recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ігар Дзянісавіч Іванцаў** (3 студзеня 1942 — 31 студзеня 2022) — савецкі і ўкраінскі гісторык, прафесар.

Спецыяліст па вывучэнні гісторыі Балгарыі і славянскіх краін. Прарэктар Прыкарпацкага нацыянальнага ўніверсітэта імя Васіля Стэфаныка (1993—2005).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 3 студзеня 1942 года ў сяле Дэлева Тлумацкага раёна Івана-Франкоўскай вобласці УССР (цяпер — Украіна).

Скончыў Карапецкую сярэднюю школу Цярнопальскай вобласці. У 1961—1964 гадах служыў у Савецкай Арміі.

У 1964 годзе паступіў на гістарычны факультэт Івана-Франкоўскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута (цяпер — Прыкарпацкі нацыянальны ўніверсітэт імя Васіля Стэфаныка), які скончыў у 1968 годзе, атрымаўшы дыплом з адзнакай. Працаваў настаўнікам гісторыі Бортнікаўскай сярэдняй школы Тлумацкага раёна Івана-Франкоўскай вобласці.

У 1981 годзе паступіў у аспірантуру Інстытута гісторыі АН УССР (Кіеў). У 1983 годзе быў удзельнікам IX Міжнароднага з’езда славістаў, які праходзіў у Кіеве. У снежні 1986 года паспяхова абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Праблемы гістарыяграфіі гісторыі Балгарыі ў перыяд паміж двума сусветнымі войнамі» і атрымаў вучонае званне дацэнта.

У 1986 годзе вярнуўся ў Івана-Франкоўскі педагагічны інстытут, дзе працаваў да выхада на пенсію ў 2016 годзе. У 1991 годзе абраны першым дэканам гістарычнага факультэта. У 1993—2005 гадах працаваў прарэктарам па вучэбна-выхаваўчай рабоце, а у 2005−2008 гадах — дырэктарам Інстытута даўніверсітэцкай і паслядыпломнай адукацыі. У кастрычніку 2008 года перайшоў на пасаду прафесара кафедры сусветнай гісторыі факультэта гісторыі, паліталогіі і межнарожных адносін.

Памёр 31 студзеня 2022 года.

Узнагароды
----------

* Выдатнік народнай адукацыі Украіны,
* медаль «1300-годдзе Балгарыі» (Народная Рэспубліка Балгарыя).

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4 5  Іванцаў Ігар Дзянісавіч(нявызн.).
2. ↑  Памёр прафесар Прыкарпацкага ўніверсітэта(нявызн.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 11 сакавіка 2023. Праверана 1 кастрычніка 2023.
**Снежнаягаднік белы**, **Снежная ягада**, **Снягулькі** (*Symphoricarpos albus*) — куст, дэкаратыўная расліна роду Снежнаягаднік сямейства Бружмелевыя. Радзіма — Паўночная Амерыка, дзе ён расце ў Канадзе і на поўначы ЗША.

Батанічнае апісанне
-------------------

Агульны від расліны
Лістападны хмызняк вышынёй да 1,5 метра з тонкімі пабегамі. Лісце супратыўнае, яйкападобнае або авальнае, цэльнакрайняе, даўжынёй да 2-5 см. З верхняга боку зялёнае, голае, з ніжняга — шызае і злёгку апушчанае.

Кветкі дробныя (0,6 см дыяметрам), са званочкавым 4-5-лопасцевым ружовым венчыкам, сабраным у густыя кісцепадобныя суквецці ў пазухах лісця. Цвіце з мая па верасень. Плод шарападобны, дыяметрам да 1 см, белага колеру, з двума костачкамі ўнутры, неядомы. Спее ў верасні, доўга не ападае.

Выкарыстанне
------------

Ужываецца ў якасці дэкаратыўнай расліны, у асноўным у жывых загарадзях, але добра глядзіцца і ў адзіночных пасадках. Квітнее доўга і багата, на расліне можна ўбачыць і кветкі і плады адначасова. Зімаўстойлівасць расліны высокая, непатрабавальная, добра пераносіць стрыжку. Размнажаюць снежнаягаднік атводкамі, тронкамі, дзяленнем куста і насеннем.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 127. — 160 с. — 2 350 экз.
4. ↑  *З. Верас.* Беларуска-польска-расейска-лацінскі ботанічны слоўнік. — Вільня, Субач 2: Выданне газеты «Голас беларуса», Друкарня С. Бэкэра, 1924.

Спасылкі
--------

* Снежноягодник белый: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · iNaturalist · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780092052 |
*Напрамкавы вугал*, НУ — вугал, змешчаны між паўночным напрамкам мерыдыяна ў месцы вымярэння і кірункам лініі напрамку, адлічваецца па гадзіннікавай стрэлцы ад напрамку на поўнач. Па сутнасці, паказвае кірунак напрамкавай хуткасці адносна поўначы.

Непасрэдна вымяраецца з дапамогай спадарожнікавага навігацыйнага прыёмніка. (Дзеля пазбягання блытаніны трэба правяраць наладкі для кожнай канкрэтнай мадэлі прыёмніка.)

Шырока ўжываецца ў арыентаванні на мясцовасці пры выкарыстанні спадарожнікавага навігацыйнага прыёмніка.

Паказваецца ў вуглавых градусах у дыяпазоне 0 … 360°, часам −180 … 180°. 0° заўсёды ўжываецца для ўказання кірунку руху на поўнач, 90° — на ўсход.

Гл. таксама
-----------

* Сапраўдны курс
**Вячаслаў Канстанцінавіч Туржанскі** (у перыяд эміграцыі — **Віктар Туржанскі**, Victor ці Viktor Tourjansky, 4 сакавіка 1891, Кіеў — 13 жніўня 1976, Мюнхен) — кінарэжысёр, акцёр, сцэнарыст, мастак кіно і жывапісец. Працаваў у Расіі, Вялікабрытаніі, Германіі, Іспаніі, Італіі, Францыі і ЗША.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і мастака. У 1911 годзе прыехаў у Маскву, вучыўся акцёрскаму майстэрству ў Станіслаўскага (1-я студыя МХТ), з 1912 года здымаўся ў кіно. У 1914 годзе дэбютаваў у якасці рэжысёра.

У 1917—1918 гадах зняў каля дваццаці фільмаў. У прэсы яны выклікалі ў асноўным негатыўныя водгукі. Асноўнай актрысай Туржанскага стала Вольга Бакланава, з удзелам якой ён зняў больш за дзесяць фільмаў.

Да нашых дзён захавалася пяць фільмаў Туржанскага, з іх цалкам «Ідзі за мной» (1917), «Ганьба дома Арловых» (1918), «Баль Госпада» (1918), а часткова — «Пакупнікі душы і цела» (1917), «Грэх і адкупленне» (1919).

У 1917 годзе пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі Туржанскі пераехаў у Ялту. У лютым 1920 года на грэчаскім таварным судне «Пантэра» разам з жонкай актрысай Наталляй Каванько і іншымі супрацоўнікамі кінапрадпрыемства «Таварыства І. Ярмольева» пакінуў Расію і пасяліўся ў Парыжы. Ён змяніў сваё імя на лягчэйшае для французскага вымаўлення і як Віктар Туржанскі да 1925 года зняў пры супрацоўніцтве з прадзюсарамі Іосіфам Ярмольевым, Аляксандрам Каменкай і Ноем Блохам адзінаццаць фільмаў. У 1927 годзе выступіў асістэнтам Абеля Ганса на буйнамаштабным фільме «Напалеон». У 1926 годзе паставіў франка-германскі фільм «Кур’ер цара» паводле рамана Жуля Верна «Міхаіл Строгаў». У 1928—1929 гадах зняў два фільмы ў Германіі: «Волга-Волга» і «Маналеску». Да 1937 года працаваў таксама ў Францыі, Вялікабрытаніі і ЗША.

