recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Хвоі** (*Pinales*, у мінулым — *Coniferales* (шышканосныя)) — парадак раслін з класу Хвойныя (*Pinopsida*), які змяшчае усіх сучасных прадстаўнікоў хвойных раслін: кедр, хвою, елку, піхту, лістоўніцу, секвою, кіпарыс, ядловец і ціс. Вядомыя, аднак, некаторыя выкапні хвойных раслін, якія не адносяцца да парадку *Pinales*.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

У жыццёвым цыкле дамінуе спарафіт. Адметнай асаблівасцю гэтых раслін з’яўляецца рэпрадуктыўная структура, вядомая пад назвай «шышка». На спарафіце ўтвараюцца жаночыя і мужчынскія шышкі. У пыльніках, якія фарміруюцца ў мужчынскіх шышках, утвараюцца мікраспоры. Яны даюць пачатак мужчынскім гаметафітам — пылковым зярнятам. У семязачатках, якія фарміруюцца ў жаночых шышках, утвараюцца мегаспоры. Адна з іх дае пачатак жаночаму гаметафіту — першаснаму эндасперму. Пылковыя зярняты з дапамогай ветру пераносяцца на семязачаткі. Пры іх прарастанні ўтвараецца пылковая трубка, якая дастаўляе дзве нерухомыя мужчынскія гаметы — сперміі — да яйцаклеткі. З семязачатка пасля апладнення ўтвараецца семя. Прарастаючы, семя дае пачатак новаму спарафіту.

Класіфікацыя
------------

Сямействы:

* Pinaceae Spreng. ex F.Rudolphi — Хваёвыя
* Araucariaceae Henkel & W.Hochstetter — Араўкарыевыя
* Podocarpaceae Endl.
* Sciadopityaceae Luerss.
* Cupressaceae Gray, nom. cons. — Кіпарысавыя
* Cephalotaxaceae Neger
* Taxaceae Gray, nom. cons. — Цісавыя

У мінулым цісавыя (разам з Cephalotaxaceae) вылучалі ў асобны парадак *Taxales*, але апошнія генетычныя даследаванні паказалі, што прадстаўнікі гэтага сямейства монафілетычныя іншым хвойным раслінам, і цяпер яны таксама аднесены да парадку *Pinales*.

Зноскі
------

1. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 144. — 160 с. — 2 350 экз.

Літаратура
----------

* Біялогія : вучэб. дапам. для 7-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / пад рэд. В. М. Ціхамірава; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 199 с.: іл. ISBN 978-985-03-1340-9
* Жизнь растений: в 6 тт. Т. 4. Мхи. Плауны. Хвощи. Папоротники. Голосеменные растения. / под ред. И. В. Грушвицкого и С. Г. Жилина. — М.: Просвещение, 1978. — С. 350.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Universalis |
| Таксанамія | APNI · EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · Tropicos · WFO · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4041101-1 · LCCN: sh85031129 · Microsoft: 2779074356, 2908768818 · NKC: ph202628 |
**Аляксандр Канопка** (3 траўня 1787, Скалодычы (зараз напэўна Скоўдзічы) каля Слоніма — 23 красавіка 1831, Пултуск) — літоўскі, польскі і французскі ваенны дзеяч. Прадстаўнік роду Канопак гербу Навіна.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 3 траўня 1787 года ў радавым маёнтку Канопкаў у Скалодычах (зараз напэўна Скоўдзічы) каля Слоніма. Згодна польскага біяграфічнага слоўніка, Аляксандр Канопка быў сынам брыгаднага генерала Яна Канопкі, але ж, сыходзячы з датаў народзінаў абодвух, прыведзеных у тым жа слоўніку, лагічней выказаць здагадку, што Аляксандр прыходзіўся Яну малодшым братом (іначай выходзіць, што Аляксандр нарадзіўся ў сям’і Яна, калі таму было 10 год). Тым болей, ва ўспамінах Юзафа Эмануэля Працлаўскага, ўзгадана, што ў бацькоў Яна, акрамя яго, было 3 сыны і 3 дачкі.

Аляксандр Канопка з наймалодшых год прысвяціў сябе ваеннай службе. Браў удзел у напалеонаўскіх войнах. Адзначыўся ў Іспаніі, дзе даслужыўся да капітана надвіслянскіх шэвалежэр-лансьераў[pl] захапіў два штандара ў бітве пад Альбуэрай[fr] 16 траўня 1811 года, за што быў узнагароджаны Ордэнам Ганаровага Легіёна.

Пасля адрачэння імператара Напалеона і ўтварэння Каралеўства Польскага, перайшоў на рускую службу ў польскай арміі як капітан 4-м палку ўланаў[pl]. У 1819 годзе прызначаны маёрам у 1-ы ўланскі полк[pl], у 1830 годзе — падпалкоўнік у тым жа палку, з якім дыслакаваўся спачатку ў Лукаве, пазней у Уладаве Люблінскага ваяводства.

Прытрымліваўся ідэі незалежнасці ад Расійскай Імперыі, належаў да праціўнікаў тыранскіх метадаў, якімі карыстаўся вялікі князь Канстанцін[ru]. З выбухам паўстання 1830—1831 гадоў перайшоў разам са сваім палком (неўзабаве прызначаны палкоўнікам) на бок інсургентаў. Аляксандр меў добрыя арганізацыйныя здольнасці, вызначаўся прадбачлівасцю і адвагай, што неўзабаве прадэманстраваў. Падчас бітвы пад Ліўцам[pl] 13 красавіка 1831 года разбіў цэлую брыгаду расійскай кавалерыі, дзе быў лёгка паранены ў галаву і трапіў у пултускі шпіталь. За гэтае сражэнне, 17 красавіка 1831 года ўзнагароджаны Залатым крыжом Virtuti Militari.

Падчас лячэння ў шпіталі захварэў на халеру і памёр 23 красавіка 1831 года. Пахаваны на пултускіх могілках.

Сям’я
-----

Аляксандр Канопка быў жанаты з Канстанцыяй Сухадольскай, з якой меў двух дачок: Тэадору, жонку Яна Слівоўскага, і Аляксандру Вінцэнту, жонку Генрыка Асецкага. Сваяк Юліі Канопкі.

Літаратура
----------

* Чырвінскі В. Беларусь у войнах Расійскай імперыі. Асобы і падзеі, 2019.
* *Polski Słownik biograficzny* *(PSB), 1967-68. T.XIII, s. 564-565.*


| ?Аляксандр Канопка — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Аляксандр Канопка |  | Адольф Канопка[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
**Першая паліцэйская часць** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка дарэвалюцыйнага Мінска ў XIX — пачатку XX стст. Ахоплівала цэнтр горад.

Мяжа часці праходзіла па Койданаўскай вуліцы, перасякала па дыяганалі Саборную плошчу, ішла па Хрышчэнскай вуліцы да Паліцэйскага моста (цяперашні раён рэстарана «Журавінка»), правым берагам уніз па плыні Свіслачы да драўлянага моста на Ляхаўцы (знаходзіўся насупраць цяперашняй Чырвонаармейскай вуліцы), далей — па вуліцах Ляхаўскай, Ніжне-Ляхаўскай, Круглай і аднайменнаму завулку і выходзіла на Каломенскую. Напярэдадні Першай сусветнай вайны з Трэцяй часці ў склад Першай улучылі землі, што ляжалі за чыгункай, паміж Свіслаччу і Ляхаўскай вуліцай, а таксама Губернатарскі сад (парк).

У цэнтры горада пераважалі галоўным чынам шматпавярховыя камяніцы. Тут размяшчаліся дзяржаўныя і гарадскія ўстановы, банкі, кіраванні акцыянерных таварыстваў, буйныя крамы, рэстарацыі, гатэлі, навучальныя ўстановы і тэатры. Усе вуліцы, за выключэннем узбярэжных завулкаў, былі выбрукаваны, абсаджаны паабапал дарогі дрэвамі.

Толькі на жыхароў гэтай часці Мінска пашыраліся ўсе выгоды камунальных паслуг.

Літаратура
----------

* Шыбека З. В. Шыбека С. Ф. Мінск: Старонкі жыцця дарэв. горада / Пер. з рускай мовы М. Віжа; Прадмова С. М. Станюты. — Мн.: Полымя, 1994.— 341 с. [1] асобн. арк. карт.: іл. ISBN 5-345-00613-X.
Маршрут Першай транскантынентальнай чыгункі
Святкаванне ў Промантары (Юта) 10 мая 1869
Карціна Томаса Хіла «Апошні кастыль» (1881)
**Першая транскантынентальная чыгунка** ў ЗША была пабудавана ў 1860-ыя. Яна звязала чыгуначную сетку ўсходу Злучаных Штатаў з Каліфорніяй на ціхаакіянскім узбярэжжы. Чыгунка прайшла тэрыторыямі штатаў Мантана, Каліфорнія, Юта, Невада, Каліфорнія. Будаўніцтва было завершана 10 мая 1869 ударам вядомага «залатога кастыля» у горадзе Промантары (Юта).Пры гэтым была створана нацыянальная транспартная сетка, якая рэвалюцыянізавала дэмаграфію і эканоміку амерыканскага Захада. Дзякуючы гэтай сетке фургонні цягніка папярэдніх дзесяцігоддзяў аджылі свой час, замінившись на значна больш эфектыўную транспартную сістэму.

У кіно
------

* Як быў заваяваны Захад
* Аднойчы на Дзікім Захадзе
* Дзікі, дзікі Вест
* Самотны Рэйнджар

Зноскі
------

1. ↑  Ceremony at "Wedding of the Rails," May 10, 1869 at Promontory Point, Utah **(нявызн.)**(недаступная спасылка) (10 мая 1869). Архівавана з першакрыніцы 18 кастрычніка 2013. Праверана 21 ліпеня 2013.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Фраўэнкірхэ.

**Фраўэнкірхэ** (ням. Frauenkirche) — каталіцкая царква Нюрнберга, знаходзіцца на ўсходнім баку галоўнага рынку.

Царква была пабудавана на месцы разбуранай пры яўрэйскім пагроме ў 1349 годзе сінагогі і асвечана ў 1358. У 1361 годзе ў царкве хрысціўся прастолапераемнік Вацлаў IV. У гады 1442 і 1443 Генрых Траксдорф з Майнца збудаваў «сярэдні і маленькі» арган. У 1487 аднаўляліся згарэлыя ў 1466 рызніцы. У 1506-1508 Адам Крафт стварыў новы заходні франтон. Царква карэнным чынам абнаўлялася ў 1810-1816 пры Лорэнцы Ротэрмунце ў сувязі з пераўтварэннем яе ў каталіцкую парафіяльную царкву. Падчас другой сусветнай вайны будынак моцна пацярпеў: захаваліся толькі сцены падоўжнага нефа і фасада. У 1946-1953 былі праведзены рамонтныя работы, у 1989-91 і ​​2003 прыводзілася рэстаўрацыя.

Літаратура
----------

* Robert Leyh: Die Frauenkirche zu Nürnberg. Katholische Pfarrkirche Unserer Lieben Frau. Fotos Reinhard Bruckner. [Engl. Übers. der Bildunterschr.: Margaret Marks]. München; Zürich: Schnell und Steiner, 1992, 56 S. ISBN 3-7954-0721-4 (Große Kunstführer; Band 167)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нюрнберг
* Царква Фраўэнкірхэ (Frauenkirche)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ваза (значэнні).
Портлендская ваза (I ст. да н.э.)
**Ваза** — посуд вытанчанай формы, з маляўнічымі або ляпнымі ўпрыгожваннямі, выраблены з гліны, фарфору, фаянсу, шкла, хрусталю, каменя або металу. Выкарыстоўваюцца для пластычнага і каляровага ўзбагачэння інтэр’ера, часам як творы манументальна-дэкаратыўнага мастацтва (на фасадах будынкаў, агароджах).

Сярод сасудаў гэтага роду асаблівай увагі, па сваёй важнасці для гісторыі мастацтва і археалогіі, заслугоўваюць старажытнагрэчаскія размаляваныя вазы з абпаленай гліны, якія знаходзяць пераважна ў пахаваннях усюды, дзе квітнела ці куды паспела пранікнуць элінская цывілізацыя. Надзвычайнай самабытнасцю адрозніваецца і кітайскі фарфор.

Гісторыя
--------

Вядомы са старажытных часоў. У Старажытнай Грэцыі ў залежнасці ад формы і прызначэння гліняныя вазы мелі розныя назвы (амфара, кратар і інш.). Выраб і ўпрыгожванне ваз размалёўкай (вазапіс) — важная галіна антычнага мастцтва. Тэктанічная яснасць формаў, іх функцыянальная апраўданасць, гарманічнасць прапорцый зрабілі старажытнагрэчаскія вазы класічнымі ўзорамі для еўрапейскага мастацтва наступных эпох.

На Беларусі ў 18—19 ст. вазы выраблялі ганчары Слуцка, Барысава, Магілёва і інш. на радзівілаўскіх і Целяханскай фаянсавай мануфактурах.

Цяпер вазы вырабляюць на Мінскім і Добрушскім фарфоравых, Барысаўскім хрусталёвым заводах, шклозаводзе «Нёман», аб’яднанні «Беларуская мастацкая кераміка», Барысаўскім камбінаце прыкладнога мастацтва.

Відарысы ваз выкарыстоўваюцца як дэкаратыўны матыў у размалёўцы па шкле, метале, кераміцы, у ткацтве.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вазы
**Бынгкан** (тайск.: บึงกาฬ) — правінцыя ў паўночна-ўсходняй частцы Тайланда, у рэгіёне Ісан. Правінцыя знаходзіцца за 615 км на паўночны ўсход ад Бангкока. Агульная плошча правінцыі — 4305 км² і займае 52-е месца па плошчы сярод усіх рэгіёнаў краіны.

Паўночная мяжа правінцыі праходзіць па рацэ Меконг. На поўначы мяжуе з лаоскай правінцыяй Балікхамсай, на поўдні — з правінцыямі Саканакхон і Накханпханом, на ўсходзе — з правінцыяй Нангкхай.

Адміністрацыйны цэнтр — горад Бынгкан. Бынгкан — самая маладая правінцыя Тайланда. Утворана 23 сакавіка 2011 года. Да ўтварэння новай правінцыі тэрыторыі Бынгкана ўваходзілі ў склад правінцыі Нангкхай.

Зноскі
------

1. ↑   — Department of Provincial Administration.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13012489'></a>
**Першы камунальны дом** — жылы дом у Віцебску, размешчаны на Узгорскай слабадзе, на рагу вуліц Суворава (№ 17) і Савецкай (№ 21).

Гісторыя
--------

Першы камунальны дом для рабочых прамысловых прадпрыемстваў пачалі будаваць сакавіку 1926 года па праекце гарадскога архітэктара Васіля Вукалава. Для яго ўзвядзення быў знесены стары дом на рагу сучасных вуліц Савецкай і Суворава. 14 студзеня 1928 года віцебская газета «Зара Захаду» паведаміла пра падрыхтоўку да засялення дома, але з прычыны недаробак першыя жыхары ўсяліліся сюды толькі праз некалькі месяцаў.

Дом стаў першым буйным жылым будынкам у Віцебску, пабудаваным у гады савецкай улады. Фактычна з яго пачалася гісторыя сучаснага жыллёвага будаўніцтва.

Меў незвычайную для таго часу планіроўку. У крыле, якое выходзіла на Савецкую вуліцу, былі спраектаваны асобныя пакоі для адзінокіх і маласямейных з агульным калідорам. Крыло, звернутае да вуліцы Суворава, уяўляла сабой шматкватэрны дом з кватэрамі на 2-3 пакоі, абсталяванымі германскімі кухнямі і ваннымі. На першым паверсе мелася зала для сумеснага адпачынку жыхароў і сходаў.

У гады Вялікай Айчыннай вайны дом быў пашкоджаны, у 1948 годзе адноўлены. 1 студзеня 1949 года ў палове будынка, якая прызначалася для маласямейных, адкрылася гасцініца «Савецкая» (з 1990 года — «Эрыдан»), іншая палова на 24 кватэры засталася жылой. У зале для сходаў размясціўся рэстаран.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Сергей Мартинович. 5 необычных объектов Витебска возле гостиницы «Эридан»
* Першы камунальны дом (Віцебск) на сайце «Архіварта»
Адзін з лекіфаў у тэхніцы па белым фоне вазапісца Ахілеса
**Вазапісец Ахіла**, таксама **вазапісец Ахілеса** — ананімны грэчаскі вазапісец з Афін, які працаваў у сярэдзіне 5 стагоддзя да нашай эры. Яму належаць працы ў чорнафігурным, чырвонафігурным стылі і на белым фоне. Вазы вазапісца Ахіла часта ўтрымліваюць надпісы калос. Яго аўтарству прыпісваецца больш за 200 ваз.

Яго імянная ваза — амфара, упрыгожаная сцэнай, якая паказвае Ахілеса і Брысеіду, цяпер захоўваецца ў музеі Ватыкана. Амфара датуецца прыкладна 450 годам да н. э. Фігура Ахілеса вельмі падобная на працы сучаснага вазапісца скульптара Паліклета Старэйшага, асабліва на яго скульптуру «Дарыфор  (руск.) (бел.». Па некалькіх сімвалах (па адным з кожнага боку вазы), даследчыкі зрабілі выснову, што яе аўтар звязаны, магчыма, з вучнем іншага ананімнага вазапісца, вядомага пад імем Берлінскага вазапісца. Чырвонафігурная амфара *Ахілес і Брысеіда* лічыцца даследчыкамі адным з найбольш добра захаваных прыкладаў вазапісу класічнага перыяду.

Разам з амфарамі вазапісец Ахілеса ствараў роспіс для пахавальных лекіфаў у тэхніцы вазапісу па белым фоне.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* John D. Beazley: *Attic red-figure vase-painters*. Oxford 1963.
* John Boardman: *Rotfigurige Vasen aus Athen. Die klassische Zeit*, von Zabern, Mainz 1991 (Kulturgeschichte der Antiken Welt, Band 48), besonders S. 64f. und 137f. ISBN 3-8053-1262-8.
* John H. Oakley, «The Achilles Painter»
* Artcyclopedia — The Achilles Painter

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 118808745 · ISNI: 0000 0004 4887 3257 · LCCN: n86016548 · VIAF: 52485982 · ULAN: 500019489 |
**Аляксандр Камара** (27 верасня 1901, Брэслаў, пад імем *Альфонс Бернхард Качмарофскі* — 20 кастрычніка 1992, Берлін) — нямецкі мастак і танцор.

Дзяцінства і юнацтва Аляксандра Камара прайшлі ў Брэслаў. У юным узросце ён уступіў у цыркавую трупу і выступаў як лінаходзец.

Паміж 1920 і 1925 Камара вывучаў жывапіс у Дзяржаўнай акадэміі мастацтваў і рамёстваў у Брэслаў, у Ота Мюлера. З 1929 па 1930 год ён вучыўся ў школе танцаў Мэры Вігман у Дрэздэне. У харэаграфіі Вігмана для «Totenmal» Альберта Тальгофа з 1930 года ён выступаў як саліст пад сцэнічным імем Аляксандр Камараў. Разам са сваёй партнёркай Лізелор Бергман танцаваў на розных сцэнах Германіі. Падчас Другой сусветнай вайны Камара быў прызваны на службу ў якасці танцора на перадавой сцэне ў Расіі, Нарвегіі і Грэцыі. Камара схаваўся ў 1944 годзе, каб ухіліцца ад службы ў войску.

Вярнуўся ў Берлін у 1945 года. У першыя пасляваенныя гады адбылося некалькі выстаў. Дэбютаваў у чэрвені 1946 года ў Берлінскай галерэі Герда Розэна з выставай «Карціны» Аляксандра Камарава. У канцы года ён адмовіўся ад свайго сцэнічнага імя і пачаў называць сябе Камара.

У 1949 годзе Камара быў адным з сузаснавальнікаў легендарнага сюррэалістычнага кабарэ берлінскіх мастаклў «Ванная». Ён далучыўся да адноўленага Deutscher Künstlerbund у 1950 годзе і прыняў удзел у яго першай штогадовай выставе з чатырма карцінамі, у тым ліку шырокафарматнай «Ружовая дама» (1949).

Зноскі
------

1. 1 2   Праверана 22 жніўня 2017.
2. 1 2  Alexander Camaro<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 1 студзеня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
Гідрыя працы вазапісца Месагеі, Берлінскі антычны збор
**Вазапісец Месагеі** — адзін з першых вазапісцаў протаантычнай керамікі, сучаснік вазапісца Аналата.

Біяграфія
---------

Яго ўмоўная назва паходзіць ад назвы яго імянных ваз — некалькіх гідрый, знойдзеных археолагамі падчас раскопак старажытнаантычнага горада Месагея. Даследчыкі лічаць, што вазапісец Месагеі быў сучаснікам вазапісца Аналата, гады яго актыўнай дзейнасці прыпадалі прыкладна на перыяд паміж 700 і 675 да н. э. Таксама навукоўцамі выказана здагадка, што ён мог быць вучнем познегеаметрычнага майстра вазапісца Стататуса і настаўнікам познепротаатычнага вазапісца Паліфема  (англ.) (бел..

Адна з самых вядомых работ майстра — гідрыя, на шыйцы якой намаляваныя танцуючыя жанчыны, а на асноўным корпусе — фігура мужчыны са сфінксамі. Гэтая гідрыя захоўваецца цяпер у Берлінскім антычным зборы.

Зноскі
------
**Аўгусталы** (лат.augustales) — калегія рымскіх жрацоў, у абавязкі якіх уваходзіла апекаваць культ імператара ці культ лараў. Яе членамі былі з большага багатыя вольнаадпушчанікі.
Уплывовыя і масавыя пры Юліях-Клаўдзіях і Флавіях, гэтыя калегіі фактычна спынілі існаванне ў эпоху пераваротаў канца II стагоддзя.

Брацтва аўгусталаў
------------------

Узнікла ў 14 годзе н.э. пасля смерці і апафеозу Актавіяна Аўгуста, каб юрыдычна замацаваць культ Аўгуста, які фактычна склаўся пры яго жыцці, і распаўсюдзіць народнае шанаванне на ўсю сям'ю Юліяў-Клаўдзіяў. Першая калегія з 25 членаў складалася з чатырох членаў сям'і — імператара Тыберыя, Клаўдзія, Друза Малодшага, Германіка: «21 арыстакрат самай блакітнай крыві і белай косці, з чатырма прынцамі на чале, абслугоўваюць дынастычную ідэю ў вярхах грамадства». Пасля, склад быў пашыраны да 28 членаў, уключаючы чацвярых з імператарскага роду.

Ордэн быў прыраўнаваны да чатырох вышэйшых жрэцкіх калегій Рыма (пантыфікі, аўгуры, квіндэцэмвіры, трапезнікі). Тацыт адзначае, што рытуал аўгусталаў пры Вітэліі капіраваў не толькі прыжыццёвы культ Юлія і Аўгуста, але і рытуалы часоў легендарнага Ромула. Фактычна, са смерцю Аўгуста публічнае брацтва (*sodales*) змяніла закрыты культ роду (*gens*); пры гэтым «незалежныя» аўгусталы, якія ўвайшлі ў яго, апынуліся звязанымі з дынастыяй не толькі палітычнымі, але і сакральнымі абавязацельствамі.

Зноскі
------

1. ↑  А. В. Амфитеатров. Зверь из бездны. Кн. 3. М. «Алгоритм», 1996, c.32 ISBN 5-7287-0091-8
2. ↑  Тацыт, Гісторыя, кн. 2 ст. 95

Літаратура
----------

* Лисовый И. А. Ревяко К. А. Античный мир в терминах, именах и названиях.

| ⛭Старажытнарымская рэлігія і міфалогія |
| --- |
| Жрацы | 
Аўгуры •
Аўгусталы •
Арвальскія браты •
Вялікі пантыфік •
Вясталкі •
Гаруспік •
Калегія пантыфікаў •
Саліі •
Свяшчэнны цар •
Фецыялы •
Тыцыі •
Фламіны •
Эпулоны
 |  |
| Вераванніі рытуалы | 
Кнігі Сівіл •
Святы
(Квінкватрыі •
Кансуаліі •
Лемурыя •
Луперкаліі •
Матраналіі •
Нептуналіі •
Парэнталіі •
Сатурналіі •
Тэрэнцінскія гульні •
Цэрэаліі •
Ювеналіі) •
Храм •
Аўспіцыі
 |
| Галоўныя багі | 
Апалон •
Венера •
Веста •
Вулкан •
Дыяна •
Квірын •
Марс •
Меркурый •
Мінерва •
Нептун •
Плутон •
Цэрэра •
Юнона •
Юпітэр
 |
| Іншыя багі,бажаствы і духі | 
Анона •
Белона •
Добрая багіня •
Вагітан •
Дыяскуры •
Кібела •
Конс •
Купідон •
Лары •
Опс •
Оркус •
Рома •
Сатурн •
Сол •
Тэлус •
Фаўн •
Янус •
Прыяп •
Пенаты
 |
| Персаніфікацыя | 
Ангерона •
Віртус •
Канкордзія •
Хонас •
Фартуна
 |
**Аўгуст Якабсан** (1904 — 1963) — эстонскі пісьменнік, дзяржаўны і партыйны дзеяч. Заслужаны пісьменнік Эстонскай ССР (1945). Народны пісьменнік Эстонскай ССР (1947).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 20 жніўня (2 верасня) 1904 года ў пасёлку Раэма (цяпер — Пярнумаа, Эстонія) у сям’і фабрычнага рабочага. Вучыўся ў гімназіі, сродкі на вучэнне зарабляў на торфараспрацоўках, у порце, на лясных складах. У апошнім класе гімназіі, у 1925 годзе, пачаў пісаць свой першы раман «Прыгарад бедных грэшнікаў»: кніга пра гарадскую беднату, насычаная аўтабіяграфічным матэрыялам. Раман быў надрукаваны ў 1927 годзе. Пасля заканчэння гімназіі будучы пісьменнік паступіў у Тартускі ўніверсітэт: вывучаў палітэканомію, затым медыцыну.

У першы перыяд творчасці, да далучэння Эстоніі да СССР, Якабсан напісаў некалькі раманаў, шмат аповесцей і апавяданняў з жыцця эстонскіх рабочых, інтэлігенцыі і буржуазіі, востра крытыкуючы буржуазны лад. Аднак творы гэтага перыяду поўныя безвыходнасці, з элементамі натуралізму.

Устанаўленне Савецкай улады ў Эстоніі адбілася на творчасці пісьменніка. Ён актыўна ўдзельнічаў у будаўніцтве маладой саюзнай рэспублікі. Авалодаўшы метадам сацыялістычнага рэалізму, ён таленавіта адлюстроўваў складаныя працэсы, якія адбываліся ў краіне. П’еса «Жыццё ў цытадэлі» (1946) паказвае ідэйны рост эстонскай інтэлігенцыі, п’еса «Барацьба без лініі фронту» (1947) адлюстроўвае барацьбу эстонскага пралетарыяту ў 1920-х гадах. Пераадоленні буржуазных перажыткаў у свядомасці людзей прысвечана п’еса «Ржаўчына» (1947). Класавую барацьбу ў эстонскай вёсцы, якая ўступіла на шлях калектывізацыі, аўтар адлюстроўвае ў п’есе «Наша жыццё» (1948). У тым жа годзе напісана п’еса «Два лагеры» аб сутыкненні двух светапоглядаў, камуністычнага і буржуазнага, прафашысцкага, у асяроддзі эстонскай інтэлігенцыі. П’еса «Будаўнік» (1949) расказвае пра пасляваеннае аднаўленне гаспадаркі.

Зноскі
------

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011. Праверана 31 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
2. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 1 студзеня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12418770c · GND: 123163161 · ISNI: 0000 0000 8391 4174 · LCCN: n82249366 · NKC: kup19950000043263 · NUKAT: n2013178665 · SUDOC: 033308411 · VIAF: 69019045 |

 |
Парафін
**Парафі́н** (ад лац.: parum — мала і лац.: affinis — роднасны) — сумесь насычаных вуглевадародаў (алканаў) саставу ад С18Н38 да С35Н72. Можа ўтрымліваць цыклічныя вуглевадароды.

Адкрывальнікам парафіну быў Карл фон Райхенбах.

Уласцівасці
-----------

Бясколернае крышталічнае рэчыва, тлустае навобмацак, без паху. Шчыльнасць 0,880—0,915 г/см³ (пры 15 °C). Тэмпература плаўлення 40—65 °C. Не раствараецца ў вадзе і этаноле, раствараецца ў большасці арганічных растваральнікаў, мінеральных маслах. У звычайных умовах устойлівы да кіслот, шчолачаў, галагенаў. Акісляецца азотнай кіслатой, кіслародам паветра (пры 140 °C) у прысутнасці каталізатараў да тлустых кіслот. Рэагуе з хлорам з утварэннем хлорпарафінаў.

Парафін — гаручае рэчыва (тэмпература ўспышкі не ніжэй 160 °C, тэмпература самазагарання не ніжэй 300 °C).

Атрыманне
---------

Парафін атрымліваюць з нафты, азакерыту, аднаўленнем аксіду вугляроду (II) вадародам. Па ступені ачысткі падзяляецца на высокаачышчаны, ачышчаны і неачышчаны. Усе гатункі парафіну не павінны мець паху і ўтрымліваць бензапірэн.

Выкарыстанне
------------

Парафін выкарыстоўваецца ў вытворчасці карбонавых кіслот, паперы, гумавых вырабаў, свечак, алоўкаў, тавараў бытавой хіміі, пластычных змазак, у якасці электраізаляцыйнага матэрыялу і інш. Таксама парафін выкарыстоўваецца ў медыцыне, харчовай прамысловасці.

Зноскі
------

1. ↑  Рейхенбах, Карл // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
2. 1 2 3  Хімічны слоўнік навучэнца: Дапам. для вучняў / Б. Н. Качаргін, В. М. Макаррэўскі, Л. Я. Гарнастаева, В. С. Аранская. — Мн.: Народная асвета, 2003. — С. 177. — 287 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-12-0621-8.
3. 1 2 3 4  Артыкул на сайце ХиМиК.ру  (руск.)

Літаратура
----------

* Парафін // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. С. 93—94.
* Хімічны слоўнік навучэнца: Дапам. для вучняў / Б. Н. Качаргін, В. М. Макаррэўскі, Л. Я. Гарнастаева, В. С. Аранская. — Мн.: Народная асвета, 2003. — С. 177. — 287 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-12-0621-8.
* ГОСТ 23683-89 Парафины нефтяные твердые. Технические условия.  (руск.)
* Парафин // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Артыкул на сайце ХиМиК.ру  (руск.)
* *Парафин (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Парафін

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4173263-7 · LCCN: sh90001517 · Microsoft: 2778927798 · NDL: 00569042 · NKC: ph475845 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Джакамеці.

**Аўгуста Джакамеці** (іт. Augusto Giacometti, 16 жніўня 1877, Стампа — 9 чэрвеня 1947, Цюрых) — швейцарскі мастак.

Жыццё і творчасць
-----------------

Аўгуста Джакамеці з’яўляўся буйным прадстаўніком постмадэрнізму і постсімвалізму, быў майстрам вітража і манументальнага насценнага жывапісу, а таксама плакатнага мастацтва. Быў членам сям’і мастакоў, скульптараў і архітэктараў Джакамеці, стрыечны брат мастака Джавані Джакамеці.

Джакамеці займаўся маляваннем з дзяцінства. Вывучаў жывапіс з 1894 па 1897 год у цюрыхскай Школе прыкладнога мастацтва, затым — у Парыжы і ў Фларэнцыі. З 1915 года жыў у Цюрыху.

У Цюрыху ўступіў у масонскую ложу Вялікай швейцарскай ложы Альпіна.

Першы вялікі свой заказ А. Джакамеці атрымлівае на роспіс прыёмнай залы ў паліцэйскім упраўленні Цюрыха (Джакамеці-хол). У 1929 годзе мастак стварыў каляровыя вітражы для лютэранскай царквы ў Фраўэнфельдзе (кантон Тургаў). У 1937 годзе зрабіў вітражы для хору ў царкве Адэльбадэн. Мастак выкарыстоўваў у сваіх творах яркія, зіхатлівыя фарбы.

Аўгуста Джакамеці з’яўляецца адным з першых мастакоў XX стагоддзя, якія спрабавалі працаваць у стылі бесперадметнага, абстрактнага мастацтва.

Зноскі
------

1. ↑  Augusto Giacometti<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Augusto Giacometti — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  Augusto Giacometti<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
4. ↑  Antonio Augusto Giacometti — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q683543'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2256716'></a>
5. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>
6. ↑  RKDartists<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Brockhaus · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 14974698w · CiNii: DA16820444 · GND: 11869460X · ICCU: TO0V400163 · ISNI: 0000 0001 0877 1342 · LCCN: n82074039 · NKC: hka20231174746 · NTA: 072897139 · NUKAT: n2009132824 · SUDOC: 075774887 · VIAF: 19954395 · ULAN: 500021952 |

 |
Першы двор Пражскага Граду

**Першы двор** або **Ганаровы двор** (чэшск.: První nádvoří Pražského hradu) — адзін з чатырох двароў Пражскага Граду. Уяўляе сабой парадны курданёр, які фарміруе ўваход з Градчанскай плошчы ў Пражскі Град.

Першы двор знаходзіцца на месцы, дзе калісьці існаваў глыбокі яр, які адлучаў Градчаны ад Пражскага Граду; злучаліся яны толькі праз некалькі мастоў. Падчас кіравання Марыі Тэрэзіі прыдворныя архітэктары Нікола Пакасі  (англ.) (бел. і Ансельм Лураго  (ням.) (бел. засыпаўшы яр у 1763—1771 гг. утварылі вялікі разраўнаваны пляц. На яго тэрыторыі былі ўзведзены тры будынкі ў венскім стылі, якія ўтварылі П-падобную прастору. З узвядзеннем Новага палаца і іншых будынкаў, што ўтварылі Другі двор, Пражскі Град пераўтварыўся ў пышную імператарскую рэзідэнцыю. Ігнацам Платцэрам  (чэшск.) (бел. была створана барочная агароджа са скульптурамі Гігантаў на пілонах, якія абрамляюць уваходны праём. У Другі двор вядзе Маціяшава брама  (чэшск.) (бел..

Градская варта
Двор выкарыстоўваецца для ўрачыстай сустрэчы высокіх гасцей прэзідэнта Чэшскай Рэспублікі з удзелам Градскай варты  (чэшск.) (бел.. У Паўднёвым і Паўночным крылах і ў наш час існуюць залы для прыёму высокіх гасцей. Заходняе крыло служыць для афіцыйных цырымоній.

Літаратура
----------

* Прага. — Флоренция: Bonechi, 2009. — (Золотая книга). — ISBN 978-88-476-2412-2.
* VLČEK, Pavel, a kol. Umělecké památky Prahy. Pražský hrad a Hradčany. Praha : Academia, 2000. 521 s. ISBN 80-200-0832-2. s. 17-21, 24, 26, 185, 192.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Першы двор

| Двары Пражскага Граду |
| --- |
| 
Першы двор · Другі двор · Трэці двор · Чацвёрты двор
 |
**Віктар Валянцінавіч Рудскі** (нар. 10 мая 1951, сяло Каргасок, Томская вобласць) — доктар геаграфічных навук (з 1997), прафесар (з 1998).

Біяграфія
---------

У 1973 годзе скончыў кафедру агульнай геаграфіі геолага-геаграфічнага факультэта Томскага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1978—1981 гг. праходзіў навучанне ў аспірантуры ў Інстытуце геаграфіі Сібіры і Далёкага Усходу Сібірскага аддзялення Акадэміі навук СССР.

Дэкан геаграфічнага факультэта Алтайскага дзяржаўнага ўніверсітэта (з 1989 г.), прарэктар па навуковай рабоце Алтайскага дзяржаўнага ўніверсітэта (з 1997), прарэктар па навуковай рабоце Смаленскага гуманітарнага ўніверсітэта (2003—2005). З 1 верасня 2010 года В. У. Рудскі — загадчык кафедры эканамічнай тэорыі Баранавіцкага дзяржаўнага ўніверсітэта. Лістапад — снежань 2010 года — запрошаны прафесар Універсітэта Марціна-Лютэра Галле-Вітэнберга, Германія.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Рудский Виктор Валентинович Архівавана 16 верасня 2013. // Сайт «Учёные Росии»  (руск.)
**Ваўкавыскі дзяржаўны аграрны каледж** (**ВДАК**) — сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова ў г. Ваўкавыск. Размешчаны па адрасе вул. Перамогі, 52.

Гісторыя
--------

**Ваўкавыскі ветэрынарны тэхнікум** адкрыты ў 1956 годзе на базе Ваўкавыскай аднагадовай сельскагаспадарчай школы па падрыхтоўцы загадчыкаў жывёлагадоўчымі фермамі і малодшых ветфельчараў. У 1960 годзе перайменаваны ў **Ваўкавыскі зоаветэрынарны тэхнікум**, у 1979 годзе ў **Ваўкавыскі саўгас-тэхнікум**. З 1997 года — **Ваўкавыскі сельскагаспадарчы тэхнікум**.

У 2002 годзе тэхнікум ператвораны ў Ваўкавыскі дзяржаўны аграрны каледж. За перыяд існавання ўстановай адукацыі падрыхтавана 13354 спецыялістаў аграрна-прамысловага комплексу.

У 1953—1962 гадах пасаду дырэктара займаў Іван Георгіевіч Арэстаў.

Зноскі
------

1. 1 2  История возникновения и деятельности учреждения аграрный колледж Архівавана 11 жніўня 2017.
2. ↑  История кафедры фармакологии и токсикологии (руск.) // Сайт ВДАВМ

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
Аўгустава дарога
**Аўгустава дарога** (лац.: Via Augusta, іншыя назвы: *Via Herculea* і *Via Exterior*) — адна з рымскіх дарог на ўсходнім узбярэжжы Пірэнейскага паўвострава, найдаўжэйшая (1500 км) у Рымскай Іспаніі. Аўгустава дарога з'яўлялася працягам Даміцыевай дарогі з Рыма да Кадыса на поўдні сучаснай Іспаніі і пралягала ўздоўж Міжземнага мора.

Віа Аўгуста злучала наступныя гарады: Гадэс (Кадыс), Новы Карфаген (Картахена), Валенціа (Валенсія), Сагунт (Сагунта), Таракон (Тарагона), Барсіна (Барселона), Герунда (Херона). У горадзе Мартарэль дарога перасякае раку Льябрэгат па мосту Д'ябла, які быў пабудаваны ў Сярэднявеччы на падмурку антычнага рымскага моста.

Раней дарога звалася *Via Herculea* або *Via Heraclea* (Геркулесава дарога), Ганібалава дарога і *Via Exterior*, але была пераназвана ў гонар Актавіяна Аўгуста дзякуючы пашырэнню і паляпшэнням, праведзенымі падчас кіравання Аўгуста. Асабліва ў гады з 8 па 2 да н.э. Аўгустава дарога стала асноўнай транспартнай і гандлёвай воссю паміж рымскімі правінцыямі, гарадамі і портамі на Міжземным моры.

Галерэя
-------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Аўгустава дарога на Вікісховішчы |

* Рэшткі дарогі ў СагунтаРэшткі дарогі ў Сагунта
* Мадэль Аўгуставай дарогі ў ТараконеМадэль Аўгуставай дарогі ў Тараконе
* Скрыжаванне Аўгуставай і Даміцыевай дарог у ПанісараСкрыжаванне Аўгуставай і Даміцыевай дарог у Панісара

| Рымская імперыя | Рымскія дарогі |
| --- |
|  | 
Via Aemilia | Via Aemilia Scauri | Via Agrippa | Via Amerina | Via Anicia | ✰ Via Appia | Via Aquillia | Via Aquitania | Via Asturica Burdigalam | Via Augusta | Via Augusta Pretoria | Via Aurelia | Via Bracara Asturicam | Via Cassia | Via Claudia Augusta | Via Clodia | Via Confluentana | Via Corsica | Via Decia | Via Delapidata | Via Devana | Via Domitia | Via Domitiana | Via Egnatia | Via Fenollentis | Via Flaminia | Via Gallica | Via Julia Augusta | Via Labicana | Via Latina | Via Lusitanorum | Via Mala | Via Militaris | Via Ostiensis | Via Popilia | Via Postumia | Via Salaria | Via Traiana | Via Traiana Nova | Via Valeria | Via Vallespiri
 |
**Вялікая Лаба** (кабард.-чарк. Лабэшхуэ, карач.-балк. Уллу Лаба) — рака ў Расіі, працякае па тэрыторыі Карачаева-Чаркесіі і Краснадарскага краю, правы складнік ракі Лаба (басейн Кубані). Даўжыня ракі - 127 км, плошча вадазбору - 1730 км².

Бярэ пачатак у ледніках гары Пшыш (3790 м) ля перавала Лаба на мяжы з Абхазіяй. Прымае ў сябе шэраг прытокаў. Правы прыток Пхія (бярэ пачатак на ледавіку гары Закын-Сырт, вышынёй 3097 м).

Левыя прытокі: Санчара, Макера, Мамхурц, Дамхурц, Закан (бярэ пачатак на ледніках Галоўнага Каўказскага хрыбта), Бескес.

Зноскі
------

1. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>
2. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8). — карта Карачаева-Чаркесіі
**Віктар Бенядзіктавіч Вальтар** (15 (28) ліпеня 1902, Дзвінск — 4 красавіка 1931, Даўгаўпілс; Псеўданімы: *Янка Палын*) — беларускі празаік і паэт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і краўца. У часы 1-й сусветнай вайны разам з сям'ёй быў бежанцам. Вучыўся ў Харкаўскім рэальным вучылішчы, па вяртанні на радзіму ў 1921 годзе — у Даўгаўпілскай урадавай рускай гімназіі. У жніўні 1922 года скончыў Беларускія дзяржаўныя аднагадовыя настаўніцкія курсы. Пры падтрымцы беларускай дыяспары (найперш Кастанціна Езавітава і Сяргея Сахарава) стаў стыпендыянтам чэшскага ўраду і трапіў у Прагу, дзе паступіў на каморніцкі факультэт Чэшскага вышэйшага тэхнікума. Праз тры гады захварэў на сухоты і, не скончыўшы вучобы, вярнуўся на радзіму.

