recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Плацішна.

**Плаці́шна** — возера ў Беларусі, у Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ула, за 20 км у напрамку на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Бешанковічы.

Плошча паверхні возера 0,23 км². Даўжыня 1,4 км, найбольшая шырыня 0,26 км, даўжыня берагавой лініі 3,19 км. Найбольшая глыбіня дасягае 17,9 м, сярэдняя 6,4 м. Аб’ём вады 1,48 млн м³. Плошча вадазбору 1,45 км².  

Катлавіна Плацішна лагчыннага тыпу, значна выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны пясчаныя і супясчаныя. У заходняй частцы возера схілы стромкія, вышынёй да 8 м, астатнія спадзістыя (вышынёй 3—5 м). Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі зліваюцца са схіламі катлавіны. Зона мелкаводдзя займае каля 15 % плошчы возера. Дно да глыбіні 5—7 м пясчанае, глыбей выслана крэменязёмістым сапрапелем.  

Возера мезатрофнае, слабапраточнае. Прыбярэжная надводная расліннасць пашыраецца да глыбіні 2,5 м і займае палосу шырынёй 5—10 м. Ва ўсходняй частцы з Плацішна выцякае ручай у возера Лешна.

У возеры водзяцца акунь, шчупак, краснапёрка, плотка і іншыя віды рыб.

Літаратура
----------

* *Міронаў В. Р.* Плацішна // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 419. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Ліст карты N-35-35. Выданне 1991 года. Стан мясцовасці на 1987 год. (руск.)

Спасылкі
--------

* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  (руск.)
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  (руск.)
**Невельскі замак** — абарончае збудаванне на возеры Невель пры ўпадзенні ў яго невялікай рэчкі Ёмінка. Ад аднайменнага гораду аддзяляўся валам і ровам. 

У час Інфлянцкай вайны быў пад кантролем маскоўцаў, якія збудавалі ў ім крэпасць (інж. Іван Рыгоравіч Вырадкаў). У 1580 годзе быў вернуты ў склад Вялікага Княства Літоўскага. Замак быў драўляны, сцены былі прысыпаныя зямлёй, каб зберагчы іх ад падпалу. У 1582 годзе паводле мірнай дамовы адыйшоў да Масквы, гэтак жа ў 1634 вярнуўся ў склад Рэчы Паспалітай. Пасля захопу 1655 году маскоўцамі быў вызвалены ў 1678 годзе. 

У 1809 годзе замкавы вал быў зрыты, пляцоўка замка была забудавана.
**Краснуха** (лац.: rubella) — эпідэмічнае віруснае захворванне з інкубацыйным перыядам каля 15-24 дзён. Захворванне закранае ў асноўным дзяцей, але яно можа справакаваць сур'ёзныя прыроджаныя заганы, калі жанчына заражаецца ў пачатку цяжарнасці.

Гісторыя
--------

Упершыню краснуха была апісана ў 1740 г. нямецкім тэрапеўтам Ф. Хофманам. У 1881 г. захворванне афіцыйна вылучана ў асобную назалагічную форму. У 1938 г. японскія даследчыкі даказалі вірусную прыроду інфекцыі, заразіўшы валанцёраў фільтратам з насаглоткі. Узбуджальнік краснухі вылучаны ў 1961 г. некалькімі навукоўцамі амаль адначасова; П. Д. Паркманам, Т. X. Уэлерам і Ф. А. Невай. У 1941 г. аўстрыйскі даследчык Н. Грэг апісаў розныя анамаліі плоду ў сувязі з яго ўнутрычэраўным заражэннем вірусам краснухі падчас хваробы цяжарнай маці. Найбольш часта сустракаемыя анамаліі — катаракта, заганы сэрца і глухата былі аб'яднаны пад назвай «класічны сіндром прыроджанай краснухі».

Вірус
-----

Гэта кантагіёзнае захворванне, якое выпрацоўвае ўстойлівы імунітэт. Узбуджальнік адносіцца да сямейства *Togaviridae*, роду *Rubivirus*.

Клінічныя праявы
----------------

Пасля інкубацыйнага перыяду 2-3 тыдні з'яўляецца ўмераная тэмпература з галаўным болем, фарынгітам, шыйнай адэнапатыяй, кан'юктывітам. Высыпанне з'яўляецца праз 48 гадзін, сып макулезны (плямісты) не свярбіць, спачатку на твары, потым спускаецца на ўсё цела на працягу некалькіх гадзін, спачатку сып марбіліформны (нагадвае адру), затым шкарлятынаформная. Яна пераважае на твары, у вобласці паясніцы і ягадзіц, гісталагічных паверхнях рук, ног. Сып трымаецца 2-4, зрэдку 5-7 дзён, затым знікае без пігментацыі і лушчэння. Трэба адзначыць, што даволі частыя змякчэлыя і асімптаматычныя формы.

Лячэнне
-------

Няма спецыфічнага лячэння. Серанегатыўных дзяўчынак рэкамендуецца вакцынаваць ў пубертатным узросце. Для сімптаматычнага лячэння дапускаецца выкарыстанне парацэтамолу.

Зноскі
------

1. ↑  Disease Ontology — 2016. Праверана 15 мая 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4117183'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5282129'></a>
2. ↑  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018. Праверана 28 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55345445'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 463. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Краснуха**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12341510q · LCCN: sh85115670 · Microsoft: 2910173829 · NDL: 00563783 |
**Помнік у памяць вайны 1812 года** — былы помнік у Клясціцах Расонскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіўся паблізу царквы Святых апосталаў Пятра і Паўла.

Апісанне
--------

Устаноўлены ў 1857 годзе у памяць бітвы пад Клясціцамі 1812 года па мадэлі архітэктара Антоніа Адаміні. Уяўляў сабою востраканечную васьмібаковую піраміду з купалам і пазалочаным крыжам. У 1930-я гады помнік разбураны. У 1962 годзе прыкладна ў тым месцы, дзе стаяў манумент, устанавілі «Помнік у гонар перамогі рускіх войскаў»; у 1992 годзе ён быў дэмантаваны.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Клясціцы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 355—356. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць. — Мінск, 1985.
**Юры (Эмігідыюш) Рыжы** (англ.: Emigidius J. Ryzy; 5 жніўня 1933, Пастаўскі павет, Польская Рэспубліка — 29 лістапада 2015, ЗША) — беларускі праваслаўны царкоўны дзеяч.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзіўся 5 жніўня 1933 года на хутары паблізу вёскі Латыгаль Пастаўскага павета (цяпер Глыбоцкі раён Віцебскай вобласці). У 1946 годзе вывезены ў Польшчу. З 1976 года жыў у ЗША. У 1977 годзе пачаў душпастырскую службу, у 1978 годзе стаў на чале заснаванай ім Беларускай Аўтакефальнай Праваслаўнай (Народнай) Царквы (БАП(Н)Ц) ва ўлонні Сусветнага Амерыканскага Патрыярхата. Пасля смерці брата Уладзіслава быў апостальскім адміністратарам, а затым узначаліў створаны тым Сусветны Амерыканскі Патрыярхат.

