recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Белорусская земля»** — грамадска-палітычная, літаратурная і пазапартыйна-народная газета. Выдавалася ў 1918 г. у Менску на рускай мове. Афіцыйны выдавец — Саюз беларускіх арганізацый, фактычна з'яўлялася органам Народнага сакратарыята БНР.

Заснавана 20 лютага 1918 г. (планавалася выдаваць 2 разы на тыдзень), 1 сакавіка 1918 г. выйшаў 1-ы нумар. Друкавала дакументы выканкома Савета Усебеларускага з'езда, пастановы, загады і аб'явы Народнага сакратарыята і падначаленых яму органаў, артыкулы дзеячаў нацыянальнага руху. Апублікавала (№ 1) «Мемарандум Народнага сакратарыята Беларусі прадстаўніку Вышэйшай германскай акупацыйнай улады», «Устаўную грамату да народаў Беларусі», загад № 1 выканкома Савета Усебеларускага з'езда, артыкул А. І. Цвікевіча «Лёс Беларусі» і інш. Выйшлі некалькі нумароў газеты.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Башко, П. К. «Белорусская земля» / П. К. Башко Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0. — С. 6.
**Бяле́віцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чырвонаслабодскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр сельсавета — вёска Бялевічы.

Створаны 20 жніўня 1924 года ў складзе Чырвонаслабодскага раёна Слуцкай акругі, з 1927 года — Бабруйскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы ў 1930 годзе ў Чырвонаслабодскім раёне БССР. З 1935 года ў Чырвонаслабодскім раёне Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога дзялення ў 1938 годзе ў Чырвонаслабодскім раёне Мінскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Бабруйскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Мінскай вобласці.

Скасаваны 16 ліпеня 1954 года, тэрыторыя далучана да Малышэвіцкага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Казачэнка.
**Мікалай Міхайлавіч Казачэнка** (1916—1977) — старшыя Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

Біяграфія
---------

Мікалай Казачэнка нарадзіўся 1 студзеня 1916 года ў вёсцы Бярозаўка (цяпер Чэрвеньскі раён Мінскай вобласці Беларусі). У 1937—1940 гадах праходзіў службу ў Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнічаў у польскім паходзе і савецка-фінскай вайне. Пасля дэмабілізацыі працаваў трактарыстам у машынна-трактарнай станцыі. У 1941 г. Казачэнка быў паўторна прызваны ў армію. З чэрвеня таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Да кастрычніка 1943 года сяржант Мікалай Казачэнка камандаваў аддзяленнем 112-га асобнага інжынернага батальёна 37-й арміі Стэпавага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро.

3 кастрычніка 1943 года аддзяленне Казачэнка пабудавала прыстань, а затым пераправілі ў раёне Крэменчука на пароме 1700 байцоў і камандзіраў, 60 фурманак з боепрыпасамі і амуніцыяй, 120 коней і 620 скрынак са снарадамі.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 20 снежня 1943 года сяржант Мікалай Казачэнка быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка».

У 1946 годзе ў званні старшыні Казачэнка быў дэмабілізаваны. Пражываў у Мінску. У 1949 годзе Казачэнка скончыў вышэйшую партыйную школу пры ЦК КП Беларускай ССР, пасля чаго працаваў на аўтазаводзе. Памёр 21 сакавіка 1977 годзе.

Быў таксама узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны 2-й ступені і Чырвонай Зоркі, шэрагам медалёў.

Зноскі
------

1. 1 2  Казаченко Николай Михащлович (руск.). Архівавана з першакрыніцы 1 мая 2013. Праверана 4 лютага 2017.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. Минск, 1984. / стр. 205.

Спасылкі
--------

Мікалай Міхайлавіч Казачэнка на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лапацічы.

**Лапа́цічы** (трансліт.: *Lapacičy*, руск.: Лопатичи) — аграгарадок у Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Лапаціцкага сельсавета.

Назва
-----

Паводле падання, назва вёскі паходзіць ад прозвішча пана, які пасяліў тут людзей, а сам быў нібыта татарын.

Гісторыя
--------

Згадваецца ў 1669 годзе як вёска ў Аршанскім павеце Вялікага Княства Літоўскага. У 1881 годзе належалі пану Дзяржынскаму-Дзекцераву, які валодаў 377 дзесяцінамі зямлі. У 1884 годзе ў вёсцы 35 двароў, у тым ліку 1 кавальскі і 20 рамізніцкіх, 235 жыхароў, хлебазапасны магазін.

Інфраструктура
--------------

У вёсцы дзейнічаюць крама, сельскі дом культуры, сельская бібліятэка, АТС, ДУА «Лапаціцкая сярэдняя школа», ДУА «Лапаціцкі яслі-сад», фельчарска-акушэрскі пункт, паштовае аддзяленне сувязі, лясніцтва, закусачная, комплексны прыёмны пункт.

Славутасці
----------

Ля Лапацічаў знаходзіцца брацкая магіла 1943-44 гадоў, якая з’яўляецца гісторыка-культурнай каштоўнасцю Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. 1 2 3  КОЛИЧЕСТВО НАСЕЛЕНИЯ СЛАВГОРОДСКОГО РАЙОНА (руск.)
2. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Магілёўская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2007. — 406 с. — ISBN 978-985-458-159-0. (DJVU)
3. 1 2  *Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Слаўгарадскага раёна*, Мінск, БелТА, 1999, с. 573
4. ↑  НГАБ, ф. 1875, воп. 1, спр. 5

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Воінскае пахаванне

| ⛭**Лапаціцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Лапацічы |
| Аграгарадкі | Лясная |
| Вёскі | Азарычы ·  Жалезінка ·  Іванішчавічы ·  Машэцкая Слабада ·  Пацяраеўка ·  Рабавічы ·  Узгорск ·  Улукі ·  Устаннае ·  Харанеў ·  Хварасцяны ·  Чыкаўка |
**Правы флігель** — будынак у г. Горкі, размешчаны ў цэнтральнай частцы ансамбля Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі побач з галоўным корпусам, па адрасе бульвар Ленінскі, 6.

Гісторыя
--------

Горыгорацкі земляробчы інстытут. Малюнак Н. Орды (2-я пал. 19 ст.). Правы флігель удалечыні
Пабудаваны разам з левым флігелем у 1840 годзе з чырвонай цэглы архітэктарам А. Кампіёні. У цэлым флігелі захавалі сваё знешняе аблічча.

Памяшканні, размешчаныя ў ім, прамога дачынення да навучальнага працэсу не мелі. На першым паверсе размяшчаліся кватэры служачых Горы-Горыцкай земляробчай школы. Перш за ўсё, кватэра галоўнага наглядчыка (галоўнага выхавальніка), які быў другім чалавекам ў службовай іерархіі земляробчай школы. Яго кватэра была досыць камфортнай — 5 пакояў, пярэдні пакой, кухня. Тут жа знаходзілася кватэра эканома і пісьмавода, іх жыллё было куды больш сціплым. На другім паверсе размяшчаліся кватэры доктара, галоўнага памочніка наглядчыка і геадэзіста. Самай вялікай была кватэра доктара — 6 пакояў, пярэдняя і кухня. Магчыма, нейкая частка яго прафесійнай дзейнасці праходзіла тут, што патрабавала павелічэння колькасці пакояў. Увесь трэці паверх быў заняты лазарэтам для рабочых, акрамя гэтага там знаходзілася аптэка, прыёмны пакой, пакой фельчара, ванны пакой і кухня. На кожным паверсе быў туалет.

Правы флігель
У час Вялікай Айчыннай вайны нямецка-фашысцкія акупанты ператварылі гэты будынак у броварны завод, а на ніжнім паверсе размясцілі кароўнік. Будынак правага флігеля зведаў змены ў савецкі паваенны перыяд: была зменена ўнутраная планіроўка і прыбудаваны блок з лесвічнай клеткай. У 1947 г. на яго першым паверсе была абсталявана спартзала. У 1970-я гг. у корпусе размяшчаўся Дом вучоных. Сёння тут размешчаны адміністрацыйна-гаспадарчая частка, бухгалтэрыя, аддзел кадраў, дэканат па завочным навучанні і інш.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Историко-культурная ценность — комплекс Белорусской государственной сельскохозяйственной академии: практическое пособие / сост.: Т. В. Лосева, О. В. Сергейчук. — Горки: БГСХА, 2011. — 44 с.(недаступная спасылка)
2. 1 2  Салаўёва Н. У. Пятрова Д. У. БЕЛАРУСКАЯ ДЗЯРЖАЎНАЯ СЕЛЬСКАГАСПАДАРЧАЯ АКАДЭМІЯ — УНІКАЛЬНЫ ПОМНІК АРХІТЭКТУРЫ(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Правы флігель (Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія)
* Историко-культурная ценность — комплекс Белорусской государственной сельскохозяйственной академии: практическое пособие / сост.: Т. В. Лосева, О. В. Сергейчук. — Горки: БГСХА, 2011. — 44 с.(недаступная спасылка)
* Правы флігель (Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія) на сайце «Архіварта»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Беларускі голас.
**Беларускі голас** (руск.: Белорусский голос) — грамадска-палітычная і літаратурная газета, якая выдавалася ў Гомелі з 24 студзеня (6 лютага) па 3 (16) сакавіка 1910 года на рускай мове (друкаваліся таксама беларускія народныя песні на «беларускім прыслоўі»). Газета з’яўлялася фактычна друкаваным органам гомельскага аддзялення Саюза рускага народа і стаяла на пазіцыях заходнерусізма, лічачы беларусаў адной з галін рускага народа. Выходзіла два разу ў тыдзень у сераду і нядзелю. Рэдактар і выдавец А. Ф. Беняш-Кржыжэц.

Абвясціла сябе «беспартыйнай» газетай, якая мае намер «усебакова асвятляць жыццё беларускага краю», абмяркоўваць праблемы культуры, гандлю і прамысловасці, высвятляць патрэбы рабочага і рамесніцкага люду, друкаваць раманы, аповесці, п’есы, вершы, сатырычныя творы і карыкатуры. Аднак з-за адсутнасці здольных супрацоўнікаў праграма газеты не выконвалася. У ліку галоўных мэт рэдакцыі быў намер аб’яднаць праваслаўнае насельніцтва для барацьбы супраць «іншародцаў», правесці правых кандыдатаў на выбарах у Дзяржаўную думу і ўстановы мясцовага самакіравання. У закліках да выбаршчыкаў газета агітавала за «нацыяналістаў» і «добрых гаспадароў». Не прызнавала нацыянальнай самастойнасці беларусаў, залічвала іх да рускага народа. У артыкуле «Нацыянальная самасвядомасць» (31 студзеня) мэту нацыянальнага руху газета бачыла ў тым, каб выцесніць «іншародцаў» з эканамічнага, сацыяльна-палітычнага жыцця і культуры, вызваліць Расійскую імперыю ад «унутранага заваявання» з боку «яўрэяў, палякаў, армян ды іншых», а ў крайнім выпадку — выслаць іх з краіны. Газета перадрукоўвала экстрэмісцкія артыкулы лідара Саюза рускага народа Г. Меншыкава, яго пратэст супраць «захопу яўрэйствам Адэсы, Кіева, Мінска, Нікалаева і інш.». Змяшчала вершы мясцовых аўтараў на хрысціянскую тэматыку, павучанні гомельскага епіскапа, надрукавала некалькі беларускіх песень і загадак. Шмат увагі аддавала гарадской гаспадарцы. У рэзкай палеміцы з газетай «Полесье» абараняла інтарэсы гарадскога галавы І. Дамброўскага, заклікала байкатаваць яўрэйскіх гандляроў.

Газета не зацікавіла шырокае кола чытачоў, і на 10-м нумары яе выданне было спынена.

Літаратура
----------

* Конан, У. М. «Белорусский голос» / У. М. Конан // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0. — С. 7.
**Газенваген** (ням.: Gaswagen), **газавы аўтамабіль** — спецыяльна абсталяваны аўтамабіль, з дапамогай якога ў перыяд Другой Сусветнай вайны нямецкія войскі знішчалі людзей, атручваючы іх выхлапнымі газамі.

Газенваген прадукцыі Magirus-Deutz у Хэлмне.
Пачатак прымянення серыйных газенвагенаў адносіцца да лістапада - снежня 1941 года (Кіеў, Полтава (Украіна), Рыга (Латвія) і Хелмна (Польшча). З вясны 1942 дакументальна пацверджана іх ужыванне ў Югаславіі.

Аб прымяненні нацыстамі газенвагенаў стала вядома ў 1943 годзе пасля суда над удзельнікамі злачынстваў супраць чалавецтва, учыненых на тэрыторыі Краснадарскага края СССР, дзе каля 6700 чалавек грамадзянскага насельніцтва былі забітыя шляхам атручвання газам у "душагубках" або былі закатаваныя і расстраляныя. Матэрыялы аб выкарыстанні дадзеных машын смерці на тэрыторыі СССР былі прадстаўлены савецкімі абвінаваўцамі на Нюрнбергскім працэсе галоўных ваенных злачынцаў .

Агульная колькасць ахвяр дадзенай прылады смерці за перыяд Другой сусветнай вайны не вядома.

Канструкцыя
-----------

Па захаваных дакументах аб распрацоўцы і вытворчасці дадзенай прылады паказваецца, што яно ўяўляла з сябе газанепранікальны фургон з герметычнымі дзвярыма, з адтулінай для ўпуску газу (у полу), зачыненым перфараваным металічным лістом. Вядома аб вытворчасці фургонаў 2-х тыпаў - на 30-50 чалавек і 70-100 чалавек (па апошнім прыводзіцца інфармацыя аб тым, што для яго распрацоўвалася спецыяльнае прыстасаванне для выгрузкі трупаў). Фургоны ўстанаўліваліся на шасі грузавых аўтамабіляў грузападымальнасцю каля 3,5 тоны (малы фургон) - Опель-Бліц, Даймонд Рео, Рэно, - і 6,5-тонны «Заўрэр» - вялікі фургон. Шасі і рухавік дапрацоўваліся і абсталёўваліся спецыяльным чынам.

Па сведчанні некалькіх механікаў, якія рамантавалі газенвагены з канцлагера Хелмно, матор, які ўсталёўваўся на газенвагенах, адрозніваўся ад іншых матораў, якія яны бачылі на аналагічных машынах. Таксама ён спажываў ўдвая больш паліва, чым звычайны рухавік, і меў незвычайную сістэму выхлапу.

Прымяненне
----------

Перад пасадкай у фургон, людзям загадвалі здаць усе каштоўныя рэчы і вопратку. Пасля гэтага дзверы зачыняліся, і сістэма падачы газу перамыкалася на выпуск. Для таго, каб не выклікаць заўчасна страху ў ахвяр, у фургоне мелася лямпачка, якая ўключалася, калі дзверы зачыняліся. Пасля гэтага кіроўца ўключаў рухавік на нейтральнай перадачы прыкладна на 10 хвілін. Пасля таго, як рух у фургоне спынялася, трупы адвозілі да месца крэмацыі/пахавання і выгружалі (так жа вядомы шэраг выпадкаў, калі газвагены размяшчаліся прама ля крэматорыяў).

Зноскі
------

1. ↑  СС в действии. Документы о преступлениях СС. Перевод с немецкого. М.: СВЕТОТОН, 2000 — с.510 ISBN 5-7419-0049-6
2. ↑  Великая Отечественная Война. 1941-1945. Энциклопедия, Советская Энциклопедия, Москва, 1985, 256 ст

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Газенваген на Вікісховішчы |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Варабей.

**Дзмітрый Варабей** (нар. 10 мая 1985, Мазыр) — украінскі і беларускі футбаліст (паўабаронца) і трэнер.

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец мазырскай СДЮШАР, пазней паступіў у мінскі РВАР, але неўзабаве атрымаў прапанову пераехаць у акадэмію кіеўскага «Дынама». Выступаў за рэзервовыя каманды дынамаўцаў. Улетку 2005 года на правах арэнды гуляў за «Арсенал», у складзе якога 17 ліпеня дэбютаваў у Вышэйшай лізе ў матчы супраць асноўнай каманды дынамаўцаў (0:2). У 2007 годзе перабраўся ў луганскую «Зару», дзе стаў іграком асновы. Пазней гуляў у Прэм’ер-лізе за «Ільічовец» і «Крыўбас».

Сезон 2011/12 правёў у складзе першалігавага клуба «Нафтавік-Укрнафта», пазней перабраўся ў «Абалонь». У першай палове 2013 года выступаў за «Палтаву», пасля разарваў кантракт з клубам. Пазней выступаў на аматарскім узроўні за клуб «Колас» з Зачэпыліўкі.

Улетку 2016 года вярнуўся ў Беларусь, стаўшы іграком мазырскай «Славіі». Спачатку выступаў у аснове мазыран, аднак з чэрвеня 2017 года стаў гуляць толькі за дубль. Па выніках сезона 2017 «Славія» страціла месца ў Вышэйшай лізе, аднак у студзені 2018 года Варабей пачаў трэніравацца з мазыранамі і ў сезоне 2018 дапамог камандзе вярнуцца ў эліту, у асноўным выходзячы на замену. У сезоне 2019 выступаў за дубль «Славіі», да асноўнай каманды не прыцягваўся. Па заканчэнні сезона 2019 завяршыў кар’еру і стаў працаваць дзіцячым трэнерам у структуры мазыран.

У пачатку 2021 года стаў памочнікам галоўнага трэнера калінкавіцкай «Вертыкалі», а ў лютым 2022 года ўзначаліў дубль мазырскай «Славіі», дзе працаваў да канца 2022 года. У 2023 годзе выступаў за «Вертыкаль» у Другой лізе ў якасці аматара.

Міжнародная кар’ера
-------------------

Выступаў за юнацкія і моладзевыя зборныя Украіны розных узростаў. У складзе юніёрскай зборнай Украіны (да 19 гадоў) стаў паўфіналістам чэмпіянату Еўропы 2004.

Дасягненні
----------

* Беларусь Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2018

Заўвагі
-------

1. ↑  Dmytro Vorobey // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑
3. ↑  Воробей и Кошель подписали контракты со "Славией"
4. ↑  Дубль "Славии" снова сыграл с "Вертикалью"

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FBref.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол · УАФ |
**Пі́шчац** (польск.: Piszczac) — вёска ў Польшчы, на рацэ Лютні. Уваходзіць у склад Бяльскага павета Люблінскага ваяводства, сядзіба вясковай гміны Пішчац. Насельніцтва на 2011 год — 3016 чалавек. Знаходзіцца за 20 км на ўсход ад Бялы Падляскай, за 98 км на паўночны ўсход ад Любліна.

Гісторыя
--------

Царква, 1915—1918 гг.
### Вялікае Княства Літоўскае

Першы пісьмовы ўпамін пра Пішчац (*Пещатка* — Пяшчатка, Пішчатка) датуецца 1500 годам. У 1530 годзе горад атрымаў Магдэбургскае права. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў Пішчац увайшоў у Берасцейскі павет Берасцейскага ваяводства. 4 жніўня 1569 года ён атрымаў герб «*у чырвоным полі постаць чалавека з ястрабам у руцэ*».

У XVI ст. у Пішчацы дзейнічалі касцёл і царква, з XVIII ст. — сінагога.

### Пад уладай Расійскай імперыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Пішчац апынуўся ў складзе Аўстрыі, з пачатку XIX ст. — у складзе Расійскай імперыі, ва Уладаўскім павеце Седлецкай губерні. Гэта адарвала горад ад губерняў з пераважна беларускім насельніцтвам. На 1827 год у Пішчацы было 118 будынкаў, на 1862 год — 168. За ўдзел жыхароў Пішчаца ў нацыянальна-вызваленчым паўстанні 1863—1864 гадоў расійскія ўлады пазбавалі яго гарадскіх правоў.

У часы Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе Пішчац занялі нямецкія войскі.

### Найноўшы час

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам 1921 года Пішчац апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі. З пачаткам Другой сусветнай вайны ў 1939 годзе мястэчка занялі войскі Трэцяга рэйха.

У 1944 годзе Пішчац занялі савецкія войскі, пасля чаго яго зноў перадалі Польшчы.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**: 1827 год — 1041 чал.; 1864 год — 1471 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 3016 чал.

Турыстычная інфармацыя
----------------------

### Славутасці

* Капліца могілкавая (1800)
* Могілкі іўдзейскія
* Царква Святога Яна Прадцечы (мураўёўка; 1907, цяпер касцёл Узвышэння Святога Крыжа)

### Страчаная спадчына

* Сінагога
* Царква

Галерэя
-------

* Краявіды Пішчаца
* Могілкавая капліцаМогілкавая капліца
* Былая царква-мураўёўкаБылая царква-мураўёўка
* БрамаБрама
* ВуліцаВуліца

Зноскі
------

1. ↑  *Цітоў А.* Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998. — 287 с. — ISBN 985-07-0131-5. С. 222.
2. ↑  Katalog zabytków sztuki w Polsce. Województwo lubelskie powiat Biała Podlaska / Red. K. Kolendo-Korczakowa, A. Oleńska, M. Zgliński. — Warszawa: Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 2006. S. 203.
3. ↑  Chlebowski B. Piszczac // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom VIII: Perepiatycha — Pożajście (польск.). — Warszawa, 1887. S. 232.

Літаратура
----------

* *Цітоў А.* Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998. — 287 с. — ISBN 985-07-0131-5.
* Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom VIII: Perepiatycha — Pożajście (польск.). — Warszawa, 1887.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пішчац

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4398124-0 · VIAF: 235652516 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лапацінскі сельсавет.
**Лапа́цінскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Лапаціна.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Гомельскага раёна Гомельскай акругі БССР. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Пакалюбіцкага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пічынча (значэнні).

**Пічынча** — дзеючы вулкан, размешчаны ў Эквадоры, яго ўсходнія схілы агінаюць эквадорскую сталіцу - старажытны горад Кіта. Правінцыя, у якой размешчана Пічынча бярэ сваю назву ад назвы гары і таксама называецца Пічынча.

Пічынча — другі па вышыні вулкан Эквадора. Дзве высокія вяршыні гары - пік Гуагуа (4784 м над узроўнем мора), што ў перакладзе азначае «дзіця», і пік Руку (4698 м над узроўнем мора), што перакладаецца як «стары». Дзеючая кальдэра размешчана ў Гуагуа на заходнім баку гары.

Зноскі
------

1. ↑  GLOBAL VOLCANISM PROGRAM

Спасылкі
--------

* Volcano Live
Агульны выгляд
**Гнезненскія вароты** – двупольныя расхісныя дзверы, адлітыя з бронзы ў XII стагоддзі. Знаходзяцца ў Гнезненскім архікафедральным касцёле.

Былі створаны паміж 1160 і 1180 гадамі па замове гнезненскага архібіскупа. На васямнаццаці рэльефах адлюстроўваюць сцэны з жыцця Святога Войцеха з Прагі, патрона сабора.

Гісторыя варот застаецца прадметам спрэчкі гісторыкаў. Магчыма, што яны былі адліты ў Гнезне майстрамі з Мааса, або выраблены ў Хільдэсхайме ці Магдэбургу.

Яны нагадваюць магдэбургскія вароты з Вялікага Ноўгарада.

Левая створка памерам 328 x 84 x 1,5 см выраблена адным кавалкам, правая змантавана з 24 асобных частак.

* 
* 
* 
*

Літаратура
----------

* *Drzwi Gnieźnieńskie*, red. M. Walicki, Wrocław: Zakład Imienia Ossolińskich, 3 tomy; t. 1 1956, t.2 i 3 1959.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гнезненскія вароты
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дацэнка.

**Дзмітрый Сцяпанавіч Дацэнка** (1913-1991) — падпалкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Дзмітрый Дацэнка нарадзіўся 19 ліпеня (па новым стылі — 1 жніўня) 1913 года ў вёсцы Аннаўка (цяпер — Акімаўскі раён Запарожскай вобласці Украіны) у сялянскай сям’і. У дзяцінстве пераехаў у горад Горлаўка. У 1935 годзе скончыў будаўнічы тэхнікум, пасля чаго працаваў токарам Горлаўскага машынабудаўнічага завода. У 1935 годзе Дацэнка быў прызваны на службу ва ўнутраныя войскі НКУС СССР, ахоўваў чыгунку. У 1939 годзе скончыў курсы палітсаставу. У 1942 годзе Дацэнка быў пераведзены ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. Са снежня таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Да студзеня 1945 года старшы лейтэнант Дзмітрый Дацэнка камандаваў агнявым узводам 1075-га знішчальна-супрацьтанкавага артылерыйскага палка 5-й гвардзейскай арміі 1-га Украінскага фронту. Вызначыўся падчас фарсіравання Одэра.

24 студзеня 1945 года ўзвод Дацэнка адным з першых у палку пераправіўся праз Одэр, захапіў плацдарм на яго заходнім беразе і ўтрымаў яго, адбіўшы тры нямецкія контратакі ў раёне населенага пункта Ліндэн (цяпер — Ліпкі за 7 кіламетраў на паўночны захад ад Бжэга). Падчас баёў за пашырэнне плацдарма ўзвод Дацэнка знішчыў 4 дзоты і 2 кулямёты суперніка.

Указам Прэзідыума Вярхоўнай Рады СССР ад 10 красавіка 1945 гады за «узорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце дужання з нямецкімі захопнікамі і выяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» старэйшы лейтэнант Зміцер Дацэнка быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем Саюза Зорка" за нумарам 7995.

Пасля заканчэння вайны Дацэнка працягнуў службу ў Савецкай Арміі. У 1948 годзе ён скончыў Ленінградскую Вышэйшую афіцэрскую артылерыйскую школу. У 1960 годзе ў званні падпалкоўніка ён быў звольнены ў запас. Пражываў у Брэсце, працаваў ва ўпраўленні «Брэстсельбуда». Памёр 15 сакавіка 1991 года, пахаваны на Гарнізонных могілках Брэста.

Быў таксама ўзнагароджаны ордэнамі Чырвонага Сцяга, Айчыннай вайны 1-й і 2-й ступеняў, двума ордэнамі Чырвонай Зоркі, ордэнам «Знак Пашаны» і шэрагам медалёў.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пярну (значэнні).

**Заліў Пярну**, **Пярнускі заліў** (эст.: Pärnu laht) — паўночна-ўсходняя частка Рыжскага заліва Балтыйскага мора ля берагоў Эстоніі. Заліў удаецца ў сушу на 30 км, шырыня каля ўваходу складае 20 км, глыбіня — ад 4 да 10 метраў. Як і ў іншых месцах Рыжскага заліва, берагі нізінныя, месцамі пясчаныя. Вада летам награваецца да 18 °C, зімой яе тэмпература складае 0-1 °C, са снежня па красавік пакрыты лёдам. Салёнасць 3-6 праміле.

У заліў упадае некалькі рэк, найбуйнейшая з якіх рака Пярну. На заліве размешчаны і аднайменны горад-порт.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн — карта Эстоніі
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Юра.

**Гнат Пятровіч Юра** (8 студзеня 1888, с. Федвар, цяпер с. Падлеснае Александрыйскага раёна Кіраваградскай вобласці — 18 студзеня 1966, Кіеў) — украінскі тэатральны рэжысёр

, акцёр

, тэатральны педагог, народны артыст СССР (1940).

Біяграфія
---------

Прафесійную сцэнічную дзейнасць пачаў у 1907 годзе. Працаваў у тэатрах Украіны. Яркі камедыйны акцёр, Юра развіваў лепшыя традыцыі ўкраінскага сцэнічнага мастацтва. Адзін з заснавальнікаў (1920) і кіраўнікоў (да 1954, у 1954—1961 сумесна з М. М. Крушальніцкім) Новага тэатра ў Вінніцы, які стаў Тэатрам імя Франко (з 1923 у Харкаве, з 1926 у Кіеве). Сярод найбуйнейшых рэжысёрскіх работ: «97» Куліша (1924, граў ролю Капысткі), «Вій» Вішні паводле Гогаля (1925), «Жаніцьба Фігаро» Бамаршэ (1933, граў ролю Фігара), «Ой, не хадзі Грыца…» Старыцкага (1938), «Скрадзенае шчасце» Франко (1940, 1956), «Багдан Хмяльніцкі» (1939), «Макар Дубрава» (1948), «Калінавы гай» (1950) Карнейчука, «Вяселле Свічкі» Качэргі (1960). З 1938 выкладаў у Кіеўскім тэатральным інстытуце (з 1946 — прафесар). Дэпутат Вярхоўнага Савета УССР (1-5-га скліканняў).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n81022779 · VIAF: 62861320 |
**Гно́еўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Хойніцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Гноеў.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Хойніцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Барысаўшчынскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
Віцебская берасцяная грамата
**Віцебская берасцяная грамата** — берасцяная грамата, выпадкова знойдзеная ў горадзе Віцебску ў час земляных работ на плошчы Свабоды ў 1959 г. экскаватаршчыкам Яўгенам Фраловым на глыбіні 3 — 4 м ад паверхні зямлі. Знаходка стала сенсацыяй у навуцы, бо дагэтуль аналагічныя рэліквіі меліся толькі ў Ноўгарадзе (Расія). Зберагаецца ў Віцебскім абласным краязнаўчым музеі.

Апісанне і змест
----------------

Грамата напісана на кавалку бяросты памерам 17х4,5 см. Тэкст:

> От Степана къ Нежилови. Оже еси продалъ порты, а купи ми жита за 6 гривенъ. А ли цего еси не продалъ, а посли ми лицемъ. А ли еси продалъ, а добро сътворя у купи ми жита.
>   
> *Ад Сцяпана к Няжылу. Калі ты прадаў адзенне, то купі мне жыта на 6 грыўняў. А калі чаго не прадаў, то прышлі мне ў наяўнасці. Калі ж прадаў, то, дабрадзей мой, купі мне жыта.*
> 
> 

Грамату цяжка датаваць, бо яна знойдзена ў культурным пласце зямлі, які вельмі перамешаны. Аднак у выніку даследаванняў устаноўлена, што яна адносіцца да мяжы XIII — XIV ст.

Ацэнка вучоных
--------------

Як адзначае гісторык Л. В. Аляксееў, паходжанне граматы хутчэй за ўсё можна растлумачыць ажыўленымі ў гэты час гандлёвымі сувязямі Віцебска і Полацка з Ноўгарадам, праз пасрэдніцтва якога ішло зерне з Растова-Суздальскай зямлі ў Прыбалтыку. Дакумент носіць сляды цокаючага паўночна-заходняга дыялекту і таму, відаць, паходзіць з Ноўгарада. Яе мог напісаць чалавек, сябар якога паехаў у Віцебск па гандлёвых справах.

Што значыла тады 6 грывен? 3 «Рускай праўды» вядома, што за 6 грывен тады можна было купіць 300 аўчын, або 12 свіней, ці 2 кабылы, або 3 каровы. Нарэшце, за іх можна было наняць 2 парабчанкі на 12 год.

Зноскі
------

1. ↑  *Дроченина Н. Н. Рыбаков Б. А.* Берестяная грамота из Витебска // *Советская археология*. — М.: 1960. — № 1. — С. 283.

Літаратура
----------

* *Кавалёў, С. А.* Віцебская берасцяная грамата / С. А. Кавалёў // Памяць: Гіст.-дакументальная хроніка Віцебска: У 2-х кн. Кн. 1-я / Рэд. кал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелЭн, 2002. — С. 53. — 648 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0246-6.
**Ордэн «Легіён пашаны»** (англ.: Legion of Merit) — узнагарода, якая ўручаецца міністэрствам абароны ЗША, ваеннаслужачым усіх родаў войскаў за выключную адвагу ў баі.

Гісторыя
--------

Падчас Другой сусветнай вайны перад кіраўніцтвам ЗША паўстала пытанне аб ўзнагароджанні прадстаўнікоў саюзных армій. Узнагароды ЗША, якія існавалі да гэтага, не падыходзілі па сваім становішчы. Таму ў 1942 годзе быў заснаваны адзіны і першы ва ўзнагароднай сістэме ЗША ордэн «Легіён пашаны». Узнагарода «еўрапейскага тыпу» мела ступені — розныя для каманднага складу, старэйшых і малодшых афіцэраў і радавога саставу арміі.

Апісанне знака
--------------

Знак ордэна мае пяць зубцоў тыпу «ластаўчынага хваста» пакрытых белай эмаллю з чырвонай аблямоўкай і залатымі шарыкамі на канцах, накладзеных на лаўровы вянок зялёнай эмалі. У цэнтры знака блакітны круг з 13 белымі зорачкамі.

Ступені Легіёна пашаны
----------------------

| Галоўнакамандуючы | Камандор (камандуючы) | Афіцэр | Легіянер |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |
| Стужка |
|  |  |  |  |
|
Віцебскае ваяводства ў XVII ст. на карце ВКЛ
**Віцебскае ваяводства** (1503—1772) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Вялікага Княства Літоўскага. Цэнтр — горад Віцебск.

Гісторыя
--------

Першапачаткова ахоплівала, верагодна, тэрыторыю Віцебскай зямлі, намеснікі якой з 1503 г. пачынаюць карыстацца тытулам ваяводы. Пытанні пра тое, у якоў ступені гэта суправаджалася пашырэннем іх паўнамоцтваў і ці ўплывала на ўзаемаадносіні ваяводы з іншымі намеснікамі паветаў Віцебскай зямлі (Аболецкім, Аршанскім, магчыма Магілёўскім), а таксама ўладальнікамі Друцкага княства дастаткова не вывучаны. 

Ваявода ажыцяўляў ваеннае кіраўніцтва ў межах Віцебскай зямлі, а судовыя функцыі і кантроль за крыніцамі джяржаўных даходаў, верагодна ў межах Віцебскага павета. Па-за юрысдыкцыяй ваяводы знаходзіліся таксама княжацкія і панскія маёнткі, уладальнікі якіх падлягалі велікакняжацкаму суду, а адносна сваіх падданых карысталіся імунітэтам. Паводле вялікакняжацкіх прывілеяў, ваяводы ў Віцебскім ваяводстве (як і ў Полацкім) прызначаліся толькі са згоды мясцовай шляхты. 

Пасля адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 1565—1566 гг. Віцебскае ваяводства складалася з Віцебскага і Аршанскага паветаў; былі ўведзены павятовыя соймікі і іерархія службовых пасад паводле польскага ўзору: кашталян, падкаморы, суддзя земскі з падсудкам і пісарам і інш. Была ўстаноўлена харугва Віцебскага ваяводства — зялёнага колеру з выявай «Пагоні» ў белым полі. Функцыі ваяводы звяліся да кіравання апалчэннем шляхецкага ваяводства. Адначасова ён узначальваў замкавы суд Віцебскага павета, з 1569 г. засядаў у сенаце Рэчы Паспалітай. Намеснікам яго быў падваявода.

Гл. таксама
-----------

* Ваяводы віцебскія
* Віцебскае княства

Літаратура
----------

* Белорусская ССР: Краткая энциклопедия. В 5-ти т. т.1 / Ред. колл.: П. У. Бровка и др. — Мн.: Гл. ред. Белорус. Сов. Энциклопедии, 1979. — Т. 1. — 768 с. — 50 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Віцебскае ваяводства // Белорусская цифровая библиотека

| ⛭Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел  Вялікага Княства Літоўскага |
| --- |
| Ваяводствы | Віленскае (1413—1795) · Троцкае (1413—1795) · Полацкае (1504—1793) · Новагародскае (1507—1795) · Віцебскае (1508—1793) · Смаленскае (1508—1667) · Берасцейскае (1566—1795) · Менскае (1566—1793) · Мсціслаўскае (1566—1772) · Інфлянцкае (1667—1772) · Браслаўскае (1793—1795) · Гарадзенскае (1793—1795) · Жамойцкае (1793—1795) · Мерацкае (1793—1795) |  |
| Іншыя рэгіёны | Жамойцкае староства (XIII стагоддзе — 1795) · Курляндскае герцагства (1562—1795) |
| Ваяводствы, якія адышлі да
Польскага каралеўства ў 1569 | Кіеўскае (1471—1569) · Падляшскае (1513—1569) · Брацлаўскае (1566—1569) · Валынскае (1566—1569) |
| **Є** |
| --- |
|  |
| **Кірыліца** |
| А | Б | В | Г | Ґ | Д | Ђ |
| Ѓ | Е | (Ѐ) | Ё | Є | Ж | З |
| Ѕ | И | (Ѝ) | І | Ї | Й | Ј |
| К | Л | Љ | М | Н | Њ | О |
| П | Р | С | Т | Ћ | Ќ | У |
| Ў | Ф | Х | Ц | Ч | Џ | Ш |
| Щ | Ъ | Ы | Ь | Э | Ю | Я |
| Гістарычныя літары |
| (Ҁ) | (Ѹ) | Ѡ | (Ѿ) | (Ѻ) | Ѣ | Ꙗ |
| Ѥ | Ꙉ | ІѢ | Ѧ | Ѫ | Ѩ | Ѭ |
| Ѯ | Ѱ | Ѳ | Ѵ | (Ѷ) | Ын | Ꚉ |  |
| Літары неславянскіх моў |
| Ӑ | Ӓ | Ә | Ӛ | Ӕ | Ғ | Ӷ |
| Ҕ | Ӗ | Ҽ | Ҿ | Ӂ | Җ | Ӝ |
| Ҙ | Ӟ | Ӡ | Ӥ | Ӣ | Ӏ | Ҋ |
| Қ | Ҟ | Ҡ | Ӄ | Ҝ | Ԟ | Ӆ |
| Ӎ | Ҥ | Ң | Ӊ | Ӈ | Ӧ | Ө |
| Ӫ | Ҩ | Ҧ | Ҏ | Ҫ | Ҭ | Ӳ |
| Ӱ | Ӯ | Ү | Ұ | Ҳ | Һ | Ҵ |
| Ӵ | Ҷ | Ӌ | Ҹ | Ӹ | Ҍ | Ӭ |  |
| **Заўвага.** Знакі у дужках не маюць статусу (самастойных) літар. |

**Є, є** (назва: э) — восьмая літара сучаснага ўкраінскага алфавіта, ўжываецца таксама ў хантыйскім і царкоўнаславянскім алфавітах; да сярэдзіны XIX стагоддзя ўваходзіла ў сербскі алфавіт.

Ранейшае напісанне Є паходзіць з кірыліцы і ужывалася на пачатку слоў і пасля галосных; адпавядае двазанку (Ѥ, ѥ), дзе была ў найстаражытнейшых помніках славянскага пісьменства. Такое адрозненне напісанняў Е і Є было асабліва характэрным для ўкраінскага кніжнага пісьма. Адасабленне напісання асобнай літары для Є першым з’явілася ў сербскім (у сярэдзіне XVIII стагоддзя) алфавіце, дзе выкарыстоўвалася да правапісу Вука Караджыча сярэдзіны XIX стагоддзя; заменена спалучэннем је.

Лічбавае значэнне
-----------------

У стараславянскай і царкоўнаславянскай мовах Є мае значэнне лічбы — 5.
**Абварна́я кера́міка**, або **гартава́ная кера́міка** — гартаваныя ганчарныя вырабы, вядомыя многім народам лясной зоны Еўропы з часоў неаліту (8 — 3 тысячагоддзі да н.э.). Пасля абпальвання загартоўвалася ў абвары (адсюль назва).

У Беларусі была пашырана пераважна ў сельскіх ганчарных цэнтрах на поўначы і ў сярэдняй паласе краіны. Сярод іншых народных назваў абварной керамікі: **рабая**, **чорная**, **шэрая**. У гарадскіх і мястачковых асяродках абварную кераміку звычайна выраблялі паралельна з чорнаглянцаванай керамікай і глазураванай керамікай, у такіх выпадках яна была прадстаўлена толькі пячным посудам (пераважна гаршкамі).

У другой палове XX ст. вытворчасць абварной керамікі прыйшла ў заняпад, да 1970-х гадоў яе выраблялі толькі ў в. Ганявічы Клецкага раёна. Традыцыі вырабу абварной керамікі адроджаны ў 1990-я гады. У цяперашні час выкарыстоўваецца пераважна ў дэкаратыўных і сувенірных мэтах.

Сярод вядучых майстроў — А. Бараўцова (г. Гарадок), І. Дашкоў і Д. Касьяненка (Мінск), А. Кірычак (г. Салігорск), С. Шуневіч (г. Віцебск), В. Якавенка (г. Крычаў) і інш.

Літаратура
----------

* Абварная кераміка // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 1. — 704 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0496-9.
**Сядзібна-паркавы ансамбль Бутаўт-Андрэйкавічаў** — помнік сядзібна-паркавай архітэктуры класіцызму ў в. Гарнастаевічы (Свіслацкі раён). Пабудаваная ў другой палове ХІХ ст. Уключае гасподу, гаспадарчыя пабудовы, невялікі парк з садам і сажалкай, касцёл.

Архітэктура
-----------

### Гаспода

Сядзібны дом. Пач. XX ст.
Сядзібны дом, задні фасад. Пач. XX ст.
Гаспода — Т-падобны ў плане будынак. Складаецца з падоўжанага аднапавярховага і кароткага двухпавярховага прамавугольных аб'ёмаў. Планіроўка анфіладна-калідорная. Галоўны ўваход аформлены чатырохкалонным порцікам. Фасады дэкарыраваныя лапаткамі, рустам, пластычнымі ліштвамі акон, прафіляванымі цягамі. У інтэр'еры кафляныя грубкі, паркетная падлога, каваная і літая фурнітура, прафіляваныя бэлькі перакрыцця. Выкарыстоўваецца адміністрацыйнай установай.

### Касцёл

Асноўны артыкул: **Касцёл Святых Пятра і Паўла, Гарнастаевічы**
Касцёл Святых Пятра і Паўла
Касцёл — прамавугольны ў плане, з сакрысціямі абапал алтарнай часткі, накрыты двухсхільным дахам з дахоўкі. Сцены з бутавага каменю, антаблемент, ліштвы акон, пілястры, порцік з цэглы. Галоўны фасад вылучаны шасцікалонным порцікам дарычнага ордара. У інтэр'еры над уваходам хоры.

Гаспадарчая пабудова. Пач. XX ст.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, [1984—1988].
* *Aftanazy, R.* Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław – Warszawa – Kraków : Zaklad im Ossolinskich, 1991. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 2. Województwa brzesko-litewskie, nowogródzkie. — 474 s.
	+ Butautas R.S. Butautai Andreikavičiai gyvenimo labirintuose. Vilnius. Gediminas, 300 p. 2018. ISBN 978-9955-806-11-0

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Сядзібна-паркавы ансамбль Бутаўт-Андрэйкавічаў (Гарнастаевічы) на сайце Radzima.org
* Сядзібна-паркавы ансамбль Бутаўт-Андрэйкавічаў (Гарнастаевічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Абвінава́чаны** — асоба, прыцягнутая да крымінальнай адказнасці ва ўстаноўленым законам парадку. Умовай прыцягнення асобы ў якасці абвінавачанага з'яўляецца наяўнасць дастатковых доказаў пра ўчыненне ёю злачынства. Прававое становішча абвінавачанага (працэсуальныя гарантыі, права на абарону і інш.) вызначаецца законам. Абвінавачаны, аддадзены пад суд, называецца падсудным.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4144883-2 |
**Вялікі ланцуг Бадра** — вышэйшая дзяржаўная ўзнагарода каралеўства Саудаўская Аравія.

Гісторыя
--------

Ордэн Бадра быў заснаваны 20 сакавіка 1971 года каралём Саудаўскай Аравіі Фейсалам, як вышэйшая дзяржаўная ўзнагарода.

Ордэн прысвечаны бітве пры Бадры — першай буйной бітве паміж мусульманамі і курайшытамі, якая адбылася ў другім годзе па хіджры семнаццатага чысла месяца Рамадан у пятніцу раніцай 17 сакавіка 624 года ў Хіджазе (захад Аравійскага паўвострава), якая стала фактычна паваротным пунктам у іх барацьбе супраць курайшытаў.

Статут
------

Ордэн Бадра зарэзерваваны за асобамі каралеўскай крыві, манархамі і прынцамі, кіраўнікамі дзяржаў, якія вызнаюць Іслам.

Апісанне
--------

Ланцуг складаецца з васемнаццаці залатых звёнаў у выглядзе двух пальмавых галін з накладзенымі на іх двума шаблямі. Цэнтральнае звяно ў выглядзе герба Саудаўскай Аравіі — дзве шаблі, над імі пальмавыя галіны. Знак ордэна ўяўляе сабой сяміканцовую зорку зялёнай эмалі з белай акантоўкай. У цэнтры медальён з дэвізам на арабскай мове «اللهلا الله محمد رسول الله» (*Няма Бога, акрамя Алаха, і Мухамад — пасланнік Яго*).

Узнагароджаныя
--------------

Сярод узнагароджаных ордэнам Вялікага Бадра:

* Нурсултан Назарбаеў — прэзідэнт Рэспублікі Казахстан
* Джабер III — эмір Кувейта

Спасылкі
--------

* Great Badr ChainАрхівавана 1 снежня 2008.
**Кількі** — агульная назва дробных рыб сямейства селядцовыя. Аб'ядноўваюць 2 віды: цюлькі і шпроты. Цюлькі (4 віды) пашыраны ў Азоўскім, Каспійскім і Чорным морах; шпроты (6 відаў) — у паўночнай частцы Атлантыкі (у тым ліку ў Балтыйскім і Чорным морах) і ў Паўднёвым паўшар'і. У цюлек ад горла да ануса цягнецца «кіль» (адсюль назва), 2 апошнія прамяні ў анальным плаўніку падоўжаныя.

Даўжыня да 18 см, тлушчу ў шпротаў 15,2 %, у цюлек да 18,5 %. Стайныя, планктонаедныя рыбы. Ікра пелагіевая. Аб'ект промыслу.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0144-3.
* Цюлькі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 17. — С. 185. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0279-2.
**Абвіль** (фр.: Abbeville) — акруга (фр.: Arrondissement) у Францыі, размешчаная ў рэгіёне Пікардыя. Адміністрацыйна належыць да дэпартамента Сома. Супрэфектура — Абвіль. Насельніцтва акругі Абвіль на 2009 год налічвала 135 428 чалавек, шчыльнасць насельніцтва — 78 чал./км². Плошча акругі складае ўсяго 1733 км².

Акруга Абвіль складаецца з 13 кантонаў, якія ў сваю чаргу падзелены на 200 камун.

Гл, таксама
-----------

* Спісы камун Францыі
* Спіс акруг Францыі
* Спіс прэфектур і супрэфектур Францыі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Сядзібна-паркавы ансамбль Корвін-Мілеўскіх** існаваў у XIX — першай палове XX ст. у в. Лаздуны (цяпер Іўеўскі раён).

Архітэктура
-----------

Падмурак сядзібнага дома
Мураваны двухпавярховы прамавугольны ў плане будынак быў пастаўлены на бутавы цокаль і завяршаўся вальмавым гонтавым дахам. Атынкаваныя звонку сцены прарэзвалі прамавугольныя аконныя праёмы, у першым паверсе завершаныя трохвугольнымі франтончыкамі, у другім — плоскімі сандрыкамі. Галоўны ўваход вылучала аркадная галерэя, над якой была тэраса з трыма драўлянымі калонамі, што падтрымлівалі трохвугольны шчыт з дзвюма прамавугольнымі вокнамі. Планіроўка анфіладная. Да палацу прылягаў парк, у якім стаялі разнастайныя гаспадарчыя збудаванні, у т.л. двухпавярховы драўляны лямус, вырашаны ў выглядзе васьміграннай вежы з галерэйкай на другім паверсе і шатровым гонтавым пакрыццём.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Сядзібна-паркавы ансамбль Корвін-Мілеўскіх (Лаздуны) на сайце Radzima.org
* Сядзібна-паркавы ансамбль Корвін-Мілеўскіх (Лаздуны) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
Каляндар беларускіх арганізацыяў у Аргенціне
**«Белорусский иллюстрированный календарь»**, у 1947 г. назва **«Иллюстрированный календарь»** — друкаванае выданне беларусаў у Аргенціне.

Выходзіў раз на год на рускай і беларускай мовах з 1939 г. Выдаваўся ў Буэнас-Айрэсе ў друкарні беларуса Іосіфа Альсевіча. На старонках выдання размяшчаліся справаздачы пра дзейнасць беларускіх арганізацый, рэлігійны каляндар на наступны год (для каталікоў і праваслаўных асобныя), артыкулы аб СССР, заклікі дапамагаць СССР, вершы, парады, карысная інфармацыя.

Літаратура
----------

* Шабельцаў С. Беларусы ў Аргенціне: грамадская дзейнасць і рээміграцыя ў СССР (1930 — 1960-я гг.): Зборнік дакументаў і ўспамінаў / Сяргей Шабельцаў; Рэдактар Н.Гардзіенка. — Мн.: Медысонт, 2009. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны, Кніга 17). — С. 40.
Схема элемента доу-гун
**Доу-гун** (кіт.: 斗拱— карніз, выступ) — шмат’ярусны кранштэйн для апоры моцна вынесенага перакрыцця або даху ў кітайскай старажытнай і сярэднявечнай архітэктуры. Складаецца з двух шматкроць паўтораных у пэўным парадку элементаў: доу  (укр.) (бел. — кубападобнага бруска са скошанымі ўнізе бакамі і гуна  (укр.) (бел. — выцягнутага бруска-кранштэйна. Падобная сістэма сустракаецца таксама ў архітэктуры Карэі (пад назвай «тукор») і Японіі (пад назвай «кумагата хідзікі» або «ток’я»).

Канструкцыя
-----------

Доу-гун — гэта сетка драўляных апор, якія ствараюць каркас у традыцыйным кітайскім будынку, сцены якога не валодаюць апорнай здольнасцю (могуць быць выкананы з тонкага матэрыялу).

Гэтую сетку кранштэйнаў фармуюць два галоўных элемента — доу і гун. Доу ўяўляе сабой вялікі драўляны блок з пазай для мацавання Гуна — дугападобнага кранштэйна. Сетка па чаргаванні доу  (укр.) (бел. і гун  (укр.) (бел. можа паўтарацца некалькі разоў. Чым больш ярусаў стварае доу-гун, тым вышэй лічыцца ранг будынка.

Функцыяй доу-гун з’яўляецца перанос вагі з вертыкальных бэлек (або калон) на гарызантальныя бэлькі, што дазваляе стварыць вялікі вынас дахаў у шырыню. Такая канструкцыя робіць будынак эластычным і ўстойлівым падчас землятрусу.

Акрамя *доу* і *гун* дапаможным элементам архітэктуры доу-гун з’яўляецца *ан* — бэлька, якая ляжыць наўскасяк. Аны патрэбныя для таго, каб навесіць яшчэ больш гунаў і лепш размеркаваць нагрузку з даху на калоны.

Гісторыя
--------

Доу-гун паўстаў у Кітаі яшчэ да нашай эры як элемент драўлянай архітэктуры. У перыяд Чуньцю  (укр.) (бел. (722—476 гг. да н. э.) стаў звычайнай з’явай, а затым атрымаў развіццё ў перыяд дынастый Тан (618—907 гады) і Сун (960—1279). Пасля перыяду дынастыі Сун доу-гун выкарыстоўваўся ў асноўным у манументальнай архітэктуры палацаў і храмаў.

Галерэя
-------

* Доу-гун у храме ФогуанДоу-гун у храме Фогуан
* Шматярусны доу-гун, Сіяньская саборная мячэць, Сіань, XIV стагоддзеШматярусны доу-гун, Сіяньская саборная мячэць, Сіань, XIV стагоддзе
* Дах, які трымаецца з дапамогай доу-гун. Нацыянальны тэатр Тайбэя, 1987Дах, які трымаецца з дапамогай доу-гун. Нацыянальны тэатр Тайбэя, 1987
* Выява доуВыява доу
* Выява гунаВыява гуна
* Аны, якія выступаюць у даоскім храме ў СучжоўАны, якія выступаюць у даоскім храме ў Сучжоў

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Цімафеенка В. і. архітэктура і манументальнае мастацтва: тэрміны і паняцці / Акадэмія мастацтваў Украіны; інстытут праблем сучаснага мастацтва. — Кіеў. 2002.

Спасылкі
--------

* Ордер греческий и китайческий. Матэрыял з блогу Everytecture.livejournal.com Архівавана 28 красавіка 2017.
* Китайская архитектура. Вопросы, часть 2. Матэрыял з блогу Ru-architect.livejournal.com Архівавана 15 студзеня 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ордэн Заслуг.

**Ордэн Заслуг** — дзяржаўная ўзнагарода Чылі за вайсковыя і грамадзянскія заслугі.

Гісторыя
--------

Ордэн Заслуг быў заснаваны ў 1929 годзе замест медалю Заслуг, заснаванага 4 верасня 1906 года.

Статут
------

Ордэн уручаецца чылійцам за ваенныя ці грамадзянскія заслугі перад дзяржавай. Ордэн можа быць уручаны выхадцам з Чылі, або замежным грамадзянам за заслугі перад Чылі.

Класы
-----

* Ордэнскі ланцуг
* Кавалер Вялікага крыжа — знак на плечавой стужцы і зорка на грудзях
* Гранд-афіцэр — знак на шыйнай стужцы і зорка на грудзях
* Камандор — знак на шыйнай стужцы
* Афіцэр — знак на стужцы з разеткай для нашэння на грудзях
* Кавалер — знак на стужцы для нашэння на грудзях

|  |
| --- |
| **Ордэнскія планкі** |
| Кавалер | Афіцэр | Камандор | Гранд-афіцэр | Вялікі крыж | Ордэнскі ланцуг |
|

Апісанне
--------

Зорка ордэна
У залежнасці ад ступені знакі ордэна адрозніваюцца памерам і колерам эмалі.

Ордэнскі ланцуг складаецца з 18 залатых звёнаў у выглядзе лаўровага вянка. Да дзевятнаццатага залатога звяна ў выглядзе картуша з выявай герба Чылі ў каляровых эмалях мацуецца знак ордэна.

Знак ордэна ўяўляе з сябе пяціканцовую зорку белай эмалі з залатымі шарыкамі на канцах накладзеную на залаты лаўровы вянок. У цэнтры зоркі круглы залаты медальён з жаночым профілем, які сімвалізуе рэспубліку. На аблямоўцы медальёна надпіс: «ORDEN DEL MERITO». Знак пры дапамозе пераходнага звяна ў выглядзе кондара, які расправіў крылы, мацуецца або да ордэнскага ланцуга, або да ордэнскай стужкі.

Зорка ордэна ўяўляе сабой пяціканцовую зорку белай эмалі з залатымі шарыкамі на канцах накладзеную на залаты лаўровы вянок, які акружаюць палымнеючыя штралы. У цэнтры зоркі залаты медальён з аблямоўкай сіняй эмалі, у цэнтры якога намаляваны герб Чылі ў каляровых эмалях. На аблямоўцы надпіс: «ORDEN DEL MERITO».

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ордэн Заслуг (Чылі)
* Order of Merit (англ.)
* Інфармацыя на сайце «Свет узнагарод» Архівавана 4 сакавіка 2016.
* Інфармацыя на сайце «Ўзнагароды свету»(недаступная спасылка)