**Псеўданаву́ка** (грэч. ψευδής — «ілжывы» + навука) — дзейнасць або вучэнне, якія прадстаўляюцца прыхільнікамі як навуковыя, але па сутнасці такімі не з’яўляюцца. Іншае распаўсюджанае вызначэнне псеўданавукі — «уяўная або ілжывая навука; сукупнасць перакананняў пра свет, памылкова разгляданая як заснаваная на навуковым метадзе ці як тая, што мае статус сучасных навуковых ісцін».

Ілжэнавука нярэдка матываваная той жа мэтай, што і прыкладная навука — дасягненнем неадкладнага практычна карыснага выніку. Аднак ілжэнавука дэмагагічна апелюе да навуковых метадаў, толькі імітуючы іх. Пры гэтым яна ніколі не ставіць перад сабой у якасці цэнтральнай задачы сапраўднае пазнанне рэчаіснасці.

Існуюць блізкія па значэнні тэрміны: «паранавука», «квазінавука», «альтэрнатыўная навука», «неакадэмічная навука». У англамоўнай літаратуры для псеўданавукі таксама выкарыстоўваюцца такія тэрміны як *pathological science*, *junk science*, *voodoo science*, *crackpot science* и *bad science*. Некаторыя даследчыкі пазначаюць комплекс гэтых паняццяў, якія скажаюць вобраз сапраўднай навукі, тэрмінам «дэвіянтная навука» (лац.: deviatio — адхіленне), паказваючы, што гэтыя негатыўныя формы паразітуюць на целе навукі і вядуць да дэфармацый яе каштоўнаснага ядра.

Сацыякультурны выток папулярнасці (і, адпаведна, прычына ідэалагічнай падтрымкі) псеўданавукі ў тым, што «яна рэалізуе спакусу простых рашэнняў, абслугоўвае сацыяльны запыт на агульнадаступную, зразумелую масам без спецыяльнай прафесійнай падрыхтоўкі расшыфроўку „непразрыстых" з’яў прыроды і культуры». Таксама папулярнасці псеўданавукі спрыяе задавальненне з яе дапамогай рэлігійных, нацыяналістычных, палітычных і падобных мэтаў.

Пытанне аб навуковым статусе надзвычай важны для прадстаўнікоў розных ненавуковых напрамкаў, з прычыны чаго псеўданавука часта завецца сваімі прыхільнікамі «альтэрнатыўнай» («народнай») навукай. У сувязі з тым, што за апошнія 300 гадоў з дапамогай навуковага метаду былі дасягнуты ўражальныя поспехі ў самых розных галінах ведаў, у грамадстве складаецца меркаванне, што «навука — гэта добра і годна, а тое, што не з’яўляецца навукай — дрэнна». Таму тэрміны «псеўданавука» і «псеўданавуковы» часцяком разглядаюцца як прыніжальныя, а аўтары псеўданавуковых тэорый, як правіла, актыўна аспрэчваюць такую характарыстыку.

Псеўданавуковыя тэорыі могуць вылучаць і члены навуковай супольнасці, якія маюць вучоныя ступені і званні ў іншай вобласці ведаў, напрыклад, акадэмік АН СССР усходазнавец М. Я. Мар («новае вучэнне пра мову»), акадэмік РАН матэматык А. Ц. Фаменка  (руск.) (бел. («новая храналогія»).

Не варта адносіць да псеўданавукі тыя канцэпцыі з абласцей рэлігіі, філасофіі, мастацтва, маралі і г. д. якія не адпавядаюць сучасным навуковым уяўленням, але і не прэтэндуюць на ролю навукі. Неабходна таксама адрозніваць псеўданавуку ад непазбежных навуковых памылак і ад паранавукі як гістарычнага этапу развіцця навукі.

Гл. таксама
-----------

* Камісія па барацьбе з ілжэнавукай і фальсіфікацыяй навуковых даследаванняў  (руск.) (бел.
* Магіфрэнічаскі сіндром  (руск.) (бел.
* Маргінальная навука  (руск.) (бел.

Зноскі
------

1. ↑  Non-science posing as science (англ.) **(нявызн.)**.  Stanford Encyclopedia of Philosophy. Праверана 7 жніўня 2017.
2. ↑  *Finn P. Bothe A. K. Bramlett R. E.* Science and pseudoscience in communication disorders: criteria and applications // American Journal of Speech—Language Pathology, 2005 Aug;14(3):172-86.  
«Pseudoscience refers to claims that appear to be based on the scientific method but are not».
3. ↑  Oxford English Dictionary (OED) — definition of pseudoscience (англ.) **(нявызн.)**.  Stanford Encyclopedia of Philosophy. Праверана 7 жніўня 2017.
4. 1 2  *Смирнова Н. М.* Рецензия на книгу Пружинин Б. И. Ratio serviens? Контуры культурно-исторической эпистемологии // Вопросы философии. — 2010. — № 4. — С. 181—185
5. 1 2  *Уткина Н. В.* Феномен девиантной науки : диссертация на соиск. уч. степени канд. филос. наук : 09.00.01 Место защиты: Вят. гос. гуманитар. ун-т, Киров, 2009. Автореферат
6. ↑  *Кувакин В. А.* Интернет пресс-конференция члена Комиссии РАН по борьбе с лженаукой и фальсификацией научных исследований // Lenta.ru, 04.05.2010 г.
7. ↑  Science and Pseudoscience // Encyclopedia of Philosophy, 2006.
8. ↑  *Калінічэнка Л. А.* Социология государственной службы: новое качество научного анализа управления социальными процессами и практика реформирования // Социология госслужбы и кадровой политики. Сборник статей. — М.: Факультет «ИГСУП», РАНХиГС, 2012. — С. 38—47. — 188 с.(недаступная спасылка) — Архівавана Архівавана 23 ліпеня 2014. з першакрыніцы 25.02.2013.
9. ↑  *Шнірэльман В. А.* Круглый стол «Фальсификации источников и национальные истории» (Москва, 17 сентября 2007 г.) // Фальсификация исторических источников и конструирование этнократических мифов. — М.: ИА РАН, 2011. — С. 299—372. — 382 с. — ISBN 9785943751103. — Архівавана Архівавана 23 ліпеня 2014. з першакрыніцы 25.02.2013.
10. 1 2  *Hansson S. O.* Science and Pseudo-Science // The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2008 Edition), Edward N. Zalta (ed.)
11. ↑  *Эйдельман Е. Д.* Учёные и псевдоучёные: критерии демаркации // *Здравый смысл*. — 2004. — № 4 (33).
12. ↑  *Сцёпін B. C.* Наука и лженаука // *Науковедение*. — 2000. — № 1. Архівавана з першакрыніцы 22 верасня 2012.

Літаратура
----------

* *Абачыеў С. К.* Подлинная наука и спекулятивная псевдонаука(руск.) // *В защиту науки*. — 2008. — № 3. — С. 56 — 76.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Псеўданавука

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4278343-4 · LCCN: sh2001002975 · Microsoft: 17039732 · NDL: 001132738 · NKC: ph263240 |