recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Сант-Агата-дэі-Гоці** (італ.: Sant’Agata dei Goti, лац.: Sanctae Agathae in Urbe)- царква ў гонар пакутніцы св. Агаты на ўзгорку Вімінал у Рыме.

Царква пад назвай *Sant'Agata in Capite Subura* была пабудавана ў IV стагоддзі. У V стагоддзі служыла готам, прыхільнікам арыянства. Папа Рыгор I асвяціў царкву зноў па каталіцкім абрадзе ў 592 годзе. У XVII стагоддзі перабудавана ў стылі барока. На сённяшні дзень захаваліся антычныя гранітныя калоны ва ўнутраным дворыку, мазаічная падлога (у стылі касматэска, XII—XIII стст.) і мармуровы алтар. Фасад працы Франчэска Ферары (1729 года), раманская кампаніла XII стагоддзя.

Тытулярная дыяконія
-------------------

Царква Сант-Агата-дэі-Гоці з'яўляецца тытулярнай дыяконіі; кардыналам-дыяканам з тытулам *Сант-Агата-дэі-Гоці*, з 20 лістапада 2010 года з'яўляецца амерыканскі кардынал Рэймонд Леа Бёрк.

Літаратура
----------

* Heinz-Joachim Fischer: *Rom. Zweieinhalb Jahrtausende Geschichte, Kunst und Kultur der Ewigen Stadt.* DuMont Buchverlag, Köln 2001, ISBN 3-7701-5607-2.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Сант-Агата-дэі-Гоці**
**Іван Львовіч Баратынскі** (? — да 1537) — князь.

Біяграфія
---------

Паходзіў з роду князёў Баратынскіх. Нарадзіўся ў сям’і Льва, сына Аляксандра Андрэевіча Баратынскага, заснавальніка роду.

Збег з Масквы на Літву; звароту ягонай жонкі, якая засталася ў Маскве, патрабуе кароль Жыгімонт. Баратынскі атрымаў у 1509 годзе 30 бочак жыта, а ў 1516 годзе — прывілей на дзве пусткі — Некрашэўшчыну i Міткоўшчыну ў Мейшагольскім павеце; падобны прывілей на пустыя землі ў тым жа павеце ён атрымаў таксама ў 1522 годзе. У 1525 годзе ён меў судовую справу з князем Свірскім за закладзеныя тым Кабыльнікі, а ў наступным з яго знялі абвінавачванне ў здрадзе. У перапісе шляхты 1528 года запісана, што даваў у войска 8 коняў; у 1529 годзе атрымаў пусткі Місеўшчыну i Шчапанаўшчыну ў Мейшагольскім павеце.

У 1533 годзе выдаў сваю дачку Аўдоццю за князя Цімафея (Юр’евіча) Сакалінскага, даючы ёй у пасаг двор у Мейшаголе i 50 коп грошай. З прывілея князю Андрэю Азярэцкаму на Дусяты 1546 года вынікае, што гэты маёнтак раней трымаў князь Іван Баратынскі, аднак гэтую ўзгадку можна аднесці i да ягонага сына.

Ужо не жыў у 1537 годзе, у гэтым годзе яго сын князь Іван Іванавіч меў справу ca сваім шваграм князем Сакалінскім аб пасагу жонкі апошняга. З гэтай судовай справы, узноўленай у 1542 годзе, вынікае, што князь Іван Львовіч Баратынскі меў за жонку дачку князя Яна Вязынскага (Вяземскага), якая атрымала ў спадчыну Пірошыцы ў Сенскім павеце. З ёю меў сыноў: Івана, Багдана, Міска (Мікалая) i Яську (Яшка, Якуб?) — князёў Баратынскіх i трох дачок. Дачкі: Аўдоцця, жонка князя Цімафея Юр’евіча Сакалінскага, Ганна, жонка Андрэя Длускага, i Палонія.

Літаратура
----------

* *Пазднякоў В.* Баратынскія // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 285. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.

Спасылкі
--------

* Вольф Юзаф. Князі на абшарах Вялікага Княства Літоўскага ад канца XIV ст.


| ?Іван Львовіч Баратынскі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Іван Львовіч Баратынскі |  | Леў Аляксандравіч Баратынскі[d] |  | Аляксандр Андрэевіч Баратынскі |  | Андрэй Усеваладавіч Шуціха Мязецкі[d] |  | Q115857806? |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |
**Яўста́х Дашке́віч** герба Ляліва (1455 — 1535, Оўруч) — гетман казакоў запарожскіх, староста канеўскі, крычаўскі і чаркаскі.

Біяграфія
---------

Яўстах Дашкевіч паходзіў з заможнага баярскага роду. У часы маскоўска-літоўскай вайны 1500—1503 гадоў ваявода караля і вялікага князя Аляксандра Ягелончыка разам з князем Міхалам Заслаўскім пацярпеў паражэнне пры Мсціславе. Быў абвінавачаны ў махлярстве і схаваўся ў Маскоўскім княстве. У 1505 годзе вярнуўся ў Літву і даказаў сваю невінаватасць на сойме літоўскім у Берасці.

У час маскоўска-літоўскай вайны 1507—1508 гадоў трапіў у маскоўскі палон. Пасля паступіў на службу да маскоўскага князя і быў накіраваны з войскам на дапамогу паўстанцам Міхаіла Глінскага. Пасля кароль і вялікі князь Жыгімонт Стары вярнуў яму сваю ласку і дазволіў вярнуцца і служыць яму.

У час маскоўска-літоўскай вайны 1512—1522 гадоў, у чэрвені 1513 года, разам з кіеўскім ваяводам Юрыем Радзівілам, спустошыў Севершчыну і знішчыў 6-тысячнае маскоўскае войска. У 1515 годзе разам з Андрэем Неміровічам паўтарыў свой напад на землі Севершчыны. У 1518 годзе разбіў аддзелы крымскіх татараў, якія ўварваліся на Валынь. У ліпені 1521 года разам з крымскімі татарамі і ханам Мехмет І-Гірэем накіраваўся на Маскву. Пасля разгрому маскоўскіх войскаў над Акой прарваўся да сцен сталіцы Маскоўскай дзяржавы. Вялікі князь Васіль III быў вымушаны плаціць даніну. Вясной 1522 года накіраваўся з пасольствам у Крым, быў вымушаны заплаціць хану выкуп у 15000 злотых, каб стрымаць яго ад уварвання ў польска-літоўскія землі. Увесну 1523 года, скарыстаўшыся нашэсцем Нагайскай Арды на Крымскае ханства, напаў на Ачакаў і Перакоп на чале казакоў. Гэтае прывяло да помсты з боку турак і татараў, якія прыйшлі ў Рагацін, а ў наступным годзе дайшлі да Буга і Сяна.

27 студзеня 1527 года разам з вялікім гетманам літоўскім Канстанцінам Астрожскім і гетманам польным літоўскім Андрэем Неміровічам здабыў вялікую перамогу над татарамі ў бітве пры Альшаніцы. У лістападзе 1528 года атакаваў Ачакаў і Белгарад-Днястроўскі. Захапіў больш за 30 000 быдла і 500 коняў. У 1531 годзе перажыў аблогу татарамі Чаркасаў.

Падчас літоўска-маскоўскай вайны 1534—1537 гадоў, пры дапамозе татараў, спустошыў Севершчыну, вынішчыў 3000 маскоўскіх салдат і забраў вялікую колькасць жывёлы.

Сям’я
-----

Сястра Яўстаха, Мілохна, выйшла замуж за Андрэя Неміровіча, кіеўскага ваяводу, літоўскага польнага гетмана. Іх дачка Багдана Неміровіч стала адзінай спадчынніцай Яўстаха Дашкевіча.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl · Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1065486227 · VIAF: 313441431 |
**Сэйбл** (англ.: Sable) — востраў на паўночным захадзе Атлантычнага акіяна. Уваходзіць у склад муніцыпалітэта Галіфакс правінцыі Новая Шатландыя ў Канадзе. Мае статус запаведніка. Плошча — 36,2 км². Насельніцтва — 5 чал. (2008 г.)

Гісторыя
--------

Адкрыты ў 1521 г. партугальскімі маракамі. Часцяком наведваўся рыбакамі, аднак з-за частых караблекрушэнняў атрымаў мянушку "могілкі караблёў". Мяркуецца, што ў XVII ст. або ў XVIII ст. з пацярпелага судна на востраў трапілі коні, якія і ў нашы дні насяляюць сушу. У 1801 г. па загаду губернатара Новай Шатландыі была пабудавана выратавальная станцыя. Пазней усталяваны 2 маякі. У 2011 г. атрымаў запаведны статус.

Геаграфія
---------

Востраў Сэйбл — вузкая паласа пясчанай сушы, якая месціцца на падводным скальным выступе кайназойскай пары. Знаходзіцца ў 285 км на паўднёвым ўсходзе ад Галіфакса ў Новай Шатландыі. Даўжыня сушы — 40,25 км. Найбольшая шырыня — 1,33 км. На востраве багатыя запасы прэснай вады.

Клімат мяккі марскі. Сярэднегадавая тэмпература — 18,6 °C. Частыя моцныя вятры.

Прырода
-------

Фаўна
Натуральная расліннасць прадстаўлена рознымі травамі. У пачатку XX ст. урад Канады фінансаваў пасадкі дрэваў для стабілізацыі глебы, аднак з 80 000 дрэў захавалася толькі 1 хвоя.

Востраў насяляюць птушкі, цюлені, а таксама коні. Па адной версіі, апошнія трапілі на Сэйбл выпадкова з пацярпелага паўднёваафрыканскага судна. Аднак гісторыкі сцвярджаюць, што коні былі наўмысна паселены акадыянцамі ў XVIII ст. падчас перасялення з Канады ў Луізіяну. У 1960 г. урад Канады абвясціў аб ахове дзікіх статкаў коняў на Сэйбл, але іх колькасць стала рэгулюецца.

Спасылкі
--------

* Sable Island National Park Reserve of Canada
* T. W. Henniga, Water Resources and Environmental Geology of Sable Island, Nova Scotia
* Sable Island Horses
* Graveyard of the Atlantic - Sable Island Treasures Архівавана 21 студзеня 2017.
**Кампіля́цыя** (ад лат. лац.: compilatio — крадзеж, рабаванне, назапашванне выпісаў > фр.: compilation «рабаваць, красці») — літаратурная дзейнасць, якая складаецца ў сачыненні і напісанні тэкстаў (навуковых, вучэбных, мастацкіх) на аснове чужых даследаванняў ці твораў, без іх самастойнай творчай апрацоўкі, часам і без асэнсавання скарыстаных крыніц; таксама літаратурная праца, складзеная такім спосабам. Кампіляцыяй можа быць і частка твора. Кампіляцыю варта адрозніваць ад плагіята, паколькі ў гэтым выпадку гаворка ідзе пра творы (аглядах, нарысах, манаграфіях), якія патрабуюць прыцягненні вялікай колькасці крыніц (напрыклад, у энцыклапедычных артыкулах, біяграфічнай літаратуры, працах па генеалогіі і т. п.).

Этымалогія
----------

У беларускую мову слова перайшло ў першай траціне XIX стагоддзя з французскай мовы, дзе compilation суфіксальным спосабам утворана ад лацінскага compilare «рабаваць, красці».

Гісторыя
--------

З'яўленне кампіляцыі можа быць растлумачана вучэбна-папулярызатарскімі ці асветніцкімі мэтамі, а таксама адсутнасць у старажытныя часы выразнага разумення аўтарства і аўтарскага права на твор складзенае з урыўкаў тэкстаў, запазычаных з перапрацоўкай з іншых твораў, як і сам ход складання такога твора.

Зноскі
------

1. ↑  БСЭ 1973. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFБСЭ1973 (даведка)
2. 1 2  РГЭС 2002.
3. 1 2  Мильчин 2006.
4. ↑  Симаков, Крюковских 1998.
5. ↑  Николаев, Строганов 2006.

Літаратура
----------

* *Мильчин А. Э.* Компиляция // Выдавецкі словарь-справочник: [электронное издание]. — 3-е изд. испр. и доп. — М.: ОЛМА-Пресс, 2006.
* Компиляция // Литература и язык. Современная иллюстрированная энциклопедия / Под ред. П. А. Николаева, М. В. Строганова. — М.: Росмэн-Пресс, 2006. — 584 с. — ISBN 978-5-353-02604-4.
* Компиляция // Российский гуманитарный энциклопедический словарь: В 3 т. — М.: Гуманит. изд. центр ВЛАДОС:, 2002. — Т. 2: З—О. — 720 с.
* Компиляция // Словарь исторических терминов / Под ред. В. С. Симаков, А. П. Крюковских. — Лита, 1998. — 464 с. — ISBN 5-88935-726-8.
**Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь** — рэспубліканскі орган дзяржаўнага кіравання Беларусі ў галіне прыродакарыстання і аховы навакольнага асяроддзя, якi ажыццяўляе экалагічную палітыку дзяржавы.

Гісторыя
--------

Сістэма аховы навакольнага асяроддзя функцыянуе ў рэспубліцы з 1960 года, з моманту ўтварэння Дзяржаўнага камітэта Савета Міністраў БССР па ахове прыроды (пастанова Савета Міністраў БССР ад 29 жніўня 1960 г. № 480).

Дзяржаўны камітэт Савета Міністраў БССР па ахове прыроды утвораны з улікам вялікага дзяржаўнага значэння справы аховы прыроды і рацыянальнага выкарыстання прыродных багаццяў Беларускай ССР.

На Дзяржкамаховыпрыроды былі ўскладзены абавязкі па захаванні, аднаўленню і ўзбагачэнні прыродных рэсурсаў, кантролю за іх рацыянальным выкарыстаннем, ахове і кантролю за рацыянальным выкарыстаннем водных рэсурсаў рэспублікі і перададзеныя наступныя дзяржаўныя структуры:
а) Дзяржаўная інспекцыя па ахове рыбных запасаў і рэгуляванню рыбалоўства пры Савеце народнай гаспадаркі БССР;
б) Упраўленне паляўнічай гаспадаркі і запаведнікаў Галоўнага ўпраўлення лясной гаспадаркі пры Савеце Міністраў БССР;
в) Бярэзінскі дзяржаўны запаведнік, а таксама Валмянскі, Ленінскі, Казянскі, Налібоцкі, Чэрыкаўскі і Чачэрскі паляўнічыя заказнікі).

Кіраўніцтва
-----------

* Міністр — Андрэй Паўлавіч Худык
* Першы намеснік Міністра — Ія Вітальеўна Малкіна
* Намеснікі Міністра:
	+ Намеснік Міністра — Сяргей Сяргеевіч Хрушчоў
	+ Намеснік Міністра — Ігар Міхайлавіч Качаноўскі

Гл. таксама
-----------

* Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь

Крыніцы
-------


| ⛭Выканаўчая ўлада Беларусі |
| --- |
| Міністэрствы | абароны · адукацыі · антыманапольнага рэгулявання і гандлю · архітэктуры і будаўніцтва · аховы здароўя · жыллёва-камунальнай гаспадаркі · замежных спраў · інфармацыі · культуры · лясной гаспадаркі · па надзвычайных сітуацыях · па падатках і зборах · прамысловасці · працы і сацыяльнай абароны · прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя · сельскай гаспадаркі і харчавання · спорту і турызму · сувязі і інфарматызацыі · транспарту і камунікацый · унутраных спраў · фінансаў · эканомікі · энергетыкі · юстыцыі |
| Дзяржаўныя камітэты | ваенна-прамысловы · дзяржаўнага кантролю · дзяржаўнай бяспекі · мытны · па маёмасці · пагранічны · па навуцы і тэхналогіях · па стандартызацыі · статыстычны · следчы |
**Дом Локшына** — будынак у гістарычным цэнтры Магілёва. Размешчаны па Ленінскай вуліцы, 10.

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў канцы ХІХ ст. на вул. Вялікай Садовай як жылы будынак. Належаў Локшыну. Верхні паверх займалі жылыя кватэры, на ніжнім размяшчаўся шэраг крам.

У 1920-х гг. будынак нацыяналізаваны. Выкарыстоўваўся як жылы. На пачатку 1990-х гг. былі праведзены рэканструкцыя і капітальны рамонт МЖК. Цяпер гэта жылы дом, на першым паверсе якога размешчана гарадская арганізацыя воінаў-інтэрнацыяналістаў.

Архітэктура
-----------

Дамы № 6, 8, 10
Дваровы фасад
Дамы № 6, 8, 10 з’яўляюцца адзіным комплексам забудовы, які галоўным фасадам выходзіць на чырвоную лінію забудовы вул. Ленінскай. Дом № 10 уяўляе сабой трохпавярховы, прамавугольны ў плане будынак з праезнай аркай з цыліндрычным скляпеннем (закладзена). У афармленні фасадаў выкарыстаны рустоўка, карнізныя паяскі, прамавугольныя падаконныя нішы. На першым і другім паверхах аконныя праёмы прамавугольныя, на трэцім — арачныя з ліштвамі. Цэнтр фасада акцэнтаваны двума балконамі на другім паверсе і двума балконамі — на трэцім паверсе. Будынак завершаны тонкапрафіляваным карнізам і франтонам з трыма арачнымі вокнамі. Унутраная планіроўка зменена.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  kropki.by — інтэрактыўная мапа Магілёва
2. 1 2 3  Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом Локшына
**Дом Ліфанда** — будынак у Быхаўскім прадмесці Магілёва. Размешчаны па Быхаўскай вуліцы, 6, пры ўваходзе на Быхаўскі рынак. Помнік архітэктуры другой паловы XIX ст.

Гісторыя
--------

Дом у пачатку XX стагоддзя
Належаў Ліфанду. У 1912 годзе тут размяшчалася аптэкарская крама і склад М. М. Іофэ. У аптэках прадаваліся пігулкі, мікстуры, мазі, якія былі зроблены на фармацэўтычных фабрыках і спакаваны адмысловым спосабам. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года пачалася нацыяналізацыя аптэк і аптэкарскіх магазінаў. Пасля ліста ад 13.11.1918 № 75 губернскага фармпада аб рашэнні *«временно опечатать крупные аптекарские магазины для учёта наличности медикаментов, мелким же магазинам предписано в самый кратчайший срок под ответственность владельца представить опись медикаментов»* дадзены бізнэс пачаў закрывацца. 2 лістапада 1924 г. па пастанове Упраўлення Камунальнай Гаспадаркі дом Ліфанда быў нацыяналізаваны. У 1939 г. у былым доме Ліфанда знаходзілася амбулаторыя.

У 2017 г. зроблена рэканструкцыя часткі будынка з упарадкаваннем прылеглай тэрыторыі. Зараз будынак належыць індывідуальнаму прадпрымальніку Жураўлёву Аляксандру Уладзіміравічу. У будынку размешчаны будаўнічыя магазіны.

Архітэктура
-----------

Фасад з боку рынку
Будынак з цэглы, атынкаваны аднапавярховы, але выглядае як двухпавярховы за кошт вельмі высокага цокаля, накрыты крутым двухсхільным дахам. Прамавугольны ў плане, кампактны. Франтон вылучаны прафіліраваным гзымсам. Уваход — з боку бакавога фасада. Паміж цокальным і першым паверхам прафіліраваны паясок. Вокны па галоўным і бакавым фасадах прамавугольныя з ліштвамі. Планіроўка анфіладная.

Зноскі
------

1. 1 2 3  kropki.by — інтэрактыўная мапа Магілёва

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом Ліфанда
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пушкін.
**Алег Ждан** (сапраўднае імя **Алег Аляксеевіч Пушкін**; нар. 5 студзеня 1938, г. Смаленск, РСФСР) — беларускі празаік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і настаўнікаў. Жыў і вучыўся ў г. Мсціславе. Скончыўшы дзесяцігодку ў 1955 годзе, паступіў на гісторыка-геаграфічны факультэт Магілёўскага педінстытута, які скончыў у 1960 годзе. Пасля яго заканчэння працаваў слесарам, інжынерам-дыспетчарам на будаўніцтве Карагандзінскага металургічнага камбіната ў г. Цемір-Таў з 1960 па 1961 гады, у Прыташкенцкай геафізічнай партыі, затым на Брацкім лесапрамысловым комплексе з 1961 па 1963 гады. Там пачаў пісаць апавяданні. Першае з іх «Санька, Туся і брыгадзір» было апублікавана ў 1963 годзе ў штотыднёвіку «Литературная Россия».

З 1963 года жыве ў Мінску. Працаваў на Мінскім трактарным заводзе з 1963 па 1972 год абрубшчыкам, грузчыкам, выбівальшчыкам, наждачнікам, начальнікам змены, затым два гады старшым рэдактарам Беларускага тэлебачання, з 1973 па 1976 і з 1983 па 1984 гады быў рэдактарам кінастудыі «Беларусьфільм». Завочна скончыў ў 1969 годзе Літаратурны інстытут імя М. Горкага, а таксама сцэнарнае аддзяленне Вышэйшых двухгадовых курсаў сцэнарыстаў і рэжысёраў у Маскве. З 1978 года на творчай працы. У 1998 годзе прызначаны дырэктарам выдавецтва «Вышэйшая школа».

Член Саюза пісьменнікаў Беларусі з 1983 года.

Творчасць
---------

Піша на рускай мове. Першая кніга прозы Алега Ждана «У час развітання» выйшла ў 1975 годзе. Псеўданім ад двайнога прозвішча дзеда Ждан-Пушкін.

Творы пісьменніка друкуюцца ў часопісах «Нёман», «Новый мир[ru]», «Знамя[ru]», «Дружба народов[ru]», «Юность[ru]». Пісьменнік падтрымлівае цесную сувязь з мясцовай газетай «Святло кастрычніка», на старонках якой рэгулярна з’яўляюцца новыя творы пісьменніка.

Выдадзены кнігі прозы: «У гасцях і дома» (руск.: В гостях и дома; Масква, 1977), «Знаёмы» (руск.: Знакомый; 1977), «Рысы і абліччы» (руск.: Черты и лица; Масква, 1985), «Па абодва бакі прахадной» (руск.: По обе стороны проходной; Масква, 1987), «Самастойнае жыцце» (руск.: Самостоятельная жизнь; 1990); па яго сцэнарыях «Сумленны, разумны, нежанаты» і «Хачаце любіце, хочаце не» — былі зняты фільмы.

Пісьменік займаецца перакладамі на рускую мову твораў беларускіх пісьменнікаў. У сваёй творчасці распрацоўвае дзве тэмы: жыццё рабочага, гараджаніна ў першым пакаленні, які працуе на вялікім заводзе, і побыт людзей правінцыйных гарадоў Беларусі.

У 1993 годзе Беларускі тэатр імя Я. Коласа (Віцебск) паставіў п’есу «Салгалі Богу, салгалі».

Узнагароды
----------

Лаўрэат Нацыянальнай літаратурнай прэміі 2019 года за кнігу «Геній».

Бібліяграфія
------------

* Ждан Алег (Пушкін Алег Аляксеевіч): Знакамітыя людзі// Памяць: Мсціслаўскі р-н; Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі.—Мн. 1999.—С. 527—528.
* Ждан О. Князь Мстиславский [О.Ждан] / О.Ждан // Святло Кастрычніка. — 2010. — № 78 — 79. — С.6.

Літаратура
----------

* Ждан Алег // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — ISBN 5-340-00709-X.

Спасылкі
--------

* Ждан Алег
**Вода-вадзяны ядзерны рэактар** ― рэактар, у якім у якасці запавольніка і цепланосьбіта выкарыстоўваецца звычайная вада.

Вода-вадзяныя ядзерныя рэактары выкарыстоўваюцца ў розных мэтах: на АЭС, транспарце (звычайна на атамных падлодках, буйных ваенных караблях, ледаколах), у навуковых даследаваннях, магчыма іх выкарыстоўваць для цэнтралізаванага цеплазабяспячэння (гл. атамная станцыя цеплазабяспячэння).

Найбольшае распаўсюджанне на атамных электрастанцыях атрымалі наступныя мадэлі:

* ВВЭР (СССР―Расія)
* PWR (Вестынгаўз, ЗША)
* EPR (AREVA, Францыя ― Германія)

Прынцып дзеяння
---------------

Схема работы энергетычнага вода-вадзянога атамнага рэактара. Цеплыня ад рэактара спачатку перадаецца вадзе першага контуру, потым — праз цеплаабменнік (парагенератар) — вадзе другога контуру. Пры гэтым ціск у другім контуры меншы за першы (адпаведна, і меншая тэмпература кіпення), таму вада ў ім не толькі награваецца, але і выпарваецца, пасля чаго атрыманая пара выкарыстоўваецца для атрымання энергіі.
У корпусе рэактара размешчаны цеплавыдзяляльныя зборкі, якія запоўнены цеплавыдзяляльнымі элементамі, у якіх размешчана ядзернае паліва. Вада праходзіць паміж імі і за кошт ядзернай энергіі награваецца. Пры гэтым вада выконвае роллю запавольніка нейтронаў (зніжае хуткасць нейтронаў да такой, пры якой яны могуць узаемадзейнічаць з атамамі паліва, пры гэтым кінетычная энергія нейтронаў пераходзіць у цеплавую), цепланосьбіта (адводзіць цеплавую энергію ад рэактара) і адбівальніка (не дае нейтронам пакінуць рэактар).

Вада ў рэактары можа знаходзіцца пад любым ціскам, у тым ліку і пры атмасферным. Але ў энергетычных вода-вадзяных рэактарах неабходна выкарыстоўваць ваду пад вялікім ціскам (такім, пры якім яе тэмпература кіпення большая за максімальную тэмпературу пары ў другім контуры, каб прадухіліць яе кіпенне).

Перавагі
--------

* Адмоўны тэмпературны каэфіцыент рэактыўнасці: пры нечаканым павышэнні тэмпературы магутнасць рэактара пачынае падаць, а не павышацца.
* Пры перадачы цеплыні праз парагенератар вада першага контуру не кантактуе з другім, дзякуючы чаму вада і пар там з’яўляюцца нерадыеактыўнымі, што павялічвае бяспеку і змяншае выдаткі на будаўніцтва ахоўных збудаванняў у параўнанні з аднаконтурнымі схемамі АЭС.
* У якасці цепланосьбіта першага контуру вада мае перавагі перад іншымі рэчывамі: яна танная, мае добрыя фізічныя якасці, больш бяспечная.

Недахопы
--------

* Рэактар павінен вытрымліваць вялікі ціск першага контуру.
* Неабходнасць парагенератара ўскладняе і падаражае канструкцыю.
* У большасці рэактараў нельга замяніць паліва падчас працы, для гэтага неабходна спыняць рэактар.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4134661-0 · LCCN: sh85106558 · Microsoft: 2780406361 · NDL: 01213921 · NKC: ph317241 |
**Дом гарадскога купецтва** — будынак у гістарычным цэнтры Магілёва. Размешчаны па Пажарным завулку, 19.

Пабудаваны ў другой палове ХІХ стагоддзя на вул. Паштовай, як прыватнаўласніцкі, і выкарыстоўваўся гарадскім купецтвам. У 1920-я гады будынак быў нацыяналізаваны. У савецкія часы выкарыстоўваўся як жылы.

У 2004 годзе праведзены капітальны рамонт, у час якога быў надбудаваны дысгарманічны мансардавы паверх. Зараз належыць індывідуальнаму прадпрымальніку. У будынку размешчаны: БТА Банк, крамы і салоны.

Архітэктура
-----------

Будынак трохпавярховы, з цэглы, пабудаваны як жылы. Галоўным фасадам выходзіць на чырвоную лінію забудовы Пажарнага завулка. Прамавугольны ў плане, кампактны, падзелены на ярусы прафіляваным гзымсавым паяском. Галоўны фасад мае асіметрычную кампазіцыю пабудовы. Рытм адной часткі будынка ствараецца аконнымі праёмамі прамавугольнай формы рознага памеру.

Пад дахам, у верхняй частцы звонку будынка канструктыўна выдзелены фрыз у выглядзе гарызантальнай паласы, аформленай дэкаратыўнымі элементамі. Планіроўка першага і другога паверхаў змешаная: анфіладная з зальнай. Планіроўка трэцяга паверха калідорная з двухбаковым размяшчэннем памяшканняў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  kropki.by — інтэрактыўная мапа Магілёва

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом гарадскога купецтва (Магілёў)
Свяцейшы Патрыярх Маскоўскі ўсяе Русі з 2009 года Кірыл
**Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі** — тытул прадстаяцеля Рускай праваслаўнай царквы.

Поўны тытул зараз (2008) *Свяцейшы Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі*. Ён быў прыняты ў 1943 годзе пры абранні патрыярхам Сергія (Страгародскага).

Патрыярства заснавана ў Маскве ў 1589 годзе: першым Патрыярхам стаў Іоў. Скасавана ў 1721 годзе; адноўлена рашэннем Памеснага Сабора Расійскай Царквы 28 кастрычніка (10 лістапада) 1917 года.

Спіс Патрыярхаў Маскоўскіх:

* Іоў (1589—1605)
* Гермаген (1606—1612)
* Філарэт (1619—1633)
* Іасаф I (1634—1640)
* Іосіф (1642—1652)
* Нікан (1652—1666)
* Іасаф II (1667—1672)
* Піцірым (1672—1673)
* Іаакім (1674—1690)
* Адрыян (1690—1700)
* Ціхан (1917—1925)
* Сергій (1943—1944)
* Аляксій I (1945—1970)
* Пімен (1971—1990)
* Аляксій II (1990—2008)
* Кірыл (з 2009)

Паводле дзеючага Статуту ад 2000 года, сан Патрыярха з’яўляецца пажыццёвым; права суду над Патрыярхам і нізлажэння яго, роўна як і рашэнне пытання аб яго сыходзе на пакой, належыць Архірэйскаму сабору. У перыяд вакансіі Патрыяршай кафедры Свяшчэнны сінод абірае з ліку сваіх сталых членаў Месцаблюсціцеля Патрыяршага Прастолу. «Не пазней шасці месяцаў па вызваленні Патрыяршага Пасаду Месцаблюсціцель і Свячшэнны сінод… склікаюць Памесны сабор для абрання новага Патрыярха Маскоўскага і ўсяе Русі». Кандыдат у Патрыярхі павінен быць архірэем РПЦ не маладзей за 40 гадоў, мець «вышэйшую багаслоўскую адукацыю, дастатковы досвед епархіяльнага кіравання». Працэдура абрання Патрыярха Статутам не дэталізаваная; «працэдуру абрання ўсталёўвае Свячшэнны Сінод».

Патрыярх уступае ў сан падчас адмысловай урачыстай цырымоніі — інтранізацыі, якая праводзіцца праз некалькі дзён пасля абрання.
**Дом па Камісарыяцкім завулку, 10** — будынак у гістарычным цэнтры Магілёва. Помнік архітэктуры пачатку XX ст.

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў пачатку XX ст. як даходны дом, быў прыватнаўласніцкім. У 1924 г. нацыяналізаваны. Выкарыстоўваўся як жылы і пад розныя ўстановы. Зараз гэта адміністрацыйны будынак ЗТАА «Дыялог-Магілёў».

Архітэктура
-----------

Дваровы фасад
Двухпавярховы вуглавы будынак з двума аднолькавымі фасадамі і вуглавой часткай паміж імі. Пабудаваны з цэглы чырвонага колеру, неатынкаваны, на высокім цокалі. Уваход знаходзіцца ў бакавой частцы аднаго з фасадаў. Першы паверх галоўнага фасада і ўваходная частка апрацаваны рустам. Вокны першага і другога паверхаў маюць лучковыя праёмы з замковым каменем і падаконнымі нішамі. Міжпаверхавы пояс выраблены ў выглядзе хвалістай лініі. Гзымс апрацаваны сухарыкамі. Усе дэкаратыўныя дэталі выкананы цаглянай муроўкай. Дах двухсхільны.

Зноскі
------

1. 1 2  kropki.by — інтэрактыўная мапа Магілёва

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом па Камісарыяцкім завулку, 10
**Жандарскія казармы** — будынак у цэнтры Магілёва. Размешчаны па Першамайскай вуліцы, 73. У будынку цяпер размяшчаецца Магілёўскі абласны тэатр лялек. Помнік архітэктуры сярэдзіны ХІХ ст.

Гісторыя
--------

Жандарская казарма пабудавана да 1861 года на былым Дняпроўскім праспекце, 99. На пачатку 1840-х гг. у Магілёве была пабудавана новая турма. У 1850 г. губернскім архітэктарам І. М. Фёдаравым быў распрацаваны праект пабудовы казармы для жандарскай каманды. Неўзабаве ён быў рэалізаваны і казарма разам з брамай і агароджай склала адзіны комплекс з турмой. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі тут размяшчаўся конны рэзерв міліцыі.

Пасля Вялікай Айчыннай вайны будынак быў перададзены *Дому піянераў*, пазней выкарыстоўваўся як *Дом настаўніка*.

У 1976 г. будынак перададзены абласному тэатру лялек. У верасні 2008 г. тэатр быў зачынены на рэстаўрацыю і рэканструкцыю. У выніку побач са старым будынкам ХІХ ст. з боку царквы Трох свяціцеляў быў узведзены новы сучасны корпус тэатра. Тут размясціліся зала для гледачоў амаль на 200 месцаў з сучаснай сцэнай, харэаграфічная і рэпетыцыйная залы, памяшканні пад майстэрні. Пасля двух гадоў рэканструкцыі 29 снежня 2010 г. Магілёўскі абласны тэатр лялек быў адчынены.

Архітэктура
-----------

Двухпавярховы мураваны будынак галоўным фасадам выходзіць на чырвоную лінію забудовы вул. Першамайскай. Прамавугольны ў плане, кампактны. Галоўны фасад мае сіметрычную кампазіцыю пабудовы з уваходам у цэнтры галоўнага фасада. Сцены гладкія, рытмічна падзелены аконнымі праёмамі на 7 восей. Вокны, як і ўваход, прамавугольныя з паўцыркульным завяршэннем і падаконнымі нішамі, з аздобленымі рустам ліштвамі. Вуглы па ўсёй вышыні выдзелены рустоўкай. Дэкаратыўныя дэталі фасада падкрэслены белым колерам. Фасад завершаны шырокім прафіляваным гзымсам. Дах вальмавы.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  kropki.by — інтэрактыўная мапа Магілёва

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Жандарскія казармы (Магілёў)
**Сямён Яфімавіч Сцяпук** (1911, вёска Гарадзішча, Петрыкаўскі раён, Гомельская вобласць — 1988, Мінск) — капітан МУС СССР, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Сямён Сцяпук нарадзіўся 26 студзеня 1911 года ў вёсцы Гарадзішча (цяпер — Петрыкаўскі раён Гомельскай вобласці Беларусі). Скончыў Гомельскі будаўнічы тэхнікум. У 1930—1936 гадах праходзіў службу ў Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі. Пасля дэмабілізацыі, працаваў у органах НКУС СССР. У чэрвені 1941 года Сцяпук паўторна быў прызваны ў армію і накіраваны на фронт Вялікай Айчыннай вайны. У 1942 годзе ён скончыў курсы малодшых лейтэнантаў.

Да лістапада 1943 года старшы лейтэнант Сямён Сцяпук камандаваў ротай аўтаматчыкаў 520-га стралковага палка 167-й стралковай дывізіі  (руск.) (бел. 38-й арміі  (руск.) (бел. 1-га Украінскага фронту. Вызначыўся падчас вызвалення Кіева. 3-5 лістапада 1943 года рота Сцяпука паспяхова дзейнічала падчас баёў за Пушчу-Вадзіцу  (руск.) (бел. і Святошына  (руск.) (бел. нанёсшы ворагу вялікія страты.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 10 студзеня 1944 года старшы лейтэнант Сямён Сцяпук быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка».

У 1947—1960 гадах Сцяпук зноў працаваў у органах МУС СССР, быў звольнены ў запас у званні капітана. Пражываў у Мінску. Памёр 11 сакавіка 1988 года.

Быў таксама ўзнагароджаны ордэнамі Чырвонага Сцяга, Аляксандра Неўскага і Айчыннай вайны 1-й ступені, шэрагам медалёў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Степук Семён Ефимович (руск.).  AZ Library. Праверана 2014-7-16.
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 10 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 19 января (№ 3 (263)). — С. 1

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Навечно в сердце народном, 3-е изд. доп. и испр. Минск, 1984. / стр. 495.

Спасылкі
--------

Сямён Яфімавіч Сцяпук на сайце «Героі краіны»
**Івуарыйскі народны фронт, ІНФ** (фр.: Front populaire ivoirien, *FRI*) — палітычная партыя Кот-д’Івуара, створаная ў падполлі ў 1982 годзе. З 2000 па 2011 год знаходзілася ва ўладзе. Раней складалася ў Сацыялістычным інтэрнацыянале.

Гісторыя
--------

У 1982 годзе Ларан Гбагбо і яго жонка Сімона заснавалі падпольную групу «Івуарыйскі народны фронт». Першапачаткова арганізацыя абапіралася на марксізм-ленінізм і агітавала за шматпартыйнасць.

У 1988 годзе ІНФ ператвараецца ў палітычную партыю. У 1990 годзе рух легалізаваўся. Партыя пераарыентавалася на дэмакратычны сацыялізм і барацьбу з неакаланіялізмам.

У перыяд з 2000 па 2011 год Ларан Гбагбо з’яўляўся прэзідэнтам краіны. Перыяд яго кіраўніцтва адзначаны палітычным гвалтам і грамадзянскай вайной.

У 2011 годзе ІНФ апынуўся ў цяжкім становішчы: прэзідэнт Гбагбо быў зрынуты, партыю выключылі з Сацыялістычнага Інтэрнацыянала, частка членаў на чале з Мамаду Кулібалі пакінулі рух.

Пасля страты ўлады ІНФ пакутаваў ад унутранапартыйных канфліктаў. Партыя апынулася перад пагрозай расколу. У жніўні 2021 года былы лідар ІНФ Ларан Гбагбо абвясціў аб сыходзе з партыі і аб намеры стварыць новы рух. У кастрычніку ён заснаваў «Афрыканскую народную партыю — Кот-д’Івуар», якая вызначала сябе як панафрыканістычную і сацыялістычную.

На рэгіянальных выбарах 2023 года ІНФ сфарміраваў з «Аб’яднаннем уфуэтыстаў за дэмакратыю і мір» партыйную кааліцыю.

Заўвагі
-------

1. ↑  *Valentin Hodonou*. Pourquoi les anciens opposants deviennent des présidents pourris (фр.). *Slate Afrique* (12 juillet 2011). — «Le Front populaire ivoirien (FPI), le parti d’obédience marxiste-léniniste qu’il fonde en 1982, a été le fer de lance de la contestation du pouvoir du «père de la nation».»  Праверана 4 février 2014.
2. ↑  Le Front Populaire Ivoirien (FPI) de Laurent Gbagbo, expulsé de l’Internationale Socialiste (officiel) - ConnectionIvoirienne.net
3. ↑  Miaka-Koulibaly / Qui peut sauver le Fpi ?
4. ↑  Côte d'Ivoire : Laurent Gbagbo... loin des yeux, loin du cœur
5. ↑  Crise au Fpi / Sangaré Abou Drahamane : « Affi est un étranger » (фр.). *afriquessor.com*. Праверана 16 avril 2015.
6. ↑  Côte d’Ivoire : l’ancien président Laurent Gbagbo va créer un nouveau parti **(нявызн.)**. *Lemonde.fr*. Праверана 10 août 2021.
7. ↑  *Pierre Pinto*. Côte d'Ivoire: Laurent Gbagbo s'apprête à lancer son nouveau parti **(нявызн.)**.  RFI (16 10 2021).
8. ↑  *Florence Richard*. Côte d’Ivoire – Laurent Gbagbo : « Je ferai de la politique jusqu’à ma mort » **(нявызн.)**.  Jeune Afrique (17 10 2021).
9. ↑  { Côte d’Ivoire: le RHDP et le FPI signent un accord de partenariat, une première]

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 0339 7144 · LCCN: n88615448 · SUDOC: 029512530 · VIAF: 154450525 |
Альбрэхт Дзюрэр — Прапорцыі цела чалавека
**Анато́мія чалаве́ка** (ад стар.-грэч.: ἀνατομή — рассяканне < стар.-грэч.: ἀνά зверху і стар.-грэч.: τομή, tomé — разразанне) — раздзел анатоміі, які займаецца вывучэннем будовы цела чалавека на макраўзроўні. Традыцыйна лічыцца, як і гісталогія, фундаментальнай медыцынскай марфалагічнай дысцыплінай, якая стварае падмурак для клінічнага навучання лекараў.

Анатомія «нармальнага» (здаровага) цела чалавека традыцыйна разглядаецца па сістэмах органаў — нармальная (сістэматычная) анатомія чалавека. Апроч гэтага, на базе анатоміі чалавека, з улікам накопленага хірургічнага досведу, была створана такая дысцыпліна, як тапаграфічная анатомія, якая дазваляе хірургам вывучаць будову цела па абласцях, разглядаючы ўзаемаадносіны органаў адзін з адным, са шкілетам і інш. Развіваецца функцыянальная анатомія, якая разглядае будову чалавека з пункту гледжання яго функцый (напрыклад, будова крывяносных судзін з пазіцый гемадынамікі, механізм перабудовы косткі з улікам функцый цягліц, якія ўздзейнічаюць на яе і г. д.).

Дасягненні медыцыны спрыялі вылучэнню асобнай дысцыпліны, якая вывучае марфалагічныя змены сістэм і органаў чалавека пры захворваннях — паталагічнай анатоміі. Аднак трэба адзначыць тое, што паталагічная анатомія болей абапіраецца на гісталогію і гісталагічныя метады даследаванняў.

З развіццём рэнтгеналогіі была створана прынцыпова новая анатамічная дысцыпліна — рэнтгенаанатомія, прадметам вывучэння якой з'яўляецца структура рэнтгеналагічнага малюнка ўнутраных органаў. Вонкавую форму цела чалавека і яго прапорцыі вывучае пластычная анатомія.

Гл. таксама
-----------

* Terminologia Anatomica

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Анатомія чалавека

| ⛭**Раздзелы анатоміі** |
| --- |
| Анатомія чалавека ·  Анатомія жывёл ·  Анатомія раслін ·  Параўнальная анатомія |
| Звычайная анатомія чалавека | Астэалогія ·  Сіндэсмалогія ·  Міялогія ·  Спланхналогія ·  Ангіялогія ·  Нейралогія ·  Эстэзіялогія ·  Эндакрыналогія |

| ⛭Чалавек разумны |
| --- |
| 
Анатомія •
Біялогія •
Знешні выгляд •
Гендар •
Генетыка •
Здароўе •
Мастацтва •
Гісторыя •
Культура •
Навука •
Зносіны •
Грамадства (тыпы) •
Паводзіны •
Правы •
Прырода •
Развіццё •
Розум •
Сексуальнасць •
Спорт •
Тэхналогія •
Цывілізацыя •
Чалавецтва •
Эвалюцыя •
Этыка
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11930890g · LCCN: sh85004839 · NKC: ph118421 |
**Шні́таўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Расонскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Шнітаўка.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Дрэтунскага раёна Полацкай акругі БССР. З 3 ліпеня 1925 года ў складзе Краснапольскага, з 4 жніўня 1927 года ў складзе Расонскага раёнаў Полацкай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Расонскім раёне БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Полацкай акругі, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Дудчынскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Витебской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Вестыбулярны апарат** (ад лац.: Vestibulum) — орган, які ўспрымае змены становішча галавы і цела ў прасторы і кірунак руху цела ў пазваночных жывёл і чалавека; частка ўнутранага вуха. Вестыбулярны апарат — складаны рэцэптар вестыбулярнага аналізатара. Структурная аснова вестыбулярнага апарату — комплекс скопішчаў раснічастых клетак унутранага вуха, эндалімфы, уключаныя ў яе вапнавыя ўтварэнні — аталіты і жэлепадобныя купулы ў ампулах паўкругавых каналаў. З рэцэптараў раўнавагі паступаюць сігналы двух тыпаў: статычныя (звязаныя са становішчам цела) і дынамічныя (звязаныя з паскарэннем). Абодва тыпы сігналаў узнікаюць пры механічным раздражненні адчувальных валасінак зрушэннем альбо аталітаў (або купул), альбо эндалімфы. Звычайна аталіт мае большую шчыльнасць, чым навакольная эндалімфа, і падтрымліваецца адчувальнымі валасінкамі. Пры змене становішча цела змяняецца кірунак сілы, якая дзейнічае з боку аталіту на адчувальныя валасінкі.

Вестыбулярная трэніроўка: атлет робіць стойку на адной руцэ.
Перадача ўзбуджэння вестыбулярнага апарату ў мозг ажыццяўляецца вестыбулярнай галіной слыхавога нерва. Цэнтры вестыбулярнай функцыі звязаныя з мазжачком, ядрамі вокарухальных нерваў і цэнтрамі вегетатыўнай нервовай сістэмы. Вышэйшыя коркавыя цэнтры вестыбулярнага апарату размешчаны ў скроневай вобласці вялікіх паўшар’яў галаўнога мозгу. Пры раздражненні рэцэптараў вестыбулярнага апарату ўзнікае шэраг рэфлексаў (змена тонусу цягліц шыі, тулава і канечнасцей), якія дазваляюць захаваць раўнавагу пры змене становішча цела. Гэтыя рэфлексы суправаджаюцца паторгваннем вачэй (ністагм) і вегетатыўнымі рэакцыямі. У чалавека пры моцных раздражненнях вестыбулярнага апарату развіваецца сімптамакомплекс укалыхвання (галавакружэнне, парушэнне сардэчнай дзейнасці, рытму дыхання, млоснасць, ваніты), характэрныя, напрыклад, для марской хваробы. Пры частых паўторах моцных вестыбулярных раздражненняў рэакцыя на іх слабее. На гэтым заснавана вестыбулярная трэніроўка, якую выкарыстоўваюць пры фізічнай падрыхтоўцы маракоў, лётчыкаў, касманаўтаў і г.д.

Літаратура
----------


|  |  |
| --- | --- |
|  | Практыкаванні на раўнавагу |

\* Вестыбулярны апарат // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — С. 119. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
**Пагроза** ў крымінальным праве — выказаны ў любой форме намер прычыніць фізічную, матэрыяльную ці іншую шкоду грамадскім або асабістым інтарэсам.

У крымінальным праве Рэспублікі Беларусь найбольш небяспечныя віды пагроз — забойствам, нанясеннем цяжкіх цялесных пашкоджанняў або знішчэннем маёмасці шляхам падпалу і да т.п. якія ствараюць самастойныя саставы злачынства. Разглядаецца заканадаўствам як сродак псіхічнага насілля  (руск.) (бел. над чалавекам і караецца ў крымінальным парадку.

Літаратура
----------

* Пагроза // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
**Дзяржаўны ўніверсітэт імя Сцівена Остына** (англ.: Stephen F. Austin State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Накадочэс у штаце Тэхас.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Вучэльня была заснавана як педагагічны каледж у 1923 годзе і пасля перайменавана ў гонар аднаго з бацькоў-заснавальнікаў Тэхаса Сцівена Фулера Остына. Кампус знаходзіцца на частцы сядзібы Томаса Джэферсана Раска. 11 мая 2023 года ўніверсітэт увайшоў у сістэму Тэхаскага ўніверсітэта, раней гэта быў адзін з двух дзяржаўных універсітэтаў штата, не звязаных з адной з сямі універсітэцкіх сістэм Тэхаса.

Структура
---------

* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі
* Каледж прыгожых мастацтваў
* Каледж вольнх і прыкладных мастацтваў
* Каледж навук і матэматыкі
* Ганаровы каледж
* Школа аспірантуры

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Тэхас

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Астравы Прынс-Эдвард** (афр.: Prins Eduard-eilande, англ.: Prince Edward Islands) — архіпелаг у паўднёва-заходняй частцы Індыйскага акіяна ў складзе ПАР. Плошча - 335 км². Сталага насельніцтва няма.

Геаграфія
---------

Карта
Архіпелаг Прынс-Эдвард складаецца з 2 астравоў: Прынс-Эдвард (45 км²) і Марыён (290 км²), а таксама 2 невялікіх груп скал. Ён месціцца ў 2477 км на паўднёвы ўсход ад Прэторыі, сталіцы ПАР. Абодвы астравы ўяўляюць сабою шчытавыя вулканы, прычым Марыён застаецца актыўным. Найвышэйшы пункт вострава Прынс-Эдвард — пік Ван Зіндэрэма Бакера (672 м). Найвышэйшы пункт вострава Марыён — пік Маскарын (1242 м).

Клімат субантарктычны вільготны. Сярэднегадавая тэмпература +5,5°C. Сапраўдныя замаразкі здараюцца толькі ўлетку з мая да верасня, але тэмпература не падае ніжэй за −7°C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 2399 мм.

Прырода
-------

На астравах Прынс-Эдвард дамінуюць гарыстыя ландшафты з нізіннымі тарфянікамі каля ўзбярэжжа. З-за аддаленнасці ад кантынентаў флора бедная, прадстаўлена травяністымі тундрамі. Астравы знакаміты багатым птушыным светам. Толькі на востраве Марыён гняздуе некалькі мільёнаў птушак, у тым ліку 1,4 млн пінгвінаў. Берагі астравоў наведваюць цюлені.

Для захавання прыроды астравоў у 1995 г. яны абвешчаны марскім запаведнікам.

Гісторыя
--------

Астравы адкрыты 4 сакавіка 1663 г. галандскімі мараплаўцамі. Аднак першая занатаваная высадка людзей на бераг адбылася толькі ў 1799 г. калі яго наведалі французскія паляўнічыя на цюленяў. 29 снежня 1947 г. ПАР анексавала востраў Прынс-Эдвард. 4 студзеня 1948 г. да тэрыторыі ПАР быў далучаны востраў Марыён. З 1959 г. вядуцца навуковыя назіранні. На востраве Марыён працуе метэаралагічная станцыя.

Спасылкі
--------

* John Cooper, ANTARCTICA AND ISLANDS Архівавана 14 мая 2016.
* Antarctica and southern oceans islands
* South Africa Prince Edward Islands RIS
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сыркін.

**Якаў Ківавіч Сыркін** (23 лістапада [5 снежня] 1894, Мінск - 8 студзеня 1974, Масква) — савецкі вучоны, акадэмік Акадэміі навук СССР.

Біяграфія
---------

Сын *Ківы Якаўлевіча (Янккелевіча) Сыркіна*. У 1912 паступіў на хімічны факультэт універсітэта ў горадзе Нансі, дзе правучыўся да 1914 года. У сувязі з распачатай вайной, быў вымушаны перапыніць вучобу і вярнуцца ў Расію. У 1915 годзе ён паступіў на хімічны факультэт Рыжскага політэхнічнага інстытута, у 1918 паступіў у Іванава-Вазнясенскі політэхнічны інстытут, які быў створаны на аснове эвакуяванага РПІ, скончыў ІВПІ ў 1919. Пасля заканчэння інстытута, працягнуў у ім працу. У 1922 годзе быў абраны дацэнтам. З 1925 да 1930 г. займаў пасаду загадчыка кафедры.

Пасля падзелу ІВПІ ў 1930 г. працягнуў працу ў Іванаўскім хіміка-тэхналагічным інстытуце, але прапрацаваў у ім толькі адзін год, бо ў 1931 годзе быў прызначаны загадчыкам кафедры ў Маскоўскім дзяржаўным універсітэце тонкіх хімічных тэхналогій імя Ламаносава, дзе прапрацаваў да 1974 года. У 1932 Сыркін пераехаў у Маскву і арганізаваў лабараторыю будовы малекул ў інстытуце імя Карпава, у якой займаў пасаду загадчыка да 1952 года. У 1935 яму была прысуджана ступень доктара хімічных навук. 30 верасня 1943 года быў абраны членам-карэспандэнтам Акадэміі навук СССР па спецыяльнасці "агульная і фізічная хімія", 20 чэрвеня 1964 - акадэмікам па спецыяльнасці "хімічная фізіка". З 1967 па 1974 гг. працаваў загадчыкам аддзела ў Інстытуце агульнай і неарганічнай хіміі імя Курнакова.

Зноскі
------

1. ↑  Сыркин Яков Кивович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).
**Уладзімір Паўлавіч Трафіменка** (4 красавіка 1944 — 17 кастрычніка 2021) — беларускі дызайнер, спецыяліст у прамысловым дызайне i мастацтве.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (1975) па спецыяльнасці «мастак-канструктар». Працаваў у галіне прамысловага дызайну на розных прадпрыемствах Мінска. У 1973—1978 гадах браў значны удзел у стварэнне асартыменту ВА «Луч» — мужчынскіх, жаночых, дзіцячых і іншых гадзіннікаў «Луч», распрацоўкі абаронены патэнтамі і атрымалі медалі ВДНГ СССР. Таксама У. П. Трафіменкам распрацаваны вежавы гадзіннік на адміністратыўным будынку ВА «Луч».

У 1987 годзе прыняты у Саюз дызайнераў СССР. З 1989 года член Савета Беларускага саюза дызайнераў, пэўны час намеснік прэзідэнта гэтай арганізацыі. З 1990 года ўзначальваў ТАА «Сэнс-Тэхна», якое з 1996 года распрацоўвае і вырабляе навукаёмістае абсталяванне ў галіне рэнтгенаграфіі і спектраметрыі, адзначана міжнароднымі ўзнагародамі. 

У 1999—2002 гадах быў членам Ваенна-геральдычнай камісіі Савета Бяспекі Рэспублікі Беларусь. Паводле эскізаў У. П. Трафіменкі выраблена значная колькасць дзяржаўных узнагарод і іншых знакаў. Браў актыўны ўдзел у рабочай групе па пераглядзе статуса і вонкавага выгляду дзяржаўных узнагарод па распараджэнні Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

Жыў і працаваў у Мінску. Памёр 17 кастрычніка 2021 года.

Прызнанне
---------

* Медаль ордэна БПЦ свяціцеля Кірылы Тураўскага (2007)
* Ордэн Пашаны (2014)
* Падзяка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (29 красавіка 2019) «*за выдатныя дасягненні ў прафесійнай дзейнасці, значны асабісты уклад у развіццё нацыянальнага прамысловага дызайну і мастацтва*».

Зноскі
------

1. ↑  17.10.21 ушел из жизни на 78 году жизни Владимир Павлович Трофименко, талантливый дизайнер, общественный деятель, организатор **(нявызн.)**.  Беларускі саюз дызайнераў. Facebook (18 кастрычніка 2021).

Спасылкі
--------

* Александр Лукашенко 11 сентября вручил госнаграды заслуженным работникам различных сфер Архівавана 28 студзеня 2020.
* Состав Военно-геральдической комиссии при Совете Безопасности Республики Беларусь
* Представители различных сфер деятельности удостоены госнаград