**Ватыканскі сакрэтны архіў** (лац.: Archivum Secretum Apostolicum Vaticanum) — збор архіўных дакументаў у Ватыкане ад сярэднявечча да нашых дзён. «Сакрэтным» архіў завецца таму, што з'яўляецца прыватным архівам Папы і абмежаваны для наведвання. Агульная працягласць стэлажоў з дакументамі 85 км, 40 з якіх, па неправераных дадзеных, з'яўляюцца найбольшым і найдакладнейшым зборам акультнай літаратуры ў свеце.

Гісторыя
--------

Гісторыя збораў архіва пачалася значна раней, аднак афіцыйна архіў заснаваны ў 1610 пры папе Паўлу V, які адлучыў архіў ад Ватыканскай бібліятэкі. Напалеон вывез з Ватыкана значную частку папскіх архіўных дакументаў у Францыю. Аднак у 1816 годзе вялікая частка дакументаў была вернутая прадстаўнікам Святога прастола. У Парыжы засталася невялікая частка архіўных дакументаў (падатковыя, папскія булы і да т.п.), якія прадстаўнікі папы не сталі браць. У 1920 годзе Святы прастол прасіў вярнуць пакінутыя дакументы, але Францыя запытала ў замен некалькі дакументаў па яе гісторыі з архіва Ватыкана і пагадненне не адбылося.

### Адкрыццё архіваў

Упершыню для навукоўцаў архіў Паўла V быў адкрыты ў 1881 годзе па ініцыятыве папы Ільва XIII. Пій XI у 1924 годзе адкрыў доступ да дакументаў да 1846-га года (скон Рыгора XVI), Пій XII падрыхтаваў адкрыццё дакументаў Пія IX (1846—1878), здзейсненае ў 1966 годзе Паўлам VI. Пры Яну Паўлу II у 1978 годзе былі адкрыты архівы пантыфіката Ільва XIII (1878—1903), у 1985 годзе — Пія X (1903—1914) і Бенедыкта XV (1914—1922), напачатку 2006 года матэрыялы пантыфіката Пія XI (1922—1939).

Фонды
-----

У XX стагоддзі да архіва былі далучаны архівы кангрэгацый, Апостальскага палаца, Першага Ватыканскага Сабора, Другога Ватыканскага Сабора (у 2000 годзе). У фондах у тым ліку знаходзіцца ліставанне курыі з папскімі нунцыямі і замежнымі дварамі. Збор падзелены на некалькі аддзяленняў:

* Збор Курыі
* Збор архіваў папскіх прадстаўнікоў
* Збор архіваў асобных сем'яў і прыватных асоб
* Збор Ватыканскіх сабораў
* Збор ордэнаў, манастыроў, абацтваў

Фонды Сакрэтнага архіва складаюць 630 розных архіваў, усяго каля 35 тысяч тамоў. Знамянальныя манускрыпты, што захоўваюцца ў архіве:

* Лісты Мікеланджэла;
* Ліст Генрыха VIII з просьбай ануляваць яго шлюб;
* Дыктат папы (*Dictatus рарае*);

Доступ да архіваў
-----------------

Без абмежавання доступу для наведнікаў прадстаўлены акты да смерці папы Пія XI (люты 1939 года). У Ватыканскім сакрэтным архіве штогод працуюць каля 1500 навукоўцаў з усіх краін свету.

Зноскі
------

1. ↑  Secret Archives Accessible Online//Zenit News Agency  (англ.)
2. ↑  Прозорова В.Б. "Lux in arcana - секретные архивы Ватикана". Размышления о документальном наследии, представленном на выставке в Риме // Вестник архивиста. - 2013. - № 2 (122). - С. 302
3. 1 2  Прозорова В.Б. "Lux in arcana - секретные архивы Ватикана". Размышления о документальном наследии, представленном на выставке в Риме // Вестник архивиста. - 2013. - № 2 (122). - С. 303
4. ↑  EINLEITUNG Архівавана 27 снежня 2008.
5. ↑  Access and Consultation | Sito ufficiale dell’Archivio Segreto Vaticano — Città del Vaticano Архівавана 2 красавіка 2012.
6. ↑  Ватиканская библиотека и Секретный архив(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* Rossi, Fabrizio. Der Vatikan. Politik und Organisation. C.H. Beck Verlag, Munchen, 2004.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Сакрэтнага архіва

| ⛭Установы Рымскай курыі |
| --- |
| 
* Апостальская Палата
* Дзяржаўны сакратарыят Ватыкана
* Адміністрацыя маёмасці Святога Прастола
* Кіраванне фінансавай інфармацыі Святога Прастола
* Прэфектура эканамічных спраў Святога Прастола
* Інстытут рэлігійных спраў
* Ватыканскі сакрэтны архіў
* ✰ Ватыканская апостальская бібліятэка
* Служба папскіх літургічных цырымоній
* Прэфектура Папскага Дому
* Фабрыка Святога Пятра
* Кадравая служба Святога Прастола
* Швейцарская гвардыя
* Папская жандармерыя

 |