recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Свята-Духаўская царква** — праваслаўны храм у в. Казяны Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці.

Гісторыя
--------

У цэнтры вёскі. Пабудавана на мяжы XIX — XX ст. (да 1903 годзе) з цэглы. Закрыта з 1967 годзе. Да 1990-х гадах. знаходзілася ў спустошаным паўзруйнаваным стане. Адноўлена.

У 1686 г. падкаморы літоўскі Ф. Я. Пац перадаў частку сваіх уладанняў віленскім бенедыкцінкам, якія пабудавалі тут драўляную ўніяцкую Духаўскую царкву (існавала ў 1800).

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры неарускага стылю. Чатырохчасткавую кампазіцыю фарміруюць двух’ярусная (васьмярык на чацверыку) шатровая званіца, прамавугольная трапезная, кубападобная малітоўная зала, пяцігранная апсіда з бакавымі рызніцамі. На чырвоным фоне цаглянай муроўкі вылучаны атынкаваныя і пабеленыя элементы насычанага архітэктурнага дэкору: ліштвы арачных аконных праёмаў, аркатурныя фрызы, вуглавыя лапаткі. У сілуэце пануюць цыбулепадобны купал над асноўным аб’ёмам і макаўка над званіцай.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Духаўская царква (Казяны)
* Свята-Духаўская царква (Казяны) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Духаўская царква (Казяны) на сайце Radzima.org
* Свята-Духаўская царква (Казяны) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Крыжаўзвіжанская царква.
**Свята-Крыжаўзвіжанская царква** — праваслаўны храм у в. Лічыцы Ваўкавыскага раёна Гродзенскай вобласці.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1871 годзе з цэглы па праекце гродзенскага архітэктара Мікалая Ціхвінскага.

Архітэктура
-----------

Свята-Крыжаўзвіжанская царква з боку апсіды
Помнік архітэктуры сінадальнага накірунку рэтраспектыўна-рускага стылю. Вырашана па каноне чатырохчасткавага храма падоўжна-восевай кампазіцыі: двух'ярусны (васьмярык на чацверыку) прытвор-званіца, кароткая трапезная, кубападобная малітоўная зала, пяцігранная апсіда з бакавымі рызніцамі. Пакаты чатырохсхільны дах цэнтральнага аб'ёму завершаны цыбулепадобнай галоўкай на барабане, шацёр званіцы — яблыкам з крыжам. Фасады прарэзаны адзінарнымі і здвоенымі арачнымі аконнымі праёмамі ў кілепадобных ліштвах, крапаваны вуглавымі лапаткамі, апяразаны прафіляванымі карнізамі і аркатурнымі фрызамі.

Зноскі
------

1. ↑  *Кулагин А. Н.* Гродненские зодчие XIX — начала XX веков (новые архивные изыскания). // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі. Выпуск 24. — Мінск, «Права і эканоміка». — 2018. — С. 78—79

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Маісееў.

**Юрый Курбыка** (нар. 26 лютага 1956, Мінск) — беларускі футбаліст, які завяршыў кар’еру. Гуляў на пазіцыі брамніка.

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец мінскай СДЮШАР № 5 трапіў у мінскае «Дынама» ў 1973 годзе, а яго дэбют за асноўны склад здарыўся ў самым першым матчы сезона 1974 года, калі выйшаў на замену ў матчы першага тура чэмпіянату СССР першай лігі супраць «Спартака» з Арджанікідзэ.

У 1982 годзе разам з камандай становіцца чэмпіёнам Савецкага Саюза, прыняшы ўдзел у сямі гульнях.

У 1986 годзе пакінуў каманду і адправіўся на працу ў міністэрства ўнутраных спраў. Аднак праз год галкіпер вырашыў вярнуцца ў вялікі спорт і з’ехаў у Ташкент, але ўжо ў другой палове чэмпіянату 1988 года галкіпер зноў вярнуўся ў Мінск, дзе выступаў да 1992 года.

Дасягненні
----------

Разам з мінскім «Дынама» Курбыка стаў чэмпіёнам БССР у 1975 годзе, сярэбраным прызёрам у 1977 годзе. Чэмпіён Савецкага Саюза і ўладальнік бронзавых медалёў у 1983 годзе. У 1992 годзе стаў уладальнікам чэмпіёнскіх медалёў першынства Беларусі, а таксама ўладальнікам Кубка Беларусі. У год залатога дубля Курбыка быў капітанам мінскага «Дынама». У 1991 годзе Курбыка стаў найлепшым футбалістам Беларусі.

Зноскі
------

1. ↑  Yuri Kurbyko // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Віншуем з днём нараджэння Юрыя Курбыку! Архівавана 19 мая 2021.

| ⛭Футбаліст года ў Беларусі |
| --- |
| БССР | 
* 1983 Гоцманаў
* 1984 Алейнікаў
* 1985 Гоцманаў
* 1986 Алейнікаў
* 1987 Гоцманаў
* 1988 Алейнікаў
* 1989 Гоцманаў
* 1990 Мятліцкі
* 1991 Курбыка

 |
| Беларусь | 
* 1992 Зыгмантовіч
* 1993 Герасімец
* 1994 Зыгмантовіч
* 1995 Бялькевіч
* 1996 Макоўскі
* 1997 Лаўрык
* 1998 Хацкевіч
* 1999 Гурэнка
* 2000 Хацкевіч
* 2001 Туміловіч
* 2002 Глеб
* 2003 Глеб
* 2004 Рамашчанка
* 2005 Глеб
* 2006 Глеб
* 2007 Глеб
* 2008 Глеб
* 2009 Кульчы
* 2010 Жаўноў
* 2011 Гутар
* 2012 Брэсан
* 2013 Калачоў
* 2014 Крывец
* 2015 Стасевіч
* 2016 Калачоў
* 2017 Гардзяйчук
* 2018 Стасевіч
* 2019 Стасевіч
* 2020 Скавыш
* 2021 Салавей
* 2022 Хвашчынскі

 |
Вуліца Карла-Юхана **Вуліца Карла Юхана** або **Карла Ёхана** (Karl Johans gate) — цэнтральная магістраль горада Осла, якая злучае Цэнтральны вакзал Осла з Палацам нарвежскіх каралёў.

Вуліца перасякае ўвесь цэнтр Осла; тэрыторыя горада на захад палаца лічыцца Заходнім Осла, на ўсход ад цэнтральнага вакзала — Усходнім. Даўжыня перавышае 1 км. Уздоўж Карла-Юхана размешчаны асноўныя гарадскія славутасці, уключаючы кафедральны сабор Осла, будынак Стортынга, Нарвежскі нацыянальны тэатр і палацавы парк.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Вуліца Карла-Юхана**
**Батарэ́я** (трансліт.: *Batareja*, руск.: Батарея) — вёска ў Бярозаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Міжлескага сельсавета. Размешчана за 22 км ад Бярозы, за 27 км ад чыгуначнай станцыі Бяроза-Картузская.

Гісторыя
--------

Паводле перапісу 1897 годзе пасёлак у Мацвеевіцкай воласці Пружанскага павета Гродзенскай губерні, жыхары ўваходзілі ў Стаўскае сельскае таварыства.

З 1915 года акупіравана германскімі войскамі, з 1919 года да ліпеня 1920 года і з жніўня 1920 года — войскамі Польшчы. У ліпеня—жніўні 1920 года ўстаноўлена савецкая ўлада.

З 1921 года ў складзе Палескага ваяводства Польшчы. 5 студзеня 1926 года са скасаванай Чарнякаўскай гміны далучана да Мацвеевіцкай гміны, якая перайменавана ў Міжлескую гміну, а 27 лютага 1932 года ліквідавана, вёска была далучана да Сігневіцкай гміны.

З 1939 года ў БССР, з 1940 года вёснаў Міжлескім сельсавеце.

У 1941—1944 гг. акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На фронце загінулі 6 воінаў-землякоў, акупанты загубілі 7 жыхароў вёскі. 31 сакавіка 1944 года каля вёскі загінуў камандзір партызанскага атрада імя Пажарскага А. І. Калупаеў у яго гонар атрад перайменаваны ў імя Калупаева, яго імем названа вуліца ў в. Спорава.

У кастрычніка 1949 года ў вёсцы арганізаваны калгас «Чырвоная Батарэя», які ў лютым 1950 года ўвайшоў у склад калгаса «Новы шлях». У 1970 годзе ў калгасе «Новы шлях».

Планіроўка
----------

Планіровачна складаецца з асноўнай вуліцы, з няшчыльнай, пераважна аднабаковай забудовай, арыентаванай з усходу на захад, да якой з поўначы і поўдня далучаюцца 2 кароткія завулкі.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**:
	+ 1897 — 1 двор, 6 жыхароў.
* **XX стагоддзе**:
	+ 1940 — 101 двор, 228 жыхароў.
	+ 1970 — 320 жыхароў.
* **XXI стагоддзе**:
	+ 2005 — 50 двароў, 88 жыхароў.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2006. — 528 с.: іл. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0373-X.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Міжлескі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Міжлессе |
| Вёскі | Батарэя ·  Елянова ·  Касцюкі ·  Мацвеевічы ·  Міхалінак ·  Стаўкі ·  Судзілавічы |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вуліца Касманаўтаў.
**Вуліца Касманаўтаў** (руск.: улица Космонавтов) — вуліца, адна з галоўных транспартных магістралей у заходняй частцы Магілёва. Размешчана ў Ленінскім раёне.

Гісторыя
--------

Першапачаткова насіла назву **Какінакі**. Сучаснае аблічча вуліцы пачало складваецца з 1960-х гадоў. У 1961 годзе названа ў гонар савецкіх касманаўтаў.

Размяшчэнне
-----------

На большай частцы даўжыні арыентавана з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад, ад плошчы Касманаўтаў — з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Пачынаецца ад скрыжавання з праспектам Міру і вуліцай Якубоўскага, перасякае вуліцу Лазарэнкі, вуліцу Заслонава і Гаражны завулак, на скрыжванні з якімі размешчана плошча Касманаўтаў, пасля скрыжавання з вуліцай Чалюскінцаў, на якім узведзена двухузроўневая развязка, пераходзіць у праспект Шміта. Таксама з паўднёва-ўсходняга боку да вуліцы прымыкаюць завулкі Ламакі, Мічурына, Белякова, вуліцы Пакрышкіна, Расковай, завулак Сонечны, вуліцы Шпітальная, Сенная, завулак Сенны, вуліцы Панфілаўская, Пугачова, Раманава, Чырвонага Флоту. Даўжыня вуліцы складае каля 3,1 км.

Забудова
--------

Забудову фарміруюць 5-, 9-павяховыя, пераважна жылыя, дамы, на частцы вуліцы захавалася забудова 1-павярховымі жылымі дамамі сядзібнага тыпу.

### Няцотны бок

* № 1 — вучэбны корпус № 1 Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. А. Куляшова.
* № 3 — сталовая МДУ імя А. А. Куляшова.
* № 7 — Магілёўскі дзяржаўны бібліятэчны каледж імя А. С. Пушкіна.
* № 15 — Архітэктурна-будаўнічы каледж.
* № 21 — інтэрнат № 3 МДУ імя А. А. Куляшова.
* № 27 — вытворчае ўнітарнае прадпрыемства «Метыз».
* № 27а — Дом культуры ўнітарнага прадпрыемства «Метыз».
* № 37 — Магілёўхлебапрадукт.
* № 41а — Магілёўскі прафесійны ліцэй № 5.
* № 45 — інтэрнат ДУК Джэп Магілёўаблсельбуд.

### Цотны бок

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Космонавтов улица // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вуліца Касманаўтаў (Магілёў)
**Новацярэ́шкавіцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Новыя Цярэшкавічы.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Дзятлавіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Гомельскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Старацярэшкавіцкага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Вычулкі** — былая вёска ў складзе Тэльмінскага сельсавета Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці, у прыгараднай зоне Брэста, на правым беразе р. Мухавец, за 8 км на ўсход ад Брэста, 8 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Цэнтральны, 1,5 км ад шашы Брэст—Мінск.

Гісторыя
--------

Паводле пісьмовых крыніц вядомы з 1510 года як сяло на р. Мухавец у Берасцейскім старостве Трокскага ваяводства ВКЛ. Уласнасць Л. Храбтовіча, з 1745 года — падчашніка брэсцкага Чыжа.

Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расійскай імперыі, у Слонімскай, з 1797 года — у Літоўскай, з 1801 года — у Гродзенскай губернях. Уваходзіла ў маёнтак Трышын, уладанне паноў Гутоўскіх.

У 1890 годзе сяло — цэнтр сельскай грамады, якая аб'ядноўвала сялян вёсак Косічы, Вычулкі і Задворцы, мела 4514 дзес. зямлі. 

У 1905 годзе ў Косіцкай воласці Брэсцкага павета. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Косіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. З 1 красавіка 1968 года да 8 мая 1970 года — цэнтр Вычулкаўскага сельсавета Брэсцкага раёна.

З 1 чэрвеня 2007 года Вычулкі ўвайшлі ў склад горада Брэст.

Насельніцтва
------------

* 38 мужчын, 50 жанчын (1870)
* 220 жыхароў (1905)
* 21 двор, 143 жыхары (1921)
* 52 двары, 182 жыхары (1940)
* 303 жыхары (1959)
* 365 жыхароў (1970)
* 334 гаспадаркі, 996 жыхароў (1997)
* 599 гаспадарак, 1748 жыхароў (2005)

Інфраструктура
--------------

Пачатковая школа, клуб, магазін, бібліятэка, участак Брэсцкага рачнога порта, дырэкцыя будоўлі аўтадарог, прыватнае ўнітарнае прадпрыемства «Брэсцкі зааветснаб», дарожна-будаўнічае ўпраўленне № 138, абесельгасэнерга. Цэнтр камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Цяплічны камбінат «Бярэсце».

Славутасці
----------

* Свята-Георгіеўская царква (арх. Расціслаў Аляксеевіч Шылай, 2003).

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президента Республики Беларусь от 1 июня 2007 г. № 255 О некоторых вопросах административно-территориального устройства г. Бреста и Брестского района

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.


| ⛭Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Брэста |
| --- |
| да 1917 года | Валынка |
| 1929 | Граеўка ·  Кіеўка ·  Шпановічы |
| 1958 | Адамкова ·  Бярозаўка 1 ·  Бярозаўка 2 ·  Кавалёва ·  Лысая Гара ·  Пасёлак мясакамбіната ·  Пасёлак цэглавага завода №22 ·  Паўднёвы пасёлак |
| 1968 | Бярозаўка ·  Вулька Падгародская ·  Гузні ·  Кацельня Падгародская ·  Крушына ·  Рэчыца ·  Трышын |
| 1979 | Дуброўка ·  Кацінбор ·  Пугачова |
| 2007 | Аркадыя ·  Бярнады ·  Вычулкі ·  Гершоны ·  Казловічы ·  Кацельня Баярская ·  Машчонка ·  Міцькі ·  Новыя Задворцы ·  Плоска ·  Старыя Задворцы |
Батанічны сад Белфаста
Помнік ураджэнцу Белфаста фізіку  лорду Кельвіну ля ўваходу ў батанічны сад
**Батанічны сад Белфаста** (англ.: Botanic Gardens) — батанічны сад у горадзе Белфаст (Паўночная Ірландыя, Вялікабрытанія). Сад размешчаны ў паўднёвай частцы горада на Станміліс-роўд, паблізу універсітэта Квінс. Музей Ольстэра размешчаны ля галоўнага ўваходу батанічнага саду.

Гісторыя
--------

Сад быў адкрыты ў 1828 годзе як прыватны Каралеўскі батанічны сад Белфаста. Да 1895 быў адкрыты для грамадскасці толькі па нядзелях. Затым сад стаў грамадскім паркам.

У аранжарэі
Найбольш адметным у батанічным садзе з'яўляецца зімовы сад у Пальмавай аранжарэі. Першы камень у падмурак быў закладзены маркізам Данегалам у 1839 годзе, працы былі завершаны ў 1840 годзе. Гэта адзін з самых ранніх прыкладаў крывалінейных чыгунных аранжарэй у свеце. Распрацавана Чарльзам Ланьянам і пабудавана Рычардам Цёрнерам, белфасцкая Пальмавая аранжарэя з'яўляецца папярэдніцай аранжарэі ў К'ю і Ірландскага нацыянальнага батанічнага саду ў Гласневіне. Цёрнер пабудаваў абедзве гэтыя аранжарэі. Пальмавая аранжарэя складаецца з двух крылаў — прахалоднага крыла і трапічнага крыла, якое мае купал. Ланьян змяніў свае першапачатковыя планы і павялічыў вышыню купала, што дазваляе вырошчваць нашмат вышэйшыя расліны. У мінулым тут расла 11-мятровая лілея *Doryanthes palmeri*, радзімай якой з'яўляецца Аўстралія, яна нарэшце заквітнела ў сакавіку 2005 года пасля 23 гадоў чакання. У Пальмавай аранжарэі таксама расце 400-гадовая *Xanthorrhoea*.

У батанічным садзе ёсць і іншая аранжарэя, пабудаваная ў 1889 годзе, якая мае унікальны дызайн. У 1932 годзе быў пабудаваны ружоўнік.

Галерэя
-------

* Батанічны сад зімойБатанічны сад зімой
* Інтэр'ер аранжарэіІнтэр'ер аранжарэі
* СтавокСтавок
* ВазонВазон
* Дэкаратыўная урнаДэкаратыўная урна
* Aloe maculata*Aloe maculata*

Спасылка
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Батанічны сад Белфаста
* Walk NI - Botanic Gardens
* Belfast City Council - Botanic Gardens

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 315686508 |
**Леафвін Годвінсан** (англ.: Leofwine; каля 1035 — 14 кастрычніка 1066) — англасаксонскі арыстакрат, эрл Кента (з 1057 года), прадстаўнік дому Годвіна і малодшы брат караля Гаральда II, актыўны ўдзельнік абароны Англіі ад нармандскіх заваёўнікаў.

Біяграфія
---------

Смерць Леафвіна і Гірта Годвінсанаў. Фрагмент габелена з Баё
Леафвін быў пятым сынам Годвіна, эрла Уэсэкса, найбуйнейшага і самага ўплывовага магната Англіі першай паловы кіравання караля Эдуарда Спаведніка. Калі ў 1051 г. кароль дамогся выгнання Годвіна і яго сям’і, Леафвін адправіўся разам са сваім старэйшым братам Гаральдам у Ірландыю. Там яны набралі флатылію караблёў і, злучыўшыся з ваеннымі сіламі бацькі, у 1052 г. высадзіліся ў Англіі і прымусілі караля Эдуарда пагадзіцца на вяртанне ўладанняў і ўплыву сям’і Годвіна.

Пасля смерці эрла Годвіна ў 1053 г. яго ўладанні атрымаў у спадчыну старэйшы сын Гаральд. Леафвін каля 1057 г. атрымаў тытул эрла з уладай над наступнымі графствамі: Кент, Эсэкс, Мідлсекс, Гертфардшыр, Сурэй і, магчыма, Бакінгемшыр. Леафвін і іншыя сыны Годвіна разам кантралявалі большую частку англасаксонскага каралеўства. Уплыў Годвінсанаў яшчэ больш узмацнілася пасля абрання напачатку 1066 г. Гаральда каралём Англіі.

Леафвін разам са сваёй дружынай удзельнічаў у абароне краіны ў перыяд нарвежскага і нармандскага ўварванняў 1066 г. і загінуў у бітве пры Гастынгсе.

Зноскі
------

1. 1 2  *Lundy D. R.* The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>
2. 1 2  Kindred Britain<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q75653886'></a>

Літаратура
----------

* Англасаксонскі перыяд
* Stenton, F. Anglo-Saxon England. Oxford, 1973.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  Папярэднік **Годвін** |  **эрл Кента** 1057 — 1066 | Пераемнік**Ліквідавана** |
|


| ?Леафвін Годвінсан — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Годвін Уэсэкскі[d] |  | Вульфнат Кілд[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Леафвін Годвінсан |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Гіта Торкельдоцір[d] |  | Торкель Стырб’ёрнсан[d] |  | Б’ёрн[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Dictionary of National Biography · Оксфардскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · WeRelate · Rodovid |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Белянкоў.
**Рафаіл Львовіч Белянкоў** (21 мая 1923, г. Аткарск, Саратаўская вобласць -) — беларускі савецкі спартсмен (цяжкая атлетыка). Майстар спорту СССР міжнароднага класа з 1971 года.

Скончыў Беларускі інстытут фізічнай культуры ў 1974. З 1976 старшы трэнер Мінскага абласнога савета ДСО «Спартак». Чэмпіён Еўропы (1972, Канстанца, СРР), СССР (1970, 1973) у найлёгкай вазе. Пераможца і прызёр міжнародных і ўсесаюзных спаборніцтваў. Рэкардсмен свету ў жыме (1972—128,5 кг), Еўропы ў рыўку (1974—112,5 кг).

Зноскі
------

1. 1 2  Беленков Рафаил Львович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 49. — 737 с.

Спасылкі
--------

* RAFAEL BELENKOV  (англ.)
**12-я кавалерыйская партызанская брыгада імя І. В. Сталіна** — партызанская брыгада, створаная ў сакавіку 1943 года на базе атрада імя Сталіна (арганізаваны ў маі 1942 года на базе групы У. А. Ціхамірава, якая дзейнічала з кастрычніка 1941 года), вылучанага партызанскай брыгадай «За Радзіму». У сакавіку 1943 была пераўтворана ў кавалерыйскую. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Пухавіцкага, Чэрвеньскага, Капыльскага, Чырвонаслабодскага, Старобінскага, Асіповіцкага, Бабруйскага, Ганцавіцкага, Глускага раёнаў. 3 ліпеня 1944 года брыгада (579 партызан, 3 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй. Камандзіру брыгады Ціхаміраву было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Склад
-----

Брыгада была створана на базе атрада імя Сталіна, вылучанага партызанскай брыгады «За радзіму». На момант злучэння з Чырвонай Арміяй у склад брыгады ўваходзілі:

* 754-ы атрад імя Алёхіна (названы ў гонар намесніка камандзіра атрада імя Сталіна У. І. Алёхіна, які загінуў у баі);
* 755-ы атрад імя Дамручова (названы ў гонар камандзіра роты атрада імя Сталіна М. М. Дамручова, які загінуў у баі);
* 756-ы атрад імя Зеняпрэцава (названы ў гонар камандзіра аддзялення атрада імя Сталіна А. В. Зеняпрэцава, які загінуў у баі).

Камандаванне
------------

### Камандзір

* У. А. Ціхаміраў.

### Камісар

* І. А. Цяплінскі.

### Начальнік штаба

* Дз. П. Самсонаў.

Гісторыя
--------

Партызаны праводзілі аперацыі на нямецкіх камунікацыях Пухавічы — Бабруйск, Асіповічы — Баранавічы, Баранавічы — Лунінец. У «рэйкавай вайне» папсавалі каля 2,5 тыс рэек. Разбілі нямецкія гарнізоны ў вёсках Якшыцы Бярэзінскага, Ліпень, Лапічы Асіповіцкага (жнівень 1942), вёсцы Горкі Чэрвеньскага (студзень 1943), Падлужжа, Згода, Бярозаўка Глускага (ліпень 1943) раёнаў, рабілі налёты на нямецкія гарнізоны ў Пухавічах і ў вёсцы Дзяніскавічы Ганцавіцкага раёна. У студзені, сакавіку, лістападзе 1943 года, лютым, красавіку, маі 1944 вялі баі з карнікамі. Разам з 32-й партызанскай брыгадай імя Калініна утрымлівалі партызанскую зону. Ва ўзаемадзеянні з часцямі Чырвонай Арміі 29 чэрвеня — 3 ліпеня 1944 года ў раёне Чырвоная Слабада — Пагост вялі баі з нямецкім войскам, якое адступала.

Памяць
------

У 1965 годзе ў вёсцы Вялікі Рожан Салігорскага раёна ў гонар брыгады быў пастаўлены помнік.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**122-мм гаўбіца ўзору 1910 года** — расійская гаўбіца Першай сусветнай вайны. Пасля паразы ў Руска-японскай вайне Расійская імперыя імкнецца мадэрнізаваць частку свайго узбраення, у тым ліку, праз пошук новых артылерыйскіх сістэм з Францыі і Германіі. Пры прыняцці на ўзбраенне разглядалася ўласная расійская распрацоўка а таксама варыянты, прапанаваныя нямецкай фірмай «Krupp» (з гарызантальнай клінавай засаўкай) і французскай фірмай Schneider et Cie[fr] (з поршневай засаўкай). Гармата французскага вытворцы была прынята на ўзбраенне пад назвай 122-мм гаўбіца ўзору 1910 года, адпаведна гармата, распрацаваная фірмай Friedrich Krupp AG[de], была прынята на ўзбраенне пад назвай 122-мм гаўбіца ўзору 1909 года.

Гл. таксама
-----------

* 122-мм гаўбіца ўзору 1909
* 10.5 cm Feldhaubitze 98/09

Спасылкі
--------

* 122 mm howitzer M1910 from Landships. (англ.)
* Барсуков Е. З. Артиллерия русской армии (1900–1917 гг.) (руск.)
* Звездный час артиллерии (руск.)
**Новацяру́шскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Салігорскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Новыя Цярушкі.

Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Сухамільскі сельсавет** у складзе Старобінскага раёна Слуцкай акругі. Цэнтр — вёска Сухая Міля. З 1927 года ў Бабруйскай акруге. Пасля скасавання акруговай сістэмы ў 1930 годзе ў Старобінскім раёне БССР. З 1935 года ў Старобінскім раёне Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу ў 1938 годзе ў Старобінскім раёне Мінскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Бабруйскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Мінскай вобласці.

16 ліпеня 1954 года перайменаваны ў Новацярушскі, цэнтр перанесены ў вёску Новыя Цярушкі. Пасля скасавання Старобінскага раёна 25 снежня 1962 года ў складзе Любанскага раёна. 6 студзеня 1965 года Новацярушскі сельсавет за выключэннем населеных пунктаў Бычкі, Новая Дуброва, Новыя Дунцы, Старая Дуброва і Старыя Дунцы ўвайшоў у склад Салігорскага раёна.

Скасаваны 23 сакавіка 1987 года, тэрыторыя далучана да Зажэвіцкага сельсавета. На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 8 населеных пунктаў: вёскі Абідземля, Загор’е, Красны Бераг, Крываль, Лесаўня, Новая Грамата, Новыя Цярушкі, пасёлак Крываль.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347с.
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 6 января 1965 г. Об образовании новых районов Белорусской ССР Архівавана 21 сакавіка 2019.
3. ↑  Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 23 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.
**Сара Магдалена Хыйтэдал** (памылкова: Скітэдал; швед. Sara Magdalena Skyttedal; нар. 6 жніўня 1986, акруга Стакгольм, Швецыя) — шведскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, член шведскай партыі хрысціянскіх дэмакратаў (КД). Яна была дэпутатам Еўрапейскага парламента пасля выбараў 2019 года. У Еўрапейскім парламенце яна ўзначальвае дэлегацыю па Іраку і з’яўляецца членам камітэта энергетычнай прамысловасці Яна таксама з’яўляецца членам партыйнага савета KD.

Раней Хыйтэдал была старшынёй прафсаюза Хрысціянска-дэмакратычнай моладзевай асацыяцыі (KDU) у 2013—2016 гадах і членам муніцыпальнага савета ў Лінчэпінгу ў 2016—2019 гадах. У 2011—2015 гадах яна таксама была віцэ-прэзідэнтам Еўрапейскай народнай партыйнай моладзевай асацыяцыі (YEPP).

1. ↑  *Hoffman R.* LinkedIn — 2003. Праверана 23 снежня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q213660'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q211098'></a>
**Аляксандр Язлавецкі** (2 сакавіка 1979, в. Гыбаліўка, Шаргарадскі раён, Украіна) — дапаможны біскуп Кіеўска-Жытомірскай дыяцэзіі. Біскупам Туланы

Біяграфія
---------

Пасля паспяховага заканчэння Вышэйшай духоўнай семінарыі ў Гарадку 26 чэрвеня 2004 года прыняў сакрамэнт пасвячэння ў ступені прэзбітэрату. З 2006 года будучы біскуп навучаўся ў Папскім Латэранскім універсітэце ў Рыме, дзе ў 2013 годзе абараніў дактарат па кананічным праве.

Пасля вяртання ва Украіну быў прызначаны віцэ-рэктарам і эканомам семінарыі ў Гарадку, а ў 2014 годзе ўзначаліў гэтую духоўную навучальную ўстанову ў якасці рэктара. З 2018 года займаў пасаду канцлера курыі Кіева-Жытомірскай дыяцэзіі, якая ахоплівае рымска-каталіцкія парафіі Кіеўскай, Жытомірскай, Чаркаскай і Чарнігаўскай вобласцяў Украіны.

18 верасня 2019 года папа Францішак прызначыў дапаможным біскупам Кіеўска-Жытомірскай дыяцэзіі ва Украіне.

Зноскі
------

1. ↑  ﻿Ва Украіну прызначаны новы біскуп. Ён — самы малады рымска-каталіцкі іерарх у свеце

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2014174407 · SUDOC: 172470285 · VIAF: 305401622 |
**Херсонская дзяржаўная марская акадэмія** — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў Херсоне.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Херсонская дзяржаўная марская акадэмія данядаўна называлася Херсонскім дзяржаўным марскім інстытутам, які ў сваю чаргу быў створаны распараджэннем Кабінета Міністраў Украіны ад 13 чэрвеня 2007 года на базе Херсонскага марскога каледжа і перададзенай ў дзяржаўную ўласнасць маёмасці ліквідаванага прыватнага Херсонскага марскога інстытута. Тым не менш, ён з'яўляецца правапераемнікам першага ва Украіне і другога на тэрыторыі былой Расійскай імперыі навучальнай установы марской адукацыі.

Сёння акадэмія — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанову IV ўзроўню акрэдытацыі. На 11 кафедрах акадэміі працуе 130 выкладчыкаў. Сярод іх 10 дактароў навук, прафесараў і 47 кандыдатаў навук, дацэнтаў. У марскім каледжы і прафесійна-марскім ліцэі працуе яшчэ 130 выкладчыкаў, сярод якіх 43 - выкладчыкі вышэйшай катэгорыі. Агульная колькасць навучэнцаў па ўсіх формах навучання складае 4,5 тысячы курсантаў, студэнтаў і навучэнцаў. У прафесійна-марскім ліцэі вучыцца яшчэ 450 вучняў.

Факультэты
----------

* суднаваджэння
* суднавой энергетыкі
* завочны
* марскі каледж
* прафесійна-марскі ліцэй

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт установы
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 9230 0237 |
**Грабаўскае падняцце** (ад назвы вёскі Грабаў у Петрыкаўскім раёне) — тэктанічная структура ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці, на захадзе Капаткевіцкай зоны падняццў Прыпяцкага прагіну. Выяўлена ў 1972 годзе сейсмаразведкай па міжсалявых і падсалявых дэвонскіх адкладах.

Выдзяляецца па паверхні фундамента, падсалявых і міжсалявых дэвонскіх адкладах у выглядзе манаклінальнага блока, які ўздымаецца ў паўднёва-заходнім напрамку пад вуглом 6—8º і абмежаваны на захадзе і поўдні Паўднёва-Жыткавіцкім і Капаткевіцкім разломамі, а на ўсходзе аддзелены ад Кузьмічоўскага блока малаамплітудным разрывам. Памеры 6×3 км. Сфарміравалася ў познім дэвоне (лебядзянскі час) — карбоне.

Літаратура
----------

* Грабаўскае падняцце // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
лэдзі Маргарэт Бафорт  (руск.) (бел.
**Імянная прафесура**, *імянная кафедра* (англ.: named professorship або *endowed chair*) — існуючая ў некаторых універсітэтах (асабліва ў англамоўных краінах) сістэма, пры якой месца прафесара па пэўнай спецыяльнасці носіць імя дабрачынца, які некалі падаў фінансавую падтрымку для гэтай пасады: выдаткаваў дадатковыя сродкі на аплату працы вучонага і яго даследаванняў або забяспечыў навучальнай установе магчымасць пашырэння штата.

Сцвярджаецца, што першая імянная кафедра была заснавана ў 1502 годзе, калі лэдзі Маргарэт Бафорт  (руск.) (бел. маці караля Генрыха VII, заснавала кафедру Прафесара багаслоўя лэдзі Маргарэт  (руск.) (бел. у Кембрыджскім універсітэце. У 1540 годзе ў Оксфардскім універсітэце з’явілася кафедра Прафесара багаслоўя лэдзі Маргарэт  (руск.) (бел.. Абедзве самыя старыя кафедры існуюць да гэтага часу.

Найстарэйшая імянная кафедра на зямлі будучых Злучаных Штатаў Амерыкі — Холісаўская прафесура па багаслоўі  (англ.) (бел. ў Гарвардскім універсітэце — была заснавана ў 1721 годзе (па іншых звестках — у 1726-м) мецэнатам Томасам Холісам  (руск.) (бел..

Сярод найбольш вядомых імянных профессур — сістэма каралеўскіх прафесараў ва ўніверсітэтах Вялікабрытаніі, месца Лукааўскага прафесара матэматыкі ў Кембрыджскім універсітэце (яго займалі, у прыватнасці, Ісаак Ньютан, Поль Дзірак і Стывен Хокінг), шматлікая Стэрлінгская прафесура ў Ельскім універсітэце (ЗША).

Імянная прафесура можа быць названая ў памяць не самога дабрачынца, а іншага чалавека па жаданні дабрачынца: так, у Прынстанскім універсітэце маюцца пасады Эйнштэйнаўскага прафесара [натуральных] навук і Фон-Нейманаўскага прафесара прыкладной і вылічальнай матэматыкі, выплачваемыя кампаніяй IBM.

Зноскі
------

1. ↑  The Endowed Chair Архівавана 29 кастрычніка 2015. The site of Creighton University  (англ.)
2. ↑  Endowed Professorships, Preceptorships & Fellowships **(нявызн.)**. Праверана 15 красавіка 2019.
**1-я Гомельская партызанская брыгада** — партызанская брыгада, створаная ў сакавіку 1943 года на базе атрадаў імя М. І. Калініна (арганізаваны ў снежні 1941 года) і імя К. Я. Варашылава (Кармянскі, арганізаваны ў маі 1942 года). Дзейнічала на акупаванай тэрыторыі Чачэрскага, Кармянскага, Свяцілавіцкага, Веткаўскага раёнаў. 2—5 кастрычніка, 23 лістапада 1943 года брыгада (892 партызаны, чатыры атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй. Камандзіру дыверсійнага ўзвода атрада імя Калініна Эдуарду Віктаравічу Лаўрыновічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Склад
-----

* партызанскі атрад імя М. І. Калініна;
* партызанскі атрад імя К. Я. Варашылава;
* партызанскі атрад імя В. І. Чапаева;
* партызанскі атрад імя А. В. Суворава.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* Пётр Антонавіч Балыкоў (сакавік — лістапад 1943).

### Камісары

* Павел Іванавіч Дзедзік (сакавік — жнівень 1943);
* Іван Яўцеевіч Палякоў (жнівень — лістапад 1943).

### Начальнік штаба

* Аляксей Нікіфаравіч Падабедаў (сакавік — лістапад 1943).

Гісторыя
--------

У ліпені — верасні 1943 года партызаны разбілі нямецкія гарнізоны ў вёсках Залессе, Покаць Чачэрскага, Сялец Буда-Кашалёўскага раёнаў, вёсцы Лецяхі Краснагорскага раёна Арлоўскай вобласці, гарадскім пасёлку Карма. У жніўні 1943 года на чыгуначным участку Салтанаўка — Гомель падарвалі больш за 1,5 тысячы рэек. З 24 верасня да 1 кастрычніка 1943 года ў баях знішчылі некалькі дзясяткаў аўтамашын, 2 цягачы, 2 гарматы, 2 танкі, разбілі нямецкі сапёрны батальён, захапілі штабныя дакументы. Разам з часцямі Чырвонай Арміі вялі баі каля гарадскога пасёлка Карма.

Памяць
------

У 1967 годзе ў вёсцы Нісімкавічы і ў 1969 годзе ў пасёлку Яміцкі Чачэрскага раёна ў гонар брыгады пастаўлены помнікі.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.

Спасылкі
--------

* 1-я Гомельская бригада
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Казачынскі.

Тамаш Гесэ. «Малюнак посаха архімандрыта Міхаіла Казачынскага», 1866
**Міхаіл** (свецкае імя **Мануіл Іванавіч Казачынскі**; 1699, Ямпіль — 1755, Слуцк) — архімандрыт і прэфект Кіеўскай духоўнай акадэміі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і польскага шляхціча.

У 1733 годзе скончыў Кіева-Магілянскую акадэмію. У 1736 годзе быў пасвечаны ў святары і прызначаны рэктарам усіх школ Бялградска-Карлавацкай мітраполіі.

Шмат падарожнічаў па славянскіх землях і Германіі, заснаўваў некалькі вучылішчаў у Сербіі. У 1739 годзе прыняў манаства. З 1739 па 1744 год быў прэфектам Кіева-Магілянскай акадэміі, дзе выкладаў філасофію. У 1746 годзе прызначаны архімандрытам Выдубіцкага манастыра, з 1748 года — архімандрыт Слуцкага Траецкага манастыра.

Надрукаваў панегірык «Найяснейшай непераможнай Імператрыцы» (Кіеў, 1744) і «Філасофія Арыстоцелева» (Кіеў, 1745). Абодва творы напісаны на трох мовах (рускай, лацінскай і польскай) і маюць шмат тонкасцей схаластычнага красамоўства.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Михаил (Козачинский) // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Міхаіл (Казачынскі) на Вікісховішчы |

* *Ю. К. Бегунов*. Козачинский Мануил Иванович **(нявызн.)**.  Словарь русского языка XVIII века. Праверана 15 лютага 2013.
**Касцёл і кляштар дамініканцаў** — колішні рымска-каталіцкі комплекс, размешчаны ў цэнтры г. п. Халопенічы Крупскага раёна.

Гісторыя
--------

План кляштара XVIII ст.
Касцёл і кляштар дамініканаў, 1904 г.
Кляштар дамініканаў, да 1918 г.
Кляштар заснаваны ў 1703 г. старостам навасельскім Марцыянам Дамінікам Халецкім і яго жонкай Канстанцыяй з Сакалоўскіх. Драўляны кляштарны комплекс уключаў касцёл, брацкі корпус на 12 келляў, шпіталь, парафіяльную школу, капліцу, шэраг гаспадарчых пабудоў; быў акаймаваны мураванай агароджай з брамай і званіцай. Мураваны жылы корпус пабудаваны ў 1798 г. новы драўляны касцёл Святога Крыжа ў 1750 г. Царскім указам ад 12.6.1832 г. кляштар скасаваны.

Касцёл згарэў у 1844 г. У 1904 г. пад новы касцёл было адведзена працяглае крыло жылога будынка: зняты міжпавярховыя перакрыцці, дабудавана 3-гранная апсіда, над дахам узведзена сігнатурка. У 1930-я гг. выкарыстоўваўся пад Дом культуры.

Архітэктура
-----------

Касцёл (не захаваўся) з’яўляўся творам архітэктуры барока. Быў вырашаны крыжовым у плане аб’ёмам, 2-схільныя дахі якога завяршаліся ў сяродкрыжжы, над крыламі трансепта і па баках фасада 5 купаламі. Унутраная прастора храма 4 калонамі размяжоўвалася на 3 нефы, якія завяршаліся 3 тарцовымі і 4 бакавымі алтарамі. На хорах знаходзіўся 11-галосы арган.

Прыбудаваная да кляштара апсіда
Франтон кляштара
Жылы корпус — помнік архітэктуры класіцызму. Вырашаны Г-падобным у плане 2-павярховым будынкам пад вальмавым дахам. Плоскасныя фасады расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі, крапаваны лапаткамі. Планіроўка галерэйнага тыпу; першы паверх быў адведзены пад вестыбюль з вахтай, араторыум, кухню, гаспадарчыя і службовыя памяшканні, другі — пад келлі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Кляштар дамініканцаў // Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — С. 362. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5.

Літаратура
----------

* Кляштар дамініканцаў // Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — С. 362. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Касцёл і кляштар дамініканцаў (Халопенічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Субінфеадацыя** — звычай перадачы часткі зямельнага фонду сеньёрыі васалам. Практыкаваўся ў сярэднявечнай Заходняй Еўропе феадаламі ўсіх рангаў, апроч «аднашчытных» рыцараў.

Спрычыняла раздрабненне палітычнай і судовай структуры, спрыяла ператварэнню мясцовых феадалаў у дробных самадзяржаўных валадароў. У выніку гэтага працэсу драбнейшыя феадалы выпадалі са світаў магнацтва і рассяляліся па ўласных замках (каля 50 000 замкаў існавала толькі ў Францыі). Гэта, насупор зразумелай цэнтрабежнай тэндэнцыі, умацоўвала васальныя сувязі ў выніку дзеяння складанай сістэмы феадальных прававых адносін між сеньёрамі і васаламі.

Шырокі размах практыка мела, напрыклад, у 10—11 ст. на землях Францыі, асабліва паўночных.

Зноскі
------

1. ↑  В. В. Яковлев. История крепостей.
 Ч.4.
2. ↑  История Франции / Ин-т всеобщей истории АН СССР.
 С.88,89.
3. ↑  История Франции / Ин-т всеобщей истории АН СССР.
 С.88.
**Грозаўскі касцёл зняцця з крыжа Збавіцеля** — былы каталіцкі касцёл у аграгарадку Грозава Капыльскага раёна.

Гісторыя
--------

Сучасны стан будынка былога касцёла
Касцёл пабудаваны ў 1802 годзе з цэглы на месцы драўлянага касцёла на сродкі прадвадзіцеля дваранства Слуцкага павета М. Барновіча. У 1866 закрыты «за возмутительное пение польских гимнов» і «согласно Высочайшему указу от 1 февраля 1800 г. о том, что римско-католическмй приход может существовать лишь там, где не менее 100 дворов прихожан». У 1877 годзе перабудаваны пад царкву. Дзвярныя і аконныя праёмы былі закладзены, прабіты новыя. Сакрысцію разабралі, зрабіўшы рызніцу пры дапамозе перагародкі, якая падзяліла апсіду на дзве часткі. Над цэнтральнай часткай паставілі пяцікупалле, над уваходам — высокую гранёную званіцу з шатром і галоўкай. Новую царкву асвяцілі ў імя святога Мікалая і перанеслі з былой Мікалаеўскай царквы ўнікальны цудадзейны абраз свяціцеля Мікалая (быў чаканены з суцэльнага сярэбранага ліста), падараваны раней існаваўшаму праваслаўнаму манастыру расійскім фельдмаршалам Б. П. Шарамецьевым у 1711 годзе. У 1962 царква зачынена. У 1968 годзе перабудавана пад клуб і праўленне калгаса. Па стане на 2017 год у будынку дзейнічае клуб.

У старажытнасці тут стаяў праваслаўны мужчынскі Мікалаеўскі манастыр, апякунамі якога былі слуцкія князі Алелькавічы, якія заснавалі яго ў пачатку XVI ст. і надзялілі зямлёй і ўгоддзямі. У 1600 г. мясцовы праваслаўны памешчык М. Валадковіч, жадаючы абмежаваць уплыў каталіцызму, заснаваў у 100 сажнях ад ужо існуючага манастыра яшчэ адзін мужчынскі прыстанак у імя Іаана Багаслова.

Крыж абаронцам БНР
Перад касцёлам стаіць крыж у памяць аб Другім грозаўскім палку БНР, які ўдзельнічаў у Слуцкім паўстанні ў лістападзе-снежні 1920 г.

Архітэктура
-----------

Касцёл (да перабудовы) уяўляў сабой твор архітэктуры класіцызму з рудыментамі барока. Трохнефавы бязвежавы з прамавугольнай апсідай аб’ём пад двухсхільным гонтавым дахам. Галоўны фасад завяршае вялікі трохвугольны франтон. Плоскасныя фасады крапаваны вуглавымі пілястрамі.

Прастора інтэр’ера была размежавана шасцю магутнымі чатырохграннымі пілонамі на тры нефы, кожны з якіх заканчваўся алтаром. Малітоўная зала перакрывалася драўлянай столлю. На хорах знаходзіўся арган «о семи голосах». Справа ад апсіды — сакрысція, пад храмам крыпта.

Зноскі
------

1. ↑  Кулагін А. М. Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд. — Мн.: БелЭн, 2008. — 488 с.: іл.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Касцёл зняцця з крыжа Збавіцеля (Грозава) на Вікісховішчы |

* Касцёл зняцця з крыжа Збавіцеля (Грозава) на сайце Radzima.org
* Касцёл зняцця з крыжа Збавіцеля (Грозава) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Старонка парафіі на Catholic.by
**Аспазія** (лат.: Aspazija; сапраўднае імя *Ёханна Эмілія Лізетэ Розенберга* (лат.: Johanna Emīlija Lizete Rozenberga), у замужжы *Элза Пліекшанэ* (лат.: Elza Pliekšāne); 1865—5 лістапада 1943) — латышская паэтэса, драматург, жонка Райніса.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 4 (16) сакавіка 1865 года на хутары Даўкшас цяперашняй Заленіецкай воласці.

У школьныя гады пісала вершы на латышскай і нямецкай мовах. У сваім раннім зборніку вершаў «Чырвоныя кветкі», выдадзеным у 1897 годзе, драмах «Жрыца» (1894) і «Сярэбранае покрыва» (латыш. Sidraba šķidrauts, таксама перакладаецца як «Сярэбраная фата», 1901—1905). прынцыпы рамантызму. Выступала за эмансіпацыю і падтрымлівала сацыял-дэмакратычныя ідэі свайго мужа. Разам з мужам знаходзілася на эміграцыі ў Швейцарыі з 1905 па 1920 год, жыла ў Кастаньёле каля возера Лугана. Пасля вяртання на радзіму Аспазіі і Райнісу быў аказаны самы сардэчны прыём, у іх гонар былі перайменаваны два бульвары ў цэнтры Рыгі.

Аспазія была абрана ў склад Устаноўчага сходу ад ЛСДРП, прымала актыўны ўдзел у станаўленні латвійскай дзяржаўнасці, актыўна адстойвала правы жанчын.

Памерла 5 лістапада 1943 года ў пасёлку Дубулты (Юрмала), дзе жыла з 1933 года. Пахавана ў Рызе на могілках Райніса.

Узнагароды
----------

* Ордэн Трох Зорак III ступені
* Крыж Прызнання II ступені № 6 (16 лістапада 1938)

Памяць
------

У гонар паэтэсы названа вуліца ў Рызе — бульвар Аспазіяс. Дом Райніса і Апазіі.

Зноскі
------

1. ↑  Большая российская энциклопедия — М.: Большая российская энциклопедия, 2004.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1768199'></a>
2. ↑   Праверана 5 мая 2019.
**Віцебскі музей воінаў-інтэрнацыяналістаў** — музей у Віцебску, прысвечаны ўраджэнцам Віцебска і Віцебскай вобласці, якія загінулі ў часы савецка-афганскай вайны (1979—1989). Створаны паводле рашэння выканкама Віцебскага гарадскога Савета народных дэпутатаў ад 17 снежня 1992 года па ініцыятыве гарадской і абласной асацыяцый ветэранаў вайны ў Афганістане. Для наведвальнікаў адкрыты ў 1995 годзе Музеем кіравалі І. М. Мажайцаў, А. А. Бяльніцкі. 3 2004 года дырэктар В. Ю. Аляксандрава.

Памяшканне музея знаходзіцца ў жылым доме, пабудаваным для воінаў-інтэрнацыяналістаў. Пад экспазіцыю адведзены 3 залы, агульная плошча (2008) 136 м². У 1998 годзе было выдзелена асобнае памяшканне пад фондасховішча (каля 80 м²). Асноўны фонд складаюць 7 850 прадметаў, навукова-дапаможны — больш за 7 500 адзінак захоўвання.

Калекцыя
--------

Фонды ўключаюць калекцыі: дакументы, фотадакументы, рукапісы, друкаваныя выданні, адзенне, узбраенне, фалерыстыка, прадметы побыту, нумізматыка, баністыка і інш. Найбольш цікавыя экспанаты — трафейная зброя, боепрыпасы і рыштунак замежнай вытворчасці (кінжалы, гарматы-гаўбіцы, шабля пачатку 20 ст. міны, снарады, буйнакаліберны кулямёт, мінамёт, бронекамізэлькі і інш.); нацыянальныя касцюмы краін, якім аказвалася інтэрнацыянальная дапамога; прадметы побыту афганцаў (збаны, малельныя дыванкі, упрыгожанні). Асаблівую каштоўнасць уяўюць пісьмы, фотаздымкі, асабістыя рэчы і ўзнагароды загінуўшых воінаў.

Пастаянная экспазіцыя
---------------------

Пастаянная музейная экспазіцыя называецца «Афганістан. Як гэта было: праблемы вайны і міру на фоне падзей 1979—1989 гг.». Першая зала экспазіцыі знаёміць з культурай, побытам, традыцыямі афганскага народа, гісторыяй Афганістана, расказвае аб прычынах увядзення савецкіх войск у гэтую краіну, першых ахвярах неаб'яўленай вайны, рабоце саветніцкага апарату. Матэрыялы і экспанаты 2-й залы прысвечаны 103-й гвардзейскай паветрана-дэсантнай дывізіі і 339-му ваенна-транспартнаму авіяцыйнаму палку, якія дыслацыраваліся ў Віцебску, а таксама іншым падраздзяленням абмежаванага кантынгенту савецкіх войск, што знаходзіліся ў Афганістане. Трэцяя зала — мемарыяльная, у ёй экспануюцца фотаздымкі, дакументы, асабістыя рэчы, узнагароды 151 загінуўшага і памерлага ад ран і хвароб, атрыманых пры выкананні інтэрнацыянальнага абавязку, ураджэнца Віцебска і вобласці.

Помнік
------

Побач з музеем 2 жніўня 1997 г. адкрыты помнік «Боль» (скульптар І. Казак), які ўвекавечвае памяць загінуўшых воінаў-інтэрнацыяналістаў.

Літаратура
----------

* Аляксандрава, В.Ю. Віцебскі музей воінаў-інтэрнацыяналістаў / В.Ю. Аляксандрава // Музеі Беларусі = Музеи Беларуси / рэд. Г.П. Пашкоў, Л.В. Календа, М.Г. Нікіцін. - Мн. 2008. – С. 180-183.
* Віцебскі гарадскі музей воінаў-інтэрнацыяналістаў // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска : у 2 кн. / рэдкал.: Г.П. Пашкоў [і інш.] ; склад. А.І. Мацяюн ; маст. Э.Э. Жакевіч. - Мн. 2003. - Кн. 2. - С. 644-645.
**Міхаэль Леапольд Лукас Вільман** (ням.: Michael Leopold Lukas Willmann, 27 верасня 1630, Кёнігсберг (цяпер г. Калінінград, Расійская Федэрацыя) — 26 жніўня 1706, Леўбус (цяпер в. Любёнж) Сілезія (цяпер Польшча) — нямецкі мастак.

Біяграфія
---------

Першыя ўрокі жывапісу атрымаў у бацькі, Крысціяна Петэра. Вырашальным для творчага развіцця М. Вільмана паслужыла паездка ў Галандыю і Фландрыю, якая адбылася каля 1650 года, падчас якой ён пазнаёміўся з карцінамі, якія аказалі на яго ўплыў Рубенса, Рэмбранта і Ван Дэйка. З-за недахопу сродкаў Вільман не змог наведаць Італію, каб завяршыць сваю мастацкую адукацыю.

У 1657—1658 гадах М. Вільман служыў мастаком пры берлінскім двары, нядоўга ў Празе, затым у Брэслаў, дзе каля 1656 года ў яго ўзнік канфлікт з мясцовай гільдыяй мастакоў. У 1660 годзе жывапісец пераехаў і пасяліўся ў Леўбусе, абзавёўся сям’ёй, адкрыў мастацкую майстэрню і пражыў да канца жыцця, працуючы, у асноўным, для мясцовых цыстэрцыянцаў. Пазней пасяліўся ў манастыры Лейбус, дзе пісаў алтарныя карціны для навакольных манастыроў, а таксама пейзажы, царкоўныя партрэты і міфалагічныя карціны («Выкраданне Еўропы», 1679).

Біблейскія сюжэты займалі асноўнае месца ў творчасці Вільмана. Шматлікія фрэскі мастака да сённяшняга дня ўпрыгожваюць цэрквы і манастыры Сілезіі.

Сучаснікі называлі мастака «сілезскім Рафаэлем».

Зноскі
------

1. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
2. ↑  Michael Willmann<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. ↑  Michael Lucas Leopold Willmann // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны Аўстрыйскай імперыі · Вялікая каталанская · Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1559483 · BNF: 12508894m · CONOR: 188459107 · GND: 118910922 · ISNI: 0000 0001 2120 588X · LCCN: no94043312 · NKC: jn20031010003 · NTA: 243158769 · NUKAT: n97081776 · SUDOC: 034322531 · VIAF: 7145857765223020605 · ULAN: 500015473 |

 |