У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Косак.
**Сімона Габрыэла Косак** (польск.: Simona Gabriela Kossak; 30 мая 1943, Кракаў — 15 сакавіка 2007, Беласток) - польская вучоная-біёлаг, эколаг, прафесар лясных навук, папулярызатар навукі. Вядомая сваёй дзейнасцю па захаванні прыродных экасістэм у Польшча. Працуючы ў навуцы, яна займалася, сярод іншага, паводніцкай экалогіяй млекакормячых. Яна называла сябе «заапсіхолагам  (укр.) (бел.».

Біяграфія
---------

Нарадзіліся ў 1943 годзе ў Кракаве.

Скончыўшы сярэднюю школу, яна падала дакументы на акцёрскі факультэт Дзяржаўнай вышэйшай тэатральнай школы ў Кракаве, але на практычным экзамене не прайшла. Таму яна здала экзамены на факультэце польскай філалогіі Ягелонскі ўніверсітэт. У 1962 годзе яна пачала працаваць у Нацыянальным інстытуце жывёлагадоўлі ў Баліцэ  (укр.) (бел. спачатку тэлефаністам, а затым старэйшым тэхнікам аналітычных і статыстычных машын (уводзіла статыстычныя дадзеныя ў машыны).

У 1963 годзе Сімона паспяхова здала экзамен па біялогіі і, пакінуўшы Інстытут жывёлагадоўлі, пачала навучанне на факультэце біялогіі і навук аб Зямлі Ягелонскага ўніверсітэта. Больш за ўсё яе цікавілі лекцыі па заапсіхалогіі, што праводзіў прафесар Раман Вайтусяк  (польск.) (бел. які быў кіраўніком яе дыпломнай працы. Падчас летніх канікул Сымона падарожнічала з іншымі студэнтамі ў Бяшчадах?! і Татрах, і ўдзельнічала ў лагерах для верхавой язды .

У 1980 годзе Навуковы савет ляснога інстытута прысвоіў ёй доктарскую ступень па лясных навуках ў 1991 годзе яна стала хабілітаваным доктарам лясных навук; у 2000 годзе атрымала вучонае званне прафесара лясных навук.

Працавала ў навукова-даследчым інстытуце млекакормячых Польскай акадэміі навук ў Белавежы і ў Інстытуце даследаванняў лясоў пры Дэпартаменце прыродных лясоў, дзе займала пасаду кіраўніка са студзеня 2003 года.

Яна таксама была адным з заснавальнікаў унікальнага ў свеце адпужвальніка UOZ-1  (укр.) (бел. — прылады, якая адпужвае дзікіх жывёл падчас праезду цягніка.

Сімона была вядомая сваімі бескампраміснымі поглядамі і дзеяннямі па захаванні прыроды, асабліва ў Белавежскім лесе, дзе яна пражыла ў старадаўнім доміку лесніка «Дзядзінка» больш за 30 гадоў. Адсюль яна штодня ездзіла на працу ў Белавежу (спачатку на мапедзе, потым на невялікім «фіяце»), а муж займаўся фатаграфіяй і сельскай гаспадаркай. Разам яны выхоўвалі жывёл: пачынаючы з пчол, заканчваючы ласямі. Неўзабаве ў ілюстраваных часопісах, а затым і ў альбомах аўтарства Леха Вільчака  (польск.) (бел. пачалі з’яўляцца фатаграфіі Сімоны, акружанай жывёламі: сокалам, груганом Карасекам, велізарнай ручной дзічыхай Жабкай, ласямі Колай і Пепсі, рыссю Агаткай.

Яна была членам Амерыканскага тэрыялагічнага Таварыства, Польскага таварыства эколагаў і вучонага савета Інстытута даследавання лесу (з 1991). У 1992—1995 гадах была супрацоўнікам сакратарыята праграмы «Чалавек і біясфера» (MaB) Міжнароднай біялагічнай праграмы ЮНЕСКА, папулярызавала інфармацыю пра Белавежскую пушчу. У 1995 годзе на сродкі MaB яна стварыла і адкрыла для турыстаў адукацыйны маршрут па Белавежскай пушчы - «Месца сілы».

У 1999 годзе Косак стала галоўным рэдактарам выдавецтваў Інстытута даследаванняў лесу. Акрамя таго, яна была галоўным рэдактарам часопісаў «Працы інстытута даследаванняў лесу» і «Лясныя даследчыя працы». У 2005 годзе стала галоўным рэдактарам штоквартальнага выдання «Нацыянальныя паркі і запаведнікі». З 2002 года вяла заняткі па экалогіі і экафіласофіі на факультэце кіравання навакольным асяроддзем Беластоцкага тэхнічнага ўніверсітэта.

У знак прызнання яе заслуг у галіне навукі і папулярызацыі аховы прыроды, у 2000 годзе яна была ўзнагароджана залатым крыжам за заслугі.

З 2001 года была аўтарам штодзённай праграмы «*Што гэта рыпае ў траве»* на Радыё Беласток і іншых рэгіянальных аддзяленнях Польскага радыё. Нават знаходзячыся ў бальніцы, яна запісвала эпізоды сваёй штодзённай трансляцыі.

Сімона Косак памерла 15 сакавіка 2007 года ў шпіталі ў Беластоку пасля цяжкай анкалагічнай хваробы. Памінальная імша адбылася 22 сакавіка ў парафіяльнай царкве ў Парытэ  (руск.) (бел.. Пахавана на мясцовых парафіяльных могілках.

Асабістае жыццё
---------------

Паходзіла з вядомай творчай сям’і, якая належала да старажытнага галіцкага роду Косакі гербу Кос  (укр.) (бел.. Яна была дачкой Ежы Косака  (польск.) (бел. сястрой Глорыі Косак  (укр.) (бел. унучкай Войцеха Косака і праўнучкай Юліуша Косака - вядомых польскіх мастакоў, унучкай пісьменніцы Зоф'і Косак-Шчуцкай  (укр.) (бел. пляменніцай пісьменніцы Магдалены Самазванец  (англ.) (бел. і паэтэсы Марыі Паўлікоўскай-Яснажэўскай  (руск.) (бел.. Яе мужам быў фатограф Лех Вільчак  (польск.) (бел..

Ушанаванне
----------

* У 1997 годзе Сімона Косак атрымала залаты ордэн «За заслугі для аховы навакольнага асяроддзя і водных рэсурсаў», у 2000 — Залаты Крыж Заслугі, а ў 2003 - медаль імя Віктара Гадлеўскага.
* Радыё Гданьск за папулярызацыю навуковых ведаў на радыё прысудзіла ёй узнагароду «Радыё Асоба 2003 года».
* У чэрвені 2007 года Савет Хайнуўскага павета прыняў рашэнне аб стварэнні стыпендыяльнага фонду імя прафесара Сімоны Косак
* У 2008 годзе гарадскі савет Беласток назваў адну з вуліц горада імем Сімоны Косак.
* У 2006 годзе яе імем быў названы дуб, які расце ў Белавежскай пушчы - «Дуб прафесара Сімоны Косак».

Публікацыі
----------

Творчая дзейнасць прафесара Косак уключае некалькі сотняў навуковых даследаванняў, неапублікаваную навуковую дакументацыю, навукова-папулярныя артыкулы і фільмы пра прыроду, а таксама кнігі:

* *Opowiadania o ziołach i zwierzętach: zgodnie z naturą swojego gatunku*, Warszawa: «Alfa-Wero», 1995, ISBN 83-7001-878-5
* *Wilk — zabójca zwierząt gospodarskich?*, Warszawa: Agencja Reklamowo-Wydawnicza A. Grzegorczyk, 1998, ISBN 83-86902-57-4
* *Saga Puszczy Białowieskiej*, Warszawa: Muza, 2001, ISBN 83-7200-797-7
* *O ziołach i zwierzętach*, Warszawa: Marginesy, 2017, ISBN 978-83-65780-72-0; Również jako książka mówiona trwająca 8 godzin i 52 minuty, czytana przez Annę Apostolakis ISBN 978-83-65973-20-7

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. 1 2  Polish Science Праверана 17 ліпеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q97032597'></a>
3. 1 2 3 4 5  Kamińska 2015. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFKamińska2015 (даведка)
4. ↑  Zasada działania atrapy bodźców kluczowych zastosowanej w urządzeniu UOZ-1 wypłaszającym zwierzęta z torów kolei szybkiego ruchu (pdf) **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 14 березня 2022. Праверана 15 березня 2021.

Спасылкі
--------

* Історія еколога і «відьми», котра прожила 30 років в Біловезькій пущі Архівавана 27 жовтня 2020.
* Симона Коссак з тваринами Біловезькій пущі
* Симона Коссак — жінка, що 35 років прожила в Біловезькій пущі Архівавана 28 лютого 2021.
* Informacje o profesor Simonie Kossak na stronach Instytutu Badawczego Leśnictwa
* Dąb im. prof. Simony Kossak w Puszczy Białowieskiej
* Encyklopedia Puszczy Białowieskiej — Simona Kossak Архівавана 9 травня 2021.
* Audiobook «O ziołach i zwierzętach» — darmowy fragment


| ?Сімона Косак — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Сімона Косак |  | Ежы Косак[d] |  | Войцех Косак |  | Юліуш Косак |  | Міхал Косак[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 16995956q · GND: 1199018287 · ISNI: 0000 0000 5479 7941 · LCCN: nr2002039804 · NKC: js20211127560 · NUKAT: n95005263 · SUDOC: 201059304 · VIAF: 7329349 |

 |