recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Капліца Святой Ефрасінні Полацкай** — збудаванне ў горадзе Рэчыца, Беларусь.

Гісторыя
--------

Пабудавана на гістарычным месцы, дзе ў 1910 годзе спынялася флатылія, якая перавозіла з Кіева ў Полацк мошчы прападобнай Ефрасінні Полацкай. Першапачатковая аўтарская назва манумента — Юбілейная капліца. Па задуме аўтара ўзвядзенне яе было прымеркавана да некалькіх найважнейшых гістарычных дат — 1000-годдзя Хрышчэння Русі, 50-годдзя Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне, подзвігу воінаў-інтэрнацыяналістаў і ахвярам Чарнобыльскай катастрофы. Але ў народзе, праз вобраз вялікай святой, незаўважна зацвердзілася іншая назва — капліца Ефрасінні Полацкай.

Адкрыццё і асвячэнне капліцы адбылося 2 верасня 1995 года.

Архітэктура
-----------

Помнік уяўляе сабой зборна-разборную канструкцыю, вырабленую ў Мінску па сучаснай тэхналогіі з нержавеючай сталі і латуні. Вышыня капліцы — 24 метры 24 сантыметры.

Кампазіцыя капліцы задумана аўтарам наступным чынам: чатыры апоры ступеніста сімвалізуюць развіццё жыцця і думкі па спіралі. У іх па нарастальнай упісаны абліччы 12-ці беларускіх святых і асветнікаў. Чацвёра з іх — епіскапы полацкія Міна і Дыянісій, Кірыла Тураўскі і Елісей Лаўрышаўскі кананізаваныя як праваслаўнай, так і каталіцкай цэрквамі. у ліку асветнікаў такія яркія асобы, як Сымон Будны, Васіль Цяпінскі, Сімяон Полацкі, Леў Сапега, Гаўрыіл Беластоцкі, Францыск Скарына і ўраджэнец Беларусі першадрукар Іван Фёдараў. Вянчае кампазіцыю арэол душы святой Ефрасінні Полацкай, якая трымае крыж, накіраваны да Бога. У цэнтры капліцы паміж апорамі ўсталяваны крыж з моранага дуба.

Архітэктурная ідэя храма — саборнасць, якая ўвасабляецца ў дынамічна-асіметрычнай вертыкальнай кампазіцыі, заснаванай на авангарднай інтэрпрэтацыі матыву старажытнарускага царкоўнай архітэктуры — аркатуры (метал, бетон). Вертыкальнай дамінантай з’яўляецца высокая зграбная арка-ніша, у верхняй частцы якой — выява Ефрасінні Полацкай. Арка-шпіль падтрымліваецца каскадам рознавялікіх арачных пілонаў. Расчлянёныя на 3 арачныя праслы-закамары, яны ў арачных нішах наверсе запоўнены выявамі святых. Генетычная сувязь з праваслаўным дойлідствам прасочваецца ў сегментарным купальным пакрыцці пілонаў. У капліцы на кубападобным пастаменце пастаўлены крыж.

Капліца ўзведзена на пляцоўцы прамавугольнай формы, абсыпанай жвірам. З чатырох бакоў да помніка вядуць прыступкі, паміж імі разбіты кветкавыя клумбы.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Каплица святой Евфросинии Полоцкой Архівавана 29 лістапада 2010. (руск.)
* Часовня во имя Св. Евфросинии Полоцкой Архівавана 26 мая 2011. (руск.)
* Историко-культурное наследие города Речицы(недаступная спасылка) (руск.)
* Капліца Святой Ефрасінні Полацкай на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* [ Капліца Святой Ефрасінні Полацкай] на сайце Radzima.org
* [ Капліца Святой Ефрасінні Полацкай] на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Като́ўскае возера** — возера ў Беларусі, у Лепельскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Тураўлянка, каля вёскі Катоўшчына.

Плошча паверхні возера 0,56 км². Даўжыня 1,19 км, найбольшая шырыня 0,66 км. Даўжыня берагавой лініі 3,37 км. Найбольшая глыбіня дасягае 22,9 м, сярэдняя 8,6 м. Аб’ём вады 4,79 млн м³. Плошча вадазбору 59,6 км².

Катлавіна Катоўскага возера лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны вышынёй ад 6 да 19 метраў, спадзістыя. На паўднёвым захадзе схілы катлавіны стромкія. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі пясчаныя вышынёй да 0,2 м, месцамі зліваюцца са схіламі катлавіны. Літаральная зона вузкая, сублітаральны схіл стромкі. Глыбіні да 2 м займаюць каля 14 % плошчы возера. Дно плоскае з трыма невялікімі ўпадзінамі. Да глыбіні 3—3,5 м (на поўдні да 5,5—8 м) дно возера выслана пяском і апясчаненым ілам, глыбей — гліністым ілам.  

Возера мезатрофнае, слабапраточнае. Упадаюць ручаі і рака Дзіва. На поўначы выцякае ручай у раку Лукомка. Надводная расліннасць пашырана на адлегласці ад 20—25 да 75 метраў ад берага і да глыбіні 1,6—2,2 м. Падводная расліннасць распаўсюджваецца да глыбіні 3,5 м.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, плотка, краснапёрка, гусцяра, лінь іншыя рыбы. Сустракаюцца ракі.

На ўсход ад возера праходзіць аўтамабільная дарога Р114.

Літаратура
----------

* Катоўскае возера // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — С. 519. — 522 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Витебская область. Лепельский район: карта. — Мн.: Белкартография, 2009. — Доп. тираж 3 000 экз.  (руск.)
* Беларусь. Ушачско-Лепельский озёрный край: карта для рыбака / ред. С. Н. Саратова. — Мн.: Белкартография, 2009. — 3 000 экз.  (руск.)
**Ташме́ту**, таксама **Ташме́тум** (акад.: 𒀭𒌨𒈨𒌈 «яна чуе») — багіня прывабнасці і мудрасці ў месапатамскай міфалогіі, жонка бога Набу.

Паходжанне
----------

Культ Ташмету вядомы з другой паловы 2 тысячагоддзя да н. э. Ён узнік у Вавілоніі, дзе гэта багіня разглядалася як жонка болей вядомага бога пісьменнасці Набу. У 1 тысячагоддзі да н. э. яна шанавалася ў Асірыі і імперыі Ахеменідаў. Падобна на тое, што культ Ташмету ўзнік на поўдзень ад Вавілона, паколькі яе бацькам лічыўся Ураш, бог-заступнік горада Дыльбата. Супольны храм Набу і Ташмету існаваў у горадзе Барсіпа.

Функцыі
-------

Функцыі Ташмету як багіні не зусім зразумелы. Найчасцей у акадскай паэзіі яна выступае ў якасці жонкі Набу, яе імя ўзгадваецца ў эратычных вершах. У гэтым сэнсе яе імя магло выкарыстоўваецца як частка жаночых імён. Так, асірыйскі валадар Сінахерыб меў жонку Ташмету-шарат. У Асірыі для Набу і Ташмету быў пабудаваны сакральны комплекс Эзіда ў Німрудзе, які складаўся з 2 храмаў-блізнят. У ім праводзіліся штогадовыя ўрачыстыя цырымоніі «вяселля» і першай «шлюбнай ночы» паміж статуямі багоў. Мяркуецца, што жаночая прывабнасць у вобразе Ташмету была запазычана ў болей ранняй багіні кахання Нанаі.

