recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Раманоўская.
**Гэлена Людвікаўна Раманоўская** (польск.: Helena Romanowska; 26 снежня 1908, Мінск — 17 мая 1980) — беларуская савецкая пісьменніца і перакладчыца польскай нацыянальнасці.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і чыгуначніка. Скончыла Мінскі польскі педагагічны тэхнікум імя Б. Вясалоўскага (1929), Беларускі вышэйшы педагагічны інстытут (1934). Працавала настаўніцай у польскіх і беларускіх школах Дзяржынскага раёна і Мінска. Прадстаўніцай гэтак званага пакалення «маладых» пісьменнікаў, выхаваных пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі, якія лічылі сябе «савецкімі палякамі». Была членам Камсамола. Была членам Польскай секцыі Беларускай асацыяцыі пралетарскіх пісьменнікаў і Польскай секцыі Саюза пісьменнікаў БССР. Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1934 года. У 1932—1937 гадах працавала на Беларускім радыё, у польскамоўнай газеце «Orka», у 1944—1963 гадах настаўнічала ў Мінску.

Творчасць
---------

Дэбютавала ў друку ў 1929 годзе, друкавала вершы, апавяданні. Пісала на польскай мове. Творчасць Г. Раманоўскай апісвала перамены ў польскай супольнасці ў БССР, барацьбу старога і новага на вёсцы. Асобнымі кнігамі выйшлі аповесці «З вясною ў спаборніцтве» («Z wiosną w zawody», 1933), «Пахне зямля» («Pachnie ziemia», 1934), драматычная інсцэніроўка для дзяцей «W walce o Sowiety» (1934). Для твораў характэрна рамантычная ўзнёсласць.

Перакладала на польскую мову творы беларускіх пісьменнікаў, у т.л. аповесць П. Галавача «Спалох на загонах» (1933). На беларускую мову асобныя яе творы перакладалі С. Шушкевіч, В. Эрнест.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 29 ліпеня 2022.
2. ↑   Праверана 29 ліпеня 2022.
3. 1 2   Праверана 29 ліпеня 2022.
4. 1 2   Праверана 29 ліпеня 2022.
5. ↑  Helena Romanowska // Internetowy Polski Słownik Biograficzny<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96022943'></a>
6. 1 2  PSB

Літаратура
----------

* *Хмяльніцкі М. М.* Раманоўская Гэлена Людвікаўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
* *Krzysztof Woźniakowski* Helena Romanowska Архівавана 29 жніўня 2018. // Polski Słownik Biograficzny. — Т. 31 — 1988—1989;
* Раманоўская Гэлена // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — 22 000 экз. — ISBN 5-340-00709-X..

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · IPSB: helena-romanowska · Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 303479391 · БАП: 137472 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Аверын.
**Віктар Сяргеевіч Аверын** (нар. 5 ліпеня 1954, Магілёў) — беларускі навуковец і палітык. Доктар біялагічных навук.

Біяграфія
---------

Скончыў Маскоўскую ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга ветэрынарную акадэмію імя К. І. Скрабіна, біяхімік.

Працаваў старшым лабарантам, малодшым навуковым супрацоўнікам, старшым навуковым супрацоўнікам Усесаюзнага навукова-даследчага інстытута фізіялогіі, біяхіміі і харчавання жывёл, старшым навуковым супрацоўнікам лабараторыі № 2, намеснікам дырэктара па навуковай працы, выконваючым абавязкі дырэктара рэспубліканскага навукова-даследчага ўнітарнага прадпрыемства «Інстытут радыялогіі», загадчыкам аддзела радыяцыйнай аховы навуковага аддзела дзяржаўнай установы «Рэспубліканскі навуковапрактычны цэнтр радыяцыйнай медыцыны і экалогіі чалавека». Дырэктар рэспубліканскага навукова-даследчага ўнітарнага прадпрыемства «Інстытут радыялогіі» ў горадзе Гомелі.

Займае пасаду дэкана біялагічнага факультэта ГДУ імя Ф. Скарыны.

Выбіраўся членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Аўтар больш як 160 навуковых прац, у тым ліку дзвюх манаграфій.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны юбілейнымі медалямі «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», «65 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», медалямі «За супрацоўніцтва ў імя выратавання» Расійскай Федэрацыі, «За заслугі» II ступені Цэнтральнага Праўлення Агульнарасійскага саюза грамадскіх аб’яднанняў «Саюз „Чарнобыль" Расіі», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Камітэта па праблемах наступстваў катастрофы на Чарнобыльскай АЭС пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь, нагрудным знакам "Юбілейны медаль «У гонар 80-годдзя Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі», знакам «У памяць аб ліквідацыі наступстваў катастрофы на ЧАЭС» Прэзідыума Цэнтральнага Савета Саюза «Чарнобыль» Расіі.

* 2024 — Медаль «За працоўныя заслугі»

Зноскі
------

1. ↑  Аверин Виктор Сергеевич Архівавана 20 кастрычніка 2020.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь чацвёртага склікання
3. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 3 лютага 2024. Праверана 5 лютага 2024.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Хто смяецца апошнім.

**Хто смяецца апошнім** — сатырычная камедыя Кандрата Крапівы. Апублікавана і пастаўлена Купалаўскім тэатрам у 1939 годзе. У 1955 годзе па сцэнарыі Кандрата Крапівы зняты і аднайменны кінафільм.

Сюжэт
-----

У цэнтры сюжэта прайдзісветы і падхалімы, якія пракраліся ў навуковыя ўстановы.

Акцёры
------

Г. П. Глебаў у ролі Тулягі. 1939. Грым Глебава пры ўдзеле Р. Волкава
Генрых Грыгоніс у ролі Нічыпара
* Гарлахвацкі Аляксандр Пятровіч
* Ганна Паўлаўна — Вера Пола
* Чарнавус Аляксандр Пятровіч — Арнольд Памазан
* Туляга Мікіта Сымонавіч — Глеб Глебаў, Сяргей Бульчык
* Левановіч
* Вера
* Зёлкін — Генадзь Гарбук, Барыс Платонаў
* Зіна Зёлкіна — Зінаіда Браварская, Стэфанія Станюта
* Цёця Каця — Лідзія Ржэцкая, Марыя Зінкевіч
* Нічыпар — Генрых Грыгоніс

Узнагароды
----------

Глеб Глебаў атрымаў Дзяржаўную прэмію СССР 1941 года за выкананне ролі Тулягі.

Пастаноўкі іншых тэатраў
------------------------

У 1954 годзе Віктар Галаўчынер паставіў «Хто смяецца апошнім» у Ташкенцкім рускім тэатры.

П’еса таксама была пастаўлена Баранавіцкім абласным драматычным тэатрам, Мінскім абласным драматычным тэатрам (рэжысёр Уладзімір Савiцкi, спектакль прымаў удзел у фестывалі нацыянальнай драматургіі ў Бабруйску ў 2013 годзе пад назвай «Свінтус грандыёзус або Хто смяецца апошнім»), Браслаўскім народным тэатрам (у 1967 дыплом рэспубліканскага фестывалю самадзейнага мастацтва), Мазырскім драматычным тэатрам імя І. Мележа ў 2018 годзе.

Пераклады на іншыя мовы
-----------------------

Галіна Васілеўна Вігурская пераклала камедыю на ўкраінскую мову.

Аліс Вагнер пераклала камедыю на нямецкую мову («Das Mammutschwein», выд. Геншэль, 1954).

Зноскі
------

1. ↑  Дзяржаўная прэмія СССР 1941 года
2. ↑  Головчинер Виктор Яковлевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 154. — 737 с.

Спасылкі
--------
**Мнагапёравыя** (*Polypteridae*) — сямейства ганоідных рыб.

Апісанне
--------

Даўжыня да 90 см, у большасці відаў да 30 см. Цела падоўжанае, цыліндрападобнае. Луска ганоідная, ромбападобная. Адтуліна пырскальца вялікая, але канал страчаны. Восевы шкілет акасцянелы, маюцца покрыўныя скурыстыя косці на галаве. Спінны плаўнік складаецца з асобных плаўнічкоў (ад 5 да 18), кожны з якіх мае адзіны шып, да якога мацуецца адзін або некалькі мяккіх прамянёў. Грудныя плаўнікі з мясістай лопасцю ў аснове, падтрымліваюцца шматлікімі акасцянелымі радыяліямі, якія прымацоўваюцца да храшчовай пласціны і двух палачкападобных элементаў, і цераз іх — да лапаткі і каракоіда. Хваставы плаўнік вонкава сіметрычны, верхняя лопасць без лускі. Шчэлепных дуг 4. Прамяні шчэлепнай перапонкі адсутнічаюць. Рот вялікі, сківіцы з зубамі, верхняя сківіца трывала мацуецца да чэрапа. Кішэчнік мае спіральны клапан. Плавальны пузыр вялікі, двухкамерны, часткова выконвае дыхальную функцыю. Пазванкі маюць акасцянелыя целы і неўральны канал.

Пашырэнне
---------

Вядомы з сярэдзіны мелавога перыяду. Адзінае сямейства атрада мнагапёрападобных, падзяляецца на 2 роды (мнагапёры і каламаіхты), 11 відаў. Пашыраны ў прэсных стаячых вадаёмах трапічнай Афрыкі.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Актыўныя ўначы. Кормяцца беспазваночнымі і рыбай.

Нераст у перыяд дажджоў, дробную ікру адкладваюць на водныя расліны ў залітай абалоне.

Лічынкі з вонкавымі шчэлепамі.

Промысел
--------

Аб'ект мясцовага промыслу.

Літаратура
----------

* Мнагапёрападобныя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776898406 |
**Дыэтылавы эфір**, **этылавы эфір** — аліфатычны просты эфір. Бясколерная вадкасць са своеасаблівым пахам. Тэмпература кіпення 34,5 °C, шчыльнасць 713,8 кг/м³ пра тэмпературы 20 °C. Атрыманы ў 16 стагоддзі Валерыем Кордусам дэгідрацыяй этанолу ў прысутнасці сернай кіслаты.

Дыэтылавы эфір змешваецца са спіртам, бензолам і іншымі арганічнымі растваральнікамі, абмежавана — з вадой (6,5 % пры 20 °C); выбухова- і вогненебяспечны (тэмпература загарання 41 °C). У прамысловасці атрымліваюць як пабочны прадукт пры вытворчасці этылавага спірту гідратацыяй этылену. Выкарыстоўваюць як растваральнік нітратаў цэлюлозы (у т.л. у вытворчасці бяздымнага пораху), жывёльных і раслінных тлушчаў, прыродных і сінтэтычных смол, алкалоідаў і інш.; экстрагент, анестэзіравальны сродак у медыцыне. Злёгку раздражняе дыхальныя шляхі, пры атручэнні настае ўзбуджэнне, потым санлівасць і страта прытомнасці, ГДК 300 мг/м³.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
Фатаграфія храмасферы Сонца ў лініі Hα. Флокульныя палі (пляжы) бачныя як светлыя валакністыя ўтварэнні ў цэнтральнай частцы дыску.
**Флокулы** (лац.: floccus — «кавалачак») — кудзелістыя ўтварэнні ў храмасферы Сонца, якія маюць большую яркасць і шчыльнасць, чым навакольныя іх ўчасткі. З'яўляюцца працягам фотасферных факелаў ў храмасферу. Звычайна знаходзяцца паблізу абласцей з моцнымі магнітнымі палямі (актыўных абласцей), часта атачаюць сонечныя плямы.

Вобласці храмасферы, што займаюцца флокуламі, называюць «флокульнымі палямі». 

На звычайных (выкананых у белым свеце) малюнках Сонца, флокулы практычна не бачныя. Яны назіраюцца ў святле фраўнгоферавых ліній сярэдняй і вялікай інтэнсіўнасці на спецыяльна здымках Сонца, якія атрымліваюцца на частотах гэтых ліній (спектрагеліяграмах), дзе звычайна бачныя як яркія вобласці памерам у некалькі хвілін дугі. Часцей за ўсё флокулы назіраюць ў святле лініі вадароду Hα і ліній H і K іанізаванага кальцыю (CaII). У спецыяльных выпадках (у святле шэрагу адносна слабых ліній металаў або ў лініі HeI) могуць, наадварот, выглядаць як цёмныя вобласці.

Флокулы арыентаваныя ўздоўж сілавых ліній магнітнага поля. У лініі Hα яны выглядаюць характэрным чынам, якія нагадваюць размяшчэнне металічных пілавіння на шкле, якая размяшчалася над магнітам. Часам над адзінкавымі сонечнымі плямамі з'яўляецца віхравая структура тыпу цыклона.

Флокулы ў лініях H і K CaII маюць вялікія памеры, размешчаныя вышэй, чым вадародныя, і выглядаюць значна больш аморфна. Кальцыевыя флокулы з'яўляюцца добрымі індыкатарамі з'яўлення лакальных магнітных палёў на Сонца: яны прыкметныя ўсюды, дзе напружанасць магнітнага поля перавышае 5 Э. Яркасць флокул расце з напружанасцю поля (да палёў у некалькі сотняў Э).

Колькасць флокул на дыску Сонца змяняецца з сонечнай актыўнасцю: у перыяд максімуму сонечнага цыклу флокулы, бачныя ў лініі Hα, могуць пакрываць да адной дзесятай плошчы дыска Сонца.

Літаратура
----------

* Физика Космоса. Флоккулы  (руск.)

| ⛭Сонца |
| --- |
| Структура | 
* Ядро
* Зона прамяністага пераносу
* Канвекцыйная зона

 | Picture of the Sun on June 7, 1992 (NASA) |
| Атмасфера | 
* Фотасфера
* Храмасфера
* Сонечная карона

 |
| Пашыраная структура | 
* Геліясфера
	+ Геліясферны токавы слой
	+ Мяжа ўдарнай хвалі
* Геліясферная мантыя
* Геліяпаўза
* Галоўная ўдарная хваля

 |
| З'явы на Сонцы | 
* Сонечнае зацьменне
* Сонечная актыўнасць
	+ Сонечныя плямы
	+ Сонечныя ўспышкі
	+ Каранальныя выкіды масы
* Сонечная радыяцыя
	+ Варыяцыі сонечнага выпраменьвання
* Каранальныя дзіркі
* Каранальныя петлі
* Факелы
* Гранулы
* Флокулы
* Пратуберанцы і валокны
* Спікулы
* Супергрануляцыя
* Сонечны вецер
* Хваля Мортана

 |
| Звязаныя тэмы | 
* Сонечная сістэма
* Сонечнае дынама

 |
| **Спектральны клас** G2 |
**Масальскія** — княжацкі род гербу ўласнага «Масальскі»; Рурыкавічы, нашчадкі чарнігаўскіх князёў.

Паходжанне
----------

Карачаўскі князь Святаслаў Цітавіч у шлюбе з князёўнай Фядорай, дачкой вялікага князя літоўскага Альгерда, меў 7 сыноў і дачку. Адзін з іх — Юрый — у канцы XIV ст. атрымаў ува ўдзел частку Карачаўскага княства з горадам Масальскам. Яго сыны Васіль, Уладзімір і Сямён супольна валодалі Масальскім княствам, якое ў 1492 годзе захапіў вялікі князь маскоўскі Іван III.

Вяркайскі палац Ігнацыя Масальскага.
Вялікалітоўская (гарадзенская) галіна Масальскіх узвысілася ў XVIII стагоддзі да ўзроўню магнатэрыі і параднілася з найбагацейшымі родамі Рэчы Паспалітай.

Вядомыя асобы з вялікалітоўскай галіны
--------------------------------------

* Аляксандр Масальскі (?—1645) — ваявода менскі
* Міхал Юзаф Масальскі (каля 1700—1768) — польны і вялікі гетман літоўскі
* Юзаф Адрыян Масальскі (каля 1726—1765) — маршалак сейма 1752 года ў Гродне.
* Ігнацы Якуб Масальскі (1727—1794) — біскуп віленскі

Іканаграфія роду Масальскіх
---------------------------

Выява:Michał Juzef Masalski. Міхал Юзэф Масальскі (XVIII).jpg|Міхал Юзаф Масальскі
Выява:Ihnaci Jakub Masalski. Ігнаці Якуб Масальскі (F. Smuglevič, XVIII).jpg|Ігнацы Якуб Масальскі
Выява:Alena Patockaja (Masalskaja). Алена Патоцкая (Масальская) (F. Smuglevič, 1788-92).jpg|Алена Патоцкая (з Масальскіх)
Выява:Juzefa Masalskaja (Radzivił). Юзэфа Масальская (Радзівіл) (J. Lampi, 1791).jpg|Юзэфа Масальская (з Радзівілаў)

Крыніцы
-------

1. ↑  ЭнцВКЛ 2005.

Літаратура
----------

* *Вяроўкін-Шэлюта У.* Масальскія // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 275. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* *Поліщук В.* Князі Масальські на Волині у ХVІ ст. за документами Державного історичного архіву Литви (Руська титулована знать у просторі Великого Князівства Литовського). — Київ: Інститут української археографії та джерелознавства ім. М.С. Грушевського НАН України, 2007. — 100 с.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Масальскія
**Ватыканскае радыё** (лац.: Statio Radiophonica Vaticana, італ.: Radio Vaticana)  — афіцыйнае радыё Святога Прастола.

Гісторыя
--------

Ватыканскае радыё было заснавана ў 1931 годзе ў кантэксце ўзнікнення Дзяржавы Ватыкан. На той час радыё было перадавой тэхналагічнай прыладай, якая дазваляла ажыццяўляць тэлеграфную і радыёсувязь незалежна ад Італіі.

1930-я гады былі перыядам панавання таталітарных рэжымаў у Еўропе, у сувязі з чым узнікла патрэба ў радыёперадачах на шматлікіх мовах, мэта якіх заключалася ў падтрымцы вернікаў у розных краінах. У 1936 годзе Ватыканскае радыё далучылася да Міжнароднага радыёвяшчальнага саюза, каб мець магчымасць без перашкод вяшчаць на ўвесь свет.

Езуіты, якім было даручана кіраванне радыёстанцыяй, клапаціліся не толькі пра яе тэхналагічнае ўдасканаленне, але і заахвочвалі да супрацы сваіх сабратоў рознага паходжання, каб ажыццяўляць вяшчанне на розных мовах. Асаблівае значэнне ў той час мела нямецкая мова.

У перыяд Другой сусветнай вайны Ватыканскае радыё асуджала гвалт, падтрымлівала ахвяр вайны і ўдзельнікаў супраціву, абвяшчала пасланне надзеі.

Асаблівае значэнне набылі радыёзвароты Пія XII з нагоды Божага Нараджэння.

Ватыканскае радыё перадавала інфармацыю пра людзей, якія шукалі сваіх блізкіх, зніклых у віры вайны, распаўсюджвала весткі пра палонных, чые імёны павольна зачытваліся ў эфіры дыктарамі. З 1940 па 1946 гады было агучана больш за 1,2 млн такіх паведамленняў.

Пасля завяршэння Другой сусветнай вайны папская радыёстанцыя садзейнічала маральнаму і духоўнаму адраджэнню краін, разбураных у ходзе канфлікту.

Асаблівая ўвага звярталася на сітуацыю ва Усходняй Еўропе, якая трапіла пад прыгнёт камуністычных рэжымаў і дзе вернікі падвяргаліся пераследу. У гэтым кантэксце ўзніклі новыя «моўныя» рэдакцыі, сярод якіх беларуская. У многіх краінах сацыялістычнага лагеру праграмы Ватыканскага радыё ўлады «глушылі».

У 1970-я гадах радыё змяніла сядзібу: з Ватыканскіх садоў яно было пераведзена ў прасторны Палац Пія, насупраць рымскага Замка святога Анёла. З’явіліся прамыя эфіры з аўдыенцый, сустрэч, падарожжаў Святога Айца. Папскае радыё далучылася да Еўрапейскага радыёвяшчальнага саюза.

Зноскі
------

1. ↑  90 гадоў Ватыканскаму радыё: галоўныя этапы гісторыі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Weibo · X |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10276162 · GND: 1033616-3 · ISNI: 000000010723027X · LCCN: n80008755 · NKC: kn20040107020 · NUKAT: n2003010340 · VIAF: 134860719 |

 |
*Не варта блытаць з **Нейракібернетыкай**.*
**Нейраінжынерыя** — гэта навуковая дысцыпліна, якая ўваходзіць у склад біямедыцынскай інжынерыі, што выкарыстоўвае розныя інжынерныя метады для вывучэння, аднаўлення, замены ці ўмацавання нервовай сістэмы. Нейраінжынерыя вырашае розныя ўнікальныя задачы для рашэння праблем сумяшчэння жывых нейронавых структур і нежывых канструкцый.

Агляд
-----

Гэта адна з дысцыплін інжынерыі заснаваная на такіх навуковых адгалінаваннях як нейрафізіялогія, клінічная неўралогія, электратэхніка. І складаецца з элементаў такіх навуковых дысцыплін як робататэхніка, кібернетыка, камп'ютарная інжынерыя, матэрыялазнаўства і нанатэхналогіі.

Мэты даследаванняў накіраваны на аднаўленне і павелічэнне функцый чалавека праз прамое ўзаемадзеянне нервовай сістэмы з рознымі электроннымі і механічнымі прыладамі.

Шматлікія сучасныя даследаванні арыетаваны на разуменне кадавання і апрацоўкі інфармацыі ў сэнсарных і маторных сістэмах, колькаснай апрацоўцы інфармацыі, як яна змяняецца ў паталагічных станах і як гэтым можна кіраваць праз узаемадзеянне са знешнімі штучнымі прыладамі.

Гісторыя
--------

Як самастойная навуковая дысцыпліна нейраінжынерыя існуе параўнальна нядаўна, наяўная інфармацыя і даследаванні носяць абмежаваны характар. Хоць сітуацыя хутка змяняецца. Першыя часопісы спецыялізаваныя на гэтым кірунку (такія як The Journal of Neural Engineering  і The Journal of NeuroEngineering and Rehabilitation) з'явіліся ў 2004. Міжнародныя канферэнцыі пры падтрымцы IEEE пачалі праходзіць з 2003 года, апошняя праходзіла з 29 красавіка па 2 мая 2009 у Анталіі, Турцыя 4th Conference on Neural Engineering.

Гл. таксама
-----------

* Нейракампутарны інтэрфейс
* Brain-reading
* Кібернетыка
* Cyberware
* Neuroprosthetics
* Neurosecurity
* Sensory substitution

Зноскі
------

1. ↑  The Journal of Neural Engineering Архівавана 6 ліпеня 2008.
2. ↑  The Journal of NeuroEngineering and Rehabilitation
3. ↑  4th Conference on Neural Engineering Архівавана 28 жніўня 2008.

Літаратура
----------

* Neuroengineering (2007) ISBN 978-0-8493-8174-4
* Neural Engineering (Bioelectric Engineering) (2005) ISBN 978-0-306-48609-8
* Operative Neuromodulation: Volume 1: Functional Neuroprosthetic Surgery. An Introduction (2007) ISBN 978-3-211-33078-4
* Deep Brain Stimulation for Parkinson’s Disease (2007) ISBN 978-0-8493-7019-9
* Handbook of Stereotactic and Functional Neurosurgery (2003) ISBN 978-0-8247-0720-0
* Neural Prostheses: Fundamental Studies (1990) ISBN 978-0-13-615444-0
* IEEE Handbook of Neural Engineering (2007) ISBN 978-0-470-05669-1
* Foundations on Cellular Neurophysiology (1995) ISBN 978-0-262-10053-3
* R.R. Garifullin, Nanopsychology as a New Science

Часопісы па тэме
----------------

* IEEE Transactions on Biomedical Engineering
* IEEE Transactions on Neural Systems and Rehabilitation Engineering Архівавана 14 лютага 2006.
* The Journal of Neural Engineering
* JNER Journal of NeuroEngineering and Rehabilitation
* Journal of Neurophysiology


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 168451700 |
```
**Сексапільнасць** (ад англ.: sex appeal) — сексуальная прывабнасць, спецыфічныя манера паводзінаў, накіраваная на прыцягненне ўвагі і ўзнікненне сексуальных фантазій. Доўгі час адносілася пераважна да жаночага полу, аднак у цяперашні час, у сувязі з развіццём грамадства, стала ўласцівая і мужчынам.
```

Апісанне
--------

Сексуальныя атрыбуты чалавека звычайна дзеляцца на *дынамічныя* (перыядычныя) і *сталыя*. Да пастаянных традыцыйна адносяць прывабныя знешнія дадзеныя, а да дынамічных - сексуальныя паводзіны, накіраванае на спакушэнне партнёра.

Чалавек можа як выглядаць сексапільнай пастаянна, так і перыядычна дадаваць адпаведныя элементы паводзін.

У цяперашніх сродках масавай інфармацыі сексапільнасць часта блытаюць з сексуальнасцю, хоць гэта розныя паняцці.

Літаратура
----------

* Kate Botting, Douglas Botting: *Sex appeal: the art and science of sexual attraction*, St. Martins Press, 1996, ISBN 0-312-14412-1
* Steven Heller: *Sex appeal: the art of allure in graphic and advertising design*, Allworth Press, 2000, ISBN 1-58115-048-2
* Ansgar Rank, Dietlinde Rank: *Sexappeal*, Walter-Verlag, 1996, ISBN 3-530-30013-6

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 2 : М-Я. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0153-2, С.361
**Элеанора Джорджы** (нар. 21 кастрычніка 1953, Рым) — італьянская актрыса, рэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар.

Біяграфія
---------

Упершыню на вялікім экране Элеанора Джорджы з’явілася ў эпізадычнай ролі Мэйд у фільме «Чорнае чэрава тарантула» (1971). Першая галоўная жаночая роля — Mariuccia у фільме рэжысёра Сальваторэ Самперы «Непрыкаяная» (1974), дзе яе партнёрам стаў спявак і кампазітар Даменіка Мадуньё.

Атрымала вядомасць як выканаўца галоўных жаночых роляў у італьянскіх камедыях 80-х гадоў. Элеанора Джорджы грала ў дуэтах з вядомымі камедыйнымі акцёрамі Італіі Адрыяна Чэлентана, Рэната Пацэта, Джоні Дарэлі, Карла Вердонэ.

У 1979 годзе выйшла замуж за выдаўца Анджэла Рыцалі, развялася з ім у 1984 годзе. У 1988 годзе пайшла з кіно, жыла з сям’ёй і дзецьмі на ферме. У 1993 годзе выйшла замуж за італьянскага акцёра Масіма Сівара, зноў развялася ў 1996 годзе.

У 2003 годзе Джорджы выступіла як рэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар фільма «Мужчыны і жанчыны, праўда і хлусня», дзе ў галоўнай ролі зняла Арнелу Муці, сваю асноўную саперніцу ў камедыях 80-х гадоў.

У 2008 годзе паставіла камедыю «Мінулым летам».

Джорджы працуе на радыё, удзельнічае ў шоу на тэлебачанні, здымаецца ў тэлесерыялах.

Фільмаграфія
------------

* (1979) «Аксамітныя ручкі» — Цілі

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 15 ліпеня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск · MusicBrainz |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1580031 · BNF: 14181637s · GND: 1076214835 · ICCU: RAVV097363 · ISNI: 0000000063030937 · LCCN: no98098420 · NKC: xx0170889 · SUDOC: 232374716 · VIAF: 87303216 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Русак.
**Валянціна Паўлаўна Русак** (13 лютага 1950, г. Горлаўка, Данецкая вобласць, Украіна) — беларускі мовазнавец. Доктар філалагічных навук (2004).

