recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Эме Анры Конан Бед’е** (фр.: Aimé Henri Konan Bédié; 5 мая 1934 - 1 жніўня 2023) — другі прэзідэнт Кот-д'Івуара з 7 снежня 1993 па 24 снежня 1999 года.

Біяграфія
---------

Вышэйшую адукацыю атрымаў у Францыі. 

  

Пасля стаў першым паслом Кот-д'Івуара ў ЗША і ​​Канадзе. З 1966 па 1977 год займаў пасаду міністра эканомікі і фінансаў. У 1974-1976 з'яўляўся першым старшынёй Сумеснага камітэта па развіцці МВФ і Сусветнага банка. З 1978 па 1980 быў спецыяльным саветнікам Міжнароднай фінансавай карпарацыі Сусветнага банка. Потым быў абраны ў Нацыянальны сход Кот-д'Івуара. У 1980, 1985 і 1990 годзе абіраўся старшынёй Нацыянальнага сходу.

Як дзеючы старшыня парламента стаў афіцыйным кіраўніком дзяржавы пасля смерці Фелікса Уфуэ-Буаньі, першага івурскага прэзідэнта, спадчыннікам якога лічыўся задоўга да таго. У 1995 годзе на прэзідэнцкіх выбарах быў абраны з 96,44% галасоў, практычна ўсе астатнія кандыдаты байкатавалі выбары. Быў скінуты ў выніку ваеннага перавароту, арганізаваны Раберам Геі 24 снежня 1999 года. На прэзідэнцкіх выбарах 2010 года заняў трэцяе месца з вынікам каля 25% галасоў, хоць першапачаткова ён лідзіраваў з вынікам каля 42%. Пазней падтрымаў лідара апазіцыі Аласана Уатара, які ў 1990-х гадах быў яго палітычным канкурэнтам.

На пасадзе прэзідэнта заахвочваў нацыянальную стабільнасць, але ў той жа час адказны за палітычныя рэпрэсіі разгул карупцыі. Бег на французскую ваенную базу, а 26 снежня на верталёце пакінуўк раіну і разам з членамі сям'і адправіўся ў Тога. 

У чэрвені 2020 года абвясціў, што будзе балатавацца на кастрычніцкіх прэзідэнцкіх выбарах ад імя Дэмакратычнай партыі. Заняў трэцяе месца, набраўшы 1,68% галасоў.

Памёр 1 жніўня 2023 года ў прыватнай бальніцы ў Абіджане на 90-м годзе жыцця.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4  Blogueiros Pedro e Cirene (парт.). Архівавана з першакрыніцы 2 ліпеня 2021. Праверана 13 жніўня 2020.
2. 1 2 3  Wayback Machine **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *web.archive.org* (27 чэрвеня 2007). Архівавана з першакрыніцы 27 чэрвеня 2007. Праверана 13 жніўня 2020.
3. ↑  Liste des Députés **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *web.archive.org* (22 верасня 2009). Архівавана з першакрыніцы 22 верасня 2009. Праверана 13 жніўня 2020.
4. ↑  Ousted president arrives in Togo (англ.). *The New Humanitarian* (26 снежня 1999). Архівавана з першакрыніцы 3 снежня 2020. Праверана 13 жніўня 2020.
5. ↑  Ivory Coast Ex-President Bedie Says He Will Run in 2020 Election (англ.). *VOA* (21 чэрвеня 2020). Праверана 3 жніўня 2023.
6. ↑  Independent Electoral Commission
7. ↑  Décès du Président Henri Konan Bédié à la Pisam : La Côte d'Ivoire perd une figure politique (фр.). *www.afrique-sur7.ci*. Праверана 3 жніўня 2023.
8. ↑  Côte d'Ivoire: l'ancien président Henri Konan Bédié est mort à 89 ans (фр.). *LEFIGARO* (2 жніўня 2023). Праверана 3 жніўня 2023.
**Дзмітрый Ігаравіч Але́нскі** (нар. 4 студзеня 1986) — беларускі барэц грэка-рымскага стылю. Пяцікратны чэмпіён Рэспублікі Беларусь, шматразовы пераможца міжнародных турніраў.

Біяграфія
---------

Скончыў Чысцінскую сярэднюю школу. У 2001 годзе паступіў на аддзяленне па грэка-рымскай барацьбе ў вучылішча алімпійскага рэзерву г. Гродна.

У 2004 год паступіў у БДУ на вочнае аддзяленне гістарычнага факультэта, пасля 3 курсу перавёўся на завочнае аддзяленне эканамічнага факультэта.

Чэмпіён Беларусі 2010 года ў вагавай катэгорыі да 60 кг.

Бронзавы прызёр Кубка Свету 2011 года. Сярэбраны прызёр Кубка Прэзідэнта Рэспублікі Казахстан.

Чэмпіён Беларусі 2012 і 2013 гадоў у вагавай катэгорыі да 60 кг.

Пражывае п. Чысць.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Аленский Дмитрий Игоревич(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Аб’яднаны свет барацьбы |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Асіннік, значэнні.

**Асі́ннік** — былы пасёлак у Новаялчанскім сельсавеце Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

У 2005 годзе пасёлак быў выключаны са звестак па ўліку населеных пунктаў.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 39 км на паўднёвы ўсход ад Брагіна, 6 км ад чыгуначнай станцыі Ёлча (на лініі Оўруч — Палтава), 158 км ад Гомеля.

Пасля Чарнобыльскай катастрофы і радыяцыйнага забруджвання жыхары (7 сем'яў) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы.

Транспартная сістэма
--------------------

Побач аўтадарога Камарын — Брагін.

Хаты драўляныя сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Заснаваны напачатку 1920-х гадоў на былых памешчыцкіх землях перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1932 годзе арганізаваны калгас. Уваходзіў у склад саўгаса «Чырвонае» (цэнтр — вёска Краснае).

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 1986 год — жыхары (7 сем'яў) выселены.

### Дынаміка

* 1959 год — 58 жыхароў (паводле перапісу).

Зноскі
------

1. ↑  Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 17 ноября 2005 г. № 793 Об исключении из данных по учету и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населенных пунктов Брагинского, Ветковского, Ельского и Хойникского районов

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
**Радыелагічны інцыдэнт у Краматорску** — факт радыеактыўнага апраменьвання жыхароў аднаго з панэльных будынкаў у Краматорску ў перыяд з 1980 па 1989 год.

Пад канец 1970-х у Каранскім кар’еры Данецкай вобласці, дзе здабывалі гравій і друз, была згублена ампула з цэзіем-137, які выкарыстоўваўся ва ўзроўнемеры. Пачаліся пошукі, кіраўніцтва папярэдзіла сваіх шматлікіх замоўцаў пра згубу. Друз з гэтага кар’ера выкарыстоўвалі для будаўніцтва Алімпійскіх аб’ектаў у Маскве. Да заканчэння пошукаў пастаўкі друзу загадам ураду СССР былі прыпынены. Праз тыдзень пошукі афіцыйна скончыліся няўдачай.

У 1980 годзе ў Краматорску быў здадзены ў эксплуатацыю панэльны будынак № 7 па вуліцы Гвардзейцаў-Кантэміраўцаў. Згубленая ампула памерам 8 на 4 мм, якая выпраменьвала 200 рэнтген за гадзіну, апынулася ўмураванай у адну з сцен дзіцячага пакою.

Ужо ў 1981 годзе ў адной з квартэр памерла 18-гадовая дзяўчына, а праз год — яе 16-гадовы брат, потым — іх маці. У квартэру ўсялілася іншая сям’я, у якой неўзабаве памёр сын-падлетак. Усе загінулыя памерлі ад белакроў’я. Урачы тлумачылі дыягназ дрэннай спадчыннасцю. Бацька загінулых дамогся дэтальнага расследвання, якое выявіла высокі ўзровень радыеактыўнасці ў дзіцячым пакоі, у сумежнай кватэры за сцяной і ў квартэры паверхам вышэй.

Жыхароў выселілі, пасля чаго было вызначана дакладнае месца крыніцы выпраменьвання. Выразаўшы частку сцяны, яе даставілі ў Кіеўскі інстытут ядзерных даследванняў, дзе ампула была выцягнута. Праз завадскі нумар быў вызначаны ўласнік ампулы.

Пасля выняцця ампулы гама-выпраменьванне ў будынку № 7 знікла, ўзровень радыёактыўнасці зраўняўся з фонавым.

Наступствы
----------

У выніку радыеактыўнага апраменьвання за 9 год загінула 6 асоб (4 дзяцей і 2 дарослых), яшчэ 17 асоб прызналі інвалідамі.

Гл. таксама
-----------

* Аперацыя «Кліваж»
* Факел (ядзерны выбух)

Зноскі
------

1. ↑  Security and Nonproliferation, Issue 2(8)2005, Kyiv, 2005 **(нявызн.)**. Праверана 6 лютага 2015.
2. ↑  Early Medical Consequences of Radiation Incidents in the Former URRS Territory **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 3 сакавіка 2016. Праверана 6 лютага 2015.

Спысылкі
--------

* Чернобыль в стене панельного дома  (руск.) // «Восточный проект», 28.04.2003
**Ко́нскія шыро́ты** — раёны Сусветнага акіяна паміж 30° і 35° пн. ш. і пд. ш. для якіх характэрны субтрапічныя акіянічныя антыцыклоны са слабымі вятрамі і частымі штылямі. У XVI—XIX стст. у часы паруснага мараплаўства штылі выклікалі працяглыя затрымкі судоў у дарозе, і з-за недахопу прэснай вады прыпадала выкідваць за борт коней, якіх везлі з Еўропы ў Новы Свет. Адсюль і назва — *конскія шыроты*.

У культуры
----------

* Кампазіцыя The Doors Horse Latitudes з альбома Strange Days

Гл. таксама
-----------

* Цыркуляцыя атмасферы

Спасылкі
--------

* Мора, у якога няма берагоў Архівавана 30 студзеня 2011.  (руск.)
Малюнак Гаспара Шота «Магдэбургскія паўшар'і»
**Магдэбургскія паўшар'і** — знакаміты эксперымент нямецкага фізіка Ота фон Герыке для дэманстрацыі сілы ціску паветра і вынайдзенай ім паветранай помпы.

У эксперыменце выкарыстоўваліся «два медныя паўшар'і каля 14 цаляў (35,5 см) у дыяметры, полыя ўнутры і прыціснутыя адно да аднаго». З сабранай сферы выпампоўвалася паветра, і паўшар'і ўтрымліваліся ціскам вонкавай атмасферы.

Помпа і паўшар'і ў Нямецкім музеі
Марка ГДР з выявай эксперыменту
У 1654 годзе ў Рэгенсбургу фон Герыке прадэманстраваў эксперымент Рэйхстагу ў прысутнасці імператара Фердынанда III. Пасля выпампоўвання са сферы паветра, 16 канёў, па 8 з кожнага боку не змаглі разарваць паўшар'і. Невядома, ці выкарыстоўваліся коні з абезьвух бакоў для большай відовішчнасці ці па няведанні самага фізіка, бо можна было замяніць палову канёў нерухомым мацаваннем, без страты сілы ўздзеяння на паўшар'і.

У 1656 годзе Герыке паўтараў эксперымент у Магдэбургу, а 1663 годзе ў Берліне з 24 канямі. У адпаведнасці з пазнейшымі разлікамі, для пераадолення намагання неабходна было запрэгчы 13 моцных ламавікоў з кожнага боку.

Арыгінальныя паўшар'і захоўваюцца ў Нямецкім музеі (ням.: Deutsches Museum) у Мюнхене.

Зноскі
------

1. ↑  Я. И. Перельман, Занимательная механика, с. 25-26
2. ↑  Я. И. Перельман, Занимательная физика, ч.1, с. 68

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Магдэбургскія паўшар’і
* Магдебургские полушария // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
**Плазмахімія** — раздзел фізічнай хіміі, вывучае хімічныя і фізіка-хімічныя працэсы ў нізкатэмпературнай плазме. Нізкатэмпературнай прынята лічыць плазму з тэмпературай 103—105 °C і ступенню іанізацыі 10−6−10−1, якую атрымліваюць у электрадугавых, высокачастотных і звышвысокачастотных газавых разрадах, ва ўдарных трубах, устаноўках адыябатычнага сціскання і іншымі спосабамі. Какірунак узнік у 1960-х гадах, калі ў ЗША, Германіі і СССР пачалі вывучацца плазмахімічныя працэсы на прыкладзе піролізу метану і вадкіх вуглевадародаў у струмені плазмы.

У плазмахіміі важна падзяляць нізкатэмпературную плазму на квазіраўнаважную, якая існуе пры цісках каля атмасфернага і вышэй, і нераўнаважную, якая атрымліваецца пры цісках менш за 30 кПа і ў якой тэмпература свабодных электронаў значна перавышае тэмпературу малекул і іонаў. Падзел звязаны з тым, што кінетычныя заканамернасці квазіраўнаважных працэсаў вызначаюцца толькі высокай тэмпературай узаемадзеючых часціц, тады як спецыфіка нераўнаважных працэсаў абумоўлена вялікім унёскам хімічных рэакцый, якія ініцыююцца «гарачымі» электронамі.

Прыкладам плазмахімічнай рэакцыі можа быць сінтэз ацэтылену з прыроднага газу (электрадугавая печ, 1600 °C): 2CH4 → С2Н2 + 3H2

Плазмахімічныя працэсы характарызуюцца высокай прадукцыйнасцю, больш экалагічна чыстай тэхналогіяй і магчымасцю мэтанакіраванага сінтэзу матэрыялаў. Яны шырока прымяняюцца ў хімічнай, металургічнай і электроннай прамысловасці. На аснове плазмахімічных працэсаў можна атрымаць не толькі ацэтылен, але і этылен, тэхнічны вадарод (праз піроліз вуглевадароднай сыравіны), аксіды і хларыды металаў і металоідаў, тугаплаўкія матэрыялы і дробнадысперсныя парашкі. Нераўнаважная плазма выкарыстоўваецца для нанясення тонкіх плёнак і мадыфікацыі паверхні матэрыялаў. Даследуецца магчымасць выкарыстання нізкатэмпературнай плазмы для апрацоўкі серабра з фота- і кінаадходаў, канцэнтрату сярэбранай руды. У плазмахімічных працэсах магчыма выкарыстанне сыравіны з няўстойлівым складам (адходы розных вытворчасцей), якую цяжка перапрацоўваць іншымі метадамі.

Літаратура
----------

* *Полак Л. С.* Теоретическая и прикладная плазмохимия. — М.: Наука, 1975. — 304 с.
* *Пушкарев А. И.* Прикладная плазмохимия. — Томск, ТПУ, 2011. — 237 с.
* *Черновец Б. В.* Основы плазмохимии. — СПб.: Изд-во Политехн. ун-та, 2013. — 209 с.
* *Мак-Таггарт Ф.* Плазмохимические реакции в электрических разрядах. — М.: Атомиздат, 1972. — 256 c.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**Брошка Фулер**а (англ.: Fuller Brooch) — англа-саксонская сярэбраная брошка, вырабленая ў другой палове IX стагоддзя. Цудоўна захаванае ўпрыгожванне знаходзіцца ў цяперашні час у Брытанскім музеі і лічыцца значным артэфактам раннесярэднявечнай Англіі і ўзорам ювелірнага мастацтва англасаксаў.

Апісанне
--------

Брошка зроблена з ліставога серабра з ужываннем чарнення, яе дыяметр складае 114 мм (4,5 цалі). Цэнтр брошкі ўпрыгожваюць персаніфікаваныя малюнкі пяці пачуццяў — Зроку (у цэнтры, лічыўся ў Сярэдявеччы найважнейшым з органаў пачуццяў), Смаку (злева уверсе; фігура, якая ўвасабляе смак, змяшчае руку ў рот), Нюху (справа уверсе; стаіць сярод высокіх раслін, рукі трымае за спіной); Слыху (злева ўнізе; прыслухоўваецца, прыклаўшы руку да вуха) і Дотыку (справа ўнізе; пацірае рукі). Асноўная кампазіцыя акружаная арнаментам з 16-ці маленькіх медальёнаў з выявамі людзей, жывёл, птушак або раслінных узораў.

Брошку Фулера параўноўваюць з іншай вядомай англа-саксонскай брошкай таго ж перыяду, брошкай Стрыкленда, таксама вырабленай са срэбра з чарненнем, якая таксама  захоўваецца ў Брытанскім музеі. Абодве брошкі ставяцца да так званага стылю Трэвідл  (англ.) (бел..

Гісторыя
--------

Брошка захавалася ў выдатным стане, хоць іголка і яе мацаванне былі выдаленыя, а ў верхняй частцы дыска былі зробленыя адтуліны, каб выкарыстоўваць брошку як падвеску. З-за гэтакай добрай захаванасці выраб першапачаткова быў прыняты за падробку, пасля чаго яго набыў капітан Альфрэд Уолтэр Фрэнсіс Фулер  (англ.) (бел. па цане срэбра. Пасля таго як у 1949 годзе стала вядомай брошка Стрыкленда, дадатковыя даследаванні пацвердзілі сапраўднасць брошкі Фулера. Капітан Фулер у 1952 годзе перадаў брошку Брытанскаму музею з умовай, што яна будзе называцца ў яго гонар.

Зноскі
------

1. ↑  The British Museum Collection Архівавана 7 лютага 2017.
**Небраскаўскі ўніверсітэт у Омасе** (англ.: University of Nebraska Omaha) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Омаха ў штаце Небраска, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Заснаваны ў 1908 годзе выкладчыкамі прэсвітарыянскай духоўнай семінарыі ў Омасе як прыватны каледж, вучэльня першапачаткова была вядома як Омахскі ўніверсітэт. Першапачаткова прызначаны для забеспячэння хрысціянскай адукацыі, свабоднай ад царкоўнага кантролю, універсітэт служыў моцнай альтэрнатывай шматлікім рэлігійным установам горада. У цяперашні час ён прапануе больш за 200 праграм навучання ў 6 розных каледжах і мае больш за 60 падпараткаваных яму устаноў, размешчаных у 3 кампусах. Уваходзіць у сістэму Небраскаўскага ўніверсітэта.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж бізнес-адміністравання
* Каледж адукацыі, здароўя і гуманітарных навук
* Каледж камунікацый, прыгожых мастацтваў і медыяў
* Каледж інфармацыйных навук і тэхналогій
* Каледж дзяржаўных спраў і грамадскіх паслуг

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Небраска

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Небраскаўскі ўніверсітэт у Омасе
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1052308-X · ISNI: 0000 0001 0775 5412 · LCCN: n79032231 · Microsoft: 122266389 · NKC: ko2010571512, ko2010571513 · NLA: 35696086 · SUDOC: 133165205 · VIAF: 137694882 |

 |
У Эрмітажы
**Антрэсоль** (фр.: entresol), пляцоўка ўнутры будынка (верхні паверх або паўпаверх ў зальным памяшканні), якая абапіраецца на самастойныя апоры ці канструкцыі будынка і прызначаная для размяшчэння адміністрацыйных, бытавых ці іншых памяшканняў.

Антрэсоль займае частку памяшкання і аддзяляецца ад яго балюстрадай.

Таксама антрэсоллю называюць паліцу пад столлю для захоўвання розных рэчаў, звычайна аддзеленую дзверцамі ад астатняга памяшканя.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. Т. 1. А капэла — Габелен / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1984. — Т. 1. — 727 с. — 10 000 экз.
**Віктар Сямёнавіч Кудлачоў** (15 студзеня 1936, в. Сласцёны, Дрыбінскі раён, Магілёўская вобласць) — рускамоўны паэт. Ганаровы член Саюза пісьменнікаў Беларусі (2011).

Біяграфія
---------

Вырас у сялянскай сям’і. У 1944 пайшоў вучыцца ў першы клас, летам 1945 падарваўся на міне і страціў зрок. З 1947 працягваў вучобу ў спецшколе для сляпых дзяцей у Гродна. Адначасова вучыўся па класу баяна ў дзіцячай музычнай школе. Скончыўшы Гродзенскае музычна-педагагічнае вучылішча (1958), атрымаў накіраванне настаўнікам спеваў і музыкі ў Гродзенскую школу-інтэрнат для сляпых і з аслабленым зрокам дзяцей, дзе калісьці вучыўся сам і дзе працуе па сённяшні дзень.

Літаратурнай творчасцю пачаў займацца з 1970. Яго вершы ўпершыню былі надрукаваны ў 1972 у абласной газеце «Гродзенская праўда». Друкуецца на старонках рэспубліканскіх газет «Зорька», «Сельская газета», «Настаўніцкая газета». Першая кніга паэта «Я расту» выйшла ў 1981. Піша В. Кудлачоў пераважна для дзяцей. Яго вершы выхоўваюць у дзяцей пачуццё любові да людзей, да бацькі і маці, да добрых спраў, да прыроды. У іх шмат дзеяння, выкарыстаны прыёмы гульні. Жыве ў Гродне.

Ганаровы грамадзянін Дрыбінскага раёна (2019).

Выбраная бібліяграфія
---------------------

* Кудлачёв, В. Встреча: Сборник стихотворений. — Гродно, 1995.- 68 с.
* Кудлачёв, В. Дали дорог: Стихи. — Гродно: ГОУТ, 2000. — 56 с.
* Кудлачёв, В. Здравствуйте, дети!: Стихи, сказки, загадки, скороговорки. — Мн.:Юнацтва, 2000. — 31 с.
* Кудлачёв, В. Как медведь ходил за мёдом. — Гродно, 2000.
* Кудлачёв, В. Нарисую город Гродно: Стихи и рассказы для детей. — Гродно,2003. — 62 с.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 557. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
* Кудлачоў Віктар // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — ISBN 5-340-00709-X. — С.436
**Віктар Фёдаравіч Какоўка** (нар. 15 студзеня 1949) — беларускі палітык, у 1990—1995 гадах адзін з членаў Апазіцыі БНФ у складзе Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання.

Біяграфія
---------

У 1975 годзе скончыў фізічны факультэт Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Працаваў інжынерам-тэхнолагам завода «Вымяральнік» у г. Наваполацку.

Абраны народным дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання ад Наваполацкай-індустрыяльнай выбарчай акругі № 176.

Удзельнічаў у распрацоўцы і прыняцьці Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце Беларусі, падрыхтоўцы законапраектаў да нечарговай сэсіі Вярхоўнага Савета 24-25 жніўня 1991 года, на якой была абвешчана незалежнасць Беларусі.

Пражывае ў Наваполацку.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Сяргей Навумчык, Зянон Пазняк.* Дэпутаты незалежнасьці. — Нью-Ёрк, Вільня, Варшава: «Беларускія Ведамасьці», Таварыства Беларускай Культуры ў Летуве, 2010. — ISBN 978-9955-578-11-6.
**Дзмітрый Канстанцінавіч Арцыменя** (28 верасня 1932, в. Стайкі, цяпер Баранавіцкі раён — 20 верасня 1993, Гродна) — савецкі і беларускі партыйны і палітычны дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў в. Стайкі (цяпер Баранавіцкага раёна) у сялянскай сям’і. У няпоўныя 15 гадоў пайшоў працаваць на Баранавіцкі рамонтна-механічны завод. У 1953 годзе скончыў Пінскі гідратэхнікум. Працаваў у Зэльве старшым раённым меліяратарам.

Быў абраны другім, а затым першым сакратаром Зэльвенскага райкама камсамола. У 1960 годзе накіраваны ў Мінскую партыйную школу (скончыў у 1964 годзе). У 1964 годзе пераехаў у Свіслач. Старшыня Свіслацкага райвыканкама. Накіраваны ў Астравец. Першы сакратар Астравецкага райкама партыі. У ліпені 1977 года пераведзены ў Гродна на пасаду намесніка старшыні аблвыканкама. З кастрычніка 1983 года (пасля ад’езду Сяргея Кабяка на працу ў Віцебск) прызначаны старшынёй Гродзенскага аблвыканкама. Захаваў пасаду і ў незалежнай Беларусі. Праводзіў пасяджэнні па-беларуску.

Дэпутат Вярхоўнага Савета 12-га склікання. Разглядаўся партыйнай наменклатурай, як адзін з кандыдатаў на пасаду старшыні Вярхоўнага Савета Беларусі ўзамен Станіслава Шушкевіча.

Ініцыятар стварэння еўрарэгіёна «Нёман».

Забойства
---------

У нядзелю ўвечары 20 верасня 1993 года быў забіты стрэлам у сэрца на ганку свайго дома ў Гродна па вуліцы Астроўскага. Пахаваны на Гродзенскіх могілках па праспекце Касманаўтаў. Забойства, якое так і не было раскрыта, стала адным з самых гучных злачынстваў у гісторыі першых гадоў незалежнай Рэспублікі Беларусь.

Узнагароды
----------

* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга СССР.

Памяць
------

На радзіме ў вёсцы Стайкі Баранавіцкага раёна імем Арцымені названа вуліца.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Александр ФЕДУТА. Его звали «Батька». Дмитрий Арцименя и его наследство Архівавана 29 верасня 2004. (руск.) // «БДГ для служебного пользования»

| ⛭Старшыні Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта |
| --- |
| БССР | Пётр Ратайка (1944—1948) • Фёдар Ляхаў (1948—1950) • Іпаліт Канановіч (1950—1961) • Мікалай Малочка (1961—1972) • Васіль Доркін (1963—1964, прам.) • Рыгор Фамічоў (1972—1978) • Сяргей Кабяк (1978—1983) • Дзмітрый Арцыменя (1983—1993) |  |
| Рэспубліка Беларусь | Дзмітрый Арцыменя (1983—1993) • Сямён Домаш (1993—1994) • Аляксандр Дубко (1994—2001) • Уладзімір Саўчанка (2001—2010) • Сямён Шапіра (2010—2013) • Уладзімір Краўцоў (2013—2020) • Уладзімір Каранік (з 2020) |
**Урад нацыянальнага адзінства (згоды)** — часовы ўрад Лівіі, утвораны ў адпаведнасці з Лівійскім палітычным дагаворам, падпісаным 17 снежня 2015 года. Сфармаваны пры падтрымцы Савета бяспекі ААН, разам з Прэзідэнцкім саветам, які выконвае пасаду кіраўніка дзяржавы. Урад нацыянальнага адзінства з’яўляўся міжнародна прызнаным, легітымным урадам Лівіі. 31 снежня 2015 года старшыня Палаты прадстаўнікоў Агіла Салах Іса заявіў, што палата падтрымлівае новы ўрад.

Урадам нацыянальнага адзінства кіраваў прэм’ер-міністр Фаіз Сарадж. Першае пасяджэнне кабінета адбылося 2 студзеня 2016 года ў Тунісе. Сарадж, члены Прэзідэнцкага савета і міністры прыехалі ў Трыпалі, сталіцу Лівіі, 30 мая 2016 года.

У сакавіку 2019 года орган уступіў у канфлікт з камандуючым лівійскай арміяй Халіфам Хафтарам, які паставіў мэтай зрынуць урад.

Урад спыніў сваю дзейнасць пасля таго, як у 2021 годзе супрацьстаячыя сілы зацвердзілі часовы аб’яднаны ўрад, які павінен быў дзейнічаць да правядзення ўсеагульных выбараў.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Выкарыстоўваюцца абедзве назвы:  (руск.) Архівавана 6 красавіка 2019.  (руск.) Архівавана 7 чэрвеня 2020.  (руск.) Архівавана 1 снежня 2021.

Спасылкі
--------

* Урад нацыянальнага адзінства — афіцыйны профіль Facebook
* Урад нацыянальнага адзінства — афіцыйны Twitter
**Га́вешава** (славацк.: Havešová) — нацыянальны прыродны запаведнік у нацыянальным парку Поланіны ў Букаўскіх Врхах, Славакія.

Апісанне
--------

Створаны ў 1964 годзе запаведнік пакрывае тэрыторыю ў 1 713 200 гектараў. Прадметам аховы НПЗ з'яўляюцца ўнікальныя захаваўшыяся лісцевыя дрэвы (клён, ясень, бук). Якія могуць служыць у якасці ўзораў для навуковых даследванняў, культурных і адукацыйных мэтаў.

Геаграфія
---------

Запаведнік знаходзіцца на вышыні ў 440—741 м н. у. м. Сярэдняя гадавая тэмпература вагаецца ад 6.0 да 6.5 °C, перыяд росту — 145—150 дзён у годзе. Сярэдняя колькасць атмасферных ападкаў 800—850 мм. Снежны покрыў захоўваецца на тэрыторыі па 140—145 дзён у год

Зноскі
------

1. ↑  SAŽP. *Havešová v štátnom zozname osobitne chránených častí prírody SR* [online]. Liptovský Mikuláš : Slovenské múzeum ochrany prírody a jaskyniarstva, 1. júl 2002. Dostupné online Архівавана 8 снежня 2015..
**Альбрэхт Адам** (16 красавіка 1786, Нёрдлінген — 28 жніўня 1862, Мюнхен) — нямецкі мастак.

Сын кандытэра; маючы мэту стаць мастацтвазанаўцам пасяліўся ў Мюнхене ў 1807 годзе. Удзельнічаў у паходзе супраць Аўстрыі і служыў у войску віцэ-караля Італіі — Яўгенія. Прымаў удзел у французка-рускай вайне 1812 года. Пасля сканчэння вайны намаляваў альбом на 85 аркушаў, сцэны з перажытага на вайне і вялікія карціны біваў у якіх удзельнічаў.

Сярод яго прац шмат звязаных з Беларуссю — «Пераправа праз Нёман у Пілоні. 30 ліпеня 1812 г.», «галоўная кватэра ў Сідараўцы», «Кавалерыя ў Астроўна», «На дарозе Бешанковічы-Астроўна», «Бітва ля Астроўна», «На дарозе ля Віцебска», «Пераправа праз Дзвіну»…

Пасля выдаў альбом выдатных літаграфій «Voyage pittoresque militaire». Значную частку яго лепшых твораў 1817—24 набыў кароль баварскі Максім I. У 1829 быў у Штутгарце і маляваў толькі арабскіх каней..

У 1848 і 1849 удзельнічаў у паходзе на Сардзінію, разам з сынам Яўгенам, і стварыў альбом успамінаў «Erinnerungen an die Feidzüge der österr. Armee in Italien in den J. 1848 u. 1849» (Мюнхен, 1850 г.). Яго апошняя і самая вялікая карціна — «Бітва пад Царндорфам» на тэму Царндорфскай бітвы пад час «Сямігадовай вайны».

Яго брат Генры і сыны Бена, Яўген і Франц таксама былі мастакамі.

Творы
-----

* Пераправа праз НёманПераправа праз Нёман
* Сядзіба Кеневічаў у маёнтку Жамыслаўль, малюнак 1812 г.Сядзіба Кеневічаў у маёнтку Жамыслаўль, малюнак 1812 г.

Зноскі
------

1. 1 2  Albrecht Adam<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Albrecht Adam<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3362041'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Альбрэхт Адам
* Творы Адама

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · Allgemeine Deutsche Biographie · Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 10298003b · GND: 116006374 · ISNI: 0000 0001 1036 7947 · LCCN: n82052843 · NKC: xx0092941 · NTA: 070204055 · NUKAT: n2002098146 · SUDOC: 221578099 · VIAF: 7379643 · ULAN: 500023862 |

 |
**Форум Траяна** (лац.: Forum Traiani) — храналагічна апошні з імператарскіх форумаў Рыма, сканструяваны архітэктарам Апаладорам з Дамаска.

Гісторыя
--------

Форум быў пабудаваны па загаду імператара Траяна і быў упрыгожаны трафеямі, прывезенымі пасля заваявання Дакіі ў 106 годзе. Паводле рымскага альманаха Fasti Ostiensi, форум быў адкрыты ў 112 годзе, калона Траяна ў 113 годзе.

Для пабудовы такога велізарнага збудавання была неабходнай праца вялікай колькасці людзей: працоўныя зрылі схілы Квірынала і Капіталійскага ўзгорка, якія зачынялі даліну, занятую імператарскімі форумамі ў кірунку Марсавага поля. Магчыма, што земляныя працы былі пачаты яшчэ пры імператары Даміцыяне, але архітэктурны праект цалкам і цалкам належаў Апаладору з Дамаска, які таксама суправаджаў імператара Траяна ў дакійскай кампаніі.

Падчас будаўніцтва форума ў Рыме былі збудаваны рынак Траяна, Форум Цэзара (дзе была пабудавана Базіліка аргентарыяў), а таксама адрэстаўраваны Храм Венеры-Прамаці.

Будынак
-------

Мадэль форума Траяна
Форум уяўляў сабой шматлікія крытыя каланады памерам 200 на 120 метраў з экседрамі (паўкруглымі глыбокімі нішамі з месцамі для сядзення ўздоўж сцен) з двух бакоў. Галоўны ўваход на форум на паўднёвай старане, трыўмфальная арка ўвянчана калясніцай, запрэжанай шасцёркай канёў. Базіліка Ульпія знаходзіцца на паўночным канцы каланады, выбрукаванай белым мармурам і ўпрыгожанай вялікай коннай статуяй Траяна.

На поўнач ад базілікі размяшчалася меншая каланада і храм, прысвечаны боскаму Траяну. Строга на поўначы ад базілікі Ульпія размяшчаліся дзве бібліятэкі, адна з лацінскімі дакументамі, іншая з грэчаскімі. Паміж дзвюма бібліятэкамі стаяла 38 мятровая калона Траяна.

У сярэдзіне IV стагоддзя імператар Канстанцый II падчас наведвання Рыма быў захоплены коннай статуяй Траяна і навакольнымі будынкамі. Візіт імператара і будынкі форума былі апісаны старажытнарымскім гісторыкам Аміянам Марцэлінам.

Да нашага часу захаваліся толькі часткі рынкаў і калона Траяна.

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 30 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. 1 2  dati.beniculturali.it — 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q52897564'></a>
3. 1 2 3 4  Roth, Leland M. (1993). *Understanding Architecture: Its Elements, History and Meaning* (First ed.). Boulder, CO: Westview Press. ISBN 0-06-430158-3.

Бібліяграфія
------------

* James Packer. Trajan’s Forum: A Study of the Monuments. University of California Press, 1997.
* James Packer Il Foro Di Traiano a Roma Breve Studio dei Monumenti. Edizioni Quasar 2001 (also in English).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Форум Траяна**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4436834-3 · VIAF: 315161178 |
**Гілелі́зм** — дактрына, натхнёная равінам Гілелем, сучаснікам Ісуса Хрыста. Л. Л. Заменгоф прыняў яе ў рамках сваіх ідэй, выказаных у артыкуле «Гілелізм — прапанова па вырашэнню яўрэйскага пытання», выдадзеным у 1901 годзе.

Адмовіўшыся ад сіянісцкага вырашэння ўжо ў 1886, Заменгоф, аднак, застаўся верным свайму народу, лёс якога ва Усходняй Еўропе быў вельмі цяжкім.

У 1901 годзе пад псеўданімам *Unuel* («Адзін з народа»), узятым ад равіна Акад-Хама, да духоўнага сіянізму якога Заменгоф далучыўся (адмовіўшыся ад палітычнага і нават узброенага сіянізму Тэадора Герцля), Заменгоф выдаў свае тэзісы аб усталяванні новай, нейтральнай агульначалавечай рэлігіі, усталяванай таксама на новай, нейтральнай агульначалавечай мове. Калі сіянізм імкнуўся, каб аб яўрэях гаварылі з такой самай павагай, як аб французах, немцах, рускіх і г. д. то Заменгоф імкнуўся, каб наогул забыліся аб існаванні яўрэяў, французаў, немцаў, рускіх і г. д.

Сваю прапанову, напісаную па руску, ён разаслаў яўрэйскім інтэлектуалам (ашкеназам, валодаючым рускай мовай), з якіх шмат хто былі эсперантыстамі. Яўрэі і талстоўцы складалі значную частку эсперантыстаў у тагачаснай Расійскай імперыі.

Сустрэўшы супраціўленне, Заменгоф на некаторы час адмовіўся ад распаўсюджвання свайго праекта, які праз некалькі гадоў адрадзіўся пад назвай гамаранізму. У адным са сваіх пісем Заменгоф тлумачыць, што «сотня людзей, якія вывучылі мову спадчынна, з’яўляецца больш важнай, чым мільёны тых, хто вывучыў яе згодна з модай» і што «мова самага маленькага народа мае больш жыццяздольнасці, чым мова без народа». Гэта пісьмо разглядаюць як першы зародак раўмізму.
Малюнкі ў пячоры Альтаміра, Іспанія.
Выява з пячоры Тасілін-Аджэра (Алжыр)
**Пячорны жывапіс** (часта называюць **наскальным жывапісам**) — выявы ў пячорах, зробленыя людзьмі часоў палеаліта, адзін з відаў першабытнага мастацтва. Большасць з такіх аб’ектаў было знойдзена ў Еўропе, паколькі менавіта там старажытныя людзі былі вымушаны жыць у пячорах і гротах, спасаючыся ад халадоў, але падобныя пячоры ёсць і на іншых кантынентах.

Доўгі час сучасная цывілізацыя не мела ўяўленняў аб якіх-небудзь аб’ектах старажытнага жывапісу, але ў 1879 годзе археолаг-аматар Марсэліна Санз дэ Саўтуола разам са сваёй 9-гадовай дачкой у выніку прагулкі натрапіў на пячору Альтаміра, скляпенні якоў былі ўпрыгожаны мноствам малюнкаў — не меўшая аналагаў знаходка вельмі ўразіла даследчыка і схіліла яго да больш уважливага даследвання. Праз год Саўтуола са сваім сябрам Хуанам Віланова-і-П’ера з Мадрыдскага ўніверсітэта апублікавалі вынікі сваіх даследванняў, у якіх датавалі выкананне малюнкаў эпохай палеаліта. Шмат хто з вучоных успрынялі гэтае паведамленне вельмі неадназначна, Саўтуолу абвінавачвалі ў фальсіфікацыі знаходак, але пазней падобныя пячоры былі знойдзены і ў іншых кутках планеты.

Прынята вылучаць аднакаляровыя, ці манахромныя, і шматкаляровыя, ці паліхромныя выявы. развіваючыся з часам, да ХІІ тысячагоддзя да н. э. пячорны жывапіс стаў выконвацца з улікам аб’ёма, перспектывы, колера і прапорцыі фігур, улічваць рух. Пазней пячорны жывапіс стаў больш стылізаваным.

Зноскі
------

1. ↑  Первобытное искусство **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 28 студзеня 2010.

Гл. таксама
-----------

* Пячора Фон-дэ-Гом
* Пячора Ласко
* Пячора Камбарэль
* Пячора Труа-Фрэр
* Карставыя пячоры ў Маросе і Панкепе
* Наскальныя малюнкі абарыгенаў Аўстраліі
* Храналогія позняга палеаліта
* Петрогліфы

Літаратура
----------

* Наскальны жывапіс: вобразы ці сімвалы? — Мірча Эліядэ, гл. з «гісторыя веры і рэлігійных ідэй. Т. 1»

Спасылкі
--------

* Пячорны жывапіс(недаступная спасылка)
* Пячорны жывапіс **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 2 снежня 2012. Праверана 22 красавіка 2014.
* Першабытнае мастацтва - пячорны жывапіс **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 11 верасня 2012. Праверана 22 красавіка 2014.
* Пячорны жывапіс **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 5 сакавіка 2016. Праверана 22 красавіка 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX526285 · BNF: 12038772s · LCCN: sh85021491 · Microsoft: 85311402 · NKC: ph317146 |
Не блытаць з Шчыльнасць.
**Удзельная вага** вызначаецца як стаўленне вагі рэчывы {\displaystyle P} да займанага ім аб’ёму {\displaystyle V}, гэта значыць, удзельная вага роўная:

{\displaystyle \gamma ={\frac {P}{V}}}.

Удзельная вага рэчыва вымяраецца ў Н/м³ ў СІ (міжнародная сістэма адзінак); ў дына/см³ у сістэме СГС; ў кгс/м³ ў сістэме МКГСС.

Удзельная вага звязана са шчыльнасцю формулай {\displaystyle \gamma =\rho g}, дзе {\displaystyle \rho } — шчыльнасць рэчыва, {\displaystyle g} — паскарэнне свабоднага падзення.

У адрозненне ад шчыльнасці удзельная вага не з’яўляецца фізіка-хімічнай характарыстыкай рэчыва, бо залежыць ад значэння {\displaystyle g} ў месцы вымярэння.

Часам удзельную вагу блытаюць са шчыльнасцю, якая ў СІ колькасна супадае з удзельнай вагой у сістэме МКГСС. Гэта змешванне аналагічна таму, якое тычыцца змешвання значэнняў тэрмінаў вага і маса. Такое змешванне ўяўляе сабой альбо проста памылку, альбо нястрогае (у параўнанні з навуковым) словаўжыванне ў побыце або ў галінах гаспадарчай дзейнасці, у якіх адрозненне гэтых паняццяў не важна (а менавіта на Зямлі, гэта значыць пры ўмове прыблізна пастаяннага {\displaystyle g}, і пры невялікіх паскарэннях, гэта значыць настолькі малых, што іх уплывам на вагу можна было занядбаць).

Літаратура
----------

* Удельный вес в БСЭ(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4182219-5 · Microsoft: 134107529 |
**Квадрыга Святога Марка** — квадрыга з пазалочанай бронзы. Захоўваецца ў базіліцы Сан-Марка (Венецыя). З’яўляецца адзіным захаваным узорам шматфігурнай конскай антычнай скульптуры. Стварэнне квадрыгі прыпісваюць скульптару Лісіпу і датуюць IV стагоддзем да н. э.

Квадрыга ўпрыгожвала канстанцінопальскі іпадром і была вывезена ў Венецыю ў 1204 годзе падчас Чацвёртага крыжовага паходу дожам Энрыка Дандала. Квадрыга была ўстаноўлена на лоджыі базілікі Сан-Марка ў перыяд кіравання дожа Рэньера Зено (1252—1268 гады). Першым дакументальным сведчаннем пра яе з’яўленне ў Венецыі з’яўляецца яе выява на мазаіцы круглай нішы партала Сант Аліпіа, датаваная 1265 годам. Квадрыга ўражвала сучаснікаў майстэрствам свайго выканання. У 1364 годзе Петрарка пісаў пра яе:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| …красуюцца чатыры пазалочаныя кані з бронзы, якім старажытны мастак надаў такое падабенства з жывымі, што, здаецца, ты чуеш іх тупат і ржанне. | "|

Квадрыга стала адным з сімвалаў горада. Так, у 1370 годзе, калі венецыянцы прапанавалі заключыць мір з Генуяй, генуэзскі адмірал Дорыа П’етра адказаў, што генуэзцы «*не даруюць міру, пакуль не закелзаюць коней Святога Марка*».

Пасля заваявання Венецыі Напалеонам у 1797 годзе квадрыга па ўказанні імператара была вывезена ў Парыж і ўстаноўлена на арцы на плошчы Карузель. Скульптура вярнулася на сваё месца 13 снежня 1815 годзе пры садзейнічанні Антоніа Кановы. Падчас другой сусветнай вайны квадрыга была схавана ў горадзе Дола. Падчас рэстаўрацыі сабора, якая праводзілася ў 1970-я гады, было прынята рашэнне замяніць квадрыгу на лоджыі сабора копіяй. У 1982 годзе арыгінал квадрыгі быў змешчаны ў музей базілікі, размешчаны ў верхніх памяшканнях нартэкса сабора.

Гл. таксама
-----------

* Спіс антычных бронзаў

Літаратура
----------

* Мария Да Вилла Урбани. *Собор Сан Марко*. Венеция, 2006. ISBN 88-7666-590-0

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Квадрыга Святога Марка**
* Квадрыга Святога МаркаАрхівавана 26 красавіка 2009. (англ.)
* Рэканструкцыя становішча квадрыгі на канстанцінопальскім іпадроме (англ.)

| ✯Сабор Святога Марка |
| --- |
|  | 
✯ Сабор Святога Марка ·  Кампаніла сабора Святога Марка ·  Квадрыга Святога Марка ·  Скарбніца Сан Марка ·  Пала д'Ора ·  Чатыры тэтрархі ·  Пракуратар сабора Святога Марка
 |  |
**Хрол і Лаўр — конскае свята** — беларускае народнае свята, якое адзначаецца 18 (31) жніўня. Заступнікі коней Флор і Лаўр не загадваюць у гэты дзень у полі араць.

Іншыя назвы дня
---------------

Арабінавы дзень і ноч, Конскае свята, Капыты, Варавіты дзень, Рабiнавая ноч, Гарабінава ноч, Храл і Ягор’е.

Славянскія звычаі
-----------------

У гэты дзень коням надавалі асаблівую ўвагу: на іх не працавалі, не запрагалі іх, не путалі. Жанчыны пяклі аладкі і называлі іх капытамі. У асобных вёсках дзень Флора і Лаўра лічыўся прысвяткам пастухоў.

Здаралася, што жанчынам нельга было ткаць. «На Храла і Ягор’я не ткуць і не пашуць», — казалі беларусы на Смаленшчыне.

Прымаўкі і прыкметы
-------------------

На Храла і Ягор’я не ткуць і не пашуць. Флор і Лавер — канчай пасеў жыта (рус.).

Гл. таксама
-----------

* Народны каляндар

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* 31 жніўня — Флор і Лаўр, Хрол і Лаўр // Радзіма мая — Беларусь
* Флор и Лавр (Храл и Егорье) Архівавана 3 верасня 2014. // Филологический факультет БГУ
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шэйбак.
**Міхаіл Пятровіч Шэйбак** (16 чэрвеня 1930, вёска Капашчава, Навагрудскі раён, Гродзенская вобласць — 2007) — беларускі вучоны ў галіне педыятрыі. Доктар медыцынскіх навук (1974), прафесар (1975).

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі медыцынскі інстытут (1954). У 1958-61 гг. у НДІ аховы мацярынства і дзяцінства Беларусі, у 1962-98 гг працаваў у Гродзенскім медыцынскім інстытуце (загадчык кафедры). Навуковыя працы па хваробах органаў дыхання, даследванні мікраэлементаў у арганізме дзіцяці.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18 Кн.1: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. — С. 25. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (Т. 18 Кн. 1).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лагрэнэ.
Партрэт маладой дамы, 1820-я. Дзяржаўны Эрмітаж
Партрэт П. П. Канаўніцына  (руск.) (бел.. НММ РБ
**Ансельм Франсуа Лагрэнэ** (*Anthelme François Lagrenée*; 14 снежня 1774, Парыж — 27 красавіка 1832, Парыж) — французскі жывапісец, мініяцюрыст і малявальшчык.

Біяграфія
---------

Сын вядомага французскага жывапісца Л.- Ж. Лагрэнэ Старэйшага (1725—1805), прафесара і дырэктара Акадэміі мастацтваў у Санкт-Пецярбургу (1760—1762), дырэктары французскай акадэміі ў Рыме (1781—1787)).

Ансельм Лагрэнэ вучыўся ў свайго бацькі, затым у мініяцюрыста Ф. А. Венсана. Спецыяльнасцю яго былі мініяцюрныя партрэты ў выглядзе камей, таксама ён зарэкамендаваў сябе як гістарычны жывапісец. Асабліва сваё майстэрства Лагрэнэ праяўляў у маляванні фігур канёў. Жыў і працаваў у Парыжы. У 1799—1831 гг. рэгулярна выстаўляў свае працы ў парыжскім Салоне.

У 1817 годзе прыехаў у Расію і працаваў для імператара Аляксандра I. За восем гадоў свайго знаходжання ў Расіі набыў велізарную папулярнасць сярод рускай арыстакратыі. Лагрэнэ выканаў вялікую колькасць мініяцюрных партрэтаў расійскай знаці, нярэдка стылізуючы іх пад антычныя камеі. А. Р. Мураўёва, жонка дзекабрыста, пісала да свякрухі Кацярыны Фёдараўнай з Чыты ў красавіку 1827 года:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| … Замоўце свой партрэт у Маскве Лагрэнэ. Ён зрабіў партрэт матулькі такім падобным, што толькі не гаворыць. | "|

Гэтай «падобнасцю» і прыцягвалі творы французскага майстра. Мініяцюры Лагрэнэ захоўваюцца ў Дзяржаўным Эрмітажы, Дзяржаўнай Трэццякоўскай галерэі, Дзяржаўным Рускім музеі і ў іншых зборах. Таксама зрабіў шмат малюнкаў, якія адлюстроўваюць рускія тыпы, норавы і касцюмы.

Лагрэнэ памёр у Парыжы 27 красавіка 1832 года ад халеры.

Зноскі
------

1. 1 2  RKDartists Праверана 23 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Anthelme François Lagrenée — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. 1 2   Праверана 15 кастрычніка 2016.
4. ↑  Лагрене, французские живописцы // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
5. ↑  Альбом. Государственный музей А. С. Пушкина.-М.:Белый Город, 2005.

Літаратура
----------

* Портретная миниатюра в России 18-19 веков. Из собрания Государственного Эрмитажа. — Ленинград, 1986.-С.336.
* Портретная миниатюра в России 18-19 веков. Из собрания ГИМ. — Ленинград, 1988.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ансельм Франсуа Лагрэнэ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 149569305 · ISNI: 0000 0000 6663 6109 · LCCN: nr91029770 · SUDOC: 18111108X · VIAF: 66735342 · ULAN: 500008083 |

 |
З 12 па 13 снежня 2022 года праліўныя дажджы пакінулі пад вадой або разбурылі дарогі, інфраструктуру і многія кварталы ў Кіншасе, сталіцы Дэмакратычнай Рэспублікі Конга.

Дажджы працягваліся некалькіх гадзін. Гэта пацягнула за сабой затапленне многіх дарог у цэнтры горада і абвал будынкаў. Прынамсі 141 чалавек загінуў у выніку паводкі. Усяго ад катаклізму ў той ці іншай ступені пацярпелі дванаццаць мільёнаў жыхароў сталіцы. Прыкладна 280 дамоў абрынуліся, яшчэ больш за 38 000 пашкоджаны. Вялікая частка смерцяў і матэрыяльнай шкоды прыйшлася на апоўзні, выкліканыя дажджамі.

Урад Дэмакратычнай Рэспублікі Конга абвясціў трохдзённую нацыянальную жалобу па ахвярах прыроднага бедства.

Зноскі
------

1. ↑  DR Congo: Floods and Landslides - Dec 2022 | ReliefWeb (англ.). *ReliefWeb[en]*. Праверана 16 снежня 2022.
2. 1 2 3  DR Congo floods leave more than 120 dead in Kinshasa (англ.). *BBC News* (14 снежня 2022). Праверана 16 снежня 2022.
3. 1 2  Landslides kill 141 in Congo (англ.). *Radio Pakistan* (14 снежня 2022). Праверана 16 снежня 2022.
4. ↑  Floods and landslides kill scores of people in Kinshasa (англ.). *The Guardian* (14 снежня 2022). Праверана 16 снежня 2022.
**Арка Гаві** (італ.: Arco dei Gavi) — старажытнарымская трыўмфальная арка ў горадзе Верона (Італія). Арка пабудавана ў 2-й палове I ст. архітэктарам Луцыем Вітрувіем Цэрдонам, меркавана вучнем і вольнаадпушчанікам Вітрувія, у гонар роду Гавіа, найбольш знатнай з веронскіх сем’яў таго часу. У 1805 годзе пры заваяванні Напалеонам Італіі арка была разабрана з мэтай забяспечыць праезд абозаў французскіх войскаў. У 1930 годзе арка была адноўлена з захаванага матэрыялу, блізка ад месцы першапачатковага размяшчэння.

Арка мае адзін пралёт, фасад упрыгожаны паўкалонамі, а праём дэкаратыўным фрызам. Пад аркай захавалася базальтавая маставая старажытнарымскай дарогі.

Арка Гаві ў эпоху Рэнесансу паслужыла мадэллю інтэр’ераў шматлікіх цэркваў, капліц і капэл у Паўночнай Італіі (напрыклад, капэла сямейства Піндэмонтэ ў Санта Анастасіі).

Зноскі
------

1. ↑  Verona (1911 Edition of the Encyclopaedia Britannica)

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Арка Гаві**
**Пе́тэр Карл Густававіч Фабержэ́** (18 (30) мая 1846, Санкт-Пецярбург — 24 верасня 1920, Лазана) — расійскі ювелір, заснавальнік сямейнай фірмы і дынастыі майстроў ювелірнага мастацтва.

Біяграфія
---------

Петэр Карл Фабержэ нарадзіўся ў Расіі ў Санкт-Пецярбургу 30 мая 1846 года. Яго бацька — Густаў Фабержэ, паходзіў з нямецкай сям'і і быў родам з Эстоніі, а яго маці — Шарлота Юнгштэдт, была дачкой дацкага мастака. У 1842 годзе Фабержэ-старэйшы заснаваў ювелірную фірму ў Санкт-Пецярбургу.

Петэр Фабержэ падарожнічаў па Еўропе і першапачатковы навучаўся ў Дрэздэне, а затым пачаў асвойваць ювелірную справу ў франкфурцкага майстра Джозэфа Фрыдмана. Ва ўзросце 24 гадоў у 1870 годзе ён узяў фірму бацькі ў свае рукі.

У 1882 годзе на Усерасійскай мастацка-прамысловай выставе ў Маскве вырабы яго фірмы прыцягнулі ўвагу імператара Аляксандра III. Петэр Карл атрымаў заступніцтва царскай сям'і і званне «ювеліра Яго Імператарскай Вялікасці і ювеліра Імператарскай Эрмітажа».

Фірма Фабержэ славілася ў Еўропе. Шматлікія сваякі імператарскай сям'і ў Вялікабрытаніі, Даніі, Грэцыі і Балгарыі атрымлівалі вырабы ў падарунак. У 1900 годзе ў Парыжы Фабержэ атрымаў званне «Майстры Парыжскай Гільдыі Ювелір», а таксама яго ўзнагародзілі ордэнам Ганаровага Легіёна.

Рэвалюцыя прымусіла Фабержэ закрыць сваю фірму ў 1918 годзе. Пасля гэтага ён з'ехаў за мяжу, і памёр у горадзе Лазана ў Швейцарыі 24 верасня 1920 года. Пахаваны на могілках Гран-Жас ў Канах.

Гл. таксама
-----------

* Яйкі Фабержэ


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · gravsted.dk · WikiTree · Geni.com · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90652295 · BNF: 11969882n · CiNii: DA12506255 · GND: 118531654 · ICCU: UFIV006719 · ISNI: 0000 0001 2141 5553 · LCCN: n79104286 · LNB: 000144623 · NKC: xx0009606 · NLA: 35293481 · NSK: 000576939 · NTA: 111071275 · NUKAT: n2004071536 · LIBRIS: 208970 · SUDOC: 027715752 · VIAF: 82755295 · ULAN: 500066993 |

 |
**Паўночна-Дакотскі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: North Dakota State University), поўная афіцыйная назва **Паўночна-Дакотскі дзяржаўны ўніверсітэт сельскай гаспадаркі і прыкладных навук** (англ.: North Dakota State University of Agriculture and Applied Sciences) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Фарга ў штаце Паўночная Дакота, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Універсітэт першапачаткова быў заснаваны як сельскагаспадарчы каледж у 1890 годзе. Ён класіфікуецца як доктарскі ўніверсітэт з вельмі высокай даследчай актыўнасцю. Вучэльня сёння з'яўляецца часткай універсітэцкай сістэмы штата. Універсітэт таксама кіруе цэнтрамі сельскагаспадарчых даследаванняў, размешчанымі па ўсім штаце на 74,82 км2 зямлі). У 2015 годзе эканамічны ўплыў універсітэта на штат і рэгіён ацэньваўся ў 1,3 мільярда долараў у год. Станам на 2022 год ён таксама быў шостым па велічыні працадаўцам у штаце.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж інжынерыі
* Каледж прафесій ў галіне здароўя і навук аб чалавеку
* Каледж бізнесу
* Каледж сельскай гаспадаркі, сістэм харчавання і прыродазнаўчых навук

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Паўночная Дакота

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы