**Генрык Ібсен** (нарв.: *Henrik Johan Ibsen*, 20 сакавіка 1828, Шыен — 23 мая 1906, *Хрысціянія* (цяпер Осла)) — выдатны нарвежскі драматург.

Верш Ібсена «Я ветразь свой у свет вялікі…» пераклаў на беларускую мову Уладзімір Жылка. Мікалай Пінігін паставіў у 1984 годзе спектакль «Жанчына з мора» Генрыка Ібсена.

Біяграфія
---------

Генрык нарадзіўся ў сям’і багатага камерсанта і быў старэйшым з пяцярых дзяцей. Калі яму споўнілася восем гадоў, бацька разарыўся. У 1843 годзе Генрык пераехаў у Грымстад, дзе ўладкаваўся памочнікам аптэкара. У гэты перыяд жыцця, з’явіліся першыя вершы Ібсена. Калі яму споўнілася васемнацаць гадоў, Ібсен стаў бацькам пазашлюбнага сына, маці якога была старэйшая за Ібсена і працавала служачай. З сынам Ібсен не падтрымліваў ніякіх кантактаў.

У 1850 годзе Ібсен пераехаў у *Хрысціянію* (зараз Осла), дзе адбыўся яго першы сцэнічны дэбют у тэатры Хрысціяніі, дзе была пастаўлена яго п’еса «*Kjæmpehøien*» (Труна Гунаў). Хутка драматург пераехаў у Берген, дзе ў 1851—1857 гг. узначаліў, разам са скрыпачом *Оле Булам* тэатр «*Det Norske Theater*». У гэтым тэатры, ён працаваў як памочнік рэжысёра і як драматург. На сцэне *Det Norske Theater* былі пастаўлены шмат п’есаў Ібсена. У 1857 годзе ён пазнаёміўся з *Сюзанай Торэсен*, з якой, праз некаторы час, ажаніўся. Хутка, у іх нарадзіўся сын *Сігурд*.

Генрык Ібсен
У 1857 годзе Ібсен зноў перабраўся ў *Хрысціянію*, дзе атрымаў пасаду кіраўніка тэатру Хрысціяніі «*Norske Theater*» (які разарыўся ў 1862 годзе). Перыяд 1857—1864 гг. стаў самым цяжкім перыядам у жыцці пісьменніка. Яго незадаволенасць пазіцыяй Нарвегіі, якая не дапамагла Даніі ў вайне з Прусіяй, а таксама фінансавыя цяжкасці сям’і прывялі да таго, што Ібсен вырашыў пакінуць краіну. Атрымаўшы фінансавую дапамогу ад нарвежскага парламента, драматург, разам з сям’ёй, пераехаў на поўдзень. Наступныя 27 гадоў ён жыў у Італіі і Германіі.

Менавіта ў Італіі адбыўся літаратурны пералом у творчасці Ібсена. Там была напісаны п’есы «*Brand*» і «*Peera Gynta*». У 1868 годзе Ібсен пераехаў у Манака, а праз некалькі год, у 1875 годзе, у Дрэздэн. Там так сама былі створаны лепшыя творы Ібсена, такія як «*Nora*», «*Дзікая качка*» і «*Hedda Gabler*». У 1879 годзе Ібсен вярнуўся ў Нарвегію, ўжо як вядомы драматург. Яго п’есы пачалі ставіць у тэатрах усёй Еўропы, а праблемы, якія ўздымаў Ібсен, выклікалі бурныя дэбаты ў нарвежскага грамадства. Апошнія гады жыцця Ібсен правёў у Хрысціяніі, дзе стаў адным з самых знакамітых жыхароў.

Творчасць
---------

Першыя творы Ібсена з’явіліся ў 1850 годзе, калі ён напісаў вершы і драму са старажытнарымскай гісторыі «*Catilina*», матывы якой адлюстроўваюць рэвалюцыйныя падзеі ў Еўропе таго часу. Драма выйшла пад псеўданімам і поспеху не атрымала.

Бергенскі перыяд жыцця пісьменніка супадае з захапленнем палітычным нацыяналізмам і скандынаўскім фальклорам. У гэты час з’явіліся «сярэднявечныя» п’есы «*Fru Inger til Østeraad*» (1854 г.), «*Gildet paa Solhoug*» (1855—1856 г.г.), якія праславілі яго, «*Olaf Liljekrans*» (1856 г.), «*Hærmændene paa Helgeland*» (1857 г.)
У 1862 годзе Ібсен напісаў твор «*Камедыя кахання*», у якой адлюстравана сатырычная карціна мяшчанска-чыноўнікага жыцця Нарвегіі. У драме «*Барацьба за прастол*» (1864 г.), пісьменнік паказаў перамогу героя, які выконваў прагрэсіўную гістарычную місію. У 1860 — пачатку 1870-х гг. Ібсен чакае руйнавання старога свету і ў драме пра Юліана Адрачэнца «*Кесар і галілеянін*» (1873 г.), ён сцвярджае будучую ўзаемасувязь духоўнага і цялеснага пачаткаў у чалавеку.

Адной з самых папулярных п’ес Ібсена стала п’еса «*Лялечны дом*» (Et Dukkehjem, 1879 г.), якая выкрывае мяшчанскі сямейны лад жыцця.

Першая драма, напісаная Ібсенам пасля «Лялечнага дома» — «*Прывіды*» (Gengangere, 1881 г.), выкарыстоўвае матывы «Бранда»: рэлігія і ідэалізм, але крытыкі выкрываюць значны ўплыў французскага натуралізму.

У позніх творах пісьменніка ўскладняецца падтэкст, узрастае тонкасць псіхалагічнага малюнка. Тэма «моцнага чалавека» высоўваецца на першы план. Ібсен становіцца бязлітасным да сваіх герояў. Прыкладам могуць быць п’есы — «*Будаўнік Сольнес*» (Bygmester Solness, 1892 г.), «*Юн Габрыэль Боркман*» (John Gabriel Borkman, 1896 г.).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  *Haave J.* Familien Ibsen — Telemark Museum, 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q97195660'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4591014'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q30124382'></a>
2. 1 2  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
3. ↑   Праверана 27 кастрычніка 2017.
4. ↑  Internet Movie Database — 1990.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
5. ↑  Галасы з-за небакраю: анталогія паэзіі свету ў беларускіх перакладах ХХ ст. Склад. М. Скобла. — Мн.: Лімарыус 2008. — 896 с.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Генрык Ібсен

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Discogs · Filmportal · Internet Broadway Database · Internet Movie Database · International Music Score Library Project · MusicBrainz · Project Gutenberg · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Universalis · Сучаснай Украіны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · gravsted.dk · WikiTree · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10098268 · BIBSYS: 90061718 · BNC: a10426085 · BNE: XX883971 · BNF: 119081540 · CALIS: n2004361109 · CiNii: DA00825835 · CONOR: 8083043 · EGAXA: vtls000981846 · GND: 118555286 · GTAA: 113259 · ICCU: CFIV008640 · ISNI: 0000 0001 2138 5710 · LCCN: n79070050 · LNB: 000011741 · NDL: 00444186 · NLC: 000101757 · NKC: jn19990003874 · NLA: 35217716 · NLG: 61886 · NLP: A11805158 · NSK: 000032016 · NTA: 068982550 · NUKAT: n93080299 · PTBNP: 23683 · LIBRIS: 205319 · SUDOC: 027325032 · VIAF: 71378383 · ULAN: 500330924 |

 |