recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Вартавыя поўначы (злева) і світання (справа). Роспіс на керамічнай плітцы, дынастыя Хань.
Зааморфны персанаж на абгортцы ад карамелі
**Зоамарфізм**, **терыямарфізм** — надзяленне людзей якасцямі жывёл. Вельмі часта выкарыстоўваецца для абазначэння прадстаўлення багоў у вобразах жывёл, а святых жывёл — як увасабленне сутнасці багоў. З’яўляецца істотным элементам многіх старажытных політэістычных рэлігій (напрыклад, старажытнаегіпецкай) і некаторых сучасных рэлігій (напрыклад, індуізму).

Зоамарфізм прысутнічаў у культуры старажытных скіфаў, сарматаў, мяотаў, выяўляецца ў пераважнай большасці пазнейшых археалагічных культур, прычым ва ўсіх зоамарфізм прадстаўлены ў выглядзе «звярынага стылю» — найтонкага ювелірнага і металургічнага мастацтва.

У англамоўнай псіхалагічнай літаратуры зоамарфізм разглядаецца значна радзей, чым антрапамарфізм. На 2008 год у навуковай базе Амерыканскай псіхалагічнай асацыяцыі PsycINFO налічвалася 186 публікацый, звязаных з антрапамарфізмам, тады як звязаных з зоамарфізмам — толькі чатыры. К. Гербасі мяркуе, што гэта можа тлумачыцца антрапацэнтрызмам і, такім чынам, акцэнтам на антрапамарфізме, або адсутнасцю ў навуковай супольнасці дасведчанасці аб субкультуры фуры, якая выкарыстоўвае зоамарфізм.

Гл. таксама
-----------

* Татэмізм
* Ордаская культурная традыцыя
* Пермскі звярыны стыль
* Скіфа-сібірскі звярыны стыль
* Сакі (плямёны)
* Мелітопальскі курган

Літаратура
----------

* Зооморфизм // Железное дерево — Излучение. — М. : Большая Российская энциклопедия, 2008. — С. 561—562. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—, т. 10). — ISBN 978-5-85270-341-5.
* Полулюди / О. В. Белова // Славянские древности: Этнолингвистический словарь : в 5 т. / под общ. ред. Н. И. Толстого; Институт славяноведения РАН. — М. : Межд. отношения, 2009. — Т. 4: П (Переправа через воду) — С (Сито). — С. 156—159. — ISBN 5-7133-0703-4, 978-5-7133-1312-8.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
**Размеркаваная база даных** — база даных, у якой даныя захоўваюцца ў розных фізічных месцах. Яны могуць захоўвацца на некалькіх камп’ютарах, размешчаных у адным фізічным месцы, або на раскіданых па сетцы ўзаемазлучаных камп’ютарах. У адрозненне ад паралельных сістэм, у якіх працэсары цесна звязаны і складаюць адзіную сістэму баз даных, сістэма размеркаванай базы даных складаецца са слаба звязаных сайтаў, якія не маюць агульных фізічных кампанентаў.

Сістэмныя адміністратары могуць размяркоўваць даныя ў базе па некалькіх фізічных месцах. Размеркаваная база даных можа размяшчацца на арганізаваных сеткавых серверах або дэцэнтралізаваных незалежных камп’ютарах у Інтэрнеце, у карпаратыўных унутраных або экстрасетках або ў сетках іншых арганізацый. Паколькі размеркаваныя базы даных захоўваюць даныя на некалькіх камп’ютарах, яны могуць палепшыць прадукцыйнасць на працоўных месцах канечных карыстальнікаў, дазваляючы апрацоўваць транзакцыі на многіх машынах, а не абмяжоўвацца адной.

Два працэсы гарантуюць, што размеркаваныя базы даных застаюцца актуальнымі: рэплікацыя і дубліраванне.

1. Рэплікацыя прадугледжвае выкарыстанне спецыялізаванага праграмнага забеспячэння, якое шукае змены ў размеркаванай базе даных. Пасля вызначэння змен у працэсе рэплікацыі ўсе базы даных выглядаюць аднолькава. Працэс рэплікацыі можа быць складаным і працаёмкім у залежнасці ад памеру і колькасці размеркаваных баз даных. Гэты працэс таксама можа запатрабаваць шмат часу і рэсурсаў камп’ютара.
2. Дубліраванне, з іншага боку, мае меншую складанасць. Яно вызначае адну базу даных як галоўную, а затым дубліруе гэтую базу даных. Працэс дубліравання звычайна выконваецца ў нерабочы час. Гэта робіцца для таго, каб кожнае размеркаванае месца мела аднолькавыя даныя. У працэсе дубліравання карыстальнікі могуць змяняць толькі галоўную базу даных. Гэта гарантуе, што лакальныя даныя не будуць перазапісаны.

Як рэплікацыя, так і дубліраванне могуць падтрымліваць актуальныя даныя ва ўсіх месцах распаўсюджвання.

Гл. таксама
-----------

* Цэнтралізаваная база даных

Заўвагі
-------

1. ↑  Definition: distributed database **(нявызн.)**. *www.its.bldrdoc.gov*.
2. 1 2  
O’Brien, J. & Marakas, G.M.(2008) Management Information Systems (pp. 185—189). New York, NY: McGraw-Hill Irwin
3. ↑  Ozsu, M.T.; Valduriez, P. (1991). "Distributed database systems: where are we now?". *Computer* **24** (8): 68–78. doi:10.1109/2.84879. ISSN 1558-0814. .

Літаратура
----------

* M. T. Özsu and P. Valduriez, *Principles of Distributed Databases* (3rd edition) (2011), Springer, ISBN 978-1-4419-8833-1
* Elmasri and Navathe, *Fundamentals of database systems* (3rd edition), Addison-Wesley Longman, ISBN 0-201-54263-3
* *Oracle Database Administrator’s Guide 10g* (Release 1),

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 11976418x · LCCN: sh88000865 · Microsoft: 70061542 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жукава.
**Зіновія Мікалаеўна Жукава** (06.07.1917, д. Гары, Валагодская вобласць — ?) — беларуская ўрач-эпідэміёлаг і арганізатар аховы здароўя. Заслужаны ўрач БССР (1972).

Біяграфія
---------

Скончыла 2-гі Ленінградскі медыцынскі інстытут (1940). Эпідэміёлаг Валагодскага гарадскога аддзела аховы здароўя і абласнога аддзела аховы здароўя (1940—1944). Эпідэміёлаг Мінскага гарадскога аддзела аховы здароўя, Мінскай абласной санітарна-эпідэміялагічнай станцыі (1944—1945), начальнік эпідэмічнага сектара аддзела аховы здароўя Мінскага абласнога выканаўчага камітэта (1945—1952).

Загадчыца эпідэміялагічнага аддзела Мінскай абласной санітарна-эпідэміялагічнай станцыі (1952—1953). Галоўны ўрач Мінскай абласной санітарна-эпідэміялагічнай станцыі (1953—1955), галоўны эпідэміёлаг аддзела аховы здароўя Мінскага абласнога выканаўчага камітэта (1954—1977). Эпідэміёлаг, загадчыца аддзела асабліва небяспечных інфекцый Мінскай абласной санітарна-эпідэміялагічнай станцыі (1977—1986). Эпідэміёлаг аддзялення эпіданалізу і прагназавання Мінскага абласнога цэнтра гігіены і эпідэміялогіі (з 1986).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Жукова Зиновия Николаевна  (руск.)

Літаратура
----------

* Организаторы здравоохранения Республики Беларусь / Белорус. ассоц. социал-гигиенистов и организаторов здравоохранения; ред.-сост.: М. З. Ивашкевич, А. В. Манулик. — Минск, 2002. — С. 381.
**Разлі́к** — група ваеннаслужачых, падраздзяленне ва ўзброеных сілах, якое непасрэдна абслугоўвае гармату, мінамёт, кулямёт, пускавую ўстаноўку, РЛС, радыёстанцыю і іншыя віды зброі і баявой тэхнікі.

Разлік з'яўляецца першаснай баявой адзінкай у артылерыі, войсках сувязі, проціпаветранай абароны і інш. і адпавядае аддзяленню. Разлік узначальвае камандзір (афіцэр, прапаршчык, сяржант). Колькасць асабовага саставу ў разліку залежыць ад віду і сістэмы ўзбраення і тэхнікі.

Салдаты, якія ўваходзяць у разлік, называюцца нумарамі (1-ы нумар, 2-гі нумар і г.д.), або па спецыяльнасці (напрыклад, наводчык, зараджаючы).

Разлікам таксама называюцца першасныя падраздзяленні; пажарны разлік, парадны разлік.

Літаратура
----------

* *Нікіцін М. Г.* Разлік // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 258—259. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0216-4 (Т. 13).

Спасылкі
--------

* Расчёт(недаступная спасылка) // Вялікая савецкая энцыклапедыя  (руск.)

| ⛭Сучасная іерархія ваенных фарміраванняў |
| --- |
| Падраздзяленні | 
* пост
* звяно
* аддзяленне/экіпаж/разлік
* узвод
* рота/батарэя/эскадрылля
* батальён/дывізіён

 |
| Часці | 
* асобная рота/эскадрылля
* асобны батальён/дывізіён/дывізіён караблёў
* полк

 |
| Злучэнні | 
* брыгада/брыгада караблёў
* дывізія/дывізія караблёў
* корпус

 |
| Аб’яднанні | 
* эскадра
* аператыўная эскадра
* армія
* група армій
* аператыўны флот
* фронт/акруга (група)/флот
* тэатр ваенных дзеянняў
* войскі (сілы)
* узброеныя сілы

 |
пра від мастацтва гл. Дэкаратыўная размалёўка.
Малюнак да размалёўвання
**Размалёўка** — кніга або старонка з контурнымі малюнкамі для размалёўвання розных кампазіцый алоўкамі, фарбамі, фламастарамі ці іншымі мастацкімі сродкамі. Усе контуры малюнка ў кнізе ўжо надрукаваны, аднак малюнак, звычайна акрамя чорнага колеру, бескаляровы.

Размаляванае малюнак

Гісторыя
--------

Першыя размалёўкі з’явіліся ў 1880 годзе ў ЗША, з назвай «The Little Folks’ Painting Book» ад кампаніі McLoughlin Brothers. У 1907 годзе аўтар Richard F. Outcault апублікаваў сваю кнігу «Buster’s Paint Book» з коміксамі для дафарбоўвання, пасля гэтага размалёўкі сталі набіраць папулярнасць.

У 1960-я гады надышоў «Залаты час» размалёвак і яны зрабіліся вельмі папулярным таварам у дзіцячых магазінах. У размалёўках былі прадстаўлены ўсемагчымыя малюнкі — ад пыласосаў да аўтмабіляў і герояў розных коміксаў.

З 1980-х гадоў некалькі выдаўцоў выдалі адукацыйныя размалёўкі для дарослых, якія прызначаны для вывучэння прадметаў выпускнога ўзроўню, такія як анатомія і фізіялогія, дзе каляровае кадзіраванне і падобныя схемы выкарыстоўваюцца ў якасці дапамогі навучання. Прыклады ўключаюць «Анатамічная кніга размалёвак» (арыгінальная назва «The Anatomy Coloring Book») і наступную серыю кніг па Wynn Kapit і Lawrence Elson, ад выдавецтва HarperCollins (1990-я гады) і Benlamin Cummings (2000-я гады).

Карысныя ўласцівасці
--------------------

Аднастайныя рухі алоўкам ці кісцю расслабляюць. Магчымасць самастойна выбіраць колеры і ўяўляць вынік у розных колерах развівае творчасць. Працэс стварэння каляровых малюнкаў вельмі просты, вось чаму размалёўванне папулярна не толькі паміж дзяцей, але і паміж дарослых.

Дзецям размалёўванне дапамагае асвоіць колеры, формы і больш пазнаць аб навакольнам свеце.

Размалёўкі для дарослых
-----------------------

Прыблізна з 2015 года сталі набіраць папулярнасць размалёўкі для дарослых. Напрыклад, у красавіку гэтага года дзве кнігі з размалёўкамі занялі вышэйшыя пазіцыі па продажах на сайце Amazon.

Размалёўкі для дарослых даступны ў друкаваным выглядзе: альбомы, кнігі, блакноты, штодзённікі. Аднак так жа яны прапаноўваюцца ў лічбавым выглядзе. Такія размалёўкі можна не толькі спампаваць і распячатаць, але і размалёўваць адразу ў электронным асяроддзі з дапамогай розных графічных інструментаў, прызначаных для гэтага. У пісьме для Washington Post Dominic Bulsuto прапанаваў, што тэндэнцыя распаўсюджвання размалёвак для дарослых у лічбавым выглядзе садзейнічае распаўсюджванню жанру, адзначыўшы, что адносна ананімны характар працэса дазваляе людзям адчуваць сябе больш упэўненымі і не адчуваць такой збянтэжанасці, як пры куплі ў рэальным жыцці.

Зноскі
------

1. ↑  РАСКРАСКА — это … значение слова РАСКРАСКА
2. ↑  The top two best-selling books on Amazon right now are colouring books for adults. Seriously **(нявызн.)**.  National Post. Праверана 24 студзеня 2016.
3. ↑  Johanna Basford Coloring Books **(нявызн.)**.
4. ↑  Adult Coloring Pages in your Paper Notebook **(нявызн.)**.
5. ↑  Sarah Renae Clark's coloring pages **(нявызн.)**.
**Разме́рнасць** у геаметрыі — колькасць каардынат, неабходных для вызначэння адвольнага пункта геаметрычнай фігуры.

Напрыклад, месцазнаходжанне пункта на лініі вызначаецца адной каардынатай (размернасць лініі роўная 1), на паверхні — дзвюма (размернасць паверхні роўная 2), у трохмернай прасторы — трыма.

Размернасць канечнамернай вектарнай прасторы роўная ліку вектараў яе базісу.