Удзельнік Першага з’езду беларусаў свету (Мінск, 1993), здзейсніў паездку па краіне. Выказваў упэўненасць, што дзяржава павінна быць зацікаўлена ў існаванні сваёй нацыянальнай царквы. Патрыярх Юры 10 гадоў запар прыязджаў на Беларусь. З яго ініцыятывы і пры непасрэдным удзеле была заснаваная Беларуская аўтакефальная праваслаўная (народная) царква на Бацькаўшчыне, архіепіскапам якой стаў Юры (Рыжы). Акрамя рукапалажэння новых клірыкаў, архіепіскап Юры прымаў у сваю юрысдыкцыю святароў з Беларускага Экзархата, аднак гэта дзейнасць не атрымала прызнання.

У 2003 годзе напісаў і выдаў кнігу ўспамінаў і разважанняў «Мой крыж», ягоныя апавядані друкаваліся ў штогодніку «Беларус».

Памёр у ЗША 29 лістапада 2015 года.

Выбраная бібліяграфія
---------------------

Мой крыж. Успаміны і разважанніі / архіяпіскап Юры Рыжы. — Асінінг, 2003. — 103 с.

Зноскі
------

1. ↑  nashaniva.by
2. ↑  krynica.info **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 20 жніўня 2019. Праверана 20 жніўня 2019.

Літаратура
----------

*Слесарев, А. В.* «Белорусская Автокефальная Православная (Народная) Церковь» / А. В. Слесарев // Минские Епархиальные Ведомости. — 2009. — № 2 (89). — С. 77-83.

Спасылкі
--------

* unicat.nlb.by
**Юры Улуатс** (эст.: Jüri Uluots; 13 студзеня 1890 — 9 студзеня 1945) — эстонскі палітык, апошні прэм’ер-міністр незалежнай Эстоніі да яе далучэння да СССР, пасля чаго — в.а. Прэзідэнта Эстоніі ў выгнанні. Быў таксама вядомы як адвакат.

Вывучаў права ў Санкт-Пецярбургскім універсітэце (1910—1918). Пасля гэтага выкладаў рымскае права і эстонскае права ў Тартускім універсітэце да 1944 года. Быў таксама рэдактарам газет «Кая» (эст. «Kaja») 1919—1920 і «Постымеес» (1937—1938).

Быў дэпутатам Рыйгікогу ў 1920—1926 і ў 1929—1932. Займаў пасаду прэм’ер-міністра краіны з 1938 па чэрвень 1940 года. Пасля фарміравання марыянеткавага прасавецкага ўрада Эстоніі на чале з Варэсам, які падпарадкоўваўся Маскве і не прызнанаваўся ніводнай дзяржавай акрамя СССР і нацысцкай Германіяй, і пасля арышту прэзідэнта Канстанціна Пятса, стаў па канстытуцыі выконваючым абавязкі прэзідэнта Эстоніі.

Пасля акупацыі Эстоніі нацысцкай Германіяй у 1941 годзе ў ходзе Другой сусветнай вайны супрацоўнічаў з акупацыйнай адміністрацыяй Х. Мяэ. У 1944 годзе ў якасці кіраўніка прыняў удзел у дзейнасці Эстонскага Нацыянальнага камітэта, створанага пры згодзе акупацыйных уладаў. У пачатку 1944 публічна заклікаў эстонцаў уступаць у эстонскія падраздзяленні Германскай арміі (20-я дывізія СС) для абароны Эстоніі ад Чырвонай Арміі.

Разам з некаторымі міністрамі Юры Улуатс збег у Стакгольм, дзе ўрад у выгнанні працягваў дзейнічаць да афіцыйнай перадачы паўнамоцтваў прэзідэнту незалежнай Эстоніі Ленарта Меры ў 1992 годзе. Пасля прыбыцця ў Швецыю Улуатс памёр ад хваробы.

Зноскі
------

1. ↑  Jüri Uluots // Eesti biograafiline andmebaas ISIK Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25504413'></a>
2. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 1 студзеня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12563630v · GND: 101525923 · ISNI: 0000 0001 1059 9123 · LCCN: n83131425 · NUKAT: n2005127703 · SUDOC: 03493667X · VIAF: 44415543 |

 |
**Лангабарды**, **ламбарды** (ням.: Langobarden, літаральна — «даўгабародыя») — германскае племя. Паводле легенды, каб лангабарды здаваліся больш шматлікімі і каб запалохаць ворага, перад бітвай лангабардскія жанчыны завязвалі свае валасы пад падбародкам, становячыся падобнымі да барадатых мужчын.

Першапачаткова жылі на левым беразе ніжняй Эльбы (Бардэнгау), у V стагоддзі праніклі ў вобласць Дуная, дзе прынялі арыянскае хрысціянства, у 493 г. разбурылі дзяржаву герулаў, у 526 г. дзяржаву гепідаў і занялі Панонію.

У 568 годзе ўварваліся адтуль пад правадырствам Альбаіна ў Італію, заваявалі паўночную частку краіны (цяперашняя Ламбардыя) і заснавалі Лангобардскую дзяржаву са сталіцай у Павіі.

Лангабардскае права было кадыфікавана на лацінскай мове («Эдыкт», упершыню выдадзены ў 644 г. перагледжаны пазней). Пасля спынення дынастыі караля Аўтарыса (584—590 гг.) і дачкі баварскага князя Ліутпранда (713-44 гг.) Тэадэлінды зноў узрасла магутнасць лангабардаў. Папы, аднак, здолелі спыніць лангабардаў у Італіі і паспяхова перашкаджалі іх імкненню да аб'яднання дзяржавы пры дапамозе франкаў.

Жалезная карона, якой каранаваліся кіраўнікі лангабардаў.
Айстульф (740-56 гг.) не мог узяць Рым з-за ўмяшання франкскага караля Піпіна (754—755 гг.); яго пераемнік Дэзідэрый (756-74 гг.) здаўся ў 774 г. Карлу Вялікаму пасля сямімесячнай аблогі Павіі. Дзяржава лангабардаў была далучана да франкскай. Паданні лангабардаў захаваліся ў апавяданнях Паўла Дыякана. Яны таксама згаданыя ў «Залатой легендзе» (лац.: Legenda Aurea).

Далі назву італьянскай вобласці Ламбардыя.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лангабарды

| Германскія плямёны |
| --- |
| 
Алеманы · Ангрыварыі · Англы · Бавары · Батавы · Бургунды · Вандалы · Вестготы · Гепіды · Герулы · Готы · Гёты · Даны · Квады · *Кімвры*\* · Лангабарды · Лугіі · Маркаманы · Неметы · Остготы · Ругі · Саксы · Свевы · Свеі · Скіры · Таіфалы · Тэўтоны · Тэнктэры · Франкі · Хаты · Херускі · Юты
Племянныя саюзы: Інгевоны · Істэвоны · Герміноны
 |



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Pauly-Wissowa · Treccani · Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4034538-5 · LNB: 000178253 · NKC: ph117702 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лан.

**Лан** (састарэлая перадача **Лаон**, фр.: Laon) — галоўны горад французскага дэпартамента Эна ў Пікардыі.

Старая частка горада размешчана на ўзгорку вышынёй 188 м, ля падножжа якога распасціраюцца новыя гарадскія кварталы з прамысловымі прадпрыемствамі і вакзалам.

Гісторыя
--------

Размяшчэнне гальскага паселішча на вяршыні натуральнага ўзвышэння заахвоціла рымлян умацаваць гэта месца, даўшы яму назву *Laudunum*.

Ланскі сабор
У V стагоддзі святы Рэмігій, з’яўляючыся мясцовым выхадцам, прызначыў Лан рэзідэнцыяй аднаго з падначаленых яму біскупаў. Тут нарадзілася Бертрада, маці Карла Вялікага. Іхныя нашчадкі яшчэ больш узвялічылі горад, зрабіўшы яго адным з галоўных цэнтраў палітычнага жыцця ў франскай дзяржаве. Тут нарадзіліся каралі Францыі Людовік IV і яго сын Лотар III. Толькі з прыходам да ўлады Гуга Капета ў 987 годзе французскія каралі канчаткова зацвердзілі сваю сталіцу ў Парыжы.

Ключавой падзеяй сярэднявечнай гісторыі Лана было паўстанне мяшчан супраць біскупа Годры, падушанае Людовікам VI. Падчас Стагадовай вайны горад неаднаразова пераходзіў з рук у рукі, аднак у ваеннай гісторыі застаўся дзякуючы бітвы пры Лане 1814 года паміж саюзнікамі расійска-прускімі войскамі пад камандаваннем прускага фельдмаршала Гебхарда Блюхера, і французамі пад правадырствам Напалеона. Французы беспаспяхова штурмавалі крэпасць Лана на высокім пагорку, а потым адкаціліся пад ударамі Блюхера.

Падчас Франка-прускай вайны ў 1870 годзе нейкі інжынер падарваў парахавы склад, загубіўшы 500 мяшчан і пашкодзіўшы сцяну сабора; ніжні горад моцна пацярпеў ад бамбардзіровак на зыходзе Другой сусветнай вайны.

Славутасці
----------

Галоўнай гарадской славутасцю ва ўсе часы быў сабор Нотр-Дам — адзін з найбольш дасканалых узораў паўночнафранцузскага гатычнага стылю. Ён быў пабудаваны ў XII стагоддзі, дабудоўваўся ў 1205—1215 гадах. Да таго ж часу належаць будынак суседняга манастыра і царква Святога Марціна. Вялікая падземная зала ў гатычным стылі цяпер прыстасавана пад шпіталь. У гарадскім музеі выстаўлены рэдкія сярэднявечныя рэчы і карціны братоў Ленен — ураджэнцаў Лана. У двары музея размяшчаецца капліца, выбудаваная ў XII стагоддзі тампліерамі. На адной з плошчаў стаіць помнік яшчэ аднаму ланцу — Жаку Маркету, які першым з еўрапейцаў наведаў вярхоўі ракі Місісіпі.

Вядомыя асобы
-------------

* Ангеран Картон (каля 1415 — каля 1466) — французскі мастак авіньёнскай школы.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг Германіі Зольтау, Германія
* Сцяг Вялікабрытаніі Уінчэстэр, Вялікабрытанія

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лан (горад)
* Афіцыйны сайт горада
Герб Лангедока
**Лангедок** (фр.: Languedoc, акс.: Lengadòc) — гістарычная вобласць на поўдні Францыі, насельніцтва якой традыцыйна гаварыла на аксітанскай мове, частка Аксітаніі. Галоўны горад — Тулуза. Насельніцтва Лангедока — парадку 2,5 млн чалавек (1982).

Назва Лангедок стала выкарыстоўвацца з XIII стагоддзі, пасля таго як у 1271 г. графства Тулузскае было далучана да французскай кароны. Спалучэнне *langue d’oc* літаральна азначае «мова ок»: *oc* — паўднёвафранцузскі варыянт вымаўлення часціцы «да», у супрацьлегласць паўночнафранцузскаму *oïl* (сучаснае *oui*).

Да 1790 г. Лангедок меў статус правінцыі, у наш час на яго тэрыторыі размяшчаюцца два рэгіёна — Лангедок-Русільён і Поўдзень-Пірэнеі (дэпартаменты Од, Тарн, Эро, Гар, Ардэш, Лозер, Гарона Верхняя, Тарн і Гарона, Луара Верхняя. Лангедок займае плошчу парадку 42,7 тыс. км² — адносна дакладных меж былой правінцыі існуюць рознагалоссі.

Невялікія гарады Лангедока вядомыя сваімі выдатна захаванымі помнікамі гала-рымскай культуры. Гэта храмы, амфітэатры, трыўмфальныя аркі, акведукі.

Лангедок — гэта найстарэйшы вінаробны раён Францыі.

Спасылкі
--------

* The Languedoc-Rousillon Архівавана 15 верасня 2008. Official Site of the Région.  (фр.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11685749g · LCCN: n80123335 · NKC: ge242018, ge129761 · SUDOC: 027326365 · VIAF: 158228124 |
**Кра́сненскі бор** — лясны масіў у Смаргонскім раёне, за 5 км на паўднёвы захад ад г. Смаргонь, на тэрыторыі Смаргонскага лясгаса. Плошча 860 га. Рэльеф узвышаны, пагорысты, ускладнены западзінамі, лагчынамі, равамі. Глебы галоўным чынам дзярнова-падзолістыя і супясчаныя, сустракаюцца тарфяна-глеевыя. На яго тэрыторыі некалькі невялікіх ручаёў, якія ўпадаюць у р. Гервятка. У складзе лясоў (96 %) пераважаюць хвойнікі (61 %) і ельнікі (39 %) пераважна кіслічнага і зеленамошнага тыпаў з добра развітым падлескам з ляшчыны і рабіны. Сярод драўняных парод і ў падлеску распаўсюджаны шыракалістыя (дуб, ліпа, клён, ясень), з глебапокрыўных — дуброўнае разнатраўе (брызгліна, бружмель, падалешнік, пралеска, снітка і інш.). Астатнія 4 % тэрыторыі заняты нізіннымі асаковымі балотамі, якія месцамі параслі бярозай пушыстай і часткова выкарыстоўваюцца пад сенажаць. Месца адпачынку і турызму.

Літаратура
----------

* Красненский бор // Республика Беларусь: Энциклопедия в 6 т. Т. 4.: Картография — Миноговые / редкол. Г. П. Пашков и др. — Минск: БелЭн, 2007. — 768 с. ISBN 978-985-11-0385-6
**Трэцяя паліцэйская часць** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка дарэвалюцыйнага Мінску ў XIX — пачатку XX стст. Займала тэрыторыю злева ад Свіслачы, была найвялікшай і найбольш стракатай.

Забудова часці была пераважна драўлянай, бліжэй да цэнтра горада сустракаліся мураваныя будынкі і брукаваныя вуліцы. На яе тэрыторыі знаходзіліся прамысловыя прадпрыемствы і ваенныя кашары.

Насельніцтва — працоўныя, сяляне, рамеснікі, гандляры, чыноўнікі ніжэйшага рангу, ваенныя, дробныя абшарнікі.

На Траецкай гары, што ўваходзіла ў склад адзінкі, размяшчаўся вялізны нядзельны кірмаш, куды навакольныя сяляне звозілі птушку, печаны хлеб, сала, збожжа. На ім таксама гандлявалі мясцовыя жыхары з тых, што мелі за ракой, на ўскраінах, уласныя драўляныя будынкі, валодалі агародамі і пляцамі, садамі, часам трымалі жывёлу і, як сяляне, аралі зямлю.

Літаратура
----------

* Шыбека З. В. Шыбека С. Ф. Мінск: Старонкі жыцця дарэв. горада / Пер. з рускай мовы М. Віжа; Прадмова С. М. Станюты. — Мн.: Полымя, 1994.— 341 с. [1] асобн. арк. карт.: іл. ISBN 5-345-00613-X.
**Помнік лётчыкам Пагранічнай варты Польшчы** — памятны знак, усталяваны ў гонар 3 польскіх лётчыкаў, якія загінулі 31 кастрычніка 2009 года, выконваючы патрульны палёт уздоўж беларуска-польскай дзяржаўнай мяжы.

Памятны знак быў збудаваны па ініцыятыве і на сродкі беларускіх пагранічнікаў. Паставілі яго на ўчастку пагранзаставы «Такары» Брэсцскай пагранічнай групы, за 25 метраў ад лініі мяжы. На гранітным пастаменце ўсталяваныя дзве стэлы, што сімвалізуюць разарваныя крылы верталёта. Прасвет паміж стэламі ўтварае каталіцкі крыж. На мемарыяльным знаку размешчаны памятны надпіс на польскай і беларускай мовах з імёнамі загінулых.

Цырымонія адкрыцця помніка адбылася 30 кастрычніка 2010 года. Удзельнічалі кіраўнікі і прадстаўнікі пагранічных ведамстваў і кіраўніцтва органаў улады дзвюх краін, а таксама сваякі загінулых і святары. Прысутныя ўсклалі вянкі і кветкі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  На беларуска-польскай мяжы адкрыты помнік лётчыкам Пагранічнай варты Польшчы **(нявызн.)**.  Наша Ніва (1 лістапада 2010 года). Праверана 2 лістапада 2010.

Спасылкі
--------

* Здымкі з цырымоніі адкрыцця помніка: Pomnik ku czci tragicznie zmarłych lotników Архівавана 5 сакавіка 2016. // Komenda Główna Straży Granicznej, 30.10.2010  (польск.)

Гл. таксама
-----------

* Помнік беларускім лётчыкам у Маленчыне
**Лунь поплаўны** (*Circus pygargus*) — драпежная птушка сямейства шуляковых.

Апісанне
--------

Памеры адносна невялікія. Даўжыня цела 41-52 см, размах крылаў 105-120 см. Самец папялісты, з чорнымі палосамі на крылах. У самцоў, пачынаючы з другога паслягнездавога апярэння, больш выразнымі робяцца ржавага колеру рыскі на сподзе. Стройны сілуэт з доўгімі крыламі і хвастом. Самка падобная да самак палявога і стэпавага лунёў. Маладыя падобныя да маладых стэпавага луня. Голас падае рэдка.

Пашырэнне
---------

Арэал: Еўропа (акрамя поўначы, часткова акрамя поўдня), Цэнтральная і Заходняя Азія (Каўказ), паўночны захад Афрыкі. Насяляе вялікія па плошчы лугі альбо балоты з высокай травой і групамі кустоў. Пералётны, месца зiмовак: Паўднёвая Азія, Афрыка на поўдзень ад Сахары і ў раёнах ніжняга Ніла. На Беларусі адносна звычайны на гнездаванні пералётны і транзітна мігрыруючы від.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Гняздо ладзіць каля асновы куста альбо паміж купінамі высокай травы. У аснове яго — некалькі галінак (часам з прымессю лісця трыснягу); высцілка ў выглядзе плоскага круга з доўгіх і сухіх траў, з латком.

Яйкі *Circus pygargus*
Яйкі (4-5) трошкі падоўжныя з тупым вузейшым канцом (радзей авальныя, з аднолькавымі канцамі); белыя, бела-зеленаватыя альбо бела-жаўтаватыя; часам ёсць іржава-карычневыя альбо ржава-ружовыя плямы.

Можа скрыжоўвацца з *Circus macrourus*.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Avibase · CMS · eBird · EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 121372741 · LCCN: sh00001880 · NKC: ph487825 |
**Лунінецкі раённы краязнаўчы музей** — музей, створаны ў г. Лунінец паводле пастановы Бюро ЦК КПБ ад 11 верасня 1978 г. Для наведвальнікаў адкрыты 17 лютага 1986 г.

Асноўны фонд музея налічвае 10754 адзінак захоўвання (на 01.01.2015), навукова-дапаможны — 2900 адзінак. Плошча экспазіцыйных памяшканняў — 170 м².

Аснову экспазіцыі складаюць калекцыі: археалогія, этнаграфія, гісторыя тэхнікі, нумізматыка, дакументы, фотадакументы, друкаваныя выданні, баністыка, сфрагістыка, фалерыстыка. Найбольш цікавыя рэчы з калекцый музея: сякеры каменнага веку; зуб маманта; 2 грамафоны ХІХ ст.; экспанаты, якія сведчаць пра знаходжанне на Лунінеччыне Якуба Коласа і А. Блока, пра рэвалюцыйныя падзеі 1905 г. 1917 г. пра перыяд уваходжання тэрыторыі раёна ў склад Польшчы (1921—1939 гг.); калекцыя шкляных вырабаў — цукерачніцы, крэманкі, селядзечніцы; асабістыя рэчы партызан перыяду Вялікай Айчыннай вайны; прадметы побыту лунінчан пасляваеннага перыяду; вырабы Лунінецкага завода электрарухавікоў і інш. Экспазіцыя музея размешчана ў 5 залах.

Дырэктары
---------

* Я. Б. Шэцар,
* В. Р. Чарняўскі,
* Ю. Р. Навасёлаў,
* Н. І. Казанкова,
* Г. А. Іванюковіч,
* С. А. Гарда,
* Н. У. Макаед,
* Н. І. Клеўжыц,
* А. М. Палынкевіч (з 2008 года).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Плацішна.

**Плаці́шна** — возера ў Беларусі, ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Тураўлянка, у напрамку на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Ушачы, каля вёсак Асінаўка і Кавалеўшчына.

Плошча паверхні возера 0,1 км², даўжыня 0,71 км, найбольшая шырыня 0,2 км. Найбольшая глыбіня дасягае 5 м, сярэдняя 2,7 м. Аб’ём вады ў возеры 0,27 млн м³. Плошча вадазбору 5,5 км².  

Катлавіна Плацішна лагчыннага тыпу, моцна выцягнутая з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны спадзістыя, вышынёй 8—9 м, складзены з суглінкаў і супяскоў. У паўднёва-заходняй частцы схілы стромкія, вышынёй да 14 метраў. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі возера пераважна сплавінныя. Шырыня сплавіны складае 5—10 м. Дно возера плоскае з упадзінамі (4,1 м і 5 м глыбінёй), выслана ілам, месцамі ўздоўж усходняга берага пясчанымі адкладамі. Колернасць вады ад 70 да 150 °.  

Возера эўтрофнае. Зарастае каля паловы плошчы возера да глыбіні 2,8 м. Прыбярэжная надводная расліннасць пашыраецца на адлегласці 5—20 м ад берага. У заходняй частцы Плацішна злучана пратокай з возерам Доўгае, на поўдні выцякае ручай у возера Астравіта.

У возеры водзяцца акунь, шчупак, лешч, плотка, краснапёрка, лінь, джгір і іншыя рыбы.

Літаратура
----------

* *Міронаў В. Р.* Плацішна // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Витебская область. Ушачский район: карта. Ушачи: план / Редактор: С. Н. Саратова. — Мн.: Белкартография, 2012. — 3 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  (руск.)
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  (руск.)
Залатая лунула з Шуленбурга
**Лунула** (ад лац.: lunula — «маленькі месяц, лунка або серп невялікага памеру») — разнавіднасць пектаралі, асаблівы тып шыйных упрыгажэнняў эпохі ранняга бронзавага стагоддзя ў выглядзе паўмесяца, выкананага з золата, бронзы або іншага металу.

Акрамя гэтага, лунулай называецца паўмесяц ля аснавання пазногця.

Кароткае апісанне
-----------------

Часцей за ўсё залатыя лунулы знаходзілі падчас раскопак на тэрыторыі Ірландыі, аднак часам яны сустракаліся і ў іншых частках Еўропы, у прыватнасці, на тэрыторыі Вялікабрытаніі. Хоць датыроўка ні адной з лунул не ўстаноўлена дакладна, на падставе параўнання з іншымі артэфактамі мяркуецца, што яны вырабляліся ў перыяд каля 2200—2000 гг. да н. э. (Needham 1996, 124). Да цяперашняга часу вядома каля 200 знойдзеных лунул.

Найбольш цікавыя лунулы выяўленыя блізу Керывоа ў Брэтані. Тут тры лунулы былі выяўленыя ў рэштках скрыначкі з абрэзкамі залатога ліста і залатым стрыжнем. Канцы стрыжня былі расплясканы ў выглядзе лунул, што дазваляе выказаць здагадку, што ў дадзеным выпадку лунулы вырабляліся шляхам кавання з залатых стрыжняў. Затым стыласам на іх наносілі арнамент. Сляды стыласа, выяўленыя на лунулах з Сен-Патэна, Керывоа і шэрагу іншых месцаў, дазваляюць выказаць здагадку, што яны былі выраблены адным інструментам (і хутчэй за ўсё, адным майстрам).

Дэкаратыўны арнамент на лунулах моцна нагадвае арнамент на звонападобнай кераміцы, якая адпавядае археалагічным пластам той жа эпохі. Натуральным чынам яны таксама нагадваюць трохі больш познія бурштынавыя і гагатавыя каралі.

Лунулы, вырабленыя з золата і іншых металаў, як завершаныя, так і ў працэсе вырабу, таксама знаходзілі на тэрыторыі Партугаліі.

Шырокая калекцыя лунул, якія сведчаць аб кантактах людзей бронзавага веку, прадстаўлена ў скарбніцы ў археалагічным музеі манастыра Жэронімуш, Белен, Лісабон.

Зноскі
------

1. ↑  *Власов В.Г.* Иллюстрированный художественный словарь. — СПб.: Икар, 1993. — С. 125.

Літаратура
----------

* Needham, S. 1996. «Chronology and Periodisation in the British Bronze Age» in *Acta Archaeologica* 67, pp121–140.
* Taylor, J.J. 1968. «Early Bronze Age Gold Neck-Rings in Western Europe» in *Proceedings of the Prehistoric Society* 34, pp259–266
* Taylor, J.J. 1970. «Lunulae Reconsidered» in *Proceedings of the Prehistoric Society* 36, pp38–81
**Юстус ван Гент**, або **Ёс ван Гент**, Ёс ван Васенхавэ (Joos van Wassenhove) — нідэрландскі мастак, які працаваў у другой палове XV стагоддзя.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў раёне Антверпена. Вучыўся ў Генце, працаваў там жа з Хуга ван дэр Гусам. Узгадваецца ў дакументах з 1460 па 1475 гг. У творчасці гэтага мастака спалучыліся традыцыі нідэрландскага і італьянскага жывапісу. Галоўная праца ван Гента, выкананая ім да пераезду ў Італію ў 1471 годзе — «Трыпціх Укрыжавання» ў Саборы святога Бавона (Гент).

Юстус ван Гент быў запрошаны герцагам урбінскім Федэрыга да Монтэфельтра для работ па ўпрыгожванню Палацца Дукале. Разам з Педра Беругетэ піша цыкл партрэтаў «Знакамітыя людзі» для студыёла герцага Урбінскага.

Зноскі
------

1. ↑  RKDartists Праверана 22 ліпеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑
3. ↑  Joos van Gent // Catalogue of the Unione Romana Biblioteche Scientifiche<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q100594939'></a>
4. ↑   Праверана 16 кастрычніка 2016.
Давід Чэрны  (англ.) (бел.. «Ружовы танк», перароблены з Помніка савецкім танкістам у Празе  (руск.) (бел.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Аб'ект.
**Аб’ект**, або **мастацтва аб’екта** — асобны від мастацтва новай пластыкі, якая не з’яўляецца скульптурай у класічным сэнсе. Мастацтва аб’екта набыло папулярнасць у XX ст. і звязана з наданнем рэчы ролі самастойнага эстэтычнага і экспазіцыйнага фетыша, пазбаўленага ўтылітарнасці. У якасці аб’екта могуць выступаць спецыяльна створаныя аб’ёмныя кампазіцыі, нетрадыцыйныя паводле формы, матэрыялаў і задумы, а таксама банальныя прадметы, серыйныя рэчы, рэдзі-мэйд (у аснове — стварэнне копіі прадмета ў выглядзе павялічанага муляжа з мэтай дасягнення гратэскавага эфекту) і інш.

Марсель Дзюшан. Фантан — пісуар з аўтографам і датай. 1917
Адзін з родапачынальнікаў мастацтва аб’екта — французскі і амерыканскі мастак Марсель Дзюшан. Як від творчасці аб’ект прыцягваў увагу прадстаўнікоў рызных мастацкіх плыней — футурызму, дадаізму, поп-арту, канцэптуалізму, кінетычнага мастацтва. У мастацтве пост-мадэрнізму аб’ект, у адрозненне ад канцэптуальнага аб’екта перастае быць апавядальным (візуальным) і паўстае як знак. Важную ролю адыгрывае незвычайны кантэкст, які правакуе пэўны кірунак успрымання і інтэрпрэтацыі і становіцца найважнейшым фактарам мастацтва аб’екта.

Бываюць аб’екты статычныя і дынамічныя, гэта значыць здольныя рухацца або ўздейнічаць на іншыя прадметы.

Значную ролю ў стварэнні сучасных арт-аб’ектаў адыгрываюць высокія тэхналогіі, відэа, фота і інш. Мастацтва аб’екта звязана з развіццём дызайну. Павелічэнне колькасці элементаў у аб’екце з ускладненнем вобразнага сэнсу вядзе да ператварэння аб’екта ў інсталяцыю.

Беларусь
--------

У экспазіцыях беларускіх выставак аб’екты сталі з’яўляцца ў апошняй чвэрці XX ст. Да гэтай разнавіднасці мастацтва асабліва часта звярталіся В. Васільеў, А. Ганчарова, А. Дасужаў, А. Клінаў, У. Макаркоў, А. Малей, М. Осіпаў, А. Пракорына, А. Слепаў, Л. Тарабука, А. Фалей, Г. Фалей, Т. Якаўлева і інш.

Літаратура
----------

* Аб'ект // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 1. — 704 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0496-9.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NDL: 00577613 · NKC: ph123590 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Абілін.
**Абілін** (англ.: Abilene) — горад у ЗША, на ўсходзе цэнтральнай часткі штата Канзас, адміністрацыйны цэнтр акругі Дзікінсан, на рацэ Смоўкі-Хіл. 6,5 тыс. жыхароў (2000). Плошча горада — 10,7 кв. км.

Заснаваны ў 1858 годзе, статус горада з 1869; стаў першым паўночным вузлом чыгункі «Юніён Пасіфік», горад хутка вырас як жывёлагадоўчы цэнтр.

Горад працягвае заставацца буйным транспартным вузлом. У Абіліне разводзяць ганчакоў; праводзяцца сабачыя забегі. Развіты турызм. Сярод славутасцяў — адноўленая старажытная частка горада — музей пад адкрытым небам; дом, дзе правёў дзяцінства Д. Эйзенхаўэр, прэзідэнцкая бібліятэка, магіла прэзідэнта.
**Аб'яднанае каралеўства Нідэрландаў** (1815—1830) (1839) (нідэрл.: Verenigd Koninkrijk der Nederlanden, фр.: Royaume-Uni des Pays-Bas) — неафіцыйная назва, якая выкарыстоўваецца для абазначэння новай еўрапейскай дзяржавы, што ўзнікла пасля распаду імперыі Напалеона па рашэнні Венскага кангрэса 1815 года. Новая дзяржава, якая афіцыйна звалася «каралеўства Нідэрланды» (нідэрл.: Koninkrijk der Nederlanden, фр.: Royaume des Pays-Bas), аб'яднала былыя тэрыторыі Злучаных правінцый на поўначы, Аўстрыйскіх Нідэрландаў на поўдні, а таксама Льежскае біскупства. Дынастыя Аранскіх-Насау стала манархамі новага каралеўства.

Аб'яднанае каралеўства Нідэрландаў распалася ў 1830 годзе падчас Бельгійскай рэвалюцыі. Вілем I адмовіўся прызнаць незалежнасць Бельгіі, пакуль у 1839 годзе не быў да гэтага прымушаны Лонданскім дагаворам.

Зноскі
------
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мінаеў.

**Міхаіл Іванавіч Мінаеў** (19 лістапада 1926, с. Крупец, Зяметчынскі раён, Пензенская вобласць, Расія — 4 мая 1994) — спецыяліст у галіне радыётэхнікі. Доктар тэхнічных навук (1990), дацэнт (1976).

Біяграфія
---------

Скончыў Ваенна-марское авіяцыйнае вучылішча ў г. Мікалаеве (1947), Ленінградская ваенна-паветраная інжынерная акадэмія імя А. Ф. Мажайскага (1956), Усесаюзны навукова-даследчы інстытут радыёапаратуры, г. Ленінград (аспірантура, 1964).

Працаваў ва Авіяцыйнай эскадрыллі, Далёкі Усход (1947—1950, начальнік сувязі); Навукова-даследчым інстытуце магутнага радыёпрыборабудавання, г. Ленінград (1956—1960); Мінскмі радыётэхнічным інстытуце (з 1967, кафедра радыёперадаючых устройстваў і радыётэхнічных сістэм, з 1969 — дацэнт, з 1991 — прафесар кафедры радыётэхнічных сістэм).

Навуковыя інтарэсы: даследаванні многачастотных рэжымаў работы прыбораў звышвысокіх частот; распрацоўка радыёперадаючых устройстваў радыёлакацыйных станцый.

Узнагароды
----------

Медалі «За баявыя заслугі», «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», значком «Ганаровы радыст СССР» і інш.

Бібліяграфія
------------

* Внешняя обратная связь в автономных и неавтономных генераторах СВЧ : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.12.21 / Минаев Михаил Иванович. — Минск, 1991.
* Радиопередающие устройства сверхвысоких частот : [учебное пособие для вузов] / М. И. Минаев. ― Минск, 1978.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Минаев Михаил Иванович // Белорусский государственный университет информатики и радиоэлектроники: история в биографиях ректоров, ученых, удостоенных почетных званий, лауреатов премий, профессоров, докторов наук : 40 лет (1964—2004). ― Минск, 2004. — С. 326—327.
Будаўніцтва гмахаў у 1964 годзе
Перабудова Нормальма і будаўніцтва Стакгольмскага метро
Царква Св. Клары і квартал Клара, май 2009.
**Перабудова Нормальма** (шведск.: Norrmalmsregleringen) — буйны перагляд гарадскога плана ніжняга Нормальма - раёна Стакгольма, Швецыя, які быў выкананы ў 1950-70-я гады. Падчас перапланіроўкі стары раён Клара быў заменены сучасным бізнес-цэнтрам, таксама там было пракладзена метро. У выніку гэтага праекта больш за 750 будынкаў было знесена, што стварыла месца для развіцця новай інфраструктуры і забудовы.

Абнаўленне Нормальма з'яўляецца найбуйнейшым шведскім горадабудаўнічым праектам па гэты дзень. У ім была задзейнічана значная частка шведскай архітэктурнай эліты. Гэтая перабудова шырока крытыкавалася, але, у той жа час, ёй захапляліся па ўсёй Швецыі і ў свеце. Яна лічыцца адным з найбуйнейшых і самых яскравых перепланіровак у Еўропе ў пасляваенны час, нават беручы пад увагу горада, моцна разбураныя падчас Другой сусветнай вайны. Адным з ключавых палітыкаў, што стаялі за масавай гарадской перапланіроўкай, быў былы член гарадскога савета Стакгольма Інгвэ Ларсан.
**Міхаіл Іванавіч Зырын** (15 кастрычніка 1923 — 18 чэрвеня 2005, Мінск) — генерал-маёр міліцыі, былы начальнік Мінскай вышэйшай школы МУС СССР, кандыдат юрыдычных навук, дацэнт, заслужаны работнік МУС, удзельнік ліквідацыі наступстваў аварыі на ЧАЭС.

Былы памочнік камандзіра ўзвода 139-га гвардзейскага стралковага палка 46-й стралковай дывізіі 3-яй ударнай арміі.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга (двойчы), Айчыннай вайны I ступені, Чырвонай Зоркі, «Знак Пашаны», медалямі «За баявыя заслугі», «За Перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», «За выдатную службу па ахове грамадскага парадку», «За адвагу на пажары», «Ветэран працы».

За шматгадовую службу ў органах унутраных спраў і ў сувязі з 50-гадовым юбілеем Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 15 кастрычніка 1973 года узнагароджаны Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР. За шматгадовую актыўную працу ў органах унутраных спраў і ў сувязі з 60-гадовым юбілеем Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 14 кастрычнiка 1983 года узнагароджаны Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР.

Зноскі
------

1. ↑  Зырын Міхаіл Іванавіч

| ⛭Начальнікі Акадэміі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь |
| --- |
| 
* Уладзімір Умнягін (1958—1966)
* Пётр Ляднёў (1966—1971)
* Дзям’ян Гаўрыленка (1971—1976)
* Міхаіл Зырын (1976—1987)
* Уладзімір Савічаў (1987—1995)
* Уладзімір Данько (1995—1999)
* Віталь Апанасевіч (1999—2002)
* Юрый Яфімчык (2002—2005)
* Юрый Мелехавец (2005—2007)
* Іван Сяргей (2008—2009)
* Уладзімір Бачыла
* Сяргей Дарошка (2019—2021)
* Аляксандр Васільеў (з 2021)

 |
**Ішкашымскі хрыбет** — горны хрыбет у заходняй частцы Паміра, уздоўж правага берага ракі Пяндж, у Таджыкістане; заходняя частка Шахдарынскага хрыбта. Даўжыня 95 км. Вышыня да 6096 м (пік Маякоўскага). Складзены пераважна з гнейсаў, амфібалітаў і інш. Пераважае вышынны рэльеф. Ледавікі. На схілах горныя стэпы і пустыні, у глыбокіх далінах рэк траплюцца зараснікі арчы. Тэрмальныя мінеральныя крыніцы. Бальнеалагічны курорт Гармчашма.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
**Аб’ектна-арыентаванае праграмаванне** (ААП) — метадалогія праграмавання, заснаваная на прадстаўленні праграмы ў выглядзе сукупнасці аб’ектаў, кожны з якіх з’яўляецца асобнікам (экзэмплярам) пэўнага класа, а класы арганізаваны іерархічна.

Аб’ектна-арыентаванае праграмаванне выкарыстоўвае ў якасці базавых элементаў аб’екты, а не алгарытмы.

Структураванне праграмы здзяйсняецца разбіваннем яе на спецыяльныя модулі, якія аб’ядноўваюць даныя і працэдуры іх апрацоўкі. Аб’ектна-арыентаванае праграмаванне базіруецца на паняцці абстрактных тыпаў даных. Любы доступ да іх можа быць атрыманы толькі шляхам выкарыстання модуля.

Літаратура
----------

* *Савіцкі М.* Тлумачальны слоўнік па інфарматыцы: / Мікола Савіцкі. — Мн.: Энцыклопедыкс, 2009. — ISBN 978-985-6742-83-8

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX537453 · BNF: 12115131k · GND: 4233947-9 · LCCN: sh87007503 · Microsoft: 73752529 · NDL: 00937980 · NKC: ph115529 |

 |
Вішчынскі манетна-рэчавы скарб
**Вішчынскі манетна-рэчавы скарб** — адзін з найбольш выдатных па сваёй мастацкай каштоўнасці скарбаў на тэрыторыі Беларусі, знойдзены ў 1979 г. каля в. Вішчын (Рагачоўскі раён) падчас даследавання крапасной сцяны гарадзішча Вішчын у 1976—1984 гг. Э. М. Загарульскім.

Скарб агульнай вагой каля 2 кг быў схаваны ў час аблогі Вішчынскага замка ў сяр. XIII ст. на глыбыні 18 см. Зберагаецца ў нумізматычнай экспазіцыі лабараторыі музейнай справы гістарычнага факультэта БДУ.

Вішчынскі манетна-рэчавы скарб 37 адзінак, складаецца з рэчавай і грашовай частак. Першая прадстаўлена жаночымі ўпрыгажэннямі, сярод якіх 2 колты з выявамі птушак на шчытках, выкананых у тэхніцы перагародчатай эмалі; зоркавы 6-прамянёвы колт з зерню і колт з ажурным краем і выявамі 2 птушак і крына; фрагменты караляў з 3 авальных сярэбраных пацерак і 4 крынападобных падвесак; фрагменты расен — ланцужкоў з ціснёных калодачак-паўцыліндрыкаў, на якіх падвешваліся колты; 2 падвескі з кананічнымі верхавінкамі і прымацаванымі да іх ланцужкамі з круглымі бляшкамі са скразнымі адтулінамі, упрыгожаныя сканню і зерню, апраўленыя дробнымі кольцамі; масіўны бранзалет, скручаны з 3 жгутоў з канцамі ў выглядзе стылізаваных галовак змей; 2-створкавы пласціністы бранзалет з раслінным арнаментам і гравіраванымі выявамі птушак. Усе рэчы выраблены з высокаякаснага серабра, колты з эмалямі, крыжападобныя падвескі, пацеркі і пласціністы бранзалет залачоныя.

Грашовая частка складаецца з сярэбраных зліткаў-грыўняў  (руск.) (бел.: 6 — кіеўскага, 2 — наўгародскага, 8 — цэлых і 2 абрубкі літоўскіх тыпаў. Рэчы маюць дакладныя аналагі ў скарбах, зарытых падчас татара-мангольскага нашэсця і датуюцца другой паловай ХІІ — першай трэццю ХІІІ стст. Знаходка свінцовай пячаткі Мсціслава Расціславіча Храбрага  (руск.) (бел. сведчыць пра сувязь замка з дынастыяй смаленскіх князёў.

Літаратура
----------

* Археалогія Беларусі. Энцыклапедыя ў двух тамах. 1 том. Мінск: «Беларуская энцыклапедыя» імя Патруся Броўкі, 2009. ст.189

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Вішчынскі манетна-рэчавы скарб на Вікісховішчы |

* Скарбы (манетныя, манетна-рэчавыя, рэчавыя) II—XIX стст. Архівавана 8 снежня 2013.
* Ірына МАСЛЯНІЦЫНА, Мікола БАГАДЗЯЖ, Вішчанскі скарб. Кім была багатая гаспадыня?
**Алег Махнюк** (7 жніўня 1928, Браслаўшчына — 21 лютага 2009, Нью-Джэрсі, ЗША) — беларускі грамадскі дзеяч на эміграцыі, мастак.

Біяграфія
---------

З 1944 года на чужыне. Браў актыўны ўдзел у беларускім скаўтынгу, вучыўся ў Беларускай гімназіі імя Максіма Багдановіча ў Ватэнштэце (брытанская зона акупацыі, Ніжняя Саксонія).

У канцы 1940-х гадоў перабраўся ў ЗША. Браў актыўны ўдзел у беларускім грамадскім жыцці, спачатку ў моладзевым руху. Узяў удзел у І Кангрэсе беларусаў Амерыкі, што прайшоў у Саўт-Рыверы, потым уваходзіў у кіруючыя органы Беларускага кангрэсавага камітэта.

Спяваў у беларускім хоры «Каліна», якім кіраваў Ксаверый Барысавец. У 1960-х гадах высвяціўся на дыякана, браў удзел у з’ездах парафій, якія падпарадкоўваліся экзарху Канстанцінопальскага патрыярхату ў ЗША.

У канцы 1960-х гадоў беларусы Саўт-Рывера вырашылі пабудаваць уласную царкву, самі капалі катлаван, самі рабілі фундамент. Махнюк у двары свайго дома зрабіў купал царквы. А потым яшчэ парабіў рамкі для абразоў, аналоі, іканастас, сходы для царквы.

Добра маляваў пейзажы і працаваў як скульптар. На пяць гадоў перажыў жонку — мастачку Люду Махнюк.

24 лютага 2009 года быў пахаваны на беларускіх могілках у Саўт-Рыверы побач з жонкай.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Некралог з жыццяпісам у «Беларусы ў свеце», 2-2009
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Папоў.

**Алег Канстанцінавіч Папоў** (31 ліпеня 1930, вёска Вырубава, Маскоўская вобласць — 2 лістапада 2016, Растоў-на-Доне) — савецкі і расійскі артыст цырка (клоўн), акцёр


, рэжысёр
. Народны артыст СССР (1969).

Біяграфія
---------

Алег Канстанцінавіч Папоў нарадзіўся 31 ліпеня 1930 г у вёсцы Вырубава Кунцаўскага раёна Маскоўскай вобласці (цяпер вёска ўваходзіць у гарадское паселішча Адзінцова Адзінцоўскай раёна Маскоўскай вобласці). Неўзабаве сям'я пераехала ў Маскву і пасялілася ў раёне стадыёна «Дынама».

У 1943 годзе Алег паступае вучнем слесара на паліграфічны камбінат «Праўда».

У наступным, 1944 годзе, займаючыся ў гуртку акрабатыкі Палаца спорту «Крылы Саветаў», ён пазнаёміўся са студэнтамі цыркавога вучылішча, пабываў на іх рэпетыцыях. У гэтым жа годзе Алег паступае ў Дзяржаўнае вучылішча цыркавога мастацтва, якое заканчвае ў 1950 годзе па спецыяльнасці эксцэнтрык на дроце.

Пачаў сваю кар'еру эквілібрыстам, выступаючы з нумарам «Эксцэнтрык на свабодным дроце» (рэжысёр-педагог С. Марозаў). У 1951 годзе дэбютаваў у якасці дывановага клоўна ў Саратаўскім цырку. Канчаткова зацвердзіўся ў гэтым амплуа ў Моладзевым цыркавым калектыве (1951—1953). Стварыў артыстычны вобраз «Сонечнага клоўна» — безжурботнага хлопца з капой русых валасоў у знарочыста шырокіх паласатых штанах і клятчастай шапачцы. У сваіх выступах выкарыстоўвае такія прыёмы як эквілібрыстыка, акрабатыка, жангліраванне, парадыраваннем цыркавых нумароў, але галоўнае месца ў яго выступах займаюць антрэ, вырашаныя сродкамі буфанады і эксцэнтрыкі. Сярод лепшых рэпрыз Алега Папова — «Повар», «Свісток», «Прамень».

Часта здымаўся ў кіно, выступаў у якасці рэжысёра цыркавых спектакляў.

З 1991 года жыў і працаваў у Германіі пад сцэнічным псеўданімам *Шчаслівы Ганс*.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 13 жніўня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑  Попов Олег Константинович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
3. ↑  Умер клоун Олег Попов
4. ↑  Олега Попова похоронят в Германии

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · Česko-Slovenská filmová databáze · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 115694042 · GND: 119548186 · GTAA: 142879 · ISNI: 0000 0001 1441 6144 · LCCN: nr90027441 · LNB: 000238889 · NDL: 00525247 · NKC: jo20010084358 · NLP: A1699243X · NTA: 298382032 · SUDOC: 178051187 · VIAF: 35268913 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Назаранка.
**Алег Мікалаевіч Наза́ранка** (нар. 10 ліпеня 1961, Мінск) — беларускі графік.

Біяграфія
---------

Сын мастака Мікалая Пятровіча Назаранкі, брат мастака Пятра Мікалаевіча Назаранкі. Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1986 годзе. З 1993 года выкладае ў Беларускай акадэміі мастацтваў.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1990 года.

Творчасць
---------

Працуе пераважна ў тэхніках малюнка, афорта, літаграфіі. У творах адлюстроўвае гістарычную тэматыку (серыі «Зямля пад белымі крыламі» паводле кнігі Уладзіміра Караткевіча, 1986; «Пейзажы паэзіі самоты», прысвечаная Максіму Багдановічу, 1993), праблемы экалогіі (серыя «Сон даўжынёй у стагоддзі», 1994), праблемы сучаснасці: «Усёвідушчая», «Дыялог», «Прастора», «Год 2000» (усе 1993); «Дакрананне», «Дзяўчына і птушка» (абодва 1994); «Каін і Авель» (1995); «Пакаянне» (1996); трыпціх «Coda» (1996—1997). Працуе ў станковым жывапісе: карціны «Святочны дзень» (1993), «Ева», «Сон» (абедзве 1995), «Маленне I», «Маленне II» (абедзве 1997), «Аголеная» (1998) і іншыя.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Фатыхава Г. А.* Назаранка Алег Мікалаевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).