recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Штандар Прэзідэнта Ісландыі
**Прэзідэнт Ісландыі** ажыццяўляе выканаўчую ўладу нараўне з іншымі дзяржаўнымі органамі выканаўчай улады ў адпаведнасці з Канстытуцыяй (ад 17 чэрвеня 1944 г.) і іншымі законамі Ісландыі. Адначасова, разам з Альтынгам, ён ажыццяўляе заканадаўчую ўладу. Такім чынам, па Канстытуцыі, прэзідэнт Ісландыі з'яўляецца носбітам як выканаўчай, так і заканадаўчай улады.

Парадак абрання
---------------

Прэзідэнтам можа быць любая асоба, якая дасягнула ўзросту 35 гадоў і адказвае патрабаванням, устаноўленым для ўдзелу ў выбарах у Альтынг, за выключэннем патрабавання аб месцы жыхарства, можа быць абрана прэзідэнтам. Прэзідэнт абіраецца прамым таемным галасаваннем асоб, якія маюць права ўдзелу ў выбарах у Альтынг. Кандыдатуру асобы, якая вылучаюцца ў якасці прэзідэнта, павінны афіцыйна прапанаваць не менш за 1 500 і не больш за 3 000 выбаршчыкаў. Калі кандыдатаў некалькі, законна абраным з'яўляецца той, хто атрымаў большасць галасоў. Калі маецца толькі адзін кандыдат, ён лічыцца законна абраным без галасавання.

Тэрмін паўнамоцтваў прэзідэнта пачынаецца 1 жніўня і заканчваецца 31 ліпеня праз чатыры гады. Выбары прэзідэнта праводзяцца ў чэрвені ці ліпені таго года, у якім заканчваецца тэрмін яго паўнамоцтваў. У выпадку смерці прэзідэнта або яго выхаду ў адстаўку да заканчэння тэрміну паўнамоцтваў новы прэзідэнт абіраецца на перыяд, які сканчаецца 31 ліпеня чацвёртага года пасля выбараў.

Калі пасада прэзідэнта апынецца вакантнай або калі прэзідэнт часова не ў стане выконваць свае абавязкі з прычыны знаходжання за мяжой, хваробы або па іншых прычынах, Прэм’ер-міністр, Старшыня Аб'яднанага Альтынга і Галоўны суддзя Вярхоўнага суда ажыццяўляюць паўнамоцтвы прэзідэнта. Старшыня Аб'яднанага Альтынга старшынствуе на іх сходах. У выпадках рознагалоссяў пытанне вырашаецца большасцю галасоў.

| Прэзідэнты Ісландыі |
| --- |
| Штандар прэзідэнта Ісландыі | 
* Свейн Б’ёрнсан
* Аўсгейр Аўсгейрсан
* Крыст’яўн Эльд’яўдн
* Вігдзіс Фінбагадоцір
* Оўлавюр Рагнар Грымсан
* Гвюдні Ёўханесан

 |
**«Прыёмная сям’я»** (у 2004–2009 гадах як «Прыёмная сям’я плюс») ― польскі драматычна-камедыйны[pl] серыял, які трансляваўся на «Telewizja Polsat[pl]» з 23 лютага 1999 года па 20 снежня 2009 года. Гэта адзін з самых працяглых польскіх серыялаў ― усяго было выпушчана 329 серый у 18 сезонах.

У пачатковай застаўцы серыяла і ў канчатковых тытрах выкарыстана песня пад назвай «Tkanina», для якой тэкст напісаў Яцак Цыган[pl], а музыку стварыў Севярын Краеўскі[pl], які таксама выканаў гэты твор. 26 лістапада 2009 года «Telewizja Polsat[pl]» абвясціла аб завяршэнні працы над серыялам.

Зноскі
------

1. ↑  Koniec produkcji serialu „Rodzina zastępcza plus" **(нявызн.)**.  Stopklatka (26 лістапада 2009). Архівавана з першакрыніцы 18 жніўня 2011. Праверана 21 лютага 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
**Павалока** (ад руск.: волочить — валачы) — шаўковая або папяровая тканіна. Згадваецца ў Аповесці мінулых гадоў у якасці дарагога матэрыялу, узятага князем Алегам у якасці даніны. Згадваецца ў Слове пра паход Ігараў у якасці дарагога матэрыялу.

Выкарыстоўваецца ў іканапісе як тканіна, што наклейваецца на іконную дошку  (руск.) (бел. перад накладаннем ляўкасу. Служыць для лепшага счаплення ляўкасу з паверхняй дошкі.

Павалока ў іканапісе ўжывалася не заўсёды. Маюцца абразы, на якіх павалокай пакрыта ўся аснова пад грунтам, але часцей кавалкамі павалокі закрываліся стыкі шматчасткавай іконнай дошкі (шчыта) альбо лакальныя дэфекты (сучкі, завіліны і т. п.). Для вырабу дарагіх абразоў выбіралася якасная кіпарысавая дошка, а ў якасці павалокі ўжывалася дарагая тканіна складанага перапляцення. На больш танных абразах выкарыстоўвалася тканіна з больш рэдкім размяшчэннем нітак, так званая *сярпянка*. На масавых абразах — так званых «краснушках  (руск.) (бел.» — часам у якасці павалокі ўжывалася папера. У цяперашні час у якасці павалокі часта выкарыстоўваецца марля.

Зноскі
------

1. ↑  ПАВОЛОКА — что такое в Энциклопедическом словаре Ф. А. Брокгауза и И. А. Ефрона
2. ↑  Повесть временных лет
3. ↑  Что значит паволока — Значения слов

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая Южакова · Бракгаўза і Эфрона |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Барамія.
**Георгій Барамі́я** (груз. გიორგი ბარამია; нар. 25 лютага 1966) — грузінскі дыпламат і Старшыня Савета Міністраў Аўтаномнай Рэспублікі Абхазія (у выгнанні) з 19 чэрвеня 2009 па 5 красавіка 2013 год.

Нарадзіўся ў Сухумі (Абхазская АССР). Скончыў Грузінскі дзяржаўны ўніверсітэт субтрапічнай гаспадаркі ў 1987 годзе. Працаваў аграномам і пазней падатковым інспектарам у Абхазіі з 1988 па 1993 год. Удзельнік вайны ў Абхазіі 1992—1993 гадоў. Ён таксама працаваў у абхазскім урадзе ў выгнанні і ў Міністэрстве замежных спраў Грузіі з 1996 па 2009 год, з’яўляўся консулам у Фесалоніках (Грэцыя) у 2007—2009 гадах. У чэрвені 2009 года ён быў абраны главой размешчанага ў Тбілісі ўрада Аўтаномнай Рэспублікі Абхазія, змяніўшы на гэтай пасадзе Малхаза Акішбая. 5 красавіка 2013 года Барамія пакінуў сваю пасаду, яго пераемнікам стаў Вахтанг Калбая.

Зноскі
------

1. ↑  «Навіны-Грузія»: Новай главой урада Абхазіі ў выгнанні стаў Вахтанг Калбая Архівавана 24 сакавіка 2014.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Георгій Барамія
**Георгій Георгіевіч Разанка** (1 жніўня 1941, в. Роўбіцк, Пружанскі раён, Брэсцкая вобласць — 25 сакавіка 2021) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 1 жніўня 1941 года ў вёсцы Роўбіцк Пружанскага раёна Брэсцкай вобласці.

Працоўную біяграфію пачаў у 1957 годзе рабочым калгаса «Шлях Леніна» Пружанскага раёна. Скончыў у 1962 годзе з адзнакай аддзяленне механізацыі Пружанскага сельгастэхнікума. Пасля адпрацоўкі ў калгасе паступіў і паспяхова скончыў Беларускі інстытут механізацыі і электрыфікацыі сельскай гаспадаркі. З 1967 года на працягу пяці гадоў працаваў галоўным інжынерам у калгасе «Шлях Леніна». Потым дзесяць гадоў — старшынёй калгаса «Новая Крыніца».

У 1982—1985 гадах узначальваў упраўленне сельскай гаспадаркі Пружанскага райвыканкама. У 1985—1989 гадах быў старшынёй Пружанскага райвыканкама, у 1989—1991 гадах — першым сакратаром райкама КПБ.

З 1992 па 2003 гады працаваў начальнікам Пружанскай раённай інспекцыі прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя, у 2003—2008 гадах быў памочнікам члена Савета Рэспублікі Нацыянальнага Сходу Рэспублікі Беларусь.

Памёр 25 сакавіка 2021 года. 27 сакавіка прайшло развітанне каля Пружанскага палаца культуры, цырымонія праходзіла з закрытай труной (гл. пандэмія COVID-19 у Беларусі).

Узнагароды
----------

* ордэн «Знак Пашаны»,
* медаль «За працоўныя заслугі»,
* ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР,
* званне «Ганаровы грамадзянін Пружанскага раёна» (2015) — *за вялікі асабісты ўнёсак у сацыяльна-эканамічнае развіццё раёна*.

Зноскі
------

1. 1 2 3
2. 1 2 3 4 5 6  Памяти Резанко Георгия Георгиевича(недаступная спасылка)
3. ↑  С разницей в 2 дня умерли два бывших председателя Пружанского райисполкома. Памяти Резанко Г. Г. Архівавана 9 мая 2021.
4. ↑  Прысвоеныя званні «Ганаровы грамадзянін Пружанскага раёна» Архівавана 17 верасня 2021.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лукашэвіч.
**Георгій Аляксеевіч Лукашэ́віч** (5 лютага 1939, вёска Стрэльна, Іванаўскі раён Брэсцкая вобласць— 18 снежня 1997) — беларускі акушэр-гінеколаг, доктар медыцынскіх навук (1996), прафесар (1997).

Біяграфія
---------

У 1961 г. паспяхова скончыў Мінскі медыцынскі інстытут. На працягу 5 гадоў працаваў загадчыкам Матольскай сельскай участковай бальніцы.

З 1966 па 1967 г. клінічны ардынатар Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута. З 1967 па 1972 г. інспектар-урач Вучонага медыцынскага Савета Міністэрства аховы здароўя БССР, 1972 па 1978 г. — сакратар.

У 1972 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю па спецыяльнасці «Акушэрства і гінекалогія».

З 1978 па 1983 г. — асістэнт, з 1983 па 1997 г. — дацэнт кафедры акушэрства і гінекалогіі МДМІ.

У 1997 г. абараніў доктарскую дысертацыю. Загадчык 2-й кафедры акушэрства і гінекалогіі Беларускага дзяржаўнага інстытута ўдасканалення ўрачоў з 10 лістапада па 18 снежня 1997 г.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Апублікаваў 194 працы, 10 метадычных рэкамендацый па акушэрстве і гінекалогіі, меў 4 аўтарскіх пасведчанні на вынаходніцтвы, 9 рацыяналізатарскіх прапаноў, сярэбраны медаль ВДНГ СССР, дыплом ВДНГ.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9.

Літаратура
----------

* Лукашэвіч Георгій Аляксеевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9). — С. 363.
**Сабор Святога Венігна** (фр.: Cathédrale Saint-Bénigne de Dijon) — кафедральны сабор у Дыжоне, нацыянальны помнік Францыі, адна з галоўных славутасцей горада.

Дыжонскі сабор
План сабора
Сабор пабудаваны ў гатычным стылі паміж 1280 і 1325 гг. на месцы больш ранняй царквы, якая меркавана была пабудавана ў V-VI стагоддзях і пацярпела ад пажараў і землетрасення. Асвечаны 9 красавіка 1393 года ў гонар Святога Венігна, раннехрысціянскага святога, які прыняў пакутніцкую смерць на тэрыторыі Бургундыі. Пад кіраўніцтвам *Гуга Аркскага*, выхадца са знатнай мясцовай сям'і, збудаванне ўзводзілася параўнальна хутка, але пасля смерці яго ў 1300 годзе будаўніцтва замарудзілася.

Абацтва было секулярызавана падчас Французскай рэвалюцыі, але царква ў 1792 годзе стала саборам Дыжонскай дыяцэзіі, у 2002 годзе якая атрымала статус архідыяцэзіі, хоць яе ратонда была знішчана.

У саборы знаходзіцца частка мошчаў Святога Венігна, таксама там пахаваны Філіп III Добры.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дыжонскі сабор

1. ↑
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Будай.
**Георгій Васілевіч Будай** (19 жніўня 1913, Дзяржынск — 21 лютага 1989) — адзін з удзельнікаў камуністычнага падполля і кіраўнікоў партызанскага руху ў Мінскай і Баранавіцкай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Брат Генадзя Будая.

Біяграфія
---------

Удзельнік вызвалення Заходняй Беларусі (1939).

З 1935 г. тэхнік-тапограф, інжынер-геадэзіст, на адміністрацыйна-гаспадарчай працы ў Беларусі. Са жніўня 1941 г. кіраўнік групы Дзяржынскага камуністычнага падполля. З верасня 1942 года намеснік камісара, камісар партызанскага атрада, у снежні 1943 г. — ліпені 1944 камісар партызанскай брыгады імя П. К. Панамарэнкі.

З 1944 г. намеснік кіраўніка, кіраўнік спраў Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР, з 1946 г. на адміністрацыйна-гаспадарчай працы.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Будай Георгий Васильевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 85. — 737 с.
2. ↑  КОМАНДНЫЙ СОСТАВ ПАРТИЗАНСКИХ ФОРМИРОВАНИЙ ДЕЙСТВОВАВШИХ НА ТЕРРИТОРИИ БЕЛОРУССИИ В ПЕРИОД ВЕЛИКОЙ ОТЕЧЕСТВЕННОЙ ВОЙНЫ  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Стэльмах.
**Дзіяна Уладзіміраўна Стэ́льмах** (нар. 13 ліпеня 1939, Менск) — беларускі тэатразнавец. Кандыдат мастацтвазнаўства (1984).

Біяграфія
---------

Дачка тэатральнага дзеяча і пісьменніка Уладзіміра Стэльмаха. Скончыла ў 1961 годзе БДУ, у 1967 годзе — Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. У 1962—1967 гадах працавала ў БТА, у 1981—1986 гадах у Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН Беларусі, у 1968—1981 і 1986—1994 гадах у выдавецтве «Беларуская Энцыклапедыя».

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1965 года.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Працы па ўзнікненні і развіцці народнай драмы на Беларусі. Аўтар раздзелаў «Тэатр юнага гледача БССР» і «Тэатры рабочай моладзі» (1926—1932, 1933—1941; апошнія з С. Пятровічам) у «Гісторыі беларускага тэатра» (т. 2, 1985). Дапрацавала і падрыхтавала да друку кнігу Пятровіча «Дзіцячы тэатр БССР. 1931—1941 гг.» (1983).

Творы
-----

* Сцэнічнае ўвасабленне народнай драмы II Весці АН БССР. Серыя грам. навук. 1981. N° 2;
* Узнікненне і развіццё народнай драмы на Беларусі // Там жа. 1982. № 6; Тэатры Беларусі. Мн. 1998 (разам з Т. Гаробчанка).

Літаратура
----------

* *Іваноўскі В. С.* Стэльмах Дзіяна Уладзіміраўна // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2.
**Дызентэрыя** (ад ст.-грэч. — δυσεντερία; δυσ- (dus-, «плахі») + ἔντερα (éntera, «кішэчнік»)), *крываўка* — эпідэмічная хвароба з групы кішачных.

Узбуджальнік дызентэрыі ў чалавека — бактэрыі шыгелы (самы пашыраны від Флекснера і Зонэ). Крыніца інфекцыі — хворыя на дызентэрыю і бактэрыяносьбіты.

Пашырэнню дызентэрыі спрыяюць мухі, парушэнне асабістай гігіены і санітарнага стану ўстаноў водазабеспячэння і харчовых прадпрыемстваў. З харчовымі прадуктамі і вадой бактэрыі трапляюць у страўнікава-кішачны тракт і выклікаюць спецыфічнае запаленне язваў на слізістай абалонцы тоўстага кішэчніка.

Інкубацыйны перыяд 2 — 3, часцей 3 — 7 дзён.

*Вострая дызентэрыя* пачынаецца з павышэння температуры (37-38 °C), агульнай млявасці, дрэннага апетыту, схваткападобнага болю ў ніжняй часці жывата, вадкай (з крывёю і сліззю) і частай (5 — 10 разоў у суткі) дыярэяй. У апошні час амаль у 80 % хворых дызентэрыя бывае са слабымі клінічнымі прыкметамі. Цяжкая форма вострай дызентэрыі: высокая ліхаманка, ці гіпатэрмія, частая (30 — 40 разоў у суткі) дыярэя і інш. — трапляецца рэдка.

*Хранічная дызентэрыя* перыядычна абвастраецца.

Лячэнне: шпіталізацыя, лячэбнае харчаванне, антыбіётыкі, аральная дэгідратацыя салявымі растворамі.

Сярод сельскагаспадарчых жывёл на дызентэрыю хварэюць ягняты і парасяты. Заражэнне адбываецца праз корм, пітную воду і подсціл, забруджаныя выдзяленнямі хворых жывёл і бактэрыяносьбітаў.

Зноскі
------

1. ↑  Disease Ontology — 2016. Праверана 15 мая 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4117183'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5282129'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
**Дыкастэрыя** (ад грэч. δικαστήριον - законны суд, ад грэч. δικάστης суддзя або прысяжны) - італьянскі тэрмін, які абазначае пасады Рымскай курыі.

Акрамя Дзяржсакратарыята Яго Святасці, большасць ватыканскіх дыкастэрый звычайна маюць назву кангрэгацый або рад. Членамі саветаў могуць быць, у прыватнасці, свецкія асобы, але ў склад кангрэгацый уваходзяць толькі кардыналы і біскупы. Кіраўнік кангрэгацыі называецца прэфектам або прапрэфектам, калі ён не з'яўляецца кардыналам. Гэтыя кіраўнікі прызначаюцца Папам на пяцігадовы тэрмін. Прэфектам кангрэгацыі звычайна з'яўляецца кардынал, але гэта не з'яўляецца абавязковай умовай. Штодзённую працу дыкастэрыі кантралюе сакратар, у кангрэгацыі — арцыбіскуп, у радзе — таксама святар.

Падсакратаром дыкастэрыі з'яўляецца духоўная асоба (у кангрэгацыі) або свецкая асоба (у радзе).

Прафесійны персанал складаецца са святароў і свецкіх, дапаможнага персаналу - у асноўным свецкія асобы, звычайна мясцовыя італьянцы.

Па некаторых пытаннях дыкастэрыі карыстаюцца парадамі кансультантаў у сферах кампетэнцыі гэтых кангрэгацый і рад. Часта гэта свецкія прафесары кананічнага права і тэалогіі .

Акрамя 9 кангрэгацый і 11 папскіх рад, дыкастэрыі таксама з'яўляюцца трыбуналамі, камісіямі і камітэтамі і іншымі папскімі службамі. Часцей за ўсё дыкастэрыя праводзіць даследаванні аб тым, наколькі вучэнне Касцёла дастасавальна да канкрэтных сітуацый. Дыкастэрыі арганізуюць канферэнцыі па такіх важных праблемах сучаснасці, як СНІД, аказанне гуманітарнай дапамогі, стан духоўнасці.

У перыяд Sede vacante, пасля смерці Папы або яго адрачэння ад пасаду, кіраўнікі дыкастэрый губляюць свае пасады, што вызначана ў спецыяльнай апостальскай канстытуцыі.

Некаторыя з найбольш важных дыкастэрый
--------------------------------------

### Кангрэгацыі

* Рымская курыя

### Папскія рады

* Папская рада па справах свецкіх ;
* Папская рада спрыяння хрысціянскаму адзінству ;
* Папская рада па справах сям'і ;
* Папская рада "Iustitia et Pax" ;
* Папская рада Cor Unum ;
* Папская рада пастырства мігрантаў і падарожнікаў ;
* Папская рада пастырства медыцынскіх работнікаў ;
* Папская рада па тлумачэнні заканадаўчых тэкстаў ;
* Папская рада па міжрэлігійным дыялогу ;
* Папская рада па культуры ;
* Папская рада па сродках масавай інфармацыі ;
* Папская рада па спрыянні новай евангелізацыі .

Глядзіце таксама
----------------

* Дыкастэрыя [Архівавана 30 лістапада 2020 г. на Wayback Machine .] // Юридична енциклопедія : [у 6 т.] (укр.) / ред. кол.: Ю. С. Шемшученко (відп. ред.) [та ін.]. — К.: Українська енциклопедія ім. М. П. Бажана, 1998. — Т. 2 : Д — Й. — 744 с. — ISBN 966-7492-00-8.

Зноскі
------

1. ↑  Kobieta podsekretarzem w watykańskiej instytucji Архівавана 25 січня 2010. fronda.pl [dostęp 18-05-2010] (польск.)

Спасылка
--------

* Дыкастэрыя [Архівавана 30 лістапада 2020 г. на Wayback Machine .] // Юридична енциклопедія : [у 6 т.] (укр.) / ред. кол.: Ю. С. Шемшученко (відп. ред.) [та ін.]. — К.: Українська енциклопедія ім. М. П. Бажана, 1998. — Т. 2 : Д — Й. — 744 с. — ISBN 966-7492-00-8.
**Дые́га дэ Нікуэ́са**  (ісп.: Diego de Nicuesa; 1477 — 1511) — іспанскі мараплавец, даследчык заходняга ўзбярэжжа Карыбскага мора.

Нарадзіўся ў Андалусіі ў высакароднай сям'і, якая атрымала вядомасць падчас Рэканкісты. У 1506 г. узначальваў экспедыцыю на карыбскае ўзбярэжжа сучаснай Коста-Рыкі для даследавання магчымасці адшукаць праход да Ціхага акіяна. Аднак з-за эпідэмій і сутыкненняў з індзейцамі быў вымушаны вярнуцца ў Санта-Дамінга.

У 1508 г. быў прызначаны губернатарам часткі карыбскага ўзбярэжжа сучасных Коста-Рыкі, Нікарагуа і Панамы. Разглядаўся як галоўны канкурэнт больш вопытнага Алонса дэ Ахеды. У 1509 г. узначаліў экспедыцыю на 5 вялікіх караблях, што ўмяшчалі болей за 500 маракоў і канкістадораў. Заснаваў некалькі паселішчаў у Цэнтральнай Амерыцы. У 1511 г. падчас канфлікта з Васкам Нуньесам дэ Бальбоа быў зрынуты канкістадорамі з пасады губернатара і адплыў за дапамогай у Санта-Дамінга, але туды не трапіў. Ён і яго каманда лічацца загінулымі ў моры.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Diego de Nicuesa
**Ды́еўтурыба** (лат.: Dievturība) — латышскі неапаганскі рух, які займаецца адраджэннем традыцыйных вераванняў куршаў, земгалаў і латгалаў у перыяд да пачатку хрысціянізацыі ў XIII стагоддзі. Удзельнікі руху завуць сабе дыеўтурамі, літаральна «богаўтрымальнікамі», або больш дакладна «людзямі, што жывуць у ладзе з Дыеусам». Назва Дыеўтурыбы паходзіць ад шырока ўжыванага слова turēt «мець, трымаць, захоўваць», напрыклад, «мець гонар», «мець добры розум», «няхай не будзеш ты мець іншых багоў» і г. д. Дыеўтурыба тады азначала б богабаязнасць, выкананне культу і этычных нормаў. На замежную мову гэту назву найлепей перакладаць словам «культ».

Рух дыеўтураў быў заснаваны ў 1925 годзе Эрнэстам Брастыньшам. У 1936 годзе ён выдае ў Рызе праграмны дакумент руху — Катэхізіс дыеўтураў, або «Цэраксліс» (*Cerokslis*). Рух дыеўтураў быў забаронены пасля савецкае акупацыі Латвіі і адноўлены пасля аднаўлення незалежнасці. Цяпер у краіне маецца каля 650 актыўных удзельнікаў руху, найбольш вядомыя з якіх — кампазітар Раймандс Паўлс і тэлевядучая Ганна Лецкалныня.

Асаблівасці
-----------

Дыеўтурыба заснаваная на латышскім фальклоры, дайнах і міфалогіі. Дыеўтуры спавядаюць шматбожжа. Галоўнымі з багоў лічацца Дыеус, Лайма і Мара. Таксама важную ролю граюць багіні-апякункі водаў — маці мора (*Jūras māte*), маці водаў (*Ūdens māte*) і маці рэчак (*Upes māte*). Чалавек у дыеўтураў лічыцца сукупнасцю трох формаў: цела (*miesa*), духу (*dvēsele*) і астральнага цела (*velis*).

Гл. таксама
-----------

* Ромува

Зноскі
------

1. ↑  Dievtuŗi: Vēsture
2. ↑  Reliģisko lietu pārvaldes 2007. gada pārskats
3. ↑  Vērienīga reliģiska pasākuma reklāmai izmanto Raimonda Paula vārdu
4. ↑  Bieži jautājumi

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Дыеўтурыба на Вікісховішчы |

* Афіцыйная старонка руху
* Беларускі пераклад катэхізіса дыеўтураў Архівавана 24 кастрычніка 2016.
**Дыетало́гія** — вобласць ведаў, якая вывучае пытанні харчавання, у тым ліку хворага чалавека. Дыеталогія накіравана на рацыяналізацыю і індывідуалізацыю харчавання, але ў першую чаргу — на забеспячэнне бяспекі харчавання. У сувязі з тым, што індывідуалізацыя харчавання ажыццяўляецца з дапамогай строга арганізаваных сістэм харчавання — «дыет», дыеталогія атрымала сваю назву.

Часам памылкова блытаюць з гігіенай харчавання.

Гл. таксама
-----------

* Вегетарыянскае харчаванне  (руск.) (бел.

Зноскі
------

1. ↑  *История нормализации массы тела человека*

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Канадская · Britannica (11-th) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11937798n · LCCN: sh86005508 · LNB: 000081022 · NKC: ph119435, ph305891 |
**Салянка руская**, **Курай** (*Salsola tragus*) — від кветкавых раслін сямейства Аксамітнікавыя (*Amaranthaceae*).

Апісанне
--------

Кветкі
Цвёрдашурпатая аднагадовая расліна, вышынёй ад 10 да 100 см вышынёй. Расліны таўставатыя, голыя, светла-зялёныя або светла-жоўтыя, з гладкімі сцебламі і лісцем.

Сцябло прамое або ад асновы ўздымаецца, растапырана-галінастае, белае, або пурпурна-чырвонае, паласатае, густа жорстка валасістае ці амаль голае. Лісце чаргаванае, мясістае, суцэльнае, ніткападобна-валькаватае, на верхавінцы з калючым шыпікам, 1,5—4 см × 0,5—1,5 мм, голае або жорстка валасітае. Прыкветнае лісце кароткае, ля аснавання ўздутае.

Кветкі двухполыя, 5-членныя, з 2 добра развітымі травяністымі прыкветкамі, у коласападобных суквеццях; калякветнік з голых плевачных яйцападобных лісцікаў, на канцы тупаватых і вызубленых; тычынак 5. Лісточкі калякветніка стуленыя, утвараюць як бы каробачку.

Плод — сухі арэшак, не раскрываецца, з паўпразрыстымі белымі ці ружовымі крылападобнымі прыдаткамі. Насенне ≈ 2 мм у дыяметры.

Распаўсюджанне
--------------

Распаўсюджаны ў Паўночнай Афрыцы, паўднёвай частцы Еўропы, умеранай Азіі і Заходніх Гімалаях.

Святлолюбівая расліна. Ксерафіт і мезатроф.

Ва Украіне від расце на пясчаных і камяністых марскіх узбярэжжах — на Арабацкай Стрэлцы, Керчанскім паўвостраве, у ваколіцах Феадосіі і на ПБК (наваколлі Судака, Ласпі), зрэдку.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. 1 2 3 4 5 6  *Прусакова Б. М.* Салянка // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.. — С. 437
4. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 117. — 160 с. — 2 350 экз.
5. 1 2  efloras.org **(нявызн.)**.  (англ.)
6. ↑  plantsoftheworldonline.org **(нявызн.)**.  (англ.)
7. ↑  bgbm.org **(нявызн.)**.  (англ.)
8. ↑  npgsweb.ars-grin.gov **(нявызн.)**.  (англ.)
9. 1 2  Солянка сорная: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)

Спасылкі
--------

* Солянка сорная: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)
* *Salsola tragus* L. // ИАС «ООПТ России» (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | APNI · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779935376 |
**Салі Крыстэн Райд** (англ.: Sally Kristen Ride; 26 мая 1951, Лос-Анджэлес, штат Каліфорнія, ЗША — 23 ліпеня 2012, Сан-Дыега, Каліфорнія, ЗША) — астранаўт, першая жанчына ЗША, якая пабывала ў космасе ў 1983 годзе (да яе ў космасе пабывалі Валянціна Церашкова ў 1963 годзе і Святлана Савіцкая ў 1982), таксама лічыцца самым маладым амерыканскім астранаўтам.

Біяграфія
---------

У 1973 годзе скончыла Стэнфардскі ўніверсітэт. Магістр навук па фізіцы (1975). Доктар філасофіі (1978).

Райд была адной з 8000 чалавек, якія адгукнуліся на аб’яву ў газеце пра набор прэтэндэнтаў на ўдзел у касмічнай праграме. У 1978 годзе была адабрана ў НАСА.

Салли Райд падчас свайго першага палёту на «Чэленджэры». 1983
18 чэрвеня 1983 года яна стала першай амерыканкай у космасе ў складзе экіпажа місіі «Чэленджэр» STS-7. У задачы місіі ўваходзіла вывядзенне двух камунікацыйных спадарожнікаў і правядзенне фармацэўтычных эксперыментаў.

Другі палёт адбыўся ў 1984 годзе, таксама на борце «Чэленджэра». У цэлым правяла больш 343 гадзін у космасе.

Райд завяршала сваю васьмімесячную праграму падрыхтоўкі да трэцяга палёту, калі адбылася катастрофа «Чэленджэра», і была прызначана ў Прэзідэнцкую камісію па расследаванні прычын крушэння «Чэленджэра», узначаліўшы падкамітэт па аперацыях. Пасля заканчэння расследавання Райд была запрошана ў штаб-кватэру НАСА ў Вашынгтоне, дзе ўзначаліла працы па стратэгічным планаванні, азагалоўленаму аўтарам «Лідарства і будучыня Амерыкі ў космасе».

Салі Райд з’яўлялася аўтарам шэрагу дзіцячых кніг пра космас.

Памерла 23 ліпеня 2012 года ў Сан-Дыега (штат Каліфорнія, ЗША) ад рака падстраўнікавай залозы ў 61-гадовым узросце.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 5 мая 2019.
2. 1 2  Sally Kristen Ride // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. ↑  The International Who's Who of Women 2006 — Routledge, 2005. — ISBN 978-1-85743-325-8<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q88012245'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1508259'></a>
4. ↑   Праверана 18 чэрвеня 2023.

Літаратура
----------

* Райд // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Салі Райд

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · American National Biography · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 7033801 · CiNii: DA09701955 · GND: 159876850 · GTAA: 146040 · ISNI: 0000 0001 1494 8175 · LCCN: n82151966 · NDL: 00473767 · NKC: xx0092381 · NTA: 30491617X · NUKAT: n2016084276 · VIAF: 85916849 |

 |
**Пабурэнне лубіну** — хвароба лубіну, выкліканая вірусам агурочнай мазаікі.

Апісанне
--------

Пашкоджвае лубіны жоўты (*Lupinus luteus*), вузкалісты (*Lupinus angustifolius*) і белы (*Lupinus albus*). Крыніцай інфекцыі з'яўляюцца заражанае насенне лубіну, розныя віды культурных раслін ці пустазелля.

Сімптомы
--------

Хвароба найбольш ярка праяўляецца ў фазе цвіцення лубіну. Пашкоджаныя расліны адстаюць у росце, робяцца шклопадобна-бледнымі і вельмі кволымі, цэнтральны кветанос кручкападобна выгінаецца, на сцябле з'яўляюцца бурыя некратычныя палосы.

Шкоднасць
---------

Расліны, заражаныя да фазы бутанізацыі, гінуць, пры больш познім заражэнні ўраджай зніжаецца амаль на 90%.

Меры барацьбы
-------------

Меры барацьбы такія ж, як і з вузкалістасцю лубіну. Асноўныя мерапрыемствы складаюцца ў раннім пасеве здаровага насення і прасторавай ізаляцыі ад шматгадовых бабовых раслін, знішчэнне пустазелля — рэзерватараў віруса

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Вірусныя хваробы раслін // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.. — С. 461

Літаратура
----------

* *Дорожкин Н. А.*, *Чекалинская Н. И.*, *Нитневская В. И.* Болезни бобовых культур в БССР. — Мн. 1978
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Барысік.
**Васіль Іванавіч Барысік** (28 жніўня 1926, в. Горнае, Глускі раён — 27 верасня 2010) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966). Заслужаны меліяратар БССР (1965). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

З 1944 па 1955 гады служыў у Савецкай Арміі. Пасля дэмабілізацыі вярнуўся на радзіму. Скончыў Мінскую школу дзясятнікаў-будаўнікоў і атрымаў спецыяльнасць машыніста экскаватара. З 1959 года і да выхаду на пенсію працаваў у Старадарожскай меліярацыйнай арганізацыі ПМК-73 рабочым, брыгадзірам, начальнікам участка, машыністам экскаватара на шматлікіх аб’ектах рэспублікі і за яе межамі.

З 1961 старшы машыніст экскаватара Старадарожскага будаўніча-мантажнага ўпраўлення меліярацыі трэста Мінскводбуд. За 7 гадоў працы ў трэсце выканаў 15 гадавых норм. 23 ліпеня 1965 года за шматгадовую добрасумленную працу ў сістэме меліярацыі прысвоена званне «Заслужаны меліяратар БССР».

З 1972 старшы прараб ПМК-73 свайго трэста. Званне Героя Сацыялістычнай Працы прысвоена за поспехі ў павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак бульбы, гародніны і пладоў. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1967—1971 гадах.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Леніна, ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга, ордэнам «Знак Пашаны». У 1994 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін г. Старыя Дарогі».

Занесены ў Кнігу Народнай Славы Старадарожскага раёна.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Борисик Василий Иванович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 74. — 737 с.
2. 1 2 3 4  Барысік Васіль Іванавіч Архівавана 4 верасня 2016.
3. ↑  БАРЫСІК ВАСІЛЬ ІВАНАВІЧ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Мія Сяргееўна Міткевіч** (нар. 31 снежня 1991) — менеджэрка ў сацыяльна-культурнай сферы з Мінску, арт-дырэктарка івэнт-агенцтва Nuestro Amor. Палітычная зняволеная, абвінавачаная падчас пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе.

Біяграфія
---------

Мія Міткевіч нарадзілася 31 снежня 1991. Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў, пазней атрымала другую вышэйшую адукацыю ў Маскоўскім дзяржаўны інстытуце культуры і мастацтваў. Працавала харэографам ў адным з фізкультурна-аздараўляльных цэнтраў Мінска, пасля стала займацца арганізацыяй арт-праектаў, заснавала свой бізнес, звязаны з кінавытворчасцю. Мія Міткевіч была аўтарам петыцыі, у якой прасіла звярнуць увагу на справу братоў Косцевых, па якой быў вынесены прысуд у выглядзе смяротнага пакарання, і змяніць смяротнае пакаранне на іншую меру. Піша вершы.

Палітычны пераслед
------------------

Мія Міткевіч была затрымана 19 студзеня 2021, ёй было прад'яўлена абвінавачванне па артыкуле 130 Крымінальнага кодэксу (Распальванне расавай, нацыянальнай, рэлігійнай альбо іншай сацыяльнай варожасці або розні). Падставай для затрымання сталіся тры допісы ў сацсетке vkontakte. Да суда ўтрымлівалася ў СІЗА г. Мінска на вул.Валадарскага.

21 траўня 2021 Мінскі гарадскі суд (суддзя Шылько Алена Мікалаеўна) асудзіў Мію Міткевіч да трох гадоў калоніі агульнага рэжыма, менавіта столькі запатрабаваў раней пракурор Александр Рамановіч, які падчас спрэчак заявіў, што "Мія Міткевіч з'яўляецца радыкальна настроенай у адносінах да дзеючай улады асобай, гатовай рэзаць, гвалціць і гэтак далей".

27 траўня 2021 шэрагам беларускіх праваабарончых арганізацый, сярод якіх Праваабарончы цэнтр «Вясна», Беларуская асацыяцыя журналістаў, Беларускі Хельсінскі камітэт, Беларускі ПЭН-цэнтр, была прызнана палітычнай зняволеннай.

Падчас разгляду аперяцыйнай скаргі была пераведзена ў СІЗА г.Жодзіна. Падчас этапу і пазней у СІЗА Жодзіна сутыкнулася з фізічным гвалтам, дзяўчыне выбілі плячо, білі дручком па нагах, пачаліся праблемы са здароўем.

Вырак адбывае у папраўчай калоніі №4 у Гомелі.

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑
10. ↑

Спасылкі
--------

* Старонка Міі Міткевіч на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»
* Старонка Міі Міткевіч на сайце linkedin
**Мія Арбатава** (іўр.: מיה ארבטובה; 4 сакавіка 1911, Дрыбін Чавускага павета Магілёўскай губерні — 22 сакавіка 1990, Тэль-Авіў) — ізраільская балерына і выкладчык класічнага балета.

Біяграфія
---------

**Гіршвальд Мая Вульфаўна** была малодшай дачкой *Вульфа Меіравіча Гіршвальда* и *Цылі Шмульян*. Бацька — вучоны-хімік, сіянісцкі дзеяч, валодаў бібліятэкай у Дрыбіне. У 1925 годзе Арбатава з бацькамі пераехала ў Латвію. У Рызе паступіла ў школу класічнага балета, дзе займалася ў вядомых педагогаў пецярбургскай балетнай школы В. Фёдаравай і А. Фокінай. Праз год была прынята ў трупу Латвійскага дзяржаўнага тэатра оперы і балета, а праз два гады стала салісткай Тэатра оперы і балета Адэсы.

У 1936 годзе пасля паспяховых гастроляў у Лондане і ў ЗША яна пасялілася ў Тэль-Авіве. У 1938 годзе выйшла замуж за акцёра і спевака Ёсэфа Голанда (1908—1973); разам яны стварылі сатырычны тэатр-кабарэ «Аф-ал-пі» («Насуперак»), а пазней музычныя тэатры «Лі-ла-ла» і «До-рэ-мі», дзе Арбатава была танцоўшчыцай і харэографам. У 1940 годзе Арбатава стала прыма-балерынай і харэографам у тэль-авіўскім «Опера Амаміт» («Народная опера»).

У 1943 годзе адкрыла ў Тэль-Авіве балетную студыю, выгадавала тры пакаленні ізраільскіх артыстаў балета, сярод якіх было нямала салістаў, якія выступалі з вядучымі балетнымі трупамі свету. Выкладанне ў студыі Арбатавай вялося на аснове традыцый рускага класічнага балета.

У якасці суддзі і ганаровага госця Арбатава не раз прымала ўдзел у розных міжнародных балетных конкурсах.

Узнагароды
----------

У 1985 за ўнёсак у развіццё мастацтва балета ў Ізраілі М. Арбатавай было прысвоена званне ганаровага грамадзяніна Тэль-Авіва.

Памяць
------

У 1990 годзе вучні М. Арбатавай заснавалі ў Ізраілі стыпендыю для маладых артыстаў балета і міжнародны конкурс яе імя.

Зноскі
------

1. ↑  Mia Arbatova // Faceted Application of Subject Terminology Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3294867'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q846596'></a>
2. ↑

Літаратура
----------

* *Шаретт, Рина.* Королева без дворца - Миа Арбатова, пионер классического балета в Израиле. Тель – Авив:2005 ( на іўрыце).
* *Лившиц, Владимир*. Мия Арбатова. В кн.: Гордость и слава Дрибинской земли.- Горки:2017.

Спасылкі
--------

* Артыкул «*Миа Арбатова*» у Электроннай яўрэйскай энцыклапедыі  (руск.)
* 

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 6769 6058 · LCCN: n97859486 · VIAF: 78078640 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Падбярэззе.
**Пабя́ржэ** (літ.: Paberžė, традыцыйная беларуская назва — **Падбярэззе**) — вёска ў Вільнюскім раёне Вільнюскага павета Літвы. Цэнтр Пабяржэўскай сянюніі. Размешчана на рацэ Мусе[ru], на поўнач ад Вільнюса. Насельніцтва на 2011 год — 919 чалавек.

Гісторыя
--------

### Вялікае Княства Літоўскае

Першы пісьмовы ўспамін пра Падбярэззе датуецца 1484 годам, калі яно ўваходзіла ў склад Віленскага павета Віленскага ваяводства. У 1503 годзе тут збудавалі касцёл.

У XVI ст. Падбярэззе ўпамінаецца як мястэчка, якое знаходзілася ў валоданні віленскіх біскупаў.

### Пад уладай Расійскай імперыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Падбярэззе апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Віленскім павеце Віленскай губерні.

Каля 1887 года ў Падбярэззі было 67 будынкаў. У 1900 годзе тут збудавалі царкву-мураўёўку.

### Найноўшы час

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Падбярэззе абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай I з’езду КП(б) Беларусі яно ўвайшло ў склад Беларускай ССР. У 1920 годзе Падбярэззе апынулася ў складзе Сярэдняй Літвы, у 1922 годзе — у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі.

З пачаткам Другой сусветнай вайны ў верасні 1939 года ўлады СССР перадалі мястэчка Літве.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**: ~1887 год — 1119 чал. з іх 432 каталікі, 129 праваслаўных і 558 іўдзеяў
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 919 чал.

Славутасці
----------

* Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (1932)
* Могілкі іўдзейскія

### Страчаная спадчына

* Царква (1900; мураўёўка)

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 187-2009 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Літоўскай Рэспублікі на беларускую мову»
2. ↑  150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. Іван Саверчанка, Зміцер Санько. — Вільня: Наша Будучыня, 2002.— 238 с. ISBN 9986-9229-6-1.
3. ↑  Krzywicki J. Podbrzeź (1) // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom VIII: Perepiatycha — Pożajście (польск.). — Warszawa, 1887. S. 364.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пабяржэ
* Пабяржэ на сайце Radzima.org
**Васіль** (1225/1226 — май 1238) — князь казельскі, унук Мсціслава Святаславіча, першага казельскага князя, які разам з сынам загінуў у бітве на Калцы ў 1223 годзе.

Па версіі Л.Вайтовіча, загінулага на Калцы Мсціславіча звалі Васіль (у хрышчэнні Дзмітрый), а бацьку Васіля звалі Іван. Паводле іншай версіі, бацьку Васіля звалі Ціт.

Васіль быў забіты манголамі пры ўзяцці Казельска напачатку мая 1238 года пасля 7-тыднёвай аблогі.

Зноскі
------

1. ↑  Л.Войтович КНЯЗІВСЬКІ ДИНАСТІЇ СХІДНОЇ ЄВРОПИ
2. ↑  Чивилихин В. А. Память. Роман-газета № 16-17 (950—951). Госкомиздат, 1982.:
> Кацярына II у сваіх гістарычных сачыненнях і пецярбургскія геральдысты пры зацвярджэнні герба Казельска назвалі яго «Цітычам», але ніякімі дакументамі ці спасылкамі на іх гэта імя па бацьку пацверджана не было.
**Гранавітая вежа** — адна з вежаў Смаленскай крапасной сцяны, якая не захавалася.

Мела таксама назвы: *Уладзіславаў бастыён, Уладзіславаў пралом, Крэпасць Кавалье, Круглая вежа, Малы вал, Жыгімонтаў шанец, Шэінава вежа, Шэін бастыён, Шэін пралом, Шэйнаў бастыён, Шэйны пралом*.

Месцазнаходжанне і знешні выгляд
--------------------------------

Гранавітая вежа знаходзілася на тэрыторыі цяперашняга Парку Піянераў, за 50—60 метраў на поўдзень ад месца прымыкання адзін да аднаго вуліц Барклая дэ Толі і Маршала Жукава, паміж вежамі Анціфонаўскай і Махавой. Уяўляла сабой шаснаццацігранную глухую вежу.

Гісторыя
--------

Гранавітая вежа атрымала сваю назву па дзвюх прычынах: таму што была шаснаццаціграннай, а таксама таму, што яна была самай паўднёвай кропкай крапасной сцяны, на мяжы яе павароту ад Анціфонаўскай вежы да Махавой.

Вежа была цалкам разбураная падчас аблогі Смаленска маскоўскім войскам ваяводы Міхаіла Шэіна ў 1632—1634 гадах. Яшчэ да выбуху палякі, якія абараняліся, з унутранага боку вежы насыпалі вялікі земляны вал, і атака была адбітая. Земляны вал часткова захаваўся да нашых дзён, і з’яўляецца адной з славутасцей Смаленска, вядомай пад назвай «Шэін бастыён». У месцы, дзе ад выбуху пацярпелі прасла крапасной сцяны, быў насыпаны земляны вал даўжынёй у 30 метраў і шырынёй у 10 метраў. У 1706—1708 гадах па загаду Пятра I на месцы пралому, дзе раней была Гранавітая вежа, быў насыпаны бастыён, які быў названы па імі інжынера, які кіраваў працамі — «крэпасцю Кавалье». У тым вале, які раней быў насыпаны на месцы ўзарванага прасла, былі размешчаны каравульная і парахавы склеп. У 1819 годзе пры перапланіроўцы раёна бастыён быў разабраны. У 1905 годзе яго рэшткі, якія існуюць і па гэты дзень, увайшлі ў комплекс Сасноўскага саду.

Літаратура
----------

* «О крепости старой», Курзов Г. Л. 2003 г.

| ⛭Вежы Смаленскай крапасной сцяны |
| --- |
| 
* Фралоўская2
* Волкава
* Кастыроўская2
* Весялуха
* Пазнякова
* Арол
* Аўрааміеўская
* Заалтарная
* Вароніна
* Далгачоўская
* Зімбулка
* Нікольская
* Махавая
* Данец
* Громавая
* Бублейка
* Капыценская
* Пятніцкая2
* Лазараўская1
* Крылашоўская1
* Стэфанская1
* Яўстаф’еўская1
* Антыфонаўская1
* Гранавітая1
* Малахоўская1
* Безыменная1
* Касандалаўская1
* Безыменная1
* Безыменная1
* Безыменная1
* Гуркіна1
* Каломінская1
* Безыменная1
* Багаслоўская1
* Мікулінская1
* Пятніцкая1
* Івораўская1
* Гарадзецкая1

 |
| Заўвага: *1. Не захаваныя вежы. 2. Перабудаваныя вежы* |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ермалёнак.
**Вітольд Антонавіч Ермалёнак** (28 ліпеня 1954, в. Жаймяны, Браслаўскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі гісторык, краязнавец, педагог.

Настаўнік гісторыі вышэйшай кваліфікацыйнай катэгорыі, кіраўнік музейнага аб’яднання «Спадчына Міёрскага краю». Даследчык археалагічных помнікаў, тапанімікі, гісторыі населеных пунктаў, жыцця і дзейнасці знакамітых людзей Міёршчыны. Аўтар больш за 450 публікацый.

Лаўрэат прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «За духоўнае адраджэнне» (1999). «Чалавек года Віцебшчыны» — 2010.

Літаратура
----------

* Краязнаўцы Віцебшчыны другой паловы XX — пачатку XXI ст.: біябібліяграфічны даведнік / Мікалай Півавар. — Мінск, 2010.
**Георгій Данілавіч Све́ташаў** (нар. 16 красавіка 1920, г. Сяміпалацінск, Сяміпалацінская вобласць, РСФСР) — беларускі спявак (лірычны тэнар). Заслужаны артыст Беларусі (1963).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1953 годзе Алма-Ацінскую кансерваторыю. З 1952 года ў ансамблях пагранвойск, з 1958 года саліст Ансамбля песні і танца БВА, у 1981—1987 гадах артыст Дзяржаўнай акадэмічнай харавой капэлы Беларусі імя Р. Шырмы.

Творчасць
---------

Валодае голасам цёплага тэмбру, выкананне вылучаецца шчырасцю і лірызмам. У рэпертуары песні беларускіх і расійскіх кампазітараў ваенна-патрыятычнай тэматыкі, беларускія і іншыя народныя песні, рамансы, арыі з опер.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Светашаў Георгій Данілавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
**Стэары́н** (фр.: stearine, ад грэч. stear — тлушч) — арганічны прадукт, што атрымліваецца з тлушчаў. Складаецца са стэарынавай кіслаты з дамешкам пальміцінавай, алеінавай і іншых насычаных і ненасычаных тлустых кіслот.

Уласцівасці
-----------

Стэарын — цвёрдая, паўпразрыстая маса, тлустая на навобмацак. Тэмпература плаўлення 53—65 °C (у залежнасці ад гатунку), шчыльнасць 0,92 г/см³ (пры 20 °C).

Атрыманне
---------

Атрымліваюць дыстыляцыяй гідралізатаў жывёльных тлушчаў (з наступнай крышталізацыяй і адцісканнем) або гідраваннем ненасычаных кіслот раслінных алеяў.

Ва ўмовах лабараторыі стэарын можа быць атрыманы узаемадзеяннем растваральнага стэарата і кіслаты. Прыклад рэакцыі стэарату натрыю і воцатнай кіслаты:
{\displaystyle CH\_{3}(CH\_{2})\_{16}COONa+CH\_{3}COOH=CH\_{3}COONa+CH\_{3}(CH\_{2})\_{16}COOH{\downarrow }}

Выкарыстанне
------------

Стэарын выкарыстоўваецца у вытворчасці мыла, папяровай, гумавай, тэкстыльнай прамысловасці, пры вырабе свечак і інш.

Заўвагі
-------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Стэары́н // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 229. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Стэарын // Хімічны слоўнік навучэнца: Дапаможнік для вучняў / Б. Н. Качаргін, В. М. Макарэўскі, Л. Я. Гарнастаева, В. С. Аранская. — Мн.: Народная асвета, 2003. — С. 221. — 287 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-12-0621-8.
* Стеарин // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777759729 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сямёнаў.
**Георгій Васільевіч Сямёнаў** (4 красавіка 1902  — 14 мая 1976, Орша) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966)

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў вёсцы Кочнева, цяпер Вязнікоўскага раёна Уладзімірскай вобласці. Працоўны стаж пачаў з 12 гадоў, калі пайшоў працаваць на фабрыку імя Парыжскай камуны ў горадзе Вязнікі. Прайшоў шлях ад рабочага да дырэктара фабрыкі, затым быў прызначаны намеснікам упраўляючага льнотрэста. Калі трэсты ліквідавалі, Сямёнава накіравалі на вучобу ў Прамысловую акадэмію.

У 1941 годзе пасля заканчэння Акадэміі быў накіраваны на работу дырэктарам Аршанскага льнокамбіната.

У 1955—1956 гадах займаў пасаду першага намесніка міністра тэкстыльнай прамысловасці Беларускай ССР, затым зноў вярнуўся на льнокамбінат.

Узнагароды
----------

У 1966 годзе за выдатныя заслугі ў развіцці льняной галіны лёгкай прамысловасці Георгію Васільевічу было прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы. Узнагароджаны: два ордэны Леніна, ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі, медалі. Заслужаны работнік прамысловасці Беларускай ССР, ганаровы грамадзянін Оршы.

Памяць
------

Іменем Георгія Васільевіча Сямёнава названы Аршанскі прафесійны ліцэй тэкстыльшчыкаў і вуліцы ў Оршы і вёсцы Сцепанцова Вязнікоўскага раёна Уладзімірскай вобласці. У Оршы штогод праводзяцца традыцыйныя адкрытыя рэспубліканскія спаборніцтвы па веласіпеднаму спорту, прысвечаныя памяці Г. В. Сямёнава.

Зноскі
------

1. ↑  Сямёнаў Георгій Васільевіч

Спасылкі
--------

* Семёнов Георгий Васильевич 1902—1976 Герой Соц. Труда
Стыль **каралевы Ганны** — стыль у архітэктуры, мэблі  (англ.) (бел. і ювелірнай справе, папулярны ў часы брытанскай каралевы Ганны Сцюарт (1702—1707). Характарызуецца класіцыстычнай формай позняга Адраджэння ў спалучэнні з прасторавай кампазіцыяй  (укр.) (бел. тыповай для барока.

У архітэктуры стыль каралевы Ганны знайшоў праяву ў манументальных палацава-садовых комплексах. Прыкладамі такіх будынкаў з’яўляюцца замак Говард (1702—1714) і палац Бленхейм (1705—1724) па праекце Джона Ванбру  (укр.) (бел..

Мэбля
-----

Асноўны артыкул: **Стыль каралевы Ганны (мэбля)**
У мэбельнай справе ў стылі каралевы Ганны часцей за ўсё выкарыстоўвалі арэхавае дрэва. Прастаце і элегантнасці аддавалі перавагу перад рэпрэзентатыўнасцю, перавагай мэблі гэтага стылю з’яўляецца яе штодзённасць. У аздабленні вялікай папулярнасцю карысталіся кітайскія матывы  (укр.) (бел. як дэкаратыўны элемент. Гэты стыль паўплываў на творчасць вытворцаў мэблі васемнаццатага стагоддзя, такіх як Томас Чыпендэйл  (укр.) (бел. Джордж Геплвайт  (укр.) (бел. Томас Шэратон  (укр.) (бел. і Роберт  (укр.) (бел. і Джэймс Адам  (руск.) (бел..

Ювелірная справа
----------------

У ювелірных вырабах стыль каралевы Ганны азначае адмову ад рэльефных упрыгажэнняў на карысць больш простых формаў. Стыль каралевы Ганны, распрацаваны ў 1715—1725 гадах з выкарыстаннем складаных арнаментаў, называюць *дэкараванай каралевай Ганнай* англ.: decorated Queen Anne).

Наследаванне
------------

У XIX стагоддзі некаторыя рысы арыгінальнага архітэктурнага стылю каралевы Ганны выкарыстоўваліся ў шматлікіх перайманнях у агульных рамках гістарызму  (укр.) (бел. як англ.: Queen Anne Revival як у самой Вялікабрытаніі, так і ў ЗША, Канадзе, Аўстраліі і іншых краінах.

Зноскі
------

Літаратура
----------

red. Sławomir Żurawski: Barok. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008, s. 12, seria: Epoki Literackie. ISBN 9788301155049.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85006854 |
**Лазараўскі мост** (руск.: Ла́заревский мост) — аўтадарожны вантавы мост цераз Малую Неўку ў Санкт-Пецярбургу. Злучае Петраградскі і Крастоўскі астравы.

Мост злучае Піянерскую і Спартыўную вуліцы. На Петраградскай старане да моста таксама падыходзіць набярэжная Адмірала Лазарава.

Вышэй па плыні знаходзіцца Вялікі Крастоўскі мост, ніжэй — Вялікі Пятроўскі мост.

Бліжэйшая станцыя метрапалітэна — «Чкалаўская».

Першапачаткова мост называўся Калтоўскім, ад старой назвы прылеглай мясцовасці — Калтоўскія. У 1952 годзе мост быў перайменаваны ў Лазараўскі, у гонар адмірала М. П. Лазарава; тады ж Калтоўская набярэжная стала набярэжнай Адмірала Лазарава.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1