recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Альшэўскі.
**Анатоль Альшэўскі** (партыйны і публіцыстычны псеўданім і крыптанім: *Юрка Пружанскі, Ю.Пружанскі, Ю. П.*; 21 чэрвеня (4 ліпеня) 1904, мяст. Бяроза-Картузская Пружанскага павета Гродзенскай губерні, цяпер г. Бяроза Брэсцкай вобласці — 1937, Мінск) — публіцыст, дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі.

Біяграфія
---------

Даволі рана далучыўся да левага руху, у 1919 у 15-гадовым узросце ўступіў у Чырвоную Армію, ваяваў на Палессі; тады ж стаў членам РКП(б). У 1920 быў накіраваны на вучобу ў Камуністычны універсітэт імя Свярдлова ў Маскве. У 1925, як ураджэнец Заходняй Беларусі, накіраваны туды на падпольную работу. Быў сакратаром ЦК КСМЗБ, членам ЦК КСМ Польшчы. У 1926 і 1928 выбіраўся членам ЦК КПЗБ.

Актыўна займаўся публіцыстыкай і рэдактарскай справай — рэдагаваў цэнтральныя органы ЦК КПЗБ «Бальшавік» і «Чырвоны сцяг». Друкаваўся ананімна і пад псеўданімамі ў падпольных выданнях. Асноўная тэма яго публіцыстыкі — вострая крытыка палітыкі польскага ўраду ў Зах. Беларусі. Гэтая дзейнасць не магла быць незаўважана: у 1927 арыштаваны польскімі ўладамі і зняволены ў Варшаве. У 1928 па абмене палітычнымі вязнямі трапіў у СССР. У 1932 зноў закінуты ў заходнебеларускае камуністычнае падполле, але ў ліпені таго ж года вернуты ў Мінск.

Працаваў у рэдакцыі Прадстаўніцтва ЦК КПЗБ пры ЦК КП(б)Б. З 1933 на прафсаюзнай рабоце. У час найбольшага ўздыму масавых рэпрэсій у 1937 арыштаваны; загінуў у засценках НКВД. Рэабілітаваны пасмяротна. Імя Альшэўскага нададзена вуліцам у Бярозе і Пружанах. У Бярозе захаваўся дом, дзе ён жыў; там устаноўлена мемарыяльная шыльда.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.

Літаратура
----------

* Орехво Н. С. Дела и люди КПЗБ: Воспоминания. Мн. 1983
* Калеснік Ул. Пасланец Праметэя: Дакум. аповесць. Мн. 1984
* Саламевіч. Слоўнік псеўданімаў
* ЭГБ, т. 1.
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лазоўскі.
**Анатоль Аляксандравіч Лазоўскі** (нар. 14 верасня 1936, Заронава, Віцебскі раён) — беларускі доктар сельскагаспадарчых навук (1987), прафесар кафедры прыватнай жывёлагадоўлі (1994).

Біяграфія
---------

Скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут (1962). Працаваў галоўным заатэхнікам саўгаса «Мяркулавічы» Чачэрскага раёна, заатэхнікам-селекцыянерам Лельчыцкай племстанцыі Гомельскай вобласці. З 1965 г. — заатэхнік Віцебскага абласнога ўпраўлення сельскай гаспадаркі. З 1968 г. — аспірант, малодшы навуковы, старшы навуковы супрацоўнік Беларускага навукова-даследчага інстытута жывёлагадоўлі. З 1988 г. — загадчык кафедры прыватнай жывёлагадоўлі Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны. Удзельнік ліквідацыі наступстваў на Чарнобыльскай АЭС.

Аўтар больш за 135 навуковых работ, у тым ліку: «Комплексны план селекцыйна-племянной работы ў жывёлагадоўлі Беларускай ССР на 1979—1990 гг.» (у сааўтарстве, 1979), «Арганізацыя вытворчасці прадуктаў авечкагадоўлі ў спецыялізаваных гаспадарках» (рэкамендацыі, 1987), «Прысядзібнае развядзенне авечак і коз» (1999), «Прыватная заатэхнія» (1999) і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
* Лазоўскі Анатоль Аляксандравіч // Памяць : Віцебскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад. У. І. Мезенцаў; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. 2004. — С. 696—697.
**Ане́йда** (саманазва: *Onyota'a:ka’*, літаральна «людзі ўстойлівага каменю») — індзейскі народ, карэнныя жыхары ЗША і Канады. Уваходзяць у лігу іракезаў. 

Жывуць пераважна ў штатах Нью-Ёрк, Вісконсін і правінцыі Антарыа. Агульная колькасць (2022 г.) — 15 500 чал.

Гісторыя
--------

Анейда, падобна іншым іракезам, з'яўляюцца нашчадкамі археалпгічнай культуры Аваска. Меркавана ў XV ст. увайшлі ў лігу іракезаў. У XVII ст. моцна пацярпелі ад эпідэмій і ваенных дзеянняў падчас Бабровых войн. 

У канцы XVIII ст. падтрымалі ЗША ў вайне за незалежнасць, што выклікала ваенныя сутычкі з магаўкамі і англійскімі лаялістамі. У 1788 г. падпісалі мірнае пагадненне са штатам Нью-Ёрк. Яно спрыяла пашырэнню тэрыторыі народа, але да пачатку XIX ст. правадыры насуперак пагадненню 1794 г. з федэральнымі ўладамі ЗША прадалі або перадалі ў карыстанне белым пасяленцам частку сельскагаспадарчых зямель. Гэта прывяло да перасялення анейда ў Канаду, дзе Джозеф Брант дамогся вылучэння рэзервацыі іракезаў. У 1838 г. група пратэстантаў-анейда атрымала правы на землі ў Вісконсіне. 

У нашы дні анейда штатаў Нью-Ёрк і Вісконсін разглядаюцца ўрадам ЗША як асобныя нацыі. Канадскія анейда прызнаны цэнтральным урадам часткай першаснай нацыі іракезаў.

Мова
----

Мова анейда належыць да іракезскай групы моў. У 2011 г. на ёй размаўлялі 160 чалавек у Канадзе. Усяго тых, хто размаўляе на мове анейда, каля 200 чалавек. Сярод анейда Канады, Вісконсіна і Нью-Ёрка распрацаваны тры незалежныя праграмы па захаванню роднай мовы.

Зноскі
------

1. ↑  Oneida
2. ↑  Oneida Tribe Of Indians Of Wisconsin
3. ↑  Oneida Indian Language
4. ↑  2011 Census of Canada: Topic-based tabulations
5. ↑  About the Oneida Language Архівавана 13 ліпеня 2017.

Спасылкі
--------

* Oneida Indian Nation
* Oneida Nation of the Thames
* Oneida Tribe Of Indians Of Wisconsin
* Oneida History Архівавана 21 верасня 2016.
* Oneidas — World Culture Encyclopedia
* Oneida Language & Cultural Centre

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Канадская · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85094780 |
**Бадэлеі́т, бразіліт** — мінерал падкласа простых аксідаў, двухвокіс цырконію ZrO2. Назву атрымаў у гонар Дж. Бадэлея (*Joseph Baddeley*), знайшоўшага мінерал на Шры-Ланцы.

