recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ліс.

**Марына Аляксандраўна Ліс** (нар. 25 жніўня 1977) — беларуская футбалістка і футбольны трэнер. Майстар спорту Рэспублікі Беларусь.

Клубная кар’ера
---------------

Выступала ў складзе мінскай «Электронікі» (1996), бабруйскай «Бабруйчанкі» (1999—2002), віцебскага «Універсітэта-Дзвіны» (2005). У 2007 годзе ў складзе клуба «Зорка-БДУ» (Мінск) забіла 41 гол у чэмпіянаце.

Выступала за мяжой — у нямецкім клубе «Турбінэ» (Патсдам) і расійскай «Ладзе» (Тальяці).

Больш за 10 гадоў выступала за зборную Беларусі.

З ліпеня 2011 года па канец 2012 года была галоўным трэнерам клуба «Зорка-БДУ». Пазней працавала трэнерам моладзевай і юніёрскай жаночых зборных Беларусі.

У снежні 2021 года атрымала трэнерскую ліцэнзію катэгорыі A.

Зноскі
------

1. 1 2  Soccerdonna — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>
2. ↑  В Доме футбола завершились тренерские курсы категории «А»

Літаратура
----------

* Женский футбол: чемпионат Белоруссии // Спортивная панорама. — 1996. — 28 мая (№ 60). — С. 2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | soccerdonna.de (ігрок) · soccerdonna.de (ігрок) · Soccerway |
**Лонданскае вока** (англ.: London Eye) — адно з найбуйнейшых аглядальных колаў у свеце, знаходзіцца ў лонданскім раёне Ламбет на паўднёвым беразе Тэмзы. Адна з найпапулярнейшых славутасцяў Злучанага Каралеўства, штогод яе наведвае больш за 3 млн турыстаў.

З вышыні 135 метраў (каля 45 звычайных паверхаў) адкрываецца від практычна на ўвесь горад. Аглядальнае кола — праект архітэктараў Дэвіда Маркса і Джуліі Барфілд, які перамог на конкурсе праектаў пабудоў у гонар надыходу новага тысячагоддзя. Рэалізацыя праекта ў жыццё заняла шэсць гадоў (з 1993 па 1999).

Лонданскае вока мае 32 цалкам закрытыя і кандыцыянаваныя кабінкі-капсулы для пасажыраў, зробленыя ў форме яйка. Капсулы пранумараваны ад 1 да 33, выключаючы нумар 13. Кожная 10-тонная капсула сімвалізуе адзін з 32 бора (раёнаў) Лондана і можа прыняць да 25 пасажыраў. Кола круціцца з хуткасцю 26,4 см у секунду (каля 0,9 км у гадзіну), каб адзін абарот займаў каля 30 хвілін. Каб узяць на «борт» пасажыраў кола не спыняецца — хуткасць дазваляе пасажырам ўваходзіць і выходзіць на ўзроўні зямлі. Кола спыняецца толькі каб інваліды і пажылыя людзі маглі бяспечна здзейсніць пасадку-высадку.

Кола падтрымліваецца спіцамі і выглядае як вялікае кола ровара. Асвятленне Лонданскага вока было заменена святлодыёднай падсветкай ад Color Kinetics у снежні 2006 года, каб зрабіць магчымым лічбавае кіраванне агнямі. Да пачатку працы асвятлення кола працавала да 20:00.

Зноскі
------

1. 1 2  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. ↑  «The London Eye a complete visitor guide». The Daily Telegraph. 1 мая 2014 года.
3. ↑  «The London Eye in numbers». The Daily Telegraph. 9 сакавіка 2015 г.

Спасылкі
--------

* -- Афіцыйны сайт Лонданскага Вока
**Мерыдскі дзяржаўны сімфанічны аркестр** (ісп.: Orquesta Sinfónica del Estado Mérida ці ісп.: Osem) - сімфанічны аркестр, які змяшчаецца ў венесуэльскім горадзе Мерыда. Некамерцыйная арганізацыя, ён быў заснаваны ў 1991 годзе венесуэльскім піяністам і педагогам Хасэ Антоніа Абрэў.

Мерыдскі дзяржаўны сімфанічны аркестр

Гісторыя
--------

Аркестр быў створаны 21 чэрвеня 1991 года, і ператварыўся з Мерыдскага дзяржаўнага моладзевага сімфанічнага аркестра, заснаванага ў 1978 годзе як частка Сістэмы моладзевых аркестраў Венесуэлы (FESNOJIV) на чале з Хасэ Антоніа Абрэў.

Яго са-заснавальнікам і першым мастацкім кіраўніком быў Амілкар Рывас. Паміж 1994 і 1997 гадамі, яго Дырыжор-пастаноўшчыкам быў Серхіа Берналь які пашырыў рэпертуар аркестра да еўрапейскай і лацінаамерыканскай сімфанічнай музыкі. У перыяд паміж 1998 і 2001 гадах, Osem узначальваў Фэліпэ Ізкарэй.

У сезоне 2006 года, аркестр прымаў удзел у многіх афіцыйных мерапрыемствах.

Аркестр пачаў свой ​​20-гадовы юбілей 15 студзеня 2011 прадстаўленнем Сімфоніі № 2 Чайкоўскага на другім штогадовым музычным фестывалі Ферыя дэль Соль.

Зноскі
------

1. ↑  *El Nacional* (13 студзеня 2011). "Festival de Música de Mérida celebra su segunda edición" Архівавана 28 верасня 2011.  (ісп.)

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 12 кастрычніка 2011.
Лонданскі басейн на геалагічнай карце
**Лонданскі басейн** (англ.: London Basin) — раўніна на паўднёвым усходзе Вялікабрытаніі, па ніжнім цячэнні р. Тэмза.

Вышыня да 100 м. З’яўляецца сінклінальным паніжэннем паміж мелавымі ўзгоркамі Чылтэрн-Хілс (да 261 м) на поўнач і хр. Норт-Даўнс (296 м) на поўдні; запоўнена трацічнымі глінамі, пяскамі, гравіем.

Клімат умераны, марскі. Сярэдняя тэмпература студзеня +4 °C, ліпеня +18 °C, ападкаў больш за 600 мм за год. Глебы бурыя лясныя. Захаваліся рэшткі дубовых лясоў, на пясках — хвоя і верасоўнікі.

Культурныя ландшафты (палі, агароды, паркі); высокая шчыльнасць насельніцтва. Тут размяшчаецца горад Лондан.

Літаратура
----------

* Лонданскі басейн // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лонданскі дагавор.
Падпісанне мірнага дагавора
Тэрыторыі пад кантролем ваюючых бакоў на канец красавіка 1913 года
**Лонданскі мірны дагавор** — мірны дагавор, падпісаны 30 мая 1913 года паміж Балканскім саюзам і Асманскай імперыяй, які завяршыў першую Балканскую вайну.

Паводле дагавора Асманская імперыя, якая прайграла вайну, страціла ўсё еўрапейскія ўладанні, акрамя Стамбула і невялікай часткі Усходняй Фракіі (па лініі Мідыя — Энас). Пад ціскам еўрапейскіх дзяржаў Чарнагорыя была вымушана зняць аблогу Шкодэра.

Еўрапейскія ўладанні Турцыі былі галоўным чынам падзелены паміж Грэцыяй (частка Македоніі і раён Салонікаў), Сербіяй (частка Македоніі і Косава) і Балгарыяй (Фракія з Эгейскім узбярэжжам і частка Македоніі).

Пры падтрымцы вялікіх дзяржаў створана дзяржава Албаніі ў тых межах, якія яны для яе вызначылі. Сербія не атрымала выхаду да Адрыятычнага мора.

З-за супярэчнасцей і незадаволенасці ўмовамі дагавора, у чэрвені 1913 года пачалася Другая Балканская вайна.

Гл. таксама
-----------

* Тэрытарыяльныя набыцці Грэцыі па выніках Першай Балканскай вайны
* Бухарэсцкі мірны дагавор, 1913
* Канстанцінопальскі мірны дагавор, 1913

Спасылкі
--------

* Тэкст дагавора (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 7858541-7 · VIAF: 237089541 |
Дагавор 1291 года
**Швейцарскі саюз** — дзяржава, якая ўзнікла на землях Свяшчэннай Рымскай імперыі ў канцы XIII ст. Афіцыйнай датай стварэння лічыцца 1 жніўня 1291 г. калі тры абшчыны («лясныя кантоны»): Уры, Швіц, Унтэрвальдэн — падпісплі дамову, накіраваную супраць Габсбургаў. Аб рэальным існаванні Швейцарскага саюза можна казаць пасля падпісання кантонамі саюзнай дамовы ў Брунене (9 снежня 1315 г.). Пад канец XV ст. у склад Швейцарскага саюза ўваходзілі 10 кантонаў, два з якіх не мелі поўнага аб’ёма правоў, 10 саюзных зямель, фогтствы.

Літаратура
----------

* Е. Д. Смирнова, Л. П. Сушкевич, В. А. Федосик. Средневековый мир в терминах, именах, названиях. Минск: «Беларусь», 2001.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Швейцарскі гістарычны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Надтачэй.
**Марына Уладзіміраўна Надтачэй** (нар. 1967, Гомель, цяпер Беларусь) — беларуская суддзя. Намесніца старшыні Гомельскага абласнога суда і старшыня калегіі па грамадзянскіх справах таго ж суда.

Біяграфія
---------

У 1990 годзе скончыла Усесаюзны юрыдычны завочны інстытут. З 1984 па 1986 гады — справавод Чыгуначнага райвыканкама г. Гомель. З красавіка 1986 года — інспектар аддзела сацыяльнага забеспячэння Чыгуначнага райвыканкама г. Гомель. З 1987 па 1991 гады — юрысконсульт Савецкага райвыканкама г. Гомеля. З 1991 па 1998 гады рабіла пракурорам аддзела пракуратуры Гомельскай вобласці, памочніцай пракурора, старэйшай памочніцай пракурора Навабеліцкага раёна г. Гомеля. Са студзеня 1998 года — суддзя суда Навабеліцкага раёна Гомеля. Са жніўня 2004 года — суддзя Гомельскага абласнога суда.

У кастрычніку 2014 года прызначаная намесніцай старшыні, у ліпені 2015 года — намесніца старшыні, старшыня судовай калегіі па грамадзянскіх справах Гомельскага абласнога суда.

Мае першы кваліфікацыйны клас суддзі.

Зноскі
------

1. ↑  Кіраўніцтва Гомельскага абласнога суда Архівавана 15 снежня 2021.
**По́льская ініцыяты́ва** (польск.: Inicjatywa Polska) — прагрэсіўная палітычная партыя ў Польшчы, частка Грамадзянскай кааліцыі. Была створана як асацыяцыя ў 2016 годзе і была зарэгістравана як палітычная партыя ў 2019 годзе. Яе лідарам з'яўляецца Барбара Навацкая. Партыя падтрымлівае прынцыпы сацыяльнага лібералізму, сацыяльнай дэмакратыі і свецкасці. Мае левацэнтрысцкі і левы ўхіл.

Гісторыя
--------

Партыя апісваецца як прагрэсіўная, сацыяльна-ліберальная і сацыяльна-дэмакратычная партыя. Партыя падтрымлівае дэцэнтралізацыю ўлады і павелічэнне магутнасці мясцовых органаў улады, а таксама еўрапейскую інтэграцыю. У сацыяльных пытаннях выступае супраць любых формаў дыскрымінацыі з акцэнтам на гендарную дыскрымінацыю. Партыя таксама выступае за раздзяленне царквы і дзяржавы. Партыя таксама падтрымлівае павелічэнне фінансаванне польскай сістэмы аховы здароўя.

Зноскі
------

1. ↑  «Four questions on the Polish parliamentary elections». Centre for European Reform.
2. ↑  «Die polnische Opposition vor den Parlamentswahlen 2023: Liegt ein Machtwechsel in der Luft?». Konrad Adenauer Foundation
3. ↑  «Invitation: Poland has voted — Europe after the elections». Wielkopolska.eu
4. ↑  Naklicka, Tatiana (2018-10-12). «Inicjatywa Polska». Wiadomosci.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйны сайт
Выгляд Швейцарскага плато з гары Пілатус
**Швейцарскае плато** (фр.: plateau suisse, ням.: Schweizer Mittelland) — пласкагор’е, якое распасціраецца ад Жэнеўскага возера на паўднёвым захадзе Швейцарыі да Бодэнскага возера на паўночным усходзе краіны.

Перадальаійскі краявы прагін запоўнены неаге­навай малас­ай і аддзяляе Аль­пій­скі араген ад Юр­скіх гор на паўночным за­ха­дзе. Назіраецца насоўванне Альпійскіх склад­каых зон з поўдня. Юрскія горы стромка абрываюцца ўступам вышынёй да 1000 м, які аддзяляе іх ад Швейцарскага пласкагор’я.

Тэрыторыя характарызуецца ўзгорыстым рэльефам з абсалютнымі вышынямі 400—2000 м. Паверхню пакрываюць магутныя тоўшчы ледавіковых адкладаў, пакінутыя альпійскімі ледавікамі: канцова-марэнныя валы, палі друмлінаў, нагрувашчванні доннай марэны і масы зандраў. Плато расчляецца далінамі шматлікіх рэк і буйнымі азёрнымі катлавінамі. Тут размешчаны вялікія азёры (Жэнеўскае, Неўшатэльскае, Цюрыхскае, Бодэнскае), такія рэкі як Аарэ і Рэйн у верхнім цячэнні, часткова тут знаходзіцца і басейн Роны.

Сярэдняя тэмпература студзеня на Швей­цар­скім пласкагор’і ад -0,5 °C (Цюрых) да 0,5 °C (Жэнева); сярэдняя тэмпература ліпеня 17-19 °C. Атмасферных ападкаў каля 1000 мм у год.

У натуральным глебава-раслінным покрыве тут некалі пераважалі дубова-букавыя лясы на буразёмах. Але прыродныя ландшафты амаль не захаваліся, тэрыторыя густа заселена. Плато займае прыкладна 30 % плошчы Швейцарыі, і на ім пражывае больш за дзве траціны насельніцтва краіны. Пераважная частка тэрыторыі занята пасевамі збожжавых, сеяных лугамі і пладовымі садамі. Найбольш цеплалюбівыя культуры, напрыклад вінаград, саджаюць па берагах азёр. Чвэрць пласкагор’я пакрыта лясамі.

Зноскі
------

1. ↑  bigenc.ru **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 26 лістапада 2020. Праверана 11 снежня 2020.
**Арцём Іванавіч Салодышаў** (5 кастрычніка 1910, вёска Лазаравічы, Быхаўскі раён, Магілёўская вобласць — 27 студзеня 1960, Быхаў) — Герой Савецкага Саюза (24.03.1945).

Біяграфія
---------

Удзельнік вызвалення Заходняй Беларусі ў 1939 г. савецка-фінляндскай вайны 1939-40 гг. У Вялікую Айчынную вайну партызан, з 1943 г. камандзір узвода 810-га партызанскага палка, з 1944 г. на фронце. Камандзір стралковага аддзялення сяржант А. І. Салодышаў вызначыўся пры вызваленні Магілёўскай вобл. 27.06.1944 г. пад моцным артылерыйска-мінамётным агнём пераправіўся цераз Дняпро на поўдзень ад Магілёва. У баі за в. Стайкі гранатамі знішчыў дзот, які стрымліваў наступленне савецкай пяхоты. Быў паранены, але поля бою не пакінуў. Агнём з аўтамата знішчыў 27 гітлераўцаў.

Пасля вайны жыў у Быхаве, працаваў інспектарам Дзяржрыбнагляду. Пахаваны ў Быхаве. Імем А. І. Салодышава названы вуліца і завулак у Быхаве, яго імя насілі піянерскія дружыны Быхаўскай СШ № 4 і Навабыхаўскай СШ Быхаўскага раёна.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Салодышаў Арцём Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 112. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Салодышаў Арцём Іванавіч // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 553. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Герб Вануату** быў прыняты ў 1980 годзе пасля атрымання незалежнасці англа-французскім кандамініумам Новыя Гебрыды (ранейшая назва краіны). 

На гербе намаляваны меланезійскі ваяр ці правадыр з дзідай у руках, які стаіць перад вулканам. У ніжняй частцы герба размешчаны нацыянальны дэвіз краіны: «Long God yumi stana » (у перакладзе з мовы біслама «За Богам мы стаім»). Ззаду малюнка ваяра - дзяржаўная эмблема Вануату: дзве зялёныя лісціны сагоўніку, за якімі - сярэбраны вепруковы ікол.

Лісце сагоўніку сімвалізуюць мір, а вепруковы ікол - дабрабыт (у Вануату вяпрук - сімвал багацця). Дзяржаўны дэвіз краіны быў прыдуманы першым прэм'ер-міністрам Рэспублікі Вануату, англіканскім святаром Уолтэрам Ліні.

Спасылкі
--------

* Апісанне герба на афіцыйным сайце турызму Рэспублікі Вануату  (англ.)
* Апісанне герба  (англ.)

| Краіны Акіяніі: Гербы |
| --- |
| Незалежныя дзяржавы | 
Аўстралія · Вануату · Кірыбаці · Маршалавы Астравы · Мікранезія · Науру · Новая Зеландыя · Палау · Папуа — Новая Гвінея · Самоа · Саламонавы Астравы · Тонга · Тувалу · Фіджы
 |
| Залежныя тэрыторыі | 
Амерыканскае Самоа · Гаваі · Гуам · Астравы Кука · Какосавыя астравы · Новая Каледонія · Востраў Ражства · Востраў Норфалк · Ніуэ · Востраў Пасхі · Піткэрн · Паўночныя Марыянскія астравы · Такелау · Уоліс і Футуна · Французская Палінезія
 |
link = Ядомыя грыбыlink = Ядомыя грыбы**Польскі грыб**, каштанавік (*Imleria badia*) — грыб роду *Imleria*.

Сустракаюцца таксама назвы — **карычневы грыб**, **панскі грыб** і **махавік каштанавы**.

Апісанне
--------

Польскі грыб
Група польскіх грыбоў
Пры датыканні да ніжняй часткі капялюшыка яна сінее
Дыяметр капялюшыка складае 4—12 см (макс да 15 см), капялюшык мае паўкруглую, выпуклую, пазней подушкпадобную і нават плоскую форму. Скурка не здымаецца, на вобмацак гладкая, сухая, у мокрае надвор'е троху клейкая, у маладых грыбоў матавая, затым бліскучая. Колер — каштанава-карычневы, цёмна-буры ці шакаладна-карычневы.

Мякаць мясістая, шчыльная, бялёсая ці жаўтлявая, у капялюшыку мякаць на зрэзе злёгку сінее, затым ізноў становіцца светлай, у ножцы сінее і потым бурэе. Пах прыемны, грыбны, смак мяккі.

Трубчасты пласт прырослы ў ножкі ці амаль вольны, з невялікім выманнем, трубачкі жаўтлявыя, пазней залаціста-жоўтыя ці зелёна-жоўтыя, маюць даўжыню да 2 см, поры вуглаватыя, спачатку дробныя і белыя, светла-жоўтыя, пазней становяцца буйней, зялёна-жоўтыя ці аліўкава-жоўтыя, пры націсканні сінеюць.

Ножка 4—12 см вышынёй і 1—4 см таўшчынёй, цыліндрычная ці троху звужаная ці наадварот уздутая ўнізе, валакністая, колер светла-карычневы, буры ці жоўты з чырвона-карычневымі валокнамі, угары і ўнізе больш светлая.

Споравы парашок карычнявата-аліўкавы. Споры 12—16 на 5—6 мкм, эліпсоідна-верацёнападобныя, мядова-жоўтыя, гладкія.

Экалогія і распаўсюджванне
--------------------------

Утварае мікарызу часцей з хвояй, а таксама з елкай, букам, дубам, каштанам еўрапейскім. Сустракаецца ў іглястых, радзей лісцевых лясах, у гушчары на пясчаных глебах, часам вырастае на ніжніх частках ствалоў і на пнях. Пладаносіць асобна ці рэдкімі групамі. Распаўсюджаны, месцамі звычайны від у паўночнай умеранай зоне. Польскі грыб практычна паўсюдна сустракаецца па ўсёй тэрыторыі Цэнтральнай і Заходняй Еўропы, захоплівае ў свой арэал частка Сярэдняй Азіі, каўказскія перадгор'і, Прыўраллі, Урал і Усходнюю Сібір. У Беларусі расце паўсюдна.

Сезон збору чэрвень — лістапад, часта пладаносіць калі іншыя трубчатыя грыбы ўжо не сустракаюцца.

Ужыванне ў ежу
--------------

Ядомы, шматлікія грыбнікі лічаць яго смакавыя якасці вельмі добрымі. Выкарыстоўваецца ў шматлікіх стравах з грыбоў, а таксама прыдатны для сушкі і марынавання. Мае лекавыя ўласцівасці.

Падабенства
-----------

Польскі грыб немагчыма паблытаць з ніякім іншым трубчатым грыбам.

Зноскі
------

1. ↑  Польскі грыб: апісанне, распаўсюджванне
2. ↑  Польский гриб Архівавана 9 верасня 2012.