У 1936 годзе зняў на нямецкай студыі «УФА» прыгодніцкі фільм «Горад Анатоль», а з 1938 года пастаянна працаваў у Германіі. На студыях УФА і «Баварыя» ставіў не толькі забаўляльныя, але і прапагандысцкія фільмы: «Таемны знак ЛБ 17» (1938), «Губернатар» (1939), «Ворагі» (1940).

Пасля Другой сусветнай вайны паспяхова працягнуў сваю кар’еру ў Заходняй Германіі. З 1958 г. працаваў пераважна ў Францыі і Італіі.

Зноскі
------
Цягнік TGV
**Еўратунэль**, **Тунэль пад Ла-Маншам** (фр.: tunnel sous la Manche, англ.: Channel Tunnel, таксама часам проста Euro Tunnel) — чыгуначны двухпуцявы тунэль, даўжынёй каля 51 км, з якіх 39 км пад пралівам Ла-Манш. Быў урачыста адкрыты 6 мая 1994 года. Злучае кантынентальную Еўропу з Вялікабрытаніяй чыгуначнай сувяззю. Дзякуючы тунэлю, стала магчыма наведаць Лондан, адправіўшыся з Парыжа. Чыгуначнае падарожжа доўжыцца ўсяго 2 гадзіны 15 хвілін, у самым тунэлі цягнікі знаходзяцца ад 20 да 35 хвілін. Максімальная дазволеная хуткасць цягніка ў тунэлі складае 160 км/гадз. Кампанія Eurostar ажыццяўляе перавозку пасажыраў пасажырскімі цягнікамі, чаўночныя цягнікі кампаніі Eurotunnel Le Shuttle перавозяць у асноўным аўтамабілі. У 2017 тунэлем было перавезена 20,7 млн пасажыраў, Дуврскі паром, што з'яўляецца непасрэдным канкурэнтам Тунэля, перапарвіў удвая менш.

Адзін час ён утрымліваў званне самага працяглага тунэля ў свеце, у гэтай якасці яго змяніў тунэль «Сэйкан» — самым доўгі дзеючы чыгуначны тунэль у свеце. Аднак даўжынёй менавіта падводнай часткі Еўратунэль пераўзыходзіць японскага канкурэнта. Амерыканскае таварыства інжынераў-будаўнікоў абвясціла Еўратунэль адным з сямі цудаў свету сучаснасці. Будаўніцтва тунэля абышлося ў £ 9 млрд (у цэнах на 1994).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Еўратунэль
* Інфармацыя пра цягнікі Shuttle і Eurostar Архівавана 1 верасня 2005.
* Еўратунэль
* Гісторыя Еўратунэлі Архівавана 10 красавіка 2011.
* Факты пра Еўратунэль
* Google Maps, уваход у тунэль у раёне Дуўра (Англія)
* Google Maps, уваход у тунэль у раёне Кале (Францыя)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 121099128 · GND: 4269804-2 · LCCN: sh95002731 · SUDOC: 029481007 · VIAF: 264227408 |
**Lamproderma scintillans** — від слізевікоў сямейства *Lamprodermatidae*.

Апісанне
--------

Спарангіі агульнай вышынёй 1-1,5 мм, складаюцца з галоўкі і тонкай ножкі. Яны размешчаны разрознена або групамі. Галоўка 0,3-0,5 мм у дыяметры, шарападобная, звычайна бураватая, чырванаватая, часам сталёва-блакітная, бліскучая. Перыдый далікатны, плёнкавы, бясколерны, адвальваецца буйнымі фрагментамі. У спарангіі знаходзіцца цыліндрычная ўсечаная калумела, якая дасягае толькі паловы вышыні спарангія. Трыхінелы з жорсткімі ніткамі, якія адыходзяць ад кончыка сцябла, дыхатамічна разгалінаваныя і зрослыя, чорныя або пурпурна-бурыя, у аснове бледныя, на свабодных канцах афарбаваныя. Ніткі трыхінел часта злучаюць верхнюю частку слупка з даволі цвёрдай асновай сценкі спарангія і звычайна тонкія і бясколерныя. Сцябло чорнае, бліскучае, расце з лілова-карычневага круглага ложа (*гіпаталалуса*). Споры пурпурна-шэрыя, дробнапапілярные, дыяметрам 6,5 — 8 мкм. Вадзяніста-белы плазмодый.

Арэал і месцапражыванне
-----------------------

Распаўсюджаны па ўсім свеце; акрамя Антарктыды, сустракаецца на ўсіх кантынентах і на многіх астравах. Сустракаецца на апалым лісці.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · iNaturalist · Mycobank · NCBI |
**Lamproderma muscorum** — від слізевікоў сямейства *Lamprodermatidae*.

Апісанне
--------

Спарангіі агульнай вышынёй 1-1,6 мм, складаюцца з галоўкі і тонкай ножкі. Галоўка 0,8 — 0,9 мм у дыяметры, паўшарападобная. Сцябло прыкладна ў палову вышыні спарангія, злёгку баразнаватае, шырэйшае ў аснове, чорнае і бліскучае. Гіпаталус чорны з серабрыстым бляскам. Перыдый далікатны, разбіваецца на няправільныя шматкі. Спаратэкі вясёлкавыя з залацістымі і блакітнымі блікамі (больш інтэнсіўна сінія, чым у іншых відаў роду).

Афарбоўка спаратэк абумоўлена не пігментамі, а мікраскапічнымі святлапраламляльнымі элементамі, якія раскладаюць белае святло на спектральныя складнікі.

Калумела дасягае прыкладна чвэрці спаратэкі, закругленая на кончыку. Капіліцый выходзіць у асноўным з кончыка калумелы. Споры ў масе цёмна-карычневыя, у праходным святле святлейшыя, з кароткімі шыпамі 14-15 мкм. Плазмодый — белыя «шарыкі».

Арэал і экалогія
----------------

Від расце на гнілой драўніне, сустракаецца ў Тасманіі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Lamproderma cf. muscorum (Lév.) Hagelst.  (англ.)

