recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Манхэтэн М'юнісіпэл Білдынг** на Цэнтр стрыт у горадзе Нью-Ёрку — саракапавярховы небаскроб вышынёй 177 метраў, пабудаваны, каб папоўніць недахоп урадавых месцаў пасля аб'яднання Пяці Гарадоў у 1898 годзе. Будаўніцтва пачалося ў 1909 годзе і скончылася ў 1912. Небаскроб з'яўляецца першым будынкам са станцыяй метро ў аснаванні. Будынак мае вялікі ўплыў на грамадзянскія пабудовы іншых амерыканскіх гарадоў: яго вытанчаная архітэктура паслужыла прататыпам для Тэрмінал Таўэр у Кліўлендзе, Фішэр Білдынг у Дэтройце і Рыглі Білдынг у Чыкага, а таксама сталінскіх гмахаў у Маскве.

Размешчаны на скрыжаванні Чамбер Стрыт і Цэнтр Стрыт, М'юнісіпэл Білдынг — адзін з самых вялікіх урадавых будынкаў у свеце. У ім размяшчаюцца 13 муніцыпальных агенцтваў Нью-Ёрка, 16000 чалавек штогод уступаюць у шлюб у манхэтэнскім вясельным бюро. Тут 25 паверхаў працоўнай прасторы (працуюць 33 ліфта) з 15 дадатковымі паверхамі ў вежы.

Да пабудовы М'юнісіпэл Білдынг гарадскія службы арандавалі розныя будынкі ў Даўнтаўне і Мідтаўне Манхэтэна, і колькасць такіх арэнд узрастала з кожным годам. Урад, жадаючы скараціць арэндную плату, правёў некалькі конкурсаў на дызайн новага буйнога будынка, у якім размесцяцца ўсе службы. Мэр Абрахам Х'юіт прызначыў камісію, каб вывучыць прыдатныя планы і зямельныя ўчасткі ў 1888 годзе, затым былі праведзеныя 4 конкурсы, паміж 1888 і 1907 гадамі. У фінал выйшлі 12 бруклінскіх фірм, у выніку быў прыняты праект фірмы Маккой, Мід і Уайт, на той момант самай буйной архітэктурнай фірмы ў свеце з персаналам больш за 100 чалавек. Нягледзячы на такое становішча ў архітэктурнай супольнасці, Манхэтэн М'юнісіпэл Білдынг стаў іх першым небаскробам.

Будынак упершыню быў адкрыты ў студзені 1913 гады, але большасць офісаў пачала функцыянаваць у 1916 годзе. Былі выкарыстаны розныя віды скульптур і барэльефаў, але будынак больш нагадвае класічную раманскую архітэктуру, для цэнтральнай аркі паслужыла прататыпам Арка Канстанціна.

У цяперашні момант у М'юнісіпэл Білдынг знаходзяцца 13 грамадскіх служб, працуе 2000 служачых на плошчы каля 90000 кв.м. Сувенірная крама прадае карты Нью-Ёрка, гістарычныя кнігі і сувеніры.

Фотагалерэя
-----------

* У стадыі будаўніцтва, 1912 г.У стадыі будаўніцтва, 1912 г.
* від знізувід знізу
* від зверху з Будынка Вярхоўнага суда ЗША імя Тургуда Маршалавід зверху з Будынка Вярхоўнага суда ЗША імя Тургуда Маршала
* від з Чэймберс-стрытвід з Чэймберс-стрыт
* від ззаду, з Бруклінскага моставід ззаду, з Бруклінскага моста
* цэнтральная аркацэнтральная арка


1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
**Лучана Белозі** (італ.: Luciano Bellosi; 7 ліпеня 1936, Фларэнцыя — 26 красавіка 2011, Фларэнцыя) —]італьянскі мастацтвазнавец.

У 1969—1979 гадах працаваў ва Упраўленні мастацкіх галерэй Фларэнцыі, затым выкладаў гісторыю сярэднявечнага мастацтва ў Сіенскім універсітэце. У 2006 годже выйшаў на пенсію.

Вядомы спецыяліст па мастацтве XIII—XV стагоддзяў, асабліва тасканскім. Аўтар манаграфій «Буфальмака і „Трыумф смерці"» (італ.: Buffalmacco e il Trionfo della Morte; 1975), «Авечка Джота» (італ.: La pecora di Giotto; 1985), «Золата Сіены» (італ.: L'Oro di siena; 1996), «Чымабуэ» (1998), «„Маэста" Дуча» (італ.: Duccio La Maestà; Галімар, 1999, французскі пераклад Луі Баналюмі). Падрыхтаваў таксама каталог усіх прац Джота, які неаднаразова перавыдаваўся на розных мовах. У 1985 годзе арганізаваў у Сіене міжнародную канферэнцыю па вывучэнні творчасці Сімонэ Марціні і падрыхтаваў публікацыю зборніка яе матэрыялаў.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  E’ scomparso Lucio Bellosi Grande esperto del Medioevo(італ.) // *La Nazione*. — 27 красавіка 2011.
3. ↑  Паводле апавядання Джорджа Вазары, юны Джота маляваў авечку ў той момант, калі Чымабуэ звярнуў на яго ўвагу.

Спасылкі
--------

* *Sienne, un chef-d’œuvre à l’aube de Duccio di Buoninsegna*, Інтэрв’ю з Лучана Белозі (фр.) Архівавана 28 кастрычніка 2004.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV12018652 · BIBSYS: 90563878 · BNF: 12056132t · CiNii: DA02434974 · GND: 122620631 · ICCU: CFIV065676 · ISNI: 0000 0001 1033 4053 · LCCN: n84080750 · LNB: 000144757 · NDL: 00463059 · NKC: xx0114672 · NLA: 35017139 · NTA: 068226659 · NUKAT: n97700217 · SUDOC: 028800052 · VIAF: 120124160 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мура.

Му́ра (шведск.: Mora) — горад у цэнтральнай Швецыі, адміністрацыйны цэнтр камуны Мура Даларнскага лена.

Колькасць насельніцтва — 10 940 чалавек (2005).
Размешчаны на беразе возера Сільян.

Назва
-----

Назва горада паходзіць ад старажытнашведскага *mor* — «шчыльны лес на балоцістай зямлі».

Гісторыя
--------

Помнік Густаву Вазу ў цэнтры Муры
Упершыню Мура згадваецца ў 1325 г. але магчыма, паселішча існавала ўжо ў XIII стагоддзі. У 1520 шведскі шляхціц Густаў Ваза ўцякаў праз Даларну ад праследавання датчан. У Муры, ля мясцовай царквы ён заклікаў гараджан да паўстання супраць дацкага панавання, але яны яго спачатку не паслухаліся, і іх будучы кароль пабег далей, у бок Нарвегіі. Падумаўшы над словамі Вазы, гараджане ўсё ж вырашылі падтрымаць яго ідэю і паслалі двух лыжнікаў дагнаць яго: гэта адбылося ў мястэчку Селен. Ваза вярнуўся ў Муру і ўзначаліў антыдацкае паўстанне, якое скончылася атрыманнем Швецыяй незалежнасці і каранацыяй Густава Вазы на шведскі прастол.

