------

Эрнст Ветэр з 1911 па 1914 год вывучаў эканоміку ў Цюрыху. Пасля атрымання доктарскай ступені выкладаў у кантанальным гандлёвым вучылішчы. З 1926 па 1934 год ён абіраўся ў Кантанальны савет Цюрыха, а з 1929 гады ў Нацыянальны савет Швейцарыі. У снежні 1938 года абраны 117 галасамі супраць 98 (за сацыял-дэмакрата Эміля Клеці) пераемнікам Альберта Меера ў Федэральным савеце.

* 15 снежня 1938 - 31 снежня 1943 - член Федэральнага савета Швейцарыі.
* 1 студзеня 1939 - 31 снежня 1943 - начальнік дэпартамента (міністр) фінансаў.
* 1 студзеня - 31 снежня 1941 - прэзідэнт Швейцарыі.

Зноскі
------
**Мапудунгун** (саманазва: *Mapudungün*, літаральна "зямная мова") —– паўднёваамерыканская мова-ізалят, родная мова народа мапучэ. Распаўсюджана ў Чылі (каля 140 000 носьбітаў) і Аргенціне (8 400 носьбітаў).

Падзяляецца на 4 буйныя дыялекты. Паўночны дыялект зніклы. Мае лексічныя запазычанні з кечуа і іспанскай мовы. Першая граматыка была апублікавана езуітамі ў 1606 г. У нашы дні вылучаюць 3 розныя сістэмы пісьма. Навукоўцы карыстаюцца так званай уніфікаванай сістэмай. Ня мае афіцыйнай падтрымкі. Колькасць носьбітаў скарачаецца.

Спасылкі
--------

* Mapuche Language
* Mapuche (Mapudungun)
* Mapudungun

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778329249 · NKC: ph380388 |
**Ephedra strobilacea** — від голанасенных раслін аддзелу гнетавыя (*Gnetopsida*).

Распаўсюджанне і экалогія
-------------------------

Арэал: Афганістан, Іран, Таджыкістан, Туркменістан, Узбекістан. Адзначаны на вышынях з 700 м да 2500 м. Кустарнік, які расце ў засушлівых пустынных раёнах на пясчаных схілах. Насенне можа распаўсюджвацца ветрам. Кветкі ёсць з красавіка па май.

Таксанамія
----------

Від **Ephedra strobilacea** уваходзіць у род Хвойнік (*Ephedra*) манатыпнага сямейства **Ephedrales** манатыпнага парадку **Ephedrales**.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|   |   | яшчэ болей 65 відаў |
|   |   |
| манатыпны парадак **Ephedrales** |   | манатыпнае сямейства **Ephedrales** |   | род **Хвойнік** |   |   |
|   |   |   |   |   |
|   | аддзел **Gnetophyta** |   |   |   | вид **Ephedra strobilacea** |
|   |   |   |
|   | яшчэ 2 парадкі раслін |   |
|   |

Выкарыстанне
------------

Сцёблы большасці членаў гэтага роду ўтрымліваюць алкалоід эфедрын і адыгрываюць важную ролю ў лячэнні астмы і многіх іншых праблем дыхальнай сістэмы.

Пагрозы і ахова
---------------

Сур’ёзных пагроз не вядома ў цяперашні час. Не прадстаўлены ў батанічных садах. Арэал віду супадае з некаторымі раёнамі пад аховай.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778321115 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Садурскі.
**Шчэпан Садурскі** (нар. 9 чэрвеня 1965, Люблін) — польскі сатырык, карыкатурыст, журналіст, старшыня Партыі Добрага Гумару.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1965 годзе ў Любліне, скончыў мастацкі ліцэй (1985). Апублікаваў больш за 5000 малюнкаў у 200 часопісах. Лаўрэат прэмій, у тым ліку «Залатая шпілька’86» (прэмія часопіса «Шпількі» у конкурсе на лепшы малюнак года). Заснавальнік «Выдавецтва Гумару і Сатыры Суперпрэс» (1991 г.), галоўны рэдактар часопіса «Добры Гумар». Аўтар ідэі і старшыня Партыі Добрага Гумару — нефармальнай, міжнароднай арганізацыі для тых, хто любіць смяяцца (больш за тры тысячы членаў у Польшчы і іншых краінах свету). Уладальнік сатырычнага інтэрнэт-партала *Sadurski.com*. З’яўляўся членам журы шматлікіх сатырычных і гумарыстычных конкурсаў ў Польшчы, Турцыі і Швецыі. Жыве ў Варшаве.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Фота, відэа і аўдыё | YouTube |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1210886650 · ISNI: 0000 0000 3309 9036 · LCCN: n91035926 · NLP: a0000001107754 · NUKAT: n97081186 · VIAF: 29941815 |

 |
**Лявон Вішаваты** (польск.: Leo Wiszowaty, польск.: Leon Wiszowaty; 11 красавіка 1717, Беларусь — 31 студзеня 1799, Магілёў) — езуіцкі святар і педагог.

Біяграфія
---------

Уступіў у Таварыства Ісуса 12 жніўня 1733 г. Місіянер у Фашчаўцы (1749—1751, 1757—1568) і Шупенях (1751—1752), прапаведнік, прэфект будаўніцтва і прэфект музычнай бурсы ў Бабруйску (1753—1754), а потым місіянер у Гарбачове і на Украіне (1754—1755). Прапаведнік, прэфект будаўніцтва і музычнай бурсы (1768—1769) і духоўная асоба ў Магілёве (1780—1799).

Зноскі
------

1. ↑  Grzebień, L. (Ed.), *Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy*, 1996.

Літаратура
----------

* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / оprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
**Трамле́н** (фр.: Tromelin) — востраў у Індыйскім акіяне, частка Маскарэнскага архіпелага. Адначасова ўваходзіць у склад Французскіх Паўднёвых і Антарктычных тэрыторый і дзяржавы Маўрыкій, але фактычна кантралюецца Францыяй. На Трамлен прад'яўляюць правы Сейшэльскія Астравы.

Плошча - 0,8 км². На востраве працуе французская метэаралагічная станцыя.

Геаграфія і прырода
-------------------

Востраў Трамлен знаходзіцца ў паўднёва-заходняй частцы Індыйскага акіяна ў 564 км на паўночны захад ад Рэюньёна, у 8851 км ад Парыжа, сталіцы Францыі. Даўжыня - 1,66 км. Найбольшая шырыня - 705 м. Мае каралавае паходжанне. Паверхня нізкая. Найвышэйшы пункт дасягае 7 м над узроўнем акіяна. Бераг пясчаны, у атачэнні кола каралавага рыфа. На востраве няма гаваняў, прыдатных для вялікіх суднаў, таму падыход з мора абмежаваны.

Клімат трапічны пасатны. Сярэдняя тэмпература на працягу года трымаецца каля 25°C — 30°C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 558,8 мм.

Большая частка сушы пакрыта хмызнякамі, сярод якіх дамінуе вечназялёная кветкавая расліна *Heliotropium foertherianum*. Трамлен прызнаны тэрыторыяй, важнай для рэдкіх марскіх птушак, якія спыняюцца на яго берагах. Дзякуючы ізаляванасці і мінімальнаму ўплыву чалавека востраў з'яўляецца натуральным біялагічным заказнікам.

Гісторыя
--------

Французскія мараплаўцы адкрылі Трамлен у 1722 г. Першапачаткова ён зваўся Іль-дэ-Сабль. У 1761 г. каля яго берагоў пацярпеў крушэнне карабель "Утыль", які перавозіў рабоў з Мадагаскара на Маўрыкій. Каманда здолела выратавацца і вярнулася на самаробным грабным судне на Мадагаскар. Аднак на востраве засталіся 60 рабоў. Яны лічыліся загінулымі, паколькі не мелі сродкаў для выжывання. У 1776 г. французскі капітан Б. Трамлен, ад імя якога паходзіць сучасная назва вострава, на ваенным караблі "Дафін" здолеў з вялікімі цяжкасцям падысці блізка да рыфа і высадзіцца на бераг. На востраве яго каманда сустрэла 7 жанчын і маленькае немаўля — рэшткі тых рабоў, хто застаўся ў жывых. Яны былі эвакуяваны на Маўрыкій.

У XIX ст. востраў Трамлен быў фармальна далучаны да каланіяльных валоданняў Францыі і Вялікабрытаніі. У 1954 г. Вялікабрытанія дала дазвол французскаму ўраду на адкрыццё метэаралагічнай станцыі. У 1955 г. Францыя ўключыла востраў у склад Паўднёвых і Антарктычных тэрыторый. У 1959 г. урад Маўрыкія абвясціў, што лічыць Трамлен часткай сваіх валоданняў. Пасля набыцця незалежнасці Маўрыкія ў 1968 г. Трамлен фактычна ператварыўся ў спрэчную тэрыторыю. У 1976 г. правы на востраў таксама прад'явілі Сейшэльскія Астравы. У 2010 г. французскі і маўрыкійскі ўрады дасягнулі пагаднення аб сумесным кіраванні.

Спасылкі
--------

* Трамлен на infoplease.com
* Даведнік для вандроўнікаў
* Археалогія
* Рабы вострава Трамлен

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 147921347 |
**Атэнс** (англ.: Athens) — горад у акрузе Кларк штата Джорджыя ў ЗША. У горадзе месціцца кампус Універсітэта Джорджыі, а таксама батанічны сад штата.

Назва
-----

Горад атрымаў сваю назву ад грэцкіх Афін — у час яго заснавання ў Амерыцы было папулярна даваць новым паселішчам назвы, якія былі б сугучныя з назвамі вядомых еўрапейскіх гарадоў (у розных штатах ЗША прыблізна тады ж з'явіліся таксама свае Парыж, Масква, Санкт-Пецярбург, Сіракузы, Адэса, Варшава і інш.). Але ў той час, як па-англійску напісанне іх назваў цалкам супадае, то па-беларуску назва горада ў ЗША пішыцца ўжо ў адпаведнасці з фанетычным прынцыпам.

Дэмаграфія
----------

Паводле перапісу 2010 года, у горадзе жылі 115,5 тысяч асоб. Шчыльнасць насельніцтва складала 377 асоб/км². Расавы склад насельніцтва: 61,8% "белыя" / еўрапейцы, 26,6% - "чорныя" / афраамерыканцы, 4,2% — азіяты, 0,2% - карэнныя амерыканцы, 0,1% паходзяць з астравоў Ціхага акіяна, 5,0% — прадстаўнікі іншых рас. Доля іспанамоўных склала 10,5% усіх жыхароў.

Зноскі
------
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Уільямс.

**Брыяна Ніколь Уільямс** (англ.: Briana Nichole Williams; нар. 21 сакавіка 2002, Маямі, Фларыда) — ямайская лёгкаатлетка, чэмпіёнка Алімпійскіх гульняў 2020 года ў Токіа ў эстафеце 4×100 метраў, прызёр чэмпіянатаў свету ў эстафе.

Уільямс атрымала прэмію Осціна Сілі на Гульнях CARIFTA у 2018, а затым у 2019 годзе за ўсталяваныя рэкорды і залатыя медалі ў эстафеце на 100, 200 і 4х100 метраў у абодвух выпусках. Яна была першай ямайскай спартсменкай, якая атрымала ўзнагароду два гады запар пасля Усейна Болта ў 2004 годзе.

За свае спартовыя дасягненні ў 2018 годзе яна была намінаваная на ўзнагароды IAAF Female Rising Star і Laureus Breakthrough of the Year.

Зноскі
------

1. ↑  Briana Williams // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Tilastopaja · World Athletics |
**Ігнацій Хадыкевіч** (польск.: Ignacy Chodykiewicz, лац.: Ignatius Chodykiewicz; 28 кастрычніка 1781 — 26 снежня 1860, Рым) — дзеяч каталіцкага касцёла і Ордэна езуітаў, педагог.

12 жніўня 1798 г. уступіў у Таварыства Ісуса і да 1800 г. праходзіў выпрабаванні ў Полацкім навіцыяце. Пасля курса рыторыкі ў Оршы выкладаў у класе інфімы ў Полацку (1801—1802) і Мсціславе (1802—1803). У 1803—1804 гг. вывучаў грэчаскую мову і архітэктуру, а ў 1804—1806 гг. — філасофію і грэчаскую мову ў Полацкім езуіцкім калегіуме. З 1806 па 1807 гг. — выкладчык рыторыкі і паэтыкі, геаметрыі і алгебры у Мсціславе.

Праслухаўшы ў Полацку курс тэалогіі (1807—1811) гг. застаўся ў сваёй альма-матэр. З 1813 па 1814 гг. — прафесар рыторыкі і паэтыкі і намеснік прэфекта бібліятэкі, а потым — прэфект друкарні і бібліятэкі (1814—1818) і намеснік сакратара (1814—1817) Полацкай езуіцкай акадэміі. 15 жніўня 1815 склаў апошнія зарокі. З 1818 па 1820 гг. — прафесар рыторыкі і паэтыкі, дырэктар настаўніцкай семінарыі ў Аршанскім езуіцкім калегіуме.

Пасля выгнання езуітаў з Расійскай імперыі (1820) накіраваўся ў Італію. Працаваў у калегіуме Рэджа-нэль-Эміліі (1821—1836) і Папскім Грыгарыянскім універсітэце (1836—1860) — галоўнай навучальнай установе Таварыства Ісуса.

Памёр у Рыме 26 снежня 1860 г.

Зноскі
------

1. 1 2  CHODYKIEWICZ Ignacy //
2. ↑  Catalogs SJ 1774—1829. Russiae. Архівавана 13 ліпеня 2020.
3. ↑  Catalogs SJ 1829—1853. Romanae. Архівавана 22 ліпеня 2020.
4. ↑  Catalogus provinciae Romanae Societatis Iesu ineunte anno MDCCCLXI. — Romae: Typis Bernardi Morini, 1860. — p. 9. Архівавана 18 ліпеня 2020.
5. ↑  Catalogus provinciae Romanae Societatis Iesu ineunte anno MDCCCLXI. — Romae: Typis Bernardi Morini, 1860. — p. 37. Архівавана 18 ліпеня 2020.

Літаратура
----------

* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / оprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Giżycki, J.M.  (руск.) (бел. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. — Kraków: Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. — 288 s.
Вітражы
**Вітра́ж** (фр.: vitre — аконнае шкло, ад лац.: vitrum — шкло) — твор дэкаратыўнага мастацтва выяўленчага або арнаментальнага характару з каляровага шкла, разлічаны на скразное асвятленне і прызначанае для запаўнення праёму, часцей за ўсё аконнага, у якім-небудзь архітэктурным збудаванні.

З даўніх часоў вітраж выкарыстоўваўся ў храмах.

У раннехрысціянскіх храмах вокны запаўняліся тонкімі празрыстымі пласцінамі каменя (алебастр, селеніт), з якіх складалі арнамент.

У раманскіх храмах (Францыя, Германія) з’явіліся сюжэтныя вітражы. Шматколерныя, вялікія па памеры вітражы з разнастайных па форме шклярын, змацаваных свінцовымі перамычкамі, з’яўляліся асаблівасцю гатычных сабораў. Часцей за ўсё гатычныя вітражы адлюстроўвалі рэлігійныя і побытавыя сцэны. Яны размяшчаліся ў велізарных спічастых вокнах, і ў гэтак званых «ружах». У эпоху Адраджэння вітраж існаваў як жывапіс на шкле, ужывалася тэхніка выскрабання па адмыслова пафарбаваным рознакаляровым шкле.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 1 : А-Л. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0152-4, С.294

Літаратура
----------

* *Лапцэвіч Л. Г.* Вітраж // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 167—168. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Праваслаўная · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119338054 · GND: 4021177-0 · LCCN: sh85055165, sh85055109 · Microsoft: 2777847483 · NDL: 00571763 · NKC: ph127117 |

 |
**Францішак Бароўскі** (польск.: Franciszek Borowski, лац.: Franciscus Borowski; 1 лістапада 1743, Беларусь — 15 сакавіка 1817, Полацк) — каталіцкі дзеяч, педагог, доктар тэалогіі, сакратар Полацкай езуіцкай акадэміі (1814—1817).

27 снежня 1759 г. у Вільні уступіў у Таварыства Ісуса. Вывучаў тэалогію ў Варшаве і адначасова выкладаў геаметрыю ў публічнай школе езуітаў. Пасля скасавання Таварытва Ісуса (1773) Кліментам XIV застаўся ў Варшаве, дзе працаваў у школах Адукацыйнай камісіі. У 1776 г. атрымаў ступень доктара тэалогіі ў Галоўнай літоўскай школе. Потым быў накіраваны біскупам Луцкім А. Нарушэвічам у Рым і Парыж, дзе вывучаў каніначнае права.

У 1801 г. пераехаў на Беларусь. У 1801—1802 гг. — рэгент канвікта ў Полацку, а ў 1802—1803 гг. — рэгент канвікта і прафесар французскай мовы ў Віцебску. 2 лютага 1803 г. склаў апошнія зарокі. З 1803 па 1814 гг. — на адказных пасадах у езуіцкіх структурах Хальча, Оршы, Дынабурга, Пушы[lv] і Віцебску. У 1814 г. прызначаны сакратаром Полацкай езуіцкай акадэміі.

Аўтар падручніка *Krótkie Zebranie Historyi Świętey, w księgach Starego Testamentu zawartey, aż do narodzenia Chrystusa Pana. Na klassę I-ą*, які пабачыў свет у Полацкай друкарні ў 1799 г.

Памёр 15 сакавіка 1817 г. у Полацку.

Зноскі
------

1. ↑  Grzebień, L. (Ed.), *Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy*, 1996.
2. 1 2  Catalogs SJ 1774—1829. Архівавана 13 ліпеня 2020.
3. ↑  Баўтовіч, М. Кнігадрук у Полацку ад. да. / М. Баўтовіч // Кнігадрук у Полацку (1774—1829): Бібліяграфічнае выданне / укладальнік М. Баўтовiч. — Полацк: Выдавецкая ініцыятыва «Полацкая ляда», 2018. — С. 61.

Літаратура
----------

* *Инглот, М.* Общество Иисуса в Российской Империи (1772—1820 гг.) и его роль в повсеместном восстановлении Ордена во всем мире / М. Инглот; пер. А. Н. Коваля. — М. : Институт философии, теологии и истории св. Фомы, 2004. — 632 с.
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / oprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
У гэтым карэйскім імі прозвішча (Лім) стаіць перад асабістым імем.

**Лім Джон Сім** (кар.: 림정심; нар. 5 лютага 1993, Пхеньян, КНДР) — паўночнакарэйская цяжкаатлетка, чэмпіёнка Алімпійскіх гульняў 2012 года ў катэгорыі да 69 кг.

Кар’ера
-------

Пачала займацца цяжкай атлетыкай ва ўзросце 11 гадоў. У 2009 годзе стала сярэбраным прызёрам юнацкага чэмпіянату свету ў катэгорыі да 58 кг. У 2010 годзе заняла 4-е месца на Азіяцкіх гульнях (у катэгорыі да 69 кг) і стала 6-й на чэмпіянаце свету ў катэгорыі да 63 кг. У 2011 годзе заняла 3-е месца на юніёрскім чэмпіянаце свету ў катэгорыі да 63 кг. На Алімпійскіх гульнях 2012 года выйграла залаты медаль у катэгорыі да 69 кг.

Зноскі
------

1. ↑  *(unspecified title)* Праверана 26 красавіка 2022.
2. ↑  성인들 제친 北 소녀力士 림정심  (кар.)
3. ↑  Olympic Weightlifting: North Korea’s Rim Jong Sim Takes Gold In Women’s 69kg Final  (англ.)

Спасылкі
--------

* Старонка на сайце iwf.net Архівавана 2 жніўня 2012.  (англ.)
* Старонка на сайце london2012.com  (англ.)
* Старонка на сайце the-sports.org  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | IAT · IWF · Olympedia · Olympic Channel · МАК |
**Свята-Успенская царква** — праваслаўная царква у Магілёве. Існавала ў XVII — пачатку XX стст.

Гісторыя
--------

Комплекс Успенскай царквы ў 1935 годзе
Здымак 1944 года
Пабудаваная ў 1670 г. у стылі барока, на паўднёва-ўсходняй ускраіне непадалёку ад Дняпра, у комплексе з невялікай «цёплай» царквой і званіцай. У храме выявіліся рысы Магілёўскай школы дойлідства. У 1863—1866 гадах перабудавана ў стылі класіцызму.

Пётр Яўсеевіч. Нараджэнне Маці Божай з Успенскай царквы, 1649 г.
Пацярпела ў час Вялікай Айчыннай вайны. У 1950-я гады царкву зруйнавалі савецкія ўлады.

Архітэктура
-----------

Тамбур, 1939
Мураваны трохапсідны крыжова-купальны храм (у плане лацінскі крыж). Асноўныя аб’ёмы былі пакрыты ўзаемна перпендыкулярнымі двухсхільнымі дахамі з трохвугольнымі франтонамі на тарцах. На сяродкрыжжы на масіўным шматгранным барабане купал з галоўкай. Невялікія паўцыркульныя апсіды, бакавыя ўваходныя тамбуры, якія прылягалі да крылаў трансепта, і гранёны тамбур галоўнага ўваходу дапаўнялі кампазіцыю і падкрэслівалі яе крыжова-цэнтрычны характар. Сцены былі расчлянёныя пілястрамі і прарэзаныя паўцыркульнымі аконнымі праёмамі ў арачных нішах. Асноўны неф быў перакрыты цыліндрычным скляпеннем з распалубкамі, крылы трансепта — крыжовымі скляпеннямі.

Зноскі
------

1. 1 2  Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Свята-Успенская царква (Магілёў) на Вікісховішчы |

* Свята-Успенская царква (Магілёў) на сайце Radzima.org
*
**«Маска Гіпакрата»**, лац.: facies Hippocratica (facies у перакладзе з лацінскай — твар, паверхня, маска) — прыкмета цяжкіх захворванняў органаў брушной поласці (перытаніту, перфарацыі язвы страўніка і дванаццаціперснай кішкі і г. д.), а таксама знясілення, хранічнай бяссонніцы. Пры адсутнасці падобных сімптомаў — прыкмета маючай адбыцца смерці (у гэтым выпадку звычайна спадарожнічае агоніі): запалыя вочы, паўпадалыя шчокі, завостраны нос, сінявата-бледная скура, пакрытая кроплямі халоднага поту.

Упершыню апісана Гіпакратам у яго працы «Прагностыка» (грэч. Προγνωστικόν):

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Нос востры, вочы запалыя, скроні ўціснутыя, вушы халодныя і расцягнутыя, мочкі вушэй адвернуты, скура на лбе цвёрдая, нацягнутая і сухая, і колер усяго твару зялёны, чорны або бледны, або свінцовы. | » |

Зноскі
------

1. ↑  *Гиппократ.* Прогностика 2. // Этика и общая медицина. — СПб.: Азбука, 2001. — С. 185. — 10 000 экз. — ISBN 5-267-00505-3.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Малінары.
**Матэа Малінары** (італ.: Matteo Molinari, польск.: Mateusz Molinari, лац.: Matthaeus Molinari; 20 верасня 1778, Мілан — 19 лістапада 1861, Старая Весь, Галічына) — дзеяч каталіцкага касцёла і Ордэна езуітаў; доктар тэалогіі, педагог.

Уступіў у Таварыства Ісуса 4 кастрычніка 1804 г. у Полацку і наступныя два гады праходзіў выпрабаванні ў Полацкім навіцыяце. Прафесар французскай мовы ў Оршы (1806—1807) і рэгент канвікта ў Віцебску (1807—1811). У 1811—1814 гг. у складзе групы з 12 місіянераў накіраваны ў Адэскую місію, дзе была разгорнута апостальская дзейнасць сярод мясцовых італьянскіх і нямецкіх эмігрантаў.

У 1814 г. вярнуўся на Беларусь. 2 лютага 1815 г. склаў апошнія зарокі. Працаваў у Полацкай езуіцкай акадэміі: прафесар Св. Пісання, царкоўнай гісторыі і старажытнаяўрэйскай мовы (1814—1816), старажытнаяўрэйскай, грэчаскай і французскай моў (1818—1819), старажытнаяўрэйскай і грэчаскай моў і нямецкай літаратуры (1819—1820); дэкан факультэта моў (1815—1817, 1818—1820) і цэнзар тыпаграфіі (1816—1817). У 1817—1818 гг. быў рэгентам канвікта ў Оршы.

Пасля выгнання езуітаў з Расійскай імперыі (1820) накіраваўся ў Італію. Але ў 1823 г. пераехаў на Галічыну, дзе выкладаў Св. Пісанне, старажытнаяўрэйскую і грэчаскую мовы ў Старой Весі (1823—1826) і Тынцы (1826—1831). Апошнія дзесяцігоддзі жыцця пакутваў на хранічную хваробу.

Памёр у Старой Весі 19 лістапада 1861 г.

Зноскі
------

1. 1 2  Catalogs SJ 1774—1829. Russiae. Архівавана 13 ліпеня 2020.
2. ↑  Załęski, S. Jezuici w Polsce. T. 5, Jezuici w Polsce porozbiorowej 1773—1905. Cz. 1 : 1773—1820. — Kraków: W.L. Anczyc i sp, 1907. — s. 402—405.
3. ↑  Инглот, М. Общество Иисуса в Российской Империи (1772—1820 гг.) и его роль в повсеместном восстановлении Ордена во всем мире / М. Инглот; пер. А. Н. Коваля. — М. : Институт философии, теологии и истории св. Фомы, 2004. — С. 183—184.
4. 1 2  Grzebień, L. (Ed.), *Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy*, 1996.

Літаратура
----------

* Инглот, М. Общество Иисуса в Российской Империи (1772—1820 гг.) и его роль в повсеместном восстановлении Ордена во всем мире / М. Инглот; пер. А. Н. Коваля. — М. : Институт философии, теологии и истории св. Фомы, 2004. — 632 с.
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / оprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Giżycki, J.M.  (руск.) (бел. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. — Kraków: Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. — 288 s.
* Załęski, S. Jezuici w Polsce. T. 5, Jezuici w Polsce porozbiorowej 1773—1905. Cz. 1 : 1773—1820. — Kraków: W.L. Anczyc i sp, 1907. — 517 s.
**Бааві́шта**, або **Бо́а-Ві́шта** (партуг. *Boa Vista*, літаральна «добры выгляд») — востраў у краіне Каба-Вердэ, уваходзіць у паўночную групу астравоў Барлавенту. Агульная плошча 620 кв. км. Насельніцтва — 6233 чал. (2010 г.). Найвышэйшы пункт — узгорак Монтэ-Эстанцыя (387 м). Самы буйны населены пункт — Сал-Рэй.

Прырода
-------

Баавішта, трэці па плошчы востраў Каба-Вердэ, знаходзіцца ўсяго ў 455 км ад узбярэжжа Афрыкі. Мае вулканічнае паходжанне. Ландшафты пераважна раўнінныя. Вылучаецца толькі некалькі ўзгоркаў — Монтэ-Эстанцыя (387 м), Санту-Антоніу, Монтэ-Негру і інш. Частка глебаў і крыніц вады засоленая. Берагі камяністыя і пясчаныя. Працягласць пляжаў — каля 55 км.

У мінулым Баавішта была пакрытая лясамі і хмызняком. Але ў выніку дзейнасці чалавека і рассялення хатняй жывёлы мясцовыя лясы былі вынішчаны. Большую частку вострава зараз займаюць каменная пустыня і пясчаныя дзюны. На поўначы Баавішты, а таксама ў турыстычнай узбярэжнай зоне пераважаюць культурныя насаджэнні, у тым ліку зараснікі акацыі, бананаў і фінікавай пальмы. Пляжы Боа-Вішты прыцягваюць чарапах. У 2010 г. арганізаваны марскі запаведнік і навуковы цэнтр аховы і вывучэння гэтых жывёлін.

У непасрэднай блізкасці да Баавішты таксама месцяцца малыя выспы Ілью-ды-Сал-Рэй і Ілью-ды-Балуату.

Гісторыя
--------

Згодна з легендамі, Баавішта была адным з першых астравоў Каба-Вердэ, адкрытых партугальскімі маракамі (3 мая 1460 г.). Заспетыя штормам, яны быццам бы ўзрадаваліся, калі ўбачылі зямлю, і таму далі ёй назву «Добры выгляд». Партугальская калонія з’явілася на востраве да 1490 г. Значную колькасць пасяленцаў складалі чарнаскурыя афрыканскія рабы. Аднак рабства мела патрыярхальны характар. Каланісты першапачаткова займаліся ловам чарапах, вырошчвалі гародніну, бавоўну і цукровы трыснёг на продаж.

З XVIII ст. пераважалі жывёлагадоўля і здабыча солі.

У 1872 г. на востраве пасяліліся мараканскія яўрэі. Да нашай пары захаваліся яўрэйскія могілкі.

Эканоміка
---------

Жыхары вострава традыцыйна займаюцца вырошчваннем фінікавай пальмы, ловам рыбы, здабычай солі і вапняку. З пачатку 1980-х гг. галоўная галіна мясцовай гаспадаркі — абслугоўванне турыстаў.

Галерэя
-------

* Салёныя азёры на ўзбярэжжыСалёныя азёры на ўзбярэжжы
* Узгорак Монтэ-ЭстанцыяУзгорак Монтэ-Эстанцыя
* Флора цэнтральнай часткі востраваФлора цэнтральнай часткі вострава
* Хатняя жывёлаХатняя жывёла
* Горад Сал-РэйГорад Сал-Рэй
* Турыстычны комплексТурыстычны комплекс

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Падрабязны турыстычны даведнік Архівавана 20 сакавіка 2012.
* Чарапахавы запаведнік на Баавішце Архівавана 20 лістапада 2008.
* Чарапахавы запаведнік на Баавішце Архівавана 20 лістапада 2008.
**Тыпавы від** (у біялагічнай сістэматыцы) — від, які выступае ў якасці наменклатурнага тыпу роду.

Ва ўсіх спрэчных сітуацыях тыпавы від выступае ў якасці адзінага аб'ектыўнага носьбіта дадзенага радавога імя. 

Правілы і рэкамендацыі, якія тычацца тыпавых відаў, сфармуляваны ў адпаведных міжнародных кодэксах: заалагічнай і батанічнай наменклатуры, а таксама адмысловым кодэксе наменклатуры бактэрый.

Відавочнае і недвухсэнсоўнае ўказанне тыпавога віду стала агульнапрынятай практыкай толькі у канцы XIX стагоддзя. Тыпавыя віды шматлікіх родаў, вылучаных у XVIII і пачатку XIX стагоддзяў, былі пазначаны пазней на падставе правіл і рэкамендацый, запісаных у кодэксах.

Гл. таксама
-----------

* Наменклатурны тып

Артыкулы пра прыватныя выпадкі наменклатурнага тыпу:

* Тыпавыя асобнікі (у артыкуле дадзены вызначэнні *галатыпу*, *паратыпу*, *лектатыпу* і да т.п.)
* Тыпавы род

Спасылкі
--------

* *Международный кодекс зоологической номенклатуры. Издание четвёртое. Принят Международным союзом биологических наук.* Пер. с англ. и фр. СПб. 2000. 221 с. опубликован в Интернете Архівавана 5 кастрычніка 2018.
* International Code of the Zoological Nomenclature Архівавана 22 жніўня 2006. (4th Edition, 2000)
* International Code of the Botanical Nomenclature («St. Louis Code», 2000)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Невядомскі.
**Тэадат Невядомскі** (польск.: Teodat Niewiadomski; 22 снежня 1692, Літва — 10 лістапада 1761, Вільня) — дзеяч каталіцкага касцёлу і Ордэна езуітаў, педагог.

Пасля заканчэння курса рыторыкі ў езуіцкіх школах 18 ліпеня 1714 г. уступіў у Вільні ў Таварыства Ісуса. Прайшоўшы выпрабаванні ў навіцыяце, два гады займаўся выкладаннем, у там ліку як настаўнік інфімы ў Полацкім езуіцкім калегіуме (1716—1717). Вывучаў філасофію ў Полацку (1718—1721) і тэалогію ў Вільні (1723—1727). Таксама ў сталіцы ВКЛ быў высвечаны на ксяндза (1726). У наступныя гады — прафесар рыторыкі для экстэрнаў у Нясвіжы (1727—1728), прэфект школ і прафесар рыторыкі для семінарыстаў-езуітаў у настаўніцкай семінарыі ў Слуцку (1728—1730), прафесар філасофіі ў Варшаве (1731—1733).

У 1733 г. быў накіраваны ў Рым, дзе займаў пасаду пенітэнцыярыя для палякаў у базіліцы Св. Пятра (1733—1746), а потым пракуратара па справах беатыфікацыі Андрэя Баболі (1747—1755). Атрымаў ад папы Бенедыкта XIV згоду на правядзенне часткі беатыфікацыйнага працэсу А. Баболі ў Пінску. Пасля вяртання на Радзіму займаў пасаду прэпозіта Дому прафесаў у Вільні (1758—1761).

Ад імя езуітаў, якія працавалі ў Інфлянтах, выдаў панегірык у гонар інфлянцкага біскупа Аўгусціна Адама Весэля *Corona Anni Sancti proavita gratiarum cornua Illmi… Augustini Adami Wessel* (Вільня, 1725).

Зноскі
------

1. ↑  Grzebień, L. (Ed.), *Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy*, 1996.
2. 1 2 3  Królikowska, A. Profesorowie jezuickich seminariów nauczycielskich od XVI do XVIII wieku. Słownik biograficzny. / A.Królikowska. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie -Wydawnictwo WAM, 2017. — s. 113—114.

Літаратура
----------

* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / оprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. — Kraków: Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Królikowska, A. Profesorowie jezuickich seminariów nauczycielskich od XVI do XVIII wieku. Słownik biograficzny. / A.Królikowska. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie -Wydawnictwo WAM, 2017. — 188 s.
**Засце́нны** — былы пасёлак у Забалоцкім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

На захадзе і поўдні мяжуе з лесам. Побач радовішча суглінкаў.

У сувязі з радыяцыйным забруджваннем пасля Чарнобыльскай катастрофы жыхары (10 сем'яў) пераселены ў 1990 годзе ў чыстыя месцы.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 10 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель).

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы Доўск — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай мерыдыянальнай вуліцы з драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Заснаваны напачатку XX стагоддзя перасяленцамі з суседніх вёсак. Найболей актыўная забудова даводзіцца на 1920-я гады. У 1929 годзе жыхары пасёлка ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ўваходзіў у склад калгаса «Іскра» (цэнтр — вёска Забалоцце). Да 6 студзеня 1965 года пасёлак уваходзіў у склад Халоцкага сельсавета, пасля — у складзе Рагінскага сельсавета, з 18 студзеня 1965 года — у складзе Забалоцкага сельсавета.

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2010 год — жыхароў няма.

### Дынаміка

* 1926 год — 17 двароў, 37 жыхароў.
* 1959 год — 80 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — жыхары (10 сем’яў) пераселены.

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

1. ↑  Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб утварэнні новых раёнаў Беларускай ССР ад 6 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 2 (1082).
2. ↑  Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 18 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 10 (1090).
Mazda CX-5 2.0Mazda CX-5 2.0Mazda CX-5 2.0 на ВікісховішчыMazda CX-5 2.0 на ВікісховішчыАгульныя даныя

|  |  |
| --- | --- |
| Вытворца: | Mazda |

|  |  |
| --- | --- |
| Выпуск: | 2012 - ц. ч. 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Зборка: | Японія |

|  |  |
| --- | --- |
| Клас: | кампактны красовер 
  |

Дызайн

|  |  |
| --- | --- |
| Тып(ы) кузавы: | 5‑дзв. SUV (5‑мест.) 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Колавая формула: | 4×2, 4×4 
  |

ХарактарыстыкіМасава-габарытныя

|  |  |
| --- | --- |
| Даўжыня: | 4555 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Шырыня: | 1840 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Вышыня: | 1670 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Колавая база: | 2700 мм 
  |

Іншае

|  |  |
| --- | --- |
| Аб'ём бака: | 58 л 
  |

**Mazda CX-5** - кампактны красовер японскай кампаніі Mazda, серыйную вытворчасць якога пачалося ў 2013 годзе. Гэта першы аўтамабіль Mazda, створаны паводле мовы канструявання KODO - Дух руху. Таксама гэта першая мадэль, аснашчана пакетам тэхналогій Skyactiv Technology, накіраваных на зніжэнне масы агрэгатаў аўтамабіля без шкоды для паліўнай эфектыўнасці, дынамікі і бяспекі. На сённяшні дзень існуе 2 пакаленні Mazda CX-5: 

* 1 пакаленне - 2012-2017
* 2 пакаленне - 2017 - ц.ч.

Апісанне '2016
--------------

Вадзіцелі могуць выбраць паміж двума рухавікамі. Але выбар абмяжоўваецца тым фактам, што базавы 2.0-літровы чатырохцыліндравы рухавік даступны толькі з шасціступеньчатай механічнай каробкай перадач у мадэлі Sport. Усе астатнія мадэлі выкарыстоўваюць 2.5-літровы чатырохцыліндравы рухавік у спалучэнні з шасціступеньчатай аўтаматычнай каробкай перадач. Выбраўшы такую ​​камбінацыю, кіроўца зможа перайсці на поўны прывад. Абедзве скрынкі перадач добра супрацоўнічаюць з адпаведнымі рухавікамі. Рухавікі з тэхналогіяй «Skyactiv» маюць прамы ўпырск паліва, які забяспечвае магутнасць і эканамічнасць. Пазадарожнік CX-5 патрабуе звычайнага паліва. Яго буксіровачныя здольнасць абмяжоўваецца 907 кг.

Бяспека
-------

Вынікі краш-тэсту Mazda CX-5 2016 года ад страхавога інстытута дарожнай бяспекі (IIHS):

| Франтальны ўдар з 
малым перакрыццем 
(з боку вадзіцеля) | Франтальны ўдар 
з сярэднім 
перакрыццем | Бакавыя бок | Моцнасць даху | Падгалоўнікі 
і сядзенні |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Добра | Добра | Добра | Добра | Добра |

Агляд мадэлі
------------

* Mazda CX-5 сперадуMazda CX-5 спераду
* Mazda CX-5 ззадуMazda CX-5 ззаду
* Mazda CX-5 збокуMazda CX-5 збоку
* Mazda CX-5 святлоMazda CX-5 святло
* Mazda CX-5 люстэркаMazda CX-5 люстэрка

Зноскі
------


1. ↑  Обзор тест-драйва: Mazda CX-5 2016
2. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 13 лістапада 2017. Праверана 23 лістапада 2017.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гумкоўскі.
**Станіслаў Гумкоўскі** (польск.: Stanisław Gumkowski; 14 лістапада 1741, Мазовія — 20 красавіка 1799, Полацк) — езуіцкі місіянер.

Уступіў у Таварыства Ісуса 22 жніўня 1760 г. у Нясвіжы. Вывучаў філасофію і матэматыку ў Нясвіжскім езуіцкім калегіуме (1764—1767). Выкладаў рыторыку, паэтыку і гісторыю ў Слуцку (1767—1768). Прайшоў курс архітэктуры (1768—1769), а потым тэалогіі ў Полацкім езуіцкім калегіуме (1770—1774). У 1773 г. высвечаны ў Полацку на ксяндза. І ў далейшым быў звязаны полацкай езуіцкай пляцоўкай, у тым ліку як яе пракуратар (лац.: procurator domus, пасада, блізкая сучаснай «загадчык гаспадаркі»; 1776—1777 і 1782—1783), вандроўны місіянер (1784—1795), памочнік магістра навіцыяту (1795—1799).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Grzebień, L. (Ed.), *Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy*, 1996.
2. ↑  Grzebień, L. (Ed.), *Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy*, 1996.
3. ↑  Catalogs SJ 1774—1829. Russiae. Архівавана 13 ліпеня 2020.

Літаратура
----------

* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / оprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Грэй.
**Памылка Lua: not enough memory.****Памылка Lua: not enough memory.**
**Джасцін Грэй** (нар. 31 сакавіка 1984, Ролі, ЗША) — амерыканскі баскетбаліст.

Кар’ера
-------

Скончыў універсітэт «Уэйк Форэст», практычна ўсю кар’еру выступаў у Старым Свеце. Грэй абараняў колеры бельгійскіх «Вэрв’е» і «Дэксіі», грэцкіх ПАОКа і «Кавалы», чэшскага «Німбурка», польскага «Турава», украінскага «Данецка», нямецкага «Франкфурта», французскага «Пуацье», турэцкага «Стамбула» і балгарскага «Рыльскі». Выступаў у першынствах Кітая («Гуанчжоў»), Лівана («Бейрут») і Кіпра («Апалон» з Лімасола).

У лютым 2015 года падпісаў кантракт з баскетбольным клубам «Цмокі-Мінск».

Зноскі
------

1. ↑  Джасцін Грэй застаецца ў складзе каманды «Цмокi-Мiнск»

**Памылка Lua: not enough memory.**
**Францішак Ксаверый Ксянжкевіч** (польск.: Franciszek Ksawery Księźkiewicz (Księszkiewicz); 3 снежня 1731, Вармія — 14 сакавіка 1785, Вышкава) — езуіцкі святар і педагог.

Пасля заканчэння езуіцкіх школ 25 жніўня 1747 г. у Вільні ўступіў у Таварыства Ісуса. Прайшоўшы выпрабаванні ў навіцыяце выкладаў у Вільні (1749—1750). Вывучаў філасофію ў Віленскай акадэміі (1750—1753), а потым выкладаў у сярэдніх школах у Вільні (1753—1756) і Браневе (1756—1757). З 1757 па 1761 гг. прайшоў курс тэалогіі ў Бранеўскам езуіцкім калегіуме. У Браневе быў высвечаны на ксяндза.

Прафесар рыторыкі і грэчаскай мовы для семінарыстаў-езуітаў у настаўніцкай семінарыі пры Полацкім езуіцкім калегіуме (1764—1765), прафесар філасофіі і грэчаскай мовы (1765—1768) і прэфект бібліятэкі (1765—1766) ў Полацку. Прэфект друкарні ў Нясвіжы (1768—1769), прафесар рыторыкі для семінарыстаў-езуітаў і прэфект школ у настаўніцкай семінарыі ў Слуцку (1770—1771). У 1771—1772 гг. — прэфект архіву Мазавецкай правінцыі Таварыства Ісуса ў Нясвіжы, а ў 1772—1773 гг. — сакратар правінцыяла Мазавецкай правінцыі Таварыства Ісуса. Пасля скасавання Ордэна езуітаў (1773), прыкладна з 1775 г. быў дырэктарам дыяцэзіяльнай семінарыі ў Пултуску.

Апублікаваў панегірык у гонар Юзафа Анджэя Залускага з нагоды яго намінацыі на кіеўскага епіскапа: *Illustrissimo… Josepho Andreae Comiti in Zaluskie Załuski, Kiioviae Antistis primum Sacrum Pontificio ritu facientis honorem* (Варшава, 1759).

Зноскі
------

1. ↑  Grzebień, L. (Ed.), *Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy*, 1996.
2. 1 2 3  Królikowska, A. Profesorowie jezuickich seminariów nauczycielskich od XVI do XVIII wieku. Słownik biograficzny. / A.Królikowska. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie -Wydawnictwo WAM, 2017. — s. 90-91.

Літаратура
----------

* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / оprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. — Kraków: Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Królikowska, A. Profesorowie jezuickich seminariów nauczycielskich od XVI do XVIII wieku. Słownik biograficzny. / A.Królikowska. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie -Wydawnictwo WAM, 2017. — 188 s.
«**Кастусь Каліноўскі сярод паўстанцаў 1863 года**» — карціна Пётры Сергіевіча, напісаная ў 1936 годзе.

Апісанне
--------

Карціна паказвае сустрэчу Кастуся Каліноўскага, аднаго з кіраўнікоў нацыянальна-вызваленчага паўстання 1863—1864 гадоў, з паўстанцамі. Сустрэча праходзіць на лясным узлеску. Кастусь Каліноўскі стаіць у цэнтры, ля вогнішча, яго атачаюць верныя паплечнікі. Вакол Каліноўскага стаяць прадстаўнікі беларускай шляхты, былыя вайскоўцы, але бальшыня тых, хто сабраўся на сустрэчу — сяляне і касінеры, узброеныя сякерамі і вертыкальна насаджанымі на шасты косамі.

Гісторыя
--------

Пётра Сергіевіч, чые светапогляды фарміраваліся пад уплывам нацыянальна-вызваленчага руху Заходняй Беларусі, у 1930-х гадах стварае партрэт Кастуся Каліноўскага, робіць некалькі эскізаў, а ў 1936 годзе — першы варыянт тэматычнай карціны «Кастусь Каліноўскі сярод паўстанцаў».

Слонімская мастачка Алена Бялецкая ў часы нямецкай акупацыі ў 1943 годзе да 80-годдзя з пачатку паўстання напісала на заказ дырэктара Слонімскага музея І. Стаброўскага партрэт К. Каліноўскага і зрабіла копію з карціны Пётры Сергіевіча «Кастусь Каліноўскі сярод паўстанцаў». Гэтая карціна заняла пачэснае месца ў адной з залаў музея, але хутка абудзіла ў немцаў непрыемныя асацыяцыі і яны загадалі знішчыць яе, а мастачка была пасаджана ў турму. Партрэт Каліноўскага і іншыя карціны захаваў І. Стаброўскі, яны і па сённяшні дзень знаходзяцца ў музеі Слоніма.

У 1948 годзе Пётра Сергіевіч стварае другі варыянт жывапіснай карціны «Кастусь Каліноўскі сярод паўстанцаў 1863 года», у 1965 — трэці, які знаходзіцца ў Мастацкім музеі Літвы.

Па сённяшні дзень карціна Пётры Сергіевіча «Кастусь Каліноўскі сярод паўстанцаў 1863 года» ёсць адной з самых яркіх мастацкіх работ, якая вобразна раскрыла веліч Кастуся Каліноўскага і гістарычную значнасць паўстання 1863 года.

Зноскі
------

1. ↑  Вобраз Кастуся Каліноўскага ў літаратуры і мастацтве

Спасылкі
--------

* Пётр Сергіевіч. Кастусь Каліноўскі сярод паўстанцаў 1863 года
**Клуж-Напока** — румынскі прафесійны баскетбольны клуб, які базуецца ў аднайменным горадзе Клуж-Напока, Румынія. У нацыянальным чэмпіянаце гуляе пад доўгай назвай «У-Банка Трансільванія Клуж-Напока», што звязана з спонсарскімі абавязкамі.

Гісторыя
--------

Спачатку быў часткай спартовага клуба «У Клуж» (U Cluj). Клуб быў заснаваны ў 1919 годзе, баскетбольная каманда з’явілася ў 1947 годзе, а ўпершыню згуляла на чэмпіянаце Румыніі ў 1966 годзе. З той пары «Клуж» увесь час быў у першым румынскім дывізіёне. Лепшыя дасягнення былі ў 1990-х гадах, калі ён тройчы выйграў чэмпіянат Румыніі. Клуб заваюе чэмпіёнства яшчэ 2 разы: у 2011 і 2017 гадах. А таксама тройчы стане ўладальнікам Кубку краіны (2011, 2016, 2017).

Самым вядомым гульцом, які гуляў за «Клуж», быў Георгі Мурашан. Ён стаў адным з двух самых высокіх гульцоў у гісторыі НБА (231 см).

Зноскі
------

1. ↑  Клуж. Прэв’ю да матчy Архівавана 16 ліпеня 2021.