recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Луіс.

**Морыс Луіс**, поўнае імя *Морыс Луіс Бернштэйн* (англ.: Morris Louis; 28 лістапада 1912, Балтымар, штат Мэрыленд — 7 верасня 1962, Вашынгтон) — амерыканскі мастак-абстракцыяніст, блізкі да стылю жывапісу каляровага поля.

Жыццё і творчасць
-----------------

У 1929—1933 гадах будучы мастак вывучае жывапіс у Інстытуце мастацтваў Мэрыленда, у Балтымары. У 1936 годзе ён пераязджае ў Нью-Ёрк, дзе працуе ў мастацкай майстэрні Давіда А. Сікейраса. У 1938 годзе скарачае сваё імя да Морыс Луіс.

З 1952 года Морыс Луіс — дацэнт у Вашынгтонскім цэнтры мастацтваў. У гэты перыяд адбываецца яго знаёмства з Кенетам Ноландам, з якім Морыса Луіса пасля звязваюць цеснае сяброўства і сумесная творчасць. Пры пасрэдніцтве вядомага арт-крытыка Клемента Грынберга абодва мастакі знаёмяцца з Элен Франкенталер і Джэксанам Полакам, творчасць якіх аказала прыкметны ўплыў на працы Ноланда і Луіса. Аднак за перыяд з 1953 па 1961 год Морыс Луіс, які вёў замкнёны лад жыцця, здолеў распрацаваць свой уласны мастацкі стыль.

Работы Морыса Луіса былі прадстаўлены на выстаўках сучаснага мастацтва дакумента 3 (1964) і 4 (1968) у нямецкім горадзе Каселі (пасмяротна).

Зноскі
------

1. 1 2  RKDartists Праверана 23 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Morris Louis // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. 1 2
4. 1 2  RKDartists<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
5. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>
6. ↑
7. 1 2  Artnet — 1998.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q874430'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q266566'></a>
8. ↑


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · American National Biography · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 98020861 · BNE: XX1347808 · BNF: 12526214d · CiNii: DA03957854 · GND: 118835483 · ISNI: 0000 0000 8236 0165 · LCCN: n79090064 · LNB: 000204299 · NDL: 00470672 · NKC: ola2003192332 · NTA: 068604947 · NUKAT: n2012250080 · SUDOC: 034513116 · VIAF: 54945311 · ULAN: 500012330 |

 |
Калекцыя старадаўніх вінаў. Вінаробны камбінат «Масандра».

**Вінаробства ва Украіне** — добра развітая галіна прамысловасці з даўнімі традыцыямі. Некалькі марак вінаў з Украіны экспартуецца ў суседнія краіны, Еўрапейскі Саюз і Паўночную Амерыку.

Ва Украіне вінаробныя культуры займаюць 120000 гектараў. Штогадовая прадукцыя складае каля 1,2 гекталітраў віна (2004). У апошні час ва Украіне павялічваецца попыт на вінную прадукцыю, рынак віна становіцца ўсё больш насычаным, павялічваецца патрэба ў спецыялістах вінаградна-вінаробных спецыяльнасцяў.

Вінаробныя рэгіёны
------------------

* Крым
* Закарпацце
* Бесарабія
* Ніжняе і Сярэдняе Падняпроўе: Адэская, Херсонская, Запарожская вобласці.
**Хасзп Олер** (катал.: Josep Oller i Roca) (1839-1922) — іспанскі прадпрымальнік, які жыў у Парыжы на працягу большай часткі свайго жыцця. Ён заснаваў кабарэ Мулен Руж і быў вынаходнікам таталізатара.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Тэрасе. Хасэп Олер эмігрыраваў у Францыю з сям’ёй, будучы дзіцям. Пазней ён вярнуўся ў Іспанію, каб вучыцца ва ўніверсітэце ў Більбаа. Там ён палюбіў пеўневы бой і пачаў сваю кар’еру ў якасці букмекера.

У Парыжы у 1867 годзе Хасэп Олер вынайшаў новы метад ставак, які ён назваў Pari Mutuel. Ён паспяхова прадставіў сваю сістэму на французскіх гоначных трасах. Тым не менш, у 1874 годзе Хасэп Олер быў прысуджаны да пятнаццаці сутак турэмнага зняволення і штрафу ў памеры для працы незаконныя азартныя гульні. Пазней, у 1891 годзе, французскія ўлады легалізавалі сваю сістэму і забаранілі фіксаваныя шанцы ставак.

У 1870 годзе ён пераехаў у Лондан на працягу некаторага часу, каб пазбегнуць франка-прускай вайны. Там ён увайшоў у кантакт з светам сцэны.

З 1876 Хасэп Олер засяродзіў сваю ўвагу на індустрыі забавак. Упершыню ён адкрыў розныя аўдыторыі і месцы. Але гэта было ў 1889 годзе, калі ён быў адкрыты знакаміты Мулен Руж. Праз чатыры гады, ён адкрыў першы парыжскі мюзік-хол: Парыжскую Алімпію.

Быў пахаваны на могілках Пер-Лашэз.

Зноскі
------

1. 1 2  Joseph Oller //  Праверана 9 кастрычніка 2017.
2. ↑  Josep Oller i Roca // Gran Enciclopèdia Catalana — Grup Enciclopèdia, 1968.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18696256'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2664168'></a>
3. ↑  *Gabrielli D.* Dictionnaire historique du Père-Lachaise — 2002. — P. 237. — ISBN 978-2-85917-346-3<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q14905669'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q14905678'></a>
4. 1 2  Joseph Oller, the founder **(нявызн.)**.
5. ↑  Inventor of the "Pari Mutuel" System Of Wagering **(нявызн.)**.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX5160487, XX1525809 · BNF: 102837344 · ISNI: 0000 0001 2239 3683 · SUDOC: 114474850 · VIAF: 172099786 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гурнік.

**Аляксандр Тадзівонавіч Гурнік** (нар. 16 верасня 1981) — беларускі блогер, аўтар блога «Беларусь у акне». Палітычны зняволены, абвінавачаны падчас пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе.

Біяграфія
---------

Родны горад Аляксандра — Кохтла-Ярвэ, Эстонія. Скончыў зоаветэрынарны тэхнікум у Смілавічах, пазней навучаўся ў Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны.

Аляксандр Гурнік ствараў відэаблог «Беларусь у акне», дзе гумарыстычна пераказваў змест беларускіх навін.

Да затрымання працаваў агентам па нерухомасці.

Палітычны пераслед
------------------

Аляксандр Гурнік быў затрыманы 12 жніўня 2022, тады ён трапіў пад хвалю збіцця і катаванняў на Акрэсціна, быў моцна збіты (медыцынская экспертыза зафіксавала на яго целе на 47 гематом), па факце чаго звяртаўся ў Следчы камітэт з мэтай завядзення адпаведнай крымінальнай справы, але, як і ў іншых падобных выпадках, атрымаў адмову.

У межах ужо крымінальнай справы Аляксандр Гурнік быў затрыманы 29 чэрвеня 2022 года. Тады міліцыя паспрабавала трапіць у яго кватэру з дапамогай кувалды, але супрацоўнікі не змаглі выбіць дзверы, таму супрацоўнікі ГУБАЗіК залезлі да яго дамоў праз акно, пасля чаго Аляксандр быў збіты. Падзеі затрымання былі запісаны на відэа і пазней апублікаваны ў адным з прыўладных тэлеграм-каналаў. Крымінальную справу на Аляксандра завялі па двух артыкулах: па арт. 342 Крымінальнага кодэксу (Арганізацыя і падрыхтоўка дзеянняў, што груба парушаюць грамадскі парадак) і па арт. 369 КК (Абраза прадстаўніка ўлады).

Праз два тыдні пасля затрымання, 13 ліпеня 2022 шэрагам беларускіх праваабарончых арганізацый, сярод якіх Праваабарончы цэнтр «Вясна», Беларускі Хельсінкскі камітэт, Беларуская асацыяцыя журналістаў і Беларускі ПЭН-цэнтр, Аляксандр Гурнік быў прызнаны палітычным зняволеным.

Зноскі
------

1. ↑  АЛЯКСАНДР ГУРНІК  (бел.)
2. ↑  В Минске силовики задержали блогера Александра Гурника, разбив для этого окно его квартиры  (руск.)
3. ↑  Заява праваабаронцаў аб прызнанні 16 новых палітычных зняволеных  (бел.)

Спасылкі
--------

* Старонка Аляксандра Гурніка на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»
**Вінаградаўскі раён** (руск.: Виногра́довский район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (Вінаградаўская муніцыпальная акруга, з 2021 года) у складзе Архангельскай вобласці (Расія). Адміністрацыйны цэнтр знаходзіцца ў пасёлку Бярэзнік.

Геаграфія
---------

Вінаградаўскі раён прыраўнаваны да раёнаў Крайняй Поўначы. Вінаградаўскі раён размешчаны ў цэнтральнай частцы Архангельскай вобласці, у сярэднім цячэнні ракі Паўночнай Дзвіны, дзе ў яе ўпадаюць левы прыток Вага і правы прыток Ваеньга.

На мяжы з Халмагорскім раёнам урэз паверхні вады ў Паўночнай Дзвіне знаходзіцца на адзнацы 7 метраў над узроўнем мора — гэта найніжэйшы пункт раёна. На мяжы з Верхнятоемскім раёнам урэз вады ў Паўночнай Дзвіне знаходзіцца на адзнацы 20 метраў над узроўнем мора. Ва ўсходняй частцы раёна, на водападзеле басейнаў рэк Пінегі і Паўночнай Дзвіны, знаходзіцца найвышэйшы пункт раёна — 235 метраў над узроўнем мора. Раён размешчаны ў тайговай зоне. Клімат умерана кантынентальны.

Плошча раёна 12,56 тыс. км². Плошча зямельнага фонду: 1256077 га (на 01.01.1996 года). Плошча ляснога фонду: 1184025 га.

Працягласць раёна з поўначы на поўдзень 130 км, з захаду на ўсход 170 км.

Мяжуе на захадзе з Плясецкім раёнам і гарадской акругай Мірнай, на паўночным захадзе з Халмагорскім раёнам, на паўночным усходзе з Пінежскім раёнам, на паўднёвым усходзе з Верхнятоемскім раёнам, на паўднёвым захадзе з Шэнкурскім раёнам.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3  АКТМУ. 185/2016. Паўночна-Заходняя ФА Праверана 24 кастрычніка 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26842998'></a>
2. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Federal State Statistics Service. Праверана 23 студзеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680'></a>

| ⛭Архангельская вобласць |
| --- |
| Раёны | 
* Анежскі
* Вельскі
* Верхнятоемскі
* Вілягодскі
* Вінаградаўскі
* Запалярны
* Каргапольскі
* Конашскі
* Котласкі
* Краснаборскі
* Ленскі
* Лешуконскі
* Мязенскі
* Новая Зямля
* Няндамскі
* Пінежскі
* Плясецкі
* Прыморскі
* Салавецкі
* Усцьянскі
* Халмагорскі
* Шэнкурскі

 |  |
| Гарады | 
* Анега
* **Архангельск**
* Вельск
* Каражма
* Каргапаль
* Котлас
* Мірны
* Мязень
* Навадзвінск
* Нар’ян-Мар
* Няндама
* Сальвычагодск
* Северадзвінск
* Шэнкурск

 |
| Пгт | 
* Абазерскі
* Акцябрскі
* Бялуш’я Губа
* Бярэзнік
* Вычагодскі
* Іскацеляў
* Каменка
* Конаша
* Кулой
* Малашуйка
* Плясецк
* Прыводзіна
* Савінскі
* Севераанежск
* Урдама
* Шыпіцына

 |
| Сёлы — цэнтры раёнаў | 
* Верхняя Тойма
* Ільінска-Подамскае
* Карпагары
* Краснаборск
* Лешуконскае
* Холмагары
* Ярэнск

 |
**Мургаб** (туркм.: Murgap) — рака ў Туркменістане і Афганістане. Даўжыня ракі 978 км, плошча басейна 46,9 тыс. км². Выток знаходзіцца ў Афганістане. Жыўленне пераважна снегавое. Сярэдні расход вады ля пасёлка Тагтабазар, што ў 486 км ад вусця, каля 52 м³/сек. Сярэдняя мутнасць вады 4500 г/м³. Побач з горадам Мары ў Мургаб уліваецца Каракумскі канал. Далей рака каналізаваная, у яе таксама ідзе сліў калектараў з аазіса Мары. Канал-калектар ідзе на паўночны захад, дзе на мяжы Ахалскага і Марыйскага велаятаў утварае сетку азёр. На рацэ размешчаны Ташкепрынскае, Казыклыбенцкае, Іалатанскае, Гіндукушскае і Сарыязінскае вадасховішчы.
**Вінаградная вуліца** — вуліца ў Мінску, у мікрараёне Цна (раён індывідуальнай малапавярховай забудовы). Папярэднія назвы — вуліца Бэзавая, вуліца Курапацкая.

У адпаведнасці з рашэннем Мінгарвыканкама ад 30 ліпеня 2004 года, вуліца Бэзавая была перайменавана ў вуліцу Курапацкую у гонар навакольных вёсак і ўрочышчаў (побач з Цной знаходзіцца ўрочышча Курапаты — месца масавых растрэлаў ахвяраў сталінізму). Аднак у адпаведнасці з рашэннем Мінгарвыканкама ад 23 снежня 2004 года, вуліца Курапацкая была перайменавана ў вуліцу Вінаградную.

Зноскі
------

1. ↑  Решение Минского городского исполнительного комитета № 1520 от 30.07.2004 г. «Аб найменаванні і перайменаванні вуліц г. Мінска» Архівавана 9 жніўня 2017.
2. ↑  Решение Минского городского исполнительного комитета № 2655 от 23.12.2004 г. «Аб найменаванні і перайменаванні вуліц г. Мінска» Архівавана 11 верасня 2020.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бугаёў.

**Аляксандр Уладзіміравіч Бугаёў** (нар. 2 лютага 1957, Віцебск) — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне бухгалтарскага ўліку і аналізу. Кандыдат эканамічных навук (1988), прафесар (1998). Член-карэспандэнт Міжнароднай акадэміі інфармацыйных тэхналогій (2000), член Еўрапейскай бухгалтарскай асацыяцыі (2003), акадэмік Амерыканскай бухгалтарскай асацыяцыі (2003), Асацыяцыі міжнародных бухгалтараў (2008).

Біяграфія
---------

Скончыў Віцебскі тэхналагічны інстытут лёгкай прамысловасці (спецыяльнасць «Эканоміка і арганізацыя прамысловасці прадметаў шырокага попыту», 1979), Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава (аспірантура, 1988), Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт (дактарантура, 2003).

Працаваў на фірме «Альбарусія-Аудыт» (г. Віцебск; 1994—1997, дырэктар), Інстытуце сучасных ведаў (Віцебскі філіял; 1997—2005, загадчык кафедры, прафесар), Віцебскім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (1982—1994 і з 2005, факультэт эканомікі і бізнес-кіравання, кафедра «Эканоміка», прафесар).

Навуковыя інтарэсы: бухгалтарскі ўлік; аналіз гаспадарчай дзейнасці; падатковае планаванне; міжнародныя стандарты фінансавай справаздачнасці; прававыя асновы бухгалтарскага ўліку; аўдыт.

Бібліяграфія
------------

* Анализ использования сырья и его развитие на основе системного подхода (на примере текстильного производства) : диссертация … кандидата экономических наук : 08.00.12 : защищена 28.06.1988 : утверждена 28.12.1988 / Бугаев Александр Владимирович. — Минск, 1988.
* Как сделать отчетность «красивой»: финансовый коэффициентный анализ / А. В. Бугаев. — Минск, 2009.
* Юридическая теория бухгалтерского учета / А. В. Бугаев. — Минск, 2000.
* Theory of income and capital and its application in practice : accounting aspects, US GAAP, IFRS, & Belarus accounting instructions / Aliaksandr Buhayeu. — Oren, Utah, [2012].

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Бугаев Александр Владимирович
**Малек** (англ.: Malek the Paladin) прадстаўлены ў Blood Omen у якасці вартавога Круга Дзевяці (the Circle of Nine) і ахоўнікам калоны Канфлікту (the Pillar of Conflict). Сваю найвялікшую ролю ён іграе ў першай частцы серый *Legacy of Kain[en]*, у якой ён з'яўляецца босам, але трапляецца на вочы гульцоў ці згадваецца ў большасці з гульняў серыі.

У *Blood Omen*, Malek апошні з Sarafan, ордэна воінаў-святароў вынішчаючых вампіраў. У якасці аднаго з семі Інквізітараў ордэна, ён з'яўляецца ў невялічкім відэароліку напачатку гульні — за 500 год да пачатку падзей, якія разгортваюцца ў гульне, ён праваліў заданне па ахове Круга Дзевяці ад вампіра Ворадара, што каштавала смерці шасці яго Ахоўнікам. Як пакаранне, за тое, што ён іх не абараніў, некрамант Мартаніўс адрывае яго душу ад цела і змяшчае яе ў яго даспехах, скляўшы яго вечна служыць Кругу.

Першы раз Малек з'яўляецца ў сховішчы Напраптара і паказаны досыць моцным, каб Каін здолеў яго перамагчыма без дадатковай падтрымкі. Наступная сустрэча з Малекам адбываецца ў яго горным заснежаным бастыёне, дзе Малек прымушае Каіна збегчы і шукаць іншае выйсьце. Нарэшце ён загінае ад рук свайго даўняга суперніка Ворадара. Каін вяртае шалом Малека яго Калоне.

Малек быў адзіным з семі сарафанскім інквізітараў, якога Каін пры стварэнні сваёй уласнай імперыі не вярнуў да жыцця ў якасці вампіра.

| ⛭Серыя *Legacy of Kain* |
| --- |
| Гульні | 
* *Blood Omen*
* *Soul Reaver*
* *Soul Reaver 2*
* *Blood Omen 2*
* *Defiance*

 |
| Персанажы | 
* Каін
* Разіель
* Мобіўс
* Старажытны Бог
* Арыель
* Хаш'ак'гік
* Ворадар
* Янас Одран
* Мартаніўс
* Турэль
* Малек

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Новыя Лукі.

**Но́выя Лу́кі** (трансліт.: *Novyja Luki*, руск.: Новые Луки) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Велікалуцкага сельсавета. Размешчана за 14 км на поўдзень ад Баранавічаў, за 9 км ад чыгуначнай станцыі Русіно на лініі Баранавічы — Лунінец.

Да вёскі далучана суседняя в. Задвор’е.

Гісторыя
--------

У XIX — пачатку XIX стагоддзяў у Ястрамбельскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні.

З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Ястрамбельскай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства.

З 1939 года ў БССР. З 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Велікалуцкага сельсавета Навамышскага раёна Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне.

У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах загінулі 3 аднавяскоўцы.

Насельніцтва
------------

* 76 двароў, 458 жыхароў (1897)
* 19 двароў, 124 жыхары (1909)
* 10 дамоў, 58 жыхароў (1921)
* 95 жыхароў (1939)
* 134 жыхары (1959)
* 47 двароў, 146 жыхароў (1998)
* 31 гаспадарка, 40 жыхароў (2005)

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Велікалуцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Русіно |  |
| Пасёлкі | Кабушкіна |
| Вёскі | Вялікія Лукі ·  Грабавец ·  Капані ·  Крыжыкі ·  Малыя Лукі ·  Новыя Лукі ·  Янова |
Партрэт Аляксандра Сяргеевіча Пушкіна — найвялікшага рускага паэта, стваральніка рускай літаратурнай мовы. Гравюра Васіля Матэ. 1899 год.
**Руская літаратура** — літаратура на рускай мове, альбо напісаная рускімі аўтарамі.

Старажытнаруская літаратура
---------------------------

Руская пісьменнасць пачынае бурна развівацца з прыняццем хрысціянства і ўвядзеннем кірыліцы. Кніга з'яўляецца сродкам для азнаямлення з верай і дапаможнікам пры здзяйсненні набажэнстваў. 

Прыняўшы хрысціянства ад Візантыі, Русь падпарадкавалася ў духоўным дачыненні да яе ўплыву, тым больш, што першыя служыцелі царквы і першыя кніжнікі на Русі былі грэчаскімі. Першапачаткова ўся літаратура складалася з перакладаў з грэчаскай (кнігі св. Пісання, тварэнні св. Айцоў, жыціі святых, зборнікі мудрых выслоўяў і г.д.). Першыя самастойныя творы — павучанні, жыціі святых, пасланні, вандроўкі (да святых месцаў) — насілі рэлігійны характар.

ХІХ стагоддзе
-------------

* Аляксандр Пушкін
* Мікалай Гогаль
* Фёдар Дастаеўскі
* Фёдар Фёдаравіч Вадкоўскі

* Леў Талстой
* Антон Паўлавіч Чэхаў

ХХ стагоддзе
------------

* Максім Горкі
* Ганна Ахматава
* Уладзіслаў Хадасевіч
* Уладзімір Высоцкі
* Эдуард Лімонаў
* Яўген Барысавіч Рэйн

ХХІ стагоддзе
-------------

* Віктар Уладзіміравіч Ерафееў
* Рубэн Гальега

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Кароткая яўрэйская · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1997—…) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11935306k · GND: 7507712-7 · LCCN: sh85115986 · Microsoft: 131100506 · NDL: 00569739 · NKC: ph125327, ph125316 |

 |
Князь Яраслаў Мудры трымае Сафійскі сабор і «Рускую Праўду» — крыніцу рускага права
**Рускае права** — у шырокім сэнсе прававая культура, сістэма права Кіеўскай Русі са славянскімі крыніцамі, якая дзейнічала на беларускіх, украінскіх і рускіх землях у 9—14 стст. а пазней працягвала выкарыстоўвацца ў Вялікім Княстве Літоўскім. Пісанымі (кадыфікаванымі) крыніцамі-помнікамі рускага права з'яўляюцца перш за ўсё «Руская Праўда» і Літоўскі статут.

У больш вузкім сэнсе, рускім правам называліся рэшткі старажытнаўкраінскага права — тыя, што засталіся ў сіле на далучаных да Польшчы ў 14 ст. Холмскай і Белзскай землях і ў Галіччыне пасля 1387 г. калі канчаткова гэты край далучаны да Польскай Кароны. Рускае права далей дзейнічала на гэтых землях, хоць паступова ўкараняліся нормы польскага права. Прыватнае права дзейнічала даўжэй ў адносінах да ўкраінскага насельніцтва, тады як публічнае рускае права было ліквідавана цалкам з увядзеннем у Галіцыі польскай сістэмы судоў у 1506 г.

Асабліва рускае права было распаўсюджана сярод сельскага насельніцтва, у так званым інстытуце. Гэта былі самакіравальныя абшчыны, якія працягвалі выкарыстоўваць сістэму старажытнарускай верві. Вёскі з рускім правам карысталіся шырокім самакіраваннем, выбіралі сваіх начальнікаў: цівуноў, старцаў і нават святароў, прымалі даручальніцтва за сваіх членаў, грамадой адказвалі за павіннасці перад дзяржаўнай уладай, мелі асобныя прамысловыя суды. Аднак за гэты перыяд старая абшчына (верв) зведала драбненне на меншыя адзінкі (дымы) і пад ціскам шляхецкіх уладанняў страціла самакіраванне. У 15—16 стст. адбыўся масавы перавод сёлаў з рускім правам на нямецкае права і ўсеагульнае распаўсюджванне польскага права. Аднак некаторыя нормы рускага права захаваліся даўжэй у форме звычаёвага права.

Асобныя інстытуты
-----------------

* Крывавая помста
* Ганенне следу
* Віра

Гл. таксама
-----------

* Архаічнае права
* Магдэбургскае права
* Валашскае права

Літаратура
----------

* Енциклопедія українознавства. У 10-х томах. / Головний редактор Володимир Кубійович. — Париж; Нью-Йорк: Молоде життя, 1954—1989.
**Новыя Ляды** — былая вёска ў Новаялчанскім сельсавеце Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджвання жыхары ў 1986 пераселены ў чыстыя месцы.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 41 км на паўднёвы ўсход ад Брагіна, 4 км ад чыгуначнай станцыі Ёлча (на лініі Оўруч — Палтава), 160 км ад Гомеля. На поўдні чыгунка.

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Камарын — Брагін.

Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Заснаваны напачатку 1920-х гадоў у выніку раздзелу вёскі Высечкі на Старыя Ляды і Новыя Ляды. У 1929 годзе арганізаваны калгас. У 1959 годзе ўваходзіла ў склад саўгаса «Краснае» (цэнтр — вёска Краснае).

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2010 год — жыхароў няма.

### Дынаміка

* 1959 год — 105 жыхароў (паводле перапісу).
* 1986 год — жыхары ў 1986 пераселены.

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
**Руская Праўда** (стар.-руск. *правда роусьская*, альбо *правда рускаа*, тут «праўда» у значэнні лац. Iustitia, грэч. Δικαίωμα) — зборнік прававых нормаў Старажытнарускай дзяржавы, датаваны рознымі гадамі, пачынаючы з 1016. З'яўляецца асноўнай пісьмовай крыніцай рускага права. Звязаны з Яраславам Мудрым.

Першаадкрывальнікам Рускай Праўды для гістарычнай навукі з'яўляецца В. Н. Тацішчаў, які выявіў Кароткую яе рэдакцыю.

Руская Праўда ўтрымлівае нормы крымінальнага, спадчыннага, гандлёвага і працэсуальнага заканадаўства; з'яўляецца галоўнай крыніцай прававых, сацыяльных і эканамічных адносін Старажытнарускай дзяржавы.

Літаратура
----------

* Руская праўда // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 465. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | NKC: unn2011650442 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сакалоў.

**Ягор Цімафеевіч Сакалоў** (1750 — 1824) — архітэктар, прадстаўнік класіцызму, акадэмік Імператарскай Акадэміі мастацтваў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 3 (14) лістапада 1750 года ў Пецяргофе.

Вучань, памочнік і пераемнік архітэктара Ю. М. Фельтэна, лічыўся вопытным будаўніком-практыкам.

У 1776—1786 гадах кіраваў будаўніцтвам галоўнага корпуса Акадэміі мастацтваў, у 1786—1789 гадах прымаў удзел у будаўніцтве палаца ў Пеле (не захаваўся).

У 1790-х гадах перабудоўваў Анічкаў палац, Мармуровы палац, палац у Ропшы.

У 1797—1800 гадах — у збудаванні Міхайлаўскага замка, у 1803 годзе перабудоўваў будынак Галоўнага паштамта.

З самастойных пабудоў найбольш значная — корпус Імператарскай Публічнай бібліятэк  (руск.) (бел.і (1795—1801).

У 1810-я гады Сакалоў ажыццявіў адны з першых архітэктурных доследаў прамысловага будаўніцтва ў Расіі: будаваў Палатняную мануфактуру ў Чырвоным Сяле і праектаваў Папяровую фабрыку пры Гранільным млыне  (руск.) (бел. ў Пецяргофе.

Кавалер ордэна Св. Уладзіміра 4-й ступені. У 1782 годзе атрымаў чын тытулярнага саветніка, у 1786 годзе — калежскага асэсара, у 1798 годзе — калежскага саветніка, а ў 1804 годзе — стацкага саветніка.

Памёр 18 (30) мая 1824 года у Санкт-Пецярбургу. Пахаваны на Волкаўскіх праваслаўных могілках  (руск.) (бел..

Зноскі
------

1. ↑  *Архитектурный сайт Санкт-Петербурга Citywalls.RU*: Фабричная (Петергоф) ул. 1. Петергофская гранильная фабрика **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 22 лютага 2020. Праверана 13 мая 2012.
2. ↑  У «Русском биографическом словаре А. А. Половцова» — у 1821 годзе.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Рускі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
**«На́ша ве́ра»** — культурна-рэлігійны і гістарычны каталіцкі часопіс. Выдаецца з 1995 года ў Мінску на беларускай мове. Заснавальнік — Мінска-Магілёўская архідыяцэзія.

Часопіс асвятляе праблемы духоўнасці грамадства, гісторыю хрысціянства і каталіцызму на Беларусі і ў свеце, сучаснае рэлігійнае і духоўнае жыццё, навінкі беларускай і замежнай хрысціянскай літаратуры. Змяшчае артыкулы навукоўцаў-мастацтвазнаўцаў, філолагаў, гісторыкаў, вершы і прозу беларускіх і замежных аўтараў і інш.

Галоўны рэдактар — Хрысціна Лялько.

Зноскі
------

1. ↑  *Уладзімір Ляхоўскі*. «Наша вера» // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9. — С. 313.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт часопіса
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Груша (значэнні).
Трэніроўка з баксёрскай грушай.
Gus Keller (1903)
**Баксёрская груша** — скураны снарад для ўдасканалення ўдараў бокса (прамыя і бакавыя ўдары). Прызначаны для развіцця дакладнасці і хуткасці ўдараў. Падвешваецца на ўзроўні грудзей баксёра. Нараўне з баксёрскай грушай для трэніроўкі ўдараў выкарыстоўваюцца іншыя падобныя снарады: баксёрскі мяшок, падлогавы мяшок, «груша на расцяжках». 

Існуюць розныя практыкаванні з баксёрскай грушай. Можна наносіць удары на хуткасць, імкнучыся ўдараць як мага часцей і мацней. Можна таксама наносіць ўдары ў руху, максімальна прыстасоўваючыся да ўмоў баксёрскага рынга.
Вокладка фотаэнцыклапедыі
**«Нашы Касцёлы»** — беларуская электронная фотаэнцыклапедыя, вынік шматгадовай працы 144 фотамастакоў. Стваральнік Дзяніс Эдуардавіч Салаш. Прэзентацыя энцыклапедыі адбылася ў тэатральнай залі Чырвонага касцёла 30 красавіка 2006 года.  

На 2020 год энцыклапедыя змяшчала 1280 святынь (касцёлы, кляштары, капліцы), артыкулы па гісторыі святынь, 6500 фотаздымкаў фасадаў і інтэр’ераў храмаў. Прыкладна 500 аб’ектаў, якія змяшчае энцыклапедыя, адсутнічалі ў энцыклапедычных даведніках, выдадзеных да 2006 года. Шмат якія аб’екты і здымкі ўвайшлі ў кнігу А. Кулагіна «Каталіцкія храмы Беларусі». — 2-е выд. — Мінск: БелЭн, 2008. — 488 с.

Толькі асноўнымі 4 аўтарамі здымкаў (Дзяніс Салаш, Андрэй Дыбоўскі, Уладзімір Багданаў, Канстанцін Шастоўскі) былі праеханы дзесяткі тысяч кіламетраў, гэта сотні паездак па Беларусі.

Структура
---------

* DVD-дыск з энцыклапедыяй, у які ўвайшлі ўсе аб’екты, якія на сёння з’яўляюцца каталіцкімі святынямі ці ў бліжэйшы час маглі бы быць перададзены Касцёлу.
* У дадатку да фотаэнцыклапедыі змешчаны фільм Дзяніса Салаша «Нашы касцёлы» — пераможца фестывалю «Niepokalanow'2010» (Першая ўзнагарода ў намінацыі «Мультымедыя»), трэцяе месца на фестывалю "POLSKIE OJCZYZNY'2010 (Паланійная Акадэмія, Чэнстахова). Фільм тройчы ў 2010 годзе трансляваўся на тэлеканале «TRWAM».

Канцэпцыя
---------

Праект названы ў гонар серыі кніг ксяндза Язафата Жыскара «Nasze kościoły» (Warszawa-Petersburg, 1912—1914).

Дакладнасць інфармацыі дасягалася выездам аўтараў непасрэдна на сам аб’ект, абменам архіўнымі звесткамі і адначасовым выкарыстаннем свежай інфармацыі перыёдыкі і інтэрнэту.

Спасылкі
--------

* Архіўная копія **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 17 мая 2014. Праверана 6 ліпеня 2018.
* Выйшла электронная энцыклапедыя «Касцёлы Беларусі» // Радыё Свабода 30.04.2006
**Бакуно́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брагінскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Бакуны.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Брагінскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Буркоўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Ягор Летаў** (руск.: Егор Летов, сапр. імя **Ігар Фёдаравіч Летаў**) (10 верасня 1964, Омск — 19 лютага 2008, Омск) — рускі рок-музыкант, легенда савецкай панк-сцэны, нязменны лідар гуртоў «Гражданская оборона», «Егор и Опизденевшие» і інш.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 10 верасня 1964 года ў Омску. Маці — Тамара Георгіеўна Летава (Марцем’янава) (1935—1988); бацька — Фёдар Дзмітрыевіч Летаў (1926—2018), вайсковец, у 1990-х — сакратар райкама КПРФ у Омску; брат — Сяргей Фёдаравіч Летаў, музыкант, саксафаніст, імправізатар.

25 мая 1982 года скончыў 10-ы клас школы № 45 Омска. Пасля школы пераехаў да брата ў Падмаскоўе (мяст. Краскова Любярэцкага раёна) і паступіў у маскоўскае будаўнічае ПТВ, аднак вясной 1983 года быў адлічаны за прагулы і непаспяховасць і да 1984 года вярнуўся назад у Омск. Пасля адлічэння пэўны час працаваў мастаком партрэтаў Леніна для стэндаў навочнай агітацыі (Омскі шынны завод, Омскі маторабудаўнічы завод імя Баранава), дворнікам і тынкоўшчыкам на будоўлі.

Палітычныя погляды
------------------

Выступаў супраць развалу СССР, называў сябе «савецкім нацыяналістам». Ад пачатку стварэння Нацыянал-бальшавісцкай партыі быў яе сябрам (меў партыйны білет пад нумарам 4). Сярод палітыкаў былога СССР асобна вылучаў Аляксандра Лукашэнку, супрацьпастаўляючы яго расійскім палітыкам; спадзяваўся на атрыманне ўлады ў Расіі беларускім прэзідэнтам. У сярэдзіне 2000-х гг. публічна адмежаваўся ад любых палітычных сілаў.

Тэксты песень, напісаных Ягорам, прасякнутыя непрыняццём дзяржаўных інстытутаў прымусу, вайны, ідэямі рускага нацыяналізму.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ягор Летаў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Last.fm · Яндэкс Музыка |
| Тэматычныя сайты | Discogs · Internet Movie Database · КиноПоиск · MusicBrainz |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 11057958 · BNF: 179849761 · GND: 143385887 · ISNI: 0000 0001 1439 7131, 0000 0003 6858 6207 · LCCN: nr98030282 · NKC: js20181014901 · NUKAT: n2014090554 · SUDOC: 236335340 · VIAF: 24516145 |

 |
**Ная́да** (*Najas*) — род кветкавых раслін сямейства наядавых.

Батанічнае апісанне
-------------------

Аднагадовыя апушчаныя ў ваду травы з разгалінаваным ломкім сцяблом даўжынёю 8-60 см. Лісце лінейнае, у несапраўдных кальчаках. Кветкі дробныя, аднаполыя, адзіночныя. Цвітуць і апыляюцца пад вадой. Плод касцянкападобны.

Арэал і экалогія
----------------

Выдзяляюць каля 50 відаў. Пашыраны амаль усюды ў азёрах старыцах, ліманах, на марскіх узбярэжжах; на Беларусі сустракаюцца наяда марская ці вялікая (*Najas major*), наяда гібкая (*Najas flexilis*) і каўлінія малая (*Najas minor*).

Значэнне і выкарыстанне
-----------------------

Дэкаратыўныя расліны. У акварыумах вырошчваюцца наяда каралеўская, або Кінга (*Najas indica*) і наяда грабеньчатая (*Najas pectinata*).

Аб'ект вывучэня біялогіі цвіцення і апылення падводных раслін. Паводле выкапнёвых рэшткаў вызначаюць узрост геалагічных адкладаў.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 86. — 160 с. — 2 350 экз.

Літаратура
----------

* Маўрышчаў В. Наяда // БЭ ў 18 т. Т. 11. Мн. 2000.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Новы |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · Tropicos · WFO · WoRMS · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776436726 |
**Бактэрыяльны вагіноз** (іншыя назвы: вагінальны дысбіёз (дысбактэрыёз)) — інфекцыйны незапаленчы сіндром, які характарызуецца рэзкім зніжэннем або адсутнасцю лактафлоры і яе заменай на полімікробныя асацыяцыі анаэробаў і гарднерэлы, канцэнтрацыя якіх дасягае 109-1011 КОЕ / мл. вагінальнага адлучаемага. Разнастайнасць розных мікраарганізмаў, якія ўдзельнічаюць ва ўзнікненні бактэрыяльнага вагіноза, тлумачыць тэрмін «бактэрыяльны», а ў сувязі з адсутнасцю ў аддзяляемым похвай лейкацытаў - клетак, адказных за развіццё запаленчых рэакцыі, адбылося змяненне тэрміна «вагініт» на тэрмін «вагіноз».
**Рускае таварыства Рэспублікі Беларусь** (па руску — *Русское общество Республики Беларусь*) — рэспубліканскае грамадска-культурнае аб’ядненне. Заснавана 15 верасня 1994 года. Асноўны мэты і накірукі дзенасці: 

* садзейнічанне захаванню рускіх культурных каштоўнасцей і гістарычных традыцый;
* прапаганда рускай культуры,
* правядзенне святаў, фестываляў і інш. культурных мерапрыемстваў.

Арганізацыя мае аддзяленні ва ўсіх абласцях Беларусі. Агульная колькасць членаў - больш за 500 чалавек. Кіруючыя органы: Старшыня, Дума (12 чалавек), рэвізійная камісія. Старшынёй з'яўляецца С.М. Моладаў. Уваходзіць у Каардынацыйны савет Беларускага саюза грамадскіх аб'яднанняў расійскіх суайчыннікаў. З'яўляецца найбольш буйной арганізацыяй з уваходзячых у Савет.

Пад эгідай Рускага таварыства было перададзена ў дар бібліятэкам і аддзелам адукацыі больш за 90 тысяч тамоў выдадзенай у Расіі навукова-папулярная, метадычнай, мастацкай літаратуры. Таварыства арганізуе стажыроўку беларускіх настаўнікаў у Расіі, паездкі дзіцячых груп на адпачынак і экскурсіі па гісторыка-культурных месцах Расіі. Таксама ў бібліятэках, дамах культуры і г.д. арганізуюцца шматлікія лекцыі, выстаўкі, паэтычныя вечары, навукова-практычныя канферэнцыі на тэмы, звязаныя з Расіяй, рускай культурай і адукацыей.

Пры таварыстве дзейнічае Асацыяцыя настаўнікаў, клубы аматараў рускай паэзіі, дабрачынныя арганізацыі. Таварыства цесна супрацоўнічае з часопісам "Немига литературная". Пры ўдзеле Рускага таварыства выдадзены "Анталогія сучаснай рускай паэзіі Беларусі", кніга М. Ткачова "Міцкевіч і Пушкін", шэраг іншых літаратурных выданняў.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Споры.
**Споры** (грэч. σπορά, σπόρος — сяўба, пасеў, семя) бактэрый — рэпрадуктыўныя клеткі, што знаходзяцца ў спакоі.

Калі ўмовы для жыцця бактэрый у месцах іх рассялення па тых або іншых прычынах пагаршаюцца (становіцца занадта холадна або суха ці расходуюцца ўсе пажыўныя рэчывы), некаторыя бактэрыі пераходзяць у своеасаблівую форму існавання. Для гэтага ўнутры іх клетак вакол храмасомы і невялікай колькасці цытаплазмы, якая да яе прылягае, утвараецца вельмі тоўстая абалонка. Пасля гэтага клетка разбураецца, а пакрытая абалонкай храмасома застаецца. Гэты стан бактэрый называецца бактэрыяльнай спорай. У стане споры бактэрыі не дыхаюць і не жывяцца, але пры гэтым застаюцца жыццяздольнымі сотні гадоў. Трапіўшы ва ўмовы, спрыяльныя для жыцця бактэрый, такія споры зноў становяцца звычайнымі клеткамі.

Бактэрыяльныя споры характарызуюцца паніжаным узроўнем метабалізму і асобнай ультраструктурнай арганізацыяй. Утвараюцца ў канцы жыццёвага цыкла. Асноўныя функцыі — рэпрадукцыя і (або) захаванне бактэрый у неспрыяльных умовах навакольнага асяроддзя. Устойлівыя да высокіх тэмператур, радыяцыі, высушвання, уздзеяння растваральнікаў і іншых неспрыяльных фактараў, што выклікаюць гібель вегетатыўных клетак. У пажыўным асяроддзі споры прарастаюць і даюць пачатак новым вегетатыўным бактэрыяльным клеткам.

Літаратура
----------

* *Бельская С.* Споры // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).
* Біялогія: вучэб. дапам. для 7-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / В. М. Ціхаміраў [і інш.]; пад рэд. В. М. Ціхамірава; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 199 с. : іл. ISBN 978-985-03-1340-9
**Тэорыя ваганняў** — тэорыя, якая разглядае разнастайныя ваганні, абстрагуючыся ад іх фізічнай прыроды. Для гэтага выкарыстоўваецца апарат дыферэнцыяльнага злічэння.

Гарманічныя ваганні
-------------------

Асноўны артыкул: **Гарманічныя ваганні**
*Гарманічныя ваганні* — гэта такія ваганні, пры якіх вагальная велічыня (напрыклад, адхіленні ківача) змяняецца з часам па законе сінуса ці косінуса:

{\displaystyle x(t)=A\cos(\omega t+\varphi )}
### Гарманічныя ваганні са згасаннем

Гарманічныя ваганні са згасаннем — гэта такія ваганні, пры якіх вагальная велічыня (напрыклад, адхіленні ківача) змяняецца з часам, як множыва сінуса (косінуса) на змяншальную экспаненту.

{\displaystyle x(t)=Ae^{-kt}\cos(\omega t+\varphi )}

Параметрычныя ваганні
---------------------

*Параметрычныя ваганні* адбываюцца калі адзін з параметраў сістэмы (каэфіцыент дыферэнцыяльнага ўраўнення ваганняў) змяняецца перыядычна. Прыклад — арэлі (ківач) са змяняльнай даўжынёй.

Негарманічныя ваганні
---------------------

Як усталяваў у 1822 годзе Фур’е, кожнае перыядычнае ваганне можа быць уяўлена як сума гарманічных ваганняў шляхам раскладання адпаведнай функцыі ў шэраг Фур'е. Сярод складнікаў гэтай сумы існуе гарманічнае ваганне з найменшай частасцю, якая завецца асноўнай частасцю, а сама гэта ваганне — першым гармонікам ці асноўным тонам, частасці ж усіх астатніх складнікаў, гарманічных ваганняў, кратныя асноўнай частасці, і гэтыя ваганні завуцца найвысокімі гармонікамі ці абертонамі — першым, другім і г.д.

Гл. таксама
-----------

* Асцылятар
* Хваля
* Рэзананс
* Салітон

Зноскі
------

1. ↑  § 16. Резонансные явления при действии негармонической периодической силы. // Элементарный учебник физики. — М.: ФИЗМАТЛИТ, 2003. — Т. 3. Колебания и волны. Оптика. Атомная и ядерная физика. — С. 41—44.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 190233882 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Трухановіч.
**Сяржу́к Трухано́віч** (нарадзіўся 16 лютага 1971 года) — беларускі гітарыст, удзельнік гуртоў Крама і Палац.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 16 лютага 1971 года ў Мінску. Ствараць першыя п’есы ды песні пачаў ва ўзросце 10 гадоў. Скончыў ДПТВ-148 па спецыяльнасці чырвонадрэўшчык у 1989 годзе. Падчас навучання пачаў займацца гітарай. У 2003 годзе скончыў БДУК як артыст эстрады і выкладчык па класе гітары Уладзіміра Вугольніка. Выступаў у складзе розных самадзейных калектываў і ВІА. У сярэдзіне 80-х сабраў сваю першую групу «Азарт», потым граў у складзе хард-рокавай групы «Каменный дождь» (пазней — «Рокіс»). У 1991 годзе ўвайшоў у групу Крама, у сярэдзіне 90-х заснаваў уласны праект — групу Sam Gray, якая выконвала музыку ў стылі кантры-рок і была адзначана першай прэміяй конкурсу альтэрнатыўнай музыкі «Саступі дарогу!» Фонду Сораса-Беларусь (1996). Пасля гэтага непрацяглы час выступаў як гітарыст ансамбля Сябры, браў удзел у маскоўскім праекце «А. Олейников и друзья». Ад 2002 года сумяшчае выступленні ў складзе Крамы і Палаца.

Дыскаграфія
-----------

### З «Крамай»

* «Хворы на Rock-n-Roll» (1993)
* «Vodka on Ice» (1993)
* «Гэй там налівай!» (1994)
* «Камендант» (1996)
* «Што дапаможа нам» (1998)
* «Хавайся ў бульбу» (2001)
* «Усё жыццё — дзіўны сон» (2007)
* «Белая вада» (2014)

### З «Палацам»

* «Чужыя дзеўкі» (2001)

### Сольныя альбомы

* «Кропка незвароту» (1999)
* «Нараджэнне таямніцы» (2003)
* «Шлях да мора» (2012)

Зноскі
------

1. ↑  Сяржук Трухановіч «Шлях да мора» (+аўдыё) / Experty.by

Спасылкі
--------

* Паміж «Крамай» і «Палацам» (інтэрв’ю) Архівавана 30 верасня 2018.

| ⛭Крама |
| --- |
| Склад | Ігар Варашкевіч ·  Андрэй Краўцэвіч ·  Андрэй Лявончык ·  Аляксандр Ванькевіч ·  Аляксандр Манецкі |
| Дыскаграфія | 
Хворы на Rock-n-Roll · 
Vodka on Ice · 
Гэй там налівай! · 
Камэндант · 
Што дапаможа нам · 
Хавайся ў бульбу · 
Enjoy the Silence · 
Наваполацкі канцэрт · 
Будзь разам з намі · 
Усё жыццё — дзіўны сон · 
Белая вада · 
Зацьменны блюз
 |
**Волак** — сухапутны шлях зносін прызначаны для перацягвання (валачэння) суднаў паміж вадаёмамі.

Часцей для волакаў выбіраліся месцы найбольшага збліжэння вадаёмаў, напрыклад рэк розных басейнаў. Працягласць валокаў звычайна не перавышала 20-30 км. Волакам маглі карыстацца ў адным ці абодвух напрамках руху, у залежнасці ад рэльефу мясцовасці. Звычайна валокамі карысталіся ў перыяд навігацыі (з вясны па восень). Судны перацягвалі па сушы на катках або выгружаныя на адным баку тавары перавозіліся ці пераносіліся па волаку і грузіліся на судны на яго іншым баку.

Старажытны свет
---------------

Найбольш вядомы Дыёлк — волак праз Карынфскі перашыек.

На тэрыторыі Беларусі
---------------------

Да зручных волакаў прыплывала шмат гандляроў, тут сяліліся рамеснікі і іншы працоўны люд, які абслугоўваў волак, такім чынам пры волаках ствараліся адкрытыя гандлёва-рамесныя паселішчы. На аснове «волакавай» тапаніміі, аналізу тапаграфіі і геамарфалагічнага характару мясцовасці на тэрыторыі Беларусі даследчыкі (І. Д. Гарбачэўскі, М. П. Загоскін, В. А. Жучкевіч і інш.) выявілі каля 20 сярэдневечных волакаў. Таксама звесткі пра валокі даюць археалагічныя і нумізматычныя матэрыялы.

Волакі злучалі левыя прытокі Заходняй Дзвіны з правымі прытокамі Дняпра і Нёмана, левыя прытокі Прыпяці і правыя Дняпра з прытокамі Заходняга Буга і Нёмана.

### Волак у воз. Плаўна

Яшчэ В. Я. Данілевіч адзначаў, што гандлёвы шлях ад Полацка ішоў на поўдзень «Западнай Дзвіной, Улай і Эсай, з якіх перапраўляліся волакам у возера Плаўна, з якога пачыналася рака Сергуч, прыток Бярэзіны».

### Мядзельскі волак

Праз перашыек паміж возерам Мядзел (басейн Заходняй Дзвіны) і возерам Мястра (басейн Нёмана). На перашыйку знаходзіўся «двор» Волак (цяпер не існуе) і пры ім вёска Волачак (цяпер нежылая).

### Друцкі волак

На месцы Друцкага волаку, паміж вёскамі Дроздава і Скавышкі, выяўлены шэраг курганных могільнікаў колішніх адкрытых гандлёва-рамесных паселішчаў, пры раскопках знойдзены гіркі-разнавагі і дэталі шаляў у пахаванні, а таксама вялікая колькасць разнастайных пацерак, упрыгожанняў са срэбра і інш. (X—XI ст.).

### Арэхаўскі волак

На месцы волаку з Дняпра ў Заходнюю Дзвіну праз раку Лучоса пры раскопках курганных могільнікаў выяўлены рэчыўны комплекс (VIII—XI ст.) падобны да знаходак на Друцкім волаку.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Археалогія і нумізматыка…
2. ↑  Данилевич В. Е. Пути сообщения Полоцкой земли до конца XIV ст. — Юрьев, 1898. — С. 9.
3. 1 2  Гісторыя Беларусі…

Літаратура
----------

* Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя. — Мн.: БелЭн, 1993.
* Гісторыя Беларусі. У 6 т. / Вяргей В. Ганецкая І. Гурын М. — Т. 1. — Мн.: Экаперспектыва, 2000.
* *Данилевич В. Е.* Пути сообщения Полоцкой земли до конца XIV ст. — Юрьев, 1898.
* Во́лак, волакі // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 176. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Волак на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Канадская |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дамарацкі.
**Войцех Іосіфавіч Дамарацкі** (3 лютага 1840 — 24 красавіка 1863) — студэнт Горы-Горацкага сельгаспадарчага інстытута, удзельнічаў у паўстанні пад кіраўніцтвам Кастуся Каліноўскага. Загінуў пры вызваленні Горак ад царскай улады.

Біяграфія
---------

Пад канец дзевятнаццатага стагоддзя ён вучыўся ў Горы-горацкім земляробчым інстытуце. У свае 23 гады хлопец не толькі атрымліваў адукацыю, але і займаўся падпольнай дзейнасцю супраць царскага рэжыму.

Дамарацкі быў удзельнікам сакрэтнага студэнцкага камітэта, сябры якога рыхтаваліся да паўстання Каліноўскага.

Камітэт быў створаны ў Горках у 1862 годзе. Акрамя Дамарацкага ў падпольную арганізацыю ўваходзілі В. Антановіч, С. Віскоўскі, С. Дымкевіч, З. Міткевіч, Р. Чарвінскі і іншыя. Хлопцы перыядычна выязджалі за горад і трэніраваліся ў стральбе, а таксама адкрылі для сялянскіх дзяцей народную школу, выкладанне ў якой вялося на беларускай мове.

24 красавіка 1863 года ў Горкі ўвайшоў атрад Людвіга Звяждоўскага, паплечніка Кастуся Каліноўскага, і абвясціў аб усталяванні ў мястэчку народнай улады. Змагароў падтрымалі студэнты мясцовага інстытута. Але падчас бою паўстанцы панеслі страты.

Адным з забітых быў Войцех Дамарацкі, якога паплечнікі пахавалі на тэрыторыі акадэмічнага дэндрапарка.

Памяць
------

Толькі ў савецкі час на магіле гераічнага студэнта была пакладзена пліта з адпаведным надпісам.

З часам пахаванне Дамарацкага было занядбана, а надмагільная пліта нават раскалолася. Адзінкі зазіралі сюды, каб ускласці кветкі і прыбраць смецце.

І толькі новае кіраўніцтва БДСГА ў 2010 годзе аднавіла і добраўпарадкавала пахаванне, ўсталявала над ім помнік.

Штогод на Дзень незалежанасці БНР на магілу Дамарацкага прыходзяць жыхары Горак, каб ускласці кветкі.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Як адсвяткавалі Дзень Волі ў Горках. Фотарэпартаж.(недаступная спасылка)
* Кветкі герою(недаступная спасылка)
* У памяць пра гераічнага студэнта(недаступная спасылка)
* У Горках ушанавалі памяць ваяра-каліноўца(недаступная спасылка)
* Напамін пра БНР Архівавана 4 красавіка 2011.
* [  Архівавана 4 красавіка 2011. Ліўшыц У.Як студэнт Горы-Горацкага земляробчага інстытута загінуў у барацьбе з царызмам]