recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Грын-Рывер.

**Грын-Рывер** (англ.: Green River) — рака ў цэнтральнай частцы штата Кентукі, ЗША. Левы прыток ракі Агая. Даўжыня 618 км; плошча басейна — каля 25 400 км². Рака была названая ў гонар Натаніэля Грына, амерыканскага генерала і ўдзельніка вайны за незалежнасць ЗША.

Грын-Рывер працякае праз нацыянальны парк Мамантава пячора. Упадае ў раку Агая на вышыні 104 м над узроўнем мора. Асноўныя прытокі: Барэн, Ноўлін, Понд і Руж.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Грын-Рывер (прыток Агая)

1. ↑  U.S. Geological Survey Geographic Names Information System: Licking River
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Горнава.

**Горнава** (**Горнава-2**) — вадасховішча ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці. Пабудавана ў 1987 г. па праекту Палессегіправадгаспа. Знаходзіцца ў 8 км ад горада Пінска, побач з вёскай Горнава (на паўночна-заходняй мяжы вёскі).

Агульныя звесткі
----------------

Вадасховішча было пабудавана ў мэтах звільгатнення навакольных зямель і рыбаразвядзення.

Вадасховішча з’яўляецца наліўным, з сезонным рэгуляваннем. Напаўняецца за кошт сцёка вады з польдараў «Горнава», «Горнава-2», «Плешчыцы».

У заходняй частцы вадасховішча пакінута выспа, да якой пабудаваны пешаходны мост. На выспе маюцца малыя формы архітэктуры (у закінутым стане на красавік 2018 г.).

Поўны аб’ём вадасховішча дасягае 1,04 млн м³. Плошча вадазбора — 48,04 км.

Збудаванні
----------

Гідравузел складаецца з наступных збудаванняў:

1. Дамба — земляная, даўжынёй 3680 м, насыпная, пашыранага профілю; заклад адхонаў: верхавога — 1:5, нізавога — 1:3.
2. Водазброс — трубчасты, дыяметрам 1,4 м, з агалоўкам каўшовага тыпу, забяспечвае расход вады 10,1 м³/сек.
3. Водавыпуск — трубчасты, тыповы, даўжыня трубы — 127 м, дыяметр — 0,3 м, разлічаны на пропуск вады з напорам 1,5 м³/сек.
4. Тры насосныя станцыі

За эксплуатацыю вадасховішча адказвае УП «Пінскае ПМС».

Вадасховішча выкарыстоўваецца ў сельскагаспадарчых мэтах для звільгатнення зямель.
З’яўляецца папулярным месцам адпачынку, летняй і зімовай лоўлі рыбы.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Горнава (вадасховішча)
* Вадасховішча на сайце Feeder.by(недаступная спасылка)
* Горнава на Вікімапіі
**Крыстафер Рычард Віні Невінсан** (англ.: Christopher R. W. Nevinson; 13 жніўня 1889, Лондан — 7 кастрычніка 1946) — англійскі мастак.

Бацькам Крыстафера быў вядомы радыкальны журналіст, маці — актывістка фемінісцкага руху. Жывапіс будучы мастак вывучаў у лонданскай *Школе прыгожых мастацтваў Слейд*, пасля яе заканчэння працаваў у Парыжы журналістам і шмат маляваў. Быў вядомай фігурай у французскім авангардзе пачатку XX стагоддзя. У 1911 годзе К. Невінсан адкрывае для сябе кубізм, які аказаў уплыў на ўсю наступную творчасць мастака. У перыяд перад пачаткам Першай сусветнай вайны захапляецца вартыцызмам і футурызмам. Яшчэ падчас вучобы ў школе Слейд Невінсан знаёміцца ​​і завязвае сяброўскія адносіны з лідарам італьянскіх футурыстаў Тамаза Марынеці і заснавальнікам англійскага варыянту футурызму пад назвай *вартыцызм* Уіндэмам Льюісам.

У 1914 годзе, з пачаткам вайны, К. Невінсан, пацыфіст па перакананнях, добраахвотна запісваецца ў медыцынскую часць — каб не браць у рукі зброю. Пасля адпраўкі яго падраздзялення ў Францыю служыць шафёрам і санітарам на фронце, затым — у Трэцім генеральным шпіталі ў Лондане. У 1916 годзе, пасля захворвання на рэўматычную ліхаманку, дэмабілізаваны з воінскай службы як інвалід. Падчас медыцынскай рэабілітацыі мастак напісаў некалькі карцін пра франтавое жыццё, пасля чаго ён быў у 1917 годзе пасланы на Заходні фронт у якасці «ваеннага мастака». У перыяд паміж 1917 і 1918 гадамі К. Невінсан напісаў 60 «франтавых» палотнаў, некаторыя з якіх былі прызнаныя настолькі скандальнымі, што не выстаўляліся.

Зноскі
------

1. 1 2   Праверана 22 жніўня 2017.
2. 1 2  Christopher Richard Wynne Nevinson<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz · Internet Speculative Fiction Database · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Brockhaus · Оксфардскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 3122266 · BNC: a10918206 · BNF: 136176098 · CONOR: 51990115 · GND: 122101669 · ISNI: 0000 0000 6654 4589 · LCCN: n86139912 · NTA: 204046904 · PTBNP: 1574661 · LIBRIS: 220130 · SUDOC: 056585314 · VIAF: 44474596 · ULAN: 500031355 |

 |
**Крыстафер Чараповіч** (нар. 15 верасня 1991, Гётэбарг, Швецыя) — шведскі баскетбаліст.

Кар’ера
-------

З 2010 па 2014 гады выступаў у NCAA за каманду коледжа Дэвідсан, набіраючы ў апошнім сезоне 8.8 ачка і 4.3 падбора ў сярэднім за 25 хвілін на пляцоўцы. Форвард не быў абраны на драфце НБА-2014 і вырашыў пачаць прафесійную кар’еру ў Еўропе.

Першым прафісійны клубам баскетбаліста стаў шведскі «Сёдэртэлье Кінгз». У ім ён правёў два сезона — з 2014-га па 2016-ы, двойчы пры гэтым стаўшы чэмпіёнам краіны. Сезон 2016/17 пачынаў у польскім «Кросна», дзе ў 20 матчах набіраў 17.7 ачка і 6.9 падбора, атакуючы з далёкай дыстанцыі з 49 % рэзультатыўнасці. У лютым 2017 года прыняў вырашэнне перайсці ў іспанскую «Андору». У чэмпіянаце Іспаніі ён згуляў 13 матчаў, дапамагаючы камандзе 5.3 ачкамі і 2.5 падборамі.

У 24 гады Крыстафер Чараповіч дэбютаваў у складзе зборнай Швецыі ў кваліфікацыі на чэмпіянат Еўропы-2017. Форвард узяў удзел ва ўсіх чатырох матчах супраць Расіі ды Босніі і Герцагавіны, набіраючы ў сярэднім 8.8 ачка і 4.3 падбора за 24 хвіліны на пляцоўцы. На жаль, зборная Швецыі не прабілася на Еўрабаскет.

