У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лошыца (значэнні).

**Ло́шыца Немарша́нская**, **Ло́шыца 2-я**— колішняя вёска на беразе ракі Лошыцы, з 1959 года часткова і з 1973 года цалкам у складзе Мінска.

Назва
-----

Назву атрымала ад Лошыцы, ракі над якой размяшчалася вёска, паводле Вадзіма Жучкевіча, імя ракі паходзіць ад даўняй назвы ласося — *лох*, *лош*, *лашак*.

Гісторыя
--------

### Ранняя гісторыя

Напэўна, у X—XIII стст. мясцовасць басейна ракі Лошыцы складала аднайменную воласць, пра засяленне таго часу сведчаць Лошыцкія селішчы (ніжэй па цячэнні, каля Лошыцы 1-й, цяпер у парку) і Лошыцкія курганныя могільнікі. З часам воласць раздрабілася на шэраг маёнткаў.

### Вялікае Княства Літоўскае

Магчыма, воласць цалкам («*са ўсім, што да Лошыцы слухае*») у 1440—1447 гадах вялікі князь Казімір надаў князю Аляксандру Сангушкавічу і загадаў «*усім лашычанам*» быць яму паслухмянымі. Больш пра наданне нічога не вядома, а князь Аляксандр Сангушкавіч дзейнічаў у іншым рэгіёне, таму атаясненне названай Лошыцы з менскай гіпатэтычнае.

У валадарства ж вялікага князя Казіміра «іменейца» (маёнтачак) «на рацэ… на Лошыцы» ў Пятра Дзержкавіча купіў пісар гаспадарскі Пятрашка Любіч, што ў 1493 годзе яму пацвердзіў вялікі князь Аляксандр, тым самым дакументам яму ж пацверджана і купля «зямлі» на рацэ Лошыцы ў Станкі Біцевіча, але гэтыя маёнтачак і зямля не тычыцца пазнейшых «двароў» Лошыцкіх (гл. Пятроўшчына). Таксама вядома *Лошыца Скіндзераўская*, якая да 1574 года ўжо належала Яну Курашу (гл. Курасоўшчына), яе сувязь з «дварамі» Лошыцкімі не прасочваецца.

Першыя пэўныя ўладальнікі Лошыцы — Хадкевічы, калі і як атрымалі ўладанне невядома, але з судовай справы 1511 года вынікае, што Лошыца была вотчынным маёнткам Аграфены, дачкі менскага намесніка Івана Хадкевіча і жонкі пазнейшага менскага намесніка князя Багдана Іванавіча Заслаўскага. Князь Багдан атрымаў на ўладанне пацвярджэнне вялікага князя Аляксандра, а ў 1511 годзе судзіўся за Лошыцу з вялікай княгіняй Аленай, да якой маёнтак або яго частка нейкім чынам трапіла.

Прынамсі дзве дачкі князя Багдана — князёўны Марыя і Фядора, атрымалі ў спадчыну па бацьку долю ў Лошыцкім уладанні. Доля Марыі знаходзілася ніжэй па рацэ Лошыцы, у 1557 годзе яна названа як *Лошыцкі двор* князя Талачынскага, яе першага мужа (пазней вядомы *Лошыца Гарнастаеўская* і ўрэшце вёска *Лошыца 1-я*). Доля Фядоры ў 1557 годзе названы як «двор» **Сухая Лошыца** князя Адзінцэвіча (двора Сухое Лошицы князя Одинцовы), яе другога мужа, пазней вядомы як **Лошыца Адзінцоўская**.

Пасля смерці маці і сясцёр Марыі, Ганны і Фядоры, які памерлі без нашчадкаў, Лошыцкі вотчынны маёнтак цалкам спадкавала князёў Таміла Багданаўна, жонка князя Рыгора Друцкага-Горскага. Пазней маёнтак зноў быў падзелены, ужо паміж іх дзецьмі — 4 сынамі і 4 дочкамі. Першая згадка князёў Друцкіх-Горскіх у сувязі з Лошыцай датавана 1574 годам. У 1576 годзе **Лошыцай Адзінцоўскай** ужо валодаў сын Тамілы — князь Пётр Друцкі-Горскі. Урэшце, у 1597 годзе, пасля канчатковага раздзелу айчызны і мацярызны паміж нашчадкамі Тамілы і Рыгора Друцага-Горскага, Лошыцу Адзінцоўскую атрымалі трое сыноў князя Пятра, да таго часу ўжо памерлага.

Станам на 1597 год маёнтак Лошыцы Адзінцоўскай складаўся апроч уласна яе з Капіевічаў і Скарынічаў. З трох сыноў Пятра Друцкага-Горскага двое — Канстанцін і Сямён памерлі без нашчадкаў, ім спадкаваў брат Самуэль. Потым Лошыцай Адзінцоўскай валодаў Фёдар Самуэлевіч Друцкі-Горскі. Затым у 1652—1666 гадах дзеці Фёдара — Канстанцін Юзаф і Канстанцыя Алена, пры іх у складзе маёнтка была сама Лошыца Адзінцоўская, Сеніца і Кончыцы. У 1685 годзе маёнтак Лошыцу Адзінцоўскую набылі Кастравіцкія.