У 1926—1931 гадах працаваў у беларускіх школах Латвіі: у Плейках, Келаве, Даўгаўпілсе. З 1930 года быў дырэктарам Дадатковай беларускай школы ў Рызе. Памёр 4 красавіка 1931 года і быў пахаваны ў Даўгаўпілсе на каталіцкіх могілках.

Творчасць
---------

Дэбютаваў у 1923 годзе нарысам «Аднабочнікі», які пад псеўданімам *Янка Палын* быў надрукаваны ў ковенскім часопісе «Крывіч» (№ 4, 5). У 1924 годзе ў пражскай газеце «Студэнцкая думка» апублікаваў абразок «Песня гладыятараў». Быў актыўным супрацоўнікам газеты «Голас беларуса», апублікаваў вершы у калектыўным зборніку «Першы крок» (Рыга, 1926), альманаху «Замежная Беларусь», часопісах «Родныя гоні», «Наша доля» і «Новы Шлях». У 1930 годзе газета «Наша доля» апублікавала яго апавяданне «З-за сена», а ў 1932 годзе пад назвай «Леснікова сена» яно выйшла асобнай кнігай ў Рызе.

Напісаны ў 1920-я гады раман «Роджаныя пад Сатурнам» быў апублікаваны толькі ў 1991—1992 гадах у газеце «Голас Радзімы».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — С. 493. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 6626152502898910800004 · БАП: 135629 |
Беларуская антэкліза
**Зэ́львенска-Іўеўскі вал** — тэктанічная структура ў Зэльвенскім Дзятлаўскім і Іўеўскім раёнах Беларусі, у межах Цэнтральнабеларускага масіву Беларускай антэклізы.

У межах Зэльвенска-Іўеўскага вала па паверхні крышталічнага фундамента выдзяляюцца Зэльвенская, Дзятлаўская і Іўеўская брахіантыкліналі, якія абмежаваны ізагіпсай паверхні фундамента 0. Выяўлены свідраваннем пры геолага-здымачных работах. 

Зэльвенская брахіантыкліналь залягае ў Зэльвенскім раёне і мае субшыротнае распасціранне. Памеры 21x9 км.

Дзятлаўская брахіантыкліналь знахлдзіцца ў Дзятлаўскім раёне, мае субмерыдыянальнае распасціранне. Памеры 33x9 км.

Іўеўская брахіантыкліналь знахлдзіцца ў Іўеўскім раёне, мае субмерыдыянальнае распасціранне. Памеры 32x18 км. Паблізу г. Іўе, крышталічны фундамент знаходзіцца на глыбіні 20–30 м.

Літаратура
----------

* Дзятлаўская брахіантыкліналь // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
* Зэльвенская брахіантыкліналь // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
* Іўеўская брахіантыкліналь // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
**Грэйпфрут** (*Citrus paradisi*) — субтрапічнае вечназялёнае дрэва роду цытрус сямейства рутавых (*Rutaceae*), а таксама яго плод, які дасягае ў дыяметры 10-15 см. 

Першым грэйпфрут апісаў батанік-святар Грыфітс Х'юджас ў 1750-м годзе. Ён назваў садавіну «забароненым плодам», пазней грэйпфрут пачалі называць «маленькім шэдакам» з-за яго падабенства з памела, якое тады называлі шэдакам (ад прозвішча англійскага капітана Шэдака, які прывёз яго ў XVII стагоддзі на востраў Барбадас), а ў 1814-м годзе на Ямайцы гандляры перайменавалі плод у грэйпфрут. Пасля 1880 пачаўся хуткі рост прамысловай вытворчасці гэтай культуры ў ЗША, затым у краінах Карыбскага басейна, Бразіліі, Ізраілі і Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы), а ў XX стагоддзі грэйпфрут заняў вядучае месца на сусветным фруктовым рынку.

Плады грэйпфрута чырвонага (Citrus paradisi)
Вонкава грэйпфрут падобны да ​​апельсіна, але мякаць яго кіслейшая, з прысмакам горычы. Грэйпфрут з'яўляецца, як мяркуецца, вынікам прыроднай гібрыдызацыі апельсіна (*Citrus sinensis*) і памела (*Citrus maxima*). Пры гэтым ён значна бліжэй да другога, чым да першага. Пасля на яго аснове былі створаны танжэла (гібрыд Citrus paradisi x Citrus reticulata, 1905) і мінеола (разнавіднасць танжэла, вытворнае мандарына гатунку Dancy і грэйпфрута гатунку Duncan, 1931).

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.5: Гальцы - Дагон / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 1997. - 576 с.: іл.
**Ёнас Стаўгайціс** (літ.: Jonas Staugaitis, 20 мая 1868, Амянцішкей каля Вілкавішкіса — 18 студзеня 1952, Каўнас) — літоўскі палітык.

Біяграфія
---------

Ёнас Стаўгайціс скончыў гімназію ў Марыямпале і Варшаўскі ўніверсітэт (1887—1893), дзе атрымаў медыцынскую адукацыю. У далейшым працаваў урачом у Шакеі і займаўся грамадскай дзейнасцю.

Ёнас Стаўгайціс у 1918 годзе (сядзіць, першы злева)
У 1919 пасля абвяшчэння незалежнасці Літвы пераехаў у Каўнас, быў прызначаны начальнікам медыцынскага аддзела Міністэрства аховы здароўя. У 1920—1926 — дырэктар бальніцы, у 1922—1940 галоўны рэдактар часопіса "Medicina"  (літ.) (бел..

У 1920 Стаўгайціс быў абраны ў Сейм Літвы ад Літоўскага сялянскага саюза  (літ.) (бел. у 1920—1922 быў намеснікам старшыні партыйнай фракцыі, 2 чэрвеня 1926 абраны старшынёй Сейма.

### Ваенны пераварот у Літве (1926)

Асноўны артыкул: **Ваенны пераварот у Літве (1926)**
Пасля адстаўкі прэзідэнта Казіса Грынюса 17 снежня 1926 у час перавароту, якім кіраваў Антанас Смятона, паводле канстытуцыі стаў выканаўцам паўнамоцтваў прэзідэнта, на наступны дзень сам сышоў у адстаўку, перадаўшы паўнамоцтвы Аляксандрасу Стульгінскісу, і вярнуўся да навуковай дзейнасці.

З усталяваннем камуністычнага рэжыму не быў закрануты рэпрэсіямі.

У 1945—1949 працаваў у музеі гігіены, быў членам медыцынскага савета Літоўскай ССР.

У 1949—1951 — урач санітарна-эпідэміялагічнай станцыі, менеджар дома санітарнай асветы ў Каўнасе.

Пахаваны на Пятрашунскіх могілках у Каўнасе.

Памяць
------

На доме А. Міцкевіча ў Каўнасе, у якім Ё. Стаўгайціс жыў у 1927—1952 гг. устаноўлена мемарыяльная дошка.

Спасылкі
--------

* Біяграфія на сайце Сейма Архівавана 27 лютага 2012.

| ⛭Сцяг Літвы Прэзідэнты Літвы |
| --- |
| Першая рэспубліка | Антанас Смятона (1919—1920) • Аляксандрас Стульгінскіс (1922—1926) • Казіс Грынюс (1926) • Ёнас Стаўгайціс (в.а.) • Антанас Смятона (1926—1940) • Антанас Мяркіс (в.а.) • Юстас Паляцкіс • Ёнас Жамайціс-Вітаўтас (1949—1954, в.а.) | Сцяг Літвы |
| Другая рэспубліка | Альгірдас Бразаўскас (1992—1998) • Валдас Адамкус (1998—2003) • Раландас Паксас (2003—2004) • Артурас Паўлаўскас (в.а.) • Валдас Адамкус (2004—2009) • Даля Грыбаўскайце (2009—2019) • Гітанас Наўседа (2019-) |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 5859154260746524480009 |
**Грэгары Лемаршаль** (фр.: Grégory Lemarchal; 13 мая 1983, Ла-Тронш, Францыя — 30 красавіка 2007, Парыж, Францыя) — французскі спявак.

Біяграфія
---------

Грэгары Лемаршаль нарадзіўся ў мястэчку Ла-Тронш, недалёка ад Шамберы, дэпартамент Савоя. У два гады ў яго выявілі мукавісцыдоз.

Удзельнічаў у мясцовых тэлевізійных конкурсах (Tremplin des étoiles ў 1999 годзе) і перадачах (Graines de Stars ў 1999 годзе).

22 снежня 2004 г. стаў пераможцам чацвёртага сезону французскай Star Academy, стаўшы першым у гісторыі праекта пераможцам-мужчынам. За яго прагаласавала 80 % тэлегледачоў.

18 красавіка 2005 выйшаў яго першы альбом «Je deviens moi» (Я станаўлюся сабой).

У студзені 2006 г. ён атрымлівае прэмію — «Адкрыццё года» на NRJ Music Awards. З 9 мая па 26 мая 2006 г. ён з вялікім поспехам гастралюе па Францыі, Бельгіі і Швейцарыі. 29,30,31 мая і 24 чэрвеня Грэгары выступіў у легендарнай «Алімпіі».

У лютым 2007 ён заяўляе, што вымушаны зрабіць паўзу з-за дрэннага здароўя. Нягледзячы на гэта, запланаваны другі альбом. У пачатку красавіка ён праспяваў Vivo per lei з Элен Сегара.

У лютым 2007 года стан здароўя спевака сур'ёзна пагаршаецца, яму патрабуецца перасадка лёгкіх. 30 красавіка 2007 года ён памёр. Пахаваны на могілках мястэчка Саназ ў Савоі.

7 чэрвеня 2007 г. была афіцыйна зарэгістраваная Асацыяцыя супраць мукавісцыдоза імя Грэгары Лемаршаля — «Association Gregory Lemarchal». 18 чэрвеня 2007 г. быў прадстаўлены шырокай публіцы яго другі альбом.

Зноскі
------

1. 1 2  Grégory Lemarchal // GeneaStar<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98769076'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3100478'></a>
2. 1 2  Grégory Lemarchal // Roglo — 1997. — 8549233 экз.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q83365652'></a>

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Грэгары Лемаршаля на UniversalMusic Архівавана 19 красавіка 2006.  (фр.).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 14630332t · GND: 135407621 · ISNI: 0000 0000 7690 4461 · LCCN: no2010020927 · SUDOC: 087885239 · VIAF: 266448 |

 |
**Зэльман Маркавіч Гамзэ** (руск.: Гамзе Зельман Маркович; 30 красавіка 1907, Смаргонь — 23 кастрычніка 1965) — савецкі вучоны ў галіне гідраэнэргетыкі.

Біяграфія
---------

Скончыў Харкаўскі тэхналагічны інстытут (1931). Пасля заканчэння інстытута размеркаваны на Ленінградскі Металічны завод імя І. В. Сталіна. З 1931 па 1963 працаваў канструктарам, старшым канструктарам, кіраўніком тэхналагічнай групы канструктарскага аддзела гідратурбін. Кіраваў распрацоўкай тэхналагічнай часткі праектаў розных буйных гідратурбін, у тым ліку найбуйнейшых у свеце ў той час, адзінкавай магутнасцю 55 МВт для Рыбінскай і Угліцкай гідраэлектрастанцый (1939). У час Вялікай Айчыннай вайны працаваў у канструктарскім аддзеле завода, эвакуяванага ў г. В. Салда Свярдлоўскай вобласці (1941—1944). У 1950-я гг. кіраваў распрацоўкай тэхналагічнай часткі праектаў магутных турбін, у прыватнасці — турбін Волжскага каскаду гідраэлектрастанцый: Волжскай імя У. І. Леніна і імя ХХII з’езда КПСС адзінкавай магутнасцю 126 МВт. Мадэлі гэтых турбін былі ўдастоены Гран Пры на Міжнароднай выставе ў Брусэлі (1958).

Адначасова займаўся выкладчыцкай дзейнасцю: ва втузе чытаў курсы «Тэорыя механізмаў і машын» і «Допускі і тэхнічныя вымярэння» (1931—1941); у 1930-я гады і з 1947 г. выкладаў у Ленінградскім політэхнічным інстытуце імя М. І. Калініна. З 1963 г. прафесар кафедры турбабудаўніцтва втуза.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар артыкулаў у тэхнічных часопісах і зборніках ЛМЗ, сааўтар кнігі «Тэхналогія вытворчасці буйных гідратурбін» (1950).

Узнагароды
----------

Лаўрэат Сталінскай прэміі 1-й ступені (1946) за распрацоўку канструкцый і тэхналогіі вытворчасцей гідратурбін Угліцкай і Рыбінскай гідрастанцый. Лаўрэат Ленінскай прэміі (1959) за стварэнне паваротна-лопастной гідратурбіны для Волжскай ГЭС імя У. І. Леніна.

Зноскі
------

1. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. ↑  Czech National Authority Database Праверана 19 студзеня 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>

Спасылкі
--------

*
**Ронда** (італ.: rondo) — музычная форма, заснаваная на шматразовым чаргаванні галоўнай тэмы (рэфрэна) з эпізодамі. Рэфрэн праводзіцца ў асноўная танальнасці, эпізоды — у пабочных.

Паходзіць ад народных карагодных песень. Шырока прадстаўлена ў музыцы французскіх клавесіністаў 17-18 стагоддзяў. У класічнай музыцы выкрыштылізавалася ронда 5-часткавай структуры (з 2 эпізодамі) з больш развітой галоўнай тэмай. Венскія класікі выпрацавалі вышэйшую форму ронда (традыцыйная назва — ронда-саната), дзе асноўны прынцып рандальнасці спалучаецца з рысамі складанай трохчасткавай і санатнай форм. У форме ронда пішуцца інструментальныя п'есы, часам санатна-сімфанічных і сюітных цыклаў, радзей рамансы, оперныя арыі.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 2 : М-Я. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0153-2, С.295

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4178454-6 · LCCN: sh85115233 · Microsoft: 22930249 |