**Яцвяжская мова**, судоўская мова, судзінская мова, мова яцвягаў — адна з мёртвых балтыйскіх моў.

На ёй размаўлялі заходнябалцкія плямёны, што ў I — пач. II тыс. н.э. насялялі тэрыторыю паміж Нёманам і вярхоўямі ракі Нараў. Паступова выцесненая польскай, літоўскай і нямецкай мовамі. Блізкая да прускай мовы.

Перастала існаваць у XVI ст. сляды захаваліся ў XVIII—XIX ст. у некаторых гаворках беларускай і літоўскай моў у выглядзе асобных запазычанняў.

Сувалкійская гаворка аўкштайцкага дыялекту літоўскай мовы, складзеная пад уплывам гаворак яцвягаў, ляжыць у аснове сучаснай літоўскай літаратурнай мовы. Ян Атрэмбскі таксама адзначыў пэўны ўплыў мовы яцвягаў на польскую мову на ўсходзе сучаснай Польшчы — у прыватнасці, на мазавецкую гаворку.

Яцвяжская мова доўгі час вывучалася на аснове абмежаванага назоўнага матэрыялу, ажно пакуль не быў апублікаваны знойдзены ў Белавежскай пушчы «Яцвяжскі слоўнічак».

Блізкасць да прускай мовы
-------------------------

На думку большасці лінгвістаў, пры ўсіх цяжкасцях і лакунах у даследаванні яцвяжскай мовы гаворкі яцвягаў найбольш блізкія да гаворак балцкага племені прусаў, а таму аднесены да заходняй галіны балтыйскай групы індаеўрапейскай моўнай сям’і. Паводле даследаванняў польскага лінгвіста Яна Атрэмбскага  (польск.) (бел. мова яцвягаў — заходнябалцкая, якая таксама мела некаторыя асаблівасці, характэрныя для славянскіх моў. Паводле Ул. Тапарова, у мове «Яцвяжскага слоўнічка» адлюстраваныя пэўныя «*пераходныя працэсы ад балцкай стадыі да праславянскай*».

Ва ўступе да выдадзенага ў 1545 г. Першага прускага катэхізма гаворыцца: *«Яцвягі* [Die Sudawen]*, хоць іх мова і трохі прасцейшая, але здольныя ў гэтай прускай мове, якою выдрукаваны ўвесь гэты катэхізм, зразумець усе словы*». Магчыма, гэта тычылася толькі тэрытарыяльна бліжэйшай да прускіх тэрыторый судаўскай гаворкі.

Пра блізасць яцвяжскай да старапрускай мовы сведчыць шэраг лінгвістычных рыс.

* Як і пруская, яцвяжская мова захоўвала старабалцкі дыфтонг -*ei*-. Ва ўсходнябалцкіх, або цэнтральна-балцкіх, мовах (літоўскай і латышскай) ён перайшоў у -*ie*-. Напрыклад, літоўскі тапонім *Leipalingis* на старой яцвяжскай тэрыторыі суадносяць з літоўскім *liepa* «ліпа» і выводзяць з яго яцвяжскае \**leipa*.
* Як і ў прускай, шыпячыя зычныя *š, ž* перайшлі ў яцвяжскай мове ў *s, z*. Пра гэта сведчаць, напрыклад, назвы ракі Зэльвы (літ. *želvas* «зеленаваты») або возера Свіцязь (літ. *švitėti* «зіхцець»).
* У яцвяжскай, як і ў прускай, прадуктыўным быў суфікс -*ing*-. Пра гэта гавораць і літоўскія назвы на старой яцвяжскай тэрыторыі *Apsingė, Nedzingė, Pilvingis, Suvingis*, а таксама і сама назва яцвягаў (*jāt-v-ing*-).

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  *Зинкявичюс, З.* Откуда родом литовцы… С. 100.
3. ↑  Финно-угры и балты в эпоху средневековья… С. 413. Архівавана 21 верасня 2021.
4. ↑  Языки мира: Балтийские языки. — Москва, 2006. — С. 23, 26.
5. ↑  Гісторыя Беларусі: У 6 т. Т. 1. Мн. 2007. С. 214.
6. ↑  Финно-угры и балты в эпоху средневековья… С. 411. Архівавана 21 верасня 2021.
7. ↑  Z. Zinkevičius. Lenkų-jotvingių žodynėlis? // Baltistica XXI (1). 1985. C. 64.
8. ↑  V. Mažiulis. Prūsų kalbos paminklai. II. Vilnius, 1981. С. 67-68.

Літаратура
----------

* *Міхневіч А. Я.* Яцвягаў мова // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).

Спасылкі
--------

Wikimedia IncubatorWikimedia Incubator
У Інкубатары Wikimedia ёсць **тэставы раздзел** Вікіпедыі ***на яцвяжскай мове***   

* «Яцвяжскі слоўнічак». Што гэта? — nashaniva.by

| Балтыйскія мовы |
| --- |
| прабалтыйская мова † (прамова) |
| Усходнія | вымерлыя і кніжныя: земгальская † · селонская † 
сучасныя: літоўская · жамойцкая · латышская · латгальская · курсеніецкая |
| Заходнія | пруская † · яцвяжская † · куршская † ·  паморска-балтыйская † · галіндская † |
| Днепра-окскія | галядская † |
| † — мовы, якія вымерлі, раздзяліліся ці змянініліся. |