Літаратура
----------

* Lamproderma species  (англ.)
**Бібліятэка Нясвіжскага кляштара бенедыкцінак** — бібліятэка, якая існавала ў Нясвіжскім кляштары бенедыкцінак у канцы 16 — другой палове 19 стагоддзя. Першыя кнігі прывезены манашкамі з мацярынскага бенедыкцінскага кляштара ў Хэлмна (Польшча). Кнігазбор кляштара падзяляўся на канвенцкі (усяго кляштара), навіцыяцкі (карыстаўся навіцыят, куды прымаліся паслушніцы), капланскі (кнігі для богаслужэння), школьны. Захаваўся вопіс кніг кляштара 1828, паводле якога ў канвенцкай бібліятэцы было 225 назваў кніг у 437 тамах выключна на польскай мове. Большасць з іх (105 назваў) была аскетычна-містычныя творы, прызначаныя для духоўнага ўдасканалення манашак, у т.л. кніга віленскага бенедыкцінца К. Анджэёўскага «Гара Табар» (Вільня, 1764), якой у бібліятэцы было 24 экз. творы іншых віленскіх бенедыкцінцаў, у т.л. ананімная «Купель душы» (Вільня, друкарня Яна Карцана, 1609; 9 экз.). Працы па гісторыі бенедыкцінскага ордэна і цаквы ўвогуле, жыціі святых налічвалі ў бібліятэцы 27 пазіцый, у т.л. «Бенедыкцінскі каляндар» (Вільня, 1768). Манаскія статуты (бенедыкцінскія, кармеліцкія, дамініканскія) і каментарыі на іх налічвалі 13 пазіцый. Свяшчэннае пісанне (Бібліі, Евангелія), каментарыі на яго, катэхізісы былі прадстаўлены 15 пазіцыямі; паралітургічныя творы (службы святым, брацкія цырымоніі) — 14 пазіцыямі, казанні і маралізатарскія творы — 15 пазіцыямі. Адзінкавымі экземлярамі былі прадстаўлены палемічныя творы, скіраваныя супраць дысідэнтаў і ў абарону езуітаў, а таксама працы па медыцыне і гаспадарцы. Капеланскі збор бібліятэкі налічваў 60 назваў у 79 тамах. Гэта былі кнігі на лацінск. мове: Бібліі і каментырыі на яе (4 пазіцыі), катэхізісы (3 пазіцыі), кнігі па медытацыі (7 пазіцый), жыціі і календары (5 пазіцый), рытуалы (4 пазіцыі) і інш. у т.л. «Аб гальскай вайне» Юлія Цэзара. Пасля таго, як у 1876 кляштар быў зачынены, яго бібліятэка перададзена ў гарадскі магстрат, згарэла ў пажары 1880.

Літаратура:

Gwioździk J. Staropolski księgozbiór panien benedyktynek z Nieświeża: Z dziejów fundacji Mikołaja Krzysztofa Radziwiłła Sierotki // Badania księgozbiorów Radziwiłłów. Warszawa, 1995.
**Пчальні́к, пасека** — месца, дзе размешчаны вуллі з меданоснымі пчоламі, падсобныя пабудовы і інвентар. Буйныя фермы і спецыялізаваныя гаспадаркі прамысловага тыпу складаюцца з некалькіх пчальнікоў.

Пчальнікі бываюць стацыянарнымі і перасоўнымі. Пчальнікі размяшчаюць каля масіваў меданосных раслін, на ахаваных ад ветру сухіх месцах.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Сапега В. І.* Пчальнік // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0216-4 (Т. 13).

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Пчальнік на Вікісховішчы |

* *Тименский П. И.* Пасека(недаступная спасылка) // Вялікая савецкая энцыклапедыя  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 154901010 |
**Абрахам Іямба** (англ.: Abraham Iyambo; 2 лютага 1961, Ашакаці, Намібія — 2 лютага 2013, Лондан, Вялікабрытанія) — Намібія палітычны і дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Абрахам Іямба нарадзіўся 2 лютага 1961 года ў памежнай з Анголай правінцыі Ашана. З юнацкіх гадоў уступіў у партыю СВАПО. З 1982 па 1985 год вывучаў у Гаване (Куба) хімію; затым для далейшай вучобы перабраўся ў Лондан, дзе скончыў Універсітэт Сурэя. У прамежку паміж 1991 і 1994 гадамі ён атрымаў званне доктара. У 1997 годзе стаў міністрам рыбалоўства і марскіх рэсурсаў. B 2010 годзе прэм’ер-міністр краіны Нахас Ангула перамясціў яго на пасаду міністра адукацыі, на гэтай жа пасадзе ён застаўся і пры новым кіраўніку ўрада Хаге Гейнгобе.

На працягу шэрагу гадоў у Іямба былі праблемы са здароўем, звязаныя з высокім крывяным ціскам. Раптоўна памёр у свой 52-ы дзень нараджэння 2 лютага 2013 года ад інсульту ў Лондан падчас афіцыйнага візіту. У яго засталося дзве дачкі.

Зноскі
------

1. ↑  Dr Abraham Iyambo is no more
2. ↑  NID - Namibia Institute For Democracy **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 17 лютага 2013. Праверана 15 лютага 2013.
3. ↑  the Namibian: Minister Iyambo dies abroad **(нявызн.)**. *web.archive.org* (6 лютага 2013). Архівавана з першакрыніцы 6 лютага 2013. Праверана 6 студзеня 2024.
4. ↑  Minister lyambo dies abroad (руск.). *m.facebook.com*. Праверана 6 студзеня 2024.
5. ↑  *Abraham Iyambo am Geburtstag verstorben.* Allgemeine Zeitung, 4. Februar 2013 Архівавана 7 лютага 2013. abgerufen am 4. Februar 2013

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Алан.
Аланы ў нізоўях Дона (карта III стагоддзя)

  

**Ала́ны** (стар.-грэч.: Ἀλανοί, лац.: Alani, Halani) — качавыя іранамоўныя плямёны скіфа-сармацкага паходжання, у пісьмовых крыніцах згадваюцца з I стагоддзя н.э. — часу іх з'яўлення ў Прыазоўі і Перадкаўказзі.

Частка аланаў з канца IV стагоддзя прыняла ўдзел у Вялікім перасяленні народаў, у той час як астатнія перайшлі да аселасці на тэрыторыях, якія прылягаюць да перадгор'яў Каўказа. Племянны саюз аланаў стаў асновай аб'яднання аланскіх і мясцовых каўказскіх плямёнаў, вядомага пад назвай Аланія, і ўтварэння ў цэнтральным Перадкаўказзі раннефеадальнай дзяржавы, якая праіснавала да татара-мангольскага нашэсця.

Татара-манголы, якія разграмілі Аланію і захапілі да канца 1230-х гадоў урадлівыя раўнінныя раёны Перадкаўказзя, вымусілі ацалелых аланаў хавацца ў гарах Цэнтральнага Каўказа і ў Закаўказзі. Там яны захаваліся ў форме асецінаў, з меркаваным уплывам мясцовых плямёнаў. Пэўную ролю аланы адыгралі ў этнагенезе і культуры і іншых народаў Паўночнага Каўказа.

Зноскі
------

1. ↑  БСЭ, ст. «Аланы» Архівавана 29 ліпеня 2014.
2. 1 2  БСЭ, ст. «Осетины» Архівавана 29 ліпеня 2014.
3. ↑  Encyclopedia Iranica, «Alans», V. I. Abaev, H. W. Bailey **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 25 красавіка 2011. Праверана 13 кастрычніка 2012.
4. ↑  *Agustí Alemany*, Sources on the Alans: A Critical Compilation. Brill Academic Publishers, 2000. ISBN 90-04-11442-4

Спасылкі
--------

* Аланы // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Аланіка. Гісторыя аланаў Архівавана 5 студзеня 2010.
* Аланы і Аланія
* Alans Архівавана 25 красавіка 2011. // Encyclopaedia Iranica  (англ.)
Фотаздымак апёкаў спіны {{нп3|Сумітэру Танігуці||ru|Танигути, Сумитэру}}, зробленая ў студзені 1946 года фатографам марской пяхоты ЗША.
**Хібакуся** (яп.: 被爆者) — ахвяры атамных бамбардзіровак Хірасімы і Нагасакі. Хібакуся перакладаецца з японскай як «людзі, якія падвергліся ўздзеянню выбуху». Па даных на 31 сакавіка 2014, у жывых заставаліся 192 719 хібакуся (якія пераважна жылі ў Японіі). З іх 1 %, паводле ўрада Японіі, мелі сур'ёзныя анкалагічныя захворванні, выкліканыя радыяцыйным апрамяненнем пасля бамбаванняў. Колькасць памерлых па стане на 31 жніўня 2013 складала парадку 450 тысяч: 286 818 у Хірасіме і 162 083 у Нагасакі.