Утрымлівае ў сваім складзе 96,3—99 % ZrO2, дамешкі гафнію. Крышталі прызматычныя, пляскатыя, зрэдку таблітчастыя, празрыстыя, жоўтага, карычневага, зялёнага, чорнага колеру або бясколерныя. Крохкі. Мае тлусты бляск. Цвёрдасць 6,5 па шкале Моаса. Шчыльнасць 5,4—6 г/см³.

Выкарыстанне
------------

Бадэлеіт выкарыстоўваецца ў вытворчасці керамікі, абразіваў, ферасплаваў, металічнага цырконію.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 214—215. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

Спасылкі
--------

* Бадделеит // КаталогМинералов.RU (руск.)
* Бадделеит // Систематика и классификация минералов, горных пород, метеоритов, окаменелостей / Кристаллов.net (руск.)
* Бадделеит // Горная энциклопедия (руск.)
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бадэлеіт
Навіцыят езуіцкай місіі ў Альбярціне (злева)
**Усходняя місія езуітаў у Альбярціне** — місія езуітаў, якая пачала дзейнасць 4 лістапада 1924 года ў Альбярціне (цяпер Слонім) з мэтай паступовага пераводу праваслаўнага насельніцтва беларускіх ваяводстваў Польшчы ў каталіцтва праз неаўніяцтва і дзейнасці сярод расійскіх эмігрантскіх асяродкаў (частка Папскай камісіі «Pro Russia»).

Літаратура
----------

* Надсан Аляксандар. Pro patria aliena: Кляштар беларускіх айцоў марыянаў у Друі (1924—1938)
* Надсан Аляксандар. Княгіня Радзівіл і справа адраджэньня Уніі ў Беларусі
* Усходняя Папская семінарыя ў Дубне Архівавана 26 жніўня 2016.
* Усходняя місія езуітаў у Альбертыне Архівавана 26 жніўня 2016.
* Міжваенная унія ў Заходняй Беларусі
**Сцяг Арканзаса** (англ.: Flag of Arkansas) — адзін з сімвалаў амерыканскага штата Арканзас.

Сцяг штата Арканзас уяўляе сабой чырвонае палотнішча з размешчаным у цэнтры белым ромбам (сімвалізуе дыямент) з сіняй паласой па перыметры. На сцягу намаляваны 29 пяціканцовых зорак: 25 белых маленькіх зорак у межах сіняй паласы і 4 вялікіх сініх зоркі ў дыяменце. Надпіс «ARKANSAS» (з англ.: Арканзас) сіняга колеру размешчаны ўнутры дыямента з адной зоркай над ім і трыма зоркамі пад ім. Верхняя зорка і дзве крайнія ніжнія зоркі намаляваны прамянём уверх, ніжняя зорка - прамянём уніз.

Сімволіка сцяга
---------------

Элементы сцяга маюць складаную сімволіку. Згодна з дзяржаўным законам штата Арканзас аб сцягу (1987 год), дыямент сімвалізуе статус Арканзаса як «адзіны штат ЗША, які здабывае алмазы» (Дзяржаўны парк «Алмазны кратар» быў адзіным на той момант месцам з радовішчамі дыяментаў у Паўночнай Амерыцы, пазней алмазы знайшлі ў штатах Каларада і Мантана). Дваццаць пяць белых зорак вакол дыямента паказваюць тое, што Арканзас быў 25-м штатам, які далучыўся да ЗША. Сіняя зорка вышэй надпісу *ARKANSAS* сімвалізуе Канфедэратыўныя Штаты Амерыкі, у складзе якіх складаўся Арканзас.

Тры зоркі размешчаныя ніжэй надпісу *ARKANSAS* маюць тры розных значэння:

* Тры краіны якія валодалі тэрыторыяй Арканзаса - Іспанія, Францыя і ЗША.
* Пакупка ўрадам ЗША Луізіяны (Новая Францыя), з якой быў пазней вылучаны штат Арканзас, была падпісаная ў 1803 годзе.
* Арканзас быў трэцім штатам (пасля штатаў Луізіяна і Місуры) арганізаваным з набытых зямель Луізіяны.

| ≛ Сцягі штатаў ЗША |
| --- |
| Штаты | 
Агая · 
Аёва · 
Айдаха · 
Аклахома · 
Алабама · 
Аляска · 
Арканзас · 
Арызона · 
Арэгон · 
Ваёмінг · 
Вашынгтон · 
Вермонт · 
Віргінія · 
Вісконсін · 
Гаваі · 
Джорджыя · 
Дэлавэр · 
Заходняя Віргінія · 
Ілінойс · 
Індыяна · 
Каларада · 
Каліфорнія · 
Канектыкут · 
Канзас · 
Кентукі · 
Луізіяна · 
Мантана · 
Масачусетс · 
Мінесота · 
Місісіпі · 
Місуры · 
Мічыган · 
Мэн · 
Мэрыленд · 
Небраска · 
Невада · 
Нью-Гэмпшыр · 
Нью-Джэрсі · 
Нью-Ёрк · 
Нью-Мексіка · 
Паўднёвая Дакота · 
Паўднёвая Караліна · 
Паўночная Дакота · 
Паўночная Караліна · 
Пенсільванія · 
Род-Айленд · 
Тэнесі · 
Тэхас · 
Фларыда · 
Юта
 |  |
| Федэральная акруга | Акруга Калумбія |
| Астраўныя тэрыторыі | Амерыканскае Самоа ·  Гуам ·  Паўночныя Марыянскія астравы ·  Пуэрта-Рыка ·  Амерыканскія Віргінскія астравы |
| Гл. таксама | Сцяг Канфедэратыўных Штатаў Амерыкі |
Карта Усходняй Антарктыды
**Усходняя Антарктыда** — геаграфічны рэгіён, адзін з двух асноўных рэгіёнаў Антарктыды. Абмываецца Ціхім, Індыйскім і Атлантычным акіянамі. Усходняя Антарктыда складаецца з такіх абласцей як Зямля Уілкса, Зямля Каралевы Мод і Зямля Вікторыі і аддзелена ад Заходняй Антарктыды Трансантарктычнымі гарамі.

Назва «Усходняя Антарктыда» існавала на працягу больш за 90 гадоў, але ў шырокае ўжыванне ўвайшла пасля Міжнароднага геафізічнага года (1957-58) і даследаванняў, падчас якіх было ўстаноўлена, што Трансантарктычныя горы з'яўляюцца натуральным раздзяляльнікам паміж Заходняй і Усходняй Антарктыдамі.

Ва Усходняй Антарктыдзе вышыня ледзянога купала дасягае свайго максімуму і зарэгістравана самая нізкая тэмпература на планеце: −89,2 °C (21 ліпеня 1983) (на савецкай, а цяпер расійскай унутракантынентальнай навуковай станцыі «Усход»).

Практычна ўся тэрыторыя Усходняй Антарктыды, за выключэннем некалькіх участкаў узбярэжжа і антарктычных аазісаў пакрыта лёдам круглы год. На свабодных ад лёду ўчастках пераважае тундравая расліннасць у выглядзе розных відаў імхоў і лішайнікаў. Цалкам сухапутныя сысуны адсутнічаюць. З наземных жывёл насяляюць цюлені Уэдэла, цюлені-крабаеды, марскія леапарды, марскія сланы і птушкі (некалькі выглядаў буравеснікавых (антарктычны, снежны), два віды паморнікаў, палярная крачка, пінгвіны Адэлі і імператарскія пінгвіны).

Гл. таксама
-----------

* Заходняя Антарктыда
* Дамова пра Антарктыку
* Усход, антарктычная станцыя
**Бадын-Джаран** (кіт.: 巴丹吉林沙漠) — пустыня ў Кітаі на мяжы правінцыі Ганьсу (Паўночна-Заходні Кітай) і аўтаномнага раёна Унутраная Манголія (Паўночны Кітай). Плошча — каля 50 тыс. км².

Для пустыні характэрны пастаянны і даволі моцны вецер, які фарміруе ўнікальныя ландшафты. Тут знаходзяцца найвышэйшыя нерухомыя дзюны на Зямлі, вышыня некаторых з іх дасягае паўкіламетра. Нягледзячы на сухі і ветраны клімат, іх утрымліваюць на месцы адталыя грунтавыя воды, якія бяруць пачатак за сотні кіламетраў. Пад уздзеяннем ветру пяскі выдаюць гучны шум, які неафіцыйна завуць «свіст пяскоў». Адзіная рака Жошуй перасякае пустыню, фарміруючы ў ёй вялікую алювіяльную раўніну. Больш за сотню азёр, якія адрозніваюцца адзін ад аднаго памерам і колерам, знаходзяцца паміж дзюнамі, некаторыя з іх прэсныя, іншыя ж вельмі салёныя. Яны і далі пустыні яе назву, што па-мангольску азначае «таямнічыя азёры». Побач з прэснымі азёрамі можна ўбачыць унікальную пустынную расліннасць і колішнія паселішчы качэўнікаў.

Зноскі
------

1. ↑  У пустыні Бадын-Джаран знаходзяцца таямнічыя азёры

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4297909-2 · NKC: ge864269 · VIAF: 238490590 |
**Усходняе Сараева** (сербск.: Источно Сарајево) — горад (фактычна прыгарад Сараева; сукупнасць мястэчак, вёсак і даваенных прадмесцяў Сараева) у Босніі і Герцагавіне, якая да сакавіка 2009 года была дэ-юрэ сталіцай Рэспублікі Сербскай у складзе канфедэрацыі Босніі і Герцагавіны. З паўночнага ўсходу прылягае да Сараева. Усходняе Сараева складаецца з некалькіх даваенных прыгарадаў Сараева, якія перайшлі пад уладу Рэспублікі Сербскай, і новазабудаваных раёнаў. Маючы плошчу каля 1450 кв. км, гэта тэрытарыяльна адзін з найбуйнейшых гарадоў на Балканах, які ўключае вёскі, некаторыя з даваенных прыгарадаў Сараева і нават пагоркі ў гэтай мясцовасці. На студзень 2009 года насельніцтва гэтай гарадской акругі складала каля 65 000 чалавек.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Усходняе Сараева
Клубень бульбы (*Solanum tuberosum*) з маладымі бакавымі парасткамі, якія развіваюцца з пазушных пупышак
**Клубень** (лац.: túber) — відазменены скарочаны парастак расліны, які мае больш ці менш шарападобную форму ў выніку разрастання аднаго або некалькіх міжвузелляў і з рэдукаваным лісцем.

Клубні разрастаюцца, як правіла, на канцах падземных сталонаў — бакавых выцягнутых парасткаў карэнішча. Часта на клубні добра відаць ліставыя рубцы ад апалых лускападобных лістоў — броўкі; у пазусе кожнай броўкі размяшчаецца па некалькі пупышак (у бульбы іх называюць «вочкі»), на верхавіне клубня знаходзіцца верхавінкавая пупышка. Верхняя частка клубня называецца верхавінай, ніжняя — асновай (на верхавіне клубня бульбы ёсць значна больш вочак, чым каля асновы, якой клубень прымацаваны да сталона). На клубні, які прарастае, утвараюцца прыдаткавыя карані (гэта пацвярджае парасткавае паходжанне клубня).

Клубні ўтрымоўваюць багатыя запасы пажыўных рэчываў, у асноўным, крухмалу.

Чалавек выкарыстоўвае ў ежу клубні шэрагу раслін, напрыклад, бульбы. З клубнямі не варта змешваць каранёвыя клубні, або карнеклубні (патоўшчаныя ўчасткі каранёў, напрыклад, у батата). Акрамя таго, клубні могуць быць выкарыстаны для вегетатыўнага размнажэння раслін.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).. С. 349
* Біялогія: вучэб. дапам. для 7-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / В. М. Ціхаміраў [і інш.]; пад рэд. В. М. Ціхамірава; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 199 с.: іл. ISBN 978-985-03-1340-9. С. 112-113

Гл. таксама
-----------

* Караняплод

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 123063723 · LCCN: sh85138451 · Microsoft: 2909479284 |
**Хваёвы алей, эфірны алей хвоі** — эфірны алей, атрымліваемы з ігліцы і маладых галінак хвоі звычайнай.

Празрыстая вадкасць жоўта-зялёнага колеру з прыемным пахам. Шчыльнасць 0,88—0,92 г/см³ пры тэмпературы 20 °С. Складаецца пераважна з тэрпенавых спіртоў і іх эфіраў. Добра раствараецца ў этылавым спірце, бензіне, дрэнна — у вадзе.

Хваёвы алей выкарыстоўваецца ў вытворчасці лекавых сродкаў, мыла, дэзадарантаў і іншых сродкаў бытавой хіміі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 568. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).
* Сосновое масло // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780638023 |
**Клуб сухіх варатароў** — адзін з трох ганаровых клубаў, заснаваны рэдакцыяй газеты «Прессбол» (разам з Клубам бамбардзіраў і Клубам Сяргея Алейнікава). Уключае футбалістаў, якія сыгралі не прапусцілі галы ў 100 і больш матчах на вышэйшым узроўні.

Умовы ўключэння
---------------

У клуб уключаюцца футбалісты, якія не прапусцілі галы ў 100 і больш матчах у:
1) вышэйшых лігах (дывізіёны 1) чэмпіянатаў Беларусі, СССР і замежных краін;
2) у розыгрышах Кубкаў Беларусі, СССР і іншых краін на ўсіх стадыях (у Англіі, Францыі і Японіі — яшчэ і ў Кубках ліг);
3) у складзе нацыянальнай, алімпійскай і моладзевай зборных Беларусі і СССР;
4) у еўрапейскіх клубных кубкавых турнірах (Кубак чемпіёнаў/Ліга чэмпіёнаў, Кубак УЕФА/Лігі Еўропы УЕФА, Кубку кубкаў і Кубак Інтэртота) у складзе беларускіх (з 1992 года), савецкіх (да 1992 года) і замежных клубаў;
5) у Суперкубках Беларусі, СССР і іншых краін (СК).

Склад клуба
-----------

На студзень 2023 года ў клуб уваходзяць 19 чалавек:

* Аляксандр Гутар 171 «сухі» матч у 396 гульнях
* Уладзімір Бушма 161 «сухі» матч у 421 гульні
* Юрый Жаўноў 161 «сухі» матч у 414 гульнях
* Андрэй Гарбуноў 144 «сухія» матчы ў 377 гульнях
* Валерый Шанталосаў 143 «сухія» матчы ў 362 гульнях
* Аляксандр Федаровіч 138 «сухіх» матчаў у 322 гульнях
* Аляксандр Суліма 137 «сухіх» матчаў у 389 гульнях
* Сяргей Верамко 131 «сухі» матч у 357 гульнях
* Юрый Цыгалка 126 «сухіх» матчаў у 266 гульнях
* Сяргей Чэрнік 125 «сухіх» матчаў у 308 гульнях
* Аляксандр Марцёшкін 122 «сухія» матчы ў 304 гульнях
* Андрэй Клімовіч 115 «сухіх» матчаў у 266 гульнях
* Юрый Афанасенка 113 «сухіх» матчаў у 269 гульнях
* Віталь Варывончык 111 «сухіх» матчаў у 264 гульнях
* Уладзімір Селькін 107 «сухіх» матчаў ў 247 гульнях
* Уладзімір Гаеў 104 «сухія» матчы ў 318 гульнях
* Васіль Хамутоўскі 103 «сухія» матчы ў 276 гульнях
* Артур Лясько 102 «сухія» матчы ў 260 гульнях
* Альберт Дзенісенка 100 «сухіх» матчаў у 252 гульнях

Бліжэйшым кандыдатам на ўступленне з’яўляецца Дзмітрый Гушчанка — 92 «сухія» матчы.

Зноскі
------

1. ↑  Сухо стой. Черник в десятке! (руск.). *pressball.by* (26 студзеня 2023). Праверана 31 студзеня 2023.

Спасылкі
--------

* Клуб «сухих» вратарей. Юрий Жевнов — наш Лев Яшин
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Данілюк.
**Хведар Данілюк** (12 жніўня 1887, в. Сурынка, Слонімскі павет — 29 ліпеня 1960, Нью-Ёрк) — беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч, праваслаўны святар, бацька Барыса Данілюка.

Жыццяпіс
--------

Нарадзіўся 12 жніўня 1887 года ў в. Сурынка Слонімскага павета. Удзельнік Першай сусветнай вайны. У 1919—1920 гг. служыў у войску Літоўскай рэспублікі, Беларускай вайсковай камісіі. Браў удзел у Слуцкім паўстанні 1920 г. Прыняў святарскае пасвячэнне ў 1921 г. 

У часе нямецкай акупацыі ў 1942 г. браў удзел у саборы Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы. З лета 1944 г. — у эміграцыі, выконваў абавязкі ад’ютанта камандзіра 30-ай (беларускай) дывізіі войск СС. 

У жніўні 1950 г. пераехаў у ЗША, быў настаяцелем прыходу БАПЦ у Брукліне, а пазней настаяцелем кафедральнага сабора Св. Кірылы Тураўскага ў Брукліне.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Юрэвіч, Л.* Шматгалосы эпісталярыум : гісторыя людзей і ідэй на эміграцыі ў ліставанні / Прадм. і рэд. Н. Гардзіенка. — Мінск: Кнігазбор, 2012. — 660 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны ; кн. 20). — ISBN 978-985-7007-43-1.

Спасылкі
--------

*
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Семчанка.

**Павел Апанасавіч Семчанка** (нар. 11 лістапада 1938) — беларускі мастак-каліграф, прафесар.

Біяграфія
---------

У 1970 годзе скончыў Беларускую дзяржаўную акадэмію мастацтваў.

Член Беларускага саюза мастакоў, Беларускага саюза дызайнераў, Расійскага саюза каліграфаў.

Аўтар некалькіх кніг па каліграфіі «Асновы шрыфтавой графікі» (1978), «Мелодыі каліграфіі» (1993), «Мелодыяграфія» (2008).

Разам з Алесем Разанавым заснаваў творчае аб’яднанне каліграфаў «Літарт».

Выкладаў у БДУ.

Творчасць
---------

Займаецца творчай дзейнасцю з 1976 года.

Творы Паўла Семчанкі знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, Полацкім гісторыка-культурным запаведніку, Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва, фондах Беларускага саюза мастакоў.

Узнагароды
----------

* 2000 — Лаўрэат прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «За духоўнае адраджэнне».

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Спасылкі
--------

* 
* 
* 
* 
* 
*
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Астапеня.
**Павел Васілевіч Астапеня** (14 снежня 1901, в. Маглышы, Слуцкі павет, Мінская губерня — 13 лістапада 1981) — беларускі гігіеніст, доктар медыцынскіх навук, прафесар

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, медыцынскі факультэт ў 1927 г. Прэпаратар пры кафедры хіміі БДУ (1922—1924 гг.). Лабарант пры гэтай жа кафедры, 1924—1926 гг. Лекцыйны асістэнт і аспірант пры кафедры хіміі, 1926—1928 гг. Загадчык воднага аддзела Беларускага санітарнага інстытута, 1928—1939 гг. асістэнт кафедры гігіены Мінскага медыцынскага інстытута, 1930—1936 гг. дацэнт кафедры гігіены Мінскага медыцынскага інстытута, 1937—1939 гг. дырэктар Беларускага санітарна-гігіенічнага інстытута, 1937—1939 гг. , начальнік гігіенічнага аддзела франтавой санэпідлабараторыі, 1939—1942 гг. франтавы санітарный інспектар па харчаванні і водазабеспячэнню, 1942—1945 гг. дырэктар БелНІСГІ і дацэнт кафедры гігіены БДМІ 1946—1963 гг. З 1949 па 1951 гг. загадчык кафедры гігіены БелДІУУ. Зацверджана навуковая ступень доктара медыцынскіх навук, 1958, званне прафесара, 1967 г.

Вучоная ступень кандыдата медыцынскіх навук прысвоена ў 1934 г. Асноўныя напрамкі навуковай дзейнасці — вывучэнне воднай праблемы ў Беларусі. Апублікавана 28 навуковых прац.

Узнагароды
----------

* Ордэн Чырвонай Зоркі (1942)
* Ордэн Айчыннай вайны II ступені,
* тры медалі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1). — С. 45.
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз. — С. 152.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 633154380981430291207 |
**Павел Бем** (чэшск.: Pavel Bém; нарадзіўся 18 ліпеня 1963, Прага) — чэшскі палітык, мэр Прагі з 2002 па 2010 год, адзін з найбольш уплывовых чэшскіх палітыкаў новага пакалення.

Агульнае
--------

Доктар Павел Бем нарадзіўся 18 ліпеня 1963 года ў Празе (Чэхія). З'яўляецца ўрачом і палітыкам. З 2002 года наступіў на пасаду мэра гораду Прагі і сваю пасаду мэра зацвердзіў падчас выбараў у кастрычніку 2006 года. З'яўляецца першым намеснікам Грамадзянскай Дэмакратычнай партыі.

Навучанне і медыцынская праца
-----------------------------

Павел Бем у 1987 годзе скончыў Факультэт агульнай медыцыны ў Карлавым універсітэце па спецыялізацыі псіхіятрыя. Па ёй у 1990 годзе здаў атэстацыю. Далей 2 гады навучаўся ва Універсітэце Джона Хопкінса, у Балтымары (ЗША) на курсах, накіраваных на палітыку барацьбы супраць наркотыкаў і ў гэтым кірунку прадоўжыў працу пасля вяртання ў Чэхію. У 1994 годзе здаў другі атэстат па спецыялізацыі «прафілактыка і лячэнне залежнасці ад наркотыкаў». Працаваў у псіхіятрычным шпіталі ў супрацьалкагольным аддзяленні. Потым працаваў вядучым Цэнтра наркатычнай залежнасці ў Празе.

Палітыка
--------

Працягвае доктарскую працу і падчас свайго ўзыходжання на палітычную сцэну ў 1995 годзе, дзе ва ўрадзе Чэшскай рэспублікі і міністэрстве ўнутраных спраў, прадаваў увагу антынаркатычнай палітыцы.

З'яўляецца членам Грамадзянскай дэмакратычнай партыі. З 1998 года да 2002 працаваў старастам у Празе 6, а пасля паводкі ў 2002 годзе быў абраны мэрам Прагі. У 2004 годзе быў абраны намеснікам кіраўніка Грамадзянскай дэмакратычнай партыі, а з 2006 года з'яўляецца першым намеснікам кіраўніка партыі.

Хобі і сям'я
------------

18 мая 2007 года ўзышоў на найвышэйшую гару свету Эверэст. Ён стаў 10-м чэхам у гісторыі ўзыходжанняў на Эверэст (завошта раскрытыкаваўся сярод калегаў і ў друку за пакіданне паста мэра на два месяцы і прыцягненне да сабе «нездаровай увагі»).

Жанаты, мае дваіх дзяцей. Валодае англійскай, нямецкай, іспанскай, рускай мовамі. Аўтар навуковых і адмысловых прац у вобласці псіхіятрыі і наркатычнай залежнасці. Чалец некалькіх чэшскіх і міжнародных экспертных арганізацый. Да ліку яго хобі належаць альпінізм, веласіпедны спорт, тэніс, горныя лыжы і падводнае плаванне, музычныя прыхільнасці — класічная музыка, рок, джаз. Асноўным яго хобі з'яўляецца альпінізм. Як альпініст збіраецца выканаць неафіцыйную праграму майстэрства «Сем вяршынь» (*Seven Summits*), якая прадугледжвае ўзыходжанне на найвышэйшыя вяршыні кожнага з кантынентаў. З'яўляецца адным з гарачых прыхільнікаў правядзення ў Празе Алімпійскіх гульняў у 2016 або 2020 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  iDNES.cz — 2010. Праверана 30 студзеня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12021344'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Павел Бем
* Уласная старонка Паўла Бема
**Мацу́нак** — паказнік аб'ёмнай дзелі бязводнага этылавага спірту ў алкагольным напоі, які зазвычай перадаецца ў аб'ёмных адсотках (скарочана % аб.), то бок адносінах аб'ёму растворанага бязводнага спірту да аб'ёму ўсяго напою, памножанаму на 100%.

Метады вымярэння мацунку
------------------------

У цяперашні момант мацунак вымяраюць з дапамогай спіртаметраў. Аднак да іх вынаходства, мацунак, прыкладам, тэкілы вызначалі наступным чынам: падчас закаркоўвання на дно бутэлькі з напоем клалі гусеніцу, а калі бутэльку адкрывалі, цэласць гусеніцы казала пра дастатковы мацунак напою.

Мацунак найболей пашыраных напояў
---------------------------------

* Квас — 0,3—2,2 % аб.
* Піва — 3—6 % аб. часам да 12 % аб. (моцнае)
* Брага — 3—8 % аб. для піўных напояў, 7—16 % аб. для вінных
* Сакэ — 16—18 % аб.
* Віно — 9—20 % аб.
* Партвейн — 17—22 % аб.
* Гарэлка — 36—60 % аб. (мацунак рускай гарэлкі звычайна 40 % аб.)
* Мескаль — 38—43% аб.
* Тэкіла — 40 % аб. і больш
* Каньяк — 40—42 % аб.
* Віскі — 40—50 % аб. некаторыя гатункі да 60 % аб.
* Самагонка — 40—90 % аб. у залежнасці ад колькасці перагонак
* Абсент — 60—85% аб. (але звычайны мацунак абсэнту роўны 70% аб.)

Гл. таксама
-----------

* Канцэнтрацыя раствораў

1. ↑  Гісторыя смаку. Міфы тэкілы і мескалю.
**Хведар Антонавіч Бандарчык** (1893, Дукора, Ігуменскі павет, Мінская губерня, Расійская імперыя (цяпер — Пухавіцкі раён Мінская вобласць, Беларусь) — пасля 1931) — беларускі палітычны і вайсковы дзеяч, педагог.

Біяграфія
---------

У 1914 г. скончыў Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю. У 1921 г. Мінскі інстытут народнай адукацыі. З верасня 1914 г. выкладаў у Дукорскай пачатковай школе. У кастрычніку 1914 г. прызваны ў армію. Скончыў вайсковае вучылішча, служыў малодшым афіцэрам у 4-м Нясвіжскім грэнадзёрскім палку. У канцы 1917 г. атрымаў ранг штабс-капітана. У 1917 г. уступіў у Беларускую сацыялістычную грамаду, увайшоў у кіраўніцтва Цэнтральнай беларускай вайсковай рады, адзін з ініцыятараў стварэння Беларускага настаўніцкага хаўрусу ў Мінску. Быў у складзе Вялікай беларускай рады, што склікала I Усебеларускі з’езд. Са студзеня 1918 г. настаўнічаў у Мінску і Мінскім павеце. Сябра БПС-Р. Уваходзіў у Часовы беларускі нацыянальны камітэт у Мінску, адзін з кіраўнікоў Цэнтральнага беларускага саюза сельскай гаспадаркі. Прымаў удзел у антыпольскім падпольным руху. У канцы 1921 г. арыштаваны савецкімі ўладамі, але хутка адпушчаны. У студзені 1922 г. прызваны ў РСЧА. Пасля дэмабілізацыі жыў у Дукоры, настаўнічаў, займаўся краязнаўствам. У 1930 г. праходзіў па справе «Саюз вызвалення Беларусі».

Літаратура
----------

* Ляхоўскі, У. Пачатак тварэння беларускай нацыянальнай школы // Спадчына. — 2001. — № 1—2. — С.
Клумба ў Маскве
Клумба ў Севастопалі
**Клу́мба** (ад англ.: clump — група дрэў, кустоў) — від кветніка, які прыўзняты на 10—15 см над узроўнем глебы (дарожак, газонаў). Часцей сіметрычны ў плане (круг, квадрат, авал). Для стварэння клумбаў выкарыстоўваюць адна-, двух- і шматгадовыя кветкава-дэкаратыўныя расліны, газонныя травы. Расліны падбіраюць для забеспячэння бесперапыннага цвіцення на працягу вегетацыйнага перыяду. Клумбы ўпрыгожваюць скульптурамі, дэкаратыўнымі вазамі, фантанамі, вечназялёнымі кадушачнымі раслінамі.

Літаратура
----------

* Клумба // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Клумба

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) |
| Нарматыўны кантроль | NDL: 00564383 |
**Ва́аль** (афр.: Vaal) — рака ў Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы, найбуйнейшы прыток ракі Аранжавая.

Даўжыня — 1120 км, плошча басейна — 196 438 км². Сярэдні расход вады ў ніжнім цячэнні 114 м³/с.

Выток ракі знаходзіцца ў Драконавых гарах, на ўсход ад Яганэсбургу. Рака перасякае Драконавыя горы і плато Велд у глыбокай даліне, цячэ на паўднёвы захад да ўпадання ў раку Аранжавую. Рэчышча ўтварае мяжу паміж паўднёва-афрыканскімі правінцыямі Мпумаланга, Гаўтэнг ды Паўночна-Заходняя правінцыя па правым беразе, і з правінцыяй Вольная дзяржава — на левым.
Буйнейшыя прытокі: Вілге, Фет, Рыт, Харст. Паводкі ў лістападзе — лютым. На рацэ буйное вадасховішча Вааль-Вілге.

Гісторыя
--------

Узыход Сонца над ракою
Рака ў мінулым утварала мяжу між дзвюма бурскімі рэспублікамі, а пазней — правінцыямі Трансвааль і Аранжавая Вольная дзяржава. Геаграфічную назву *Трансвааль* можна перакласці літаральна як «па-за ракой Вааль». Назва пачала ўжывацца для адмежавання гэтых тэрыторый ад Капскай калоніі і калоніі Наталь.

Назву ракі Вааль можна перакласці з нідэрландскай мовы (а пазней — з афрыкаанс) — як цьмяны або бляклы. Імаверна, што тая назва пайшла ад колеру вады, асабліва падчас разліваў, калі з-за глею вада набывае каламутныя адценні.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Африка: энциклопедический справочник. Т. 1. А—К / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1986. — С. 389. — 672 с. с илл. (руск.)

Літаратура
----------

* Африка: энциклопедический справочник. Т. 1. А—К / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1986. — С. 389. — 672 с. с илл. (руск.)
* Вааль // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3). — С. 421.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вааль
* Гадавая справаздачаАрхівавана 14 сакавіка 2012. пра стан навакольнага асяроддзя ў Паўднёвай Афрыцы (англ.)
* Parys.info
* Parys on the Vaal
* Vaal Meander
* Vaal River Cruises
* Vaal River Properties
* Vaal de Grace Estate
* University Campus on banks of Vaal river Архівавана 25 сакавіка 2013.
Другая ВЭУ (Repower, 600 кВт) у складзе ВЭС БНГА «ЭкаДом».
**ВЭС БНГА «ЭкаДом»** — ветраная электрастанцыя ў в. Занарач, пабудавана германскім дабрачынным грамадскім аб'яднанем «Дамы замест Чарнобыля», пры навуковай падтрымцы Беларускага аддзялення Міжнароднай акадэмі экалогіі (БО
МАЭ), для забеспячэння электрычнасцю паселішча (пас. Дружны) перасяленцаў з зоны адсялення. Складаецца з двух ВЭУ. Першая — ветравая турбіна Nordex-29 вызначанай магутнасцю 250 кВт на 50-метровай вежы (уведзена ў эксплутацыю ў 2001). Другая — ветравая турбіна Repower, вытворчасці Jacobs, вызначанай магутнасцю 600 кВт на 60-метровай цэльнаметалічнай апоры (уведзена ў эксплутацыю ў маі 2002, трэрмін акупнасці 7-8 гадоў).

Пры будаўніцтве першай, а таксама другой, ВЭУ не былі ўлічаны ўсе неабходныя для іх эксплуатацыі параметры, але і пры гэтым у 2003 турбіна Repower (в.м. 600 кВт) выпрацавала >1 млн кВт\*гадзін электраэнергіі, што больш чым выпрацоўваюць аналагічныя ВЭУ у Германіі (каля Берліна і Дрездена).

Зноскі
------

1. ↑  Гэта быў першы ў Беларусі вопыт будаўніцтва прамысловай ВЭС.

| ⛭Ветравыя электрастанцыі ў Рэспубліцы Беларусь |
| --- |
| Прамысловыя | 
* ВЭС СВК «Свіцязянка-2003»
* ВЭС БНГА «ЭкаДом»
* ВЭС СП «БелТрансОйл»

 |
| Эксперыментальныя | 
* Янковіцкая ВЭС (100 кВт (факт. 16 кВт); не захавалася)
* ВЭС ААТ «Аэрола-Энерга» (Дзяржынскі р-н)

 |
| Планаваныя да будаўніцтва | 
* Магілёвецкая ВЭС (1 МВт)
* Галоўчыцкая ВЭС (1,5 МВт, 2008, Плануецца РУП «Гроднаэнерга» на Навагрудскім узвышшы)
* Богушская ВЭС
* Жытрапольская ВЭС
* Дзебеская ВЭС

 |
| Планаваныя да будаўніцтва | 
* Энергія ветру
* Узнаўляльная энергія
* Альтэрнатыўная энергетыка ў Беларусі
* Энергетыка Беларусі

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мацусіма (значэнні).
**Мацусіма** (яп.: 松島, літар. «Хваёвыя астравы») — група астравоў у прэфектуры Міягі, Японія. Тут знаходзяцца каля 260 маленькіх астраўкоў (*сіма*, яп.: 島) пакрытых хвоямі (*мацу*, яп.: 松). Мацусіма лічыцца адным з трох знакамітых пейзажаў Японіі.

Краявіды
--------

На Мацусіме існуе чатыры цудоўныя пункты назірання, званыя «сакан», «рэйкан», «юкан» і «ікан».

* Краявід з Атакаморы — саканКраявід з Атакаморы — сакан
* Краявід з Таямы — рэйканКраявід з Таямы — рэйкан
* Краявід з Агідані — юканКраявід з Агідані — юкан
* Краявід з Тамансана — иканКраявід з Тамансана — икан

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мацусіма
* Matsushima Архівавана 30 снежня 2009. (англ.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бор.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Хвойнікі (значэнні).
Верасовы бор на пясчанай грыве (Ліпічанская пушча, Дзятлаўскі раён)
**Хваёвыя лясы** (**сасновыя лясы**) — светлаіглічныя лясы з перавагай хвоі ў дрэвавым ярусе. Распаўсюджаныя ў лясной і лесастэпавай зонах умеранага і субтрапічных паясоў, а таксама ў горна-лясным поясе. Растуць на супесках, пясках, вапняках, даламітах, тарфяных балотах. Распаўсюджаны хвойнікі мохавыя, чарнічныя, даўгамошныя, верасовыя, арляковыя, бруснічныя, асакова-сфагнавыя, сфагнавыя і інш.

Беларусь
--------

У межах Беларусі займаюць каля 48 тыс. км² і з'яўляюцца дамінуючай у краіне лясной фармацыяй. Большасць хваёвых лясоў краіны мае век ад 50 да 55 гадоў. Па адносінах да экалагічных асаблівасцей хваёвыя лясы Беларусі можна раздзяліць на тры групы: 

* бары, якія займаюць тэрыторыі, што складзены марэннымі, флювіягляцыяльнымі і старажытнаалювіяльнымі пяскамі;
* субары, якія развіваюцца на больш багатых супескавых і суглінкавых пародах;
* хвойнікі на пераходных і верхавых балотах.

У якасці дамешку ў хваёвых лясах могуць прысутнічаць такія віды, як бяроза павіслая, бяроза пушыстая, елка еўрапейская, а на поўдні — дуб чарэшчаты. Хваёвыя лясы паўночнай часткі Беларусі істотна адрозніваюцца ад хваёвых лясоў Палесся. Напрыклад, у Паазер'і ў падлеску шырока прадстаўлены ядловец звычайны, а ў Палессі — ляшчына і крушына.

Літаратура
----------

* Фізічная геаграфія Беларусі: Вучэб. дапам. / Пад рэд. Б. М. Гурскага, К. К. Кудло. — Мн.: Універсітэцкае, 1995. — 181 с. ISBN 985-09-0058-x
**American Broadcasting Company** (*ABC*) — амерыканская тэлевізійная і радыёсетка, якая з’яўляецца ўласнікам аднаго з трох найбольш папулярных тэлеканалаў ЗША.

ABC заснаваная ў 1943 Эдвардам Ноблем пасля таго як ён набыў NBC радыёвяшчальнай сеткі Blue radio network. Тэлевізійная трансляцыя распачалася ў 1948. У 1951 канал прададзены канцэрну United Paramount. З 1996 і дагэтуль ABC належыць кампаніі The Walt Disney Company. Штаб-кватэра *ABC* знаходзіцца ў Нью-Ёрку, на Манхэтэне, а праграмная дырэкцыя — у Каліфорніі, тамсама, дзе штаб-квартэра Walt Disney Company.

Афіцыйным дэвізам кампаніі з’яўляецца «*Start Here*» («пачатак тут» ці «пачніце адсюль»).

Праграмы канала
---------------

### Тэлесерыялы

* Згубленыя (2004—2010)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | ABC (тэлеканал) на Вікісховішчы |

* Афіцыйны вэб-сайт  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Тэматычныя сайты | Discogs · Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 7859086-3 · ISNI: 0000 0001 2170 8057 · LCCN: n79053131 · NLA: 35004619 · SUDOC: 030884942 · VIAF: 141264452 |

 |
**Мактар Уан** (фр.: Moctar Ouane; 11 кастрычніка 1955) — малійскі палітычны, дзяржаўны і дыпламатычны дзеяч. Пастаянным прадстаўніком Рэспублікі Малі пры Арганізацыі Аб’яднаных Нацый (1995—2002), затым міністр замежных спраў і міжнароднага супрацоўніцтва (2004—2011). Пераходны прэм’ер-міністр краіны ў 2020—2021 гадах.

Біяграфія
---------

Выпускнік французскай нацыянальнай школы адміністрацыі.

З 1982 па 1986 год працаваў саветнікам генеральнага сакратара ўрада Малі, у 1986 годзе — кіраўніком аддзела пагадненняў і міжнародных канвенцый у Міністэрстве замежных спраў, дыпламатычным саветнікам прэм’ер-міністра (з 1986 па 1988), кіраўніком Упраўлення Генеральнага сакратара Прэзідыума (з 1988 па 1990).

З 1990 па 1991 год быў дыпламатычным саветнікам прэзідэнта Мусы Траорэ і пераходнага кіраўніка дзяржавы Амаду Тумані Турэ (1991—1992), затым — дыпламатычны саветнік прэм’ер-міністра ўрада Малі (1992).

З 1994 па 1995 год — палітычны саветнік міністра замежных спраў. Пазней прызначаны пастаянным прадстаўніком Малі пры Арганізацыі Аб’яднаных Нацый. Займаў гэтую пасаду з 7 верасня 1995 да 27 верасня 2002 года.

На працягу гэтага часу адначасова займаў пасаду Старшыні Савета Бяспекі Арганізацыі Аб’яднаных Нацый (верасень 2000—снежань 2001). Быў дырэктарам-паслом міжнароднага супрацоўніцтва з 2003 да 2004 года.

2 мая 2004 года прызначаны на пасаду міністра замежных спраў і міжнароднага супрацоўніцтва Рэспублікі Малі.

Пасля сыходу з пасады міністра замежных спраў у 2011 годзе М. Уан у студзені 2014 года стаў дыпламатычным саветнікам Заходнеафрыканскага эканамічнага і валютнага саюза (West African Economic and Monetary Union, UEMOA).

27 верасня 2020 года пераходны прэзідэнт Ба Ндау, які заняў пасаду 25 верасня з прычыны ваеннага перавароту 18 жніўня, прызначыў Уана пераходным прэм’ер-міністрам Малі.

24 мая 2021 года разам з Ба Ндау быў арыштаваны Асімі Гаіта падчас чарговага перавароту, прычынай чаму сталі змены ў кабінеце міністраў і парушэнне дамоўленасцяў з вайскоўцамі.

27 жніўня 2021 года Мактар Уан быў вызвалены з-пад хатняга арышту.

Свабодна валодае англійскай, баманскай, фульскай і французскай мовамі.

Зноскі
------

1. ↑  Moctar Ouane, un diplomate de carrière pour conduire le gouvernement de transition au Mali (фр.).  Le Monde (28 верасня 2020). Праверана 28 верасня 2020.
2. ↑  ПЕРЕВОРОТ В МАЛИ РЕШИЛИ ДОВЕРНУТЬ ДО КОНЦА // Независимая газета, 25 мая 2021
3. ↑  Mali : levée des restrictions pour Bah N’Daw et Moctar Ouane (фр.).  Jeune Afrique (28 жніўня 2021). Праверана 28 жніўня 2021.

Спасылкі
--------

* Moctar Ouane (англ.)
**Элул** (іўр.: אֱלוּל) — дванаццаты месяц яўрэйскага календара (шосты, лічачы ад сыходу яўрэяў з Егіпта). Элул доўжыцца 29 дзён і прыходзіцца на другую палову жніўня і першую палову верасня грыгарыянскага календара.

Элул з'яўляецца апошнім месяцам года перад Рош Ха-Шана (напярэдадні новага года ў яўрэйскім календары). У гэты час прынята ўздымацца штодня да відна і чытаць малітвы сліхот (прабачэнні), а таксама трубіць у барановы рог шафар. Існуе адрозненне ў звычаях паміж сефардамі і ашкеназамі пры чытанні гэтых малітваў. У сефардаў прынята чытаць адзін і той жа тэкст на працягу ўсяго месяца, а ў ашкеназаў кожны дзень новы тэкст і толькі ў апошні тыдзень месяца.

У гэтым месяцы ў дні Ездры было закончана аднаўленне сцены вакол Іерусаліма. У гэтым жа месяцы складзены быў іўдзеямі акт аб зацвярджэнні Макавея Сімона начальнікам і першасвятаром да прыходу Месіі (1 Мак. XIV, 25-48).

| ⛭Месяцы яўрэйскага календара |
| --- |
| Нісан ·  Іяр ·  Сіван ·  Тамуз ·  Аў ·  Элул ·  Тышрэй ·  Хешван ·  Кіслеў ·  Тэвет ·  Шват ·  Адар |



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
**A1 Telekom Austria Group** – пастаўшчык паслуг мабільнай і фіксаванай сувязі, мультымедыйных паслуг, даных і ІТ-вырашэнняў, мабільных плацежных вырашэнняў. Штаб-кватэра кампаніі знаходзіцца ў Вене. Кампанія кіруе даччынымі кампаніямі ў сямі еўрапейскіх краінах: Аўстрыі, Беларусі, Балгарыі, Харватыі, Паўночнай Македоніі, Сербіі і Славеніі. Яго найбуйнейшай дачыннай кампаніи з'яўляецца аўстрыйскі тэлекамунікацыйны аператар A1 Аўстрыя.

Даччыныя кампаніі
-----------------

A1 Telekom Austria Group управляет наступнымі дочерними кампаніямі на еўрапейскім рынку:

* A1 Аўстрыя (Аўстрыя)
* А1 (Беларусь)
* A1 Балгарыя (Балгарыя)
* A1 Харватыя (Харватыя)
* А1 Македонія (Паўночная Македонія)
* Vip mobile (Сербія)
* A1 Славенія (Славенія)

Зноскі
------

1. ↑  Combined Annual Report 2017 A1 TAG

Спасылкі
--------

* a1.group/en/home — афіцыйны сайт
**Дарапе́евічы** (трансліт.: *Darapiejevičy*, руск.: Доропеевичи) — вёска ў Маларыцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Чарнянскага сельсавета.

Славутасці
----------

### Каменны крыж

Каменны крыж
У вёсцы ёсць каменны крыж, які нібы расце з зямлі. У мясцовай кнізе «Гісторыя вёскі» напісана:
«На тэрыторыі Дарапеевіч ёсць археалагічны помнік — камень, які нагадвае крыж, ці фігуру чалавека, вышынёй каля метра. Адносіцца да эпохі жалезнага веку ці ранняга феадалізму.
Ёсць такое паданне, што крыж узнік не выпадкова. Некалі, вельмі даўно, на тым месцы, дзе зараз стаіць крыж, быў мост, а навокал — балота. Мост быў не вельмі шырокі, і на ім не маглі размінуцца дзве падводы. А ў той дзень, у адзін і той жа час, на мосце сустрэліся два вяселлі: і ніхто не хацеў прапускаць. Па народным павер'і, калі сустракаюцца два вяселлі, то гэта не да дабра. І калі на мост пачалі з двух бакоў ехаць першыя падводы, на якіх сядзелі сваты з маладымі, то мост раскалоўся, і мост, і падводы з коньмі і людзьмі пайшлі пад зямлю. Праз некаторы час, на тым месцы з'явіўся крыж».

Мясцовыя жыхары абнеслі крыж невысокім плотам.

### Свята-Раства-Багародзіцкая царква

Свята-Раства-Багародзіцкая царква
Свята-Раства-Багародзіцкая царква — помнік драўлянага дойлідства. Занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння. Пабудаваная ў 1671 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)
2. ↑  Гл. таксама *Дучыц Людміла, Клімковіч Ірына*. «Калі бог і божая маці хадзілі па зямлі», падраздзел «Крыжы, якія „растуць"».

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дарапеевічы
* Дарапеевічы на сайце «Радзіма.орг»

| ⛭**Чарнянскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Чарняны |
| Вёскі | Астроўе ·  Вялікі Паўлопаль ·  Горы ·  Дарапеевічы ·  Заор'е ·  Звозы ·  Лясавец ·  Малінаўка ·  Малы Паўлопаль ·  Малыя Дарапеевічы ·  Новы Двор ·  Стары Двор ·  Субаты ·  Шарашоўцы |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Макі.

**«Ма́кі»** — карціна Мікалая Залознага, створаная ў 1968 годзе.

Апісанне
--------

На мяжы 1960–1970-х гадоў тэматыка і атмасфера твораў Мікалая Залознага мяняліся. Захапленне буйнафарматнай карцінай *«суровага стылю[ru]»*, гераічнай публіцыстыкай і манументалізацыяй форм сышло ў мінулае. Увага мастака усё больш канцэнтруецца на індывідуальных лёсах людзей, на штодзённых калізіях жыцця, прыгажосці навакольнага асяроддзя. Яго жанравыя прыярытэты цалкам лагічна зрушыліся ў бок лірычнага станкавізму. Разам з тым, свет вобразаў мастака не быў гарманічна суцэльным і бясхмарна жыццярадасным, як таго патрабавала эпоха, натхнёная лозунгам *«Сённяшняе пакаленне савецкіх людзей будзе жыць пры камунізме!»*. Ніяк не супадае з вобразамі абяцанага міфічнага раю намаляваная ў карціне «Макі» паніклая фігура юнай жанчыны, што ўпала на калені пасярод вогненных бліскавіц начнога поля велізарных пунсовых макаў.

Зноскі
------

1. ↑  *Ирина ЗАВАДСКАЯ*. О картине Николая Залозного «Маки» (руск.).  СБ. Беларусь сегодня (15 МАРТА 2019). Праверана 21 лістапада 2021.

Спасылкі
--------



* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
Графіці «All Cops Are Bastards» у Маскве
**A.C.A.B.** — абрэвіятура, якая часта выкарыстоўваецца як турэмная татуіроўка ў Вялікабрытаніі, часцей за ўсё яе набіваюць па адной літары на кожны палец рукі. «A.C.A.B.» азначае «Усе копы — ублюдкі» (ад англ.: All Cops Are Bastards), таксама можа азначаць «Усе мянты — ублюдкі» (ад англ.: All Coppers Are Bastards) або, у залежнасці ад таго, хто цікавіцца, «Заўсёды насі з сабой Біблію» (ад англ.: Always Carry A Bible).

У 1979 годзе брытанская Oi!-група 4-Skins папулярызавала скарачэнне A.C.A.B. з дапамогай песні з аднайменнай назвай. У цяперашні час A.C.A.B. шырока ўжываецца як фраза і тату сярод еўрапейскіх футбольных хуліганаў. Таксама гэты лозунг часта выкарыстоўваецца скінхэдамі рознага кшталту. Слоган таксама часам паказваецца як 1312, у адпаведнасці са становішчам гэтых літар у лацінскім алфавіце, ці як камбінацыя ігральных карт «туз-3-туз-2» (A3A2).

Акрамя таго, многія анархісты, асабліва анарха-панкі, часта выкарыстоўваюць абрэвіятуру A.C.A.B. але ўжо не ў традыцыйным разуменні для кожнага асобнага паліцэйскага, а шырэй для абазначэння недасканаласці ўсёй дзяржаўнай сістэмы паліцыі ў цэлым.

Гл. таксама
-----------

* Міжнародны дзень барацьбы з паліцэйскай жорсткасцю
* HWDP

Зноскі
------

1. ↑  Татуировка A.C.A.B.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме A.C.A.B.
* Benedikt Klas/ Caroline Blatt, *«ACAB» — Strafbare Beleidigung von Polizisten?*, HRRS 8/2012, 388—393) (Online)
* Mark A. Zöller, *Beleidigung von Polizeibeamten durch Verwendung der Abkürzung "A.C.A.B. — zu OLG Karlsruhe, Urt. v. 19. Juli 2012 — 1 (8) Ss 64/12 — AK 40/12*, Zeitschrift für das Juristische Studium (ZJS) 2013, 102 (Online, PDF)
**Adult Film Database** (база гэтых фільмаў для сталых) — вэб-сайт, які вядзе ўлік усіх парнаграфічных фільмаў і порназорак. Сайт змяшчае фільмаграфіі, біяграфіі, агляды фільмаў і апошнія навіны порнаіндустрыі.

База стваралася з 1991 года студэнтам каледжа. З-за часовай адсутнасці Internet Adult Film Database было вырашана стварыць поўную базу даных порна індустрыі. У 1999 годзе праект атрымаў сваю назву Adult Film Database і цяпер з’яўляецца галоўным канкурэнтам Internet Adult Film Database.

Натхняючыся базамі Internet Adult Film Database і IMDB на сайце сабраны даныя пра ўсе фільмы вядучых студый порнаіндустрыі Vivid Entertainment, Hustler і Digital Playground у наш час на сайце сабрана інфармацыя пра больш чым 50 000 порнастужак і 30 000 порнаакцёрах.

У наш час кіруемы мужам і жонкай Adult Film Database з’яўляецца першай анлайн базай порнаіндустрыі дзе сабраны ролікі і фатаграфіі акцёраў. На сайце шмат галерэй і артыкулаў.

Гл. таксама
-----------

* Internet Adult Film Database
* Internet Movie Database
* AllMovie

Зноскі
------

1. ↑  Alexa Internet — 1996. Праверана 28 лістапада 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q230051'></a>

Спасылка
--------

* Adult Film Database  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |