recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Епархіяльныя вучылішчы** — сярэднія жаночыя навучальныя ўстановы ў Расійскай імперыі. Заснаваны паводле Статута 1843 г. пераважна для дачок праваслаўнага духавенства. Утрымліваліся на сродкі збораў з цэркваў, свечачных заводаў і інш. 

Падпарадкоўваліся Сіноду. Навучальны курс (6 класаў, з 1900 г. спецыяльны дадатковы 7-ы педагагічны клас) набліжаўся да курса жаночых гімназій. Епархіяльныя вучылішчы мелі розную арганізацыю і ў іх прымаліся толькі дачкі праваслаўнага духавенства. У 1868 г. атрымалі адзіны статут і для навучання сталі прымацца прадстаўніцы іншых саслоўяў. Пры гэтым дачкі святароў навучаліся бясплатна, а дзяўчынкі з іншых саслоўяў за аплату. Выпускніцы атрымлівалі права хатніх настаўніц і настаўніц пачатковых, пераважна сельскіх, школ (з 1884 г. — царкоўнапрыходскіх). Пры некаторых епархіяльных вычулішчах існавалі пачатковыя школы, у якіх выхаванкі старэйшых класаў праходзілі практыку.

У 1888 г. было 40 епархіяльных вучылішчаў, у якіх праходзілі навучанне 10 тыс. навучэнцаў. У 1912 г. існавала 70 вучылішчаў і 26,5 тыс. вучаніц. На тэрыторыі беларуска-літоўскіх губерняў існавалі наступныя епархіяльныя вучылішчы: Спаса-Ефрасіннеўскае каля Полацка (з 1844 г.), у Парычах (з 1860 г.), Мінску і Магілёве (1863 г.), Віцебску (1864 г.).

Ліквідаваны паводле пастановы Савета народных камісараў РСФСР ад 24 снежня 1917 г. і спынілі сваё існаванне ў 1918—пачатку 1920-х гадоў

Літаратура
----------

* Епархіяльныя вучылішчы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10). — С. 391—392.
Сасок, арэола і малочная залоза жанчыны.
**Грудны сасок**, таксама **Грудная смочка** (лац.: papilla mammae), **цыцка** — вонкавая частка малочнай залозы чалавека і сысуна ў выглядзе круглага, выпятага наперад выступа, з якога (у самкі) дзіця або дзіцяня смокча малако.

Анатомія
--------

Сасок размяшчаецца крыху ніжэй сярэдзіны кожнай малочнай залозы, прыкладна на ўзроўні чацвёртага міжрэбравага прамежку або пятага рэбра. Як правіла, у ненараджалых жанчын сасок мае конусападобную форму, а якія нараджалі — цыліндрычную. Ён акружаны так званай арэолай (*areola mammae*) дыяметрам 3-5 см, пігментацыя скуры саска і арэола адрозніваецца ад астатняй скуры — яна прыкметна больш цёмная. У ненараджалых жанчын — ружовая або цёмна-чырвоная, у якіх, што нараджалі — бураватыя. Падчас цяжарнасці інтэнсіўнасць пігментацыі узмацняецца.

Зноскі
------

1. ↑  Жывёльны свет: Тэматычны слоўнік. — Мн.: Беларуская навука, 1999. ISBN 985-08-0185-9

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4146768-1 · LCCN: sh2009007031 |
Аўгуст Вільгельм Шлегель
Фрыдрых Шлегель
**Енскі рамантызм** — рух у гісторыі мастацтва і філасофіі, які належыць да шырэйшага этапу нямецкага рамантызму, які атрымаў назву «Ранні нямецкі рамантызм  (ням.) (бел.» (ням.: Frühromantik).

Пачатак гэтага руху датуецца 1797 годам (першыя фрагменты Фрыдрыха Шлегеля, надрукаваныя ў часопісе «Lyceum») і заканчваецца 1801 годам (смерць Наваліса, смерць Васкенродэра, том «Характарыстыкі і крытычныя нарысы» братоў Шлегеляў, які падсумоўваў іхнюю творчасць), усё гэта затым акрэсленне дзейнасцю галоўнага часопісу енскіх рамантыкаў «Athenaeum» (1798—1800).

Мастацка-культурным цэнтрам Енскіх рамантыкаў стаў горад Ена, у вузейшым сэнсе — Енскі ўніверсітэт. Сярод выбітных прадстаўнікоў дадзенага кірунку можна выдзеліць братоў Аўгуста Вільгельма і Фрыдрыха Шлегеляў, Людвіга Тыка, Наваліса. Дзейнасць Енскай школы зазначыла першы этап у развіцці нямецкага рамантызму.

Гл. таксама
-----------

* Гайдэльбергскі рамантызм

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7504833-4 |
**Е́нё Рэ́йтэ** (венг.: Jenő Rejtő; 29 сакавіка 1905, Будапешт, Аўстра-Венгрыя — 1 студзеня 1943, Еўдакава, СССР) — венгерскі журналіст і драматург, які памёр у працоўным лагеры падчас Другой сусветнай вайны. Нягледзячы на гумарыстычны характар яго твораў, яны не толькі добры чытаныя ў Венгрыі, але таксама высока цэняцца літаратуразнаўцамі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 29 сакавіка 1905 года ў Будапешце, які на той момант уваходзіў у склад Аўстра-Венгрыі. Скончыў навучанне ў тэатральнай школе ў 1924 годзе, пасля чаго ён шмат падарожнічаў па ўсёй Еўропе. Вярнуўшыся ў Венгрыю, ён зарабляў сабе на жыццё, як драматург, часта з вялікім поспехам.

Пазней ён пачаў пісаць прыгодніцкія раманы на аснове сваіх паездак і вопыту за мяжой. Яго раманы хутка запрыкмецілі крытыкі дзякуючы непараўнальнаму і мудрагелістаму пачуццю гумару. Яго раманы, якія перакрыўлялі Французскі Замежны легіён, былі напісаны пад псеўданімам П. Ховард, мелі найбольшы поспех. Ён таксама напісаў вялікую колькасць кабарэ-камедый і рэдагаваў мясцовую газету «Надзькёрут», якая, аднак, была апублікавана толькі адзін раз. Найбольш цэняцца яго творы, якія аб’ядноўвалі ў сябе элементы дэтэктыўных раманаў і раманаў, заўсёды з унікальным пачуццём гумару. Ён таксама пісаў раманы ў традыцыях амерыканскіх вестэрнаў.

Пачынаючы з 1939 года, ён не мог публікаваць свае раманы пад сапраўдным імем з-за свайго яўрэйскага паходжання. У 1942 годзе, з’яўляючыся сур’ёзна хворым, Енё Рэйтэ быў абвінавачаны салашыстамі ў арганізацыі «падрыўной» дзейнасці і проста з бальнічнага ложку адпраўлены ў штрафную роту. Ён памёр праз тыф 1 студзеня 1943 года ў працоўным лагеры Еўдакава у Варонежскай вобласці, на акупаванай тэрыторыі Савецкага Саюза.

Памяць пра Рэйтэ ўсё яшчэ шануецца ў будапешцкім кафэ «Japán», дзе ён быў рэгулярным наведнікам.

Зноскі
------

1. 1 2  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
2. 1 2  *«Pen name: P. Howard. Jenő Rejtő died 70 years ago»*. Hungarian Literature Online. January 1, 2013. Retrieved January 2, 2013.

Спасылкі
--------

* Енё Рэйтэ.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 10126119w · CiNii: DA1548939X · CONOR: 57111907 · GND: 120272989 · ISNI: 0000 0000 6976 8422 · LCCN: n85825352 · NKC: kup19980000082085 · NLA: 35902180 · NLP: A31545907 · NTA: 129014559 · NSZL: 000000015505 · NUKAT: n2005142674 · LIBRIS: 189771 · VIAF: 54974682 |

 |
**Дые́гу Маты́яс Іпо́літу** (парт.: Diego Matias Hypólito, нар. 19 чэрвеня 1986, Санту-Андрэ, штат Сан-Паўлу, Бразілія) — бразільскі гімнаст, чэмпіён свету і Панамерыканскіх гульняў.

Нарадзіўся ў 1986 годзе ў Санту-Андрэ у сям'і з моцнымі спартыўнымі традыцыямі: яго старэйшая сястра Даніэлі стала першым у гісторыі прадстаўніком Бразіліі, якія заваявалі медаль чэмпіянату свету па гімнастыцы. У 7-гадовым узросце, па прыкладзе старэйшай сястры, пачаў займацца гімнастыкай. У 1997 годзе стаў чэмпіёнам у вольных практыкаваннях сярод дзяцей на чэмпіянаце Бразіліі, у 2001 годзе стаў чэмпіёнам Бразіліі сярод юніёраў у мнагаборства. У 2003 годзе заваяваў два сярэбраныя медалі Панамерыканскіх гульняў. У 2005 годзе стаў уладальнікам залатога медалю чэмпіянату свету. У 2006 годзе стаў сярэбраным прызёрам чэмпіянату свету. У 2007 годзе заваяваў залаты медаль чэмпіянату свету, а таксама дзве залатыя і адну сярэбраную медалі Панамерыканскіх гульняў. Увесну 2008 года захварэў на ліхаманку дэнгэ, але паспеў акрыяць і аднавіцца да Алімпійскім гульням у Пекіне, дзе заняў 6-е месца ў вольных практыкаваннях. У 2011 годзе стаў бронзавым прызёрам чэмпіянату свету і заваяваў тры залатых медалі Панамерыканскіх гульняў. У 2012 годзе прыняў удзел у Алімпійскіх гульнях у Лондане, але поспехаў не дамогся. У 2014 годзе стаў бронзавым прызёрам чэмпіянату свету.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дыегу Іполіту
* *Дыегу Іполіту — алімпійская статыстыка на сайце* Sports-Reference.com *(англ.)*
* Профіль FIG
**Енісе́йскі краж** (руск.: Енисейский кряж) — прыўзняты паўднёва-заходні край Сярэднесібірскага пласкагор'я, у Краснаярскім краі Расіі. Распасціраецца на 700 км ад даліны ракі Кан на паўночны захад па правабярэжжы ракі Енісей, з якім перасякаецца, утвараючы Асінаўскі парог. Вышыня да 1104 м (г. Енашымскі Палкан). Складзены з гнейсаў, крышталічных сланцаў і вапнякоў, прарваных інтрузіямі гранітаў. На схілах цемнахвойная тайга з перавагай піхты. Радовішчы золата, жалезнай руды, баксітаў, магнезіту, тальку.

Зноскі
------

1. ↑  Енашымскі Палкан

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Енісейскі краж

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**Нёшатэль-ан-Брэ** (фр.: Neufchâtel-en-Bray) — горад і камуна, размешчаны на паўночным захадзе Францыі ў рэгіёне Нармандыя, у дэпартаменце Прыморская Сена.

Насельніцтва ў 2008 годзе складала 5108 чалавек.

Камуна знаходзіцца на адлегласці каля 120 км на паўночны захад ад сталіцы — Парыжа, за 45 км на паўночны ўсход ад Руана, за 26 км ад Дзьепа.

З’яўляецца агульнапрызнанай радзімай сыру «Нёшатэль», які атрымаў сваю назву ў гонар Нёшатэль-ан-Брэ. Лічыцца, што гэта самы старажытны сыр Нармандыі.

Зноскі
------

1. ↑  Populations légales 2008 des communes du département («Колькасць насельніцтва ў 2008 годзе»)

Спасылкі
--------

* Сайт Нёшатэль-ан-Брэ  (фр.)
* Neufchâtel-en-Bray  (фр.)
**Прыёнавыя хваробы** — інфекцыйныя хваробы чалавека і жывёл, якія выклікаюцца асаблівымі бялкамі — прыёнамі.

Крыніца інфекцыі для чалавека — мяса (магчыма, і малако) хворых кароў, для жывёл — харчовыя дабаўкі (касцявая або мясная мука, прыгатаваная з хворых жывёл).

**У чалавека** прыёнавыя хваробы выклікаюць павольнае згасанне рэфлексаў ног, гіпатанію, зніжэнне адчувальнасці, парушэнне голасу і глытання, развіццё слепаты, глухаты, растройствы псіхікі і смерць ад маразму. Інкубацыйны перыяд ад некалькіх месяцаў да дзесяткаў гадоў.

Для чалавека апісаны 6 назалагічных форм прыёнавых хвароб:

* куру,
* хвароба Кройтцфельта-Якаба,
* амітрафічны лейкаспангіёз (апісаны на Беларусі В.І. Вацяковым, І.І. Протасам, 1957),
* сіндром Герстмана-Страўслера,
* фатальная сямейная бяссоніца,
* прыёнасацыіраваная міяпатыя.

**У жывёл** найбольш вылучаюць спангіяформную энцэфалапатыю буйной рагатай жывёлы (т.зв. "шаленства кароў"), ад мяса якіх адбываецца заражэнне людзей (скрыты перыяд у людзей 5-35 гадоў). Захворванне абумоўлена губчастым перараджэннем галаўнога мозга.

Дыгностыка прыёнавых хвароб праводзіцца на аснове клінічных даных, заражэння лабараторных жывёл, электроннай мікраскапіі і інш.

Асноўныя прафілактычныя мерапрыемствы — ветэрынарны нагляд.

Гл. таксама
-----------

* Прыёны

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 125. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0216-4 (Т. 13).
**Гама-дэфектаскапія** — комплекс метадаў выяўлення дэфектаў матэрыялаў і вырабаў з дапамогай гама-выпраменьвання. Гэта метад дэфектаскапіі, заснаваны на апрамяненні даследуемых аб'ектаў і вывучэнні змянення інтэнсціўнасці гама-выпраменьвання. Інтэнсіўнасць па-рознаму змяняецца пры праходжанні праз дэфектныя і бездэфектныя месцы. Вымярэнне інтэнсіўнасці ажыццяўляецца з дапапомогай фотарэнтгенаграфічнага (найбольш распаўсюджаны), іанізацыйныйнага, ксераграфічнага і тэлевізійнага метадаў. 

Гама-дэфектаскапія выкарыстоўваецца ў судна- і авіябудаванні, металургіі, пры будаўніцтве нафта- і газаправодаў і інш.

Літаратура
----------

* Клюев В. В. Приборы для неразрушающего контроля материалов и изделий — М.: Машиностроение, 1986.
**Нівелір** (ад фр.: niveler — выраўноўваць) — геадэзічная прылада для вызначэння перавышэнняў пры геаметрычным нівеліраванні.

Паводле дакладнасці вымярэнняў падзяляюцца на тэхнічныя і дакладныя і высокадакладныя. Існуюць оптыка-механічныя і лазерныя нівеліры.
Сучасныя нівеліры могуць мець магчымасць апрацоўкі вынікаў вымярэнняў з дапамогай ЭВМ.

Літаратура
----------

* *Явід П. П.* Нівелір // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нівелір

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 10574463 |
**Па́вал До́бшынскі** (славацк.: Pavol Dobšinský; 16 сакавіка 1828, Славашаўцы — 22 кастрычніка 1885, Дрэнчаны) — славацкі евангельскі святар, фалькларыст і збіральнік народнай творчасці, які дзейнічаў у перыяд рамантызму і адносіцца да пісьменнікаў штураўскага пакалення.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і евангельскага параха. Навучаўся ў гімназіях у Рожняве і Мішкальцы. Ад 1840 года навучаўся ў евангельскім ліцэі ў Левачы.

У 1848—1849 далучыўся да рэвалюцыі, а пасля змагаўся ў імператарскім войску. У 1850—1852 быў памочнікам евангельскага параха і этнографа ў Левачы, ад якога і пачаў цікавіцца збіральніцтвам народнай творчасці.

Ад 1852 — памочнік рэдактара ў часопісе «Slovenské pohľady», пасля каплан, у 1858—1861 — прафесар славацкай мовы і літаратуры ў Банскай Шцьяўніцы. З 1861 — святар у Дрэнчанах.

Быў двойчы жанаты.

Родны дом Паўла Добшынскага ў Славашаўцах
Памятная дошка ў Дрэнчанах

Творчасць
---------

Пісаць пачынаў яшчэ падчас навучання ў ліцэі. Ужо ў гэты час складаў вершы ў рэчышчы штураўскай паэзіі. У асноўным гэта былі прыпадабненні народным песням, патрыятычныя і алегарычныя творы. Перакладаў таксама вершы замежных аўтараў. У розных часопісах паступова выйшлі яго пераклады Байрана, Ламарціна, Міцкевіча. Выдаваў рукапісны часопіс «Holubica», часопіс «Sokol», рэцэнзаваў альманахі «Concordia» і «Lipa».

Найбольшы ўнёсак зрабіў у фалькларыстыку. Яшчэ студэнтам займаўся праблематыкаю народнай славеснасці. Перыядычна публікаваў фалькларыстычныя штудыі, якія пасля ўвайшлі ў кнігу «Úvahy o slovenských povestiach» (1872). Сістэматычна збіраў і запісваў песні, прыказкі, прымаўкі, загадкі, гульні, звычаі і павер’і. Перад публікацыяй прыбраў адтуль эратычнасць і пошасны гумар, дзякуючы чаму гэтая творчасць (першапачаткова прызначаная для дарослых) стала ўлюбёнай і папулярнай і сярод дзяцей. Разам з Аўгустам Гарыславам Шкулцетым склаў і ў 1858—1861 выдаў серыю з 64 казак у шасці тамох пад назвай «Slovenské povesti». Незадоўга перад смерцю выдаў 90 казак у васьмі тамох пад назвай «Prostonárodné slovenské povesti» (1880—1883). Гэтыя складанкі і дагэтуль з'яўляюцца найбольш істотным і рэпрэзентатыўным зборам славацкай фалькларыстыкі.

Бібліяграфія
------------

* 1858/1861 — «Slovenské povesti. Rožňava — Banská Štiavnica»
* 1874 — «Zborník slovenských národných piesní, povestí, prísloví, porekadiel, hádanok, hier, obyčajov a povier»
* 1880 — «Prostonárodne obyčaje, povery a hry slovenské»
* 1880/1883 — «Prostonárodne slovenské povesti»

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Павал Добшынскі
* Простанародныя звычаі, павер’і і забабоны (поўны тэкст твору)
* Простанародныя славацкія аповесці — Том I (поўны тэкст твору)
* Простанародныя славацкія аповесці — Том II (поўны тэкст твору)
* Простанародныя славацкія аповесці — Том III (поўны тэкст твору)




1. 1 2  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
**Галія Ахметаўна Фатыхава** (10 чэрвеня 1946, в. Ігрушка, Крупскі раён, Мінская вобласць) — беларускі філолаг, мастацтвазнавец.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1972 годзе БДУ. У 1964—1965 гадах працавала выкладчыцай нямецкай мовы і геаграфіі Гумнаўскай школы, у 1965—1968 гадах загадчыцай сектара ўліку камітэта камсамола завода імя Дзяржынскага. З 1969 года навуковы рэдактар, з 1997 года намеснік галоўнага рэдактара выдавецтва «Беларуская энцыклапедыя імя П. Броўкі». З 2003 начальнік упраўлення выдавецкіх работ Навучальна-даследчага РУП інтэлектуальнай уласнасці «РУПІУ». Галоўны рэдактар выдавецтва «Энцыклапедыкс» з 2005 года.

Член Саюза мастакоў Беларусі і Саюза журналістаў Беларусі.

Пражывае ў Мінску па вул. Мірашнічэнкі, 17-46.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар шматлікіх навуковых прац у т.л. артыкулаў для 5-і томнай энцыклапедыі «Літаратура і мастацтва Беларусі», 18-і томнай Беларускай энцыклапедыі, 6-і томнай «Энцыклапедыі гісторыі Беларусі», однотомной энцыклапедыі «Беларусь», энцыклапедыі «Беларускі Саюз мастакоў» (напісала больш за 300 біяграфій мастакоў), 80-і томнай нямецкай энцыклапедыі «Мастакі ўсіх часоў і народаў»; артыкулаў па выяўленчым мастацтве для Узбекскай, Казахскай, Румынскай, Французскай энцыклапедый. Удзельнічала ў падрыхтоўцы 12-томнай «Беларускай Савецкай Энцыклапедыі», «Кароткай энцыклапедыі» (Беларуская ССР у 5-і тамах), 5-і томнай «Энцыклапедыі прыроды Беларусі», «Збору помнікаў гісторыі і культуры Беларусі», 6-і томнай энцыклапедыі «Пісьменнікі Беларусі», «Ф. Скарына і яго час», «Жывапіс барока Беларусі» і інш.

Пры яе непасрэдным удзеле выдадзены кнігі Э. Скобелева «Узелки на память» (Вузельчыкі на памяць), Н. Ф. Высоцкай «Скульптура и резьба Беларуси» (Скульптура і разьба Беларусі), В. П. Кіселя «Памятники всемирного наследия» (Помнікі сусветнай спадчыны), Г. Я. Адамовіч «З крыніц сусветнай літаратуры» і інш.

Аўтар больш як 18 манаграфій у т.л. «Генрых Бржазоўскі», «Май Данцыг», «Іван Рэй», «Марыя Ісаёнак», «Уладзімір Маскоўскіх» (2 выданні), «Б.Аракчэеў», «Мікалай Валынец», «Віктар Барабанцаў», «Алена Бархаткова», «Уладзімір Уродніч», «Тамара Матвіенка», «Сяргей Давыдовіч», «Яўген Ражкоў», «Яўген Ждан» і інш.

З 1980 апублікавала ў рэспубліканскім перыядычным друку звыш 100 нарысаў і эсэ, прысвечаных творчасці беларускіх мастакоў. Выступае на радыё і тэлебачанні, у праграме «Партрэт у інтэр’еры» і «Hommo esse» паказаны фільмы пра яе дзейнасць.

Узнагароды
----------

Лаўрэат прэміі «За духоўнае адраджэнне» (2000), узнагароджана медалём «За заслугі ў выяўленчым мастацтве» (2000).

Спасылкі
--------

* Фатыхова Галия Ахметовна Архівавана 20 ліпеня 2020.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-698153 |
**Васіль Іванавіч Дробатаў** (нар. 23 лістапада 1965, Гур’еў, Казахская ССР) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Наваполацкі політэхнічны інстытут імя ЛКСМБ (водазабеспячэнне і каналізацыя), Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт.

Служыў у радах Савецкай Арміі. Працаваў лабарантам НДС, загадчыкам лабараторыі кафедры гідраўлікі Наваполацкага політэхнічнага інстытута, майстрам, інжынерам аддзела эксплуатацыі, вядучым інжынерам, начальнікам аддзела эксплуатацыі, галоўным інжынерам Наваполацкага рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства па транспарце нафты «Дружба».

Дырэктар адкрытага акцыянернага таварыства «Полацктранснафта Дружба».

Выбіраўся членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.

Зноскі
------

1. ↑  Дробатаў Васілій Іванавіч Архівавана 18 жніўня 2020.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лазер (значэнні).

**Гара Лазе́р** (фр.: Lozére, акс.: Losera, па мянушцы «Лысая») — гранітны масіў, які дасягае вышыні 1 699 м (Пік дэ Фіньель), размешчаны на паўднёвым усходзе французскага Цэнтральнага масіва Севенаў. Ён даў сваё імя дэпартаменту Лазер. На гары бярэ пачатак рака Тарн. У Лазеры ёсць цэлы запаведнік скал самых мудрагелістых формаў, які завецца «Лё хаос Манпелье Лё В’ё».

На працягу шматлікіх стагоддзяў гэта цяжкадаступная мясцовасць была цытадэллю пратэстанцтва ў Францыі, і менавіта ў гэтых далінах было аказана самае жорсткае супраціўленне тыраніі Людовіка XIV і Людовіка XV. Падчас Другой сусветнай вайны Севены ператварыліся ў «партызанскі край», а пасля 1968 года — у вотчыну хіпі (zippies, як назвалі іх мясцовыя жыхары), якія засялілі шматлікія фермы, пакінутыя ўладальнікамі з-за беднасці гэтых мясцін.
Ля падножжа гары размешчаны вялікія руіны замка Турнэ (XII ст.).

Зноскі
------

1. ↑  Peakbagger.com
2. ↑  Туроператор АО ТК «Айтитур» Архівавана 14 мая 2012.

Спасылкі
--------

* Mont Lozère

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 122372537 · GND: 4497996-4 · VIAF: 249388411 |
**Дзічына** — птушкі і звяры, якіх здабываюць паляваннем і мяса якіх ідзе ў ежу.

**Дзічына** падзяляюць на птушыную (баравую, ці лясную, вадаплаўную, балотную, палявую і стэпавую) і чатырохногую (пераважна зайцы і капытныя). На Беларусі водзяцца: з чатырохногай дзічыны — лось, дзік, алень, казуля, заяц-русак; з баравой — глушэц, цецярук, рабчык, вяхір, клінтух, слонка; з вадаплаўнай — гусі, качкі, паганкі, крахалі, лысуха; з балотнай і лугавой — бакас, дупель, драч, бугай, кулікі, пастушкі і чаплі і іншыя; з палявой і стэпавай — перапёлка, шэрая курапатка. Паляванне на рэдкія, знікаючыя і асабліва каштоўныя віды дзічыны забаронена або дазваляецца па ліцэнзіях (зубр, лось, дзік, белая курапатка, казулі, алень высакародны, глушэц).

Даўней багацце жывёльнага свету Беларусі дазваляла прывілеяваным пластам грамадства мець значна больш разнастайнае, чым сёння, меню: храпы і губы лася, зразы з аленіны, паляндвіца з сарны, штука мяса з зубровай пячонкі, курапаткі "ў снезе" і г.д. задавальнялі патрэбу шляхты ў пысе і славе, але абумовілі ўрэшце рэшт рэзкае змяншэнне колькасці або знікненне многіх відаў жывёлы. Яшчэ ў XVII ст. быў цалкам вынішчаны тур; у XIX ст. многія віды дробных птушак; (амялушкі, рабіннікі) былі пастаўленыя на мяжу знікнення.

Дзічына мае больш шчыльную структуру і цёмную афарбоўку, змяшчае больш бялку і значна менш тлушчу, чым мяса свойскай жывёлы. Часта мае спецыфічны гаркаваты, смалісты прысмак (калі-некалі яго ўдасканальваюць, выкарыстоўваючы ягады ядлоўцу). Тлушч адкладаецца пераважна вакол нырак і мае востры, спецыфічны смак і таму выдаляецца, як і вантробы дзічыны. Недахоп тлушчу трэба кампенсаваць перад тэрмічнай апрацоўкай, дадаючы сала, шмалец і г.д. (глядзіце бардзіраванне, шпігаванне). Дзічыну належыць рупліва абяскрывіць і перад тэрмічнай апрацоўкай даць як след вылежацца, а ў многіх выпадках і замарынаваць, каб мяса не было занадта жорсткім.

Дзікую птушку часцей за ўсё смажаць, часам тушаць або запякаюць з рознымі соусамі. Халодныя стравы і закускі са смажанай дзічыны падаюць пад маянэзам, з разнастайнымі марынадамі з садавіны і гародніны. Скрылікі халоднай дзічыны дадаюць у салаты. Першыя стравы з птушкі гатуюць рэдка, апроч супу-пюре і празрыстага булёну. З чатырохногай дзічыны найлепш гатаваць разнастайныя пячысты, штукі мяса, фаршыраваць, рабіць зразы, паштэты і г.д.

Крыніца
-------

* *Белы А.* Дзічына // Праект «Наша ежа»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4066089-8 · LCCN: sh85052920 · NDL: 001239014 · NKC: ph115184 |
У фізіцы элементарных часціц **дзіўнасць** S — квантавы лік, неабходны для апісання пэўных кароткачасовых часціц. Дзіўнасць часціцы вызначаецца як:

{\displaystyle S=N\_{\overline {s}}-N\_{s},}
дзе

{\displaystyle N\_{\overline {s}}} — колькасць дзіўных антыкваркаў і
{\displaystyle N\_{s}} — колькасць дзіўных кваркаў.
Прычына для такога незразумелага з першага погляду вызначэння у тым, што канцэпцыя дзіўнасці была вызначана да адкрыцця існавання кваркаў, і для захавання сэнсу першапачатковага вызначэння дзіўны кварк павінен мець дзіўнасць -1, а дзіўны антыкварк павінен мець дзіўнасць +1.

Для ўсіх водараў кваркаў (дзіўнасць, чароўнасць, хараство і сапраўднасць) правіла наступнае: значэнне водару і электрычны зарад кварка маюць аднолькавы знак. Па гэтаму правілу любы водар, пераносны зараджаным мезонам, мае той жа знак, што і яго зарад.

Захаванне дзіўнасці
-------------------

Першапачаткова дзіўнасць была ўведзена для тлумачэння такога факта, што некаторыя часціцы, такія, як каоны ці некаторыя гіпероны, заўсёды нараджаюцца парамі. Меркавалася, што падчас такіх рэакцый захоўваецца нейкая велічыня — дзіўнасць.

Дзіўнасць захоўваецца пры моцным і электрамагнітным узаемадзеянні, але не пры слабых узаемадзеяннях. Такім чынам, самыя лёгкія часціцы, якія змяшчаюць дзіўны кварк, не могуць распадацца пад дзеяннем моцнага ўзаемадзеяння, і іх анамальна доўгія у гэтым выпадку, дзіўныя часы жыцця прывялі да іх назвы. У большасці выпадкаў дзіўнасць змяняецца ў ходзе рэакцыі на 1. Аднак гэта неабавязкова выконваецца ў выпадку слабага ўзаемадзеяння другога парадку, дзе існуе сумесь з {\displaystyle K^{0}} і {\displaystyle {\overline {K}}^{0}} мезонаў.

Прыклад
-------

{\displaystyle \eta ^{0}}-мезон складаецца з аднаго s-кварка і аднаго s-антыкварка, таму дзіўнасць гэтай часціцы роўная 0.

Гл. таксама
-----------

* Ізаспін
* Хараство
* Чароўнасць
* Сапраўднасць
* Гіперзарад

Літаратура
----------

* Дзіўнасць // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. С. 118.
* Anchordoqui, L.; Halzen, F. (2009). "Lessons in Particle Physics".  *arΧiv:0906.1271* [physics.ed-ph].

Спасылкі
--------

* Странность // Физическая энциклопедия
**Васіль Іванавіч Друцкі-Любецкі** (нар. каля 1567 — памёр задоўга да 20 студзеня 1595) — князь, землеўласнік у Вялікім Княстве Літоўскім.

Біяграфія
---------

Паходзіў з княжацкага роду Друцкіх-Любецкіх герба «Друцк». Сын князя Івана Раманавіча (пам. 1567) і княжны Алены Солтанаўны Сакольскай (яе 2-і муж Васіль Цяпінскі, з якім была ў шлюбе ў 1580 г.). Меў братоў Івана (пам. паміж 1581—1586 гг.), Рыгора, сясцёр — Багдану (муж — суддзя гродскі луцкі Астафі Малінскі), Марыну (муж — Пётр Кубліцкі), Аўдоццю (муж — Гермаген Сялява). Праваслаўны.

Паводле падзелу з братам Рыгорам ад 9 лютага 1586, атрымаў «рускія» валоданні роду — часткі ў замку і мястэчку Друцк, двары Відзенічы, Загараддзе, Палонная, Засеклі (з аднайменнымі сёламі), сёлы Гастынічы, Худава, Дакучын, Бяліца, Воўфінічы, Кацэвічы, Лялекі, Арава, Крывое Друцкага княства. З іх Засеклі былі прададзены пісару земскаму аршанскаму Андрэю Васільевічу Варапаю (ліст ад 30.12.1586, актыкаваны 02.01.1587 у аршанскім гродскім судзе). 4 лістапада 1591 атрымаў дэкрэт Галоўнага Трыбунала ВКЛ па справе з Фёдарам Алехнавічам Барэйшам, які прысудзіў яму маёнтак Відзенічы (з в. Худава, Дакучын) Аршанскага павета, няслушна застаўлены князем Юрыем Друцкім-Горскім Ф. Барэйшу.

Паколькі яго маёнткі адышлі брату, верагодна, не пакінуў нашчадкаў. Сумнеўна, каб наогул быў жанатым. Памёр задоўга да 20 студзеня 1595 года. Пахаваны, верагодна, у Прачысценскай царкве Друцкага замка.

Зноскі
------

1. ↑  мела сына Юрыя, дачок Марыну (у 1612 г. удава Крыштафа Даманскага), Зоф’ю (муж — падстараста аршанскі Абрам Падбярэзскі) Кубліцкіх.
2. ↑  іх шлюб адбыўся ў 1580 г.
3. ↑  У сваім тастаменце Павел Янушавіч загадваў пахаваць сябе побач з труной кн. Васіля Друцкага-Любецкага, якога называў братам. З усіх вядомых Друцкіх-Любецкіх яму мог адпавядаць толькі Васіль Іванавіч. У сваю чаргу Васіль і яго брат Рыгор называюць Паўла Янушавіча «братам» падчас падзелу ў 1586 г. Прычыны такога наймення вызначыць цяжка. Магчыма, гэтая акалічнасць і абумовіла той факт, што ў вывадзе ад 1830 г. яны паказаны стрыечнымі братамі. У рэчаіснасці Павел Янушавіч прыходзіўся Васілю і Рыгору пляменнікам.

Літаратура
----------

* *Глінскі Я. С.* Князі Друцкія-Любецкія ў канцы XVI–XVII ст.: радавод, маёмаснае становішча, грамадска-палітычная дзейнасць // *Архіварыус*. — Мн.: 2016. — В. 14. — С. 327—346.


| ?Васіль Іванавіч Друцкі-Любецкі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Іван Раманавіч Друцкі-Любецкі |  | Раман Васілевіч Друцкі-Любецкі |  | Васіль Рыгоравіч Друцкі[d] |  | Рыгор Сямёнавіч |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Васіль Іванавіч Друцкі-Любецкі |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Алена Солтанаўна Сакольская[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |
Нёшатэль
**Нёшатэль** (фр.: Neufchâtel) — французскі сыр з каровінага малака, што вырабляецца ў Верхняй Нармандыі. Ён мае сухую скарыначку, пакрытую белай пухнатай цвіллю і пругкую мякаць з водарам і пяшчотным прысмакам грыбоў. Нёшатэль мае крупчастую структуру і тлустасць каля 45 %. Сыр атрымаў сваю назву ад мястэчка Нёшатэль-ан-Брэ. Лічыцца, што гэта самы старажытны сыр Нармандыі.

Выраб
-----

У цяперашні час сыр вырабляюць практычна па той жа тэхналогіі, што і шмат стагоддзяў таму. Малако разліваюць у ёмістасці пры тэмпературы каля 20 °C, дадаюць сычужную сыроватку і малочныя ферменты, пасля чаго пакідаюць малако згортвацца на 24—36 гадзін. Затым сыроватку зліваюць і дадаюць грыбок *penicillium candidum*. Атрыманую масу прасуюць ў формах і размяшчаюць на драўляных стэлажах, затым соляць ўручную і адпраўляюць у склеп для паспявання пры тэмпературы 12—14 °C і вільготнасці 95 %. Праз 10 дзён сыр ужо гатовы, але для таго, каб атрымаўся сыр з больш вострым смакам, сухой ядомай скарыначкай і нізкай тлустасцю (каля 20 %), — тэрмін паспявання падаўжаюць да 10 тыдняў.

Спасылкі
--------

* Сыры сливочный, нёшатель и домашний (руск.) // Энцыклапедыя Кругасвет

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Нёшатэль, сыр на Вікісховішчы |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лазаравічы (значэнні).
**Лазаравічы** — два пакаленні кіраўнікоў Сербскай дэспатыі і Мараўскай Сербіі на мяжы XIV і XV стагоддзяў: святы Лазар і яго дзеці.

Фрэска з выявай Лазара і Міліцы
Лазар Хрэбелянавіч (1329-89) атрымаў права на прастол шляхам шлюбу з Міліцай, апошняй з царскага роду Няманічаў. З 1371 года Лазар — апошні незалежны кіраўнік сярэдневяковай Сербіі. Ён паклаў галаву ў фатальнай для сербскай дзяржаўнасці бітве на Косавым полі і быў прылічаны праваслаўным духавенствам да ліку святых.

Крыніцы згадваюць восем ці дзевяць дзяцей Лазара і Міліцы. Старэйшы сын, Стэфан Лазаравіч, кіраваў у Сербіі да ўласнай смерці ў 1427 годзе. Дзяцей ад шлюбу з дачкой лесбаскага кіраўніка Якопа Гатылузіа не меў.

Пасля смерці Стэфана ўладу ў Сербіі атрымалі ў спадчыну нашчадкі яго старэйшай сястры Мары і Вука Бранкавіча — гл. **Бранкавічы**.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лазаравічы
* Генеалагічная табліца

| ⛭Сербскія дынастыі |
| --- |
| 
* Уласціміравічы
* Ваіслаўлевічы
* Вуканавічы
* Няманічы
* Катраманічы
* Балшычы
* Мрняўчэвічы
* Лазаравічы
* Бранкавічы
* Чарноевічы
* Косачы
* Белоевічы
* Даянавічы
* Паўлавічы
* Карагеоргіевічы
* Абрэнавічы
* Петравічы

 |
**Салігорскі краязнаўчы музей** — музей, заснаваны ў 1976, адкрыты ў 1984 годзе ў Салігорску. Плошча экспазіцыі 310 м², больш за 9000 адзінак асноўнага фонду (2002). Мае 3 залы ў выглядзе шахтавых штрэкаў (мастак А. В. Клязовіч). Сярод экспанатаў каменныя прылады працы 2-1-га тысячагоддзяў да н. э. з археалагічных раскопак на тэрыторыі раёна, калекцыі прадметаў матэрыяльнай культуры сялян 19-пачатку 20 стагоддзяў (жорны, кросны, церніца, гліняны і драўляны посуд), народнага ткацтва, інтэр'ер сялянскай хаты, узоры народнага адзення, матэрыялы пра падзеі грамадзянскай вайны, калектывізацыю, рэпрэсіі савецкага часу, пра мастака і пісьменніка Б. Залескага, прыродазнаўца К. Валасовіча.

У асобным раздзеле пра гісторыю Салігорска дэманструюцца прылады працы шахцёраў, узоры калійных солей. У зале прыроды чучалы птушак, жывёл, калекцыі насякомых рэгіёну.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 109. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0238-5 (Т. 14).
**Дзіцячы сад** — будынак у г. Горкі, размешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы ансамбля Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі, па адрасе вул. Ціміразева, 4.

Гісторыя
--------

У 1912—1913 гг. да былога будынка каморніцка-таксатарскіх класаў быў прыбудаваны інтэрнат для навучэнцаў каморніцка-агранамічнага вучылішча. Будынак быў мураваны, накрыты жалезам. Паводле дакумента 1913 г. у доме знаходзіліся кватэры служачых.

Архітэктура
-----------

План першага паверха
Злучаны з былым таксатарскім корпусам. Двухпавярховы будынак сіметрычны ў плане. Галоўны і дваровы фасады маюць рызаліты. Рызаліт галоўнага фасада завершаны ступеньчатым атыкам. Паміж аконнымі праёмамі 1-га паверха праходзіць гарызантальны руст. Над цэнтральным уваходам навісае казырок на 2 чыгунных ажурных кранштэйнах. 1-ы паверх заняты намяшканнямі дзіцячага сада. 2-і выкарыстоўваецца як жылы.

Зноскі
------

1. ↑  Салаўёва Н. У. Пятрова Д. У. БЕЛАРУСКАЯ ДЗЯРЖАЎНАЯ СЕЛЬСКАГАСПАДАРЧАЯ АКАДЭМІЯ — УНІКАЛЬНЫ ПОМНІК АРХІТЭКТУРЫ(недаступная спасылка)
2. ↑  868.  // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.

Літаратура
----------

* 868.  // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Дзіўна** (польск.: Dziwna, ням.: Dievenow) — праліў, які аддзяляе польскі востраў Волін ад мацерыка і злучае Шчэцінскую лагуну з Памеранскай бухтай Балтыйскага мора. Дзіўна з'яўляецца самым усходнім рукавом эстуарыя Одры, праз які ў мора трапляе прыкладна 14 % Одэрскай вады. Напрамак цячэння ў Дзіўне можа змяняцца ў залежнасці ад вятроў з Балтыкі.

Дзіўна мае даўжыню 32,4 км. У паўночнай частцы Дзіўны знаходзіцца шырокі Каменьскі заліў, у якім знаходзіцца востраў Хшаншчэўска  (польск.) (бел..

У праліве Дзіўна — чатыры марскія парты: Волін  (польск.) (бел. Сярослаў  (польск.) (бел. Камень Паморскі  (польск.) (бел. і Дзіўнаў  (польск.) (бел..

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дзіўна
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Васільеў.
**Васіль Іванавіч Васільеў** (нар. 1 чэрвеня 1927, вёска Тушавая, Горацкі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі жывапісец, педагог.

Біяграфія
---------

Скончыў Віленскі мастацкі інстытут (1952). Вучыўся ў В. Мацкявічуса. З 1960 г. выкладае ў Мінскім мастацкім вучылішчы. У рэспубліканскіх мастацкіх выстаўках удзельнічае з 1952 г. Працуе ў жанрах пейзажу і партрэта. У пейзажах багатая вобразнасць спалучаецца з майстэрствам абагульнення: «Веснавое ворыва» (1967), «Восеньскі матыў» (1973), «Восень на Вячы» (1975), «Браслаўшчына» (1976), «Лён» (1977), «Вечар» (1981), «Зноў прыйшла вясна» (1982), «Месячная ноч ля возера» (1983), «Парыў ветру» (1994), «Белавежская пушча» (1996) і інш.

У Горацкім гісторыка-этнаграфічным музеі знаходзіцца калекцыя мастака з 31 карціны.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Васільеў Васіль Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т.- Мн. 1997. — Т.4. — С. 28.
* Васільеў Васіль Іванавіч // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. — Мн. 1984. — Т.1. — С. 584.
Размяшчэнне аб'ектаў Сонечнай сістэмы. Кентаўры (аранжавы колер) ляжаць усярэдзіне пояса Койпера (зялёны колер), а таксама часткова па-за яго межамі
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кентаўр.
**Кента́ўры** — група астэроідаў, якія знаходзяцца паміж арбітамі Юпітэра і Нептуна, пераходная па ўласцівасцях паміж астэроідамі галоўнага пояса і аб'ектамі пояса Койпера (таксама па некаторых уласцівасцях падобныя на каметы).

Аб'ектам гэтай групы даюцца імёны кентаўраў антычнай міфалогіі.

### Размеркаванне арбіт

Арбіты вядомых Кентаўраў

Гісторыя
--------

Першым адкрытым кентаўрам быў Хірон (1977). Пры набліжэнні да перыгелія ў яго назіраецца кома, характэрная для камет, таму Хірон лічыцца па класіфікацыі адначасова і каметай (95P/Chiron), і астэроідам (2060 Chiron), хоць ён істотна больш тыповай каметы.

Найбольш вядомыя кентаўры
-------------------------

| Нумар | Назва | Экватарыяльны дыяметр, км | Вялікая паўвось, а. а. | Перыгелій, а. а. | Афелій, а. а. | Адкрыты | Нататкі |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2060 | Хірон (Chiron) | 137 ± 5 | 13,670 | 8,449 | 18,891 | 1977 |  |
| 5145 | Фол (Pholus) | 185 ± 16 | 20,431 | 8,720 | 32,142 | 1992 |  |
| 7066 | Нес (Nessus) | каля 58 | 24,558 | 11,786 | 37,330 | 1993 |  |
| 8405 | Асбал (Asbolus) | 66 ± 4 | 17,942 | 6,834 | 29,049 | 1995 |  |
| 10199 | Харыкло (Chariclo) | 258,6 ± 10,3 | 15,87 | 13,08 | 18,66 | 1997 |  |

| ⛭Сонечная сістэма (≛ спіс аб’ектаў) |
| --- |
| 
 |
| **Сонца** |
| **планеты і *карлікавыя планеты*:** ✰ Меркурый ·  ✰ Венера ·  ✯ Зямля ·  Марс ·  *Цэрэра* ·  ✯✰ Юпітэр ·  Сатурн ·  ✰ Уран ·  ✯ Нептун ·  *Плутон* ·  *Хаўмеа* ·  *Макемаке* ·  *Эрыс* |
| **іх спадарожнікі/кольцы:** Зямлі ·  Марса ·  Юпітэра/∅ ·  Сатурна/∅ ·  Урана/∅ ·  Нептуна/∅ ·  *Плутона* ·  *Хаўмеа* ·  *Эрыды* |
| **Малыя целы**: метэароіды ·  астэроіды/іх спадарожнікі (калязямныя ·  асноўнага пояса ·  траянцы ·  кентаўры) ·  транснептунавыя (ПК ·  РД) ·  дамаклоіды ·  каметы (ВО) |
Дзіцячы сад на шпацыры, Лахцінская вуліца, Ленінград, 1930-я гады
**Дзіцячы сад** ці **дзіцячы садок** — установа для грамадскага выхавання дзяцей дашкольнага ўзросту. Дзіцячыя сады як тып устаноў існуюць у большасці краін і з'яўляюцца звычайна першым звяном у сістэме народнай адукацыі (не лічачы адукацыі атрыманай ад бацькоў).

Сістэма дзіцячых садоў прызначана для масавага, агульнадаступнага вырашэння праблемы занятасці іх бацькоў (для чаго час працы дзіцячага саду ў большасці выпадкаў супадае з тыповым працоўным графікам большасці прафесій: з 7 да 19 гадзін пяць дзён у тыдзень). У сістэме дзіцячых садоў ажыццяўляецца таксама мінімальная падрыхтоўка дзяцей да навучання ў школе — на ўзроўні першасных навыкаў чытання, пісьма і лічэння.

Бацькоўскі дзень у дзіцячым садзе ў Нагоі (Японія), 2009 год.

Класіфікацыя дзіцячых садоў
---------------------------

Міхаіл Філіповіч. Дзіцячы сад
* Дзіцячы сад агульнаразвівальнага віду з прыярытэтным кірункам, прыкладам: фізічнага, інтэлектуальнага, мастацка-эстэтычнага выхавання.
* Цэнтр развіцця дзіцяці — дзіцячы сад.
* Дзіцячы сад з ясельнымі групамі.
* Дзіцячы сад камбінаванага віду. Такіх — большасць. У іх нароўні са звычайнымі групамі ёсць групы для дзяцей з нейкімі формамі адхіленняў развіцця. Зазвычай, гэта лагапедычныя групы (карэкцыя гаворкі).
* Дзіцячы сад кампенсавальнага віду — спецыялізаваныя і санаторныя. У такіх садках робіцца карэкцыя нейкіх хранічных захворванняў. У спецыялізаваных садках, у адрозненне ад санаторных, дзеці з хранічнымі захворваннямі могуць хадзіць у тыя ж групы, што і здаровыя дзеці. Кампенсавальныя і камбінаваныя садкі прыцягваюць да працы больш рознапланавых спецыялістаў, галоўным чынам медыкаў.

У залежнасці ад віду дзіцячага саду будзе вар'іравацца і праграма навучання, і колькасць дзяцей у групе, і якасць харчавання і цацак, і нават, шмат у чым, псіхалагічная атмасфера.

Гульні ў дзіцячым садзе
-----------------------

Для дзяцей дашкольнага ўзросту гульня мае асаблівае значэнне, бо гульня для іх — і навука, і праца, і спосаб спазнання навакольнага свету, і форма выхавання.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11931928k · GND: 4030581-8 · NDL: 00574375 · NKC: ph122683 |
**Лазневы мост** — аўтадарожны кансольна-бэлечны мост цераз раку Пражка ў Адміралцейскім раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Мацісаў і Каломенскі востраў. Злучае вуліцу Дзекабрыстаў і Мацісаў завулак. Побач з мостам, на рагу з вуліцай Дзекабрыстаў, размешчаны музей-кватэра А. А. Блока (у гэтым доме паэт жыў з 1912 года да сваёй смерці ў 1921 годзе).

Вышэй па цячэнні знаходзіцца Мацісаў мост, ніжэй — Бердаў мост.

Бліжэйшая станцыя метрапалітэна (2,2 км) — «Садовая». Назва моста вядома з 1820 года і ўтварылася ад назвы размешчанага побач будынка Мацісавых лазняў на Мацісавым востраве. Лазні працавалі з сярэдзіны XIX стагоддзя да 1950-х гадоў, у 2005 годзе яны былі знесены пад забудову. Мост таксама адметны тым, што ён ні разу не быў перайменаваны.

| Масты цераз Пражку |
| --- |
| 
* Мацісаў
* Лазневы
* Бердаў пешаходны
* Падзорны

 |
Адзін з каналаў Кенка
**Кенка** (ісп.: Quenco, Kenko, кечуа: Q'inqu, літ. *лабірынт*) — археалагічны помнік, свяцілішча інкаў. Знаходзіцца ў 6 км да паўночнага захаду ад горада Куска, Перу. Уяўляе сабою сетку падземных галерэй і каналаў, выбітых у скалах, на плошчы больш за 3,5 км², з-за чаго і атрымаў сваю назву ад канкістадораў на мове кечуа. Арыгінальная назва невядомая.

Помнік часта называюць амфітэатрам, але гэта не зусім так. Нягледзячы на сваю паўкруглую канструкцыю, ён мог быць і храмам або магілай. Існуе меркаванне, што Кенка з'яўляўся адным з самых важным культавых збудаванняў інкаў.
**Лазернае астуджэнне** — адзін з метадаў астуджэння, у якіх атамныя і малекулярныя ўзоры астуджаюцца за кошт узаемадзеяння з адным або некалькімі палямі лазернага выпраменьвання. Часцей за ўсё пад лазерным астуджэннем маюць на ўвазе доплераўскае астуджэнне, бо яно з’яўляецца найбольш распаўсюджаным метадам лазернага астуджэння.

Метады лазернага астуджэння ўключаюць у сябе:

* Доплераўскае астуджэнне
* Сізіфава астуджэнне
* Астуджэнне метадам бакавой паласы
* Антыстоксава няпругкае рассеянне святла
* Выкарыстанне зееманаўскага запаволення

Доплераўскае астуджэнне
-----------------------

Асноўны артыкул: **Доплераўскае астуджэнне**
Працэс заснаваны на паглынанні атамамі фатонаў з наступным спантанным перавыпраменьваннем фатона з частатой, большай чым у паглынутага фатона. Такім чынам, выпраменены фатон мае большую энергію, чым паглынуты. Рознасць энергій гэтых фатонаў «запазычаецца» з энергіі цеплавога руху атама.

Сізіфава астуджэнне
-------------------

Асноўны артыкул: **Сізіфава астуджэнне**
Сізіфава астуджэнне ажыццяўляецца з дапамогай лазернага святла да ніжэйшых тэмператур, чым можна дасягнуць пры доплераўскім астуджэнні (~ 500 μK). Астуджэнне з’яўляецца вынікам узаемадзеяння атамаў з градыентам палярызацыі, створанай двума лазернымі пучкамі з артаганальнай лінейнай палярызацыяй. Атамы, якія ляцяць у кірунку светлавой хвалі ў выніку спантаннага пераходу з верхняга на ніжні ўзровень «адзетага» стану губляюць кінетычную энергію. У выніку чаго тэмпература атамаў зніжаецца на два парадкі ў параўнанні з тэмпературай, якую атрымліваюць доплераўскім астуджэннем (~ 10 μK).

Астуджэнне метадам бакавой паласы
---------------------------------

Асноўны артыкул: **Астуджэнне метадам бакавой паласы**

Антыстоксава няпругкае рассеянне святла
---------------------------------------

Асноўны артыкул: **Антыстоксава няпругкае рассеянне святла**

Выкарыстанне зееманаўскага запаволення
--------------------------------------

Асноўны артыкул: **Выкарыстанне зееманаўскага запаволення**

Заўвагі
-------

1. 1 2  Филлипс У. Д. Лазерное охлаждение и пленение нейтральных атомов // УФН. 1999. т. 169, № 3. с. 305—322.
2. ↑  Коэн-Тануджи К. Н. Управление атомами с помощью фотонов // УФН. 1999. т. 169, № 3, с. 292—304.
3. ↑  Neuhauser, W. and Hohenstatt, M. and Toschek, P. and Dehmelt, H. Optical-sideband cooling of visible atom cloud confined in parabolic well // Phys. Rev. Lett. 1978. V. 41, № 4. P. 233—236
Барыс Кустодзіеў. Руская Венера.
**Лазня** — спецыяльнае памяшканне з печчу, дзе мыюцца і парацца.

Традыцыйнае дойлідства
----------------------

Курныя рубленыя лазні былі нізкія і мелі невялікія памеры. Будавалася звычайна без падмурка, першы вянок мог класціся на зямлю, або на камяні па вуглах. Знізу зруб абсыпалі зямлёй. Столь рабілі з дошак або абчэсаных жэрдак і засыпалі зверху лісцем або кастрыцай, а вышэй пяском ці глінай. Падлога рабілася драўляная. Печ стаяла ля ўвахода і тапілася па-чорнаму, а ўздоўж сцен стаялі нізкія лавы. Лазні маглі мець таксама прылазнік (прадбаннік, або прымыльнік), які не меў столі або падлогі, некалькі лавак.

Лазня ў Беларускім дзяржаўным музеі архітэктуры і побыту
Драўляныя лазні болей распаўсюджаныя ў басейнах Дзвіны і верхнім цячэнні Дняпра і Сожа.

* Чарга ў лазню ў дарэвалюцыйны часЧарга ў лазню ў дарэвалюцыйны час
* Будынак Сандуноўскіх лазняўБудынак Сандуноўскіх лазняў
* Банная ўстанова жаночага інстытута 1911 годаБанная ўстанова жаночага інстытута 1911 года
* Будынак Селязнёўскіх лазняўБудынак Селязнёўскіх лазняў

Рымскія лазні
-------------

Рымская лазня
Асноўны артыкул: **Тэрмы**
У рымскай лазні (тэрме) было некалькі пакояў:
спачатку чалавек трапляў у прадбанны пакой, які зваўся «ападэрыум», гэты пакой служыў для распранання. Далей чалавек адпраўляўся ў наступны «цёплы пакой», які рымляне звалі «тэпіарыум», пасля якой ішлі гарачы пакой і парыльня, тэмпература ў якім дасягала 85 °C — «калідрыум» і «лаконіум». Пасля парыльні ішоў астуджальна-араматычны пакой «лаварыум». У рымскай лазні была бібліятэка, спартыўныя пляцоўкі, масажныя кабінеты.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларускае народнае жыллё / [Э. Р. Сабаленка і інш.] ; рэдактар В. К. Бандарчык ; Акадэмія навук БССР, Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск: Беларуская навука, 1973. — 125 с. — 2 250 экз.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лазня
* Гісторыя рускай лазні
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Нільсан.

**Тэпа Карын Стына Нільсан** (швед. Täpp Karin Stina Nilsson; нар. 24 чэрвеня 1993, Малунг, Даларна) — шведская біятланістка і былая лыжніца, алімпійская чэмпіёнка 2018 гадоў у асабістым спрынце, двухразовая чэмпіёнка свету і пяціразовы сярэбраны прызёр чэмпіянатаў свету, трохразовы чэмпіёнка свету сярод юніёраў, шматразовая пераможца этапаў Кубка свету. Уладальніца Кубка свету ў спрынтарскіх гонках у сезоне 2018/19.

Біяграфія
---------

Сваю прафесійную кар’еру Стына пачала 14 лістапада 2009 гады, выйграўшы юніёрскі спрынт у Бруксваларне. У сакавіку 2010 года на юніёрскім чэмпіянаце Швецыі выйграла спрынтарскую гонку на 1 км.

У студзені 2011 года Стына ўпершыню выступіла на міжнародным турніры — моладзевым чэмпіянаце свету ў эстонскім горадзе Отэпя, прыняўшы ўдзел у двух гонках: 5 км вольным стылем (71 месца) і спрынт на 1.2 км класікай (12 месца).

У лютым 2011 года выйграла спрынт класікай на Еўрапейскім юнацкім Алімпійскім фестывалі ў чэшскім Ліберацы, а ў сакавіку — спрынт свабодным стылем на моладзевым чэмпіянаце краіны.

У лютым 2012 года на моладзевым чэмпіянаце свету ў турэцкім Эрзуруме Стына заваявала два медалі — золата ў спрынце вольным стылем і срэбра ў эстафеце 4 x 3.3 км.

У Кубку свету Нільсан дэбютавала ў 2012 годзе ў нарвежскім Драмене, здолеўшы паказаць толькі 23 месца ў спрынтарскай гонцы. У красавіку таго ж года ўпершыню паспрабавала сябе ў гонцы на 30 км на чэмпіянаце Швецыі (12 месца).

У студзені 2013 года першы раз трапіла ў тройку лепшых на этапе Кубка свету, у камандным спрынце, заняўшы другое месца. Тут жа праз тыдзень на моладзевым чэмпіянаце свету Стина выйграла 2 золата: спрынт і эстафета 4 x 3.3 км. У лютым прыняла ўдзел у чэмпіянат свету па лыжных відах спорту ў італьянскім Валь-дзі-Фіеме (5 месца ў спрынце).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | FIS (лыжныя гонкі) · IBU · Olympedia · Olympic Channel · МАК · Алімпійскі камітэт Швецыі |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Munzinger |