Згодна з законам да хібакуся адносяцца людзі:

* якія знаходзіліся падчас выбуху ў межах некалькіх кіламетраў ад эпіцэнтра;
* якія знаходзіліся менш чым за два кіламетры ад эпіцэнтра на працягу двух тыдняў пасля выбуху;
* якія падвергліся ўздзеянню радыеактыўных ападкаў;
* дзеці, народжаныя жанчынамі, якія падчас цяжарнасці патрапілі ў любую з пералічаных вышэй катэгорый.

Японскі ўрад падтрымлівае пацярпелых ад атамных бамбаванняў, выплачваючы ім штомесячную дапамогу і надаючы медыцынскую дапамогу. Аднак яны самі і іх дзеці сутыкаюцца з сур'ёзнымі цяжкасцямі ў паўсядзённым жыцці: іх без жадання прымаюць на працу, з імі пазбягаюць уступаць у шлюб, паколькі існуе рызыка нараджэння дзяцей з адхіленнямі ад нормы.

Спасылкі
--------

* Дакументальны фільм White Light/Black Rain: The Destruction of Hiroshima and Nagasaki, HBO
* Voice of Hibakusha (Голас Хібакуся, апавяданні сведак)
* The Voice of Hibakusha (Голас Хібакуся, апавяданні сведак)
* Hibakusha Testimony Videos (Віртуальны музей)
* Камісія па ахвярах атамнай бомбы
* Літаратурныя творы хібакуся / сайт часопіса «скепсіс»

1. ↑  Nakazaki, Taro (2014-08-06). "Hiroshima marks 69th anniversary of A-bombing". *Asahi Shimbun*. Архівавана з арыгінала 2014-08-10. Праверана 2014-08-09.
2. ↑  Relief for A-bomb victims **(нявызн.)**. *The Japan Times* (15 жніўня 2007). Архівавана з першакрыніцы 29 мая 2012. Праверана 2 кастрычніка 2007.
3. ↑  "Peace ceremony represents Hiroshima's long struggle: Fukushima town mayor". *Mainichi Shimbun*. 2013-08-06. Архівавана з арыгінала 2013-09-21. Праверана 2013-08-11.
4. ↑  "A-bomb victims remembered in Nagasaki". *Yomiuri Shimbun*. 2013-08-10. Архівавана з арыгінала 2013-09-21. Праверана 2013-08-11.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бліс.

**Карнеліус Ньютан Бліс** (англ.: Cornelius Newton Bliss; 26 студзеня 1833, Фол-Рывер, штат Масачусетс — 9 кастрычніка 1911) — амерыканскі палітычны дзеяч, член Рэспубліканскай партыі. Пры прэзідэнце Уільяме Мак-Кінлі займаў пасаду міністра ўнутраных спраў ЗША ў 1897—1899 гадах.

Біяграфія
---------

Бліс зрабіў паспяховую кар’еру ў аптовым гандлі. Ён быў старшынёй рэспубліканцаў у штаце Нью-Ёрк у 1887—1888 гадах.

Бліс першапачаткова быў прапанаваны пасаду міністра фінансаў ва ўрадзе Уільяма Мак-Кінлі, але ён адказаў адмовай. Але пазней ён прыняў прапанову ўзначаліць міністэрства ўнутраных справаў. На гэтай пасадзе ён засяродзіў сваю ўвагу на пытаннях лясной гаспадаркі, а таксама на становішча карэннага насельніцтва ЗША (індзейцаў). Пайшоў у адстаўку ў 1899 годзе.

Бліс адхіліў прапанову Уільяма Мак-Кінлі балатавацца на пасаду віцэ-прэзідэнта на прэзідэнцкіх выбарах 1900 года. Гэтую прапанову прыняў Тэадор Рузвельт, які і заняў пасаду прэзідэнта ЗША пасля забойства Мак-Кінлі.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Косава.

**Паўно́чнае Ко́сава** (сербск.: Северно Косово, алб.: Kosova Veriore) — неафіцыйная назва раёна ў паўночнай частцы Косава, населенага пераважна сербамі, у той час як у астатняй частцы абсалютная большасць (больш за 90%) складаюць албанцы. Таксама раён носіць назву *Ібарскі Колашын* (сербск.: Ибарски Колашин, алб.: Kollashini i Ibrit), яна выкарыстоўвалася яшчэ да канфлікту ў краі.

Паводле пункта гледжання Сербіі аўтаномны край Косава і Мятохія з’яўляецца часткай Сербіі, пры гэтым знаходзячыся пад пратэктаратам ААН. У той жа час улады часткова прызнанай Рэспублікі Косава лічаць Паўночнае Косава сваёй тэрыторыяй, заяўляючы аб тэрытарыяльнай цэласнасці сваёй дзяржавы.

Фактычна, Паўночнае Косава не знаходзіцца ў падпарадкаванні ні уладаў Сербіі, ні часткова прызнанай Рэспублікі Косава, а знаходзіцца пад міжнародным кіраваннем на падставе рэзалюцыі 1244 СБ ААН.

Гл. таксама
-----------

* Рэспубліка Косава

Зноскі
------

1. ↑  Liberty Live — Хашим Тачи критикует французских военных Архівавана 20 снежня 2004.
2. ↑  Kosovo — what about north Mitrovica?

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Паўночнае Косава

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 7687559-3 · NKC: ge405992 · VIAF: 243693031 |
Хрысціянскі шлюб: мужчына і жанчына перад вянчаннем
**Шлюб** — гістарычна абумоўленая і санкцыяніраваная форма адносін паміж мужчынам і жанчынай, якая ўстанаўлівае іх пэўныя правы і абавязкі адзін да аднаго, да іх дзяцей і грамадства, упарадкоўвае і рэалізуе прыродную патрэбу людзей у працягванні роду. У большасці сучасных дзяржаў, у тым ліку на Беларусі, закон патрабуе адпаведнага афармлення (рэгістрацыі) шлюбу ў спецыяльных дзяржаўных органах. У некаторых краінах прававое значэнне таксама надаецца і шлюбу, які заключаецца ў царкоўных абрадах. У некаторых краінах рэгіструюць так званыя аднаполыя шлюбы. 

Заканадаўства Рэспублікі Беларусь (Кодэкс аб шлюбе і сям'і ад 1.9.1999 года і іншыя прававыя акты) устанаўлівае і рэгулюе парадак і умовы ўзяцця шлюбу, замацоўвае правы і абавязкі членаў сям'і. Шлюб устанаўліваецца з мэтай аховы асабістых і маёмасных правоў мужа, жонкі і дзяцей, а таксама ў інтарэсах грамадства і дзяржавы. Прававыя асновы параджае толькі шлюб, зарэгістраваны азначаным парадкам.

Гл. таксама
-----------

* Эндагамія

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8 (т. 17)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная багаслоўская · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · У. Даля · American Cycl. (1879) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis · Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX524695 · BNF: 11932417s · GND: 4013630-9 · LCCN: sh85081416 · NDL: 00566567 · NKC: ph115224 |

 |
**Пола Негры** (англ.: Pola Negri; 3 студзеня 1897, Ліпна — 1 жніўня 1987, Сан-Антоніа, ЗША) народжаная **Барба́ра Апалонія Халу́пец** (польск.: Barbara Apolonia Chałupiec) — актрыса польскага паходжання, зорка нямога кіно.

Біяграфія
---------

У 1913 годзе Барбара дэбютавала як драматычная актрыса ў тэатры. У 1914 годзе яна здымалася ў фільме «Нявольніца запалу, нявольніца заганы». Неўзабаве Апалонія стала адной з вядучых польскіх актрыс. У гэты час яна ўзяла сабе псеўданім «Пола Негры» ад імя італьянскай паэтэсы Ады Негры.

У 1918 годзе яна знялася ў кіеўскага рэжысёра Віктара Туржанскага ў фільме «Сурагаты кахання». Пазней разам з Туржанскім Апалонія адправілася ў Берлін. Там яна працавала з рэжысёрам Максам Райнгартам і здымалася ў фільмах Эрнста Любіча.

У 1923 годзе Апалонія разам з Любічам з’яжджае працаваць у Галівуд, дзе падпісала кантракт са студыяй Paramount. У Амерыцы актрыса працавала з 1923 па 1934 год. Першапачаткова яна здымалася ў ролях жанчын-вамп. Трактоўка дадзенага амплуа ў выкананні Апаніі мела нейкае адрозненне ад класічнай жанчыны-вамп. Яе гераіні выклікалі ў гледачоў спачуванне.

У пачатку 1930-х гадоў Апалонія пакінула свайго мужа, Сяргея Мдзівані, і вярнулася ў Нямеччыну, дзе яе заўважыў Гітлер. Калі Гебельс адхіліў актрысу ад працы ў кіно, падазраючы, што яна яўрэйка, Гітлер скасаваў рашэнне свайго міністра. Пазней Апалонія выйграла пазоў аб паклёпе супраць французскага часопіса, які назваў яе палюбоўніцай фюрара. У гэты час яна здымалася ў такіх фільмах як «Мадам Бавары» рэжысёра Герхарда Лампрэхта (1937) і «Мазурка» (1935).

У 1941 годзе Апалонія зноў вярнулася ў Амерыку, дзе працягвала здымацца да сярэдзіны 1960-х гадоў.

Памерла ў 1 жніўня 1987 года ва ўзросце дзевяноста гадоў. У актрысы не было дзяцей і братоў з сёстрамі, таму большую частку сваёй маёмасці яна завяшчала тэхаскаму ўніверсітэту Святой Марыі. Актрысу пахавалі побач з маці на могілках «Галгофа» ва ўсходняй частцы Лос-Анджэлеса.
**Жоан Энрык Вівес-і-Сісілья** (ісп.: Joan Enric Vives i Sicilia, катал.: Joan Enric Vives i Sicília) (24 ліпеня 1949, Барселона, Каталонія, Іспанія) — іспанскі святар, які з 2003 года служыць біскупам Урхельскім. Мае сан архіепіскапа. З 12 мая 2003 года адзін з суправіцеляў — князь Андоры.

Крыніцы
-------

1. 1 2  ¿Quién es... Enric Vives Sicilia? (ісп.). *InfoVaticana* (7 лістапада 2013). Праверана 7 красавіка 2020.
2. ↑  Bisbat d'Urgell (@BisbatUrgell)(нявызн.). *Twitter* (Верасень 2011). Архівавана з першакрыніцы 3 чэрвеня 2022. Праверана 15 лютага 2024.

Спасылкі
--------

 У Вікіцытатніку ёсць старонка па тэме **Жоан Энрык Вівес-і-Сісілья**
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Жоан Энрык Вівес-і-Сісілья
**Аляскаўскі ўніверсітэт у Фэрбанксе** (англ.: University of Alaska Fairbanks) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Фэрбанкс у штаце Аляска, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Гэта флагманскі кампус сістэмы Аляскаўскага ўніверсітэта. Першапачаткова названы Аляскінскім сельскагаспадарчым каледжам і горнай школай, ён атрымаў назву Аляскаўскага ўніверсітэта ў 1935 годзе, а ў 1975 годзе атрымаў поўныя ўніверсітэцкія правы.

Структура
---------

Каледж інжынерыі і горнай прамысловасці
Каледж вольных мастацтваў
Каледж прыродазнаўчых навук і матэматыкі
Каледж сельскага і грамадскага развіцця
Школа магістратуры
Школа адукацыі
Каледж рыбнай гаспадаркі і навук аб акіяне
Каледж бізнесу і менеджменту бяспекі
Школа прыродных рэсурсаў і пашырэння

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Аляска

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Ільяс Эфраімавіч Малаеў** (узб.: Илёс Маллаев; 1936, Мары, Туркменская ССР, СССР — 2008, Нью-Ёрк, ЗША) - савецкі і ўзбекскі {{паэт|Узбекістана|СССР|XX стагоддзя|XXI стагоддзя|ЗША}}, {{кампазітар|Узбекістана|СССР|XX стагоддзя|XXI стагоддзя|ЗША}}, {{драматург|Узбекістана|СССР|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}} і {{спявак|Узбекістана|СССР|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}. Заслужаны артыст Узбекскай ССР.

Біяграфія
---------

Ільяс Малаеў нарадзіўся ў 1936 у горадзе Мары Туркменскай ССР (СССР) у рэлігійнай сям'і бухарскіх яўрэяў Эфраіма і Лізаветы Малаевых. Быў трэцім дзіцем у сям'і.

У юныя гады з сям'ёй прыехаў у горад Катакурган, дзе пачаў вучыцца народнай і традыцыйнай музыцы Узбекістана, асабліва {{нп3|Шашмаком|шашмакому|ru|Шашмаком}}.

У 1951 годзе з'ехаў у Ташкент і выступаў з ансамблем народнай артысткі СССР {{нп3|Тамара Арцёмаўна Ханум|Тамары Ханум|ru|Ханум, Тамара Артёмовна}}, а таксама з іншымі ўзбекскімі, таджыкскімі і бухарска-яўрэйскімі артыстамі.

У 1992 годзе, пасля распаду СССР, сям'я Малаевых пакінула Узбекістан і прыехала жыць у Нью-Йорк (ЗША), пасяліўшыся ў раёне Куінс.

Знаходзячыся ў ЗША, Малаеў напісаў дзве кнігі. Абедзве яны ўтрымліваюць вершы на узбекскай, таджыкскай і {{нп3|Яўрэйска-таджыкскі дыялект|бухарска-яўрэйскай мовах|ru|Еврейско-таджикский диалект}}, якія ён не меў магчымасці надрукаваць пры савецкай уладзе ва Узбекскай ССР. Першая з іх »Шыру шакар« (»Малако і цукар") — была выдадзена ў 1994 годзе, другая "Садои Дил/Калб Садоси/Девон" ("Голас сэрца/Дэвон") - у 1999 годзе.

Гаварыў і пісаў на многіх мовах: рускай, армянскай, персідскай, азербайджанскай, узбекскай, таджыкскай, і на роднай {{нп3|Яўрэйска-таджыкскі дыялект|бухарска-яўрэйскай мове|ru|Еврейско-таджикский диалект}}.

Ільяс Малаеў памёр у 2008 ад цяжкай хваробы і быў пахаваны на яўрэйскіх могілках Маунт-Кармел у Нью-Ёрку.

Сям'я
-----

* Быў жанаты з Любоўю (Мухабат) Шамаевай, народнай артысткай Узбекскай ССР.
* У іх нарадзіліся трое дзяцей: Радж, Наргіз і Віялета.
***Cheiracanthium***  — род сярэдніх павукоў сямейства {{bt-bellat||Cheiracanthiidae}}, распаўсюджаны ў Еўропе, Азіі і Афрыцы, у тым ліку на Мадагаскары. Яны маюць вялікія хеліцэры і могуць рабіць балючыя ўкусы. Не будуе лоўчых сетак, з павуціння плятуць мяшкападобныя хованкі, дзе яны хаваюцца днём, упадаюць у спячку або выводзяць дзіцянятаў. Апісана больш за 200 відаў роду, з іх 35 — у Еўропе.

Апісанне
--------

Адлегласць паміж заднімі сярэднімі вачыма карацейшая, чым паміж імі і групамі задніх бакавых вачэй. Хеліцэры доўгія. Пярэдняя пара ног самая доўгая ў параўнанні з астатнімі. Сцёгны пярэдніх дзвюх пар ног не маюць шыпоў са спіннога боку.

Спосаб жыцця
------------

Віды роду часта насяляюць у травяністай расліннасці, на лугах, у стэпах або саванах, дзе плятуць свае хованкі, скручваючы лісце з дапамогай павуціння. У падобных сховішчах самкі ахоўваюць кокан і дзіцянят. Сапраўдных лоўчых сетак яны не будуюць, а палююць, нападаючы на насякомых або іншых бесхрыбтовых, якіх будуць страляць .

Арэал і сістэматыка
-------------------

Віды роду распаўсюджаны па ўсім свеце, за выключэннем палярных рэгіёнаў. У трапічнай Афрыцы і на Мадагаскары вядома каля 50 відаў.

Значэнне для чалавека
---------------------

Павукі роду маюць доўгія хеліцэры, таму могуць пракусіць скуру чалавека. Іх яд адносна таксічны і вылучаецца ў значных колькасцях. Шэраг відаў роду лічацца небяспечнымі для чалавека, паколькі іх укусы выклікаюць боль і ацёкі. Сярод гэтых відаў *{{bt-bellat||Cheiracanthium inclusum}}* і *{{bt-bellat||Cheiracanthium punctorium}}*. Многія віды роду з'яўляюцца сінантропнымі і насяляюць у будынках і жыллі чалавека. Гэта, а таксама агрэсіўныя паводзіны спрыяюць укусам.

Літаратура
----------

* Тыщенко, В.П. (1971). *Определитель пауков Европейской части СССР*. Определители по фауне СССР, издаваемые Зоологическим институтом АН СССР. Vol. 105. Л.: Наука. p. 281. `{{cite book}}`: Шаблон цытавання мае пусты невядомы параметр: `|coauthors=` (даведка)
* Lotz, L. N. (2007). The genus Cheiracanthium (Araneae: Miturgidae) in the Afrotropical region. 1. Revision of known species. Navorsinge van die Nasionale Museum Bloemfontein 23: 1-76
* Cheiracanthium C. L. Koch, 1839. World Spider Catalog Version 23.5

1. 1 2 3  Тыщенко, 1971. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFТыщенко,\_1971 (даведка)
2. 1 2  Lotz, L. N. (2007). The genus Cheiracanthium (Araneae: Miturgidae) in the Afrotropical region. 1. Revision of known species. Navorsinge van die Nasionale Museum Bloemfontein 23: 1-76 (англ.)
3. ↑  Lotz, L. N. (2014). New species of Cheiracanthium (Araneae: Eutichuridae) from Madagascar and the Comoros Islands. Zootaxa 3857(3): 301—332. doi:10.11646/zootaxa.3857.3.1  (англ.)
**Іван Пасер** (чэшск.: Ivan Passer; 10 ліпеня 1933, Прага, Чэхаславакія — 9 студзеня 2020) — чэшскі кінарэжысёр і сцэнарыст, прадстаўнік «Новай хвалі» ў кінематографе Чэхіі.

Біяграфія
---------

Іван Пасер нарадзіўся ў 1933 годзе ў Празе і быў адзіным дзіцем у сям’і дырэктара нацыянальнага банка Чэхіі.

Скончыў факультэт кіно і тэлебачання (FAMU) Пражскай акадэміі мастацтваў. Супрацоўнічаў з Мілашам Форманам у шэрагу яго кінематаграфічных праектаў у якасці аўтара сцэнарыя і другога рэжысёра. Свой першы фільм «Інтымнае асвятленне» паставіў у 1965 годзе.

У 1968 годзе пасля падаўлення Пражскай вясны пры падтрымцы Карла Понці эміграваў у ЗША. Яго першы амерыканскі фільм «Народжаны перамагаць» (1971) з удзелам Роберта Дэ Ніра атрымаў добрую адзнаку крытыкі.

У канцы 1990-х гадоў па прапанове Мілаша Формана быў запрошаны рэжысёрам у расійска-нямецка-казахстанскі кінапраект «Качэўнік», але з-за рэгулярных затрымак з фінансаваннем вытворчасці зняў толькі частку карціны і адмовіўся ад далейшага супрацоўніцтва. Завяршыў працу Сяргей Бадроў (старэйшы), працай якога Пасер застаўся вельмі задаволены. У 2006 годзе атрымаў прэмію «Чэшскі Леў» за шматгадовы мастацкі ўклад у чэшскі кінематограф.

У 2008 годзе быў старшынёй журы Кінафестывалю ў Карлавых Варах.

Зноскі
------
**Маскарпонэ** (італ.: mascarpone) — італьянскі вяршковы сыр. Паходзіць з рэгіёну Ламбардыя. Лічыцца, што ўпершыню яго пачалі рабіць у вобласці паміж мястэчкамі Лодзі і Абіятэграса да паўднёвым захадзе ад Мілана ў канцы XVI — пачатку XVII стагоддзяў. Часта выкарыстоўваецца ў прыгатаванні тварожнікаў і іншых дэсертаў.

Пры вытворчасці маскарпонэ вяршкі тлустасцю 25 % падаграваюць на вадзяной лазні да 75-90 ° C і пры мяшанні дадаюць вінную кіслату (традыцыйны спосаб), лімонны сок або белы вінны воцат, каб пачаўся працэс каагуляцыі (згортвання) малочнага бялку. Пасля непрацяглага нагрэву для завяршэння каагуляцыі прадукт астуджаюць і падвяргаюць для выдалення сыроваткі самапрэсаванню ў палатняных мяшках, падвешаных у прахалодным месцы. З прычыны непрымянення для згортвання малочнакіслых культур (заквасак) і ферментаў назва «сыр» можа быць выкарыстана ў адносінах да яго з вялікай доляй умоўнасці.

Маскарпонэ ўтрымоўвае ў сухім астатку каля 75 % тлушчу, мае крэмпадобную кансістэнцыю, таму ідэальна падыходзіць для дэсертаў. Найбольш вядомы дэсерт, падрыхтаваны на аснове маскарпонэ, — тырамісу. Часам сыр выкарыстоўваецца замест масла для бутэрбродаў.

Спасылкі
--------

* Маскарпонэ на сайце cheese.com (англ.)
* Тэхналогія падрыхтоўкі сыру маскарпонэ Архівавана 9 красавіка 2007. (англ.)
**«Гражы́на»** (польск.: Grażyna. Powieść litewska) — класіцыстычная эпічная паэма Адама Міцкевіча, упершыню выдадзеная ў другім томе Паэзій *(польск.: Poezyj) у* 1823 годзе; часцяком твор азначаецца таксама як вершаваны раман.

Фабула «Гражыны», з пункту гледжання тэматыкі і гістарычных рэаліяў, роднасная Конраду Валенроду, выдадзенаму на пяць гадоў пазней. Твор заснаваны на матыве, узятым з «Іліяды» Гамера: Ахілес — прататып раззлаванага Літавора, а Гражына — Патрокла. Тэмай твора з’яўляецца мужны ўчынак «жанчыны абаяльнасцю, героем духам», зроблены на імя перавагі агульнага над індывідуальным, і трагічная гісторыя шлюбу Гражыны і Літавора. Гражына таксама закранае праблему «памяці пра мінуўшчыны і традыцыі», якая набліжае раман да другой часткі «Дзядоў».

Стварэнне «Гражыны» непасрэдна звязанае з ростам папулярнасці эпасаў у стылі Таркваты Тасы ў першай палове XIX стагоддзя і з дбайным вывучэннем аўтарам звычаяў і традыцый язычніцкай Літвы (асабліва яго роднага Навагрудка), што робіць твор своеасаблівай «археалагічнай паэмай». Больш за тое, форма твора стылізаваная на манер старапольскай мовы.

Гражына і зместам, і формай, якая нагадвае XVI стагоддзе, становіцца своеасаблівым працягам рамана «Жывілы» (1819), напісанага раней Міцкевічам.

На беларускую мову паэму цалкам пераклалі Сяргей Дзяргай і Пятро Бітэль.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Adam Mickiewicz. «Grażyna». W: Witkowska, Alina ; Przybylski, Ryszard: *Romantyzm*. Warszawa: Wydawnictwo PWN, 2003, s. 257. ISBN 83-01-13848-3.
2. ↑  Jastrun, Mieczysław: *Mickiewicz*. Kraków: Polski Instytut Wydawniczy, 1952, s. 98.
3. ↑  [Od redakcji]. W: *Powieści poetyckie*. Warszawa: Czytelnik, 1973, s. 242.
4. ↑  [Od redakcji]. W: *Powieści poetyckie*. Warszawa: Czytelnik, 1973, s. 242.
5. ↑  Adam Mickiewicz. «Grażyna». W: Witkowska, Alina ; Przybylski, Ryszard: *Romantyzm*. Warszawa: Wydawnictwo PWN, 2003, s. 258. ISBN 83-01-13848-3.
6. ↑  [Od redakcji]. W: *Powieści poetyckie*. Warszawa: Czytelnik, 1973, s. 241.
7. ↑
8. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гражына (паэма)
**Паўночна-Каларадскі ўніверсітэт** (англ.: University of Northern Colorado) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Грылі ў штаце Каларада, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Універсітэт быў заснаваны ў 1889 годзе як Каларадская дзяржаўная настаўніцкая школа і мае доўгую гісторыю педагагічнай адукацыі. Установа афіцыйна мяняла сваю назву тройчы. Філіялы ўніверсітэта знаходзяцца ў Лоўлендзе, Дэнверы/Ароры і Каларада-Спрынгс.

Структура
---------

* Каледж адукацыі і паводніцкіх навук
* Каледж сацыяльна-гуманітарных навук
* Каледж бізнесу
* Каледж прыродазнаўчых навук і навук пра здароўе
* Каледж выяўленчых і выканальніцкіх мастацтваў

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Каларада

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Шаўніскі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Shawnee State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Портсмут у штаце Агая, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Нягледзячы на тое, што карані вучэльні ўзыходзяць да 1945 года, калі Агайскі ўніверсітэт заснаваў акадэмічны цэнтр у Портсмуце, універсітэт быў фактычна задуманы ў 1985 годзе, спікер заканадаўчага сходу штата Агая прадставіў праект стварэння ўніверсітэта. Закон быў прыняты і падпісаны губернатарам штата ў 1986 годзе. Назва вучэльні паходзіць ад народа Шаўні, які раней насяляў гэтыя землі. 

Ва ўніверсітэце сёння ёсць больш за 70 праграм бакалаўрыяту і магістратуры. Найбольш папулярнымі спецыяльнасцямі з'яўляюцца сястрынская справа, бізнес-адміністраванне, сацыялогія, мастацкія студыі, дашкольная адукацыя, біялогія, фітнес і псіхалогія.

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Агая

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Шаўніскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Twitter |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000000090040305 · LCCN: n85225468 · Microsoft: 197932274 · VIAF: 131419034 |
**Герб Мар’інай Горкі** — геральдычны знак горада Мар’інай Горкі, Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці Беларусь.

Апісанне
--------

Герб Мар’інай Горкі зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь 22 ліпеня 2000 г. № 42. Аўтар герба: А. А. Шпунт. Мастак: І. А. Шпунт.

На шчыце ў блакітным полі «іспанскага» шчыта на сярэбраным воблаку ў залатой мандорле Багародзіца ў чырвона-блакітных адзеннях з белым покрывам.

Гісторыя
--------

 Кветнік з гербам горада.
Герб раёна супадае з гербам горада Мар’іна Горка. Паходжанне назвы горада Мар’іна Горка сыходзіць у дахрысціянскія часы. Па легендзе, на ўзвышшы, якое калісьці знаходзілася на месцы сучаснага горада, стаяла паганская бажніца. Тут ушаноўвалі нарачонай Сонца, багіні-маці, заступніцы дзіцянараджэння Мары. Шмат гадоў праз, у 1874, у Мар’інай Горцы — вёсцы Ігуменскага павета Мінскай губерні — была пабудавана царква Раства Найсвяцейшай Багародзіцы. Храм быў вядомы даўнейшым абразом «Матка Боская», асабліва ўшанаванай мясцовымі жыхарамі. Свята праваслаўнай царквы Покрыва Найсвяцейшай Багародзіцы адзначаецца 1 кастрычніка. Ён быў усталяваны ў памяць падзеі, якая адбылася ў Канстанцінопалі ў сярэдзіне X ст. Імперыя вяла ў той час вайну з сарацынамі, і гораду пагражала смяротная небяспека. У азначаны дзень Святы Андрэй Юродзівы і яго вучань Епіфаній, знаходзячыся ва Улахернскім храме[ru] падчас усяночнага трывання, убачылі на паветры Маці Божую з процьмай святых, якая малілася пра мір і распасцерла сваё покрыва (амафор) над хрысціянамі. Грэкі падбадзёрыліся, і сарацыны былі адбіты. Царкоўнаму набажэнству ў гэты дзень нададзена асаблівая веліч. У гонар Покрыва Боскай Маці існуе акафіст.

Гл. таксама
-----------

* Сцяг Мар’інай Горкі

Спасылкі
--------

* Герб города Марьина Горка // «Геральдика Беларуси»  (руск.)
* гербы Архівавана 9 чэрвеня 2023. // puchavickirajon.info

| ⛭Гербы адзінак Мінскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
* Барысаў
* Беразіно
* Валожын
* Вілейка
* Дзяржынск
* Жодзіна
* Заслаўе
* Капыль
* Клецк
* Крупкі
* Лагойск
* Любань
* Маладзечна
* Мар’іна Горка
* Мінск1
* Мядзел
* Нясвіж
* Салігорск
* Слуцк
* Смалявічы
* Старыя Дарогі
* Стоўбцы
* Узда
* Фаніпаль
* Чэрвень

 |  |
| Гарадскія пасёлкі | 
* *Бобр*
* Гарадзея
* Івянец
* Радашковічы
* *Чырвоная Слабада (Вызна)*

 |
| Раёны | 
* Мінскі

 |
| 1 не ўваходзіць у склад вобласці*Курсівам* пазначаны гербы, якія не маюць афіцыйнага статуса ў сучаснай Беларусі |
**Цэпеліны** (літ.: cepelinai або didžkukuliai) — літоўская нацыянальная страва.

Гатуюць з цёртай бульбы, звычайна начыняюць мясам. Таксама як начынкі ўжываюць тварог і грыбы. Назву страва атрымала праз падабенства формы з тыпам дырыжабляў. Даўжыня 10-20 см, залежыць ад месца гатавання — на захадзе Літвы цэпеліны большыя, чым на ўсходзе. Пасля гатавання падаюць цёплымі, палітымі смятанай або соусам.

Рэцэпт
------

Інгрэдыенты: 1 кг сырой бульбы, 3-4 вараныя бульбіны, соль.

  

Ачышчаную бульбу нацерці, адціснуць. Сок не выліваць, пачакаць пакуль асядзе крухмал. Вараную бульбу патаўчы. Сырую, вараную бульбу і крухмал змяшаць, пасаліць. З 80 гр цеста зрабіць аладку на далоні, пакласці начынку, краі добра сціснуць і сфармаваць даўгаваты цэпелін. Пакласці ў пасолены кіпень і варыць 20-25 хвілін.

Начынкі для цэпелінаў
* Мясная: 300 гр мяса, 1 ст. лыжка смятаны, майран або мелены перац, соль.
* Тварожная: 300 гр тварагу, 1 яйка, 1 ст. лыжка смятаны, 20 гр сала, 1/2 ч. лыжкі мяты, соль.
* Грыбная: 50 гр сушаных грыбоў, 2 цыбуліны, 100 гр вэнджанага сала, 2 ст. лыжкі меленых сухароў, 1 яйка, соль.

| ⛭Бульба |
| --- |
| Сарты | Спіс сартоў бульбы  (англ.) (бел. |
| Кулінарыя | Спіс страў з бульбы  (англ.) (бел. • Бабка • Бульба фры • Бульбяное пюрэ • Бульбяны салат • Дранікі • Капытка • Крапкакор • Латкес • Рошці • Смажаная бульба • Спакушэнне Янсана • Цэпеліны • Чыпсы |
| Шкоднікі і хваробы | Спіс захворванняў бульбы |
| Вытворчасць і вырошчванне | Спіс краін, якія вырабляюць бульбу  (англ.) (бел. |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
Запыт «Будоўля» перанакіроўваецца сюды; гл. таксама іншыя значэнні.
Небаскроб Бурдж-Халіфа ў перыяд будаўніцтва (2007 год)
**Будаўніцтва** — узвядзенне будынкаў і збудаванняў, а таксама іх капітальны і бягучы рамонт, рэканструкцыя, рэстаўрацыя і рэнавацыя.

Працэс будаўніцтва складаецца з усіх арганізацыйных, вышукальніцкіх, праектных, будаўніча-мантажных і пуска-наладкавых прац, звязаных са стварэннем, зменай ці зносам аб’екта, а таксама ўзаемадзеянне з кампетэнтнымі органамі наконт выканання такіх прац.

Вынікам будаўніцтва лічыцца збудаваны будынак (збудаванне) з унутраным аздабленнем, дзеючымі інжынерна-тэхналагічнымі сістэмамі і поўным камплектам дакументацыі, прадугледжанай законам.

Гл. таксама
-----------

* Будаўнічая інжынерыя
* Сейсматрывалае будаўніцтва
* Рэнавацыя
* Цэласная рэканструкцыя
* Хуткаўзведзеныя будынкі
* Off-plan
* Ударная будоўля
* Вялікія будоўлі камунізму
* Міжнародная федэрацыя інжынераў-кансультантаў

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Будаўніцтва

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4206990-7 · LCCN: sh85017693 |
***Tyria jacobaeae*** — від матылькоў з падсямейства {{bt-bellat|мядзведзіцы|Arctiinae}}.

Апісанне
--------

### Імага

Размах крылаў 40 мм. Матыль яркі, страката афарбаваны. Пярэднія крылы трохкутнай формы. Крылы цёмна-шэрыя з чырвоным малюнкам. Па краі пярэдняга крыла праходзіць шырокая чырвоная паласа, ля вонкавага краю два чырвоных плямы. Ад падставы крыла да ўнутранага краю праходзіць вузкая чырвоная паласа. Заднія крылы чырвонага колеру з чорнай махрамі. У спакойным стане матыль крылы складае домікам. Галава, грудзі і брушка чорнага колеру. Вусы ніткападобныя.

### Вусень

Вусень аксаміціста-чорны з яркімі жоўтымі перавязямі, пакрыты рэдкім чорным апушэннем. Галава ў вусеня чорная.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Вусені атрутныя, трымаюцца групамі. Лёт імага ў маі-ліпені на лугах. Днём хаваюцца ў траве і, калі іх патрывожыць, пералятаюць на кароткую адлегласць і хаваюцца.

1. 1 2  Медведица кровавая (Tyria jacobaeae), медведица крестовниковая Насекомые, Краткое описание и фото на природе. Фауна, животный мир Кубани, Краснодарского края (фото) **(нявызн.)**. *www.pokrovka-info.ru*. Праверана 9 чэрвеня 2022.
2. ↑  Tyria jacobaeae — Медведица кровавая **(нявызн.)**. *insecta.pro*. Праверана 9 чэрвеня 2022.
3. ↑  Медведица кровавая **(нявызн.)**. *domir.ru*. Праверана 9 чэрвеня 2022.
**«Матч ТВ»** — расійскі федэральны агульнадаступны канал пра спорт і здаровы лад жыцця.
Транслюе спартыўныя падзеі, навіны, аналітычныя і забаўляльныя праграмы, рэаліці- і ток-шоу, дакументальныя цыклы, шоу пра здаровы лад жыцця, мастацкія фільмы і серыялы пра спорт. Спартыўнымі каментатарамі канала з’яўляюцца Дзмітрый Губерніеў[ru], Георгій Чарданцаў, Нобель Арустамян, Канстанцін Геніч. Вядучыя канала — Яўген Савін, Соф’я Тартакова, Марыя Орзул, Павел Занозін. Вяшчае 24 гадзіны ў суткі, 7 дзён на тыдзень, 365 дзён у годзе. Аддзяленні тэлеканала ёсць у Екацярынбургу, Казані, Краснаярску, Растове-на-Доне, Санкт-Петебурге, Уфе, Хабараўску.

Зноскі
------

1. ↑  Максимилиан Алфимов (2019-06-17). "«Матч ТВ» покажет Кубок Африки" [руская]. Sports.ru. Праверана 2019-06-18.
2. ↑  "СМИ: «Барселона» рассмотрит вариант с возвращением Неймара только после публичных извинений форварда" [руская]. «Матч ТВ». 2019-06-18. Праверана 2019-06-18.
3. ↑  "СМИ: «Спартак» намерен расторгнуть контракт с Глушаковым" [руская]. «Матч ТВ». 2019-06-18. Праверана 2019-06-18.

Спасылкі
--------

* matchtv.ru/tvguide — афіцыйны сайт «Матч ТВ»
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Матч ТВ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | VK · VK · Одноклассники · Facebook · Telegram · Twitter |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · TikTok · YouTube |