**Acer tataricum ginnala** — від дрэў роду Клён (*Acer*) сямейства *Sapindaceae*.

Раней вылучаўся ў якасці самастойнага віду *Acer ginnala*, у цяперашні час лічыцца падвідам чарнаклёну.

Батанічнае апісанне
-------------------

Ліст
Лістападны распасцёрты куст або маленькае дрэва, якое дасягае 3-10 м у вышыню, з кароткім ствалом да 20-40 см у дыяметры і тонкімі прамымі галінамі. Кара тонкая, цьмянага шэра-карычневага колеру, спачатку гладкая, у старых раслін неглыбока патрэсканая.

Лісце супраціўнае простае, 4-10 см даўжынёй і 3-6 см шырынёй, глыбока разрэзанае пальчатае, з трыма ці пяццю лопасцямі, з двума базальнымі лопасцямі (адсутнічаюць) і трыма вялікімі апікальным лопасцямі; лопасці ліста груба і нерэгулярна зубчастыя, верхні бок ліста бліскучы. Увосень лісце набывае адценні ад аранжавага да чырвонага. Хвосцікі лісця прамыя, даўжынёй 3-5 см, часта з ружовым адценнем.

Цвіце вясной, адначасова з распусканнем лісця, кветкі жоўта-зялёныя, 5-8 мм у дыяметры, сабраны ў распасцёртыя гронкі.

Нектарнікі у кветках знаходзяцца на кветаложы, у сярэдняй частцы падпестычнага дыска. Нектараносная тканка пачынае функцыянаваць адначасова з раскрыццём калякветніка. У пачатку цвіцення кветкі вылучаюць параўнальна мала нектару, затым яго колькасць павялічваецца.

Плод — парная чырванаватая крылатка, даўжынёй 8-10 мм з крылцам 1,5-2 см, спее з канца лета да ранняй восені.

Выхад насення з сырых пладоў каля 70 %. У 1 кг да 46000 штук насення. Плоданасіць штогод, але не заўсёды і не ўсюды багата. Працягласць стратыфікацыі насення пры 7 °C 70-80 дзён, сярэдняя ўсходжасць каля 70 %.

Распаўсюджанне і экалогія
-------------------------

Натуральна расце ва ўсходняй Азіі ад усходняй Манголіі на захадзе да Карэі і Японіі, паўночная мяжа арэалу праходзіць у Паўднёва-Усходняй Сібіры у раёне даліны ракі Амур. На Далёкім Усходзе распаўсюджаны ў Прымор’і і Прыамур’і. На захад даходзіць да рэк Зеі і Селемджы, уніз па Амуру — да с. Кісялёва.

Экалогія
--------

Расце адзіночна або групамі па берагах і далінах рэк, ручаёў, па увалах, на сырых, але не забалочаных лугах, на пясчана-камяністых участках. У горы не падымаецца.

Святлолюбівая, расце толькі на прагалінах. Патрабавальная да вільготнасці глебы, але пазбягае залішняга ўвільгатнення. Марозаўстойлівая. Расце хутка, асабліва ў першыя гады. Аднаўляецца насеннем, каранёвымі атожылкамі і параснікам ад пня. Разводзіцца насеннем.

Значэнне і прымяненне
---------------------

Чырванаватыя крылаткі. Дрэва на беразе Амура, сяло Наватроіцкае, Хабараўскі край
Вырошчваецца ў якасці дэкаратыўнай расліны у паўночных раёнах Еўропы і Паўночнай Амерыкі, дзе яго адносяць да самых марозаўстойлівых клёнаў, з раянаваннем да 2-й зоны марозаўстойлівасці. Ён інтрадукаваны у некаторых частках Паўночнай Амерыкі і часам лічыцца там інвазівным відам. У культуры каля васьмі сартоў.

Цэніцца ў Японіі і паўсюль у свеце ў якасці віду, прыдатнага для вырошчвання бансай.

Драўніна цвёрдая і пругкая, прыдатная на дробныя вырабы. Кара змяшчае дубільныя рэчывы. Прыдатны для пасадак на адкрытых месцах: у прыдарожных і снегазборных палосах, жывых платоў, для стварэння курцін і ўзлескаў. Выключна дэкаратыўны, асабліва — восенню, дзякуючы ярка-ружовым крылаткам і аранжаваму або чырвонаму лісцю. У культуры з 1880 года, паспяхова вырошчваецца амаль па ўсёй краіне, у тым ліку ў Ленінградзе, Туле, Свярдлоўску, Омску, Новасібірску, Іркуцку, Удан-Удэ.

Добры меданос і пылканос. У спрыяльныя гады пчаляры атрымліваюць з яго па 8-12 кг таварнага мёду на пчаліную сям’ю. Кантрольная сям’я пры добрым надвор’і ў перыяд цвіцення прыносіла да 3,5 кг нектара і пылка ў дзень. Пылковая прадукцыйнасць адной кветкі 0,6-0,9 мг. Нектарапрадукцыйнасць 100 кветак 56,4-107,2 цукру, а мёдапрадукцыйнасць адной добра развітай расліны — 0,580 кг мёду. Пры суцэльным вырастанні прадуктыўнасць мёду 120—150 кг / га. На вылучэнне нектара моцна ўплываюць умовах вырастання. Найбольшай прадуктыўнасцю мёду адрозніваюцца расліны растуць у поймах рэк, на наносных, лёгкіх глебах з добрым водным і паветраным рэжымам. Як меданос, квітнеючы ў крытычна бяскветкавы перыяд, павінен усяляк ахоўвацца і разводзіцца паблізу пчальнікоў. Мёд светла-карычневага колеру, са своеасаблівым міндальным смакам і тонкім водарам.

З лісця ў Кітаі рабілі чорную фарбу.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  Сістэматычнае становішча роду дадзена згодна з GRIN.
4. ↑  Acer ginnala Maxim. — Клён приречный (руск.). *Ботанический атлас растений Ленинградской области*.  БИН РАН. Архівавана з першакрыніцы 5 студзеня 2023. Праверана 5 студзеня 2023.
5. ↑  Acer tataricum subsp. ginnala (Maxim.) Wesm. (англ.). *www.gbif.org*. Архівавана з першакрыніцы 10 студзеня 2023. Праверана 10 студзеня 2023.
6. 1 2 3 4  Прогунков 1972.
7. 1 2 3  Прогунков 1988.
8. ↑  Flora of China (draft): Aceraceae (англ.)
9. ↑  Rushforth, K. (1999). *Trees of Britain and Europe*. Collins ISBN 0-00-220013-9.
10. 1 2 3 4 5 6  Воробьёв 1968.
11. 1 2 3 4 5  Усенко 1984.
12. ↑  USDA Plant Profile: *Acer ginnala* Архівавана 15 лютага 2024. (англ.)
13. ↑  Randall John. *The Encyclopedia of Intrusive Plants*. Brooklyn Botanic Garden, Janet Marinelli, Brooklyn Botanic (англ.)
14. ↑  Сорта клёна Гиннала (Acer tataricum subsp. ginnala) **(нявызн.)**. *Garden Modern*. Архівавана з першакрыніцы 20 жніўня 2022. Праверана 23 жніўня 2022.
15. 1 2  Прогунков 1997.
16. ↑  *Прогунков В. В. Луценко А. В.* Пыльценосные растения Приморья / И. А. Пяткова. — Владивосток: Издательство Дальневосточного университета, 1990. — С. 56. — 120 с. — 500 экз. Архівавана 9 красавіка 2022 года.
17. ↑  *Пельменев В. К.* Семейство Кленовые — Aceraceae // Медоносные растения. — М.: РОССЕЛЬХОЗИЗДАТ, 1985. — С. 66. — 144 с. — 65 000 экз.

Літаратура
----------

* *Воробьёв Д. П.* Дикорастущие деревья и кустарники Дальнего Востока. — Л.: Наука, Ленингр. отд. 1968. — С. 176—177. — 276 с. — 3 000 экз. Архівавана 13 ліпеня 2022.
* *Прогунков В. В.* Клен приречный // *Пчеловодство* : часопіс. — 1972. — № 11. — С. 18.
* *Прогунков В. В.* Летние пыльценосы Приморья и Приамурья // *Пчеловодство* : часопіс. — 1997. — № 2. — С. 13—16.
* *Прогунков В. В.* Ресурсы медоносных растений юга Дальнего Востока. — Владивосток: Издательство Дальневосточного университета, 1988. — С. 25. — 228 с. — 5 000 экз.
* Клёны в Башкирском Предуралье: биологические особенности в условиях интродукции. — Уфа: Гилем, 2012. — 224 с. — ISBN 978-5-7501-1379-8.
* *Усенко Н. В.* Деревья, кустарники и лианы Дальнего Востока (руск.). — Хабаровское книжное издательство, 1984. — С. 153—154. — 272 с. — 20 000 экз. Архівавана 20 кастрычніка 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · POWO · Plantarium · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777482987 |