XVII стагоддзе стала цёмнай старонкай гісторыі горада, бо прайшло пад знакам шматлікіх Вядзьмарскіх працэсаў, што забралі жыццё дзясяткаў чалавек. У наступным стагоддзі, у выніку рада неўраджайных гадоў, многія жыхары Муры шукалі заробку ў Стакгольме, але потым усё ж вярталіся ў родныя мясціны. У канцы XVIII стагоддзя ў Муры пачалі вырабляць насценныя гадзіннікі, а з 1860-х гг. — швейныя машынкі. У канцы XIX стагоддзя чыгунка злучыла Муру з іншымі часткамі Швецыі.

Славутасці
----------

Хата, у якой нарадзіўся і жыў Андэрс Цорн
* Музей Андэрса Цорна і хата, дзе ён нарадзіўся.
* Дом лыжнага марафону Васалапет і фінішны пункт гэтага забегу.
* Статуя Густава Вазы працы Андэрса Цорна (на месцы фінішу Васалапета).
* Царква Муры
* Томтэланд, або Краіна Томтэна — тэматычны парк, прысвечаны гэтаму шведскаму міфічнаму персанажу, якому прыкладна адпавядае беларускі Зюзя.
* Вытворчасць даларнскіх конікаў у Нюснесе (у наваколлі Муры).

Вядомыя выхадцы і жыхары
------------------------

* Андэрс Цорн (1860—1920), мастак

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мура (Швецыя)

1. ↑  Statistiska tätorter 2020, befolkning, landareal, befolkningstäthet per tätort — Statistics Sweden, 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112914414'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1472511'></a>
**Сцяг Васілевічаў** — сцяг горада Васілевічы Рэчыцкага раёна. Сцяг зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 28 снежня 2001 года № 77.

Апісанне
--------

Блакітнае палотнішча з суадносінамі бакоў 1:2, у цэнтры правага боку якога контур хвойнага дрэва белага колеру.

Удзельнікі стварэння герба з Васілевіцкага гарвыканкама паклалі ў аснову афіцыйнага геральдычнага сімвала свайго горада стылізаваны контур хвоі, чым вылучылі галоўны аб’ект, на які ў гэтым рэгіёне накіравана дзейнасць людзей. У цяперашні час сярод прамысловых прадпрыемстваў у рэгіёне вылучаецца лесаўчастак Мазырскага лесанарыхтоўчага аб’яднання.

Такім чынам, выява хвойнага дрэва, высакароднага срэбнага колеру ў блакітным полі шчыта, які характарызуе таксама багацце вадаёмаў, арганічна адлюстроўвае гісторыю асноўнай дзейнасці мясцовых жыхароў.

Сцяг зацверджаны рашэннем Васілевіцкага гарадскога выканаўчага камітэта 27 верасня 2001 года № 82.

Гл. таксама
-----------

* Герб Васілевічаў

Зноскі
------

1. ↑  Сцяг Васілевічаў

| ⛭Сцягі населеных пунктаў Гомельскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
Буда-Кашалёва ·  Васілевічы ·  Ветка ·  Гомель ·  Добруш ·  Ельск ·  Жлобін ·  Жыткавічы ·  Калінкавічы ·  Мазыр ·  Петрыкаў ·  Рагачоў ·  Рэчыца ·  Светлагорск ·  Тураў ·  Хойнікі ·  Чачэрск |  |
| Гарадскія пасёлкі | 
Азарычы ·  Акцябрскі ·  Брагін ·  Камарын ·  Капаткевічы ·  Карма ·  Лельчыцы ·  Лоеў ·  Парычы ·  Сасновы Бор ·  Стрэшын ·  Уваравічы ·   |
**Дзяржаўны сцяг Вануату** - прыняты 18 лютага 1980.

У якасці асновы нацыянальнага сцяга былі выбраны колеры партыйнага сцяга партыі Вануаку, якая прывяла краіну да незалежнасці ў 1980 годзе, — чырвоны, зялёны, чорны і жоўты. Канчатковы варыянт быў абраны парламенцкім камітэтам з некалькіх прапаноў мясцовых мастакоў.

Зялёны колер сімвалізуе багацце астравоў, чырвоны - колер крыві людзей і свіней, чорны - мясцовых жыхароў ні-вануату. Па прапанове прэм'ер-міністра Вануату былі ўключаныя жоўтая і чорная раздзяляльныя палосы (en: Fimbriation). Жоўтая Y-падобная фігура сімвалізуе святло Евангелля, якое асвятляе астравы Ціхага акіяна (у Вануату каля 90% хрысціян).

Жоўтая эмблема на чорным фоне - ікол дзіка - сімвал дабрабыту, які носяць на астравах як талісман, і дзве лісцінкі мясцовай папараці намеле. Лісцінкі з'яўляюцца сімвалам міру, а 39 іх лісточкаў прадстаўляюць 39 членаў заканадаўчага органа Вануату (на момант прыняцця сцяга парламент Вануату складаўся з 39 чалавек).

Іншыя сцягі
-----------

* Сцяг Англа-французскай ваенна-марской камісіі 1887 — 20 кастрычніка 1906 Сцяг Англа-французскай ваенна-марской камісіі   
1887 — 20 кастрычніка 1906
* Сцяг французскай адміністрацыі кандамініума Новыя Гебрыды 20 кастрычніка 1906 — 18 лютага 1980 Сцяг французскай адміністрацыі кандамініума Новыя Гебрыды   
20 кастрычніка 1906 — 18 лютага 1980
* Сцяг англійскай адміністрацыі Новых Гебрыдаў 20 кастрычніка 1906 — 1953 Сцяг англійскай адміністрацыі Новых Гебрыдаў   
20 кастрычніка 1906 — 1953
* Сцяг англійскай адміністрацыі Новых Гебрыдаў 1953 — 18 лютага 1980 Сцяг англійскай адміністрацыі Новых Гебрыдаў   
1953 — 18 лютага 1980
* Штандар прэзідэнта Вануату Штандар прэзідэнта Вануату

| Краіны Акіяніі: Сцягі |
| --- |
| Незалежныя дзяржавы | 
Аўстралія · Вануату · Кірыбаці · Маршалавы Астравы · Мікранезія · Науру · Новая Зеландыя · Палау · Папуа — Новая Гвінея · Самоа · Саламонавы Астравы · Тонга · Тувалу · Фіджы
 |
| Залежныя тэрыторыі | 
Амерыканскае Самоа · Гаваі · Гуам · Астравы Кука · Какосавыя астравы · Новая Каледонія · Востраў Ражства · Востраў Норфалк · Ніуэ · Востраў Пасхі · Піткэрн · Паўночныя Марыянскія астравы · Такелау · Уоліс і Футуна · Французская Палінезія
 |
**Сцяг Валожына** — афіцыйны геральдычны сімвал горада Валожын Мінскай вобласці. Сцяг зарэгістраваны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 1 снежня 2011 года № 564 і зарэгістраваны ў Дзяржаўным геральдычным рэгістры Рэспублікі Беларусь 5 снежня 2011 года № Б-205.

Апісанне
--------

Прамавугольнае палотнішча чырвонага колеру, у цэнтры правага боку якога герб горада Валожына і Валожынскага раёна.

Сцяг г. Валожына зацверджаны рашэннем Валожынскага раённага выканаўчага камітэта ад 22 студзеня 2009 года № 46. Аўтар сцяга М. М. Елінская. Мастак В. А. Ляхор.

Гл. таксама
-----------

* Герб Валожына

Зноскі
------

1. ↑  Сцяг Валожына Архівавана 2 кастрычніка 2021.

| ⛭Сцягі адзінак Мінскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
Барысаў ·  Беразіно ·  Валожын ·  Вілейка ·  Дзяржынск ·  Жодзіна ·  Капыль ·  Клецк ·  Крупкі ·  Любань ·  Маладзечна ·  Мар’іна Горка ·  Мінск1 ·  Мядзел ·  Нясвіж ·  Салігорск ·  Слуцк ·  Смалявічы ·  Старыя Дарогі ·  Стоўбцы ·  Узда ·  Чэрвень |  |
| Гарадскія пасёлкі | 
Гарадзея ·  Радашковічы |
| Раёны | 
Мінскі |
| 1 не ўваходзіць у склад вобласці |
**Сцяг Брэста** — сцяг горада Брэста Брэсцкай вобласці. Сцяг зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 2 снежня 2008 г. № 659.

Апісанне
--------

Сцяг Брэста ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча з суадносінамі бакоў 1:2, якое складаецца з трох роўнавялікіх вертыкальных палос: дзвюх блакітнага колеру, размешчаных па краях, і цэнтральнай паласы белага колеру, на якой намаляваны герб горада Брэста.

Гл. таксама
-----------

* Герб Брэста
* Сцяг Брэсцкага раёна

Спасылкі
--------

* Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 2 снежня 2008 г. № 659

| ⛭Сцягі населеных пунктаў Брэсцкай вобласці |
| --- |
| Гарады |  Баранавічы ·  Брэст ·  Бяроза ·  Драгічын ·  Жабінка ·  Іванава ·  Івацэвічы ·  Кобрын ·  Лунінец ·  Мікашэвічы ·  Пінск ·  Пружаны  |  |
| Вёскі | Варацэвічы ·  Гарадзец ·  Ляхчыцы ·  Моладава ·  Чарнаўчыцы
 |
**Сцяг Быхава** — афіцыйны геральдычны сімвал горада Быхаў Магілёўскай вобласці. Сцяг зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь 9 жніўня 2002 года № 97.

Апісанне
--------

Прамавугольнае палотнішча з суадносінамі бакоў 1:2, у цэнтры правага боку якога — апраўлены белай аблямоўкай герб горада Быхава.

Сцяг з’яўляецца вексілалагічнай трансфармацыяй герба, які размешчаны ў сярэдзіне правага боку палотнішча таго ж колеру, што і поле шчыта з белай аблямоўкай.

Сцяг горада і палажэнне аб ім зацверджаны рашэннямі Быхаўскага раённага выканаўчага камітэта ад 30 лiстапада 2001 года № 11-2 і раённага Савета дэпутатаў ад 28 снежня 2001 года № 15/07.

Гл. таксама
-----------

* Герб Быхава

Зноскі
------

1. ↑  Сцяг Быхава

| ⛭Сцягі адзінак Магілёўскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
* Асіповічы
* Бабруйск
* Быхаў
* Бялынічы
* Горкі
* Касцюковічы
* Кіраўск
* Клімавічы
* Клічаў
* Круглае
* Крычаў
* Магілёў
* Мсціслаў
* Слаўгарад
* Чавусы
* Чэрыкаў
* Шклоў

 |
| ПГТ | 
* Глуск
* Дрыбін
* Краснаполле
* Хоцімск

 |
| Раёны | 
* Асіповіцкі
* Бабруйскі
* Быхаўскі
* Бялыніцкі
* Глускі
* Горацкі
* Дрыбінскі
* Касцюковіцкі
* Кіраўскі
* Клімавіцкі
* Клічаўскі
* Краснапольскі
* Круглянскі
* Крычаўскі
* Круглянскі
* Магілёўскі
* Мсціслаўскі
* Слаўгарадскі
* Хоцімскі
* Чавускі
* Чэрыкаўскі
* Шклоўскі

 |
**Ханс Хартунг** (ням.: Hans Hartung; 21 верасня 1904, Лейпцыг — 7 снежня 1989, Антыб) — французскі мастак Парыжскай школы, выхадзец з Германіі.

Біяграфія
---------

Ханс Хартунг нарадзіўся ў 1904 годзе ў Лейпцыгу. Яго бацька — медык, музыкант і мастак-самавук. У 1912—1914 гадах сям’я жыла ў Базелі, дзе Хартунг захапіўся фатаграфіяй. Затым вучыўся ў Дрэздэне, капіяваў у музеі Рэмбранта, Гою, Эль Грэка, нямецкіх і аўстрыйскіх экспрэсіяністаў (Какошка, Нольдэ). У акварэльных працах 1922 г. прыйшоў да абстракцыянізму.

У 1924—1925 вучыўся філасофіі і гісторыі мастацтва ў Лейпцыгу, затым — у Акадэміі прыгожых мастацтваў у Дрэздэне. Адкрыў для сябе імпрэсіянізм і кубізм. Да 1931 года жыў у Парыжы, затым падарожнічаў па Бельгіі, Галандыі, Нарвегіі. З 1934 года пасяліўся ў Парыжы, зблізіўся з Кандзінскім, Мандрыянам, Міро, Колдэрам. Маляваў у манеры, блізкай да ташызму.

У 1939 годзе Хартунг ажаніўся з нарвежскай мастачкай Ганнай-Эвэ Бергман. У 1939 годзе яны развяліся. У галечы Хартунг працаваў у майстэрні скульптара Хуліа Гансалеса і пасля ажаніўся з яго дачкой Рабертэ. Аднак з ёй ён таксама развёўся і ў 1957 годзе зноў узяў шлюб з першай жонкай.

У гады Другой сусветнай вайны запісаўся ў Замежны легіён, ваяваў у Паўночнай Афрыцы. Дэмабілізаваўшыся, бег з акупаванай Францыі ў 1943 годзе, хаваўся ў Іспаніі, быў арыштаваны, 7 месяцаў правёў у французскім канцэнтрацыйным лагеры. Затым зноў паступіў у Замежны легіён, быў цяжка паранены ў лістападзе 1944, страціў правую нагу. Вярнуўшыся ў Парыж, у 1946 годзе атрымаў французскае грамадзянства, быў узнагароджаны Ваенным крыжом і ордэнам Ганаровага легіёна.

Зноскі
------

1. 1 2  Hans Hartung<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Hans Hartung // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
3. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
4. ↑  RKDartists Праверана 18 лістапада 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
5. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10240520 · BIBSYS: 90243459 · BNC: a11261079 · BNE: XX970594 · BNF: 11906968d · GND: 118546406 · ICCU: CFIV076543 · ISNI: 0000 0001 0934 4238 · LCCN: n80113202 · LNB: 000223735 · NDL: 00731279 · NKC: mzk2003169567 · NTA: 068490313 · NUKAT: n2003067226 · SUDOC: 026915596 · VIAF: 110293566 · ULAN: 500003694 |

 |
**Мора Лапцевых**, *Сібірскае мора*, *мора Нордэншэльда* — ускраіннае мора Паўночнага Ледавітага акіяна, каля паўночнага ўзбярэжжа Усходняй Сібіры, паміж паўвостравам Таймыр, астравамі Паўночная Зямля на захадзе і Новасібірскімі астравамі на ўсходзе. На захадзе пралівамі Вількіцкага, Шакальскага і Чырвонай Арміі злучаецца з Карскім морам, на ўсходзе пралівамі Дзмітрыя Лапцева, Этэрыкан і Саннікава — з Усходне-Сібірскім морам.

Пераважаюць глыбіні да 50 метраў, найбольшая — 3385 м. Берагі моцна парэзаныя, утвараюць залівы: Хатангскі, Алянёцкі, Анабарскі, Буор-Хая, Янскі. Найбуйнейшыя астравы: Вялікі Бегічаў, Камсамольскай Праўды, Малы Таймыр і інш. Упадаюць рэкі: Лена, Хатанга, Анабар, Алянёк, Амалой і Яна. Клімат арктычны. Адно з самых халодных мораў Расіі. З кастрычніка да ліпеня ўкрыта лёдам; на поўдні шырокі прыпай, на поўначы плывучыя льды. Сярэдняя тэмпература вады на паверхні летам у цэнтральнай частцы мора 2—3 °C, у залівах — да 8—10 °C. Салёнасць ад 20 на поўдні да 34 на поўначы. Прылівы паўсутачныя (да 0,5 м). Рыбалоўства (асятровыя, омуль, муксун, нельма). Водзяцца нерпа, марскі заяц, морж, белы мядзведзь. На берагах — птушыныя базары. Мора Лапцевых — частка Паўночнага марскога шляху. Галоўны порт — Тыксі.

Мора названа ў гонар рускіх палярных даследчыкаў стрыечных братоў Дзмітрыя і Харытона Лапцевых.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4377883-5 · LCCN: sh94000216 · VIAF: 245814125 |

| ⛭Моры Паўночнага Ледавітага акіяна |
| --- |
| 
* Баранцава
* Бафіна
* Белае
* Бофарта
* Вандэля
* Грэнландскае
* Гудзонаў заліў1
* Густава-Адольфа
* Карскае
* Лапцевых
* Лінкальна
* Нарвежскае
* Пячорскае2
* Усходне-Сібірскае
* Чукоцкае

 |
| 1 — Па гідралагічнаму, гідрахімічнаму і інш. рэжымах адносіцца да мораў  2 — Паўднёва-ўсходняя частка Баранцава мора |
**Мора Бафіна** (англ.: Baffin Bay) — паўзамкнёнае мора Паўночнага Ледавітага акіяна, паміж востравам Грэнландыя і ўсходнімі берагамі Канадскага Арктычнага архіпелага. Злучаецца на поўдні Дэвісавым пралівам з Анлантычным акіянам.

Працягласць мора з поўначы на поўдзень складае 1130 км. Плошча 689 тыс. км², найбольшая глыбіня 2414 м.

У моры знаходзяцца вялікія астравы Байлат і Дыска, на паўночным усходзе заліў Мелвіл. Клімат арктычны. Тэмпература вады на паверхні летам ад 5 да 0 °C, зімой ніжэй за −1 °C. Большую частку года мора Бафіна занята плывучымі льдамі і прыпаем. Большую частку года навігацыя немагчымая з-за вялікай колькасці айсбергаў, што тлумачыцца наяўнасцю Грэнландска-Канадскага падводнага парога, які блакуе патокі цёплай вады з Атлантыкі. Салёнасць 30—34 ‰. Прылівы паўсутачныя (да 4 м). Рыбалоўства (траска, селядзец, палтус, пікша, камбала).

Названа ў гонар Уільяма Бафіна.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2.

| ⛭Моры Паўночнага Ледавітага акіяна |
| --- |
| 
* Баранцава
* Бафіна
* Белае
* Бофарта
* Вандэля
* Грэнландскае
* Гудзонаў заліў1
* Густава-Адольфа
* Карскае
* Лапцевых
* Лінкальна
* Нарвежскае
* Пячорскае2
* Усходне-Сібірскае
* Чукоцкае

 |
| 1 — Па гідралагічнаму, гідрахімічнаму і інш. рэжымах адносіцца да мораў  2 — Паўднёва-ўсходняя частка Баранцава мора |

 

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Канадская · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4086258-6 · VIAF: 237717268 |
Фёдар Шаляпін ў футры   

*Партрэт працы Б.М. Кустодзіева*
Сюды перасылаецца запыт «Футравае адзенне». На гэту тэму патрэбны асобны артыкул.**Шуба**, **Футра** — верхняе адзенне для абароны арганізма ад пераахаладжэння.

Вырабляецца з натуральнага або штучнага футра. Яно можа быць звернутае наверх, унутр альбо ў абодва бакі.

Пры вырабе адзення ўжываецца матэрыял з барана/аўцы (аўчына — напрыклад, мутон, каракуль і цыгейка), пясца, норкі, собаля, лісіцы, шыншылы, гарнастая  (ням.) (бел. бабра, мядзведзя, воўка, каёта, сурка, апосума, нутрыі, андатры, труса і многіх іншых жывёл.

Разнавіднасці
-------------

* Кажух
* Дублёнка — футра з дублёнай аўчыны
* Кажушок

Галерэя
-------

* Руская футра.Руская футра.
* Турскія футры.Турскія футры.
* Польская футра.Польская футра.

### Розныя футры

* Аўстралійскі апосумАўстралійскі апосум
* ВоўкВоўк
* ЛісаЛіса
* АндатраАндатра
* Дублёны кажухДублёны кажух
* СобальСобаль
* МутонМутон
* АўчынаАўчына

Зноскі
------

1. ↑  New Zealand turns a pest into luxury business
**Манометр** — (ад грэч. *manós* — рэдкі, няшчыльны і грэч. *métron* — мера, грэч. *metréo* — мераю) прылада для вымярэння ціску вадкасці, газу або пара.

Манометры прымяняюцца ва ўсіх выпадках, калі неабходна ведаць, кантраляваць і рэгуляваць ціск. Найбольш часта манометры ўжываюць у цеплаэнергетыкі, на хімічных, нафтахімічных прадпрыемствах, прадпрыемствах харчовай галіны.

Найбольш распаўсюджанымі з'яўляюцца літаратурныя манометры, у якіх адчувальным элементам, які ўспрымае ціск, служыць трубка Бурдона, поршань, мембрана або іншае цела.

Класіфікацыя
------------

**Па прынцыпе дзеяння**

Асновай вымяральнай сістэмы манометра з’яўляецца адчувальны элемент, які выконвае функцыю першаснага пераўтваральніка ціску. У залежнасці ад прынцыпу дзеяння і канструкцыі адчувальнага элемента адрозніваюць вадкасныя манометры, поршневыя і дэфармацыйныя. У апошні час знаходзяць прымяненне прыборы, дзеянне якіх заснавана на вымярэнні змяненняў фізічных уласцівасцяў розных рэчываў пад дзеяннем ціску.

**Дэфармацыйныя манометры**

Дэфармацыйныя (спружынныя) манометры — самыя распаўсюджаныя датчыкі ціску. Вырабляюцца з пругкімі адчувальнымі элементамі ў выглядзе манаметрычнай спружыны, гнуткай мембраны і гнуткага сільфона.

