Садоўнікі-партызаны саджаюць насенне агародніны ў цэнтры Калгары, Канада
«Бомба» з насення
Адна з кампаній «Парцантка гарадскога садаводства»; два явары (*Acer pseudoplatanus*) былі пасаджаныя на незаконнай стаянцы
**Партызанскае садоўніцтва** (таксама вядома як *Партызанскае азеляненне*) — азеляненне закінутых або грамадскіх аб’ектаў і тэрыторый людзьмі, у якіх няма права ўласнасці  (руск.) (бел. на дадзеныя ўчасткі. Звычайна прадугледжвае неардынарны падыход да азелянення з мэтай прыцягнуць з дапамогай раслін ўвагу да праблем інфраструктуры і экалогіі горада. Некаторыя партызанскія садоўнікі працуюць ноччу, саджаючы насенне і саджанцы ананімна. Іншыя могуць рабіць гэта адкрыта, не хаваючыся ад грамадскасці, а часам і з мэтай быць заўважаным, каб паказаць людзям, што яны маюць права мяняць аблічча горада.

Метады і тэхніка
----------------

Адзін з метадаў партызанскага азелянення — сідбомбінг, які прадугледжвае закідванне на цяжкадаступныя ўчасткі «насенных бомбаў» (шароў з насення раслін, перагною і гліны).

Партызанскія садоўнікі таксама без дазволу ўсталёўваюць у парках лаўкі, адпілоўваюць небяспечна выступаючую арматуру і ўсталёўваюць скрыні для збору прапаноў мясцовых жыхароў.

Адзін з кірункаў партызанскага садаводства — агародніцтва. Партызанскія агароднікі абгрунтоўваюцца на невыкарыстоўваемых тэрыторыях з мэтай устаноўкі мабільных агародаў. У выпадку вяртання зямлі ўласніку-агароднікі лёгка пераязджаюць.

Гэты від грамадзянскай ініцыятывы зарадзіўся ў ЗША у 1970-х гадах. За гэты час актыўнасць зялёных партызан была дакументальна зафіксавана як мінімум у 30 краінах.

Партызанскае садоўніцтва ў свеце
--------------------------------

### Данія

У Даніі партызанскі садоўніцкі рух праявіўся кампаніяй «Have på en nat»(«Начны сад»), якая была арганізавана дацкай кампаніяй Igangsættere («Арганічныя закускі»). Пусты ўчастак у цэнтры горада Гульдбергсгадзе (Данія) за ноч ператварыўся ў сад, дзякуючы амаль 1000 чалавек, якія прынялі ўдзел у акцыі.

### Польшча

Нефармальная група «Miejska Partyzantka Ogrodnicza» («Партызанка гарадскога садоўніцтва»), заснаваная Вітольдам Швядкоўскім, дзейнічае ў Польшчы з 2005 года. У 2010 годзе яны запусцілі «Прытулак для непажаданых раслін». У 2017 годзе яны заснавалі «Сусветны дзень пасадкі гарбуза ў грамадскіх месцах» (16 мая), а з 2020 года — кампанію «Нацыянальнае прыпыненне газонакасілак» — кампанія па скарачэнні частаты стрыжкі ў горадзе.

### Расія

Першымі ў Расіі асвоілі партызанскае азеляненне жыхары Санкт-Пецярбурга, якія ў 2007 годзе ў рамках барацьбы з ушчыльняльнай забудовай стварылі Сад Уладзіміра Пуціна № 1. Забудоўшчык паставіў сіні плот вакол двух дзіцячых пляцовак для будаўніцтва вышынных дамоў у двары жылога дома. Жыхары выступілі супраць і арганізавалі серыю суботнікаў. Мясцовы жыхар, садоўнік Уладзімір Верхавых арганізаваў дастаўку саджанцаў, спланаваў ландшафт будучага саду і арганізаваў кампанію ў СМІ. У будаўнікоў і чыноўнікаў не хапіла рашучасці знішчыць зялёную зону, звязаную з імем прэзідэнта. Зялёнай зоне надалі афіцыйны статус: сад Уладзіміра Пуціна № 1 уключаны ў пералік зялёных зон, абароненых законам Санкт-Пецярбурга аб абароне зялёных насаджэнняў.

У красавіку 2015 года жыхары Санкт-Пецярбурга заклалі другую партызанскую зялёную зону супраць ушчыльняльнай забудовы: Севастопальскі сквер — прысвечаны далучэнню Севастопаля да Расіі.

У Расіі рух партызанскага садоўніцтва вылучыўся вясной 2012 года. Актывісты займаюцца азеляненнем пустак, закінутых аб’ектаў і зялёным стрыт-артам, вучаць людзей азеляняць свае двары, робячы з іх сад, аб’ядноўваюць людзей, якія ўжо займаюцца азеляненнем, раскідваюць і раздаюць насенныя бомбы.

### Фінляндыя

У 2013 годзе ў Тампэрэ была створана і зарэгістравана прыродаахоўная асацыяцыя Villi Vyöhyke. Заснавальнікі асацыяцыі пачалі высаджваць лугавыя расліны на дарожных насыпах і гарадскіх пустках. Урбанізацыя і структурныя змены ў сельскай гаспадарцы паставілі многія лугавыя расліны ў Фінляндыі пад пагрозу знікнення на працягу XX і XXI стагоддзяў. Па словах удзельнікаў, пасадка дзікарослых раслін на тэрыторыі горада знаходзіцца ў «шэрай зоне» фінскага заканадаўства. Горад Тампэрэ станоўча адрэагаваў на працу асацыяцыі. Villi Vyöhyke стварыў больш за 50 партызанскіх лугоў у горадзе Тампэрэ. Асацыяцыя працуе пераважна ў рэгіёне Пірканмаа  (руск.) (бел..

Зноскі
------

1. ↑  Зеленые партизаны закидывают города бомбами из цветов(недаступная спасылка)
2. ↑  Борьба за лучшую жизнь с веником и лопатой — Правда. Ру **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 22 верасня 2012. Праверана 22 верасня 2012.
3. ↑  Партизанское озеленение: огород возвращает город Природе **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 7 лістапада 2012. Праверана 22 верасня 2012.
4. ↑  Озеленение города глазами партизана | ECO NEWS **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 8 лютага 2013. Праверана 22 верасня 2012.
5. ↑  Партизанское озеленение | Первый Городской канал в Нижнем Новгороде(недаступная спасылка)
6. ↑  Лекции «зеленых партизан» пройдут в Москве на экомарафоне «Делай сам» | Спасти планету | Экология
7. ↑  Пустыри и партизанское огородничество в Москве **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 17 кастрычніка 2012. Праверана 5 лістапада 2012.
8. ↑  prinzessinnengarten **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 28 лістапада 2012. Праверана 5 лістапада 2012.
9. ↑  Adam Purple and Garden of Eden Архіўная копія на Wayback Machine Архівавана {{{2}}}.
10. ↑  Reynolds, R. (2008), On Guerilla Gardening: A Handbook For Gardening Without Boundaries. Bloomsbury ISBN 978-0-7475-9297-6
11. ↑  Хватай лопату и начинай копать! Интервью с Витольдом Шведковским **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 1 жніўня 2021. Праверана 14 лютага 2022.
12. ↑  Создание Сада Владимира Путина №1 **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 8 сакавіка 2016. Праверана 23 красавіка 2015.
13. ↑  Субботник в Саду Владимира Путина №1 **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 8 сакавіка 2016. Праверана 23 красавіка 2015.
14. ↑  Озеленение Сада Владимира Путина №1 **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 8 сакавіка 2016. Праверана 23 красавіка 2015.
15. ↑  Первые деревья в Севастопольском сквере **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2016. Праверана 23 красавіка 2015.
16. ↑  Партизаны в городе **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 13 лістапада 2012. Праверана 5 лістапада 2012.
17. ↑  Сайт Российских Партизанских Садоводов(недаступная спасылка)
18. ↑  Villi Vyöhyke ry (фін.). Архівавана з першакрыніцы 31 мая 2022. Праверана 6 чэрвеня 2021.

| ⛭Раслінаводства і садаводства |
| --- |
| Садаводства | 
* Гісторыя[en]
* Дызайн
	+ сістэма аўтаматызаванага праектавання[en]
* Садовыя прылады
* Вертыкальны сад
* Арбарэтум
* Адвод
* Сад матылькоў[en]
* Грамадскі[en]
* Лесасад
* Французскае інтэнсіўнае[en]
* Партызанскае
* Сад
* Захаванне і аднаўленне гістарычных садоў[en]
* Пейзажны парк
* Натуральнае азеляненне[en]
* Партэр
* Паднятыя градкі[en]
* Прынцып квадратнага фута
* Устойлівае[en]
* Без паліву[en]

 |
| Тыпы садоў[en] | 

|  |  |
| --- | --- |
| Гістарычныя | 
* Візантыйскія сады
* Магольскія[en]
* Старажытнарымскія

 |
| Рэлігійныя | 
* Біблейскія[en]
* Ісламскія[en]
* Марыі[en]
* Святыя[en]

 |
| Паводле краін | 
* Англійскі
* Галандскі[en]
* Грэчаскі[en]
* Іспанскі[en]
* Італьянскі[en]
* Кітайскі
* Карэйскі
* Персідскі
	+ бак[en]
	+ чарбак[en]
	+ парадыз[en]
* Рускі
* Французскі
	+ регулярны
	+ пейзажны сад[en]
	+ Адраджэння[en]
* Шатландскі[en]
* Японскі

 |
| Іншыя | 
* Матылькоў
* Балотны
* Батанічны
* Вінаграднік
* Вісячы
* Водны[en]
* Дзікі[en]
* Дажджавы[en]
* Зімні
* Заалагічны парк
* Кактусавы[en]
* Камянёў
* Кантэйнерны[en]
* Катэджны[en]
* Папарацевы[en]
* На даху
* На заднім двары[en]
* Агарод
* Агароджаны[en]
* Аранжарэя
* Палісаднік
* Пладовы
* Перамогі
* Пробны[en]
* Ружоўнік
* Рынкавы[en]
* Сэнсарны[en]
* Скульптурны[en]
* Ценевы[en]
* Цяпліца
* Тэрапеўтычны[en]
* Трапічны[en]
* Задавальненняў
* Вузлавы[en]
* Філасофскі[en]
* Кветнік
* Каляровы[en]
* Чаір
* Чынампы

 |

 |
| Раслінаводства | 
* Сельская гаспадарка
	+ без жывёл[en]
	+ Устойлівая
	+ гарадское
* Арбарыстыка
* Батаніка
* Змешаныя пасадкі[en]
* Сельскагаспадарчыя культуры
	+ Самыя каштоўныя[en]
	+ ГМ
* Флора[en]
* Кветкаводства
* Памалогія
* Генетычна мадыфікаванае дрэва
* Гідрапоніка
* Ушчыльненыя пасевы
* Ландшафтная архітэктура
* Эналогія
* Агародніцтва
* Расліны (селекцыя
* Сеянцы[en]
* ГМ-расліна)
* Трапічнае[en]
* Гарадское
	+ сельская гаспадарка
	+ садаводства[en]
	+ лясная гаспадарка
	+ лесааднаўленне[en]
* Вінаградарства
* Рэкультывацыя
* Арэхаводства

 |
| Арганічнае | 
* Біядынамічная сельскай гаспадаркі[en]
* Спіс тэм[en]
* Веганскае арганічнае садоўніцтва[en]

 |
| Сродкі аховы раслін | 
* Фунгіцыды
* Гербіцыды
* Пестыцыды

 |
| 
* **Вікісховішча**

 |