У 1791 годзе вёска, цэнтр маёнтка з 6 вёсак Каралішчавіцкай парафіі, 2 «двары», 87 дымоў, 2 карчмы ва ўладанні Радзівілаў.

### Расійская імперыя

Неўзабаве Лошыцкі маёнтак у Радзівілаў выкупіў Іосіф Немаршанскі, у 1793 годзе прызначаны асэсарам Мінскай казённай палаты, якая кіравала дзяржаўнай маёмасцю і будаўніцтвам у створаных пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай расійскіх губернях, тады гэтая Лошыца размяшчалася пры «вялікай дарозе пінскай» (траса сучаснай вуліцы Лейтэнанта Кіжаватава).

У 1800 годзе 15 двароў, 112 жыхароў, драўляная ўніяцкая капліца Пакрова Багародзіцы, мост, грэбля, млын на 2 паставы, цагельны завод. У 1897 годзе **Лошыца Немаршанская** Сеніцкай воласці, 51 двор, 357 жыхароў, карчма. У маёнтку, які аддзяляўся ад вёскі рэчышчам ракі Лошыцы, жыло 70 чалавек.

У пачатку XX ст. роду Немаршанскіх належала вялікая тэрыторыя на поўдзень ад Мінска, цэнтрам уладанняў была Лошыца Немаршанская. Над ракой месцілася сядзіба з двухпавярховым домам, флігелямі, гаспадарчымі пабудовамі, атачоная вялікім паркам з садам.

У 1917 годзе Лошыца Немаршанскага Сеніцкай воласці Мінскага павета; 54 двары, 317 жыхароў. Побач месціўся аднайменны маёнтак (67 жыхароў) і карчма.

### Найноўшы час

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі маёмасць Немаршанскіх нацыяналізавана, перайменавана на **Лошыцу 2-ю**. На месцы сядзібы арганізаваны плодаагароднінны саўгас «Лошыца». Будынкі сядзібы прыстасаваны пад склады гародніны і садавіны. У адным з флігеляў адкрыта крама, у будынках гаспадарчых пабудоў — майстэрні. На гаспадарчым двары пабудаваны драўляныя будынкі і школа.

У 1924 годзе ў Сеніцкім сельсавеце Самахвалавіцкага раёна. У 1929 годзе пабудаваны цагляны завод (88 працаўнікоў, 1930). З 1931 года ў адміністрацыйным падпарадкаванні Менскага гарсавета, з 1934 года ў Менскім раёне.

У часе Другой сусветнай вайны большасць вясковых хат згарэла праз бамбардзіроўкі. Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны мясцовыя жыхары разабралі рэшткі пабудоў на цэглу, іншыя былі знесены ў часе будаўніцтва бальніцы хуткай дапамогі. 

У 1950-1970-я гады каля Лошыцы размяшчалася гаспадарка ЦК КПБ, а таксама пладовы сад, рэшткі якога захаваліся побач 3-й дзіцячай бальніцы. У 1959 годзе ў склад горада Мінска ўвайшла паўночная частка вёскі на левым беразе Лошыцы, якая амаль цалкам захавалася (1-ы, 2-і і 3-і Трубныя завулкі). У 1973 годзе ў склад горада Мінска ўвайшла і паўднёвая частка вёскі з былой сядзібай, на правым беразе Лошыцы, знесеная ў 1970-я гады. На месцы паўднёвай часткі месціцца комплекс Бальніцы хуткай медыцынскай дапамогі па вуліцы Лейтэнанта Кіжаватава. Апошні вясковы дом па вуліцы Лошыца 2-я знесены ў 2000-я гады. 

У 2012 годзе праектаваная станцыя Мінскага метрапалітэна на перасячэнні вуліц Кіжаватава і Асіповіцкай атрымала назву «Немаршанскі Сад».

Рэшткі сядзібы Немаршанскіх (XIX ст.) знесены ў жніўні 2015 года. На вуліцы Чарнігаўскай захаваліся колішнія вясковыя могілкі — Чарнігаўскія могілкі.

Зноскі
------

1. ↑  *Жучкевич В. А.* Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Мн.: Изд-во БГУ, 1974.
2. ↑  Груша, 2012, с. 68
3. 1 2 3  Груша, 2012, с. 53
4. ↑  Lietuvos Metrika / L. Anužytė L. A. Baliulis. — Vilnius: Lietuvos istorijos institutas, 1998. — Т. Knyga nr. 3 (1440—1498). Užrašymų knyga 3. — С. 75. — 162 с.
5. ↑  Груша, 2012, с. 58
6. ↑  *Насевіч В.* Заслаўскія // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 650. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.
7. 1 2 3 4  Лошыца 2-я. Беларускі архіў вуснай гісторыі **(нявызн.)**.  nashapamiac.org. Архівавана з першакрыніцы 7 чэрвеня 2017. Праверана 7 чэрвеня 2017.
8. ↑  *Насевіч В.* Менскі павет // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
9. ↑  Галубовіч, Рыбчонак, Шаланда, 2016, с. 291
10. ↑  Памяць, 1998, с. 599
11. 1 2 3  Олейник, 2013
12. 1 2  Минск : энциклопедический справочник, 1983, с. 219
13. 1 2  Сацукевіч І. І. с. 3
14. ↑  *Алег Грузьдзіловіч*. У Менску загінуў яшчэ адзін аб’ект гістарычнай спадчыны — сядзіба Немаршанскіх **(нявызн.)**.  svaboda.org (13 лістапада 2015). Архівавана з першакрыніцы 31 мая 2017. Праверана 31 траўня 2017.

Літаратура
----------

* *Груша А. І.* Ваколіцы Менска іх іх уладальнікі ў 30-х гадах XV — пачатку XVI ст. // *Мінск і мінчане: дзесяць стагоддзяў гісторыі. Крыніцы па гісторыі горада. Сацыяльныя структуры і паўсядзённасць (да 945-годдзя Мінска) : зборнік навуковых артыкулаў* / уклад. А. І. Груша ; рэдкал.: А. А. Каваленя [і інш.].. — Мінск: Беларуская навука, 2012. — С. 50—89. — ISBN 978-985-08-1497-5.
* Князі Друцкія-Горскія ў Вялікім Княстве Літоўскім у XV―XVIII стст. / В. У. Галубовіч, С. А. Рыбчонак, А. І. Шаланда. — Мір: Музей «Замкавы комплекс «Мір», 2016. — 391 с.
* Лошыца 2-я // Памяць: Гіст-дакум. хроніка Мінскага р-на / Гал. рэд. Беларус. Энцыкл.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.. — Мінск: БелЭн, 1998. — 640 с.
* Лошица 2-я // Минск : энциклопедический справочник / Л. В. Аржаева и др.; редколлегия: И. П. Шамякин (главный редактор) и др.. — Минск: Белорусская Советская Энциклопедия, 1983. — 467 с. — 70 000 экз.
* *Рапановіч Я. Н.* Слоўнік назваў населеных пунктаў Мінскай вобласці / Рэд. П. П. Шуба. — Мінск: Навука і тэхніка, 1981. — 360 с.
* *Сацукевіч І. І.* Вёскі, што ўвайшлі ў склад Мінска. — nashapamiac.org. Архівавана з першакрыніцы 9 кастрычніка 2018.

Спасылкі
--------

* Лошица Неморшанская (руск.).  minsk-old-new.com. Архівавана з першакрыніцы 31 мая 2017. Праверана 31 траўня 2017.
* *Евгений Олейник*. Затаив название (руск.).  mk.by (14 чэрвеня 2013). Архівавана з першакрыніцы 31 траўня 2017. Праверана 31 траўня 2017.
* *Антон Рудак* Лошица неморшанская 13 чэрвеня 2015
* *Антон Рудак* Лошица неморшанская. Разрушение?  20 ліпеня 2015
* *Антон Рудак* Лошица неморшанская. Конец 25 жніўня 2015

| ⛭Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Мінска |
| --- |
| 1959 | 
* Альшэва
* Будзілава
* Вількаўшчына
* Вялікае Сціклева1
* Вялікая Слепня
* Вялікая Сляпянка
* Дражня
* Зацішша
* Калонія
* Лошыца 2-я1
* Малая Сляпянка
* Маляўшчына
* Малое Мядзвежына
* Сакалянка
* Сталовая
* Труд
* Шэйпічы
* Шэйпічы (пасёлак)
* Шчотаўка
* Юрэвічы
* Яхімава

 |
| 1965 | 
* Зацішша
* Курасоўшчына

 |
| 1967 | 
* Грэбелька
* Дворышча
* Маляўкі
* Цівалі
* Чыжоўка
* Чырвонае Урочышча
* Чырвоная Слабада

 |
| 1972 | 
* Весялоўка
* Карзюкі
* Крупцы
* Мірны
* Падбалоцце
* Піянерская

 |
| 1973 | 
* Азярышча
* Лошыца 2-я

 |
| 1974 | 
* Веснінка
* Пасёлак птушкафабрыкі імя Крупскай

 |
| 1976 | 
* Зялёны Луг

 |
| 1978 | 
* Бараноўшчына
* Вялікае Мядзвежына
* Дразды
* Міхалова
* Пятроўшчына
* Траскоўшчына
* Уручча

 |
| 1981 | 
* Малое Сціклева

 |
| 1985 | 
* Лошыца 1-я

 |
| 1987 | 
* Малы Трасцянец
* Сцяпянка

 |
| 1989 | 
* Азярышча
* Дворышча
* Дружба

 |
| 1997 | 
* Усходні

 |
| 1998 | 
* Сухарава

 |
| 2004 | 
* Зара Рэвалюцыі
* Зацань
* Кунцаўшчына
* Масюкоўшчына
* Навінкі
* Ржавец
* Цна

 |
| іншыя | 
* Архірэйская Пустынь
* Барсукі
* Замчышча
* Слоўвец
* Сморгаўка

 |
| 1Населены пункт увайшоў часткова |