recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Многафункцыянальнасць сельскай гаспадаркі** (англ.: Multifunctionality in agriculture) — здольнасць аграрнай галіны эканомікі ў дадатак да вытворчасці таварнай прадукцыі для рэалізацыі на рынках параджаць і знешнія эфекты, якія адносяцца як да катэгорыі «пазітыўных» (напрыклад, садзейнічанне сельскай занятасці), так і да катэгорыі «негатыўных» (напрыклад, забруджванне глебы), а таксама да катэгорыі «неасязальных» (напрыклад, створаныя ў сельскай мясцовасці культурныя і духоўныя каштоўнасці). 

Канцэпцыя многафункцыянальнасці сельскай гаспадаркі ўключае ў сябе тры асноўныя кампаненты:

* фундаментальную сувязь сельскай гаспадаркі з навакольным асяроддзем і доўгатэрміновым развіццём сельскіх рэгіёнаў;
* узаемазалежнасць паміж устойлівым ростам сельскай гаспадаркі і харчовай бяспекай;
* узаемасувязь працэсаў развіцця сельскай гаспадаркі з міжнародным гандлем.

Апошні кампанент мае вялікае значэнне ў практыцы Сусветнай гандлёвай арганізацыі, дзе пытанні сельскай гаспадаркі з'яўляюцца аднымі з найбольш адчувальнымі і цяжкімі для ўзгаднення ў ходзе шматбаковых гандлёвых перагавораў. 

Для кожнай краіны канцэпцыя многафункцыянальнасці сельскай гаспадаркі ставіць свае прыярытэты. У залежнасці ад гэтых прыярытэтаў фарміруюцца пазіцыі ўрадаў на перагаворах па пытаннях лібералізацыі міжнароднага гандлю сельскагаспадарчымі таварамі.
Крык Вільгельма
**Крык Вільгельма** (англ.: The Wilhelm scream) — гукавы эфект, які часта выкарыстоўваецца ў кіно і тэлебачанні. Упершыню ён быў выкарыстаны ў вестэрне 1951 года «Далёкія барабаны». Эфект зноў стаў папулярным пасля таго, як ён быў выкарыстаны ў «Зорных войнах», а таксама ў мностве іншых фільмаў, тэлепраграм і відэагульняў. Эфект, які часта гучыць пры падзенні персанажа з вялікай вышыні, выбуху або, напрыклад, калі ў чалавека трапляе страла, стаў своеасаблівай «жартам для сваіх» ці «велікодным яйкам» у прафесійнай асяроддзі гукарэжысёраў Галівуда.

Спасылкі
--------

* Times article in which Sheb Wooley’s widow states her belief that her husband was the man behind the scream
* Radio report about the Wilhelm scream, with transcript and audio examples of uses of the scream
* Film Sound Clichés at FilmSound.org
* Movies incorporating the Wilhelm scream
* The Wilhelm Mockumentry
* Free Download — Wilhelm Scream Sample (1951)
Бура на возеры Галілейскім. Рэмбрант, 1632 г.
**Суцяшэнне шторму** - адзін з цудаў Ісуса Хрыста ў Евангеллях, запісаны ў Марка 4:35-41, Лукі 8:22-25 і Матфея 8:23-27. Гэты эпізод адрозніваецца ад хаджэння Ісуса на вадзе, які таксама ўключае ў сябе лодку на возеры і з'яўляецца пазней ў апавяданні 14 главы Евангелля паводле Матфея.

Біблейскае апавяданне
---------------------

Паводле Евангелля , аднойчы вечарам Ісус і яго вучні плылі праз Галілейскае возера ў лодцы, калі паднялася вялікая бура, хвалі вады пачалі разбіваць лодку, так што яна ледзь танула. Ісус быў на карме і ў гэты час спаў, калі вучні абудзілі Яго і сказалі: "Настаўнік, ці Цябе не ўсё роўна, што мы гінем?" 

У Евангеллі ад Марка запісана наступнае:

*І ўстаўшы, Ён загразіў ветру і сказаў мору: суйміся, перастань. І вецер аціх, і зрабілася вялікая ціша. І сказаў ім: чаго вы такія палахлівыя? чаму ў вас няма веры? І ўбаяліся страхам вялікім і гаварылі і паміж сабою: хто ж гэта, што і вецер і мора слухаюцца Яго?*

Даследчыкі адзначаюць, што Галілейскае мора было вядома сваімі нечаканымі і жорсткімі штармамі; і што яўрэі, як народ зямлі, ў цэлым адчувалі сабе нязручна ў моры, і асабліва таму, што яны лічылі, што мора поўнае стрэшэнным істот. 
Таму задаючы пытанне: "Чаму вы так баіцеся?" Ісус пытаўся ў Сваіх вучняў, каб яны маглі даследаваць у сваім розуме крыніцу страху і маглі зразумець, што ўсе страхі маюць карані ў іх саміх, калі яны аддзяляюцца ад духоўнай любові. І спытаўшы: "чаму ў вас няма веры?", Ісус яўна паказаў на дэфект у іх духоўных прынцыпах. Такім чынам, страх з'яўляецца вынікам слабасці Нябесных прынцыпаў у чалавечым розуме. 

| ⛭Цуды Ісуса Хрыста |
| --- |
| Вылячэнне | 
* Жанчына з крывацячэннем
* Сляпы ў Віфсаідзе
* Сляпы ад нараджэння
* Сляпы Вартымей
* Два сляпыя ў Галілеі
* Слуга цэнтурыёна
* Пракажоны
* Дзесяць пракажоных
* Глуханямы з Дзесяціграддзя
* Хворы на вадзянку
* Жыхары Генісарэта
* Згорбленая жанчына
* Цешча Пятра
* Паралізаваны ў Віфездзе
* Паралізаваны ў Капернауме
* Сын царадворца
* Служка з адсечаным вухам
* Мужчына з завялай рукой

 |  |
| Выгнанне бесаў | 
* Сляпы і нямы
* Хлопчык
* Дачка хананіянкі
* Мужчына ў сінагозе Капернаума
* Герасінскі беснаваты
* Нямы
* На заходзе сонца

 |
| Уваскрэсенне памерлых | 
* Сын удавы з Наіна
* Дачка Іяіра
* Лазар

 |
| Кантроль над прыродай | 
* Лоў рыбы
* Манета ў роце рыбы
* Насычэнне мноства людзей
* Праклён смакоўніцы
* Вяселле ў Кане
* Суцяшэнне шторму
* Праабражэнне Ісуса
* Хаджэнне па вадзе

 |
Будынак Міністэрства замежных спраў Францыі на набярэжнай Кэ д’Арсэ
**Міністр замежных спраў** (фр.: Ministre des Affaires étrangères) ва Урадзе Францыі з’яўляецца членам кабінета, адказным за адносіны Французскай Рэспублікі з замежнымі краінамі. У падпарадкаванні міністра знаходзяцца міністр-дэлегат па еўрапейскіх справах, міністр-дэлегат па справах развіцця і міністр-дэлегат па справах французскіх грамадзян за мяжой і франкафоніі. У наш час міністрам з’яўляецца Кацярына Калона.

Міністэрства замежных спраў (фр.: Ministère des Affaires étrangères) размешчана на набярэжнай Кэ д’Арсэ (*Quai d'Orsay*) у Парыжы. Кэ д’Арсэ часта выкарыстоўваецца як сінонім **Міністэрства замежных спраў Францыі**. Частка цэнтральнага апарата Міністэрства размешчана ў Нанце.

Гісторыя
--------

У 1589 годзе чатыры французскіх дзяржаўных сакратарыята, якія спецыялізаваліся на асобных кірунках знешняй палітыкі, былі аб’яднаны, і быў прызначаны Дзяржаўны сакратар па замежных справах.

Пасада Дзяржаўнага сакратара па замежных справах была ператворана ў пасаду міністра замежных спраў у 1791 годзе. Усе міністэрскія пасты былі скасаваны ў 1794 у адпаведнасці з рашэннем Нацыянальнага Канвента і адноўлены Дырэкторыяй (у перыяд Дырэкторыі пасада назвалася «Міністр замежных зносін»). Напалеон Банапарт аднавіў назву пасаду «Міністр замежных спраў».

На працягу кароткага перыяду ў 1980-х пост быў паўторна пераназваны ў «міністр знешніх зносін».

З 2007 года па 2012 год да назвы пасады былі дададзены словы «і еўрапейскіх». З 2012 года вярнулі старую назву.

Задачы Міністэрства
-------------------

* Інфармаванне Прэзідэнта і Старшыні ўрада Францыі аб міжнародным становішчы і сітуацыі ў іншых краінах.
* Распрацоўка стратэгіі знешняй палітыкі Францыі.
* Ажыццяўленне і каардынацыя міжнародных адносін Французскай Рэспублікі.
* Абарона інтарэсаў французскіх грамадзян за мяжой.

| Спісы міністраў замежных спраў Еўропы паводле краін |
| --- |
| Еўропа | 
Азербайджан |
Аўстрыя |
Албанія |
Андора |
Беларусь |
Бельгія |
Боснія і Герцагавіна |
Балгарыя |
Ватыкан |
Вялікабрытанія |
Венгрыя |
Германія |
Грэцыя |
Данія |
Ірландыя |
Ісландыя |
Іспанія |
Італія |
Латвія |
Літва |
Ліхтэнштэйн |
Люксембург |
Мальта |
Македонія |
Малдавія |
Манака |
Нідэрланды |
Нарвегія |
Польшча |
Партугалія |
Расія |
Румынія |
Сан-Марына |
Сербія |
Славакія |
Славенія |
Украіна |
Фінляндыя |
Францыя |
Харватыя |
Чарнагорыя |
Чэхія |
Швейцарыя |
Швецыя |
Эстонія
 |
**Храпто́вічы**, **Храбто́вічы** — вялікалітоўскі магнацкі род герба «Адрованж», з 2-й паловы XVIII ст. мелі графскі тытул.

Мелі маёнткі ў Новагародскім, Лідскім і Гарадзенскім паветах, на Валыні (XVI ст.), таксама ў Віцебскім павеце і Полацкім ваяводстве (XVII ст.), валодалі Бешанковічамі і Глыбокім (XVIII ст.).

Паходжанне
----------

Пачынальнік роду — баярын Багдан, які жыў у сярэдзіне — 2-й пал. XV ст. Першапачаткова вызнавалі праваслаўе, у XVI ст. перайшлі ў каталіцтва. Адна галіна роду — нашчадкі Івана, сына Багдана, — карысталася прозвішчам Літавор-Храптовічы (ад мянушкі Івана), другая — нашчадкі Багдана, сына Марціна — Храптовічы-Багурынскія (ад вёскі Багурын на Валыні).

Пасля смерці ў 1891 апошняга прадстаўніка графскай галіны роду Міхала, сына Ірынея, прозвішча і тытул перайшлі да прадстаўнікоў роду Буцянёвых, якія пачалі звацца Храптовічамі-Буцянёвымі. Галіна Храптовічаў-Багурынскіх згасла на Валыні ў 1757, яе гродзенкая лінія — у 1890, лідская лінія існавала на пач. XX ст.

Найбольш вядомыя прадстаўнікі
-----------------------------

* Мялецій Храптовіч (?—1593) — архімандрыт Кіева-Пячэрскага манастыра, епіскап уладзіміра-берасцейскі
* Юрый Храптовіч (1586—1650) — ваявода парнаўскі і новагародскі
* Яўхім Храптовіч (1729—1812) — апошні канцлер вялікі літоўскі

Галерэя
-------

* Іканаграфія роду Храптовічаў
* Мялецій ХраптовічМялецій Храптовіч
* Юрый ХраптовічЮрый Храптовіч
* Яўхім ХраптовічЯўхім Храптовіч
* Караліна Храптовіч (з фон Ронэ)Караліна Храптовіч (з фон Ронэ)
* Рычард Дайтан  (англ.) (бел.. Партрэт графа Храптовіча (1830-1840)Рычард Дайтан  (англ.) (бел.. Партрэт графа Храптовіча (1830-1840)

Зноскі
------

1. ↑  ЭнцВКЛ, 2005

Літаратура
----------

* *Грыцкевіч А.* Храптовічы // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 719. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* *Храптовіч-Буцянёва В. А.* Злом: (1939―1942): успаміны [пераклад Таццяны і Яўгена Лецкаў; прадмова Я. Лецкі]. — Мінск: Кнігазбор, 2011. - 275 с. - 500 экз. ISBN 978-985-7007-23-3

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Храптовічы
* Генеалогія магнацкіх радоў Рэчы Паспалітай Архівавана 21 верасня 2013.
**Хроніка Іаана Малалы** складзена антыяхійскім клірыкам Іаанам у VI ст.; уключае 18 кніг, у якіх пададзена старагрэчасая, візантыйская і рымская гісторыя ад старажытных часоў да 563 г. (праўленне імператара Юстыніяна); магчыма, магчыма, меўся працяг да 742 г.; у 1, 2, 4, 5-й кнігах падаваліся антычныя міфы і апавядалася пра Траянскую вайну, 3-я прысвячалася біблейнай гісторыі, у астатніх распавядалася пра ўсходніх і візантыйскіх цароў і царыц; славянскі пераклад «Хронік» зроблены, верагодна, каля X ст. але на старажытнай Русі твор стаў вядомы з пачатку XII ст.; урыўкі з «Хронікі» ўвайшлі ў склад розных усходнеславянскіх летапісаў, хранаграфічных сачыненняў і іншае.

Аўтар імкнуўся спалучыць антычную і хрысціянскую гісторыю і насычаў твор разнастайнымі міфалагічнымі сюжэтамі. Яго Хроніка была разлічана на запатрабаванні шырокіх чытацкіх мас. Малалу цікавілі цудоўныя і незвычайныя з'явы, войны, подзвігі святых — усё, што ўражвала, прываблівала навізной, нечаканасцю і фантастыкай. Сусветная гісторыя пераўтвараецца ў пераказе Іаана Малалы ў казку, прымітыўную і часам абсурдную, але не пазбаўленую займальнасці. Фантазія Малалы пераважна аперыруе вобразамі цароў і царыц, не знаходзячы сабе матэрыялу ў свеце грэка-рымскай старажытнасці — з усёй гісторыі рэспубліканскага Рыму Малалу прыцягвае толькі нашэсце галаў.

Характарыстыкі рымскіх і візантыйскіх імператараў, самі сродкі і прыёмы стварэння іх слоўных партрэтаў служылі ўзорам для ўсходнеславянскіх пісьменнікаў — аўтараў «Казання пра Барыса і Глеба», Галіцка-Валынскага летапісу (артыкул пад 1288 г.) і інш.

Праз «Хроніку Іаана Малалы» чытач знаёміўся з міфамі пра Зеўса, Геракла, Тэзея і Арыядну, пра Арфея, Дэдала і Ікара, даведваўся аб трагічных гісторыях Эдыпа і Агамемнана, аб прыгодах Адысея. У Хроніцы чытаецца таксама і аповесць «Траянскія дзеі», крыніцай якой былі апавяданні ўдзельніка Траянскай вайны эліна Дыкціса.

Літаратура
----------

* Карскі, Я. Беларусы / Яўхім Карскі; Укладанне і каментар С.Гараніна, Л.Ляўшун; Навуковы рэдактар А.Мальдзіс; Прадмова Я.Янушкевіча, К.Цвіркі. – Мн.: Беларускі кнігазбор, 2001. – 640 с. [8] с.: іл. – (Беларускі кнігазбор; Серыя II. Гісторыка-літаратурныя помнікі). – С. 620.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Паўловіч.
**Яўген Мікалаевіч Паўловіч** (28 сакавіка 1940, г.п. Рудзенск, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць, БССР) — беларускі артыст балета, педагог. Заслужаны артыст Беларусі (1970).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1959 годзе Беларускае харэаграфічнае вучылішча, у 1980 годзе Мінскі інстытут культуры. У 1959—1979 гадах саліст, з 1981 рэжысёр оперы Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі, з 1984 года выкладчык Беларускай акадэміі музыкі, з 1995 года дацэнт.

Творчасць
---------

Танцу Паўловіча былі ўласцівы строгае следаванне патрабаванням класічнай формы, мяккая лірычная манера. Сярод лепшых партый: Альберт («Жызэль» А. Адана), Зігфрыд, Дэзірэ і Блакітная птушка («Лебядзінае возера», «Спячая прыгажуня» П. Чайкоўскага), Юнак («Шапеніяна» на музыку Ф. Шапена), Рамэа, Прынц («Рамэа і Джульета», «Золушка» С. Пракоф'ева), Вацлаў («Бахчысарайскі фантан» Б. Асаф'ева), Гармодый («Спартак» А. Хачатурана). У опернай студыі Акадэміі музыкі паставіў оперы «Алеся» Я. Цікоцкага, «Сельскі гонар» П. Масканьі, «Шукальнікі жэмчугу» Ж. Бізэ і інш. кампазіцыю «Мая Кармэн» па оперы «Кармэн» Бізэ.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).
**Джавані Франчэска Карота** (іт. Giovanni Francesco Caroto; каля 1480, Верона — 1555, Верона) — італьянскі мастак, адзін з вучняў веронскага мініяцюрыста і жывапісца Ліберале да Верона.

За час працы ў Мантуі трапіў пад уплыў Мантэньі, «якое падзейнічала на яго не толькі больш жыватворна, чым на іншых, але і зблізіла яго стыль са стылем Мантэніі»[2]. Уплыў на творчасць Карота аказалі таксама Франчэска Бонсіньёры, Леанарда да Вінчы, Рафаэль.

Першая датаваная праца Карота — «Мадонна» (1501 год), якая экспануецца ў галерэі ў Мадэне. Большасць работ створаны ім у Вероне: у царкве Святой Еўфіміі — фрэскі «Падарожжа Товіта», «Жыцці святых Уршулі і Лючыя» (дрэнна захаваліся) і алтарны абраз; у Санта-Марыя-ін-Аргана — фрэскі на старазапаветныя сюжэты; у Сан-Ферма-Маджорэ — «Мадонна»; у Епіскапскім палацы — «Уваскрэсенне Лазара». Найбольш вядомая карціна Карота — «Партрэт хлопчыка з малюнкам лялькі» (музей Кастэльвекіа).

Зноскі
------

1. ↑  Giovanni Francesco Caroto // Athenaeum Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q32061534'></a>
2. ↑  Giovanni Francesco Caroto // AGORHA — 2009. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21994367'></a>
3. ↑  RKDartists Праверана 23 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
4. ↑  Czech National Authority Database Праверана 29 чэрвеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
Дэматыватар па тэме Вікіпедыі — «Ёсць пэўная нікчэмна малая верагоднасць таго, што гадзіны тваёй зацятай працы не будуць неадкладна знішчаны наступным чытачом»
**Дэматыва́тар** (дэматывацыйны постар) — малюнак, які складаецца з карцінкі ў рамцы і надпісу-слогана, які каментую яе, складзенае па вызначаным фармаце. Неўзабаве пасля з'яўлення дэматыватары сталі інтэрнэт-мемам.

Гісторыя і распаўсюджванне
--------------------------

Першапачаткова дэматывацыйныя постэры з'явіліся як пародыя на матывацыйныя постэры або матыватары — выгляд нагляднай агітацыі, прызначаны стварыць падыходны настрой у школах, універсітэтах і на працоўных месцах.

Матывацыйныя постэры вельмі часта бывалі сумныя, таму шырока распаўсюдзілася практыка іх парадыравання, звычайна якая сзаключалася ў складанні постэраў па такім жа стандарце, але (меркавана) выклікалых замест станоўчых эмоцый адчай, засмучэнне і сум. Падобныя пародыі і атрымалі назву дэматывацыйных постэраў. Пасля тэматыка дэматыватараў пашырэла і да проста камічнай.

Вялікі ўклад у развіццё дэматыватараў занесла амерыканская кампанія Despair, Inc. (бел.: Адчай), якая прадае праз Інтэрнэт дэматывацыйныя постэры і пасля якая прапанавала наведвальнікам свайго вэб-сайта магчымасць стварэння ўласных малюначкаў падобнага плану.

Працягваючы традыцыю іміджборда 4chan, дэматывацыйныя постэры часта з'яўляліся і на іміджбордах айчынных. Шматлікія надпісы на дэматыватарах пасля сталі мемамі.

Прыклады дэматыватараў можна знайсці на шматлікіх рэсурсах у сетцы Інтэрнэт.

Фармат постэраў
---------------

У абодвух варыянтах постэр будуецца па дастаткова цвёрдаму фармату. Практычна заўсёды ён уяўляе сабой плакат чорнага колеру, на якім размешчаныя наступныя элементы:

* Малюнак у рамцы, які ілюструе постэр.
* Лозунг, набраны буйным шрыфтам з засечкамі.
* Набранае мяльчэйшым шрыфтам тлумачэнне або цытата, якія тлумачаць ідэю падрабязней (гэтая дэталь часам адсутнічае, што, аднак, няправільна).

Despair, Inc — сайт кампаніі Despair, Inc, амерыканскага вытворцы дэматывацыйных постэраў — кампанія, змешчаная ў Осціне, Тэхас, якая вырабляе эмблемы і сувеніры, якія высмейваюць матывацыйную ідэалагічную апрацоўку, звычайную ў карпаратыўным асяроддзі.

