recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Адам Дасюкевіч** (5 чэрвеня 1911, в. Капцэвічы Ашмянскага пав. Віленскай губ. цяпер Смаргонскі раён Гродзенскай вобл.  — 1 лістапада 1943, Паставы) — беларускі грамадскі дзеяч, журналіст, педагог.

Біяграфія
---------

У 1933 годзе скончыў Віленскую беларускую гімназію. Затым вучыўся ў Віленскім універсітэце, быў сябрам Беларускага студэнцкага саюза (БСС). Адзін з лідараў студэнцкага руху другой паловы 1930-х. У 1936—1937 гадах — намеснік старшыні БСС, сябра рэдкалегіі часопіса «Студэнцкая думка». У 1937—1939 гадах — старшыня БСС. З верасня 1936 года да 1938 года рэдактар газеты «Беларуская крыніца» — органа Беларускай хрысціянскай дэмакратыі. Неаднаразова трапляў пад суд за вострыя публікацыі газеты. 19 красавіка 1938 года асуджаны на 6 месяцаў турмы з адтэрміноўкай на 2 гады. Сябра Беларускага нацыянальнага камітэта ў Вільні. 15 снежня 1939 года атрымаў дыплом інжынера аграноміі. У 1940 годзе віцэ-старшыня беларускай групы пры Літоўскім Чырвоным крыжы.

На пачатку фашысцкай акупацыі арыштаваны немцамі на Шаркаўшчыне паводле польскага даносу, але з дапамогай сваякоў вызвалены. Працаваў настаўнікам у мяст. Варапаева. З 1942 года — старшыня Пастаўскага павета. Прымаў удзел у беларускім нацыянальным падполлі. Расстраляны немцамі за невыкананне іх загаду.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Ёрш С.* Жыццё і смерць Адама Дасюкевіча // Голас камбатанта. 2000, № 4.
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
* *Мастыка А.* Беларускі студэнцкі саюз Віленскага універсітэта Стэфана Баторыя ў беларускім нацыянальным руху ў Вільні (1919—1939): бакалаўрская праца / Мастыка Андрэй; навук. кіраўнік праф. А. Смалянчук; Еўрапейскі гуманітарны універсітэт. — Вільня, 2009.
Алтэнія на карце сучаснай Румыніі.
**Алтэ́нія** (рум.: Oltenia, таксама **Малая Валахія**) — гістарычная вобласць на паўднёвым захадзе Румыніі, адмежаваная ад Трансільваніі (на поўнач) Карпатамі, ад Мунтэніі (на ўсход) — ракой Олт, а ад Балгарыі і Сербіі (на поўдзень і захад) — Дунаем. Распадаецца на жудзецы Горж і Долж. Галоўны горад — Краёва.

Тэрмін увайшоў ва ўжыванне пасля 1718 года, калі па ўмовах Пажарэвацкага міру Алтэнія (ці Малая Валахія) была адарвана ад Мунтэніі (Вялікай Валахіі) і далучана да ўладанняў Габсбургаў (Трансільванія). У 1737 годзе адзінства Валахіі было адноўлена.

Зноскі
------

1. ↑  [Е. М. Двойченко-Маркова, Пушкин и румынская народная песня о Тудоре Владимиреску // Пушкин: Исследования и материалы / АН СССР. Ин-т рус. лит. (Пушкин. Дом). — М.; Л.: Изд-во АН СССР, 1960. — T. 3. — с.402—417.]

| Flag of Romania Гістарычныя вобласці Румыніі |
| --- |
| Гістарычныя вобласці РумынііГістарычныя вобласці Румыніі | 
Валахія  ·  Банат  ·  Паўднёвая Букавіна  ·  Дабруджа  ·  Крышана ·  Марамурэш  ·  Малдова  ·  Мунтэнія  ·  Алтэнія  ·  Трансільванія
 |
**Вахш** (тадж.: Вахш) — рака ў Таджыкістане, якая, зліваючыся з ракой Пяндж, утварае раку Амудар’я.

Агульная працягласць 786 км, плошча басейна — 39,1 тыс. км², сярэдні расход вады — 156 м³/с. Бярэ выток на Паміры, у раёне піка імя Каржанеўскай (7105 м над узроўнем мора). Ля вусця Вахша знаходзіцца запаведнік «Тыгровая балка». У басейне Вахша налічваецца 569 горных азёр агульнай плошчай 1737 км², у асноўным яны размешчаны на вышынях 2800-3500 м. У даліне ракі Вахш знаходзяцца гарады Вахш, Нурэк, Сарбанд і Курган-Цюбэ. Водападзелам паміж рэкамі Вахш і Кызылсу з'яўляецца Вахшскі хрыбет (вышыня — звыш 3000 м).

На рацэ Вахш размешчаны Вахшскі каскад — найбуйнейшы комплекс гідраэлектрастанцый у Хатлонскай вобласці Рэспублікі Таджыкістан.
На рацэ — Нурэкскае вадасховішча.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вахш
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Незабытоўскі.
**Адам Варфаламеевіч (Барталамеевіч) Непакайчыцкі** (руск.: Адам Варфоломеевич Поцей-Непокойчицкий) — дзяржаўны служачы.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Непакайчыцкіх. Сын Барталамея Непакайчыцкага, галіцкага стольніка.

У 1815 г. настаяцелем Слуцкага прыходу быў прызначаны Станіслаў Шантыр, які разам з А. Непакайчыцкім заняўся актыўнай грамадскай дзейнасцю. Менавіта яны склалі праект дабрачыннага аб’яднання і прадставілі яго на разгляд Галоўнаму Апекуну Імператарскага чалавекалюбнага таварыства князю А. Галіцыну, які, у сваю чаргу, дамогся найвышэйшага дазволу на заснаванне Апякунскага камітэта бедных у Слуцку. Пасаду старшыні камітэта займаў Непакайчыцкі, а пасля яго ад’езду са Слуцка ў 1832 г. і да 1847 г. — граф С. Шантыр.

У 1821—1832 гадах маршалак шляхты Слуцкага павета.

У ліпені 1825 г. Слуцк наведаў імператар Аляксандра I. Імператар прысутнічаў на літургіі ў царкве ў Трайчанах, за ім стаяў маршалак Непакайчыцкі і два яго маленькія сыны: Артур і Аляксандр. Калі імператар выйшаў з царквы, то прызначыў Непакайчыцкага камергерам (шамбялянам) свайго двара, а двух яго сыноў — пажамі.

Царскі чыноўнік Байкоў успамінаў, што калі ён у маі 1826 прыехаў па справах масонскай ложы ў Слуцку, дык Непакайчыцкі вельмі спалохаўся (і нездарма, бо ён быў майстрам ложы).

Сям’я
-----

У шлюбе з Развадоўскай. Дзеці: сын Артур[ru], генерал ад інфантэрыі, начальнік штаба Паўнёва-Дунайскай арміі пад час руска-турэцкай вайны 1828—1829 гадоў.

Зноскі
------

1. ↑  Бойко Дм. А. Предводители Дворянства всех наместничеств, губерний, областей, уездов и округов Российской Империи. 1767–1917 гг. — Запорожье, 2022. — 3316(2) с.: ил. XXXVI л. ил.

Літаратура
----------

* *Швед, В. В.* Непакойчыцкі (Пацэй-Непакойчыцкі.) Адам Варфаламеевіч // Масоны і ложы на землях Беларусі (канец XVIII — першая чвэрць XIX ст.) : біябібліягр. слоўн.. — Гродна: ГрДУ, 2007. — 275 с. — ISBN 978-985-417-866-0.


| ?Адам Непакайчыцкі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Адам Непакайчыцкі |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |

 |
**Вацлавас Даўнарас** (літ. Vaclovas Daunoras; 1 лютага 1937, Жагарэ, Літва — 19 кастрычніка 2020, Вільнюс, Літва) — літоўскі оперны спявак (бас), педагог, народны артыст СССР (1986).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 1 лютага 1937 года ў Жагарэ. У 1954—1958 гадах выступаў у Дзяржаўным ансамблі песні і танца Літоўскай ССР (пазней — «Летува») пад кіраваннем Ё. Швядаса. У 1962 годзе скончыў Літоўскую кансерваторыю (цяпер Літоўская акадэмія музыкі і тэатра) (Вільнюс) у З. Паўлаўскаса.

У 1960—1971, 1973—1975 і з 1980 года — саліст Літоўскага тэатра оперы і балета (Вільнюс). У 1971—1973 гадах — саліст Дзяржаўнай філармоніі Літоўскай ССР, у 1975—1976 — Каўнаскага музычнага тэатра.

Выступаў у канцэртах, выконваў вакальна-сімфанічныя творы (у тым ліку Рэквіем Дж. Вердзі).

У 1966—1968 гадах стажыраваўся ў тэатры «Ла Скала» (Мілан, Італія), удзельнічаў у спектаклях, дзе сярод іншых спяваў разам Лучана Павароці, які пачынаў кар’еру (партыі Мантэронэ ў оперы «Рыгалета» Дж. Вердзі і Вярхоўны жрэц ў оперы «Ідаменей, цар Крыцкі» В. А. Моцарта). Выступаў з канцэртамі ў Турыне, Венецыі, Балонні, Рыме, Фларэнцыі, Неапалі.

Гастраляваў за мяжой (Расія — Крамлёўскі палац з’ездаў (1962), Вялікі тэатр (1969, 1986), Санкт-Пецярбургская дзяржаўная філармонія імя Д. Д. Шастаковіча (1968), Ленінградскі тэатр оперы і балета імя С. М. Кірава (1976) , Балгарыя — Оперны тэатр Русэ (1970), Оперны тэатр Бургаса (1974), Оперны тэатр Варны (1973), Польшча, Чэхаславакія, Германія (1991, 1992), Усходні Берлін (1974, 1975), Швецыя — Оперны тэатр Мальмё (1975), Італія — ​​Каса-дэль-Попала (Турын, 1967), Пікала Скала (Мілан, 1968), 1975), Францыя — Тэатр Капітолія (Тулуза, 1972), Нідэрланды (1992 г. 1993), Бельгія, Вялікабрытанія — Альберт-хол (1967), Румынія, Фінляндыя, ЗША — Х’юстан Гранд Опера, Карнегі-хол (Нью-Ёрк, 1970, 1979), Well Hall (Нью-Ёрк, 1992), Браян (1992), Чыкагскі сімфанічны канцэртны зала (1970), канцэртная зала Сімфанічнага цэнтра Меерсон ў Даласе (1996), Канада, Егіпет).

З 1968 года выкладаў у Літоўскай кансерваторыі (з 1976 — дацэнт, з 1983 — прафесар, з 1985 — загадчык кафедры сольнага спеваў). Сярод вядомых вучняў — Ёланта Чурылайтэ.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
**Дубровы** — археалагічны помнік каля вёскі Дубровы Верхнядзвінскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 1 км на поўдзень ад вёскі, на ўзгорку вышынёй 6-7 м.

Апісанне
--------

Мясцовая назва Гарадзец. Памеры 60×70 м. З поўдня абмываецца ручаём, з поўначы заўважаецца паніжэнне да 5-6 м. З захаду аддзялялася ровам, або седлавінай, якая ніжэй за пляцоўку гарадзішча на 4-5 м.

Вядома з 1930 года. Абследавалі ў 1967 годзе К. П. Шут, у 1972 года У. Ф. Ісаенка. Знойдзены абломкі пасудзін, зернедрабілка, прасліца. Гарадзішча адносіцца да днепра-дзвінскай культуры і датуецца V ст. да н. э. — IV ст. н. э.

Літаратура
----------

* Помнік археалогіі Гарадзішча // Дзвінская праўда (Верхнядзвінск). — 1999. — 3 жн. — С. 4.
* Ісаенка, У. Ф. Гарадзішча (в. Дубровы) / У. Ф. Ісаенка // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 167.
**Форма дзяржавы** -- арганізацыя і ўладкаванне дзяржаўнай улады, якія абумоўлены існасцю (сутнасцю) і сацыяльным прызначэннем дзяржавы, і ў якіх адлюстроўваюцца гістарычныя, эканамічныя, нацыянальныя асаблівасці, узровень развіцця дэмакратыі і культуры адпаведнага грамадства. Адно з самых важных паняццяў дзяржавазнаўства і правазнаўства.

Ёсць і іншыя вызначэнні гэтага паняцця -- сукупнасць формы кіравання і формы дзяржаўнага ўладкавання, прычым палдітычны рэжым разглядаецца як з'ява, што вызначае сутнасць дзяржавы (С. С. Аляксееў); дынамічны (палітычны рэжым) і статычны (формы праўлення і дзяржаўнага ўладкавання) аспекты дзяржавы, якая разглядаецца як функцыянальная (дынамічная) і арганізацыйная (статычная) сістэма (Л. І. Каск).

Гістарычны працэс развіцця дзяржаў характарызуецца вялікай колькасцю форм. У межах аднаго тыпу дзяржавы могуць сустракацца розныя формы арганізацыі і дзейнасці дзяржаўнай улады, а дзяржавы рознага тыпу могуць увасабляцца ў аднолькавую форму. Своеасаблівасць пэўнай формы дзяржавы ў пэўны гістарычны перыяд вызначаецца найперш, ступенню сталасці грамадскага і дзяржаўнага жыцця, задачамі і мэтамі, якія ставіць перад сабою дзяржава. Інакш кажучы, катэгорыя «форма дзяржавы» непасрэдна залежыць ад свайго зместу, і ім вызначаецца.

Гісторыя
--------

Паняцце «форма дзяржавы» прыцягвала ўвагу вучоных і мысліцеляў з антычных часоў. Першыя спробы класіфікацыі дзяржаў па адмысловых крытэрыях зроблены Платонам, Арыстоцелем, Палібіем і інш. фактычна пачынаючы станаўленне тэарэтычных уяўленняў пра форму дзяржавы. Некаторыя антычныя катэгорыі дзяржаў гэта *манархія*, *арыстакратыя* і *паліція* Арыстоцеля. У сярэднявеччы навукоўцы звычайна адрознівалі *манархію* і *рэспубліку*, і такая класіфікацыя заставалася пануючай у палітыка-прававой навуцы да канца 19 ст. Іншым доўгатрывалым шаблонам навуковых поглядаў было атаясамленне формы дзяржавы з формай праўлення.

У 20 ст. марксісцкія навукоўцы рабілі спробы вызначаць форму дзяржавы ў сувязі з яе тыпам (фармацыйны падыход), класавай структурай, эканамічным базісам грамадства і г.д. Пад 1980-я гады ў савецкай літаратуры замацавалася думка пра форму дзяржавы, як інстытут, які складаецца з формы праўлення і формы дзяржаўнага ўладкавання. У 2000-я гады ў постсавецкай (але і ў заходняй) навуковай літаратуры асноўнай з'яўляецца думка, згодна якой форма дзяржавы структурна складаецца з формы праўлення, формы дзяржаўнага ўладкавання і дзяржаўна-прававога рэжыму.

Зноскі
------

1. ↑  Вішнеўскі, С.7—10.

Літаратура
----------

* Палітычны рэжым — элемент формы дзяржавы, яго паняцце, сутнасці і разнавіднасці // Асаблівасці палітыка-прававога рэжыму савецкай дзяржавы і яго вытокі (1917—1953 гг.) / А. Ф. Вішнеўскі. — 2-е выд. выпр. і дап. — Мінск : Тэсей, 2006. — 328 с. ISBN 985-463-216-4
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вайніловіч.
**Адам Вайніловіч** (польск.: Adam Woyniłłowicz; каля 1739—1803) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

Біяграфія
---------

Належаў да каталіцкага сярэднезаможнага шляхецкага роду Вайніловічаў герба «Сыракомля». Нарадзіўся ў сям’і Францішка Казіміра Вайніловіча, падчашага мазырскага, і Барбары з Фелькерзамбаў.

Хрышчаны ў 1739 годзе.

Абозны (ужо ў 1765 годзе), канюшы (1776), потым суддзя земскі (прывілей караля Станіслава Аўгуста 1778 г.), нарэшце, падкаморы новагародскі (прывілей 1783 года).

Адам карыстаўся значным ўплывам сярод мясцовай шляхты. У 1776 г. ён быў абраны паслом на надзвычайны сойм, на якім выступіў з прамовай. З яго меркаваннем лічыўся нават князь Караль Станіслаў Радзівіл «Пане Каханку», уладальнік Нясвіжскага княства ў 2-й палове XVIII ст. Праўнук Адама Эдвард Вайніловіч згадвае, што ў родавым архіве былі лісты ад караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага, з просьбай ад падтрымцы на сойміку Новагародскага ваяводства Канстытуцыі 3 мая 1791 года.

Адам падзяліў спадчыну паміж сынамі: Ян атрымаў Пузаў, а Антоні — Савічы.

Узнагароды
----------

Кавалер ордэна Святога Станіслава (1783).

Сям’я
-----

У шлюбе з Каралінай з Сулістроўскіх, дачкой Караля Сулістроўскага і Разаліі з Пацаў. У 1790 г.

Дзеці:

* Ян (1767—1844), дэпутат вывадовы Менскага ДДС, падкаморы Слуцкага павета, старшыня Менскага гранічнага апеляцыйнага суда. Жонка Фартуната Ева з графоў Гюнтэр фон Гільдэнсгайм.
* Антоні (1773—1855), маршалак Слуцкага павета, жонка Тэафіля Адынец герба ўласнага.
* Фларэнціна, муж Міхал Кастравіцкі.

Спасылкі
--------

* Рыбчонак С. 19/14. Адам // Радавод Вайніловічаў гербу «Сыракомля» змененая // Герольд Litherland. Горадня-Менск. 2011. — № 18. — С.116-123


| ?Адам Вайніловіч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Людвік Казімір Вайніловіч |  | Мельхіёр Вайніловіч[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  | Крыштаф Пётр Вайніловіч |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Крыштаф Тэльшаўскі |  |
|  |  | Францішак Казімір Вайніловіч |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Ганна з Тэльшаўскіх[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Людвіка з Расудоўскіх[d] |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Соф'я з Касакоўскіх[d] |  |
|  | Адам Вайніловіч |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Генрык Ян Фелькерзамб[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Барбара з Фелькерзамбаў[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Феліцыяна з Юдзіцкіх[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl · Rodovid |
Пагон вахтмістра Рускай імператарскай арміі
**Вахмістр** (з ням.: Wachtmeister) — воінскае званне старшага унтэр-афіцэра ў кавалерыі Рускай імператарскай арміі, вышэйшае салдацкае званне ў кавалерыі рускай арміі, адпаведнае званню фельдфебеля ў пяхоце.

У вермахце вахмістрамі называліся фельдфебелі ў кавалерыі і артылерыі. Унтэр-фельдфебелі ў гэтых родах войскаў адпаведна называліся унтэр-вахмістрамі, обер-фельдфебелі — обер-вахмістрамі, а штабс-фельдфебелі — штабс-вахмістрамі.

Па выконваемых абавязках званне фельдфебеля адпавядае званню старшыны ва Узброеных Сілах Рэспублікі Беларусь.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вахмістр
* Вахмістр у анлайн-слоўніку skarnik.by
Алтар Наведзінаў Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў капліцы Св. Барбары ў Будславе
**Алтар Наведзінаў Найсвяцейшай Дзевы Марыі** — драўляны разны алтар капліцы Св. Барбары касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Будславе, створаны ў 1649 г. Адзін з найцікавейшых помнікаў ранняга барока на Беларусі, хоць ягоныя архітэктурныя канструкцыі выкананыя яшчэ ў традыцыях рэнесансу.

Апісанне
--------

Выдатная ідэя перспектыўнага скарачэння алтара, ажыццёўленая практычна ў плоскасці: за кошт паступовага памяншэння да цэнтра памераў яго элементаў, нахілу накіравальных гарызантальных чляненняў ствараецца поўная ілюзія яго перспектыўнага ўспрыманняў прacторы. Алтар пафарбаваны пад эбенавае дрэва  (бел. (тар.)) (бел. і багата дэкараваны пазалочанай разьбой, карынфскімі калонамі з канелюрамі, шматпрофільнымі гзымсамі.

Неад'емную яго частку складаюць 20 пазалочаных фігур у нішах паміж калонамі. Улевым крыле ад краю да цэнтра, стаяць фігуры Давіда, Св. Юзафа, Св. Захарыі, Св. Якіма; у правым — фігуры Аарона, Св. Яна Хрысціцеля, Св. Альжбеты, Св. Ганны. На карнізах крылаў алтара ўстаноўлены: злева — выявы Св. Станіслава, біскупа, і Св. Францыска, справа — Св. Казіміра і Св. Антонія, у цэнтры — фігуры — 6 анёлаў. Завяршаюць кампазіцыю фігуры святых апосталаў Пятра і Паўла, над якімі ў 1928 г. была дададзена прамяністая гостыя з палаючым сэрцам Ісуса ў цярновым вянцы.

У галоўным полі змешчаны цудадзейны абраз Укрыжавання, перададзены ў касцёл з маёнтка Ілава ў 1773 г. У верхнім ярусе размешчаны барочны абраз Маці Божай Балеснай.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Каталіцкія святыні. Мінска-Магілёўская архідыяцэзія. Ч. 1. Будслаўскі, Вілейскі і Мінскі дэканаты. / Тэкст і фота А. Яроменкі. Уводзіны Ул. Трацэўскага, — Мн.: ВУП «Выд-ва „Про Хрысто"». — 2003. — 256 с. ISBN 985-6628-37-7.

Літаратура
----------

* Каталіцкія святыні. Мінска-Магілёўская архідыяцэзія. Ч. 1. Будслаўскі, Вілейскі і Мінскі дэканаты. / Тэкст і фота А. Яроменкі. Уводзіны Ул. Трацэўскага, — Мн.: ВУП «Выд-ва „Про Хрысто"». — 2003. — 256 с. ISBN 985-6628-37-7.

Спасылкі
--------
**Алп-Арслан** (цюрк. смелы леў) таксама **Мухамед ібн Даўд** ці **Махамед бен Даўд** (араб. ألب أرسلان‎‎, поўнае імя — *Зія ад-Дзін ва Адуд ад-Даўла ў Тадж ал-Міла Абу Шуджа Мухамад Алп Арслан ібн Даўд*, 20 студзеня 1029 — 15 снежня 1072) — султан дзяржавы Сельджукідаў з 1063. Пляменнік бяздзетнага заснавальніка султаната Тагрула.

У 1059 стаў намеснікам Харасана. У 1060-1061 гадах быў разбіты і ўзяты ў палон кіраўніком Грузіі. Дзякуючы таму, што яго сястра была жонкай армянскага цара, таму ўдалося дамагчыся вызвалення Алп-Арслана, накіраваўшы цару Грузіі багатыя дары. Пасля султан правёў шэраг заваявальных паходаў: у Грузію (1064), Арменію (1064), тэрыторыі сучаснага Азербайджана (1064), супраць Фацімідаў (у Сірыю і Палесціну), у Паўночны Іран і Сярэднюю Азію (1065).

Пад яго камандаваннем сельджукі пачалі націск на Візантыйскую імперыю.

Алп Арслан зневажае Рамана IV Дыягена
19 жніўня 1071 пры Манцыкерце (раён возера Ван) атрымаў перамогу над візантыйскім імператарам Раманам IV Дыягенам і ўзяў яго ў палон, пасля чаго далучыў Анатолію да ўладанняў Сельджукскага султаната. Дзяржавай пры Алп-Арслане кіраваў везір Нізам аль-Мульк.

Алп-Арслан быў забіты падчас паходу супраць полаўцаў Мангышлака і на Бухару.

Зноскі
------

1. ↑  СИЭ т. 1 — С. 415.
2. ↑  Шараф-хан ибн Шаммсадин Бидлиси «Шараф-Наме» Третий раздел. Глава 1

Літаратура
----------

* Алп-Арслан // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Тагрул I** | **Султан дзяржавы Сельджукідаў**1063—1072 | Пераемнік**Малік-шах I** |


| ?Алп-Арслан — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Алп-Арслан |  | Чагры бек[d] |  | Mikail of Kınık tribe[d] |  | Сельджук |  | Такак[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Іраніка · Малы Бракгаўза і Эфрона · Энцыклапедычны лексікон · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | WeRelate · Geni.com · Rodovid · Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | GND: 128968192 · ISNI: 0000 0000 2322 0111 · LCCN: n81098802 · VIAF: 50293578 |
Персідская маката, XVI стагоддзе
**Маката, макат** (араб. mak ad‎‎ — пакрыццё або пакрывала) — дэкаратыўна-мастацкая, ужытковая тканіна, шаўковая з выкарыстаннем ва ўтку залотных ці валачоных нітак са стылізаванымі расліннымі (у асноўным кветкі — гваздзік, цюльпан, ружа), архітэктурнымі (напрыклад, матыў міхрабу) або геаметрычнымі ўзорамі, выкананая ў розных тэхніках ткацтва (уключаючы брашэ або лансіроўку). Сустракаюцца таксама макаты, аздобленыя гафтам або аплікацыяй, зробленымі маляўнічымі шоўкамі на шаўковай тканіне.

Вырабляліся ў краінах Блізкага Усходу, галоўным чынам у Турцыі і Персіі ў XVII—XVIII стагоддзях, дзе вешалі на сцены дамоў і палатак (так званыя шатровыя макаты) і пакрывалі імі мэблю, таксама выкарыстоўваліся для пакрыцця падушак або матрацаў. На Далёкім Усходзе макаты вырабляліся ў Кітаі, дзе іх упрыгожвалі сімвалічныя выявы жывёл, звязаных з кітайскай міфалогіяй. У Рэчы Паспалітай макаты вырабляліся ў XVIII стагоддзі, спачатку ў маёнткавых майстэрнях, пазней, таксама ў XIX стагоддзі, на ткацкіх мануфактурах у Гродне, Бучачы  (укр.) (бел. Бродах і Кракаве і выкарыстоўваўся ў якасці фіранак, сурвэтак, насценных пакрыццяў і для намётаў і шатроў. Макаты з вышытымі картушамі гербаў часта ўпрыгожвалі сцены сядзіб.

Зноскі
------

1. ↑  Лазука, 2015, с. 127

Літаратура
----------

* *Лазука, Барыс Андрэевіч.* Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. — Мінск: Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл. партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.
**Ордэн Каштоўнай кароны** (яп.: 宝冠章 *хо:кансё:*), у іншым перакладзе **Ордэн Свяшчэннай кароны** — японскі жаночы ордэн.

Заснаваны 4 студзеня 1888 года імператарам Мэйдзі. Імператарскі ўказ № 1 абвяшчае, што ордэн прызначаны для ўзнагароджання «высакародных дам, якія аказалі выключныя паслугі дзяржаве». У вышэйшых ступенях з’яўляецца прыдворным ордэнам, якім, узнагароджваюцца толькі члены імператарскіх ці каралеўскіх сем’яў, а таксама прадстаўнікі вышэйшай арыстакратыі. Ніжэйшыя ступені ордэна да 1945 года выкарыстоўваліся як узнагароды за заслугі для нетытулаваных твараў. Ордэны першай ступені ўручаюцца імператарскім прынцэсам (дочкам імператара) ва ўзросце 15 гадоў. Імператрыцы ці кронпрынцэсы атрымліваюць іх пасле заручын, а жонкі іншых прынцаў — пры шлюбе.

Апісанне
--------

У цэнтры знака ордэна на паверхні, якая пакрыта блакітнай эмаллю і мае форму медальёна, намаляваны залаты галаўны ўбор імператрыц. Над ім намалявана «птушка Хоа». Медальён акружаны авальным кольцам, падвойным шэрагам жамчужын і апраўлены галінамі зялёнага бамбука на чырвонай эмалевай паверхні і з чатырох бакоў — гронкамі бела-ружовых кветак сакуры і лісцем. Ордэн мае падвескі ў форме старажытных фамільных гербаў прыдворных дам. Рэверс ордэна — гладкі.

Ступені
-------

Першапачаткова меў 5 ступеняў, але ў 1896 годзе былі дададзены яшчэ тры ступені.

|  |
| --- |
| **Ступені** |
| 8 ступень | 7 ступень | 6 ступень | 5 ступень |
| 4 ступень | 3 ступень | 2 ступень | 1 ступень |
|

Зноскі
------

1. ↑  Ордэн Каштоўнай кароны | Бронетэхніка свету Архівавана 2 лютага 2014.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ордэн Каштоўнай кароны

| ⛭Японія Узнагароды Японіі |
| --- |
| Ордэны | 
* Вышэйшы ордэн Хрызантэмы
* Ордэн Кветак паўлоўніі
* Ордэн Узыходзячага сонца
* Ордэн Свяшчэннага скарбу
* Ордэн Культуры
* Ордэн Каштоўнай кароны

 | Вышэйшы ордэн Хрызантэмы |
| Медалі і прэміі | 
* Медалі Пашаны
* Імператарская прэмія
* Прэмія Народнай Пашаны

 |
| Узнагароды Чырвонага Крыжа | 
* Ордэн Заслуг Чырвонага Крыжа
* Медалі члена Чырвонага Крыжа

 |
| Гістарычныя | 
* Ордэн дзяржавы Сацума-Рукю
* Ордэн Залатога каршуна
* Ваенныя медалі пашаны

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кандрусевіч.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шыдлоўская.
**Надзея Кандрусевіч-Шыдлоўская** — беларуская перакладчыца і выдавец.

Бацькі — супрацоўнікі краязнаўчага музея ў Браславе. Вучылася ў браслаўскай гімназіі. Скончыла МДЛУ, асноўнымі мовамі былі англійская і італьянская, шведская абрана дадатковай, бо здавалася экзатычнай.

Спачатку перакладала для сябе апавяданні з англійскай і італьянскай, у т.л. Рэя Брэдберы. Са шведскай дзіцячыя кнігі перакладае з 2008 года. Пераклала асобныя часткі сусветна вядомай серыі пра Маму Му шведскіх казачнікаў Юі і Томаса Вісландэраў. Першай пераклала кніжку «Малы і мядзведзік» Юі Вісландар.

Заснавала ў 2018 годзе і кіруе выдавецтвам «Koska».

Прызнанне
---------

* Лаўрэат прэміі «Гарачае сэрца» Шведскай акадэміі дзіцячай кнігі (2018) за адданасць дзіцячай літаратуры Швецыі і яе папулярызацыю.
* Лаўрэат Прэміі імя Карласа Шэрмана (2019) за пераклад са шведскай «Мітусьня ў агародзе» Свена Нурдквіста.

Зноскі
------

1. 1 2 3
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Макавец.

**Надзея Мікітаўна Макавец** (нар. 1917) — беларуская ўрач-інфекцыяніст. Заслужаны ўрач Беларускай ССР (1966).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў 1917 годзе ў в. Песчанец 2 Любанскага раёна. Скончыла педагагічныя курсы ў г. Любані. Працавала настаўніцай пачатковых класаў у Любанскім раёне.

У 1945 годзе скончыла Мінскі медыцынскі інстытут. Працавала загадчыцай Руднянскага ўрачэбнага ўчастка Жыткавіцкага раёна, з 1946 года ў г. Слоніме — урач інфекцыйнай бальніцы, тэрапеўт, 38 гадоў узначальвала тэрапеўтычнае аддзяленне раённай бальніцы, працавала галоўным урачом Дома санітарнай асветы. З 1989 года на пенсіі.

Узнагароды
----------

У 1966 годзе прысвоена званне «Заслужаны ўрач БССР». Узнагароджана 2 медалямі, Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Макавец Надежда Никитовна Архівавана 27 студзеня 2020.
**О́рдэн Лю́давіта Шту́ра** (славацк.: Rad Ľudovíta Štúra) — трэцяя (пасля ордэна Падвойнага белага крыжа і ордэна Андрая Глінкі) па старшынстве славацкая дзяржаўная ўзнагарода (але другая па старшынстве, прызначаная выключна для грамадзян Славацкай рэспублікі), надаваная за выбітныя заслугі ў развіцці дэмакратыі, аховы вольнасцей і правоў чалавека, за ўмацаванне абароны і бяспекі Славацкай рэспублікі, за выбітныя заслугі ў развіцці палітыкі, гаспадаркі і кіравання, за дасягненні ў галіне гаспадаркі, самакіравання, навукі і тэхнікі, адукацыі, культуры, мастацтва, спорту і грамадскіх стасункаў, а таксама за прапагандаванне добрага імені Славацкай рэспублікі па-за яе межамі.

Ордэн Людавіта Штура ўсталяваны законам № 37/1994 2 лютага 1994. Носіць імя Людавіта Штура — славацкага нацыянальнага дзеяча XIX стагоддзя.

Ордэн мае дзве версіі — цывільную і вайсковую, кожная з якіх падзяляецца на тры класы.

Кожны прэзідэнт Славацкай рэспублікі на сваёй пасадзе з'яўляецца кавалерам ордэна Людавіта Штура I класа.

| Планкі ордэна |
| --- |
| I класа | II класа | III класа |
|

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ордэн Людавіта Штура
* Zákon NR SR o štátnych vyznamenaniach (славацк.)(недаступная спасылка).  Prezident SR. Архівавана з першакрыніцы 15 мая 2011. Праверана 30 сакавіка 2013.
* Predpis č. 522/2008 Z. z. Zákon o vyznamenaniach Slovenskej republiky (славацк.).  Zákony pre ľudí. Праверана 30 сакавіка 2013.

| ⛭Узнагароды Славакіі (з 1994 года) |
| --- |
| Ордэны | 
* Ордэн Падвойнага белага крыжа
* Ордэн Андрая Глінкі
* Ордэн Людавіта Штура

 |
| Крыжы | 
* Крыж Мілана Расціслава Штэфаніка
* Крыж Прыбіны

 |
| Медалі | 
* Медаль Прэзідэнта Славацкай Рэспублікі
* Медаль «За адвагу»

 |
**Грэнландскі** альбо **палярны кіт** (*Balaena mysticetus*) — марское млекакормячае падатрада вусатых кітоў. Адзіны від рода грэнландскіх кітоў (*Balaena*).

Апісанне
--------

Даўжыня да 21 м, маса да 100 т і больш. Цела тоўстае, нязграбнае. На долю велізарнай галавы з крутым, накіраваным уверх дугападобным выгінам ротавай шчыліны прыходзіцца да 1/3 даўжыні цела. Бруха і горла гладкія, без зморшчын (палос). У вельмі высокай ротавай паражне з абодвух бакоў звешваюцца па 350—450 чорных гнуткіх пласцін кітовага вуса (выш. да 4,5 м). Спіннога плаўніка няма. Верх цела і бакі цёмна-шэрыя або чорныя, горла (часам і чэрава) светлае. Таўшчыня падскурнага тлушчавага пласта найбольшая сярод усіх кітоў (да 50 см і больш).

Пашырэнне
---------

Кіт ля берагоў Аляскі.
Раней быў звычайны ў морах Арктыкі, цяпер толькі зрэдку сустракаецца ў Чукоцкім і Берынгавым морах. Жыве сярод разрэджаных ільдоў і паблізу ледзянога беражка. Здзяйсняе сезонныя міграцыі, тэрміны якіх у вялікай ступені вызначаюцца размяшчэннем і часам перамяшчэння беражка арктычных ільдоў.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Пад вадой трымаецца не больш за 10 мін. Перасоўваецца з хуткасцю каля 6 км/г (макс. хуткасць не перавышае 13-14 км/г). Корміцца дробнымі рачкамі і крыланогімі малюскамі.

Адзіны від сярод бяззубых кітоў, які прыносіць патомства ў халодных водах. Адно дзіцяня (даўжыня 4-5 м) нараджаецца ў лютым — маі; яшчэ ва ўлонні маці ў яго ўтвараецца слой падскурнага сала (да 5 см).

Промысел і ахова
----------------

Промысел забаронены з 1946 года. Дазволена здабыча некалькіх дзясяткаў кітоў мясцоваму насельніцтву Аляскі. Уключаны ў Чырвоную кнігу МСАП.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | CMS · EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · SeaLifeBase · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4528843-4 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мікуліч.

**Надзе́я Анато́леўна Міку́ліч** (нар. 14 студзеня 1953) — беларуская спявачка, кампазітарка. Заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

Навучалася ў Гродзенскім музычна-педагагічным вучылішчы, займалася баскетболам, выступала ў жаночым вакальна-інструментальным ансамблі «Чараўніцы».

У 1972—1980 была вакалісткай ВІА «Верасы». Стала першай выканаўцай песні Эдуарда Ханка «Малиновки заслыша голосок», а таксама «Любишь не любишь», «Чур-чура», «Зарянка», «Я живу в заповедном краю», «Пусть будет мир цветным» («Белым будь снег и чистым»), вельмі папулярных у СССР на пачатку 1980-х гадоў.

З ансамблю Надзея сышла ў дэкрэтны адпачынак, але назад ужо не вярнулася. Голас на пэўны час знік, пасля вярнуўшыся ўжо больш нізкім.

Надзея Мікуліч выконвае песні беларускіх, расійскіх кампазітараў і ўласныя. Сярод апошніх — «Ой, бяда», «Тем, кто любит», «Родимый дом», «Только мама» і іншыя. З песняй «Ксеня» Уладзіміра Будніка, якую шмат хто лічыць народнай, Надзея Мікуліч стала дыпламанткай Усесаюзнага конкурсу артыстаў эстрады.

Выпусціла 4 аўдыёальбомы, 3 кампакт-дыскі.

Член Беларускага саюза музычных дзеячаў з 1991 года.

Сям’я
-----

Муж Надзеі Барыс Белы працаваў адміністратарам калектыву «Верасы». Цяпер выступае на сольных канцэртах, часам разам з Рыгорам Палішчуком.

Дыскаграфія
-----------

* «Тем, кто любит» (2005)
* «Святая муза» (2008)
* «Я вернусь» (2008)

Зноскі
------

1. 1 2 3  Надежда Микулич: теперь на сцену попадают после кастинга, а не после прослушивания Архівавана 9 красавіка 2019. // naviny.by, Оксана ЯНОВСКАЯ, 24.04.2010

Літаратура
----------

* *Д.П.* МІКУЛІЧ НАДЗЕЯ (Микулич Надежда, Mikulich Nadzeya) // Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі / уклад. Дз. Падбярэзскі і інш. — Мінск: Зміцер Колас, 2008. — С. 181–182. — 368 с. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-6783-42-8.

Спасылкі
--------

* Девушка из «Верасов» Надежда Микулич: «Я родила ребёнка и лишилась голоса…»(недаступная спасылка) // «Комсомольская правда», Антон ЛУБНЕВСКИЙ, 22.01.2009
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шыдлоўская.
**Надзея Антонаўна Шыдлоўская** (17 сакавіка 1940, в. Цалевічы, Слуцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1973 годзе. З 1965 г. — старшы тэхнік, архітэктар, галоўны архітэктар аддзела генпланаў і прамвузлоў у Белпрампраекце, з 1979-га — архітэктар Савецкага агульнабудаўнічага трэста ў Мангольскай Народнай Рэспубліцы, з 1984-га — кіраўнік групы прамвузлоў, з 1987 года — начальнік аддзела генплана ў Белпрампраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1976 года. Член КПСС з 1972 года. Пражывала ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): заводы газавай апаратуры ў Навагрудку (1966), аўтатрактарнага электраабсталявання ў Барысаве (1968), філіял Мінскага трактарнага (1984) і ліцейна-кавальскага (1986) заводаў у Смаргоні, праекты планіроўкі прамвузлоў у Слуцку (1968), Пінску (1969), Магілёве (1970), Кобрыне (1972), Барысаве (1974), Маладзечне (1984).

Узнагароды
----------

Узнагароджана ордэнам «Знак Пашаны» (1974).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Шидловская Надежда Антоновна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Бутэлька мальвазіі
**Мальвазія, мальмазія** — салодкае лікёрнае грэчаскае віно з вінаграда такой самай назвы. Вылучаецца незвычайным прыемным салодкім смакам і букетам. Вырабляецца з дбайна адабраных ягад, якія збіраюцца ў некалькі прыёмаў, па меры паспявання, прычым найвышэйшы гатунак гэтага віна, які мае назву *pigno*, атрымоўваецца лёгкім прэсаваннем вінаграда, з якого пасля яшчэ некалькіх прэсаванняў, але без грабянёў, вырабляюць іншы гатунак мальвазіі — *mosto*.

Спачатку мальвазіяй зваўся гатунак грэчаскага віна, які выраблялі каля г. Манемвазія (адсюль і назва) на ўзбярэжжы Лаконіі. Пазней яго сталі вырабляць на ўсім паўвостраве Пелапанес, на Кіпры, Крыце, Самасе і іншых грэчаскіх астравах Эгейскага мора. Пачынаючы з XVIII ст. з'явілася тэндэнцыя распаўсюджваць гэтую назву на ўсякія салодкія грэчаскія віны.

На Русі мальвазія з'явілася ў X ст. пасля хрышчэння, як адзін з прадметаў царкоўнага культу — ёю прычашчалі ў праваслаўным абрадзе. Тады яна была вельмі дарагой і па-за царкоўнымі абрадамі ўжывалася рэдка. З часам імпарт гэтага віна павялічыўся, да таго ж за мальвазію пачалі лічыць і салодкія віны, вырабленыя ў Балгарыі і Малдове. Гэта значна знізіла кошт, і паспрыяла больш шырокаму яе ўжыванню.

У XVI ст. у ВКЛ мальвазія ўжо лічылася адным з традыцыйных алкагольных напояў, аб гэтым згадвае Іван Мялешка ў сваёй соймавай прамове.

> *«И то велми страшная шкода: гологуздые кури ховати, их достатком варити и инные пташки смажити, торты тые цинамоном, микгдалами цукровати,— за моей памети присмаков тых не бывало. Добрая была гуска з грибъками, качка з перчиком, печонка з цыбулею или чосныком; а коли на перепышные достатки, каша рижовая з шафраном; вина венгерского не заживали перед тым, **малмазию** скромно пивали, медок и горилочку дюбали. Але гроши под достатком мевали, мури сильные муровали и войну славную крепко и лучшей держали, как тепер.»*
> 
>

Зноскі
------

1. ↑  Прамова Мялешки, каштэляна смаленскага, на Сойме у Варшаве у 1589 годзе Архівавана 28 чэрвеня 2018.
**Грэнландскі сабака** (дацк.: Gronlandshund) — парода сабак, якая адносіцца па класіфікацыі МКФ да групы шпіцаў і прымітыўных парод. Выведзена ў Грэнландыі.

Звесткі аб пародзе
------------------

Грэнландскі сабака — адна з самых старажытных парод ездавых сабак. Адметныя якасці: сіла, стойкасць і цягавітасць, таксама выдатна развітыя нюх і здольнасць да арыентацыі. Грэнландскія сабакі дапамаглі Руалю Амундсену, нарвежскаму палярнаму падарожніку, прыйсці першым у час гонак да паўднёвага полюса. Сабак гэтай пароды выкарыстоўвалі для палявання на цюленяў, мядзведзяў і паўночных аленяў. Валодаючы ад прыроды рэзкім тэмпераментам, грэнландскія сабакі заўсёды прыязныя ў адносінах да чалавека. Як вартавыя сабакі не выкарыстоўваюцца. У кантынентальную Еўропу грэнландскіх сабак ўпершыню прывёз з палярнай экспедыцыі Поль-Эміль Віктор у 1936 годзе.

Парода рэдка сустракаецца ў Еўропе, у тым ліку і ў Скандынавіі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
**Europeana** — еўрапейская лічбавая бібліятэка, мэта якой — забяспечыць доступ да адсканаваных старонак кніг, якія адлюстроўваюць розныя аспекты еўрапейскай культуры. Праект афіцыйна стартаваў 20 лістапада 2008 года. На момант старту праекта было аблічбавана 2 мільёна розных аб’ектаў культурнай спадчыны Еўропы. Да 2010 года, па запэўненнях распрацоўнікаў, гэта лічба павінна была дасягнуць 6—10 мільёнаў, да 2015 — 15 мільёнаў. Цяпер даступная інфармацыя на французскай, нямецкай і англійскай мовах. У далейшым мяркуецца прадставіць крыніцы на ўсіх еўрапейскіх мовах. Па стане на 2008 год, найбольшы ўнёсак у стварэнне бібліятэкі ўнесла Францыя (50 % — аблічбаваных дадзеных), 10 % — Вялікабрытанія, 1,4 % — Іспанія, 1 % — Германія..

З-за вялікай колькасці наведвальнікаў (10 мільёнаў у гадзіну) сайт стаў недаступны ў першы ж дзень і зачыніўся да сярэдзіны снежня 2008 года.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Alexa Internet — 1996. Праверана 29 лістапада 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q230051'></a>
3. ↑   Архівавана 4 снежня 2008. Europeana: digital paintings, books, films and archives
4. ↑   La bibliothèque numérique européenne: du rêve à la réalité
5. ↑  EU-Parlament will Europeana-Aufbau beschleunigen
6. ↑   Газета
7. ↑   Архівавана 1 снежня 2008. Europeana
8. ↑   Страна.ru

Гл. таксама
-----------

* Нацыянальная бібліятэка Францыі

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Сайт распрацоўнікаў Архівавана 11 лістапада 2008.
**Мультфільм**, мультыплікацыйны фільм (ад зліцця лац.: multiplicatio — множанне і англ.: film — плёнка; разм. мульцік), таксама анімацыйны фільм — фільм, выкананы пры дапамозе сродкаў мультыплікацыі, гэта значыць пакадравага захавання створаных мастаком аб’ёмных і плоскіх малюнкаў або аб’ектаў прадметна-рэальнага свету на кіна- і відэаплёнцы ці на лічбавых носьбітах. Мультфільмы ствараюцца для дэманстрацыі гледачам у кінатэатры, трансляцыі па тэлебачанні, прагляду на экране камп’ютара і іншых электронных прыладах.

Зноскі
------

1. ↑  История пермской анимации

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Мультфільм на Вікісховішчы |

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мультфільм

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph118469, ph121942, ph118468 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Малькавіцкі сельсавет.
 
**Ма́лькавіцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мастоўскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Малькавічы.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як **Малькевіцкі сельсавет** у складзе Мастоўскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Малькевічы. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. З 25 снежня 1962 года па 6 студзеня 1965 года ў складзе Ваўкавыскага раёна. 18 чэрвеня 1973 года сельсавет перайменаваны ў Малькавіцкі, яго цэнтр — у Малькавічы. 28 мая 2001 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Курылавіцкага і Мастоўскага сельсаветаў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.
Мальва сярод іншых гістарычных рэгіёнаў Паўднёвай Азіі
**Ма́льва** (хіндзі: मालवा) — гістарычная вобласць у цэнтральнай Індыі на тэрыторыі сучаснага штата Мадх’я-Прадэш. Агульная плошча — 81 767 км². 

Уяўляе сабою вулканічнае плато, сфарміраванае ў мелавы перыяд, з сярэдняй вышынёй 550 - 600 м над узроўнем акіяну. Клімат мяккі субтрапічны. Значная частка паверхні пакрыта ўрадлівымі бурымі глебамі. Захаваліся сухія шыракалістыя лясы. Карысныя выкапні: жалеза і мармур. 

Земляробчыя культуры вядомы з эпохі энеаліту. У часы складання Махабхараты было заселена малавамі, ад наймення якіх паходзіць сучасная назва. У VI - VII стст. тут склалася самастойная дзяржава, што некаторы час аспрэчвала гегемонію ў Паўднёвай Азіі. Пазней уваходзіла ў склад розных дзяржаўных утварэнняў. У выніку на тэрыторыі Мальвы жывуць нашчадкі з розных кутоў Індыі. Большасць вернікаў спавядаюць індуізм і іслам.

Спасылкі
--------

* Malwa (Madhya Pradesh)
* Explore The Rich Heritage At Malwa Plateau Of Madhya Pradesh
**Святыя месцы** - месцы, звязаныя з падзеямі свяшчэннай гісторыі, наведваннямі багоў і святых, цудатворствамі; важны элемент культу ўсіх рэлігій. 

У хрысціян асаблівай пашанай карыстаюцца святыні ў Палесціне, дзе жыў, прапаведаваў, прыняў пакутніцкую смерць і уваскрэс Ісус Хрыстос. Да святых месцаў часам адносяць храмы і манастыры, дзе захоўваюцца мошчы святых, цудатворныя абразы і іншыя святыні, а таксама цудатворныя крыніцы, месцы, дзе адбываліся з'яўленні абразоў і інш. цудатворствы.

У каталіцтве адрозніваюць свяшчэнныя (асабліва адметныя ў культавай практыцы месцы, асвячоныя вышэйшымі царкоўнымі іерархамі, а таксама касцёлы, алтары і могілкі) і святыя месцы (вобласці Палесціны, звязаныя са старазапаветнымі падзеямі і жыццём Ісуса Хрыста, Дзевы Марыі). Паводле кананічнага права, свяшчэнныя месцы павінны быць унесены ў літургічныя кнігі і традыцыйна выключаны са свецкай юрысдыкцыі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Святыя месцы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh88002572 · NDL: 01167510 · NKC: ph115829 |
**Кроў** (Kroŭ, Krou) — музыка, рэпер, актор тэатра і незалежнага кіно, публіцыст (палітычнай і эканамічнай тэматыкі), прадзюсар; стваральнік і вядучы праграмы «Black Beat» на радыё «Рацыя»; аўтар, рэжысёр, выканаўчы прадзюсар і вядучы адукацыйна-забаўляльнай праграмы для моладзі «YoLife!» Белсаце, уладальнік музычнага выдавецтва Ambasada Music Group, кампаніі KROU Entertainment, бізнэсовец, стваральнік аднаго з першых беларускамоўных хіп-хоп праектаў Чырвоным па Белым (ЧпБ).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся на Гарадзеншчыне, вырас і выхаваўся на Палессі.

Творчасць
---------

Першы яго выступ з гуртом ЧпБ адбыўся ў 2005 годзе на фестывалі Басовішча.

Таксама ўдзельнічаў у Басовішчы-2006, Басовішчы-2007, XL BRUK MegaShow Festival — 2006, 2007, у фестывалі Беларускі Андэрграўнд 2 у Варшаве, на ім гурт ЧпБ упершыню выступіў у складзе: Krou, Realize, Zeman, Jaycop і DJ Spox.

Граў у варшаўскім тэатры Stara ProchOFFnia, у п’есе «Неба» вядомага беларускага драматурга і сцэнарыста Андрэя Курэйчыка.

Грае адну з першапланавых роляў у камедыйным мастацкім фільме «Piąty Zmysł» (*бел. Пятае Пачуццё*) польскага рэжысёра Пётра Коханьскага.

### Музычныя праекты

* Чырвоным па Белым (ЧпБ)
* Ambasadar KROU

alter-ego — Ambasadar KROU
--------------------------

Сольны праект Ambasadara KROU, вядомага слухачам з ужо вядомага гурта Чырвоным па Белым. Творчасць Кроў адрозніваецца ад ЧпБ больш мэйнстрымным падыходам да хіп-хопа. Саркастычныя, часам трохі агрэсіўныя тэксты перамешаныя вялікай колькасцю дасціпных punch-line’аў, skills’амі і flow.

Дыскаграфія
-----------

### Альбомы

* Актуальная Тэматыка (нелегал) — (LP 2004, нелегал, Мінск, AmbasadaMG)
* Вулічныя Байцы (нелегал) — (EP 2005, нелегал, Мінск, AmbasadaMG)
* Найлепшае 2004-2005 — (LP 2006, Мінск, AmbasadaMG, VoliaMusic)
* Крывавы Сакавік — (LP 2007, Мінск, AmbasadaMG)

### Супольныя праекты

* Песьні свабоды (2006)
* Чарнобыльскі вецер (2006)
* Песьні свабоды-2 (2006)
* Прэм'ер Тузін 2006 (2006)
* Песьні на вершы Новіка-Пяюна (2007)
* Песьні свабоды-3 (2007)
* Трыб’ют А.Мельнікава (2007)

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка на Facebook
* Blog / FotoBlog
* Старонка з кліпамі на YouTube.com

1. ↑  Naša Nìva — 1991. — ISSN 1819-1614; 1819-1630<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1272304'></a>
2. ↑  *(unspecified title)* Праверана 20 лютага 2020.
Ляадунскі заліў размешчаны на поўначы Бахайскага заліваЛяадунскі заліў размешчаны на поўначы Бахайскага заліва
**Ляадунскі заліў** — унутраны заліў Жоўтага мора, з'яўляецца паўночнай часткай Бахайскага заліва. Размешчаны паміж кантынентам і Ляадунскім паўвостравам. Уразаецца ў сушу на 220 км, шырыня пры ўваходзе — 175 км. Глыбіня змяняецца ад 10 да 50 м Прыліўы няправільныя паўсутачныя, велічынёй 4,4 м.

Абмывае берагі кітайскіх правінцый Хэбэй і Ляанін. На паўночным усходзе заліва размешчаны порт Інкоу.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

Спасылкі
--------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 0656 8164 · LCCN: n86141012 · VIAF: 123241272 |
**Ордэн прападобнамучаніка Афанасія Брэсцкага** (руск.: Орден преподобномученика Афанасия Брестского) — узнагарода Беларускай праваслаўнай царквы. Заснаваны рашэннем Сінода Беларускай Праваслаўнай Царквы ад 26 сакавіка 2010 года і зацверджаны Найсвяцейшым Патрыярхам Маскоўскім і ўсяе Русі Кірылам 14 жніўня 2010 года. З імем прападобнамучаніка Афанасія Брэсцкага непарыўна звязаны падзвіжніцкія працы па абароне і захаванні праваслаўнай веры на зямлі Беларусі, заснаванні манастыроў і храмаў.

Статут ордэна
-------------

Ордэн прападобнамучаніка Афанасія Брэсцкага мае дзве ступені:

* Ордэн прападобнамучаніка Афанасія Брэсцкага I ступені;
* Ордэн прападобнамучаніка Афанасія Брэсцкага II ступені.

Ордэн прападобнамучаніка Афанасія Брэсцкага носіцца на правым боку грудзей і размяшчаецца пасля ордэна свяціцеля Кірыла Тураўскага і перад ордэнам святой праведнай Сафіі, княгіні Слуцкай.

Ордэн прызначаны для ўзнагароджання асоб, які актыўна працуюць на ніве свяціцельскага, святарскага і місіянерскага служэння ў перайманне служэнню і подзвігу прападобнамучаніка Афанасія, ігумена Брэсцкага.

Апісанне
--------

Аверс ордэна першай ступені ўяўляе сабой прамы чатырохканцовы крыж з пашыранымі канцамі, з якіх кожны падзелены яшчэ на два вострыя канцы. Крыж пакрыты эмаллю гематытавага (вішнёвага) колеру і абведзены выпуклым пазалочаным рантам. На васьмі вострых канцах — пазалочаныя шарыкі, а паміж імі — паўкружжы з пазалочаных прамянёў, кожны з якіх ахоплівае па аграненым крышталі. Паўзверх першага крыжа накладзены другі крыж меншага памеру, таксама чатырохканцовы, з пашыранымі канцамі, і абведзены такім жа выпуклым пазалочаным рантам, але пакрыты белай эмаллю. Паміж канцамі крыжа выходзяць пазалочаныя прамяні, а ў яго цэнтры змяшчаецца аблямаваны пазалочаным рантам круглы эмалевы медальён з паясной выявай прападобнамучаніка Афанасія Брэсцкага, які ў правай руцэ трымае праваслаўны крыж. На ўзроўні плячэй прападобнамучаніка праходзіць надпіс у два радкі стылізаваным шрыфтам: «ПРЕПОДОБНОМУЧЕНИК АФАНАСИЙ БРЕСТСКИЙ». Памеры ордэна: 75х75 мм.

Рэверс ордэна чысты і гладкі, з матавай пазалотай. На адваротным боку маецца гарызантальнае прыстасаванне для мацавання.

Ордэн другой ступені ордэна ўяўляе сабой прамы чатырохканцовы крыж з пашыранымі канцамі. Паміж канцамі крыжа выступае канеліраваная падкладка з закругленымі кончыкамі прамянёў. Медальён у цэнтры крыжа мае трохі большы дыяметр, чым на ордэне першай ступені.

Да ордэна першай ступені выдаецца грамата чырвонага колеру памерам А4 у развароце (210х296 мм) з выявай ордэна прападобнамучаніка Афанасія Брэсцкага на першай палове пярэдняга боку.

Спасылкі
--------

* Положение о наградах Белорусской Православной Церкви Архівавана 14 кастрычніка 2020.  (руск.)

| ⛭Ордэны і медалі Беларускай праваслаўнай царквы |
| --- |
| Ордэны | Крыжа прападобнай Ефрасінні Полацкай ·  Свяціцеля Кірыла Тураўскага ·  Прападобнамучаніка Афанасія Брэсцкага ·  Святой праведнай Сафіі, княгіні Слуцкай ·  Прападобнай Ефрасінні Полацкай |
| Медалі | Ордэна свяціцеля Кірыла Тураўскага ·  Ордэна прападобнай Ефрасінні Полацкай |
**Kultura** — польскі эмігранцкі штомесячны часопіс, што выдаваўся ў 1947—2000 гадах. Стаў культурна-палітычным цэнтрам для польскай эміграцыі пасля Другой сусветнай вайны з вялікім уплывам на Народную Польшчу.

Часопіс выдаваўся спачатку ў Рыме, а пасля ў Парыжы. Заснавальнікам і галоўным рэдактарам быў Ежы Гедройц. У выданні друкаваліся палемічныя артыкулы Нобелеўскіх лаўратаў Чэслава Мілаша і Віславы Шымборскай, а таксама іншых польскіх інтэлектуалаў, такіх як Вітальд Гамбровіч, Марак Хласка, Юзаф Чапскі, Анджэй Бабкоўскі, Анджэй Хцюк і інш.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 12287179p · GND: 4221023-9 |