recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**WebKit** — гэта рухавічок браўзера, распрацаваны кампаніяй Apple. Выкарыстоўваецца ў вэб-браўзеры Safari, а таксама ў версіях кожнага вэб-браўзера для iOS і iPadOS. WebKit таксама выкарыстоўваецца браўзерам BlackBerry, кансолямі PlayStation, пачынаючы з PS3, мабільнымі аперацыйнымі сістэмамі Tizen, браўзерам Amazon Kindle, і на кансолях Nintendo.

WebKit быў створаны на аснове бібліятэк KHTML і KJS ад KDE і з тых часоў быў дапрацаваны ўдзельнікамі KDE, Apple, Google, Nokia, Bitstream, BlackBerry, Sony і іншымі. WebKit падтрымлівае macOS, Windows, Linux і іншыя Unix-падобныя аперацыйныя сістэмы. 3 красавіка 2013 г. Google абвясціла аб тым, што аддзяліла WebCore, кампанент WebKit, які будзе выкарыстоўвацца ў будучых версіях Google Chrome і Opera пад назвай Blink.

WebKit даступны па ліцэнзіі BSD 2-Clause за выключэннем кампанентаў WebCore і JavaScriptCore, якія даступны па ліцэнзіі GNU Lesser General Public License. Па стане на 7 сакавіка 2013 года WebKit з’яўляецца гандлёвай маркай Apple, зарэгістраванай у Бюро па патэнтах і таварных знаках ЗША.

Гл. таксама
-----------

* Спіс браўзераў

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт (англ.)
* Афіцыйны сайт для WebKitGTK (англ.)

| ⛭Браўзерныя рухавічкі |
| --- |
| Актыўна распрацоўваюцца | 
* Blink
* Gecko
* Goanna
* WebKit

 |
| Працягваецца падтрымка | 
* EdgeHTML
* KHTML
* NetSurf
* Servo
* Trident

 |
| Распрацоўка і падтрымка скончаныя | 
* Mariner
* Presto
* Tasman
* Tkhtml

 |
**Ісмаі́л Кахрама́н** (нар. 7 снежня 1940 г.) — турэцкі палітык і дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 7 снежня 1940 года ў горадзе Рызэ. Скончыў юрыдычны факультэт Стамбульскага ўніверсітэта.

У 1995 годзе быў абраны членам Вялікага нацыянальнага сходу ад партыі дастатку. Пасля таго як партыя дастатку сфарміравала кааліцыйны ўрад з партыяй сапраўднага шляху, Кахраман атрымаў у ім пасаду міністра культуры. Гэты склад урада быў зрынуты ў выніку ваеннага перавароту ў 1997 годзе. У 1999 годзе Кахраман быў пераабраны ў парламент ад партыі дабрадзейнасці. У 2002 годзе ён таксама балатаваўся, але абрацца не здолеў.

У лістападзе 2015 года Кахраман быў абраны членам парламента ад партыі справядлівасці і развіцця. Пазней ён быў высунуты кандыдатам на пасаду спікера парламента. Кахраман быў абраны, атрымаўшы 316 галасоў з 524.

Зноскі
------

1. ↑  İsmail Kahraman kimdir
2. ↑  ismail kahraman İSMAİL KAHRAMAN ISMAIL KAHRAMAN biyografisi biyografi
3. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 23 лістапада 2015. Праверана 1 лістапада 2016.
4. ↑  AK Parti'nin adayı İsmail Kahraman - Güncel Haberler

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ісмаіл Кахраман

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | X |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
Помнік падзеі
**Еўрапейскі пікнік** — дэманстрацыя міру на аўстрыйска-венгерскай граніцы каля горада Шопрана 19 жніўня 1989 года. Са згоды абедзвюх краін пагранічныя вароты на старой Браціслаўскай дарозе паміж вёскамі Санкт-Маргарэтэн і Шопранкёхіда сімвалічна адчынілі на тры гадзіны. На гэтым жа месцы аўстрыйскі міністр замежных спраў Алаіз Мок і яго венгерскі калега Дзьюла Хорн 27 чэрвеня 1989 сумесна разрэзалі пагранічны плот, каб падкрэсліць распачатую Венгрыяй 2 мая 1989 года ліквідацыю ахоўных збудаванняў.

Больш за 600 грамадзян ГДР скарысталіся гэтым кароткім адкрыццём жалезнай заслоны, каб бегчы праз Аўстрыю ў ФРГ. Венгерскія пагранічнікі ім не перашкаджалі, хоць па дамоўленасці паміж ГДР і Венгрыяй яны не павінны былі іх пусціць на Захад.

Сёння Еўрапейскі пікнік уяўляецца адной з важных падзей, што прывяла да завяршэння гісторыі ГДР і заканчэння халоднай вайны, падзення жалезнай заслоны і аб'яднання дзвюх германскіх дзяржаў.

Спасылкі
--------

* *Сайт Пан'еўрапейскага саюза Архівавана 10 мая 2008.*
**Міхась (Міхаіл Іванавіч) Калачынскі** (12 студзеня 1917, г.п. Крупкі Мінскай вобласці — 10 жніўня 1990) — беларускі паэт, дзеяч культуры. Заслужаны работнік культуры Беларускай ССР (1974).

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1934 годзе скончыў Крупскую сярэднюю школу і пачаў працаваць у мястэчку Бобр старшым піянерважатым, потым літработнікам у крупскай раённай газеце «Камуністычны шлях». Скончыў курсы пры Камуністычным інстытуце журналістыкі імя С. М. Кірава ў Мінску (1936), у 1937—1938 гадах быў адказным сакратаром рэдакцыі газеты «Літаратура і мастацтва».

У 1938—1953 гадах у Савецкай Арміі. Удзельнік савецка-фінляндскай вайны (1939—1940), у Вялікую Айчынную вайну — армейскі журналіст на Закаўказскім, Стэпавым, 2-м і 3-м Украінскіх франтах. У пасляваенныя гады працаваў спецкарэспандэнтам акруговай ваеннай газеты «Защитник Родины» (Адэса, 1945—1947), літаратурным сакратаром газеты Беларускай ваеннай акругі «Во славу Родины» (Мінск, 1947—1953). Пасля дэмабілізацыі прызначаны галоўным рэдактарам альманаха «Советская Отчизна». З 1954 года — адказны сакратар, а з 1958 — намеснік старшыні праўлення Саюза пісьменнікаў БССР. У 1960—1978 гадах — галоўны рэдактар часопіса «Беларусь». У складзе дэлегацыі БССР у 1971 годзе ўдзельнічаў у рабоце XXVI сесіі Генеральнай Асамблеі ААН. Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1940 года.

Творчасць
---------

Першы верш апублікаваў у 1932 г. (часопіс «Іскры Ільіча»). У даваенны час выдаў паэмы для дзяцей «Косця-чэкіст» (1938) і «Пакет» (1940). Рукапіс зборніка вершаў «На Выбаргскай дарозе» згарэў у час вайны ў Мінску. Пасля вайны выйшлі зборнікі паэзіі «Сонца ў блакіце» (1949), «У вялікім паходзе» (1952), «Прыпар» (1956), «Сосны і дзюны» (1960), «Гронка рабіны» (выбранае, 1964), «Паясы» (1968), «За палямі, за лясамі» (1969), «Докшыцкі каравай» (1974), «Кніга дружбы» (1975), «Суквецце» (выбранае, 1977), «Ля берагоў запаветных» (1983). Аўтар кніжак паэзіі для дзяцей «Насустрач жыццю» (1951), «На лясным паўстанку» (1955), «Прыгоды Патапкі» (1958), «Лясныя казкі» (1967), «Мая мазаіка» (1971), «Рэха зямлі» (1978), «Снежная казка» (паэма, 1986). У 1971 і ў 1982 выйшлі Выбраныя творы ў 2 тамах. Шэраг вершаў пакладзены на музыку.

Перакладаў творы рускіх, украінскіх, літоўскіх, балгарскіх і мангольскіх паэтаў.

Прэміі і ўзнагароды
-------------------

Узнагароджаны ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, Дружбы народаў, двума ордэнамі Чырвонай Зоркі, Айчыннай вайны II ступені і «Знак Пашаны», медалямі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларускія пісьменнікі: 1917—1990 / Уклад. А. Гардзіцкі. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — ISBN 5-340-00709-X
* Калачынскі Міхась (Міхаіл Іванавіч) // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 355. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Калачынскі Міхась (Міхаіл Іванавіч) на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: js2008469432 · VIAF: 1117153411778441700005 · БАП: 128309 |
**Суперкантныент** — у тэктоніцы пліт кантынент, які змяшчае амаль усю кантынентальную кару Зямлі.

Перасоўванне кантынентаў
Вывучэнне гісторыі перасоўвання кантынентаў паказала, што з перыядычнасцю каля 600 млн гадоў усе кантынентальныя блокі збіраюцца ў адзіны блок, які затым расколваецца. Некаторыя даследчыкі тлумачаць гэту паслядоўнасць пераходам мантыі Зямлі ад адной ячэйкі (падчас існавання суперкантынента), калі ўсе сыходныя струмені накіраваны пад кантынент, да дзвюхячэістай сістэме плыняў.

Геалагічны ўплыў
----------------

Суперкантыненты блакуюць выйсце ўнутранага цяпла Зямлі, што прыводзіць да перагрэву астэнасферы. У канчатковым выніку гэта прыводзіць да з'яўлення расколін у літасферы, праз якія магма адштурхоўвае кантынентальныя блокі адзін ад аднаго.

Спіс суперкантынентаў
---------------------

### Сучасныя суперкантыненты

* Афраеўразія (~5 мільёнаў гадоў назад — нашы дні)
* Амерыка (~15 мільёнаў гадоў назад — нашы дні)
* Еўразія (~60 мільёнаў гадоў назад — нашы дні)

### Старажытныя суперкантыненты

* Гандвана (~600 — 30 мільёнаў гадоў назад)
* Лаўразія (~300 — 60 мільёнаў гадоў назад)
* Пангея (~300 — 180 мільёнаў гадоў назад)
* Лаўрусія (~300 мільёнаў гадоў назад)
* Пантонія (~600 — 540 мільёнаў гадоў назад)
* Радзінія (~1,1 мільярд гадоў назад — ~750 мільёнаў гадоў назад)
* Каламбія (Нуна), (~1,8 — 1,5 мільярда гадоў назад)
* Кенарланд (~2,7 мільярда гадоў назад)
* Ур (~3 мільярда гадоў назад)
* Ваальбара (~3,6 мільярда гадоў назад)

Літаратура
----------

* Xiao Xuchang & Liu Hefu (eds). Global Tectonic Zones: Supercontinent Formation and Disposal. Proceedings of the 30th International Geological Congress. Utrecht — Tokyo: VSP, 1997.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780321876 |
Карта *Terra Australis Incognita* 1618 г.
**Terra Australis Incognita** або **Terra Australis Ignota** (з лац.: *Невядомая паўднёвая зямля*) — уяўны кантынент, у існаванне якога еўрапейскія географы верылі да пачатку XIX ст.

Гісторыя
--------

Ідэя існавання паўднёвага кантынента ўзнікла ў антычнасці і звычайна прыпісваецца Арыстоцелю, хаця магла быць распрацавана раней. Упершыню *Terra Australis* паказана на картах Пампонія Мелы (I ст. н. э.) і Клаўдзія Пталемея (II ст. н. э.). Старажытнагрэчаскія і рымскія географы прытрымліваліся думкі, што Зямля мае форму шара і што даследаваны імі свет складае толькі каля чвэрці ўсёй паверхні. Паколькі гравітацыя ім была не вядома, лічылася, што Зямля не перакульваецца ў прасторы дзякуючы сіметрычнаму размяшчэнню на ёй мацерыкоў. Для поўнага захавання сіметрыі павінен быў існаваць паўднёвы мацярык.

Паўднёвы мацярык маляваўся на сярэднявечных картах, аднак сапраўдная цікавасць да яго з’явілася толькі пасля адкрыцця Новага Свету. У 1523 г. гіпатэтычная Terra Australis Incognita ўпершыню была адлюстравана на глобусе. Вялікім прыхільнікам і папулярызатарам ідэі існавання невядомай зямлі на поўдні быў знакаміты фламандскі картограф Герард Меркатар. На карце Меркатара 1569 г. Terra Australis Incognita паказана як буйны кантынент, які абгінаў паўднёвы ўскраек Вогненнай Зямлі, але далей паднімаўся на поўнач, утвараў глыбокі заліў на поўдні Індыйскага акіяна і працяглы паўвостраў на месцы злучэння Індыйскага і Ціхага акіянаў.

У XVII — XVIII стст. быў арганізаваны шэраг экспедыцый іспанскіх, галандскіх, французскіх і брытанскіх мараплаўцаў у пошуках Terra Australis Incognita, падчас якіх былі зроблены значныя геаграфічныя адкрыцці ў паўднёвым паўшар’і, у тым ліку адкрыты і даследаваны Аўстралія, Новая Зеландыя, Новыя Гебрыды і г. д. Пасля другой экспедыцыі Джэймса Кука стала зразумела, што буйнога кантынента, як меркаваў Меркатар, на поўдні няма. Разачараваны Джэймс Кук наогул ставіў пад сумненне, што ён калі-небудзь будзе адкрыты з-за неспрыяльных умоў навігацыі. У 1817—1824 гг. трансфармаваная назва невядомага кантынента была канчаткова замацавана за Аўстраліяй. У 1820 г. амерыканскі кітабой Натаніэль Палмер, расійская экспедыцыя на чале з Ф. Ф. Белінсгаўзенам і брытанская экспедыцыя на чале з Эдвардам Брансфілдам адкрылі Антарктыду.

Славутыя вандроўнікі ў пошуках Terra Australis Incognita
--------------------------------------------------------

* Педра Фернандэс дэ Кірас
* Вілем Карнеліс Схаўтэн
* Абел Янсзан Тасман
* Філіп Картэрэт
* Жан Батыст Бувэ дэ Лазье
* Жан-Франсуа дэ Лаперуз
* Джэймс Кук
* Джордж Ванкувер
* Фадзей Фадзеевіч Белінсгаўзен
* Жуль Себасцьен Сезар Дзюмон-Дзюрвіль
* Эдвард Брансфілд
* Натаніэль Палмер

Зноскі
------

1. ↑  Paul V. Hartman, Terra Australis Incognita
2. ↑  The Maps
3. ↑  Terra Australis Incognita on medieval maps Архівавана 22 ліпеня 2015.
4. ↑  James Cook, 1728—1779

Спасылкі
--------

* Terra Australis Incognita
* Terra australis incognita Архівавана 6 студзеня 2015.
* Great Southern Land: The maritime exploration of Terra Australis
Ратуша Цюрыха на беразе Лімата, у якой зараз размяшчаецца савет абшчыны
Ратуша Цюрыха — старадаўні будынак у стылі барока, датуецца 1694—1698 гг. Добра захаваўся інтэр'ер і фасад: раскошна дэкараваныя столі ў банкетнай зале і керамічная печ у зале пасяджэнняў. Ратуша — свайго роду сімвал Цюрыха, адна з асноўных яго славутасцяў. Ужо больш за трыста гадоў яна захоўвае памяць аб самых выдатных днях у гісторыі Швейцарыі.