Літаратура
----------

* Лессо Т. Грибы, определитель / пер. с англ. Л. В. Гарибовой, С. Н. Лекомцевой. — М.: «Астрель», «АСТ», 2003. — С. 188. — ISBN 5-17-020333-0
* Справочник-определитель: Грибы / отв. за выпуск Ю. Г. Хацкевич. — Минск: «Харвест», 2002. — С. 118. — 7 000 экз. — ISBN 985-13-0913-3

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Таксанамія | GBIF · iNaturalist · iNaturalist · Mycobank |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779499786 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Антонаўскі сельсавет.
**Анто́наўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Антонаўка.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Насовіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Гомельскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Насовіцкага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Хатанга.

**Ха́танга** — рака ў Азіі, у Краснаярскім краі (Расія).

Даўжыня ракі 227 км. Вадазбор 364 тыс. км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 3,32 тыс. м³/сек.

Хатанга цячэ праз Паўночна-Сібірскаю нізіну па шырокай даліне, дзе знаходзіцца каля 112 тысяч азёр. Вусце ракі — Хатангскі заліў (мора Лапцевых). У эстуарый Хатангі ўпадае рака Папігай. Сярод прытокаў: Блудная, Малая Балахня, Лукунская, Арцельная, Старая, Ніжняя, Новая, Чара, Хета, Аганылі і інш.

Клімат у басейне Хатангі вельмі суровы. Рака замярзае ўжо ў канцы верасня (або ў пачатку кастрычніка), а крыгаход пачынаецца толькі ў сярэдзіне мая.

На эвенкійскай мове «Хатанга» азначае «багата вады». Найбуйнейшае паселішча, праз якое цячэ рака, гэта сяло Хатанга.

Гл. таксама
-----------

* Рака Катуй

Зноскі
------

1. ↑  Географический энциклопедический словарь: Географические названия / Гл. ред А. Ф. Трёшников; Ред. кол.: Э. Б. Алаев, П. М. Алампиев, А. Г. Воронов и др.. — М.: Сов. энциклопедия, 1983. — С. 341. — 538 с. — 100 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Государственный водный реестр РФ (руск.)
* *Жук В. А. Чалов Р. С.* Хатанга // Научно-популярная энциклопедия «Вода России» (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4254618-7 · VIAF: 315128831 |
**Рускасе́льскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Вілейскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Рускае Сяло.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Куранецкага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. З 5 ліпеня 1946 года ў складзе Вілейскага раёна. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Мінскай вобласці. 16 снежня 1982 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Нарачанскага сельсавета.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 24 населеныя пункты: Бабішча, Вайдзені, Гіры, Доўгае, Кавалі, Камарышкі, Канстанполле, Касічы, Красніца, Кузьмішкі, Купля, Ляхаўшчына, Мацавічы, Мечаі, Мішуты, Наберажная, Падклённе, Парамец-II, Прынта, Родзевічы, Рускае Сяло, Ручыца, Ялажычы, Ярмолічы.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 16 снежня 1982 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1983, № 3 (1737).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.
Герб «Астрог» зменены
**Заслаўскія**, **Жаслаўскія** — княжацкі род герба «Астрог» зменены (страла над паўкальцом заменена на крыж), адгалінаванне князёў Астрожскіх. Малодшы брат князя Івана Васілевіча Астрожскага Юрый (каля 1430 — каля 1500) пры падзеле бацькоўскіх вотчын атрымаў Заслаўе на Валыні (цяпер г. Ізяслаў Хмяльніцкай вобласці, Украіна). Яго нашчадкі тытулаваліся князямі Заслаўскімі. Асноўная іх дзейнасць была звязана з Украінай.

Да Беларусі мелі дачыненне ў другой палове 16 ст. дзеці Кузьмы Іванавіча (каля 1500—1562), які быў жанаты з княгіняй Настассяй Юр’еўнай Гальшанскай-Дубровіцкай. Дзеці ад гэтага шлюбу ў 1556 годзе пры падзеле спадчыны згаслага роду князёў Гальшанскіх атрымалі палову маёнткаў Глуск у Новагародскім і Рычаў у Пінскім павеце. 3 іх Януш Кузьміч (каля 1530—1567) пакінуў сына Януша (каля 1550—1629). Яго сястра Ганна Кузьмінічна (? — 1582) была жонкай князя Івана Фёдаравіча Чартарыйскага. У 1581 годзе яна адкупіла ў свайго пляменніка яго долю ў названых маёнтках, якія потым адышлі да князёў Чартарыйскіх. Нашчадкі Януша Янушавіча існавалі да 1677 года.

Літаратура
----------

* Заслаўскія // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.
* Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy od końca czternastego wieku. Warszawa, 1895. S. 594—605.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Заслаўскія

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
**Школа Айб** (арм.: Այբ դպրոց) — прыватная навучальная ўстанова ў Ерэване. Адкрыта ў 2011 годзе Адукацыйным фондам «Айб», сузаснавальнікам якога з'яўляецца Месроп Арамян; ён жа — старшыня Савета апекуноў школы.

Гісторыя і дзейнасць
--------------------

Адукацыйны Фонд «Айб», першы армянскі інавацыйны адукацыйны цэнтр, што складаецца са школы, царквы, супольнага цэнтра і дзіцячага саду, быў створаны ў 2006 годзе. У 2010 годзе ўрад Арменіі вылучыў яму пляцоўку плошчай 7 га для рэалізацыі школьнага праекта «Айб», які быў адкрыты праз год. Была ўрачыста адкрыта 8 кастрычніка 2011 года.

У пачатку гэта была агульнаадукацыйная школа, пачатковая школа ў ёй была адкрыта ў 2013 годзе. Школай кіруе савет апекуноў, што ўзначальваецца бацькам Месропам Арамянам.

Зноскі
------

1. ↑  «Այբ» դպրոցում սովորող աշակերտների քանակը՝ ըստ դասարանների (22.06.2018 դրությամբ)
2. ↑  "АЙБ" – национальная школа XXI века
3. ↑  Айб - образовательный Фонд
4. ↑  8 октября в Ереване состоится открытие школы Айб

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Школа Айб Архівавана 31 мая 2016.
* Школа будущего для Армении Архівавана 19 лютага 2020.
* 3 образовательных проекта, которые изменят будущее Армении Архівавана 11 студзеня 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 4910 7319 |
**«Даянч»** (туркм.: Daýanç) — незалежны туркменскі часопіс. Галоўны рэдактар — журналіст і філосаф Мухамедмурад Саламатаў, вядомы на Захадзе як «туркменскі Сахараў». Выдаваўся ў 1991—1992 гадах у Маскве на рускай і туркменскай мовах. У выданні прымала ўдзел інтэлігенцыя з руху «Агзыбірлык» і іншых груп, апазіцыйных Ніязаву.

Зарэгістраваны 25 красавіка 1991 года Дзяржаўным камітэтам СССР па друку ў Маскве. У верасні 1991 года быў падпісаны да друку першы нумар выдання, дзе была змешчана фатаграфія туркменскай жанчыны з ахапкам галля на спіне. Жанчына сімвалізуе сабой Туркменію. 11 сакавіка 1992 года 24 500 экзэмпляраў першага нумара былі арыштаваны ў аэрапорце Ашгабата супрацоўнікамі аддзела па барацьбе з крадзяжамі сацыялістычнай уласнасці. У першым нумары сярод матэрыялаў была і Усеагульная дэкларацыя правоў чалавека, упершыню апублікаваная на туркменскай мове. Па сцвярджэнню Джумамурада Кіясава, першы нумар фінансавалі ён сам і прадпрымальнік Караджа Караджаеў, які пазней эміграваў у Швейцарыю.