Гл. таксама
-----------

* Матывацыя
* Інтэрнэт-мем
* Карпарацыі
* Карпаратыўная культура
* Субкультура

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дэматыватар
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Корань.
**Яўген Міхайлавіч Корань** (нар. 29 мая 1950, в. Пухавічы, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1969 годзе Мінскі архітэктурна-будаўнічы тэхнікум, у 1980 годзе вячэрняе аддзяленне архітэктурнага факультэта БПІ (выкладчыкі В. І. Зайцаў, В. І. Герашчанка, Трацэўскі, В. Волчак). У 1968—1971 гадах тэхнік-архітэктар у Ваенпраекце-92; у 1972 годзе архітэктар у інстытуце «Мінскпраект»; у 1972—1980 гадах старэйшы архітэктар, кіраўнік групы ў інстытуце ДПІ-12; у 1980—1989 гадах галоўны архітэктар будаўнічага аддзела інстытута «ЦНДІпрамзернепраект»; у 1989—1990 гадах галоўны архітэктар будаўнічага аддзела інстытута «Белдзіпрабуд»; у 1990—1991 гадах ГАП у «ТМ архітэктара Рондзеля В. Р.»; у 1992—1993 гадах ГАП у кампаніі «Сліка»; у 1993-1995 гадах кіраўнік «ТМ архітэктара Кораня У. М.»; у 1995—2000 гадах галоўны архітэктар інстытута «Беллегпрампраект»; у 2000—2009 гадах дырэктар «ТМ архітэктара Кораня У. М.».

Член Саюза архітэктараў СССР з 1986 года.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: адміністрацыйны будынак з гандлёвым цэнтрам па рэалізацыі лад матэрыялаў па вул. Бірузова ў Мінску (2004, пабудаваны ў 2008, пры ўдзеле А. Рудабельца); рэканструкцыя адміністрацыйнага корпуса па вул. Скрыганава, 6. Аўтар праекта (2003, пабудаваны ў 2006); адміністрацыйны корпус з паркінгам па вул. Скрыганава 6 (2004—2006, пабудаваны ў 2008—2009, пры ўдзеле Г. А. Баравіка); адміністрацыйна-гасцінічны комплекс па вул. Акадэмічнай, 17 у Гродне (2006, пры ўдзеле А. Свірскага); вытворчая база РУП «Белдзяржлес» па вул. Мантажнікаў (ЦЭЦ-4) (2007, пры ўдзеле архітэктараў Г. А. Баравіка і А. Свірскага).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Корень Евгений Михайлович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
Герб Дэманаўскай пячоры свабоды.
**Дэ́манаўская пячо́ра свабо́ды** (славацк.: Demänovská jaskyňa slobody) — карставая пячора ў Нізкіх Татрах у Дэманаўскай даліне, адна з Дэманаўскіх пячор. Была адкрыта ў 1921 годзе, з’яўляецца найбольш наведвальнай пячорай у Славакіі.

Пячора найбольш багата карставымі фарміраваннямі сярод усіх Дэманаўскіх пячор. Штучна зроблены ўваход знаходзіцца на заходнім схіле Дэманаўскай Полудніцы на вышыні 870 метры над морам, г. зн. 50 м над паверхняй ракі Дэманаўкі. Адкрыта для наведванняў у 1924 годзе. З 8 497 м пячоры турысты маюць магчымасць наведаць 2 150 м.

Пячора складаецца з пакояў, залаў і калідораў, якія ўтварыліся на 6 пячорных узроўнях і ўзніклі і перыяд плейстацэну. Найніжэйшы ўзровень пячоры складае падземная частка ракі Дэманаўкі. Памяшканні пячоры выкананыя сталактытавымі ўтварэннямі, якія афарбоўваюцца злучэннямі жалеза і марганцу ад жоўтага да чырвонага колеру. Таксама ў пячоры прысутнічаюць шклопадобныя пёры і тоўстыя сталактыты, якія, зліваючыся, утвараюць калоны і насценныя вадаспады. Вада на дне пячоры ўтварае Каралавае, Залатое, Вінаграднае і Лекнавае возеры. Унікальнасць пячоры таксама ў тым, што ў ёй знаходзяцца пячорныя жамчужыны — круглыя ўтварэнні, якія сапраўды нагадваюць формаю гарох ці жэмчуг — на дне возера ў Вялікім пакоі. Сталактыты ў пячоры свабоды растуць вельмі павольна: напрыклад, шклопадобнае пяро ў Вялікім пакоі за 10 гадоў (1958—1968) нарасло толькі на 2 мм, што склала прыкладна 13,5 мм3 CaCO3.

Тэмпература паветра за год знаходзіцца ў дыяпазоне ад 6,1 °C да 7,0 °C, адносная вільготнасць — ад 94 % да 99 %. Тры адтуліны на паверхні зямлі на вышыні 812, 870 і 889 м над узроўнем мора забяспечваюць цыркуляцыю паветра ў пячоры, аднак пры гэтым захоўваецца стабільнасць яе мікраклімату.

Смарагдавае возера ў пячоры.
Сярод прадстаўнікоў фаўны плейстацэну ў Мядзведжым калідоры былі знойдзены косткі пячорнага мядзведзя (*Ursus speleus*). У сажалках на беразе падземнай часткі Дэманаўкі былі знойдзены пячорныя ракападобныя (*Niphargus tatrensis*), з пячорных кажаноў быў знойдзены кажан звычайны (*Myotis myotis*). Каля электрычных ліхтароў вегетуюць розныя віды багавіння і імхоў (напрыклад, каля вадаспаду Ніцай вярбы, у Снежным пакоі).

Спасылкі
--------

* Дэманаўская пячора свабоды на сайце Адміністрацыі Славацкіх Пячор

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Дэманаўская пячора свабоды на Вікісховішчы |


| Сцяг Славакіі Пячоры Славакіі |
| --- |
| 
Бабіратка  (славацк.) (бел. • Бістр'янская пячора  (славацк.) (бел. • Бэлянская пячора  (славацк.) (бел. • Бэнадзіктавая пячора  (славацк.) (бел. • Гомбасецкая пячора • Добшынская лядовая пячора • Доміца • Дэманаўская пячора свабоды • Краснагорская пячора • Охцінская араганітавая пячора • Ясаўская пячора
 |
***Parabasalia*** — клас (або тып) прасцейшых, які аб'ядноўвае шматжгуцікавых жгуціканосцаў. Каменсалы і эндапаразіты жывёл і чалавека.

Спецыфічнасць класа вызначае комплекс арганел, які ўключае апарат Гольджы і парабазільныя філаменты. Колькасць жгуцікаў, якія адыходзяць ад пярэдняй часткі цела, ад некалькіх да шматлікіх. Ядро размешчана спераду. У клетцы адсутнічаюць мітахондрыі, маюцца гідрагенасомы.

Размнажэнне шляхам бінарнага дзялення клеткі. Тып дзялення ядра — закрыты пазаядзерны плеўрамітоз.

Распаўсюджаны ўсясветна. Маюць вялікае значэнне для медыцыны і ветэрынарыі.

Літаратура
----------

* Протисты: Руководство по зоологии / под ред. академика РАН А. Ф. Алимова. — СПб.: Наука, 2000. — Т. 1. — 679 с. ISBN 5-02-025864-4
**Paroligolophus agrestis** — від павукападобных з сямейства *Phalangodidae* атраду сенакосцаў.

Апісанне
--------

Цела дарослых самак мае даўжыню каля 6 мм, дарослыя самцы менш, прыкладна 4 мм. Як і амаль ва ўсіх сенакосцаў, другая нага самая доўгая і складае каля 14-20 мм, калі яна цалкам выцягнутая. Паміж членікамі педыпальпаў  (руск.) (бел. *patella* і *tibia* маюцца выразныя куты, а не скругленні. Верхняя паверхня цела звычайна карычневая з шэрымі і чырвонымі адценнямі, з лініяй бялёсых метак па цэнтры. Схільнасць да чырвонага колеру разглядаецца як карысная ідэнтыфікацыйная прыкмета. Ззаду могуць быць больш цёмныя меткі з больш светлымі лініямі па ўсім целе. Вобласць паміж вачыма прыкметна светлага колеру. На ніжнім баку палавая пласцінка вышчэрбленая, асабліва ў самак, што з’яўляецца адметнай рысай гэтага віду.

Арэал
-----

Сустракаецца ў Еўропе, уключаючы Злучанае Каралеўства, і быў завезены ў Паўночную Амерыку на паўночны захад Ціхага акіяну  (укр.) (бел. і ў Новую Шатландыю.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776592678 |
**Parantica sita** — дзённы матылек з падсямейства Danainae. Шырока распаўсюджаны на тэрыторыі Азіі від, на тэрыторыі Расіі — рэдкі від-мігрант, які трапляе сюды разам са спадарожнымі вятрамі.

 Апісанне
---------

Размах крылаў часам можа перавышаць 100 мм. Верхні бок пярэдніх крылаў бледна-зялёны з чорным малюнкам, асабліва інтэнсіўным па знешнім краі крылаў. Заднія крылы ад кораня да знешняга поля таксама бледна-зялёнага колеру. Далей не задніх крылах праходзіць цёмная паласа з дробнымі светлымі плямамі, якіх звычайна 5 штук. Увесь знешні край і пярэдні край крылаў афарбаваны ў бардова-карычневы колер.

Біялогія
--------

Насяляе змешаныя і трапічныя лясы. Лёт матылькоў назіраецца на працягу ўсяго лета.

Арэал
-----

Поўдзень Прымор'я і востраў Сахалін у Расіі, Карэя, Кітай, Японія, Паўночная Індыя, паўночны Пакістан, Кашмір, Сікім, Тайвань, Малайзія.

Кармавыя расліны вусеняў
------------------------

Вусені харчуюцца на раслінах сямейства *Apocynaceae*: *Asclepias curassavica*, *Cynanchum caudatum*, *Cynanchum grandifolium*, *Cynanchum sublanceolatum*, *Hoya carnosa*, *Marsdenia tinctoria*, *Marsdenia tomentosa*, *Metaplexis* spp. *Tylophora aristolochioides*, Tylophora floribunda, *Tylophora japonica*, *Tylophora ovata*, *Tylophora tanakae*.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776866570 · NDL: 00946718 |
**«Вечарніцы і Апантаны»** — другі зборнік паэзіі В. Дуніна-Марцінкевіча, выдадзены ў Мінску ў 1855 годзе. У яго ўвайшлі вершаваная аповесць «Вечарніцы» (1855 г.), якая складаецца з дзвюх частак: Вечарніца 1 «Дурны Зміцер, хоць хітры» (у першавыданні гэтага загалоўка няма) і Вечарніца 2 «Стаўроўскія дзяды» на беларускай мове і меладрама ў пяці карцінах «Апантаны» (1855 г.) на польскай мове.

Крыніцай для вершаванай аповесці «Вечарніцы» паслужыў беларускі фальклор. Расказваецца пра тое, што ў хаце старога дзеда Ананія любяць збірацца на вячоркі («вечарніцы») моладзь і сталыя людзі, каб паслухаць казкі гаспадара. Сюжэты цесна пераплецены з народнымі казкамі, анекдотамі, паданнямі. Падзеі ў Вечарніцы 1 адбываюцца ў Мінску і яго блізкім наваколлі, Вечарніца 2 пераносіць чытача ў далёкае мінулае, калі ў Лагойску, паводле падання, княжыў добры князь Грамабой.

У меладраме «Апантаны» аўтар высмейвае графаманства, бяздушнасць і фарысейства, няшчырасць у каханні.

Спасылкі
--------

* Зборнік паэзіі «Вечарніцы і Апантаны». Анатацыя
**Джавахецкае нагор’е** — у Закаўказзі (Грузія), частка Паўднёва-Грузінскага нагор’я, на поўдзень ад Трыялецкага хрыбта, паміж ракой Кура на захадзе і Ніжнекартлійскай раўнінай на ўсходзе. Уключае Самсарскі і Джавахецкі мерыдыяльныя хрыбты (вышыня да 3000 м) і плато Цалкінскае, Гамарэцкае, Дманіскае і Ахалакскае (вышыня да 1700 м). Складзена з андэзіта-базальтавых і трахітавых лаў. У катлавінах шмат азёр тэктанічнага ці вулканічнага паходжання (Паравані, Табацкуры і інш.). Горныя стэпы, субальпійскія лугі, якія выкарыстоўваюцца як пашы.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Аляксандра-Неўская царква.
**Свята-Аляксандра-Неўская царква** — праваслаўны храм у в. Бабі Лес Смалявіцкага раёна, Мінскай вобласці. Размешчана на могілках. Помнік народнага драўлянага дойлідства.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1894 годзе з дрэва, асвечана ў імя святога добравернага князя Аляксандра Неўскага. Адносілася да Свята-Георгіеўскай царквы в. Юравічы Чэрвеньскага раёна. Яе апісанне дадзена ў страхавой ацэнцы 1910 года. Адкрыта ў 1990 годзе.

Архітэктура
-----------

Царква з боку апсіды
Царква вырашаны прамавугольным зрубам з 4-слуповай званічкай над франтонам і галоўкай пасярэдзіне гонтавага даху. Уваход арганізаваны праз прытвор каркаснай канструкцыі. Ашаляваныя фасады прарэзаны 4 аконнымі праёмамі.

Зноскі
------

1. ↑  РДГА, ф. 1488, воп. 1, спр. 311, арк. 1 — 3.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн. БелЭн, 2007.

Спасылкі
--------


* Свята-Аляксандра-Неўская царква (Бабі Лес) на сайце Radzima.org
* Свята-Аляксандра-Неўская царква (Бабі Лес) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Аляксандра-Неўская царква.
**Свята-Аляксандра-Неўская царква** — праваслаўны храм у в. Марцінава Бешанковіцкага раёна Віцебскай вобласці.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1906 годзе з цэглы паводле праекта архітэктара У. Ф. Коршыкава на месцы струхлелага храма XIX стагоддзя. У 1903 годзе ўзведзены драўляны будынак царкоўнапрыходскай школы.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Вырашана трохчасткавай аб’ёмна-прасторавай кампазіцыяй: двух’ярусная (васьмярык на чацверыку) шатровая званіца, кубападобная малітоўная зала з бакавымі прыдзеламі, прамавугольная апсіда. У сілуэце пануе макаўка званіцы і цыбулепадобная галоўка над чатырохсхільным дахам цэнтральнага аб’ёму. Фасады прарэзаны адзінарнымі і строенымі арачнымі аконнымі праёмамі ў кілепадобных ліштвах. У дэкоры выкарыстаны закамарны парапет, руставаныя лапаткі, гарадковыя фрызы.

Зноскі
------

1. ↑  РДГА, ф. 799, воп. 25, арк. 47; воп. 33, спр. 1482, арк. 40.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Свята-Аляксандра-Неўская царква (Марцінава) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Аляксандра-Неўская царква.
**Свята-Аляксандра-Неўская царква** — драўляны праваслаўны храм у гарадскім пасёлку Воранава Воранаўскага раёна Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца на вул. Вясновая, 45А.

Гісторыя
--------

У 1993 годзе было ўчынена набажэнства па асвячэнню месца пад будаўніцтва царквы архіепіскапам Валянцінам.

13 мая 2000 года будаўніцтва царквы завяршылася яе асвячэннем архіепіскапам Арцеміем. Пры храме дзейнічаюць царкоўна-прыхадская школа і бібліятэка.

Вялікі ўклад у будаўніцтва ўнеслі ўнукі члена Народнага сакратарыяту БНР генерала Кіпрыяна Кандратовіча.

Зноскі
------

1. ↑  Вороново. Церковь Александра Невского.
2. ↑  Храм у імя св. дабравернага. кн. Аляксандра Неўскага г.п. Воранава Архівавана 25 снежня 2019.

Спасылкі
--------

* Свята-Аляксандра-Неўская царква (Воранава) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Свята-Аляксандра-Неўская капліца** — праваслаўны храм у в. Кузьмічы (Емяльянава) Ваўкавыскага раёна Гродзенскай вобласці.

Гісторыя
--------

На паўночна-заходняй ускраіне вёскі, на могілках. Пабудавана паміж 1840 — 50 гг. як каталіцкая капліца, якая ў 1865 г. пераведзена ў праваслаўе. Прыпісная да царквы ў імя Сабора Беларускіх Святых в. Вярэйкі.

У капліцы быў пахаваны палкоўнік Аляксандр Свечын, муж Аляксандры з Біспінгаў, заснавальніцы Масальскай ардынацыі, які памёр у 1838 годзе. Паводле меркавання некаторых мясцовых жыхароў, Свечын быў спачатку пахаваны каля фундаванага ім касцёла ў Вярэйках, а затым перапахаваны ў Кузьмічах.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-гатычнага стылю. Вырашана прамавугольным у плане аб’ёмам пад двухсхільным дахам. Апяразана карнізам простага прфілю, які на галоўным фасадзе выгінаецца ў 2-гранны шчыпец. Над ім узвышаецца чатырохгранная шатровая званіца з арачным праёмам. Вось сіметрыі галоўнага фасада адзначана стральчатым парталам, такой жа формы вокнамі-праёмамі расчлянёны бакавыя фасады.

Інтэр’ер
--------

Зала перакрыта стральчатымі нервюрнымі скляпеннямі. У інтэр'еры абраз у металічнай шаце «Хрыстос бласлаўляе хлябы» (2-я палавіна 19 ст. дошка, алей).

Зноскі
------

1. ↑  НГАБ у г. Гродга, ф. 8, воп. 1, спр. 1085; ф.97, воп. 1, спр. 104, арк. 6, 15.
2. ↑  Старинные усадьбы Гродненщины : Берестовицкий — Ивьевский районы / А. Т. Федорук ; науч. ред. О. Н. Попко. — Минск: Беларусь, 2014. — С. 119-120. — 543 с. — ISBN 978-985-01-1091-6.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; маст.: З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-11-0389-4.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Аляксандра-Неўская царква.
**Свята-Аляксандра-Неўская царква** — праваслаўны храм у аграгарадку Індуры Гродзенскага раёна Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца ў цэнтры мястэчка.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1881 годзе з цэглы на ахвяраванні мясцовага памешчыка А. І. Казлоўскага.

Першапачатковы праект храма, распрацаваны ў 1876 годзе, з-за падаражання будаўнічых матэрыялаў не быў прыняты і прапанаваны для рэалізацыі ў вёсцы Лунна (цяпер у Мастоўскім раёне). Другі праект храма, разлічаны на 350 прыхаджан, распрацаваны гродзенскім губернскім архітэктарам Іванам Калянкевічам у 1879 годзе. У 1880 годзе ён выканаў праект іканастаса.

У 2006—2007 гадах будынак царквы быў занесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння.

У 2010 годзе быў выкананы вонкавы рамонт храма. У пачатку снежня 2012 года пачалася замена купалоў і рамонт даху.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Чатырохчасткавы храм падоўжна-восевай кампазіцыі: званіца, трапезная, малітоўная зала, пяцігранная апсіда. У сілуэце дамінуе шатровая званіца і цыбулепадобны купал на васьмігранным барабане, узведзены над пакатым чатырохсхільным дахам асноўнага кубападобнага аб’ёму. У яго архітэктуры выкарыстаны рытм арачных аконных праёмаў у кілепадобных ліштвах і фрыз з квадратных шырынак.

Пры праектаванні храма дойлід адышоў ад механічнага ўвасаблення тыповага праекта і зрабіў спробы спрасціць яго. Беламураваны храм узняты на бутавы каларыстычна насычаны цокаль і на апсідзе надзелены магутным каляровым акцэнтам — вялізным мастацкім пано на евангельскі сюжэт.

Зноскі
------

1. ↑  *Кулагин А. Н.* Гродненские зодчие XIX — начала XX веков (новые архивные изыскания). // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі. Выпуск 22. — Мінск, «Права і эканоміка». — 2017. — С. 81

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Аляксандра-Неўская царква (Індура)
* Свята-Аляксандра-Неўская царква (Індура) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Аляксандра-Неўская царква (Індура) на сайце Radzima.org
* Свята-Аляксандра-Неўская царква (Індура) на сайце «Архіварта»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Ільінская царква.

**Свята-Ільінская царква** — драўляны праваслаўны храм у вёсцы Камайск Докшыцкага раёна Віцебскай вобласці, помнік беларускага народнага дойлідства

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1809 годзе па фундацыі Яна і Тэрэзы Мацкевічаў.

Архітэктура
-----------

Абодва зрубы, асноўны і алтарны, амаль квадратныя ў плане, роўнай вышыні і накрыты агульным двухсхільным дахам, які ўтварае 3-вугольныя навісі-застрэшкі над месцам злучэння зрубаў. Тарэц даху на галоўным заходнім фасадзе аформлены ўсечаным трапецападобным франтонам і завершаны чацверыковай вежай, накрытай спічастым чатырохсхільным шатром з заломам. Шчыт франтона аздоблены дыяганальнай ашалёўкай «у елачку». Вільчык даху над алтаром увенчаны шатровай вежай, падобнай на галоўную. Будынак мае 3 уваходы, над якімі высока размешчаны падвойныя прамавугольныя вокны. Да галоўнага ўваходу прыбудаваны невялікі прытвор. Нягледзячы на камернасць збудавання, храм стварае ўражанне больш значнага маштабу і ампірнай урачыстасці. У ім спалучаюцца традыцыйныя цяслярскія прыёмы з класіцыстычнай трактоўкай форм.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Віцебская вобласць. — 496 с. іл.
* Ільінская царква // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Докшыцкага раёна / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. 2004. — С. 668.
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Свята-Ільінская царква (Камайск) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Ільінская царква (Камайск) на сайце Radzima.org
*
**Узор сумленнай белагаловай** (польск.: Kształt poczciwey Białogłowy) — вершаваны твор Яна Пратасовіча, апублікаваны ў Вільні ў 1597 годзе. Паэт засяроджваецца на ўслаўленні цнотаў «белагаловай», малюе ідэальны ўзор тагачаснай пані — жонкі, маці, гаспадыні.

Прысвечаны Кацярыне з Ляцкіх, жонцы Фёдара Скуміна і маці Януша Скуміна.

На адвароце тытульнай старонкі кнігі змешчаны герб Ляцкіх і эпіграма на яго, а перад асноўнаю часткай твора — дэдыкацыйны верш, у якім аўтар звяртаецца да Кацярыны як да сваёй «міласцівай сястры». Твор пачынаецца з алегарычнага апісання жанчыны, якая сядзіць пад вінаграднай лазой у вянку з зёлак і падае свайму мужу духмяную кветку.

Цікавыя факты
-------------

* Сярод рысаў узорнай «белагаловай» на працягу ўсёй паэмы Я. Пратасовіч ні разу не згадвае знешнюю прыгажосць.

Літаратура
----------

* Кавалёў С. Шматмоўная паэзія Вялікага Княства Літоўскага эпохі Рэнесансу: манаграфія / Сяргей Кавалёў. — Мінск: Кнігазбор, 2010. — С. 312—313.
* Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў у двух тамах. Том 1. Даўняя літаратура XI — першай паловы XVIII стагоддзя. — Мінск. Беларуская навука. 2006. С. 632—633
**Цівун** — службовая асоба ў сістэме цэнтральнага дзяржаўнага кіравання ў старажытных усходнеславянскіх феадальных дзяржавах.

Займаўся гаспадарчымі справамі дзяржавы. Валодаў пэўнымі судова-адміністрацыйнымі паўнамоцтвамі. Выконваў таксама фінансавыя функцыі.

Пазней, у ВКЛ цівун — наглядчык дзяржаўнага ці феадальнага маёнтка («двара»), затым цівунамі сталі называць малодшых служачых у маёнтку, якія наглядалі за працаю прыгонных сялян.

Літаратура
----------

* Акты издаваемые Виленскою Археографическою Комиссиею для разбора Древних Актов. Т. 36. — Вильна, 1912. — С. 460;
* Акты издаваемые Виленскою Археографическою Комиссиею для разбора Древних Актов. Т. 26. — Вильна, 1899. — С. 590;
* *Доўнар Т. І.* Гісторыя дзяржавы і права Беларусі. — Мн.: Амалфея, 2007. — 400 с. ISBN 978-985-441-621-2
**Ігнацій Бжастоўскі** (1823 — 1875, Енісейская губерня) — прадстаўнік роду Бжастоўских, грамадскі і палітычны дзеяч, асветнік. Удзельнік паўстання 1863-64 гадоў.

Вучыўся ў Мінскай гімназіі, на юрыдычным факультэце Маскоўскага ўніверсітэта, пасля сканчэння якога служыў асэсарам у Магілёўскай палаце цывільнага суда, пасля старшынёй палаты карнага суда. Яго дом з'яўляўся свецкім салонам Магілёва.

У маі 1862 удзельнічаў у з'ездзе «белых» у Вільні як прадстаўнік Магілёўскай губерні. Падчас паўстання член грамадзянскай камісіі ў Сенненскім павеце, магілёўскі паўстанцкі ваявода. У пачатку 1863 года распаўсюджваў сярод беларускіх сялян нелегальную літаратуру (буквары і календары) на беларускай і польскай мовах, друкаваныя лацінкай. У чэрвені 1864 сасланы ў Енісейскую губерню, дзе і памёр.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). / Укладальнік Л. У. Маракоў.
2. 1 2 3  Бжостовские // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 57. — 737 с.

Літаратура
----------

* Gieysztor J. Pamiętniki. Wilno, 1913; PSB. III. z. 1.
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). / Укладальнік Л. У. Маракоў.

Спасылкі
--------

* Бжастоўскі Ігнат(недаступная спасылка)
**Валюміна Легум** (лац. *Volumina Legum* — збор законаў; Другі тытул: польск.: «Prawa, konstytucye y przywileie Królestwa Polskiego, y Wielkiego Xięstwa Litewskiego, y wszystkich prowincyi należących na wylnych seymach koronnach od seymu Wiślickiego roku pańskiego 1347 aż do ostatniego seymu uchwalone») — шматтомны збор законаў, сеймавых пастаноў, прывілеяў і іншых заканадаўчых актаў, якія дзейнічалі на тэрыторыі Польшчы, Беларусі, Літвы і правабярэжнай Украіны з 1347 да 1793—1795. Прыватнае выданне ордэна піяраў, арганізаванае пры падтрымцы Ю. Залускага і С. Канарскага. Прызначалася для практычнай арыентацыі юрыстаў, суддзяў, палітычных дзеячаў і інш. у заканадаўчым матэрыяле. Публікаваўся на польскай і лацінскай мовах з загалоўкамі, без каментарыяў, у канцы тамоў прыкладзены рэестр канстытуцый і прывілеяў за адпаведны перыяд.

Упершыню т. 1-6 (акты 1347—1736) выдадзены ў Варшаве ў 1732—1739, т. 7-8 (акты 1764—1780) — у 1782. Гэтыя 8 тамоў перавыдаў і выдаў паказальнікі да іх І. П. Агрызка ў 1859—1860 у Санкт-Пецярбургу. У 1889 у Кракаве выйшаў том 9 (акты 1782—1792), у 1952 у Познані — том 10 (з матэрыяламі Гарадзенскага сойма 1793). Некаторыя соймавыя матэрыялы да 1526 увайшлі ў выданне О. Больцара «Збор законаў Польшчы». Апошняе перавыданне «Volumina Legum» пачата ў 1970-я гады ў Варшаве. Прадметна-тэматычныя паказальнікі (інвентар) да «Volumina Legum» «Konstytucye koronne y Wielkiego Xiestwa Litewskiego od roku panskiego 1550 do roku 1683» падрыхтаваў і апублікаваў 1685 у Варшаве сакратар кароннай канцылярыі М. Ладоўскі. У 1754 і 1782 выйшлі падрыхтаваныя А. Жагліцкім і Т. Вагам дапоўненыя выданні інвентароў.

«Volumina Legum» — неафіцыйнае выданне і не з’яўляецца поўным зборам законаў. Змешчаны акты, ўзятыя з арыгінальных крыніц і з прац асобных аўтараў. Для вывучэння гісторыі ВКЛ значную каштоўнасць маюць акты, што адносяцца да дзейнасці органаў дзяржаўнага кіравання і ўлады, адлюстроўваюць палітычныя і сацыяльна-эканамічныя адносіны, як напрыклад: прывілей купцам Польшчы і ВКЛ 1424; прывілей Падляшскай зямлі 1569; канстытуцыя Люблінскага сойма 1569; генеральная канфірмацыя ўсіх прывілеяў Польшчы ВКЛ 1576; «справы ВКЛ» 1590; асобныя канстытуцыі ВКЛ (пачалі выдавацца з пачатку XVII ст.), дзе зацвярджаліся ўхвалы соймаў па розных пытаннях (апрабацыя міжнародных трактатаў і дагавораў ВКЛ, прызначэнне камісараў.ю арганізацыя судовых устаноў, падаткі, мытныя зборы, рамонт дарог, мастоў, ачышчэнне рэчышчаў і інш.). Шмат канкрэтных звестак па палітычных, гаспадарчых і адміністрацыйных справах на Беларусі: пацверджанне падзелу беларускіх уладанняў князёў Радзівілаў (1589), выначэнне межаў Полацкага (1590), Падляшскага і Берасцейскага (1598, 1607) ваяводстваў, дазвол на арганізацыю кірмашу ў Менску (1601), пайменны спіс шляхты Віцебскага, Новагародскага, Полацкага ваяводстваў.

Літаратура
----------

* Галенчанка Г. Я. Валюміна Легум // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ермаловіч.

**Валянцін Іванавіч Ермаловіч** (17 сакавіка 1925, в. Малыя Навасёлкі, Койданаўскі раён, Мінская акруга, БССР — 22 снежня 2004, Магілёў, Беларусь) — акцёр. Заслужаны работнік культуры БССР (1988).

Біяграфія
---------

Да вайны закончыў 9 класаў Дзяржынскай СШ. У 1944 годзе мабілізаваны ў Чырвоную армію, з баямі прайшоў Заходнюю Беларусь, Польшчу, Усходнюю Прусію, Германію. Чатыры разы быў паранены. У 1944 годзе родныя атрымалі «пахавальную»[ru], з паведамленнем, што Валянцін Ермаловіч загінуў у верасні ў Польшчы.

У 1946 г. скончыў 10 класаў Дзяржынскай СШ і паступіў вучыцца ў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут на акцёрскі факультэт. У 1950—1956 гг. акцёр Пінскага, потым Магілёўскага абласных драматычных тэатраў. З 1956 г. выкладчык асноў рэжысуры і майстэрства акцёра Магілёўскага культурна-асветнага вучылішча. З 1978 г. рэжысёр Краснапольскага народнага тэатра Магілёўскай вобласці. Працаваў рэжысёрам многіх тэатральных калектываў.

Пры канцы 1980-х гадоў старшыняваў у мясцовай філіі асацыяцыі «Мартыралог Беларусі». Адшукаў месца пахаваньня закатаванага класіка беларускай літаратуры Цішкі Гартнага. Казаў пра рэпрэсаваную беларускую мову.

Памяць
------

Мемарыяльная дошка Валянціну Ермаловічу ў Магілёве
У 1992 годзе пры Магілёўскім гарадскім Цэнтры культуры і вольнага часу быў створаны народны тэатр «Валянцін», названы так у гонар Ермаловіча.

4 верасня 2015 года на доме па вуліцы Першмайскай № 42 у Магілёве, дзе жыў Валянцін Ермаловіч, адкрытая мемарыяльная дошка (граніт, бронза; скульптар Уладзімір Конанаў). На ўрачыстым адкрыцці прысутнічалі намеснік старшыні Магілёўскага гарвыканкама Андрэй Кунцэвіч, гістарык Ігар Пушкін, скульптар Уладзімір Конанаў, родныя і блізкія Валянціна Ермаловіча, прадстаўнікі тэатральных калектываў, грамадскіх аб’яднанняў, творчая інтэлігенцыя, моладзь, жыхары горада Магілёва.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны двума ордэнамі Айчыннай вайны II ступені, 9 медалямі, Граматай Вярхоўнага Савета БССР (1978) і інш. Лаўрэат прэміі Ленінскага камсамола Беларусі (1986), лаўрэат Усесаюзных фестываляў самадзейнай мастацкай творчасці (1988; 1991) і інш.

Сям’я
-----

Браты Валянціна Ермаловіча: Мікола (1921—2000) — публіцыст і літаратуразнаўца, і Лявон (1923—2004) — партызан, узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі, медалём «Партызану Айчыннай вайны» 1-й ступені і іншымі, пасля вайны працаваў настаўнікам беларускай мовы і літаратуры.

Зноскі
------

1. 1 2 3  У Магілёве ўвекавечылі памяць беларускага адраджэнца Валянціна Ермаловіча ФОТА
2. 1 2  Валянцінава ніша. № 37 (1320) 16.09.2017
3. ↑  Памяць у бронзе і граніце Архівавана 21 красавіка 2019.

Літаратура
----------

* Ермаловіч Валянцін Іванавіч // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна. Мінск. 2004. С. 622.
**Валянці́н Іва́навіч Байда́к** (нар. 22 красавіка 1952, в. Леднікі Дзяржынскага раёна Мінскай вобласці) — беларускі дзяржаўны дзеяч, былы міністр гандлю Беларусі (1992—1994).

Біяграфія
---------

Скончыў Інстытут народнай гаспадаркі.

Працоўную дзейнасць пачаў ў 1969 годзе вучнем фрэзероўшчыка на Мінскім заводзе металаканструкцый. Стаўшы дыпламаваным спецыялістам, працаваў старшым прадаўцом, затым загадчыкам крамы № 1 Першамайскага Райхарчгандля Мінска. У 1977—1979 гадах служыў у радах Савецкай арміі. Дэмабілізаваўшыся, вярнуўся на ранейшую працу, у 1983 годзе стаў намеснікам дырэктара, а ў 1984 годзе — дырэктарам Першамайскага Райхарчгандля Мінска. У 1987 годзе быў прызначаны на пасаду намесніка начальніка Упраўлення гандлю Мінскага гарвыканкама, якое ўзначаліў у 1991 годзе.

З 4 снежня 1992 па 28 лістапада 1994 года быў міністрам гандлю Рэспублікі Беларусь.

Пасля працаваў намеснікам старшыні Мінгарвыканкама, генеральным дырэктарам КВУП «Мінскхлебпрам».

З 2 лютага 2011 года — начальнік Галоўнага ўпраўлення спажывецкага рынку Мінгарвыканкама, з лютага 2013 па 2019 год — генеральны дырэктар ААТ «ЦУМ-Мінск».

Зноскі
------

1. ↑  Пастанова Прэзідыума Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь ад 4 снежня 1991 № 1288-XII «Аб міністры гандлю Рэспублікі Беларусь»
2. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 28 лістапада 1994 г. № 221 «Аб вызваленні В. І. Байдака ад пасады Міністра гандлю Рэспублікі Беларусь»

| Міністры гандлю Рэспублікі Беларусь |
| --- |
|  | 
* Валянцін Байдак (1991—1994)
* Пётр Казлоў (1995—2001)
* Аляксандр Кулічкоў (2001—2005)
* Аляксандр Іванкоў (2005—2009)
* Валянцін Чаканаў (2009—2015)
* Уладзімір Калтовіч (2015—2021)
* **Аляксей Багданаў (з 2021)**

 |  |
Марка Беларусі прысвечаная Сусветнаму дню дзіцяці
**Сусветны дзень дзіцяці** (англ.: Universal Children's Day, ісп.: Día Universal del Niño, фр.: Journée mondiale de l'enfance) у Беларусі больш вядомы як «**Міжнародны дзень абароны дзяцей**» — адзначаецца штогод ў розныя дні ў многіх месцах па ўсім свеце, каб ушанаваць дзяцей. 1 чэрвеня ён адзначаеца ў Беларусі. Упершыню ён быў абвешчаны на Сусветнай канферэнцыяй дабрабыту дзяцей ў 1925 годзе, а затым яго ўстанавілі паўсюдна ў 1954 годзе (№ 836 рэзалюцыя (IX)).

Генеральная Асамблея прапанавала адзначаць гэтае свята ў той форме і ў той дзень, якія кожная дзяржава прызнае для сябе мэтазгодным.

Генеральная Асамблея ў сваёй рэзалюцыі выказала здагадку, што ўсеагульнае святкаванне Сусветнага дня дзіцяці паслужыць умацаванню салідарнасці і супрацоўніцтва паміж нацыямі.
 
У сваіх афіцыйных дакументах ААН кажа аб святкаванні Сусветнага дня дзіцяці 20 лістапада. У гэты дзень у 1959 годзе была прынята «Дэкларацыя правоў дзіцяці», а ў 1989 годзе — «Канвенцыя правоў дзіцяці».

Розныя фірмы і арганізацыі праводзяць у Дзень дзіцяці дабрачынныя акцыі.

Зноскі
------

1. ↑  History of Children's Day **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Childrensdaycelebration.org. Архівавана з першакрыніцы 7 студзеня 2019. Праверана 28 July 2013.