recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рубцоў.

**Аляксей Барысавіч Рубцоў** (6 мая 1923, Мінск — 10 ліпеня 1963, Брэст) — беларускі крытык, літаратуразнаўца, выкладчык кафедры расійскай і замежнай літаратуры Брэсцкага педінстытута. Кандыдат філалагічных навук (1954), дацэнт (1960).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і службоўцаў. Скончыў сярэднюю школу ў Мінску. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Скончыў філалагічнае аддзяленне БДУ (1949). Працаваў выкладчыкам Бабруйскага настаўніцкага інстытута (1949—1954). З 1954 — выкладчык, загадчык кафедры рускай літаратуры Брэсцкага педінстытута.

У друку пачаў выступаць з 1949. Даследаваў расійскую драматургію канцы XIX — пач. XX стагоддзя. Аўтар кніг «З гісторыі расійскай драматургіі канца XIX — пачатку XX стагоддзя» (ч. 1 і 2), «Драматургія Аляксандра Блока», у якіх прасочваецца станаўленне і развіццё драматургічных талентаў расійскіх пісьменнікаў на пераломе стагоддзяў.

Пахаваны на Трышынскіх могілках.

Зноскі
------

1. ↑  Брэсцкае літаратурнае аб'яднанне **(нявызн.)**.  Праверана 9 чэрвеня 2012.(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* Рубцоў Аляксей // Беларускія пісьменнікі: Біябібліягр. слоўн. У 6 т. Т. 5. Пестрак — Сяўрук / Б 43 Ін-т літ. імя Я. Купалы АН Беларусі; Беларус. Энцыкл.; Нацыянальны навукова-асветны цэнтр імя Ф. Скарыны. Пад рэд. А. В. Мальдзіса; Рэдкал.: І. Э. Багдановіч і інш. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 159. — 480 с ISBN 5-85700-168-4
**Мацільда Рапапорт** (шведск.: Matilda Rapaport; 29 студзеня 1986 года, Стакгольм, Швецыя — 18 ліпеня 2016 года, Сант’яга, Чылі) — шведская гарналыжніца, якая выступала ў фры-райдзе, пераможца Скандынаўскага чэмпіянату па спуску з гор (англ. Scandinavian Big Mountain Championships) 2011 года і Freeride World Tour 2013 года ў Верб'е, Швейцарыя.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 29 студзеня 1986 года ў Стакгольме. 

З дзяцінства Мацільда захаплялася катаннем на лыжах, займалася ў мясцовым клубе, яна часта адпачывала з братамі і сёстрамі ў Орэ, раён гарналыжнага катання, дзе праводзіліся чэмпіянаты свету па гарналыжным спорце. У 15 гадоў Мацільда перабралася бліжэй да гор, дзе ёсць больш доўгія трасы для трэніровак, там яна пазнаёмілася са сваім будучым мужам Маціясам Харгінам. У 20 гадоў Рапапорт вярнулася ў Стакгольм, дзе працягнула сваю адукацыю ў Стакгольмскай школе эканомікі. У 2008 годзе Мацільда падала заяўку на абменны семестр ў Санкт-Гален, Швейцарыя. У студзені 2009 Рапапорт пераехала, праўда, замест аднаго семестра яна пражыла ў Санкт-Галене 4 гады. Мацільда вырашыла застацца ў Швейцарыі.

Некалькі гадоў прымала ўдзел у стартах кваліфікацыйнай серыі Freeride World Tour, нацэліўшыся на сусветны тур. Пасля трох гадоў працы ў кіраванні гарналыжнага курорта, Мацільда вырашыла пачаць свой уласны бізнэс і з восені 2012 года кіравала незалежным PR і маркетынгавым саюзам, засяродзіўшы ўвагу на індустрыі турызму.

Здымалася ў дакументальных фільмах пра гарналыжны спорт "PURE: a Shades of Winter Movie», «Shades of Winter: Between», яе фатаграфія была на вокладцы часопіса «Women's Health».

14 ліпеня 2016 года ў Чылі падчас здымак прома-роліка для камп'ютарнага сімулятара "Steep" кампаніі "Ubisoft" Мацільда трапіла ў аварыю, выкліканую лавінай. Рапапорт была дастаўлена ў бальніцу ў Сант'яга, дзе ўвечары 18 ліпеня памерла не выходзячы з комы ў прысутнасці маці і мужа.

Прыватнае жыцце
---------------

Мацільда была пляменніцай шведскай актрысы Аляксандры Рапапорт. З 25 красавіка 2016 года Мацільда была замужам за шведскім гарналыжнікам, трохразовым прызёрам чэмпіянатаў свету ў камандных спаборніцтвах Маціясам Харгінам.

Зноскі
------

1. 1 2 3  *Schmitz M.* Remembering freeride star Matilda Rapaport (англ.). Red Bull.
2. ↑  Фрирайдер Матильда Рапапорт введена в искусственную кому после трагедии в Чили.
3. ↑  *«PURE: A Shades of Winter Movie»* (англ.) на сайце Internet Movie Database.
4. ↑  Extreme skier Matilda Rapaport killed in avalanche in Chile (англ.). The Guardian.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Red Bull |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1116956810 · VIAF: 3693147786759668220004 |
Раскладанне паскарэння {\displaystyle \mathbf {a} (t)\ \ } на тангенцыйнае {\displaystyle \mathbf {a} \_{\tau }\ \ }і звычайнае{\displaystyle \mathbf {a} \_{n}}; ({\displaystyle \mathbf {\tau } } — адзінкавы датычны вектар).
**Тангенцыя́льнае паскарэ́нне** — праекцыя паскарэння матэрыяльнага пункта на напрамак датычнай да траекторыі яе руху.

Тангенцыяльнае паскарэнне вызначае хуткасць змены велічыні хуткасці руху матэрыяльнага пункта. Яго велічыня вызначаецца як

{\displaystyle a\_{\tau }={\frac {dv}{dt}}}

У вектарнай форме

{\displaystyle \mathbf {a} \_{\tau }={\frac {dv}{dt}}{\hat {\tau }}}

дзе {\displaystyle {\hat {\tau }}} — орт датычнай да траекторыі.

Пры прамалінейным руху тангенцыяльнае паскарэнне цела роўнае да яго агульнага паскарэння (бо нармальнае паскарэнне роўнае да нуля).

У выпадку, калі цела рухаецца раўнамерна, яго тангенцыяльнае паскарэнне роўнае да нуля.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чысты.

**Генадзь Рыгоравіч Чысты** (5 красавіка 1947, г. Мінск) — беларускі мастак-афарміцель.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскае мастацкае вучылішча ў 1968 годзе.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1994 года.

Жыве ў г. Мінску.

Творчасць
---------

Працуе ў афармленчым мастацтве. Асноўныя творы: афармленне Інстытута санітарнай гігіены ў Мінску, Ашмянскага краязнаўчага музея, Літаратурнага музея М. Багдановіча ў Яраслаўлі (Расія), Літаратурнага музея Ф. Багушэвіча ў Кушлянах Гродзенскай вобласці, Літаратурнага музея К. Чорнага ў Цімкавічах, Літаратурнага музея М. Багдановіча ў Ракуцёўшчыне (абодва ў Мінскай вобласці), Крычаўскага краязнаўчага музея.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Чысты Генадзь Рыгоравіч // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998.

Спасылкі
--------

* Генадзь Рыгоравіч Чысты на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 135346 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Тангла .
Краявід гор у Цынхаі.
**Тангла** — горны хрыбет цэнтральнай частцы Тыбецкага нагор'я ў Кітаі.

Максімальная вышыня дасягае 6555 м. Горы складзены галоўным чынам вапнякамі і гліністымі сланцамі. Уласціва спалучэнне купалападобных вяршынь і спадзістых схілаў, пакрытых каменнымі разваламі, якія перамяжоўваюцца з шырокімі пласкадоннымі катлавінамі на вышынях 4700-5400 м. Моцныя вятры. На вяршынях ледавікі. Пераважаюць ландшафты высакагорных стэпаў і халодных пустынь.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тангла
**Лабуан-Баджа** (індан.: Labuan Bajo) — горад на паўночным захадзе вострава Флорэс у інданезійскай правінцыі Усходняя Нуса-Тэнгара. Насельніцтва (2021 г.) — 6 973 чал.

Лабуан-Баджа месціцца за 1448 км на паўднёвы ўсход ад Джакарты, сталіцы Інданезіі. Назва значыць прыбярэжную вёску баджа. Прадстаўнікі баджа сапраўды складаюць значную частку насельніцтва, займаюцца рыбалоўствам і транспартыроўкай па моры. Аднак большасць мясцовых жыхароў — мангарай. 

Лабуан-Баджа — важны сельскагаспадарчы, транзітны і турыстычны цэнтр правінцыі Усходняя Нуса-Тэнгара. Ён дае 44% рэгіянальнага ўнутранага прадукту. Лабуан-Баджа з'яўляецца галоўным адпраўным пунктам для наведвальнікаў Нацыянальнага парка Камода. Вакол горада існуе некалькі пляжаў, марская пячора, вадаспад. Працуюць мясцовы порт і міжнародны аэрапорт Камода.

Спасылкі
--------

 Labuan Bajo даведнік на сайце *Wikivoyage*

* MENGENAL LABUAN BAJO
* Labuan Bajo, Sepetak Surga yang Terletak di Indonesia Timur
* PULAU FLORES INDAH ALAM DAN KAYA SUMBER DAYA
**Круглянскі раённы гісторыка-краязнаўчы музей** — музей у г.п. Круглае, размешчаны па Савецкай вуліцы, 40.

Гісторыя
--------

Заснаваны паводле сумеснай пастановы бюро Круглянскага райкама КПБ і Круглянскага райвыканкама ад 21.02.1990 г. Адкрыты для наведвальнікаў 25 чэрвеня 1994 г. да 50-годдзя з дня вызвалення раёна ад гітлераўскіх захопнікаў. Першы кіраўнік Т. М. Аксёнава. З 1998 г. дырэктар С. В. Каднікава.

Экспазіцыя
----------

Асноўны фонд музея (2008) налічвае 7081 адзінкі захоўвання, навукова-дапаможны — 2260 адзінак Агульная плошча 314,7 м², экспазіцыйная — 175 м², плошча выставачнай залы 48,9 м².

Найбольш цікавымі з’яўляюцца калекцыі абразоў ХІХ ст. (каля 50 адзінак захоўвання), старадрукаваных кніг (царкоўны статут, псалтыр, «Жыціе і пакуты святой велікамучаніцы Варвары» i інш.), дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (экспанаты з саломы, роспіс і разьба па дрэве), народных музычных інструментаў, жывапісу, прадметаў побыту і этнаграфіі, беларускага нацыянальнага касцюма, нумізматыкі (манеты Візантыі, Рэчы Паспалітай, манетны скарб XVII ст. і інш.), фалерыстыка.

Усе экспанаты размешчаны у 6 залах. Дзейнічаюць 4 экспазіцыі.

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка
**Тане́жыцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Слуцкага раёна (да 1959 года — Чырвонаслабодскага раёна) Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Танежыцы.

Створаны 20 жніўня 1924 года як **Чапліцкі сельсавет** у складзе Чырвонаслабодскага раёна Слуцкай акругі з цэнтрам у вёсцы Чапліцы, з 1927 года — Бабруйскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы ў 1930 годзе ў Чырвонаслабодскім раёне БССР. З 1935 года ў Чырвонаслабодскім раёне Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу ў 1938 годзе ў Чырвонаслабодскім раёне Мінскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Бабруйскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Мінскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года сельсавет перайменаваны ў Танежыцкі, а цэнтр перанесены ў вёску Танежыцы. 

Падчас скасавання Чырвонаслабодскага раёна 8 жніўня 1959 года вёскі Мазалі, Пірачыцы, Пружанка і пасёлкі Ветка, Гаць, Герасімаўка, Грыбаўня, Дзедавічы, Доўгае, Зайкава, Ленавічы, Лапаціна, Новы Луг, Падарожжа, Раёўка, Танежыцкай МТС, Ябланава былі перададзены ў склад Старобінскага раёна; вёскі Замошша, Пятніцы, Танежыцы, Чапліцы і пасёлак Чапліцы засталіся ў Танежыцкім сельсавеце і разам з ім увайшлі ў склад Слуцкага раёна. 1 снежня 1959 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Малышэвіцкага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347с.
2. ↑  Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 8 жніўня 1959 г. Аб скасаванні некаторых раёнаў Беларускай ССР // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 9.
3. ↑  Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 1 снежня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 17.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мызнікаў.
**Міхаіл Герасімавіч Мызнікаў** (руск.: Михаил Герасимович Мызников; нар. 21 лістапада 1924, с. Баравінка, Заводаўкоўскі раён, Цюменская вобласць — 1999) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Член КПСС з 1948 года.

Скончыў у 1956 годзе Інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры ў Ленінградзе. Член Саюза архітэктараў СССР з 1957 года. Працаваў у Ленпраекце, Белдзяржпраекце, Мінскпраекце, з 1962 па 1965 г. — начальнікам аддзела Упраўлення па будаўніцтве і архітэктуры Мінгарвыканкама, з 1971 г. — кіраўнік архітэктурнай майстэрні БелНДІПгорадабудаўніцтва.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве) : генпланы Магілёва (1981), Слуцка (1979), ПДП раёна вул. Мяснікова—Нямігі, Фабрычнай (1960), праекты забудовы мікрараёна Харкаўская-1 (1962) у Мінску, вул. Горкага—Ульянаўскай (1981), мікрараёнаў № 4, 7 (1982) у Бабруйску, помнікі Я. Купалу і Я. Коласу на Вайсковых могілках у Мінску (1968), У. І. Леніну ў Бабруйску (1970), аднавяскоўцам у калгасе «Новы свет» Капыльскага раёна Мінскай вобласці (1971).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны II ступені (1985), медалямі. Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1978).

Зноскі
------

1. ↑  Хатынь. Трагедия и память : док. и материалы / сост. : В.И. Адамушко [и др.]. — Минск : НАРБ, 2009. — 272 с. : ил. ISBN 978-985-6372-62-2

Літаратура
----------

* Мызников Михаил Герасимович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-647576 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Майка.
**Майка** — нацельнае адзенне без рукавоў, ніжняя (сподняя) бялізна. Можа выкарыстоўвацца як частка спартыўнай формы ў некаторых відах спорту.

Гісторыя
--------

Першыя майкі шылі з бавоўны, у нашы дні майка можа быць пашытая з мноства матэрыялаў. 

Дзякуючы Джорджу Масану майкі набылі папулярнасць у ЗША прыкладна ў сярэдзіне 1980-х гадоў.
Існуе меркаванне, што майкі сталі папулярнымі дзякуючы рок-зоркам, якія надзявалі іх на сваіх канцэртах, прыклад зорак перанялі фанаты. Тым не менш, майка часта з’яўлялася і на кінаэкранах, выгадна дэманструючы сілу, моц, мужнасць і рашучасць кінагероя.

Як верхняя вопратка, майка стала асабліва папулярнай у кліматычна гарачых рэгіёнах Амерыкі ў 80-я гады XX стагоддзя, а ў некаторых краінах яна лічыцца цалкам прымальным убраннем для выхаду ў людзі.

Несумненна, безрукаўкам аддаюць перавагу жыхары краін з вельмі цёплым кліматам, бо тонкая тканіна і адсутнасць рукавоў спрыяюць добрай вентыляцыі.

«Майка-алкагалічка» (фруктападобная майка)
------------------------------------------

Гл. таксама
-----------

* Футболка

Літаратура
----------

* Майка, Рыфленая баваўняная сподняя сарочка белага колеру. Прэс энд Сан-Бюлетин, 13 студзеня 2003 (A Sleeveless, Ribbed White Cotton Undershirt by Booth Moore, Press & Sun-Bulletin, January 13, 2003)

Спасылкі
--------

* EtymologyOnLine (ЭтымалогіяАнлайн — на англійскай мове)
* Гімназія каля скрыжавання Архівавана 2 лістапада 2021. — спартыўная майка-«саколка» і гісторыя яе з’яўлення.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзяркач.
**Міхаіл Дзяркач** (укр.: Михайло Деркач; чэрвень 1882, Лубны, Расійская імперыя — 5 чэрвеня 1963, Лос-Анджэлес, ЗША) — адміністрацыйны палкоўнік арміі Украінскай Народнай Рэспублікі, падпалкоўнік.

Біяграфія
---------

У 1918 служыў у Асобнай Запарожскай дывізіі Арміі УНР і Арміі Украінскай дзяржавы. У 1920 — чыноўнік і гістарыёграф 3-й Жалезнай дывізіі  (укр.) (бел.. У 1921—1923 быў выдаўцом лагернай газеты «Жалезны Стралец» (укр.: Залізний Стрілець) і літаратурнага часопіса «Вясёлка» (укр.: Веселка).

У 1924—1944 знаходзіўся на эміграцыі ў Польшчы, у г. Катавіцы, займаўся актыўнай грамадскай дзейнасцю. З 1950 жыў у эміграцыі ў ЗША.

Пахаваны на могілках у Галівудзе.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Вісті братства колишніх вояків 1-ї Української дивізії Української Національної Армії. — Мюнхен — 1963. — Ч. 111. — С. 111;
* Вісті Комбатанта. — Нью- Йорк. — 1964. — Ч. 1
**«Партрэт Ізабэлы Агінскай з Радзівілаў»** — карціна са збораў Нясвіжскага замка, напісаная ў 1733—1737 гадах невядомым мастаком. Захоўваецца ў калекцыі Нацыянальным музеі ў Варшаве (інв. MP 4427. MNW). Памер карціны — 112 × 76 см.

Гісторыя
--------

Партрэт Ізабэлы Агінскай з Радзівілаў (на дальняй сцяне, трэці справа) у Вялікай зале Нясвіжскага замка. 1927
Партрэт Ізабэлы Агінскай з Радзівілаў[d] адносіцца да серыі партрэтаў ў лаўровым вянку. Да 1939 г. у калекцыі князёў Радзівілаў у Нясвіжы (№ 43, на партрэце № 122 у інвентары 1834 г.; № 178 у інвентары 1857 г.; № 178 у інвентары 1883 г.; № 122 у інвентары 1928 г.; № 41 у вопісе 1939 г.). Захоўваўся ў Вялікай сталовай зале (былой Гетманскай) у паўднёвай галерэі. Пасля 1939 г. трапіў у Мінск. У 1944 г. вывезены ў Германію. Вернуты ў Мінск з Берліна ў 1947 г. Перададзены ў Польшчу ў 1950 г.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 29 снежня 2020.
2. 1 2  Лёс фамільных скарбаў магнацкіх родаў Беларусі : зборнік матэрыялаў Міжнароднай навуковай канферэнцыі «Лёс фамільных скарбаў магнацкіх родаў Беларусі» (Нясвіж, 10 лістапада 2020 г.) і Міжнароднага навуковага семінара «Крыпта князёў Радзівілаў у Нясвіжы: гісторыя, сучасны стан, даследаванні, перспектывы выкарыстання» (Нясвіж, 4 кастрычніка 2019 г.)/ уклад. У. У. Караленак, С. М. Клімаў. — Нясвіж : Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж», 2020. 380 с. [16] л. іл.: іл. ISBN 978-985-904-826-5.
**Партрэт Аляксандра Хадкевіча** — карціна невядомага мастака з Супрасльскага Дабравешчанскага манастыра, напісаная ў канцы XVI ст..

Апісанне
--------

Карціна адлюстроўвае фундатара Супрасльскага Дабравешчанскага манастыра Аляксандра Хадкевіча. Фігура напісана на дошцы ў рост. Хадкевіч — сутулы, каржакаваты стары, з доўгай акладзістай барадой. Вытанчаныя рысы твару — высокі лоб, доўгі нос, рашучы погляд вялікіх вачэй — нагадваюць, з аднаго боку, біблейскі персанаж, з другога — абагульнены беларускі фальклорна-этнічны тып. Славяна-візантыйская іканапісная традыцыя праяўляецца ў статычнасці і застыласці постаці, нерухомасці позірку.

Зноскі
------

1. Николай (Далматов), архим. Супрасльский Благовещенский мон-рь: История. СПб. 1892
2. ↑  Николай (Далматов), архим. Супрасльский Благовещенский мон-рь: История. СПб. 1892

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.
Доля насельніцтва, якая назвала роднай мовай крымскататарскую паводле перапісу 2001 г.
Доля насельніцтва ў сельсаветах і гарадах Крыма, што ўказала крымскататарскую мову роднай паводле перапісу 2001 г.
**Крымскататарская мова ва Украі́не** (укр.: Кримськотатарська мова в Україні) — адна з моў нацыянальных меншасцей Украіны, у вялікай ступені распаўсюджаная сярод крымскіх татараў краіны. Пашыраная пераважна ў Херсонскай вобласці. Паводле перапісу насельніцтва 2001 года каля 230 тыс. грамадзян Украіны назвалі крымскататарскую мову роднай, у тым ліку 228373 з 248193 крымскіх татараў (92,0%), якія пераважна жылі ў Крыме, які з 2014 года уваходзіць ў склад Расіі. Высокі працэнт асоб, якія назвалі роднай мовай крымскататарскую, назіраецца ў сельскіх раёнах Крыма — Белагорскім (29,2%), Кіраўскім (25,5%), Савецкім (22,2%), Джанкойскім (21,6%), Бахчысарайскім (21,3%). У цэлым па Крыму (без Севастопаля) крымскататарскую назвалі роднай мовай 11,3% насельніцтва.

Распаўсюджанасць
----------------

Родная мова крымскіх татараў паводле даных перапісаў

| мова | 1989 | 2001 |
| --- | --- | --- |
| Крымскататарская | 92,6% | 92,0% |
| Руская | 4,0% | 6,1% |
| Украінская | 0,2% | 0,1% |
| іншая | 3,2% | 1,8% |
|

| *Родная мова крымскіх татараў паводле перапісу 2001* |
| --- |
|  | ўсё насельніцтва | гарадское насельніцтва | сельскае насельніцтва |
| Крымскататарская | 92,0% | 89,1% | 93,5% |
| Руская | 6,1% | 8,5% | 4,9% |
| Украінская | 0,1% | 0,1% | 0,1% |
| іншая | 1,7% | 2,3% | 1,4% |
|

Зноскі
------

1. ↑  Розподіл населення за національністю та рідною мовою
2. ↑  Перепис населення 1989 року. Розподіл населення за національністю та рідною мовою. Архівавана 29 кастрычніка 2020.
3. ↑  у прыватнасці татарская — 3,0%
4. ↑  Всеукраїнський перепис населення 2001 року. Розподіл населення за національністю та рідною мовою

Спасылкі
--------

* Інтэрактыўная карта распаўсюджанасці крымскататарскай мовы ва Украіне па адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінках (укр.), statistika.in.ua
**Рабусо́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Рабуса.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Рэчыцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Перасвяцкага (Перасвятоўскага) сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
Выпрабаванне прататыпнага іоннага рухавіка на ксеноне
Іонны рухавік NSTAR амерыканскай АМС Deep Space 1
**Іонны рухавік** — разнавіднасць электрычнага ракетнага рухавіка. Яго рабочым целам з'яўляецца іанізаваны газ (ксенон або цэзій).

Прынцып дзеяння
---------------

Прынцып працы рухавіка заключаецца ў іанізацыі газу і яго разгоне электрастатычным полем. Пры гэтым, дзякуючы высокай адносіне зараду да масы, становіцца магчымым разагнаць іоны да вельмі высокіх хуткасцей (вышэй 210 км/г у параўнанні з 3—4,5 км/г у хімічных ракетных рухавікоў). Такім чынам, у іонным рухавіку можна дасягнуць вельмі вялікага ўдзельнага імпульсу. Гэта дазваляе значна паменшыць расход рэактыўнай масы іанізаванага газу ў параўнанні з расходам рэактыўнай масы ў хімічных ракетах, але патрабуе вялікіх выдаткаў энергіі. Недахоп рухавіка ў яго цяперашніх рэалізацыях — вельмі слабая цяга (парадку дзясятых долей ньютана). Такім чынам, няма магчымасці скарыстаць іонны рухавік для старту з планеты, але, з іншага боку, у адкрытым космасе, пры досыць доўгай працы рухавіка з'яўляецца магчымасць разагнаць касмічны апарат да хуткасцей, недасяжных зараз ніякім іншым з існуючых ракетных рухавікоў.

У існуючых рэалізацыях для падтрымкі працы рухавіка ўжываюцца сонечныя батарэі. Але для працы ў далёкім космасе такі спосаб непрымальны, таму ўжо цяпер для гэтых мэтаў часам выкарыстоўваюцца ядзерныя ўстаноўкі.

Гісторыя
--------

* 1960 год — быў пабудаваны першы функцыянуючый шырока-прамянёвы (broad-beam) іонны электрастатычны рухавік (створаны ў ЗША ў NASA Lewis Research Center).
* 1964 год — першая паспяховая субарбітальная дэманстрацыя іоннага рухавіка (SERT I) тэст на выканальнасць нейтралізацыі іоннага прамяня ў космасе.
* 1970 год — выпрабаванне на доўгую працу ртутных іонных электрастатычных рухавікоў у космасе (SERT II). З 1970-х гадоў іонныя рухавікі на эфекце Хола выкарыстоўваліся ў СССР у якасці навігацыйных рухавікоў (рухавікі SPT—60 выкарыстоўваліся ў 1970-х гадах на «Метэорах», SPT—70 на спадарожніках «Космас» і «Прамень» у 1980-х, SPT-100 у шэрагу спадарожнікаў у 1990-х).
* 1998 год, 10 лістапада — упершыню іонны рухавік быў выкарыстаны ў якасці асноўнага (маршавага) рухавіка (КА Deep Space 1).
* 2003 год, 28 верасня — упершыню на Месяц быў напраўлены КА на іоннай цязе (зонд Смарт-1)
* 2003 год, 9 мая — японскі апарат на іоннай цязе Hayabusa, быў запушчаны да астэроіда 25143-Ітакава.
* 2007 год, 23 верасня — КА Dawn на іоннай цязе, быў запушчаны для вывучэння астэроідаў Веста і Цэрэра. Гэта першы касмічны апарат, які рухаецца на 3-х іонных рухавіках (рухавікі падобныя да тых, што былі выпрабаваны на КА Deep Space 1)

Гл. таксама
-----------

* Плазменны ракетны рухавік
* Электрычны ракетны рухавік

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Іонны рухавік
* BepiColombo на сайце ЕКА
* Праект «Праметэй» на сайце НАСА Архівавана 14 лістапада 2006.
**Рабо́чыя факультэ́ты**, **рабфакі** — агульнадукацыйныя навучальныя ўстановы, якія ствараліся ў СССР у 1920—1930-я гады для падрыхтоўкі рабочых і сялян да паступлення ў вышэйшыя навучальныя ўстановы.

Першыя рабочыя факультэты ўзніклі ў 1919 годзе пры Камерцыйным інстытуце і іншых ВНУ ў Маскве. Сістэма рабфакаў заканадаўча была аформлена дэкрэтам Савета Народных Камісараў РСФСР «Аб рабочых факультэтах» ад 17 верасня 1920 года. У БССР першы рабфак быў створаны пры Горы-Горыцкім земляробчым інстытуце.

Існавалі індустрыяльна-тэхнічныя, медыцынскія, сельскагаспадарчыя, педагагічныя і іншыя рабфакі з тэрмінам навучання 3 гады (дзённыя) і 4 гады (завочныя).

Ліквідаваны ў 2-й палове 1930-х гадоў з развіццём сярэдніх школ і школ рабочай моладзі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Беларусь, 1995

Літаратура
----------

* Рабочыя факультэты, рабфакі // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 612. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
* Рабочие факультеты // Т. 21. Проба — Ременсы. — М. : Советская энциклопедия, 1975. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров; 1969—1978). (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
Першыя сімптомы маніліёзу на вішні
Сімптомы на пладах вішні
**Шэрая гніль костачкавых**, **маніліёз костачкавых** — грыбковае захворванне  (польск.) (бел. костачкавых дрэў, выкліканае відамі *Monilinia laxa* і *Monilinia fructigena*.

Сімптомы
--------

Сустракаецца на вішнях, слівах, персіках і абрыкосах. Найбольш цяжкае цячэнне маніліёзу назіраецца на вішнях. Сімптомы гэтага захворвання ўзнікаюць на кветках, пладах і парастках. Заражаныя кветкі гінуць, а потым становяцца карычневымі, што выклікае распаўсюджванне хваробы ад кветак да парасткаў, а таксама можа ахапіць старыя галіны. На паражаных парастках з’яўляюцца цвёрдае, адмерлае, карычневае лісце і смала, якая прасочваецца з парасткаў. Паражаныя органы пакрытыя шматлікімі шэра-карычневымі, пыльнымі спарадохіямі  (англ.) (бел.. Другаснае заражэнне пладоў адбываецца падчас паспявання, чаму спрыяюць працяглыя і інтэнсіўныя ападкі. Расколіны пладоў вішні асабліва лёгка паддаюцца інфекцыі. На пладах з’яўляюцца плямы гнілі, на якіх таксама сустракаюцца спарадохіі.

Этыялогія
---------

Канідыяльныя споры  (руск.) (бел. якія ўтвараюцца ў перыяд вегетацыі, адрозніваюцца ад спор, якія ўтвараюцца на зімовых спарадохіях. Споры аднаклеткавыя, лімонападобныя.

Цыкл развіцця
-------------

Сасочкавыя спарадохіі зімуюць на паражаных парастках і галінах. У канцы зімы і вясной утвараюцца канідыяльныя споры, якія заражаюць кветкі праз тычынкі і рыльцы  (укр.) (бел.. Затым з заражаных кветак грыбніца вырастае ў галіны і парасткі. Плады заражаюцца праз пашкоджанні, напрыклад, разрыў скуркі. Іх схільнасць да інфекцыі ўзрастае па меры паспявання. Гэта захворванне развіваецца вельмі хутка і праз некалькі дзён можа выклікаць знішчэнне значнай часткі ўраджаю.

Меры барацьбы
-------------

Барацьба з шэрай гніллю прадугледжвае выразанне хворых парасткаў і выдаленне заражаных пладоў і мумій. Пры высокай ступені цяжкасці захворвання і падчас хранічных ападаў падчас цвіцення вішні рэкамендуецца правесці дзве хімічныя апрацоўкі фунгіцыдамі  (руск.) (бел.. Слівы апырскваюць 3, 4 разы — у фазе белай пупышкі, у поўным цвіценні і да збору ўраджаю. Каб абараніць абрыкосы і персікі, перад цвіценнем рэкамендуецца апрацоўваць фунгіцыдамі, якія змяшчаюць тыяфанат-метыл  (польск.) (бел..

Зноскі
------

1. ↑  *Grabowski Marek.* Choroby drzew owocowych. — Kraków, 1999. — ISBN 83-85982-28-0.
2. 1 2  BRUNATNA ZGNILIZNA DRZEW PESTKOWYCH **(нявызн.)**.
3. ↑  *Borecki Zbigniew.* Nauka o chorobach roślin. — 1987. — ISBN 83-09-00983-6.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Эстонцы Беларусі** — дыяспара эстонцаў у Рэспубліцы Беларусь. Міграцыя эстонцаў на тэрыторыю сучаснай Беларусі пачалася ў XIX стагоддзі ў выніку правядзення аграрных рэформаў. Масавае перасяленне зафіксавана ў 1860—1870 гадах.

Як сведчыць перапіс 2009 года, у Беларусі пражывае 407 эстонцаў. Больш за 90 % сем'яў — змешаныя.

У 1997 годзе ў Партызанскім раёне Мінска зарэгістравана грамадскае аб'яднанне «Абшчына беларускіх эстонцаў», перайменаванае ў 2006 годзе ў Культурна-асветніцкае грамадскае аб'яднанне "Эстонская абшчына «Ластаўка».

Вышэйшы орган КАГА "Эстонская абшчына «Ластаўка» — Канферэнцыя праводзіцца не радзей аднаго разу ў паўгода.

Кіруючы орган — Праўленне складаецца з 3 чалавек. Пасяджэння праводзяцца не радзей за адзін раз на квартал. Кіраўнік эстонскай абшчыны «Ластаўка» Олівер Акселевіч Манглус ўваходзіць у склад Кансультатыўнага міжэтнічнага савета пры Упаўнаважаным па справах рэлігій і нацыянальнасцяў.

Галоўная мэта эстонскай абшчыны «Ластаўка» — усебаковае супрацоўніцтва і ўмацаванне даверу і ўзаемаразумення паміж народамі Беларусі і Эстоніі, захаванне гістарычнай памяці, культуры, нацыянальнай самасвядомасці, мовы і звычаяў эстонцаў, якія жывуць у Беларусі.

Пры КАГА "Эстонская абшчына «Ластаўка» з пачатку 2007 года ў школе выхаднога дня вядзецца выкладанне эстонскай мовы для дзяцей і дарослых.

Літаратура
----------

* *Тамби, С.А.* Эстонцы в Беларуси. — Санкт-Петербург: Питер, 2021. — ISBN 978-5-4461-1880-9.

| ⛭Нацыянальны склад насельніцтва Беларусі |
| --- |
| 
**Беларусы** •
Азербайджанцы •
Армяне •
Асеціны •
Грузіны •
Грэкі •
Казахі •
Латышы •
Літоўцы •
Малдаване •
Немцы •
Палякі •
Рускія (Стараверы) •
Таджыкі •
Татары •
Туркмены •
Украінцы •
Цыганы •
Чувашы •
Чэхі і славакі •
Эстонцы •
Яўрэі
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фрэйдзін.
**Іона Лазаравіч Фрэйдзін** (руск.: Фрейдин Иона Лазаревич; 1 снежня 1896, Зэльва — 1991, Масква) — савецкі географ, эканаміст, доктар геаграфічных навук (1956).

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскае рэальнае вучылішча, у 1925 — факультэт грамадскіх навук Петраградскага дзяржаўнага універсітэта. У 1926—1934 працаваў у планавых эканамічным кіраванні, з 1932 выкладаў у Маскоўскім фінансава-эканамічным інстытуце, затым працаваў у Наркамаце цяжкай прамысловасці і Дзяржплане СССР, у МДУ. У 1962—1972 працаваў у Аддзеле эканамічных даследаванняў КФАН СССР; кіраваў даследаваннямі па складанні схемы перспектыўнага развіцця і размяшчэння прадукцыйных сіл Мурманскай вобласці. Пасля ад’езду з Поўначы — у Маскоўскім філіяле Геаграфічнага таварыства СССР. у 1972-85 кансультант Цэнтральнага эканамічнага НДІ Дзяржплана РСФСР.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Упершыню аб’яднаў усе старыя і сучасныя назвы Мурманскай вобласці (Павет, губерня, акруга, вобласць і г. д.) тэрмінам «Кольская Поўнач». Належыць вырашальная роля ў арганізацыі і станаўленні Кольскага аддзела (Паўночны філіял) Геаграфічнага таварыства СССР. Быў адказным рэдактарам зборніка «Прырода і гаспадарка Поўначы», першы том якога (1969) склаў матэрыялы першай Навуковай канферэнцыі Кольскага аддзела Геаграфічнага таварыства СССР (1967); рэдактар ​​зборніка «У падножжа Хібін» (1971), сааўтар і рэдактар «Геаграфіі Мурманскай вобласці» і інш. Аўтар больш за 100 навуковых і навукова-папулярных прац.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* ФРЕЙДИН Иона Лазаревич  (руск.)
* ФРЕЙДИН Иона Лазаревич  (руск.)
**Шэрбур-Актэвіль** (фр.: Cherbourg-Octeville, да лютага 2000 года — **Шэрбур**) — партовы горад на паўночным захадзе Францыі, у дэпартаменце Манш (рэгіён Нармандыя). Сукупнае насельніцтва гарадоў Шэрбур і Актэвіль да іх зліцця ў адну адміністрацыйную адзінку склала 42 318 чалавек (паводле перапісу 1999 года). Пры гэтым насельніцтва муніцыпальнага рэгіёна Шэрбур складала 117 865 чалавек.

Геаграфія
---------

Шэрбур размешчаны на поўначы паўвострава Катантэн, на беразе праліва Ла-Манш. Плошча горада складае 6,9 км².

Гісторыя
--------

У пачатку X стагоддзя землі паўвострава Катантэн былі захопленыя вікінгамі. У 933 годзе паселішчы рэгіёна былі далучаны да Нармандcкага герцагства. Падчас Стагадовай вайны горад у ліку іншых земляў Францыі быў прадметам спрэчкі паміж англічанінамі і французамі і шэсць разоў пераходзіў з адных рук у іншыя.

З 1898 года ў Шэрбуры будуюцца падводныя лодкі. B 1909 годзе расійскі імператар Мікалай II сустрэўся з французскім прэзідэнтам Арманам Фальерам, для складання франка-расійскага саюза. У 1912 годзе Шэрбур стаў першым портам, дзе прыстаў лайнер «Тытанік» пасля адплыцця з Саўтгемптана.

У чэрвені 1940 года горад быў захоплены нямецкімі войскамі. Вызвалены праз чатыры гады 26 чэрвеня 1944 года, з гэтага часу і да канца вайны Шэрбур быў адным з ажыўленых і важнейшых портаў у Еўропе.

Эканоміка
---------

У Шэрбуры маюцца прадпрыемствы суднабудавання і сельскагаспадарчага машынабудавання, ёсць вытворчасць фотаматэрыялаў, адзення, мэблі і піва.

Вядомыя ўраджэнцы
-----------------

* Віктор Грыньяр — выбітны французскі хімік
* Жан Марэ — французскі акцёр, скульптар і каскадзёр

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Шэрбур-Актэвіль
* Сайт горада
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Іона.
**Іона IV Пратасовіч-Астроўскі** (? — 1577) — дзеяч праваслаўнай царквы Вялікага Княства Літоўскага.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Пратасовічаў герба «Ястрабец». Да прыняцця сану быў, відаць, каралеўскім дваранінам. Епіскап пінскі і тураўскі ў 1566—1568 гадах. Мітрапаліт кіеўскі, галіцкі і ўсяе Русі ў 1568—1577 гадах. Правіў у складаных умовах пачатку пранікнення езуітаў у Вялікага Княства Літоўскага і схілення імі буйных беларускіх феадалаў у каталіцтва. Клапаціўся аб упарадкаванні дзейнасці епархій. Атрымаў ад вялікага князя літоўскага і караля польскага Жыгімонта II Аўгуста граматы аб недатыкальнасці духоўных спраў і судоў. Дамагаўся забароны даваць епіскапскія кафедры і манастыры свецкім асобам, аднак, нягледзячы на абяцанні караля, гэта заганная з’ява ў царкоўным жыцці Вялікага Княства Літоўскага працягвалася. Беспаспяхова прасіў Жыгімонта II Аўгуста дазволіць праваслаўным іерархам засядаць у каралеўскай радзе побач з каталіцкімі біскупамі.

Калі састарэў, у 1576 годзе прызначыў правіць мітраполіяй Ілью Кучу, захаваўшы за сабой старшынства ўдухоўных справах.

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* *Юрый Бажэнаў.* Іона IV // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.
* Макарий. История Русской церкви. СП6. 1879. Т. 9. С. 150—189;
* Мартoс А. Беларусь в исторической, государственной и церковной жизни. Мн. 1990. С. 128.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Рускі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: jonasz-protasowicz-h-jastrzebiec · Sejm-Wielki.pl |
Чылійскі ўніверсітэт
**Чылійскі ўніверсітэт** (англ.: Universidad de Chile) — дзяржаўны ўніверсітэт, размешчаны ў Сант’яга, Чылі.

Найбуйнейшая і найстарэйшая вышэйшая навучальная ўстанова ў Чылі і адна з найстарэйшых ВНУ ў Лацінскай Амерыцы. Заснаваны Нацыянальным Кангрэсам Чылі законам ад 19 лiстапада 1842 года і ўрачыста адкрыты 17 верасня 1843 года на базе каланіяльнага Каралеўскага ўніверсітэта Сан-Фэліпэ, заснаванага ў 1747 годзе. З 1867 па 1883 гг. яго рэктарам быў Ігнат Дамейка. Сярод выпускнікоў Чылійскага ўніверсітэта дваццаць прэзідэнтаў Чылі і два лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры (Габрыела Містраль і Пабла Нэруда).

Літаратура
----------

* «La Privatización de las Universidades», María Olivia Mönckeberg, Ed. Copa Rota, ISBN 956-8523-00-6.
Чылі кон карне з фасоляй і таматамі
**Чылі кон Карне** (ісп.: chili con carne), таксама вядома проста як **чылі** — страва мексіканскай і тэхаскай кухняў. Назва ўзята з іспанскай мовы і азначае літаральна «чылі з мясам».

Асноўнымі кампанентамі з'яўляюцца востры перац і здрабнення мяса, усе астатнія інгрэдыенты дадаюць у залежнасці ад рэгіёна або асабістых смакавых пераваг. Мяса можа быць парэзаныя кубікамі або ў выглядзе фарша, таксама можна выкарыстоўваць розныя гатункі мяса (традыцыйна — ялавічына) або іх спалучэнне. Найбольш частымі дадатковымі інгрэдыентамі з'яўляюцца рэпчаты лук, часнок, таматы, салодкі перац і фасоля, хоць па нагоды апошняй вядуцца спрэчкі, бо тэхаская разнавіднасць стравы рыхтуецца без фасолі. Часам незадоўга да канца варкі ў чылі кон карне кладуць крыху цукру, мёду або шакаладу/какавы. У якасці прыпраў часцей за ўсё выкарыстоўваюць арэгана, зіру і чорны перац, радзей каляндр і лаўровы ліст.

Існуюць таксама вегетарыянскія рэцэпты стравы, іх называюць*chili sin carne* ці *chili non carne* (літар. *чылі без мяса*). Пры гэтым мяса замяняюць на соевае мяса, тофу, фасолю. Часам выкарыстоўваюць баклажаны, гарбузы або цукіні.

Гатовую страва падаюць з белым рысам, чыпсамі начас або тартыльямі, ці проста ў якасці поліўкі. Гатовую страву часам сервіруюць цёртым сырам, зелянінаю або смятанай.

У Сеціве
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Чылі кон карнэ
**Святы Валянцін** (лац.: Valentinus) — імя некалькіх раннехрысціянскіх святых мучанікаў. Пра іх жыцці практычна нічога не вядома, немагчыма нават дакладна ўсталяваць ці былі яны сапраўды рознымі асобамі або гаворка ідзе пра розныя жыціі аднаго і таго ж святога.

Мартыралогі згадваюць Валянціна — рымскага святара, абезгалоўленага каля 269 года, а таксама Валянціна - біскупа Інтэрамны, вядомага цудоўным лекарствам і пакаранага за зварот у хрысціянства сына кіраўніка горада. У сувязі са святам 14 лютага згадваецца яшчэ і мучанік з тым жа імем, які пацярпеў у Рымскай правінцыі Афрыка.

Жыццё і легенды
---------------

У ранніх спісах рымскіх мучанікаў Валянцін не згаданы. Аднак культ святога Валянціна быў распаўсюджаны ў Рыме ўжо ў IV стагоддзі, што паказвае факт узвядзення ў гэты час двух базілік. Адна была пабудавана каля 350 года ў пантыфікат Юлія II на Фламініевай дарозе ў месцы, дзе, паводле падання, быў пахаваны Валянцін Рымлянін. Другая пабудавана ў горадзе Тэрні над меркаванай магілай Валянціна, біскупа Інтэрамскага. Свята 14 лютага ў памяць абодвух святых усталявана ў 496 годзе папам Геласіем I.

Першыя жыціі Валянціна Рымляніна і Валянціна з Інтэрамны напісаныя ў VI або VII стагоддзі, сканцэнтраваны, галоўным чынам, як і ў многіх іншых мучанікаў, на цуды лекарства і катаванні і смерці за Хрыста. Беда Вялебны ў VIII стагоддзі ўключыў жыціі абодвух Валянцінаў у свой мартыралог.

У Залатой Легендзе XIII стагоддзя пра святога Валянціна прыведзена вельмі мала звестак, у прыватнасці, гаворыцца пра тое, што ён адмовіўся адрачыся ад Хрыста перад імператарам Клаўдзія і быў за гэта абезгалоўлены.

У познім сярэднявеччы ў Францыі і Англіі жыціе Св. Валянціна паступова пачало абрастаць легендамі, звязанымі з тайным вянчаннем закаханых пар. Згодна з імі, імператар Клаўдзій II забараніў ваярам жаніцца. Валянцін таемна вянчаў ахвотных і за гэта быў прысуджаны да смерці. У розных легендах прыводзяцца падрабязнасці аб развітальным лісце, які Валянцін напісаў перад пакараннем смерцю сляпой дзяўчыне (па іншых варыянтах - дачцэ турэмшчыка) і гэты ліст вылечыў яе.

У XVII стагоддзі ў Францыі гісторык Тылемон, а пазней у XVIII стагоддзі ў Англіі Батлер і Дус вылучылі здагадкі, што Дзень Святога Валянціна быў уведзены для замяшчэння паганскага абраду выбіраць наўздагад імёны ўмілаваных напярэдадні свята багіні Юноны, які адзначаецца 15 лютага.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Святы Валянцін
* Каталіцкая энцыклапедыя (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Кругасвет · Праваслаўная · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 119288869 · LCCN: n86122716 · NKC: xx0030038 · NLP: A10236764 · VIAF: 57421383 |
Св. Губерт на мініяцюры з брытанскага рукапісу XIII стагоддзя
**Гу́берт** (лац.: Hubertus; ? — 727) — святы, біскуп Льежскі (люціхскі), сын Бертрана, герцага Аквітанскага. Памёр у 727 годзе. Лічыцца заступнікам паляўнічых, а яго стола, па народным вераванні, — самы дзейсны сродак супраць укусу шалёных сабак.

Цікавыя факты
-------------

Выява аленя з крыжам у рагах размешчана на гербе горада Гродна.

Выява аленя з крыжам у рагах, па легендзе паказаўся святому Губерта, размешчана на этыкетцы папулярнага нямецкага лікёра Jägermeister  (ням.) (бел.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1997—…) · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | WeRelate |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90804034 · BPN: 33257629, 07620125 · GND: 118554131 · ISNI: 0000 0001 2028 1290 · LCCN: n93045286 · NKC: xx0279696 · NLA: 35097102 · VIAF: 70602369 · ULAN: 500354889, 500338567 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шафранава.
**Тамара Аляксандраўна Шафранава** (21 лютага 1946, Віцебск) — беларускі дырыжор і педагог. Заслужаная артыстка Беларусі (1975).

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускую кансерваторыю (1971). 3 1971 года педагог па класах балалайкі і аркестравага дырыжыравання, адначасова кіраўнік і салістка актэта балалаек, кіраўнік і дырыжор аркестра рускіх народных інструментаў музычнага вучылішча ў Віцебску. У яе рэпертуары апрацоўкі беларускіх і рускіх народных песень, творы беларускіх, расійскіх кампазітараў, замежнай класікі і інш.

Лаўрэат Рэспубліканскага і Усесаюзнага конкурсаў артыстаў эстрады (1974), рэспубліканскіх конкурсаў харавых і аркестровых калектываў (1977, 1981, 1984). У складзе актэта гастраліруе па краіне, выязджала за мяжу.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лота.

**Лота** (фін. Luttojoki) — рака ў Мурманскай вобласці і Фінляндыі.

Даўжыня 190 км. Выток ракі размешчаны на выхадзе з невялікага возера Лута ў горным масіве Саарыселька, упадае ў Верхнетуломскае вадасховішча. Да ўтварэння вадасховішча ўпадае ў Натвозера, якое знаходзіцца ў яго падпор’і. Па большай частцы раўнінная рака, сустракаюцца парогі. Сілкаванне ў асноўным снегавое. Найбуйнейшыя прытокі Акім і Кааланёкі. На рацэ размешчаны населены пункт Светлы.


1. ↑  *(unspecified title)* Праверана 23 красавіка 2023.
2. 1 2 3  *(unspecified title)* Праверана 12 лютага 2023.
3. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мінькоў.
**Аляксандр Віктаравіч Мінькоў** (нар. 1981 г. г. Віцебск) — беларускі скульптар.

Біяграфія
---------

У 2000 г. скончыў мастацка-графічнае аддзяленне Магілёўскага педагагічнага каледжа, у 2007 — мастацка-графічны факультэт Віцебскага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта.

Член Беларускага саюза мастакоў з 2007 года.

Жыве і працуе ў Магілёве.

Творчасць
---------

Працуе ў галіне станковай і манументальнай скульптуры. Удзельнік рэспубліканскіх і міжнародных выставак і пленэраў з 2000. Творы знаходзяцца ў прыватных зборах Беларусі, Украіны, Малдовы.

Асноўныя творы: скульптура «З’яўленне іконы» да Дня беларускага пісьменства ў Бялынічах (2020), памятны знак, прысвечаны Дню народнага адзінства (2021).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  «ТРОГАТелЬная выставка» З 18 мая па 25 ліпеня 2011 года Архівавана 18 красавіка 2019.
2. ↑  Могилевский мастер Александр Миньков приступил к созданию скульптуры ко Дню письменности в Белыничах
3. ↑  Могилевский мастер Александр Миньков приступил к созданию памятного знака ко Дню народного единства

Спасылкі
--------

* «ТРОГАТелЬная выставка» З 18 мая па 25 ліпеня 2011 года Архівавана 18 красавіка 2019.
**Свято́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Святое.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Горвальскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Рэчыцкага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Дзюрдзеўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Тышкевіч.

**Тамара Андрэеўна Тышкевіч** (31 сакавіка 1931, в. Іконкі, Віцебская вобласць, БССР — 27 снежня 1997) — савецкая лёгкаатлетка, якая выступала ў штурханні ядра. Алімпійская чэмпіёнка 1956 у штурханні ядра, заслужаны майстар спорту СССР.

Нарадзілася ў вёсцы Іконкі Чашніцкага раёна Віцебскай вобласці. Удзельніца Алімпійскіх гульняў у Хельсінкі (1952) — 4 месца, чэмпіянатаў Еўропы па лёгкай атлетыцы, чэмпіёнка СССР (1956—1957), узнагароджана ордэнам Працоўнага Чырвонага сцяга. У 1962 годзе скончыла інстытут фізічнай культуры.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Tilastopaja · Track and Field Statistics |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Багдановіч.

**Аляксандр Віктаравіч Багдановіч** (29 красавіка 1982, в. Ялізава, Асіповіцкі раён) — беларускі вясляр на каноэ. Дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.

Біяграфія
---------

Пачынаў спартыўную кар’еру ў Бабруйскім дзяржаўным вучылішчы алімпійскага рэзерву. Алімпійскі чэмпіён Алімпіяды 2008 года на каноэ-двойцы на 1000 метраў і 4-й на 500 метраў (з братам Андрэем Багдановічам). На Алімпійскіх гульнях 2004 — 6-е і 10-е месца ў двойцы на 500 і 1000 м адпаведна (з Аляксандрам Курляндчыкам). Пераможца і прызёр Чэмпіянатаў свету і Чэмпіянатаў Еўропы.

Удзельнік Алімпійскіх гульняў 2012 года ў катэгорыі каноэ-двойка дыстанцыя 1000 м, дзе разам з Андрэем Багдановічам заваяваў серабро.

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры па спецыяльнасці «Спартыўна-педагагічная дзейнасць»; Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Эканоміка і кіраванне на прадпрыемстве».

Пачынаў спартыўную кар’еру ў Бабруйскім дзяржаўным вучылішчы алімпійскага рэзерву. Працаваў спартсменам-інструктарам нацыянальнай каманды па веславанні на байдарках і каноэ Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь; трэнерам спартыўнай каманды ўнутраных войск Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь.

Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска і Асіповіцкага раёна.

З 2016 года па 2019 год быў дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання. З 2021 кіраўнік Федэрацыі хакея Беларусі.

Палітычныя погляды
------------------

Падпісаў адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля жорсткіх падаўленняў народных пратэстаў у 2020 годзе.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Пашаны, удастоены ганаровага звання «Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь».

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае сына.

Зноскі
------

1. ↑  Беларускія алімпійцы ў Лондане Прессбол
2. ↑  Срэбра! Браты Багдановічы выйгралі медаль у каноэ-двойках, Наша Ніва
3. ↑  Стало известно, кто подписал открытое письмо спортсменов, выступающих за власть (руск.)(недаступная спасылка) (24 лістапада 2020). Архівавана з першакрыніцы 24 лістапада 2020. Праверана 24 лістапада 2020.
4. ↑  Подписи **(нявызн.)**. Праверана 8 снежня 2020.

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь Архівавана 14 чэрвеня 2017.  (бел.)
* *Аляксандр Багдановіч — алімпійская статыстыка на сайце* Sports-Reference.com *(англ.)*
* Canoe09.ca profile Архівавана 21 жніўня 2009.
* Старонка аб Багдановічы на афіцыйным сайце Летніх Алімпійскіх гульняў 2008 у Пекіне

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |