recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Іофэ.

**Зелік Аронавіч Іофэ** (17 сакавіка 1903 — 25 кастрычніка 1980) — савецкі ваенны дзеяч, генерал-лейтэнант інжынерна-авіяцыйнай службы (1946).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1903 годзе на Магілёўшчыне. Член КПСС.

З 1920 года — на ваеннай службе. Удзельнік савецка-польскай вайны на розных палітычных пасадах у РСЧА. Пасля грамадзянскай вайны, з ліпеня 1922 па красавік 1926 года, знаходзіўся ў запасе. Затым зноў прызваны ў РСЧА, старшы інжынер 1-й паветранай дэсантнай эскадрыллі і 22-й цяжкабамбардзіровачнай авіяцыйнай эскадрыллі, старшы інжынер па эксплуатацыі 3-й авіябрыгады асаблівага прызначэння. З кастрычніка 1936 па верасень 1937 года — удзельнік грамадзянскай вайны ў Іспаніі. З верасня 1937 — намеснік начальніка, з лістапада 1937 — начальнік упраўлення матэрыяльна — тэхнічнага забеспячэння УВПС РСЧА, ваенны саветнік у Кітаі, са студзеня па лістапад 1939 — галоўны інжынер трасы Алма-Ата— Ланьчжоў. З лістапада 1939 па 1941 — галоўны інжынер ВПС Чырвонай Арміі, на гэтай пасадзе ўдзельнічаў у савецка-фінскай вайне (знаходзіўся ў дзеючай арміі амаль усю вайну з невялікім перапынкам).

Са студзеня 1941 года — намеснік начальніка Ваенна-паветранай акадэміі імя М. Р. Жукоўскага па навуковай і вучэбнай рабоце, з 1942 года — галоўны інжынер 16-й паветранай арміі, з канца 1942 — галоўны інжынер-намеснік камандзіра 2-га знішчальнага авіяцыйнага корпуса, з лютага 1943 — галоўны інжынер-намеснік камандуючага 15-й паветранай арміі па інжынерна-авіяцыйнай службе, з красавіка 1947 года — намеснік галоўнага інжынера ВПС, з кастрычніка 1949 — галоўны інжынер ВПС Далёкага Усходу, з лістапада 1949 года — намеснік начальніка Харкаўскага вышэйшага ваеннага авіяцыйна-інжынернага вучылішча, з 1955 года — начальнік вылічальнага цэнтра № 3 Міністэрства абароны СССР, з 1960 года — начальнік Навукова-даследчага інстытута касмічнай тэхнікі (затым — начальнік 30-га Цэнтральнага НДІ авіяцыйнай і касмічнай тэхнікі). У 1969 годзе звольнены ў адстаўку.

Працягваў працаваць начальнікам аддзела баявой жывучасці самалётаў франтавой авіяцыі ў АКБ імя Паўла Сухога.

Памёр у Маскве ў 1980 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  *Аверченко С. В.* Техническо-эксплуатационная служба ВВС Красной армии в советско-финляндской войне 1939—1940 гг. // Военно-исторический журнал. — 2005. — № 7. — С.44-51.
2. ↑  *Аверченко С. В.* Во главе эксплуатационно-технической службы Военно-воздушных сил РККА в 1921—1941 гг. // Военно-исторический журнал. — 2008. — № 8. — С.60-64.

Спасылкі
--------

* Генерал-лейтенант Иоффе Зелик Аронович (1903—1980).
**Савецкі ўльтыматум Літве** — ультыматум, выстаўлены Савецкім Саюзам Літоўскай Рэспубліцы, 14 чэрвеня 1940 года.

Паводле савецка-літоўскага дагавора ад 10 кастрычніка 1939 года на тэрыторыі Літвы ўжо размяшчаліся 20 000 савецкіх салдатаў. Выкарыстоўваючы як падставу антысавецкі характар Балтыйскай Антанты, стварэнне якой СССР раней падтрымліваў, савецкі ўрад запатрабаваў арыштаваць вышэйшых службовых асоб літоўскай паліцыі, абвінавачаных у правакацыйных дзеяннях супраць савецкага гарнізона, сфарміраваць прасавецкі ўрад і дапусціць знаходжанне на тэрыторыі рэспублікі неабмежаванага кантынгенту савецкіх войскаў. На выкананне патрабаванняў адводзіўся час да 10:00 15 чэрвеня, у адваротным выпадку Масква абяцала ўсё роўна ўвесці войскі. Ультыматум раскалоў кіруючыя колы Літвы: прэзідэнт Антанас Смятона настойваў на супраціўленні, яму супрацьстаяў генерал Вінцас Віткаўскас, камандуючым літоўскай арміяй. У выніку за прыняцце ўльтыматуму выказалася большасць членаў урада Літвы. Смятона і частка арміі пакінулі Літву, дадатковыя савецкія войскі ўвайшлі на яе тэрыторыю ў другой палове дня 15 чэрвеня. На наступны дзень аналагічныя ўльтыматумы атрымалі Латвія і Эстонія.

Дзеянні СССР былі следствам падпісання ў жніўні 1939 года дагавора аб ненападзе паміж Германіяй і Савецкім Саюзам і Дагавора аб дружбе і граніцы з нацысцкай Германіяй, сакрэтныя пратаколы якіх зафіксавалі размежаванне сфер інтарэсаў гэтых дзвюх дзяржаў ва Усходняй Еўропе. Паводле сакрэтнага пратакола да апошняга дагавора Люблінскае і частка Варшаўскага ваяводстваў заставаліся за Германіяй, а Літва перадавалася ў сферу інтарэсаў СССР.

Зноскі
------

1. ↑  Полпреды сообщают…. — М. : Международные отношения, 1990.
2. ↑  Прибалтийская операция 1940 г. **(нявызн.)**.  hrono.ru.
3. ↑  Сакрэтны дадатковы пратакол да пакта Молатава-Рыбентропа
4. ↑  Гісторыка-дакументальны дэпартамент МЗС Расіі. О «ПАКТЕ МОЛОТОВА-РИББЕНТРОПА» (Краткая справка) 24-07-2008
5. ↑  *Семиряга М.И.* Глава VI. Тревожное лето // Тайны сталинской дипломатии. 1939—1941.. — М.: Высшая школа, 1992. — 303 с. — 50 000 экз.
6. ↑  Большая историческая энциклопедия: Для школьников и студентов, стр 602: «Молотов»
7. ↑  Текст договоров о ненападении и о дружбе и границах между Германией и СССР, Пономарев М. В. Смирнова С. Ю. Новая и новейшая история стран Европы и Америки. т. 3. Москва, 2000 г. сс. 173—175
**Прагрэсіўны альянс** — інтэрнацыянал палітычных партый левага і левацэнтрысцкага кшталту, ідэалагічна блізкіх да Сацыял-дэмакратычнай партыі Германіі і Прагрэсіўнага альянсу сацыялістаў і дэмакратаў.

Альянс быў створаны 22 мая 2013 года ў Лейпцыгу, на святкаванні 150-годдзя заснавання СДПГ.

У альянс ўваходзяць беларускія левыя палітычныя партыі: Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Грамада), Беларуская партыя левых «Справядлівы свет» і Беларуская партыя жанчын «Надзея».

Зноскі
------

1. ↑  *Borriss, Gernot*. Sozialistisch war gestern, progressiv ist heute: SPD lädt zur Gründung eines internationalen Parteiennetzwerkes nach Leipzig **(нявызн.)**. *Leipziger Zeitung* (10 мая 2013). Праверана 12 March 2021.
2. ↑  Participants | Progressive Alliance
**Землетрасенне ў Далмаціі 1667 года** — серыя землетрасенняў (6 красавіка і каля 8 гадзін 16 красавіка 1667 года; іншая магчымая інтэрпрэтацыя гістарычных даных — сакавік або 22 красавіка) у Далмацыі, на паўночным захадзе Балканскага паўвострава.

Эпіцэнтр недалёка ад горада Дуброўнік. Сіла галоўных штуршкоў 6 красавіка — 10 і 12 балаў MMI, 16 красавіка — 10 балаў MMI Int. Слабейшыя штуршкі ў факальнай зоне працягваліся 6 гадоў, да 1672.

Наймацнейшы ўдар 6 красавіка выклікаў цунамі сілай 4,0.

Штуршкі, а потым цунамі і пажар, дашчэнту разбурылі Дуброўнік (загінула 2270 з 6000 жыхароў). Іншыя крыніцы кажуць пра агульную лічбу 5 тысяч загінуўшых на працягу 6 красавіка. Вялікія разбурэнні спасціглі ўвесь рэгіён.

Штуршкі былі вельмі моцнымі і ў Венецыі (вада ў каналах узнялася, потым апусцілася), а заўважана землетрасенне было на ўсіх узбярэжжах Адрыятычнага і Эгейскага мораў, аж да Істамбулу і Ізміру.

Катаклізм фактычна паклаў канец развіццю самастойнай далмацінскай школы архітэктуры.

Зноскі
------

1. ↑  Усе тэктанічныя параметры выведзеныя з гістарычных звестак.
2. ↑  Сіла цунамі вымяраецца паводле максімальнай вышыні хвалі над берагам «h», прыймае значэнні ад −5 да 10, і вылічваецца як I = log2(21/(2\*h)). Вызначэнне дадзена ў працы (Soloviev, Go 1974).

Літаратура
----------

* База звестак NGDC|Всеобщая история архитектуры. Т.1, 1958. — 686 с.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Савецкі раён.
 
**Савецкі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (гарадскі раён) у складзе горада Гомеля. Размешчаны ў заходняй частцы Гомеля. Заснаваны ў 1973 годзе.

Плошча больш за 5100 гектараў. Насельніцтва больш за 177000 чалавек (1999 год), што складае 37 % усяго насельніцтва.

Асноўныя вуліцы раёна — Рэчыцкая шаша, вуліца Барыкіна, праспект Кастрычніка і працяглая ўздоўж усяго раёна вуліца Багдана Хмяльніцкага.

У раёне маецца 196 вуліц. Працягласць дарог — 172 км. Плошча зялёнай зоны — 671,1 гектара; 3 паркі і 22 скверы. Буйнейшы вадаём (акрамя ракі Сож) — Любенскае возера. Буйнейшыя прамысловыя прадпрыемствы раёна: ААА «Гомельскі хімічны завод», ААА «Гомельскі ліцейны заод «Цэнтраліт», ЗАА «Гомельскі вагонабудаўнічы завод», ААА «Гомельскі завод пускавых рухавікоў імя П. К. Панамарэнка».

Галерэя
-------

* Будынак раённай адміністрацыіБудынак раённай адміністрацыі
* Гандлёвы Дом РэчыцкіГандлёвы Дом Рэчыцкі
* Політэхнічны Ўніверсітэт імя СухогаПолітэхнічны Ўніверсітэт імя Сухога
* Кальцавая развязкаКальцавая развязка

Літаратура
----------

* Гомель. Энциклопедический справочник. — Мн.: БелСэ, 1991. — 527 с.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Адміністрацыі Савецкага раёна Архівавана 22 кастрычніка 2017.
* Савецкі раён (газета) Архівавана 26 кастрычніка 2016.

| Гарадскія раёны Гомеля |
| --- |
| 
* Чыгуначны
* Навабеліцкі
* Савецкі
* Цэнтральны

 |
**Амстэрдамскі метрапалітэн** выкарыстоўвае як падземныя так і наземныя лініі. Сетка знаходзіцца як у Амстэрдаме так і ў яго прыгарадах: Амстэлвеен, Дыемен, Одэр-Амстэл. Сетка належыць адміністрацыі Амстэрдама і эксплуатуецца кампаніяй Gemeentelijk Vervoerbedrijf, акрамя метро кампанія эксплуатуе таксама трамваі і паромы.

Гісторыя
--------

У 1968 годзе было прынята рашэнне пачаць будаваць метрапалітэн. Павінны былі быць пабудаваны чатыры лініі, якія б замянілі дзейсныя трамвайныя лініі і злучылі цэнтр горада з ускраінамі.

| ⛭Метрапалітэны Нідэрландаў |
| --- |
| Дзеючыя | Ратэрдам ·  Амстэрдам ·  метратрам Гаага ·  RandstadRail | Сцяг Нідэрландаў |
| Будуюцца і праектуюцца | *няма* |
| Адкладзеныя | *няма* |
**Амплуа́** (фр.: emploi) — вызначанае кола роляў, якія адпавядаюць вонкавым і ўнутраным дадзеным акцёра.

Падзел акцёраў па амплуа паходзіць першым чынам з падзелу драматычных твораў на два асноўныя віды: трагедыю і камедыю; кожны з іх патрабаваў ад акцёра адмысловых дадзеных і адмысловага стылю гульні.
Таму яшчэ ў старажытнай Грэцыі існаваў падзел акцёраў на трагікаў і комікаў, пры чым, у залежнасці ад характару выкананай ролі, трагікі падпадзяляліся на:

* першых (протаганіст)
* другіх (дэўтэраганіст)
* трэціх (трытаганіст)

Ілжыва-класічны тэатр ведаў наступную, якая зрабілася для еўрапейскага тэатра традыцыйнай, класіфікацыю роляў:

* героі і гераіні
* палюбоўнікі і палюбоўніцы
* першыя палюбоўнікі (*jeunes premiers*)
* каралі
* тыраны
* бацькі
* напярснікі і напярсніцы
* лакеі
* субрэткі
* інжэню (*ingénues)*
* петыметры (*petit-maitres*)
* прасцякі
* злыдні

Паколькі ілжыва-класічная драматургія цікавілася пераважна душэўнай калізіяй галоўных дзейных асоб (герояў, палюбоўнікаў), то другарадныя персанажы былі надзвычай схематычныя і стэрэатыпныя. Рэалістычная драматургія запатрабавала большай індывідуалізацыі другарадных персанажаў; з прычыны гэтага, нягледзячы на наступную дыферэнцыяцыю амплуа, прынцып трафарэтнага дзялення пачынае паступова губляць свой сэнс і значэнне.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 1 : А-Л. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0152-4, С.81
Пасевы, засмечаныя васільком сінім
**Пустазе́лле, пустазельныя расліны** — расліны, рост якіх на пэўных участках непажаданы.

Пустазеллю ўласцівы вялікая пладавітасць, непатрабавальнасць да якасці глебы і кліматычных умоў. Пустазелле пагаршае ўмовы развіцця культурных раслін, зніжае ураджай і яго якасць, перашкаджае эфектыўнаму выкарыстанню сельскагаспадарчых машын, спрыяе пашырэнню шкоднікаў, змяншэнню прапускной здольнасці меліярацыйных сістэм і інш. Многія з пустазельных раслін ядавітыя.

Мяжа паміж пустазельнымі і культурнымі раслінамі дастаткова ўмоўная. Напрыклад, сланечнік у выпадку асыпання вялікай колькасці насення на глебу, можа засмеціць пасевы азімай пшаніцы. Некаторыя пустазельныя расліны (напрыклад, васілёк сіні) не сустракаюцца па-за межамі аграбіяцэнозаў.

Паводле месца росту пустазелле падзяляецца на

* раллёвае (сегетальнае),
* смеццевае (рудэральнае),
* пустазелле прыродных угоддзяў.

На тэрыторыі Беларусі вядомы каля 300 відаў пустазелля. Найбольш пашырана аднагадовае (лебяда белая, свінакроп палявы, пупок палявы, зоркаўка сярэдняя і інш.) і шматгадовае (пырнік паўзучы, асот палявы, бярозка палявая, шчаўе конскае і інш.)

Барацьба з пустазеллем
----------------------

У мэтах барацьбы з пустазеллем выкарыстоўваюць сістэму мерапрыемстваў, у склад якой уваходзяць агратэхнічныя (севазварот, своечасовая апрацоўка глебы і пасеваў, своечасовая сяўба і ўборка ўраджаю, мульчыраванне глебы), хімічныя (апрацоўка гербіцыдамі), карантынныя, кантроль за якасцю і чысцінёй насення і інш.

Зноскі
------

1. 1 2  *Смирнов Б. М.* Сорные растения(недаступная спасылка) // Вялікая савецкая энцыклапедыя  (руск.)
2. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 128—129. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0216-4 (Т. 13).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 128—129. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

Спасылкі
--------

* *Смирнов Б. М.* Сорные растения(недаступная спасылка) // Вялікая савецкая энцыклапедыя  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Канадская · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4061838-9 · LCCN: sh85145920 · Microsoft: 2775891814 · NDL: 00616895 · NKC: ph115745 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Плошча Святога Марка.

**Заграбская плошча святога Марка** (харв.: Trg svetog Marka u Zagrebu альбо харв.: Markov trg) — плошча ў цэнтральнай частцы Верхняга горада (Горны град) сталіцы Харватыі горадзе Заграбе, дзе размешчаны важныя аб'екты ўлады краіны і цэрквы.

Ранейшае назва плошчы - Радзічава (харв. Radićev trg).

У межах плошчы размешчана царква Святога Марка, адзін з найстарэйшых будынкаў горада, царква дала назву плошчы. На плошчы месцяцца вышэйшых дзяржаўных устаноў Рэспублікі Харватыя - тут знаходзяцца будынак сабора, дом Урада Харватыі, Канстытуцыйны суд Рэспублікі Харватыі. Таму выраз «Маркаў торг» (Markov trg) нярэдка, у прыватнасці ў журналістыцы, ўжываецца ў Харватыі ва ўскосным сэнсе - як эўфемізм ключавых органаў харвацкай палітыкі.

Апошняя рэканструкцыя плошчы праходзіла ў 2006 годзе, тады плошчу забрукавалі гранітам.

Са жніўня 2005 года Урад краіны забараніў грамадскія сходы на плошчы Св. Марка.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Плошча Святога Марка (Заграб)
**Аму́р чорны** (*Mylopharyngodon piceu*) — від рыб сямейства карпавых.

Апісанне
--------

Даўжыня да 120 см, маса да 30 кг. Цела падоўжанае, спінны і анальны плаўнікі кароткія. Луска буйная. Спіна амаль чорная, бруха крыху святлейшае. Галава невялікая, рот канечны. Глотачныя зубы масіўныя, з добра развітымі жавальнымі паверхнямі, размешчаны ў адзін ці два рады.

Пашырэнне
---------

Цеплалюбівая рыба. Пашыраны ва Усходняй Азіі ад ракі Амур да Паўднёвага Кітая. Добра расце ў сажалках. На Беларусі работы па гадоўлі пачаты ў 1977 годзе ў Белаазёрскай садковай рыбнай гаспадарцы і рыбгасе «Вілейка».

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Корміцца пераважна малюскамі.

Палавой спеласці дасягае на 7—9-м годзе жыцця пры даўжыні каля 70 см. Нераст у чэрвені— ліпені. У прыродных умовах нерастуе пры тэмпературы вады 26—30 °C. Ікра пелагічная, развіваецца ў прыдоннай зоне рэк пакуль скочваецца ўніз па цячэнні. Чорны амур расце хутка, у 1-гадовым узросце даўжыня да 10 см.

Промысел і развядзенне
----------------------

Перспектыўны для зарыблення азёр і сажалак і для прафілактыкі паразітарных хвароб, прамежкавыя гаспадары якіх — малюскі.

Літаратура
----------

* *Жукаў П. І.* Амур чорны // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
* *Гричик В. В. Бурко Л. Д.* Животный мир Беларуси. Позвоночные: учеб. пособие. — Мн.: Изд. центр БГУ, 2013. — 399 с. ISBN 978-985-553-128-0

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779457040 |
Пупышкі бэзу
**Пупы́шка** (gemma) — зародкавы орган парастка ў раслін. Пупышкі звычайна ўтвараюцца на канцах парасткаў або ў пазухах лісцяў.

Цэнтральная частка пупышкі прадстаўлена зачаткавым сцяблом. На верхавінцы сцябла знаходзіцца ўтваральная тканка, якая складае конус нарастання парастка. На зачаткавым сцябле размешчаны зачаткавыя лісты, у пазухах якіх знаходзяцца дробныя зачаткавыя пупышкі.
Звонку пупышка пакрыта пупышкавымі лускавінкамі. Пупышкавыя лускавінкі — гэта лісты, якія затрымаліся ў сваім развіцці. Яны могуць быць насычанымі смалістымі рэчывамі (таполя, конскі каштан), апушанымі валаскамі (рабіна), пакрытымі коркам (бэз). Усё гэта выконвае ахоўную функцыю. Пупышкавыя лускавінкі засцерагаюць найважнейшыя часткі пупышкі ад высыхання і рэзкіх перападаў тэмпературы.

Адрозніваюць вегетатыўныя, вегетатыўна-рэпрадукцыйныя і рэпрадукцыйныя пупышкі. 

*Вегетатыўная пупышка* складаецца з кароткай восі (сцябла) з конусам нарастання і зародкавых лістоў. Часам у пазухах гэтых лістоў ужо знаходзяцца пупышкі другога парадку. Верхавінкавыя пупышкі забяспечваюць рост парасткаў у даўжыню, а бакавыя — галінаванне і развіццё сістэмы парасткаў.

У *вегетатыўна-рэпрадукцыйных* пупышак конус нарастання пераўтвораны ў зародкавую кветку або суквецце.

У *рэпрадукцыйных пупышках* утрымліваецца толькі зародак кветкі або суквецця.

Пупышкі бываюць закрытыя, абароненыя звонку лускавінкамі, і адкрытыя. Існуюць спячыя пупышкі (уласцівы лісцевым дрэвам і шматгадовым травам), якія не ўтвараюць бачных парасткаў на працягу некалькіх гадоў або ўсяго жыцця расліны. Абуджэнне гэтых пупышак адбываецца пры пашкоджанні бацькоўскай сістэмы парасткаў.

*Пупышкі ўзнаўлення* ўтвараюць новыя парасткі кожны год пасля абуджэння раслін пасля зімовага спакою. Яны з'яўляюцца абавязковай прыкметай шматгадовых раслін.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 125. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0216-4 (Т. 13).
* Сельскохозяйственный энциклопедический словарь / Редкол.: В. К. Месяц (гл. ред.) и др. — М.: Советская энциклопедия, 1989. — С. 422. — 656 с. — 100 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* *Серебрякова Т. И.* Почка Архівавана 15 чэрвеня 2013. // Вялікая савецкая энцыклапедыя  (руск.)
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пупышка

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 120475052 · GND: 4164311-2 · LCCN: sh85127036 · Microsoft: 81693640 · NDL: 00567548 |
**Плоўдзіўскі антычны тэатр** — адзін з найбольш добра захаваўшыхся рымскіх тэатраў  (руск.) (бел. размешчаны ў цэнтры горада Плоўдзіў, Балгарыя. Як мяркуецца, ён быў пабудаваны ў канцы праўлення імператара Траяна. Тэатр быў выяўлены падчас археалагічных раскопак, якія праводзіліся з 1968 год 1979.

Тэатр можа змяшчаць ад 5000 да 7000 гледачоў, і працягвае выкарыстоўвацца ў цяперашні час.

Размяшчэнне
-----------

Тэатр размешчаны ў Старым горадзе Плоўдзіва, у седлавіне паміж пагоркамі Таксім і Джамбаз.

Апісанне
--------

Месцы для гледачоў арыентаваны на поўдзень, да старажытнага гораду ў нізіне і Радопскіх горах. Тэатр ўяўляе сабой паўкола з вонкавым дыяметрам 82 метра. Дзеліцца на глядзельную залу (*аўдыторыюм*) і сцэну (*архестра*). Глядзельная зала выдаўблена ў схіле пагорка. Зона для гледачоў (*кавеа*) складаецца з 28 канцэнтрычных шэрагаў мармуровых сядзенняў, якія падзеленыя праходам на два ярусы. Верхні ярус перасякаюць вузкія радыяльныя лесвіцы. Месцы для гледачоў атачаюць падковападобную сцэну дыяметрам 26,64 м. Сцэнічныя памяшкання (*скена*) размешчаны на поўдзень ад асноўнай сцэны. Яны маюць 3 паверхі, якія падтрымліваюцца калонамі. Праскеній (сцяна за сцэнай) мае вышыню 3,16 м і дэкараваны іанічнай мармуровай каланадай. Фасад скены, звернуты ў глядзельную залу, складаецца з двухузроўневага порціка, на першым узроўні якога знаходзяцца калоны іанічнага ордэра, а на другім — рымска-карынфскага ордэра. На фасадзе скены — 3 сіметрычна размешчаных партала. Уваход у орхестру злучае кавеа і сцэнічныя памяшкання. Крыты праход пачынаецца ў цэнтры архестры і вядзе праз сцэнічныя памяшкання вонкі. Іншы крыты праход пачынаецца ў цэнтральнай частцы верхняга шэрагу глядзельнай залы і злучае кавеа з Трымонцыюмам  (руск.) (бел..

Зноскі
------

1. ↑  Nicolay Sharankov: Unknown Governors of Provincia Thracia, Late I-Early II Century AD.
2. ↑  *Kasssbova*. Bulgaria **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 28 сакавіка 2016. Праверана 18 красавіка 2017.
3. ↑  Kostash. *Prodigal Daughter: A Journey to Byzantium*. .
4. ↑  Античният Филипопол
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Філіпава.
**Надзея Аляксееўна Філіпава** (14 верасня 1926, в. Гадзілавічы, Рагачоўскі раён, Гомельская вобласць — 1990, в. Гадзілавічы) — Герой Сацыялістычнай Працы.

Біяграфія
---------

Атрымала няпоўную сярэднюю адукацыю.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 27 чэрвеня 1950 года за атрыманне высокіх ураджаяў кок-сагыза пры выкананні планавага збору ўраджаю і здачы дзяржаве каранёў і кандыцыйнага насення кок-сагыза ёй было прысвоена званне Героя Сацыялістычнай
працы".

Выбіралася кандыдатам у члены ЦК Кампартыі Беларусі (1971—1976), дэпутатам Вярхоўнага Савета Беларускай ССР 3-га склікання (1951—1955). Дэлегат XXV з’езда КПСС (1976), XXVIІ (1971) з’езда КП Беларусі.

З 1978 года — персанальны пенсіянер саюзнага значэння. Жыла ў роднай вёсцы.

Узнагароды
----------

Два ордэна Леніна (27.06.1950; 03.07.1951), ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга (31.05.1952).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Филиппова Надежда Алексеевна на сайце «Героі краіны»
**Інгігерд Харальдсдоцір** (нарв. *Ingegjerd Haraldsdatter*, дацк. *Ingegerd Haraldsdatter*, шв. *Ingegerd Haraldsdotter*; 1046—1120) — нарвежская прынцэса, каралева Даніі ў 1086—1095 гадах, каралева Швецыі ў 1105—1118 гадах.

Біяграфія
---------

Інгігерд была дачкой караля Нарвегіі Харальда III Суровага і Лізаветы Яраслаўны. Верагодна, атрымала сваё імя ў гонар бабулі па матчынай лініі Інгігерды, дачкі шведскага караля Олафа Шатконунга і жонкі кіеўскага князя Яраслава Мудрага.

Вядома, што яна разам з маці і сястрой Марыяй суправаджала бацьку ў яго паходзе ў Англію ў 1066 годзе. Жанчыны засталіся чакаць завяршэння паходу на Аркнейскіх астравах. Там, 25 верасня 1066, раптоўна памерла яе сястра Марыя — як пазней высветлілася, роўна ў той жа час, калі загінуў іх бацька Харальд Суровы.

Прыкладна ў 1067 годзе Інгігерд выдалі замуж за дацкага прынца Олафа, у знак ўстанаўлення міру паміж Нарвегіяй і Даніяй. У 1086 годзе Олаф быў абраны каралём, Інгігерд стала каралевай Даніі. У іх была дачка Ульфхільд.

Калі яе муж у 1095 годзе прынёс сябе ў ахвяру, каб загладзіць грахі Даніі, Інгігерд адправілася ў Швецыю і там выйшла замуж за прынца Філіпа, які ў 1105 годзе стаў каралём.

Продкі
------


| ?Інгігерд Харальдсдоцір — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Харальд I Хорфагер |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Sigurd Syr[d] |  | Sigurd Rise[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Snøfrid Svåsesdotter[d] |  |
|  |  | Харальд III Суровы[d] |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Аста Гудбрандсдоцір[d] |  | Гудбранд Кула[d] |  | Ólafur Einarsson[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  | Інгігерд Харальдсдоцір |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Святаслаў Ігаравіч |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Яраслаў Уладзіміравіч |  | Уладзімір Святаславіч |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Малуша |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Лізавета Яраслаўна |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Эрык Пераможца |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Олаф Шатконунг |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Інгігерда |  |  |  |  | Сігрыд Гордая |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Эстрыд Абадрыцкая |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

Зноскі
------

1. ↑  *Lundy D. R.* The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>
2. 1 2  *(unspecified title)* Праверана 7 жніўня 2020.

Літаратура
----------

* *Lars O. Lagerqvist*. Sverige och dess regenter under 1.000 år. Albert Bonniers Förlag AB. 1982

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Генеалогія і некрапалістыка | WeRelate · Sejm-Wielki.pl · Rodovid · Rodovid · genealogics.org |
**Пураўскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальная акруга, з 2005 па 2020 гады — муніцыпальны раён) у складзе Ямала-Ненецкай аўтаномнай акругі Расійскай Федэрацыі.

Адміністрацыйны цэнтр — горад Тарка-Сале.

Геаграфія
---------

Раён займае ўсход і поўдзень цэнтральнай часткі аўтаномнай акругі. Мяжуе на захадзе з Надымскім, на ўсходзе — з Краснасялькупскім раёнамі, а на паўночным усходзе — з Тазаўскім раёнам. На поўдні на працягу 530 кіламетраў цягнецца мяжа з Ханты-Мансійскай аўтаномнай акругай — Юграй, у прыватнасці, з Сургуцкім і Ніжнявартаўскім раёнамі.

Акрамя гэтага, Пураўскі раён мае межы з анклавамі гарадоў акруговага значэння ЯНАА: Наябрскам на поўдні (і з яго аддаленым мікрараёнам Вынгапураўскі), Мураўленкам на паўднёвым захадзе, Губкінскім на паўднёвым захадзе цэнтральнай часткі (і з яго аддаленым мікрараёнам Пурпэ).

Асноўная водная артэрыя — рака Пур — дзеліць раён на амаль роўныя па плошчы лева- і правабярэжжа. На крайняй поўначы раён выходзіць на ўзбярэжжа Тазаўскай губы.

Працягласць раёна з поўначы на поўдзень — каля 600 кіламетраў. Плошча раёна складае 108800 км². Па тэрыторыі гэта трэці раён у аўтаномнай акрузе, які саступае толькі Тазаўскаму і Ямальскаму раёнам.

Зноскі
------

1. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Federal State Statistics Service. Праверана 23 студзеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680'></a>
2. ↑

| ⛭Ямала-Ненецкая аўтаномная акруга |
| --- |
| Раёны | 
* Краснасялькупскі
* Надымскі
* Прыуральскі
* Пураўскі
* Тазаўскі
* Шурышкарскі
* Ямальскі

 |  |
| Гарады | 
* Губкінскі
* Лабытнангі
* Мураўленка
* Надым
* Наябрск
* Новы Урэнгой
* **Салехард**
* Тарка-Сале

 |
| Пгт | 
* Запалярны
* Пангады
* Урэнгой
* Харп

 |
| Сёлы — цэнтры раёнаў | 
* Аксарка
* Краснасялькуп
* Мужы
* Тазаўскі
* Яр-Сале

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: n98053049 · VIAF: 124515857 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пурын (значэнні).

**Пурын**— найпросты прадстаўнік імідазо[4,5-d]пірымідзінаў.

Бясколерныя крышталі, добра раствараюцца ў вадзе, гарачым этаноле і бензоле, дрэнна раствараюцца ў дыэтылавым эфіры, ацэтоне і хлараформе.

Найбольш пашыраны амінапурыны, або пурынавыя асновы (адэнін, гуанін), і гідрапурыны (мачавая кіслата, гіпаксанцін, ксанцін), якія з'яўляюцца прадуктамі распаду амінапурынаў.

Да пурынаў таксама адносяцца алкалоіды кафеін і тэабрамін (метыліраваныя вытворныя ксанціну) і адэназінтрыфосфарная кіслата.

Утвараюцца ў арганізме і паступаюць з прадуктамі харчавання.

Біясінтэз пурынаў пачынаецца з рыбоза-5-фасфату — прадукту пентозафасфатнага цыкла. Прыгнечанне біясінтэзу пурынавых нуклеатыдаў прыводзіць да тармажэння росту.

Канчатковым прадуктам распаду пурынаў у чалавека і большасці жывёл з'яўляецца мачавая кіслата.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776476023 · NDL: 00569220 · NKC: ph390000 |
**«Пацалунак»** — карціна аўстрыйскага мастака і графіка Густава Клімта (1862–1918), аднаго з галоўных прадстаўнікоў венскай сецэсіі. Была створана ў 1908-1909 гадах. Захоўваецца ў Галерэі Бельведэр у Вене. Створаная ў «залаты перыяд» творчасці Клімта карціна з'яўляецца адной з самых вядомых работ мастака.

Апісанне
--------

На карціне намаляваная пара. Закаханыя апранутыя ў мазаічную вопратку. Даследчыкі гісторыі мастацтва мяркуюць, што на карціне Клімт адлюстраваў самога сябе са сваёй каханай Эміліяй Луізай Флеге. У каларыце карціны пераважаюць залаты тон з украпваннем яркіх плямаў палявых кветак і багатым узорам адзення. На карціне пераважае дэкаратывізм (відовішчнасць). Клімт спрабаваў ураўнаважыць парыў і адцягнены дэкаратывізм. Жаночы твар звернуты да гледача і адкрыта ўвасабляе смагу.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Індасамент** (ад лац.: in — на і лац.: dorsum — спіна) — перадатачны надпіс, які выконваецца на адваротным баку вэксаля, чэка, канасамента і некаторых іншых каштоўных папер і азначае перадачу правоў па гэтых дакументаў ад адной асобы (індасанта) да іншай (індасату). Індасамент можа быць імянны, ордэрны (указваецца асоба, якой ці ў распараджэнне якой перадаецца дакумент) або бланкавы (прад'яўнічы, без пазначэння асобы, якой уступаецца дакумент). Індасамент па вэксалю або чэку ўскладае на індасата адказнасць за плацеж па гэтым дакуменце.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
**Велькі Крціш** (славацк.: Veľký Krtíš, венг.: Nagykürtös) — горад у цэнтральнай Славакіі каля падножжа Крупінскай планіны. Насельніцтва каля 14 тыс. чалавек.

Гісторыя
--------

Велькі Крціш упершыню згадваецца ў 1245 годзе. Ён знаходзіўся на важным гандлёвым шляху. У XVI стагоддзі горад падвергся нападу турак. У 1554—1593 Велькі Крціш уваходзіў у склад Новаградскага санджака Асманскай імперыі. У сярэдзіне XVII стагоддзя горад быў цалкам знішчаны туркамі і да 1680 заставаўся бязлюдным. У XIX стагоддзі ў Велькім Крцішы адкрываюцца шахты, і горад пачынае ажываць. У 1968 Велькі Крціш становіцца раённым цэнтрам.

Славутасці
----------

* Фарны касцёл

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт горада
Будрэвічаў камень Воранаўскі
**Будрэвічаў камень** — буйны ледавіковы валун у Воранаўскім раёне Беларусі, геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння з 1999 года.

Знаходзіцца ва ўрочышчы Будрэвічаў палетак, 500 м на паўночны захад ад вѐскі Рэмзы і за 1 км ад р. Скарбянка, на слабаўзгорыстай водна-ледавіковай раўніне побач з садам. Даўжыня 3,3 м, шырыня 2 м, вышыня 1,37 м. Камень складзены фінскім ружовым пегматытавым гранітам з мноствам крышталѐў санідына (папярочнік да 10 см) і мускавіту (да 3 см). Валун выяўлены В. Вінакуравым у 1996 годзе.
На верхняй паверхні захавалася 5 паўсферычных лунак у папярочніку 3-7 см і глыбіня да 3 см з адшліфаванымі сценкамі.

Літаратура
----------

* *Вінакураў В. Ф.* Культавыя валуны са штучнымі паглыбленнямі на Беларусі / В. Ф. Вінакураў, Л. В. Дучыц, Э. М. Зайкоўскі, А. К. Карабанаў // Гісторыка-археалагічны зборнік — Вып. 18. — Мінск, 2003.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Іван Хомчык** (30 жніўня 1915 — 4 чэрвеня 1984) — удзельнік беларускага патрыятычнага падполля ў 1946—1947 гг. у Заходняй Беларусі, сябра арганізацыі «Чайка».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 30 жніўня 1915 г. у вёсцы Глоўсевічы Навагрудскага ваяводства ў Польскай Рэспубліцы (цяпер — Слонімскі раён Гродзенскай вобласці). Пачатковую адукацыю атрымаў у польскай школе ў сваёй вёсцы Глоўсевічы. Перад Другой сусветнай вайной служыў у Польскім Войску ў Гдыні, дзе і заспела яго вайна. У верасні 1939 г. трапіў да нямецкага палону. У родную вёску Глоўсевічы вярнуўся ў канцы вайны. Пасля працаваў на сельскай гаспадарцы, а з арганізацыяй савецкіх саўгасаў — на Глоўсевіцкім участку саўгаса «Пераможац».

На пачатку 1946 г. далучыўся патрыятычнай сацыял-дэмакратычнай падпольнай беларускай арганізацыі «Чайка», якая планавала змаганне за нацыянальныя правы, годнасць, культуру, мову, гісторыю, свабоду і незалежнасць Беларусі. Кіраваў падпольнай групай вясковай моладзі ў в. Глоўсевічы.

У сярэдзіне 1947 году «Чайку» выкрылі савецкія спецслужбы пасля арыштаў сябраў Саюза вызвалення Беларусі, якія былі выдадзены ўладам Алесем Бажко. Пасля гэтага пачаліся арышты ўдзельнікаў «Чайкі», бо некаторыя сябры «Чайкі» утрымлівалі сувязь з СВБ у выніку канспірацыйнай памылкі. Але група Івана Хомчыка не трапіла пад рэпрэсіі і ніхто з яе ўдзельнікаў не быў арыштаваны, бо без цэнтральнага кіраўніцтва падпольная група спыніла сваю дзейнасць.

Памёр 4 чэрвеня 1984 году у вёсцы Глоўсевічы.

Зноскі
------

1. ↑   Біяграфія Івана Хомчыка

Літаратура
----------

* Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. ISBN 985-6374-07-3.
Карыя на карце 1903 г.
**Карыя** (стар.-грэч.: Καρία) — старажытная гістарычная вобласць на паўднёвым захадзе Малой Азіі.

Лічыцца, што назва Карыі паходзіць з анаталійскіх моў і значыць «абрывістая краіна». У 2 — 1 тысячагоддзях да н. э. была населена карыйцамі, народам індаеўрапейскага паходжання. З пачатку 1 тысячагоддзя да н. э. на ўзбярэжжы Карыі сяліліся грэкі-іанійцы і дарыйцы. У сярэдзіне VI ст. да н. э. заваявана лідыйцамі, пасля — персамі. Карыйцы і грэкі вялі барацьбу за самастойнасць. У V — IV стст. карыйскія гарады былі незалежнымі, але ў 386 г. зноў трапілі пад кантроль персаў. На тэрыторыі Карыі ўзнікла сатрапія, уладу ў якой захапіў карыйскі род Гекатамнідаў. У 334 г. да н. э. Карыя была далучана да Македоніі. У 133 г. да н. э. — да Рымскай дзяржавы.

У наш час Карыя з’яўляецца культурным рэгіёнам Турцыі. Найбуйнейшы горад — Бодрум.

Спасылкі
--------

* Caria Архівавана 1 студзеня 2015.
* Ancient Caria

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Іраніка · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4029668-4 · NKC: ge1163588 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вягера.

**Ірына Уладзіміраўна Вягера** (нар.1 жніўня 1981 года ў Наваполацку) — беларускі юрыст, кандыдат юрыдычных навук, дацэнт.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Скончыла ў 2003 годзе юрыдычны факультэт Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «Правазнаўства». У 2003—2006 гадах навучалася ў аспірантуры Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «Канстытуцыйнае права; муніцыпальнае права».

Дысертацыю на саісканне навуковай ступені кандыдата юрыдычных навук па спецыяльнасці «Канстытуцыйнае права; канстытуцыйны працэс; муніцыпальнае права» абараніла 30 лістапада 2006 года ў Беларускім дзяржаўным універсітэце. Тэма кандыдацкай дысертацыі: «Заканадаўчыя акты як крыніца канстытуцыйнага права: Рэспубліка Беларусь і рамана-германская юрыдычная традыцыя». У 2012 годзе рацэннем ВАК Рэспублікі Беларусь ёй было прысвоена навуковае званне дацэнта па спецыяльнасці «Правазнаўства».

З моманта атрымання вышэйшай адукацыі працуе ў Полацкім дзяржаўным універсітэце: у 2003—2010 гадах — на пасадах асістэнта, старшага выкладчыка і дацэнта кафедрs тэорыі і гісторыі дзяржавы і права; у 2010—2012 гадах — на пасадзе загадчыка кафедры сацыяльна-гуманітарных, эканамічных і прававых дысцыплін Інстытута павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў ПДУ; у 2012—2014 гадах — на пасадзе загадчыка кафедры крымінальнага права і крыміналістыкі. З 2014 года займае пасаду дэкана юрыдычнага факультэта Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Сфера навуковых інтарэсаў: праблемы канстытуцыйнага права Рэспублікі Беларусь і замежных краін, правы чалавека, крыніцы канстытуцыйнага права, методыка выкладання канстытуцыйнага права ў вышэйшай школе і інш. Аўтар больш 70 навуковых і навукова-метадычных публікацый, манаграфій і падручнікаў.

Зноскі
------

1. ↑  Спіс публікацый у Google Scholar

Спасылкі
--------

* База дадзеных «Вучоныя Беларусі»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Google Scholar |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бокій.

**Барыс Іванавіч Бокій** (11 (23 ліпеня) 1873, Тыфліс, Расійская імперыя — 13 сакавіка 1927, Ленінград, СССР) — савецкі вучоны ў галіне горнай справы, заснавальнік аналітычных метадаў праектавання руднікоў і шахт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Тбілісі ў сям’і выкладчыка матэматыкі І. Д. Бокія. У 1895 годзе скончыў Санкт-Пецярбургскі горны інстытут. З 1895 па 1906 год працаваў на шахтах Данбаса, дзе ўкараніў новую, суцэльную сістэму распрацоўкі, палепшыў тэхналогію падземнай здабычы вугалю. З 1906 года Бокій — загадчык кафедры горнай справы Санкт-Пецярбургскага горнага інстытута, прафесар. З 1921 года быў адказным кансультантам украінскіх трэстаў «Донвугаль», «Югасталь» і іншых, актыўна ўдзельнічаў у рэканструкцыі горнай прамысловасці краіны. У 20-х гадах выкладаў у Маскоўскай горнай акадэміі.

У 1908 годзе вучоны ўдзельнічаў у расследаванні буйной катастрофы, у выніку якой на адной з шахт Юзаўкі загінулі 274 чалавекі. Бокій прапанаваў першую практычную схему падземнай газіфікацыі вуглёў.

У 1924 годзе шклаграфаваным выданнем выйшла праца Бокія «Аналітычны курс горнага мастацтва», праз пяць гадоў з’явілася пасмяротнае выданне гэтай працы.

Бацька члена-карэспандэнта Акадэміі Навук СССР, заснавальніка савецкай крышталахіміі Георгія Бокія. Брат дзеяча органаў дзяржаўнай бяспекі Г. І. Бокія.

Зноскі
------

1. ↑  Большая российская энциклопедия — М.: Большая российская энциклопедия, 2004.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1768199'></a>
2. 1 2  Большая российская энциклопедия — М.: Большая российская энциклопедия, 2004. Праверана 24 чэрвеня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1768199'></a>
3. 1 2  Бокий Борис Иванович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 25 лютага 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Карыятавічы** — сыны новагародскага князя Карыята, князі ў Падольскай зямлі. Паводле беларуска-літоўскіх летапісаў, братоў Карыятавічаў Юрыя, Аляксандра і Канстанціна вялікі князь Альгерд у 1362 годзе ўзяў у паход супраць татараў. У выніку бітвы каля Сініх Вод да Вялікага Княства Літоўскага была далучана Падольская зямля, дзе Карыятавічы былі пасаджаны намеснікамі, *«пачалі бараніць Падольскую зямлю ад татараў»* і збудавалі гарады Сматрыч, Бакота, Камянец-Падольскі. З іншых крыніц вядомы яшчэ некалькі Карыятавічаў. Відаць, першыя ўладанні на Падоллі Карыятавічы атрымалі ад князя Любарта, які вёў барацьбу за Падолле з польскім каралём Казімірам III пасля смерці апошняга падольскага князя Баляслава (Юрыя) Трайдзенавіча.

Літаратура
----------

* *Пазднякоў В.* Карыятавічы // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.

| ⛭Гедзімінавічы |
| --- |
| Згаслі | 
* Альгердавічы
* Карыбутавічы
* Патрыкеевы
* Булгакавы
* Шчаняцевы
* Карэцкія
* Ружынскія
* Пінскія
* Палубінскія
* Алелькавічы
* Бельскія
* Кобрынскія
* Ягелоны
* *Збаражскія*
* *Вішнявецкія*
* *Парэцкія*
* *Нясвіцкія*
* Заслаўскія
* Мсціслаўскія
* Карыятавічы
* *Бурэмскія*
* Валынскія

 |  |
| Існуюць | 
* Галіцыны
* Куракіны
* Хаванскія
* Сангушкі
* Трубяцкія
* Чартарыйскія
* *Варанецкія*
* *Курцэвічы*

 |
**Ірэна Каляда-Смірнова** (24 ліпеня 1937 — 14 красавіка 2020) — беларускі грамадскі дзеяч у ЗША, мецэнатка.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзілася ў вёсцы Падкасоўе Навагрудскага раёна. Бацька памёр ад сухотаў у 1937 годзе. У вайну, у 1944 годзе, трапіла разам з маці ў Германію, у працоўныя лагеры. Там маці, скарыстаўшыся з таго, што на момант вызвалення апынулася ў амерыканскім сектары, прыняла рашэнне выехаць ў Кліўленд (ЗША). У эміграцыі яна стала актывісткай беларускай дыяспары. Сама ж Ірэна, ахвяраваўшы марай пра артыстычную кар’еру, працавала эканамістам.