У запісах з асірыйскага Німруда Ташмету завуць багіняй мудрасці, прывабнасці і пачуццяў, «гаспадыняй закаханых у населеным моры».

Спасылкі
--------

* Ancient Mesopotamian Gods and Goddesses — Tašmetu
* Tashmetum — Gateways To Babylon
* Nabu — Encyclopedia.com
**Катрына Лехіс** (эст.: Katrina Lehis; нар. 19 снежня 1994, Хаапсалу, Ляэнемаа) — эстонская фехтавальшчыца-шпажыстка, алімпійская чэмпіёнка, чэмпіёнка Еўропы, прызёрка чэмпіянатаў Еўропы і Еўрапейскіх гульняў.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў 1994 годзе ў Хаапсалу, фехтаваннем занялася з 2004 года. У 2014 годзе стала чэмпіёнкай свету сярод юніёраў.

У 2015 годзе стала ўладальніцай срэбных медалёў чэмпіянату Еўропы і Еўрапейскіх гульняў.

У 2018 годзе Катрына стала першай у гісторыі Эстоніі чэмпіёнкай Еўропы ў асабістай шпазе, перамогшы ў фінале больш вопытную суайчынніцу — Крысціну Кууск.

На летніх Алімпійскіх гульнях 2020 у Токіа заваявала бронзавы медаль у індывідуальнай шпазе і залаты ў каманднай шпазе.

Зноскі
------

1. ↑  Katrina Lehis // Eesti Spordi Biograafiline Leksikon Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12361673'></a>
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | EFC · ESBL · FIE · Olympedia |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
Мадонна на троне. Фрагмент. 1445. Нацыянальны музей мастацтва Каталоніі. Барселона
**Луіс Далмау** (ісп.: Luis Dalmau, каля 1400, Валенсія — 1460, Барселона) — іспанскі (каталонскі) мастак эпохі позняй готыкі.

Біяграфія
---------

Быў прыдворным жывапісцам Альфонса V. З яго даручэннем у 1431—1436 наведаў Фландрыю, дзе пазнаёміўся з фламандскім жывапісам, у прыватнасці — з працамі Яна Ван Эйка. Гэта адкрыццё аказала вырашальнае ўздзеянне на каталонскае мастацтва, унясучы ў яго фламандскі ўплыў і тэхніку жывапісу алеем.

Спадчына
--------

Захавалася толькі некалькі прац, чыя прыналежнасць Далмау пацвярджаецца дакументамі. Найбольш вядомая з іх — *Алтарная выява Маці Божай*, напісаны для капліцы гарадскога савета Барселоны (так званая *Маці Божая Саветнікаў*, 1443—1445).

Літаратура
----------

* Ruiz Quesada, Francesc. «Lluís Dalmau y la influencia del realismo flamenco en Cataluña» (en castellà).. Institución «Fernando el Católico» (C.S.I.C.) [Saragossa], La pintura gótica durante el siglo XV en tierras de Aragón y en otros territorios peninsulares (2007) [Consulta: 15 juliol 2011].

Спасылкі
--------

* Працы ў музеях, спасылкі



1. ↑  RKDartists Праверана 22 ліпеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
**Гнаяві́к, чарнільны грыб, благушка** (*Coprinus*) — род шапкавых базідыяльных грыбоў сямейства Шампіньёнавыя (*Agaricaceae*), па іншых звестках — Гнаявіковыя (*Coprinaceae*).

Батанічнае апісанне
-------------------

[[File:Agaricus comatus — Flora Batava — Volume v8.jpg|thumb|left|{{Bt-latbel|Гнаявік белы (*Coprinus comatus*).Батанічная ілюстрацыя з кнігі Яна Копса «*Flora Batava*», 1800—1934]]
Пладовае цела грыба — шапка на ножцы. Шапка дыяметрам 1—14 см, у маладых грыбоў мае яйцападобную ці званочкавую форму, у старых — шыроказваночкавая ці распасцёртая, з прыўзнятым краем, пры адміранні расплываецца ў чарнільна-чорную вадкасць. Колер белы, шэры, жаўтаваты. Часам на шапцы маюцца камякі. Мякаць шапкі тонкая, часам амаль адсутнічае. Пласцінкі свабодныя, спачатку белыя, потым чарнеюць. Споры эліпсоіднай формы, чорныя, непразрыстыя, гладкія ці шыпаватыя. Ножка цыліндрычная, гладкая, звычайна пустацелая.

Распаўсюджанне і экалогія
-------------------------

Сапратрофы на ўгноенай глебе, гноі, гнілой драўніне, раслінных рэштках у лясах, парках, садах, на пашы. Пладовыя целы з’яўляюцца ў ліпені—кастрычніку. Эфемеры — пладовыя целы існуюць некалькі гадзін ці дзён.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
2. ↑  MycoBank // International Mycological Association (IMA) (англ.)

Літаратура
----------

* *Гапіенка В. С.* Гнаявік // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз. — С. 91.
* *Сержанина Г. И. Змитрович И. И.* Макромицеты. Иллюстрированное пособие для биологов / Под ред. Н. А. Дорожкина. — Мн.: Вышэйшая школа, 1978. — С. 142—144. — 192 с. — 60 000 экз. (руск.)
**ДКУ «Віцебская абласная філармонія»** — дзяржаўная канцэртная ўстанова Упраўлення культуры Віцебскага аблвыканкама. Філармонія створана ў 1989 годзе на базе гастрольна-канцэртнага аддзялення Беларускай дзяржаўнай філармоніі ў Віцебску. Размешчана на плошчы Леніна ў будынку былога Палаца культуры упраўлення бытавога абслугоўвання насельніцтва (вул. Леніна, 69). У 2005 годзе праведзена рэканструкцыя будынка. У чэрвені 2007 года тут усталяваны нямецкі духавы орган «Glatter-Gotz».

У склад Віцебскай абласной філармоніі ўваходзяць

* актэт балалаек «Віцебскія віртуозы»,
* ансамбль танца, музыкі і песні «Талака»,
* камерны аркестр,
* інструментальны дуэт салістаў «Расіца»,
* салісты-вакалісты,
* салісты-інструменталісты,
* акампаніятар-канцэртмайстар,
* вядучыя.

Будынак
-------

Будынак для Палаца культуры упраўлення бытавога абслугоўвання насельніцтва пабудавана на месцы дарэвалюцыйнага гарадскога тэатра ў 1957 годзе (арх. А. Ефрамёнак) на аснове тыпавога праекта клуба. Архітэктура будынка мае класічныя формы. Галоўны фасад вылучаны 6-калонным порцікам карынфскага ордэра з франтонам. Па галоўнай восі размешчаны вестыбюль, фае і глядзельная зала на 450 месцаў. У тарцовых частках знаходзяцца памяшканні для клубнай работы.

