**Ордэн Залатога Руна** — рыцарскі ордэн, заснаваны бургундскім князем Філіпам III Добрым у 1430 у дзень яго вяселля з партугальскай каралеўнай Ізабелай.

Калі Бургундыя ўвайшла ў імперыю Габсбургаў, суверэнітэт над ордэнам перайшоў да іспанскіх манархаў. Пасля смерці апошняга з іспанскіх Габсбургаў, Карла II, пачалася спрэчка за суверэнітэт над ордэнам паміж Бурбонамі, якія занялі іспанскі трон, і аўстрыйскімі Габсбургамі. У выніку ордэн быў падзелены на дзве галіны, іспанскую і аўстрыйскую, якія існуюць і да сёння.

Іспанская галіна ордэна
-----------------------

Іспанскую галіну ордэна Залатога Руна цяпер узначальвае Хуан Карлас I, кароль Іспаніі.

Аўстрыйская галіна ордэна
-------------------------

Суверэнітэт над аўстрыйскім ордэнам Залатога Руна належыць дому Габсбургаў. Ота фон Габсбург, цяперашні глава дома, перадаў кіраванне ордэнам свайму старэйшаму сыну Карлу.

Узнагароджаныя ордэнам
----------------------

Традыцыйна членамі ордэна былі мужчыны, за некаторымі выключэннямі, калі імі ўзнагароджваліся жанчыны-кіраўнікі дзяржаў.

Знамянальнай падзеяй у гісторыі іспанскага ордэна было ўзнагароджанне ім Напалеона і яго брата Жазефа. Людовік XVIII неадкладна вярнуў свой ордэн у знак пратэсту, а ордэн Жазефа быў у яго адабраны (разам з усімі астатнімі ўзнагародамі) Фердынандам VII пасля рэстаўрацыі Бурбонаў у 1813 г.

Пасля напалеонаўскіх войнаў іспанскі кароль Фердынанд VII ўнёс у яго статут істотныя змены, якія тычыліся веравызнання: калі раней яны ў абавязковым парадку павінны былі быць каталікамі, то цяпер ім дазвалялася належаць і да іншых канфесій. Зрабілі гэта для таго, каб кароль Іспаніі мог узнагародзіць сваіх партнёраў па Свяшчэннаму саюзу — манархаў Англіі, Прусіі і Расіі, за аднаўленне дынастычных правоў Бурбонаў на іспанскі трон. У 1812 г. Іспанскі ўрад узнагародзіў ордэнам герцага Уэлінгтана, што было пацверджана пасля рэстаўрацыі Фердынандам і адобрана Папам Піем VII. Такім чынам каталіцкім ордэнам быў упершыню ўзнагароджаны пратэстант. (Дакладней — англиканин, а пасля ордэнам узнагароджвалі нават праваслаўных.)

"Іспанскі ордэн стаў грамадзянскім каралеўскім ордэнам у адпаведнасці з указамі 1847 і 1851 гг. І ўручаўся нават некаталікам: манархам і асобам каралеўскай крыві — Расіі, Вялікабрытаніі (уключаючы герцага Уэлінгтана), Германіі, Японіі, Турцыі, а таксама асобам незнатного паходжання, напрыклад прэзідэнту Французскай Рэспублікі ". Цяпер у ордэне ўсяго адзінаццаць рыцараў, акрамя Хуана Карласа. З замежных членаў — былы кароль Бельгіі Леапольд III, былы кароль Італіі Умберта II, імператар Японіі Хірахіта, кароль Бельгіі Бодуэн I і былы кароль Грэцыі Канстанцін II, а таксама жанчыны — каралева Даніі Маргрэтэ II і Беатрыкс (каралева Нідэрландаў). Прадстаўлення да ўзнагароды робяцца з папярэдняй згоды кабінета міністраў Іспаніі і не з'яўляюцца выключнай прэрагатывай манарха. 16 студзеня 2012 Хуан Карлас узнагародзіў Прэзідэнта Францыі Нікаля Сарказі «за асабісты ўклад у барацьбу з баскскай тэрарыстычнай групоўкай ЭТА». Афіцыйная мова ордэна — іспанскі.

Зноскі
------

1. ↑  Испания. Орден Золотого руна
2. ↑  Орден Золотого руна. // «Антиквариат, предметы искусства и коллекционирования» No. 2, 2002 год Архівавана 1 чэрвеня 2010.
3. ↑  <

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ордэн Залатога Руна

| ⛭Гербавыя фігуры |
| --- |
| Сысуны | 
* Антылопа
* Бабр
* Бізон
* Бык
* Дзік
* Вярблюд
* Вол
* Воўк
* Гарнастай
* Дэльфіны
* Снежны барс
* Кенгуру
* Конь
* Карова
* ✰ Кот
* Лама
* Лань
* Леў
* Леапард
* Ліс
* Мядзведзь
* Алень
* Пантэра
* Сабака
* Тыгр
* Слон

 | Геральдычны дракон |
| Птушкі | 
* Крумкач
* Голуб
* Грак
* Ластаўка
* Арол
* Пеліканы
* Певень
* Страус
* Качкі
* Ястраб

 |
| Міфалагічныя жывёлы | 
* Альфін
* Васіліск
* Віверна
* Гамаюн
* Гарпія
* Гаруда
* Гаргона Медуза
* Грыфон
* Двухгаловы арол
* Дракон
* Аднарог
* Зілант
* Іэйл
* Камелапард
* Кентаўр
* Манцікора
* Пегас
* Саламандра
* Сімург
* Сірэна
* Фенікс
* Змей

 |
| Водныя насельнікі | 
* Сцерлядзь
* Шчупак
* Грабеньчык
* Чарапаха
* Жаба

 |
| Насякомыя | 
* Мурашка
* Матылёк
* Пчала

 |
| Расліны | 
* Дуб
* Лілія
* Пальма Мерцалава
* Сланечнік
* Ружа Лютэра
* Ружа Цюдараў

 |
| Іншыя | 
* Архангел Міхаіл
* Атам
* Георгій Перамаганосец
* Змяя
* Крыж
* Лук
* Меч
* Машна
* Ордэн Залатога Руна
* Падкова
* Слімак
* Сонца і месяц
* Страла
* Фасцыі
* Харугва
* Якар

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10257987 · BNF: 120734043 · GND: 1705599-4 · ISNI: 0000 0001 2188 7219 · LCCN: n82120497 · LNB: 000204466 · NKC: jcu2010596647, ph205088 · NLA: 35554350 · LIBRIS: 214561 · SUDOC: 02902062X · VIAF: 153630848 |

 |