Відэа-урок «Манометр»
**Па функцыянальным прыкметах**

Акрамя манометры з непасрэдным адлюстраваннем паказанняў (паказваюць) або іх рэгістрацыяй (рэгіструючыя), шырока выкарыстоўваюцца так званыя безшкальныя манометры з уніфікаванымі пнеўматычнымі або электрычнымі выходнымі сігналамі, якія паступаюць у сістэмы кантролю, аўтаматычнага рэгулявання і кіравання тэхналагічнымі працэсамі.

**Па прызначэнні**

Па прызначэнні манометры бываюць:

* для вымярэння абсалютнага ціску, адлік якога вядзецца ад нуля (абсалютнага вакууму);
* для вымярэння залішняга ціску, то есць рознасці паміж абсалютным і атмасферным ціскам, калі абсалютная ціск больш атмасфернага;
* для вымярэння рознасці двух ціскаў, выдатных ад атмасфернага, маюць назву дыфманометры;
* для вымярэння ціску разрэджаных газаў — вакуумметры;
* для вымярэння атмасфернага ціску — барометры.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NDL: 01188905 · NKC: ph135435 |
**«Мано́н»** (фр.: Manon) — лірычная опера ў пяці актах французскага кампазітара Жуля Маснэ. Французскае лібрэта Анры Мельяка і Філіпа Жыля паводле рамана «Гісторыя кавалера дэ Грыё і Манон Леско» (1731) французскага пісьменніка Антуана Франсуа (абата) Прэво. Прэм’ера адбылася ў Апера-Камік у Парыжы 19 студзеня 1884 года.

Гісторыя стварэння і пастаноўкі
-------------------------------

Маснэ працаваў над операй пачынаючы з 1881 года, пераважна ў сваім загарадным доме каля Парыжа; акрамя таго, падчас працы над «Манон» кампазітар некаторы час жыў у Гаазе, у тым самым доме, дзе калісьці жыў Прэво.

З першай пастаноўкі 19 студзеня 1884 года ў парыжскай Апера-Камік «Манон» стала адной з жамчужын яе рэпертуару: у 1919 годзе быў дадзены тысячны спектакль, у 1952 годзе — двухтысячны.

У 1885 годзе адбыліся брытанская прэм’ера ў Ліверпулі і амерыканская прэм’ера ў Нью-Ёрку. У Венскай прыдворнай оперы «Манон» была ўпершыню пастаўлена ў 1890 годзе, у Лондане — у 1891 годзе, у Турыне — у 1893 годзе, у Рыме — у 1894 годзе, першае прадстаўленне ў Метрапалітэн-опера прайшло ў 1895 годзе.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  *Mesa F.* Opera: an encyclopedia of world premieres and significant performances, singers, composers, librettists, arias and conductors, 1597-2000 — Jefferson: McFarland & Company, 2007. — P. 161. — ISBN 978-0-7864-0959-4<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19923798'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3303647'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19923804'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2029233'></a>
2. 1 2 3 4 5 6 7  Archivio Storico Ricordi — 1808. Праверана 20 кастрычніка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3621644'></a>
**Штэфан Ціса** (славацк. Štefan Tiso; 18 кастрычніка 1897, Бытча, Аўстра-Венгрыя — 28 сакавіка 1959, Браціслава, Чэхаславакія) — славацкі юрыст, палітычны і дзяржаўны дзеяч перыяду Першай Славацкай рэспублікі.

Біяграфія
---------

Штэфан Ціса нарадзіўся ў 1897 годзе ў Бічы. Будучаму прэзідэнту Першай Славацкай рэспублікі, Іозефу Ціса, ён прыходзіўся траюрадным братам: дзед Іозефа, Іозеф «Каро» Ціса, быў родным братам бабулі Штэфана, Тэрэзы Ціса.

Скончыўшы школу ў 1915 годзе, Ціса быў прызваны ў шэрагі Аўстра-венгерскай арміі і адправіўся на Усходні фронт Першай сусветнай вайны. У 1916 годзе ён трапіў у рускі палон, а ў 1918 — далучыўся да аднаго з добраахвотніцкіх «чэхаславацкіх легіёнаў», якія змагаліся на баку краін Антанты.

У Чэхаславакію Ціса вярнуўся толькі ў 1920 годзе. Ён ненадоўга абгрунтаваўся ў Брно, пасля чаго перабраўся ў Браціславу, дзе вывучаў права. Атрымаўшы адукацыю, ён быў прызначаны на пасаду суддзі ў Трэнчыне і ў 1938 годзе стаў старшынёй краявога суда. У верасні 1939 года, ужо пасля ўтварэння Першай Славацкай рэспублікі, Штэфан Ціса быў ізноў пераведзены ў Браціславу і ўстаў на чале Вярхоўнага суда Славакіі.

У верасні 1944 года Іозеф Ціса прызначыў свайго сваяка на пасаду прэм’ер-міністра Славакіі на змену Войцеху Тука, а таксама на пасады міністра замежных спраў і юстыцыі. Аднак ужо неўзабаве Славакія была занятая савецкімі войскамі. Збегшы ў Аўстрыю ў красавіку 1945 года, 8 мая ў Кремсмюнстэрскім абацтве Ціса падпісаў капітуляцыю Славакіі ў Другой сусветнай вайне.

Зноскі
------

1. ↑  Evidence zájmových osob StB (EZO)<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q104900509'></a>

Спасылкі
--------

* Біяграфія Штэфана Ціса на «Хронасе»
* Біяграфія на сайце архіва Мюнцынгера  (ням.)

| ⛭Прэм’ер-міністры Славакіі |
| --- |
| Славакія Першая рэспубліка  (1939—1945) | 
* Ёзаф Ціса (1939)
* Войцех Тука (1939—1944)
* Штэфан Ціса (1944—1945)

 |
| Славакія Другая рэспубліка (з 1993) | 
* Уладзімір Мечыяр (1993—1994)
* Ёзаф Мораўчык (1994)
* Уладзімір Мечыяр (1994—1998)
* Мікулаш Дзурында (1998—2006)
* Роберт Фіца (2006—2010)
* Івета Радзічава (2010—2012)
* Роберт Фіца (2012—2018)
* Петэр Пелегрыні (2018—2020)
* Ігар Матавіч (2020—2021)
* Эдуард Хегер (з 2021)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1271768259 · VIAF: 3303166777265531940009 |
**«Мано́н»** (англ.: Manon, фр.: L’histoire de Manon) — трохактны балет Кенета Мак-Мілана паводле рамана Антуана Франсуа Прэво «Гісторыя кавалера дэ Грыё і Манон Леско», пастаўлены на музыку, сабраную з розных твораў Жуля Маснэ. Аранжыроўка партытуры і аркестроўка асобных твораў — кампазітара Лейтана Лукаса ў супрацоўніцтве з Хільдай Гонт. Сцэнаграфія і касцюмы — Нікаласа Георгіядзіса.

У адрозненне ад арыгінальнага рамана дзеянне балета перанесена з эпохі Рэгенцтва ў канец XVIII стагоддзя, напярэдадні французскай рэвалюцыі, для чаго мастак-пастаноўшчык старанна вывучаў іканаграфічныя матэрыялы таго часу. Такое рашэнне балетмайстра прывяло да гістарычнай неадпаведнасці, бо ў 1764 годзе, пасля заканчэння каланіяльнай вайны, Новы Арлеан, дзе адбываецца апошняе дзеянне балета, быў перададзены Францыяй Іспаніі і перастаў быць часткай французскіх калоній.

Прэм’ера спектакля адбылася 7 сакавіка 1974 года на сцэне лонданскага тэатра Ковент-Гардэн у выкананні артыстаў Каралеўскага балета (Манон Леско — Антуанэт Сіблі, кавалер дэ Грыё — Энтані Даўэл, Леско — Дэвід Уол, Наглядчык — Дэвід Дру).
**Мора Лазарава** — ускраіннае мора атлантычнага сектара Паўднёвага акіяна, у берагоў Антарктыды паміж 0 і 14 ° у.д. Абмывае Зямлю Каралевы Мод. Плошча 929,000 км ². Пераважаюць глыбіні больш за 3000 м. Максімальная глыбіня звыш 4500 м. Берагі галоўным чынам ледзяныя, утвораны стромкімі ледзянымі абрывамі шэльфавых ледавікоў. Вялікую частку года пакрыта неабсяжнымі льдамі, шмат айсбергаў. У канцы лета і ўвосень дрэйфуючыя льды захоўваюцца толькі ля ўзбярэжжа. Мора Лазарава выдзелена удзельнікамі савецкай антарктычнай экспедыцыі ў 1962 годзе і названае ад імя аднаго з кіраўнікоў Першай рускай антарктычнай экспедыцыі адмірала М. П. Лазарава.
**Паняцце** — адна з асноўных адзінак мысленчай дзейнасці, найвышэйшы ўзровень абагульнення; лагічная форма, з дапамогай якой будуюцца іншыя формы мяслення (суджэнне, вывад). Бывае канкрэтным і абстрактным. Як прадукт і вынік пазнавальнай дзейнасці чалавека фарміруецца праз абстрагаванне, ідэалізацыю, параўнанне, абагульненне і вызначэнне; фіксуе паасобныя фрагменты быцця і цэласны свет. Паводле зместу паняцце аб'ектыўнае (у ім акумуляваны шматвяковы практычны вопыт чалавецтва); гібкае, рэлятыўнае, што вынікае з універсальнага руху, прынцыпу ўсеагульнай сувязі і ўзаемаабумоўленасці з'яў (аб'ект дыялектычнай логікі). У канчатковым выніку паняційная форма прыводзіць да тэорыі.

Тэрмін *паняцце* ўведзены стоікамі (3-2 ст. да.н.э.). Паводле Зянона з Кітыёна, паняцце — спасцігнутае ўяўленне. Разгорнутая канцэпцыя паняцця змешчана ў творах Платона. Дэмакрыт звязваў паняцце з пачуццёвымі рэчамі. Платон лакалізаваў яго ў сферы мыслення і свеце ідэй, Арыстоцель развіў яго і прадставіў у выглядзе сістэмы паняццяў. У сярэднявеччы дыскусіі вакол прыроды паняцця праявіліся ў барацьбе наміналізму і рэалізму. У канцы 17-пачатку 18 стагоддзя развівалася эмпірычная тэорыя паняцця (Дж.Лок). Прадстаўнікі класічнай нямецкай філасофіі (Кант, Фіхтэ, Шэлінг, асабліва Гегель) раскрылі супярэчлівы характар мыслення, паказалі абстрактнасць і канкрэтнасць паняцця, яго арганічную цэльнасць і працэсуальнасць.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 12. — С. 60. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0198-2.
**Мяшчанская слабада**  — гістарычны раён Масквы, які быў месцам кампактнага пражывання беларусаў у другой палове XVII — пачатку XVIII ст.

Утворана ў верасні 1672 паводле царскага ўказа на тэр. «дварцовай» Напруднай слабады і Троіцкага падвор’я спецыяльна для беларускіх рамеснікаў, вывезеных з Беларусі ў час вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў. У 1676 годзе ў слабадзе было 565 двароў, у 1684 — 679, у 1695 — 787. Слабадой кіравалі асобыя стольнікі, прызначаныя Пасольскім прыказам. Сюды былі пераведзены тыя беларусы, якія, пасяліўшыся у Маскве, мелі свае двары. Бяздворных і некаторых майстроў, якія працавалі пры царскім двары і жылі ў дварцовых і чорных слабодах і сотнях, у Мяшчанскую слабаду не ўзялі. Каля 200 сем’яў беларусаў з-за недахопу зямлі ў слабадзе, жылі ў іншых слабодах. У 1680-я г. беларусы складалі каля 20 % насельніцтва Масквы, палова з іх жыла ў Мяшчанскай слабадзе. Паводле перапісу 1676 года, у Мяшчанскай слабадзе жылі рамеснікі больш як 60 спецыяльнасцей. Каля 36 % жыхароў слабады былі пісьменныя, тут працавала школа для дзяцей (трымаў беларус Якаў Якаўлеў) і багадзельня.

Адметную ролю слабада адыграла ў станаўленні расійскага тэатра[ru]: 26 дзяцей жыхароў слабады ў 1675 годзе паставілі спектакль «Жалосная камедыя», пасля чаго трупа пашырана да 60 чалавек і створана спецыяльная артыстычная школа, 20 акцёраў займаліся ў асобнай балетнай школе. У 1676 годзе пастаўлены спектакль «Пра Давыда і Галіяфа» і «Пра Бахуса і Венус». Аднак пасля смерці цара Аляксея Міхайлавіча ў 1676 годзе трупа распушчана.

Баярскім «прыгаворам» 23 жніўня 1682 года вызначана асобнае становішча Мяшчанскай слабады, паводле якога жыхары яе як іншаземцы атрымалі розныя льготы і прывілеі, што спрыяла пашырэнню гандлёвай дзейнасці мяшчан, 17 з якіх былі прыняты ў Гандлёвую сотню.

Мяшчанская слабада знікла пасля пажару 1712 года[ru].

Літаратура
----------

* Масква // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
**Фігура Божай Маці** — кампазіцыя ў г. Жодзіна Мінскай вобласці, знаходзіцца на ўездзе ў горад з боку Мінска.

Гісторыя
--------

У снежні 2017 года пачалося абмеркаванне праекта стварэння на ўездзе ў горад скульптуры Божай Маці, галоўнымі ініцыятарамі якога былі католікі з мясцовай парафіі. Першапачаткова планавалася яго адкрыццё да дня горада ў 2018 годзе.

У лютым 2018 года быў створаны фонд для адліцця і ўсталёўкі помніка. На рахунак фонду паступіла 243 985 бел. рублёў, з іх каля 65 000 — гэта пералікі арганізацый і жыхароў горада, каля 179 000 — паступлення ад фундатараў.

У снежні 2020 года гатовую фігуру прывезлі на тэрыторыю «БЕЛАЗ». 4 жніўня 2021 былі ўсталяваны гранітныя пліты для пастамента, а 24 жніўня прайшла пробная ўсталёўка фігуры.

19 верасня 2021 года глава мясцовай парафіі кс. Міхаіл Цвячкоўскі каля помніка правёў набажэнства.

Апісанне помніка
----------------

Скульптура адлітыя з бронзы, яе вышыня складае пяць метраў. Каля помніка знаходзіцца памятная табліца.

* Пяматная табліца каля фігурыПяматная табліца каля фігуры
* ПанарамаПанарама
*

Зноскі
------

1. ↑  У ЖОДЗІНА ЎСТАНАВІЛІ ФІГУРУ МАЦІ БОЖАЙ — КАТОЛІКАМ ДАВЯЛОСЯ МАЛІЦЦА ЛЯ ЯЕ АСОБНА
2. ↑  На въезде в Жодино появится скульптура Божьей Матери **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 7 лістапада 2021. Праверана 7 лістапада 2021.
3. ↑  В Жодино привезли фигуру Матери Божьей, на создание которой собирали всем городом **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 7 лістапада 2021. Праверана 7 лістапада 2021.
4. ↑  На въезде в Жодино со стороны Минска сегодня, 24 августа, прошла пробная установка фигуры Божьей Матери, на которую собирали деньги всем городом. **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 7 лістапада 2021. Праверана 7 лістапада 2021.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ліндэберг.
**Ярл Вальдэмар Ліндэберг** (шведск.: Jarl Waldemar Lindeberg; 4 жніўня 1876, Хельсінгфорс — 12 снежня 1932, Хельсінкі, Фінляндыя) — фінскі матэматык, вядомы сваімі працамі ў галіне тэорыі імавернасцей і матэматычнай статыстыкі. Яго іменем названы адзін з варыянтаў цэнтральнай гранічнай тэарэмы, а таксама адпаведная ўмова Ліндэберга (англ.: Lindeberg's condition).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 4 жніўня 1876 года ў Хельсінгфорсе (Хельсінках), у Вялікім княстве Фінляндскім у сям’е выкладчыка і рэктара Хельсінкскага політэхнічнага інстытута Карла Леанарда Ліндэберга. У асноўным кар’ера матэматыка была засяроджана вакол Хельсінкскага ўніверсітэта. Спачатку ён займаўся ўраўненнямі матэматычнай фізікі і варыяцыйным злічэннем, але з 1920 года пачаў працаваць у тэорыі імавернасцей і матэматычнай статыстыцы.

У 1920 годзе ён выдаў сваю працу аб цэнтральнай гранічнай тэарэме. Праз два гады ён працягнуў працаваць над тэарэмай і знайшоў названую ў яго гонар умову Ліндэберга.

Памёр 12 снежня 1932 года ў Хельсінкі.

Працы
-----

* Sur l’intégration de certaines equations aux dérivées partielles du second ordre (väitösk.) 1900.
* Über einige Fragen der Variationsrechnung 1908.
* J. W. Lindeberg, Eine neue Herleitung des Exponentialgesetzes in der Wahrscheinlichkeitsrechnung, *Mathematische Zeitschrift,* 15 (1922) 211—225.
* Todennäköisyyslasku ja sen käytäntö tilastotieteessä 1927.

Зноскі
------

1. ↑   — С. 318.
2. 1 2  MacTutor History of Mathematics archive<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q547473'></a>

Спасылкі
--------

* Фотаздымак Ліндэберга на сайце Portraits of Statisticians.
* ISI: Milestones of the history of statistics in Finland Архівавана 26 чэрвеня 2015.
* Tore Schweder: Early Statistics in the Nordic Countries Архівавана 30 кастрычніка 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | zbMATH Open |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 11701575X · ISNI: 0000 0001 1838 7176 · LCCN: n80049767 · NTA: 197574130 · NUKAT: n2010122189 · SUDOC: 249926806 · VIAF: 35750714 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пандора, значэнні.
Жуль Жазеф Лефеўр, *Пандора з куфэркам*, 1882
**Пандора** (стар.-грэч.: Πανδώρα — «адораная ва ўсім») — імя міфічнай уладальніцы чароўнага куфэрка з усімі бедамі і надзеяй.

Сюжэт і яго развіццё
--------------------

У старажытнагрэчаскіх міфах першая жанчына на зямлі. Створана Гефестам на загад Зеўса, які змяшаў зямлю і ваду, пры ўдзеле іншых багоў. Афіна дала ёй душу, а кожны з іншых па падарунку, Зеўс даў ёй цікаўнасць у падарунак. Сатыры прынеслі яе да Эпіметэя разам з чанам, які Зеўс загадаў ніколі не адчыняць.

Пандора стала жонкай Эпіметэя, малодшага брата Праметэя. Ад мужа яна даведалася, што ў доме ёсць чан (альбо піфас), які ні ў якім разе нельга адчыняць. Калі парушыць забарону, увесь свет і яго насельнікаў чакаюць незлічоныя беды. Паддаўшыся цікаўнасці, яна адкрыла яго, і беды абрынуліся на свет. Калі Пандора закрыла чан, то на дне яго, па волі Зеўса, засталася толькі Надзея.

Гэта імя насіла таксама дачка афінскага цара Эрэхтэя.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пандора

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Вялікая Южакова · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11967675b · GND: 118789430 · LCCN: nb2018018974 · SUDOC: 067696503 · VIAF: 69725644, 3617157583880633970000 |
Запыт «Фігерэс» перанакіроўваецца сюды; гл. таксама іншыя значэнні.
**Фігерас** (**Фігерэс**; катал.: Figueres, ісп.: Figueras) — горад у Каталоніі, Іспанія; сталіца акругі Альт-Эмпорда правінцыі Жырона.

Гісторыя
--------

У 600-х гадах да нашай эры ў месцах, дзе знаходзіцца цяперашні горад пражывалі плямёны індыгетаў. У той час вялікая частка мясцовасці была затопленая і меліся вялікія зараснікі чароту. Жыхары пражывалі на схілах пагоркаў свабодных ад вады. Аб жыхарах той эпохі, яшчэ да рымскага прысутнасці, можна меркаваць па знойдзеных керамічных вырабах, знойдзеных у канцы дзевятнаццатага стагоддзя.

Рымляне з’явіліся тут у 195—194 гадах да нашай эры (яны высадзіліся ў горадзе Эмпарыён у 218 годзе да н.э.). Рымляне пабудавалі невялікую вёску. Вёска пачала набіраць значэнне, бо была прыпынкам на Даміцыевай дарозе.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Aïn Beïda[d], Алжыр
* Marignane[d], Францыя
* Алькала-ла-Рэаль[d], Іспанія
* Краёва, Румынія
* Перпіньян, Францыя
* Сент-Пітэрсберг, ЗША

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Сальвадор Далі
* Нарсіс Мантурыёль
* Моніка Наранха

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Фігерас

1. ↑
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Астроўскі.
**Алесь Аляксандравіч Астроўскі** (нар.19 сакавіка 1957, Гродна) — беларускі марфолаг, доктар медыцынскіх навук (1993), прафесар (1994), грамадска-палітычны дзеяч.

Біяграфія
---------

Скончыў Гродзенскі медыцынскі інстытут (1980), працаваў у ім. Навуковыя працы па марфалагічным аналізе рэгенератыўнага патэнцыялу эпідэрмісу, развіцці вытворных эпідэрмісу ў розных відах скурных трансплантатаў і выяўленні іх рэпаратыўных уласцівасцівасцяў у млекакормячых, распрацоўцы мінімальна траўматычных спосабаў атрымання скурных трансплантантаў. Адзін з аўтараў гульні "Беларускія шахматы".

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
**Рыбацкая брама** — адна з чатырох абароннах брам Браціславы. Гэта была самая маладая і самая маленькая брама пабудаваная, верагодна, у сярэдзіне 14-га стагоддзя і злучала горад з прыгарадамі, дзе жылі рамеснікі, рыбакі, мяснікі і гэтак далей. У 1529 падчас турэцкага ўварвання была замуравана, застаўся толькі маленькі праход для пешаходаў. Брама павінна была быць адноўленай ў 1717, і меркавалася пераназваць яе ў Бялградскую, але ўрэшце пакінулі старую назву. Канчаткова брама была адноўлены ў 1754—1756 У часы кіравання Марыі Тэрэзіі браму пераназвалі ў Тэрэзіянскую браму. І ў 1776 брама была знесена па загаду Марыі Тэрэзіі. Рэшткі мура брамы выявілі ў 1990 годзе.

Гл. таксама
-----------

* Міхайлаўская брама
* Выдрыцкая брама
* Лаўрэнцкая брама
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рабцаў.

**Міхаіл Яўсеевіч Рабцаў** (1923—1989) — палкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Міхаіл Рабцаў нарадзіўся 4 чэрвеня 1923 г. ў горадзе Барысаве (цяпер — Мінская вобласць Беларусі). Скончыў 8 класаў школы і аэраклуб. У 1941 г. Рабцаў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1942 г. ён скончыў Чарнігаўскую ваенную авіяцыйную школу пілотаў. З сакавіка 1943 г. — на франтах Вялікай Айчыннай вайны.

Да мая 1945 г. гвардыі старшы лейтэнант Міхаіл Рабцаў камандаваў звяном 2-га гвардзейскага знішчальнага авіяпалка 322-й знішчальнай авіядывізіі 2-га знішчальнага авіякорпуса 2-й паветранай арміі 1-га Украінскага фронту. За час свайго ўдзелу ў вайне ён здзейсніў 147 баявых вылета, асабіста збіў 15 варожых самалётаў.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 27 чэрвеня 1945 г. за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» гвардыі старшы лейтэнант Міхаіл Рабцаў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» за нумарам 6062.

Пасля заканчэння вайны Рабцаў працягнуў службу ў Савецкай Арміі. У 1955 г. ён скончыў Ваенна-паветраную акадэмію. У 1975 г. ў званні палкоўніка Рабцаў быў звольнены ў запас. Пражываў і працаваў у Маскве. Памёр 26 кастрычніка 1989 г. пахаваны на Траекураўскіх могілках Масквы.

Ганаровы грамадзянін Барысава. Быў таксама узнагароджаны двума ордэнамі Чырвонага Сцяга, двума ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені, ордэнамі Чырвонай Зоркі і «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР» 3-й ступені, шэрагам медалёў.

Зноскі
------

1. ↑  Міхаіл Яўсеевіч Рабцаў на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* *Быков М. Ю.* Асы Великой Отечественной. — М.: Эксмо; Яуза, 2007.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. минск, 1984.
* Рабцаў Міхаіл Яўсеевіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — С. 36. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.
* *Расстренин О. В.* Расколотое небо. — М.: Эксмо; Яуза, 2007.
* *Семёнов А. Ф.* На взлёте. — М.: Воениздат, 1969.
**Сайменскі канал** (фінск.: Saimaan kanava) — суднаходны канал паміж возерам Сайма ў Фінляндыі і Фінскім залівам непадалёк ад горада Выбарга. Агульная працягласць канала складае 57,3 кіламетра. Канал быў пабудаваны ў 1845-1856 гады ў Фінляндскім вялікім княстве. Упершыню пушчаны 7 верасня 1856. Капітальна рэканструяваны ў 1963-1968 гады. У 2006 годзе прайшлі святкаванні, прысвечаныя 150-годдзю пабудовы канала. Максімальная праектная прапускная здольнасць канала складае 11,5 тысячы судоў. Па канале могуць праходзіць як рачныя, азёрныя, так і марскія судны. З 42,9 км канала 23,3 км належаць Фінляндыі, а 19,6 км - Расіі. Аднак Фінляндыя арандуе ў Расіі яе частку. За арэнду Фінляндыя выплачвае 1,220 млн. еўра ў год, выдаткі на ўтрыманне ацэньваюцца ў 10 млн EUR. Гістарычнае развіццё і сучасны стан Сайменскага канала адлюстраваны ў экспазіцыі Музея Сайменскага канала (фін. Saimaan kanavan museo) у Лапеэнранце.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0238-5 (Т. 14).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Саковіч.

**Юльян Саковіч** (24 жніўня 1906, фальв. Баўдыры Ашмянскага пав. Віленскай губ. — 13 чэрвеня 1943) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч. Адзін з кіраўнікоў канспірацыйнай Беларускай незалежніцкай партыі і кіраўнік Беларускай Народнай Грамады.

Біяграфія
---------

Выпускнікі Віленскай беларускай гімназіі. Злева направа: Юльян Саковіч, Янка Хвораст, Марыя Скурко (Маслоўская). 1931
Нарадзіўся ў заможнай сялянскай сям'і. Скончыў Віленскую беларускую гімназію. Са школьных гадоў быў звязаны з камуністычным рухам. Вучыўся на агранамічным факультэце ў Віленскім універсітэце, з якога выключаны за рэвалюцыйную дзейнасць. Быў членам Беларускага студэнцкага саюза, КПЗБ, Таварыства беларускай школы (ТБШ). У 1925—1927 гадах быў актывістам Беларускай Сялянска-Работніцкай Грамады. У 1928 выключаны з Беларускага студэнцкага саюза за камуністычную прапаганду. У 1929 выдаваў разам з Г. Вялецкім у Вільні часопіс «Вольная думка» — орган беларускага студэнцтва.

У лютым 1933 на працэсе над кіраўніцтвам ТБШ прыгавораны да 3 гадоў турмы. Напярэдадні 2-й сусветнай вайны арыштаваны і зняволены ў Бяроза-Картузскі канцэнтрацыйны лагер. У верасні 1939 вызвалены, вярнуўся на Віленшчыну, дзе арыштаваны органамі НКУС. З чэрвеня 1941 ў Мінску. У перыяд нацысцкай акупацыі Беларусі займаў пасады начальніка аддзела Беларускай народнай самапомачы (БНС), з чэрвеня 1943 акруговы старшыня БНС у Лідзе. Адзін з кіраўнікоў канспірацыйнай Беларускай незалежніцкай партыі і кіраўнік Беларускай Народнай Грамады.

Забіты 13 чэрвеня 1943 г. польскімі падпольшчыкамі ў в. Васілішкі (цяпер Шчучынскі раён). Пахаваны на праваслаўных могілках у Лідзе.

Зноскі
------

1. ↑  Сяргей Ёрш. Змагар за волю народа (Юльян Саковіч) // Вяртаньне БНП. Асобы і дакумэнты Беларускай Незалежніцкай Партыі. — Менск-Слонім: БГАКЦ, 1998.
2. ↑

Спасылкі
--------

* Імёны Свабоды. Юльян Саковіч //Радыё «Свабода»
* С. Ёрш — Вяртаньне БНП. Асобы і дакумэнты Беларускай Незалежніцкай Партыі