**А́льфа-часці́ца** (α-часціца) — дадатна зараджаная часціца, якая складаецца з двух пратонаў і двух нейтронаў. Тоесная з ядром гелію-4 42He2+. Яны звычайна атрымліваюцца ў працэсе альфа-распаду, але таксама могуць быць атрыманы іншымі спосабамі. Альфа-часціцы былі названы ў гонар першай літары ў грэчаскім алфавіце, α. Сімвал для альфа-часціцы α або α2+. Паколькі яны ідэнтычныя ядрам гелію, яны таксама часам запісваюцца як Не2+ ці 42He2+, што абазначае іон гелію з зарадам +2 (няма двух яго электронаў). Калі іон атрымлівае электроны ад навакольнага асяроддзя, альфа-часціца можа быць запісаны як звычайны (электрычна нейтральны) атам гелію 42He.

Тэрміналогія дакладна не акрэслена, і, як вынік, часам у навуковай літаратуры не ўсякае высакаскораснае ядро гелію-4 разглядаецца як альфа-часціца. Як і ў выпадку бэта- і гама-выпраменьвання/часціц, назва "альфа-часціца" нясе ў сабе пэўныя звесткі аб шляху ўтварэння і энергіі часціцы, але, строга кажучы, не ўказвае на іх прама. У навуковай літаратуры іншы раз сустракаецца ўзаемазамяняльнае ўжыванне тэрмінаў *двойчы іанізаванае ядро гелію* (Не2+) і *альфа-часціца*. Такім чынам, альфа-часціцы могуць свабодна выкарыстоўвацца ў якасці тэрміна, калі гаворка ідзе пра зорныя рэакцыі з удзелам ядзер гелію (напрыклад, альфа-працэсы), і нават калі ядры гелію разглядаюцца як кампаненты касмічных прамянёў. Альфа часціцы з энергіяй, большай чым пры альфа-распадзе, звычайна ўзнікаюць у выніку рэдкіх рэакцый дзялення ядзер, такіх як трайное дзяленне. Аднак ядры гелію, атрыманыя на паскаральніках часціц (цыклатроны, сінхратроны, і пад.), як правіла, у літаратуры альфа-часціцамі не называюцца.

Уласны спін альфа-часціц, як ядзер гелію-4, роўны нулю. З-за механізму іх узнікнення ў звычайным альфа-распадзе альфа-часціцы, як правіла, маюць кінетычную энергію каля 5 МэВ і хуткасць прыкладна 5 % хуткасці святла. Альфа-выпраменьванне мае высокую іанізуючую здольнасць і (калі крыніца выпраменьвання — альфа-распад) нізкую глыбіню пранікнення. Напрыклад, у паветры альфа-часціца праходзіць толькі некалькі сантыметраў. Вонкавы мёртвы слой скуры затрымлівае большасць звычайных альфа-часціц. Аднак так званыя альфа-часціцы дальняга дыяпазону, што ўзнікаюць пры трайным дзяленні, маюць у тры разы большую энергію і пранікаюць у тры разы глыбей. Ядры гелію-4, якія складаюць 10-12 % касмічных прамянёў, звычайна таксама маюць нашмат вышэйшую энергіі, чым тыя, што ўзнікаюць пры ядзерным распадзе, і, такім чынам, маюць большую пранікальную здольнасць і могуць прайсці праз чалавечае цела і таксама некалькі метраў шчыльнага цвёрдага экранавання (глыбіня пранікнення залежыць ад іх энергіі). У меншай ступені гэта адносіцца і да высокаэнергетычных ядраў гелію, атрыманых у паскаральніках часціц.

Калі альфа-выпраменьваючыя ізатопы трапляюць у арганізм, яны значна больш небяспечныя, чым можна было б меркаваць па іх перыяду паўраспаду (ці хуткасці распаду), з прычыны высокай адноснай біялагічнай эфектыўнасці альфа-выпраменьвання — здольнасці выклікаць біялагічныя пашкоджанні пры ўвядзенні альфа-выпраменьваючых ізатопаў у жывыя клеткі. Уведзеныя альфа-выпраменьваючыя ізатопы (напрыклад, трансуранавыя элементы ці актыноіды) прыкладна ў 20 разоў больш небяспечныя, а ў некаторых доследах да 1000 разоў больш небяспечныя, чым эквівалентнае па актыўнасці бэта- ці гама-выпраменьваючыя ізатопы.

Гл. таксама
-----------

* Альфа-распад
* Гелій-4
* Бэта-часціца
* Гама-выпраменьванне

Зноскі
------

1. ↑  
CODATA Value: Alpha particle mass **(нявызн.)**.  NIST. Праверана 15 верасня 2011.
2. ↑  
Krane, Kenneth S. (1988). *Introductory Nuclear Physics*. John Wiley & Sons. pp. 246–269. ISBN 0-471-80553-X. .
3. ↑  *Darling, David*. Alpha particle **(нявызн.)**. *Encyclopedia of Science*. Архівавана з першакрыніцы 14 снежня 2010. Праверана 7 снежня 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Тэхнічная (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4142014-7 · LCCN: sh85003816 · Microsoft: 66385817 |

| ⛭Часціцы ў фізіцы |
| --- |
| Элементарныячасціцы | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ферміёны | 

|  |  |
| --- | --- |
| Кваркі | 
* u
* d
* c
* s
* t
* b

 |
| Лептоны | 
* e−
* e+
* μ−
\* μ+
* τ−
\* τ+
* νe
\* νe
* νμ
\* νμ
* ντ
\* ντ

 |

 |
| Базоны | 

|  |  |
| --- | --- |
| Калібровачныя базоны | 
* γ
* g
* W-базон
* Z-базон

 |
| Базоны Хігса | H0 |

 |
| Іншыя | Ду́хі |
| Гіпатэтычныя | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Суперпартнёры | 

|  |  |
| --- | --- |
| Гейджына | 
* Чарджына
* Глюіна
* Гравіціна
* Нейтраліна

 |
| Іншыя | 
* Аксіна
* Хігсіна
* Сферміён

 |

 |
| Іншыя | 
* A0
* Дылатон
* G
* J
* Тахіён
* X
* Y
* W’
* Z’
* Стэрыльнае нейтрына

 |

 |

 |
| Састаўныячасціцы | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Адроны | 

|  |  |
| --- | --- |
| Барыёны / Гіпероны | 
* Нуклоны (p+
* p
* n0
* n)
* Δ
* Λ
* Σ
* Ξ
* Ω

 |
| Мезоны / Кварконіі | 
* π
* ρ
* η
* η′
* φ
* ω
* J/ψ
* ϒ
* θ
* K
* B
* D
* T

 |

 |
| Іншыя | 
* Атамныя ядры (α)
* Атамы
* Экзатычныя атамы (Пазітроній
* Мюоній
* Кварконій)
* Малекулы

 |
| Гіпатэтычныя | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Экзатычныя адроны | 

|  |  |
| --- | --- |
| Экзатычныя барыёны | 
* Дыбарыён
* Пентакварк

 |
| Экзатычныя мезоны | 
* Глюбол
* Тэтракварк

 |

 |
| Іншыя | 
* Мезонная малекула
* Памерон

 |

 |

 |
| Квазічасціцы | 
* Салітон Давыдава
* Эксітон
* Біэксітон
* Магнон
* Фанон
* Плазмон
* Палярытон
* Палярон
* Прымесон
* Ратон
* Біратон
* Дзірка
* Электрон
* Купераўская пара
* Арбітон
* Фазон
* Флуктуон
* Эніён

 |
| Спісы | 
* спіс часціц
* спіс квазічасціц
* спіс барыёнаў
* спіс мезонаў
* Гісторыя адкрыцця часціц

 |