**Ян Юзаф Ігнат Лукасевіч** (польск.: Jan Józef Ignacy Łukasiewicz; 8 сакавіка 1822 — 7 студзеня 1882) — польскі фармацэўт і піянер у нафтавай прамысловасці, у 1856 годзе пабудаваў першы ў свеце нафтаперапрацоўчы завод. Яго дасягненні ўключалі адкрыцце спосабу адасаблення газы ад алівы, вынаходніцтва сучаснай газавай лямпы (1853), увядзенне першага вулічнага ліхтара ў Еўропе (1853), а таксама будаўніцтва першай у свеце нафтавай свідравіны (1854).

Лукасевіч стаў адным з найбагацейшых людзей і адным з найвядомейшых філантропаў у Цэнтральнай Еўропе. З-за яго падтрымкі эканамічнае развіцце Галіцыі значна паскоралася.

Жыццё
-----

### Моладосць і вучоба

Ігнаці Лукасевіч нарадзіўся 8 сакавіка 1822 года ў адной з вёсак на поўдні, побач Мелеца, у Аўстрыйскай Імперыі (зараз Польшча), быў пятым дзіцём у сям’і. Яго сям’я мела армянскія карані яго бацькамі былі Апалонія, і Юзаф Лукасевіч, член мясцовай інтэлігенцыі, якая мела права выкарыстоўваць герб дваранства «Лада». Яго бацька быў ветэранам Паўстання Касцюшкі. Яны арандавалі невялікі маёнтак у Задушніках, але неўзабаве пасля нараджэння Ігнацыя сям’я вымушана была пераехаць у суседні горад Жэшаў з-за фінансавых цяжкасцяў. Там Ігнацы паступіў у мясцовую сярэднюю школу (Канарскую гімназію), але не сумеў здаць іспыты і з’ехаў у 1836 годзе. Для таго, каб дапамагаць бацькам і матэрыяльна падтрымліваць ўсіх сваіх сваякоў, ён пераехаў у Ланьцут, дзе ён прыступіў да працы ў якасці памочніка фармацэўта. Да канца свайго жыцця Лукашэвіч часта распавядаў аб сваім дзяцінстве, як аб шчаслівым перыядзе свайго жыцця; атмасфера дома была патрыатычнай і ў некаторай ступені дэмакратычнай і ён часта ўспамінаў свайго першага настаўніка, палкоўніка Войсма-Антоневіча, які таксама пражываў у іх доме.

### Удзел у палітычных рухах

Аптэка Залатая Зорка
Пасля пераезду ў Ланьцут, Лукасевіч таксама быў удзельнікам некалькіх палітычных арганізацый, якія падтрымалі ідэю аднаўлення польскага суверэнітэту і незалежнасці і ўдзельнічаў у шматлікіх палітычных сходах. У 1840 годзе ён вярнуўся ў Жешув, дзе ён працягваў працаваць на Эдварда Хёбла ў прыватнай аптэцы. У 1845 годзе ён сустрэў дыпламата і актывіста Эдварда Дэмбоўскага, які далучыў Лукашэвіча да незаконнай партыі «Польскае дэмакратычнае таварыства», якая арыентавана на радыкальныя меры і падтрымку паўстання супраць аўстрыйскага ўрада. Мэта арганізацыі складалася ў тым, каб падрыхтаваць нацыянальнае паўстанне супраць усіх трох дзяржаваў, у якіх была Польшча. Паколькі рух быў заўважаны як магчымая пагроза для Аўстрыйскай манархіі, 19 лютага 1846 Лукашэвіча і некалькіх іншых чальцоў партыі арыштавалі аўстрыйскія ўлады і заключылі ўсіх удзельнікаў турму ў горадзе Львоў. Аднак, 27 снежня 1847 Лукашэвіч быў вызвалены з турмы за адсутнасцю доказаў, але на працягу астатняй часткі свайго жыцця ён лічыўся «палітычна нядобранадзейным» і часта назіраюцца мясцовай паліцыяй. Яму таксама была загадана заставацца ў Львове са сваім старэйшым братам Францішкам.

### Кар’ера ў якасць хіміка

15 жніўня 1848 года ён быў працаўладкаваны ў адной з найбуйнейшых і лепшых аптэк у Аўстрыйскай Галіцыі (так званая «Аўстрыйская Польшча»); Залатая Зорка (*у pod Złotą Gwiazdą*) Аптэка ў Львове, якая належала Пятру Міколашу. У 1850 годзе быў апублікаваны фармацэўтычны альманах, які быў названы *manuskrypt* (сумесная праца Міколаша і Лукашэвіча). З-за гэтага дасягнення, улады выдалі яму дазвол на працяг фармацэўтычныя даследванні ў Каралеўскім Ягелонскім універсітэце ў Кракаве. Пасля некалькіх гадоў даследаванняў, якія фінансаваліся ў асноўным за кошт Міколаша, ён здаў усе ўніверсітэцкія іспыты, за выключэннем фармакагнозіі, якая перашкаджвала яму скончыць універсітэт. Нарэшце, 30 ліпеня 1852 Лукашэвіч скончыў фармацэўтычны факультэт у Венскім універсітэце, дзе ён атрымаў ступень магістра фармацэўтыкі. Як толькі ён вярнуўся ў аптэку да Пятра Міколаша ў Львове, ён пачаў новы этап свайго жыцця і прысвяціў сваё жыццё вывучэнню выкарыстання газы.

Галіцынская нафтавая свідравіна
Нафтавая свідравіна, Грабоўніца Старжэньска, 1930-я гады
### Нафтавая прамысловасць і нафтавай лямпа

Нафта, як вядома, была на працягу доўгага часу ў Падкарпацка-Галіцкім раёне, яна больш часта выкарыстоўваецца як лек для жывёл і змазкі, але Лукашэвіч быў першым чалавекам, які пачаў пераганяць вадкасць, у Польшчы і ў свеце, і змог выкарыстаць яе для асвятлення і стварыць зусім новыя галіны. Восенню 1852 Лукашэвіч, Міколаш і яго калега Джон Цэ прааналізаваў нафту, якая была прадастаўлена ў некалькіх бочах гандлярамі з горада Дрогобыч. Пасля таго фармацэўтычных метадаў і працэсаў вычышчаная, нафта была атрымана і потым прадавалася ў мясцовых аптэках, але заказы былі невялікімі, з-за высокай цаны. У пачатку 1854 Лукашэвіч пераехаў у Горліцу, дзе ён працягнуў сваю працу. Ён стварыў шмат кампаній разам з прадпрымальнікамі і землеўладальнікамі. У тым жа годзе ён адкрыў першы ў свеце нафтаваю «шахту» у Бубрцы, побач з горадам Кросна (яшчэ працуе з 2006 года). У той жа час Лукасевіч працягнуў сваю працу над газавымі лямпамі. Пазней у тым жа годзе ён стварыў першы газавы вулічны ліхтар у Горліце. У наступныя гады ён адкрыў некалькі іншых нафтавых свідравін, кожная як сумеснае прадпрыемства з мясцовымі гандлярамі і бізнесменамі. У 1856 годзе ў Улашоўцы, каля Ясла, ён адкрыў «фабрыку па вытворчасці алеі» — першы ў свеце прамысловы нафтаперапрацоўчы завод. Паколькі попыт на газу быў па-ранейшаму нізкім, першапачаткова завод выпускаў у асноўным штучны асфальт, машыную аліву і іншыя змазачныя матэрыялы. Завод быў разбураны ў 1859 з-за пажару, але быў адноўлены у Палянцы, каля Кросна, у наступным годзе.

### Пазнейшае жыццё і смерць

Да 1863 года Лукасевіч пераехаў у Ясло быў заможным чалавекам. Ён адкрыта падтрымліваў Студзеньскае паўстанне і аказваў фінансаваю дапамогу для бежанцаў. У 1865 годзе ён купіў вялікі маёнтак і вёску Хоркуўка. Там ён усталяваў яшчэ адзін нафтаперапрацоўчы завод. Атрымаўшы адно з найбуйнейшых станаў у Галічы, Лукасевіч спрыяў развіццу нафтавай прамысловасці. Ён даў сваё імя для некалькіх нафтаздабываючых прадпрыемстваў, у тым ліку нафтавых свідравінаў. Ён таксама стаў рэгіянальным дабрадзеям і заснаваў курорт у горадзе Бубрка, капліцу ў Хоркуўцы, і вялікую царквы ў Жэнчыне.

Як адзін з найвядомейшых бізнесменаў свайго часу, Лукасевіч быў абраны дэпутатам Галіцкага Сейма. У 1877 годзе ён таксама арганізаваў першы Кангрэс нафтавай прамысловасці і заснаваў нацыянальную нафтавае таварыства. Ігнацы Лукашэвіч памёр у Хоркуўцы 7 студзеня 1882 ад пнеўманіі і быў пахаваны на маленькіх могілках у Жэнчыне, побач з Гатычнай адраджэннай царквой, якую ён фінансаваў. Лукасевіч ажаніўся ў 1857 годзе, яго пляменніца Гонората Стахестка пасля страты сваёй дачкі, Мар’яны, пара ўдачарыла Валянціну Антаневіч.

Цытаты
------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Гэтая вадкасць - гэта будучыя багацце краіны, гэта дабрабыт і росквіт яе жыхароў, гэта новыя крыніца даходаў для бедных, і новы галіна прамысловасці, якая прынясе багаты плён". – 1854 | "|

Заўвагі
-------

1. 1 2  Jan Józef Ignacy Łukasiewicz // Internetowy Polski Słownik Biograficzny<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96022943'></a>
2. ↑  Frank, Alison Fleig (2005). *Oil Empire: Visions of Prosperity in Austrian Galicia (Harvard Historical Studies)*. Harvard University Press. ISBN 0-674-01887-7.
3. ↑  Warsaw University timeline Архівавана 19 мая 2007.
4. ↑  Aleksandra Ziolkowska-Boehm (2013). *The Polish Experience through World War II: A Better Day Has Not Come*. Lexington Books. p. 22. ISBN 1498510833.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · IPSB: jan-jozef-ignacy-lukasiewicz · Sejm-Wielki.pl · Geni.com · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 124571042 · ISNI: 0000 0000 2463 5327 · LCCN: n85260667 · NKC: xx0274935 · NLP: a0000001184040 · NTA: 262597489 · NUKAT: n2004034686 · VIAF: 30474248 |

 |