recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Готфрыд Бернхард Гёц** (ахрышчаны 10 жніўня 1708, Велеград — 23 лістапада 1774, Аўгсбург) — нямецкі мастак і гравёр эпохі ракако.

Яго бацька быў слесарам у кляштары цыстэрцыянаў у Велеградзе. У 1718 годзе залічаны ў езуіцкую школу ва Угерске-Градзіштэ, дзе вывучаў рыторыку і граматыку. Пасля заканчэння курса навучаўся жывапісу ў Франца Грэгара Ігнаца Экштэйна, які займаўся рэстаўрацыяй кляштарнага касцёла. Праз чатыры гады ён, верагодна, стаў вандроўным чаляднікам і пасяліўся ў Аўгсбургу каля 1730 г. Гэты горад быў цэнтрам друку і выдавецкай справы, а таксама бізнесу і фінансаў, таму, хутчэй за ўсё, ён навучыўся там гравюры, каб атрымаць працу. Ён таксама, відаць, навучыўся афорту ў Іагана Георга Бергмюлера.

Ён атрымаў сертыфікат магістра ў 1733 годзе і неўзабаве пасля гэтага ажаніўся. Яго жонка памерла маладой, і ён зноў ажаніўся ў 1736 годзе. Шмат гадоў ён працаваў у мастацкага і музычнага выдаўца Ёгана Крысціяна Леапольда. З 1739 года ён таксама пісаў фрэскі, у тым ліку ў капліцы Новага палаца ў Меерсбургу і інш.

Зноскі
------

1. 1 2  Web umenia Праверана 7 красавіка 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q50828580'></a>
2. 1 2  Web umenia Праверана 7 красавіка 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q50828580'></a>
3. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
4. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
5. 1 2  Catalog of the German National Library Праверана 8 красавіка 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23833686'></a>
**Андрэй Камар** (? — пасля 1788) — грамадскі дзеяч. З шляхецкага роду герба «Радван» Пінскага павета. З 1772 г. староста шаламецкі (в. Шаломкі ў Оўруцкім павеце), з 1778 г. ротмістр пінскі. Пакінуў апісанне падарожжа водным шляхам «Надзейная рэляцыя пра Каралеўскі канал, выкапаны ад ракі Мухавец, які ўпадае ў Буг і Віслу, і ад ракі Піны, якая цячэ ў Прыпяць і Днепр» («Relacja niezawodna o kanale KKM ci od rzeki Muchawca do Bugu i Wisły wpadającej, a od rzeki Piny do Prapeci i Dniepru płynącej wykopanym», 1788 г.). Адзначыў гаспадарчае значэнне Каралеўскага канала, прапанаваў зрабіць сплаўнымі іншыя рэкі. Апісанне Камара выдаў у 1791 г. Е. Язерскі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Камар Андрэй // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 24. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
**Рабіна арыя** (*Sórbus ária*) — від дрэў з роду Рабіна сямейства Ружавыя (*Rosaceae*).

Батанічнае апісанне
-------------------

Батанічная ілюстрацыя Якаба Штурма з кнігі «*Deutschlands Flora in Abbildungen*», 1796
Шматгадовае дрэва вышынёй 10-15 метраў або невысокі куст. Святлалюбнае, звычайна расце адзінкава, на добра асветленых участках, аддае перавагу вапнавым глебам.

Лісце рабіны арыя, у адрозненне ад рабіны звычайнай, суцэльнае, круглява-эліптычнае, скурыстае, па афарбоўцы зялёнае зверху і знізу белалямцавае.

Кветкі белыя, буйныя, сабраныя ў шчыткападобныя суквецці.

Плады чырванавата-аранжавыя, з сопкай мякаццю, ядомыя.

Арэал
-----

Расліна горна-ляснога пояса Еўропы, а таксама Паўночнай Афрыкі і Малой Азіі. Расце на вышыні ад 500 да 1700 м над узроўнем мора.

Сістэматыка і сінанімія
-----------------------

Сінонімы: *Crataegus aria* L. *Hahnia aria* var. *majestica* Dippel, *Pyrus aria* (L.) Ehrh. *Pyrus aria* subsp. *rupicola* Syme, *Sorbus aria* f. *aurea* (Hesse ex Rehder) Rehder, *Sorbus aria* var. *decaisneana* (Lavallée) Rehder, *Sorbus aria* var. *majestica* (Dippel) C. K. Schneid. *Sorbus aria* var. *salicifolia* Myrin, *Sorbus rupicola* (Syme) Hedl.

Прымяненне
----------

Выкарыстоўваецца як дэкаратыўная расліна ў азеляненні і садаводстве. Плады служаць кормам для птушак, людзьмі ў ежу практычна не выкарыстоўваюцца з-за сухога сопкага смаку. Драўніна выкарыстоўваецца ў сталярнай справе.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 124. — 160 с. — 2 350 экз.
4. ↑  Sorbus aria information from NPGS/GRIN **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 18 чэрвеня 2009. Праверана 4 кастрычніка 2012.

Спасылкі
--------

* Рябина круглолистная: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)(Праверана 5 кастрычніка 2012)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · ITIS TSN · NCBI · POWO · Plantarium · The Plant List · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778295355 |
**Тамале** — адміністрацыйны цэнтр у паўночным рэгіёне Ганы з насельніцтвам у 360 579 чалавек (2007), пераважна мусульман. Знаходзіцца ў 600 км да поўначы ад Акры. Трэці па велічыні горад у краіне (пасля сталіцы Акра і Кумасі).

Уяўляе сабой кангламерат вёсак, у якім адначасова можна знайсці і традыцыйныя мазанкі, і сучасныя будынкі. У той час як большасць дамоў пакрыта гафрыраваным жалезам, прыстойная колькасць пабудоў мае дах з дзірвана. Да многіх кварталаў мазанак падведзена электразабеспячэнне і ТБ антэна. У горадзе размешчана прадстаўніцтва Універсітэта па Даследаванню Праблем Развіцця (англ.: The University for Development Studies).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).
**Фізічная геаграфія** — сістэма навук, якія вывучаюць структуру, дынаміку і функцыянаванне геаграфічнай абалонкі і яе структурных частак — прыродна-тэрытарыяльных комплексаў і іх кампанентаў, для мэт навуковага абгрунтавання тэрытарыяльнага размяшчэння грамадства, рацыянальнага прыродакарыстання і геаграфічнага прагнозу. Фізічная геаграфія з'яўляецца часткай геаграфіі і прыродазнаўства.

Фізічная геаграфія падзяляецца на наступныя раздзелы:

* агульнае землязнаўства, якое вывучае агульныя заканамернасці будовы і развіцці геаграфічнай абалонкі Зямлі і яе буйных структурных частак;
* ландшафтазнаўства, якое вывучае прыродныя геасістэмы рэгіянальна-лакальнага рангу.

Да фізічнай геаграфіі часткова адносіцца група фізіка-геаграфічных навук, якія вывучаюць асобныя кампаненты прыроднага асяроддзя:

* палеагеаграфія,
* геамарфалогія,
* кліматалогія,
* гідралогія сушы,
* акіяналогія,
* гляцыялогія,
* геакрыялогія,
* геаграфія глеб,
* біягеаграфія.

Кожная з іх таксама адносіцца і да адной з сумежных прыродазнаўчых навук (напрыклад, геамарфалогія — да геалогіі, біягеаграфія — да біялогіі і г. д.).

Фізічная геаграфія звязана таксама з картаграфіяй і з эканамічнай геаграфіяй.

Гл. таксама
-----------

* Эканамічная геаграфія
* Анатоль Рыгоравіч Ісачанка
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Плятнёў.

**Міхаіл Васілевіч Плятнёў** (руск.: Михаи́л Васи́льевич Плетнёв; нар. 14 красавіка 1957, Архангельск) — савецкі і расійскі піяніст, кампазітар і дырыжор. Народны артыст РСФСР (1989). Чатыры разы лаўрэат Дзяржаўных прэмій РФ (1982, 1993, 1996, 2006).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і музыкантаў — баяніста і піяністкі.

Вучыўся ў музычнай школе пры Казанскай кансерваторыі ў К. А. Шашкінай, затым у ЦМШ пры МГК імя П. І. Чайкоўскага ў Яўгена Міхайлавіча Цімакіна. З 1974 па 1979 вучыўся ў Маскоўскай кансерваторыі — у класе прафесара Якава Фліера, затым у класе прафесара Льва Уласенкі.

У 1981 годзе скончыў аспірантуру пад кіраўніцтвам Л. М. Уласенкі.

Пасля перамогі на VI Міжнародным конкурсе імя П. І. Чайкоўскага ў 1978 годзе. Выступаў па ўсім свеце з сольнымі праграмамі і разам з найвядомымі аркестрамі Еўропы і Амерыкі — Філарманічнымі аркестрамі Берліна, Лондана, Ізраіля, Мюнхена, Чэхіі, гуляў пад кіраваннем выбітных дырыжораў сучаснасці — Клаўдзіа Абада, Бернарда Хайтынка, Ларына Маазеля, Зубіна Меты, Неэмэ Ярві.

У 1980 годзе дэбютаваў як дырыжор.

У 1990 годзе заснаваў і ўзначаліў Расійскі нацыянальны аркестр. Выступае ў якасці запрошанага дырыжора з вядучымі музычнымі калектывамі — Філарманічныя аркестры Лондана, Токіа, Лос-Анджэлеса і іншымі.

З 1996 года жыве ў Швейцарыі.

Зноскі
------

1. ↑  Michail Pletnjow // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>
**Міхаіл Васілевіч Лусто** (20 верасня 1921; горад Магілёў Гомельскай губерні — 16 сакавіка 1979, горад Масква) — Герой Савецкага Саюза (1945), палкоўнік (1958), ваенны лётчык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 20 верасня 1921 года ў горадзе Магілёў Гомельскай губерні. У 1939 годзе скончыў 10 класаў школы, у 1940 годзе — Магілёўскі аэраклуб.

У арміі з красавіка 1940 года. Да траўня 1941 года навучаўся ў Канатопскай ваеннай авіяцыйнай школе лётчыкаў. У ліпені 1942 года скончыў Армавірскую ваенную авіяцыйную школу лётчыкаў. У 1942-1943 — лётчык 16-га запаснога авіяцыйнага палка (горад Куйбышаў, цяпер Самара).

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны: у маі 1943 — маі 1945 — лётчык, старэйшы лётчык, камандзір звяна, намеснік камандзіра і камандзір авіяэскадрыллі 27-га (з кастрычніка 1943 г. — 129-га гвардзейскага) знішчальнага авіяцыйнага палка. Удзельнічаў у Курскай бітве, Кіраваградскай  (руск.) (бел. Корсунь-Шаўчэнкаўскай  (руск.) (бел. Уманска-Баташанскай  (руск.) (бел. Львоўска-Сандамірскай  (руск.) (бел. Сандамірска-Сілезскай  (руск.) (бел. Ніжнясілезскай  (руск.) (бел. Верхнясілезскай  (руск.) (бел. Берлінскай і Пражскай аперацыях. За час вайны здзейсніў больш за 170 баявых вылетаў на знішчальнікі Як-1  (руск.) (бел. і Р-39 «Аэракобра»  (руск.) (бел. у 36 паветраных баях збіў асабіста 18 і ў складзе групы 1 самалёт праціўніка.

За мужнасць і гераізм, праяўленыя ў баях, указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 27 чэрвеня 1945 года камандзіру эскадрыллі 129-га гвардзейскага знішчальнага авіяцыйнага палка  22-й гвардзейскай знішчальнай авіяцыйнай дывізіі 6-га гвардзейскага знішчальнага авіяцыйнага корпуса  (руск.) (бел. 2-й Паветранай арміі  (руск.) (бел. гвардыі старэйшаму лейтэнанту Лусто Міхаілу Васілевічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» (№ 7905).

Да 1949 года працягваў службу ў страявых частках ВПС; камандаваў авіяэскадрыллямі знішчальных які не прыйшоў з вайны (у Цэнтральнай групе войскаў  (руск.) (бел. Аўстрыя). У 1954 годзе скончыў Ваенна-паветраную акадэмію (Моніна). У 1954-1959 — афіцэр-аператар Кіравання авіяцыі і СПА Галоўнага аператыўнага ўпраўлення Генштаба ВС СССР. У 1961 годзе скончыў Ваенную акадэмію Генштаба. Служыў старэйшым афіцэрам і начальнікам аддзела аператыўнага ўпраўлення Штаба Далёкай авіяцыі  (руск.) (бел.. З чэрвеня 1974 года палкоўнік М. В. Лусто — у запасе.

Жыў у Маскве. Памёр 16 сакавіка 1979 года. Пахаваны на Кунцаўскіх могілках у Маскве.

Ўзнагароды
----------

* Герой Савецкага Саюза (27.06.1945);
* ордэн Леніна (27.06.1945);
* два ордэны Чырвонага Сцяга (17.07.1944; 5.04.1945);
* два ордэны Чырвонай Зоркі (6.08.1943; 26.10.1955);
* ордэн Славы 3-й ступені (22.02.1944);
* медаль «За адвагу» (31.05.1943);
* іншыя медалі;
* замежная медаль.

Зноскі
------

1. ↑  Цяпер - абластны цэнтр
2. ↑  Архіў ЦАМО.

Спасылкі
--------

* Міхаіл Васілевіч Лусто на сайце «Героі краіны»
**Чарнаклён**, **Клён татарскі**, **Няклён** (*Acer tataricum*) — куст ці невялікае дрэва роду клён сямейства Сапіндавыя.

Батанічнае апісанне
-------------------

|  |
| --- |
|  |
| Батанічная ілюстрацыя |

|  |
| --- |
|  |
| Лісце і крылаткі |

Вышыня расліны да 6-10 м. Кара гладкая, цёмна-шэрая, амаль чорная (адсюль назва). Маладыя парасткі чырванавата-бурыя, апушаныя. Лісце суцэльнае, прадаўгавата-яйцападобнае, завостранае, каля асновы выемчатае, па краі двойчыпілаватае, часта з адным-двума больш буйнымі зубцамі, па жылках валасістае. Кветкі белыя ці зеленавата-белыя, духмяныя, у шчыткападобным мяцёлчатым суквецці. Плод — ярка-чырвоная двухкрылка.

Марозаўстойлівая і ценевынослівая расліна. Да ўрадлівасці глебы малапатрабавальны. Цвіце ў красавіку-маі. Размнажаецца насеннем, парасткамі і каранёвымі атожылкамі.

Пашырэнне
---------

Пашыраны на паўднёвым усходзе Заходняй Еўропы, на Балканскім паўвостраве, поўначы Ірана і Турцыі, на Каўказе, поўдні еўрапейскай часткі Расіі. На Беларусі астраўныя месцазнаходжанні дзікарослага чарнаклёну трапляюцца ў асноўным на поўдні, у культуры вядомы на ўсёй тэрыторыі. Расце адзінкавымі экзэмплярамі і невялікімі групамі ў падлеску і на ўзлесках мяшаных і шыракалістых лясоў.

Таксанамія
----------

Від **Чарнаклён** ўваходзіць у род Клён (*Acer*) сямейства Сапіндавыя (*Sapindaceae*).

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|   | яшчэ 8 сямействаў (па Сістэме APG II) |   | яшчэ больш 100 відаў |
|   |   |   |   |
|   | парадак **Сапіндакветныя** |   |   | род **Клён** |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |
|   | аддзел **Кветкавыя, ці Пакрытанасенныя** |   |   | сямейства **Сапіндавыя** |   |   | від **Чарнаклён** |
|   |   |   |   |   |   |
|   | яшчэ 44 парадкі кветкавых раслін (па Сістэме APG II) |   | яшчэ 140—150 родаў |   |
|   |   |   |

Значэнне
--------

Часам вырошчваецца як дэкаратыўная расліна ў садах і парках. Выкарыстоўваецца ў адзіночных і групавых пасадках, для стварэння ўзлескаў і жывых агароджаў, у полеахоўных лесаразвядзенні. Добры меданос.

Драўніна выкарыстоўваецца ў сталярнай і такарнай справе. З лісця атрымліваюць чорную фарбу, з кары — танін.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  Сістэматычнае становішча роду дадзена згодна з GRIN.
4. 1 2  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. ,. — Минск: «Наука и техника», 1967. — С. 7. — 160 с. — 2 350 экз.
5. ↑  Беларуская навуковая тэрміналогія: слоўнік лясных тэрмінаў. — Мінск: Інбелкульт, 1926. — Т. Вып. 8. — 80 с.

Літаратура
----------

* *Пабірушка В.* Чарнаклён // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Т. 5. — 583 с. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
**Чарналобы грычун**, **чарналобы саракуш** (*Lanius minor*) — дробная птушка сямейства саракушавых.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 19-22 см, размах крылаў 32-35 см, маса 47-53 г. Спінны бок шэры, брушны — белы з ружова-палевым адценнем, крылы чорныя з белым «люстэрачкам», лоб і пярэдняя частка цемені чорныя. Маладыя шэрыя, крыху жаўтаватыя, без чорнага лба, але з чорнай паласой праз вока, як у вялiкага грычуна, са светлымi палосамi на спiне. Спеў — цiхае, меладычнае шчабятанне з мноствам iмiтацый.

Пашырэнне
---------

Арэал ахоплівае поўдзень Еўропы і Заходняй Сібіры, даходзіць на ўсход да захаду Алтая і Казахстана, на поўначы да Латвіі, Маскоўскай вобласці, Башкірыі. У Беларусі рэгулярна трапляўся на поўдні, на астатняй яе частцы — крайне спарадычна.

Месцы пражывання — прыдарожныя насаджэнні, палі, лугі, пусткі з групамі ці адзінкавымі дрэвамі, рэдкалессі і ўзлескі, ускраіны населеных пунктаў, лесанасаджэнні, пакінутыя землі з садамі, алеямі і асобнымі пабудовамі.

Пералёты від. Месцы зiмовак — Трапiчная i Паўднёвая Афрыка ад поўдня Анголы i Намiбii да Мазамбіка.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Корміцца насякомымі, пераважна жукамі.

Манагам. Гняздуецца адзіночнымі парамі. Гнёзды робіць у густых кронах лісцевых, радзей хвойных дрэў на вышыні ад 3 да 10 м. Гняздо даволі масіўнае, у яго сценкі заўсёды ўплятае зялёныя суквецці араматычных траў. Адкладка яек у канцы траўня-чэрвені. У кладцы 4-6 яек памерамі 24,8 x 18,1 мм. Наседжванне працягваецца 15-16 сутак.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | Avibase · CMS · eBird · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
**Ганна Маргарэта Кёніг Ерльмюр** (народжаная Кёніг, швед. Anna Margaretha König Jerlmyr; нар. 9 мая 1978, Упсала) — шведскі палітычны дзеяч. Член Умеранай кааліцыйнай партыі. Мэр Стакгольма з 15 кастрычніка 2018 года. У мінулым — дэпутат рыксдага (2006—2010).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў 1978 годзе ва Упсале. Па выніках парламенцкіх выбараў 2006 года абрана дэпутатам рыксдага ў акрузе Стакгольм. З’яўлялася сябрам Камітэта па працы.

Па выніках мясцовых выбараў 2010 года абрана дэпутатам гарадскога савета Стакгольма. У 2010 годзе прызначана віцэ-мэрам па сацыяльных пытаннях і старшынёй упраўлення паліцыі Стакгольма, займала пасады да 2014 года. З 2014 па 2018 год выступала ў якасці віцэ-мэра апазіцыі ад Умеранай кааліцыйнай партыі. Пасля мясцовых выбараў 2018 года гарадская рада абрала яе мэрам Стакгольма.

Замужам. Муж — анколаг Філіп Ерльмюр, заснавальнік (2012) і выканаўчы дырэктар (CEO) дэрматалагічнай клінікі Diagnostiskt Centrum Hud (DCH). Мае трох дзяцей. Жыве ў Стакгольме.

Любіць рыбалку і катанне на лыжах.

Зноскі
------

1. ↑
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ганна Карэніна (значэнні).
**«Ганна Карэніна»** — раман Льва Мікалаевіча Талстога пра трагічнае каханне.

Першая частка рамана была надрукаваная ў 1875 годзе ў часопісе «Рускі веснік», апошняя — 5 (17) красавіка 1877 года. У 1878 годзе раман быў выдадзены цалкам. Сам аўтар называў гэты твор «раманам з сучаснага жыцця». У ім няма месца бясконца шчасліваму захапленню асалодай быцця. У амаль аўтабіяграфічным рамане Левіна і Кіці яшчэ прысутнічаюць радасныя перажыванні, але ўжо столькі горычы ў малюнку сямейнага жыцця Долі, ў няшчасным завяршэнні кахання Ганны Карэнінай і Уронскага; столькі трывогі ў душэўным жыцці Левіна, што гэты раман з’яўляецца па сутнасці пераходам да трэцяга перыяду літаратурнай дзейнасці Талстога, драматычнаму. У гэтым творы шмат абвостранай чуласці, унутранай насцярожанасці і трывогі. Характары галоўных герояў больш складаныя і вытанчаныя. Аўтар імкнуўся паказаць тонкія нюансы любові, расчаравання, рэўнасці, адчаю, духоўнага прасвятлення.

Зноскі
------

1. ↑  *Венгеров С. А.* Лев Николаевич Толстой // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона — СПб: АО «Ф. А. Брокгауз — И. А. Ефрон», 1901. — Т. 33. — С. 448—457. — 478 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz (рус.) · MusicBrainz · LibraryThing |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNC: a1628141x · BNF: 11970672t · GND: 4137252-9 · LCCN: no98020472, no2009049512 · NLA: 35815531, 35552242 · NLP: A15226888 · NSK: 000412332 · SUDOC: 059314249 · VIAF: 185779105 |

 |
**Зангезурскі хрыбет** — горны хрыбет у Армянскім нагор’і, на мяжы Арменіі і Нахічэванскай аўтаномнай рэспублікі. Працягваецца мерыдыянальна ад верхняга цячэння рэк Тэртэр і Арпа да ракі Аракс.

Даўжыня хрыбта каля 130 км. Вышыня да 3904 км (гара Капутджух). Складзены пераважна з гранітаў і гранадыярытаў. На заходніх схілах стэпавыя і паўпустынныя ландшафты, на ўсходніх — часткова шыракалістыя лясы і субальпійскія лугі. Радовішчы медных руд.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Ларуса · Britannica (онлайн) |
**Кляштар дамініканцаў** — кляштар каталіцкага манаскага ордэна.

Гісторыя
--------

Заснаваны ў 1667 годзе земскім пісарам А. Пачобут-Адляніцкім ягонай жонкай Даротай з Аборскіх разам з касцёлам Найсвяцейшай Тройцы (закрыты разам з кляштарам ў 1850 годзе) у Ашмянах. Драўляны комплекс быў узведзены ў паўночнай частцы гандлёвай плошчы, па былой вул. Жупранскай. Апошні касцёл пад тытулам Найсвяцейшай Тройцы быў пабудаваны пасля пажару ў 1797 годзе. Кляштар быў разлічаны на 12 манахаў, пры кляштары дзейнічала школа на 10 вучняў. У гісторыі святыні памятная тра­гічная дата 15 красавіка 1831 года, калі расійскія вайскоўцы пасля сутычкі з паўстанцамі забілі ў горадзе каля 500 жыхароў, якія хаваліся ў касцёле, у тым ліку дзяцей і жанчын. У 1850 годзе кляштар быў ліквідаваны, апошнім прыёрам дамініканаў стаў кс. Пётр Ажахоўскі.

У 1872 годзе будынак касцёла быў разабраны (на гэтым месцы пабудавана праваслаўная царква) і намаганнямі ашмянскага бурмістра Эльяша Высоцкага і дэкана кс. Казіміра Сайкоўскага перанесены на каталіцкія могілкі ў якасці капліцы. Могілкавая святыня была асвечана пад тытулам Найсвяцейшай Марыі Панны. Капліца ў стылі класіцызм уяўляла сабой прамавугольны ў плане аб’ём, які складаўся з малітоўнай залы, амаль квадратнага прэзбітэрыя і дзвюх сакрыстый, перакрыты адзіным двухсхільным дахам. Галоўны фасад быў пазначаны чатырохкалонным порцікам. Пры савецкай уладзе капліца была зачынена і з часам ператварылася ў руіны. Але у маі 2004 годзе пачалася яе рэстаўрацыя.

Заўвагі
-------

1. 
2. ↑

Спасылкі
--------

* 
* Архівавана 4 сакавіка 2016.
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вярхоўны Савет.

**Вярхоўны тайны савет** — дарадчы орган пры расійскім манарху, адыгрываў ролю фактычнага ўрада; створаны 8 лютага 1726 пры Кацярыне I; пасля смерці Пятра II узяў на сябе вырашэнне пытання аб спадчынніку прастола.

Уступленне на прастол Кацярыны I пасля смерці Пятра I выклікала неабходнасць такой установы, якая магла б растлумачваць становішча спраў імператрыцы і кіраваць кірункам дзейнасці ўрада, да чаго Кацярына не адчувала ў сябе здольнасці. Такой установай стаў Вярхоўны тайны савет.

Указ аб утварэнні Савета выдадзены ў лютым 1726. Членамі яго былі прызначаныя генерал-фельдмаршал найяснейшы князь Меншыкаў, генерал-адмірал граф Апраксін, дзяржаўны канцлер граф Галоўкін, граф Талстой, князь Дзімітрый Галіцын і барон Астэрман. Праз месяц у лік членаў Вярхоўнага тайнага савета ўключаны быў і зяць імператрыцы, герцаг Галштынскі, на руплівасць якога, як афіцыйна заяўлена імператрыцай, «мы цалкам пакласціся можам». Такім чынам, Вярхоўны тайны савет першапачаткова быў складзены амаль выключна з «птушанят гнязда Пятрова»; але ўжо пры Кацярыне I адзін з іх, граф Талстой, быў выцеснены Меншыкавым; пры Пятры II сам Меншыкаў апынуўся ў ссылцы; граф Апраксін памёр; герцаг Галштынскі даўно перастаў бываць у савеце; з першапачатковых членаў Савета засталіся трое — Галіцын, Галоўкін і Астэрман.

Пад уплывам Далгарукіх склад Cавета змяніўся: перавага ў ім перайшла ў рукі княжацкіх родаў Далгарукіх і Галіцыных. Cовету падпарадкавалі Сенат і калегіі. Сенат, які пачаў называцца «Высокім» (а не «Урадаўнічым») спачатку быў паніжаны да такой ступені, што вырашана было пасылаць яму ўказы не толькі з Cавета, але нават з раней роўнага яму Найсвяцейшага Сінода.

Пры Меншыкаве імкнуўся ўмацаваць за сабою ўрадавую ўладу; міністры, як звалі членаў Савета, і сенатары прысягалі імператрыцы або рэгламентам Вярхоўнага тайнага савета. Забаранялася выконваць указы, не падпісаныя імператрыцай і Саветам. Па завяшчанні Кацярыны I, Савету на час маленства Пятра II надавалася ўлада, роўная ўлады цара; толькі ў пытанні аб парадку атрымання прастола ў спадчыну Савет не мог рабіць перамен. Але апошні пункт завяшчання Кацярыны I пакінуты быў без увагі вярхоўнікамі пры абранні на пасад Ганны Іванаўны.

У 1730, па смерці Пятра II, з 8-і членаў Савета палову складалі Далгарукія (князі Васіль Лукіч, Іван Аляксеевіч, Васіль Уладзіміравіч і Аляксей Рыгоравіч), якіх падтрымлівалі браты Галіцыны (Дзмітрый і Міхаіл Міхайлавічы). Дзмітрыем Галіцыным быў складзены праект канстытуцыі.

Супраць планаў Далгарукіх, аднак, выступіла вялікая частка расійскага дваранства, а таксама члены ВТС Астэрман і Галоўкін. Па прыездзе ў Маскву 15 (26) лютага 1830 Ганна Іванаўна атрымала ад дваранства на чале з князем Чаркаскім грамату, у якой яны прасілі яе «прыняць самадзержства такое, якое Вашы вялікія продкі мелі». Абапіраючыся на падтрымку сярэдняга і дробнага дваранства і гвардыі, Ганна публічна разарвала тэкст кандыцый і адмовілася іх выконваць; Маніфестам ад 4 сакавіка 1730 Вярхоўны тайны савет быў скасаваны.
гавань Хеймаэй
**Хеймаэй** (ісл.: Heimaey) — востраў у Ісландыі.

Геаграфія
---------

Востраў Хеймаэй знаходзіцца на поўдзень ад Ісландыі, у Атлантычным акіяне, і з'яўляецца самым буйным і адзіным востравам з пастаянным насельніцтвам у групе Вестманаэяр. Плошча вострава Хеймаэй складае 13,4 км². Колькасць насельніцтва — 4.040 чалавек (на 1 снежня 2007 года). Хеймаэй з'яўляецца таксама самым буйным з усіх прыбярэжных астравоў Ісландыі. Асноўны занятак мясцовых жыхароў — рыбалоўства. Дасягнуць востраў Хеймаэй магчыма пры дапамозе авіяцыі, таксама на пароме, які пастаянна курсіруе паміж востравам і Ісландыяй.

Гл. таксама
-----------

* Эльдфетль
**Асцыдыі** (*Ascidiacea*) — клас хордовых жывёл падтыпу абалоннікаў.

Апісанне
--------

Мешкападобнае цела асцыдый ніжнім канцом прымацавана да дна, на верхнім канцы знаходзяцца ротавы і клаакальны сіфоны. Цела ўкрыта тунікай — тоўстай абалонкай, якая выдзяляецца скурным эпітэліем і ўтрымоўвае жывёльную клятчатку (туніцын). Унутраны шкілет адсутнічае. Глотка адчыняецца жабернымі шчылінамі ў каляжаберныя поласці, злучаныя з клаакай.

Каля 2000 відаў. Шырока распаўсюджаны ў морах усяго зямнога шара. Кормцца адфільтраванымі дробнымі арганізмамі і дэтрытам.

Гермафрадыты. Нараўне з палавым размнажэннем ім уласціва пачкаванне, што нярэдка прыводзіць да ўтварэння калоній.

Адрозніваюць простыя, або адзінкавыя, асцыдыі (монасцыдыі) і складаныя, або каланіяльныя, асцыдыі (сінасцыдыі). У развіцці асцыдый маецца стадыя свабоднаплаваючай хвастатай лічынкі, якая мае хорду, што адсутнічае ў дарослых асцыдый. Гэтыя асаблівасці будовы лічынкі далі магчымасць А. А. Кавалеўскаму (1865) устанавіць прыналежнасць асцыдый да хордовых.

Літаратура
----------

* Асцыдыі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4180671-2 · LCCN: sh85008554 · Microsoft: 2775965924, 2909658624 · NDL: 00563561 |
Закрыліны і вільчак
**Закрыліна** — дошка, што закрывала тарэц даху, часта афармлялася разьбою. Калі дах быў двухсхільны, то на скрыжаванні закрыліны рабілі крыху даўжэйшымі, чым патрэбна, выразаючы з дошкі контуры конскіх галоў, каровіных рогаў, фігурак птушак і змей, павернутых у розныя бакі. Такое скрыжаванне называлася вільчык.

У канцы XIX — пачатку XX стагоддзя замест здвоенага вільчака з'яўляецца ўпрыгожанне, зробленнае з адной дошкі, замест зааморфных матываў з'яўляюцца раслінныя і геаметрычныя контуры.

Край закрыліны таксама аздабляўся: сякерай, свярдлом ці пілою рабілася разьба.

Зноскі
------

1. ↑  Якимович, Ю. А. Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.
2. 1 2 3  Сахута Я. М. Фарбы роднай зямлі: Нарысы пра нар. мастацтва Беларусі. Кн. для вучняў. — Мн. : Нар. асвета, 1985. — 191 с. іл.

Літаратура
----------

* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.
* *Сахута Я. М.* Фарбы роднай зямлі: Нарысы пра нар. мастацтва Беларусі. Кн. для вучняў / Я. М. Сахута. — Мінск: Нар. асвета, 1985. — 191 с.
**Закон каменных джунгляў** — расійскі крымінальны тэлесерыял вытворчасці кінакампаніі «RatPack Production» па замове тэлеканала ТНТ. Першы сезон серыяла быў паказаны з 16 па 26 сакавіка 2015 года на тэлеканале ТНТ. Паказ другога сезона пад назвай «Куды прыводзяць мары» праходзіў з 20 па 30 сакавіка 2017 года.

1 сезон
-------

Дзеянне серыяла разгортваецца на ўскраінах Масквы. Чатыры хлопцы — Цім, Цып, Жук і Гоша вырашаюць стаць бандай злачынцаў і пачаць зарабляць такім спосабам грошы. Яны нават не задумваюцца аб тым, да якіх наступстваў могуць прывесці гульні з паліцыяй і «зладзейскім светам».

2 сезон
-------

У другім сезоне Цім, у якога ў сям’і заўсёды былі грошы, але не было кахання, усё мацней падсаджваецца на таблеткі. Ён увесь час спрабуе вылучыцца і быць лідэрам, але не заўважае, як гэта прыводзіць да цяжкіх наступстваў. Цыпа збліжаецца з Вадзікам і просіць яго дапамагчы вырашыць праблему з уласным бацькам, нават не здагадваючыся, да чаго прывядзе гэтая просьба. Гоша спрабуе знайсці грошы, з-за якіх яго бацька апынуўся ў турме, і разабрацца з якое зараджаецца пачуццём да Лізы, у якую даўно закаханы яго лепшы сябар Цыпа. «Мой персанаж Гоша нарэшце пасталее і пачне думаць сваім розумам. Калі раней ён быў кіраваным і не меў уласнай думкі, то ў другім сезоне ўсё зменіцца. Да ўсяго ў Гошы з’явяцца дарослыя праблемы, якія ён будзе спрабаваць самастойна вырашаць. А яшчэ ў яго здарыцца першае каханне і з’явіцца дзяўчына…», — казаў выканаўца ролі Гошы акцёр Аляксандр Мельнікаў. Жук пасля таго, як атрымлівае складаную траўму галавы, павінен вызначыцца, ці будзе ён і надалей біцца. Бо хлопец разумее: адзін прапушчаны ўдар, і ён на ўсё жыццё можа застацца бездапаможным інвалідам. У другім сезоне з’яўляюцца некалькі новых яркіх персанажаў. Упор зроблены не на крымінальны складнік, а на ўнутраныя перыпетыі герояў. У другім сезоне гледачам адкрываецца мара Жука і тое, як ён ёю распарадзіцца, размова таксама ідзе аб узаемаадносінах Цыпы і яго бацькі. «Закон каменных джунгляў 2» поўны апусканняў у жыццё герояў, іх асабісты свет, іх мары. Кожнаму з герояў трэба будзе зрабіць важны і складаны выбар і вырашыць, ці гатовы яны па-ранейшаму давяраць, прабачаць і ўставаць адзін за аднаго плячом да пляча і што апынецца мацней — сквапнасць, рэўнасць, эгаізм ці іх сяброўства?

У ролях
-------

* Арыстарх Віктаравіч Венес
* Аляксандр Андрэевіч Пятроў
* Уладзімір Уладзіміравіч Сычоў
* Аляксей Уладзіміравіч Герыловіч (у эпізодах)
* Кірыл Аляксандравіч Талмацкі (у эпізодах)

Рэйтынгі
--------

Тэлесерыял стартаваў з высокімі рэйтынгамі ў эфіры тэлеканала ТНТ. 16 сакавіка 2015 года ў 22:00 прэм’ерная серыя «Закону каменных джунгляў» па аўдыторыі ад 14 да 44 гадоў сабрала па Расіі долю 18,8 % (у Маскве—12,8 %). Доля ў маладзёжнай аўдыторыі ў Маскве ад 18 да 30 гадоў склала па Расіі 25,0 %.

Зноскі
------

1. ↑  «Закон каменных джунглей» опередил «Родину»

Спасылкі
--------

* Старонка серыяла на афіцыйным сайце канала ТНТ
**Ганна Львоўна Гарф** (сап. прозв. Гарфункель 12 жніўня 1908, Смалявічы — 20 жніўня 1997) — дзіцячая пісьменніца, збіральніца фальклору Алтая. Член Саюза пісьменнікаў СССР (1945), член Саюза пісьменнікаў Масквы.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 12 жніўня 1908 года ў Смалявічах.

Скончыла МДУ імя М. В. Ламаносава.

Пачынаючы з 1926 года літаратурная дзейнасць была звязана з Горным Алтаем. Дзякуючы творчай садружнасці двух пісьменнікаў — Г. Гарф і П. Кучыяк — алтайскія народныя казкі атрымалі шырокую вядомасць. Большасць з іх падвяргалася значнай перапрацоўцы і ўяўляе творы, напісаныя па матывах алтайскіх народных казак. Алтайскія казкі Г. Гарф і П. Кучыяк перакладзеныя на мовы народаў СССР, а некаторыя з іх апублікаваныя на замежных мовах у выданнях для замежных чытачоў.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  ГАННА ЛЬВОЎНА(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 1159 5634 · LCCN: n2014066573 · NKC: xx0092675 · NUKAT: n2005113650 · VIAF: 162287739 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шагінян.

**Альберт Сямёнавіч Шагінян** (14 ліпеня 1934, г. Армавір, Краснадарскі край, Расія — 20 жніўня 2000) — беларускі спецыяліст у галіне машыназнаўства, гідраўлічных і электрагідраўлічных сочачых сістэм. Доктар тэхнічных навук (1984), прафесар (1988).

Біяграфія
---------

Скончыў Растоўскі інстытут сельскагаспадарчага машынабудавання (1957).

Працаваў на Армавірскім заводзе выпрабавальных машын (майстар, начальнік цэха), Армавірскім спецыяльным канструктарсім бюро выпрабавальных машын (кіраўнік канструктарскай групы, загадчык лабараторыі, загадчык канструктарскага аддзела), Спецыяльным канструктарскім бюро сейсмічнай тэхнікі Упраўлення промыславай і палявой геафізікі Міністэрства нафтавай прамысловасці СССР (г. Гомель; з 1973, дырэктар — галоўны канструктар). Выкладаў у Гомельскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт імя П. В. Сухога (1986—2000, рэктар).

Навуковыя інтарэсы: тэорыя імпульсных і вібрацыйных крыніц сейсмічных сігналаў; распрацоўка і ўкараненне сейсмаразведачнай і вымяральнай тэхнікі; гідраўліка.

Узнагароды
----------

Узнагароды: званні «Заслужаны дзеяч навукі Беларускай ССР» (1985), «Заслужаны вынаходнік Беларускай ССР» (1980).

Літаратура
----------

* Некоторые вопросы динамики испытательных машин статического действия : автореферат диссертации … кандидата технических наук : 161 / А. С. Шагинян. — Новочеркасск, 1969.
* Шагінян Альберт Сямёнавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2003. — Т. 17. — С. 357.
* Шагинян Альберт Семенович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 561.
* Творец, ученый, создатель : Шагинян Альберт Семенович / С. Сарело // Путь в науку. — Гомель, 2006. — Вып. 3 : Очерки о докторах и профессорах — выпускниках и сотрудниках вузов и НИИ Гомельщины. — С. 295—299.

| ⛭Рэктары Гомельскага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта імя П. В. Сухога |
| --- |
| 
* Васіль Стаўроў (1981—1986)
* Альберт Сямёнавіч Шагінян (1986—2000)
* Станіслаў Сарэла (2001—2007)
* Сяргей Цімошын (2007—2021)
* Артур Пуцята (з 2021)

 |
**«Асцярожна: дзеці!»** — беларускі дзіцячы часопіс для малодшых школьнікаў. Выдаецца са снежня 2019 года.

Кожны нумар часопіса прысвечаны пэўнай тэме. Тэмамі першых нумароў былі самалёты, катастрофы, мабільнікі. Разынка кожнага нумара — вялікі цікавы комікс, з дынамічным сюжэтам і гумарам. Ёсць рубрыка «Пахімічым», у якой дзецям прапануецца самастойна правесці захапляльныя, але бяспечныя хімічныя эксперыменты. У кожным нумары ёсць таксама настольная гульня на галоўную тэму.

Галоўныя героі часопіса — Цім, Мара, сабака Газ, кот Тормаз і Зарас (Занадта Разумны Смартфон). Яны разблытваюць розныя дэтэктыўныя гісторыі.

Апавяданні для часопіса піша Аляксей Шэін, аўтар кнігі фэнтэзі для падлеткаў «Сем камянёў». Сцэнарыі для коміксаў ствараюць Аляксей Шэін і Андрэй Скурко. А малюе коміксы прафесійны пажарнік Раман Тарасевіч.

Зноскі
------

1. ↑  Найлепшы падарунак дзецям. Купляйце «Дуду» і «Асцярожна: дзеці!», Наша Ніва, 30 снежня 2019

Спасылкі
--------

* Яны звар’яцелі ці што?! Гэта каманда год таму пачала выдаваць друкаваныя часопісы — іх усе адгаворвалі, а ў іх крута атрымліваецца! Архівавана 23 кастрычніка 2021. citydog, 20 мая 2020
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Раманоўская.
**Ганна Леанідаўна Раманоўская** (нар. 5 сакавіка 1979, Мінск) — беларуская мастачка.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і мастакоў Лявона і Вольгі Раманоўскіх. Скончыла ў 1998 годзе Мінскае мастацкае вучылішча імя А. Глебава, у 2004 годзе Беларускую дзяржаўную акадэмію мастацтваў. Вучылася ў Аляксандра Кошалева, Уладзіміра Савіча, Міколы Купавы, Уладзіміра Басалыгі. У мастацкіх выстаўках бярэ ўдзел з 1997 года.

Сябар Беларускага саюза мастакоў з 2007 года і суполкі «Пагоня».

Жыве ў Мінску.

Творчасць
---------

Працуе ў галіне станковай і кніжнай графікі. Асноўныя творы: «Размова» (2004), «Шлях да Ерусаліма» (2007), «Вёска Белыя Ваўкі» (2008), «Зоркі» (2009), «Калодзежы» (2009), «Дрэва жыцця» (2014), ілюстрацыі да кніг «Аб Нараджэнні Хрыстовым» (2007), «Самы лепшы падарунак» (2014), «Дзед Манюкін і ўнукі» (2014), «Аповесць пра княгіню Рагнеду» (2015).

Творы экспанаваліся на выстаўках у Беларусі (Мінск, 2004; Брэст, 2012), Польшчы (Кжыжова, 2000; Люблін, 2009), Румыніі (Клуж-Напока, 2002; Плаешці, 2009), Італіі (Ламаца, 2006; Акві-Тэрмэ, 2009), Літве (Каўнас, 2007), Турцыі (Стамбул, 2008), Балгарыі (Варна, 2011).

Творы захоўваюцца ў прыватных калекцыях Беларусі, Літвы, Польшчы.

Заняла 1-е месца па выніках міжнароднага конкурсу ў Японіі «Дзень ліста» (1997); 3-е месца ў конкурсе фатаграфіі і графікі «Імгненні нямецкай культуры — 2007» (Мінск, Інстытут Гётэ, 2007).

Спасылкі
--------

* Раманоўская Ганна Архівавана 12 жніўня 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-ar7822945 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ляховіч.

**Сяргей Пятровіч Ляховіч** (нар. 29 мая 1976, Віцебск) — беларускі баксёр-прафесіянал, які выступае ў цяжкай вагавой катэгорыі. Чэмпіён свету па версіі WBO (2006).

Біяграфія
---------

У чэрвені 2002 года Ляховіч прайграў накаўтам ў 9-м раўндзе Морысу Харысу.

У снежні 2004 года ён перамог па ачках Дамініка Гуіна.

У красавіку 2006 года Ляховіч перамог па ачках чэмпіёна свету ў цяжкай вазе па версіі WBO Леймана Брустэра.

У лістападзе 2006 года Сяргей Ляховіч на апошняй секундзе апошняга раунда прайграў накаўтам Шэнану Брыгсу.

У лютым 2008 года ён прайграў па ачках ў элімінатары Мікалаю Валуеву.
**Ленінаканскае землетрасенне 1926 года** — буйнае землетрасенне, якое адбылося 22 кастрычніка 1926 года ў наваколлі горада Ленінакан, Армянскай ССР. Для вывучэння наступстваў землетрасення, Акадэміяй Навук СССР была скіравана група навукоўцаў, на чале з геолагам П. І. Лебедзевым. Яго даклад быў пададзены акадэміі 9 сакавіка 1927 года акадэмікам Левінсонам-Лесінгам і потым апублікаваны.

Акалічнасці землетрасення (па дакладзе Лебедзева)
-------------------------------------------------

Землетрасенне адбылося ў даліне ракі Арпачай, прытоку ракі Аракс. Землетрасенне быў зафіксавана сейсмографамі Фізічнай абсерваторыі ў Тыфлісе і Пулкаўскай абсерваторыі ў Ленінградзе. Землетрасенне мела форму двух штуршкоў. 

> 
> Пры першым штуршку (у 19:38) спыніліся вежавыя гадзіннікі, што віселі на вонкавай усходняй сцяне будынка камітэта партыі ў Ленінакане. Пры другім штуршку, што выклікаў найбольшыя разбурэнні ў горадзе і раёне, спыніліся іншыя пакаёвыя гадзіннікі з ківачом, што паказалі час 22:58.

Штуршкі адчуваліся ў Ерэване, Тыфлісе, Батуме, Сочы, але там да сур'ёзных разбурэнняў не прывялі. Сур'ёзней пацярпелі вёскі за турэцкай мяжой каля горада Карс, але туды (то бок на турэцкую тэрыторыю) савецкія навукоўцы не змаглі трапіць. Па паведамленнях савецкага консула ў Карсе, былі разбураны каля 20 сёл.

Эпіцэнтр землетрасення знаходзіўся ў некалькіх кіламетрах паўднёвей Ленінакана. У наступныя дні, аж да Новага года, адчуваліся слабыя падземныя штуршкі.

На савецкай тэрыторыі ад землетрасення пацярпелі 44 сёлы, з якіх дзевяць былі разбураны цалкам, і горад Ленінакан. Агульная колькасць ахвяр склала каля 300 забітых і гэтулькі ж параненых, з іх большасць у селах і меншасць — у самым Ленінакане.

У Ленінакане каменныя будынкі падпалі пад заўважным разбурэнням (буйныя расколіны на сценах, абсыпанні тынку), аднак засталіся стаяць.

У якасці высновы навукоўцы адзначылі 

> 
> Гэтае землетрасенне стала катастрафічным для Ленінаканскага раёна, галоўным чынам, з прычыны прымітыўнага характару пабудоў і невыканання ўмоў антысейсмічнага будавання. Што яно не можа быць аднесена да ліку вельмі моцных землятрасенняў, паказвае параўнанне адхіленняў на прыборах Пулкаўскай Абсерваторыі падчас землетрасення Ленінаканскага і знакамітага Месінскага землетрасення 1908 г.

Зноскі
------

1. ↑  П. И. Лебедев, Ленинаканское землетрясение 22 октября 1926 г. Известия Академии наук СССР. VI серия, 1927, том 21, выпуск 5, 887—912.
**ХАП Грысхабер**, першапачаткова *Гельмут Андрэас Паўль Грысхабер* (15 лютага 1909, Рот-ан-дэр-Рот — 12 мая 1981) — нямецкі графік, ксілограф і мастак. У 1926-27 гадах вучыўся друкарскаму мастацтву ў Ротлінгене.

У 192—1928 гадах вывучаў мастацтва ў Штутгарце. Затым ён наведаў Парыж, Лондан, Егіпет, Аравію і Грэцыю. У пачатку нацысцкага рэжыму, з 1933 па 1940 год, Грысхаберу было забаронена займацца сваёй прафесіяй. За гэты час ён зарабляў на жыццё рабочым у горадзе Ройтлінген. Ваенныя гады ён правёў у нямецкай арміі і, як ваеннапалонны, прымусова працаваў у бельгійскіх шахтах. Пасля вайны ён вярнуўся ў Германію, жыў у невялікім катэджы на Ахальме і засяродзіўся на выкананні маштабных гравюр на дрэве і плакатаў. З 1951 па 1953 г. выкладаў у мастацкай школе «Bernsteinschule». Паміж 1955 і 1960 гадамі ён выкладаў у Акадэміі прыгожых мастацтваў у Карлсруэ ў якасці пераемніка Эрыха Хекеля.

Грысхабер быў пацыфістам і палітычным актывістам не толькі супраць дыктатуры ў Грэцыі і Чылі, але і ў галіне аховы прыроды і экалогіі, супраць атамных станцый, а таксама за стварэнне моста паміж дзвюма Германіямі. Яго спадарожніцай з 1967 года да смерці была лірычная паэтэса Маргарэт Гансман.

Зноскі
------

1. 1 2 3   Праверана 1 кастрычніка 2016.
2. 1 2  H.A.P. Grieshaber<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90094511 · BNF: 11905898t · CONOR: 125196387 · GND: 118639374 · ISNI: 0000 0001 0879 2485 · LCCN: n50031632 · LNB: 000206138 · NKC: jo2004232782 · NLA: 35150928 · NTA: 06830126X · NUKAT: n99022450 · LIBRIS: 392896 · SUDOC: 026903032 · VIAF: 24602264 · ULAN: 500022714 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ленінградская вуліца.

**Ленінградская вуліца** (да 1973 года — **Гарадоцкая шаша**) — вуліца ў паўночна-заходняй частцы горада Віцебска ў Чыгуначным раёне. Самая доўгая вуліца горада (больш за 7300 м). Пачынаецца ад вуліцы Касманаўтаў і заканчваецца на ўскраіне горада.

Гісторыя
--------

Вуліца пачала фарміравацца ў XVIII стагоддзі. У 1785 годзе на вуліцы пабудаваны каменны Касцёл святой Варвары. Сучасны будынак пабудаваны ў 1885 годзе. На карце сярэдзіны XIX стагоддзя ля касцёла і бліжэй да пачатку шашы знаходзіліся вялікія могілкі. У сярэдзіне XX стагоддзя на месцы Мікалаеўскіх могілак пабудавалі АТП-4 (пачатак працы 1955 год) і ПМК № 3 ААТ «Белсельэлектрасеткабуд»

У паслярэвалюцыйны час Полацкі рынак быў перанесены з Полацкай плошчы ў пачатак Гарадоцкай шашы і вуліцы Полацкай, дзе знаходзіцца па сённяшні дзень. У суседнім з касцёлам будынку школы № 27 (Гарадоцкая шаша, 103) у вайну размяшчаліся нямецкія ваенныя, у прыватнасці, антыфашыст Карл Шрадэр.

Літаратура
----------

* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз.
Пракоп Вялікі
**Пракоп Вялікі** (чэшск.: Prokop Veliký), таксама вядомы як ***Пракоп Голы*** (чэшск.: Prokop Holý ці лац.: Prokopius Rasus) (каля 1380 — 30 мая 1434, Ліпаны) — радыкальны гусіцкі правадыр, палітык і вайскавод. З 1426 гады — асноўны ідэолаг і палітычны дзеяч табарытаў. Загінуў у бітве пад Ліпанамі.

Першапачаткова Пракоп быў утраквістам (памяркоўнае крыло гусітаў), жанатым святаром, родам з уплывовай пражскай сям’і. Пачаўшы як святар, Пракоп стаў найболей выбітным правадыром табарытаў у познім перыядзе гусіцкіх войн. Не быўшы непасрэдным пераемнікам Яна Жыжкі, ён камандаваў войскамі Табара пры перамогах над немцамі і каталікамі ў бітвах пры Усці-над-Лабем у 1426 і Домажліцах у 1431. Пераканаўчае паражэнне, нанесеная крыжакам Свяшчэннай Рымскай імперыі, прывяла да мірных перамоў у Хебе паміж гусітамі і прадстаўнікамі Базельскага сабора (1432).

Пракоп дзейнічаў як лідар табарытаў у іх рэйдах у Венгрыю і Германію, асабліва ў 1429, пры рэйдзе чэшскага войска ў Саксонію і Нюрнберг. Аднак гусіты не ставілі за мэту захопліваць нямецкія землі, і ў горадзе Кульмбах быў складзена мірная дамова з бургграфам нюрнбергскім Фрыдрыхам I, па якім гусіты пакінулі межы Германіі. Калі чэхі пачалі перамовы з імператарам Жыгімонтам і Базельскім саборам, Пракоп узначаліў пасольства, адпраўленае ў Базель. Перамовы скончыліся безвынікова, і пасольства вярнулася ў Чэхію.

Пасля няўдачы ў дасягненні кампрамісу з каталікамі чэшская знаць, як утраквістская, так і каталіцкая, сфармавала канфедэрацыю для супрацьдзеяння радыкальнаму гусізму, які з прычыны поспехаў Табара карыстаўся вялікай папулярнасцю ў гарадах Чэхіі. Барацьба пачалася ў Празе, дзе жыхары Старога Горада атрымалі верх над радыкальным Новым Горадам. Пракоп выклікаў на дапамогу Пракопа Малога, які камандаваў войскам табарытаў, і паўстаў умацаваным лагерам пад Прагай. 30 траўня 1434 гады іх войска было атакавана і разбіта аб’яднанымі сіламі утраквістаў і каталікоў у бітве пры Ліпанах. Абодва Пракопа былі забіты ў баі.

Зноскі
------

1. ↑  Prokop Holý // MAK<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105192847'></a>
2. ↑  Prokop the Bald // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
3. ↑  Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
4. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пракоп Вялікі
* *Прокоп Великий* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі (3-е выданне)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 121000699 · ISNI: 0000 0000 9044 158X · LCCN: n91073912 · NKC: jn20000728531 · VIAF: 292928002 |
**Пракоп Малы**, **Прокупек** (чэшск.: Prokop Malý, Prokůpek; ? — 30 мая 1434, Ліпаны) — чэшскі дзеяч гусіцкага руху, святар, адзін з военачальнікаў, якія ўзначалілі табарытаў пасля смерці Яна Жыжкі.

Нарадзіўся, верагодна, у другой палове XIV стагоддзя, далучыўся да арміі Яна Жыжкі яшчэ ў маладым узросце. Згадваецца ў гістарычных крыніцах пачынаючы з 1424 года як член Арэбіцкага брацтва і паплечнік святара Амбража (блізкі сябар Яна Жыжкі). З 1428 года быў галоўным начальнікам (спраўцам) «сірот» (аднаго з радыкальных кірункаў гусітаў).

У 1427 годзе Пракоп Малы і другі гусіцкі правадыр Пракоп Голы нанеслі разгромнае паражэнне арміі аўстрыйскага эрцгерцага. Затым, у 1428—1432 гадах, яны неаднаразова ўрываліся ў Венгрыю, Саксонію, Маравію і Сілезію і нават беспаспяхова аблажылі Вену.

Загінуў у бітве супраць саюза каталікоў і ўмераных гусітаў пад Ліпанамі разам з іншым правадыром табарытаў — Пракопам Вялікім, пасля чаго табарыцкі рух практычна спыніў сваё існаванне.

Зноскі
------

1. ↑  Malý Prokop //

Літаратура
----------

* *Пракоп Малы (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
**Кембрыйскія горы** (англ.: Cambrian Mountains) — шэраг горных ланцугоў ў Вялікабрытаніі, якія адлучаюць Уэльс ад Англіі і якія займаюць асноўную частку паўвострава Уэльс. Найвышэйшы пункт — гара Сноўдан.

Характарыстыка
--------------

Даўжыня Кембрыйскіх гор складае каля 150 кіламетраў. Горы ўключаюць у сябе паўднёвыя горы Уэльса — Маякі Брэкана, горы паўночных Кармартэншыра і Керэдыгіёна, і Снаўдонію ў Паўночным Уэльсе.

Першапачаткова тэрмін «Кембрыйскія горы» ўжываўся ў агульным сэнсе да большай часткі нагор’я Уэльса. З 1950-х выкарыстанне гэтай назвы стала ўсё больш і больш лакалізаваным да геаграфічна гамагеннага нагор’я сярэдняга Уэльса, вядомаму на валійскай мове як Elenydd (якое распасціраецца ад Пімлімана да Мінід-Малайна).

Гэтая неўрадлівая і маланаселеная дзікая мясцовасць часта згадваецца як Пусткі Уэльса. Тым не менш, яны забяспечваюць вадой увесь Уэльс і такія вялікія англійскія гарады, як Ліверпуль і Бірмінгем.

Літаратура
----------

* Кембрыйскія горы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 226. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

Спасылкі
--------

* Сайт Таварыствы Кембрыйскіх гор (*Cambrian Mountains Society*).  (англ.)
* Сайт праекта «Ініцыятыва Кембрыйскіх гор» (*Cambrian Mountains Initiative*) Архівавана 18 снежня 2014.  (англ.)
* Турыстычная інфармацыя пра Кембрыйскія горы на сайце iKnow Wales. Архівавана 7 верасня 2009.  (англ.)
* Кембрыйскія горы ў Вялікай савецкай энцыклапедыі.