**Мары Элізабет Луіза Віжэ-Лебрэн** (фр.: Élisabeth-Louise Vigée-Le Brun, народжаная *Віжэ*; 16 красавіка 1755, Парыж — 30 сакавіка 1842, там жа) — французская мастачка.

Біяграфія
---------

Першыя ўрокі жывапісу атрымала ў свайго бацькі, затым карысталася кансультацыямі Жан-Батыста Гроза, Жазефа Вернэ, Габрыэля Франсуа Дуаена і іншых майстроў. Ужо ў канцы 1765-х гг. Віжэ малявала цалкам прафесійна: ускосным сведчаннем яе поспеху можа служыць тое, што яе майстэрня была фармальна зачынена ўладамі за адсутнасць у юнай мастачкі патэнта.

Партрэт Марыі Антуанэты, 1783
У 1770-х гадах бацькі Віжэ абгрунтавалася ў доме на парыжскай *вуліцы Сент-Анарэ*, насупраць палаца Пале-Раяль, і да 15-гадовай прафесійнай мастачцы заказы пацяклі ракою. У той перыяд Віжэ знаходзілася пад заступніцтвам дзвюх найбагацейшых дам Парыжа: *мадам дэ Вердэн*, жонкі генеральнага адкупніка, і, што больш важна, прынцэсы Марыі-Адэлаіды дэ Бурбон-Пенцьеўр, жонкі герцага Шартрскага, якая была на 2 гады старэйшая за юную мастачкі. Віжэ часта адхіляла заказы партрэтаў ад прыхільнікаў, якія такім спосабам спрабавалі знайсці нагоду для сустрэчы. Віжэ, якая выйшла з сям'і дробнай буржуазіі, заняла месца сярод уплывовых арыстакратаў французскага каралеўства, сярод якіх быў кароль і яго браты і сёстры, а таксама каралева і вядомыя члены каралеўскай сям'і; іх аб'ядноўвала прыналежнасць да аднаго пакалення.

У 1776 г. Віжэ выйшла замуж за Жан-Батыста П'ера Лебрэна, мастака і, у большай ступені, гандляра жывапісам. Сувязі мужа ўзмацнілі папулярнасць юнай мастачкі-партрэтысткі ў асяроддзі французскай знаці, і ўрэшце Віжэ-Лебрэн была запрошана ў Версаль маляваць каралеву. Марыя Антуанэта вельмі высока ацаніла працу мастачкі і засыпала яе дадатковымі заказамі, а ў 1783 г. аказала, са свайго боку, пэўны ціск на французскі мастацкі істэблішмент, каб Віжэ-Лебрэн была выбрана ў члены Каралеўскай акадэміі жывапісу і скульптуры.

C 1780-х гг. Віжэ-Лебрэн шмат падарожнічала па Еўропе (часта разам з мужам), працуючы ў розных краінах. У гэтых паездках ёю былі напісаны партрэты многіх валадарных асоб, дзяржаўных дзеячаў і іншых выдатных фігур: так, у Галандыі Віжэ-Лебрэн пісала будучага караля Вілема I, у Расіі ў 1795—1799 гг. — апошняга польскага караля і вялікага князя літоўскага Станіслава Панятоўскага, вялікую княгіню Ганну Фёдараўну (жонку вялікага князя Канстанціна Паўлавіча) і іншых членаў імператарскага сямейства. У розных краінах Віжэ-Лебрэн таксама абіралася ў мясцовыя Акадэміі мастацтваў.

Перачакаўшы такім чынам Вялікую Французскую рэвалюцыю, Віжэ-Лебрэн вярнулася ў Францыю па запрашэнні Напалеона і да 1814 г. жыла, галоўным чынам, у сваім мёнтку ў Лувесьене, а калі з наступам войскаў саюзнікаў на Парыж маёнтак быў заняты прускай арміяй, вярнулася ў Парыж. Віжэ-Лебрэн пакінула падрабязныя мемуары, апублікаваныя ў Францыі ў 1835—1837 гг.

Віжэ-Лебрэн пакінула 660 партрэтаў і каля 200 пейзажаў. Манера пісьма яе ясная і дасканалая, найбольшай жвавасцю адрозніваюцца аўтапартрэты, якія яна пісала шмат і ахвотна.

* Аўтапартрэт, 1790, Уфіцы, ФларэнцыяАўтапартрэт, 1790, Уфіцы, Фларэнцыя
* Партрэт Эцьена Віжэ (брата мастачкі), 1773, Мастацкі музей, Сент-ЛуісПартрэт Эцьена Віжэ (брата мастачкі), 1773, Мастацкі музей, Сент-Луіс
* Партрэт Кацярыны Мікалаеўны Меньшыкавай, 1795, Нацыянальная карцінная галерэя АрменііПартрэт Кацярыны Мікалаеўны Меньшыкавай, 1795, Нацыянальная карцінная галерэя Арменіі
* Партрэт Станіслава Панятоўскага, 1797 Нацыянальны музей мастацтваў імя Багдана і Варвары ХаненкаўПартрэт Станіслава Панятоўскага, 1797 Нацыянальны музей мастацтваў імя Багдана і Варвары Ханенкаў

Зноскі
------

1. 1 2  Elisabeth Vigée-Le Brun<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Elisabeth Louise Vigée-Lebrun — 2008.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18558540'></a>
3. ↑   Праверана 18 кастрычніка 2020.
4. 1 2 3
5. ↑  artist list of the National Museum of Sweden — 2016. Праверана 27 лютага 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22681075'></a>
6. 1 2

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мары Элізабет Луіза Віжэ-Лебрэн
* Мемарыяльны сайт Архівавана 5 снежня 1998. (англ.) (фр.) (ісп.) (ням.) (гал.) (італ.)
* Успаміны Віжэ-Лебрэн (англ.)
* Галерэя прац Віжэ-Лебрэн Архівавана 19 студзеня 2008.
* Віжэ-Лебрэн у музеях Украіны Архівавана 5 жніўня 2009.
* «Рускія» працы Віжэ-Лебрэн