У красавіку 1992 года выйшаў наступны нумар выдання пад назвай «Даянч-экспресс». У выданні быў апублікаваны артыкул «Туркменский хунвейбин», прысвечаны палкоўніку Даўлетаву. Артыкул быў выкарыстаны туркменскай уладай для суда над рэдактарам Мухамедмурадам Саламатавым, на якім ён быў аштрафаваны. 28 красавіка 1992 года былі арыштаваны ў аэрапорце Ашгабата 2000 экзэмпляраў «Даянч-экспресса» і рэдактар выдання, які 3 кастрычніка 1992 года быў жорстка збіты невядомымі. У 1992 годзе выйшаў трэці і апошні нумар выдання.

Зноскі
------

1. ↑  Как исчезала туркменская оппозиция **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Газета.Ru (21 снежня 2006). Архівавана з першакрыніцы 18 снежня 2021. Праверана 18 снежня 2021.
2. ↑  *Slavomír Horák.* Turkmenistan at the Last Stage of Perestroika. Determinants of an Authoritarian Path // *Cahiers d’Asie centrale*. — 2016. — Vol. 26.
3. 1 2 3 4  *Мухамедгельды Бердыев.*. Журнал «Даянч» (1991-1992) **(нявызн.)**.  TurkmenMedia. Архівавана з першакрыніцы 5 ліпеня 2009. Праверана 18 снежня 2021.
4. ↑  *Mehrdad Haghayeghi.* Media and Politics in Central Asia // *Demokratizatsiya: The Journal of Post-Soviet Democratization*. — 1995. — Vol. 3. — № 2. — P. 219.
5. ↑  The Current Digest of the Post-Soviet Press. — 1992. — Vol. 44, No. 17. — P. 27.

Спасылкі
--------

* "Daýanç" žurnaly 30 ýaşaýar **(нявызн.)**.  Радыё «Азатлык» (11 ліпеня 2021). Праверана 18 снежня 2021.
* *Мухамедгельды Бердыев.*. Журнал «Даянч» (1991-1992) **(нявызн.)**.  TurkmenMedia. Архівавана з першакрыніцы 5 ліпеня 2009. Праверана 18 снежня 2021.
**Год**, таксама **рок** (aнахранізм) — прамежак часу, роўны, або прыблізна роўны, перыяду абарачэння Зямлі вакол Сонца. Складанасць руху Зямлі вакол Сонца з’яўляецца прычынай існавання розных паняццяў года, якія выкарыстоўваюцца ў розных галінах навукі і практычным жыцці. Адрозніваюць год трапічны, зорны, юліянскі, грыгарыянскі, месячны, драканічны, анамалістычны.

У Старажытным Кітаі і Егіпце ўжо ўмелі вымяраць год даволі дакладна. Гіпарх вызначыў год роўным «*365 1/4 дня без 1/300 дня*», што адрозніваецца ад сучасных значэнняў толькі на 6 1/2 мін.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
**Агаро́дня-Кузьмі́ніцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Церахоўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Агародня-Кузьмініцкая.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Добрушскага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Церахоўскага раёна. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Агародня-Гомельскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**О Гык Роль** (кар.: 오극렬) (нар. 1931) — паўночнакарэйскі дзяржаўны і ваенны дзеяч, намеснік старшыні Дзяржкамітэта абароны КНДР (з лютага 2009).

Біяграфія
---------

Падчас Карэйскай вайны (1950—1953 гг.) О Гык Роль прымаў удзел у баявых дзеяннях у званні лейтэнанта, а затым вучыўся ў Ваеннай акадэміі імя Фрунзэ ў СССР, стаўшы потым рэктарам паўночнакарэйскага лётнага вучылішча і камандуючым ВПС. Валодае рускай, кітайскай і англійскай мовамі. У 80-х гадах О Гык Роль быў на пасту начальніка Генштаба Карэйскай народнай арміі, быў членам Цэнтральнага ваеннага камітэта партыі і яе галоўнага палітупраўлення.

Ёсць меркаванне, што з-за канфлікту з тагачасным міністрам абароны КНДР О Дзін У быў вымушаны пакінуць гэтыя пасты, але добрыя зносіны з Кім Чэн Ірам дазволілі яму працягнуць работу. Ён стаў загадчыкам камітэту па справах грамадзянскай абароны ЦК ППК, затым узначаліў стратэгічны аддзел.

Дэпутат Вярхоўнага народнага сходу КНДР з 1967 года, у 1992 годзе быў узнагароджаны ордэнам Кім Ір Сена.

Жанаты, мае 7 дзяцей.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
**Дахрысція́нскія альпі́йскія трады́цыі** з'яўляюцца даволі багатымі і разнастайнымі. Многія з іх дажылі да нашых дзён, прычым некаторыя ўпісаліся ў парахрысціянскія народныя традыцыі.

Цэнтральныя і Усходнія Альпы ў Еўропе маюць багатыя фальклорныя традыцыі паганскіх (дахрысціянскіх) часоў, прычым яны ўвабралі ў сябе элементы германскай, кельцкай (гала-рымскай), славянскай (карантанскай) і рэцкай культур.

Распаўсюджванне ў сучаснасці
----------------------------

Старажытныя традыцыі захаваліся ў сельскай мясцовасці Аўстрыі, Швейцарыі, Баварыі, Славеніі, заходняй і паўночнай Харватыі і паўночна-ўсходняй Італіі ў форме танцаў, мастацтва, працэсій, рытуалаў і гульняў. Высокае адрозненне гэтых традыцый ад суседніх рэгіёнаў стала вынікам доўгачасовай ізаляцыі альпійскіх паселішчаў. Адносіны паміж Рымска-Каталіцкай Царквой і паганствам у Альпах заўжды былі вельмі амбівалентнымі: у той час, калі некаторыя традыцыі захаваліся толькі ў далёкіх далінах, куды не распаўсюджваўся царкоўны ўплыў, іншыя жа актыўна асіміляваліся на працягу стагоддзяў. З прычыны змяншэння колькасці сельскага насельніцтва ў Альпах многія звычаі страцілі сваё першапачатковае значэнне і сталі інтэрпрытавацца па-сучаснаму.
**Костас Корсакас** (літ. Kostas Korsakas; 5 кастрычніка 1909, мястэчка Пашвіціні, цяпер Пакруойскага раёна — 22 лістапада 1986, Вільня) — літоўскі савецкі паэт, крытык, літаратуразнавец і грамадскі дзеяч, заслужаны дзеяч навукі Літоўскай ССР (1959), акадэмік Акадэміі навук Літоўскай ССР (1949).

Біяграфія
---------

Скончыў прагімназію ў Ёнішкісе (1925), у 1928 годзе — сёмы клас гімназіі ў Шаўляі. За артыкулы ў падпольным друку быў прысуджаны да чатырох гадоў зняволення; ў зняволенні правёў 1928—1930 гады. Быў памілаваны прэзідэнтам Антанасам Сметонам дзякуючы прашэнню, пад якім сабралі подпісы яго сябры.

У 1931—1936 гадах вольным слухачом наведваў літаратурныя курсы ў Каўнаскім універсітэце Вітаўтаса Вялікага.

У 1940—1941 гадах дырэктар Дзяржаўнага выдавецтва. У час Вялікай Айчыннай вайны кіраваў бюро літоўска-савецкіх пісьменнікаў у Маскве. У 1944—1945 гадах старшыня праўлення Саюза пісьменнікаў Літвы. З 1944 года прафесар кафедры літоўскай літаратуры Вільнюскага ўніверсітэта, у 1944—1956 гадах дэкан гісторыка-філалагічнага факультэта Вільнюскага ўніверсітэта. З 1946 года дырэктар Інстытута літоўскай мовы і літаратуры АН Літоўскай ССР (цяпер два асобных установы — Інстытут літоўскай літаратуры і фальклору і Інстытут літоўскай мовы).

Быў дэпутатам (1947—1963), намеснікам старшыні (1959—1963) Вярхоўнага Савета Літоўскай ССР. Узнагароджаны 5 савецкімі ордэнамі, таксама медалямі.

Зноскі
------

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* BnF catalogue général — Paris: BnF. Праверана 25 сакавіка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15222191'></a>

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн. 1999, С.422
**Обальскі керамічны завод** — прадпрыемства па вытворчасці сценавых матэрыялаў. Заснаваны ў 1929 г. у г. п. Обаль Шумілінскага раёна як цэглавы завод № 37 з сезоннай вытворчасцю на базе радовішча цэглавых глін. У 1947 г. аднавіў работу, у 1954 г. пачаў бесперапынную вытворчасць цэглы. З 1969 г. называецца Обальскі цэглавы завод. У 1974—1977 гг. пабудаваны завод керамічных вырабаў са шлікернай падрыхтоўкай глінянай масы (адзінае ў Беларусі прадпрыемства, якое выкарыстоўвае такую тэхналогію). У 1980 г. два заводы аб’ядналіся ў адзін. З 2002 г. камунальнае вытворчае УП.

Завод вырабляе цэглу, тратуарную плітку, вырабы мастацкай керамікі.

Літаратура
----------

* Обольский керамический завод // Республика Беларусь : энциклопедия : в 6 т. / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Мн. 2007. — Т. 5. — С. 497.
Сярэднявечная Лівонія з Герцагствам Эстляндыя ў паўночнай частцы
**Ге́рцагства Эстля́ндыя** (дацк.: Hertugdømmet Estland, лац.: Ducatus Estonie) або «**Дацкая Эстляндыя**» — валоданне каралеўства Данія, якое існавала 127 гадоў з 1219 па 1346 гады са сталіцай у Рэвелі, якое атрымала сваю назву менавіта ў гэты перыяд. Да таго часу горад быў вядомы пад рускай назвай Калыванаў і з'яўляўся перавалачным пунктам на гандлёвым шляху рускіх купцоў. Каланізацыю Прыбалтыкі здзяйснялі ў асноўным нямецкія найміты з Вестфаліі. Крызіс дацкай манархіі ў 1346 годзе і смута ў Даніі сярэдзіны XIV стагоддзя пагоршыліся сялянскай вайной 1343—1345 гадоў, калі эстонскія сяляне пры дапамозе пскавічоў падняліся на барацьбу з дацка-нямецкімі феадаламі.

З-за таго, што дацкая ўлада была нетрывалай у сілу адноснай аддаленасці Даніі і яе невялікага дэмаграфічнага патэнцыялу, пад ціскам нямецкіх рыцараў дацкія тэрыторыі ў Эстляндыі былі прададзены ў 1346—1561 гадах Лівонскаму Ордэну. Пасля сваёй працяглай адсутнасці ў Прыбалтыцы, у 1559—1645 гадах датчане здолелі вярнуць пад свой кантроль астравы Саарэмаа і Муху, а таксама Курляндскае епіскапства з цэнтрам у Пільтэнэ на паўночным захадзе сучаснай Латвіі. Але ўжо ў 1645 годзе ўсе дацкія землі захапіла Швецыя. У ходзе Паўночнай вайны 1700—1721 гадоў Расія авалодала ўсімі землямі ў Прыбалтыцы.

Гл. таксама
-----------

* Шведская Эстонія
* Шведская Лівонія
* Сад дацкага караля
* Сцяг Даніі

Спасылкі
--------

* Дацкае панаванне ў Эстоніі
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Космас (значэнні).
**«Космас»** — шырокаэкранны кінатэатр у Магілёве. Знаходзіцца ў Задняпроўі, у скверы 700-годдзя Магілёва, па адрасе праспект Пушкіна, 10.

Адкрыты 1 кастрычніка 1963 года. У гэты дзень прайшлі прэм’ерныя паказы мастацкіх фільмаў «Адрынутыя»  (руск.) (бел. (Францыя-Германія-Італія, 1958) і «Легенда ў цягніку» (Венгрыя, 1962). У 1987 годзе рэканструяваны. На першым паверсе знаходзіліся 2 глядзельныя залы па 265 месцаў і касавы зал, дзе былі ўстаноўлены гульнявыя аўтаматы. У фае другога паверха — устаноўкі дзённага кіно, відэазал. Пры кінатэатры працавалі клуб выхаднога дня «Гайдаравец», кінаклубы будучага воіна і «Светлячок».

У наш час працуюць дзве глядзельныя залы на 160 і 156 месцаў. Кінатэатр абсталяваны сучасным лічбавым абсталяваннем, 5D-атракцыёнам. Дэманстрацыя кінастужак ажыццяўляецца ў 2D і 3D фарматах.

З 2012 года працуе дзіцячая студыя анімацыі «Аловак». Падчас правядзення Міжнароднага фестывалю анімацыйных фільмаў «Анімаёўка» ў кінатэатры праводзяцца майстар-класы па мастацтве анімацыі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Космас (Магілёў) Архівавана 19 жніўня 2017.
2. ↑  «Космос» // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9

Літаратура
----------

* «Космос» // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9
**О-но Ясумара** (? — 15 жніўня 723) — японскі культурны дзеяч перыяду Нара, кіраўнік Міністэрства народных спраў, аўтар японскай гістарычнай хронікі «Кодзікі».

Біяграфія
---------

О-но Ясумара быў сынам О-но Хамудзі, ваеннага і арыстакрата, які выслужыўся пасля Смуты Дзінсін 672 года.

У 704 годзе О-но Ясумара атрымаў 5-ы чынавенскі ранг малодшага ўзроўню, а ў 711 годзе — 5-ы ранг старэйшага ўзроўню. У тым жа годзе па загадзе Імператара Когэна ён запісаў паданні аб Імператарскім доме Японіі з вуснаў Хіэды-но Арэ, які ведаў іх на памяць, і прадставіў імператарскаму двару. Праца складаўся з трох скруткаў і атрымаў назву «Кодзікі» — «Запісы аб дзеяннях старажытнасці». Мяркуюць, што О-но Ясумара быў таксама адным з складальнікаў іншай гістарычнай хронікі «Ніхон сёкі», але дакладных дадзеных, якія пацвярджаюць гэтую здагадку няма.

У 715 годзе О-но Ясумара павысілі да 4-га малодшага рангу, а ў наступным годзе ён стаў кіраўніком роду О. О-но Ясумара памёр 15 жніўня 732 года, будучы кіраўніком Міністэрства народных спраў.

У 1979 годзе, у квартале Конасэ горада Нара, пасярод чайнай плантацыі была знойдзена магіла О-но Ясумара.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Рубель В. А.* Японська цивілізація: традиційне суспільство і державність — Київ: «Аквілон-Прес», 1997.
* *Aston, W G; Terrence Barrow.* Nihongi : chronicles of Japan from the earliest times to A. D. 697. — Tuttle Publishing, 1995. — ISBN 978-0-8048-3674-6.
* *Philippi, Donald L.* Kojiki. — Tokyo: University of Tokyo Press, 1968. — ISBN 0-8600-8320-9.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 1479731351859 · CiNii: DA01833748 · GND: 11895668X · ISNI: 0000 0000 8191 4998 · LCCN: n81075976 · NDL: 00371833 · NTA: 382714466 · SUDOC: 151886938 · VIAF: 1334260 |

 |
**Малдэн** (англ.: Malden) — каралавы востраў у Цэнтральнай групе астравоў Лайн. Уваходзіць у склад дзяржавы Кірыбаці. Плошча - 39,3 км². Ненаселены.

Гісторыя
--------

Малдэнскія руіны
У cтаражытнасці Малдэн быў населены палінезійцамі, ад якіх захаваліся рэшткі збудаванняў і стадолаў. Каменныя разваліны знаходзяцца ўздоўж пляжа на паўночным і паўднёвым берагах. Мяркуецца, што насельніцтва вострава магло дасягаць больш за 100 чал. Але да XIX ст. палінезійцы пакінулі востраў.

Ён зноў быў адкрыты 30 ліпеня 1825 г. экіпажам брытанскага судна "Блонд", якім камандаваў стрыечны брат Джорджа Байрана. "Блонд" вёз у Ганалулу цела Караля Гаваяў, які памёр пад час эпідэміі ў Вялікабрытаніі. Аднак судна спынілася каля вострава, і ён быў дэталёва абследаваны. Назва была дадзена ў гонар лейтэнанта Ч. Р. Малдэна, які першы заўважыў сушу.

У 1856 г. ЗША абвясцілі востраў сваёй тэрыторыяй. Планавалася, што амерыканскія грамадзяне пачнуць здабываць на ім гуана. У 1870 г. здабычу пачала аўстралійская кампанія, якая карысталася брытанскай ліцэнзіяй. Здабыча працягвалася да 1927 г. пакуль запасы каштоўнага ўгнаення не былі цалкам вычарпаны. Пры гэтым значна пацярпела мясцовая далікатная прырода. Ірландская пісьменніца Беатрыс Грымшау (1870 - 1953 гг.), якая наведвала Малдэн пад час працы здабытчыкаў, з гневам паведамляла, што ён пераўтвораны ў пустыню. Рабочыя працавалі 12 гадзін у дзень і атрымоўвалі 10 шылінгаў у тыдзень. Сілкаваліся пераважна кансервамі. Здабытчыкі гуана пабудавалі вузкакалейную чыгунку, якая захавалася да нашых дзён.

У 1956 г. брытанскія ваенныя збудавалі на востраве аэрадром. У 1957 г. на паўднёвым узбярэжжы адбыліся выпрабаванні вадароднай бомбы. 

У 1972 г. Малдэн быў далучаны да брытанскай калоніі Астравы Гілберта і Эліс. У 1979 г. стаў часткай Кірыбаці. У тым жа годзе ЗША адмовіліся ад прэтэнзій на востраў.

Прырода
-------

Узбярэжжа
Малдэн мае каралавае паходжанне. Уяўляе сабою замкнёны атол у форме трохкутніку з лагунай у цэнтры. Найвышэйшая кропка дасягае 10 м. Уздоўж узбярэжжа цягнецца шэры пясчаны пляж. Паверхневых крыніц пітной вады няма. Маецца гіпсавае радовішча.

Клімат экватарыяльны засушлівы. Сярэднегадавая колькасць ападкаў - 726 мм. Тэмпературны рэжым на працягу году застаецца стабільным і трымаецца каля 27 - 29 °C.

Здабыча гуана, выпрабаванні ядзернай зброі і сталыя засухі прывялі да значнага разбурэння першароднай прыроды. Захавалася невялікая колькасць пальмаў, пасаджаных яшчэ здабытчыкамі гуана, але большую частку паверхні займаюць пясок, вапняковыя агаленні, чэзлая трава, нізкія хмызняк і лаза.

Фаўна прадстаўлена марскімі птушкамі, яшчаркамі, казуркамі, крабамі, чарапахамі і выпадкова завезенымі грызунамі.

Ахова
-----

З 1975 г. Малдэн з'яўляецца марскім запаведнікам, аднак адкрыты для наведвання турыстамі.

Спасылкі
--------

* Malden Island, Line Islands, Republic of Kiribati Архівавана 2 сакавіка 2009.
* Old Maps. Malden Island
* Weather:Malden Island

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4508624-2 · VIAF: 234770058 |
**Грамадскі парадак** — сістэма адносін паміж людзьмі, правілаў узаемных паводзін, якія рэгулююцца дзеючым заканадаўствам, звычаямі і традыцыямі, а таксама маральнымі нормамі. Грамадскі парадак уключае ў сябе правапарадак.

Грамадскі парадак уяўляе сабой усю сукупную сістэму грамадскіх адносін, якая складаецца ў выніку рэалізацыі сацыяльных нормаў: норм права, норм маралі, норм грамадскіх арганізацый, норм неправавых звычаяў, традыцый і рытуалаў.

Ахова грамадскага парадку
-------------------------

Аховай грамадскага парадку займаюцца органы ўнутраных спраў і іншыя праваахоўныя органы.

Зноскі
------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4166964-2 |
**Грама́дскі Го́лас** — газета Беларускай часовай рады, якая гуртавала прадстаўнікоў гэтак званай «паланафільскай арыентацыі» ў нацыянальным руху Заходняй Беларусі, у часы міжваеннай Польшчы. Выдавалася з 22 чэрвеня 1924 года да 28 студзеня 1926 года ў Вільні на беларускай мове.

Публікавала літаратурныя творы Казіміра Сваяка, Францішка Аляхновіча, Макара Краўцова і іншых, пераклады з французскай, іспанскай, рускай і польскай моў.

Рэдактарам газеты быў Язэп Салавей. Прычынай перапынення выхаду выдання была раптоўная смерць адказнага рэдактара ў студзені 1926 года. З таго часу замест «Грамадскага Голасу» выдавалася газета «Беларускае слова».

Зноскі
------

1. ↑  *А. С. Ліс.* «Грамадскі голас» // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — С. 398.

Спасылкі
--------

* «Грамадскі Голас» (1924—1926) // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх
**Агранамічны факультэт** — адзін з факультэтаў Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі.

Гісторыя
--------

Факультэт з’яўляеца найстарэйшым, створаны ў 1919 годзе.

Выпускнікі агранамічнага факультэта паспяхова працуюць у навукова-даследчых інстытутах, на вопытных станцыях, дзяржаўных сортавыпрабавальных станцыях, у інспекцыях па насенняводству, каранціну і ахове раслін, на прадпрыемствах, якія вырабляюць арыгінальнае, элітнае і рэпрадукцыйнае насенне раянаваных гатункаў вырошчвальных культур, у сельскагаспадарчых арганізацыях, а таксама арганізацыях, якія абслугоўваюць сельскую гаспадарку. Каля чвэрці выпускнікоў гэтых спецыяльнасцяў звязваюць сваю далейшую дзейнасць з навуковымі даследаваннямі — яны паспяхова працуюць у інстытутах Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Сярод вядомых выпускнікоў дадзенага факультэта А. А. Папкоў і М. І. Русы; акадэмікі С. Г. Скарапанаў, П. І. Альсмік, С. І. Грыб, У. П. Самсонаў, В. М. Шлапуноў, Л. В. Кукраш.

Спецыяльнасці
-------------

На дадзеным факультэце вядзецца падрыхтоўка спецыялістаў па спецыяльнасці (вочна і завочна) «аграномія» (у тым ліку скарочаны тэрмін навучання), а таксама «селекцыя і насенняводства».

Кафедры
-------

На факультэце маюцца 5 кафедраў, на якіх працуюць 6 дактароў навук, прафесараў, 32 кандыдаты навук. Больш за 85 % выкладчыкаў маюць вучоныя ступені. Кафедры маюць лабараторыі, аснашчаныя сучасным абсталяваннем, камп’ютарныя класы.

Дэканы
------

* Мікалай Мікалаевіч Каўцэвіч (1938-?)
* Сяргей Сцяпанавіч Захараў (1950—1951)
* Аляксандр Арсенавіч Калікінскі (1951—1962)
* Віктар Сцяпанавіч Шавялуха (1964—1965)
* Васіль Іванавіч Качурка (1993—2004)
* Аляксандр Аляксеевіч Шалюта (2004—2011)
* Міхаіл Міхайлавіч Волкаў (2011—2012)
* Наталля Аляксандраўна Дуктава(2013—2014)
* Наталля Аляксандраўна Дуктава (з 2019)

Зноскі
------

1. ↑  Агранамічны факультэт

| ⛭Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія |
| --- |
| Факультэты | Агранамічны факультэт ·  Факультэт біятэхналогіі і аквакультуры ·  Аграэкалагічны факультэт ·  Факультэт механізацыі сельскай гаспадаркі ·  Землеўпарадкавальны факультэт ·  Меліярацыйна-будаўнічы факультэт ·  Эканамічны факультэт ·  Факультэт бухгалтарскага ўліку ·  Факультэт бізнесу і права | Навучальна-лабараторны корпус БДСГА |
| Будынкі | Адміністрацыйны корпус ·  Будынак бібліятэкі ·  Вучэбны корпус факультэта гідрамеліярацыі ·  Вучэбны корпус № 4 · 
Галоўны корпус ·  Дзіцячы сад ·  Дом Максіма Гарэцкага ·  Комплекс будынкаў ·  Правы флігель ·  Прафесарскі корпус ·  Таксатарскі корпус ·  Фізіка-хімічны корпус |
| Іншае | Батанічны сад ·  Беларуская секцыя студэнтаў ·  Горацкае раённае краязнаўчае таварыства ·  Горацкая філія «Аршанскага Маладняка» |
**Агракліматы́чнае раянава́нне** — падзел пэўнай тэрыторыі па ступені спрыяльнасці кліматычных умоў для земляробства на гэтай тэрыторыі. Пры падзеле бяруцца пад увагу такія чыннікі, як сярэдняя тэмпература вегетацыйнага перыяду, працягласці інтэрвалаў з асобнымі тэмпературамі паветра і гадавых сум ападкаў.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз. С. 28

Гл. таксама
-----------

* Агракліматычнае раянаванне Беларусі

| ⛭Прыродныя раянаванні |
| --- |
| Агракліматычнае · Геамарфалагічнае · Кліматычнае · Фізіка-геаграфічнае |
**Аграэкалагічны факультэт** — адзін з факультэтаў Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі.

Гісторыя
--------

Факультэт існуе ў акадэміі больш за 20 гадоў.

Спецыяльнасці
-------------

Факультэт вядзе падрыхтоўку спецыялістаў па спецыяльнасцях: «аграхімія і глебазнаўства», «ахова раслін і каранцін», «плодаагародніцтва», «экалогія сельскай гаспадаркі» (у тым ліку і завочна).

Выпускнікі факультэта размяркоўваюцца ў гаспадаркі краіны, якія займаюцца вытворчасцю сельскагаспадарчай прадукцыі, навукова-даследчыя інстытуты, праектна-пошукавыя станцыі, мытныя пункты па каранціне раслін, цяплічныя камбінаты, інспекцыі прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя, радыялагічныя і экалагічныя лабараторыі.

На факультэтах біялагічнага профілю вядзецца паглыбленая падрыхтоўка спецыялістаў (магістратура) з прысваеннем кваліфікацыі «магістр сельскагаспадарчых навук».

Кафедры
-------

На факультэце маюцца 6 кафедраў, на якіх працуюць 6 дактароў навук, прафесараў, каля 40 кандыдатаў навук, дацэнтаў. Больш за 90 % выкладчыкаў маюць вучоныя ступені.

Кафедры аснашчаныя сучасным навуковым абсталяваннем, на ўсіх кафедрах маюцца камп’ютарныя класы. Маюцца глебавы музей і геалагічны кабінет, доследныя палі, зімовыя і плёнкавыя цяпліцы, біятэхналагічны цэнтр, вучэбна-доследнае поле «рытаўскі агарод», вучэбна-доследны сад і пладовы гадавальнік.

Больш за сто гадоў функцыянуе вучэбна-доследнае поле «рытаўскі агарод» кафедры плодаагародніцтва, на якім вырошчваюцца і размножваюцца не толькі традыцыйныя культуры, характэрныя для нашай краіны, але і ўнікальныя і рэдкія расліны, у тым ліку востра-духмяныя. Пладовы сад і гадавальнік кафедры налічваюць больш за сто відаў і гатункаў пладовых, ягадных і дэкаратыўных раслін. Жывой лабараторыяй з’яўляецца і батанічны сад, створаны ў 1848 годзе. Дадзены ландшафтны аб’ект змяшчае больш за 1000 відаў і разнавіднасцяў раслін.

Дэканы
------

* Тамара Піліпаўна Персікава (1999–2012)
* Андрэй Васільевіч Какшынцаў

Зноскі
------

1. ↑  Аграэкалагічны факультэт

| ⛭Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія |
| --- |
| Факультэты | Агранамічны факультэт ·  Факультэт біятэхналогіі і аквакультуры ·  Аграэкалагічны факультэт ·  Факультэт механізацыі сельскай гаспадаркі ·  Землеўпарадкавальны факультэт ·  Меліярацыйна-будаўнічы факультэт ·  Эканамічны факультэт ·  Факультэт бухгалтарскага ўліку ·  Факультэт бізнесу і права | Навучальна-лабараторны корпус БДСГА |
| Будынкі | Адміністрацыйны корпус ·  Будынак бібліятэкі ·  Вучэбны корпус факультэта гідрамеліярацыі ·  Вучэбны корпус № 4 · 
Галоўны корпус ·  Дзіцячы сад ·  Дом Максіма Гарэцкага ·  Комплекс будынкаў ·  Правы флігель ·  Прафесарскі корпус ·  Таксатарскі корпус ·  Фізіка-хімічны корпус |
| Іншае | Батанічны сад ·  Беларуская секцыя студэнтаў ·  Горацкае раённае краязнаўчае таварыства ·  Горацкая філія «Аршанскага Маладняка» |