Не блытаць з з іншымі міжнароднымі судамі ў Гаазе.

**Міжнародны крымінальны суд** (англ.: International Criminal Court, ICC ці ICCt; фр.: Cour pénale internationale; скарочана — **МКС**) — першы пастаянны міжнародны орган крымінальнай юстыцыі, у кампетэнцыю якога ўваходзіць праследаванне асоб, адказных за генацыд, ваенныя злачынствы, злачынствы супраць чалавечнасці і агрэсію. Заснаваны на аснове Рымскага статуту, прынятага ў 1998 годзе. Афіцыйна пачаў сваю працу 1 ліпеня 2002 года.

У адрозненне ад іншых міжнародных спецыяльных (*ad hoc*) і змяшаных крымінальных судоў, МКС з'яўляецца пастаяннай установай. У яго кампетэнцыю ўваходзяць злачынствы, здзейсненыя пасля ўвахождання Рымскага статуту ў сілу.

Месцазнаходжаннем з'яўляецца Гаага, аднак па жаданні суда пасяджэння могуць праходзіць у любым іншым месцы. Міжнародны крымінальны суд не варта блытаць з Міжнародным судом ААН, які таксама засядае ў Гаазе, але мае іншую кампетэнцыю. МКС не ўваходзіць у афіцыйныя структуры Арганізацыі Аб'яднаных Нацый, хоць можа ўзбуджаць справы па прадстаўленні Савета Бяспекі ААН.

Гісторыя
--------

Асноўны артыкул: **Рымскі статут Міжнароднага крымінальнага суда**
Міжнародная супольнасць даўно імкнулася да стварэння пастаяннага міжнароднага крымінальнага суда, але з-за разнастайных рознагалоссяў гэта пытанне на працяглы час адкладвалася. Яшчэ ў 1948 годзе Генеральная Асамблея ААН у сваёй рэзалюцыі паказвала на неабходнасць стварэння спецыяльнага юрыдычнага органа, які б на пастаяннай аснове займаўся крымінальным праследаваннем асоб, адказных за здзяйсненне злачынстваў генацыду і іншых злачынстваў аналагічнага цяжару. Праца над гэтым пытаннем была даручана Камісіі міжнароднага права, якая прыйшла да высновы, што стварэнне такога органа з'яўляецца пажаданым і магчымым з пункту гледжання міжнароднага права, аднак пазней праца ў гэтым кірунку Генеральнай Асамблеяй была прыпынена ў сувязі з адсутнасцю кансенсусу ў вызначэнні паняцця агрэсія.

У сярэдзіне XX стагоддзя пасля Другой сусветнай вайны міжнародная супольнасць дасягнула кансенсусу толькі ў вызначэнні генацыду, злачынстваў супраць чалавечнасці і ваенных злачынстваў, прыняўшы адпаведныя міжнародныя дакументы па іх. Велізарны ўплыў на фарміраванне міжнароднага крымінальнага права аказалі Нюрнбергскі і Такійскі працэсы над асобамі, вінаватымі ў здзяйсненні ваенных злачынстваў, злачынстваў супраць міру і супраць чалавечнасці падчас Другой сусветнай вайны. У далейшым ва ўмовах біпалярнага свету і абвастрэння халоднай вайны пытанне аб заснаванні міжнароднага крымінальнага суда больш не ўздымалася.

Толькі ў канцы 1980-х — пачатку 1990-х гадах пасля заканчэння халоднай вайны да гэтага пытання было зноў прыцягнута ўвага. Спачатку ў 1989 годзе ўрад Трынідада і Табага звярнулася з літом у Генеральную Асамблею з просьбай аднавіць працу над пытаннем аб міжнародным крымінальным судзе, чыя б юрысдыкцыя распаўсюджвалася і на незаконны абарот наркатычных сродкаў. Затым у 1991 годзе ў былой Югаславіі пачалася кровапралітная грамадзянская вайна, а ў 1994 годзе ў Руандзе адбыўся генацыд. Савет Бяспекі ААН адрэагаваў на дзве апошнія сітуацыі і сваім рашэннем заснаваў *ad hoc* трыбуналы (МТБЮ і МТР) для прыцягнення да пакарання адказных асоб. Аднак, паколькі гэтыя трыбуналы былі створаны для расследавання злачынстваў, здзейсненых толькі ў пэўны час і ў рамках пэўнага канфлікту, міжнароднай супольнасцю была дасягнута агульная згода наконт таго, што канчаткова наспела пытанне аб заснаванні незалежнага і пастаяннага крымінальнага суда. На сваёй 52-й сесіі Генеральная Асамблея па гэтым пытанні пастанавіла склікаць у 1998 годзе пад эгідай ААН Дыпламатычную канферэнцыю ў Рыме з удзелам усіх дзяржаў. 17 ліпеня 1998 года міжнародная супольнасць дасягнула гістарычнай мяжы, калі 120 дзяржаў падпісала Рымскі статут — прававую аснову для стварэння пастаяннага міжнароднага крымінальнага суда.

Міжнародны крымінальны суд (МКС) з'яўляецца першым пастаянным міжнародным органам крымінальнага правасуддзя, створаным на аснове дагавора паміж дзяржавамі, які неабходны, у першую чаргу, для таго каб не дапусціць сітуацыі беспакаранасці асоб, якія здзейснілі самыя сур'ёзныя злачынствы, якія выклікаюць заклапочанасць усёй міжнароднай супольнасці ў цэлым. МКС мае статус незалежнай міжнароднай арганізацыі, і не з'яўляецца часткай структуры ААН. Ён размяшчаецца ў Гаазе, Нідэрланды. Расходы суда фінансуюцца за кошт яго дзяржаў-удзельнікаў, а таксама магчымыя добраахвотныя ўнёскі ад урадаў, міжнародных арганізацый, прыватных асоб, карпарацый і іншых суб'ектаў.

Рымскі статут набыў моц 1 ліпеня 2002 года пасля яго ратыфікацыі 60 краінамі.

Дзяржавы-ўдзельнікі
-------------------

     Дзяржавы-ўдзельнікі МКС      Дзяржавы, якія падпісалі, але не ратыфікавалі Рымскі статут      Дзяржавы, якія не падпісалі і не далучыліся да Рымскага статуту
Дзяржавы становяцца ўдзельнікамі МКС, а злачынствы, дзейсненыя іх грамадзянамі або на іх тэрыторыі — падсуднымі яму, па факце ратыфікацыі Рымскага статуту.

Станам на красавік 2013 года Рымскі статут ратыфікавала 122 дзяржавы ва ўсім свеце. З 193 дзяржаў-членаў ААН ратыфікавала толькі 121 (астравы Кука не з'яўляюцца членам ААН), 31 — падпісалі, але не ратыфікавалі, а 41 — зусім не падпісалі.

Шэраг краін прынцыпова пярэчыць супраць самой ідэі МКС, бо яна, на іх думку, абмяжоўвае суверэнітэт дзяржаў і дае нявызначана шырокія кампетэнцыі суду; сярод іх ЗША, Кітай, Індыя, Ізраіль і Іран.

Самым заўзятым праціўнікам дзейнасці МКС з'яўляецца ЗША. Урад ЗША хоць і падпісаў Рымскі статут у 2000 годзе, але ўжо ў 2002 годзе адклікаў свой подпіс. Першапачаткова Біл Клінтан, падпісваючы дакумент, патлумачыў, што ЗША не збіраюцца ратыфікаваць Рымскі статут, пакуль у поўнай меры на свае вочы не азнаёмяцца з працай Міжнароднага крымінальнага суда. У далейшым ужо адміністрацыя Буша-малодшага на падставе абароны сваіх ваеннаслужачых цалкам адмовілася ад удзелу ў Рымскім статуце, заявіўшы, што ён парушае нацыянальныя інтарэсы і суверэнітэт ЗША. Акрамя таго ў 2002 годзе быў прыняты спецыяльны Закон аб абароне амерыканскага персанала за мяжой  (англ.) (бел. які дазволіў ужыванне ваеннай сілы для вызвалення любога амерыканскага грамадзяніна або грамадзян з ліку саюзнікаў ЗША, затрыманых на тэрыторыі якой-небудзь дзяржавы па ордары МКС. Таксама ЗША склалі двухбаковыя пагадненні з шэрагам краін, у якіх абавязалі іх не выдаваць падазраваных амерыканскіх грамадзян Міжнароднаму крымінальнаму суду, а ў выпадку парушэння гэтых дамоўленасцей ЗША спыняць аказанне ім ваеннай дапамогі і любую іншую падтрымку.

Рост колькасці дзяржаў, якія ратыфікавалі Рымскі статут (1998—2006)
Дзяржавы-ўдзельнікі, што ратыфікавалі Рымскі статут, падзяляюцца на наступныя рэгіянальныя групы:

* Афрыканскія дзяржавы;
* Азіяцкія дзяржавы, у тым ліку дзяржавы ў раёне Ціхага акіяна;
* Усходнееўрапейскія дзяржавы;
* дзяржавы Лацінскай Амерыкі і Карыбскага басейна;
* Заходняя Еўропа і іншыя дзяржавы.

Станам на на красавік 2013 года 34 дзяржавы-ўдзельніцы МКС адносяцца да афрыканскіх краін, 18 — да азіяцкіх, 18 — з Усходняй Еўропы, 27 — з Лацінскай Амерыкі і Карыбскага басейна і 25 — з Заходняй Еўропы і іншых дзяржаў.

Гл. таксама
-----------

* Міжнародны суд ААН
* Міжнародны трыбунал па былой Югаславіі
* Міжнародны трыбунал па Руандзе
* Нюрнбергскі працэс

Каментарыі
----------

Зноскі
------

1. 1 2  Міжнародны крымінальны суд: Гістарычны агляд **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *сайт ААН*. Архівавана з першакрыніцы 6 снежня 2012. Праверана 4 красавіка 2013.
2. ↑  *Верещетин B.C.* Международный уголовный суд: новые перспективы // *Московский журнал международного права*. — 1993. — № 2. — С. 4-41.
3. 1 2  ICC: The States Parties to the Rome Statute (англ.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 12 красавіка 2016. Праверана 3 красавіка 2013.
4. ↑  Clinton's statement on war crimes court (англ.)(недаступная спасылка). *BBC News*. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2013. Праверана 4 красавіка 2013.
5. ↑  Новы напад ЗША на Міжнародны крымінальны суд (руск.)(недаступная спасылка). *Х'юман Райтс Вотч* (16 ліпеня 2002). Архівавана з першакрыніцы 24 верасня 2015. Праверана 4 красавіка 2013.
6. ↑  Пачатак супрацьстаяння. ЗША і Міжнародны крымінальны суд Агляд за май 2002 г. (руск.)(недаступная спасылка). *Часопіс «Індэкс»*. Архівавана з першакрыніцы 10 снежня 2014. Праверана 4 красавіка 2013.
7. ↑  Status of US Bilateral Immunity Acts (англ.) (PDF)(недаступная спасылка). *Coalition for the International Criminal Court* (16 ліпеня 2006). Архівавана з першакрыніцы 15 сакавіка 2012. Праверана 4 красавіка 2013.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* МКС на сайце ААН
* Рымскі статут

| ⛭Міжнародныя інстытуты і арганізацыі па правах чалавека |
| --- |
| Органы ААН | 
* Савет па правах чалавека ААН
* Камітэт па правах чалавека ААН
* Камітэт па эканамічных, сацыяльных і культурных правах
* Камітэт па ліквідацыі расавай дыскрымінацыі
* Камітэт па ліквідацыі дыскрымінацыі ў стаўленні да жанчын (ням.)
* Камітэт супраць катаванняў
* Камітэт па правах дзяцей (англ.)
* Камітэт па абароне правоў усіх рабочых-мігрантаў і членаў іх сем'яў
* Камітэт па правах інвалідаў (англ.)

 |
| Рэгіянальныя органы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Афрыка | 
* Афрыканская камісія па правах чалавека і народаў
* Афрыканскі суд па правах чалавека і народаў (англ.)

 |
| Еўропа | 
* Еўрапейскі суд па правах чалавека
* Еўрапейскі камітэт па папярэджанні катаванняў (англ.)
* Еўрапейская камісія па барацьбе з расізмам і няцерпнасцю
* Еўрапейскі камітэт па сацыяльных правах (фр.)
* Кансультатыўны камітэт Рамачнай канвенцыі па абароне нацыянальных меншасцей
* Камітэт экспертаў Еўрапейскай хартыі рэгіянальных моў і моў меншасцей
* Бюро па дэмакратычных інстытутах і правам чалавека
* Агенцтва ЕС па правах чалавека (англ.)

 |
| Амерыка | 
* Міжамерыканская камісія па правах чалавека
* Міжамерыканскі суд па правах чалавека (англ.)

 |
| Азія | Міжурадавая камісія АСЕАН па правах чалавека (англ.) |

 |
| Міжнародныя прадстаўнікі | 
* Вярхоўны камісар ААН па правах чалавека
* Вярхоўны камісар ААН па справах бежанцаў
* Камісар Савета Еўропы па правах чалавека
* Вярхоўны камісар АБСЕ па нацыянальных меншасцях
* Спецыяльны прадстаўнік АБСЕ па барацьбе з гандлем людзьмі
* Прадстаўнік АБСЕ па свабодзе СМІ

 |
| Вядучыя НУА | 
* Міжнародны камітэт Чырвонага Крыжа
* Amnesty International
* Human Rights Watch
* FIDH

 |
| 
* Правы чалавека
* Міжнароднае права правоў чалавека

 |

| ⛭Міжнароднае права |
| --- |
| Агульныя становішчы | Гісторыя ·  Суб’екты ·  Крыніцы (Дагавор • Звычай • Судовыя рашэнні • Агульныя прынцыпы права • Прававая дактрына ) ·  Прынцыпы ·  Нормы ·  Jus cogens ·  Erga omnes ·  Кадыфікацыя ·  Імплементацыя |  |
| Міжнароднаяправасуб’ектнасць | Сусветная супольнасць ·  Суверэнітэт ·  Імунітэт дзяржавы ·  Правапераемства ·  Кантынуітэт ·  Міжнароднае прызнанне ·  Права на самавызначэнне  ·  Нейтралітэт |
| Тэрыторыяў міжнародным праве | Сухапутная тэрыторыя ·  Дзяржаўная мяжа ·  Анклаў ·  Эксклаў ·  Паветраная прастора ·  Адкрытае мора ·  Міжнародны раён марскога дна ·  Тэрытарыяльнае мора ·  Прылеглая зона ·  Унутраныя воды ·  Памежная рака ·  Выключная эканамічная зона ·  Кантынентальны шэльф ·  Архіпелажныя воды ·  Пралівы ·  Каналы ·  Міжнародная тэрыторыя агульнага карыстання ·  Дэмаркацыя ·  Дэмілітарызацыя ·  Экстэрытарыйнасць

---

Спосабы набыцця тэрыторый:Адкрыццё ·  Анексія ·  Акупацыя  ·  Саступка ·  Плебісцыт ·  У сілу судовага рашэння ·  Фактычнае ўладанне ·  Каланізацыя ·  Сэцэсія  ·  Эстапель ·  Інтэртэмпаральнае права |
| Міжнародныя дагаворы | Канвенцыя ·  Дэкларацыя ·  Пакт ·  Пратакол ·  Мемарандум ·  Джэнтльменскае пагадненне ·  Трактат ·  Натыфікацыя ·  Бакі ·  Дэпазітар ·  Агаворка ·  Ратыфікацыя ·  Дэнансацыя |
| Міжнародныяарганізацыі | *Універсальныя:* ААН*Рэгіянальныя:* АБСЕ ·  Еўрапейскі саюз ·  НАТА ·  ААД ·  АСЕАН ·  АЦЭС ·  БРІКС ·  ЕАЭС ·  АПЕК ·  АЭСР ·  ЛАД ·  СНД ·  АДКБ ·  ШАС ·  Меркасур ·  Афрыканскі Саюз ·  Савет Еўропы ·  Садружнасць нацый ·  ГУАМ ·  НАФТА ·  АЧЭС ·  UNASUR ·  ЭКАВАС |
| Міжнароднаяадказнасць | Міжнародныя санкцыі ·  Санкцыі ААН ·  Контрзахады ·  Сатысфакцыя ·  Рэторсія ·  Рэпрэсаліі ·  Рэпарацыі ·  Рэстытуцыя ·  Субстытуцыя ·  Рэстарацыя |
| Галіны | Дыпламатычнае права ·  Консульскае права ·  Міжнароднае права правоў чалавека ·  Права міжнародных дагавораў ·  Права міжнародных арганізацый ·  Міжнароднае паветранае права ·  Міжнароднае марское права ·  Міжнароднае экалагічнае права ·   Міжнароднае касмічнае права ·  Міжнароднае эканамічнае права ·  Права міжнароднай бяспекі ·  Міжнароднае гуманітарнае права ·  Міжнароднае крымінальнае права |
| Іншае | Камісія ·  Асацыяцыя ·  Акадэмія ·  Пасрэдніцтва ·  Прымус да міру ·  Высыланне дыпламатаў |

| ⛭Міжнароднае крымінальнае права |
| --- |
| Крыніцы | 
* Гаагскія канвенцыі
* Жэнеўскія канвенцыі
* Статут Нюрнбергскага трыбунала
* Нюрнбергскія прынцыпы
* Статут ААН
* Канвенцыя аб генацыдзе
* Канвенцыя супраць катаванняў
* Рымскі статут

 |
| Злачынствы | 
* Супраць чалавечнасці
* Супраць міру
* Ваенныя
* Агрэсія
* Генацыд
* Апартэід
* Рабагандаль
* Пірацтва
* Транснацыянальныя

 |
| Крымінальныя суды | 
Пасля Другой Сусветнай вайны
Нюрнбергскі ваенны трыбунал
Такійскі ваенны трыбунал
Спецыяльныя
Міжнародны трыбунал па былой Югаславіі
Міжнародны трыбунал па Руандзе
*Рэшткавы механізм Трыбуналаў*
Змяшаныя
Спецыяльны суд па Сьера-Леонэ
Надзвычайныя палаты ў судах Камбоджы
Адмысловыя судовыя калегіі ва Усходнім Тыморы
Спецыяльны трыбунал па Ліване
Змяшаныя калегіі ў судах Косава
Пастаянны
Міжнародны крымінальны суд
 |
| Барацьба са злачыннасцю | 
* Інтэрпал
* Еўрапал
* Амерыпал
* Экстрадыцыя

 |