**Лявоніха** — народны парна-масавы беларускі танец, які выконваецца на мелодыю аднайменнай песні, якая пачынаецца са слоў «А Лявоніху Лявон палюбіў…». Таксама танец вядомы ў Польшчы. Лявоніха шырока вядомая па ўсёй Беларусі.

Харэаграфія
-----------

Музыка танца народная, музычны памер 2/4.

Кампазіцыйна будуецца на нескладаных рухах, якія выконваюцца ў хуткім тэмпе. Рухі танцораў самыя розныя: дробат, галоп, прытупы, просты крок, падэбаск і г. д. яны часта суправаджаюцца плясканнем у далоні.

Нотны запіс мелодыі Лявоніхі
Лявоніха спаўняецца як у масавых, так і ў сольных варыянтах. У масавых варыянтах малюнкі самыя разнастайныя: круг, шэн, зорачкі, карона, варотцы, до-за-до, кружэнне ў парах пад рукі. У некаторых рэгіёнах Лявоніха выконвалася, як сольны танец, калі выканаўцы па аднаму выходзілі ў сярэдзіну круга і паказвалі сваё майстэрства. Пры такім выкананні была дапушчальная вялікая доля імправізацыі.

На вяселлі «Лявоніха» была галоўным танцам, а на вячоркі выконвалася пасля «Лянцэя» і суправаджалася разнастайнымі жартаўлівымі прыпеўкамі, напрыклад:

> 
> А Лявоніха не ладна была,  
> 
> Нямытую мне кашульку дала,  
> 
> Нямытую, не качаную,  
> 
> У суседа пазычаную.
> 
>

Сцэнічныя варыянты
------------------

У сцэнічных нацыянальных касцюмах, якія лягчэй і карацей традыцыйнай вопраткі Лявоніха выглядае яшчэ больш імклівай і жывой.

Арыгінальнае сцэнічнае рашэнне гэтага танцу знайшоў, напрыклад, балетмайстар В. Ямінскі. У пастаноўцы, ажыццёўленай ім у народным ансамблі танца, танчаць адны дзяўчыны, ствараючы атмасферу нязмушанай весялосці. Удала знойдзеныя тут выразныя сродкі, якія пераканаўча раскрываюць характар ​​і ўзаемаадносіны танцуючых.

К. А. Алексютовіч у сваіх пастаноўках узбагаціў малюнак Лявоніхі маляўнічымі ўзорамі. Кампазіцыя танца стала цікавей, багацей і разам з тым прасцей. Танец набыў сцэнічную форму.

На тэатральнай сцэне
--------------------

У балеце «Салавей» (пастаноўка А. Ермалаева) Лявоніха, якую паставіў К. Алексютовіч, была фінальнай сцэнай спектаклю. На дэкадзе беларускага мастацтва ў Маскве ў 1941 годзе фінальны танец балета танчыла адначасова 100 пар. М. С. Галаванаў  (руск.) (бел. так ахарактарызаваў яго:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| «Лявоніха», пастаўленая тав. Алексютовічам, можа быць аднесена да лепшых узораў нацыянальнага танцавальнага мастацтва | "|

Сцэнічную версію танца ставілі многія харэографы, у тым ліку Ларыса Ляшэнка.

Таксама «Лявоніха» выкарыстана ў балетах «Аповесць пра каханне», пастаноўка А. Ермалаева, «Князь-возера», пастаноўка К. Мулера.

У культуры
----------

Станіслаў Дзяканаў. «Лявоніха»
«Лявоніху» ў шэрагу найбольш распаўсюджаных на ігрышчах танцаў адзначаў у сваёй кнізе Е. Э. Сно. А. Грыневіч адзначаў іншыя назвы танца: «Крутуха», «Круцёлка», «Падарожная».

Першая публікацыя танца «Лявоніха» была ў складзе музычнай камедыі «Тарас на Парнасе» кампазітара Іосіфа Шадурскага ў зборніку «С околиц Витебска», але на думку беларускага музыказнаўцы Б. С. Смольскага напеў Лявоніхі можа ўзыходзіць да далёкіх часоў мастацтва скамарохаў. Гэтая тэорыя пацвярджаецца даследаваннямі В. Цукермана  (руск.) (бел..

А. Макаёнак напісаў твор «Лявоніха на арбіце».

Мелодыя «Лявоніхі» гучыць у 2-й частцы 9-й сімфоніі  (руск.) (бел. Людвіга Бетховена.

Назву 'Лявоніха' носіць сорт морквы, вяргіні.

Зноскі
------

1. ↑  Энциклопедический музыкальный словарь М. 1959, с. 120
2. 1 2 3  Этнаграфія Беларусі: Энцыклапедыя / Рэдкалегія: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1989. — 575 с.: іл. ISBN 5-85700-014-9.  (бел.)
3. 1 2  Чурко Ю. М. Вянок беларускіх танцаў.- Мн.: Беларусь, 1994. — 88 с. ISBN 5-33801097-8
4. 1 2  Алексютович Л. К. Белорусские народные танцы, хороводы, игры. Под ред. М. Я. Гринблата. Мн. «Вышэйш. школа», 1978. 528 с. с ил.
5. ↑  Лявониха и метелица — истоки белорусского танца Архівавана 31 студзеня 2012.  (руск.)
6. ↑  Через год была война(недаступная спасылка)  (руск.)
7. ↑  *Голованов Н. С.* Заметки о музыкальной культуре Белоруссии // «Советская Белоруссия». — 26 мая. — 1940.
8. ↑  Ляшенко Лариса Дмитриевна  (руск.)
9. ↑  Сно Е. Э. В бототах Полесья. Белорусы. Спб. 1904 с. 15
10. ↑  Праграма-інструкцыя для збіральнікаў беларускай музычна-этнаграфічнай творчасці //  / Апрац. А. Грыневічам. — №1. — Наш край, 1925. — С. 46..
11. ↑  Скорабагатаў В. В. Зайгралі спадчынныя куранты: Цыкл нарысаў з гісторыі прафесіянальнай музычнай культуры Беларусі. Мн. 1998.
12. ↑  Зміцер Сасноўскі. ГІСТОРЫЯ БЕЛАРУСКІХ МУЗЫЧНЫХ УПЛЫВАЎ Архівавана 29 лістапада 2016.
13. ↑  А. Карповіч. 9-я сімфонія Бетховена // ЛіМ. 1939. 17 студз.
14. ↑  ГОСУДАРСТВЕННЫЙ РЕЕСТР СОРТОВ  (руск.)

Літаратура
----------

* Алексютович Л. К. Белорусские народные танцы, хороводы, игры. Под ред. М. Я. Гринблата. Мн. «Вышейш. школа», 1978. 528 с. с ил.

Спасылкі
--------

* Всесоюзная Сельскохозяйственная Выставка. Скульптурная группа «Народный танец лявониха», установленная перед павильоном Белорусской ССР Архівавана 7 сакавіка 2016.
* Лявоніха на YouTube
* Фатаграфія Архівавана 13 жніўня 2010.
* Харэаграфія Лявоніхі Архівавана 23 лістапада 2014.  (руск.)