recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Вуліца Каменшчыкава** — вуліца ў Чыгуначным і Цэнтральным раёнах горада Гомеля. Пачынаецца ў жылым масіве Прудок, праходзіць па паўднёвых ускраінах мікрараёнаў Валатава і Клёнкаўскі. Праходзіць ад вуліцы Крупскай да Чачэрскай вуліцы і Усходняга абыходу. Перасякаецца з вуліцамі Мічурына, 7-я Навасёлкавая, 8-я Навасёлкавая. На яе выходзяць вуліцы Ягаўкіна, Юнацкая, 40 год БССР, Верхняя, 10-я Навасёлкавая, 1-я Навасёлкавая, Агарэнкі, Петруся Броўкі і Макаёнка (з поўначы), 2-я Светлая, 1-я Светлая, 2-я Навасёлкавая, 3-я Навасёлкавая, 6-я Навасёлкавая, 9-я Навасёлкавая, Мазурава (з поўдня). На прудкоўскім адрэзку пераважае індывідуальная забудова сядзібнага тыпу сумежных вуліц, на валатаўскім адрэзку жылая забудова складаецца з трох шматпавярховых дамоў, на клёнкаўскім адрэзку жылой забудовы, якая б непасрэдна адносілася да вуліцы Каменшчыкава, няма.

З гісторыі
----------

Правобраз вуліцы з’явіўся яшчэ ў даваенны час. На нямецкіх авіяфотаздымках 1941 года ён зафіксаваны як дарога між вуліцай Леніна (будучая Крупскай) і вуліцай Камсамольскай (будучая Юнацкая). Склалася ў пасляваенны час. Да 1975 года называлася 3-я Праезджая. Цяперашнюю назву атрымала ў гонар У. Р. Каменшчыкава — савецкага воіна-лётчыка, Героя Савецкага Саюза, удзельніка баёў у 1941-1943 гадах супраць нямецкіх нацысцкіх акупантаў. Інфармацыйны стэнд з яго партрэтам і біяграфічнымі звесткамі ў канцы 1980-х – пачатку 1990-х гадоў знаходзіўся на фасадзе дома па 9-й Навасёлкавай вуліцы, што выходзіць на вуліцу Каменшчыкава.

Сучаснасць
----------

На вуліцы знаходзяцца:

* харчовая міні-крама;
* аўтарская майстэрня «Кузніца» (продаж каваных вырабаў і металаканструкцый; здача гандлёвых памяшканняў у арэнду);
* рынкавы комплекс «Прудкоўскі» (займае 4,2 га.);
* шматфункцыянальны комплекс з піцэрыяй, стаматалагічнай клінікай, крамай вопраткі;
* крама кветак;
* фітнес-клуб;
* майстэрня па рамонце мабільных тэлефонаў, бытавой тэхнікі;
* турыстычнае агенцтва;
* праваслаўны храм Праабражэння Гасподняга;
* аўтамабільная паркоўка (каля 0,3 га).

Зноскі
------

1. ↑  Гомель. Атлас туриста. / Справоч. изд. Ред. Ю. М. Нестеровская. — Минск : РУП «Белкартография», 2019. — С. 15.
2. ↑  Нямецкія аэрафотаздымкі Гомеля, 1941 год.
3. ↑  Рогалев, А. Ф. Гомель. Страницы истории, формирование улиц, местные тайны и загадки / А. Ф. Рогалев. — Гомель : Барк, 2014. — С. 188.
4. ↑  Каменщиков Владимир Григорьевич // Гомель. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Минск. : БелСЭ им. П. Бровки, 1991. — С. 251-252.
**Геадэзі́чная сетка** — сістэма геадэзічных пунктаў на паверхні Зямлі, узаемнае становішча якіх вызначаецца ў сістэме каардынат і вышынь і замацоўваецца на мясцовасці геадэзічнымі знакамі.

Пункты геадэзічнай сеткі з’яўляюцца асновай пры складанні карт мясцовасці, геадэзічных вымярэннях у мэтах геадэзічных інжынерных даследаванняў, у будаўніцтве, ваеннай справе і г. д.

Гл. таксама
-----------

* Інжынерная геадэзія

Літаратура
----------

* Геадэзічная сетка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — С. 116. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

Спасылкі
--------

* *Изотов А. А. Геодезическая сеть (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бокун.
**Анто́ні Бо́кун** (нар. 1973, Мінск) — пастар мінскай пяцідзясятніцкай царквы «Ян Прадвеснік». У 2016 годзе пераклаў Новы Запавет і Прыповесці на беларускую мову.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1973 годзе ў Мінску ў каталіцкай сям’і. Хадзіў у касцёл на Залатой Горцы. Скончыў 20-ю мінскую школу (1980—1990), хімічны факультэт БДУ (1995), збіраўся стаць езуітам. У сярэдзіне 1990-х узначальваў Задзіночанне беларускіх студэнтаў. З 1999 года пастар мінскай пратэстанцкай царквы «Ян Прадвеснік».

Жанаты, мае двух сыноў — Адама і Язэпа, а таксама дачку — Эстэр.

У 2007 годзе Антоні Бокун быў аштрафаваны на 620 тысяч рублёў (215 еўра) «за арганізацыю несанкцыянаванага масавага мерапрыемства» — набажэнства, якое ладзілася ў ягонай уласнай хаце. 4 чэрвеня 2007 года паводле аналагічнага абвінавачвання быў арыштаваны на трое сутак.

Творчасць
---------

Удзельнічаў у выданні «Расейска-беларускага хімічнага слоўніка» (1993).

З 1996 года працаваў над выданнем перакладу Бібліі, зробленага Уладзіславам Чарняўскім. Быў рэдактарам выдання Новага Запавету ў перакладзе У. Чарняўскага (Мінск, 1999) і Пяцікніжжа (Мінск, 2002). Удзельнічаў у падрыхтоўцы выдання Новага Запавету (Мінск, 2003) і поўнай Бібліі (Мінск, 2012), падрыхтаваных Біблейскім таварыствам у Рэспубліцы Беларусь на падставе рукапісаў У. Чарняўскага, а таксама ў выданні аўдыяверсіі «Новага Запавету» ў перакладзе Уладзіслава Чарняўскага (Мінск, 2010). У 2016 годзе выдаў пераклад Новага Запавету і Кнігі Прыповесцяў, ажыццёўлены з арыгінальных моў.

Аўтар кнігі «Залаты Век Беларусі», а таксама шэрагу артыкулаў, прысвечаных гісторыі пратэстантызму ў Беларусі. Удзельнічаў у перавыданні Катэхізіса 1562 года (Мінск, 2005).

Зноскі
------

1. ↑  «Усё гэта ўрэшце скончыцца тым, што ў Беларусі зьменіцца сытуацыя» **(нявызн.)**. *Грамадзтва*.  «Наша Ніва» (7 чэрвеня 2007). Праверана 31 кастрычніка 2010.
2. ↑  Беларусь: аналіз свабоды веравызнання, чэрвень 2009 **(нявызн.)**.  Беларускі хрысьціянскі партал «Царква». Праверана 31 кастрычніка 2010.
3. ↑  *Любоў Лунёва*. Пастар Антоні Бокун — на волі **(нявызн.)**. *Грамадзтва*.  Радыё «Свабода» (6 чэрвеня 2007). Праверана 31 кастрычніка 2010.
4. ↑  Пастару Антонію Бокуну адмаўлялі ў СІЗА ў леках **(нявызн.)**. *Навіны*.  Хартыя’97 (6 чэрвеня 2007). Праверана 31 кастрычніка 2010.
5. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Pravapis.info. Архівавана з першакрыніцы 25 верасня 2009. Праверана 10 студзеня 2020.
6. ↑  Які будзе лёс перакладу Бібліі айца Ўладыслава Чарняўскага? // Радыё Свабода (29 снежня 2001)
7. ↑  Выдадзены аўдыёзапіс Новага Запавета на беларускай мове **(нявызн.)**. *Грамадзтва*.  Беларускія навіны naviny.by (20 ліпеня 2010). Праверана 31 кастрычніка 2010.
8. ↑  Да 500-годдзя беларускай Бібліі: новы пераклад Новага Запавету і Прыпавесцяў // budzma.by (29.02.2016)
9. ↑  Катэхізіс: помнік беларускай Рэфармацыі XVI ст. Мінск, 2005.

Спасылкі
--------

* Он-лайн канферэнцыя і біяграфія Антонія Бокуна
* Профіль У Кантакце

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1068495901 |
Вектар {\displaystyle {\overline {AB}}}
**Вектар** — накіраваны прамалінейны адрэзак, г.зн. адрэзак які мае вызначаную даўжыню і вызначаны кірунак.

Вектары могуць абазначацца, як {\displaystyle {\vec {a}}} альбо {\displaystyle {\overline {a}}}.

Геаметрычнае ўяўленне
---------------------

Калі {\displaystyle A} - пачатак, а {\displaystyle B} - канец, тады {\displaystyle {\overline {AB}}} ці {\displaystyle {\overline {a}}} - вектар. Вектар {\displaystyle {\overline {BA}}} называецца **процілеглым** вектару {\displaystyle {\overline {AB}}}. Вектар процілеглы вектару {\displaystyle {\overline {a}}} абазначаецца {\displaystyle -{\overline {a}}}.

Даўжынёй ці модулем вектара {\displaystyle {\overline {AB}}} называецца даўжыня адрэзка і абазначаецца {\displaystyle \left|{\overline {AB}}\right|}. Вектар, даўжыня якога роўная нулю, называецца *нулявым вектарам* і абазначаецца {\displaystyle {\overline {0}}}. Нулявы вектар не мае кірунку.

Вектар, даўжыня якога роўная адзінцы, называецца *адзінкавым вектарам* і абазначаецца {\displaystyle {\overline {e}}}. Адзінкавы вектар, кірунак якога супадае з вектарам {\displaystyle {\overline {a}}} называецца *ортам* вектара {\displaystyle {\overline {a}}} і абазначаецца {\displaystyle {\overline {a}}^{0}}.

Вектары {\displaystyle {\overline {a}}} і {\displaystyle {\overline {b}}} называюцца ***калінеарнымі***, калі яны знаходзяцца на адной прамой ці на паралельных прамых. Калінеарнасць абазначаецца так: {\displaystyle {\overline {a}}||{\overline {b}}}.

Калінеарныя вектары могуць быць накіраваныя аднолькава ці процілегла.

*Нулявы вектар* лічыцца калінеарным любому вектару.

Тры вектары называюцца ***кампланарнымі***, калі яны ляжаць у адной плоскасці ці ў паралельных плоскасцях. Калі сярод іх адзін вектар нулявы ці два іншых калінеарны, такія вектары таксама кампланарныя.

Алгебраічнае ўяўленне
---------------------

У лінейнай алгебры **вектар** - гэта элемент вектарнай прасторы (або інакш: *лінейнай* прасторы). Вектары *лiнейнай прасторы* можна **складаць** і **памнажаць на лік**. Вектар таксама можна прадставіць у выглядзе лінейнай камбінацыі іншых вектараў. Базіс - гэта *лінейна незалежная* сукупнасць вектараў, якая спараджае ўсю прастору. У канечнамернай прасторы існуе канечны базіс, і тады любы вектар прасторы можа быць *адзіным чынам* прадстаўлены ў выглядзе раскладання выгляду

{\displaystyle {\vec {x}}=\sum \_{i=1}^{n}x\_{i}{\vec {e}}\_{i},}

дзе {\displaystyle {\vec {e}}\_{1},\dots ,{\vec {e}}\_{n}} - гэта базіс, а {\displaystyle x\_{1},\dots ,x\_{n}} - каардынаты вектара {\displaystyle {\vec {x}}} у зададзеным базісе.

Спасылкі
--------

* 

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Вектар (матэматыка)**
**Ураўне́нне Лапла́са** — дыферэнцыяльнае ўраўненне з частковымі вытворнымі

{\displaystyle \Delta u=0,}
дзе Δ — аператар Лапласа, *u* — шуканая функцыя, вызначаная на некаторай вобласці Ω ⊂ **R***n*.

У трохмерных прамавугольных дэкартавых каардынатах яно мае выгляд

{\displaystyle {\frac {\partial ^{2}u}{\partial x^{2}}}+{\frac {\partial ^{2}u}{\partial y^{2}}}+{\frac {\partial ^{2}u}{\partial z^{2}}}=0,}
дзе *x*, *y*, *z* — незалежныя пераменныя.

Уведзена П. Лапласам (1782) у працах па нябеснай механіцы і тэорыі гравітацыйнага патэнцыялу.

Да ўраўнення Лапласа зводзіцца шэраг задач фізікі і тэхнікі, напрыклад, яго задавальняе тэмпература пры стацыянарных працэсах, патэнцыял электрастатычнага поля па-за межамі зарадаў, гравітацыйны патэнцыял па-за межамі прыцягальных мас.

Рашэнні ўраўнення Лапласа, якія маюць неперарыўныя частковыя вытворныя да 2-га парадку ўключна, называюцца гарманічнымі функцыямі.

Гл. таксама
-----------

* Ураўненне Пуасона

Літаратура
----------

* Лапласа ўраўненне // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. С. 134.
* Лапласа уравнение // Математическая энциклопедия / И. М. Виноградов (гл. ред.). — М.: Советская энциклопедия, 1982. — Т. 3. — 592 с. — 150 000 экз. Стл. 202—203.

Спасылкі
--------

* Hazewinkel, Michiel, рэд. (2001). "Laplace equation". *Encyclopedia of Mathematics*. Springer. ISBN 978-1-55608-010-4.
* *Weisstein, Eric W.* Laplace's Equation (англ.) на старонцы Wolfram MathWorld.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Герштэйн.
**Блю́ма Вульфаўна Зейга́рнік** (народжаная *Герштэйн*; ням.: Bluma Zeigarnik; 27 кастрычніка (9 лістапада) 1901, Прэнай — 24 лютага 1988, Масква) — савецкі псіхолаг, заснавальнік

Шырока вядомы вынік дыпломнай працы Зэйгарнік, выкананай пад кіраўніцтвам Курта Левіна ў Берлінскім універсітэце і якая стала адным з краевугольных камянёў гештальт-псіхалогіі, дзе яна паказала, што незавершаныя дзеянні запамінаюцца лепш, чым завершаныя («эфект Зейгарнік»). З 1931 года працавала ў псіханеўралагічнай клініцы Усесаюзнага інстытута эксперыментальнай медыцыны ў супрацоўніцтве з Л. С. Выгоцкім.

Адна са стваральнікаў факультэта псіхалогіі МДУ, кафедры нейра- і патапсіхалогіі. Вялікі ўклад Блюмы Зейгарнік у распрацоўку псіхалагічных праблем быў ацэнены Амерыканскай псіхалагічнай асацыяцыяй, якая прысудзіла ёй прэмію імя Курта Левіна (1983). У СССР ёй была прысуджана Прэмія імя М. В. Ламаносава I ступені (1978).

Зноскі
------

1. ↑
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Васілевіцкі сельсавет.
**Васіле́віцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Слонімскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Васілевічы.

Гісторыя
--------

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як **Парэцкі сельсавет** у складзе Слонімскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Парэчча. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 лістапада 1963 года сельсавет перайменаваны ў Васілевіцкі. 17 лістапада 1986 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Васілевічы. 22 снежня 2022 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Сянькоўшчынскага сельсавета.

Склад
-----

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 10 населеных пунктаў: аграгарадок Васілевічы, вёскі Бабынічы, Вераб’евічы, Ганькі, Задвор’е, Навасёлкі, Нерастовічы, Парэчча, Разанаўшчына і Хадзявічы.

Насельніцтва
------------

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 1343 чалавекі, з іх 90,2 % — беларусы, 6,4 % — рускія, 1,3 % — палякі.

Станам на 2015 год у сельсавеце пражывала 1507 чалавек, у тым ліку: дзяцей да 16 гадоў — 247, працаздольных — 784, пенсіянераў — 476.  

Станам на 1 студзеня 2022 года ў сельсавеце пражываў 1081 чалавек.

Інфраструктура
--------------

На тэрыторыі сельсавета размешчаны: сельскагаспадарчы вытворчы кааператыў «Васілевічы», ААТ «Птушкафабрыка Слонімская», дарожны ўчастак РУП «Дарожна-будаўнічы трэст № 6», кампрэсарная станцыя «Слонімская» упраўлення магістральных газаправодаў, установа адукацыі «Парэцкая дзяржаўная агульнаадукацыйная базавая школа Слонімскага раёна», дзіцячы сад, шэсць крамаў, тры фельчарска-акушэрскія пункты, два сельскіх дома культуры, дзве сельскія бібліятэкі, Парэцкая Свята-Георгіеўская царква.

На тэрыторыі сельсавета знаходзіцца ўрочышча Падлужанскія Горы з вяршыней 191,1 м (1,3 км на паўднёвы захад ад аграгарадка Васілевічы). Гара знаходзіцца пасярод ворыва, непадалёк ад сасновага масіва. Каардынаты: 53° 07,762' N, 25° 15,403' E.

Зноскі
------

1. ↑  Решение Гродненского областного Совета депутатов от 22 декабря 2022 г. № 458 Об изменении административно-территориального устройства Слонимского района Гродненской области
2. ↑  Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Беларусі паводле перапісу 2009 года Архівавана 2 кастрычніка 2019.
3. ↑  Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

| ⛭**Слонімскі раён** |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Гарады | Слонім |  |
| Сельсаветы | Азгінавіцкі с/с ·  Азярніцкі с/с ·  Дзераўноўскі с/с ·  Дзеравянчыцкі с/с ·  Жыровіцкі с/с ·  Міжэвіцкі с/с ·  Новадзевяткавіцкі с/с ·  Паўлаўскі с/с ·  Сянькоўшчынскі с/с |

 |
| 

| Былыя сельсаветы |
| --- |
| Васілевіцкі с/с ·  Велікашылавіцкі с/с ·  Сялявіцкі с/с |

 |
**Шпіталь**  — будынкі пачатку XX стагоддзя ў Клецку, размешчаныя па вул. Школьная, 23, 25. Помнікі архітэктуры стылю мадэрн. Цяпер у будынку размяшчаецца КУП «Клецкая ЖКГ».

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў 1909 годзе з цэглы. Складаецца з трох карпусоў. Будынак шпіталя — Ш-падобны ў плане аднапавярховы аб’ём, накрыты вальмавым дахам.

У часы першай сусветнай вайны размяшчаўся вайсковы шпіталь. Падчас акупацыі ў быдынку размяшчалася Клецкая тэхнічная школа. Пасля Вялікай Айчыннай вайны тут размяшчалася Клецкая сярэдняя школа, Дом піянераў, раённы ваенны камісарыят. Цяпер выкарыстоўваецца Клецкай ЖКГ. У 1995 праводзіўся касметычны рамонт.

Каля будынка былога шпіталя ў маі 2011 года, падчас рамонта целпатрасы работнікамі КУП «Клецкая ЖКГ» былі знойдзены чалавечыя рэшткі. У выніку даследванняў выявілася, што пахаванне з’яўляецца магілай ахвяраў набегаў крымскіх татар пачатку XVI ст.

Зноскі
------

1. ↑  ГІСТАРЫЧНАЯ ДАВЕДКА. Будынак былога шпіталя
2. ↑  Клецк

Спасылкі
--------

* Шпіталь (Клецк) на сайце Radzima.org
4 рыксдалеры рыксмюнт 1870 года
**Рыксдалер** — шведскі талер. Быў уведзены на ўзор германскага рэйхсталера. Чаканка рыксдалераў пачалася пры Густаве I Васе. Першапачаткова чаканіўся вагой у 29,4 г (28 г срэбра), а з 1540 да 1830 года - каля 29,3 г (25,6 г срэбра).

Асноўнай грашовай адзінкай з часоў Густава I была марка. У 1530 годзе 1 рыксдалер каштаваў 3 маркі, а ў 1560 - амаль 4 маркі. Як грашова-падліковая адзінка ён захоўваў гэты ўзровень да 1776 года, у той час як кошт манеты моцна вагаўся. Самы нізкі курс - 4,5 маркі - рыксдалер меў у 1568-1592 гадах. Самы высокі - каля 38 марак - быў зафіксаваны для рыксдалераў, выпушчаных для ваенных патрэб. У XVII стагоддзі яго сярэдні курс складаў 6,5 маркі.

З 1875 года ў якасці асноўнай грашовай адзінкі была ўведзена шведская крона.

Літаратура
----------

* Krause, Chester L. and Clifford Mishler (1978). Standard Catalog of World Coins: 1979 Edition. Colin R. Bruce II (senior editor) (5th ed.). Krause Publications. ISBN 0873410203.
* Krause, Chester L. and Clifford Mishler (1991). Standard Catalog of World Coins: 1801–1991 (18th ed.). Krause Publications. ISBN 0873411501.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Селішча.
Археалагічныя раскопкі на селішчы Шацілкі XIII—XVIII стагоддзяў (г. Светлагорск, Гомельская вобласць, 2008 г.).
**Се́лішча** — археалагічны тэрмін, які пазначае рэшткі неўмацаванага паселішча (у адрозненне ад гарадзішча — рэшткаў умацаванага паселішча). Могуць адносіцца да першабытнаабшчыннага часу, Сярэдніх вякоў (V—XV ст.), а пры неабходнасці археалагічнага вывучэння больш позніх паселішчаў — і да Новага часу (кан. XV — пач. XX ст.). Таксама тэрмін, які сустракаецца ў сярэдневяковых летапісах у сэнсе *сяло, вёска*.

У Беларусі селішчы належаць у асноўным да апошняга перыяду першабытнага часу — жалезнага веку (VII ст. да н. э. — VIII ст. н. э.); сярэднявечнай, ці Старажытнай Русі (IX—XIII ст.), і больш позняга часу.

Неўмацаваныя паселішчы знаходзіліся на берагах рэк і азёр, на пакатых узвышшах у поймах рэк і мысападобных выступах. Селішчы плошчай да 1 га прымыкалі да гарадзішчаў і ўтваралі адзіны гаспадарчы комплекс. Селішчы плошчай больш за 1 га існавалі самастойна. Забудова праводзілася радамі, але сустракалася і забудова без бачнага парадку. Некаторыя селішчы мелі агароджу.

Селішчы як тып помніка археалогіі па сваім выглядзе звычайна не адрозніваюцца ад навакольнай мясцовасці — напрыклад, поля ці луга, могуць быць зарослыя лесам, альбо знаходзіцца ў сучасных населеных пунктах. Выяўляюцца па наяўнасці культурнага слоя зямлі. Могуць мець мясцовыя назвы (як урочышчы). З’яўляюцца аб’ектамі археалагічных даследаванняў, могуць выкарыстоўвацца ў мэтах турызму і экскурсій. Падлягаюць ахове ў якасці помнікаў гісторыі і культуры (падрабязней аб захаванні помнікаў археалогіі гл. у артыкуле «Гарадзішча»).

Зноскі
------

1. 1 2  ЭЛМБ 1986.

Літаратура
----------

* *Шадыра В. І.* Селішча // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 308. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Т. 4. Накцюрн — Скальскі. — С. 696. — 742 с. — 9 500 экз.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 6 Кн. 1 / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 6. — С. 277. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.

Спасылкі
--------

* Селище(недаступная спасылка) // Гуманитарный словарь, 2002.  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: ph137685 |
**Транспаданская рэспубліка** (італ.: Repubblica Transpadana) — «даччыная» рэспубліка рэвалюцыйнай Францыі ў паўночнай Італіі на левым беразе рэкі По, якая існавала ў 1796—1797 гадах. Сталіца — горад Мілан.

Гісторыя
--------

Утворана ў 1796 годзе генералам Банапартам пасля перамогі пры Лодзі з тэрыторый Міланскага герцагства, герцагствы Мантуя, Біскупства Трэнт і часці Венецыянскай рэспублікі. Была арганізавана па ўзоры Французскай рэспублікі.

Скасаванне
----------

29 чэрвеня 1797 года Транспаданская рэспубліка была злучана з Цыспаданскай рэспублікай, ад якой яе аддзяляла рака По, у адзіную Цызальпінскую рэспубліку.
**Паўночны музей** (таксама **Нардычны музей** або **Скандынаўскі музей**, шведск.: Nordiska museet) — музей шведскай культуры і этнаграфіі на востраве Юргордэн у Стакгольме.

Ініцыятарам стварэння музея выступіў культуролаг Артур Хазеліус (1833—1901). Пышны будынак музея будаваўся да 1907 года па ўзоры дацкага замка Фрэдэрыксбарг; у яго галоўным зале ўсталявана вялізная статуя караля Густава Вазы, які аднавіў шведскую дзяржаўнасць.

Паблізу будынка размешчаны другі ў свеце музей пад адкрытым небам, Скансен, ініцыятыва стварэння якога таксама належыць Хазеліусу. Да 1963 года Скансен знаходзіўся ў распараджэнні адміністрацыі Паўночнага музея.

Зноскі
------

1. ↑  ROR Data — v1.19 — 2023. — doi:10.5281/ZENODO.7644942<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q116976023'></a>
2. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28563569'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4580425'></a>
3. ↑
4. ↑  Ny chef utsedd för Stiftelsen Nordiska museet — Музей паўночных краін, 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1142142'></a>
5. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Музей паўночных краін**
* Афіцыйны сайт Музея паўночных краін
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Масада (значэнні).

**Масада** (іўр. מצדה, мецада - «крэпасць») — старажытная крэпасць ля паўднёва-заходняга ўзбярэжжа Мёртвага мора, у Ізраілі. Недалёка ад горада Арад, у шашы Эйн-Геды - Эйн-Бокек.

Апісанне
--------

Сцены крэпасці.
Унутры крэпасці.
На вяршыні адной з скал Іудзейскай пустыні, што ўздымаецца на 450 метраў над Мёртвым морам, у 25 годзе да н. э. цар Ірад I Вялікі, нашчадак ідумеяў, якія прынялі іудаізм, пабудаваў прытулак для сябе і сваёй сям'і, значна умацаваўшы і дабудаваўшы старую крэпасць хасманейскага перыяду пабудовы 37-31 гадоў да н. э. У крэпасці захоўвалася шмат харчовых і зброевых запасаў, была зроблена майстэрская сістэма водазабеспячэння, лазні на ўзор рымскіх. Крэпасць выкарыстоўвалася таксама для захоўвання царскага золата.

З усіх бакоў Масаду атачаюць стромыя скалы. Толькі з боку мора наверх вядзе вузкая, так званая змяіная сцежка. Вяршыню скалы вянчае амаль плоскае трапецападобнае плато, памеры якога прыкладна 600 на 300 метраў. Плато атачаюць магутныя крэпасныя сцены агульнай працягласцю 1400 метраў і таўшчынёй каля 4 метраў, 37 вежаў. На плато былі пабудаваныя палацы, сінагога, зброевыя склады, ямы для збору і захоўвання дажджавой вады і іншыя дапаможныя пабудовы.

У крэпасці да сёння захаваліся палац цара Ірада, сінагога, фрагменты мазаік, высечаныя ў скалах водныя рэзервуары, халодныя і гарачыя лазні.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Масада
* Масада — аб’ект сусветнай спадчыны ЮНЕСКА Архівавана 17 сакавіка 2013.

| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Ізраілі |
| --- |
| 
* Масада
* Стары горад Ака
* Белы горад у Тэль-Авіве
* Біблейскія ўзгоркі (Мегіда, Хацор, Беэр-Шэва)
* «Шлях пахаў» у пустыні Негеў (гарады Халуца, Мамшыт, Аўдат і Шыўта)
* Свяшчэнныя месцы бахаеў у Хайфе і Заходняй Галілеі (Сусветны цэнтр бахаі, Сусветны Дом Справядлівасці, Магільны склеп Бахаўлы ў Бахджы)
* Помнікі антрапагенезу ў гары Кармель
* Стары горад і крапасныя сцены Іерусаліма

 |  |
**Сабор Святой Ядвігі** (ням.: Sankt-Hedwigs-Kathedrale) — каталіцкі сабор на Бебельплац у Берліне. У саборы размяшчаецца кафедра архібіскупа берлінскага, кардынала Райнера Вёлькі.

Сабор стаў першай каталіцкай царквой, пабудаванай у XVIII стагоддзі ў Прусіі пасля пратэстанцкай Рэфармацыі па дазволу караля Фрыдрыха II.

Інтэр'ер сабора

  

Намерам Фрыдрыха было прапанаваць шматлікім каталіцкім імігрантам, якія прыбылі ў Берлін, асабліва з Верхняй Сілезіі, месца для пакланення. Таму царква была прысвечана заступніку Сілезіі і Брандэнбурга, Святой Ядвізе Сілезскай. Будынак быў спраектаваны Георгам Венцэслаусам фон Кнобельсдорфам па ўзоры Пантэона ў Рыме, і будаўніцтва пачалося ў 1747 годзе, але неўзабаве было некалькі разоў перапынялася і затрымлівалася з-за прычын эканоміі. Ён не быў адкрыты да 1 лістапада 1773, калі сябар караля, Ігнацы Красіцкі, біскуп вармінскі (пазней гнезненскі архібіскуп), старшынстваваў на адкрыцці сабора.

Пасля пагромаў Крыштальнай ночы, якія адбыліся ў ноч з 9 на 10 лістапада 1938 года Бернхард Ліхтэнберг, канонік сабора Святой Ядвігі з 1931 года, публічна маліўся за яўрэяў у вячэрняй малітве. Пазней Ліхтэнберг быў арыштаваны нацыстамі і сканаў па дарозе ў канцлагер Дахау. У 1965 годзе рэшткі Ліхтэнберга былі перанесены ў крыпту сабора.

Сабор цалкам згарэў у 1943 годзе падчас паветраных налётаў на Берлін і знаходзіўся на рэканструкцыі з 1952 па 1963 гады.

Пахаванні
---------

* Конрад фон Прэйзінг
* Альфрэд Бенгш, у крыпце
* Лорэнц Адлан, на старых могілках сабора
* Бернхард Ліхтэнберг, у крыпце

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Сабор Святой Ядвігі**
* Прыход сабора Святой Ядвігі, Берлін (з раскладам набажэнстваў)
**Агульны Сырт** — узгорыста-увалістае ўзвышша (сырт) на паўднёвым усходзе Еўрапейскай часткі Расіі.

Працягваецца ў шыротным кірунку на 500 км; на ўсходзе прымыкае да гор Паўднёвага Урала. Вышыня да 405 м, найвышэйшы пункт — гара Мядзведжы лоб (Арапава гара) — 405 м.

Па Агульным Сырце праходзіць водападзел паміж басейнамі рэк Волгі і Урала. Гэтым і тлумачыцца першая частка тапоніма — «Агульны», сырт падзяляе воды двух басейнаў на ўсім сваім працягу.

Сырт складзены пясчанікамі, глінамі, вапнякамі пермскага і мезазойскага ўзросту. Для Агульнага Сырта характэрныя платападобныя водападзелы і ступеньчатасць схілаў. Месцамі сустракаюцца купалападобныя астанцы — шыханы. Развіты карст. На тэрыторыі Агульнага Сырта размешчаныя стэпы, з перавагай дзернавінна-злакавых.

Вядомыя рэкі, якія бяруць пачатак на ўзвышшах, — Самара, Мача, Бароўка, Бузулук, Вялікі Іргіз (басейн Волгі), Чаган (басейн Урала).

Спасылкі
--------

* Общий Сырт // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Новы · Britannica (онлайн) |
**Ратуша ў горадзе Вінтэртуры** (кантон Цюрых) — прызнаны шэдэўр Готфрыда Земпера, адзін з самых значных твораў архітэктурнага гістарызму ў Швейцарыі.

У 1863 годзе гарадскі савет Вінтэртура прыняў рашэнне аб будаўніцтве асабняка для рэзідэнцыі. Манументальны будынак з пясчаніку па праекце Готфрыда Земпера быў пабудаваны ў 1865—1869 гадах. У 1871 годзе плошча перад ратушай упрыгожылася неакласічным фантанам архітэктара Карла Вільгельма Барайса.

Будынак ратушы чатырохпавярховы. Цэнтральны аб'ём ратушы аформлены па ўзоры старажытнарымскага храма з чатырма карынфскімі калонамі на фасадзе, руставаным неапрацаваным каменем. З вуліцы на ўзровень другога паверху вядзелесвіца ў класічным стылі. Франтоны двухсхільнага даху вянчаюць статуі старажытнагрэчаскіх багінь: з паўднёвага боку — багіні адплаты Немезіды, з паўночнай — багіні мудрасці Афіны; кожная ў суправаджэнні двух грыфонаў па вуглах франтона.

Былая царкоўная зала ратушы з 1934 года выкарыстоўваецца як канцэртная.

Літаратура
----------

* Peter Wegmann. Das Stadthaus Winterthur. Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte, Basel 1980.
* Peter Wegmann. Das Stadthaus Winterthur. Eine Baumonographie. Winterthur 1982.
* Peter Wegmann. Gottfried Semper und das Winterthurer Stadthaus. Sempers Architektur im Spiegel seiner Kunsttheorie. Stadtbibliothek Winterthur, Winterthur 1985.

Спасылкі
--------

* Гарады Швейцарыі Архівавана 13 мая 2014.

1. ↑  Inventory of historical monuments in the canton of Zurich Праверана 4 лістапада 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28971560'></a>
**Музей Геці** (*J. Paul Getty Museum*) — самы буйны мастацкі музей у Каліфорніі.

Гісторыя музея
--------------

Са снежня 1997 года музей размешчаны ў Лос-Анджэлесе, у сучасным будынку Цэнтра Геці, будаўніцтва якога каштавала 1,2 млрд долараў (арх. Рычард Меер). Музейныя калекцыі антычнага перыяду экспануюцца на Віле Геці ў Малібу (пабудавана па ўзоры Вілы папірусаў у Геркулануме). Уваход у музей бясплатны.

Музей быў заснаваны нафтавым магнатам Дж. Полам Геці (1892—1976), які быў да часу смерці самым багатым чалавекам свету. Пакінутая ім на патрэбы музея шматмільярдная маёмасць зрабіла музей Геці самым заможным набытчыкам твораў «старых майстроў» і антычнай скульптуры на прэстыжных аўкцыёнах Лондана і Нью-Ёрка.

Кіраўніцтва музея настолькі заўзята прынялося за скупку палотнаў вялікіх мастакоў, што на працягу 1980-х гг. іх вінавацілі ў стварэнні штучнага ажыятажу на рынку твораў мастацтва, які прывёў да залімітавага ўзлёту коштаў. У 2006 г. Цэнтр Геці апынуўся замяшаным у скандале, звязаным з кантрабандным вывазам антычных старажытнасцяў з Італіі і Грэцыі (такіх, як бронзавы «Атлет з Фано»). Італьянскі ўрад запатрабаваў у музея вярнуць усе каштоўнасці, вывезеныя з краіны незаконным шляхам.

Шэдэўры калекцыі
----------------

* Старажытнагрэчаскі кратар (каля 510 г. да н.э.)Старажытнагрэчаскі кратар (каля 510 г. да н.э.)
* Статуя Кібелы (каля 50 г. н.э.)Статуя Кібелы (каля 50 г. н.э.)
* Партрэт Ізабелы Партугальскай (каля 1500 г.)Партрэт Ізабелы Партугальскай (каля 1500 г.)
* Панторма. Партрэт юнака з алебардай.Панторма. Партрэт юнака з алебардай.
* Латур. Сляпы музыкант.Латур. Сляпы музыкант.
* Рэмбрандт. Св. ВарфаламейРэмбрандт. Св. Варфаламей
* Рэнуар. «Шпацыр».Рэнуар. «Шпацыр».
* Ван Гог. «Касачы».Ван Гог. «Касачы».

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  SPECIAL REPORT : VISITOR FIGURES 2016: EXHIBITION & MUSEUM ATTENDANCE SURVEY — 2017. — Iss. 289. — P. 14. — ISSN 0960-6556 Праверана 21 лютага 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2331628'></a>
3. ↑  Lenta.ru: Италия получит от музея Гетти 40 античных экспонатов

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Музей Геці**
* Афіцыйны сайт Фонду Геці

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · SoundCloud · YouTube |
| Тэматычныя сайты | GitHub · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10310387 · BIBSYS: 90193267 · BNC: a10105803 · BNE: XX135978 · BNF: 12066806d · CiNii: DA01643210 · GND: 19128-0 · ICCU: CFIV066438 · ISNI: 0000 0001 2295 7127 · LCCN: n79046211 · LNB: 000069575 · Microsoft: 1309362793 · NDL: 00683914 · NKC: ko2002149232 · NLA: 35238777 · NLG: 78988 · NUKAT: n96017017 · SUDOC: 027751244 · VIAF: 147804499 · ULAN: 500115988 |

 |
*Гэты артыкул апісвае выпадкі, калі кіраўнік урада не з'яўляецца кіраўніком дзяржавы.*

**Кіраўнік урада** — галоўная службовая асоба выканаўчай улады, якая часта стаіць на чале кабінета. У парламенцкай сістэме ўлады кіраўніка ўрада часта называюць прэм'ер-міністрам, старшынёй урада і г.д. У прэзідэнцкіх рэспубліках або манархіях кіраўніком урада можа быць кіраўніком дзяржавы, якога часта называюць, адпаведна, прэзідэнтам або манархам.

Рэкорд шматгадовай працы кіраўніком урада ў дэмакратычнай дзяржаве трымае Тагэ Эрландэр (прэм'ер-міністр Швецыі ў 1946—1969 гадах, агулам 23 гады без перапынку), які перамог на ўсіх васьмі выбарах і сышоў у адстаўку з-за ўзросту.

Сярод усіх кіраўнікоў урадаў рэкорд працягласці бесперапыннага кіравання належыць дзеючаму прэм'ер-міністру Бахрэйна Халіфа ібн Салман аль-Халіфа, які ўзначальвае ўрад з 1970 года па цяперашні час.

У паўпрэзідэнцкіх сістэмах кіраўнік урада можа быць як кіраўніком дзяржавы, так і прадстаўніком заканадаўчай улады (напр. парламента). Прыкладам можа быць Пятая Французская рэспубліка (з 1958), дзе *Président de la République* (фр.: Прэзідэнт Рэспублікі) прызначае прэм'ер-міністра, але павінен абраць кагосьці, хто можа праводзіць дзяржзаказы і мець падтрымку Нацыянальнай Асамблеі. Калі апазіцыя кантралюе Нацыянальную Асамблею (а такім чынам, і фінансаванне парламента і большую частку заканадаўчых актаў), то прэзідэнт, па сутнасці, вымушаны выбіраць прэм'ер-міністра з апазіцыі; у такіх выпадках, вядомых як сужыццё, урад кантралюе ўнутраную палітыку, тады як прэзідэнт вымушаны абмежавацца знешняй палітыкай і выканаўчай уладай.

Спасылкі
--------

* Jean Blondel & Ferdinand Muller-Rommel *Кабинеты министров в Западной Европе* (англ.) (ISBN 0-333-46209-2)
* Дзяржаўныя дзеячы ўсіх краін
**Бендерская крэпасць** (малд.: Cetatea Bendér (Tighína), укр.: Бенде́рська фортеця) — помнік архітэктуры XVI стагоддзя. Размешчана на правым беразе ракі Днястра ў горадзе Бендэр, Прыднястроўе (Малдова).

Гісторыя
--------

Крэпасць была збудаваная па праекце турэцкага дойліда Сінана па ўзоры заходнееўрапейскіх крэпасцяў бастыённага тыпу. Будаўніцтва пачалося ў 1538 годзе пасля ўваходжання горада ў склад Асманскай імперыі. Яна была абнесеная высокім земляным валам і глыбокім ровам, які ніколі не запаўняўся вадой. Крэпасць дзялілася на верхнюю, ніжнюю часткі і цытадэль. Агульная плошча — каля 20 га. З паўднёва-заходняга боку крэпасці размяшчаўся пасад. Выгаднае стратэгічнае становішча на ўзвышаным беразе Днястра недалёка ад яго ўпадзення ў Чорнае мора зрабіла горад адным з апорных пунктаў барацьбы турак супраць Расіі. Бендэрскую крэпасць называлі «моцным замкам на асманскіх землях».

Падчас руска-турэцкай вайны 1768—1774 гадоў ўзята расійскімі войскамі. Рускія войскі ў складзе 2-й рускай арміі пад камандаваннем П. І. Паніна налічвала 33 тысячы чалавек. Бендэры абараняў турэцкі гарнізон колькасцю 18 тысяч чалавек. Аблога пачалася 15 ліпеня 1770 года, а ў нач з 15 на 16 верасня 1770 года пачаўся штурм крэпасці, пасля артэлерыйскага абстрэлу на прыстап пайшлі пяхотныя палкі.

Раніцай рэшткі абаронцаў крэпасці здаліся. Усяго загінула каля 5 тыс. турак, каля 11 тысяч узята ў палон, каля 2 тысяч разбегліся. Страты рускага боку склалі 6 тысяч загінуўшых (што стала буйнейшай стратаў у жывой сіле за ўсю вайну).

Пасля ўзяцця Бяндэр пад рускі кантроль перайшла тэрыторыя паміж Днестрам і Прутам. П. І. Панін быў узнагароджаны ордэнам Св. Георгія I ступені.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бендэрская крэпасць
* Сайт Бендэрскай крэпасці.

| ⛭Крэпасці Малдаўскага княства |
| --- |
| 
* Украіна Белгарад-Днястроўская (Белая)
* Малдова Бендэрская
* Украіна Ізмаільская
* Украіна Кілійская
* Румынія Нямцкая
* Малдова Архейская
* Малдова Сарокская
* Румынія Сучаўская (Тронная)
* Украіна Хатынская

 |
**Вацлаў Жыдліцкі** (чэшск.: Václav Židlický; 16 красавіка 1931, вёска Купічаў, Турыйскі раён, Валынская вобласць — 18 жніўня 2002, Прага, Чэхія) — чэшскі літаратуразнавец і перакладчык. Доктар філалогіі (1967). Ганаровы доктар БДУ (1996). Даследчык і перакладчык беларускай літаратуры, адзін з заснавальнікаў Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў.

Біяграфія
---------

Пасля вайны яго сям'я перасялілася ў Чэхію. У 1955 г. скончыў Карлаў універсітэт у Празе, у 1967 г. абараніў там доктарскую дысертацыю, у 1976 г. стаў прафесарам. Побач з украінскай актыўна пашыраў у Чэхіі беларускую літаратуру, чытаў пра яе курс лекцый ва ўніверсітэце, заахвочваў да яе вывучэння студэнтаў. Аўтар такіх прац, як «Украінская і беларуская літаратура ў чэшскіх перакладах» (1956), «Малы слоўнік савецкіх пісьменнікаў. Ч. 2: Украінскія і беларускія пісьменнікі» (1959, 1966), «Даследаванні па гісторыі чэшска-беларускай супольнасці» (1960), «Кароткі нарыс гісторыі беларускай літаратуры» (1972) і інш.

В. Жыдліцкі многа і добра перакладаў з беларускай мовы на чэшскую. Сярод яго перастварэнняў — «Я з вогненнай вёскі…» А. Адамовіча, Я. Брыля і У. Калесніка, «Хатынская аповесць» А. Адамовіча, «Птушкі і гнёзды», «Ніжнія Байдуны» і «Апошняя сустрэча» Я. Брыля, «Абеліск» і «Дажыць да світання» В. Быкава, «Дзікае паляванне караля Стаха», «Нельга забыць», «Хрыстос прызямліўся ў Гародні» і «Чорны замак Альшанскі» У. Караткевіча (з ім В. Жыдліцкага звязвала асаблівая дружба), «Данута» А. Карпюка, «Мсціжы» І. Пташнікава, «Гандлярка і паэт» і «Сэрца на далоні» І. Шамякіна і інш. Ім складзена анталогія сучаснай беларускай паэзіі, аднатомнікі Я. Купалы і М. Танка на чэшскай мове, выхавана некалькі маладых перакладчыкаў. В. Жыдліцкі выдатна валодаў жывой беларускай мовай.

Зноскі
------

1. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. ↑  State Security records<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q104717548'></a>
3. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
4. ↑  Evidence zájmových osob StB<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q104900509'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6)
**Вайсковыя могілкі ў Кілі** (англ.: Kiel War Cemetery) — вайсковае пахаванне на тэрыторыі кільскіх Паўночных могілак (ням.: Nordfriedhof). У гэтым месцы былі пахаваны 992 вайскоўцы саюзніцкіх войскаў, большай часткай якія служылі ў вайсковай авіяцыі і загінулі ў Другую сусветную вайну. Сярод іх 766 брытанцаў, 148 канадцаў, 33 новазеландцы і 9 палякаў.

Могілкі былі пабудаваны Камісіяй Садружнасці па ваенных пахаваннях (ням.: Commonwealth War Graves Commission) па праекце архітэктара Філіпа Хепуорта (англ.: Philip Hepworth), якая таксама ажыццяўляе пастаянны догляд могілак.

Спасылкі
--------

* Вайсковыя могілкі на сайце горада Архівавана 17 кастрычніка 2008.
**Караба́х** (азерб.: Qarabağ, арм.: Ղարաբաղ) — гісторыка-геаграфічны рэгіён ва Усходнім Закаўказзі, які складаецца з Раўніннага Карабаха  (руск.) (бел. і Нагорнага Карабаха.

Геаграфія
---------

[*крыніца?*]
Карабах умоўна падзелены на тры рэгіёны: Нагорны Карабах (гістарычны Арцах, ахоплены ў асноўным сучасным Нагорным Карабахам), Раўнінны Карабах (стэпы паміж рэкамі Кура і Арас) і Зангезур (ўсходнія схілы Зангезурскага хрыбта, прыблізна Сюнік і Кашатаг).

Гісторыя
--------

У XVI — сярэдзіне XVIII стагоддзяў — бегларбекства (правінцыя) Сефевідскай імперыі, дзе нізіны і перадгор'і ўваходзілі ў мусульманскія ханствы, а нагорныя тэрыторыі ў армянскія мелікствы  (руск.) (бел.; у сярэдзіне XVIII — пачатку XIX стагоддзяў тут існавала карабахскае ханства; з 1805 года — у складзе Расійскай імперыі; у савецкі час — у складзе Азербайджанскай ССР. У цяперашні час дэ-юрэ ўваходзіць у склад Азербайджанскай Рэспублікі. Значная частка тэрыторыі з пачатку 1990-х гадоў дэ-факта кантралюецца непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікай.

Гл. таксама
-----------

* Карабахскі канфлікт
* Карабахская вайна
* Карабахскі дыялект

Зноскі
------

1. ↑  Шнирельман В. А. Войны памяти: мифы, идентичность и политика в Закавказье / Рецензент: Л. Б. Алаев. — М.: Академкнига, 2003. — С. 199. — 592 с. — 2000 экз. — ISBN 5-94628-118-6.

Спасылкі
--------

* Кавказский край // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
**Нотафагiн** - злучэнне фенольнай структуры (т.з. дыгідрахалкон, глюказід фларэтыну), якое знойдзена ў расліне Aspalathus linearis, якая выкарыстоўваецца для прыгатавання напоя (гарбаты), вядомага пад назвай ройбас (ройбуш). Таксама ўтрымліваеццаў навазеландскім чырвоным буку (Nothofagus fusca). З'яўляецца моцным поліфенольным антыаксідантам.

Зноскі
------

1. ↑  *Lorenzo Bramati, Markus Minoggio, Claudio Gardana, Paolo Simonetti, Pierluigi Mauri, Piergiorgio Pietta* Quantitative Characterization of Flavonoid Compounds in Rooibos Tea ( Aspalathus linearis ) by LC−UV/DAD(англ.) // *Journal of Agricultural and Food Chemistry*. — 2002-09-01. — В. 20. — Т. 50. — С. 5513–5519. — ISSN 0021-8561. — DOI:10.1021/jf025697h
2. ↑  *W. E. Hillis, T. Inoue* The polyphenols of Nothofagus species—II.: The heartwood of Nothofagus fusca // *Phytochemistry*. — 1967-01-01. — В. 1. — Т. 6. — С. 59–67. — ISSN 0031-9422. — DOI:10.1016/0031-9422(67)85008-8
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ждановіч.
**Юзэфа Віктараўна Ждановіч** (1912, в. Доржы, цяпер Ашмянскі раён — ?) — беларуская народная казачніца. Скончыла польскую школу. Некалькі гадоў жыла ў Вільні, працавала наборшчыцай у друкарні.

Многа чытала беларускіх, рускіх і польскіх вершаў, складала ўласныя. Большасць казак, якія Ждановіч засвоіла пераважна ад маці, уяўляюць драматычныя варыянты адной тэмы — кахання. Легендарныя казкі набывалі ў яе рэпертуары гумарыстычнае адценне. Казкі пра Папялушку, Спячую царэўну, Чырвоную Шапачку, ведзьму і царэвіча казачніца рабіла лірычнымі, надаючы стылю рытмічнасць. 

Казкі Ждановіч увайшлі ў зборнік «Беларускія народныя казкі» (1966, Берлін, на нямецкай мове).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Ждановіч Юзэфа Віктараўна // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2012. — Т. 3. — 688 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0662-8.

Літаратура
----------

* Ждановіч Юзэфа Віктараўна // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2012. — Т. 3. — 688 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0662-8.
**Торэнс Парк** (англ.: Torrens Park) — чыгуначная станцыя на лініі *Belair* (Адэлаіда, Аўстралія). Станцыя злучае прыгарады Адэлаіды *Torrens Park* і *Lower Mitcham*, адлегласць да чыгуначнай станцыі Адэлаіды — 9,3 км. Станцыя была адкрытая пад канец XIX стагоддзя, альбо напачатку XX-га. Станцыя мела дзве платформы, але з 1995 г. пасля пераходу лініі Адэлаіда — Мельбурн на еўрапейскую каляю заходняя платформа станцыі не выкарыстоўваецца. У лютым—сакавіку 2008 заходняя платформа была знесеная, на станцыі засталася адна платформа — усходняя.

Інфраструктура
--------------

У 1992 годзе станцыйнае наваколле азелянілі. Ёсць аўтамабільная паркоўка. Прыбіральні на станцыі няма, іншая інфраструктура адсутнічае.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жук (значэнні).
**Анатоль Аляксандравіч Жук** (20 мая 1949, в. Ярэмічы, Карэліцкі раён — 19 лістапада 2009) — беларускі акцёр, пісьменнік. Заслужаны артыст Беларусі (1997).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1970 годзе.

Працаваў у Магілёўскім абласным тэатры драмы і камедыі ў г. Бабруйску. 3 1975 года ў Беларускім рэспубліканскім тэатры юнага гледача.

Творчасць
---------

Значнае месца сярод роляў камедыйнага і вострахарактарнага плана займалі казачныя персанажы, у якіх Жук падкрэсліваў дамінуючую рысу, дэманстраваў выразную пластыку. Актыўнасць жыццёвай пазіцыі акцёра праяўлялася ў створаных Жуком вобразах мужных, валявых людзей: Несцерка (аднайменная п’еса В. Вольскага), Цюхай-Ліпскі («Пінская шляхта» В. Дуніна-Марцінкевіча), Ратнік («Песня пра зубра» паводле Міколы Гусоўскага), Міканор («Подых навальніцы» паводле І. Мележа), Віктар («Экзамен на восень» І. Шамякіна), Дабрыня («Палачанка» А. Дударава), Цар возера («Ноч на Івана Купалу» Ю. Куліка), Фабіян («Дванаццатая ноч[ru]» У. Шэкспіра), Важак («Бэмбі[ru]» паводле Ф. Зальтэна) і інш.

Аўтар зборнікаў: прозы «Помста матылькоў» (1991), «Пагаварыць трэба» (1993), «Дзённае паляванне на месяц» (2002), вершаў «Туга» (2007), рамана «Бульвар» (2009).

Узнагароды
----------

Заслужаны артыст Беларусі (1997). Лаўрэат прэміі Ленінскага камсамола Беларусі (1980).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Р. І. Баравік.* Жук Анатоль Аляксандравіч // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2012. — Т. 3. — 688 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0662-8.
**Герб Новай Зеландыі** — афіцыйны симвал Новай Зеландыі. Першапачаткова герб падаў Кароль Георг V 26 жніўня 1911 г, а сучасную версію падала Каралева Елізавета II у 1956.

Да 1911 Новая Зеландыя выкарыстоўвала нацыянальны герб Вялікабрытаніі. Але ўжо ў 1907 годзе, калі Новая Зеландыя атрымала статус дамініёна, было вырашана распрацаваць новы герб. З гэтай мэтай быў праведзены конкурс. Уласны герб у краіны з'явіўся ў 1911 годзе; ў 1956 годзе ў яго былі ўнесены нязначныя змены.

Цэнтральны шчыт герба застаецца нязменным з 1911 года: у левым верхнім куце намаляваныя чатыры зоркі, якія сімвалізуюць сузор'е Паўднёвы Крыж (такія ж зоркі выкарыстоўваюцца ў нацыянальным сцягу, праўда, у іншай прапорцыі); у правым верхнім - залатое руно, якое сімвалізуе жывёлагадоўлю, у левым ніжнім - сноп пшаніцы, які сімвалізуе сельскую гаспадарку; ў правым ніжнім - два молаты, якія сімвалізуюць горную прамысловасць і індустрыю. Паміж бакавымі бакамі шчыта размешчана вертыкальная паласа, на якой намаляваны тры караблі, якія сімвалізуюць важнасць марскі гандлю для Новай Зеландыі і імігранцкае паходжанне новазеландцаў.

У 1956 годзе ў герб былі ўнесены неістотныя змены: з герба знікла выява льва, які трымае брытанскі сцяг, а таксама дэвіз «Onward». Дэвіз жа быў упрыгожаны стылізаваным малюнкам, у якім лёгка пазнаць лісце папараці.

На сучасным гербе трымальнікі шчыту таксама адрозніваюцца ад варыянту 1911 года. У жанчыны ў мінулым былі рудыя валасы, а стаяла яна бокам, а не тварам да шчыта. На варыянце 1956 намаляваная Пакеха (Pākehā, бландынка еўрапейскага паходжання), якая трымае ў руках сцяг Новай Зеландыі, і маорыйскі ваяр, які трымае таіаха (цырыманіяльная дзіда). Шчыт увенчаны каронай святога Эдуарда, а пад ім - 2 серабрыстыя лісціны папараці і надпіс «New Zealand».

Гл. таксама
-----------

* Сцягі Новай Зеландыі

Спасылкі
--------

* New Zealand coat of arms with extended history and images
* MCH page on the Coat of Arms
* Blazon at Encyclopaedia of New Zealand 1966

| Краіны Акіяніі: Гербы |
| --- |
| Незалежныя дзяржавы | 
Аўстралія · Вануату · Кірыбаці · Маршалавы Астравы · Мікранезія · Науру · Новая Зеландыя · Палау · Папуа — Новая Гвінея · Самоа · Саламонавы Астравы · Тонга · Тувалу · Фіджы
 |
| Залежныя тэрыторыі | 
Амерыканскае Самоа · Гаваі · Гуам · Астравы Кука · Какосавыя астравы · Новая Каледонія · Востраў Ражства · Востраў Норфалк · Ніуэ · Востраў Пасхі · Піткэрн · Паўночныя Марыянскія астравы · Такелау · Уоліс і Футуна · Французская Палінезія
 |

| ⛭Новая Зеландыя паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Новая Зеландыя»**
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
**Сьера-Марэна** (ісп.: Sierra Morena) — горы на поўдні пласкагор’я Месета ў паўднёвай частцы Іспаніі. Працягласць 400 км. Фармуе водападзел паміж басейнамі рэк Гвадалквівір і Гвадыяна. Найвышэйшы пункт — гара Баньюэлас (1332 м) у масіве Сьера-Мадрона, паўднёвы схіл хрыбта рэзка абрываецца да Андалускай нізіны. Іншымі вядомымі пікамі з’яўляюцца Карал-дэ-Борас (1312 м) і Сера-дэ-ла-Эстрала (1298 м).

Хрыбет складзены крышталічнымі горнымі пародамі і ўтварыўся ў выніку ўзняцця, выкліканага рухам у паўночным напрамку Афрыканскай пліты. Радовішчы руд медзі і марганцу, ртуці; пірытаў, некаторыя з якіх распрацоўваюцца са старажытных часоў. Схілы Сьера-Марэны пакрыты вечназялёнымі хмызнякамі і шырокалісцевымі лясамі (дуб, бук, каштан).