recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
`**cal**` (ад англ.: calendar) — UNIX‐утыліта, што друкуе ў стандартны вывад просты каляндар. Калі аргументы не пазначаны, то друкуецца каляндар на бягучы месяц.

Ужыванне
--------

```
cal [-smjy13] [[month] year]
```

Магчымы наcтупныя опцыі:

-1
Друкуе каляндар толькі на одзін месяц. (Лічыцца па-змоўчванню.)
-3
Друкуе каляндар на папярэдні/бягучы/наступны месяцы.
-s
Друк фармуецца з улікам, што нядзеля — першы дзень тыдня. (Лічыцца па-змоўчванню.)
-m
Лічыць панядзелак першым днём тыдня.
-j
Друкуе Юліянскі каляндар (дні, пачынаючы з 1, ад 1 студзеня.)
-y
Друкуе каляндар на бягучы год.

Асаблівасці
-----------

```
$ **cal 9 1752**
  Верасень 1752
Па Аў Ср Чц Пя Су Ня
   1  2  14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 
```

Мяркуецца, што Грыгарыянская Рэфармацыя адбылася 3 верасня 1752 года. У гэты час большасць краін прыняла Рэфармацыю (хоць некаторыя не прызнавалі яе аж да пачатку 1900-х гадоў). Дзесяць дзён, наступных за гэтай датай, з-за Рэфармацыі былі выдалены, таму каляндар на гэты месяц выглядае крыху дзіўна.

Спаылкі
-------

* `cal(1)` — старонка даведкі man па карыстальніцкіх камандах GNU/Linux (англ.)
* `cal(1)` — старонка даведкі man па карыстальніцкіх камандах FreeBSD (англ.)

| ⛭Стандартныя праграмы UNIX (усе праграмы) |
| --- |
| Файлавыя сістэмы | chroot · dd · df · fdisk · fsck · mkisofs · mkswap · mount · umount · rehash |
| Файлы і каталогі | cat · chattr · cd · chmod · chown · chgrp · cksum · cmp · cp · diff · du · file · fuser · ln · ls · lsof · mkdir · mv · od · pwd · rm · rmdir · split · touch |
| Працэсы | at · cron · exit · kill · killall · nice · nohup · pgrep · pidof · pkill · ps · renice · sleep · time · top · wait · watch |
| Карыстальнікі | env · finger · id · last · logname · mesg · passwd · su · sudo · uptime · w · wall · who · whoami · write |
| Сетка | ftp · host · ifconfig · netcat · netstat · nmap · nslookup · ping · rlogin · SSH · traceroute · wget |
| Тэксты | AWK · comm · cut · ed · ex · expand · unexpand · fmt · head · iconv · join · less · more · paste · pr · sed · sort · tac · tail · tr · uniq · wc · xargs |
| Камандны радок | alias · basename · bash · bind · dirname · echo · expr · false · printf · test · true · unset |
| Пошук | find · grep · strings · whereis · which |
| Рознае | banner · bc · cal · date · help · lp · man · Xhistory · size · tee · uname · yes · reboot |
**Calliophis intestinalis** — ядавітая змяя з сямейства аспідаў (*Elapidae*).

Агульная даўжыня дасягае 50 см. Галава невялікая, трохі трохкутная. Тулава стройнае, невялікі хвост. Мае яркую афарбоўку — уздоўж спіны праходзіць чырвоная паласа, абрамленая чорным, а па баках — жоўтыя палосы з чорнай аблямоўкай. Галава і хвост чырвонага колеру.

Любіць месца з умераным кліматам, хмызняковыя зараснікі, лясы. Сустракаецца ў першасных і другасных лясах, местачковых садках і сельскагаспадарчых угоддзях. Добра лазіць па дрэвах сярод ламачча, сустракаецца пад галінамі, каранямі, паміж камянямі або ў норах і расколінах глебы. Сілкуецца дробнымі змеямі.

Яд вельмі моцны, але кусае яна рэдка, імкнучыся сысці ад пераследніка або адпудзіць яго падманнымі рухамі. Скруціўшыся і прыціснуўшы галаву да зямлі, падымае ўверх хвост, сагнуўшы яго, робіць «кідкі» у бок суперніка, нібы маючы намер укусіць яго. Вядомы выпадак, калі дарослы чалавек быў укушаны гэтай змяёй. Праз 2 хвіліны ў яго з’явілася галавакружэнне і ўдушша, але гэта не прывяло да смерці.

Яйцакладная змяя.

Від распаўсюджаны ў Тайландзе, В’етнаме, на паўвостраве Малака, Зонскія і Філіпінскіх астравах.

Літаратура
----------

* Rooijen, J. van & Rooijen, M. van 2004. Некаторыя Beobachtungen zur terrestrischen Schlangenfauna auf der Halbinsel Santubong, Sarawak, Ost-Malaysia. Sauria 26 (4): 19-28

Спасылкі
--------

* The Reptile Database: *Calliophis intestinalis* (англ.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Старасельскі сельсавет.
**Старасе́льскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Стараселле.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Насовіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Гомельскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Насовіцкага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
Малекула гемаглабіна: 4 субадзінкі глабіна афарбаваныя ў розныя колеры
**Гемаглабін** (ад стар.-грэч.: αἷμα — кроў і лац.: globus — шар) — складаны жалезаўтрымальны бялок кроваўтрымальных жывёл, здольны зварачальна звязвацца з кіслародам, забяспечваючы яго перанос у тканкі. У хрыбетных жывёл змяшчаецца ў эрытрацытах, у большасці бесхрыбетных раствораны ў плазме крыві (эрытракруарын) і можа прысутнічаць у іншых тканках.

Галоўная функцыя гемаглабіну складаецца ў пераносе дыхальных газаў. У чалавека ў капілярах лёгкіх ва ўмовах лішку кіслароду апошні злучаецца з гемаглабінам.

Гл. таксама
-----------

* Аксігемаметрыя
* Жалезадэфіцытнае малакроўе

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · Universalis · Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11959704c · GND: 4022814-9 · LCCN: sh85060198 · Microsoft: 2778917026 · NDL: 00563085 · NKC: ph1178950 |

 |
**Эгерская крэпасць** — сярэднявечная крэпасць у горадзе Эгер (Венгрыя), вядомая сваёй гераічнай абаронай ад турак у 1552 годзе. Размешчана ў гістарычным цэнтры Эгера на Крапасным узгорку і служыць галоўнай славутасцю горада.

Апісанне
--------

Крэпасць была выбудавана ў XIII стагоддзі па ініцыятыве эгерскага біскупа пасля таго, як горад быў спустошаны татара-мангольскім нашэсцем. У XIV—XV стст. крэпасць развівалася, унутры былі пабудаваны некалькі будынкаў, уключаючы гатычны біскупскі палац і сабор, які не захаваўся да нашых дзён. Напачатку XVI стагоддзя крэпасць была перабудавана і набыла свае сучасныя формы. У 1552 годзе турэцкая армія колькасцю каля 40 тысяч чалавек аблажыла крэпасць, у якой хавалася каля 2 тысяч абаронцаў на чале з капітанам Іштванам Доба. Нягледзячы на вялікую перавагу ў колькасці, туркі не змаглі ўзяць крэпасць і вымушаны былі адступіць пасля пяцітыднёвай аблогі, панясучы цяжкія страты. Абарона Эгерскай крэпасці апісана на старонках вядомага рамана Гезы Гардані «Зоркі Эгера».

Новая турэцкая аблога, прадпрынятая ў 1596 годзе, прывяла да падзення крэпасці, Эгер увайшоў у склад Асманскай імперыі, дзе быў да 1687 года, калі туркі былі выгнаны аўстрыйскай арміяй. У 1701 годзе падчас здушэння паўстання пад кіраўніцтвам Ферэнца Ракацы аўстрыйская армія падарвала частку сцен Эгерскай крэпасці, пазней яны былі адноўлены.

У наш час Эгерская крэпасць з’яўляецца музейным комплексам. У будынку біскупскага палаца размешчаны музей Іштвана Доба і карцінная галерэя. Адкрыты для наведвання турыстамі бастыёны крэпасці і падземныя казематы. У крэпасці пахаваны пісьменнік Геза Гардані.

Зноскі
------

1. ↑  Афіцыйны сайт Эгерскай крэпасці
2. ↑  Magyarország hadtörténete, Zrínyi katonai kiadó, Budapest 1985. szerk.: Liptai Ervin ISBN 963-326-337-9

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Эгерская крэпасць
* Афіцыйны сайт Эгерскай крэпасці

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Facebook · Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh87003216 |
**Шчуч’е возера** (руск.: Щу́чье озеро) — ледавіковае возера ў Цвярской і Смаленскай абласцях. Належыць басейна Заходняй Дзвіны. Самае буйное ў Смаленскай вобласці — 1185 га, аднак Смаленскай вобласці належыць толькі яго заходні плёс (180 га).

Возера Шчуч’е знаходзіцца за 15 кіламетраў на паўднёвы-захад ад пасёлка Жаркоўскі, размешчана ў паласе ўзгорыста-градавога валдайскага рэльефу, паўднёва-заходняя частка возера праходзіць па мяжы Смаленскай вобласці. Возера моцна выцягнута з захаду на ўсход. Берага месцамі стромкія, участкамі нізінныя і забалочаныя, пакрытыя яловымі, асінавымі і бярозавымі лясамі, хмызнякамі. На берагах некалькі вёсак, сельскагаспадарчыя ўгоддзі, на паўднёвым беразе ўчасткі лесу.

Даследаванні сведчаць аб прыкметным узрастанні ў складзе вады злучэнняў фосфару, калію, азоту, узрасла кіслотнасць вады (уплыў антрапагеннага фактару). Возера багата рыбай (шчупак, лешч, акунь, плотка, судак і інш.). З воднай расліннасці — вадзяны арэх чылім.

Літаратура
----------

* Щучье (озеро) **(нявызн.)**.  Энциклопедический справочник «Тверская область». Праверана 12 кастрычніка 2020.
* *А.С. Кремень*. Щучье **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Энциклопедия Смоленской области. Архівавана з першакрыніцы 14 ліпеня 2014. Праверана 12 кастрычніка 2020.
Не блытаць з SEO.
амер. англ.: **Chief** **executive** **officer** (**CEO**), даслоўна — *галоўны выканаўчы дырэктар*, (брыт. англ.: **director general**) — вышэйшая службовая асоба кампаніі (генеральны дырэктар, старшыня кіравання, прэзідэнт, кіраўнік). Вызначае агульную стратэгію прадпрыемства, прымае рашэнні на вышэйшым узроўні, выконвае прадстаўніцкія абавязкі.

Шматлікія дыскусіі ў перакладніцкай супольнасці маюць адзін вынік: перакладаць гэты тэрмін на беларускую мову трэба як *«генеральны дырэктар»*, бо па сваіх функцыях CEO найбольш блізкі да гэтага беларускага паняцця.

На справе гэта пасада шмат у чым залежыць ад структуры пэўнай кампаніі. Таму яна можа пазначаць як першага чалавека кампаніі, так і толькі аднаго з яе дырэктараў, які выконвае некаторыя вызначаныя абавязкі.

Спасылкі
--------

* Расійская версія часопіса CEO  (англ.)
* Вызначэнне тэрміна ў энцыклапедыі фундатара  (англ.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дайнэка.
**Вале́рый Сярге́евіч Дайнэ́ка** (29 лістапада 1951, Рудзенск) — заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь, вакаліст і аранжыроўшчык. З 1977 да 1992 года і з 1998 да нашых дзён прымае ўдзел у вакальна-інструментальным ансамблі «Песняры».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў музычнай сям’і (бацька — харавік-дырыжор, былы дырэктар музычнай школы, маці — спявачка, брат — піяніст). У 1959 годзе паступіў у музычную школу пры кансерваторыі па класе скрыпкі, але скончыў яе як альтыст. У часы вучобы ў школе захапляўся джазавай музыкай і ў старшых класах удзельнічаў у групе «*Менестрэлі*», творчасць якой кіравалася на творы стылю рок-н-рол і рытм-энд-блюз.

У 1970 годзе Дайнэка не змог паступіць у кансерваторыю і быў прыняты на трэці курс менскага Музычнага вучылішча. У гэты час, паралельна з працай у групе «Менестрэлі», Валерый працаваў у эстрадна-джазавым вакальным квартэце на радыё і аркестры Райскага.

З 1972 да 1976 года Валерый Дайнэка працаваў у ансамблях «*Равеснікі*» і групе Бадзьярава. У 1976 годзе працаваў ва Украіне ў Чарнаўцах у групе «*Чырвона Рута*» разам з Сафіяй Ратару.

З 1977 да 1992 года Дайнэка працаваў у ансамблі «Песняры». У 1980-я гады скончыў Інстытут культуры па спецыяльнасці дырыжор-харавік.

З 1993 да 1997 года працаваў у Дзяржаўным аркестры Беларусі пад кіраўніцтвам Міхаіла Фінберга.

З 1998 года і да нашых дзён працуе ў ансамблі «Беларускія Песняры», жыве ў Маскве.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Валерый Дайнэка на pesnyary.com (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz |

| ⛭Песняры |
| --- |
| Удзельнікі | 
* Уладзімір Мулявін
* Валерый Мулявін
* Леанід Барткевіч
* Анатоль Кашапараў
* Валерый Дайнэка
* Леанід Тышко
* Уладзіслаў Місевіч
* Аляксандр Дзямешка[ru]
* Уладзімір Мікалаеў[ru]

 |
| Студыйныя альбомы | 
* Ты мне вясною прыснілася
* Алеся
* Вологда[ru]
* Народные песни[ru]
* Гусляр[ru]
* Зачарованная моя[ru]
* Через всю войну[ru]
* Песняры-25

 |
| Песні | 
* Александрына
* Беловежская пуща[ru]
* Вологда[ru]
* Касіў Ясь канюшыну

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Балоцін.
**Валерый Уладзіміравіч Балоцін** (нар. 20 сакавіка 1949, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1972 годзе. Працаваў у Мінскграмадзянпраекце, з 1980 года — кіраўнік групы архітэктараў у Белжылпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1980 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Гарадскі Дом шлюбу. Інтэр'ер рытуальнай залы
Гандлёвы цэнтр у Салігорску
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): 15-павярховы жылы дом з ювелірнай крамай (1981) і аб’яднаны гандлёвы цэнтр па вул. Леніна (1984) у Салігорску, інтэр’еры будынка гарадскога Дому шлюбаў па вул. Камуністычнай (1984), добраўпарадкаванне жылога квартала ў раёне Прывакзальнай плошчы (1985) у Мінску, комплекс 9-павярховых жылых дамоў з блокамі абслугоўвання па вул. Леніна ў Маладзечне (1986).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Болотин Валерий Владимирович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Грушаўка.

| Маскоўская лінія |
| --- |
| умоўныя абазначэнні |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Смаленская |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 | Доступ для людзей з абмежаванымі магчымасцямі | Уручча |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 | Доступ для людзей з абмежаванымі магчымасцямі | Барысаўскі тракт |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Усход |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Маскоўская |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Парк Чалюскінцаў |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Акадэмія навук |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Плошча Якуба Коласа |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Плошча Перамогі |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Кастрычніцкая |
|  |  | 
 |  |  |
|  |  | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |

 |  | Плошча Леніна |
|  |  | 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Інстытут культуры |
|  |  | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |

 |  | ЦЧ-1 «Маскоўскае» |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 | Доступ для людзей з абмежаванымі магчымасцямі | Грушаўка |
|  |  | 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 | Доступ для людзей з абмежаванымі магчымасцямі | Міхалова |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 | Доступ для людзей з абмежаванымі магчымасцямі | Пятроўшчына |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 | Доступ для людзей з абмежаванымі магчымасцямі | Малінаўка |
|  |  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Шчомысліца |
|  |  |  |  |  |  |  |

 |

**Грушаўка** (трансліт.: *Hrušaŭka*) — станцыя Мінскага метрапалітэна. Адкрылася 7 лістапада 2012 года.

Беларускі скульптар Максім Пятруль з’яўляецца аўтарам твораў візуальнага мастацтва, інтэграваных у грамадскую прастору станцыі Малінаўка, спраектаванай архітэктарам Уладзімірам Целяпнёвым. На гэтай станцыі ажыццяўляецца ўкараненне твораў мастацтва М. Пятруля, а сама станцыя набыла экспазіцыйную функцыю, становячыся выставачнай пляцоўкай, альтэрнатыўнай традыцыйным выставачным прасторам — музеям, галерэям і арт-цэнтрам. Асноўнай задачай твораў з’яўляецца не столькі дэкаратыўная функцыя, колькі рэпрэзентатыўная — прадстаўленне саміх сябе ў якасці завершаных мастацкіх твораў «візуальнага мастацтва для грамадскіх прастор»
.

Галерэя
-------

* Аўтар — Максім ПятрульАўтар — Максім Пятруль

Зноскі
------

1. ↑  *Сайт минского метрополитена*. Минский скульптор рассказал о том, как создавался образ станции «Малиновка»  (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Грушаўка (станцыя метро)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вінакураў.
**Валерый Фёдаравіч Вінаку́раў** (1941, Ташкент, Узбекістан — 6 снежня 2020, Мінск) — беларускі геолаг.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1941 годзе ў Ташкенце (Узбекістан). Верагодна сын беларускага гідратэхніка Фёдара Вінакурава. 

Скончыў у 1963 годзе факультэт гідратэхнічнага і дарожнага будаўніцтва Беларускага політэхнічнага інстытута. У 1963—1966 гадах працаваў у Інстытуце «Туркмендарпраект» Міністэрства аўтамабільных і шашэйных дарог Туркменскай ССР. У 1979—2004 гадах  — навуковы супрацоўнік Інстытута геахіміі і геафізікі Нацыянальнай Акадэміі навук Беларусі.

Адзін з заснавальнікаў і навуковец-захавальнік парку валуноў, з 2004 года загадчык рэдакцыйна-выдавецкай групы Інстытута геахіміі і геафізікі Нацыянальнай Акадэміі навук Беларусі.

Памёр 6 снежня 2020 года ад каранавіруснай інфекцыі COVID-19.

Зноскі
------

1. 1 2  Винокуров, Валерий Федорович (геолог; род. 1941)
2. 1 2  Ад каранавіруса памёр адзін са стваральнікаў ўнікальнага мінскага Парку валуноў Валерый Вінакураў

Спасылкі
--------

* Винокуров, Валерий Федорович (геолог; род. 1941)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кляшчук.
**Інеса Анатольеўна Кляшчук** (26 жніўня 1978, в. Гольчыцы, Слуцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі педагог і палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 26 жніўня 1978 года ў в. Гольчыцы Слуцкага раёна Мінскай вобласці.

Скончыла Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя М. Танка, настаўнік матэматыкі з дадатковай спецыяльнасцю «Інфарматыка»; Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Дзяржаўнае і мясцовае кіраванне».

Працавала настаўнікам матэматыкі і інфарматыкі ў Вясейскай і Бокшыцкай сярэдніх школах Слуцкага раёна Мінскай вобласці; першым сакратаром Слуцкага раённага камітэта грамадскага аб’яднання «Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі»; першым сакратаром Слуцкага гарадскога камітэта грамадскага аб’яднання «Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі».

З’яўлялася дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь чацвёртага склікання, была членам Пастаяннай камісіі Палаты прадстаўнікоў па заканадаўстве і судова-прававых пытаннях.

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана юбілейным медалём «60 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)  (бел.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**Шчучынскі піярскі калегіум** — сярэдняя навучальная ўстанова ў Шчучыне ў 1718—1832 гадах. У Шчучын піяраў запрасіў гаспадар мястэчка Ю. Глябіцкі ў 1718 годзе, які перадаў ім парафіяльны касцёл і ахвяраваў 23 735 злотых. Пасля маёнтак перайшоў да яго дачкі Тэрэзы, якая пацвердзіла фундацыю бацькі, тое ж зрабіў у 1726 годзе і сойм. Калегіум пры кляштары Св. Георгія заснаваны ў 1718 годзе (пры ім пэўны час дзейнічала семінарыя для ордэнскай моладзі, дзе выкладаліся нават усходнія мовы, дзейнічала аптэка). Існаваў на прыватныя ахвяраванні, падпарадкоўваўся Літоўскай навучальнай акрузе. Меў 3 класы і 5 выкладчыкаў. У 1783 годзе Адукацыйная камісія рэарганізавала калегіум у падакруговае вучылішча (у 1785 у ім было 119, у 1789 — 69 вучняў). Тут выкладаў прыродазнавец С. Юндзіл, вучыліся філосаф К. Нарбут, гісторык-археограф М. Догель і інш.

Літаратура
----------

* *Андрэй Самусік.* Шчучынскі піярскі калегіум // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* Łukaszewicz J. Historya szkół w Koronie i w Wielkiem Księstwie Litewskiem od najdawniejszych czasów aż do roku 1794. T. 4. Poznań, 1851;
* Сборник материалов для истории просвещения в России. Т. 1. СПб.. 1893;
* Белецкий А. В. Исторический обзор деятельности Виленского учебного округа за первый период его существования, 1803—1832. Отд. 3. Вильна, 1906;
* Beauvois D. Szkolnictwo polskie na zemiach litewsko-ruskich. 1803—1832. T. 2. Rzym; lublin, 1991.
**Валерый Уладзіміравіч Драко** (нар. 19 мая 1946, в. Саўкова Капыльскага раёна) — беларускі педагог і палітык. Выдатнік народнай адукацыі.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Ленінскай сярэдняй школе, з 1960 па 1966 год — у Ляхавіцкім саўгасе-тэхнікуме. З 1969 года пасля заканчэння Мінскага дзяржаўнага педінстытута працаваў настаўнікам беларускай мовы і літаратуры, затым дырэктарам школы Мінскага раёна.

Працаваў інспектарам школ Міністэрства адукацыі і ў апараце Урада Беларусі. Больш за 30 гадоў працаваў у сістэме дзяржаўнага кіравання, добра ведае праблемы адукацыі, навукі, культуры і г.д.

Працаваў старшым рэферэнтам, галоўным спецыялістам Кіраўніцтва справамі Савета Міністраў, галоўным спецыялістам групы саветнікаў прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь (1995—1996).

У 2006 годзе стаў першым сакратаром Мінскага гаркама Камуністычнай партыі Беларусі.

Выбіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь трынаццатага склікання, прызначаўся дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га склікання.

Зноскі
------

1. ↑  Знакамітыя выпускнікі Архівавана 30 кастрычніка 2020.

Літаратура
----------

* Драко Валерий Владимирович // Кто есть кто в Республике Беларусь. — М.: Завигар, 1999. — С. 93.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**Індыйскі запаведнік дзікіх аслоў** (англ.: Indian Wild Ass Sanctuary) месціцца на захадзе індыйскага штата Гуджарат у раёне Качскі Ран. Займае тэрыторыю 4954 км².

Запаведнік быў створаны ў 1972 г. для аховы апошніх прадстаўнікоў паўднёваазіяцкай разнавіднасці кулана. Большасць яго зямель займае саланчаковая пустыня, што ў сезон мусонаў затапляецца вадою. На паверхні застаюцца 74 узвышшы, самае вялікае з якіх дасягае 30,5 км², а самае высокае — 55 м. Шырокія водмелі засолены, пакрытыя глеем, на іх практычна адсутнічае расліннасць. У астатніх месцах пераважаюць эфемеры. Сустракаюцца 253 віды кветкавых раслін, 107 відаў багавіння. Акрамя куланаў запаведнік насяляюць 33 віды сысуноў, 93 віды беспазваночных, 29 відаў паўзуноў і г. д.

Спасылкі
--------

* Сайт ЮНЕСКА
* Біяразнастайнасць
**Ілья Гіршавіч Ляндрас** (7 чэрвеня 1937, Гомель) — беларускі хірург, доктар медыцынскіх навук, прафесар.

Біяграфія
---------

У 1960 годзе скончыў з адзнакай лячэбна-прафілактычны факультэт Свярдлоўскага медыцынскага інстытута. Будучы студэнтам, выканаў навуковую працу, адзначаную дыпломам Міністэрства аховы здароўя РСФСР. Пасля інстытута працаваў хірургам у гарадской бальніцы г. Сярова Свярдлоўскай вобласці, адначасова — судмедэкспертам. З 1963 па 1967 гг. — загадчык анкалагічнага кабінета і анкалагічнага аддзялення; з 1967 па 1971 гг. — загадчык хірургічнага аддзялення той жа бальніцы і галоўны хірург горада. Асвоіў шырокае кола аператыўных умяшанняў у брушнай і грудной хірургіі. Атэставаны на вышэйшую катэгорыю хірурга.

Загадчык хірургічным аддзяленнем Дарожнай бальніцы, 1971—1979 гг. урач-хірург БХМД з 1979 па 1999 гг. У 1989 годзе арганізаваў і ўзначаліў аддзяленне лазернай хірургіі і лазерных метадаў лячэння, якое з 1997 г. стала базай Рэспубліканскага лазернага цэнтра. З 1 красавіка 1999 года — прафесар кафедры фізіятэрапіі і курорталогіі БелМАПА.

Кандыдат медыцынскіх навук з 1973 г. (кандыдацкая дысертацыя на тэму «Сацыяльна-гігіенічная накіраванасць у дзейнасці анкалагічнага кабінета і яго роля ў сістэме анкалагічнай дапамогі насельніцтву»), доктар медыцынскіх навук з 1994 г. (доктарская дысертацыя на тэму «Лазеры і плазменны скальпель у неадкладнай брушной хірургіі»).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар і сааўтар манаграфій: «Лазеры і плазменны скальпель у неадкладнай чэраўной хірургіі», «Лазеры ў клінічнай хірургіі», «Механізмы біястымуляцыі нізкаінтэнсіўнага лазернага выпраменьвання», «Нізкаінтэнсіўныя лазеры ў клінічнай практыцы», «Лазерныя тэхналогіі ў хірургіі пасляаперацыйных вентральных кіл», «Лазерныя тэхналогіі ў дэрматалогіі і касметалогіі», курсу лекцый «Лазерныя тэхналогіі ў хірургіі». У 2006 г. выходзіць манаграфія «Лазерныя тэхналогіі ў стаматалогіі». Аўтар 12 метадычных рэкамендацый, 202 друкаваных прац, 32 рацыяналізатарскіх прапаноў, 1 вынаходніцтва. Падрыхтаваў 5 кандыдатаў медыцынскіх навук.

Асноўны напрамак навукова-практычнай дзейнасці — распрацоўка і прымяненне новай лазернай медыцынскай апаратуры і тэхналогій у хірургіі і тэрапіі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 424. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

Спасылкі
--------

* Ляндас Ілья Гіршавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
* Ляндрес Илья Гиршович  (руск.) // Сайт БелМАПА
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Грант.

**Рычард Э. Грант** (англ.: Richard E. Grant, пры нараджэнні **Рычард Грант Эстэрхёйсен** (англ.: Richard Grant Esterhuysen); нар. 5 мая 1957) — брытанскі акцёр свазілендскага паходжання, атрымаў вядомасць у Вялікабрытаніі пасля дэбюту ў камедыі «Уітн» і роляў у такіх фільмах, як «Чарнакніжнік», «Генры і Джун», «Дракула Брэма Стокера» і «Зорныя войны: Скайуокер. Узыходжанне».

Рычард Грант быў членам трупы кейптаўнскага Касмічнага тэатра, у 1982 годзе канчаткова перабраўся ў Лондан. У 2005 годзе зняў аўтабіяграфічны фільм пра сваё дзяцінства і бацькоў па ўласным сцэнары — "Вау-Вау", у галоўных ролях выступілі Гэбрыэл Бірн, Міранда Рычардсан, Эмілі Уотсан і Джулі Уолтэрс.

22 студзеня 2019 года Грант быў намінаваны на «Оскар» у катэгорыі «Лепшая мужчынская роля другога плана» за ролю ў фільме «Ці зможаце вы мне дараваць?».

Зноскі
------

1. ↑  Richard E. Grant // filmportal.de — 2005. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Галота.

**Ілья Галота** (укр.: Ілля Голота; пачатак XVII стагоддзя — 17 (27) чэрвеня 1649) — Канеўскі  (руск.) (бел. палкоўнік, наказны гетман  (руск.) (бел. (май — чэрвень 1649 года).

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Верагодна, паходзіў з казакоў. Яго брат Рыгор (Грышай, Грышко) дзейнічаў разам з ім, а пасля гібелі Ільі стаў Брагінскім палкоўнікам.

У пачатку нацыянальнай рэвалюцыі 1648—1676 гадоў Ілья Галота далучыўся да Багдана Хмяльніцкага. Магчыма, што Ілья Галота дзейнічаў на Севершчыне.

Ва ўмовах контрнаступлення войскаў Рэчы Паспалітай (зіма — увесну 1649) Ілья Галота выступіў за неадкладную вайну.

У канцы мая 1649 года Ілья Галота з вялікім атрадам запарожцаў прыбыў з Сечы на казацкую раду на Маслаў Стаў (цяпер сяло Маслаўка  (руск.) (бел. Міронаўскага раёна Кіеўскай вобласці). Там Багдан Хмяльніцкі прызначыў яго наказным гетманам. Галота ўзначаліў авангард  (руск.) (бел. украінскага войска, якое павінна весці наступленне на Загалле, Рэчыца, Вільню, а потым ісці на берагі Віслы.

На чале 10-тысячнага войска І. Галота перайшоў Прыпяць і разбіў армію польнага гетмана Вялікага князя Літоўскага Я. Радзівіла, што парушыла планы феадалаў Рэчы Паспалітай з поўдня Беларусі ўдарыць у тыл войску Хмяльніцкага, садзейнічала разгортванню паўстання на поўдні Беларусі. Атрад Галоты вырас да 30 тысяч паўстанцаў. Ён раздзяліў свае сілы на некалькі атрадаў, якія каля 3-х месяцаў дзейнічалі з пераменным поспехам. У чэрвені 1649 годзе каля Загалля на Прыпяці Радзівіл акружыў яго атрад (каля 7 тыс. чалавек), аднак Галота вывеў паўстанцаў з акружэння.

Казакі Галоты, а таксама ўкраінскія і беларускія сяляне і мяшчане (усяго каля трох тысяч) у ноч на 17 чэрвеня 1649 года паспрабавалі штурмам узяць Загалле, але пацярпелі паразу. У ходзе бітвы войска было адціснута да балотаў, самога Галоту цяжка паранілі, ён трапіў у палон. Пасля палякі пакаралі яго смерцю — пасадзілі на кол  (руск.) (бел.. Паводле іншых звестак, Галота загінуў у баі.

Пахаваны Галота пад Загаллем у адной з сямі брацкіх магіл паўстанцаў.

У культуры
----------

Казак Галота на паштовай марцы СССР
Верагодна, Ілья Галота з'яўляецца героем народнай думы пра казака Галоту  (укр.) (бел..

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Галота Илья // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 135-136. — 737 с.

Літаратура
----------

* Мицик Ю. А. Голота Ілля // Енциклопедія історії України. — Т. 2. — К.: Наукова думка, 2005. — С. 147—148.
* *Мицик Ю. А.* Полковник Ілля Голота: битва під Загалем 1649 р. // На службі Кліо. — Київ — Нью-Йорк — Торонто — Париж — Львів, 2000.
* *Мицик Ю. А.* Невідомі листи керівника Національно-визвольної війни українського народу 1648—1658 рр. полковника Іллі Голоти // Українській історичний журнал. — 2001. — № 1.
* Довідник з історії України. / За ред. Підкови І. З. Шуста Р. М. Інст. історичних досліджень Львівського нац. унів. ім. Івана Франка. — Київ : Видавництво «Генеза», 2001 — ISBN 966-504-439-7

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**«Дэсантнікі ля сцяны плача»** ― знакавая фатаграфія[en], зробленая Дэвідам Рубінгерам[he] 7 чэрвеня 1967 года. На фотаздымку, знятым з нізкага вугла, выяўлены тры ізраільскія дэсантнікі[en], якія стаяць на фоне Сцяны плачу ў Старым горадзе Іерусаліма, неўзабаве пасля таго, як ён быў захоплены ізраільскімі войскамі падчас Шасцідзённай вайны. Злева направа сфатаграфаваныя ізраільскія салдаты Сіён Карасенці, Іцхак Іфат і Хаім Ошры. Салдаты былі ў складзе 66-га батальёна 55-й дэсантнай брыгады[en].

Зноскі
------

1. ↑  Halevi, Yossi Klein (Summer 2007). "The Photograph: A Search for June 1967". *Azure* (Jerusalem: Shalem Press) (29). .

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Дэсантнікі ля сцяны плача на Вікісховішчы |
**Гаіцянскія палякі** — гаіцяне польскага паходжання або палякі з грамадзянствам Гаіці. Казале — невялікая вёска ў Гаіці за 45 міль ад Порт-о-Прэнса ў Заходнім дэпартаменце. Гэта галоўны цэнтр польскай абшчыны ў Гаіці, пад назвай Lа Pologne (Польшча). Назва Казале, або дом Залеўскага, як многія мясцовыя жыхары лічаць, бярэ пачатак ад папулярнага польскага прозвішча Залеўскі і гаіцянскага крэольскага слова (Кей); з’яўляецца домам для грамадзян польскага паходжання.

Зноскі
------

1. ↑  «The Polish Influence in Casale, Haiti and Contribution to the Haitian Revolution». Retrieved 7 February 2014.
2. ↑  «Polish Haitians: How They Came to Be». Retrieved 6 February 2014
3. ↑  «200 years away from home Polish descendants in Haiti». Retrieved 7 February 2014.
**Хідаца́** (саманазва: *Hiraacá*, літаральна "людзі вярбы") — індзейскі народ, жывуць пераважна ў Паўночнай Дакоце і Мантане (ЗША). Агульная колькасць (2017 г.) - 500 чал.

Сфарміраваліся на аснове трох груп паляўнічых-сіў, якія мігрыравалі ў Паўночную Дакоту з захаду Мінесоты: 

* асабіста *Hiraacá*
* *Awaxawi*
* *Awatixa*

Іх асноўнымі заняткамі былі земляробства і паляванне. Культура і рэлігія блізкія да суродзічаў-мандан. У канцы XVIII - першай трэці XIX ст. паспяхова ваявалі супраць накота і мандан. У 1804 г. М. Льюіс і У. Кларк сустрэлі сярод хідаца ваеннапалонную шашонку Сакаджавею, якая стала правадыром іх экспедыцыі.

У 1834 - 1849 гг. моцна пацярпелі ад нападаў лакота, эпідэмій воспы і халеры. Катастрафічнае скарачэнне насельніцтва вымусіла ўступіць у шчыльны саюз з мандан і арыкара, зафіксаваны ў мірным пагадненні з ЗША ў 1851 г. У 1934 г. было створана аўтаномнае аб'яднанне "нацыя мандан, арыкара і хідаца", якое атрымала прызнанне і права на самакіраванне з боку ЗША. Агульныя тэрыторыі аб'яднання складаюць каля 3600 км².

Зноскі
------

1. ↑  Hidatsa in United States

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хідаца
* MHA Nation - Mandan, Hidatsa & Arikara
* Tribal Historical Overview - The Hidatsa - North Dakota Studies Архівавана 5 лютага 2013.
* The Hidatsa Tribe - North Dakota Pioneers
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзікінсан.

**Джэніс Дорын Дзікінсан** (англ.: Janice Doreen Dickinson; нар. 15 лютага 1955 —) — вядомая амерыканская мадэль, актрыса і фатограф. Пазіцыянуе сябе як першую ў свеце супермадэль.

З 2003 года ўдзельнічае ў розных тэлепраектах: America's Next Top Model, The Surreal Life, Abbey & Janice: Beauty & The Best і іншых. У перыяд з 2006 па 2008 гг. вяла ўласнае рэаліці-шоу The Janice Dickinson Modeling Agency.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў Брукліне, адным з раёнаў Нью-Ёрка, у сям'і Рэя і Джэні Дзікінсана. Дзяцінства і юнацкасць правяла ў Галівудзе, штат Фларыда. Мае беларуска-польскія карані. Яе маці па паходжанні полька, а бацька — беларус.

Сям'я Джэніс не была паспяховай. Бацькі зараблялі мала. Маці працавала медсястрой, бацька — у службе ВМС. Пры гэтым у іх хаце пастаянна чуліся крыкі і лаянка; бацька займаўся рукапрыкладствам. У сваёй кнізе «Ніхто не абароніць» («No Lifeguard on Duty: The Accidental Life of the World's First Supermodel») яна піша, што бацька з 5 гадоў гвалтаваў яе сястру, а пазней, калі Джэніс споўнілася 9, ўжываў сексуальны гвалт і па адносінах да яе. Акрамя Джэніс ў сям'і Дзікінсан было яшчэ дзве дачкі.

У Джэніс былі цяжкія адносіны з бацькамі. Паводле яе слоў, яе бацька быў «монстар», які псіхалагічна здзекаваўся над ёй. Пакуль Джэніс расла, яна не раз выслухоўвала ад бацькі: «Ты ніколі не будзеш з сябе што-небудзь уяўляць!». Магчыма, менавіта гэта дало Джэніс імкненне і энергію даказаць адваротнае.

У 1973 годзе Джэніс скончыла сярэднюю школу. Вырашыўшы стаць фотамадэллю, у пачатку 1970-х гг. вярнулася ў Нью-Ёрк.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 19 ліпеня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 25 чэрвеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
3. ↑  Encore Presentation: Behind the Cover Girl: Getting Real with Janice Dickinson (англ.).  cnn.com. Праверана 5 сакавіка 2010.
4. ↑  TV.com: Janice Dickinson Trivia and Quotes **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 18 кастрычніка 2008. Праверана 30 кастрычніка 2011.

Спасылкі
--------

* Janice Dickinson на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)
* Janice Dickinson: FashionModelDirectory.com (англ.).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Notable Names Database |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1167938607 · ISNI: 0000 0001 0974 8080 · LCCN: n2002010151 · NUKAT: n2006059452 · VIAF: 55966212 |
**Агапенар** (стар.-грэч.: Ἀγαπήνωρ) — персанаж старажытнагрэчаскай міфалогіі. Сын Анкея і Іатыды. Правадыр аркадцаў. Цар Тэгеі. Жаніх Алены. Яму сыны Фегея аддалі ў рабства Арсіною. У яго доме сыны Алкмеона забілі сыноў Фегея..

Прывёў пад Трою 60 караблёў (або 7). У «Іліядзе» згаданы толькі аднойчы. Удзельнічаў у спаборніцтвах у гонар Ахіла ў скачках. Сядзеў у траянскім кані.

Пакуль ён быў пад Трояй, у Аркадзіі злавілі лань. Пры вяртанні з-пад Троі пасяліўся на Кіпры. На зваротным шляху караблі аркадзян былі занесены на Кіпр, там Агапенар пабудаваў Пафас і ўзвёў у Старым Пафасе храм Афрадыты. Не вярнуўся дамоў.

Зноскі
------

1. ↑   Гігін. Міфы 97
2. ↑   Псеўда-Апаладор. Міфалагічная бібліятэка III 10, 8; Гігін. Міфы 81
3. ↑   Псеўда-Апаладор. Міфалагічная бібліятэка III 7, 5-6
4. ↑   Гамер. Іліяда II 610; Гігін. Міфы 97
5. ↑   Псеўда-Апаладор. Міфалагічная бібліятэка Э III 12
6. ↑   Квінт Смірнскі. Пасля Гамера IV 523—531
7. ↑   Квінт Смірнскі. Пасля Гамера XII 348
8. ↑   Паўсаній. Апісанне Элады VIII 10, 10
9. ↑   Псеўда-Апаладор. Міфалагічная бібліятэка Э VI 15; Лікафрон. Аляксандра 478—493
10. ↑   Паўсаній. Апісанне Элады VIII 5, 2; Страбон. Геаграфія XIV 6, 3 (стар.683)
**Клазамены** (грэч. Κλαζομενές) — адзін з дванаццаці  іанійскіх гарадоў заходняга берага  Малой Азіі. Геаграфічна размешчаны паблізу Гермейскага і Смірнскага заліваў, дзе сёння існуе горад Урла.

Пазней з заснавальнікамі горада  іанійцамі злучыліся  дарыйскія выхадцы з  Аргаліды. У 6 ст. да н. э. жыхары Клазаменаў, асцерагаючыся  персаў, перасяліліся на супрацьлеглы маленькі востраў Аяс Іааніс (Άγοις Ίωαννης), які Аляксандр Вялікі злучыў насыпам з мацерыковай часткай горада.
Найбольш вядомым выхадцам з горада Клазамены з’яўляецца старажытнагрэчаскі філосаф Анаксагор.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Клазамены
* Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Ефрона
* Карта Старажытнай Грэцыі з Метраполітэн-музея, якая паказвае размяшчэнне Клазаменаў.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4030997-6 · VIAF: 242975591 |
**Джэраблус** (араб. جرابلس‎‎) — горад на поўначы Сірыі, размешчаны на тэрыторыі мухафазы Халеб. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнага раёна.

У старажытнасці ў наваколлях Джэраблуса размяшчаўся горад-дзяржава Каркеміш.

Геаграфічнае становішча
-----------------------

Горад знаходзіцца ў паўночнай частцы мухафазы, на правым беразе ракі Еўфрат, паблізу мяжы з Турцыяй. Абсалютная вышыня — 367 метраў над узроўнем мора. Джэраблус размешчаны прыблізна за 95 км на паўночны ўсход ад Халеба, адміністрацыйнага цэнтра правінцыі і за 393 км на паўночны ўсход ад Дамаска, сталіцы краіны.

Насельніцтва
------------

Паводле даных афіцыйнага перапісу 2004 года колькасць насельніцтва горада складала 11570 чалавек.

Статус
------

Горад кантралюецца сірыйскай апазіцыяй.

Заўвагі
-------

1. ↑  GeoNames — 2005.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>
2. ↑  Jarabulus, Syria Page (англ.).  Fallingrain Global Gazetteer. Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2016. Праверана 11 жніўня 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1043763724 · VIAF: 305338161 |
**Эміграцыя з Малдовы** — масавая з'ява, якая аказвае істотны ўплыў на дэмаграфію і эканоміку дзяржавы.

Агляд
-----

З-за эканамічнай нестабільнасці, рэзкага падзення ўзроўню прыбыткаў і беспрацоўя, якія суправаджалі распад Савецкага Саюза, грамадзяне пачалі эміграваць з Малдовы ў вялікіх маштабах у першай палове 1990-х гадоў. Паводле падлікаў Службы інфармацыі і бяспекі Рэспублікі Малдова, ад 1 200 000 да двух мільёнаў малдаўскіх грамадзян (што складае амаль 45 % ад агульнай колькасці насельніцтва ў 3,6 млн чалавек) працуюць за мяжой, прытым абсалютная большасць з іх нелегальна. Толькі каля 80 000 знаходзяцца ў чужых краінах легальна. Расія (асабліва Масква і Падмаскоўе), Італія, Украіна, Румынія, Партугалія, Іспанія, Грэцыя, Турцыя і Ізраіль з'яўляюцца асноўнымі напрамкамі эміграцыі (у парадку змяншэння значнасці). З-за таемнага характару гэтых міграцыйных патокаў ніякай афіцыйнай статыстыкі па гэтай тэме не існуе. Лічыцца, што каля 500 000 грамадзян Малдовы працуюць у Расіі, пераважна ў сферы будаўніцтва. Паводле іншых ацэнак, у Італіі таксама знаходзіцца каля 500 000 грамадзян рэспублікі. Малдоўскія грамадзяне пераважна едуць у раманамоўныя краіны, рускія і ўкраінцы Малдовы едуць у Расію ці на Украіну, цюркамоўныя гагаузы ў Турцыю.

Зноскі
------

1. ↑  Understanding Migration, Emigration from Moldova Архівавана 14 мая 2011.

Спасылкі
--------

* Moldova hit by mass emigration *(англ.)*
* Moldova: Emigration Creating Hardships At Home *(англ.)*
**Святлана Васілеўна Хоркіна** (нар. 19 студзеня 1979, Белгарад, РСФСР, СССР) — расійская гімнастка, двухразовая алімпійская чэмпіёнка ў практыкаваннях на брусах (1996, 2000), 9-разовая чэмпіёнка свету, у тым ліку тройчы ў абсалютным першынстве і пяць разоў на практыкаваннях на брусах, і 13-разовая чэмпіёнка Еўропы (тройчы ў абсалютным першынстве). Заслужаны майстар спорту Расіі (1995).

Пасля завяршэння спартыўнай кар’еры, з 2007 года па 2011 год — дэпутат Дзяржаўнай думы РФ пятага склікання ад партыі «Адзіная Расія». З кастрычніка 2012 года — рэферэнт кантрольнага ўпраўлення справамі Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі, з лютага 2016 года — першы намеснік начальніка ЦСКА (ФАУ МА РФ ЦСКА), палкоўнік (2018). Сапраўдны дзяржаўны саветнік Расійскай Федэрацыі 3 класа.

Зноскі
------

1. ↑  Swetlana Chorkina // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | FIG · Olympedia · Olympic Channel · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Brockhaus · Munzinger · OpenSanctions |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GTAA: 118617 |
**Святлана Віктараўна Усовіч** (14 кастрычніка 1980, в. Засовы, Лагойскі раён) — беларуская лёгкаатлетка (бег).

На Алімпіядзе 2004: 400 м — 14-я, 4х400 м — 9-я, Алміпіядзе 2008: 4х400 м — 4-я. У эстафеце 4х400 м: сярэбраны прызёр Чэмпіянату Свету 2004, Чэмпіянату Еўропы 2006, Чэмпіянату Еўропы 2008, чэмпіёнка Еўропы 2002, 2007. У безе на 400 м: срэбнары прызёр Чэмпіянату Еўропы 2005. У безе на 800 м на Чэмпіянаце Свету 2007 — 6-я.

Удзельніца Алімпійскіх гульняў 2012 года ў катэгорыі бег на 400 метраў, дзе ў папярэднім раўдзе заняла 26 месца і ў паўфінал не патрапіла.

Зноскі
------

1. ↑  Беларускія алімпійцы ў Лондане Прессбол

Спасылкі
--------

* *Святлана Усовіч — алімпійская статыстыка на сайце* Sports-Reference.com *(англ.)*
* Святлана Віктараўна Усовіч — профіль на сайце IAAF (англ.)
**Залаты партыйны знак НСДАП** (ням.: Goldenes Ehrenzeichen der NSDAP. Goldenes Ehrenzeichen der NSDAP) — знак узнагароды найстарэйшых сяброў нацысцкай партыі.

Гісторыя значка
---------------

Афіцыйная назва — Залаты ганаровы знак НСДАП. 9 лістапада 1933 года па наказу Адольфа Гітлера з нагоды адзначэння дзясятай гадавіны Піўнога путчу. Залатым знакам павінны былі быць узнагароджаныя першыя 100 000 сяброў партыі, якія былі ў ёй бесперапынна з 1925 года.

Таксама знакам маглі быць узнагароджаны асобы, якія не з’яўляюцца сябрамі НСДАП, але маюць выдатныя заслугі перад рухам і служаць дасягненню яго мэт. Такім чынам былі ўхваленыя толькі 20,487 мужчын і 1,795 жанчын (не ўлічваючы асоб, узнагароджаных асабіста Гітлерам).

Пры ўзнагароджанні старога сябра партыі («старога змагара») на адваротным боку значка ставіўся партыйны нумар, а пры ўзнагароджанні за асабістыя заслугі (па меркаванні Адольфа Гітлера) на зваротным боку значка ставіліся ініцыялы «A. H.» і дата ўзнагароджання.

Вянок вакол значка зроблены з золата. Знак уручаўся двух памераў: 30,5 мм для ўніформы і ўрачыстых выпадкаў і 24 мм для паўсядзённай адзежы.

У знака таксама мелася мянушка — «Залаты фазан». Пасля таго як Адольф Гітлер прыйшоў да улады ў 1933 годзе, адбыўся наплыў заяў ад насельніцтва ўступіць у шэрагі нацысцкай партыі.

Генерал-палкоўнік Эдуард Дзітль з залатым партыйным значком НСДАП на левай кішэні мундзіра
Партыйны знак Адольфа Гітлера меў нумар «1». Ён аддаў яго Магдзе Гебельс у сваім бункеры за некалькі гадзін да самазабойства.

У 2005 годзе копія (па іншых звестках — арыгінал) залатога партыйнага знака А. Гітлера за нумарам «1» была скрадзеная з выстаўкі, прысвечанай 60-й гадавіне сканчэння Другой сусветнай вайны ў Расіі.

Гл. таксама
-----------

* Стары змагар
* Нямецкі крыж

Зноскі
------

1. ↑  Angolia 1989, pp. 178—179.
2. ↑  Jeremy Page, Luba Vinogradova Trophy hunter steals Hitler badge // Times, 19.11.2005

Літаратура
----------

* Angolia, John. For Führer and Fatherland: Political & Civil Awards of the Third Reich. — R. James Bender Publishing, 1989. — ISBN 978-0-912-13816-9.
* Doehle, Heinrich. Medals & Decorations of the Third Reich: Badges, Decorations, Insignia. — Reddick Enterprises, 1995. — ISBN 0962488348.
* Lumsden, R. (2001). Medals and Decorations of Hitler’s Germany. Osceola, Wisconsin: MBI Publishing Company

Спасылкі
--------

* Залаты партыйны знак Архівавана 24 верасня 2015.
* Залаты партыйны знак НСДАП
**5 рублёў** — намінал грашовых купюр Рэспублікі Беларусь.

Гісторыя
--------

Банкнот наміналам 5 беларускіх рублёў упершыню ўведзены ў абарачэнне 25 мая 1992 года. На пярэднім боку банкнота размяшчалася выява ваўкоў, на адваротным — выява Дзяржаўнага герба («Пагоні») і лічбавае абазначэнне наміналу. Выведзены з абарачэння 1 студзеня 2001 года.

* Пярэдні бок банкнота ўзору 1992 годаПярэдні бок банкнота ўзору 1992 года
* Адваротны бок банкнота ўзору 1992 годаАдваротны бок банкнота ўзору 1992 года

1 студзеня 2000 года ўведзены новыя банкноты, на пярэднім боку якіх размяшчалася выява Траецкага прадмесця ў Мінску, на адваротным — лічбавае абазначэнне наміналу. Выведзены з абарачэння 1 верасня 2004 года.

* Пярэдні бок банкнота ўзору 2000 годаПярэдні бок банкнота ўзору 2000 года
* Адваротны бок банкнота ўзору 2000 годаАдваротны бок банкнота ўзору 2000 года

У сувязі з правядзеннем дэнамінацыі беларускай нацыянальнай валюты ў 10 000 разоў з 1 ліпеня 2016 года ў абарачэнне быў уведзезны новы банкнот наміналам 5 рублёў узору 2009 года. Новыя грошы былі гатовыя яшчэ ў 2008—2009 гадах, але тады ўвесці іх у абарачэнне не дазволіў крызіс. Вырабленыя грашовыя знакі былі перададзены ў Цэнтральнае сховішча Нацыянальнага банка.

Апісанне
--------

Купюры ўзору 2009 года надрукаваны брытанскай фірмай «Thomas De La Rue». Памер банкнота складае 135 х 72 мм. Банкнот прысвечаны Брэсцкай вобласці, адпаведнасць вобласці наміналу банкнота была вызначана ў алфавітным парадку. На пярэднім боку банкнота размешчана выява Белай (Камянецкай) вежы, якая знаходзіцца ў г. Каменцы Брэсцкай вобласці, на адваротным — калаж, прысвечаны першым славянскім паселішчам (фрагмент скуранога пояса, драўлянае кола, малюнак старажытнага дзядзінца «Бярэсце»).

Зноскі
------

1. ↑  5 рублёў (1992)
2. ↑  5 рублёў (2000)
3. ↑  Пра правядзенне з 1 ліпеня 2016 г. дэнамінацыі беларускага рубля
4. ↑  Новыя беларускія грошы зроблены ў Еўрасаюзе Архівавана 4 ліпеня 2016.
5. ↑  Апісанне грашовых знакаў узору 2009 года і іх асноўныя прыкметы сапраўднасці

| ⛭Беларускі рубель |
| --- |
| Манеты | 

|  |  |
| --- | --- |
| У абарачэнні | 
* 1 капейка
* 2 капейкі
* 5 капеек
* 10 капеек
* 20 капеек
* 50 капеек
* 1 рубель
* 2 рублі

 |
| Памятныя | 
* Памятныя манеты Рэспублікі Беларусь

 |

 |
| Банкноты | 

|  |  |
| --- | --- |
| У абарачэнні | 
* 5 рублёў
* 10 рублёў
* 20 рублёў
* 50 рублёў
* 100 рублёў
* 200 рублёў
* 500 рублёў

 |
| Памятныя | 
* Памятныя банкноты Рэспублікі Беларусь

 |
| Састарэлыя | 
* 50 капеек
* 1 рубель
* 3 рублі
* 25 рублёў
* 1000 рублёў
* 5000 рублёў
* 10 000 рублёў
* 20 000 рублёў
* 50 000 рублёў
* 100 000 рублёў
* 200 000 рублёў
* 500 000 рублёў
* 1 000 000 рублёў
* 5 000 000 рублёў

 |

 |
| Звязаныя артыкулы | 
* Расійскі рубель
* Капейка
* Картка спажыўца
* Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь
* Эканоміка Беларусі

 |