Прыехаўшы ў Беларусь у 1992 годзе, Ірэна Каляда вырашыла заняцца дабрачыннасцю. Супраца яе са Згуртаваннем беларусаў свету «Бацькаўшчына» доўжылася больш за дваццаць гадоў. Пры падтрымцы фонду «Ethnic voice of America», якім яна кіравала, ЗБС «Бацькаўшчына» арганізавала аздараўленчы адпачынак для больш як тысячы дзяцей, выдала шмат выпускаў «Бібліятэкі Бацькаўшчыны» (у тым ліку дакументальную біяграфію Васіля Быкава і дзённікі Рыгора Барадуліна), змагло арганізаваць падтрымку маладых талентаў. У найбольш складныя для Згуртавання «Бацькаўшчына» часы Ірэна Каляда-Смірнова была фактычна адзіным мецэнатам.

Зноскі
------

1. ↑  zbsb.org
2. ↑  zbsb.org

Літаратура
----------

* Коляда-Смирнова И. Родословная Коляд (Коленд), проживавших в Новогрудском уезде, проживающих нынче на Родине и в эмиграции // Беларуская дыяспара як пасрэдніца ў дыялогу цывілізацый: Матэрыялы ІІІ Міжнароднага кангрэса беларусістаў «Беларуская культура ў дыялогу цывілізацый» (г. Мінск, 2000 г.). — Мн. 2001, С. 259—269.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Карніловіч.

**Аляксандр Восіпавіч Карніловіч** (7 ліпеня 1800, мястэчка Тамашполь Падольскай губерні (па іншых звестках — Магілёў-Падольскі) — 30 жніўня 1834, каля Тбілісі) — дзекабрыст, штабс-капітан гвардзейскага генеральнага штаба, каталік.

Біяграфія
---------

Бацька — Восіп Якаўлевіч Карніловіч (пам. ў 1814 г.) — служка Магілёўскай мытні, маці — Разалія Іванаўна Карніловіч.
Брат — Міхаіл Восіпавіч Без-Карніловіч.

Спачатку выхоўваўся ў Адэскім высакародным пансіёне, затым у Маскоўскім навучальнай установе для калонаважатыхх, адкуль 30 жніўня 1816 г. быў выпушчаны прапаршчыкам у світу яго імператарскага Вялікасці па кватэррмайстарскай часткі. У 1816 г. разам з Д. П. Бутурліным займаўся архіўнымі пошукамі па праблемах ваеннай гісторыі Пятра I і Айчыннай вайны 1812 г. з 1817 г. — на здымцы прасторы, займанага войскамі 1-й арміі генерал-фельдмаршала М. Б. Барклая-дэ-Толі, пасля чаго пераведзены ў Гвардзейскі Генеральны штаб. З 1822 выкладаў статыстыку і геаграфію ў школе тапографаў і вучылішча колонновожатых. Апублікаваў шэраг артыкулаў па перыяду першай чвэрці XVIII стагоддзя і гісторыі рускіх геаграфічных адкрыццяў. У 1824, разам з Васілём Дзмітрыевічам Сухарукавым, выдаў альманах «Руская Даўніна». Ён складаўся з пяці артыкулаў Карніловіча пад агульнай назвай «Норавы рускіх пры Пятры Вялікім», і чатырох артыкулаў Сухарукава, якія мелі загаловак «Інтэрнат данскіх казакоў ў XVII і XVIII стагоддзі».

Удзельнічаў у літаратурных таварыствах «Вольнае таварыства аматараў расійскай славеснасці» і «Таварыства гучнага смеху». Сябра Паўднёвага таварыства з 1825 года.

Прыбыў у Пецярбург за некалькі дзён да паўстання, удзельнічаў у яго падрыхтоўцы, арыштаваны ў 12 гадзіны ночы 14 снежня 1825 года на кватэры штабс-капітана Шэніга ў Галоўным штабе і дастаўлены ў Зімовы палац для допыту, а адтуль на галоўную гаўптвахту. 15 снежня пераведзены ў Петрапаўлаўскую крэпасць на варту да Неўскім брамы.

Асуджаны і па канфірмацыі 10 ліпеня 1826 г. прысуджаны да пятнаццацігадовай катарзе з паселішчам у Сібіры навечна.

Адбываў тэрмін у чыцінскім астрозе.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 83. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid · Rodovid · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 129136840 · ISNI: 0000 0001 1656 911X · LCCN: nr89003322 · NKC: js2008469499 · NTA: 067499910 · NUKAT: n2008046463 · LIBRIS: 320716 · SUDOC: 091508304 · VIAF: 62619547 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фірсаў.

**Аляксандр Васілевіч Фі́рсаў** (11 (24) сакавіка 1914 — 23 кастрычніка 1952) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, матрос Дняпроўскай ваеннай флатыліі. Герой Савецкага Саюза (7.3.1945).

А. В Фірсаў нарадзіўся ў пасёлку Падлесны (зараз у Краснаярскім раёне Самарскай вобласці). Працаваў механізатарам у калгасе і МТС. У Ваенна-Марскім Флоце ў 1935—1939 і 1941—1945 гг. Падчас Вялікай Айчыннай вайны чырванафлоцец, хіміст 66-га асобнага атрада дымамаскіроўкі і дэгазацыі Дняпроўскай ваеннай флатыліі. Вызначыўся ў чэрвені 1944 г. у баях у Мазырскім раёне Гомельскай вобласці каля вёскі Скрыгалаў. А. В Фірсаў у ліку першых фарсіраваў раку Прыпяць, зрабіў праходы ў драцяной загародзе і мінным полі. 12 ліпеня ўдзельнічаў у адбіцці контратак ворага каля горада Пінска. Быў паранены і не пакінуў поля бою.

Пасля дэмабілізацыі ў 1945 годзе вярнуўся на радзіму. Працаваў старшынёй калгаса.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка»,
* ордэн Леніна,
* медалі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 415. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0263-6 (Т. 16).

Спасылкі
--------

Аляксандр Васілевіч Фірсаў на сайце «Героі краіны»

* Сайт Администрации муниципального района Красноярский Самарской области(недаступная спасылка)  (руск.)