У 2017 годзе падпісаў кантракт з баскетбольным клубам «Цмокі-Мінск»..

Зноскі
------

1. ↑  College Basketball at Sports-Reference.com Праверана 28 ліпеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q100311335'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18002875'></a>
2. ↑  З лёгкім форвардам падпісаны аднагадовы кантракт!, Сайт Цмокі-Менск

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | ACB (ігрок) · Basketball-Reference.com (Еўропа) · Eurobasket.com (ігрок) · RealGM (ігрок) · Sports-Reference.com (каледж) · Адзіная ліга ВТБ · РФБ · ФІБА |
**Ніжнетагільскі музей-запаведнік «Горназаводскі Урал»** — музейнае аб'яднанне музеяў і культурных аб'ектаў Ніжняга Тагіла, комплекс помнікаў спадчыны, гісторыі і культуры і аб'яднанне музейных устаноў Ніжняга Тагіла. Музей размяшчаецца ў будынку былога Гарсавета, у Ленінскім раёне горада, на скрыжаванні праспекта Леніна і вуліцы Астроўскага, у гістарычным цэнтры горада. Комплекс будынкаў Гісторыка-краязнаўчага музея, галоўнага будынка-кіравання «Горназаводскага Урала» і гістарычнага архіва Ніжняга Тагіла завецца «Тагільскі крэмль».

Гісторыя
--------

Музей-запаведнік «Горназаводскай Урал» быў заснаваны ў 1841 г. П. Н. Дзямідавым і спачатку зваўся «Музеум прыродазнаўчай гісторыі і старажытнасцей». Ён ствараўся ў якасці кунсткамеры ў гонар прыезду на Тагільскія заводы цэсарэвіча Аляксандра. Музей складаўся з некалькіх падраздзяленняў: бібліятэкі, архіва, шэрага калекцый (у прыватнасці геалагічнай, мінералагічнай і металургічнай), прадметаў са сходу Дзямідавых.

Склад музейнага аб'яднання
--------------------------

У наш час у склад «Горназаводскага Урала» уваходзяць наступныя музеі:

* Гісторыка-краязнаўчы музей
* Завод-музей гісторыі горназаводскай тэхнікі
* Музей побыту і рамёстваў горназаводскага насельніцтва «Панскі дом»
* Музей падноснага промыслу
* Гісторыка-тэхнічны музей «Дом Чарапанавых»
* Музей-сядзіба «Дзямідаўскае лецішча»
* Мемарыяльна-літаратурны музей Бондзіна
* Літаратурна-мемарыяльны музей Д. Н. Маміна-Сібірака
* Музей прыроды і аховы навакольнага асяроддзя (Верхні правіянцкі склад)
* Музей «Фондасховішча» (Ніжні правіянцкі склад)
* Музей «Дом рэдкай кнігі» («Краязнаўчая бібліятэка»)
* Музей-выстаўка горназаводскага абсталявання (экспазіцыя пад адкрытым небам)
* Лісіная гара (вартаўнічая вежа з невялікай экспазіцыяй усярэдзіне)
* Ганчарная майстэрня.

Культурная дзейнасць
--------------------

Музей вядзе актыўную асветніцкую дзейнасць: арганізоўвае буйныя выстаўныя праекты, такія як «Гісторыя Уральскай горназаводскай чыгункі ў XIX ст.» (2004 г.), «Гісторыя подноснага промыслу ў Ніжнім Тагіле» (2009 г.), «Жывёльны мір Урала» (2007 г.) і інш. выпускае друкаваныя выданні, арганізоўвае розныя экскурсіі і іншыя культурныя імпрэзы.

Зноскі
------

1. ↑  Гончарная мастерская прои музее

Спасылкі
--------

* Нижнетагильский музей-заповедник «Горнозаводской Урал» (руск.).  Культура РФ. Праверана 30 сакавіка 2015.
* Нижнетагильский музей-заповедник «Горнозаводской Урал» (руск.).  Музеи России. Праверана 30 сакавіка 2015.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бабровіч.
Злева направа: Хведар Чарнышэвіч, Максім Гарэцкі, Лявон Гмырак
**Лявон Гмырак** (сапр. Мечыслаў Бабровіч; 6 (18) красавіка 1891, фальв. Пархвенава, Вілейскі павет, цяпер Докшыцкі раён, Віцебская вобласць — 30 чэрвеня (13 ліпеня) 1915) — беларускі крытык, публіцыст і празаік.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Вучыўся ў 1-й Віленскай гімназіі, якую скончыў у 1908 годзе. Пасля адвучыўся ў прыватнай тэхнічна-прамысловай школе ў Варшаве (1912). Працаваў у Вільні, фальварках Віленскай губерні. У 1914 прызваны ў армію, загінуў на фронце Першай Сусветнай вайны.

Біяграфія вывучана недастаткова, магчыма, што ён з’яўляецца братам дзеяча рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі Я. С. Бабровіча.

Творчасць
---------

Друкавацца пачаў з 1913 ў газеце «Наша ніва», з якой супрацоўнічаў і пазней: друкаваў там апавяданні («Васілёва вяселле»), фельетоны, публіцыстычныя і крытычныя артыкулы.

Аўтар апавядання «Васілёва вяселле» (1913), нарыса па гісторыі нацыянальна-культурнага руху «Беларускае нацыянальнае адраджэнне» (1914), артыкулаў па гісторыі беларускай культуры, актуальных праблемах сацыяльна-палітычнага жыцця, артыкула «Тарас Шаўчэнка» (1914) і інш.

Выступаў за культурна-нацыянальную аўтаномію Беларусі ў саюзе з дэмакратычнымі сіламі Расіі, супраць хутарызацыі, падатковай палітыкі царызму і г. д. Як крытык абараняў пазіцыі рэалізму і народнасці  (руск.) (бел. выступаў супраць дэкадэнцтва  (руск.) (бел. прызываў пісьменнікаў адгукацца на ўсе важныя з’явы жыцця, абуджаць ў грамадстве гуманныя імкненні, вучыцца ў класікаў сусветнай літаратуры.

Бібліяграфія
------------

* Творы: Проза. Крытыка. Публіцыстыка. Мн. 1992.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Гмырак Левон // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 152. — 737 с.
2. 1 2 3  Гмырак Лявон(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* Гарэцкі М. Лявон Гмырак (1891—1915) // Гарэцкі М. Творы. Мн. 1990.
* Александровіч С. Пуцявіны роднага слова. Мн. 1971. С. 217—219.
* Конан У. Гмырак Лявон // БелЭн у 18 т. Т. 5. Мн. 1997. С. 312.
* Гмырак Лявон // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Докшыцкага раёна / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. 2004. — С. 619—622.
* Хілько, В. Любіў свой край пакутны / В. Хілько // Родныя вытокі (Докшыцы). — 2001. — 14 крас. — С. 2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лявон Гмырак
* Лявон Гмырак — нашанівец

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: n93106072 · NUKAT: n2013236457 · VIAF: 443364 |
**Альфрэд Месель** (ням.: Alfred Messel, 22 ліпеня 1853, Дармштат — 24 сакавіка 1909, Берлін) — нямецкі архітэктар, вядомы як сваімі віламі для буйной буржуазіі, так і сціплымі шматкватэрнымі жылымі дамамі. Аднак яго шэдэўрамі па праве лічацца будынкі ўнівермагаў.

Біяграфія
---------

Месель нарадзіўся ў сям’і дармштацкага банкіра і яшчэ падчас вучобы ў школе пасябраваў з Людвігам Хофманам, будучым саветнікам па пытаннях будаўніцтва горада Берліна. У 1873 годзе Месель пачаў вучобу ў Акадэміі мастацтваў у Каселі, а з 1874 па 1878 гады вывучаў архітэктуру ў Берлінскай будаўнічай акадэміі.

У 1904 г. Месель стаў членам Прускай акадэміі мастацтваў. У 1906 г. ён атрымаў званне ганаровага доктара Дармштацкага тэхнічнага ўніверсітэта.

Творчасць
---------

Універмаг «Вертхайм» у Берліне. 20-е гг XX у.
Пергамскі музей у Берліне
Галоўным тварэннем Меселя лічыцца ўнівермаг *«Вертхайм»*, які быў пабудаваны ў некалькі этапаў у 1896—1906 гадах на Лейпцыгскай вуліцы (ням.: Leipziger Straße) Берліна і аказаў значны ўплыў на развіццё архітэктуры свайго часу. Ён таксама лічыцца прататыпам «храма спажывання», які аб’ядноўвае пад адным дахам розныя тавары, адрозніваючыся раскошнымі інтэр’ерамі. Універмаг атрымаў значныя разбурэнні падчас Другой сусветнай вайны. Яго руіны былі разабраны толькі ў 1955 годзе, на гэтым месцы была пракладзена памежная паласа Берлінскай сцяны.

Па праекце Альфрэда Меселя таксама быў пабудаваны будынак Пергамон-музея на берлінскім Музейным востраве.

Зноскі
------

1. 1 2  RKDartists Праверана 23 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Alfred Messel // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. ↑

Літаратура
----------

* Maximilian Rapsilber: Alfred Messel. Berlin 1905.
* Fritz Stahl: Alfred Messel. Berlin 1911.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Альфрэд Месель**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Structurae · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 3017831 · BNF: 161546673 · GND: 116914009 · ISNI: 0000 0000 6678 5438 · LCCN: n83210137 · NTA: 170845230 · NUKAT: n2010052155 · SUDOC: 144816636 · VIAF: 69694603 · ULAN: 500019577 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Радзіміч.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рублёў.
**Лявон Радзіміч**, сапр. **Цімох Рублёў** (1910, в. Будзіна, цяпер Чавускі раён, Магілёўская вобласць — ?; Інш. псеўданімы: *Цімох Зарэчны*) — беларускі пісьменнік, педагог, перакладчык.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі вышэйшы педагагічны інстытут (1928), у 1930-х г. працаваў у «Савецкай Беларусі», на радыё, у Інстытуце школьнай педагогікі, настаўнічаў. Пераклаў на беларускую мову «Першыя людзі на Месяцы» Г. Уэлса і «Дон Кіхота» М. Сервантэса. Падчас нямецкай акупацыі настаўнічаў на Нясвіжчыне, друкаваўся ў «Беларускай газэце». Паводле адных звестак, улетку 1944 г. выехаў у Польшчу, дзе жыў пад прозвішчам Лукашэвіч, паводле другіх — загінуў у час бамбёжкі каля Гарадзеі. У Берліне ў серыі «Народная бібліятэчка» выйшла яго кніга «Адам і Ева. Чабор. Апавяданні».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Туронак Ю. Беларуская кніга пад нямецкім кантролем (1939—1944). — Мн. 2002.
**Універсітэт Караля Данілы** — украінская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў Івана-Франкоўску.

Агульная характарыстыка
-----------------------

У 1997 годзе заснавана прыватная вышэйшая навучальная ўстанова "Івана-Франкоўскі інстытут права, эканомікі і будаўніцтва". Пачынаў сваю дзейнасць інстытут з арандаванага памяшкання на 500 м2 з 300 студэнтамі і 4 спецыяльнасцямі. У 2007 годзе універсітэт быў перайменаваны ў Івана-Франкоўскі ўніверсітэт права імя Караля Данілы Галіцкага. З мая 2017 года вучэльня называецца Універсітэтам караля Данілы. За дваццаць гадоў дзейнасці ўніверсітэт скончылі больш за 20 тысяч студэнтаў.

На сённяшні дзень Універсітэт караля Данілы рыхтуе спецыялістаў у галіне правазнаўства, эканомікі, архітэктуры, будаўніцтва, дызайну, IT-тэхналогій, журналістыкі, музычнага мастацтва і багаслоўя.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт установы
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Карась (значэнні).
**Лявон (Леанід) Карась** (20 лістапада 1923, в. Дзямідзенкі, Дзісенскі павет, Віленскае ваяводства, цяпер Докшыцкі раён  — 7 верасня 1954, Мюнхен, Германія) — беларускі журналіст, грамадскі дзеяч.

Біяграфія
---------

Працаваў настаўнікам. У гады 2-й сусветнай вайны быў адным з кіраўнікоў СБМ. У 1944 годзе выехаў з Беларусі, жыў у Германіі. У беларускім лагеры ў Міхельсдорфе працаваў у лагернай ахове і вучыўся ў Беларускай гімназіі імя Я. Купалы. З 1948 года сябра маладзёжнай арганізацыі «Дванаццатка», разам з іншымі сябрамі ў тым жа годзе як перамешчаная асоба прыбыў у Вялікабрытанію. Працаваў у вугальных капальнях. Сябра ЗБВБ, Згуртавання беларускіх камбатантаў і БХАА «Жыццё».

У 1950 г. выехаў у Бельгію, атрымаўшы стыпендыю для навучання ў Лювенскім універсітэце. Вучыўся на агранамічным факультэце.

У пачатку 1954 г. пераехаў у Мюнхен, дзе працаваў перакладчыкам на радыё «Вызваленне» («Свабода»).

Забіты пры нявысветленых абставінах, паводле адной з версій, савецкімі агентамі. Цела са слядамі катаванняў знайшлі ў рацэ Ізар.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 3. Кніга 1 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Мн. 2004.
* *Рагуля Б.* Беларускае студэнцтва на чужыне. — Лёндан — Нью-Ёрк, 1996.
* *Юрэвіч, Л.* Шматгалосы эпісталярыум : гісторыя людзей і ідэй на эміграцыі ў ліставанні / Прадм. і рэд. Н. Гардзіенка. — Мінск: Кнігазбор, 2012. — 660 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны ; кн. 20). — ISBN 978-985-7007-43-1.
Кабель
**Кабель** (ням.: Kabel, нідэрл.: kabel) — адзін ці некалькі ізаляваных праваднікоў (токаправодных жыл), змешчаных у ахоўную абалонку (звычайна герметычную). Выкарыстоўваецца для перадачы на адлегласць электраэнергіі (сілавы кабель) або сігналаў (кабель сувязі). Злучаецца кабельнымі муфтамі. Пракладваюцца ў зямлі спецыяльнымі машынамі — кабелеўкладчыкамі, у вадзе з дапамогай кабельных суднаў. Пры пракладцы ў адным кірунку вялікай колькасці кабеляў (больш за 20), што характэрна для энергаёмістых прамысловых прадпрыемстваў, выкарыстоўваюцца кабельныя збудаванні: тунэлі, галерэі, эстакады, каналы.

Гл.таксама
----------

* Вітая пара

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 1 : А-Л. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0152-4, С.553

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Ваенная Сыціна · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119428309 · LCCN: sh85041594 · NDL: 00561415 |
**Яўген Фёдаравіч Луне́ц** (29 красавіка 1932 — 18 мая 1986) — вучоны ў галіне нейрафізіялогіі, доктар медыцынскіх навук (1973), прафесар (1982).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў вёсцы Аляксандраўка (зараз Чэрвеньскі раён Мінскай вобласці Беларусі. У 1950 годзе скончыў сярэднюю школу ў горадзе Чэрвень, у 1956 годзе — Мінскі медыцынскі інстытут. У 1956—1960 гг. працаваў практычным урачом у Чэрвеньскім раёне. У 1960—1963 гг. праходзіў навучанне ў аспірантуры пры Беларускім навукова-даследчым інстытуце неўралогіі, нейрахірургіі і фізіятэрапіі па спецыяльнасці «нейрахірургія». Абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Давление и скорость кровотока в сонных артериях». Са студзеня 1964 года працаваў ардынатарам у нейрахірургічным аддзяленні Мінскай абласной клінічнай бальніцы. З 1966 года Я. Ф. Лунец у Беларускім навукова-даследчым інстытуце неўралогіі, нейрахірургіі і фізіятэрапіі — малодшы навуковы супрацоўнік, старэйшы навуковы супрацоўнік, кіраўнік лабароторыі гіпаксіі галаўнога мозгу (са снежня 1967 г.). У 1971 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Исследование патологических реакций, развивающихся в ткани мозга при острой ишемии». з 1975 года Я. Ф. Лунец працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце на пасадзе прафесара кафедры фізіялогіі чалавека і жывёл біялагічнага факультэта, у 1977—1985 гг. яе загадчыка і адначасова загадчыка аддзела біяэнергетыкі навукова-даследчай лабараторыі эксперыментальнай біялогіі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Я. Ф. Лунцу належаць навуковы працы па даследаванні ўстойлівасці галаўнога мозгу да кіслароднага галадання, пошуку новых хімічных рэчываў процігіпаксічнага ўздзеяння. З’яўляецца аўтарам больш за 80 навуковых прац. Сааўтар шэрагу патэнтаў і рацыяналізатарскіх прапаноў. Сярод апублікаванага:

* Способ определения хиноксидоредуктазной активности, 1977 (разам з Р. Р. Пятроўскім).
* Снижение электропроводности как показатель отека мозга при гипоксии. // Третья конференция нейрохирургов Прибалтийских респ. Рига, 1972, 2. (у сааўтарстве)

Узнагароды і званні
-------------------

Узнагароджаны значком «Выдатнік аховы здароўя» (1974).

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9.
2. 1 2 3 4  Лунец Евгений Фёдорович (1932—1986) — История БГУ (руск.)
3. ↑  Лунец, Яўген Фёдаравіч (доктар медыцынскіх навук; 1932—1986) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі

Літаратура
----------

* Лунец Яўген Фёдаравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9). — С. 369.

Спасылкі
--------

* Лунец Евгений Фёдорович (1932—1986) — История БГУ (руск.)
* Лунец, Яўген Фёдаравіч (доктар медыцынскіх навук; 1932—1986) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
**Меер Герш Драхле** (9 студзеня 1888, Брэст-Літоўск — 24 чэрвеня 1941, Брэст) — яўрэйскі літаратар, журналіст, паэт.

Біяграфія
---------

На працягу кароткага часу ён вучыўся ў рэлігійнай пачатковай школе. Рана застаўся сіратой і выхоўваўся ў чужой сям’і. Пачаў працаваць ва ўзросце дванаццаці гадоў. У 1909—1913 гадах служыў у расійскай арміі. Працаваў выкладчыкам і адміністратарам яўрэйскай школы ў Ціраспалі да 1923 года. Пасля Першай сусветнай вайны вярнуўся ў Брэст. Да Другой сусветнай вайны быў лідарам суполкі і настаўнікам ідыша ў школе ГРП[ru] у Брэсце.

Пачаў выдаваць вершы ў «Сацыял-дэмакрат» у Лембергу (1909), а затым апавяданні ў яўрэйскіх часопісах «Найсэ» (1912), «Фрайнд», «Хайнт», «Момант» у Варшаве і «Фрайер геданк» у Вільні. У 1923 годзе ён стаў рэдактарам «Polesie Shtimmeh» (спачатку гэта быў тыднёвік, а з 1924 года выходзіў двойчы ў тыдзень) у Брэсце. Таксама рэдагаваў «Polesie Nayes», затым — «Polesie Express».

Аўтар кнігі апавяданняў, азагалоўленай «In umruike tsaytn, dersteylungen» («У нерашучыя часы, гісторыі») (1936), у якой ён адлюстроўваў розныя тыпы звычайных яўрэйскіх людзей.

У перыяд Другой сусветнай вайны, з верасня 1939 года па 22 чэрвеня 1941 года, працаваў настаўнікам ідыша ў савецкай вячэрняй школе ў Брэсце, быў бібліятэкарам раённай бібліятэкі.

Калі немцы ўзялі Брэст, ён і 5000 іншых габрэяў былі вывезены 24 чэрвеня 1941 года ў былы польскі ваенны лагер, дзе яго расстралялі нацысты.

Спасылкі
--------

*
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Яснагародскі.
**Яўген Фраімавіч Яснагародскі** (15 кастрычніка 1937, пас. Вышчэальчэдаіў, Мурованакурылівецкі раён, Вінніцкая вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Сярэднеазіяцкі політэхнічны інстытут у Ташкенце ў 1960 г. Працаваў архітэктарам, кіраўніком майстэрні ў Ташдзіпрагандлі. З 1971 па 1981 г. — галоўным архітэктарам праектаў у Белдзяржпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1963 года. Пражывае ў Ташкенце.

Творчасць
---------

Кінатэатр «Перамога» ў Оршы
Удзельнічаў у праектаванні грамадска-гандлёвага цэнтра жылога раёна, рэстарана на 600 пасадачных месцаў у Ташкенце, серыі буйнапанэльных жылых дамоў для Ташкента.

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве) у Беларусі: будынкі фізіка-тэхнічнага інстытута (1977) і НДІмікрабіялогіі АН БССР у Мінску, рэканструкцыя кінатэатра «Перамога» ў Оршы.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём, дыпломам III ступені на Усесаюзным аглядзе творчасці маладых архітэктараў за праект дзіцячага садка-ясляў на 140 месцаў (1962).

Сям’я
-----

У шлюбе з архітэктарам Наталляй Яснагародскай.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Ясногородский Евгений Фроимович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кулік.

**Яўген Сяргеевіч Кулік** (31 кастрычніка 1937 — 12 студзеня 2002) — беларускі мастак пасляваеннага перыяда, аўтар эталона гербу «Пагоня» ў якасці дзяржаўнага герба Рэспублікі Беларусь у 1991—1995 гг.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзіўся 31 кастрычніка 1937 года ў Менску. Скончыў Мінскае мастацкае вучылішча, а пасля — Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. З 1963 года браў удзел у мастацкіх выставах. Майстэрня Куліка, што знаходзілася ў Мінску насупраць будынка КДБ, стала ў 1960-ыя гады нацыянальным асяродкамі сталіцы і атрымала назву «На паддашку».

Памёр 12 студзеня 2002 года ў Мінску. Пахаваны ў Мінску на Кальварыйскіх могілках.

Творчасць
---------

У станковых творах распрацоўвае тэмы гісторыі і культурнай спадчыны беларускага народа: серыі «Помнікі дойлідства Гродзеншчыны» (1974 г.), «Славутыя дзеячы гісторыі і культуры Беларусі» (з 1993 г.), малюнкаў рэканструкцый «Замкі Беларусі», лісты «Кірмаш на Беларусі ў XVIII ст.» (усе 1977 г.), «Хрыстос прызямліўся ў Гародні» паводле рамана У. Караткевіча (1978 г.), «На куццю» паводле паэмы Я.Купалы (1982 г.), «Памяці Алены Кіш» (1983 г.), «Паўстанне 1863 г. на Беларусі» (1988 г.), трыпціх «Усяслаў Чарадзей, Ефрасіння Полацкая, Лазар Богша» (1996 г.).

У 1970-1980-ыя гады займаўся кніжнай графікай, аформіў дзясяткі кніжак, і найлепшымі з іх былі: «Слова аб палку Ігаравым», «Ад гоману бароў» Александровіча, «Мушка-зелянушка і Камарык-насаты тварык» Багдановіча, «Сонечны клубочак» Зуёнка. Але сапраўдным шэдэўрам Яўгена Куліка стала кніга «Песня пра зубра» Міколы Гусоўскага. Завершанасцю кампазіцый, сінтэзам выяўленчых сродкаў вылучаюцца ілюстрацыі да кніг А. Вольскага і інш.

Вельмі вядомы яго графічныя серыі «Помнікі дойлідства Гродзеншчыны», «Замкі Беларусі», «Паўстанне 1863 г. у Беларусі».

Эталон «Пагоні» ў якасці дзяржаўнага герба Рэспублікі Беларусь у 1991—1995 гг. аўтарства Яўгена Куліка
У 1991 гадзе стаў адным з аўтараў мадэрнізаванага варыянту герба «Пагоня».

Ушанаванне памяці
-----------------

У лістападзе 2005 года на Кальварыйскіх могілках быў адкрыты помнік Куліку.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Альгерд Невяроўскі, На Кальварыйскіх могілках Мінску адкрыты помнік мастаку Яўгену Куліку // Радыё Свабода, 06 лістапада 2005 г.

Літаратура
----------

* Кулік Яўген Сяргеевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 тамах / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]. Том 9: Кулібін — малаіта. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 1999. — С. 6.
* Гаранская Т. Энцыклапедыст / Т. Гаранская // Род. слова. — 1997. — № 10. — с. 162.
* Марачкін А. Яўген Кулік — творца і чалавек / А. Марачкін // Род. слова. — 1997. — № 10. — с. 155.

Спасылкі
--------

* Сяргей Харэўскі. Мастацтва таталітарызму. Архівавана 13 верасня 2008.
* ПАЎСТАНЕЦ(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 9694154260848624480002 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гляцэвіч.
**Яўген Уладзіміравіч Гляцэвіч** (нар. 14 красавіка 1935, в. Кутузаўка, Чэрвеньскі раён, Мінская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1955 годзе Мінскі архітэктурна-будаўнічы тэхнікум, у 1965 годзе — БПІ. У 1955—1959 гадах служыў у Ваенна-марскім флоце. У 1965—1969 гадах архітэктар у «БелНДІдзіпрасельбуд», у 1970—1971 гадах кіраўнік групы архітэктараў у праектным інстытуце «Белдзіпрахарчпрам», у 1971—1995 гадах галоўны архітэктар, начальнік архітэктурна-будаўнічага аддзела ў інстытуце «Белмясцпрампраект».

Член Саюза архітэктараў БССР з 1976 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Аўтавакзал у Чэрвені
Праектна-канструктарскі і тэхналагічны інстытут па Радыяльнай вуліцы
Аўтар шэрагу публікацый па архітэктурнай тэматыцы ў часопісах і газетах. Прымаў непасрэдны ўдзел у распрацоўцы шматлікіх праектаў будынкаў прамысловага і грамадзянскага прызначэння, у т.л. урачэбны пункт у пас. Леніна Магілёўскай вобласці (1967), адміністрацыйны будынак у у калгасе «Прагрэс» Гродзенскай вобласці — адміністрацыйны будынак (1969); праектна-канструктарскі і тэхналагічны інстытут з вопытнай вытворчасцю (1975—1980); інжынерна-лабараторны і дызельны карпусы  Мінскага маторнага завода (1974—1978); блок цэхаў з прахадной Мінскага трактарнага завода па вуліцы Радыяльнай (1974—1978); 6-ы аўтобусны парк у Мінску (1983); шматпавярховы гараж на 100 легкавых аўтамабіляў у Мінску (1985); вытворчая дарожна-будаўнічая база ў Брэсце (1978), аўтавакзалы ў гарадах Чэрвень (1984; у сааўтарстве з Б. Караваевым), Беразіно, Баранавічы, Кобрын (1984—1986) і Пінску (1985).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны граматамі ВДНГ і Саюза архітэктараў БССР.

Літаратура
----------

* Глецевич Евгений Владимирович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Глецевич Евгений Владимирович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
***Amoebozoa*** (ад грэч. αμοιβή «змена») — прасцейшыя жывыя арганізмы.

Апісанне
--------

У амёб няправільная, пастаянна зменлівая форма. Найбольш вядомы від — амёба звычайная (*Amoeba proteus*). Цела 15 мкм — 3 мм, пастаяннай формы не маюць. Перамяшчаюцца з дапамогай часовых вырастаў (псеўдаподыяў). Хуткасць руху 0,5—3 мкм/мін. Маюдь ядро, пульсуючую і стрававальную вакуолі.

Міксаміцэты (слізевікі) маюць вегетатыўнае цела ў выглядзе слізістай, без абалонкі шмат’ядзернай (ядры дыплоідныя) пратаплазмы — плазмодыя дыяметрам ад некалькіх міліметраў да 1 м. Здольнаыя да актыўных амёбападобных рухаў.

Пашырэнне
---------

Амёбы трапляюцца ў прэсных, саленаватых, марскіх водах, часта ў прыбярэжным пяску, глебе; асобныя паразітуюць у кішэчніку жывёл і чалавека (напр. дызентэрыйная амёба), выклікаюць амёбіяз.

Слізевікі трапляюцца ў глебе, гнілых пнях, пад карой, апалым лісцем. На святло выпаўзаюць для ўтварэння на субстраце пладовых цел.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Амёбы жывяцца бактэрыямі, водарасцямі, прасцейшымі. У слізевікоў пераважна сапратрофны тып жыўлення.

Амёбы размнажаюцца бясполым спосабам (дзяленнем). У неспрыяльных умовах акругляюцца, укрываюцца 2-слаёвай шчыпьнай абалонкай (інцыстуюцца).

Для слізевікоў уласціва ўтварэнне пладовых цел (спарангіяў і эталіяў), у якіх фарміруюцца гаплоідныя споры (у вадзе прарастаюць у зааспоры, у вільготным асяроддзі — у міксамёбы). Пры іх капуліраванні парамі ўтвараюцца дыплоідныя міксамёбы, якія шматразова дзеляцца, растуць і фарміруюць плазмодый. Пры неспрыяльных умовах (сухасць субстрату, нізкая тэмпература, адсутнасць корму) плазмодый ператвараецца склероцый.

Літаратура
----------

* Амёбы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
* *Бельская С.* Слізевікі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777452000 · NKC: ph731496 |
**Сутоль** — возера ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці, за 22 км на паўднёвы ўсход ад горада Жыткавічы, за 1,2 км на паўночны захад ад вёскі Хлупін. Адносіцца да басейна ракі Прыпяць (фактычна знаходзіцца ў яе пойме).

Возера старычнага тыпу. Серпападобнай у плане формы. Злучана шырокай пратокай з азёрамі Плоскае, Обядзь і ракой Прыпяць. Мясцовасць узгорыстая, балоцістая, месцамі пад хмызняком. На ўсходзе і поўдні знаходзіцца вялікі лясны масіў. Уваходзіць у склад нацыянальнага парка «Прыпяцкі».

Спасылкі
--------

* Ліст карты N-35-141. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1984 г. Архівавана 2 мая 2013.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Камберленд (значэнні).

**Камберленд** (англ.: Cumberland) — рака на поўдні Злучаных Штатаў, левы прыток ракі Агая. Даўжыня — 1106 км, плошча басейна 46830 км². Сярэдні расход вады 774 м³/с. 

Бярэ пачатак у акрузе Харлан ва ўсходнім Кентукі на плато Камберленд, цячэ праз паўднёва-ўсходні Кентукі, перасякае паўночны Тэнесі, затым выгінаецца, паварочвае на поўнач у заходні Кентукі, дзе ўпадае ў раку Агая.

Жыўленне снегава-дажджавое. Характэрна вясенне-летняе разводдзе. 

Створаны буйныя вадасховішчы (у т.л. аднайменнае даўжынёй 160 км). Суднаходная на 738 км ад вусця. На рацэ горад Нэшвіл.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бандарчук.
**Пётр Фёдаравіч Бандарчук** (1 кастрычніка 1911, в. Забараўцы, Пінскі раён — 15 верасня 1986, Пінскі раён, Брэсцкая вобласць) — стралок 275-га стралковага палка 117-й стралковай дывізіі 69-й арміі, радавы, поўны кавалер ордэна Славы.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 6 студзеня 1911 года ў вёсцы Забараўцы, Пінскага раёна, Брэсцкай вобласці. Беларус. Скончыў пачатковую сярэднюю школу, працаваў у калгасе.

У перыяд Вялікай Айчыннай вайны на фронце з 1944. Удзельнік вайны са жніўня 1944 года на пасадзе стралка 275-га стралковага палка.

Вызначыўся ў баях у пачатку студзеня 1945 года. Двое сутак адбіваў варожыя контратакі, утрымліваючы захоплены рубеж да падыхода асноўных сіл батальёна. 12 студзеня 1945 года ў баі за паўночна-заходняе прадмесце горада Познань падавіў варожую агнявую кропку, якая перашкаджала руху нашай пяхоты. 22 студзеня 1945 года ўзнагароджаны ордэнам Славы 3-й ступені.

У студзені 1945 года падчас бою за Познань першым уварваўся ў будынак школы, ператворанай у апорны пункт, і гранатай знішчыў кулямёт і 7 ворагаў. 26 студзеня 1945 года узнагароджаны ордэнам Славы 3-й ступені. 19 жніўня 1955 года пераўзнагароджаны ордэнам Славы 2-й ступені.

Падчас бою 14 студзеня 1945 года за будынак у Познані скрытна прабраўся да яго і гранатамі падавіў варожую агнявую кропку. Быў цяжка паранены.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 6 лістапада 1947 года радавы Бандарчук Пётр Фёдаравіч узнагароджаны ордэнам Славы 3-й ступені. 19 жніўня 1955 года пераўзнагароджаны ордэнам Славы 1-й ступені.

У 1945 годзе П. Ф. Бандарчук дэмабілізаваны. Жыў у вёсцы Вулька Лаўская Пінскага раёна Брэсцкай вобласці. Працаваў цясляром у калгасе. Памер 15 верасня 1986 года.

Узнагароджаны ардэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені, Славы 3-х ступеняў, медалямі.

Зноскі
------

1. 1 2  Бондарчук Пётр Фёдорович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 71. — 737 с.
2. 1 2 3 4  Пётр Фёдаравіч Бандарчук на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Кавалеры ордена Славы трёх степеней: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии Д. С. Сухоруков. — М.: Воениздат, 2000. — 703 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-203-01883-9.
* *Долготович Б. Д.* Кавалеры ордена Славы. — Минск, 2006.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. — Минск, 1984.

Спасылкі
--------

* Пётр Фёдаравіч Бандарчук на сайце «Героі краіны»
**Меер Ісак дэ Хан** (14 красавіка 1852, Амстэрдам — 24 кастрычніка 1895, Амстэрдам) — нідэрландскі жывапісец.

Нарадзіўся ў багатай яўрэйскай сям’і прадпрымальніка. У Амстэрдаме маляваў партрэты, сярод яго вучняў былі Іосіф Якаб Ісааксан, Луіс Харц і Барух Лопес Леа дэ Лагуна. У 1887 годзе адпраўляецца ў Парыж для вывучэння жывапісу, тут ён сустракае і жыве непрацяглы час з Тэа ван Гогам, праз яго знаёміцца ​​з Камілем Пісаро і з Полем Гагенам. Тэа ван Гог прадставіў Меера свайму брату Вінцэнту, з якім ён пазней абмяняўся некалькімі лістамі. У Брэтані дэ Хан падтрымліваў сувязь з Мары Генры, уладальніцай прыморскага гасцінічнага кафэ «Buvette de la plage», дзе дэ Хан і Гаген пасяліліся ў 1890—1891 гадах. Яны пакрывалі сцены сталовай імпрэсіянісцкімі фрэскамі, якія былі надрукаваны толькі ў 1920-х гадах. Мары Генры нарадзіла дачку, якую назвалі Ідай, але Дэ Хан неўзабаве вярнуўся ў Амстэрдам. Працаваў сумесна з мастакамі школы Понт-Авена.

Сёння бар Buvette de la plage быў адноўлены да свайго ранейшага аблічча, з сучаснымі рэпрадукцыямі, усталяванымі для замены арыгінальных насценных роспісаў.

У 2010 годзе ў музеі Арсэ была арганізавана выстава работ дэ Хана.

Зноскі
------

1. 1 2  Meijer de Haan<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Meijer de Haan — 2009.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1868372'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 16168625b · BPN: 58238828 · GND: 129403652 · ISNI: 0000 0000 8050 5754 · LCCN: no2001099419 · NTA: 217017436 · SUDOC: 143203207 · VIAF: 95866424 · ULAN: 500029945 |

 |
**Павел Сцяпанавіч Нахімаў** (23 чэрвеня (5 ліпеня) 1802, с. Гарадок, Вяземскі павет, Смаленская губерня, Расійская імперыя (цяпер Смаленская вобласць) — 30 чэрвеня (12 ліпеня) 1855, Севастопаль, Таўрычаская губерня, Расійская імперыя) — рускі адмірал.

Біяграфія
---------

У 1813 годзе падаў заяву ў Марскі кадэцкі корпус, але з-за недахопу месцаў паступіў туды толькі праз 2 гады. З мая па верасень 1817 года разам з іншымі кадэтамі, сярод якіх былі У. І. Даль, П. М. Навасільцаў і А. П. Рыкачаў, Павел Сцяпанавіч хадзіў у плаванне на брыгу «Фенікс». Карабель заходзіў у Стакгольм, Капенгаген, Карлскруну.

1818 — пад камандаваннем Лазарава М. П. здзейсніў у 1822—1825 гг. кругасветнае плаванне на фрэгаце «Крэйсер». Падчас плавання атрымаў званне лейтэнанта.

1827 — вызначыўся ў Наварынскай бітве, камандаваў батарэяй на лінейным караблі «Азоў» пад камандаваннем Лазарава М. П. ў складзе эскадры адмірала Л. П. Гейдэна; за поспехі ў бітве быў узнагароджаны 21 снежня 1827 года ордэнам св. Георгія IV класа за № 4141 і атрымаў званне капітан-лейтэнанта.

1828 — ўступіў у камандаванне карвета «Наварын», трафейным турэцкім караблём, які насіў раней імя «Насабіх Сабах». У час руска-турэцкай вайны 1828-29, камандуючы Карветам, у складзе рускай эскадры блакаваў Дарданелы.

З 1830, пасля вяртання ў Кранштат, нясе службу на Балтыцы, працягваючы камандаваць караблём «Наварын».

1831 — прызначаны камандзірам фрэгата «Палада».

З 1834 служыў у Чарнаморскім флоце, камандзірам лінейнага карабля «Сілістрыя».

1845 — званне контр-адмірала, прызначаны камандзірам брыгады караблёў.

1852 — віцэ-адмірал, прызначаны начальнікам флоцкай дывізіі.

28 чэрвеня (10 ліпеня) 1855 года, падчас аднаго з аб’ездаў перадавых ўмацаванняў быў смяротна паранены куляй у галаву на Малахавым кургане. Памёр 30 чэрвеня 1855 года. Пахаваны ў склепе Уладзімірскага сабора ў г. Севастопалі.

Зноскі
------

1. ↑  Нахимов Павел Степанович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Павел Сцяпанавіч Нахімаў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы · Рускі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 119529769 · ISNI: 0000 0000 6676 6878 · LCCN: nr88000370 · NKC: xx0101187 · NLP: A17852080 · NUKAT: n2006069791 · LIBRIS: 271877 · VIAF: 37728672 |

 |
**Лоўчы надворны літоўскі** (польск.: Łowczy nadworny litewski) — прыдворная пасада ў Вялікім княстве Літоўскім, якая існавала ў XVI-XVIII стагоддзях.

Гісторыя
--------

Традыцыю надаваць сваім прыдворным пасаду лоўчага надворнага літоўскага запачтакаваў кароль Жыгімонт ІІІ, але канчаткова аформілася яна пры Уладзіславе IV. Першапачаткова гэтая асоба — заступнік лоўчага вялікага літоўскага — павінна была сачыць за лясамі, у якіх паляваў вялікі князь, павінен быў ствараць паляўнічую службу са спецыялістаў па драпежных паляўнічых птушках, кіраваў правядзеннем паляванняў манарха. З часам гэта была ўжо проста асоба, якая была блізкім сябрам караля, ягоным таварышам па паляваннях, гульнях і іншых забавах тагачасных манархаў. 

У XVIII стагоддзі пасада лоўчага надворнага літоўскага трансфармуецца ў звычайную намінальную ганаровую пасаду для прыдворных саноўнікаў без пэўных функцый, якія атрымліваі яе на знак асаблівай ласкі караля.

Асобы, якія займалі гэтую пасаду
--------------------------------

* Станіслаў Залеўскі (1593)
* Марцін Жук (1597)
* Герхард Міленхайм (да 1673)
* Вільгельм Міленхайм (1677-1697)
* Багуслаў Вольбэк (1697-1699, 1717-1722)
* Карл Генрых фон Лейбніц (1699-1706, 1710-1715)
* Самуэль Казімір Швыкоўскі (1707)
* Сымон Забела (1707-1709)
* Генрых фон Вайсэнбах (1723)
* Георг Карл фон Вайсэнбах (1726-1729)
* князь Аляксандр Юзаф Сулкоўскі (1729-1762)
* граф Карл Адольф фон Бруль (1762-1763)
* граф Генрых Альберт фон Бруль (1763-1764)
* граф Міхаіл Аляксандр Ронікер (1764-1765)
* Юзаф Быстры (1765-1774)
* Францішак Боўфал-Дарашкевіч[d] (1774-1790)
* граф Захар Ганскі (з 1790)

Гл. таксама
-----------

* Лоўчы вялікі літоўскі

Літаратура
----------

* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. — Kraków, 1885.
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej. T. 1—31. — Poznań, 1879—1908.
**Па́вел Само́йлавіч Златаго́раў** (сапраўднае прозвішча — *Го́льдберг*; 30 снежня 1907, 
Сергіеў Пасад, Маскоўская губерня — 24 верасня 1969, Масква) — савецкі рэжысёр опернага тэатра, педагог. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1940). Заслужаны артыст РСФСР (1947).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 30 снежня 1907 года ў Сергіевым Пасадзе Маскоўскай губерні.

Скончыў Цэнтральны тэхнікум тэатральнага мастацтва ў Маскве па класе Б. Я. Захавы.

Працаваў у шматлікіх оперных тэатрах СССР. З 1933 года — рэжысёр Музычнага тэатра імя Уладзіміра Неміровіча-Данчанкі.

Адначасова ў 1934—1942 гадах працаваў рэжысёрам (з 1939 года — галоўным рэжысёрам) у Беларускім дзяржаўным тэатры оперы і балета.

У 1931—1936 і 1946—1950 гадах выкладаў у Дзяржаўным інстытуце тэатральнага мастацтва ў Маскве (з 1947 года — дацэнт).

Удзельнічаў у падрыхтоўцы маскоўскіх дэкад нацыянальнага мастацтва: беларускага (1940), башкірскага (1955), азербайджанскага (1959).

Памёр 24 верасня 1969 года ў Маскве. Пахаваны ў Маскве на Увядзенскіх могілках.

Узнагароды
----------

* Заслужаны артыст Беларускай ССР (1940).
* Заслужаны артыст РСФСР (1947).

Зноскі
------

1. ↑  Театральная энциклопедия / Гл. ред. П. А. Марков. — М.: Советская энциклопедия, 1963. — Т. 2: Гловацкий — Кетуракис. — 1216 стб.
2. ↑  Павел Златогоров
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Паспелава.
**Таццяна Рыгораўна Паспелава** (нар. 1951) — беларускі спецыяліст у галіне электраэнергетыкі, энергетычнага менеджменту і аховы працы. Доктар тэхнічных навук (1992), прафесар (1994).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і дактароў тэхнічных навук Рыгора Паспелава і Ірыны Фёдаравай.

Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Электрычныя сістэмы і сеткі», 1972; аспірантура, спецыяльнасць «Электрычныя станцыі (электрычная частка), сеткі, электраэнергетычныя сістэмы і кіраванне імі», 1975).

Працуе ў Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (энергетычны факультэт, кафедра «Электразабеспячэнне», прафесар).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя інтарэсы: аптымізацыя энергетычных сістэм; энергаэфектыўнасць і энергазберажэнне; аднаўляльныя крыніцы энергіі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Паспелава, Таццяна Рыгораўна (доктар тэхнічных навук; энергетыка; нар. 1951)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar404264 |
**«Крыгалом»** — літаратурна-мастацкі часопіс. Выйшаў адзін нумар у лютым 1935 года ў Вільні на беларускай мове. Рэдактар-выдавец Ю. Кіпель. Змясціў матэрыялы пра грамадскае і літатурнае жыццё Заходняй Беларусі. Сярод публікацый — інфармацыя пра 1-ы Усесаюзны з’езд савецкіх пісьменнікаў, вершы М. Танка, Ф. Грышкевіча, вытрымкі з прац К. Маркса, Г. В. Пляханава, П. А. Гольбаха, Э. Сінклера. Меў рубрыку «Культурная хроніка». Канфіскаваны і забаронены польскімі ўладамі.

Літаратура
----------

* «Крыгалом» // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
**Сна́ры** (англ.: The Snares, маары: Tini Heke) — архіпелаг на паўднёвым захадзе Ціхага акіяна. Уваходзіць у склад Новай Зеландыі. Агульная плошча — 3,28 км². Сталага насельніцтва няма.

Гісторыя
--------

Пра існаванне архіпелага на поўдзень ад Новай Зеландыі ведалі маары, паколькі ён бачны ў яснае надвор’е з вострава Сцьюарт. Яны далі яму назву *Tini Heke* (літаральна «ланцуг праліваў»).

23 лістапада 1791 г. астравы былі адкрыты экспедыцыяй Джорджа Ванкувера. Ён пазначыў іх на карце як *Snares* (літаральна «пасткі»).

Людзі ніколі не прадпрымалі спроб засяліць Снары. Нават караблекрушэнні здараліся рэдка. Толькі ў 1970-ыя гг. на іх з’явілася часовая навуковая станцыя. Дзякуючы гэтаму на Снарах захавалася першародная прырода.

У 1998 г. архіпелаг трапіў у спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА разам з іншымі новазеландскімі субантарктычнымі тэрыторыямі.

Геаграфія
---------

Карта
Архіпелаг Снары знаходзіцца ў каля 200 км на поўдзень ад новазеландскага вострава Сцьюарт. Мае вулканічнае паходжанне. Самы вялікі востраў Норт-Іст. На ім ёсць рэкі і невялікія азёры. Адзінае зручнае месца высадкі на ўсходнім беразе. Астатняе ўзбярэжжа скалістае. Найвышэйшы пункт (каля 130 м) — адзін з уцёсаў паўднёва-заходняга берага. Астатнія кавалкі сушы — малыя астравы або папросту стромкія скалы.

Клімат марскі прахалодны. Сярэднегадавая тэмпература — каля 11 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 1200 мм.

Прырода
-------

Норт-Іст і суседнія з ім астравы пакрыты лясамі, у якіх пераважаюць рамонкавае дрэва (*Olearia lyallii*) і высокія травы, у тым ліку мясцовыя эндэмікі *Stilbocarpa robusta*, *Anisotome acutifolia* і *Lepidium oleraceum*. Усяго налічваецца 22 віды сасудзістых раслін, 77 відаў мохаў, 45 лішайнікаў і 6 грыбоў.

На Снарах няма завезенай людзьмі фаўны накшталт небяспечных мышэй і пацукоў. Тут захаваліся эндэмічныя і распаўсюджаныя на іншых антарктычных астравах птушкі. Маецца каля 100 калоній пінгвінаў. На ўзбярэжжы можна сустрэць ластаногіх — марскога коціка *Arctocephalus Forsteri*  і марскога льва *Phocarctos hookeri*. На востраве Броўтана жыве мясцовы від жука-даўганосіка, які не сустракаецца больш нідзе ў свеце.

Галерэя
-------

* Заходняя група астравоўЗаходняя група астравоў
* Норт-ІстНорт-Іст
* Дзённы адпачынакДзённы адпачынак
* Пінгвіны-каланістыПінгвіны-каланісты

Спасылкі
--------

* Offshore islands and conservation Архівавана 5 снежня 2013.
* Sub-Antarctic Islands Архівавана 27 лютага 2013.