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1974 годзе БДУ. З 1972 года ў Інстытуце мовазнаўства НАН Беларусі, з 2005 года загадчыца аддзела.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследуе пытанні фанетыкі, фаналогіі, марфаналогіі, граматыкі і дыялекталогіі беларускай мовы. Аўтар «Марфаналогіі сучаснай беларускай мовы», сааўтар кніг «Граматычны слоўнік дзеяслова», «Кароткая граматыка беларускай мовы. Фаналогія. Марфаналогія. Марфалогія».

Літаратура
----------

* Русак Валентина Павловна // Республика Беларусь: Энциклопедия в 6 т. Т. 6: Пейзаж ― Снегирёв / редкол.: Г. П. Пашков и др. — Минск: БелЭн, 2008. — 748 с. ISBN 985-11-0341-1.
Паверхня нагор’я ў Іране
**Іра́нскае наго́р’е** — адно з найбольшых Пярэднеазіяцкіх нагор’яў. Знаходзіцца ў Іране (2/3 тэрыторыі), Афганістане, Пакістане, часткова ў Іраку і на поўдні Туркменістана.

Плошча каля 2,7 млн км². Размешчана паміж Месапатамскай нізінай на захадзе далінай ракі Інд на ўсходзе. Працягласць з поўначы на поўдзень 1500 км, з захаду на ўсход 2500 км. Сфарміравалася ў межах альпійска-гімалайскай геасінклінальнай вобласці ў выніку альпійскага і больш ранняга арагенезу. Вонкавы край створаны горнымі дугамі. На поўначы яны складаюцца з гор Эльбурс (гара Дэмавенд — 5604 м), Туркмена-Харасанскіх, Парапаміз і Гіндукуш, на поўдні — Загрос (гара Зердкух — 4548 м) і Мекран, на ўсходзе — Сулейманавы горы. Унутраная частка нагор’я, у аснове якой ляжаць палеазойскія сярэдзінныя масівы, занята раўнінамі і катлавінамі, што перамяжаюцца з сярэдневышыннымі гарамі (Сярэднеіранскія, Усходне-Іранскія, Сярэднеафганскія горы вышынёй да 1500—2500 м). Сярод пустынных унутраных раўнін вылучаюцца Дэштэ-Кевір, Дэштэ-Лут, Дашты-Марго з глініста-друзавымі грунтамі і пясчаная пустыня Рэгістан. Радовішчы нафты, руд каляровых металаў, каменнага вугалю, серы.

Клімат субтрапічны кантынентальны, сухі. Сярэдняя тэмпература студзеня ад −3 °C на поўначы да 13 °C на поўдні. У ліпені тэмпературы 25—32 °C. Ападкі ва ўнутраных раёнах да 100 мм, на паўночных схілах Эльбурса да 2000 мм, на вонкавых схілах Сулейманавых гор 700—800 мм за год. У гарах Загрос міжземнаморскі клімат з зімовымі ападкамі да 700 мм за год.

Рэкі Гільменд, Сефідруд, Карун, Герыруд — малаводныя, выкарыстоўваюцца для арашэння. Ва ўнутранай частцы нагор’я азёры Дэр’ячэйс-Немек, Хамун.

Пераважае пустынная і паўпустынная расліннасць. Іранскае нагор’е — ачаг фарміравання спецыфічнай флоры нагорных ксерафітаў «іранскай фрыганы» — калючага падушкападобнага хмызняку (астрагал, аканталімон і інш.). На наветраных вільготных схілах лясная расліннасць (у гарах Эльбурса — платан, жалезнае дрэва, самшыт і інш.). На ўсходніх схілах гор Сулейманавы і Кіртхар участкі саванн, рэдкалессі і лістападныя лясы. У аазісах поўдня растуць фінікавыя пальмы. Багаты жывёльны свет: леапард, буры мядзведзь, казуля, горны казёл, баран, ліс-корсак, гіена; паўзуны (гюрза, кобры, пясчаная гадзюка); грызуны; насякомыя; павукападобныя (тарантулы, каракурты, скарпіёны).

Зноскі
------

1. 1 2  БелЭн 1998.

Літаратура
----------

* *Лаўрыновіч М. В.* Іра́нскае наго́р’е // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — С. 314. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4095371-3 |
**Sitotroga cerealella** — від молі сямейства Выемчатакрылыя молі (*Gelechiidae*).

Біялагічнае апісанне
--------------------

Падобная да *Tineola bisselliella*; жоўтага колеру, галава белая, размах крылаў 10-16 мм. Пярэднія крылы вузкія, з вострымі вяршынямі, ад шаравата-жоўтага да саламяна-жоўтага колеру з прымешкам карычневых лускавінак. Заднія крылы вузкія, з вострымі вяршынямі, серабрыста-шэрыя. Махры пярэдніх і задніх крылаў шырокія. Яйка памерам 0,5 міліметра, авальнае, свежаадкладзенае — белае, пазней — жоўтае. Вусень, які толькі з’явіўся, чырванаваты, а які завяршыў развіццё — белы або жоўты, ногі слаба развіты, даўжыня цела да 6 мм. Кукалка — 6-6,5 мм, жоўтая, канец брушка з трыма тупымі шыпікамі і рэдкімі тонкімі валасінкамі.

Распаўсюджанне
--------------

Распаўсюджаная ва ўсёй Еўропе, а таксама ў Аўстраліі, Беніне, Бразіліі, Кітаі, Інданезіі, Японіі, Самоа і Злучаных Штатах.

Харчаванне
----------

Вусені сілкуюцца зернямі *Oryza sativa*, *Pennisetum glaucum*, *Sorghum bicolor*, пшаніцы (*Triticum*) і кукурузы (*Zea mays*).

Вусені гінуць як ад высокіх, так і нізкіх тэмператур. Праграванне збожжа да 60 °C забівае яйкі праз 5 мін, а вусеняў праз 60-90 хвілін. Нізкія тэмпературы дзейнічаюць павольней: астуджэнне збожжа да тэмпературы ніжэй −10 °C абеззаражвае яго на працягу двух—трох сутак. Асноўнае значэнне маюць прафілактычныя мерапрыемствы: ачыстка і хімічная дэзінсекцыя складоў перад загрузкай.

Колькасць гэтага віду молі і яе шкоднаснасць істотна зніжаюць драпежнікі і паразіты. Энтамафагі віду: *Pyemotes ventricosus*, *Laemophloeus testaceus*, *Trichogramma*, *Habrocytus cerealella* і *Pteromalus gelechiae*.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · American Cycl. (1879) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh87020259 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Буткевіч.
**Алег Чэслававіч Буткевіч** (18 сакавіка 1972, Браслаў, Віцебская вобласць) — беларускі рымска-каталіцкі дзеяч, Біскуп Віцебскі (з 2013 года). Старшыня Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў Беларусі (з 14 красавіка 2021 года).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 18 сакавіка 1972 года ў Браславе. Бацька, Чэслаў Буткевіч, быў шматгадовым старшынёй браслаўскай парафіяльнай рады.