Дырэктары
---------

* Алена Міхайлаўна Падаляк

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вашчынін.
**Дзмітрый Сяргеевіч Вашчынін** (1839 — ?) — грамадзянскі інжынер, архітэктар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1839 годзе. Выхоўваўся ў Пецярбургскім будаўнічым вучылішчы з 1853 па 1858 год. Выпушчаны з чынам XII класа і прызначаны архітэктарскім памочнікам у віцебскую губернскую будаўнічую і дарожную камісію.

У 1865 годзе Д. Вашчынін выйшаў у адстаўку, а ў 1871 годзе зноў паступіў на службу ў Міністэрства ўнутраных спраў. Праз год ён быў прыкамандзіраваны ў распараджэнне праўлення таварыства Лазава-Севастопальскай чыгункі  (руск.) (бел..

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Барановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892 с. 69  (руск.)

Спасылкі
--------

* Барановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892 с. 69  (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Спаса-Праабражэнская царква.
**Спаса-Праабражэнская царква** — праваслаўны храм у горадзе Ветка Гомельскай вобласці. Знаходзіцца на вул. Парыжскай Камуны.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 2003 годзе з цэглы.

Архітэктура
-----------

Кананічная 4-часткавая кампазіцыя праваслаўнага храма атрымала сучасную інтэрпрэтацыю: вертыкальную накіраванасць, геаметрычнасць. Цэнтральны кубападобны аб’ём завершаны магутным 4-гранным светлавым барабанам пад цыбулепадобным купалам. Такімі ж купаламі завершаны 4-гранная вертыкальна выцягнутая вежа-званіца і апсіда. Плоскасныя фасады расчлянёны разнастайнымі вертыкальна цягнутымі арачнымі аконнымі праёмамі.

Папярэдні стараабрадніцкі храм з’яўляўся творам народнага драўлянага дойлідства. Над аб’ёмам малітоўнай залы быў надбудаваны 3-ярусны барабан (два васьмерыкі на чацверыку), завершаны самкнутым сферычным купалам з залачонай макаўкай. Над прытворам узвышалася 2-ярусная 8-гранная званіца, верхні ярус якой адкрыты каркасны і завершаўся сферычным купалам з макаўкай.

Зноскі
------

1. ↑  Праабражэнская царква Архівавана 1 жніўня 2021.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Спаса-Праабражэнская царква (Ветка) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
Сабор Лас-Лахас
**Іпіялес** (ісп.: Ipiales) — горад у Калумбіі.

Горад *Іпіялес* размешчаны на крайнім паўднёвым захадзе Калумбіі, у дэпартаменце Нарыньё, за 5 км ад мяжы з Эквадорам, на вышыні больш 200 метраў над узроўнем мора. У наш час у горадзе пражывае больш 109 тысяч чалавек, большасць з якіх складаюць метысы і індзейцы.

Іпіялес завецца таксама «горадам трох вулканаў» (*la ciudad de los tres volcanes*), бо адсюль адкрываецца краявід на 3 вулкана — Кумбаль, Чылес і Азуфраль. Месцазнаходжанне горада ў памежнай зоне надае яму асаблівае эканамічнае і гандлёвае значэнне. Іпіялес таксама з’яўляецца вядомым цэнтрам рэгіянальнай абутковай прамысловасці, куды за пакупкамі з’язджаюцца як жыхары Калумбіі, так і Эквадора.

Каля Іпіялеса знаходзіцца знакамітая каталіцкая царква Лас-Лахас (*El Santuario de la Virgen del Rosario de Las Lajas en Ipiales*), месца паломніцтва. Яна пабудавана на мосце, пракладзенаму над прорвай, а алтар ляжыць на адной са скал ля асновы царквы.

У Іпіялесе нарадзіўся сучасны калумбійскі кампазітар Густава Пара Арэвала.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 150323850 · GND: 16152711-5 · LCCN: n2005010349 · VIAF: 158482344 |
Будынак ПКБ АСК
**Віцебскае праектна-канструктарскае бюро аўтаматызаваных сістэм кіравання** — колішняе прадпрыемства ў Віцебску. Існавала ў 1970—2015 гадах. Размяшчалася ва ўласным будынку па вуліцы Замкавай, 4.

Гісторыя
--------

Віцебскае ПКБ АСК было створана ў жніўні 1970 года як аддзел Цэнтральнага навукова-даследчага і праектна-тэхналагічнага інстытута арганізацыі і тэхнікі кіравання (ЦНДІТК) Міністэрства прамысловасці БССР. У 1973 годзе аддзел быў ператвораны ў аддзяленне ЦНДІТК. Загадам Міністэрства прыборабудавання, сродкаў аўтаматызацыі і сістэм кіравання СССР № 319 ад 15 лістапада 1973 года — у праектна-канструктарскае бюро.

З 1985 года Віцебскае ПКБ АСК увайшло ў склад Мінскага навукова-вытворчага аб’яднання «Цэнтрсістэм». З 1986 года Віцебскае ПКБ АСК нароўні з ЦНДІТК з’яўлялася рэгіянальным цэнтрам па пастаўцы праграмных сродкаў вылічальнай тэхнікі арганізацыям і прадпрыемствам краіны незалежна ад іх ведамаснай прыналежнасці і падпарадкаванасці.

Загадам Міністэрства прамысловасці Рэспублікі Беларусь ад 24.09.2003 г. № 383 быў вызначаны статус рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Віцебскае праектна-канструктарскае бюро аўтаматызаваных сістэм кіравання» як даччынага прадпрыемства навукова-даследчага рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «ЦНДІТК». Загадам Міністэрства прамысловасці Рэспублікі Беларусь ад 21.12.2006 г. № 892 правы заснавальніка даччынага прадпрыемства былі перададзены вытворчаму рэспубліканскаму ўнітарнаму прадпрыемству «Завод паўправадніковых прыбораў» НВА «Інтэграл». У 2013 годзе Інтэграл стаў холдынгам, а Віцебскае ПКБ АСК унітарным навукова-вытворчым прадпрыемствам у яго складзе.

Загадам ААТ «Інтэграл» — кіруючай кампаніі холдынгу «Інтэграл» № 124 ад 16 сакавіка 2015 года Віцебскае ПКБ АСК рэарганізавана шляхам далучэння да кіруючай кампаніі холдынгу з 30 чэрвеня 2015 года. Пры гэтым сваю асноўную дзейнасць і адносіны з заказчыкамі прадпрыемства спыніла. Былыя супрацоўнікі 12 мая 2015 года заснавалі прыватнае ПКБ «Віцебск».

Спасылкі
--------

* История
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Канановіч.

**Іпалі́т Сільве́стравіч Канано́віч** (21 красавіка 1908, в. Кукавічы Мінскай губерні (цяпер Капыльскі раён Мінскай вобласці), Расійская імперыя — 29 кастрычніка 1974 — савецкі беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта (1951—1961), ганаровы грамадзянін Слуцка. Член УКП(б).

Біяграфія
---------

У 1930 — 1935 гадах на службе ў РСЧА.

З 1935 года на савецкай і партыйнай рабоце. 

З'яўляўся адным з кіраўнікоў партызанскага руху ў Мінскай вобласці ў перыяд Вялікай Айчыннай вайны. У 1943—1944 гадах — сакратар падпольнага Слуцкага райкама КПБ(б) Б, камісар партызанскай брыгады імя В. П. Чкалова. 

Пасля вайны працаваў сакратаром Слуцкага райкама КП(б) Б. У 1948—1950 гадах працуе сакратаром Бабруйскага абкама партыі. З гэтай пасады быў рэкамендаваны ў 1951 годзе для працы старшынёй Гродзенскага аблвыканкама.

З 1961 па 1963 гады быў намеснікам старшыні Камісіі дзяржаўнага кантролю Савета Міністраў Беларускай ССР. З 1963 года — сакратар Беларускага рэспубліканскага Савета прафсаюзаў, а затым старшыня Беларускага рэспубліканскага прафсаюза рабочых і служачых сельскай гаспадаркі і нарыхтовак.

Член ЦК КПБ, неаднаразова абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР і Вярхоўнага Савета СССР.

Ушанаванне памяці
-----------------

Ганаровы грамадзянін г. Слуцка. У Слуцке адна з вуліц носіць імя Іпаліта Канановіча.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898 - 1991 (руск.)
2. 1 2  «Наследие слуцкого края»

Літаратура
----------

* Кононович Ипполит Сильвестрович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 279—280. — 737 с.

Спасылкі
--------

* Председатели Гродненского облисполкома (руск.)
* Кононович Ипполит Сильвестрович. Сайт «Наследие слуцкого края» (руск.)

| ⛭Старшыні Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта |
| --- |
| БССР | Пётр Ратайка (1944—1948) • Фёдар Ляхаў (1948—1950) • Іпаліт Канановіч (1950—1961) • Мікалай Малочка (1961—1972) • Васіль Доркін (1963—1964, прам.) • Рыгор Фамічоў (1972—1978) • Сяргей Кабяк (1978—1983) • Дзмітрый Арцыменя (1983—1993) |  |
| Рэспубліка Беларусь | Дзмітрый Арцыменя (1983—1993) • Сямён Домаш (1993—1994) • Аляксандр Дубко (1994—2001) • Уладзімір Саўчанка (2001—2010) • Сямён Шапіра (2010—2013) • Уладзімір Краўцоў (2013—2020) • Уладзімір Каранік (з 2020) |
**Віцебскае акруговае таварыства краязнаўства** — таварыства, якое існавала ў Віцебску ў 1924—32 гг. Мела на мэце вывучэнне і папулярызацыю ведаў па гісторыі, культуры, прыродзе і эканоміцы краю. Складалася з секцый: культурна-гістарычнай, мастацкай, мовы і побыту, прыродазнаўчай, эканамічнай, яўрэйскай; спецыяльная камісія рыхтавала бібліяграфію і бібліяграфічны слоўнік дзеячаў Віцебшчыны. Адзін са стваральнікаў і першы старшыня праўлення М. Каспяровіч.

Члены таварыства і дзейнасць
----------------------------

Краязнаўцы Мікола Багародскі, Антон Брадоўскі, Уладзімір Краснянскі; архівіст Баляслаў Брэжга; мастакі Зіновій Гарбавец, Яфім Мінін, Юдэль Пэн, Міхаіл Эндэ; скульптары Заір Азгур і Міхаіл Керзін; архітэктары Ц. Кібардзін; мастацтвазнаўцы Іван Фурман і Іван Гаўрыс; кампазітары Міхаіл Анцаў і А. Поснікаў; батанікі Уладзімір Адамаў, Леанід Нікольскі і інш.

Мела раённыя аддзяленні ў Бешанковічах, Высачанах, Гарадку, Езярышчы, Лёзне, Сіроціне, Сянне, Суражы, Чашніках. У многіх населеных пунктах працавалі краязнаўчыя гурткі. Таварыства арганізоўвала лекцыі, экскурсіі, канферэнцыі, вечары беларускай песні, экспедыцыі па збіранні і вывучэнні беларускага народнага мастацтва і фальклору, стварала музеі.

Выдала больш за 10 кніг і брашур, у т.л. «Беларуская архітэктура» і «Віцебскі краёвы слоўнік» Міколы Каспяровіча, «Новая беларуская літаратура» Анатоля Багдановіча, «Крашаніна» Івана Фурмана (усе 1925 г.), «Гравюры на дрэве» Зіновія Гарбаўца (1927 г.), зборнікі «Віцебшчына» (т. 1—2, 1925—28 гг).

Пераемнік таварыства — Віцебскае гарадское бюро краязнаўства.

Літаратура
----------

* *Падліпскі А. М.* Віцебскае акруговае таварыства краязнаўства // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — С. 213. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
**Дзмітрый Рыгоравіч Рэдзькін** (1915—1944) — старшы сяржант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Дзмітрый Рэдзькін нарадзіўся 10 чэрвеня 1915 года ў вёсцы Панікавец (цяпер — Апушкіна Лівенскага раёна Арлоўскай вобласці). Пасля заканчэння сямі класаў школы працаваў на Макееўскім металургічным заводзе імя С. М. Кірава. У 1941 годзе Рэдзькін быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З пачатку Вялікай Айчыннай вайны — на яе франтах.

Да лютага 1944 года старшы сяржант Дзмітрый Рэдзькін быў памочнікам камандзіра ўзвода 350-га стралковага палка 96-й стралковай дывізіі 48-й арміі Беларускага фронту. Вызначыўся падчас вызвалення Гомельскай вобласці Беларускай ССР. У ноч з 1 на 2 лютага 1944 года Рэдзькін падняў свой узвод у атаку на вышыню 142,7 на паўднёвым-ўсходзе ад пасёлка Шацілкі (цяпер — Светлагорск). У крытычны момант бою ён кінуўся на замінаваны бруствер варожай траншэі, загінуўшы пры гэтым. Дзякуючы яго самаахвяравання ўзвод здолеў захапіць траншэі. Пахаваны ў брацкай магіле ў вёсцы Замосце Светлагорскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 23 ліпеня 1944 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» старшы сяржант Дзмітрый Рэдзькін пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнам Леніна і медалём.

У гонар Рэдзькіна названая вуліца ў Макееўцы і ўсталяваны бюст у Светлагорску.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Дзмітрый Рыгоравіч Рэдзькін на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Навечно в сердце народном. — 3-е изд. доп. и испр. — Минск, 1984.
* *Фролов П. И. Пирогов В. А. Макушев А. Ф.* Боевое созвездие орловцев. — Минск, 1985.
Значак Белага легіёна, дзе спарыш абкружаны вянком
**Спарыш** — арнаментарны сімвал, які азначае плённасць, распаўсюджаны збольшага ва ўсіх індаеўрапейцаў. Сімвал таксама выкарыстоўваўся Белым легіёнам, але з іншым тлумачэннем.

Этымалогія
----------

Паводле даследчыкаў, слова «спарыш» першапачаткова пазначала  падвойнае зерне альбо падвойны колас, які трактаваўся як увасабленне ўдачы і плоднасці. Беларусы давалі такія каласы каровам, каб тыя добра радзілі, з каласоў плялі вянкі, варылі «брацкае піва», адкусвалі калоссе зубамі — на ўдачу. Корань слова хаваецца ў шматлікіх мовах: старадаўнеславянскае «спорый» — «багаты, удалы, тлусты», лацінскае «prosper» — «шчаслівы, прыбытковы» і гэтак далей.

У фальклоры
-----------

З міфалогіі і арнаментальнай традыцыі вынікае, што Спарыш — сімвал плоднасці, распаўсюджаны як у славян, так і ў большасці іншых індаеўрапейцаў. Гэта працяг міфу пра багоў-блізнятаў, роднасны балтыйскаму Юмісу, старажытнаіндыйскім Ашвінам.

Калі паглыбляцца ў распаўсюджанасць спарыша, то можна выйсці і на сімволіку старажытных баявых калясніцаў з двума запрэжанымі коньмі, і на перакрыжаваныя сякеры бронзавага і жалезнага веку, і на скандынаўскую руну «Одал». Спарыш захаваўся ў беларускай ганчарнай традыцыі як два слоікі, змацаваныя паміж сабой, якія насілі касцам у поле. Арнаменты са спарышом пашыраныя ў беларускай вышыўцы, на ручніках і паясах.

Белы легіён
-----------

Сяргей Чыслаў тлумачыў выкарыстанне сімвала Белым легіёнам і ягонае значэнне:

> *Гэта наш Дом.* *Падобны элемент у старажытнасці мацаваўся на страсе хаты як абярэг. Для Легіёна гэта сімвал таго, што беларускі Дом знаходзіцца пад абаронай. Каларыстыка — белы, чырвоны і чорны колеры — таксама абраная не выпадкова. Тлумачэнне такое: чалавек (чырвоны) сягае вышыняў (белы), моцна стоячы нагамі на глебе (чорны)*
> 
>

Цікавыя факты
-------------

* Спарыш можна пабачыць на афіцыйным сцягу Рэспублікі Беларусі.
* Сцяг Белага легіёна — чырвонага колеру з белым знакам «спарышу» ў чорным коле — упершыню быў узняты на Дні Волі 25 сакавіка 1996 года.
* Затрыманы ў жніўні 1998 года Ігар Корсак, які распаўсюджваў улёткі Белага легіёна, быў таксама абвінавачаны ў «распаўсюдзе фашысцкай сімволікі», пасля намалявання на муры спарышу, аднак гэтае абвінавачванне было знятае пасля заключэння экспертаў-мастацтвазнаўцаў.

Гл. таксама
-----------

* Спарышы

Зноскі
------

1. 1 2  ГІСТОРЫЯ БЕЛАГА ЛЕГІЁНА Архівавана 22 чэрвеня 2021.

Спасылкі
--------

* Што хаваецца за сімволікай «Белага легіёну»?
**Мадонна з дзіцем і Святымі Дамінікам і Тамашам Аквінскім** (італ.: Vergine col Bambino tra i santi Domenico e Tommaso d'Aquino) — фрэска Фра Беата Анджэліка, створаная для манастыра Святога Даменіка  (італ.) (бел. ў Ф'езоле  (руск.) (бел. якая ў цяперашні час захоўваецца ў Эрмітажы ў Санкт-Пецярбургу. Яна створана да 1435 і мае памеры 196x184 см.

Гісторыя
--------

Фрэска ўпрыгожвала спальню кляштара і была аддзелена і продана падчас напалеонаўскіх падзей, калі большая частка скарбаў была разрабавана. Пазней фрэску прадалі з аўкцыёна. Існуе падобная фрэска пэндзля Фра Анджэліка, змешчаная на партале царквы Святога Дамініка  (італ.) (бел. ў Картоне  (руск.) (бел. датаваная 1438 годам, на якой можна бачыць выяву *Мадонны з дзіцем і святымі Дамінікам і Пятром Веронскім*.

Апісанне
--------

Праца ўяўляе сабой Мадонну з дзіцем на троне  (руск.) (бел. з двума найбольш важнымі святымі дамініканцаў Дамінікам і Тамашам Аквінскім.

Вобразы святых дзіўна гарманічныя і ўзгодненыя. У цэнтры сіметрычнай кампазіцыі сядзіць Мадонна з Немаўлём, злева ад яе — святы Дамінік з лілеяй у руцэ, сімвалам чысціні, справа — святы Тамаш Аквінскі з адкрытай кнігай Святога Пісання. У адрозненне ад святых, чыім вобразам нададзены індывідуальныя рысы і характары, вобраз Марыі моцна ідэалізаваны. Менавіта яе чароўнае аблічча надае карціне дух глыбокага лірызму.

Фра Анджэліка не імкнецца тут паказаць дынамічнае дзеянне або прасторавую глыбіню, якія так прыцягвалі яго сучаснікаў. Але ён дасягае тут такой скульптурнай манументальнасці якая ўласцівая хіба што такім вытанчаным інтэлектуалам як П’ера дэла Франчэска.

Гэтая фрэска была ў значнай ступені перапісана.

Гэтая карціна, разам з Укрыжаваннем з укленчаным святым Дамінікам  (італ.) (бел.*, якая зараз у Луўры, з'яўляецца важнай, паколькі яна паказвае ранняе развіццё стылю Фра Анджэліка, які пазней праявіцца ў фрэсках манастыра Сан-Марка  (італ.) (бел. ў Фларэнцыі.*

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 7 снежня 2016.
2. ↑  Фра Беато Анджелико да Фьезоле (Гвидо ди Пьетро)  (руск.)
3. ↑  Мадонна с Младенцем, святым Домиником и святым Фомой Аквинским — Фра Беато Анджелико  (руск.)
4. 1 2 3  Фрески монастыря Сан Доменико в Фьезоле  (руск.)

Літаратура
----------

* John Pope-Hennessy  (італ.) (бел. *Beato Angelico*, Scala, Firenze 1981.
* Guido Cornini, *Beato Angelico*, Giunti, Firenze 2000 ISBN 88-09-01602-5

Спасылкі
--------

* Анжелико, Фра Беато(недаступная спасылка)  (руск.)
**Абду Дыуф** (фр.: Abdou Diouf, валоф: Abdu Juuf, нар. 7 верасня 1935, Луга) — сенегальскі палітык, прэзідэнт Сенегала з 1 студзеня 1981 года па 1 красавіка 2000 года.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і паштовага служачага. Атрымаў сярэднюю адукацыю ў ліцэі ў Сен-Луі, затым вучыўся на факультэце права ва ўніверсітэце Дакара і Сарбоне, дзе абараніў дыплом па праве ў 1959 годзе. Затым скончыў французскую школу па падрыхтоўцы адміністрацыйных працаўнікоў для заморскіх тэрыторый. Вярнуўшыся на радзіму, паступіў на дзяржслужбу, заняўшы пасаду намесніка генеральнага сакратара ўрада. У чэрвені 1961 года стаў генеральным сакратаром міністэрства абароны. У тым жа годзе ўступіў у кіруючую партыю Сенегальскі прагрэсіўны саюз (СПС). У 1961—1962 — губернатар вобласці Сінэ-Салум, у 1962—1963 — дырэктар кабінета міністра замежных спраў, у 1963—1965 — дырэктар кабінета і першы сакратар канцылярыі прэзідэнта. У 1968—1970 — міністр планавання і прамысловасці.

З 1968 — член палітбюро СПС, c 1978 — намеснік генеральнага сакратара СПС.

У лютым 1970 года прызначаны на пасаду прэм’ер-міністра, пасля адстаўкі першага прэзідэнта краіны Леапольда Седара Сенгора з 1 студзеня 1981 аўтаматычна змяніў яго на пасадзе. У 1983, 1988 і 1993 гадах пераабраны на ўсеагульных выбарах.

Найбольш прыкметнымі падзеямі яго кіравання былі ўзброеная інтэрвенцыя ў Гамбію, дзе ў ноч з 30 на 31 ліпеня адбыўся бяскроўны ваенны пераварот, арганізаваны «левымі» афіцэрамі і падпольнай марксісцкай Рэвалюцыйнай сацыялістычнай партыяй (у выніку інтэрвенцыі загінула больш за 500 чалавек), стварэнне ў 1982 годзе канфедэрацыі з суседняй Гамбіяй Сенегамбія і памежны канфлікт з Маўрытаніяй ў 1989 годзе, у выніку якога канфедэрацыя распалася.

У 2000 годзе прайграў у другім туры прэзідэнцкіх выбараў лідару апазіцыі Абдулаю Ваду. З 1 студзеня 2003 года па 1 студзеня 2015 займаў пасаду старшыні арганізацыі Франкафонія, у 2006 годзе пераабраны на другі тэрмін.

Зноскі
------

1. ↑  Abdou Diouf // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  Abdou Diouf // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · OpenSanctions |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12037529v · GND: 119023490 · GTAA: 93766 · ISNI: 0000 0001 2118 5583 · LCCN: n85102110 · NKC: jcu2016903913 · NTA: 265794951 · NUKAT: n2006076848 · SUDOC: 030399297 · VIAF: 4947340 |

 |


| ⛭Сцяг Сенегала Прэзідэнты Сенегала |
| --- |
| 
* Леапольд Седар Сенгор (1960—1980)
* Абду Дыуф (1981—2000)
* Абдулай Вад (2000—2012)
* Макі Сал (з 2012)

 | Герб Сенегала |
**Спартыўны турысцкі паход** — групавое або каманднае праходжанне турыстычна-спартыўнага маршруту пэўнай працягласці з пераадоленнем за нарматыўны час натуральных перашкод (перавалаў, парогаў, пячор і інш.) рознай складанасці. Паходы могуць быць арганізаваны ў наступных відаў спартыўнага турызму: пешаходны, горны, лыжны, водны, веласіпедны. Магчыма правядзенне камбінаваных паходаў з элементамі розных відаў турызму, напрыклад: частка пройдзеная пешкі дапаўняецца сплавам па вадзе.

У залежнасці ад тэхнічнай складанасці, колькасці натуральных перашкод і працягласці паходы падзяляюцца на катэгорыі - ад I да VI катэгорыі складанасці. Да безкатэгарыйных адносяцца паходы з складанасцю або працягласцю меншай за ўстаноўленыя для маршрутаў 1-й катэгорыі складанасці, паходы 1-3 дзён (паходы выхаднога дня) і паходы 1, 2, 3 ступені складанасці (дзіцяча-юнацкія). Катэгорыя паходу вызначаецца ў адпаведнасці з класіфікацыяй маршрутаў.

Літаратура
----------

* Грабовський Ю.А. Спортивний туризм: Навчальний посібник. — Тернопіль : Навчальна книга - Богдан, 2009. — 304 с. — ISBN 978-966-10-0004-8.
**Мадурай** — горад у Індыі, адміністрацыйны цэнтр акругі Мадурай і трэці найбуйнейшы горад у штаце Тамілнад. Горад быў пабудаваны пандыйскім раджой Кулашэкхара, быў сталіцай пандыйскіх кіраўнікоў Паўднёвай Індыі. Галоўнай славутасцю горада з'яўляецца індуісцкі храм Мінакшы.

Мадурай размешчаны на поўдні індыйскага штата Тамілнад — за 498 км на паўднёвы захад ад сталіцы штата — горада Чэнаі. Вышыня горада над узроўнем мора 101 м. Праз Мадурай працякае рака Вайгай, падзяляючы яго амаль на 2 роўныя часткі. Плошча горада — 52 км², а плошча агламерацыі — 178 км².

Клімат горада — трапічны, даволі гарачы і засушлівы. Вялікая частка ападкаў выпадае ў перыяд паўночна-ўсходняга мусона (кастрычнік — лістапад).

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7). — карта Індыі
**Мадонна з дзіцем** (італ.: Madonna col Bambino) — карціна Джота дзі Бандонэ, датаваная каля 1325—1330 гадоў, якая захоўваецца ў Нацыянальнай галерэі мастацтва ў Вашынгтоне.

Апісанне
--------

Мадонна з дзіцем, магчыма, з'яўляецца адной з частак поліптыха ці алтара з Мадоннай і Святымі працы Джотта. На дзвюх астатніх частках паказаны Святы Лаўрэнцій  (італ.) (бел. і Ян Багаслоў  (італ.) (бел..

Карціна з'яўляецца адзіным палатном з тых, што пэўна прыпісваюцца Джота, за межамі Еўропы. Мадонна з дзіцем на руках намалявана ў палову росту на залатым фоне, у адпаведнасці з традыцыяй чатырнаццатага стагоддзя, якая працягвала манеру візантыйскіх абразоў.

* Ян Багаслоў  (італ.) (бел.Ян Багаслоў  (італ.) (бел.
* Святы Лаўрэнцій  (італ.) (бел.Святы Лаўрэнцій  (італ.) (бел.

Літаратура
----------

* Francesca Salvadori, *Washington National Gallery of Art*, Electa, Milano 2005.
* Luciano Bellosi, *Giotto*, in *Dal Gotico al Rinascimento*, Scala, Firenze 2003. ISBN 88-8117-092-2
* Edi Baccheschi, *L'opera completa di Giotto*, Rizzoli, Milano 1977.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Мадонна з дзіцем (Джота) на Вікісховішчы |

* Scheda nel sito ufficiale del museo Архівавана 8 мая 2009.
**Сядзібна-паркавы ансамбль Ваўжэцкіх** — помнік сядзібна-паркавай архітэктуры класіцызму ў вёсцы Відзы Лаўчынскія Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці.

Гісторыя
--------

Сядзіба ў пач. XX ст.
Ансамбль склаўся ў канцы XVIII — пачатку XIX стагоддзяў на беразе возера Дворнае. Належала Ваўжэцкім (1775—1804 гг.), Мінейкам (1804—1930-я гады). У пасляваены час сядзібны дом займала школа.

Архітэктура
-----------

Сядзіба — характэрны прыклад мясцовай інтэрпрэтацыі архітэктуры класіцызму.

Кампазіцыйны цэнтр сядзібы — сядзібны дом з парадным прамавугольным партэрам перад ім. З усходняга боку да партэра прымыкае гаспадарчы двор, абнесены агароджай з брамай. Побач з домам з заходняга боку захаваўся пейзажны парк.

### Сядзібны дом

Аднапавярховы драўляны сядзібны дом пастаўлены на мураваны цокальны паверх і накрыты вальмавым дахам. Цэнтральная частка з мансардай вылучаная на галоўным атынкаваным фасадзе чатырохкалонным драўляным порцікам з трохвугольным франтонам, на дваровым фасадзе — мураванай арачнай галерэяй, раскрапаванай падвойнымі пілястрамі і завершанай атыкам. Гэта рэнесансная галерэя была пабудавана ў 1900 годзе па праекце вядомага архітэктара Тадэвуша Раствароўскага. Прамавугольныя вокны аздобленыя ліштвамі. Дваровы фасад, арыентаваны ў бок возера, мае моцна выступаючы рызаліт з галерэяй, на якую можна трапіць па прыступках, што вядуць з абодвух бакоў.

Планіроўка сіметрычная і мае камбінаваную анфіладна-калідорную сувязь памяшканняў. У цэнтры дома размешчаная прамавугольная зала з выхадам на галерэю. Дэкаратыўнае аздабленне інтэр’ера не захавалася.

Частка жылых пакояў знаходзілася ў мансардавым паверсе. Службы размяшчаліся ў сутарэннях будынка.

### Парк

Парк
Парк плошчай 5 га, у заходняй частцы якога знаходзіцца шмат дрэў хвойных парод — елка, лістоўніца. На паўночнай ускраіне пасаджаны дэкаратыўныя групы дрэў, у курціны ўключаныя дугласія шызая, елка звычайная, таполя белая, хвоя веймутава і ліпа. Сярод рэдкіх відаў — клён вастралісты Шведлера, дуб чырвоны, дуб скальны, елка калючая блакітная, конскі каштан звычайны, клён прырэчны і іншыя.

Зноскі
------

1. 1 2 3  *Лазука Б.А.* Беларуская архітэктура XIX - пачатку XX стагоддзя // Гісторыя сусветнага мастацтва. Рускае і беларускае мастацтва XIX - пачатку XX стагоддзя. — Беларусь, 2011. — С. 349. — 430 с. — ISBN 978-985-01-0880-7.
2. ↑  Браслав и его окрестности: путеводитель. / Текст: К. Шидловский; фото: С. Плыткевич. — Мн. 2006

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5. — С. 112—113.
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Віцебская вобласць. — 496 с. іл. — С. 143—144.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сядзібна-паркавы ансамбль Ваўжэцкіх (Відзы Лаўчынскія)
* Сядзібна-паркавы ансамбль Ваўжэцкіх (Відзы Лаўчынскія) на сайце Radzima.org
* Сядзібна-паркавы ансамбль Ваўжэцкіх (Відзы Лаўчынскія) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Сядзібна-паркавы ансамбль Рэйтанаў** — помнік сядзібна-паркавай архітэктуры канца XVIII — пачатку XX ст. Пабудаваны ў в. Грушаўка (Ляхавіцкі раён).

Займае амаль прамавугольны ў плане ўчастак, плошчаю каля 14 га. Уключае драўляны палац, два мураваныя флігілі, капліцу-пахавальню, гаспадарчыя пабудовы, невялікі парк рэгулярнай планіроўкі з сажалкай і пладовы сад. Комплекс арганізаваны вакол прамавугольнага панадворку, вось сіметрыі якога паралельна галоўнай алеі парку.

Гісторыя
--------

Мураваны палац на карціне Н. Орды (не захаваўся)
Палац пабудаваны ў канцы XIX — пачатку XX ст. на месцы мураванага класіцыстычнага палаца канца XVIII ст (вядомы па акварэлі Н. Орды).

Да пачатку XXI ст. сядзіба доўгі час знаходзілася ў занядбаным стане. Дзякуючы ініцыятыве даследчыка Зміцера Юркевіча і арт-суполкі імя Тадэвуша Рэйтана, а таксама газеты «Культура», у Грушаўцы і ў розных населеных пунктах Беларусі з 2013 па 2018 гады праводзіліся суботнікі, летнікі, пленэры, фестывалі і тэматычныя мерапрыемствы, прысвечаныя Рэйтанам і іх Грушаўскай сядзібе. Валанцёры замацавалі ў розных месцах сядзібнага комплексу інфармацыйныя шчыты з гісторыяй маёнтка і роду Рэйтанаў.

З 2014 года да аднаўлення маёнтка пачала далучацца і дзяржава. Сталі праводзіцца дзяржаўныя суботнікі. Сродкі з іх выкарысталі для падрыхтоўкі праекта аднаўлення сядзібы. Праз некаторы час у маёнтку з’явілася ахова. 

Сядзіба Рэйтанаў у 2009 годзеСядзіба Рэйтанаў у 2009 годзе
Удалося атрымаць грант ад Еўрасаюза на рэстаўрацыю сядзібы. Агульная яго сума складае 1327 тыс. еўра. З іх 140 тыс. унёс беларускі бок. Рэстаўрацыя пачалася ў 2020 годзе. За 3 гады ў Грушаўцы быў часткова адноўлены сядзібны дом: фасад і часткай паўпадвальныя памяшканні.

Адкрыццё адноўленай сядзібы — у чэрвені 2023 года.

Архітэктура
-----------

Аднапавярховы, прамавугольны ў плане, накрыты вальмавым дахам сядзібны дом мае рысы стылю мадэрн. Цэнтральная частка вылучаная мансардавым паверхам і вялікай тэрасай на чатырох тонкіх разных слупах. Абапал галоўнага ўваходу — крывалінейныя лесвіцы. Планіроўка анфіладная з параднай залай у цэнтры. Інтэр'еры былі аздоблены размалёўкай, разьбой, кафлянымі грубкамі. Пад будынкам скляпеністыя сутарэнні.

Капліца-пахавальня Рэйтанаў
Мураваная прамавугольная ў плане з трохграннай алтарнай часткай капліца-пахавальня і агароджа з брамай пабудаваныя ў другой палове XIX ст. у формах рэтраспектыўнай готыкі. Галоўны ўваход аформлены перспектыўным парталам. Вокны-вітражы са спічастымі завяршэннямі. У інтэр'еры ажурнае нервюрнае скляпенне.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сядзіба Рэйтанаў (Грушаўка)
* Сядзіба Рэйтанаў (Грушаўка) на сайце Radzima.org
* Сядзіба Рэйтанаў (Грушаўка) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Спартыўная інжынерыя** — маладая галіна інжынерыі, галоўнай мэтай каторай з’яўляецца ўвесь спектр метадаў даследавання руху розных спартыўных снарадаў і дынамікі многіх відаў спорту. Да гэтых метадаў адносяцца як чыста тэарэтычныя метады (матэматычныя і камп’ютарныя метады аналізу руху), так і метады, заснаваныя на прамых вымярэннях тых ці іншых характарыстык спартсмена або групы спартсменаў. Тут жа варта згадаць розныя метады фізікі, тэарэтычнай механікі (у тым ліку біямеханікі) і кінезіялогіі.

Спасылкі
--------

* Біямеханіка спорту Архівавана 22 верасня 2016. — *Спартыўная інжынерыя — як новы напрамак інжынерыі*
* Адукацыйны партал Bundy.by Архівавана 14 кастрычніка 2015. — *Спартыўная інжынерыя ў Беларусі*

| ⛭Інжынерыя |
| --- |
| 
* Генная інжынерыя
* Сістэмная інжынерыя
* Спартыўная інжынерыя
* Будаўнічая інжынерыя
* Інжынерыя ведаў
* Праграмная інжынерыя
* Прамысловая інжынерыя
* Інжынірынг ў галіне рэсурсазберажэння

 |
**Ластаўневыя** (*Asclepiadoideae*) — падсямейства двухдольных зрослапялёсткавых раслін сямейства *Apocynaceae*.

Сістэматыка
-----------

Насенне *Asclepias syriaca*
Кветка *Stapelia gigantea*
*Hoodia gordonii* у натуральных умовах у Паўднёвай Афрыцы
Згодна з APG II *Asclepiadoideae* лічыліся асобным сямействам Asclepiadaceae. Аднак малекулярныя дадзеныя сведчаць аб тым, што група эвалюцыйна паходзіць ад Apocynaceae, і, таму згодна з апошняй батанічнай сістэматыкай APG III таксон быў рэкатэгарызаваны як падсямейства сямейства Apocynaceae. У яго ўваходзяць 214 родаў, з якіх больш за тры дзясяткі сукулентных, і каля 2 400 відаў.

Агульная біямарфалагічная характарыстыка
----------------------------------------

Кусты, паўкусты, шматгадовыя ці аднагадовыя травяністыя расліны, часта з павойнымі сцебламі. Лісце размяшчаецца чаргова, супратыўна або кольцава. Ліставыя пласціны — простыя, цэльнакрайнія, без прылісткаў. Кветкі правільныя, абодваполыя, адзінкавыя або сабраны ў суквецці. Плод — сухая лісцянка, якая раскрываецца па шве. Насенне часцей за ўсё мае чубок шаўкавістых валасінак.

Распаўсюджанне
--------------

Прадстаўнікі гэтага сямейства распаўсюджаныя пераважна ў тропіках і субтропіках. Распаўсюджаны ў Амерыцы, Афрыцы, Усходняй Азіі. Некаторыя нешматлікія віды растуць ва ўмераных шыротах.

Сукулентныя роды сямейства паходзяць з Паўднёвай Афрыкі (Hoodia, Huernia, Stapelia, Caralluma, Tavaresia). Ceropegia расце ў Цэнтральнай, Паўднёва-Усходняй Афрыцы, на Мадагаскары і на Канарскіх астравах, у Індыі. Hoya распаўсюджаная ў Індыі, Кітаі, на Малайскім архіпелагу і на паўночным усходзе Аўстраліі.

Выкарыстанне
------------

Некаторыя віды сямейства выкарыстоўваюць як лекавыя расліны. Прымяняюцца пры сардэчных, гінекалагічных і іншых захворваннях. Многія віды вырошчваюць як дэкаратыўныя расліны.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 145. — 160 с. — 2 350 экз. — у крыніцы пад назвай Asclepiadaceae

Літаратура
----------

* Широбокова Д. Н. Нікітіна В. В. Гайдаржи М. М. Баглай К. М. Кактуси та інші сукулентні рослини. — К.: Українські пропілеї, 2003. — 110 с. ISBN 966-7015-28-9
* Українська радянська енциклопедія : у 12 томах / за ред. М. Бажана. — 2-ге вид. — К.: Головна редакція УРЕ, 1974–1985.

Спасылкі
--------

* Удивительные ластовневые / Київський сайт про кактуси та кактусистів Архівавана 4 студзеня 2014.  (руск.)
* Малоизвестные ластовневые / Floralworld.ru  (руск.)
* The Genera of Asclepiadoideae, Secamonoideae and Periplocoideae (Apocynaceae) Архівавана 4 студзеня 2016.  (англ.)
* Архівавана 18 лістапада 2004.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | iNaturalist · NCBI · Tropicos |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780583470 |
**Сядзіба Тукалаў** — сядзібна-паркавы комплекс у в. Малыя Шчытнікі Брэсцкага раёна.

Гісторыя
--------

Сядзіба ў 1893 годзе
Сядзіба паводле пісьмовых крыніц была вядома ўжо ў XVI ст. З 1512 г. да пачатку XVII ст. Шчытнікамі валодаў род Гарнастаяў, адзін з прадстаўнікоў якога Івашка Гарнастаевіч зрабіў даволі высокую кар’еру і выкупіў у Берасцейскім павеце шэраг фальваркаў. Пазней Шчытнікі былі ва ўласнасці Сапегаў. У 1708 г. Тэрэза Гасеўская выйшла замуж за гетмана вялікага літоўскага Казіміра Сапегу і запісала маёнтак Шчытнікі на мужа. Пасля яе смерці ў 1710 г. Шчытнікі набыў фельдмаршал Флемінг і яго жонка Францішка Ізабела, таксама з роду Сапегаў. Наступнымі ўладальнікамі двара сталі Чартарыйскія, а ад іх сядзібу набыў разам з Воўчынам род Панятоўскіх.

Адзін з нашчадкаў Панятоўскіх Станіслаў, падскарбі вялікі літоўскі, у 2-й палове XVIII ст. пабудаваў у Шчытніках уніяцкую царкву, якая неўзабаве была пашкоджана, а ў пачатку XIX ст. адноўлена новай уладальніцай фальварка Францішкай Талочка з даўняга роду Паніквіцкіх, дачкой Марціна Талочкі. Прыкладна ў 1820 г. пры Паніквіцкіх быў пабудаваны даволі вялікі драўляны палац на мураваным падмурку.

Уязная брама і сядзіба на здымку, зробленым да 1939 года
Ад Паніквіцкіх сядзіба перайшла ва ўласнасць роду Тукалаў, у прыватнасці Соф’і Тукалы. У 1895 г. дом быў знішчаны пажарам, а ў пачатку XX ст. ён адноўлены. Былая сядзіба перабудавана пасля Другой сусветнай вайны пад жыллё. Царква была зачынена, занядбана, у 1980-я гады адноўлена і перададзена праваслаўным вернікам.

На сённяшні дзень ад ансамбля засталіся рэшткі парку, сажалка, часткова дом, мураваная вазоўня і капліца. Парк мае плошчу 3,5 га. Парк мае перспектыву аднаўлення, яго рэшткі з’яўляюцца дэндралагічнай каштоўнасцю.

Архітэктура
-----------

Сучасны выгляд перабудаванай сядзібы
Сядзіба мела выгляд аднапавярховага прамавугольнага ў плане драўлянага будынка на мураваным падмурку, накрытага высокім і гладкім чатырохсхільным дахам. У сярэдняй частцы палац меў балкон і порцік, завершаны шчытком на чатырох чатырохгранных калонах. Дах будынка завершаны двума сіметрычна размешчанымі комінамі. Вокны мелі розную велічыню і былі афарбаваны ў белы колер. Сцены звонку ашаляваны дошкамі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Малыя Шчытнікі // Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны Х — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы) / Л. М. Несцярчук. — Мн.: БЕЛТА, 2002. — 336 с. — ISBN 985-6302-37-4.

Літаратура
----------

* Малыя Шчытнікі // Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны Х — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы) / Л. М. Несцярчук. — Мн.: БЕЛТА, 2002. — 336 с. — ISBN 985-6302-37-4.

Спасылкі
--------

* Сядзіба Тукалаў (Малыя Шчытнікі) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*