Помнік Польска-Савецкага Братэрства па Зброі ў Легніцы – адна з найбольш вядомых скульптур Газы
**Юзаф Газы** (польск. *Józef Gazy*, 1910–1998) – польскі мастак, скульптар і рэстаўратар. Аўтар некалькіх дзесяткаў помнікаў, усталяваных у грамадскіх месцах у розных гарадах Польшчы. У 60-х гадах – кіраўнік групы рэстаўратараў, якія адказвалі за зняцце са сцен, кансервацыю і падрыхтоўку да транспартоўкі фрэсак з сабора ў Фарасе.

Юзаф Газы нарадзіўся ў 1910 годзе. У 1937 годзе скончыў варшаўскую Акадэмію вытанчаных мастацтваў.

У 1945 годзе далучыўся да Бюро аднаўлення сталіцы. Быў адным са стваральнікаў варшаўскага Помніка Братэрства па Зброі, узнавіў адсутнічыя элементы разбуранай Калоны Жыгімонта. У 40-я гады быў адным з скульптараў, адказных за афармленне будынкаў Маршалкоўскага жылога раёна ў Варшаве. У 1951 годзе ў Лягніцы быў адкрыты Помнік Польска-Савецкага Братэрства па Зброі, адна з найбольш вядомых яго работ. У гады сталінізму мастак стварыў яшчэ чатыры аналагічных помніка для розных гарадоў Польшчы.

У 1962 году Юзаф Газы належаў да польскай археалагічнай экспедыцыі, якая вяла раскопкі ў Фарасе. Ён кіраваў працай групы кансерватараў, якая займалася захаваннем фрэсак, выяўленых у саборы Фараса, здыманнем іх з мураў і падрыхтоўкай для транспарціроўкі. Большую частку работ у Фарасе выконваў асабіста, яму дапамагала Марта Кубяк. На месцы раскопак заставаўся да самага канца работ і выехаў у апошняй групе разам з праф. Казімежам Міхалоўскім, Стэфанам Якабельскім, Тадэвушам Дзержыкраем-Рагальскім, Маркам Марцінякам, Антонім Aстрашом і фатографам экспедыцыі Анджэем Дзеваноўскім непасрэдна перад затапленнем Фараса водамі возера Насэр. Дзякуючы яго уменням і працы з месца раскопак удалося выратаваць больш чым 120 фрэсак. Падчас працы ў Егіпце Газы таксама дапамагаў Вільяму Адамсу ў кансервацыі насценнага жывапісу на размешчаным паблізу месцы археалагічных раскопак у Мэйнарці.

У 1966–1969 гадах працаваў у Нацыянальным музеі Судана ў Хартуме над кансервацыяй фрэсак і падрыхтоўцы іх да адкрыцця пастаяннай выставы хрысціянскага нубійскага жывапісу ў 1972 годзе. Па вяртанні на радзіму працаваў над польскай часткай археалагічнай калекцыі, прывезенай з Судана камандай доктара Ганны Енджаеўскай. Выстава фрэсак адкрылася ў Польшчы ў 1974 годзе ў Галерэі Фарас. За працу над выратаваннем нубійских археалагічных помнікаў Юзэф Газы атрымаў суданскі Ордэн Заслуг.

У сярэдзіне 70-х гадоў XX стагоддзя Газы вярнуўся да перапыненай кар'еры скульптара. Тым не менш заставаўся ў кантакце з Цэнтрам міжземнаморскай археалогіі як эксперт і рэстаўратар, працаваў пры кансервацыі скульптур Афіны, льва і антылопы, знойдзеных у храме Аллат ў Пальміры. У 1988 годзе перад Саборам Уваскрэсення Хрыстова і св. Апостала Тамаша ў Замасці быў адкрыты помнік Яну Паўлу II яго аўтарства, адзін з першых у Польшчы і ў свеце.

Юзаф Газы памёр у 1998 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  *Polski indeks biograficzny*, рэд. G. Baumgartner, с. 427.
2. ↑  W. Godlewski, *Józef Gazy (1910–1998) Архівавана 18 верасня 2016.*, „Polish Archaeology in the Mediterranean. Research", 10 (1998), с. 9.
3. ↑  P. Giergoń, *Warszawa – Pomnik Braterstwa Broni Архівавана 4 сакавіка 2016.*, Sztuka.net.
4. ↑  H. Sygietyńska, *Kamień w architekturze i rzeźbie Warszawy*, с. 105.
5. ↑  J.Górski, *Warszawa w latach 1944–1949. Odbudowa*, с. 420.
6. ↑  A.K. Olszewski, *Dzieje sztuki polskiej 1890–1980 w zarysie'*, с. 87.
7. 1 2  T. Dzierżykray-Rogalski, *W dwudziestolecie polskiego sukcesu w Faras. Dziennik terenowy uczestnika polskiej ekspedycji*, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki", 2 (1982) nr 27, с. 280, 285.
8. 1 2  W. Godlewski, *Józef Gazy (1910–1998) Архівавана 18 верасня 2016.*, „Polish Archaeology in the Mediterranean. Research", 10 (1998), с. 10.
9. ↑  M. Łukasiewicz, *Co nowego w starożytności?*, с. 165.
10. ↑  S. Jakobielski, *Die Rettung der Wandgälde von Faras*, у: *Faras die Katedrale aus dem Wüstensand*, рэд. W. Seipel , с. 51–56.
11. ↑  H. Jędrzejewska, *Konserwacja dwóch malowideł ściennych z Faras*, „Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie", 9 (1965), с. 253.
12. ↑  J. Jaworska, *Jan Paweł II sztuce polskiej*, у: *Materiały XV Sesji Stałej Konferencji Archiwów, Bibliotek i Muzeów Polskich na Zachodzie 23-26.9.1993*, рэд. M. Jagosz, с. 37.
13. ↑  W. Godlewski, *Józef Gazy (1910–1998) Архівавана 18 верасня 2016.*, „Polish Archaeology in the Mediterranean. Research", 10 (1998), с. 9–10.

Літаратура
----------

* Dzierżykray-Rogalski T. *W dwudziestolecie polskiego sukcesu w Faras. Dziennik terenowy uczestnika polskiej ekspedycji*, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki", 2 (1982) nr 27, с. 249–290.
* *Faras die Katedrale aus dem Wüstensand*, рэд. W. Seipel, Wien 2002.
* Giergoń P. *Warszawa – Pomnik Braterstwa Broni Архівавана 4 сакавіка 2016.*, Sztuka.net.
* Godlewski W. *Józef Gazy (1910–1998) Архівавана 18 верасня 2016.*, „Polish Archaeology in the Mediterranean. Research", 10 (1998), с. 9–10.
* Górski J. *Warszawa w latach 1944–1949. Odbudowa*, Warszawa 1988. ISBN 9788301033224.
* Jędrzejewska H. *Konserwacja dwóch malowideł ściennych z Faras*, „Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie", 9 (1965), с. 217–258.
* Łukasiewicz M. *Co nowego w starożytności?*, Warszawa 1976.
* *Materiały XV Sesji Stałej Konferencji Archiwów, Bibliotek i Muzeów Polskich na Zachodzie 23-26.9.1993*, рэд. M. Jagosz, Rzym 1994.
* Olszewski A.K. *Dzieje sztuki polskiej 1890–1980 w zarysie*, Warszawa 1988. ISBN 9788322321249.
* *Polski indeks biograficzny*, рэд. G. Baumgartner, München 1998. ISBN 3598345062.
* Sygietyńska H. *Kamień w architekturze i rzeźbie Warszawy*, Warszawa 1978.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1176059548 · VIAF: 3482151778214618130007 |