Гісторыя
--------

Будынак служыў органам улады Рэспублікі Цюрых да 1978 года. З 1803 года ў будынку збіраецца кантанальны савет. Ратуша выходзіць фасадам на набярэжную *Limmatquai* на правым беразе ракі Лімат.

Ратушай гэтак жа завуць квартал у раёне Альтштадт (Стары горад). Гэта частка сярэднявечнага горада на правым баку Лімат.

Галерэя
-------

* Замалёўка 18. стагоддзя. Паўночна-ўсходні бокЗамалёўка 18. стагоддзя. Паўночна-ўсходні бок
* 1706 - зала пасяджэнняў савета1706 - зала пасяджэнняў савета
* Ратуша (выгляд з Ліндэнхофа)Ратуша (выгляд з Ліндэнхофа)
* БрамаБрама

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Ратуша (Цюрых) на Вікісховішчы |

Зноскі
------

1. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 7 ліпеня 2009. Праверана 1 красавіка 2011.
2. ↑  en:Zürich town hall
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Саву.
**Са́ву** (індан.: Pulau Sawu) — востраў у групе Малых Зондскіх астравоў. Уваходзіць у склад Інданезіі. Плошча - 414 км². Насельніцтва (2009 г.) - 91 870 чал.

Геаграфія
---------

Саву — адзін з паўднёвых Малых Зондскіх астравоў. Знаходзіцца ў 107 км на паўднёвы ўсход ад вострава Сумба, у 90,64 км на захад ад вострава Роты, у 1715 км на паўднёвы ўсход ад Джакарты, сталіцы Інданезіі. Даўжыня з паўднёвага захаду на паўночны ўсход — 37,52 км. Найбольшая шырыня — 18,07 км. Часам аб'ядноўваецца разам з суседнімі дробнымі астравамі Райджуа і Райдана ў адзіны архіпелаг. 

Хаця Саву мае вулканічнае паходжанне і месціцца ў зоне ўздзеяння землятрусаў і цунамі, мясцовыя вулканы не актыўны ўжо некалькі мільёнаў гадоў. Паверхня пагорыстая, складзена пясчанікамі і глінамі. Найвышэйшы пагорак не перавышае 342 м. Усходняе ўзбярэжжа знакаміта сваімі пясчанымі пляжамі, якія прынята параўноўваць з балійскімі.

Для Саву характэрны засушлівы экватарыяльны клімат. Пераважаюць саванны і зараснікі хмызняку.

Гісторыя
--------

У старажытнасці востраў Саву быў населены аўстранезійцамі. Сучасны народ саву, або хаву з'яўляецца прамым нашчадкам першапасяленцаў. У сярэднявеччы востраў знаходзіўся пад кантролем яванскай імперыі Маджапахіт. У 1648 г. адкрыты галандскімі маракамі. Спроба галандцаў у 1674 г. стварыць гандлёвую факторыю скончылася беспаспяхова з-за супраціўлення жыхароў усхода Саву. У 1770 г. востраў наведала брытанская экспедыцыя на чале Дж. Кука. У XIX ст. далучаны да каланіяльных валоданняў Галандыі. У 1949 г. стаў часткай незалежнай Інданезіі.

Эканоміка
---------

Дзве асноўныя галіны эканомікі вострава Саву — сельская гаспадарка і турызм. Тубыльцы вырошчваюць на продаж кукурузу і фасолю, для ўнутранага спажывання — цукровую пальму. З часоў сярэднявечча існуе конегадоўля. Поні з Саву вывозяцца на іншыя астравы Інданезіі. З канца XX ст. развіваецца лоў водарасцяў, што экспартуюцца ў Японію. Турысты наведваюць востраў для адпачынку на пляжах і знаёмства з арыгінальнай мясцовай культурай.

Спасылкі
--------

* Savu Islands, East Nusa Tenggara, Indonesia
* Savu Islands
* Official Website of Savu Raijua Regency Архівавана 12 лістапада 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4634420-2 · VIAF: 244293151 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шунейка.
**Яўген Феліксавіч Шуне́йка** (нар. 5 мая 1954, г. Гродна) — беларускі мастацтвазнавец, мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (1978). 3 1980 працаваў у Гродзенскім абласным навукова-метадычным цэнтры народнай творчасці, выкладаў у Рэспубліканскай школе-інтэрнаце па музыцы і выяўленчым мастацтве, з 1986 загадчык аддзела Беларускага фонду культуры. 3 1989 выкладае ў Беларускай акадэміі мастацтваў (з 1999 дацэнт, затым прафесар кафедры гісторыі і тэорыі мастацтваў).

Даследуе тэорыю і гісторыю, сучаснае беларускае мастацтва, у т.л. народнае (набіўныя тканіны). Выканаў габелены: «М. Багдановіч» (1981, Дом-музей М. Багдановіча ў Гродне), «Нараджэнне паэтаў» (1983, Дом літаратараў у Мінску), «Вясна Панямоння» (1986, гарадская бібліятэка імя Карскага ў Гродне) і інш. Адрэстаўрыраваў 200 арнаментальных матываў беларускіх народных набіванак канца XIX — пач. XX ст.

Аўтар шматлікіх мастацтвазнаўчых публікацый па праблемах асэнсавання спадчыны беларускіх мастакоў у еўрапейскім кантэксце, па пытаннях асаблівасцей мастацкага аздаблення беларускага тэкстылю, спецыфіцы мастацтва усходніх краін. Удзельнік радыё і тэлевізійных перадачах па праблемах сучаснага беларускага і замежнага мастацтва.

Выбраная бібліяграфія
---------------------

* Арганізацыя вытворчасці беларускіх набіванак з XVI—XVII ст. // Помнікі мастацкай культуры Беларусі: Новыя адкрыцці. Мн. 1989.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>

Літаратура
----------

* Шунейка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
**Саюз дасягнення раўнапраўя яўрэяў у Расіі** (руск.: ) Існаваў з сакавіка 1905 да мая 1907 гг. У Беларусі саюз дзейнічаў у Гомелі, Мінску, Гродне і інш. гарадах і мястэчках. Устаноўчы сход адбыўся ў красавіку 1905 г. у Вільні, створаны цэнтральны камітэт саюза, у які ўвайшлі М. Вінавер  (руск.) (бел. (старшыня), Ю. Гесен (сакратар), С. М. Дубноў  (руск.) (бел. Г. Б. Сліёзберг  (руск.) (бел..

Гісторыя і дзейнасць
--------------------

Дзейнасць зводзілася да арганізацыйных мер для ўдзелу яўрэяў у выбарах у Дзяржаўную думу, прававой дапамогі яўрэйскаму насельніцтву. Члены саюза выступалі за асіміляцыю яўрэяў у складзе Расійскай імперыі (у адрозненне ад сіяністаў), за роўныя правы ў галіне адукацыі і культуры, за тэрытарыяльную аўтаномію. Па нацыянальным пытанні падтрымлівалі партыю кадэтаў. Адбыліся 4 з’езды саюза. У сакавіку 1906 г. саюз перайменаваны ў «Таварыства раўнапраўя яўрэйскага народа ў Расіі». Члены саюза ўдзельнічалі ў выбарах у 1-ю Дзяржаўную думу (6 дэпутатаў увайшлі ў фракцыю кадэтаў) і 2-ю Дзяржаўную думу. Саюз меў друкаваныя выданні: газета «Еврейская жизнь» (1905—1907), «Хроника еврейской жизни» (1905—1906), «Еврейский выборщик» (1907). У маі 1907 г. саюз раскалоўся на «Яўрэйскую народную групу», Яўрэйскую народную партыю  (англ.) (бел. (заснавальнік Дубноў) і сіянісцкую партыю.

Літаратура
----------

* Саюз дасягнення раўнапраўя яўрэяў у Расіі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 250. — ISBN 985-11-0214-8.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Кароткая яўрэйская |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 6867156253576108110004 |
Падворны спіс гаспадарак Рэчыцкага падвалля (паводле "Інвентара" 1771 г.).
**Рэчыцкае падвалле** – гістарычны раён горада Гомеля, вядомы з дакументаў другой паловы XVIII ст. Знаходзілася на поўдні і паўднёвым захадзе ад гомельскага замка, верагодна, між тагачаснай вуліцай Рэчыцкай і ярам Гамяюк.

Гістарычныя звесткі
-------------------

Назва «падвалле» (польск.: *«podwale»*) указвае на размяшчэнне забудовы пад земляным валам. Факт забудовы гэтай мясцовасці сведчыць аб страце старой абарончай сістэмай сваёй ранейшай значнасці і мэтазгоднасці.

Па стане на 1765 г. Рэчыцкае падвалле ўключала 19 гаспадарак, у 1771 г. – 18. Гаспадарамі значыліся мужчыны. Толькі адна гаспадарка ў гэтыя гады была запісанай за жанчынай: верагодна, удавой з характэрным падвойным прозвішчам Пятрова Гомеліха, але без пазнакі імя.

Асобныя прозвішчы гаспадароў, што жылі ў той час на падваллі, сведчаць аб іх прафесійнай прыналежнасці ці родзе заняткаў – кравец, бондар, канавал.

Па сведчанні даследчыка гісторыі Гомеля Алега Макушнікава Рэчыцкае падвалле працягвала існаваць і ў канцы XVIII ст. будучы пазначаным на плане 1799 г. сярод каля шаснаццаці іншых вуліц і дзясятка завулкаў «местечка Гомля».

Сваю назву мясцовасць страціла, відаць, на пачатку ХІХ стст. у сувязі з маштабнай перабудовай гістарычнага Гомеля.

Літаратура
----------

* Макушников, О. А. Гомель с древнейших времён до конца XVIII в. Историко-краеведческий очерк / О. А. Макушников. — Гомель : РУП «Центр научно-технической и деловой информации», 2002. — С. 171—172.

Спасылкі
--------

* Люстрацыя Гомельскага староства, 1765 г.
* Інвентар Гомельскага староства, 1771 г.

| ⛭Гістарычныя раёны Гомеля |
| --- |
| Другая палова XVI стагоддзя | 
* Палуеўшчына
* Глазінінская зямля

 | Герб Гомеля |
| XVIII стагоддзе | 
* Сусалаўшчына
* Чачэрскае прадмесце
* Рэчыцкае падвалле

 |
| Канец XIX стагоддзя | 
* Палац
* Амерыка
* Гарэлае Балота
* Каўказ
* Кагальны роў
* Спасава слабада
* Свісток
* Вал

 |
| Першая палова XX стагоддзя | 
* Новая Беліца
* Залінія
* Новыя Планы
* Лібаўскі гарадок
* Земпасад (Чырвоны Кастрычнік)
* Манастырок
* Басава гара
* Любны

 |
| Пасляваенны час | 
* Старая Валатава
* Валатава
* Верхняе Брылёва
* Ніжняе Брылёва
* Будзёнаўскі
* Ляшчынец
* Новая Мільча
* Падгорная
* Прудок
* Чырвоны Кастрычнік
* Масцішча
* Паўлава
* Сонечны
* Спутнік Міра
* Старая Мільча
* Стары Аэрадром
* Ціценкі
* Чапаева
* Якубоўка
* Мельнікаў Луг

 |
| XXI стагоддзе | 
* Чырвоны Маяк
* Хутар
* Давыдаўка
* Касцюкоўка

 |
|  **Катэгорыя:Гомель** |
**Прессбол** (бел.: Прэсбол) — вядучая недзяржаўная спартыўная газета Беларусі, заснаваная ў 1991 годзе. Перыядычнасць выхаду газеты часта змянялася. «Прессбол» пачынаў публікавацца як штотыднёвік, а з ліпеня 2008 года, ужо другі раз у сваёй гісторыі, выходзіць чатыры разы на тыдзень — у аўторак, сераду, чацвер і пятніцу. Сайт абнаўляецца апоўдні, у дзень выхаду газеты ў распаўсюджванне. Акрамя таго, кожны дзень абнаўляецца стужка навін сайта — канстатаванне факту альбо вынік. Газета выходзіць на рускай мове.

Рэдакцыя з’яўляецца заснавальнікам Клуба бамбардзіраў, Клуба Сяргея Алейнікава і Клуба «сухіх» варатароў

Галоўны рэдактар газеты — Сяргей Кайко, сайту — Юрый Доўнар.

Вядомыя аўтары
--------------

* Уладзімір Беражкоў
* Сяргей Новікаў
* Дзмітры Беленькі
* Барыс Тасман
* Аляксандр Дабрыян
* Уладзімір Бычак
* Сяргей Нікалаеў
* Канстанцін Лабандзіеўскі
* Андрэй Вашкевіч
* Сяргей Кайко
* Сяргей Вярсоцкі
* Сяргей Шчурко
* Юрый Доўнар
* Вячаслаў Федарэнкаў
* Сяргей Мардасевіч
* Уладзімір Пірог
* Арцём Фандо
* Мікалай Іваноў

Зноскі
------

1. 1 2 3  The ISSN portal — Paris: ISSN International Centre, 2005. — ISSN 1994-6678<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12131129'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q70460099'></a>

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 29 ліпеня 2008.  (руск.)
Вадасховішча Круоніскай ГАЭС (Літва) на Нёмане
**Вадасховішча** — штучны вадаём, утвораны, як правіла, у даліне ракі вадападпорнымі будынкамі для назапашвання і захоўвання вады ў мэтах яе выкарыстання ў народнай гаспадарцы.

Вадасховішчы дзеляцца на 2 тыпы: **азёрныя** і **рачныя**. Для вадасховішчаў *азёрнага тыпу* характэрна фарміраванне водных мас, якія істотна адрозніваюцца па сваіх фізічных уласцівасцях ад уласцівасцяў вод прытокаў. Плыні ў гэтых вадасховішчах звязаныя больш за усё з вятрамі. Вадасховішчы *рачнога (рэчышчавага) тыпу* маюць выцягнутую форму, плыні ў іх, звычайна, сцёкавыя; водная маса па сваіх характарыстыках блізкая рачным водам.

Асноўнымі параметрамі вадасховішча з'яўляюцца аб'ём, плошча паверхні і амплітуда вагання ўзроўняў вады ва ўмовах яго эксплуатацыі.

Стварэнне вадасховішчаў істотна змяняе ландшафт рачных далін, а рэгуляванне імі сцёку пераўтварае натуральны гідралагічны рэжым ракі ў межах падпора. Змены гідралагічнага рэжыму, выкліканыя стварэннем вадасховішчаў, адбываюцца таксама і ў ніжнім б'ефе гідравузлоў, часам на працягу дзясяткаў і нават сотняў кіламетраў. Адмысловае значэнне мае памяншэнне паводак, у выніку чаго пагаршаюцца ўмовы нерасту рыб і вырастання травы на паплавах. Памяншэнне хуткасці плыні выклікае выпадзенне наносаў і заглейванне вадасховішчаў; змяняецца тэмпературны і лёдавы рэжым, у ніжнім б'ефе ўтвараецца палонка, якая не замярзае ўсю зіму.

На вадасховішчах вышыня ветравых хваль большая, чым на рэках (да 3 м і больш).

Гідрабіялагічны рэжым вадасховішчаў істотна адрозніваецца ад рэжыму рэк: біямаса ў вадасховішчы ўтвараецца інтэнсіўней, змяняецца краявідавы склад флоры і фаўны.

Найбуйнейшыя вадасховішчы
-------------------------

Верхавіны дрэваў лесу, затопленага ў 1950-ых, усё яшчэ паказваюцца над вадой вадасховішча Тынару (Квінслэнд, Аўстралія)
Найбуйнейшымі па плошчы паверхні вадасховішчамі свету з'яўляюцца:

1. Возера Вольта (8482 км²; Гана)
2. Смолвуд (6527 км²; Канада)
3. Куйбышаўскае вадасховішча (6450 км²; Расія)
4. Возера Карыба (5580 км²; Зімбабве, Замбія)
5. Бухтармінскае вадасховішча (5490 км²; Казахстан)
6. Брацкае вадасховішча (5426 км²; Расія)
7. Возера Насэр (5248 км²; Егіпет, Судан)
8. Рыбінскае вадасховішча (4580 км²; Расія)

Найбуйнейшымі вадасховішчамі па поўным аб'ёме назапашваемай вады з'яўляюцца:

1. Возера Вікторыя (204,8 км³; Уганда)
2. Брацкае вадасховішча (169,3 км³; Расія)
3. Возера Карыба (160,3 км³; Зімбабве, Замбія)
4. Возера Насэр (160 км³; Егіпет)
5. Возера Вольта (148 км³; Гана)
6. Даніэль Джонсан (141,2 км³; Канада)
7. Гуры (138 км³; Венесуэла)
8. Тартар (85 км³; Ірак)
9. Краснаярскае вадасховішча (73,3 км³; Расія)
10. Гордан Хрум (70,1 км³; Канада)

Літаратура
----------

* Авакян А. Б. Шарапов В. А. Водохранилища гидроэлектростанций СССР, М.-Л. 1968.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вадасховішча
**Міхаіл Ільіч** (*Мендэль Эльевіч*) **Ліфшыц** (14 студзеня 1877, Лепель, Віцебская губерня — 29 студзеня 1934, Харкаў) - савецкі гастраэнтэролаг, анколаг. Доктар медыцыны (1910), прафесар. Бацька фізікаў Яўгена Ліфшыца і {{нп3|Ілья Міхайлавіч Ліфшыц|Ільі Ліфшыца|ru|Лифшиц, Илья Михайлович}}.

Біяграфія
---------

Нарадзіліся ў купецкай сям'і. У 1903 годзе скончыў медыцынскі факультэт Харкаўскага ўніверсітэта, дзе і працаваў з 1904 года; з 1920 — прыват-дацэнт, пры абароне доктарскай дысертацыі яго апанентам быў І. П. Паўлаў. У 1921-1923 гг. — прафесар кафедры дыягностыкі і прапедэўтыкі; з 1923 года ўзначальваў клініку ўнутраных хвароб стаматалагічнага інстытута; адначасова, у 1924-1934 гг. - загадчык тэрапеўтычным аддзяленнем клінікі ўкраінскага рэнтгенарадыялагічнага інстытута (цяпер Інстытут медыцынскай радыялогіі імя С. П. Грыгор'ева НАМНУ), з 1930 года — загадчык клінікі Усеўкраінскага Інстытута харчавання.

Аўтар навуковых даследаванняў па праблемах клінічнай анкалогія, гематалогія, гастраэнтэралогіі. У прыватнасці вывучаў праблемы лячэння гастрыт, а таксама яго ўзаемасувязь з язвай і ракам страўніка.

Сурэдактар двухтомнага дапаможніка »Клиника злокачественных опухолей" (Харкаў, 1930-1931).

Яго жонкай была Берта Яўзараўна Ліфшыц (народжаная Мазель), мела адукацыю па гісторыі, дажыла да 92 гадоў (1884-1976) Родная сястра Мазеля Зіновія Яўгенавіча (Зундэля Яўзаравіча), які праектаваў лінныя дарогі волжскіх ГЭС і 1-ай на Чэгете. Пляменнік М. І. Ліфшыца — Яўген Зіноўевіч Мазель, доктар тэхнічных навук, спецыяліст у галіне стварэння транзістараў у СССР.

Навуковыя працы
---------------

* «Учение о конституциях человека» (1924);
* «Учение об опухолях человека» (1927);
* «Системные заболевания лимфоидной, миелоидной и ретикулоэндотелиальной тканей» (1931).
Тыповы пейзаж Высокіх раўнін, усход штата Нью-Мексіка.
**Высокія раўніны** (англ.: High Plains) — плато ў цэнтральнай частцы ЗША. Размешчана ў сярэдняй частцы Вялікіх раўнін, паміж рэкамі Уайт-Рывер (прыток Місісіпі) і Канейдыян (прыток Арканзаса).

Паверхня Высокіх раўнін плоская, вышыні зніжаюцца з захаду на ўсход ад 1700 да 500 м. Ад суседніх участкаў Вялікіх раўнін плато аддзяляецца ўступамі. Высокія раўніны ўтвораны вапнякамі і пясчанікамі палеазойскага ўзросту, якія перакрываюцца лёсападобнымі суглінкамі (радзей пяскамі).

Паверхня плато прарэзаная далінамі рэк (Плат, Арканзас і інш), паблізу якіх яна глыбока раздзеленая густой рачной сеткай. На тэрыторыі плато пераважае рознатраўна-кавыльны стэп на каштанавых глебах. Раён выкарыстоўваецца для пашавай жывёлагадоўлі, у далінах рэк займаюцца ірыгацыйным земляробствам.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4260830-2 · VIAF: 245090680 |
**Real Doll** (*Рыал Дол* — «сапраўдная лялька») — брэнд секс-лялек у натуральную велічыню, разнавіднасць секс-цацак. Вырабляецца з сярэдзіны 1990-х гадоў. Найтаннейшая мадэль каштуе $6500, дарагія — звыш за $10000.

Падобная да рэальнай жанчыны візуальна і навобмацак, бо паверхня зробленая з сілікону, а канечнасці рухомыя.

Гісторыя вытворчасці
--------------------

Раннія прататыпы былі зроблены з цвёрдага латэксу з унутраным каркасам, але вонкавы матэрыял пазней быў заменены на сілікон. У чэрвені 2009 года Abyss Creations перавяла вытворчасць з алавяннага сілікону на плацінавы, у выніку новыя лялькі менш схільныя да разрываў і слядоў сціскання за старыя RealDolls.

Цяперашняе ўвасабленне жаночых лялек Real Doll было прадстаўлена ў 1996 годзе. Лінія пачалася з двух жаночых целаў і трох твараў, станам на 2013 год прапануе дзесяць жаночых твараў і тры целы. Яшчэ адно жаночае цела ў стадыі распрацоўкі.

Зноскі
------

1. ↑  Doll Street Journal **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 4 жніўня 2009.
2. ↑  Realdoll - The World's Finest Love Realdoll **(нявызн.)**. *RealDoll*.
Фізічная карта свету
**Геаграфічная карта (мапа)** — зменшаная абагульненая выява зямной паверхні на плоскасці, якая паказвае розныя аб'екты і з'явы, іх дынаміку і сувязь паміж імі ў залежнасці ад яе прызначэння. Аб'екты і з'явы могут быць фізіка-геаграфічнага і сацыяльна-эканамічнага характару. Да неад'емных асаблівасцей карт адносяцца:

* асаблівы спосаб выявы выпуклай зямной паверхні на плоскаці (картаграфічная праекцыя);
* адбор неабходных аб'ектаў і з'яў (картаграфічная генералізацыя);
* паказ аб'ектаў і з'яў у выглядзе спецыяльных знакаў (картаграфічныя знакі) і іх тлумачэнне (легенда карты).

Геаграфічную карту неабходна адрозніваць ад плана (які выконваецца без уліку крывізны зямной паверхні) і схемы (у якой не абавязкова захаваны масштаб).

Класіфікацыя карт
-----------------

Геаграфічныя карты адрозніваюцца:

* паводле ахопу тэрыторыі (карты свету, мацерыкоў, краін і інш.);
* паводле зместу (агульнагеаграфічныя і тэматычныя);
* павдоле маштабу:
	+ буйна- (1:200 000 і больш),
	+ сярэдне- (ад 1:200 000 да 1:1 000 000),
	+ дробнамаштабныя (менш за 1:1 000 000);
* паводле прызначэння (навуковыя, вучэбныя, інжынерныя, спартыўныя, турыстычныя і інш.)

Картаграфія
-----------

Асноўны артыкул: **Картаграфія**
Картаграфія — навука аб даследаванні, мадэляванні і адлюстраванні прасторавага размяшчэння, спалучэння і ўзаемасувязі аб’ектаў і з’яў прыроды і грамадства (геаграфічнай абалонкі Зямлі). У больш шырокай трактоўцы картаграфія ўключае тэхналогію і вытворчую дзейнасць.

Аб’ектамі картаграфіі з’яўляюцца Зямля, нябесныя целы, зорнае неба і Сусвет. Найбольш папулярнымі пладамі картаграфіі (зразумелымі большасці людзей) з’яўляюцца вобразна-знакавыя мадэлі прасторы ў выглядзе: плоскіх карт, рэльефных і аб’ёмных карт, глобусаў. Яны могуць быць прадстаўлены на цвёрдых, плоскіх або аб’ёмных матэрыялах (папера, пластык) або ў выглядзе малюнка на відэаманіторы.

| Карта |
| --- |
| 
праекцыя • маштаб • генералізацыя • картаграфічныя знакі • легенда
 |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4029783-4 · LCCN: sh85080858, sh99002035 · LNB: 000233362, 000056984 · NDL: 00573130 · NKC: ph115225 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ізатэрма.
Ізатэрмы сярэднегадавой тэмпературы Еўропы
**Ізатэ́рма** (стар.-грэч.: ἴσος «роўны» і θέρμη «цяпло») — ізалінія аднолькавых тэмператур. Звычайна выкарыстоўваюцца паняцці ізатэрмы ліпеня і ізатэрмы студзеня.

Каб наглядна паказаць, якія тэмпературы ў розных частках зямной паверхні, выкарыстоўваюць ізатэрмы. Ізатэрмы сярэднегадавых тэмператур дазваляюць ацаніць звязаны з тэмпературай клімат розных мясцовасцей. Могуць замяняцца зонамі, у якіх тэмпература вагаецца ад вызначанага значэння да іншага вызначанага значэння — у такім разе ізатэрмамі будуць межы такіх зон.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ізатэрма (метэаралогія)
* ИЗОТЕРМА // Научно-технический энциклопедический словарь

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4580727-9 |
**Сярэднястогаўская культура** (укр.: Середньостогівська культура, руск.: Среднестоговская культура) — археалагічная культура меднага веку ва Усходняй Еўропе. Ахоплівала тэрыторыю лесастэпавай Украіны і суседнія раёны Расіі. Перыяд існавання: канец 5 тысячагоддзя да н. э. — пачатак 4 тысячагоддзя да н. э..

Вылучэнне
---------

Адкрыццё першых помнікаў Сярэднястогаўскай культуры адбылося ў 1927 — 1929 гг. пры будаўніцтве Дняпроўскай ГЭС не далёка ад вострава Хорціца. Назва была дадзена памылкова па найменню неіснуючага вострава Сярэдні Стог. У самастойную культуру вылучана ў 1973 г.

Асаблівасці
-----------

Галоўнымі заняткамі носьбітаў Сярэднестогаўскай культуры былі мясная жывёлагадоўля (каровы, авечкі, коні), рыбалоўства і паляванне. Хаця рэштак коней не болей за 12% і ўзрост жывёл сведчыць пра тое, што іх трымалі на мяса, некаторыя даследчыкі высоўваюць меркаванне, што сярэднястогаўцы аднымі з першых асвоілі верхавую язду. Прычынай з'яўляюцца рогавыя калодачкі, якія археолагі доўгі час прымалі за частку аброцяў. 

Для керамікі характэрны пасудзіны з вузкім акругленым дном, выпуклай шыйкай, грабеністымі ўзорамі, зубчастымі або вусеневымі штампамі. У гліну дадаваліся раздробленыя ракавіны. Ва ўсходнім арэале культуры таксама выкарыстоўвалася чырвонагліняная кераміка, характэрная для Паўночнага Каўказа. Шырока выкарыстоўваліся крэмневыя пласціны, з якіх выраблялі скрэблы, навершы стрэл, сякеры. З косці выразалі шылы і рыбалоўныя гаплікі.

Дамінавалі аднакамерныя, трохі заглыбленыя ў зямлю жытлы з агменем у цэнтры. Магільні Сярэднястогаўскай культуры безкурганныя. Толькі ў асобных выпадках над імі памяшчалі камяні. У большасці выпадкаў целы хавалі з падхіленымі нагамі з арыентацыяй на ўсход і паўночны ўсход, багата пасыпалі охрай. Радзей сустракаецца прамое пакладанне нябожчыкаў.

Сувязі
------

Матэрыяльныя артэфакты Сярэднястогаўскай культуры блізкія да прадметаў, знойдзеных пры раскопках помнікаў Хвалынскай культуры. Прадстаўнікі абедзвюх культур — еўрапеоіды. Генетычныя даследаванні таксама пацвярджаюць іх шчыльную сувязь і блізкасць да сучаснага насельніцтва Заходняй Еўропы. Археолагі высоўваюць ідэю існавання Сярэднястогаўскай—Хвалынскай злучнасці ў лесастэпавых раёнах Усходняй Еўропы. Можна меркаваць, что носьбіты гэтых культур мелі адзінае паходжанне і, магчыма, размаўлялі на супольнай прота-індаеўрапейскай мове.

Спасылкі
--------

* Характерні риси середньостогівської культури
* Телегін Д.Я. Середньостогівська культура епохи міді
* Среднестоговская культура - археология Днепра и Дона
* Среднестоговская (стоговская) культуура - Генофонд РФ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**Пілі́п Мікала́евіч Рачы́цкі** (1893, Лепель — 20 снежня 1937, Мінск) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч, наркам земляробства Беларускай ССР (1929—1933).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1893 годзе ў горадзе Лепель. З сям’і рабочых. Член УКП(б) з 1917 года.

З 6 красавіка 1929 да 4 мая 1933 года займаў пасаду народнага камісара земляробства Беларускай ССР. 29 чэрвеня 1937 года быў арыштаваны ў Мінску па адрасе: вул. Савецкая, 71/36. Быў выключаны з УКП(б) і 19 снежня быў асуджаны Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР як «член антысавецкай дыверсійна-тэрарыстычнай арганізацыі «правых» да ВМП. Расстраляны на наступны дзень. 

4 ліпеня 1957 года быў рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага Суда СССР. Асабовая справа Н. № 10612-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

Спасылкі
--------

* Рачицкий Филипп Николаевич (1893)
**Мадленская культура**, *культура Мадлен* — найбольш позняя палеалітычная культура (15-8 тыс. г. да н.э.), якая змяніла салюстрэйскую і папярэднічала азільскай культуры ранняга мезаліту.

Выяўлена археолагам Г. дэ Мартылье ў 1860 годзе. Назва ад пячоры Мадлен на беразе ракі Везер (дэпартамент Дардонь, Францыя). Пашырана на тэрыторыі Францыі, Іспаніі, Швейцарыі, Германіі і мае шэраг мясцовых разнавіднасцей. У Мадлене пераважалі крамянёвыя разцы, праколкі, скрэблы, касцяныя гарпуны, наканечнікі коп’яў, дроцікі, кап’якідальнікі, жэзлы, іголкі, шылы і інш. Характэрнымі з’яўляюцца разныя выявы на рогу і косці, скульптура з рогу, косці, іклаў маманта, гравіраваныя, мона- і паліхромныя выявы на скляпеннях і сценах пячор. Насельніцтва займалася паляваннем, жыло ў пячорах і жытлах з касцей і шкур. Мадлен адносіцца да эпохі мацярынскага роду.

Тэрміны «Мадлен» і «мадленская эпоха» ўжываюцца і ў шырокім сэнсе для пазначэння заключнага этапу развіцця познапалеалітычнай культуры еўрапейскай прыледавіковай вобласці ад Францыі да Урала.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
Муранскі майстар па шкле за працай
**Венецыянскае шкло** — мастацкія пасудзіны, пераважна выдзіманыя, часта з налепленымі дэталямі, а таксама пацеркі, люстэркі і іншыя вырабы. Вытворчасць пачалася ў канцы XIII стагоддзя ў Венецыі, дзе быў засвоены вопыт мастацкага шкларобства Сірыі і Візантыі. Чашы і кубкі XV стагоддзя з каляровага шкла з размалёўкай эмалямі мелі формы, што ішлі ад готыкі. З сярэдзіны XVI стагоддзя пашыраны стройныя, вытанчаныя па формах бакалы і вазы, каляровыя і бясколерныя, з філігранню або з кракле (узорам з тонкіх трэшчын). У XVII—XVIII стагоддзях вырабы са шкла (бясколернага, агатавага, карычневага з металічнымі блішчынкамі, мазаічнага) сталі вычварныя, дэкор — стракаты (посуд, люстры). З сярэдзіны XIX стагоддзя выпускаюцца вырабы па ўзорах XVI—XVII стагоддзяў, з 1950-х гадоў — літыя пасудзіны новых форм, пераважна простых і функцыянальна абгрунтаваных.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Венецыянскае шкло**
**Пераходны ваенны савет Судана** — орган улады ў Судане, створаны ваеннай хунтай падчас ваеннага перавароту 11 красавіка 2019 года. Старшынёй Савета стаў інспектар Узброеных Сіл краіны Абдэль Фатах аль-Бурхан, калі віцэ-прэзідэнт Ахмед Авад ібн Ауф падаў у адстаўку. Намеснікам кіраўніка Савета прызначаны камандуючы сіламі аператыўнай падтрымкі генерал-лейтэнант Махамед Хамдан Дагала. 

Мэтай савета з’яўлялася ўсталяванне часовага грамадзянскага ўрада пры падтрымцы апазіцыйных і пратэстных сіл Судана.

Зноскі
------

1. ↑  Sudan’s Ibn Auf steps down as head of military council **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 3 верасня 2019.
Узор пецінету
**Пецінет** — эластычны трыкатаж з ажурным узорам. Арыгінальная французская назва перакладаецца як тонкая сетка.

Спосабы вырабу пецінету
-----------------------

 Пецінет (у Германіі) у пачатку XX стагоддзя
Адзінарнае вязанне ствараецца на нацяжных машынах з адным ігольчастым падшыпнікам  (англ.) (бел. шляхам пераносу вочак  (чэшск.) (бел. на суседні слупок. Над вочкам спачатку фармуецца пятля  (чэшск.) (бел. і толькі потым ствараецца новае вочка. У вязанні адсутнічаюць два вочки адно над адным, што стварае характэрныя адтуліны і грэбень. Вочкі могуць выконвацца індывідуальна ці групамі, вядома таксама выкананне паловы сцяжка (паўпяцінца). Згрупаваўшы адтуліны, можна стварыць на трыкатажным палатне розныя формы

Двухбаковае вязанне можа быць створана толькі на двух’ярусных машынах шляхам навешвання вочак з адной станіны на іншую. У двухбаковым трыкатажы адтуліны менш прыкметныя, таму што яны часткова закрытыя споднімі вочкамі з правага боку.

Пецінеты першапачаткова вырабляліся толькі на уточных вязальных машынах  (ням.) (бел.. У канцы XIX стагоддзя, асабліва ў Англіі, так званыя пецінетныя *petinet* асноўныя вязальныя машыны  (чэшск.) (бел. былі выкарыстаны для вытворчасці карункаў. У XXI стагоддзі мініяцюрныя ўзоры вырабляюць як на плоска-  (чэшск.) (бел. так і на круглавязальных машынах  (чэшск.) (бел..

Асаблівасці і прымяненне пецінету
---------------------------------

Трыкатаж з перапляценнем пецінет адрозніваецца высокай паветрапранікальнасцю, нізкай трываласцю і эластычнасцю. У асноўным яны выкарыстоўваюць для жаночага верхняга адзення і панчох.

Зноскі
------

1. 1 2 3  *Z. Pohlreichová*. Pletenina s petinetovou vazbou v interiéru **(нявызн.)**. (чэшск.)
2. ↑  peter-hug.ch **(нявызн.)**.
3. ↑  tu-chemnitz.de **(нявызн.)**.
4. ↑  Holthaus: *Maschen Lexikon*, Deutscher Fachverlag Frankfurt/Main 2007, ISBN 978-3871509803, S. 213, 321.

Літаратура
----------

* Denninger/Giese: Textil- und Modellexikon, ISBN 3-87150-848-9 Deutscher Fachverlag Frankfurt/Main 2006
«**Попел беласнежны**» (кіт.: 江湖儿女) — мастацкі фільм 2018 года рэжысёра Цзя Чжан-Кэ[en].

Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 25-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».

Сюжэт
-----

Гангстарская меладрама і «*эпас аб прыродзе часу*» ў эпоху пераменаў. Цяо закахана ў Біна, злачыннага аўтарытэта правінцыі Шаньсі. Падчас спантаннай сутычкі паміж бандыцкімі групоўкамі яна вырашае заступіцца за каханага і страляе з пісталета ў паветра. За гэта жанчына атрымлівае пяць гадоў турмы. Выйшаўшы на волю, яна адпраўляецца на пошукі свайго страчанага кахання.

Акцёрскі склад
--------------

* Чжаа Таа
* Ляа Фань
* Сюй Чжэн
* Каспер Лян

Узнагароды
----------

Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 27 кінаўзнагародамі і яшчэ 55 намінацыямі.

Зноскі
------

1. ↑  Jiang hu er nü (2018) — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 22 кастрычніка 2021.
2. 1 2  Попел беласнежны  (бел.).  Сайт кінафестывалю «*Лістапад*». Праверана 22 кастрычніка 2021.
3. ↑  Jiang hu er nü — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 22 кастрычніка 2021.

Спасылкі
--------

* Попел беласнежны на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Box Office Mojo · FilmAffinity · Internet Movie Database · Metacritic · Rotten Tomatoes |
«**Праект веку**» (ісп.: La obra del siglo) — мастацкі фільм 2015 года рэжысёра Карласа Мачада Кінтэлы[en].

Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 22-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».

Сюжэт
-----

Калісьці «*атамны*» горад сімвалізаваў амбіцыйныя планы Савецкага Саюза па пабудове атамнай электрастанцыі на Кубе. Пасля распаду СССР «*праект веку*» цалкам замарожаны. Пра яго былыя надзеі напамінаюць толькі купалы недабудаваных рэактараў. З жыццём «*прывіднага*» горада злучаны неўладкаваныя лёсы трох герояў — бацькі, сына і ўнука. У адрозненне ад іх хатняга гадаванца — акварыўмнай рыбкі Бэнджаміна — мужчыны яшчэ не навучыліся «*дыхаць пад вадой*» і спраўляцца з адзінотай. У адсутнасць жанчын ім няпроста ўжывацца разам пад адным дахам у горадзе, якому некалі прадказвалі вялікую будучыню.

Узнагароды
----------

Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 7 кінаўзнагародамі і яшчэ 4 намінацыямі.

Зноскі
------

1. ↑  La obra del siglo (2015) — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 18 лютага 2022.
2. 1 2  Праект веку  (бел.).  Сайт кінафестывалю «*Лістапад*». Праверана 18 лютага 2022.
3. ↑  La obra del siglo — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 18 лютага 2022.

Спасылкі
--------

* Праект веку на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
**Тасійская культура** — найстаражытная з археалагічных культур дадынастычнага перыяду на тэрыторыі Верхняга Егіпта, якая існавала каля 4500 г. да н.э.

Назва культуры паходзіць ад мясцовасці Дэр-Таса на ўсходнім беразе Ніла паміж гарадамі Асьют і Ахмім, дзе былі знойдзены пахаванні гэтай культуры.

Тасійская культура стварыла характэрную «кераміку з чорным верхам». Гэта была чырвона-карычневая кераміка, верх і ўнутраная паверхня якой былі выфарбаваны ў чорны колер. Гэта кераміка адыгрывае важную ролю ў датаванні дадынастычнага Егіпта. Паколькі ўсе даты, звязаныя з дадынастычным перыядам, з'яўляюцца меркаванымі, Фліндэрс Пітры распрацаваў сістэму, якую ён назваў «датаванне паслядоўнасці  (англ.) (бел.», з дапамогай якой можна ўсталяваць калі не абсалютную, то прынамсі адносную дату для любога з помнікаў дадынастычнага перыяду на падставе формы ручак керамікі.

Па меры развіцця дадынастычнага перыяду ручкі керамічнага посуду развіваліся ад функцыянальных да арнаментальных, і наяўнасць у тым ці іншым археалагічным помніку керамікі з функцыянальнымі ці арнаментальнымі ручкамі можа адыгрываць важную ролю ў датаванні гэтага помніка. З-за адсутнасці прыкметных адрозненняў паміж керамікай тасійскай і бадарыйскай культур, тасійская культура прыкладна супадае з бадарыйскай у прамежку паміж перыядамі 21 і 29 шкалы Пітры адноснага датавання дадынастычнага Егіпта.

Зноскі
------

1. ↑  Encyclopædia Britannica
2. 1 2  Gardiner, Alan (1964). *Egypt of the Pharaohs*. Oxford University Press. pp. 388, 389.
3. ↑  Grimal, Nicolas (1988). *A History of Ancient Egypt*. Librairie Arthéme Fayard. p. 35.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тасійская культура
* Tasian — digitalegypt.ucl.ac.uk
**Яраслаў Уладзіміравіч** — князь пскоўскі.

Сын пскоўскага князя Уладзіміра Мсціславіча. На княжанні спачатку ў Ноўгарадзе, але выклікаў незадаволенасць веча і выгнаны (1196). Пазней пасаджаны на княжанне ў Пскове. Разам з Барысам Ігаравічам спрабаваў ваяваць Ізборск (1233), але разбіты і сасланы ў Пераяслаўль. Спрабаваў захапіць Одэмпэ (1234). Уцякаючы ад нашэсця Батыя, кінуў у Пскове сваю жонку Еўфрасінню і пасяліўся ў Лівоніі. Пад уплывам папы Рыгора IX прыняў каталіцтва, ажаніўся з немкай, атрымаў ва ўладанне горад Одэмпэ. Пасля паражэння Ордэна ад Аляксандра Яраславіча, разлічваў аддаць на ўзнаўленне Ордэна палову свайго пскоўскага майна, відаць, з разлікам на пасаг сваёй былой жонкі Еўфрасінні, і выклікаў Еўфрасінню ў Одэмпэ, дзе яе забіў (8.5.1243) пасынак Яраслава, відаць, за няўдачу перамоў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Мельнікаў А. А.* З неапублікаванай спадчыны: Манаграфіі, артыкулы, вершы, матэрыялы навуковай канферэнцыі, успаміны сучаснікаў / Аляксей Мельнікаў. — Мн.: Выд-ва «Чатыры чвэрці», 2005. — 592 с.: іл. ISBN 985-6734-28-2. С. 111, 112.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Нарбут.
**Юстын Нарбут** (каля 1773 — 25.9.1845), гісторык.

3 роду Нарбутаў, стрыечны брат Тэадора Нарбута.

Вучыўся ў Вілснскім універсітэцеце.

У час паўстання 1794 камандаваў палком пяхоты ў баі пад Соламі.

Пасля падаўлення паўстання пастаянна жыў у Лідскім павеце, у спадчынным маёнтку, у 1820 быў членам межавога суда ў павеце.

Апошнія гады жыцця прысвяціў вывучэнню гісторыі края. У 1818 ў Гродне выйшла яго праца «Нарыс каранёў літоўскага народу», у якой прыведзены звесткі пра мясцовую гісторыю і міфалоіію. Невялікі тыраж гэтай кнігі хутка разышоўся, і ў 1820 выйшла 2-е выданне.

У Вільні надрукавана яго праца «Унутраная гісторыя літоўскага народу з часоў Яна Сабескага і Аўгуста II...» (т. 1-2, 1842, 2-е выд. 1843). Ёсць меркаванне, што яна падрыхтавана ім на заказ прадстаўнікоў роду Сапегаў, таму што амаль цалкам прысвечана зацятай барацьбе паміж: віленскім біскупам Канстанцінам Бжастоўскім і гетманам Казімірам Сапегам у 1693-1701. У рэцэнзіі на гэту кнігу Ю. Л. Крашэўскі абвінаваціў аўтара ў невыкарыстанні важных гіст. крыніц і тэндэнцыйнасці, з-за чаго вобраз Сапегі атрымаўся залішне станоўчым, а Бжастоўскага — адмоўным.

Спасылкі
--------

* Нарбуты на pawet.net

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Новы · Рускі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0003 8540 3169 · NUKAT: n96203112 · VIAF: 235132402 |