У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хіл.

**Но́рман Грэм Хіл** (англ.: Norman Graham Hill, 15 лютага 1929 — 29 лістапада 1975) — англійскі аўтагоншчык, двухразовы чэмпіён свету па аўтагонках у класе «Формула-1» (1962 і 1968 гадоў).

Адзіны, хто перамагаў на ўсіх трох найпрэстыжнейшых гонках свету (г. зв. «трайная карона»): гран-пры Манака Формулы-1 (у 1963, 1964, 1965, 1968, 1969 гады), Інды 500 (1966) і 24 гадзіны Ле-Мана (у 1972 годзе).

Біяграфія
---------

Грэм Хіл нарадзіўся ў лонданскім раёне Хампстэд у сям’і эканаміста. Пасля заканчэння тэхнічнага каледжа ўладкаваўся на пасаду механіка. Назапасіўшы грошы, будучы гоншчык набыў матацыкл, на якім амаль адразу ж патрапіў у аварыю, урэзаўшыся ў прыпаркаваны аўтамабіль. У 24 гады купіў свой першы аўтамабіль Austin 1929.

У 1954 годзе ў адной з газет прачытаў аб’яву аўташколы, якая базавалася на аўтадроме «Брэндс-Хэтч», там было запрашэнне за невялікую плату здзейсніць пробны заезд на аўтамабілі маркі Cooper. Неўзабаве пасля гэтага пазнаёміўся з Колінам Чэпменам, які запрасіў яго ў сваю каманду «Лотус» на пасаду аўтамеханіка.

Кар’ера
-------

### Формула-1 (1958—1975)

#### У Lotus

Дэбют Хіла ў «Формуле-1» адбыўся на Гран-пры Манака 1958 года. У гран-пры браў удзел 31 гоншчык, Хіл на Lotus 12 кваліфікаваўся на 15-м месцы — усяго на пару пазіцый ззаду аналагічнай машыны Кліфа Элісана. Хіл ехаў чацвёртым на працягу дзвюх трацін гонкі, але зламалася паўвось. Чэпмен выставіў Хіла і на наступную гонку ў Зандворце, дзе зноў сышоў па тэхнічных прычынах. Кіруючы хутчэйшым Lotus 16 Грэм толькі на Гран-пры Італіі фінішаваў у першай дзясятцы, але ўразіў сваімі выступамі. Чэпмен пакінуў англічаніна ў камандзе і на наступны год. Гран-пры ў Зандворце стала самай удалай гонкай Хіла ў 1959 годзе.

#### У BRM

Грэм Хіл на Гран-пры Германіі 1962 года
У 1960 годзе Хіл перайшоў у BRM, прабыўшы ў яе складзе 7 гадоў.

У сезоне 1962 года Хіл і яго машына BRM P57 не маглі параўнацца з хуткасцю Джыма Кларка на Lotus 25, але трываласць была на яго баку — Хіл фінішаваў ва ўсіх дзевяці гонках, у той час як Кларк меў чатыры сходы. Кларк узяў шэсць поўлаў, але толькі тры перамогі; Хіл узяў усяго адзін поўл, але заваяваў чатыры перамогі. Такім чынам, чэмпіёнам стаў Хіл.

У 1963 годзе заваяваў сваю першую перамогу ў Манака, а агулам атрымаў пяць перамог на гэтай трасе, за што займеў мянушку «містар Манака».

Пасля чэмпіёнскага сезону тры гады запар займаў другое месца (двойчы саступаючы Кларку і адзін раз Джону Сёрцісу), затым было пятае месца.

#### Вяртанне ў Lotus

Колін Чэпмен і Грэм Хіл. Гран-пры Нідэрландаў 1967 года
Па заканчэнні 1966 года пакінуў BRM і вярнуўся ў Lotus, дзе стаў напарнікам Джыма Кларка. У сезоне 1967 года фактычна быў другім пілотам, аднак, калі Кларк загінуў у гонцы Формулы-2 у красавіку 1968 года, стаў лідарам каманды. За перамогай у Хараме была перамога з поўла ў Манака. Астатнюю частку сезона і Джэкі Сцюарт (Матра) і Крыс Эйман (Ферары) былі хутчэй, але Хіл працягваў змагацца за тытул. У мексіканскім фінале Хіл абышоў у кваліфікацыі і гонцы сапернікаў — Сцюарта і дзеючага чэмпіёна Дэні Халма — і другі раз стаў чэмпіёнам свету.

На гран-пры ЗША 1969 года трапіў у сур’ёзную аварыю. Пасля вылету з трасы, выштурхаў балід і працягнуў гонку, але пры гэтым не зашпіліў рамяні бяспекі. На 90 крузе правае задняе кола лопнула, машына зноў сышла з трасы, непрышпілены гоншчык вылецеў з аўтамабіля. У выніку аварыі Хіл зламаў правае калена, вывіхнуў левае і парваў звязкі на нагах.

#### Апошнія гады

Пасля рэабілітацыі вярнуўся ў гонкі ў наступным годзе за прыватную каманду Роба Уокера  (англ.) (бел.. На працягу сезона Хіл быў далёка не лідарам — усяго некалькі фінішаў у ачках. Спад працягнуўся і ў Brabham у 1971 і 1972 гады. У 1972 годзе ўладальнік каманды «Brabham» Берні Эклстоўн звольніў Хіла.

У 1973 годзе гоншчык заснаваў уласную каманду Embassy Hill. Тым не менш, дасягнуць той планкі, якая была раней, 43-гадовы Хіл ужо не мог. Яго апошнім фінішам у ачках стаў Гран-пры Швецыі 1974 года, у якім ён падняўся на шостае месца.

### 24 гадзіны Ле-Мана (1958—1966, 1972)

Удзельнічаў у 24 гадзінах Ле-Мана дзесяць разоў. У 1958–1966 гады лепшым вынікам Хіла было другое месца ў 1964 годзе. У 1972 годзе перамог у экіпажы з французам Анры Пескарола за рулём Matra-Simca MS670.

### 500 міль Індыянапаліса (1966—1968)

Выйграў Indy 500 у 1966 годзе з першай спробы. Хіл пазбег ранняга хаосу і перамог, нягледзячы на непаразуменне пасля фінішу, калі каманда Lotus палічыла, што перамог Джым Кларк. Аднак без афіцыйнага пратэсту з боку Кларка ці Lotus перамога Хіла засталася ў сіле.

Гібель
------

Загінуў 29 лістапада 1975 года ў авіякатастрофе. Самалёт Piper PA-23, які належаў гоншчыку, пацярпеў крушэнне. Прычынай сталі ўмовы надвор’я: самалёт трапіў у густы туман. Акрамя Хіла, на борце самалёта знаходзіліся механік Тоні Элкака, пілот Тоні Брайза, менеджар каманды Рэй Брымбл, механік Тэры Рычардс і дызайнер машын Эндру Смолмэн.

Грамадзянская паніхіда прайшла ў Сент-Олбанскім саборы.

Вынікі выступаў у Формуле-1
---------------------------

Легенда| Колер | Вынік |
| --- | --- |
| Золата | Пераможца |
| Срэбра | 2-е месца |
| Бронза | 3-е месца |
| Зялёны | Фініш у ачках |
| Блакітны | Фініш без ачкоў |
| Фініш без класіфікацыі (NC) |
| Фіялетавы | Не фінішаваў (Ret) |
| Чырвоны | Не кваліфікаваўся (DNQ) |
| Не прайшоў перадкваліфікацыю (DNPQ) |
| Чорны | Дыскваліфікаваны (DSQ) |
| Белы | Не Стартаваў (DNS) |
| Гонку адмянілі (C) |
| Светла-блакітны | Удзельнічаў толькі ў практыцы (PO) |
| Пятнічны тэст-пілот (TD)(з 2003 года) |
| Пусты | Не практыкаваўся (DNP) |
| Выключаны (EX) |
| Не з’явіўся (DNA) |

**Тлустым шрыфтам** абазначаныя этапы, на якіх гоншчык стартаваў з поула.  
*Курсівам* абазначаныя этапы, на якіх гоншчык меў хуткі круг.  
Не ўсе ачкі ішлі ў залік пілота, а толькі лепшыя вынікі пэўнай колькасці гран-пры.

| Год | Каманда | Шасі | Рухавік | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | М | Ачкі |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1958 | Team Lotus | Lotus 12 | Climax FPF 2.0 L4 | ARG | MONСход | NEDСход | 500 | BELСход |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | — | 0 |
| Lotus 16 | Climax FPF 2.2 L4 |  |  |  |  |  | FRAСход | GBRСход |  | PORСход | ITA6 | MOR16 |  |  |  |  |
| Lotus 16 (F2) | Climax FPF 1.5 L4 |  |  |  |  |  |  |  | GERСход |  |  |  |  |  |  |  |
| 1959 | Team Lotus | Lotus 16 | Climax FPF 2.5 L4 | MONСход | 500 | NED7 | FRAСход | GBR9 | GERСход | PORСход | ITAСход | USA |  |  |  |  |  |  | — | 0 |
| 1960 | Owen Racing Organisation | BRM P25 | BRM P25 2.5 L4 | ARGСход |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | 15 | 4 |
| BRM P48 |  | MON7 | 500 | NED3 | BELСход | FRAСход | *GBR*Сход | PORСход | ITA | USAСход |  |  |  |  |  |
| 1961 | Owen Racing Organisation | BRM P48/57 | Climax FPF 1.5 L4 | MONСход | NED8 | BELСход | FRA6 | GBRСход | GERСход | ITAСход | USA5 |  |  |  |  |  |  |  | 16 | 3 |
| 1962 | Owen Racing Organisation | BRM P57 | BRM P56 1.5 V8 | NED1 | MON6 | **BEL**2 | *FRA*9 | GBR4 | *GER*1 | *ITA*1 | USA2 | RSA1 |  |  |  |  |  |  | **1** | **42 (52)** |
| 1963 | Owen Racing Organisation | BRM P57 | BRM P56 1.5 V8 | MON1 | **BEL**Сход | NEDСход |  | GBR3 | GERСход |  | **USA**1 | MEX4 | RSA3 |  |  |  |  |  | **2** | **29** |
| BRM P61 |  |  |  | FRA3 |  |  | ITA16 |  |  |  |  |  |  |  |  |
| 1964 | Owen Racing Organisation | BRM P261 | BRM P56 1.5 V8 | *MON*1 | NED4 | BEL5 | FRA2 | GBR2 | GER2 | **AUT**Сход | ITAСход | USA1 | MEX11 |  |  |  |  |  | **2** | **39 (41)** |
| 1965 | Owen Racing Organisation | BRM P261 | BRM P56 1.5 V8 | RSA3 | ***MON***1 | **BEL**5 | FRA5 | *GBR*2 | **NED**4 | GER2 | ITA2 | ***USA***1 | MEXСход |  |  |  |  |  | **2** | **40 (47)** |
| 1966 | Owen Racing Organisation | BRM P261 | BRM P60 2.0 V8 | MON3 | BELСход | FRAСход | GBR3 | NED2 | GER4 |  |  |  |  |  |  |  |  |  | 5 | 17 |
| BRM P83 | BRM P75 3.0 H16 |  |  |  |  |  |  | ITAСход | USAСход | MEXСход |  |  |  |  |  |  |
| 1967 | Team Lotus | Lotus 43 | BRM P75 3.0 H16 | RSAСход |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | 7 | 15 |
| Lotus 33 | BRM P60 2.1 V8 |  | MON2 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Lotus 49 | Ford Cosworth DFV 3.0 V8 |  |  | **NED**Сход | BELСход | ***FRA***Сход | GBRСход | GERСход | CAN4 | ITAСход | ***USA***2 | MEXСход |  |  |  |  |
| 1968 | Team Lotus | Lotus 49 | Ford Cosworth DFV 3.0 V8 | RSA2 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | **1** | **48** |
| Gold Leaf Team Lotus |  | ESP1 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Lotus 49B |  |  | **MON**1 | BELСход | NED9 | FRAСход | **GBR**Сход | GER2 | ITA Сход | CAN4 | USA2 | MEX1 |  |  |  |
| 1969 | Gold Leaf Team Lotus | Lotus 49B | Ford Cosworth DFV 3.0 V8 | RSA2 | ESPСход | MON1 | NED7 | FRA6 | GBR7 | GER4 | ITA9 | CANСход | USAСход | MEX |  |  |  |  | 7 | 19 |
| 1970 | Rob Walker Racing Team | Lotus 49C | Ford Cosworth DFV 3.0 V8 | RSA6 | ESP4 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | 13 | 7 |
| Brooke Bond Oxo Racing – Rob Walker |  |  | MON5 | BELСход | NEDNC | FRA10 | GBR6 | GERСход | AUT |  |  |  |  |  |  |
| Lotus 72C |  |  |  |  |  |  |  |  |  | ITAWD | CANNC | USA Сход | MEXСход |  |  |
| 1971 | Motor Racing Developments Ltd | Brabham BT33 | Ford Cosworth DFV 3.0 V8 | RSA9 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | 21 | 2 |
| Brabham BT34 |  | ESPСход | MONСход | NED10 | FRAСход | GBRСход | GER9 | AUT5 | ITAСход | CANСход | USA7 |  |  |  |  |
| 1972 | Motor Racing Developments Ltd | Brabham BT33 | Ford Cosworth DFV 3.0 V8 | ARGСход | RSA6 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | 15 | 4 |
| Brabham BT37 |  |  | ESP10 | MON12 | BELСход | FRA10 | GBRСход | GER6 | AUTСход | ITA 5 | CAN8 | USA11 |  |  |  |
| 1973 | Embassy Racing | Shadow DN1 | Ford Cosworth DFV 3.0 V8 | ARG | BRA | RSA | ESPСход | BEL9 | MONСход | SWEСход | FRA10 | GBRСход | NEDNC | GER13 | AUTСход | ITA 14 | CAN16 | USA13 | — | 0 |
| 1974 | Embassy Racing with Graham Hill | Lola T370 | Ford Cosworth DFV 3.0 V8 | ARGСход | BRA11 | RSA12 | ESPСход | BEL8 | MON7 | SWE6 | NEDСход | FRA13 | GBR13 | GER9 | AUT12 | ITA 8 | CAN14 | USA8 | 18 | 1 |
| 1975 | Embassy Racing with Graham Hill | Lola T370 | Ford Cosworth DFV 3.0 V8 | ARG10 | BRA12 | RSADNQ | ESP |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | — | 0 |
| Hill GH1 |  |  |  |  | MONDNQ | BEL | SWE | NED | FRA | GBR | GER | AUT | ITA | USA |  |

Зноскі
------

1. ↑  Graham Hill // Find a Grave — 1996. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63056'></a>
2. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
3. ↑  From 'The Iceman' to 'The Monza Gorilla' - the best nicknames in F1 history (англ.).  formula1.com (27 студзеня 2017). Праверана 5 ліпеня 2022.
4. ↑  10 of the best injury comebacks in F1 history (англ.).  formula1.com (24 студзеня 2019). Праверана 5 ліпеня 2022.
5. ↑  *Tom Jeffries*. How many F1 drivers have won the Le Mans 24 Hours? (англ.).  motorsport.com (1 чэрвеня 2022). Праверана 7 чэрвеня 2022.
6. ↑  *Tom Jeffries; David Malsher-Lopez*. Formula 1 drivers who conquered the Indy 500 (англ.).  motorsport.com (25 мая 2022). Праверана 7 чэрвеня 2022.

Спасылкі
--------

* *David Malsher-Lopez*. Graham Hill's amazing motorsport legacy (англ.).  motorsport.com (29 лістапада 2020). Праверана 10 мая 2023.

| ⛭Чэмпіёны свету па аўтагонках у класе «Формула-1» |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|     | 

**1950**  Дж. Фарына
**1951**  Х.-М. Фанхіа
**1952**  А. Аскары
**1953**  А. Аскары
**1954**  Х.-М. Фанхіа
**1955**  Х.-М. Фанхіа
**1956**  Х.-М. Фанхіа
**1957**  Х.-М. Фанхіа
**1958**  М. Хотарн
**1959**  Дж. Брэбем

 | 

**1960**  Дж. Брэбем
**1961**  Ф. Хіл
**1962**  Гр. Хіл
**1963**  Дж. Кларк
**1964**  Дж. Сёрціс
**1965**  Дж. Кларк
**1966**  Дж. Брэбем
**1967**  Д. Халм
**1968**  Гр. Хіл
**1969**  Дж. Сцюарт

 | 

**1970**  Ё. Рынт †
**1971**  Дж. Сцюарт
**1972**  Э. Фіціпальдзі
**1973**  Дж. Сцюарт
**1974**  Э. Фіціпальдзі
**1975**  Н. Лаўда
**1976**  Дж. Хант
**1977**  Н. Лаўда
**1978**  М. Андрэці
**1979**  Дж. Шэктэр

 | 

**1980**  А. Джонс
**1981**  Н. Піке
**1982**  К. Росберг
**1983**  Н. Піке
**1984**  Н. Лаўда
**1985**  А. Прост
**1986**  А. Прост
**1987**  Н. Піке
**1988**  ✰ А. Сена
**1989**  А. Прост

 | 

**1990**  ✰ А. Сена
**1991**  ✰ А. Сена
**1992**  Н. Мэнсел
**1993**  А. Прост
**1994**  М. Шумахер
**1995**  М. Шумахер
**1996**  Д. Хіл
**1997**  Ж. Вільнёў
**1998**  М. Хякінэн
**1999**  М. Хякінэн

 | 

**2000**  М. Шумахер
**2001**  М. Шумахер
**2002**  М. Шумахер
**2003**  М. Шумахер
**2004**  М. Шумахер
**2005**  Ф. Алонса
**2006**  Ф. Алонса
**2007**  К. Райканен
**2008**  Л. Хэмілтан
**2009**  Дж. Батан

 | 

**2010**  С. Фетэль
**2011**  С. Фетэль
**2012**  С. Фетэль
**2013**  С. Фетэль
**2014**  Л. Хэмілтан
**2015**  Л. Хэмілтан
**2016**  Н. Росберг
**2017**  Л. Хэмілтан
**2018**  Л. Хэмілтан
**2019**  Л. Хэмілтан

 | 

**2020**  Л. Хэмілтан
**2021**  М. Верстапен
**2022**  М. Верстапен

 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Driver Database · eWRC-results.com · motorsportstats.com (гоншчык) · racing-reference (гоншчык) |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Munzinger · Universalis · Оксфардскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Geni.com · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 118704877 · GTAA: 109791 · ISNI: 0000 0000 5533 026X · LCCN: n50029184 · NKC: xx0047468 · NLA: 49863109 · NTA: 070744467 · VIAF: 5725522 |

 |