recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ігар Дзедусенка** (нар. 7 мая 1990, Маладзечна) — беларускі класічны гітарыст.

Нарадзіўся ў музычнай сям'і і вельмі рана выявіў свой музычны талент. Вучобу распачаў ва ўзросце 7 гадоў пад апекай Карла Пагоцкага. Ужо праз год здабыў сваю першую ўзнагароду.

Працягваў навуку ў Акадэміі музыкі ў Мінску, а пасля ў Познані ў класе Лукаша Курапачэўскага, які прызнаў яго адным з найвялікшых талентаў у Польшчы  за апошніх 10 гадоў. Згодна з яго меркаваннем, маладога музыку адрознівае *«небывалая ўражлівасць і музычная фантазія, якія рэдка можна спаткаць у такім маладым узросце. Ігар без сумненняў належыць да вузкага грона гітарыстаў, якія на гітары граюць сапраўдную музыку!»*.

Выконвае творы розных эпох і стыляў. У рэпертуары ёсць класіка нароўні з папулярнай ці рэлігійная музыкай. Таксама рэалізуе шмат аўтарскіх праектаў, супрацоўнічае з таленавітымі сучаснымі кампазітарамі з усяго свету.

Жыве і працуе ў Познані, Польшча.

Узнагароды
----------

* 1999 — Галоўны прыз на Міжнародным конкурсе па класічнай гітары ў г. Элк (Польшча)
* 2002 — Галоўны прыз на Міжнародным конкурсе па класічнай гітары ў г. Гіралтоўцэ (Славакія)
* 2003 — Галоўны прыз на Міжнародным гітарным фестывалі ў г. Санок (Польшча)
* 2004

 — Галоўны прыз на Міжнародным гітарным конкурсе ў г. Крыніца (Польшча)
 — Галоўны прыз на Міжнародным гітарным конкурсе ў г. Крута Гора (Чэхія)
* 2005

 — Галоўны прыз на Міжнародным гітарным конкурсе «GitAs» у г. Кіеў (Украіна)
 — Галоўны прыз на Міжнародным гітарным конкурсе ў г. Санок (Польшча)
 — Галоўны прыз на Міжнародным гітарным конкурсе ў г. Zruc nad Sazavou (Чэхія)
* 2006

 — Галоўны прыз на Міжнародным гітарным конкурсе «Віртуозы гітары» ў г. Санкт-Пецярбург (Расія)
 — Галоўны прыз на Міжнародным гітарным конкурсе ў г. Сегед (Венгрыя)
 — Галоўны прыз на Міжнародным гітарным конкурсе ў г. Фельберт (Германія)
* 2007

 — Галоўны прыз на Міжнародным гітарным конкурсе ў г. Веймар (Германія)
 — Галоўны прыз на Міжнародным гітарным конкурсе ў г. Крута Гора (Чэхія)
* 2008 — Галоўны прыз на Міжнародным гітарным конкурсе ў г. Фельберт (Германія)
* 2009 — Галоўны прыз на Рэспубліканскім конкурсе сярод выканаўцаў на народных інструментах (Беларусь)
* 2011 — Трэці прыз на Міжнародным гітарным конкурсе «Luys Milan» (Іспанія)
* 2012

 — Другі прыз на Міжнародным гітарным конкурсе ў г. Берлін (Германія)
 — Галоўны прыз на Міжнародным музычным конкурсе «Залатая гітара» у г. Познань (Польшча)

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Ігара Дзедусенкі
* Ігар Дзедусенка на last.by
*
**Дэлфін Далмау-і-Генер** (ісп.: Delfín Dalmau i Gener; 1891, Фігерас, Іспанія — 1965, Барселона, Іспанія) — іспанскі педагог, лінгвіст, эсперантыст.

Біяграфія
---------

У 17 гадоў Далмау стаў выкладчыкам у моўнай школе Берліца ў Барселоне, пазней у каледжы Монт-д’Ор дэ Вальпарадзіс ў Тэрасе. Вёў урокі іспанскай і французскай граматыкі з 1914 па 1917 гады ў Байе-Бланку. У 1918 годзе заснаваў першы ліцэй з вывучэннем СМІ і тэхнічных навук, які ў 1940 годзе пераўтварыўся ў Інстытут журналістыкі Бельпост. Супрацоўнічаў з рознымі перыядычнымі выданнямі, быў рэдактарам часопіса «Clarisme». Быў вядомым паліглотам і сусветна прызнаным эсперантистом, працаваў рэдактарам часопіса «Kataluna Esperantisto» і прэзідэнтам Каталонскай федэрацыі эсперанта, у якой быў адным з вядучых ідэолагаў разам з Фрэдэрыкам Пухула-і-Валес.

Асаблівую вядомасць Далмау-і-Генер атрымаў як стэнограф: ён выпусціў першыя дзве пласцінкі для вывучэння каталонскай мовы з галасамі Пумпеу Фабры і Мерсе Родореда, а таксама псіхалагічныя апавяданні і зборнікі заданняў «Пасіўнае паліглотства» (*Poliglotisme passiu*, 1936) і «Лінгвістычныя тлумачэнні» (*Aclariments lingüístics*, 1962). Даследаванні Далмау сталі знакам для педагагічнай лінгвістыкі заняцца пытаннямі, звязанымі з інтэрлінгвістыкай, прота-эсперанталогіяй, педагогікай, сацыялінгвістыкай і філасофіяй мовы. Далмау заўсёды быў у авангардзе культуры і ведаў, якім важным з’яўляецца ўніверсалізм (неабходнасць у міжнароднай дапаможнай мове) і інтэграцыя каталонскага грамадства без якіх-небудзь расколаў у грамадстве.

Прапанова аб пасіўным паліглотстве заключаецца ў развіцці і актыўным выкарыстанні ўласнай мовы, агульнаўжывальнай і размоўнай лексікі і імкненні зводзіць памылкі да мінімуму, але пры гэтым толькі з пасіўным выкарыстаннем як мага большай лексікі з іншых моў. Гэта быў прамежкавы этап паміж сітуацыяй моўнага імперыялізму на іспанскім і сусветным узроўні, які трэба было пераадолець, і фонам для ўзнікнення універсальнай мовы тыпу эсперанта.

Выбраныя творы
--------------

### На каталонскай

* Seny i atzar. Llibreria Catalònia, Barcelona, 1932.
* Una altra mena d’en amor. Edicions Clarisme, Barcelona, 1933.
* Polèmica. Edicions Clarisme, Barcelona, 1934.
* Sinceritat. Imp. Flotats, Tarrassa, 1938.
* Poliglotisme passiu. Publicacions de «La Revista», Barcelona, 1936.
* Aclariments lingüístics. Rafael Dalmau, Editor, Barcelona, 1962.

### На эсперанта

* Ilustrita lernolibro de Esperanto. 1938.
* Stenologio kaj stenografio. Barcelona, 1955.
* Dialekto, dialektiko. Editorial Belpost, Barcelona, 1956.
* Esperanta resumo de la stenologio kaj stenografio. Editorial E. Moreno Medrano, Barcelona, 1961.

Заўвагі
-------

Літаратура
----------

* Jordi Solé i Camardons, Poliglotisme i raó. El discurs ecoidiomàtic de Delfí Dalmau, Pagès Editors, Lérida, 1998.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNC: a10737285 · BNE: XX1246190 · GND: 122608062 · ISNI: 0000 0001 1566 8941 · LCCN: n81150132 · NTA: 069901791 · NUKAT: n2018045825 · SUDOC: 10887818X · VIAF: 35342717 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бельцюкова.
**Ірына Ігараўна Бельцюкова** (нар. 25 красавіка 1961, г. Краснаўральск, Свярдлоўская вобласць, РСФСР) — беларускі архітэктар. Жонка архітэктара Віктара Бельцюкова.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1984 годзе Свярдлоўскі архітэктурны інстытут. Працавала у 1984—1987 і 1991—1997 гадах у праектным інстытуце «Гомельсельбудпраект»; у 1991—1997 гадах у Жлобінскай АКМ праектнага інстытута «Гомельграмадзянпраект»; з 1997 года ў ААТ «Інстытут „Гомельпраект"».

Член Беларускага саюза архітэктараў з 2000 года.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: рэканструкцыя адміністрацыйнага будынка ТАА «Лукойл-Комі» ў г. Усінску (2003, будаўніцтва ў 2005); 7-павярховы жылы дом па вул. Веткаўскай (2000, пабудаваны ў 2002), 9-павярховы жылы дом з маналітнага жалезабетону ў г. Гомелі (2005, пабудаваны ў 2007); рэканструкцыя вытворчага будынка пад гандлёвы цэнтр у г. Барысаве (2007—2009, будуецца[*удакладніць*]); праект забудовы 18-га мікрараёна г. Гомеля (2007—2008, пабудаваны ў 2009, сааўтар С. А. Цішкевіч); праект забудовы жылога квартала «Рамонак» у г. Жлобіне (2000, сааўтары Л. А. Верхалат, В. У. Бельцюкоў, У. В. Свідуновіч); 7-9-павярховы жылы дом у г. Пратвіно Маскоўскай вобласці (2001, пабудаваны ў 2003); інтэр’еры адміністрацыйнага будынка УКДБ па Гомельскай вобласці па вул. Білецкага, 1 (2007—2008); офісны будынак у Шарамеццева 2 г. Хімкі Маскоўскай вобласці (эскізнае рашэнне, праект 2008).

Узнагароды
----------

Узнагароджана медалём БСА «За адданасць архітэктуры і творчыя дасягненні» (2005). На Рэспубліканскім фестывалі архітэктуры ў г. Брэсце праект «Мытны тэрмінал „Гомель-СЭЗ"» быў прызнаны лепшым у намінацыі «Прамысловая архітэктура» (2001, у складзе аўтарскага калектыва). На 10-м рэспубліканскім аглядзе-конкурсе лепшых архітэктурных твораў года ў г. Мінску праект «2-павярховы 6-кватэрны блакаваны жылы дом для ААТ „Масдачтрэст" у Сярэбраным Боры» перамог у намінацыі «Катэджы і дачныя домікі» (2002).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Бельтюкова Ирина Игоревна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
Герб Батсваны **Дзяржаўны герб Батсваны** зацверджаны 25 студзеня 1966 г.

Шчыт, размешчаны ў цэнтры, падтрымліваюць дзве зебры. Форма шчыта традыцыйная для Усходняй Афрыкі. У верхняй частцы шчыта тры зубчастых колы, якія сімвалізуюць сабой прамысловасць.

Тры хвалі сімвалізуюць ваду. А дэвіз у ніжняй частцы герба на блакітнай стужцы Pula азначае на мове сетсвана *дождж*. Гэты дэвіз і хвалі падкрэсліваюць важнасць вады для Батсваны.

У ніжняй частцы шчыта размешчана галава быка, якая сімвалізуе высокае значэнне жывёлы для Батсваны. Дзве зебры намаляваныя, бо яны з'яўляюцца важнай часткай жывой прыроды ў Батсване. Зебра справа трымае галінку сорга, важную сельскагаспадарчую культуру для краіны. Зебра злева трымае бівень слана - слановую косць, што сімвалізуе гандаль слановай косткай у Батсване ў мінулым.

| ⛭Батсвана паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Батсвана»**
 |
**Дажбог** (або **Даждзьбог**) — у славянскай міфалогіі бог сонечнага святла, сын Сварога.
Дажбог быў у славян богам Сонца. Імя яго не ад слова «дождж», як іншы раз памылкова думаюць, яно азначае — «Бог, які дае». Славяне верылі, што Дажбог ездзіць па небу ў цудоўнай калясніцы, запрэжанай чацвёркай белых вогнегрывых коней з залатымі крыламі. А сонечнае святло зыходзіць ад вогненага шчыта, які Дажбог возіць з сабой. Двойчы ў суткі — раніцай і вечарам — ён перасякае Акіян-мора на ладдзі, якую цягнуць гусі, качкі і лебедзі. Таму славяне прыпісвалі асобую моц абярэгам-талісманам у выглядзе качачкі з галавой каня.

Ва ўяўленні беларусаў — прыгожы, светлавалосы моцны дзяцюк. Дажбог — апякун і настаўнік земляробаў, беларусы — яго ўнукі. Верылі, што Дажбог дае людзям фізічную сілу, здароўе, майстэрства.
Дажбог захоўвае зямныя ключы. Ён замыкае на зіму зямлю, а потым аддае ключы птушкам, якія адносяць іх у Вырай. Вясной птушкі вяртаюць ключы, і Дажбог адмыкае імі зямлю.
Прадвесніцаю Дажбога з’яўляецца Багіня ранішняга святла — Дзянніца.

Дажбог у сучасным мастацтве
---------------------------

У Астрахані 10 красавіка 2016 года ў асабліва ўшанаваным месцы на тэрыторыі горада мясцовымі раднаверамi быў усталяваны ідал Даждзьбога.

12 красавіка 2016 года з’явілася інфармацыя аб апаганьваннi ідала і знішчэнні ўсёй прылеглай тэрыторыі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Encyclopedia of Ancient Deities — 1 — Jefferson: McFarland & Company, 2000. — P. 144. — 597 p. — ISBN 0-7864-0317-9<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3303647'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q111913652'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2029233'></a>
2. ↑   У Астраханi усталявалi iдал Даждзьбога (на русском)
3. ↑   У Астраханi апаганiлi iдал Даждзьбога (на русском)

Літаратура
----------

* Міфалогія Старажытнай Беларусі / А. А. Шамак. — Мн.: Сэр-Віт, 2004 ISBN 985-419-257-1
**«Леанід у Фермапілах»** (фр.: Léonidas aux Thermopyles) — карціна французскага мастака Жака Луі Давіда.

Карціна была набыта ў 1819 годзе і ў наш час знаходзіцца 75-й зале на 1-м паверсе галерэі Дэнон у Луўры. Код: INV. 3690.

Цэнтральным персанажам карціны з’яўляецца цар Леанід I падчас Фермапільскай бітвы ў верасні 480 да н.э. падчас грэка-персідскай вайны 480—479 гг. да н.э.. Гэта бітва адбылася ў вузкай цясніне Фермапілы, дзе гераічна загінуў атрад з 300 спартанскіх гаплітаў, заступаючы шлях персідскаму войску цара Ксеркса I.

Гл. таксама
-----------

* Фермапілы
* Фермапільская бітва
* Клятва Гарацыяў
* Сабінянкі, якія спыняюць бітву паміж рымлянамі і сабінянамі

Спасылкі
--------

* «Леанід у Фермапілах» у базе даных Луўра (фр.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 155992605 |
**Лускаўніца**, **Агнёўка**, **Лускаватка** (*Pholiota*) — род грыбоў сямейства страфарыевых. Часам лускаўніцамі называюць віды грыбоў з роду палёўка ці палявік (*Agrocybe*) сям. Бальбіціевых.

Апісанне
--------

Пладовае цела — шапка на ножцы. Шапка дыяметрам да 12 см, ад паўшарападобнай да распасцёртай, з лускавінкамі або голая, клейкая ці сухая. Агульнае пакрывала рана знікае. Пласцінкі зыходныя па ножцы або прырослыя. Ножка з лускавінкамі, з кольцам ці без яго. Мякаць мяккая, бураватая, у некаторых горкая, мае слабы пах рэдзькі. Споры гладкія, пераважна ржава-жоўтыя.

Распаўсюджанне
--------------

Адрозніваецца каля 30 відаў. Пашыраны ва ўмераных шыротах, некаторыя ў тропіках і субтропіках. На Беларусі каля 10 відаў, найбольш вядомыя агнёўка вуглялюбная, або лускаўніца вуглялюбная (*Pholiota highlandensis*), лускаўніца звычайная (*Pholiota squarrosa*), лускаўніца вогненная (*Pholiota flammans*), лускаўніца залацістая (*Pholiota aurivella*). Агульная народная назва іх — воўчы грыб.

Паўпаразіты, актыўна разбураюць драўніну, трапляюцца на ствалах мёртвых і жывых дрэў, ламаччы і інш. Пладовыя целы з’яўляюцца ў ліпені—верасні.

Спажыванне
----------

Грыбы неядавітыя, ёсць ядомыя, але не спажываюцца.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0155-9.
2. ↑  Грыбы і грыбная кулінарыя : папулярны энцыклапедычны даведнік / Галіна Сяржаніна, Іван Яшкін. — Мінск : Беларуская асацыяцыя кулінараў, 2005. — 387с. [24] л. каляр. іл. ; 24 см. — На вокладцы аўтары не паказаны. — Бібліяграфія: с. 343—350. — Алфавітныя паказчыкі: с. 351—385. — 1000 экз. — ISBN 985-6081-34-3.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · Mycobank · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778478294 · NKC: ph1065911 |
**Глы́ба** — возера ў Беларусі, у Расонскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дрыса, за 32 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны, каля вёскі Шарстова. Знаходзіцца на тэрыторыі ландшафтнага заказніка «Сіньша».

Плошча паверхні возера 1,52 км², даўжыня 3,46 км, найбольшая шырыня 0,8 км. Даўжыня берагавой лініі 9 км. Найбольшая глыбіня дасягае 10,7 м, сярэдняя каля 4,9 м. Аб’ём вады 7,44 млн м³. Плошча вадазбору 33,2 км².  

Катлавіна возера лагчыннага тыпу дугападобнай формы, моцна выцягнутая з захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 13—14 метраў. Берагавая лінія звілістая. Берагі возера маюць вышыню 0,2—0,5 м, пясчаныя. Вакол возера забалочаная пойма шырынёй 5—10 метраў, вакол заліваў пашыраецца да 250 м. Глыбіні да 2 м займаюць каля 21 % плошчы возера. На ўсходзе возера востраў плошчай 0,7 га. Дно да глыбіні 2—3 м пясчанае, да 4—7 м выслана апясчаненым ілам. На большых глыбінях дно ўкрывае гліністы іл (каля 60 % плошчы возера).  

Возера Глыба эўтрофнае, слабапраточнае. Упадаюць ручаі і выцякае пратока, які злучае Глыбу з возерам Дрысы. Надводная расліннасць распаўсюджваецца да глыбіні 1,5—2 м на адлегласці 5—15 метраў ад берага возера. Падводная расліннасць пашыраецца да глыбіні 2,5—3 м.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, плотка, акунь, лінь, краснапёрка, гусцяра, язь, карп, жэрах і іншыя віды рыб.

Зноскі
------

1. ↑  ЭПБ, 1983

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 13. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
* Ліст карты N-35-011. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1986 год.  (руск.)

Спасылкі
--------

* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  (руск.)
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  (руск.)
* Постановление Кабинета Министров Республики Беларусь от 21.03.1996 № 202 "Об образовании республиканского ландшафтного заказника «Синьша»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сагалаў.
**Леанід Якаўлевіч Сагалаў** (27 красавіка 1939, г. Волагда) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1963 годзе БПІ. 3 1963 года працаваў у БелНДІПдзіпрасельбуд, з 1967 у інстытуце «Белпрампраект», з 1971 у Саюзмашпраекце, з 1977 года — галоўны архітэктар праектаў Беларускага філіяла Дзіпрамяса.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1969 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя работы: будынак інстытута «БелНДІПдзіпрасельбуд» (1973), інжынерны корпус завода «Прамсувязь» (1973), лабараторны корпус Інстытута цепла- і масаабмену АН Беларусі (1972), гармалзавод № 3 (1983) у Мінску, гармалзаводы ў Гомелі, Слуцку (1980—1982); карпусы Беларускага аўтамабільнага завода ў Жодзіне (1977, усе ў сааўтарстве), прыладабудаўнічыя заводы ў Волагдзе, Растове Вялікім, Рагачове (1973—1976); вытворчы і інжынерны карпусы прадпрыемстваў машынабудавання і прыладабудавання ў Новасібірску, Барнауле, Казані, Мінску, Брэсце, Гомелі (1973—1976); прадпрыемствы мясной і малочнай прамысловасці ў Барысаве, Бярозе, Слуцку, Віцебску, Баранавічах, Клецку, Полацку, Гродне, Навагрудку і інш. (1978—1990).

Літаратура
----------

* Сакалоў Леанід Якаўлевіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Сагалов Леонид Яковлевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Місун.

**Леанід Уладзіміравіч Місун** (нар. 9 верасня 1959, Мінск) — беларускі вучоны ў галіне механізацыі сельскагаспадарчых працэсаў. Доктар тэхнічных навук, прафесар. Майстар спорту СССР па цяжкой атлетыцы.

Біяграфія
---------

Выпускнік інжынерна-педагагічнага факультэта БДАТУ 1981 года. З 1991 года Працуе ў БДАТУ.

Узнагароджаны нагрудным знакам Міністэрства ўтварэння Рэспублікі Беларусь «Выдатнік адукацыі».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2000. — Т. 10. — С. 474.
* Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 5. — С.116.
Карта басейна Амазонкі
**Дажджавыя лясы Амазоніі** — рэгіён вільготнатрапічных вечназялёных шыракалістых лясоў — самы буйны ў свеце трапічны лес, размешчаны на шырокай, амаль плоскай раўніне, якая ахоплівае амаль увесь басейн ракі Амазонкі. Лес займае 5,5 млн. км² — палову агульнай плошчы ўсіх трапічных лясоў, якія засталіся на планеце. Знаходзіцца на тэрыторыі дзевяці дзяржаў: (Бразілія, Перу, Калумбія, Венесуэла, Эквадор, Балівія, Гаяна, Сурынам, Французская Гвіяна).

Біяразнастайнасць
-----------------

Вільготныя трапічныя лясы Паўднёвай Амерыкі (Сельва) вылучаюцца максімальнай біяразнастайнасцю. Разнастайнасць жывёл і раслін там нашмат большая, чым у трапічных лясах Афрыкі і Азіі. Кожны дзясяты апісаны від жывёлы ці расліны паходзіць з амазонскіх джунгляў. Тут было апісана, як мінімум, 40000 відаў раслін, 3000 відаў рыб, 1294 віды птушак, 427 відаў млекакормячых, 428 відаў земнаводных, 378 відаў паўзуноў і ад 96660 да 128 843 розных відаў беспазваночных.

Тут сканцэнтравана самая вялікая на Зямлі разнастайнасць раслін, у тым ліку 16 тысяч відаў дрэў.

* Паветраныя карані мангравых дрэўПаветраныя карані мангравых дрэў
* Dendrobates azureus*Dendrobates azureus*
* Bauhinia guianensis*Bauhinia guianensis*
* Чырвоны ара (Ara macao)Чырвоны ара (*Ara macao*)

Фаўна
-----

На дрэвах жывуць розныя віды бясхвостых земнаводных з сямейства Dendrobatidae, скура якіх выдзяляе моцны ліпафільны яд — батратаксін. Тут таксама насяляюць розныя паразіты і пераносчыкі інфекцыйных захворванняў. У прыватнасці, некаторыя віды кажаноў з’яўляюцца натуральным рэзервуарам віруса шаленства, а камары— пераносчыкі лейшманіёзаў. Вільготнае цёплае асяроддзе стварае спрыяльныя ўмовы для распаўсюджвання малярыі, трапічнай ліхаманкі і іншых інфекцыйных захворванняў іх пераносчыкамі.

Зноскі
------

1. ↑  Field Museum scientists estimate 16,000 tree species in the Amazon **(нявызн.)**. *Field Museum* (17 кастрычніка 2013). Праверана 18 October 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 535291247 · NKC: ge356542 |
**Дэлінг** «Зіготкі» ці «Зіхацелы» (стар.-сканд.: Dellingr) — у скандынаўскай міфалогіі — адзін з другарадных асаў (багоў). Яго імя азначае «світанак». Дэлінг быў апошнім мужам веліканшы Нот (персаніфікацыя Ночы) і бацькам Дага (персаніфікацыя Дня). У гэтым факце галоўным чынам і выражаецца яго роля ў светаразуменні вікінгаў і іх уяўленнях аб космасе. Згадваецца таксама ў некаторых рунічных заклінаннях як сімвал і сінонім світанку.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭Асы |
| --- |
| Багі | 
* Андхрымнір
* Бальдр
* Бёр
* Брагі
* Буры
* Валі
* Ве
* Відар
* Вілі
* Даг
* Дэлінг
* Локі
* Магні
* Мейлі
* Модзі
* Од
* Одзін
* Рыг
* Тор
* Уль
* Форсеці
* Хеймдаль
* Хермод
* Хёд
* Хёнір
* Цюр

 |
| Багіні | 
* Біль
* Вар
* Вёр
* Геўён
* Глін
* Гна
* Ёрд
* Ідун
* Лефн
* Нана
* Нот
* Сага
* Сігюн
* Сін
* Сіф
* Снотра
* Сьёфн
* Труд
* Фрыг
* Фула
* Эйр

 |
| Іншыя | 
* Квасір

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дэлія (значэнні).
Ян Замойскі ў чырвонай дэліі і сінім жупане
**Дэлія**, **Дэльюра**, **Дзілія**, **Дэлея**, **Дылія** (ад турэцк.: tellu, telli) — зімовы верхні варыянт адзення прамога крою.

Апісанне
--------

Верхняя частка дэлій звычайна шылася шчыльна да стану, ад пояса расшыралася. На пашыў ішлі каштоўныя тканіны пунсовага, пурпурнага, блакітнага колераў, адзенне падшывалі футрам рысі  (ням.) (бел. куніцы, мядзведзя і іншых. Каўнер рабілі з футра рысі. Зашпільвалі на залатыя ці сярэбраныя гузікі.

Нашэнне і варыянты
------------------

Заможныя мяшчане насілі зімой кароткае *футра, падбітае лісой* або з аўчыны з адкладным каўняром з больш каштоўнага футра. Калі выходзілі з хаты ў дарогу, то зверху на футра апраналі дэлію. Яна пакрывалася зверху сукном, падбівалася дарагім футрам. Да 1550-х гадоў мелі рукавы, якія ў наступным набылі дэкаратыўную ролю і свабодна звісалі па баках. Насілася наапашкі. У 1583—1630 гадах насілі кароткія дэліі, ці дэлійкі, якія былі без каўняроў, зашпільваліся на гузікі, пазней — на пятліцы, мелі нашыўкі з залатых і сярэбраных тасёмак.

У беларускай шляхты існавалі два варыянты дэліі — зімовы і дэмісезонны. Бытавалі дэліі і без каўняра.

Дэлія — абавязковае адзенне вершніка, яна апраналася паверх вайсковага рыштунку.

У XVIII стагоддзі дэлія падбівалася футрам, па крою нагадвала кірэю, была крыху прыталенай, з багатым аздабленнем. Лёгкія дэлійкі, не падбітыя футрам, служылі летняй адзежай, пераважна для аховы ад дажджу. З канца XVIII стагоддзя дэліі сталі адзеннем дваровых людзей.

На аснове дэліі, разам з іншымі відамі верхняга адзення, сфарміраваліся часткі кунтушовага строю.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Лазука, Барыс Андрэевіч. Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. ― Мінск : Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл. партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.
2. ↑  *Бялявіна, В. М.* Беларускі касцяюм / В. М. Бялявіна, Л. В. Ракава. — Мінск : Беларусь, 2017. — 463 с. : іл. ISBN 978-985-01-1241-5

Літаратура
----------

* Лазука, Барыс Андрэевіч. Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. ― Мінск : Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл. партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.
* Gloger Z. Delja // Encyklopedia staropolska. Ilustrowana, t. 1. — Warszawa, 1978. S. 312  (польск.)
**Раса́рыа** (ісп.: Rosario) — горад у Аргенціне, у правінцыі Санта-Фэ. З насельніцтвам у 909 397 жыхароў (перапіс 2001 года) з’яўляецца трэцім па колькасці ў краіне, пасля Буэнас-Айрэса і Кордавы. Горад размешчаны на беразе ракі Парана, у 300 км на паўночны захад ад Буэнас-Айрэса. Разам з прыгарадамі і найбліжэйшымі гарадамі ўтварае агламерацыю з насельніцтвам 1 121 441 чалавек. Для паўночнага ўсходу Аргенціны горад з’яўляецца важным чыгуначным вузлом і марскім портам, марскія судны дасягаюць Расарыа па рацэ Парана.

Гісторыя
--------

Каланіяльнае паселішча на месцы, дзе цяпер размешчаны горад, вядома з XVII стагоддзя. Назва паселішча азначае разарый — традыцыйныя каталіцкія пацеркі, а таксама малітву, якую чытаюць па гэтых пацерках, і ў перакладзе з лацінскага азначае «вянок з руж».

З 1751 года вядома імя першага бургамістра — Сант’яга дэ Мантэнегра (ісп.: Santiago de Montenegro). У 1812 годзе генералам Мануэлем Бельграна (ісп.: Manuel Belgrano) у мястэчку быў упершыню падняты нацыянальны сцяг Аргенціны, пра гэту падзею сёння нагадвае помнік у цэнтры горада. Да сярэдзіны XVIII ст. развіццё горада праходзіла вельмі павольна, і толькі з 1880 года, калі законы аб эміграцыі ў Аргенціну з Еўропы былі спрошчаны, у Расарыа пачаўся бурны прырост насельніцтва і развіццё прамысловасці. Да 1887 годзе ў горадзе пражывала 50 914 чал. а ў 1926 г. — ужо 407 000, з іх 47 % нарадзіліся за мяжой (італьянцы, немцы, харваты, палякі і іншыя). 19 мая 1969 г. у горадзе ўспыхнула паўстанне супраць дыктатарскага рэжыму ў краіне.

Зноскі
------

1. ↑  Сайт міністэрства ўнутраных спраў Аргенціны Архівавана 27 верасня 2007.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт муніцыпалітэта Расарыа
**Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан (ДРА)** (дары *جمهوری دموکراتیک افغانستان*) — гістарычная сацыялістычная дзяржава на тэрыторыі сучаснай Ісламскай Рэспублікі Афганістан. Сталіцай рэспублікі з’яўляўся горад Кабул.

Дзяржава была абвешчана у красавіку 1978 года, пасля так званай «красавіцкай рэвалюцыі», да ўлады прыйшла Народна-дэмакратычная партыя Афганістана (НДПА). Вышэйшым органам улады стаў Рэвалюцыйны савет, які ўзначаліў Нур Мухамед Таракі. Дзеючая на той момант Канстытуцыя ад 14 лютага 1977 года была адменена. 16 верасня 1979 года Таракі быў адхілены ад улады яго найбліжэйшым паплечнікам Хафізулой Амінам, які перад гэтым займаў пасаду Прэм’ер-міністра і Міністра Абароны Афганістана.

25 снежня 1979 года па дамоўленасці з кіраўніком Амінам і з мэтай аказання падтрымкі ўраду НДПА ў Афганістан былі ўведзены савецкія войскі. 27 снежня 1979 года савецкія спецгрупы штурма захапілі ўрадавую рэзідэнцыю ў Кабуле і забілі Аміна. Падчас бою загінулі больш як 200 афганскіх салдат і афіцэраў, два малалетнія сыны Аміна і чатырнаццаць савецкіх вайскоўцаў. Савецкія войскі знаходзіліся ў Афганістане да 1989 года.

Пасля вываду савецкіх войскаў кіруючы рэжым у Афганістане на чале з Махамадам Наджыбулой працягнуў атрымліваць дапамогу ад СССР. Пасля распаду СССР дапамога была спынена, і 28 красавіка 1992 года афганскія маджахеды без бою ўвайшлі ў Кабул і існаванне Дэмакратычнай Рэспублікі Афганістан спынілася.

Зноскі
------

1. ↑  «Интернациональный долг», наркотики, ловушка для СССР. Вопросы и ответы о войне в Афганистане  Архівавана 24 лютага 2020.

Спасылкі
--------

* Афганістан, Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан

| ⛭ Савет эканамічнай узаемадапамогі (1949—1991) |
| --- |
| Краіны-члены | Албанія Албанія (да 1964) • Балгарыя Балгарыя • Венгрыя Венгрыя • В’етнам В'етнам (з 1978) • Германская Дэмакратычная Рэспубліка ГДР (1950—1990) • Куба Куба (з 1970) • Мангольская Народная Рэспубліка Манголія (з 1960) • Польшча Польшча • Румынія Румынія • Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік СССР • Чэхаславакія Чэхаславакія |
| Асацыяваны член | Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія Югаславія (з 1964) |
| Краіны-назіральніцы | Ангола Ангола (з 1976) • Афганістан  Афганістан (з 1986) •  Ірак (з 1975) • Народная Дэмакратычная Рэспубліка Емен НДРЕмен (з 1986) •  КНР (да 1961) • Карэйская Народна-Дэмакратычная Рэспубліка КНДР (з 1956) •  Мексіка (з 1975) •  Нікарагуа (з 1984) • Лаос Лаос (з 1986) • Мазамбік Мазамбік (з 1985) •  Фінляндыя (з 1973) • Эфіопія Эфіопія (з 1986) |
| Апарат і дакументы | Нарада праўдстаўнікоў краін • Выканаўчы камітэт • Статут • «Асноўныя прынцыпы міжнароднага сацыялістычнага падзелу працы» • «Комплексная праграма развіцця сацыялістычнай эканамічнай інтэграцыі краін — членаў СЭУ» |
| Субарганізацыі | Інтэрметал • Арганізацыя па супрацоўніцтву ў шарыкападшыпнікавай прамысловасці • Інтэрхім • Міжнародны банк эканамічнага супрацоўніцтва • Арганізацыя супрацоўніцтва чыгунак |
Грузія **падала заяўку на членства** ў **Еўрапейскім Саюзе** ў адзін дзень з Малдовай 3 сакавіка 2022 года і два дня пасля Украіны. Гэтую ініцыятыву падтрымала прэзідэнтка Грузіі Саломэ Зурабішвілі і прэм'ер-міністр Іраклі Гарібашвілі падчас прэс-канферэнцыі 2 сакавіка 2022 года.

17 чэрвеня 2022 года Еўракамісія адмовілася рэкамендаваць Грузію на атрыманне статусу кандыдата, заявіўшы, што Грузія атрымае статус кандыдата толькі пасля выканання пэўных умоў.

Гісторыя
--------

### Кантэкст

Пасля звароту Прэзідэнта Украіны Уладзіміра Зяленскага 28 лютага 2022 года аб уступленні ў Еўрапейскі Саюз, цераз 4 дня пасля пачатку расійскага ўварвання ва Украіну, старшыня Партыі «Грузінская мара» Іраклі Кобахідзэ таксама заявіў на прэс-канферэнцыі аб рашэнні безадкладна падать заяўку на ўступленне ў ЕСшто Брюссель павінен тэрмінова разгледзець гэтую кандыдатуру.

Больш таго, у гэтым запыце говорится, што Грузія вузей перажыла расійскае ўварванне 2008 гады, што прывяло да страты двух сепаратысцкіх тэрыторый. Урад Грузіі раней выражаў намер падать заяўку на ўступленне ў Еўрапейскі Саюз у 2024 гаду.

Гл. таксама
-----------

* Уступленне Малдовы ў Еўрапейскі Саюз
* Уступленне Украіны ў Еўрапейскі Саюз

Зноскі
------

1. ↑  Єврокомісія: Молдові рекомендуємо статус кандидата в ЄС, Грузії – поки що відмовляємо (укр.). *Радіо Свобода*. Праверана 17 чэрвеня 2022.
2. 1 2  Guerre en Ukraine. La Géorgie va déposer une demande d’adhésion à l’Union Européenne. (фр.). *ouest-france.fr* (2 сакавіка 2022)..
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Паляшчук.

**Ірына Іванаўна Паляшчук** (нар. 1 чэрвеня 1948, Масква, РСФСР) — беларуская эканамістка. Доктар эканамічных навук (2000), прафесар (2001).

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава (спецыяльнасць «Планаванне прамысловасці», 1970; аспірантура, 1976).

Працавала на Мінскім аўтамабільным заводзе (1970—1973, эканаміст), Мінскі філіял Навукова-даследчага інстытута эканомікі і кіравання ў аўтамабільнай прамысловасці (1976—1980, старшы навуковы супрацоўнік), Беларускім дзяржаўным эканамічным універсітэце (факультэт маркетынгу і лагістыкі, кафедра лагістыкі і цэнавай палітыкі, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: цэнаўтварэнне; лагістыка.

Узнагароды
----------

* Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь (2013),
* медаль Францыска Скарыны (2008).

Бібліяграфія
------------

* Формирование механизма ценообразования в трансформационной экономике: методология и практика : диссертация … доктора экономических наук : 08.00.09 : защищена 17.12.1999 : утверждена 17.05.2000 / Полещук Ирина Ивановна. — Минск, 1999.
* Логистика : учебное пособие для студентов специальностей «Коммерческая деятельность», «Маркетинг» / [И. М. Баско и др.]. — Минск, 2007.
* Ценообразование : учебник для студентов экономических специальностей вузов / И. И. Полещук, В. В. Терешина. — Минск, 2001.

Зноскі
------

Літаратура
----------

Паляшчук Ірына Іванаўна // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 437.
Полещук Ирина Ивановна // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 6. — С. 146.
Полещук Ирина Ивановна // Белорусский государственный экономический университет в биографиях преподавателей и выпускников : 75 лет, 1933—2008. — Минск, 2008. — С. 64—65.
Мапа размяшчэння езуіцкіх місій

**Місіі езуітаў у Чыкітас** — культурна-гістарычны помнік у Балівіі, аб’ект са спіса Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Місіі былі заснаваныя езуітамі, якія марылі аб стварэнні «ідэальных гарадоў», дзе разам маглі б жыць рамеснікі і філосафы, фермеры і мастакі.

Комплекс паселішчаў для індзейцаў, звернутых ў хрысціянства, ствараўся паступова — з 1696 па 1760 гг. Пабудовы ўзводзіліся на тэрыторыі індзейцаў чыкітас у Паўднёвай Амерыцы. Місіі былі пабудаваныя ў стылі, які спалучае рысы каталіцкай архітэктуры і мясцовых традыцый.

Шэсць місій, якія захаваліся, — Сан-Францыска-Хаўер, Кансэпсьён, Санта-Ана, Сан-Мігель, Сан-Рафаэль і Сан-Хасэ — з’яўляюцца своеасаблівымі адлюстраваннямі ранняй гісторыі ўзаемадзеяння іспанскіх каланізатараў і мясцовых індзейцаў.

Літаратура
----------

* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Катовіч.
**Леанід Яўгенавіч Катовіч** (4 мая 1935, Мінск — 15 мая 1995) — беларускі хірург, доктар медыцынскіх навук, прафесар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і ўрача. У 1959 г. скончыў Мінскі медыцынскі інстытут. Прайшоў шлях ад аспіранта кафедры аператыўнай хірургіі да загадчыка. У 1964 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «стафілакокавыя дэструкцыі лёгкіх у дзяцей і іх хірургінае лячэнне». У 1978 г. абраны загадчыкам кафедры тапаграфічнай анатоміі і аператыўнай хірургіі БелДІУУ, якой кіраваў да 1988 г. З 1980 па 1989 гг. — Дэкан хірургічнага факультэта БелДІУУ, з 1988 г. загадваў кафедрай дзіцячай хірургіі БелДІУУ, а з 1993 г. — прафесар той жа кафедры.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар больш за 120 навуковых прац, 2 манаграфій.

Асноўныя навуковыя напрамкі: таракальная і брушная хірургія.

Зноскі
------

1. 1 2

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.8. Мн. 1999, С.176

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-118322 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бойка.
**Павел Мікалаевіч Бойка** (1928 — 2007, Масква) — дзеяч беларускай дыяспары. З’яўляўся членам кіраўніцтва клуба імя М. Горкага, рэдактарам беларускай «Нашай газеты» ў Буэнас-Айрэсе.

Адзін з кіраўнікоў прасавецкага ўкраінска-беларускага моладзевага аб’яднання ў Аргенціне. Двойчы арыштоўваўся аргенцінскай паліцыяй. З 1953 г. у СССР. Пяць гадоў жыў сям’ёй у Навагрудку, потым у Маскве. Скончыў Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт, Вышэйшую партыйную школу. Доктар эканамічных навук (1989 г.)

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Шабельцаў С. Беларусы ў Аргенціне: грамадская дзейнасць і рээміграцыя ў СССР (1930 — 1960-я гг.): Зборнік дакументаў і ўспамінаў / Сяргей Шабельцаў; Рэдактар Н.Гардзіенка. — Мн.: Медысонт, 2009. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны, Кніга 17). — С. 92.
**Леанід Фёдаравіч Яўме́наў** (22 ліпеня 1932, Чэрыкаў, Магілеўская вобласць — 6 лістапада 2019) — беларускі філосаф, пісьменнік. Доктар філасофскіх навук (1977), прафесар (1979). Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзіўся ў сям’і настаўнікаў. Скончыў аддзяленне філасофіі гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1955), аспірантуру Акадэміі грамадскіх навук пры ЦК КПСС (1961). У 1954—1958 гг. — сакратар Мінскага гаркама камсамола. У 1961—1970 гг. — дацэнт Мінскага педагагічнага інстытута замежных моў. У 1970—1971 гг. — лектар ЦК КПБ. З 1971 — міжнародны чыноўнік у дэпартаменце сацыяльных, гуманітарных навук і культуры ЮНЕСКА, з 1975 года — загадчык кафедры этыкі, эстэтыкі і навуковага атэізму БДУ, з 1979 — загадчык сектара Інстытута філасофіі і права АН БССР. З 1982 па 1999 — загадчык аддзела навуковай інфармацыі АН БССР. Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1981 г.

Творчасць, навуковая дзейнасць
------------------------------

Выступаў ў друку з мастацкімі творамі з 1949 года (бабруйская газета «Камуніст»). Выдаў зборнікі паэзіі «Чужая планета» (1980) і «Блізкія далі» (1983). Тэма радзімы, Беларусі, хараства роднай зямлі моцна гучаць у творах паэта. Перакладаў сучасную французскую і франкамоўную паэзію.

Аўтар навуковых прац па філасофіі, этыцы і эстэтыцы. Асобнымі выданнямі выйшлі «Філасофія антымарксізму і дыялектыка» (1981), «Антыгуманістычныя тэндэнцыі ў сучасным буржуазным мастацтве» (1983) і інш.

Выбраная бібліяграфія
---------------------

* Тотальный кризис и права человека. Мн.: Беларускі кнiгазбор, 1996.
* Международная идеология прав человека: проблемы — решения. Опыт философского исследования. Мн.: Бел. издат-во «Хата», 2000.
* Канцэптуальныя асновы палітычнай філасофіі Аб’яднаных Нацый Еўропы / Леанід Фёдаравіч Яўменаў // Полымя. — 2013. — N 8. — С. 174—188

Зноскі
------

1. ↑  nashaniva.by

Літаратура
----------

* *Банько, В. К.* Леанід Фёдаравіч Яўменаў / В. К. Банько // Весці НАН Беларусі. — 2002. — № 2. — С. 123—124.
* *Тузава, Т. М.* Леанід Фёдаравіч Яўменаў / Т. М. Тузава, А. А. Лазаркевіч // Весці НАН Беларусі. — 2007. — № 3. — С. 12-125.
* Яўменаў Леанід Фёдаравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1). — С. 315.

Спасылкі
--------

* Яўменаў Леанід Фёдаравіч на сайце НАН Беларусі
* Леанід Фёдаравіч Яўменаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Казакевіч.

**Павел Канстанцінавіч Казакевіч** (19 верасня (2 кастрычніка) 1904, в. Забашавічы, Барысаўскі павет, Мінская губерня — 15 сакавіка 1943, Харкаўская вобласць, УССР) — палкоўнік Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 19 верасня (па новым стылі — 2 кастрычніка) 1904 года ў вёсцы Забашавічы Барысаўскага павета Мінскай губерні (цяпер — Барысаўскі раён Мінскай вобласці).

Атрымаў пачатковую адукацыю, пасля чаго працаваў у калгасе. У 1926 годзе прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1931 годзе скончыў Аб’яднаную Беларускую ваенную школу, у 1939 годзе — Мінскае ваеннае вучылішча, у 1941 годзе — Ваенную акадэмію імя Фрунзэ. Удзельнічаў у польскім паходзе і савецка-фінскай вайне. З чэрвеня 1941 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Прымаў удзел у баях на Заходнім і Паўднёва-Заходнім франтах. Вызначыўся падчас вызвалення Харкава у лютым 1943 года.

12 — 15 лютага 1943 года полк Казакевіча перарэзаў шляхі адыходу праціўніка па шашы Харкаў-Палтава і знішчыў больш за 200 аўтамашын і вялікую колькасць іншай баявой тэхнікі. Дзякуючы свайму прыкрыццю флангаў суседніх палкоў полк Казакевіча забяспечыў ім паспяховае вызваленне некалькіх раёнаў Харкава. 15 лютага 1943 года Казакевіч загінуў у баі. Пахаваны ў пасёлку Альшаны Дэргачыўскага раена Харкаўскай вобласці Украіны.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 19 чэрвеня 1943 года за «ўмелае камандаванне стралковым палком, узорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» гвардыі палкоўнік Павел Казакевіч пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнамі Леніна, Чырвонага Сцяга, Чырвонай Зоркі.

Ушанаванне памяці
-----------------

У гонар Казакевіча на яго магіле ўзведзены помнік, усталяваны бюст у роднай вёсцы, названая вуліца ў Харкаве.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Павел Канстанцінавіч Казакевіч на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* За отчизну, свободу и честь! Книга !. Горький, 1961.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. Минск, 1984.
**Дзень жартаў**, **Дзень дурня**, **Дзень смеху** — дзень, які святкуецца 1 красавіка ў шматлікіх краінах свету. Падчас гэтага дню людзі жартуюць над сябрамі і знаёмымі. У газетах, па тэлебачанню і ў інтэрнэце распаўсюджваюцца жартлівыя навіны. Не з’яўляецца афіцыйным выхадным днём.

Гісторыя гэтага свята бярэ пачатак з рымскага Prima aprilis. Менавіта пад такой назвай адзначала яго шляхта старажытнай Беларусі. Што да звычайнага люду, дык ён пачаў святкаваць Дзень жартаў менавіта 1 красавіка ў Савецкім Саюзе. Ва ўласнабеларускай традыцыі такога свята не было, а днём вясёлага шкодніцтва спрадвеку лічылася Купалле. Тады гарэзлівая моладзь за ноч рабіла ў вёсцы сапраўдны вэрхал і катала з гары запаленыя колы.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4142826-2 |
**Леапа́рд**, або **барс** (*Panthera pardus*), вялікая драпежная жывёліна сямейства кашачых.

Памеры леапардаў залежаць ад геаграфічнай вобласці. Даўжыня цела дасягае 200—250 см (з якіх 75-110 см прыпадае на хвост), маса самок — 35-50 кг, самцоў — 45-70 кг.

Поўсць у леапардаў кароткая, густая. Афарбоўка можа быць ад бледна-саламянай да іржава-бурай; на целе, хвасце і нагах дробныя і сярэдніх памераў чорныя плямы, суцэльныя і ў выглядзе кольцаў. Ніжняя частка і ўнутраныя бакі ног белыя. У маладых асобнікаў афарбоўка святлейшая. У трапічных краінах часам сустракаюцца асобнікі чорнай афарбоўкі — пантэры.

Арэал леапарда
Арэал леапарда шырэйшы, чым у іншых прадстаўнікоў дзікіх кашачых. Леапард насяляе большую частку Афрыкі (акрамя Сахары), Пяреднюю Азію, Каўказ, Пакістан, Індыю, Кітай, Яву, Шры-Ланку.

Леапард жыве ў глухіх трапічных і мусооных лясах, на горных схілах і раўнінах, у саванах, зарасніках па берегах рэк. Утварае шэраг падвідаў.

Леапард адзіночны, пераважна начны звер. Плошча тэрыторыі аднаго леапарда займае ад 8 да 400 км², у залежнасці ад мясцовых умоў.

Леапард выдатна лазіць па дрэвах, нярэдка ўладкоўваецца там на дзённы адпачынак або ў засадзе, а часам нават ловіць на дрэвах малпаў. Аднак у асноўным леапард палюе на зямлі. Ён спрытна падкрадаецца да ахвяры і наганяе яе некалькімі магутнымі скачкамі або падсцерагае ў засадзе каля звярынай сцежкі ці вадапою. Астаткі буйнай здабычы ён раніцай зацягвае на дрэва. Харчуецца леапард у асноўным капытнымі.

Самка нараджае 1-3 кацянят. У прыродзе леапарды жывуць да 10-11 гадоў, у няволі да 21 года.

Колькасць леапардаў скарачаецца. 5 падвідаў уключаны ў Чырвоную кнігу МСАП.

| ⛭Гербавыя фігуры |
| --- |
| Сысуны | 
* Антылопа
* Бабр
* Бізон
* Бык
* Дзік
* Вярблюд
* Вол
* Воўк
* Гарнастай
* Дэльфіны
* Снежны барс
* Кенгуру
* Конь
* Карова
* Кот
* Лама
* Лань
* Леў
* Леапард
* Ліс
* Мядзведзь
* Алень
* Пантэра
* Сабака
* Тыгр
* Слон

 | Геральдычны дракон |
| Птушкі | 
* Крумкач
* Голуб
* Грак
* Ластаўка
* Арол
* Пеліканы
* Певень
* Страус
* Качкі
* Ястраб

 |
| Міфалагічныя жывёлы | 
* Альфін
* Васіліск
* Віверна
* Гамаюн
* Гарпія
* Гаруда
* Гаргона Медуза
* Грыфон
* Двухгаловы арол
* Дракон
* Аднарог
* Зілант
* Іэйл
* Камелапард
* Кентаўр
* Манцікора
* Пегас
* Саламандра
* Сімург
* Сірэна
* Фенікс
* Змей

 |
| Водныя насельнікі | 
* Сцерлядзь
* Шчупак
* Грабеньчык
* Чарапаха
* Жаба

 |
| Насякомыя | 
* Мурашка
* Матылёк
* Пчала

 |
| Расліны | 
* Дуб
* Лілія
* Пальма Мерцалава
* Сланечнік
* Ружа Лютэра
* Ружа Цюдараў

 |
| Іншыя | 
* Архангел Міхаіл
* Атам
* Георгій Перамаганосец
* Змяя
* Крыж
* Лук
* Меч
* Машна
* Ордэн Залатога Руна
* Падкова
* Слімак
* Сонца і месяц
* Страла
* Фасцыі
* Харугва
* Якар

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Раманаў.
**Павел Мінаевіч Раманаў** (29 верасня 1905, Чыта, Забайкальская вобласць, Расійская імперыя — 13 мая 1944, Ушацкі раён, Віцебская вобласць) — Герой Савецкага Саюза (1944), адзін з арганізатараў і кіраўнікоў партызанскага руху ў Віцебскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Пасля ўсталявання Савецкай улады ў Беларусі пражываў і працаваў у Гомелі. У 1927—1929 гадах праходзіў службу ў Рабоча-сялянскай Чырвонай арміі. Дэмабілізаваўшыся, працаваў на партыйных пасадах. З пачатку Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнічаў у баях з нямецкімі войскамі. Застаўшыся на акупаванай тэрыторыі, стаў удзельнічаць у падпольным руху. З мая 1942 года Раманаў займаў пасаду другога сакратара Суражскага падпольнага райкама ВКП (б), а з верасня таго ж года — першага сакратара Бешанковіцкага падпольнага райкама ВКП (б). 8 кастрычніка 1942 года ён быў прызначаны камандзірам партызанскай брыгады «За Савецкую Беларусь», якая пад яго кіраўніцтвам паспяхова дзейнічала на тэрыторыі Бешанковіцкага, Гарадоцкага, Дрысенскага, Асвейскага, Расонскага і Ушацкага раёнаў Віцебскай вобласці Беларускай ССР, нанесла праціўніку вялікія страты і вызваліла ад акупацыі буйныя тэрыторыі.

13 мая 1944 года Раманаў узначаліў атрад прыкрыцця і прыняў бой з праціўнікамі, адцягваючы іх на сябе, пакуль асноўныя сілы брыгады вырываліся з акружэння. У тым баі Раманаў загінуў. Пахаваны каля г. п. Ушачы.

Памяць
------

Імем П. М. Раманава названы вуліцы ў Добрушы, Бешанковічах і аграгарадку Ула Бешанковіцкага раёна.

Узнагароды
----------

* Герой Савецкага Саюза
* медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Чырвонага Сцяга
* Ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені
* Ордэн Леніна

Літаратура
----------

* Раманаў Павел Мінаевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 292. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
* Романов Павел Минаевич // Твои сыновья, Беларусь! Герои Советского Союза : биографический справочник / ред. Ю. В. Баженов [и др.]. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 2015. — С. 118. (руск.)
* Камбрыг Раманаў // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Бешанковіцкага раёна / рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) [і інш.]; мастак А. М. Хількевіч. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1991. — С. 145.
* *Крачкоўскі, А.* Камбрыг Павел [Мінаевіч] Раманаў / А. Крачкоўскі // Зара (Бешанковічы). — 2002. — 23 ліп. — С. 3.
* Прыдзвінне шануе свайго Героя / падрыхт. А. Крачкоўскі // Зара (Бешанковічы). — 2015. — 20 лют. — С. 5.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8. — С. 91


1. ↑
**Дзень незалежнасці і адзінства** (славенск.: Dan samostojnosti in enotnosti) — дзяржаўнае свята Славеніі, якое штогод адзначаецца 26 снежня. Заснавана ў памяць аб афіцыйныі абвяшчэнні вынікаў рэферэндуму 1990 года аб незалежнасці Славеніі, на якім 88,5% выбаршчыкаў (94,6% тых, хто галасаваў) выказаліся за выхад краіны са складу Югаславіі і абвяшчэнне незалежнасці краіны.

З 1991 па 2005 гады свята звалася проста **Днём незалежнасці**, аднак сучасную назву ён атрымаў у верасні 2005 года па ініцыятыве Сацыял-дэмакратычнай партыі. Гэта свята не варта блытаць з Днём дзяржаўнасці, які адзначаецца 25 чэрвеня ва ўгодкі абвяшчэння незалежнасці Славеніі.

Гл. таксама
-----------

* Святы Славеніі
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Баркоўскі.

**Францішак (Франц) Казіміравіч Баркоўскі** (польск.: Franciszek Borkowski; 27 лістапада 1803, Беласток  — 24 сакавіка 1871) — польскі вальнадумец, выгнаннік, ваенны.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Беластоцкай гімназіі. Быў членам таемнага таварыства «Згодныя браты» (1821), «Заране» (1821—1825), «Ваенныя сябры» (1825—1826) У ліпені 1826 г. быў арыштаваны і ўтрымоўваўся ў Беластоку, а затым у Вільні па справе пра таемныя таварыствы сярод навучэнцаў сярэдніх навучальных устаноў Віленскай навучальнай акругі. 9 кастрычніка 1827 г. па канфірмацыі вялікага князя Канстанціна Паўлавіча зняволены ў крэпасць на 4 месяцы, а затым, 16 сакавіка 1828 г. аддадзены ў салдаты на Каўказ, у Ніжагародскі драгунскі полк. У шэрагах палка браў удзел у руска-турэцкай вайне 1828—1829 гг. па заканчэнні якой служыў на Каўказе і неаднаразова браў удзел у паходах супраць горцаў. У 1834 г. яму нададзены чын унтэр-афіцэра, а ў 1835 г. прапаршчыка. У 1853 г. у Крымскую вайну камандаваў 1-м дывізіёнам Ніжагародскага палка і вызначыўся ў бітве з туркамі на Башкадыкларскіх вышынях, за што быў узнагароджаны 6 лютага 1854 г. ордэнам Св. Георгія 4-й ступені за № 9287.

4 чэрвеня 1857 года ўзведзены ў палкоўнікі. Камандзір Цвярскога драгунскага Яго Імператарскай Высокасці Вялікага князя Мікалая Мікалаевіча Старэйшага палка да 1863 года.

Магіла на Фарных могілках
Памёр ў Гродне, дзе меў уласны дом. Пахаваны на Фарных могілках.

Зноскі
------

1. ↑  надмагілле<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q203443'></a>

Літаратура
----------

* *Швед В. В.* «Ваенныя сябры». // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тамах. Т. 2. — Мінск, 1994. — С. 185.
* *Швед В. В.* «Заране». // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тамах. Т. 3. — Мінск, 1996. — С. 407.