**Ізат Ібрагім ад-Дуры** (араб. عزةبراهيم الدوري‎‎; 1 ліпеня 1942 — 25 кастрычніка 2020) — іракскі палітычны і ваенны дзеяч, міністр унутраных спраў Ірака (1974—1979), сват Садама Хусейна і яго намеснік на пасадзе старшыні Савета рэвалюцыйнага камандавання (1979—2003) і сакратара партыі Баас (1991—2003).

Пасля амерыканскага ўварвання, захопу і пакарання Хусейна, Ібрагім ад-Дуры замяніў яго на пасадзе сакратара партыі Баас і стаў адным з лідараў узброенага супраціву супраць амерыканскай акупацыі і новага іракскага ўрада. 3 кастрычніка 2007 года ён узначаліў аб’яднаны фронт розных баасісцкіх груповак пад назвай «Найвышэйшае камандаванне джыхаду і вызвалення». Перыядычна выступаў з відэазваротамі, дзе крытыкаваў новы рэжым.

Ранняе жыццё
------------

Ізат ад-Дуры нарадзіўся 1 ліпеня 1942 года ў вёсцы ад-Дур непадалёк ад горада Тыкрыт — радзімы Садама Хусейна, у сям’і гандляра лёдам. У 1963 годзе ён быў арыштаваны з групай баасістаў па абвінавачванні ў спробе дзяржаўнага перавароту і прабыў у турме да 1967 года

Ізат прыняў актыўны ўдзел у перавароце 1968 года, у выніку якога партыя «Баас» прыйшла да ўлады. Ізат ад-Дуры і Таха Ясін Рамадан сталі адзінымі ўдзельнікамі тых падзей, якія выжылі да моманту звяржэння партыі «Баас» у 2003 годзе (астатнія былі пакараны смерцю або памерлі натуральнай смерцю). Пасля займаў пасаду міністра аграрнай рэформы. Яго дачка Суха была замужам за Удэя — сынам Садама Хусейна.

Палітычная дзейнасць
--------------------

Пры Садаме Хусейне — намеснік генеральнага сакратара іракскага рэгіянальнага кіраўніцтва партыі «Баас».

Ізат ад-Дуры меў ганаровае званне генерал-лейтэнанта, пры гэтым не маючы ні ваеннага, ні якога-небудзь іншай вышэйшай адукацыі. Уся яго ваенная дзейнасць заключалася ў тым, што ў вышэйшым партыйным кіраўніцтве ён вёў пытанні ваеннага будаўніцтва, што дазволіла яму ўсталяваць даверныя адносіны з вышэйшым камандным складам іракскай арміі, Рэспубліканскай гвардыі і сіл бяспекі.

Калі пачалася вайна ў Персідскім заліве газета «Нью-Ёрк Таймс» працытавала словы ад-Дуры, які прыгразіў курдам, каб тыя ва ўмовах вайны не рабілі якіх-небудзь дзеянняў.

На працягу 1990-х гадоў ад-Дуры, прадстаўляў Ірак на арабскіх і мусульманскіх самітах, паколькі Садам Хусейн пасля 1990 года (год акупацыі Кувейта) ні разу не пакідаў краіны. Выступы малапісьменнага ад-Дуры на арабскіх самітах не адрозніваліся вытанчаным дыпламатычным складам. Яго прамовы характарызаваліся моцнымі выразамі і абразамі ў адрас сваіх апанентаў. Так, на саміце Арганізацыі ісламскай канферэнцыі ў Дохе (Катар) у пачатку сакавіка 2003 года ў запале палемікі ён абазваў кіраўніка кувейцкай дэлегацыі шэйха Мухамеда ас-Сабаха «макакай» пасля таго, як апошні прапанаваў Садаму Хусейну добраахвотна пакінуць Ірак, каб пазбегнуць яго акупацыі.

У падполле
----------

### Вышук

Пасля падзення Багдаду ў красавіку 2003 года Ізат Ібрагім ад-Дуры, як і многія іншыя паплечнікі Садама, схаваўся. У знакамітай калодзе ігральных карт, выпушчанай для салдат акупацыйнай арміі (Іракская калода), быў каралём крэсцяў. У лістападзе 2003 года камандаванне міжнароднай кааліцыі абвясціла ўзнагароду за злоў Ізата 10 млн долараў. З тых часоў у прэсе шматкроць з’яўляліся паведамленні то аб палоне Ізата Ібрагіма або «чалавека падобнага на яго», то пра яго смерць (апошні раз Ібрагім нібыта памёр 11 лістапада 2005 года ад лейкеміі). Гэтыя паведамленні ні разу не былі пацверджаны. Камандаванне кааліцыйных сіл меркавала, што ад-Дуры ажыццяўляў кіраўніцтва іракскім супрацівам і стаіць за шэрагам узброеных акцый супраць амерыканскіх войскаў у Іраку. З канца 90-х гадоў ад-Дуры лечыўся ад лейкеміі (падчас лячэння ў Аўстрыі ў 1999 годзе яму ледзь удалося пазбегнуць арышту) і вымушаны кожныя 6 месяцаў цалкам абнаўляць кроў, таму кааліцыйным войскам уяўлялася вельмі сумніўным, што ён у стане кіраваць баявымі дзеяннямі

27 сакавіка 2006 года тэлеканал Аль-Джазіра прайграў аўдыёзварот Ізата Ібрагіма да ўдзельнікаў саміту Лігі арабскіх дзяржаў у Хартуме. Зрынуты віцэ-прэзідэнт заклікаў арабскія краіны аказаць падтрымку іракскім баевікам. 2 ліпеня іракскія ўлады апублікавалі спіс 41 найбольш адшукваемага злачынца Ірака, які ўзначальваў Ізат Ібрагім. Спіс быў адпраўлены ў Інтэрпол, але ўсе спробы арыштаваць былога віцэ-прэзідэнта былі дарэмнымі. У жніўні наступнага года іракскія ўлады апублікавалі новы спіс дзеячаў садамаўскага рэжыму. Яго таксама зноў узначаліў Іза ад-Дуры.

### Пераемнік Садама

Былы прэзідэнт Ірака Садам Хусейн быў пакараны смерцю па прысудзе трыбуналу 30 снежня 2006 года. 17 студзеня 2007 года на сайце іракскага супраціву albasrah.net было апублікавана факсіміле рашэння рэгіянальнага кіраўніцтва Баас, датаванае «сярэдзінай студзеня» аб абранні Ізата Ібрагіма генеральным сакратаром рэгіянальнага кіраўніцтва партыі.

З’яўляючыся прадстаўніком кансерватыўнага кірунку партыі, пасля пакарання смерцю Хусейна ўступіў у канкурэнцыю з больш пракматычным Мухамедам аль-Ахмедам і яго арганізацыяй «Аль-Аўда». Ва ўнутранапатрыйнай барацьбе прыхільнікі ад-Дуры перамаглі.

У кастрычніку ў Багдадзе адбыўся сход вядучых баасістаў. На ім было заяўлена аб стварэнні адзінага фронту супраціву з 22 баявых груп пад камандаваннем ад-Дуры. Фронт атрымаў назву «Найвышэйшае камандаванне джыхаду і вызвалення». У ліпені наступнага года на вуліцах іракскай сталіцы з’явіліся ўлёткі са зваротам ад-Дуры, у якіх ён заяўляў, што «2008 год стане апошнім годам амерыканскай прысутнасці ў Іраку». У наступныя гады неаднаразова заяўлялася аб паланенні або смерці ад-Дуры.

Першыя візуальныя доказы яго выжывання ўсплылі 7 красавіка 2012 года, калі яго гадзінны відэазварот быў размешчаны ў Інтэрнэце. У відэа ён асуджаў багдадскі шыіцкі ўрад. Асабісты саветнік прэм’ер-міністра Малікі Алі Аль-Мусаві заявіў, што відэа з’яўляецца прапагандай, але ён сумняваўся, што ад-Дуры ўсё яшчэ ў Іраку, паколькі яму неабходна шырокая медыцынская дапамога па шэрагу захворванняў. Нібыта прымаў актыўны (але да канца нявысветлены) удзел у станаўленні тэрарыстычнай арганізацыі «Ісламская дзяржава». Доўгі час яго месцазнаходжанне заставалася невядомым. 17 красавіка 2015 года з’явіліся паведамленні аб гібелі ад-Дуры пры захопе іракскімі войскамі горада Тыкрыта, але камандаваннем баасістаў факт яго гібелі быў абвергнуты.

Смерць
------

Раніцай 26 кастрычніка 2020 года ад прэс-сакратара партыі Баас Худэйра аль-Муршыдзі стала вядома, што папярэднім днём ад-Дуры памёр. Пахаванні прайшлі ў іракскай правінцыі Салах ад-Дзін, у вёсцы ад-Дур каля Тыкрыта. Труна была загорнута ў сцяг Ірака (даваенны, што існаваў да 2003 года). Пахаванне палітыка наведалі некалькі тысяч чалавек.

Зноскі
------

1. ↑  ظل صدام حسين يرحل.. وفاة عزة الدوري — AlArabiya.net, 2020. Праверана 26 кастрычніка 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24069678'></a>
2. ↑  Saddam aide is new Baath leader
3. ↑  Iraqi Resistance announces Founding of Supreme Command for the Jihad and Liberation in Baghdad
4. ↑  Izzat Ibrahim: Top Saddam loyalist
5. ↑  Iraq’s military commanders
6. ↑  Иззат Ибрагим ад-Дури — « правая рука» Саддама.
7. ↑  Бывший заместитель Хусейна Иззат Ибрагим ад-Дури сдался американцам
8. ↑  Иззат Ибрагим ад-Дури — « правая рука» Саддама.(недаступная спасылка)
9. ↑  Ислам и политика — Институт религии и политики new **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 31 мая 2013. Праверана 26 сакавіка 2008.
10. ↑  شبكة البصرة منبر العراق الحر الثائر
11. ↑  *Ali, Fadhil*. Reviving the Iraqi Ba'ath: A Profile of General Muhammad Yunis al-Ahmad **(нявызн.)**.  Jamestown Foundation (5 студзеня 2007). Архівавана з першакрыніцы 14 October 2009. Праверана 10 February 2009.
12. ↑  *Олег Храбрый.*. В **(нявызн.)**.  Журнал Эксперт (12 ноября 2007). Архівавана з першакрыніцы 19 лютага 2012. Праверана 13 жніўня 2010.
13. ↑  Разыскиваемый преемник Саддама Хусейна угрожает США Архівавана 8 мая 2021.
14. ↑  В Ираке схвачен один из ближайших соратников Саддама Хусейна / Российский миротворец
15. ↑  В Ираке схвачен один из заместителей Саддама Хусейна
16. ↑  обращение ад-Дури на сайте Youtube на арабском **(нявызн.)**.
17. ↑  Умер на 78 году жизни от лейкемии Генеральный секретарь партии «Баас» // 26.10.2020, Голос Арабов | صوت العرب (суполка ў ВКонтакте)
18. ↑  Похороны правой руки Саддама Хусейна // 28.10.2020, Голос Арабов | صوت العرب (суполка ў ВКонтакте)

| ⛭Іракская вайна |
| --- |
| Храналогія | 
* Уварванне
* Акупацыя
* Міжканфесійны канфлікт
* Вывад амерыканскіх войск

 |
| Сілы | 

|  |  |
| --- | --- |
| **Міжнародная кааліцыя** | 
* Узброеныя сілы ЗША
* Узброеныя сілы Вялікабрытаніі
* ПВК «Blackwater»
* Балгарскі кантынгент
* Брыгада Плюс-Ультра
* Венгерскі кантынгент
* Сальвадорскі кантынгент
* Галандскі кантынгент
* Грузінскі кантынгент
* Дацкі кантынгент
* Італьянскі кантынгент
* Польскі кантынгент
* Украінскі кантынгент
* Японскі кантынгент

 |
| **Іракскія паўстанцы** | 
* Аль-Аўда
* Аль-Каіда ў Іраку
* Ансар аль-Іслам
* Армія адзінабожжа і джыхаду
* Армія пераможнай абшчыны
* Армія людзей накшбандзійскага ордэна
* Армія Махдзі
* Асаіб Ахль аль-Хак
* Баас
* Найвышэйшае камандаванне джыхаду і вызвалення
* Ісламская армія ў Іраку
* Ісламская дзяржава Ірак
* Катаіб Хезбала
* Рэвалюцыйная брыгада 1920
* Іракскі ХАМАС
* Джамаат Ансар аль-Суна

 |
| Іншыя | 
* Узброеныя сілы Ірака
* Арганізацыя Бадра
* Сыны Ірака
* Савет выратавання Анбара

 |

 |
| Галоўныя асобы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Кааліцыя | 
* Джордж Буш
* Барак Абама
* Дональд Рамсфелд
* Томі Фрэнкс
* Джон Абізаід
* Рыкарда Санчэс
* Джордж Кейсі
* Дэвід Петрэус
* Рэйманд Адзіерна
* Джэймс Мэціс
* Томас Мец
* Джэймс Конвей
* Тоні Блэр
* Гордан Браўн
* Дэвід Кэмеран
* Андэрс Фог Расмусен
* Крыс Кайл
* Джэсіка Лінч

 |
| Урад Садама | 
* Садам Хусейн
* Удэй Хусейн
* Кусей Хусейн
* Алі Хасан аль-Маджыд
* Ізат ад-Дуры
* Таха Ясін Рамадан
* Барзан Ібрагім ат-Тыкрыці

 |
| Новы ўрад | 
* Масуд Барзані
* Нуры аль-Малікі
* Абдул Сатар Бузай Аль-Рышаві
* Ахмед Абу Рыша
* Хадзі аль-Амеры
* Фазаль Аль-Гаўд

 |
| Паўстанцы | 
* Муктада ас-Садр
* Абу Мусаб аз-Заркаві
* Каіс аль-Хазалі
* Абу Аюб аль-Масры
* Абу Умар аль-Багдадзі
* Абу Сулейман
* Фараж Ахмад Нажмудзін
* Абдула аль-Джанабі
* Абу Дуа
* Махамед Юніс аль-Ахмед
* Снайпер Джуба

 |

 |
| Інцыдэнты | 
* Абстрэл калоны расійскіх дыпламатаў
* Абстрэл журналістаў у Багдадзе
* Забойствы ў Фалуджы
* Катаванні зняволеных у турме Абу-Грэйб
* Засада ў Эль-Фалуджы
* Масавае забойства ў Мукарадзібе
* Масавае забойства ў Хадзіце
* Забойства ў Махмудзіі
* Выкраданне расійскіх дыпламатаў
* Багдадскі авіяўдар
* Інцыдэнт з «Блэкуотэрам» у Багдадзе

 |
| Іншыя аспекты | 
* Антываенныя пратэсты
* Людскія страты
* Тэрарыстычныя акты
* Іракскае дасье
* Даклад Тагубы
* Іракская калода
* Трыбунал над Садамам Хусейнам
* Пакаранне смерцю Садама Хусейна
* Пурпурная рэвалюцыя

 |