Скончыў Беларускі дзяржаўны аграрны тэхнічны ўніверсітэт. Затым паступіў у Вышэйшую духоўную семінарыю ў Гродне (1994). Прэсвітарскае пасвячэнне прыняў 13 мая 2000 года; прасвітар Віцебскай дыяцэзіі. Выконваў абавязкі вікарыя парафіі ў Наваполацку і Мёрах, абавязкі пробашча парафіі ў Бешанковічах і Уле. З 2003 года выконвае абавязкі пробашча парафіі Святога Антонія Падуанскага ў Віцебску і Віцебскага дэкана. 

29 лістапада 2013 года прызначаны біскупам Віцебскай дыяцэзіі. Біскупскае пасвячэнне здзейсніў Апостальскі Нунцый у Беларусі Клаўдзіа Гуджэроці 18 студзеня 2014 года.

3 чэрвеня 2015 года Канферэнцыя Каталіцкіх Біскупаў Беларусі абрала біскупа Алега Буткевіча сваім віцэ-старшынёй. 14 красавіка 2021 года ён быў абраны старшынёй Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў Беларусі.

Погляды
-------

12 жніўня 2020 года, у час гвалтоўных разгонаў пратэстаў супраць фальсіфікацыі прэзідэнцкіх выбараў, выступіў са зваротам, дзе сярод іншага заявіў:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Пабудаваныя на крыві сістэмы ў гісторыі ніколі не былі трывалымі, а Справядлівасць заўсёды вяртала здзейсненае тым, хто пераступаў усялякія людскія (не кажучы ўжо пра Божыя) нормы. | "|

Сям’я
-----

Мае дзвюх малодшых сясцёр Алу і Ганну — абедзве манашкі-еўхарысткі.

Зноскі
------

1. ↑  Абраны новы старшыня Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў у Беларусі
2. ↑  У Браславе развіталіся з Чэславам Буткевічам — татам біскупа Алега і сясцёр Алы і Ганны, эўхарыстак
3. ↑  Каталіцкі біскуп Віцебска: Пабудаваныя на крыві сістэмы ў гісторыі ніколі не былі трывалымі
4. ↑  Папа Францішак прызначыў трох маладых біскупаў-беларусаў. У біскупа Віцебскага і абедзве сястры — манашкі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Алег Буткевіч
* Алег Буткевіч на сайце Catholic.by (бел.)

| ⛭Біскупы віцебскія |
| --- |
| Біскупы | 
* Уладзіслаў Блін
* Францішак Кісель (апостальскі адміністратар)
* Алег Буткевіч

 |  |
| Генеральныя вікарыі | 
* Францішак Кісель

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar8053065 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Краўчанка.

**Уладзімір Мікалаевіч Краўчанка** (нар. 1955, Гомельская вобласць, БССР, СССР) — беларускі баскетбаліст і трэнер. Цэнтравы. Майстар спорту СССР.

Біяграфія
---------

Выхаванец гомельскага баскетбола. Першы трэнер — Леанід Мікалаевіч Макарэвіч. Навучаўся ў спортінтэрнаце ў Мінску. Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры (1978).

У 1970—1980-х гадах быў адным з вядучых гульцоў мінскага РТІ. Таксама выступаў за беларускія клубы «Сож» (Гомель), ЭНКА (Мінская вобласць), «Аўтазаводзец» (Мінск), балгарскі «Лудагорац» (Разград).

У складзе юніёрскай зборнай СССР (U-18) выступаў на чэмпіянаце Еўропы-1974 (5-е месца). У складзе студэнцкай зборнай СССР стаў сярэбраным прызёрам Універсіяды-1977.

Пасля заканчэння БДУФК трапіў пры размеркаванні ў БНТУ, дзе працаваў, з невялікім перапынкам, больш 40 гадоў, быў старшым выкладчыкам кафедры «Спорт» спыртыўна-тэхнічнага факультэта, тренерам студэнцкай каманды па баскетболе. У 2000-х гадах быў другім трэнерам клуба «Мінск-БНТУ», які выступаў у чэмпіянаце Беларусі. У сезоне 1998/99 быў галоўным трэнерам клуба РТІ-АЗАА-2 (Асіповічы).

Дасягненні
----------

* Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (3): 1992/1993, 1993/1994, 1994/1995.
* Сярэбраны прызёр Сусветнай Універсіяды (1): 1977.

Літаратура
----------

Бондарь А.И. Летопись белорусского баскетбола. — Мн.: ОО «Белорусская федерация баскетбола», 2005. — С. 28, 37, 108. — 127 с.

Спасылкі
--------

* Профіль на сайце БНТУ
* Университет в лицах: Кравченко Владимир Николаевич
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ален.

**Ален** — горад у федэральнай зямлі Бадэн-Вюртэмберг у Германіі.

Цэнтр раёна Усходні Альб ўнутры рэгіёну Усходні Вюртэмберг недалёка ад Штутгарта. Знаходзіцца ў даліне верхняга Кохера ва Усходнім Вюртэмбергу. Недалёка бяруць свой пачатак таксама рэкі Рэмс і Ягст, якія ўпадаюць у Некар. На ўсход і паўднёвы ўсход ад Алена пачынаюцца адгор’і Швабскага Альба, на поўнач — Эльвангенскія горы.

Прыблізна ў 150—160 годзе на тэрыторыі сучаснага Алена быў пабудаваны рымскі форт.

Горад быў заснаваны ў XIII стагоддзі, у пісьмовых крыніцах згадваецца з XIV стагоддзя. З 1360 да 1802 года быў Імперскім вольным горадам, затым быў захоплены Вюртэмбергам. У 1634 г. горад перажыў моцны пажар.
**Лу́чанец** (славацк.: Lučenec, ням.: Lizenz, венг.: Losonc) — горад у цэнтральнай Славакіі. Насельніцтва каля 28 тыс. чалавек.

Гісторыя
--------

Лучанец (на венг.:  — Лошанц) быў упершыню згаданы ў 1128 годзе, але аж да XV стагоддзя быў невялікім паселішчам. У 1451 годзе ён ужо згаданы як горад. Тады каля сцен Лучанца разыгралася бітва паміж войскамі Янаша Хуньядзі і Яна Іскры, прычым перамогу атрымаў Іскра.

У XVI стагоддзі горад шмат разоў бралі ў аблогу туркі. У 1544 годзе яны ўзялі яго штурмам і 40 гадоў Лучанец належаў філякаўскаму санджаку Асманскай імперыі. У 1575 годзе горад згадваецца як «бязлюдны».

У 1828 годзе ў Лучанцы жыло 3000 жыхароў, было 216 дамоў і 229 рамесных майстэрняў. У 1849 годзе венгерскія рэвалюцыянеры забіваюць параненых афіцэраў рускай арміі. У адплату дывізія Грабэ спальвае горад.

У 1867 годзе ў горадзе будуюцца заводы, прыходзіць індустрыялізацыя.

Пасля распаду Аўстра-Венгрыі Лучанец стаў месцам баёў паміж чэхаславацкай арміяй і венгерскай. Венгерская армія была вымушана адступіць, а крыху пазней паводле арбітража горад увайшоў у склад Чэхаславакіі. У 1938 годзе Венгрыя акупавала горад ізноў. 14 студзеня 1945 года Лучанец вызвалілі часці савецкай і румынскай армій.

Насельніцтва
------------


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Год | Колькасць |
| --- | --- |
| 2017 | 27 991 |  |
| 2021 | 25 902 |  |

 |

Славутасці
----------

* Касцёл Св. Марыі
* Сінагога
* Ратуша
* Дваранскія сядзібы

* Касцёл Св. МарыіКасцёл Св. Марыі
* ЛучанецЛучанец
* Колішняя гарадская УправаКолішняя гарадская Управа
* ЛучанецЛучанец

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг Расіі Багародзіцк (Расія)

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт горада

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4303589-9 · NKC: ge129906 · VIAF: 246231021 |

1. ↑  Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2019 — Bratislava: ŠÚ SR, 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13371586'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1780'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q31927054'></a>
2. ↑  The 2021 Population and Housing Census — Браціслава: Statistical Office of the Slovak Republic.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110227967'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1780'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13371586'></a>
**Паліцыя Польшчы** (польск.: Policja) - складовая частка сістэмы Міністэрства ўнутраных спраў Польшчы.

Кіруючы орган — Галоўная камендатура, кіраўнік - Галоўны камендант.

Гісторыя
--------

Эмблема паліцыі.
У 1919 годзе, з аднаўленнем дзяржаўнай незалежнасці Польскай Рэспублікі, у ёй была ўстаноўлена цэнтралізаваная форма праўлення. У падпарадкаванні новага ўрада былі сфарміраваны новыя нацыянальныя паліцэйскія сілы; гэта **Польская Дзяржаўная паліцыя**, якая існавала ў якасці асноўнага праваахоўнага органа для ўсёй краіны аж да пачатку Другой сусветнай вайны. Падчас міжваеннага перыяду шэраг ключавых функцый праваахоўнай дзейнасці былі дэлегаваныя іншым структурам, напрыклад, памежнікам.

З заканчэннем Другой сусветнай вайны новы камуністычны ўрад вырашыў радыкальна змяніць структуру паліцыі ў Польшчы. Праваахоўны орган "Policja" быў перайменаваны ў польск.: Milicja Obywatelska (**MO**, **грамадзянская міліцыя**), назва, якая павінна была адлюстроўваць змену ролі паліцыі ў грамадстве.

Пасля падзення камуністычнага рэжыму, у 1991 годзе, праваахоўная сістэма была зноў рэфармавана, на гэты раз адрадзіўшы даваенную назву «Policja» і, хоць і з некаторымі нязначнымі зменамі, агульную сістэму праваахоўных органаў.

Некаторы музыканты, графіцісты і хуліганы, незадаволеныя польскай паліцыяй, выкарыстоўваюць у яе дачыненні вульгарызмы *HWDP* і *JP*.

Заўвагі
-------

1. ↑   Праверана 10 жніўня 2018.
2. ↑  01.10.2019 – Stan kadrowy Праверана 3 снежня 2019.
3. ↑  Police warned about Polish pranksters (англ.). *Daily Star* (13 мая 2010). Архівавана з першакрыніцы 9 сакавіка 2012. Праверана 6 кастрычніка 2019.
4. ↑  Litery niewinne (польск.). *Nowiny – Tygodnik Regionalny* (20 кастрычніка 2004). Архівавана з першакрыніцы 14 снежня 2007. Праверана 6 кастрычніка 2019.
**Дар’я Іванаўна Вакулка** (нар. 7 чэрвеня 2002) — беларуская валейбалістка, нападаючая.

Біяграфія
---------

Да чацвёртага класа захаплялася танцамі, потым перайшла ў спартыўную школу. З пятага класа трапіла ў спартыўны клас. Выпускніца мазырскай ДЮСШАР «Жамчужына Палесся». Першымі трэнерамі былі Пётр Уладзіміравіч Пархімчык і Уладзімір Мікалаевіч Канопліч. У 11-м класе перайшла ў вучылішча алімпійскага рэзерву

Прафесійную кар’еру пачала ў мінскім РДВАР. У верасні 2019 года падпісала кантракт з валейбольным клубам «Мінчанка-2».

У 2020 годзе ў складзе зборнай заваявала бронзавы медаль чэмпіянату Еўропы.

З 2019 года вучыцца на эканамічным факультэце БДУ на спецыяльнасці «менеджмент».

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Минчанка Женская команда
4. ↑  Волейбольный клуб «Минск»/ВК «Минск»/VC MINSK
5. ↑  Darya Vakulka

Спасылкі
--------

* Валейбалістка Дар’я Вакулка — Уменне спалучаць агульнае і асабістае робіць спартсменаў унікальнымі людзьмі
**Тансу Чылер** (турэцк.: Tansu Çiller, нар. 24 мая 1946) — турэцкі эканаміст і палітык. Першая і адзіная жанчына, якая займала пасаду прэм’ер-міністра Турцыі (1993—1996). Міністр замежных спраў Турцыі (1996—1997).

Біяграфія
---------

Змяніўшы прафесарскія пасады ў некалькіх універсітэтах, актыўна занялася палітыкай з лістапада 1990, уступіўшы ў кансерватыўную Партыю дакладнага шляху. Была абрана ў парламент Турцыі ў 1991 годзе дэпутатам ад Стамбула, займала пасаду дзяржаўнага міністра эканомікі ў кааліцыйным урадзе С. Дэмірэля.

З 13 чэрвеня 1993 — лідэр партыі, прэм’ер-міністр Турцыі ў кааліцыйным урадзе Партыі дакладнага шляху і Сацыял-дэмакратычнай народнай партыі. Пасля выхаду сацыял-дэмакратаў з кааліцыі ў кастрычніку 1995 паспрабавала сфарміраваць урад меншасці, аднак урад не атрымаў падтрымкі парламента. Пасля гэтага пагадзілася на фармаванне новага кабінета з удзелам Рэспубліканскай народнай партыі, якая паглынула Сацыял-дэмакратычную народную партыю.

Займала таксама пасаду міністра замежных справаў Турцыі і віцэ-прэм’ера ў 1996—1997. Для барацьбы з курдскімі сепаратыстамі і Армянскім сакрэтным войскам вызвалення Арменіі звярталася да ўзмацнення сувязяў з антыдэмакратычнай сеткай арганізаванай злачыннасці, вядомай як «Глыбінная дзяржава». Гэта стала відавочна, калі пасля Сусурлуцкага скандалу яна выступіла з хвалебнай прамовай у адрас ультранацыяналіста, лідара вельмі правай арганізацыі «Шэрыя ваўкі» Абдулы Чатлы, які загінуў у аўтамабільнай катастрофе ў Сусурлуку.

У 1997 годзе, не паспеўшы сфарміраваць новы кабінет, адхілена ад улады (на пасадзе віцэ-прэм’ера) у выніку ваеннага перавароту.

У час яе праўлення было падпісана мытнае пагадненне паміж Турцыяй і ЕС.

Адным з яе галоўных дасягненняў з’яўляецца пераўтварэнне турэцкай арміі з арганізацыі, якая карысталася састарэлым узбраеннем часоў Другой сусветнай вайны, у сучасныя ўзброеныя сілы, здольныя з поспехам весці мабільную вайну супраць Курдскай працоўнай партыі. Ёй удалося пераканаць ЗША ўнесці Курдскую рабочую партыю ў спіс тэрарыстычных арганізацый, пазней дабілася такога ж рашэння ад ЕС.

Зноскі
------

1. ↑  Tansu Çiller // FemBio database Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q61356138'></a>
2. ↑  Tansu Çiller // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 11 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Scopus |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | GND: 11919256X · GTAA: 89484 · ISNI: 0000000110301438 · LCCN: nr94004352 · VIAF: 79414098 |
**Solasteridae** — сямейства марскіх зорак атраду {{bt-bellat||Valvatida}}.

Апісанне
--------

Буйныя зоркі з вялікім цэнтральным дыскам, з якога разыходзяцца шматлікія прамяні, доўгія, мясістыя і больш-менш цыліндрычныя. Абаральны бок звычайна ўзмоцнены сеткаватай сеткай вапнавых костачак. Краявыя пласцінкі маюць выгляд адзіночнага шэрагу павялічаных паксіл, з другім, больш вузкім шэрагам. Гэтыя зоркі па сутнасці з'яўляюцца пажадлівымі, часам надзвычай эфектыўнымі.

Пераважная большасць відаў насяляюць ва ўмераных і халодных водах, пры гэтым большасць з іх глыбакаводныя. У 2020 годзе было праведзена даследаванне, у выніку якога з сямейства выключылі некалькі таксанамічных груп.

Прадстаўнікі сямейства вядомыя ў выкапнёвым выглядзе.

Класіфікацыя
------------

Сямейства ўключае наступныя роды:

* *{{bt-latbel|Crossaster|}}* Müller & Troschel, 1840
* *{{bt-latbel|Heterozonias|}}* Fisher, 1910
* *{{bt-latbel|Laetmaster|}}* Fisher, 1908
* *{{bt-latbel|Lophaster|}}* Verrill, 1878
* *{{bt-latbel|Paralophaster|}}* Fisher, 1940
* *{{bt-latbel|Rhipidaster|}}* Sladen, 1889
* *{{bt-latbel|Solaster|}}* Forbes, 1839

* {{bt-bellat||Laetmaster spectabilis}}*{{bt-bellat||Laetmaster spectabilis}}*
* {{bt-bellat||Lophaster}} sp. *{{bt-bellat||Lophaster}} sp.*
* {{bt-bellat||Paralophaster antarcticus}}*{{bt-bellat||Paralophaster antarcticus}}*
* {{bt-bellat||Solaster dawsoni}}*{{bt-bellat||Solaster dawsoni}}*
* {{bt-bellat||Solaster endeca}}*{{bt-bellat||Solaster endeca}}*
* {{bt-bellat||Solaster stimpsoni}}*{{bt-bellat||Solaster stimpsoni}}*

1. ↑  Marine Species Identification Portal : Common Starfish - Asterias rubens **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 9 снежня 2023. Праверана 9 снежня 2023.
2. ↑  New species and occurrence records of Japanese Solasteridae and Ganeriidae including a new species of Paralophaster from the North Pacific with an overview of Hyalinothrix |... **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 9 снежня 2023. Праверана 9 снежня 2023.
3. ↑  Семейство *Solasteridae* у Сусветным рэестры марскіх відаў (*World Register of Marine Species*) (англ.) (Праверана 23 снежня 2009).
Васковая свечка
**Воскі** — распаўсюджаныя ў раслінным і жывёльным свеце складаныя эфіры вышэйшых тлустых кіслот і вышэйшых высокамалекулярных спіртоў. Вельмі ўстойлівыя, нерастваральныя ў вадзе, але добра растваральныя ў бензіне, хлараформе, эфіры. Па паходжанні воскі можна падзяліць на жывёльны: пчаліны выпрацоўваецца пчоламі; ваўняны (ланалін) засцерагае воўну і скуру жывёл ад вільгаці, засмечвання і высыхання; спермацет здабываецца з спермацетовага алею кашалотаў; раслінныя воскі пакрываюць тонкім пластом лісце, сцёблы, плады і абараняюць іх ад размачвання вадой, высыхання, шкодных мікраарганізмаў, часам у якасці рэзервовых ліпідаў ўваходзяць у склад насення (т. зв. «алей» жажаба); выкапнёвы воск (азакерыт) складаецца галоўным чынам з гранічных вуглевадародаў.

Пчаліны воск вылучаецца адмысловымі залозамі мёданосных пчол, з яго пчолы будуюць соты.

Воскі зарэгістраваны ў якасці харчовых дабавак **E901-E903** (выкарыстоўваюцца напр. для пакрыцця сыроў).

Гл.таксама
----------

* Васкабойня
* Пчаліны воск

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Воск на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая каталанская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4137154-9 · LCCN: sh85145802 · Microsoft: 153033020 · NDL: 00569584 · NKC: ph165961 |
Аптэка, XIV стагоддзе
Аптэка ў Празе
**Аптэ́ка** — спецыялізаваная арганізацыя сістэмы аховы здароўя, якая займаецца вырабам, фасоўкай, аналізам і продажам лекавых сродкаў, прадметаў і сродкаў санітарыі, гігіены і іншых тавараў медыцынскага прызначэння.

Аптэку традыцыйна разглядаюць, як установу аховы здароўя, а яе дзейнасць фармулююць, як «аказанне фармацэўтычнай дапамогі насельніцтву». Фармацэўтычная дапамога ўключае ў сябе працэдуру кансультавання ўрача і пацыента з мэтай вызначэння найбольш эфектыўнага, бяспечнага і эканамічна апраўданага курсу лячэння. У аптэках дзейнічае сістэма кантролю за падрыхтоўкай і продажам лекаў у адпаведнасці з нарматыўнымі дакументамі.

Аптэкам папярэднічалі лабараторыі для прыгатавання лекаў у краінах старажытнага свету (Кітай, Егіпет, Рым). Як установы з дзяржаўнай рэгламентацыяй дзейнасці ўзніклі ў Багдадзе ў VIII стагоддзі, у Расіі — у XVI стагоддзі (падпарадкоўваліся Аптэкарскаму прыказу).

У Беларусі
----------

На тэрыторыі Беларусі вядомы з XVI стагоддзя (з 1561 года ў Пінску, з 1566 года ў Брэсце). У ХVІ—ХVІІІ стагоддзях было каля 40 аптэк, пераважна пры панскіх сядзібах і манастырах. Аптэчныя будынкі мелі розныя стылі (барока, класіцызм, мадэрн, традыцыі народнага дойлідства), у наш час (асабліва ў гарадах) аптэкі размяшчаюцца ў жылых ці грамадскіх будынках. У пачатку 1994 года ў Беларусі дзейнічалі каля 1200 аптэк. Пачала фарміравацца сетка недзяржаўных аптэк.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  БелЭн 1996.

Літаратура
----------

* *Ражкіна Л. П.* Аптэ́ка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — С. 431. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Энцыклапедычны лексікон · Pauly-Wissowa |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4002466-0 · LCCN: sh85039770 · NDL: 00574189 · NKC: ph122521 |