Пралетарыят як базіс і як самы эксплуатуемы клас у капіталістычным грамадстве
**Пралетарыят** (ням.: proletariat, ад лац.: proletarius — пралетар) — у марксізме: адзін з двух асноўных класаў буржуазнага грамадства; клас пазбаўленых уласнасці на прылады і сродкі вытворчасці наёмных працоўных, адзінай крыніцай існавання якіх з'яўляецца продаж імі сваёй працоўнай сілы капіталістам — іншаму асноўнаму класу буржуазнага грамадства. 

Пралетарыятам завецца працоўны клас у капіталістычным грамадстве. Пасля сацыялістычнай рэвалюцыі і зрынанні класа буржуазіі пралетарыят ператвараецца ў сацыялістычны працоўны клас.

Розніцу паміж працоўным класам пры капіталізме (пралетарыят) і сацыялізме раскрыў І. В. Сталін на прыкладзе працоўнага класа СССР.

> 
> 
> …Узяць, напрыклад, працоўны клас СССР. Яго часта завуць па старой памяці пралетарыятам. Але што такое пралетарыят? Пралетарыят ёсць клас, пазбаўлены прылад і сродкаў вытворчасці пры сістэме гаспадаркі, калі прылады і сродкі вытворчасці прыналежаць капіталістам і калі клас капіталістаў эксплуатуе пралетарыят. Пралетарыят — гэта клас, эксплуатаваны капіталістамі. Але ў нас клас капіталістаў, як вядома, ужо ліквідаваны, прылады і сродкі вытворчасці адабраны ў капіталістаў і перададзены дзяржаве, кіраўнічай сілай якой з'яўляецца працоўны клас. Такім чынам, няма больш класа капіталістаў, які мог бы эксплуатаваць працоўны клас. Такім чынам, наш працоўны клас не толькі не пазбаўлены прылад і сродкаў вытворчасці, а наадварот, ён імі валодае сумесна з усім народам. А раз ён імі валодае, а клас капіталістаў ліквідаваны, выключана ўсякая магчымасць эксплуатацыі працоўнага класа. Ці можна пасля гэтага назваць наш працоўны клас пралетарыятам? Ясна, што нельга. Маркс казаў: для таго, каб пралетарыят вызваліў сябе, ён павінен разграміць клас капіталістаў, адабраць у капіталістаў прылады і сродкі вытворчасці і знішчыць тыя ўмовы вытворчасці, якія спараджаюць пралетарыят. Ці можна сказаць, што працоўны клас СССР ужо ажыццявіў гэтыя ўмовы свайго вызвалення? Безумоўна можна і павінна. А што гэта значыць? Гэта значыць, што пралетарыят СССР ператварыўся ў зусім новы клас, у працоўны клас СССР, які знішчыў капіталістычную сістэму гаспадаркі, што зацвердзіў сацыялістычную ўласнасць на прылады і сродкі вытворчасці і накіравальны савецкае грамадства па шляху камунізму. 
> 
> 
> Як бачыце, працоўны клас СССР — гэта зусім новы, вызвалены ад эксплуатацыі, працоўны клас, падобнага якому не ведала яшчэ гісторыя чалавецтва.
> 
> 
> — І. В. Сталін «Пра праект канстытуцыі Саюза ССР» (25 лістапада 1936 г.)
> 
>

Зноскі
------

1. ↑  И. В. Сталин. Сочинения, изд. 2, т. 14, с. 141-142 (руск.)

Гл. таксама
-----------

* Буржуазія

| Сацыяльная стратыфікацыя |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Буржуазія | Вышэйшы клас |
| Дробная буржуазія | Сярэдні клас |
| Пралетарыят | Працоўны клас |
| Люмпен-пралетарыят | Ніжэйшы клас |

 |

| ⛭Марксізм |
| --- |
| Сацыялогія | 
* Дыктатура пралетарыяту
* Тэорыя адчужэння
* Эксплуатацыя
* Класавая барацьба
* Буржуазія
* Пралетарыят
* Рэвалюцыя
* Навуковы сацыялізм
* Камунізм

 |
| Эканоміка | 
* Закон прыбавачнага кошту
* Палітэканомія
* Прадукцыйныя сілы
* Вытворчыя адносіны
* Працоўная сіла
* Першапачатковае назапашванне капіталу

 |
| Гісторыя | 
* Першабытны камунізм
* Матэрыялістычная тэорыя паходжання дзяржавы
* Азіяцкі спосаб вытворчасці
* Рабаўладальніцкі лад
* Феадалізм
* Капіталізм
* Сацыялізм
* Камунізм

 |
| Філасофія | 
* Дыялектычны матэрыялізм
* Гістарычны матэрыялізм

 |
| Кірункі | 
* Аўстрамарксізм
* Заходні марксізм
* Ленінізм
* Бальшавізм
* Люксембургіянства
* Камунізм рабочых саветаў
* Археамарксізм
* Меншавізм
* Марксізм-ленінізм
* Сталінізм
* Трацкізм
* Мааізм
* Цітаізм
* Чучхэ
* Еўракамунізм
* Неамарксізм
* Апераізм
* Аналітычны марксізм
* Структуралісцкі марксізм
* Сітуацыянізм
* Постмарксізм

 |
| Школы | 
* Франкфурцкая школа
* Будапешцкая школа
* Школа праксіса

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85107393 · Microsoft: 15553842 |