У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лінч.
**Дэвід Кіт Лінч** (англ.: David Keith Lynch; нар. 20 студзеня 1946) — амерыканскі кінарэжысёр, сцэнарыст, мастак, прадстаўнік амерыканскага незалежнага кінематографа. Лаўрэат прэміі «Залатая пальмавая галіна» (1990) і прыза за рэжысуру (2001) Канскага кінафестывалю, а таксама «Залатога льва» за ўнёсак у сусветны кінематограф (2006).

Біяграфія
---------

### Дзяцінства

Нарадзіўся 20 студзеня 1946 года ў амерыканскім горадзе Місула, штат Мантана. Бацька — навуковец, працаваў у Міністэрстве сельскай гаспадаркі ЗША. З маленства Лінч цікавіўся незвычайнымі рэчамі.

### Адукацыя. Пачатак творчай кар’еры

Праз бацькаву работу сям’я часта змяняла месца жыхарства, маленькі Лінч вымушаны быў вучыцца ў розных школах. Каб стаць мастаком, у 1965 г. паступае ў Карконскую школу мастацтваў у Вашынгтоне. Яго мастацкія погляды ў значнай ступені сфармаваліся пад уплывам аўстрыйца Оскара Какошкі, захапленне якім на кароткі час прыводзіць мастака-пачаткоўца ў Аўстрыю. Сярод іншых настаўнікаў Лінч называў Ф. Бэкана і Э. Хопера.

У пачатку 1966 г. ён апынуўся ў Філадэльфіі, дзе пачаў займацца ў Пенсільванскай акадэміі прыгожых мастацтваў. Ходзячы на курсы эксперыментальнага мастацтва, ён адкрывае для сябе анімацыю і здымае сваю першую стужку — «Шэсць хворых мужчын». У 1967 г. ён набывае відэакамеру і стварае свой першы фільм «Алфавіт», у якім сумяшчае мультыплікацыю і кінакадры. Фільм заснаваны на начных жахах, якія перажыла Пэгі, пляменніца Лінчавай жонкі. Сама Пэгі выканала ў фільме ролю дзяўчынкі. Гэтая праца ўвайшла ў адзін з альманахаў авангарднага кіно. У 1970 г. ён зрабіў анімацыйную карціну «Бабка», якая доўжылася 35 хвілін, адрознівалася праніклівым зместам і вельмі прадуманай лініяй апавядання.

### «Галава-гумка»

Кадр з фільма «Галава-гумка» (акцёр Джэк Нэнс, які праз ўсю 5-гадовую працу над фільмам насіў на галаве экстравагантную прычоску)
У 1971 годзе Дэвід Лінч узяўся за працу над сваім першым поўнаметражным фільмам «Галава-гумка». Сябар з маленства Джэк Фікс аказаў яму фінансавую падтрымку. Праца ішла, што называецца, прыхваткамі і з вялікімі цяжкасцямі, але была завершана ў 1976 годзе. Фільм адразу зрабіўся культавым. Фільм яўляе сабой падарожжа ў чалавечую свядомасць, поўную яскравых, заварожвальных вобразаў. Стэнлі Кубрык пазней назваў гэты фільм адным з сваіх любімых і нават прымушаў сваіх акцёраў глядзець яго перад здымкаю фільма «Ззянне» (1980), каб прывесці іх у пэўны псіхалагічны стан.

### Набыццё вядомасці

Маладога рэжысёра заўважыў Мэл Брукс, на студыі якогда Лінч у 1980 г. паставіў фільм «Чалавек-слон» з удзелам Энтані Хопкінса, Джона Херта, Энн Бэнкрофт і Джона Гілгуда. Новы фільм уганаравалі васьмю намінацыямі на прэмію Оскар, але ён не атрымаў ніводнай, затое яму дастаўся «Сезар» як найлепшаму замежнаму фільму. Галоўны герой, надзвычай брыдкі, паказаны ў фільме больш чалавечным і добрым, чым «нармальныя людзі».

Пасля гэтага Лінчу прапанавалі зняць трэцюю частку эпапеі «Зорныя войны», але ён адмовіўся і пачаў працаваць з новым праектам — экранізацыяй рамана «Дзюна». На жаль, прадзюсары не далі Лінчу самастойна правесці мантаж фільма і кантралявалі працэс здымкі. Фільм, які быў выпушчаны ў 1984 г. не меў поспеху, і пры велізарным на тую пару бюджэце 45 мільёнаў долараў прынёс толькі 27 мільёнаў у пракаце. У гэтай карціне дэбютаваў акцёр Кайл Мак-Лахлен, які вельмі ўпадабаўся Лінчу і потым паяўляўся не ў адной ягонай істужцы. Адну з роляў «Дзюны» сыграў музыка Стынг, пасля чаго Лінч пачаў запрашаць рок-зорак на ролі ў сваіх фільмах. Пазней у Лінча зняліся Дэвід Боўі і Мэрылін Мэнсан.

У 1986 г. Лінч зняў «Сіні аксаміт» з Кайлам Мак-Лахленам у галоўнай ролі. Па выхадзе фільма кінакрытыкі загаварылі пра Лінча як пра «нэаварвара», маючы на ўвазе заснаваную ім наватарскую плынь у кінематографе. У 1990 г. з’яўляецца роўд-муві «Дзікія сэрцам» з Нікаласам Кейджам і Лораю Дэрн у галоўных ролях. Не зважаючы на супярэчлівыя ацэнкі кінакрытыкаў, канскае журы на чале з Бернарда Берталучы прысудзіла рэжысёру «Залатую пальмавую галіну».

У пачатку 1990-х зняты Лінчам серыял «Твін Пікс» выклікаў сярод гледачоў гэтак званую «піксаманію», але поўнаметражны псіхадэлічны прыквэл да серыяла («Твін Пікс: Агонь, ідзі за мною», 1992 г.) атрымаў досыць нізкія ацэнкі, збольшага таму (паводле меркавання самога Лінча), што стылістычна ён быў мала звязаны з серыялам.

### Фільмы 1990—2000 гг.

«Загубленая шаша» (1997) падзяліла крытыкаў на два лагеры, першы прыняў кінастужку станощча, а другі назваў яе заняпадам Лінчавай кар’еры. Фільм апавядае нам пра забойцу-шызафрэніка, якога прысудзілі да смяротнага пакарання. Перад смерцю яму здалося, што ён нібыта апынуўся на волі, дзе неўзабаве яго ўцягваюць ў шэраг захапляльных, надзвычайных прыгод.

У вачах крытыкаў з мэйнстрыму Лінча рэабілітаваў фільм «Простая гісторыя» (1999), заснаваны на рэальных падзеях. Праца «Малхоланд Драйв» (2000) адразу зрабілася культавай, і часопіс «Кае дзю Сінэма» назваў яе «найлепшым фільмам дзесяцігоддзя». Сам Лінч растлумачыў змест фільма як «каханне у горадзе сноў». Стужка расказвае пра дзвюх кабет, гісторыя якіх не мае ні пачатку, ні канца. У фільме не зразумела, дзе сон, а дзе рэчаіснасць; не зразумела, хто з герояў сніць гэты сон, а хто толькі сніцца і каго сапраўды не існуе.

Наступны фільм «Унутраная імперыя» зняты на ручную лічбавую камеру даволі прымітыўнай мадэлі. Здымка вялася без гатовага сцэнарыя, збольшага прайшла ў Польшчы.

Дэвід Лінч, 2009
Апошнімі часамі Д. Лінч здымае шмат кароткіх рэкламных ролікаў, а таксама анімацыйныя карціны.

Кароткаметражныя фільмы
-----------------------

* 1966 — «Шэсць хворых мужчын» / *Six Figures Getting Sick (Six Times)*  (анімацыйны)
* 1968 — «Алфавіт» / *The Alphabet*
* 1970 — «Бабка» / *The Grandmother*
* 1974 — «Калека» / *The Amputee*
* 1988 — «Каўбой і француз» / *The Cowboy and the Frenchman*
* 1990 — «Індустрыяльная сімфонія № 1: сон разбітых сэрцаў» / *Industrial Symphony No. 1: The Dream of the Broken Hearted*
* 2002 — «Цёмны пакой» / *Darkened Room*
* 2002 — «Трусы» / *Rabbits*
* 2002 — «Краіна тупых» / *Dumbland*
* 2007 — «Лодка» / *Boat*
* 2007 — «Абсурд» / *Absurda* (эпізод кінаальманаха «У кожнага сваё кіно» / *Chacun son cinéma*)
* 2010 — «*Lady Blue Shanghai*» (12-хвілінны ролік для Dior)
* 2011 — «*The 3 Rs*» (хвілінны ролік для Венскага фестывалю)
* 2013 — *Idem Paris* (8-хвілінны ролік, які паказвае стварэнне літаграфіі ў старадаўняй парыжскай студыі)

### Тэлевізійныя серыялы

* 1990—1991 — «Твін Пікс» / *Twin Peaks*
* 1992 — «У жывым эфіры» / *On the Air*
* 1993 — «Гатэльны нумар» / *Hotel Room*

Зноскі
------

1. ↑  David Lynch<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  David Lynch // Lambiek Comiclopedia — Lambiek, 1999. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q51343652'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2714676'></a>
3. ↑   Праверана 30 чэрвеня 2022.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Дэвід Лінч на Вікісховішчы |

* Афіцыйны сайт Дэвіда Лінча (англ.)
* Фонд Дэвіда Лінча (англ.)
* Дэвід Лінч на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)
* Дэвід Лінч ў сацыяльнай сетцы «Twitter»
* Персанальная выстаўка Дэвіда Лінча Маскве, у рамках фестывалю "Мода і Стыль у фатаграфіі 2009 Архівавана 2 красавіка 2009.
* «Чорны вігвам» — сайт, прысвечаны Дэвіду Лінчу Архівавана 14 жніўня 2018. (англ.)
* Дэвід Лінч: non-cinematic work (руск.)
* Інтэрв’ю з Дэвідам Лінчам на прэзентацыі «Злавіць вялікую рыбу» ў Маскве (2009)(недаступная спасылка) (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Facebook · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Apple Music · Bandcamp · Deezer · Spotify · Tidal · YouTube |
| Тэматычныя сайты | AllMovie · AllMusic · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск · MusicBrainz · Rotten Tomatoes · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90145818, 3006686 · BNC: a11102354 · BNE: XX832488 · BNF: 120162239 · CiNii: DA12217622 · CONOR: 10604131, 98003299 · GND: 119035316 · GTAA: 128061 · ISNI: 0000 0001 1786 5359 · LCCN: n92021345 · LNB: 000119654 · NDL: 00448268 · NKC: jn20000720156 · NLA: 36027734 · NLG: 305390 · NLP: a0000001881681 · NSK: 000050970 · NTA: 071808191 · NUKAT: n99016381 · PTBNP: 129678 · LIBRIS: 244504 · SUDOC: 16696610X · VIAF: 164455045 · ULAN: 500253091 |

 |

| ⛭Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса найлепшаму рэжысёру |
| --- |
| 1975—2000 | 
* Сідні Люмет[en] (1975)
* Сідні Люмет[en] (1976)
* Герберт Рос[en] (1977)
* Майкл Чыміна[en] (1978)
* Роберт Бентан[en] (1979)
* ✯ Раман Паланскі (1980)
* Уорэн Біці[en] (1981)
* Стывен Спілберг (1982)
* Джэймс Брукс (1983)
* Мілаш Форман (1984)
* Тэры Гіліям[en] (1985)
* Дэвід Лінч (1986)
* Джон Бурмен[en] (1987)
* Дэвід Кроненберг (1988)
* Спайк Лі[en] (1989)
* Марцін Скарсэзэ (1990)
* Бары Левінсан[en] (1991)
* Клінт Іствуд (1992)
* Джэйн Кэмпіян[en] (1993)
* Квенцін Таранціна (1994)
* Майк Фігіс[en] (1995)
* Майк Лі (1996)
* Кёрціс Хэнсан[en] (1997)
* Стывен Спілберг (1998)
* Сэм Мендэс (1999)
* Стывен Содэрберг (2000)

 |
| 2001—2025 | 
* Дэвід Лінч (2001)
* Педра Альмадовар (2002)
* Пітэр Джэксан (2003)
* Аляксандр Пэйн[en] (2004)
* Энг Лі (2005)
* Пол Грынграс[en] (2006)
* Пол Томас Андэрсан (2007)
* Дэні Бойл (2008)
* Кэтрын Бігелоу (2009)
* Аліўе Асаяс[en] / Дэвід Фінчэр (2010)
* Тэрэнс Малік (2011)
* Пол Томас Андэрсан (2012)
* Альфонса Куарон (2013)
* Рычард Лінклейтэр (2014)
* Джордж Мілер[en] (2015)
* Бары Джэнкінс[en] (2016)
* Гільерма дэль Тора / Лука Гуаданьіна[en] (2017)
* Дэбра Гранік[en] (2018)
* Пон Джун Хо (2019)
* Хлоя Чжаа (2020)
* Джэйн Кэмпіян (2021)
* Тод Філд (2022)

 |
| Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса |