У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Астана (значэнні).

**Астана** (каз.: Астана), ранейшыя назвы **Акмолінск** (1830—1961), **Цалінаград** (1961—1992), **Акмала** (1992—1998), **Нур-Султан** (2019—2022) — сталіца Казахстана (з 10 снежня 1997). Насельніцтва 653,8 тысяч жыхароў (1.4.2009), другі паводле колькасці насельніцтва горад Казахстана пасля Алматы. Размешчаны ў стэпавай паласе на рацэ Ішым, на месцы яе найбольшага збліжэння з Нурой.

Гісторыя
--------

Заснаваны ў 1830 годзе як казацкі фарпост, пачатковы статус — прыказ (руск.: Акмолинский). Заснавальнік — палкоўнік Фёдар Кузьміч Шубін-другі, удзельнік Барадзінскай бітвы. Слова *Акмала* ў перакладзе з казахскай мовы азначае «Белая Магіла» або «Белая Святыня». Тлумачыцца гэта тым, што за 20 км ад горада знаходзіцца аднайменнае ўрочышча, вядомае тым, што там, на вяршыні белага вапняковага пагорка маецца магіла мясцовага б’ючы.

Акмолінскі прыказ быў пастаўлены на старым караванным шляху з Сярэдняй Азіі ў Заходнюю Сібір, Акмала мела вялікае гандлёвае значэнне, галоўным чынам па гандлі быдлам.

Пасля набыцця сталічнага статусу і арганізацыі асаблівай эканамічнай зоны «Астана — новы горад», у горадзе рэалізуецца мноства сучасных архітэктурна-горадабудаўнічых праектаў. Колькасць насельніцтва ўзрасла з 270 тыс. чалавек у 1996 г. да 600 тыс. у 2006 годзе.

20 сакавіка 2019 года парламент Казахстана прыняў у першым і другім чытанні папраўкі ў канстытуцыю аб перайменаванні сталіцы краіны Астаны ў гонар першага прэзідэнта Нурсултана Назарбаева. 17 верасня 2022 года прэзідэнт Казахстана К-Ж. Такаеў падпісаў указ аб зваротным перайменаванні сталіцы ў Астану.

Эканоміка
---------

*Падрабязней гл. таксама*: ***КазМунайГаз***
Астана — не самы буйны эканамічны цэнтр Казахстана. Вялікі ўплыў на гаспадарчае развіццё горада аказала чыгунка на Карталы, пабудаваная ў 1931—1936 гг. У Астане раней дзейнічаў найбуйнейшы ў Казахстане завод сельскагаспадарчых машын — ВА «Цалінсельмаш», а таксама завод «Казахсельмаш» (былы завод імя 50-годдзя СССР), спецыялізаваны на вытворчасці сельскагаспадарчых машын для раёнаў, знаходзячыхся пад уздзеяннем ветравой эрозіі. Маюцца таксама наступныя заводы: «Металіст», помпавы, чыгуналіцейны, Цалінаградскі вагонарамонтны завод і іншыя прадпрыемствы машынабудавання і металаапрацоўкі. Акрамя гэтага, ёсць хімічны завод, прадпрыемствы лёгкай (гарбарна-пімакатны завод, швейная фабрыка) і харчовай (мясакамбінат, алейны завод, малочны камбінат, млыны) прамысловасці, лесапільны і цагельны заводы, друкарня і г. д. Паблізу Астаны знаходзіцца каменнавугальная шахта (Максімаўка). Вытворчасць будматэрыялаў. Уранавыя руднікі.

Указам Прэзідэнта Рэспублікі Казахстан Назарбаева Н. А. ад 17 сакавіка 2006 г. № 67 зацверджаны стратэгічны план устойлівага развіцця горада да 2030 года , які вызначае асноўныя напрамкі дзейнасці па станаўленню і ўстойлівым развіцці горада як сталіцы дзяржавы. Распрацоўку дадзенага плана ажыццявіў Цэнтр устойлівага развіцця сталіцы.

Транспарт
---------

Чыгуначны вузел на стыку ліній Петрапаўлаўск — Караганда — Балхаш і Астана — Карталы — Магнітагорск. У горадзе размешчаны цэнтральны офіс нацыянальнай чыгуначнай кампаніі «Қазақстан темір жолы». Буйны вузел шашэйных дарог: праз горад праходзяць аўтадарогі **М-36** Чалябінск — Алма-Ата і **А-343** Астана — Петрапаўлаўск.

Гарадскі транспарт прадстаўлены тралейбусамі з 1983 г. (3 маршруты, аднак з 2006 г. працуе толькі 1 маршрут № 4; 51,7 км кантактнай сеткі, 40 адзінак), аўтобусамі (30 маршрутаў, каля 550 адзінак), маршрутнымі таксі (21 маршрут, каля 250 адзінак). Агульная працягласць гарадской маршрутнай сеткі (2004) — 1720 км, гадавы пасажыраабарот — 115 млн чал. кошт праезду — 60 тэнге (у маршрутным таксі — 65), 11 аўтобусных прадпрыемстваў. У горадзе таксама працуе таксі.

У парку культуры і адпачынку раней дзейнічала дзіцячая вузкакалейная чыгунка.

У горадзе пабудаваны сучасны міжнародны аэрапорт, здольны прымаць усе віды паветраных судоў. Аэрапорт знаходзіцца на адлегласці 16 км ад горада.

Культура
--------

Працуюць чатыры вышэйшых навучальных установы, Абласная філармонія, музеі (гісторыка-краязнаўчы музей, музей выяўленчых мастацтваў), тэатры (Нацыянальны тэатр оперы і балета імя К. Байсеітавай, казахскі музычна-драматычны тэатр імя К. Куанышбаева, рускі драматычны тэатр імя М. Горкага), Опера Астаны, бібліятэкі.

Да культурна-асветніцкіх устаноў горада можна аднесці таксама Кангрэс-хол, Палац моладзі і Прэзідэнцкі Цэнтр Культуры.
Манумент Байтэрэк з’яўляецца галоўным сімвалам горада.
У горадзе развівацца маладое кіно: «Баўырым» (фільм).

### Гарадская геральдыка

5 чэрвеня 2008 года на 16-й нечарговай сесіі гарадскога масліхатаў былі зацверджаны новыя герб і сцяг сталіцы Казахстана. Аўтарам канцэпцыі і эскіза новага герба быў першы Прэзідэнт Казахстана Нурсултан Назарбаеў.

У аснову герба пакладзены круг як выраз ідэі дасканаласці і вечнасці. Цэнтральным элементам стала аб’яднанне двух сімвалаў — Байтэрэка і шанырака. Мастацкае рашэнне з’яўляецца вобразным выразам вектара развіцця сучаснага Казахстана. У падставе ж Байтэрэка закладзены арнамент «құс қанаттар» — птушыныя крылы, узыходзячыя да стылізаваная выява міфічнай птушкі Сімург (Самрук).

Прастора герба разбіта на два кальца. Знешняе ўяўляе сабой глыбінны пласт гісторыі Вялікага стэпу. Часта чырвоны колер выбіраўся качэўнікамі для воінскага сцяга, сімвалізуючы ратную доблесць. Таксама ён асацыіруецца з такімі паняццямі, як нараджэнне, рост і развіццё. У аблямоўцы выкарыстоўваецца арнамент «воўчае вока», які раскрывае татэмны культ цюркскіх плямёнаў, якія вядуць сваю крэўнасць ад Вялікай ваўчыцы.

Унутранае кальцо змяшчае найноўшыя сімвалы незалежнасці Казахстана і велічы горада. Колер нябеснага блакіту з’яўляецца колерам дзяржаўнага сцяга. Зялёная аблямоўка выкарыстоўваецца ў якасці дэкаратыўнага элемента і нясе ідэю вясновага дабрабыту і неўвядальнага юнацтва.

Дадзенае мастацкае рашэнне з’яўляецца вобразным выразам вектара развіцця сучаснага Казахстана, якое сумяшчае ў сабе як знак горада, так і сімвал краіны.

#### Геральдыка горада з 1998 па 2008 гады

У аснову герба пакладзены круглы ўсходні шчыт.

Клімат
------

Славутасці горада
-----------------

* **Ак-Арда** — рэзідэнцыя Прэзідэнта Рэспублікі Казахстан.
* **Байтэрэк (манумент)** — галоўная славутасць горада.
* **Палац Незалежнасці** — будынак, прызначаны для правядзення дыпламатычных і іншых мерапрыемстваў міжнароднага ўзроўню.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг Кыргызстана Бішкек, Кіргізія
* Сцяг ЗША  Пітсбург, Пенсільванія, ЗША
* Сцяг Украіны Кіеў, Украіна
* Сцяг Расіі Масква, Расія
* Сцяг Расіі Казань, Расія
* Сцяг Расіі Санкт-Пецярбург, Расія
* Сцяг Іарданіі Аман, Іарданія
* Сцяг Латвіі Рыга, Латвія
* Сцяг Польшчы Гданьск, Польшча
* Сцяг Польшчы Варшава, Польшча
* Сцяг Грузіі Тбілісі, Грузія
* Сцяг Паўднёвай Карэі Сеул, Паўднёвая Карэя
* Сцяг Узбекістана Ташкент, Узбекістан
* Сцяг ААЭ Дубай, ААЭ

Медалі
------

Указам Прэзідэнта Рэспублікі Казахстан ад 2 чэрвеня 1998 г. у гонар прэзентацыі новай сталіцы Казахстана быў заснаваны памятны медаль «Астана».

Сярод узнагароджаных гэтым медалём, такія вядомыя дзеячы, як:

* Леанід Кучма — Прэзідэнт Украіны
* Юрый Лужкоў — мэр Масквы
* Талгат Мусабаеў — другі казахстанскі касманаўт.
* Мухтар Алтынбаеў — міністр абароны Рэспублікі Казахстан з 1996 па 2007 года.
* Іосіф Кабзон — Народны артыст СССР
* Бейсенбек Сайбалатаў — Ганаровы жыхар горада

Да святкавання 10-годдзя Астаны быў заснаваны юбілейны медаль «10 гадоў Астане». Аднымі з першых, хто быў узнагароджаны гэтым медалём, сталі ветэраны Вялікай Айчыннай вайны.

Вядомыя асобы
-------------

* Дзмітрый Анатольевіч Горчаў
* Аляксандр Фёдаравіч Навумаў (1905—1992) — генерал-маёр, удзельнік баёў за вызваленне Магілёва ў 1944 годзе.

Гл. таксама
-----------

* Закон і правасуддзе
* Міністэрства культуры і спорту Рэспублікі Казахстан
* Міністэрства нацыяльнальнай эканомікі Казахстана
* Міністэрства транспарту і камунікацый Казахстана

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑   Архівавана 30 верасня 2008.
3. ↑
4. ↑  О переименовании города Нур-Султана — столицы Республики Казахстан в город Астану — столицу Республики Казахстан
5. ↑

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт горада
* Юбілейны партал Астаны, прысвечаны яе 10-ці годдзю Архівавана 5 лютага 2009.
* Фотагалерэя «Астана»(недаступная спасылка)
* «Астана — пошук землякоў»

| Культурныя сталіцы СНД |
| --- |
| 
* 2011 Гомель (Беларусь), Ульянаўск (Расія)
* 2012 Мары (Туркменістан), Астана (Казахстан)
* 2013 Габеля (Азербайджан), Гюмры (Арменія), Магілёў (Беларусь)
* 2014 Ош (Кыргызстан), Алматы (Казахстан)

 |

| ⛭Сталіцы Азіі |
| --- |
| Залежныя тэрыторыі і часткова прызнаныя дзяржавы пазначаны *курсівам* |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Паўночная і Цэнтральная Азія | Паўднёвая Азія | Паўднёва-Усходняя Азія | Заходняя і Паўднёва-Заходняя Азія |
| 
* **Астана**, Казахстан\*
* **Ашгабат**, Туркменістан
* **Бішкек**, Кыргызстан
* **Душанбэ**, Таджыкістан
* **Масква**, Расія\*
* **Ташкент**, Узбекістан

**Усходняя Азія**
* **Ганконг**, *Ганконг* (Кітай)
* **Макаа**, *Макаа* (Кітай)
* **Пекін**, Кітай
* **Пхеньян**, Паўночная Карэя
* **Сеул**, Паўднёвая Карэя
* **Тайбэй**, *Тайвань*
* **Токіа**, Японія
* **Улан-Батар**, Манголія

 | 
* **Дака**, Бангладэш
* **Дыега-Гарсія**, *БТІА* (Брыт.)
* **Ісламабад**, Пакістан
* **Катманду**, Непал
* **Мале**, Мальдывы
* **Нью-Дэлі**, Індыя
* **Тхімпху**, Бутан
* **Шры-Джаявардэнепура-Котэ**, Шры-Ланка

 | 
* **Бангкок**, Тайланд
* **Бандар-Серы-Бегаван**, Бруней
* **В’енцьян**, Лаос
* **Джакарта**, Інданезія\*
* **Дылі**, Усходні Тымор
* **Куала-Лумпур**, Малайзія
* **Маніла**, Філіпіны
* **Нейп’іда**, М’янма
* **Пнампень**, Камбоджа
* **Порт-Морсбі**, Папуа — Новая Гвінея
* **Сінгапур**, Сінгапур
* **Уэст-Айленд**, *Какосавыя астравы* (Аўстралія)
* **Флаінг-Фіш-Коўв**, *Востраў Каляд* (Аўстралія)
* **Ханой**, В’етнам

 | 
* **Абу-Дабі**, Аб’яднаныя Арабскія Эміраты
* **Аман**, Іарданія
* **Анкара**, Турцыя\*
* **Багдад**, Ірак
* **Баку**, Азербайджан\*
* **Бейрут**, Ліван
* **Дамаск**, Сірыя
* **Доха**, Катар
* **Епіскопі**, *Акратыры і Дэкелія* (Брыт.)
* **Ерэван**, Арменія\*
* **Іерусалім**, Ізраіль **†**
* **Усходні Іерусалім**, *Палесціна* **†**
* **Кабул**, Афганістан

 | 
* **Каір**, Егіпет\*
* **Кувейт**, Кувейт
* **Манама**, Бахрэйн
* **Маскат**, Аман
* **Нікасія**, Кіпр\*
* **Паўночная Нікасія**, *Паўночны Кіпр*\*
* **Сана**, Емен
* **Сухумі**, *Абхазія***\***
* **Сцепанакерт**, *Нагорны Карабах*\*
* **Тбілісі**, Грузія\*
* **Тэгеран**, Іран
* **Цхінвалі**, *Паўднёвая Асеція*\*
* **Эр-Рыяд**, Саудаўская Аравія

 |

 |
| **\***Транскантынентальныя краіны.**†** Абедзве краіны, Ізраіль і Палесціна, лічаць Іерусалім сваёй сталіцайbeen. Тэль-Авіў з’яўляецца месцам усіх замежных пасольстваў у Ізраілі; Рамала з’яўляецца адміністрацыйным месцам Палесцінскай аўтаноміі. |

| ⛭Сталіцы Еўропы |
| --- |
| Сталіцы краін-членаў ААН | 
* Амстэрдам
* Андора-ла-Велья
* Анкара
* Астана
* Афіны
* Баку
* Берлін
* Берн
* Браціслава
* Брусель
* Будапешт
* Бухарэст
* Бялград
* Вадуц
* Валета
* Варшава
* Ватыкан
* Вена
* Вільнюс
* Дублін
* Ерэван
* Заграб
* Капенгаген
* Кіеў
* Кішынёў
* Лісабон
* ✰ Лондан
* Любляна
* Люксембург
* Мадрыд
* Манака
* Масква
* Мінск
* Нікасія
* Осла
* Парыж
* Прага
* Рыга
* Рым
* Рэйк’явік
* Сан-Марына
* Сараева
* Сафія
* Скоп’е
* ✰ Стакгольм
* Талін
* Тбілісі
* Тырана
* Хельсінкі
* Цэтынэ

 |
| Сталіцы іншых тэрыторый | 
* Ватыкан
* Гібралтар
* Дуглас
* Епіскопі
* Лонгйір
* Мальтыйскі палац
* Марыянхаміна
* Сент-Пітэр-Порт
* Сент-Хеліер
* Торсхаўн

 |
| Сталіцы непрызнаныхі часткова прызнаных дзяржаў | 
* Данецк
* Луганск
* Прышціна
* Ціраспаль

 |

| ⛭Казахстан Адміністрацыйны падзел Казахстана |
| --- |
| Вобласці | 
* Абайская
* Акмолінская
* Акцюбінская
* Алмацінская
* Атыраўская
* Жамбылская
* Жэтысуская
* Заходне-Казахстанская
* Карагандзінская
* Кастанайская
* Кызылардзінская
* Мангістаўская
* Паўладарская
* Паўночна-Казахстанская
* Туркестанская
* Улытаўская
* Усходне-Казахстанская

 |  |
| Гарады рэспубліканскага значэння | 
* Алматы
* Астана
* Байканур (арандуецца Расіяй)
* Шымкент

 |
| Другі і трэці ўзроўні | 
* Гарады Казахстана
* Раёны Казахстана (спіс)
* Пасёлкі Казахстана
* Сельская акруга
* Населеныя пункты ў Казахстане

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis · Сучаснай Украіны · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4449241-8 · LCCN: n98095393 · NKC: ge578903 · SUDOC: 160244293 · VIAF: 124517895 |