**Цыпрыян Каміль Норвід** (польск.: Cyprian Kamil Norwid; 24 верасня 1821, Ляскова-Глухы, каля Варшавы — 23 мая 1883, Парыж) — польскі паэт, драматург, празаік, жывапісец, эсэіст, скульптар і філосаф.

Пераважную частку жыцця правёў за мяжой, пераважна ў Парыжу, дзе жыў бедна, з выпадковых заробкаў. Творчасць Норвіда, цяжкая да разумення яго сучаснікамі, была незапатрабавана да самай яго смерці.

Біяграфія
---------

### Маладосць

Цыпрыян Норвід нарадзіўся ў матчыным маёнтку Ляскова-Глухы, Мазавецкага ваяводства.

Бацька Цяпрыяна — Ян (1784—1835), маці, Людвіка (1798—1825), была ягонай трэцяй жонкай. Рана асірацелы паэт з 1825 года выхоўваўся ў прабабкі Хіларыі Сабескай з роду Буйнаў (сам Норвід падкрэсліваў, што па кудзелі яго продкам быў кароль Ян III Сабескі).

1830 год і Лістападаўскае паўстанне Норвіды правялі ў Варшаве. Разам з братам Людвікам Цыпрыян вучыўся ў варшаўскай гімназіі, але кінуў навуку, не скончыўшы 5 класу, і паступіў у прыватную мастацкую школу. Браў прыватныя заняткі малюнку ў мастака Яна Клеменса Мінасовіча.

### Падарожжы па Еўропе і першае наведванне Парыжу

У 1842 годзе Норвід легальна выехаў у Дрэздэн, афіцыйна — для ўдасканалення ў скульптурным мастацтве, і застаўся ў эміграцыі. Жыў у Венецыі і Фларэнцыі, у 1844 годзе пасяліўся ў Рыме. У Берліне наведваў лекцыі ва ўніверсітэце і сходы польскіх эмігрантаў. У 1846 годзе быў арыштаваны і высланы з Прусіі. Жыў у Бруселі, потым у Рыме, дзе пазнаёміўся з Адамам Міцкевічам і Зыгмунтам Красінскім.

У 1849—1852 гадах жыў у Парыжы, пазнаёміўся з Юльюшам Славацкім і Фрыдэрыкам Шапенам, таксама з Іванам Тургеневым і Аляксандрам Герцэнам. Жыў у галечы, пакутаваў ад неразумення крытыкамі і непаразуменняў з блізкімі людзьмі. Паступова губляў зрок і слых.

Рукапіс верша Норвіда «Фартэпіяна Шапена»
### Эміграцыя ў ЗША

Пры садзейнічанні Уладзіслава Замойскага ў лістападзе 1852 года выехаў у ЗША. У 1853 годзе ўладкаваўся ў майстэрню графіка ў Нью-Ёрку. Калі даведаўся аб пачатку Крымскай вайны, вырашыў вярнуцца ў Еўропу.

### Вяртанне да Парыжу

Вярнуўся ўлетку 1854 года ў Лондан, зарабляў на жыццё дэкаратыўна-прыкладным мастацтвам, дзякуючы гэтаму здолеў вярнуцца ў Парыж, дзе апублікаваў некалькі твораў. З лютага 1877 года жыў у польскім дабрачынным прытулку на ўскраіне Парыжу *Іўры*, дзе і памёр. Прах паэта быў перанесены ў агульную магілу невядомых польскіх вандроўнікаў на могілках *Манмарансі*.

Творчасць
---------

Норвід у 1861
Аўтар навел («Ad leones!» (1883), «Stygmat» (1883) і інш.), паэм, драм. Сярод лепшых твораў Норвіда — паэтычны цыкл «Vade-mecum» (1865—1866), філасофская паэма «A Dorio ad Phrygium» (1871), трагедыі «За кулісамі» (1865—1866), «Клеапатра і Цэзар» (*Kleopatra i Cezar*, 1870—1872), «Пярсцёнак велікасвецкай дамы» (*Pierścień Wielkiej Damy, czyli Ex-machina Durejko*, 1872), цыклы прозы «Czarne kwiaty» (1856), «Białe kwiaty» (1856) і «Milczenie».

Пры жыцці была апублікавана малая частка яго паэзіі і прозы (шмат са спадчыны згублена). Прызнанне атрымаў пасмяротна, галоўным чынам пасля таго, як польскі крытык Зянон Пшасмыцкі «адкрыў» яго ў 1904 годзе і пачаў публікаваць творы і артыкулы пра творчасць Норвіда. Норвіда сталі лічыць адным з буйнейшых польскіх паэтаў нароўні з Міцкевічам і Юльюшам Славацкім, ставілі вышэй за Зыгмунта Красінскага.

Поўны збор твораў выйшаў у адзінаццаці тамах (Варшава, 1971—1976).

Пераклады на беларускую
-----------------------

* Ідзі за мною : лірыка / Цыпрыян Норвід; пер. з польск. [прадм. і заўв. Алега Мінкіна; маст. С. В. Чарановіч]. — Мінск : «Мастацкая літаратура», 1993.

Таксама творы Норвіда на беларускую перакладаў Васіль Сёмуха.

Зноскі
------

1. 1 2  Cyprian Norwid // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  Cyprian Kamil Norwid // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. ↑  Cyprian Kamil Norwid // RKDartists Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
4. ↑  Норвид Циприан Камиль // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
5. ↑  LIBRIS — 2012. Праверана 24 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1798125'></a>
6. ↑
7. ↑
8. 1 2  RKDartists Праверана 8 верасня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
9. ↑  Marcin Król, Konserwatyści a niepodległość, Warszawa 1985, s. 160.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Цыпрыян Каміль Норвід
* Цыпрыян Каміль Норвід
* Cyprian NORWID Архівавана 24 снежня 2005.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · MusicBrainz · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · IPSB: cyprian-ksawery-gerard-walenty-norwid · Sejm-Wielki.pl · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV12014474 · BIBSYS: 90258020 · BNF: 12028481q · CiNii: DA0254281X · CONOR: 50909027 · GND: 118588753 · ICCU: PUVV176965 · ISNI: 0000 0001 2283 1428 · LCCN: n50032271 · LNB: 000172227 · NKC: jn20000720198 · NLA: 35774375 · NLP: A11811857 · NSK: 000072786 · NTA: 06990281X · NUKAT: n94000955 · РДБ: 000136553 · LIBRIS: 80695 · SUDOC: 028452453 · VIAF: 95155044 · ULAN: 500020652 |

 |