У тапалогіі паняцце геаметрычнай размернасці абагульняецца на адвольныя прасторы (мноствы):

* пустое мноства мае размернасць, роўную −1;
* размернасць прасторы *X* — найменшы цэлы дадатны лік *n*, такі, што кожны пункт з *X* мае адвольна малое наваколле з размернасцю меж, меншай за *n*.

Гл. таксама
-----------

* Шматмерная прастора

Літаратура
----------

* Размернасць / 261 // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85038039 · Microsoft: 130692972 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Даўгяла.
**Зінаіда Сямёнаўна Даўгяла** (1 кастрычніка 1930, г.п. Лёзна, Віцебская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1960 годзе. З 1960 г. — архітэктар, старшы архітэктар у Віцебскграмадзянпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1963 года. Пражывала ў Віцебску.

Творчасць
---------

4-павярховы жылы дом па Маскоўскім праспекце
Гасцініца «Віцебск» 
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): генпланы Полацка, Наваполацка (1964), Новалукомля (1970), праекты забудовы мікрараёнаў у Наваполацку (1965—1968), Новалукомлі (1963-72), гасцініца «Віцебск» (1973), 14-павярховы жылы дом па Маскоўскім праспекце (1977), рэканструкцыя вул. Леніна (1973) у Віцебску.

Узнагароды
----------

1-я прэмія на рэспубліканскім конкурсе за праект забудовы Цэнтральнага раёна Віцебска (1970).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Довгялло Зинаида Семеновна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Размяшчэ́нне** ў матэматыцы — спалучэнне *m* элементаў, выбраных з *n* элементаў некаторага мноства, якое адрозніваецца ад іншых спалучэнняў якім-небудзь элементам ці парадкам чаргавання элементаў. Агульны лік такіх размяшчэнняў

{\displaystyle A\_{n}^{m}=n(n-1)\dots (n-m+1)={\frac {n!}{(n-m)!}}.}

Размяшчэнні з паўторамі
-----------------------

Калі дазволіць у размяшчэнні паўтор аднаго і таго ж элемента некалькі разоў, то агульны лік *размяшчэнняў з паўторамі* будзе роўны

{\displaystyle {\bar {A}}\_{n}^{m}=n^{m}.}

Літаратура
----------

* Размяшчэнне ў матэматыцы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. С. 263.
**Стаўка падатку** — велічыня падатку на адзінку падаткаабкладання (гектар зямлі, транспартныя сродкі, рубель даходу і інш.). 

Адрозніваюць: цвёрдыя, прапарцыянальныя і прагрэсіўныя стаўкі падатку. 

У Рэспубліцы Беларусь стаўка падатку ўстанаўліваецца падаткавым заканадаўствам Рэспублікі Беларусь.

Літаратура
----------

* Ста́ўка пада́тку // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 178. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4183218-8 · Microsoft: 2779755355 · NKC: ph581915 |
**Цёста** — возера ў Беларусі ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Аўсянка.

Апісанне
--------

Плошча воднай паверхні возера 5,35 км², даўжыня 6,25 км, найбольшая шырыня 1,1 км. Найбольшая глыбіня 11,7 м. Плошча вадазбору 426 км².

Азёрная катлавіна складанага тыпу, звязана між іншым з выворваючай дзейнасцю старажытнага ледавіка, падзяляецца на 3 плёсы, паводле формы нагадвае перавернутую літару «Г». Паўночны плёс мелкаводны, сярэдні мае найбольшыя глыбіні, паўднёвы — глыбіні да 8 метраў. Схілы катлавіны спадзістыя, на ўсходзе і поўдні забалочаныя. Заходнія, паўночна-заходнія і паўднёва-ўсходнія схілы стромкія вышынёй да 8 м. Берагавая лінія звілістая і ўтварае шмат заліваў. Берагі нізкія, пясчаныя, у паўднёвай частцы возера забалочаныя. Ва ўсходнім заліве берагі сплавінныя.

Літаральная зона спадзістая і шырокая, уздоўж заходняга і ўсходняга берагоў вузкая і стромкая. На возеры 11 астравоў агульнай плошчай 0,09 км² (найбольшы з іх мае назву *Гарадзішча*). Ланцуг з астравоў выцягнуты па даўжыні катлавіны, яны маюць характэрную форму друмлінаў з асіметрычнымі схіламі, што адпавядае напрамку руху ледавіка.

Дно возера да глыбіні 2—2,5 м пясчанае і пясчана-гліністае, глыбей выслана сапрапелем. Вада на найбольшых глыбінях каля дна мае тэмпературу да 10 °C. Салёнасць вады вагаецца ад 145—160 мг/л летам да 240 мг/л у зімовы час.

Прыбярэжная надводная расліннасць пашыраецца да глыбіні 1—1,5 м і займае паласу 10—30 м. Растуць хвошч, трыснёг, чарот, асокі. Ахоўны від вадзяны арэх плывучы ўтварае зараснікі ў паўднёвай частцы катлавіны.

Возера эўтрофнае, праточнае. Праз возера працякае рака Аўсянка (злучае Цёста з азёрамі Мядзесна і Ведрынскае), упадае рака Марысіна і 6 ручаёў.

Тут водзяцца лешч, судак, шчупак, лінь, язь, плотка, акунь, мянтуз, джгіры і іншыя віды рыб.

Каля возера размешчаны вёскі Селязні і Сяло.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз.
* Природа Белоруссии: Популярная энциклопедия / Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — 2-е изд. — Мн.: БелСЭ, 1989. — 599 с. — 40 000 экз. — ISBN 5-85700-001-7. (руск.)
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 23. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Возера Цёста Архівавана 15 сакавіка 2013. // Белорусский Посейдон Архівавана 30 мая 2010.
Нарач (возера)
**Нарачанская група азёр**, у Мядзельскім раёне, у басейне ракі Нарач. Уключае 4 вялікіх возера: Нарач, Мястра, Баторына, Белае (Бледнае), якія злучаны паміж сабой кароткімі пратокамі (за выключэннем бяссцёкавага Белага возера) і маюць агульны сцёк у раку Нарач, а таксама 10 малых азёр, большасць якіх знаходзіцца на тэрыторыі гідралагічнага заказніка "Чарэмшыцы".

Агульная плошча Нарачанскіх азёр складае каля 100 км², аб’ём вады - 0,8 км³, плошча вадазбору - 279 км². Фарміраванне азёр звязана з этапамі адступання паазерскага ледавіка, калі вызваленыя ім участкі Нарачана-Вілейскай нізіны запоўніліся расталымі водамі і ўтварыўся азёрны басейн (узровень яго быў на 5—7 м вышэй сучаснага). 10—12 тыс. гадоў таму прыток ледавіковых водаў спыніўся, узровень басейна панізіўся і пачалі фарміравацца сучасныя азёры. Тыповыя прадстаўнікі іхтыяфауны — лешч, шчупак, акунь, плотка, лінь, судак; азёры зарыбляюцца вугром.

Маляўнічасць азёр, хваёвыя лясы па берагах, спрыяльныя кліматычныя ўмовы абумовілі стварэнне вакол азёр буйнога рэкрэацыйнага цэнтра з санаторыямі, дамамі адпачынку, тургасцініцамі, дзіцячымі аздараўленчымі лагерамі. На дзяржаўным узроўні прымаюцца меры па ахове ўнікальнага прыроднага азёрналандшафтнага комплексу.

Галерэя
-------

* БаторынаБаторына
* БелаеБелае
* БлядкаБлядка
* ЗапартаваЗапартава
* МястраМястра
* НарачНарач
* НарачНарач
* Падшап’еПадшап’е
* Рака ДробняРака Дробня

Літаратура
----------

* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. Ч.
* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с. 40 л. ил. (руск.)
* Государственный водный кадастр: Водные ресурсы, их использование и качество вод (за 2004 год). — Мн.: Министерство природных ресурсов и охраны окружающей среды, 2005. — 135 с.
* Нарача́нская група азёр // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 516. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

| Нарачанскія азёры |
| --- |
| 
* Баторына
* Белае
* Блядка
* Выдранік
* Градскае
* Запартава
* Казінае
* Млынок
* Мястра
* Нарач
* Падшап’е
* Слоўта
* Скрыпава
* Шастакова

 |
**Экстэрнат, экстэрнатура** (ад лац.: externus — старонні) — навучанне ў экстэрнатуры, форма атэстацыі, якая прадугледжвае самастойнае вывучэнне агульнаадукацыйных праграм асноўнай агульнай, сярэдняй (поўнай) агульнай, вышэйшай адукацыі з прамежкавай і дзяржаўнай (выніковай) атэстацыямі ў адукацыйнай установе, якая мае дзяржаўную акрэдытацыю.

Свабодна наведвальны вучань, знешні слухач-экстэрн.

Гісторыя
--------

Сутнасць экстэрнату складаецца ў магчымасці атрымаць сярэднюю або вышэйшую адукацыю без штодзённага наведвання школы, універсітэта. Двухгадовая (ці больш) праграма можа быць пройдзеная за адзін год са здачай выніковай (травень — чэрвень) атэстацыі.

Перавага экстэрнату складаецца ў тым, што ён дае магчымасць рэалізацыі індывідуальнай адукацыйнай траекторыі, вызваляе час для падрыхтоўкі да паступлення ў ВНУ, дазваляе ў больш свабодным рэжыме наведваць навучальную ўстанову, сумяшчаць вучобу ў школе або універсітэце і працу або навучанне ў іншай навучальнай установе і пр.навучанне ў экстэрнаце можа быць цалкам самастойным, навучэнец здае толькі экзамены.

Галоўны прынцып экстэрната-вызваліць вучняў і студэнтаў ад штодзённых шматгадзінных заняткаў у навучальнай установе, зэканоміўшы такім чынам час, але пры гэтым даць паўнавартаснае адукацыю. Сістэма адукацыі экстэрнам ўладкованая так, што за найменшы перыяд часу навучэнец атрымлівае найбольшую колькасць інфармацыі. Меркаванне, што атрыманыя веды павярхоўныя, памылкова. Вучаньасвойвае праграму самастойна, а ступень засваення кантралюе выкладчык. Для гэтага навучэнец праходзіць прамежкавую і выніковую атэстацыі, здае залікі і экзамены, і на падставе станоўчых вынікаў атрымлівае атэстат дзяржаўнага ўзору.

**Найбольш часта экстэрны выбіраюць такія формы навучання:**

* Сямейная форма

* Самаадукацыя

* Завочнае навучанне

Зноскі
------

1. ↑  Экстерн // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882.
**Polyommatus coridon** — дзённы матылёк з сямейства блакітніц. Відавы эпітэт *coridon* дадзены ў гонар умоўнага імя аркадскіх пастухоў з твораў старажытнарымскіх паэтаў.

Апісанне
--------

Даўжыня пярэдняга крыла — 14-19 мм Размах крылаў 30-35 мм. Крылы самцоў блакітна-серабрыстыя, з даволі шырокай цёмнай аблямоўкай, самак — цёмна-бурыя. На ніжнім баку задніх крылаў дробныя не датыкальныя плямы трохкутнай формы, афарбаваныя ў чырвоны колер. Бахромка крылаў з цёмнымі ўстаўкамі.

Жыве на квітнеючых крэйдавых схілах і вапнавых пагоркаў. Матылёк сустракаецца на кветках складанакветных і гнаявой жыжцы. Лёт матылькоў ў чэрвені—жніўні.

Распаўсюджанне
--------------

Распаўсюджаны на большай тэрыторыі Еўропы (Аўстрыя, Албанія, Бельгія, Балгарыя, Вялікабрытанія, Венгрыя, Германія, Грэцыя, Іспанія, Італія, Літва, Люксембург, Нідэрланды, Польшча, Румынія, Сардзінія, Славакія, Францыя, Чэхія, Швейцарыя, Эстонія, Югаславія), Каўказ, Крым, Турцыя (еўрапейская частка), у тым ліку поўдзень Еўрапейскай Расіі, у тым ліку Калужскую, Маскоўскую, Разанскую і Тульскую вобласці.

Размнажэнне
-----------

Самка адкладае яйкі на кармавыя расліны, дзе яны зімуюць. Вусень валасісты, сінявата-зялёнай афарбоўкі, з спінной і бакавой палоскамі жоўтага колеру і радамі жоўтых кропак. Галава вусеня чорная. Вусені развіваюцца вельмі павольна, часам да чатырох месяцаў. Некаторыя жывуць у мурашніку і сілкуюцца лічынкамі мурашак. Кармавыя расліны — вязель (*Coronilla*), Hippocrepis, некаторыя іншыя бабовыя. Вусені сустракаюцца з мая па ліпень. Кукалка брудна-бура-жоўтага колеру.

Падвіды
-------

* *Polyommatus coridon coridon* (Poda, 1761); паўночная Іспанія, Пірэнеі
* *Polyommatus coridon caelestissima* (Verity, 1921); усходняя Іспанія
* *Polyommatus coridon asturiensis* (de Sagarra, 1924); паўночная Іспанія
* *Polyommatus coridon gennargenti* (Leigheb, 1987); Сардзінія
* *Polyommatus coridon nufrellensis* (Schurian, 1977); Корсіка

Падобныя віды ў Еўропе
----------------------

* Polyommatus bellargus (Rottemburg, 1775)
* Polyommatus eros (Ochsenheimer, 1808)

Зноскі
------

1. ↑  urral.ru
2. ↑  БЕСХРЫБЕТНЫЯ Ў ЧЫРВОНАЙ КНІЗЕ МАСКОЎСКАЙ ВОБЛАСЦІ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780801420 |
**Я́блычная кіслата**, *гідраксібурштынавая кіслата, 2-гідраксібутанавая кіслата* — двухасноўная аксікарбонавая кіслата, HOOCCH(OH)CH2COOH. Упершыню вылучана з няспелых яблыкаў шведскім хімікам К. Шэеле ў 1785 годзе.

Яблычная кіслата існуе ў выглядзе двух стэрэаізамераў (D- і L-яблычная кіслоты) і рэцэмата (D, L-яблычная кіслата). Яблычная кіслоты — бясколерныя крышталі. Тэмпература плаўлення 100 °С рэцэмата і 130,8 °C стэрэаізамераў.

У прыродзе
----------

У прыродзе распаўсюджана L-яблычная кіслата. У свабодным стане ўтрымліваецца ў пладах раслін (напрыклад, кіслыя яблыкі, вішня, агрэст, рабіна, барбарыс звычайны і інш.). Таксама яблычная кіслата сустракаецца ў вегетатыўных органах таўсцянкавых і іншых сукулентаў. У выглядзе солей кальцыю утрымліваецца ў тытуню і ў невялікай колькасці ў віне.

Атрыманне
---------

D,L-яблычную кіслату атрымліваюць аднаўленнем з вінаграднай кіслаты, гідролізам D,L-бромбурштынавай кіслаты, аднаўленнем з эфіраў з наступным гідролізам і інш.  

D-яблычная кіслата атрымліваецца у невялікай колькасці пры аднаўленні D-віннай кіслаты і таксама адначасова з L-яблычнай кіслатой ў выніку расшчаплення рэцэмата.  

L-яблычную кіслату вылучаюць з прыроднай сыравіны.

Выкарыстанне
------------

L-яблычную кіслату выкарыстоўваюць ў вытворчасці віна, фруктовых напояў, кандытарскіх вырабаў у якасці смакавай дабаўкі і рэгулятара кіслотнасці (pH). Таксама выкарыстоўваецца ў медыцыне ў складзе некаторых лекавых сродкаў (прэпараты ад хрыпаты, слабільныя сродкі).

Зноскі
------

1. 1 2  *Яблочная кислота (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
2. 1 2 3 4 5  Артыкул на сайце ХиМиК.ру  (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1.: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. — С. 226. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (Т. 18. Кн. 1.).
* Хімічны слоўнік навучэнца: Дапам. для вучняў / Б. Н. Качаргін, В. М. Макарэўскі, Л. Я. Гарнастаева, В. С. Аранская. — Мн.: Народная асвета, 2003. — С. 285. — 287 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-12-0621-8.

Спасылкі
--------

* Артыкул на сайце ХиМиК.ру  (руск.)
* *Яблочная кислота (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Яблычная кіслата

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Настольны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 131915367 · GND: 4205751-6 · LCCN: sh85080149 · Microsoft: 2780968799 |
Прадстаўнік зоапланктону (дыяптомус)
**Зоапланктон** — частка планктону, прадстаўленая жывёламі, якія не могуць супрацьстаяць цячэнням і пераносяцца разам з воднымі масамі.

Апісанне
--------

Да зоапланктону традыцыйна адносяць таксама досыць буйных гетэратрофных пратыстаў - аднаклетачных і каланіяльных. У складзе зоапланктону сустракаюцца прадстаўнікі большасці тыпаў жывёльнага царства. У большасці вадаёмаў самая шматлікая група зоапланктону - дробныя ракападобныя. У склад зоапланктону ўваходзяць таксама лічынкі шматлікіх жывёл, пелагічная ікра рыб. Арганізмы зоапланктону сілкуюцца фітапланктонам, бактэрыяпланктонам, дэтрытам або больш дробнымі прадстаўнікамі зоапланктону. Калі арганізмы ўвесь жыццёвы цыкл праводзяць у форме планктону, іх адносяць да голапланктону; калі жывёлы праводзяць у выглядзе планктону толькі частку жыцця (як правіла, у лічынкавай стадыі), іх адносяць да мерапланктону. Зоапланктон - аснова харчовых ланцугоў у біяцэнозе вадаёмаў, асабліва марскіх. Гэта звяно харчовых ланцугоў, якое злучае фітапланктон, які ўтварае першасную прадукцыю, з больш буйнымі нектоннымі і бентаснымі жывёламі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
**Знішчальны батальён** — арганізацыйная форма савецкіх паўвайсковых адзінак у 1941 годзе. Такія батальёны ствараліся ў прыфрантавой паласе ў перыяд нямецкага наступлення 1941 года, дзеля выканання дырэктывы УКП(б) (28.6.1941) па стварэнні «выпаленай зямлі» для нямецкіх войскаў — знішчэння жыллёвага фонду, матэрыяльных рэсурсаў і інш. Пачатак арганізацыі такіх батальёнаў быў пакладзены пастановамі ЦК УКП(б) (2.7.1941) і СНК БССР і ЦК КП(б)Б (6.7.1941).

Асабовы склад батальёнаў складалі добраахвотнікі з ліку тых, хто не падлягаў мабілізацыі. Для ідэйнага ўмацавання ў асабовы склад уводзіліся камсамольскія і савецкія, напрыклад, калгасныя дзеячы. На камандаванне батальёнамі прызначаліся афіцэры НКУС або кіраўнікі структур Камуністычнай партыі на ўзроўні раёна і вышэй.

За ліпень 1941 ва ўсёй прыфрантавой паласе былі створаны 1755 знішчальных батальёнаў (каля 328 тыс.ч.).

У БССР за ліпень-жнівень 1941, галоўным чынам у Віцебскай, Гомельскай, Палескай і Магілёўскай абласцях, былі створаны 78 знішчальных батальёнаў (больш за 13 тыс.ч.). Частка іх асабовага складу пазней увайшла ў склад партызанскіх атрадаў.

Літаратура
----------

* Гісторыя Беларусі: У 6 т. Т. 5. Беларусь у 1917—1945. — Мн. : Экаперспектыва, 2006. — 613 с.; іл. ISBN 985-469-149-7. С.482.
* Мірановіч Яўген. Найноўшая гісторыя Беларусі. — СПб.: Неўскі прасцяг, 2003. — 243 с. ; іл. ISBN 5-94716-032-3. С.126—130.
* Вялікая Айчынная вайна савецкага народа (у кантэксце Другой сусветнай вайны). — Мн. : Экаперспектыва, 2005. — 279 с. ISBN 985-469-150-0. С.100.
**«Пры апазнанні — затрымаць»** — аповесць беларускага пісьменніка Васіля Хомчанкі (1983). Складаецца з дваццаці трох раздзелаў. Кніга прысвечана беларускаму паэту Францішку Багушэвічу.

Сюжэт
-----

Судовы следчы Францішак Багушэвіч са сваім памочнікам Патапенкам займаецца раскрыццём злачынстваў у невялікім горадзе і найбліжэйшых вёсках. Аднаго разу, расследуючы чарговае злачынства, якое ўсе палічылі за падпал, Багушэвіч натыкаецца на доказы больш сур'ёзнай справы. Паступова следчы разумее, што ў горадзе хаваецца стваральнік бомбаў, які працуе на рэвалюцыянераў. Ідучы па слядах злачынца, Францішак дазнаецца, што злодзей ёсць ніхто іншы, як Сяргей Сілаеў, вядомы ў горадзе ў якасці пана Сакалоўскага. Ён даўні знаёмы Багушэвіча, бо шмат гадоў назад, у час паўстання 1863—1864 гадоў, паратаваў яго. Следчы прабуе выратаваць Сяргея, якому здрадзілі і па якога адправілі жандараў. Сілаеў, што маніўся ў гэты дзень ажаніцца са сваёй каханкаю Нонай, змушаны ўцякаць разам з ёю.
**Знішчэнне львоўскіх вязняў у чэрвені-ліпені 1941 года** — масавыя расстрэлы органамі НКУС палітычных вязняў у турмах Львова і Золачава на працягу канца чэрвеня — пачатку ліпеня 1941 года.

Перадгісторыя
-------------

Двор турмы на Лонцкага
Станам на 22 чэрвеня 1941 года, калі Германія здзейсніла напад на СССР, у турмах Львоўскай вобласці было 5424 зняволеных. Яны утрымліваліся у трох турмах Львова:

* № 1 — на Лонцкага,
* № 2 — Замарстынаўскай,
* № 4 — Брыгідках.

Калі львоўскія турмы сталі перапоўненыя (напрыклад, у турме на Лонцкага пры ліміце 1500 чалавек знаходзілася 3638 зняволеных), частку зняволеных адправілі ў г. Золачаў, дзе яны ўтрымліваліся ў мясцовым замку.

Большасць з гэтых людзей абвінавачвалася па артыкуле 54 Крымінальнага кодэкса СССР — контррэвалюцыйная дзейнасць.

23 чэрвеня 1941 наркам дзяржаўнай бяспекі Усевалад Мяркулаў выдаў загад № 2445/М, у якім гаварылася аб тэрміновым ўліку ўсіх зняволеных у турмах і падзелу на тых, хто падлягае дэпартацыі ў канцлагеры ГУЛагу, і тых, каго неабходна расстраляць.
Дзяржавы, якія маюць дыпламатычныя адносіны з Албаніяй      Албанія     Амбасада
**Знешняя палітыка Албаніі** ў канцы XX стагоддзя прайшла шлях ад практычна поўнай ізаляцыі ад астатняга свету падчас праўлення Энвера Ходжы да актыўнага ўдзелу ў міжнародных адносінах.

Агляд
-----

Асноўнымі мэтамі албанскай знешняй палітыкі з’яўляюцца: ўступленне ў Еўрапейскі саюз і міжнароднае прызнанне незалежнасці Косава.

Албанія з’яўляецця сябрам НАТА з 2009 года. 24 чэрвеня 2014 года Албанія афіцыйна стала краінай-кандыдаткай на ўступленне ў Еўрапейскі саюз.

15 снежня 2010 года ўступіў у сілу бязвізавы рэжым для Албаніі і ЕС. Ён сапраўдны для турыстычных паездак албанцаў ва ўсе краіны Шэнгенскай зоны на тэрмін да 90 дзён. Абавязковай умовай з’яўляецца тое, што вандроўнікі павінны мець біяметрычны пашпарт.

Вялікая ўвага кіраўніцтвам краіны надаецца падтрымцы албанскіх суполак у навакольных балканскіх краінах — Сербіі, Паўночнай Македоніі, Чарнагорыі, а таксама сувязям з шматлікай албанскай дыяспарай у Італіі і іншых краінах Еўрасаюза.

У 2014 годзе Албанія, у сувязі з падзеямі ва Украіне, ўвяла супраць Расіі санкцыі. У наступныя гады Албанія падаўжала дзеянне санкцый супраць РФ.

Спасылкі
--------

* Міністэрства Замежных спраў (афіцыйны сайт)

| ⛭Албанія паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Албанія»**
 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Татарскія могілкі.
**Татарскія могілкі** (афіцыйна **Мусульманскія могілкі**, сярод мясцовых татараў — *мізар*) — могілкі ў г. п. Узда Мінскай вобласці.

Знаходзяцца ў канцы вуліцы Лугавой, з паўночнага боку. З поўдня прымыкаюць да лесу, з поўначы і ўсходу — поле, з захаду — луг. Мясцовасць раўнінная, перапады вышыняў каля 1 м. Глеба пераважна пясчаная. Расліннасць — трава, барвенак, мох. Дрэвы — хвоя, бяроза, елка, граб.

Могілкі закладзеныя ў першай палове XIX ст. Першыя надпісы датуюцца 1850 годам (Фурша з Раецкіх, помнік каменны, надпісы зробленыя высяканнем). Ва Уздзе да 1935 года існавала мячэць.

Помнікі ў асноўным каменныя, у XX ст. часткова бетонныя. Сямейныя агароджы канца XX ст. У XIX ст. форма надмагілляў была няправільнай або трапецыйнай, у XX ст. — трапецыйнай або прамавугольнай. 5 надмагілляў у форме дубоў са зрэзанымі галінамі. Пасля вайны сталі хаваць немусульман.

Надпісы дасавецкага перыяду выкананыя арабскай графікай на польскай, арабскай, рускай мовах, даваеннага перыяду — арабскай і рускай графікай, паваеннага перыяду — рускай. Лацінка не выяўленая.

Могілкі аточаныя ровам і валам па ўсім перыметры, з 2009 года абгароджаныя металічнай сеткай. Уваходы 2, адзін з поўдня для людзей і машын, другі з усходу для людзей. Ранейшы ўваход быў з захаду.

У 1998 польскім даследчыкам Андрэем Драздом праводзілася апісанне могілак з фотафіксацыяй. Вынікі апублікаваныя ў кнізе «Meczety i cmentarze tatarów polsko-litewskich».

Вядомыя асобы, пахаваныя на могілках
------------------------------------

* Сюляйман сын Алі Александровіч (1786? — 1867) — першы імам мячэці ва Уздзе
* Мустафа сын Алі і Евы Міськевіч (1819—1891) — другі імам мячэці. Перапісчык рэлігійных кніг
* Іосіф Мустафавіч Якубоўскі (1848—1934) — удальнік фальварка Слабодка (Загрэбля). Буйнейшы землеўласнік сярод татараў ва Уздзе.
* Алі Якубавіч Хасяневіч (1872—1962) — маёр царскай арміі, выконваў абавязкі імама падчас вайны і ў пасляваенны перыяд.
* Адам Якубавіч Александровіч (1923—2000) — гісторык, выкладчык, краязнаўца
* Айша Браніславаўна Александровіч (1947—2007) — мастачка, дызайнер народнага адзення.

Спасылкі
--------

* Сяргей Міскевіч. Мусульманскія могілкі ў горадзе Ўзда Архівавана 17 чэрвеня 2015.
На працягу шэрагу год пасля атрымання незалежнасці ў 1964 годзе, Мальта праводзіла палітыку цеснага супрацоўніцтва з Вялікабрытаніяй і іншымі краінамі НАТА. Пасля перамогі Лейбарысцкай партыі па яе загаду быў зачынены офіс НАТА на Мальце, а таксама былі спыненыя паходы Шостага флоту ЗША ў краіну.

Пасля істотнага павелічэння аб'ёму фінансавых унёскаў ад шэрагу краін НАТА (у тым ліку ЗША), брытанскія войскі заставаліся на Мальце да 1979 года. Па заканчэнні знаходжання замежнага кантынгенту лейбарысты намецілі курс нейтралітэту і ўваходу краіны ў Рух недалучэння.

Мальта з'яўляецца актыўным удзельнікам ААН, Садружнасці нацый, Савета Еўропы, АБСЕ і шэрагу іншых міжнародных арганізацый.

Нацыяналістычная партыя (Partit Nazzjonalista) абраная ў маі 1987 года, некаторы час працягвала праводзіць палітыку нейтралітэту і недалучэння. Для развіцця гандлю і інвестыцый Мальта выйшла з Руху недалучэння і пачала збліжэнне з ЗША і Еўропай. З 1992 года караблі ВМС ЗША пачалі рэгулярна выконваць візіты на Мальту.

1 мая 2004 года Мальта стала паўнапраўным членам Еўрапейскага саюза.


| ⛭Мальта паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Мальта»**
 |
**Усеагульны саюз працоўных (УСП)**  (ісп.: Unión General de Trabajadores (UGT)) — прафесійны саюз Іспаніі, арганізаваны ў 1888 годзе ў Барселоне Пабла Іглесіясам. Першапачаткова меў марксісцкую, затым - рэфармісцкую сацыял-дэмакратычную арыентацыю.

Гісторыя
--------

З моманту ўзнікнення прафсаюз меў цесныя сувязі са створанай у 1879 годзе тым жа Пабла Іглесіясам Іспанскай сацыялістычнай рабочай партыяй (ІСРП). У перыяд Першай сусветнай вайны УСП падтрымліваў тактыку супрацоўніцтва з больш радыкальным сіндыкалісцкім прафсаюзам «Нацыянальная канфедэрацыя працы» (НКП). Аднак падчас правай дыктатуры Прыма дэ Рывэра іх шляхі разышліся: НКП знаходзілася ў радыкальнай канфрантацыі з рэжымам, а УСП спрабаваў знайсці спосабы легальнай працы.

Да і падчас грамадзянскай вайны Усеагульны саюз працоўных выступаў супраць анархічна настроенага канкуруючага прафсаюза «Нацыянальная канфедэрацыя працы».

Падчас дыктатуры Франка Усеагульны саюз працоўных знаходзіўся ў падполлі і праводзіў свае з'езды на эміграцыі ў Тулузе. Легалізаваўся ў 1977 годзе пасля смерці Франка і на сённяшні дзень з'яўляецца самым шматлікім прафсаюзам Іспаніі, спаборнічаючы па колькасці членаў з камуністычнымі «Рабочымі камісіямі» і далёка апярэджваючы анарха-сіндыкалісцкую «Усеагульную канфедэрацыю працы» і «Нацыянальную канфедэрацыю працы».

Спасылкі
--------

* *Усеагульны саюз працоўных* - артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі.
* *Я. М. Жукаў.* Всеобщий союз трудящихся // Советская историческая энциклопедия (руск.). — М. 1973—1982.
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Усеагульны саюз працоўных

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Telegram · Твітэр |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX130286 · BNF: 121322666 · ISNI: 0000 0001 2110 8916 · LCCN: n80049701 · VIAF: 141596419 |

1. ↑  *(unspecified title)* Праверана 22 мая 2022.
2. ↑   Праверана 24 жніўня 2020.
3. ↑   Праверана 9 студзеня 2022.
**Тата́рскі праліў** (руск.: Татарский пролив) — праліў паміж мацерыком Еўразія і востравам Сахалін, злучае Японскае і Ахоцкае мора праз праліў Невяльскога, Амурскі ліман і Сахалінскі заліў.

Геаграфія
---------

Даўжыня 663 км, шырыня ў паўднёвай частцы да 324 км, у паўночнай частцы да 40 км, у самым вузкім месцы (праліў Невяльскога) — 7,3 км, найменшая глыбіня на фарватары — 8 м.

Татарскі праліў з’яўляецца найбольш халоднай часткай акваторыі Японскага мора. У зімовы перыяд тут фармуецца і лакалізуецца больш за 90 % усяго лёду, які назіраецца ў Японскім моры. Па шматгадовых дадзеных працягласць перыяду з лёдам у Татарскім праліве ў сілу яго вялікай мерыдыянальнай працягласці, ад 40—80 дзён у паўднёвай частцы праліва да 140—170 дзён у паўночнай яго частцы. Таўшчыня лёду можа дасягаць 1,5 м.

Літаратура
----------

* Татарскі праліў // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15). — С. 451.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 315124905 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Саўчанка.

**Яўге́н Сцяпа́навіч Са́ўчанка** (руск.: Евгений Степанович Савченко; нар. 8 красавіка 1950) — губернатар Белгародскай вобласці Расійскай Федэрацыі з 11 кастрычніка 1993 па 22 верасня 2020 года. Член Савета Федэрацыі Расіі з 22 верасня 2020 года.

Біяграфія
---------

Дзмітрый Мядзведзеў і Яўген Саўчанка
Яўген Саўчанка нарадзіўся ў пасёлку Красная Яруга Курскай вобласці (з 1954 года — Белгародскай вобласці). Пасля сканчэння школы і тэхнікума працаваў аграномам Ракіцянскага калгаса, а пасля дырэктарам саўгаса. Уздымаючыся па партыйнай лесвіцы, працаваў спачатку ў раённых, затым у абласных партыйных органах, у ЦК КПСС і Міністэрстве сельскай гаспадаркі РСФСР.

У 1993 годзе быў абраны губернатарам роднай Белгародчыны. На выбарах 1999 года з вялікім адрывам перамог Уладзіміра Жырыноўскага, а ў 2003 быў абраны на трэці тэрмін, атрымаўшы 61 % і перамогшы асноўнага апанента, камуніста Васілія Алтухава.

Яўген Саўчанка з’яўляецца членам Аграрнай Партыі Расіі і падтрымлівае Уладзіміра Пуціна.

На Белгародчыне, адным з найбольш паспяховых рэгіёнаў Расіі, Яўген Саўчанка працягвае карыстацца папулярнасцю.

У 2004 годзе Саўчанка ініцыяваў кампанію супраць ужывання абсцэннай лексыкі, а ў 2006 у Белгародскай вобласці з’явіўся абавязковы школьны прадмет «асновы Праваслаўя», што выклікала крытыку камуністаў і прадстаўнікоў іншых канфесій.

Сям’я
-----

Яўген Саўчанка жанаты, мае дзвюх дачок.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка Яўгена Саўчанкі Архівавана 21 чэрвеня 2021.
* Афіцыйная старонка губернатара і ўрада Белгародскай вобласці Архівавана 10 снежня 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце · Аднакласнікі · Telegram · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1197759808 · VIAF: 5599157226623985410008 |
**Востраў Авалау** (фідж. Ovalau) — востраў у складзе Фіджы на ўсход ад Віці-Леву. Агульная плошча — 102,3 км². Насельніцтва — 9100 чал. (2014 г.).

Геаграфія
---------

Востраў Авалау знаходзіцца ў 54,2 км на паўночны ўсход ад Сувы, сталіцы Фіджы. Мае вулканічнае паходжанне. Даволі гарысты. Найвышэйшы пункт — 625 м. Абрысамі нагадвае авал, выцягнуты з поўначы на поўдзень. Даўжыня — 14,86 км. Найбольшая шырыня — 10,26 км. Частка ўзбярэжжа ахоплена колам каралавых рыфаў.

Гісторыя
--------

Авалау вядомы тым, што з 1830-ых гг. на ўсходзе вострава сяліліся еўрапейскія гандляры сандалам і місіянеры. Вёска Левука на некаторы час ператварылася ў важны транзітны порт, дзе меліся хрысціянскія храмы, друкарня і нават перыядычныя выданні (з 1869 г.). Адносіны паміж правадырамі Авалау, многія з якіх мелі крэольскае паходжанне, і еўрапейцамі былі складанымі. У 1844 г. частка еўрапейцаў пакінула востраў з-за пагрозы сутычак з мясцовым насельніцтвам, але паселішча ў Левука хутка адрадзілася дзякуючы брытанскім місіянерам, тут з’явіліся консульствы Вялікабрытаніі і ЗША.

У 1840-ыя гг. Авалау фармальна трапіў пад уладу правадыроў вострава Мбау, аднак пасля прыходу да ўлады Такамбау ў 1852 г. мясцовыя правадыры разам з саюзнікамі на Віці-Леву паднялі паўстанне. Толькі ў 1865 г. яны пагадзіліся заключыць з Такамбау саюз *тавата*. У 1871 г. на Авалау па ініцыятыве брытанцаў адбылася каранацыя Такабау, але сепаратысцкія настроі працягвалі дамінаваць. У 1877 г. сталіца Фіджы была перанесена з вёскі Левука ў Суву.

Эканоміка
---------

Вёска Левука з’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам вострава Авалау і навакольных тэрыторый. На востраве маюцца порт, аэрапорт, рыбаперапрацоўчыя прадпрыемствы. Мясцовае насельніцтва займаецца сельскай гаспадаркай і абслугоўваннем турыстаў.

Спасылкі
--------

* Ovalau Travel Guide
* Secret Island: Ovalau, Fiji
Ротмістр татарскай кавалерыі каля 1660 г.
**Татарская конніца** паўстала ў войску літоўскага князя Гедзіміна ў XIV стагоддзі з татараў, якія перасяліліся на тэрыторыю Вялікага Княства Літоўскага ў часы міжусобных войн ханаў Залатой арды, у прыватнасці хана Узбека, што ўвёў іслам. Значны прыток татараў адбыўся ў часы Вітаўта. Ад яго яны атрымалі прывілей на права валодання атрыманымі землямі і свабоду веравызнання, у абмен на абавязак вайсковай службы ў кавалерыйскіх харугвах. Так у 1410 годзе ў Грунвальдскай бітве ў складзе літоўскага войска прынялі ўдзел татарскія харугвы Джэлал ад-Дзіна.

У далейшым харугвы папаўняліся за кошт уцекачоў з Крымскага ханства. Пры рэарганізацыі каралём Уладзіславам IV Вазай у 1630-х гадах войска татарская кавалерыя ўвайшла ў склад народнага аўтараменту. З XVII стагоддзя ў харугвах лёгкай татарскай кавалерыі акрамя татараў служылі палякі, літоўцы і ўкраінцы, якія рэкрутаваліся па таварыскай сістэме. Такія харугвы былі распаўсюджаны ў прыватных войсках магнатаў Падолля і нізоўя Дняпра. Выкарыстоўваліся для выведкі, аховы, пераследу ворага. Кавалерысты не мелі ахоўнага рыштунка і ўзбройваліся лукамі і шаблямі, з 1676 года — кароткімі дзідамі. Пасля Вялікай Паўночнай вайны напачатку XVIII стагоддзя з-за неэфектыўнасці супраць сучасных войскаў татарскія харугвы прыйшлі ў заняпад, але яны паслужылі асновай для новага віду лёгкай кавалерыі — уланаў. Пад такой назвай іх сталі выкарыстоўваць у саксонскай арміі Аўгуста II Фрыдрыха, адкуль яны патрапілі ў войска Францыі.

Літаратура
----------

* *Leszek Podhorodecki.* Tatarzy. Od Czyngis-chana do XX wieku (польск.). — Warszawa: Bellona, 2010. — ISBN 978-83-11-11801-0.
* *Borawski P.* Tatarzy w dawnej Rzeczypospolitej (польск.). — Warszawa: Ludowa Spoldzielnia Wydawnicza, 1986. — ISBN 83-205-3747-9.
* *Marek Plewczynski.* Zolnierz jazdy obrony potocznej za panowania Zygmunta Augusta (польск.). — Warszawa, 1985. — ISBN 83-01-05997-4.
* Mala Encyklopedia Wojskowa (польск.). — Wydanie I. — Warszawa, 1967.
Від Цзюлунскага (Каўлунскага) паўвострава з боку вострава Ганконг
**Цзюлун**, **Каўлун** (іер. трад. 九龍, спр. 九龙, англ.: Kowloon, юе/кант. *Кау-лун*, пут. *Цзюлун*, буквально  *«Дзевяць цмокаў»*) — паўвостраў на паўднёвым усходзе Кітая, большай часткай уваходзіць у склад спецыяльнага адміністрацыйнага раёна Ганконг. На паўвостраве размешчана аднайменная частка Ганконга. Абмываецца водамі Паўднёва-Кітайскага мора. Плошча каля 700 км². Пераважаюць нізкагор'і (вышынёй 400—600 м). Бераг мае шмат скалістых мысаў, бухт, прыбярэжных астравоў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Цзінь** (кіт. спр. 金朝, піньінь *Jīn Cháo*, літаральна *Залатая*) — дзяржава і дынастыя чжурчжэняў (1115—1234). Узнікла ў працэсе барацьбы чжурчжэняў супраць кіданяў, якім яны плацілі даніну.

Заснавальнік і першы імператар (1115—23) дзяржавы Цзінь Агуда завяршыў аб'яднанне чжурчжэняў, распачатае яго бацькам Янкэ, у 1114 узняў паўстанне супраць панавання кіданьскай імперыі Ляо і заняў крэпасці кіданяў на большай частцы Маньчжурыі. У 1115 ён абвясціў сябе імператарам пад імем Мінь і назваў дынастыю Цзінь («Залатая»). У 1116 ён захапіў усю Маньчжурыю, да 1123 — тэрыторыю Ляо ў Паўночным Кітаі.

У 1125 г. Цзінь захапіла кіданьскую дзяржаву Ляа, у 1125—27 гг. — значную частку імперыі Паўночная Сун, у т.л. яе сталіцу Кайфын. У выніку мірнага дагавора 1139 г. дзяржава Паўднёвая Сун прызнала васальную залежнасць ад Цзінь.

З сярэдзіны 12 ст. Цзінь — магутная дзяржава Усходняй Азіі, у склад якой уваходзілі тэрыторыі сучасных Паўночна-ўсходняга і Паўночнага Кітая, частка Унутранай Манголіі; у васальнай залежнасці ад Цзінь былі тангуцкая дзяржава Сі-Ся і Карэя.

У 1234 г. Цзінь была знішчана ў выніку мангольскіх заваяванняў.

Літаратура
----------

* Цзінь (1115—1234) // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. С. 111.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Цзінь (1115—1234)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4090401-5 · LCCN: sh85024070 |