**Араві́чы** (трансліт.: *Aravičy*, руск.: Аровичи) — былая вёска ў Хойніцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Стралічаўскага сельсавета.

Гісторыя
--------

### Вялікае Княства Літоўскае

Ці не ўпершыню паселішча згаданае ў памятным запісе 1526 года ігумена Свята-Міхайлаўскага (Залатаверхага) манастыра ў Кіеве Макарыя – «*купилъ есми у Марка* [папраўдзе: Макара] *Орменина Киевского две службе, у-въ Оревицкой волости Лысковщину а Погоны*». Названыя Аравічы і ў пацвярджальнай грамаце манастыру караля Жыгімонта Старога, датаванай 30 снежня 1543 года: «*Били намъ чоломъ игуменъ Филаретъ зо всими чернцы манастыря святого Михаила Золотоверхого, у Киеве, и поведили передъ нами, ижъ которыи две службе людей, на Припяти, у Воревичохъ, на имя Лысковщину и Погонную купилъ игуменъ святого Михаила небожчикъ Макарей*...».

Напярэдадні падпісання акту Люблінскай уніі ўказам караля Жыгімонта Аўгуста ад 6 чэрвеня 1569 года Кіеўскае ваяводства (і Аравічы з прылегласцямі) было далучана да Кароны Польскай.

### Карона Каралеўства Польскага

4 чэрвеня 1570 года каралём Жыгімонтам Аўгустам выдадзена чарговая пацвярджальная грамата манастыру на Лыскоўшчыну і Пагонную, у якой зноў згаданыя Аравічы, але воласць названая слушна, хоць і ў скарочаным выглядзе: «…*ижъ две службы людей на Припяти у въ Оревичахъ… у волости Сороцкой игуменъ святого Михаила Золотоверхого, небожчикъ Макарей, купилъ*…». Надалей урэшце крыніцы паведамілі і пра тое, хто валодаў самымі Аравічамі. У падатковым рэестры Кіеўскай зямлі, складзеным у 1581 годзе каралеўскім слугой і паборцам панам Мацеем Язерскім, Аравічы і яшчэ 15 сёл паказаныя прыналежнымі Кіева-Пячорскаму манастыру ў асобе яго архімандрыта, епіскапа ўладзімірскага Мялеція Храбтовіча. Уласнасцю Пячорскага манастыра сяло Аравічы (Orewicze) названа таксама ў вопісе рухомай і нерухомай маёмасці, калі на пасаду яго архімандрыта ў 1593 годзе заступаў Нікіфар Тур.

Ад мяжы сяла Аравічы пачыналіся ўгоддзі сяла Краснаселле пана Мікалая Харлінскага і сяла Лыскоўцаў Кіеўскага Свята-Міхайлаўскага Залатаверхага манастыра ў асобе яго ігумена Іосіфа Міроўскага, што засведчана ў іх дамове ад 20 снежня 1603 года.

Антымінс 1627 года для царквы ў Аравічах.25 сакавіка 1627 года праваслаўны мітрапаліт кіеўскі і галіцкі Іоў Барэцкі асвяціў антымінс на здзяйсненне боскай літургіі ў царкве Раства Найсвяцейшай Багародзіцы ў сяле Аравічах.

Згодна з тарыфам падымнага падатку Кіеўскага ваяводства 1628 года, з 7 дымоў сяла Аравічы архімандрыта Пятра Магілы і капітулы Кіева-Пячорскага манастыра скарб мусіў атрымаць па 3 злотыя, з 2 агароднікаў па 24 грошы, з адной убогай халупы яшчэ 20 грошаў. 10 мая 1682 года, кароль Ян Сабескі, зважаючы на страту Кіева ў войнах з Расіяй, дзеля чаго добры Кіева-Пячорскага манастыра пазбавіліся гападароў, падараваў іх адміністратару Кіеўскай мітраполіі епіскапу львоўскаму і галіцкаму Іосіфу Шумлянскаму. Надалей яны пазначаліся, як прыналежныя манастыру, хіба намінальна. У пераліку сёл епіскапа, складзеным у ліпені т. г. названыя і Аравічы (А*г*ревичи), але з неверагодна вялікай колькасцю двароў — ажно 64. У 1683 годзе, калі маёнткамі Кіеўскай мітраполіі і Пячорскай архімандрыі кіраваў чашнік падольскі Самуіл Шумлянскі, брат епіскапа, з 8 дымоў у Аравічах Пячорскага манастыра выплачваліся 2 злотыя. Згаданыя Аравічы ў рэестры рэвізіі 1686 года палескіх вёсак Кіеўскай мітраполіі і Кіева-Пячорскай архімандрыі пры прыняцці іх ад пана Журакоўскага, войскага галіцкага.

16 сакавіка 1706 года епіскап львоўскі і галіцкі Іосіф Шумлянскі за 6 300 злотых перадаў у трохгадовую арэнду братавай удаве Аляксандры Шумлянскай Беласароцкі ключ, у складзе якога і сяло Аравічы. 28 днём лістапада 1714 года датаваны кантракт, падпісаны ў Даўлядах паміж кіеўскім мітрапалітам Львом Кішкам і пісарам земскім мазырскім Тэафілам Лянкевічам-Іпагорскім на трохгадовую арэнду Беласароцкага ключа (у тым ліку сяла Аравічы) за 510 бітых талераў. 2 жніўня 1717 года мітрапаліт Леў Кішка аддаў Беласароцкі ключ з Аравічамі ў арэнду на тры гады харунжаму кіеўскаму Казіміру Стэцкаму за сімвалічныя 170 злотых. 12 сакавіка 1728 года пазначаны запіс у кнізе Оўруцкага гродскага суда аб уводзе ў валоданне Беласароцкім ключом адміністратара Кіеўскай мітраполіі епіскапа Афанасія Шаптыцкага.

На 1734 год Аравічы ў складзе Беласароцкага ключа, як і раней, належалі Кіеўскай мітраполіі. Паводле «Апісання цэркваў горада Рэчыцы і Рэчыцкага павета, падпарадкаваных Чарнігаўскай духоўнай кансісторыі» 1796 года, Раства-Багародзіцкай царкве ў Аравічах у 1737 годзе выдадзены фундуш мітрапалітам кіеўскім. Згодна з земскай кнігай Кіеўскага ваяводства, 23 студзеня 1747 года ў валоданне маёнткамі Кіеўскай мітраполіі і Кіева-Пячорскай архімандрыі, у тым ліку Беласароцкім ключом з Аравічамі, уведзены новы адміністратар архіепіскап Фларыян Грэбніцкі. Паводле звестак на 1748 год ксяндза Караля Непамуцэна Арлоўскага, Аравічы былі сярод паселішчаў, частка жыхароў якіх (з ліку шляхты) належала да Астраглядавіцкай парафіі Оўруцкага дэканату Кіеўскай дыяцэзіі. У 1754 годзе з 27 двароў (×6 — прыкладна 162 жыхары) вёскі Аравічы выплачваліся «*do grodu*» (Оўруцкага замка) 4 злотыя і 5 з паловай грошаў, «na milicję» (на вайсковыя патрэбы павета і ваяводства) 16 зл. і 22 гр..

У 1777 годзе ў Аравічах на сродкі прыхаджан узведзены новы драўляны будынак царквы Раства Найсвяцейшай Багародзіцы. 14 кастрычніка 1780 года возны генерал ваяводства Кіеўскага «i innych» Базыль Валынец увёў у валоданне маёнткамі, у тым ліку Аравічамі ў складзе Беласароцкага ключа, новага кіеўскага мітрапаліта і адміністратара Кіева-Пячорскай архімандрыі Ясона Смагаржэўскага. У канцы дакумента возны, не ўмеючы пісаць, добрасумленна «*znak krzyża świętego położył*».

### Расійская імперыя

Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Аравічы апынуліся ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесніцтва (губерні), з 1796 года ў складзе ўпарадкаванага Рэчыцкага павета Маларасійскай, а з 29 жніўня 1797 года Мінскай губерні Расійскай імперыі. З крыніцы, заснаванай на матэрыялах рэвізіі 1795 года, вядома, што сяло Аравічы заставалася ўласнасцю Кіеўскай мітраполіі ў асобе яе галавы Феадосія Растоцкага. У метрычнай кнізе 1795 года Раства-Багародзіцкай прыходскай царквы ў Аравічах маюцца звесткі пра нараджэнне і хрост 18 хлопчыкаў і 10 дзяўчынак, 7 шлюбаў, пахаванне 11 мужчын і 5 жанчын. Святаром на той час быў Антоній Кміта, дзячком Аверкій Кміта.

Аравічы на ваенна-тапаграфічнай карце Ф. Ф. Шуберта. 1850 г.Згодна з энцыклапедыяй «Гарады і вёскі Беларусі», у 1834 годзе ў Аравічах налічвалася 53 двары, сяло належала пану Горвату. На 1850 год — 66 двароў. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засведчана, што 236 жыхароў сяла Аравічы з’яўляліся прыхаджанамі царквы Раства Найсвяцейшай Багародзіцы.

У парэформенны перыяд сяло належала да Дзёрнавіцкай воласці. У пачатку 1870 года ў Аравічах — 102 мужчынскія душы з ліку сялян-уласнікаў, прыпісаных да сельскага таварыства. У спісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павета) Мінскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Раства-Багародзіцкай прыходскай царквы названыя настаяцель а. Самуіл Лісоўскі, в. а. штатнага псаломшчыка Капітон Лісоўскі. Да прыходу, акрамя сяла Аравічы, належалі вёскі Краснаселле, Дронькі і Пагоннае. На 1879 год царкоўны прыход налічваў 497 душ мужчынскага і 599 душ жаночага полу верных сялянскага саслоўя. У 1886 годзе ў сяле 39 двароў, 334 жыхары.

Паводле перапісу 1897 года, у Аравічах было 87 двароў з 513 жыхарамі, дзейнічалі хлебазапасны магазін, карчма. На 1909 год у паселішчы налічвалася 115 двароў, 774 жыхары.

### Найноўшы час

9 лютага 1918 года, яшчэ да падпісання Брэсцкага міру з бальшавіцкай Расіяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі Украінскай Народнай Рэспубліцы. У адказ на гэта, 9 сакавіка Другой Устаўной граматай тэрыторыя абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Аравічы ў складзе Рэчыцкага павета, аднак, апынуліся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губерні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 мая тут дзейнічала «варта Украінскай Дзяржавы» гетмана Паўла Скарападскага.

Аравічы на карце генштаба РККА Беларусі і Літвы. 1935 г.1 студзеня 1919 года, згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі, але 16 студзеня разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да РСФСР.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года Аравічы — цэнтр сельсавета ў Хойніцкім раёне Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены праз далучэнне да яго тэрыторый скасаваных Дронькаўскага, Краснасельскага і Паганянскага сельсаветаў. З 26 ліпеня 1930 года ў складзе Хойніцкага раёна БССР. У тым жа годзе арганізаваны калгасы «Камунар» і «Перамога сацыялізму», працавалі вятрак, кузня, ваўначоска, пачатковая школа, хата-чытальня, аддзяленне спажывецкай кааперацыі. З 20 лютага 1938 года ў складзе Палескай вобласці з цэнтрам у Мазыры.

Напярэдадні Вялікай Айчыннай вайны ў Аравічах было 237 двароў, 711 жыхароў. У красавіку-маі 1943 года ў вёсцы размяшчаўся Пуцілаўскі партызанскі атрад і штаб злучэння С. А. Каўпака. Непадалёку на рацэ Прыпяці была разгромлена нямецкая флатылія. У жніўні 1943 года акупанты спалілі ў Аравічах 79 двароў і загубілі 21 жыхара. 81 вясковец загінуў на франтах.

З 8 студзеня 1954 года Аравічы — у складзе Гомельскай вобласці. Дзейнічала сярэдняя школа. Паводле перапісу 1959 года, у вёсцы было 923 жыхары. Цэнтр саўгаса «Аравічы».

8 студзеня 1987 года Аравіцкі сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Стралічаўскага сельсавета. На момант скасавання сельсавет налічваў 7 населеных пунктаў: вёскі Аравічы, Дронькі, Краснаселле, Пагоннае, Хвашчоўка, пасёлкі Гнездзенка і Града.

Заўвагі
-------

1. ↑  П. Г. Кляпацкі памылкова ўважаў яго і за першага вядомага ўладальніка Аравічаў. Але апошнія названыя тут хіба дзеля лакалізацыі падараваных службаў.
2. ↑  Воласць тая, пэўна, — Беласароцкая, бо Аравіцкай ніколі не існавала. Памылка ігумена, аднак, сведчыць пра тое, што ў межах сучаснай Беларусі на левым беразе Прыпяці найбольш вядомым, прынамсі яму, сялом былі Аравічы.
3. ↑  Відавочна, паставіць на пісьме ажно дзве запар галосныя літары, каб паведаміць, што службы знаходзіліся ў Аравіцкай «воласці», аўтару запіса 1526 г. было не менш цяжка, чым жыхару вёскі, беларусу, тое ж самае вымавіць. Так з’явілася паміж галоснымі "въ". А ў грамаце 1543 г. пісар злучыў яго з назваю. Хоць наўрад ці беларускія Аравічы ён пераблытаў з украінскім сялом Ва́равічы (Ва́рэвічы) ў Оўруцкай воласці, апошнія бо — далекавата ад Прыпяці. Таму дарэмна выдаўцы зборніка нібы падзялілі згадкі пра Аравічы паміж Беларуссю і Украінай (гл.: Документальна спадщина. — С. 505, 511)
4. ↑  Устойлівае паўтарэнне ў найбольш ранніх кірылічных тэкстах тапанімічнай формы «Оревичи» супярэчыць прынятай у сучасным нарматыўным даведніку формы «Аровичи» ў якасці рускамоўнай назвы.
5. ↑  У хойніцкай кнізе «Памяць» беспадстаўна сцвярджаецца, нібыта ў 1570 — 1580 гг. Аравічы належалі Кіеўскаму Міхайлаўскаму (Залатаверхаму) манастыру; тое паўторана і ў энцыклапедыі «Гарады і вёскі Беларусі». Пачатак памылковаму меркаванню, як заўважана вышэй, паклаў П. Г. Кляпацкі.
6. ↑  Уладальнік Астраглядавічаў і Хойнікаў.
7. ↑  Святар К. Нікольскі засведчыў, што гэта быў адзін з першых друкаваных антымінсаў.
8. ↑  У гэтай позняй крыніцы сказана, што мітрапалітам-фундатарам выступіў Феліцыян Валадковіч, але ў 1729—1745 гадах мітраполію ўзначальваў Афанасій Шаптыцкі
9. ↑  Усяго ў вёсцы налічвалася «szesnastka» дыму i «chałup siedm», а 1 дым у той час складалі 320 двароў.
10. ↑  Пісьмовая даведка іерэя Расціслава Бандарэнкі, настаяцеля царквы Праабражэння Гасподняга ў вёсцы Сялец Брагінскага раёна.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).
2. ↑  Клепатский П. Г. Очерки по истории Киевской земли / П. Г. Клепатский – Т. 1: Литовский период. – Одесса, 1912. С. 311
3. ↑  Акты, относящиеся к истории Западной России. Т. 2. (1506 – 1544). – С.-Петербург, 1848. №. 140, 228
4. ↑  Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)
5. ↑  Акты, относящиеся к Южной и Западной России. Т. 1 (1361– 1598). – С.-Петербург, 1863. № 156
6. ↑  Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Хойніцкага раёна / Рэд. кал. М. А. Ткачоў [і інш.]; маст. А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн імя Петруся Броўкі, 1993. — 384 с. : іл. — ISBN 5-85700-092-0. С. 26
7. ↑  Źródła dziejowe. T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy… S. 36 — 37
8. ↑  Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 1. Т. 1. Акты, относящиеся к истории православной церкви в Югозападной России. – Киев, 1859. С. 386
9. ↑  Документальна спадщина Свято-Михайлівського Золотоверхого монастиря у Києві XVI-XVIII ст. з фондів Національної бібліотеки України імені В. І. Вернадського. Зб. док. [Текст] / Автори-укладачі: Ю. А. Мицик, С. В. Сохань, Т. В. Міцан, І. Л. Синяк, Я. В. Затилюк; Нац. акад. наук України, Нац. б-ка України ім. В. І. Вернадського, Ін-т укр. археографії та джерелознавства ім. М. С. Грушевського (далей: Документальна спадщина.). — Київ, 2011. № 300, 302, 303
10. ↑  Костантин Никольский. Об антиминсах православной русской церкви. — С.-Петербург, 1872 (уклейка).
11. ↑  Архив ЮЗР. Ч. 1. Т. 10. – Киев, 1904. С. 357—363
12. ↑  Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 389, 392, 495
13. ↑  Описание архива западнорусских униатских митрополитов (далей: Описание архива). Т. 1. 1470–1700. – С.-Петербург, 1897. № 986
14. ↑  Описание архива. Т. 2. 1701–1839. – С.-Петербург, 1907. № 1111, 1161, 1179, 1268
15. ↑  Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 286
16. ↑  НГАБ у Мінску. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 67
17. ↑  Описание архива. Т. 2. – № 1444
18. ↑  Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148
19. ↑  Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 170
20. ↑  Описание церквей и приходов Минской епархии (далей: Описание). VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 114
21. ↑  Архив ЮЗР. Ч. 1. Т. 4. Акты об унии и состоянии православной церкви с половины XVII века (1648–1798). — Киев, 1871. С. 642 — 644
22. ↑  Насевіч В. Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. C. 181—182
23. ↑  Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г. г. Гомель). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 71
24. ↑  Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 677
25. ↑  Список волостей, обществ и селений Минской губернии на 01. 01. 1870 г. — Минск, 1870. Л. 70
26. ↑  Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 463 — 464
27. ↑  Описание. — С. 115
28. ↑  Волости и важнейшие селения Европейской России. — С.-Петербург, 1886. Вып. 5. С. 112
29. ↑  Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 141
30. ↑  Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев. — Минск, 2018. С. 85
31. ↑  Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 37, 51, 53, 501
32. ↑  Занальны дзяржаўны архіў у г. Рэчыцы. Ф. 3. Воп. 1. Спр. 12
33. ↑  Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 2, кн. 2. Гомельская вобласць / С. В. Марцэлеў; рэдкал.: Г. П. Пашкоў (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2005. — 520 с.: іл. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0330-6.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх