recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ніягарскі вадаспад (ЗША і Канада)
**Вадаспа́д** — падзенне вады ў рацэ з аднаго або некалькіх уступаў. Характэрны адрыў воднага патоку ад рэчышча. Уступы ўзнікаюць y месцах, дзе рака перасякае сучляненне ўстойлівых і падатлівых да размыву горных парод. Сіла падаючай вады павольна разбурае ўступ, асабліва каля падэшвы, ён абрушваецца, і вадаспад пастаянна адступае ўверх па цячэнні.

Найбольш вядомы Ніягарскі вадаспад y Паўночнай Амерыцы штогод адступае на 0,7—0,9 м. Пры значным разбурэнні ўступу на месцы вадаспада могуць утварыцца парогі. Вадаспады найчасцей трапляюцца на горных рэках, але бываюць і на раўнінных (напрыклад вадаспад Ківач на рацэ Суна ў Карэліі).

Вадаспады перашкаджаюць суднаходству і сплаву лесу. Выкарыстоўваюцца для будаўніцтва ГЭС (напрыклад вадаспады Гуайра на рацэ Парана ў Паўднёвай Амерыцы). Штучныя вадаспады ствараюцца плацінамі і іншымі гідратэхнічнымі збудаваннямі.

Самы высокі вадаспад у свеце — Анхель на рацэ Чурун, вышынёй 1054 м, што знаходзіцца ў Паўднёвай Амерыцы (Венесуэла). Другі па велічыні — Тугела (411 м.).

Самы велічны — вадаспад Вікторыя на рацэ Замбезі (шырыня 1800 м, вышыня 120 м). Самы шырокі вадаспад — Кхон на рацэ Меконг — 10 км з улікам астравоў. Найбольшы каскад вадаспадаў на рацэ Тугела (933 м) y Афрыцы.

Вадаспады Ігуасу (Аргенціна і Бразілія)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
* *Галай І. Сідор С.* Геаграфічны слоўнік школьніка / Пад рэд. В. А. Жучкевіча. — Мн.: Народная асветв, 1986. — С. 47. — 303 с, іл.

Спасылкі
--------

* World`s beautiful waterfalls (article)  (англ.)
Пража
**Пража** — бесперапынная тонкая нітка са скручаных (часам злепленых) паміж сабой параўнальна кароткіх натуральных або хімічных валокнаў; прадукт прадзення. З пражы выпрацоўваюць тканіны, трыкатаж, дываны, швейныя ніткі, канаты і г. д.

Натуральная пража бывае ваўняная, баваўняная, льняная, шаўковая і г. д.

Адрозніваюць пражу:

* аднастайную, з валокнаў аднаго выгляду, і змяшаную з сумесі розных валокнаў;
* грабенную з самых доўгіх і тонкіх валокнаў, кардную з валокнаў сярэдняй даўжыні і таўшчыні і апаратную (кароткіх і больш грубых валокнаў, кудзелістых адходаў.

Грэбень пража адрозніваецца гладкай паверхняй, высокай трываласцю на парыў. Кардная пража менш гладкая, але трываласць яе досыць высокая. Апаратная - гэта пража з пухнатай (варсістаю) паверхняй, у яе нераўнамерная таўшчыня, трываласць на разрыў малая.

Пража бывае таксама: суровая (неаздобленая), адбеленая, мерсерызаваная, фарбаваная, меланжавая і мулінэ; аднаніткавая і кручаная (з некалькіх нітак): высока аб'емная, армаваная (кручаная іншымі валокнамі або ніткамі), фасонная і г. д.

Зноскі
------

1. ↑  *Tortora P. G. Merkel R. S.* Yarn // Fairchild's Dictionary of Textiles — Fairchild Fashion Media, 1996. — P. 641.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28888841'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28859696'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3064526'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28888663'></a>

Літаратура
----------

* Українська радянська енциклопедія : у 12 томах / за ред. М. Бажана. — 2-ге вид. — К.: Головна редакція УРЕ, 1974–1985.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4019278-7 · LCCN: sh85149022 · Microsoft: 2778787235 · NDL: 00576164 · NKC: ph513626 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фальк.

**Расела Фальк** (іт. Rossella Falk; 10 лістапада 1926 — 5 мая 2013) — італьянская актрыса тэатра і кіно.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў Рыме, імя пры нараджэнні — Роза Антонія Фальцакапа. Скончыла Акадэмію драматычнага мастацтва ў Рыме, на тэатральнай сцэне з 1949 года.

У 1951—1953 гады — актрыса тэатральнай кампаніі Рыны Марэлі і Паала Стопа, з 1954 года — актрыса «Piccolo Teatro» у Мілане, з 1955 года — актрыса «Compagnia dei Giovani». Праславілася ў спектаклях па п’есах Луіджы Пірандэла, Генрыха Ібсена і Тэнесі Уільямса. Дэбют у кіно — «Guarany» (1948, рэж. Рыкарда Фрэда).

Сярод лепшых работ на вялікім экране — удзел у фільмах Федэрыка Феліні «Восем з паловай» (1963), «Я яе добра ведаю» (1965, рэж. Антоніа П’етранджэла), «Мадэсці Блэйз» (1966, рэж. Джозеф Лоўзі), «Легенда аб Лайле Клер» (1968, рэж. Робер Олдрыч).

Расела Фальк перш за ўсё заставалася тэатральнай актрысай, на сцэне працавала пад кіраўніцтвам рэжысёраў Франка Дзэфірэлі, Лукіна Вісконці, Арацыа Коста, Джанкарла Кабелі, Джузэпэ Патроні Грыфі і Джорджа Дэ Лулі.

У 1987—1997 гады — Расела Фальк кіравала тэатрам «Eliseo» у Рыме.

Расела Фальк была сяброўкай опернай дзівы Марыі Калас, з 2004 па 2006 год Фальк з вялізным поспехам гастралявала па Еўропе і свеце з канцэртнай праграмай пра вялікую спявачку «Vissi d’arte, vissi d’amore».

Пайшла з жыцця 5 мая 2013 года ў Рыме. Пахаваная на могілках Фламініа.

Зноскі
------

1. ↑  *(unspecified title)* — Rivista del Cinematografo. Праверана 6 чэрвеня 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3938001'></a>
2. 1 2  Internet Movie Database — 1990. Праверана 13 жніўня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
3. ↑  Rossella Falk dies
Пётр Серафімавіч (27 красавіка 1950, вёска Юнькі, Пастаўскі раён, Віцебская вобласці) - беларускі карыкатурыст. 

== Біяграфія 
Скончыў Віцебскі дзяржаўны педагагічны інстытут (1972). Настаўнічаў. З 1991 года - у газеце "Віцьбічы". Член Беларускага саюза мастакоў (2007).

Працуе ў жанрах карыкатуры і кніжнай ілюстрацыі. Працы мастака вызначаюцца высокім прафесіяналізмам, новым цікавым вырашэннем складаных задач, якія ставіць перад сабой жанр карыкатуры. На сённяшні дзень Пятром Козічам створана больш за пяць тысяч карыкатур. Серыі яго сатырычных малюнкаў былі выдадзены ў Балгарыі, Польшчы, Расіі, Латвіі.

Аўтар зборнікаў "Першы блін камяком" (1987), "Венера з універсама" (1994), "Паласатае жыццё ката Міцькі і яго сяброў" (1999), "Бывайце здаровы" (2004), "Ну як тут не смяяцца" (2004 ). Яго працы ўвайшлі ў зборнікі карыкатур часопіса "Вожык", кнігу "Беларусы смяюцца" (2006).

Крывенькая, А. С. Козіч Пётр Серафімавіч / К. С. Крывенькая // Рэгіёны Беларусі : энцыкл. : у 7 т. / рэдкал.: Т. В. Бялова (гл. рэд.) [і інш.]. - Мн. : Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2: Віцебская вобласць. Кн. 1. - С. 500-501.

[[К

Зноскі
------

атэгорыя:Козіч]]
**Ка́ра** — рака на поўначы Еўразіі, працякае па мяжы Ненецкай і Ямала-Ненецкай аўтаномных акруг і Рэспублікі Комі.

Даўжыня — 257 км, плошча басейна — 13,4 тыс. км². Рака ўтвараецца на паўночна-заходніх схілах Палярнага Урала пры зліцці рэк Вялікая Кара і Малая Кара. Цячэ пераважна ў паўночна-заходнім напрамку ўздоўж хрыбта Пай-Хой, з'яўляючыся мяжой паміж Ненецкай і Ямала-Ненецкай аўтаномнымі акругамі. Працякае праз некалькі каньёнаў, утвараючы парогі і вадаспады. Самы буйны — вадаспад Бурэдан, размешчаны на 9 км ніжэй зліцця з ракой Нерусавеяхі.

Кара ўпадае ў заліў Карская губа (эстуарый рэк Кара, Сапчаю і Тоб'ю) Байдарацкай губы Карскага мора.

Спасылкі
--------

* Научно-популярная энциклопедия «Вода России» (руск.)


1. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Загурскі.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Загорскі.
**Ігнацы Загурскі** або **Ігнацы Загорскі** (польск.: Ignacy Zagórski; 1788— 1854) — польскі нумізмат.

Біяграфія
---------

І. Загурскі. «Monety dawnej Polski…», Варшава, 1845
Сярэднюю адукацыю атрымаў у Тарнове, вышэйшую - у Кракаве і ў Варшаве, дзе паступіў на службу спачатку чыноўнікам у фінансавую дырэкцыю, а потым настаўнікам у Варшаўскі ліцэй. У 1818 г. прызначаны сакратаром урадавай фінансавай камісіі і служыў па ведамстве фінансаў да 1851 года; адначасова да 1849 года ён складаўся першым сакратаром у Варшаўскім дабрачынным таварыстве.

Сканаў і быў пахаваны ў 1854 годзе ў Пётркаве Трыбунальскім.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Усю вольную ад службовых заняткаў час Загурскі прысвячаў нумізматыцы, спецыялізуючыся ў вывучэнні польскіх манет з XVI па XVIIІ стагоддзе ўключна. Працы і даследаванні яго ў гэтай галіне паслужылі асноўнымі кіраўніцтвамі для пазнейшых польскіх нумізматаў.

Член Археалагічнага таварыства ў Пецярбургу і Берліне. Дзякуючы дапамозе Эдварда Раставецкага выдаў у 1845 годзе працу *Monety dawnej Polski, jako też prowincji i miast do niej niegdyś należących, z trzech ostatnich wieków*, якая дасюль не згубіла актуальнасці. У 1847 — *Skorowidz monet polskich z trzech ostatnich wieków*.

Акрамя асноўных прац, Загурскі надрукаваў шэраг артыкулаў па тым жа пытанні ў «Biblijotece Warszawskiej».

Працы
-----

* Monety dawnej Polski, jako też prowincji i miast do niej niegdyś należących, z trzech ostatnich wieków, 1845 *скан кнігі на book.google.com*  (польск.)
* Skorowidz monet polskich z trzech ostatnich wieków, 1847

Літаратура
----------

* Загурский, Игнатий // Русский биографический словарь : в 25-ти томах. — СПб.—М. 1896—1918. (руск.)
* Загорский, Игнацы // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 1612 222X · NUKAT: n2002070047 · VIAF: 28337760 |
Кіеўскае Палессе як фізіка-геаграфічная вобласць Украінскага Палесся.
**Кіеўскае Палессе** (укр.: Київське Полісся) — фізіка-геаграфічная вобласць Украінскага Палесся. Размешчана на ўсходзе Палескай нізіны, у межах Кіеўскай і часткова Жытомірскай абласцей Украіны. Яго ўсходняй мажой з'яўляецца р. Дняпро з Кіеўскім вадасховішчам, на поўначы мяжуе з Беларускім Палессем.

У геаструктурных адносінах вобласць звяязана са схілам Украінскага шчыта да Дняпроўска-Данецкай упадзінаы. Фундамент Украінскага шчыта пагружаецца на глыбіню 300-400 м, на ім залягаюць пароды мелавога, палеагенавага, неагенавага і антрапагенавага перыядаў.

Тэрыторыя вобласці была ахоплена дняроўскім зледзяненнем, у геамарфалагічных адносінах — марэнна-ўзгорыстая раўніна. Кіеўскае Палессе перасякаюць рэкі, якія ўпадаюць у Дняпро і яго самы паўнаводны прыток Прыпяць.

Безмарозны перыяд доўжыцца каля 165 дзён. У сярэднім за год выпадае 550-620 мм ападкаў.

У ландшафтнай структуры асноўнымі з'яўляюцца прыродныя комплексы водна-ледавіковых і рачных пясчаных раўнін, на якіх развіты дзярнова-падзолістыя глебы, хваёвыя і дубова-хваёвыя лясы. У паўднёвай частцы Кіеўскага Палесся распаўсюджаны марэнна-пясчаныя раўніны з дзярнова-сярэднеападзоленымі глебамі, занятыя сельскагаспадарчымі ўгоддзямі.

Прыродныя ўмовы Кіеўскага Палесся спрыяльныя для сельскагаспадарчага і лесагаспадарчага выкарыстання, арганізацыі адпачынку, прыродаахоўных аб'ектаў. Частка тэрыторыі выведзена з гаспадарчага абароту з-за радыяцыйнага забруджвання пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС.

Літаратура
----------

* *Масляк П. О.* Київське Полісся // Енциклопедія Сучасної України. Т. 12: «Кал» – «Киї» / Гол. редкол.: І.М. Дзюба, А.І. Жуковський, М.Г. Железняк та ін.; НАН України, НТШ. Київ: Інститут енциклопедичних досліджень НАН України, 2012. — 711 с. — ISBN 978-966-02-6472-4  (укр.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ананьеў.
**Алег Валянцінавіч Ананьеў** (нар. 12 верасня 1955, р.п. Мардова, Тамбоўская вобласць, РСФСР) — член Саюза пісьменнікаў Беларусі, член Саюза беларускіх мастакоў, мастацтвазнавец, правадзейны член Міжнароднай Акадэміі "Экалогія, Мастацтва і Архітэктура.

Біяграфія
---------

Скончыў філалагічны факультэт ГДУ імя Ф. Скарыны. Жыве ў Гомелі. Працаваў мастаком-афарміцелем у ВА «Гомсельмаш», рэферэнтам у Гомельскай абласной арганізацыі грамадства «Веды», дырэктарам Гомельскай галерэі мастацтваў Беларускага саюза мастакоў, настаўнікам выяўленчага мастацтва ў ДУА САШ № 61 г. Гомеля. У наш час — нам.дырэктары па працы з грамадскасцю Гомельскай абласной бібліятэкі.

Піша на рускай мове. Аўтар шматлікіх аналітычных публікацый па праблемах сучаснай культуры, пра творчасць паэтаў, пісьменнікаў і мастакоў Гомельшчыны. Аўтар паэтычных зборнікаў «Няспраўджаныя сны» (1998), «Спавядальны кругагляд» (2007), удзельнік шматлікіх калектыўных выданняў («Анталогія сучаснай рускай паэзіі Беларусі» (Мінск, 2003); «І я жывое слова запішу…» (Гомель, 2003); «Форум» (Масква, 2006); «Славянскія званы» (Курск, 2006, 2007, 2008, 2009); «Двурэчча» (Курск, 2005, 2006, 2007, 2008); «Святло шчымлiвай памяцi» (Гомель, 2006) і інш.). Лаўрэат Першага і Другога літаратурнага конкурсу імя Кірыла Тураўскага (2007, 2008).

Артыкулы Алега Ананьева пра гомельскіх мастакоў і паэтах рэгулярна публікуюцца на старонках газет «Культура», «ЛіМ», іншых рэспубліканскіх, абласных перыядычных выданняў.

Сааўтар творчага праекта «Лікі мацярынства», пабудаванага на сінтэзе трох відаў мастацтваў: скульптура Валерыя Казлоўскага (член Беларускага саюза мастакоў, настаўнік САШ № 19 г. Гомеля) і асацыятыўная паэзія, мастацкая фатаграфія Алега Ананьева (2007 год, галерэя Г. Х. Вашчанкі).

Аўтарскі зборнік «Спавядальны кругагляд» і калектыўны «Святло шчымлiвай памяцi» ілюстраваны фотаработамі Алега Ананьева. У 1999—2010 г.г. у Мінску, Гомелі, Мазыры адбыліся персанальныя фотавыставы Алега Ананьева: «Я бачу цішыню», «У стыхіі сонечнага фота», «Жаночыя лёсы», «Шматколерная Белая Русь». Дыпламант Міжнароднага конкурсу мастацкай фатаграфіі «Палессе — 2001». Член Саюза пісьменнікаў Беларусі з 2005 года.

Зноскі
------
**LeetCode** – гэта анлайн-платформа, якая прапануе задачы па праграміраванню і рэсурсы для падрыхтоўкі да суразмовы для інжынераў-праграмістаў і распрацоўшчыкаў. Сэрвіс дае задачы па кадаванні і алгарытміцы, прызначаныя для трэніроўкі карыстальнікаў. LeetCode заваяваў папулярнасць сярод суіскальнікаў і энтузіястаў кодзінгу як рэсурс для праходжання тэхнічных сурамзоваў і спаборніцтваў па кодзінгу.

Асаблівасці
-----------

LeetCode прапануе як бясплатны, так і прэміум-доступ. Калі бясплатныя карыстальнікі маюць доступ да абмежаванай колькасці пытанняў, то прэміум-карыстальнікі атрымліваюць доступ да дадатковых пытанняў, якія раней выкарыстоўваліся на суразмовах у буйных тэхналагічных кампаніях. Вынікі працы карыстальнікаў ацэньваюцца па хуткасці адказу і эфектыўнасці рашэння, а таксама ранжыруюцца ў параўнанні з іншымі працамі, прадстаўленымі ў базе даных LeetCode.

LeetCode падтрымлівае мноства моў праграмавання, уключаючы Java, Python, JavaScript і C. На платформе працуюць форумы, дзе карыстальнікі могуць удзельнічаць у дыскусіях, прысвечаных складаным праблемам, працэсу праходжання суразмовы, а таксама дзяліцца сваім досведам іх праходжання.

Гісторыя
--------

Кампанія была заснавана ў Крамянёвай даліне.

У 2018 годзе LeetCode пашырыла сваю дзейнасць на Кітай. У 2021 годзе кампанія правяла першы раунд фінансавання, атрымаўшы 10 млн долараў інвестыцый ад Lightspeed China Partners.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑   `{{cite news}}`: Пустое цытаванне (даведка)
3. ↑  *Ansari*. The Ultimate Guide to Cracking Data Science Interviews (англ.)  **(нявызн.)**?. *Analytics India Magazine* (17 лістапада 2022). Праверана 10 чэрвеня 2023.
4. ↑  *Kolakowski*. Which Programming Languages Are Growing? (англ.). *Dice Insights* (8 снежня 2022). Праверана 10 чэрвеня 2023.
5. ↑  *Xing*. Here's what job seekers need to know about LeetCode, the coding-skills platform millions of developers use to ace the notoriously difficult technical interviews at firms such as Apple, Amazon, and Google (англ.)  **(нявызн.)**?. *Business Insider*. Праверана 21 чэрвеня 2023.
6. ↑  Nguyen, Nhan; Nadi, Sarah (2022-10-17). "An empirical evaluation of GitHub copilot's code suggestions". *Proceedings of the 19th International Conference on Mining Software Repositories*. MSR '22. New York, NY, USA: Association for Computing Machinery. pp. 1–5. doi:10.1145/3524842.3528470. ISBN 978-1-4503-9303-4. LeetCode questions come with test cases in various programming languages, ... (Python, Java, JavaScript, and C)
7. ↑  Sonmez, John; Butow, Eric (2019-09-11). *Programming Interviews For Dummies*. John Wiley & Sons. ISBN 978-1-119-56506-2. LeetCode is also a popular site for programmers who want to get up to speed.
8. ↑  吴江编著 (2021-07-01). *高效制胜：程序员面试典型题解* [кітайская]. Beijing Book Co. Inc. ISBN 978-7-115-55198-6.
9. 1 2  *Shumin*. IT Job Interview Prepper LeetCode Pockets USD10 Million From Lightspeed China (англ.). *www.yicaiglobal.com*. Праверана 16 жніўня 2023.
|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| Сучасная рэканструкцыя герба Кобрына (злева) і яго выява з вялікакняжацкага прывілея 1792 (справа) |

**Герб Кобрына** — геральдычны сімвал Кобрына, нададзены гораду каралевай польскай і вялікай княгіняй літоўскай Ганнай Ягелонкай 10 снежня 1589: *«у срэбным полі выява святых Ганны і Марыі з немаўлём Ісусам на руках»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 22 ліпеня 2004, адначасна зрабіўся гербам Кобрынскага раёна.

Афіцыйнае апісанне:

> 
> 
> Герб места Кобрына і Кобрынскага раёна ўяўляе сабой французскі шчыт, у блакітным полі якога выява немаўля Ісуса Хрыста ў залатых адзеннях, Прачыстай Дзевы Марыі ў адзеннях чырвонага колеру, па-над зялёным хітонам, у залатой вольнай частцы тарчы праведная Ганна ў чырвоных адзеннях па-над блакітным хітонам. Твары і рукі постацяў — целавага колеру, над іх галовамі залатыя німбы.
> 
> 
> 
> *Арыгінальны тэкст* (руск.)  
> 
> *Герб города Кобрина и Кобринского района представляет собой французский щит, в голубом поле которого изображение младенца Иисуса Христа в золотых одеждах, Пречистой Девы Марии в одеждах красного цвета, поверх зелёного хитона, в золотой вольной части щита праведная Анна в красных одеждах поверх голубого хитона. Лица и руки фигур — телесного цвета, над их головами золотые нимбы.*
> 
> 
> 
>

Зноскі
------

1. ↑  *Цітоў А.* Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998. — 287 с. — ISBN 985-07-0131-5.
2. ↑  Указ президента Республики Беларусь от 22 июля 2004 г. № 340 «Об учреждении официальных геральдических символов Кобринского района».

Літаратура
----------

* *Цітоў А.* Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998. — 287 с. — ISBN 985-07-0131-5.

| ⛭Гербы адзінак Брэсцкай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
* Баранавічы
* Белаазёрск
* Брэст
* Бяроза
* Высокае
* Ганцавічы
* Давыд-Гарадок
* Драгічын
* Жабінка
* Іванава
* Івацэвічы
* Каменец
* Кобрын
* Косава
* Лунінец
* Ляхавічы
* Маларыта
* Мікашэвічы
* Пінск
* Пружаны
* Столін

 |  |
| Гарадскія пасёлкі | 
* Лагішын
* Ружаны
* Шарашова

 |
| Вёскі/аграгарадкі | 
* Багданаўка
* Бастынь
* Варацэвічы
* Вулька 2
* Вялікія Чучавічы
* Гарадзец
* *Гарадная*
* Дварэц
* Дзятлавічы
* Кажан-Гарадок
* Лахва
* Лунін
* Ляхчыцы
* Малеч
* Моладава
* *Парэчча*
* ‎Рыдзігерава
* Сінкевічы
* Чарнаўчыцы

 |
| *Курсівам* пазначаны гербы, якія не маюць афіцыйнага статуса ў сучаснай Беларусі |
**Студзяні́** — структураваныя (падобныя на цвёрдыя) сістэмы палімер—растваральнік. Для гэтых сістэм часам ужываюць тэрмін «гелі», які ў калоіднай хіміі пазначае скаагуліраваныя золі.

Студзяні складаюцца з высокамалекулярных злучэнняў і вадкасцей. Характэрныя ўласцівасці студзянёў — адсутнасць цякучасці, здольнасць захоўваць форму, трываласць і пругкасць. Гэтыя ўласцівасці абумоўлены наяўнасцю прасторавай сеткі макрамалекул, злучаных у асобных «вузлах» сіламі міжмалекулярнага ўзаемадзеяння або хімічнымі сувязямі рознай прыроды.

Студзяні ўтвараюцца пры набраканні сеткавых палімераў у вадкасці (студзяні I тыпу) ці з раствораў палімераў пры змяненні тэмпературы і складу (студзяні II тыпу). Тыповыя студзяні — аморфныя гамагенныя сістэмы, якія часам утрымліваюць у вузлах структурнай сеткі драбнюткія крышталічныя вобласці — крышталіты.

У студзянях I тыпу вузлы прасторавай сеткі ўтвораны моцнымі папярочнымі хімічнымі сувязямі. Іх абарачальная дэфармацыя абумоўлена энтрапійным эфектам выпроствання і абнаўлення канфігурацыі скручаных участкаў макрамалекулярных ланцугоў паміж «вузламі». Студзяні II тыпу — гетэрагенныя структуры, якія ўзнікаюць пры распадзе гамагенных раствораў палімераў на канцэнтраваную фазу і фазу з нізкай канцэнтрацыяй палімера. Фазавы распад абумоўлены зменай актыўнасці растваральніка пры ўвядзенні ў раствор асаджальніка або рэзкай змены тэмпературы раствору.

Утварэнне студзянёў шырока выкарыстоўваецца ў тэхналогіі пластмас, вытворчасці гумы, хімічных валокнаў, харчовых прадуктаў і распаўсюджана таксама ў біялагічных працэсах.

Гл. таксама
-----------

* Сінерэзіс

Зноскі
------

1. 1 2  БелЭн 2002.
2. ↑  Химическая энциклопедия 1995.
3. ↑  Студни // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

Літаратура
----------

* Студзяні́ // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 220. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Папков С. П.* Студни // Химическая энциклопедия: в 5 т (руск.) / Зефиров Н. С. (гл. ред.). — М.: Большая Российская энциклопедия, 1995. — Т. 4: Пол—Три. — 639 с. — 40 000 экз. — ISBN 5-85270-039-8.
* Студни / Шиц Л. А. // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

Спасылкі
--------

* *Громаков Н. С.* Дисперсные системы и их свойства: Учебное пособие по коллоидной химии / Н. С. Громаков. — Казань: Изд-во Казанск. гос. архитект.-строит. ун-та, 2015. — 91 с. Архівавана 24 чэрвеня 2023. — ISBN 978-5-7829-0515-6. (руск.) (Праверана 24 чэрвеня 2023)
Бланшыраванне бабоў
**Бланшыраванне** (фр.: blanchir – апарваць) — від тэрмічнай апрацоўкі прадуктаў, хуткае абварванне або апарванне.

Прадукт абдаюць варам або парам у закрытым посудзе або пагружаюць у вар (0,5 – 5 хв.). Ужываецца пры першаснай апрацоўцы некаторай агародніны, пераважна для выдалення горычы (бручкі і інш.). Капуснае лісце для галубцоў бланшыруюць, каб яны распрасталіся. Бланшыраваннем нельга злоўжываць, бо яно выклікае страты мінеральных рэчываў (кальцыю, натрыю — да 94 %). На паверхні мясных прадуктаў у выніку бланшыравання ўтвараецца тонкая засцерагальная плёнка.

Літаратура
----------

* *Белы А.* Бланшыраванне // Праект «Наша ежа»
* Бланшы́раванне // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — С. 188. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4145801-1 · LCCN: sh2017003410 |
Адноўлены Бурштынавы пакой
**Бурштынавы пакой** (першапачаткова - **Бурштынавы кабінет**) — знакаміты шэдэўр мастацтва XVIII стагоддзя, які бясследна знік у час Вялікай Айчыннай вайны і не знойдзены да гэтага часу.

Пакой створаны нямецкімі майстрамі для прускага караля Фрыдрыха I, затым падораны Пятру I, пасля чаго дапоўнены люстранымі пілястрамі пад кіраўніцтвам Ф. Б. Растрэлі. Лічыўся жамчужынай летняй рэзідэнцыі расійскіх імператараў ў Царскім Сяле. У аздабленні пераважна выкарыстоўваўся бурштын. Шэдэўр складаўся з бурштынавых панэляў, упрыгожанняў і пано.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4134169-7 · NKC: kn20020624002 · VIAF: 136515781 |
Розныя віды пахлавы
Свежаспечаная пахлава
Баклава ў народнай творчасці
Не блытаць з Пахвала.
**Пахлава́**, або **баклава́** (араб. بقلاوة‎‎) — папулярны кандытарскі выраб з слаістага цеста з арэхамі ў сіропе, шырока распаўсюджаны ў кухнях усходніх народаў, найперш у турэцкай, азербайджанскай, арабскай, крымска-татарскай. Гатуюць пахлаву таксама балгары і грэкі.

Гісторыя
--------

Паводле гісторыка Нуры Джанлы, першыя згадкі пра слодыч датаваны XV стагоддзем: «Традыцыя гатаваць тонкае цеста для пахлавы прыйшла ад асірыйцаў. У кулінарнай кнізе музея асманскіх султанаў у палацы Тапкапы захаваўся запіс часоў султана Фаціха, згодна з якім першая „паклава" была прыгатавана ў палацы ў жніўні 1453. Запэўніваюць, што султан настолькі ўпадаваў вынаходніцтва повара, што загадаў увекавечыць увекавечыць яго рэцэпт. З тае пары пахлаву гатуюць на кожнае свята».

Паводле іншай версіі, пахлаву прыдумалі на паўвостраве Малая Азія ў VIII стагоддзі да н.э. Грэчаскія мараплаўцы і гандляры неўзабаве рассмакавалі вабнасці баклавы. Яна так пацяшала іх густ, што яны прывезлі яе рэцэпт у Афіны. Асноўны ўнёсак грэкаў ва ўдасканаленне гэтага слодычу заключаўся ў стварэнні цеста, якое дазволіла раскатваць яго да таўшчыні ліста, у адрозненне ад грубага і хлебападобнага цеста анаталійцаў.

Прыгатаванне
------------

Пахлава — шматслойны дэсерт, які вырабляюць з лістоў цеста таўшчынёю з паперу, якія прамазваюць маслам і выкладаюць слаямі ў прамавугольны посуд для выпякання ці скручваюць у цыліндрыкі. Меленыя і дробна парубаныя грэчаскія арэхі ці фісташкі выкладаюць між слаямі цеста, якія да гэтай пары выпякаюцца і набрыняюць росчынай цукру і соку лімона са спецыямі і ружовай вадой.

Зноскі
------

1. ↑  *Елена Солнцева.*. Архіўная копія (руск.). Архівавана з першакрыніцы 24 чэрвеня 2012. Праверана 6 лютага 2014.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Пахлава на Вікісховішчы |

* Рэцэпт пахлавы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
**Кяхцінскі дагавор 1727** — пра размежаванне і гандаль паміж Расійскай імперыяй і Кітаем.

Падпісаны 21 кастрычніка 1727 г. у г. Кяхта (Бурація) рускім паслом С. Л. Уладзіславічам-Рагузінскім і ўпаўнаважанымі кітайскага ўрада Чабінай, Тэгутам і Тулешынам. Для ўмацавання добрасуседскіх адносін, якія склаліся пасля падпісання Нерчынскага дагавора 1689 г. абодва ўрады пагадзіліся аддаць на забыццё ўсе назапашаныя да 1727 г. справы пра перабежчыкаў, абавязваючыся ў той жа час надалей выдаваць іх без прамаруджання. Дагавор зафіксаваў руска-кітайскую мяжу на ўчастку ад р. Аргунь (на ўсходзе) да перавала Шабін-дабаг (на захадзе), раней вызначаную адмысловым Бурынскім дагаворам 1727 г. Гандаль рускіх у Пекіне абмяжоўваўся дазволам адпраўляць адзін раз у тры гады караван колькасцю не больш за 200 чал. Аднак дзякуючы адкрыццю бязмытнага памежнага гандлю ў гарадах Кяхта і Цурухайту агульны аб’ём гандлёвых аперацый у параўнанні з папярэднім перыядам значна ўзрастаў. Дагавор юрыдычна аформіў існаванне ў Пекіне Рускай духоўнай місіі. Урэгуляванне мясцовых памежных спрэчак ускладалася на памежных адміністратараў абодвух бакоў. Заключныя артыкулы вызначалі парадак прыёму пасольстваў і юрысдыкцыю парушальнікаў мяжы. Дагавор служыў прававой асновай узаемаадносін Расійскай імперыі з Кітаем аж да сярэдзіны XIX ст. (да прыняцця Айгунскага дагавора 1858 г. і Пекінскага трактата 1860 г.). З цягам часу асобныя яго артыкулы ўдакладняліся адпаведнымі дагаворамі.

Літаратура
----------

* Русско-китайские отношения 1689—1916: Документы. — М. 1958.
Фавісцкі пейзаж Альфрэд Морэр
**Фавізм** (ад фр.: fauve — драпежнік) — плынь у выяўленчым мастацтве. Узнік у пачатку 20 ст. Яго асноўныя прадстаўнікі - французскія жывапісцы А.Маціс, А.Дэрэн, М. дэ Вламінк, А.Маркэ, Ж.Руо і інш. Назва паходзіць ад таго, што асобныя крытыкі зневажальна называлі прадстаўнікоў гэтай плыні «драпежнікамі», «дзікунамі» з-за наяўнасці ў іх творах мноства надзвычай яркіх, чыстых колераў. Фавізм вызначаўся пошукам своеасаблівай прыгажосці і гармоніі, імкненнем даць гледачу радасць, задавальненне і мастацкую асалоду. Фавісты імкнуліся не «капіраваць», а наноў «вынаходзіць», «ствараць» рэчаіснасць на аснове ўнутраных жаданняў і ўяўленняў. Іх лідар А.Маціс не хацеў «нічога, акрамя колеру» і лічыў, што мастак павінен імкнуцца да выяўлення асабістага духу.

Літаратура
----------

* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. ISBN 985-11-0277-6

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Ларуса · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX527388 · BNF: 119489870 · GND: 4153799-3 · LCCN: sh85047496 · LNB: 000060068 · NKC: ph180932 |

 |

| ⛭Постімпрэсіянізм |
| --- |
| Канец XIX ст. | Неаімпрэсіянізм ·  Пуантылізм ·  Клуазанізм ·  Сінтэтызм ·  «Набі» ·  Мадэрн |
| Пачатак XX ст. | Фавізм ·  «Сіні вершнік» ·  «Мост» ·  Экспрэсіянізм ·  Кубізм ·  Актывізм |
**Хрысціянская cярэдняя школа Фрамнэса** (букмал: Framnes kristne videregående skole, нюнорск Framnes kristne vidaregåande skule) — лютэранская сярэдняя незалежная школа ў Норхэймсун ў Хардангары, якая належыць Аб’яднанай ўнутранай місіі. Фрамнэс — адна з найбуйнейшых школ-інтэрнатаў у краіне з 225 камп’ютарамі і да 270 месцамі для вучняў. Студэнты ў гэтую школу прыязджаюць з усіх акругоў краіны.

Школа была заснавана ў 1897 годзе як народная сярэдняя школа і была ператворана ў сярэднюю школу ў 1996 годзе. У 1942-1944 гадах каля 250 мірных жыхароў Тэлевога былі затрыманыя ў Фрамнэсе пасля таго, як нацысты зраўнялі іх вёску з зямлёй.

Зноскі
------

1. ↑  Framnes kristne videregående skole: Internatene **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 15 ліпеня 2021. Праверана 15 ліпеня 2021.

Спасылкі
--------

* Framnes kristne videregående skole
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Семчанка.

**Ігар Валянцінавіч Се́мчанка** (нар. 21 ліпеня 1959, Гомель) — беларускі вучоны-фізік, доктар фізіка-матэматычных навук (1997), прафесар (1999), член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2021).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 21 ліпеня 1959 года ў Гомелі.

Скончыў з адзнакай фізічны факультэт Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта ў 1981 годзе па спецыяльнасці «Фізіка», аспірантуру ў 1984 годзе. З 1984 года — на пасадзе асістэнта кафедры агульнай фізікі, з 1985 года — дацэнт, у 1997—2004 гадах — загадчык кафедры. З 1989 па 1997 гады — дэкан фізічнага факультэта, з 2004 года — прарэктар Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Францыска Скарыны па вучэбнай рабоце. З 2022 — загадчык генеральнага дыырэктара па навуковай дзейнасці Дзяржаўнага навукова-вытворчага аб’яднання «Оптыка, оптаэлектроніка і лазерная тэхніка».

Навуковая і грамадская дзейнасць
--------------------------------

Навуковыя працы па праблемах оптыкі штучных кампазіцыйных структур з асаблівымі ўласцівасцямі, оптыкі крышталёў, электрадынамікі метаматэрыялаў, нелінейнай оптыкі, акустаэлектронікі. Развіў тэорыю распаўсюджання і ўзаемадзеяння электрамагнітных і акустычных хваль у гіратропных асяроддзях з прасторавай і часавай перыядычнай структурай. Аўтар больш за 300 навуковых і навуковых прац, у тым ліку 2 манаграфій, 2 вучэбных дапаможнікаў, больш за 100 артыкулаў у часопісах, больш за 100 навукова-метадычных артыкулаў, 19 вучэбна-метадычных дапаможнікаў, 9 патэнтаў.

Член экспертнага савета Вышэйшай атэстацыйнай камісіі, член савета па абароне дысертацый па спецыяльнасцям «Оптыка» і «Тэарэтычная фізіка» Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта (намеснік старшыні — з 2012 года), Беларускага фізічнага таварыства, рэдакцыйнай калегіі навукова-метадычнага часопіса «Фізіка: праблемы выкладання».

Узнагароды
----------

* Абласная прэмія ў галіне навукі і тэхнікі (1985),
* Лаўрэат Скарынаўскіх чытанняў ГДУ (1988),
* Нагрудны знак «Выдатнік адукацыі» (2015),
* медаль «За працоўныя заслугі» (2020).

Зноскі
------

1. 1 2  БелЭн 2002.
2. ↑
3. 1 2 3 4 5  Семченко Игорь Валентинович Архівавана 9 студзеня 2020.  (руск.) // Сайт ГДУ
4. ↑  Навука. — 2022. — 31 траўня. — С. 2
5. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 8 студзеня 2020 года № 7 «Аб узнагароджанні»

Літаратура
----------

* Семчанка Ігар Валянцінавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 320. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Семчанка Ігар Валянцінавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
* Семчанка Ігар Валянцінавіч, доктар фізіка-матэматычных навук, фізіка на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
* Семченко Игорь Валентинович Архівавана 9 студзеня 2020.  (руск.) // Сайт ГДУ
* База патентов Беларуси  (руск.)
* Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | All-Russian Mathematical Portal |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 137998 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бокун.
**Уладзімір Віктаравіч Бокун** (нар. 28 ліпеня 1952, Мінск) — беларускі рэжысёр і прадзюсар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1979 годзе. Працаваў у творчым аб’яднанні «Тэлефільм». 3 2003 кіраўнік «Студыі-майстэрні Уладзіміра Бокуна».

Творчасць
---------

Рэжысёр-пастаноўшчык фільмаў: хранікальна-дакументальных «Адной зоркі я паўтараю імя» (1981), «Зямля, акрыленая багаццем» (1982), «Каханне яшчэ быць можа» (1984), «Надзя, Надзечка, Надзея» (1985), «Хто дапаможа Анжэле Т.» (1986), «І будзеш шчаслівы ты» (1990), «Справа Ігнатоўскага» (1991), «Ніколі я не паміраў» (1992), «Імша па Купале» (1993), ігравых «Паром» (1988), «Сон» (1989) і інш. Аўтар тэлепраектаў «Лёс чалавека» (2003—07), «Зваротны адлік» (з 2008, і кіраўнік).

Зноскі
------

1. 1 2  Бокун Уладзімір Віктаравіч // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2. — 544 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0570-6.

Літаратура
----------

* Бокун Уладзімір Віктаравіч // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2. — 544 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0570-6.

Спасылкі
--------

* Уладзімір Віктаравіч Бокун на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
**Людміла Стэфанаўна Петрушэўская** (нар. 26 мая 1938, Масква) — расійскі празаік і паэтэса, драматург, сцэнарыст, перакладчыца, выканаўца розных музычных напрамкаў.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 26 мая 1938 года ў Маскве ў сям’і службоўца. Бацька — Стэфан Антонавіч Петрушэўскі, філосаф, займаўся праблемамі марксісцка-ленінскай этыкі і навуковага атэізму; маці — Валянціна Мікалаеўна Якаўлева. Унучка лінгвіста М. Ф. Якаўлева, стваральніка пісьменстваў для шэрагу народаў СССР. Праўнучка Іллі Сяргеевіча Вягера (1865—1948), рэвалюцыянера, члена РСДРП з 1898 года. Унучатая пляменніца савецкіх дзяржаўных дзеячаў Я. І. Вягера і У. І. Вягера.

У ваенны час жыла ў сваякоў, а таксама ў дзіцячым доме пад Уфой.

Пасля вайны вярнулася ў Маскву, скончыла факультэт журналістыкі МДУ.

Прафесійныя тэатры пачалі ставіць п’есы Петрушэўскай у 1980-я гады: аднаактная п’еса «Каханне» ў Тэатры на Таганцы, «Кватэра Каламбіны» у «Сучасніку», «Маскоўскі хор» у МХАТ. Доўгі час пісьменніцы даводзілася працаваць «у стол» — рэдакцыі не маглі публікаваць апавяданні і п’есы пра «ценявыя старонкі жыцця».

Грамадская пазіцыя
------------------

У 1996 годзе была сярод дзеячаў культуры і навукі, якія заклікалі расійскія ўлады спыніць вайну ў Чачні і перайсці да перагаворнага працэсу. У сакавіку 2020 года падпісала зварот супраць прыняцця паправак да Канстытуцыі РФ.

У верасні 2020 года падпісала ліст у падтрымку акцый пратэсту ў Беларусі.

У лістападзе 2021 года адмовілася ад Дзяржпрэміі ў знак пратэсту супраць ліквідацыі праваабарончага цэнтру «Мемарыял».

У 2022 годзе асудзіла ваенную агрэсію Расіі супраць Украіны і назвала Пуціна «галоўным злачынцам».
**Харкаўскі трактарны завод (ХТЗ)** — трактарабудаўнічае прадпрыемства ва Украіне.

Гісторыя
--------

Будаўніцтва завода пачалося ў красавіку 1930 года, галоўным інжынерам па будаўніцтве ХТЗ быў прызначаны грамадзянін ЗША Леон Сваджан. 1 кастрычніка 1931 года адбыўся афіцыйны пуск завода. З моманту запуску завода па пачатак Вялікай Айчыннай вайны завод серыйна выпускаў трактары СХТЗ 15/30 і СХТЗ-НАТІ. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны на ХТЗ быў павялічаны выпуск ваеннай прадукцыі, у прыватнасці лёгкіх танкаў Т-16. З набліжэннем да горада лініі фронту, завод быў эвакуіраваны — спачатку ў Сталінград, а затым у Рубцоўск Алтайскага края, дзе на базе ХТЗ быў пабудаваны Алтайскі трактарны завод. Пасля вызвалення Харкава ў жніўні 1943 года пачалося аднаўленне разбураных у перыяд акупацыі будынкаў завода, у канцы 1944 года завод выпусціў першую прадукцыю.

Пасля распаду СССР ХТЗ быў пераўтвораны ў адкрытае акцыянернае таварыства. У 2003—2005 гадах тры разы адбылася змена ўласніка завода. У 2005 годзе ўласнікам ХТЗ становіцца Аляксандр Яраслаўскі. Аднак ужо ў канцы 2007 года Аляксандр Яраслаўскі прадае кантрольны пакет акцый ХТЗ Алегу Дзерыпаску. 27 красавіка 2016 года Аляксандр Яраслаўскі зноў выкупіў кантрольны пакет акцый Харкаўскага трактарнага завода.

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2 3  Харкаўскі трактарны завод ім. Серго Арджанікідзэ (ХТЗ) // Украінская Савецкая Энцыклапедыя. Т. 12. — Кіеў: Украінская Савецкая Энцыклапедыя, 1985. — С. 42-43.
3. ↑  Время крупных **(нявызн.)**.  www.ukrrudprom.com. Праверана 2 чэрвеня 2019.
4. ↑  Ярославский Александр Владиленович **(нявызн.)**.  bp.ubr.ua. Праверана 2 чэрвеня 2019.
5. ↑  Ярославский купил Харьковский тракторный завод (руск.).  korrespondent.net. Праверана 2 чэрвеня 2019.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Харкаўскі трактарны завод
* Афіцыйны сайт (укр.)

| Трактарабудаўнічыя прадпрыемствы СССР |
| --- |
| 
* Алтайскі трактарны завод
* Уладзімірскі трактарны завод
* Валгаградскі трактарны завод
* Кіраўскі завод
* Кішынёўскі трактарны завод
* Ліпецкі трактарны завод
* Мінскі трактарны завод
* Анежскі трактарны завод
* Паўладарскі трактарны завод
* Ташкенцкі трактарны завод
* Харкаўскі трактарны завод
* Чэбаксарскі завод прамысловых трактароў
* Чалябінскі трактарны завод
* Паўднёвы машынабудаўнічы завод

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Чырвоны Бор.

**Чырвоны Бор** — ландшафтны заказнік рэспубліканскага значэння ў Расонскім і Верхнядзвінскім раёнах Віцебскай вобласці. Заснаваны ў 1997 для аховы ўнікальных прыродных ландшафтаў і экасістэм. Плошча заказніка складае 34 231 га.

Ландшафт мае рысы апошняга Паазерскага зледзянення. Рэльеф моцна расчлянёны, шмат азёр, забалочаных нізін і западзін, вярховых балот, марэнных узгоркаў і град.

У расліннасці дамінуюць хвойнікі імшыстыя і верасова-бруснічныя, ельнікі і вытворныя бярэзнікі, асіннікі кісліцавыя; бязлесныя, вярховыя сфагнавыя балоты і інш. У Чырвонай кнізе 13 відаў раслін, у т.л. палушнік азёрны, лабелія Дортмана, нітэлопсіс прытуплены, бяроза карлікавая, шпажнік чарапіцавы, лінея паўночная, марошка прысадзістая і інш. Найбольш поўны комплекс дэндрафільных і водна-балотных відаў жывёл. У Чырвонай кнізе — буры мядзведзь, рысь звычайная, беркут, арлан-белахвост, скапа, курапатка белая, чорны бусел, даўгахвостая кугакаўка, касманогі сыч, сярэдні кулон, залацісты сявец, чорнаваллёвая гагара, крахаль вялікі і інш.

* Аверс юбілейнай манеты «Чырвоны Бор» з выявай шпажніка чарапіцавагаАверс юбілейнай манеты «Чырвоны Бор» з выявай шпажніка чарапіцавага
* Рэверс юбілейнай манеты «Чырвоны Бор» з выявай норкі еўрапейскайРэверс юбілейнай манеты «Чырвоны Бор» з выявай норкі еўрапейскай

Нягледзячы на вялізную плошчу, тэрыторыя заказніка амаль не мае населеных пунктаў. Сярод выключэнняў: вёскі Валясы (на поўначы), Роўнае Поле (на поўдні) і Галяшы (на ўсходе), а таксама хутар Красны Бор.

Літаратура
----------

* Чырвоны Бор // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

Спасылкі
--------

* Заказнік «Чырвоны Бор» на сайце ГА «Ахова птушак Бацькаўшчыны» Архівавана 11 жніўня 2020.
* Козорез А. И. Подошвелев Д. А. Климец Д. А. Бурштын В. Н. Кормовая ёмкость и возможность восстановления мегафауны в природном комплексе «Красный Бор»
**Свята-Пакроўская царква** — праваслаўны храм у горадзе Маладзечне. Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Пабудавана ў 1867—1871 гадах з цэглы.

Архітэктура
-----------

Царква ў 2013 годзе
У плане ўяўляе сабой традыцыйную чатырохчасткавую схему: званіца, трапезная, трохнефны квадратны асноўны аб'ём і пяцігранная апсіда, абапал якой прыбудаваныя рызніца і ахвярнік. Над асноўным аб'ёмам узвышаецца васьмігранны светлавы барабан. У дэкоры царквы выкарыстаныя формы маскоўскай архітэктуры XVII ст. (кілепадобныя какошнікі, ліштвы акон, шатровыя з макаўкай завяршэнні і інш.). У адрозненне ад большасці помнікаў, створаных у рэтраспектыўна-рускім стылі, званіца і галоўны светлавы барабан царквы маюць аднолькавую архітэктурна-пластычную структуру: васьмігранная ў сячэнні канструкцыя завяршаецца какошнікам і шатровым дахам з цыбулепадобнай галоўкай. Гэта надае кампазіцыі будынка цэласнасць і аб'ёмнае адзінства.

Інтэр'ер
--------

Унутраная прастора перакрыта агульным цыліндрычным скляпеннем і падзелена на 3 нефы 6 слупамі: 2 слупы падтрымліваюць хоры, 4 цэнтральныя праз ветразі — светлавы барабан з шатровым скляпеннем. Апсіда перакрыта конхай.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Свята-Пакроўская царква (Маладзечна) на Вікісховішчы |

* Свята-Пакроўская царква (Маладзечна) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Пакроўская царква (Маладзечна) на сайце Radzima.org
* Свята-Пакроўская царква (Маладзечна) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Пакроўская царква (Маладзечна) на сайце «Архіварта»
**10-я Навасёлкавая вуліца** — вуліца ў Чыгуначным раёне горада Гомеля. Адносіцца да жылога масіву Прудок. Праходзіць ад вуліцы Каменшчыкава да безыменнага правулка, што ідзе ад вуліцы Юнацкай да вуліцы Агарэнкі. Перасякаецца з іншым безыменным правулкам, які злучае вуліцу Верхнюю з вуліцай Агарэнкі. Складаецца з індывідуальнай забудовы пераважна сядзібнага тыпу.

Узнікла ў 1960-я гг. на былых саўгасных землях. Як і іншыя прудкоўскія вуліцы з гэтага шэрагу, пачаткова мела форму «Навасялкоўская» (*«Новоселковская»*) з адпаведным нумарам (1961 г.). Сярод жыхароў Прудка бытуе яшчэ адна форма — «Навасялковая».

У пачатку вуліцы знаходзіцца прыватны аўтасэрвіс (шынамантаж).

Зноскі
------

1. ↑  Гомель. Атлас туриста. / Справоч. изд. Ред. Ю. М. Нестеровская. — Минск : РУП «Белкартография», 2019. — С. 15.
2. ↑  Рогалев, А. Ф. Гомель. Страницы истории, формирование улиц, местные тайны и загадки / А. Ф. Рогалев. — Гомель : Барк, 2014. — С. 188.
3. ↑  Схематический план. Гор. Гомель. [Карты] / Главное управление коммунального хозяйства при СМ БССР. Бюро технической инвентаризации — [Б. м. : б. и.], 1961.
**Шылава** (былая **Прудкоўская шаша**) — вуліца горада Гомеля (Чыгуначны раён). Названая ў 1980 годзе ў гонар Івана Барысавіча Шылава. Працягласць 1100 м, ад Савецкай вуліцы да 1-га завулка Крупскай. Да Вялікай Айчыннай вайны была забудаваная 1-павярховымі і 2-павярховымі жылымі хаткамі і дамамі. Сучаснае аблічча вуліцы пачало фармавацца ў пачатку 1960-х гадоў. У цяперашняй забудове існуе адзіны 2-павярховы жылы дом № 7а. На доме № 103 Савецкай вуліца ў 1983 годзе ўсталяваная памятная дошка аб назве вуліцы. Вуліца знаходзіцца ў прамысловым раёне.

Перасякае вуліцы
----------------

* Савецкую
* Крупскай 1-ы завулак

Зноскі
------

1. ↑  Па-беларуску назва магла перадавацца як **«Прудкоўскае шасэ»**. Гл. напр.: Гомельская праўда. — 1967. — 9 мая. — С. 4.
**Шарль-Франсуа Дабіньі** (фр.: Charles-François Daubigny; 15 лютага 1817, Парыж — 19 лютага 1878, там жа) — французскі мастак, удзельнік барбізонскай школы.

У пачатку біяграфіі Дабіньі адбыўся пераезд у Італію. Потым ён вучыўся ў Парыжы разам з Полем Дэларошам. Нягледзячы на ​​тое, што яго адносяць да Барбізонскай школы, Шарль-Франсуа ніколі не жыў у Барбізоне.

Апошнія 30 гадоў ён правёў пераважна ў плывучай хаце на рэках Сене, Уазе. Самыя знакамітыя працы мастака якраз малююць берагі, абшары гэтых рэк. Дабіньі надзвычай паспяхова мог перадаваць атмасферу світання, змяркання, месяцовага святла. Познія работы ў біяграфіі Шарля-Франсуа Дабіньі выкананы ў вялікім памеры. Манэ і Будэм былі надзвычай уважлівыя да яго карцін.

Выпрабаваў уплыў Рэмбранта. У Луўры капіраваў жывапіс галандскіх майстроў, асабліва прыцягвалі яго творы Я. Рэйсдала і Хобэмы. У 1835—1836 гг. Дабіньі наведаў Італію, а ў 1866 г. адправіўся ў Галандыю, Вялікабрытанію і Іспанію. Але гэтыя паездкі практычна не знайшлі адлюстравання ў творчасці мастака, амаль усе яго працы прысвечаны французскім ландшафтам. Шматлікія малюнкі ў спадчыне майстра сведчаць, што ён шмат пісаў з натуры. У 1840 г. працаваў у тэхніцы афорта. Раннія творы Дабіньі выкананы ў традыцыях класіцызму, але з часам жывапісец звяртаецца да рэалістычнага пейзажа. Аб гэтай тэндэнцыі гаворыць палатно «Жніво» (Луўр, Парыж), выстаўленае ў парыжскім Салоне ў 1852 г. Упрыгожаныя дэкаратыўныя ландшафты ў першых працах мастака змяняюцца простымі і сціплымі вясковымі краявідамі, створанымі ў выніку карпатлівай працы на натуры.

Зноскі
------

1. 1 2  Léonore database — ministère de la Culture.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2886420'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q384602'></a>
2. 1 2  Charles-François Daubigny<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. 1 2  *Lavigne H.* état civil d'artistes français — Paris: 1881. — P. 152.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q14732111'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5483921'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a>
4. ↑  *Moiroux J.* Le cimetière du Père-Lachaise — Paris: 1908. — P. 120.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13413655'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13413705'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a>
5. ↑  artist list of the National Museum of Sweden — 2016. Праверана 27 лютага 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22681075'></a>
**Аўтаномія** (ад грэч. autonomia ад autos - сам + nomos - закон) — самастойнае ажыццяўленне дзяржаўнай улады ці кіравання, якое дадзена канстытуцыяй якой-небудзь частцы дзяржавы. Найчасцей будуецца паводле адміністрацыйна-тэрытарыяльнага прынцыпу і можа мець розны статус (рэспубліка, акруга, вобласць, асобная нацыянальная ці рэлігійная супольнасць).

Беларусь аўтаномных адзінак не мае. У розных формах аўтаномія ажыццяўляецца і ў іншых краінах свету (напрыклад, у Вялікабрытаніі, Швейцарыі) і надаецца, як правіла, тэрыторыям, кампактна заселеным нацыянальнымі супольнасцямі, што вызначаюцца асаблівасцямі мовы, ментальнасці, эканамічнага, палітычнага і культурнага развіцця.

Нацыянальна-культурныя аўтаноміі ў Беларусі
-------------------------------------------

Існуе таксама нацыянальна-культурная аўтаномія — свабоднае, самастойнае функцыянаванне і развіццё нацыянальных культур асобных этнічных супольнасцей. Яна грунтуецца на канстытуцыі ці іншых заканадаўчых актах краіны і можа існаваць у форме нацыянальных саветаў, школ, культурна-асветных устаноў і інш. У Беларусі ў 1920—-1930-я гады ў месцах кампактнага пражывання нацыянальных меншасцей дзейнічалі нацыянальныя сельскія і местачковыя Саветы з правамі аўтаноміі: 23 польскія, 23 яўрэйскія, 16 рускіх, 5 латышскіх, 2 украінскія і 2 нямецкія нацыянальныя саветы, а таксама Койданаўскі польскі нацыянальны раён; дзейнічалі нацыянальныя дамы, хаты-чытальні, тэатры, мастацкія студыі, літаратурныя аб’яднанні; выдаваліся кнігі, часопісы, газеты на мовах нацыянальных меншасцей. У канцы 1930-х гадоў усе формы нацыянальна-культурнай аўтаноміі ў БССР спынілі існаванне.

Іх адраджэнне пачалося ў канцы 1980-х гадоў. Створаны Саюз палякаў Беларусі, Асацыяцыя ўкраінцаў Беларусі «Ватра», беларускія аб’яднанні яўрэйскіх арганізацый і суполак, Беларускае згуртаванне татар-мусульман «Аль-Кітаб» і інш. Пачалі дзейнічаць рэлігійныя абшчыны і культурна-асветныя ўстановы, выходзяць перыядычныя выданні на мовах асобных нацыянальных супольнасцей краіны.

Літаратура
----------

* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (11-th) · Pauly-Wissowa · Universalis · Universalis · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 126493698 · GND: 4003974-2 · LCCN: sh85010457, sh88007112 · Microsoft: 65414064 · NDL: 00576662 |