У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Тэрмінатар.

**«Тэрмінатар»** (англ.: The Terminator) — культавы фантастычны фільм рэжысёра Джэймса Кэмерана 1984 года.

У цэнтры сюжэту — супрацьстаянне жывога салдата і робата-тэрмінатара, якія прыбылі ў 1984 год з постапакаліптычнага 2029 года. Мэта тэрмінатара — забіць Сару Конар — дзяўчыну, чый яшчэ ненароджаны сын вядзе вайну чалавецтва з машынамі. Закаханы ў Сару салдат Кайл Рыз спрабуе перашкодзіць тэрмінатару. У фільме падымаюцца праблемы падарожжаў у часе, пытанні лёсу, стварэння штучнага інтэлекту, паводзін людзей у экстрэмальных сітуацыях.

Дзякуючы фільму слова «*тэрмінатар*» ператварылася ў хадзячую назву, а каронная фраза Арнольда Шварцэнэгера «I’ll be back» («Я вярнуся») увайшла ў лік самых вядомых кінацытат.

У ролях
-------

| Акцёр | Роля |
| --- | --- |
| Арнольд Шварцэнэгер | Тэрмінатар  Тэрмінатар  |
| Майкл Бін | Кайлаў Рыз  Кайлаў Рыз  |
| Лінда Хэмілтан | Сара Конар  Сара Конар  |
| Пол Уінфілд | Эд Трэкслер лейтэнант паліцыі Эд Трэкслер  |
| Лэнс Хенрыксен | Хэл Вукавіч дэтэктыў Хэл Вукавіч  |
| Эрл Боэн | Пітэр Сільберман доктар Пітэр Сільберман  |
| Бес Мота | Джынджэр Вентура  Джынджэр Вентура  |
| Рык Росавіч | Мэт Б'юкенан  Мэт Б'юкенан  |
| Дзік Мілер | прадавец у зброевай краме  |
| Франка Каломба | Тэрмінатар з будучыні  |
| Біл Пэкстан | панк  |
| Браян Томпсан | панк  |

Сюжэт
-----

Створаны ў недалёкай будучыні ваенны камп'ютар «Скайнэт» са штучным інтэлектам, справакаваў ядзерную вайну, а затым заняволіў рэшткі чалавецтва. Аднак у людзей застаецца надзея — вялікі лідар Джон Конар, які арганізаваў Супраціўленне і здолеў да 2029 года выйграць Вайну ў машын. Зрынуты «Скайнет», чапляючыся за апошнюю магчымасць, адпраўляе ў мінулае, у 1984 год, робата-тэрмінатара з мэтай забіць маці Джона Конара — Сару Конар, каб не дапусціць нават нараджэнне Джона. Робат валодае інфармацыяй толькі пра імя маці Джона і па прыбыцці пачынае забіваць усіх жанчын з імем Сара Конар.

У 1984 годзе Сары 19 гадоў. Яна вучыцца ва ўніверсітэце і падзарабляе афіцыянткай, не падазраючы пра сваю вялікую місію. На яе абарону людзі пасылаюць чалавека — сяржанта Супраціўлення Кайла Рыза. Сілы праціўнікаў няроўныя. Рызу супрацьстаіць надзвычай магутная баявая машына, амаль непаражальная для агнястрэльнай зброі — тэрмінатар серыі 800, мадэль 101. Неадрозны ад чалавека, ён спецыяльна прызначаны для ўкаранення ў чалавечае грамадства і знішчэння людзей. Рызу даводзіцца не толькі змагацца з робатам, але і пераконваць паверыць яму шакаваную Сару. Пасля недоўгачасовай пагоні іх захоплівае паліцыя, якая прымае Рыза за вар'ята-тэрарыста. Тэрмінатар урываецца наўпрост ў паліцэйскі пастарунак, у якім знаходзяцца Сара і Кайл, і забівае ўсіх паліцэйскіх, але Сары і Рызу атрымалася зноў збегчы. У цяжкіх выпрабаваннях недавер, які Сара мела да Рыза, змяняецца сімпатыяй. Калі яны адрываюцца ад тэрмінатара, ім удаецца пагутарыць, і яны разумеюць, што ім прыйдзецца пражыць усё астатняе жыццё разам — на ўцёках. Сара распытвае Кайла пра жанчын яго часу, і ён кажа, што ў яго ніколі не было дзяўчыны. У парыве шчырасці ён прызнаецца Сары, што быў закаханы ў яе ўжо па фатаграфіі, якую даў яму Джон Конар. Рыз кажа Сары, што адзінай прычынай, па якой ён пагадзіўся на перасоўванне ў мінулае, было яго каханне да яе. Яны праводзяць ноч разам, і такім чынам менавіта Кайл Рыз становіцца бацькам Джона Конара.

Тым часам Тэрмінатар даведаўся пра іх укрыцце і пачынае пагоню на матацыкле, даганяючы Сару і Кайла, якія ўкралі машыну. Кайл спрабуе падарваць Тэрмінатара самаробнай выбухоўкай, але безвынікова. Тэрмінатар раніць Кайла, і чарговая бомба ўзрываецца побач. Сара, бачачы, што Кайла кантузіла, здзяйсняе манеўр і падразае матацыкл Тэрмінатара. Тэрмінатар злятае з матацыкла і апыняецца на шляху грузавіка-бензавоза, які яго збівае. Машына Кайла і Сары таксама перакульваецца. Тэрмінатар атрымаў лёгкія пашкоджанні і, выбраўшыся з-пад колаў грузавіка, раскідвае кіроўцаў, садзіцца за руль і зноў пачынае пераследваць Сару і параненага Кайла. Падчас пагоні Кайлу ўдаецца падарваць бензавоз выбухоўкай. Кайл і Сара думаюць, што перамаглі, і раптам Тэрмінатар падымаецца з абломкаў грузавіка, пазбаўлены згарэлага скурнага покрыва, і працягвае пераслед. Уцякаючы ад яго, яны спрабуюць схавацца на заводзе кампаніі «Кібердайн Сістэмс» (англ.: Cyberdyne Systems), які знаходзіўся побач, дзе робат неўзабаве наганяе іх. Падчас бітвы з Тэрмінатарам Кайл узрывае яго, аднак пры гэтым гіне сам, а Сара атрымлівае сур'ёзнае раненне ў нагу. Але Тэрмінатар апыняецца не пераможаны і гэтым разам: пазбаўлены выбухам ног і адной рукі, ён працягвае функцыянаваць і паўзком гоніцца за Сарай. Дзяўчыне ўдаецца заманіць робата пад гідраўлічны прэс і раздавіць яго. Пры гэтым рэшткі працэсара і частка металічнай рукі Тэрмінатара трапляюць да супрацоўнікаў кампаніі «Кібердайн Сістэмс» — будучай стваральніцы «Скайнета». Такім чынам, узнікае часавая петля: спроба карэкцыі будучыні прыводзіць да процілеглага выніку — усё становіцца на свае месцы, на шлях да катастрофы.

Сара Конар прымае рашэнне кардынальна змяніць сваё жыццё, прысвяціўшы яго выхаванню і абароне сына. Яна адпраўляецца падарожнічаць на машыне, па шляху запісваючы на дыктафон усё, пра што павінен ведаць Джон. На аўтазапраўцы яе фатаграфуе хлопчык і прадае ёй фота — тое самае, якое Джон Конар у будучыні пакажа Кайлу Рызу.

Саўндтрэк
---------

Асноўны артыкул: **Тэрмінатар (саўндтрэк)**
Музычнае суправаджэнне да фільма «*Тэрмінатар*» напісаў амерыканскі кампазітар Брэд Фідэль.

Зборы
-----

Карціна выйшла ў пракат 26 кастрычніка. Пры сціплым бюджэце ў 6,4 млн долараў фільм мнагакратна акупіўся. У ЗША ён сабраў 38,4 млн $ і заняў 9-е месца ў пракаце 1984 года. Зборы ў свеце — 42 млн $. Фільм аказаўся больш папулярным за мяжой, чым у ЗША.

Узнагароды
----------

Атрымаў Гран-Пры Міжнароднага фестывалю фантастычных фільмаў у Аварыязе (Францыя) і 3 узнагароды амерыканскай Акадэміі навукова-фантастычных фільмаў і фільмаў жахаў (у тым ліку «лепшы навукова-фантастычны фільм»). У рэйтынгу лепшых фільмаў усіх часоў і народаў на сайце IMDb «Тэрмінатар» займае 184-е месца (50-е сярод баявікоў і 27-е сярод навукова-фантастычных фільмаў).
У 2008 годзе быў уключаны Бібліятэкай Кангрэсу ЗША ў спіс фільмаў, прызнаных культурным здабыткам ЗША.

Працягі
-------

У 1984 годзе выйшла аднайменная кніга, напісаная сцэнарыстам Уільямам Вішэрам у суаўтарстве з Рэндэлам Фрэйксам. Існуе яшчэ адна навелізацыя, напісаная брытанскім пісьменнікам Шонам Хатсанам у 1984 годзе.

У 1991 годзе Джэймс Кэмеран зняў не меней культавы і на парадак больш маштабны працяг «Тэрмінатар 2: Судны дзень». У 1996 пры ўдзеле Кэмерана і каманды стваральнікаў першых фільмаў у Лос-Анджэлесе быў запушчаны 3D-атракцыён «Тэрмінатар: Бітва скрозь час», для якога Арнольд Шварцэнэгер, Эдвард Фёрланг і Роберт Патрык (акцёры, якія ігралі ў «Тэрмінатары 2») спецыяльна зняліся ў міні-фільме, які апавядае пра вайну ў будучыні.

Сусвету «Тэрмінатара» бясспрэчна пашанцавала ў тым, што ён, у адрозненне ад іншых культавых фантастычных блокбастараў 80-х, пазбег шматлікіх нізкаякасных працягаў. Адной з прычын такога становішча, апроч добрасумленнасці Кэмерана, была заблытаная сітуацыя з аўтарскімі правамі. Калі гэта праблема была вырашана, у 2003 годзе на экраны выйшаў трэці фільм сагі — «Тэрмінатар 3: Паўстанне машын», створаны зусім іншай камандай, але па-ранейшаму са Шварцэнэгерам у галоўнай ролі (з арыгінальнага акцёрскага складу ў фільме таксама прыняў удзел Эрл Боэн у камеа доктара Сільбермана). У 2009 годзе адбылася прэм'ера фільма «Тэрмінатар: Выратаванне» з Крысціянам Бэйлам у ролі Джона Конара і Антонам Яльчынам у ролі маладога Кайла Рыза. Твар Шварцэнэгера ў якасці аблічча Тэрмінатара быў узноўлена з дапамогай камп'ютарных тэхналогій. Акрамя таго, у 2008 годзе быў зняты тэлевізійны серыял «Тэрмінатар: Хронікі Сары Конар» (або «Тэрмінатар: Бітва за будучыню»). Яго сюжэт уяўляе сабой самастойны працяг другой часткі, які ігнаруе падзеі трэцяга фільма. Серыял быў закрыты пасля другога сезону з-за нізкіх рэйтынгаў падчас паказу.

Тэхнічныя даныя
---------------

Арыгінальны негатыў фільма зняты на 35-мм кінастужцы сферычнай оптыкай у кашатаваным фармаце з суадносінамі бакоў кадра 1,85:1. Пракатныя фільмакопіі аддрукаваны кантактным спосабам у тым жа фармаце. Даўжыня фільма 2935 метраў у звычайнай версіі і 2924 у скарочанай. Арыгінальная фанаграма — аптычная аднаканальная па сістэме Dolby.

Гл. таксама
-----------

* I’ll be back

Зноскі
------

1. 1 2  The Terminator (1984) - Box Office Mojo
2. ↑   Праверана 7 ліпеня 2016.
3. ↑   Праверана 7 ліпеня 2016.
4. ↑  Фільм Тэрмінатар (The Terminator) — Вакол ТБ
5. ↑  Фільм «Тэрмінатар» — рэцэнзіі і водгукі
6. ↑  Фільм «Тэрмінатар» прызналі культурным здабыткам ЗША // Lenta.ru.
7. ↑  Technical specifications for «Terminator» (англ.)(недаступная спасылка).  IMDb. Архівавана з першакрыніцы 21 жніўня 2012. Праверана 13 чэрвеня 2012.

Спасылкі
--------

* Тэрмінаторыум — энцыклапедыя кінатрылогіі
* The Terminator Архівавана 12 студзеня 2012. на Allrovi
* Terminator на Rotten Tomatoes
* Terminator на Box Office Mojo
* The Terminator на Metacritic

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Box Office Mojo · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database · Metacritic · MusicBrainz · Rotten Tomatoes · The American Film Institute Catalog of Motion Pictures |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNC: a12009829 · BNF: 15566109s · GND: 4422613-5 · LCCN: n97032745 · SUDOC: 183580206 · VIAF: 191525944 |

 |

| ⛭Сусвет Тэрмінатара |
| --- |
| Фільмы | 
* Тэрмінатар
* Тэрмінатар 2: Судны дзень
* Тэрмінатар 3: Паўстанне машын
* Тэрмінатар: Выратаванне
* Тэрмінатар: Зараджэнне
* Тэрмінатар: Цёмныя лёсы

 |
| Тэлесерыялы | 
* Тэрмінатар: Бойка за будучыню (спіс эпізодаў)
* Тэрмінатар. Выратаванне Серыял

 |
| Відэагульні | 
* The Terminator
* Terminator 2: Judgment Day
* The Terminator: Rampage
* Robocop versus The Terminator
* The Terminator: Future Shock
* The Terminator: SkyNET
* The Terminator: Dawn of Fate
* Terminator 3: Rise of the Machines
* Terminator 3: War of the Machines
* Terminator 3: The Redemption
* Terminator Salvation

 |
| Іншыя творы | 
* Коміксы
* Кнігі

 |
| Атракцыоны | 
* Т2 3-D: Бойка скрозь час
* Terminator X: A Laser Battle for Salvation

 |
| Творцы | 
* Джэймс Кэмеран
* Уільям Вішэр
* Джонатан Мостоў
* Марыа Кассар
* Эндру Вайна
* Стэнлі Уінстан
* Макджы
* Брэд Фідель
* Алан Тэйлар

 |
| Акторы | 
* Арнольд Шварцэнэгер
* Лінда Хэмілтан
* Майкл Бін
* Эдвард Фёрлонг
* Роберт Патрык
* Нік Стал
* Клэр Дэйнс
* Крыстанна Локен
* Лена Хэдзі
* Томас Деккер
* Самер Глау
* Браян Остын Грын
* Крысціан Бэйл
* Антон Ельчын
* Сэм Уортынгтан
* Брайс Даллас Ховард

 |
| Персанажы | 
* Джон Конар
* Сара Коннор
* Кайл Рыз
* Скайнэт

 |
| Робаты | 
* T-1
* T-70
* T-600
* T-700
* T-800
* T-850
* T-888
* Камерон Філіпс
* T-1000
* T-X
* T-1000000
* Паляўнічыя
* Жнец
* Мотатэрмінатар
* Гідработ

 |
| Цытаты | 
* I’ll be back
* Hasta la vista, baby

 |

| ⛭Фільмы Джэймса Кэмерана |
| --- |
| Мастацкія | 
Ксенагенэзіс (1978) •
Пірання 2: Нераст (1981) •
Тэрмінатар (1984) •
Чужыя (1986) •
Бездань (1989) •
Тэрмінатар 2: Судны дзень (1991) •
Праўдзівая хлусня (1994) •
Тытанік (1997) •
Аватар (2009) •
Аватар: Шлях вады (2023)
 |
| Дакументальныя | 
Экспедыцыя «Бісмарк» (2002) •
Прывіды бездані: Тытанік (2003) •
Чужыя з бездані (2005)
 |
| Сцэнарыст/прад'юсар | 
Рэмба: Першая кроў 2 (1985) •
На грэбні хвалі (1991) •
Дзіўныя дні (1995) •
Цёмны анёл (2000) •
Салярыс (2002) •
Санктум (2011)
 |

| ⛭Прэмія «Сатурн» за найлепшы навукова-фантастычны фільм |
| --- |
| 1973—1980 | 
* Бойня нумар пяць (1973)
* Зялёны сойлент (1975)
* Ролербол (1976)
* Уцёкі Логана (1977)
* Зорныя войны. Эпізод IV: Новая надзея (1978)
* Супермен (1979)
* Чужы (1980)

 |
| 1981—1990 | 
* Зорныя войны. Эпізод V: Імперыя наносіць удар у адказ (1981)
* Супермен 2 (1982)
* Іншапланецянін (1983)
* Зорныя войны. Эпізод VI: Вяртанне джэдая (1984)
* Тэрмінатар (1985)
* Назад у будучыню (1986)
* Чужыя (1987)
* Рабакоп (1988)
* Нацыя прышэльцаў (1990)

 |
| 1991—2000 | 
* Поўны ўспамін (1991)
* Тэрмінатар 2: Судны дзень (1992)
* Зорны шлях 6: Неадкрытая краіна (1993)
* Парк Юрскага перыяду (1994)
* Зорная брама (1995)
* 12 малпаў (1996)
* Дзень незалежнасці (1997)
* Людзі ў чорным (1998)
* Армагедон / Цёмны горад (1999)
* Матрыца (2000)

 |
| 2001—2010 | 
* Людзі Ікс (2001)
* Штучны розум (2002)
* Асобная думка (2003)
* Людзі Ікс 2 (2004)
* Вечнае ззянне чыстага розуму (2005)
* Зорныя войны. Эпізод III: Помста сітхаў (2006)
* Дзіця чалавечае (2007)
* Монстра (2008)
* Жалезны чалавек (2009)
* Аватар (2010)

 |
| 2011—2020 | 
* Пачатак (2011)
* Паўстанне планеты малп (2012)
* Мсціўцы (2013)
* Гравітацыя (2014)
* Інтэрстэлар (2015)
* Зорныя войны: Абуджэнне Сілы (2016)
* Ізгой-адзін. Зорныя войны: Гісторыі (2017)
* Бягун па лязе 2049 (2018)
* Першаму гульцу прыгатавацца (2019)

 |
| 2021— | 
* Зорныя войны: Узыходжанне Скайуокера (2021)
* Не (2022)
* Аватар: Шлях вады (2023)

 |
| Прэмія «Сатурн» |