**Царква Святога Гера** (ням.: St. Gereon) — каталіцкая царква ў горадзе Кёльн у паўночнай частцы старога горада (Кёльн-Альтштат-Норд). Царква размешчана ў квартале паміж вуліцамі Gereonstraße, Gereonshof, Gereonskloster и Christophstraße.

Гісторыя
--------

Познеантычная апсіда
Познеантычная падлогавая мазаіка
У паўночна-заходняй частцы рымскага Кёльна існаваў некропаль. У IV стагоддзі на тэрыторыі некропаля была пабудавана капліца-марцірыум. Арыентыровачнай датай будаўніцтва прынята лічыць 345 год. Зрэшты, некаторыя навукоўцы не згаджаюцца з тым, што гэта пабудова была марцірыумам, мяркуючы, што гэта мог быць маўзалей ці нават раннехрысціянская царква. Цэнтральны купал марцірыума меў авальную форму з памерамі 23,70 м × 19,80 м. На ўсходзе знаходзілася паўкруглая апсіда, на захадзе — трохпавярховы вестыбюль. Будынак быў багата ўпрыгожаны мармуровымі калонамі і панэлямі, купал быў пакрыты залатой мазаікай. У цэлым будынак быў падобны да храма Мінервы-лекаркі  (англ.) (бел. ў Рыме.

Пазней фрагменты гэтага збудавання былі выкарыстаны пры будаўніцтве царквы Святога Гера. Аж да вышыні 14 м сцены царквы Святога Гера — гэта рэшткі марцірыума. Іх і цяпер можна назіраць у падлогавых мазаіках ці ў сценах паўднёвых апсід.

З канца V — пачатку VI стагоддзя будынак ужо адназначна выкарыстоўвалася як хрысціянская царква і насіла назву *Залатога Свяцілішча* (лац.: ad sanctos aureos). У часы Меравінгаў гэта царква была адной з самых значных цэркваў дзяржавы франкаў. Ёсць здагадка, што царква нават служыла месцам пахавання франкскіх каралёў. Дакладна вядома, што ў гэтай царкве ў 818 годзе быў пахаваны першы архібіскуп Кёльна Хільдэбальд  (ням.) (бел..

Царква Святога Гера ў 1925 годзе
У 839 годзе пры царкве засноўваецца манастыр. Пры архібіскупе Ана II у 1067—1069 гадах быў падоўжаны царкоўны хор і пабудавана крыпта. У 1156 годзе пры архібіскупе Арнольдзе II  (ням.) (бел. была перабудавана алтарная частка і ўзведзены дзве вежы. У 1190 у крыпце быў збудаваны рэлікварый, а праз год царква была асвячона ў гонар Святога Гера — архібіскупа Кёльна.

Дэкагон
У 1219—1227 гадах быў збудаваны дзесяцігранны купал — *дэкагон* — адзін з найбуйнейшых для свайго часу. У сярэдзіне XIII стагоддзя з паўднёвага боку быў прыбудаваны познераманскі баптыстэрый, а ў 1315 годзе — рызніца. У 1550 годзе ў дэкагоне быў усталяваны арган.

25 чэрвеня 1920 года Папа Бенедыкт XV адначасова з царквой Святой Урсулы прысвоіў царкве Святога Гера званне Малой папскай базілікі (лац.: *Basilica minor*).

У гады Другой сусветнай вайны падчас 262 бамбардзіровак Кёльна брытанскай авіяцыяй Кёльн быў разбураны на 95 %. Царква Святога Гера таксама моцна пацярпела падчас авіяналётаў. Аднаўленне царквы пачалося адразу пасля вайны і працягвалася амаль 40 гадоў. Да 1949 года была адноўлена алтарная частка, у 1954 годзе быў усталяваны маленькі арган у нефе, у 1956 годзе скончылася аднаўленне крыпты, у 1964 годзе — баптыстэрыя. У 1979 годзе скончыліся аднаўленчыя працы ў галоўным нефе і толькі ў 1984 годзе былі завершаны працы па аднаўленні дэкагона.

Архітэктура
-----------

Заходні фасад
Галоўны неф
Царква Святога Гера з'яўляецца найстарэйшай царквой Кёльна і ўяўляе сабой раманскую трохнефную базіліку без трансэпта. Характэрным элементам царкоўнага будынка з'яўляецца дзесяцігранны купал, т.зв. дэкагон, у заходняй частцы храма. Дыяметр купала складае 16,9 м, вышыня — 34,5 м. Царква мае дзве 30-мятровыя ўсходнія вежы і чатыры невялікія вежкі вакол дэкагона.

Зноскі
------

1. ↑  Zur bauhistorischen Einordnung und Datierung vgl. ausführlich Versteegen (s. unten Literatur) стр. 358—495 (ням.)
2. ↑  Jürgen Rasch: *Die Kuppel in der römischen Architektur. Entwicklung, Formgebung, Konstruktion*, in: *Architectura*, Bd. 15 (1985), стр. 117—139 (ням.)
3. ↑  Сайт GCatholic.com (англ.)

Літаратура
----------

* Ralf van Bühren: *Kunst und Kirche im 20. Jahrhundert. Die Rezeption des Zweiten Vatikanischen Konzils*, Paderborn: Verlag Ferdinand Schöningh 2008, ISBN 978-3-506-76388-4  (ням.)
* Gereon Becht-Jördens: *Venantius Fortunatus und die Renovierung der Kirche St. Gereon zu Köln durch Bischof Carentinus*. In: Kölner Jahrbuch 43, 2010, S. 57-69, ISBN 978-3-7861-2628-7  (ням.)
* Sabine Czymmek, Die Kölner romanischen Kirchen, Schatzkunst, Bd. 1, Köln 2008 (=Colonia Romanica, Jahrbuch des Fördervereins Romanische Kirchen Köln e. V. Bd. XXII, 2007), S. 161—227, ISBN 978-3-7743-0422-2  (ням.)
* Martina Junghans: *Die Armreliquiare in Deutschland vom 11. bis zur Mitte des 13. Jahrhunderts*, Dissertation Bonn 2000, Bonn 2002, Kat.-Nr. 27/28 (ням.)
* Marion Niemeyer-Tewes: *Das Dekagon von St. Gereon in Köln* (Veröffentlichungen der Abteilung Architekturgeschichte 72). Diss. Köln 1998, Köln 2000 (ням.)
* Hugo Rathgens: *Katholische Pfarrkirche zu St. Gereon (ehem. Stiftskirche)*. In: Paul Clemen (Hrsg.): *Die Kunstdenkmäler der Stadt Köln. Die kirchlichen Denkmäler der Stadt Köln*, Abt. 3: *St. Gereon — St. Johann Baptist — Die Marienkirchen — Gross St. Martin* (Die Kunstdenkmäler der Rheinprovinz 7, 1). L. Schwann, Düsseldorf 1911, S. 1-102 (ням.)
* Otmar Schwab: *St. Gereon zu Köln. Untersuchungen zum spätantiken Gründungsbau*, Diss. Aachen 2001. In: Kölner Jahrbücher 35, 2002 (ersch. 2004), S. 7-206 (ням.)
* Ute Verstegen: *St. Gereon in Köln in römischer und frühmittelalterlicher Zeit* (Kölner Forschungen, 9), Mainz 2006 (ням.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Царква Святога Гера (Кёльн)
* Старонка царквы Святога Гера на сайце «Раманскія цэрквы Кёльна» (ням.)
* Старонка царквы Святога Гера на International Database and Gallery of Structures (англ.)
* Старонка царквы Святога Гера на сайце GCatholic.com (англ.)
* Старонка царквы Святога Гера на сайце «Стары горад Кёльна» Архівавана 15 красавіка 2012. (ням.)
* Віртуальны тур па царкве Святога Гера Архівавана 8 мая 2012. (ням.)
* Відэа інтэр'ера царквы Святога Гера
* 3D-мадэль царквы Святога Гера(недаступная спасылка)
* Легенда пра крывавую калону Архівавана 10 студзеня 2012. (ням.)